కవిత్రయము వారి రచనలు - రసాభాస పరిశీలనము — Part 4 of 6

Lines: 12001 – 16000 of 20530
Author: Dr. T.G. Krishnarao
Publisher: Andhra University, 2005

---

కోరలు ఆయుధములుగా ఉపయోగించువారు మనోవేగము వంటి వేగము గలవారు, యుదము
నందు బాగుగా మదించినవారు, బలముతో విజ్బంభించువారు, నడచే పర్వతమువలె
ఉండువారు అయిన ఆ వానరులందరు కలిసి అమాత్య పుత్ర సహితుడవైన నీ బలమును,
దర్వృమును, అనేక వధముఠలెన జొన్నత్యమును తొలగించగలరు. ఓ! రాక్షనుడా! నెను నిన్ను
ఇప్పుడే చంపగలను కాని నీ పాపకర్మచేత పూర్వమే చచ్చి ఉన్న నిన్ను చంపుట యుక్తము
కాదు
3, వాల్మీ || = ఉత్తరకాండ॥ = 16 సర॥ -13 నుండి 15 శో||
కేశ వాల్మీ || = ఉత్తరకాండ॥ = 165 సర్ల॥ = 16 నుండి 20 శో [|

236


ఇట్లు అనుచిత విభావాలంబనమున జనించిన హోస్యరసాభాసము పరస్పర
విరుద్దములైన రౌద్రానుభావములవలన పరిపుషమగుచు హాస్యాభాసనము స్పషమగుచున్నది.
ఇట నేనువాదమున హాస్యాభాసము పోషితమైనేంతగా, మూలమున కాలేదని తేలియుచున్నది.

ఎ, రావణు డనరణ్యనృృవపతి పై నెజఖపిన హాన్యము

రావణు డనరణ్యన్యపతి పై నెజపిన హాస్యము పంచమాశ్వానమున నైక పద్యమున
గలదు, దిగ్యిజయమునై బయలుదేరినరావణు డయోధ్య చరి తత్నాలకుడైన అనరణ్యనృపతి
నెదిరించి యుద్దము చేయును. ఆ యుదమున రావణునిచె నొచ్చిన యనరణ్యున్యపతి "నా
వంశమున జనించిన దివ్యావతారు డోకండు 'నీ విరో దశకము దున్మాడు'నని వలి౭ను,
సమనస-౦ధుడె పోరిన యనరణ[౭న్వ పతి నుదేశించిన యధిక్షపము హోనాగభానమగుచున్న ది.
ఈ విషయముట్లు గలదు.
"అ అనిన నమలనయదచు “నతు వయా నయందుః

ఖవొంటు గలుగ నెప్తు?” పోలు భోలుడి

భిదవం జూకొంద మిది నవు గమన

వలిభు నతని శిరయు వయల (వౌోనో (విర్దు/౮ ఆక్వా/౧౩౮2వ//

(అనగా. రాక్షనుడు నవ్వుచు, 'నీ మాట నిజమే ఆ విషయము తరువాత చూసీ
కొందము. ఇది నీవు తీసికొనుమని పరిఘతో నతని తల పగుల గొశ్పును.)

రావణుని హాిసమున్ను పలుకులందలి వ్యంగ్యమును హాన్యాభాన వయోజకము
అగుచున్నవి. ఇచటి హోన్యమునకు విభావమైన యనరణ్యనృపతి పూజనీయుడగుటచే
ననుచిత విభావాలంబనత్వమున హోాన్యరనసాభానములగు చున్నవి.

మూలమున న నందర్శమున పందొమ్మిదవ సర్గలో నొక రెండు శోకములలో
హాస్యాభాసము గలదు. రావణు డనరణ్యు నృపతిని జయించిన తరువాత తనగొప్పతనము
తెలిసికొన లేకపోయితి వని పలికను. ఆ పలుకులలో నవహేశనము గలదు. ఇది హోన్యాభాస
ప్రయోజక మగుచున్నది. ఆ విషయ మిట్లు గలదు.

"తం (వవాన్యాబవ్వ్యద్తో ఇన్ష్పా దం వృథీవవతిమ్‌ |

కొమిదానీం భలం (పొవ్తం మాం త్తయా (వతియద్వాతా /

తాల్యూ నాస్తి యో ద్పున్వుం మమ దద్యాన్స రాదవ /

శత చనకో భోగేవ న ళణోేవ్‌ బలం మమ /॥ బీ

(రావణుడు నవ్వి ఇక్ష్వాకు వంశము నందు పుట్టిన ఆ రాజుతో ఇట్లు పలికెను. 'నన్ను
ఎదిరించి యుదము చేసిన నీవు ఇప్పుడు ఏమి ఫలమును పొంది నావు"? రాజా! నాతో
ద్వంద్వ యుద్ధము చేయగలవాడు మూడులోకములలోనూ లేడు, నీవు భోగాసక్తుడవై నా
బలమును గూర్చి విని ఉండవని తలంచెదను్స)

ఇటు అవహేశన మొనర్చిన తరువాత ననరణ్యనృపతి దానికి నమాధానముగ తన
యిక్షాక్షకువంశమున జన్మించిన దాశరథియమైన రాముడు రావణుని సంహరింప గలడని
శపించెను. దేవతలు పుష్పవృష్టి కురిపించిరి. దేవదుందుభులు మోగెను. అనంతరమున
ననరణ్యుడు మరణించుటయు రావణుడు నిష్కమించుటయు జరిగెను.
15. వాల్మీ॥ - ఉత్తరకాండ ॥ - 19 సర్ల॥ 24,25 శో ॥

23/7


అనువాదమున శాఓఒమిచ్చిన యనంతరమున రావణు డవటానన చునమై ఓ
యుండగా, మూలమున రావణుని యవహేశనమునకు ఫలితముగా ఇాంవిమిల్తునాతం. గలదు.
మొత్తముపై నీ ఘట్టమున హాస్కరసాభాన నిర్వహణము తుల్యమగుట గమనిందగలము

4. రావణుడు రాక్షన గురువగు శుక్రుని పరిహానమాడుట

రావణుడు శుకుని పరిహానమాడిన సందర్భము పంచమాశ్వానమున నైక పద్మమున
గలదు. ఈఈయది హాన్యాభాసమై యున్నది,

నికుంక్షశ యను వనమున తపము జేయుచున్న తన కుమారుని వదకు వచ్చిన
రావణుడు తన యిరువది చేతులతో కుమారుని ఓగ్గకాగిలించి సంభావింపగా, నా నమయమున
శుకాచారుగుడు వచ్చి యాశీర్వదంచెను. ఆ సందర్పమున రావణుడు శుక్రంనితో
పరిహాసమాడిన విషయమిట్లు గలదు.

"చ/ నయచు దకానమండు బభృాయనందనుతో " నిద దోమ” యీతిలిం

వెం దిడం దందా మివ్వువనబూము శరలోదము నేన్తి దీన మూ

దు గనినలాభొ మేమి?” యమదడుల్‌ దయభోజ్యాము లల (మం౧ మో

వుగౌచుబు మమ్యు నాలిగౌని వోయింి వేయను నేల” * నావుడున్‌

(౨ిర్తు/-౮ ఆఅశ్వా/-/ ౮4వ
రావణుని మాటలలో శుకుడు తన కుమారుని పొగలో కూర్పుండ జేసి యడవిలో
నుండునట్లు చేసినాడని హాస్యమాడెను,

ఇంద్రజిత్తు శాంభవమగు నొక సత్రము చేయుటకై హోమ గుండము నొద పొగలో
కూర్చుండ వలసి వచ్చెను. ఈ సత్రము నికుంఖిశ యను నడవిలో నిర్వహింపబడినది.
యవ్వనమున నున్న తన కుమారుని భోగములకు దూరము చేసి యిట్లు వనమున యజ

గొ య్‌
నిర్వహణమున సిమగ్నుని జేయగా నావల నమరులు భోజ్యుములెల్ల (ముంగి రాక్షసులను
చులకన చేయుచున్నారని భావము. ఇది పూజ్యుడై రాక్షస కులగురువగు శుక్రాచారుం
నాలంబన మొనరించుకొనిన హొన్య మగుటచే ననౌాచిత్యమున హాస్యరనాభాసమై యున్నది.

ఈ ఘట్టము మూలమున నిరువది యైదవ సర్ణమున మొదటి పదునైదు శోకములలో
గలదు. ఇందు హాన్యాభాసము లేదు.

ఈ సందర్శమున మూలమున నికుంభిళాటవిలో యజ్ఞములు చేయుచున్న
మేఘనాథుని జూచి రావణు డిది యేమని (ప్రన్నింపగా, రాక్షసగురువగు శుకుడు విషయము
వివరించినట్లును, దానికి సమాధానముగా రావణుడు తన శత్రువగు నిందుడు భోగము
లనుభవించుచుండగా తామిట్లుండుట తగదని పలికి తన కువమూరుని మెచ్చి స్వగృహమునకు
గొనిపోయినట్లును గలదు. ఇట గురుని హాస్యభాజనుని జేసి మాట్లాడుట మూలమున లేదు
ఆ కారణమున మూలమున హోస్యరనాభాసము లేదు.

“తతో2ి(బ వదళ్ళ “వో న జోబనమిదం కృతమ్‌ |

వూజతాః ళకతవో యన దల్వాంన '/వ్రులేంగయాంా /

పపాదానం కృతం యద్రి తవకడ్తం న శక్కూతో |

ఆగబ్బు నౌామ్వు ౧చాలమయ?= న్వుమెవ భవనం (వతి 7 శీ
16. వాల్మ॥- ఉత్తరకాండ | - 235 సర్గ॥ =14, 15 న,

238


(అపుడు రావణుడిట్లు పలికను. ఈ చెసిన పని మంచిది కాదు: ఎందుచేత ననగా
మన శత్రువులైన ఇం(దాదులను ఆయా[ద్రవ్యములు సమర్పించి పూజించినారు. నామ్మ్యుడా!
రమ్ము! జరిగిపోయిన దానిని మార్చజాలము కదా? మన గృహమునకు వెళ్తుదము రమ్ము)

మూలమున శతుపూజనమైన యజ నిర్వహణము తగదని పలికి, కృతమును మరల్చుట
యనాధ్యమనెనేగాని శుక్రుని హీశన చేయుట లేదని గమనించగలము. ఇటు ఈ ఘటమున
అనువాదమున మాత్రమే హాస్యాభానము గలదు.

3. నిర్వచనోత్తర రామాయణమున రౌద్ర రసాభానము

నిర్వచనోత్తర రామాయణమున గల రౌద రసాభానమును పరికీలించుటకు ముందు
తద్రసాభాన నిర్జ్వ్సాచనమును గమనింప వలసియున్నది.

"కదలు కాతరావగతత్తున వ్యతాద్వాలందినల్తోన

'హీనులు, పిరికివారు నగువారి యందు గలదియు, పిత్రాదు లాలంబనముగా గలదియు.
నగు కోధము రౌదాభాన మగును అని జగన్నాథుని మతము. నాహిత్యదర్వ్పణకారుడు
కూడ నిట్లు నిర్వచించెను.

'లొదే డుర్వాద గత కోవే" లీ

ఈ నిర్వచనము కూడ ముందు తెల్పబడిన యభిప్రాయముతోనే సంవదించుచున్నది.
ఇది గాక ఆది శబ్బముచే పితృ, భ్రాత్య, ముని, సుర, ఆచార్యాది గౌరవనీయులైన వారందరును
పరిగణింపదగుదురు.

నిర్వచనొత్తర రామాయణమున రౌద రసాభాస ఘట్టములు రెండు మాత్రమే గలవు.
ఇట్లు క్వాచిత్మములైనను వీని యందు రౌదాభాన పోషణ మత్యంతమెన (ప్రతిభతో
నిర్వహించబడినది. ఆయా సందర్చములు పరామర్శనీయములు,.

1, రావణుడు కుబేరుని దూతపె కోపించి చంవుట

రావణుని కడకు కుబేరుని దూతవచ్చిన సందర్భమున చతురాశ్వాసమున నాలుగైదు
పద్భములలో రౌద్రరసాభాసము చక్కగా నిర్వహించబడినది. "*

రావణుడు చేయుచున్న యకృత్యములను, దేవతల నాత డవమానించుచున్న
విధమును నెశజింగినకుపెరు డాతని కడకొకదూతను పంపి బుద్ధి గజణప్పుటకు ప్రయత్నించెను.
దూత మాటల కా[గ్రహించిన రావణుడిట్లు కోపథీకరు డయ్యెను.

"త్తో/ అనిన నిరువది కను ల నడరుకెంవు

వద్దా వనగతబాలాతవందు భోల

యతుటో బతములలాడు ఉశయ్చారద్యుగ

కేవ బీకరుం డదయచు భోఎిబుండు.” (౨ిర్దుగ4 ఆజ్వా/౨ 7వ/

'అనినంతనె వాని కన్నులు పద్మవనమునందలి లేత ఎండవలె నెంబపెక్కెననియు,
నుదుటిపై బొమముడిపొాటుతో రావణుడు కోపథీకరు డయ్యె'నని తెలుప్పుటచే నిందుగల
17. రన ॥ గం॥ - పథమాననము =ప్పుట =35
18. నాహి॥ దర్వ॥-= 3పఠ8ి॥-264 శో॥

239


గాత్రారంభాను భావములు స్పషములైనవి. రౌ దరనానుభావములగు'కన్నుల నడరుకెంప్పును,
నుదుటిపై బొమముడి పాటును స్పష్టముగా వర్ణింపబడినవి. ఆ సమయమున రావణుడిట్లనెను.
“"5// *ఏవేమా/" నను వొడు దని

నా ముందితమం గెంభళులేక నాలుకతుదో జీ

ఎవేమిగం దలంచితాకా?ం నకు నిద విద యనబున్‌ో (నర్దా/౧4 ఆళ్వా/౧-౮రొవ//

“నను చెడుదునని నాయెదుటనే జంకు లేక మాటాడుచున్నావ్వ, బహ్మవరము నేమి
యనుకొనుచుంటివో? సీ కిదియే తగిన శాస్తి యని పలి౩ను.

'బహ్మవర మేమిగా దలంచి' తని పలుకుటలో రావణుని గర్వము ప్రకటము కాగా,
దూతపై నలుగుట యనుచితము. ఇచితానుచితములు మరచి 'నీకు నిది విధి యని
యలుగుటచే నిందు రావణుని యనుచిత (కోధము వ్యక్తమగుచున్నది. రావణుని యందుగల
వాగారంభానుభావము లిందు సువ్యిక్తములు, తదనంతరమున రౌద్రకర్మ కృతోద్యము
డగుట ఇట్లు గలదు.

"5// వోనలరము లదరు వొర్వశియ

మూన లదల లేవి దూత మాడ దునియయలొ నేం

వోననము వలన నున్సు మ

వోని వౌజోకి వోనెం దమ్ము. దము సారంగన్‌” (నిర్దు/-4 ఆక్వా/-౨9వ//

రావణుడు. కేసరము లదరెడు సింహమువలె మాసము లదరుచుండగా లేచి
సింహాసనము ప్రక్కనున్న ఖడ్గముతో దూతను నరకుట యత్యంత మనుచితము, తమ్ము
డడ్డము వచ్చెననుటచే నిందలి యనౌచిత్యము మరింత స్పష్టము. ఇట్లు రావణు డత్యంత
వమునుచితముగం రౌ దకర్మకృతో ద్యము డగుటచేత రౌ,దాభఖాసమునకు (మకర్షము

ఇట్లు దూతను చంపుటయే గాక మరణించిన యాతనిని జూచి ప్రీతుడగుటయు వాని
శవమును రాక్షసుల కాహారముగా నొనంగుటయు రావణుని యనుచిత రౌ దమునకు
పరిపోషకములగు చున్నవని యనంతర వృత్తమున తెలియుచున్నది.
”"ఆ// ఆవ్దులించుతలయి వజడండునముయం

జూచి (ీతుం డయచు నురవిరోధి

యచటో జింబతతికి నాకలిమడువుగా

నిచ్చి యాగగవామున నిటు లనియెో (౨ిర్ద్వు/-4 అక్వా/-40వ/

ఇట్ట ఘట్టమున రౌద్ర రనాభాస మత్యంత సమర్థవంతముగ పోషింపబడినది,

మూలమున సీ ఘట్టము. త్రయోదశ సర్గమున నొక పది శోకములలో రౌద్రాభాన
భరితముగ నున్నది. మూలమున దూత వాక్యములకు కోపించిన రావణుని రౌదాను
భావము లిట్లు వర్ణింపబడినవి,

"పవముక్షో దళ్ళ్శగీవః కోవనంర్లో లోచనః ॥

వొన్తాన్‌ దన్తాంళ్ళు నంవీడూ వాకావేతదువాబ వొ/

19, వాల్మీ॥[- ఉత్తరకాండ ॥ - 13 సర్గ॥ -33 శో॥
240


(ఆ మాటలు విన్న రావణుడు. కోపముచేత కళ్లు ఎల్బబడగా, చెతులుచరచి, పళ్లు
కొరుకుచు ఇట్లు పలి౩ను) .
రావణుని కోపరక్తలోచనత్వము, దంత పీడనము వాని (కోధమును
నిరూపించుచున్నవి. తరువాత దూతను చంపిన విషయ మిట్లు గలదు.
"పవముక్త్వా తు అడ్చేళో దూతం థిశోన విమ్టే వాన్‌ +
దదౌ భ్లోయితుం పానం రాజ్ఞనానాం దురాత్మునామ్‌ / ₹
ఈ సమయమున రావణుడు నంప్రదాయమును మరచి దూతను చంపుటయు వాని
శవమును రాక్షనులకు భక్షింప నొనంగుటయు ననుచితములగుటచే నివియెల్ల రౌద్ర రసాభాస
పో షకములగుచున్నవి. మూలమున రావణునికి దూత పై కోధమున గలిగిన వాగారంభాను
భావములు లేవు. రావణుడు కుబేరుని నిందించెనేగాని దూతను. నిందించలేదు. ఇట్లు
అనువాదమున ననుభావ బాహుళ్యమున్నను మొత్తము పై రౌద్రరనాభాస పోషణము
మూలానువాదములందు తుల్యమే యనదగియున్నది. న్‌
చ, నందీశ్చరుడు రావణుని శపించిన వృత్తాంతము
నందీశ్వరుని పై రావణుడు కోధము చూపిన సందర్భమున చతురాశ్వాసమున
నాజణుపద్యములలో రౌద్రాభాన పోషణము గలదు. శ్‌
కుబేరుని జయించి పుష్పకమును తిసికొని పోవుచు నడుమ కైలాసము మోదుగా
పోవుచుండగా నది యాగిపోయెను. ఆ సందర్భమున రావణుడు నందిశ్చరుని అవహేశనము
చేయగా, నతడు కోపించి రావణుని శపించెను, అపుడు రావణుని కోపమిట్లు ఆలుపబడినది.
“"మ/ అతి ర్యౌదాక్ళృతి దత్యూం డోళ్లునియి 'మా రాశేళముం దోయం జ
రుత వే న! 5లంబునం బవాజభూదన్‌ వాంరింవుండా నవు మా
యతండున్‌ వచ్చ” విమాన మాంగినథలం బందంగో నకాను ని
అతుల గావింవకొ మమ్మ (దుంవక్య దళ్ళగీవుండునుం బోవ్లునే /'
ఈ్‌// అనుభ్యు?౭లమూలమున కోంగి చోతుల
అబద యమదం దిట్ట ఈూలం (దోవ
నవ్చుళంబి రద్వూత్తా' చల్లాడెౌ నమ్మవో
నగము వీవరాళి బాగండువడంగో (౧ర్చు/4 ఆక్వా/౧ర59, 90వ//
దైత్యుడు రౌదాకృతి దాల్చి, పర్వతమును పెణికివేయుదు ననుటయేగాక, చేతనైనచో
దానిని వారింప్తుడని నందికేశ్వరునే గాక, శివునితో కూడ స్పర్ధించు కే గాక నిర్ధించవళతె
ననియెడి తలంప్పును కూడ (ప్రకటించెను. అంతతో నాగక పర్వతమును 'పెకలించ
ప్రయత్నించెను. దాన జీవరాళి బెగడు పడెను.
ఇచట రావణుని వాగారంభాను భావములును, రౌద్రకర్కోద్యమమును స్పష్టములు,
ఇట్లు రావణుని రౌద్రము నందీశ్వర, శివుల నాలంబనము చిసికొనినదై  యనుచిత
విభావాలంబనమున రౌద్రాభాస మగుచున్నది.
ఈ సందర్పమున రౌద్రాభాన విషయమున శారదాతనయుని యభిప్రాయము సంధింప.
దగియున్నది.
చ్‌
20, వాల్మీ॥- ఉత్తరకాండ ॥ = 13 సర్గ॥ -40 శో॥
241


“"అవజ్డాక్షేన వాక్యాచి ర్నౌన తర్టు కృ తోదూమా |

భినోత జోబత యది న లచాబానీ జబ్బుతో // 2

'అవజ్డా వచనములచే నాక్షేప వాక్స్యములచే రౌదదకర్మలలో నుద్యమము కలిగి
భయపడినచో దుఃఖపడినచో రౌద్రాభాస మనదగును' అని దీని భావమును శ్రీ జమ్ములమడక

రావణుడునందీశ్వ్చర, శంకరుల నుద్దెశించి పలికిన యధిక్షేపవాక్యము లిచట స్పష్టములు,
ల్‌ు. ల మూ రాశోళముం దోయంబ

ర్వుత మే నివ చభలంబునం బాతూదన్‌ * వాంంవ్లుండా నవు మా

యతంయథున్‌ వచ్చా విమాన మాంగిన థభలం దబందంగనీకాను ని

వం గావిందలో దుమ్యు ( (దుంనకొద జ్మగీవుండునుం ఖభేవ్లునే /

.  'పంతమునకైలాసమును పెరికెదను. నీవును మాయజమానుడును వచ్చి వారింప్పుడు.
నా విమానము అగిన దానికి ఫలముగా ఈశ్వరుని జయింపక మిమ్ము చంపక నేను పోయెడి
వాడను కోనని యధిక్షేపించి పలికెను. అనంతరమున రావణుడు కైలాసపర్వతమును
'పెకలించుట యనియెడు లౌదకర్మమున కృతోద్యము డయ్యెను, తత్పలితముగా నా
మహానగ మలాడుటయు, జీవులు బెగడువపడుటయు జరిగెను. అంతేగాక తత్పలితముగా
నిటయ్యెనని గలదు.

“5// తదవనరంజున. బమడదులు

వాదలిరా గొింరాజతనయ బీష్లులిక్తీ పారం

ఖవొదెవ్తి వయి(దాల్తి కొంగతుం

౧దియింబాను కంబుమేను గడవారంగనో (విర్వు/=4 ఆత్వా/-9/ న//

ప్రమథులు బెదరగా, పార్వతి భయమున శివుని కౌగిలించెను. ఇట్లు రౌద్రకర్మ
కృతోద్యముడైన రావణుని చందమెజింగి శంకరుడు చిరునవ్వు నవ్వుచు తన వేలితో
పర్వతము నదిమెను. అంతట రావణుడు భయోద్విగ్నుడైన విషయ మిట్లు వర్ణితమైనది్‌,
"చ. కరములు చాంయకప్పువడంగా ౧౭ యెవ్చుటోయట్లు (కుంగినన్స్‌

ఉఅలదార€ (ద శొవ్వుడర, ఉవ్వొూలుంొ నళ కందయండు మయో

రరవమయు లోకనం(బ్రమకం బగునఖ్లుగో బొల్చ్బం దూనె న

చబ్చాడువును జ్లాలంబుం ౧ఐనెన్‌ వార ద్రాత్యు నమాత్యకోబీకీన్‌
వ్‌ వెల్లువ ముభ్రోన వగోదం

దళ్లిదమునం చూడం బాజీ తనుం దననైన్యం

బాలను మయునరంగ దానవ

వల్లభం డబ్లఅబుదుండా జా విడిది వడిన్‌" (చిర్షు/4 ఆళ్వా/93, 94వ/

రావణుని చేతులు చాపకట్టుగా పడెను, దానితో నతడు బాధనొంది భయముతో
పెద్దపెట్టున నరచెను. అమాత్స్యు లాశ్చర్యమున చుట్టుముట్టిరి. రావణుడు నోరువిడిచి
21. భావ॥ వకా॥- 6 అధి॥ - 17 శో॥
22. భావ॥ ప్రకా॥- 6అధి॥-17 శో॥ = భావాలోకవాాఖ్య

242


ఇట్లు రావణుని యాక్షేపవాక్సారంఛమైన రౌద్ర మాతని భయోద్విగ్నములగు
ననుభావములతో రౌద్ర రసాభానముగ [(కమపరిణామము నందిన దనుట స్పష్టము.
మూలమున నీ వృత్తాంతము షోడశ సర్గమున ద్వాదశ నంఖా్యాకములగు శోకములందు
గలదు, -
మూలమున కూడ పుష్పకమునకు గలిగిన శైలావరోధమున కుపితుడైన రావణుడు
శంకరు డెవడని పలికి నంది నవమానించి శాపగన్తుడగుటయు, శాపమువిని కోపించి,
క3ెలాన్రైలము నున్మూలింతునని పలుకుటయు తత్రయత్నమున కలిగిన భయోత్పాతమును,
ఈశ్వరుడు తన యంగుష్తమున నదుముటతో రావణుడు విహ్వలుడగుటయు నప్లేయున్నవి.లే
మూలమున నదనముగా భయవిహ్వలుడైన రావణునకు శివుని మించిన పరదైవము లేడనియు,
నాతని శరణుకోరుమనియు నాతని మంత్రులాతనికీ సూచించుటయును, రావణుడు
సామగానాది సోత్రములచే వేయివత్సరములు స్తుతించుటయు తెలుపబడినవిగో
అందువలన మూలమునందును, అనువాదమునందును రనాభాననిర్వహణము
సమానమైనను మూలము మరింత విష్పలమై యున్నది.
టే నిర్వచోనోత్తర రామాయణమున వీరరసాభానము
నిర్వోచనోత్తరరామాయణమున గల వీరరసాభాన పరిశీలన మొనరించుటకు ముందు
వీరరసాభాస నిర్వచనము నెజటుంగదగును.
రసగంగాధరమున వీరరసాభాన లక్షణమిట్లు గలదు.
"కదర్వూ కాతరాద గతత్స్పేన వ్యీతాద్యాలం
బనత్సేన వా శోదోత్సావోౌ ... రనాబానాతో 2న
"హీనులు పిరికి వారునగు వారియందు గలదియు, పిత్రాదు లాలంబనముగా గలదియు'
సాపాత్వదర్దుణమున వీరాభాన ల్టాజమిట్లు గలదు,
“"ఉవ్యా వదాద్యుత్సా పా£. ధమవ్యాతగత తథా కంట
'బహ్మహత్య్యాదులగు మహాపాతకములను జేయుట యందుత్సాహము జూపుటయు
నధమపా[తగతముగా వీరమును జూపించుటయు పీరాభాస మగునని భావము.
నిర్వచనోత్తర రామాయణమున వీరరసాభానము మూడు ఘట్టములలో గలదు, ఆ
యా ఘట్టములు ముందు పరిశీలింపబడును.
1. రావణుడు మరుతోర్వీశునితో యుద్ధ మొనరింపగోరుట
నిర్వచనోత్తర రామాయణమున పంచమాశ్వానమున రావణుడు మరుత్తోర్వీశునితో
యుద్ధమొనరింప గోరిన సందర్భమున నేక్రైక పద్యమున వీరరసాభాసము గలదు.
వ
23. వాల్మీ॥ = ఉత్తరకాండ ॥ - 16 సర్గ॥ -23 నుండి 28 శ్నా॥
24, వాల్మీ | = ఉఊత్తరకాండ॥ - 106 సర్గ ॥ = 29 నుండీ 36 శో
25 రస ॥ గం॥ - ప్రథమాననము -=పుట -375, 3/6
26. సాహి॥ దర్వ॥-= 3పరి[-265 శో॥
243
నిర్వచనోత్తర రామాయణమున దిగ్విజయ ము చేయబోయిన రావణుడు ధరణీశులను
వెదకి జయించుచు, వీధావేశమున తిరుగుచుండగా నొకచోట మరుతోర్వీశుడు జన్నము
చేయుచుండగా వానిని గని నమరమునకు పిలిచెను. ఆ సందర్భమున రావణుని యనుచిత
వర్తన మిట్లు వర్చింపబడినది.
నీ ఉల్టుబోం దా మణుత్తోర్స్వే తవిన్స బు
నమ: జని యతని రణాంబజు సేయ
నడిగనం గ్రతుకాల మనినేయం దగవ్చు ౧7౯
దనుణు కాంతత నున్సు యాన్ఫుపాలు,
శోట్‌తి వని యార్చ, యఢుగక్యయజోవ
కరజుందు అన్సియ గానీ చోన్నీ
(ౌగర్తుంళ్‌ మంతయు (చచ్చు, జేధకొ టై బ్ర,
బుట్వాగ౧ణందిలి నత్త మదం
ఖో యజ్రాబాగంబులతు వవ్బి వారిక తొంతో
ఎరుతాదధనదులు బలియు వాయనండదు,
వొంనమున్ను గృక్రలానంబు నై భయమున
నడంగయండీన నాబులక్యయమదవోయె గవిర్దు/ం ఆక్వాగ2ం వ్య
ఇచట యజ్ఞనిర్వహణమునందున్న మరుత్తోర్వీశుడు యుద్దమునకు విముఖుడైై
యుండెను. అతన్‌ని రావణుడు యుద్దమునకై యాహ్వానింపేగా నంగీకరింపక్‌
యజ్ఞదీక్షయందున్నానని సమాధాన మొనంగేను. ఇట్లు యుద్ధవిముఖుడైన వానిని యుద్ధమున
కాహ్వానించి రావణుడు చూపిన యుత్సాహ మనుచితమై వీరాభాన మగుచున్నది.'
మరుళ్తోర్వీశుడు యుద్దవిముఖుడై యుండగా రావణుడు పిక్రమించి యజశాలా
పురో గృహము విధ్వంసమొనర్చే, వేదికను త్రవ్వివేసి, బుత్విగణముల బలము నణచి వేసెనని
తెలియుచున్నది, ఇట వధోత్సాహము లేకున్నను వమికమ్మపదర్శనోత్సాహ మనుచిత మగుటచే
పేరరసాభాస మగుచున్నది.
మూలమున నీ విషయము అష్టాదశనర్గమున నిరువది శోకములలో గలదు. మూలమున
నీ ఘట్టమున రావణుడు మరుత్తోర్వీశుని యుద్ధమున కాహ్వానించెను.
రావణునిరాక జూచి ఇదద, యమ, వరుణ, కుబేరులు మయూర వాయస్క హంస,
కృకలాసంబుల దేహంబుల నడగి యుండిరి. మరుతోర్వీశుడు రావణుని నీవెనరని (ప్రశ్నించి
యెటింగిన పిదప నాతనితో యుద్దము చేయదలచి కోపముతో విలబ్లమ్ములను గైకొని
యేదిరింపరాగా, బుత్విజుడగు నంవర్తుడను బుషి యాతనిని వారించి, యజ్ఞము కడముట్టక
యుద్దమునకు పూనుకొనిన వంశనాశనమగు నని తెలుపుటతో యుర్గవిముఖుడైనట్లు గలదు.”
అంతట శుక్రుడు రావణుడు జయించెనని [పకటించుటయు జరిగెను. ఏతత్పర్యంత మిచట
రసాభాన (వ్రనక్తి గలుగదు.

___ అనంతరమున రావణుడు విజృంభించి, యజ్ఞమునకు వచ్చి తత్రస్తులగు మహర్షుల
నందరను భక్షించి వాది రక్తము నాస్వాదించి నట్లు గలదు. క్ట
న.
27, వాల్మీ॥) *- ఉత్తరకాండ ॥ - 138 సర్ష॥! = 1 నుండి 18 శో||

244


“నంళయళ్లు జయే నిత్తూం ర్వా్టనళ్లు నుదురయా /

నే నవృుతో యలోర్వాక్కాన్థు రుత్తః వృధవీవతిః //

ఐన్ఫృడ్ధూ నళంం బావం న్పుణ్జో మధథిముఖో౭బవల్‌ |

తతన్తం నంతం మత్వా మోవయామాన వై కుకః /

రావణేోజయతీ త్యూబ్వా రరాన్నా దం ఎవిముక్తవాన్‌ ॥

తాన్‌ బ్హణుత్వా తతన్దాన్‌ మవార్రీన్‌ యజ్రమాగతాన్‌ 4

ఎతృవో రుద్దరెత్తై వాం వున నంచయయా మపాదడ్‌ / 2

(జయము ఎల్లప్పుడూ సంశయాస్పదమే. ఈ రాక్షసుడు జయింపశక్యము కానివాడు'
మరుత్తుడు గురువు పలికిన ఈ మాటలు విని ధనుర్చాణములను విడచి, న్వన్లచిత్తుడై
యజ్ఞశాలాభిముఖు డయ్యెను. పిమ్మట శుకుడు అతడు జయింపబడినట్లు (గ్రహించి ఆ
విధముగా చాటించెను.'రావణుడు సర్వోత్కర్షగా ఉన్నాడు' అని విగరగా అరచెను. యజము
నిమిత్తమై వచ్చి అక్కడ ఉన్న బుషులను 'భక్షించి వాళ్ల రక్తముచేత బాగా తృప్తిచేంది
రావణుడు మరల భూలోకమునకు వను)

ఇట్లు మరుత్తుడు యుదవిముఖుడైన యనంతరమున రావణుడు చూపిన బహ్మ
వధోత్సాహము సర్వము వీరరసాభానముగా మూలమున రూపించి యున్నది.

2. రావణుడు కార్తపీర్యారునునితో పోరాడి భంగపడుట

రావణుడు కార్తవీర్యునిపై ప్రదర్శించిన యనుచిత వరము రసాభాసమైన సందర్భము
నప్త్రమాశ్వాసమున సుమారు నలుబది పద్యములలో గలదు,

రావణుడు బలగర్వముతో కార్తవీర్యార్గనునితో యుద్దము చేయుటకు
మాహిష్మతీపురమునకు వెడలెను. ఆ సమయమున రావణుడు గర్వాంధుడై వచ్చిన విధ
ముట్లు గలదు.
“తో/ అడురుదౌంచి మాపొవ్చు తీవురము నుబ్దో

ఎగ ్నోరికీ నర్దును వడలు మునుయ

రావణుండు వచ్చె నలంతులం భోవం డనుచు

గోవురాంగవావితజన్హోబామెనంయ. ౯ (౨ర్జు/-7 ఆళ్వా/-/ 9వ/

'మాహిష్మతీ పురమును ముట్టడించి అర్హునుని పోరి కాహ్వానించెను. అది జూచి
రావణుడు నామాన్వ్యుడు కాడని జనులు భయపడి' రని భావము. అతని యాహ్వానమును
విని మంత్రులు సముచితముగా నిట్లు పలికిరి.
“"వఐ/  అధవతి వట లేలంనమయంబున నంగలకాం్లతోడో ని

తుదికబలంబులం గెనివృదాతిళయందుగో నేంయదాంచ్మి యి

ఉదయమున బన్టు, నీ వన్య తవశమముం (బకటోందుతుకం చ నం

బుదనడుమైన నవ్లురీకిం బోయి యొదుంయము బాల వేలగున్‌'

(౨ర్జు/47ఆక్వా/-2/ వ/

'శాజులేని నమయమున నధికబలములతో వృధాగర్వమున దాడిచేయుటయు, అనత్య
పళఠా,కమ 1పదర్శనమును మాని నీ నగరమున కేగు మని భావము.
28. భావ। ప్రకా॥ - 6అధి॥-15 శా॥

245


కార్తవీర్యుని బలముపైగల నమ్మకముచే 'భయంబెదలేమి' నమాత్య్యులు పై విధముగా
రావబునితో పలికిరి, వారి దృష్టిలో రావణునిది వ్యధాఆఅశయము.. అతడు (ప్రకటించినది
అరున్కుత విక్రమము. 'అధిపతి వీటలేని సవయమున ఇచ్చుట కూడ అతని
య్మప్రయోజకత్వమని యమాత్వ్యులు పలికిరి. ఇట్లు రావణుడు (ప్రదర్శించిన యనుచిత వీర

రావణుడు అమాత్యుల మాటలకు సమాధానముగ కార్తవీర్యుని తోడ్కొని రమ్మని
గర్వించి పలికెను.
"బద అను బలుమాజ లియ్యకొని యదనుదోళ్టు రుం డాతం ఢున్సు వాం

ఉని యని నేయ వేడుక రయంబదున వబ్దాతా నందు ఖభేయి?” మి

ఊనవతిలావు, నాదుభువిళట్తోయ నించుక తూల దూడ క

వన నాజీంయటొంబి ముయ్యౌడతుం జయ్రానం శోకొని రండు నావుడున్‌"

(నిర్జు/7ఆక్యా/622వగ్లు

రావణుడు అమాత్యుల మాటలకు సమ్మతించుపేగాక, "ఆత డున్నాడని యెంచియే
వచ్చితిని నా భుజబలము పరీక్షించుకొనక పోయెడి వాడను గానని పలికెను. కార్తవీర్యుని
రప్పించమని కోరెను.

