Telugu veturi vari saraswatha varivasya - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

; నెభటూాంనాద సొరన్వత నరీనన్వ ౯ ఖ్‌ | స

| * డూ శేవషగ్‌రిరాన్రు

మధుమంజరీ (ప్రచురణ =$్‌ అల్ల క వేటూరివారి సారస్తత వరివస్య డాక్టర్‌ పోచిరాజు శేషగిరిరావు ఎం. వఎ,వీహెచ్‌,డి, పూర్వాంధ శాథాధ్యక్షులు మహారాణీ కళాశాల "పెద్దాపురం వ్ర ఆంధ విశ్వవిద్యాలయముచే డాక్ట్ర రేటు పట్టము నందిన సిద్దాంతవ్యాసము ర! థి

60౧౧1916 ౪0/68 0 ౪61౪7 ౧7800888 58317౪ - గి 67111081 5407౧/9౪ 2౧6 5146౪7 0౪ 0 ౯౦౦౪౫ ౧4౮౮ 5౬5గణ46 | 840౦ పథమ ముదణ :

న్‌ జనవరి 1080 ళా ఏక్‌ స్మ షుసాల ల్‌. (గంథాఆయం న్యా కలనా 9రం7 * (3.పంగా హక్కులు ఎగీల సా? గంథక రవి, ఛ్‌ వెల :రు. 75.00 (రచన. రా! [తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానం వారి ఆర్థికసహాయముతో ముద్రణ... మరియు రాష్ట్రప్రభుత్వ ఆర్థికసహాయముతోను] (ప్రతులకు : డాక్టర్‌ పోచిరాజు శేషగిరిరావు, ఎం.ఏ., పిహెచ్‌.డి రామారావుపేట, "పెద్దాపురం _ 583437. తూ.గో, జిల్లా ముదణ ; (్రీపత్సిపెస్‌, కొకినాగ-!

భాపావిషయములో పరిశోధన; శాసనవిషయములో పరిశోధన; చరిత విమయములో. పరిశోధన; నాకు చూడగా (శ్రీ పభాళరశా (స్త్రి గాకు "బీసినది. పరిశో ధనే .... ... మూడుమూర్చులా ఆయనీ పరిశోధకుడు. నూ క్రీ భవించిన "పరిశోధన ఆయన. --- థ్రీ మల్లంపల్లి సోమశేఖరళర్మ కైమో డ్పు గురు కరుణా విశేషమునకున్‌ మదిలోన నమస్కరించి, యీ గురుతర కార్యభారమునకున్‌ తలయొగికి _- నేర్పుతీర్పు, లో 0 మి ల నర సెడుళ క్తి నిచ్చి నిర హంకృతితోడ సునిర్ణయమ్ములన్‌ న! నెరపెడు తెల్వి నా కొసగి నిన్ను కనుంగొనంజేయవో గురూ $ [24.576 నుక్త్యాలలో రచన]

6.7.7. తిరుపతి 6-6.46

చిరంజీవి పోచిరాజు "శేమగిరిరావు, తిరుపతి

శ్రీ 'వేంక శుశ్వర (పాచ్యకళాకాలలో అయిదేండ్లు సక మముగా విద్యాభ్యాసము చేషిత్తెల్తుంగ్లు విద్వాన్‌ 7జై పరితమలో (పథమకత్యులో కృతాప్టం డయినాండు. ఈతడు విజ్యార్థి గోష్టిలో ఆ(గేసరుండుగా (వతిభా వాలి? సచ ఏరి(యండుగా ఉపాధ్యాయుల (ేమకు పా(తమై వర్తి ల్లినాండు. అకడ ఉపాధ్యాయుండనుగా నేనున్న 0ఠకాలమి శ్మతని యభ్యుదయము నభ్యూ హీంచుచు ఆ ళ్‌ తలను మెచ్చుకొనుచు ఉంటిని. స్కూ-లుఫై నలు కూడ ప్యాసయి యున్నాడు గాన, తెలుగులో సమంచితనుమో...ష దగదు రచనలు చేయ గలండు గాన "ఈతండు మెాస్క్కళ్ళలోగాని కాలేజ్‌ లలో గాని ఇంక నితరత కాసా-అం్యథోబాథ్యూయు . "కుగా ఛాణింపగలడని విశ్వసించుచున్నాను. తాను కుదుర్కొన్న విడ్యాస్థానమున కీతందు వన్నె కేగలడుం కయా-ద్రిజ్ళకళాత్రి

మ. సే. ర. న. య ఇ స చ తి సా శ స్‌ షా పస | శె ము న. నె వ శ చె స . పంటి! ప్లై ॥ న్‌ జ // చ్బ న జ రారారా స న న్య కన న టం సట న న (౮ సు న. అహ సట ఆ స గై ని జీ లా షై క స్టో న. శ ఖ్జ్మ తు రాన కే. టా ణే న మస స స స షు. మ. జే గై ను ఖీ నం జీ ప మ న మ ల స. సస నీ జస | న సాం న / స్‌ ఫా వ. నా | న టం సై (గ (0. స జ్‌, శ్ము ఇ జే స్ట తలో తో ం సత ప్‌ ణి న. యా

కృ తజ్ఞ తలు

సంకల్చ్పమును నాలో పాదుశకాల్పుట మొదలుకొని; సర్వం కమ పర్య వేశణ పర్యంతము సాహిత్యసాచివ్యము వహీ౦చిన వారు సాహిత్యసరస్వతి ఆచార్య యస్వీ జోగారావుగారు. వారికడ అల్ప కాలమేని సాహి ళ్యాధ్యయనము చేయు అద్భష్ట్రము పట్టుట జీవిత ములో మజిపురానిమెలుపు. ఈ శతాస్పి తొలిపాదమున సర్వాం శీణ సాహీత్యవిమర్శకు? పరిశోధనకు శా స్ర్రీయపద్ధతి రూపొందించు టలో శ్రీ (పభాశరులు (ప్రాాగసరులని వారి పరిపూర్మ విశ్వాసము. అది కారణముగా వా రా బార్య పీఠ మధివసించిన తొలినాళులలోచే (1970) వేటూరివాకిగూర్చి పరిశోధింప జేయవలెనని సంకల్పించిరి. ఒళరిద్దరి చేత దీనిని సాగింపవలెనని యత్నపడిరి. అది యటుండె.

(వౌఫెసరు జోగారావుగారు ఏ బేనిసాహిత్య[కతువును చేయ దలచిన సమ[గపథకిముతో ముందునకు వచ్చి, వేదికమై నిల్చి అధ్వర్య్థవము వహించినపుడు, నిర్విభ్నుముగా ఆ యజ్ఞము సాగవల సినదే వారి సోమయాజిత్చ మహత్వ మంతటిది.

(ప్రియమి[త్రులు, నా పరిశోధనకు | వేరకులు శీ కొత్త రామ శోటయ్యగారు, నేను గుంటూరులో జోగారావుగారిని తొలుత దర్శించినపుడు, పరిశోధనగూర్చిన సులువుబలువులు వారు వివరించి, ఈ గోదాలో (ప్రవేశింపుమని నన్ను హెచ్చరించిరి. పంచబుణము లలో నొకకైన గుకుబుణ మిరూపమున తీర్చుకొను నదనొదవిన దని లేనిబలము కూర్చుకొని, అప్పటికే వబదిపై బడినను? ఉత్సాహ మును పూరించుకొని తలయూవితిని. అడి నా పరిశోధనకు నాంది.

“వక(క్రియాద్వ్యర్దకరీ' అన్నట్లు నా కీన్యాసంగము చేకూ డెను. గురుదేవులు. (శ్రీ (ప్రభాకరులకడ (1941-46) విద్వత్పట్టపరీతవై తికువలిలో (శ్రీ వేంళ శుశ్వర(ప్రాచ్యశళాశాలలో విద్యావ్యాసంగ

శ

మొనర్భినాను. (శ్రీ మానవల్లి రామకృష్ణకవిగారును మా గురు పరంపరలోని వాచే వేటూరి వా౭కడ విద్యావ్యాసంగము శేయుట శారణముగా, వారివిగూర్చిన కొంత యెలుక నా కచ్చినది. ఐచేండ్ల శాలను వారి దివ్యసాన్నిధ్యము నన్నా కమనిమీని జేసినది. *గురువున కిష్టదై వమునకున్‌' అని నన్నె చోడుడు చెప్పినట్లు, నాకు గురువు, ఇష్టదై వమును వాశే అగుట ఖటిల్లినది. ఆ కుండలినీశ కినుండియే నా యీ (పచాలన మంతయు, వీతల్‌ (వచోదనమే ఈ నిబంధము నకు శీం(దచిందువు,

ఈ వ్యాసంగ మారంభించినది మొదలు, రిరంతరనుుం తర్‌ ముచు, భుజము తట్టుచు, (పోత్సహించుచు, సాధనసంప త్రిక జారులు వెదకుచు, జడ(ప్రకృతినై న నన్ను కదల్చుచు, అవసరవమగుచో వాపను కదలుచు నన్నయకు నారాయణునివలె నన్నువీడని ఆప్త మిత్రులు (శ్రీకాత్త రామకోటయ్యగారి$ నా కృతజ్ఞతలు.

సహాయ మర్చించిన వెన్వెంటనే, తమ సంపూర్హాంగీశారము తెల్పి, (క్రొాత్తబలము నాలో కల్పించిన గురసన్ని భులు (శ్రీ వేటూరి శంకర శా స్ర్రిగారి 30 తేని బుణపడియున్నాను. ఒకసంవత్సరము వేస గిలో ముక్త్యాలకు వారి దర్శనమున శేగగా, గీ శంకర శాన్మ్రి దంప తులు భరడ్వాజవిందుగా నాకు, మి(త్రబృందమునక అత్యంతసౌవో ర్న ముతో అతిఖ్యమొసగిన రోజులు మరువలేను. వయేవిషయములు

నేను చూడవలసినది, ఎవ₹వరిని కలియవలసినది లెల్పుకుకాక, శమకడ (ప్రభాశరులను గూర్చి చీకరించి యుంచుళొన ష్‌ సొరస్వత మంతటిని సాకు భూఅలిచ్చి, ఆశీర్వదించి విజయ్యప్రావీని గోరిన యస్కాములు (శీ శంశరశా స్ర్రిగారికి నా నమోచాకములు. ఇక (ప్రభాకరశాస్త్రి గారి 'పెద్దడునమూరులం డా! సుందరమూర్తి గారు నన్ను తమ అప్పసోడరునిగా భావించి, ఎటిగినసంఘటన

క! లోవీకమై తెల్చి, అచ్చువడిన (గ్రంధజాల మంతయు వెంటనే యిచ్చి, నావై మ"పీన ఆదరము మరపురానిది. అశ్షు వేటూరి "పరు, పసాద్‌ గారును నన్ను (పోళ్సహించిరి. ఆ యిర్వురకు కృతజ్ఞతలు. అటుపిమ్మట శీ శాస్త్రిగారి కనిష్టపు.తులు (ప్రొఫెసరు వి. ఆనందమూ ర్తి గారినిగూర్చి చెప్పకుండ ఉండలేను. నేను మైదరా చఛాదు వెడలినపుడెల్ల తమ అమూల్యమైన కాలమును వెచ్చించి; వారియింటనే భోజనాదిక మేర్చరచి? నా సిద్ధాంత వ్యాసరచన పై చర్చించి, నే పయనించవలసీన _తోవను స్థూలముగా నిన్లేశించి, నా పరిశో ధనకొాఅ నై శ్రీ (వభాకరపరిశోధకమండలి సంధానించి యుం చిన శ్‌ శాస్త్రిగారి ము(దితామ్మ్యుద్రితరచనల సంపుటులు వినియోగిం చుటకు వసతి కల్పించిరి. 17-6-1976.._2]1_6-76 'లేదీల నడువు అఆయాసంపుటుల సంప్రదించి, వలసీన “నోట్సు” తీసికొన్నాను. అవి అయా అధాస్ట్రయములందు స్నరించితిని. వాటి వివరములు ; (1) శ్రీ శాస్త్రిగారి పద్యకృతులు (కీ వ్యాససంకలనములు (8) మధుర కవితలు (క) చరిత్ర, శాసనవిషమయములు (5) చాటుపద్యమణి మంజరి ము(దితాము.దిత సంపుటములు) (6) నన్నెచోడకుమూర సంభవవ్యాఖ్య (ాత(్రతి (7) ఉ_త్తరహరివంశ వ్యాఖ్య (వాక (పతి (8) జాబులు_జనాబులు (9) గాంధి రామాయణము (వాక ప్రతి (10) నీతినిధి మున్నగు ముద్రితరచనలు. అంతేగాక నా (గ్రంథ ముపై. నాలుగు మంచిమూటలు చెప్పినందులకు కృతజ్ఞుణ్ణి. నా సహోధ్యాయులు ఆచార్య తిమాసవ జ్ఞల శోదండ రామయ్య, ళీ సింగరాజు సచ్చి జానంద౦; (త్రీహూన్‌ ఏ. వి. (శ్రీని వాసాా్యలు గారు సనముచితసహశార మందించినందులకు కృతజ్ఞుణ్ణి. శ్రీ 8ిపమల రానుచంద్ర (హైదరాబాదు) గారు, మరెం దరో శ్రీ (వభాకరశాస్ర్రిగారి యోగశిష్యులు నాకు సాయపడినారు,

శ

జా! ఎక్కిరాల కృష్ణ్టమా'చార్యులనారు ఈ జాస్తి గారిని గూర్చిన నా వ్యాసంగమున శానందించి, తొందరలో ఫూ ర్తి చేయవలసినదసి పదింబదిగా 'పౌచ్చరించి నాకెంతో మనో దథిమ దేకూర్చిరి. కుల పతులకు నా జోహారులు.

