Telugu yuga neethi - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

నా నూ వ ( ట్‌ లు టోల్‌ క్‌ య రే ్య వా స. స. క టు. నాష్‌ న స్‌. (| ప. నున 1. క! క 1. ౧ యన్‌ సీ శ! ట్‌ పా.” ప: (స! వు ౮/17 ల టు ॥ ష్‌... న సం. య. కా ళ్‌ టు సమ స! య ఆల ల | స యు! సహజ కవి మళ్లే తో సేకరించిన జ్ర్‌సం ట్ట శప. స మనసుపడి మకున త్యాణిమౌనుల | సాత్‌ శం ల పుసూసిసాపా న నకి మ ఉట టం. స నం జి ఈపుప్తు న కేందొ | గం. న్‌ వ 1 సే సుందరయ్య విజ్లా! రిస్తునావి"

• గ [ఇ దారు ఇ న 0 కళ పతిం ?4 క. నక య |; కీ ర్‌ యయ టీ “లలిత కవి" ఢా కం || డ్రి వష 1110011004 ట

యుగన్‌తి “లలిత కవి” తాటి మాను నారాయణ రెడ్డి క్షే

యా న్‌” యుగనీతి “లలిత తలి” తొటినూను నారాయణరెడ్డి ప్రధమ ప్రచురణ మార్చి 2000 ప్రతులు 1000 ధాత నొవ్లా న్‌్‌ భం) సా ర! గ్‌ ర్త మూల్యం రూ. 100/ రహో న ద కచ్చ గ న ర రు వ ద్రవ సర్వ హక్కులు రచయిళవి వలని వాదరాటో (| ప్రాప్తి స్థానము | టి. నారాయణ రెడ్డి, (౬ రిటైర్డ్‌ హిందీ పండితుడు, బేతం చెర్ల పోస్టు, కర్నూలు జిల్లా - 518 599 ముఖ చిత్రము యు మల్లికార్డున్‌ కవర్‌ ప్రాసెస్‌ . లక్ష్మీ డిజటల్‌ గ్రాఫిక్స్‌, (౧ 7608058 ముద్రణ ఆకృతి ఆఫ్‌సెట్‌ ప్రింటర్స్‌, చిక్కడపల్లి, హైద్రాబాద్‌ (ల 7664525 క,

అభినందన చందనము

• నండూరి రామ కృష్ణమాచార్య అధ్యక్షుడు రాష్ట్ర స్థాయి ఆంధ్ర పద్య కవితా సదస్సు “యుగనీతి ' ఆరు వందల తేట తెలుగు ఆటవెలది పద్యాల తేనే పట్టు ఈ నీతి కావ్యమునకు మకుటము
• “మధువు లొలుకు తాటిమాను పలుకు” - ఏతత్‌ కావ్య కర్త - శ్రీ తాటి మాను నారాయణ రెడ్డి గారు అపర వేమన “లలిత కవి బిరుదాంకితుడు ఐదం యుగీనమైన నీతిని - సమగ్రముగా సర్వతోముఖముగా ప్రస్తరించిన మహానుభావుడు ఈ కవి ఈ కావ్యం “అధునాతన సాహితీ క్రీర సాగర మధనం” ఈ కావ్యంలో శతాధిక శీర్షికలు ఉన్నవి మరో విషయం ప్రకరణ విభాగం - పారివారిక ప్రకరణం - సామాజిక ప్రకరణం - గుణ ప్రకరణం సాహిత్య ప్రకరణం - ఆధ్యాత్మిక ప్రకరణం - నీతి ప్రకరణం అనే విభాగాలు ఉన్నవి సాహిత్యం అంటే మానవ జీవితంలోని పురుషార్థములకు అర్థ వివరణం అన్నాడు మాధ్యూ, ఆర్బాల్డు అనే ఆంగ్ల విద్వాంసుడు సుభాషిత త్రిశతి వ్రాశారు భర్శ హరి మహాకవి తెలుగున “యుగనీతి” సుభాషిత షష్ట శతి వ్రాశారు తాటిమాను నారాయణ రెడ్డి కవి “యుగనీతి” లోని ప్రతి పద్యము హృద్యమైనదే ప్రతి పద్యము ఒక రసగుళికయే బరువు తక్కువ బలము ఎక్కువ గల తేటతెలుగు పదములతో అలతి అలతి పదములతో ఆటవెలది పద్యాలు వ్రాసిన మహానుభావుడు - శ్రీ తాటిమాను నారాయణరెడ్డి గారు తెలుగు వారికి వృత్తాలపై మక్కువ ఉన్నది శ్రీ నారాయణ రెడ్డి గారు “యుగనీతి” కావ్య ప్రారంభంలో “దైవస్తుతి” శీర్షికలో చక్కని చిక్కని వృత్తాలు వ్రాసి తమ సత్తా నిరూపించుకున్నారు అట్లే కొన్ని సీస పద్యాలు శ్రీ నాధుని స్మరింప చేసేవి వ్రాశారు తధా యుగనీతిలోని ప్రతి శ్రుతిలోని వృత్తాలు కంద పద్యాలు హృదయంగమమైనవి ఇందలి ఫలశ్రుతి లోకోత్తరము యుగనీతిలోని ఫల పద్యము తిక్కన మహాకవి నిర్వచించిన పద్య శిల్ప సౌష్టవమునకు , “అలతి అలతి పదముల తునియలు తునియలుగా “కాహాళ” నంధించిన విధమున అమరగవలయున్‌ అను నిర్వచనమునకు ఉదాహరణ ప్రాయమే. అనుష్టాన వేదాంతి “న్పిత్తి” ప్రబోధము చేసే అర్హత మానవ మాత్రులలో అరుదుగా కన్పిస్తుంది. వ్యాన మహర్షి రచించిన సుప్రసిద్ధ శ్లోకం ఉన్నది అప్పాదళ వురొణేమ న్యానన్య వచన ద్ధాయం వరోవకారేను వూణ్వోమ - పాపొాయ వరవీడనం క

శ్రీ నారాయణ రెడ్డి గారు జీవితములో పరోపకార పారీణుడు ఎందరెందరికో - ఎన్ని వధాలన సాయం చేసిన మహానుభావుడు నిద్యాదాత శ్రీ తాటిమాను నారాయణరెడ్డి గౌరు ఒక సజి జంగమ త్రివేణీ సంగమ౦ - తెలుగు ఆయన మాతృభాష వృత్తిచే హిందీ పండితుడు, ఆర్ష సంస్కృతిని ఆయన నరనరాన అంతర్వాహినియైన సరస్వతి హిందీ వాజ్మయ పరాగ సంపర్కం వలన నారాయణ రెడ్డి గారి తెలుగు ఫలప్రదమైనది రాయల సీమ రత్నాల సీమ. లలిత కళా రత్నాల సీమ కొనుము దొవురించి వలుసారులు చబ్బెను బీవ నంతతుల్‌ వేమరు చచ్చినారు వ్రజ వేలకు వేలు చరిత్ర వామీనన్‌ శామము లెన్ని నచ్చిన రనజ్ఞుత ఇంచుక భావలేదు, జ్డా నొమృత వృష్టికీన్‌ కొరత నందని రొయలసీమలోపలన్‌ శ్రీ తాటిమాను నారాయణరెడ్డి గారు రాయలసీమలో ఆదర్శ పౌరుడు శ్రీరంగ నీతులు పద్యాలలో ప్రబోధించిన వాడు కాడు మధువులొలుకు తాటిమాను పలుకు పదాన్నె మకుటం సార్థకము చేసిన, అనుష్టాన వేదాంతి శ్రీ తాటిమాను నారాయణరెడ్డి కవిగారు కావ్యం వ్రాయుట కష్ట సాధ్యమైన కర్తవ్యం ఆ కావ్యము ప్రచురించుట కష్టతరం అయితే విశ్వదాత - సహృదయ సమ్రాట్టు అభినవ శ్రీ కృష్ణదేవరాయలు అని అభినుతుడైన చేసి ట్‌ పై రైశగాడే ఈ కావ్యం ముద్రించినారు శ్రీవారు ఎన్నో ఎన్నో పుణ్య కార్యాలు న్నారు అ పుణ్య కార్య పరంపరలో ఎన్నదగినది - యీ యుగనీతి ముద్రణ ఆ నంద్యాల రెడ్డి గౌరికి తెలుగు తల్లి బుణపడి యున్నద్రి “ముట్టి పొరల మణగి మాణిక్యములు దాగ్స, గాలి కవియు అడవి పూల తావి, ఉండు లోతులందు ఉదధిలో రత్నాలు అని శ్రీ నారాయణశె రి, శ శే ్రీ గారిని మొదట కలిసినప్పుడు నా నో ఆశువుగా వెలువడిన చాటువు అయితే 'యుగనీతి' పద్వాలు యు చిరస్మరణీయములు కాగలన్ల గ యుగాంతరాలుగా తెలుగు వారి నోట తాండవించి థ్రీ తొటిమాన్లు నారాయణరెడ్డి ఠి ధన్య జీవి 22-3-2060 నండూరి రామకృష్ణమాచార్య 420, ప్తి బ్ర రోడ్డు జవహారు నగరు సిక్రి ంద్రాబొదు 600 003. ఫోను. 7817396 క్ష

ఆభాషణము

యుగనీతి - అన్న యీ గ్రంధము దాదాపు రెండు వేల పద్యముల మహా కావ్యము. అన్నియు ఆటవెలదులే. ప్రతి పద్యమునకు చివర “మధువు లాలుకు తాటి మాను పలుకు” అన్న మకుటము తప్పక సాగి వచ్చుచునే యుండును. నా మటుకు నాకు ఇదొక క్రొత్త పద్ధతి “నమూనా' " కావ్యముగ గోచరించుచున్నది. వేమన కొన్ని వందల వేల ఆటవెలది పద్యములను వెలయించిన విషయము జగద్వితమే అయితే, వాటినన్నిటిని వేమన పద్యములనియో, వేమన శతకమనియో పేర్కొనుచుందుమే గాని వాటినన్నింటినీ కలిపి చెప్పు ఒక కావ్య నామమున్నట్లు కానరాదు. తద్భిన్నముగ ఈ కవిగారు క్రొత్త పుంతలను త్రొక్కినట్టుగ గమనింపగలము. రెండు వేల ఆటవెలది. పద్యములుగ గలిగి, ఒకానొక మకుట నియమముతో నొప్పారుచు "యుగనీతి” అన్న తనదైన "పేరును సంతరించుకొన్న మహాకావ్యమిది యని చెప్పవలసి వచ్చుట విశేషము.

ఈ పద్యములన్నియు ముక్తకములని భ్రమించుట కవకాశము గలదు. కాని వాస్తవమునకు ముక్తకములు కావు ఈ గ్రంధము సర్వాంగీణ మానవ జీవిత చిత్రణము గావించు మహాకావ్యము. ఆ విధము గనిది ఒకానొక కధను ఇతి వృత్తముగ స్వీకరించిన కావ్యము గా కాక, ఒక గొప్ప తాత్త్విక సూత్రమును ఇతివృత్తముగా ప్రతిపాదించిన కావ్యమనవలయును దానికనుగుణముగా రమారమి నూట యిరవై ఉప శీర్షికలుగ విభజింపబడినది ఈ ఉప శీర్షికల యందు ప్రతిపాదించిన యంశములను ఒకానొక క్రమ వికాసముతో ప్రోది చేయుటకు అవసరమైనన్ని పద్యములను పాందు పజచుట జరిగినది. ఇట్లు ఒక విశిష్టమైన రచనా ప్రలణాళికతో సంతరింపబడిన కావ్యమిది ఇదీ యిందు సూక్షేర్షికతో పరిశలింప వలసిన ప్రధానాంశము కావుననే యిదొక క్రొత్తపద్ధతి “నమూనా” కావ్యమని పేర్కొంటిని,

“మధువులొలుకు తాటి మాను పలుకు” అన్నదొక అద్భుత రమణీయమైన మకుటము! ఈ కవిగారి యింటి పేరు తాటిమాను అది మధువు లొలుకునట్లు ఆ మధువేదై యుండును! ఇదొక గొప్ప చమత్కారము. వట్టి చమత్కారము కాదు; వాచ్యార్థరామణీయకతకు పరాకాష్ట! ఇందుండి ధ్వనించు వ్యంగార్థ రామణీయకతను ఇట్టే ఊహింపగలము! శ్రీ వేటూరి ప్రభాకర శాస్తి గారు తాటిమానును ఆంధ్రకల్పవృక్షమని ఒక చోట పేర్కొనిరి, వారు పేర్కొన్న ప్రకరణార్థము ఛిన్నమై యుండవచ్చును గాక, కాని అ పేరును విన్నంతనే మన కన్నులకు సాక్షాత్కరించు ఆ సుందర దృశ్యమును ఏమని వర్ణింపగలము! ఆ కల్ప వృక్షమునకు పూచిన మందారములు, అవి చిందించు మకరందములు ఇట్లు మన ఊహలు తీగెలు సాగి రన ప్రపంచమున నిహరింతుము. మన యీ కవిగారు ఈ కావ్యమున చిత్రించిన మానవ జీవిత దృశ్యమొక కల్పవృక్ష సదృశము ఇందలి అధిక సంఖ్యాక పద్యములు ఆ మందారములు చిలుకు మకరందములే యనుట అతిశయోక్తి కాజాలదు. ఇక్కడ నాకు హరివంశములో ఎజ్జన వ్రాసిన యీ శ్రింది పద్యము స్ఫురణకు వచ్చుచున్నది.

గ్రమపాకంబునకెంవులోడి నలు పెక్సన్‌ మిక్కు టంబైనగం

ధము దిక్కుల్‌ నురభీకరింన రనమంతర్జామి యయ్యు' న్వెలిం

గమియంగారుదునున్న వొడ్చున విలోక్ట వ్రీతి గౌవింన నృ

ద్యములై యున్నవి చూచితే ఫలుములీ తొళ ద్రుమశ్రేణులన్‌

హరివంశం పూ.ఆ.? పద్యం 71 ధేనుకాసుర వనములో కమియమాగిన తాళ ఫలములను బలరామునకు చూపించుచూ కృష్ణుడు పలికిన పలుకులివి. మహనీయులైన కొందరు సాహిత్య విమర్శకులు ఎజ్జయకిష్టమగు ఇ

కవితా పాకమెట్టిదో వివేచన చేసి చెప్పుటకు పరిగ్రహించిన పద్యమిది ప్రకృతాంశమున మనమీ పద్యమునిట్లు నమన్వయించుకొనవచ్చును. తాళవలములు కెంపుతోడి నలుపెక్కుట, మిక్కుటమైన గంథముతోడ దిక్కులను సురభీకరించుట, రసమంతర్గామియగుట, అది వెలింగమియంగారుచున్నట్టుండుట మున్నగు దశలను సంతరించుకొనుచు క్రమ పక్వములైనవి లోక ప్రీతి గావించుచు హృద్యములై యున్నట్లు ఈ “యుగనీతి” యందలి రెండు వేల పద్యములు పోను పోను క్రమపాకమును సంతరించుకొని రసస్ఫోరకములుగనున్నవని నానిష్కర్ష!

ఉదాహరణార్థము ఏవో ఒకటి రెండు పద్యములను 'పేర్కొనుటకంటె పారివారిక ప్రకరణము నందలి “పసిపావలు”, సామాజిక ప్రకరణము నందలి “దేశభక్తి” గుణ ప్రకరణము నందలి “ప్రకృతి” “చిత్రవర్ణన” సాహిత్య ప్రకరణము నందలి “సాహిత్యము” “కవి” “కళ “భాష” “గ్రంథము” అధ్యాత్మిక ప్రకరణము నందలి “ఆత్మ' వంటి ఖండికలను ప్రత్యేకించి పేర్కొనవలయును.

ఈ కవిగారు ప్రతిపాదించిన సిద్దాంతములు కొన్ని క్రొత్త పోకడలో నుండుట గమనింపవచ్చును. సామాజిక ప్రకరణమునందు ఆయా కులములను గూర్చిన పద్యములను పఠించిన పిమ్మట కొన్ని క్రొత్త ఆలోచనలు స్ఫురింపగలవు. వర్ణ వ్యవస్థను సమర్థించుచూ, వర్ణ విభేదములను ఖండించుచున్న వైనమును గమనింపవచ్చును ఇదొక సూక్ష్మ (దృష్టితో ఆలోచింపవలసిన విషయముగ గోచరించుచున్నది. వీరు వస్తుతః సాత్త్విక స్వభావులు) కావుననే యీ కావ్యమున ప్రతిపాదించిన ప్రత్యంశము వెనుక ఒక మహోదాత్తమైన, పరమ సాత్త్వికమైన స్ఫూర్తి కొట్టవచ్చినట్లు కాన్చించుచుండును. కావ్య ్రారంభమున “దైవస్తుతి” “సారవాక్కు” అన్న శీర్షికలతో వివిధ వృత్తములలో కొన్ని పద్యములు వ్రాయబడినవి. “సారవాక్కు” నందలి యీ పద్యమును ప్రత్యేకించి పాఠకుల దృష్టికి తెచ్చుచున్నాను.

స్నానముబేయగా నలయు స్వాంతము నత్ష్య్వ నరోవరంబునన్‌

పొనము జోయగా నలయు సానన భక్తి రనంబు వ్రీతిగన్‌

దొనము జేయగా వలయు తాలిమి స్వార్ధితవిత్రమంతయున్‌

సేనల గూర్చగావలయు ళీల గుణంబుల నీళ్వరాజ్టగన్‌

కావ్యరసపిపాసువులకు ఇందలి ఆటవెలదులందించు మధుకలశములను గూర్చి యెంతని వర్ణించుట!

రాయలసీమ శ్రీ కృష్ణ దేవరాయల యుగమునందు మాత్రమే గాక అధునిక యుగమునందు

గూడ మహాకవులను ప్రసవించిన కావ్యరత్న గర్భ. శ్రీయుతులు దుర్భాక రాజశేఖర శతావధాని, గడియారం వేంకట శేష శాస్త్రి, పుట్టపర్తి నారాయణాచార్యులు, బెళ్ళూరి శ్రీనివాస మూర్తి మొదలైన మహాకవులను ప్రసాదించిన రత్తాల సీమ యిది. ఆ వరుసలో చేర్చదగిన కవులలో శ్రీ తాటిమాను నారాయణరెడ్డి గారొకరు, నాయీ అభిప్రాయము యిప్పటి యీ “యుగనీతి” కావ్యమును పఠించుట వల్ల మాత్రమే గాక్క లోగడ వారు వెలయించిన “శేష ప్రభ” ఈ “యుగనీతి” కావ్యమునకు పీరిక వ్రాయుటకు లభించిన అవకాశము మేజకు నాకు గల యీ అభిప్రాయమును ప్రకటించు నదృష్టము చేకూరినది. “యుగనీతి” కావ్యము మో చేతులలో నున్నది. దీనిని మో హృదయ పీఠమున భద్రపజతురు గాక యని మనవి చేయుచు విరమించటమైనది. సెలవు. ఓగేటి అచ్యుత రామ ళొస్తీ 29.2.2000 సట!

ఆటవెలదికి మధువులందించిన తాటిమాను

పద్యం పేదవాడి సంగీతం అన్నాడు ద్విశతావధాని రాళ్ళ బండి కవితా ప్రసాద్‌. పాట కలవారి సంగీతం కావాలి ఆ సిద్ధాంతంలో. నిజమే కదా! సంగీతం ఖరీదైన విద్య. కానీ పద్యం కేవలం రేడియోలో లేదా నాటక రంగ స్థలంపైన్నో సినిమాలనో విని నేర్చుకుని కమ్మగా గానం చేసుకోవచ్చు.

ఇది ఎలా సాధ్యం అంటే అది ఛందస్సు మహిమ అసలు కవిత్వం అనేది పుట్టుకతో వస్తుందంటారు. సాధనతో పరిపక్వత రావచ్చు. కానీ ప్రప్రధమంగా కవి కావాలి. అందుకు రస హృదయం వుండాలి. స్పందన వుండాలి. భావుకుడు కావాలి. అప్పుడది ఏ ఆకృతి దాల్చినా అందంగా వుంటుంది. కొప్పున్న స్రీ ఎలా దిద్దుకున్నా జడవేసినా ముడివేసినా జార విడిచినా అందంగా వుంటుంది. భావన లేక ఛందో మర్మాలు తెలియక పద్యాన్ని నిందించడం శుష్కస్తనీ నారీ నిందతి కంచుకం అన్నట్లే - ఆడ లేక మద్దెల ఓడు అనడం లాంటిదే.

శిల్చి కావాలి ముందు శిల్పి అయిన కవి చేతిలో పద్యమైనా గద్యమైనా వచనమైనా గేయమైనా వచన గేయం అయినా అందంగా తయారవుతుంది. కన్ను తెరిస్తే పుట్టుక కన్ను మూస్తే చావు ఇది యింత చక్కగా రావడానికి కవి చెప్పిన తీరు కన్న చెప్పిన భావం మిన్నగా వుండడమే.

మన వాళ్ళకు సమాసాలు యిష్టం. వృత్తాల్లో వృత్యనుప్రాసలు శబ్దాడంబరం ఎంత ఎక్కువగా ఉంటే అంతగా ఆనందిస్తారు. అది ఒక్కొక్క చోట అందంగా వుండవచ్చు. కానీ అన్ని చోట్లా అందంగా వుండదు. ణిసి ధాత్యర్థమను గ్రహింపగదవే నీరేజ పత్రేక్షణా అన్న చోట వున్న సొగసు అన్ని చోట్లా ఉండదు. అటజని కాంచె భూమిసురుడంబరచుంబి శిరస్సరర్సురీ అన్నా కాంచెన్‌ వైష్ణవు డర్భయోజన ... అన్నా ఆ సందర్భాల్లో చక్కగా అతికింది.

అయితే తెలుగు కవితాకన్య అందచందాలు సొగసులు సోయగాలు వృత్తాల్లో కన్నా మిన్నగా కనిపించింది. కందం, ఆటవెలది, తేటగీతి లాటి వాటిలోనే. అన్ని వేల పద్యాల్లో వివిధ ఛందస్సులో కవిత్వాన్ని పండించిన తిక్కన సోమయాజిని కూడా కవి చౌడప్ప కంద పద్య రచనకే మెచ్చుకున్నారు.

ఆటవెలదిని అటకమీది నుంచి పండితుల నోళ్ళ నుంచి దించి బయటకు తెచ్చి వీధి వీధి తిప్పి లోకుల రసనలె ఆకులుగా నిలిచేట్టు చేసిన వాడు వేమన. అటవెలది విషయానికి వస్తే మన వేమనను స్మరించంది ఆవిరించి కూడా ఆవగింజంత మాటాడలేడు.

తర్వాతి కాలంలో ఆటవెలదితో ఎందరెందరో అడుకున్నారు. ఇటీవల మళ్ళీ పద్య కవితకు ఆటవెలదికి పట్టం కట్టి సదస్సుల్లో సభల్లో ఆడించి అలరిస్తున్న వారు ఆంధ్ర పద్యకవితా సదస్సు అధ్యక్షులు శ్రీ డా నండూరి రామకృష్ణమాచార్యులు గారు ఆటవెలదులు రాశారు. అన్నీ ముక్తకాలు. ఏ పద్యానికి ఆ పద్యం చదివి హాయిగా ఆనందించవచ్చు.

సక(!

ఇప్పుడే యుగనీతి దాదాపు రెండు వేల పద్యాల సంపుటి. దాదాపు మూడు దశాబ్దాలుగా త్రీ తాటిమాను నారాయణరెడ్డి పండించిన ఆణిముత్యాలు వివిధ శీర్చికలుగా విభజించి ఒక్కో శీర్షిక క్రింద కొన్ని ఆటవెలదులు పలికారు. వెరసి 'యుగనీతి' తాటిమాను వారు శేషప్రభ ప్రబంధ రచనతో సుప్రసిద్ధులు. శ్రీ గడియారం శేషశాస్తిగారి పేరిటి బహుమతి ఆ రచనకు దక్కింది. అందులో రకరకాల ఛందస్సులు వాడారు. పండిపోయిన కవికి పెద్ద పద్యంలో కన్న చిన్న పద్యంలో అలతి అలతి మాటలలో చక్కగా పాఠకుడి గుండెల్లో సూటిగా నాటేలా చెప్పాలన్న భావం దీపంలా వెలిగి ఇలాంటి ఛందస్సును లొంగదీసుకుంటాడు. చిత్తశుద్ధి తోడ చేసిన పుణ్యంబు కొంచమైన నదియ గొప్ప ..... అని వేమన అన్నాడు మన కవి గౌరు ఇలా అంటున్నారు. చిత్త శుద్ధి తోడ శివుని శిరంబుపై పుష్పమొక్కటిడిన పుణ్యమగును మనసు లేని పూజ మణిమాల లెందుకు మధువు లాలుకు తాటి మాను పలుకు ఈవి సార్వ ఖౌముడైన శ్రీనాథుడు కూడా ఇలా అన్నాడు నీలకంకుని శిరముపై నీళ్ళు జల్లి వత్తి రిసుమంత నెవ్వాడు పారవైచు కామ ధేనువు వానింటి గొడి పసర మల్ల సురశాఖి వానింటి మల్లె చెట్టు యుగనీతి లోక రీతిని చూసిన కవిగారి స్పందన రసస్యందన మెక్కి చేసిన కవితా విహారం. ఆటవెలది అందంగా ఆడిన రసనాట్యం కవిగారి యుగనితి. చూడండి. గురువు లందు భక్తి గురితప్పి నందున చదువు సంధ్యలన్ని సన్నగిల్లె పనికిమాలు పనుల పాండిత్య మధికంబు ,.. నేటి విద్యల మర్మం తాము ఉపాధ్యాయుడుగా అనుభవైకవేద్యంగా విద్యార్థుల భక్తి శ్రద్ధలు గమనించడం వల్ల మేలిముత్యం లాంటి ఈ పద్యం వచ్చింది. విద్యార్ధిని గూర్చి చెప్పాక విద్య విశిష్టతనూ చెప్పారు. సట!

కూడు దేహబలము గూర్చు నెల్లవుడు నిద కొంత నుఖము నింవు మదిని విద్య జీవితాన వెలుగు! దోకూర్చును.... మరొక్క మంచి మాట కూడా కవిగారు చక్కగా చిక్కగా సెలవిచ్చారు. చూడండి. ఆద్భుత విషయాల నల్బాక్షరంబుల వలుకువాడెయగును వాజ్ఞయాత్న వదడుబోతు లెంత వాగిన ఫలముమి? నుధువ్లు లొలుకు తాటీమాను వలుకు ఇలా చూపుతూ వెళితే రెండు వేల పద్యాల్లో ఎన్నో చూపాల్సి వస్తుంది. అది అభిప్రాయ పరిధి దొటిపోతుంది. వాచని అన్నది సినిమాకు ట్రయిలర్‌ లాంటిది అంతే | మెతుకు ముట్టి చూస్తే అది పక్వాన్నమా కాదా అనే సంగతి విశదమవుతుంది. పీరికల్లో అభిప్రాయాల్లో ఎత్తి చూపించే నాలుగో అయిదో పద్యాలు చదివిన పాఠకుడికి మొత్తం గ్రంధంపై ఆకర్షణ కలిగించాలి. అప్పుడే శ్రీ నుంచి ఇతిశ్రీ వరకు చదివేస్తాడు పారకుడు. యుగనీతి పద్యాలు పండిత పామర రంజకాలు అందులోని విషయాలు ఎంత శక్తివంతమో ఆ పద్యం కూడా అంతే శక్తివంతం. ఇవి వేమన పద్యాల్డాగా పదుగురు చేరిన చోట ప్రస్తావింప బడాలి. ఇందలి నీతి నిలబడాలి. కవిగా శ్రీ తొటిమాను నారాయణరెడ్డి గారు శేషప్రభల దాటిన వైఖరి అందరికీ తెలియాలి. వారి మరో రచన ధీర శకుంతల ఖండ కావ్యానికి వెలుగు తేవాలి. రసస్వి అభినవ దానకర్గుడు లలిత కళలన్నిటికి గుప్తంగా ఘనంగా చేయందిస్తూ కవుల కళాకారుల కృషిని వెలుగుకు తెస్తున్న వారు నంద్యాల మునిసిపల్‌ ఛైర్మన్‌ ఈ కృతి కాకృతి యిచ్చిన కృతిభర్త శ్రీ యస్‌,పి.వైరెడ్డి గారి వితరణను మనసారా అభినందిస్తున్నాను. వారికి ఇతోధిక కృతికన్యాలాభాన్ని కోరుతున్నాను. 20.3.2000 యామినీ నరస్వుతి కొముని పున్నమి బహుధాన్య హైదరాబాదు 1

అంతరంగ తరంగం

“కవి కర్మ కావ్యం' అంటుంది లక్షణ గ్రంధం. కావ్యంవాకవసం వా కరో తీతి కవి:' అంటూ కవిని వివరిస్తూ మరో లాక్షణిక సూత్రం

“పాండిత్యహీనాః కవయోభవంతి' అంటూ కవులను వెక్కిరిస్తాడో పండిత మండితుడు "శస్త్రం శాన్రంచవహతిరాజన్‌ తధా కవి. కవిత్వం పాండిత్యంచి అంటూ కొందరు పండితులు సమర్థించుకుంటారు.

వీటన్నింటిలోనూ అంకర్లీనంగా ఒక 'అంతస్ఫూత్ర దర్శనం' కావటం గమనించవలసి వుంది కవి చేసే పనే కావ్య నిర్మాణమైతే, కావ్యరచనేమో కేవల కవిత్వం చెప్పటమో, చేసే వాడే కవి అయితే, కవికి పాండిత్యం వుండదూ అనుకున్నా, రాజు శస్త్ర శాస్త్రాలను ధరించినట్లే కవి కవిత్వ పొ౦డిత్య ధోరణి కవలవాడై వుంటాడూ అనుకున్నా మొత్తం మీద మానవ సమాజంలో “కవి ప్రశంసి మాత్రం అనర్ధమైనదే అన్నది సుస్పష్టం.

కననం దవనంలా పరిమళించాలీ అంటే ఛందో బంధంలో పేర్చిన కవిత్వ శైలిలోని 'భావం' సరళంగా సుందరంగా సూటిగా ధాటిగా పరితృజన హృదయాలలోకి హత్తుకు చొచ్చుకు పోయేలా వుండడం ప్రధానమన్న విషయం మరువరాదు

పాండిత్యం - లోక రీతి, మానవ నైజం, పదప్రయోగ విషయంలో బెచిత్య సామరస్యా సంగ్రహణం వంటి విషయాలలో ప్రతి కవికీ అవసరమె.

విశేష నైఘంటిక పదాడంబర స్వీకారం, అనిశ్చితార్థ నిమిత్త దీర్ధ సమాస బంధ గ్రహణం, అనవసర శబ్దాధికలాస్యనర్తన ప్రదర్శనం వంటి విషయాల పాండిత్యం నిజంగాను కవికి అవసరం లదు. అవసరం లేదని నిజం గ్రహించిన కవి “ఆపాండిత్యం” ప్రదర్శించకపోయినవుడు 'ొందరు'

పౌండిత్య హీనా? ,. అని ఎద్దేవా చేసినా పని వడిచింతకూరవలసిన పనే లేదు, | వద మగారుడు అచ్చమైన వదాల సాబగును స్వచ్భమైన తెలుగులో, 0 న త్‌ న్‌ా కందా లు గోనమిడ్యా్త పద మాత్రమే ఎన్నుకున్నాడు. కవి ట్రహ్మ న! ఎనీ | ద

క ్చతలుగు పదాలు షోహళిం నింపి చూపించినాడ్లు వారు పండితులు

శీవిత్వ సౌందర్యం కేవల శబ్ద ప్రధానంగా గాక భావ ఏలసన౦గా' ద్యోతకమైతేనే కవిత్వానికి సార్ధకత చేకూరుతుందని భావించటమే ఆ మహాకవుల ఆంతర్యం, అంతే తప్ప పాండిత పల

• వారు కవులుగా మిగిలిపోలేదు. ప్ర గౌంలత్య హనులై

కవి సార్వభౌముని పాండిత్య ఠీవి ఎవరికి తెలియనిది

! వారె “ప ?

ద్విపదలో వ్రాయటం! దుకు “పలనాటి యుద్ధం,

సమస్త కవి, క భాగవతం ' ఠా రీతులూ దైవానుగ్రహాన లభించి కూడ తరిగొండ వెంగమాంబ “ద్విపద

వాశిస్థ రామాయణం” ద్విపదలో వ్రాయటమెందుకు? వీళ్ళందర్నీ పాండిత్య హీన్సులన జాలము గద్రా! వ

అద్భుత కవిత్వ “స్రష్ట పండిత జగన్నాధరాయలు (పండిత-పూర్వనామం) పండితుడు కాదా? ఎంత పాండిత్యం అతనిది? మరి ఎలాంటి అపూర్వ కవిత్వం జగత్తుకు అందించాడు?

కనుక - పిండితార్థం- కవులు పండితులు కాకుండా పోరు (కానివారు ఎక్కడో సకృత్తు) ఒకవిధంగా ఆలోచిస్తే - సకల జన హృదయ స్ఫోరకంగా, మనోరంజకంగా, కవిత్వం చెప్పే మహానుభావులు 'పండితులు' కాకుంటేనే మంచిది కూడా!

అలా కానందుకే ఒక వేమన, ఒక సుమతి ఎంతో చక్కని శతకాలను లోకాని కందించారు కొన్ని శతాబ్ధాల తర్వాత ఈ తెలుగు నేల మీద ఈ రాయల సీమలో ళఈ కుందేటి తీరాన, మళ్ళీ అలాంటి పాండిత్య వాసనలేని కవితా హృదయం నుండి అపూర్వ కావ్య సృష్టి జరిగిందా? అని అడుగవలసి వస్తే శ

నిరాటంకంగా నిరానుమానంగా నిష్కర్షగా 'బెను' అనే చెప్పవలసి వస్తుంది. అలా చెప్పవలసి రావటం నిజంగా ఒక గర్వరేఖా విలసనమైన సంగతి అన్నా అతిశయోక్తి కాదు.

జన్మించింది వ్యావసాయిక కర్మ ప్రధాన వృత్తిగా జీవించే రెడ్డి వంశంలో. జీవికకైచే పట్టినది 'హిందీ పండిత వృత్తి. అభిరుచి మేరకు అభ్యసించి నిష్టాతృత్వం సాధించింది, ఆంగ్లభాషలో ఇలా త్రివిధా భిన్నమై సంకలితమైన జీవన వై చిత్రికల వ్యక్తికి తెలుగు భాష మీద మక్కువ కల్గటం, తెలుగు కవిత్వ ప్రవృత్తి నైజ చిత్త వృత్తికావటం, యాదృచ్చికమూ, ఆశ్చర్యకరమూ అయినా అభిలషించదగినదే!

“పాయట్రీ ఈజ్‌ స్పాంబేనియస్‌ ఫ్లో ఆఫ్‌ థాట్సు” అనేది ఆంగ్ల ఆ భాషణం!

తెలుగు సాహిత్యాధ్యయనం అంతగా లేకున్నా తెలుగు సాహిత్య వేత్తలతో పరిచయాలు తెలుగు సాహిత్య కార్యక్రమాల భాగస్వామ్యం, తెలుగు కవిత్వ ధోరణిని మనసులో “చిరముద్ర' వేయగా అప్రయత్నంగా ప్రయత్నించినపుడు వెల్వడిన ఛందోబంధం - ఆత్మీయ బంధంగా మారి ఆయన్ని “తెలుగు కవి" గా మార్చివేసింది.

నిరంతర తపన, సాధన ఆయన్ని లలిత కవిగా తీర్చిదిద్దింది, దైవానుగ్రహ్రాస్తమైన కవితాశక్తి కావటంలో, తత్కవితామాధురీ మహిమతో మొదట “శంకర శతకం' వ్రాసి ఆ భక్త జన వశంకరునకు భోలా శంకరునకు అర్పించాడు.

ఆ సమర్చణోత్తేజం ద్విగుణితమై శేషప్రభి మహాకావ్య రచనకు పురికొల్చి “ఆధునికాంధ్ర సాహిత్య ప్రపంచంలో మహాకావ్య నిర్మాతలలో ఒకనిగా జేసింది 'అవధాని పంచానన శతావధాని శ్రీ గడియారం శేషశాస్త్రి స్మారక సాహిత్య పురస్కారం' స్వీకార గౌరవాన్ని 'ఆ శేష ప్రభ అందుకొన్నదీ అంటే ఈ 'కవితా కృషీవలుని, శేముషీకృషి విశేషమెంతని చెప్పవచ్చు!

“తృప్తిం చెందని మనుజుడు, సప్త ద్వీపములనైన జక్కంబడునే”! అని ప్రశ్నిస్తాడు భక్త కవిపోతన. అది 'ధన రాజ్య కాంక్షా విషయములలో మాత్రమే”! లలిత కళాపోషణాభ్యసన నిర్మాణ యశస్పం పాదనములందు కాదు. విద్యలు నేర్వడం, సంగీత సాధన, కవితారచన, శిల్చ నిర్మాణ, చిత్రలేఖ నాదులలో 'కళాకారుడు' తృప్తి పడిన రోజే కీర్తి శేషుడైనట్ను.

రక

శ వి ఈ లలిత కవి. శతక రచన తనకు ఛందోరచన ఈ సూత్ర రహస్యం బాగా తెలిసిన మర్మ లః తక టర యశస్థంపాదన చితనవునా కాదా అని తనను తాను పరీక్షించుకొనేందుకు మలోకాల్య “వశ్యశ్రేయః శావ్యమ్‌'. కావ్యమెవరైన, ఏదైనా బ్రాస్తే విశ్యశ్రేయస్సు కలిగించగలిగి వుండవలె! ఈ విషయంలో లలిత కవికితన మొదటి రెండు రచనల మీదా అంత ప్రత్యయం కలగలేదు. “కావ్యం యశసే ర్థకృతే వ్యవహార విదే శివేతర క్తతయే...” స్మరణకు వచ్చింది. విశ్వశ్రేయ మవ్చనో కాదో, యశస్సు లభించునో లేదో, అర్ధసముపార్ణనాకరం కాగలదో కాదో, వ్యవహారజ్ఞానం అందించునో లేదో; అవన్నీ అనవసరం. కనీనం మానవుని నిత్యన్దైమిత్తిక నమాజ జీవన యానంలో 'అశివాలనుండి. అమంగళాలనుండి, అతి ప్రమాదాల నుండి రక్సింపగల్లిన దైవుండే ఒక "రచన ఛంద స్పుందరమందిరంలా రచించపలెనని తీవ్ర కుతూహలం ట్రేరేపణమయ్యింది అంటే “ఏదైనా మంత్రశాస్త్ర గ్రంధం" వ్రాయాలనుకున్నాడని ఊహోంచే 'ప్రమాదమున్నది. ఎందుకంటే &వేతర క్తతకి - మార్గేషు మాంరక్షతు నీలకంఠరః అనే లాంటి మంత్రాలు రచిస్తే పోలా అని కానీ అలా కాదు! సమాజ జీవి అయిన నేటి మానవుడు నైతికంగా పతనమైపోతున్నాడు. నైతిక పతనముఖుడైన మానవునకు అన్ని అశివములు, అమంగళములూ. అతిశయ ప్రమాదములే ఎదురవటం తధ్యం. మౌలికంగా సూసవుని నైతిక పతనం నుండి కాపాడాలి వాని నైతిక పతనానికి మూలం నీతి, న్యాయం, ధర్మం, చిత్తశుద్ధి సదాలోచన తదితర సులక్షణ రాహిత్యం, ఈ సులక్షణాలు మళ్ళీ మానవ హృదయంలో చీజావాప్తి నొందితే! వాని అంతరాత్మలో నీతి కల్చకం చిగురిస్తే - ఇక 'శివెతరక్షతియే' కదా కలిగేది. అందుకే ఆ విధంగా 'ఇివేతరక్షతి కలిగించేందుకు ఆకరమైన 'నీతి న్యాయాది' సులక్షణ బోధకము, నిర్దేశము, ఉపదేశమూ' అయిన 'యుగనీతి' రచన చేపట్టాడు లలిత కవి - శ్రీ తాటిమాను నారాయణరెడ్డి (గురిప్పుడు చెప్పినందుకైన సంతోషపడుంటారు.) అయితే *ఇ€.. పోదూ, అని పెదవి విరచి, నొసలు మడిచి, చిటుకు వుండకపోరు. ॥ ్కన చిట్టించే విమర్శకులూ అల శతాబ్దం నుండే ఎన్నిలేవు అలాంటి నీతి బోధక రచనలు అని. ఒకటే ట్టగలరు కూడా! నిజమే! వేల శతకాలలో ఎన్ని వందలో నీతి శతకాలు. ఆ మాటక్నో రంప కటల ల చెపళమే (ఈ సారైనా బగ శ్ర అందరు చేసినపన్సీ చేస్తున్న పనీ అదే కాదూ! చెప్పిందే ఏటేము, (రచయితలు కూడా! కథలైనా, నవలలైనా, నాటికలైనా, చివరకు సినిమాలైనా) ॥ న్‌్‌ సనా ఎమైనా చెప్పారా! చెబుతున్నారా? అన్ని కార్తిలకూ వానలు పడుతూనే 9వాయి. అల వాన చినుకులే కొన్నే ముత్యపు చిప్పలో శక్తి ముక్తకాలుగా మారేవి .

కవులూ అంతే. తమ కవిత్వ వర్షా శుక్తి ముక్తా ఫలాలు ప్రజల కందుతాయేమోనని తపన, ప్రయత్నం.

ఆ ప్రయత్నంలో ఆలోచన, అనుసరణ, అనుసృజనలు, కలగా పులగంగా తయారై తనదైన ఒక క్రొత్త శైలిని సోయగాన్నీ, సాబగును, అవిష్కరించటంలో విజేతృచక్రవర్తులలో ఒకడై ప్రభాసిస్తాడు కవి.

ఇదుగో సరిగ్గా అలాంటి కవిగా నిలుస్తాడు. శ్రీ తాటిమాను నారాయణరెడ్డి లలిత కవి. 'చిన్నన్న ద్విపద కెటుగును'. అని తాళ్ళపాక చిన తిరుమలయ్య చక్కని ద్వివదకు పేరునందుకున్నాడు. శ్రీనాధుని సీసం జగత్‌ ప్రసిద్ధం. పదకవితా పితామహుడయ్యాడు. అన్నమయ్య క్షేత్రయ్య శృంగార పదాలకు పెట్టింది పేరు. పోతన అను ప్రాస వ్యసనుడు

పద్యానికి నన్నయ అనీ, కందానికి తిక్కన అనీ, ఇలా మన తెలుగు సాహిత్యంలో చాలా చాలామంది కవులు 'ఛందస్స్వీకారంలా తమతమ ప్రత్యేకతలు నిలుపుకున్నారు.

ఆ దృష్ట్యా 'ఆటవెలది'ని అచ్చతెనుగు ఛందాన్ని గురించి నొరెత్త బోతే అందరికన్నా ముందు స్ఫురించేది వేమన కవి చంద్రుడే.

తెలుగు ఛందోలాక్షణితులు పద్యాలకు ఎంతో దూరంగా ఆలోచించి పేరు పెట్టారు అనిపిస్తుంది. ఒక పద్య రచనకు 'తేటగీతి' అని "పేరు పెట్టారంటే ఆ ఛందంలో చెప్పే పద్యం తేటగా స్వచ్చంగా తేలికగా పాడుకొనే పాటలా' వుండాలన్నది వారి హృదయం,

మరలా వున్నాయా నాటి నేటి కవుల తేటగీతి పద్యాలు? అని ప్రల్నిస్తే సమాధానం. సంతృప్తిగా దొరకటం కష్టమే. కొందరు ప్రాచీన కవులూ, కొందరు నవీనకవులూ'. తేటగీతుల్ని గీత శైలిలో పాడుకునేందుకు వీలుగా వ్రాయక పోలేదు. అయితే సకృత్తు

“కోకిల కలకూజితములు - కూరిమిహృద

యాలచెలగి పెల్టుబికిన ఆశల నవ

పారిజాత వాసనలు, శుభాశిషముల

పూలవాన, జన్మదిన శుభోదయాన” (ఈ పీఠికారచయిత రచన)

ఇది చూచేందుకు ఓలయ కుదిరిన గేయం మాదిరి గోచరిస్తుంది పాడు కోవచ్చు కూడ, అయితే ఇది “తేటగీతి ఛందం మరి!

ఆ దృష్టిలో చూచినపుడు 'ఆటవెలది' అని ఎందుకు పేరు పెట్టారో అలోచిస్తే నర్తించే సుందరి పదగతుల సాబగు' ఆ ఛందంలో అందంగా కనిపించాలనే కదా!

నిజానికి ఆటవెలదికి నియతమైన గణ విభాగం.

“(తకిట తకిట ధిమిత తద్దమిద్ధిమితక్క

తత్తతోంతతత్తతకిట తకిట)” అనే మృదంగ నాదానుగుణంగానే తోస్తాయి. అందుకే ఆ గణ నియమం వున్న ఆటవెలది అలా నర్తన పదగతుల్త్లా సాగాలి. అలా సాగ నిచ్చిన కవి వేమన.

నక!

పూర్వ కవుల్లోను నన్నయ, శ్రీనాథుడు, నాచనసోమన, పోతన, హుళక్కి భాస్కరుడు, పెద్దన, " కృష్ణరాయలు, మాదయ గారి మల్లన, భట్టుమూర్తి తదితర కవులు అక్కడక్కడా ఆటవెలదిని అద్భుతంగా చిందులాడించక పోలేదు, “వారి జాక్షులందు, వైవాహికములందు, ప్రాణ విత్తమాన భంగమందు”, అనే పోతన ఆటవెలదిలో ఆ 'ఆట' కనిపిస్తుంది. “వార్తయందు జగతి వర్దిల్లుచున్నది ... వార్త నిర్వహింపవలయు బతికి” అనే నన్షయయే మనకు మొదట 'ఆటవెలది' గతులను తెల్పిన మహానుభావుడు. ఇలా ఎందరో కవుల 'ఆటవెలదుల'ను సార్థక్యమైన చోట్ల చూపించవచ్చును అయితే “ఆటవెలది'ని తన యాట వెలదిగా మలచి అం౦ధ్రులందరికీ ఆ వెలది పదనర్తనరుచులందించిన ఏకైక కవి వేమనయే అంటే అతిశయోక్తి యే మాత్రమూ లేదు. కొండంత అర్థాన్ని అతి సంగ్రహంగా 'ఆటవెలది'లో జొప్పించి వినించిన ఆ మహాకవి లి నాన్యతో దుర్గభం! 'ఆంధ్రీకృత మహాభాగవతం" ఒక్క భక్తపోతనకే చెల్లినట్టు, “ఆటవెలది' సౌందర్యం ఒక్క వేమనకే దక్కిన హక్కు “ఆ విధంగా మనం ఎందుకు చెప్పలేము? చెప్పగూడదూ?” అన్న ఆలోచన లలిత కవి, తాటిమాను నారాయణరెడ్డి గారికి మదిలో చిన్నగా చేరి తొలచడం మొదలు పెట్టింది. విషయం కళ్ళముందు కనిపిస్తూనే వున్నదాయె, మనసునిండా భావ సంపద *స్టాకుగా' వు౦డిపోయె. ఇక ఎందుకు మొదలు పెట్టరాదూ! అని మొదలు పెట్టాక గానీ 'ఆటవెలది' రచన ఎంత “దుష్కరమో' తెలిని వచ్చింది కవిగారికీ. వ్రాయగలమా అన్న సందేహం వచ్చింది. మానుకోవటం మేలన్న ఆలోచనా కల్గింది. కానీ .. “ధీరుల్‌ విళ్న నివాన్యమానులగుఛున్‌ దృత్యున్నతోత్సావాలై ప్రారబ్భార్థములుజ్ఞగింపరు సుమీ!” అన్నాడు కదా! ఏనుగు లక్ష్మణ కవి. అందుకే ప్రయత్నం ఇసుమంతైనా వదలకుండా సంకల్పానికి వేయి యేనుగుల సత్తానందించి ఇదిగో ద్విసహస్రాథిక 'యుగనీతి' పద్యాలు ఆటవెలదులలో అందించి కృత్యకృత్యులయినారు. కవి విశ్రాంతో సాధ్యాయుడు. అంటే వయో భారము దిన దిన ప్రవర్థమానమగు దశయని వేరే చెప్ప పని లేదు. అయినా వారి నింత 'కావ్యరచనా యజ్ఞ నిర్వహణకు' పురికొల్పింది వారి సంకల్పబలమే. జీవిత కాలంలో అప్పుడప్పుడు మనసున మెరసిన భావాలన్నిటినీ చేతికందిన చిత్తుకాగితాలలో, నోటు పుస్తకాలలో కార్డుల ఖాలీ జాగాలలో వ్రాసి ఏ అల్మారాలలోనో పుస్తకాల గూళ్ళలోనో మడిచి పెట్టిన వైనం. నక

వాని నన్నింటినీ ఒక చోట జేర్చి, ఏ శీర్షికకు తగిన వాటిని ఆ శీర్షిక క్రింద వ్రాసి “పరిశీలన నిమిత్తం" ఈ 'అంతరంగ తరంగధుని' చేతికిచ్చి, పరిశీలనా, పరిష్కరణా అంతా అయ్యాక మళ్లీ ఒక పరిశుద్ధ ప్రతిగా' వ్రాసి, అబ్బో! ఎంత శ్రమ! ఈ వయస్సులో? ఈ కవిగారికే చెల్లిందా సహనశీలత!

“సహన శక్తి ధూర్తునహమును నిర్జించి

(పేమ మార్గమందు విజయమందు,

క్షమకు గలుగు బలము చక్రవర్తులకేది”? అనిన ఈ కవిగారి మాట వారికే అన్వయిస్తుంది. “ఆ క్షమా బలం కలవాడు' కనుకనే విజయమందినాడు.

కవిగారు 'యుగనీతి' అని తమ ఆటవెలదికి పేరు పెట్టారు. దాదాపు నూటా యిరువది శీర్షిక లుంచారు. ఈ శీర్చికలన్నిటినీ “పారివారిక, సామాజిక, సాహిత్య, గుణ, అధ్యాత్మిక, నీతి, ప్రకరణముల క్రింద రచించారు. వీటికి “భవిష్య వాణి' ని జతగలిపారు

అన్ని ప్రకరణాలు, శీర్షికలు, ప్రతి పద్య సమదీక్షణం చేసే భాగ్యం నాకు కల్పించాయి. ఎన్నెన్ని భావాలు? ఎన్ని రీతుల ఊహలు, ఎన్నెన్ని విషయాలు! జరిగిపోయిన వానితో పోలికలు, జరుగుతూన్న విషయాల నివేదనము, జరగగలవన్న విశ్వాసాల ప్రకటనలు.

ఒకటి గాదు - ఇదొక సర్వ దిగ్దర్శక పద్యసుందరి!

పద్యరచనలోని సారస్యం, స్వారస్యం గురించి ప్రత్యేకించి చెప్పబడనేలేదు.

ఈ లలిత కవి ఆటవెలదులలో ఒక వేమన, ఒక వీరబ్రహ్మేంద్ర యోగి, ఒక తిక్కన, ఇలా ఎందరెందరో 'ఆటవెలదు'ల నాదరించిన కవిచంద్రులందరూ ఎడనెడ గోచరిస్తుంటారు. ఇదొక విశేషం.

“పసిపాపలను' గురించి చెప్పే చోట కవితర్కించిన తీరు చూడండి.

“పూజ కొక్క చిన్ని పుష్పంబు నీయక, చేతులెత్తి మైక్క చెంత రాక, పాపల మది వెలసె భగవానుడెందుకో?” అని '్రశ్నిస్తాడు కవి.

నిజమే కదా! పసిపాపలు దైవానికే పుష్పమూ సమర్పించరు. చేతులెత్తి మొైక్కనూ మ్లొక్కరు ఇవన్నీ చేసే వారి ఎదలలో నివసించని దేవుడు ఆ ససిపాపలలో వుంటాడట! ఎందుకనీ! పసిపాపల హృదయాలు నిష్కల్మష నిలయాలు. అందుకని ఈ భావనను కేవలం ప్రశ్నార్ధకంతో స్ఫురింపటేస్తాడు కవి.

అలాగే “చిన్ని పాప మోము చిన్మయానందంబు.

ముద్దులొలుకు వాని యొద్దనిలువ

మురిసి పోవునందె మూడు లోకంబులు”, అంటాడు.

ఇలా పసిపాప మీది పద్యాలన్నీ మధుర భావ బంధురాలు. జాషవా కవి హృదయం ఇందులో అక్కడక్కడా ప్రతిఫలించడం గమనార్హం.

మ (

వృద్ధాప్యం గురించి... “ముదిమి జ్ఞాన నిధుల మూట సంపాదించి

అనుభవాల మణుల నందు దాచు

అవనరాన వాటి నందించుచుండును” అని

స్వానుభవైక వేద్యమైన సత్యాన్ని ఎంతో సుందరంగా చెబుతాడు కవి.

ఈ శీర్దికలోనే మానవ జీవన దశా విశేషాలను ఉపమించిన తీరు బహురమ్యంగా ఉంది “బాల్య జీవితంబు పావన దుగ్ధంబు, యౌవనంబు పాొంగబోవు పాలు, వృద్ధ జీవితంబు పెరుగు మీగడ వెన్న”, యట! బాగు బాగు!

ఆత్మ శీర్షికలో ఆణిముత్యాలు కోకొల్లలు.

కవి ఇలా అంటాడు... “మోక్షమనగ దేహముక్తి మాత్రమె గాదు. జ్ఞాన కళిక గాంచు మానవులకు, ఆత్మమూర్తి గాంచు ననుభూతి మోక్షంబు”, మోక్షం కోసం వెంపరలాడే ముముక్షువులకు ఇదొక చురక.

అలాగే : రొంపినింపుకున్న కంవు దేహంబుపై, మమత పెంచుకున్న మానవుండు,

శుభకర శివరూప శుద్ధాత్మ నెరుగనే? అని ప్రశ్నిస్తాడు. నీతి ప్రకరణంలో మానవ సమాజ రీతులు, ప్రవర్తనలూ, న్యాయాన్యాయ విచారణ, ధర్మాధర్మ విచక్షణ” ఎంతో సాగసుగా వివరిస్తాడు కవి,

కండలన్ని కరుగ బండల వెలిదీసి, మిన్ను దాకు గొప్ప మేడగట్టు

కూలినాని కడుపు కూటికి నోచదే! అని విచారిస్తాడు కవి, మహాకవి శ్రీశ్రీ స్ఫురణకు రాక మాన దిక్కడ.

భూమి దున్ని సకల భోజ్యంబులందించి, ప్రాణికోటినెల్ల పదిల పరచు,

కర్షక కృషినెవడు హర్షించుచున్నాడు”. అని ప్రశ్నిస్తాడు కవి.

దువ్వూరి రామిరెడ్డి కృషీవలుడు మనకనుల గోచరిస్తాడిక్కడ.

కవి ప్రత్యేకించి ఏ సిద్ధాంతానికీ కట్టు బానసగాడు. సమాజ దురంతాలూ, దురన్యాయాలు చూచి విసిగిన మనసుతో నిప్పులు చెరుగుతాడు. అందుకే “నీతి, ధర్మం, ప్రవర్తన” మొదలైన విషయాలు చెప్పే తావులలో సామ్యవాద ధోరణులు వ్రస్ఫుటమవుతాయి. అంతే తప్ప కవిని ప్రత్యేకించి ఆ ధోరణి గల కవుల గుంపులో కట్టబని లేదు.

ఆదినాలలో “నార్లవారి మాట నవ్యబాట” అని నార్లవెంకటేశ్వరరావుగారు సహస్త్ర పద్యరచన చేసినట్టు, ఈ దినాలలో శ్రీ తాటిమాను నారాయణరెడ్డి గారు “మధువు లాలుకు తాటి మాను పలుకు”, అనే మకుటంతోనే అన్ని పద్యాలూ రచించడం విశేషం. అన్గా పద్యాలలోను మకుటం ఒక పాదం పోగా, మిగిలిన మూడు పాదాలలోనే మొత్తం మానవ జీవనం, గుణాలు, ఆత్మీయతలూ, కోపతాపాలు, రాగద్వేషాలు, సమాజం, నీతి, న్యాయం, క [.

దైవం, ఆత్మ పరమాత్మ మొదలైన విషయాల భావనలను పొదగటంచేయి తిరిగిన కవికి”. తప్ప ఇతరులకు సాధ్యంకాదు. నిజంగా కవి పండిత వంశంలోని వాడు గాని, జీవికకై హిందీ చదువు చదివిన వాని “ముఖవాణి' ఇలా చేయి తిరిగిన కవివాణిలా సృజింపబడడం అపూర్వమైన విషయం. నిస్సందేహంగా శ్రీతాటిమాను నారాయణరెడ్డి లలితకవి మాత్రమే కాదు. ప్రొాఢ భావకవి గూడ. తెలుగు వారికీ ఆటవెలదుల నందించి పుణ్యం కట్పకున్నాడు. పాఠకులు చదివి ధన్యం చేసుకోవలి జీవితాన్ని, ఇక్కడిక యింకొక్క విశేషమున్నది. కవి శ్రీ తాటిమాను నారాయణరెడ్డిగారు తమ తొలి యత్నంగా శంకర శతకం వ్రాసినపుడు దాని పరిశీలనకు, వరిష్కరణకు, వారు ఆశ్రయించినది కీ.శే. ముద్దులపల్లి వేంకట సుబ్రహ్మణ్య శాస్రీగారిని వారు కావ్యతీర్థులు కవితా సామ్రాజ్య ్రష్టలు. మహాకవులు, పురపాలకోన్నత పాఠశాల ప్రధానాంధ్ర పండితులు. వారు వయోజ్ఞాన వృద్ధులు కాగా కవిగారు మధ్య వయస్కులు. మరి ఈనాడు ఈ 'ఆటవెలదులి సౌందర్య సమ్యకృరిశీలన నిమిత్తం వారు దరిజేరింది గూడ “గొట్టి ముక్కల సుబ్రహ్మణ్య శాస్రిొని ఇతడు అదే వురపాలకోన్నత పాఠశాల ప్రధానాంధ్రోపాధ్యాయుడు కావటం విశేషం. అయితే ఇతడు కేవలం 'తెలుగు టీచరు మాత్రమే. మద్దుల పల్లి వారితో పోలిక యెక్కడ! వారు మత్తమాతంగ సదృశులు. ఇతడోమళక సొదృళ్యుడు. కవిగారు వయోజ్ఞాన వృద్ధులు. ఇతడో పిన్న వయసు వాడు. అయినా కవికి ఇతని పైని విశ్వాసమే - ఈ పరిశీలనానుగుణాంతరంగతరంగ రచనకు తావు నిచ్చింది. వారి అభిమానానికి నా హృదయపూర్వక ప్రణామాలు. ఈ రచన యావదాంధ్ర సాహిత్య పిపాసువుల దాహం చల్గార్చగలదని ఆశిస్తాను. “జయంతి తే సుకృతి నోరస సిద్ధః కవీశ్వరాః" మంగళమ్‌ మహత్‌ సుధీజన పొదరోణువు మార్గశిర శుద్ధ వైకుంరైకాదశీ బ్‌ నుబ్రహాణ్యి శాస్త్రి 19/12/1999 కార్యదర్శ నంద్యాల నూరన సొరస్వత సంఘం నందా[ల మ!

కృతజ్ఞతా నివేదనము ఏ ఘన కార్య నిర్వహణకైనను దాని కనువైన మూలాధార స్ఫూర్తి అవసరము. దాదాపు 30 సం.ల పూర్వమొక శుభదినంబున కడప రేడియో స్టేషన్‌ నుండి వేమనకు సంబంధించిన సాహెత్య ప్రసంగము (ప్రసారమైనది. అద్భుతమైన ఆ ప్రసంగమున చివరి అంశపు పలుకులిట్లుండెను. “నాటి నుండి నేటి వరకు అనేక కవులు వస్తున్నారు. వారందరు నన్నయ, తిక్కన, యర్రాప్రగడ, పోతన, శ్రీనాథులలో నెవరివైన అనుసరించిన వారే. కాని ఇంతవరకు వేమన జూడలననుసరించిన వారు లేరు. అదే వారి ఘనత.” పల్లెటూరు పాఠశాలలో ప్రాథమిక విద్యతోనే నా అధ్యయన మటకెక్కినది. నా పరిమిత జ్ఞానంతో వేమన గొప్పతనము గుర్తించలేకపోయితిని, “గంగగోవుపాలు గరిటెడైనను చాలు” అను నదే గదా వారి కవిత్వమని చులకన భావముండినది. ఏది యేమైనను వీరి ప్రక్రియ నేనెందుకనుసరించగూడదను సంకల్ప బీజారోపణ జరిగింది. అప్పుడప్పుడే రచనా ప్రాంగణమున ప్రవ్రథమముగా పాద ప్రవేశము జేస్తున్న రోజులవి. నాయిష్ట దైవము "పేరున శంకర శతకము ఛంపకోత్పల వృత్తాలలో వ్రాస్తుంటిని. ఇతర ఛందన్సు పరిచయం లేదు. ప్రయళ్న పూర్వకంగా ఆటవెలది నభ్యసించి ప్రారంభించితిని. ఈ రంగమున ప్రవేశించిన తర్వాత వేమన రచనలోని శ్రమను గుర్తించగలిగితిని. కంకర శతకము తర్వాత ప్రబంధము వ్రాయు సంకల్పము కలిగినది. బహుకాల ప్రయత్నమున “శేష బ్రభ ప్రబంధము వ్రాయగల్లితిని, ఈ “యుగనీతి”ని మానలేదు. పట్టుదలగా వ్రాయనూ లేదు, అప్పుడప్పుడు యేదైన ఉదాత్త విషయం తోచినప్పుడు చిత్తు కాగితములపై వ్రాసి బుట్టలో వేస్తుండేవాడను. ధ్రకృతిలోని ప్రతి వస్తువులోను, ప్రతి వ్యక్తి లోను, ప్రతి సంఘటనలోను, ప్రతి క్షణం యేదో ఒక వినూత్న సందేశం లభిస్తుంది. ఇది అందం తెలిసిన విషయమే. ముఖ్యంగా రచయితలకిది అనుభవైక వేద్యమే. రేడియోలలో, టి.వీలలో కవి పండితుల ప్రసంగాలు, మహాపురుషుల ప్రవచనాలు, సాహితీ సమావేశాలు, సత్సంగ గోష్టులు, ఆంధ్రాంగ్ల హిందీ గ్రంధాల విశేషాంశములు, సామాజిక, రాజనైతిక, అర్థిక పరిస్థితుల ప్రత్యక్షానుభవాలు మార్గదర్శకములుగా తోడ్పడినవి. జల బిందువులన్ని చేరి జలధి రూపము ధరించినట్టు, అప్పుడప్పుడు మంచి మంచి విషయాలు అందిన వాని నందినట్లుగా అక్షర రూపమిచ్చిన సుదీర్ధ కాల ప్రయత్నమే బృహద్కావ్యరూపము ధరించినది. మ.