కాని యనంతరి వ్యృ్యతాంత పరిశీలనమువలన రావణునిమాటలు (ప్రగల్బములై
పర్యవసించుటతో నీ యనుచితవీరము వీరాభాస మగుచున్నది. [

రావణుని యుత్సాహమును గాంచి యమాత్వ్యులు సమాధానముగా నరునుడు తన
యంగనలతో కలిసి విహారమునకేగిన విషయము తెలిపి ఆతడు వచ్చిన వరకును వేచియుండు
మని తెలిపి 'వేగపడకు; మనుజ విభుచేతి బలుపును జూతుగాకీ యని పలికిరి. కాని ఆ
సమయమున కూడ రావణుడు తన ప్రగల్భములు మానలేదు. ఆతని మాట లిట్లు గలవు.
“"ఉఊ/  పవున నేరు వచ్చువయ, నిచ్చుట నిల్దుత కోవాబోంచునన్‌

ఉలావతి యెక్సుడోనిం వన చున్లుక్‌ యౌాతులు వేర్పినన్స్‌ రణా

వోవము మాన నోర్తునాా తుటుంబనవేతము డాం్గౌ నాతనిం

జతావరు మారు నింకం దలనూవం డతండదును భోయి వచ్చాదన్‌
క్‌ యమెలంయంయదౌన వలం (టొమ్యతు

తలి నోకమరి దోమజించబి దాడిమాయిన్‌ దో

రొలిము మెజని, వయణడీ నా

బలము నాణఖవి పోదు మాూతుందడాదటోతలిందాండీ" (౨ర్జు/-7 ఆక్వా/౧౩, ౩౨వ/

రావణుడు తానువచ్చుటనే నెదిరించలేక కుటుంబసమేతముగా దాగుకొని
యున్నాడని భావంచెను. మణశి యతడు కనరాడనియు, అయినను వా డెచ్చట నున్నను
తఆలిసికొని జయింతునని 'హెచ్చరించెను. ఇది రావణుని యహంకారము,

'అని దుర్మదాంధకారమ్మునం గానక బిట్టు పలికి పోయె'నని తెల్పుటలో నాతని
మాటలు ప్రగల్భములని స్పష్టముగ తెలియుచున్నవి. ఈ ప్రగల్భ్బములే రసాభాస్మ్వపయోజకము

౨46


బగుచున్నవి. దీని కుపబలకముగా శచారదాతనయుని వీరాభాన నిర్వాచనమును గమనింవ
"నభాను యోూవ్షితాం మద్వే చూరమానన్వు కన్వబిల్‌
భయాత్తులాయనం యద్ధాద్వరాభాన ఉ దంతా" 29
'సభలలో వనితల మధ్యలో శూరాథిమానిగా నుండువాడు యుద్ధమునుండి భయమున
పలాయన మొనరించినచో పీరాభానమును జెప్పిరి శో
అందుచే కార్తవీర్యుని మంత్రులముందు ప్రదర్శించిన వీరము వాగ్వ్యవహారవిషయమై,
క్రీయాశూన్యమై వ్రగల్బముగా నిరూపింపబడుటచే నది రనాభాసవిషయ మగుచున్నది, ఈ
విషయము అనంతర వృత్తము వలన న్నష్టమగును. అది యొట్లన కార్తవీర్యుని ఏకాంత
జలకీడా సందర్పము నెజింగి రావణుడు వానిని చంప్పుట కీదిమంచి యదనని భావించుట
యనుచితమైయున్నది. ఆ విషయ మిట్లు గలదు.
గ ఎతీంం కరంబు వొంగి 'కజు నేకతో మి ఖంవడబో నతం
డాయిం౧క్‌ యంఢడ ముల్లా దో వదంగంచాదో నంచు మయం/తులం
దణతు నాజుంగ జావ్పుతెన్సి దానవుం డున్ఫుడుడ్రూ చనంగ్గ న
త్రో నదణ్యాభో మన్టిమయదధార౭లతో దవిం దోబౌ ముందని”
(౨ిర్చు/-7ఆళ్వా/౧4౮వ/
ఒంటరిగా నున్నవాని చంపదలంచుటయీ గాక, అ యాలోచనతో 'కరంబువొంగి
యనుటచె రావణుని సంకల్పమును, వాని సంతోషమును అత్యంత మనుచితమగుట
స్పష్టమగుచున్నది. ఇట్టి తలంపుతో రావణుడు కార్తప్‌రార్టర్దును నెదిరించెను. కాని యాతని
ముందు రావణుడు నిలువలేక పోదును. ఆతని పరాజయ మ్‌ట్లు వర్దింపబడినది.
౯౪1/ _ లావజీ వివిదాయధముల
భూవఎిభుండుం దొను నట్లు పోరి యలన్మి వీ
రావళ మడర ఉయకాం.
శ్రావచండా రావణుండు గడుం దచదమకమునన్‌
మ/ మది ₹ళంకీందకముట్టో విళమరసోన్యాదంబునన్‌ భూవిభున్‌
రద ్యవేయంగ నతంథఠు వైవడీ భుజాగర్టుంబునం ఐ మై"
(నిర్దు/7 ఆశ్వాగ౮4, ౮ఎ వ/
జయకాంక్షతో పోరియు రావణుడు గదతో వేసియుపైన పడిన కార్తపీర్యునికి
దొరికిపోయెను. ఇచట రావణుడు భయముతో పలాయన మొనరింపలేిదు. పరా[క్రమము
(ప్రదర్శించియు విఫలుడగుట వాని ప్రగల్భములకు తగినట్లు లేదు. ఈ యనౌచిత్యమె రసాభాస
[పయోజకము, అంతేగాకరావణుని యోటమి మక్కిలి దయనీయమై యున్నది. అది గమనింష
దగియున్నది,
త// వ్దో యిరడువదకరంజులు
గద్లోగో వంవువయి మోవ్ర్టుగాం జౌట్లో తగన్‌
తతత
29. భావ॥ ప్రకా॥= 6అధి॥-15 శొ॥॥
30. భావ॥ ప్రకా॥- 6 అధి॥-15 శో॥ - భావాలోక వ్యాఖ్య
247


దౌ్తు యెడ వద్తుక ని తుద

ముభ్రోన మగంబోమి నభొందబు ముత్టంగో నాల్చెన్‌ (నర్జు/-7 ఆక్వా/౮ర వ//

ఇచట రావణుడు పట్టుబడి పెడకేలు విరచి కట్టబడెను. అదియును రావణుడు గాన
నిరువది చేతులును వీప్పుపై మోప్పుగా కట్టబడెను. అనంతరమున సింహగర్తన చేసెను.
అంతేగాక ఇట్లు దయనీయస్థితి యందున్న రావణుని, కార్త వీర్యారునుడు భటులచే తనవెనుకనే
తెప్పించుకొని, మిగిలిన దైత్యభటకోటి నతిసులభముగ నిర్రించీ, ఇట్లు నిరసించి పలికెను.
గళ! తన కొలంద దుజుంగత్యూీూా

దనుజుండు వనితావిశోదతత్తుడు నన్ను 2

దారనె'6ననియగం్రజించుదు

ననిమివంరవ్రుమోాంద బెౌరం గహ్వాం భాలయన్‌" (నిర్వు/-7 అశ్యా/-౧ర0వ/

'ఈతన నామర్ల మెణుంగక స్తీ వినోదమున నున్న నన్నెదిరించే' నని పలుకుచు
కార్తపీర్యార్దునుడు రావణునిపై కడగంటి చూపులు బరపెను,

ఈ విధముగా కార్తపర్యార్థునుడు చూపిన నిరసననమువలన రావణుని వీరము
పరిహాసభాజనమై యాభాసము నందుచున్నది. అనంతరమున రావణుడు కారాగృహ
బద్ధడయ్యెను, వానిని విడిపించుటకై పులస్త్యు డేతెంచి కార్తవీర్యుని ప్రార్దించి విముక్తుని
గావీంచెను. అప్పుడు కార్తవీర్యుడు సానునయముగ బుదిచెప్పి పంపీగా రావణుడు
'లజ్ఞావనతు'డగుచు, తన రాజ్యమున కేగెను. ఇట్లీ సందర్పమున రావణుడు అపహాన
భాజనుడై లజ్జకు నాన మగుటచే సీ ఘట్టము వీరాభాన మహిత మగుచున్నది.

మూలమున రావణుడు కార్తవీర్యార్లును నెదిరించి పరిహాసనభాజనుడైన సందర్వ్పము
ముపుాదియొకటవ సర్ణమున ముప్పది నాలుగు శోకములందును, ముష్పుది ౦0డవ సర్దమున
డెబ్బది 0డు శోకములలో విపులముగను గలదు. కాని నిర్వహణమున పిరాభానస్తోరకముగ
లీకు వీరరనమే దీపించుచున్నది.

కార్తవీర్యుడు నర్మదకు భార్యానమేతముగ నానందముగ గడప్పుటకు వెడలిననాడే
రావణుడు వచ్చి మంత్రులతో మాట్లాడిన విషయ మిటు గలదు,

"క్వాలునో నవతి శమం నమ్యూుగాఖ్యాతుమర్ల య్‌ /

రావనశే౭2వామన్యుపాప్తో యద్దోవ్రుర్దువరేణ వా /

మమాగమనమవ్వుగ్రే యవ్వా భి నంనివేద్రూతామ్‌ +

ఇత్యేవం రావశోనోక్షా నే2 మాత్యాః నువువళ్టాతో //

అబువన్‌ ర్నాకరవతిమనాంనిద్తూం మహపావతోః / 2!

(రాజైన కార్తవీర్యార్దునుడు ఎక్కడున్నాడో చెప్పుడు. నేను రావణుడను. ఆ రాజుతో
యుద్ధము చేయుటకై వచ్చినాను. మీరు నేను వచ్చినట్లుగా అతనికి తెలుప్పుడు రావణుని
మాటలు విని మంచి పండితులైన ఆ అమాత్యులు రాజు అక్కడ లే డను విషయమును
రావణునకు తెలిపిరి)

అనువాదమున మంత్రులకును, రావణునకును నడుమ నంభాషణ చర్రముగసాగినది.
రావణుడు మంత్రులను మూడుసార్లు ప్రశ్నించినట్లు గలదు. కాని మూలమున నొ=సారి
వక్ష. వాల్మీ॥ - ఉత్తరకాండ! = 31 నర్ష॥ -11, 12 శో॥

2486


'ప్రన్నించి, వంటన నర్మదాభిముఖుడై యెగినట్లు గలదు. అంతేగాక అనువాదమున కావణుని
మాటలలోగల (ప్రాగల్బ్యమును, నధిక్షేపమును మూలమునలేవు. తనతో పోరాడు
సామర్థ్యములేక అర్జునుడు దాగియుండెనని పలుకుట మూలమున లేదు. అండుచే మూలమున
పీలాభాస కారకమైన 1పవర్తన రావబణునిలో లేదు.
అనంతరమున అర్జునుడు వీటలేడని యజింగి వావణుడు వింధ్యకుపోయి, నద్మదానది
యందవగాహా మొనర్చు, సివప్తూజూనిమగ్ను డయొ్య ను: ఇచట మూలమున వింధా్య్యాద్రియు,
నర్మదయు విప్పుబముగా వరితమైనవి. నద్వీపవాహము నర్మదా పులిన స్పిత శివలింగములను
ముంచివేయగా, తత్కారణ మరసిన పిమ్మట మంత్రులతో తాను వచ్చిన "పకీంగింప్పు డని
'వలుకును. అంతేగాని అనువాదముళోవథె 'ఒంటరిగానున్న యర్జును నెదకించుినని పచికిన
విషయము మూలమున లేదు. అఆనులాదములోని యాలోచన యనుచితము. ఇట్టు మూలమున
ననౌచిత్యము పవిహరింపబడీనది,
మూలమున రావణుడు అర్జునుని మండత్రులతో తానువచ్చినట్లు తెలుపుమని
కోరుటయు వాబాతనితో యుద్దమొనద్చుటయు పరాభూతులగుచున్న నమయమున నరునుడు
తలపడుటయు గలదువి అంతేగాక రావణారునుల యుదము గూడ మూబమున వీరదస
భరితముగ నున్నదితే అంతమున నర్జన * గదాఘాతీమున రావణుడు వెనుకంజవేసి
కూలబడగా, పిహ్వాలుడగు రావణుని పట్టుకొని బంధించినట్లును దేవతలు పుష్పవృష్టి
కురిపించినట్లును గలదు,
“తతో2రునేవ బడోర నర్వుదాశోన నా గదా
నచయాలర్హలే ముక్షా రావణాళ్యూ మవోంని /
వరదానక్ళు తతాతో నా గదా రావణోరన ॥
బుర్చులేవ యథావోగం ద్వదా భూతావతతితొ /
శ త్వుద్దున్నవయ్యక్టైన గదామాతోన రావణ |
అపానర్జుద్రనురాజ్ఞ తం నివరాద బో నివనన్‌
న వివ్వొల్‌ం తదాల్న్లు దళ్ళగీవం తతో౭ిద్దున? |
నవాసోత్తుత్తూ ఉ్యగావా గదుత్యానివ వన్హుగమ్‌ 4
శతు బానవబవవా నేఖ బలాద్ధ వ్యొ దశాననమ్‌ +
బబన్ధ అలథాన్‌ రాదా బలిం నాలాయణే యథా [గీ
(అప్పుడు కోపీంచిన కార్తవీరాార్దునుడు తన (ప్రాణబలము నంతను ఉపయోగించి
ఆ గదను రావణుని విశాలమ్లైన వక్షస్థలముమోద విడచెను. ఆ గద వరదానముచేత
రక్షింపబడుచున్న ఆ రావఖుని వక్షనలముమోద బలహీనమువళలె ఉయి పడినవేగాసికి రదిడు
ముక్కలై నేల మోదవడెను. అద్దునుడు ప్రయోగించిన జ గద దెబ్బకు రావణుడు బారెడు
దూరము వెనుకకు పోయి అరచుచు క్రిందపడిపోయెను. కార్రవీర్యార్దునుడు అప్పుడు.
రావణుడు ఛాస్టాకులుకై ఉండుట చూచ, వేంటనే ఎగిరి మూదపడే, గరుత్మంతుడు నర్వమును
ఏల్పనట్లు వానిని వట్టుడానెను, బలవంతుడైన జ కార్తబళ్య్యార్టునుడు రావణుబ్లే తనవేయి
బాహమువ్లులతో బలాత్కారముగా పల్ది నారాయణుడు బలిని బంధించఎనట్లు వానిని బంధింబెన్సు,
వచె వాల్మీ (- ఉత్తరకాండ (- 32 సర్గ॥ -26 నుండి 36 శా॥
33. వాల్మీ1- ఉత్తరకాండ ॥ = 32 సర్గ॥ - 29 నుండి 59 శో
34, వాల్యీ॥ - ఉత్తరకాండ ॥ - 32 సర్గః -60 నుండి 64 శా]
249


అనుచాదమున పెడరెక్కలు విరచి కట్రినట్లుండగా మూలమున నట్లు లదు.
అనువాదములోని ఈ కల్పనము రావణుని కపకరాహీతువె యాభాన కారక మగుచున్ను ది.
బంధితుడ్రైన రావణుగ పులన్వ్యుడు. వచ్చి విడిపించిన సందర్పము మూలానువాదములు

పరిశీలనమున మూలమున నీ సందర్భము వీరరసము పోషింపబడినంతగా నాభానము
పోషితము కాలెదు. అనువాదమున పిరాభాన పోషణమే యధికమని తలియుచున్నది,

3. రావణుడు వాలిచే భంగపడుట

రావణుడు వాలిచే భంగపడిన వృత్తాంతము నప్త్రవమాశ్వానమున పదిహేడు
గద్యపద్యములలో విసనరించియును ది.

, ప్‌ో ంం

కార్తవీర్కునిచే పరాభవమందిన రావణుడు తన గర్వమును పీడక వాలినెదుర్చు
వేడుకతో కిషి-ంధకేగెను. అంత వానిపె సుగ్రీవాదు లెలరును 'రణావిషా? రోద్యుమ పృవ్వ'లెరి.
రావణుడు వారిపై మేదో మాంనాస్కగాదులు వరింప నెంచియు వాలి లేని సందర్వ్పమున
వ్‌. న న ఇ కక నన కక ర న యస స గ వన
నట్లు చేయుట దుష్కర్మమని యూహించి మానుకొనెను. ఆ సందర్పమున వాని గర్వము
"క// _ వదడుబుంబౌదలు వన్ని నం

లతదు బనర్‌ య తతోదడీకయామునకు నం

ఎటివి దశానమండు వాడరు వన ని అనిదూన్‌ (విర్దు/*7ఆళ్వా/౧7౨ వ//

తనతో యుద్దము చేయవచ్చిన వానర పరులను తక్కువవారినిగా పరిగణించి
చిన్నవారితో యుద్దము చేయుట తగదని వారితో యుదము మాని గర్వముతో నిట్లు పలికెను.
"క/ మాలోనం గూడుకొని రాం

డొలం బాలంజు నేనీ యథ యెతత్‌ తాం

జాల నని బొవ్లుంగా కొ |

వ్వాలికి దాంనమ భేోవవచ్భునా నాబేన్‌ 7” (నిర్షు/7 ఆక్వా/-74వ/

'మిాతోబాటుగా యుదము చేయుటకు వాలి రాలేదు. దానికి కారణము అతడు నాతో
యుద్ధమునకు తగనని చెప్పవలెనేగాని దాగియున్నంత మాత్రమున నాతో యుద్ధముచేయక
తప్పునా' యని పలి౪ను. జే

కారణము తెలియకనె వాలి దాగియున్నాడసి భావించుటయేగాక, తనతోయుదమునకు
'చాలనని చెప్పుంగాక యనుటయు, ఎచట దాగినను తనను తపషించుకొని పోజూల డనుటయు
నాతని గర్వమును, (సాగల్బ్య్యమును వ్యక్తమొనర్చుచున్నవి.

వాలి యాసమయమున 'దక్షిణప్పు మున్నీటం గృతన్నానుండై యేకాంతంబున
నుండు'నని యెజింగి పృష్పకారూఢుడై యచటి కేగి, వానిని జూచెను. వాలిని చూడగనే
రావణుడు 'తన్మ్యూర్తి నివ్వత్త విక్రమ కళాకాతూహలనస్తూర్రియె'నాడు, అనగా నాతని రూపము
రావణుని విక్రమమును తిరోహిత మొనర్చుచున్నది. తన వ్‌(క్రమమును విడిచి 'దొంగదెబ్బ!'
ప్రీయవలెనని యోజించెను. ఆ విషయమిట్లు గలదు.
"9 ఎదురెదురను ముదలింవంగో

మదం గెంకీ వీఖిందవలన మందగతుం వో

250


చైదనను వలం బుత్దుకంబు జిణి వచ్చుతజిన్‌ (నిర్వు/-7 ఆక్వా/7ల్‌వ/

ఎదురుబడే తరించుటకు జంకీి వెనుకనుండి ఏమణుపాటున పట్టదలంచి పుష్పకము
దిగివచ్చుట రావణుని విక్రముమున కనుచిత మగుటచే నిది యాభాన (ప్రయోజకమగుచున్నది.

ఆ సమయమున కనులు తెజచి రావణుని గమనించిన వాలి విషయమును (గ్రహించెను.
కాని వాపచింతనగల రావణుని పరాక్రమముతో నెదిరింపక, పాపాత్ముల నొప్పించుట
ధర్మమని భావించి యామార్షమునే యనునరించెనని ఇట్లు తెలుపబడినది.
క్‌ “వంచన నను అయొైడొ న

లంచుతలంవ్లునడు ననులొ నేంఢు' నో బం

వం బాదగా బావాత్యు య శక్త

వ్వుంచుతి దర్దుంబ' యనుబుః భిజుం దొారయచునో (నర్షు/7 ఆక్యా/ల్‌/ వ/

'మోసనముతో నన్ను జయించు నుద్దెశ్యముతో వచ్చుచున్న రావణుని వంటి పాపాత్ముని
బాధించుట న్యాయము'నని వాలి భావించెను. ఆ సమయమున రావణుడు వంచనమున
వాలిని బట్ట జూచు టత్య్మంత మనుచితమై రసాభాస ప్రయోజక మగుచున్నది. వాని వంచనా
వర్తన విషయ ముట్లు గలదు. |
“క ఉన్దుయెడన్‌ మున్యవోేభలం

బన్ను నిడో నమరవతి వదిలుండ్రా బోరం

గ న్హుయడుగు అరగ యడల

యన్హు గబరనాడు వై రయంబునం అడియెన్‌” (౨ిర్షుగా7 ఆక్వా/-62వ/

ఈ వంచనా వర్తనము రావణుని పరాక్రమమున కనుచిత మగుటచీ నాభాన వయోజక
మగుచున్నది. రావణుడు శోచనీయతా గతి నందిన విషయ మిట్లు గలదు.
“5 వాచుకతు మొనని కళరందబునం

బారంి తగిని నిభిలలేోకలీకణడండలయ న

ధభయడొం్యదు శనాయానం

బునం ఊంకోతు నిజీకీ యిందవుత్రు. దచలుయడై" (నర్చు/7 ఆళ్వా/-ర3 వ/

నివీలలోకఖీకరుడగు రావణుని వెనుకకు మొనసి చంకలో నిజికించుకొనెను,
మహాపరాక్రమవ౦ంతుడగు రావణు డిట్లు వాలి చంకలో నిజికియుండుట యనుచితమ్పె,
హాస్యభాజన మగుటచే వీరాభాస మగుచున్నది.

ఇటు దశాననుడు వాలి సందిట నిఆశీకి యుండి రభసమున కాలుచేతులు.
కదిలించబోవగా, వాలి యాతనిని మరింతగా నొక్కెను. అప్పుడు రావణుడు తన చంకలో
నుండగనే తక్కుంగల సముద్రముల యందవగావాన మొనరించెను, చివరకు తన నగరనమోప
"చ ఎజుంయనియట్లై యన్న, వనరేళ్చుడుం డవ్చుడు గాలుచోయ లా

“చశ్తీ రబైనంబునం రుదువ నక్టుడో నిక్టుడ చూడం జూబిి మై
౧యివంగో నమ్హ శ్లో యెజింగించున నమ దిం రోడ వానిదై
నుజనుల (రుక్చు నక్త బలమూదనతూనుండు బక్తుదావునన్‌
251


౭ బదయంం నొత్తి యాత్తక ని కాతనఖిందులథ గ్రమారదంద్రలన,

వదనములన్‌ శరీరమును వారక్య్రచ్చుచ్తు వెనిగాలిం భో

యదములఖు యాలం ఐళ్పుమదగందుదితిం ఉనియన్‌ రయండునం

ఊదల భుడింగమయ్యగవొణు చబాయనువలో ఎలానబానలు
బీ చని దరువోళ్తుడదుండు దనబంకన యండంగ దజ్రలందులన్‌

మునిం్కొ కమయందుమై నియమముల్‌్దగః దీర్చి, (మందుతో ముద

రననిదిం టాక్తుయోదం ౧వవలభుం డ్డుల బోని య(/శమయం

బున నిజవక్థజవవనణూమకిం దొబ్బి చుభోవవివ్దుడ్రో"

(నిర్చు/-7జళ్వా/-ర4* నుండీ రీరవ॥

వాలి రావణుని 'మై సుణఖసుజ(సుక్క నొక్కుటయు, 'శాతనఖంబుల్‌ వాని
'క్రూరడంప్పలను, వదనములను, శరీరమును" వ్రచ్చుటయునుు, వాడు 'తన చంకనయుండగళ
అంబుధుల నవగాహనము చేయటయు. రావణుని పరాకమమున కపకర్షమును
కలిగించుచున్నవి. దానితో వాని పరా[క్రమ మపాకృతమై వీరాభానము చక్కగా
భాసించుచున్నది.

ఇంత చేసిన తరువాత వాలి 'కోపం బాజీనంజంకవాపి, ధరణీం గూర్చుండంగా. బెట్టి"
సిగ్గుపడుచున్న రావణుని ముఖమును జూచి యొక చల్లని నవ్వుస్చ నవ్విన విషయమిట్లు గలదు,
”జా//  కోవం బాజినం ఉంఠకొ ఎావ్మి దరణోం యూర్చు ౨థంగాం బ్లో లీ

వ్వౌపోల్తానకటూడ్హో మల నొలయం, (బౌధన్య తజ్యోత్త ఎల

జావూరావృ తతన్యు ఖాబ్రముల వై నాం/దంబుగాం ఉఊూవ్లీ న

ర్వా చారాయలరమందరీఈంగల్టు(శరావణున్‌రావణునో' గరిర్చు7ఆళ్వా/ల7వ

ఇట్లు నవ్వుటతో నాగక ఏమియు నెజుగనివానివలె వాలి రావణుని వశ్నించెను
ఆ విషయ మ్‌ట్లు గలదు.
“5ఈ/  కమంగొాని యబ్బాణమ నవ్ముడ

కనినక్టులు శం(బ్రమంచి గారవమున న

వ్వునచరవరళిభామతో

చనశువివతికి నత్డు అునాయెం దదబీముఖుండా
5// ఎందుండి రాకొయిక్తుడి?

౩౦దులతుం భోక? యిచకు నోకార్పూము నే

యం దలంబి నిలిచి" తవ్లాని

వందము న వందోకజళు విచ్చేయ తంన్‌ (౨ ర్జు/-7 ఆక్వా/-తల్‌ త9వ//

అప్పుడే చూచినటు వాలి పలికిన యీ యధిక్షప వాక్యములును రావణుని
యనుభావములును వాని వీరము నాభాసమొనర్చుచున్నవి. రావణుని గాత్రారంభాను
భావములును, వాగారంభాను భావములును నిట్లు గలవు.
”5// అనవ్చుడు వెలవెలయటాజు వ

దనములు వెడ వాంచ దొత్తి దళముభఖుండు ౧వేం

(ునిచదూము వనదధ్యువ్లం

యుంయలాని గ౮దదక నౌాలుంయ గజడలుకొనంన్‌

జీ5ివై


మ/ 'తయ నకేమని వల్చినన్‌ విను భుజాదర్పుంబుననొ గూజు లే
కగరళున్‌ ౧౮తోన యెత్తి, నురలేకన్వామి ఉంబారడి గా
నుగ బందించి, జగత్‌ యంబును ఒఅనుల్‌ నేయన్‌ ఎద్య్భాంభిందుి ౧
ర్షుగంవ్తుండరు నన్ను నిద్రానకతుల దోరణ జాలుతన్‌ వారనీ ఈ
(వర్వు/7 ఆళ్వా/9౮0, 9/ వ/
ఈ సందర్భమున ఎఅచవెల బాయటయు, వదనములు వాలుటయు మొదలగు రావణుని
యనుభావములు భయానకో చితములై వీరమున కనుచితము లగుటచే వీరాభానమును పరిప్పుష
మొనర్చుచున్నవి. "వీరో భయానకావిష్ణో వీరాభాన ఇతీరితః్‌ 5 అను శారదా తనయునీ
మతమున నిట వీరాభాన వతీతి గలుగుచున్న దనియు గ్రహింపదగును. ' నీ కేమన్నను
తగు'నని రావణుడు పరాజయ మంగీకరించుటతో వపకృత నన్నివేశమున వరాభానము
పరకాష్ట నందుచున్నది,
మూలమున ముప్పుది నాలుగవ సర్షమున వాలితో రావణుడు యుద్దము చేయనెేగిన
వృత్తాంతము గలదు. రావణుని భంగపాటు సుమారుగా నిరువదియైదు శోకములలో గలదు.
రావణుడు కార్తవీర్యునిచే పరాభూతుడైన తరువాతకూడ తన యుదతిమానక వాలి
నెదిరించి యుదము చేయవచ్చెను. వాలిలేని యాసమయమున మంత్రులు మొదలగువారు
వానిన్‌ వారించిన విధమును, వారి నడుమ నడచిన నంభాషణమును నిట్లు గలవు.
'“రా్రానెన/ గతో వాల్‌ యశ్తే (వతిఐలో బనోజ్‌ |
క2న్యః (ముఖతః వాతుం తవ బోని వవంగ౧మః //
చతులర్వాచివి నమ్ముదోప్తాః నంద్యామన్వాన్వూ రావణ
ఇదం మువూూర్షమాయాతి వాల్‌ తవ్ల మువూరకమ్‌ /
పతాననిబయాన్‌ వళ్ళో య వతో వపపాణురాః /
యద్తారనామిమే రాజున్వానరాధవీ తేజసా //
యద్వామ్య తరనః వీతన్వుయా రావణ ర్వాకన /
తదా వాలినమానొద్వూ తద్త్హం తవ జీవితమ్‌ /
వక్వేదానీం జగబ్బతమిమం వ్యశవనః ముత ॥
ఇదం మువాకార్హం తివ్షన్వు దురభ౭ తేబ్రవివ్రుతి /
అథవా త్హరొనే మడ్తుం గబ్బు ద్లోజనాగరమ |
వాలినం (దూ నే తత భూమివ్లమవ వావకమ్‌ /
న తు తారం వినిర్జుర్ల్యూ రావణో లోకరావణః +
వ్రున్దుకం తతృమాడువ్యూ (యయా ద్హ్లోణారవమ్‌ మ
పై సందర్భమున వాలి పఠా[కమమే (ద్ర స్పుటమైనది. 'నీకు తగిన పఠాక్రమముగల
వాలితో యుద్దము చేయదలచినచో నతడు చతున్సముద్రముల స్నానమొనరింపనేగెను.
ముహూర్త మాత్రమాగిన నాతడు రాగలడు, ఇచట గల ఈ ఎముకలగుట్టలు చూడుము. అవి
వానితో యుదారులై వచ్చిన వారివే. నీవు అమృతము త్రాగినను, వాలితో యుద్దమునకు
పూనుకొనగనే నీ జీవితమునకు అంతము కలిగినదని భావించి కొనుము. ఒక ముహూర్తమాత్ర
తను భావ॥ (కా! - 6 అధి॥ -12 శా |
తె6, వాల్మీ!॥ = ఉత్తరకాండ ॥ = ఏ4 సర్ల॥ -5 నుండి 11 శో॥
253
మాగిన నీ జీవితము నీకు దుర్త్హభము కాగలదు. కాక మరణించుటకు త్వరపడుచున్న చో
దక్షిణసాగరమునకు పొమ్ము అచట భూమినిగల యగ్నిహోత్రుని వలెనున్న వాళిని
చూడగలవు' అని వాలి యొక్క మంత్రియగు తారుడు పలికెను,

ఇచట వాలి పరా్యకమస్తుతియే గలదు. కాని యనువాధమున యుద్దము చేయవచ్నిన
సుగ్రీవాదుల నిరసించి పలుకుటయు, తనతో యుద్దమునకు రాకవాలి దాగియున్నాడా యని
ప్రగల్బములు పలుకుటయు రావణుని పరాక్రమమును జౌదత్యమును స్పష్టమొనర్చుచున్న వి,
కానరాదు. అంతేగాక సముఢడ్రతీరమున వాలినిగాంచి వానిని పట్టుకొన దలంచుటయు,
వాలియు వానిని గాంచి సంభమింపక పట్లుకొనదలచెను. ఇట నొకరిని వ్రతారింపవతెనని
మరియొకరు తలంచుట గలదు.

అనంతరమున రావణుఇ తన చంకలో నిరికించునొని నొక్కిచెయుచు, వానితోగూడ
సము[దములందవగాహన మొనరించి వచ్చి ఎజుగనివానివలె కిష్కింధలోని యద్యానమున
వానిని దించి వ్రశ్నించుట మొదలుగాగల విషయములు మూలానువాదములందు సమానమె
నదనముగా గలదుేకాని యీ ఘట్రమున రావణుని భంగపాటు ప్రాగల్బృముతో నారంభము
కాకపోవుటచే ననువాదములో నున్నంత రసాభాన మహితముగ మూలమున లేదని
చెప్పవచ్చును.

ఇట్లు నిర్వచనోత్తర రామాయణమున శృంగార, హాన్య, రౌద్ర, వీర రసాభాసములు
నిర్వహింపబడిన తీరుతెన్నులను పరిశీలించుట జరిగినది. కాని ఇందు కరుణ,
ఓైభత్సాద్భ్చుతాదులగు మిగిలిన రపముల యాభాసములు దృశ్యమానములు కాకుండుటచే
వాని పరిశిలనము జరుగలేదు. పరినిలించినంత మేరకు రనాబాన నిరుహణము కవిబహ్న
చేతిలో పరిపూర్రమైనదని గమనించగలము. ఒక్కొకచోట మూలమునకు మించి రసాభాన
పోషణమును తిక్కన నిర్వహించిన కీరు ప్రశంసారమనియు స్పష్టమగుచున్నది.

శరర
37, వాల్మీ॥ - ఉత్తరకాండ ॥ = 34 నర్గ॥ -13 నుండి 19 శో॥
3కి వాల్మీ॥ - ఉతరకాండ॥ = 34 సర॥ “20 నుండి 42 శో॥
254




7. నృసింహాపురాళతలునీ
రీరాఛాసలం


ఎ౨ఆన రచనలలో న్వసింహపురాణము ఆల న్యాతంత్ర రచనగా భాయి! లా
కు చు లలి చల కాజ ముమును గూర్చి (గంథ పీఠికలో శీ
నృసింహ పుఠరాణమునకు మూలమేతి యను విషయ ఆంటి. క్ష క
అ ం చపాంచెయనాు ళు, వారు పదునెనిమిది యువపురాణము€
దివాకర ఎంకటావధానిగారు కస కి జ కథాసామ౪౭మునా ను గానకిన
నరగి సా మాచా మయము గలదప తే మంంంల్లు ఓ 9 స్‌ | ల జల్‌.
ఎజ్జన నరణ౦పాపురాణమునక్‌ క "రోమహరణుండను. పొరాణికుని వలన నవల
యటుండ న్వసింహపురాణమున ౨ ల ల్టకంందిటింట ఆ రార, తకం
అద తీరి నంబి పరిపాటి వినుచుండి బహ్బాండ పుఠరాణంబున దీరభాగ శవణంబు
న ఎ స్‌ ఇళ న నహోవిఐలక్తేతమును గూర్తా జెలిసికొనినట్లు కడ (వారంఫ్‌ంపబ ల
మనెయు సమయంబున (ల 1 వ! రట ా లి రు ఈ కద బహీి? ౦డ& మృరాణమున
ఈ విషయమును చర్చించుచు _, వేలూరి న్‌ వరామశాస్తిగా జక క ్తై ఫ్‌ ర
ధరా. నిండ తాం ాంచసం ళా ఉడి ంం9ిగు ౧ణుంలో దు
నల్పాల్వముగా నున్న దనిచాసికి, వటాలిలను వర౭రింవగా నెజ్జన వ జా. తరత
ల త క రజనయే గానె నంన త నరముహా పృఠరాణమునకుగాని, బహ్మాండప్పురాణాంళ న్‌
నుం ఊఉ ఆలో క భు మి ఓ. ట్‌ జ మ, అపు ము జల ఆ వ
లం ప ల. దొ పెదలు భావించినట్లు నృషమగుచున్న ది, అందు
విషయమునకుగాని యనువాదము కాదని ౨౦లు ₹ గ బరా డు మూలముకో
నృసింహప్పురాణమునందలి రనాభాసమును పరిశీలించునప్పు
మహ్‌ క
సరిపోల్తవలసిన య ముగత్యము లకున్నది.
ఇక నృృసింహప్పురాణము లఎరునకు ఆటా కయైనాను షు. జం అట్‌ న-పంహ
ల ఇల్‌ పడీ ఇకక బాహుళుముచే ప్రబంధమే యనిపించుచున్నది, ౨క్తును న్యాణ౦ంష
బటల అయ అలగా హ్‌ యహ న "ఇటు మహాప్రబంధ కలానా కుతూహలా యత్తంబగు
వురాణమును రచించు నమయమున కయ వ సస కక వ పబందయైగము
శ. త్రో $4 నని చైెక్తా యము నాం త్తు. తశ మవబంధమను వ చం ల ఆ €నైగా (ఈ ఫ్‌?
నందలి [ప్రబంధములకు రూఢవ్లాన అలలళ్తు అల | శాంగు రెండు తపా
'ములకున్న లక్షణములున్నట్లు తెల్పుచు "పై లక్షణములలో నొండు రెండు తప్ప
మబుగిలిన వన్నయు నృసింహ ప్పురాణమున నుండుట నిజమె .....
నును రసనిరూరముగా బావించి 'రనపోషణము అను
అంత కాక నృసింహ పురాణమును రసనిర్భరముగా భావించి 'రసపోష డెనో తమ
ఫీరికతో వఏతద |,0థధమున సందరానుసారముగ నోాయారనము అెటు వోషింపబడెనొ తమ
దిక కాజు ఆ డె! లె. అద ఆనం
ష్ష్‌ గర * రు వివరించిరి. “* కావున నుసింహపురాణమున
కీఠక యందు విపులముగా దివాకరవారు వివరించి ఇ ల క కక
వివిధ రసములు చక్కగా పోషింపబడెననుట కెట్టి వివ్రతి పత్తియు పోషణము సెతమశే
ర. మ త్‌ కకక గన 1 క క ణము సెతవుళు
స ఈ నపహపోషణ యెథటు గలదో షప 0 ఉ లై! క్షే ల బు తు లాం
క్ట రా. న హణ ై (గి
గలవు. [ప్రన్తత ప్రకరణమున ఆ రనాభాన సర్వహణ ళో
నృసింహప్పురాణము - శృంగార రసాభా వ
1. హిరణ్యకశ్యపుని తపోభంగమునకై అప్స్పరనల ప్రయత్నము
క మున వాని తపమును భంగింప నమకటి దేవేం[దుడు.
వారణ్యకళ్యపుని తపో సందర్భమున వాని తపమును భంగింప సమకట్టి దేవేంద్రుడు
హరణ ౩ లై అల్లు ఛీ శ్లో [య ౯ శ్‌ న. ర్‌ వ = వందదణా( కశంపుని
న గించెన ఆ యపారనలలో నుతమ యగుతి త్తమ బారణ్యకశ్య
తపము చెజచి వలపింప ఇబయుటలొ తనకు గల నామర్శ్శ గ
1 న్వ్థపురా[పీఠక - పుట20. 2 న్వ॥పురా[డే అశాాేప॥-పుటక్‌
క.న్వు 1ప్పురా 1౪పీఠిక-పుట-290. = 2. న్చా|!ప్పు పు న
5 మ ౨6 4 ను[!1పురా॥-1 ఆశాల॥1-14 వ ॥ -పుట]
3. నృ ॥ప్పురా ॥-పిఠిక-ప్పుట-29 4, న్య[॥ప్పురా॥-1 ఆశ్వా కన.
శస నృ ॥పురా ॥-పీఠిక- పుటలు- 40 నుండి 42వరకు
- [పరా ॥[-ఏఠక- పుట-] 5 6.ను ॥ప్పురా1-పె ము
వ్‌ న్న ఎరా [11-లఛచక్‌ = కు ఈ
255


“"నీ/ పను (గీంంట శొక్సించుక చూచిన
తమిలు డొాందవమెనను గరదయ ననిన
నా యింప్రం బలుకు కరములు సోకనం బభితా
మవాుయ్రాన జదువులు మజబు ననిన
నేం దియామున నటోయింబిన వొడల్రాన
మరుని కన్నుల నన్హుం దిరుగు ననిన
నా డదూవ్లు చూచిన జొంరంయ నహాతల్త
మురలి వలవ శయ్యం బౌరలు ననిన
న నజీతియైనం దాల్ళ్ర యన్శుూన నులంబు
బభులక్షైన జవములులక నైన
నేమముఅ తవంబు నిల్బునా నాడూదు
దుల నదవ మాజతలేల ముంత
వ్ర మచూచెదవ్లు గాక రదీనిటు
యాబిన నయ్యనుర తవము సొంవం వత ని
వాచలరణము తూవరయయ
లోబరమై మనను (ివ్లుకొని నాలం౧న్‌ (న్భ/వురా/-2 ఆళ్వా/౧౮రవ/
'నా కడగంటి చూపున దుర్మార్లుని మనసు సైతము కరగును. త్రిమూర్తులు 'సైతము
నా మాటలకు, నటనలకు, రూపమునకు మోహితులగుదు రనినచో నిట్టి యల్పుశక్తులు గల
తపనస్వుల తపసు మాయెదుర నిలువదు. అందుచే ఆ రాక్షనుడు నాకంటి చూపుతో తపముచెడి
సోలుట చూడగలవని' భావము,
తిలోత్తమ ఇట్లు "పంతంబులు పలికిన" దేవేంద్రుడు సంతసించెను, కానియీ మాట
లసుర నాయకుని తపము చెబుపనేరని యచ్చ్చరల విషయమున పగల్బములుగానె
పర్యవసించినవి.
వారి చేష్టల కతడు కరుగకపోగా “నిసరంగంబగు నంబురాతియుం జోలెలో (న్క॥ప్పురా॥-
2ఆశ్వా॥-87వ!॥) బొలుప్పు మిగిలెను. అతని తపము చెజువప జాలినచో తిలోత్తమ పలుకులు
ప్రగల్భ్బములు కాకపోయెడివి, అసమర్దుని వీరాలాపములు వీరా భాసములైన ప్లే, తత్కార్య
నిర్వహణ సమర్ధములు కాని తిలోత్తమ పలుకులను శృంగారాభాసములని భావింపనగును.
అప్లే పరస్పర రతిపోషకములు కాకపోయిన యప్పరనల శృంగార చేష్టలన్నియు
రసాభాస ప్రయోజకములగుచున్నవి.
నీ! కమనీయ కళవద్ధు కాంతి వలవములు
కోయల నుత దీవ్రే తయమములును
జారు వయోధలొ నాల యచ్చుములును
లలిత భింబాధ రోజుల థభలములు
మంబ నిశ్వాన భాముర గందవవనము
లుబిత నల్లావ కీలోక్తములును
౧౨ మదులోదీత కలకంల లవములు
కాంబో నినాద భ్రృుంగన్వునములు
256


గ/. నతిళయిరింగ మదునమయాధి దోవ

నౌమ్మ్ర వ్రువ్రావబయ కోటి నావముంౌబ్రో

యందుంజులయిం ది దింవాలనిందుముఖులు"(న్ఫ/వ్లురా/-2 ఆజ్యాగ/-77వ/-వ్రుత4ణి]

'అప్పరనల హస్త, పయోధరోషాదులు వనమునందలి పల్లవ, గుచ్చ, వీింబాదులవలె
నొప్పుగా, వారి పాటలు కోకిల గానములుకాగా పుష్పాపచయవ్యాజమున వన౦ంతకాల
దేవతలు నాకారలైనట్లు అప్పురసలు వనవిహారము చేన్సి! రసి భావము,

ఈ శృంగార చేష్టలన్నియు మదనోద్దీకములైన యుద్దీపన విభావములు కాగా తటన్ల
విభావములైన మలయానిల చంద్రాదులను ముందే వీరికి తోడుగా నింద్రుడు పంపినాడూో
“పనిచెద చ్‌క్షణంబ మధుపవ్రజ కోకిల కీర మానకేతన మధు మానసానద సుధాకర దక్షిణ
మారుతంబులన్‌" (నృ॥ప్పురా॥-2ఆశ్వా॥-54ప॥) అని పలుకుటతో నిది స్తషము,
మలయానిలాదుల విజ్బృంభణము విపులముగా వర్దింపబడినది. ఐనను రాక్షసుని తపము
భంగపడలేదు. అందుచే నీ తటస్థ విభావములు ప్రయోజన శూన్యములై రసాభాస
ప్రయోజకములగుచున్నవి. ఈ సందర్భమున వసంతవరన మిట్లు గలదు.

