కవిత్రయము వారి రచనలు - రసాభాస పరిశీలనము — Part 3 of 6

Lines: 8001 – 12000 of 20530
Author: Dr. T.G. Krishnarao
Publisher: Andhra University, 2005

---

(వనవర్దు-వే-4ర అద్వా/49, ౮౮ త్య

మూలమునను పార్య డూర్వశిని మాతృభావనచేసి తిరస్కరించుట రసాభాస

చ్రయోజక మగుచున్నది. కాని యర్జునుసి కూర్వుశి యందఖిలాష మున్నదని దేవేందు
డనుట సునంగతముగా కనవచ్చుట లేదు.

ఈ వృత్తాంతము ఉత్తరభారత(ప్రతులలో నున్నదానికంకొ దక్షిణ భారతప్రతులలో
నున్నదియే అనువాదముతో బాగుగ సంవదించుచున్నదని ర జెన్నలగడ్త
మృత్యుంజయరావుగారు వ్రాసిరిట

ఈ యూర్వశీ వృత్తాంతము భండార్య్శరు సంసవారి సంశోధిత మహాభారత
ముద్రణమున విడిచి పెట్టబడినది.* తెలుగునగూడ ఒకే ఒక తాటాకు ప్రతిలోను, ఒకే
యొక కాగితప్పు ప్రతిలోను 357 నుండి 368 పద్యములవరకు గలవని వావిళ్ళవారి
భారత(పతిలో (వాసిరి. భండార్కరు సంస్థ వారు ఇది (ప్రక్షిప్తమని భావించినట్లున్నది
ఏదైనను లభించిన యనువాదభాగమును, దానితో సంవదించుచున్న మూలమునను గల
శృుంగారాభానమును పరిశీలించుట జరిగినది.

13. దమయంతిపై కిరాతుని మోవాము

భారతమున నలోపాఖ్యానమున నలునిచే పరిత్యక్తయయిన దమయంతిని గాంచి
యొక కిరాతుడు మోహించును. పతిప్రతయగు నామెపై గల యీ మోహ మనుచితమై
శృంగారాభాన మగుచున్నది,

45 మూలమున వనపర్ష- 3- 46 అధ్యా॥!-1 నుండి 47శ్లో| - ఊర్వశి వచ్చుట, అర్జున
తిరన్కారము.

46 'వ్యాసభారతము- నన్నయ పరిష్కారము '- నన్నయ యనునసరించిన మూలభారత

[పతి + పుట 64

4/7 భండార్కరు భారతమున అర్జునునికి చిత్రసేనుడను గంధర్వుడు నాట్యము నెర్పును,

ఊర్వశియర్దునుని కలియుటగాని శపించుటగాని లేవు, విరాట పర్వమున నర్దునుడు తాను

షండునని ప్రతిజ్ఞ చ్రేన్సి నాట్యాచార్యునిగా చేరుదుననెను,

"'(వతిద్దాం వండకోఇి_న్యుతి కరప్పామి మపావతో |

జ్రాధథూాతొా పా మవోనౌా మే నంవద్తం నువ దువ్కులౌ /

(వరా/4-2 అద్వాగా2/ జో
ఈ ఘట్టమున మూలము ఆర్‌ యస్‌. వాధ్యార్‌ అండ్‌ సన్సు వారి దక్షిణ భారత ప్రతి.
152
కిరాతుడు గాంచిన దమయంతి రూప మతనికి మోహసంజనకమైనదని ఇటు
వర్ణింపబడినది.
గక! రజనికరాననం భీనవయోదర రావిత రావనుతన్‌ విలన
దజువతిగామినిం విందనగంధా (టఅకాళితకాంతినమన్వుతం బం
కజుదళలోబనం జూచి కీరాతుండు కామనిశాతళరావాతుం డౌ
నిజువ్యూదయం జౌజీం౧ంచౌ లతాం౧ కనింద్యూాబర్యతతు వేడుకతోన్‌. ఈ
(ఆలర2 ఆక్యా/-90వ//
'రజనికరానని, 'పంకజదళలోచన' యనుటచే నామె సౌందర్యమును, 'పీనపయోధరో
యనుటచే యొౌవనమును, 'విలనదజపతిగామిని యనుటలో నామె విలాసమును
స్పురింపజేసెను, 'చందనగంధి' యనుట కామ(ప్రకోప కమైన 'సౌరభ్యము'&ను తెలుపుచున్నది.
ఇట్లివిభావములచే కిరాతునిమోహము ప్రబోధితమగుచున్నది,
'దిక్కుల్‌నూచుచు.దొడరుచు. దైెళ్ళుచు లేచుచు' నడవియందు తిరిగిన దమయంతి
మోహము కలిగించు స్టితిలో లేదు. అజగరమును చంపి కిరాతుడు దమయంతిని విముక్తురాలిని
గావింపగా అమె 'రాహుముఖవిముక్తమైన చంద్రరేఖయుం బోలో నున్నది. అతడామె
'నాళ్వాసించి తత్సమాపనరోవరస్నాతను వన్యన్వాదు ఫలాహారనుంగాం జేసి' (ఆరా
2౨ ఆశ్చ్వా॥[-689వ॥) పిదప నామెను మోహించెను. శుచిత్వము, జొజ్బ్వల్యము గలిగన
తరువాత నామె రూప ముద్దిపనవిభావమ్టైనది.
కాని దమయంతి కాతనిపై ననురాగము లేకపోవుటచె నాతడు 'మృతుండయ్యెడు'
మని శపించెను, ఇట్లే యనుచితమోహము శృంగారాభాసనమగుచున్నది.
మూలమున దమయంతిని వ్యాధుడు రక్షించిన విషయమిట్లు గలదు.
“మోరళ్టయిత్వా బ తాం వ్యాధా (వక్షాల్వ నలిలేన బి!
నమాక్వాన్య కృ తావోరామథ(వ్యవబ్భు భారత / ౨ర్‌ ” (ఆయ3-ర0 అద్వా/-౨౮ ళో
రక్తసిక్తయెన యామెను నీటితో కడిగి సమాశ్వాసించి యాహారమొసంగి ప్రశ్నించెనని
మూలమున గలదు. నన్నయ కిరాతునిచే దమయంతిని కడిగింపక సమోప సరోవర
కృతన్నాతను గావించెను.
మూలమున కిరాతునికి మోహకారణమైన దమయంతి సౌందర్య మిట్లువర్షింపబడనది.
"తామర వ్ర నంవీతాం వీనళోశీ వయోధరామ్‌
నుతుమారానవద్యాజ్లోం వ్లారచ్యన్న నదాననామ్‌ ॥/ ౮౭
ఈరాల వ్ర నయనాం తడా మదుల ఖావజశోమ /
లకయిత్యాూ మృుగవ్యాదః కామన్యు వళవేయివాన్‌ // ౨2
(ఆర/౯3-ర0 అద్యా/3/, 32 జో
అనువాదమున 'చందనగంధి%, 'యనింద్యచరిత యను విశేషణము అధికముగా
నుండగా, నంస్య్రూతమున 'నుకుమారానవద్య్యాంగి 'మధుర భాషణి యను విశేషణము
లధికముగా నున్నవి. ఈ విధముగా మూలములోని వర్ణన మనువాదముతో సమానమే.
కావున మూలానువాదములు రెండింటి యందును శృంగారాభానడము పోషింపబడినది.
అయినను ఈ ఘట్టమున నిది స్వల్పముగన గలదు.
153


(14, బుష్యశ్శంగున వృత్తాంతము
బుుష్యశ్వంగుని వృతాంతమున రోమపాొాదుని యాజ్ఞ చే బుష్యశ్చంగాని
మోహింపజేయుటకు వచ్చిన వేశ్యలశృంగారము కృ(త్రిమమగుటచే ననుచితమ్హా
రనాభాసమగుచున్నది.
రోమపాదుడు బుష్యుశృంగుని కొనితెచ్చుటకు వేశ్యలను నియోగించెను. వారిలో
నొకో జరద్వేశ్య దనకూంతు నధినవయౌవన విలానవిభానీని నమ్మునిప్పుత్తుపాలికిం'బంపినది
బుష్యశృ్చృంగు డావును బుషికువమూరునిగా భావించి అర్హ్యపాదాాది విధులను
నవ్యుస్వాదుపలదానంబులం దాని కతిథపూజ చేసెను. ఆవా యతనికి
'దివ్యగంధమాల్యంబులును సరన భక్ష్యపానంబులును విచితవన్తంబులునునొనంగినది.
అంతేకాక అతనిని నంతోషపరచుటకు ఇట్లు గావించినది,
”51/ మునిముందత. ౧౦దుకన
ర్రనమృుదుగేతములయందుం దనకొళల మె
అను జూవీ విరచితాలిం
౧న లై మునివతికీ ముదము గావింబౌ మదన్‌ (ఆరం ఆక్వా/-/€/వ//
వేశ్యయొనరించిన నర్తనాదులుగాని, కందుక[కీడగాని, ఆలింగనమొనరించు
కొనుటగాని సహజములుకావు. రాజాజ్ఞభయముననో, ధనప్రలోభముననో చేసినది అందుచే
నామె శృంగారమున ననురాగములేక అనౌచిత్యమున నాభాసమగుచున్నది.
లౌకిక జ్లానకూన్యుడగు బుష్యశ్చంగునికి విభావాదిజ్ఞానము లేకపోయినను
విభావాదులు ప్రయోజకము లైనవి. ఉద్దిపనవిభావములగు నామె భూషణము లాతనికి
మనోరంజకము లైనవి. ఆ విషయము తన తండ్రితో నతడిట్లు తెల్పెను.
2% ఆ మబువృకుమారుకబ్రోన
వరలు నతిమృదులములు విచ్శితములు మశో
వోరము వానిబ్బవొత్సుణో
భారమునం దొకకనకవళుము వెలుంయన్‌. ౯ (ఆర ఆక్వా/-/04వ/
ఉద్దీపన విభావములగు ఆమెచుంబనమును, కౌగిలియు నతని కొకనూత నానుభూతిని
కలిగించినవి. ఆ విషయమిట్లు గలదు.
"డ/ నన్నును గౌయిలించుకొని నావదనంబునకమున్‌ నిదాన్వూ మా
నన్హుముం శోని యొక్టుమ్యృుదుళకుము నేనె యశోవారంబుగా
నెన్టుయ నభోళ్లుము మునళ్షుర మున్‌ విని యే నెజుంగ న
య్యాన్ను వబవ్యొ చాంమయుఖ మంబుడువాంబునమందు నూడంగన. +
(ఆలే ఆళ్వా/-/ 0/7వ//
ఈ విధముగ వేశ్యయొనరించిన చేష్టలు కృథత్రిమానురాగ పూరితములయ్యు
బుష్యశ్చంగుని రతికి (ప్రయోజకములై శృంగారాభానమునకు తావిచ్చుచున్నవి
మూలమున కూడ వేశ్య చేష్టలునూో,బుష్యశృంగుని యనుభూతియుూ ననువాదమున
శీత వేశ్యచేష్టలు మూలమున ఆర॥-3-111 అధ్య్యా!॥-14 నుండి 1/శో॥
49 బుష్యశ్చంగుని అనుభూతి మూలమున ఆర॥[-3-112 అధ్య్యా॥-12 నుండి 17శా॥
154


నున్నక్తే యున్నవి. కాషున నీ ఘట్టమున మూలానువాదములు రెండింటను
వేశ్యయనుచితానురాగమున శృంగారాభానమే గలదు.
బుష్యశ్చంగుని లౌకిక జ్ఞానకూన్యత వలన కూడ నీ శృంగారమున అనాచత్యము
స్పురించి యాభానసమగుచున్నది. ఇట్టి సందర్భములలో 'శృంగారానుకృతి ర్యాతు హానః
అని అభినవగుప్పనిమతమున హాస్యమ కలుగునని భావింపబడదీనది.
15. దేవసేన వృత్తాంతము
' అటి
ప్రజాపతి కుమార్తె యగు దేవసేననుకేశి యను రాక్షసుడు చెజబట్టికొని పోవుచుండగా
నామె యాక్షోశించినది. అది విని ఇంద్రు డా రాక్షసుని నిగ్రహించి యామెను రక్షించెను.
అప్పుడు దేవసేన భూతపూర్వ వృత్తాంత కథనమున నా రాక్షసుని శృంగార చేష్టల నిట్లు
గ వలుమాజు వచ్చు తనదు
రంలనితములు మాూళుం ఉఊూవువేడుకదోయణన్‌
వలుకతును మవేలమునం వానక
దలంయం గదయ మదనకదనద౪తవ్యొ దయండా ” (ఆంగి- ఆక్వా[-/ర3 వ
ఇచట రాక్షసుని దుర్విలసితము లనురక్తకాని దేవసేన కనుచితములుగా భాసించెను.
అందుచేతనే ఆమె 'నాకు నెంతయును దుస్సహముల వినవె' అని తెలిపినది. ఇట్లీ ఘట్టమున
శృంగారాభాసము (వ్రసక్తమైనది.
తిక్కన వర్చించిన కీచకుని దుర్విలసితములను జూచి ఎజ్బనయు రాక్షసుడగు కేశి
యొక్క దుర్విలసితములను 'వ్రస్తావించె ననవలసి యున్నది. ఈ దుర్వ్పిలసననముల (ప్రసక్తి
మూలమున లేదు,
మూలమున నిట్లు గలదు.
"నిత్తూం చావాం (పారయతే వొడ్తుం కేళి మవోనురూ |
ఖద్భు త్యానం దైత్వ్యనెనా న త్వవాం వొకళానన / 4ర.
(ఆర3ే-2/3 అద్వా-/ ర థో)
మూలమున 'ప్రారయతి'యని గలదు. అంతకంకు దుర్వ్పిలసనములు చూపుట రాక్షస
స్వభావానుగుణమని భావించి ఎజ్జ్బన యట్లు వాసి యుండును. ఈ మార్పువలన
శృంగారాభానమున కుత్కర్ష కలిగినది.
16. అగ్నిభట్లారకుడు సప్తర్షి భార్యలను మోహించుట
“టి క!
సపరులు అమావాస్యాహోవమము చేసి దేవతలకు హవిర్భాగము లిచ్చిరి. ఆ
సమయమున ఆఅహవనీయ ముఖమున నాహూతుడైన యగ్ని భట్టారకునకు సప్తర్షి పత్నుల పై
రాగోదయ మగుట ఇట్లు వర్ణింపబడినది.
“న ఆ నమయందున నమ్యునం(దులభార్యూ
- లందడు నుస్నాన మొందంతోనే
155


లమణీయమాల్యాందబరవబదూవడొద్యాలం
కాలంబు లెనబింబి గాలరవమునం
ఊనుదాంది వతులకు నమ్ముతిం బంబర్భూ
నేయబదు మెలంగంరగో వాయనతఖుండు
మెలంతలవాలిక్‌మెటుంగయంగన్ను ల యొవ్దుం
దౌలినవ్న మొగముల ఎవిలననందు
తో/  నడబొడంగయులు నన్ను వవడుములందు
వెలయవణలబావంబులు వలుందచన్ను ౯
వల నిత్భూను నేర్పుద ౮న) కర0ం/
మదనమారణవిదితవ్యూ దయండయ్యో. " (ఆరఎ్‌ ఆభ్వా/-/ రీల్‌ గ్రయ///
పవిత్రలైన మునిభార్యలు పాతివత్యమున భర్తలకు పరిచర్యలు చేయుచుండ
పవిత్రుడైన యగ్ని భట్టారకున కిట్టి యనుచితమగు రాగోదయమగుట యాభాసకారక
మగుచున్నది.
అగ్ని భట్లారకునికి సప్తర్డి భార్యల యౌవనమును, వారి యవయవముల సొంప్పును
నుద్దీపన విభావములగుట రసవంతముగా వర్ణింపబడినది, కాని యివి యెల్ల పరదారగతము
లగుటచే ననుచిత విభావములై శృంగారాభాసహితువులైనవి.
ఇట్లుండ నీయనుచిత విభావములచే కలిగిన యగ్ని భట్టారకుని యనుచిత
శృంగారానుభావములను ఎల్లన విశదీకరించెను.
"5 అతివలు దను (6 వేదుటీకు నానవడుం బొంద వోడుబోతమ నా
యతనిలనవ్చఖ్యాగముల నల్లన వారల నంతముం గౌతుకం
మతిళయ బై ఉదంగలలత లాదకుం గౌంగొరుల దోర్పుం గుం ౧౭
వీతదృతి యు కలంగుం గడు బాలయరాగరనందు ముంవంగాన్‌.”
(ఆయం ఆకాం/-| 97వ///
అగ్ని 'వికలేంద్రియుడై','అత్యధికమైన రాగరనంబున' మునింగి ధైర్యము గోల్బడి
స్పర్శ్గనోపగూహనాోది సంభోగేచ్చాప్రకాశములగు చేష్టలను చేసెను, ఈ యనుభావములు
శృంగార పరిపోషకములయ్యు ననుచితములై యాభాస పరిపోషకము లయ్యెను.
'అంత నమ్మునీంద్రుల హోమవిధి సమాప్తంబగుటయు' జరిగినది. కాకున్న నగ్ని
భట్టారకు డింకెంతటి యనాచిత్యమునకు వాల్పడియెడి వాడో యెజబుంగము. హోమ
సమాప్త్యనంతరమున నగ్ని ప్రవర్తన మిట్లు తెలుపబడినది.
*“వ॥ జాతవేదుండు మదనవేదనాభరంబు సహింపనోపక నిర్ణనం బయినవనంబునకుం
జని మునిపప్నీసమాగమంబు దుర్లభంబుగా వగచి వెగ డంది శరీరంబు దిగ విడువ సమకట్టు
నెడ...." (ఆర-5ఆళ్వా[-198వ॥)
అగ్ని మదనావస్థ యందలి చరమదశకు చేరి మరణో ద్యోగమున నుండెను, 'దుర్లభం'
బను విచక్షణ యున్నను బలీయమైన కాంక్షనధిగమించి జీవించగల శక్త లేదయ్యెను, అట్లని
156


భమజణీయమాల్యాందబలవిదూవణొావ్వూలం
కాలంబు లెౌనబింబి గాలవమునం
వనుదాంచు వతులథు నమ్ము తిం బంబర్జా
నేయచదు మెలందంగో వాయనభఖుయ
మెలంతలవాలికచుణుంగయంయన్ను ల యొవ్చుం
దౌలినవ్వ్రూ మొగముల విలననంబు
తో/  నడబొడంగులు నన్ను వనడుములందు
పాలయవణలబావందులు వలుందబన్ను ౯
గవల నిక్కును నోర్చ్దుడం ౧న కళంగి
మదనమారణవిదణితవ్యా దయండయ్యె. " (ఆయ్‌ ఆశ్వా/౧ 9344
పవి(తలైన మునిభార్యలు పాతివత్యమున భర్తలకు పరిచర్యలు చేయుచుండ
పవిత్రుడైన. యగ్ని భట్టారకున కిల యనుచితమగు రాగోదయమగుట యాభానసకారక
మగుచున్నది.
అగ్ని భట్టారకునికి సప్తర్షి భార్యల యౌవనమును, వారి యవయవముల సొంప్పును
నుద్దీపన విభావములగుట రసవంతముగా వర్లింపబడినది. కాని యివి యెల్ల పరదారగతము
లగుటచే ననుచిత విభావములై శృంగారాభానహేతువులైనవి.
ఇట్లుండ నీయనుచిత విభావములచే కలిగిన యగ్ని భట్టారకుని యనుచిత
శృంగారానుభావములను ఎజ్జ్బన విశదీకరించెను.
“చ అతివలు దన్చు. దోేడఉకు నానవడుం బెం దోడుబోలము నా
యతవిలనవ్వుఖభ్యాగమయుల నల్దన వారల నంటు గౌతుకం
బతిళయ మై తదంగలత లాదటం గౌంంటం దోర్పుం గోడుం ౧౭
వీతద్భతి య కలంటుం గదుం బాలయరాగరనంబు ముంవంగాన్‌.
(అయం ఆక్వా/౧4 97వ//
అగ్ని 'వికలేంద్రియుడై,.'అత్యధికమైన రాగరసంబున' మునింగి ధైర్యము గోల్పడి
స్పర్శనోపగూహనాది నంభోగేచ్చాప్రకాశములగు చేష్టలను చేసెను. ఈ యనుభావములు
శృంగార పరిపోషకములయు్యు ననుచితములై యాభాస పరిపోషకము లయ్యెను.
'అంత నమ్మునీంద్రుల హోమవిధి సమాప్తంబగుటయు' జరిగినది. కాకున్న నగ్ని
భట్టారకు డింకెంతటి యనౌచిత్యమునకు పాల్పడియెడి వాడో యెజటుంగము. హోమ
సమాప్త్యనంతరమున నగ్ని (ప్రవర్తన మిట్లు తెలుపబడినది.
“వ॥ జాతవేదుండు మదనవేదనాభరంబు సహింపనోపక నిర్ణనం బయినవనంబునకుం
జని మునిపత్నీసమాగమంబు దుర్లభంబుగా వగచి వెగ డంది శరీరంబు దిగ విడువ సమకట్టు
నెడ...." (ఆర-౨ఆశ్వా[॥-1908వ॥)
అగ్ని మదనావస్థ యందలి చరమదశకు చేరి మరణో ద్యోగమున నుండెను, 'దుర్లభం'
బను విచక్షణ యున్నను బలీయమైన కాంక్షనధిగమించి జీవించగలఅ శక్తి లేదయ్యెను, అట్లని
1956


లమణీయమాల్యాందబరవబదూవడొద్యాలం
కాలంబు లెనబింబి గాలరవమునం
ఊనుదాంది వతులకు నమ్ముతిం బంబర్భూ
నేయబదు మెలంగంరగో వాయనతఖుండు
మెలంతలవాలిక్‌మెటుంగయంగన్ను ల యొవ్దుం
దౌలినవ్న మొగముల ఎవిలననందు
తో/  నడబొడంగయులు నన్ను వవడుములందు
వెలయవణలబావంబులు వలుందచన్ను ౯
వల నిత్భూను నేర్పుద ౮న) కర0ం/
మదనమారణవిదితవ్యూ దయండయ్యో. " (ఆరఎ్‌ ఆభ్వా/-/ రీల్‌ గ్రయ///
పవిత్రలైన మునిభార్యలు పాతివత్యమున భర్తలకు పరిచర్యలు చేయుచుండ
పవిత్రుడైన యగ్ని భట్టారకున కిట్టి యనుచితమగు రాగోదయమగుట యాభాసకారక
మగుచున్నది.
అగ్ని భట్లారకునికి సప్తర్డి భార్యల యౌవనమును, వారి యవయవముల సొంప్పును
నుద్దీపన విభావములగుట రసవంతముగా వర్ణింపబడినది, కాని యివి యెల్ల పరదారగతము
లగుటచే ననుచిత విభావములై శృంగారాభాసహితువులైనవి.
ఇట్లుండ నీయనుచిత విభావములచే కలిగిన యగ్ని భట్టారకుని యనుచిత
శృంగారానుభావములను ఎల్లన విశదీకరించెను.
"5 అతివలు దను (6 వేదుటీకు నానవడుం బొంద వోడుబోతమ నా
యతనిలనవ్చఖ్యాగముల నల్లన వారల నంతముం గౌతుకం
మతిళయ బై ఉదంగలలత లాదకుం గౌంగొరుల దోర్పుం గుం ౧౭
వీతదృతి యు కలంగుం గడు బాలయరాగరనందు ముంవంగాన్‌.”
(ఆయం ఆకాం/-| 97వ///
అగ్ని 'వికలేంద్రియుడై','అత్యధికమైన రాగరనంబున' మునింగి ధైర్యము గోల్బడి
స్పర్శ్గనోపగూహనాోది సంభోగేచ్చాప్రకాశములగు చేష్టలను చేసెను, ఈ యనుభావములు
శృంగార పరిపోషకములయ్యు ననుచితములై యాభాస పరిపోషకము లయ్యెను.
'అంత నమ్మునీంద్రుల హోమవిధి సమాప్తంబగుటయు' జరిగినది. కాకున్న నగ్ని
భట్టారకు డింకెంతటి యనాచిత్యమునకు వాల్పడియెడి వాడో యెజబుంగము. హోమ
సమాప్త్యనంతరమున నగ్ని ప్రవర్తన మిట్లు తెలుపబడినది.
*“వ॥ జాతవేదుండు మదనవేదనాభరంబు సహింపనోపక నిర్ణనం బయినవనంబునకుం
జని మునిపప్నీసమాగమంబు దుర్లభంబుగా వగచి వెగ డంది శరీరంబు దిగ విడువ సమకట్టు
నెడ...." (ఆర-5ఆళ్వా[-198వ॥)
అగ్ని మదనావస్థ యందలి చరమదశకు చేరి మరణో ద్యోగమున నుండెను, 'దుర్లభం'
బను విచక్షణ యున్నను బలీయమైన కాంక్షనధిగమించి జీవించగల శక్త లేదయ్యెను, అట్లని
156


యుద్ధతుడై బలిమిని సంభోగింపను లేడయ్యెను. అందుచే ప్రాణత్యాగమునకు సిద్ధపడెను.
ఆ సమయమున నగ్ని భార్య యగు స్వాహాదేవి 'తత్తకారంబంతయు నెజింగి యతనికిం
వ్రీయంబు సియునదియై సప్తమునులలో నంగిరను భార్య శివ యను దాని రూపంబు
గైకొని (ఆర5ఆళ్వా॥-198వ॥) వచ్చినది. అట్లు వచ్చిన న్వావోదేవి యిట్లనినది.
“తో అంగొరనుబార్థూ నేను కివాబిదాన
నవమ నాకును నాతోజీయంగనలకు
ననుదనంబును రతిమనశోవారఐవిలాన
మైననమూర్తి వెంగోర్చి యడరి యండు
జబ .. మనం
అనవరతానురాగమున నంగజు కేళి బిజింభవు మింకొ్‌ నొం
(ఆరం ఆక్వా/-/99 20/ వ//
ఈ ఘట్టమున నగ్నిభట్టారకుని రతి స్వాహానిష్టమే టైనది. ఇట్లీ ఘట్టమున
వభావానుభావాదుల యనౌచిత్యముచీ మొదట శృంగారాభాసము స్పురించినను
సంభోగమున శృంగారరసమే యగుచున్నది.
అనంతర కాలమున రచింపబడిన మనుచరిత్రమునగల వరూధినీ మాయాప్రవరుల
ఘట్టమునకు దీనితో పోలిక గలదు. అగ్నికై స్వాహాదేవి మునిభార్యల రూపము ధరించిన ట్ల,
వరూధినికై గంధర్వుడు (ప్రవరుని రూపము ధరించును.
ఈ ఘట్టమున మూలమున ”ో సప్తర్షిపత్నులను వర్షించుచు 'చంద్రలేఖా ఇవామలా'
అను నాపమ్యముచే గుణనైర్మల్యమును, 'హుతాశనార్చి [ప్రతిమాః* అను పోలికచే
సీలపావిత్యమును సూచిత మయ్యెనేగాని, విభావములు శృంగార రసోద్సీ పకముగ
వర్ణింపబడలేదు.
వరూలమున 5 నగ్నిభటారకుడు బుషిపత్నులగమ్యులనియు, అనిమిత్త
దర్శనస్పర్శ్గనము లశక్యములనియు విచారము సెియును. అతడు వారిని స్పృశించుటకు
మాత్రమే యత్నించెను. కాంక్షాతీవత యున్నచో యుక్తాయుక్షవిచారమునకు తావుండదు,
అనువాదమున కాంక్షా తీవతచే స్వ్రృశించుటకు మామే గాక కౌగిట చేర్చుటకు కూడ
కోరుటచే ననువాదమున మూలము కంటె విభావానుభావ సమృద్ధి యధిక మని
తెలియుచున్నది. ఇటనువాదమున శృంగారాభానసపోషణ మితోధికమని చెప్పవచ్చును.
ఇచటి యగ్ని యనుచిత కామమును దర్పణకారుని మతమున 'ముని గురుపల్నీ
గతాయాంచి అను కారికా విషయముగా భావించి శృంగారాభానస మనవలసి యున్నది.
విద్యానాథుని మతమున నిట్టివి సాధింప వీలు కాదు. కావున మారాంతర మన్వెషభీయ
మగుచున్నది.
వ్‌0 “డుక్టు వేద నఖాన్తాన్తు చదందలభా ఇవామలాః
వుతాళనార్హి (వతిమాః నర్వాన్తూరా ఇవాద్భుతాః (౧-4౮ ”(ఆరవే-2/3 అద్వా/-4౮ ల్లా
వశే ఆర॥1-3-213 అధ్య్యా॥-444ో॥ నుండి 40|| వరకు
157


1/7. సైంధవుని వృత్తాంతము
అరణ్యవానకాలమున ఆ(శశమంబున నొంటిగానున్న దౌపదిని జూచి "సెంధవుడు
మోహించును. ఆతనిని పతివతయైన దౌపది తిరస్కరించును. పరవనితయు, పతివ్రతయు,
సోదరిబాంధవ్యముగలదియు నగు ద్రౌపది యందలి సైంధవుని మోహ మనుచితమగుటచెే.
రసాభానమగును..
సైంధవుడు అరణ్యమున 'నీలపయోదమండలము నిశ్చలలీల వెలుంగ6 జేయుచుం
(గాలెడువాలుంగొమ్మెణుంగుకైవడి౮ నున్న ద్రౌపదిని గాంచినపుడు అతనికి గలిగిన చక్షుష్టీతి
ఇట్లు ఆలుపబడినది.
"త్రో! మయవం దగిలినచూడ్కులమగయడం దిగువ
నేదునాలక యతండు కందర్హుదల్లు
గేోబరాత్యు (డౌ... / (ఆరర ఆళ్వా//4రవ/
ఇట్లు కలిగిన చక్షుష్టీతి అన్థానపతితమై యనుచితమగుటచే నాభాసకారకమగుచున్నది.
అంత సైంధవుడు తన (పియమిత్రుడగు కోటికాస్కుని దూతగా” పంపెనని ఇట్లు
తెలుపబడినది,
”డ/ ఈ తమలో నాకు వ్యూదయేళ్లు౮ యెనం (దలోకరాజ్యూముం
వోకుణ నేలినట్లు వికనీలనా దర్చుకవడు బంటుం గాం
గకొని నర్వుభోగములుం గాంతు నొడంబడం బల్కి దీనికీన్‌
నాకును ఖొం దొనర్సి కదణం ఉఊంతార్జునిం వచాయవో ననున్‌.”
(ఆరర ఆళ్వా/-/ 49వ/
దూతగా పంపబడిన కోటికాస్యుడు 'ఒడంబడ బల్క్‌ ..... పాందొనర్చి' సైంధవుని
చరితార్థని చేయవలసియున్నది. శృంగారమున నాయక్యపేష్యుడగు నిట్టి దూతకు
'నిసన్పృష్టార్థుడని కే యాలంకారిక పరిభాష కాని యనుచిత దౌత్యకార్యమునకు పాల్పడిన
కోటికాస్కుని దౌత్యము సుళ్లిషముకాక రసాభాసమునకు దోహదమొనర్చినది. ఆతని
దౌత్యమును ద్రౌపది ఇట్లు తిరస్కరించినది.
“తో! అన్ను యిచ్చుత నే నొంటి నున్సుదాన
నవిచటో కేంయదౌంచుల నియతియగునౌ
గాం దలంచి వెక్కులు వల్సంగాదు నీకు." (ఆరార అక్వా/- ఏర వ//
మూలమున కూడ "సైంధవుని చక్షుప్పితియు, దౌత్యమును నిస్వే గలవు. క్‌!
52 “తత కార్యపేష్కో దూత ఇతి లక్షణమ్‌ " (సాహి॥దర్చ॥-3పరి॥-47ళో॥)
53 " ఉభయోర్పావమున్నీయ స్వయం వదతి చోత్తరమ్‌
సుళ్షిష్టం కురుతే కార్యం నిస్పృష్టార్దన్తు స న్మృతః!॥!" (సాహి! దర్చ॥!-3పరి॥-4ర5ళ్ళా,
వశీ మూలమున చక్టుష్టితి అర॥[- 3- 248 అధ్యా॥- 11 శో॥ మరియు దౌత్యము అర॥-
౩3-249, 250 అధ్య్యా॥
1586


అనంతరము జయదదథుడు ద్రౌపదిని నమిోపించి మొదట పాండవుల కుశలమడిగినను
“బో అనవుడు నెంధవుం డనియె నంబుజలోబన నీవు మాకుం శో
యనతిథివ్లూడజు లన్సు యను నొక్తుడు వైనం గౌజుంత లేక వ
బ్రునవియ మన్య జాన్రముల బిక్కునంగాశీయ వొందౌ డౌంద మం
క ననుం గృ్యతార్డు. వ్యయము దగన్‌ రణ వెళ్ళుము లెమ్ము నెమితోన” వో
క్ష (ఆరర ఆక్వా/౯/64 వ
ఇటు తనతో దౌపదిని రమ్మనుకేగాక పాండవులు శ్రీవహీనులనియు, తన్ను చేపట్టి
సింధు సౌవీర భూవలయ రాజ్యగౌరవము పొందుమనియు తెల్పెను. జయద్రథుని పూనికీ
నెజీింగి [దౌపది యాతనిని నయవచనములచే నిట్లు మరల్పజూచినది.
"తో! తలంవం బాండవధార్హరాన్హు లకుం డాలియ
లెచనయాదునులకు. బతి వనమఘ నీవు
వొడి దవ్రునమాజతలు వలుకో నిచట.
క నయమును దర్భుముం గలయ
న్ధాయమున ఉనియించినాండ వక్టుట యర్భా
(టయ యెబుంంంగా వలదాయ
భయలోకవిడుదో హైనవథ మేమిటీకీన్‌” (ఆరర ఆక్వా/-/6౮, /ర9వ/
ఈ మాటలలో ద్రౌపది బాంధవమున సోదరినని పలికినది. సోదరీ సంగమము
లౌకీకవముర్యాదచే నిషిదవ్వౌ, యత్య౦త మనుచిత మగుచున్నది. వున సులో
ప్రగాఢముగానుండు సంస్కారము జాగృతమై శృంగారము తిరోహితమగును.
కాని జయ[ద్రథుడు తన పాపచింతనను వీడలేదు. అపుడు [దౌపది
'కోధకలుషితాంత రం గలయ్టై యిప్పాపాత్ము౦డు [పియవచనంబులం బభోవండు
బెల్ప్బదంబులంగాని చక్కంబడల (ఆర-రఅశ్వా॥-1/3వ॥) డని భావించినది. అట్లు భావించి
తనపతుల పరాకమాదికములు వివరించి భయపెట్లజూచినది.
జయ[దదధుని కుశల(పశ్నాదికమును, ఆతని కోర్కెయు, ద్రౌపది యాతనికి మొదట
నాతిథ్యమాయదలంచుటయు, పిదప నాతనిని భయపెట్టటయు యథామూలములే.5ో కాని
(దౌపదినయవచనములు మాతము మూలమున లేవ.
కీచక ఘట్టమున కూడ ద్రౌపది ఇక్తే మొదట కీచకుని 'వెరవుతోడన తప్పించుకొన
వలయునని తలంచి' నయవచనములు పలికి, పిదప 'జంకించినంగాని మెతంబడి పోం డని"
భయ పెట్ట జూచినది. దౌపదికి ఈనయవచనములు పలికెడి సంయమనము తిక్కనను జూచియే
వవ్‌" ఉ|| అండజయాన ని వానగునట్టి సపర్యలు మాకువచ్చె.... (మను॥- 2 ఆశ్వా॥-48
ప!) అను పద్యము దీనికి (వ్రతికృతియే.
56 మూలమున అఆర॥3-251 అధ్య్యా!!-9శో॥ నుండి 251 అధ్యా॥-21శో|॥ వరకు
159


ఎజ్జ్బన కల్పించెననవలసి యున్నది. ఈ విషయమున ఎజ్లన మూలవిధేయు డగుటయే గాక
తిక్కన మార్గమును కూడ ననుసరించెను.

జయద్రథుని జంకించుట్రై ద్రౌపది తన భర్తల పరాక్రమము విపులముగా వర్షించినది.5
ఇది యథా మూలమున

ఇచట నాయిక నాయకుని పరాక్రమమును వర్షింపగా, ప్రతి నాయకుడు తన
పఠా[క్రమమును తానే తెలుపుకొనిన విషయ మిట్లు గలదు.
"డ// వారిజిన్నేత పాందునుతవరము నోండిట మాతువింతయే

ఖభరులం భోలె నేల వెఖవీించాదు మాఠుల మమ్మ వంణు నౌ

వర తుల (మూతులము వీడుల వై మితర్జోలళ గి

దారణ బుద్ధి నేయకు ముదాత్త్రచర్శితుల మైన మాదౌనన్‌ (ఆరర ఆళ్వా/౬/ర2వ/

పరస్పరానురక్తులగు స్తీ పురుషుల యనో్యోన్య (పశంసాలాపములు రాగవ్రవర్ధకములై
వారి శృంగారము పరిపుష్టమగును. కాని ఈ అన్యోన్యవిరుద్ధప్రశంస రసాభాసమేయగును.
అనంతరమున సైంధవుడు దౌపదిని పట్టబోయి తోపువడి పరాభూతుడైన విషయ మిట్లు
గలదు.
"ఊ పావవినిట్టయండు నతివయ్యెదో కొండు గజంగి వద్దోనం

గోవముతో నుదల్సికొని కోమలియన్‌ వెన వాని (ేయడుం

లోవదివాంయ ఐ/తముగ భూమతలందునం (బలె యౌారులా

శైవ విభష్హ్దమూల మయి చెబ్సెర (దాభ్హ మపాడవాంబునాన్‌

- (ఆరర ఆళ్వా/-/90వ/

ఇట్లు స్తి వలన నానుకూల్యు శృంగారమున లభించు చుంబనాలింగనాది
పురనస్కారముల నొందక (తోప్పువడి పరాభూతుడగుటతో నీ ఘట్టమున రసాభానము
పరిపుష్టమగుచున్నది.

' ఇందు దౌటది సైంధవుని వెరపించుట, అతడు తోపువడుటో యాదిగా గల
వృత్తాంతము సర్వమును యథామూలమే యగుటచే మూలమున కూడ రసాభానమే గలదని
తలియుచున్నది.