ఇరువదియై చేండ్లనుండి నా ఉదో్యోగవ్యాప్పతులలో ఎన లేని (శద్ధదూపుచు, ఉ_త్తరో త్రరవి వ్యా వ్యాసంగమును (వోత్సహించుచు నా పరిశోధనకు మనసార ఆనందించుచు నా అభు్య[దయమును సదా శకాంథీంచు అలీశ్చయులు డా! సీ. యస్‌. రత్న వాజు (సామర్ల ళో ట్మ గారిని మజువజాలను. అశళ్లు సాహిత్రీరసజ్ఞలు శ్రీ పి జె అప్పా రావు, ఎమ్‌,ఎన్‌సి. (ఫఫ్‌ కెమిస్టు, జయపూర్‌ సుగర్‌, చాగల్లు) ఇారును మరపురాని మిత్రులు అందరకు నా వైమోడ్చులు,

పెద్దాపురం మహారాణీకళాళాలలో నన్ను పాదుళల్సి, నా పరిశోధనను గూర్చి తెలిసిళాని హర్షించుచు,. పరోత్షముగా. గుణ (వశంసచేయుచు =నా ఉద్యోగ, జీవి తాభ్యుదయములు కాంతీంచు విద్యావల్ల భులు... కళాశాలా వ్యవస్తాప కాధ్యక్షులు శ్రీ యస్‌. బి.పి. వి. 3. సత్యనారాయణరావుగారు (వథమతః వందనీయులు, వారి ఇదార్యప తాఠకకు వోతలు

దివ్యలోకముఒను౦డి అఆకీఠక్షతలు చల్లుచు నన్ను, కుటుంబ మును అవిచ్చిన్న ముగ సంరతీంచుచున్న శ్రీ (ప్రభాకర గురువశేణ్యు లకు ఈ పరిశోధవనిబంధము ఒక ఉపద.

ఎ పోచిరాజు శేషగిరిరావు

౧/01 8. శా. ౮౦డ౬౬ ఇం, విశాఖ గ! షి, ౧౧౦. 0౦ 614. (410౧). స81 0౧2 గ౯౧౦|6580/ 01 76 ౪౮|| 08౬ 1-1 2-1985 8591౧౯ ౧౦|౧౭|. &ఉ ౦ ఓ. 00 18899 తీిగిర[౧?8 ౧ ౪6/31, ఈనఓ౬41గి. స హృ దయ భూవింక అంధ్రసరస్పృతి కొక అపురూపమైన మేడళట్టిన మేస్త్రి థ్రీ వేటూరి (పభాకరళా స్త్రి

ఆయన ణొక సారస్నత చతురాస్యుడు, బహుముఖ సాహీతీ మహా(దప్ట. పండిత పరమేశ్వగుడు, సత్కవి. సవ్మాదయ సార్వ ఖౌాముడు. అన్ని యోగ్యతలకన్న మిన్న ఆం(ధవాజ్ఞయపరిశోధ న (ప్రపంచమున

ఆయనొక (ప్రా్యగ్రసరత్వము. వారి సారస్వత వరివస్య గురించిన ఆంధ్ర విశ్వికళాపరిషల్‌ _ డాక్టృరుపట్ట పరిశోధన పర్య వేషుణ కార్య్యక్రమమున (పా(గసరుడను కావలెనని సంకల్పించినది నేను. చెప్పినంతయు చేసి చేవగల పరిశోధన నిబంధము రూపొం దించి చరితాష్టడె నవాడు మా పోచిరాజు కేషగిరిరాయలు.

మా శేవగిరి కవితామహి తాతు త్రను- ఉపరి పండిత (పకాం డుడు, సరమభావుక పట్టభ్యద్రుడు, వేటూరివారికి సామోచ్చిమష్యుడు. వెరసీ సరస్వతీ ప్ర నంధయుడు.. అతడు నాకును శిమ్యుడగుట అది మదీయము భాగభేయము. ఈ మాట ఈ జన లో ఇప్పటి శేనిమ్యుని గురించియు అసియుండ లేదు శేను.

ఆకిని యీ కృతి అకృతి నించుక పరిశీలించినచో ఇది సమ్య క్రణాళికము? ఫాపాసుషనూందోళికము, భావటంధురము, సమ్మగ సుందరము... అని సహ్మాదయు 'లోల్లరు గుర్తింపగలరు. అంతేకాదు ఆం(ధభాషాయోహిది యొక అపూర్వర త్నా భరణము, "శేమగిరిరాయలకు నాసాహార్ష సాధువాదము సౌహార్దమంగళాశాసనము,

వంగి *. ఉత సన0ంత మ, గ! &., ౧,0, ఈ] ల ౯848 4 లి. అభి పాయము

కవీ? విమర్శకుడు; పరిశోధకుడు, పండితుడు, సహృదయుడు అయిన డాక్టర్‌ పోచిరాజు శేమగిరిరావుగాప మా నాయనగారి శిష్యులలో (ప్రముఖులు. అఆ కారణం జీత సాహిత్యకుటుంబమున ఆయన నాకు అన్నగారు, ఈ చాంధవ్యాన్నీ నూ సౌద ఠ్యాన్నీ పురస్కరించుకొజీ ఆయన తన ౧ూ సిన్ధాంతవ్యాసాన్ని (శ్రళటిస్తూ, నన్నూ నాలుగుమాటలు ఛచాయగోంనారు. అది నా భాగ్యంగా భానించి అంగీశరించినాను.

ముచ్చటగా అచ్చయిన *వేటూరివార సారస్వత వరివస్వ” అందుకోగా-నే అన్ని పనులూ పక్కకు పెట్ట ఒక్క మొగిన (గ్రంథాన్ని పూర్తిగా చదివేశాను. ఆయన రచన నన్నలా చదవించింది. నన్నే కాదు ఈ (గంథాన్ని స్పృశించిన ఏ పాఠకుత్తైనా ఇలాగే ఆకర్షించి కడముట్లా చదివించి త్రీరుతుంది. దీనికి ఆయన రచనలోని రసనిర్భర మైన కవితా శైలి, వివేచనతో కూడుకొన్న విషయవనివర్శ; వేటూరి వారి వాజన్దయపాగరాన్ని శోధించి; మధించి, తామందుకాన్న అణి ముత్యాలను, అమృ తాన్ని పాహితో్యో పాసకులా-ఈందించా లనే (పత్య యంచో పదును పెట్టుకొన్న ఆయన పశ8శోధనపాటవము, మానవత్న (పపూర్ణమైన (శ్రీ పభాకరగురుజేవ్రల యోగవాజ శ్రయుజీవితమును అధ్యయనం చేయడంలో తాను స్పందించి చదానవరులనూ స్పందింప జేసే రీతిని భక్సి (శద్ధలతో గావించిన వాక్పూజలోని అర్జవము (పధానకారణాలు, నిజూనికి ఇన్ని గుణాలూ ఉన్నప్వుజే వ సంశోధన వా్య్య్రసంగమైనా రాణించేది. అ౦(ధవాజ్బయలోకాన వరవస్వితు టైన (ప్రభాకరులకుక్క సారస్తృతవరివస్య ఎంత విస్ఫృతమైనదో

స! అంత గంభీరమైనది. డాని లోతు వెడల్చ్బులను నిశితముగా పరిశీ లించి (ప్రదర్శించడం అలతివని కాదు. అయినా అన్ని గుణాలూ కల వాకు కాబట్టి సామర్హ్యంతో జా పోచిరాజువా రాశాళ్యాన్ని అల వోకగా సాధించినాగు, ఇది పొగడ కాదని చదువరులు (గహీం౦ప గలరు, శోధకునకు తగిన శోధష్టవివయము శోధ్యవిషయమునకు తగిన శోధకుడు జతకూడి అందుకుతగిన అవకాశము సనముకూడు టన్నది సౌమాన్యవిషయము కాదు. అది ఈశ్చ రేచ్చవల్ల నే సాధ్యము. అజే ఇందు నిర్వహిల్లినదని విశ్వసిస్తున్నాను. అందు కే ముందుగా ఈశ్వర సంకల్పమునకు ౩ మోడ్చులిడి; సంశోధితవిషయమును సంభావించి; పరిశోధకులై న పోచికాజువారిన్‌, పథని న్లేశకులై న అచార్య యస్వీ. జోగారావుగారినీ, పరిశోధనవ్యాసము నామోదించి. పట్టమొసగిన ఆంధ విశ్వవిద్యాలయమువారినీ హృదయపూర్వకంగా అభినం దిస్తున్నాను, ఈరచన ఇంకావిస్త ఎరపరిధిలో సాగినదని విన్నాను. అచ్చుకి "కేవడంలోని పరిమితుల శాధవల్ల కాబోలు వా రీ(గంథాన్ని శాంత కుదించినట్లున్నారు. అయినా అందలి _పధానవిషయనును విడువ కుండా తపవాత లభించిన ఆశరాలనుకూడా పరిశీలించి (గంథానికి అచ్చులో నిండుదనాన్ని? కా_త్తరూపును కూల్చే యత్నం చేయడం సంతోపాన్ని కల్లిస్తున్న ది. గుణాన్ని (గ్రహించి రమించే రసజ్ఞృలు మి రున్నారు. (ప్రభా కర(జ్ఞ వాసించే (్రంథపదత్ఞం మి ముందున్నది. ఈ అభిప్రా యాన్ని ఇంతకన్నా పెంచడ మెందుకు? “అలి శేతివనాత్కమలమ్‌” అన్న అర్యోకిని సణ్హ్రస్తూంా ఉంటాను. 6-12 85 == వేటూరి ఆనందమూర్తి

కొ త్త రామకోట య్య చినకాకాని “కాస్తిోగారిస న్నిధి (శ్రుకత్త రామకోటయ్య గారు గుంటూరుజిల్లా చినకాశాని వాస్తవ్యులు. (శ్రీ) ₹ స్ర్రైిగారి యోగశిష్యులలో (ప్రముఖులు. సాహి త్యపు లోతుల నాకళింపు చేసికొన్న వారు. మా శాస్త్రిగారు, వా కర (ప్రవచనములు రచించి (పకటించినారు. అరవిందుని “పొన్నిత్రొ కావ్యాన్ని అనువదించు శుకాక, సావితతి నాటకాన్ని రచించారు. శ శాస్ర్రిగారి సాన్నిధ్య యోగళశ క్తులచే (వభావితులై, ఆ వెలుగు లోనే జీవిస్తున్న పుణ్యశ్లోకు లు. ] "నేను 1948 డిసెంబరు 18వ తేసి సాయంళశాలం తిువతిలో

(శ్ర (వభాకరశాస్ర్రి గారి దర్శనార్థం వారింటికి వెళ్ళాను. నాతో నా సోదరుడు శ్రీ కొత్త వెంక శేశ్వరరావుకూడా ఉన్నాడు. ఆయన అంతకు పూర్వంనుండి (శ్రీ కాక్ర్రిాం శిమ్యు జే. శ్రీ ఇాస్త్ర్రి గారు మొదట వెంక కుశ్వరరావును పలకరించి యోగగ్నేమా ఎడిగోరు. తరువాత నావై ఫు తిరిగి బూ కా _త్రొన్నేహితుని_వేశేమిటని. ఆడ్‌ గారు. నేను చెప్పాను. ఇంటివేశీమి టన్నారు[ "కొత్త? అన్నాను. అపుడు శా న్ర్రిగారు “నీవు కొత్త కాదయ్యా! పాత శామకోట య్య వే. జీను బాగాఎరుగుదు నన్నారు. 'అయ్య్యా! తమర్ని దర్శించే నిమి లం ఈరోజే నేను వచ్చాను అన్నాను. శ్రీ ఇా్ర్రైగారు “అదీ నిజమే! కాసీ జీం చెప్పీంది (గ్రహించు. మనం ఇద్దరం రెండు నురాడువందల యేళ్ళనుండి పనిచేస్తున్నాం. ఇకముందుకూడ అశు పనిచేస్తాం? అన్నారు నాతో, మోరన్నమాటలు నా కర్ధం శావటర లేదన్నాను శ్రీ) శాస్త్రిగారు *న్సీ కర్ణం కాలేదు కానీ (క్రమంగా బోధపడుతుండిలే, నీచ అక్థం చేసుకొంటాను” అన్నారు,

2. సః

ఆ తర్వాత (శ్రీ వెంక పేశ్వరరావుగాప. శ్రీ శా స్ర్రిగారితో “వీడు మావనాజేం "రెండుమూ జేళ్ళనించి వీడి అరోగ్యం సరిగా లేదు, అందుకై మిమ్ములను చూడటానికి నాతో వచ్చాడు అన్నారు, “తఈవేళనుంచి బాగాజీ ఉంటాడు. ఇతని అవయవా లేమా చెడిసో లేదు. అయితే బాగా పనిచేయటం లేదు. ఇకనుండి బాగానే పని వేస్తాయి” అన్నారు శ్రీ, శాస్త్రిగారు... ఆ అమాఘమైనవాక్కు యొక (ప్రభావం అప్పటినుండి యిష్పటివరకూ పనిచేస్తూనే వుంది. ఇకముందుకూడా పనిచేస్తూనే వుంటుంది

శ్రీ శాస్త్రిగారి దర్శనానికి పూర్వం నా చేవాస్థితి జబాగుం 'జేది కాదు. మనస్సు రోగచింతనవల్ల వ్యాకులపడి తిన్నగా నడిచేది కాదు. నా శరీరరుగత్ఞతగురించి వారికి చెప్పా లనుకొన్నాను. శానీ అట్టి అవసరం ఎప్పుడూ కలగలేదు. నాలోని ఓగంతా తొలగిపోయి చఛాగు నెలకొన నారంభించింది.