"52/ వారల తోడనౌ యాత్మ

స్వారవ్విభవమెలం రొని వనంతు య ధనయా

వాలంబుం ఊూవి నక్కాం

'వారితో బాటు వసంతుడు తన వైభవముతో వచ్చి యావనమున, శిశిర బుతువ్వు నధః
కరించి తన యాకారమును చూప్నని భావము,

అదే సందర్భమున మలయానిల వర్తన మిట్లు గలదు.

“బో! ఇదౌచరుదాంచాం వ్యాతుందని దుల వనందులకుం (బమోదముల్‌

పాదలంగ వేలివార్ల లెని బోడున వబ్దిన దాజికాండన

న్యాూదు వనదోవతామువి నమాలమెదుల్వ్కాన నులినిలై నిం

వపొదవంగో ద్ద్లోణానిల మమూన మశోవొరో ఫోలనంబునన్‌'

(నృ/వురా//-2 అశ్వా-ర(వ/- వ్రుటోర

'చైత్రుని యాగమన వార్తను వనములన్నింటను తెలుపుటై దక్షిణానిలము దూతవలె

ఆ సందర్నమున కోకిల కీరాది వనంతుని పరివార మిట్లు వర్షితమైనది.

”"ఉ/  ఎందును బువ్చునారబము యెందుము మందమదాలి భుంకృుతుల్‌

ఎందును సౌంద్రవలవము లెందును గోకీల కంల కూజితం

దాందును విర్గ్తూరత్తాలము లెందును గ*ంయలవీరో భావీతం

బందమయు అయ్రైీూ మందమడు దంబిత చాడు వనాంతరంబుబన

(“నృ/వ్రురావ్లు-2 ఆక్వా-ర౨వ॥/-వుతమ4ర్త

'ఎచట చూచినను పూలనువానన, తుమ్మెదల రుంకారము, చిగుళ్ళును, కోకిల

కంఠనాదములు, చిలుకల పలుకులు మలయానిల సహితమగు వనాంతరములలో చక్కగా
257


ఈ విభావములు ప్రస్తుత నందర్పము నందకి స్రీ పురుషుల యన్నోన
శృంగారమునకు పరిపోషకములు గాక పోవృటచే, రసాభాస ప్రయోజకములగుచున్నవి.
ఈ సన్నివేశమున అప్పరనల శృంగార చెష్టలు ను మలయానిలాదుల విజృంభణమును
హిరణ్యకశిపుని కరగింప లేకపోవుటతో నా విషయమిట్లు తెలుపబడినది.
“మ॥/ వురడుషాకారము తోడనున్న నిరయో వుంగ్త్ర్వంబు లేదో యశ
తరువో వ్లళ్తడి దూసా చిత్తమును శ్రాతర్వందు చూన్వం భెకో
ఎరనత్తాంబుల (వోదొ నిళ్ళుల కళా వడ్లాన నర్షున్నుమూ
యలు దీబందో మనంగ నిల్దా భృతి యందన్ల్గుంద మందనీతిన”"
(న్య! వురా-2ఆ క్యా![-తర్‌ వ!-వుటాం2/
'మగ రూపమున నున్న లక్ష్మియా, మగతనము.-లేదా? ఇతడు చైతన్యము లేని
మననులేనివాడా? విరసుడా? నిశ్చల కళావిజాన సర్వన్వమా యని భావించునట్లు నిశ్చలముగా
నిలిచోనని భావము. క్ష
హిరణ్యకశ్యపునిలో ననుభావములు లేక పోవృట యిట్లు చక్కగా వర్షితమై రసాభాస
(ప్రయోజకమగుచున్నది. అదే సవయవున అప్పురసల విభావములు
నిష్తయోజనములగుటయు నిట్లు వర్షితమైనది.
“నీ! కలయంగో నడవలోం గాబిన వెన్సై ల
ల చాడవోనంబు అవిధం బోవం
(తితూల ఎధితీం వేవడీన యత్హ్ర ఐద్నురౌ
చూబదినంతడుం. నోక్‌ చూథఖ్లు లౌదమంగా
బాత అన్సుయ నాతమవాతులైౌ బాదిన మూం
దిన నంకు విదమునం దోర జనం
నాడులు వనిబీడ్లో యాట్నలౌ వెంవణడీ ఇ
యొదుల యావలం బడ నోగితయుగ
గ గర్హుములు జొండువడం గౌతుకములు ముడుంగో
నదటు లాజఅదడీనోవం (బలదము అడంగ
ననులో చిత్తంబు గానం నలవి గాక
నిగువోయిరి యచ్చురబౌలువ లలో (నృ/వురా!-2 ఆక్వా॥/-90వ-వుటపా
'వారి నవు ఇలు అడవిగాచిన వెన్నెలలై, చూపులు విఫలయత్నములై, పాటలు చెవిటి
వాని ముందు శంఖములై, ఆటలు పసివారి యాటలై గర్వములు జేలికయై, కుతూహలములు
అణగిపోయి, ప్రగల్బములు పనికిరాకఠాక్షసుని వశమొనర్చుకొను విధము తెలియక అప్పరసలు
సిగ్గుబడిపోయి'రని భావము,

ఈ విధముగా నీ నన్నివేశమున అప్సరసల శృంగార మేకతర నిషముగ వర్షితమగుటచే
పరస్పర రతిపోషకముగాక శృంగార రనాభాసమగుచున్నది. ఈ శృంగారము
వేశ్యాగతమగుట చేత సైతము రసాభాసమగునని చెప్పవచ్చును, పీరు దేవ వేశ్యలయ్య్యును
వీరి శృంగారము కృ[తిమమును, ప్రయోజనము నాళించిన దేవేంద్రునిచే నియోజితమైనదియు
నైయున్నది. అయినను వారి పయత్నము హిరణ్యకశ్యపుని వశపరచుకొనుటై మనన్వూూర్తిగ
చేయబడిన దగుటచే పరిపూర్ణమైయున్నది. కాని యది ఏకాత్రాను రాగమగుటచే రసాభాసమే
యగుచున్నది.

258


పరిశీలింపగా న(ప్రన్తుతమైనను ఈ హిరణస్టకశాట్న్ప ని తపోభంగవృత్తాంతము
భారవి కృత కిఠాతార్దునీయమునగల యర్దునతపోభంగమునకు ఇంద్రునిచే నియోగింపబడిన
యప్ఫరసల ,వయత్నమును నర్వవిధముల పోలియున్నదని తలియుచున్నది. ప్రాయికముగా
సంస్క్యృత కావ్యానుశీలన (ప్రవీణులగు నాంధ్రకవృలలో నిట్టి యనుక్కతి గీర్వాణకవుల పైగల
గౌరవమును సూచించును, కిలాతార్లునయ వ్యాఖ్యలో నిది రసాభాసనమని మలినాథునిచే
కంఠోక్తిగా తెలుపబడినది” కావున ్రన్తుత సందర్భమును శృంగారాభాస మనుట
నిర్వివాదము,
౨. నృసింహప్పరాణమున వర్యగత శృంగారము
భోజ విదా్యానాథాదుల మతమున తిర్యగత శృంగార వాూభాస మని
తెలుపబడియుండగా ఈ విషయమును విదాశ్రధరాదులు వ్యతిరేకించిరిో ఇట్లుండగా తిర్యుగ్రాగ
విషయమున “సాయి కలుషిత మగుచో ననగా ననుచితముగా (పవర్తించుచో
రసాభాసమగును” అని శ్రీ వేదాల తిరువేంగళాచార్యుల వారు తెల్పిరిీ, ఆ వషయ మ్‌ంతకు
ముందు తెలుపబడినది.
"సాయి కాలుష్యహేతువులు సామాన్యముగా తిర్యగాది జాతులం దెక్కుడుగా
సంభవించును గావున నవి యపలక్షణముగా బేర్కొనబడినవి. ఆ కాలుష్య హేతువు లివి.
అనుభావము లుఐడ వలసినంత వజకుండక అసంపూరముగా నుండుట
సాత్తి షకాదుల న్యూర్తి లేకుండుట మొదలైనవి" అని శ్రీ ఆచార్యుల వారేతెల్పిరి.!? అందుచే
నిర్వహణమున తిర్యగాదుల శృంగారమున అనుభావాదుల పరిపూర్రతచే నాభాసమును
వాదింపవచ్చునని వారి భావష్సానట్టు తెలియుచున్నది. నృసింహవప్పరాణమునగళల తిర్యగత
శృంగారములు చక్కగా పరిప్పుష్టము నొంది యాబభాసములుగాక రనమే యనిపించును.
“న అంచబోేదలు మోదమాలంగంతాక్టుళ్లు
గొక్టుదు నౌలదూయకొరలునలువ
నలిబాలికలు ముదం నొదరాలరం భింవిళు
యచూయబభు మబువులు (గోలి సోల
ఉర్చావడదో అక్తుజువువోడువల దిమ్ము
దివ్రుభతున నకలువ్లుల్‌ దగిచికొనణో
మలయానిలుండు గర్జుూమలరంగో గుఖువ్లులు
౧  చనీయి దయయా యదు మం లరంటు
(వలి నలకొన నిరవేడం చంవుం బడయం
గామమలభూడ్చ రేకుల కాంతి వదని
దర్గ్ణామునం(గాల నొవ్వారె దమ్మువిడులు". (నగృ/వురా/2 ఆక్వా/ర/7వ/వుఓళగ
'హంసలు పరస్పరము చెక్కిళ్లు తాకించుచు తామరతూళ్లు తినుచున్న వి. తుమెైదలు
పింపిశ్లు గూయుచు మరందము తాగెను. చక్రవాకములు వేడుకగా వెన్నెలలు గోఠెను.
/. ఇదే వ్యానము పుట - 44,43,444 తీ, ఇదే వ్యానము పుట = 14, [5
9 ఆంధ్ర ॥ ధ్వన్యా[-2 ఉద్యో॥[- 3 ప॥ వ్యాఖ్య -ప్పుట 140
కే0. ఆం[ధ్ర ॥ ధ్వన్య్యా [= 2 ఉద్లో 1-3 ప॥ వ్యాఖ్య -ప్పుట 143
బవ 69


మలయానిలుడు సువాననలు దోచుకొనెను. తామరపూవ్పులు స్రీ ల చూప్పుల కాంతి పొంది
యందగించోనని భావము.

+ ఈ పద్యమున హంస, భృంగ, చక్రవాక, మలయానిలముల శృంగార చేష్టలు
వరితమైనవి. ఇందు మలయానిలుడు మన్మథుని మితుడౌ పురుషునిగా నాంవప్రదాయికముగా
భావింపబడినను నితరములు తిర్యగ్రాగ విషయములే. ఇవి యన్నియు సంభోగ శృంగారమున
కనుబంధమైన శృంగార చేష్టలే. ఈ క్రింది పద్యమునను చంద్రుని సంభోగ శృంగార మిట్లు
వర్రితము.
“డ// వెన్చైల వాల వబ్లోడము విబ్చినయంబరళయ్యమాందణో

రన్ను నమండి దిగ్పునిత లాదజుం జుట్టును గొల్వరాతియన్‌

కస్పాయం గూర్చు చిక్కం దనకాగిమిం చోర్చి నుఖించినాం ఉనన్‌

వాన్సు వపాంబాం ఊందుడుంయడు (శ్రీకమనయకళంకరేదవతోన్‌ో

(నృ/వ్లురా/-౨ ఆక్వా/-ఠ9వ/ంరొల వుట్సు

'వెన్నాల తివాచిపై, ఆకాశమనుపాన్నున దిక్కులను స్రలు కొలుచుచుండగా రాత్రియను
కన్యను కాగిలిజేర్చి సుష్లీుంచినాడను నట్లు తన కళంకముతో చందు డొప్పె నని భావము.

చంద్రుని పురుషునిగాను, రాత్రిని స్రీ్‌గను భావించి యూనంభోగ శృంగారము సాగెనని
తలియుచున్నది.

"ఉ// రాతిరయెలై వాజి యనయరాగమయుతోడం ఎంముద్ద తంతన్‌

(లభించి వోదమునం (బోయనియన్‌ నొగియంగో దాను ను

భూ తవంర్యళయార్తుండయ వోలికం వందుండు వళ్చిమాద్త జ్‌

య్యాతల నున్నా డిగా ననల్పవిభా విరభాంగొ రాయటయై "

(నృ్భ/వురా/౧౮ ఆళ్వా/౧/ (05 వ/-ర్‌రొ వుషు

'కుముద్వతితో సంభోగించిన చంద్రుడు రాత్రి గడచిన తర్వాత రతిశమార్తుడై
పశ్చిమాబ్ట్‌యను పర్టంకము పై పరుండబోయె' నని భావము,

ఈ పద్యమున కుముద్వతీ చంద్రుల సంభోగ శృంగారానంతర విషయము
ప్రన్హావితమైనను, ఆ శృంగార విషయము చక్కగా వివరింపబడినది. ఇచ్చట కుముద్వపీ
విషయము అచేతనమే యైనను దీని యంద నౌచిత్యము లేకశ్ళంగారముగా భాసించుటయును
గలదు.

“మ/ అనితరకాంతం బద్దునిం బియాతిలకందబు మొజణంగివోయి రే

యననినవేదడ్సు నొండు దనయిచ్చి వెయి న్వివాలంబి వేనం వాం

ఎననవరాగలీల జిందోరదానోడి యొదంగి యొయ్యనా

యృనవాడయూ వె న్‌ా నుదయమయర్యూ. దబతంయంయడు (వొడ్యు మిందబునన్‌"

(న్ఫృ/ఎురా/-3 ఆజ్వా/-//6వ/ంవ్రుదమరాం

'సూర్యుడు తన ప్రియభామయగు పద్శినిని కన్నుగప్పి వేరొకతెతో సుఖించి
ఒదిగియొదిగి వచ్చుచున్నాడను నట్లు సూర్యుడు తూర్పున నుదయిఐంచెనని భావము;

ఈ పద్యమున సూర్వుని పరకీయ శృంగారవరనము పరకీయ మగుటచే నాభానముగా
గనవచ్చుచున్నది. ఇందు 'తన బిచ్చమెయిన్విహరించుటయు,' 'మేనయెందిన నవరాగఠీల

260


జిగిదెరంగ నోడి యొదింగి యొయ్య నొయ్యన పాడచూపెనా నుదయమయ్యె6 ననుటయు

శృంగారమును (ప్రస్వుటము జేయుచున్నను, పరకీయమగుటచే చర్వణసమయమున

కాలుష్యమున రసాభానముగా భావింపవలసియున్నది.
శృంగారమునకు [పోద్పలకముగా తటస్టవిభావములైన మలయానిలచంద్రాదులేగాక,

దూతలకుకూడ నాలంకారికులు పాముఖ్యమిచ్చిరి, అట్టి దూత కార్యము నెణప్పుట

ప్రకృతిపరముగా నీ క్రింది పద్యములలో వర్రితమైనది.

“చ/ ఇదౌ చదరుదౌాంబాం చవ్యాతుండని యెబవనందులకుం (బమోదముల్‌

పొాదలంగ మేలివాల్ల గెని భోడున వదిన దాడికాం డన

న్యాదువనదేవతాముఖినమోాలో మెదులర్కొన ను అనిలౌ ౨0

పొదవంగ ద్లోణానిల మనూనమనోవారబోలనంబునన్‌'

(నృ!॥ప్పురా॥-2 ఆశ్వా॥-60ప॥-46పవుట)

'వనంతుని యాగమన వార్తను వనములన్నింటను తెలుపుటైై దక్షిణానిలము దూతవలె
"చ/  విలనీత బందకాంతమతడో వేయల వై మృదుమాడతావాతిన్‌

దలము౧౯ (వాలి తా నవగం దాజఅనివ్లువ్లుు లయత్త శయ్యలె

పొలువ్లుగమాదవీ వలయముల్‌ తభుజోతలుణు (వజుందబులన”

బిలిచా మనోజంలలలకుం బోర్టు మదాకుల భృంగ గీతులన్‌"

(న్భ/వ్లురా/-2 ఆక్వా/-74/ వ/-4రివ్చువు

'చందకాంత ఇిలావదికలపై మందమారుతముచే రాలిన పూవులు పర్యంకములు
కాగా, మాధవీలతలు స్రీపురుషులను తుమ్మెదపాటలచే మన్మథలీలలకు పిలిచె నని భావము,

ఇల్ళి చేతనముల ధర్మములు అచేతనములందారోపితములగుటచే నాభానములు
కావలసియున్నవి. ఇందు రససావమ గి (పకృష్ణముగా నుండకపోవుటచే నిది
శృంగారాభాసమని యనవచ్చును.

పద్మినీ పాత్మివత్యమును వరించు క్రింది పద్యమునుగూడ నీసమయమున
శృంగారముగనో, తదాభాసముగనో స్వీయమతానుసారముగ పొటింపవచ్చును.

"చ/ ఇను ననమానతేోజు దవనేందుం గమంగొను మాడ్చల జూడంగాం

వనదొరు నల్తుతోవో ననుచాడ్డునం ఊంచల. భృంగతాంకా

భన వనజాతలోబనము (గ్రక్కున మాలన మొందం జోనెంబ

ద్ధని వతిబ్తళ్హీ నత్త్వైమున మేలిమికీం రుజి దాన పొముననో

(న్భృ॥/వురా/-3 ఆక్నా/-77వ/-రోం వుషు

'అసమాన లేజముగల సూర్వ్యుని చూసినట్లు ఇతరులను చూడరాదను యోచనే
పద్మములనెడి కన్నులను మూసుకొని పద్మిని పాతివత్యమున తానే యుత్తమురాలినని
తెలుపునట్లుండె నని భావము.

ఈ సందర్పము లన్నింటను తిర్యగతముగను, అచేతనముల చేతనత్వారో వణమునను
రననిర్వహణ (ప్రయత్నము పరిశీలింపబడినది. అచేతనమున చేతనత్నారోపము వాల్మీకి,
కాళిదానాదులైన కవృలల్లరకును సామాన్యమేనని శ్రీకృ ష్షమూర్తిగారు తెల్పిన విషయమంతకు

బ261
ముందే చెప్పబడినడ్‌. ఇట్టివానికి సాహిత్యమున శతాధికములగు నుదాహరణములు
లభించును. ఎల్తన వరనా ప్రియడగుటచేత సీతని కవితలో సెట్టిష యనెకములున్నవి.
వ్రబంధ పరమేశ్వరుడగు నాతని కవితలోని యట్టి సందర్భములు వైన పరిశీలింపబడినమి

నృసింహప్పురాణము - రౌాదరసాభానము

నృసింహపురాణమున గల రౌ దరసాభాన సందరములను పఠిస్‌లించుటకు ముందు
రౌద్ర రసాభాన నిర్వచనము నొకసారి వ్రస్తావింపవలసియున్నది.

“కదర్యు కాతరాది గతభ్వేన వ్యతాద్యాలంబనత్తేన

'హినులు, పిరికివారు నగువారి యందు గలదియు, పిత్రాదు లాలంబనముగా
గలిగినదయు నగు [కోధము రౌదాభాసమగును' అని జగన్నాథుని. ముత ము,
సాహిత్యదర్పణకారుడు కూడ 'రౌ ద గుర్వాది గతకో పీ" £ అని తెలిపి ఈ యఖిప్రాయమునే
వ్యక్తము చేసెను. ఆది శబముచే పితృ, బాత్చ, ముని, సుర, ఆచార్య్యాది గౌరవనీయులైన
వారందరును [గ్రహింపదగుదురు. ఇట్లు గౌరవనీయులైన వారిపై కోధము'అనుచిత మగుటచే
రౌదాభాసమగుచున్నది. అస్లు వాత్సల్య స్థానయులైన పుుతులపై ప్రదర్శించిన యనుచత
(కోధమును గూడ స్వీకరించుట తప్పుకాదని భావింతును, పుత్రులపై తగినపాటి కోధమును
చూపుట తప్పుగాకపోయినను, అవధులు మోరిన యనుచిత కోధము రౌద్రాభానమనుటలో
విప్రతిపత్తి లేదని యనుకొందును.

1. హిరణ్య కశిపుడు (ప్రవోదుని గురువ్వులగు బావ్మాణులపై చూపిన

నృసింహప్పురాణమున హిరణ్యకశ్యపుడు తన కువూరునికి గురువృలగు
బాహ్మణులపైనను తన కుమారుడైన ప్రహాదుని పైనను వదర్శించిన యనుచిత క్రోధము
రౌ[ద రనాభాసమునకు స్తానమగుచున్నది. ఆ రెండు సందర్శములందును గల
రౌ(దదరనాభానము పరినీలింపదగును. ఇవి చతురాశ్వాసమునను, పంచమాశ్వాసమునను
విపులముగా గలవు. శ్‌

గురువులకడ విద్యాభ్యాసమొనర్చి వచ్చిన (ప్రహాదుడు హిరణ్యకశ్యపు నెదుట
నిలువగా, నతడు దివ్యనుభాషిత రత్న మొక్కటి యుపన్యసింపుమని (ప్రహాదుని కోరను.
(ప్రహాదుడు విష్ణుదేవుని మహిమను తెల్పి తానా విష్ణువు నాశయించితినని తెల్పెను. అంతట
హిరణ్యకశ్యపు డమితకోధము నొందిన విషయ మిట్లు గలదు.
“వ! అన విని దుబ్బునం బెడము నల్కుము నెచ్చాలులె కమంగనం

గనలెడు దంటాంవును మొగందబునం బొడ్డాడు భర్చుజాలకం

బును నిమలంబునం దనరు (ూతుటోయన్‌ భయముం దనర్లు ని

కును నతం డొజ్డుం ౧న్తాని నిరంతర విన్చురతాదో లోత్తుడ్రా

౮ శ్‌ 1 ష్‌ ఘు మా

(నృ/॥/వురా॥/4 ఆళ్వా-రివ॥-40/ వ్లుప్సు!
1. రన॥ గం॥ -పవప్రథమాననము- పుట 37/5
12. సాహి॥।॥। దర్చ ॥1-3 పరి ॥ - 264 శో ||
262


'ఆ మాటవిని వెంటనే కోపమునకు తగినట్లు ఎజుపెక్కిన కనులును, మొగమున
చెమటయు, నుదుటిపై బొమముడి పాటును కలిగి భయము గొల్పునట్లు గురువును చూచి
స్ఫురించు "పెదవులు గలవాడై (యిట్లన్సె' నని భావము.

బాహ్మణోత్తముడైన. గురువుపై ప్రదర్శించిన యనుచిత కోధమును, తదను
భావములును* పై పద్యమున చక్కగా నిరూపితములైనవి. ముఖ్యముగా రౌద్రరసమున
కనుభావములైన హెనిలళ్‌ రక్తనతత్వము 'కనుంగవం గనలెడు దంటకెంపును అనుమాటచే
వర్షితమైనది. అంతేగాక భ్రూవిభంగము, మొగమున గలిగిన స్వేదమును వరైింపబడినవి.
అందుచే నిచట కోధమున కనుభావములు నిరూపితములైనవి. ఇవ యనుచితములైన
బాహ్మణు నాలంబనముగా జేసికొనుటచే నిట రొద్రాభాస మగుచున్నది.

అదే నందర్భమున హిరణ్య కశ్యపుడు గురువును నిందించుచు నిట్లు పలికెను.
"ఉ/॥/ అక్టూతి బవ్యూదబంధదువ ధురాత్యుక నావగవాని క్షీరరం

బౌక్టుడో నుండి యూ శితువు నౌవ్చుగిదం ఊదవింబి తిజైగం

బాక్తూటో నోబు నామపామ యేమియటలైకొన కీవ్వుధందునం

చళ్చువవా బెనర్చితి వ్యథావంిజుల్లున కల్పునంబునన్‌"

(న్భ/వ్లురా॥/-4 ఆక్వా-9వ॥/-/ 0/వుట్సు

'అయో్యో! బాహ్మణుడా! నా శత్రువును పొగడుట ఈ చిన్నవానికెట్లు చదివించితివి?
నా మహిమ తెలియక నన్ను వృథగా చిన్నబుచ్చితివేలినని భావము,

'బహ్మబంధువ' యనుమాటలోని యాక్షేపము, 'దురాత్మకి యను పరుషోక్తియు
రౌద్రమును వ్యక్తమొనర్చుచున్న వి. వధోద్యమము లేకున్నను అక్షేపావజ్ఞావాక్యములచే కూడ
రౌ్యదద్రము పోషింపవచ్చునని భావప్రకాశమున తెలుపబడినది.

అందుచే బాహ్మాణోత్తముడైన యాచార్వ్యునిపై హిరణ్యకశ్యపుడు (ప్రదర్శించిన
కోధమనుచితమై రౌద్రరసాభాసమునకు తావలమగుచున్నది.

2. హిరణ్యకశ్యపుడు ప్రహాదునిపె జూపిన కోధము

అటు పిమ్మట హిరణ్యకశ్యపుడు మరల వ్రహాదుని కనుగొని నీకీ హరి భక్తి నేర్చిన
వాడెవడో తెలుపుమనియు, వానిని దండింతు ననియు తెల్పను. పప్రహాదుడు తన హరిభక్తి
మానక యది కలిగించినది శ్రీహరి యే యని పలుకగా హిరణకశ్యపుడు మండిపడి
యిట్లనెను,
కేఎ. [కోధానుభావములు ఇట్లు తెలుపబడినవి

శై/ (ూవిభాగావ్షనిరంళ బావుస్పోటన తరనాః

. ఊతం వదాన కథనమాయదధోల్లా వణానిచ
ఉ(౧తావేగ దోమాంబ న్వేదవేవథవో మదః
అయదానాన్తథోోవ (ూరనందర్గనాదయః
(నాపా/ దర్చు॥/- వం/॥ -229230 ళ్లో/
కేక రొద నన్వాన్య తం వాక్పూ మవజ్తా వదుషోక్తయతి.
చోళ జాతి కులాచాలర విద్యాకొర్యాద నందనం
ఉఅకేళ కలవా్హ్తోవ ఎాక్కాద్లా బొంజనాదయః /
(భావ/ (వకా /= ౨ అధి॥ = ౨రీ భ/! "
263


7”|/ అనిన మండివడీ నురాం దురాత్హుకొ

యేన ఉఊగము లౌలై నేలు వాండ

వమ్తుండనంగం గలండు వోజెకంి ఉనియాద

వేల చెడితి లోది దొవ్వుం డతండు" (న్భః// వురా-4 ఆక్వా//-/5వ/-వ్రుల/0/

'మిక్కిలి కోపించి రాక్షసుడు నేనేలోకము లేలువాడనుగాన విష్ణువను వేరొకడు
గలడని నమ్మి యలచెడిపోదువు? వాడెవ్వ' డని పలికెనని భావము.

ఇట్లు [పహాదునిపై తొలుత మండిపడిన యనంతరమున నింకను హరిభక్తి మానక
పలుకుటతో ప్రహాదుని చంపుమని భటుల కాజ్ఞాపించెను. ఆ సందర్భమున ప్రహ్లాదునిపై
హారణ్యకశ్యప్పుని కోధమిట్లు వర్ధితమైనది,

నలు నిరుడం బ్యుతబావ కలిత న్చ్ర వం

తఆయబరులం జూచి యిత్తు అను 5బనమునన్‌" ( నృ/వురా4 అశ్వా/-24వ/వ్రుట/ 0

'అది విని మననున కోపము పెరిగినది. పుత్రుడను వాత్సల్యము పోయి అనుచరులతో
నిట్టాజ్ఞాపించె నని భావము,

ఇట 'స్నెహమును, కృపయును' పోయి కోధమున కనుభావమగు 'కనలు నిగుడుటీ
చెప్పబడినది. ఈ [కోధము పుత్రులపై స్వల్వదోషముల కారణమున గలుగు కోపము కాదు.
అది పుత వధోదో్యోగమునకు కారణము కాదగిన (కోధమని క్రింది పద్యముల వలన
ఆలియగలదు,
క60/ కులమునకు గొవ్చు యదలి

ఖిలుంయు తములాంగారక్‌ండు క్‌న్దుండు వనిం

బొలియింథ్తుయ మభనళ్ళ్లరుం

బుల వెన నొకొరుడ్డు మురగంిపో నేమి యగున్‌
ఆ కొడుకు తందియాదం గెౌవక్‌ యీరనమున

శనదడచునేలి వాండు కదింద దాయ

గాన వగతుం ఊంవం గాం దయం బగవాని

వ్యామహైనవాడు వగజఉకాల్లె
వ॥ కావున నేను జూచుచుండ వీని నిప్తుడయలుంగలపాలు సేయు డని పంచిన"

(నృ॥వురా[!-4ఆశ్వా॥!-25నుండి27 వరకు-పుట103)

'కులమునకు నాశనము కలిగించు నగ్నివంటి వాడైన వీవిని అయుధములచే చంప్పుడు,
ఒక (గుడ్డు పోయినను నష్టము లేనస్సే విడు పోయినను నష్టము లేదు. తండిమాట వినని
కొడుకు జ్ఞాతి వంటివాడు. శత్రుపక్షమువాడు శత్రువే కదా.కావున వీనిని ఇప్పుడే ఆయుధముల
పాలు చేయుడని యాజ్ఞాపించెనని భావము.

ఇచట హిరణ్యకశ్య పుడు క హోదుని 'పాలియింప్త'డని చెప్పుటయు,'కడీి (దిదాయ'గా
భావించుటయు 'పగతు. జంపం గాం దగుళనని యనుటయు, 'పగవాని పక్షమైన వారు
పగటికారో యనుటయు, “పీవి నిష్తుడ యలుయగుల పాలు సేయులి డని యాజ్ఞాపించుటయు

264


నాతని [కోధత్మీవతను తెల్పుచునే యున్నవి. ఇది యనుచితవైన వధోదో్యోగమై
పుుతాలంబనత్వమున రౌద్రాభాసమగుచున్నదది,
అటు పిమ్మట వధోదో్యోగము విఫలమై, మరల ప్రహాదుడు హరిభక్తిని ప్రకటించుటతో
కోపించిన హిరణ్యకశ్యపుని విషయమిట్లు గలదు.
“ఆ అనిన నౌాడుగ౧ణచి యనురద్వుతుం డోలి
వచడుబ నాల్‌ంం బుల్ల బాడుగ బ్రతి
వేరి నోడమూయం బాడతల వాపోయె
దిభ్రో వదల గలయడెౌ యెబటు నైన (న్భ/వురా/-4ఆక్వా/-37వ/ -/0౮వుట్సి
'అనగానే పెదవి కరచుకొని, ఓరి యువకుడా నాకు పృట్టి దుష్టుడ వైతివి,
నోరుమూయగా మరియొక వంక(పేలుచుంటివి. ఎచటనైన నిట్టి వాడుండునా' యని భావము,
ఇందలి 'బాడు గణచుట' కోధానుభావమని గమనింపవచ్చును. అక్కడితో నాగక
వధోద్యోగ ముట్లు వర్చింపబడినది.
"క శోంత్తి తేరి యింకను
'నెరంవం జుమా ధభురాత్భు" బలమున నిడా నా
గేరందవ్రుటుక్కుగదం గెౌని
భోడనం దల (వయ్య నడిబి వొంగొని విడుతున్‌
వ॥ అని పలికి తత్‌ క్షణంబు తక్షక ప్రభృతులగు వ్‌ షణభుజంగంబులం పిలిచి విషతులగ్ట
భాషణుండును విషమాచారుండును నగు నక్కులదూషకుని దుర్వివానల జ్వాలా జాలంబులల
బేలిపడ6 బొదువు౦ం డని పనిచిన.” (నృ[॥పురా॥-4ఆశ్వా॥-39,40వ॥ -ప్పట-103)
'నోంెత్తినచో సహింపను. ఓరి దుర్మార్తుడా! ఉక్కుగదతో నీ తల పగిల్చి చంపుదు'నని
పలికి తక్షణమే తక్షకాదులగు భుజంగములను పిలిచి వానిని పొదువు మని యాజ్ఞాపించె నని
'గోరంపుటుక్కుగద.గొని బోరునందల వ్రయ్య నడిచి పొరిగొని విడుతున్‌ అనుటలో
వారణ్యకశ్యప్పుని ప్పుతవధో దో్యోగము స్పష్టము, ఆ పనికై భుజంగంబుల నియోగించెను.
ఇట్లిచటి పుత్రాలంబనమైన యనుచితకోధము రౌద్రరనాభాస ప్రయోజక మగుచున్నది.
ఇదిగాక హిరణ్యకశ్యపుని వధోద్యోగ మింతటితో ప్రరలేదు. ప్రహాదుని చంపుటకు
ద్విరదంబుల నియోగించియు, అగ్నికీలల పడవైచియు, విషము పెట్టించియు, కృత్యను
మ్రయోగించియు, చంపయత్నించెను. ద్విరదంబుల నియోగించిన సందర్పమున రనాభాన
నిర్వహణ మంతగా లేదు.*్‌ కాని యగ్ని కీలల బడవైచిన సందర్భమున నిట్లు గలదు,
“ఊ/  అదవిద మంతయం ౧౫ నురాపాతుం డంతటనైనం దౌట్వికీం
దావలమిోినిలోవమునం దయ వాను వడంకొ నింక నొం
డోవియం గావు ల్మీవబవాలళేంధన దీవ్తక్పు కానముకీలలన్‌
(బోవుయడు వీని వందు ౧డుదువ్రమనన్కు లంయింబౌ ౧ బల్పు ర”
(వృ/వురా॥-4 అఆక్వా/-౮0వ/-వ్లువి 00
'అది యంతయు చూచి తెలివి యణగిన రోషముతో వణకుచు, వీనిని మంటలలో
[తోయుడు మరేదియు నరికాదు అని పలువుర కాజాపించోనని భావము.
15కు నృ॥ప్పురా॥-4 ఆశ్వా!-45 వ॥ -ప్పుట 10/
265


ఈనంద ర్వమున 'జెబ్చి 8 తావలమిోని రోషము' నందుటయు, మేను వడంక్ర్రేోళలయు
హిరణ్యకశ్యపుని యనుభావము అగుటయిు,. 'ప్రీవ బహుశేంధన నీప్తక్కుశానుకీలలన్‌
(చోవ్వుడని పలుష్పురు దుష్టవమనస్ముల నియోగించుటయు. రెాదరనసాభఖాసషము నకు
తావిచ్తుచును వి.

ల యె

[ప్రహాదునికి విషము పెట్టించిన సందర్శమునను,* కృతును [వ్రయోగంచిన
సందర్భమునను1” రసాభానమంతగా నిర్వహింపబడలేదు. కాని హర్మ్యతలము నుండి
(ప్రహాదుని పడవైచిన నందర్భమున నిట్లు గలదు.