ఇట్లీ ఘట్టమున ననుచితవిభావాలంబనమున శృంగారాభబాసమగుచున్నది.
విశ్వనాథుని యుదాహరణముల ననుసరించి దీని ననుభయనిష్టమని భావింపవచ్చును.
లేదా అగమ్యలగు వనితలందరను గతార్థముగావించి 'అది శబాత్తాపనాదయః అను
వాక్యముననుసరించి, నసోదరీభావముచే నగమ్య యగుటచే నిదియు మునిగురుపత్నీ
గతాదికమగు నగమ్యవనితారతి యని భావింపదగును. విద్వానాధుని మతమున దీని
నేకృతానురాగమని యనదగును.
5/7 ఆర॥6-ఆశ్వా॥-174 నుండి 180ప॥ మరల 184 నుండి 188వ!
58 మూలమున ఆర॥ ౩3-252 అధ్యా॥[-2 నుండి 9 శ్లో మరియు 13 నుండి 21 శో!
59 సైంధవుడు తోప్పుపడుట మూలమున ఆర॥[-3-252అధ్యా॥[-23శో॥

160
18. భారతగత రామాయణ వృత్తము
భారతమున ధర్మజాదులకు రామాయణము మార్కండేయ మహామునిచే కథితమైనది.
వాల్మీకి రామాయణమున శళూర్పణఖామోహ మేకతరనిష్టమైన దగుటచే ననుచితమై
రనాభాసమైనది. కాని భారతమునందలి రామకథానువాదమున “శూర్పణఖ సను దెంచి
వారి కపకారంబు సయ మొనసినన్‌" అని మాత్రమే గలదు. కాని యామెమోహము (ప్రనక్షిలేదు.
ఈ విషయము మూల భారతము నందును నిప్లే గలదుో
అంతే గాక ఎజన రామకథానువాదమున రావణగత సీతానురాగ విషయమున
సితారూప నౌందరాాది వర్షనముగాని విభావానుభావాది (పనక్తిగాని లేదు. రావణుడు
వీతతో తన గొప్పతనమును చెపుటయే గలదు. అశోకవనమున కూడ రావణుడు తన
గొప్పతనమునే చెప్పును. ఇది యంతయు పూర్తిగ మూలానుగుణముగనే సాగినది కాని
రావణుడు తన గొప్పతనమును చెప్పునప్పుడు రామునితో సరిపోల్చి చెప్పును. ఇది ఎల్లన
స్వోపజ్జకము. మూలమున తన గెప్పతవనమును వెల్లడించుటగాని ఇట్లు రామునితో
సరిపోల్చుటలేదు. ఇట్లు వర్షించుట వలన రావణుని గొప్పతనము ఇతోధికముగా శోభించును,
రావణుడు తన గొప్పతనమిట్లు తెల్పెను.
“ఊ/ రాముల ఉనం౧ బోర్చాయను రాజ్యుముం గేల్వ్చడి కానలోన దుః
థవామయమ్భు. డన యొకయల్దుమనువ్వుంయ ఎవానివైం ౧భుం
(బోముణి నేయదున్‌ వగవు వెల్లునం ద్‌్తము దర్హడీలంగా
నీమెయి నుండునయనికి యేనుఖి మండు అతాంగి బావ్వుమా.”
(ఆలర్‌ ఆక్వా/406వ/
రావణుడు తనకు లోకేశ్వరాదులు కింకరులగుటను తెలిపి తన వైభవమును గూడ
వివరించును. కాని యీ మాటలవలన సీత కనురాగము కలుగలేదు. ఆమె యాతని
యనురాగమును తిరస్కరించుచు 'పరవనితామోహము' అతని కుచితము గాదని తెలుపును.
ఈ సన్నివేశమున సంభాషణగతమైన యనురాగరాహిత్య ప్రకటనమెగాని హావభావ
చెషాదులవలన పరిపుష్టమైన రసాభాస నిర్వహణము లేదు. ఇందలి రసాభానము
విద్యానాథుని మతమున ఎకతరనిషమనియు, విశ్వనాథుని మతమున ననుభయనిష్టమనియు
ననదగును.
19, ద్రౌపది కీచకుల వృత్తాంతము
నానా రసాభ్యుదయోల్లాసి యగు విరాటపర్వమున దౌపదీకీచకుల ఘట్టము తిక్కనచే
నాంధ్రసాహిత్యమున నాన్యతోదృశముగ చిత్రితమైనది. మహాపతివతయైన (దౌపదిపై
కీచకుని ఏకనిషమగు ననురాగము అనౌచిత్యమున శృంగారాభాన మగుచున్నది.
606 మూలమున ఆర॥[-3-261 అధ్యా॥[-41శో॥ నుండి సు. వరకు
61 సీతాపహరణఘట్టము అనువాదమున ఆర॥-6 అళ్వా॥-338, 339ప ॥
మూలమున ఆర॥-3-262 అధ్య్యా॥- 3౦ నుండి 404శో॥1; అశోక వన వృత్తము
అనువాదమున ఆఅర!॥!- 65 ఆశ్వా!॥-404 నుండి 407 వరకు మూలమున ఆర॥[-3-265
అధ్య్యా!॥!-2 నుండి3౦0ళో॥
161


కీచకుని శృంగార మాభానమైనను నందు శృంగారమునందలి దశవిధ మన్మథావస్థలు
చక్కగా నారోపింపబడినవి. దశవిధ మన్మథావస్థలను గూర్చి కావ్యాలంకార సం్యగ్రహమున
నిట్లు తెలుపబడినది,
“గ//  మజీయ కంగాలో మంగనామణఖులయందు
నంకురిత వర్లిలిత వశ్రువ్చుతాదిభద
వంతాక్ళ్రు తిర దకావనవలయ్యై
వీని నామ్యకమంబులు విన్హదంతు, (కావ్యా/నంర/౧3 ఆక్వా/౯/22వ/
అంగనామణులందే దశవిధవున్మథావస్తలు గల్గునని తాలిపి పె [గంధథధమున
అంగనాపరముగ నుదాహరణము లొసంగబడినవి. కాని భావప్రకాశమున సే విషయ మిట్లు
గలదు.
"తా వె డవశమై డ్యూనో ద్తయాబ్చేదన్యావే
దళదా మన్య జావనా బే ద్రాదళదా2 భవా /ర5/ (బావ/(వకా/-4 అధి/ర్‌ జే
స్రీపురుషు లిరువురును రక్తులైనను నంగమము లేనిచో మన్మథావస్థలు కలుగునని
వర్టింపబడినది, అందుచే ప్పురుషునికిని మన్మథావస్థలు వర్ధింపవచ్చును. వివిధాలంకారికులు
వివిధముగ మన్మథావస్థల నేర్పరచిరి* ఆ యవస్థ లిట్లు తెలుపబడినవి.
"దృజ్ధునన్సంర నంకలోే జాగరో కృళతాచ. ౮9
(పూత్వారోన్నాదో మూర్చాంతౌ వత్తూనంగో దకాదళో'
(కావ్యా/నంగంత ఆళ్వా/-!23వ/[ంనన్లి దారంవారి వ్యాఖ్ఞావుట 394)
భావ(వ్రకాశమున నీ దశావిశేషము లిట్లు గలవు.
“ఖచ తృంఠాబీలాపాళ్ళ్టు చింతా న్యుతియణ న్తులీ /
ఉద్వేగ2_ఢ(వలావః న్యాదున్నాదో వ్యాధరేవబో /
వొడ్తుం మరజబమిత్యొాద ద్ద వాల్చి ద్దు టే దుల? / 62” (ావ/(వకా/4 అది/ర2 జ్‌
శృంగారమైనను తదాభాసమైనను దశవిధమన్మథావస్తలు [క్రమపరిణామమున
కలుగవలసి యుండుటచే నివి కీచకునియందు చక్కగా నారోపితమైనవి.
గజ/ ఉత్భూడు మైన బూల్పుమున నాత్యుళు (బం గయు వొల్టుపొల్తి వె
సాక్కానుచూడ్చుం (గమ్మ జఖువనోరో యాూరకొ నిల్సెలం గాముబోం
చక్కుననామ్య నండుం గడుల వోడుడుమానముం దోవ తందులద
దక్చానయంగముం దలణయృద్రార్యాము వై యతం దను ఢడయ్యెడన్‌
(వరా-2 ఆళ్వా/౧23న/
62 దశవిధమన్మథావస్థలని తెలుపబడినను ఈ విషయమున నాలంకారికుల కేకవాక్యత
లేదు అందుచే నివియే మన్మథావస్థలని యొక యాలంకారికు ననునరించుటగాక
యథాలక్ష్యముగా పరిశీలింపదగును. ఈవిషయమే భావ(ప్రకాశకారు డిట్లనుచున్నాడు.
దశావన్తాత్వమాచార్వైః పాయోవృత్తాా తు దర్శితమ్‌ |
మహాకవిప్రబంధేషు దృశ్యంతే తాస్త వ్రైనేకధా ॥ " (భావ॥ప్రకా॥-4అధి॥-౨9ళశో॥)
162


కీచకుడు 'చూడ్కి. (గ్రమ్మయజుప నేరక యూరక నిల్చెళ ననుటలో చక్షుషతి యను
మన్మథావస్థ నూచితము. ఇట్లే కీచకునికి మనస్సంగమ మను మన్మథావస్థ కలిగినట్లు
వర్గించబడినది. మనస్సంగమునే అభిలాషయందురుో
“ఊ/ ఎందును నభ్రోడూవు నడు లెవ్వురుం గాంచి? నాకొ కాదు నం
(ందనమాూతికిం దగిలి కనానం జాలదా దీన నిందిరా
నందనునాజై యేబ2ి భువనంబులం (బబ్బుదౌ దమిత్తలోదరిం
వాందం౮ం గాన్గు గాదా ఫలనిద్ధ వురాతనవుణ్యబుద్రికీన్‌, ” (వరా-౨2 ఆక్వా/౧2౨రవ//
'ఇత్తలోదరిం జెందగంగాన్నుగాదె యనుటలో మనస్సు సైరంధిపైబడినది. తరువాత
ఆమెను కవయు కొట్టా యను సంకల్పము కలిగినది. దీనినే చింత యను మన్మథావస్థగా
నాలంకారికులు తెల్పిరి. భావవపకాశమున నీ చింతా లక్షణ మిట్లు గలదు.
“కే నోపాయేన తత్తావ్రర్థుమైవ న భవేత్కథమ్‌ |
కిం న వ్యూతి కం వ్హూ దూతాద (వేవయామి కమ్‌ /
కం తేనేతి వితర్కో2యం వ్యొద చిండోతి కట్తూతో /
(బావ/(వకా/-4-అదాత్‌7 ళో
కాంక్షితవ్యక్తి నసెయుపాయమున పొందుదు నను చింతయు, ఎవరిని దూతగా పంప్పుదు
ననియు విచారించుట చింత యనబడును.
“ఆ దీనిం భొందం గాంచు తౌజంయ నా కెయ్యది
యొక్‌ ల యిర్షోవనికీ యాడు డిల్లి
తోడుకొనంగ నిచలి నీ డయచుఖుందుం
దడఎవి యెట్టులెక్కా వడయవాండ” (ఐరా-2 ఆక్వా/౨౮౦0వ//
కీచకుడు సైరంధిని పొందుట కుపాయము చింతించి, అనుకూలమగు దూతాదులను
తలంచినక్తే 'తోడుకొనంగ నిచట నీడగు చుట్టంబు నెట్లు పడయుదునని చింతించెను.
కావున నిట కీచకునియందు చింతయను మన్మథావస్థ యారోపింపబడినది.
అటు పిమ్మట 'కామాతురాణాం న భయం న లజ్లా' యను న్యాయమున నాతడు
సిగ్గును కోల్పోయెను. ద్‌నినే హీత్యాగమని యాలంకారికు లనిరి.
“ఈ1/ అవ్రుయు. బందినములుం దను
దవ్వుక కనుటడొనుచు నుండం దగ వెద కరం
బొవ్రునితమకము బిత్తముం
౧వ్రుకెనుతు నుత్తలందు ౧దురరణో నవన్‌" (ఐిరా-2ఆళ్వాగ౮రవ//
గౌరవనీయురాలగు అక్క చూచుచుండగా, "సివకులు చూచుచుండగా సైరంధిని
'నయనం ప్రధాన మనుపూర్వవచస్థి తి దప్ప కుండంగా' చూచుట కీచకుని హ్రీత్యాగమును
సూచించుచున్నది.
63 ఆదరాద్దర్శనం చక్షుష్టతి రిత్యభిధియతే (పతా ॥- రస॥)
64 మనఃసంగః ప్రియతమే నిత్యమ్‌ చిత్తన్య విశమః ' (కతా ॥- రస॥)
163


కీచకుని విరహమంత కంతకు నగ్గలించి 'అరతి యను మన్మథావస్థ కలిగినది.
'అరతి' యనగా విషయనివృత్తి. ఆహారాదులయందు ఆసక్తి లేకపోవుట. =
*"వ॥॥ ఇట్లు బహు[వపకారంబు లగుమన్మథవికారంబుల కగపడి వెగ డంది యమంద
సంతాపభరితాంతఃకరణుం డగుచు సింహబలుడు పరిచారికాప్రార్ధనం జేసీ
మజ్ఞనభోజనంబు లొకభంగి నడపినవాండై ఉం (విరా॥-2ఆళ్వా॥-302వ॥)
'మజ్బనభోజనంబు' లందానక్తి లేకపోయినను 'పరిచారికాప్రార్ధన' వలననే యవి
నెరపెను.. అసక్తి లేకపోవుట చేతనే 'ఒకభంగి నడపినవాండై. యని వర్ణించెను.
కావ్యములందు మన్మథాతురలైన నాయికలు చేయు చంద్రాద్యుపాలంభనమును
'పలాప'మను మన్మథావస్థగా తెల్పిరి.. కీచకుడును నిట్టి యవస్థకు లోనయ్యెను. ఎప్పటికిని
(గుంకని రవిని గాంచి యతడిట్లు (ప్రలాపించును.
/9/ మాయరవి యేల (ఈంకండా
కోయను నిక్తైల తఅడనెనో యను (యంకం
దాయ వశీబచెనను మశనోజతావము వేర్ణున్‌.
ఆ/ దివమ కాని దుంకొ్‌ భువనందునం దిడు
వభ్దో రాతి లేనియట్లు గాం
వోననాక్కొ విధ ఎఐళీవీంచి నాకొకా
నడ దవమునాంం౦ నిలిచెనొక్కా,
తే  అనుబు. (వంకింవ రాన్యవపొ దరన యరలరనేి
శిశిరవర్యాంతమున మేను నేర్చి చేర్చి
వంతం దలనోనీ తలవోనీ వనంరి వనలి
మియల వందురి వందుంి పొగిలి పొంలి”  (విరా[2 ఆక్వా/-౨/2నుండూ/4వ//
కీచకుడు వనరి వనరి రవిని, విధిని నిందించుట ఈ [పలాపావస్తయే. ఇట్టి యనంగత
ప్రలాపము లున్మాదులే యొనరింతురు. కాని ప్రలాపము నతిక్రమించీ ఇంతకు మించిన
'యున్మాది మను. మన్మథావస్థ నొకదానిని ప్రత్యేకించి యాలంకారికు లిట్లు తెల్పిరి.
"ఉన్వాదళ్ళా వరిబ్బైద క్లేతనాచేత నో వ్వువీో" గ(గాపా/దర్టు/3వర/4/ 9 ల్లా
చేతనాచేతన వివేకము కోల్పోవుట యున్మాదమని లక్షణము. (పలాపము నందును
మనను భమించుటయేగాని కొంచె మెచ్చుతగ్గు లూహింపబడినవి.
బావ (చకాశళమున 'నున్వాదో ల్ష్‌డూ యత్తు తాలువదిడినది.
“"ఉఊన్వాదో విరవోేతో యః నోఓతన్యేన్తద్ధ/వ్యోగవాః |
నర్వావస్తాను నర్జుతో నర్చుణా నర్చుదా మనః
తదతం. తత్కడా వ్లోద (వద్వోష్ల వౌ నవీతరాన్‌ +
క భ్‌ గతే అజం జక క
ద్జం మువార్జు ళ్పునుత తవత్యూనుదు వ్యైణమ్‌ //
65 “అలక్ష్య వాక్తలాపః స్యాచ్చేతసో భ్రమణాద్చృశమ్‌" (సాహి॥దర్వ॥-3 పరి॥-1 92శ్రో॥)
164


వివోదకావో గుదతి ఉకందతో ద్కామిత శ్రజామ్‌ /
గాయతి న్రుదతే తన్మిన్‌ వొనతి స్తాతి మున్యూతి ౫
ఇత్రైమునాల్ట దటో బావాః కథతా నాట్య కోవిద / *ో
(భావ! (వకాగాశజధగాళిర 8/7 న,
ఒక వన్తువేది కాడో దానిగాభావించి సర్వవేళల మననక్షే యుండుట యున్మాదమని
భావించబడినది. కీచకుని యున్మాదస్థితి యీనిర్వచనమునకు సరిగా నరిహోవునట్టున్నది.
"న. పొడనూవన ఉన వడిం విత్తు నమజభ్లో
వలికీంటై వానతో అమ్ము రోంచు
వమొలంగినయ్‌ కనం మలికంధల దొదిలి
నిదావంచి లేమ న్యవలు వహాంబుం
గపనీనయ శనం గొయాటిందం గదనగొ
యాకన్‌ బెడైన నలంత నొండు
నొదంబడ్రయ కైన నడళివైకొనం జూచి
చాన్సంపో యగన నిశ్చేవలొరయ,
శో)  లభీతవివిదవవోరంబులబము వతొంగి
తలనే వొలనినయ ఇన నాబమలం ౧బని
యలైమతతీడ నలువలీగ నవ్చలింబి
నది బిత్తబయల్‌ గని వివ్వూలింయు.ో (విరాం2 ఆకా గాతేలే! వ్ల
కీచకుని మనస్సు"సైరంద్రగతముగనే యున్నది. జూవ్ఫున నాతనికెచ్చటను"సైరం్యధ్రియే
కనబడుచున్నది. ఇట్టిది యున్మాద సిర్వచనమునకతు నదిపడుచున్నది,
'మూర్య యను మరియెక దళావిశేషము గలదు. భావప్రకాశమున “మూర్చ ఇట్లు
పలుపబటదీనది,
"వాదు మ్యనతివత్రః న్య్యాత్తుర్దువార్వేవు నర్చురాో గ్రభావ్య్యయా/4 అదిగా/€6 ళ్‌
సర్నకార్యుములందాను అ(ప్రతిపత్సి మూర్న్చయగును. అనగా ఇంద్రియములు
జవశమగుట. కీచకుని మూర్చ ఇట్లు తెలుపబడినది.
క్‌. .... టొత్టు గనం వవ యలందులి
తయవ్సు నిద్యయములు యనమున్చృ తయ
దరవళంఖటు గాం లర్హుణచడో నేందో
అంంందడు వవయదాటు భాదల బూట్ల (విదాా2 ఆకూగ లే ర వగ్లో
ఇక 'చమరణ మను మన్మథావర్థ యున్నది. సాహిత్టదర్పణమున ఈ మరణ మను
వవసగూర్చి ఇట్లుగలదు.
౮06 ఉన్నాద మనగా అతన్నైిన తద్ద,హః వపషికాసియండు తద్చుద్ధి తద్పృహాగహము
అట్తి పానా్యాశ హము. సవ్వూవ స్త్లలలో సర్వుస్థ అల ములందం సర్వు విద ముల
నర్వసనమయములందు మనస్పావిధముగన యుండుట యున్మాదము. ఉన్యాదముకబచాళి
మనన్ను తద్ద్గతముగన యుండును....""(ూవ 1 ద్రకా॥[-4 అధి 1-95, ఏ7శ్రో॥- జమ్ములమడక
మా ద్రవ చామశర్యగారి బా వాచటోడ వొస్టైఖు2!)- స్తుషు 164)
1పర్‌


"లనవిచ్చాద పాతుత్వా న్ధురణం నైవ వర్తతే

జాతపాయం తు తద్వాచ్బూం చోతనాకాంక్ష్రతం తథా /

వ్ల్రూ౭_తోవీ యద (వత్య్వుజ్రవనం నస్వాదదూరతా. /'

. (నాపా/దర్దు/3వర//93, /94ళో

ఇట మరణోద్యోగమేగాని సాక్షాన్మరణము రసవిచ్చేదకమగుటచే ననిబంధనీయ
మని తెలిపియున్నాడు. కీచకుని నోట నీయవస్ట తిక్కన చక్కగా స్బురింపజేసెను.
”త్తో/ చెలువ యింకో నొక్సీింభుకనేవు నీవ

నాదంంబున నావ్హుటోయక్లు యున్లు

మన్యుభుండు నశమయయించిన మగడ నన్ను

అబడయ వచ్చునా దయొన్స యవాయములను. “ (వరా-2 ఆశ్వా/౧47వ/

అబలవలె నిస్సహాయుడై మరణింప యత్నించుట ధీరోద్ధతుడగు కీచకుని ప్రకృతికి
విరుద్ధముకడా. అందుచే మన్మథునిచె నయత్నకృతముగా సిద్దించు మరణమును గూర్చి
ప్రస్తావించుట మెంతయు తగియున్నది.

ఇట్లు దశవిధమన్మథావస్థలు కీచకుని యందారోపితమ్హై శృంగారరసో తత్తి
కారకములగుచున్నవి. అయినను నిది ఏకనిషమగుటచే నాభాసమగుచున్నది.

అంతేకాక శృంగారరస సముల్లసమునకు (దొపదియందు అనుకూలమవ్పాన
యనుభావాదికములు లేవు. ఆమెయందు లేని యనుభావాదికము లున్నట్లుగా కీచకుడే
యారోపించు కొనుచుండును. దీనివలన శృంగార మాభాన మగుచున్నది.

ఇట్లు కీచకుడు (ద్రౌపది యందారోపించుకొనిన యనుభావములు పరిశీలనార్హ ములు,
“న/ తలిగగ్భు 6(౧వకాంత వొలు నాలొ నింభుకొ

౧ను విచ్చు చూబినం గాదా యదలో (ఎరా/-2 ఆశ్వ్యా/4౮వ/

ఇచట 1దౌపదిని చూచిన కీచకునికి చక్షుష్టీతి యొదవినను, అమెకు మాతము
అనురాగము కలుగలేదు. కలుగని యనురాగమున  కనుభావ మెట్లుండును? కాని
కీచకు డామె యందు 'విలాసి *” మను అనుభావ మారోపించుకొనుట "పె పాదమున
గలదు,
"నీ/.. ... బెలువంవునెమ్యాము నెలమిసాం వీనుమడీ

గా నల్ల నవ్వునం గాదౌ యింతి (ఐిరా/౧౨ ఆశ్వాగ-4ంవ//

అని యిట్లు కీచకుడు (ద్రౌపది తనను జూచి 'హసితి మను ననుభావము
ప్రదర్శించవలెనని భావించెను. ఇట్లు ఆయా అనుభావములు (వ్రదర్శితములు కాకున్నను
మోహావిష్టుడైన కిచకునిచే వ్రనక్తములై యనుభావాభాసము లగుచున్నవి.
67 “యాన న్తానాననాదీనాం ముఖిన్యోతాద కర్టుణాం .

ఎళేవన్తు ఎలాన న్యా దివ్ల నందర్దోనాదనా". (సాపా/ దర్దు/౮ వర॥౧99 థో)
68 “వానీతంతు వృడానోసోయవ్వునోన్సోదనంబమయం” (పాపా/ వర్షు/౨ వరి//09 భా

166


"రనవిచ్చేద పాతుత్వా న్ధురణం నైవ వర్తతే

జాతపాయం తు తద్వాచ్బూం చోతనాకాంక్ష్రతం తథా /

వర్రా2-తేవీ యద (వత్య్కుదబ్రీవనం స్యాదదూరతః /'

. (నాపా/దర్దు/3వర//93, /94ళో

ఇట మరణోదో్యోగమేగాని సాక్షాన్మరణము రసవిచ్చేదకమగుటచే ననిబంధనీయ
మని తెలిపియున్నాడు. కీచకుని నోట నీయవస్ట తిక్కన చక్కగా స్బురింపజేసెను.
”త్తో/ చెలువ యింకో నొక్సీింభుకనేవు నీవ

నాదంంబున నావ్హుటోయక్లు యున్లు

మన్యుభుండు నశమయయించిన మగడ నన్ను

అబడయ వచ్చునా దయొన్స యవాయములను. “ (వరా-2 ఆశ్వా/౧47వ/

అబలవలె నిస్పహాయుడై మరణింప యత్నించుట ధీరోద్దతుడగు కీచకుని ప్రకృతికి
విరుద్ధముకడా. అందుచే మన్మథునిచె నయత్నకృతముగా సిద్దించు మరణమును గూర్చి
ప్రస్తావించుట మెంతయు తగియున్నది.

ఇట్లు దశవిధవమన్మథావస్థలు కీచకుని యందారోపితమ్హై శృంగారరసో తత్తి
కారకములగుచున్నవి. అయినను నిది ఏకనిషమగుటచే నాభాసమగుచున్నది.

అంతేకాక శృంగారరస సముల్లసమునకు (దొపదియందు అనుకూలమవ్పాన
యనుభావాదికములు లేవు. ఆమెయందు లేని యనుభావాదికము లున్నట్ట్లుగా కీచకుడే
యారోపించు కొనుచుండును. దీనివలన శృంగార మాభాన మగుచున్నది.

ఇట్లు కీచకుడు (ద్రౌపది యందారోపించుకొనిన యనుభావములు పరిశీలనార్హ ములు,
౮ వ్ర// తలిగగ్భు 6(౧వకాంత వొలు నాలొ నింభుకొ

౧ను విచ్చు చూబినం గాదా యదలో (ఎరా/-2 ఆశ్వ్యా/4౮వ/

ఇచట 1దౌపదిని చూచిన కీచకునికి చక్షుష్టీతి యొదవినను, అమెకు మాతము
అనురాగము కలుగలేదు. కలుగని యనురాగమున  కనుభావ మెట్లుండును? కాని
కీచకు డామె యందు 'విలాసి *” మను అనుభావ మారోపించుకొనుట "పె పాదమున
గలదు,
"నీ/.. ... బెలువంవునెమ్యాము నెలమిసాం వీనుమడీ

గా నల్ల నవ్వునం గాదౌ యింతి (ఐిరా/౧౨ ఆశ్వాగ-4ంవ//

అని యిట్లు కీచకుడు (ద్రౌపది తనను జూచి 'హసితి మను ననుభావము
ప్రదర్శించవలెనని భావించెను. ఇట్లు ఆయా అనుభావములు మ్రదర్శితములు కాకున్నను
మోహావిష్ణుడైన కచకునిచే వ్రనక్తములై యనుభావాభానము లగుచున్నవి.
6/7 "యాన న్తానాననాదీనాం ముఖిన్యోతాద కర్టుణాం

వళవన్తు అలాన న్చ్యా దివ్ష నంధర్దోనాదనా"... (పాహ/ దర్దు/౩ వంి/99 భోగి
68 “వానీతంతు వృడానోసోయవ్వునోన్సోదనంబమయం” (పాపా/ వర్షు/౨ వరి//09 భా

166


ఇంతేకాక ద్రౌపది యందు శృంగారరనమున కనుకూలమగు ననుభావములు కలుగక
పోగా తద్విరుద్ధ రసమగు భయానక రసానుభావములు కలిగినవి. నాహిత్యదర్పణమున
భయానక రసోనుభావము లిట్లు తెలుపబడినవి.
“అనుబా2_వ్యోత వైవర్ల గద్దదో న్వరభావణమ్‌ |
(వలయ న్వేధ లోమాంబో కంవ దశ్రేక్రణాదయః 4
జాయవాావేగ నశందూవొా నంతొాన గాగ దబీనతా:ః |
ళంకావన్వా ర నం్య్రాని మృ త్య్వాద్యా వ్వ్యభిచాంతిః /
(నాపా/దర్లు/౮ వర/ంం5ే/7౨2౮ర్‌ భగ
(దాపది స్థితి సరిగా నీ భయానకమున కనుగుణమగు ననుభావాదులతో
వర్షింపబడినదనుట పరిశీలింప దగును.
“న్సీ/ వాఖవకననుం వూదా వండని దొదం గెలు
వింబిన నొండొండ బామకడు వొడము
ననుబితక్పుత్వాంబు లాచరించువిధాత్య
ఐలిమకి నెవ్వైజవాడు ణో
నిచ్చుతు దక్కు లే ంవ్వుడు నా కను
భయమును వనం ౧ంవంజు వ్రుక్తుం
చోయంగో నమియపాయండు లేమినా,
చవమునో వల్ణందనందు గదుల
న నున్స వూంచాలిం రనుంరెని యన్హు రాధ
ముండు వివకహీను(డ్రా ముదతుం డయబు
మదనవిక్పు తియకాం దనమదిం దలంబి
రాగనాగరవ్లూరనిర్జ్థు గ్భు ల డయ్యా.” (ఐరా-2 ఆక్యా/౮౮వ//
ఈ పద్యమున మొదటి పాదమున "స్విదమును, రెండవ పాదమున నెవ్వెఅపాటు
కలిగ ననగా రోమాంచమును, మూడవ పాదమున కంపమును, నాల్ల్వవ పాదమున.
వైవర్య్యమును ద్రౌపదికి కలిగిన భయానక రసానుభావములుగా తెలుపబడినవి.
కాని కీచకుడు వానిని శృంగారరస సాత్తి్యిక భావములుగా (గ్రహించి ఆమెకు
కలిగినది 'మదనవిక్కుతియకా. దనమదిళీ దలంచెను. శృంగారరన సొత్తి్షిక భావము లిట్లు
తెలుపబడినవి,
"రంబ న్వేదో2థ రోమాంచ న్వరభంగో2. భ వేవడు* |
హవా మ్యువ (వలయ ఖత్యవ్లా నౌత్త్వికాః న్యుతాఃి // ఈ
(వావా/దర్హు/-౩ వర/౧/ ౨౩, (౮6
69 వెన తెల్పిన సాత్త్విక భావము లిట్లు వివరంవబడినవి.
"..... వ వ్లురలోనమః న్వేదో ౮౩9 భురు బగమాదటిః /
వార్తాద్భుత భయాదభ్యో లోమాంబో లోమవ్యకియా
.. రాగచ్వోవ్యశమా దబా కచ్వూర్యాతన్వువేవథుః.
విషాద మదరోషాద్ర్రార్దురాన్నత్తుం వవర్లతా //
(చాపా/దర్దు/- ౩ వరి/237 23రి ౨239ళ్లోగ
160/7


వినిలో (దౌపదిక 'స్విదము, రోవమూాలచము, వైవర్ట్యృము, వెపథువు అను నాల్తి్వక
భావములు కలిగెనని కీచకు డూహించెను. ఇట్లు విరుదరసముల యనుభావ సావ్ల్వికభావముల
సామ్యము వలన నొక చమత్కారము కలుగుచున్నది.

ఈః విరుద్ధరసముల స్పూర్తిచే రసాభాసమగుచున్నది. ఈ విషయమే శారదాతనయుని
భావ ప్రకాశమున నిట్లు తెలుపబడినది.

“భాగద్దుయం (వఐిప్షన్వ్య (వదానన్యైకబాగతా |

లణానాం దృళ్వాతో యత తత్వాాదాబానల్వోణుటమ్‌ ///

(భావ॥/(వకా/-ర అధ/-2/ భోగ

(పధానరసమునందు వేరొకరసమునకు ఏకభాగత యున్నచో రనాభానమగునని
యాతని భావము,

ఇచట కీచకుని యందు శృంగారమును, దౌపదియందు భయానకమును వర్గితములై
శృంగారరససముల్లసనమునకు అంతరాయము కలుగుచున్నది. ఇట నీ ౮౦డును
విరుదగ్ధరసము” లగుటచే రసమేలనమున కవకాశము లేకున్నది. ఇట్లు శృంగారరసమునకు
తద్విరోధిరసమగు భయానకముతో నేకభాగత కలిగి రసాభాన మగుచున్నది.

ఇంతేకాక ఖీమాన్‌ వేదాల తిరువెంగళాచార్యులవారు తమయాం(ధ ధ్వన్వాలో కమున
రసాభానవిషయ మిట్లు తెలుపుచున్నారు.

"రూప గుణావన్తాదు ఠతొకరి వొకరి కఫిలా షానుద్చోధకములుగా గాని యఫిలాష
(ప్రతిబంధకములుగా గాని స్పురించినచో నచటి యేకమాత నిషమైన యనురాగము
శృంగారాభాస పర్యవనానము నొందవచ్చును"

(ఆంధ్ర॥ధ్వన్యా॥-2ఉ ద్యో॥-3ప॥వ్యాఖ్య-పుట 134)

ఈ విషయమును వివరించుచు 'దౌపదినోట నామె రూప గుణావస్తాదులు
(పకృతావిలాష (పతిబంధకములుగా బలికించెను'.”*ే అని తిక్కన విరాటపర్వము
నుదహరించిరి.
స్ట. నాయున్సు బాము దలంవవ

యీూయుడ లీబీలొ యిత్లో యేవవ్రుయిందం

బౌెయన్ద మదనవిక్సృు తిం

వోయననువు యెంతయను నివద్రాము గాదే
త/ చనునౌ యిమ్యా ఓఏలాడ నద్దినుల కాండం

బుట్తువులతోడ నీవును బుభ్రోనాండో

వష్లుం గాయ వొనవంకాబిడాత

వ వత్యివత నగు నన్ను నదడుగ యనా " (వరా-2 ఆకాా//-49, ౮౮వ//
70 "'పజెవాంబ రనానాం బరన్ద్హుల ఎలేదధదమావొ

ఆఅద్యూః కడుణ బీభత్ళ ర్యౌద వరభయాన్లః ,...

ఆద్యూః కంగారూ గ (నావా/ దర్జు/- 3 వంగ2౮ల4 ళో
78 ఉఅంధి/ ద్దాన్వాా/- 2 ఉద్తోం/గ-3 వ/౧వ్యాథమ్రూవ్లుతు 43/

166


ద్రౌపది తనరూపమును గూర్చి 'పైవిధముగా తెలుప్పుచున్నది. 'రూప మనగా
నలంకారాద్యు పత మైనదే గదా. 'యీ యొడలు', 'ఈ చీరి, 'ఇట్టి యేవపు చందంబు'
అనితన సివకా వ్వ త్తుగచితమైన రూపము మదనవికృతి కనుకూలముగాక జుగుప్పావహమని
(యేవప్తు చందము) తెలిపి శృంగారభావమును. తిరస్కృత మొనర్చుచున్నది.
అదిగాక 'హనవంశాభీజాతనై పతివతనగు' అనుటలో గుణమభిలాషానుదిపక
మగుట నూచితము, 'ఈ బాముఅనగా 'ఈ బాధ్యని యర్థము. అనగా సీవకావ్యత్తినున్న
తనయవస్థ సూచితము. 'ఓ యన్న' అను సంబోధనమును, 'ఆండు బుట్టువులతోడ నీవును
బుట్టినాండ' వనుటయు అవన్నా విషయకమైన అనుద్చోధకతను సిద్ధింపజేసి రసాభానమును
కలుగజేయుచున్నవి.
ఈ విషయమున పాత్ర గతముగనేగాక కవి స్వయముగను శృంగారమును తిరస్కృత
“5/ మానిన చందమయుం దయం ౧౧౨
లోనివడొందంబు(ల ౧ల తరుణి నాజల్‌ భి
వానిన జాగో డొందు నింవొదలుం డబ్రోయెడన్‌ (ఎరాా2 ఆళ్వా/౮2వ/
. మాసినచందము., 'రోసినడెందము' నను మాటలలో కవి శృంగారమును తిరస్కృత
మొనర్చుటకే యుద్దెశించెను.
ఇదిగాక సుదేష్ట మాటలచే కూడ దదౌపదీరూపాభిలాష తిరస్కృత మగునట్లు
వరితమైనది. ఆమె కీచకునితో 'నీరసాకార సైరంధధిం గోరం దగునె' (విరా-2ఆశ్వా!!-64ప॥)
అని పలికినది. -
అవస్తాగతమైన యభిలాషానుద్చోధకములగు మాటలు కూడ సుదేషచే నిటు
చ థి య € గో
(ప్రస్తావితములైనవి.
“తో ఆయ్య్మరెళ్టుర్టుకీడ్త ల నవవొరింభు
వరనతనంగమము ధర్భా వభమునందూం
అంంయంయవారలు వలివాంంవంగా గనియ
వినియ. దౌలియదౌ మిది దుర్దువోకో మయణ;
నీ/ వతి యజింగనం దన్యవాణందు వై వచ్చు
శనముబాయంబున నులి మదడు చుండ
ఉనులుగాంబిన మానువముదూలుయనకరు
ఖుయిలోతటమున యమోమువ్దులగిలంగ
బభోంబేకిం దబోంచినం బొలియం దోతువ యను
వౌగడునం వాయ్యలు వథభువదంగ
బంయటలి కగవడం బాయు నన్గుయ మను
వలయభైం దాముడులు (మ్య దోర?
త్రో (గీడదానం ' గౌాతుకం బురయాడ రతుల
చభవ్చులు గౌనియాడ నలి జడాలపొందు
1569
వ్యొూదయమున కంట్ల నేయమి సాజుకిగలురు

వాలు దీని యఖిందబురగాం గోేలంంందు. (ఐరా-2 అశ్వా/-69, 70వ/

ఈ పద్యమున సంభోగశృంగారమున భయానక లక్షణము లారోపితమై పరస్పరము
తిరసృతమగునట్లు వర్ణితమైనవి. ఉల్లమదరుచుండుట కంపమనియు, మోముపుల్లగిలుట
వైవర్యమనియు, చెమటలు [గ్రమ్ముదేరుట 'స్విదమనియు తెలియదగును. ఇట్లు అవనాాగతమైన
యనురోధముచే, అన్యోన్యానుకూల్యమున విస్రబ్బముగ సాగవలసిన సంభోగోళ్ళంగార
రనవప్రవాహము జారత్వాశంకచీ క్షుఖితమగుచున్నది.

(దౌపదీగత రూప యౌవనాదులు కీచకుని మనసున శృంగారభావస్పురణ
గలిగించుచుండగా దానిని విరోహితమొనర్చుటకు (ప్రయత్న మింతవరకు
పరిశీలింపబడినది. ఇక కీచకుని రూపగుణావన్గాదులుగాని, చేష్టాదికములుగాని (ద్రౌపదికి
రాగోర్సీపకములు గాకపోవుటచే శృంగారరనోపన్కారకములు కాకపోయెను,

శృంగారరసమున కనుకూలమైన పీరముచే పురుషునియందు నాయికాఖిరతి గల్గుట
సమాదరణియమైన విషయము. అందుచే పురుషుని పర్యాకమము వర్షితమై యది
రత్యుద్దీపకమగును. ఇచట కీచకుడు సింహబల వీరుదాంచితుడు. తన పరాక్రమమును
గూర్చి కీచకు డిట్లు తెల్పుకొనెను.