శ్రీ శాస్త్రిగారి శండవవోధ ఏ 'సీవెప్పుడూ సీశరీరం గురించి ఆలోచించకు. నీ ఆరోగ్యం బాగుండాలని ఎప్పుడూ (ప్రార్దన చేయొద్దు, అట్లా ళోరటం అంళశు నీ ఆరోగ్యం బాగు లేదని అంగీక రించటం అవుతుంది. ఎప్పుడూ అలాటి బీదభావాలను శాసీయకు. 5 చుట్టూ ఉన్న వారంతా పాగసపడాలని మామే (పాక్టన 'చేస్తూండు. అట్లా ఈ్రీ/ ఇాస్ర్రైగారి సన్ని ధిలో నాలో ఉన్న పెడు గంతా కడిగి వేయటం జరిగేది. శ్రీ శాక్రిగార. శిమ్యులందరిలో ఉన్న మాలిన్యాన్ని కడిగి శుద్ధి చేస్తూంజేవారు. మన అభ్యాసం "రాజక మనేవారు అనగా ఇబాకలిపని. చాకలి బట్టల మురికి తొల గించి శుద్ధిచేస్తాడు. అశ్లు మనం మనబయటనున్న మురికినేగాక లోపల ఉన్న మురికినికూడా కడిగి; ఉతికి, ఆరబెట్టాలి. అప్పుజే శుద్ధి సామ్యం వ్రేవల్యం అన్న యో గానుభవం నునకు లభిస్తుం దనేవారు

శ నేను కాలేజీలో చది వేటప్పుడు (శ్రీ) విశ్వ నాధసత్య నారాయణ గారి స్ట్రూడెంటుగా ఉంజేవాళణ్ణి. వారు భర్మ్యహంరినిగురించి చాలా గొప్పగా చెన్చేవారు (బందరులో). (శ్రీసత్యనారాయణగారు చాలా గొప్పవారని మేము అప్పు డనుకునేవాళ్ళం. (శ్రీయభాకర శాన్ర్రి గారి సన్నిధిలో కూర్చునే భాగ్యం లభించినతర్వాత ఆ అభిప్రాయం మారిపోయింది. గంగనుగురించి భర్టృనారి చెప్పిన విషయం కొంత సవరించి చదివినపుడు, అత్షరాలా శ," శ్రుగాంి రుడల సత్యతమి, తోచింది. భర్నృహరి కోశానికి వనుగు లత్మణళవిగారి అనువాదం ఇట్లా ఉన్నది. ఆకాశంబుననుండి శంభునిశిరం, బందుండీ శీతా ది, ను శ్లోళంచైన హిమ్యూద్రినుండి భువి, భూలోకంబునందుండి య స్తోశాంభోధి. బయోధినుండి పవనాంధోలోకముం జేశె, గం గాకూలంకవ పెక్కుభంగులు వివేక భష్టసంసాతనుల్‌. శ్రీగాస్ర్రిగార జ్ఞానగంగా స్వరూపులు. కూలకవ పజ్ఞాధురీణులు. తనచుట్టూ ఉన్న వారి దోపాలన్నీ పోగొట్టి పవి(త్రంచేయటాననికి యత్నించేవారు. కాము పవిత్రంగా ఉంజేవాపు. వై పద్యం నాలునో పాదం *పెక్కుభంగులం వివేకజ్ఞ-న యోగార్థముల్‌ అని. సవరించు కాని చదివితే శ్రీ, శాస్ర గారిరూపం శనిపిస్తుండి. వారిలో వివేక, కాను మయోగార్థాలు. చక్కగా భాసీంచేవి. జ్షానగంగ (ప్రవహించి శిష్యులను పవిత్రం వేసేది. (వభౌకరజ్యోతి అశాశంనంచి (కిందకుదిగి వచ్చి కృష్ణాజిల్లాలోని పెదక భ్ళేపల్లిలో ఒక (వాహసణకుటుంబంలో జని ఇ౨చింది. అజే [శీళాస్త్రిగారు. వేద విద్య లభ్యసించినా వై దిశావాలరాకు కట్టుబడి ఉంచేవారు కాదు. వర్షవివకత పాటించేవారు కాదు. తం(డిగారు వై ద్యంచేసి రోగుల నుండి డబ్బుపుచ్చుకొంటు౦ు. ఆది శాస్త్రిగారికి హితవుగా ఉంజేది

న్‌!

ఇాదు. రోగులు (వేమాదరాలకు పాతం కావాలని వారి అభిమత౦. అక్కడనుండి అస్తోకంటై న హిమాది అన్నట్లుగా చల్ల పల్లిలో శ్రీ అగ్దేపల్లి సోమనాథ శాస్త్రిగారి దగ్దర (పభాకరుల విద్యాభ్యాసం. శ్రీ సోమనాథ శా స్ర్రీగారు మంచి. శిష్టాచారసంపన్నులు, మర్యత్ర యోగమయులు. పతంజలి యోగసూతాలు వారిదగ్గ రే అధ్యయన౦ చేశారు. ఒకరోజున వెల్లవారుజానున లేచి పొఠం చింతనచేసుకుంటూ గురువుగారి వాకిట్లో కూర్చున్నారు. గురుపత్ని కసవూడుస్తుం కు అది శా స్రీ గారిమాద పడుతోంది. అప్పుడే ని(దలేచి ఏధిలోకివచ్చిన సోమనాథ శాస్త్రిగా రిది గమనించి మన _పభాకరానికీ శాన్రుపాఠ ములయందు (వ్రమాణబుద్ధి తక్కువ. సమ్మాార్టనీ రజశ్ర్యావ నే స్వాసి (గీయంవాశేత్‌. అని ఉంది కచా! అని అంటూ మందలిం వారు. అట్లని శ్రీ సోమనాథ శాస్తు9లవారి తపస్వితవై (వభాకరు లకు పూజస్థభావము లేకపో లేదు.

హిమా(దినుండి భువి అన్నట్టుగా శీ శాస్త్రిగారి విద్యా ఛ్యాసము చల్లపల్లినుండి బందరుమారినది. అట చెళ్ళవిళ్ళవారి శమ్యు లై నారు. వెంకటశాస్త్రి గారు అష్టావధాన, శతావధాన, విద్యా నోష్టులలో నుడిగాలివంటి జీవితమున కలవాటుపడినవొరు. వాటిలో వభాకర ఇస్త్రి గారను ఉత్సాహంలో పాల్గా నేవారు, అట్లా సాహిత్యగంగ కూలంకవంగా (వహించింది. వెళ్ళపిళ్ళవారి శిష్య రికంవల్ల “దేశాటనం? పండితగోస్టీ? రాజసభా(ప్రవేశం, అన్నవి నా కబ్చినాయి. నాలుగోది మా గురువులసొముస్ద అనే వారూ ఆ (వ్రనంగం వచ్చినప్పుడు నవ్వుతూ.

మైలపడుటనుగూర్చి శాస్త్రిగా రిలాచెచ్చేవారు. “అగి తగిలి మైల బుగ్గియైపోవును.” అటను౦డి యీగంగ సము[ దగత మై ఉప్పు నీటిలోకలసినదని భర్త ల హరిచెప్పినాడు. కాని శా స్ర్రిగాన బందరులో

ఇ

సము ద్రపుటొడ్డున ఉన్నా, తియ్యగా నే ఉన్నార, అటనుండి మద రాసుకు మారినపుడు సము(దపుటొడ్డునే ఉన్నారు. అక్క_జే భార తిలోవ్యాసాలు; భాషాపరిశోధన, చరిత్రశోధన్య శొసనపరిప్కా-రాలు వేస్తూ చాల్యాపముఖులై యుంజేవారు, అక్కడ మాన్య్యుస్కి-ప్లు లై (్రకీలో పనిచేస్తూ అనేకగంథాలు (వకటించారు.

అటనుండి గంగయొక్క- (వవాహాం ఊర్థ్వగతి నందుకుంది, అబే కుంభళోణమున యోగ కేందమున (వవేశించుట. అటనుండి వడుళొండిలవానిసేవలో తిరుపతికి వచ్చుట. నిజాని కర0డూ హీవమా లయశేంా న్నందుకోవటమే. పై పద్యం చదివినపుడు నాకు ఈవిస్త రణ గుర్తుకు వసున్నది,

ఇక వివేక జ్ఞాన యోగార్ధములు వాాయం దెట్లు (ప్రవర్తిం చాయో తెలినీళాందాము. ఈమూటి సంయోగాను భవమే శాస్ర గారి జీవితము. మరో భర్నృపహరిక్తోకం గురు నకు వసోందిక్కడ,

బోద్ధారో మళత్సర(్యగసాః (ప్రభవః సత్హాయదూపి. తాః అజోధోపహతాశ్చ న్యే జీర్ణమజ్లే సుభామీతమ్‌.

ఈశ్లో కార్డ్‌ మిట్లున్నది. బోద్ధలై న విడ్వాంసులా మత్సరగస్తులు. అనగా భర్హృహారి సమకాలీనులు, తన పాండిత్యమునుచూచియీర్ష్య పడుతున్నారని కాధపడ్డాడు. రాజులు గర్వవిదూమీతులని దుఃఖించి నొడు. ఇళ సామాన్యులా చదువురానివారు. తనను గుర్తించి గౌర వించుట లేదనుకాన్నాడు. తుదకు న్యాపజ్ఞ నాలోశజే జీర్ణి ంచిపోయిన దని చాధపడినాడు. శ్రీ ఇాస్ర్రి గారిజీవితము ఇందులకు సామోత్తు విరుద్ధముగా నున్నది,

శ్రుగాశ్రి గారి దర్శనార్ధం కవులు, పండితులు, వేదవిదులు, పౌరాణికులు ఏంతోమంది నచ్చేవారు. వారినారి సం'బేహోలు నివ్ఫత్సి చేసికొని సంళోమీంచేవాపం అశ్ల చరిత, లిపి, శాసన భాసా

2111

శాస్ర) వేత్త లూ వచ్చి, వారి! వచ్చిన సమస్యలను శాక్ర్రి గారితో ముచ్చటించి పరిష్కారాలు ఫొంచేవారు. వారందరితో 'సమవాత్పల్నాలతో మాటాజేవారు. కవులు తమకృతులు వారికి ( ఎలా న ల వినిపీంచి ఎంతోస్ఫూర్తి ఫొంబేవారు. వీరంతా ముందు కొండపై! వెళ్ళి 'వేంక శుశ్వరన్వామిని దర్శించి, దిగివచ్చి శాస్త్రిగారిని దర్శిం చటం పరిపాటి. ఈచర్చ లన్నీ నిష్యులకు ఎంతో నిజ్ఞాన దాయకంగా ఉంచేవి.

ఇక అధకారుల సంగతి. మదరాసు మహైకోప్ట (పధానన్యాయ నూరి శీ పీ, వీ. రాజమన్నార్‌ గారుకూడా వీరి శిష్యులలో (ప్రథములుగా ఉంజేవారు. ఇక నై ల్వే, పోలీసు శాఖలలోని ఉన్న తాధికారు లెంతోమందికి నారు గురువులు. ఒకసారి (శ్రీ పీ. వి. రాజ మన్నార్‌ గారు కోర్టు ఇనస్పెశునులో చిత్తూరులో మకాంచేశారు. ఆ మరునాడు తాము (శ్రీ[పభాకరశా(స్రి గారిని తిరుపతిలోదర్శించవలసి యున్నదన్నాడు జిల్లాజడ్డితో. అంతే. జిల్లాపోలీసు సూపరింకుం డెంటు? జిల్లాజడ్డి తిరుపతికి హుటాహుటి వచ్చి శాస్త్రిగారిని చూచి

౧౧ ౬జి

తముశీనా (పభాశరశాస్త్రిగారని వారికే అడిగారు శీ రాజమన్నార్‌ గారి రాకగురించి వివుంచారు. *సళే! మంచిది. రమగ్దనండి" అన్నారు శా స్ర్రి గారు మామూలు ధోరణిలో. అది వారి కాశ్చ ర్యం వేసి? ఆవచ్చే వాళవరో లెలుసా అన్నారు. శ్రీ శాస్ర్రిగార శాపీగా వాకిలో 'అతడు వసాడు. మాట్లానతాడు. మోారు వెళ్ళండి” అవ్నారు. వచ్చిన అధికారులు చకిగులై, పధానన్యాయమూర్షి గారు వస్తే మూయింట వారకృ-డ ఉంటారు? కుర్చీలు? "'ఓబిల్సు పంపమంటారా, అహార మేమి తీసీికొంటారో మాకు కెలుసునా అంటూ ఎంతో ఆదుర్హాపడుతూ అడిగారు. అన్నీ విని శగాత్రి గారు నవ్వి “అతను వస్తాడు. ఆయనగు కావలసీన వర్పా ట్లాయ'నే

కళ

బూకసుకుంటాడు. మిరు మూడనక్కరలేదు వెళ్ళరండి అన్నాద్క

అఆశ్చర్యపడుతూ వారంతా వెళ్ళిహోయారు. సరిగా అనుకొన్న సమయానికి శ్రీ, రాజమన్నార్‌ గారు కారులో వచ్చారు. వారో తల్లిగారు, కుటు౨బసభ్యులుకూడా వచ్చారు. తిన్నగా వారంతా ఇాక్ర్రిగాప (పార్టన చేసుకొనే వోలులోనికి వచ్చి

ఆ లా కొ సాష్టాంగ వణామంచేశారు ఎంతో భక్షి శద్ధలతోే. శ్రీగాత్రిగావ వారందరినీ ఆదరించి, ఆశీర్వదించి తమ (పకళ-కూర్చో పెట్టుకొని నవ్వుతూ (శ్రీరాజమన్నా ర్‌ గారితో ఇలా అన్నారు. *మా శిష్యులు నిన్నవచ్చారు. చాలా వాడావిడి చేశారు. మాకు కుర్చీలు, బల్లలు” న.