“తో/ అనినం బులిం రోల (వేనీనయట్లు రేగి

కాంగో వుమ్యని యనుర యంగంబు వడయో

బర్తుకినుక గింకరకోటిం జీల్చివిల్సి

నౌెలుంయ నింగి భొంగారంగొ నక్తు లఅనియోో

 (ర్చ్భ/వురా/4జక్వా/-/౮0వ /6/2/వ్చుు

'దెబ్బతినినప్పులివలె రేగి, మేనువణకుచుండగా కోపముతో సేవకులను పిలిచి "పెద్ద
గొంతుతో నిట్లనెను' అని భావము,

ఇచట హిరణ్యకశ్యపుని హుంకారమును, అతని శరీరము వడకుటయు రొదాను
భావములైయున్న వి. ఇక వధోద్యోగ మా (కింది పద్యమున స్పష్టముగ గలదు,

“చీ ఇద జతయోఉవనోన్టు తము పామయగిర్గ్యవతిమంది వొర్చూ మూ

తుద నిలువెళ్టీ వని దగా (దోవుండు (టీందవి నున్లు బత్తు వెం

విదయంగం గూలివేనం గ౧లచర్ధాము నెమ్యులు కండలునీ రన్‌

దదువ్వలా నం భొౌలియం: దంతయు వంతయ మాను నంతలటోక్‌

త్‌. (న్య/వురా/4 ఆక్వా/౧/3/వ ౧ంవ్చుమ/22)

వది చూడయోజనముల ఎత్తుగల మందిరము దీనిదై నుండి వీనిని దోయడు.

(టోీందగలఅల రాయి వె ఐడి వీని బర్భుము ఎముకలు కండలు బితివా వనినియార్చి నవ్వూ మనత
సోవ్లును' అని బావము, -

'కిందట నున్న చట్టు పైం జదియంగం గూలి మేనం గల చర్మము నెమ్ములు కండలున్‌
వెసన్‌ జిదుపలై చనం బొలియుళలనని తన యుద్దేశ్యము నిచట ననురనాధుడు వర్షక్తము.
చేయుటలో నతని వధోద్యోగము స్పష్టమై రసాభాన ప్రయోజక మగుచున్నది.

అనంతరమున శంబరుని పంపి “నీవుజక వధింపం గా వలయు నుగ్రపుమాయల
నిద్దురాళ్మునిన్‌ అని పలికెను. పఫపవనుని పంపి ఇట్లా జ్ఞాపంచెను.

“ఊఉ!!! ఉయి నమారో యీథిలు దుర్తుక్స్‌ భురందరు క్యతువ్వో నం

దాయకు మాయలాని నముద్యగొ ఉఊవంబునం దాం వనిదు

వ్పూయముం జెబ్పి దాతువులం (గాంచి వెం వొారుపాటు వ్‌్తుగాం

చేయము నీదు కోషణ విశేవణ నైవుతో కళ్ళ యేర్చుడనో!

(వృ!!వురా!-4 జక్వా!!-/47వ ॥-/24వువు
16. నృ॥ప్పురా॥!-4 ఆక్నా!॥-6/ ప॥। -ప్పుట 114
17. నృ॥ప్పురా॥-4 ఆత్వా॥-112 వ॥ -ప్పుట 116
266


ఓ చులయాసిలా! ఈ చెడుమూటలు గల్లి, శ్యతుపక్షమువాడైైన దుర్మార్లుని తాకి పేరెరి
సీ నైప్పుణ్యముతో శోషింపజేయుము' అనిభావము.

ఈ వధా్రయత్నము లన్నియు రనాభానము లేయగుచున్నవి, ఇదిగాక ప్రహాదుని
నాగపాశములచే బంధించి కడలిలో తోయింప దలంఛచిన సందర్భమున నట్టు గలదు.
మవ్యోశ్రరైరా,

అననం గల్లాంతో ఎవాతాావాత ఎదుదనరోగాక్త్రు తన్‌ పహేమయనీంవో

ననభాగోతాన వేగోజ వలుండు దశన వినావదం వాదలోవుం

ఢును లోషోత్సంవ ల్యవుండును భునరబసోబోవ జీన్టుండు నాయ

భయడాం డావ్దుణ్రూన్నోః స్రలముం గభువడిం దాంబా నిళ్ళు ంఖిలాంమున్‌ో'

వ॥  ఇవ్విధంబునం దాంచి

ఉ|| కోలు మనంగ బేబజబికొంచు మెగంబునం గన్ను6 గోనలన్‌
రాలంగ నవ్వు త్యఅభువనందుల నక్రూతు (మంగ జూబారో
కాలుండొ యీతం శజింతపోకం గాలము నిండానొ్‌ కాకయందచు భూ
తాలి దలంకనిల్చ్సి యమరాధవుం డిబ్లని వల్చె బంబ్రతోన్‌

ఉ|| డయి వ్యవదత్తో యోయి రావువో యోయి
బలుండ/ రండు వీని బ్లో పెట్టో
బదుల నాగవాళ నంచయంబులం గహ
యథ నడుముల. టదొక్కూుం దదకుణంగో

(నృ॥|వురా!-4 ఆళ్వా!॥!-/రరొమండి/ 7 వరయా వుట 20

'కల్వాంత మేరుపర్వతమువలె సింహాసనమున కదలుచు, పెదవులు కొరుకుచు,
రోషముతో వణకుచు వ్రహ్షాదుణ. గుండెలపై తన్నాను. తరువాత చేతులు చజచుకొనుచు
కన్నుల నిప్పులు రాల, ప్రపంచమును (మింగివేయునో లేక ఇతడు యముడా. అనునట్లు
కోపించి బంట్లతో నిట్లనెను. 'వినిని నాగపాశములతో బంధించి నము(ద మధ్యమునకు
[తోయుడు' అని పల్కెనని భావము.

ఈ సందర్భమున పళ్లుకారుకుట, 'పేదవులు కరచుకొనుట, రోషమున కంపించుట,
చేతులు చజచికొనుట, కన్నుల నిప్పులు రాలుట మొదలగునవి రౌ దానుభావములు కాగా,
'యద్సి నడువు (దొక్కుండదటణంగో ననుటతో పుతవదోద్యోగము స్పష్ట

అనంతరమున ననురేంద్రుడు ప్రహ్హాదునిపై పెద్ద నగంబుల వైచి చంపింప యత్నించెను.
అది యంత రసనవంతముకాదు. కాని యనంతరమున నసురేందుడు ప్రహాదుని చంపుటకై
యముని నియోగించెను. ఆ సందర్భమున నిట్లు గలదు.

“వ! నావుడు నేయి పోసిన మండు నగ్నియుంబోలె నగలంబైన కోపంబు దీపింప
నిలింపవైరి నిజసివాగతుండై యున్న దండధరు. జూచి సీవు సకలపాణీ
నంహరణాధికార ధురీణుండవు కావున నివ్నొపాత్యుని పాపంబున
కనురూపంబుగా నాగహించి యాతనలం బనుప్పుమని యనుశాసించినం ...."

(నృ॥ప్పురా॥-5ఆశ్చా॥-29వ॥-పుట 138)
267


ఈ సందర్భమున దీపించిన కోపమనుభావము కాగా, దండధరునిచే చంపింప
యత్నించినందున నిందు రౌదరనాభాసము స్పష్టమగుచున్నది.

నృసింహపురాణమున గల ప్రహాదచరిత్ర సందర్భమున హిరణ్యకశ్యపుని యనుచిత
[కోధము (కోధరసాభాసమగుచున్నది. ఇది యనుచిత మగుటకు కారణము వాత్సల్యము
కలుగవలసిన నానమున రౌ ముత్పన్నమగుటయే, హిరణ్యకశ్యపుడు తొలుత (ప్రహాదుని
హరిభక్తికి కారణము అజ్ఞానమనియెంచి, చదివింపదలచెను. చదువుకొని ప్రాజ్జుడయ్యెనని
భావించి (ప్రహ్హాదుని పరీక్షింపనెంచి యొక పద్యము చదివి తాత్పర్యమును వివరింపకోంను.
ఈ సందర్పమున దానవరాజు కువమారునిపై తొలుత కోపము నందక గురువునే
యనుమానించెను, కాని వెనువెంటనే యతనికి పుత్రునిపై కోపము కల్పుకేగాక యాకోపము

ప్రకృతము కాకపోయినను ఇదే ప్రహాద చరిత్రము శ్రీ మదాంధ్ర మహాభాగవతము
నందు సైతము నిర్వహింపబడీనది. దీనిని రచించిన పోతన కూడ యీ సందర్భమున తొలుత
వాత్సల్యమునకు పాధాన్యత నొసంగెను. ఆ విషయ మ్‌ట్లు గలదు. .
“వ॥ అని కువమూరకుం డాడిన వ్రతిపక్షానురూపంబు అయిన సల్లాపంబులు విని
దానవేంద్రుండు నగుచు నిట్లనియె.
5్‌// ఎత్తూడీన నట్తాడుదు, రెబ్రోల్టని వలుతో నెజుంల'బితరుల ఇిళువుల్‌

దభ్హోంబి యెవ్హాదేయని, వభ్లోంచిరలొ భఖాలకునకుం బలో వంబుల్‌
శాం// నాతముందూడంగ జోదూ మయ్యూడిం ౧దా నొతం/డీ యీ బుద్ద అనై

నీకున్‌ లోవలం దోబానో వరులు దుద్దీ తుల్‌ వలతంవీంబిలో

యేకాంతందున బాలరవుల్‌ వలికీలో మూ దానవ్శశేణిన్‌

వమంటండు గృ తావరాధుం డతనిన్‌ వంంవ న కేజోకిన్‌, లీ

' మనమేమి చెప్పినచో శిశువు లదే చెప్పుదురు. వీనికి పరపక్షము లెవరు బోధించిరో?
యీ బుది వీని మననులో కలిగెనా?” ఇతరులు చెప్పిరా? ఒంటదిగా నున్నప్పుడు గురువులే
చెప్పిరా? మనవట్ల తప్పుచేసిన విష్ణుని వర్షించుట నీకేల' అని పలికెనని భావము,

ఇచట హిరణ్యకశ్యపుడు కుమూరుని మాటలకు నవ్వెనేగాని కోపగించలేదు. ఆతని
యనుమానము గురువ్చులపైననెగాని కువూరునిపై కాదు. 'ఆ కృతాపరాధుని వర్ణించుట
నీకేల?'యని పల్కెనేగాని యందు ఫ్ర్‌వత లేదు.

ఈ సందర్భమున తండ్రికన్న గురువులకే యధికకోపము కళఠిగెను. రెండవసారి
విక్షితుడై వచ్చిన (ప్రహాదునిపై హిరణ్యకశ్యపుని పేమ నిర్భరముగా (పదర్శింపబడినది.

“వ!! .... కొడుకును దీవించి బాహుదండంబు సాంచి దిగనస్‌ డగణం దిగిచి
గాఢాలింగనంబు సిసి తన తొడల మాద నిడుకొని చుంచుదుప్వు చిబుకంబుంబుడికి చెక్కిలి
ముద్దుగొని శిరంబు మూర్కొని _పేమాతిరేక సంజనిత బాష్ప సలిల విందు సందోహంబుల
నతనివదనారవిందంబు దడుపుచు మందమధురాలాపంబుల నిట్లనియె" పి
కేక. భాగ1[-7 స్కంధ ॥-143 వ॥ నుండి 145 ప॥
9, భాగ[॥-/ సృంధ॥-163 వ॥

2౦8


ఈ సన్నివేశమున హిరణ్యకశ్యపు హృదయమెంత వాత్సల్య నిర్పరమో స్పషము.
అంతేగాక 'యెన్నడు నీవు నీతి విదుడౌదంచున్‌ మహద్వాంఛతో నున్నాడన్‌ ననుగన్నతండ్రి
భవదీయోత్కర్షమున్‌ జూవపవే'ీ

అని వ్రహ్లాదుని శాస్త్ర కో విదత్వమును వాంఛించెను. అంతేకాక గురువు 'విరోధి శాస్త ముల్‌
కుటిలత చెప్పినా'డని భావించెనేగాని కుమారుని కోపింపలేదు. గురువులు తమ తప్పులేదనుటతో
'మణీ యెవ్వరిచే నుజ్లాతమయ్యె'నని ప్రశ్నించెనేగాని కోపింపలేదు. అటు పీమ్మట కూడ నతని
ద్బష్ని వేరు.

స్తు
“శా! అంగ(వాతములోేం దబకతృతముండు దువ్దాంగంబు ఖిందడింబి జే

షాంగ్నకేశోకో ర్లూనేయ్యు కీయ నీ యజ్ఞుం యలదోపా దు

న్వంగలుం గెళవవ్లవాతి నదముం ఉఊంవించి వర్శ్యవతో

త్తుంగ ఖాతం ఊరంబాదన్‌ భలము నిరోవందు గావించాదనో 2

'వైద్యుడు శరీరావయవములలో దుష్టవైనవానిని తొలగించి మిగిలిన
యవయవములను కావాడినట్లు ఈ యజ్ఞానియు, కులదోహియు, విష్పుపక్షపాతియు నగు
వానిని చంపి కులమును దోషరహిత మొనరింతునని చెప్పికులమును రక్షించుకే కర్తవ్యమని
ఆల్నెను. అనంతరమున వప్రహాదుని విక్షించినపుడును: [కోధానుభావములు లేని కర్తవ్య
పరాయణతయే అతనిలో కనిపించును.2 చివరగారాక్షసకులము నంతను తన దుర్పోధలచే
చెరచుచున్నాడని శుక్రుని వలన వినినప్పుడు మాత్రమె [కోధాను భావములు కనుపటును,.
అప్పుడు నహితము 'ఏల వెఐవవు వలువ నీకేది దిక్కైే అనియు “చంపి కులమున్‌
నిరోషముం జేసెదసోేీ అనియు పలుకుటలో రౌద్రము గాక కర్తవ్యపరాయణుని
యుత్సాహము నుండీ జనించిన వీరమే గలదు.

పరిశీ లింపగా న్యసింహప్పరాణమున (పహాదచరితము రౌద రసాబాస
మహితమైయుండగా నాంధమహాభాగవతమున వాతృ్సల్యమునకు, కర్తవ్యమునకు
సంఘర్షణయే కలదని స్పష్టము, ఎల్జన్నకును పోతన్నకును గల వ్యక్తిగత వైలక్షణ్యుమే ఈ
నిర్వహణ భేదమునకు కారణమని తెలియనగును.

నృసింవాప్పురాణము - పీరరసాభానము

నృసింహపురాణాంతరతమగు వీరాభాన సందర్పములను పరినీలించుటకు ముందు
ఏతదాభాన లక్షణము పరిశీలింప వలసియున్నది. రసగంగాధరమున వీరాభాన లక్షణమిట్లు
తఆలుపబడీనది.

'కదర్యకాతరాది గతత్వన పిత్రాద్యాలంబనత్వేన వా

హీనులు, పిరికివారునగు వారియందు గలదియు, పిత్రాదులాలంబనముగా గలదియు
నగు నుత్సాహము వీరరసాభాసమగును.

20. భాగ!11-7 స్కంధ ॥-164 ప॥ 21. భాగ॥-/ స్కంధ 11-188 ప॥

22. భాగ!॥!-/ స్కంధ ॥-184 నుండి 205 ప! 23. బాగ1[-7 స్కంధ ॥-25/ ప॥

24. భాగ॥[-/ స్కంధ ॥1-260 ప॥ 25.రన॥ గం॥ - ప్రథమాననము- ప్పుట 3/3,3/6
266


సాహితఈందర్వుణమున విరాభాస లక్షణ మిట్లు గలదు. .బహ్న వధాదుతత్వాహాచ
ధమపా[తగతే తకథావరే" లో
'బహ్మహత్యాదులగు మహాపాతకములు జేయుటయందుత్సాహము జూప్పుటయు
నథమపా(త్రగతముగా' వీరమును జూపించుటయు పీరాభాన మగునన్‌ భావము,
1. హిరణ్యకశ్యప్పుడు దేవతలు బుషులపె చూపిన వీరము
. నృసింహపురాణమున హిరణ్యకశ్యపుడు దేవతలపై బుహషుల పై (ప్రదర్శించిన
యనుచితవీరము దితీయాశ్వానమున ద్వాదశపద్య ములలో విపులముగా గలదు,
నృసింహప్పుకాణమున వరబల గర్వితుడైన హిరణ్యకశ్యప్పుడు దెవతలాపై చూపిన
యనుచితమెనపీరము పరిశీలనార్హము, ఆ సందర్భమున నిట్లు గలదు,
“నీ[  వేడ్పుచుం దబజతెంచు బైదురంబు ననిమొనం
దాడచేోతం బదొాడమవోాము వడంగ నడంచి
భతిం బాతాడి వుడువూూతు వెన్కొని బాడు
లూ. వభ్లో వర్వొందు దలము మోడు
నమరావతవ్చురం బంతయుం జూతొడి
బాది(గె నుర్యు ల బౌణలు వట్దో
మందారమును వాంచందనందు
తే/' వాందాత నంతాన కల్టుకతడువులం
గని చముుచుడనిచితరళ్తు కేతు గెండో
౧యణా ముఐదల విడిఐి విక్రమము మెజని”
(న్భ/వురా/-2 ఆళ్వా/౧//రవ/[౭వ్రుటాఎర్తా
'ఎదురుగావచ్చు వజాయుధమును ఎడమచేతితో (తో సివైచి, పారిపోవ్వ
నిందునెదుర్కొని, దేవతాస్తీల చెఅబట్టి, ఐరావతాదులగ్రహించి, నందనవన వృక్షములు
గైకొని, మేరువును తవ్వి ఇంద్రుని దయతో విడిచిపెట్టి నని భావము.
ఇచట హిరణ్యకశ్యప్పుడు దేవతల కధినాథుడైన దేవెంగద్రునిపై ప్రదర్శించిన వీరమును
అనుచితమైనదిగా భావింపవచ్చును, రసగంగాధరమున పిత్రాదులాలఅంబనముగా గలిగిన
వీరము అభాసమనియు, సాహిత్యదరుణమున బహ్మవధాదుల యందుత్సాహము
చూపీనచో విరాభానమని తెలుపబడినది. ఆది శబముచే'అమరేంద్రు' డాలంబనముగా గల్గిన
యీ పీరము వీరాభాసమని యనవచ్చును.
కాని ఇందదాదులు హిరణ్యకశ్యప్పునికి జ్ఞాతులగుటచే, దాయాదుల పై నీతడు చూపిన
పేరమును అనుచితము కాదనియు నిదిరసమే యనియు కొందరు భావింపవచ్చును. కాని
వేరొక విధముగా పరిశిలించినను. నిది వీరరసాభానము కాగలదు ఎట్లనగా
/ఈ//  బీతిం జబాజాడి వురువూతు వెన్సాని బొడు -
దభలవట్లో దరంబు దలకు యూర"
26. సాహి॥ దర్వ ॥-3పరి॥ -265 శో||
270


యనుటలో చ పీరము శీతిపాజెడి వాని నాలంబనముగా జేసీకొనుటచే నిది
'కదర్యకాతరాది గతత్నేన.,. అను రసగంగాధర నిర్వచనమున కుదాహరణము
అదే పద్యమున 'చెలంగి సురస్తీల చెణలు పట్టి యనుటలో స్త్రీలపై చూపిన వీరము
సైతము: పీరాభానమగుచున్నది,
హపిరణ్యకశ్యపుడు దక్చాలకులపై (పదర్శించిన యనుచిత వరము కూడ
షు లు.
"అ! శితిలు భూవకుండ శైీంబి వాలికి నై
గోరు దెజవతుండో వేరవాబి
వేండియిలై యుదడోొవై విదబుదాల్‌ కోరుకో.
భీలప్యాతుం డోనె వతివో్యోతు.,
నే వాబ్బుకయెద్దురన మృ త్వువ్లు మెడ్యదొళ్ళ
ట(ెవాాండి కోఖలు (దౌవ్వురాబి
కివుతో ఉంవింవి కీంకరకోకములం
బభొౌంకొందబు బెడం గొంకువోవ నజిబి
మదుడవుంగొని మాజు మలయ కాజశానుసోత
నాడిని కొమ్యు లువట్రో ముడుంగో (దోజి
మండౌడు వము కాలదండంబదు బోతులం
బినితి వేడిమి యార్చీ బొండుచోని
గీ వేద (వొణుఐలల దెంగను బిరుదుముగండో
వచయదు వీవని యందంద మొగము మాందం
విన్తుతులు బెబో దాత్యూండు ఊమునిలావ్లుం
వదోనయను భెలుగాం గామతుబోనీ విడిచ
ల్‌] లక్పుయండ వయ్య నమధదుల
దక్కారంతి దాయ వీవిధం భొమ్మనుభున్‌
నక్తుజిముగో నమురవతి గదావాతి నాజిన్‌
న] లీలదైం బాతాళ మయూలంబు దాయను
_ నలిలధది నలిలందుం గలంచి నొబ్చి
విలములు (దిక్తూంం నకతలరత్తు ఐదులు
వెలజ్‌ నాగరవతి వడుకొలివీ
బలయుల దిలుడిడీ బాలినమటలి
(మూర దుర్వాలదారుణు వళ వనరందు
దోరంవుం గజక దుత్తుముడు చేని
271
౧|| _వల్చిమాకాధనాభు వివల్చి దల్దు
నయ గాంభీర్యూ దాతజయ నాయభుండు
నమంరతలమున భం౧ంబచా నకలదాత్వ
నశనముదయండును నానందజులధిం దోల.
వ్‌! వినమును బలమును జొలువజణీ
మవనందుల నౌందుం దియుయపోండిమి యడలన్‌
బవమానుంణ డవమాన
(వవివాతమతియల్యూ నమరవతి కోవమునన్‌.
వ్యూవమానము నాబికిని గురాలి కడోవుడై
భవనఖుం ఢీతం డద్హోండకా
యవ్లు నని బ్ల్హోవం డోనె నయ్యక్షోవన్‌
(ర్భ॥వురా!!-2అశ్వా!॥-//రయండి /23వంయావుటలుంర్హ్‌ 59
'మంటలు మండకుండునట్లును, హవ్యములకు నోరు తరవకుండునట్లును వేడిని
పోగొట్టి అగ్నిదేవుని భయపెస్పెను.
మృత్యువు మెడవిరిచి కోరలు పీకెను, యమభటులను భయపెళ్తిను. యముని పట్టి,
ఎనుపోతుును కొమ్ములు పట్టిత్రోసి, యముని కాలదండమును నిరువయోగము గావించి
అల్పమానవృలను చంపెడి పరాకమవంతుడవు నీవని మొగముపై చజచి బాధించి విడచెను.
నిర్శతిని గాంచి రాక్షసుడవైనను దేవతల వంకకేగితివని గదతో ప్రహరించెను.
పశ్చిమ దిశాధిపతి యగు వరుణుని భంగపరచెను. వాయుడవృని నవమానించెను.
ముబేరుని శివునితో సమానముగా భిక్షుకుడవు కమ్మని తల్పెను." అని భావము,
ఇల్లు తపస్వుల పై ప్రదర్శించిన వీరము కూడ ననుచితమై వీరాభాసమగుచున్నది.
హిరణ్యుకళశ్యపుడు తపన్వులపై చూపిన పీరమిట్లు వర్ణితము.
"నీ తవములం (రున్సన తవనులం బట్లో తా
వుంచి యద్చారలతోం బొండ్రీ నేయ
చోూదంబుతో నళ్షుముఖుల లాయంబులం
గటి బొక్కనియలం గవణమెౌత్తు
భుదుగోళ్టుడుల శిరందబున నున్న మణులూడ్వి
కొమురార వ్యటమవగుండు లౌత్తు6
వాలం౧ గందర్వూల చేతి వశాలు వీభా
యలకతిచ్చి వొడించి భూబి నవ్వు
గే! థిడమయులుం బాదుకలు మయుబీకములు నవవొ
లంజది నిద్రవుంగవ్లుల గారంచుయుండు
లుగనురారాతి వేల్చె నుుల్తోతమం ఉఊయచు."
2/73


'తపనస్వుులకు అప్పరసలతో "పెండి చేయును. అశముఖులను గుజ*పుపాలలో
కట్టివేసెను. నాగుల శిరోరత్నము తొలగించి రాళ్లను తలకిత్తెను. గంధర్వుల వీణల పిశాచుల
కొనంగెను. ఖడాదికములు లాగుకొని సిద్దుల బాధించును, ఇట్లు ముల్లాకములను తీరికగా
బాధించుచు నుపద్రవ కారకుడయెగోనని భావము.

ఇట్లు తపన్వుల పైననే గాక సిద్దులు, గంధర్వులు, నాగులు మొదలైన వారిపై చూపిన

వీరము వారిని బాధించిన తీరు వీరాభానమును స్పురించుచున్నది.
హిరణ్యకశ్యపుడు తన పరాక్రమమును అమరాధిపతి పైనను, తపన్వులపైనను

నితర దేవతలపైనను (పదర్శించుటలోని యనౌచిత్య ము వీరరసాభాసమునకు

౨. హిరణ్యకశ్యప్పుడు విష్వక్సేనునితో పోరియోడుట

ఇది గాక హిరణ్యకశ్యపుడు తన పరాక్రమమును (ప్రదర్శింపలేక విపలుడైన
సందర్భములందు సైతము రసనాభానమ యగుచున్నది..

ఎట్లనగా శారదాతనయుడు చెప్పినట్లు "వీరో భయానకావిష్టో వీరాభాన ఇతీరితః
" అనగా భయానకావిష్టమైన వీరము వీరాభాసమగును.2

హిరణ్యకశ్యప్పుడు విష్వక్సేను నెదిరింపలేక భయమున పారిన సందర్భము
పంచమాశ్వానమున నొక వచనమున తెలుపబడి వీరాభానమగుచున్నది.

హిరణ్య కశ్యపుడు తన వశమున నున్న యముని పిలిచి వ్రహాదుని చంపుమని
యాజ్ఞాపించెను. అంతట యముడు ప్రహ్లాదుని డాయగా, విష్ణుని యాదేశమున విష్వక్సేనుడు
కింకర కోటితో కలిసి యముని డాసెను. అది చూచిన హిరణ్యకశ్యప్పుడు.

'వ॥! ..... తానును భయభభ్రాంతుండై డిగ్గి తొలంగి యభ్యంతర గృహంబునకుం బజచి
వెజచఆజఅచి

సందులు (బిందులు గొందులు దూజటీ యుండె నాలోన"

(నృ!!ప్పురా॥-5ఆశ్వా॥-3 1వ॥-పుట 138)

ఇట్లు పీరుడైన హిరణ్య కశ్యపుడు పిరికివానివలె పజచుటేగాక దాగియుండుట

పీరాభాసమగుచున్నది. హిరణ్యకశ్యపుడే గాక యముడు కూడ భయభ్రాంతుడై
శరణుజొచ్చుట వీరాభానమేయగుచున్నది.
“51 మొగమును ముక్కును జదయంగో

భియవగు వీడికి భెదడువ బొగజి జముండున్‌

విగత భయండ నన్ను: గావవే కవ ననంంన్‌'

(న్భ!| వురా[-౮ ఆశ్వా॥[-౮4వ ॥-వ్రుత/ రో!

'ముఖమును ముక్కును బిడికిళతో చరచుటతో యముడు భయపడి (ప్రహాదా, నన్ను
ధయతో కాపాడు మని పళల్కె'నని భావము.
2/7. భావ॥ పకా ॥-6 అధి॥-124*ొ!

273


ఎ. హిరణ్యకశ్యపుడు న్యృ్యృసింహావతారమున హరిని గాంచి
భయ భాంతుడగుట

పేరుని వలె (పగల్బ ములు పలికి చివరకు పిరికి వానివలె వపవర్తించినచో
వీరాభానమగునని శారదాతనయుడు తెల్పను.

“నభాసు యోషితాం మధ్యే శూరమానన్య కస్యచిత్‌

భయాత్పలాయనం యుదాద్వీరాభాన ఉదీరితః"బే

“సభలలో వనితల మధ్యలో శూరాభిమానిగా నుండువాడు యుద్ధమునుండి భయమున
పలాయన మొనరించినచో వీరాభానమును చెప్పిరి" అని దీని భావము,
నృసింహప్పరాణమున నృసింహావతారుడగు హరిని గాంచి హిరణ్యకశ్యప్పుడు భయపడేన
సందర్భమున వీరాభాసము పంచమాశ్వాసమున సుమారుగా నరువది పద్యములలో
విసరించి యున్నది.

హిరణ్యకశ్యపుడు విష్ణువును చంపుటకు నిశ్చయించి, (పప్రహాదుని వలన క్రీహరి
నెజఖుంగ దలంచెను. హిరణ్యకశ్యప్పుడిట్లు నిశ్చయించెను.

“6 యా ముకుందునివై దాడి యంగ యతని

యొ మంతయు వనంగా ముబ్లోవల్లో

కప్పుకొని వబ్చి చెజుం బెట్టో కషవజుతుం

బూని మున్నున్సు దవిదలలోనం గలవి” ( నృ/వ్రురా/-౮ ఆక్వా//-42వ /-వ్రువి/400

"ఆ విష్ణునిపై దాడికి పోయి వాని నధిగమించి చెజలో పెట్టి పూర్వప్పు దేవతలతో
కలిపి బాధింతీనని భావము.

తన నిశ్చయమును ప్రహాదునితో నిట్లు తెల్పెను.

“5 నవ తముంగెను భుండుమయు

మావఎవ్దునిం బలో తొచ్చు మెద వెద మునునా

లావున కంవడ యడంిన

యీూఎవబుదుల కం జ నాతండెక్కు డుగొలతే.* (ర్భ॥వురా[-౮ ఆళ్వా/-4ంవ॥/-వ్రువ/[40

'నీవే చూచుచుండుము. విష్ణువును పట్టి తెచ్చి నలిపివేసెదను. పూర్వము నాకు
లొంగిన యీ దేవతలకంకు నాత డెక్కువా?” యని భావము.

ఈ విధముగా తెల్పిన హిరణ్యకళ్యప్పనికీి ప్రహాదుడు విష్ణుని మాహాత్మ్యమెన్ని
విధములుగనో తెల్పెను. అయినను జంకక హిరణ్యకశ్యపుడు స్తంభమును విదారణమొనరించి
యందావిర్భవించిన నారసింహుని గాంచి యొక్కసారిగా భయమున చేష్టలు దక్కియుండెను.
ఆ విషయ మ్‌ట్లు వర్హింపబడినది.

"డ// అక్కుడుదచైన యూ నరమ్మగాక్ళు తి తోము లోకమంతటున్‌

భిక్టుటోలంగ౧ం దీవగ౩9ం నోర్చి తలిర్హునం దోజీచూడలోే

28. భావ॥ ప్రకా ॥[-6 అధి॥ -15శో॥
274


వాక్టూడయం ఊనంగ దౌలియింవ్లుగై నాజణుందకో బౌత్యుం డొంతయన్‌
జెక్సు మనంబునన్‌ దియలు బొబ్బినం డోన్లలం దక్పానత్తంనో'
(వృ/వ్రురా/-౮ ఆశ్వా-ర్‌ిం వు /% వ్రుఠతు-/49))
_ 'ఆఅశ్చర్యకరమగు నారసింహరూపము తనతేజముతో లోకమునింపగా చూడలేక
పారిపోవగా హిరణ్యకశ్యపుడు మనస్సులో దిగులుతో నిశ్చేష్టడయ్యె' నని భావము.
విష్ణువును 'చెణబెట్టి కష్ట్టజణుతు'నని నిశ్చయించి, 'పట్టితెచ్చి మెదిపెద'నని ప్రహాదునితో
వీరాలాపములాడిన హిరణ్యకశ్యప్పుడిట్లు చేష్టలు దక్కియుండుట వీరాభాసమగుచున్నది.
అయినను హిరణ్యకశ్యప్పుడు తెగించి నరసింహు నెదుర్కొని యనెక దివ్యాన్త ములు
(వ్రయోగింపగా నవియా నారసింహుని యనంత తేజము నం దడగి పోయెను. అనంతరమున
నారసింహుడు హిరణ్యకశ్యప్పుని గట్టిగా పట్టుకొనెను. అప్పటి హిరణ్యకశ్యపుని సితి యిట్లు
వర్షింపబడినది. ( న
గన వముమురాదవ్లుం ఉఊూడం బావో మదందోది
వదంతు బంధుర మదావళము భంగి
నుద్తామ వివాగోందు నుడవడీ కగవజీ
చదల కోల్తులి ణ్‌ష్తు పొదవఎినంల భోేలేక్‌
బొాగదొందు నారంగ విభుని మాడ్కీం
రజంగి నాగర చర్యాగావాంబు నొడువున
విదడీని బిక్సిన లీర యువములీల
గ రొద వోగలోవంబన నిరంతర
న్నూర్గియగరు నృనీంవామయూడ్తి కవు
డంమై నురార యవగత తోజుండ్రా
యజఢం౧గ యండా మెదల మడకలేకో్‌. (ర్భగ/వ్చురా[/౮ ఆక్వా/-97వ/ =|౮౨వ్చుతు
“సింహమును చూచిన ఏనుగువలెను, గరుత్మంతుని కంటపడిన నాగునివలె, పులి
పట్టిన లేడివలె, సముద్రపు మొనలి పట్టుకొనిన తీరమునగల చేపవలెరౌద రో షరభనములుగల
నరసింహమూర్తికి చిక్కిన హిరణ్యకశ్యపుడు కదలలేక యణగియుండె' నని భావము.
ఇట్ల హిరణ్యకశ్యపుడు తాను పలికిన వ్రగల్భములకు విరుదముగా నత్యంత దయనీయ
స్థితి యందుండుట వీరాభాన స్పోరకముగా నున్నది. ఇట సర్వాశక్తిమంతుండగు విష్ణువు
నారసింహుని రూపమున (దర్శించిన పరాక్రమము వీరరసముగా భావించినను
హిరణ్యకశ్యపునికి సంబంధించినంతవరకు నది వీరాభాసముగా భావింపక తప్పదు.
4. నారసింవుడు హిరణ్యకశ్యప్పుని'పై (వ్రదర్శించిన పీరము
నారసింహుని రూపమున నున్న విష్ణుని వర్తనము సైతము తిర్యగతమగుటచే
వీరాభానముగ భావించుట కూడ కొందరి మతము కావచ్చును.
నారసింహుని యాటోపమిట్లు వర్టితమైనది,
2765


"ఊఉ! కోజలు గేతముదు న్దుయన కేదియులం బవవానన్నులింగమయుల్‌
గాజంగర గ్రముల్‌ భిగయంగా భునకేరరముల్‌ విదుడ్చ చున్‌
యమాజీనయటబ్రు నన్‌ భొదలి ఉలాందిోి మూడు వేర్ది కోంకడా
వాజంగం ఎ థై బిళ్పు దతివభ్రో నృనీంవుం డనవ్వొల్యీవతన్‌'
(నగృ॥/వురా/-౮ అక్వా//-9౮ వ /-వ్రుతమా[౮2
'కోణల నొకదానితో నొకటి గీటుచు, కళ్లలో నిప్పులు రాల్బుచు, చెవులు
బవిగుసుకుపోగా, జూలు విదల్చ్బుచు నృసింహుడు హిరణ్యకశ్యప్పునిపై నొక మూరెడు ఎత్తు
కెదిగి కోవముతో పట్టుకొనోనని భావము.
కోలు గీటుట, కేసరములు విదుర్చుట మున్నగు సింహలక్షణము లన్నియు స్పష్టముగా
వర్టితములైనవి, అస్సే హిరణ్యకశ్యపుని '"పెరురము బొల్పజణ6 జించిన విధమట్లు
వర్ణింపబడినది.
"చ అలముతరాఖ్రవోనము అజాండో కకూవాము (వయ్యగ౫) భీవణో
ఫల వికవన్సురత్కు లిళళాత నఖాంకులర త్యీవపాతవం
బుల ననురేం్యదు వేదురము భౌల్తుడూం జంబి కలంబి కోడోతం
బులు దొలగింబెం (దుంబెం బాన్యువోవులుగా బలు వేవులుక్కునన్‌'
(గ్భ/వ్రురా[/-౮ ఆక్వా/-/ 00వ /-వుటా/౮౮
'అట్టహాసములచే బ్రహ్మాండ కువారము బ్రద్దలుకాగా, భయంకరమైన వాడిగోళ్ల దెబ్బలతో
హిరణ్యకశ్యపుని విశాల వక్షము చింపి రక్తము పారించి, (పేవులు త్రెంచి పోగులు పోసె నని
ఈ సందర్భమున నిది తిర్యగ్గత వీరాభాస వర్దనమగుట స్పష్టమే, కావున నిది యెల్ల
వీరాభాసముగా భావింపవచ్చును.
నారసింహుని విష్ణుని యవతారముగా భావించువారికి, 'విష్ణస్సర్వోపాయ విదిశ్చరో
యను భావన వలన నిదియెల్ల విష్ణుని వీరవిక్రమమైె, వీరరసమే కావచ్చును,
ఇట్లు నృసింహప్పుఠరాణమున నాభాన సందర్పములను పరిశీలింపగా నిందు హాస్య,
రౌద, వీర రసాభానములు ఆయా సందర్భములందు చక్కగా పరివోమవాతిశయము నందిన
విషయము గమనింపగలము.
శే రే రో
276


8. హరింంశ0౮నీ రీగాభాసంం




ఆంధమహాభారతమున ఎఆన ద్రాసినది మూడున్నర యాశ్వాసముల పరిమితిగల
యరణ్యపర్వశీషమే యైనను నాతనికీి కవితయములో నొకనిగా నాం(ధధ్ర వాజ్బాయమున
నముచిత 'స్టాన మొసంగబడినది , దీనికి కారణ మాతడు అరణనగ్టపర్వుశేషమునే గాక
బారతమునకు వీలపర్వముగా నెన్నిక గాంచిన హరివంశమును కూడ సంపూర్ణముగా
ననువదించుట యేనని భావింపవలసి యున్నది.

హరివంశము భారతమునకు ఖిల పర్పమని భారతముననె తెలుపబడినది. ఆవిషయము
మహాభారతమున నిట్లుగలదు.

“వారవంళ్తర్హతః వర్చువురాణం ఖల నంధ్రతమ్‌ ॥

భవవ్యత్సుర్పు చావ్ముక్తం ఖలేవ్వేవాద్భ్చుతం మవాజ్‌

పతత్పుర్చుళతం వూర వ్యా నేన్తోక్టం మవోత్థునా

|

ఉఅవ్లాద్దావవేతాని వర్వాణ్యూకాన్వ కేవతః |

ఖిలేవు వొరవంళళ్లు భఐివ్యుచ్చు వశీర్షతమ్‌ /*,

“అనంతరమున హరివంశపర్వము దీనిని వీలపురాణమందురు. దీనిలో
భవిష్యపర్వము సైతము గలదు; ఇది ఫీలము వలెనే అద్భుత మహిమగలది. ఈ పర్వశతము
సంపూర్ణముగా మహాత్ముడగు వ్యానునిచే చెప్పబడినది. అదేవిధముగా సూతపుత్రుడగు
రోవుహర్షణునిచే వరల చెషుబడినది....... ఇట్లు శేషముగా' చెప్పబడిన
యషాదశపర్వములుగాక మిగిలినది హరివంశము, భవిష్యము నను పర్వములుగా.
కీగ్రింపబడినవిగో

దీనిని బటి ఎన భారతాంధ్రీకరణమున భారతారణ్యపర్వశేషమే గాక భారతమునకు
వీలపర్వమగు హరివంశమును గూడ ననువదించ భారతాం(ధ్రీకరణ నిర్వహణమును
సంపూర్ణముగావించెనని భావింపవలసియున్నదది.