“"డఊ/ రాజుల నౌల న్యుగవమరంబుల (ోల్తుడి నోర్చు వేరి యీ

భూజునకోవో నా దగువిబుత్తునమ్యగత నాదరంవ ఎ

(బాదీతరాదవ్యాతం్యతములు వాలననేయదు నేన వబీకోన్‌

రా ఊనంగా నవం బిడి వరాటునముం దగ్గ యూడు వబుదున్‌ ”

(వరా ఆక్వాా/2ఎ4వ/
కాని యీ పరా[క్రమోద్దాటనము (దౌపది రతికుపన్కారకము కాలేదు. ఇది యిట్లుండ
(ద్రౌపదిని పట్టబోయిన నింహబలుని కవి యిట్లు చిత్రించెను,
/౨// నమదవారణము ఉంగమలతో వెరుకొని
నరభనంబునం బక్తుం ఊనువిధమునం
(వాందానవ్లుంయ భూచాంనిరరకాంతం
వౌదువ రయమ్యునం ఖభేవ్లుదంగి
మోలరగ్గుద్రము నుముమూరనాగాంగన
బటముగంతి నొడదియంగం బాణఖయికరణోం
(బదిలబిడాలంబు బాలకారకమాంద
నడరి నత్తురయుగ నడయమాడ్కి
టో// నింవాదబలుం ఠత్రూ దతం వజయరుయలోంటీ

వద్దాం ౧భువడిం దగాలి కోవందు ౧దులొ

శొడిబి తలవరళ్టో అ౧బి మవోగొ వృత్తి 4

రొంటు కొన రంబుకయ లేక థూలం దాబా" (విరా-2 ఆక్వా/-!25వ/

ూరదానవుడు భూచారినిరరకాంత పైనను, గృధ్రము నాగాంగన పైనను, విడాలము
బాలశకారిక పైనను పరా[కక్రమము చూపుట యనుచితము. కావున నది వీరాభాసమగుచున్న ద.”
72 “బవ్యా వథాద్యుత్చా పాణ. దమప్యాతగతో తడావరే “(నావా/ ధిల్దు/-3వరి/-2౮ర కో

170


ఉపమానము యొకు నీచత్వము వలన నుపమేయమగు కీచకుని పరాక్రమమున కపకర
కలుగుచున్నది. అంతేగాక అబలపై చూపబడిన యీ బలప్రదర్శన మనుచితమై వీరాభానమే
యగుచున్నది. శృంగారమునకు జీర ముపబలకము కాగా నీ వరాభానము అపకర్తాహెతు
వగుచున్నది.
పిదప ద్రౌపదీ రక్షకుడైన రాక్షసు డతనిని డొల్లవేయగా, 'వేటువడి, తన నీచప్పుదెస
యొరు లెరుంగో కుండునట్లు లేచి 'ఒడుప్పు దప్పిన మహానాగంబునుంబోలె' నుండుట దౌవది
శృంగారమునకు తిరోగతి కల్షించుచున్నది.
ఇట్ల కీచకుడు. విలాసచేషలని భావించి పాంచాలి ననురాగవతిని గావంచుటకై
యొనరించిన శృంగార చేష్టలు పరిశీలింపదగినవి.
”"నీ/ ఎవ్వరితో నర నెలుం గెత్తి యొక్కంత
వని లేనివాంగలివలుకతు వలుకు
ముభ్రియ లొండొంటో బీటు దాజంగ నేల
నందందో మునిగాళ్ళు నవ్చులించుం
౮డు ఉకారంబుగా శనెడ లాల వయయణయ
మలం రిత్తకు ౮త్త నెలంగినవ్వుం
దాళంబుగాం గరతలమునం వాలు ౧౮౧౦
మందు (చేయబభు వెడనవాట వాడు
త మలయ నంతంతం నేోరువం బెలయ నింతి
దన్ను౯ల జఊూడము ౩ంతయః దలడీల్లు
నిక్తుడత్తుడవడుం దయ లినుమడింవం
జూయ న తనుం భొంల బెం. గీబతుండు. / (వరాా-2 ఆళ్వా/2౮0వ/
ఇవన్నియు శృంగారచేషావిశేషములుగనేె యాలంకారికులు గుర్తించిరి,
ఉదాహరణమునకు 'హసితంతు వృథాహాసో యౌవనోద్భేద సంభమక' అని 'హసిత'
లక్షణము తెలుపబడినది. 'రిత్తకు రిత్త సెలంగి నవు క్రట' వృథాహాసమేగదా. ఇక్సే'ఎవ్వరితోనైన
నెలులెత్తి.....' పలుకు పలుకుట 'వ్యపదేశీ మను వాగారమానుభావ మనియు,గే 'మునిగాళ్ళ
నప్పళించుట' పరాక్రమ (ప్రదర్శన మనియు, 'పాటపాడు'ట లలితకళా విదగ్గతను చూపుట
యనియు తలియదగును.
అయినను (ద్రౌపది కవియెల్ల వెంగలి పలుకులుగా, వికారపుచేష్టలుగా, వెడపాటగా
భాసించినవి. ఇచట పరస్పరాస్థ లేకపోవుటబీ శృంగార మనుకృతి రూపమున హోస్యముగ
పరిణమించుచున్నది.గ ఈ విషయమును గూర్చియే గ్రీమాన్‌ వేదాల
తిరువేంగళాచార్యులవారు ఇట్లు (వ్రాసిరి.
"73 “వ్యాజాదాత్యం బిలాపష్లోక్తి ర్భ్యూవదోళ వాతంతః
వాగారరబాను భావాన్తే (ట్రమాదాా దళ కీ తాః// (భావ॥వక్షా॥[-1అధి॥-834ో!)
74 గళ్చుంగారానుక్టుతి ర్వాతు న వోన్వన్తు (వక్తీర్తత”ో
(నాట ఫ!!-60ఆ ధా్యా ద శో ||-వాస్టఖు నై
171


“విరాటపర్వమున .... కీచకుడు చీయు నీ చేష్టలన్నియు [ద్రౌపదికి రనావిర్భావమున కుష
యోగింపక పోగా రసాభానచర్వణోపయుక్తములై హొస్యావహము లగుచున్నవి."
(ఆంధ్ర॥ధ్వన్యా॥-2ఉ ద్యో-3ప॥వ్యాఖ్య-పుటలు-136, 137)'
పరనస్పరానురాగముగల నాయికా నాయకుల చేష్టలు ప రస్పరో ద్దీపకములై రసోత్పత్తికి
కారణము లగుచుండగా నిచట ద్రౌపది కనురాగము లేకపోవృటచే వెళ్టివాని చెతలవలెనుండి
రసచర్వణమున హాస్యమునకు కారణమగుచున్న వి.
ఇట్లు ఆమూలా[గముగ పరిశీలింపగ నిచట రసాభాసము మూడు విధములుగ
నిర్వహింపబడినది,
(దౌపదీరూపగుణావసాదులచే కీచకుని మనస్సున బీజరూపముననున్న శృంగారము
శృంగారమున భయానకమునకేకభాగత కల్పించుటవలన విభావానుభావ పరిప్పుష్టిచే
కలుగవలసిన ప్రధానరనగతి పూర్ణనముల్లసననము పాందకపోవుటచే రసాభాసమగుట
చర్వణదశయందు పరస్పరానాస్థచే హాస్యముగామారి రసాభాస మగుట యొకటి.
ఇట్లీ ఘట్టమున నుతృత్తి, సముల్లనన, చర్వణదశలు మూడింటను శృంగారరసాభానము
ప్రకృష్ణముగా నిర్వహింపబడి తిక్కన ప్రతిభకు నికషముగానున్నది.
మూలమున రసనముల్లసనమునకై కీచకుని విభావాదులను, మన్మథావస్థలను
పరిపుష్టమొనర్చు ప్రయత్నమే జరుగలేదు. కీచకునికి సైరంధి దేవతవలె కనిపించినది.
ఇట్టిదానిని దాసీత్వమున నుంచుట తగదనిపించినది. మూలమున ఇట్లుగలదు.
"నేయం వురాజాతు మరయేవా దృష్ణా రాజ్లో వరాఎన్వా నివోనో చభా /.
దూవేణ బోన్యాదయలీవ మాం భ్యళం గందోన జాతా మదరేవ బామిన / ర
కా దోవడూపా వ్యూదయంగమా కన్తో అచ్హో వే కా బ కుతట ళోభనా /
ఐత్తం హా నిర్దుణ్య కలేత మాం వశే న చాన్వు ద్యతొవద మద్యా వేమతమ్‌ / 7
అవోతవేయం వంిచాలికా చద, (త్వాగదూవా (వతిభబాతి మా మయమ్‌ /
అయుక్త దూవం పొ కరోతి కర్టు త్తే (వాస్తు మాం యచ్చు మమాన్తీ కంచన / 8"
(విరా-4-/3రఅద్యా[6 నుండి తిళ్లోి
తెనుగున 'ఆత్మకు 'వైంగయి పొల్చుపాల్తిపై నెక్కౌనుచూడ్కిం. గ్రమ్మజుప నెరక
యని తిక్కన కీచకుని 'చక్షుష్టీతి'ని వర్దించగా నిచట 'నా కన్నులకు శోభనము కలిగించుచున్న
యీమె యెవరని' కీచకుని నోట 'చక్షుష్టతి' వాచ్యుమైనది.
అనువాదమున కీచకుని యున్మాదావస్థ బహుభంగుల వర్ణితము కాగా మూలమున
'రూపేణ చోన్మాదయంతీవ మాం భృశః' అని యున్మాదము కీచకునినోట వాచ్యమైనది.
'వూయరవి యేల (గుంకడో' యనుచు 'గుంకించరాని పా' దరసి కీచకుడు తెనుగున చేసిన
ప్రలాపమునకు మారుగా మూలమున 'దివసార్థం నమభవన్మా సేనైవనమం నృప యనియు
'తస్య తత్కుర్వతః కర్మకాలో ద్‌ర్త ఇవాభవత్‌' (విరా-4-21 అధ్యా॥-18,21శ్లో1) అనియు
కవిచే వాచ్యుముగా తెలుపబడినది. అందుచే నిది రనవంతముకాదు,
172


ఆంధ్రమున రసోత్వ్నత్తి కవసరమగు కీచకవిభావముల వరన మెటు పరిపూరముగ'
నున్నదో అస్పే తత్తిరోగతికై దాపద్యనుభావముల వర్ణనసైతము సౌగినది. ద్రౌపదికి గలిగిన
భంయానకానుభావములు శ్యృంగారమును తిరోహితమొనర్చ రసాభాసమునకు
కారకములెనవి, కాని మూలమున దౌఫది యనుభావములు లేవు, కీచకుని యభిలాషను
తిరోహీతమొనర్చు (ప్రయత్నమే గలదు.
“వరదారాన్ని భదం తేన యక్షణ త్వయి నాంచతమ్‌ ౪
వయితాః (వాణోనాం దారా ధర్ణాం నమనమబచింతయ / 4
వంచారేన తే దబుద్రర్తాతు కార్యా కళంచన /
వవనం పొ్రకార్యాణాదేత తృత్తుదువ్నవతమ /
మధత్తాంభీ గ్రుధ్యూ పా నరః వావాత్యా మోవామానితః |
అయళః (పావు యాద్దోరం నుమవాత్తావ్పు యాద్దాయమ్‌ / 76
_ (వరాశ-/౨ అద్యా/-/4యండీి/ ర భో
ఇంతేకాక మూలమున కూడ ద్రౌపది తనవంటి హీనజాతిని కోరదగదని తెలిపి
గంధర్వులమాబనెత్తి భయ'పెట్టజూచుట అనువాదముతో సమానమే. గీ ఇది శృంగారమును
తిరోహిత మొనర్చుచున్నది.
అనువాదమున నుదేషమాటల వలనకూడ నిటిపయోజనము సాధింవబడినది.
సైరంధ్రిని నీరసాకారయనుటయు, కీచకుని వశంవదులై వర్తించు వనితల (ప్రసక్తియు,
జారత్వములోవి యస్వారన్యమును తెలుగున సుదెష్టపలుకులందు గలవు. కాని మూలమున
సుదేష మాటలందు ఈ (ప్రయోజనము లేదు. అందుచే మూలమునకంకు ననువాదమున
రసాభానపయోజన మధికముగ సాధింపబడినది.
ఇక కీచకుని వెంగలి చేష్టలు తెలుగున హాస్యావగతిని కల్పింపగా నివి మూలమున
లేనేలేవు. దౌపదితో నతని మాటలు ఆత్మశాఘాపరములై, ధీరోదతా లక్షకములై యున్నవిగాని
వెంగలితనము లేదు. అతడు భూషణాదులను ధరించి పోవుటకూడ హాస్యావగతిని
కలించునదిగా లేదు.
“౧ంధాభరణ మాల్వౌవు వ్యూన్తక్తః న విశేవతః /
అఊలంబకాల నో2_2. త్యానం నత్తుల కామమోపాతః / 6
(వరా-4-2/ అధ్యా/20 ళో
కావున నిచట శృంగారాభానము హోస్యమగుటకు కావలసిన వికృతి లేదు. ఇట్లు
మూలమున రసాభాస మేదశయందును పూర్రముగాలేకకేవల మితిహాోసమాత్రముగ సాగినది.
దానిని తికున మూడుదశలయందును ననితరనాధ్యమ్తై, పరిపూర్ణమైన రనాభాసముగ
తీర్చిదిదెను. |
20. కీచకవధ ఘట్టము
ఏకతరనిషమైన [దౌపదీకీచకుల శృంగార మనౌచిత్యమున నాభాసమే యగుచున్నది.
కాన్‌ వురియొక విచిత స్తితిలో నిటి యుభయనిషవ్రైనట్లు కనిపించును. అనగా
నుభయనిషాభాసనమగును. ద్రౌపది కనురాగము లేకపోయినను ననురాగమున్నటు నటించి
75 మూలమున విరా॥- 4- 13 అధ్య్యా॥-17 నుండి 21 శా! - ఇందు మొదటి రెండును
'దుర్వారోద్యమ.. అను వద్మముగాననూదితము.
173


కీచకుని భ్రమింపజేయుటచే ఉభయనిష్తవమును నాఖాసము కలుగును. ఇట్టిది
యాంధ్రసాహిత్యమున మరెచ్చటను లేదు...

కీచకుడు దుర్విలాసముల జూపుచు తన యభఖిలాషను తెలుపగా, (దౌపది
'నాయంథత్రించు మాటలకు మున్న కదియంబడిన. గర్హంబు దపష్వు (విరా-2ఆశ్వా!!-258వ॥)'
నని విచారించినది. ఆమె యాడబోవు మాట లనురాగ ప్రకటకములయ్యు నవి నసహజములు
కావనియు, 'యంథత్రించు నవి యనియు ననుట చీత రసము తిరోహితమగును. అంతేగాక
యామె యనురాగవతియని భమింపజేయుటకు పదర్శించిన యనుఖావము లిట్లు
వర్పింపబడినవి, .
“తే! బభాువిధందుల నమ్మైయిం బలుకునతని

వలుకు లేర్పుడు విని వౌత్తణడినయక్తు

నుభగ” మవాయివజీచూవుగాం జూఐి తనదు

వ్యాదయ మెజోంించుతాణంయన నిట్బు లనియెోో. ( ఎరా/-2- ఆక్యాా/-2౮9వ//

పాంచాలి యనుభావములలో మెత్తబడుటయు, ఇష్టపడినట్లు చూచుటయు,
వమునసెజింగించు మాటలాడ నుపకమించుటయు గలవు. ఇవి సహజములైనచో
రసమేయగును. కాని మెత్తబడిన "యట్లు, హృదయ మెజింగించు 'తెజంగున అనుటలో
నందలి కృ్యటత్రిమత్వము పాఠకులకనువేద్య మగును. రసానుభూతి కాటంకము కలుగును,
కీచకుని కవి సహజములే యనిపించినను రసము సహృదయ నిషమగుటచే రసనిష్పత్తి
కవకాశము లేదు.

[(దౌపది (పతివూటలోను ఆ క్య్వూతి పుత్వము సహ్యదయులకు +
తలస్పర్శ్మియగుచుండును,
“చ వల దని దొంత నెవ్వునను వావిర వై కడువేగవాటుహైం

బలుమజఖు నాలెడం దొడరం బాశాధు నవ్వొ దయంబునత్తునా

దలంవు మనోజుతూవులకుం దక్తూటో బిత్తములం గదాం వి

చ్రులవిడి నేంత గమ విచారము గోర్టుకీం గానివావియే."

(౨రా-2 ఆక్వా/-2ర0వ//

"పై పద్యమున 'నీ హృదయంబునట్లకాం దలంపు మనోజుతూపులకు. దక్కటి
చిత్తములం' అనుట కీచకునికి నహజముగానే కనిపించెను, నావలె నామెయు ననురాగవ తియ్‌
యనుకొనెను. తనకు తగినరీతి నాలోచించుట ఎవరైనను సహజముగదా, కాని 'అందరును
నీవంటి వారేయుందురా? అందరును మోహాంధులు కా" రను వ్యంగ్యార్థము సహృదయ
వేద్యమగును.

అస్తే 'విచారము గోర్కికింగానివావియే' అను మాటలు 'కోరిక యున్నంత మాత్రమున
ఆలోచన వలదా? ఆలోచించి విచ్చలవిడితనము మాని రహస్యవర్తనమున
ననుసనరింపవలె'నని ద్రౌపది భావముగా కీచకుని కనిపించును. 'కామాతురాణా.... మన్నట్లు
కోరికయున్న మాత్రమున ఆలోచన వలదా? వలదన్నవనిత యింతలో మూరునో యను
వ్యంగ్యము" పఠితలకు వెద్యము.

[174


ఇట్లు సహ్మదయుల కోనా సురాగమున ననుఠాగభరిత శృఠలగారము
దో్య్యోతకముకాక యుక్తాయుక్త విచారిములేక అవె మాటలను నమ్మిన కీచకుని
తెలివిమాలినతనము న్వురించి ఆభానవై. హాన్యమున పర్యవసించును.
ద్రౌపది యాతనిని 'ఒంటిమెయిం దగ నీవువచ్చినన్‌ అనుట కూడ నట్టిదే. వనితా
సంగమ కాంక్షతో వచ్చినవాడు ఒ- నార సమతముగ వచ్చుట సహజము కాదు. అందును
నిది చౌర్యరతి యగుట విశేషము. కాని యామె మాటలలో ప్రమాదము కీచకుడు (గ్రహింపడు.
పఠితలకు తెలియును. తెలుగున ద్రౌపది హావ, భావ చేషాదులచేతను, యుక్తియుక్తమగు
మాటలతోను కీచకుని 'యం(తించును',
కాని మూలమున గంధర్వులకు రహనస్యమెరుక పడకుండ రమ్మనుట మాత మిట్లు
గలదు.
"పకా వే నమయం తుద్ధ (వతి వద్తూన్వు తద |
న త్వాం నథఖా వా (ాతా వా జానయాతృ్సంగళతం మయా / 2
అవలోదాద్ద జతాన్న ౧౦ధర్వ్యాాణాం యళనస్వనామ్‌ |
పవం వ్యవతి జానపా తతో2ివాం వళగాతవ / 3
(విరా-4-2 అద్యా//2, 3 ల
మి[తభాతాదుల కయినను తెలుపవలదనియే మూలమున పాంచాలి కోరినది.
తెలుగున ఒంటిగా రమ్మనియే గలదు,
అనంతరము నర్తనశాల యందు కీచకునికి ఫీమునితో కలయిక. అందు కీచకుని
దృష్టిలో థీముడే (ద్రౌపది. కాని పాఠకులకు ఖీముడు ఫీముడే. కీచకుని చేషాదికములు
శృంగార వలితములు. అతడు '.....మదిలో రాగంబు ఘూర్చిల్ల నింతిం గాముం డిటం
దెండె యింతకని యుద్వ్యృత్తాంగజోన్మాదుండై" (విరా-2ఆశ్వా॥-330ప॥) వచ్చెనట.,
అతడున్మాదుడు, అందునను నంగజోన్మాదు డగుట వాని చేష్టలు హోాస్యభాజనములుగ
నిట్లు గలవు.
"జ! .... తజీయం ఉని యాంని నెజ్రై గాంచి య
తృంతముడావవొం బయడు నందు రయంబునం గోలు నాంచినక్‌
(౨రా-2 ఆభ్వా!!-3౨/ వ|(
కీచకుడు స్రీ యనుకొని పురుషునిపై చేయిసాచెను. పురుషుడు పురుషునిపై నిట్లు
చేయివైచుట వికృతచర్యయై హాన్యావహ మగునుగదా.”
76 “భిబాణాన్‌ కిబర్తీర్యు తాందిన దృళో కృత్వా ముబౌ కుుతమా
న వోషాన్ని ఇ కాకలతీందో నగరే వచ్చున్ను డాపాన్‌ నృవాన్‌
వ్శవ్తా న. శొచుమువాన్వూ వను కు చావొక్ట వ్‌, నీవో శ్ర తే
,వాపాకవ్టమతి తజుంతి వివవ్యోశేణీవు దూరా వటాః /”
(వోస్యోదావారణము - తా 6వ/ = వ్రు 290
175


కీచకుడు మోహాంధుడై అత్మప్రశంసా పూర్వకముళైన కొాన్నిమాటలు పలి౩ను,
ఇవ మూలానుగుణములే. కాని కించిద్దీర్హములు. ముని తరుణియను కొనుటచే నివియాభాన
కారణము లైనవి. ఇట్లుండ భీముడు (ద్రౌపది పలికినట్లుగా నిట్లనెను.
దాని వెాదకోయ నౌయ్యెడైన నీకుం
బడయ వచ్చునా దొజుంగకో వలికి తిట్లు." (వరా-2 అళ్వా॥-3౨ 7వ
'ఇట్టివాండవు గావున అనుటలో పురుషుని వ యనుకొాను విమూడుడను
నర్ధముగోచరించి హాన్యము కలుగును. నాపోల్కి యాండుదాని ననుటయు నట్టిదే. ఈ
రెండవ విషయము మూలవిధేయము.
"చివ్వా త్తం దర్గనీయో2ని దవ్వాతా్రనం (వళంనని |
ఈ ద్య్భుళన్తు త్తుయా న్చుర్జు న్వువ్ల వూర్వో న కి బిల్‌ /
ఇంకను ఖీమసేను డిట్లు పలి౩ను.
నయొడ లెబ్రదును దాని నీ వెజిందు న
న్నే యబలలతోడిదిగాం
_ చయందలంచితివి తవ్లు నేనతి ౧బ.
క నను ముళ్లో నవు వౌండియ
వనితలనంగతికి భోవు వాందవౌ లైనం
దను వో బడనినవనలవోే
కనియిద వడా చిత్త బవవికారము లౌల్లన,” (ఐరా- ఆక్వా/-౮౨రొ 3౮9వ//
'నాయొడలు సిర్పినపుడు నీ యొడలు చేవదక్కు'ననియు, 'నన్నబలగా
దలంచుచున్నావ్వు గాబోలు' ననియు'నన్ను ముట్టినంతనె చిత్తభవవికారములను బాసియనగా
సుఖదుఃఖాది వనోభవ వికారములను బాసి నీవు మరణింతువేగాని తిరిగి
పరవనితాసాంగత్యము కోర 'వనియు గూఢార్సము సహృదయ హృదయ వేద్యమై
ఈ ఘట్టమున కృ(త్రైమ (దౌపదీ భాషణము- సహ్మ్‌దధయుల 'కన్యార్ధద్యోతకమై
రసాభానస్స్ఫూర్తి కలుగుచున్నది. ఇట్టి రసాభాస విశేషము నితరులెవ్వరును గుర్తింపకున్నను,
కవికరపూరుడు తన యలంకారకాస్తుభమున (ప్రస్తాషించెను. అతడు మాలతీమాధవమున
మాలతీవేషధారియగు మకరందునకు, నందనునకు నడుమ జరిగినది క్వ త్రిమ రనాభానముగ
నుదహరించెను.” అసే ఇచట కీచకునికి భీమునికి నడుమ జరిగినది కూడ క్యత్రిమ
176


రనాభానమనియే యనవలసియున్నది. మాలతీ మాధవమునందలి ఘటము రంగమున
ప్రదర్శితము కాలేదు. కాని ఈ ఘట్ట మట్లుగాక కవిచే పరిపూర్ణముగా వీర్పబడినది. ఆంధ
సాహిత్యమున నీ కృతిమ రసాభాసమున కిట్టి లక్ష్యము వేరొకటి కానరాదు.
ఇట్లు తిక్కనచే. విరాటపర్వమున శృంగారాభాసము చక్కగా
పరిపోషాతిశయమందినది.
౨1. ఉత్తరదిశానుందరి యషాావ(క్రుల వృత్తాంతము
అష్టావ(క్రుడను బుషికుమారుడు వదాన్యుడను బుషియొక్క కుమార్తె యగు నువ్రభను
వరించెను. అ బుషి యాతని నుత్తరదిశకేగి యచటి స్త్రీని దర్శించి రమ్మనియు, నట్లైన
నాతనికి తన కుమార్తె నిచ్చి వివాహము చేయుదుననియు పల్కెను, ఉత్తరదిశకేగిన అష్రావ[క్రున
కొక యుజ్జ్వ్వ్వలసమున్నత రమ్యహర్మ్యము కనబడియెను. అచట నాతడు పేరుచెప్పగా
కొందరు సౌందర్యవతులగు కన్యలతనిని లోనికి దోడ్కొౌని పోయిరి. లోనికేగిన
యషావ[కునకు "వివిధ రత్నరశ్మివిరాజితంబైన పర్యంకంబున నార్యమూర్తియు
ధవళవననాంగరాగయు రుచిరాభరణభూషతయు. బౌఢవయనస్కయునగు నొక్కవని త్ర (ఆను-
2ఆశ్వా॥-10వ॥) కనిపించినది. ఇట్లు కానవచ్చినను అతడు విభమ మందలేదు. తనను
'తోడ్కొనిపోవునప్పు డప్పొాలంతుల యొప్పు సూడ్కులకుం జిత్తంబునకు వేడ్కలు
సేయంజాలినను లోలత్వరాహిత్యంబున నత్యుదాత్తుం డగుచుం' (ఆను-2అశ్వా॥-10వ॥)
జనియెను.
రాతి సమయమున నామె యతనిపర్యంకమున నత డెడయీయగా నొకదెన
శయనించెను. అప్పుడిట్లు జరిగినది.
“5// వదవడి నయమున వాయిమవౌయిః
౧దియింబి అతాం/౧ బిక్సుం గౌగిటం దోర్పుం
౧దలని చిత్తము గలిగాయ
మద వేమయ లేక యతండు (మూనై యండాన్‌. " (అమా అక్వా/౧/4వ//
ఇట్లు సిర్వికారచిత్తుడైయున్న అతనిస్థితి శృంగారమున కనుచితమై యాభాన
మగుచున్నది. ఇట్లుండగా నాసుందరి యిట్లనెను.
"ఆ అట్టులున్నుల జూచి యళ్తన్వు మగవాడు
భోంవడరులు దాల్‌ వొలంతు లందు
గలుగు నవ్వుథధందు గాక యేం గేరంగ
ననయధభివింవ కునికి యగునౌ నీకు
5 నంవదయు దవ్వభేోంగమయు
నంవొలం బర్య౧పాంవ్లుం డో మూదనభై
వంవొనలంబాద నయం ౧7
ల౮౭వకైకెన వరంవలే యిబ్బోజన్‌." (ఆమా-2 ఆజ్వా/-/౮, /(రవ//
177


ఇటు పలికి యనురాగమును పేదర్యింల యాతన చుననును మరల్వ యత్నించినది.
కాని యష్థావ్మక్రు డామతో నిట్లనెను.
"న ..అతిదూవ్రూమయయ వల
దారాభిగయనంజు దంచు చూద
నతిదైైన నదకబోవందబు బావ్యూ జనతు
మదయను గాకో నే నర్ధలిత (వ్యా
బరూందు నందుండి భార్యూం గేల
యన్వాం డో (అనూ ఆక్వా/- 7వ
కాని యామె విడువక 'నీ యొప్పునం దగిలితి' నని పలికి స్త్రీలు కామార్తలైనచో
శవియు గణింపరని పలికినది. కాని యాత డంగీకరింపలేదు, అయినను మరునాటి రేయి
మరల నాతనిని శయనంబునకు బిలిచి, పాణిగ్రహణమహోత్సవ మొనర్చుమని కోరినది.
అయినను నతడామె నంగీకరింపక ఇట్లనెను.
"51/ ఈ యన్యత వర్షనము లే
లా యున్లునిదిందు లతలంద్రును నిన్గుు౦
సోయెదం బనులు “ల వనిబి వుచ్చుము నన్నున్‌" (అను/-2అళ్వా/.-24వో/
ఈ విధముగ ఈ ఘట్టమున అడుగడుగున నామె వల పాతనిచే తిరస్కృత మగుచు
నేకతరనిష్టమై యనుచితమగుటచే శృంగారాభాన మగుచున్నది.
ఫలితార్హమున ఉత్తరదిశాసుందరి యాతన్‌ని పరీక్షించుటకే వలప్పు నటించినదని
తెలిసినపుడు ఈ. అబభాసత యద్యశ్యముగును. కాగ యంతపరకును ఆబభఖాసమే
యనుభవమగుచున్నది.
మూలమున గే నీ ఘట్లమున ప్రొఢ స్రీ యని గాక వృద్ద స్రీ యని యున్నది.
వ. న్‌ ఆ న్న న్‌ న్య
మిగిలిన విషయమంతయు మూలానువాదములందు ఒకే రితిగ నుండి మూలమున కూడ
రసాభాసమే ప్రతీయమానమగుచున్నది,
22. భారతమున తిర్యగత శృంగారము
భోజ, విధ్యానాథాదుల మతమున తిర్యగత శృంగార మాభాసమని తెలుపబడినది.
ఈ విషయమును విద్యాధరాదులు వ్యతిరకించిరి. ఇట్లుండగా తిర్య(గాగ వషయమున
'స్థాయి కలుషిత మగుచో ననగా ననుచితముగా బవర్తించుచో రసాభాసమగును అని
78 మూలమున అను॥[* 13 = దానధర్మపర్వము 1 యందు- 19 అధ్యా॥+ 66 నుండి
103 శో॥1,20 అధ్యా॥-1 నుండి 26 శ్ఞా॥,- 21 అధ్యా॥- 1 నుండి 12 శో॥ లలో
న్‌ మటము: గలదు. _
178


ఈ వేదాల తిరువేంగళాచార్యులవారు తెల్పి” ఆ విషయ మింతకు ముందు తెలుపబడినది.
"స్తాయి కాలుష్య హేతువులు సామాన్యముగా తిర్యగాది జాతులం దెక్కుడుగా
సంభవించును. గావృన నవి యుపలక్షణముగా బేర్కొనబడినవి, ఆ కాలుష్య హెతువులివి.
అనుభావము లుండవలసినంత వజకుండక అసంపూర్తముగా నుండుట నాత్తి్వికాదుల
న్ఫూర్తిలేకుండుట మొదలైనవి". అని శ్ర ఆచార్యులవారే తెల్పిరిలో
అందుచే నిర్వహణమున తిర్యగాదుల శృంగారమున అనుభావాదుల పరిపూర్రతచే
నాభాసమును వారింపవచ్చునని వారి భావమైనట్లు తెలియుచున్నది. మహాభారతమునందుగల
తిర్యగత శృంగార వర్షనములు అభాసములుగా కనవచ్చుట లేదు.
మహాభారతమున పాండురాజుశాప సందర్పమున ఇట్టి దంపతుల నంభోగము విషయ
కథనమేగాని రసవంతము కాకపోవుటచే అట రసచర్చకు తావులేదు.
తిక్కన విరాటపర్వమున జక్కవల శృంగారమును సందర్భవశముననిట్లు వర్పించెను.
"వ॥ ...తమపాసినకందువలు రోసి యెత్తిన మెడలును బచరించినచూడ్కులు వేడ్కలం
(గం దైనడెందంబులుం గలిగి మెలంగుచునొండాంటి ప్‌ట్టు గాంచి యొదవు సమ్మదం
బునం బొదలుమేనులు బెరయించి పరమానందంబున౦ం జొక్కుచు జక్కవకవలుగలసి
పాలసీ నలిరేంగి చెలంగుచు చేయింటియాంకటి పెల్లున గొదగొని కమిచి చంచువ్వు
లం దిగిచి త్రుంచి యానుచు నిక్కుడక్కడం. బజఆఅచినం..."
(విరా॥-2ఆశ్వా[-240వ॥)
జక్కవల చూపులను, వేడ్మలం (గందైన డెందంబులను ఒకదాని నొకటి గాంచి
సమ్మదముతో పొదలుటను తిక్కన చక్కగా వర్ణించెను. ఇచట నీ యనుభావములు
రసోపస్కారకము లగుటచే నిచట రసమే యని భావింపవచ్చును. కొందరి మతముననిది
ఇక్సే కీచకు డుద్యానవనమున విహరించుచు గాంచిన తిర్యక్కుల శృంగారమును
తిక్కన యిట్లు వర్షించెను.
"*నీ/ వంవిన్యవీయ కాన నిచ్చ నల్పినమధు
వాదతు నానుమతా లిఎదునిం
జొట్టువల్‌ వచరించి చుట్టు. (యమ్మరి మనో
రమ నియకొలువుమరాళవబుని
వలలను మొండొంటో లదు ఊిందులనిబ్భు
చాయిన బొక్పాడుచుకమడునములను
౧మిం బాని తలిరుడొంవమునతు మొయియెయి
దాయంగంణజనువీకదంవతులను...” (విరా//-2 ఆ ఇ౭0/౧౮0ర5 4
79 ఆంధ॥ధ్వన్యా॥- 2 ఉద్య్యో॥-3ప ॥-వ్యాఖ్య-పుట శే40
80 ఆంధ్ర॥!ధ్వన్వ్యా॥- 2 ఉద్యో॥-3ప 1-వ్యాఖ్య-పుట 14
179
ఇందు మొదటిపాదముననున్న అలిదంపతుల శృంగారము కాళిదాసుని 'మధుద్విరేఫః
కునుమైకపా్రే... అను శోకమున కనుకరణమే. కాళిదాసు అకాల వసంతాగమనమున
హిమవన్నగారణ్యమృగములను వర్షింపగా, తిక్కన యుద్యాన వనశుకపికాదుల
శృంగారమును వర్షించెను. ఉభయసందర్భములయందును అనుభావ వర్జ్దనమున రతి
పుష్టినొందుటచే నివి శృంగారరన సందర్భములే యనదగును. కాళిదాసుని వాాఖ్యానించిన
మల్లినాథుడు ఈ సందర్భమున రసాభాసమని యనకపోవుటయు గమనార్హము.
ఇక్తే ఉదో్యోగపర్వమున కూడ వేకువను వర్ణించుచు తిక్కన జక్కవల శృంగారము
నిట్లు వర్షించెను.
“ఉ// ఎత్తినవోదుం గందరము లెత్తి మొగంబులు నాంంి భూడ్చులం
జీత్తములున్‌ నిగిడ్చీ తమచాందెడునిక్పులు దోని యింవు ద
భెల్తంగ నొక్టుబో నొకజి నొక్టుబి గాంచి యెలడ్డ్పు కాయ్ర్రీలం
జిత్తడాకేళం. దోలె విలనిల్లుభు. ఊిక్టువదోయి వేకువన.”
(ఉద్యో/-2 ఆక్వా/.4 (9వ/
ఇచట మెడలెత్తుట, మొగములు సాచుట, చూపులతో పరస్పర సాపేక్షములగుట
యను ననుభావములచే రతి పుష్టమై సంభోగశృంగారము పరకాష్ట నందుచున్నది.
ఈ పద్యమును గూర్చి తెలుపుచు 'ఇందు జక్రవాక దంపతుల సంభోగశ్చంగార,
మనుభావ బాహుళ్యమున సంచారిభావ ప్రపంచములో నెంతయో స్వాభావికముగ
నాస్వాద్య మగుచున్నది.'అని శ్రీ వేదాల తిరువేంగళాచార్యులవారు వ్రాసిరినో
ఇవి యన్నియు తిక్కన స్వకపోల కల్పితములగుటచే పని విషయమున మూలమును
ప్రస్తావించుట యనవసర మగుచున్నది.
ఇట్లు పలుసందర్భములలో తిక్కన తిర్యక్కుల సంభోగ శృంగారమును
వర్షించుకేగాక లుబ్బకపో తోపాఖ్యానమను వృత్తాంతమున విప్రలంభ శృంగారమును చక్కగా
వర్షించెను. ఈ కథలో మగపొవురము తన శరీరమును బోయవాని కాహారముగా నర్చించుటతో
అడుపావురము తద్వియోగమున నిట్లు విలపించినది.
౯న ఇయరుజొంవందుల నింపారువిడులను
ఐలువైన పొదల (వలకుం దార్జి
నెలయేజులందలి తెలినీ బల దమవు నాం
వెలనిన గిరుల తెవ్దులకుల తోర్చి
మావ్యిమయోాకల నెల దీవలం డొన్సొాందు
తోవలకజ నభితోడం వాంద
యలరు నౌళ్తమ్యుల కలిమం వౌల్పుగు జీగ
యల తరభూముల నిం వంది
81 ఆంధ॥ధ్వన్యా॥-2 ఉద్యో॥-3ప॥[-వ్యాఖ్య-పుట 139
180


తో నన్ను మనమున దోల్చి యానందో మొందం

గేలి నలివెడు నీదయ లీల మజణవ

నావళంబా (ొతోళ (వాజణంబు లివుడ

నిన్న కూర్చి యేతాంతు నీ నన్హు కడకు" (కాంతి/౧౨ ఆక్యా/=3౨2వ//

ఇచట కపోతముల వియోగమున సంభోగము న్మర్యమాణమైనది. కావున నిది
విప్రలంభశృంగార మనదగును. ఇచట కూడ శృంగారము తిర్యగ్రతమైనను 'నలితోడం
జెంది", 'అల్లం బొంది 'కేలి సలిపెడు నీదగులీల్‌ అని ఈ విధముగ ననుభావప్పుష్టి
యుండుటచే నిదియు రసాభానముకాక రసమేయగును.

మరణించిన ప్రియునికై విలపించిన తరువాత వారు మరల స్వర్గమున గలిసినట్లు
తెల్పుట యున్నచో నది దర్వణకారుని మతమున 'కరుణ విప్రలంభీ మగును. ఇచకు
కపోతములు స్వర్గమున కలిసికొనినట్లు [కింది పద్యమున వర్షితము,
"క న్గుంత విమానము మాదన

మరతతి వోన్లింవ రత్చుమయభూవ్లణ నుం

దర దవ్వూమూర్తి వెలింగడు

వడునిం గలని వరమనౌఖ్యా వ్రైబవవానంంనో... (శాంతి[3 ఆక్వా/౧౮౩౩రవ/ి

అందుచే పైపద్యమున దర్వాణకారుని మతమున "కరుణ విపలంభీ మని
తలియనగును,
స్మర్యమాణముగ నిట్లు చక్కగా వర్షితమైనది.

“"లాలితావొ2 తయా నిత్యం దబవుమానాబ్బు నొన్త్వతా

వచ్చౌర్ధు ద్దుర న్నర్హై లనకృుత్సుమనోవ్నారైా /

కందరేవు బ్యా౭లానాం నదీనాం న్పిర్ణణేవు వ / “

(ుమ్యగెవు బు రవ్వేవు రమితావాం తయా (వీయ /

ఆకాళగమనే బావ నుభితావాం తయా నుఖిమ్‌

ఎవ్యొ తాన్న తయా కాంత ల్‌న్దౌ నాద్యాన్త కంచన //

(రాంత/-౨-/ 44 అద్యా/"౫ రుంటి ల్‌ ళ్‌

ఇట్లు స్వర్గమున కపోతములు కలిసికొనిన ఘట్టము కూడ మూలమున * తుల్యముగనే
కలదు. ఇట్లు మూలానువాదములందు రసనిర్వహణము ఈ ఘట్టమున సమానమే.

ఇట్లు మహాభారతమున తిర్యగత శృంగారము రసమహితముగా వర్ణింపబడినది.
కావున నిది యాభానముగాక రనమే యనదగును.
తీ*42 మూలమున శాంతి!॥!-12-144అధ్య్యా!॥

181


తిర్యగతరతి రనమా యాభానమా యస్‌ విచెకించుచు శ్రీ గొలపూడి వ్రీరామశా'స్త్రిగా
"అనుచితవిభావాలంబనత్వం' అని రనాభాసమునకు లక్షణమొనగిన జగన్నాథ
పండితుని యభిప్రాయమును తిర్యజ్‌ వ్చేచ్చగతరతి ఆభాసమైనటుల గాన్పింపదు....
కావ్టప్రకాశ వ్యాఖ్యాతయగు వామనభట్వ మూలకారుని యఖ్షిపాయమును గూర్చి
వివరించుచు 'తిర్యజ్‌ మైచ్చగతిః నరసాభాన, అనౌాచిత్యాభావాత్‌ అని వ్యక్త పరచెను."”ే
ఈ వాక్యములచే తిర్యగతి రనాభాసము కాదనియే జగన్నాథుని మతమని
సూచింపబడినది. ఇదిగాక రఘువంశ, శిశుపాలవధా కావ్యములందు రసాభాసమును
ప్రస్తావించిన మల్లినాథుడు, కుమారసంభవమున తిర్యగ్రాగ విషయిక శ్లోకములను
అభాసమని తెలుపకపోవృటయు తర్యగతికి శృంగారమునే ప్రతిపాదించుచున్నది. ఈ
వ్యాసమున ఆ యభిప్రాయమే. స్వీకరింపబడినది. కాగా కొందరి మతమున తిర్య(గ్రతి
యాభాసమని తెలియనగును.
పరిశీలింపగా మహాభారతమున శృంగారరసాభానము అనేక ఘట్టములందు చక్కగా
పోషింపబడెనని తెలియుచున్నది. కొన్ని ఘట్టములందు శృంగారాభాసము
స్పర్శమాత్రముగను వేరొక కొన్నింట పరిపూర్ణముగను పోషింపబడెనని తెలియుచున్నది.
శర రే
83 కావ్య॥ప్ర॥-4ఉల్లా[!-36 శో॥-వ్యాఖ్య
182


5. రం(ధీ5ంహాఛారీ 8 5ఎంనీ
శృంగారేరిరీ రీగాభాసంలు




మహాభారత మితిహాసమేగాని కావ్యము కాదు. కావ్యములలో నవరసముల
పోషణ మున్నంతగా నితిహాసము లందుండక పోవుట సామాన్య విషయము,
భారతతిహాసమున నవరనములును పరిపోషాతిశయము నందినను హాస్యరసమంతగా లేదు.
నాధారణముగా ఆర్షవాజ్బ్మయమున నితరరసముల కున్నంత (వాచుర్యము హాస్యమునకు
లేదను నభిపయము విజ్ఞులు ప్రకటించియున్నా రు.

ఆ కారణమున భారత [గ్రంథమున హోన్యారస పోషణము స్వల్పముగా నుండుటలో
నాశ్చర్యము లేదు. ఆలంకారికులు హాస్యమునిట్లు నిర్వచించిరి,

" వకతాకాలో వాగ్చైవు బోవ్తాదో ర్హుర్హకాద్దువేల్‌

వోన్యో వోనః స్థాయీ బావో ల (నాపా/దర్దు/-౮వం/౧2/4 ళో

'విక్సుతమైన యాకారము, మాటలు, రూపము చెష్టలు మొదలగునవిగల, నర్తకునివలన
హాసన్గాయీ భావముగల హాస్యము జనించును.'. అవి భావము. ఇట్లుండగా నాహిత్య
దర్వణమున హాస్యరనాభానమిట్లు నిర్వచింపబడినడి .