ఆహారప చార్దాలూ (వ ల్యేకంగా కావాలన్నారు. ఇప్పుడు నీకు నమి కావాలీ చెప్పు” అన్నారుం చానికీ ఆయన “మాఆశీర్వచనము, సాన్ని ధ్యము కావాలి” అవే అన్నీ అని నమస్కరించి, మావారి అజ్ఞానాన్ని

మన్నించండి అన్నారు. ఇదొక విశేషము. అశ్లు తిపమల_ తిరపతి బేవస్రానం (ప్రధానాధికారి శశ్రీ చలి కాని అన్నా రావుగార ఇాస్ర్రిగారి భక్తులలో ఇ్రాలా ముఖ్యులు. ఎప్పుజేనా కాలేజ్‌ తనిఖీనిమిత్తం వన్తే ,్రీశాస్ర్రిగారున్న గదికి వచ్చి వాం పాడాలకు నమస్కరించి కూర్చు నేవారు. చెప్పడం మర వాను. శ్రీశాస్ర్రిగార ఆదేవస్థానం కళాశతాలలోజీ *శీడరు'గా ఉంచే వారు అశ్లు రై ల్చే ఉద్యోగు లెంచోమంది శా త్రగారికి శిష్యులు. (శ్రీశా స్ర్రిగార ఏ మదరాసో వెళ్ళటానికి లుస్టేషనుకు వన్సే, అక్కడి అధిశారులువారికి పాజాభివందనం చేసి, వారు 5 లెశ్కేవరకు అక్క_జే ఉంజేవారు. (వభుత్వాధికాప అెంతోమంది వారియెడల భక, పపత్యులు బూపేవారు. ఒక పర్యాయం శ్రీ శాస్త్రి గారు ర్‌డరు గా ఉంటున్న పుడు? చారిక్రింద పనిచేస్తున్న ఒక ఉద్యోగి వై అధికారులకు పిటీషును పెట్టుకొన్నాడు. అందులో జీను సంస్క

ఇ

తంలో వేడీ. &ీ. ప్యాసయ్య్యాను, శ ఇా స్ర్రిగారికి వీలాంటి డిగి0 లేదు. నేను రచించిన (గ్రంధానికి విశ్వవిద్యాలయం౦వారు ఉత్తమ

బహుమతి యిచ్చారు. బహుమతి పొందినవార్ణో కనుక శ్రీ ఇాసక్ర్రి

ణారి స్థానంలో నన్ను “రిడ్త్లరు! గా వశర్చాటు చేయించవలసిందని ఉంది"

ఆవిటీవను కాలేజీ (వివ్చిపాలుకు వచ్చింది. డానిమోద ఎండార్సు

వెంటు ఆయన ఇలా(వాశారు. ఉ-క్కదర్రఖాస్తు దారుకు బహుమతి

యిచ్చిన యూనివర్సిటీ జడ్జిగారు (శీ) వేటూరి (ప్రభాకరకా స్రిగా శీ

కనుక మనము వీమూ చేయనక్కర లేదు.

ఇక సామాన్యుల సంగతి. శ్రీ ఇాస్ర్రిగాన కూలంకంవషసాను

రము శలవారు కనుక తొలి భర్ష్బృవారి వద్యంలోని *౫రగాకూలం

కషి అనేభావం చక్ళాగా వీర8కిసరిపొతుంది. తమచుట్టూ ఉన్న

వారిలో జ్ఞానగంగయొక్క_ ఉత్సాహము పొంగించెవారు. ఆయన

సన్నిధిలో నూతనో త్సాహము, ధైర్యము పొంగులు వాలేది. 'చేవా

గతములై న సప్తధాతువులు తేజస్వంతము లయ్యేవి. ఫలానావ్యాధికి

ఫలానా చికిత్స అ నేపద్ధతి వాలిదగ్గర లేదు. రోగివివరాలతోపని లేదు.

“రండి! కూర్చోండి! నమస్కారం పెట్టుళోండి!ి అనేవారు. శరీరగత వ్యాధులుకాని, (పాణళక్షి (ప్రసారసం బంధమైనవికాని, మనోవై క ల్యాలకు సంబంధించినవికాని వేరువేరుగా చూడ బడవుం అన్నింటికీ *“మాష్టరుిలో విశ్వాసముకలి నమస్క-రించుకు నినారణోవాయము. ఫలానావ్యాధి అని నిర్ణయించుట మన ఆల్పమైన విళ్ఞానముస శందని విషయమని వారి భావన. పూర్ణజ్ఞునస్వరూ పులు మాష్టరు సి. వి.వి, గారు కనుక వారికి నమస్కరిస్తే వాలు ఎవరి కేసమయములో వమో ఆాదులో వలాటి యోగానుభావము నండించవలయునో వారికే ెలి యును. కావ్వన అంతయును వారికి వదలి భక్తి శో నమస్క-రించుటకు సిద్ధపడిన చాలును. ఆశక్తి (పజ్ఞాకలితమైనది. మందు లొక్కాక వేళ

స!

వీకటింపనువచ్చును. ఈ శక్తి చాగునుమూ త్రమే చేకూర్చుననీ శాస్త్రి గాద చెచ్చేవాక. ఈ యోగమునందు (శధానాంగ్‌ము తమకు విహితమైన పనులు చక్కగా నిర్వర్శించు కు. పూర్ణ యోగ నీస్ధి పోందుటకు, ఈలోకములో నుండియే సత్కరస్తలాచరించి పర్ఫెషన్‌ పొందవచ్చునని శా క్ర్రిగారు చెచ్చేవారు. వార్మిప్రార్దనా మందిరమునకు వచ్చు వారందరిని మిత్రులు గా_ సోదరులుగా-, అల్మీ యులుగా భావించేవారు. బుద్ధుని ఉప చేశములం దపార మైనమక్కు-వ. అశ్తు గాంధీమహోత్ముని సత్యాహింసలు, రాజకీయోద్యమములందును మక్కువ యుండెడిది. ఆధివ్యాధులతో వచ్చేవారి బాధలగురించి (శ్రీ శాస్త్రిగా ఆంకో అనుతాపపజీవారు. వారి సాన్ని ధ్యముచే శుష్క ౦ంచిన రోగులుకూడ బలోళ్సావారై ర్యములు వొంచేవారు. అ సమయాలలో వారు నూరు సి, వి, వి, గారి "తేజస్సును పంచి యిచ్చేవారుగా శన్చించేవాగు. చాని కుదావారణ నేజీ. చాల దుర్చలమైనస్టితిలో _ మృత్యుముఖమున ఉన్నా నన్న భయముతో (శ్రీ శాస్ర్రిగారి సన్నిధికి వేను వెళ్ళాను. నిత్యతోగినన్న భావము నన్ను గట్టిగా ఆవేశించి యుంజెడిది. వారి సన్ని ధిక వెళ్ళగా న్యేనాకు తోచిన తొలిభావము “నేను రోగినికాదు. మంచి ఆరోగ్యవంతుడను. నా శరీరము, (పాణము చాగుగజీయున్నవి. అప్పుడు వారిని గురిం చిన నాభావ మిట్లున్నది.

నాశేమి భయము ేదికో

సహూశేమియు వ్యాధిలేదు నాలోపలి ము

ల్లోశముల "జ్‌లు (శైవాశ్హము

నా శన్ను లయెదుట నిలిచి నట్లాయెగటే!

ఏమీ యిది! ఎంత వింతయు!

హోమని యన్నంతలోన్వె పోయిను చాధలొ

త మ.

యీమహిమ యెందుగలదొళా!

భూమిసురులు వీరనంగ బోలునా యేమో!

భూమిన్‌ సురలుందురటం

చీమాడిరిగాగ నాకు ఎటుకపరుపగా

భూమిసురు (శ్రీ ప్రభాకర

స్వామిన్‌ కనునొంటి నేను సద్దురుమూ రివ్‌ .

ఇది నేనెటిగిన (వభాకర కాస్రిగారి మూర్తి, వారి సాహీత్య కృవీ లోతులు నా కంతగా 'తెలియన్చు. అతీశ్హయులు పోచిరాజు కేమ గిరిరావుగారు కోరగా ఈ నాలుగుమాటలూ (వ్రాశాను,

పోచిరాజు కేమగిరిరావుగారు (శ్రీ శాస్త్రిగారి యోగశివ్యలే గాక ఐదేండ్తపాటు తిరుపతిలో (వభాకరబేశికో త్రములకడ సాహీ త్యాధ్యయనంచేసి, వారి (ప్రీతిని చూటజుగొన్న అం తేవాసులు. 'వేటూరివారి సాహిత్యవరివస్యనుగూర్చి ఎంతో భక్షి (శ్రద్ధలతో ఎన్నో శమలళోర్చి పరికోధనచేయుట నే నిలుగుదును. విద్యార్థి దళ నుండీ వారి ఆభ్యుదయాన్ని గూర్చి అభ్య్యూహించిన వాళ్ణి. గురు 'చేవ్రలు (శ్రీ (వభౌాకరుల సాహీతీమూర్తిని (పజ్ఞాచమువుతో సరిలీ లించి, ళోధించి, నిళూవించి ధన్యులై నారు, వారికి నా అభినందనలు- ఈ పరిశోధన చేయించిన ఆం[ధవిశ్వవిద్యాలయం తెలుగు పొఫెసరు యస్వీ జోగారావుగారిని. ఈ సందర్భమున అభినందించకుండా ఉండ లేను. మకాం: విశాఖపట్టణము 15-12-1985 క్రొ త్త రామకోట య్య

వ బా న!

విషయ సూచిక శే. (ప్రవేశిక పుట 1_9 £. శవితోదంతము _ (శ్రీవారి యోగజీవితము పుట]0_69 8 కవితలు- (1) లఘుక్ళతులు ; (1) మూన్నాళ్ళముచ్చట (వ) అలవాటు (8) దివ్యదర్శనను (4) కడుపుతీపీ (5) కపోత కథ (6) విశ్వాసము (7) చిన్న నాటిచేష్టలు (6) సీతాఫలము (9) మాతృశ్రీ. (10 అనిబద్ధరచనలు ఏ (4) జీవితానుఖవ ములు (2) అరాధ్యమూ రులు (త) కవిపశస్తులు (శ) రాజ (పశస్తులు (₹ జాతీయ తాగంధిలములు (6) చారిత్రకములు (7) అశుకవితలు (8) _ప్రాస్రావికములు (9) రసై కవ్యగ ములు-పూలవిందు (10) స్పృృతీవథధానకములు (4 )సమస్యా భూరణములు (18) ఆధ్యాతిగక(ప్రవణములు (18) లేఖాగత ములు (14) వ్యాఖ్యాన_పాయములు (185) సంఘటనాళ్నక ములు (16) అహింసాత_త్త్వ(ప్రచురములు (౧11) అనువాద ములు: గాథాసప్తశతి - పతాపరు.ద కళ్యాణము =స్పప్త పదులు __ గోవర్థన సప్తశతి = సనత్‌ సుజాత్రీయము = వణీ పంచకము _ పండితరాయల ఇాటువులు _ భజగోవింద శ్లోకములు పుట 70-128 4. రూపకగానువొాదములు (1) (వతిమ = అనువాదములలో 'వ్యావహారికభాప. (బ్రీ క్ష భారము (8) మధ్యమన్యాయో గము (త) మతత్తవిలాసము (5) భగవదజ్జుకము (6) నాగానం దము (1?) సావిత్రి (8) గ-రకళ్యాణము (స్వతంత్ర రచన.) పుట 2క-]14%7 ర్‌, ఆదర్శ విమర్శకులు ఫ శా క్రి గారు పుట ! 48-169 (1) ఉప (కనుణిక జు మనుచరిత్ర = బసవపురాణము = బాల భావ - ఉత్తరహరివంశము = వహరవిలాసము - భారతీశకకము

న మెయిలు రాయహెరము = అఆం(ధరచయితలు = వేంఠ శుశ్వర వచనములు, (11) వ్యాసములు : పుట 170-182 (11) వ్యాఖ్యానములు 2 (1 నన్నె చోడ కువూరసంభవము (2) ఉత్తరహరివంశము (ఠి మనుచరిత్ర (4) నైషధపారి జాతీయము పుట 188198 (7) శబ్బవిచారము: (పాచీనకావ్యములలోని శబ్దముల కర్భములు.._. వింతనిఘంటువులు = (గ్రంథ(గంథులు = శాసనగతశ బృములు-= పరిమృ్య్భత (గంథస్టపదములు _ ఇా స్రుసంబంధిపదములు జ నిఘంటుశోధన = వివాద్శగ_స్తములు _ సం(ప్రదాయముచే తెలియదగినవి. పుట 198-204 6. సాహిత్యపరిశోధన పుట 205254 (1) పీకికలు ఏ బసవపురాణము - సుగ్రీవవిజయము __ ఉద్భు టారాధ్యచరి(త్ర = సారవిలాసము _ రంగనాథ రామాయణము. ధనుర్వి ద్యావిలాసము జా సారసం(గహగణితము = కాటమ రాజుకథ _ ఆం(ధశామందళము - ఆాళ్ళపాశవారి వాజ్మయ పరిశోధన - బసవోదాహరణము _ ఇారుచర్య _ నీతిద్నిమ ప్రి - శృంగారామరుకము _ (శ్రీడాభిరానును. (4) సంకలన (గంభ(పచురణ పుట 254-266 (1) (వబంధరత్నా వళి (8) వాటుపద్యమణిమంజరి (8) లశుణోద్ధారము (4) (శ్రీ) వేంళ శుక్వరలఘుకృ తులు. (2) (గంథవివరణికలు (0650101176 64210263) పుట 266-269 (4) పరిశోధనాత గనులు పుట 2692176

౫ (5) ఆంధ దేశీయ సంస్క్భృుతకవుల చర్విత : జాయ"ేనాపతి _ చెన్నుభట్టు విక్వేశ్న్చరకవిచం (దుడు లు (వతాపరు(దదేవుడు _ విద్యానాథుడు _ విశ్ననాథకవి _ నర సింహకవి- శాక ల్యమల్లుభట్టు- పశుపతి నాగనాథుడు_ గెరన _ ళొాలచెలమవారు. ఫుట 276288 గా చరి(తశోధన ఏ (ఎ) తంజూావూరి యాంధరాజుల చరిత్ర - శృంగార(శ్రీనాథము _ అన్న మాచార్యజీవితచరిత్రము 884-805 (వి) చారిత్రక వ్యాసములు 8౦6-810 (సి శాసన పరిష్కారములు 311-824 8. (ప్రకీర్ల కము ఫి. (0 పషతిశకాసంపాదకత (8) సాహి క్యేతర వాష్ట్రసములం (8) (ప్రాచీన (గ్రంథసముద్ధరణము (సి.పి, (జౌన్‌ దొర కృమీప్రశ స్త్రి (5) కథారచనలు (6) వ్యావసహో రి భాహాసమర్దనము (7) జానపదసాహిత్యసముద్ధరణము (8) గాంధిరామాయణము (9) నీతినిధి (10) (పజ్ఞాపభాక రము (11) ఇతరములు- స్థానికచరత్రలు (ఓ002] £మెంం0165)