ఏతత్కారణమున నెజ్బన హరివంశానువాదమునకు (ప్రశస్తిగలుగుచున్నది,
హరివంశము బీక్సృషచరిత్రను వివరించు నుధ్తంథమగుటయగాక నిర్వహణమున నెజన
[పబంధపరమేశ్వ్చరతృ్వమును చాటి చెప్పునది యై యున్నది. ఇల్లీ రచనలోని రనాభానఘుట్టముల
నెన్నిక చేసి పరిశీలన మొనర్చుట ప్రస్తుత కర్తవ్యమై యున్నది. తొలుత శృంగార రనాభానమును
పరిశీలించుట నముచితముగా నుండును,

1. అది॥!- 1-2అధ్య్యా॥- 69, 70, 23వ శ్‌॥
జ2లగ


శృంగార రనాభానము
వారివంశ పూర్వభాగము
ళ్‌ జల్‌

1, గోపికా ల్రీకృష్పుల శృంగారము

(ఫ్ర నంభోగ శృంగారము

రసములలో [ప్రథమసానమున గల శృంగార మాలంకారికులచే సమ(గముగ
పరిశీలింపబడిన దను విషయ మీంతకు ముందే ప్రస్తావింపబడినది. హరివంశమున నొక
యారు నందర్భములలో శృుంగారాభాసము చక్కగా పోషింపబడినది. అవి పరిశిలనార్హములు,
హరివంశమున కృష్ణ్టదరిత్రము వర్షితమగుటచే, శ్రీకృష్ణుని రాన క్రీడలు పరస్త్రీగతములగుటచే
నవియెల్ల రసాభాసపోషకములు కాదగి యున్నవి.

బాల్యము నధిగమించిన (నీకృష్ణుడు యౌావనోదయమున వృషములతో
మార్కొనుచు , గొల్లలతో బాహుయుదము లొనర్చ్బుచు, [కూరజంతువులతో పోరాడి
వధీంచుచు, తనకు సాటివేరొకరు లేనట్లు వర్తించుచుండెను. ఇట్లుండగా నతని!
కామభోగములపై నిచ్చ గలిగెను.

“ఐ॥/  తన నన యౌవనంబును నుద్యగవుదర్పుము కారదాగమం
బున దనర్యాతులంగల (చబూతనుఖేఐత రమ్యుభొంగులున్‌
గనుంగొని కామభోగములం (గ్రాలుళ్టుకా మది నిచ్చుగించి య
వ్రునడువాలోచనుండు గడువం బయబోద్తూవు నిళ్తయంబునన"

(హరి/పూ/భా/౧68ఆళశ్వా/-5ప/)

నవ యౌావనమును, నుదగ్రపుదర్పమును గల్లుటతో సనుఖమున కనువగు పరిస్థితులను

జూచి కామభోగముల నొంద దలంచెను. అది శ్రీకృష్ణుని గరువంబగు చోద్యపునిశృ్చయమని
కవితల్పుచున్నాడు.

"క ఆ వలైలోన నొవ్పెడు గోవతడుణు లెలం దనకుం గోర్చి నలువుటీ
లావాాతములుగం వోయతు కేవారంగ నుతృపాంచి యెనకవువేద్దున్‌
శ్రీకృష్ణుడు గొల్లపడుచులనెల్ల తనకు కోర్కినలుపు లీలాపా(త్రములుగా జేయుట

కుతృహాంచెనట. అట్టి యుత్సాహముతో శ్రీకృష్ణుడు జగమును వేణుగానమున

నోలలాడించెను. వేణుగానమున పరవశలైన గోపికలు చూపులతో వాని ముఖేందువున్‌

(గోలిన విషయ ముట్లు గలదు.

“డ/ అత్తత బలైలోనం గ౧లయంగ౧న లౌల్‌ నముత్సుకంబ్నులె
ఐలత్తము లెత్తి తర యదునింవాుని వాలికి నేంయదౌంది య
య్రూత్తమ నాకుమార్వూనిద యజ్వ్రాలలీలలు మబ్బి రాంయుల్‌
మత్తుక బంటోయె యెనం06 (లిం యాడు ల దన్యు భేందువ్లున్‌

(వాం/-వ్లూ/బా/-రఆక్వా/  0వ/

ఇట్లే పషద్యమున శ్రైక్కష్ణుని పై (మవ్రణయ మంకురించిన గోపికల చక్షుష్నీతి వర్షితమైనది.

అనంతరమున గోపికలకు, శ్రీకృష్ణునకును కల్గిన పరస్పరానురాగమిట్లో తెలుప్‌బడినది,
278


'ఈ/  తగాలిన చూడ్కులు. మయమగుడన్‌ యువ వెరవ్లులేక మదను (తివ్లులం బడు న
మ్యూయవలతంయ లాత్య యం, బయకోేల్చి కో బచగెన నాతం డాహోాదయునక్‌ో
(వొం/-వూ/భబా/౯టొ ఈ లం //- / /వ/
గోపికలకు తగులు జనించుట యేగాక యది శ్రీకృషుని కోర్కి కనుగుణముగా
నుండెను. ఇటి యుభయనిష్టవమగు ననురాగవైాయున్న ది. అనంతరమున వారి
పరస్పరానురాగము పరిపుష్టమైన విధమ్‌ట్లు వర్ణింపబడినది.
“5 అనురూవాలోకళనముల
ననుగడూవాలావములను నమరడూవవఎఐచో
పషనముల దనమననుజాఖం
యనయవాంిక దాలియందోనీ కముతుకముం బాలిబాన్‌ “(వాం/వ్లూ/బా/-దలీఆక్వా/- /తవగ్ల
పరనస్పరానురూపములగు చూపులు, మాటలు, చేతలు మొదలగు వానిచే శ్రీకృష్ణుడు
గోపికల యనురాగమును వృద్ధి నొందించెను. అనంతరమున వారి నంభోగ శృంగార
మిట్లు వర్ణితమైనది.
“సి/  ఎలదోంటో వదువ్లుల యలివుల నొవాడ
చాదువువ్లుత లతాగారములను
వొంనరజాంగావతంనంబు లగుతరం
౧లంగాలు కొలంకుల చలువరోూడల
నెలడేజు గదలడ చిమకులనును గాలి
దను వెళ్ళు ళల నితంబములను
నభినవ మరకత క్య్యామంబ్లులై వడుం
(టభవించు మృదులంవ్లుం బబ్బికలను
తో బరమ వుడువుం డయ్యంతులం (టకమరాగ
మళల వేళల లీలలం గెజలి కొణలి
నాయ నాంయోతీ రతుల విన్సునువ్లు వశీ -
తానుండె్చాం దద్భా వహైద్ధూవలన (వాం/౧వ్రూ/బా/-లఆళ్వా/-] 8వ//
తుమ్మెదలతో నిండిన లతాగారముల౦దానును, హంసచక్రవాకములు గల
కొలనులందును, సెలయేటి గాలులు పీచు పర్వతములందును, మరకత మణులవలె ప్రకాశించు
పచ్చిక బయశళ్ళయందునను గోపికలతో శ్రీకృష్ణుడు సంఖభోగించెనని తెలుపబడినది.
ఇట్లీ పద్యమున సంభోగ శృంగారము చక్కగా వర్ణిత మైనది. 'నాండు నాటికి
రతుల విన్ననువ్వు పజీచి' అని స్పష్టముగా వారి సంభోగము వర్షితమైనది. ఈ శృంగారము
ఉభయనిష్షమై పరన్పర పరిపోషమున పరిపుష్టమగు చున్నది.కాని ఇది పరకీయలగు స్రీలతోడి
యనుచిత శృంగార మగుట గమనారము. వారు పరకీయ లగుట ఇట్లు తెలుపబడినది.
“తో తల్లిదండులు మాన్దా భ్తర్ణలు మగుడ్దుం
దౌలులు వలదనం జూళ్లులు నిగువజువ
(త లౌెకబోయ నౌాజుంలకొ వార్డు వెరుక
వగాలిపోయిల తమకంబు తవ్లులు కొనంగో గ(వాంగవ్లూ/బా/-లోఆక్యా/- /4వ//
2/79
గోపికలు పరకీయలను విషయము స్పష్టముగా తలుపుటగాక, వారి యనుచిత
రాగమును తల్లిదండ్రులు మాన్నయత్నించుటయు, చుట్టములు సిగ్గు పరచుటయు నందలి
యనౌచిత్యమును స్పష్టము చేయుచున్నవి. ఇది కారణముగా నీ శృంగార మాభాస
మగుచున్నది (శ్రువేదాల తిరువేంగళాచార్యులవా రిట్ట సందర్పములలో చర్వణ సమయమున
కాలుష్యము వలన రసాభాసమగు నని తెల్పిరి. ఈ యాభాస శృంగార మిట్లు వర్షితమైనది.
“5/ వొర బేన్టితములు గ్రయమున,
మంగ నిజముగాం దమతమ మగల దొర యా
వాంయందో భ్లర్దృ బుద్ధం
| రా (చదజిందబు బాలిక లౌలన్‌
తే వరి వుయిలోబలుడురుతట బగలురేయి
బరా యందును నడవిలోవల నిడోబ్బుం
దంగొనట్టులు కృవ్లుతోం దడుగ దొడంగ
రంగనలు మదబభరఎవిమూడాత్తులయబు"”. (వొం/ంవ్లూ/భా/రొఆక్వా/- 6 * 7వ
'హరి చేష్టలు మరిగి, తమ భర్తలను విడిచి కృష్ణునే భర్తగ తలంపసాగిరి. దానితో
భయము పోయి విచ్చలవిడిగా కృష్ణునితో విరుగ సాగిరి అని బావము.
భర్తలను విడిచి యన్యపురుషునితో కూడిన పీరి శృంగార మనుచితమై యాభాసము
కావలసీ యున్నది. ఇది యిట్లుండ, దీని కలౌకిక (ప్రతిపత్తి నొసంగి యాత్మ,పరమాత్మ
సంయోగము గా ననంతరమున తీర్పినతీరు పరిశీలనార్హము
ఎెషవాలంకారికమతము
యూ టి
'మ/ అలలితాలోకయులన్‌ మనోజమదురాలావందులన్‌ ఉనయ్భుర
త లవోనంబుల బంధురో ననభరోతానంగో శంగంబులన్‌
వలినద్దుక్త నలోడువోర్పుణములన్‌ న్నగ్తోడు నంవౌవ్షరం
బులం బూదజించిలి గోవబామలు ఊంత్యూడార్లు దాకార్లు నిన్‌. /
(వాం/ంవ్రూబా/-లొఆక్వా/- / ఈ9వ//
'జగత్వూజార్తు దాశార్తునిన్‌ పూజించిరి'--అనువూటతో ననౌాచిత్యము
దూరమగుచున్నది వీరి శృంగారము అలౌకికమెైనదై యాభాసము కాదనవలసియున్నది.
ఆపక్షమున 'అలంకారకౌస్తుభ' కారుని మతము ననునందించినచో నిది రసాభానమయ్య్యును
రసమెయగును. ఈవిషయమున ననంతర వర్షనమున గోపికా, కృష్ణుల శృంగారము వైషవ
సంప్రదాయాను గుణమగు భక్తివిశేషముగ నిట్లు గోచరించును. గోపికలు కృష్ణునితో
కలిసి ఆడుచ్హు పొడుచు విహరించిరని యిట్లు తెలుపబడినది.
“5క1/ వాంిచంితంబులు రనని
ల్ఫొరములు గా జతలు గో వాడుదు రాతం
తలయుదుగం బాడంగ నాడుదు
దుడుతరకరతాళవంట్య్భు తోన్టు దో గతులన్‌ “”  (వాం/౧వ్రూ/భా(లఆక్వా/వీ/వ/
ఈ ఆటపాటలు నవవిధ భక్తి మార్గములలో కీర్తనము లోనికి వచ్చును ఇశ్నే
చింతనమును క్రింది పద్యమున వర్ణించెను
280౮


“తో/ కలవలంంబియం (క ు.. తాలిఐి యను

యభఖ్బుడుం గ్రువ్లాఖ్యా యేమజీనబ్రోనేళ

యందు గ్పవ్లూఖ్యిా దుక్తూ నయ్యంగనలకు

రాదు వేజెకవాక్టూుందు రననతుదతు” (వాం//- వూ/భా/౧రఆక్వా/-తరవ/

నవవిధభక్తి మార్గములను గోపికా కృష్ణుల ప్రణయమున కన్వయించి చూడవలెనన్న,
నవవిధభక్తి మార్గములను వివరించుచు పోతన రచించిన కింది సిద పద్యమును
పరిశీలింపవచ్చును. క.

"మ/ తమవ్శొవ్వావల నభ్యామున్‌ (వణమున్‌ దానత్తుమున్‌ వందనా

ర్పునముల్‌ నేవయ నాత్తులో నెజకయన్‌ నంకీరనల్‌ చింతనం

బనున తొమ్మది బ్తోమారముల నర్వాత్యున్‌ వాంన్‌ నమ్మ న

ప్‌యుం డా యండువ భ్యదమందుం దలంతున్‌ నత్వూందు దౌత్కోత్తమా”*

పరిశీలింపగా నీ సందర్భమున సంకీర్తనమును, చింతనమును నను రెండు భక్తి మార్లము
లు మాత్రమే వర్ణితములని తెలియును. తక్కిన భక్తిమార్గములు లేవు కాని మొత్తముపై
గోపికా. కృష్ణుల శృంగార ముద్వెలముగా వర్రింపబడినది. ఇచట. 10వ పద్యము నుండి
40 వపద్యము వరకు చాల విపులముగా నీ రాసక్రీడలు వర్షింపబడినవి. ఈవిధముగా
నిందలి శృంగారమును మతభేదము ననుసరించి శృంగారాబాసముగగాని, లేదా
శృంగారాభానమయ్యును రనపోషకమే యనియు భావింపవలసి యున్నది.

ఈ సనందర్పమున మూలమున నీంత విపులముగా గోపికా కృష్టశ్చుంగారము
వరింపబడలిదు. మూలమున ని ఘట్ట మిరువది శోకములలో నుండగా ననువాదమున.
ముప్పది పద్యములలో గలదు. గోపికాకృష్ణుల యుభయనిషమగు శృంగారము బాగుగా
వరింపబడినది ఈ సందర్భమున గోపికా కృష్ణ శృంగారమున ననౌచిత్యకారణమైన
పరకీయరతియని తెలుపబడిన విధము మూలానువాదములలో నొకే విధముగా నున్నది.

"తా వార్వామాణా?ః వతిభిర్భా/త్భ భైన్తణా

క్‌ హం గేపొాంగ౧నా ర్యాతొ ష్య గయన్లో రత్యవీయాః॥ “ఎ

ఇంతకు మించి యనౌచిత్య నూచకమైన వర్దనము లేదు. ఈ సందర్భ మున
మాత్రమే యనౌచిత్యమున గల్గిన ఆభాస స్పర్శ గలదు. వైష్ణవాలంకారింకుల మతము
ననునరించినను మూలానువాదముల విషయమున నంతగా భేదము లేదు. అనువాదము
నందలి చాల పద్యములు యథామూలములి. మూలమున నవవిధ భక్తిమార్లము లందలి
కీర్తన మ్‌ట్లు గలదు.

“"వనేవు తాళవొన్తా గః తఈూజుయన్తూ నథణావరాః

బో డృర్పై చరంతం తన్వు కృళ్లన్వు (జియోవితః /

తాన్తన్వూ నృత్వం గీతంబ విలానన్థైత మాతమ్‌ |

ముదతాళ్వానముకుర్దున్త్రూఃి (బీడి (వజియోావితః /

౨. భాగ॥- 7న్కంధ |॥1-16/ప॥।
3. హరి॥-(సం)-విష్టు పర్వ 11- 20అధా వ!-24ళో!!
క్ష 281


బావనిన్సుందమదులం గాయన్త్రన్తా వరాంగనాః |
(వదింగతాః నుధైం బోడురాయోదలో వరాయణాః / ౮

ఇదే భావమనువాదమునను గలదు చింతనమును గూర్చి మూలమున లేదు. పరిశీలింప
మూలముకన్న ననువాదము విపులమని స్పష్టముకాగలదు.

(1) విపలంభ శృంగారము :

గోపికల సంభోగ శృంగారము వర్ణితమైన విధము పైన పరిశీలింపబడినది. కాగా
తదనం తర వృత్తాంతమున శ్రీకృష్ణుడు కంసనిషూదన పరతంతత్రుడై ధనుర్యాగమున
కేగిన సందర్భము న గోపికల విరహము వర్సింపబడినది. ఈ విప్రలంభశృంగారము
పరిశీలింపవలసియున్నది అ(క్రూరునితోగలసి బలదేవసహితంబుగా నుదయముననే
(శ్రీక్సుష్పుడు బయలుదేరెను. అట ముందటిరేయి నుండియు గోపికలు విరహార్తలైరట.
"5//  రేయితటనుండియం గృవునిం

జాయుతమ్‌ుం దలడుగోవబామినులు సడిది

జౌ యవ్లుుడు వాంవిరవా

వ్యాయతదుఃతిందు. దమ్ము న పౌొదువుబటయన్‌
వ॥ కళవళించు డెందంబుతో నందణు దరతరంబులై కూడి గోవిందు పిణుందం దగిలి
తమలోన” (హరి॥!-పూ॥భా॥-8ఆళ్వా -1 75,176)

హరి విరహమువలన కలిగిన దుఃఖము వ్యాయత మని తెలిపి, వారి డెందములు
కళవళించె నని ఆల్పెను. గోపికలు తరతరంబులై కూడి రనుటచే వ్రజాంగనల యందలి
పరస్పర వయోతారతమ్యము సూచితమైనది. దశవిధమన్మథావసలలో గలుగు [పాణత్యాగ
ప్రయత్న మిట నూచితమైనది. /
"మ/  తులమున్‌ కీలము మానమున్‌ మొదలుగాం గొన్సాండు మున్వున్సయ

(౮లికం (బాణములుం గేనంగం గడం గాకేయీూా కామ్ణుండీ

వల నీతం డొటు వోవలగా నిజందనుర్వ్యాపారముల్‌ గూవకా

చయలరాదొంతతు నవండాలునె మముశ్‌ వామ(నవతావో/తన్‌”

(వొర/-వూ/బా/-రొఆళ్వా//- * /రొవ/

'కులశీల మానాదులు (శ్రీకృష్ణుడు ముందే (గ్రహించి నేడు ప్రాణము గకొన నున్నాడు
కాదేని మన్మథుడు మననుబతుకనిచ్చునా 'అనుకొనిరి. ఇందు ప్రాణత్యాగప్రయత్నము
చేయకున్నను ప్రాణములు పోవుటకు మన్మథుడు కారకుడగు ననుట గలదు. మరియు
శృంగారమున నంగనల కుదయించు నీర్ష్య వరికి జనించెనని తెలుపబడినది. మన మోతని
వెనుకబడి పోయినను, నీతడు నగరస్రీలను మరిగి మనల ననాదరించునని పలుకుటలో
వారి ఈర్ష్య యిట్లు సూచితమైనది,
"త్తే! పబీనంనొారమని మన మితనివానుక

దౌెయవనేనీ వోయితివేనిం దిట్ట కాక

“యడవఎివులి మానునుల నేల యాదరంచు

నగరకాంతలవలలందుం దగిలి యతడు” (వార//- వూ బా/-రఆక్వాలా / 792/1
4, హారి॥[-(నం)/- విష్ణు పర్వ॥- 20అధ్య్యా [-2/728, 29 శా॥ |

282


వారి విరహగాఢత వలన వారికి కలిగిన యున్మాదావస్థయు నిట్లు తెలుపబడినది.
వారు శ్రీకృష్ణుడు చూచుచున్నట్లును, నవ్వుచున్నట్లును, మాటలాడుచున్నట్ట్లును,
మెచ్చుచున్నట్లును భ్రాంతి జెందుట ఇట్లు వర్ణితమైనది,
"న అదౌ యిదౌ లోలన్నోతాంచులు వర్చుంగో
నధదకాదలో న్నం ఉయభదుం ఊూబచె
నదౌయిదా నయ గం బలరుముంచులు ముంవ
నదొయిదౌా చబాడుదంతావ?ి జ౧గయొవ్లు
న! కంగారు. డయబుం బలి
నదొయిదౌ బావందు అలనుభావముల నూన
నభిమత్తాలో (వీతుం ఉయబు మౌబ్లా
తో రండు మూడంగ వేగం వెదండు మనమ
నోరభబ్చోద గాతుండం గోరి యాంగి
యితని. భోనకొ నిలువుద మంత ధలరు
వాలం గొనివోన ౩ట్లు పోవచ్చు. దనక (వార/-వూ/బా/-లఆక్యా/- /ల0/వ//
ఈ భాంతి వారి కున్మాదావన్ధ వలన గలిగినది. ఇట్లుండగా, పై రీతి శ్రీకృష్ణుని
చెయిదములను స్మరించుచు " పలుమాటలాడుచును అని చెప్పుటచే నిది ప్రలాపమనియు
భావింపవచ్చును. ఇదిగాక విరహమున వారి యనుభావము లిట్లు వర్ణితమైనవి.
"చ! అని వలుమాజత లాడుభును నవ్లుడ చబౌందనదడప్తా నంగమయుల్‌.
దనుత వపాంబి బూవణవితానకము ల్పాడలంగ౧ (్మముడుల్‌
౧నుకనివీడి యుజా పల ఇఖామణు లొల్కం నుత్తరీయముల్‌
బనులవలబం దొలంగి ఎవళన్థతి నొందుణభుంల దూలియాడంగ౧న
నీ వెజవులు వకేని వెజంగువాటులు వొంది
బౌమవలు వెల్లయి బోవలుడీగి
వైవర్తములు నెంది వడంకులు దొడర్‌
య్యచులు మాజీ గదదకలు గ౧డంగి
రేోయాంబములు వేర్చి వైమనన్యము లూని
(చేమందు నెలకొని కామమలలి
తావంబు లెనంగ చింతలు ఎవిజ్బంభింబి వం
తలు మాజుకొాను ఎమ్యుగ్రతలు లని
తో తమకరాక గోవిందునిం దగిలి చిక్కు
కొణలు మన్సక నిలిచిల గేచకాంత .
లఅందయణును దొతరూవ్చుల యల్లో కరణీ' (వారవ! భా॥/-లిఆళ్వ్వా/!- /లవ, /ర4వ/
'పలు మాటలాడుటచే దప్పికలిగినది. అవయవములు కృశించి భూషణములు జారినవి.
ఇిగముడులువీడి యందలి మణులు జారినవి. వయ్యెదలు తొలగినవి. భయము నందిరి,
చెమట అధికమైనది. వైవర్య్యము, వణకు, కన్నీళ్లు, డగ్గుత్తిక, గగుర్పాటు, విమనస్కత, తాపము,
283


చింత మొదలగునవి కలిగెను, కన్నులు శ్రీకృష్ణుని రాకకై చిక్కుపడి యుండగా బొమ్మలవలె
నిలిచిరి అని భావము. ఇవి యన్నియు మన్మథావస్తా విశేషములగుట యుక్తప్రాయము,

ఇట్లు వర్పితమైన యీ వివ్రలంభ శృంగారమంతయు పరకీయలైన గోపభామినుల
నాలంబనముగా చీసికొనినదై యాభానస మగుచున్నది. ఈ విషయమున పరకీయలను భావము
స్పుటమై యాభాసతకు గాఢత కలుగుచున్నది. 'కులమున్‌ శీలము మానమున్‌ మొదలుగా.
గొన్నాడు' అనియనుటలోను, తరతరంబులె కూడి యనుటలోను వారు పరభామినులనుట
దో్యోతకమై యాభానత గలుగుచున్నది. ఇంతేగాక ప్రస్తుత కథాంశమున పూర్వప్రసక్తములైన
స్వజనములచే గోపికలు వారింపబడిన విషయము స్మరణకు వచ్చుట వలన కూడ
బతదనాచిత్యము స్మర్భమాణమై రసాభాస ప్రతీతి కలుగుచున్నది.

వైషవాలంకారికమతము క

ఇది ఇట్లుండగా ఏరి శృంగారమున నలౌకికదర్శనము చేయువారికి తదనుగుణములగు
భావనలును గలుగును. ఏతద్విషయమును పరిశీలింప గడంగుదము.
“శళా/ అమారుందడమ వేడు వట్టుక్‌న (ఈూరాత్యు డొెకం డద్భుత

(వగ్రాంతం జనుదౌంచి వద్దునయనుం బావెం గహ దొంతయన్‌

వ(శ్రాం్రా కడుంగేడు నేయజతకు ద్రావం బిచ్చుమైం బూనినన్‌

శ్యతుండానను చతుండో యుడువం దతృంరంభో చేదబొంయలన్‌ "

(వాద/-వ్లూ/భా/-లిఆళ్వా/- / 77వ

"పె పద్యమున వేదాంత ప్రతిపాదనయే గలదు. ఇది గోపికల లౌకిక (వవృత్తికి
గాక వారియలౌకిక తత్వమునకు నిదర్శనము. ఇందు ' దైవం ఓిచ్చమైంబూనినన్‌ శక్రుండైనను
శర్తుండే యుడుపం అనుటలో నిది విస్పష్టము. అప్లే 'కులమున్‌ శీలము మానమున్‌ మొదలుగా
గొన్నాడు “అనుటలో తమ సర్వనస్వమును తా్యాగమొనర్చితి మనియు, నిక పై 'పాణము
లర్చించుట' తడవనియు స్పష్టము, అంతేగాక వారు కృష్ణుడే తమకు దిక్కని భావించిరి,
అందుచేతనే వారిట్లను కొనిరి,
"తో! వల (ేోవళై వెద్రవాలిట్టు వెజ్జీ

గానం కృవులోేనిచ్చినం (యాడ్డలైన

రక్టునులులోనుగాం తోయ (అదునౌలై

నుడువం దమకుద్దక్తాన వాం డొడుంయగలండా "

(వార/-వూ/భా/- లీఆళ్వా//- /రతవ/

తమ (వైపల్లె పెద్దలకు దిక్కైన వాడు బ్రీకృష్ణుడే ననియు బరుడు లేడనియు భావించిరి.
ఇచట తము పెద్దలకేగాక తమకును దిక్కైనీ వాడొరుడు లేడని భావము. ఇది
'అనన్యాశ్చింతయంతో మూంయే జనాః పర్యుపానతే' యనుగీతావాక్యసారమే యగుచున్నది.

ఇట్లు వ్రజవనితల విప్రలంభమున లౌకికకామముకానవచ్చుచున్నను నంతర్లీనముగా
నొక యలౌకికాధ్యాత్మిక తత్త్వము కానవచ్చుచు వైష్టవాలంకారిక సం[పదాయమున
కుదాహరణయోగ్య మొనర్చుచున్నవి. అందుచే నిందలి శృంగార మాభాన మయ్యును
వారిమతమున రసవోషక మగుచున్నది.

284


ఈ సందర్భము మూలమున కనవచ్చుటలేదు భాగవతమునందలి ఘట్టమును
స్వీకరించి ఎజ్లన తనయనువాదమున పదిపద్యములలో గోపికల విరహమును విపులముగా
వరించి యుండనోప్పును,

౨2. కంనుని పూర్వ వృత్తాంతము - దామిళుని యనుచిత శృంగారము

కంసుని పూర్వవృత్తాంతమును వివరించిన పట్టున నుగ్రొసేనుని భార్యకు పరపురుషుని
తోడి శృంగారము వర్షితమ్లై యయూాభఖాసమునకు తావలవుగుచున్నది. ఒకనాడు
యమునాపీరమున వప్రసిదమగు యామునశైలంబున నష్స్‌ల యదువృష్టి భోజాంధకులు
కాంతానహితులై విహరింపబోయిరి. ఆ సమయమున నుగ్రసేనుని భార్య తన చెలికత్తెలతో
నేగి అచట ననేకవిధవినోదములలో తేలియాడుచుండగా నామెకు రాగోదయమైనది.
ఆ విధమిట్లు వర్షింపబడినది.
"న. కజిమం బూం దోరియ కకుపాంజడొన్మిమోన

తరుగు లేదోయుల తారలికయను
ఉఆనకొంవ్రుముణుముల ముంధ్లునం వాలగియా
డొడువ్రుర నెామభుల కజటడో నాొంవ్లుం
అయరువంవ్లుం. దొనుతులవనం (గవ్లుగెని తోల
గొాలయియ ఎానకోయిలలయొమ్లు
నౌలవచ్చకలు దమయిచ్చుం గైకొని యాము
కదనే (తూడీ లేటోగమయుల వెల్తుం
తో గొడినై విడుల క్‌మ్యు 6(దనంబు గడువు కొండ

నెలల జాలు తుంభ్రుడులలో యెలంయభున్లు

గాడద్త్రుమురివంబు నౌందును గలిగి దూల

వారమననులు వేద్ళల మయూరం బోయె.

క అత్తజిం జీతము రాగా

యత్రంచా ఎతిం దలంచి యమ్యానిని యు

ద్వ్యూత్తమదన కేలీడుబి

(అగ నెలయటయ నదికళకుతుకమయు నొండాన్‌'

(వార/-వ్లూ/ భా 9ఆక్వా/-/05 3వ

పూదేనియ (గోలిన తుమ్మెదల సంరంభము, పురివిప్పిన నెమిళ్ల సొంపు, తేలగిలబడు

వాన కోయిలల అందము, క్రొవ్విన లేళ్ళ గుంపులయందము, పూవుల సువానన, తుంపురులతో

కూడిన గాలి మురిపము వారి మననులను నమ్మోహింపజే సెను. ఇట్టి ప్రకృతిని నేపథ్యముగా
వర్ణించెను.

రాగోదయ కారణమైన నేపథ్యమును న్వభావ నుందరమగు (ప్రకృతి వరనముచే
స్ఫురింపజేసి 'అత్తజి .జిత్తము రాగాయత్తంబైన' దని ఎజ్జన పలికెను. ఇందు తీర్యగగతి
వర్షనము లేక పోయినను మలయానిలాది తటస్థవిభావపరిపుష్టిగలదు.

ఇట్టి రాగోదయ సమయమున నామెకడకు వచ్చిన వా డుగ్రసేనుండు గాక
త్మదూపమున నేతెంచిన రాక్షసుడగుట వలన వారి శృంగారము కలుషిత మగుచున్నది.
ఉ([గసిన రూపమున వచ్చిన రాక్షను డామెతో చరించిన విధ మిట్లు గలదు,

జ2రి5్‌


గక నీవును వాలబులును వాల
తీవరుదాదరము మోంద్‌ కేతాంచుటు లో
నావల నెజటింగ వచ్చాతి
బావంబున నైవలేక వంకజువదనా

వ! నన్ను. జరితార్థుం జేయుమని తదీయమనోరథానురూపంబు లగు చేషితంబులం

బ్రవర్తిల్లిన.........” (హరి!॥1-పూ|॥భా!1-9 ఆళ్వా॥-75 ,/6ప॥)
నీవును, నీచెలులును ఆటలకై ఈపర్వతమునకు వచ్చిరని తెలిసి విరహము సైపలేక

వచ్చితినని తెలిపి ఇష్టోపభోగము లనుభవించెను. వారి శృంగారము పప్రకృష్ణముగా వర్టితము
గాకున్నను, నది పరస్పరాను కూలముగా సాగినదని తెలుపబడెను. వారి చేష్టితంబులందు
ప్రాతికూల్యము లేదు. 'తదీయమనోరథానురూపంబులగు చేష్టితంబులం (బవర్తిల్లిన' యనియే
తెలుపబడినది. ఇటీ శృంగారము రనమేకావలసియున్నది. కానియది పరప్పురుషగతమగుటచే
యనంతర వృత్తమున శృంగారమునకు విపరీతమై సాగినది.

"వ! ....... అనంతరంబ పతిభావానుకూల యగునప్పుణ్యశీల నిజభర్తవలన.
బూర్వానుభవంబుచందంబు వాని యందు గానక శంకించి తలంకి
యాకళంకితాచారుం గనుంగొని

మో! అకూ నిక్టుము నీవు నావతివ౨ి గా వన్యుందడ వడూవుమై
యవకలంకం బయమదచ్చార్యతమున కన్వాయంబదు గావించి తిం
లతకు కంకింవకొ దొత్తికొన్హు వగగద్రడ్యుండ పవ్వాండ వే
టీక నివ్వ్చావము నేనీ తుత్తమ వదూబోదూవణం బర్హమే

జో/ ఇంక దొడ్తులు నన్హైమి యెన్సు వాలొ
ములమునతుం దాయవటీ యుత్తు తులత్నునైతి
నీవు నల్పాయవండ్వవా నచపోదు
నయమునకుంబర్ద్దేవినాళివరువల ((వాడ-వూ/భా[-59జళ్వా/-76, 77 78వ
తన భర్త వలన కలిగిన యనుభవము కాక వేరొకరీతిగా నుండుటతో నీవెవడవని

తర్దించి పలికి, తనవా రేమందురో యనిచింతించి, వానిని శపించెను. సంభోగానంతరమున

నుండవలసిన యానందముగాక తద్విరుదమగు కోధమును, పర్యవనానమున కాపమును
శృంగారమును తిరోహిత మొనర్చుచున్నవి.ఆమె పలుకులకు వెరవక యారాక్షసుడు తన
చర్యను సమర్ధించు కొనినాడు.

"బో అనవుడు నాత డిబ్లనియె నంగన సౌంభవురీవిభుండో నో
ననముండ (దామభం డను మవోదనువ్యాంణీ నీ విజేల దు
ర్ధానుజాని భ్లర్హగాం దగిలి మానిని వండీతమానితావిధం
బానయంగం బల్ఫ్భౌ దివ్లు త౧గవంచుకొ తవ్పున జబొవ్వు నెవ్హుమా

ద్‌ అజిమూనవతులు ముగ్గలు
శభిదాతలు వన మగ్గంి యాంఢడుల కారే
వ్యూబైచారమునన తనయల
నిభనిభలం గనిరి మున్ననేకులు నతివా/+

(వారి!- వూ! బా!!-9 ఆళ్వా!!- 79, ర0
286


తాను సౌంభపురీవిభుండగు [(దాబుకుం డను ళాక్షనసునని తెలిపి, తాను చేసినది
నమర్ధించుకొనెను, తాను 'తగవించుక తప్పిన చొప్పు' లేదని పల్కుకు గాక్క యిదేలోకమున
గల 'అభిమానవతులకు, ముగలకు, నభిజాతలకు', సరియైన విధమని పలికెను. 'వారి కలకొను
నీవెటు వలన నెక్కుడనియు' పలికెను. 'ఏనిచ్చువరము సంప్రీతిగొనుము పుకు జగదేకవీరుని.
బెల(తి కనుము. వాండు గంనుం డను పేరం గృతరిపుధ్వంనుండై , భువనావతంనం
బగువిభవ (ప్రశంసం బరగం గలవాండు' అని తన యనుచిత ప్రవర్తమును వర్మపదానముగ
సంభావించెను. కాని యాపతివ్రత వానిపై కోపించి శపించెను.
'మ॥ నను న వక్ట్సట యిమ్మ్యైయిం డొజీచి యెన్సుం బెద్రగాం గీరిగో

న్హ చుతాచారలం దొంబోవుజ్తూానతులన్‌ గర్లంబై చలోక మా

లయ నాత్ధుయ వభత్యవతాయుణనముల్లానంబునం దాల్టునం

౧నల నున్దునవో యదుంధతి మొదల్లా నౌందఖజోే బిమ్యుపాన్‌
వ॥ నీవిచ్చ్చువరంబు గాలుకొనుము [వతవినాశనుండ వైననీ దుర్పీజంబున
నుదృవించుసుతుండు నాకు నభిమతుండు గాండు మదీయభర్తయన్వయంబునంద
యొక్క పుణ్యప్పురుషుడు పరాక్రమనమర్థుండయి జనియించి వానికి మృత్యు వయ్యెడు."

(హరి॥-పూ॥భా॥-9అళ్వా॥-83-84)

ఇచట నా పతివత యందు కోధమున కనుభావము లగు రక్తనేత్రత్వాదులు లేక
పోయినను శాపతీవతయు, నిందాలాపములును గలవ్న. ఇట్లు సంభోగ శృంగారమునకు
పర్యవనానమున నానంద విచ్చేదకమైన జపాదులు ప్రవర్తిల్లుట యనుచితము. ఇంతే గాక
సంభోగశ్చంగారమునకు ముందు కూడ వచ్చిన వాడామె భర్త కాడనియు నాత డొక
రాక్షసుడనియు తెలుపుటచే నాశృ్వంగారమున ననౌచిత్యము ఘటిల్స్లి యాభాస మగుచున్నది.
ఆతడు రాక్షసుడను విషయ మిట్లు ముందుగానె తెలుపబడినది.