నా మిత్రులు కవులు పండితులు వచ్చినపుడు నా సాహితీ పరిశ్రమను ప్రస్తావించెడివారు. ఈ చిత్తు కాగితాల సరుకు జూచి వీనినెందుకు బుట్టల పాలు జేసితిరనియు, శీఘ్రముగా వీనిని వెలుగులోనికి తెప్పించమని కోరిరి. వారి ఆదేశాను సారం 'యుగనీతి' వెలుగులోనికి వచ్చినది.

ఈ కావ్యమంతయు - 1. పారివారిక ప్రకరణము, 2. సామాజిక ప్రకరణము, 3. గుణ ప్రకరణము, 4 సాహిత్య ప్రకరణము, 5 అధ్యాత్మిక ప్రకరణము, 6. నీతీ ప్రకరణమని 6. భాగములుగా విభజింపబడినది. ప్రతి ప్రకరణమున కొన్ని శీర్షికలను, ప్రతి శీర్షికలో ఆ విషయానికి సంబంధించిన కొన్ని పద్యములు చేర్చబడినవి ప్రతి పద్యము యె ప్రకరణమున యే శీర్చికలో నుంచాలో పరిశీలించి వ్రాయాలి. తర్వాత వాటిని క్రమంలో ఉంచాలి. కావ్యము వ్రాసిన శ్రమ కందె ఈ కార్యాని కధికంగా శ్రమించవలసి వచ్చినది. ఎవ్వరి సహకారము లభించలేదు. తుదకెట్టో నిర్వహించగల్లితిని.

పారక సోదరులకు సవినయ మనవి. సుదీర్హ కాలంగా సాగిన కార్యమైనందున ఏవిషయమైన పునరావృతమై యుండునేమోనని మనస్సు శంకిస్తున్నది. సునిశిత పరిశీలన ద్వారా పునరావృతి లేకుండా చూచి యున్నాను. ఎక్కడైన పారపాటున జరిగి యుండిన దయయుంచి తెలుపగలరు. ఎక్కడైన డొసగులు దొర్లియుండిన దయతో యెరుక పరచినచో కృతజ్ఞుడనై స్వీకరించి మలి ముద్రణలో సవరించుకోగలను. నేను పండితుడను గాను, మహాకవినంత కంటే గాదు. కాని వాకు తోచిన విధంగా నా శంకరుడు పలికించినట్ల్టుగా వ్రాసితిని. ఇందులో నెందైన రనవత్తరమైనది అఖిస్తే అవి శంకర ప్రసాదంగా స్వీకరించి ఆనందించండి. నీరసమైనది నావిగా భావించి మన్నించి ప్రేమలో ఆశీర్వదించండి.

గ్రంధము వ్రాయుట కంటే దానికి వెలుగు నివ్వడమెంత కష్టమో అందరికి తెలిసిన విషయమే! కాని దైవానుగ్రహమున ముద్రణా వ్యయ భారము స్వీకరిస్తూ కావ్యమంకితము గైకొనుట కామోదించిన మహాదాత మాన్యశ్రీ యస్‌.పి వై రెడ్డి గారు ప్రాతః స్మరణీయులు. అభినందనీయులు. వారి సహృదయ దాతృత్వమునకు నర్వదా కృతజ్ఞాడను. వారికా శంకరుడు సకల శుభముల ప్రసాదించుగాత!

సినీ కథకుడు, మైత్రికి ప్రతిరూపమైన మిత్ర శ్రీ యామినీ సరస్వతి గారు నా అనారోగ్య పరిస్థితి గమనించి నా కార్యము తనదిగా భావించి ప్రఖ్యాత సాహితీ వేత్తలకు నా పరిస్థితి వివరించి వారి చేత కావ్య ప్రశస్తి వ్రాయించడమే గాక ముద్రణ కార్యమంతయు వారి పర్యవేక్షణలోనే జరిగినది. వారి సౌహార్దతకు సర్వదా కృతజ్ఞుడను.

వర

నా పూర్వ పరిచయము లేకున్నను, స్వయముగా అర్థించకున్నను శ్రీ యామినీ సరస్వతి ద్వారా నా పరిస్థితి నెరిగి దయతో వారి అమూల్య అభిప్రాయముల వ్రాసి యిచ్చిన శ్రీ నండూరి రామకృష్ణమాచార్యులు గౌరు శ్రీ ఓగేటి అచ్యుత రొమశాస్తి గారు శ్రీ యామినీ సరస్వతి గౌరు సమయోచిత సలహాలొసంగుటయ గాక గ్రంధము పూర్తిగా పరిశీలించి సురమ్య భూమిక (అంతరంగ తరంగం) వ్రాసి యిచ్చిన మిత్ర శ్రీ జి. సుబ్రహ్మణ్య శాస్రిగారికి నా హృదయాంజలి. వారి కా శంకరుడు సకలశక్తుల ప్రసాదించుగాత! వృద్ధాప్య కారణంగా చేయి వణుకుచున్నందున శుద్ధ ప్రతి టాయలేక అడిగిన వెంటనే శ్రమ నెంచక శుద్ధ ప్రతి వ్రాసి యిచ్చిన నా పూర్వ విద్యార్థిని, ప్రస్తుతము సరస్వతీ శిశుమందిరమున ఉపాధ్యాయినిగా పనిచేయుచున్నట్టి చి॥ బి. సరళా కుమారికిని, నా ప్రతి కార్యమునకు గురుభక్తిత్తో నహకరించువాడు, అడిగిన వెంటనే ఈ కావ్యమునకు ముఖ చిత్రము వ్రాసి యిచ్చిన నా ప్రియ శిష్యుడు ప్రస్తుత చిత్రలేఖనోపాధ్యాయుడు చి॥ యు, మల్లికొర్జునకును నా శుభాశీస్సులు. వారినా శంకరుడను గ్రహించుగాత! ఈ గ్రంథమును సకాలమున అందముగా అచ్చువేసి అందించిన అకృతి అఫ్‌సెట్‌ ప్రింటర్స్‌ వారికి నా అభినందనలు. తొటిమాను నారాయణ రెడ్డి వచి

పం |. మ సప...

న న 01.1 మ స మ! ఇ న్‌ ష్‌ ల న. యన | ల రే ప ( ట్‌ | లలో స్‌ ళ్‌

జు న. యా లే షే న. వ. |. య. న న. న ఫ్‌. న. ప. వె . /1 న! (| క న. న? గ? నీ ! [ర హు స. 11 గగ (, 1 గ్ల 4 111 టం. 1107 మ! నోర బైయయు

శ్రీయస్‌. 1 ఈ యం. బవై. రెడ్డి గారి అవదాత్ఫ చరిత్రము మ॥ కడప వ ఎడు ప్రాంతపు గ్రామరాజమొక టంకాలమ్మ గూడూరులో దల్‌ రుల్లను పొరుషంబొలుక, సరే బిడియ ణి + సర్వశాజ్ఞగా సర్వమున్‌ వ 0 బెంచక ధర్మ కార్యముల సంప్రీత్యాను సారంబుగా చానంబుల జేయు త్యాగధనులాప్యాయంబుగా జేతురే! ॥ ఉచ సన్నపరెడ్డి వంశజుల సర్వులు సొత్వికులందు జ్ఞాన నం పన్నుడు కొండరెడ్డి జనపాలకుడద్భుత కర్మకుండు, ఆ పన్నుల రక్షణార్థమయి పట్టున జేసెను దాన ధర్మముల్‌ మిన్నగ ధర్మపత్నిమితిమీరి సహాయ పడంగ భర్తకున్‌ ॥

ఉ॥ అమ్మల కమ్మగా వెలిగి యందరి మానసమేలు నటి పె ద్దమ్మగ ధర్మ కార్యముల తానొనరించెను భర్త కండగా సమ్ముద సాహచర్యము ప్రసన్నత గూర్చి నిరంతరంబు వీ రమ్మ చెలంగె సర్వ జనరంజక కార్యము లాచరించుచున్‌ ॥

సీ ఏ రోజు నేవేళ నెన్వరేతెంచిన

అతిధినభ్యాగతి నాదరించు, ఆశించి వచ్చిన యాచకాళికి పీతి

నన్న వస్త్రంబుల నందజేయు తల్లి పాలెరుగని పిల్లల కడుపార

గోమాత దుగ్ధంబు గుడువబెట్టు అండదప్పిన (ప్రజలాశ్రయ మాశింప

నన్ని సౌకర్యంబు లమర జేయు జానకీ రామచంద్రుల జంటపగిది ధర్మ దాంపత్యమున వారు దైవచింత నిత్య పూజావ్రతంబుల నెగడినారు. ముజ్జగంబులు నతతంబు మోదమలర ॥

తే.గ॥ పార్వతీ పరమేశుల భక్తిమీర సుగుణ భూషణ పుత్రుండు నెగడు కోర్కె బూనగా యెరికలరెడ్డి పుట్టీ జగతి తల్గిదండ్రులకామోద తనయుడయ్యె॥

కం॥ అనిశము గౌరీపూజల మనసాసల్ఫ్భంగ దేవిమానినివీర

ఏ శశ!

మ్మననుగ్రహించి వరపు త్రుని యెరికల రెడ్డి నాసగి తోషంబలరన్‌ ॥ అ.వె[అటపాటలను విహారంబులందున నీతి నియమనిష్ట నేర్పునెనరు విద్యనభ్యసించి వినయ విభూషణు డాత్మచింతనమున నలరుచుండె ॥

ఉ॥ వెన్నుని నమ్మి ప్రాధమిక విద్యను నేర్చెను సాంతయూరిలో వెన్నెల వంటి మాధ్యమిక విద్య “లయోల' కళాధివాసమం దున్నత విద్య నధ్యయనమొప్ప “వర్రంగలు' నందు జ్ఞానస పన్నుడు ఇంజ నీరనెడి పట్టమునందె మహావిభూతిగస్‌ ॥

తే.గీ.॥పూని పని చేయ ముంభాయి పురమునందు భాభ అణు పరిశోధనా ప్రాంగణమున నాల్గు వత్సరముల కృషి నాంది బలుక స్వీయ పైపు పరిశ్రమ వెలుగ జేసె ॥

ఆ.వె! దినమున కొకరీతి దేదీస్యమానుడై వయసు గుణము పనుల వాసి బెరుగ రాజరీవి వెలయు రారాజ మూర్తికి 'ప్రాయమరసి పెండి జేయదలచి ఆ.వె. ॥ తల్లిదండ్రులిట్లు తలపోసి రొకనాడు దేహమానసముల దిట్టతనము "పెరిగి మన సుతుండు పెద్దవాడై నాడు 'పెండ్డీ జేయపలయు వేద విధిని 1 ఉ॥ పెక్కురు పెండ్లి కూతురుల పేరగు చిత్ర పటంబులందు బల్‌ చక్కని చుక్క శీలగుణశక్తి సమన్విత పార్యతీమణిన్‌ మక్కువ నెన్నరెడ్డి బుధమానస ముబ్చి వివాహ కార్యమున్‌ మిక్కిలి వైభవంబుగ సమీప ముహూర్తమునందొనర్పగాన్‌ ॥ ఆ.వె! శిరములందు గురిసె సేసల వర్షంబు ముజ్ఞగాల ప్రజలు మోదమలర స్వర్గ భోగములను సర్వులానందించ జద్దలెల్లగూడి పెండ్లి జరిపే ॥ తే.గ॥ పువ్వు పరిమళ విభవంబు బొందినట్లు పసిడి పూల తావులసిరి బరిగినట్లు అత్మ పరమాత్మ సొన్నిధ్యమందినట్లు పార్వతియు యస్‌.సి.వైరెడ్డి పత్సియయ్యె. 2001

తే.గీ, ॥ శీలశక్తి సౌందర్య ప్రసిద్ధకాంత పార్వతీ పరిచర్యల బడయగానె శ్రీవరంబుగ యెరికల రెడ్డి గారు మాన సాహ్లాద ముప్పాంగె మంగళముగ॥ సీ॥ భర్తకు నముచిత కర్తవ్యమును దెల్పి సమయానుకూలంబు సహకరించు అత్తమామల సేవలత్యంత భక్తితో నతతంబు సలుప్తుచు సంతసించు అతిధులభ్యాగతు లానంద పడురీతి సకల మర్యాదల సత్కరించు పుణ్య ప్రదంబగు పుత్రికా ద్వితయంబు నల్దారుముద్దుగా నలరబెంచు బంధుమిత్రుల సేవేంచు బాధ్యతలను నిత్య పూజా వ్రతంబుల నిష్ట సలుపు భర్మృ కార్యాల సలిక్రాత్త పధము జూపు కామితార్థాల కాసాధ్వికల్బవల్లి ॥ తే.గీ.॥ పాలు నీరు కలిసిపోవు భంగిమమున పార్వతీవల్లభుండయ్యె భాగ్య మలర భవ్యదాంపత్య గరిమంబు బడసి పరమ సాధ్విచే యెరిగల రెడ్డి స్వాత్మనెరిగె ॥ ఆ వె. పురుషుని విజయాల పుణ్యవతీహస్త ముండు నన్న సూక్తి నొప్పనగును పార్వతి సకలంబు భర్మ సేవారతి నర్చితంబు జేసె నాత్మతృస్తి ॥ సీ ॥ విద్యాలయంబులు వైద్యాలయంబులు "పెక్కు గ్రామంబుల చక్కబరిచి ఆటోలు రిక్షాలు అర్హుల కందించి జీవితోపాధికి త్రోవ జూపి కవి పండితులు గోర కావ్యాల ముద్రింప ధనమిచ్చి సంతృప్తి జనగ జేసి అన్న వస్తంబుల కాశోపహతులకు వృద్ధాశ్రమంబుల వెలయ జేసి ఎన్ని సత్కార్యములనిట్లు మిన్నగానొ నిర్వహించిన ధీశాలి నిర్భయుండు ముజ్జ్ఞగంబుల దాతలు ముచ్చటించు మేటి యెరికల రెడ్డికి సాటి గలరె 1 ॥ రి

అంకితము స. షై. (ఈ మహవోదాత యనస్‌.పి.వై, రెడ్డి గారికి . తే.గీ, ॥ అన్ని కులమత జాతుల కాశ్రయంబు పల్లె పల్లెన ప్రతివాని పలుకు దెలుపు దాత యొరికలి రెడ్డి ప్రధాన దాత ముజ్జ్ఞగంబుల దాతలు మోకరిల్ల ॥ తే.గీ! మధుర మంజుల మంగళ మాననులకు నిత్య సేవానురక్త పునీత మతుల కాయు రారోగ్య మైశ్వర్యమాత్మ బలము నీశుడన్ని శుభంబుల నిచ్చుగాత ! క౦ ॥ దాతకు సమరస భాగ్యవి ధాతకు, జగతీ సుఖప్రదాతకు దైవీ పూతాశయ సంధాతకు కాతరు నోదార్చు జీవకారుణ్యునకున్‌ ॥ కం ॥ ధర్మాధర్మ విచారణ నిర్మల హృదయాన సల్బునేతృత్వమునన్‌ కర్మానురక్త జీవిత మర్మంబుల గాంచునట్టి మహనీయునకున్‌ కం॥ విద్యావినయ నిరూఢత నాద్యంత విరహితమైన నాత్మనతీత ".. ట్రద్యోత నాంతరంగిక సద్యుద్యమ మెన్ను నట్టి సచ్చీలునకున్‌ ॥ కం॥ నిరతాన్న వస్త ధనముల నరమర లేకుండ బ్రీతి నందించెడి ధీ వర పార్వతీ మనోహర యొరికల రెడ్డి శుభకామితేచ్భాళునకున్‌ ॥ కం ॥ గొనంబున సంకీర్తన దానంబున త్యాగనిరతి దైవార్చితమున్‌ మానంబున మర్యాదను మాననమందెన్నునట్టి మర్మజ్ఞునకున్‌ ॥ కం॥ జగతీతల మానధనుడు సుగుణాబ్ధియెరికల రెడ్డి సుళ్లోకునకున్‌ “యుగనీతి' గ్రంథరాజము నగణిత గుణ విభవ రాసి కంకిత మిడుదున్‌ ॥ వగ?

ఇల్లి ఇల్లి విషయసూచిక సంకల్చము ఏంవలటలలంలంంంం000000040 ింంయిలం ల. విటుడు... 40+ ర్‌2ై తల్లి దండ్రులు ...౦౦౦౦౦౨ల కి ప్రియురాలు .....౦. 12400004000240222200 ర్‌క్‌ తరడ్రి .యయయలలలలం క్‌... బౌల్యము యయ? దంపతులు యల? టహ్మాచర్యము ంలలంంలరిరి భార్య టంంలలలలలలలాలలాతా 20. వృద్దావ్యము ..................... 60 తనయులు ౨౨22 .. న్రరంథ్య్యము. ఎల టీ పసిపాపలు యయయయయియలైకీ దేశభక్తి 0000000000 రీడ్‌ అన్నదమ్ములు లు టట 22 రాజనీతి 7! దాయాదులు .......ిటయల28ి.. టీలువు ఎం లలి? అతిథి ఎ౨యలయలలలల లకి... లోతే వర్ణము ల. 68 సేవకుడు ........ యు లట తిరి పల్లె ఏడవ రవవ వవ వవపవడ ఏర వవవ విన వరవఏలటవటత4క 2000404444 గ ఢీ బంధువులు ......40240000000004020046200006252 బైథి మితులు క దోషి 0000000000000000000రంవటంవవలలకమమటలుట లే సామాజిక ప్రకరణము మతము... జి స్త్రీ 4౦౦000000000యలయంలలల ర్రిర్‌ అస్పృళ్యేత్‌ యల 78 పురుషుడు .... 4 ఎం యల తికి గుణ ప్రకరణము ల అసత్యము ......400404000000000060600044 ₹ర్తీ ౬ శాంతము ....440404000000020000066006000+=ఆీబ బలవంతుడు ....40400000000000006000002+ తీళై ప్రకృతి ....... లలల కిర్‌ ర

న... కళ... న. ఆం వలపు... లట రిప హస. చిత్ర వర్ణన ౧.94. గురు శిష్యులు... ౪7 సాధన... టట కిక్‌ గురువు. లట 127 క్షమం ల 86 శిష్యుడు 130 తృప్తి. టికి? సృష్టి హస్యము. మ కామము లు... ఆరి దైవము... ఏంంంలు ఎతేఏ9 శోధము యట ల రిరి పత మోహము ంంంం.. లక్తుడు..ి టి . మధము 1. లకి ఒక మోసము యి. 103 జపతపారాధనలు ........ ౨163 బాధ యం104 మాయ... పు టు క66 సంపదల *.105 మనస్సు... లల 167 వ్యసనము 107 ఇంద్రియములు 4కి ఆడంబరము చరయలు. 108. దేహము... లం 169 లే 109 మహాపురుషులు... న. గమ్యవ ....... గరరయలతలఆలలం శేరి. వాసనలు, అల ల తీ కర్మ సరనయతలల శ. ప్రారభము, ంి.475 సాంప్రదాయములు .... లం య2. త్యాగము... రు ఎ 176 స్వార్ధము గరలజఆంం 18. మృత్యువు న | నింద యు అలనే. వల్గకాడుు్న్న వర లు 177 పరోపకారము ......... కరంటు 14 న్‌తి ప్రకరణము బైర్యము ల. నీతి కరణము 4 నిద్ర 118 భవిష్యవాణి _ ౪ సాహిత్య ప్రకరణము ఫల ప్రతి అయం 261 సాహిత్యము ళం మంగళమ్ము. న ఇ కీవి 0 లెద

లాటిమాూరు నారాయణ రెడి ప్రతతచతత పనన నలడుముతపదితచననడుడుడునలుఎునకుకనదుతనుల వత నరనరదతుడిాణాయనమాకచచడంటక నవవ వు ననవదడు కానుందా ననన ననిన దెవస్తుతి న. వాట

ఉ॥ శ్రీ జనపాలకుందు సరి క్షేత్ర కృషీడలుచిన్హు వత్రముత

భూజము పంద్దు, ధాత్రిపయి ఎణ్యచఛలంబున గల్గు సంపదల్‌

వేజనమెల్లనిచ్చెదయి. విఘ్నచతి! భవదియి ఎధ్నుములి

మోజున నియ్యబోకుమయ 'మొక్కెద ఖిక్త్‌ ఖభవత్పదంబులన్‌॥ 1 మ॥ లలితా దెవి యొబంగు నెల్లరకు కాలాతత వాభాగ్యముల్‌

కొలువన్‌ *మ్టలగాచు, దుష్యలను చక్రొధాళృతినిచున్ము నా

ర్తుల కాధారము [వార్చి రుగ్యంల ఎర్మూలించు నా దెవినిన్‌

కలమాయన్‌ దొలగింవవెడెదను, సద్దంధాభి సంసృష్టక్రి ॥ 2 7॥ అమ్మా! దాణి! దయామయీ! సకల జివాధార దైైవంబవై

సమ్మోదంబుగ జ్ఞాన సాగర నిధిన్‌ సాహిత్య సంగీతనృ

త్యమ్మింపాఠ నొసంగు నిన్ను మనసాధ్యానింళు సద్భక్తినో

యమ్మా'నా హృదయంబునన్‌ నిలిచి బ్రాయంజెయుమా సత్కతుల్‌॥ 3 ఉ॥ అమ్మల కాదియమ్మనవు, మహాత్ముల జన్మకు కాంణమ్మవోొ

యన్ము' విశిష్టధీకలన నభ్రదిగంబరురాణీ వైనదు

ర్గమ్మవు, భక్త వర్యులను గా చిన దానవు, ఏండితాళికిన్‌

సామ్మగు నా కవిత్వమును పుద్ధ మొనర్చగ నిన్ను వేడుదున్‌॥ కే ఊఉ సాగర రాజపుత్రి! నినుచల్లని తల్లిగ సన్నుతించ, ని

వాగమధర్మవెత్తల మహాపద బాపిసుఖంప జెతువె!

నాగళ వాణీలో నిగమనాద కవిత్వము జాలువారగా

వెగమె భక్తి ముక్తి నిదవేడుదు నీ పద పంకజంబులన్‌॥ ర్‌ ఉ॥ భిక్సువవయ్యు, భక్తీ గొనిప్రీతిని ముక్తినొసంగుదైవమై

అక్షయ ధర్మమార్గమున కాద్యుడనంతుడ వౌచుదుష్టులన్‌

శిక్షణ జేసి, భక్తజన సేవలనందుచు వారి కెల్లెడన్‌

రక్షణ గూర్చుదేవ! జనరంజకనన్లన వేల శంకరా?॥ 6

యుగనీతి అనానానననిననానానానుననినిననుననన ననన ననిననననానననా లతని ననాననతననననననననననననానా తనిననునినిపనునునానిత ననిన నననినానినినినాలననన ననన నినా ననన ననానాలనలననినిను.

శా॥ దేవా! భక్తుల రక్షణార్థమయి పృధ్వీధర్మ సంరక్ష

నీవో జన్మల నేక మెత్తితివి, నిన్నేరీతి గన్గాందునో!

నావాగ్భూతి భవత్ర్రభావిభవ మైనన్నిట్లు దీవించుమో

దైవంబా! ననుగావుమయ్య, మనసాధ్యానింతు శ్రీ వల్లభా! ॥ 7 చం॥ కలియుగ దైవమై ప్రజల కష్టము బాపదలంచి వేంకటా

చలపతి యైచెలంగి, మనసా నిను భక్తులు కోరి కొల్వగా

విలసిత మానసాన కడువేడుక నెల్లర బ్రోచినావు, నా

కలతల బాపరావె! ననుగాచెడి దైవమ వేంకటేశ్వరా! 8 చం॥ ఎనుబది యారు లక్షల మహీతల జీవుల భిన్నజన్మలన్‌

మనుజుడు శ్రేష్ట మంచు నిగమంబులు బల్కగ నెందరెందరో

దనుజులు ధర్మమున్‌ గనక దైవము నెంచక నాశ మొందరే!

మనుజుడు ధర్మమూతగొని మానవ సేవల నెన్న గావలెన్‌॥! శ] ఉ॥ స్నానము జేయగా వలయు స్వాంతము సత్త్య సరోవరంబునన్‌

పానము జేయగావలయు పొవన భక్తి రసంబు ప్రీతిగన్‌

దానము జేయగా వయు తాలిమి స్వార్డిత విత్త మంతయున్‌

సేవల గూర్చగా వలయు శీల గణంబుల నీశ్వరాజ్ఞగన్‌ ॥ 2 కం॥ కాంతా కనకమ్ముల వృ

త్తాంతమ్ముల దలచ బోక దైవస్కృతికిన్‌

స్వాంతము నెలవై యుండగ

చింతలు దరి జేరరావు శ్రీ కంరు కృపన్‌॥ న్‌ ఉ॥ భౌతిక బాధలన్‌ దులుప, భాగ్యము లాొందు తలంపుచేతనో!

భూతల మాయదాటుటకు మోక్షము నందు నెపంబు చేతనో!

పాతక కర్మబంధముల బాయదలంచిన బుద్ధి చేతనో,

భీతిలి ముక్తిగోరి యిలు వేలుపు గొల్బుట కుద్యమింతురే! ॥ తే

తాటినూను నారాయణ రెడ్రి ఆవె ॥ సకల జీవులందు సర్వేశు గాంచెడి చిత్త శోభగలిగి శివుని గొల్పు మానవుండు లోకమాన్యుడై వెలుగొందు భూవిభూతి విశ్వపూజతుండు॥ ర్‌ తే గీ॥ భారతావని బుట్టిన భాగ్యకతన విశ్వకీర్తి కరీట మావిష్కరించి భరత మాతృ శిరంబుపై పదిల పరచు సాధనాయత్త చిత్తుండు సన్నుతుండు॥ 6 ఉఊ॥ నైతిక మార్గ దర్శకులు, న్యాయవిధాతలు, లోక ధర్మని ర్లేతలు, శాస్త్ర వేత్తలు, పునీత తపోధను, లాత్మతత్త్వని ష్టాతలు, జ్ఞానసాగరులు, సాధు జనంబులు, దేశజాతిని ర్మాళలు, చక్రవర్తులు సమానులు గారు పరోపకారికిన్‌॥ 7 మ॥ రవి చంద్రాగ్నుల సాక్షి బల్కుదును, సామ్రాజ్యంబు స్వర్ణంబులన్‌ నవళోభాంచిత లప్సరాంగనలు, ధన్యానంద భోగంబులన్‌ భవ బంధంబుల బాపు మోక్షమును, సౌభాగ్యంబు లాశింపనే నవనిన్‌ మానవ జన్మతోడ ను పకారాసక్తులన్‌ గోరుదున్‌॥ రి సీ ఆకలి మంటల నలమటించిడువారి కించు కన్నము బెట్టు మంచి బుద్ధి, ఆజ్ఞాన తిమిరాన నల్లాడు వారికి సుజ్ఞాన దీపంబు జూపుశక్తి, తనుమనోబాధల తల్లడిల్లెడువారి సేవల సళిఫెడు చిత్తశుద్ధి ఆపదలో నున్న అతివలవెతబాప త్యాగదైర్యంబుల దనరు శక్తి

యుగనీతి నా నాననా ని కాల వనమా చతుర న నక కడా నుతదనననాతవ కడదననిన కా కష్టనష్టాల నొడ్డి సత్కార్యములను నిర్వహింప ధీశక్తి పునిత యుక్తు లొసగ వేడుదు శంకరు నొప్పిదముగ జన్మలెన్నిచ్చినను ట్రీతి సమ్మతింతు॥ 9 ఆ వె॥స్వపర భేదరహాత స్వ్యాంతమ్మురా లొక హిళము నంది స్వాయహితము నెన్లి ధర్మ పధము పై ని దైవాను రక్తిలొ పయన మందు చాడె భాగ్యశాలి॥ 10 సంకల్పము ఎన్ని నీతులున్న నెన్నగా యుగనీతి” దేశ కాలగతులు తెలియనగును గొప్ప చదువు లేమి కుంది పావుట యేల? మధువులొలుకు తాటి మాను పలుకు ॥ 1 యుగ యుగాల చరితలుత్తాన పతనాలు మానసాన మెదలు మర్మగతులు, అగణిత గుణ శోభ “యుగనీతి” గలిగించు మధువులొలుకు తాటి మాను పలుకు ॥ లై మనిషీ మనసులోని మాయమర్మములన్ని తెలియబరతు తేటతెల్లముగను నమ్మినడువుమయ్య నారాయణుని వెంట మధువులొలుకు తాటి మాను పలుకు ॥ 3 ఇహపర సుఖశాంతి కీశ్వరారాధన మనసుకడ్డునిలచు మాయ బాపు మార్గదర్శకముల మహిమంబు గలిగింతు మధువులొలుకు తాటి మూను పలుకు ॥ జే

తౌటీనూను నారాయణ రెడి

(పేమ రాజ్యమేల వశ్వకుటుంబాన

జ్ఞాన సాగరమున స్నానమాడి విశ్వ విభుని గనుము విజ్ఞాన విభవాల

మధువులొలుకు తాటి మాను ఎలుకకు ॥ ర్‌ మతి విహీను జేయు మత పిశాచంబుల

రూపు రేఖలెల్ల మాపు జేయు తత్త్వ చింతనంబు తారక మంద్రంబు

మధువులాలుకు తాటి మాను వలుకు ॥ 6 ఆత్మకు పరమాత్మక విభాజ్య బంధమ్ము

నిత్యకృత్యములను సత్య పధము ధర్మమెరుక పరచి దైవసన్నిధి బేర్చు

మధువులాలుకు తాటి మాను పలుకు ॥ 7

నే కే నే

పొరివారిక్‌ ప్రకరణము

లాటినూను నారాయణ రెడ్డి తల్లిదండ్రులు

ధర్మమెన్న నాకటె తల్లిదండ్రుల సేవ

దీక్షళణొడిసేత మోక్షదాయి దైవమెచట గలదు ళల్లిదండ్రుల మించి

మధువులొలుకు తాటి మాను పలుకు ॥ 1 పరమ పూజ్యులైన ప్రత్యక్షదైవాలు

తల్లిదండ్రి సెవ తలనుదాల్ని వారి పూజ సలుపు భాగ్యమే భాగ్యంబు

మధువులాలుకు తాటి మాను పలుకు ॥ 2 కాసులిచ్చి పెక్కు దాసీ జనంబుల

సేవలందు నటుల జేయవచ్చు తనయుల పరిచర్య తల్లిదండ్రుల వాంఛ

మధువులొలుకు తాటి మాను పలుకు వ్‌! దేవదేవుడైన ధీమంతుడైనను

వెదపారియైన వీరుడైన తల్లిదండ్రుల యెడ తలవంచ శ్రేయంబు

మధువులాలుకు తాటి మాను పలుకు ॥ తీ తల్లి తండ్రీ గురువ దైవ సమానులు

వారి కన్న గొప్పవారు లేరు తల్లిదండ్రులగన దైవమ్ము గనుటయే

మధువులొలుకు తాటి మాను పలుకు ॥ ర్‌ ధనబలంబుతోడ తానెన్ను వస్తువు

కోరి సంతలోన కొనగ వచ్చు తల్లితండ్రి (పేమ ధరగట్ట సాధ్యమా!

మధువులొలుకు తాటి మాను పలుకు ॥ /;!

యుగనీతి

తనకు కలిగినంత తల్లిదండ్రులకిచ్చి

నిత్యపూజ సలుప ని యతముగను పుట్టిన ఫలమబ్బు పుణ్యమ్ము దక్కును ॥మధువు॥ 7 ఉన్న కొద్దిలోన నొప్పిదంబుగ భక్తి

శద్ధతోడ సేవ సలుపవలయు తల్లితండ్రి నెన్ను తనయుండె ధన్యుండు ॥మధువు॥ 8 కంటి రెప్ప పగది కాపాడుచున్నట్టి

కన్నవారి పొట్టు గాంచలేని పుత్రులను విధాత పుట్టించె నెందుకో? ॥మధువు॥ క టాల జగతి భావి భాగ్యంబు జాతికి

దీప్తి గూర్చి జ్ఞాన దీప్తి కలుగ తల్లిదండ్రి దేశ ధర్మంబు నిలుపరే ॥మధువు॥ 10 బంధుమిత్రులనెడి బంగారు పాత్రలో

ఆలుపిల్లల విషయాన్నమలర అమ్మనాన్నలందు నమృత ప్రదాతలు ॥[మధువు॥ 11 ప్రీతి గలుగు పలుకు, వేళకు దగు సేవ

పిల్లలాట పాట లెల్లగాంచి ముసలి తల్లితండ్రి మురిసిపోదురు గాదె! ॥మధువు॥ 12 చల్లని చిరునగవు పిల్లల వదనాలు

తన కుటుంబ మరయధర్మనిలయ మనగ వృద్ధుల మది కానంద నిలయంబు ॥మధువు॥ 13

లాటీమాము నారాయణ రెడీ తల్లి

అమ్మ శబ్దమెన్న అమృత భాండమ్ముగా

పరువుగాంచినట్టి పసిడి పలుకు సాటిలేని పలుకు సాహితీ జగతిలో! ॥మధువు॥ | గర్భమందు మోసి కనిపెంచి (పెమతో

సుఖము లెల్ల తనదు సూనులకును బాధలన్ని తనకు భావించుగా తల్లి | ॥మధువు॥ ల కన్న కడుపు తీపి కలకాలమొకరీతి

బాధల దిగమింగి బరువుమోయు, తల్లి మహిమ తూచు త్రాసులేదెందున ॥మధువు॥ య్‌! సృష్టలోన (ప్రేమ వృష్టిని గురిపించి

మానసంబు పెంచు మాతృదేవి ఉధమ పూజ్యురాలు ప్రాణంబులకు మిన్న ॥మధువు॥ లీ పస్తులుండి కూలి పనులను జేయుచు

పిడిందన్నమైన కొడుకుకిచ్చు తల్లిని కొనియాడ తరముగా దెవరికి ॥మధువు॥ ళ్‌ చిక్కి శల్యమైన సిగ్గు విడిచియైన

చిన్ని శిశువు కాశచెదరనీక అసువులున్న వకు ఆరాట పడు తల్లి ॥మధువు॥ 6 అక్షయానురాగి భిక్షమెత్తియునైన

సుతుని మేలుకొజికె బ్రతుకదలచు మాతృమూర్తి మమత మధురాతి మధురంబు ॥[మధువు॥ 7

యుగనీతి | | బతివపనతంకుదుభిననకోంనరారిన ననన తననిానంమునలన

స్వీయ కామ్యకముల సిగ్గుసింగారాల

కొడుకు నుద్ధరింపకుదువబెట్టు తల్లిధర్మమేమొ తన బాధలెరుగదు ॥ మధువ్వు॥ రి భూమి బాంధవంబు పుణ్యలోకంబులు

సాగరగగనాలు స్వర్ణరాశి సాటి రావు పూజ్య జనయిత్రి కెందేని ॥మధువు॥ క్రి మాయలెఖుగనట్టి మమకార సంపద

మనుజశోభ పెంచు మకుటమమ్మ మానసకుహరాన మణీదీపమైవెల్లు ॥మధువు॥ 10 తల్లియె తొలిగురువు తనయుల చదువుల

నాట పాట మంచి మాట బాట వినయమొప్పనేర్చు విశ్వసౌందర్యాల ॥మధువు॥ 12 రక్తమాంస భరిత రమణీయ తనువృన

స్వీయ శక్తులన్ని జేర్చినట్టి జననిచరణములకు స్వర్గంబు సమమౌనె। ॥మధువు॥ 12 స్వీయ బాధలున్న చింతించదేనాడు

తనయు కష్టములకు తల్లడిల్లు త్యాగరూపయైన ధర్మదేవత తల్లి ॥మధువు॥ 13 వెలకు దొరకనట్టి విలువైన వస్తువు

ధరణి నితరమేది తల్లితప్ప, కన్నతల్లి బొగడ కవి కలంబులకౌనె! ॥మధువు॥ 14 అడుగకుండ స్వర్గమందించుదేవత

అమ్మయుండ ముగ్గురమ్మలేల? తల్లిసేవయందె దైవమానంది౦చు ॥ మధువు॥ 15

తౌటేనూను నారాయణ రెడ్డీ

అమ్మ, వదినె, రాణి, అత్త, మిత్రుని భార్య

గురువు బార్య ఆరుగురొకరీతి తల్లులనుచుదెల్బె ధర్మ నొస్తంబులు ॥[మధువు॥ 16 నిర్మలాశయుల నీతి కాధారమై

సృష్టికి పరిపూర్ణపుష్టి గూర్చు (ప్రేమ మూర్తి తల్లి పీ యూష భాండంబు ॥మధువు॥ 17 తనదు ప్రాణ మిడును తనయుల గాపాడ

నిండు మనసులోన నెనరుపండ మాతృదేవి హృదయ మాహాత్మ్య మిద్దిరా! ॥మధువు॥ 18 నగుమొగంబుతోడ నవమాసములు మోసి

మధుర బాధలంది మాతృమూర్తి జన్మనిచ్చి పెంచు స్వర్గాను భూతిని ॥మధువు॥ 19 పాలగుడుప్తుచు పసిబాలుని ముఖమున

కోటి సూర్య ప్రభల కొలువు గాంచి మురిసిపోవు తల్లి ముద్దుగా లాలించి ॥మధువు॥ 20 అటపాట నడక మాటల నేర్చించి

విస్తరించు జ్ఞాన భిక్షనొసగు మట్టి ముద్దనిట్లు మనిషి జేసెడు తల్లి ॥మధువు॥ 21 కష్టనష్టములను కలనైనదలపదు

పిడుగుపాటుకైన వెరవబోదు బుడుత క్షేమమునకు పూని ముందుకు సాగు ॥మధువు॥ 22 ఆడుగక సకలంబు వడివడి సమకూర్చి

అవసరాల దీర్చనలుపుగనని తల్లికి తనబిడ్డ త్రైలోక్య విభవంబు ॥మధువు॥ 23

యుగనీతి

వహ్షితాపమెని వడగాడ్చులే గాని

బిడ్డసేమమెంచు వీరమాత అసువు లొడ్డి సుతునకాపదదాలగించు ॥మధువు॥ 24 అడిగిన వరమీని ఆ దైవమును గొల్చి

అడుగక సకలంబునమరజేయు తల్లిని నిరసించు దౌర్భాగ్యుడుండునే ! ॥మధువు॥ 25 నిప్పువంటి నీతి నియమాల బోధించి

తప్పుల సవరించి ధైర్యమొసగు మాతృదేవి పూజ మనసార గావించు ॥మధువు॥ 265 కరువుతాండవించి కమికెదన్నము లేక

కడుపుగాల్చు ప్రళయకాలమైన ళల్లియొడిని బిడ్డ తలపడు కష్టాల ॥మధువు॥ 27 నిత్యసేవ సలుపు నియమంబు దప్పక

తన సుఖంబు గనని త్యాగశీలి తల్లియొడిక్సి స్వర్గధాయంబు సరిరాదు ॥మధువు॥ 28 కడుపున శిశుశోభ కలల నూహించుచు

వాని భావికొజికు బాటవేయు తల్లి ముజ్జగాలకెల్ల పూజార్హ మౌ! ॥మధువు॥ 29 ప్రళయకాలమైన బడబానలంబైన

అరిసమూహమందు అమ్మయొడిని నిశ్చలముగ బిడ్డ నిర్భీతి నిద్రించు ॥మధువు॥ 30 తల్లిని నిరసించు తనయు లనేకులు

తనయుల నిరసించు తల్లిలేదు తల్లికన్నమిన్న దైవంబు లేదెందు ॥మధువు॥ 31

లౌటిమూను నారాయణ రెడ్డి

విత్తము కొనలేని విలువైన వస్తువు

విశ్వమందు లేదు వెదకి చూడ న కన్నతల్లిని గొను కలిమి లేదెందున ॥ మధువు॥ 32 మనుజ రూపమిచ్చి మలమూత్రములనెత్తి

మనసు నిగ్రహించి మమతపంచు మాతృదేవియెదుట మాధవుడేపాటి? ॥మాధవులు॥ 33

తండ్రి

తండ్రి వృషభరాజూ తన శక్తినంతను

సృష్టి జీవితాన పుష్టి గూర్చ ధారవోయు నట్టి ధర్మావతారంబు ॥మధువు॥ 1] స్వార్థ రహిత దివ్య సత్యంబు దిలకించి

ఆలుఒడ్డల సుఖమాత్మనెంచి గుండెలదర జేయు బండ చాకిరి తండ్రి ॥మధువు॥ ల పుట్టగోచిగట్టి పట్టుపుట్లములిచ్చి

తనయుని విభవంబు తనదటంచు తండ్రి తన్మయాన దలచు ధర్మంబుల ॥మధువు॥ 93

వివాహము

ఒక్క గూటి లోన చక్కని గువ్వలు

కాపురంబు సేయ కలిసినట్లు సతియఎ పతియు కలియు సంసారమే పెండ్డి ॥[మధువ్వు॥ “

యుగనీతి తనువుల జతగూర్చి మనసులొక్కటి జేసి తన్మయత్వమిచ్చి ద్వంద్వమాపి ఇ (ప్రేమబంధమొసగు పెండ్లి కార్యంబులు ॥మధువు॥ కట్టుబాట్ల దెలిపి కంకణంబుల గట్టి చేయి చేయి గలిపి చెంత జేర్చి పెండ్లి జరుపబడును వేదమంత్రంబుల ॥మధువు॥ 3 కోరిన వరమబ్బు క్రొత్త పందిరి క్రింద మూగమనసు లొకటమోదమందు పెండ్డి పటల పయి (ప్రేమ కాన్కల నందు ॥మధువు॥ శ్ర అగ్నీ చుట్టు దిరిగి యర్చించి హుతముల దైవమెదుట నిలిచి తలలవంచి విడని బంధ మెన్ను పెండి వాగ్దానాల గమధువు॥ ర్‌ మేళతాళ రవళి మిన్నంటుచుండగా వీనులలరమైోగ వేద ఘోష మంగళకరమాను మాంగళ్యధారణ ॥మధువు॥ 6 వరుడు మూడు ముడులవైనంబుగా వేయ వధువు పట్టివేయు వరునికరము ఉభయబంధమిద్దియుద్వాహమందున ॥[మధువు॥ 7 తమకుతామెదీటు తలబ్రాల పోతలో సమరధంబునడుప సాటియనుచు పూని ముందు కేగు పుణ్యదాంపత్యంబు ॥వధువు॥ 8 ప్రియ వివాహమునకు పెద్దలెల్లరు జేరి శక్తియుక్తి భక్తి ముక్తి గలుగ నక్షతలను జల్లి యాశీర్వదింతురు ॥మధువు॥ క్ర

. తొటీనూను నారాయణ రెడ్డి

కొంగులు ముడివెయ కొటి వీణలు మోగు

కలల కౌగిలింత పులకరింత మనసులు గలువంగ మరుటెక్కువగుచుండు ॥మధువ్లు॥ 10 చెతులు గలుపంగ చెంత జెరినవారు

మనసు లొక్కరీతి మసలదలచి పాలలొడ టబ్రీతి బాసల జేయరే! ॥మధువు॥ 11

దంపతులు

అలుమగల మధ్య నన్యోన్నతలు లేక

శాంతి సౌొఖ్యములకు స్థానమేది? పిట్టలజతనేర్చు (ప్రేమానురాగాలు ॥మధువు॥ 1 మామిడి వరుడైన మాధవి వధువాను

పూవుతావి వలన పుష్టినందు కావ్యరూపమతడు, కవితారసంబామె ॥మధువు॥ ల ప్రణయ కలహమైన రట్టు గాకుండగా

(పేమరాజ్యమేలి వెలుగవలయు విల్లును వెసలాగ పెల్లున విరుగదే ! ॥మధువు॥ 8 తరతమంబు లెంచి దంపతులిద్దరు

తగవులాడి విడిగ ధాత్రిమనుట ఏక చక్రరధము నీడ్చిన చందంబు ॥మధువు॥ ళీ చిట్‌మాటి కింట చిందులు ద్రాక్కంగ

మనసు విరిగిపాయి మండిపడరె ! పగిలిపోవ మురళి పలుకుట సాధ్యమే! ॥మధువ్వు॥ వ

యుగనీతి పట్టుసడలనీక పంతంబులను బూన భద్రజీవితంబు భగ్నమౌను ప్రణయకలహమందు ప్రళయంబు చెలరేగు ॥మధువు॥ ఆలుమగల హక్కులడ్డుగోడలెయైన చీటిమాటికింట చిజ్ధుబుజ్లు 'పేమరాశిపైన పిడుగు పాటైనట్లు ॥మధువు॥ 7 పెండ్లియైన పిదప పిల్లలగని పెంచి తోడునీడ విడక తుష్టినంది ధర్మమరయువారె, దంపతులనజెల్లు ॥మధువు॥ 8 పట్టుదలన యింటి పరువును గాపాడ బాధ్యతలను ప్రీతిబట్టగానె అఆలునుగల పదవులందిన వారైరి మధువు 9 శోభన గృహమందు శుభకామనలచేత నొక్క పక్కపైన నొదిగి జంట భావిజీవితమున దావి గూర్చగ నెంచు ॥మధువు॥ 10 కండ్లు కాళ్ళు చెవులు కరములు రెండేసి తీసివేయలేము దేనినైన ఆలుమగల మధ్య నల్చ్బత్వమేలేదు ॥మధువు॥ 11 ఆది దంపతులను నాదర్శముగ నెంచి జంట జీవితంబు సాగిపోవు గృహమె స్వర్గసీమ ఇహము నైవేద్యమౌ ॥మధువు॥ 12 పరులసేవలోన పరవళశించుచు సంత సమ్మునందు మసలు సతియుపతియు దంపతులన జెల్లు దైవాజ్ఞ మేరకు ॥మధువు॥ 13

లాటిమాను నారాయణి రెడ

ఒకరి తృప్తి కొజకు సకలంబు సమకూర్చు

దంపతులకు మిగులు త్యాగకీర్తి కష్టకాలమైన కాంతివంతం బౌను ॥మధువు॥ 114 రాగమొక్కరైన రసధారలాకరౌచు

ఒకరుపాట చరణమొక్కరౌచు పూర్ణ రూపమంది పుణఖ్యదంపతులైరి మధువు 15 భర్తకొజకు భార్య బ్రతుక దలంచిన

భార్య కొకు భర్త బ్రతుకవలయు ఇరువురికిట దక్కు నిహపర సుఖశాంతి [1మధువు॥ 16 ఆలుమగల బ్రతుకు లన్యోన్య భావాల

సహకరించు కొనగ స్వర్గమౌను మనసులేకమైన మఖి బాధలెరుగరు [మధువు॥ 17 నరుని జీవితంబు నారికేళంబైన

హారతి కుసుమంబు నారిచరిత దైవపూజసలుప దాంపత్యమందిరి ॥మధువు॥ 18 కొంగులు ముడివేసి కోర్కెల మూటళొ

వెంట నంటి నడువ వీడిపోక సహచరులయినారు సంసార పధమున ॥మధువు॥ 19 వెలుగు దీపమునకు వెన్నతోడైనట్లు

పతికి యోగ్యమైన సతి లభింప పసీడి తావినంది భాసించినట్లాను ॥మధువు॥ 20 ఒకరి కొకరు (్రేమలొప్పార జతగూడ

పూల బాటగాదె ముండ్ల బాట ! ఇష్టపడిన పనుల కష్టమే ముండును? | ,మధువ్వు॥ 21

యుగనీతి లంనలికకకుకడలడడడాలడూడా డా భర్త జేయు పనుల క్తి గూర్చెడు భార్య భార్యమనసు తృప్తి పరచు భర్త 22 జంట గూడినప్పుడె స్వర్గ సాజ్యంబులు ॥మధువ్పు॥ మనసులేకమైన మాన్య దాంపత్యంబు జంట జీవితంబు సాగుచుండు 29 కాప్పరంబు ప్రేమ గోపురంబుగ నిల్చు (మధువ్న॥ భార్య అన్నమిడుట తల్ళి యాలోచనల మంత్రి రూపలక్ష్మి సొగసు జూపరంభ సకల కార్యములను సహచరియర్థాంగి ॥మధువృ॥ 1 అత్తమామ లతిధులభ్యాగతుల కెల్ల బంధుమిత్ర భటుల భాగ్యరాశి భర్తకు ప్రియురాలు పరమషావని భార్య 1మధువ్న॥ 2 పిల్లలగని పెంచ పెద్దల సేవించ మగని హృదయరాగ మధువునింపు భార్యగ్యృహిణియనెడు నార్యోక్త విలసిల్లై 1మధువృ॥ ర్ట మగని మాట వినని మగువకు గతిలేదు ఉండవలయు మగని అండలోన భవుని మాట వినక భస్మమాయెను గా ॥మధువ్య। శీ శక్తి గలిగినంత యుక్తిగా నిల్గాలి మనసు తృప్తి పరచు మగని కొజ్రక్రు వేయి కనులళోడ వేచియుండును భార్య 1మధువ్న॥ ర్‌

లాటిమాను నారాయణ దెట్టి భర్త హృదయమంత భార్యకు దక్కెనా ॥ వలపు వాకలొన వరలు నెపుడు పౌరలు గల్లెనేని పారుకు సిద్ధంబు ॥మధువు॥ 6 చీరలు నగలంచు చీవాట్లు బెట్టుచు భర్తను విసిగించి బాధపెట్ట భగ్నమగును (ప్రేమ బాహ్య సౌందర్యాల ॥మధువు॥ 7 వలపువలను బన్ని కలవరమొలికించి మగని మూనసంబు మార్చవచ్చు కసరుకున్న కొలదికయ్యంబు లధికంబు ॥మధువు॥ 8 కడుపు నిండకున్న నిడుముల నెంచదు మనసు నింపు మగని మగువ వలచు వెంట నంటియుండు విశ్వాసజీవిగా ॥[మధువు॥ ర్ట చిన్ననాటి సిరుల స్వేచ్చను విడనాడి భర్శహృదయసీమ పరుగులిడిన పడతి మానసంబు పార్వతీనిలయంబు ॥మధువు॥ 10 గుణపతి తన మదిని గుడి జేసుకొని భక్తి పతిని దైవమనెడి వ్రతము బూన కామితార్థములకు కామధెనువు గాదె! ॥మధువు॥ 11 సతుల వలన పతుల గతులు సంసారంబు సాగు జీవితాన సత్యమరయ దెవదెవుశక్తి దేవీప్రమేయమే ! ॥మధువు॥ 12 ధర్మపత్ని తోడ ధర్మ కార్యంబుల నిర్వహింపవలయు నేర్చు మీర భార్య సహకరింప భర్తకు విజయంబు ॥మధువు॥ 19

యుగనీతి భర్త

తనను నమ్మి వచ్చు తన్విరక్షణ బూని

భారము భరియుంచువాడు భర్త భార్యను తన దేహ(ప్రాణంబుగా నెంచు ॥మధువు॥ 1 చిత్త శుద్ధితోడ శ్రీమహావిష్ణువు

లక్ష్మి నెదననిలిపె లక్షణముగ స్రీని గౌరవించి శ్రీనివాసుండాయె ॥మధువు॥ 2 అర్థదేహమిచ్చె నర్భాంగి కెందుకు

శక్తివంతుడైన శంకరుండు పార్వతి జతగూడి పరమేశ్వరుండాయె ॥మధువు॥ ర సతికి ముఖము నందు చతురాననుండేల

స్థానమిచ్చి మిగుల సంతసించె బ్రహ్మకేజమందె భారతీ సరసన ॥మధువు॥ 4 పురుషుడెంత గట్టి పుష్టి గళ్ళిన గాని

శక్తి హీనుడగును సతిని బాసి గాలిలేని బంతి గంతు లేయగనౌనె | ॥మధువ్వ॥ క్‌ భర్తదైవమనెడి భార్యను విసిగించి

కించపరచరాదు కీడుగలుగు పాలనొలక బోయ ఫలితంబు శూన్యమౌ। [మధువు॥ 6

తనయులు

పల్లెటూరు విడిచి పట్టణాల దిరిగి

విరుగబడిరె విద్య విస్మరించి తల్లిదండ్రుల వెత తనయుల కెటుకనా! ॥[మధువు॥ 1

లౌటిమూను నారాయణ రెడ్డి

పెరు నిలుపు కర్మవీరుడొక్కడు చాలు

కన్నతల్లి తండ్రి కలలు పండ వుట్ట పురుగులెన్ని పుట్టగా ఫలమేమి? ॥మధువు॥ 2 కోట్లకొలది డబ్బు కుపష్పలబోయంగ

తగవులాట మిగులు తనయులకును పరుల సొమ్ముకొటికు పందికొక్కుల పోరు ॥మధువు॥ తీ అమ్మనాన్నలిరువు రారాధ్య దైవాలు

తనుమనోబలముల త్యాగధనులు తల్లితండ్రి సేవ తనయుల ధర్మంబు ॥మధువు॥ క్‌ తల్లి తండ్రి పట్ట దయగల్లి సద్భక్తి

అహరహంబు వారి కాత్మ తృప్తి నమరజేసి వారి యాశీస్సులందుమా! ॥1మధువు॥ 6 ముదిమిని సతతంబు ముదమును గలిగించ

వారి మదిని భయము పారద్రోలి 'సేవజేయు వాని శ్రీనివాసుడు మెచ్చు ॥[మధువు॥ 7 ఆలుచెంత జేర అమ్మకు దూరమై

క౦డకావురమున కన్నళల్లి కాలదన్నువాడు కొసర జన్ముండు ॥మధువు॥ 8 కలిమి బలిమి పదవి కలిగిన మాత్రాన

తల్లిదండ్రులగతి దలచకుండ తూలనాడు సుతుడు తూలును నరకాన ॥మధువు॥ రి కొడుకు కోడలు చిరుకూనల మధ్యన

ముదిమి జీవితానముదము గోరు వారిపైన నోరు జారడే ! పుత్రుండు | (మధువ్వు॥ 10

యుగీనీతి ఆలుమాట నమ్మి అమ్మనాన్నల వీధి పాలు శేయు పరమపాపులెల్ల మురికి పెంటలోని పురుగులై పుట్టరే ॥ ॥[మధువు॥ 11 అమ్మనాన్న సేవ లాప్యాయతన జేయు నొక్క కొడుకు చాలు నుత్తముండు వంద కొడుకులేల వల్లకాడుకు జేర్చ ॥మధువు॥ 12 తనయుడు తన తల్లిదండ్రుల సేవల ధర్మరీతి సలిపి తనంనేన్లి దైవ మళతని మెచ్చు ధన్యుని గావించు ॥4మధువు॥ 13 పసిపాపలు బాల హృదయమందు భగవానుడుండును కపటమెరుగబోడు కల్లలనడు భవ్యమగును గాదె! బాలురై మసలంగ ॥మధువు॥ 1] శివుని యంశతోడ శిశువులు జన్మించి మానవాళి మదిని మమత నింపి మాయను దొలగించి మానసం బేలరే! ॥మధువు॥ 2 పూజకొక్క చిన్న పుష్టంబు నీయక చేతులెత్తి మొక్క చెంతరాని బాలురమది వెలసె భగవానుడెందుకో ॥[మధువు॥ 3 తడబడునడకలను తాండవ నృత్యంబు తిక్కచూపులోన తేనెపట్ట పిల్లల చిరునవ్వు పీయూష వాహిని ॥న్సధ్రువు॥ టే నలా లగ[ ట్రే 0) :వంలరలునులనుటుననతుతాంనాటా ధనా వాన

తాటీమాను నారాయణ రెడి

నిద్రలోన యోగ నియమంబు పాటించి

మెలకువందు ప్రమమెజయజూపు వేదసారమెల్ల పిల్లల హృదయంబె ॥మధువు॥ క్‌ అందమొలుకుచుండు నాటలో నలుకలో

ఏలుపులోన క్రొత్త వలపులూరు కుజ్జు మార్చి వెయు క్రూరుల హృదయాల ॥మధువు॥ 6 'సైన్యమాయుధాలు సొమ్రాజ్యములు లేక

శాసనంబు జేయు చత్రవర్తి ప్రజల మానసంబు పాపాయి పాలించు ॥మధువు॥ 7 అల్బకాయమైన నధికారమధికంబు

కోర్కెతీరకున్న కొాజితగనుచు రుద్రుడగును శిశువు రోదనాస్తము బట్ట ॥మధువు॥ 8 కాలు సేతులూపి కనురెప్పలాడించి

మిసిమి నవ్వు చిలుకు పసిడిమోము స్వాంతమందు నింపు శతకోటి స్వర్గాలు ॥మధువు॥ ర తల్లిగారె లివ్వ తానింత తినకుండ

జట్టువారికిచ్చు గుట్టుగాను విమల బాల్యచర్య విశ్వశోభకు గుర్తు ॥మధువు॥ 10 మేడలు సరిక్రొత్త మృష్టాన్న ఫలములు

పట్టువస్త్రములను ముట్టబోడు తల్లి పాలతోడ దనిసియానందించు ॥మధువు॥ 11 చిన్ని పాప మోము చిన్మయానందంబు

ముద్దులాలుకు వానియొద్ద నిలువ మురిసిపోవునందె మూడు లోకంబులు ॥మధువ్వు॥ 12

యుగనీతి

ఆటలాడి పైట చాటున తల దూర్చి

కడుపునిండ పాల గుడువగానె పరమయోగో దీక్ష పరమేశ్వరుండౌను ॥మధువు॥ 13 నృత్యగానకళల నెన్నియోతిలకింప

మనసు తృప్పిగనదు మానవులకు చిన్నజోలపాట చిట్టి బాబుకు చాలు ॥మధువు॥ [4 చిలిపి కనుల వింత చేష్టల ప్రకటించి

డెందమందు మధుర బంధమూపు చిరుతల చిరునవ్వు మరులె స్వర్గం బౌను ॥[మధువు॥ 15 వైశవంబు పూర్ణ సర్వెశ్వరాంశంబు

శుద్ధ మానసంబు సుందరంబు వయసు పెరుగుకొలది వన్నెవాసియు తగ్గు ॥మధువు॥ 16 శిశ్చువు యోగనిష్ట శివుని ధ్యానంబందు

శాంతి కాంతి గనును సంతసమున తల్లిపాలకొజకు తన కండ్లు దెరవడే ॥మధువు॥ 17 శివుని యంశ మొదట శిశువుగా జన్మించి

దానవుండొసురుడా మానవుండొ పిదప కర్మదెలుప్పు పేరెన్న విశ్వాన ॥మధువ్వ॥ 18 కన్నళల్లి పాలు కడుపార గ్రోలిన

చిన్ని శిశువు మోము శ్రీకరంబు చీకుచింతగనని చిద్విలాసుడతండు ॥1మధువు॥ 19

తౌటిమూను నారాయణ రెడి అన్నదమ్ములు

అన్నదమ్ములెన్నియాపదలెదురైన

నీడపగిది వెంట నిలువగలరు దశరధ సుతులట్లు ధర్మసాదరులైరి ॥(మధువ్లు॥ 1 అన్నివేళలందు నైక్యాత్మ రూపులై

కష్టసుఖములన్ని కలిసి పొందు, ధర్మమూర్తులెవరు? ధరణీసహోదరుల్‌ ॥[మధువు॥ 2 అన్నదమ్ము ల నిశ మన్యాన్యముగ నుండ

పగతుల దునుమాడు బలముగలుగు నైదు వ్రేళ్ళు గలియు హస్తంబుదేశక్తి ॥మధువు॥ 3 అసువులైనగాని యైశ్వర్యములగాని

యవనరాని కొడ్డియాదుకొనెడి యన్నదమ్ముల జగమాదర్శముగ నెంచు ॥మధువు॥ ళీ ఒక్కగర్భమందు నిక్కిన పిల్లల