• ముక్త లమూ్యూజియము పుట లిజె4-తిన8

9. సించోవగోకనము పుట 89-869
10. అనుబంధములు ; వేటూరివారి రచనలు కుట 871-4 (1) అ. (గ్రంథపరివ్యరణములు అం సంకలనములు ఇ. వ్యాఖ్యానములు ఈ, వచనకృతులు ఉ. కథలు ఊ. చరిత్ర రచనలు బు, రూపకానువాదములు (8) వేటూరివారి కవితారచనలు (8) _గంథరూపమున (పకటితముకాని న్యాసముల పట్టిక (శ) ఉపజీవ్య(గ౦థ ముల పట్టిక (5) సమకాలికుల సాహిత్యనీరాజనాలు (9% ౧7: 44

వేటూరివారి సారస్వత నరివస్య క్ష. ప్రవేశిక

(శ్రీ వేటూరి (ప్రభాకరశాస్త్రి మనోదయులు సాహిత్య వేత్రమున సవ్యసాచిమై నిలుచు. సరిశే తెలుగు జేశము ఉమఃకాం తులను విరజిమ ఆసౌగినది, భారతీయజనజీవితమున కళా సాహిత్య రంగములయందు [కొత్త వై తన్యము అప్పుడే తొణికిసలాడ నారం భించినది. ఇరువదీయవ శతాన్ది తొలివెలుగులు సౌరించుశాటికి, "తెలుగు భా పాసాహిత్యరంగములలో ఉద్దండ ఫండిత(ప్రకాండు "'లెంతో మంది తమ కాంగిశేఖలను (నసరింప జేసినారు. ఒక నియతపరిధిలో నే వారి కృవీ.. అట్టివారిలో సర్వ శ్రీ) పరవస్తు చిన్నయసూరి, బహుజన పల్లి సీతారానమాచార్యులు, శావిపాటి గురుమూ- క్రి శాస్తి, కందు కూరి వీశేశలింగంపంగులు, వావిలాల వాసుబేవశా" స్త్రి, కొళాాండ 'వేంక టరత్న శర | పూండ్త రామళ్ళన్షయ్య, గురజాడ వేంఠటఅప్పా శావు, వేదము వేంకటరాయశా స్ర్రి, చదలువాడ సీఠారామశో న్ర్రి, డాక్‌ కట్టమంచి శామలింగా శెడ్డ్‌వంటినో ఆెందరో భవకాస్స్‌క్‌ నెక్కిన వారు కలరు. వీ రొకవై పున నర్తింవగా, పందొమిగ్దదవశ తొబ్టి దత్త రార్థమున కాంతకుకాంత అంగ్గభో పాసంసర్ల్గమున- "'తెలుగునాకు విను ర్శన పద్ధతులు చవిమూచుటయు.తటస్టింపక పో లేదూ

వతత్‌. ఫలీతముగ తెలుగు వారిదృక్సథమున అన్ని కళోణముల లోను మార్చు గమనంపదగినంతగా రూపుకట్టినది. సాంఘీక చైత న్యము పుంజుకొనసాగినది. ఒకవైపు (ైహశ్త్రసమాజము సాంఘిక దృష్టిలో మార్చును తే సాగినది. దఠత్నీణటేశపు ధృవతారగా సామా జికస్ప౦దన కల్లించిన వారిలో (_పముఖులు కందుకూరి పీళేశలింగం పంతులుగారు. వీ రొళచేత సావమూజిక జేతనను (పేనేచుచునే వేరొక

లి వేటూరివారి సారస్వత వెవస్య చేత, సర్వసాహితీప శియలకు ఒక (శొత్తవరవడిని పెట్టి కృషీ శేయ నారంభించినారు. సాహిత్యము, చరిత్ర, నాటకములు, కవితలు, (వహసనములు, వ్యాసరచన, ఖండనమం౦ండనలు వ్యాకరణము, కవుల చరిత్రశోధన, తుదకు వాచకములు ఇశ్లైన్నో రంగములందు. వారు (పవర్తిల్లి ర. వావిలాల వాసుటేవళా స్రి గారివంటివారు ఆంగ్లనాట కము లనువదించిరి. అబేకాలమున గురజాడ అప్పారావ్రగారు ఆంగ్ల్గ- (ీకు=రోమన్‌ సౌహీత్య ధారలను ఆకంఠముగా గోలి ఛాపారీతు లలో (శాత, (తోవలు పీయ సంకల్పించి, కృమీచేయ మొదలిడిరి, వ్యావహారిక భాను, నర్శకివలె రంగస్తలమున (వవేశించి, చిత్రచిత భూమికలలో జనరంజనము చవేయదొడగినది.

అచ్చుయం (ములు మనబేశమునకు అప్పు డప్పుజే (ప్రధాన నగరములకు రా మొదలై నవి. శాన్నేని, (ప్రాచీన తాళప్తత (పతు లలో సుప్తి చెందిన పాచీన కవికోకిలములు, నూతనవసం తావిర్భావ మయినట్లు కూజిత "మొనర్చసాగినవి. పురామహాకవీశుల కవితామణీ గణపచులు శొన్ని వెలుగుదూడ నారంభించినవి. లభ్యమయినంత వరకు (వాత ప్రతులను సంపాదించి, పాఠపరిష్కరణముచెని భారతా దులు, మరికొన్ని (ప్రసిద్ధకావ్యములు (వచురింప మొదలిడిరి. చిన్నయనూ! వ్యాశరణ మెంతటి(ప్రభావమును వెలయించినను, వ్యావ హారిక భామలో వ్యాఖ్యానములు వెలయుచునే వచ్చినవి. వ్యాకర ణము (ప్రయోగశరణమేమైనను, తమకు నచ్చిన (పయోగములశే నూ(తప్ర(్రియలను లాశ్షణికు లేర్పరుప మొదలిడిరి. చిలుకూరి ఏర భ(దశావుగారివంటి చరితచతుశానను లావిర్భవింపదెగిన కాల మది. శాళ్కాండవారు ఏశీశలింగంగారి! (పత్యర్థిగా సాహిత్యకుపవ్షేత మున (పవేశించిరి. ఆ దినములలో జా కట్టమంచి శామలింగా రెడ్డి గార కవిత్వ తత్త వ్రవిజారము (౮914) (వకటిత మయినది. ఆ ఆల్‌ంథ

ప్ర వేశిక త్రి మున, వీంగళి సూరన కృతు లాధారముగా కట్టమంచినారు “కవిత్వ తత్త్వవిచారము' రచించిరి. కెలుగులోని సాహీత్యవిమర్శకు మూతన దృక్పధము కలిగించిన (పథములు రెడ్డిగాలే యనుట నిర్వివాదము,. అంళవరకును కావ్యగత గుణ-దో మ-అలంకార విచారణలకుమూ (త్రమే తమ విమర్శలను పరిమితము చేసికొన్న "లెలుగువిమర్శకులు, నాటి నుండి ఒళ్కాక తాకావ్యమును అఖండస్వరహాపముగ్దా భావించి ఆ దృష్టితో అనుశీలించి,కావై ఫ్రీఖ్ర్‌ముః పా(తపోమణను, శైలి మున్నగు పలువిమయములవై దృ్టీ సారింప నారంభించినారో. పూండ్త రశామక అప్తయ్య (1560_] $0శ్త) తమ *“అము(దితగంథ చింతామణి? ప(తిక ముఖోస్టచేశము అము (దిత (గంథ(వకటనము, వ్యాకరణ శృ ౦దోవిమయు విమర్శనము నని (పకటించిరి. ఇది నాటి పండితుల దృకృథము_ ధోరణి

అచ్చుయం(త్రములు విరివిగా వచ్చుటతో పుంఖానుపుంఖ ముగ సాహిత్య వథానళ మైన ప(తికలు వెలువడ సాగినవి. నాటి ప(తికలలో రామలింగా నెడ్డిగా రన్నట్టు, (ప్రధానముగా శబ్లార్భ గుణ దోమచర్చ లే చోటు చేసికాన్నవి, కవితలు శోకాల్త లుదయించినవి. కందుకూరినారు, (శ్రీపాద కృష్ణమూర్తి శాస్త్రిగారు స్వయము ప।తి కలే సడపీరి. ఈ దృశవాతావరణను రచయితలకు శొత్త ఊవపీర పోసినది. అంతకుముందు గోష్టీసం(ప్రయోగములేగాని, అవి (వచు రింపబడుట కవకాశములు లేవ. కథలు గాథలుగా (శవోనోచరమై నవే గాని, చమరతర సంయోగమున కవకాశములు మృగ్యములు*

'శాజ్యములు, సంస్థానములు సన్న గిల్లి జమిందారీలు వెలసీ నవి ఎక్కువగా 39వ శతాబ్దిలో. అవియు (పాచీన సంప్రదాయము

వికాసము . పుట 557.

జ్‌ వేటూరి వారి సారస్వత వరివస్య లనీ పాటించుచు సాహిత్యపోమణము యభథామతి చేసినవ. అంధ 'జేళమున విజయనగరము, బొబ్బిలి, వీఠశాపురము, నూజివీడు, ఉయ్యూరు, వేంకటగిరి, శాళసస్తి, కా శ్వేటినగరము, వనపర్తి, గచా్రాల, ఆత ఉరు మొదలగు సంస్థానములు కవిపండితులను పోమీం చుట సరిస్క తాం(థ్రగంధము: లచ్చుు వేయించి [(వచారములోనికీ గొనివచ్చుట నెరపీనవి. సాహిత్య (ప్రచారమున కివి యెంతేని దోవాద మొనర్చిన వనుటలో ఏ విప్రతిపత్తి యు లేదు.

వూడభూమీ. వేంకటావార్యులు (1885..1895) వంటి వాపు అనధాన (ప్రియకు అనూనచోహదము గావించిరి. ఆ (వథ్రీయ 19వ శతాచ్చి ఉత్త రార్థమున 80వ శతాచ్సి పూళ్వార్థమున ఎందకు విద్వాంసులనో వశీకరణ మొనర్భుకొన్నది. తిరుపతి వేంకటకవులు, శాస్పరపు పోదరకవులం, శాముక స్యకవులు, 'వేంకటపార్వతీశ్వర కట్టలు, శేపా (దిరమణకవులు- ఇశుందరో ఆ ఘంటాపథమున జంటలు జతటలుగా- నయనింది తమ యశ;పతాకల నెగురచై చిరి.

ఆంగ్ల(ప్రభుత్వ మేర్పడుటతో 19వ శతాబ్ది ఉత్త రార్ధమున మదరాసురాష్ట్ర్విమున కొన్ని యింగ్లీ మపారశాలలు, ఎడనెడ ఒండు "శెండు కళాశాలలు వెలసినవి. కావూరి 'వేంళటబా(ర్రయ్య సోదరులు తూర్చండియా కుంఫిణీవారికి దుబాపీలుణా వ ర్మించిరి. వారికి ఆంగ్ల, పారశీకములతో మంచి పరిచయ నుండెను. అందదుకులుగానై నను ఏ-కేశలింగముగారికి పూర్వమే ఆంగ్మమున దశ్నీణ చేశ భాషపాశవుల చరిత్రకు వారు పూనుకానిరి, అంగ్ల పార ఇజాలల ఆవి ర్భావముతో పండితులకు భృతళో పా ధ్యాయత్వము నిస్ధించినది. కాంత వాతావర ణము మారినది. గణనీయమైన. మూర్ప్చు ఈ శతాచ్ది తొలిపాలున అంతగా లేకున్నను, అంగ్ల భాపాధ్యయనముఇేసిన యువతరములో

ప్ర జీనశికం ర్‌ మాత్రము గుర్తింపదగినంతగా మార్చు వచ్చినదసి రూఢిగా చెప్ప వచ్చును. అవధాన (వ్య్రియల అట్టళోసములతో - కశ్లారచర్చల డంబ ములశో- పండిత విడంబములతో నున్న కాలము, శ్‌ొత్త మళుపు తిరిగినది. (శ్రీ) వేటూరి (పఫభాకరశా(స్ర్రిగాప సంస్కల్భ తొం(ధ్రము లధ ఫ్రయనముచేసి మదరాసునగరము చేరుకొనుసరికి -సా హిత్య విమర్శ, చరిత్ర పరిశోధనలు ఆకులు తొడుగ సాగినవి. ఆనాటికిముంచే శ్రీ మానవల్లి రామకృష్ణకవి, డా! కట్టమంచి శామలింగా రెడ్డి, "వేదము 'వేంకటరాయశా స్కి, తంజనగరం తేవస్పెరుమాళ్ళయ్య, గిడుగు రామమూర్తి, కందుకూరి వీశీశలింగం (వభృతులు రంగ్యపవేశము చేసీ చెప్పుకొనదగిన కృమీ చేసినారను సంగతి మజువరాదు. రచనా సముద్ధేశము (శ్రీ వేటూరి (ప్రభాకరశాస్త్రి వర్యుల సాహిత్యజీవనము. శత ప్ర సుందరము, యాగిక జీవితము (పజ్ఞా(వభాశరము. వారి అంధ సారస్వత వరివస్య విశిష్టమైనది. ఆయన సారస్వత శ్నేేత్రమున (ప్రవే శించు సంకి (1910) సాహిత్యరథము టౌచీన పంథలోనే నడచు చున్నది. నబంధ క్కి. కావ్యరచనలు-_ శస్దార్ధచర్భ్చలు- కట్టుకథ లతో నిండిన సాహిత్య వాదవివాదములు... శతావధాన- అ్టావధా నాది సాహితీ విసంభములు, స్థ్టూలనముగా సీ తీరుని నున్నది, కందు కూర్మి మానవల్లి వంటివారు స్ఫూర్తి శీందములుగా "లేకను పోలేదు. (శ్రీ శాస్ర్రిగావ,. కవిగా- చరిత్రశోధకుడుగా.. శాసన పరి శోధకుడుగా- కవి చరితనిరా శాలలో (ప్రముఖుడుగా వ్యావహారిక ఛాపా సౌధ మూలస్త౦భముగా-= (పాచీనాం(ధ సంశలనముల (పచు రణ కర్తగా- ] పాచీననావ్యములను శా స్ర్రీయపద్ధతిలో సర్వంకష ముగా శోధించి పరిమ్మరించి. వెలునంంచుటలో పధనిన్దేశకుడుగా-