'అమ్మనస్విని మనోవృత్తం బెజింగి యొక్కదానవుండు గ్రక్కున నుగొసేన రూపంబు
ధరియించి చేరం జనుదెంచి" (హరి॥[-పూ॥భా॥-9ఆళ్వా॥-74వ॥)

వచ్చిన వాడు పరప్పురుషుడగు రాక్షసుడని ముందుగా తెలియుటచేత నిచట సంభోగ
శృంగారము పరస్పరానుకూల్యమున నుభయనిష్ట మయుృ్య్యును చర్వణ కాలుష్యమున

మూలమున నీ వృతాంతమున నించుక భేదము కనవచ్చుచున్నది. నారదుడు
కంసునితో నీ వృత్తాంతమును చెప్పెను. ద్రమిళుడను రాక్షసుడు సౌంభమను విమానమున
కధిపతియై సూతునితో కలిసి యథేచ్చావిహార మొనరించుచు, యామున శైలమున
విహరించుచున్న ఉగ్రసినుని భార్య ను గాంచి కామాతురుడయ్యెను. ఆమె యెవ్వరనునది
తెలిసి కొనుటకు, జలమును స్పృశించి ధ్యానమొనరించును. ఆమె యుగ్రసీనుని భార్యయని
తెలియగనే తానా రూపమున నామెకడకు పోవుదునని తెలిపి నూతుని కొంతసేపు వేచి
యుండమని తెలిపెను. అనువాదమున నీవిషయమిట్లు గాక యదృచ్చముగా నుగ్రసేనుని
భార్యను జూచి వెంటనే యుగాసీన రూపమున వచ్చినట్లు క్తుప్తముగా తెలుపబడెను.
ఉ(గసినుని భార్యయామునకళైలవ నవిహారము, ఆమె యాశంకయు, [దమిశునితో
5 హరి॥-(సం) ॥- విష్ణు పర్వ ॥-28అధ్యా॥- రరనుండి92 శో॥ వరకు. ఇది

భం॥1సం!1హరి॥అను॥- లోని అధిక పాఠము 15తో చక్కగా సంవదించుచున్నది.
287


సంబాషణమును శాపపర్యంతము మూలానువాదములలో నొక్షీ విదముగనున్నది 5 టందుచే
నిచట కూడ చర్వణ నమయమున కాలుష్యముచే కలుగు నాభానమే గల దని చెప్పవచ్చును
చె, మాయావతీప్రద్యుమ్నుల వృతాంతము
హరివంశోత్తర బాగమున గల శృంగారాభాస ఘట్టములను పరిశీలింపవలసియున్నది.
రుక్మిణీ వివాహినంతరమున నామె గర్బవతియై మన్మథుని వద్యుమ్న నామమున పుత్రుని
గా బడనెను, పుల్లన ఏడవనాటి రాత్రి శంబరాసురుడను రాక్షసుడా బాలకు నెత్తికొని
పోయెను మార్గమున నా బాలుడు సముద్రమున బడి మానముచే మింగబడేను. ఆమాోానమును
జాలరి యొకడు తెచ్చి శంబరుని కొనంగెను, శంబరుడా మోనమును తన బార్యయగు
మాయావతి కొసంగను. ఆమెయా మత్స్య్యమునకు కుక్షిదళనమొనర్చి యా బాలకుడగు
ప్రద్యుమ్నుని పెంచనాగినది
మవూయావతి (ప్రద్యుమ్నుని నకల విద్యా వవీణుని గావించెను అతని శెశవము
గడచిన పిమ్మట యావనోదయమైన విషయమిట్లు గలదు.
“నీ బాలువందడు అగనెజ్ఞు నెరల దుకాలనో
ర్థా లన్యేతములు నవకళ్ళా_చురాదో
కమనీయ మయ ముభికమలందు గ౧ంబున
మగీవ యును వృత్త మద్తూమందు
నిడుద్దైై దొంతయ చొడంగయు భావాలు
పొడవైన మూంధ్లులు వెడందయులమయు
౧ర మొవ్లునింవాచంతమణరేబయ వచో
గాంజీర్యామాదుర్వు గొరవమయులు
తో! దనరు తైలోక్తూ మోవానోదాత్తమూర్తిం
(కట వారు షోదాలర విబాజమాను
తనం గాదముంది నానాంటో కంతలంగ
యలయు రాగంబుకతన నాకములతరొంద
వ  అమ్మాయావతి పలుకులంద జూప్పులం దన కోర్కి బయలు పజణచినం ........."
(హరి॥[-ఉ|॥భా॥1-3 ఆశ్వా!!- 1900, 191)
ఈ పద్యమున ప్రద్యుమ్నుని యావనము మాయావతి కుదిపన విభావమగు చున్నది.
ప్రద్యుమ్నునియావన వరన మత్యంత జాజి ్వల్యమానమై యున్నది ఆమె రతికి ప్రద్యుమ్ను
డాలంబన విభావ మగుచున్నాడు. ప్రాఢయగు మాయావతి చూప్పలబీతనేగాక పలుకుల
మూలమున కూడ తన కోర్కె బయలు పరచినది.
కాని శైశవము నుండీ నేటి వరకును మాయావతి యాతనిని 'గారవం బారం
వెనిచినది అంతియగాక యామె యక్కువమారుని సకల విద్యల. బపీణుగా నొనర్భానది
ఎతత్కారణమున నామె యతని దృష్టిలో తొలుత మాతృస్తానయురాలును, ననంతరమున
౪. హరి॥[-(నం) |॥[- విష్ణు పర్వ -2ర6అద్య్యా॥- ఏఠినుండి 65వరకు మరియు 93నుండి110
శో॥వరకు,
268


గురుస్తానయురాలునైనది. కావున నాతని కామెపై ననురాగమంకురించలేదు. తద్విరుదముగ
నామె ప్రణయమాతనికి తుచ్చముగా భాసించెను. ఆ విషయమిట్లు గలదు.
"వ॥ .... వ్రకటవివేకవిద్యావిదుం డగునయు్యుదాత్తచిత్తుం డత్తెజంగునకు సంశయించి
యొక్క నాల డేకాంతంబున నయి్యి్య్యింతి నుపలక్షించి
తే/ తల్లి వీవు వ్యుతుడో నేరు దగునా మాతృ
ఖావము ల్వీని దౌన నీకు భబావచోవ్ల
యిట్లు మూవంగో నక్టుటా యేమి బెవ్చ
5 న తలం వెయ్యదడ దోమని
యా తుచ్చువుం బనికి దొడం౧ తింతయం దౌలియ
నా తడుణీ తదాన నార్భతాలోకనర్లూ.”
(వారీ/-ఉ//బా//- ఆక్వా/-/9/ నుండి 9౩ వయ!
మాయావతి పరభార్యయగుటయేగాక, వ్రద్యుమ్నునికి తల్సిమై పెంచినది. [ప్రకట
విద్యావిదులైన వారి కెవ్వరికైనను నామె వాంచ గర్హణీయ మనిపించును. మాయావతికి
కలిగిన కోర్కె (ప్రద్యుమ్నునికి _పిరకముగాక తుచ్చముగా కనిపించెను. కామినీజాతి పైనే
ద్వేషము" ఎహ్యుభావము కలించెడి పాస చేష్ట యనిపించెను. అందుచే "రతి తిరోహిత
మగుచున్నది. ఇట్టి మాతృభావన వలన శృంగార ముభయ నిషముగాక పోవుటచె విభావ
సమ్మగత గలిగియు రనప్రతిపత్తి గలుగక యాభాసమగు చున్నది.
ఈ విధముగా ప్రధమమున నాభాసమెనను, మాయావతి సమాధానమువలన
రసమగుటకు వీలుకలుగుచున్నది. ఆమె సమాధానమిట్లు గలదు,
“న అనను మా తండి మనోనుబావ్లుంయ యదు
వంళవరనుండయ వానుదోవుం
దభీల వురంబే ఎనాబ్తూర్దూ క్యాణో
తల్లి దుక్సుణీ మవోేదార్‌ తేజు
నాము గన్టు వ్రుంటిలోనన శంబడుండు. దొచ్చి
నము బోల్సె రా] వే నిందాయ? (బేబఐితి
నన్యూలయం బిబో యనమ కాంతి
చే ఎవంయ మూద్తలు వుట్లునే మిుబో వషిం
బాని వగ బెక్కుభున్సద నంకజ్తో
యధరుగలు మ్యూవాద ఊవిననింగ్తు తాలోందోయ
మూాత్తుదర్దాన వ్యితోత్తువాగయమున
క నీడూవు చూబి వలబిత
గాడణీక్యారణోవి నన్ను౬ కొనుము వలీ
వోరంబున భుంగారణ
మూరూవ్లునలేదు నక్తూమద గుణమపాతా
289
వ ళందబరుని నోరు మాయా విమోపాతుందోేని మిఖ్యాకళ్యత భావందున కాలంబు
౧జీనీతినివ్వు - "

లోభిని గాలరోబడుంగాం ఉఊూడుమని తాలివీనం (దుమ్ము ఐడు..."

(వారి/= ఉ/బా/-3 ఆళ్వా/-4 94యండి/ 96

ఈ సమాధానము నందు మాయావతి (ప్రదర్శించినది 'మిథధ్యాకళత 'భావమని
తెలుపుటచే ననాచిత్యము దూరమగుచున్నది. ఆమె పప్రణయమునకు న్వచ్చత కలిగి ఈ
ఘట్టము తొలుత రసాభాసముతో (పారంభమైనను చివరకు రసపర్యవసాయి యగుచున్నది.

మూలమున శంబరుడు మాయావతికి బాలుడగు (ప్రద్యుమ్నునొనంగిన వెంటనే
యామె పూర్వన్మృతుల వలన నాతనిని మన్మథునిగా నెటింగి, వానిని తల్లిగా పాలిచ్చి
'పెంచుటొట్లని యాందోళన మందినది.

"కథమన్య స్తనం దాస్యే మాతృభావేన జాన3తీ |

భర్తు ర్భార్యా త్వహం౦ం భూత్వావక్ష్యే వా పుత్ర ఇత్యుత ॥

ఏవం సంచిన్త్య మనసా ధాజఖ్యాస్తం నా సమర్పయత్‌ |

రసాయనప్రయోగైశ్చ శీఘ్రమేవ వ్యవర్థయత్‌ ॥”

"మాతృ భావనతో వీనికి పాలిచ్చి పెంచుకొట్లు? భర్తయని తెలిసియు వీనిని పుత్రునిగా
పిలుచుట ఎట్లు' అని యోచించి వానినొక దాది కప్పగించి, రసాయన మొకదాని నొసంగి
వానిని శీఘ్రముగా పెద్దవానినొనర్చెను.”

పరిశీలింపగా మూలమున మాయావతి ప్రద్యుమ్నుని పెంచలేదు. కాని రననాయనము
వలన "పెరిగిన (ప్రద్యుమ్నునిపై మోహము (ప్రదర్శించెను, అదియును తెలుగున నున్నంత
జాజ్వల్యమానముగ లేదు. వానిపై (్రేమతో వానికి మాయావిద్యను నేర్పినట్లు మాత్రమే
గలదు. + -

"సా చ తం వర్ణయామాస కార్షిం కమలలోచనమ్‌

మాయాళశ్చాస్నై దదౌ సర్వా దానపీః కామమోహితా 1"

న్‌

కాని పద్యుమ్నుడామెను గూర్చి దాది వలన విని, యామెను తన తల్లిగా
భావించుచుండెను,

"దాఖ్యాః నకాశాత్‌ స చ తాం శృణ్వన్‌ రుక్కిణీ నందనః

మాయావతీమవిజ్ఞానాన్మేనే స్వామేవ మాతరమ్‌ ॥/”*

యౌవనవంతుడై స్త్రీలను మోహింపజేయుచున్నప్రద్యుమ్నుని జూచి మాయావతి
మోహించిన విషయ మతినాధారణముగా చెప్పబడినది.

"తం సా మాయావతీ కాన్తం కామయామానకామినీ |

ఇంగితైశ్చాపి వీక్షన్హీ 'పాలోభయత నస్మితా।

[ప్రనజనీ్సీమ్‌ తు తాం దేవీం బభాషే చారుహొసినీమ్‌ || *
చతల = లతను
"7 హరి॥-(సం) !1= విష్ణు పర్వ ॥-104 అధ్యా॥!- 12,13 శా॥ ,ధా(త్ర్య్యాస్తం -పాఠాంతరము
8. హరి॥-(సం) ॥- విష్ణు పర్వ ॥-104 అధ్యా॥- 15శో॥.

9 హరి॥-(సం) ॥- విష్ణు పర్వ 1104 అధ్యా॥- 14 శో॥
10. హరి॥!-(సం) |1- విష్ణు పర్వ ॥-104 అధ్య్యా!॥- 17 శో!
290 న


సుందరుడైైన వా;ని మాయావతి కామించెను, ఆతనిని [పలోభపరచుచు
మందహాసముతో చూచుచుండగా ప్రద్యుమ్నుడామెతో నిట్లనెను అని భావము.

ఇంతవరకును మూలమున మాయావతి యనురాగము బాగుగా వ్యక్తము కాలేదు.
అనౌచిత్యమును భాసింపలేదు తరువాతి సంభాషణమున (ప్రదు్యుమ్నుడామె యనురాగమందలి
అనొాచిత్యమును మ్రన్నించుట గలదు,

“మాతృబావం వ్యతికమ్య కోవేవం వ్తర్లనేన్వథా

ఆఅవోదున్షన్వుభావాని నల్వే ఇవలమాననా /

యావ్యుతబావముత్తృుజ్యూ మయి లోబాల్‌ వవ్లూనే |

నతు తోనవొం నుతః నౌహ్యే కేోయం శీలవివర్తూయః //

తత్త్వ్రవుచ్భామ్యూవాం దోవ వఢితం కేన్వయం పోర్‌ /

ఎదూతమ్యూతబవనల* న్వజావః ఖలు యూవ్లితామ్‌ /

యా నరేష్ష (నతన్తో నగ్యాగేవు మనా ఇవ

యది తోవాం నుతః నామవ్యాయద వా నాత్తుజు ఇబ్లో /

కజీతం తత్త్వ్వమిచ్చామి కీమిదం తో బిక్తంతమ్‌ / 7

'మాతృభావమును విడిచి వేరొక విధముగా వర్తించుచున్నావు. స్తీవికావున చపలమైన
మనసుతో దుష్ట స్వభావురాలవయితివి,. అయో, ప్వుతభావమును విడిచి లోభముతో
(ప్రవర్తించుచుంటివి. కాక నేను నీప్పుతుడను కానా ఏమి? లేకున్న ఈస్వభావ విపర్యయమేమి
౧ నేను నిజము తెలునుకొనగోరెదను. ఈవ్యవహారమేమి ? స్రీలస్వభావములు మెలఅుప్పు
తీగెలవలె చపలములు గాబోలు. వేఘములుపర్వత శిఖరములతో కూడి నట్లు
కామమోహితలైనస్తీలు పురుషులందరితో ఆనక్తులైయుందురు. నేను నీ కుమారుడనో కానో
స్పష్టముగా తెలుపుము. నేను నిజమెజుంగ గోరుచున్నాను.

ప్రద్యుమ్నుని ప్రశ్నము మూలానువాదములందు సమానమేయైనను సమాధానము _
సరిపోవుట లేదు. మాయావతి తన మిథ్యాకళతభావమును గూర్చి తెల్పుట మూలమున
లేదు. ప్రద్యుమ్నునకు తాను తల్లిని గాననియు, శంబరాసురుడు తండ్రి కాడనియు తెలిపెనే
గాని తాను శంబరానురునికి పత్నిని గానను విషయము లేదు. తాను ప్రద్యుమ్నుని
మోహించుచున్నానని మాత్రమ తెల్పను.

"అతోవొం కామయయామి తాం నపాత్తం ఉనితో మయా ॥

డూవం తే నౌమ్యుం వళ్ళాన్త నీదామి వ్యొది దుర్పులా ॥

యన్వౌ వ్యవనితం కాంతయజ్‌ తు మో వ్యూదడ వర్త తో

జన్ఫౌమననేి వార్ల య (త నందాతు మర్గని //

ఎవ్ల తో కణత నర్జుః నద్దావ్వర్హుయి యో మమ ॥

యథానమమ వ్యుతన్హ్వం న వ్యతి ళచ్చురన్వూబో / "2

“అందుచే నిన్ను కామంచుచున్నాను. నేను నిన్ను కనలేదు. దుర్పల హృ్‌దయనై
నీ సౌమ్యురూపము జూచి సంతప్ప్తురాల నగుచున్నాను నేనుకోరిన రీతిగా నా మననున
11. హరి॥-(సం) ॥- విష్ణు పర్వ ॥-104 అధ్యా॥- 18 నుండి21 శో
12. హరి॥-(నం) ॥- విష్ణుపర్వ ॥-104 అధ్యా!॥- 30 నుండి 32 శో॥

౨29 1


నీవు నివసింపుము నా మనసున గల సర్వమును నీకు తెలిపితిని నీవు నా కుమారుడవు
కావ. శంబరుని కువమూరుడవును కావు"
పరిశీలింపగా మూలమున మాయావతి (ప్రద్యుమ్నునికి తల్లి కాక పోవుట
సమర్దింపబడినది , శంబరుడు తండి కాడనుటయేగలదు గాని, మాయావతికి భర్త కాదను
విషయము తెలుపబడ లేదు. అందుచే అభాసకారణమైన కాలుష్యము అంతరించుటలేదు,
కాని మూలమున శృంగార రసస్ఫ్పోరకమైన సమగ్రవర్షన లేక పోవుటచీ శృంగారాభానము
సైతము పరిపుష్టినంద లేదని చెప్పవలసి యున్నది.
నరకుడు దేవతలను జయించి ఊర్వశిని రాపంచి యామెపై ననురాగమును
ప్రదర్శించిన సందరృమున నొక పద్యమున శృంగారాభానము గలదు. అది యిట్లు గలదు.
“వ॥ వాసవ సింహాసనం బొక్కీి యూర్వతి రావించి భావం బనురాగతరళంబుగా
నత్తరశనయనతోడ
మ వగుఖణుం చోలిఖి న్యైవుం జదవీతిన్‌ పెవన్వాతున్‌ గౌల్పితిన్‌
వాం. బేల జడేచిత నన యిాళ్షురుండ నర్వామృర్హూనిద్తోరగా
నురగ౭దర్దువియచ్చురాదులకు మెచ్చు ల్యీజీ నీ వంకన
ను రవిందానన నత్భూంింవ్రుము మనోజానకో నంగశ్రీడలన్‌/॥
(వాద/- ఉ//బా/-4 ఆశ్వా/-4/ వశ2వ/
"ఇంద్రసింహాసనాధిష్టితుడైన నరకుడు ఊర్వశిని రావించి యామెపై ననురాగముతో
నిట్లుపలికెను. "వరుణుని పారదదోలితిని. కుబేరుని అణచివేసితిని. అగ్నిని, గెలిచితిని.
ఇం(దుని పారిపోవునట్లు చేసితిని, నర్వదేవతలకు, సిద్ధులకు, నాగులక్కు గంధర్వులకు
మొదలగు వారికీ భగవంతుడను, అందుచె నేను మెచ్చునట్లు నన్ను మన్మథ క్రీడలచే
సత్కరింపుము' అని పలికెను,
ఇట నరకునికి గల యనురాగము తెలుపబడినది, దానితోబాటు తన యనురాగము
నకు ప్రకర్షము కలిగించుటకు తన పరాక్రమమును తానె పశంసించుకొనెను. అయినను
ఊర్వశి కాతనిపై ననురాగము కలుగలేదు. ఆమె యతనితో నిట్లనినది.
"చ! అనువుయ నమ్మగా్షై మిది యద్రోీద యంతబోవాడ వైన నీ
వెను వనదో తలంవ లివుబోదన నంంయమి కోబో భ్తోతో
నను నథలాద్దారంబులను నిత్తూునమర్ది త దోనిరేని నో
నును ముదయమొవ్దుం మే ఎనూత్తు ఎవోరరనాట్లం దోల్పెదన్‌
వ॥ అంతట మహత్త్వ్రంబు గని నన్నుం గామింపు మనిన .....
(హరి॥-ఉ॥భా[!-4ఆశ్వా॥-43,44ప॥)
“ఊర్వశి యిట్లనెను. నీవనినది సరియైనదే నీవు అంతగొప్పవాడవే. నీ యాధిక్యత
సామాన్యము గాదు అయినను బుషులు భక్తితో సకలయజ్జ్ఞములందునను నన్ను
అర్వించినచో నెనును నిన్ను నవ్యవిహారరసములందు జేల్చుదును అప్పుడు నన్ను
కామంపుము" అని పలికెను.
202


ఇట్లు ఉళర్వశి పలుకులలో నొక మిషచే నరకుని తిరస్కరించుట గలదు. అందుచే
నిచటి నరకుని యభఖిలాషమున కుభయనిష్షత్వము లేకశ్చుంగారాభాన ప్రయోజకమగుచున్నది.
ఇట విభావాను భావ పుష్టి యంతగా లేకున్నను వాగారంభాను భావమే శృంగారాభాస
కారణ మగు చున్నది.

మూలమున ఊర్వళీ నరకాసుర సంవాదము భండార్కరు సంస్థవారి సంళోధిత
హరివంశ 25వ అధిక పాఠము నందు గలదు. మూలము నందును నీ విషయము నాతి
దీర్షముగ నొక రెండు శోకములలో గలదు. మూలమున నరకుని విషయమిట్లు గలదు.

"అమరావతీం. తదా ద్రాత్యః (నవిళ్ళా చ మవోన్నురః ॥

డఉర్హులీం బి నమావూయ వచనం బేదముబవల్‌ /

బప మామివా వామోరు నింత ళక ఆవొవైే |

ణక దూ

అవావేవ నదా బ్నదే రాజరాజోఇన్తునునవబో /

మబువయోా యది తో రాఎన్వల్హూన్తి (తుభిః నదా |

తదా భజామి ద్రాత్వేంద న్యాత కార్యా విచారణా // గే

“"రాక్షసులతో నమరావతిని ప్రవేశించిన దైత్యుడు ఊర్వశిని పిలిపించి ఇట్లు పలిను.
'నన్ను భజింపుము. నేను ఇంద్రుని జయించితిని. నేనే ఇంద్రుడను. యముడను. వరుణడను,
దేవతల కధిపతిని. నె నే రాజ రాజును, సమాధానముగా నూర్వళి యిట్లనెను. 'బుషులు
నిన్నెప్పుడు క్రతువు లందారాధింతురో అప్పుడు నిన్ను భజింతును. ఇప్పుడిది విచార్యము
కాదు.' అని పలికెను,

పరిశీలింపగా మూలమునకు ననువాదమునకు భేదము లేదని తెలియును. అందుచే
మూలమున కూడ నెకతానురాగ మైన నరకుని యనురాగము శృంగారరసాభానసమె

5. వివపార్వతుల శృంగారము

పరమ దైవతములుగా భావింపబడుచు, మాతాపెతలుగా సంభావింపబడుచున్నవారి
శృంగార వర్ణనము లనుచితములను నభ్మిపాయము ఆలంకారికులు కొందరు వెలిబుచ్చిరి,
ఈ విషయము ముందు తెలుపబడినది.*ీ కావృన 'జగతః పితరౌవందే' యని నంభావింపబడిన
పార్వతీశంకరుల శృంగారము వర్ణ్జితమగుట యనుచితము కాని హరివంశోతర భాగమున
నుషాపరిణయ ఘట్టపూర్వరంగమున న శృంగార ముద్వెలముగా వర్చింపబడినది

“వ॥ ఆ సమయంబున బాణనగర నివాసుండైయున్న కుసుమబాణదమనుండు కుసుమ
కోమల యగు 'హైమవతిం గునుమసమయసముచితం బగు విహారంబుల నలరించు
తలంపున....౮ (హరి॥$-ఉ॥భా!-7 ఆశ్వా॥-5౨9వ॥)

ఇట్లు పార్వతిని అలరించు తలపున బయలుదేరిన శివుడు తన పరివారముతో వచ్చి
అందరును శివశక్తి రూపధరులై విహరింపనాగిరి. విహారము విపులముగా వర్షితము కాగా
అందు పార్వతీశంకరులకే£ (ప్రత్యేకముగా నిట్లు గలదు.
లత
13. హరి॥-(సం,) 11- విష్ణు పర్వ 1-91 అధ్య్యా॥-అధిక పాఠము 25-భం॥సం॥హరి॥అను॥
14. ఇదేవ్యాసము పుటలు 27,28,209.

293


"మ/ ఒక యేకాంతవుండేటంజుందిమణో విద్వూత్తుంగో తల్పుందు వై
నరలేచుండు ఎచ్యితకోళకళలన శర్వాణో నం(వీత 4
(బచోడు (చేదు ఎరూడలీఐ ఎవివాబొింవం గోలి యొళ్తాంత యు
త్రుముం డయ్యాం యనుమావకోర్లో మధువన్తోమాబభిరామ నలిన్‌
వ// అమ్మనోహర విహార విన్యానంబు నందు
నే/ కంల కాలము దవకంరంబునకు యొత్తు
కమూంకాలివ్లు వన్త౦ంవ
శౌదలం ఉఊందురుండవమ్వుత భిందులం దన
యలఅకలం దన్టు శువ్వులుగంం దొడుగ
నవతంన నిశ్వాన మలినం దనయవ
తంనోత్తులమున కుత్కుంవ మొనంగ
నంగదమతశోదీవ్హు లలమి యొవ్చుయు తన
భుజముల కాంతికి 6 (భోద నేయ
తే గదయ బరమేళ్ళుడుండ నన్ను(౬ గౌగలింవ
నతని దోర్జుద్తూనరని శోలాడుచున్లు
భనతరన్తన వ(కవావమయులనలడర్భు,
నందు... లం (వాం/౯ ఉ/బా/.7 ఆక్వా/౧రర్‌నుండి/0వ/
"శంకరుడు ఏకాంతముగా పాలరాతి తల్పమున పార్వతితో విహరింపగోరి తుమ్మెదలు
వాలినపూలతో నందమెన చోట నుళ్సుకుడయ్యెను. ఆ సమయమున శివుని కంరము నందలి
నలుప్పు ఆవె కంరమునకు కసూరి పూసి నట్లుండెను. చం[దదుని నుండి జారు
అమృతబిందువులతో ఆమెకు పూలు పెట్టినట్లుండెను తలలో నాగాచభబరణపు ఫూత్వారము
ఆమె యాభరణమైన యుత్పలమును కంపీంపజేయుచుండెను అంగదముల మణులు భుజముల
కాంతి నధిక మొనర్చెను. ఇట్లు శంకరుడు పార్వతిని కాగిలింపగా నతని వక్షస్థలమను నరన్సున
నామెస్తనములు చక్రవాకముల వలె నుండెనని" భావము.
ఇట్లు వర్షింపబడిన ఈ ఇివపార్వతుల శృంగార మనౌాచిత్యమున రనాభాన మగునని
రాయ(ోలు నుబ్బారావు గారి భావన క్షమందాద్యనేకాలంకారికులును నట్లు భావించిరని
ముందు తెలుపబడినది. ఉమషాకన్య శివపార్వతుల శృంగారమును గాంచి పార్వతిని
వరమడుగుటచే నీ శృంగార ఘట్టమావశ్యకమైనది కాని అంతతో పోక ఉషాకన్వ యంతః
పురమున కేగిన పిమ్మట మహాదేవుడు తన పరివారముతో కలసి విహరించిన విధము
వర్షితమైనది, అనంతరవిషయమిట్లుకలదు.
"తే/  ఎలమి నభిరామకామభోగోబ్దు లిచ్చుః
దాల్చి నంనారతంతవదాన కర్ణ
యెనవాండు గావున వవోరానువ్వక్షి
నంబు కేళూ చగదొంబా నయరనదికొ . ....
తరళతుండా యాడ డేగ తవమచేయవరమయున్‌
294


౧లమునం కగు తేయాం

తరము (చవెలించో నేద్రదంవతులలరన్‌ పంల?

వ॥ _ ఇవ్విధంబున వినోదింప నరితవాహంబు వెలువడి విశ్వేశ్వరుండు హృ్‌దయేశ్వరియుం
దానును ఆగ

నఖీమత నైపథ్యంబులు భజియించి........” (వారి[-4ఉ॥భా॥[-7ఆశ్వా॥80,85,91ప॥)

'లోకమును నడిపించు వాడైన ఈశ్వరుడు ఇష్టమైన కొ రికలను తీర్చుకొనుటకై
గంగానదికి జలవిహారమునకు వచ్చెను, ఓడ నుండి దిగి తన చేతితో పార్వతి చేయి
గైకొని నీటిలో దిగెను. అనంతరమున ప్రవాహమునుండి వెలుపలికి వచ్చి కోరిన విధముగా
నేపథ్యమున విహరించో నని భావము.

పరిశీలింపగా నీ సందర్భమున శివపార్వతుల శృంగారము సూచనప్రాయముగనే
గలదు. కాని విస్తృతముగా లేదు. ఇచట పార్వతీదేవిని గంగ చక్కగా నలంకరించి.
సత్సృతులొనరృుటయు, సలిలవిహారలీలలో పార్వతి సాంప్పును చక్కగా వర్షితములై
యనౌచిత్య దూరములైయున్నవి. కావున నీ పట్టున రసాభాసము లేదు.

ఈ సందర్భమున మూలమును పరిశీలించినచో వివపార్వతుల శృంగారము నూచన
ప్రాయముగనే గలదు.. కాని యుద్వేలము కాదు, తెలుగులో రెండవసారి వివపార్వతుల
శృంగారకళి వర్షితమైనది. గానిమూలమున వీవర్టన రెండవసారి లేదు. ఇందలి సివపార్వతుల
శృంగార మిట్లు గలదు.

”/కీడా ఎవోలోవగతః కదాబిదబివద్‌ బవ |

దోవ్వానవో నదీలీరే రవ్వ శ్రీమతి న(వభుః /

దేవం నంశ్రీడితం ద్భవ్లా 9 దోవ్వా నవా నదంతమ్‌ |

దీవూమానం యవోదోవం ద్వాదళాదిత్వతజనమ్‌ //

నానాడూవం వవుః కృత్వా దేవ్యాః (ీయబిక్తరయా |

ఉఊవా మనోరసం బశ్రే పొర్షుత్వాః నంనిధొ తదా / 5

“భవుడు రమ్మనదీ పీరమున దేవితోకూడి విహారమున కేగెను. ....(ఆ సమయమున
బాణుని కూతురగు ఉష) దేవి తో కూడి నదీ తీరమున క్రీడించుచున్న పన్నాండుగురు
సూర్యుల తేజస్సుగల, ప్రకాశించుచున్న మహాదేవుని చూచెను, నానా రూపశరీరములు
ధరించి పార్వతీదేవి (ప్రీతి కె చరించుచున్న శివుని చూచి పార్వతి సమీపమున మనస్సులో
నిట్లు సంకల్పించెను." అని దీని భావము

పరిశీలింపగా మూలమున ఇివపార్వతుల క్రీడయనౌచిత్యజుష్టముగ వర్ణింపబడ
లేదనుట స్పష్టమగుచున్నది.

6. తిర్యగత శృంగారము

జ ట్టి

భోజ, విద్యానాధాదుల మతమున తిర్భగత శృంగార మాభాసమని తెలుపబడినది.
ఈ విషయమును విదా్రధరాదులు వ్యతిరకించిరి. ఇట్లుండగా తిర్యగ్రాగ విషయమున 'న్లాయి.
కలుషిత మగుచోననగా ననుచితముగా బవర్తించుచో రసాభానమగును' అని శ్రీ వేదాల
తిరువెంగళాచార్యుల వారు తెల్పిరి.15 ఆ విషయమింతకు ముందే తెలుపబడినది.
కవి హం5ి1[-(సం) ॥- విష్టు పర్వ ॥-117 అధ్యా॥- 1,12,13 శా॥
క6. ఆంధ ॥ధ్వన్యా॥-2ఉ ద్యో ॥-3ప॥-వ్యాఖ్య ॥[-పుట 140

జిరర్‌


“సాయి కాలుష్య హేతువులు సామాన్యముగా తిర్యగాది జాతులందెక్కువగా
సంభవించును. గావున నవి యుపలక్షణముగా జేర్కొనబడినవి ఆ కాలుష్య హేతువు లివి,
అనుభావములుండవలసినంత వరకుండక అనంపూర్ణముగా నుండుట సాత్తి వ్రకాదుల
స్పూర్తిలేకుండుట మొదలైనవి" అని శ్రీఆచార్యులవారే తెల్పిరి..
అందుచే నిర్వహణమున తిర్యగాదుల శృంగారమున అనుభావాదుల పరిపూర్ణతచే
నాభాసమును వారింప వచ్చునని వారి భావమైైనట్లు తలియుచున్నది. ఈ దృష్టితో
సహారివంశమునగల తిర్యగత శృంగార వర్షనములు పరికీలింప వలసియున్నది.
అక్రూరుని సందేశము ననుసరించి (శ్రీక్సృష్ణుడు బయలుదేరు దినమున (ప్రభాత
వర్జనమున కవి యొక రధాంగ మిధునమును వర్ణించెను.
“౯ కాళిందీ నారనమన
కేలావాల మ్యదదడునకును చభయా/తా
కాల మెణీం ౧౦బౌ నమ్ము
తొాలోేల రద్రాంగమిథనవారద్దునులన్‌" (వార/-వ్లూ॥ బా//-ర్‌ ఆక్వా॥-/ర69వ//
“బాళలిందీనదియందలి సారసముల కోలాహలము కదలాడెడి రథధాంగమిథునముల
హర్షధ్వనులతో కలిసి స్రీక్సుష్ణునకు శుభశకునము నెణీంగించెను." అని దీని భావము
'ఇట రథాంగమిథునముల హర్షధ్వనులీ సూచనగా శృంగారమును తెలిపినను
విభావాను భావాది పుష్టితో రసావిర్భూతి కలుగుట లేదు.
ఇట మూలమున "సైతము శృంగారము పోషింపబడలేదు.
"తతః (వభాతో విమలే వ్తోవ్యావోరనంకులే / 8
ఇచట పక్షివ్యాహారసంకులమని యేగాని స్త్రీ పురుషపక్షుల కూజితములని మైనను
వర్షింపబడలేదు. అందుచే అనువాదము మూలవిధేయముగాక ఈషతసస్పర్శగలదని
(గహింపగలము,
రుక్కిబీహారణ వృతొాంతమునకుముందు రాత్రి వేగిన సందర్భమున రుక్మిణీ , కృష్ణుల
మనోభావముల కనుగుణముగ శృంగార రసానుగుణనే పథ్యమును కల్పించి తిర్యగ్రాగమును
కవియిట్లు వర్ణించెను.
"ఉ// పాడా మద్యువతావదలు వద్యువనీవిభవంబ్కు కావముల్‌
వీడౌ రణాాంగకందులకు, వేడుక గూడా తరంగడోలలం
దాడా మరాళదంవతులు వోనవిలానముద్క్పో(గత్కునన్‌
వాడౌం గముద్దులీముఖము ఎవావిరినూడౌం దమోనిబందముల్‌
(వాం/౧ ఉ/భా/3 ఆక్వా/6ర4వ//
ఇందు చ[కవాకముల కాపములు త్రీరంననియు మరాశదంపతులు తరంగడోల
లందాడుటయు వర్ణితములు. ఇచట విభావాది పుష్టిలేక యున్నను "*వేడుకగూడె',
17, ఆంధ ॥ధ్వన్యా॥[-2 ఉద్యో ॥-3ప॥-వ్యాఖ్య ॥-పుట 143
18. హరి॥-(సం) ॥- విష్ణుపర్వ ॥-26 అధ్యా॥- 32 శ॥
296


'కరంగడోలలందాడె' అను పదముల వలన ననుభావముల పుష్టిగలిగి శృంగారస్పర్శ
యనుభూతమగుచున్నది.

తిర్యగతమగుటచే నిది కొందరి మతమున రసాభాసముకాగా, అనుభావ ప్పుష్టిచేనిది
మరి కొందరిమతమున రసమేయగుచున్నది.

ఈః సన్నివేశమునగల ప్రభాతవర్లన మమూలకము రుక్కిణీ హరణ వృతాంత
మంతయు భండార్మ్కరు సంస్థవారి సంశోధిత హరివంశ అధికవాఠలానుబంధము ననుసరించి
సాగినది. కాని పపన్తుత వ్యానమునకు ఏతద్విషయ పరిశీలన మనావశ్యక మగుటచెే నది
పరిత్యజించబడినది. జిజ్ఞాసువులు మూలమును పరిశకీలింపదగును.*ి

7. అచేతనమున చేతనత్వారోవము

'అచేతనమున చేతనత్వారోప' మాభాసమగునని కొందరి మతమని ముందు
చెప్పబడినది. హరివంశ పూర్వభాగమున (ప్రలంబాసుర వధానంతరమునగల వర్షకాల
వర్షనమున నీ కింది పద్యమున నచేతనమున చేతనత్వారో పము గలిగి నంభోగ శృంగారము
వర్ణింపబడినది.
"మ/ తాలినవ్వు ల్వైలిదమ్ము నమొ గములం దీవార నేవాడుచూ

వులు దార మదలోలభృంగరబన లల్పాత వచీభుడా

వళ యాలింగచోఖి కఈత్తలవడన్‌ వారం దగం యగూడుబోం

గ౧లయో లేజీ తనర్జు నేజులు కరత ల్యాణకల్వొకుతిన్‌

(వాం/వ్లూ/బా/-7 ఆళ్వా/|2వ/(

'తెలతామరలనెడి ముఖములందు నవ్వు ప్రకాశింపగా, తుమ్మెదలు చూప్పులు కాగా
కెరటములు భుజములై కౌగిలించుటకు సంభమము పొందగా కలక తేరి ఎజులు శరత్కాల
శుభాకృతితో సముద్రమును కలిసెను. అని భావము.

ఇచట 'కలకల్దెణి' యనగా 'మననసులోని కలతతీరి యని 'స్రీ' పరముగాను, ' బురదల
తోకలతపడక తేటగానుండి యని 'ఏజుల' పరముగను నరము గ్రహింపదగును. ఇచట
ఏయిలు స్రీలుగను, సము[దము పురుషునిగను నారోపీతవుగుటచే అచేతనమున
చేతనత్వారోపము గలదు. ఇట్లు ఏతన్మతమున నిది శృంగారాభాసము కాగలదు.

మూలమున విష్ణుపర్వ షోడశోధ్యాయమున గోవర్ధనధారణమునకు ముందుగల
శరత్కాల వర్రనమున నిట్టి శైాకమేగలదు.