పెరిగిన చిరు ప్రేమ తరిగి పోవ బద్దలౌను పూత భ్రాతృళ్వతత్వంబు ॥మధువు॥ ర్‌ చిచ్చురగిలె నేని చచ్చునందాకను

పారు మాన బోరు పొత్తుగనరు అన్నదమ్ముల పగనణగార్చ సాధ్యమే! ॥మధువు॥ 6 ఇరువురన్నదమ్ములిర్వ్యాగ్నిలోమాడ

సంశయంబు లేదు వంశహాని బ్రతుక గలుగుటెట్టు బడబానలంబున? ॥మధువ్వ॥ 7

యుగనీతి దనన ననన ఎదిరి దుడుకుదనము నదుపులో నుంచంగ శత్రువైన మారి శాంత పడును ల వలె నసూయ 1మధువు॥ 8 అన్నదమ్ములట్లె యదుమవలథె అన్నివేళలందు నతిశాంతము వహించి తమ్ములదయనేలు ధర్మజుండు మాన్యుడయ్యె నిత్యనున్నల కన్నగా | ॥మధువు॥ ర్తి అన్నమాటకిపుడు యడ్డంబు బలుకక "సవ లనవరతము సేయుచుండి తనువు మనసునిచ్చు తమ్ముడే తమ్ముండు ॥మధువు॥ 10 దాయాదులు చిన్ననాటగొప్ప స్నేహాన సోదరుల్‌ పెద్దలైన పడప ్రేమ మరచి తలలదీయ బూను దాయాదులౌదురు ॥మధువు॥ 1 ధర్మహాని బూను దాయాది పోరుతో భారతంబునిండె పగలసెగలు కూలి పోయె దాన కురువంశమంతయు ॥మధువు॥ 2 దద్దరిల్లు జగతి దాయాది పోరుతో నంతులేని ప్రళయ మాపలేరు కూలె సుభట కోటి కురుయుద్ధమందున ॥[మధువు॥ 3 అతిథి యజ్ఞశతము కన్న అతిథి సేవయెమిన్న మోక్ష దాయి యనియు మునులవాక్కు లదియె యిట్లు వినరె “అతిధి దేవోభవ” ॥మధువు॥ 1

తొటిమాను నారాయణ రెద్రి

దైవమతిధి రూపధారియై మనయిల్లు

జేరునంచు బుధులు జెప్పలేదె ! అక్తయమగు మోక్షమతిధి సత్కారంబు ॥మధువు॥ వి అతిధి మానసంబు వ్యాకులపడజేయ

వానిపాప మచట వదలిపెట్టి యింటి పుణ్యమెల్ల నిట్లె కొంపోవడే! ॥1మధువు॥ 3 మన నడతల గాంచ మానవాకారాన

అతిధిగ మనయింటి కరుగుదెంచి తృప్తి జెందె నేని దీవించు సంప్రీతి ॥మధువు॥ తీ ప్రేమతొ నరుల పరీక్షించు తలపున

భిన్నరూపవేల్చునెన్నగలుగు భూతదయను మెచ్చి భూరి వరాలిచ్చు ॥మధునవు॥ వ్‌

యజమాని

దయయుసేన (ప్రేమ త్యాగంబు నహనంబు

న్యాయ సత్యధర్మ మాత్మతృప్తి విశ్వధామమునకు వెలుగౌను యజమాని ॥మధువు॥ 11 పిల్లల యెడ రక్తి పెద్దల కడ భక్తి

బంధుమిత్రుల యెడ పరగు ప్రీతి చిత్తమలర బుధుల సేవించు యజమాని ॥1మధువు॥ 2 అమల యజ్ఞనములను అతిథి సత్కృతులను

దాన ధర్మసరణిత్యాగనిరతి సకల జీవసేవ సలుపడే యజమాని ॥[మధువు॥ 8

యుగనీతి సేవకుడు స్వామి వెంట నంటి సకలోపచారాలు కష్టమెంచ బోక కలత బడక పరమభక్తి సలుపు పరిచారకు డెపుండు ॥1మధువు॥ పెట్టినంత తినుచు ప్రేమతో మసలుచు స్వామి కార్యములకు సాకులిడక సేవకుండు సతము సేవించుచుండును ॥మధువు॥ "సేవలోన తృప్తి జెందెడి మనుజుండు స్వామి సుఖ పడంగ సంతసించు పరమ సేవకుండు భగవాను రక్తుండు ॥మధువు॥ బంధువులు కష్టనష్టములను కడగండ్ల సమయాన బరువు బాధ్యతలను పంచుకొనగ బంధువనగ జెల్లు పరువు గాపొడంగ ॥మధువు॥ 1 మంచి పలుకు వినక మనసుంచి చూడక పొపకార్యములకు భయము లేని బంధుజనుల కన్న బధిరాంధుతే మేలు ॥మధువు॥ 2 గొప్ప వారి పేర్లు మెప్పుగా వల్లించి వారి బంధువనుచు పనులనెల్ల నేర్పుగా ఖలుండు నిర్వహించును గానె | ॥మధువు॥ ప్ర కలిమిగలుగ బంధు బలగంబు జేరును ధనము కరిగిపోవ తరలి పోర ఫలవిహీన వృక్ష పక్షుల చందంబు ॥మధువు॥ తీ

లౌటినూను నారాయణ రెడ్డి మిత్రుడు

కుల మతాల వర్గ చెలిమిళా పనిలేదు

మనసు లేకమైన మైత్రి గలుగు శీల భరిత మైత్రి చెడని పదార్ధ్థంబు ॥మధువు॥ శ గొప్పనౌ నెరసుల గొప్యంబుగా దాచు

సత్య పధము జూపు చారు మైత్రి తప్టాల సవరించి ధర్మంబు బోధించు ॥మధువు॥ 2 ఆపద సమయాన అసువులొడ్డియునైన

మిత్ర రక్షణమున కాత్రపడును మిత్రుడొక్కడున్న మృత్యుభయంబేల? ॥మధువు॥ 3 తరతమంబు గనదు తమమైత్రి నిలుపంగ

సంపదల తొజంగ సమ్మతించు, _ కష్టనష్టములను కౌగలించును మైత్రి ॥మధువు॥ శీ అవసరంబు నెరిగి అప్త మిత్రుండుగా

అడగకుండ సాయమంద జెయు మైత్రి కన్న మిన్న మాన్యత గలదెందు? ॥మధువు॥ క్‌ చిర యశంబునకు కుచేలుండు కృష్ణుండు

మైత్రి సలిపినారు మాన్య జగతి మనసులేకమైన మైత్రి చెదరబోదు ॥మధువు॥ 6

నే శ్‌ నే

సామాజిక ప్రకరణము

తాటీమాను నారాయణ రెడ్రి ల్‌ ౮

స్ర మహవరంబు నృష్టికాధారంబు

సిద్ధి సాధనంబు శ్రీకరంబు సర్యపూజ్య రమణి సాధ్వీ ?రొమణి ॥మధువు॥ శ పురుషుడెంతపూని పుణ్యకార్యంబుల

యింతి యిష్టపడకనెట్ట్లు జరుగు నింటి గౌరవంబు యిల్తాలి పైనుండు ॥మధువు॥ | సృష్టి కెల్ల గట్టి పుష్టి గల్గించెడి

స్త్రీని గౌరవింప శ్రేసుణము జాతి కీర్తిగాంచ నాతియే మూలంబు ॥మధువు॥ 3 బ్రహ్మచర్యమునకు భార్య బంధముగాదు

లేవె బుషుల కధల లీలలెన్నా సప్త బుషుల ఘనత సతుల సౌశీల్యంబె ॥మధువు॥ శీ రోష మభినయించి రుసరుస లాడెడు,

చిన్నదాని మనసు వెన్నముద్ద, యాడువారి కినుక కంతరార్థమువేరు ॥మధువు॥ ర్‌ హావభావచేష్ట లంగ విన్యాసాల

వాగ్విలాస దృగ్విభవవిహార ప్రీ ప్రవర్తనంబు ప్రియుని బంధింపదే ! ॥మధువు॥ 6 సతియె (ప్రేమరాశి సాధ్వీమ తల్లియు

మర్మముంచనట్టి మగనివద్ద ప్రేమకు తగు ఫలము పీయూషమందించు [మధువు॥ 7

యుగనీతి కడుప్పునింపు తిండి పడతి తాగోరదు మనసు నింపు మగని మగువవలచు ( మరులగొనెడి లేమ మానసంబెరుగరే ॥మధువు॥ భర్త సుఖము గోరి పరమేశ్వరిని గొల్చి పతికి సేవజేసి పరవశించు ॥ పరమసాధ్వికింత పసుపు కుంకుమ చాలు ॥మధువు॥ ఆడదాని యంద మతిశయంబుగ జెప్ప పొంగిపోయి ప్రీతిలాంగిపోదె! రూపనిందసలుప రోషంబు వెలిగ్రక్కు 1మధువు॥ 10 స్త్రీల మౌనముద్ర' క్రీగంటి చూపుల మర్మమెరుగ గలుగు మనుజుడెవరు? వలపు పాశమౌనొపరువు నాశనమౌనా [మధువు॥ 11 మాట నెగ్గకున్న మగువ మహాకాళి రభస జేసి మగని రచ్చకీడ్చు తావిడాకులనెడి ధర్మాస్తమును బట్ట ॥మధువు॥ 12 క్షబ్బులున్న చాలు కమ్మగా దిరుగుచు మొగుడు మూర్చుడనుచు మూతి బొడుచు జీ ను ర్‌, ల్‌ 13 స్వచ్చతో మసలెడి ప్రీజాత్రి శెదురేది? ॥మధువు॥ పిడికెడు తలకాయ పెద్దగంపెడు కొప్పు సంతరింతురు నిడు సవరములను బోడిగుండు కైన పొడుగాటి జడలుండు ॥మధువు॥ 14 జలధిలోని చేప జాడలగనవచ్చు గగనతారలెంచ సుగమమగును స్రీమనోగతంబు శ్రీకంరుడెరుగునే ॥మధువు॥ 15

తాటిమాను నారాయణ రెడ్రి

గగనగమన పక్షి గమ్యంబుగనవచ్చు

ఇసుకతిన్నెకణ ములెంచవచ్చు స్రీమనంబునెరుగ శివునకు సాధ్యమా! ॥మధువు॥ 16 భర్శృ సేవ సలుప బానిస బ్రతుకౌను

బిడ్డపాలు ద్రాగ బిగువుపోవు సాగనీయరిపుడు సత్సంప్రదాయాల ॥మధువు॥ 17 పిల్లలున్న రోత, పెనిమిటి భూతంబు

నలుగురున్న యిల్లు నరకమనుచు వంట యింటి గొడవ వద్దు పామ్మందురే! ॥మధువు॥ 18 అర్థనగ్న కుచము లారేసితిరుగంగ

నందమేమిగనె నొ యతివ బుద్ధి చీర గట్టకున్నసింగారమగునేమొ | ॥మధువు॥ 10 సాత్విక గుణ సాధ్విశక్తి స్వరూపంబు

భంగపాటు గనగ భగ్గుమనును పరువుకు నిలయంబు బ్రహ్మాండమూగించు ॥మధువు॥ 20 తనువు కొములంబు, మనసు గంభీరంబు,

పతికి ప్రేమరా+*, మతికి మెఅపు, బాహ్య రూపమబల గ్రాహ్యంబుగాబోదు ॥మధువు॥ 21 సీత కొజకు వెదకు శ్రీరాముడడవుల

రాక్షసులను కాలరాయలేదె స్త్రీని వదలగానె చిన్ని పాపల కోడె ॥మధువు॥ 22 ముగ్ధమిసిమి నగవు ముత్యాల రాశిగా

పేమసిరుల నింపి ప్రియుని మదిని సలుకుతిపి తోడ పరవళశింపగ జేయు ॥మధువు॥ 23

యుగనీతి కకక న లలన డో

నిమిషమొక్కచోట నిలకడ లేకుండ

నింటనింట దిరుగు యింతిలక్ష్మి జ సిగ్గులేని స్త్రీల చేరువ జగముండు ॥మధువు॥ ఆడదాని స్వేచ్చ హద్దుల మీరెనా!

బ్రేకులేని కారు రీతి యగును జ్‌ తెగిన గాలిపటము తెరువుగానని భంగి ॥మధువు॥ చంద్రుడు పురుషుండు చంద్రిక స్త్రీ శక్తి

దేహమందు ్రాణదీప్తి పగిది బం పురుష మూల శక్తి ముక్తీయు స్త్రీ మూర్తి ॥మధువు॥ మనసు సున్నితంబు మాట లాలిత్యంబు

తనువు కోమలంబు తావినడత లా నీతికి నిలయంబు నిలువెల్ల త్యాగంబు ॥మధువు॥ స్థిరమతి పురుషుండు స్రీసంగమంబున

నూళ్న శక్తి దీప్పి నోచుకొనడె! ః స్త్రీని చిన్నబుచ్చ శిధిలమౌ తన శక్తి ॥మధువు॥ పరువు హానిజెంద పడతి ప్రకోపించి

ప్రజ్వలింపదాని పట్టనగునె! ॥ వలపులేని వనిత బడభానలంబౌను 1మధువు॥ 2 బీజము పురుషుండు పృథ్వి జగన్మాత

ఇరువురొకటి కాగ సృష్టి వెలసే చెప్పజాలనౌనె! స్రీమహామహిమంబు [మధువు॥ 30 బీజము ముడి సరుకు బీజధారిణి లేక

మోసురాదు మొక్క మొలున బోదు ప్రీయుదార శక్తి సృష్టి వికాసంబు ॥మధువు॥ ౩1

ఛౌటీమాను నారాయణ రెడ్డి

వింత మేళన మిది విషము నమృతమును

మగువ మధుర నయన మందిరముల మెచ్చిన వరమౌను, నచ్చదోశాపంబు ॥మధువు॥ 32 మగన సరకు గొనక మనసైన రీతిగా

పెత్తనంబు జెసి గప్రేలునట్ట్‌ యాడుదాని కన్న గాడిద నయమురా! ॥మధువు॥ 33 చంద్రబింబ శోభ చక్కని చుక్కైన

మగని వలపు గొనని మగువ బ్రతుకు మాడి బీడు బడదె! మరుభూమిగా మారి ॥[మధువు॥ పశ ఆడదాని కళ్ళు అమృత విషంబుల

నందజేయు ప్రియుని కరికి వరుస ఆడదనగ మనసు నాడించు మంత్రంబు ॥మధువు॥ 35

పురుషుడు

చిత్తశుద్ధి తోడ శ్రీమహావిష్ణువు

నిలిపె లక్ష్మి నెదన వలపుమీర స్త్రీని గౌరవించి శ్రీనివాసుండయ్యె ॥మధువు॥ | అర్థదేహమిచ్చె నర్జాంగి కెందుకు

శక్తిమంతుడైన శంకరుండు పార్వతి తనరంగ పరమేశ్వరుండాయె [మధువు 2 సతికి ముఖమునందు చతురాననుండేల

స్థానమొసగి మిగుల సంతసించె బ్రహ్మతేజమందె భారతి సరసన ॥మధువు॥ 8

యుగనీతి పతిని పూజ సేయు పరమసాధ్విని వీడి కులటవలపు గొన్న కూలిపోడె! గోవును తెగనమ్మి కోతిని గొననౌనె ॥మధువ్వు॥ శ్ర కరిన హృదయుడైన కలకంరి కన్నీరు గాంచెనేని సుంతకనికరించు నశ్రధారలురల నస్తధారణ కుంటు ॥మధువు॥ ర్‌ జాతి భిన్న్మయోనులందు యెన్నెన్నొ రూపాల జన్మమెత్తు వారి జాతియేది? జాతిపేర పరుల గోతి ద్రయగనేల? ॥మధువు॥ 2 నీతిబాహ్యమైన నిమ్నోన్నతంబుల కల్పితంబు సేయు ఘాతకులను కాలుము క్షమియింప జాలదే నాటికి ॥మధువు॥ 2 కులమతాలు జాతి గ్రుడ్డిగా నమ్మకు జాతిభేదమెన్నఘాతుకంబు అధమజాతిలేదు అందరు మనుజులే ॥మధువు॥ ౩ జన్మనునసరించి సకల చరాచర జీవరాసులన్ని స్థిర విధాన స్త్రీయు పురుషుడనెడి రెండు జాతులు గల్గె ॥మధువు॥ శ గుణ విభాగ కలన గణనీయరీతిలో మనుజులందు గలిగె మంచి చెడులు ఉత్తమాధమగతులుర్వి సంభవమయ్యె ॥[మధువ్వు॥ ర్‌

లౌటీమాను నారాయణ రెడ్డి

సృష్టికర్మ గూర్చె స్త్రీ పుంస జాతుల

మనసుననుసరించి మంచిచెడులు చిత్తకారణమున ఉత్తమాధమ జాతి ॥[మధువు॥ 6

అ బ్రాహ్మణుడు

బ్రహ్మతెజమంది బ్రాహ్మణుడుదయించి

వెదసారమహిమ విశదపరచు గొప్ప జ్ఞానిననుచు చెప్పలేదెపుడైన ॥[మధువు॥ 1] భూతదయయు (పమ ముక్తి మార్గంబుల

నిహపరంబుల దిలకింపజేయు విప్రవరుడె వేద వేద్యుండు పూజ్యుండు ॥మధువు॥ 2 దైవచింతన తన ధర్మంబుగా నెంచి

యైహికంబు మరచి యాశమాని కామరహిత కార్యకారణ విప్రండు ॥మధువు॥ 3 లోక హితముగోరి శోక నాశము బూని

ముక్తి కొకు శక్తి వ్యక్తపరచు ద్విజుడు పూజలందు నజుడుగా బుధనేత ॥మధువు॥ ర్‌ పలుకు సేతలన్ని పక్వంబుగా జేసి

వేదమభ్యసించి విద్యగజపు వినయ భూషణుండు విప్రవర్యుండౌను ॥మధువు॥ 6 విప్రవంశజుండు స్వప్రయోజనముల

వీడి సేయవలయు వేదబోధ స్వార్ధ చింతలేని సంతోషముల నంద ॥మధువు॥ 7

యుగనీతి సర్వభూతములకు శాంతి సౌఖ్యముగల్ల జపతపాలు సేయు సాత్వికులను విప్రలనగ జెల్లు విపేతరులనైన ॥మధువు॥ 8 స్పష్టవాక్కు శుచియు సాత్విక హృదయంబు నీతిశాంతి ప్రేమ నిగమ వాణి పాజుడనుసరించు బాహ్యాంతరంగాల ॥మధువు॥ రి పగలు ధర్మబోధ, పాపకర్మలు రాత్రి వేదకోవిదార్ష వేషధారి ముప్పుగాదె నక్కపులితోలు గప్పంగ ॥1మధువు॥ 10 అర్ధరహితమైన వ్యర్ధవాదంబుల సిగ్గు విడిచి జాతి శ్రష్టమెంచు బడుగు బాపనయ్య బ్రతుకె వ్యర్ధమ్మురా! ॥[మధువు॥ 11 ఫలితముండబోదు పసలేని బాపడు జందెమొకటి దాల్బ జాతి కొజకు కుక్కతోక పొడవు కొలువంగ ఫలమేమి? ॥మధువు॥ 12 తెలియరానివన్ని తెలిసినట్లు నటించి సత్యసారమనుచు సాకు పలుకు పారునంతరంగ వంచన జెల్డునే! ॥మధువు॥ 13 చదువు సంధ్య మాని సంస్కారముల వీడి నీతి నియమ నిష్టరీతి గనక విజ్ఞవీగ ఫలమె! విప్రవర్యుడనంచు ॥మధువు॥ 14 అర్ధమెరుగ కుండ నైదు మంత్రంబుల జెప్పగానె పరమ శ్రేస్టుడగనె! బ్రతుకుదెరువు =జకె పారోహితుండొట ॥మధువు॥ 15

తాటిమాను నారాయణ సెద్డి విమునితకునవపుడాపకవడ పంననిననిలదుననతిననినననననునినిననితనిననననినినినననిమునిననననననననిననినననినినినననినననానననననననా ననన ననన లలనా

రుచుల కొజికు జచ్చి శుచిని పాటించక

భోగలాలసత్వ రోగులైన విప్రులున్న జాతి కప్రతిష్టయెకద్దు ॥మధువుః 76 ఉపనయనము నాటి యుపదేశములనిష్ట

సతత సాధనంబు సలుపకున్న అప్రతిష్టపాలు యజ్ఞోపనీతమ్ము ॥మధువు॥ 17 స్నానసంధ్యజపము సద్గంధ పరనంబు

విబుధగోష్టి సలుపు వేదపారి విప్రవరుల కిడుదు వేల వందనములు ॥మధువు॥ 18

కతియుడు

అక్తయముగ ధీర దక్తత జూపెట్టు

క్షాత్రధర్మమొకటె క్షత్రియునకు దేహబాధగనడు దేశంబు రక్షించు ॥మధువు॥ క్షుద్ర శక్తులణచి భద్రంబు గల్సించి

ప్రజల శాంతి సౌఖ్య ఫలములిచ్చు శ్‌ దేశరక్షణంబు ధ్యేయంబు కాత్రంబు ॥మధువు॥ పండితాభిమాని పగవాని మృత్యువు

సదయనిర్ధ్ణయుండు క్షత్రియుండు ॥ సాధు గోవు క్రూర శార్జూల రూపంబు ॥మధువు॥ పక్షపాత రహిత పాలన సలుపంగ

న్యాయ సత్యధర్మ కాయములకు కరిన కార్యదీక్ష కవచంబు క్షాత్రంబు ॥మధువు॥ శీ

యుగలీతి ననన గర్వపడెడు వాని కంరంబు దెగద్రుంచి శరణు వేడు వాని చంపబోక క నెగడు క్షత్రియుండు నీరాజనంబందు ॥మధువు॥ దైవ పూజ సలుప దానంబులను సెయ ధర్మక్రార్యములకు శరుగుజేని క్షాత్ర నిర్ణయంబు సకల కళ్యాణంబు 1సుధువ్వు॥ 6 పట్బన బిగబట్టి ప్రాణాయుధంబుల సమర భూమి నిలిచి క్షత్రియుండు చావు 'బ్రతుకులందు స్వర్గంబు దిలకించు 1మధువ్వు॥ 7 యజ్ఞయాగములను అర్చనాదికమందు 'వ్రతములందు పూని ప్రబల దీక్ష ధర్మకార్య నిరతి తనరును క్లాత్రంబు ॥మధువ్న॥ 8 క్షత్రియుండు వీర జాతికి చిహ్నంబు శౌండి సమర విజయ సాథధకుండు అనిశ మశువు కత్తి హస్తంబులో నుంచు 1మధువ్వు॥ క్ర విజయ శోభ నొంద వీర స్వర్గము నంద నుభయ కార్యములకు నుత్సహించు నార! క్షతియుండు భారతీయుడు గాదె! 1మధువ్చ॥ 10 రోగ బాధలందు రోదించి చావడు యోధుడెన్ను చావు యుద్ధమందు పొసగ క్షత్రియుండు పోరులో శోల్ళించ్చు 1మధువ్న॥ 11

లాటీమాను నారాయణ రెల్హి నదులు నడకదినతనాతకతనననాానా ననన తాత ననన నాలా నతన ననన న ననా నాననాన నాననా. వైశ్యుడు న.

చంహవారాన రైళు వణకులిసంఘాన

పంటనిచ్చు నొకదు పంచునొకడు ఉభయుల కృషివలన నుత్సాదకత హెచ్చు ॥మధువు॥ 1 భూమి దున్ని రైతు పుష్టిగా పండించు

వాని వినిమయమ్ము వణిజుడెరుగు జంట వలన జేరు పంటలింటింటికి ॥మధువు॥ 2 పాదియుగళిరైతు, వణిజుండు నయనాలు

ఇరువు రాత్మ బద్భలిద్ధరిత్రి దెశదెహములను దీపించు వారలు [మధువు 9 వరకృషివలుండు పశుపాలనంబున

పాది పంటలకధిపతిగ తాను పలురకాల పంట పండించి పంచడే |! ॥మధువు॥ తీ వర్తకుండు వివిధ వస్తు సామగ్రిని

అందరి కొజకన్నియందజేయు వృత్తితో పురోభివృద్ధిని గాంచడే ! ॥మధువు॥ ర్‌ దెశ శాంతి సౌఖ్య దీప్త సౌభాగ్యాల

వైశ్యులీజగాన వాసి గనరె! వారి నాదరించు ప్రాంతమే స్వర్గంబు ॥మధువు॥ 6 కూడు గూడు గుడ్డ కొజత రానీయని

వైష్యల కృషి దేశ వైభవముల ప్రీతి బడసె గాదె! విశ్వవిఖ్యాతిని ॥మధువ్వు॥ 7

పోలాల నానాలలు[ టే గ జతురావ...-.ంయానాన

యుగనీతి శూద్రుడు

అందరి హృదయాల నానందమొలికింప

నిత్య సేవ సలుపు నిర్మలుండు శుద్ధ మానసుండు శూద్రుండు ధన్యుండు ॥మధువుః శ సేవల ప్రియమైన శివుని పూజగనెంచు

పరమ భాగవతుడు భాగ్యశాలి శూద్రుడనగ జెల్లె శూలికాత్మీయుండు ॥మధువు॥ 2 రుచిర భోజనములు శుచిమందిరంబుల

పట్టు వస్త్రములను పాన్బుసుఖము భూరి భోగములను కోరడు శూద్రుండు ॥మధువు॥ 3 పరుల సేవలందు పరమాత్కు దర్శించు

నిత్య కర్మరతిని సత్యమనును శుద్ధ మార్గగామి శూద్రుడాదర్శంబు ॥మధువు॥ శీ నరుల మానసముల నారాయజాకార

దర్శనంబు సేయు తాత్వికుండు విశ్వమందె శివుని వీక్షించు శూద్రుండు ॥మధువు॥ ర్‌ చిత్తశుద్ధితోడ సేవాపథంబున

నిత్యము పయనించు నేర్చుతోడ ధర్మరూపధారి దైవంబు శూద్రుండు ॥మధువు॥ 6 మానవాళి సేవ మాధవ సేవగా

మనసునెన్ని సలుపు మాన్యచరితు డంతిమకులజుండు అత్మ స్వరూపుండు ॥మధువు॥ 7

తాటిమాను నారాయణం రెడి

జీవరాశినెల్ల శివుని రూపంబుగా

మానసాననెంచి మసలు నట్టి చుంగళకరు డవని మాన్యుండు శూద్రుండు ॥మధువు॥ 8

వీరుడు

సమరమందు పొరి అమరులౌదు౦ గాని

వెన్ను జూపబోరు వీరులెపుడు విజయకీర్తి గనుటొ వీరగతిగనుటా మధువు 1] వీర లక్షణంబు శూరత్వమున వెల్లు

అరిభయం౦ంకరంబు లద్భుతంబు సమర జీవితంబు సుమశయ్యగానెంచు ॥మధువు॥ 2 యుద్ధ సాహసంబు యోధ వీఠరత్వంబు

కర్మ సత్యదాన ధర్మములను వెలుగుచుండజెల్లు విజయంబు సంధిల్లు ॥మధువు॥ ఏ పిరికివాడు జచ్చు పెక్కుమార్లు ధరిత్రి

సాహసుండు గనడు చావునెపుడు చచ్చునొక్కమారి చరమాంకమందున ॥మధువు॥ తీ రధగజతురగభటరణవీరసేనల

నదుప్పుజేయ వీరుడనగ బడడు మానసేంద్రియముల మర్దింప వీరుండు ॥మధువు॥ ర్‌

బలవంతుడు

ఫేమికులకడ చలి బెదరి దూరము జేరు

పేదముదుసలికడ బెట్టుజూపు తన్నువాని జూడ తలవంచి తిరుగరే! ॥మధువ్పు॥ 1

యుగనీతి గడ్జికుప్పగాల్బ గాలితోడై నిల్చు వెలుగు దీపమార్చి విజ్ఞవీగు కలిగిన చెలికాడు నలిగిన పగవాడు ॥మధువు॥ 2 సజ్జనుడు చిత్తశుద్ధి సుగుణశీల ప్రియుడు పేద మైనను భువనైక మానధనుడు ముజ్జగాలు మెచ్చు సజ్ఞనుండాతండు ॥మధువు॥ 1 నిందమోయువాడు నిద్రించు సుబముగా నింద జేయువాడు నిద్ర గనడు పాపపుణఖ్య ఫలము ప్రత్యక్ష సాక్ష్యంబు ॥మధువు॥ 2 మాన్య చరితుడెపుడు మానావమానాల కలత బడడు, చెడును గాంచడెపుడు గౌరవ పధమెన్ను కష్టంబులందైన ॥మధువు॥ ప్ర మలయ మారుతంబు మామిడి వృక్షంబు చందనంబు గజము సాగరంబు పరసుఖంబు కొజకు బ్రతుకరే సుజనులు! ॥మధువు॥ తే బహువిధకుసుమాల పరిమళంబులగొను భాగ్యమబ్బినట్టు భ్రమరములకు సజ్జనాళి సుగుణ సారగ్రహీతలు ॥మధువు॥ ర్‌ ధర్మరక్షకుండు కర్మ బద్భుడె గాని బాధల భయపడడు బ్రతుకదలచి గడ్జిమేయబోదు గ్రుడ్గి సింహము గూడ ॥మధువు॥ 6

తాటీమాను నారాయణ రెడ్డి సాగరమున జేరు జలబిందువులకెల్ల భాగ్యమబ్బు వార్షి వరగుణాలు సత్చురుముల సరస జన్మ సార్థకమౌను 1మధువు॥ 7 సజ్జన వృాదయంబు సాగర గంభీర మాకసంబు పగిది మానసంబు మంచి చాడు లోకమాన్యుడై వెలుగొందు ॥మధువ్వు॥ రి సజ్జనాళి విద్య జ్ఞానాభివృద్ధికి ధనము పెదవారి తపన బాప బలము దీన జనుల బాధలదాలగించు ॥మధువు॥ క్ర ఖులుడు పనులు సాగు వరకు ప్రజ్ఞలు బలుకుచు శక్తి పుంజుకొనగసాకులాడ న్‌ ॥మధువు॥ 1 న్యాయమడుగు వాని నాశనమొనరించు అవసరాల కొజకు అడ్డదారుల ద్రోక్కి పంచ జేరును నయవంచకుండు ణి ॥[మధువు॥ నుతులొనర్చి జనుల మతి మార్చివేయడే! మంచిగా నటించి వంచనతోముంచు దుష్టుల దరిజేర దోషమొసగు మధువు! |? దుష్పుడొక్కడున్న దురితాలు కొల్లలు అక్కరున్న వణకు చక్కని (ప్రేమలు పలుకరించబోరు పనులు దీర గ మధువు] శ తిరుగవాత కొజకె కరివేప పై ప్రతి

యుగనీతి

మంచి వారి చెలిమి నెంచబోడు ఖలుండు

మంచి వదలిచెడును పంచుచుండు పండు వదలి దోమ పుండుపై వాలదే! ॥[మధువు॥ ర్‌ వికటమతిని ఖలుడు పెడవాదముల జేసి

పండితుండననడె వదరుబోతు ఖరము ఓండ్ర పెట్ట గాన కోకిలయాౌనె! ॥మధువు॥ 6 నీచుడుదరిజేరి నెయ్యంబు సలుపుచు

మిత్రుల దొలగించి మిత్తిజేర్చు కుట్రగాలమునకు కొంగ్రొత్త యెజలుండు ॥మధువు॥ 7 నిప్పుపైన కాలు చప్పున బెట్టంగ

బొబ్బలెక్కి పిదప బూడిపోవు దుష్టుల దరిగొన్న దోషంబు మాయదు ॥మధువు॥ 8 ఉత్తముండు తప్పు నొప్పుకొని తరించు

బంతి పైకెగిరడు పగిది నెపుడు కుండపగిలినట్ట్లు కూలిపోవు ఖలుండు ॥మధువు॥ న కుక్కలు గుమిగూడి కొజమాలి మొబజుగును

దంతి కడకు నేగ ధైర్యమేది? టక్కరిట్లు జంకి డంబమ్ము లాడరే! ॥మధువు॥ 10 దుష్ట జనుల విద్య దుర్వాదములయందు

ధనము మదము పెంచు దయను మాను బలము పీడితులను బాధించు సతతంబు ॥మధువు॥ 11 కరువు కాటకములు కలహాలు హత్యలు

దోపిడీలు రుజలు ద్రోహులున్న దేశమె నరకంబు, ధీమంతులుందురా? ॥మధువు॥ 12

నయ ల గొలల క.

కొండవాగు తీవ్రక్రొధంబుతొ దూకి

నైకగతుల నురికి నలిపినట్లు దుష్టమతులు ధర్మదూరులై హింసింత్రు ॥మధువు॥ 13 శక్తి యుక్తులొలుక సాధన సంపత్తి

కూడునంతవరకు కూర్మిజూపి నేర్చుతోడ గొప్పనేస్తంబు జేయరే! ॥మధువు॥ పట్టు శాల్వ గప్పి పంచాంగమును బట్ట

పండితుండు గాడు పామరుండు గంగిరెద్దుకెంత గంభీరవేషమో? ॥మధువు॥ 15 వేషభాషల జిగి వెలుగుల జిలికించి

మోహజాలమొడ్డి మోసగించు | కొంగజపము జేసి పంగనామము బెట్టు ॥మధువు॥ 16 రోగ బాధ దీర్చ రూకనీయగలేరు

దహన కర్మకొజకు దానమీరె! ఆం చ్చమెమొ సతతంబు కీడెంచు ॥మధువు॥ 17 వైశ్య వెళ్ళ కటిక వ్యాపారములనీతి

నీరుగొరిపొయి నేలనింకె వృత్తి ధర్మమనుచు వేలు గడింపరె ॥మధువు॥ 18

మూర్పుడు

మూర్చులు గుమిగూడ ముష్టి యుద్ధముదప్ప

మాటలాడు కొనరు మర్శ్మమెరిగి ఖరములు జతగూడ కాళ్ళతో పనిజెల్లు 1మధువు॥ 1

యమ చంవావయ శర్మ న్‌! ఇ లు న ం,10 లల్లో శ్‌, న నో ౮్‌/

యుగనీతి మూర్చుడు తన గొప్ప ముచ్చటింపదలంచి తానెరుగని వన్ని తప్పులనడె! రావణాగ్రజుండు రఘురాముడన్నట్లు ॥మధువు॥ 2 ముష్పుతప్పబోదు మూర్చుల పనిగొన్న నష్టకష్టములను నలిగిపోర! పరువు చెడుటకంటె పనిమానుటే మేలు ॥మధువు॥ న్‌ విజ్ఞవీగుచుండి వేదనిందలజేసి మునులమాట పచ్చి మోసమంద్రు తోటి నరుల పనుల దోషమెన్నుచు నుంద్రు ॥మధువు॥ 4 అల్బమతులు స్వంత యాధిక్యతను జాట దొడ్డవారినెల్ల తూలనాడి రభస జేయ బోరె! గ్రామ సింహాలుగా ॥మధువు॥ క్‌ చెడుగు మడుగులందు గడుపంగ సతతంబు చెడ్దనెంచబోరు చిత్తమందు పంది పెంటదినుచు పరువెంచ దలచునే ॥మధువు॥ 6 అర్ధమెరుగనట్టి యవివేకులెందరో కామ చేష్టలన్ని ప్రమయనరె! కంచుకనకమౌను కామెర్ల రోగికి ॥మధువు॥ 7 విటుడు వేశ్యనొక్కదాని పెక్కండ్రు పొందరే! పురుగులెన్నా పెండబుట్టె ననగ మురికి గుంట దొర్లు మున్నూరు పందులు ॥మధువు॥ శ]

లౌటీనూను నారాయణ రెడ్డి

ప్రజల కన్ను గప్ప వైష్ణవ వేషంబు

వెదముచ్చరించి వేళ్యనరుగు పెద్దమనములిట్లె వేషాల పుట్టలు 1మధవృ! 2 స్వామి దెళ్ళ్యగృహము చప్పుడు గాకుండ

కారు మబ్బులోన కదలిపోవు పడుపుగత్తె కడన పంగనామంబేల? ॥మధువు॥ 3 వేల విటుల గనిన వేశ్యాధరంబుల

చీకబోవు నొకడు సిగ్గులేక కుక్క గతికినట్లు కక్కిన కూటిని [మధువు టే ఇద్దరొక్కసారి మొద్దుబారిన మూతి

ముద్దులాడ బోయి గుద్దుకొనరె! కుక్కలెగసినట్టు కుళ్ళు మాంసానికి ॥మధువు॥ ర్‌ వెలుపల నిరసించి వెలయాండ్డ పొందును

గుట్టుగాను దాని కొంగు బట్టు విటుడు వేశ్య కన్న వెయ్యంతలధముండు ॥మధువు॥ 6 పడుపుగత్తె గృహము పబ్లిక్కు మార్కెట్టు

పరువువెంట భయము పరుగులిడును సంత సరుకు కొనగ సంకోచమెందుకో! ॥మధువు॥ 7 వారకాంత యెద్ద కోరమీసము గాని

పౌరుషంబు పరువు పనికి రావు కజకు మాటలైన చెరకు రసంబౌను ॥మధువు॥ 1

యుగనీతి 'నానానానానతాలలనా ననన నాకొక కలాల ననిన ననున ననిన ననననినన నను నననినోన వేలవిటులనైన ప్రేమ నభినయించి వృత్తి ధర్మమనగ తృప్తిపరచు దేహమమ్మి మనసు దేవుని కర్పించు ॥మధవు॥ 2 సరసమతులనెల్ల సంగీత నృత్యాల తృప్తి పరచు గాదె దేవదాసి కళల మెచ్చ ముక్తి కామించ నరకంబు ॥1మధువు॥ తె కులట మానసంబు కుములును సతతంబు గట్టు జేరలేక పట్టదప్పి పురుషుల పొరపొట్లు పూబోండ్ల గ్రహపాట్లు ॥మధువు॥ త్ర లొక్కిదవడకింత చిక్కని పొడరు విగ్గుజడలు వెలయు పెదవి రంగు విటులవైన మెరిగి వేశ్యవాబేయదే ॥మధువు॥ ర్‌ హంగుల విషపలయ మధరామృతంబంచు కుల్లు కంపు రోత జొల్లు ద్రాగ ముండ చెంత సుఖము పెండపాకపు లడ్డు ॥మధువు॥ 6 అమవస సమయాన నారిపోవును తేనె వట్టిపురుగులుండు తెట్టెలోన బడుగుముండ హొయలు పసలేని తెట్టెలు 1మధువు॥ 7 పరులను సుఖపెట్టి పరిమళ కుసుమాలు వాడగానె వీధిపాలుగావె! వయసు బిగువు దప్ప వారవనితలంతె గమధువృ॥ 8 అదుపులేని ముండ వదలింప యత్నించ *తప్పుబట్టి వాని శన్నిపోవు గట్టుకెగిన వాగు నెట్టదే వృక్షాల! మధువు 9

తాటిమాను నారాయణ రెడ్డీ

చీడబట్టినట్టి చెజికు పిప్పిని బోలు

ముసలి ముండకిన్ని మోజులెల? సైకతంబు పిండ సలిలంబు దొరుకునా? ॥మధువు॥ 10 అందమొలుకు బిగువు లడుగంటగా వేశ్య

ముదిమికప్పి పుచ్చు ముగ్ధపగిది ముసుగు వేషమందు మురికి కూపంబులు ॥మధువు॥ 11 సాని ముండ నొగసు సయ్యాట సరసాలు

చూచునంత వజకు సాయగములె ఊబిలోన మునుగ నొడ్డుజేరుట నున్న ॥మధువు॥ 12

చల్తా ప్రియురాలు

వెన్నవంటి మనసు సున్నితమౌ మేను

మగువ ధారపోయు మగని యొడిని పావకుడతడైన పరతత్త్వమందుగా! ॥మధువు॥ 1 చలువరాతిమేడ చల్లని వెన్నెల

కలువపూల పడక కాంతుడున్న గాజుల గలగలల గానంబులో ముంచు ॥మధువు॥ ణి చిన్నదాని మృదుల చిబుకంబు పైకెత్తి

కనులలోన కనుల కలిపి చూడ వాలిపొవు ప్రియుని వక్తంబు పైనింతి ॥మధువు॥ 3 కొసరుకున్న కరగు కోమలి హృదయంబు

కసరుకున్న విరిగి కరినమగును పౌరుషంబు డ్రేమ పడుగుపేకామెకు ॥మధువ్వు॥ న!

యుగనీతి

తోడు గోరి వచ్చి తొలిరేయి చిన్నది

బుగ్గమీద సిగ్గుమొగ్గ దొడగ మాటలాడలేక మౌనరాజ్యం బేలు ॥మధువు॥ ర్‌ కుచ్చెలు బిగజెక్కి కోమలి ముంగిట

వంగి ముగ్గులేయ వరుడు గాంచ ముగ్గులె నునుసిగ్గు మొగ్గలైవికసించు ॥మధువు॥ 6 అప్పుడప్పుడతివ కావేశమధికంబు

పట్టరాని వట్టి బెట్టు జూపు పువ్వులంద జేయ నవ్వు స్వాగతమిచ్చు ॥మధువు॥ 7 తనదు చెలుల తల్లిదండ్రుల విడనాడి

మగని వెంట నడచు మగువ మనసు తూగుచున్న నావతోష దుఃఖాబ్బిని ॥మధువ్వు॥ 8 నిలువుటద్దమందు నెచ్చెలితనచెంత

ప్రియుని నీడ జూచి నయనములను కోపమభినయించి కోరిక లూరించు ॥మధువు॥ రి పంట చేనులోని పక్షుతెగిరి పోవ

మంచెమీది మగువ మనసు పక్షి కంచెలేని ప్రియుని కౌగిలిలో జేరు ॥మధువు॥ 10 'పైరుగాలివీచి పాలపిట్టలెగసి -

పైట చెరుగు జార పల్లెపడచు పరవశించి ప్రియుని మరుల బోనున జిక్కు ॥మధువ్వు॥ 11

తాటినూను నారాయణ రెడ్డి ళా ప్రియుడు నిదురలోన భామ నీలాలు చెదరంగ పైట చెదరిపోగ పడక మీద నలమటించు మదనుడాశానిరాశల ॥మధువ్వు॥ 1] వయసు వలపు మసలు వరునిపై దండెత్తి శక్తీ జూపనెంచు జాణ తనము పూల దుజుమ సిగను పూబోడి తలవంచు ॥మధువు॥ 2 సంతసమున మగువ సరసన గూర్చుండి సద్దిబెట్ట పతికి ముద్దులొలుకు చక్కిలిగిలిగింత చెక్కిలి సోకంగ ॥మధువు॥ ప్ర వలచిన వగలాడి వయ్యారముల జూప ప్రియుని మూగ హృదయవీణమైోగు కొంగు సొకగానె పాంగవే రాగాలు ॥మధువు॥ శీ నడుము జుట్టి పైట నారు నాటు పడంతి గ్రుచ్చిగ్రుచ్చి కనుల విచ్చిచూచి పాట పాడుచుండ పరవశించు ప్రియుండు ॥మధువు॥ క్‌ బాల్యము ఆటపాటలందు నధ్యయనంబందు నుత్సహించి ముందుకురుకనెంచు బాల్యము పయనించు బంగారు బాటపై ॥మధువు॥ 1] అన్నపాన నిద్ర లలసట గనబోక నిత్యమాటలందు నెనరుజూపు బాల్య జీవితంబు భవ్యసోపానంబు ॥మధువు॥ ౭

యుగనీతి జీవితాశయంబు స్నేహమాధుర్యంబు చెలిమిలోన గొప్పబలము గాంచు నిత్య శుభకరమ్ము నిర్మల స్ప్నేహంబు ॥మధువు॥ 3 తల్లిగారలీయ తానింత తినకుండ జట్టువారి జేరి గుట్టుగాను పంచిపెట్టు శిశువు పరమ సంతృప్తిని ॥మధువు॥ శే కార్యరంగమందు శౌర్యంబు జూపించ ముందు వెనుక జూడదెందు గూడ విజయ సాధనమున విశ్వాసమధికంబు ॥మధువు॥ ర్‌ కష్టనష్టములను కౌగలించునె గాని భారమెన్నబోడు బాధ గనడు ఆపదనెదురొడ్డు నాత్మ విశ్వాసాన ॥మధువు॥ 6 తనకు నచ్చినదియె ధర్మంబు గానెంచు నన్యుల సలహాల కాశపడడు నిర్భయముగ కార్యనేతగా వెలుగొందు ॥మధువు॥ 7 యౌవనము నునుమొగంబు పైని నూనూగు మీసంబు కాయసౌష్టవంబు కండబిగువు పరుగులాడు మనసు పరువంపు గతులెన్న ॥మధువు॥ 1 వికసిత హృదయాన (ప్రేమ బీజాంకుర మంకురించి యెదిగి సుంకుమోపు తరుణగతుల వింత తళుకుల జిలికించు ॥మధువు॥ 2

అొధద్తోనదాలానాు కమ ననన న్‌ శానా నునా లను

పలుకు చేతలంది. _లుపలు విధముల

చంచల హృదయంబు చకితమగును తలచిన పనులందు నిలువదు చిత్తంబు ॥మధువు॥ 3 యౌవనంబు లోడు యువతకైవెదుకంగ

మెరుపువొలె మనసు విరియబూసి సతము మ్రగ్గుచుండు స్వప్నలోకంబుల ॥మధువు॥ శ ఉరకలెత్తు నూతనోత్సాహముల మధ్య

పయనమ౦దు చుండు ప్రాయమెపుడు ముందు చూపె గాని సందేహమెరుగదు ॥మధువు॥ క్‌ ఈడు జోడు వారి నెల్లరితో గూడి

కలసి మెలసి తిరుగ కలలగనును జీవితాశయంబు స్ప్నేహభూయిష్టంబు ॥మధువు॥ 6 కార్య కారణముల కలుగు ఫలంబుల

నూహకంటనీక సాహసించు నదునెరుంగ బోదు వదును జూపెడు జోదు ॥[మధువు॥ 7 కోడె వయసు నందు కోరికలెగబ్రాక

వావి వరుస పరువువంశమనరు కంట కునుకు గనరు కబళమాశించరు ॥మధువు॥ 8 సిగ్గు మొగ్గదొడిగి సింగారమును గూర్చు

జంటగోరి కలల పంటలోన యౌవనంబు కామ హర్మ్యబృందవిహారి ॥మధువు॥ ర చన్నుల బిగి తోడ సంబరపడెనెమొ

నడుము సన్నగిల్లి నలిగి పోయె జఘన భార కలనసడలెడునడకలు ॥మధువు॥ 10

యుగినీతి

యౌవనంబు మదిని నగ్గించి పొంగించి

(ప్రేమరగుల జేసి రెచ్చగొట్టు పొంగుచున్న పాలు పొయ్యి పాల్గారాదు ॥మధువు॥ 11 పసిడి ఛాయ మెలుగు పాలిండ్ల పైనున్న

నీలిచూచుకముల లీల వెలుగు మనసును మరగించు మౌన బాధల ముంచు ॥1మధువు॥ 12

బ్రహ్మచర్యము

కాయపుష్టి దమము క్షాత్ర ముత్సాహంబు

నిగమనియమ నీతి నిర్భ్య్యయములు 'బ్రహ్మతేజమబ్బు బ్రహ్మచర్యంబున ॥మధువు॥ | అధ్యయనము సుఖనిరాసక్త చిత్తంబు

దైవచింత గురుపదాబ్ద సేవ బ్రహ్మచర్యమందు ప్రఖ్యాత గుణములు ॥మధువు॥ 2 ఇంద్రియ దమనంబు ఈశ్వరారాధన

జపతపాను రక్తి సత్యనిష్ట భాగవతుల సేవ బ్రహ్మచారి వ్రతాలు ॥మధువు॥ న్‌

అలసి వృద్ధాప్యము

రాజు ధీమతి కవిరాజు వైద్యామాత్య

ముఖ్యులకు ముదమ్ము ముసలితనము కులటకు భటగాయకుల కదిభేదమౌ ॥మధువు॥ శ పర్వతంబు నుండి వడి దూకు జలధార

ముదిమి, యౌవనంబు మురిగి కరుగు దేహశక్తి తరుగ ధీ శక్తి పెరుగును ॥మధువు॥ 2

తౌటిమూను నారాయణ ధెడ్డి

ముదిమి సజ్జనులకు మొదట చిత్తములోన

పిదప దేహమందు పదిలమగును దుష్టులందు రెండు దూరమైయుండును ॥1మధువు॥ 3 ముదిమి జ్ఞాన నిధుల మూట సంపాదించి

యనుభవాల మణుల నందు దాచు అవసరాన వాటి నందించు చుండును ॥మధువు॥ శ్ర ముసలి వారినెప్తుడు కసరుకొబోకుము

ధీపరాశ్రమాఖ్య ధీప్తమతులు వారియనుభవాల కోరి పొందుట మేలు ॥మధువు॥ ర్‌ బాల్య జీవితంబు పావనదుగ్దంబు

యౌవనంబు పాంగబోవు పాలు వృద్ధ జీవితంబు పెరుగు మీగడ వెన్న ॥మధువు॥ 6

జీవితము

జననమరణ సరణి చక్ర సంవర్తంబు

కలిమిలేములట్లు కదలుచుండు ॥ నిన్న రేపు లేదు నిత్య చైతన్యంబు ॥మధువు॥ కష్టము లిలువేల్చు కాన్కలగా నెంచి

కార్యదీక్షబూన కాలగతిని విజయలక్ష్మి వెదకి వెనువెంటనడయాదు ॥మధువృ! 2 మనసు ప్రమిదలోన మధురాజ్యమును నించి

ప్రేమ వత్తి తడిపి వెలుగ చేయ దివిని మించు శోభ భువిగాంచగాలేరె ! గమధువు॥ 3

యుగనీతి

బ్రతుకు బొంగరంబు పయనించిములికిపై

స్వస్థలంబులోనె సాం దిరిగి విసిగి జీవితంబు వీగి పోవును గాదె! ॥మధువు॥ శ ధనము వచ్చు పోవు తనువు పొంగు కృళించు

లాభనష్టముల విలాసమీసు వగపు జెంద నదియె వరమౌను పిచ్చికి ॥మధువు॥ క్‌ పట్టుపాన్సులందు పవళించి దర్పాన

విజ్ఞవీగనేల వెజ్టివాడ పల్గకీల దిరుగ పాడెరాదందువా? ॥మధువు॥ 6 అనిల బంధనంబు అభ్ర విచ్చేదంబు

అలల మాలనల్లు తెలివిగలుగ నాయువు తిరమనెడి నాయకుడుండునే! ॥మధువు॥ 7 కనికరించి రెండు కన్నీటి చుక్కల

పరుల కొజక్రు రాల్బ పొడియగును పొవనమగు జన్మ పరిమళ మయమౌను ॥[మధువు॥ 8 సజ్జనాశ్రయంబు శత యోజనంబుల

పరుగులిడుచు వెదకి బడయవలయు సాగరాన మునుగు శథమనంద మణులబ్బు ॥మధువు॥ ఠి మృత్యుభీతితోడ మృత్యు సన్నిధికేగ

ము౦దుకురుకుగాదె మురిసి మురిసి గడియ ముగియుకొలది గమ్యంబుదరిజేరు ॥మధువు॥ 10 తండ్రి కడన భయము తల్లియెడల భక్తి

బాల హృదయ మందు భద్రపడగ భావి జీవితాన వరములౌ నారెండు ॥మధువు॥ 11

లౌటిమూను నారాయణ రెడ్డి

పెద్దల యెడ భక్తి పిన్నలపై (ప్రేమ

గురువులాన శ్రద్ధ కుదిరినపుడె ఇహపరాల సౌబ్యమీడెరు నరునకు ॥మధువు॥ 12 సిరుల వెటలోన చిత్త ₹0తిని వీడి

వ్యసన రాజితొడివిసుగుజెంద బ్రతుకు నంతదాక భార జీవితమౌను ॥మధువు॥ 13 నిద్రభోజనంబు క్షుద్రయత్సంబుల

రాత్రి బవలు గడుప ధాత్రిలోన రాయి సమముగాదె ! రత్న సదృశ జన్మ ॥మధువు॥ శేత్ష బ్రతుకు నంత వజకు పరుల సేవనె మున్లి

తనువు వీడునట్ట్‌ ధార్మికుండు కోరు జీవితమ్ము కుసుమమ్మునకు దీటు 1మధువు॥ 15 చెట్టున జగురాకు బట్టి ్రేలాడెడు

నిటీ బందువెవుడు నెల బడునొ ॥ తనువు బుద్బుదంబు తనదెమి లేదిందు ॥మధువు॥ తనకు కలిగినంత తల్లిదండ్రులకుంచి

నిత్యపూజ సలుపు సత్యమతికి 17 పుట్టిన ఫలమచ్చి పుణ్యమ్ము లభ్యమ్ము ॥మధువువ॥ బాహ్యరూపమందు భక్షియు థద్ధయు

భిన్నమగును లోన నన్నియొకటె శా త్యాగరూపశక్తి తన్మూలమై యుండు ॥మధువు॥ ఉన్న కొద్దిలోన నొప్పిదంబుగ భక్తి

శ్రద్ధ జూపి సేవ సలుపవలయు తల్లిదండ్రులగను తనయుండు ధన్యుండు ॥మధువు॥ 19

యుగనీతి చెమట లోడ్చి పనుల శ్రమకోర్చి సేయంగ ధర్మమగును జన్మ ధన్యమగును స్వార్జితంబు పరమ సౌఖ్య ప్రదంబౌను ॥మధువు॥ 20 త్యాగవీర జీవు లమరులై భాసింత్రు మోహ జీవితాలు మురిగిపోవు 'బ్రతుకమేలు చచ్చి, బ్రతికి చచ్చుట కన్న ॥మధువు॥ 2] పరువు నిలుపు కొజకు ప్రాణాల గోల్పోవ గౌరవంబు మేటి ఘనత దక్కు పుష్ప జీవితంబు ముక్తి నందిన భంగి ॥మధువ్వు॥ 22 రోదనమున బుట్టి రూపలావణ్యాన లోకరంజకముగ పాకమెరిగి పువ్వుగ వికసించి నవ్వుచు మరణించు ॥మధువు॥ 23 న్వాతంత్ర్యము జీవిత చిరయాత్ర స్వేచ్చా పధంబున చీకు చింత గనక చెలగ వలయు గడ్డి గజీచి పశువు కానలందు సుఖించు ॥మధువు॥ | పంజరాన చిలుక పాలు పండ్ల మెసంగి స్వేచ్చగనక కుమిలి చిక్కివోదె! స్వర్గధామమేల? స్వాతంత్ర్యమే లేక ॥మధువు॥ 2 గులక రాళ్ళ గుడిచి కొండకోనలలోన పక్షులాదమరచి బ్రతుకుచుండు సర్యు లభిలషింత్రు స్వాతంత్ర్య దేశంబు ॥మధువు॥ 3

తొటిమూను నారాయణ రెడ్డి

దూర దేశమందు తూగియు సిరులందు

మాతృభూమి నెట్లు మరువగలరు పాదల మెదలు శశము పారిమేడ కోరునే ! 1మధువు॥ తీ

దేశభక్తి

సంబర పడనేల స్వాతంత్యముందని

భావదాస్యమికను ప్రబలుచుండ నిడనాసగు చెట్టు చీడపాలైనట్లు ॥మధువు॥ 1 రామ రాజ్య శోభ రావలెనని గాంధి

తాత రక్తయురుల ధారవోసె రక్కసులెగ బ్రాక ముక్కలయ్యెను జాతి ॥మధువు॥ 2 సాత్వికోద్యమంబు సత్యాగ్రహము బూను

జాతి కీర్తి గూర్చ ప్రీతి మీర క్ర పరుల సుఖము గొరి ప్రాణంబు లర్చించు ॥మధువు॥

రాజనీతి

ప్రజల సానుభూతి బలము సంపాదింప

నోర్పు నేర్చు దీక్షలుండు నెడల 1 యెవ్వడైన రాజ్యమేలంగ నర్భ్హుండు ॥మధువు॥ రామరాజ్యమనుచు రౌడీలు పాలించ

ప్రగతి గాననగునె! జగతిలోన ఇసుకలో పునాది కేపాట్‌ బలముండు ॥మధువు॥ ప్రజల మభ్యపెట్టి పదవుల చేపట్టి

నేత్ర రోగులైరి మంత్రి వరులు రాజకీయ వేత్త రాతి బంగారంబె ॥మధువు॥ 3

యుగినీతి

కోట్ల కొలది ధనము ఓట్లకు వెచ్చించి

గద్దెనెక్కి పాఠరలు గ్రమ్మకనుల నమ్మిన తన వారి నాశనమొనరించు [మధువు॥ టే ఎన్నిక సమయాన నెనలేని ప్రేమతో

పిచ్చివారికైన విందులాసగు పదవులందనసలు వర్గీలలాగరే! ॥మధువు॥ ర్‌ నీచుని బలపరచి నీరాజనంబీయ

దేశ భాగ్యమెల్ల దెబ్బదినదె! నీతి బాహ్య నేత జాతికంతకు చేటు ॥మధువు॥ 6 రక్త ధారలందు సిక్తమై విగ్రాంతి

కాంతి చెదరి పోగ కండ్లు మూయు శాంతి భ్రాంతి గాదె! శక్తి హీనంబైన ॥1మధువు॥ 7 పుట్టలోని పాము బూజించు మనుజుండు

చెంత జేర దాని చిదుగ గొట్టు దూరముండునపుడె గారాబమధికంబు ॥మధువు॥ 8 లోక తంత్ర రాజ్యలోపాల సవరింప

సర్వశాంతి సౌఖ్య పర్వ్యమగును హింసవలన దేశహితమెట్టు చేకూరు ॥మధువు॥ రి లంచగొండితనము కొంచెమైనను బోదు

దొరలు కోరినట్లు దోచుకొనగ చట్టము ననుకూల సవరణ జేయరే! ॥మధువు॥ 10 రాజకీయమెల్ల రంగుల వేషంబు

మైకమెక్క జేయు మాట తీపి నమ్మిన చెడిపోవు నానావిధంబుల ॥మధువు॥ [1

తానీమాను నారాయణ రెడి

కుట్‌ల వేషధారి గొప్ప నాయకుడట్లు

వ్రజలమెప్పు బడసి పదిలపడుచు బూటకంబు తోడ మోసంబు చెల్లించు ॥మధువు॥ 12 గొప్పవారినెల్ల గుప్పిట బిగియంచి

ఆకల వలయాన నదిమి పట్టు నెర్చు మీర జనుల నెతగా వెలుగొందు ॥మధువు॥ 13 కొంగజపము జేసి కూరిమి చేపల

చెంత జెర్చినట్టు వింతనెత నంగనాచి వలుకు పంగనామము బెట్టు ॥మధువు॥ 14 ఎందుకు కొజగాక నేరంగ మందున

జీవితాన విసిగి సిగ్గువిడిచి రాజకీయమందు రాణింతు రధములు ॥మధువు॥ 15 రాజకియ నేత రజనీచరుండుగా

మభ్యపెట్టగలడు మాట మాళ్చి నమ్మిచెడిన వారు నగు బాట్లి పాలైరి ॥మధువు॥ 16

ఆలోషీ ప్రభువు

ఉత్తమ విభుడెన్ను నున్నత పధకాలు

చెడ్డవాడు కోరి చేటు దెచ్చు రాజు గుణగణాలు రాజ్యాన ప్రభవించు ॥మధువు॥ 11 చెడును మంచిని విభజించి తరచి చూచి

తప్పుల సవరించి తగిన రీతి దండనంబు సేయు ధరణీశునెన్నుమూ! ॥మధువు॥ రై

యుగనీతి ఆలస ఆప్తవర్గము బందుజనుల (ప్రేమ పరివార విభవంబు శోకమొసగు గాని సుఖము నీదు కలిమి కన్న మంచి చెలిమియే మిన్నరా! ॥మధువు॥ 1 నేర్చు మీర ఖలుడు నెయ్యంబు పాటించి పనులు దీరగానె పారిపోవు నదిని దాటి తెప్ప వదలిన చందంబు ॥మధువు॥ 2 నీచబృందమెప్పుడు నెయ్యంపు ముసుగున చెంత జేరి పిప్పి జేసి వదలు 'స్నేహమెన్నవలయు చిత్త సంశుద్ధిని ॥1మధువు॥ 3 కష్టకాలమందు కనికరమును జూపి సాయపడెడు వాడు సత్యసఖుడు సిరుల మెజుపులోని స్నేహము స్నేహమా! ॥మధువుః 4 అపదలెదురైన నాప్యాయతలు పంచు ఆప్త మిత్రులెల్ల నాదుకొనరె! పనివడపది వ్రేళ్ళు వడివడి కలియవే! ॥మధువు॥ ర్‌ అత్మలేకమైన నాపదల్‌ దొలగింప పరుగులెత్తిరారె! సరస సఖులు కాలి ముల్టులాగ కరములుంకించవే! ॥మధువు॥ 6 చిన్ననాటి సఖులు చెంత లేకున్నను మధుర భావళోభ మదిని మెజయ మనిషి దూరమైన మనసు చేరువగాదె! ॥మధువు॥ 7

తొటిమాను నారాయణ రెడి తు - రాజు వ్‌.