6 'వేటూరినారి సారస్వత వరివస్య సంస్కృత కూపకానువాదకర్త గా... జూానపదసంపదను సంస్కార వంతులైన పండితులు సమాదరించునట్లు చేయుటలో 1(ప్రముఖుకుగా_ (ప్రాచీన యవగానము “సుల్ట్‌వ విజయ" (ధచురణకు దోవాద కర్షగా, గాలికి చెదరి, జనుల నోళ్ళలో నాని, తాటియాకులలో చివికి, సగ ఏ లీపథమే నివాసస్థానముగానున్న వాటుపద్థ్యయు ఇన్ని టినో (శమతో వర్చి, కూర్చో, సంఛానించి (పకటించుటలో అద్యు డుగా మన కుపలబ్బమైన తొలి తెలుసుపదము “నాగబు అమళరా వతీ శాసనములోనిది. పఠించి వెలుగు పాచీనత నిలుపుటలో (పాగ సరుడుగా... సంస్కృత సాహిత్యమునకు ఆం(ధు లొనర్భ్చిన "సేవ నిరూ వీంచు ఆధాఠశములను తొలిసాాగా ని నేశించినవాడుగాం గాలికబుర్లు, కవిలెలు, కై ఫీయతులు, మధురకవితలు తెలులోకము దృష్టినుండి మరుగున పడిపోకుండ నిలువ బెట్టిన వాజ 9౪ పౌభ్గారకుడుగా "తెలుగు లివీసంస్కారమునకు (కొత్త బాటలు వెలయించుటలో ఒక్కడుగా- పురోగామి దృకృ్పథమునో "భామా సారస్వతములను మధించిన మహానుభావ్సలు, తెలుప నుజుగులను వెలికిదీస, వాని కర్ట్‌ విభా రణ చేయుటలో వారి కృషీ (పక్యేకతను గడించుకొన్న ది. సంస్కృ శాం(ధములందునిస్తాతులై న నిద్నద్న లేణ్యులయ్యు, అంగ్లపాహిత్య విమర్శ పద్ధతులు స్వయము నేర్వనివా రయ్యు, అట్టి (ప్రజ్ఞావికేషము వారికి స్వయంభువమై అచ్చెరువు నొల్పునట్టిదిగా కన్చించుట విశీషము.

ఛాహాచకిత పరిశోధనకు ఆధార (గ్రంథములను (శ్రమించి పరిష్కరించి (ప్రచురించుట నదూలమున అనంతర పరిశీలకులకు, పరి శోధకులకు ఎంతయో ఆనుకూల్య మేర్చజెను. (ప్రబంధరత్నా వళి (1918)ని (ప్రకటించి కవిచరి.త్రకారుల *ెంతళజూ మేీలొన గూర్చి నారు,

శ వేని క ఖా

సారస్వతమున దేశి _ నూర్ష విభేదములను గమనించి, అందు 'జేశిసారస్వతి వై శిష్ట మిట్టిదని నిరూపించి, సిన్ధాంతీకరించిన పండిత వశేణ్యులు. “కడ్షి రాజ్య చరిత పరిశీలనమునకు వీరి *శ ంగార (శ్రీనాథము' వెలుగుబాట యయి, ఆనంతరశోధకులు సమగ పరిశీల నము నేయుటకు సాయపసడీినది

అరసున్న = _వింతనిఘంటువులు _ శిధిలద్విత్వనిరూపణము మున్నగువానివె. వారు వెలార్చిన సత్యశోధనలు మబజువరానివి, తులనాతసకముగా శబ్దములను విశేషించి శోధించుటలో వారికి గల దథ్నీణదేశభా షాపరిజ్ఞానము మెబజుగులు దిద్దినది. ఒక అనుక మణి కళతో ఇారిత0కపు పునాదితో.. శబ్దమును జూచి అది (క్రమపరిణామ మెట్లుపొందినదో నిరూపించుట వీరి వతిభలో (ప్రధానమైన మేజుపు.

శీ శా స్క్రిగాప గ్‌ ర్నాణకూపకముల ననువదించినారు. స్వతంత్ర ఖండకావ్యము లెన్నింటినో రచించి *“కవిచూడామణి”గా వాసి గాంచినారు. ఎన్నో శాసనములు వరిశోధించి (పకటించినారు. అసమ్యగముగా నై నను 'స్వీయచరి(త్రము' రచించినారు. అరవమునుండి “తిుప్పావు'ను సప్యపదులుగా అనువదించినారు. ఆంగ్గమునుండి కశ్ళీట్రి నిధి (కంంష0గ౧) 0 110) పరవ ల్తించినారు. తాళ్ళ పాకకన్భల. చరి (తలు (తవ్వి తలశెత్సి నారు. సాహీ త్యేతర వ్యాసము లెన్నో విలు వైనవి (పచుకించినారు. .

అనే (గంథపరిమురణ నొక కళగా రూపొందించికి, అందు శావ్యసమిాక్షు, అఆకవి అనంతరులబై మూపీన ప్రభావము, వద ప 9యోగ వైచిత్రి, మజుగునపడిన పదముల శెన్ని 0టికో అర్థవిచార 'మొనర్భి నిగ్గులు తేల్చుట, అంతరంగ - బహిరంగసాత్యుము లాధా రముగా శవికాల నిర్ణయము చేయుట (నన్నె చోడ, కీచాభిరామ క_ర్శృ శ్వాదులు) సాధుపాఠ నిర్ణ యము, కవిహృదయము "లెస్స

శీ వేటూరినారి సారస్వత వరినస్య గుర్తించి లుష్త భాగములు పూరించి (ప్రఠ్యేకముగ చూపుట అను వానిలో (శ్రీ శాస్త్రిగారి నైపుణి అనన్యము. ఉత్తర హరివంశ, వారవిలాస్క రంగనాథ రామాయణాది పరిష్కరణము లిందులకు (వమాణములు.

అది యటు౦ండ, 1910-1989 నడుము మదరాసు (పాచ్యలిఖత పుస్తక భాండాగారమున వర్షించి తాళపత్ర పతులను శంట వత్తిడు కాని చదివి వాని పౌర్వాపర్వ వివరములతో (గ్రంథ వివరణికలు (టం[106476 0182108063) శతయారుచేసినారు. అవి భాపాచరిత్ర పరిశోధకులకు ఆ ధార్యగంథముైై. కూర్చున్న వి.

ఆ[ధ శామందకఘు, పొవుతూరి గణితము, ధనుర్విద్యావిలా సము వంటి శా స్ర్రీయ(గ్రంథములను పర్షిష్కగించి శాస్ర) సాహిత్య (వకాశమునకు (తోవలు చూచిరి, ద్విపద యక్షగాన జానపద వాబజశ్చియములలో పరికోధనలకు స్థిరమైన పునాదు లేర్భరచిరి. ఇది 'వేటూరివారకి సారస్వత వరివస్యకు స్టూలరూపము,

మనీపిగా వానెంత వాసి గడించిరో, మనిషిగా వారంత (వశస్తీ ₹క్కారి. మానవత వారి జీవనాడి, ఆర్ష్రత నాకి వృాదయ ధర ఆము దీమో దక్షత వారి జీవధర ఆము బుద్ధభగవానునిభూతెదయల్లో వారు మునుకలు వై చిరి. ఆఅకి ఆపదలలో (పరులవి) (పాణమేని 'లెక్కంసేయని మవార్షికల్చులు. “పరమేశ్వర (వ్రీశ్యర్థ” మను సంక ల్పముతో యజ్ఞార్థకరత్హగా పతి కార్యము నిర్వహించిరి. యోగనిష్టై గరిష్టతలో వారికి (ప్రాణము శ్రీ నూష్టరు సి, వి. వి యోగివశే ణ్యులు (కుంభశోణము). అ పరమగుగువుల కరుణే వారు, మాననీక శారీరక స్వాస్య్రములు వడసీ ఎందరికో మానసిక, శారీరక స్వాస్థ్య ములు (ప్రసాదించిరి. “స్వయంకీర్ణ ॥ పరాంస్తారయతి'” అను ఆభాణ కము (క్రీ శా స్ర్రిగారిపట్ల అనువర్తించును. మూనవసంభుము విజ్ఞాన

వవేశిక ధి విలసితము కావలయు ననంగా (వ్రభాకళశా స్ర్రిగారిచంటి రచయిత లే 'తెలుంగుజేల కవసరము. గాంధిమహాతున్రని పవి(తశయములు 'వేటూరిచారి కొజ్జబంతులు, ఎంతటి శక్షియున్నను, ఆకుమూల పీంబె వలె నడంగి యడకువనోం దన పాండితీ(ప్రతిభలు దాచుకొన్న పండి తుడు (వభాశరశాన్త్రి*. (మూడు : ఆం ధరచయితలు _ పుట 48న)

కజ్డవితమున అనుపదం, అనుక్షణం సత్యగ వేషణమే ఆయన సౌొగించిన యోగం. నేటి ఎగుడు దిగుడు సమాజంలో కష్టజీవుల కరుణగాథలకు జలజల కన్నీరు శార్చడం, అఆ కన్నీటి వెలుగులలో సహానుభూతి, సవాకారాలు వెలార్చడం ఆయన హృదయం; అబే ఆయన సాధించిన అభ్యూుదయమునే.ల

"తెలుగు ఫొ పాపరిశోధనరంగమున (పా (గ్రసరులయి తొలి సారిగా శా క్ర్రీయపద్ధతిగో స్వతం(త్రద్భృక ఎథముజో (ప్రవేశించుట, జానపద 'జేనిసారస్వతములు వెలుగునకు గొనివచ్చుట, భాపాశా్ర్ర సమిీాత్కు, ఆపూర్వసంక లన (ప్రచురణ, (ప్రాచీన (గంథపరిమ్మరణలో (శొత్త బాటలు వేయుట, చరిత- శాసన పరిప్కా-రములకు శాస్త్రి గారు వేసీనసీవ కారణములు, ఉద్భ్చోధళములుకాగా, వారి సారస్వత వరివస్య పరిశోధింప దగిన దని నా పరిపూర్ణ విశ్వాసము. ఈ పరిశో ధన నిబంధము ఆంధ భాషాభ్యుదయమునకు దోవాదపడుననీి నా నమ్మ్గాకము. వారు ప్రతిపాదించిన నూత్న సిద్ధాంతములు- స్థాపించిన విశిష్టపద్ధతులు నిషృ్పతపొతముగా వెళలారించుళు ఈ సిద్ధాంతవ్యాస రచనాసము దేశము.

• పరిశళోధన-] సంపు.-8 సంచిక _ సంపాదకీయం,

అణాల 0 అణాల 2౭

వేటూరివారి సారస్వత వరివస్వ లవి 2. జీవితోదంతము *భ్రుమవ్చుం సుగంధి వదనం సుగంధి మనశ్చ తద్య్భ్భావనయా సుగంధి,” (శ్రీ వేటూరి (ప్రభాకరశాస్త్రిగారు వైయక్రికముగా తొలుత మనిమీ, పిమ్యుట మనీవీ.. వారి జీవతవాహీని రెండు పాయలుగా (ప్రవహించినది. ఒకటి సారస్వతిము, "రెండవది యోగపరము. ఈ "రండు పాయలు ఒడ్డు లొరసుకొనుచు (ప్రవహించినవే. వాని గాంభీ ర్యము, లోతు నిండ్రైనవే. 'బేనిని వారు అలసభఫావముతనో చూడ లేదు. కడముట్ట లోతులు చూచిరి. "శెండింటిలోను సత్యగ వేషణ యే వారి భ్యేయము. వ్‌దేని విషయమును వారు పరిశీలింప నెంచినను, పరిశోధింప దలపు నగొన్నను, పట్టువిడువని దీత.._. కార్యకుశలత అహా లము వారిలో నెలకొన్నవి. జానిక్రై అహరహము క ఎపీసేయుట వారి కుగ్గుపాలతో అలవడిన విద్య. సాహిత్యపరముగా భూచినచో, ఆం(ధ్రవాజశ్చాయ(ప్రపరాదము నం 'దెటుమూచినను ఏడు నిలువులయెతున - వారు సామోత్కరింతురు. శలముపట్టినపు డెల్ల కాలము నిల్చు శొత్తిసంగతి (తవ్విపోయుదురు. అది వారి విశిష్ట ప్రతిజ్ఞ కూడ. ఎంతోమంది ఎంతోకాలము కలిసిచేయ "లేని పనిని వారు సాధించిపెట్టిరి. వారిముద సాహిత్యములో చెజుగ నిది, వారిశిమ్యులకు, సన్ని హితులకు మజింత. వారి సాహిత్య వ్యాసం గము మూాలికము,. ఈనాడు సౌహిత్యమున సహ్శసముశి ములుగా సాగుచున్న పకిశోధనకు శ్రీ) శాస్ర్రిగాం కృమీమూలము మాత్రమే శాదు, పునాదుల జీర్చరచినదనియు వెప్పనగును.