“" చ్యకవాకన్తనతటాః వ్రులినళోణీ మండలా

వాంనల్షణ వోనిన్వాః వతిం యాంతి నమ్యుదగాతగో

"చక్రవాక పక్షులనెడి స్తనములతో, పులినములనెడి జఘనభాగముతో హంసలనెడి
నవ్వులతో నదులు పతిని కలిసికొనుచున్నవి. అని భావము.
గతం
19, హరి॥-(సం) ॥- విష్ణు పర్వ 11-4/ అధ్యా॥-అధిక పారములు 20 నుండి 2ఎవరకు-

భం1సం1హాది!॥ అను!
20. ఇదేవ్యాసము పుట 16
21. హరి॥-(సం) ॥- విష్ణు పర్వ॥-17 అధ్యా॥- 20 శ్నా॥

209/7


గమనించగా మూలమునందలి ఈ శోకమే యనువాదమున స్పీచ్చగా ననూదితమన
స్పష్టమగుటచె నచ్చట కూడ అచేతనమున చేతనత్వారోపమును తత్కారణమున
నాభఖానమగుటయు గలవని యెయణుంగగలము. అట్లీ ఇంతకుముందు మవ్రసావింపబడిన
ప్రభాతవర్షనము నందే గల యీక్రింది పద్యమునందు అచేతనమున చేతనత్వారోపము
"త! అడుణేదయ రాగందునం

౧౮లమలండు వూర్చుదజూ ఖిందున పాలనెన్‌

నరనజిమ్యిత నమాగమ

వరమోత్త్సువవ్వార్ల భువనవడ్త్రూల కెల్టిన్‌,” (వాం/౧ఉ/భా/౧వే ఆక్వా/-రఎ౮ వ//

పూర్వదిక్కు స్త్రీగా భావింపబడీి, సూర్యుడు పురుషుడుగా బభావింపబడుటలో
నచేతనమైన పూర్వదిక్కునందును , సూర్యునియందును చేతనత్వారోపము జరుగుటచే

అదేవిధముగా. [క్రీందిపద్యమునందు సూరుగ్రని యందును, విశ్వమునందును
చేతనత్వారోపము చేయబడి స్రీపురుషులుగా భావింపబడిన విధము పరిశీలింపదగును,
"మ/ తనతేజుందబున నన్వుతోజములు విద్దుంనందు నొందంది యం

యును నన్తాా లము యు(వకాళ్‌ ఎగభద్తోవందుగాం జూవీ య

తృనురక్తోజ్డుల ముందడలుం డదయబుః బూర్వా(దీం/దో భదాననం

బున నొత్తాన్‌ ((వారాదవు విళ్షుము లలరంబుల్‌ మోడ్టి నేవింవయన్‌

(వాద/4 ఉఊ/భా/-౩ ఆశ్వా/-రర వ

'అనురక్షోజ్వ్వలమండలుడగుచు, "విశ్వ మనెడి స్తీ "సివలు గొనుచున్నాడని
(గ్రహరాజగు నూర్వ్యుని వర్లించుటచె నిదియును పై పద్యమువలెనె శృంగారాభాసమని
యనవలని యున్నది.

ఇట్లు రసములలో మొదటిదై, భోజాదులచే రసరాజముగ భావింపబడిన శృంగార
రసము ను పథమముగా సంభావించి తద్రసాభాన పరిశీలన గావింపబడినది.

ఆర్హ్షబుషులు గంభీర హృదయులే గాని హోస్యకుశలురుగా రను నాభాణక మొకటి
గలదు, ఏతదను గుణముగనె హరివంశమున సైతము హాస్యము గాని తదాభానము
గాని అతిస్పల్వముగనె యున్నది. హరివంశమున మూడు సందర్భములలో
హాస్యరనాభానము గలదు. ఆయా ఘట్టములు పరిశీలనార ములు.

సాహిత్యదర్వణమున హాస్యాభాసమిట్లు నిర్వచింపబడినది.

“యర్వాద్యాలంబనే వోన్వే” బలె

“"గౌరవసీయులగు గురువులు మొదలగువారి నాలంబన మొనర్చు కొనిన హాన్టము
హాస్యాభాసమగు" నని దర్పణకారుని మతము, జగన్నాథుని మతమును నిదియే.
22. నాహి॥ దర్న॥- 3పరి = 265 శా!

2968


వేనుని వృత్తాంతము హరివంశ పూర్వభాగ (ప్రథమాశ్వాసమున గలదు.
ఈవృత్తాంతమున నేశైకవద్యమున హాన్యరనసాభాసము గలదు. వెనుడను రాజు 'క్రార్యంబున.
బుడమి జనులంబీడించి ధర్మంబు.బెడబాయంగాలదో చి వేదవిరుద్ధ దుర్వృత్తి మరగి' యుండెను.
ఇట్లుండగా తపస్వివరులెల్లరు వానివదకువచ్చి యొకయాగము జేయబూనితి మని తెలుపగా
వాది నధిక్షపించుచు వేనుడు పలికిన విధ మిట్లు గలదు.
“మ! అనినం బొల్బన నవ్వు యమ్యుునులతో నాతండు నన్నాక్టుడుం

ఉను కానింవం (చభుండె దర్భుమున కద్యూక్షుండ నేనొలదుం

డీన నర్వోర్వియం (దొక్స తోయములలో డిందంతు వమిన్నైాన వన

త్తు నోషాండ వ్రుటంబు. గాల్తు నలదీ దుర్వాక్కాముల్‌ మాదానన్‌
వ!!! మోరేమియు నెళుంగ రూరక పాొండనుటయు వారు...

(హరి॥[-పూ॥భా॥-1 ఆశ్వా॥-107, 108వ!)

ఇచట బుషులను జూచి 'పెల్పననవ్వి' హేశనచేయుటయు, 'మిరేమియు
నెణుంగరూరక పొం'డనుటయు, అనుచితాలంబనత్వమున రసాభాస వ్రయోజకములగు
చున్నవి. పూజనీయులైన బుషుల నాలంబనముగా చేసికొనుటచే నిది హొన్యరనాభానమైనది.

మూలమున నీవిషయ మిట్లు గలదు.

“వన ఉవాబ

వ్రువ్లా ధర్ణాన్వూ కళ్లాన్య* (తవం కన్యూదౌ మయా ॥

(తత వీర్యాతవః నత్వార్దుయా వా కొ నమో భువి /

(భవం నర్జుభూతానాం ధర్యాణాంబచో ఎవిశేవతః /

,నమ్యూడా న విదుడ్నూనం భవన్తో మామబోతనా /

ఇచ్చున్‌ దపహాయం వ్యదవీం వావయేయం తద్రాద్నలై /

తుం భువంబ్రావ రుందోయం న్యాత కార్యావిచారణా / "3

'నాకంటు ధర్మస్ర్రష్ట ఎవరు? వేద, వీర్య, తప, సత్యములందు నా సమానుడు
వేరెవరు? సర్వ భూత సర్వధర్మ ప్రభవకారణుడైన వేనుడను. నన్ను మోరెజుంగకున్నారు.
మోరు మూర్వులు, తెలివిలేని వారు. కావుననే నన్ను తెలియకున్నారు. నెను తలచిన భూమిని
దహింతును జలముచే ముంచి వేయుదును. (ప్రపంచమును నిరోధింతును. ఇందు
సందేహమునకు తావు లేదు. అని వేనుడు పలికెను.

పరిశీలింపగా నిందు "పెలుచన నవ్వుటి యను ననుభావము లేదు. కాని బుషులను
మూరులు తెలివి తక్కువ వారని యధ్ధిక్షేపించుట గలదు. దీనిని పరిశీలింపగా మూలమున
కంక ననువాదమున హాస్య రసాభాస పోషణ మధిక మని యవగతము కాగలదు.

న శతధన్నువధనందర్భము
_ శతధన్వువధ సందర్భమున హరివంశ పూర్వ భాగమున, తృతీయాశ్వాసము నందు
మూడు పద్యములలో హాస్యరసాభానము గలదు. అర్ధరాత్రి సత్రాజిత్తును జంపి శ్య్వమంతక
23. హ5॥1-(సం) ॥- హరివంశపర్వ ॥-5 అధ్య్యా॥- 12 నుండి14 శో॥

299
మణి నపహరించిన శతధన్వుడు పారిపోగా, సత్యభామ వలన నావిషయ మెణింగిన
శ్రీకృష్ణుడు బలరామ సహితముగా నాతనిని వెంబడించి సంహరించెను. అనంతరమున
వానిని జేరబోయి ఇట్లు శోధించెను.
"క మొలయను జీరయనోడును

దలయను ళోదంబి చూబి తలత్తనయవ్లున న

వ్వులనిత రత్తుము గానండ

వొలదరుయను యూడవచ్చా నంతబిలోనన్‌' (వార/-వ్లూ/భా//-3 ఆక్వా/-2/4వ//

ఈ విధముగ శోధించి రత్నమును గానక బలరామునితో 'శతధన్వువధంబు వితథం
బయ్యె' నని పలుకగానది *బొంకను తలంపున౯౬ గటకటంబడి' బలరాము డిట్లనెను,

/ ల్లో! ఆరత్భ బ్లు యెభ్రోదియొ నయభ్రోవాండ

నిన్సిరోయింత మ్యాతళు నిభం డయ్యెం

ఒలులు లేబికి నతోజి (బ్రాతృ్ఫ ధర్మా

మింకో నింతియ చాలు నీయిచ్చుం ఊనుము” (వాడ/-వ్లూ/భా/-3 అళ్వా/-2/6వ//

ఈ పద్యమున 'ఇంత మాతత్రమునకె ఇట్లయితి' వనియు 'అర్ధతృష్ట యెొట్టిదియొ'
యనియు హశన చేయుచున్నాడు. అంతటితోనాగక
“వ॥ ... అతని శపథవాక్యంబులు విశ్వసింపక సాంత్వనంబులు గైకొనక యిమ్మాయ

లేనెటుంగని యవియె యుడుగు". (హరి॥-పూ॥1భా॥-3 ఆశ్వా॥-21/వ॥)

మని పలుకుటచే నీయధ్ధిక్షీప వాక్యములలోని యవహిాశన స్పష్ట మగుచున్నది.

శ్రైకృష్ణు డనుజుడని భావించినను ఆతడు నారాయణాంశ సంభూతు డగుటచె
నాతని నాలంబనము చేసికొనిన హోాన్య మనుచితమై హాస్యాభాస మగుచున్నది. శ్రీకృష్ణుడు
హోస్యభాజనుడు గాదగ డనుటకు 'నీ యట్టివాడు' అను విశీషణ మొక్కటియే శ్రీకృష్ణుని
పై బలరామునకు గల గౌరవభావమును చూప్పుచు, వెనువెంటనే యాగౌరవమునకు
వ్యతిరేకమగు నధిక్షపము భాసించి హీన్యాభాసము ప్రకృష్ణ మగుచున్నది.

ఈ సందర్భమున మూలమున హాస్యాభాసము లీదని పరిశిలనవలన తెలియగలదు.
మూలమున నీవిషయము హరివంశపర్వమున, ముప్పదితొమ్మిదవ యధ్యాయమున నిట్లు
గలదు.

“నాన్తీతి కృవళవేవాబ తతో రామో డుషాన్వుతః

దల్టుభమయనకృల్‌ కతా (వత్యువాబ జనారనమ్‌

(బాతృ్ఫత్వాన్యు రయాస్వోవు న్వని తోచన్తు (జామ్వువామ్‌

కృత్తూం నమే ద్వారకయూ నత్తుయాన దబ వృష్ణభిల వో

శ్రీకృష్ణుడు (తనవద్ద రత్నము, లేదని చెప్పగనే బలరాముడు కోపముతో ధిక్కరించి
జనార్దనునితో నిట్లు పఠ్కెను. 'సోదరుడ వగుటచే నీ చేతను సహించుచున్నాను. నీకు,
శుభమగు గాక, నాకు నీతో గాని,ద్వారకతోగాని, వృష్టివంశముతో గాచి (ఇక పై) పనిలేదు.
24. హరి॥-(సం) ॥- హరివంశపర్వ [1-39 అధ్యా॥- 21, 22 శా॥

3౮0౮


పై నందర్భ్శమున మూలమునందు కోపము ధిక్కారము కలవగాని హాస్య
స్ఫోరకమగు హేశనము లేదు. అందుచే ననువాదమున మాతమే హాస్యాభాసప్రసక్తి
గలదుగాని మూలమున లేదని తెలియగలము.
వ. కంనుడు నారదు నధిక్షేపించి పలుకుట
హరివంశపూర్వభాగమున పంచమాశ్వానమున మూడుపద్యములలో కంనుడు
నారదు నవలంబన మొనర్చిన హోస్యాభాసము గలదు.నాంద. _.-నునివధింపగల పుత్రుడు
దేవకీదేవికి జన్మింపగలడని తాను వినిన దేవరహన్యము నివేదించి యరిగెను. అనంతరమున
వాని పరోక్షమున కంనుడు తన భృత్యులతో నారదుని పలుకులను హీళన మొనర్చెను.
ఆ విషయ మిట్లు గలదు.
“వ॥! ...... కంనుండు నిజభృత్యజనంబుల దెసం జూచి 'పెలుచ నవ్వి
మ చతుడం దంచు నిలించనంయమిదౌనన్‌ నన్నే వాచైయండు మా
మతి మున్సైవుడుం దూడందయ్యు నకటా మాలో నత్త్వాడ్యూలం
దతివోన్వూంబుగో నిట్లు వల్చుందగునే యజబ్తానమయం దొల్లో యే
౧టి నేవోట్టుల నేన్లూూకొనమి గక్తూం బాత్యు గానం డోకోో
(వారి-వూ/॥/భా/-౮ ఆక్వా/-రొ/-రిర్‌ వి
నారదుని పై నధి క్లేపసూచకముగతన యనుచరుల వంకజూచి నవ్లు్పృట యాతనిని
హాస్యభాజనునిగ జేయుట అంతతో నాగక నారదుని గూర్చి చివరగా నిట్లు పలికెను.
“చ కలవనగ౧ంవ యీతవని కాలును నోడును బూగయుగాన కౌ
వ్వాలనం బం్యబమింయదబు నవాయవ్టుం (దోదరంయాలట లాడిదీ
దుల భుద్తూన శూర విలేోదధ మొనడ్తుచునుండు రాజులం
జాలుబన రేం తొబ్చి తలవెట్టు విశోదవుం దీ4య వోవంగానో
(వొరీ/-వ్లూ/భా//-౮ ఆళ్వా/-92వ/
నారదుడు కలపనగంప వంటివాడనుటయే గాక, "కాలును నోరును బాగుగాన
"క్ర దిక్కూుననైనను తిరుగుచుండునని కంసుడు బలుకుటచే నారదుని ఎంత అవహేళశనమొనర్చి
హాస్యభాజనునిగా జేసెనో ఇలియుచున్నది.
దేవమునియు, బహ్మమాననప్పుతుడును, పరమభాగవత శిఖామణియు నగు నారదు
నాలంబన మొనరించు కొనిన హాస్యమగుటచేనిదియనుచితాలంబనమున
మూలమున కూడ నీ సందర్భమున కంనుడు నారదుడు నిష్టమించిన వెంటనే
యధిక్షపించు చు నవ్విన విధమిట్లు గలదు.
"ఇత్యుక్త్వా నారదో యాతే తన్వూ వాక్టుం విచినయన్‌ /
ఊవోనోబాాన్దతః తంనః (వకాళదళనళ్చిరయ్‌ ॥
(పోవాచ నన్ని తం బవ భృుత్యానామ్యగతః న్‌తః |
25, హరి॥-(సం) ॥- విష్ణుపర్వ ॥-2 అధ్య్యా॥- 21, 22 శో॥
3౦1


"ఇటు చెప్పి నారదు డరిగిన వెనుక కంనుడు. చాలసుషు పండ్లు కెరుకుయ,
నవు క్ర్ష్రచు, భృత్యులముందు నిలిచి, 'ఈ నారదుడు సర్వ నాధారణముగా నవు వక్‌ దగిన
వాడే గాని చతురుడు గా" డని పలికెను."

ఇట్లు నారదుడు హాస్య భాజను డనిపలుకుటలో ననుచి తాలంబనత్యమునమూలమున
కూడ హాస్యాభాసమే ప్రతీయమానమగుచున్నది,

మొత్తముపై నిందలి హాస్యాభాన సందర్భములను, పరిశీలింపగా నవియన్నియు
రేఖామాత్రము లనియు, అధిక్షేపమా[తతములే ననియు తెలియగలదు. విక్కృతాకార వాగ్వేషాది
జన్యము లై యనుచితాలంబనము గలిగి విభావాను భావపరిప్పుష్టి గల సందర్శ్భములు
లేవనియును, తెలియగలదు.

రౌద్రాభాసమును గూర్చి రసగంగాధరమున నిట్లు గలదు.

"కదరా కాతరాదగతత్త్వేన వ్యతాద్వాలంబనత్తేన వా

(ోబోత్సావో.......... దరనాబానాలో చో

'హీనులు, పిరికివారు నగువారి యందు గలదియు, పిత్రాదు లాలంబనముగా
గలిగినదయు నగు [కోధము రౌదాబాస మగును అని జగన్నాథునివుతము
సాహిత్యదర్పణకారుడు కూడ 'రౌదదేగుర్వాది గత కోపి'* అని తెలిపి ఈ యభ్మిప్రాయమునే
వ్యక్తము చేసెను. ఆది శబ్బముచే పితృభ్రాతృముని, నుర, ఆచారాాది గౌరవనీయులైన
వారందరును (గ్రహింపదగుదురు.

ఇట్లు అనుచిత విభావాలంబనమున రౌదరనాభానము నిష్పన్నమైన సందర్భములను
మోద పరికీలింపదగును.

1. ఛాయాదేవి పై యముని కోపము

హరివంశ పూర్వభాగ ప్రథమాశ్వాసమున యముడు తల్లిపై చూపిన రౌద్రాభాసము
రెండు పద్యములలో గలదు. సూర్యుని భార్యయగు సంజ్ఞాదేవి సూరురుని వలన
వైవస్వతమనువును, యముండునుయమునయునను మువు ఎరను సంతానముగా వడసిన
తరువాత, సూర్యుని తాపమును భరింపజాలక నిజచ్చాయచే ఛాయయను దానిని
సృజించితనకు మారుగా సూర్వ్యునికడ నిలిపి తాను యథేచ్చజనెను ఛాయాదేవియు సూర్యుని
యందు సౌవర్డుడును, శనైశ్చరుడును, దపతియును ననువారలను సంతానముగా నొందెను
కాని స్త్రీ సహజబుద్దిచే తనపాపలందు మిక్కిలి కూర్మిగలిగి మిగిలినవారి పైన భేదభావమును
చూపసాగెను. అప్పడు యముడు సైపక ఆమెను తన్నుటకైకాలు చాచుటయ్‌, ఆమె కోపించిన
విధమును నిట్లు గలవు.

"తే! మువ్వురను గోరదమయు నేయ నవ్వుదందు

నెవలేక యొకవ్ట్హుడు శమనుం డలిగ

చరణమమ్మా జఖుదల్ల్‌ పం జాంబౌం దన్హు,

దాన. కాయయమ కోవ నంతావ వౌనం గ
26. రస॥- గం॥- ప్రథమాననము -ప్పుట 375

27. సాహి॥దర్న॥-3వరి॥-264ఛో|
302


వ్‌! వినన దయనతొ ము ర్లాంతయు

నమ అంకించి తకముగావునం బదముమపొం

దునినివడుం గాత యని వై

ల్పున కవియించుటయు వెజచి వము డాతురుండ్రై "

(వార/-వ్లూ/బా!-! ఆక్వా/-/56, /5/వ

“సవతి తల్లి తమ ముగ్గురను అవమానపూర్వకముగ చ= ఎటచుండగా ,యముడామెను
కొ పముతో తన్నుటకు కాలుచాచెను. దానికి కోపించి యామె, 'తల్లినని చూడక తన్న
భోయితివి గావున నీకాలు తెగిపడుగాకీ యని శపించెను" అని భావము.

ఇచట యమునికి తల్లిపై ననుచితకోధము గలిగినది. ఇచట రక్తనేత్రత్వాదులు
లేకున్నను, కోధమున కనుభావముగా 'తాచుటి యను చేష్టయున్నది. దీనిని రాద
రనాభాసమనక పోయినను రౌదభావాభాసమని యైనను [గ్రహింపదగును.

మూలమున హరివంశపర్వ నవమాధ్యాయమున రెండు శోకములలో యముడు
తల్పిపై చూపిన యనుచిత రొద్రమాభానమగుట గలదు. మూలమును పరిశీలించినచో
ననువాదము యథామూలమని స్పష్టమగును. మూలమున నిట్లు గలదు.

“నంత్లా తు వారవ తాత న్వన్వ వ్యుతన్వూ వైతదా |

బకారాభ్ర్రూధకం న్చేవాం న తనా వూర్చుడోవు వై 4

మన్వుర్హస్యాక్టమత్తత్తు యమర్హన్వా నచ్చావే

తాంనలేోషొళ్లు దబొల్కొాత్త భావినోన్యూ న్నా అలాట్‌ /

వదా నంత్రయామాన నంజ్లాం వ్రైవన్వుతోయమః / "28

పార్ధివి (ఛాయాదేవి) తన ప్వుతులపై నధిక్యపేమ చూప్పచు, ముందు పుట్టిన వారిపై
నట్లు (ప్రేమను చూపలేదు. వైవస్వతుడు దానిని సహించినను యముడు నహింపలేదు.
ఆ యముడు రోషముచేతను, బాల్యము చేతను, భావికాల పరమార్ధచోదితుడ్రైయును
సంజ్ఞాదేవిని పాదములతో బలముగా తన్నబోయెను అని భావము.

మూలానువాదములందు యముని అనుచిత (కోధానుభావమగు పాదములతో
తన్నబోవుట సమానము కాగా మూలమున 'రోషము నొక్క దానినే గాక 'బాల్యము',
'విధి అను వానిని కలుపుటచే అనౌచిత్యమునకు బలము మరింత తగి యాభాసము
స్పుటత్వము నందుటలీదు, |

2. శతధన్వుని పై శ్రీకృష్ణుని కోధము

హరివంశ పూర్వభాగమున తృతీయాశ్వానమున స్తైక పద్యమున నీ యాభాసము
గలదు. శ్రీకృష్ణుడు లేని సమయమున సత్రాజితుని చంపి శృమంతకమణి నపహరించిన
శతధన్వుని చంపుటకై (శ్రీకృష్ణుడు బలరామ సహితుడై వెడలెను. శతధన్వు డోర్వలేక పారి
పోవుచుండగా వెనుతవిలి వానిని కూడ ముట్టి చంపెను. పారిపోవు వానిని వనుతవులుకేు
గాక వాని పై జూపిన (కోధమిట్లు వర్షితమైనది.
28. హరి॥-(సం) ॥- హరివంశపర్వ ॥-9అధ్య్యా॥- 21,22 శో॥

303


వ్‌! వినన దయనతొ ము ర్లాంతయు

నమ అంకించి తకముగావునం బదముమపొం

దునినివడుం గాత యని వై

ల్పున కవియించుటయు వెజచి వము డాతురుండ్రై "

(వార/-వ్లూ/బా!-! ఆక్వా/-/56, /5/వ

“సవతి తల్లి తమ ముగ్గురను అవమానపూర్వకముగ చ= ఎటచుండగా ,యముడామెను
కొ పముతో తన్నుటకు కాలుచాచెను. దానికి కోపించి యామె, 'తల్లినని చూడక తన్న
భోయితివి గావున నీకాలు తెగిపడుగాకీ యని శపించెను" అని భావము.

ఇచట యమునికి తల్లిపై ననుచితకోధము గలిగినది. ఇచట రక్తనేత్రత్వాదులు
లేకున్నను, కోధమున కనుభావముగా 'తాచుటి యను చేష్టయున్నది. దీనిని రాద
రనాభాసమనక పోయినను రౌదభావాభాసమని యైనను [గ్రహింపదగును.

మూలమున హరివంశపర్వ నవమాధ్యాయమున రెండు శోకములలో యముడు
తల్పిపై చూపిన యనుచిత రొద్రమాభానమగుట గలదు. మూలమును పరిశీలించినచో
ననువాదము యథామూలమని స్పష్టమగును. మూలమున నిట్లు గలదు.

“నంత్లా తు వారవ తాత న్వన్వ వ్యుతన్వూ వైతదా |

బకారాభ్ర్రూధకం న్చేవాం న తనా వూర్చుడోవు వై 4

మన్వుర్హస్యాక్టమత్తత్తు యమర్హన్వా నచ్చావే

తాంనలేోషొళ్లు దబొల్కొాత్త భావినోన్యూ న్నా అలాట్‌ /

వదా నంత్రయామాన నంజ్లాం వ్రైవన్వుతోయమః / "28

పార్ధివి (ఛాయాదేవి) తన ప్వుతులపై నధిక్యపేమ చూప్పచు, ముందు పుట్టిన వారిపై
నట్లు (ప్రేమను చూపలేదు. వైవస్వతుడు దానిని సహించినను యముడు నహింపలేదు.
ఆ యముడు రోషముచేతను, బాల్యము చేతను, భావికాల పరమార్ధచోదితుడ్రైయును
సంజ్ఞాదేవిని పాదములతో బలముగా తన్నబోయెను అని భావము.

మూలానువాదములందు యముని అనుచిత (కోధానుభావమగు పాదములతో
తన్నబోవుట సమానము కాగా మూలమున 'రోషము నొక్క దానినే గాక 'బాల్యము',
'విధి అను వానిని కలుపుటచే అనౌచిత్యమునకు బలము మరింత తగి యాభాసము
స్పుటత్వము నందుటలీదు, |

2. శతధన్వుని పై శ్రీకృష్ణుని కోధము

హరివంశ పూర్వభాగమున తృతీయాశ్వానమున స్తైక పద్యమున నీ యాభాసము
గలదు. శ్రీకృష్ణుడు లేని సమయమున సత్రాజితుని చంపి శృమంతకమణి నపహరించిన
శతధన్వుని చంపుటకై (శ్రీకృష్ణుడు బలరామ సహితుడై వెడలెను. శతధన్వు డోర్వలేక పారి
పోవుచుండగా వెనుతవిలి వానిని కూడ ముట్టి చంపెను. పారిపోవు వానిని వనుతవులుకేు
గాక వాని పై జూపిన (కోధమిట్లు వర్షితమైనది.
28. హరి॥-(సం) ॥- హరివంశపర్వ ॥-9అధ్య్యా॥- 21,22 శో॥

303


"5 కొంత దడ వంగౌ వెరముకొలి
యంతతముం ౧కు నలిగి యాతం డాళతదను న
తృంతకోదంబున యది
కాంతింవకతునియైనాం ఊళముచేతన్‌' (వార/-వూ/భా!-3 ఆభ్వా/-2/3 వ
ఇచట గల శ్రీకృష్ణుని (కోధమును ఆలుపుటకు 'కడునలిగి' యనియు, 'అత్యంత
కోధంబుని ననియు, "మది కాంతింపక' ననియు మూడు విశేషములతో తెలిపి, [కోధాను
భావమగు తలనరకుటను' చునియవైచె చక్రము చేతన్‌ ' అని యభివర్షించెను. పారిపోవృ
వానిని బంధింపక చంపుటకై (పప్రయత్నించుట యనుచితము. ఇట్టు లనుచిత విభావమగు
శతధన్వు డాలంబనముగా సాగి, 'చంపుటి యను ననుచితానుభావముతో కూడి
రౌ[దరనాభాన (ప్రతీతి కలుగు చున్నది. దీనిని 'కదర్య' గతమని భావింపవచ్చును. 'కాతరి'
గతమని భావించినను నత్యదూరము కాదు.
మూలమున హరివంశపర్వమున ముప్పదితొమ్మిదవ యధ్యాయమున నీ
ఘట్టమున్నది, ఇందు శ్రీకృష్ణుని యనుచిత కోధానుభావ నిరూపకములగు వర్ణ్షనములు
లేక సామాన్యకథనమే గలదు.
“వద్య్యావేవ తతే ౧త్యాా ళతదన్వానమబచ్యూత?* |
మథిలామభితో రాజన్‌ ఎమాన వరమ్యార్హవిత్‌ [” 2
పై విధముగా మూలమున రసాభానము లేదనుట స్పష్టము.
ఎ.__హిరణ్య కశ్యపుడు దిక్పాలురను బాధించుట
హరిపంశపూర్వభాగమున చతుర్దాశ్వానమున నైక పద్యమున హరణ్యుకళ్యపుడు
దిక్స్పాలురాపై చూపిన రౌద్ర మాభాసమైన విషయము గలదు. హిరణ్యకశ్యపుడు తపోబలము
చే గర్వించి దేవతలను బాధించుటకు [పారంభించెను. విష్ణుభక్తులైన యాయాదేవతలను,
బుషులను బాధించిన విధమిట్లు గలదు.
"నీ! అమరేందు భంగంచి వొవ్వూవావాను గాని
బోని యంతమతుని నలంద నిర్భుతి
దండించి వదుణుని ౧౦ డడం౧ంబఐి న
మాడు మంైించి కుటోదుం డొజుబి
యీాళకాను నొత్తి ఫజీచులందొక్సు న్‌ా
ధూల శొందచ నిద్దుల చుక్కు మణంబచి
వనువ్లుల (చుక్సీంది వారజావ్దునియేవు
మూవీ యళ్విచులయావోేవ ముడివి
తో గభడ గందర్షు వబోదరవడులం బక్క
౧లభులం గాలించి యవృురోగణుము నలి
యధికు అయతావనయల నాలి నతకరంబి
యభీలలోకాదీవత్తూందు నందా నంతో' (వార|/-వూ/బా/-4 ఆక్యా/-2ర వ
నవ
29, హరి॥[-(సం) ॥- హరివంశపర్వ ॥-39అధా శై!!-శ॥!
3౦4


ఈ పద్యామును పరిశీలించినపు డాయాదిక్పాలకులను హిరణ్య కశ్యప్పుడు
జయించుటకు పరాక్రమమును ప్రదర్శించినచో నీ సందర్భమున వీరరస ముత్పన్న
మై యుండెడిది, కాని హిరణ్యకశ్యప్పుడు వారి పై కోపముతోను ద్వేషముతోను ప్రవర్రించుటచే
నిచట నుత్సాహము లేదు. బభంగించి, నిర్దించి, దండించి ఇత్యాది విశేషణములు
హిరణ్యకశ్యపుని పరాక్రమమును తెలువునవి యని భావించుట కిదేవరునలో తెలుపబడిన
'తాపసులనెల్ల నతకరించి యనుమాట బాధకమగుచున్నది “ఇ౨దుచే నిచట రౌ్యదమునె
భావింపవలసి యున్నది.

పూజనీయులైన లో కపాలకులగు దిక్సాలుర పైనను, తాపసుల పైనను
ప్రదర్శింపబడిన యనుచిత రౌాద్రమగుటచి నిది రౌదరసాభానమగుచున్నది. కాని ఇచటి
రౌ్యద్రమంతగా విభావాను భావసంపన్మహితము గాక పోవుటచే దీనిని రాదభావాభానమని
భావించుకే యధిక సమంజసమన వచ్చును.

మూలమున హరివంశ పర్వమున నలుబదియొకటవ యయధార్థయమున
హిరణ్యకశ్యపుని యనుచిత రౌద్రము రెండు శోకములలో నిట్లు గలదు.

"లబ్రమ్యతే వరే చావీ నర్వాః సో2ఒబాదత (వజాః

వారణ్యాకళవన్లాలొ త వరదానర దర్దితః

ఆ(ళహేవు మవోబాగాన్‌ మునీన్‌ వై కళంనీతవతాన్‌

నత్యదర్థారతాన్‌ దాంతాన్‌ వురా దరతవాంన్తు నల *

"వరలబ్టిచే గర్వించి పిరణ్యకశిపదైత్యుడు నర్వప్రజలను బాధించెను. ఆశ్రమము
లందు వ్రతనిష్ణులును, సత్యధర్మనిరతులును నగు మహాత్ములను మునులను పీడింపసాగను."

అమాయకులైన (ప్రజలపైనను పూజసీయులగు మహాత్కుల పైనను, మునులపైనను
మవదర్శింపబడిన యీ రౌద్రము అనుచిత మై రౌద్రరసాభాసమే యగును లేదా రౌద్ర భావాభాన

మూలమున దేవతలపై (పదర్శించినది పరాక్రమమే గాని రౌద్రము గానట్ట్లు
కనవచ్చుచున్నది,

"దోవాంన్రి భవనస్తాంన్తు వరాదిత్వా మవోనర?

లోక్టూం వళమయానయ న్వారేవనతి దానవ

యదా వరమదోన్ధుత్తో న్వ్యవనడ్‌ దానవో దీవి

యజ్రయాశ్‌ కృతవాన్‌ దౌత్యాన్‌ దేవా? ఎఎవావ్యూయక్రాయాన్‌' వే

"తిభువనము అందలి దేవతలను పరాజితు లను జేసి మూడులోకములను
వశపరచుకొని స్వర్గమున నా దానవుడు నివసింపసాగెను. వరమదోన్మత్తుడైన యాదానవృుడు
స్వర్గమున నివసించినది మొదలుగా దానవులకు యజ్ఞభాగములు కల్పించి దేవతలను
యజభాగవర్థితులను గావించెను." -

ఇచట 'పరాజిత్య' అని చప్పిన దానిలో పళాక్రమ ప్రసక్తి యే గలదు. కావున
నిది వీరాభాసమే గాని రౌద్రాభాసము కాజాలదని గమనింపవచ్చును. ఇది కూడ చాల
స్వల్పమేగాని 'ప్రకృష్టము గాదు.
30. హరి॥-(సం) ॥- హరివంశపర్వ ॥-41అధ్యా॥- 65,66 శా॥
31. హరి॥-(సం) ॥- హరివంశపర్వ ॥-41అధ్య్యా॥- 67,68 శో॥
305


4. దేవకీప్లతులగు శిశువులపై కంనుని కోధము

హరివంశపూర్వభాగమున పంచమాశ్వాసమున స్రైక పద్యమున కంనుని యనుచిత
రౌ దమాభాసమగుట గలదు. దేవకీదేవి యోగనిద్రాపభావ సంయోజనమున ఆరుగురు
శిశువులను గర్భధారణ మొనర్చెను, వారిని పుట్టిన వెంటనె కంనుడు చంపిన విధ మ్‌ట్లు
చెప్పబడినది.
"వ అరన్యివమాతికాలమునయమవ్లుడు దళ్లు లెజీంగ బావ్పుంాం

౧దుణ యొకింత లేక్‌ దొుజగందుల దోవకీగన్హు యార్వుూరం

బడువవికాల భోలళలవైం గడకాభలు వల్దో (వోనీ యా

నురముగ ఉం వం గందుం డుడు కోజితము ల్పైదరంగం డొట్బారన్‌.”

(వార/వూ/బా/౮ ఆక్వా/./07వ//

'పురిథి సమయమందే తెలిసి కొని దయమాలి దేవకికి జన్మించిన పసికందులను
ఆరుగురను కాళ్లుపట్టి రక్తము చెదురునట్లు రాతిపై వేసి చంపె'నని భావము సోదరి కుమారుడైన
శిశువుపై కంసుడు ప్రదర్శించిన కోధమిట్లు వరితము. బంధుత్వమును తలచినచో నీకార్యము
నందలి యనౌచిత్యము దో్యోతకమగు చుండగా, ఇిశువగుట వలన నా యనాచిత్యము
ప్రబలతర మగుచున్నది. అందునను ఆ శిశువులు 'ఎజగందు' లనుటచే మరింత ప్రకృష్టమై
యాభాసమునకు తావల మగుచున్నది.

రౌదరసానుకూలమగు విభావానుభావ పుష్టియు గమనింపనగును. ఆతడు వైచినది
'పరుష విశాల ఘోరశిల', అ శిశువులను ' కడకాళులు పట్టి వేసి చంపె' ననియు జెల్పెను.
అంతటితో పోక'ఆసురముగ చంపె' ననియు తెళ్పెను. 'శోణితము చెదజుటచే' వాని రౌాద్రము
స్పష్టము కాగా దానిపై మజియొక విశేషణము వేసి 'ఉరుశోణితమనుటచే' రౌదరసాభాన
మగు చున్నది.

మూలమున విష్ణు పర్వచతుర్దాధ్యాయమున నీ విషయమతి సామాన్యముగ
తఆలుపబడీనది.

"నడర్సాన్‌ నిన్సుతాన్‌ కంనన్తాం జథూన శిలాతలే ॥

ఉఆవన్హుం నన్త్హమం గర్జుం నా నినాయాథ లేహాడోమ్‌ు // 22

'దేవకికి [పకటమైన షఢర్భములను కంసుడు శిలాతలముపై మోది చంపె' నని
మాత్రమే గలదు. తెలుగున ననేక విశేషణముల నుపయోగించుట ద్వారా రసాభాసము
బాగుగా నిర్వహింపబడగా మూలమున నట్లు గాదని స్పష్టమైనది.

ఏ. కంనుడు యోగమాయ పై నెజపిన [కోధము

హరివంశ పూర్వభాగమున పంచమాశ్వానమున నేకైక పద్యమున కంనుని యనుచిత
క్రోధ మాభాన మగుట గలదు శ్రీకృష్ణుడు జన్మించిన వెంటనే వేపల్తెకుచేర్చి, యట నుండి
యతళోదకు ప్పుట్టన ద్యోగవూాయను తెచ్చి దౌవకి (పక్క కు చేర్చి కొంసునకు
ప్రనవవార్తనెజీంగించెను. వెనువెంటనే కంసుడు వాకులచిత్తుడై చెంనగాలకు చముదెంచెను,
32. హరి॥-(నం) ॥- విష్ణుపర్వ ॥- 4అద్యా॥[- 2 శో

306


“మ/  తలయం దీరయ వీడ నంధభ్రమముతో బావోవమభూతందునం

గలయం (యళ్ళుభుం బాజుతాంచి వాన నాకంరుండు తత్పూతికా

అలయద్వారమునందు ల్స్‌ క్‌కువ్లుం దోడామ్యు తామ్య చు న్‌ా

కులుం డ్రా వల్చుంంం గృ్యన్టమాతయను నయ్లోభ్తార్లరైు యత్రజిన్‌'

(వాం /“వ్దూ/బాగ/ల ఆత్వా/|24వ/
ఒడలు తెలియని వ్యాకులపాటుచే కట్టుబట్టయు, జుట్టును వీడిపోవుచుండగా
పరుగత్తుకొని వచ్చెనని కంనుని వర్షన. ఇది బాహ్యన్వరూపము కాగా 'కలంకంథుళ్ళుచుళీ
అనుమాటలో మానసిక స్థితి గలదు. ఇట్టి బాహ్యాంతర వర్తనములతో పరుగెత్తుకొని వచ్చెను.
ఆ సమయమున దేవకి యడ్డుజని తనణిశువు ఆడది యగుటచే కాపాడుమని కోరెను, అనళే
వా్యాకులు డైన కంసున కీయభ్యర్ధనము రుచింపలేదు. ఆకారణముననే ఆగ్రహము కలిగినది.
అది రౌాద్రపర్యవనాయి యయ్యెను ఈ సందర్భమున కంనుని యనుచిత రౌద్రము పసిబాలిక
నాలంబనము చేసికొని యిట్లు సాగెను.

".. అచ్చటి వనిత లొక్క పెట్ట హాహాకారంబు లొనర్చ నభ్యంతరంబు సొచ్చి
యచ్చెడుగం డప్పాప నెప్పటి రాతితో నడుచుటకై పూని యొత్తిన మెత్తన ట్రిదిలి చదలి
కెగసి యయ్యుగ్మలి యద్భుతాకారయైై యందుండి.” (వారి[-పూ॥భా॥[-5అళ్వా॥-127వ॥)

కంసుని ప్రవర్తనమున గల రౌాద్రానుభావము లగు అభ్యంతరము చొచ్చుటయు,
పూని యెత్తి రాతిపై మోదుటకు పూనుకొనుటయు చక్కగా తెలుపబడినవి. వనితల
హాహాకారము లాతని [కోధతీవతను వ్యక్తము చేయుచున్నవి. ఇట్లే సందర్భమున గల
రౌదము అనుచితమైన పసిబాలికను ఆఅలంబనము చేసికొని సాగుటచెే నిది రౌదదరనాభాస
మగుచున్నది.