ఎండ గాలి వాన కెండి వాడి తడిసి

బండకష్టములకు బాధపడక పరుల కడుపు నింప ప్రాకులాడును రైతు ॥మధువు॥ 1 పాలు పెరుగు నెయ్యి పంట ధాన్యంబుల

పంచిపెట్టు పరమ భాగ్యశాలి రైతుకుశలమున్న రాజ్య సంక్షేమంబు ॥మధువు॥ 2 కత్తి బట్టి రాజు కదన రంగంబున

పారి నెత్తు టేరు పారజేయు కాడి బట్టి రైతు కబళంబు పంచడె ॥మధువు॥ తె భూమి దున్ని ప్రజల పోషించు ముదమున

రైతుమిన్నగాడె రాజు కన్న భూమి నాదటంచు భూపతి గర్వించు ॥మధువు॥ శీ దున్ను వాడొకండు దోచుకొనునొకండు

దొడ్డవాడొకండు ధూర్తుడొకడు రైతు రాజుల కిది ప్రామాణీకంబగు ॥మధువు॥ క్‌ రైళు దేశ జనుల నీతిగా పొషించు

రాజురివుల గూల్చురణమునందు దెశ రక్షణమున ధీశాలురివురు ॥మధువు॥ 6 రాజు కత్తి బట్టీ రక్తంబు చిందించు

రైళు కొడి బట్టీ రక్తమోడ్చు ఆర్తి బాపు నితడు హతమార్చు నాతండు ॥మధువు॥ 7

యుగనీతి భూమి దున్ను రైతులేమిలో మ్రగ్గును భూరిసుఖములందు పార్గు రాజు తోట పెంచువాని నోటి కందదు పండు ॥మధువు॥ 8 దాల్‌, పల్లెబసమ ఊరి పెద్దలెల్ల నొక్కచోటున జేరి సర్వుల హిత చర్య సలిపిరేని పల్లెసీమలన్ని పట్నాల తలదన్ను ॥మధువ్లు॥ పాలములోన కలికి కలుపు దీయుచు పాట వలపులూర పొడ కలత మరచి బాటసారులు తమ భాగ్యంబు నెంచరే! ॥మధువ్వు॥ 2 సోమరి పూర్వ వైభవంబు పుణ్య ఫలంబులు ఉభయనాశమయ్యు శుభము గనడు సోమరి నిధులన్ని శుష్కించి పోవుగా ! ॥మధువు॥ 11 అన్నదొంగతనము, అమ్మ దొడ్డా కలి పాములివ్వి రెండు సోమరులకు సోమరితనమొక్క క్షుద్ర సంస్కారంబు ॥మధువు॥ లై కమ్మగదిననెంచు అమ్మలన్నము బెట్ట పరుల సొమ్ము మెక్క పరితసించు సోమరికెటుగల్లు సుఖశాంతి సంపదల్‌ ॥మధువు॥ 3

తౌటిమాను నారాయణ రెడి దోషి

నెర్చుగలిగె నెని నెరంబు టెన్నైన

కప్పివుచ్చి గొప్ప ఘనతగాంచు చప్పుదాచలేని దౌర్భాగ్యుడే దోషి ॥మధువు॥ 1

కులము

సృత్తివలన కుల విభేదాలు పుట్టెను

వృత్తులన్ని గొప్ప విలువగలవి కులము పేర మారి కుళ్ళిరా వృత్తులు ॥మధువు॥ 1 వృత్తులందున నభివృద్ధిని సాధింప

వెలసె కులములెన్నా వృత్తులందు గొప్ప తరుగలేదు కుల విధానము ముందు గమధువు॥ 2 కులబలంబు పెరిగి కూల్చె సమాజంబు

మానవత్వమహిమ మంటగలిపె గుణము విస్మరించి కులముకై పొరరే! ॥మధువు॥ 3 కుల విశేషమేమి? గుణహీనుడైనచో

హేయకర్మవలన హీనుడగును పువ్వుకంటకంబు పుట్టవె నొకచోట ॥మధువు॥ శ వ్యాస నారద పక వాల్మీకి మునులెల్ల

ధీమనొబలాన దీప్తి గనిరి కులము వారికెట్టి ఫలితంబు గూర్చెను? ॥మధువు॥ ర్‌

యుగనీతి మతము

పేరు ఊరులందు భేదంబు పాటించి

తగవులాడు కొనుట ధర్మమగునె ! కులమతాలు మాని కూరిమి నిల్చరా! ॥మధువు॥ 1 మాధవుడు సృజించె మమతానురాగాల

విశ్వమహిమ వెలుగ విస్మయముగ మానవుడు సృజించె మతమహామారిని ॥నుధువ్వు॥ 2 మాధవుడు సృజించె మానవ జాతిని

మానవుడు సృజించె మతములెన్నా మతములు గలిగించె మారణహోమాల ॥మధువు॥ 3 మనుజ మానసమున మత చిచ్చు రగిలించి

శాంతి నభిలషించ సాధ్యమగునె! నిష్పునార్చ దూది గప్పిన చందంబు ॥మధువ్వు॥ తీ మతము రగుల జేయు మారణ హొమంబు

పేమ మత మొసంగు విశ్వశాంతి అందరొక్కరీతి యాహ్లాదమందగా ॥దుధువు॥ క్‌ బుద్ధిని మరళలించి మూలరూపము జేర్చి

అతని యందు నాత్మ నలరజేయు పద్ధతి మతమగును పరమార్ధపధములో ॥మధువు॥ 6 భూతదయయు కరుణ పూత చరిత్రంబు

సర్వ ధర్మములకు సాక్షియగును అన్ని మతములందు నాశయాలివి గదా! ॥1మధువు॥ గ

లౌటీమాను నారాయణ రెడ్డి

సుందర లమదివ్య హిందూమతంబున

సాగంనమ ధర్మ శక్తి గలదు వెదకి చూడ దొరుకు వేల రత్నంబులు ॥మధువ్వు॥ 8 కులమత విషయాలు కూలంకషంబుగా

తెలియటేకగలిగె తిరుగుబాటు భేద, భావమున్న విద్ధ్యంసమే లబ్భి ॥మధువృు॥ 9 నాదను నహమును వినాశమ్ముగావింప

దైవమొకటె నిల్చి తనరు నెదుట మళతములన్ని దెలుపు మాన్య సత్యంబదే! ॥మధువు॥ 10 వాగ్యివాదములను వైషమ్యుములలోను

మతము లేదు, సామ్యమతుల నుత్త మాచరణములందు మసలుట మతమౌను ॥మధువు॥ 11

అస్పృశ్యత

బుద్ధి వాక్షియలను శుద్ధి గల్గినయేని

పరమపూజ్యుడతడె పావనుండు ప్రల్లదుండె యంట రాని వాడనకెల్లు [మధువు॥ 1 అందరి హృదయాల ఆత్మానుభూతులు

సమముగానెలకొను సత్యమెరుగ అంటరాని తనము ఆదర్శమెట్టాను? ॥మధువు॥ ల ఆశ లవసరాలు ఆత్మ సౌందర్యాలు

అందరి వాక్షటైన, కొందరేల అంటరానితనము నంటుక పోయిరి? ॥[మధువు॥ 3

యుగనీతి

దైవచింత లేక ధర్మంబు నెన్నక

పరసుఖంబు గనని పాపకర్ము లంటరాని తనము నాశ్రయింతురు గాదె! ॥మధువు॥ శ సర్వుల హృదయీల సచ్చిదానందమై

ఆత్మవెలుగుచుండ ననవరతము అంటరాని తనము లవివేకులకు జెల్లు ॥నముధువు॥ క్‌ దెహము శుభకర్మధీబల శౌర్యాలు

రక్తమాంస మజ్జరంగులెల్ల అందరికి సమంబె అస్పృశ్యతెందుండె! (మధువు॥ 6 అన్నపాన నిద్రలానంద మందంబు

అభిలషించు జనులకాత్మ యొకటె ఆత్మకంటులేదు అస్పృప్యడెవ్వడు? ॥మధువు॥ 7 నీడిగనని వాడు నేర చరిత్రుండు

మానహీనుడు మదమత్సరుండు అసహనుండు గాడె! అస్పృష్యలెల్లెడ ॥మధువు॥ 8 మలము నంటబోము మంటల ముట్టము

కంప గొట్టునొకటి, కాల్చునొకటి అంటరానివి మన యింటి సొమ్మాయెగా ॥[మధువు॥ రి

శ్‌ శ నే

గుణ ప్రకరణము

లాటిమాను నారాయణ రెడ్డి సత్యము పాటి వారిలొన మెట్‌యై. వెలుగొంద సంరవర నరులెల్ల శరణుబొందు సత్యగుఐము దివ్యజ్తి స్వరూవంబు ॥మధువు॥ ] వాంతి మూలకంబు సత్యంబు స్టిమితంబు భయనివారణంబు పావనంబు సాత్విక గుణఖరూపసార సంధానంబు ॥మధువు॥ 2 రాజ్యమెన్న బోదు రణభీతి నెరుగదు పాణభయములెదు పరువు గనదు సత్యము తనదారి నిత్యమ్ము పయనించు ॥మధువు॥ వె సకల కాంతి సౌఖ్య సంతొషముల గూర్చి సత్యనిష్ట కెవి సాటిరావు ॥ సర్వమధిగమించు సత్యాభియుక్తుండు ॥మధువు॥ సత్యనంధ్యునెదుట సర్వేశ్వరుండైన శక్తి జూపబోడు, శాంతమతిని క తనలి తిరుగుచుండు ఘన గౌరవంబున ॥మధువు॥ తిలియుగంబునందు కష్టనష్టంబుల సంఘపెత్తుగడల జంకుగొనని ॥ నిత్యసత్యశలి నీరాజనం బందు ॥మధువు॥ సత్యభాషణమున జంకుచుండెడివాడు పిరికితనము పెరిగి విరిగి పోవు 7 ధైర్య సాహసములు ధర్మ సత్యంబులే ॥మధువు॥

యుగనీతి శక్తి జూపనేల సత్యతేజము జూడ రెండు శిక్షలగు పరీక్ష జేయ పరువు నాశమౌనుపాపభారంబౌను ॥మధువ్లు॥ 8 ప్రక్కబల్లెమున్న బలిపీర మెక్కినా గరళ పాత్రనంద, కడుపుమాడ చావు సిద్ధమైన సత్యంబు వెజవదు ॥మధువు॥ రి కత్తిపోట్లు మేన, కంఠాన నురిత్రాడు కాలు సేతులందు కట్టివేత ఇడుములెన్ని యైన విడబోకు సత్యంబు ॥మధువు॥ 10 నీతి శాస్తమంత నియమాల నిలయంబు ధర్మమన్యమేల దయను మించి సత్యసంధత జయ సాధనాధారంబు ॥మధువు॥ 11 భౌతిక జగమందు ప్రభవించు సంపద నశ్వ రమ్ము భ్రాంతి కాట పట్టు క్షణిక విభవ శోభ సత్యంబు గాబోదు ॥మధువు॥ 12 అసత్యము నీతి శాస్త్రమెంత నిగ్గులు దేరినన్‌ కలియుగంబునందు కల్లలాయె అవసరానృతంబు లమృతమయంబాయె ॥మధువు॥ 1 ధర్మము ధర్మకిరణకాంతి ధాత్రి వెల్గెడి శాంతి ధర్మరక్షణం౦బు దైవికంబు దశరధాత్మజులకు ధర్మమాభరణంబు ॥మధువు॥ 1

లాటిమాకు రారాయణ రెడ్రి

ధర్మ సూక్ష్మతత్వతర్కొపతర్కాల

మార్గమెన్నలేరు మనగలేరు ధిర్మమెజంకపదడును నిర్మల కృత్యాల ॥మధువు॥ 2 క్షణమున కొక ధర్మ సాొక్ష్యంబు కనబడు

వరమ ధర్మమొకటె వరహితంబు తరచి చూడనౌనె ధర్మోపధర్మాల [మధువు 3 ధర్మమెన్నువాని ధర్మంబె రక్షించు

ధర్మహాని సలుప దలపవలదు ధర్మ మనుసరించి దైవంబు పయనించు ॥మధువు॥ శీ ధర్మ హాని దలప దైవధిక్కారంబు

బకిక్‌ బట్ట గట్టు ప్రతిభ గనడు విశ్య్వనేతనైన విరచును దైవంబు ॥మధువు॥ ర్‌ కృష్ణుడవతరించి గీళొపదేశాల

కర్మయోగమహిమ గలుగజేసె కర్మహీన పురుష ధర్మాలు చెల్లునే! ॥మధువు॥ 6 కలిసి సాగిపొవు కర్మ ధర్మంబులు

పూవుతావి గలిసి పాల్చునట్లు కనకమునకుమధుర గంధ మబ్చిన భంగి 1మధువు॥ 7 ధర్మహీనుడెంత ధనవంకుడైనను

గతి విహినుడౌను బ్రతికి గూడ గ్రుడ్డి వాని యెదుట కోమలినృత్యంబు ॥మధువు॥ 8 కర్మనిష్టలోన ధర్మమడ్డంబైన

ధైర్యసాహసములె తగిన నీతి ధర్మమన్నియెడల దానె ప్రధానంబు ॥మధువు॥ రి

యుగనీతి ధర్మ హాని సలుపు దానవులెందరొ ధర్మనిందవలన ధ్వంసమైరి ధర్మ రక్షణంబె దైవ సంకల్పంబు ॥1మధువ్వు॥ 10 వీర రాజసంబు పెరిగి మనంబున ధర్మమెన్న బోక తనరు వారు కూలి పొరె! ధర్మ కోపాన లంబున ॥మధువు॥ 11 కుష్టిరోగియైన ముష్టి వాడే గాని మనుజుడన్న మాట మరువరాదు ధర్మ పధము నడువ తన వారి చింతెల? ॥మధువు॥ 12 ధర్మ పధము నెన్ను ధైర్య సంపన్నుని దరికి రానెరాదు పిరికి తనము ధైర్య సాహసములు ధర్మ సాధనములు ॥1మధుప్పు॥ 13 ధర్మహీనులైన దానవృలెల్లరు శక్తీ గలిగి యుండి సమసిపార! ధర్మ కక్తి మైల దైవంబు తలవంచు ॥మధువ్వు॥ 14 పాపభీతి గలిగి పరమేశ్వరుని నమ్మి సకల ప్రాణులందు సదయుడైన దైవతుల్యుడతడు ధర్మ స్వరూపుండు ॥మధువు॥ 15 మంచి మనసు గల్గు మానవ యతళత్నంబు పతన మందబోదు, ఫలితముండు దైవ నిర్ణయంబు ధర్మంబు దప్పదు మధువు 16 తల్లి తండ్రి గురుల దైవంబు నెంచని ధనమదాంధులెల్ల ఘనులు గారు ధర్మమెటుగలేక కర్మ కేడ్వగనౌనె! ॥మధువ్వు॥ 17

లొటినూను నొరాయణ రెడి

మైమభావమొలుక వికలాంగులను జేరి

చిత్త పద్ధితొడ సేవజేయ పరమ ధర్మమగును భగవంతుడును మెచ్చు ॥మధువు॥ 18

ధర్మమెజుగనట్టి దైత్యుందు సతతంబు

దియను మాని దారి దప్పి తిరుగు ధర్మమనునరింప దైవంబుగాపాడు ॥మధువు॥ 19 గంగసెవనంబు కాశీ నినాసంబు

సాధు సంగమంబు సత్యవాక్కు ప్రాణి సేవ ధర్మపంచక మనజెల్లు ॥మధువు॥ 20 ధర్మ ల వన తను మనాధనజీవ

ముల ఏరిత్యజంచు బుద్ధిబలుడు తనువవాశ్వతంబు, ధర్మ మనంఠతంబు 1మధువు॥ 21 ఆగణ్రితాదరంబు యజమాని సేవల

ధర్మ మాచరించు దారి గాంచ ప్రాతనిధ్యమెల, పరుల జొక్యంబేల? ॥మధువు॥ 22 దేవారొగబాధ దిర్ద, మనోవ్యాధి

ఎూర్వవైభవాలు బుగ్గిపాలు ధిర్మవిస్మరణము కర్మ బంధము గూర్చు ॥మధువు॥ 23 ధర్మ నిరతి బూను కర్మలందించును

మొదట కష్టములను పిదప సుఖము ధర్మమభయమిచ్చు దైవంబుతొ నుంచు ॥మధువు॥ బగ శ్రవిలాసమొకట శ్రేయ పధమొకట

ఐహిక సుబలబ్బి అమరునొకట దివ్య మోక్షమునకు భవ్యంబు పిదపది ॥మధువు॥ 25

యుగనీతి కా నా కం కా దడదడా నానన దడాదిలనంతంతదంనులనిడా దందా దడా యా చమ డవానాదుదఎది

ధర్మ పధము నెంచు కర్మరు లెల్లరు

కష్టమందు సుబము గాంచ గలరు బాధలన్ని వీరగాధలై వెలుగొందు ॥మధువు॥ 26 ప్రతి పధంబు నందు బ్రాహ్మణాస్తిత్వంబు

రక్తియుక్తి శక్తి భక్తి ముక్తి ధర్మబోధ రైవ దర్శన భాగ్యంబు (మధువు॥ 27 ఆది శేషుడొకడె అవని భారము మోయు

విశ్వరక్షకొకడె విశ్వవిభుడు దైవమైన నిలచు ధర్మబద్భునియాన 1మధువు॥ 28

శాంతము

శక్తి గలుగు క్షమయె జగదేక పూజ్యంబు

అల్చుల గరువంబు నహము బెంచు ధీరలక్షణంబు ధీశక్తిశాంతంబు ॥మధువు॥ 1 జాతినేళకైన క్షాత్రధర్శముకైన

కవితకైన ముగ్ధకాంళకైన శాంతశీల శక్తి సొందర్య మొసగును ॥మధువు॥ 2 అధము లాగ్రహించి యన్యాయ కలుషిత

పధములందు చెలగి బాధనింప శాంతి కాముకులకు భ్రాంతియేమిగులును ॥మధువ్సు॥ 3 దయయు ప్రేమ, సేవ త్యాగంబు తనయులు

సహనము సతి, ధర్మ శక్తి సఖుడు బ్రతుకు బండికెప్పడు ప్రభువౌను శాంతంబు ॥మధువ్వు॥ ళీ

ఛాటిమాను నారాయణ రెడి సవాన భావమమిత కక్త్‌ స్వరూపంబు శత్రువులను చూర్పు మిత్రులుగను నివురు గప్పియున్న నిప్పు ముటిది ₹0తి ॥మధివు॥ ర్‌ శౌంతి నఖిలపించు సాధుజనంబులు మర్మమెంబగవలయు మునసు గతిని ఇవా వర సుఖ భాగ్యమెలమి చిత్తంబున ॥మధువు॥ 6 ఎందతెమనినను కుందక శాంతించి (ఉకినుదంచబోకు భద్రమగును గర్జ్‌ లేక నిష్పు కాలి నశించును ॥[మధువు॥ 7 అల్బ సుఖములందు అధిక దుఃజముగల్లు దృశ్యవస్తు మోహ దృష్టి దొలగ నిశ్చయంబు ₹0తి నిర్మలానందంబు ॥మధువు॥ & సుఖ దుఃఖములు ప్రసవ చేళ వనిత బాధల భరియించి పాప పాలగుడువ పరవశించు బాధల తరువాత భవ్య సౌఖ్యంబులు ॥మధువు॥ 1 కలిమి లేము లింటకల కాలముండవు చుట్టము వలె వచ్చి చూచి పొవు కాల చశ్రగతుల కనుగొన సాధ్యమా! ॥మధువు॥ 2 లొడు నిద పగిది దుఃఖాలు చెలికాండ్లు దుఃఖ కారణంబు తోషదాయి అనుభవించు వాని కాహ్లాదముగ నుండు ॥మధువు॥ తె

యుగనీతి భౌతిక సుఖ వాంఛ భాగ్యాల పరవళ్ళు క్రుంగదీసి తుదకు కూలద్రోయు యుగయుగాల సుఖము యోగ దీక్ష యొసంగు ॥మధువు॥ శీ కలలు కరిగి పారి కన్నీటి ధారలు కాల సాగరమున కలిసి పోవ దైవనింద తప్ప ధర్మంబు దలతురే ॥దుధువు॥ ర్‌ అజ్ఞ కారి పుత్రుడనుకూలవతి భార్య అర్ధపుష్టి నమ్మినట్టి బంటు స్వాస్థ్య మాత్మ బలము సద్విద్యసుఖదాయి ॥మధువు॥ 6 స్వర్ణరజత వస్తు వాహనాదుల చేత సుఖముల కొనువాని చూడగలమె! అంతరంగ సుఖములనుభూతితో గల్గు ॥మధువు॥ గ సహజగుణము గర్వమణచివేయ కనికరముదయించు త్యొగవినయ శోభ దయను గల్లు వినయ భూషణంబు విశ్వానురాగంబు 1మధువు॥ శ] పిన్న నాటి నుండి వెన్నతో "పెంచినా ఎలుకవేట పిల్లి కిష్టమగును సాధ్యమగునె! మాన్స్న సహజాత గుణముల ॥మధువు॥ 2 పరుల బాధగాంచి పరితపించెడి వాడు చింత జెందడెపుడు స్వంతవెతల నీతి కాలయంబు, జాతికి శ్రేయంబు ॥మధువు॥ ఏ

తాటినూను నారాయణ రెడ

దూర ఉరములకు పారిపాయినగాని

యెదురు పడదె' సంఘమెచ్చటైన రైర్యసాహనములె తనకండదందలు ॥నుధువు॥ తీ

నో ప్రకృతి

తనను డత్రవ్వ ప్రితి ర్రాగను నిరిచ్చు

పగుల దున్న సిరుల నంటనిద్చు సహనశల భూమి సొజన్యగుణకాలి ॥మధువు॥ 1 కొండదాగు మిగుల క్రొధంబుతో దూకి

వదక్రగతిని సతము పరుగుటెత్తి దుష్టమతియ వాతె దార్లించు వృక్షాల ॥మధువు॥ 2 ఆవరించినట్ట్‌ అభ్రమ్ము దొలగంగ

వెలుగులల్లు కొనవె విరివిగాను, కష్టషాళి దొలగ నిష్టసిద్ధి లభించు ॥మధువు న్‌ అతులిత ఎరధర్మమూత్మలీ రెండును

అమరమౌను శేషమంతరించు పూలు విరిసి వాడి రాలిన చందాన ॥మధువు॥ శీ సాత్వికుండు దుష్ట సాంగత్యమును జేర

స్వీయ సాధు గుణము చెదరబాదు స్వచ్చమణులు వెల్లు నర్చ శిరంబున ॥మధువు॥ ర్‌ వరదకెదురు నిల్చు వటవృఓములు కూలు

గరిక మొక్క కీడు గాంచదెపుడు దెక్కు జూపు వాడు నిక్కి నీల్లి నంంచు ॥మధువు॥ 6

యుగనీతి ప్రళయ భీకరంబు ప్రణయాభిరామంబు ప్రకృతి కాంత చేతి బంతులాట నిత్య నూతనమును నేర్చుగా నెలకొల్చు ॥మధువ్వు॥ 7 వరము శాపమేదొ ప్రకృతి విలానాల నెవ్వరెరుగజాలరెప్పుడైన నేటి శోభ రేపు నిలువున గూలడదే! ॥మధువు॥ 8 కలిసి వచ్చు వేళ కాల దన్నిన గాని కనికరించి ప్రీతి కలిమి జేరు కానికాలమందు కష్టంబులధికంబు ॥మధువు॥ 9 విశ్తు మొలకనెత్తి వృక్షంబుగా మారి నీడనిచ్చు పూల జాడలిచ్చు పిందెకాయ పండ్లు ప్రేమతో పంచును ॥మధువు॥ 10 నిత్యము పరివర్తనీయ ప్రకృతిలోన సకల జీవరాసు లొకటి గానె పుట్టి పెరిగి క్రుంగి మట్టిలో గలియవే ॥మధువ్వు॥ [11 జొ ట్రమ పీడిత జనులందు ప్రేమ సామ్రాజ్యంబు విస్తరింప జేసి వెలుగు నింప వ్యధల కధల కాంతి పధమును జూప్పుమా! ॥మధువు॥ 1 వేణుగాన రవళి విసరు బంధంబున ముగ్ధరాధ మనసు మురియలేదె! ప్రియుని గాలి సోక ప్రేయసి పులకించు ॥మధువు॥ ప్ర

తాటిమాను నారాయణ రెడి గడుసు వయసు మదిని కవ్వించి కరిగించి (ప్రేమరగుల జేసి రెచ్చ గొట్టు పొంగుచున్న పాల పొంగు దించుట మేలు 1మధువు॥ 3 చెంత నున్న చెలియ సిగ్గులాలుకబోయ పురుషుల హృదయంబు పులకరించు మర్మహీనరక్తి చర్మ సంభంధమే! ॥మధువు॥ శీ ప్రేమలోన త్యాగరేఐలు ప్రసరింప వేరుజబేయ మనసు వీలుబడదు రాధ మానసమున రసరాజు కృష్ణుండు 1మధువ్వ॥ క్‌ (పేమబంధయుక్త హృదయమ్ములో కలత గాలి రేగి యలలలేప చెదరిన కలనెట్లు చేరదీయగనౌను? ॥మధువ్వు॥ 6 కోమలి సుకుమార కుసుమ హస్తంబుల స్పర్భగలుగ జేయు స్వర్గ సుఖము ముసిముసి నగవులను మురియజేయును గాదె! ॥మధువు॥ 7 చిన్నదొని యలుక చిరచిరలాడంగ కొసరి కొసరి ప్రియుడు కొంగుబట్ట కరిగిపోవు మనసు కర్చూర కళికగా! ॥మధువు॥ రి వలచిన ప్రియునెదుట వగలాడి చేష్టలు వాలుజడల నూపు వైనముగను కోరచూపురువ్వి కొంగును పురిద్రిష్పు [మధువు॥ ర విరిసిన యొక పువ్వు ప్రియురాలి సిగజెక్క మనసు ముద్దు పువ్వు మగనికిచ్చు ముచ్చటైన (ప్రేమ మూల్యమెరుంగునే! ॥మధువు॥ 11

యుగనీతి

నిండు మనసు మగువ నెమలి పురుల విప్పి

నటనమాడినట్లు నగవుచుండీ ప్రియుని పదములకును (పేమ నర్చణ జేయు ॥మధువు॥ 12 స్నేహము వెలిగించు చిన్న్మయజ్యోతిని

ద్వేషమార్చు జ్ఞాన దీపికలను 'ప్రేమ కట్టి వేయు బిరుసు శత్రువునైన 1మధువ్న॥ 13 జలము భూమి కొజకు జలదంబుగా మారి

షృధివినెల్ల కురియు ప్రేమరసము జలద జలము పుడమి వలపుకాదర్శంబు ॥[మధువ్వ॥ 14 అతివ రాధ కృష్ణునారాధనము జేసి

(పేమ భక్తి మిళిత శ్రీడలాడి అవనికెబుక పరచె నాత్మార్చణంబును ॥మధువు॥ 16 స్వాగతంబు నదికి సాగరమీయగా

ద్వంద్వముడిగి నుభయ తత్పరతను ప్రియుల సంగమంబు (పేమైకరంగంబు ॥మధువ్వు॥ 16 చెరువు యెండి పోవ చేపయు కమలంబు

బ్రుతుకు వీడు నొకటి వాడు నొకటి ప్రకృతి వలన ప్రేమ పారంబు గ్రాహ్యంబు ॥మధువ్వు॥ [17 మనసు లొకటి యగుడు తనువులు వేరైన

పేమ తరుగ బోదు విరుగబోదు, చెట్టునల్లు తీగ పట్టువీడదెపుండు ॥మధువు॥ 18 పేమ శబ్దమొకటె రెండక్షరంబుల

రెండు మనసులందు నిండియుండు జగతి నిండి యున్న సత్యంబు (్రేమయే! మధువు! 19

తౌటిమాను నారాయణ రెడ్రీ రిక్తహృదయమందు (ప్రేమ బీజంబుల నాట్‌నందు వలన నరుల చరిత విశ్వమెల్లవెలసె ప్రేమ సామ్రాజ్యమై ॥మధువు॥ 20 ప్రాణీకాటి జగతి బంధింప బడుచుండు పేమపాశమందు పెనగులాడు వుట్టిన ప్రతి ప్రాణి మూలతత్వము (ప్రేమ ॥మధువు॥ 21 తల్లి తండ్రి గురువు తన వారు మిత్రులు సతియు పతియు సుతుడు సర్వులందు చెరగని ఘన ముద్ర స్టిరమైన టేమయే! ॥మధువు॥ 22 వయసు పొంగు వేళ వలపురేడుండంగ పరవశించి మనసు పట్టుబడదె! గుండుమల్లెపాంగు గండు తుమ్మెద జూచి ॥మధువు॥ 23 పరమ పావనములు వలపు వాత్సల్యాలు శబ్ద్బభేదమొందు శక్తియొకటె అర్చణానుభూతియానంద మయమౌను ॥మధువు॥ 24 బాహ్యశోభ జూచి భ్రమసి పోయెడు వారు అంతరంగ డ్రేమ నరయలేరు మొగిలిరేకు కేది మోహనాకారంబు? [మధువు॥ 25్‌ ప్రాణికోటి కెల్ల ప్రణయ బంధంబున చేరదీయునట్టి చిన్ని పదము పేమకెంత బలము రెండక్షరంబులే! ॥మధువు॥ 26 వావి వరుసలందు పరుల సఖ్యములందు చిన్న పెద్దలందు చెలిమి గూర్చ ప్రేమ వెలసె గాదె! భిన్నరూపంబుల 1మధువ్న॥ 27

యుగనీతి

ముక్తి మార్గమొకట మూడు కాలంబుల

సకల సృష్టికెల్ల సాధనంబు (ప్రేమశాశ్వతంబు విశ్వస్వరూపంబు ॥[మధువు॥ 28 శక్షిదాయకంబు ముక్తి ప్రదంబును

త్యాగపూరితంబు తాత్వికంబు (పేమ శక్తి నెటుగు ధీమంతు లెవ్వరో! ॥మధువు॥ 29 పాదప విహగాలు పశువులు మానవుల్‌

జలచరాలు దైవశక్తి గూడ పేమ పాశమందె పేర్మి బంధితులైరి ॥[మధువు॥ 30 త్యాగము దయసేవ దానంబు ధర్మంబు

సత్యవాక్కు భక్తి శ్రద్ధలన్ని ప్రేమకు చెలికాండ్రు విశ్వ ప్రియంబులు ॥మధువు॥ 31 తనువు పట్ట బడును దౌర్జన్య బలముతో

మనసు జిక్కబోదు మమత లేక పేమ బలము తోడ విశ్వంబు వశమౌను ॥మధువు॥ 32 త్యాగపూర్ణ సత్యతత్త్యమ్ముగా వెల్లు

పేమ తత్త్వ రూప రేఖ తెజుగ బాధలెన్నియైన భవ్యంబుగా నుండు (మధువు॥ 33 మూగ వలపు మౌన ముగ్గ భావంబుల

మురియుచుండుగాదె! ముదిత మనసు మదను బాధ దెలుప పెదవి విప్పగలేదు ॥మధువు॥ ప్రత కష్టఫలము గోరు కామ్యకమౌ (పేమ

కాని కాలమందు కరిగిపోవు స్వార్ధ రహితకర్మ శాశ్వతంబుగనిల్పు ॥1మధువు॥ 35

లాటినూను నారాయణ ఢెడ్డి

విడిన వలపు జంట లెడబాటులో గూడ

స్మృతి పధాన సతము హితము గోరు మధుర బాధలందు మౌన సంతోషాలు ॥మధువు॥ 36 ఇష్టసిద్ది కొజకు నిహపర ముక్తికి

శక్తివంతమైన సత్త్యమొకటె అదియె నిష్కళంకమైన ప్రేమమ్ముగా! ॥1మధువు॥ 37 త్యాగమయము (పేమ తనరు శాంతి పతాక

పేమకు తలవంచు వీరజగతి కామ రహితమైన ప్రేమ పవిత్రంబు 1మధువు॥ 38 ధనికుల గృహమందు దర్భంబుగా విందు

కంటికింపు నింపు వంటలెన్నో పేదకూడులోన (పేమామృతంబుండు ॥మధువు॥ 39 ప్రణయ కలహమైన పట్టువిడుపులుంచి

ప్రేమరాజ్యమేల క్షేమమగును విల్లును వెసలాగ పెళ్ళున విరుగదే! ॥మధువు॥ త ద్వెషభావమూని ద్వేషముణచలేరు

పేమ చేత దాని విరచవలయు అగ్ని చేత నగ్ని నార్చంగ సాధ్యమా! 1మధువు॥ తీ] (పేమ విరియబూయు విశ్వ కుటుంబాన

అందరన్నదమ్ములందులోన మనుజ జాతి కొక్క మహదాను బంధంబు [మధువు గ2

యుగనీతి వలపు నీలికురుల పెంపు బేలల కందంబు బుగ్గమీద నొక్కు సిగ్గులాలుకు కాటుక కనులేమొ కాంతివంతంబౌను మధువు॥ 1 మనసు నిచ్చు మగువ మాటలదెలుపదు కంటి చూపు కొనలకదల జేసి హావ భావములను నంతరంగము దెల్చు ॥మధువు॥ ల కొండ చాలు పగిది కుచ మధ్యహారంబు నీలినింగిపైట నీడలోన చంద్ర బింబ శోభ స్వర్ణమాంగళ్యంబు ॥మధువు॥ 3 కలికి మనసు రధము కనుదోయి గుజ్జముల్‌ వయసు కోర్కెలెగసి పరుగులెత్త సిగ్గు చితుక గొట్టె పగ్గముల్‌ బిగబట్టి ॥మధువు॥ తీ కొమిని నయనాల కనరాని గాధల మూగబాధలెన్నా ముసరియుండు మనసులోతు నెరిగి మసలంగ శుభమౌను ॥మధువు॥ క్‌ వయసు 'ప్రాంగణమున ప్రధమంబుగా ఢేమ పలకరించ మనసు పరవశించు నవరస భరితంబు నగు మోము ప్రియునికి ॥1మధువు॥ 6 మనసు చూరగొన్న మగువనడక తీరు హృదయ వేది పైన నృత్యమగును కాలిమెట్టె రవళి కర్ణ పర్వము గూర్చు ॥మధువు॥ 7

లొటినూను నారాయణ రెడి

ముద్దుగుమ్మ పలుకు మోద నాదమ్ముగా

పృాదయవీణ మీటి ముదము గూర్చు నచ్చిన సతి నవ్వ నాక సౌజ్యములబ్బు ॥మధువు॥ రి కోమలి హృదయాన కొరిక లూరంగ

కొర చూపు మదను చూరగొనుచు కొంగు జార విదిచి పొంగించి యాడించు ॥మధువు॥ రి వలపు వెటలొని వాడి బాణము చూపు

పాటవనయనాలు మేటి విండ్లు బిగువు నారిసిగ్గు వెసలాగి వేటాడు ॥మధువు॥ 10 ప్రియుని పట్ల పెనగు (ప్రేమ పాశంబుగా

దుండగీండ్ల పట్ల దొడ్డ నాగు అరిభయంకరంబు గరిత కురుల శోభ ॥1మధువుః 11 నందన వన కోభ నగు మోము నాతికి

పతి మనంబు దోచవరము సతికి మందహసమొకటి మగని బంధించదే! [మధువు॥ 12

నలుపు

నలుపులోని శోభనయనాభిరామమై

వెలయుచుండు గాదె విశ్వమంత నీలిమేఘమాల నెమలి నాడించదే! ॥మధువు॥ 1 నల్లపిల్ల నెపుడు నగుబాటు సేయకు

చల్లని మనసెరిగి సంతసించు నల్లనయ్య మహిమ గొల్ల భామలు సాక్షి ॥మధువు॥ ల

యుగీనీతి రంగులని సతము రాజిల్లుచుండును దేనికదియె సాటి దిన్వకళల నీలమణుల నెవడు పేలవంబుగ జూచు ॥మధువు॥ 3 నలుపును గనగానె వలపు లేదన నౌనె! మనసు నెరగవలయు మతిన గూర్చి నలుపు పులుము కొనడె నారాయణ స్వామి ॥మధువు॥ త్తే చిత్ర వర్ధన రోటి మీద కాలు రోకలి గాలిలో కుజ్ణికారుజూడ కోరచూపు వంపుమేని యింతి దంప్రలేబల్‌ సొంపు ॥[మధువు॥ 1] కాళ్ళకు కడియాలు, కటిబిందెపై చేయి కుడిపిడికిట చీరకుచ్చె చెరుగు వంపు నడక పడతి సొంపు జూడగ వింత ॥మధువు॥ 2 కరములు శిరమంది కురులను సవరించి కొప్పాలోన పూలు గ్రుచ్చుచుండ నిక్కి చూడ సాగె నక్కిన కుచములు [మధువు 13 ముద్దుగుమ్మ ప్రీతి ముని వ్రేళ్ళ గూర్చుండి కాళ్ళ నడుమ పాత్ర కదలకునిచి ఆవుపాల బితుక నయ్యారె! చనులాడు ॥మధువు॥ తే కోడికూయ లేచి కోమలి కవ్వంబు జిలుక త్రాళ్ళ బూని చేతులూప లాస్యమాడ జొచ్చె లావైన జఘనాలు ॥మధువు॥ ర్‌

తొటిమాను నారాయణ రెడ్డి

ముల్లు లాగ ప్రియుని భుజముపై చేయూని

వామకటిని కరము, వాలుచూపు ముల్గునాటు ప్రేమ జల్లుల గురిపించె ॥మధువు॥ 6 వనిత కంద మిచ్చు, పాపకు పాలిచ్చు

పతికి మరుల నిచ్చు, పైటదాగి వెడదదయురయు నేలు గడుసరి కుచములు ॥మధువు॥ 7 ఇరువు రొక్కమారు యిరుప్రక్క వెసలాగి

కటి ధనంబు దోచిగండు మీర కులుకు చున్నవాయె కుచములు పిరుదులు ॥మధువు॥ 8

సాధన

పూర్వ పుణ్య ఫలము పురుషార్ధముల నంద

కరిన సాధనముల గరపవలయు సరిగమ పలుకంగ సంగీత మబ్బునా! ॥మధువు॥ 1 సాధన సలుపంగ శక్తి చేకూరును

సాధన విరవింవ సదలిపోవు వాడకున్న కత్తి నా..లము పట్టు ॥మధువు॥ 2 అనుభవంబు గలుగు నభ్యాసవశమున

సాధనంబు సేయ శక్తి పెరుగు దామని శిలపైన దారి నేర్చరచదే! ॥మధువుః కి వినగ వినగ విమల వేద వాక్యంబుల

మూఢమతులకైన ముక్తి గలుగు

లె మధువు॥ శీ

నూర నూర శిలలు నును పెక్కి శోభిల్లు ॥

యుగనీతి ఉద్యమాల నడుపు నుత్సాహ శక్తితో పట్టుదలను గలుగు బలిమిచెలిమి సాధనాబలమున సకలంబు సాధ్యంబు ॥మధువు॥ ర్‌ సాధకుండు సర్వశక్తుల సమకూర్చి విజయమందువఖకు విసుగు గనడు చీమ సకల శక్తి చేకూర్చి సాధించు ॥మధువు॥ 6 క్షమ శక్తి యుండి గూడ క్ష్రమియించు శూరుండు అల్పుడట్లు గాక నహము జూపు ధీర లక్షణంబు దీపించు శాంతంబు ॥మధువు॥ శ] సహన శక్తి ధూర్తునహమును నిర్జించి పేమ మార్గమందు విజయమందు క్షమకు గలుగు బలము చక్రవర్తులకేది? ॥మధువు॥ 2 దానము దైవతృప్తి కొఅకు దానంబు జేయంగ లోటు లేదు భంగపాటు గనరు దొన హీన ధనము దైవంబు హరియించు ॥మధువు॥ 1 దొనమిచ్చు కొలది ధనము హెచ్చగుచుండు నీరుతోడ చెలిమ నూరునట్లు ధర్మమనుసరింప దైవంబు తోడుండు ॥మధువు॥ ౭2 తాతల ధనమెంత దానంబు జేసిన దానళీలుడనగ ధర్మమగునె! స్వల్పమైన మిన్న స్వార్దిత దానంబు ॥మధువు॥ తె

లాటీమూను నారాయణ లెపె

వెద సారముండు పేదల పల్కుల

లోకతిరు మొండి లోభులందు దొనమహిచు పరమ దారిద్యమందున ॥మధువు॥ జీ ఇచ్చుచు సతతంబు పుచ్చుకోనెరుగని

త్యాగధనుడు పరమ ధర్మదాత డంబముండ రాదు దానమిచ్చెడ్‌ వేళ ॥మధువ్వ॥ ర్‌

త్యాగము

నాది నాదను పెడ వాద మూర్ధమతికి

చివరి కుండబోదు చిల్లి గవ్వ చిన్ని త్యాగమైన స్థిరముగా నుండదే! *॥మధువు॥ 1 'పేమకు ప్రతిరూప రేఖలు దిద్దంగ

త్యాగమెన్న వలయు తన్మయాన బాధలెన్నియైన భవ్యంబుగా నుండు! ॥మధువు॥ 2 విద్యకు సమమైన వీక్షలేదు, సుఖము

సమముగాదు పరమ సత్యమునకు త్యాగ సమము గావు యాగ జపత పాలు! ॥మధువు॥ తె తనువు నిల్చువఖకె ధన ధాన్య సంపదల్‌

తనువు వీడగానె తనవి గావు త్యాగకార్యమమరమైశ్వర్యమననొష్టు ॥మధువు॥ త్రీ

బొ, తృ ప్తె

అందలేని దాని పొందగోరుట కన్న

చెంతనున్న దెంత చిన్నదైన చేతనందుకొనగ చిత్తసంతృప్తియౌ! ॥మధువు॥ య

యుగనీతి ననన వచ్చునప్పుడు యేడ్చి పలువుర నెడ్చించి డు నలిగినా, నవ్వుగానొపు వ ॥మధువ్వు॥ 2 వెళ్ళు వేళనైనవేడ్కతో నవ్వుమా! శీలహీన బ్రతుకు చితిలోని భస్మమ్ము దుస్సహంబు ఘోర దుర్గుణాలు కి ద, ॥మధువ్వు॥ నిత్య తృప్తీ గల్లు నిర్వి కల్పంబున కలిగినంతలోనె కలత జెందక నిత్య తృప్తి నందువాడు ధీమతుండు ॥ కానిదాని కాశ లేని బాధలు దెచ్చు ॥మధువు॥ కామము అన్న వస్త్ర గృహములవసరాలకు చాలు రుచుల గోరు టెల్ల రోగమగును 1 కోరిక మొలకెత్త తీరిక కరువౌన్సు (మధువు శ్రొవియెవ్వడైన కులకాంతలనుగోర 'ప్రాజహాని జరుగు పరువు బోవ రావణండు జచ్చె రమణి సీత్రన్సు బట్టి ॥మధువ్వు॥ 2 కోర్కెలుండు వరకు కోర్కె ఫలించదు కోర్కెకు విపరీత కొలత లగును కోర్కె లుడిగిపోగ కూరిమి ఫలమబ్బు ॥మధువు॥ తె కోర్కెల వలయాన కూరిపోయిన వారు సంతసించబోరు శాంతిగనరు కల్లగాదె నిద్ర నల్గుల మంచాన ॥మధువ్వ॥ శీ

తొటిమూను నారాయణ రెడ్డి కలలా మున నునన కకక నొతననుననకకాాధాతకుతు నుక నకనున ననన నానా నలల ననన ననన ననన ననన ననున సుప. క్రోధము కోపతాపముల నిగూఢ మర్మమెరిగి అవసరాన క్రొధ మావరింప కౌంతి సాఖ్యములకు సమ్మోహనాస్త్రంబు ॥మధువు॥ 1] రొవణు వధియింప రాముని క్రోధంబు వెలుగు నీయలేదె విశ్వమునకు దిక్కు లేనివాని కిక్కట్లు గలిగించ సహన పారమేమి శాంతి నాసగు? ॥ కుములుచుండవలయు కోపంబు లేకున్న ॥మధువుః శోధమత్సరములు గోప్యంబుగా నున్న మనసు మహిమకాస్త మరుగు వడును శ పా క ॥మధువు॥ డు వడిన పాత్ర పాకానికందదు కోప వశము నందు క్రూరత్వమున పొంగి నీచ కార్యములను నెరపుచుండ నుధువ క్‌ ధ్వంసమగును దైవధర్మకార్యంబులు లోభము సగమ్స చచ్చి చేయి జాచి యర్థించిన ___యాచకులను పొమ్మట న్నలోళి నుధువ ॥ ర్తి చచ్చినట్టి పుట్ట దరిద్రుండె

యుగినీతి తాను తినక దాన ధర్మాలు సేయక కూడబెట్టి ధనము కులుకు లోభి మధుకరము శ్రమించి చముధువు గూర్చిన భంగి ॥మధువు॥ 2 తలచబోడు లోభి తను మనోబాధల సిరుల కూడబెట్టు చేష్ట తప్ప పెంచి పెంచి నిధుల పేరాశతో జచ్చు ॥మధువ్వు॥ త కడుపునిండ తినడు కట్టు బాట్ల గనడు పట్టుబట్ట నెపుడు గట్టబోడు డబ్బు కొజకు యెట్టి గబ్బైన భరియించు ॥మధువు॥ తీ దాతలప్పుడపుడు దానంబు జేతురు దాతలందు గొప్ప దాతలోభి ఉన్నదంత చివర నొక్క మారిచ్చుగా! ॥మధువు॥ ర్‌ కూడు గూడు గుడ్డ కొజత భరించియు కూడ బెట్ట సిరుల కుములు చుండు సిరుల వీడి చివర చింతతో చితికేగు ॥మధువుః ళ్‌ జీవితంబు నీరసించి పోయెడునైన రుచుల గోరబోడు శుచిని గనడు వ్యర్థ జీవి లోభి వల్ల కాటికి నేగు ॥మధువు॥ 7 మోహము మెహ కూపమందు మునిగిన వారికి మోదముండబోదు రోదనంబె యేడుపున్న చోట వేడుకలుండునే! ॥మధువ్వు॥ 1

తౌటిమామ నారాయణ రెడ్డి

మోహమావరింప ముచ్చటగా నుండు ౯

ముద్దులొలుక జేసి ముప్పు దెచ్చు సర్వ నాశనంబు సాక్షాత్కరించును ॥మధువు॥ 2 మోహవపకుడు ధర్మమొక్కింతగనబొడు

నీరుగార జేయు నీతులన్ని మనుజుదనుటెగాని మారని జంతువు ॥మధువు॥ న్‌ కన్నెపిల్ల వచ్చి కన్నుగీటిన చాలు

మోవామ్వైక మెక్కు మునులకైన చేదితగులగానె వెన్న గతెమౌను? ॥మధువు॥ తే సారహనమోహ సంసార జలధిలో

అలసి చితికి చివరకంత మంద పుట్టువు ఫలమెమి? పురుగుల చందంబె! ॥మధువు॥ ర్‌ నాది నాదను విష పాదపంబును బెంచ

బంధనముల జిక్కి బాధపడరి! మోహమావరింప మోదంబు శూన్యంబు ॥మధువు॥ 6 పిల్లి తినగ కొడిపిల్లను యెలుకను

దుః;ఖమొసగు నొకటి తొషమొకటి మోహమీర్వలకు నుదాహరణంబౌను 1మధువ్వ॥ 7

మదము

మనసు [క్రుంగి పోవు మదము పొంగిన వేళ

పెద్ద చిన్న గనరు పేమ గనరు స్వియ పతనమునకు చేరువగాబోరె! ॥మధువు॥ 1

యుగనీతి దుర్గుణాల మూల దుర్గంబు మదమౌను నీతికి వ్యతిరీక నేరములను బుద్దీ నాశనంబు పూని చేయు మదంబు ॥మధువ్వు॥ 2 సర్వ నాళశనంబు స్వపర సుఖంబులు కన్ను మిన్ను గనని గర్వమునను మానవళత్వమహిమ మట్టి గల్పు మదంబు ॥మధువు॥ 3 మత్సరము మత్సరంబు గనదు మాన మర్యాదల పరువు భంగమయ్యు, పతనమయ్యు పంది మీద పడిన పన్నీటి చందంబు ॥మధువు॥ శ నచ్చని పనులన్ని పిచ్చి వారి వటంచు మెచ్చలేక పరుల ముచ్చటలను యిచ్చ వచ్చినటుల మ్లేచ్చులు గూయరే! ॥మధువుః 2 స్వంత కష్టములకు చింతించుటే గాక పరుల సుఖము జూచి బాధపడుచు నిత్యమేడ్చి యేడ్చి నిర్వీర్యుడై పోవు ॥మధువు॥ వ్‌ మళత్సరంబు కలుగ మాయమౌ సంపద అప్పల పగ ప్రాణ హాని గూర్చు ప్రబల నాశనంబు బ్రాహ్మణ ద్వేషంబు ॥మధువు॥ లీ తనకు లేదటన్న తలపొక యమ బాధ పరుల సుఖము మరొక బాధ గూర్చు రెండు గతుల నీర్ధ్య మెండుగా మండించు [మధువు ర్‌

తాటీమూను నారాయణ రెడ్డి మోసము

నిచకార్యమందు నేర్చు జూపెడి వాడు

మానవాళి నెల్ల మభ్యపరచు తేనె బూసిన యసి తీర్చునా రుచుటెల్ల ॥మధువు॥ 1 అల్బ మతుల యాశ లధికార దర్పాలు

ముందు చూపు లేక మోసపోవు దినములన్ని యొక్క తీరుండ బోవయా! ॥మధువు॥ 2 తళుకు బెళుకు తోడ దాపుకు జేరంగ

కన్నె దక్కననుచు గర్వపడకు కూటి కొజకు వేయు “కోటింగు” వేషాలు ॥[మధువు॥ ప్ర కాయకష్టమనిన కష్టంబుగా దోచు

మోసగించి బ్రతుక ముచ్చటగును దొంగ కూడు గతికి దున్నగా బలియరే! ॥మధువు॥ శీ

భయము

ఏమిలేని వారికెందైన సుఖముండు

భయములేని నిద్ర బడయగలరు ఉన్నవారికి భయమూడిపోగలదని మధువు + లుబ్బుని సలహాలు, లోకాపవాదాలు

భౌతికాశలెల్ల భయదగతులు భయము తొలగెనేని భద్ర జీవిత మబ్బు ॥మధువు॥ 2 స్వస్వరూప శక్తి సాక్షాత్కరించెనా!

భయ విశాచమదిరి పారిపోవు హేయమైన భయము హృదయదౌర్భల్యంబు ॥మధువు॥ 3

యుగనీతి సర్వ దోషములను సంతరించు భయంబు దుర్గుణాల నిధికి దుఃఖములకు కష్టనష్టములకు కారణంబు భయంబు ॥మధువుు॥ తీ భయము వలన కార్య భంగంబు వాటిల్లు నిర్భలత్వమంది నీరసించు భయము ళతొలగిపోవ జయము సిద్ధించును ॥[మధువు॥ ర్‌ భయము కన్న మిన్న పాపంబు లేదెందు భ్రాంతి నుండి పుట్టు భయపిశాచి శెర్భయంబు శక్తి నిర్వికల్చ్పము ముక్తి ॥మధువు॥ 6 దేహమమత సెరుగదీనుడై పోవును వ్యాప్తి తరుగు కొలది దీప్తి గలుగు భ్రాంతి తొలగునపుడె భయము వైదొలగును ॥మధువు॥ 7 బాధ ఎంళవానికైన నించుకైనను బాధ లుండి తీరునయ్యనుర్విలోన బాధలుడుగజేయు వాడె సౌభాగ్యుండు ॥మధువు॥ 1 బాధ కల్మషముల ప్రక్షాళనము జేసి మాయను దొలగించి మహిమ గూర్చు మట్టి దేహమునకు మణికాంతులందించు ॥మధువు॥ 2 మౌన బాధలందు మానసోల్దాసంబు ఇహపర సుఖలబ్భి నిచ్చుగాదె! ఆత్మ నిగ్రహమున క్రైశ్వర్యమే పాటి ॥మధువు॥ 3 తొతుతతుతుతతతతాక [స ట్ల బు

చొటిమాను నారాయణ రెడ్రై

మధుర బాధ వెలయ మానస కుహరాన

భక్తి కాంతి కాలవాల మగును బాధలెరుగనట్టి బ్రతుకు నీరసమౌను ॥మధువు॥ తీ అంధకారమైన నంతరంగము వెల్లు

మధుర బాధలెన్నా మనసునిండ తలపులూడి జారు తన్మయ మూలమై ॥మధువు॥ క్‌ బాధ కోరి రాదు, భగవంతుడంపడు

కర్మ ఫలము వలన కలుగుచుండు సంచితంబు నెవరు పంచుకోజాలరు ॥1మధువు॥ రి

సంపద

దైవదర్శనంబు దైన్య నిర్మూలంబు

ధనము వలన సాధ్యమనుట లెస్స ధన విహీనునెవరు దరిజేర నివ్వరు ॥మధువు॥ 11 సత్య సహన దాన శాంతమహింసలు

ప్రియ సమాగమంబు (ప్రేమ శుచియు అస్టపాలనంబు శిష్టుల సంపద ॥మధువు॥ లి బంధుమిత్ర సుహిత బంధంబు విడనాడి

ధనములేని వాని దలచబోరు పండ్లు లేని చెట్టు వదలి పోవను పక్షి ॥మధువు॥ ప్ర అన్ని దిశల నుండి ఐశ్వర్యముప్పాంగ

కాని పనులు గలవె, కలియుగాన ధనము చేతనున్న దైవంబు దిగివచ్చు ॥మధువు॥ తీ

యుశనీతి పనన ననననానననన ననా భన ననిన ననిన ననినను నునన నన నోనునముననులనునితనునన పులులను లననినన నన భలుననానలనననన మనన ననున వోళనననానో అన్నమారగింప నఖిలాంగములయందు పుష్టి గలుగు పరమ తుస్టి గలుగు కొంచన బలమున్న కార్యాలు సిద్ధించు ॥[మధువు॥ ర్‌ అధికమైనదేది ఆనందమొసగదు మితము వలన గొప్ప మేలు గలుగు భోజనంబు వెగటు బొజ్జ భారంబైన ॥మధువ్వ॥ ర్‌ పండిత సభలందు ప్రాజ్జలుండియు గూడ ధనికపామరుండె దండధరుడు ధనికుల శునకాలు ధర్మాసనం బెక్కు ॥మధువు॥ 7 నలిపి పిప్పి జేయు నవ్వించి కవ్వించు లజ్జ విడచు నివియె లచ్చిపనులు తిరుగు బోతు స్త్రీల సరసము సుఖమౌన। ॥మధువు॥ రి అధిక లాభ దృష్టి నైశ్వర్యముల గూర్చి తలచుచుండు లోభి ధనము దాచ మోహమాచరింప దాహంబు దీరునా! ॥మధువ్వ॥ 9 తనువు నిల్చువజకె ధనధాన్య సంపదల్‌ తనువు వీడినంత తనవి గావ త్యాగకార్యమమర మైశ్వర్య నిభమౌను ॥మధువు॥ 10 ఉన్న వాని తప్పులాప్పుటై చెల్లును పేదవాని పలుకు ప్రేలిపోన్స కనకమున్న చాలు కంవుళింపై పోవు ॥మధువ్వు॥ గ] సిరులు గూడినంత చింతలు దీరవు ఎప్పుడేమి యగునొ యెవరు గనిం9 సిగ్గులేని సిరికి స్థిర బుద్ధి గల్గునా! ॥మధువ్న॥ 12

తౌటిమాను నారాయణ రెడి వతననననంనాణాదా దనియు ననతనితు ననన భకత నన నతన తోని నన నతని నాననననననా ననన ననన నకు టటప నస. వ్యసనము వాగుడు మొదలైన దరిలేని వ్యసనాలు బంధుజనుల పగిది ప్రక్కజేరు చేటు కాలమునకు చెడుగులు తోడౌను ॥మధువు॥ 1 జూదమాడువాడు మోదంబుగా పందె మెంతయైన బెట్టు చింతగనడు మధుర బాధ పగిది మానుకోజాలడు ॥మధువు॥ ౭ బాధమరువ మద్యపానంబునకు బూన బాధలధికమౌను పరువుపోవు శ్రైయమందగలడె చెడునాశ్రయించిన ॥మధువు॥ 8 కంపుకల్లు ద్రాగి కైలాసమనియెంచ మురికి పెంట జేయు ముదిత గృహము | మత్తుకూత స్వచ్చ చిత్తం వెరుంగునే! ॥మధువు॥ కామ పీడితుండు డ్రేమ మూర్తి నటంచు ఘనత చాటు కొనడె! కలలగనుచు మాయ మనసు వలపు ఛాయల సోకునే ॥మధువు॥ మత్సరంబు వికట మారుతంబు, మగువ గడ్డి కుప్పు అగ్ని కణము, మధువు ్య ప్రీతిని సమకూర్చి పెనుముప్పు గలిగించు ॥మధువు! వ్యసన చిత్తుడెపుడు వలలోని పక్షిగా మదనపడును దాని మానలేక దారిదప్పినడువ దరి జేర సొధ్యమా! ॥మధువు॥ 7

యుగనీతి మత్సరంబు మగువ మద్య పానమ్ములీ ముమ్మకారములకు సమ్మతింప ముష్ఫాయూబిలోన మునుగక తప్పదు ॥మధువు॥ 8 ఆడంబరము రూపమొక్కటైన రోసమొక్కటి గాదు కోకిలమ్మ వలెనె కాకియుండు ఇత్తడే విధంబు పుత్తడిగా మారు? ॥మధువుః॥ 1 కంచు గలిగి యుండు కనక రూపంబును విలువ గట్టినపుడు వేరు పడును అల్బ బుద్ది వారి యాకృతులిట్టవే! ॥మధువు॥ 2 వేషభాషలందు వెజ్టి వ్యామోహంబు పట్టుబట్ట గనడు పరమ శివుడు నరుడెరుంగవలయు జ్ఞాన క్రియాసక్తి ॥మధువు॥ 3 అల్బులదరిజేరి యాడంబరము లెన్న భ్రాంతి కాంతి మునిగి పతనమగును చిచ్చుబుడ్డి వెలిగి చిక్లైన చందంబు ॥మధువు॥ శీ కష్టనష్టములను సృష్టించి గొప్పగా విజ్ఞవీగుచుంద్రు పెద్దలెల్ల గతులు మారిపోవ కంగారు పడుదురు ॥మధువు॥ 5 అల్బ జీతగాడు యాడంబరంబున ఫోజుమోజు పెరిగి బూజు పట్టు శక్తి జాలినంత యుక్తిగా జనమేలు ॥మధువు॥ 6

తౌటిమాను నారాయణ రెడ్డి అర్ధనగ్న వెషమందంబుగా నెంచ మానహీన బ్రతుకు మాన్యమగునె! ఒంటినిండ బట్టలుంచగా నందంబు ॥మధువు॥ 7 ఆశ తనువు క్రుంగి పోయి తలజుట్టు రాలియు పల్టురాలి కజ్టి పట్టుబడియు జీవితాశ పెరుగ చిత్త సంక్షోభంబు ॥మధువు॥ శ] కులట వతె దురాశ కూరిమి నటియించి చెడుగుల మురిపించి చేటుదెచ్చు తల్లి మాడ్కిలజ్జ దయ జూపి రక్షించు ॥మధువు॥ 2 ఆశ యెడల కొంత హద్దులేకుండిన ఉన్న కొద్ది గూడ నూడిపోవు సోమరికతిమోద జూదంబులైనట్లు 1మధువు॥ 3 తి కండ్లు కాళ్ళు లేని కన్యను పెండ్లాడు కట్నమెక్కువన్న కలలతోడ రూపగుణములేల? రూపాయలుండగా! ॥మధువు॥ శ్రీ కష్టసుబములందు నష్టలాభంబుల నాశతీరబోదు లేశమైన మనసు జూదరి వలె మైకంబులో మున్ను మధువు! ర్‌ ఆత్మ నిగ్రహంబునభ్యసించిన వాని స్వానుభూతిగనును సంతసంబు ఆశల వలయాలు నాశన హేతువుల్‌ ॥మధువు॥ 6

యుగనీతి ననన ననన లో న! బగ్గు

సిగ్గులేని సతియు సిగ్గరి వెలయాలు

తృప్తి లేని జేడు, తృప్త భిక్షు నాళనంబు జెంది నగుబాట్ల గనెదరు! మధువ్వ॥ 1 చదువు పేర చవట సంస్కారమును జూప

పూత వేషమంత రోత గలుగు సిగ్గులేని చర్య సింగారమయ్యెగా! ॥మధువ్వ॥ 2 కోరిన వరమబ్బ క్రొత్త పందిరి క్రింద

పెండ్లి పీట లెక్కి ప్రయముగాను మూగమనసు దోచి మోదమందును సిగ్గు ॥మధువు॥ తె స్తీకనాది నుండి సిగ్గు సింగారమై

భూషణంబు గరిత పోషణంబు సిగ్గు విడిచి తిరుగుగ్య -కంబు ॥మధువ్వ॥ త్రీ దైవ సాధనమును త్వరితంబుగా బూని

సత్యపథముపైని శాంతమతిని క్రమమెరింగి నడువ గమ్యంబు ప్రాప్తంబు ॥మధువ్వ॥ [1 మనసు చెదరిపోగ కనలేరు లక్ష్యంబు