“యర్వాద్య్వాలంబనే వోన్వేో (నాపా/దర్షు/3వం/265 భే

"గౌరవనీయులగు గురువులు మొదలగువారి నాలంబన మొనర్చుకొనిన హోస్యము
హాస్యాభాసమగు"నని దర్పణకారుని మతము. జగన్నాథుని మతమును నిదియే.
ఆంధమహాభారతమున హాస్యమే స్వల్పముగా నున్నదనగా హాన్యరనసాభానమును మిక్కిలి
పరిమిత మనుట యుక్త్షప్రాయము. [ప్రకృతమున ఆంధమహాభారతమున గల హోస్యరసాభాస
సందర్భములు పదిశీలనా విషయములైయున్న వ,

క. జరత్కారుని పితృ పితామహములతో నంభాషణము

జరత్కారుడు 'బహ్మచర్యా పరిపాలకుండ్డై' చరించు చుండెను. అతడు
దారపరి[గ్రహణము చేయక సంసార పునరవఫీతిని ఘోర వ్రతములు సలుప్పుచుండెను.
జరత్కారుని విషయమిట్లు గలదు.
వ్‌ తపనాన ధ్యాయ బహ్మచర్యవ్రతంబులం జేసి బుషుల బుణంబుల నీ6 గుచు.
బరిభమించువాండు వనంబులో నొక్క పల్వలంబు గనీ యందు మూషిక విలూనంబయి
యొక్క మూలంబ తక్కి యున్నదాని వీరణతృణస్తంబంబు నవలంబించి తల |కిందై యాదిత్య
కిరణంబుల యాహారంబుగా (వేలు చున్న బుషులం గొందణం జూచి వారలకు డాయం
బోయి జరత్కారుం డిట్లనియె. (ఆది॥!-ఆళ్వా!!-142ప1)

జరత్కారుడు తపన్వాధ్యాయ బ్రహ్మచర్య వ్రతంబులు మాతమే తలిసినవాడు.
వానిచేతనే 'బుషుల బుణంబుల నీంగుచుం బరిభమించు' చుండెను, అట్టి సమయమున
వానికి వాని పితృపితామహులు అధోముఖంబుగ వేలుచు కనబడగా నదియును నొకవిధమగు.
తపముగా భావించెను. అతడిట్లు ప్రశ్నించెను.
క. కడు న్యగయము వల్యశిందుగ

బడి (వేలువమ యిచయ నొక తవంజొకొ నాకే

183


ర్లోడ వామ్లుం దడీతవం జో

దొజం గద ననవుడును నయ్యభోముఖి ఎవ్రుల్‌ గో గజాది/- ఆక్యా//-/ 43 వ/)

ఈ జరత్కారుని (ప్రశ్న యమాయకత్వముతో గూడినదై పాస్యావగతిని
కలిగించుచున్నది. తపన్సాధ్యాయనిరతుడగు జరత్కారుని కదియు నొక తపముగా
భాసించినది. తానును నట్టి తప మాచరింప దలంచి ఇట్లు ప్రశ్నించెను. వాని యందు
హేళన చేయు తలంపు లేకున్నను పఠితలకు హోన్యము కలుగుచున్నది. ఇది గౌరవనీయులగు
జరత్కారుని పితృ పితామహులు నాలంబన మొనరించు కొనిన దగుటచె నిది

కాని యీ. స్థితి వలన పఠితలకు హానస్యరనసాభానము గలిగినను జరత్కారుని
స్టితి దీనికి పిరుద్ద ము, జరత్కారుని పితృపితామహుల సమహమాధానముబచే నిది
విదితమగుచున్నది. వారి నమాధాన బుట్టు గలదు.
క/ అనమ యిది దేటితనవో

మమవమదువ్య్రుతుల మగుట నాధదారము లే

దణ నంతానోబ్బై దం

బున (చంద మధమలోేకమున తెరువు చనన్‌
వ మందభాగుగ్చల మయినవమూావంశంబున జరత్కారుం డనుపాపకర్ముండు పుట్ట
దారవరిగ్రహంబు 'సియను నంతానంబు వడయను నొల్ల కున్నవా. డే వమాతనిపితృ
పితామహులము మాపట్టిన యవురుగంటవేళ్ళెల్లం గాలుండు మూషికవ్యాజంబునం
దరతరంబ కొజికిన నొక్క వర తక్కియున్నయది యదియును జరత్కారుం డనపత్య్యుం డైనం
దెగు నె మధఃపాతుల మగుదు మాతం డపత్యంబు వడ సెనెని యూర్ర్రగతుల మగుదుము.
త నీవు మా బభుత్తుమవవోలె నెమ్మి తోడ

నవపాతుండ వైమా వల్కులాదరించి

తాజురత్కారుం గని బున్దువయ్యా వాని

నెటుం దో మావడిరూడు నీ యవ (ఆది/-అళ్వా (౧/43, (44, (4౮5వ//

వారి సమాధానము వలన హాస్యముగాక విషాదము కలుగుచున్నది. అదిగాక వారి
సమాధానమునందే 'జరత్కారుండను పాపకర్కుండు అని జరత్కారునితో పలికి 'నీవు
మా చుట్టమవపోలె నెమ్మితోడ నవహితుండ వెమా పల్కులాదరించి తాజరత్కారు. గని
చెప్పవయ్య' యని ఆ జరత్కారుని తోడనే పల్య్కుట హాన్యమొదవించును. చుట్టమైన
జరత్కారుని 'చుట్టమువలె వచ్చితి' వనుటయి, జరత్కారునితో పలుకుచునె 'జరత్కారు
గని చెప్పవయ్య్టి అనుటయు హాస్యావగతిని. గలిగించుచున్నవి. ఈ ఘట్టమున
హాస్యము విషాదావగతిని గలిగించుట యనుచిత మగుటచే నిదియును హాన్యాభానసముగ
భావింపనగును.

మూలమున నీ సందర్శమున జరత్కారుని సంభాషణ మ్‌ట్లు గలదు.

తతో మే దూఖిముత్తున్నుం యవ్వ్యానదోముఖాన్‌ |

కచ్చా మావద మావన్నా నియం కిం కరవాశివుః /

తవసో2_న్వూ బతురేన తృలీమేనావి వా వునః +

అరర వొదే నిన్సడమావదం టఆూత మాబిదకు /

184


అథ ్నావి నమ్ముగ్వోఎ తరస్తు తఆవనామయమ

బవ్వ్హః నర్జు వచాన్నా తా మవేవం విదీయతామ్‌ //ఆది(ఓ/-4/ అద్వా[9 ముండ // బో

ఇచట పితృపితామహుల యాపద జరత్కారునకు విదితమగుటయేగాక తన్ని
వారణమును గూర్చిన ఉఇంతయు గలదు. అది సగమో పూరిగనో నివారించుటకు
ప్రయత్నింతునను చున్నాడు, తెనుగున జరత్కారునకది యేస్థితియో తఆలియక, ఆ విధమైన
తపస్సును తానును చేయుదుననుట జరిగినది. ఈ హాస్యాభాసము నన్నయ స్వోపజ్జకమగుట
2. దోణుడు దువదునితో నంభాషణము

మహాభారతమున నాదివర్వమున నర్దునుడు గుర్వాజ్జచే (ద్రుపదుని బంధించి తెచ్చి
(దోణుని కర్పించును. అప్పుడు దోణుడు వానినట్లు అవహేళన మొనర్చును.
“'వ॥ ద్రోణుండు .... ద్రుపదుంజూచి నగుచు నిట్లనియె
క/ వీ ంవ్వురయ్య (దువదమ

వేరాజాలొ యుత్తు కువనులయి వత్తువడన్‌

వీలకి వలనెనా యవావూా మ

వోరాజ్యామదాందకాల మదవా నెనొకోే
ఆ/ ఇంక ైన మమ నెజుంంంగో నయనాక్కా

యనుచు నుల్రనందు లాడీ ఎ" (ఆదర ఆక్వా/-రి9 ముండి 9/ వ//

ఇట దోణునివంటి ధీరోదాత్తపురుషుడు ద్రుపదునివంటివాని నవహేశన మొనర్ప్చుటచే
జనించిన హాస్య మనుచితమై హాస్యాభాస మగుచున్నదని ఆచార్య యస్వీ జోగారావుగారి
అఫిపాయము.! కాని కొందరు దీనిని హోానా్యాభానముగ కాక హాస్యముగనే భావించిరి. *

ఈ సందర్భమున మూలమున నర్హునుడు (ద్రుపదునిరాజ్యమును గెలిచి యతనిన
బంధించి జెచ్చిన తరువాత నిట్లనెను.

“(ప్రారదోయం త్ర్పుయా నఖ్యం వునరేవ నర్గుభా॥

వరం దదామి తో రాజ్యనాజ్యాన్యాలమవావ్ను పా /

అరాజా కిల శో రాజాం నఖా భఐతుమరతి /

అత? (వయతితం రాట్వా యజైనేన మయా తవ॥ (ఆద॥[-2-2 25 అద్యా/-/0, 2 ల్లో
- ఇచట 'నీ సఖ్యమును మరల కోరుచున్నాను. నీరాజ్యమున సగభాగమును వరముగా
నిచ్చుచున్నాను, ఏలయనగా నీవు రాజు కానిచో నీవు నాతో సఖ్యమునకు అర్హుడవు
కాలేవుగదా' యనియాతని భావము. ఇచటకూడ సమానుల మధ్యనే 'స్నిహమని పూర్వము
ద్రుపదుడనినమాటలనే (ప్రస్తావించి దోణుడు హెళన మొనర్చను, ఇట్లు మూలమున
నాకసంభాషణచేతను, అనువాదమున వేరొకసంభాషణ చేతను హాస్యము జనించుచున్నది.
అనువాదమును హాన్యాభానమని భావించినచో మూలమున కూడ హాన్యాభాసమె యగునని
భావింపదగును.
1. ఈ యభిప్రాయమును ఆచార్య యస్వీ జోగారావుగారు నాతో నృ్వయముగ తెల్నిరి.
2.  “గౌరనహాన్యము-=ట్ర బట్ట మోహనరావుగారి యమ్‌.పిల్‌ పరిశోధనవ్యాసము .

185


చే, [దౌపది నుదేశించి కరుని యవహేశనము
(య 6
దౌపద్‌ వన్నాపహరణ ఘట్టమున అయోనిజయు రాజనూయావబ్బథంబునందు
వనుధామరమండత్రపవిత్రవారిధారాన్నానపరిపూతయు, పాండవధర్మపత్నియు, శ్రీకృష్ణుని
సోదదియు మహాపత్మివతయునగు హపాంచాలిని కురునభలో నార్యుల్యయోల సూతనుతుడగు
కరుడులసవూడెను. అనుచితాలంబనమైన ఈ పరిహాసజన్య హాస్యము
తే/ తరుణి దేవుర కంతి నొక్టుడుండ భర
వడనివానింగాం దగుభోర్లం బడయ మండ
ననుభు రాదేోయం. కులనమాడొానంత " (నబా/౧2 ఆకాా/-౨4ం వ/-౨4రవ//
ఇచటి హాస్యము లోకవిరుద్దతయైైన పంచభర్తృకత వలన కలుగుచున్నది. ఈ
సందర్భము సభలోని వారి కమర్షము కలుగజేయుచుండ కర్తునికి అపహసింప వేడుకగలిగినది.
గౌరవ భాజనురాలైన ద్రౌపది నాలంబనముగ చేసికొనుటచే నీ హాన్యము ఆభానమగుచున్నది.
ఐదుగురిలో నొక్కడును దూ్యూతమున జయము నొందకపో వుటచే, 'అప్రయోజకులైన ఇందరు
భర్తలేల? జూదమున ఓడిపోవని వాడొక్కడైనను మేలు కావున నట్టివానిని బడయుము' అని
ఆలోచింపగా (దౌపదికి పంచభరుకత్వము పరవేశ్చర వరదత్తమును,
వ్యాసానుమతమును, మాత్రాజ్ఞానుసారము నగుటచే హాన్యన్లానియముకాక పోవుటచే కర్టుని
యవహేశనము వలన సహృదయులకు చర్వణమున నాభాసము కలుగును,
ఈ సందర్భమున మూలమునను ఇక్షే గలదు. కాని దీర్తముగ నున్నది.
"అన్యం వృ్యణోవ్చు వతిమాచ బామిని
యన దాన్యం న అభొనే దోవ్వనేన
ఉఅనవద్వా బై వతివు కామవ్వత్తి
ర్త్రత్తూం దా నస్వావిదతం పై తవాన్తు /
వరాజతోనకులో బీమనేనో
యుదిష్లిరూ నవాదోవో_ద్దునళ్లు /
దానీభూత్యావవళ యాజనేని క్ట
వరాజితాన్త వతయో న నని /
(బయాజినం బాత్భున వోంను మయన్తూతే
వరాతమం వౌడువ్లం చోనా వారా /
పాంచాల్టూన్వూ (దువదన్వొత్యు జామిమాం .
నబామద్తో యో£2_అ దోవద్ల పావు (భా/2-ర3 అద్వా/వ 4 ల తో
ఒక్కొక్కరి కేరును తెలిపి యందరును దాసీభూతుకైరనియు, ఎవరివలన
దాస్యభావము కలుగచో అట్టివానిని వేరొకరిని వరింపుమనియు కరుడనెను.
186


సభామధ్యమున [దుపదాత్మజయగు పాంచాలిని పాచికలకు పణముపెట్పైడీ పార్టుని
పరా[కమ పౌరుషములు ప్రయోజన శూన్యములనియు పలికను. ఇట కర్తునికి పార్పునిపై
కోపము ప్రత్యేకముగ కనబడుచున్నది. అనువాదమున నట్లుగాక క్లుప్తముగా లోకవిరుదమగు
పంచ భరకత యాధారముగా నున్న హేళన గాఢముగ నున్నది. మొత్తముపై మూలమున
సైతము ఈ సందర్చమున హాన్యాభాసమే గలదు.

ఈ ర0డును నన్నయ కృతములు.

య, అమ్మవు నుడ్డెశించి మధుక్రటభులెనర్చిన యవహాశనము

మధుక్రిటభులను రాక్షసులు బహ్మను 'దర్వదోషనిహతి దలరి (వేయ'గా నతడు ఫ్‌తుడై
యాకోశించెను. అంత విష్ణువు మేల్కొని వారల బలశౌర్యయుక్తికి ప్రితుడనయితినని బల్కి
అభీష్టవరములు కోరుకొనుడనెను.
“త/  అనినం లలల నవ్వు యయ్రానురవరులు

నవు మాకేమి యిచ్చాడు నీక మేము

వరము లిచ్చౌాద మడుయము వలబిత్తోని

ననిన వారల కీ వను నవ్వుభుండు" (ఆల//-4 ఆక్వా/-394వ//

అందరికిని వరము లీయదగిన విష్పనకు వరములిత్తుమని యా రాక్షసులు పలుకుట
హాస్య స్ఫూర్తి కల్లించుచున్నది. .

జగత్త్రయ మెకారవమైనప్పుడు, భాసుర భోగీంద పర్యంకమున భవ్యయోగనిద్రానుఖ
యుక్తి నలండు నాదిమధ్యాంత రహితు నాలంబనముగా చెసికొనుటచే నిది అనుచితమై
హాస్యాభాసమగుచున్నది.

ఈ విషయము మూలమునను సరిగానిక్తే యున్నది. అదియును రసాభానమే.

“తొ (వవాన్వ వ్యొవోాళం మవోవర్వా మవోనులౌ /

(టత్వబూతాం మవోరాజు నపాతొ యమదునూదనదము /

ఊఈఎవాం వదయ దన త్తం ఎలదో న్తూః నురోళ్త య

దాతరౌ స్వో వరం తుబ్తూం తద్చు/వీవ్వూవిచారయన్‌ ॥

(అల-౨ -/ 94 అద్యా/ / 9౨౧ ళ్‌
ఈ భాగము లలన కృతము
5, దౌపది ధర్మరాజును, అరునుని ఎకసెక్కెమాడుట
న్‌

కీచకుడు: తన్ను పరాభవింప జూచుటయు [దౌపది విరటుని నభచేరి యచట
ననకాలాపముల తన భంగపాటు నెజీంగింపజేయుటయు జరిగెను. అప్పుడు ధర్మజుడామెను
వారించెను,

“వ॥ ధర్మతనయుని పలుకులు విని వెండియు సైరంధ్రి యచ్వోటు గదలక నిలిచి
యెద్దియని యుం. బలుకం దలంచినంజూచి యతండు మరియు నిట్తనియె.
ప్ర వలువోకలం బోవు యద

బ్లుతివడి నాతమ్టంబు నూవ్రుచాడ్డున నిచతం

18/7
ఎంలనతుల గయన్‌ బందమయు

దొలంగంనమునికీ దయనే తోయజవదనా/ (విరా/-2-/49వ/ (౮0వ

దుఃఖమును రోషమును పనగెౌనియున్న మనసుతో (దాపది పతులను
కర్రవోర్ఞన్క్ముఖులను జేయుటకై యేదేని పలుకదలచినద. కాని థీముసేనుని కోపము
(ప్రజ్వలితమైనచో సమయభంగమగునని ధర్మజుడు (దౌపది నిచట యాక్షేపించి
నిరోధింపజూచెను. 'పలుపోకలపోవుచు' 'నాట్యంబు నూప్పు చాడ్పుని అను మాటలలో
నాయవహేళన గలదు. కీచకుడు చేసిన యవవమానము కన్న ఈ వమాటలధక
రోషదాయకములగును గదా, అందుచే
"వ॥ ... పాంచాలి సాఫ్షిపాయంబుగా నతని కిట్లనియె.
ఈూ// నాదు వంిభుండు నటు దీింత నక్తూందు

వెదవారయప్లు వున్దు యాయ
వ! అట్లగుటం జేసి నాకు నాట్యంబును బరిచితంబ మత్పతి శెలూషుండ కాండు
కితవృండునుం గావున జూదరి యాలికి గజణువతనం బెక్కడియది ...."
(విరా॥-2-151, 152, 153 స॥)

అని పలికినది, ఈ మాటలలో ధర్మజుని 'కితవుండని' పరిహసించినది. సత్చ్పురుషులకు
నిషిద్దమైన దూ్యూతవ్యసనముచే సర్వానర్గ్ధ ములకు కారణుడైన ధర్మజుడు తనకు
యుక్తాయుక్తములు బోధించుటయా యను లౌకికా నౌాచిత్యమున హాన్యాస్పదమైనది. ఒకరికి
నీతిని బోధించుటకు మనము నీతి మంతులము కావతెననుట లోక మర్యాద.

భర్తలై, గౌరవాన్పదులైన ధర్మజూర్దునుల నుద్దెశించిన దగుటచి నిచటి హాస్యము
ఆభాసమగుచున్నది.

భర్దాలంబనమైనదైనను [ప్రణయ విషయమైనచో నా హాస్యము శృంగారమునకు
వోోషకమై ఆ భాసము కాకపోవును.. కాని యిచట క్రోధ, రోష సందర్పవమగుటచే
నాభాసమగుచున్న ది, ఎ౨ర్హునగా
"వ॥ అనినవిని సైరంధ్రి నాభ్మిపాయంబుగా బృహన్నల కిట్లనియె
౮ కన్చు యల కాఢు రజవ్లుదునున్లు నకు

నకళు నైరంి యివ్లుడోమయ్యెనేని

థోద మెద నించుకయ లేమంగాదా నన్న

తాననంబుతో నన్నితము అడుగు కల.” (విరా॥[-3-ఆళ్వా!!-48వ|॥49వ॥)

“భార్య వ్యసనము నందు చుండగా, హాయిగా కన్యల కాటగజప్పుచు విచారము లేక
యుండెనని యుల్లనమాడినది.. ఇచట భర్తనాలంబనముగా చేసికొనిన దైనను 'సరసోక్తి'
యగుటచే _హాస్వాభానము. కాదు. 'అవహేశని ధ్వనించుట లేదు. 'సరసత'యే గలదు.
అందుచేతనే అర్హునుడు 'నిరర్హకమగు నియ్యేవప్పుం బుట్టువు వృట్టిన నావగ పెవ్వరికి నెక్కు'
(విరా1॥॥-3-51వ।॥!) అని 'గుప్తనాథిజ్ఞానంబుగా' దెలటయు, విని పాంచాలి 'యంతస్మి ఎత

188


కమస్‌... కపోల యగుచు' ప్రతివచన మిచ్చుటయు జరిగెను. ఇందు ద్రౌపది [పణయమును,
సరసవచో విధానమును [ప్రకటమగుచు హాన్యమేయగుచున్నది.

ఈ సందర్పమున మూలమునందును నిస్తేయున్నది.

“అకాలడ్డాని నైరం్య్న౩లూవీవ విదావని ॥

ఎధ్ము౧ కలేది మత్య్వ్యానాం దీవ్వూతాం రాఎనంనది /

౮ బ్ధు నైరం(ధ గంధర్వా* కళవ్యూన్తి తవవీయమ్‌ /  (విరా/4-/౮ అద్యా/34 జ

అని ధర్మరాజు పలుకగా సైరంధ్రి యిట్ట్లననది

“అతీవ తోప్తాం య్య శీనామరై2_వొం ధర్భ చారణీ /

తన్వ తన్యూవొ తో వద్యా యేవ్లాం డ్యావ్థోన్లో దేవతా /(వరా/4-/౮ అద్యూ/౧35 త

తిక్కన "పెద్దవారి యట్ల పిన్నవారు' అనియు 'పతుల విధమకాకీ అనియు తెలుగు
నుడికారమును చూపెను. మూలమున 'అహం ధర్మచారిణ్‌ యను సాభ్మిప్రాయ విశేషణము
గలదు, జ్యేష్టుని ద్యూత పరాయణుడని యవహేళనము చేసిన దేగాని యర్దున ప్రసక్తి లేదు.
మూలమున గల 'ైలూషీవ' యను విశేషము నుండి తిక్కన యర్దున విషయము కల్పించెను.
మూలమున ఒక భర్తయ హాస్యభాజను డగుచుండ అనువాదమున నిరువురు భర్తలు
హాస్యానస్పదులై మూలము కంట ఇతోధిక హొస్వాభాస స్పూర్తి కలిగినది.

రెండవ సందర్భమున మూలమున

“బృవొన్లుడో కం ను తవ నెరంద్యా కార్థామద్యూవై |

యా త్వం వనని కల్యాణి నదా కన్వావురే గుఖిమ్‌ /

న పా దుఃఖం నమాప్తోవ్న నైరంీ యదువాళ్ళు తో ॥

తేరమాం దు*ఖతావేవంవ్యు ద్దు న్యెవవొనన్నువ/ (ఐిరా/4-23 అద్వా/-24,22 ల్లో

అనువాదమున “కన్నియల కాట గజణపుచీ అనుమాటలో 'ఆడుచు, పాడుచు
సుఖముగానున్నా వను తెలుగు పలుకుబడి వలన చీకును చింతయు లేవనుట స్పురింపగా
మూలమున కన్యాంతః పురమున సుఖముగా నున్నావు' అని వాచ్యమగుటచే అనువాదమే
నసనుందరతరముగా నున్నదని స్పష్టము. మూలమున (దౌపది మలమాడుటకు ముందే నవ్వినది.
కాని యనువాదమున మేలమాడిన తరువాత నవ్వినది. తాము నవ్వక ఇతరులను నవ్వించిన
పిదప నవు క్రటయే నరసోక్తి పద్ధతియగుట (ప్రసిదము గదా. మూలమునందలి "వ్రహనన్ని వ"
యనుటకంటొ "అంతస్మిత కమనీయ కపోలీ యగుటయే యుత్తముల హాస్యానుభావ
లక్షణముగా ఆలంకారికులచే "జ్యేషానాం స్మితహసితే" (సాహి॥దర్చ॥-3-217శో॥) యని
తెలుపబడినది.

ఇట్టి సందర్చమున తిక్కన హిన్య, హాస్యాభాసములను రసమహితము గాపించెనని
యరయనగును.

189


6. దుర్యోధనుడు దోణునితో పలికిన పలుకులు
అరునుడు దేవదత్తము పూరింపగా నాధ్వని యాలించి ద్రోణాచార్యుండు వచ్చిన
వాడర్దునుడని నిరూపించి యతనితో కయ్యము దుస్సాధమని పల్కెను. దుర్యోధనుడు ఆ
సమయమున ఆచార్యునధిక్షేపించుచు పలి౩ను.
* వ॥ ఆచార్యులైన వారలు కార్యంబు దవ్వుృులం గని యెడువారుగాన కయ్యంబు తఆఅంంగు
వారల నడుగ వలవదు బుదిమంతు లిండకడ నుండి భోజనావసరంబుల నాయుధ(శమ
॥ శర శత గగ సనక గా నరక క క ప లలా
సవమయంబుల నీతిశాస్త్రగో ప్పి కాలంబుల నుచితాలాపంబులు వలుకుదురుగాని
పోట్లాడెడువారుగారు వారింగలనం గలసి నిలువ నీక పిజిందిదెస నిలిపిన మనకు వారు
విజయంబు గోరుచుండుట లెస్ప...." (విరా॥-4ఆళ్వా॥-191వ!1[)
అని పలికెను. ఇచట సర్వశస్థాస్త విశారదుడును, విశేషించి గురువును అయిన
ద్రోణాచార్యుని యధిక్షేప జనిత హాస్యము హాస్యాభాసము.
బుద్ధిమంతులనుటలో వారికీ బుద్ది బలమేగాని భుజబలము లేదనియు వారు
యుద్ధమునకు కాక భోజనమునకు మాత్రమే పనికివత్తురనుట కలదు. వారు ఉచితాలాపమునకీ
గాని వీరోచిత కర్మమునకు పనికిరారని యాతని భావము.
మూలమున నీ విషయమిట్లు గలదు
"ఆచార్యా బై కారుణోకాః (పాడ్డాళ్చావాయదర్సినః /
పో నువోభదో (వావ్లే నంన్లవ్యాః కథంబన /
(వొనాదోషు విద్శితోతు గోవ్లవ్వావనటథోషు నే.
కదా వభ్యితాః మర్వాణాః వండతాన్తత ళోభనాః /
బవూన్వాల్టు ర్థాడూవొణో కుర్షుంతో జననంనది /
వావ్వున్తే చారునందానేో వండితాన్తత కేబనాః /
వరేషాం వివరజానో మనువ్వాబంతేోతు బ/
జో క్షే సక! క్ష
అన్సు నంన్కా రదోవేవు వండితాన్తత కోబనాం /
వంటీతొ న్వ్యావతః కతా వరేవాం గుణివాదనః /
ఎధీయతాం తథా నతిర్వాథా వన్వే తవైవలః/ (ఐరా/౧4-42 అద్వా/-2ర మండి( తే
అనువాద విషయము యథామూలమనుట స్పష్టము. అందుచే మూలానువాదములు
రెండింటను హాస్యాభానమే గలదు.
7, కరుడు కృపాచార్వు నధిక్షిపించుట
౯ ష్‌
కృవాచార్యుడు అర్జునుని అసహాయవీరుడని పిర్కొని యాతని విజయముల
నుగడంచగా కర్పుడాతని నధిక్షపించి వలి౭9ను,
వ్‌ “"ఎలిన వాని చనందులు
బాలురు బంధదువ్చలు. దార్యబదతీన వనముల
యోూలము ౧న వీదవ బీతి నాదుంయదు రాజన్‌
190


క ఉన్నుములు నేయనెడం 2

క్వాన్హుంబులు భుడుచు చుండు మధవతి నిన్ను శ్‌

దిన్సు య విడిచ రణముతజీ

మిన్ల కతీనువడకవామ్మ్యు మాగ్భవామునకున్‌ (ఐిరా/-4 ఆళ్వా/-24/ ౧౨4ర్‌వ//

'బాహ్మణో భోజన పియకళ అను సూక్తి ననుసరించి కలదినములలో రాజు నామ్ము
తినుటకేగాని యుద్దము చూచి భయపడుదురనెను. అంతేకాక యజ్ఞములు చేయునప్పుడు
భోజనములు చేయుచుండుమనియు, (ప్రస్తుతమున నింటికి బొమ్మనియు పలికను. ఇందు
'భోజనప్రీతోని పురన్కరించి బ్రాహ్మణుడైన కృపునియవహేశన చేయుట కలదు. ఆచార్యుని
ఆలంబనముగా చేసికొని సూతనుతుడైన కర్ణుడు చేసిన అవహాశళన హాన్యాభాసమగుచున్నది.

మూలమున నీ వాక్యములు లేవు. కర్పుని వీరాలాపములు (దోణ, కృపాశ్వతామలు
[ప్రశంసించిరి. అనంతరము దోణుడు అర్జునునితో యుద్ధ విషయమున గల యసాధ్యములును,
గోచరించుచున్న దుశ్శకునములను టప్రస్తావించును. అప్పుడు కర్పుడు తానెట్లర్జనునితో
యుద్ధము చేయగలడో తెలిపి

"కామం గచ్భుంతు కురవో ధనమాదాయ కేవలమ్‌ ॥

రణము వావీ తవ్షంతోయద్రం వళ్ళాంతు మామకమ్‌ / (విరా/4-43 అద్యా/౬2/ త్తే

అని పలికెను. దీనికి కృపాశ్వత్ధామలు సమాధానమిచ్చుటయు భీష్కుడందరిని
సమన్న్వయపరచుటయు మూలమున గలదు.

అనువాదమున పై శోక భావమిట్లనువదింపబడినది,
”అ//. ... నేడు వుజూ దనమద్వూ నాకు మా

వాలం ఖేరు నూడ నివ్రమేనిం.

సూడుం డక్లుగాక వేడుక లేదేని

నంతనమునం బనములజాడం బొండు" (ఐరా/౯4 ఆక్వా/-205 వ//

ఇందు మిగిలిన వారిని ఇష్టమైనచో యుద్ధము చూడుడనియు లేకున్న వెనుకనున్న
పశుల సమిాపమునకు బొమ్మనియు కలదు. పిమ్మట కృపాచార్వుని మా(త్రమేయధిక్షిపించుచు
నింతకు ముందుదహరించిన మాటలు పలికెను. మూలమున నందరిని ఉదెశీంచి కామం
గచ్చంతు కురవో ధనమాదాయ కేవలమ్‌ అని మాత్రమే గలదు. కాని, ప్రత్యేకించి గురువైన
కృపాచార్యునధిక్షేపించి పలుకుట లేదు. మూలము నందలి ఈ విషయము నంతను విభజించి
'స్విచ్చగా కర్త, కృపా, శ్వత్తామల సంబంధము చూప్ప నంభాషణగా తిక్కన మార్చివసెను.
కావున మూలమున నాచార్యాలంబనమైన హోస్యాభాసము లేదు.

ఈ. ధర్మజుడు విరటుని సింహాననము నధిష్టించుట

విరాట పర్వమున వ్యక్షము పెకలించి కీచకునిపై తలపడబోవు భీమసేనుని గాంచి,
ఆశ్రయ. మొనంగిన విరాటునిపై కోధము తగదని సూచించుచు 'ఎక్కడలేవె యసివ్న
క్షాశ్రిజముల్‌ అనియుదాత్తముగా ధర్మరాజు పలికెను. అట్టి ధర్మరాజు అనంతరమున విరాటుని
సింహాననముపై కకూర్యుండుటయు, దానిని సమర్దించుచు 'ఈ చిణుత గద్దియకుం వగడె' అని
అర్జునుడు పలుకుటయు ననుచితములై హాస్యాభాసములగుచున్నవి. =

191


మూలమున మాడ పాంతడ్చులు విరటుని సింహాసనమున నాసీనులై అముందగా
మరటుడు వచ్చున సను బేశమిటు గలదు.

“శ్రామయతా వొంచివా నృవ్లాా జ్వులతో వావకానివ /

రే మత్నోో2(బవత్యు లద చెావడూవ మవనీతమ్‌ ॥

న జ. ం. భు

మడుద్దణ్రా డపానీనం (తదళానామివోళ్టురమ్‌ 4

న కీలాక్రాతివావన్తం నభానాలో మయా కృతః /

అథ రాడాననో కన్వొాదువవవోద న్యూలంక్భుతః /

వంరవోనేవ్రుయా వాక్తూం విఠరావన్వు నిళమ్వతల్‌ |

న్ధుయమానో౭౬రునో రాజున్ని దం వచన మ్యబవత్‌/(విరా/4-60 అద్వాగం, ర, 7ళో/

ఇట్లు కంకుభట్టు విరటుని సింహాసనమున నాసీనుడగుట పరిహాసభాజనమైనదని
తెలుపబడినది. అనుచితమైన ఈచర్య మూలమున కూడహాస్యాభానమే యగుచున్నది.

తెలుగున 'ఈ చిరుతగద్దియకుందగడే' యనినక్లే సంస్కృతమునను నిట్లు గలదు.

"వం యుకే మువోరాజుః వాండవః వారైవరభోః /

కథం నాలొతి రాజదారయాననం వొ శవీవల్‌* /  (రా/4-రుం అద్వా/- ళ్‌ెే//

లో ప్‌” ఈల ం

ఈ సమర్ధన మనుచితమై హాన్యాభాసమగుచున్నది. ఇచట హిస్యాభాసము
సంభాషణగతముగా కంట నెక్కువగా సన్నివేశగతమైనదని పరినీలింపగలము.
9 నవూషుడు నురలతో, మునులతో [ప్రనంగము

నహుషు డింద్ర పదవి నధిషించెను. 'యమవరుణాదిత్రిదశులు దమతమశక్తి
మ్రభావదర్వంబు' లాతనికీ పంచి యిచ్చి తేజోధికుని గావించిరి. అటి నహుషు డొకనాడు
శచిదేవిని గాంచి మోహించి యామెను పిలిపించెను. ఆమె బృహస్పతిని శరణు జొచ్చెను.
అప్పుడు తానుకోరిన శచికి బృహన్పతి శరణమిచ్చు కేమియని నహుషుడు సురలను, మునులను
"చ అనుడు మునందులున్‌ నురలు నక్టువ నీ మవానీయ గౌరవం

మునమ్‌ుం దిరాంగనరం ౧వయుబుద జనాంచుతు యీూడుగాదు నా

ననుం డడం గేోడదుబోం గజవం జాలల్య్మయోారబి దుటము నెవుడొా”

(6 ఉదోం// ఆజా/౧౨4వ//

మునులు పరాంగనాసంగము వలదని చెప్పగా దెవేందుడొనర్చిన పఠరాంగనా
సంగమును గూర్చి వప్రశ్నించుట హాస్మమగుచున్నది. ఇచట హాస్యము మునులాలంబనముగా
నుండుటచీ నిది హాన్యాభానమగుచున్నది.

ఈ విషయము మూలమున చట్లున్నది,

"పవముకో న ఉ్యగావా తచ్తాబోు నామమోపాతా |

అధ దోేవానువాబోదమం్యదం వతి మరాధివా/

ఉఅవొల్యా దరతా వూర్జ్చుమ్మువీవల్తుు యళన్తైన |

దీవతో భద లల దణ నవా తిం న నివాటితః /

192


బవాూూని చ నృళంనాని కృుతానిందోణ వై వురా /

ఎదర శభ్యూవదాళ్ళావ న వః ౫౦ న నవాంితః /

ఉఊవతివ్లతు మాం దోవ సతదన్వా పాతం వరమ్‌ |

యప్తా ా 5౭ బొనదా దవా ఇవవేవం భవివ్యుతి/( ఉదో/-౮-| నో ఆఅద్వా/-ఎ యంథిల్‌ భే

నహషుడు దేవేందుని యహల్యా జారత్వ (ప్రశంస బీయుకేగాక ఇందుడనేక
మోనములను దుర్మార్గములను చేసినను వానిని మారేలవారంపలేదని బుషులను ప్రశ్నించెను.
అంతే కాక శచీదేవి తనకు దేవి యగుట యామెకు హితమనియు, అది దేవతలకును
శుభప్రదమనియు పలికెను. అనువాదమున 'ప్రన్తుత విషయమైన జారత్వ (ప్రశంన మాత్రమే
గలదు. పరదారగమనము హితమును శుభపపదమును అనుట హాస్యాభానమే. ఇట్లు
మూలానువాదములందు హాస్యాభానమే స్పుటమగుచున్నది.
10. బృవాన్పతి యనిమిషులతో, బుషులతో నెజపిన పరాచికము.

ఈ నహుషుని వృత్తాంతమునందే ఇంద్రుడు ఆజ్ఞాపించిన అనంతరమున బుషులు
బృహస్పతిని జేరి ఇట్లనిరి. క్ట
"5  నవువమండ మహౌాందో వదవీ

శవాతుంయ ళబికన్‌ వంంవం ఉను నాతని లో

కహాతందు గాంగ బుచ్చుము,

మవోత్య తచ్బిత్తమున యమరం బడంరంన్‌' (డద్యో/-/ ఆక్వా/-|౮రవ//

బుషుల మాటలలో నీపరదారను సంధానించుట 'లోకహితము'గా భావింవబడినది.
వారి నపహసించుచు బృహస్పతి యిట్లనెను.
”క1/  నవాువుండు వముభువాం డలు

ఎపాతామువ్లానవరులు వరజుతా లో

వపాతం బడు యిది మనకున్‌

మవానయమ కాక యెట్లు మానం వ యున్‌ (ఉద్యో/-/ ఆక్వా/-/౮9వ//

ఈ విధముగా బృహస్పతి 'యుల్లసం' బాడెనని తెలుపబడినది. ఇచటి హాస్యము
'అనిమిషులను, బుషులను' ఆలంబనముగా చేసికొన్నది. అందుచే నిదియు హాస్యాభాసమే,
ఈ విషయము మూలమున నిట్లుగలదు.

"తో త్వాం దేవాః? నగంధర్వా మబువయళ్లు మవోద్యుతో ॥

(బనాదయంతి చోందాణి నవువఖూయ [వదయతామ్‌ 4

ఇందా ద్వాళప్లో నవుపషో దోవరాజో మవోద్యుతిః /

వృణోత్వయం వరాలోవో బ్లూ త్వే వరవ్వరన / (ఉద్యో/(౮-/2 అద్యా/./2, (3 జ్లో//

ఇచట నహుషుడు ఇంద్రుని కంకొ విశిష్టుడనియే గాని 'లోకహిత' మనుటలేదు. దీని
వలన తెలుగున నిదిమరింత హాస్యభాజనమైనది. బృహస్పతి దేవతలతోనాడిన 'యుల్లనము'
మూలము నందు లేదుే ఇటు అనువాదమున (ప్రత్యేకముగ నీ హిస్యాభా సము
స్పురించుచున్నది. |
నంట పనన
తే మూలమున ఉదో్యో![-5-12 అధ్యా[!!-16 నుండి 23+ [|

193


11. కరుడు భీముని నవహేశన మొనరించుట
స

నిరాయుధుడైన థీముడు తన చేతికి చిక్కగా కర్టుడు కుంతీ వాక్యములను తలచి విడిచి
పెళ్పెను. (
5/ మనమున 6 యంఖీ ఎాక్తూం

తము విందం గణువ్లు లీల నలం బెడుభుమున్‌' ((దోణ/-4 ఆళ్వా/-23ర్‌వ/

'నవ్వున మోమొపా యనుటచే కరుని హసీతము దో౭తకమగుచును ది. ఇది ఉతమ

ను య ణి య. శశ శ య జవ,
లక్షణము. వింటితో కడుపుపై పొడుచుట హాస్యభాజనమైన చేష్రయగుచున్నది.
“"ఆ/ తఅందిపోత నీకు బభండనం నోబికి

గడవం దోర మనను కాయో దీ

రోవుకొలయి (మంగి యారకనవింటి

కడఊన యంధఠఢు మింక్నజిబి వడక" ((దోజు/-4 ఆళ్వా/-239వ/

భీముని యందు తిండిపోతుతన మారోపించబడినది. ఇది నాధారణముగా సంస్కృత
నాటకముల౦దు విదూషకుని లక్షణమని సన్నిధానం వారు వాసిరి* ఇట్టి విదూషక లక్షణ
వర్దనచే నిచట హాన్యన్ఫూర్తి కలుగుచున్నది. అంతేకాక
“5 వనమున వలమూలంబులు

దని ముని వై యండః గాక ధీరోద్దతిమై

నని నేయ నకు వచ్చునా

రు మచపోక్‌ నుడింి మడిం౧ కాంతుండ పోల్‌! ((దోజ/-శీ ఆశ్వా/4౨4 వ//

అని పలికి కర్పుడు స్రీ మునికి కా(తధర్మముకాక శమారమైన మౌని వృత్తియే తగిన
దనుటచేతను, 'చే యలంతిం గని సమరము సీయుము" అనుటలోను భీమసేనుని
హోస్య్టభాజనుని చేయుట జరిగినది. సుక్షతియుడును, బక్క హిడింబ, కిమ్మార, జరాసనంధ,
కీచకాదుల చంపిన వాడును నగు ఖీముడాలంబనముగా సూతపుతుడును అర్ధరథుడును
అగు కర్షునిచే జనితమైన దగుటచే నిది హాస్యాభానమగుచున్నది.