అంతేకాక ఈ సందర్భమున థిన్నరనముల పరస్పర సంయోగమున రసాభానము
లెసేర్పడునో తెలుపు సందర్భమున రౌద్రాభాస విషయికమగు శారదాతనయుని
యభిప్రాయమును పరామర్శింపనగును.

"రొద జకబయావివ్లో రొదాబాన ఇతంతల చే

“శోకభయావిష్టమగు రౌ[దము రౌద్రాభాసమగు నని శారదాతనయుని భావము.

పై సందర్భమున దేవకి కంనునితో పలికిన మాటలను పరిశీలించినచో నందలి
“క అన్వా యలం౧ంతుమూ నా

కన్సుద యాయభిడ్లో గావుము దీనిన్‌

నున్దా కటో నేయంయలదో

కన్న య యతిలోక వుడువకారవమ్యయన్‌
ఆ// మొదలం బొక్కుగర్భుములు నబదుకురోేడి

వడున నొవ్చుంవనే మగవార్లూన
33, భావ[॥(పకా॥-6అధి!- 124శో॥

307


నుడుగవయ్య యా్యాాంవాము నారుడందినాద
దృష్లి వరంగంవవో జగద్వునుతవిభవ"
(వాం/-వూ/భా/౮ ఆక్వా/౧420, (26వ
“అన్నా, యలుగకుమిో' అను వేడికోలునందును "పెక్కు గర్భములు నీ బదుకు
గోరి వరుస నొప్పింపనే' యనువూాటలోనను కరుణము దోతకవుగుచున్నది.
'అతిలోకపురుషకార నమగగుున్‌ నిన్నాకటి సియగలదే కన్నియ' యని పలుకుటలో ఆ
బాలిక కంసునితో సాటికాదనియు, ఆమెపై రౌద్రము చూపుట యత్యంత మనుచిత
మనియు స్పష్ట మగును ఇట్లచటి రౌాదము శోకావిష్ట మగుచున్నది,
అంతేకాక "వనితలు" ఒక్క పెట్టున నొనర్చిన 'హాహాకారము' ల వలన రౌదము
భయాన కావిష్ట మగుచున్నదనియు తెలియగలదు. ఇట్లీ రౌాద్రము శోకభయాన కావిష్టముయి
శారదాతనయుని మతమున రౌదరసాభానమగునని తలియుచున్నది.
ఈ సందర్పమున అనువాద మత్యృ౦ంతము మూల విధేయ మని తెలియుచున్నది.
ఇది విష్ణపర్వ చతుర్దాశ్వాసమున నిట్లున్నది.
తబ్బ్భుు/త్వా త్వంతః కంనో ర్లోబి, నవా వోంబిం |
ఆదిగామ గృవాడ్వారం వనుదోవన్యు వర్వూవాన్‌ ॥
న త్యత త్తుంతం ద్వాణి తం జాతమితి చొదవీల్‌ |
దీయతాం కయమిత్వేవం బొగ్భాఃి నమభితరయల్‌ //
తతో వోవోకృతాః నర్వా దోవతభబైవనోే నయా /
ఉవాబ దోవకీ దీనా బావ్వుగద్రదయా గరా
దాంకా తు (వడాతేతి కంనం నమభియాబతీ /
(భయంతో వే వొతాః నత్త వ్లు్య(తగర్భాన్త్వుయా విభో /
దారకేోయం వొత్రావషా వళ్యాన్వు యద మన్వనే |
దృృవ్ద్దా కంనన్తు తాం కన్యామాకృవ్వూత ముదా యతః /
వొభావావా యదా కన్యా ఉాతేత్వుక్త్షా వృుథామతిః |
నూ గర్భాళయనో కొవా గర్బాంబ్లుకీన్న మూర్రజా /
కొంనన్వూ వుంతో న్వస్తా వ్య ఖీవ్యూం వ్వ్యథీవీ నమా
శ్‌ బెనాం గృవ్వ్యొ వ్రుడువి నమళత్త ఎద్యావదూయ బ +
ఉఊద్వూచ్చున్సైవ నవానా శిలాయాం నమపోఢడయల / 7/౯
'అదివినికంనుడు త్వరగా రాక్షనులతో కలిని వసుదేవుని గృహద్వారమునకు వచ్చాను.
ద్వారముకడకు వచ్చి పుట్టినది యే ఓడ్డయని పలికి శీఘ్రమే తన వశము చేయుడని
పలికి తర్చించెను , అంతట దేవకీ భవనము నందలి సీ లందరు హాొహాకారములు చేసిరి,
బాష్ప గద్గద కంఠముతో దేవకి దీనముగా పుట్టినది కన్యక యని తెలిపి, తన సప్తగర్చములను
గర్బస్తులుగానే చంపితివనెను. ఈమె కన్యయు మరణించియే యున్నదియు నని తెలిపి
తన కిచ్చి వేయమని కోరెను. కంసునికీ (ప్రసన్నత కలిగినది. కంసుడిట్లనెను ఈమె మరణించిన
కన్యయేయైన ఈమె పై మననసుంచుట వ్యర్హమని పలికెను. గర్పము నందున్న '్పే ముడుచుకొని
యుండి, గర్పజలముచెతడిసిన జుటుగలది యైన శిశువు నెలపై నుంచఎడినది అంతట
వశ. హరి[1-(నం) ॥- విష్ణుపర్వ ॥- 4అధ్య్యా॥- 29 నుండి35 శో
308
కంసుడామెను పట్టి గిరగిర త్రిప్పి శిలాతలము పై వైచి మోదివేసెను.' అని భావము. అందుచే
మూలానువాదములలో గల రౌొదరనాభాసము తుల్యముగ పోషింపబడినదని
తలియగలము,

6, వ్రీక్సుషుడు రజకునిపె కోపించుట

ర్‌ ష్‌

హరివంశమున పూర్వభాగమున నవమాశ్వానమున నొక నాలుగు పద్యములలో
నీయాభాసనము గలదు. కంనుని వీటిలో మడుగు చీరలు గొనిపోవు నొక రజకుని గాంచి
వానిని మడుగు చీర లీయమని కోరగా వాడునిరాకరించి పలికను. అంతట చాకలిపై
కోపించిన శ్రుకృషుని వరన మిటు గలదు.

ళు అన గా

శ్‌లు వాడ మూంద గృృవ్దుయ

వే లీలం గ్హి వెల్లి (వోనెంగినుకనొ' (వాం/వూ/భా/69 ఆక్వా/-/7వ/

'కినుకతో కత్తి పెట్టి వ్రేసిన' విధము పరిశీలింపగా నొక యవ్యక్తునిపై ప్రదర్శించిన
శ్రీకృష్ణుని [కోధ మత్యంత మనుచితమై రనాభాస మగు చున్నది. అచటగల రజకుని
భార్యలు భయావిష్టలగుటచే నీరసాభాసము మరింత స్పష్టమగుచున్నది
*వ॥ వాని యాండ్రెందటేనిం దలలు వీడం బజతెంచి యణచుచు రాచనగరికిం జెప్పం
బోయిరి" (హరి॥[-పూ॥భా॥-9ఆశ్చా॥-20వ॥)

కాని శ్రీకృష్ణుడు భగవంతుడను కారణమున నాతని యనుచిత కార్యము కథకుని
చే సమర్ధింపబడిన దనుట పరిశీలనార్హము.
"తే! ఉఊనుజు నీిరయను నొల కీబాజటుందొకీ

యాద దోవునిదాన వినయందు దో్తో

బివావరమ్యూ లు లేక యి కుంగౌ భ్‌్తు

కంభుండా నేలవైం గూలి కాలు గూడ (వాం /వ్రూ/బా/౧9 ఆళ్వా/౬/ 9వ//

ఆది దేవునిదెస వినయంబు దక్కిన ' రజకునిపై కోపము సముచితమని సమర్దనము.
మహాజ్ఞానులకు తెలియని శ్రీకృష్ణుని పరమావతారము రజకుని కవగతము కాక పోవుట
దోషము కాదని భావించినచో లౌకిక దృష్టిని పరిశీలించిన నిది రసాభాసమె కాగలదు.

ఈ సందర్భము విష్ణుపర్వమున నిరువదియేడవ అధ్యాయమున గలదు పైన
పర్కొనబడిన కథకుని ' శ్రీకృష్ణుని పరమావతారి విషయికమగు వొర్టఖ్య యొక్కటి మాత్రము
మూలమున లేదు మిగిలిన దంతయు మూలానువాదములందు చక్కగా సంవదించుచున్నది.

మూలమున నిట్లు గలదు.

"తా తు మాలగతం దృష్ట్వా రజకం ర౭౧కారళమ్‌ /

అయాచోతాం తతన్తా తు వాసాంని దుబిరాణి వై /

రజక నతు తొ (పపావూ యవఎాణ కన వనేదలౌ /

రాజవానాంనీ యొ వమౌడ్యాద్‌ యాబేథాం నిర్దుయావుజౌ /

309


అవొం కొంనన్యూ వొనాంని నానాదోళోద్ధువాని మౌ!

కామరాగాణీ కతళోే రంఉజియోామి విశేవతః /

యువాం కన్వూ వనో జాతొ మృగ నవా ఎవర్రతా /

జాతరాగావిదం ద్భృవ్ద్దా రకమూచాాదనం అమా /

అవో వాం దీవితం త్వక్తం యొౌబవన్తావవోగతా /

మూర్గా (ఎక్కు తఎడ్దానొ ఎశానో యాబఐతుముద్చు ఈ //

తనె భుకోవ వై కృృవ్లో రజకాయాల్పవేదనే |

(ొప్తారప్తాయ మూర్జాయ నృదిటో వాడు యం వివ్లం /

తవోనాళనికల్తున న తం మూరన్యతాడయత్‌ !

న గతాను2 వవాతోర్వ్యాం లజుకే వూన్తమన్తకః /

తం వాతం వందోవన్తోో జార్వాన్తన్వూ వభుక్తుళుః +

త్వుంతం మ్త్తకేళ్ళూళ్ళు ఉయ్య* కంననివేళనమ్‌ / తె

“మార్గమున పోవుచున్నరజకుని గాంచి వానిని నుందరమైన వస్తములు యాచించిరి.
రజకుడు వారితో 'మీరెవ్వరో వనచరుల వలెనున్నారు. మూర్ధతతో రాజ వస్త్రములను
కోరుచున్నారు. నేను కంసుని నానాదేశములలో నేయబడిన వస్త్రముల ననెకములను
శుుభపరతును. అతని ఇచ్చానుసారము రంగులను వేయుదును. మోరు ఎవరి ప్పుత్రులు
? మోరు వనమున పుట్టి పశువులతో పెరిగితిరి. మాకు జీవితముపై ఆశలేదను కొందును.
మిరు మూర్చలు గ్రామాణులవలె నున్నారు. అందుచేతనే రాజులవస్త్రములు కోరుచున్నారు'
అనెను మంద బుది గల మూరపు మాటలను వపలికడి రజకుని మాటలు విని కోపించెను.
తలపై పిడుగువంటే దెబ్బను వైచెను, వాడు తల వ్యస్తము కాగా నేలపై పడి చచ్చెను.
అది చూచి వాని భార్యలు హాహాకారములు చేయుచు కంసుని గృహము దడొచ్చిరి" అని
ఖావము.

అందుచే మూలానువాదములందు రౌదదరనాభానపోషణము తుల్య్మముగనె యున్నది.

7, బలరాముడు యమునపై కోపించుట

బలరాముడు యమునపై చూపిన యనుచితరౌద్రము ద్వితీయాశ్వానమున నొకటి
రెండు పద్యములలో గలదు, బలరాము డొకనాడు యమునానదీ నమాపమునకు వచ్చి,
యానదిని తన యవగాహనమున కె తోయములను సమీపమునకు తెమ్మని పలి=ను.
కాని యానది యాత్మ స్వభావముననె యుండి పోయను. దాని కతడు తన యాజ్ఞ్జను
గైకొనమిగా భావించి కోపించి సిరాగ్రమున యమునను నిరోధించి తనవైప్పునకు [ప్రవహింప
జేసెను. ఆ విషయమిట్లు గలదు.
“మ/ అలుకం నేర్చి వాలం బఐధేోముభిముగా నబ్బోబోకిం జాంచిత

త్రలలౌభుం భె (వంతయె తచతులైో నర్షుంబు నొండొండ యము

ముల రావింవం దొడంగా భూంబయ నథత్యూవాందునన్‌ దాత య

౧లవ్లుంగంవము శొందం (గందదోభుడింగ్యవాతముల్‌ బీతిలన్‌”

(వొం/ ఉ/బా/౧2 ఆక్వా/-90)
తక్‌ హరి॥-(సం) ॥- విష్ణుపర్వ॥- 27ఆద్యా॥- 10 నుండి17 శో॥
310


అవొాం వకంనన్యూ వొగాంని నానాదోళోద్దువాని యౌ /

కామరాగాజణీ కళతళోే రందుయామి ఎవిశేవతః /

యఎాం కన్య వనో జాతొ మృగ నవా వవర్రతా శ

జాతరాగావిదం ద్భష్దా వ లత్త్తమాచ్రాదనం ఎమూ /

అవోో వాం జీవితం త్వాక్షం యొౌబభ్రవన్తావవోగతా /

మూర్ణా (క్యు తఎడ్దానో వానో యాబతుముబ్భు తః //

తన్త చుకోవ వై కృవ్తో రజకాయాల్సవేధనే /

(వొప్తారవాయ మూర్దాయ నృదిటో టొడ్య యం దొద్లం |

తవేనాళనీకల్పేన న తం మూర్రన్యతాడయల్‌ |

న గతాను* వవాతోర్వ్యాం లపుకో వ్యూన్తమన్త క //

తం వొతం వందోవన్తోో జార్వాన్తన్తూ విభుక్తుళుః +

త్వరతం మ్తక్తకోళ్ళూళ్ళు ఊయ్యు కంననివేళవమ్‌ ॥/ 2

“మార్గమున పోవుచున్న రజకుని గాంచి వానిని సుందరమైన వస్తములు యాచించిరి.
రజకుడు వారితో 'మిరెవ్వరో వనచరుల వలెనున్నారు. మూర్ధతతో రాజ వస్త్రములను
కోరుచున్నారు. నేను కంసుని నానాదేశములలో నేయబడిన వస్త్రముల ననెకములను
శుభ్రపరతును. అతని ఇచ్చానుసారము రంగులను వేయుదును. మొరు ఎవరి పుత్రులు
') మిరు వనమున పుటి పశువులతో పెరిగితిరి. మాకు జీవితముపై ఆశలేదను కొందును.
మిరు మూర్చలు గ్రామాణులవలె నున్నారు. అందుచేతనే రాజులవస్తములు కోరుచున్నారు'
అనెను మంద బుది గల మూరపు మాటలను పలికెడి రజకుని మాటలు విని కోపించెను.
తలపై పేడుగువంటే దెబ్బను వైచెను, వాడు తల వ్యస్తము కాగా నేలపై పడి చచ్చెను.
అది చూచి వాని భార్యలు హాహాకారములు చేయుచు కంనుని గృహము జొచ్చిరో అని

అందుచే మూలానువాదములందు రౌద్రరసాభానపోషణము తుల్య్మముగనే యున్నది.

7, బలరాముడు యమునపై కోపించుట

బలరాముడు యమునపై చూపిన యనుచితరౌద్రము ద్వితీయాశ్వాసమున నొకటి
రెండు పద్యములలో గలదు. బలరాము డొకనాడు యమునానదీ సమాపమునకు వచ్చి,
యానదిని తన యవగాహనమున శై తోయములను సమిపమునకు తెమ్మని పలి౩ను.
కాన యానది యాత్మ స్వభావముననె యుండి పోయును. దాని కతడు తన యాజ్ఞ్జను
గకొనమిగా భావించి కోపించి సీరాగ్రమున యమునను నిరోధించి తనవైపునకు వవహింప
జేసెను. ఆ విషయమిట్లు గలదు.
“మగ అలుకం బోల్పి వాలం బదోముఖముగా నబ్నోబోకీం జొంబిత

తృలిలౌధుం బెక ్యవంతయై తనక్వునై నర్షుంబు నొండొండ్‌ యి

మ్యుల రావింవం దొడంగా భూరబయ నత్యూవాంబునన్‌ ద్యాతి య

౧లవ్లుంగంవము శొందం (గిందబోదుదంగ్గబాతముల్‌ జీతిలన్‌”

(వారం ఊ/బా/2 ఆక్వా/90
కన యత యన. స కడ
చేవ హదరి॥[-(నం) 1|- విష్ణుపర్వ 1- 27ఆఅధ్య్యా!॥- 10 నుండి 17 శో

310


'కోపముతో నాగలిని దిగువకు మోపి యమునా జల మొకకాలువగా వచ్చునట్లు
చెయగా భూమి భయమున చలించ సాగెను. భూమిని మోయువపన్నగములు భయమునందె'
నన బావము,

ఇచట "అలుకం బేర్చి' యనుటలో బలరాముని రౌ్యద్రము స్పురించుచున్నది. కాని
బలరాముని రౌద్రము 'అబలను' ఆలంబనముగా చేసికొనుటచే నిది యసానపతితమును
అనుచితమును నై యున్నది. న

అంతియగాకయమునలో గలిగిన యనుభావము లామె ఖీతిని చక్కగా సూచించుచు
నిట్లు గలవు.

".. వికీర్ణ శ్రైవాలకేశియు విలోలమినదృష్షిపాతయు విస్ర్రస్త ఫేనదుకూలయు విహ్వల
అ౨హ౦ంగరుతాకందయు వికలకలహంసగమనయు వికంపిత కో కస్త నయుగ్మ యు
విషణ్ణ్గసరోరుహవదనయు విభిన్నవిచీవలీ విలసనయు వికలితావర్తనాభియునై విభుకరా
కృష్యమాణ యగు విముగ్ధయుం బోలె నరుగుదెంచి యాతటిని యాతని యెదుర నాత్మీ
యదివ్యాకారంబు దాల్ళి నిలిచి విరచితాంజలిమై యిట్లనియె. (హరి॥-ఉ॥[భా॥[-2అఆశ్వా[॥91)

'ఆమె భయమున జుత్తు విరగబోనుకొని, చూపులు చలించుచుండగా, వస్త్రములు
చెదరగా భయముతో నాకందనము చేయుచు, తొటిలిన నడకతో స్తనములు
కంపించుచుండగా, విషణ్ణ్లవదనయై విభునిచే నాకర్షితయైన ముగ్గవలె వళులును, నాఖియు
బయల్పడుచుండగా వచ్చిన' దని వర్ణింపబడినది.

ఈ వరనము వలన యమునకు గలిగిన ధీతి స్పష్టమగుచున్నది, ఆమెపై బలరాముడు
నెరపిన యనుచిత రౌద్రము యొక్క తీవ్రత 'భూరిభయసమ్మోహంబునన్‌ అను మాటలో
సూచిత మైనది. ఈభయము భూదేవిని,భూమిని మోయుచున్న పాములను భయకంపితులను
బేసినదనుటచే అబలయగు యమునకు కల్గిన భయతీవ్రత స్పష్టము. ఏలననగా నీ
రౌదము (ప్రధానముగా యమునయే యాలంబనముగా గలిగినది కదా.

ఇట్లు అనుచితాలంబనత్వమున నిది రౌద్రరనసాభాస మగుచున్నది.

మూలమున నీ రౌద్రము మూడు శోకములలో వర్పితముకాగా, యమునానది థీతయైై
వచ్చిన విషయము ఏడు శోకములలో గలదు.

“తతబ్బతోదో బలవాన్‌ రామా మదనమాంతః |

బకాల్‌ ఛ నాలం వాశ్తే కరణాధోముఖిం ఐల్‌ /

తన్య్కామువరీ వేదన్వాం వేతున్తామరన్యర్రవిః |

ముముణభుః వువ్హుతేళొళ్డో వానరేజ్వురుణం విలమ్‌

శ వాలేనానత్యాగేణ కూలే గృవ్యూ మవోనదీమ్‌ ౫

బకర యమునాం రామో వ్యుళి తాం వనితామవో / ౫

[కోధము నొందిన రాముడు యమునాకర్షణమునకై హలము నధోముఖమొనరించి
,హలాగ్రమున యమునాతటమున [గుచ్చి యామె నాకర్షించెను. అప్వుడతని మెడలోని
తామరపూవుల మాల తెగి రేణువులచే నీటిని ఎజుపుగా మార్చెను ఇచటి (కోధము
36. హరి॥-(సం) ॥- విష్ణుపర్వ ॥- 46అధ్యా॥- 32 నుండి 34 శో॥

ప్రై11


అనువాదమున నున్నంత తీవ్రము కాదు. అక్తే యమునాగతమగు ఖీతియు ననువాదమున
నున్నంత యధికముగాదు.
“నా వివ్వూల ఉల్యసహోతా (వాద్యవనితనంచయాా |
లో
వ్యావ్వర్హత నదీ బీతా వాలమార్తానునారణో 4
లాజ్రలాదవ్లవర్త్యా నా వోగగా వ్యకగామిన ॥
నంక్య[ణు బభయ్యతన్తా యో వేవాతులతాం గ“తా /
వు లినళోణీలింబౌన్లమ్య ద్యతైన్తోయతాడి తః |
వేనమేఖలనూత్రాళ్ళు చృిన్నై్లా లమ్పుదగామిన /
తరజ వివమావడా బ్యకవాకోన్యు వ్లన్తనీ |
వోగగంభీరవ్యకాంగీ (తన్తమానవఎవిబూవణా / *7
విహ్వాలమైన జల(సోతస్సు గలది యనియు, 'సంకర్షణభయతన్తా యనియు నామె
థీతి సూచిం పబడినది. 'భీతా, నది' యనియు తెలుపబడినది. నాగలిచే లాగబడిన శరీరము
గలదనియు, స్త్రీ వఠె వ్యాకులమైన దనియు వర్ణింపబడినది ఇట్లీ విశషణములన్నియు నామె
భయమును స్పష్టమొనర్చుచున్నవి. 'పులిన శోణి వింబౌవ్లే చక్రవాకోన్ముఖస్తనీ' యను
నవ సొందర్యమునే గాని భీతిని తెలుపుట లేదు. తక్కుంగల మూడు శోకములును నిట్ట
సౌందర్య ప్రతిపాదకములు. ఇట్లు యమునానది భయము కొంత వరకు సూచితమై రౌద్రాభా
సము ప్రకృష్ణము గావింపబడు చున్నది. ఇట్లు మూలానువాదములందు రౌద్రాభానమె
గలదని నిరూపిత మగుచున్నది.
8. నరకుడు బాహ్మణుల పై నెరపిన యకృత్యములు
నరకుడు బాహ్మణులపై జూపిన యనుచితరౌద్రము నాలుగు పద్యములలో హరి
వంశోత్తర భాగమున చళుర్గాశ్వానమున గలదు. నరకానురుడు చేసిన దుశ్చర్య లిట్లు
వర్ణింపబడినవి.
గన// రురవతివీడెలం జూడాడి నురతరు
కోట్‌ యన్యూలింబి కొరి నుమేడ
రత్సుందు అన్జుయుం (దవ్వు తండమ్యు లు
గొని చమరన్వూల వినముతడూవ
యొవనగర్విత అయవారి నెనిమిద
ఎల వో చెజఖలెని వోజయొకదా
ఎళ్టుకర్యు ని థూంతు వళదలావజ్యున
ముద్చ్యాలం జకెని యూలంబోేయి
త) యదతిదోవి ముండలము లఅనరరళత్తు
కోభితందు లౌెవ్యా లిక జూజీం/గోర
౮ "నయగరానివి వొంయింబి కల్సి నుండ
(దదివభూమివెల్వడియె నుద్రీన్హుం డదయచుగ
(వొం/- ద/దూా//-4 అక్వ్యా/-4౮ వ్ల
వే/7. హరి॥-(సం) ॥- విష్ణుపర్వ ॥- 46అధ్య్యా॥- 35 నుండి 38 శో॥
312


'ఇంద్రుని నగరము దోచి, నందనవన తరువుల పెకలించి, మేరురత్నములు గ్రహించి,
దేవతాస్త్రీ ల నెనిమిదివేలమందిని చెళఇగొని, విశ్వకర్మ కుమార్తెను తీసికొని పోయి, అదితి
కుండలములు హరించి. దేవలోకము నుండి బయలు వెడలెను అని భావము ఇటు
గౌరవనీయలగు సురస్తీ లను చెజగొనుటయు, నదితి కుండలహరణమును ననుచిత రౌద్రి
స్పోరకములై రౌద్రాభాసము లగుచున్నవి. అంతతో బోక సజ్ఞనులపై నతడు చూపిన
రౌద్రమనుచితమై యాబభాస మగుచున్నది. ఆ విషయ మిట్లు గలదు.

/"మ/ భుబి నెచోో టం తిలంంబిు వూపస్తాయదవినండు లానినే నా న్ధుహ్‌

దవజ/ళేణో వధింబగణా౬ దావనుల బాధించె న్దో రేందావలిన్‌

ఎవదోవాయములం గలంబొ (అవిలన్స్వేమాణు ౧ం౦బౌ ధో

ర్భొవిలోధంద యుకంఠఢురుం దనము ౧రవ్యందుగాం జూయదచున్‌'

(వాం/ ఉ/బ్రా/-4 ఆక్వా/౭49వ/)

. 'యజ్ఞములను కష్టపరచెను. బ్రాహ్మణులను చంపెను, బుషులను బాధించెను అనేక

రాజులను జయించెను. ప్రజ లనేకుల బాధించెను. ధర్మవిరో ధమునే కర్తవ్యముగా భావించెను.

అని భావము. ఇతని కర్మములన్నియు సజనబాధకము లగుట వీరిపై (ప్రదర్శితమైన రౌద్రము

ఆభాసము కాక తప్పదు. అ ప్లే బదరీవన వానులగు బుషులను జేరి వారితో నరకు డిట్లనెను.
“కో! వవాని గుజీబి చోనెద

లీవిడి యనముటయను వాల లిం(దుండు యజమా

నావలికిం బూద్వ్తూం డొతని,

౫ వేదంబులు విధంచౌ నఖిల్యకీయలన్‌
వ॥ కావున ననస్మదనుషానంబు తదీయోద్దేశంబునం జెల్లుచున్నది యనినం గోపంబు
తోడియేపున న వ్వెలర్చ్ప నవ్విప్రులం జూచి" (హరి[-ఉ॥భా॥-4ఆళ్వా!!-51ప॥,52వ!10)

'ఎవరిని గూర్చి యజము లొనర్చ్బుచున్నారని యడుగగా వారిందుని గూర్చి యని
తెల్పిరి. దానికి నరకుడు కోపించెను. వానికి కోధమున పరిహాన ముదయించినది. ఇట్లు
[కోధమును, నధిక్షేపమును వాని పలుకులలో స్పష్టములైనవి. వాని పలుకు లిట్లు గలవు.
"వ యముడు గుదోదుం. దభివతి యాదగా గ౧లిన దోవకోబితో

నమరవరేజ్యు నూరతబలాలిశయంబున భోమ్మంోని త

లృమధిక రాజ్టూవాబవము నర్జుముం నకిని యున్స్ను వాండ వి

క్రుమునకు నేన కాక వెఅవాం డొడయండు ౧లండౌ దొవ్లుడున్‌
తో నన్సు౯ గెలువ్తుడు యొక్కుండు నాకు నభ్లీమ

తాధ్వురంబులు మతీత్తికె యొనద్పం

డేను గజుమేలు నేయదు నిబ్రలైన

నొండు తౌాజంయల వనులు మాదడడుయండనినో' (వార/౧ డ/భా/౧4 ఆక్యా/౧౮వ ఎ4వ//

దిక్సాలుర నింద్ర సహితముగ వశంవదులను జేసికొని రాజ్యము గ కొనిన నేను
గాక వేరొక రాజు గలడా యనిపలికి, నాకై యజ్బము లొనర్చి మొక్కు డనియు పలికి
వేరొకపనులు విరమించుకొనుడని యాజాపించెను. కాని వారు దాని కంగీకరింపక పోగా
నరకుడు వారిపై కోధమును ప్రదర్శించెను. ఆ సందర్భ మిట్లు గలదు.

313


"చ మును లిద యేటీమాట ఉగముల్‌ వరపాలననేయం గ్లోలై
తనడుమ పాం్యదుం డుండో నిను దానవు దువ్షమనన్కు నల్పునే
మనయము. గెల్టువాలవో యశరల్ల అదం బీద యన్సం గన్బులం
గనలునం గౌంవ్లు నాంవడరంగా నమురాదముం డాక్రణందినన్‌"
(వొం/0 ఉ/బా/-4 ఆక్వా/6౮౮వ/
మునులు మహేందు డుండగా నరకుని కొలుచుట యేలనని పలుకగా నరకుని
కన్నులు ఎ6థు పెక్కెను. ఇట్లు రక్తనేతాంతత్వము నందుకుగాక వారిపై [కోధమును
క్రీయారూపమున నిట్లు ప్రదర్శించెను.
*వ!! తనబంట్లం వీలిచి యిప్పాజులు గొవ్వి వెడయజపు లజచెదరు వీండ్రు దొండంగినయి
ప్పని గాసిసేయుం డనినం గోయని యార్చుచుం బేర్చి
నీ యజైకాలలు (వచ్చి యగ్ను ముండంబులు
వూండ్చు వభ్యకేణీ మాండ్సీ విడిఐి
వోతలం బామి యద్తాతలం వెంగొగి
యవదర్గాకుల నదన్యులను మోంది
యరణఖులు గాల్ద్స్‌ యూవొవలి విజీచిద
ర్థులు (గుక్సు/వములును బాఖ్నవైన
బరువులు భఖక్షంచి నర్వాన్సు రాములు
వెాదచల్లి నోమంబు వదలుంగలివి.
తో తావన్వ్హీలం వొజోవి తత్పన్యకాబ
యందు నెడవద్లో యవిమూను లైనవాల్‌
వడలు (మాంయలలతో గ్లో వదియ నడిచి
యాగవదోళము దారలై యనురవదులు” (వాం/ ఉ/భబా/4 ఆక్వా/౮ర, ఏ7వ//
'నరకుడు తన బంట్లను పిలిచి బ్రాహ్మణులను హింసించు డని తెలుపగా వారు
వచ్చి యజ్ఞశాలలు కూలదోచి, అగ్ని కుండముల కప్పి వేసి, పశువుల కాల్చి హోతలను,
ఉద్దాతలను, ఉపదర్శకులను, సదనస్యులను మోది, వారి యరణులు గాల్చివేసిరిి యూపముల
విజచి, దర్భలు పారవైచి, చరువులు భక్షించి, అన్నములు వెదజల్లి, సోమరనము పాడుజేసి
స్త్రీలను చెజచి, కన్యలను చెరబట్టి, యజమానులను చెట్లకు కట్టిరి" అని భావము.

,_ శచట నరకుడు బ్రాహ్మణుల నాలంబనముగా చేసీకొని ప్రదర్శించిన [కోధ
మనుచితమై రౌద్రాభాస మగుచున్నది. బ్రాహ్మణుల పైననే గాకస్రీలపైనను, వారి భర్తల పైనను
జూపిన యనుచిత క్రోధ మోచర్యల యందు వ్యక్తమై రౌద్రరసాభాన ప్రయోజక మగుచున్నది.

మూలమున. ని మునిజన బాధనమును, స్త్రీ జనములను చెజగొనిన విధమును
భండార్కరు సంసవారి హరివంశ అధికపాఠముల యనుబంధమున నుండి సుమూ
రిరువదిశోకములకు విస్తరించినవి. ఇయ్యది 91వ అధ్యాయమున ఇరువది యొకటవ
శోకానంతరమున కైక్‌ గుర్తు గల ప్రతిలో నున్నట్లు సూచింపబడినది.
314


“"న్వర్గశేజోర్థు వోరావు (వమథ్యూ దిత్తిడాః నవా
న్వార్యదుమాన్సమాదాయ దోవకన్యాన్తణావరాఃణ!
అవ్వా రావన్ఫువా(నొాణీ గ్భొపాత్వా దానవోత్తమశ*
ఊగామ ద్రాత్యరావిన్తు యజేన్షం దాన్న: నవా// ప
'రాక్షసులతో కలిసి స్వర్గమున గల చెట్లను సంగ్రహించి, దేవకన్యలను [గ్రహించి
యథేచ్చముగా నేగెను' ఈ భావము నలుబది యైదవ పద్యమున ననువాదమున (ప్రపంచిత
మైనది. తరువాత నతడు మానవలోకమున కేగి యచటి వారిని బాధించెను.
'“నం(ావ్య మానువం లోకం నరకే దానవోత్తమః
ద్వారవత్యా ఊగన్నా జే తన్ను(రతి బూతలమ్‌ /
ఐవాదో మానుషాన్సర్వాన్ఫవన్వువాంళ్దు దానవః /
ర్లూత్తూావ ఎగన్నా జే ఎ(వాన్యునిగణాంగ్తథా /
వాధతో న్ధు తదా తో వ్యిపాన్యునింణాంళ్ళు న (౩
''మానవలోకమునకు వచ్చి మానవులను, బుషులను, బ్రాహ్మణులను బాధించెను'
అని భావము. ఇది నలుబది తొమ్మిదవ పద్యముగా ననూదితమైనది.
“ఎదర్వాం పా. మవోరావి యమం మునింణాంర్తదా!
న్నతేణ ళ్ళకం దోవేళం తదా దవగణాననీ /
దృష్ట్వా తాన్యునివరాంన్తు నరకో దానవోత్తమః
(పోవాబ వచనం కాలే యనవ్లవ్యో౬న్వ మునీళ్ళురూ / “*
'బదరీవనమున శకుని, ' దేవతలను నుద్దేశించి యజ్ఞమొనరించు బుషుల నరకుడు
చూచి ప్రస్తుతము నాక యజ్ఞము చేయవలసి యున్నదని పల్కెను" అని భావము.
అనువాదమున నీ విషయము ప్రశ్నోత్తర పద్ధతిలో నుండగా నిచట సంక్షిప్తముగా
నున్నది. మూలమున తాను 'యష్టవ్యు' డగుట విపులముగా గలదు,
"అన్న న్వాలే వంన్తా థ్‌ ఖం(దో2_వొం వడముదాదివః
వత ళకో ౮గో వ్యవా లోకవాల నవోమరైణ .
ఉత వద్వో నమన్కాల్యో వందో లోకపాతాయ వో
'నెడు నేనే జగన్నాథుడగు నింద్రుడను. దేవతాధిపుడను. ఇంద్రుని, లోకపాలకులను,
దేవతలను జయించినవాడను నేనే, అందుచే నేనే నమస్కరింపదగినవాడను. లోకపాతమునై
యజ్ఞము నాకొరకే చేయదగును అని నరకుడు పలికెను.
తేరీ హరి॥[-(సం) ॥1- విష్ణుపర్వ ॥- ౮1 అధ్య్యా॥[- 140 నుండి 143 పంక్తులు- అధిక పాఠము
ఉఏ-భం[!!సం॥హరి॥అను॥
తళ, హరి॥-(సం) ॥- విష్ణపర్వ ॥- 91అధ్య్యా॥!- 1 నుండి ౨ పంక్తులు -అధిక పాఠము 26-
భం॥ సం॥ హరి॥అను॥
40, హరి॥-(సం) ॥- విష్ణుపర్వ ॥- 91అధ్య్యా!!- / నుండి 10 పంక్తులు -అధిక పాఠము 26-
భం! సం॥ హరి॥అను॥
41, హరి॥-(సం) ॥- విష్ణుపర్వ ॥- 91అధ్యా॥- 11 నుండి 13 పంక్తులు -అధిక పాఠము 26-
భంగ సం।। హరి॥అను॥!
315


నరకుని పలుకులను తిరస్కరించి యాబ్రాహ్మణులు ఇట్లనిరి.

“తదోతద్వుచనం (భత్వా నరకన్వ దురాత్తనః

అవాలన్తే మునయః నర్వే ఐదలీవానతత్తురాః 4

యక్ష్యామో న వయం దౌత్య దానవో£_నీ దురాత్యవాన్‌ ఈ

వాదం దోవగజాః నొర్లం య్హ్రామో విగతప్వారా* /

అనంతరమున నరకుడు కోపముతో వారిపై ప్రదర్శించిన యనుచిత (కోధము
రౌద్రరనాభాసము కాదగియున్నది. నరకునిచర్యలిట్లు గలవు.

“తచ్చు _/త్వొా లోవతామయ్లాకో దానవానిదమ(నబవలీ

వధద్యన్తామృవయః నర్చే బిద్వూన్తాం యజ్రభూమయః!

న త్వా బభ్యూమ పా దైత్య ఇత్య్పూదు॥ కీల తావనాః//

తో చ నద్చుం తశ్రా బ్యమర్తానవా దువ్లచోతనః |

యజ్రభూమం నమాలోజ్వూ యజ్రఖారాంళ్లు నర్జుళః

అగు నుంమి(ళయామానురదవారర్భో వుంవికాన్‌ /

కమండులూంని వదాక్టుత్వూ పటొ ఆబ్బుద్యూ దూరతః ఈ

(వ్తోవ్యూ దానవాః నర్చే నయేణ నమన్వుతాః /

యజ్రవాటం నమాలోజ్య బచ్యతుర్థున్ను తదా నృవ

తావీత్తాని వూవంవ్యత భ్ఞాయామానురోజసా. /

అనతాన్యప్రానిద్తూరం వభాన్యజైనమాగమే /

తోవ్వేవ చాగ్గు ముఖ్వేవు దగా టో దానవోళత్తమాః+ //

ఏవం తో దానవాః నే చ(కుర్విమ్సు(కీయాం తదా

తే చ నర్వే మునినరా* వలాయన్లి దళో దళ /

తత యా మునికన్వాన్తు వవోర నరక్తదా /

(వొాగోతివం ఎగామాచ కన్యాబిన్తాబిరేవబో |

---

Navigation

• << Part 3
• Part 5 >>

---

Sundarayya Vignana Kendram: kavaitarayamau-vaaarai-racanalau-rasaaabhaaasa

---

Sundarayya Vignana Kendram: kavaitarayamau-vaaarai-racanalau-rasaaabhaaasa