కార్య భంగమౌను, కలత మిగులు బంతి విడువ జారు పైనుండి క్రిందికి (మధువు॥ 2 జన్మ కర్మ వలన సంస్కారమేర్చడు

దానివలన మనిషి ధర్మమెజుగు దాని వెంట నడత తగు గమ్యమేర్చడు ॥మధువు॥ 3

తౌటేమాను నారాయణ రెడ్డి నవినానావలలనాననాననననాాలననననననననిన కనిన భానుని కనవా తునన ననన న నాలక న న ననకమునుననా నాన నకును. లన డన యా యా యాయాయాయాయ ఇస నిపుడు 1... స్వర్ణ నరకములును, సవ్యజీవనమును మనుజ జాతి గమ్యమునకు దార్డు కర్మననుసరించి గమ్యంబులభ్యంబు ॥దుధువు॥ ణీ దుర్గుణాలనెల్ల దొలగించినప్పుడే మోక్షధామమునకు మోదపధము గమ్యమెజుగకుండ గమనంబు సాధ్యమా! ॥మధువు॥ క్‌ సారహీన దుఃఖ సంసార జలధిలో సత్యతరణి యాత్ర సలుప బూన ధర్మ గమ్యమునకు త్యాగపూర్ణ విభూతి ॥మధువు॥ 6 కర్మ నిర్మల హృదయాన నీతిని పాటించి పరుల మేలు కొజకు ప్రాణమిచ్చు కర్మతార వెలుగు ధర్మాంబరంబున ॥మధువు॥ 1 నియమ నిష్ట గలిగి నిత్య జపతపాల సాధనమున జన్మ సార్జకంబు కృషికి తగిన ఫలము కృష్ణుడందించడే ! ॥మధువు॥ 2 ఇంట సిరులు నిల్చు యిల్లాలు ద్వారాన వల్లకాడు వఅకు బంధుజనులు కదకు వెంట వచ్చు కర్మ ఫలంబులు ॥మధువు॥ 3 తనువు మనసు ధనము ఘన విద్య పదవులు బంధుమిత్రులాది పరిజనంబు శాశ్యతములె? స్థిరము సత్కర్మ కీర్తులు ॥1మధువ్వు॥ 4

యుగనీతి ననన తనువు జన్మనిచ్చి తల్లిదండ్రులు ప్రితి పెంచువారె కర్మ పం౦చుకొరు 5 ఎవరి కర్మ వారి కిచ్చును ఫలితమ్ము మధువు కష్టనష్టములను నిష్టతో గమనించి మానసాన వాని మననజేయ 6 కర్మ ఫలితములకు కారణ మగుపించు మధువు ఉబ్బు కండరముల నుక్కునరంబుల పడుగు వంటి ధైర్యమెడద నిండ 7 కాని పనులు లేవు కర్మలోకంబున ॥మధువు॥ పూర్వ కర్మవలన పుట్టను మనుజుండు కాల ధర్మమందు కర్మ తొలగ సంచిత ఫలమంద జన్మించు మరి మరి ॥మధువ్లు॥ రి పుణ్య కార్యంబుల పొవు పాపంబులు దేని కర్మ ఫలము దానికబ్బు పాపము విడనాడ పరమ పుణ్యము గల్గు ॥మధువు॥ క పాప పాదపంబు పడద్రోయు యత్నాన కు౦దనేల భీరుచందమునను తలపకు మఘ కర్మ దరి జేరు పుణ్యంబు ॥మధువ్వ॥ 16 ఇల టే ఎంబ్రదాయములు కాల్చివేయ, కాంతి కర్చూమిచ్చును “ఆర్బగాసుగంధ మందజేయు చచ్చినన్‌ బ్రతికిన మెచ్చవలె జగంబు 1మధువృ॥ 1

తాటెనూను నారాయణ రెడి తపనను

వాడుట నహజమని పరమెశు చరణాల

పడిన పుష్పమెంత భాగ్యశాలి మూధనమ్మకాల ముమ్మూర్తులైనను

మార్చలెరు బోధ గూర్చలేరు సంద్రదాయ మనుచు సర్వ నాశముదెచ్చు ॥మధువ్వ॥ 3 సతత దైవపూజ సత్పాత్రదానంబు

జెయుచున్న చొట శ్రీకరంబు సత్ర్రవర్తనంబు సౌభాగ్య చిహ్నంబు ॥మధువు॥ శీ జనన మరణ చర్య సహజ మెల్లరికిని

బ్రతికి చచ్చువారు బహుజనంబు చచ్చి బ్రతుక నెర్వ మెచ్చు నిలోకంబు ॥మధువు॥ ర్‌ అనుసరించలేని యాచారముల ముస్లి

అధికులమన రాదనర్భులెల్ల ఘోర పాప్రనుగును కుత్సితాచారాల ॥మధువు॥ 6

స్వార్దము

అన్నదమ్ములాస్తులాలుమగలు మిత్రు

లెల్ల వారి (ట్రేమ కల్లగాదె! తమ ప్రయోజనముల దరిజేరు ప్రతివాడు 1మధువ్వు॥ 1 స్వప్రయోజనముల సాధించు యత్నాల

వేదవాక్కు దెలుప వెజ్టీగొదె! పందినంది యౌనె! పదివెలు ధరజెప్ప [మధువు॥ 2

యుగలీతి నింద అజ్జుడుమ్మివెయ నాకాశమందున వానిపైన తిరిగి పడుట నిజము ధర్మ నింద సలుప తనకె వర్తించుగా ॥మధువు॥ 1 పరోపకారము పరుల బాధ బాప పరితపించెవాడు చింతజెందడెపుడు స్వీయగతుల నీతికాలయంబు జాతికి శ్రేయంబు ॥మధువు॥ 1 పూలు పూయు, పిందె పుట్టి పెరిగి పండు గానగును పరోపకొరమెంచి పరసుఖంబు కన్న భాగ్యమేమున్నది (మధువు 2 మామిడి తన పండ్లు క్షేమంబుగా నుంచి తాపరోపకార ధర్మమెన్ని పరులకు తన సిరిని పంచిపెట్టును గాదె! మధువృ॥ ప్ర గాలి పుష్పరా? గంధంబు మోయుచు ఇల్లు నిల్లు దిరిగి యిచ్చుగాదె! పరహితంబు కొజక పవనుజీవితమెల్ల ॥మధువు॥ శీ నదులు సలిల రాళి నానా దిశలనుండి జీవరాశికీయ సేకరించు పరుల సేవకొజకు బ్రతుకంగ ధన్యంబు ॥మధువు॥ ర్‌ ఎండుగడ్డి మెసవి మెండుగా తీయని పాలనిచ్చు గోవు భాగ్యమేమి? మనుజుడేల ధర్మమార్గంబు గనబోడు ॥మధువ్వు॥ 6

లతౌటీమాను నారాయణ రెడ్డి తన శిరలంబు నెండ తాపంబు భరియించి బాటపారి బాధ బాపదలచు వృక్ష రాజముల ప్రదక్షిణ జేయరే! ॥మధువు॥ 7 సరిత దీక్షబూని సతతంబు పయనించి పంట భూమిళడుపు పైరు పండ స్వార్థ రహిత సేవ సరిత సత్కార్యంబు ॥మధువు॥ 8 భ్రమరములు శ్రమించి పలు విధ కుసుమాల మధువు సేకరించి మానవులకు వంచిపెట్టు నట్టి పధకంబు ధన్యంబు ॥మధువ్వ॥ న్‌ ఎండ వేడి వలన నేదరి గననట్టి యాత్రికులకు సేవలందజేయు పవనుడాశ్రయించు పాదప సంఘంబు ॥మధువు॥ 10 ధర్మ రక్ష కొజకు తను ధన ప్రాణముల్‌ అర్చ్బణంబు జెయు నేర్చు వలయు, పరహితంబు గోరు వరధర్మ మెన్నరే! ॥మధువు॥ 11 తనకు లేని సిరుల దాన లభ్భి సుగంధ మెల్లగాలి పంచియిచ్చుచర్య విన్నవింపదరమె! విస్మయానందము ॥మధువు॥ 12 పరులకుపకరించు పనుల జేయుటలోనె, నిత్యము సరిక్రొత్త నేర్చుజూపు ప్రకృతి, ప్రజలకెన్నా పాఠాలు నేర్చదే! ॥మధువు॥ 13 మన పురాణ గాధలెనలేని ధర్మాలు పరహితంబె గొప్ప వరమనంగ శుభ పరోపకారశోభల గనమేలు ॥[మధువు॥ 14

యుగనీతి ధైర్యము

దూర తీఠములకు పారిపోయిన నైన

నెదురుపడును సంఘమెక్కడైన ధైర్య సాహసములు తనకండదండలు ॥మధువు॥ శే పాప భీతి కరుణ పరుల మేలు దలంచు

శక్తి జూప జన్మ సార్ధకంబు దాన ధర్మములకు దైవంబు సహకారి ॥మధువు॥ 2

నిద్ర

ఆకలి యవమాన మావేశరోషాలు

కామమోహలోభ కలత వెతలు కుట్రల వలయాల కునుకు దీయగ నౌనె! ॥మధువు॥ | వ్యసన పరుడు దొంగ వ్యాపార వేత్తయు

సేదవాడు మిగుల సిరికివాడు హంతకులును నిద్రసుంతైన గనబోరు ॥మధువు॥ 2 విస్మరింపజేయు వెతల భారంబును

పాపభీతి, శత్రుభయము బాపు గౌఢ నిద్ర కన్న కలిమి లేదందున ॥మధువ్వ॥ 3 అన్నమవసరంబు ఆకలి బాపంగ

జలము ద్రాగ వలయు బలమునంద నిత్య శాంతి బడయ నిద్రాశ్రయమె దిక్కు ॥మధువు॥ శీ అమ్మ ప్రేమళోడ ఆకలిదీర్చును

మిత్రుడవసరాన మేలు గూర్చు నిద్ర గలుగ జేయు నిశ్చలానందంబు ॥మధువు॥ క్‌

నే శ శ

లొటీమాను నారాయణ రెడి సాహిత్యము

సాహితీ వనమున సరస సారంగాలు

పాదప పశుపక్తి సాదు జనులు కవిత జెప్పు కవియె గాన కోకిల యౌను ॥మధువు॥ 1 సాహితీ భువనము సాత్వి కావాసమై

యిహపర సుఖకాంతులిచ్చుచుండు కావ్యకీరవాణి భవ్య గతార్ధమౌ ॥మధువు॥ 2 అర్ధమెరుగనట్టి యజ్ఞుల సభలోన

వక్త వాగ్విభూతి రిక్తమగును చూపులేనివాడు సుందరాంగికి భర్త ॥మధువు॥ కం! లలిత కళల జీవ లావణ్యముల గాంచ

ధన్యమగును జన్మదైవసాక్షి సాటిలేని ధనము సాహిత్య సంపద ॥మధువు॥ శీ సత్య కాంతులీను సాహితీ వనమున

పారక భ్రమరాళి పరవసింప నవ్వుచుండు నెపుడు నయనాభిరామమై ॥నుధువు॥ ర్‌ రాగ గంధములను రంగు రంగుల నింపి

కొరిన కుసుమాలు కొజత గనక భవ్య కవులకిచ్చు భాగ్య సాహిత్యంబు ॥మధువు॥ 6 సృష్టికల్ల గొప్ప జీవితాదర్శంబు

మానవాళికెల్ల మార్గదర్శి రాజమార్గమాయె రామాయణాఖ్యంబు ॥మధువు॥ 7

యుగనీతి ఎన్నదగిన వస్తు విహపరలోకాల శక్తి వంతమైన శబ్దమొకటె మచ్చలేని (ప్రేము మగిడె సాహిత్యాన ॥మధువు॥ 8 మధుర భావములను మాటల నింపగ పరవసించి కవిత పాడుకొనరె! కూర్చులోని వింత నెర్చు సాహిత్యాన ॥మధువు॥ ౦ శాస్త్ర మభ్యసింప సంశయాల దొాలంగు సత్య దర్శనంబు నిత్యమబ్బు శాస్త్రనేత్రి కలిమి సకలంబు దర్శించు ॥1మధువు॥ 10 నవ్యసరణి దవిలి భవ్య భావంబుల యుక్త సూక్తులందు శక్తి జూప సరసగమన రచన సాహిత్య మనజెల్లు ॥మధువ్వు॥ 11 కవి కొద్ది పలుకులందు గొప్ప భావము జెప్పు కవి యశంబు నందు రవికి సాటి చిన్న బాణమైన గున్న యేనుగు నొంచు ॥మధువు॥ శే పాదపూర్తి కొరకు పసలేని పలుకుల పద్యమల్లగానె ఫలితమేమి శబ్దశక్తి కవిత సామర్ధ్యమును జూప్పు ॥[మధువు॥ 2 భాషలోని సొంపు ప్రాజ్జుల తతికింపు నడకలోని సొంపు నాతికింపు పరులమేలు సొంపు పాపకార్యముకంపు ॥మధువు॥ 8

తాటినూను నారాయణ రెడ్డి

కుప్పి గంతులెసి కూని రాగము దీయ

నృత్యగాన కళలు తృప్తి గూర్చ కారుకూతలన్ని కవితలై వెలుగవే ॥మధువు శీ రాజుదేశమెలు రాజ్యాధినేతగా

ప్రాభవమున కవియె రాజ్యమేలు నరవర హృదయాల జ్ఞానాధినేతగా ॥మధువు॥ ర్‌ రసము జలుగునుడులు లావణ్యభావాల

కవిత జెప్ప వలయు కమ్మగాను, చంపకంబులేల చాకలి పద్దుకు ॥మధువు॥ 6 అస్థి మాంస మజ్జలంత రాళంబుల

రూప మెక్సరేలు జూపగలుగు కవికలంబు లొత్మకళలను జూపించు ॥మధువు॥ 7 భాష వృక్షమైన భావంబులగువేర్లు

నవ్య ఫలము లౌను నవరసాలు కాలగతులవనము కవి మాలి పోషించు ॥మధువు॥ 8 ఉత్తమ మగుకైత యుగ యుగమ్ముల దాక

క్రొత్త భావములను గూర్చుచుండు, ఊరబావి నిత్యమూరుచుండదె నీరు ॥మధువు॥ ర బాహ్య రూపవీణ బ్రహ్మ సృష్టి జగంబు

శ్రావ్య నాదమౌను కావ్య సృష్టి ముదిపదార్థమందు మోద మాధుర్యంబు ॥మధువు॥ 10 జ్ఞాన బనిజములను నాల్లు మోములవాడు

దాచియుంచ లోభ ధనికుపగిది కవికలంబు వాని ఛవిజూపు వెలిదీసి ॥మధువ్వ॥ 11

యుగనీతి

కవుల కష్టమేమొ కవులకే దెలియును

అన్యులెరుగ జాల రాశ్రమంబు గొడ్డు దెరుగనౌనె! బిడ్డనుగను బాధ ॥మధువ్వు॥ 12 బాధ గుండె నుండి మేధలో నుడుకెత్తి

కజగిపొరు సరిత కవితవాక సత్యదాహమునకు సంతృప్తి గలిగించు ॥మధువు॥ 13 మనుజ మానసంబు మనుగడమాన్యమ్ము

నిండు జీవితమున రెండు చోట్ల కాటిలోన శాంతి కవితలో విశ్రాంతి ॥మధువు॥ 14 దాచియుంచి నట్ట దారుణ సత్యాల

వెలికి దీసి దాని వెలుగు జూపు కవిత దీపకాంతి కటిక చీకటి బాపు ॥మధువు॥ 15 మారుమూలలందు మానసకుహరాల

మాయను దొలగించు మాన్యతతికి మణుల కాంతి కవిత గణనీయమౌగాదె ॥మధువు॥ 16 కాలతరణి మధుర కవితా జలంబుల

హృదయసీమ దడిపి సదయకృషిని పసిడి పలుకు పంట పండించు కవిరాజు ॥మధువ్వు॥ 1/7 అక్షర సముదాయ మౌన్నత్యభావముల్‌

పొందు పరుప మంచి పొత్తమగును, పలుకు తీపి గొప్ప విలువ సంపాదించు ॥మధువు॥ 18 యతియుప్రాసగణము లతికించ కవితయా!

సహజధార లెసగి సాగవలయు నూర బావి జలము లూరిన చందాన ॥1మధువు॥ 19

తాటిమాను నారాయణ రెడి

సత్యకొధన కవి సాధించు రచనలో

సానబట్టినట్టి చాకు పగిది సర్వుల హృదయాల సందేహములద్రుంచు ॥మధువు॥ 20 నాట్‌ వెలుగు మహిమ నేటి యభ్యుదయంబు

భావి జీవితమున బాట జూపు! నూత్న కవిత ప్రజల నోముగా ఫలియించు ॥మధువు॥ 21 సాట్‌వాని జూచి మెటి కవులు మెచ్చు

ఘనత కానరాదు కవకులాన జ్ఞాతి వైరమటుల జాతిలో గనుపించు ॥మధువు॥ 22 చిన్న పొత్తమైన నున్నుత భావాల

హృదయ రంజకముగ మృదుల॥లి కవిత పంచి పెట్టు కలకండ సారంబు ॥మధువు॥ 23 మూడు మాటలైన ముద్దుగా రచియింపు

లావు గ్రంధమేల చేవలేక పంచదార ముందు పటికబెల్లం బెంత ॥మధువు॥ 24 తెలుగు వారి సొత్తు తీయని కవనంబు

కోరువారికెల్ల కొదువలేదు మనసు గలిగెనేని మంగళ ప్రదమౌను ॥మధువు॥ 25 పాండితీవిభవము పనిలేదు కవితకు

దైవకృపకు పొత్రుదైన చాలు కాళిదాసు గొప్ప కవిరాజుగాలేదె! ॥[మధువు॥ 26

యుగనీతి కళ

కత్తి కెదురు దిరుగు కర్కోట కుండైన

పాప భీతి గనని పాపియైన కళలవాన దడువ కజగినముడు గాడె ॥మధువు॥ ॥| కళల ప్రాభవంబు కమనీయమైవెల్ల

ఇంద్రియాను భూతులెజుక పడును తాన మనిషిమారు తన్మహమహిమచే ॥మధువు॥ 2 అందమైన నునసు కానందమును గూర్చ

కళల కంటె శక్తి కనగలేరు కరిన శిలలు కరుగు కళ్యాణిరాగాన ॥మధువ్వు॥ 3 చిత్ర లేఖనమున జీవంబు నింపంగ

చెంత నిలువబోదు చిత్తమెపుడు స్వవ్న లోక దివ్య సంచారియైపోవు [మధువు శ్ర ఇంద్రియంబులన్ని యిచ్భానురూపమై

భిన్నభిన్న రుచుల వేలమెచ్చు మనసుకోరు కళల మధురాను భూతిని ॥మధువు॥ ర్‌ హావభావ జాల మభినయగానాల.

నృత్యకళన జూప నిండుదనము మానస సుమమందు మకరంద ముప్పాంగు ॥[మధువు॥ 6 మానవాళి హృదయ మధురామృతంబుగా

జీవితానవెలసి సేదదీర్చు కళమహద్వరంబు కాంతి దీపనిభంబు ॥మధువు॥ 7

క [ఎ

లౌటిమూను నారాయణ రెడ్డి

కళలు బహువిధాల కరిగించు హృదయాల

భేదభావమబణచి (ప్రేమ నింపు మనసులూర జేయు మధురాను భూతిళొ ॥మధువు॥ ల! పకువులైనగాని శిశువులైననుగాని

పక్టులైనగాని పాములైన గానరసము నందు లీనమై సోలును ॥మధువు॥ ర లలిత కళలు హృదయ లాలిత్యమును బెంచు

మళినరాశినెల్ల మట్టగించు దివ్య తత్వ మొసగు తేజః ప్రపూర్ణమై ॥మధువ్వ॥ 10 వర్షధారలందు వాయువీచికలందు

పాలు బితుకువేళ పారునీట కడలికరటములను గానమాధుర్యంబు ॥[మధువు॥ 11

భాష

చేపగలిగి నట్టి దేవ భాషను నేర్వ

జ్ఞాన ఖనిగ మారు నరుని మెధ చక్కనైన భాష సంస్కృత మొక్కటే ॥మధువు॥ 1 సంస్కృతంబు నందు సంపూర్ణ సంస్కృతీ

శోభ లుద్దవించె శుద్ధ సరణి సంస్కృతంబు దైవ సందేశమై యొష్టు ॥మధువు॥ 2 భాష మానవులకు భగవానుని వరమ్ము

మూడు కాలములకు మోదకరము భాషవెలుగు నందె బ్రతుకు సార్థకమౌను ॥మధువు॥ 3

యుగలీతి పద్యపాటవంబు పరభాషలందేడ? పాఠక హృదయాలు పరవశింప తేనెలొలుకు గాదె తెలుగు పద్యము పాడ ॥మధువు॥ తీ తెలుగు పలుకు తీపి దేశ భాషల లేదు స్వచ్భమైన పలుకు సొత్వికంబు, వేణుగాన రవళి వీణ మైోగినయట్లు ॥మదువు॥ ర్‌ భాషలెన్ని లేవు వేషాల రీతిగా దేశకాలగతుల తీరుబట్టి భేదకారణంబు విడని రహస్యంబు ॥మధువు॥ 6 భాషలెన్నియున్న భావసంపదలందు సత్యకాంతిశాంతి సద్దుణముల సంస్కృతంబు మిన్న సర్వభాషలకన్న ॥మధువు॥ గ ర్రంధము మనసున కొక నిత్యమార్గదర్శిగనుండు పుస్తకంబు హస్త భూషణంబు, మేటి గ్రంధమొసగు సాటిలేని సుఖంబు ॥మధువు॥ ॥ ఇహ పరంబుల పరమేశు లీలల దెల్చు చిన్న పాత్తమైన చెంతనున్న గ్రంధరాజములను గంగాధరుండుండు ॥మధువు॥ 2 కడుపు నింపు కొజకు గరిసెల ధాన్యంబు నిల్య చేసినట్లు నేర్చుమెజయ మేధ నింపుగొదె మేటి గ్రంధంబులు ॥మధువు॥ ౩

లాటిమూను నారాయణ రెడ్డి 'అుిదదాదాలలాదనకక వనుదకకతపుడుకసుొలునునవుకునననునుకుననుకునుకు నకుల నలిముతనునుకనషడునుకు భకసల చపుతా తాలావునననననననననయుననాననుయ నయం తల్లి తండ్రి తాత దైవంబు బంధువు 'సెవకుండు పరమ శిక్షకుండు, పుస్తకాలుగట్టి నేస్తంబులనిశంబు (మధువు॥ జే పుస్తక విభవంబు మస్తుకంబున జేర ప్రస్తుతులు లభించు, విస్తరముగ పుస్తకంబు హస్తభూషణ మనిశంబు ॥మధువు॥ న్‌ గురుశిష్యులు ముద్దులాలుకు పూలమొక్కల రూపాలు పారళాలలొని బాలురెల్ల తోటమాలి పగిది మేటి గురువు నిల్చు ॥మధువు॥ శ విరిసిన కుసుమాలు విద్యార్థులందరు జ్ఞాన పరిమళంబు మానధనము బాల జగతికి బడి పరమేశు నిలయంబు ॥మధువు॥ 2 గురువు శిష్యునేమి కోరంగదలపడు సిరుల సర్వమీయ శిష్యుడుండు, చిర మహాశయంబు గురుశిష్యబంధంబు ॥1మధి వ్‌ గురువు నీతికోవిదుండు నిర్మల చిత్తుండు నిత్య కర్మరతుడు నిగముఖనియు వినయశీలి గురువు విద్య నేర్చ శుభంబు ॥మధువు॥ 1 చదువు జెప్పు వాడు జాతికాధారంబు భావి పౌరవృద్ధి పదిలపరచు భుక్తి గడువదిందు ముక్తిసంపద దప్ప ॥మధువు॥ 2

యుగనీతి

చిత్త శుద్ధి తోడ శిష్యుల సరిదిద్దు

గురువు ఖ్యాతి గాంచు గరిమతోడ బ్రతుకు కొజికు బూన బాడుగ బండియౌ ॥మధువు॥ 3 వేదవైద్యములను విద్యా ప్రసాదంబు

వర్తకంబు జేయ వాసియగునె! మనుజుడెన్న వలయు మానస సంతృప్తి ॥మధువు॥ దీ భౌతిక సుఖవాంఛభ భాగ్యంబులను బొంద

గురువుపదవి నెవడు కోరరాదు కరుణ బోధసేయు కటిక వాని విధంబు ॥మధువు॥ 5 జ్ఞాన దాతలందు జ్ఞానమేలేకున్న

భావి ప్రగతికెట్టు భద్రమగును, బ్రతుక నేర్చి వచ్చి బడిపంతులగుటయా? ॥(మధువు॥ 6 ఉన్న కొద్ది విద్య నుపయోగపడునట్లు

పంచి యిచ్చువాడె పండితుండు, చిన్న చెలిమ నీరు జీవనం బివ్వదా? ॥[మధువు॥ 8 గొర్ల మంద వోలె కుజ్జలందర జేర్చి

కొల్లగొట్టనేల కూటి కొరకు, గంజి ద్రాగ మేలు కష్టించి జీవింప ॥మధువు॥ క స్వంత శక్తి వలన వింత లెన్నియునేర్వ

సూక్ష్మ మెరగలేరు సుద్ది గనరు, గురువు చెంత జేర గొప్ప జ్ఞానము గల్లు ॥మధువు॥ 10 పట్టుదలను కొంత పాండిత్యమబ్చినా

గురువులేని విద్య గురినిగనదు జున్నుపాలనుండి వెన్నదీయగనౌనె! ॥మధువు॥ 11

లౌటినూను నారాయణ రెడి వర్ష ధారలంది పైరు పండిన యట్లు తల్లి పాలు ద్రాగి తనయుడెదుగు గురువుకడన జ్ఞాన కోవిదులగుదురు ॥[మధువు॥ 12 వేతనంబు గురువు చేతనంబును గొల్వ విద్యకున్న విలువ వీగిపోయె జాతిజివ గజ్జి జీత గాడన జెల్లె ॥మధువు॥ 13 భౌతిక సుఖభోగ భాగ్యంబులన్నియు అనిశము మృగతృష్ణ కాశ్రయములు సత్పధంబుగాంచ సద్గురు నెన్నుమూ! ॥[మధువు॥ 14 గురువు శిష్యతతిని గుర్తించి సుజ్ఞాన వైభవంబు గూర్చి వాసిగాంచు మనుజరూపధారి మాధవుండు గురుండు ॥మధువు॥ 15 గురుడె తల్లిదండ్రి గుహ్య విజ్ఞానంబు నిహపర సుఖశాంతు లిచ్చు నట్టి గురువు దైవతంబు కువలయ మందున ॥మధువు॥ 16 గురువుదైవ మిరువు రరుదెంచ, ప్రణుతించు మొదటగురుని, దైవమునకు పిదప, దైవము తను వీయ దైవాన్ని గురువిచ్చు ॥మధువు॥ 17 జనన మరణ రూప సంసార జలధిలో ,కూరజలచరాలు క్రోధతతులు శత్రుమర్థనుండు సద్గురుండౌనుగా ॥మధువు॥ 18 జీవుని శివుమాడ్కి శిష్యుని గురురీతి మనిషి మాధవునిగ మార్చు గురుడు అట్టి గురువు పాద మాశ్రయింప శుభంబు ॥మధువు॥ 19 న రానననననలలనననతాలాలతా లలాట బై ్రోరులలలులలనాలాలాా లావాలా

యుగనీలి అలమటించుచుండి యజ్ఞాన తిమిరాన జ్ఞానదాత గురువు నాశ్రయింప ఆత్మనెజుక పరచి అనందవశుజేయు ॥చముధువు॥ 20 విద్యనేర్చి విపుల వేదపురాణాల అంతరార్థ మెజుగు నట్టి ఘనుడు గురువు కల్చతరువు నరరూపదైవంబు [మధువు॥ లే శిష్యుని హృదయాన శీల ప్రకాశంబు ప్రజ్యలింప జేయు పరుమగురువు తనను మించునట్టి ఘనుడౌట కాంక్షించు ॥మధువు॥ 22 శిష్యుడు గురువులందు భక్తి గురి తప్పినందున చదువు సంధ్యలన్ని సన్షగిల్లె పనికి మాలు పనుల పాండిత్యమథికంబు ॥మధువు॥ 1] గొప్ప వారమనుచు గురునింద సలుపంగ విద్య నభ్యసింప వీలుపడునె! పొదుగు గోసి పాల పొంద గోరిన భంగి ॥మధువు॥ 2 బాల బాలికలను భావి పౌరులనుచు భరత మాత మురిసె గరిమళోడ, భారమంత గురువు బాధ్యతేయగు గాదె! ॥మధువు॥ 3 బాల జగతి భావి భాగ్యంబు జాతికి ద్‌ప్తీ నీయ జ్ఞాన దీపకళిక, వెలుగు బాట జూప వేద విద్యార్థులు ॥మధువు॥ శీ

గురువుల గరిమంబు గుర్తించలే నట్టి

ష్యకొటి గలుగ సిగ్గు చేటు, శీలవంతుడైన శిష్యుడొక్కడు చాలు [మధువు॥ ర్‌ పల్లెటూళ్ళు విడిచి పట్టణంబుల జేగ్రి

విద్య విస్మరించి విరుగబడిరి, ఉభయనసష్టజాతి కభయ మెక్కడిదయ్య ॥మధువు॥ 6 ౩మ్యుడు భయఖభక్తి శీలసొందర్యాల చిత్త పద్దిని గురు సేవసలిపి విద్యనభ్యసించు విజ్ఞాన విభవంబు ॥మధువు॥ 7 విమల మానసంబు వినయ విధెయతల్‌

భయము భక్తి శ్రద్ధ పరమగురుని సేవ లధ్యయనము శిష్య ధర్మంబులు ॥మధువు॥ 8 అరకడు పునకన్న మధ్యయనాసక్తి

గురుపదాబ్ద సేవ కోడినిద్ర సచ్చరిత్ర భక్తి ఛాత్ర లక్షణములు ॥మధువు॥ రి శిష్యుడు తనమదినె శివ మందిరము జేసి

శివుని మారుగురుని శిల్పమునిచి నిత్య పూజ సలుపనిఖిల విజ్ఞానియౌ ॥మధువు॥ 10 ఆత్మ శక్తి దెలియుననుభవాభ్యాసాల

నియమనిష్టలు గురునియతివలన శిష్యుడపుడె పొందు శ్రీకంరు విభవంబు ॥మధువు॥ 11 గురుమనోబలంబు గుర్తించి శిష్యుండు

చిత్త శుద్ధిని గురుసేవ సలుప త్రిభువన సుఖశాంతి దీప్తీ సంప్రొప్తంబు ॥1మధువు॥ 12

యుగనీతి విద్య

చదువకున్న దెల్ల సద్విని యోగంబు

'సెయవలయుగాదె జీవితమున, ధనము గలుగ దాన ధర్మంబులకు జెల్లు ॥మధువ్వు॥ 1 విద్య తొటలోన పెంచి పండించరు

సంతలో కొనబడు సరుకు గాదు విద్య కృషి ఫలమ్ము వీధుల దొరుకునా! ॥చుధువు॥ 2 కూడుదేబాబలము గూర్చు నెల్లప్పుడు

నిద్రశాంతి సుఖము నింపు మదిని విద్య జివితాన వెలుగు జేకూర్చును ॥1మధువు॥ న్‌ సాగరంబుదాట చంద్ర మండల మేగ

వింతలెన్నా గనగ వీలుపడుట విద్యవలన గాదె వేరనెద్దాననౌ 1మధువు॥ తే కలిమి బలిమి రూప గౌరవార్హములౌను

కొద్ది మందిలోన కొంతవజకె విద్యకున్న విలువ విశ్వ విఖ్యాతంబు ॥మధువు॥ ర్‌ తరిగి పోవు చుండు వరుసవాడగనన్ని

కొండలైన తుదకు గుండుసున్న విద్య వాడు కొలది విరివిగా పెంపొందు (మధువు॥ 6 మిన్ను మన్ను మహిమ మన్ననాద్యాదుల

బాహ్య చక్తుల గనవచ్చు నెపుడు జ్ఞాన దృష్టి గలుగ సద్విద్యమూలమౌ ॥మధువు॥ 7 కల్గు ద్రాగు వాడు చల్లను మెచ్చడు,

రుచినెరుంగ బోడు శుచినిగనడు, పశువుకేమిదెలియు పారమార్థిక విద్య ॥మధువు॥ 8

తొాటిమాను నారాయణ రెడ్ల మట్టి ముద్ద వంటి మానవ మేధస్సు అంధకార మందె యలముటించు, విద్యగాంచినంత వికసించి విహరించు ॥మధువు॥ రి మనసు బాటసారి మధుర జీవన యాన మార్గదర్శిగాదె మంచి విద్య, ఇహపరంబుల తరియింప జేసెడినావ ॥మధువు॥ 10 ఆత్మ బీజరూప మాధార మీమేను బలము గుజ్జుకాగ పండునందు సారమౌను విద్య సంస్కారి మేధకు ॥(మధువు॥ 11 చదువునావికుండు సంస్కృతి తెరచాప జీవితమ్ము యాత్ర సేయునావ భయపడంగనేల? భవసాగరం బీద ॥[మధువు॥ 12 విద్యకంతులేదు వివిధ విద్యలనెల్ల నేర్వగలుగు నట్టి నిపుణుడెవరు! ఉత్తమంబు జన్మ కుపమోగపడువిద్య ॥మధువు॥ 13 ఉజ్వలమగు విద్య నోంకార యుతముగా నభ్యసించవలయు నాదిలోన, విత్తనంబు లేక వృక్ష మెక్కడిదయ్య! (॥మధువు॥ 14 జ్ఞాన వృక్షమునకు నన్మతి మూలంబు సాగి పెరుగు సత్యశాఖలన్ని (పేమపండ్లు కాయు విద్యామృతంబుతో ॥మధువు॥ 15 విత్తమున్న చోట వినయంబు గనరాదు వినయమున్న బోట విత్తమంతె, రెండుయున్న చోట నుండదే సద్విద్య ॥మధువు॥ 16 శ జ్‌ ళో

అధ్యాత్మిక ప్రకరణము

తౌటిమాను నారాయణి రెడ్డి సృష్టిరహస్యము

ఎప్పుడేమి యౌనొ యెవ్వారు గనలేరు,

విధిని గనక విజ్ఞ వీగనేల! రాముడేల యేడ్చె రమణి సీతను బాసి ॥మధువు॥ 1 సతిపతి హృదయాల సంతాన బంధంబు

ఖగమృగనరులెల్ల కలిగియుంద్రు సృష్టి ప్రమమయము చింతో పశమనంబు [మధువు॥ 2 చావులేని నిత్య సౌందర్యసంపద,

ధర్మ మొకటె శాశ్వతమ్ము నదియె, భగ్నమౌను సకల భౌతిక సంపదల్‌ ॥మధువు॥ వ్‌ దైవ మొనగు ప్రతిభ తమిదీరుకృషిలేక

విలువనంద బోదు వెలుగుగనదు, మట్టి క్షడుగకున్న మణులు రాణించునే ॥మధువు॥ శీ తనువు మనసులొక్క ధర్మంబుగాదీక్ష

కార్యరంగమందు కలిసియుండు విధి బలీయమైన విపరీత ఫలముండు [మధువు॥ ర్‌ మనిషీ రాకపోక మనుగడమాన్యతల్‌

తెలియజాలుటెట్లు కలివశాన, మరుగు పడదె ప్రజ్ఞ! మాయాంధ కారాన [మధువు 6 నేటి నీతీేపు పాటించబడబోదు,

నిత్య నూతనంబు నెగడు చుండు | మార్చు సహజ గుణము మాయాప్రపంచాన ॥మధువ్వు॥ 7

యుగినీతి

ప్రకృతి స్రీన్వరూపి పరమాణు పురుషుండు

తరతమంబుగనక ధరణి వెలసె, సృష్టివింత దివ్య దృష్టితోగననౌను ॥[మధువు॥ 8 వరదలు పెనుగాలి వర్షాలు ప్రళయాలు

హానిలోని శుభములద్భుతాలు కోరి తెచ్చు సృష్టి క్రొత్త సింగారాలు ॥[మధువు॥ రి జనన మరణ విధులు సహజంబుగా మారు,

నిత్య నూతనంబు సత్య మెరుగ పండుటాకురాలు పల్గవించునుమాను ॥మధువు॥ 10 విశ్వమెల్ల వెలసె విమల సౌందర్యాల

కాంతి హీనమొక్క కణములేదు, దృష్టి దోషమౌను సృష్టిదోషము లెన్న ॥మధువు॥ 11 నేర్చు గలిగియున్న నిరుపయోగంబేది

యుచితర్‌కి వాడ నొప్పులగును నింద్యమైనదెల్డ వంద్యమ్మెయాగాదె! ॥మధువు॥ 12 వింతలెన్ని గనిన విశ్వరహస్యంబు

కనులగాంచనౌనె గరిమతోడ సృష్టి మహిమ దివ్యదృష్టియే తిలకించు ॥మధువు॥ 13 అగణిత గుణభరిత మాళ్చర్యవస్తువుల్‌

సృష్టిలోన వెలసె పుష్టిగూర్చ పనికి రానిదేల భగవంతుడిచ్చును? ॥మధువు॥ 14 పేదవాడు బ్రతుకు పెద్దకాలంబుగా

ధనికుడు మరణించు త్వరితముగను సృష్టి వింత గనిన చిత్రంబుగా దోచు ॥మధువు॥ 15

తొటిమాను నారాయణ రెడ్డీ

కారు మబ్బుగూడ జారచోరాదిహం

తకులకమిత తృప్తి ధైర్యమెసగు, పనికిరానిదేది పరుమేశు నృష్టిలో ॥మధువు॥ 16 ఎచట నుండి రాక? యెచ్చటికేగుట?

యెరుగ జాల రెవరు యించుకైన, మూల మెరుగు వాడు మోక్షంబు సాధించు ॥మధువు॥ 17 ఆదిదేవులైన హరిహర బ్రహ్మలు

చేయలేని దొక్క చేష్టదక్కె, నొసటి వ్రాత దుడుప నోప౦వ్వారలు ॥[మధువు॥ 18 బీజము పురుషుండు పృధ్వీజగన్మాత

చెంతబేర నూత్న నృష్టి వెలసె చెప్పతరముగాదు సృష్టి మర్మంబుల 1మధువు॥ 19

దైవము

బిడ్డడేడ్వ గానె (ప్రేమాతి శయమున

తనపని విడనాడి తల్లిరాదె! భక్తుడార్తి బిల్వ భగవాను డరుదెంచు ॥1మధువు॥ శే తేనె బిందువందు తేర్చగ సాధ్యమే!

ఏసుమ మకరంద మెచటగలదొ! బ్రహ్మ వెలయుచుండు బ్రహ్మాండమంతట ॥మధువు॥ 2 సాగరమ్ము జేరి సాగరమ్మేయగు

గంగనీరు కడలి గాంచనౌనె! సర్వుల హృదయాల సర్వేశ్వరుండట్లె ॥మధువు॥ 3

యుగనీతి నామరూపభఖేధ రాము రహీముల నాత్మ నెరుగువాడె యఖిల ఎగతి సత్యశోధ కుండు సర్వేశ భక్తుండు ॥[మధువు॥ తీ అందరి హృదయాల నలరారు చున్నట్టి ఆత్మయొక్క పరమాత్మ గాదె! అంతరార్థ మెరుగు మాత్మ స్వరూపుని ॥మధువు॥ ర్‌ మూగవాడు పలుకు ముష్టివాడగురాజు కుంటి కొండ టు, గ్రుడ్డిజూచు చెవిటి వాడు వినుణు శ్రీ కంరుకృపతోడ క ॥మధువు॥ 7 ధర్మ మెరుగనట్టి దైత్యుండు సతతంబు దారిదప్పితిరిగి ధ్వంసమగును ధర్మమనుసరింప దైవంబు గాపొడు,. [మధువు॥ 8 దైవము సకలమని భావించువారలు దృళ్య వస్తువులను దృష్టిగనరు, అఖిల జగతిని పరమాత్మ గాదర్శించు [మధువు॥ త్రి నిర్వికార నిత్య నిర్వికల్పుడుతాను చేయడింకొకరిని చేయుమనడు సర్వే కార్యములను సాక్షిగా దర్శించు 1మధువు॥ 10 రామనామ మహిమ స్వామి చెంతకు చేర్చు, సకల సంపదలను శాంతి నొసగు దుఃఖదాయక యమ దూతల తరుమును ॥[మధువు॥ 11 మాంసమయ శరీర మాసింపదగనిది విషయ దాస్యరక్తి వేషమాది తనుమనోభిలాష దైవాన్ని తొలగించు ॥మధువ్వు॥ 12

తాటిమాను నారాయణ రెడ్డీ లన

ఈశు కొజకు సలుప హృదయ విస్తరణంబు

ముఖము దైవలీల ముచ్చటించ హృదయ పీరినుండి ఈశుండు పలుకును ॥మధువ్వు॥ 13 భక్తి యనెడి ప్రమిద, వైరాగ్యతైలంబు

తత్త్వచింతవత్తి ధర్మవహ్ని జ్ఞాన రాశి వెలుగ శ్రీనాధుడగు పించు. ॥[మధువు॥ 14 అన్నపాన నిద్ర లవసరంబుగ గాంచి

స్వామి భజన పూజ జపతపాలు నిత్యము సలుపంగ నినుజేరుదైవంబు 1మధువు॥ 15 వధువు జీవుడైన వరుడు పరబ్రహ్మ

వర పురోహితుండు పరమ గురువు ఒప్పిదమగు తాళి ఓంకార సూత్రంబు ॥[మధువు॥ 16 ప్రాకృతిక గుణాల బడసిన జీవుండు

చిడివడంగ దైవ మెడదనుండు అత్మ దృష్టి జీవుడందిన దైవంబు ॥మధువు॥ 17 భౌతికాను భూతి వశమైన హృదయాన

విశ్వవిభుని చింత విత్తనంబు చౌడునేల బీజ సస్యంబు సాధ్యమా ॥మధువు॥ 18 దైవ విస్మరణము ధర్మతిరస్కృతి

వతన హేతు వగును పండితులకు ఎంత వారికైన వింత వినాశంబు ॥1మధువు॥ 19 విబుధ వాగ్విభూతి విశ్వమానవశాంతి

నుద్ధరించు కొణకు నుత్సహించి కృష్ణుడెబుక పరచె గీతోపదేశెంబు [మధువు॥ 20

యుగలీతి దైవమవతరించు ధర్మరక్షణకయి కర్మలాచరించు కారణమున నరునిరూపమందె నారాయణుడు పుట్టు ॥మధువు॥ 21 భారమెల్ల మోయు భటుని చందంబున నిద్రలోనుగాచు నియతనిష్ట కానదైవ వూజ పూనరదేలనో ॥మధువు॥ 22 భగవదాశయాల పావన నియమాల మార్చులేదు దృళ్యమమత దొలగ భగవ దాశ్రయంబు పట్టులభించును శమధువు॥ 23 భగవదను నయంబు బాసటగానున్న భయపిశాచతతులు పారిపోవె పట్టుపడవె భవ్య భక్తి వైరాగ్యాలు ॥మధువు॥ 24 దీక్షభూని భక్తి రక్షణ ధ్యేయాన అనిశము భగవానుడాత్మ నిలుచు శంకరా! యనంగ సంకటంబు హరించు ॥[మధువు॥ 25 లక్షలాది ప్రజల రక్షించు దైవమున్‌ మరచిపోవ దగునె మాయజక్కి భక్తుడార్తి బిల్వ పరుగున రక్షించు ॥మధువు॥ 26 వాక్‌ హృాదయములందు వాసుదేవుని నిల్సి నిత్య కర్మలన్ని నిర్వహింప విజయ భేరి మగు విశ్వేశు కృపవల్ల ॥మధువు॥ 27 మరుగు పడును జలము మంచు రూపంబున కరిగి జలములగుచు కదిలిపోవు బాంతి తొలగి పోవ భగవానుడగుపించు ॥మధువు॥ 28

తౌాటీమాను నారాయణ రెడ్డి సర్వకార్యములను సర్వేపు కనుసన్న కాలగమనమందు కదులుచుండు శివునియాజ్ఞలేక చీమ్రైన కదలదు ॥మధువు॥ 29 పూలలోని తావి పూర్ణ చంద్రునికాంతి ధర్మమహిమ దాతృదాన గుణము ఆత్మలోని దైవ మవిభత్త తత్త్ష్యంబు 1మధువు॥ . 30 నిండుకుండలోన నింపవచ్చునె పండ్లు? పండ్లు నింపబడును వట్టికుండ రిక్త చిత్తమందె శ్రీహరి నివసించు ॥మధువు॥ 31 తనమనంబు నందు దైవంబుగనలేక విశ్వ మంతవెదకు వెళ్టివాడు, గుప్త ధనము చోటు గుర్తించనట్లుగా మధువు! 32 విశ్వవిపణి వీధి వింత వస్తువులుండు వస్తువు గొనవలయు వాసినెంచి, లాభదాయకంబు లక్ష్మణాగ్రజుగొంట ॥[మధువు॥ 33 మరణము దరిజేరు మసక నీడను గాంచి హరిని భజనసేయ నాత్మదలచు మృత్యు భయము బాపు మిత్రుండు దైవంబు ॥మధువు॥ 34 బాహ్య శుద్ధి గనని పామరుడేరీతి అంతరంగ శుద్ధి సభ్యసించు నుభయశుచికి దైవమభయ మ్మొసంగును ॥మధువు॥ 3ెర్‌ తనను తాను తెలియు మనుజుండు తనయందు విశ్వమందుగాంచు విశ్వవిభుని తనకు భిన్నమైన దానిని గనబోడు ॥మధువు॥ 86

యుగరీతి వస్తుజాలమెల్ల పరిణామ బద్ధంబె మార్చుజెంద బోదు మహితశక్తి ధర్మసమ్మతి నదిదైవంబు గావెల్లె ॥మధువు॥ 37 ధర్మనిర్ణయమది దైవేచ్చలేనిదే గడ్డిపోచ గూడకదలిరాదు విశ్వవిభుడొకండె విశ్వంబు నడిపించు ॥మధువు॥ 38 తర్కవాదములకు ధనవైభవములకు దైవ మంద బోడుదయనుగనడు నమ్మువారి యెదల నిమ్ముగానివనించు ॥మధువు॥ 39 విషయవాసనలను వేరుపరచినంత దైవభూతి శక్తి దర్శితములు, వడ్డపొట్టు తొలగ భాసిల్లు బియ్యంబు ॥మధువు॥ 40 సత్యపధమునందు సంచరించెడివారి నీతియె భవసింధు పోత మగును దైవ పధము బూన దైవంబు రక్షించు ॥మధువు॥ త] శరణువేడినంత సత్వరంబుగ వచ్చి భక్తుని దరిజేరి భయము బాపు, దేవుదేవుగొ ల్చి దీవెనలందుమా! ॥మధువు॥ త ముజ్జ్ఞగాలు చుట్టు ముట్టి వచ్చిననైన శత్రు భీతిగనదు సన్మనంబు దైవకృపను బొంద దౌర్భాగ్యముండునే। ॥[మధువు॥ జప జపము తపము వ్రతము సాధనాది విధాల తప్పులెన్న బోడు దైవమొపుడు శుద్ధ వాకియలను శుచి మానసము గోరు ॥మధువు॥ తశ

తొటేమాను నారాయణ రెడి బుద్దిశాలి పాపి పుణ్య శీలుడు మార్డు లంగ హీనులందు నాత్మ యొకటి, 'ప్రాణకోటి సెవ పరమేశ్వరుని పూజ ॥మధువు॥ 4ర్‌ జీవదెవులొకటె భావించి చూచిన నామరూప భేదమేమిలేదు సిద్ధ శుద్ధ కృతులు శివజీవు లిద్దరు ॥మధువు॥ 4 దేవుడన్న వాడు ఆరుపతిలోలేడు లేడు మక్కలోన లేడుకాశి ఎల్ల జనుల పద్ధ హృదయాలలో నుండు ॥మధువు॥ తగ దైవమిష్ట పడక తనను రక్తింతురే! తల్లిదండ్రులైన తనయులైన భంగపాటు కలుగు భగవాను దయలేక ॥మధువు॥ ఉరి ఏమిలేనివొాడు యెలమిదాతగమారు వైభవయుతు డరుగు వల్లకాడు నాగభూషణుండు, నయభక్తి సులభుండు ॥మధువ్వు॥ గరి విషయ వాంఛ లెల్ల వేదనాభరితంబు పట్టుబట్టి వాని పాఠ ద్రోలి దైవ శరణువేడ దరిరావు బాధలు ॥మధువు॥ 50 భక్తి పరితపించ పలురీతి కరుణతో పరుగున నరుదెంచు పరమశివుడు అవుదూడచెంత కరుదెంచినట్లుగా ॥మధువు॥ ర్‌] తనువు మనసు వాక్కు మనుజు నభీష్టంబు శుద్ది గనని యట్టీ బుద్ది యేల! శుద్ధ మానసంబు శుభ దైవనిలయంబు ॥మధువు॥ 52

యుగనీతి నందన వనశోభనచ్చునే గోపిక వనితలకు 'ము'కుంద వనమునచ్చు దైవమున్న చోటు దర్శనీయముగాదె ॥మధువు॥ 53 వ్యాఘ్ర చర్శధారి అర్థ నారీశుండు భక్తవత్సలుండు పరమశివుడు శుద్ధ భక్తినెన్ను సులభ ప్రసన్నుండు ॥మధువు॥ ర్‌4ీ ఆత్మ భాగ్యమెజగ జూపు భౌతిక వాదంబు భారమధిక మగును, బాధమిగులు, ఆత్మ వాదమంద మానంద మధికంబు ॥[మధువు॥ శ్ర అత్మ జీవితానికమర పదార్థంబు సత్య సాధనంబు శాశ్వతంబు ఆత్మ నెరుగలేని యవివేకికే బాధ ॥మధువు॥ 2 గ్రహములు ధశదిశలు కాయమింద్రియములు చర్మ చక్లు మాననములు నకల దృశ్య వస్తువుల కతీతాత్మ పరమాత్మ ॥మధువు॥ 3 ఆత్మనెరుగదలచి యాధ్యాత్మికపధాన ముందుకేగ వలయు ముక్తి గోరి వెనుదిరిగెడి వారు పిరికి దద్దన్నలే ॥మదువు॥ శీ అత్మలోన నిలిచి ఆత్మను దర్శించి ఆత్మపద్ధి జీవితాశయముగ దాని నెరుగ దాను ధన్యాత్ముడైవెల్లు ॥మధువ్వ॥ ర్‌

తాటిమూను నారాయణ రెడి

ఇంటికి యజమాని, యినుడు జీవులకును

జలమునకు కడలి ప్రజలకు రాజు అఖిల జగతి కాత్మ ఆధారమౌగాదె! ॥మధువు॥ 6 విజ్ఞుడెంచు మదిని విశ్వాత్మ తన యాత్మ

దృశ్య విశ్వమంత దేహమగును విశ్వమంత తానె విశ్వ విభుడుతానె ॥మధువు॥ 7 తీవ్రగామి మనసు దివ్య సచ్చీలము

తానెరుంగు నట్టి తత్ష్వచింత అన్నిటికిని మూల మాత్మ సొందర్యంబు (మధువు ౮ భక్తి పట్టు దలయు వైరాగ్య చింతన

శ్రమ వికాస విద్య కరుణ కర్మ అమల మానసాత్మ లలవడుటే మేలు ॥మధువ్వ॥ క్ర పరులనిందస్తుతియు వాయు తరంగాలు

పుట్టి గిట్టి మరల పొటమరించు శి నిత్యమా త్మ వెలుగు నిర్మలానందాన ॥మధువు॥ ఇంద్రియాల సుఖము లెన్నైన యల్సమే!

ఆత్మ నిలుచు సుఖము యన వరతము, 11 ఆత్మనెరుగు వాడు అనందమయుడాౌను ॥[మధువు॥ ఆశలుడిగిపోవ పాశబంధములూడు

మనసు నిలుప నాత్మకనగ నగును సతత మాత్మ దృష్టి శాశ్వతానందంబు ॥మధువు॥ 12 సకలజీవరాళి వికలమౌ సుఖవాంఛ

క్షణీక సుఖము కొరకె జారుచుండు అన్ని సుఖములందు అత్మసుఖముమిన్న ॥మధువు॥ 13

యుగనీతి

దుర్గుణాల నెల్ల దూరంబుగా నెట్టి

చిత్తపద్ధి కలుగ శివుడు మెచ్చు అగణిత సుఖశాంతు లాత్మైక్యమున గల్లు [1మధువు॥ 14 దృశ్యవస్తు వాంఛ తేలిపోవుకొలంది

భక్తి పెరుగు చుండు భద్రగతిని అసురగుణములుడుగ నాత్మ ప్రకాశించు ॥[మధువు॥ 15 దృశ్యవస్త్వ తీత దృష్టితో క్రమముగ

నంతరంగ మందు నాత్మజూడ లాభదాయకము విలాపంబుగనబోరు ॥మధువు॥ 16 కర్మఫలము, భోగ కలితవాసన, జన్మ

కర్మల సుడిగుండ గండములను ఆత్మశక్తి వలన నధిగమించగవచ్చు ॥మధువు॥ 17 మరణ మందినంత మనసు మమత మాయ

సంశయంబులన్ని సమసీ పోవు అత్మ చావబోదు, అవినాశిగానుండు ॥1మధువు॥ 18 నరుని రూపమందు నారాయణుని గాంచ,

భవభయహరణంబు ఫలితమగును దేవదేవుడాత్మ దీప్తియై వెలుగొందు ॥1మధువు॥ 19 మనసులోని శంక్క మాయాశరీరంబు

వీడిపోవ నాత్మవాడిపోదు, ఆత్మనిత్యసత్య మవినాశి బ్రహ్మంబు ॥మధువు॥ 20 దైవమందిరంబు తనువు నిర్మాణంబు

ఆత్మ విగ్రహముగ నమరెనందు దేహరధము పై ని దేహి విహారంబు ॥మధువు॥ 21

తాటినూను నారాయణ రెడి ననన లౌకిక విషయాల ఊక రాశిని మున్గి రాము విస్మరించు కాముకుండు, పారమార్ధికాత్మ పధమున నడచునే! ॥మధువు॥ 22 నిత్యము పరివర్తనీయ ప్రపంచంబు నంతట నెలకొన్న ఆత్మశక్తి తన మనంబు నందు దర్శించబూనరు ॥మధువ్వ॥ 2 విశ్వమెల్లడలను విజయ భఖేరిలగించు నాత్మయెరుగలేని యర్భకుండు, నిష్టయోజకుండు నీ చాతి నీ చుండు [మధువు॥ 24 అత్మనెరిగినంత యాందోళనలు పోవు కష్టకోకభితి గండముడుగు నిత్య జీవితమున నిర్మలానందంబు ॥మధువు॥ 25 ముసరు కోర్కెలెల్ల వెనదోలినంతనే చిత్తమందు మిగులు శివుడొకండె, అప్పుడెల్ల చోట్ల ఆత్మదర్శనమౌను ॥మధువు॥ 26 బాహ్య జగతిలోనె బాధా భయంబులు అంతరంగ దృష్టి నాత్మవెలుగు, స్వస్వరూపమెరుగు సర్వత్ర శాంతంబు ॥మధువు॥ 27 మోక్షమనగ దేహ ముక్తి మాత్రమె కాదు జ్ఞానకళికగాంచు మానవులకు ఆత్మ మూర్తిగాంచు ననుభూతి మోక్షంబు ॥మధువ్వ॥ 28 రొంపి నింపుకొన్న కంపుదేహంబుపై మమత పెంచుకున్న మానవుండు శుభకర శివరూపశుద్ధాత్మ నెరుగునే! ॥మధువు॥ 29

యుగనీతి అక్షరముల “అహ”లు ఆద్యంతములనిల్చి అహమదేర్చడగ మహత్తువెలసె, అహమునందె వెలయు నాత్మ స్వరూపంబు ॥మధువు॥ 30 ఎంత వెన్న దినిన కొంతైన నాలుక కంటనట్లు జీవితాళ కర్మ లాత్మకంట వదియె యానంద తత్త్యంబు ॥మధువు॥ 3] సొగసు దెలియనట్టి సోగ కన్నులు గాంచు విశ్వ సోయగముల వింతలన్ని వేదతాపముండు వేదాత్మగా వెల్లు ॥మధువు॥ 32 మేని సాగసు కొకు మేలైన వ్యాయామ మన్న పానములిల నమరినట్టు, ఆత్మబలము కొఅకు నమరును యోగంబు ॥మధువు॥ 33 తనుమనోశ్రమంబు ధార వోసియు గూడ పొందరానిసిరికి కుందనేల! అత్మతృప్తి కన్న వైశ్వర్యమున్నదా! ॥మధువు॥ ఏ4 జనన మరణ చక్ర సంసార రధమందు దేహవస్తు జాల దృశ్యమఖిల మంతమొందు శాళశ్వతాత్మయే విలసిల్లు ॥[మధువు॥ 3ర్‌ అద్దె యింటి నెంత నందంబుగా సర్ది నాదని తలచినను నీదికాదు దేహమద్దె కొంప దివ్యాత్మ నిలయంబు ॥[మధువు॥ 36 రక్ష మాంసమయము రిక్ష సౌఖ్యయుతమ్ము భ్రాంతియేల దేహవైభవముల? స్వాఠ్మ నెరిగెనేని సచ్చిదానందంబు ॥(మధువు॥ 37

తాటిమాను నారాయణ రెడ్రి

జనన మరణదేహ జవ సత్వములు ప్రాణ ॥

మేవిగూడ నీవు గావుసుమ్ము స్వస్వరూపమెరుగ స్వాత్మయే సకలంబు ॥మధువు॥ 38 రూప నామకర్మ లాపయి జగమంత

మిధ్య గానెదెలియ మిగిలినట్టి దంళతరాత్మయొకటె, యఖిలంబు దైవంబు ॥మధువు॥ 39 తత్వశోధనమున తానెవ్వరైనది

తెలిసికొనిన దైవ తేజ మబ్బు మానసమధనాన మధురామృతము దక్కు ॥మధువు॥ 40 పరిమిత గతులెల్ల పతనమై పోవును

అందచందములవి యంత మౌను, అపరిమితము ఆత్మ అనంద నిలయంబు ॥మధువు॥ త] ఆత్మయె సకలమని యాలోచనము సేయ

ఇతరవస్తు జాలమెన్న బోరు, అంతట తన యునికి యానంద మందించు ॥మధువు॥ శ2 హృదయ గగనమం౦ందు నుదయించు కాంతుల

వేదసారమధుర నాదములను, హరిహర చతురాస్యగరిమ మాత్మదలంచు ॥మధువు॥ త్వ పర్వజీవహృదయ సాక్షియై వెలుగొందు

నాత్మయొక్కటె యను నమరవాక్కు లిలసనాతనంబు లీశు కామోదంబు ॥మధువు॥ శీత కర్మఫలములన్ని కాల వాహినిలోన

కలిసిపోవు చుండు కాంతి గనక, జన్మమృత్యుకర్మ సాక్షి మాత్రుండాత్మ ॥మధువు॥ కీర్‌

యుగలీతి ఆత్మనీవు తప్ప అన్యమేదియుగాదు నిరుపమాన దీక్ష నిర్భయముగ ముందుకేగ నిన్ను ముజ్ఞ గంబులు మెచ్చు [మధువు॥ తళ భక్తుడు అటపాటలందు అన్నపానాదుల నిద్రలోన ధర్మ నియతిలోన భక్త చిత్తమందు భగవానుడుండును [మధువ॥ శ] రామకృష్ణ శివుల నామమేదైనను ఇష్టనామమెన్ని నిష్ట గొలుచు భక్తుని హృదయంబు పరమేశు నిలయంబు ॥[మధువు॥ 2 భగవదాశయముల పని గొని సాధించు భక్తు జేర్రభయము భయము జెందు ఆత్మదర్శన మతడంతట గాంచును ॥మధువు॥ న మొదట చిత్త శుద్ధి పిదప శంభుని పూజ భక్తు డనుసరించు భవ్యభక్తి శుద్ధమానసంబు శూలికభీష్టంబు ॥మధువు॥ శ స్వాత్మ రూపగతుల సర్వత్ర గమనింప నితరము వినజూడ నిష్టపడని పరమ భాగవతుని భాగ్యంబె భాగ్యమ్ము ॥మధువు॥ ర్‌ విమల భక్తి దైవ విశ్వాసమున్నచో నపజయంబు గనడు ఆర్తిగనడు నాశమెరుగబోడు నమ్మిన భక్తుండు ॥మధువు॥ 6

తొాటిమాను నారాయణ రెడి భక్తి

మండుచున్న అగ్నీబండెడు కట్టెల

కాల్చి వేయు భంగి కలియుగాన భక్తి పాపరాశి భస్మంబు జేయదే ॥మధువు॥ 1 అఆత్మనాశ్రయించి యలుపు సొలుపులేక

నిర్భయముగ దిరుగు నిర్మలుడగు డింభకుండు భక్తి బంభరమ్మగు గాదె ॥ముధువు॥ 2 సతము విష్ణు చింత సత్పవనంబుగా

మనసను తెరచాప వినునకెత్తి భక్తి నావ నడుపు భక్తుండు ధన్యుండు ॥నుధువు॥ 3 సంతతమ్ముదైవసాన్నిధ్యమును గోరు

మనుజ మానసమున మధురభక్తి నిత్యమంగళంబు నిర్మలానందంబు ॥[మధువు॥ ణీ శుభము గలుగజేయు సుజన సాంగత్యమ్ము

శుద్ధమతికి నిత్య సుఖములబ్బు, మనసు వెలుగు గాంచు మాధవ పూజల 1మధువు॥ ర్‌ భక్తి పధము నందు భగవంతుగనవచ్చు,

నిర్వికారశోభ నెగడు భక్తి నిర్మలాత్మకె శుభ కర్మా ఛిలాషలు ॥మధువు॥ 6 గర్వమణగినంత కనికర ముదయించి

ముక్తి గలుగజేయు భక్తిగలుగు భక్తి భూషణంబు పరమేశు కందంబు ॥1మధువ్వ్న॥ “7

యుగనీతి లోకరంజకంబు నాక సౌభాగ్యంబు పాపభంజకంబు పరమపదము సిద్ధి దాయకంబు శివపదస్మరణంబు ॥మధువు॥ 8 స్వార్థము విడనాడి సద్భక్తి పూజింప కింకరుండు గాడె శంకరుండు భక్తీ కన్న మిన్న బలము లేదెందున ॥మధువు॥ ర కాల కూటవిషము గాండీవ దర్చంబు కూర జంతురాశి కొండగములు, భక్తి నదుపబూన భస్మంబులై పోవె! ॥మధువు॥ 10 పవనవేగమైన బడబానలంబైన కుంభవర్షమగ్శి గుండమైన సాగరంబులైన సడలించునే భక్తి! ॥మధువు॥ 11 అళ్వగజ రధంబు ల స్త్ర శస్తంబులు పూనివీరజాతి పోరుగొన్న భక్తి మహితశక్తి బ్రహ్మాండ మూగించు ॥మధువు॥ 12

• నిర్మల హృదయాన నిర్వికారంబుగా పరమ శివునిపై న పారదీక్ష నిలువు కొ న్న భక్తినెగడు సంపూర్ణమై ॥మధువు॥ 13 బాల్యతరుణ వృద్ధ లౌల్యంబు అంగభే దంబుకుల మతాది దంభదశలు భక్తి నంటబోవు పరమ పవిత్రంబు మధువు! 14 మాయను దొలగించి మౌనంబు పాటించి భవభయంబుద్రుంచి బాధనొంచి ముక్తి పధము నందు భక్తితో జనవలె ॥మధువు॥ 15

తాటినూను నారాయణ రెడ్డి విమల మానసమున వేలవేషమ్ముల దుర్వ్యు సనముల జనుదుస్ట బుద్ధి భక్తిని నిరసించ పరమాత్మ గనలేదు 1మధువు॥ 16 "పైకి కానరాదు, బలగర్వమందదు, శక్తి పుంజమైన శాంతి వెలుగు నివుణుగప్పియుండు నిష్పువంటిది భక్తి ॥మధువు॥ 17 నీరు ముంచబోదు నిష్టలు గాల్బవు గాలిచెరుప లేదు గాఢమైన భక్తి కవచధారి శక్తికి దీటేది ॥మధువు॥ 18 మానసకుహరాన మణిదీపకాంతియై చిద్విలాస భక్తి స్థిరపడంగ నంతరించిపోదె యజ్ఞాన తిమిరంబు ॥1మధువు॥ 19 జ్ఞానమెన్న తరమె! నానా విధంబుల స్టూలసూక్ష్మ రూప శూలినెరుగ జన్మ సార్థకంబు శంకరస్మరణంబు 1మధువు॥ 20 స్వార్థ సాధనార్ధ స్వర్ణదానంబుల ముడుపు లిచ్చినంత ముక్తి గలదె! మానస సుమ పూజ మాధవుడాశించు 1మధువు॥ 21] చిత్త శుద్ది తోడ శివుని శిరంబుపై వుష్ప మొక్కటిడిన పుణ్యమగును, మనసులేని పూజ మణిమాల లెందుకు! ॥మధువు॥ 22 ఉదయమె శివనామ మోంకార యుతముగా పరవశించి భక్తి పాడవలయు పాపమెల్ల దొలగు పావనమగు జన్మ ॥(మధువు॥ ౯!