ఈ విషయము మూలమునను నిట్ల యుండి. ఫీముని జోజన పైయత్వమును హేళన
చేయుకేగాక ఇంటియొద వంటవారిని, భృత్య, దాసాది జనులను భోజనము కొరకు
కోధమున కొట్ప్టటకు త్వరపడుమని పల్కెనట్లధికముగ నిట్లు గలదు.

“చూదాన్లు తృజునాన్తానాంన్త పంగ్తుపొ త్తురయన్ను*మ్‌ |

యోగ్యాన్తూాడయితుం (దాద్యోజునాలం వృకోదలో /

(దోజు/౧7-4//4 అద్వా/- గట] త//
భీముని బాహుబలము దానదాసీజన పీడనమున కేనని భావము.
4. ఇతడు నామాన్యముగా వేషభాషలచే హాస్యము బుట్టంచుచున్నను, రూపకములళో
దిండిపోతుగా, జగడాలవమాదిగా వ్యవహరింపబడునుో (కాచ్యా!!నంగ!!-ప్పుట ౨8)
194


మూలమున కర్షుని నవ్వుట 'ప్రహసం శ్చీ అని తెల్పుటచే నతని నీచత్వము
యౌద్దత్యము ద్యోతకము కాగా తెలుగున చిరునవృ్వనే తెల్పెను. మొత్తముపై
మూలానువాదములు రెండింటను హోస్యాభాసము చక్కగా ద్య్యూతకమగుచున్నది.
“కలహశీల కుపుత్హాద్యాలంబనతయా వీతరాగాది నిషకయా చ వర్య్యమానః శోక"
(రస1॥॥గం|॥-పథమానము-ప్పుట375) అనగా కలహశీల కుప్పుత్తాద్యాలంబన మగుటచేతను
రాగద్వెషములు లేనివారియందున్నట్లుగను శోకము వరితమైనచో కరుణాభానమగునని
జగన్నాథుని యభ్మిపాయము.. అట్లీ పబలశతులను వధించి వారికై శోకీించినచో నదియు
ననుచితమగుటచే కరుణాభానమగునని శ్రీ సన్నిధానం నూర్యనారాయణశాస్తి గారు వ్రాసిరి
1. ధర్మజుని జాతి వధానంతర శోకము
ళ్లో
ధర్మజుడు కురుక్షత్రయుద్ధమున కౌరవులను వధించి వారికై ఇట్టుశోకించును.
"నీ/ జ్డాతుల నందజణం దిందుతు మది యాత్య
వదమ కాదో రాజువర్తనందు
గాల్డు మవాంన నుక్టుము దాట్ల మత్సలొ
వ్‌ ఉంది వవచవానపినుల
కాగయవిపాతంబు అడు యింత యొవ్లునే
వవమున వనియింవ వలయ ఎండు
యనుఖిదం ్రానరాజ్యామవంబునకు. రు
కూ అదం దమలోనణ గాటములాడీ
వ్ర వులము నాలను వలియింవం యత్సాతంవ్లు
(బతుకు వబ్దానౌ యనువగొ వాలువడం ౧౯
(బ్రమదమొనంగదు. త్రైాలోక్తూరాజ్యామైనం
గానయనొలమపామోార్యైకొచండు.” (ాంతి/౧€ ఆశ్వా/-4౮ వ//
అన యిట్లు కారవులక శోకించి, (ప్రత్యేకముగ సుయోధనుని గూర్చి యింట్లు వగచెను.
“చ్చు/॥ ద్యతరాప్తుండు తమూాజుతీడు నమదుద్ధం జూడ కన్సుబుం డో
లం జున్ను 0 దన నాబ్బాం గాన మగుడం ౧౯౭ దొవ్హుం డయ్యౌన్‌ శాలౌా
కు తజీలుం డయనానుయోదనుయ నంశ్లీణంబు నేనెం గులం
బతనిం ఊంవంగం గోవ మాశణా మది ళోకాకాంతమయ్యూం దుదన్‌'
(కాంత//- ఆశాం/-4ర వ//
ఇట్లు దురో్కోధనుని మరణమున మనసు శోకాక్రాంతమయ్యె నని ధర్మజుడు పలికెను,
(ప్రబలశత్రువు మరణించిన దానికై ధర్మజుని శోకముక్ష్మత్రియ ధర్మమున కనుచితమై కరుణాభాన
మగుచున్నది. .
మూలమున దుర్యోధనాది జ్ఞాతుల మరణమునకై ధర్మజుని శోక మిట్లు తెలుపబడినది.
5. కావ్యా॥[నం([గ్ర॥-వే ఆక్వా॥!- అనుబంధము = పుట 436
195


"ఇదం మమ మవాద్దుఃఖిం వత వ్యొద నిత్యదా ॥

కృత్వా డ్థాత్టాయ మిమం మవోర్రం లోబభకారతమ్‌/(బాంతి/-/2-/ అద్యా[-/4 భో

అందుచే మూలానువాదములు రెండింటియందును నీ సందర్పీమున కరుణాభానమే
భాసించుచున్నది.

సాహిత్యదర్పణమున రౌద్రరసలక్షణ మిట్లు తెలుపబడినది.

“ర్యౌదః తేద నాయీభావో రక్తో ర్హాద దైవతః

ఆలంబన మలి న్లత తచ్చ సోదవనం మతం” (నాపా/దర్దు-3 వర230ళ్లో

"రౌాదమునకు [కోధము న్థాయీభావము. రక్తవరము. దీని కధిదేవత రక్తము.
ఆలంబనవభావము శత్రువు. వాని యపకారాదిచేష్ట లుదిపనవిభావములు "అని "పై
శోకభావము. అనంతరమున రౌొదరసాభాన నిర్వచన మటైాసంగబడినది.

“కదర్యా కాతరాది గతత్సేన వీతాద్యాలంబనత్తేన వా (ోదోత్యావా....రసాబానాలో
(ల౫//౧౭/(చభమాననము-వ్రుఖ 37%)

"హీనులు, పిరికివారు నగువారి యందు గలదియు, పిత్రాదు లాలంబనముగా
గలిగినదియు నగు కోధము రౌదాభాన మగును" అని జగన్నాథుని మతము.
నాహిత్యదర్పణకారుడు కూడ "రాదే గుర్వాది గత కోసే" (నాహి॥దర్చ॥-3పరి॥!-
264+శో|)) అని తెలిపి ఈ యథిప్రాయమునే వ్యక్తము చేసెను. ఆది శబముచే పితృ, భాతృ,
ముని, నుర, ఆచార్య్యాది గౌరవనీయులైన వారందరును [(గ్రహింపదగుదురు.

1. శృంగి పరీక్షిన్మహారాజును శపించుట

పరీక్షితుడు వేటాడవచ్చి శమికుడను మునిని ప్రశ్నించి సమాధానము లేకపో వుటతో
కొపించి యతని మెడలో నొక చచ్చినపామును వైచి పోయెను. శమికుని కుమారుడు శ్వంగి
యనువాడు ఆ విషయము నెజింగి కోవమున శాప మిచ్చిన విషయ ముట్లుగలదు.

“వ॥[ శాపజలంబు లత్తికొని....... మహావృద్దు మదీయజనకు నవమానించిన
పరీక్షితుండు నేండు మొదలుగా సప్తదివసంబులలొ నందక్షకవిషాగ్నిదగ్ధుండై యమసదనంబున
కరిగెడుమని శాపంబిచ్చి" (ఆది॥-2ఆళ్వా!-171వ॥)

ఇట్లు శాపమిచ్చిన విషయము తెలిసికొనిన శమికుడు తనకుమారుడగు శృంగిని
మందలించుచు, "సకలక్షమారక్షకుండైన పరీక్షితునకుం బరీక్షింపకళాపం బిచ్చి బెట్ట సీసితివి"
అని తెలుపుటయే గాక “*“కోధిగాం దపస్వికిం జన్నే" యనియు ననుటచేనిది యనుచిత

ఈ విషయము మూలమునను నిక్తే యున్నది.

“ఉత్వావవ్యు వివ్లుతన్తు దవంన్ల ద్రవ వివ్లతః

కేవ నంద్తో నయన (ప్పాలన్ను వ మన్యూనా॥/

ఉల్లు నతు కోవేన జలా నృవతిం తదా

వాయూవ న్గ్య్రుజ్వో తోజున్వు (ేోధవోగబలాత్టు త2 /ఆది//-3 /7అదన్వాగ// 0, // త

196


ఇచట శృంగి కోపసంరక్షనయను డగుటయు, స్తజబుడగుటయు (ప్రజ్వలితు డగుటయు
వరితములు. ఇవి కోధసూచకము లైన యనుభావములు. అట్లనుటకు ప్రమాణముగా
విశ్చనాథుడు క్రోధయుద్ధ వీరములకు భేదమును తెలుప్పుచు వ్రాసిన దానిని పరిశీలింపదగును.
“రకాను న్యేతతాచ్యాత భోదన యుద్ద వదతి*” (నాపా/దలొ-ంవడా23/ త
అందుచే నిచట రక్తనేత్రత్వా ద్యనుభావములచే ననుచితకోధము పరిప్పుషమె రౌద
టు అప్‌ ఓ. య) స్ట గగ కనే క
రనాభాసన మగుచున్నది,
అనువాదమున రక్తనేత్రత్వాద్యను భావములు పరిప్పుష్టముగా లేవు. వెదిక
మతాధిమానియగు నన్నయకు బాహ్మణుని యనుచిత కోపవర్హనము అనిష్టవిషయమగుటచే
నిట్లు చిత్రించె నమో యని భావింపవలసియున్న ది. అందుబె మూలానువాదములు రెండింటను
రౌద్రాభాసము. తుల్యమే.
_ 2. ద్రౌపదీ వస్తాపహరణ నందర్భమున భీముడు ధర్మజునిపై
కోపించుట క యా
ద్రౌపదీవన్నాపహరణ సందర్భమున భీమసేనుడు దుఃఖితుడై ధర్మరాజు నుద్దేశించి
ఇట్లు పలకను.
"వ! శకునికైతవ౦ బెజింగియుం బాపదూ్యూతంబు.బవర్తించి యధర్మప్రవృత్తుండ వయితి
కావున భవద్సాహుదాహంబు సేయ వలయు నని కోపించి పలికినం.."
(సభా॥-2ఆళ్వా!॥!-223వ॥)
ఇచట ఫీమసేనుని యనుభావములు విపులముగా వర్ణింపబడక వశీయినను
బాహుదాహంబు సేయవలయు ననుటచే వాక్కులందే [కోధము ప్రకటింపబడినది. ఇచటి
కోధము భభాత్రాలంబన మగుటచే రౌద్రాభాస మగుచున్నది.
ఈవిషయము మూలమున నిట్లు కలదు.
".......... వృకోదరః (వేళ్టు యదధివ్లీరం బ్‌
చకార కేవం వరమార్హరూవిః గ (రభాగ2-ర0అద్యా/-47ళ్లో/
భీముడు పరమార్తుడై యుధిష్టిరుని జూచి కోపగించెను. ఆతడు పలికిన పలుకులు
మూలమునను నిప్పి గలవు.
“పవావ్యూనర్ల తీ బాలా వాందడవాన్‌ (వూ కౌలదైో |
త్పుత్స్య టో క్రీళ్ళూతో జ్లాడ్రార్డుు ఛం నెర్డై కృ ఈవల |
అన్వాః కృతో మన్వురయం త్తుయి. రాజన్న పాత్వతో |
బావా తో నంద్రధ్హూమి నవొదోవాగ్చ మానయ |
పవమన్తికు తం వద్వాం యద్వాన్వావాం దనంజుయ |
నీచ్తే 2.౧ నపొజతో బావానిరొపాయం ఐబలాదవ |
(నభా/2-62 ఆద్వొ/౮నుండి (04
మూలమున సహితము అను భావాదులు వర్షితములు కాక బాహుధాహ వ్రసకియే
గలదు అందుచే మూలాను వాదములు రెండింటను రౌదాభాసము తుల్యముగన
పోషింపబడినది.
19/
ఏ, కార్తవిర్యుని పుత్రులు మున్యాశమముపై (ప్రదర్శించిన [కోధము
పరశురాముడు కార్తవీర్యుని వధింపగా నాశమమున నతడు లేని సమయమున
కార్తవీర్యుని కుమారులు వచ్చి యచటి వారిపై (ప్రదర్శించిన యనుచితకోధమిట్లు
వర్ణింపబడినది.
"మ/ మునులం దట్టుబుం బువ్చువృ్లతతు లున్యూ లించుచుం (గూడులా
యనవద్యూన్‌ ఆమదగ్హాం బవ్లో బలిమిన్‌ వోరామ వోరామ యం
యను నాతేశము నేయ చుండంగ యునుల్‌ ళోకింవ ధర్వాత్యు న
మ్యునిముఖూన్‌ వధయింబచి ర్యాగవామునన్‌ మోవోంద్యులై పైావాయల్‌”
(ఆర/ణవే ఆళ్వా/౧/౮2వ//
ఇచటి కార్తవీర్యుని పుత్తులక్రోధము అన్గానపతితమై పచ్చుక పై బహ్మోస్త మనినట్లు
బాహ్మణులైన బుషుల పై (ప్రదర్శింపబడి యనుచితమై రౌదాభాస మగుచున్నది.
ఇచట మూలమున నిట్లు గలదు.
/ అర్లునన్వాథ దాయాదా రావేణ కృతమన్వవ |
ఆ(ళమనం ఉఎనొా రామం ఉఊమదగ్శి మువాదవన్‌ ||
తోతం వము ర్హావోవర్థామయద్యూంతం తవన్వనమ్‌ |
అనక్భా(దామ రామేతి ఎకోళం తమనాదవతల్‌ ॥
కార్తవర్తూన్తూ వుత్తాన్తు ఊమదగ్హుం యదివ్లీర।
మభమాతయిత్వ్యా బ్లరాయగ్యు ర్వూడాగతమంందమా* ॥|
(ఆరో!-3-116 ఆద్య |॥1-2౮నముండి 27ఉే
మూలమున మునులను తిట్టుట, వృక్షతతు లున్మ్నూలించుట లేవు, హెహయుల
యనుచిత క్రోధమున కుత్కర్ష కలిగించుటకు అవి కల్పితమైనవి. అక్షే 'మునుల్‌ శోకింప
' అనియు వర్ధింపబడినది. మూలమున  'తపస్వినం' అని యుండగా, ననువాదమున
'అనవద్యుడు, ధర్మాత్కుడు' అని రెండు విశేషణము లున్నవి. మూలమున 'అయుధ్యంతం'
అని యుండగా తాపసవవ్పత్తికీి యుద్ధము విరుదముగావున యుద్ధము చేయలేదని
('ప్రత్యేకముగ తలుట అనవసరమని భావించి యాప్రస్తావన విడిచిపెట్టి యుండనోప్పును.
ఇట్లు మూలమునకు మెజుగులు దిద్దుచు ననువాదమున రాదాభాసము చక్కగా
పోషింపబడినది్‌.
4. కౌశికుడు భికారమె వచ్చి పత్మివతపె ప్రదర్శించిన కోధము
జ ధి కూ మూ
కౌశికు డను విప్పుడు భిక్షార్ధమై వచ్చి యొక పత్మివత గృహాింగణమున నిలిచి
యుండెను. ఆమె పతిసేవలో నుండి యతనికీ భఖీక్షాపదానమున నాలసించెను, ఆలస్యముగా
కక్షగొౌని వచ్చిన యామెనుజూచి
'వ॥ ........కౌశికుండు రోషరంజితలోచనుం డగుచు నిట్లనియె
వ్‌ అడీగచయవ్లుడో బౌచ్చా రం
౧డవీనం బో నవ్వు యేను గజణుదుర్దుతి వా
వడం త నను నిలివీ బ్లిక్షం
శదడలొ కడు నవా నేనీ తోల మదమునన్‌ (౨ార//-౮ ఆకా? /-12 వ ౮ వ//
198


ఇట్లు పలుకుటయెగాక కోపముతో నింకను నిట్లనెను.
“ఊ/ నమగా ఉంతయెక్కు డౌ మనవులు భూనుడు లింతతక్కు వే
కోయలి దల యిము ౧దుం (౪ వుంనం గానవ్లు లోకవంద్యూలన్‌
భూమినురేందులన్‌ వవిజవుంగవుం డొదగ బర్తొం గెల్టుబో
నేమ నొక్కా వాడు గడు నౌల్రిదో మై రటు నీకు నిచ్చులున్‌
5్‌// అవమానుతు లౌ గ!
దబవుడాలు (ోదాగ్సి శిల దీవించి మవో
(దివనడ్వవంబులతో
నవని నయినం భౌడో వడంతు ర్యవతికాడుల్‌" (౨ర/౧౮ ఆళ్వా//6, / 7వ/
కౌఫికుడు 'రోషరంజితలోచనుం డగుటయు, నిట్లు తనపల్కులలో [కోధము
(ప్రదర్శించుటయు ననుచితము. కాలికుడు తపస్వాయు, బాహ్మణుడును నగుటచే నాతనికి
[కోధ మనుచితము. ఈ [క్రోధము పత్మివతయందు (ప్రదర్శించుటయు ననుచితమేె . ఆమె
పతివతయని యతనికి తెలియదని భావించినను, అబలయందు ప్రదర్శించుట చేనైనను
అనుచితమే యగుచున్నది. ఇట్లు ఈ ఘట్టమున రౌదాభానమే సుప్రతిష్టిత మగుచున్నది.
ఈ విషయము మూలమున నిట్లు గలదు.
“బావ్యాణు ఉనాబ
తీదుదం భనతి త్వం మాం తి త్రూకాా వరాం౧నో |
ఉవలోేదం కు తవత న వనైతవత్యాని //
మార్పుండోయ మే
(బావ్యొజం (ోధనరంతనవ్తం జ్వాలంతమివ తేజనా |
దృవ్దా నొద్ద మను వ్యేందో నాన్త్రవూర్చుం వచోజ్యబవజ్‌
న సి ఇ
(బావ్వొాణా న ౧లీయాంనో ౧లీయాం నే వఎతిః కృతః ॥/
గ్రవానధర్భు వ్వర్లర్ర (టావ్వౌణానవమన్వు నే /
ఇం(దోఐ_ వ్యేషాం (ణిమతో వం వ్రునర్జామువాభుఐ /
అవలిత్తే న జూనవ్నే వృుద్దానాం న (భతం త్వయా /
(బావ్వొ ణా వ్యూగ్శు నద్య ౯ బదపాయః వ్యదవమవి ///
(ఆర//-౮-/ 97అద్యా/౧-4ర్‌ నుండి22 భే
'రకలోచనత్వము' తప్ప మగిలినవన్నియు అనువాదమున యథామూలముగ
నున్నవని స్పష్టము, అందుచే మూలానువాదము లందు రౌదాభాసము ఒకి విధముగ
నిర్వహింప బడినదని తఆలియును.
౨. విరటుడు బృహన్నలా విజయవ్రశంనకు ధర్మజునిపై కోకించుట
విరాటుడు తన కుమారుని విజయ మగ్గించుచుండ ధర్మజుడు బృహన్నలయే
విజయము నాధించెనని పలికెను.
199


నతనివదాజయయు నందయమనుడు 1౮
యింతవట్లును శబంబు తవు గాన
యింకో నీమాణ లుడుయము క౭కుప
వ/ అనుచు విరాటుండు గటలబులదరం గన్నులంగంప్తు గదుర6 బలుకు చప్ప
డగ లంబుగా నాడుచున్న:...44 (విరా ఏ ఆశ్వ్వా (౧250,251వ/
ఇట విరటుని రౌదానుభావంబులగు కటంబులదరుట కన్నుల క30పుగదురుట
వర్ణింపబడెను. కటంబులదురుట 'వేపథు' వనెడి రౌద్రానుభావము
అనుభావా న్తథాన్లైవ (ఈూరవనందర్దనాదయి " _ (ాపా/దర్వు/3వం/౧230 త్య
ఇట్లు పలికీనను వినక 'కురుబలమేల దైత్యసురకోటులు వచ్చిన గెల్వరాదె' (విరా॥!-
౨-252ప/౧) బృహన్నలకని ధర్మజుడనెను. అప్పుడు విరటుని విషయమిట్లు గలదు,
“వ॥ అనిన విని సకోధ హోసోల్లాస వికృతాననుండై మత్స్య మహీనాథుండు
ఉఊ/ వింతలు నాల నీవలన వింబోమగాని దర్యతి నెందు నో
ముంతకు మున్ను నారభుల నౌవ్చారిం జఊూడమౌె వ్రారదరదు
ర్లాంత భుదడావిలాన మలలం దాం వోటుల న్నన ళ్ళనువి
(కాంతం గడంయ వారి నని కన్నుల నివ్లులు రాలుభుండంగన్‌.”
(వరా/-ఏ ఆక్వా/౮౮3వ/,254వ/
మొదట కన్నుల ఎణుపుదనము మాత్రమే గలదు. ఆ తరువాత కన్నుల నిప్పులు
రాలుట జరిగెను. ఇది కోధము యొక్క ఉత్కర.
విరటుడు తన కుమారుని కౌర్యమేలనో ధర్మజుని కనిష్టమని భావించి 'మౌర్షో
(ద్రేకమున. బలుకు చుండుట మాను మని హెచ్చరించెను.
నకం వెనంరో నాడ నేరవు మౌద్దో
(దకమునం బలుకు చభుండుతు
మూళు నహాంవగ రాదు మామము వ్యవ (వరా/౧౮ ఆకాా/-2౮౮ వ/్ల
మొదట కొంత గౌరవ సూచక మైన 'కంక భట్ట' యనిన వాడు తరువాత 'మానుము
విప్రా' యని ఏకవచనము పప్రయోగించెను. ఇంకను మానక 'చాటం బనుప్పు బృహన్నల
జయంబు అని ధర్మజుడనెను. అంతటితో విరటుని [కోధము మేరమిారినది.
“అ అనిన ర్యొదరలరనము మనమున వనడర?ం౧
బడగ యెత్తు నురగ వాలు బేఖ్లు
నెనయు చేతినా?ం గెన్మివోనెం బతి వేడి
౧జన యతులు మన్న నుడుగొ వరము" (వదరా/౮ ఆశ్వా/-2౮9వ/
200


ఇట్లు ఎరటుడు నారె గొని వేయుట రౌద్రరసానుభావమే. రౌద్రభావమ కారురూపము
దాల్చినది. కాని యిచట కౌదము బాహ్మణాలంబనమై యనుచితమిగుచున్నది.. 'నేను
సుమనో విభుతుల్యుండ వైన నిన్ను మిక్కిలి యగు భక్తిం గొల్చి కృతకృత్కత జొందుదు
ననియు. (విరా[!-!1ఆశ్వా![-203 వ) 'భక్తి ననుచరింతు నమాత్యసుత
సుహృద్భృటార్యయుతము గాక (విరా॥-1అళ్వా!॥-188) అనియు పలికిన వాడును,
ఎదురుసని నమస్కరించి యతని యాశీర్వాదంబులు గై కొని (విరా!॥॥-1] అశ్చా![-189వ)
నవాడును, అగు విరటునకు కంకుభట్టు'పై [కోధము జూప్పుటత్యంత మనుచితమ్హై

ఈ విషయము మూలమున నిట్లు గలదు.

“తతో2(దబవీన్య తం రాడుం ధర్జా వ్యుతోయదధవ్ష్లరా [|

బృహన్నడా యస్య యనా కథంనసన విదేష్యతి ॥|

ఉాత్తుూన్తోల మఠమవీతో రాజా ముత వాండవమ్యబవల్‌ |

నయం వ్వ్లుతేణ వే వండడం టువ్యూదింధో (అకంనని ॥|

వాచ్యావాద్యూం న జానీషే నూనం మభూమవమన్వనే |

జీవ్యు(దోజముభాన్సుర్వాన్‌ తిసాన్ను న వవోవ్వూతి |!

వయన్యత్వొత్తు తే (వ్య న్లు వరాదధమమం వో |

నేద్ధుళం తో వ్రునర్వాభ్యం యది జీఎతుమిబ్భుని [|

శ సు ఇ

బవాుళ? (వతివద్లో౭న నబ వాచం నియబ్యాని |

నయంతా బోన్స విద్యత న కలళ్చైదర్థుమాచరేత్‌ ॥

వజంవాయన ఉఊవాబ /

ఈత? (వకువీతో రాజా తమ్మ్హేణావానద్భు శక్‌ |"

(వరా/౧4-5ర౮3 అదా 9/3 7నుండిశ4 శ్‌
ఇట వాక్యగతమైన కోధమేగాని, రక్తనేత్రత్వాదులు లేవు. 'నీవు నాకు వయస్యు
డవగుటచే నీ అపరాధము క్షమించు చున్నాను. గాని జీవించదలచినచో మరల నిటనకుము'
అని [పతిషేధించెను. ఇట్లు చవంవదలంచుట యనువాదమున విరటుడు (మ్రదర్శింప లేదు.
కనుల కెంపుగదరినను, నిపులు రాలినను మాటమిోరకుండుట విరటుని పా్యతచిత్రణమున
తిక్కన నేర్పు. అనుభావములచే అనుచితకోధమును పరిప్పుష్ట మొనర్చి రౌద్రాభాసమును
పోషించెను. ఇట్టి రాద్రాభాసపోషణమున ననౌచిత్యమును నిర్వహించుటలో సైతము నొక
యౌచిత్యమును వాంటించి తిక్కన తన సామర్ధ్యమును చూపెను.

ఈ సందర్పమున నుదాహృతమైన పద్యము నందు "అనిన రౌెౌదరసము మనమున
నడరంగంల అనుటలో రనవాచ్యతయను దోషము కనబడుచున్నది. ఇది తిక్కన లో
సర్వసామాన్యము. పాఠకుల'పై గల యవ్యాజ సానుభూతియే దీనికి కారణమని శ్రీ శలాక
రఘునాథశర్మ గారి యభిప్రాయము.

0. గరుత్మంతు డింద్రుని పై నెరపిన యనుచితకోధము

గరుత్మంతుడు వధింపబూనిన యార్యుకుడను నాగుని మనుమడగు నుముఖని

చిరంజీవిగా నొానర్చుమని మాతలి కోరగా నిందు డుపేంద్రుని నమ్మత్తితో నజొనర్చను.
కరా నాల
201 క స
9/ఇ69


అప్పుడు వైనతేయుడు కోపించి తనవని కడ్గము వచ్చినందుల కింద్రుని నిందించెను. ఈ
కార్యమునకు విష్ణువెగాని తాను కారణము కానని ఇంద్రుడు పల్కెను. అప్పుడు గరుత్మంతు
' డిట్లనెను.
"ఉ// తమ్యుండో నీవు నాకొలంద తబ్తూ మెజుంగక్ననాతు నీచభా
వ మ్యృగుభాంగం జోనితివి వానవ యి య్యదత్యివమాతవం
క మ్యుఖిలమ్మ్యు దాల్తు నొకనన్హు వుబోజన యిల్రోవన్ను నీ
విమ్వై యిం దూలవ్వుత్తె యని యీణలోబులం ౧7౦ వెలర్లుంన్‌.”
(ఉద్య/-3 ఆక్వా/ 29రొవ/
అదితికుమూరులైన దేవతలనందణి నాక సన్నపుటీకచే దాల్తుననుట పరాక్రమమును
తెల్పుచున్నను, ఇందవజ్ఞయు ఆక్షేపమును స్పురించుచున్న వి. ఇం(దదుసి' తమ్ముడ ' అనుట
తనకన్న అతడు చిన్నవాడను భావము నసూచించుచుండగా, అతనిన గాక సర్వదేవతలను
తన ఈకతో మోయుదుననుటచే నతని పట్ల ఆక్షపము గోచరించుచున్నది. 'ఈక్షణరో చుల.
గెంపెలర్పగన్‌ ' అనుటలో రక్తనేత్రాంతత్వమను రౌ[ద్రలక్షణము గోచరించుచున్నది. కాని
యనంతరమున
"వ॥ .... కనుంగొని కోపించి వానుదేవుండు వెడనవుక్ష నవ్వుచు.
5! నీ వో మోవ్టుకాండవు
" శావారవ్లున నిన్సు నడనినను గర్జుం నో
ఠా వెడం ్యయంచదుం దన మయుం
తో వంవున నిడో నురేందజుత్తు వికలుంా
ఈ ఎజకొలు విచ్చుదుం దుండము
దాజచుచు చేలడడలం నాగని (ళ్‌ వివచయ్రై
యజణబిన శోడతు మనివూల
నాజీ నక్కుంం(దోచిద్యూత్తై నంయంగంర్భువన" (ఉద్యో॥[-3 ఆత్వా!!-300,30/ వి)
'నురేంద్రజిత్తు వికలుండయ్యె' ననుమాటతో భయపడెనని తెలిపిన తర్వాత
తదనుగుణముగ 'ఎఅకలు విచ్చుట, తుండము తెఅచుట' ఇత్యాది భయానకాను భావములు
వర్షింపబడినవి.
మొదట గరుత్మంతుడు రౌద్రకర్మమున కుద్యమించి చివరకు భయశోకములను
ప్రదర్శించెను. ఇట్టి సందర్భమున రౌద్రాభాసమని శారదాతనయుడు లక్షించెను.
“ఈఅ9వజాకేన వాకాటి రొదవర్గు క్రొ తోదూమ?
ఇినబోతి జోచతి యది న ర్యౌదాబాన ఉవ్వూలో' (బావ॥/(వకా/-ర6 అది/-87జో/
అందుచే పైసన్నివేశమున రౌదాభాసము స్పష్టము. మూలమున నీవిషయ మిట్లు
“గరడుడన్తత్తు చావ యథావృత్తం మువోదలః /
ఊయః (దానం ళకోజు కృతం నాగన్వూ భారత /
వమ్ఞవాతేన మవాతా డుద్గా౩ (తిభువనం ఖం? |
నువరొ వరీయ్యతుదో వావనం ముప్వాదవత॥ గఉాద్యూ/4౮-/02అద్యాాం//,2ళ్లో/
202


ఇట్లు [కుద్దుడగు గరుత్మంతుడు ఇంద్రునితో నాకు నీచే నియమితమైన యాహారము
తిననీయక నీవే యడ్రపడుచుంటి వని యుక్తియుక్తముగ పలికి, తామిరువురము సోదరుల
మనుమాట గుర్తు చేసి తనబలమును గూర్చిన ప్రసక్తి చేయును. అనగా మొదట
నామ్యుముగ [ప్రారంభమై చివరకు గర్వపు మాటలు పలుకును.అనగా మూలమున '
ఏమిట నీకే 6 దక్కువి, విజ్జపీగెడు నాకొలద్‌ తథ్య మెయం౦ంగకి ఇతా్యాది యౌదత్య
స్పోరకము లైన అక్షప వాక్యములు లేవు అనంతరమున విష్ణుని మాటలును చేతలును,
మూలానువాదములం దొకీ తీరున నున్నవి. క
"తత న భగవాంన్తన్తూ న్యూందైో బావుం నమానడజల్‌ ॥
శివవాత న భారారో వివ్వూలో నళ్షబోతనః
యావాన్తి భారో కృత్వాాయాః వృజివ్యొూలి వర్చుతైః నవా |
శ వి నః
ఎవో (్రశ కాయళ్లో ఇబేతా మ౨వ్వూ ల ఖం? ళో
ముమోచ వ్యతాశి తదా గుడు భార వవీడితః //
(ఉద్యో/౧౮-/03 అద్య్భా/-22,23,27ళోి
అనువాదమున గరుడని భయానుభావములు తెలుగు నుడి కారముతో స్వభావసిద
ముగ వర్పితమైనవి. మొత్తముపై మూలానువాదములందు రౌద్రరసాభానము తుల్యముగనే
పోషింపబడినది,
/. కరుడు గాంగేయునిపైప్రదర్శించిన యనుచిత కోధము
ప్‌ప చూ.
దుర్యోధనుని పక్షపువారి బలాబలముల నెన్నుచు ఫీష్కుడు కర్తుసి అర్హరథుడని
నిరయించెను. ఆసందరమున నిట్లుగలదు, గ్‌
“వ అనిన విని రాధేయుండు గోధత్యామాక్షుం డగుచు గాంగేయున కిట్తనియె.
క ఉందిముని లనియుంటలొ
మింటరములు వల్కు ముచితమే యర్రరసుం
ఉంటి నము నేమి తత్కుూవ
౧౭ బావుము దీన నవు గన్సుద గలవో (ఉద్యో/4 ఆక్వా/౧23రవ/237వగ్ల
ఇట 'కోధతామాక్షు' డగుట రౌద్రరసానుభావమును న్పురించుచున్నది. మాటలలో
నవహిళనము గలదు. కర్షుడు థీష్ము నింకను నిట్లధిక్షేపించెను,
లో. ఆలం శురనవీవుత్త విను నాకం జూడో న
లభుండ వగు బీవ్లు లావ్లు జీరంబునరయ
జ స ౫
ట్ర బాలం గాలంబు వోవదక్‌ చబతురు లన
వృద్ర్దజానములదబున్తులు వండు గాక
ముదయ మతి నప్పు నోరకీ నొదవినట్లు
వలుకమువాడంయల మాటలు పాటి యయనో (దడ దో/[-4 ఆళ్వా//-23లొవ/ 243
203


ఈ విధముగా నాక్షేపించి 'దుర్మాని యని కాదె యీతనితో నడచుట కొల్ల నైతి
దురముని కని వల్కెను. ఇట్లనేక యాక్షేపవాక్యములతో రౌదము పోషిత మెనది. వధోద్యమము
లేకున్నను నాక్షపావజ్ఞావాక్యములచే కూడ రౌదము పోషింపవచూ నని భావ,పకాశమున
తెలుపబడినది."

ఇట్లు కురుకుల మాననీయుడును వృద్దుడును నగు థీష్ముడాలంబనముగా గల
యీరౌద మనుచితమగుటచే రౌాదరనాభాన మగుచున్నది.

(కోధోత్సుల్ల లోచను డగుటయు, భీష్ముని మృషావాది యనియు, దుష్టభావము
గలవాడపియు పలికి తానీ పాండవ సేనానివపామునాపగలుగువాడ ననుటయు మూలమున
గలదు." అంతేగాక వృద్దులు బాలురతో సమానమని పలికి భీష్ముడు జీవించియుండగా
యుద్దము చేయననియు, అతడు మరణించిన తరువాతనే యుదము చేయుదు ననియు
పలికను. అనువాదమున “భీష్మునితో కలిసి యుద్ధము చేయనంటి" నని మృదువుగా తెల్పెను.

ఇట్లు మూలానువాదములు రెండింటను వయోవ్మదుడును, జ్ఞానవృద్దుడును,
మాననీయుడును నగు గాంగేయు డాలంబనమైన యనుచితమైన యాక్షేపజన్యమైన
రౌదాభానము పోషింపబడినది.
4.విరరసాభానము

పీరరన లక్షణము నాహిత్య దర్పణమున నిట్లు తఆలుపబదీనది.

"డత్తమ (వక్ళుతిర్పుర ఉత్యావానాయీభావకః

మయ పాందదావతో హామవర్డోఒయం నముదావ్యొ ఈ“/(సావా/దర్దుగ3వం/232 ట్లో

'వీరరస ముత్తమ నాయకము., దీనికి స్థాయి భావ ముత్సాహము. దీని కధి దేవత
యిం[ద్రుయ. వరము హేమ వర్రము' రసగంగాధరమున వీరాభానలక్షణ మిట్లు తెలుపబడినది,

/ 'కదర్వూ కాతరాదగతళత్తేన వ్యతాద్వాలందినత్తేన వొ (భేదోత్తావ్‌....

రనాభానాః" (రస॥గం॥-(పధమాననము-పుటలు- 375, 376)

'హీనులు, పిరికివారునగు వారియందు గలదియు, పిత్రాదు లాలంబనముగా గలదియు
నగు నుత్సాహము వీరరసాభాసోమగును.,

సాహిత్య దర్పణమున వీరాభానలక్షణ మిట్లు గలదు.

“వ్య వదొద్భుూత్సా పాఓ౬దసమప్యాతగతేోతదా వీరే (ాహ/దల్దు/3వర/౧2ర౮ శ్లో

'బహ్మహత్యాదులగు మహాపాతకములను జేయుటయం దుత్సాహము జూప్పుటయు
నధమపా్యత్రగతముగా వీరమును జూపించుటయు వీరాభాన మగునని భావము.

1. దుర్యోధనుడు బాల్యముననే భీముని కుటిలోపాయమున చంవ నుద్యమించుట
భారతమున. కుత్సితుడైన దుర్యోధనుడు బాల్యమున భీమసేనుని వధించుట
కుత్సహించును. ఆ విషయ మిట్లు వరింపబడినది.
మెక
6 “.... రొద న్తస్కాన్ఫతం వొక్క మవజ్లా వడుప్తో్టోయం....
దచోేళజాతి కులాచాలో ఉద్యాళోర్యాద నిందనం
జకళ కలవ్లోవ వాక్కాజ్డా భంజునాదయః//” (భావ/'ఎవకా// - 36 అధ/ - 38 ళో
7 మూలమున (ఉద్యో ॥ -5-165అధ్యా॥- 9 నుండి 27 శో) -
204


"వ్వ భ్వ/ ఉవాంతువదైం వోనీ మధ్యము మదోదళతుం ఉందీ ని
నువత్తు ముగో ధర్ధానందరు నళ్త్‌ ఎంధంబి యే
నపొండవముగా నమ్యుదవలయాఖిలకోణీ మ
త్య) వాణవటుళ్తో నత్యదకశ్తర్హనా యేలెదన్‌, " (ఆదం అళ్వా/ా/రతి వ
బీ వుసేనుని రహస్యముగ చంపుదునను టయు, నశక్తుడైన ధర్మజుని
బంధింతుననుటయు దుర్యోధనుని అధమత్వమును సూచించును. ఈయాలోచన
యనుచితమైనది. ఇట్ల యుత్సాహము అనుచితమును అధమపాత్రగతమును అగుటచే
వీరాభాస మగుచున్నది. .

“మత్కృపాణ పటుశక్తి నత్యధిక కీర్తినై యేలెదన్‌" అనుటలో నుత్సాహము
పరిపుషమగుచున్నది. అదిగాక ఈ సందర్పమున వీర రసానుభావములను పరిశీలింప వలసి
యున్నది. అలంకారికులు వీరరసమున కనుభావము లిట్లు తెలిపిరి.

"వతి నేత్ళ తదుత్కర్లాలంబనోన్రీవనాన్వుతః

వాతుర్యామంతణు నె రూ (నాదా ద్వానుభావభూః

దురో్యోధనుని యుత్సాహమున కాలంబన విభావ మాతని ప్రతినాయకుడగు థీముడు.
కాగా 'ఆమంతణ మనగా 'మిత్రాదులతో నాలోచించుట'. 'దురో్కోధనుండు శర్తుని
దుశ్శాసనాదులతో విచారించి (ఆది॥[-5 ఆశ్వా॥-167వ॥[)అనుటలో నామంతణమను
ననుభావము కలదు. ఇట్లు విభావాను భావ పృష్టియున్నను, అధమ పాత్ర గతమును అనౌ చిత్య
జుష్టమును నగుటచే నాభానమగుచున్నది.

ఈ విషయము మూలమున నిట్లున్నది.

“జయం జలవతాం గః కుంతవ్లుతోనృ కోదరః /

మద్దూమః వొండువ్యుతాణాం నిక్టుత్వా నంనివాన్వూతాం/ ౨6

అభ తన్వ ధవరజుం ద్యానం బావ యదవ్లీరం /

(నవ్యొ బంధనే దద్దా ౩ బకాని ప్వే వమంధరాం / 27

(ఆద/౧/-//9 అదధ్యా/-౨ర్క27 క్లై/

'నిక్కత్యా సంనిహన్యతాం' అనుటలో మోసగించి చంపుదుననియే గలదు. కావృన
నిది యనుచితమగుచున్నది. మూలమున సహితము దుర్యోధనుని యధమత్వము,
పావచింతన తెలువబడినవి.

“తతో బలమతి భ్యూతం దార్లర్యావ్వ 2 (బతావవాన్‌ ॥

జమనేనన్వు తజ్తాత్వా దువ్లబావమదర్దోయట్‌ /

తన్వూ దర్శాదవేతన్వ పాపాని వరవళ్ళాతా |

మోవోదొళ్ళుర్తులోబాద్చు వావామతిరజాయత /

ఈ దుష్టచింతన దుర్యోధనుని యధమత్వమును నిరూపించుచుండగా, ఫ్‌మసీనుని
గూర్చి 'బాల్భాన్నదోహచేతనా' యనుటలో ఫీముని శీలమున కుత్తమత్తము వషివక్షితమైైనది.
అనువాదమున నీ యుత్కర్ష చెప్పబడలేదు. మూలమున సామ్యవవక్షచే దుఠోశధనుని
యధమత్వము మరింత ప్రకృషమైనది, ఇట్లు మూలానువాదముల పషీరాభాసము తుల్యుము.

205


2. శలుండను రాజు వామదెవునిపై దర్శించిన బబవ్మువధోత్సావాము
శలుండను రాజు వేటాడుచు నొకమ్ముగమును చంపుటకై వామదేవృుడను మునియొక్క
యశ్వములను కోరవలసివచ్చెను. ఆతడు "ఆ తపోనిధిం గని నమన్మ్కరించి' అతని నుండి
వామ్యము' లని పిలువబడు ఆఅశ్వములను (గ్రహించెను. కార్యావసరము తీరగనే వానిని
ఎవ్రున కొసంగక తన యొద్దనే నిలుపుకొనెను. శిష్యునిబీ నడిగించినను ఈయలేదు. తానే
స్వయముగ వచ్చి యడుగగా శలుడు కోపించెను. ఆ విషయమిట్లు గలదు.
“57 వలుతుటయ నలిగి లుం డీ
వ్రులుగుందవని నంఠ గో వముకచూలములం
భెలియింవ్లుం డనుదు భీకల
బలుల నియోగ౧ంచె దనదువార్దుఎనములన్‌. ” (ఆలో౧4 ఆక్వా/౧3౮/ వ/
విపధనము గౌనుకుగాక యాతనిని చంపుట కుత్సహించి భటుల నియోగించెను.
ఇది బహ్మవధోత్సాహ మగుటచే ననుచితమై వీరాభాస మగును,
అటు పిమ్మట శలానుజుడైన దలుండు రాజ్యము చేయుచుండగా వామదేవుడు మరల
వచ్చి హయముల నర్థించెను. అప్పుడు దలుడు సారథితో నిట్లనెను.
“న/ కభుంగొవ్వు తేయవ నెడియె నపాజుండు
వీకమై నివ్చుడు వీనిరొమ్యు
(య్యాంగ వోనెదం ఉయాన వవదల్ల
నాయకమును కరానమ్యు( దామ్యు....” (ఆర'4 ఆశ్వాాగాంంతే వ//
ఈ పలుకులలోని దలుని బ్రహ్మవధాత్సాహ మనుచితమై వీరాభాన మగును.
మూలమున శలుడు వామదేవునితో నిట్లనెను,
క్‌ు తాం వద్యర్యావ్యూణం వామదేవ వాచా వొన్తుం మనన కర్టాణా కు.
తో త్వాం నళివూమవా వాతయంతు, మద్వాక్తూనున్నా* శితచూలానివాన్తా2 / 6౮ /
(ఆం/౧౮-/90 అద్వా/-6౮ఎ భి
నా యాజ్జచే నిన్ను శితశూలాసి హస్తులగువారు చంప్పుదు' రని భావము. అస్సే
మూలమున దలుని మాటలు ఈ [కింది విధముగా గలవు.
"... ఏత్యభ్చుత్వా వామదోవళువాక్తుమ్‌ న వారవ చూతమువాబ లోష్తాల్‌ ॥
ఏకం పా మే సాయకం బితడూవం, దర్గా వ వేశావార నంగృపాతమ్‌ +
యేన వద్దో వామదేవ ళబూత నందళ్యామాన? ళ్టుభిర్తారడూవః 4"
(ఆలరంవా-/90 అద్వా/ -/74, 72 ళే//
తెలుగున 'కడుంగొవ్వి తేంకువ సెడియె నీ పాజుండు అనుట దలుని యుదతిని
తెలుపుచు బ్రాహ్మణావజ్ఞ స్పష్టమగుచున్నది. మూలమున నీ విశేషణములు లేవ,
అనువాదమున తెలుగు పలుకుబడి యధికముగ నున్నది. సంస్కృతమున 'శ్వభిరార్తరూపః
యనుటలో బాహ్మణావజ్ఞ వ్యకృమైనది.
206


ఎ. ఉత్తర గో గ్రవాణ నందర్భమున ఉత్తరకుమారుడు ప్రదర్శించిన యనుచిత
పరము

వనితామధ్యమున [ప్రగల్భ్బములు పళికి పలాయన మొనర్చిన యుత్తర కుమారుని
యనుచిత విరాలాపములు వీరాభానమునకు ఉదాహరణము కాగలవు.
"5 అని కాంతాజంనములలోే 6

దను నగిాంచుటయం భొంగి దర్వైద్దతి న

రును నుత్తడుండు దచమన

మున నంగలరకొాతుకంబు ముడివడు భుండన్‌."” (వరా/౧4 ఆళ్వా/4ర్‌ వగ

కాంతాజనములలో గవాధ్యక్షుడు పాగడగనే యతని మననులో స్వాథిరతి పెరిగినది.
అతడు ఈ విధముగా ప్రగల్బములు పలికెను,
“"ఊ/  ఎత్తునం గొందుం గౌరవుల నెలను మార్కొనిరేరి గోవులం

దత్తు మువూూరమ్యాతమునం దోంకి నారణ లేమిం తనీ నా

బఐత్తమునన్‌ వచారదళ నెందాడు నావ్వుండు గలునొక్కా నా

వీత్తం నేం గదా కడవ నంతయు నేద్త రభం బనం భుంన్‌,
క తయనారజి దొరలజొనినం

బగతుల బొందింభు ఉజెంతవని కదుళుల ద

మ్లుయనౌ కలండోని నూతు నరయం డౌందున్‌.
5 మరడువనతి థవ్య కరక వతుంభోదుయుఖ్యుూలు మత్తృముద్యూమ

న్తూరణము నూబి పార్దం డనుబుద్ధం గలంగంరో బొట్టు ౧లో నం

గరయున నోరి దం బనులం (మ్య అం దోరయన్హ్లు నన్ను భూ

వడుండు నువ్కొజైనంబుం బరవారముం శ్తోత్రములందు మెత్తురే ”

(విరా/౧4 అక్వా/-9 నుండి 0 వ॥/

ఇట్లు ఉత్తరుని వ్రగల్బములు విపులముగా వర్షించబడినవి, ఇవి యన్నియు ననుచిత
వీరాలాపము లగుటచే వీరాభానము స్పురించుచున్నది. ఇదిగాక ఉత్తరుడు బృహన్నలను
“51 వేరమ్ము మైమణువ్లుం దోడీ

తో రత్కూము. దవ్దుం గ[్రంక దీరదు నకున్‌....” (వరా/-4 జక్వా/౧౮4వ//

ఈ మాటలలో బృహన్నల యుద్దమునకు జంకి తప్పించుకొన జూచుటకు వీలులేదని
హెచ్చరిక యున్నది, అనంతరమున నిది విపర్థ్యయమై యుత్తరుడు జంకగా, బృహన్నల
హెచ్చరించుట జరుగును, కారవసేన జూచిన ఉత్తరుడు ఇట్లు ఫలి౩ను.
“ఊ/ కారవనేనం ఉఊూబి వడంకం దొడంాన్‌ మదితోన వేను నీ

వూరకపోవు చున్సి యిద యొవ్వునౌ బువ్చుబోభాంగిం ఊూబిన

న్వురలా నోరు మార్కొనమ నిళ్ళుయ మ వ్రరుటన్‌ రయంజునం

దోడు మురబ్పు(పాణములు జీ వనముశ్‌ వినవేబ్య వొన్హు లా. “(విరా/(ఓ4 అక్వా[౮5౮వ॥/

20/7
తొలుత వీరాలాపము లాడిన యుత్తరుని స్ధితి ఇట్లు విపర్యయము నందధినది. ఇట్లు
పీరము అనుచిత విభావాలంబనమున వీరాభాన మగుచున్నది.

అంతేగాకశారదాతనయుని లక్షణము ననుసరించియు నిది వీరాభానమే యగుచున్నది.
ఆ లక్షణ ముట్లు గలదు.

“వీరో భయానకావిపష్తో వీరాబాన ఇతీరితః ₹ (బావ / (వకా/రఅధి/-/2 భోగ

శారదాతనయుడు ఇట్లు తెలుపుటగాక దాని నీవిధముగా వివరించెను,

"నభాను యోషితాం మధ్యే శూరమానన్య కస్యచిత్‌

భయాతృలాయనం యుద్దాద్విరాభాస ఉదీరితః" /భావ/(ఎకాగార అద/౧౮ తో

'సభలలో వనితలమధ్యలో శూరాధిమానిగా నుండువాడు యుద్దమునుండి భయమున
పలాయన మొనరించినచో వీరాభఖభాసమును జొప్పిరి. అని దీనిజావమును
శ్రుమాధవరామశర్మగారు వవరించిరి. శే

ఇచట నుత్తరుడు వనితామధ్యమున శూరాభిమానిగా నుండి యుద్ధమున భయమున
పలాయన మొనరించుటచే నిది శారదాతనయుని లక్షణముబెకూడ విరాభాసమగుచున్న ది.
ఆతని మతముచేతనే ఉత్తరుని వీరము భయానకావిష్ష మగుటచేకూడ వీరాభానమగుచున్నది.
ఉత్తరుని వీరము భయానకావిష్ట మగుట క్రింది పద్యములచే విదితము.
"క/ కని యత్తడండు ౧డపా

వును నై త్యొటువడుదు ని

మనియె దిగులు సాబ్చి యాబ్యవాన్సు లతోడన,
కా// _.బీవ్దుదోజకృ పాదదన్వునికరాభీలందు దుర్వోదన

(గోవా దత్యవమ్యువతావవినరాక్షీరందు క్యన్తూనడా

లోవ్య స్వారబతుర్వు దోజ్వ్రు లద లాత్యూ([౮0 ముద్య(గధ్ద్వుజా

ర్లైవ్టు త్తాకలితంది నైన్వూ మది యేం దోంంగి స్తు ండన్నో”

(౨రా/-4 అత్వాగం., 2 వగ

ఇట్లు మొదటిపద్యమున ఉత్తరుని భయానకానుభావవులు తెలుపబడినవి,
ఆలంకారికులచే భయానకమునకు అనుభావములిట్లు తలుపబడినవి,

"అనుభావోఇి_(త వైవ్హూ గధద న్వర భావణం

(్రళయ న్వదలోమాంచకంవ దగ్హ్రక్షణాదయా” (నాపా/దర్జు[3వం/237ళ్లో/

ఈ పద్యమునందుగల ఉత్తరుని గూర్చిన వరనమున 'గణుపాతినమేను' అనుటలో
రోవమాంచమును, 'జిచ్చవడిన చూ' పనుటలో పప్రశయమును నూచితములు. 'తలకుమనము'
అనుటలో సంత్రానము, 'దిగులు సొచ్చి' యనుటలో ఆవేగము నను వ్యభిచారి భావములు
సూచింపబడినవి. భయానక వ్యభిచారి భావములిట్లు తెలుపబడినవి,
8. _భావ॥ప్రకా!! - 6 అధి!!- 23శో||-భావాలోకవ్యాఖ్య!!- పుట 285

208


మ/ 'తయ నకేమని వల్చినన్‌ విను భుజాదర్పుంబుననొ గూజు లే
కగరళున్‌ ౧౮తోన యెత్తి, నురలేకన్వామి ఉంబారడి గా
నుగ బందించి, జగత్‌ యంబును ఒఅనుల్‌ నేయన్‌ ఎద్య్భాంభిందుి ౧
ర్షుగంవ్తుండరు నన్ను నిద్రానకతుల దోరణ జాలుతన్‌ వారనీ ఈ
(వర్వు/7 ఆళ్వా/9౮0, 9/ వ/
ఈ సందర్భమున ఎఅచవెల బాయటయు, వదనములు వాలుటయు మొదలగు రావణుని
యనుభావములు భయానకో చితములై వీరమున కనుచితము లగుటచే వీరాభానమును పరిప్పుష
మొనర్చుచున్నవి. "వీరో భయానకావిష్ణో వీరాభాన ఇతీరితః్‌ 5 అను శారదా తనయునీ
మతమున నిట వీరాభాన వతీతి గలుగుచున్న దనియు గ్రహింపదగును. ' నీ కేమన్నను
తగు'నని రావణుడు పరాజయ మంగీకరించుటతో వపకృత నన్నివేశమున వరాభానము
పరకాష్ట నందుచున్నది,
మూలమున ముప్పుది నాలుగవ సర్షమున వాలితో రావణుడు యుద్దము చేయనెేగిన
వృత్తాంతము గలదు. రావణుని భంగపాటు సుమారుగా నిరువదియైదు శోకములలో గలదు.
రావణుడు కార్తవీర్యునిచే పరాభూతుడైన తరువాతకూడ తన యుదతిమానక వాలి
నెదిరించి యుదము చేయవచ్చెను. వాలిలేని యాసమయమున మంత్రులు మొదలగువారు
వానిన్‌ వారించిన విధమును, వారి నడుమ నడచిన నంభాషణమును నిట్లు గలవు.
'“రా్రానెన/ గతో వాల్‌ యశ్తే (వతిఐలో బనోజ్‌ |
క2న్యః (ముఖతః వాతుం తవ బోని వవంగ౧మః //
చతులర్వాచివి నమ్ముదోప్తాః నంద్యామన్వాన్వూ రావణ
ఇదం మువూూర్షమాయాతి వాల్‌ తవ్ల మువూరకమ్‌ /
పతాననిబయాన్‌ వళ్ళో య వతో వపపాణురాః /
యద్తారనామిమే రాజున్వానరాధవీ తేజసా //
యద్వామ్య తరనః వీతన్వుయా రావణ ర్వాకన /
తదా వాలినమానొద్వూ తద్త్హం తవ జీవితమ్‌ /
వక్వేదానీం జగబ్బతమిమం వ్యశవనః ముత ॥
ఇదం మువాకార్హం తివ్షన్వు దురభ౭ తేబ్రవివ్రుతి /
అథవా త్హరొనే మడ్తుం గబ్బు ద్లోజనాగరమ |
వాలినం (దూ నే తత భూమివ్లమవ వావకమ్‌ /
న తు తారం వినిర్జుర్ల్యూ రావణో లోకరావణః +
వ్రున్దుకం తతృమాడువ్యూ (యయా ద్హ్లోణారవమ్‌ మ
పై సందర్భమున వాలి పఠా[కమమే (ద్ర స్పుటమైనది. 'నీకు తగిన పఠాక్రమముగల
వాలితో యుద్దము చేయదలచినచో నతడు చతున్సముద్రముల స్నానమొనరింపనేగెను.
ముహూర్త మాత్రమాగిన నాతడు రాగలడు, ఇచట గల ఈ ఎముకలగుట్టలు చూడుము. అవి
వానితో యుదారులై వచ్చిన వారివే. నీవు అమృతము త్రాగినను, వాలితో యుద్దమునకు
పూనుకొనగనే నీ జీవితమునకు అంతము కలిగినదని భావించి కొనుము. ఒక ముహూర్తమాత్ర
తను భావ॥ (కా! - 6 అధి॥ -12 శా |
తె6, వాల్మీ!॥ = ఉత్తరకాండ ॥ = ఏ4 సర్ల॥ -5 నుండి 11 శో॥
253


“జుడుప్పావోగ నమ్మ వా నంత్రాన గ్లాని దీనతాః
జంకావన్యా రనంటబ్రాంతి మ్య త్య్వాద్యా వ్వ్యభిచారణః“(వాపా/దర్దు/-3వర॥/23త్‌ జో
ఈ భయానకమునకు విభావమేది యను విషయము విచారణీయము. కాగా
భయానకమునకు విభావమిట్లు తెలుపబడినది.
“యన్యూూదుత్తుద్వతో జతి నద్యతాలందబనం మతం
బౌన్జా మోలతరా న్రన్య భవేదుద్రవనం వును గవాహా/దర్దుగంవం/23ర శి
దేని వలన ఖీతి కలుగునో యదియే భయానకమునకు విభావమనుటచే 'ప్రన్తుత సి
త యంధు ఉత్తరునికి కౌారవసైన్యమే విభావ మగుచున్నది. కౌరవ సెన్య వర్ణనము బాగుగా
నాగ్గినది.
అందుచి ఉత్తరుని వరము అనుచిత విభావాలంబనత్వమున రసాభానమగుటయేగాక,
భయానకావిష్టమగు వీరము పీరాభాసమగు నను శారదాతనయుని లక్షణముచే గూడ
ఇట్లు వీరాభాసమగుటచెే ఉత్తరుని యందలి యనుభావములు హాస్యస్పూర్తిని
కలిగించుచున్నవి. ఆ యనుభావములు ఇట్లు వర్ణింపబడినవి,
నీ/  వెలవెాలం బాజుభు వాాచొందుం. బాదవుల
తదడోయాణ నాంతయం దర్రిడోలై
వ! నంగంజు లౌల్ర శాండం డామదర్భు,
 ఏదములుం ౧రమయులుం గదయ వడం కు
వ్యొదయందు దజతతు నదరం/గం దాలుకతుడు
వీనద్య వుల చూముం దోజ్‌ చూదు
నెబులయ గదద దొటోల నేడ్యు వడు మని
(పౌర్రంబు మూటల గీడాటు దోంద
తే/ నివు కళతభద పామంబు నిర్భ లేబ్వు
ధ్‌ క్‌
లాన్ష ప్రాడూర్యాములుం దుళగాఢ్యూరథ ముం
గలదే దళకండు నొకయాడుం భబురము నబి
నవుడో బిచ్చాదో నీకము నాడద్తం డయచు". (వరా/-4 అళ్వా/-50 వ
గవాధ్యుక్షుడు అంతఃపుర్శ్నస్తీల యెదుట నుత్తరుని పొగడుట మూలమునందును
గలదు, ఉత్తరుని 'ప్రగల్బములు అనువాదమున తెలుగునుడికారముతో నొప్పుచున్నను,
ఇవి యథామూలములే1%, ఉత్తరుడు బృహన్నలను తప్పించుకొనుటకు వీలులేదని
మొగమాట పెట్టుట మూలమునకం కొ ధిన్నము. ఈ విషయము మూలమున నిట్లున్నది.
"బృహన్నడే గాయనో వా నర్తనో వా పునర్భవ |!
క్షిపం మే రథ మాస్తాయ నిగృహీీపష్వు హయోత్తమాన్‌ //
| (విఠరా॥[-4-35ఏఅధా వై!!- 16 శో ||)
ఉత్తరుని భయమున కాలంబనమైన కౌరవసేనను అగ్నితో పోల్చిన పద్యము తిక్కన
స్వీయము. అక్తే కారవసేనను జూచి 'మేను వడశి' ననుటయు, "ప్రాణములు దీ వన మున్‌
9 మూలమున విరా॥[-4-33 అధ్యా॥-8ినుండి21ళో॥!.
10. మూలమున విఠరా॥[-4-34 అధ్యా!!-] నుండి9శ్తా॥
209


వినవే యనుటయు మూలమున లేవు.1 కురువీరుల మ[్రశంసయు సేన గజాశ్వాదులతో
కరాడిన దనుటయు. గలదు. ఉత్తరుడు శరశరాసనములు వడెచి పారిపోవుట మూలమున
నున్నను, అప్పటి యుత్తరుని భయానకానుభావములు తిక్కన విపులముగ వర్ణించెను. ఇది
మూలభారతమున నంత విపులముగ వర్షింపబడలేదు.* ఇట్లు మూలమునను వీరాభానమే
యున్నను, అనువాదమున నది మరింత విప్పులముగ నుండి పరిపుష్టి నొందినది,
ద్తే రుక్కి కురుపాండవ నం[గ్రామ నందర్భమున నహాయుడు కాగోరి హాన్యభాజను
వీరత్వము హోస్యభాజన మైన సందర్భమున కూడ అనౌచిత్యము వలన వీరాభానమే
యగుచున్నది.
రుక్కి కురుపాండవ సంగ్రామమున సాహాయ్యుము చేయుటకు వచ్చిన సందర్భ మిట్లు
గలదు. .
“నీ .... నముభితాననమున
నుండి యక్కొలువున నున్న వీడ
ఆ|| లౌల్ట ఎనం గలీటో కీ రము నమలొండు
నేయ వెజబితోనిం వాన్లు నాకు
నెదుడ లేద ఎగ౩9ి నౌవ్వుడ నీకుం దో
దడి జయింతు నెభ్రోవగజు నర
వ అని తన్ను నాకమంది తనతో బుక్టువ్లు రుక్సిణీం గొని వచ్చన యా క్చ్ర్‌్షు నగ్జా టి
న నిగ్గు లేకోయాజిన మాలు విని చిబునవ్వు నవ్వుచుం గవ్వుడి....”
(ఉద్యో//-4 ఆళ్వా//- 74వ 47౮వ
ఇచట కొలువులో తాను ఎవనిచే పరాజితుడయ్యెనో ఆ శ్రీకృష్ణు నెదుటనే 'నాకు
నెదురు లేరు జగతి నెవ్వరు అనుట యనుచితమై వీరాభాస మగుచున్నది.
రుక్కి పలుకులలో వీరత్వమున్నను, (శ్రైకృష్ణుని సన్నిధిని ఇట్లు పలుకుట అనుచిత
మగుటచే హాస్యమొదవించుచు వీరాభాస మగుచున్నది. అర్జునుని చిణునవ్వ్వన కిదియే
కారణము. అర్జునుని సమాధానమునందు మూడ రుక్కి వీరాలాపములందలి యనౌాచిత్యము
౯ ఈ 2458 ఎెన్నుండు బోకు గలంయు బరు
వెన్నుండును వలవ దంకనోమిట్తూనన్‌' (ఉద్యో/-4 ఆక్వా/-/ 75వ
అర్జునుని పలుకులలో (శ్రీకృష్ణుని సహాయ ముండగా నతనిచే నొడిన రుక్సి
సహాయమేల యను స్ఫురణచే నతని వీరత్వము నందనౌచిత్యము నృష్టమై వీరాభాసము
ప్రస్పుట మగుచున్నది,.
మూలమున రుక్కిణీహరణమున రుక్కికి గలిగిన యవమానాది విషయములు
విపులముగ తెలుపబడినవి.* అనంతరమున రుక్మి పలికిన మాటలిట్లు గలవు.
కేసే, మూలమున విరా॥-4-36 అధ్య్యా॥!-౨ నుండి 13ళా॥
12. మూలమున విరా॥-4-36 అధ్య్యా॥-37. నుండి40ళశో॥
13. మూలమున ఉద్యో ॥-5-155 అధ్య్యా॥-1 నుండి20ళో॥
210


వినవే యనుటయు మూలమున లేవు.1 కురువీరుల మ[్రశంసయు సేన గజాశ్వాదులతో
కరాడిన దనుటయు. గలదు. ఉత్తరుడు శరశరాసనములు వడెచి పారిపోవుట మూలమున
నున్నను, అప్పటి యుత్తరుని భయానకానుభావములు తిక్కన విపులముగ వర్ణించెను. ఇది
మూలభారతమున నంత విపులముగ వర్షింపబడలేదు.* ఇట్లు మూలమునను వీరాభానమే
యున్నను, అనువాదమున నది మరింత విప్పులముగ నుండి పరిపుష్టి నొందినది,
ద్తే రుక్కి కురుపాండవ నం[గ్రామ నందర్భమున నహాయుడు కాగోరి హాన్యభాజను
వీరత్వము హోస్యభాజన మైన సందర్భమున కూడ అనౌచిత్యము వలన వీరాభానమే
యగుచున్నది.
రుక్కి కురుపాండవ సంగ్రామమున సాహాయ్యుము చేయుటకు వచ్చిన సందర్భ మిట్లు
గలదు. .
“నీ .... నముభితాననమున
నుండి యక్కొలువున నున్న వీడ
ఆ|| లౌల్ట ఎనం గలీటో కీ రము నమలొండు
నేయ వెజబితోనిం వాన్లు నాకు
నెదుడ లేద ఎగ౩9ి నౌవ్వుడ నీకుం దో
దడి జయింతు నెభ్రోవగజు నర
వ అని తన్ను నాకమంది తనతో బుక్టువ్లు రుక్సిణీం గొని వచ్చన యా క్చ్ర్‌్షు నగ్జా టి
న నిగ్గు లేకోయాజిన మాలు విని చిబునవ్వు నవ్వుచుం గవ్వుడి....”
(ఉద్యో//-4 ఆళ్వా//- 74వ 47౮వ
ఇచట కొలువులో తాను ఎవనిచే పరాజితుడయ్యెనో ఆ శ్రీకృష్ణు నెదుటనే 'నాకు
నెదురు లేరు జగతి నెవ్వరు అనుట యనుచితమై వీరాభాస మగుచున్నది.
రుక్కి పలుకులలో వీరత్వమున్నను, (శ్రైకృష్ణుని సన్నిధిని ఇట్లు పలుకుట అనుచిత
మగుటచే హాస్యమొదవించుచు వీరాభాస మగుచున్నది. అర్జునుని చిణునవ్వ్వన కిదియే
కారణము. అర్జునుని సమాధానమునందు మూడ రుక్కి వీరాలాపములందలి యనౌాచిత్యము
౯ ఈ 2458 ఎెన్నుండు బోకు గలంయు బరు
వెన్నుండును వలవ దంకనోమిట్తూనన్‌' (ఉద్యో/-4 ఆక్వా/-/ 75వ
అర్జునుని పలుకులలో (శ్రీకృష్ణుని సహాయ ముండగా నతనిచే నొడిన రుక్సి
సహాయమేల యను స్ఫురణచే నతని వీరత్వము నందనౌచిత్యము నృష్టమై వీరాభాసము
ప్రస్పుట మగుచున్నది,.
మూలమున రుక్కిణీహరణమున రుక్కికి గలిగిన యవమానాది విషయములు
విపులముగ తెలుపబడినవి.* అనంతరమున రుక్మి పలికిన మాటలిట్లు గలవు.
కేసే, మూలమున విరా॥-4-36 అధ్య్యా॥!-౨ నుండి 13ళా॥
12. మూలమున విరా॥-4-36 అధ్య్యా॥-37. నుండి40ళశో॥
13. మూలమున ఉద్యో ॥-5-155 అధ్య్యా॥-1 నుండి20ళో॥
210


“నవోయా౨2-న్న నితో యుద్దో యది బీతో౭ని మెవిడవ /

కరష్పామి ౮శో నౌవ్వూమనీవ్యూం తవ క్యతుిః /

న సామే వశమా తుల్యాఃి వుమాూనన్తవా వల్టును ॥

నవాత్య నమరే శ్యతూంన్తవ దాన్తామి వ లున// ౨౨ /

(దద్యూ/౮- 0౮౮ అద్వా/24/,22 ళా

ఈ విషయమున మూలానువాదములు సమానమే. అస్షే అర్హునుని సమాధానమును
సమానమే* ఇట్లు మూలానువాదములు రెండింటను అనౌచిత్యమున వీరాభాసమే
వ్‌, ధృషద్యుమ్నుడు నంభృత యోగనిష్ట నున్న దోణునిపై ప్రదర్శించిన

యనుచిత వీరము,

[దోణుడు 'సంభృతయోగనిష్ష'చే తనువు విడిచి ' పకట. జో్యోతీరూపంబున నెగసి
పరమన్గానంబునకుం' జనియెను. అప్పుడు 'ధృష్టద్యుమ్ను౦డు గృపాణపాణియు.
బాదచాదియు. నై భారద్వాజు దెసకుం' గవిసెను,
హా. అందము వైకి దాంటో కువతాత్తుత (బోణుళవండు కేళయుల్‌

౧౮మున భొభ్రమల్చికొని ఖఢవాతిన్‌ మెడ (దుంబి వైచాన

త్వరమయుగ మాను మాను మనువాక్తూాముతో నడుం డోంగం దన్నును

మయ్య యని ధర్ధాజాండు దివిముట్టునెలుంయన ౯ యదల్సృంగన్‌, /

. _ (దోజ[ల ఆళ్వా/-౩24వగ్లీ

ఇచ్చట ధృష్టద్యుమ్నుని దోణవధోత్సాహము వర్షితమైనది. ఇది యత్యంత

వమనుచితవ్లా విరాభాస మగుచున్నది, ధర్ముజార్జునులు వారించుచుండుట
ధృషద్యుమ్నకృతమైన యనౌచిత్యమును ప్రస్బురింపజేయుచున్నది.

ఈ విషయమున ధృష్టద్యుమ్నుడు (దోణుని సమాపించి సర్వభూతములు మానవులు
హాహాకారములు చేయుచుండగా ఖడ్గమును టతిప్పుచు, సింహనాదము చేయుచు
సన్యుస్తశనస్తుడగు నాతని శిరమును ఖండించెనని మూలమున గలదు. ధర్మజార్పునులు
వారించినట్లు అనువాదమున నుండగా, మూలమున నర్వులును హాహాకారము లొనర్చినట్లు
గలదు. అందుచే మూలానువాదములు రెండింటను అనాచిత్యము వలన వీరము ఆభాసమే
6. వాంన కాకోపాఖ్యానము

భారతమున శల్యుడు కర్పునికీ జెప్పిన హంనకాకోపాఖ్యానమున వీరరసాభాసనము
గలదు. బలకాలియైన హంనతోకాకి పందెము చజచి పలికినపుడు హంస వలదని వారించినను
వినక (ప్రగల్భములు పలికినది. ఆ విషయ మిట్లు గలదు.

“న అనుటయం. గాక ముల్లును వొంనతోడ
గతులు నూటొక్తుబోగలవ్లు వాన
14, మూలమున ఉద్యొ ॥[-5-155 అధ్య్యా॥-24 నుండి 33ళో॥
15. మూలమున దోణ1॥-7-165 అధ్యా॥-35 నుండి48శో॥
211


లక టొక్కుడతు కళతయోడజనవ్యూవ్త నే
చవజఅయుదుం బొడవ్లుగా మాంద ౩౧న
భమతమ యద్చాణటనుండి వతు నేలకుల జోడు
వట్లో డ్‌గ్తుడు యాలవాతదబోంగి
నంగత వడవడి చాడులీలాగతి
వకయానము వలయ్యిక్రయంబభు
అ లోయ గాంగ నెట్టు లైనను మాకేం
నట్లు వజది ఎవేటీాయంబ యన
దాని నివ్లుడ గ7లుతుం దక్తుటోయంచలు
భయము వొందం గాకివదువ్లు వొంగో" (కరో/-౨ ఆజ్వా//-6/ వ
ఇట్లు కాకి పలికిన వరాలాపములు నత్యముల్‌ే యెైనచో నది వరరసమేయయ్యెడిది.
కాని యవి యుత్తరకుమారునీ వాక్కులవలెనే ([పగల్పము లగుటచే నిది వఏరాభాన మగుచున్నది.
(ప్రగల్భ్బములు పలుకుటతో నాగక కాకము ప్రదర్శించిన యుత్సాహము గమనింప దగినది.
“ఈ రాయంబో మందగ౧గతిం ఉను
వాయన మతిత్యవబభంగి వలను మెణని టీ
లాయితము లొెపబ్బు బవుగమ
నాయానము శొంది వజణబు నగ్రలికొ చౌయిన్‌
ఆ ఎలవమిం ౧డబిపోవ్లుం భిలుబు (మ్మ జి వచ్చి
ముక్కు ముక్కు మాంద మోవ్టు జార్తు
నేవి తిడగు నకలీతలతో రాయ
నొరయం వ్యతగతుల మురయ నవ్వ.” (50/-2 ఆక్వా//-6ఏ, రర వ
కాని సామర్శ్శములేని కాకి యుత్సాహ మెంతకాలమో నిలువ లేదు. దాని
దైన్యవాక్యములచే నీ వీరమెల్ల నాభాసమై హాస్యభాజన మగుచున్న ది.
“౪ నేరక తొడంతిం. గాల్కౌన
భూడువోములు గిరులు. భౌెదలమయ లే
ఎారయ దబవాునళత్త్ర మయము
వాంది డీగ నోడీనవ్రుడ వలయం బొలియను
వ! అనుబు దీనమాననం దబయి భాయంజునం గలంగి దవ్వ నాగని యవళత నంత కంతతో
జియబు...” (కర/-2 ఆళా/-/0వ/, 70వ
కాకి వీరత్పమునందలి యనౌచత్యము హంసజెసిన యపహాస్యముతో మదింత
యధికముగ ద్యోతక మగుచున్నది.
"ఆ న వనేకగళులు నోర్హిద దోగ౭ిం
వచు బెవుమ వాంవయనంది తోను
గతవ నంగి వీలువం గా నల తడినుద
ఎౌడణకొ లేటీ తొత్తు లెడల విడువ” (రర/-౨ ఆక్వ్సా//- 7/౨ ష!/
2162


చివరకు వాయసము పల్కిన మాటలతో నీ పీరాభానము పరకాషనొందెను.
9

“క ఎంబితులు గుడిబి ("వ్లన

బొంగనమెయితోడ గర్పుమునం బదడయభచు నా

కుం గలదా యెందు నౌదురు ఐి

వొంగమువతి గ్రైార 7లుతు వని మును దలంతున
వ్‌ నాకతేలంటి యువ్ల డొడటోంగొాతి

శీ కదణాలోకంబదు నిగిడింది శం

గాతులలోల ౧లువం దగవు గాదో నీకును” (. క్త/-2 ఆకాా!/-/6, 77వ

ఇట్లు కాక్టీ హంసతో సముద్రముపై ఆకాశమున నెగురుటకు పందెము చజచి
భంగపడినది. కాకి యందలి వీరము తిర్యగ్గతమగుటచేగాక పలికినది ప్రగల్బము లగుటచే
ననౌచిత్యమున పీరాభాన మగుచున్నది.

దర్వ్పణకారున మతమున నధమపాత్రగత మగుటచే ననాచిత్యమున విరాభాన
మగుచున్నది. విద్యానాథుని మతమున తిర్యగత మగుటచెతనే విరాభానమగును.

ఈ ఘట్టమున ననువాదము యథామూలమబీ.! అందుచే మూలమున కూడ బీర
రనాభానము చక్కగా పోషింపబడినదని తెలియదగును.
గ అశ్వతామ నిద్రానక్తులపె చూపిన వధోత్సావాము

అశ్వత్థామ సౌప్పికపర్వమున నిద్రాసక్తులను జంప్పుదునని కృపాచార్శకృతవర్మలతో
“5౪/. లే దంకం బగయని ధన

రాదులదాన వావానములయందును నంత్య్వ

కాదరు లై వగళుడు నేం

డాదమణబి న్యిబవోదు రది ఈశి పొడువన.
బో మదమునం దోలి యటేమజోనమాడ్తుర దాడిగ భోయి బొట్టు ము

మెద తరజాలనత్తురవబోన్షతం బల్టురం (దుంతుం గొందణం

జిదువ్లుదడు నులనత్తాంటునంవాననవంభజునంల గరెన్టు కంఠలముల్‌

ఐిదుముదు నేల లకవరవిక్ష, ము గాం ౧రవాలలీలలన్‌.
తే గౌలుదుమూడడు నొదవ్లునగలవున్నిద

శనుంయలుంబోలె గున్స యాభిదుదుముగలం

వంవే వీరుంగుంల బొంత గావింవదవలయ

శ్‌2ిర యెలను బూతముల్‌ నెలంయయచుండు.్‌ నౌప్తి/-4 ఆజ్వా/-ల |, లం ం4వ

ఇట్లు 'కీనుంగులుయచోలె' నున్న వారిని 'పీనుంగుఛచెంట గావంపవలయు'నని పలికిన
యశ్వత్తామ యుత్సాహ మనుచితమై వీరాభాన మనదగి యున్నది..
16. మూలమున కర్త[|-8-41 అధాంై[![-10 నుండి/0 శో||

213


తః ఘట్టము మూలమున కూడ 'పెతములవలె చైతన్మాములేనివారిని, దానవులపై
దేవేందుని వలె విక్రమించి చంపుదు' ననుట యనుచితమైన యుత్సాహమ గుటచే వీరాభానమే
యగుచున్నది. ఆశ్వత్థామ పవరాలాపములు మూలమున కూడ విపులముగ గలవు!
అందుచే మూలాను వాదములు రెండింటియం౦ందును వరాబాసము తుల్యముగనే
పోషింపబడినదని యనవచ్చును,
ఏ.శాంతరసాబానము

శాంత రస లక్షణము సాహిత్యదర్వణమున నిట్లు గలదు.

“కాంత: శళమన్థాయి బావ ఉత్తమ(ళక్ళు తిర్జు తః ఈ

ఈ9ందోందు నుందరచ్దా యః (ఉి నారాయణదానతః /

అనిత్వూత్వాద నాశేవవన్తు నిినారతా తు యో //

వరమాత్యు న్వూడూవం వా తన్యూాలంబన మవ్చుడో /

'శాంతమునకు శమము స్తాయి భావము. అది ఉత్తమ నాయకము, శ్వేతవర్లము.
అధిదేవత న్రీమన్నారాయణుడు. జగత్తనిత్యమని తెలియుటచే సంభవించిన యశేషవస్తు
నిన్సారత కానీ 'సర్వంఖల్విదంబహ్మ', 'సత్యజ్ఞాన మనంతం బహ్మ' ఇతార్టదికమగు
(బహ్మ స్వరూపము గానీ దీని కాలంబన విభావము, ఇక దీని యాభానమును గూర్చి
విచారించవలసియున్న ది.

రసగంగాధరమున శాంతరసాభాన మెట్లు తెలుపబడినది.

"వ్యూ ఆద్యానదకాల చాండాలాది ౮తత్చాన బ్‌ నర్వ ఎ లనాదానాలో

'బహ్మవిద్య యందధికారములేని చండాలాదులందు గల నిర్వదము శాంతరసాభాన
మగుననియాతని యధిపాయము, నాహిత్యదర్పణకారుని యభిపాయమును నిటువంటిదె.

"కాంత చపాన నివే ౯ (నాపా//దర్హు/-3 వలా2రం భ్తే/)

'హీన నిష్ట మగు శాంతము శాంతాభాస మగు నని యాతనిభావము.

1. దుర్యోధనుని ప్రాయోపవేశ నందర్భము

దుర్యోధనుడు 'ఘోషయా(త్రానంతరమున పాండవులచి రక్షింపబడి యవమానదుః

వ్‌రు డగును, అతడిట్లు తలపోసెను.
“వ! కావున నిళ్ణి దురవస్థపా లైతి నెను బ్రాయోపవేశంబునం బాణపరిత్యాగంబు.
జేసెద....యేను నేండు బోండిమి సెడి వగతురచేత ఇిరన్తాడనంబు "సీయం బడీ సిగ్గు వడక
బంధుజనంబులలోని కే మని యరుగుదు..." (ఆర॥[-6 ఆళ్వా[॥[-18వ॥[)
ఇట్లు అవమానము తలంచి లజ్జ చేతనే [పాయోపవేశమునకు నిశ్చయించెను, కాని
యనంతరమున నశీషవన్తునిన్పారతయె గోచరించెను.
17. మూలముదసొబ్త[॥!-10-3 అధ్యా![-25 దుండి35 శో!
214


''వ॥ ..-ధర్మెశ్చుర్యధనభోగంబులందు. నా కభిలాషంబు లేదు [పప్రాయోపవేశంబునందు.
గ్భతనిశ్చయుండ నైతి ..." (ఆర॥1-6 అశ్వా॥-39వ।()

ఇట్లు నిన్సారత గోచరించుటతో నాత డేమి చేసెనో ఇట్లు గలదు.
“వ॥ ,...సనురలోకగమనకుతూహలి యె శుచిస్నానంబు సేసి వల్కలంబులు ధరియించి
సెంధాస్టసమయ సముచితంబు లగుకరణీయం౦బులు: నిర్వర్తించి వివిక్షదేశంబునందు
దర్భాస్తిరణంబున నాసీనుం డె వాజ్నియతుం డై.
౨! శ్రమమున బాప్వాందయక

ల్ధుయు లాలను వదల విడిది మపాతనమాధ

(ట(మదళ ముండా నివాత

నుమితం వా వెలుంయ బభున్లుదీవమపోలెన్‌- (ఆర/ర ఆక్వాగ-౮9వ/, 40వ

ఇట్లు దుర్యోధనునికి కలిగిన యశేషవన్తునిస్సారత నిరూపిత మైనది. శుచిస్నాన,
వల్కలధారణ, దర్భాస్తరణశయనంబులు తదనుకూలములగు చేష్టలు 'మహితసమాధి'
నుండుటతో శాంతము పరిపుష్టమైనది.