యుగనీతి

నిద్ర లేవగానె నేత్రాల కరముల

తనువు మనను శివుని ధ్యానమందు పూనిపూజ సేయు పరుషుండు ధన్యుండు ॥మధువుః 24 తీర్థయాత్ర సలిపి తేరుకావడి మోసి

కోటిదేవతలను కొలువనేల? శివుని పాదము కడ శిరము వంచుము భక్తి ॥మధువు॥ 25 తల్లితండ్రి గురువు తనయులు శిష్యులు

యిచ్చుపుచ్చు కొనగ మెచ్చుకోలు, భవ్యమైన ప్రేమ భక్తి ప్రధానంబు ॥మధువు॥ 26 మూఢ భక్తి మెచ్చి మోక్షమిచ్చిన వేల్పు

భక్త బంధుశివుని భక్తి నెన్ని శివశివయనగానె చెదరిపోవు నఘంబు ॥(మధువు॥ 27 చింతలన్ని దొలగు శివనామ జపమున

నిద్రలేవగానె నిర్మలమతి స్తుతిని సల్పినంత సుప్రభాతమ్మగు ॥[మధువు! 28 చావుబ్రతుకు లొడ్డు సమతలంబుగపాజు

వేదనాజలము ప్రవృద్ధవాయు భక్తి నావపైన పయనింప శుభదంబు ॥మధువు॥ 29 భవభయంబు బాపు బహృవిధ కర్మలు

యజ్ఞ యాగకర్మ యత్నమేల। శివుని శరణు వేడ సిద్ధించు సకలంబు ॥మధువు॥ 30 దేహమను పవిత్ర దేవాలయంబున

నాత్మయనెడు విగ్రహంబునునిచి నిత్య పూజనలుపనీలకంరుడు మెచ్చు ॥మధువు॥ 3]

తొటిమాను నారాయణ రెడ్హ భయము రోదనంబు భ్రాంతి దమము (పైమ లన్నిట పరమాత్ము నాత్మరూప దర్శనంబుసేయ తద్భావమే భక్తి ॥ముధువు॥ 32 కమల మొసగును తనకమ్మని తేనెల రామపదకమలము కామితముల నాలుగు పురుషార్థమూల ఫలములిచ్చు [మధువు॥ 33 నామ జపము సేత నాలుక కార్యంబు స్వామిదర్శనంబు చక్రులపని శివుని పాద సేవ చేతులకార్యంబు ॥మధువు॥ పశ కులము ధనము వలన గొప్పతనము రాదు భక్తి గల్గువాడె భాగ్యశాలి భక్తి లేని వాడు పరమ దరిద్రుండు ॥మధువు॥ 35 ధ్యాన జపతపాలు త్యాగ సాధననెల్ల మొదట నింటిలోన పిదప మదిని యెల్లెడలను భక్తి నే కాంత ప్రక్రియ ॥మధువు॥ 36 ఆత్మబలముగలుగ నణుబాంబు పనిలేదు భక్తికన్న మిన్న బలములేదు, రామనామ కక్తి బ్రహ్మాస్తమున లేదు ॥[మధువు॥ 87 శివుని పాదములను జేర్చంగ హృదయంబు నిన్ను జేర వచ్చు నిఖిల జగము భక్తి శక్తి సకల భాగ్యంబు లానగూర్చు 1మధువు॥ 386 ముక్తి కాంత దొరకు పూర్ణవిశ్వాసాన భగవద్రాశయంబు భక్తి వలన జన్మధన్యమగును శాళశ్వతానందాన ॥[మధువు॥ 39

యుగలీతి విశ్వ మంతటికిని విశ్వేశు శరణంబు భవభయంబు బాపి భద్రమొసగు, నమ్మినడువ వలయు నారాయణుని జూడ ॥మధువు॥ 4౦ అంతరంగమందు ఆనందమూర్తుల రాముని సతిసీతరహిని నిల్ప అతులిత సుఖశాంతి అద్యంతమై నిల్చు ॥మధువు॥ త శ్వాస నిలువ తనువు శవముగా మారును యెప్పుడేమి యగునా యెకుగరెనరు, బాల్య మాది భక్షి పరమేశు బూజించు ॥మధువు॥ 42 మనసు నిగ్రహించి మాయను దొలగించి ఆపద సమయాన ఆర్హితోడ శంకరాయనంగ శమియించు బాధలు ॥మధువు॥ 43 ఇల్లు ధనము పశువు లిల్లాలు పుత్రులు బంధువులు యశంబు పదవులెల్ల భగవదర్సితమని భక్తి దలంచుము ॥మధువు॥ తజ నాస్తియనక నిమ్ము నారాయణుని నమ్మి దేహియనక బ్రతుకు దీక్షబూని పాహియనుచు భక్తి పరమేశు ధ్యానించు ॥మధువు॥ 45 బంధ ముక్తి గూర్చు పారమార్థిక విద్య ఆర్తి బాపు విధుల యశము నొసగు ఉభయ సేవనమున యుత్తమగతిగల్లు ॥మధువు॥ 46 భక్తి వలన గలుగు భవబంధ మోక్షంబు బాధలుడిగి పోవు భయమ్ము దొలగు విజయ లబభ్ధీకలుగు విశ్ళేశు దయతోడ ॥మధువు॥ శ అలన క్ర!

తాటిమాను నారాయణ రెడి కుతతకకతత కుతకుత నునన ననన ననన.

స్వర్గ సౌఖ్యసిద్ధి సకల సంపదలెల్ల

దైవకరుణ వలన దక్కగలవు ఇష్టసిద్ధలాసగు నీశ్వరారాధన ॥[1మధువు॥ న! రామనామ మంత్రరమణీయ మననంబు

పాపభంజకంబు పావనంబు నామ జపము మోక్తధామ సోపొనంబు ॥[మధువు॥ త్రి సత్యరూపధారి సచ్చిదానందుండు

సకల జీవలోక సాక్షియైన విశ్వవిభుని గాంచ విమల భక్తి యెతోడు ॥మధువు॥ క5్‌0 సారహీనమోహ సంసార బంధమం

దలసిచితికి చివరకంత మంద, పుట్టి పుణ్యమేమి గట్టి భక్తియె లేక ॥మధువ్వు॥ ర్‌1 భక్తి నూత గొన్న భవసాగరంబును

దాటిపోరె మోక్షధామమునకు ఈత నేర్చియున్న లోతుకు భయమేమి? ॥మధువు॥ ర్‌? జిహ్వ సాధనముగ శివనామ బీజంబు

కాయమనెడినేల వేయగానె, ముక్తి ఫలమునందు భక్తి చిత్తుడు రైతు ॥[మధువు॥ 53 జ్ఞానభక్తి కర్మలైన త్రివేజ్‌లో

స్నాన మాడ జీవితాన సతము ముక్తి కాంత వలచి మోకరిల్లును గాదె! ॥మధువు॥ ర్‌4 భక్తి వలన గొప్ప శక్తులందగ వచ్చు

చిత్త కల్మషంబు చేటుదెచ్చు, రావణ వధ జరిగి రాజసమోహాల ॥1మధువు॥ ర్‌5్‌

యుగివీతి పాపభీతి గలిగి పరమేశ్వరుని నమ్మి సకల జీవులందు సదయుడైన దైవము పరి తృప్తి తనవానిగా నెంచు ॥మధువు॥ 5్‌6 జ్ఞానము వాదనా బలమది వాళ్ళక్తి ప్రకటించు జ్ఞానగర్వకలన నాశమొందు, జ్ఞాన శుద్ధమతియె భాను ప్రకాశంబు [మధువు॥ 1 రామరావణుల పురాణ గాధ విలువ తర్కమందు గాక తత్త్వ దృష్టి మనన జేయ జ్ఞాని మహిమాన్వితుండౌను మధువు! 2 క్రింది చూపు నడక ముందుకు సాగించు పైకి జూచి నడువ పతన మగును, మన్ను మాన్య జగతి మిన్ను శూన్య జగత్తు ॥మధువు॥ తె శ్రవణ పరనములను సాధించి పాటించి పంచిపరుల శివ్వ ఫలితముండు జ్ఞానమహిమగనం! నాల్గువిధంబుల ॥మధువు॥ త వింతలెన్ని గనిన విశ్వరహస్యంబు కనులగాంచనౌనె! గరిమతోడ సృష్టి మహిమ జ్ఞాన దృష్టితో గననౌను ॥మధువు॥ ర్‌ పవలురేయి వరున పరవళ్ళుదీయును చేయదలచిన పనిచేయుమిప్పుడె, కాలజలథిలోన కాయంబు నిలువదు ॥[మధువు॥ రి

లాటిమాను నారాయణ రెడ్డి ననా

బాహ్య వస్తువులను పరిచారకుడెరుంగు

మూఢు డెరుగు యింటి మూలధనము, విశ్వమెల్లనెరుగు విద్వచ్చి ఖామణి ॥మధువు॥ 7 మనన తపనలేని మానవ జ్ఞానంబు

కలలలోని భ్రాంత కనక మౌను, ఫలవిహీన తరువు బ్రహ్మాండమైనట్లు ॥మధువు॥ 8 మంచి చెడుగు లేవా, మనుజధర్మములేవా

స్థూలజగతిలోని సూక్ష్మమేదొ, వింతలన్ని దెలుపు పెన్నిధి జ్ఞానంబు [మధువు] రి ఆత్మను పరమాత్మ కభిముఖంబొనరింప

నిత్య తేజమనెడి నిగమకాంతి మోక్ష పధము జూపు నక్షయ జ్ఞానంబు ॥మధువు॥ 10 పొట్ట కింత కూడు బట్టదేహానికి

కంటినిండ నిద్ర కాంతి గల్గి విశ్వరూపమెరుగు విద్యయే జ్ఞానంబు ॥మధువు॥ 11 పుణ్యమొసగు సుఖము, భూరి పాపంబులీ

ఘోరనరక మొసగికూలద్రోయు జ్ఞాన మొసగు మోక్ష సామ్రాజ్య విభవంబు ॥మధువు॥ 12 వేదసార నిధుల వెలికి దీయుటలోన

బుధుల బోధ పరమపూర్ణ శక్తి పెరుగు జిల్కి మీద వెన్న దీసిన యట్లు ॥మధువు॥ 13 సంఘ జీవితంబు జన్మమెత్తి నతీరు

గమ్మ మెబుగు విథులకనుగొనంగ నిహపరంబుల తరియించు జ్ఞానమదియె ॥మధువు॥ శత

యుగినీతి ఆంగ్ల భాషపైని వ్యామోహవశమున మాతృభాష మహిమ మట్టిగలిసె, జ్ఞాన తరువు వేరు నరికిన చందంబు ॥[మధువు॥ 15 మాయను దొలగించు ధ్యేయ మార్గంబున సాధన నలుపంగ సత్యకాంతి నరుల చిత్తమందు జ్ఞానరూపము దాల్చు ॥మధువు॥ 16 కొరవిలభ్యమౌను కొయ్యల జిలికిన జలము పాొంగులూరు చలమ ద్రవ్వ వేద మభ్యసింప విజ్ఞానముదయించు ॥మధువు॥ 17 అంతులేని జ్ఞానమరయ న సాధ్యంబు ఆయువల్ప మాయె నాశదీర్చ శక్తి కొలది జ్ఞాన సాధన సలుపు మా! ॥మధువు॥ 18 అజ్ఞుడలమటించు న జ్ఞాన తిమిరాన వేదవేద్యుడెరుగు విశ్వవిభుని, శోక వర్ణితంబు లోకకళ్యాణంబు (మధీవు॥ 19 తల్లితండ్రి యెడల తానెవ్వరైనట్లు యెందుకి చటికేగి తేమిగతియొ, సత్య మెరుగ వలయు జ్ఞాన ప్రకాశాన ॥మధువు॥ 20 విప్ర్రయన యుగము వేదము సృతియును ఒకటి గనక కాణుడగును రెండు గుర్తుదెలియకున్న గ్రుడ్డివాడన జెల్లు ॥మధువు॥ 21 బాల్య మెన్నపాలు, వయసు పొంగెడిపాలు ముదిమి పెరుగు మీగడ దశలెల్ల జ్ఞాన సారరుచికి నవనీత సదృశళమ్ము 1మధువు॥ 22

లరలలలలలలయయయయయయయలొటీమౌను నారాయణ రెడ్డీ

అంధకార జగతి కావలతీఠాన

కోటి సూర్యకాంతి ధాటివెలుగు తిమిరమణచ జ్ఞాన దీపంబు కావలె [మధువు॥ 23 పట్టుదలయె ధనువు వాడి బాణము విద్య

జ్ఞాన కవచమూని కానరాని అరిసమూహముల మహాజిని హతమార్చు ॥మధువు॥ 24 నేననెడి తలంపు నీకిచ్చు జన్మంబు

దానితోడవచ్చు దైన్యమంత, 'నేను' తొలగెనేని నిర్మలానందంబు ॥[మధువు॥ 25

జపతపారాధనలు

నామజపముజేయ స్వామియేలభ్యంబు

లలిత చిత్త నిర్మలత్వకలన, చింతలుడుగు నామ చింతామణిని బొంద ॥మధువు॥ 1 అన్నమవసరంబు ఆరోగ్యమును బొంద

దేహపుస్టికరము దీప్తినంద ప్రార్ధన మవసరము పరమాత్మకృపనంద ॥మధువు॥ 2 అందరికి శరణ్యుడా ప్రభువాక్కడే!

కలిమి బలిమి చెలిమి గౌరవంబు సకలమిచ్చునతడె, సతతంబు ధ్యానింప ॥మధువు॥ కం! కలియుగాన పెక్కు కల్మషంబులు నిండ

సుగుణమొకటి గలదు, శుద్ధమతిని నామజపము జేయ సమరును మోక్షంబు 1మధువు॥ తీ

యుగనీతి శుమ్మిపూల శివుడు, దూదిపోగులశ? న్మరణ మాత్రముననె మాధవుండు సజ్జనుండుప్రణతి సంత సింతురుగాదె! ॥మధువు॥ ర్‌ మరవరాదు సతము మాధవ నామంబు సలుపు చుండవలయు స్వామిజపము, లీ ప్రబోధమరయ నిహపరంబులుగల్లు ॥మధువు॥ 6 రామ నామ జపము కామంబుగననీదు, దుఃఖ భయము బాధ తొలగజేయు, నామమహిమ స్వర్గ ధామంబు దరి జేర్చు ॥[మధువు॥ 7 ఏ విధాననైన నితరులకానంద మందజేయు వాడె ఆత్మ హితుడు, చెత్త శుద్ధికలిగి శివపూజ సలుపుమా! ॥మధువ్వు॥ 8 సకలవేద శాస్త్ర సార ప్రబోధంబు విషయవాంఛలెల్ల వేరుపరచి నామజపము సలుపనాకసిద్ది లభించు ॥మధువు॥ 9 పూజ విశ్వ సకల శకల మీశ్వరు నంశమే ప్రాణి సేన యగును భగవదర్చ చిద్విలాన పూజ జీవకారుణ్యంబు ॥(మధువు॥ 1 నామ ముచ్చరింప స్వామి చెంతకు జేరు మనసు కల్మషంబు మాసిపోవు శివశివయనగానె సిద్ధించు సకలంబు ॥మధువు॥ 2

తౌటీమాను నారాయణ రెద్హి

చెట్టునీడ జనము సేద దీర్చుకొనంగ

దాత నాశ్రీియించు ధనముగొరి భవభయంబు బాప పరమేశు నర్చించు ॥మధువు॥ 3 సుజన వాగ్వి భూతి శుద్ధ మానసమందు,

స్వీకరించి సలుప జీవయాత్ర హరి పదాజ్ఞుసేవ అతి శ్రీఘ్రముగ గల్లు ॥[యధువు॥ శే ఆత్మ రూపు గొరు నద్వైతవాదికి

నిష్టసిద్ధి గలుగు నీశు కృపను, చిత్త పద్ధి తోడ శివుని పూజింపుమా! ॥మధువు॥ ర్‌ సుఖముగొర గొప్ప దుఃఖము గలుగును

దుఃఖరహిత శుద్ధ నుఖము లేదు హరిపదానురక్తి నాత్మైక సుఖమబ్బు ॥మధువు॥ 6 భవుని భజన సలుప భవభయాందోళన

రూపు మాసిపోవు రుజలు దొలగు శంకరుండు భక్త సంకట హరణుండు ॥1మధువు॥ 7 తృష్ట సన్నగిల్లి తృప్తి సంతోషాలు

మానసాన మధుర మధువు నింపు నీలకంరుగీత మాలపించిన జాలు 1మదువు॥ రి సాధకుండు మొదట జపతపధ్యానాలు

_ చిత్త శుద్ది కొకు పసేయవలయు,

పిదప తత్త్వ చింత పేర్మి సల్పగ నౌను ॥మధువు॥ క్ర బండ నిద్రమాని బ్రాహ్మీ ముహూర్తాన

చిత్త మందిరమున శివుని దలచ ధ్యానయోగరతిని దైవ దర్శన మబ్బు ॥మధువు॥ 10

యుగనీతి లాను నును నన కారకాలకు కాకాకామునననునిననాల టారు ననున నలానాకానాలలడాకానాను మనుజుల కడనుండు మాయాప్రపంచంబు దైవముకడ నుండు ధర్మనిధులు సత్యధనము నివ్వ సర్వేశుడేచాలు ॥మధువు॥ 11 మాయ మంచి నిగ్రహించు మౌనగంభీరుని మనసు శంకలన్ని మరచిపోయి మాయను విడనాడ మహిమాన్వితుండౌను ॥మధువు॥ [1 జనన మరణ కాల చకశ్రంబులో జిక్కి నిన్న గనక రేపు నేర బోక మధ్య నేడ్వవలయు మాయావినోదాల ॥మధువు॥ 2 స్వర్ణ గోధనంబు వస్తువాహనములు బంధుమిత్ర పదవి పరిజనంబు ఇల్లు భూము లాస్తి యిల్గాలు మాయరా। ॥మధువు॥ 3 అజ్జుడదరిపోవు విజ్ఞుడు బెదరడు, జ్ఞాన శుద్ధి వలయు మానవులకు మాన్య చరితుడెరుగు మాయా 'ప్రపంచంబు ॥మధువు॥ ళీ అద్దమందు పండు అందమాశలు గూర్చు తినదలంప వెళ్టి తనము గాదె! మాయ బొమ్మ సుఖము మర్మ మింతేనయా! ॥మధువు॥ 5 మనను చెదిరిపోన మాయకు వశుడౌను, నిశ్చల ముగ మనసు నిలుప గలుగ ఆత్మదర్శనంబు అంతర్ముఖంబౌను ॥మధువు॥ 6

తొటిమాను నారాయణ దెడ్డి

చిన్న పాప నోట చీకుచు తనవ్రేలు

తల్లిపాలను భ్రమనుల్ల సిల్లు సారహీన మాయ నంసార సుఖమట్లె ॥మధువు॥ 7 వేష భూషణుని వివేకంబు భ్రమ గొల్చి

ముప్పు తిప్పలందు ముంచివెయు, మాయదారి వేష మర్మంబు దెలియుమా! ॥మధువు॥ 8 మేనిభ్రాంతి మునిగి దీనత్వమును బొంద

బాధలు దయ బూని వదలి పోవు, వలను జిక్కి చేపవిలవిలలాడదే! ॥మధువు॥ రి తీపి కాశ జెంది తేనె బూసిన కత్తి

నాకిఛిద్రమైన నాల్క భంగి మాయకువశడైన మనుజుని గతియంతె ॥మధువు॥ 10 మానవ హృదయంబు మాయావిమోహాల

పరుగు లెత్తు భ్రాంత బాటసారి ఊబిమెరుగు జూచియుత్సాహమున మున్లు ॥[మధువు॥ 11

మనస్సు

చిన్న గులకరాయి చెరువులో పడనేయ

నీట నలలుకదల నీడ చెదరు చింతజేర మనసు శాంతి భంగంబౌను ॥[మధువు॥ శ కాలు పరుగుదీయ కష్ట మాయాసంబు,

నిలిపి యుంచ సుఖము గలుగు చుండు, మనసు నిలువ దెపుడు యనిశంబు పరుగెత్తు ॥[మధువు॥ ౭

యుగనీతి

నిశ్చలముగ మనసు నిలిపి ధ్యానించుచో

జన్మ కారణంబు సార్థకంబు, బంధమోక్షములకు బాధ్యత మనసుదే ॥మధువు॥ తె మనసుపరుగు నందు ఘనత వహించెను,

గాలికన్న తీవ్రగామియనుచు, మనసు నిలుపు నట్టి మహనియుడెవ్వడో ॥మధువు॥ 4 మనసు నదుపు జేయ మునివరేణ్యులుదప్ప

అన్యులెవరు దాని నాపగలరు? మనసు నిగ్రహించు ఘనుడె మోక్షార్డుండు 1మభువు॥ ర్‌ మనసు చంచలంబు మర్కట తుల్యంబు

నిమిష మొక్క చోట నిలువ బోదు, కడలి తరగలెత్తి కల్లోల పడినట్లు [మధువ్వ॥ ర్‌ తెలిసి చేయుతప్పు తీరని నేరంబు

బాధ లావరించి భయముగొలుపు మనిషి నిద్రబోవ మనసు చింతిలు చుండు ॥మధువు॥ 7 మోక్షమునకు మనను మూలకారణమౌను,

నరక బంధములకు నాందిబలుకు మనసువలన గలుగు ఘనమోక్ష నరకాలు ॥[మధువు॥ 8 సాగరాన నదులు సాగరమై పొవె,

పుట్టినింటి ప్రేమ పొందినట్టు, అత్మలోలయించి యాత్మయౌను మనస్సు [మధువు॥ క్ర రాగభోగములను రంజిల్లు మదిలోన

ధర్మదైవములకు తావు లేదు, విషయముల విరక్తి విశ్వేశుకనురక్తి ॥మధువు॥ 10

లాటిమాను నారాయణ రెడ్హి ఇంద్రియములు

ఒక్కయింద్రియమున జక్కినశించును

భ్రమర మేన్లు విడుత పాము చేప పతన మౌను నరుడు పంచేంద్రియా సక్తి ॥మధువు॥ 1 మానసేంద్రియములమాయకులోబడ

గంగలో ముసుంగు గజము పగిది నీతి నియమ నిస్టనిష్ట మోజన మౌను [మధువు॥ 2 పట్టు సడలినంత పంచేంద్రియాశ్వముల్‌

భోగ సారధి మదమోహరధము పాప పంక మందు పయనించి హతమౌను ॥[మధువు॥ 8 నావికుండు జీవి నవరంధ్రముల నావ

విషయజలము చేర విలయమగును నావనొడ్డు జేర్చ నవరంద్రముల గప్పు ॥మధువు॥ శీ దెహరధుముపైన దేహిమహారధి

బుద్ధి సారధి నడుపును రధంబు పగ్గము బిగబట్టి పంచేంద్రియాశ్వాల ॥మధువు॥ ర్‌

దేహము

దేహ మద్ది కొంప దీనదయాళుండు

వసతి గూర్చె నన్ని వనరులుంచి ఇల్లు విడువ తప్పదే నాటికైనను ॥మధువు॥ 11 వచ్చికుండ పగిది భగ్నమౌదేహంబు

విజ్ఞనీగనేల వెజ్టివాడ! తప్త మానసమున దైవమున్‌ ధ్యానించు ॥మధువు॥ లై

యుగనీతి

శివమయాత్మ గూడి స్థిర పడ్డ దేహంబు

ఆత్మవేరుగాగ నంతరించు, శివము వీడ తనువు శవముగా మారదే ॥[మధువు॥ 3 తను వ శాశ్వతమని తాత్సారమున మున్గ

గొప్ప తప్పిదంబు గుప్పుమనుసు, ధర్మకార్యములకు తనువు ప్రధానంబు ॥మధువు॥ టీ శైశవము తరుణము జవ్వనంబు ముదిమి

నిత్యము పరివర్తనీయమైన తనురహస్యములు విధాతకు దెలియవే ॥మధువు॥ ల్‌ కాలగతుల మార్చు గలిగిన చందాన

దేహగుణగణాల తీరుమారు, ఒక్క విధము నుండ నోపదీ దేహంబు ॥మధువు॥ 6 తనుమనో బలాలు ధైర్య దర్చంబులు

పొంగుచుండు నొకట క్రుంగునొకట తనువిధానమెన్న తరముగాదెవరికి ॥మధువు॥ 7 అందమొలుకు నొకట నందమంత మొకట

మెరుగు తరిగి విరిగి మరుగువడును అద్భుతాల జడిని నంతమౌదేహంబు ॥మదువు॥ 8 తనువు బుద్చుదంబు తనవారు ఘనమాయ

సిరులుకల్డ, కొసరి చేటుదెచ్చు స్వాత్మనందు గనుము శాశ్వతానందంబు ॥మధువు॥ ఠి కాటిలోన తనువు కట్టెల గాలక

తప్పబోదు ప్రకృతి ధర్మమదియె, ఎవ్వరెప్పుడెవరి కేమియుగా బోరు ॥మదువు॥ 10

తాటిమాను నారాయణ రెడ్డి

మాంసమయ శరీర మమతానురాగాల

భోగదాస్యవృత్తి పూనినడువ విశ్వసింపగలరె! విశ్వేశు కరుణను ॥మధువు॥ 11

మహాపురుషులు

మారుచున్న లోక మాయల బోనాడి

మంచిని వెలిగించు మార్గదర్శి యుగమునకొక గొప్పయోగి జన్మింపడే! ॥మధువు॥ 11 ఇంద్రియాధినేత కిష్టిమయిష్టంబు

లుండ బోవు స్వాత్మనండనుండు సకలము తనదైన సర్వేపడాతండు [మధువ్వు॥ 2 తమసుఖంబు గనక ధర్మాత్ము లనిశంబు

పరసుఖంబు కొరకు నరయు చుండ్రు చెట్టు నదులు గాలి సేవించు చందాన ॥మధువు॥ న! గడ్డము జపమాల కాషాయ వస్త్రాలు

శంఖము పులితోలు జడలు బూది కలశవేషధారి కపటి సాధువు గాడు ॥మధువు॥ కీ వాంఛల నరికట్టి భక్తి మార్గము బట్టి

మనసు సన్న్యసించి మాయదాటి సత్యమెరుగు నట్టి సన్నాసి పూజ్యుండు ॥మధువు॥ ర్‌ భౌతిక సుఖవాంఛ భాగ్యాల పరవళ్ళు

తృప్తిలేక చివర తృళ్ళి పడరె!

యుగనీతి స్వస్వరూపమాత్మ విశ్వంబు నంజూచు యోగిపుంగవులకు స్వాగతంబు అహరహంబు యోగి కాత్మప్రకాశంబు ॥మధువు॥ 7 జ్ఞాని దాతశూరు లీనరలోకంబు స్వర్గముగను మార్చు శక్తి పరులు, ఇమ్మవా పురుషులు ఈశసదృతులెందు [మధువ॥ రి తనను తానెరుంగు ధర్మాత్ము డనిశంబు పరమ పాపిననుచు పరితపించు, సిద్ధ పురుష దివ్య చేతనం బట్టిది ॥[మధువు॥ 98 ముక్తి మత్సరంబుమాయ మానసవనమందు మోసులెత్త శాంతి మోడు బారు, వానిమొదలు నరుక వలనౌను మోక్షంబు ॥మధువు॥ 1 అత్మ నెరిగి మోక్ష మందయత్నించుము, బంధ ముక్తి వేగపదిలమగును తనకు తానె మోక్షధామంబుదరిజేరు ॥మధున॥ 2 శీలము సుహృదయము చిత్త సంస్కారమ్ము కర్మ వాగ్వి భూతి మర్మమెరిగి ముందుకేగ గల్గు మోక్ష సామ్రాజ్యంబు ॥మధువు॥ 3 సచ్చరిత్రుడైన సద్గురు దరిజేరి దుర్గుణాలనెల్ల దొలగ జేయ ముక్తి మార్గమది ముముకువుకేదోచు ॥మధువు॥ తే

యయ. మోనో

ఇంద్రియముల నిగ్రహించిన వారలు

తనుమనోధనముల ధారవోయ, కరతలామలకము వరమోక్ష భాగ్యమ్ము ॥మధువు॥ ర్‌ చారుశీలమట్లె సద్గంధ పరవంబు

బుధజనాదరమ్ము భూతదయయు మునిగణంబు సేవ ముక్తి సోపానాలు ॥మధువు॥ 6 అంతరంగ శోభ నభివృద్ధి పరచదే

భుక్తి కొకు కృషిని బూనినట్లు ముక్తికి భవభోగ మోహంబు విడువడే ॥మధువు॥ 7 అల్పమైన దాని నాశించు నధముండు

మానధనుడు ముక్తి మణిని గోరు చిట్టెలుకను బట్ట సింహంబు పూనునే? ॥మధువు॥ 8 అసురగుణము లాపి ఆత్మాభిముఖముగా

సుగుణ పధము బూను సూక్ష్మదర్శి సర్వశక్తు లోడ్డి సాధించు మోక్షంబు ॥మధువు॥ రి పూర్ణ దుర్దనుండు పుట్ట బోడెందున

రాగమోహ మత్సరాలవీడి ముందుకేగదక్కు ముక్తి కాంతామణి ॥1మధువు॥ 10 స్వాస్థ్యము సుఖలబ్ధి సంతృప్త సంపద

పరహితంబు దివ్య వరములట్లు నిర్మల హృదయాల నిర్వాణ సౌఖ్యంబు ॥మధువు॥ 11 క్షమనుమించు గుణము, శాంతి సదృశశక్తి

పరహితంబు కన్న వైభవంబు ముజ్జగాలలేవు, ముక్తియే సమమౌను ॥మధువు॥ 12

యుగనీతి ,

బహుళ కార్యములను ్రాజ్ఞుండు మగ్గుడై

ముక్తి సాధనాను రక్తి విడడు కొమ్మ పట్టు విడక కోతి నిద్రించదే! ॥మధువ్ను॥ 13 పరమశివుని పూజ, వైరాగ్య విభవంబు

బుజు పధగమనంబు, సుజన మైత్రి ఇంద్రియదమనంబు లీశునాకర్షించు ॥మధువు॥ [4 మోక్షమునకు సమయము స్థలముల పనేమి!

మాయదొలగినంత మనసునుండి మోక్ష దర్శనమని మునుల ప్రబోధంబు ॥మధువు॥ 15 వణిజుడు వెలనంది వస్తు విచ్చినరీతి

కర్మకు దగు ఫలము కలుగు చుండు, మోక్షమునకు త్యాగ మొక్కటే మూల్యమ్ము ॥మధువు॥ 16 ఎచట నుండిరాక? యెచ్చోటికేగుటో!

యెరుగ జాలరెవరు యించుకైన మూలమెరుగు వాడు మోక్షంబు సాధించు ॥మధువు॥ 17

వాసనలు

తనువు విడిచి జీవుడరు దెంచు సమయాన

జీవివెనుక మానసేంద్రియములు గాలివెంట పూలగంధబు జనినట్లు ॥మధువు॥ 11 జీవు డింద్రియముల సేవీంచ సతతంబు

విషయ వాంభలందు వెల్లిగొనును వైభవాలు జనియు వాసనలూడవు ॥మధువు॥ 2

తొటిమూను నారాయణ రెడ్డి

మౌనయోగి బుద్ధి మాహాత్మబలమున

భక్తి పరకు బూని బంధములను విషయ వాసనలను వేర్లతో బండించు ॥మధువు॥ 3 వాసనా స్రవంతి పాయలు రెండుగా

చీలిసాగు చుండు శీఘ్రగతిని భువిశుభాశుభములు పుణ్య పాపంబులు ॥మధువు॥ శీ పాము తిరుగు యింట పవళింప భయమౌను,

వాసనలకు జీవిమోసపోవు వాస నాక్షయంబు భవభయ హరణంబు ॥మధువు॥ ర్‌ విషయ విషములందు భేదమనంతంబు

విషము ప్రాణములను వేరు జేయు విషయము జహుజన్మ వేదనామూలమ్ము ॥మధువ్వ॥ 6

ప్రారబ్ధము

జయపరాజయాలు జన్మమరణ కర్మ

విద్య కీర్తి ధనము విధిలిఖించు మాతృగర్భమందె మారని సత్యాల మధువు! మాతులుండు తండ్రి మాధవు దర్జును

డాజిని నభిమన్యుడంతరించె, బ్రహ్మ తరము గాదు ప్రారబ్ధమును బాప ॥మధువు॥ 2 పెండ్లి జనన మరణ వివిధ కార్యంబుల

జరుగ బోవు దాని నెరుః; లేరు, ఈశ్వరేచ్చ యెప్పుడెచటేమి జరుగునో (మధువు॥ 8

యుగనీతి కర్మఫలితమెవరు కాదనజాలరు మంచి చెడులు పూర్వ సంచితములు బ్రహ్మ వ్రాత నెట్టు బాపంగ తరమౌను ॥మధువు॥ జే త్యాగము నాది నాదను పెడవాద మూర్చమతికి చివరికుండ బోదు చిల్లిగవ్వ చిన్నిత్యాగమైన స్థిరముగా నుండదే! ॥మధువు॥ 1] పేమకు ప్రతిరూస రేఖలు దిద్దంగ త్యాగమెన్న వలయు తన్మయాన, బాధ లెన్ని యైన భవ్యంబుగా నుండు ॥మధువు॥ రి విద్యకు సమమైన వీక్షలేదు, సుఖము సమముగాదు పరమ సత్యమునకు, త్యాగ సమముగావు యాగ జపతపాలు! ॥1మధువు॥ 3 తనువు నిల్చు వజకె ధనధ్యాన సంపదల్‌ తనువు వీడగానె తనవి గావు, త్యాగ కార్యమమరమైశ్వర్యమన నొప్పు ॥[మధువ్వు॥ త మృత్యువు లెంతయున్న సుఖము సుంతగనరు సర్వము విడనాడు సమయ మాసన్నంబు ॥[మధువు॥ 11 తనివిదీర సలుపు ధర్మ కార్యంబుల రేపు మాపు కెట్టి రూపుగలదొ, నిత్య మనుసరించు మృత్యువు గనవలె ॥మధువు॥ 2

తాటిమాను నారాయణ రెడి

ప్రతిదినంబు యముడు మృతులగొంపోవుట

జూచుచుండి నిజము జూడగనరు, తలచువారు చావు తమకు లేదన్నట్లు ॥మధువు॥ 8 కలలుగన్న రీతి కాయంబు ఖాయమే!

నీటి బుడగ యెట్లు నిలువగలదు, ప్రాణ హీన ఘటము పాొవకు దరిజేరు ॥మధువు॥ జే పట్టు పాన్బుపడక పన్నీటి స్నానంబు

పంచభక్ష్య భోజ్యపరువులందు కాయమెప్పుడైన కాటికి జేరదే! ॥మధువు॥ క్‌ ఆత్మ పక్షి జేరె నానంద నిలయాన

మృత్యు పవనుడెపుడు కృద్ధడగునా, గూడు కూలి పోవ గువ్వ యెగిరి పోవు ॥మధువు॥ 6 ఆయువున్న చావ డాజిలో నైనను

ఆయువూనమైన నంతరించు, కాలుని కను గప్ప జాలరెవ్వారలు ॥[మధువు॥ 7 మనసు శిలగ జేసి మడిమాన్య రాశులు

కూడబెట్టి చివరకుమిలి పోవు కాలుని పిలుపందకర్మకే ద్వగనౌనె! ॥[మధువు॥ ర్‌

నల్లకాడు

కూలివాడు గాని కోటీశ్వరుడుగాని

ద్వేషముంచ బోక (ప్రేమజూవు సమసమాజ మాస్మశానంబు జూపును 1మధువు॥ 1

యుగనీతి పుస్తకాల సూక్తి మస్తకంబులలేదు సర్వు లొక్క టనెడు శాస్తవాక్కు, సమనమాజ మాస్మ శానంబు స్థాపించె ॥మధువు॥ 2 నింగిదాకు భవన నిర్మాణమును జేసి తరతరాల సుఖము దలచు ఫ్రీతి వల్లకాడు తుదకు వైభవావాసంబు ॥మధువు॥ 3 తరతరాల వరకు తరగని సంపద భూమి విస్తరింప పూనుకొనగ మూడు మూర్ల చోటు ముచ్చట దీర్చదే ॥మధువు॥ జే శ శ్‌ నే

(8్ర నీతి ప్రఠరణము

డత ల టను ారాయణ బలల నీతి ప్రకరణము

మున్సు కర్షకుండు మన్నులో సిరిగాంచె

తెన్ను గానడిపుడు మిన్ను గాంచి మట్టిని నిరసింప పొట్ట మాడును గాదె! ॥మధువు॥ 11 గతము గాంచి మనిషి జతనంబు సలుపుచు

వర్త మానమునకు కర్తయైన భావి జీవితంబు భవ్యంబుగా మండు ॥మధువు॥ 2 దుష్టుల దరి బోక దూరమేగు మటన్న

వేదసూక్తి నేడుపెలవంబు చెడుగెయన్ని చోట్ల క్షేమమెక్కడ నుండు? ॥మధువు॥ 3 విత్తమున్న వింత విందు వినోదాలు

పిడిళడన్న మిడరు బిక్తువులకు నీతిగనని జంతురీతి వర్తను లౌర? ॥మధువు॥ శీ స్వంత శక్తి పూని పంతంబుగానిల్చి

కష్ట జీవితనువు కరిగిపోవ శ్రమకు తగిన ఫలము చావు నందుట యేన? ॥మధువు॥ క్‌ శక్తి హీనుపట్ల సానుభూతిని జూపి

కష్ట జీవిపట్ల కరుణ జూప కంటి పాప వెలుగు కమనీయమౌగాదె! ॥మధువు॥ 6 కండలన్ని కరుగ బండల వెలిదీసి

మిన్ను దాకు గొప్ప మేడగట్టు కూలివాని కడుపు కూటికి నోచదే! ॥మధువు॥ 7 గోడరాళ్ళ జేసి కూలీల గుండెల

షాజహాను కట్టె తొాజమహలు, శవము కొజకు కోటి ధవళ కాంతులు మాసె ॥మధువు॥ 8

యుగనీతి కప దూరదేశ మేగి దొడ్డ చదువునేర్చి మాతృదెశ భాష మమతలుడగ తల్లిదండ్రి గురువు తగనివారైనారు ॥మధువు॥ ర వీధి సంస్థ మొదలు విశ్వసంస్థవజకు వర్గ భేదముంచి వైరమూన శాంతి సాధ్యమౌనె! స్వార్థ సంఘంబుల ॥మధువు॥ 10 ఉన్నవానితప్పు లొప్పులై మెప్పించు పేద వాని పలుకు పెదవిచేటు కంపురొంపినైన కనకంబు మెప్పించు ॥మధువు॥ 11 ముద్దుకడ్డ మనుచు మూతి మీసము బోయె కౌగిలింత కడ్డు గాజులనిరి, ఇట్టి సభ్యతలకు నింకేమి బోవునో ॥మధువు॥ 12 సర్వకాలములను శాంతి శౌర్యంబులు ధారకంబులగుచు దనరబోవు మాన్యమగును నొకటె మకుటాయ మానమై ॥మధువు॥ 13 భూమిదున్ని సకల భోజ్యంబు లందించి ప్రాణికోటినెల్ల పదిల పరచు కర్షక కృషి నెవడు హర్షించు చున్నాడు? ॥మధువు॥ 14 అన్న మొసగు వాని వెన్నున బోటులై కుట్ర లెన్నా చెలగి క్రుంగదీయ తైతునాశ మందు రాజ్యమ్ము రాజ్యమే! ॥మధువు॥ 15 వేదసార మంతపేద పాజులనోట లోకరీతి పరమలోభులందు దానమహిమ వికట దారిద్యమందున ॥మధువు॥ 16

తాటోనూను నారాయణ డెల్ల దీపరాశిశోభ దేశ మంతట నిండ భాగ్యవంతులింట పర్వమంట దీనుల మది చింత దీపావళీ కాంత ॥మధువు॥ 17 అధముల సలహాల నాశ్రయించినవాని ఒప్పులన్ని గొప్ప తప్పులగును, పీడకలలవోలె వెంటాడి వేధించు ॥మధువు॥ 18 పండిత సభలందు ప్రాజ్ఞ లెందరొయున్న పామరుండు గద్దె పైని నిలుచు ధనికుల శునకాలు ధర్మాసనం బెక్కు ॥మధువు॥ 19 తల్లడిల్లు గాదె ధనికుండు నిరుపేద కోట్ల బాధకతడు కూటికితడు, చెట్టుకు తగినంత చేరియుండును గాలి ॥మధువు॥ 20 తనకు కానిదాని దనవారికిచ్చుట తగని కార్యమనుచు తానెరుంగ నిలువుటద్దమౌను నిజమైన నీతికి (మధువు॥ 21 నియమములొకనైపు నేరంబు లాకవైపు నీతి జెప్పుటేమి నేర్చుగాదు, చెప్పుట సులభంబు చేసి చూపుట మేలు ॥మధువు॥ 22 సైన్సు పెరిగిపోయె స్వాంత ముడిగిపోయె తిండి లేని ప్రగతి తీర్పులాయె, మారుచున్నలోక మర్మ మెరుగ నౌనె! ॥మధువు॥ 23 షాజహాను జనుల శ్రమనెల్ల కండల కలిపినలిసి గట్టి గాణ దేసి పెక్కునరుల జంపె నొక్క గోరిని గట్ట ॥ముధువు॥ రతీ

యుగనీతి సరు? లొక్కటెయని సమతను జాటుచు పక్షపాత బుద్ధి ప్రతిభనణచ మట్టి గలిసీ పోయె మణులు మాణిక్యాలు ॥[మధువు॥ 25 అన్నవస్త్ర హీను ననుమానమున బట్టి దొంగ యనరెలోక దుష్టతతులు, దొరలకన్న దొడ్డ దొంగ లెవ్వరు లేరు ॥మధువు॥ 26 'పేదమానసముల (ప్రేమామృతంబుండు ధనికులందు జూడ తరముగాదు, మనిసి పేదయైన మనను పేదది యౌనె! ॥మధువు॥ 27 అత్త గారి యింట నలుని సౌఖ్యంబు మూడునాళ్ళ వకు ముచ్చటగును కాల మధికమైన ఖరముగా మిగులును ॥మధువు॥ 28 ఆవుల కొజికడవి నగ్ని కాహుతిజేయ, దుష్ట భటుల పదవి దొలగజేయ దోషమంటిరాదు, దుఃఖింప పనిలేదు ॥1మధువు॥ 29 ఇచ్చుకో దలచిన పుచ్చుకో వలసిన చేయదగిన పనుల జేయకున్న సతృలంబుగనరు జాప్యంబు సేయుచో (మధువు॥ 30 మధుర పదము బలుకు మంజుల శుకమును సంజరమున నుంచి పాడెగట్టు, మానవాథ ముండు మంచిని తెగటార్చు ॥మధువు॥ 31 నీరొళప్పుడెంతొ నిండుగా ప్రవహించు నింకొకష్పుడదియె యుంకి పోవు సిరులు నొక్క చోట స్థిరముగా నుండవు ॥[మధువు॥ 32

తొటీనూను నారాయణ దెడ్డీ రోగి తపము జేయ, భోగి ధర్మముదెల్బ ఛిక్తుకుండు ధనము పిలిచియివ్వ తార్చ్భు గత్తెముదిమి తాపతివ్రత యట్లె 1మధువు॥ 33 మొదటవేశ్య బ్రదుకు పిదపదాస్య వృత్తి కొంతకాలమునకు కుంటె నవతి దారిగనక ముదిమిదాప తివ్రతనను ॥మధువు॥ 34 స్వీయ నిర్ణయాలు శ్రేయ, మన్యులబోధ ఆతివినాశకరము, ఆడువారి మంతనాలు ప్రబల మరణాంతకమ్ములౌ ॥మధువు॥ 85 ఆపద సమయాన ఆప్త మిత్రాదుల యుద్ధ మందు శూరునుత్తమసతి త్రీలుతొలగినం బరీక్షించగా నౌను ॥మధువు॥ 36 బుద్ధిహీనులు పనిపూన దలంచరు తలచిరేని సతము కలత పాలు ధీమతి పని గూర్చు తేజో విలాసాన ॥మధువు॥ 87 ఖలుని మైత్రి ఉదయకాలపు మైనీడ మాన్యుల చెలిమి ముని మాపు చాయ మొదట కొంచెముండి సిద వృద్ధిని గాంచు ॥మధువ్న॥ 38ి సద్గుణాలు పొంద శ్రమ జెందవలయును దుర్గుణాలు పెక్కు దొరుక గలవు, కొండపైకి క్రిందిగుండు జేర్చిన భంగి ॥మధువు॥ 398 దీనుడాయువడుగ దీర్ధాయువని జెప్ప గౌరవించునిన్ను గడువు వజకు మరణ మందెనేని దరి జేరి యడుగడు 1మధువ్వ॥ 40

యుగనీతి ఉన్నతాధికారమున్నంత మాత్రాన అన్ని పనుల యందు మిన్నగాడు, వంట వాడు లేక వాపోక తప్పదు ॥మధువు॥ 41 ఆపద సమయాన అదుకో గల్గిన మిక్రుడొక్కడున్న మేలు గలుగు, ఖలులగుంపులుండు కలిమి గల్గిన వేళ ॥మధువు॥ జీ2 పిరికి వాడు రోగి పిసినారి సోమరి నీతిగనని వాడు నిర్ణయుండు గొప్పవారు గాను కుమిలి నశింతురు ॥మధువు॥ తప వినయ మపయ శమును వీరుడనర్థము నోర్మికుత్సితమును యొప్పిదముగ మంచి తనము చెడును మట్ళు బెట్టును గాదె! ॥మధువు॥ తశ నష్టపడిన ధనము కష్టమెంతైనను తిరిగి పొందదగిన తీరుగాంచి పట్టుదలను బుద్ధి పుట్టగా నెరవేరు ॥మధువ్వు॥ శీర్‌ అక్రమార్ణనమున అంత్యక్రియలు సల్చ నుభయులకు ఫలంబులుండ బోవు, స్వార్దితధన మొకటె సత్ఫ్ళలంబుల గూర్చు 1మధువు॥ జీల బెషధంబు దుంపలుదకంబు గుర్వాజ్ఞ బ్రాహ్మణేచ్చ పండ్లు పాలుకుశలు వ్రతముల కెనిమిదియు భంగంబుగా బోవు ॥మధువు॥ 47 పెద్దలకడ సతము (ప్రేమాతిశయమున వందనంబు జేయు వారి కెల్ల ఆయు వతి బలమ్ము లైశ్వర్యములు గల్లు ॥మధువు॥ షరి

తాటిమాను నారాయణ రెడ్డీ

చదువు లేని వారు సంతాన హీనులు

భుక్తి గనని జనులు మూర్ధవిభులు దేశవాసులెంత దీనాతి దీనులో ॥మధువు॥ తరి సజ్జనుండు రోగి లజ్జించు దానిని

దుర్జ నుండు పొంది తుష్టి నొందు, విందు గుడిచినట్లు పంది కమేధ్యంబు ॥మధువు॥ ర్‌0 పొరుగు వారలిచ్చు పుల్లగూర రుచించు

ఇంటి వంటకంబు మంటికంపు, పరుల సొమ్ము దిన్న పాపికి సంతృప్తి ॥ముధువు॥ 51 అగ్ని హోత్ర జపము లడవిలో వానంబు

శుష్కతనువు, చిత్త శుద్దిలేక నిష యోజనంబు నిర్ణంధకుసుమంబు ॥మధువు॥ 52 మంచి నంశవాసి మధురవాక్కు కృతజ్ఞ

తయు పరాక్రమంబు ధర్మబుద్ధి ॥ నిగ్రహంబు విద్య ప్రగ్రాహ్య సుగుణాలు [మధువు॥ ర్‌ సదుపయుక్ర వాక్కు సత్ఫలమిచ్చును,

దురుపయోగ వాక్కు దుఃఖమొనగు వాగ్వి భూతి విలువ వైనంబు నెరుగుమా! [మధువు॥ ర్‌డీ నదరుబోతు పిచ్చివాడు పరమపాపి

త్రాగుబోతు వదరు ధర్మములను మురికిలోని పసిడి మురికి తీసిన భంగి 1మధువు॥ 5్‌5్‌ అర్థ సిద్ది గోరు నాత్మాభిమానుండు

ధర్మమెన్ను సన్నుతంబు గాను, అమృతము దివిలోన నర్థంబు ధర్మాన (మధువు॥ 56

యుగనీతి పాలు తేనె నెయ్యి ఫలములు దుంపలు బెల్ల మన్న ముప్పు పెరుగుతిలలు తైలమెజ్ఞబట్ట దానార్హమైనవి ॥మధువు॥ 57 కోప శోకములును కూరిమివైరాలు స్రీలు పసిడి ధనము జహ్వరుచులు సంధి విగ్రహాలు సన్యాసికుండవు ॥మధువు॥ 5్‌8ి ధరహ్రీనుడు పరదారాభిలాషుండు దుష వర్తకుండు దుండగీడు పరుషవాక్షి యుండు పతన సన్నిహితుండు [మధువు॥ 59 మనసు పలుకు పనియు మర్యాదమార్గమై మాటతప్పనట్టి మాన్య వరుని సర్వులు కొని యాడి సహకారమివ్వరే! ॥మధువు॥ 60 అంధనయన దృష్టి అస్వస్థృపరిపుష్టి మూగవాని షాట, మూర్భుచేష్ట నేతిచీరకాయ నెయ్యి చందంబెగా! 1మధువు॥ 61 చితుగ గొట్ట వచ్చు చెరసాలలో నుంచి పండితులను రాజదండనంబు మార్చలేదు వారి మానసోద్దేశ్యాల! 1మధువు॥ 62 హంసపైన నలిగి హింసకు పాల్పడి పద్మరాశినెల్ల పాడు జేయ, పాలు నీరు వేరు పరుచునేర్చది పోదు ॥మధువు॥ 63 కరుణలేని చిత్త మరయమివైరంబు పరుల ధనము నన్యభామ వలపు, దుష్ట లక్షణములు దొలగింపమేలౌను ॥[మధువు॥ వ!

లౌటినూను నారాయణ రెడ్‌ అడవిపండ్లు తేనె లన్న పానీయాలు భూరుహంబు నీడ పుడమిశయ్య పత్రవల్కలముల ప్రభువు లాశింతురే రమధవు? 6 ప్రభుశిరంబు మీది స్వర్ణకిరీటాన పాదుగు రత్న మమిత ముదమునందు, సన్నుతింపబడరె! సముచిత స్థానాన ॥మధువు॥ 66 పరులదోషమెన్న ఫలితంబు శూన్యంబు వ్యధల జెందవలయు వాసి తరిగి ధన్య జీవుడౌను తనతప్పు లెరుంగంగ ॥మధువు॥ 67 నత్కవీశువద్ద శాస్తసారములబ్బు మందుని కడజేర మభ్యపెట్టు ఎవరికేది రుచియొ యొవ్వరి కెరుకౌను ॥మధువు॥ 6కి వేశ్యతోడి చెలిమి, వేదాంతితోమైత్రి దేశిక పరిచర్య, దేశ యాత్ర శాస్త చింతనంబు చాతుర్యమును బెంచు ॥మధువు॥ 69 శివునకు జలధార శ్రీశుకలంకృతి భానునకు నమన్సు బ్రాహ్మణులకు | భోజనంబు ప్రియము భోగమజ్ఞానికి ॥మధువుక 7 మేఘముదయ వేళ మేకల పోట్లాట బుషులకాబ్ధి కాల విషయములను ఆలుమగల తగవులర్ధ హీనంబులు ॥మధువు॥ 71 ఆశ్రయంబు వలన నతివలుకవులును లతలు నాదృత మగునతి శయముగ, స్వర్ణ మందు నుణులు బహు శోభలందవే! ॥మధువు॥ 72

యుగనీతి ముఖము నందు శ్రుతులు మూపున దొనయును (బ్రహ్మ తేజలబ్బి బాహుబలము, కలుగు ఆత్మ నిష్టు కదలించునెవ్వడు? ॥మధువు॥ 73 అగక్రమార్షితంబు అత్మదుర్దర్చంబు గౌరవంబు మంట గలిపివేయు సర్వనాశమునకు సాక్షియై వెలుగొందు ॥మధువు॥ ట్‌ క్షీర వార్థి యందు శ్రీపతివాసంబు భవ్య శీతగిరియె భవుని యిల్లు అత్తగారి యింట ఆనంద మధికంబు ॥మధువు॥ 75 అద్భుత విషయాల నల్పాక్షరంబుల పలుకు వాడెయగును వాజ్మ యాత్మ వదరు బోతులెంత వాగిన ఫలమేమి? ॥మధువు॥ 76 శరుని గౌరవింప శౌర్యంబు జూపించు సహస గుణము గనడు చక్కబడడు పామొసంగు విషము పాలను ద్రావింప [మధువు॥ ౮7 యౌవనంబు మునికి, అర్థంబు లోభికి వినయహీన విద్య, విధవ బ్రతుకు, నీరులేని పైరు నిష్పయోజనములు 1మధువు॥ 78 సుజను డస్రియంబు చూడడు పలుకడు కష్టముల సహించు, కరుణనేలు, అగరుబత్తి కాలియందించు గంధంబు 1మధువు॥ 78 పుట్టనట్టివాడు, పుట్టి చచ్చినవాడు మూర్థ నుతుడు వెతల ముంచువారె! మొదటి వారు మేలు తుదివారి కన్నను ॥మధువు॥ 80

తాటినూను నారాయణ రెడ్డీ ననన కత సము! కదలి రావలసిన కలిమి వచ్చిన యంత వదలిపోవలసిన వైరమొసగు జీవితాశయముల సిద్ధించు నెయ్యవి? ॥గమధువు॥ 81 రుచిర భోజనంబు రోగికి విషమౌను, ముసలికగును విషము ముద్దుగుమ్మ అభ్యసించనట్టి అత్మ విద్య విషంబు ॥మధువు॥ 82 శిశిరమందు వహి 'స్నేహితాగమనంబు క్షీరభోజనంబు, శీరవాబి, రాజు శ్రుమ సతము రంజిల చేయవే! ॥1మధువు॥ 83 ధనము మానవులకు దాస్యంబు సలుపదు, ధనమునకు జనంబు దాసులైరి, ర వ్యర్ధమౌను (బ్రతుకు అర్ధహీనంబైన [మధువు॥ కల్పవృక్ష పుష్ప గంధంబు విడనాడి కానిపూల భ్రమర మూనినట్టు, | అమృత మారగింపడష్ట దరిద్రుండు కమధువు॥ ఒకరి కుచితమైన దొకరికనుచితంబు తెలుపు మెచ్చు ప్రజకు నలుపురోత, మధువు రం గరళమన్ననేమి! గంగాధరుడుమెచ్చె | జలధి దోచుకొనును జలద జలమ్మును దానియాశకట్టె దరియు లేదు ఇ పరధనంబు దోచ ప్రాకులాడునులోభి మధువు! ఇంటిలోన కుక్క యింటి బైటగజమ్ము లున్నయింటికేమి వన్నె గలుగు! మణు ల వెక్కడున్న మజిమి శోభిల్లు ॥మధువు॥ రిలి

యుగనీతి

ధనము కూడ బెట్ట దాయాదితో పోరు,

దొంగల భయముండు, దొరలబెడద అదిక భోజనమున కగు కుక్షి జాడ్యమ్ము ॥మధువు॥ 89 ఆశలణగి పోవ పాశంబు దొలగును

గొఢ నిద్ర యందు కలుగు సుఖము అల్బ భోజనమున కాయు వారోగ్యంబు ॥దుధువు॥ 90 ఇనుమును సవరింప నినుముతోడ్పాటుండు

రాయిపగల గలదు రాతితోడ తనకు మేలు శీడు తన వారితో గల్లు ॥మధువు॥ 91 పదవులుండి నప్పుడె పసిడి దాచుట మేలు,

పలుకరించరెవరు సదవి తొలగ కుంపటారి పోగ కూడు దుర్గభమౌను ॥మధువు॥ 92 కూడుగూడు గుడ్డ కొలత లెనప్పుడు

కొడుకు పెండ్డి జేయకోరదగును, కోడలెట్టు వచ్చు కూడు లేనింటికి ॥మధువు॥ 93 భావితరమువారి భాగ్యంబు మదినెంచి

గట్టీ పనులు జేయుదిట్టవగుము, కాతతోట పండ్లు తామారగించరే ॥మధువు॥ రశ వరుసగా పరీక్ష వ్రాసి జయమ్మంద

నేటినుండి కృషిని నెరపవలయు నేటి కార్య మివుడె నెరవేర్చ శుభదంబు ॥మధువు॥ రి5 చిన్న తప్పునైన శిక్షింప వలయును,

జాలిజూప వాడు కూలిపోవు, కోడి గ్రుడ్డు దొంగ కొల్ల గొట్ట ఖజాన ॥మధువు॥ 96

తొటీమాను నారాయణ రెడ్ది ననన నన ననన ననన నను!

పాపలెని యిల్లు బంధుహీన దిశలు

మూర్దని మది హన్యములుగ దోచు, పేదకు సకలంబు చేదుగా దొచదె ॥మధువు॥ ర సుతులు లేనివారు, గతివిహీనులనిరి

సుతులుగల్ల పెంచి పద్దమతిని తపముజేయ నడవి తరలిపోవలయును ॥మధువు॥ ఉత్తమౌషధంబు ఉల్లిపాయేయైన

దాని కంపు నెవరు తాళలేరు, దుర్గుణమొకటున్న దాలగించు సుగుణాల ॥మధువు॥ రం పరసహాయమున్న పనులు సులభమౌను

ఒంటరెపుడు పోటు బంటుగాడు పొట్టు లేని గింజ పుట్ట బోదెప్పుడు మధువు! 100 మాయదారిభటుడు, మతిలేని సచివుండు

వనిత పెత్తనంబు, బాలరాజు 101 మానహినధథనము మట్టి పాలగుగాదె! ॥మధువు॥ విద్యనభ్యసింప, విత్తమార్జింపంగ

దూరయాత్ర, ప్రియుని తోడ చెలిమి, నురువ ॥ మేరులంఘనంబు మెల్లగా జనదగు వంచకాధములను వంచింప భయమేల?

ఆదరించు వారి కాదరంబు

103 చెడుగును హత మార్చు చేష్ట ధర్మంబౌను శమధువు॥ దానమునకు లక్ష దైవ సేవకుకోటి, మునుగవేయి, గతుకవంద,

గంగ ॥[మధువు॥ 104

పనులను విడనాడ ప్రాజ్ఞ ప్రబోధంబు

యుగలీతి వల్ల కాటిలోని వైరాగ్య భావంబు ప్రవస కాలమందు పడువిరక్తి హరికధా శ్రవణము లప్పటికే సిద్ధి ॥మధువు॥ 105 పాలు పెరుగు తేనె పండ్లు పదార్థాలు మాయయిల్లు స్వర్గ మందిరమ్ము పది దినాల పిదప పతనమౌ మర్యాద ॥మధువు॥ 106 న్వర్ణ భూధనాది సకల దానాలబే మనసు తృప్తి గనదు మాయ జిక్కి కమికెదన్న మిడిన కడుపుకు సంతృప్తి ॥మధువు॥ 107 చివరి నుండి తినగ చెలుకు రుచించును, మొదటి నుండి తినగ మోజుతరుగు, సుజన కుజన మైత్రి చూడగా నిట్టుండు ॥మధువు॥ 108 వ్యాధి గననివాడు, వ్యసనహీనుండును, దోషరహితు డార్తి దూరమతియు కష్టపడని వాడు కలియుగం బునలేడు ॥మధువు॥ 109 దుర్దనుండు గనని దురితంబు లేముండు? కపటి చేయరాని కార్యమేది? కల్గుత్రాగువాని గప్పాల కొదువేమి? ॥మధువు॥ 110 ధనమదంబు తోడ ధర్మంబు విడనాడు చేయదగని పనుల చేయుచుండు పాప భీతిగనడు పరమేశునిందించు ॥మధువు॥ 111 నీచుడెన్ను పోరు నిద్రను వ్యసనంబు దొంగ తనము హింస ద్రోహచింత సుజనుడెన్ను గాదె శ్రుతి ధర్మనియమాలు ॥మధువు॥ 112

తొటిమాను నారాయణ రెడ్డి

ఆపద సమయాన ఆదుకోజాలని

కలిమి బలిమికలిగి ఫలితమేమి? ఎండిన పాలమందె మెండు వర్షము మేలు ॥మధువు॥ 113 రాజవైభవంబు రైతు వ్యాసంగంబు

ఇట్టు నట్టులగుట గుట్టు గాదు, కాలగమన మహిమ ఫాలాక్షు డెరుగునే ॥[మధువు॥ 114 కజ్ఞ రధము పడవ కాల్చిన కుండలు

మంచము సభ పసుల మందలందు అంటరాని తనము నాచరించుట తప్పు ॥మధువు॥ 115 ఘడియ ఘడియ విద్య బడయంగ తోడ్పడు

కాసుకాసు గూర్చ కలిమిగలుగు ॥ నిత్య సేవ జేయ నిరుపమాన యశంబు 1మధువు॥ ఖరము మదపుటేన్లు కాపురుషుండును

కుక్క జారచోరకుటిల వేశ్య 117 లనెడు నేడుగురకు జనవలెదూరంబు ॥మధువు॥ భాగ్య హీను నింటపలు ఆపదలు జేరు

కష్ట మొక్కరీతి కదలిరాదు ౫ బంధుమిత్ర నపరి వారంబుగా వచ్చు (మధువు॥ ధీమతి యనిశంబు దేవతార్చనలందు

శాస్త్ర చర్చలందు సంతసించు, 19 ముచ్చిలికలహాల మూర్ముడొనందించు ॥మధువు॥ ఆత్మవేదనగని యవమానముల మున్గి

భగ్నమైన ప్రేమ భద్రపడునె! ముత్య మతుక బడునె ముక్కలై చెదరంగ! ॥మధువు॥ 120

యుగనీతి ననన అలసిన పధికుండు ఆశ్రయమాశించి చెట్టునీడ జనునుసేద దీర్చ, వచ్చి పోవువారి వంతలు మనకేల? ॥మధువు॥ 121 చెప్పినంత పనుల జేయదలం చెడు భార్యపుత్ర మిత్ర పరిజనంబు లున్న వాని కబ్బు మిన్న సుఖంబులు ॥మధువు॥ 122 ధనను నవ్వు చుండు దాన హీనుని గాంచి భూప తులను గాంచి భూమినవ్వు పారిపోవునృప్పని పరిహసించుయముండు ॥మధువ్వ॥ 123 ఇనుని దేహకాంతి ఈశ్వరుజ్ఞానంబు వేదవాణి, పరమవిష్ణశక్తి అన్నికలుగనెంచి యగ్గి నారాధించు ॥మధువు॥ 124 కష్టనష్టములను యిష్టమిశ్రులగూడి బాధల దొలగింప భావ్యమగును, మిత్రుడొక్కజ మనమేలు గోరుచునుండు ॥మధువు॥ 125 ఆళకమిత దాసుడంద౦ దాస్యంబు చేయవలసి యుండు సిగ్గువిడిచి పూర్ణమోహ మణచ ముదము సం్రాప్తంబు 1మధువు॥ 126 ముసలిసింహమైన ముట్టదు ఖరముల భద్ర గజమువేట బట్టదలచు, అల్బమైన దాని నాశించడభిమాని ॥మధువు॥ 127 లక్ష్మీ నిశ్ళలతయు రాజుల స్నేహంబు" యాచకాళి తృప్తి యమునికరుణ కాలుపెనము మీద రాలిన జలబిందు ॥మధువు॥ 128

తొటిమాను నారాయణ రెడ్డి

అలలుతగ్గస్నాన మాడదలంచుట

సాగరాన యెట్లు సాధ్యమగును? కష్టపునలలూరు కడలి నంసారాన 1మధువు॥ 129 రాగవైరి క్రోధరహితుడేనాట్‌కి

భ్రాంతి భంగపాటు బడయబోడు చీకటి భయమేల చేత దీపమువెట్ల ॥మధువు॥ 130 వీధివీధి తిరిగు విక్రయానికి చల్ల

కల్గు పాక దాటి కదలిరాదు చెడుగుకున్న విలువ చెందదుమంచికి ॥మధువు॥ 131 వేదపారి వాణి, విశ్వేపకీర్తన,

సింహకేసరములు, చెఅకురసము మానవ హితబుద్ది మహిత శోభను గూర్చు [మధువు॥ 132 నాస్తి నాస్తి యనెడి నరుడిట్లు మరుజన్మ

దేహిదేహి యనుచు దిరుగువృత్తి పూనవలసి యుండు పుట్ట దరిద్రుడై ॥మధువు॥ 133 అన్నదాన మహిమ ఆకలినార్చును

క్షుద్చిపాస మరలక్షోభ గూర్చు విద్యనాసగు నిత్య విజయ దుందుభి మైోగు ॥మధువు॥ 134 తల్లి తండ్రి భార్య దైవమాచార్యుల

మజియు నతిథిసేవ మరున వలదు, ధర్మ పోషణమున దైవమానందించు ॥మధువు॥ 135 కర్మకు ప్రతికర్మ కలిగియుండును గాన

రామనిషధ ధర్మరాజు లెల్ల 138 అలమటించనైరి యడవి బాధల జిక్కి ॥మధువు॥

యుగనీతి

ఇడుముల బడి వాణి నింటింటనాడించు

పాడుపొట్ట కొకు పండితుండు అడకోతి నాటనాడించి నట్టుగా! ॥మధువు॥ 137 రాజభవనమున తిరస్కారము, పరాభ

వములసైచువాడె బ్రతుకగలడు, మానధనుడు రాజమందిర మేగడు ॥మధువు॥ 138 నత్పధంబునందు సతతమ్ము పయనించ

జీవితాశయ ఫలసిద్ధిగలుగు నమ్మినడుచు వాని నారాయణుడు మెచ్చు ॥మధువు॥ 139 గరుడ గజబలంబు గణుతింపజాలరు,

సర్చ పూజభక్తి సలుపగలరు, దుండగీండ్ల కెల్ల దొ డ్డ గౌరవమబ్బు ॥మధువు॥ 140 విలువ నెరుగ వలయు విద్యాన్నదానాలు

అన్నమిడగ తృప్తి నాక్షణంబె, సత్యవిద్య నొసగు శాళ్వతానందంబు ॥మధువు॥ 141 నిరప రాధిపైన నిందలు మోపిన

మనసు గాయపడును మానిపోదు, ముక్కలైన ముత్యమొకటి గాబోదు ॥మధువు॥ 142 పిల్లలగ్నిహోత్ర వృద్ధుడు చెలికాడు

గుడికి రాజు మిత్ర గురువు బంధు ప్రేయసి కడ బోకు రిక్త హస్తాలతో ॥మధువు॥ 143 ఆడుదాని మాట లాలకించెడు వాడు

కష్టమైన దానికిష్టపడును, చేయ గూడనిపని చేపట్ట తలపెట్టు ॥మధువు॥ 144

తౌటిమాను నారాయణ రెడ్డి

అల్బభాషణంబు లానంద మందించు

అతిగ మాటలాడ నల్చుడౌను అందియలు పదముల, హారాలు కంఠాన ॥మధువ్వుః 145 తీర్ణ దైవములను ద్విజుల వేదజ్ఞుల

బెషధాల గురుల నాత్మయందు యెట్టిభావ మందు పెట్టిన ఫలమట్లె ॥మధువు॥ 146 శక్తి గల్గునోర్మి జ్ఞాన నిగర్వంబు

దయనుగూర్చు ధనము, దానగుణము భౌతికాశలేని భక్తి యబ్బిన ముక్తి [మధువు 147 రాత్రివేళపాలు, రాత్రి చివరనీరు

పగటి వేళ చల్ల వాడవలయు, వ్యాధి భయము లేదు వైద్యుని పనిలేదు [మధువు॥ 148 బాలురందు నేడ్చు, బలహీనులకు రాజు

చోరుల కన్మతంబు శూరన కసి అజియందు ధైర్యమవనిలో బలరీతి ॥మధువు॥ 149 దైవము ఫలమిచ్చు, ధైర్య కర్మలు గావు,

సాగరమధనాన సంక్రమించె శివునకు గరళంబు శ్రీధరునకు లక్ష్మి ॥మధువు॥ 150 తల్లివదినె బిడ్డ చెల్లితో నాకటిగా

ఆసనశయనాల నలర వలదు, ఇంద్రియాలదుడుకు నెవ్వడాపగలడు ॥మధువు॥ 151 యముని కన్న వైద్యుడతి భయంకరుడౌను,

యముడు నరుల ప్రాణ మపహరించ వైద్యుడ పహరించు ప్రాణధనంబుల ॥[మధువ్వు॥ 152

యుగనీతి

వేళ్ళకు సుగుణంబు విత్త స్థిరత్వంబు,

మూర్చునకు వివేక ముండబోవు, కర్మఫల వినాశ కారణంబులు లేవు ॥మధువు॥ 153 సుజన కుజన వాక్కు శుభద మశుభదమ్ము

శాసన మొకటైన జారునొకటి శిలలపైని వ్రాత జలముపై వ్రాతలు 1మధువు॥ 154 శూరుడు నిపుణుండు శుభకార్య నిరతుండు

సవ్య జీవితాన సాక్టు లెపుడు, మువ్వురీజగాన ముమ్మూర్తులౌదురు ॥మధువు॥ 155 ఎంత తెలివి యున్నకొంత తరుగుగాంచు

సర్వమెరుగు జ్ఞాని యుర్విలేడు పుట్టలేదెవండు పూర్ణవిజ్ఞానిగా। ॥మధువు॥ 156 సత్యమాడు వాని సరకు జేయడెవండు

అనృతమాడు వాని నాదరింత్రు వంచకుడు భుజించు పసిడి కంచంబున ॥మధువ్వు॥ 157 కలియుగాన బ్రహ్మకర్మల చర్చలే

చిత్తమందువాటి చేష్టగనరు, 'ప్రజ్ఞగానరాదు వాక్కర్మలందున ॥మధువు॥ 158 నవ్వుతో లభించు నారోగ్యసంపద

పరనగతుల విద్య బడయవచ్చు, దానమున యశంబు త్యాగ మౌదార్యంబు ॥మధువు॥ 159 సచ్చరిత్ర గురువు సామ్య సఖుడుసాధ్వి

పసిడి పంటభూమి పారునీరు కలిగియున్న వాని కలిమి యేమన నౌను? 1మధువు॥ 160

తాటినూను నారాయణ రెడ్రి పండిత సభలందు వాగ్యాదములయందు భద్రపండితుండు ప్రజ్ఞ జూపు చెప్పులున్న వాడు స్వేచ్చగా విహరించు ॥మధువు॥ 161 ఎుణ్యపురుషునింట పుత్రిక నివ్వాలి చొరవ జూప వలయు సుతుని విద్య, శత్రువు వ్యసనాల, సఖుని సౌఖ్యంబుల ॥మధువు॥ 162 పిల్లల సరిజేయ పెద్దలు కొట్టరే! గురువు శిష్య తతిని గొట్టు ప్రీతి బండపై రజకుడు బాదడే బట్టల ॥మధువు॥ 163 ధర్మనిరతరాజు ధైర్య సైన్యంబులు వినయశీలభటులు విబుధ మంత్రి రాజవైభవంబు ప్రజల సౌభాగ్యంబు ॥మధువు॥ 164 జలముతొడ నగ్ని ఛత్రమ్ము తోరళ్ళి నేన్లు నంకు శాననెద్దు బడిత నదువు జేయవచ్చు, నదువు కాడు శరుండు గమధువు॥ 165 నేర్పు గలుగువాని నియమింప పనిలోన సతృలంబు విజయ శాంతి గలుగు నేర్పులేని జ్ఞాని నిష్ఫృలమొనరించు ॥మధువు॥ 166 శ్రీ మనోహరముగ శివమస్తు యనిబళల్కి జనహితంబుగోరి సంతసిలుము వాదులాడ బోకు వ్యర్థ ప్రలాపాల ॥మధువు॥ 167 తాడనంబు విమల ధర్మాభివృద్ధికి లాలనంబు కుజన పాలకులకు దండనంబు శిష్య తనయుల కుచితంబు ॥మధువు॥ 168

యుగనీలి మంచితనము సిగ్గు మానమర్యాదలు నీతులేమిలేని నెలవుకన్న అడవిజీవితంబు అహ్లాదకరమౌను ॥మధువు॥ 169 పాపమూల మాళ వ్యాధి మూలమురుచి లోభకారణంబు లాభచింత, పళిగోషకవితంబు పరపీడనంబున ॥మధువు॥ 170 ధనముపై దురాశ తనుమాన ప్రాణాల పతన మెంచ బోదు బాధపడదు, పాలు త్రాగు పిల్లి బడితె వానిగనునె! ॥మధువ॥ 171 మొగలి చెట్టు బురద ముండ్లతో బుట్టును, పాములంటియుండు ఫలములీదు, గంధ సుగుణ మొకటి కలిగించె సత్కీర్తి ॥[మధువు॥ 172 చచ్చిన తరువాత సాధింపనేముండు? బతికి యున్న సుఖము బడయవచ్చు సాధనాబలమున చావునుదలపకు ॥మధువు॥ 173 ఉచిత పాొత్రనెరిగి రుచిర బోధలసేయ సతృలంబు ధర్మ సమ్మతంబు తెల్లబట్టపైన తేరిన రంగుగా ॥మధువ్వ॥ 1/4 మందమతికి విద్య మందు గవని వ్యాధి, ముసలి వానికి సతి ముద్దుగుమ్మ పేదవాని జబ్బు విషపూరితంబులు ॥మధువు॥ 175 చెవిటి వానికేల శ్రీరాగ గానంబు గ్రుడ్డి వానికేల కోమలాంగి మూర్థిమగి! విద్య ముచ్చట గొల్బునే! ॥మధువు॥ 176

పనన. నల గౌరి రెడీ

వ్యసన జాల మందు మసలెడి మనుజుల

కు భయతారక ముగ నభయ మగును విష్ణుపాదసేవ విద్యా ప్రబోధంబు ॥మధువు॥ 177 నిత్య కలహ మాడు నెలవున వాసమ్ము

పాములున్న యింట్‌ వాసమగును, ప్రతి నిమిషము భీతి ప్రాణ సంకటమౌను మధువు! 178 వ్యాధి గుణమెరింగి బాధల దాలగించ

వైద్యవృత్తి లోన వాసిగలుగు ప్రాణమిచ్చు. శక్తి వైద్యుని కుండునా! ॥మధువు॥ 179 అగ్నిశుద్ధయైన అవనిజాతనురాము

డడవికేల బంపె నదయు పగిది ఈశ్వరేచ్చమీర నెవ్వరి తరమౌను ॥మధువు॥ 180 గతినెరుంగబూన మతివిహీనుండగు

ధన నివాస నిద్ర ధరణ్‌ గతులు ప్రాప్త మెచటనున్న ఫలిత మచ్చట గల్లు ॥మధువుః 181 యౌవనమును ప్రసవమంతంబు జేయును

ప్రాజ్ఞి కోప ముడుగు ప్రణతితోద యాచన హత మార్చునాత్మబలంబును ॥మధువు॥ 182 సాత్వికుండు దుష్ట సాంగత్యమున బేర

స్వీయ సాధు గుణము చెదరి పోదు, ఫణుల తలల మీద మణులు వెల్లును గాదె! ॥మధువు॥ 183 అతులిత చిరధర్మ మాత్మద్వయంబులు

నమర మౌను శేష మంతరించు, పూలు విరిసి వాడి రాలిపోయిన భంగి ॥మధువ్వు॥ 184

యుగనీతి

ముందు చూపునడక ముదమార సాగించు,

పైకి జూచి నడువ భంగపాటు మన్ను మాన్యజగతి మిన్ను శూన్యజగతి ॥మధువు॥ 185 చంద్రుడు పురుషుండు, చంద్రిక స్రీశక్తి

దేహమందు ప్రాణ దీస్తులబ్లె, పురుషమూల శక్తి ముక్తికి స్రీజాతి ॥మధువు॥ 186 లోకతంత్ర రాజ్యలోపాల సవరింప

సర్వసమ్మత సుఖశాంతు లొలుకు హింసను పురికొల్బ హితమెట్లు చేకూరు ॥మధువు॥ 187 మనన తపనలేని మానవ జ్ఞానంబు

కలలలోని భ్రాంతి కాంతి గాదె! ఫలవిహీన తరువు వటవృక్షమైనట్లు ॥మధువు॥ 188 అల్బుళాగ్రహాన నన్యాయ మార్గాల

లోకకంటకులుగ నేకమైన శాంతి కాముకులకు భ్రాంతియే మిగులును ॥మధువు॥ 189 కోరికలను బెంచ తీరవు దుఃఖాలు

పెరుగు చుండుగాని తరుగ బోవు, ఆజ్యమిడుచు నగ్ని నార్బంగ సాధ్యమా! ॥మధువు॥ 190 మిడుత లేడి భ్రమర మీన మాతంగాలు

ఒక్క యింద్రియమునకు జక్కి చచ్చె, మనుజుని గతి యేమి మనసుంచు నన్నిట! ॥మధువు॥ 191 తనకు తాను నిత్య ధర్మంబు పాటించి

పరసుఖంబు కొకు పొటుబడెడు స్వీయ ధర్మరతుని శివుడు ప్రేమించడే! ॥మధువ్వు॥ 192

తొటిమాను నారాయణ రెడ్రి

వృక్షమొసగు గాదె వేల ఫలంబుల,

మూలమునకు నీరు పోసినంత, కర్మ ననుసరించి కలుగును ఫలితంబు ॥మధువు॥ 193 కనకము కనకంబు గాంచగా నొకటియె,

రెండు గూడ పిచ్చి నిండియుండు, ఒకటి తినిన యప్పుడొకటి చెంతకుజేర ॥మధువు॥ 194 మూర్చులను పొగడిన పూజ్యుల దిట్టిన

ముప్పులన్ని చుట్టు ముట్టుగాదెః ప్రాణహాని కరువు భయముల గలిగించు ॥మధువు॥ 195 పౌొరుషంబు లేని పతి, పరుషాత్మయౌ

భార్య, భాగుపడిన వారులేరు, ఉభయమానసముల కభయమన్యోన్యత ॥మధువు॥ 196 మంచివారి మైత్రి ఏ మకొనును బాధ

భావభేదములను పారద్రొలు, గంగనీరు దప్పికల బాపి బ్రోవదే ॥మధువు॥ 197 ముందు చూప్పుగలిగి ముప్పు ని వారించు

యత్నమాచరింప హాయిగలుగు దాహమార్చ బావి ద్రవ్వంగ సాధ్యమా ॥మధువు! 198 తల్లితండ్రి గురువు దైవంబులను నిత్య

పూజసేయ పరమ పుణ్యమగును, పెద్దల గనకున్న యెద్దులే నయమురా! ॥మధువు॥ 199 హృత్సరొవరాన (పేమ బింబంబున్న

కలత యనెడు పవనుడలలలేపు, చెదరిన కలనెట్టు చేరదీయగనౌను ॥మధువ్వు॥ 200

యుగనీతి

దేశకాల గతుల తీరును గమనించి

నేర్చుజూప వలయు మార్చులందు, తాతల విభవంబు దలపోయ ఫలమేమి? ॥మధువు॥ 201 బుధుల మేధ జ్ఞాన నిధుల సాధనలోన

వేద సారమంది వెలుగ వచ్చు, వెన్సదీయ వచ్చు పెరుగుమీగడ జిల్కి ॥మధువు॥ 202 పాడిపశువు దూడ పంటభూమి శిశువు

గర్భవతియురోగి కన్నియలను శ్రద్ధ జూడకున్న సంకటమ్ములుగల్లు ॥మధువు॥ 203 స్వంత శక్తిపైని పంతంబుగా నిల్చి

కాయకష్టములను కరిగిపోగ, శ్రమకు తగిన ఫలము చావుగోరుట యేన? ॥మధువు॥ 204 మేడల నివసించు మేటి ధనికులెల్ల

నీడలేనివారి గోడుగనరు, స్వీయ సుఖము కన్నహేయ మేమున్నది ॥మధువు॥ 205 దుష్టుల దరిబోక్ష దూరమేగుమటన్న

వేదనీతి నేడు పేదదయ్యె చెడుగు నిండియుండ సేమమెందున నుండు ॥[మధువు॥ 206 కామిని నయనాల కనరాని గాధల

మూగ బాధలెన్నా ముసరియుండు, మనసులోతు నెరిగి మసలంగ శుభమౌను ॥మధువు॥ 207 ఆఅళీకైన కొంత హద్దు లేకుండిన

ఉన్న కొద్ది గూడ యూడిపోవు, జూదము పయినాళ బజోలెచేతికి నిచ్చు ॥మధువు॥ 208

లొటిమాను నారాయణ రెడ్డి వచ్చునపుడు యేడ్చి పలువుర నేడ్పించి, నవ్వుగాన కెపుడు నలిగినావు, వెళ్ళువేళ నైన వేడృతో నవ్వుమా! ॥మధువు! 209 మంచి మనసుతోడి మానవ యత్నంబు పతనమంద బోదు. ఫలితముండు, దైవనిర్ణయంబు ధర్మంబు దప్పదు ॥మధువు॥ 210 కష్ట సుఖము లాభ నష్టంబులన్నిట నాశతరగ బొదు లేశమైన జూదమందు పెరుగు మోద మైకంబులు ॥మధువు॥ 211 నిర్మల హృదయాన నీతిని పాటించి పరుల మేలు కొజకు ప్రాణమిడిన వెలుగు కార్యతార వినువీధి తిరముగ ॥మభధువు॥ 212 అన్నమారగింప నఖిలేంద్రియంబుల దీర్చపుస్టిపరమ తృప్తి గలుగు కాంచన బలమున్న కార్యాలు సిద్ధించు ॥మధువ్న॥ 213 యోగిపుంగవుండు ఒక్కపూట భుజంచు, భొగి కోరురెండు పూట్ల తిండి రోగి పెక్కుమార్లు రుచిరాన్నములగోరు ॥మధువు॥ 214 రొట తలను దూర్చి రోకటి పోటుకు వెజిచువాడు యెంత వెట్టీవాడు! కర్మఫలము తప్పకనుభవింపవలయు ॥మధువృ॥ 215 రాయివంటితనువు రత్నప్రభామేధ పరశుధార వంటి పౌరుషంబు పసిడి మనసువాడు పరిపాల నార్హుండు ॥మధువ్వు॥ 216

యుగరీతి

దైవము సకలంబు తలదాల్చి రక్తించి

అభయహస్తమీయనడలనేల? నారుబోయువాడు నీరు బోయకపోడు మధువు! 217 తనుమనోధనముల తమ వనుభ్రాంతిని

జ్ఞత్మనెరుగలేక నలమటింత్రు నమ్మి చెడరె భ్రాంతి నాగు ద్రాడుగనెంచి ॥మధువు॥ 218 తలచిన పనులందు కలుగదు విజయంబు

జరుగరాని వెన్నా జరుగుచుండు తానొకటి దలంచ దైవమొక్కటి దల్చు ॥మధువు॥ 219 బాహ్యవస్తుసుబము భగ్నమైపోవును

నిత్యసుఖమొసంగు నిర్మలాత్మ మోహకూపమందు ముంచడదే విభ్రాంతి ॥మధువు॥ 220 రజ్ఞు సర్బమనెడి భ్రాంతితో భయమౌను,

భ్రాంతి తొలగెనేని శాంతిగలుగు పతన కారణములు భ్రాంతి భయంబులు ॥మధువు॥ 221 చెడు మనోరధుండు శిష్ట ప్రబోధాలు

ధర్మకర్మ లేవి దలపబోడు, మరణశయ్య పైన మందునుమ్మేయడే! ॥మధువు॥ 222 శాస్త్రమైనగాని శస్తమ్మెయైనను

అశ్వచారమైన అతివయైన సాధనమ్ము లేమి వేధలబమదుడు ॥మధువు॥ 223 కలసి వచ్చువేళ కాల దన్నినగూడ

కనికరించి ప్రీతి కలమిజేరు కాని కాలమందు కష్టంబు లధికంబు ॥మధువు॥ 224

తాటిమాను నారాయణ రెడ్డి

పాధకుండు సర్వశక్తుల సమకూర్చి

విజయమందు వరకు విసుగు గనడు చీమ శక్తి నెల్ల చేకూర్చి సాధించు ॥మధువ్వ॥ 225 నిత్యసత్యచరితు కృత్యములకు సిద్ది

నారికెళ జలమనంగ దనరు మురికి కుంట నీరు మోదంబు గూర్చునే! ॥మధువు॥ 226 దీనహీన జనులు దేవదానవులందు

తరతమంబు లచట తప్పలేదు, స్వర్గమందు గూడ వర్గభేదంబులే! కమధువు॥ 227 మానరక్షణంబు మాన్యమ్ముగానెంచి

బట్టగట్ట్‌ మహిని బ్రతుకవలయు ప్రాణహీనమైన పట్టువస్రములేల? ॥మధువు॥ 228 ధనము వచ్చిపోవు దారులనేకంబు

ఒక్కచోట నిలిచియుండబోదు, నీడి గలుగుచొట నిలుచును నిత్యంబు 1మధువు॥ 229 చెడుతలంపులు దరిజేరక ముందుగా

శద్ధబూన వలయు శాంతి కొజకు, ముందు చూపు గలుగ మోదంబు ప్రాప్తంబు ॥మధువు॥ 230 న్‌లహ్‌న విద్య, సిద్ధాంతములులేని

రాజనీతి, మూర్జరైతు జన్మ త్యాగహీన పూజ, వ్యర్ణంబు సకలంబు ॥మధువు॥ 231 నీతి నియమనిష్ట నిర్ణయమ్ములుగల్లు

మనుజుదాకి యెవడు మనగగలడు, ముజ్జగాల వెలుగు మూడు కాలంబుల ॥మధువు॥ 232

యుగనీతి ననన ననన

స్వేచ్ళయే వివేక సిద్ధికి మూలంబు

సచ్చరిత్ర విద్య సార్థకంబు

293

(ప్రేమ సొధమునకు విజ్ఞాన శోభలు ॥మధువ్వ॥ విదిత శాస్త్ర బోధ వేదాంత తత్త్వంబు,

మార్గదర్శకంబు మానవులకు, క్రీ ఉత్తమాచరణము సత్తుకాధారంబు 1మధువు॥ 2 తనకు తగని దాని దైవార్చణంబని

పరులకీయ పరమపాపమగునుు, ర తరచి చూడ ప్రధమ ధర్మ సూత్రంబదె! ॥మధువు॥ 23 అనుదినము ననేకులసువుల గోల్ఫోవ

సర్వులు గమనించు సత్యమదియె, తానశాళ్వతుడని తలచబోడెందుక్షో ॥మధువ్వ॥ 236 అతిభయంబు నిద్ర ఆలసత్వకోపాలు

దొంగతనము మత్తు దొలగెనేని, ఆత్మశాంతి సుఖము లైశ్వర్యములుగల్లు ॥మధువు॥ 237 చెడుగును దలపోయ చేట్టు వాటిల్టున్స

మంచితనము వలన మాన్యుడగున్సు, మతికి తగిన రీతి గతి లభించును గాదె! ॥మధువృ॥ 238 దుర్చలత్యములను దులుపుట మంచ్చిడే।

వాని చింత సతము పాడ్రిగాద్దు, ఏడ్వనీవు లోకమేకమైనవ్యున

నీవు నవ్వలోక్ర మేడ్వబోద్సు, లోకగతుల నిటు విలోకించిబ్రతుక్సున్సు మధువు; 240

యయ పటి సొరాయేల లకీ చిన్న చిన్న చీమ లెన్నును చెక్కెర గజశిరంబు ధూళికణములెన్ను ఎవరి భాగ్యరెజబ లెవ్వరూహింతురు! ॥మధువు! 241 సజ్జనాలిమైత్రి, సర్వేశుభజనలు, సత్యకాంతి సుఖము శాంతు లాసగు, ఇంతకన్న భాగ్యమింకేమి వలయును? ॥మధువు॥ 242 నొసట్‌వ్రాత దుడుప నోచరెవ్వారలు జరుగ నున్న దేదొ జరిగితీరు, సద్గురు శరణంబు శాంతి కాధారంబు ॥నుధువు॥ 243 తనకు తాను నిత్య ధర్మంబు పాటించి పర సుఖంబు కొకు పొటుబడెడు స్వియ ధర్మరతుని శివుడు (ప్రేమించును ॥మధువు॥ 244 వృక్ష మొసగు గాదె! వేల ఫలంబుల మూలమునకు నీరు బోసినంత, ః కర్మననుసరించి కలుగును ఫలితంబు గమధువు॥ నీరులేని నదిని జేరిన ఫలమేమి? ప్రాయముడిగి రతికి వగచుటేమి? 246 సత్య తత్త్వ మెబుగ సంసారమేలనో? మధువు! మూర్చుల కు పదేశము, పిసినారికి యాచ కుండు, దొంగకుశళి, కులటకు సతి, ( స 247 నిత్య శత్రువులను సత్యమ్ము సత్యమ్ము ॥మధువు॥ మదము మగువ మబ్బు మర్కటంబు మరుత్తు మనసు మత్స్య మదన మక్షికములు మదుప మీద శకము మజథి చంచలంబులు మధువు॥ లత

యుగనీతి

కులవిహీన సేవ కుగ్రామ వాసంబు

మూర్ణ సుతుడు విధవ పుత్రిమొండి భార్య తనువు నెల్ల వహ్నిలేక యె కాల్చు ॥మధువు॥ 249 చెంతనుండి కప్ప చేరదు పద్మమ్ము

భ్రమరము దరిజేరు పరుగు దీసి గుణవిహీనుడెపుడు గుణశీలు గనబోడు ॥మధువు॥ 250 ఉన్నతాసనమున నుపవిష్టడయినంత

గొప్ప వాడు గాడు కుటిలు డెప్పుడు కాకి శిఖర మెక్కగరిమ పెంపొందునా? ॥మధువు॥ 25] దూరదృష్టి గలుగతొలగు నాపదలెల్ల

ముందు చూప్పలేక మోసపోర! కొంపగాలు చుండకూపంబు తవ్వటా! ॥మధువు॥ 252 నామరూప సామ్య సామర్థ్య శబ్దము

బిందుగూడి అర్థ భేద మొసగు చితి శవంబు గాల్చు చింత దేహము గాల్చు ॥మధువు॥ 253 యౌవనమున భార్య యమలోక మేగంగ

ఇంతకన్న కష్ట మేమిగలదు? తానొకటి దలంచ దైవమొక్కటి దల్చు ॥మధువు॥ 254 దోమకు శిరమందు, పాముకు కోరల

తేలుకుండు విషము వాలమందు దుష్టుని యొడులంత దుర్గమ విషముండు ॥1మధువు॥ 255 ధర్మమునిరసించి, దొతల నిందించి

చెడ్డవారి చెంత చేరగలరు ధనము కొకు చెడును దలపెట్టు నథముండు ॥మధువు॥ 256

ల తొటినూను నారాయణ రెడ్డి

ధిరవీరశూరు లారితెరి యు గూడ

పరసహాయ మంద వలసి యుండు గాలిలేక మంట పేలవమ్ముగు రాదె! ॥మధువ్వ॥ 257 కుజన గౌరవముల సుజన హేళనముల

మహిని ఘోర దుఃఖ మలుముకొనును కలుగు మరణ భీతి కజివు సంక్షాభముల్‌ ఇమధువు॥ 258 మానవంతునకవమానంబు గల్గిన

సహనమూర్తి యగును, శాంతమతిని పగకు బదులు ప్రేమ పంచి పంపించడే [మధువు॥ 259 ప్రాణహాని నెంచి పాపంబు సేయకు

మంచి కార్యములను మానబోకు 250 ప్రాణమెంత) కర్మఫలముల గమనించు 1మధువు॥ కడలియలలు జీవి కాలంబు ప్రాణముల్‌

అనవరతము జీవయాత్ర సలుపు, 1 కాలగతుల విలువ కనుగొన సాధ్యమా! ॥మధువుః రాజమైత్రి గలుగ రాణీింత్రునధములు

ముచ్చు ముసలివాడు మూర్జ్చతతులు

క ॥మధువు॥ 262

రెడ్డి గారి కుక్క దొడ్డ గౌరవమందు దాచుకొనుటలోను ధన సమార్జనలోను

దొంగ దొరల భయము దుఃఖముండు | 263 ధనము వలన భీతి దైన్యంబు దక్కును మధువు! పాముకాటు వేసి ప్రాణంబుదీయును

కొండెకాడు చెవిని గొజికి చంపు 264 కోడెనాగు కన్న కొండీడు క్రూరుండు (మధువు॥

యుగనీతి

ధనవిహీను మేధ తల పెట్టు కార్యాలు

బాగుపడదొకటియు భగ్నమగును, ధనముగలుగు వాని దరిజేరు సకలంబు ॥మధువు॥ 265 యౌవనంబు వనిత లన్న మైశ్వర్యంబు

మద్య మాంస దుష్ట మైత్రి మేలె! అల్బకాల సుఖము లధిక సంతాపంబు ॥మధువు॥ 266 కొండ తరిగి పోవు కొద్ది కొద్దిగ తీయ

పెద్దపుట్ట చీమపెట్టగలదు, అద్భుతంబు గలుగు నల్ల నల్లన జెయ ॥మధువు॥ 267 విత్తము పయినాళ విజ్ఞాన కోవిదుల్‌

అల్పబుద్ధి సంత నమ్మబడిరి విక్రయించబడదె వేశ్య సౌందర్యంబు ॥మధువు॥ 268 మంచి చెడుల గనని మందుడుతానెంతొ

విజ్జవీగు చుండు విజ్ఞుడనుచు, మేక పోతు పోరు మేటి గంభీరంబు ॥మధువు॥ 269 పిలువకున్న బ్రీతి పెండ్డికేగెడి వాడు

వదరు బోతు యింటి వంటవాడు మందమతులు గనరు మానమర్యాదలు ॥మధువు॥ 270 తగని పనికి బూని తన వారితోపగ

వీరులయెడ పోరు, వేశ్య చెలిమి మృత్యు ముఖము జేర్చు మేటి సాధనములు ॥మధువు॥ 27] విద్యలేని రాజు విబుధుల కడనుండ / ఘన జయంబు సిరుల ఘనత గాంచు, చెరువుగట్టు మీధ చెట్లు పెరిగినట్లు ॥మధువ్వ॥ 272

తాటీమూను నారాయణ రెడ్డి తెలియని జడమతికి తెలియ జెప్పగవచ్చు తెలియువారిదెల్బ తేలికగును, శరునకు దెలుపంగ శక్యంబుగా బోదు ॥మధువు॥ 273 వ్యసనలోల మతియు వ్యర్ధ ప్రలాపుండు వెటగాడు పారుగు తోటగొపు పరిచయంబు గోర ప్రాణాలకే ముప్పు ॥మధువు॥ 274 అన్యులు నిజమాడ నపహాస్యముగ దోచు మరులు గొన్న వాని మాట మోజు, నచ్చినట్టి పలుకు మెచ్చుట సహజంబు ॥మధువు॥ 275 నీతివెంట లక్ష్మి నిమ్న స్థలికి నీరు బ్రహ్మ వ్రాత వెంట బరుగు బుద్ది పరిమళంబువెంట భ్రమరంబు దిరుగును ॥మధువు॥ 276 అన్నత మాడువాని అతి తీసిమాటలు లక్ష్మి జారుగాక లలితముగను, శాస్త్ర సమ్మతమగు సత్యంబు గనరాదు ॥మధువు॥ 277 ఆయువున్న వజకు యముడు చెంతకురాడు కాలనియముములను కాలుడెరుగు ఎప్పుడైన వత్తు రప్టు వసూలుకు ॥మధువు॥ 278 అర్ధ హీనళబ్ద మతి మధురం బుగా బలుక సంతసంబు బడయ వచ్చు విమలనాదవీణ వేణురవళివోలె ॥మధువు॥ 279 జనుల దేవ తతులజడ చేతనంబుల మాననీయగరిమ త్యాగమొకటె ముజ్జగాల మొదట వూజ దానమ్ములే ॥మధువు॥ 280

యుగనీతి అలసుడు పని దొంగ యత్నహీనాత్ముల మందమళతుల లక్ష్మి బొంద జనదు, కౌగిలించ బోదు కాంత కురూపిని ॥నుధువు॥ 281 తల్లిగ పరసతిని, తనవలెసర్వభూ తముల, విషముగ పరధనము జూడ పరమసుఖము నిచ్చు పరమేశ్వరుడు మెచ్చు ॥మధువు॥ 282 దేహపోషణమున దివ్య భూషణముగ తోషశోషణముల తుష్టి గూర్చు, తల్లి విద్య భార్య ధైర్య గుణమ్ములు ॥మధువు॥ 283 వృద్ధవనిత పొందు, ప్రేత ధూమస్పర్శ, వదరుబోతు మైత్రి, ఉదయరశ్శి రేయిపెరగు జనుల కాయువు తగ్గించు ॥మధువు॥ 284 కల్గు ద్రాగ, కన్న తల్లిని జంపంగ దొంగకు, వ్రతభంగ దోషికైన వంచకులకు దప్ప పరిహారమున్నది ॥మధువు॥ 265 చెరుపు జేయువాని చేరదీసిప్రియాన కుడువ బెట్టి పంప కొదువగాదు నరుకు వానికిచ్చు తరువునీడగనమె! ॥మధువు॥ 286 హరుడు బిక్షగాడు హరిశేష శయనుండు, భాగ్యమను సరింప వలసి యుండు ఎంత వారికైన వింత లీ విధముండు ॥మధువు॥ 287 ముండ్ల మధ్య పుట్టు ముద్దు గులాబీలు పంకమందు బుట్ట పద్మరాశి వంశగౌరవంబు వాసి యేపాట్‌ది ॥మధువు॥ 288 నకుకడలకాయణాలణణాలణణణాలాట[ట [ట్ర లనాలననావవానుానాాన

తౌాటినూను నారాయణ రెడ్డీ

చిలుక తీపి పలుకు చిన్మయానందంబు

కాకి పలుకు మదిక్‌ కటువు దోచు గుణగణంబులబ్బు కుల గోత్రముల బట్టి ॥మధువు॥ 289 స్వర్ణ మృగమునెట్లు స్వాత్మ నమ్మెనురాము

డామృగంబు బట్ట నరుగనేల? చెడ్డ కాలమందె గడ్డు సమస్యలు ॥మధువ్వు॥ 290 శత్రువు దరిజేర సకలోపచారాలు,

సంతసమున జేయ సమ్మతంబు, మట్స్ళు బెట్టు ప్రజః చెట్టు ఆశ్రయమిచ్చు ॥మధువు॥ 291 మనసులోని బాధ, ధన నాశనంబును,

ఇంటి గుట్టు బైటికీడ్చరాదు, అంతరంగ మందె అణగిపోవలెనన్ని కమధువు॥ 292 విరహబాధ మునిగి డ్రేమ పరిహరించి

తిండిదినక హృదయమెండి పోవ పరులపంచ జేరి బ్రతుకుట హీనంబు ॥మధువు॥ 293 సుందరాంగి భార్య, మందుడు పుత్రుండు,

గుణవిహీన పుత్రి, బుణ జనకుడు, పరమశత్రువులని పండిత వాక్కులు ॥మధువ। 294 చీమలు జతపరచు చిరుధాన్యరాపులు

తేటిగముల తేనె, చేటి చెలిమి, నీచునింటి ధనము నిర్మూలమైపోవు ॥మధువు॥ 295 నిర్ణయంబు జేయ నేరని మేధావి,

జ్ఞానరాశి జగతి నవ్వు పాలు, అంధహస్త దీపమందమా! చందమా! ॥మధువు॥ 206

యుగనీతి

నదిని ధదాటువరకు నావను కొనియాడు,

ఒడ్డుజేరినంత గడ్జీ పజక అవసరంబుదీర నా ప్యాయతలుసున్న ॥(మధువు॥ 297 గరళభక్షణంబు పరమయోగి విమర్శ

పాముతోడి ఆట, బ్రహ్మనింద, వేదమపహసింప విబుధుండు దలపడు ॥మధువు॥ 298 వనితకు నయనాలు, వైచ్యునకు ధనంబు

బ్రహ్మణునకు విద్య, వంగకూర శో భగూర్చు గాదె! స్వాభి జాత్యంబున ॥(మధువు॥ 299 నదియు, రాజగృహము, నఖశ్ళంగ మృగములు

శస్తధారి, శత్రు సౌమ్య వాక్కు, విశ్వశింప బోరు విబుధులే మాత్రము ॥మధువు॥ 300 పౌవకుని గురువును పసిపాపకన్యల

విప్రుని గురుపత్ని విగ్రహముల పాదమంట కుంభ పాపంబుదప్పదు ॥మధువు॥ 301 ధనము కూడగానె ధర్చాతిరేకాన

ధర్మ దూరుడగుచు దయను మాని, తగవు పెంచు మనిషి దానవ కృత్యాల ॥1మధువు॥ 302 రెండు పక్షములను నిండు వెన్నెల కాయు

శుక్ల పక్ష మొకటెశోభ గూర్చు పుణ్య మనుసరించి పూర్ణయళశములబ్బు 1మధువు॥ 303 పశువు పక్షి పాము ప్రాణులన్నియు గూడ

జాతివర్ణ భావ సమతగోరు మానవు౦డె సామ్య మాన్యుండుగా బోఢు ॥మధువు॥ 304

తొటీమాను నారాయణ రెడ్డి

పరులశక్తి వలన పదవి సంపాదించి

దుర్దనుండు బుధుల దూలనాడు ఎండవేడి కిసుక మండు చుండిన భంగి ॥మధువు॥ 305 పండితుండు లేని పల్లె పట్టణముల

నల్ప్చబుద్ది వానికాదరంబు చెట్టులేని చోట జిల్లేఢు వృక్షంబు ॥మధువు॥ 306 (పేమలేని చోట, విద్య నేర్చని చోట,

గౌరవంబు బంధుగణము గనక ఉండగూడ దచట నొక్కరోజైనను ॥మధువు॥ 307 మనుజ మానసమున మంచి గుణంబులు

గుప్త పరచబడక వ్యాప్తి జెందు, విస్తరించు సహజ కస్తూరి గంధంబు ॥[మధువు॥ 308 విద్యయును తపమును వినయంబుదానంబు

• శీల సుగుణములను కాలరాయు మనుజరూప మృగము మాయా ప్రపంచాన ॥మధువు॥ 309 పాము నోట జిక్కి పరితపించెడుకప్ప

ఎదుటి పురుగుదినగ మదిదల౦ంచు, క్ర ధండధరుని గనియు ధనచింతవిడువరే? గమధువు॥ స్రభువుననుసరించి ప్రజలు జీవింతురు

ప్రాంతమునకు తగిన బాషలుండు, 31 పృథివికి తగు జలము బీజాంకురంబులు ॥మధువు॥ బుధజనాళి దివ్య బోధల పాటించు

పెద్దవారి మాట పెరుగుసద్ది, గొప్పవారి దారి గుర్తించినడువుమూ! ॥మధువు॥ 312

యుగనీతి

దేశకాలగతుల దీప్తిని గమనించి

జీవితంబు గడుప శ్రేష్టమగును, పరిసరాలకు తగు పనులను చేపట్టు ॥మధువు॥ 313 సహజగుణము విడువ జాలరెవ్వారలు,

పిల్లలకతి ప్రీతి తల్లిపాలు, కుక్కలెట్టు చెప్పుకొలుకుట మానును? ॥మధువు॥ 314 జరుగవలసిన పని జరుగకమానదు,

జరుగరాని దేది జరుగ బోదు, చిత్తశుద్ది కర్మ జేయుట నునవంతు ॥[మధువు॥ 315 తనను గప్పి యున్న తామసగుణమును,

విడిచిపెట్ట శుభము బడయవచ్చు, సర్పముకుబుసంబు సంతసంబుగ వీడు ॥మధువు॥ 316 తనసుఖంబుగనడు, ధర్మంబుగనబోడు

లోభికి సతతంబు లాభదృష్టి కుక్క యెండు బొమిక కొజీకిన చందంబు ॥మధువు॥ 317 పండితులకు గూడ పసివారి వాక్కులు

మంచివైన స్వీకరించ దగును, చెడును పెద్దవారు జెప్పినా వినరాదు ॥మధువు॥ 318

(|

అన్నపాన వస్త్ర సన్నుత విశ్రాంతి

నిద్ర తగువిధాన నిత్యమెన్న ఆయువృద్ధి మంచి యారోగ్య మబ్బును ॥మధువు॥ 319 బౌషధంబు తనువు కారోగ్యమును గూర్చు

మందుస్వాస్థ్యమునకు మత్తుగొలుపు, అభిరుచుల కనుగుణ మర్ధంబు పొసగును ॥మధువు॥ 320

తాటిమాను నారాయణ రెడి

గుడ్డ గూబకూత, గుంటనక్క అరుపు,

సర్పమడ్డు నడువ, శవమురాగ, కృపణుదర్శనంబు కీడుకు చిహ్నాలు ॥మధువు॥ 321 ధనమొసంగు మేటి దర్చంబు దంభంము,

దైవమొసగు శాంతి దాంతి గుణము, ధనముకంట బడిన దైవమే దిగివచ్చు ॥మధువు॥ 3౩22 పాపపుఖ్యములను, పశువుపాటించదు,

వానినిగనకున్న మానవుండె! శునకమేమి తరుగు, సురరాజుకన్నను (మభధువు॥ 323 లొకవాసనలకు లోనైన మనుజుండు,

తప్పులొప్పుగానె జెప్పుకొనును, కల్గుద్రాగువాడు కంపు వర్ణించడే ॥మధువు॥ 324 అనుసరించలేక ఆశ్రమ ధర్మాల

శాంతి సహన సర్వశక్తులుడిగి ధర్మనిందసేయు దద్దన్నలధికంబు ॥మధువు॥ 325 పట్టు బట్ట బోకు పారు బోతును బట్ట

పరువు భంగమగును, ప్రాణహాని గుట్టు బయట బడిన రట్టు పాలగుగాదె ॥మధువు॥ 326 కటువు కూత గూయు కాకి జోలికి పోరు

పట్టుబట్టి చిలుక బట్టబోం! మంచివారికెపుడు వంచన టెదురౌను ॥మధువు॥ 327 గొడిదకడక్తేగ కళవళ పడువారు

గోవుకు గుదెగట్టి కొట్టగలరు, మేలుకు ప్రతిఫలము మేతకు కోతలు ॥[మధువ్వ॥ 328

యుగనీతి

'పెద్దలందుభక్తీ పిన్నలందున ప్రేమ

గురువులందు శ్రద్ద కుదిరనపుడె, ఇహపరంబు సౌఖ్యమీ డేరు నరునకు ॥మధువు॥ 329 గంధహీనమైన గన్నేరు కుసుమంబు

మల్లెపువ్వు చెంతమనగలేదు, కులపుదంబమేల గుణభూషణంబున్న ॥మధువు॥ 330 దొంగతనము ముష్టిదుష్ట పధంబుల

పరువులెత్త నేల బ్రతుకు కొకు, కూలిపనులనైన కోరి చేయగమేలు ॥మధువు॥ 331 కోరి చెడుగులందు దూర బోడెవడైన,

పరిసరాల వలన పతనమగును మురికి పెంట చెంత ముక్కులకే కంపు [మధువు॥ 332 చెడ్పపనులనింద దొడ్డగా బావించి

కటువిమర్శజేయ ఘనతగాదు, కర్మకన్న మిన్న కారణమొకటుండు 1మధువు॥ 333 దైవదత్త ధిషణ తరగని కృషిలేక

విలువ నంద బోరు వెలుగుగనరు, మట్టీ కడుగకున్న మణులు శోభించునే ॥మధువు॥ 334 పాము కాటు వేయు పాలతో బెంచిన

కూర్మి జూపబోదు క్రూరమృగము, నమ్మరాని వాని నెమ్మి జూడదగదు ॥మధువు॥ 335 పూలులేని తీగ మోదుడుబారిన చెట్టు,

కలువలేని చెరువు, కల్గుకొట్టు, సతివిహీన గృహము, సారహీనఫలాలు ॥[మధువు॥ 336

తొటీనూను నారాయణ రెడ్డీ

కుక్కలు గమిగూడి కొజగామి మొరుగుచు

దంతికడకు జేరు ధైర్యమేది? శక్తి హీనుడట్లు జంకి డంబములాడు ॥మధువు॥ 337 అగమాచరణము యజ్ఞోపలీతంబు

జపతపాలసళ్య సాక్షియదియె, విప్రకర్మలకు పవిత్ర సంకెతంబు ॥మధువు॥ 338 సేవలోనిగురుత పావనంబని యెంచి

పరుల సేవ జేయుపాకివాడు, సర్వమానవులకు గర్వకారణమద్ది ॥మధువు॥ 339 అర్చకుండు పూజ నపశబ్దముల బల్క

దెవుడెట్టు మెచ్చి దీప్తి నాసగు? వన్నె కెక్కుచిలుక వాక్ళుద్ధి మూలాన ॥మధువు॥ 340 అదును జూచినీచు లధికంబుగానిక్కి

తన్నువాని జూడతగ్గు చుండ్రు మిడిసి పడవెరాత్రి మిణుగురు పురుగులు ॥మధువుః 341 పైకి కానరాని బాధలధనికులు

పిడికెడన్నమునకు "పేదవారు ఎంత చెట్టు కంత వింత గాలుల పోటు ॥మధువు॥ 342 పెత్తనంబుదక్క పెద్దవార మటంచు

పెద్దవారినెల్ల బెదరగొట్టు నాటికోడలిపుడు మేటి క్రొత్తత్తెగా ॥మభువు॥ 343 కక్తి హీనళశిని చల్లగా కొనియాడి

మేటి సూర్యునేల మెచ్చబోరు, గుణవిభూషణంబు గణనీయమౌ గాదె! ॥మధువు॥ 344

యుగనీతి ననున నానాలుకని కాదా ప్రాణికోటి కెల్ల రవియె మూలంబౌను ప్రజలు శశిని జూచి పరవశింత్రు మధువ్వ। 345 మెప్పుమాట లాడ మేలును మరువరి! గమధు దుష్టలహత మార్చ దోషంబులెన్నుచు చెడుగుల సహియింప సిగ్గు చేటు 346 దేహ బుద్ధి బలము దిక్కు మూలినదౌను ॥మధువ్న॥ దుష్పడొక్క డున్న కష్టాలు జనులకు వానిదునిమి వేయ పొపమెమి? శ పుణ్య పర్వతాన ముష్టి పాపంబెంత ॥మధువు॥ తె చిందు భోజనాల విత్త ఘనుడుకోరు కడుపు మాడు వాని కలలువేరు సద్ది దొరుక జాలు జరరాగ్ని చల్గార్చ ॥మధువ్వు॥ 348 భక్తి వలన గొప్ప శక్తి నందగ వచ్చు చిత్త కల్మషంబు చేటుదెచ్చు, రావణుండు జచ్చెరాజసదంభాల ॥మధువు॥ 349 చెమటలోర్ని పనుల శ్రమకోర్చి సలుపంగ ధర్మమగును జన్మ ధన్యమగును, స్వార్దితంబు పరమ సౌఖ్య నంధానంబు ॥మధువు॥ 350 రూలివాని నోట్రి కూడును పడగొట్టి దోచుకొనరె గొప్ప దొరల పగిది, పందికొక్కుతినదె! పదిమంది సొమ్మును 1మధువ్న॥ తర్‌] తల్లిదండ్రు లేమి తనికిచ్చినార్రన్సి గోలజేయుకన్న కొడుకుకన్న 1 కుక్కమేలు గాదె! క్రూర్రిమి విడువదు 1మధువ్న॥ 352

పలల నారా వరులతూల నాడ పట్ట పగ్గము లేని దంబమాడు జిహ్వటక్కులాడి, తన్నుల సమయాన తాదొగియుండుగా ॥మధువు॥ 358 పరమనీచమైన పడుపు గత్తెలవృత్తి కారణంబుతెరిగి కరుణజూప మట్టి ముద్ద జాతి మాణిక్యమగుగాదె! ॥మధువు॥ 354 చెతల విడనాడి నీతి జెప్పెడువాని మాటలోని కిటుకు చేటుదెచ్చు, మాటకన్న మేలు మౌనకార్యంబులు ॥మధువు॥ 355 త్యాగ వీర పురుషు లమరులై విలయంగ మోహ జీవితాలు మురిగిపోవు, బ్రతుకమేలు చచ్చి, బ్రతికి చచ్చుటకంటె ॥మధువు॥ 856 ఎంతటి ఘనుడైన స్వంత బంధువెయైన పరుషవాక్కు లాడ పొడిగొదు పరువు భంగమౌను పండితుండైనను గమధువు॥ 357 లోడుగా చెడుగులు నీడగా వెన్నంటి ప య భ్రమను గొలుపు, పాడుపనులడే ల్‌ ॥(మధువు॥ 358 కల్లు నభ్యసింపకంపు లింపుగదోచు ఈశ్వరాంశశిశువు యేరీతి మారునో! మానవుండా, సురుడొ, దొనవుండో,

389 గుణ గణాలు కర్మ గుర్తింపు గలిగించు ॥మధువు॥ ర్‌ తగని కాలమందు తనధర్మహితములే

కాలనాగువోలే కాటు వేయు, దుష్టుల విడనొడీ దూరమేగుట ములు ॥మధువు॥ 360

యుగనీత

కోరికలుదయింప కోటి దురాశలు

తీరబోవు ఫలము చేరరాదు కోరికలు ఫలింపకొజగాడు దేవుండు ॥మధువు॥ 361 దోషముండకున్న దొడ్డతనంబేమి?