కాని యనంతరమున నితడు కృత్యుచే రసనాతలమునకు గొనిపోబడిి, కమ్మరివచ్చి
'పృథానసుతులన్‌ సమరంబులోన నిర్ధింతున కాక యంచు వికసిల్లె' (ఆర/-6 ఆశ్వా॥[-50వ॥)
నని తెలుపబడినది. నిజమైన నిర్వెదము నందినవాడు మరల నిట్లు వెనుకరు రాడు. అందుచే
ఈనిర్వేదము నిజముగాకతాత్కాలిక మగుటచే దుర్యోధనుని ఈ విధమైన [వవృత్తి శమమున
కనుచితమై యాభాన ప్రయోజక మగుచున్నది. ఇట్లీ ఘట్టమున దుర్యోధనుని యనుచిత
నిర్వేదమున శాంతరసాభానము పోషింపబడినది.

ఈ విషయమున మూలమున నిట్లు గలదు,

“"దర్భ(వ్వశ్హరమయాన్ర ర్యూ నిళ్లు యాద్య తర్వావ్చ ఊః /

నంన్గ క్యా తవిడ్పూ తాా భూతలం నమువ్యాశత* |!

ఈ ళదరాందబరదర? వలం నయమమాన్దితః /

వార్భూతో రాజుశాడ్డూల* న న్వూరగతికారయ్షయా /

మననోవబితిం కృత్వా నిరన్వూ బో బప్యావ్యు యాః //"

(ఆరో/-3-239 అద్వా /-/6, /7ళ్తోగై

'నివాతదీవకలికాసామ్యము' తప్పు మిగిలినదంతయు  యథామూలమనుట
స్పష్టము. మొదట లజావమానముల (ప్రసక్తియు, తరువాత ధనాదులందలి యనాసక్తియు
మూలమునందును అనువాదము నందును సమానముగ ప్రస్తావితములైనవి.

ఇట్లు మూలానువాదములందు శాంతరసాభాన మొకే రీతిగ పోషింపబడినది.

2. సౌప్తిక వధానంతరమున నశ్వత్తామ తపోవృత్తి

సుప్తులగువారిని జంపి యశ్వతామ గంగానదితీరమున వ్యానాశమ సనమాపమున
తపోవ్యత్తి నుండగా భీము డతనిని నమాపించెను. అప్పటి యశ్వత్తామ రూష మిట్లు
వర్షింపబడనది,

215
"ఆగ! మేన భనిత మలంద మాననీయతవ్యవ

య్యుక్లీ నాదంంబి యున్సు(దోణు

తనయుల గాంచి చొవదండందు నద్యాంజు

నేని మపాతళరము చో నమర్హి." (నౌవ్రగ-2 ఆశ్వాగ-ఏ 7వ

ఈ రూపము తాపసిసహజమైనదిగ కనిపెంచినను అతనిమనను దాని కనుగుణము
కాదు. అతని తాపనవ్యృత్తి నిజమైనది కాదని ఈ క్రింది ఖీముని వచనములచే తెలియగలదు.
“తే! ఓం ద్యాతనురాదమ (ఈూరకర్ళు

కవఖటదధార్భు క యత్యంతకల్టు వాలి

యమ్లక్తి. భోయినలేయి మవోేగవ్భత్తిం

గలి జంతవోొోరమయునం దవని హత ఢ నొవ్త/-2 ఆళ్వా/-౨ 9వ///

'ఎంతవేగిరమునం దపసి వెతి వనుటతోనే అందలి యనౌచిత్యము స్పురించుచున్నది.
ఇట్లుండ ఆయుధధారులగు భఫీమార్చునధర్మజులం జూచిన యశ్వత్తామ 'ప్రవరనము ఇట్లు
బెలుపబడినద్‌.
వ సవ్యుధం బగునంతఃకరణంబుతో నగ్గురునందనుండు వారలదివ్యాస్త వేదిత్వం
బూహాంచి దుస్పహం బగునమ్మహాదురితంబు నకు. దలంకీ బహ్మశిరోనామకం
బనుదివ్యాస్త్రంబు దలంచి యొక్క యిషీకంబు పుచ్చికొని యం దయ్యస్తంబు నావహించి
యపాండవం బయె్యడు మని దారుణభాషణంబులతోడ రోష (పదీప్పుం డగుచు!
బయోగించిన." (సాప్తి[!-2ఆళ్వా॥!-60వ॥)

సమదర్శిర్దైన తపసికీి 'సవ్యధంబగు నంతఃకరణి మనుచితము.
సహత్వాసహత్పవివచన యోగి కనుచిత మగుటచే 'దున్సహం బగునమ్మ హాదురితంబునకు.
దలంకుట' యు ననుచితమే.అ ప్లే దారుణభాషమషణములును, రోష్మపదీప్తియు తపసి కనుచితముళలే.
ఇట్లు తపసికీ వలసిన నంయమన మిచట అశ్వత్ధామయందు కొరవడినది. ఇట్లుండ
అర్హునునియందు ఇట్ట సంయమనము కానవచ్చును. అర్హునుడు ఆనందర్పమున నిట్లు పవలి౩ను

"తొలుత గురునందనునకుం గీడు వొందకుండ వలయునని ప్రార్థించి పదంపడి
నాకును

సోదరులకును శుభం బయ్యొడు మని పలికి యస్త మస్తంబునన శమయి౦ంచు.

గావుత...." (సాప్తి॥-2ఆశ్వా॥-64ప॥)

అర్వునునితో సరిపోల్చుట వలన యశ్వత్తామ తాపసవృత్సి యందలి యనౌచిత్యము
మరింత దీప మగుచున్నది. అనంతరమున అశళ్వతామ నర్వపాండవ వచితాగర్భనాశనము
గావింతునని భావించి, 'సకలగర్భవిధ్వంసనంబు గావించెదం గాక (సౌప్తి!-2ఆశ్వా॥-
/9వ॥) యని నిశ్చయించెను. ఈసిశ్చయమును, అనంతరమున నశ్నతామ [ప్రవరనమును,
అతని తాపసవృత్తికి అనుచితము లగుటచే నిది శాంతాభాసమగుచున్నది. ఇచట
బహ్మావిదా్యాధకారము గలవాడయ్య్యను, [పవృత్తిచే (టఎహ్మాజాని కాకపోవుటచే
216


అశ్వత్థామయందలి ఈ. కృ(టత్రిమశాంత మనుచితమై శాంతరనాభాస మగుచున్నది.
మూలమున భీమసేనుడు గాంచిన యశ్వత్తామ వర్ణన మిట్లు గలదు.
ళం బావ (ూరోర్వా ణం భ్యుతాక్తం కుళబీరణం ॥
జినా ద్వ్వాశ్హ కోశాన్తం దదల్ఫు (దొజోమయ్యల్లికే / 4"  (సొవ్ద(/0-/3 అద్యాశ[4ట్లో
ఇట్టి యశ్వత్తావమ రూపవర్షనము తాపసవృ్పత్తి నిరూపకమైానను, అతని
యనంతర(ప్రవర్తన వలన నిది యనుచితమై శాంతాభాన మగుచున్నది. ఈ విషయము
మూలమునను నిట్ట యున్నది. అందుచే రెండింటను శాంతాభాసమే పోషింపబడినది.
3. పింగళ యను వేశ్య వృత్తాంతము
'సినజితుం డను రాజు పుత్రశోకార్తుం డై యుండగా నతని కాష్పడగు నొక విప్పు
డతనికి శోకాపనయ వాక్యములు పలుకుచు పింగశ యను వేశ్య వృతాంతమును తెలిపెను.
వేశ్యయైన పింగళ విటుని రాకకై ఎదురుచూచి చూచి యాతడు రాకపోవుటచే
వెైరాగ్యమునబడి ఇట్లు తలంచినది.
“.ఆ/ పను వేద అగుడు వాని నివ్వేంయణ
వక్తుం ఊదుడు గలదె (బాంతిదొజలంి
యొుంటజోకంద మొవ్లునింబీవాకిచులుదొ
మ్రూదయ నెాజయ మూని నిదురవోదు. 7 (శాంలి/౧4 అళ్వాా/౯47 వ//
ఇందు (ప్రతీక రూపమున నవరం[ధములతోడి శరీరమును ఒంటిస్తంభప్పు మేడగను,
నవరం[ధములను ఆయింటి తొమ్మిది వాకిళులుగను నిరూపించినది. ఇది శరీర మనిత్య
మనెడి యోగుల భావన, గృహమున మానవుడు వసించినట్లు ఆత్మ శరీరమున వశించుటయు,
విధిలగృ్భృహమును మానవుడు విడిచినట్లు, అత్మ శరీరము నుండి నిరమించుటయు
నూహ్యుములు, అనగా నిందు శరీర మనిత్య మనెడి భావన. ఇది సర్వజీవసామాన్యమగు
లక్షణముగా భావించుటచే నశేషవనస్తునిస్పారత గోచరించును. ఇది యాలంబనవిభావ
మగుచున్నది. శరీరకాంక్షయే లేనిచో నితరకాంక్షలన్నియు లేవనియే భావము, అందుచే
తృష్టాక్షయము. ప్రతీయమాన మగుచున్నది. పింగళ యిట్లు భావించినది.
"5/  వొంతకు వబచ్రినవానిన
కాంతునింగాల గెనుభు నొడునిం. గాం్షోంవకొ య
నాంతయ నూజణడి మనమున
తింతయుకడు లేకయన్లు వొాందు నుభిందుల్‌ో ( కాంతి//-4 ఆక్యా/౧ రొవ//
ఇందు వివక్షలేని సమతాధర్మము ఆరోపితమైనది. లౌకికమైన జీవయాత్రకే 'పొంతకు
18. మూలమున సొప్తి॥-10-15 అధ్యా॥!-31 నుండి33శో।|
217


వచ్చిన వానిన కాంతునింగాలీ గొనుట, కాని వాంఛచేత కాడు. అమె యింకను నిట్లు
బావింబనది.
“5 అభయ యిం/దియడవాయము
నాళనముం భొందంచుం గావునం దొజంగెదో నో
నాళము శనాొఖ్యాము నిచ్చు |
రాశయ యని వలికి యట్లో డా న(దంచాన్‌”. (రాంతి/-4 ఆళ్వా/-/ 9వ/,
'దొజంగెద నే నాశను అనుటబీ తృష్టాక్షయసుఖము ప్రతీయమానమై శాంతరస
హేతువగుచున్నది.కాని ఇది నీచ వేశ్యాగత మగుటచే శాంతరనాభాసము స్పురించుచున్నది.
ఈ సందర్భమున మూలమున కూడ పింగళాగీత యను పేర నీ విషయమిప్లే యున్నది.
అందుచే మూలానువాదమ్ములందు కాంతరన్తాభాసము తుల్యుముగ పోషింపబడినది.ీ
శర రోగ
19. మూలమున శాంతి!1-12-168 అధ్యా!!-46నుండి52ఛో||
218


6. నిర్వీచనోర్తి రీ రావళాయంఇఏఎునీ
రగాఛా సం




1. నిర్వచనోత్తర రామాయణమున శృంగార రసాభానము
తిక్కన రనాభాన నిర్వహణమును గూర్చి ఆచార్యు యనీీ జోగారావ్పగారు. ఇటు
'మర్కొని యున్నారు. “అతని (తిక్కన) ఇరుకృతులందును అడుగులోనె హంసపాదన్నట్లు
ఆభానముతోడనే శృంగార మవతరించును. అవి నిర్వచనోత్తర రామాయణమున వేదవతీ
రావణులకును, రంభారావణులకును, భారతమున సైరంధ్రీకీవకులకును తటసించిన
సమావేశములు".] న
నిర్వచనోత్తర రామాయణమునకు పీఠికవాయుచు శ్రీపాటిబండ మాధవశర్మగారు
కూడ రంభారావణ వృత్తాంతమున శృంగారాభాసమునే దర్శించిరి. “కథను శరవేగమున
నడిపించు దృష్టిగల తిక్కనగారు రెండు పట్టులందు మాత్రము పనికట్పకొ ని కథను నిలుప్పుచేసి
వర్షనకు విజ్బంభించిరి. మొదటిది రావణుని కథలో, రెండవది రాముని కథలో. రెండును
శృంగార ఘట్టములే. మొదటిది శృంగారాభానము. రెండవది దాంపత్య శృంగారము. ఈ
రెండు సన్ని వశములును కథానాయకుల జీవితములలో ('పాధాన్యముగల ఘట్టములు రావణుని
పరకాంతా భోగమునకు, రామచందుని స్వకాంతా భోగమునరకు అవి తుట్టు తుది ఘట్టములు"

ఇట్లు విజులచే ప్రశంసింపబడిన రసాభాన సందర్భము లేవి యున్నవో, వానిని తిక్కన
యెట్లు తీర్చిదిద్దెనో పరిశీలించుట ప్రస్తుత కర్తవ్యమైయున్నది.

1. వేదవతీ రావణుల వృత్తాంతము

వేదవతీ రావణుల వృత్తాంతము పంచమాశ్వాసమున నాల్లవ పద్యము నుండి
ఇరువదియవ పద్యము వరకును వర్పింపబడినది.

శంభునిచే సంభాపితుడై, ఇచ్చాగతి చరించుచురావణుం డొకనాడు హిమవంతంబున
వేదవతిని గాంచి మోహించెను.

"మ/ పామవంతంబున కేం యొతక్సు యెడ నందోకాంత మొక్తుడ్తు బీ

లయము గృ వైూజీనముం గమండలువ్లునై రాగంబు వరించి, నం

యమముం గైకొని యన్హుం దోర జని వ్యూద్యాకారమున్‌ యెవనో

వ్యూమముం గాంతియం జఊూబి రావణుయ గామాయత్తు(డా యివ్లునున్‌'
(నిర్చు/౮ ఆళ్వా/-4వ/

'హిమాలయ పర్వతమున వల్క, లాజిన, కమండలములతో వెరాగ్యమున నున్నదానిని
రావణుడు సమీపించి అమె యొవన, నౌందర్య, శోభలను జూచి కామముతో నిట్లనె' నని

ఇచట కృషాజినాదులు ధరించి రాగము వర్ణించిన వేదవతియందు రావణునకు
హృ్‌ద్యాకార, యౌవన, కాంతులే కానవచ్చినవి. అంతట కామాయత్త చిత్తుడైనాడు.

అతడామెను ప్రశ్నించెను, ఆ (ప్రశ్నమున నామె యౌవన మంతయు వృథా
యగుచున్నట్లు భావించెను.

“క౪/ ఎవ్వని తవయవు? నీవతి

యెవ్వుడు” వేరేమ” నీళు డదూవంజున్‌
1. ఆంధ్ర వాబ్బయమున శృంగారము = భారతి - మే 19౨52
2. నిర్వచనోత్తరరామాయణము - పీఠికా పుట ష3
219


జువ్వునముం వాయ నీతవ
మెవ్వుధంబాటిలై?” నకకు "' యంతయండొవుమూ”. (నిర్చుగం ఆళ్వ్రా/శ౮వ//
'నీ వెవ్వరవు? నీకు రూప, యావనములు వృథయగు నట్లీ తపమేల? నని ప్రశ్నించెను.
ఈ ప్రశ్నమున గల రావణుని కామము స్పష్టమగుచున్నను, దాని కనుకూలములగు
విభావములు వేదవతి యందు కానరావు. ఆమె గురించిన విషయమిట్లు గలదు.
“5 అను వలుకులు ఎనియం దొ
ఎనన యదయ పోలె నువితవిధ నాతిథ్వూం
భెనంింబిన ,...." (౧ర్వు/౮ ఆక్వా/-రవ//
'రావణుని మాటలు వినియు వినని దానివలె తగిన విధముగా నాతిథ్యము చేసె'నని
భావము. అతని కామమును గుర్తింపక పోవుటయు, తగిన యాతిధ్య మొసంగుటయు
తెలుపబడుటవలన, ఆమె ప్రవర్తన ముచితముగా నున్నట్లు స్పష్టమగుచున్నది. అట్లుండగా
రావణుని యనుచిత విభావము శృంగారాభాసమునకు మూలమగుచున్నది. ఆమె
వృతాంతము నెజింగిన పిదప కూడ రావణుని కామము తిరోహితము కాలేదు.
'విష్ణుని మదినిల్ని యతండ నాకు మగం డగునని యిట్లు దపంబు సియుచుండుదు'
(నిర్వ॥!-5ఆశ్వా॥-8ప/) నని పలికిన వేదవతితో రావణు డిట్లనెను,
“ఊ/ కాంతి దొలంగ మే నిజబులు గాజటీయం బొడ్తుణు జివ్వునందు బౌ
న్పుంతయ రత్తవో నుభఖిము లెను డీ/ంగగ్యదావి, నెమ్ము దీం
వంత దళంబుగా నడరం వోద్దుడి, యుందో బంరంచుభబుని ఊలొ
త్వ్సాంతయం బోలె ఐయ్యిడుమం కన బాడీియె చాడులోబనా/
మ  అలనా! ఎవ్షం తరయంగ నవ్వుల ఉళతం డోలా? కుదవంళందు, గ
ర్ధుల నంవ్లూలో తపో మవొత్తము వర్శవావాచయుబావందు, దో
రుల నంవత్తయ, నాళతుణోేలొం (బిదిగత ఖాళి వా/తంబులో
కలదో లంక? వర్యాకమం దబఖిల లోకళ్లామ్ట్‌వే వానికీన్‌'. (నిర్చు/ ఆళ్వా/9, /0వ/
"శరీరమును బాధించుచు, యవ్వనమును వృధ చేయుచు, నుఖములుమాని, ఒంటరిగా,
మునలి దానివలె ఈ కష్టము నొందుట న్యాయమా?
విష్ణువును కోరుశసేుల? వంశము, తపోమహీమవు, బాహుబలము, నావలె
ములోకములలో నెవరికి గలవు? వాని పరాక్రమము సర్వలోకములు మెచ్చదగినదా?' యని
భావము.
ఇచట రావణుని మాటలలో వేదవతి వరించిన విష్ణుని తక్కువ జేసి తన యాధిక్యమును
తానే పొగడుకొనుట హాస్యభాజనమై శృంగారాభాసనము నుండి హొిస్యము జనింపజేయును,.
రావణుడు తన గొప్పతనమును తెలుపగా జీదవతి విషుని మాహాత్మ్యము పాగడుచుండుట
క్‌
పరస్పర వ్యతిరిక్త భావములచే రసాభాన మొదవించుచున్నది. అంతటితో నాగక వేదవతి
ఎంత చెప్పినను వినక రావణుడు "ఘరు నంప 'పెల్లునం దనువు నిలువ, దింకం గోర్కి
దశిమెడు పేర్మిన్‌" (నిర్వ॥-5ఆశ్వా॥-13ప[) అని పలికి తన కామము నింకను నిట్లు వ్యక్తము
చేయును. /.
“బ/ ఎజుంవుగాకో భోగముల కలను నెచ్చలి ఊవ్చునంద" యి
త్రజీ నుడి వోవ కుండో నుచతంబుగో జక్ధువదోయి వోని
220


క్సీజీనిన బిన్నీ చన్ను గవ యిం వెనలారాగ్గ నాదు వామన్‌

నణలు నరోవరంబున నవారజం గేలి యొనడ్డు కోమటీ / ()ిద్దుగ ౮ ఆశ్వా॥]4వ/

'భోగము లనుభవించుటకు యవ్వనమే మూలము. నా మాట పాటించి నా
పహృదయమను సరోవరమున నీ న్తన చక్రవాకములతో విహరింప్పు'మని పలికెను.

వేదవతి యవ్వనాద్యాలంబన విభావము లిట్లు స్పష్షముగా వరితమె శృంగార
రసోపన్కారకము అగుచుండగా, రావణుడు పొగడుకొనిన స్వీయ పరాక్రమాది గుణము
లేవియు వేదవతి కభిలాష కారకములు కాలేదు. అమె కనురాగ మంకురింపలేదు. అమె
”ఆ/ అనుబుం దగిలిచభూచు నద్తానవోళ్టుడ

నలించూబి. 'నిన్ను నదముం డయట

మును తవ వభావమున నెజింగయం దగ

నా వజ్రులన్తూ మనుమం డని తలంచి
ఈ అతిజి నవర్వాయ్య నమయోా

ఐతమగయ వంబావణందు నేనితిం బో వో

మతి లేదు నీకుం జొవ్చుడు

నతివలలో నన్నుం దలంవ నరునె దురాత్యా?”  గలిర్దుగం ఆక్వా/.[౮, (రవ/

'రావణుని అలిగి చూచి, నీ వధముడవని ముందే తపశ్శక్తి చే గ్రహించియు ప్పులస్తుుని
మనుమడ వను గౌరవమున అతిథి సేవయు, ఉచిత సంభాషణయు చేసితిని. పో, పో,
నీకు మతి లేదు. నీకు సాధ్యమగు స్త్రీలలో నన్ను తలప దగదు ' అని పలికెనని భావము,

వేదవతి యలిగి చూచుటయు, 'పో,పో మతిలేదు' అని తిరస్కరించుటయు,
రతి కుపనస్కారకములు గాకరనాభాస ప్రయోజకము లగుచున్నవి,. రావణుడు వేదవతికురులు
(గ్రహింపగా, అమె తన వేలితో కురులను తెంచి రోషమున శపించి యనలము జొచ్చుటతో
నీ ఘట్ట మాభాన మహితమై ముగియుచున్నది.

మూలమున ని విషయము ఉత్తరకాండమున, పదునేడవ సర్షమున నొకటి నుండి
ముప్పది నాలుగు వరకును గల శోకములలో నున్నది. వేదవతి తపమును రావణుని
ప్రశ్నమును, వేదవతి నెజపిన యాతిధ్యమును ఆమె సమాధానముగా తన వృతాంతమును
తెలిపి హరియే తన భర్తయని తెలుపుటయు రావణుడు తన గొప్పతనమును తెలుపగా
వేదవతి విష్ణుని గొప్పతనమును తెలుపుటయు రావణుడామె కేశములు గ్రహించుటయు,
ఆమె యగ్నిప్రవేశము చెయుటవరకును గల సర్వవృత్తాంతమును యథామూలముగ

_ రావణుడామెను గాంచి మాోహపరవశుడగుట ఇట్లు గలదు,

“నద్భువ్వాా డూొవనంవన్నా ౭ కన్యాం తాం నుమవ్యోవతామ్‌ ॥

కామ మోవొ వరీతాత్తా వ్యవచ్భు (వొనన్నివ / *

'ఆ రావణుడు గొప్ప నియమమును అవలంవించి ఉన్న మంచి సౌందర్యముగల
అ కన్యను చూడగానే కామమోహములతో నిండిన మనస్సుతో నవ్వుచు ఇట్లు పలికెను' అని
3. వాల్మీ॥- ఉత్తరకాండ! = 17 సర్గ॥ -3 శో॥

221


అ్షు విరపముగా వేదవతి ఎలీకీిన మాట లిట్లు గలవు,

“తలా కాాదివతిం విద్షుం నర్వులోక నమన్సు తమ్‌ ॥

త్వద్యతో రావననా /వ్యాః తో2_వమన్వోత బుద్రిమాన్‌ (7

'రాక్షనరాశా! న్‌వ్వ తప్పు బుదిమంతుడైన మరెవ్వడైనా, మూడులోకముల అధిపతి,
సర్వలోకములచేత నమస్కరించబడేవాడూ అయిన విష్ణువును అవమానించునా?' అని
భావము,

ఈ శోక విషయమును తిక్కన తెనుగు నుడికారప్పు సొంప్పతో 'పోొ పో మతి లేదు
అని యనువదించి 'నికుం జొప్పడు నతివలలో నను దలంప నగునె దురాత్మా?7.యని
ముగించుటలో చక్కని యనువాదప్పు సొంపును ప్రదర్శించెను.

౨. రంభారావణ వృత్తాంతము

తిక్కన విరచితమైన శృంగారాభఖాస ఘట్ట ములలో రెండవది రంభారావణ
వృత్తాంతము, ఇది యారవ యాశ్వానమున ఇరువది తొమ్మిదవ పద్యము నుండి డబ్బదియైదవ
పద్యము వరకును గలదు.

ఈః పుట్టమును తిక్కన యెొంతగా శిల్పించెనను విషయమును మాన్యులు డాక్టర్‌ పాటి
బండ మాధవశర్మగారు తమ నిర్వచనోత్తర రామాయణ పీరికలో విపులముగా వివరించి
యున్నారుగీ

నిజమునకు రామాయణ (పాశస్త్యమునకు రాముని నాయక లక్షణములతోబాటు
రావణుని వ్రతినాయకత్వ్పము కరూడ నమ(వాధాన్యమును సంతరించుకొనినది. అల్సి రావణుని
పతనమునకు [పారంభము రంభారావణ వృత్తాంతము కావృననే దీనిని పీర్పిదిద్దుటలో
కళావిదుడగు తిక్కన యధికశద్ధ వహించెను.

రావణుడు అమరావతిపై దండువెడలి మార్గమున దర్శించిన కైలాసవర్లనతో నీ
ఘట్టము ప్రారంభమగును. ఈ సందర్భమునందలి వర్షనము శృంగార రసోర్తీపకముగ
నాగినది. ఆ భావములు రావణునివే, రావణుడు తనతమ్మునికి 3లాసమును జూపి యిట్లు
వర్ణించెను.

"5క0/ నెలరయేీేజు వాటం వలువలు
శల మెం దద్రాలము యదు నిందురవతి భూ
జూల కొవ్పెం బుండోటీకో
సలమున మకరంద మాను వజ్తుదము (ీయన్‌ో (నిర్దు/46 ఆక్వా/౧29వ//

'పాంెడు సెలయేటికడ నీటిని గ్రహించి శిలపై చిమ్ముచున్న ఏనుగు, తామరదిన్నెపై
వాలి మకరందము([గోలు తుమ్మెదవలె భాసించుచున్న'దని యాతని భావము. ఏనుగు
బహ్వంగనాసక్తమగు మధుపము వలె కనిపించుట (పకృతితో తాదాత్మ్యము నొంది తన్న
భావించుకొను రావణుని తలపించుచు ఆతని బహ్వంగనానక్తిని స్పురింపజేయుచున్నది ఈ
బహ్వంగనాసక్తుడగు నాయకుని (ప్రశంస రనాభాన నూచకము. ఈ స్పూర్తికై పయోజితమెన
మధుపగత బహుప్పుష్ప మకరందపానానక్తి తిర్మగతమైన శృంగారాభాన మగుట గమనార్హము.
4 వాల్మీ॥- ఉత్తరకాండ॥ = 17 నర్గ॥ -25 శో ॥

5, నిర్వ! + పిరిక- పుట 1౫నుండి - 00
222


కం. అలల ౧ుత్తులం భెలిబి యరని గాడ్డులం దూలు నలత
అలవానితోదయంబు నవిలాన తమావలనంబుం గలు ముం
వయలుల తడింయ రాం అతవిదందబున నున్హు రసల పోత మా
౫౮త4 భూమికిన్‌ నరనకేలికి వచ్చిన మాడ్చ నొవ్వెడునో'
(నిర్దు/ర ఆక్వా/30వ/
శైలాసమునగల లతలు నవ్ఫచు నాథుడైన రసాలతరువును కౌగిలించిన స్రీలవలె
నున్నవని తెల్చెను. ఇందు అచేతనముల చేతనత్వారోపము గావించి వర్షించుటచే భోజాదుల
మతమున నిట శృంగారాభాసము గలదు. ఇది భావి శృంగారాభానమునకు దోహద
అటు పిమ్మట పద్మములను రావణుడిట్లు వర్జించెను.
"5 మన రాక వాద్ద్యూతలమునం

౮న గొౌరియెడి కామనుల మొగంబులు వాతా

యనమునం గానలనయ దా

డ్చున న తమ్మకొల నొమ్పై భూధరయువయిన్‌ో (నర్చు/ర అక్వా/-౩/ వ/

'వాతాయనములనుండి చూచుచున్న సీల మొగములవలె కనిపించు తామరలతో
పర్వతముపై ఈ తామరకొలను ఒప్పుచున్నదని రావణుడు పలికెను.

ఇట పద్మములందున రావణున కనేకమగు స్రీలముఖంబులు కాననగుట వాని
బహ్వంగనాసక్తిని తెల్పుచున్నది. అటు పిమ్మట విశ్రాంతుడైయున్న రావణున కనేకములగు
యోజనలు మునంను. అంగనానక్తుడగు వానియోచనల కనుగుణముగ తిక్కన నడపిన
నెపథ్యము సాగినది.

“క అరుణు కరబింది మన్తళ్‌

ఖిందవెల ౧౮ యొవ్పై బవాల సం! ల్‌

వ్రడుచిరో కుద కాళ్ళురో

న్యూంత నానకము వందమున నందం (నిర్దు/=6 ఆక్వా/-3 7వ//

'కస్తురి యలదిన స్తనముపై కాల్మీర కుంకుమ మలదినట్లుగా నస్తగిరిపైగల
నసూర్యుడుండె' నని భావము.

“తో/ యామినీ కాంత మృంరమదో మలందీ మలయ

వజయునం దలకందుం వెళ్రోనచంద మగుభు

నతిలదిక్కు లం దమిరంబు నిండియండ

నలంతిలై (వొడ్యు ఖింబునం దొలువుదోబో" (ఐిర్చు/౧6 ఆక్వా/-40వ/

'యామినీ కాంత కస్తూరి యలది ముఖమున తిలక ముంచినట్లు, చంద్రోదయ
పూర్వమున నాకాశమున కాంతి కనవచ్చెను'

ఈ పద్యములం౦దు స్తీ నాందర్య నాక్షాత్కారమున విభావసామగ్రి యలవడినది.
ఆఇటుపైన తటస్స విభావములైన మలయానిల చంద్రాదుల వర్షనము సాగినది. 'పాంథావలిపై'
నమ్మృ్మతకరుడు వెనవచ్చి, భువన మెలమి మిగులునట్లు పూర్నుశిల శిఖరదేశమున నుదయించెను,.
చంద్రుని విజ్బంభణ మిట్లు వర్ణితము.

223
"ఉఊ// వంభినవాంవ్లుం బాన్మి దవిం (బాలీ దళల్‌ వాలింంంబచి భందకాం

తంబిల నరు నేన్తి కముముదందబుల దబండువ్లు నేయం బంబచి య

బందిల న్నిదో వుబ్బి, మదసాయకముల్‌గ౮రసానం ఐటీ కో

కందుల నంచి లోళయు పొగడ్తలు నెకొని బందం ణుస్దా ఉన"

(నిర్దు/-ర ఆత్వా/-43 వ/

'ఎయప్కుదనము తగ్గి, ఆకాశముపై నధిరోహించి, దిక్కులను (పకాశింపజేసి,
వొలరాళ్లను చెమ్మగిల్లునట్లు చెసి, కలువలను పండుగు చయనాజ్ఞాపించి, తామరలను
నిద్రపుచ్చి, మన్మథబాణములను సానబట్టి, కోకములను బాధించి, లోకము పొగడ్తలు
స్వీకరించి చందుడుండెను *,

“మరుసాయకముల్‌ గరసానంబట్టి....." యనుటలో చందుడు శృంగారాభానమునకు
సహకారుడుగ వర్ణింపబడినాడు. చకోరములు విజృంభించిన తీరు వర్ణితమై రావణుని
శృంగారము నుదిపెంప జేయుచుండుట గమనార ము. వెన్నెలకు చకోరములు గలియుటయు,
'రాగించుచు. జవింజొక్కుచు' గబళలీంచుటయు, సనమదవృత్తిగేలి సలుపుటయు, నొక దాని
నొకటి మించుచుండుటయు చక్కగా వర్షితమైనవి. ఈ తిర్యగత శృంగారమును నాభానమై,
భావి శృంగారాభానమునకు దోహద మొనర్చుట గమనార ము.

ఈ చకోరములను తిలకించిన రావణుని మదిలో దండయాడతా విషయము
మరుగునబడి సుఖవాంఛయె మిగిలినది. ఆ విషయమిట్లు సంకేతింపబడినది.

"జ/ నమ్ము దవాలి నర్రడల జాలుగ భచైగదువార్త శనందుభిం

బమ్యుూన దృవ్ల నిల్హి వయిం (బాయ మరీచుల నూంయ నూంయ లేం

గౌమ్యులు వబభ్రి చబంచువుట తేటిం గదల్సి తెమల్సికొంచు నౌ

ఖ్యామ్యు ఎవాంగమమ్య రే యాకృతి ౧ందొ జకేరమొక్తా డన్‌

(నర్దు/-ర ఆక్వా/-౮ | వ/

'నలుదెసల సంతోష(ప్రవాహము ప్రవహించగా, శరీరము పులకింప, చంద్రవింబముపై
ద్చష్టి నిలిపి, పైకి [ప్రాకడు కాంతికిరణము లనెడి కొమ్మలు పట్టుకొని, చంచువుతో కదల్సి
ఎడచేయుచు సౌఖ్యమే పక్షియాకృతి ధరించెనేమో యనునట్లు ఒక చకోర మొక చోట
నుండెను,

ఇచట సౌఖ్యాకారము నొందిన విహంగమము రావణుని మననులోని సుఖవాంఛకు
సంకేతము.

(ప్రకృతి యంతయు నిట్లు శృంగారమయమై కనుపట్టుచుండగా కలువల పైన బడిన
వెన్నెల ప్రియుని విడిచివచ్చుస్తీ కన్నులందలి మందహాసమువలె గోచరించినది. ఆ విషయమే
ఇట్లు వర్షింపబడినది,. శ
"వ అలనత యొవ్ల నల్ఞన రతాంతమునం (భియనొదం బాని నౌ

బ్చౌలికజో కేంయదొంచు నరనీడవాన్నత విలోచనంబులం

దలణాడు మందవోనము విదంబున నొంవ్లున మాజీయన్హ్ను బౌం

గలువలలోన నించడడు కౌముది వేడ్క లొనర్సెం జఊూడ్చ కన్‌

(నర్జు/-6 ఆక్వా/-౮4వ/
224


ఈ వరనము జదో్యత్సాాభిసారికా రూపమును తలపించుచు, రావణునికి మదనతాప
కారణమగుచున్నది, అతని తాపము హెచ్చి యున్మాదస్గితికి తీసికొని పోవుచున్నది. అప్పటి
యతని యున్మాద చేష్టలిట్లు వర్ణితమైనవి. . .
₹శ్ర/ ఉఅత్తంద ఉం్యదుం ఉఊూబు మలయానిలు రాకతు (ుతకూం గాయమినీ

వృత్తము లాత్య నెక్కాలువ్పు, వెన్స్హై లం గోర లమించుభున్సు య

న్ధుత్తచకేోరదంవతుల మబ్చికకున్‌ మది మెబ్చు లోలుల్రైా

దొుళ్తిన వేడ్క లన వెడలి యేకళత మేలి దళాన్వుం డొక్పాడన"

(నిర్చు/ర ఆళ్వా/౮ 7వ/

'ఆ సమయమున చందుని చూచును. మలయానిలుని రాకకు బాధపడును. సీల
విషయములు మనసునకు తెచ్చుకొనును. వెన్నెలను కోరి యానందించు చక్రవాకమిధునమేు
యొక్క యన్యోన్యతకు మనసులో మెచ్చుకొనును. విజృంభించిన కోరికలతో నొంటిగా
పోయి యొక (ప్రదేశము నందు నిలిచోనని భావము.

ఈ యున్మాదమున తిర్యగ్రాగము రావణుని రాగోన్ముఖుని గావించుచున్నది.
శృంగారాభానమైన తిర్యగ్రాగము రావణుని శృంగారాభానమునకు పూర్వరంగమును
సిద్ధమొనర్చుచున్నది.

సరిగా ఆ సమయమున రంభయాతని కంటపడినది. ఆమె ముట్లున్నది.

“ఊ/ అవ్లుడొకర్తు గొంచామగు నాభరణండులుు, నన్సు వూంతయం

౧ వడ తప్త లో వొాంవుతన్హు నడం/గన వ్రూవ్లులుం, బయిం

గవ్హేన బోలకొంయనునులవ్లున్ను వాల్తున నౌగు మై థై ల

జువ్చుడు బౌన్సు. దోయగ౧తి చందమ్ము వింతగ బోవునయ్యెడనో'

(నర్దు/ర ఆకా/౧౮ల వ//

'అప్పు డొక సీ కొంచెమగు భూషణములు ధరించి, పలుచగా సుగంధములు
పూసుకొని, కొప్పులో దోపుకొనగా నణగియున్న పూవులతో, పైన కప్పుకొనిన పయ్యెద
కొంగుతో, జాగర్తగా. పోవుటలో మంద్రమెన మట్టియల చప్పుడుతో, అందముగా నున్న
నడకతో వింతగా పోవుచుండగా నప్పుడు/ రావణుడామెను కాంచెనని భావము.

కామవికారమున నున్మత్తుడై ఎవరు కనవత్తురా యని ఎదురుచూచు రావణున కొక
కామిని కాన వచ్చినది. అంతట రావణు డీట్లు చేసెను.

“మ/ కని వేగంంబున నడవేంగ౦, యళత డాకంవీంచు నక్క్సాంత కే
అనరాగంబునం బట్లో 'యెవ్వుతెవు న? వత్యంత కౌతూవాలం
బున నెద్చో బోకోం ఖేయి?" దన్సు నది యంభోేజుంబు చందాన నా
శన ముజ్ర ౨బీణ మందం బొంజామజట చైనం (గమ్య ౧౫ నిబఖనున్‌'
(నిర్చు/-ర ఆక్వా/౮9వ/
అడు నిలిచి, ఆకాంత వణకెడి చేతిని అనురాగముతో పట్పుకొని, 'నీవెవరవు? ఎచటికీ
పోవుచున్నావు?' అని యడుగగా, ఆమె ముఖము పద్మమువలె వికసింపగా శరీరమున
నధికముగా చెమట క్రమ్ముచుండగా నిట్లనెనని భావము.