మచ్చలేక బ్రతుకు మనుజుడెవరు? మాధవుండుగాడె! మచ్చయేలేకున్న ॥మధువు॥ 362 అణువణువున దాగియలరారు గుణముల

కీడులోని మేలు జూడవలయు మంచిమనసుతోడ మహిమంబు గనవచ్చు ॥మధువు॥ 363 పాపభీతి లేనిపాషాణ హృదయుని

పంచజేరి వేడపాడిగాదు, కటికవానికేమి కారుణ్యముండును? ॥మధువు॥ 364 ఆలకింపవలయునందరి పలుకుల

చెప్పగానెయేది చేయబోకు విన్న వన్నియెంత విలువైనవో చూడు ॥మధువు॥ 365 సుగుణ వంతుడెన్ని సూక్తులాడిననైన

కాకిగోల యనుచు కస్ఫుమనరె! మోసగాని మాట ముచ్చట గొల్పును ॥మధువ్వు॥ 366 గొప్ప పనుల జేసిగుట్టుగా నుందురు

మెప్పుబడయ గోరిమిడిసి పడరు, పండ్ల నిచ్చు తరువువంగియుండునుగాదె! ॥మధువు॥ 367 కళిమిలేము లెల్ల కలకాల ముండవు,

ఉన్ననాడు గొప్పకుబ్చిసోకు, కాల చక్రగతుల కనుగొన్నదెవరయా! 1మధువు॥ 368

తాటినూను నారాయణ రెడ్డి

రెతులైనగాని రారాజులే గాని

సర్వులాక్కటనెడు సత్యమిలను ఇపుడు గాకయున్న నెపుడైనదప్పడు శమధువుః ౩69 తనువ్హధనము పెంచిదైవ చింతనలేక

మనుజుడనుచు నెట్లు మనగనగును? పొతపందిమేలు పురశుద్ది జేయదే! ॥[యధువు॥ 370 చదువుకున్న దెల్ల సద్వినియోగంబు

సేయవలయుగాదె జీవితాన, కా భుక్తి నొసగలేని భూమిదున్నట యేల? ॥మధువు॥ బంధుజనులు, హితులు, పరివారబలగంబు

శోకమొసగువారె, సుఖమునీరు, కి కలిమికన్న మంచి చెలిమియే మిన్నయా! ॥మధువు! పుడమికడలి చిలుక బూనినకృషి తోడ

పూతచరితులకును బౌరలువెన్న త నీచమతులకబ్బునిస్సార తక్రమ్ము ॥మధువు॥ శాంత యోచనములు, సర్వానురాగంబు,

పూత భావరాశి బూధులసేవ మధువు 74 పరమశివుని పూజ పంచ సూత్రంబులు పేదవాని దివ్య విజ్ఞాన సంపద

మూర్ధ జనుల కెల్ల మోదమగునె! మధువః 875 అడవిపువ్వు నెవ్వరాశించనట్లుగా! | కష్ట నష్టములను కౌగలించుము ప్రీతి

భయము జెంద బోకు భాధపడకు, 76 పారిపోవ జనులు పట్టి పీడంచరే! ॥మధువుః

యుగనీతి లావాను నునన కతు కలోనకుననుకన నతన నాకనా ననన చిన్ననము నందు శిష్యుడై గురుసేవ భక్తి సలిపి విద్య బడయ వలయు, గొప్పవాడు కాగ గురువు తోపని యేమి? కమధువు॥ ౩77 గడ్డి దినుచు గోవు కమ్మనిపాలిచ్చు పాలుద్రాగి విషము పాములిచ్చు, మంచిచెడుగులోని మర్మంబు గమనించు ॥మధువ్న॥ 378 విషపదార్థ భుక్తి విషయ సంలగ్నము లఅంతరింపజేయు నసువు లెల్ల విషయదృష్టి భయము విష భోజనము కన్న ॥మధువు॥ 379 ఎవరికే ప్రమాదమెప్పుడు గల్గునో రేపుమాపు కెట్టిరూపు గలదా తలచిన పనులెల్ల తక్షణమే సల్చు ॥మధువు॥ 380 కారుమబ్బు కూడ జారచోర తతుల కెల్ల వారికోసగు కొల్ల మేలు పనికిరానిదేది? పరమేశు సృష్టిలో ॥[మధువు॥ 381 అడుగక సకలంబు నర్చించ వచ్చును కొన్ని మాత్రమిమ్ము కోరినపుడె ॥ వేడుకొనిన నిమ్ము విద్యను కన్యల ॥మధువు॥ 382 మంత్రిగారి కుక్క మాంసంబు దినబోదు, పచ్చి నెత్తురు కలవాటు బడెను, అన్నినడతలందు యజమాని బుద్భలే! 1మధువ్వ॥ 383 దేశకాలగతుల దీప్తిని తలపోయ విశ్వవిభుని గొల్వ, విద్యనేర్వ పావన సమయంబు బ్రాహ్మీ ముహూర్తంబు ॥మధువు॥ 3రి4

లొటీమూను నారాయణ రెడ్డీ , సాగరమునువీడి చలనతరంగాల చూడలేని దృష్టిపాడుగాదె! ప్రకృతి మాయదాట పరమేశుధ్యానించు ॥మధువు॥ 385 తను మనోధనముల ధారవోయ గనెంచి దేశ రక్షణమునదీక్ష బూను, దిట్టథనము జూపదట్టి బిగుంచుము ॥మధువుః ౩86 గురువు మంత్రసాని దొరబాబు వైద్యుండు పనులుతీరి పోవ పనికి రారు, అక్కజున్న వజకె చక్కని గుర్తింపు ॥మధువు॥ 387 చెట్టునరికి వేయ చిగురించు మఖీమజి వేరునరక బ్రతుక వీలుపడదు, అంతరంగచోరులందరహత మార్చు ॥మధువు॥ 388 ధర్మ మాశ్రయించితతి సత్యమునునమ్ము పరహితాభిలాషి పావనుండు, గౌరవింపబడును, కాలత్రయంబుల ॥మధువు॥ 389 భూతదయయు దైవ పూజలు త్సాహంబు (పేమ మోర్కి భక్తి విబుధ సేవ ఆయువధికరీతి జేయు వరంబులు ॥మధువు॥ 390 అప్పుతప్పు లేని అర్భకుండెవ్వడు, దోషమెంచనేల దుష్ట బుద్ది తప్పునెరిగి మంచి దారి గాంచుట మేలు ॥మధువు॥ 39] ఇంద్రియవశులైన హృదయహీనుల విద్య శద్ధలేని వాని బుద్ధి బలము నిష్టయోజనములు, నిరుపయోగంబులు ॥మధువు॥ 392

యుగనీతి ననన ాాంంండంంుండాకారిే

రాగమోహ జాలరక్తిని వీడక

మోక్ష మభిలషించు మూఢథమతులు ర చవిటినేల విత్తు జల్లుట కెనగాదె! ॥మధువు॥ 3 స్వార్దితంబయినది సర్వేశునకు ప్రీతి

పరులకీయ బోకు పాపిసొమ్ము శ నచ్చినట్టి దాని మెచ్చి దానము నిమ్ము ॥మధువు॥ 39 సత్ర వర్తనంబు, సాధుసాంగత్యంబు

వినయ శీల వాక్కు విశ్వరక్తి రిక బుధ జనాదరణము పురుషోత్తముల కబ్బు ॥మధువు॥ 3 పేరికిపంద పనుల భీతిల్లి చేయడు,

కార్యభంగమునకు కారకుండు, నిర్భయంబు కలిమి నీతి కాధారంబు ॥మధువు॥ 396 క్వొసకోశములుగ సత్యమహింసలు

ప్రాణ రక్షణమున పట్టు గూర్చు, శాంతికాముకులకు శాస్త్రాస్తములు రెండు 1మధువు॥ 397 ధథనమదంబు తోడ దైవధిక్కారంబు

సలుపు మూర్చుడెట్లు సత్య మెరుగు? ఊరకుక్క లెరుగ వృచితాను చితముల ॥మధువు॥ 398 కాకీ వేపపండ్డుకేక్తి మబ్బుల హోరు

ఏరికోరు కొనుట నెరుగలేరె। ఎవరి భావములకు నెనరూను ఫలితాలు ॥మధువు॥ 399 చెడుతలంపు మదిని చేరుట గమనించి

తరిమివేయ వలయు తక్షణంబె! మందులేలయింక నందమారోగ్యంబు 1మధువు॥ 400

తాటిమాను నారాయణ రెడ్డి

దుష్టభావతతిని దొలగింప మనమున

శిష్ట భావలహరి చేరగలదు, ఆసనమ్మునందు నలరు నొక్కొక్కడే ॥మధువు॥ 401 నిప్పునందునీట నిమ్నోన్నత విధాలు

మార్గదర్శకములు మానవులకు, నిప్పుకూర్ధ్య దృష్టి నిటి కధోదృష్టి ॥1మధువు॥ 402 చెడు తలంపులు మది చేరక మున్ముందె

మంచితలపుల మది పెంచుకొనుము, రోగ బాధగనరు రోగాలు రాకున్న ॥మధువు॥ 403 గతము తిరిగిరాదు, కనము భవిష్యత్తు

రేపటి పనియన్న రిక్తవాక్కు చేయదగిన పనులచేయు మీక్షణమందె! ॥మధువు॥ 40 మితము భుక్తి యందు మిత భాషణంబును

ధ్యానము పరమార్ధ ధర్మములను, 05 నిత్య కృత్యములుగ నిర్వహింప శుభంబు [మధువు॥ దుష్ట వాసనలను దొలగింప మదిలోన

పాపులదరి జేర భయమునంద

06

దైవధర్మ చింత తనకు తానెలభించు ॥మధువు॥ శ్రీ వణము గోరునీగ, రాజుధనము గోరు,

నీచులు కలహంబు నేరములను మధు 07 ధర్మ ఫలము గోరు తాపసోత్తమ జాతి [మధువు॥ క శీలశౌర్యగరిమ "స్నేహవాత్సల్యాలు

చురకుదనము లైదు శుద్ధ సిరులు దాచబడని వెచట దోచ సాధ్యముగాదు ॥మధువు॥ 408

యుగలీతి ప్రాబభీతిమాని మూనసంరక్షణ జరుపవలయుమేటి సాధనమున, ప్రాణ మస్థిరంబు మానమనంతంబు ॥మధున్వ॥ 409 కర్మ హీనయోగి కై వల్య మందడు జ్ఞానహీన కర్మనాక మీదు ఏకపక్ష ఖగము లెగురుట సాధ్యమా ॥మధువు॥ 410 ఇంద్రియముల నిగ్రహించని వానికి మాయకు వళమైన మానవులకు ఎన్ని విద్యలున్న నేనుగుస్నానమే! ॥మధువ్వు॥ 41] విధి నిషేధములను (ప్రేమ విద్వేషాల తాను పొందినట్టు తలచు వాడు అన్యులయెడ నాతడాదర్శ సత్తుండు ॥మధువు॥ 412 సాహసంబు దైర్యసద్భుద్ధి యత్నాలు బలపరాక్రమముల పట్టు గలుగ దైనము జయ నౌక దరి జేర్చు సంప్రీతి 1మధువు॥ 4 పాము మూషికముల పట్టి భుజించును పాములదిని గరుడ పక్షి బ్రతుకు ఒకరికంతకుండు ఒకరికాహారంబు ॥మధువు॥ త్య ఇంద్రియముల నిగ్రహించుట యతికిని యజ్ఞదానములు గృహస్థునకును, బ్రహ్మ చారికి గురుభక్తి ప్రధానంబు ॥మధువు॥ 415 లేనిదాని కొకు కానిపనులు జేసి ఉన్నదాని తృప్తి నొందబోక పరుగులాడు వాడు పరమదరిద్రుండు ॥మధువు॥ 416

తౌటిమాను నారాయణ రెడి

మంచి వారిధనము మాన్యులకబ్బును,

దుష్టజనుల సొమ్ము దూర్తులకును కాకివేముగొరు, కేకి మబ్బులదూరు ॥మధువు॥ 417 క్రొధి మంద బుద్ధి క్షుత్చీడితుండును

పిచ్చివాడు, లోభి, పిరికివాడు కాముకులెపుడైన కనలెరు ధర్మంబు ॥1మధువు॥ 418 బుణము జబ్బు శత్రుగణమల్చములుగావు,

వానిని దొలగింప భయము ళొలగు, శేషమున్న గొప్ప చేటువాటిల్లును ॥మధువు॥ 419 కప్పల భుజియించు సప్పాలుగలవెన్నా

పాములను భుజించు పక్షులెన్నా (2 తాను ఘనుడనంగ తనకన్న ఘనుడుండు 1మధువు॥ గుడ్డ గూబ పగలు గ్రుడ్డిగా నుండును

కాకిరాత్రి వేళకనుల గనదు, 7 కాముకుండు గ్రుడ్డి భూమి రేబవలెల్ల ॥మధువృ! భాగ్యమేమిగలదు వైరాగ్యమునకన్న

జ్ఞానమాప్త మిత్రడౌను, భక్తి (22 రక్షకుండు హరియె అక్ష యభయదాత ॥మధువు॥ తలచిన విషయాల తాజెప్పవలయును

చెప్పినట్టి దాని చేయవలయు, ( ఒక్కగతియెమేలు వాక్కర్మలందున ॥మధువు॥ అంకురించువేళ అలతిజలముద్రావి

నారికెడము తీపివారినిచ్చు బుధ జనోపకార సుధలిట్టివే సుమా! ॥మధువు॥ థగ

యుగనీతి

పాముతన కుబుసము వదలిన చందాన

చెడుగుల విడనాడ శ్రీకరంబు కోపముడిగిప వకూరిమి ప్రాప్తించు ॥మధువు॥ 425 సుజనకర్ణములకు శ్రుతులుకుండలములు

కరములందుదానకంకణములు సాధుసేవ దేహ చందనలేపాలు ॥మధువు॥ 426 అంధదీనహీన అవిటి చెవిటి జన

హేళనంబు జేయు హీనుడెపుడు మంచి పనులు జేయు మాన్యశిరోమణి ॥మధువు॥ త2/ క్షణమునకును మారు చపల చిత్తంబున

తారుమారుగావె తలపులన్ని ధర్మకార్య నిరతి తక్షణ బాధ్యత ॥మభధువు॥ 428 అర్హత గనకుండ అందల మొక్కుట

కాశపడిన కాలపాశ మగును అజ్ఞుడశ్వమెక్కి అంతమైనట్టుగా ॥మధువు॥ 4ీ2ర్రి మంచిచెడులు రెండు మనుజుని కర్మలు

దేని కర్మ ఫలము దానికబ్బు, నరునికరములందె నాకంబు నరకంబు ॥మభధువు॥ 430 వినయగుణ మొసంగు విధి విధేయత దీక్ష

లనుభవంబు నేర్చు నాజ్జలొసగ మొదటళల్లి నేర్చుపిదప స్వంతమ్మబ్బు ॥మధువు॥ త్ర] నీసుఖంబు తోడ నితరుల సుఖమెంచ

శాంతి సౌఖ్య సంతసంబులబ్బు పాప పర్వతంబు పరపీడనంబున ॥మదువు॥ 432

లాటీమాను నారాయణ రెడీ కానుననననయాయయయయనిం పాళకంబు పరుల బాధింపగల్లును, పూనిమేలు నెయ పుణ్యమబ్బు విమల సూక్తి దెలుపువేద సారంబును ॥మధువు॥ 433 తన సుఖంబు కొకు తగుమార్గ మొక్కటే పరసుఖంబు కొజకు పాటుబడుట, ఇచ్చియున్న ఫలము పుచ్చుకోగలుగును ॥మధువు॥ తీ34 కోపమణచి వేసికూరిమి నెలకొల్బ శత్రువైన మైత్రి సలుపనెంచు, శాంత మానసంబు సర్వేశ్వరుడు మెచ్చు ॥మధువు॥ 4ీపైర్‌ కోపతాపములను కూరుటదోషంబు నీతిని విడనాడ నేరమగును, నియమపాలనమున నేర్పువహించుమా! 1మధువు॥ 436 రాజకీయరొంపి, రంకు ముండలమోజు శుష్కనీతి బోధ నిష్కరక్తి దొంగతనము నందు దొరకునా సుఖశాంతి ॥మధువు॥ 437 ప్రజల పొట్టు గనని పాలకాధములను, గౌరవించబోరు పౌరులెవరు, 138 సేవజేయువాడె సేవింప నర్హుండు "మధువ్యః పీడిత జనులందు (పేమ సొమ్రాజ్యంబు విస్తరింప జేసి వెలుగునింప వ్యధలకధల కాంతి పధమును జూడుమా! ॥మదువు॥ 43 లోకమ్యెల్ల స్వార్థ లోలత్వమున దూగు దూరమేగినంత దూరుమిగులు రాళ్ళలోన జాతి రత్నాల గనవలె 1మధువు॥ 44

యుగవీతి ” నన అన్నపాన వస్త్ర హాస్యసంచారాలు మితములైన గొప్ప మేలుగలుగు తీత క యం ల ॥మధువు॥ మొప్పుబడయుచుండు మిత భాషిపల్కులు కూడులేని వాడు కొటిశ్వరులజూచి కోటు సూటు కొజకు కుమిలి పోవు, శీటీ2 తెలివిలేని పనుల తిండిగానక జచ్చు మధువు మగని చెంత జేరుముగువ యుత్సాహాన, పిల్లలధికమైన విసుగు జెందు 443 భారమధికమౌను భరియింప లేనంత ॥మధువు॥ సిరులు చూడగానె సిగ్గు భయము వీడు బుద్ది హీనుడగును గద్దె నెళ్మి గేకేటీ పశువు లేమెరుగును పరుల కష్టంబులు ॥1మధువు॥ ఉడుకు దుడుకు ధనము లు ద్వేగములబెంచ పనుల విజయమెట్టు బడయగల్లు? పాంగి పోవషాలు పొయ్యి పాలగుగాదె! ॥1మధువ్వు॥ శ4ీ5్‌ భాషలోని సొంపు, భావాల కతియింప్ప, నడకలోన్సి వంపు నొతికింప్తు పరుల మేలు సొంపు, పాపకార్యముకంప్ప ॥మధువు॥ 4456 కులమత విషయాలు కూలంకషంబుగా తెలియనందుకతన తిరుగు బాటు, భేద భావముంచ విధ్వంసమగుగాదె! ॥మధువ్న॥ 447 సరులసామ్ము దోచు పాపిస్టివెధవల్సు న్యాయపాొలనంబు సేయగనరు, గడ్డితినెడి గొడ్డు గట్టిగా పోట్టాడ్డు 1మధువ్న॥ ఉర్‌

పలల టి టు సారాయి రెడ్డ లెత మొగ్గపైన లీనమై పోవంగ మనసు క్రుంగి పోదె, మధువుగనక, పచ్చికాయకొఅక పసయేమి గల్గును ॥మధువు॥ శతరి మనసు నచ్చ జెప్పు మాయ మాటలనమ్మి చెలిమిజేయదొడ్డ చేటుగలుగు మెలిమునుగులోని మిన్నాగు బాములు ॥మధువు॥ 450 పెరు చెడిన మరల పేరుగాంచగ లేరు, యత్స్నమంత విఫల యాతనమ్మె వెన్నదీయతరమె! విరిగిన పాలలో ॥మధువు॥ 451 గుట్టు విషయమెంత గట్టిగొదాచిన మర్మముండ బోదు మనసునందు, ॥మధువు॥ 452 మోము దెలుపు గాదె మోద ఖేదంబుల క్రూరకర్మ జేసి గుడి గోవురంబుల బోదు, గట్టగానె ముక్తి గలుగ బుధువు శక వేపవిత్తు నాటవెలగ పండ్డిచ్చునా? జ్ఞాన హీనమతికి న్యాయళాస్త్రంబుల విశద పరచ బూన వెట్టీగొదె! నురువ (54 పశువుకే మిదెలియు వన్సీట్‌ గంధంబు పాడుబడిన పూర్వవైభవంబుల జూడ్‌ గతముదలచిగుండె కరిగి పోదె! నుధువు! 455 భగ్నపరచువాడు భద్రపరచలేడు పతియెదైవమనెడి భార్యను విసిగించి కించపరచరాదు కీడుగలుగు, మధువు 150 పాలనొలుక బోయఫలితంబు బూన్యమౌ

యుగరీతి పుట్టలోన పాలు బోయంగనెంతురు పురిటిపిల్ల కీరు గరిటెపాలు మోహమావరించు మూఢవిశ్వాసాల ॥మధువు॥ 457 ముచ్చటైన బ్రతుకుమూన్నాళ్ళుగడ్‌పిన సత్యశీలుడనగ చాలునయ్య నోరుకడుపు కొకు నూరేండ్దబ్రతుకేల? ॥మధువు॥ 4ీర్‌రి పాపభీతి చేతపరమేశ్వరుని మొక్కి ధానధర్మమనరె తప్పుగప్ప, విఘ్నభీతి వలన విఘ్నేశ్వరుని పూజ ॥మధువు॥ 459 పట్టదప్పునట్టి ప్రతిన బూనుటకంటె మౌన భావముంచి మసలమేలు, యళముగలుగకున్న యవమానముండదు [మధువు॥ 460 వలువలందు నొడలు వైనంబు గాదాచ మనసులోన దాచ మర్మములను, మోముదాచబోదు మోద ఖేద౦ంబుల ॥మధువు॥ 461 కక్షబూని పగను కయ్యంబునెలకొల్ప పరువు (ప్రాణహాని ఫలితమేమి? తలను గోక కొఅవి దాల్చిన విధమౌను! ॥మధువు॥ 462 పలుకు (ప్రేమ నింపు, 'ప్రాణహానియుగూర్చు ఉభయ కార్యములకు నభయ మౌను, స్వర్ణ మాయుధంబు కర్ణాభరణ మౌను ॥మధువు॥ 463 మాటనేర్చులేని మనుజుల బ్రతుకంత యూడిగంబులోనె యుడిగి పోవు, గానుగెద్దు బ్రతుకు కనగల్గునేహాయి? ॥బధువు॥ తరత

తాటిమాను నారాయణ రెడ్డ

భక్తి నూత గొనిన భవసాగరంబును

దాటిపోర? దివ్వధామమునకు, ఈతనేర్చియున్నలోతుకు భయమేమి? ॥మధువ॥ 465 ఎదుటి వాని ప్రతిభ నేవగించుకొనుచు

కానిపోని వన్ని కలిపి జెప్పి | మిడిసి పడును దంభ మిధ్యావివేకుండు ॥మధువు॥ 466 పుఖ్దెకొక్క బుద్ధి పొత్తు బేహారంబు

వాసికెక్కబోదు వైరమగును, కడుపు నీవు రెండు కలియంగ సాధ్యమా ॥మధువు॥ 467 పుట్టలోనిపాము బుసగొట్టు నేగాని

బుట్టలోన జిక్కి ముడుచుకొనదె! యుక్తి తోడదుష్ట శక్తులు వశమౌను ॥మధువు॥ 468 ఓర్చుకున్న కొలది కార్చిచ్చు రగిలింప

జౌమ్ము విరుగదన్ను రుద్రుపగిది, కం శాంత సత్త్వ మడ్డు శక్తి దేనికి లేదు ॥మధువు॥ వేదవాద మెంత పెడవాద మందైన

విలువ పెంచుచుండు వీగి పోదు, 70 దుగ్ధ భాండమందు తోడుబెట్టిన భంగి ॥మధువు॥ సానబెట్టినట్లు సంఘపుతాకిళ్ళు

జీవితంబునందు చేవగూర్చు [71 కవ్వ మాడినపుడె కమ్మని వెనయౌ ॥మధువు॥ కలిమిలేమి జూడ కాంతియు చీకటి

అధికకాంతి దృష్టి నణచి వేయు శ చిన్ని కిరణమయ్యు చీకటి హరియించు ॥మధువు॥ 47

యుగనీతి

మెత్తనికుసుమంబు అత్తరు పన్నీరు

వాడగానె మేను వాసిగనునె! మల్లె మనసెయున్న మంచి గంధంబేల ॥మధువు॥ ్‌ కర్మ వీరశక్తి కష్టాలను వరింప

జంకబోదు భీతి బొంకబోదు మండుడెండ గూడ పండు వెన్నెల గాదె ॥మధువు॥ శే/తీ మంచి పనులనెపుడు మానవలోకంబు

మెచ్చలేక చెరుపనిచ్చగించు, మెచ్చెనేని వచ్చు మేషంబుగా వెంట ॥మధువుః 4/75 శివుని జూడలేరు చింపిరి వస్త్రాల

ఆర్షి బాప పిడికెడన్న మిడరు శిలల పూజ జేసి చిత్తముల్‌ శిలలయ్యె ॥మధువు॥ 476 సంఘ భీతి వలన జంకు చుండెడివాడు

సత్యమెన్న లేడు సాహసించి పిరికివానికన్న పేడియే మెరుగౌను ॥మధువు॥ తగ సదయహృదయులైన సరసదాతల ముంచ

న్యాయముడిగె ననుట మాయగాదె! సూది దొంగిలింప సుజైలు మాయమౌ। ॥మధువు॥ తరి కలల వలపు కరిగి కన్నీటి ధారల

కాలవార్థిలోన కలియువేళ దైవ నిందతప్ప ధర్మంబుదలచడు ॥మధువు॥ తీరి అధముల మెడకేల యజ్ఞోపవీతంబు

బ్రహ్మతత్త్య గరిమ బడయకున్న మొండి యెద్దు మూతి మొగదాడు నయ మౌను ॥మధువు॥ 480

తౌటిమాను నారాయణ రెడ్డీ నుత నినా ననిననననుననననలరాచే వ

కామమోహలోభ కాంక్రలనిలయాన

పండితుండె యమ్యు పామరుండె, విద్య లెన్నియున్న వెలయాండ్డ వేషాలె ॥మధువు॥ 481 రవిజగంబుకెల్ల పాణదాతయియుండ

శశిని మెచ్చుకొనర! సకలజనులు చిన్నబాధ గొప్ప సేవల మరపించు ॥మధువు॥ 482 ఎవరిసుఖము వారలీడేర్చుకొను చుండ

ధర్మమెంచ లేరు తనను మించి తండ్రి తనయులెవరా తల కొక్కదారైన శమధువు॥ 483 కోట్లు గూడ బెట్ట కుములు చుండు నరుండు

సంతసంబు సుఖము శాంతి గనడు, హృదయముడుగ మేధ చెదలంటి పోవదె ॥మధువు! శీ54 కంపుమేని రుచుల కనులకింవుగ జేయ

నీచ కార్యములను నేర్వనేల 285 పొట్టలోని పెంటగుట్టు నెరుంగరే! [మధువు॥ + అల్పు నాశ్రయించి యానంద మును బొంద

సాధ్యమగునె జగతి సాత్వికునకు!

ఓీరిర్‌

కాశికేగనౌనె! ఖరవాహనంబున శమధువు అధిక ఘనత విందులధికారులకు బెట్టు,

పేదలకు పిడికెడు భిక్తమిడరు, 487 మొత్తువాని బ్రీతి నెత్తుక తిరుగరే! (మధువు! కండ్లు గలిగి శుచిని కష్టాల గనకున్న

వీను లార్తుల మొఅవినకయున్న | అట్టి నీచ జనుల కఘము లంటును సుమ్ము ॥మధువు॥ తరి

యుగనీతి టాకా నానానననాననకానానాలుమాననననమాయనావుో

ఆదరంబు న౦దినహమున దిరిగెడు

గర్య పోతు ముందుగతినిగనడు, ః పంటభూములన్ని బలిఃఎన్న మేయదే! ॥మధువు॥ 4 పకితను గనినంత పకపక నవ్వకు

కారణంబుగనక కరినమతిని, 0 జారిపడనివాడు జగతిని గలడెందు? ॥మధువు॥ త్రి సంచులధనమీయ లంచంబు పెరుగును

విటులు పెరుగ వేశ్యవృత్తి వెలుగు, తప్పు నొక్కవైపు తలపోయకెప్పుడు 1మధువు॥ 491 శక్తి హిను పట్ల సానుభూతిని జూపు

కష్టజీవిపట కరుణజూప్య, కంటిపాపవెలుగు కమనీయమౌగ్గాదె। ॥మధువు॥ 492 పట్టుదలను గొప్ప పాండిత్యమబ్చియు

గురువులేని విద్య గ్రుడ్డి దగును, జున్ను పాలతోడ వెన్నదీయగసాన 1మధువు॥ 493 వర్ష ధారలంది పైరు పండిన యట్లు

తల్లి పాలద్రాగి తనయుడెదుగ గురువు చెంత బుడత కోవిదుండగు గాదె! ॥మధువు॥ 494 జీవితంబు చిత్తి! చిట్లి పోవున్సు గాదె!

అత్తగారి యింట నల్గు డుండ ఆడువారి కఖగి యమ యాళతనలనొంద్రు ॥మధువు॥ 495 "స్నేహము వెలిగించు చిన్మయదీపాల

ద్వేష మార్చు జ్ఞానదీపికలను

నువ. అమ్మకు కొడుకైన కొమ్మకు మగడౌను అమ్మకొచ్ము లిరువు రలుక బూన విసరురాతిలోని విత్తనం బగుగాదె! ॥మధువు॥ - 497 దుడుకు వానినెవరుదోష మెన్నగబోరు సేవజేయు వాని చీదరింత్రు కజకురాతిపైన గంధంబు దీయరే ॥మధువు॥ 498 వర్ష మాగి పోవ వట్టి నేలగ నిల్చు భూమిలోన చెమ్మ పొదిగి యుండు, కొట్టి విడువ హృదయ కుహరాన పదిలంబు ॥మధువు॥ 499 గొప్పవారి పనులు గోప్యంబు గొనుండు జేసి చూపినపుడు చిత్రమగును, మేఘమావరింప మెఅపు వచ్చిన రీతి ॥మధువు॥ 500 మంచి మాటలాడి మాననంబులనేలి మహిమగాంచనగును మానవుండు, కోకిలమ్మ కూత కొనియాడు లోకంబు మధువు! 8501] పెంకివారినైన ట్రేమింప జయమౌను, గడుసుదనము జూస కయ్య మగును, కుక్కకాటు వేయు కూరిమి గనకున్తు ॥మధువు॥ 502 కష్టనష్టములను సృష్టించిఘనతగా విజ్ఞవీగునట్టి పెద్దలెల్ల, గతులుమారిపోవ కంగారు పడుదురే ॥మధువు॥ 503 తనను పొగడగానె తబ్బిబ్బు లైనచో మాన ప్రాణధనము మట్టి పాలు, నమ్మి చెడదె కొకి నక్క మాటలకుబ్బి (మధువు॥ 504

యుగనీతి రాజుగొరి బంటు రాజ్యాధినేతగా డాంబికముగ నిక్కిటక్కులాడు, వేషభాషలందు వెజ్డి వ్యామోహంబు ॥మధువు॥ 505 అల్బవేతనముల నాడంబరంబుల మురియు మోజు సెరిగి బూజుబట్టు, శక్తికి తగినట్టు యుక్తి గా జనమేలు! 1మధువు॥ 506 పుచ్చుముండ పొందు మెచ్చు చుండెడి వాని తీంటి దాని ప్రేమ నంటదెపుడు, కల్గు త్రాగువాడు కాంక్షించునే పాలు ॥[మధువు॥ 507 మూడు ఘడియలుండముండ కౌగిలియందు ఆసుపత్రి లోన ఆరునెలలు, మూడు రూక లద్దె మూడు నూర్లు రిపేరు [మధువు॥ 508 ఊరిబయట నయ్యకుంపుడు గతైలు గృహిణి కేమికొదువ గేహమందు, గాస గాండ్ల తోడ. గర్భంబు దాల్బదే ॥మధువు॥ 509 చిన్నపనియె మైన చిత్త పద్దిని జేయ శాంతి సౌఖ్య మబ్బు సఫలమగును, సుఖము గోరు కొలది శోకంబులధికంబు ॥మధువు॥ 510 ఊహల గగనాన నూగుచు మూర్భుండు క్రింది చూవు గనక క్రుంగి పోడె! నీటి పైనీ నడక నిలువునగూల్చదే ॥మధువు॥ 511 సజ్జన హృదయంబు సర్వుల ప్రేమించు దయను జూపు వైరిదరికి జేర చందనంబు పరళు కందించు గంధంబు [మధువు॥ 512

తొటిమాను నారాయణ రెడ్డి

భోగ భాగ్య విభవ భుక్తి కార్యంబుల

రుచుల జూడ నగును శుచిని గాంచి హద్దు మీర బ్రతుకు హానికి గురియౌను ॥మధువు॥ 513 తెలిసి పట్టుకున్న తెలియక పట్టినన్‌

దప్పకుండ కాల్చు నిప్పురవ్వ, కుటిల వీధి దిరుగ విటుడని బల్కరే! ॥మధువు॥ 514 పేరు బొందదలచి పోరును సృష్టింప

చిన్న విషయమైన చెరుపు గూర్చు, సామరస్య మొకటె సంఘర్షణలబాపు ॥మధువు॥ 515 వ్యస నవు పొరపాటు లలవాటుగా మార

మానలేని గతుల మధన పడం! దారిదప్పినడువదరిజేర సాధ్యమా! ॥మధువు॥ 518 బుద్ది ృదయములకు పోరు సంభవమైన

హృదయమనుసరింప ముదముగల్లు, బుద్ధి మనసులాత్మ బొందజాలవు గదా! ॥మధువు 517 భౌతిక విషయాల పరుగు లెత్తెడి వాడు

ధర్మయాత్ర సలుపదారిగనడు దయనెరుంగనట్టి దౌర్భాగ్యుడాతండు! ॥మధువు॥ 518 కాంత చెంతలేక కాంతార వాసిగా

కంపు ముండ జేరు కాముకుండు శుచిని రుచిని గనని సూకరచందాన 1మధువు॥ 519 చెప్పుట సులభంబు చేయుట కష్టంబు

చేసి చెప్పువాడె శ్రేస్టతముడు, వట్టిమాట లాడ్‌ వక్షగా మిగులును 1మధువు॥ 520

యుగనీతి తననన కనాననాదనో రో

చెప్పు వాడు వక్త చేసి చెప్పు బ్రవక్త

వక్త లెందరో! ప్రవక్తలరుదు వొక్రీయా విధముల వక్త ప్రవక్తలు ॥మధువు॥ 52] కనులు గ్రుడ్డి వైన కనరాదు లోకంబు

మనసు ధర్మలోకమర్మ మెలుగు మనసు గ్రుడ్డి దైన మనుజన్మ వ్యర్థంబు ॥మధువు॥ 522 జలము గాలి సూర్య చంద్రులాకాశంబు

రెండు సంధ్యలగ్లి రేబవళ్ళు ధర్మము శమనుండు ధరణి సాక్షులు గారె! ॥మధువు॥ 523 విజయకాంక్షతో వివేకాశ్వ మెక్కి, వై

రాగ్యఖడ్గమాత్మ రధికుడగుచు నహనకవచధారి సంగ్రామ మొనరించు మధువు; 524 దుఃఖరోగ బాధ దురితకష్టంబులు

"పేదరికము, పాపపాదపమున, పండి నట్టి పండ్లు వలదన్నలభియించు ॥మధువు॥ 525 దైవచింళకైన తను సాఖ్యవృద్ధికి

మౌన ముపకరించు మానవులకు మౌనసాధ్య ఫలము మాధ వార్చిత మౌను ॥మధువు॥ 526 అత్మతోడ తనువులందంబు లాలుకును

తోడు వీడిపోవ వాడిపోవు, అందమునకు శాళ్యతావాసమెక్కడ? ॥మధువు॥ 527 కాముకు౦డు పరమ సోమరి చోరుండు

తిండిపోతులోభి దీర్ధకోపి, షట్పురుషులు పరమ చండాలు రౌదురు ॥మధువు॥ 528

తొటిమాను నారాయణ రెడ్డి

నింద నధి గమించి నిర్మల చిత్తాన

భైర్యమూని ముందు దారిగనుము వినయ భూషబునకు విశ్వమ్ము తలవంచు ॥1మధువు॥ 529 పాపముల దలంచి భయము జెందుచునుండ

పొపపాదపంబు పండిపోవు, పాపకర్మ విడువ పండును పుణ్యంబు ॥[మధువు॥ 530 శాంత చిత్తము మితసాత్వి కాహారంబు

తత్త్వ సాధనమున దారిజూపు సత్ర్రవర్తన మున శాశ్వతా నందంబు ॥మధువు॥ 531 మలిన ధర్చణమున మలినమౌ ప్రతిబింబ

దర్శనంబు పగిది తనువు మనసు శుచిగనుంచకున్న శుద్ధరూపముసున్న ॥మధువు॥ 532 కోపపడుట తగదు క్రుద్భుని చిత్తాన

కోపతాపమణచు తీపిమాట వినయ భూషణంబు విశ్వ సొందర్యంబు ॥మధువు॥ 533 పాగడుట విరమించి ప్రగతిని గలిగింప

పుణ్యము పురుషార్థ భూతిగలుగు అతి పాగడ్త పరమహాని కారకమౌను 1మధువు॥ 534 జ్ఞానహీన మతికి సకలమ్ము వికలంబు

విసము సుధగనెంచి మెసవుకోర్కె నలమటించు చుండు నజ్ఞాన తిమిరాన ॥(మధువు॥ 5ఏక5్‌ బాహ్య శత్రువులకు భయపడపని లేదు

పారు సలుపవచ్చు వీరఫణితి అంతరంగవైరులతి భయంకరములు (మధువు॥ “536

యుగనీతి నానన ఆయువాస్తి యుండి యభిమాన హీనుడై 'బ్రతుకనేల భూమి భారమగుచు అతులిత విభవంబు అత్మాభిమానంబు ॥మధువు॥ 653/7 కుంటనీట మునుగ కుంజర మొప్పదు కొలనులోన్స ప్రీతి జలకమాడు అల్పబుద్ధి గనడు ఆత్మాభిమానుండు ॥మధువ్వు॥ 538 హితమితాన్న వసతులెందైన గమనించు సాత్వి కాన్న మైన స్వాస్థ్యమబ్బు స్వార్డితాన్న మొసగు నకల సంతృప్తులు ॥మధువు॥ 539 నవ్వు వారి తోడ నవ్వునులోకంబు యేడ్చువారి తోడ నేడ్వ బోదు, నవ్వువారి కబ్బు నాకసుఖంబులు ॥మధువు॥ 540 జాతినేతకైన సాధు సంతులకైన కవితకైన ముగ్ధ కాంతకైన సౌమ్య శీల శక్తి సౌందర్య మందించు ॥మభువు కశ] పట్టుశాల్వకన్న పసిడి మేడల కన్న భూషణమ్ము నుధుర భాషణంబు కోకిలతన తీపి కూతల మురిపించు ॥మదువ్వ॥ 542 బలము గలుగువాడు బలహీను పీడించు బలికి గుజ్జమేన్లు పులుల వదలి గొట్టె పిల్ల నేల కోరునోదైవంబు ॥మధువు॥ 543 స్థ్‌ర ముదంబునందు చెడు తలంపులురావు చిత్త శుద్ధి సతముశ్రేయమొసగు మేలుకొనిన యింటకాలు మోపడు దొంగ ॥మధువు॥ ర్‌శీతీ

సురభథి దుగ్గమందు సూర్యొాదయంబున

కన్నెపిల్ల కేళి, వెన్నెలందు వెలుగు పలుకులందు తేనె మాధుర్యంబు ॥మధువు॥ 545్‌ ధ్యాన జపతపాల ధర్మార్ధకామాల

జ్ఞానదాన యోగసద్గుణాల సత్ర వర్తనమున సకలంబు సాధ్యంబు ॥మధువు॥ ర్‌46 మంచి దనిన దాని మించి పోనీయక

పొందగోరి దీక్త నందవలయు అలసించుకొలది అమృతమే విషమౌను ॥మధువు॥ ర్‌47 దుష్టమైత్రి పరమ దుఃఖంబు గలిగించు

ఇష్టపడగవహ్ని యినుము చెలిమి చావగొట్ట బడదె! నమ్మెటదెబ్బల గమధువు॥ 548 దూరదెశయాత్ర దుష్ట సాంగత్యంబు

అన్యులింట వాస మ ప్రతిష్ట క్షుద్ర కామ్యుకములుక్షో భకారామాలు ॥మధువు॥ 549 ధనము లేక సుమతి దాన మీయగటలేక

పరుల నాశ్రయింప బాధపడును, తిట్టి తూలనాడి కొట్టిన వారిని

పుట్టినిల్లు కూడు పెట్టినిల్లు మరువ జాలదెపుడు మానవహృదయంబు ॥మధువు॥ 551 జరుగబోవుదాని జరిగిన దానిని

తలచి తలచి చింత దనరమేలె? అన్నిట పరమాత్మునంద గోరుట మేలు (మధువు॥ 552

యుగనీతి రెండు మార్గములు ప్రవృత్తి నివృత్తులు సర్వుల మనుగడకు సాక్షి యౌను అభ్యుదయము పొత్వికానంద భాగ్యంబు ॥మధువ్లు॥ 553 మంచి చెడులు రెండు మనుజుని మార్గాలు ఓర్చు నేర్చులవస రోచితములు, స్వర్గ నరకములకు సహకార సంపద ॥మధువు॥ 554 చదువు చక్కదనము సంపదలందున ఒక్కటున్న ఖలుడు టెక్కు జూపు మూడు కలిగియున్న ముప్పురి గర్వించు ॥మధువు॥ 555 దుఃఖములకుక్రుంగ దుర్భరార్తి యొసంగు తొరగినడువ సుఖము తూలికలుగు తొలగుకల్మషంబు దుఃఖాశ్రయంబున ॥మధువు॥ 656 భోగమనుభవింప పుట్టెడు యుక్తుల వృత్తు లెన్ని బూన విలువయేమి? కాయకష్ట మొకటె కమనీయ మౌవృత్తి ॥మధువు॥ 557 మంచియున్న చోట మైత్రిసాగించుము, చెడుగులున్న చోట చేరబోకు మానవత్వమొకటె మాధవు కడజేర్చు ॥మధువు॥ 558 నిర్భ్వయత్వ ధర్మ నేతలకార్యాల మూలకారణంబు మోక్ష దృష్టి ముక్తి య తని యెదుట మోకరిల్లునుగాదె ॥మధువు॥ 559 ప్రకృతి నై జరూప పరివర్తనంబుల జన్మమృత్యుకర్మ సహజలీల నెటి పూలమాల నేలపాలగురేపు ॥మధువు॥ 560

తొటిమాను నారాయణ రెడ్డీ

మార్పును గమనించి మనుజుండు సతతంబు

సత్య సాధనముల సలుప వలయు సత్ర వర్తనమున జన్మ సార్ధక మౌను ॥మధువు॥ 661 తల్లితండ్రి గురువు తనయుండు కోడలు

సఖుడు సేవకుండు సతియునేత యోగ్యులైన వారి బాగ్యమేమన వచ్చు ॥మధువు॥ 562 జనన మరణ లీలచక్ర సంచారంబు

కలిమిలేములట్లు కదలుచుండు, నేడురేపు లేదు నిత్య చైతన్యంబు ॥మధువు॥ 563 ఎంతకలిగియున్న సుంతైన మదిలోన

తృప్తిలేని వాడు దీప్తిగనడు, చెలమ తృప్తి సుఖము జలధికి లేదుగా! 1మధువు॥ 504 గుణ విభేదమున్న కూడియుండుట గాదు

మనసులేకమైన మార్గముండు, క్‌ కాకపికము లాకట కాపురముండునే ॥మధువు॥ 5 అన్నమారగింప సకలేంద్రియంబుల

దీర్ధపుష్టి పరమతృప్తి గలుగు,

6 కాంచన బలమున్న కార్యాలు సిద్ధించు మధువు! ర్‌రీ మంచివారి మైత్రి సంచుకొనును బాధ

భావ భేదములను పారద్రోలు, గంగనీరు దప్పికల బాపి బ్రోవదే! గమధువు॥ 567 ఉజ్వల నుత విద్య నోంకారయుతముగా

నభ్యసింపవలయు నాదిలోనె, కట్టవలయు గృహము గట్టిపునాదితో ॥మధువు॥ 656కి

యుగనీతి

దేశకాలగతుల తీరును గమనించి

నేర్చు జాపవలయు మార్పులందు, తాతలవిభవంబు తలపోయఫలమేమి? ॥ముధుచ॥ కులీ పేరు నిలుపు సత్యవీరు డొక్కడు చాలు

కన్నతల్లితండ్రి కలలు పండ పుట్టగొడుగులెన్ని పుట్టగా ఫలమేమి? ॥మధువు॥ ర్‌ం సత్యమునకు సాటిసార పుణ్యములేదు

అనృతమునకు సాటి యఘములేదు, చారుమైత్రి సమము సంపదలేదెందు ॥మధువ్చ॥ క్‌) 'పెదలు సిరులకయి, విద్యార్థి తెలివికై

అతివలందము కయి, అమ్మపాల కోసము పసిపాప, కోరి తపించరే! ॥మధువు॥ 572 ప్రసవకాలమందు బాధల భరియించి

పాపపాల గుడువ పరవశించు, కలసి వచ్చు చుండు కష్ట సుఖంబులు ॥మధువ్వ॥ 573 త్యాగధని సుఖంబుదలపోయడెప్పుడు

పరహితంబతనికి పరమతృప్తి తనుమనోధనంబు ధారవోయును దాత ॥మధువు॥ 8574 ధనికుని కడప్రజలు తండోపతండంబు,

"పేదవాని గృహము పేలవంబు, కండచక్కెరుండ గండు చీమల దండు ॥మధువు॥ ర్‌75 మబ్బు వెనుక మెరుపు, మాయవెనుక ఆత్మ

కీడు వెనుకమేలు కూడి యుండు, తెరను తొలగ జేయు నరుడు సత్యముగాంచు ॥1మధువు॥ 576

ననన. సి నాలెౌయలి లట్లే మానవాళికెల్ల మార్గదర్శకములు పుణ్యము పురుషార్దములను బొంద, ముని జనాళి బాధ మన పూర్వగ్రంధాలు ॥మధువు॥ ర్‌77 విగహంబు గుడిని, విశ్వమందునడ్రేమ, ఈపని పదపూజ యింటకూన అతివకు పతి నిత్యమందంబుగా నుండు ॥మధువు॥ 578 వింత గొలువు గాదె విశ్వసొందర్యంబు, అందమాననట్టి అణువులేదు, ఆందవుంద వలయు నాత్మానుభూతితో ॥మధువువ॥ 579 కావ్యరచన సెయు కవిపుంగవుడు గొప్ప, కుమ్మరిడు ఘనుడు కుండసేయ, విశ్వరచన విశ్వ విభుడెట్టు జెసెనో! ॥మధువు॥ 580 ముంచి చెడుల మిశ్రమంబు సమాజంబు చెడుగు వీడి మంచి చేతగొనుము, న ॥మధువుః ర్‌8ి1 చేట తాలునూద చెవగింజలుదక్కు లేమిలోన గలుగుకామితంబులు మెండు ఫ కలతమిగులు, ఫలితమొక్కటీదు కల నుధువః క కోరికలుడుగంగ కుదురును శాంతంబు శాసనంబు సేయు సర్వాధికారాల రాజవంశములకు బూజుపట్టె 583 ప్రజల పాలనంబు పలుదేశములవెల్లె +. శమధువు॥ రామునెందుకు సురరాజు మునిగణంబు నిత్య పూజనలుప నెంచినారు? గుణ విభూషణునకు గణనీయ పూజలు [మధువు॥ 584

యుగనీతి వనన ఉర్వి చరిత వింత లుత్తాన పతనాలు రాజ్య వైభవాలు రమ్యసృష్టి, కడలి గలిపి వేయు కాలమనంతంబు ॥మధువు॥ 585 కనికరించి సతము కలిగిన దంతయు దానమీయ ధనము తరిగి పొవు జాలిగుండె వాఢుజోలెపట్టుటకద్దు 1మధువ॥ 586 భవిష్యవాణి నిత్యము పరివర్తనీయ 'ప్రకృతిలోన మనుజ జీవితాన మార్చులెన్నా ఊహకందనట్టి యుత్తాన పతనాలు 1మధువు॥ 11 ప్రగతి పధము నందు పయనించు సమయాన చావుదెబ్బదగులు సొంఘికముగ తారుమారు గానె! ధర్మసూత్రంబులు ॥మధువు॥ 2 రాజ నీతినైన రణ నీతిలోనైన శస్త్రశాస్త్ర విద్య సాధనముల స్రీజనంబు పూర్ణ సిర్ధహస్తులుగార। ॥మధువ్వ॥ వ్‌ శాస్త్ర మభ్యసింప శస్త్రంబు చేపట్ట సకల కార్యములను శక్తి జూప పురుషుల తలదన్ను స్ఫూర్తి నందరప్టీలు ॥మధువు; తీ అడ్డు ఒడ్డులేని హక్కులకై పోరి ఉన్నతాధికార మొందగలిగి మగువలు మధుపాన మత్తులైవీగరే! ॥మధువ్వ॥ ర్‌ సంప్రదాయములను సాంఘికాచారాల కట్టు బాట్ల నెల్ల కాలరాచి తిరుగు బాటు సలుపు ప్రీ సమాజంబులు ॥మధువ్వు॥ 6 నవ

త వనవయయయయాయా టా నను వోరాయి రెడ్డ 'స్తీ స్వతంత్ర" పేర స్వేచ్భా విహారాల జాతికలుషిళంబు సంకరంబు తెగిన చెరువు నీరు తెరువుగానని భంగి ॥మధువు॥ 7 స్త్రీ సమాజమునకు సిగ్గె సింగారంబు రాజనీతి లోన రాటుదేరి కార్వనిరతిలొన కవితలల్డుటలోన రాజ్యపాలనమున రణములొన, అతివలన్ని పనుల నగ్రగాములుగారె! (మధువు॥ ర హద్దులెని స్వెచ్చ నాశించి మగువలు యింటి గౌరవంబు మంటగలుప శ కలతల మయమౌను గొర్హళ్యకృత్యాలు ॥మధువు॥ వెషభాషలందు విద్యావిహరాల 'స్వేచ్చబూన నెంచి స్రీజగంబు, ॥ ఉద్యమాలు నడుపు నుద్దండ ధోరణి ॥మధువు॥ స్రీల సంఖ్య పెరుగ చిత్తసంక్షోభమ్ము ప్‌ లాట క వరుని వేటలోన పరుగు నురువ! ళ్‌ కన్నెపెండ్లికి వరకట్నభూతములడ్డు 'పెండ్షిగొక బాల లిండ్లలో వడియుండి కంటనీరుగొర్పు కధలు పెరుగు, నుధుము ః విన్లవాగ్నిరేగు 'స్వేచ్భాను భూతికై ఒకని కిద్ద రాండ్ల నొప్పునీ సంఘంబు ల మార్యుగలుగు చుండు, కాలగతిని ం బౌను ॥మధువు॥ 14 పూర్వనియమమెల్ల పునరావృతం

యుగనీతి (కాలను ననన వాపునకు నొననుుు కాకాను కావ నం. ఎనన కునినాన అత్మ బోధయని స్వయం వరంబులహోరు కులమతాల కోట కూల్చివేయు భరత జాతిగరిమ భగ్నావశేషంబు 1మధువ్వ॥ 15 సంఘనీతి చెదిరి సంప్రదాయముడిగి తెగిన గాలి పటముతీరుగాగ విబుధ మెధ మెరయు వివిధ సంస్కరజాల ॥మధువు॥ 16 ఆర్థికాభివృద్ధి నందుకోగల్లియు కుటిలరాజకియ కుట్రలలర ముప్పుళిస్పలందు మునుగును దేశంబు ॥దముధువు॥ 1/7 నీతి బాహ్యమతులు నేతలైపాలింప జాతిగౌరవంబు సమసిపాొదె! కంచె చెనుమేయ కావలియేలనో! ॥మధువు॥ 18 ఎన్నికైనవారు యెలు చుందురొకట నక్సలైట్ల పాలనంబు నొకట ద్వంద్వపాలనమున దయనీయమౌబాతి ॥మధువు॥ 19 రక్తపాతమగను రౌడీల రాజ్యాన నీతులాడ గొప్ప నేరమగును, . కొల్లవోదె జాతి గుండాల చేతిలా ॥మధువు॥ 20 కోరిరెచ్చగొట్ట కులమత వర్గాల రాజ్యపాలనంబు రట్టు జేయు నల్పులందు కొనరె! యధికారసగ్గాలు! ॥మధువు॥ 21 ఓట్లకొజికు పెళ్కు కోట్లను వెచ్చింత్రు కులమతాల చిచ్చు కెలుకు చుంద్రు అల్బులకునుమొక్కులందింత్రునేతలు కమధువు॥ 22

తాటిమూను నారాయణ రెడ్డి న్యాయమునకు బోవ నన్యాయమెదురౌను, నిలువు దోపిడీలు వెలిగిపోవు, ధర్మపిర మదిరి తలక్రిందులై పోచు 1మధువ్వ॥ 28 పాలకు అవినీతి పాలైన చోదేశ 'ఉజల వర్తనంబు వారినడత ఉర్జిననుసరించు పిల్లల చందంబు ॥మధువు॥ 24 కరువు గాటకములు కన్నీటి గాధలు ఆకలి మరణాలు మూకబలులు, 'పెనులుఫాను వరద భీభత్సముల గొల్పు ॥మధువు॥ 25 ఎాత్యలు కలహాలు అర్తనాదంబులు దొంగతనము మానభంగములును, శ గృహదిహనము లాది క్రీడావినోదాలు ॥మధువు॥ కనగ వినగ లెని కట్టుగ్ర కార్యాలు పాపఖీతి తెని పాడుపనులు జ పట్టపగులు జరుగ భరతమాతకృశించు 1మధువు॥ జారచోర దనుజ ఘొరకృత్యంబుల రక్తపాతమగును రాజ్యమెల్ల ః ('ప్రాణఖమానములకు రక్షణ కరువౌను ॥మధువు॥ నీతి నియమహిన జాతిలో మనుగడ దుర్భరంబు నిలువు దోపిడీలు, ల కజ్ఞ బట్టు వాడె బట్టెను గొంపోవు ॥[మధువు॥ అడుగడుగున గండ మగ్ని గుండంబుగా నెప్పుడేమి ముప్పు గుప్పు మనునొ శ ప్రాణభీతి సతము బ్రతుక దుర్లభమౌను ॥మధువు॥

యుగనీతి

మమతను విడనాడి మైనారిటీ ప్రజ

బలిశిరంబు (ద్రొాక్కు వామనులుగ భరతమాత శిరము పడద్రొక్కబూనరే! ॥మధువు॥ 3] మెప్పుమాటలాడి మ్లేచ్చులు కుట్రతో

స్వాగతంబు పలుకళశత్రువులకు గతచరిత్ర కనుల గట్టిన చందమౌ ॥మధువు॥ 32 పాకు కదును దొరుక పట్టును కాశ్మీరు

అమెరికా సహాయమంద జేయ ప్రాణమానహాని పరువు భంగంబౌను ॥మధువు॥ 33 అండ నిలువ పాకుకమెరికాలోలోన

'బ్రిటను మౌనమూన్సు, విశ్వమెల్ల కుటిల పాకు చర్య గుర్తించి నిరసించు ॥మధువు॥ తీ రాజ్యపాలనమున పూజ్యులైవెల్లరే!

నిమ్నజాతివారు నేర్చుమీర, కుడువ కూడగనరు గొప్పజాతులవారు ॥మధువు॥ 35 జాతికులము పేర సాంఘిక దురవస్థ

కలహ కారణముల కరుణ గాధ, విష్ణవాల మధ్య విధ్వంసమౌజాతి ॥మధువు॥ 36 ఆధి పత్యమునకు అగ్రరాజ్యంబులు

మత్సరమున మనుజమారణాగ్ని చిచ్చురేపు మతము చిన్న రాజ్యంబుల 1మధువు॥ 37 అడుగడుగున ప్రజల కణుబాంబుఘోషలు

ప్రాణభీతి వలన వరుగులాట ప్రళయ ధర్భ్శనంబు ప్రతివాని హృదయాన ॥మధువు। 38

తాటిమాను నారాయణ రెడ్డీ

పతన శిజరమున ప్రపంచంబు నిలువంగ

ప్రజల గోడు గాంచు సుజనుడెవడు? ఎప్పుడెచ్చటేమి ముప్పు వాటిల్లునో ॥మధువు॥ 39 దద్దరిల్లుచుండ ధార్మికా చరణమ్ము

స్వపరభేద జనితస్వార్ధమందు, దీన రక్షకుండు దీనార్తి వినరాడె! [మధువు॥ 40 మందిరాల సొమ్ము ముందుగా తెగనమ్మి

అన్యులకు సహాయ మందజేయ స్థాపనంబు జరుగు చర్చీమసీదులు ॥మధువు॥ జే పరమత సహనంబు పరమ పవిత్రంబు

స్వియ మతము ముక్క చెక్కలయ్యు నల్లు డిచ్చు దాన మత్త సామ్మంతయు 1మధువు॥ 42 వందనంబు సేయ భారతమాతకు

భజనలు సలుపంగ భక్తిమీర ( మత విరుద్ధ మనరె మతిహీన వాదులు ॥మధువు॥ శీఘ్రగతిని వచ్చి చేయూత నిమ్మని

ధర్మరక్షణమున తరలిరాగ 44 భక్తులు మొజలిడుచు భగవాను గొల్వరే! [మధువు॥ దనుజుల హతమార్చ, ధర్మంబుగాపాడ

దెవమవతరించు తనకు తానె,

శ ॥[మధువు॥ డీక్‌ భరతఖండ పూర్వభాగ్యోదయంబుగా భద్రుడవతరించి భరత ఖండంబున

ధర్మమనుసరింప దారి జూవు, 46 యుగ యుగమున కొక్క యోధ సిద్ధుడుబుట్టు ॥మధువ్వ॥

యుగనితి

వీఠరభరత మాత విలపించుతరుణాన

యువక పొరుషంబు లురకలెత్తి అరిభయంకరముగ ననిలోనదూకరే! ॥మధువు॥ తీ శత్రురక్తసిక్త శవముల కుప్పలే

రక్తరురులు పారు రణమునందు, భరతవీఠ గరిమప్రసరించు విశ్వాన ॥మధువు॥ తిరి సానుభూతి జూపసకల దేశంబులు

అమెరికా తొలగును అదునుజూచి పాఠకుతోక ముడిచి పారిపోవునుగాదె! ॥మధువు॥ 4్రి ఘన పరాభవాన తనవారె నిందింప

దారిగనని పాకు పారిపోయి తప్పునొప్పుకొనును తానొంటరై పోవ ॥మధువు॥ 50 సత్యధర్మనీతి సాక్షిగా భారత

దేశభక్తి గరిమ దీప్తి నంద, విశ్వశాంతి కొఅకు వీక్టింతు రెల్లరు ॥మధువు॥ ర్‌ సకలదేశములకు సభ్యత్వమొసగెడు

విశ్వశాంతి సంస్థవెలయునిచట రామరాజ్యగరిమ రంజిల్లునట్టుగా ॥మధువ్న॥ 52 వీరజగతి మెచ్చ విశ్వవిఖ్యాతిని

శాంత సమర శక్తి సంగమముగ, " భారతీయ చరిత భవ్యంబుగా వెల్లు [1మధువ్వ॥ 53 స్వపర భేదరహిత సమసమాజంబుగా

సకలదేశజనులు సన్నుతింప భారతీయ విభవ భానోదయంబౌను ॥మధువు॥ ఠ్‌తీ

తాటీనూను నారాయణ రెడ్డి

కర్మయోగనిరతి ధర్మరక్షణమున

యుగపురుషుడొకండు భగవదంశ పుట్టి సంస్కరింప బూను సమాజంబు ॥మధువు॥ ర్‌ర్‌ 'స్రీసనాత నార్న సిద్ధాంతముల లోన

స్వీయ ధర్మమెరుగు మాయబాసి నవసమాజమునకు నాందియై వెలుగొందు ॥[మధువు॥ ర్‌6 స్రీ పురుషుల మధ్య (ప్రేమానురాగాలు

ధర్మపధము జీవితమున సాగు, మూడు పుష్పములకు ముప్పది ఫలములౌ ॥[మధువు॥ 5్‌7 కులమతాలు వర్గములు లింగభేదాలు

సమిస్‌పోయి జాతి చక్కబడును, అన్నిరంగములను అదుపాజ్ఞలుండును ॥మధువు॥ ర్‌&్రి ఆర్రికాభివృద్ధి నాశించు మేరకు

య ఫ్‌

కాయకష్టములను కలత గనరు, స్వార్దితమున జన్మ సార్థకమనియెంచు ॥మధువు॥ 59 శాంతి సమరశక్తి సంపన్నయోధుండు

దానవులను మార్చు మానవులుగ, అతని పనికి మాట కడ్డుండదెందున [మధువు॥ 60 ఆర్షధర్మ కర్మ కాలవాలంబుగా

దేశజాతి సంఘదీప్తిగలుగ, పూర్వవైభవంబు పునరావృతంబౌను ॥[మధువు॥ 61

ఫలశ్రుతి

కం॥ మదినింపిన యుగనీతిని

పదిలంబుగ నాచరింప భద్రత గలుగున్‌

వదలని సుజ్ఞాన ఖనిని

ముదమారగ చదువ వినగ ముక్తి లభించున్‌॥ గ

యుగనీతి తననన ననన వా మ॥ పరమానంద పయోధి, పుణ్య ఫల సంప్రాప్తంబు, ధర్మంబులన్‌ సిరులన్‌ గూర్చు, పరోపకారయుత సంక్తేమంబులన్‌ దుఃఖసా గరమున్నీదు పరాగ్రవిశ్రమము, త్యాగారాధ్య శీలంబుతో ౭ దరిజేర్చున్‌ “యుగనీతి” సర్వులను నిత్యానంద సంధాయిగన్‌॥ కం॥ చదివిన వినినను శుభదము చదివించిన వారి జన్మ సార్థక మగుతన్‌ మదినెన్నిన శుభసూక్తులు ॥ ముద మారగ శాంతి సౌఖ్యముక్తి నొసంగున్‌॥ మంగళము క01॥ శ్రీకరమైై, శుభకరమై, 'ప్రాకాశ్యంబైై, కచిగణవాగ్విభవంబై, నాకసుధాకలశంబై 1 ప్రాకట కవితావిభూతి వాణి యొసంగున్‌॥ క౦॥ భువినిన్‌ నాక సుఖంబుల భవబాధాహరణ తృప్తి భౌతిక యశముల్‌ నవ “యుగనీతొ యొసంగును ౭ అవనీతల ధర్మనిరతి యాత్మోన్నతియున్‌॥ తే! మౌనదాతల హృదయంబు మంగళంబు, మాన్యపారకాళిమనంబు మంగళంబు, మార్గ దర్శకశ్రోతకు మంగళంబు, ॥ మాధవార్చిత కవికర్మ మంగళంబు॥ న్న స్మా ల, ఖల శ్‌ గ రాళ్లకు), ఈ ఉం గ. బ్మలో లం పలితాల వైమట ర _ ష్‌

ం చ స, | చే (| ర న. ళన జో . .. . టి న . న స - . _ 'అలితకవి తాటిమానునారాయణరెడ్డి. _ న. జన్మ స్థలము “;.. చిన్నదండ్లూరు గ్రామం, కమలాపురం తాలూక్క కడప. జిల్లా క. నివానము ” *.. వ బేతంచెర్ల గ్రామం, ద్రోణాచలం తాలూక, కర్నూలు జిల్హా. - 1) విద్యాభ్యాసము : _ స్వగ్రామమున ప్రాథమిక విధ్య. య. హిందీ సంస్కృతాంగ్ల భాషలు (స్వతంత్ర అధ్యయనము) వ. విద్యాయోగ్యతలు ' _ : . హింది-రాష్ట భాషా ప్రవీణ, ప్రచారక్‌ మరియు గ సిసి సంస్కృతం - అభిజ్ఞ; ఆంగ్లము - బి.ఎ. ం. 1 |. (| | గ | వృత్తి .్‌ వ. శేషారెడ్డి ఉన్నత పాఠాశాలలో _ . 9 -... ప్రధాన హిందీ ఉపాధ్యాయుడు 1985 వరకు | ఖ ప్రవృత్తి. .:. దైవధ్యానము, గ్రధపఠనము, రచనావ్యాసంగము సీ. ల ॥ న | రచనలు - ముద్రితములు : _ శంకర శతకము (ప్రథమ రచన), శేషప్రభ (ప్రబంధము? | | యుగనీతి (పద్యకావ్యము), ఆంగ్ల వ్యాసములు. , - అముద్రితములు. :. _ ధీరశకుంతల (పద్యకావ్యము), శ్రీనాగలింగేశ్వర స్వామిచరితము _ (వచనకావ్యము), అమృత బిందువులు (కవితాఖండికలు), ౧ నయారంగ్‌ (హిందీ కవితా ఖండికలు) , స ఇతర విశేషాలు 2... కడప, కర్నూలు ఆకాశవాణి కేంద్రముల నుండి సూక్తి రత్నావళి, ] కవితా ప్రసంగములు, సమస్యాపూరణములు, దూరదర్శన్‌ ద్వారా మస . " సమస్యాపూరణలు పూరించుట, రామాయణ, భారత భాగవతాది. . ||

• పురాణ ప్రవచనము, కవిసమ్మేళనములు, అవధానములు మొ! | సాహిత్య సమావేశములలో పాల్గొనుట, పెద్దల అభ్యర్థన మేరకు / స ఆధ్యాత్మికోపాన్యాసములు. ల | జీవితాశయము 2. సంగీత సాహిత్య రసాస్వాదన జేయాలని, భగవద్దత్తంగా లభ్గించీన స విజ్ఞాన సంపదను పదిమందికి పంచాలని మార్గదర్శక రచనలు సాగించాలని, కవి పండిత సజ్జన సాంగత్యము పొందాలని. .'