రావణు డడముగాజని యామె కేలు పటుటకు కారణ మూమెపె కలిగిన యవిలాషయె

కాని రంభకు మేను కంపించుటతో బాటు భయేమున 'పెంజెమట మేనం గ్రమ్మినది'. ఇది
225


శృంగారమున గలిగిన నాత్తి్వ్వికభావము కాదు. ఈ సందర్పమున శ్రీ పాటిబండ
"వీతిచే గలిగినది పెంజెమట, రత్సిచే గలిగినది నుంజెమట. రంభారావణుల నంవాదము
నిర్వహించుటలో తిక్కనగారు పెట్టిన యొరవడిని బట్టి రూపుకట్టిన కావ్యుఘట్టము లెన్నో"
యని ప్రశంసించియున్నారుత
ఇచట రంభారావణుల నడుమ కొంత నంవాదమునాగినది, రావణుని భాషణములు
శృంగారానుకూలములుగా సాగుచుండగా, రంభ వతివచనములు దాని కభిముఖముగా
సాగి శృంగారమును తిరోహిత మొనర్చుచున్నవి.
"చ అతులిత ద్రర్బానార కదణాలయమాననో దను ర౭బ్లో నా
వతి నలకూదబడుం; డతని పాలిక బోయెదో నన్యబిళత్తరై
యతివ ననంగనౌందు నితము అడయు వత్తు నాదు వేరు బో
వు తలంవు వింటి పాయ్య నగవుం దయమ్యాతయ కాక ్యయొమ్హునో "
(నిర్వు/ర ఆళ్వా/-ర0వ//
'దయగలవాడా, నెను రంభను నాభర్త నలకూబరుని వద్దకు పోవుదును. వేరొకరిపై
మననుతో వనిత పోవృచుండగా నిట్లడము వత్తురా? నాకు అపకీర్తి వచ్చు మాటవింటిని.
తొలగుము. హాన్యమైనను తగుమాత్రమే గాని అధికముగా చేయరాదు' అని భావము.
రంభ యతనిని'కరుణాలయ' యనుటలో బతిమాలుట గలదు. 'నాపతి నలకూబరుం'
డనుటలో వివాహిత నని తెలిపినది. 'అన్యచిత్తయైన యతివ'నసి పలికినది. అపకీర్తి వచ్చునని
తెల్పినది. ఒకవేళ హాస్యమే యైనను దానికి హద్దు గలదని తెల్పినది. ఇవి యన్నియును
అభ్యంతరములుగా నుండుటచే శృంగారమును కలుష మొనర్చుచున్నవి,
అయినను రావణుడు శృంగారమున కంగము వీరమగుటచే తన బలపరా[క్రమాదులను
తానే వర్టించుకొని అమెకు అనురాగము కలిగింపదలంచెను,
“య! వడంతుకో దోను రావణుండొ బావుబలంబభున నందు వజోవై
నడబుచు నుండి దున్సు గమునశ్‌ విడీియించితి నేన నివ్లుడీ
యైూడో కలవోకొవచ్చి నొంయించు ఐదందబునం భోవ్లు చున్సు నిన్‌
భెడగని కాము బల్టు తకముల్‌ నను నివాయి వెజ్జోం వనినన్‌
ఉఊ/ బిక్సుతి నివబోరగయులు నేకుజం బాంవును దోజు వౌక్టుంగా,
డత్తున దబంతనౌతి' నొకటం గొదలేక ఊాగంబు లౌల్ల ని
వ్తూటో డోలు" మన్లు వొండ్లోన, 'వం్రాముఖమిండవోని నే
నక్కుట నకుల గోడలం గదయ్య/ తొలంగు తొలంగు? నావుడున్‌'
(నిర్వు/౧6 ఆళ్వా/-62, 63 వ/
"నేను రావణుడను. ఇంద్రునిపై దండయాత్ర కేగుచు ఈ పర్వతమున "సైన్యము
విడియించితిని. యథాలాపముగ నిన్ను జూచి మన్మథుని మాయలకు చిక్కితిని నీకు
'సేవకుడనైతిని, అని రావణుడు పలుకగా, రంభ 'నేను నీకు కోడల నయ్యెదను (ప్రక్కకు
తొలగుము' అని పలికిన దని భావము.
6. నిర్వ॥[- పీఠిక- పుట 120/
226


రంభకు రావణుని పర్మ్శాకమముపై (పశంసాభావము లేకపోవుటచే, రావణుడు
తన్నుతా పాగడుకొనుటయె మిగితను. రంభ తానాతనికి వావికి తగనని కోడల నయ్యెదనని
మలికినది. తమ బాంధవమును మూలముట్టుగా వివదించినది,.
“51/7 వనితకు ఖో నభబువం'

గా నమువలాలనము నేయం ౧౨ వాయడన్లు న

వీ నాజీ తవ్రునమాటలు .

దానవకులనాద' ముళ్లు దయనే యాడన్‌? * (నిర్దు/-ర ఆశ్వా/=ర 7వ

'నేను నీకు భక్తిని చేయగా సీవు నన్ను లాలింపవలసిన వాడవు. అనుచితములగు
మాటలు మాట్ట్లాడుట తగునా' యని యామె పలికెను.

తాను చేయవలసిన భక్తియు, నాత డొనరింపవలసిన యుపలాలనమును తెల్పినను
రావణున కామెపై తమకము పోలేదు. రావణు డామెను వేశ్యగానే తలంచెను.

".... నాకు నవ్వులో

వనాతలు వంతర్రులా యనావారదా నౌ గుయినం జవిరందు నీ

వును గులభామ వోలె దగవ్బున్‌ భుబోయింబాదు వైళకంబునన్‌

అని యామె వేశ్యయని పలికి యిట్లనెను.
// నాకంజచె మిగులు విమునీ

లేకయమునన కాదు దియవ లోకందులం బౌ

నీతుం బడయంగ వచ్చునో వారణ్తాక్షో" (నిర్వ/4ర ఆత్వా/-7/ వగ

రావణుడు 'నాకు అప్ప్పురనలు వింతకారు, అడులేక (ప్రవర్తించుచు వశ్యవృత్తి చేయు
నీవు కూడ కులస్తీవలె మర్యాద పాబించెదవేల'ీ నన్ను మించిన గొప్పవిటుని
నీవు ఏ లోకముననైన పొందగలవా? యని పలికెను.

తనకు తానే 'నా యంతటి విటుడు నీకు లభింపబోవి'డని తెల్పుట యామెకు
అభిలాషోపన్కారకము కాక పోయినది.
“"ఊ/ నావుడు నమ్మగ్వోణ మనంబున లోయబచ్చు "నేము లంజదీయం

వుడు వానితోడి తమకం బద లంజయ గాదు, (వేమ క

ద్వ్భావ మెజుంగైూతా రుణభాగొదు వ్తో నిను గేర్తూ నెందున్లో

నీవచనందు త వ్వుకకు/ నీళ్ళుల వట్తున నేయియమందొకే “/నిర్దు/-ర ఆశ్వా/౯7౨ వ//

ఆమె మనసులో నసహ్య్‌ంచుకొనుచు,'నేను వెశ్యనైనను వానితోగల కోరికవైశికము
కాదు. నీవు [్రేమను తెలిసికొన లేదు. నీపై నాకు కోరిక లేదు, నీమాట తప్పు. అయో్యో! నీళ్లు
మందయిన చోట నేయి మందగునా*?' అని పలికినది.

రంభకు రావణునిపె మనస్సున ననహ్యము కలిగినది. దానికి కారణము తాను
వమవూవమయని గౌరవింపగా నాతడు తనను లంజియగా ఖావించెను. ఇటె లౌకిక
మర్యాదాతి[కమణము. "తన తమకము లంజియ కా' దనుటలో తర్కము గలదు. పమ
సద్భావ మేణుంగవైతి' వనుటలో నిష్టరము గలదు. 'గుణభాగివి పో) నినుంగోర్కి సెందునే'
యనుటలో బతిమాలుట గలదు. 'నీ వచనంబు తప్పుకటి యనుటలో నీతి బోధ గలదు.

227


'నీళ్ళుల పట్టున నేయి మందొకో' యనుటలో నుచితానుచిత విచారము తెలిపి వారించుట
గలదు. ఇట్లు సర్వవిధముల వారించినది అంతేగాక 'మొగమోడక విరసవచనముల'
భంగించినది.
ఇట్ట విరసవచనముల వలన శృంగారమునకు ప్రాతికూల్యమేర్పడుచున్నది. కాని
దశముఖుడు కామోన్నత్తుడు. అతడు 'ఉన్మత్తుని గతి నంతయు వినియును వినని చెవులు
సిసి' తన లావును వెరవును వదర్శించి యామె నిట్లనుభవించెను.
“5క/ అంగ౧గనం బొెదవి నగాడా
లింగనముగ౧ ద్యాయచూడలీలాచతురా
నంగ బోడా శంగత
నెంగాలి గావించౌ మదము నేడ్తాు మిగలన” (నిర్వుగార ఆళ్వా/-74వ/
'యువతిని పొదివిపట్టి గాఢముగ కాగిలించి కుక్కుటబంధనముచే మిక్కిలి
మదముమిోర నంభోగించోనని భావము.
ఇచట వర్జింపబడినది సంభోగశృంగారమైనను నిదె ఎకతరనిష్టమైనది. అందుచే
తదనంతరమున గల రంభస్థితి యిట్లు వర్షింపబడినది.
“నీ వగరాజు వెవబ్చి బలువిడిం బంబోవిం
బునం దభలందీన వ్రుర్యళ్తీవిధమున
నమదద్వువము కేళ౭నలివీనం జాల న
అంగన యద్వాన లక్ష కరణీ
భునలులాయము నొబ్చి తనయిబ్దు నాడినం
౧లయన నెత్తమ్యు కొలని భంగ
౧భు బౌబ్రోదవ్లుగాలి నుడినిన నాజీదవ్తి
తం౮గాన మవమ్వాంవ్లుం దీంగౌ మూడ్చు
గ మున్ను నేని యలఅవడఢ బూన్సు దను
యెలమిం (ియపాలి కేంగాడు లలియడంగి
వేజబందహమై యెంతయ విన్సు నడ్యూ
ననుర గాంంబి విడచిన నమ్య గో
వ్‌// వఎధవాలంబబొాయి ముం గొంటదుదుల
దలరుభు, నడం దొటువడుదుం దలంుబుు దనలోం
అలుకుచ్చు నెడనెడ నలుయుదు
నలభమూబడు కడకు నింతి నలంయబుం ఉనియెన్‌్‌. ((నిర్వు/ర ఆళ్వా/[7౮, 76వ/
'రాక్షసుడు బాధించి విడిచిన యామృ్మగాక్షి శత్రురాజు పరిభవించిన నగరలక్ష్మివలె,
వమదప్తుకేనుగు (కీడించుటచే నలిగిన ఉదా్యానలక్ష్యివలె, దున్నపోతు కలచిన
తామరకొలనువలె, గాలి వీచుటచే వీలిన ప్రీగవలె తానల౦కరించుకొన్న అందముతప్పి,
లాలిత్యము నశించి తెల్లబోయి, జంకుచు, బాధవపడుచు, తొటుపడుచు, తపుకొనుచు,
తనలో మాటలాడుకొనుచు అక్కడక్కడ నలుచుచు నలకూబరుని వద్దకు పోయెను.!
228


ఉభయనిషమగు శృంగారమ్చైనచో నచటి స్ర్రీరూపమిట్లు వర్ణితముగాదు, దీనికి
దృష్టాంతముగా సీతారాముల శృంగారఘట్టముతో జోల్చుకొనవచ్చును” రావణునకును
నీయనుచిత శృంగారము సుఖప్రదము కాలేదు. అతడు నలకూబరుని వలన శాపము నొంది
'కొందలపాటునన్‌ మనము గుందిన6 గంటికి నిద్రరాక (నిర్వ॥-6ఆశ్వా!॥-80ప!) సేనల
ఏలిపించి యుద్దమునకు వెడలిపోయెను,
ఇట్ల ఘట్టమునగల సంభోగశ్చంగారము ఏకతరనిష్టమగుటచే అన్యోన్య విరుదములైన
విభావానుభావాదులచే శృంగారాభానముగ రూప్పుదిద్దుకొనినది. రావణుని యనుచిత
శృంగార మా ఘట్లమున నింతగా పరిప్పషముగుటకు కావ్యమున నీ ఘటమునకుగల
ప్రత్యేకవయోజనమే కారణము, రావణుని పతనమునకు ప్రారంభఘట్ట మిదియే. రావణుని
జీవితమున నలకూబరుని శాప మపశ్శతియై పలికి యాతని భావిచరిత్రను తీర్ప్చినది. “యింక
దశకంధరు. డెవ్వతెనైన నీక్రమంబునం బయిం బడ్డ, నప్త మృతిం బొందం గలం" (నిర్వ॥-
ఆశ్వా!॥-//ప[0 డని నలకూబరుడు శపించెను. రావణుడు సీతను బంధ ంచి
రామఠరావణయుదపర్యుంత మామె నట్లే యుంచుట కిదియే కారణము. ఈ కారణమున ని
ఘట్టమున కిట్టి ప్రాశస్త్యము కలుగుటయు, నిది తిక్కనచే రసాభాన మహితముగ తీర్చి
దిధబడుటయు సంభవించినవి.
మూలమున రావణు డమరావతిపై దండువెడలి సేనావారముతో విడిసీన
సందర్భమున చంద్రోదయవరనము తిక్కన గంథమున నున్నట్లు విపులముగాలేదు.
స్తూలముగా చందు డుదయించిన విషయ మిట్లు రెండు శోకములలో చెప్పబడినది.
"ఉదతో విమలే బన్లో/ తుల్యవర్చుతవర్టుని |
(వనువత్తం నుమవాత్రాన్వం నాన్యావవారణాయదము /
రావణన్తు మవోవీర్యో నివ ెలమూరని |
న దదర్గ దుణాంగ్త్యత చన్హ/పాదోవళోలితాన్‌ (క
'తాము విడిసిన కైలాసపర్వతము వంటి కాంతిగల నిర్మలమైన చంద్రబింబము
ఉదయించగానే అనేక విధములైన ఆయుధములు ధరించిన ఆ గొప్ప సైన్యము నిద్రించినది.
7 నీ/ తూలెడు నునుగచుడుల్‌ దోహపెంబు భుర్యాంబు
వులం దో నుదుజోవై మలయయచబుండ
అలినాంథ్లు వెంవ్రునం భొలయకొ కముదోయి
యచముల నడుమం దూగుభు నున్న వోరము
అలన చనముమొనలందుం (గాల
బాడం గొంద శలాడు తొడవ్తుల వాజులయలు
ఎడల యబోోటం ల౧జభలుకొవంయ
తో గేలికజంకొదోడో నడం౧ంచి యవయ
వములు నడలంగ శోాయచభు వచ్చు బొక్కు
లేంయదమం (అ బాన్చా దు లయమబచందో
మధదివ్లు డౌందో మానందమయంబు నే నె (రుత ఆక్వా/-7ర్‌వ//
8. వాల్మీ॥ - ఉత్తరకాండ॥ - 26 నర్గ॥ -2,3 శో ॥
229


పర్వతము పైభాగమున కూర్చొని ఉన్న మహాపరాక్రదమువంతుడైన రావణుడు
చంద్రకిరణములచేత ప్రకాశింపచేయబడిన ఆ పర్వతమునందలి భోగ్యవ స్తువులను చూచెను.
అని భావము.

తిక్కన తన (గంథమున నీ నందర్భమున చకోరాదుల యొక్కయు, పకృతి యొక్కయు
వర్షనములను పెంచి [వాయుటతో బాటు వీజరూపమున రావణుని మననులోగల
శృంగారభావము మహావిర్శ్భావము నందుటను కలిపి మొత్తము పదునేను పద్యములలో
వర్ణించెను,

మూలమున వ్యక్షాది ప్రకృతి వరనము నాలుగు శోకములలోను, నేపథ్యమునందలి
స్త్రి పురుషాది వర్షనము ఐదు శోకములందును గలవు.

ఆ సమయమున కానవచ్చిన రంభ రూపము మహోజ్వ్యలముగా గాకసామాన్యముగ
వర్ణించెను. ఆ సమయమున రావణునికి ఏపాటి స్తీ కానవచ్చినను వాని వాంఛకు పరితృప్తియే,
అందుచేతనే మూలమున గల రంభావరన మందలి యౌజ నైల్ఫ్యమనువాదమున లేదు,
మూలమున రంభావర్లన మిట్లు గలదు. ” గ

"వతన్ను స్త న్తలే తత దివ్యాభరణ భూవితా |

నర్వావ్లురోవరా లమ్బా వూరబన్త/నిబాననా /

చవ్వ బననలిప్తాజ్రో మన్తారక్యు తమూరైజా /

చవోత్త్పవక్షు తారమ్బూ దవ్యూవున్నువిభూవతా /

బళ్లుర్దు రోవారం వీనం వేఖిలాదామ భూవృతమ్‌ ॥

నముద్దువాన్త ఊధభునం రళ్యవాభ్తు తముత్తమమ్‌ /

కృత్రెర్దు ేవ్దూర్యా రై * వదడద్రతునుమోద్ధువైః |

బభావన్యుతమేవన (శః కాన్రిశీద్రూతి కోర్తటః 4

నలం నతోయదవేథూభొం వరం నమవగయణితా |

యన్న వకం కళినిభం (భవా చావనినో భవో //

ఊరూ కళ5కరాకాలౌొ కరౌ వలవకోమలో ॥

'ఇంతలో అప్సురః స్రీలందరిలోను శ్రేష్టురాలైన రంభ అకుడ (పకాశించెను.
పూరచందుని వంటి ముఖము గల ఆమె దివ్యములైన ఆభరణములు అలంకరించుకొని,
శరీరమునకు దివ్యమైన చందనము అలముకొని "కేశపాశములో మందారప్పష్పములు
ధరించెను. దివ్యములైన పుష్పములు అలంకరించుకొని ఉన్న ఆమె అద్భుతమైన
రత్యత్సవమునకు సన్నాహము చేయుచుండెను, రతి౩ ఆవె సముర్చించు
ఉత్తమోపాయనమైన, వడాణముచేత అలంకరింపబడిన బలిసిన జఘనము నెతములను
మనస్సును ఆకరించునదై ఉండెను. ఆయా (పదేశములలో అప్పుడే బర్వరచిన తిలకములు
ఇంకను తడిగా ఉండెను. ఆరు బుతువులకు నంబందధదించిన పుష్పములతో నిర్మించిన
అలంకారములు ధరించెను, కాంతి చేత, శోధచేత, లావణ్యముచేత, కీర్రిచెత ఆమె రెండవలక్షి
వలె ఉండెను. చంద్రునివంటి ముఖము, ధనునస్తువంటి అందమైన కనుబొమ్మలు,
ఏనుగుతొండము వంటి తొడలు, చిగుళక్లవలె కోములములెన హస్తములు గల ఆ రంభ నీటితో
నిండిన మేఘము వంటి కాంతి గల నీలవస్తము మేలిమునుగు వేసికొని పైన్యమధ్యములో
నడచి వెశ్త్రచుండగా రావణుడు ఆమెను చూచెను, అనిభావము.

9 వాల్మీ[॥- ఉత్తరకాండ॥ - 26 సర్ష॥ -=14మండి 19 4॥
230


ఈ సందర్భమున తిక్కన కొంటెము ఆభరణములు, నన్నపుపూతతో సరిపెళను.
ఇక రావణుడు మన్మథబాణ వశగతుడై రంభతో చేసిన నంభాషణాది సంభోగ పర్యంతము
ఇరువదియవ శోకము నుండి నలుబది యొకటవ శోకము వరకు నుమారిరువది శోకములలో
వరింపబడినది. ఇది యంతయు శృంగారాఖభాసముగనే సాగినది, అనువాదము యథామూలేీ
మగుటచే మూలానువాదములు రెండును శృంగారాభాస పూర్ణములని (గ్రహించవచ్చును.
3. తిర్యగత శృంగారము

నిర్వచనోత్తర రామాయణమున రంభారావణ వృతాంతమునకు పూర్చురంగముగ
నాగిన వరనలందున తిర్యగత శృంగారము. వర్షితమై రనాభాస మగుచున్నది, ఇదియెట్లు
(మవ్రధానకథయందలి శృఠ0గారాభాసమున కువబలకముగ సాగినదో (పసకాను[పనక్తముగ
నీంతకు ముందు వివఠరింపబడీనది. అచట సాగిన చకోరముల విహారము నరము తిర్యగత
శృంగార రనసాభాన వప్రపూర్ణమని గమనింపవచ్చును.

"క చంభులం గాంతులు వెన్సై ల

జంబి యమ్వృత ముళ్లు నొనంయ చెన్డు నకును లా

గంయదుల జవం వొత్కుబుం ౧

భంచుం ఊకోంకలు నమదలీలాలన్నలౌ
నే"? బ్రమ వెం దొరంగెడు కొయముది లీయంటబు

_ నశొంవునం దనువునం జెక్పు బొక్ప
వబరంచభు బందాతవంబు కాలువలలో
నడ్రంబుగా నలు యాంగ౧ యాంగి
ఎౌల్పువ వొట్లు నూవెడు నొందబం(దికా
_ దడూరంబు గని మదం బొం౧ వొంగి
మున్ను అతో రాయ వెన్లౌ ల కరణుల
నాణకలు వడలించి యీంది యూందటి
ఆ బొలంగి చొలంగి మలయ మలం యర్లిరన

(కాలి (కాలి భిఖు తూలి తూలి .

నమదవ్వ్య త్త గోలినలివెం ఉకేంబో

యందు నదలు దమమయంబు గాంగ
క్‌ తడందడ నొండొంటికి ము

బడుచు నవులవుల నీనునం .

గడచుయుం వెన్లై లం ఊకేరగణ మానునెడన్‌" గ౨ిర్దు/6 అళ్వా/47రుండి 49వ//

(పెయులు చంచువులతో వెన్నెలనుచించి అమృతము పుట్టున ట్రియగా (పేమతో
రుచికి నంతసించుచు తినుచున్న చకోరికలు మదలఠీలాలనలై ఇట్లు విహరించెను.

(మ్రేయుని'పై కమ్మి జాలువారెడి వెన్నెల వీపిచే గలిగిన తృప్పిచే ఆనందమనుభవించి
యనుభవించి, వసరించెడి వెన్నెల కాలువలో నడ్డముగా నిలిచి యాగి యాగి, ప్రవాహముగా
నున్న దట్టమన వెన్నెలను గాంచి యుపొంంగి, ఆకాశముతో నొరసీకొను వన్నె లముదలలో
. . య . కా
10. వాల్మీ॥- ఉత్తరకాండ॥ = 26 నర్గ॥ -20 నుండి 4] శా॥

231


ంక్కలు సడలించి యీదియిది, చెలరెగుచు. తప్వుకొనుచు పపకాశించుచు, తూలుచు మదించి
చకోరసమూహము దిక్కులు నిండునట్లు కీడించెను,
తడబడుచు, ఒక దానినొకటి మించుచు, ఒడిసికొనుచు, పైపైన బడుచు, ఈర్ష్యతో
నొకదానినొాకటి మించుచు చకోరములు వెన్నెలలను ఆన్వాదించెను)
ఇందు మొదటి పద్యమున చంచులతో వెన్నెల చించి యమృృతమువలె నిచ్చెడి
యందమునకు రాగిల్లటయు, రుచికి చొక్కుచు కబళించుచు సమద లీలాలసలగు చకోరికలు
వర్షింపబడనవి. ఇందు చకోరముల చేష్టలును తదనుభావములగు రాగిల్లుటయు, సమదలీల
నాందుటయు చక్కగా వరితములు. విభావానుభావ పరిప్పుష్టిచే నిది శృంగారమే యగుచున్నది.
9ిర్యగత మగుటచేనిది శృంగారాభాసమను మతమును గలదు,
రెండవ వద్యమున కౌముది తీయంబు సొంప్పున చొక్కిచొక్కి యనుటలో ఆసవ
'సివనము చేసిన మిధునములను వర్షించి, తక్కుంగల పాదములందు జల క్రీడానక్తులగు
మిథధునములను తలపించి చివరకు 'సమదవృత్తిం గేలి నలిపెం జకోరచయంబు' అని వాని
సమద విహారమును విపులముగ వర్ణించెను. ఇచట గూడ మతభేదము ననునరించి శృంగార,
తదాభాసములను [గ్రహింపదగును;
తదనంతర పద్యమున చకోరముల జంటల విహారము పరస్పర స్పర్ధతో నెట్లు సాగెనో
వర్టింపబడి యదియును శృంగారముగ గాని, యాభానముగ గాని స్వీకరింపదగియున్నది.
రంభారావణ ఘట్టమున నీవిధముగ ననేక పద్యములందు చకోరముల విహారము
వర్షింపబడుటయేగాక వాని నంభోగ శృంగారము 'సైత మత్యధికమగు నఖినివేశముతో
వర్షితమైనది. ప్రధాన కథాఘటము శృంగార రసాభాస మనుటలో వివప్రతిపత్తి లేదు. కావున
నేతద్దట్టమునకు నేపథ్యమగు నీ చకోర మిథునముల శృంగారమును కూడ రసాభానములుగనే
కవిబహ్మ యోజించి పృష్టభూమిగా సంతరించె నమో యనిపించుచున్నది.
కాని సీతారాముల సంభోగ శృంగార వర్రనము నందు సహితమును నొకానొక
పద్యమున నలవోకగా నైనను తిర్యగత సంభోగ శృంగారము వర్షితమైనట్లు గమనింప
గలము.
“"నీ/ లతీణంయటయ్యోల లెక్సీ తూ౧ యాడుచుం గూడి
ఎవొడౌడు మతా? బాలికలన్ను
బలుకులతోడన యలవడం దొడంగయ
నేరని తీరతుమారకలను,
నొంవాలు లేయాయడు లేజీ వెల్రలల్‌ నూ
త్రుభునున్లు వొంనకుముంబియలను,
అభలలరన మయొండొంటి ౩3లమిం ఊంచుల నింయ
ఉజీం. చెళ్ళు కోకీల దంవతులను
క జూచు భూచి యొండొలులకు. ఉఊూవీచూవి
బలుల ౨టీంంది కొనియాడి బౌప్లాి బావ్లీ
2త్తవోర వివోరానం నేవం దగిలి
యలైనిలిర వనితయు వలైభుండు (నిర్దు/లర్‌ ఆజ్వా/౧౮౮వ//
232


(లతలనెడి యూయలలపై తూగాడుచు పాడుచున్న మదించిన మధుప బాలికలను,
మాటలు సరిగా మాటాడనేరని చిలుక కుమూారికలను, ఇంపైన లేత తామర తూళ్ల నేరి
కలలకు పెట్టు హంస. గృహస్థ స్తిలను, ఒండొంటికి ఫలరనమిచ్చుకొనుచు సంతసించు
కోకిల దంపతులను, మరలమత్‌ల చూచుచు, నొండొరులకు చూపించుచు, చెలులకు తెలిపి
మెచ్చుకొనుచు మన్మథ విహారములలో నామెయు భర్తయు నుల్లసిల్లిరి)

ఈ పద్యమున మొదటి మూడు పాదములలో స్త్రీలను మాత్రమే వరించినను, నాలవ
పాదమున "కోకిల దంపతుల' నాలంబముగా గెకొని తిర్యగ్గత శృుంగారమును వరించెను.
ఈ ఘట్టము సీతారాముల శృంగారమునకు నేపథ్యమగుటచే, నిట నాభానముగా గాక
రసముగా భావించె ననవలసియున్నది.

పరిశీలింపగా కవిబహ్మ తిర్యగత శృంగారము రనమా? లేక యాభానమా? యను
విషయమున సమన్వయవాదిలై రెండు మతములను సమానముగ భావించి నట్ల
గపడుచున్న ది.

మ

ఈ సందర్భమున. గల తిర్యగ్రాగ వర్ణనములన్నియును నమూలకముళై, తిక్కన
స్వకపోల కల్పితములగుటచే వీని మూలమును గూర్చి వప్రసావించుట లేదు.

_ ఇట్లు నిర్వచనోత్తర రామాయణమున గల శృంగార రసాభాన ఘట్టములను
పరిశీలించుట జరిగినది. ఈ (గ్రంథము నందలి యితర రసాభాన ఘట్టము లిటమోద
పరిశీలింవబడును,.

2. నిర్వచనోత్తర రామాయణమున హోాన్యరసాభానము

కళావిదుడైన తిక్కన రచనములో నిర్వచనోత్తరరామాయణమున హోన్యరసాభాసము
నహిత మటనట పోషింపబడినది. ఇట్టి సందర్వ్పములు నాలుగు గలవు. హాస్యరనాభానము
నాహిత్య దర్పణమున నిట్లు నిర్వాచింపబడినది.

“యర్వాద్యాలందబనో వోన్వే" ల్‌

'గౌరవనీయులగు గురువులు మొదలగు వారి నాలంబన మొనర్చుకొనిన హాన్యము
హాన్యాభాసనమగు'నని దర్శాణకారుని మతము. జగన్నాథుని మతమును, నిదే యై యున్నది.

1. రావణుడు కుబెరుని, వాని దూతను నధిక్షేపించుట

రావణుడు కుబేరుని, వాని దూతను నధిక్షేపించిన హాన్యాభాన విషయము నాల్లవ
యాశ్వాసమున రెండు పద్యములలో గలదు,

రావణుడు దేవతల నందరను బాధించి వచ్చిన సందర్భమున ధనాధిపతియగు
కుబేరుడు తన సోదరునికి బుది చెప్పదలచి యొక దూతను ప్పత్తెంచెను, దూత చెప్పిన
మాటలకు సమాధానముగా కోపించిన రావణుడు అ(గజుడును, గౌరవనీయుడును
దిక్పాలకుడునునగు కుబెరు నధిక్షపించి యిట్లు పలికెను.

“5/ అతయ నమందయు నీ

ఎాతగనికీం దయదుూ వాల అుక్తూతు /" జబొరయుం

దూతయు నంజ + వచ్చుటయ భో

_ యాతురతం ౧౫వీ (పోవనంత . ముది పోలున్‌ /

11. నాహి![ దర్చ॥- 3పరి॥ -265 శా॥
233
తే! టబుదులు నిన్చు యల రయు వోవంగనిమ్మ్యు " ఉనాభిట్లి చివ

న్వొదితం వోయి వబ్బైనని చావ్వుతి? వత్రం గౌట్రో 7 దింతయంన్‌

పంగ జొమ్దు' మన్న నురమాదను వల్ళులు దూడ న ఖైనం

చిద్రయ్ములళైన దూత దొడం బానియ దిభ్రయ గాన నవ్రిమునో

క్ష (నిర్దు/-+4ఆక్వా/-౮౨, ౨౨ వ//

'మారు ఒకరికొకరు తగిన వారై యజమానియు, దూతయునై యున్నారు. నాకు
బుద్ధులు చెప్పి రక్షింపవచ్చిరి ఇది చాల తగియున్నది. అది యట్లుండ కుబేరుడు తపస్పిద్దికి
పోయి వచ్చిన విధమెట్టిదో చెలుము అని రావణుడు పలుకుటయు, దానికి దూత సమాధాన
మిచ్చుటయు. స్పష్టమగుచున్నవి.

'మోరిరువురును దొరయు, దూతయునటి' అని యనుటలో వారిరువురును తగని
వారని యధిక్షేపించుట గలదు. రావణు డీ మాటలను కోపించి పలికెను. అదిగాక దూత
కూడ రావణుని పల్కు 'లసంబదము' లగుట యెరిగెనని కూడ తెలుపబడినది. రావణుడు
తనకు అ(గజుడైన కుబేరు నధిక్షీపించుట యనుచిత మగుటచే నీ యధిక్షేప జన్యమగు
హాన్యము హోస్యరసాభాసన మగుచున్నది. ఇట్లి ఘట్టమున హోన్యరసాభానము స్వల్పముగ
గలదు, .

మూలమున నీ సందర్భమున హొస్యరసాభాసము కాదగిన యధిక్షేపము గాక
రక్తళోచనుడై రౌద్రరనాను భావములను ప్రదర్శించి తదనుగుణములగు మాటలను పల్కుట
గమనించగలము, దీనివలన నీ రౌద్రము అనుచితాలంబనమున రౌద్ర రసాభాసమగును.

“పఏవముకో దళ్ళగీవూ కోవనంర్తూలోబన? |

వొనాన్‌ దనాంళ్లో నంవీడ్తూ ఎవాక్తూమోతదమువాబో వ.

వద్దాతం తో మయా దూత వాక్తూం యత్ర ద (బభావ్వనే /

నైవ త్వుమని నైవానా (బ్రాతా దోనాని బోదతః /

పాతం నైవ మవైతద వతి ధనర్జుళః ॥

మహేళ్ళ్టురనఖిత్తుం తు మూఢః శావయతో ల ॥

సన బశ్రమణోయం మే యదోతద్చావీతం త్తుయా /

యదోతావన్యుయా కాలం దూత తన్వు తు మరతమ్‌ |

న వొర్త్రవ్యో గుడుగ్రేష్తో మమాయమితి మన్యొతో |

తన్తూత్తదానం (త్వా మే వాక్తూవేవషా కృతా మతిః /

(న్‌ లోకానవి వోవ్యూమి బావువర్థాముపాశితః //

పతన్యువాభార్లవేవావాం తన్వైకన్వు తు వౌక్టుతో!

బతురలోే లోకపాలాంన్తాన్సు యిష్వామ యమ్హాయమ్‌ /

(అఆ మాటలు విన్న రావణుడు కోపముచేత కళ్లు ఎజ్బబడగా, బచేతులుచరచి, పళ్లు
కొరుకుచు ఇట్లు పలికెను. “ఓ! దూతా! నీవు పలికిన మాటలు విన్నాను. నీవు గాన్ని, నిన్ను
పంపిన నా సోదరుడు గాని ఇంక ఉండరు, ఆ కుబేరుడు చెప్పుచున్నది నాకు హితము కాదు,
ఆ మూఢుడు తనకు మహేశ్వరునితో మెథత్రి ఏర్పడినట్లు చెప్పుకొనుచున్నాడు కదా! ఓ!
దూతా! నీ వింత వరకు మాటలాడినది క్షమింపదగినది కాదు. నే నింతవరకు ఆ కుబేరుణ్ణి
సహించుటచే 'అన్న అగుటచే పూజ్యుడనైన నన్ను చంపడు' అని నన్ను గూర్చి అతడు
12, వాళల్మీ॥- ఉత్తరకాండ॥ = 13 సర్ష॥ -33 నుండి 39 థో॥

234


అనుకొనుచున్నాడు. కాని ఇప్పుడు వాని మాటలు విన్న లము ము బాహుఫఠరా[కమము చేత
మూడు లోకములను జయింపవలె నని నిశ్చయిలంచుకొన్నాను. ఆ కుబేరుడు ఇట్లు పలికినందుకు
నేను ఈ క్షణమునందె ఆ నలుగురు లోకపాలకులను యమలోకమునకు వంపీవేసెదను").

ఇట్లు మూలమున నీ సందర్భమున హాన్య రనాభాసము గాక రౌద రనాభాసము
గలదని స్ప్వషము కాగలదు.

“౨. రావణుడు నందీశ్వరు నధిన్షేపించుట

రావణుడు నందీశరు నధిక్షేపించిన నందర్పమున నాలవయాశ్వానమున నేకైక
పద్యృ్యమున హాన్యాభానము గలదు. రావణుడు కుబజెరుని విజితుని గావించి యేగుచుండగా
పుష్పక విమానము మార్లమున నిరుద్దమయ్యెను. అంతట నందికేశ్వరుడు రావణున కది 'ఈశ
నివాస' మని, అచట నీశ్వురుడు పార్వతీ సహితముగ కుసుమాపచయము చేయుచుండెనని
తెలిపి, అట నిలిచినచో ప్రమథులు వానిని పడ నడతు రని పౌచ్చరించెను. అంతట కోపించిన
రావణుడు 'వానర వదనంబు నట్లులున్న నంది మొగ మప్పు దేరికొనంగం జూచి" యిట్లు
"| | తు (2 లో
పరిహసించి పళల్కెనని గలదు.
"5/ _కడుం దాల్చు నవ్వు “యయ న

వచడువునం దొాలబువందు గలుయవాలలబోతం

యడుయ “మనుచు బం్తకి వదనుం డులనమాడాన. ((విర్చు/4 ఆళ్వా/ర్‌రవ/్ల

మిక్కిలిగా నవ్వి 'బౌొను నీవంటి యందము గల వారలచే చెడువాడా ఈ రావణుడు"
మాటలాడకు' మని రావణుడు వరిహాసమాడె నని భావము.

మహాభక్తుడగు రావణుడు ఈశ్వరానుచరుడైన నందీశ్వరుని పరిహసించి
యులసమాడుటయు, నాతని చూసి నవ్వుటయు ననుచతములై హాస్యరనాభాస పోషకము
లగుచున్నవి. ఇచట రావణుని యందు హానానుభావములు కలుగగా నంది యందు
తద్విరుదములగు రౌదరసాను భావములు కలిగినవి. అవి ఇట్లు గలవు,
"చ తందినం ౧7ంవు నాం వడరు ద్వ వులు గాడంగ ఊూబి నంది "యు

తయా నిది నిక్తూ మవ్పైదమయు నాననములోంలవాలో దోవ్చున

న్రుగాలిన రాక్రనాన్దుయమ్ము. నిన్నుం బురందును నాగరంబు గా
ఆ|| నిన్ను దట మివ్రడ నజురగ దలలు దు

జంముబాతినిందం ఉఊచునవాండవ్లు

మున్స॥ కాన శవము ముళ్ల ననినో (విర్దు/-4 ఆక్వా/-ర్‌ 7, ల్‌ర్‌ వ//

షు ళో

"ఇటు నిందింపగా నంది ఎజ్బబడిన చూపులతో రావణుని చూచి 'నావంటి ముఖము
గలవారే రాక్షస వంశమును, నిన్నును, నగరమును, నశింప జేయుదురు. నిన్నిప్పుడే పట్టి ని
తలలు నజఖుక గలను. కాని లోకనిందచే నీవు ముందే చచ్చినవాడవు. నేను శవమును ముట్టను'
అని పలికె" నని భావము,

ఇటు నందీశ్వరుని యందు రక్తతామాక్షుడగుటయు, తలలు నజుకుదునన్‌ పలుకుటయు
రౌాద్రానుభావము అగుచున్న వి, ఇట్లు అనుచిత విభావాలంబనమున కావణుని పదిహాసము
పరనార విరుదాను భావముల వలన హోస్యురనాభాన మగుచున్నది.

235


మూలమున నీ విషయము షోడశ సరమున 13 నుండి 20 శోకముల వరకు గలదు.
మూలమున రావణుడు నందిని గని నవ్వుటయేగాని పరిహాస వాక్యములు పలుకుట లేదు.
ఆఅ విషయ మిట్లు గలదు. =

"నో2_వళ్ళాన్లు నిరం త్యత దోవన్యాదూరతా నితమ్‌ |

దీన్తం కూలమవస్షఖ్యా వ్వుతయమివ తంకరజు //

తంద్భష్ప్వ్వా వానరముఖమవజ్తాయ న రాకనణ

(వవోనం మముచో తత నతోయ ఇవ తోయదాః

తం [కుదో భగవాన్లు నీ ళంకరస్కావరా తను

అగవీత్తత త్తే దళావన మువన్రితమ్‌ / లే

(అతడు అక్కడ శివుని సమాపమందున్న నందీశ్వరుణ్సి చూచెను. (ప్రకాశించుచున్న
శూలమును అనుకొని ఉన్న అతడు రెండవ శంకరుడువలె ఉండెను. ఆ రావణుడు అక్కడ
వానరుని ముఖము వంటి మొగము గల అఆ నందిశ్వరుణ్ణి మూచి అవమానించుచు, నీటితో
నిండిన మేఘమువలె విగరగా నవ్వెను. శంకరుని రెండవ రూపము వంటి వాడైన పూజ్యుడైన
ఆ నందీశ్వరుడు కోపించి, అక్కడకు వచ్చిన ఆ రావణునితో ఇట్లు పలికను.)

రావణుని హాసమునకు నంది కోపించి పలికిన పలుకులు మూలానువాదములందు
సమానముగనె యుండి రౌద్రానుభావములనే ద్యోతక మొనరించుచున్నవి. ఆ విషయము
మూలమున నిట్లు గలదు.

“యనిజబ్బ ద్వానరడూవం మావజ్రాయ దళానన /

అ ళనీవాతనంకాళమవవనోనం (వముక్త వాన్‌ /

తన్వాన్ధుదూవనంవన్నా మడ్వుర్పునమతేజన?ః |

ఉత్త్సత్కన్త వడాల్లం సా కులన్య తవ వానరాః /

నఖదంవాయదాః (ఈూర మనఃనంపాతరంవానా ॥

యదోస్తో లై ఐలోే(దిక్షాశ2లా వవ వానర్పుడిః //

తో తవ (వబలం దర్హుముత్సేధం చ వ్యుథగ్వాధమ్‌ |

వ్యూవనవ్యున్లి నంబూయ నవోమాత్వానుతన్వ బో /

కీం త్వాదానీం మయా ళళ్తూం వొన్తుం త్వాం పౌ నిశాచర /

నవాన్తవ్యో వొత్త్వర్హ్వం పా వూర్చుమేవ న్వకర్ధుభిః / గ

(ఓ రావణా! నా వానరరూపము వంటి రూపమును చూచి, నన్ను, అవమానించుచు
పిడుగువఠె ధ్వని చేయుచు నవ్వినావు. అందుచేత నావంటి రూపము, నాతో సమానమెన
పరాక్రమము గల వానరులు నీ కులమును నశింపచేయుటై పుట్టగలరు. ఓ! క్రూరుడా! గోళ్లు,

---

Navigation

• << Part 2
• Part 4 >>

---

Sundarayya Vignana Kendram: kavaitarayamau-vaaarai-racanalau-rasaaabhaaasa

---

Sundarayya Vignana Kendram: kavaitarayamau-vaaarai-racanalau-rasaaabhaaasa