జవితోద౦ంతము క్షే

సాహిత్యమునందు._ జీవితమునందునుగూడ ఉత్తమమైన విలు వలను దర్శించి, రెండింటిలోను పరమార్థమును జూచిన మవోవ్య క్రి. వ్యక్షికి శీలమువలె సాహిత్యమునకును (ప్రయోజన ముండవలెనని వారి విశ్వాసము. కపదేళికత (పథానము. కల్ల బొల్లి విషయములు, “ఆషామావీ.'' రచనలు వారివి కావు. “సజాతీయ విజాతీయ ఖాషా సాహిత్యముల అంచులు దూచి లోతులు త్రీనీ, సాద్భృశ్వ్యవై_ దృశ్యా లను సమ్యగ్‌ దృష్టితో మథించిి మాదు కట్టిన మేలిమాగడలతో “తెలుగు తేటలను కూర్చి తేరి వెలుగుజాతి కందిచ్చుట ఆయన ఉపద్డ్థ . అట్టి సమన్వయమే రస్మపలుస్ధులకు, పరిశోధనపరాయణులకు రపాయన మని ఆయన అజ్ఞ షు

జీవితలక్ష్య్షమును గురించి, సాహిత్య పరమార్థ మును గురించి నిర్పిష్టలత్యము లుండుట అరుదుకాదు. సౌహీత్యమునందు, ఆ ధ్యాతిగి కతలోను లత్ష్యము ఒక-చో కుదురుకొానుటమా (తము అరుదు. కవిగా... సాహిత్యకుడుగా- పరిశోధకుడుగా వారిది బాహిర రూషమము. తప స్విగాం యోగిగా= ఆ ధ్యాతి ఆ చింశనాపరుడుగా_ వారిది ఆంతర రూపము సాహిత్య, ఆ ధ్యాతిశ్హకరంగములలో వెలిచూపు, లోనూపు పరమార్థమునే దర్శించి 'తెలిపెడివిగా నెలళాన్నవి. ఇట్లు లో, వెలి చూపులు పరనార్థమునే తెలిపెడిని కాగా, (.్ర (ప్రభాకరశాస్త్రి గారు మహాకవిగా, మహర్షిగా వర్తిల్లిన సుధామధుమూర్చి. జీవితము నం దనుపదము అణువణువు సత్యగవేషణయే నారు సాగించిన యోగము. అదే వా రాశించిన భోగముకూడా. పాహిత్యపాంథులకు వడుగడగా మనుగడ సాగించిన మనస్వి, శళాతపస్వి, యశస్వి పభౌ కర ఇాన్ర్రిగాప.

• పరిశోధన = 1 సంపు. 8 సంచిక, పుట 1.

ఓ? "వేటూరివారి సారస్వత వరివస్య బాల్యము:

(పభాశరళా్త్రిగాప సర్వజినాశ్రఘ బహుఖై కాదశీ మంగళ: వారము; ఉదయాది 9 భఘడియలకు జ్శీస్టా చతుర్థ చరణమున (శ్రీ శ. ఫిబ్రవర ?వ లేదీన జన్మించిరి. తండి సుందరశాన్ర్రి, తల్లి "సేసమగ్ణ. (శ్రీవర్సగో[త్రులు. వెలనాటి టై దికవాహస్హణులం. సుందర శాస్త్రి గారికి- నల్వుపు పుకులు. 1. వెంకటశివ శాస్తి, ల వ్రభాశరశా్త్రి, తి. చం(దకేఖశాన్త్రి, తీ శంకరశాస్త్రి. ఇందు రెండవవారు మన శాస్త్రిగారు. అభిజనము కృష్ణాజిల్లా దివి సీమలోని కెదళ ల్లేసల్లి . అది చల్ల పల్లి సంస్థానములోనిది. జీటూలరి వారు 'చిన్న నాటి చేష్టలు" అను ఖండకావ్య కున తాము పుట్టిన యూరునుగూర్చి యిట్లు 'చెప్తుళాన్నారు. 1

పూర్వకాలమునను బేర్వెలసినది మా

వీడు వేదశాస్త్ర విద్యలకును

దాని మారుచరు దథ్నీంకానిక

కృష్ణ యచట యుత్తరించి సా! (శ్రీ శా స్ర్రిగాశే కాము రచించిన * పజ్ఞా(పభాకరమున నిట్లు చెప్పు కాన్నారు. “మా యూరు పూర్వము (అనగా నేటి ఫాక శతాబ్దము (శ్రీందట) వేదళాస్తా9ది విచ్యావిదులగు విప్రులనో సర్వవర్గ ముల వారంతో విలసిల్లి నది. నా పసితనమునగూడ వేదశౌత సాహిత్యవిశా రదు లజీకులు మా (గామమం దుండిరో 2, వారి జనకులు సుందర శాన్తిగారుకూడ కాంతకు కాంత స్తార _ వె దిక - జోస్ట్రతిమ న

(ఆ్రు ౮=ాట్నె

శిల్బ_ సంస్కృత - సాహీత్యముల నేర్చినవారు. ఆం(ధమున మంచి సాహిత్యము, కొంచెను కవితాపరిజ్ఞాసము కలవారు. (ప్రత్యేకించి 1... చిన్ననాటి చేష్టలు _]1 పుట4 పద్యము. క (పజ్ఞిపళాకరము' _ పుట శ,

జఉవితోద౦తము ]ే8ి వై ద్యవిద్యావిశారదులు,. పొరంసర్య్యముగా పురోహితత జీవికయైనను (వథానజీవిక వై ద్యముగా వారు వశ్తల్లిరి 1 .

వీథిబడి చదువు : ఆనాటి చదువుల తీరుతెన్నులు :

(శ్రీ శాస్త్ర్రిగావ స్వ(గ్రామము. పెదకళ్లేపల్లి లో కొట్టరువు సుందరరామయ్యపంతులుగారను సచ్చరి(తులకడ వీథిబడిలో (పాళ మికవిద్య ేర్చిరి. జననాంతరసంస్కా-ర మేమియో తెల్పజలము,. శాని వారికీ బాల్యమునుండియు "కెలుగనిన వెజ్టితీపు- సంస్క తాం(ధ నిఘంటువులు, ధర ౪” సాంవి(గంథములు పెదక ల్ళేపల్లి చుట్టాపట్టుల ామముల కెల్ల సుందరశా స్ర్ర్రిగారీ యింటనే యుంజెడివి. అట్రగుట పల్వురు విద్వాంసులు వీరియింటికి వచ్చెడువారు. (వభాకరశాన్ర్రి గారును తవు యింటగల (గ్రంధములను చాల్యముననే ఎడతెగక చదువుచుండెడినారు. * తెలుంగురచన లనంగా చిన్న నాటినుండియు నాకు బులుపాటము, తెలు౧పపద్యములు విమటక్రై చెవి కోసిళాను వాండను. గుజ్జనగూళ్ళనో పాటు "ఆనుంగగురచనల లీయిదనముకూడ, నూ నాయనగారు నన్నా స్వాదింవీంచినారు” అని శాస్ర్రీగాన (నానీ కొన్నారు. ఫ్య యభ్యాసమే వారిని ఆ జీవితము విడువక, నిరంతర కమి. 'జేయించినది. వీతృపాదులు సుందరశా స్త్రి గారు బాల పభా కరునకు తెలుంగు మణుగులు. ళొన్ని (ప్రస్తానవశమున "తెల్చుచుండు వారు. *ఆయీ ముచ్చటలబడీ నేను ఇంగ్లీముచదువు నిరాశరించి తిని 2 ౫ అని శాస్త్రిగారి వక్కణము.

వీథిబడి చదువు పూర్తి యమున సీమశ్తట వెదక బ్లేపల్లి లోనే (ట్రహాశ్షణ్యులు (శ్రీ) నుద్దూరి రామావధానులుగారికడ సంస్కృ తము, ఇంట తెనుంగు చదువసాగిరి. (శ్రీ ఇాస్ర్రిగారితండడి. సుందర శ (పజ్ఞావ్రభాకరము = ఫుట్‌ _ శ్రీ,

9. తెలుంసఏ మెజుంగులు 8 పుటలు 29, 80.

క్షేశ్ర 'వేటూరివాధి సారస్వత వరివస్య ఇాస్ర్రిగారును, రామూావ ఢథానులుగారును సహాధ్యాయులు, నమ వయస్కు-లును. అనాటి నై సిక జీవనసరళి చెప్పుకొనదగినదిక. (శ్రీరామావ భఛానులుగారు (ౌహత్తముహూర్త్మమున నిద లేచి. సరిగా వేళకు సంధాస్టవందనాగ్ని సో | అాది ాశరాహ్ని కములు నిర్వర్నించు కొని, ఒక గంటసేపు ఉంఛవృత్తి నెఆపెడివారు. మధ్యాహ్నమే విద్యాష్థలకు పాఠ (ప్రవచనము. ఇది అనాటి _పాచ్య విద్యాగురువుల దినచ ర్య్యా,క్రమము. శ్రీ శా స్ర్రి గారు (శ్రీశానూవధానుల కడ కబ్ద పరిచయము, శాళిదాస్ట్యతయము పూర్తి గావించిరి. పురోపితత: విముఖత: పురోహితవృత్సి* నాకు మిక్కిలి రోత నొల్చినది.. అది. శాస్ర గక్థిత మన్న కారణమున గాదు. (పాచీనధరశ్ర శాస్ర్రుపకా రము సూచఛచినచో నేండు (యరౌహత్షణు లవలంబించుచున్న వృత్తులు - భ్‌ లతో పాధ్యాయళ్వము, 'చై ద్యము, గాయకత్వము నింక నెన్నో గర్హ్మితములే... =..పంఘమున కావశ్యక మైన కులవృత్తి యేది గాని గర్థితము కారాదు. అయినను .పూప్వలెల్లప నవలంబించినదై నను, ఫురోహితత నాకు సమత్షతము కాలేదు. ... ,... పురోహితత వంశా చారముగా వచ్చుచుండుటవే నంబెన్నో (భంశములు చేరినవి. కాళి దాసు నాటకములకు విదూవుకు. జెట్టి పూజ్యతం బొందినాండో జండు వివావవోపసనయనాది కరశ్ఞలందు పురోహితులు నట్టి పూజ్య తనే పొందుచున్నాడు... ...కనుక నీ యవహేళిశ వ త్తిలో (పవ రింపరాధనీ పసినాబనే వేరు నిర్ణయించుకాంటిని. ఇంటి దగ్గజి నున్న చో విశ వై దికవృత్సికి జొరపడవసివచ్చెడి చేమో కాని

• ప్రజ్ఞా (పచాకరము_పుటక్కి కప. బ్ర. పుట 16, 19,

జీవితోదడ౦తము క్‌ సోమనాథళాస్తు)అలుగారి దగ్గర చదువుకొనుటకు జీను 'వెకలితిని అని వారి మూటలు. పురోహితతయందు విముఖగ, పసీనాటనుండియు వారిలో నేర్పడియున్న భఛాపాలోలత వారిని చల్లపల్లి! చేర్చినవి.

ఒకశళాబ్సి వెనుకకు చూపు నుసలించినచో, (గాసవాసో వైన్యము లేని పల్గెటూళ్ళు తెనుగునాట శాస్ర - సోహిత్య _ పాండిత్యములకు కాణాచులు. అందును ముఖ్యముగా 'పెదక భ్ళేపల్లి, దానికి చెరువనేగల చల్లపల్లి (పొచ్యవిద్యాసంస్క్భ తీ కేం దైెములుగా వేర్వలసినవి. (శ్రీ శాస్త్రిగారి మేనవమూనుల ఊరు భుంటసాల. వీసీ పొటి వేంకటా[దిగారు ఏ3 మేనమామ. ళీ శాస్త్రిగారి మామగారు వీసివాటి జగన్నా థముగారిది కూజా ఆగాము. వీరిరువ్చరు భాగత, భాగవతాది పరిజ్ఞానము నిండుగా శలవారు. అఆ ఫంస్కా.రమే తల్లి "కేమమతగారికిని అబ్బి వచ్చినది.

క ళ్ళేపల్లి చల్లపల్లి సంస్థానములోని (గామము. చల్లపల్ని (సిభు వులు (శ్రీ రాజూ యార్లి గడ్డవారు కవి పండిత పోమకులు.. బేశ బేక ములందు పేరుమోసిన విద్వాంసులు “పొండిత్య (వప్రదర్శనమునకు? పారితోమీకమునకు చల్లపల్లి వచ్చుటయు పోవుటయు- ఓవారి సాహా రిగ సాగుచుండెను. (పధానముగా అహారములలో విజ్యానోష్టుల గూర్చిన (ప్రసంగములే యుండెడ్‌వి, -ఆయా విద్వాంసుల పాండిత్య (పకర్షలు, వారి జేశాటనలు సత్కౌారాది విశేవములు, గోస్టీవినో దములు కథలుగా చెప్పుకొనుచు ,మురియుట పరిపాటి.తో పెదకళ్ళే పల్లిలో ఆనాటి పండితులలో (వసిద్ధులు పలువ్రరు కలరు. అందు మద్దూరి 'రానూవధానులు, తంగిరాల వేంకటావధానులు, శిస్టా శ్‌ "వేమూరి సీతారామళా స్ర్రీగారు (వాసీన లిఖత న్యాసమునుండి. ఇది డా. వేటూరి ఆనందమూర్తి గారి కడకలదు,

క్షేగ వేటూరివారి సారస్వత వరివస్య “చయనులు, యండవల్లి అప్పావధానులు, (వభల ఆదినారాయణ వ ధానులు, 'తెంజర్ల సాంబశివశా స్త్రి, బుద్దు భూషయ్య శాస్త్రి గారలు (దముఖాలు, సంగీత కళానిధులు సుసర్ల దత్నీణామూర్తి శాస్త్రుల వారిది కూడ ఆ(గ్రామమే. వీరందరు అరోజలలో అడం పెద్దలు. నాటి స్ధితి:

(వజిదినము సాయం కాలసమయములలో ఆగామమునందున్న గోపాలస్వామి, నాగేశ్వరస్వామి ఆలయపు టరుగులవై పండితు లందరు చేర శాస్ర) సాహిత్య విద్యాగోష్టులు నెజపుచుండుట పరి పాటి. ఆయా (పసంగసరళిలో వారి చారి పాండిత్య కౌండీర్యములు (పక టితము లయ్యెడివి. వానిశోపాటు తెలుగు దేశమందలి విద్వాం సులు = చారి వారి పాండిత్య (దగల్భత - నానారాజసందర్శన (పసంగములు - పండిత సత్కారములు ఓహో అనిపీం చెడివి. వీటన్ని టికి తోడు శా స్ర్రిగారి జనకులు సుందరశా శ్రీగాప వైద్య (శాత సౌగ్హర్శములంచే గాక సంస్కృ తాం (ధములందును మంచి (వ్ర వేశము గడించిన విడ్యానిధులం. నారు తమ ఫప్యత్రుల విద్యాన్యాసంగమును పరామరిక చేయు సందర్భమున భారత భాగవతాదులలోని మటు గులు, సాహిత్య _పస్తావము తప్పక యుండెడివి. శ్రీ సుందర శాస్త్రి గారు *ోకదళీ మావాత ఇ$ీముూను పద్యములలో అనువదించిరనియు, తలల్తుడు” అను పద్య ఖండిక మొకటి రచించినట్లు వారి కనిష్ట పుత్రులు, శ్రీ (పళాకరశా స్త్రి గారి కశవరజులు డా. వేటూరి కంకర ఛా క్ర్రిగారు వాతో (ప్రస్తావవళమున ెల్చి, ఆది తమ కడనున్న దని

క శ్ళేపల్లి వాస్త వ్యులయిన శిష్టా చయనులుగా రను (ప్రసిద్ధ విద్వాంసులకు అల్లుడు అన్హేపల్లి సోమనాథ శా స్ర్రిగారు, వీరు తరచు

జీవితోద౦తము క్ష. తమ యత్త వారింటికి కశ్లేపల్లి వచ్చుటతో వారి (వ్రజ్ఞావి శేమములు అచ్చటి విచ్యాష్థాల మనస్సులపై గాఢముగా నాటుకొన్నవి, సోమ నాథ కా స్ర్రిగార అనారోగ్య గక్తులై నఫుడెల్ల సుందర శాస్త్రిగారి కడ చికిత ఎ వొందుచుండువారు. ఇది కారణముగా సోమనాథ శాస్ర వర్యులశో సుందరశా స్ర్రిగారి కనుబంధము నివిడమైనది.

శ్రీ 'వేటూరివారి బాల్యము నాటిస్థితి యిట్టిది. ఆనాడు స్వగా మమున వీచిన గాలులు వై తము సంసృల్భు తాం ధభాషాగంధబంభుర ములై వాసించినవి. అఆ వాయువీచికా సంస్పర్శ, చాల(ప్రభాకర ముకుళము వికనించుటకు దోవాదయమొనర్చిన దనుటళలో వింత యీమి? ఇంట సంస్కృ తాం్రసాహిత్య (పసంగ్యశవణము అభ్యుసించునది అంధధ్రగీర్వాణములు, పాఠరంపర్యముగా వచ్చుచున్న పురోహితత వై విముఖత, (గామములోని విద్వద్లోన్లులు, పండిత[పకాండుల నానా రాజ సందర్శనకథలు చమత్కా-రముగా. 'వెప్పుకళొనుచుండుటలు, కుమార(పభాకరునిలో నిసర్లముగనున్న భాషాభిరతికి ఉద్దీప్పి కలిగిం చినవి. అంతమా తమేకాదు. తానును ఆ సంస్కృ తాం(ధ సాహిళ్య ముల అంచులు తాకవలెనని ఎక్కడో మినుకు మినుకుమని వెల్లిన చిజుజ్యోతి ఈ దోవాదముచే (వదీప్త మెనది. ఈదృశ వాతావర ణము నిరంతరము ముఖరత మగుచుండగా, సమిీప(గ్రామమందున్న అభ్రేపల్లి సోమనాధ శా స్ర్రి వర్యులకడ గీర్వాణవిద్యా సముపార్టనము వశేయవలెనని ఛా శ్రుగాప నిశ్చయించుకొన్నారు. తీరని విద్యాతృష్ల వారి నిట్లు (ఉలేచినదిం చల్ల పల్లి మజిలీ :

'పెదక న్లేపల్లి కి చల్ల పల్లి నాలుసమైళ్ళు. అచ్రేపల్లి సోమనాథ కాస్త ఏలవారిది చల్ల పల్లి. వారు నుహాతపస్పంపన్నులు. సోనునాథ

వె

18 'వేటూరివారి సారస్వత వరివస్య శా స్ర్రైిగారు విజయనగరమున సూరి భీమా చార్యులుగా రనువీఖ్యాత తర్క-విద్వాంసులకడ సంగమేశ్వర శాస్ర్రిగారిళా * కలని పెక్కేండ్లు తర్క_శాన్ర్రము నవలోడీంచిరి. వారు పాండితీ (ప్రగల్భత 'వెలయించి “అనంతశయనం మహారాజులచే సువర్ణ కంకణ బహూకృతి నంది నారు. అట్టి విద్యాశేశరలకడ (నభాకరశాస్ర్రిగారు విద్యార్దనవైై (పవేశించిరి, చల్ల పల్లి లోనే అవ్వారి సుుబహస్తణ్య శాస్త్రి, విసిపాటి వేంకట రామశాన్ర్రిగారలు వీరికి సహాధ్యాయులై 6. కాలాంతరమున ఉఆన్టు శవి తిలక” విఖాజితులై న అవ్వారి సుబవాశ్త్రణ్యళాశ్ర్రిాప తమ గురువుల నిట్లు శేర్కొబనిరి. (శ్రీయుతులు బొడ్డుపలి సుబ్బరాయ బుధుని, కాలచల నృసింహాశాన్ర్రైని, గురువరులను స్తుతి మొనర్చి, య్రేపల్లి సోమనాథ కార్మికాాగణ్‌ "జీశికుం దలంతు మదిని. (ఆం(ధధ్వని) సోమనాథ ౪ స్ర్రిగారికడ (వ్రభాళపలు లఘుకౌముది, తర్క- శాస్త్రమున ఒండు రెండు (పకరణములు, సభామ్యముగా పతంజలి యోగసూ త్రములను, కావ్యనాటకాలంగారాది సాహిత్య గ్రంథము లతోపాటు అధ బ్రయనము చేసిరి. సోమనాథనా స్ర్రివర్యుల తపస్వితవై వారికి మహాభక్షి, ఆ చదివెడి దినములలోనే పతంజలి యోగసూ (త ప్‌ిషయములు ఇాన్ర్రిగారిలో చొచ్చుకొనిపోయి వింతయాచనలు నొల్బసాగినవి. ముందు ముందు శ్రీ (ప్రభాకరశా స్ర్రివరుల దివ్య యోగానుస్టైానమున కివి దోపహాదము చేసి యుండునని యూహింప పీలు కలుగుచున్నది. శాస్త్రిగారు పదునాశేండ్త వయసు వచ్చు వజకు సోమనాథ శాస్తు 9లవారికడనే వడివివాగు.

జీవితోద౦తము 19 సుందరశాస్తి )గారు తమ (వథమపు (తులు వెంకటశివశాస్తి ) గారిని బందరులో ఇంగ్లీషు చదువులలో (ప్రవేశ పెట్టిరి. ఆయన గం డవ ఫారము చదువుసరి కే పట్టణవాసము సరిపడని కారణమున చదువు మాన్నించి తం(డిగార క ల్ళేపల్లి కి వారిని గొనివచ్చిరి. అటు వీమ్యుట వెంక+ఎివకాసి )గారు కృ స్టామండలమున “పోస్టుమాష్టరుూగా చేరి ముష్పదియేండ్లపా టుదో్యగము చేసిరి. వలనో సుందరశాస్తి గారికి ఇంగ్రీమ చదువు విడ్యార్సి నడవడిని ససిగా నుంచనీయని పరిఫ్టెతు లలో సాగుననియు, (పాచ్యవిద్య లై. నిచో నట్లుండవనియు వారి భావ నగా కనుపట్టును. దానికితోడు వ్యయప్రయాసలు. అందుచేత (పభా కరుల కాంగ్లవిద్య గరపింపవళనని యుత్సాహమును తండ్రిగారు మాపర్వైరి. పుత్రుని అంగ్లవిద్యక్షై నిర్బ్భంధింపను లేదు. అది యటుండ, పరిసరముల (ప్రభావమునకు ఎంతటివాడును వశుడగుట తథ్యము కశ్లేపల్లి విద్యా శేం్యదనునియు పండితుల కానాసమనియు ఇప్పీతినికడా! ఆనాటి వటువులగో భాపాపాండిత్యము కోరదగినదిగా 'జేర్వదగినదిశా నుండినది. ఇంట గీర్వాణాం।|ధ వ్యాసంగమున కను వగు వాతావరణము. నాగరకముయిన ఆంగ్లవిద్యా న్యాసంగము పట్ట ణములే పరిమితమగుట, ధనాదిసంపత్సి చాలమి, తలిదం(డులను వీడ లేనితనము, పసినాటనుండియు ఫాపా పాండిత్యములప్వై వెళి చావా కుమార(పభాకరుని భాషా పాండిక్య సంపాదనమువై పు మరల్సినవి. వీ అన్ని టికి ఊకముగా చెళ్ళపిళ్ళ వింకటశాస్ర్రిగారు తమ (గ్రామమునకు పమనారు మైళ్ళ దూరమున నుండుట సంఘటిల్లి నది. “భాషల మువ్చటల బడీ ఇంగ్లీషు చదువు నిరాకరించితిని*లో అని వాళీ చెప్పుళొనినారు. పరిసరవాతావరణము, సమకాలీన సనూ బము తీరు కెన్నులు విడ్యాభ్యసన పద్ధతులు, నిసర్గ (పవృత్సి ఇాశ్రి గారిని భామ వైపునకు మజల్భినవి. “ఆ ఆభతాతము-పుబళ

కిం 'వేటూరినారి సారస్వత వరివస్య ఇది యిట్లుండ అన్పటిశే 1904 నాటికే బందరు చుట్టుపట్టుల ఇెళ్ళపిళ్ళవారి చేరు మారుుమోగుచుం డెను. ఎన్నో కథలు వెంకట ఇ స్ర్రిగారి కవి తాజీవితమునుగూర్చి (కజలు వెప్పుకానసాగిరి. వారు "లేకుండ బందరులో సభలేదు. జనజీవితములో వెంకటకా స్ర్రిగారు 'పెనపై చుక పోయిరి. అప్పటికే వాస బహుసంస్థానములు దర్శించి అపూర్వ సత్కా-రములు వడసిరి, అట్టివాుు బందరులో నుండుట (పఫాకరశా స్ర్రిగారికి మరికొంత (పోళ్స్ళాహ “మొసంగినది. చానికీ తోడు వారి సహాధ్యాయులు - ఇప్పటి దనుక అభ్లేసల్లి సోమనాథ శాస్తు్రఏలవారి కడనే చదివినవారును నగు అవ్వారి సుబవాస్తణ్య జా శ్రీగాప, వీసిపాటి వేంకట రామశా నస్త్రి గార బందసులో వెంకట శాస్ర్రగారి కడ చేరిరి. అనువైన పరిస్థితులు వభూచుకొని వేటూరి నారును 1906 లో బందరు చేరి చెళ్ళవిళ్ళ ఒజ్జరికమును స్వీకరించిరి. పెదకళ్ళేపల్లి కి చేరువనేగల నాగరక విద్యా శేం్యదము బందరు. వి ద్యాన్యాసంగము చేయు దినములో సద్దురువరణము, తృణమణి వివేచనము అబ్బినవి. వెంకటశాస్త్రిగారి కడ చేరి నవుణే పీకా పురము నుండి వచ్చిన ఓలేటి వేంళటరామశాస్ర్రిగారు. వీరికి (గొత్తగా సహాభ్యాయులె కి, వీలే అనంతరకాలమున రామక్ళ ష్లకచు లి ప్రసిద్ధి గడించిన వాాలో నొక్క_రు. " ళ'త్రెల్రంగున క*ేనాశేమేని యెటుక యేర్పజె నన్న చో అది (శ్రీ వెంకటళా స్ర్రిగారి గురుతానుగ్రవాపాప్తమే” అని శాస్త్రి గారి వాక్కుల. వెంకటా స్ర్రిగారు పుస్తకము పట్టి చెప్పుట అటుండ, వార్‌ ముఖతః వినోదగోష్టిలో విని నేర్చినది చాలా... వారి నోష్టీ సం ప్రయోగములం ఇజన్నెన్నో కావ్య నాటకాలాంకారాది విషయ ములు నొరలుచుం జెడివ్‌.

జీవితోద౦తము రే అవధాన విద్య :

బందరులో వెంళటశాన్ర్రిగారి దగ్గర సాహిత్య విద్యనభ్య సించునాళ్ళలో (19041906) ఇాన్ర్రైగారి నాదం౦చిన వారిలో సుప్రసిద్ధ న్యాయవాదులు ఉద్రేశ్చభ్ధక్ర ౫ చిరుడాంచితులు కొండ వెంకటప్పయ్య పంతులుగా రొకరు, రెండవవారు వల్లూర నూర్య నారాయణశావు గారను వకీలు. వీ రిరువురిని గూర్చి శాస్త్రిగారు

• పజ్ఞా (వ్రభాకరముూన కృతజ్ఞతతో సంసతిరించిరి, ఈ యిరువ్రురు జీవించి యున్న 0తకాలము శాస్త్రిగారి ఆభ్యుదయము నాకాంవీంచిన వాళే. వెంకటశాస్ర్రిగారి కడ నున్న దినములలో నే అష్టావధాన, శళావధానము లభ్యసించి కొంతవరకు నిష్టాతులైై రని శాశ్రిగారి సతీర్భ్యులు, చల్లపల్లి వాస్తవ్యులు వేమూరి సీతారామశాన్త్రిగారు ౪ వేట్రారివారి వాటువుొలను వాస్థసమున నుట్టంకించినారు. 1వాళే (వానీన మరియొక వ్యాసము ((వాత(్యపత్రిలో విద్యాభ్యాస కాలము లోనే శాస్త్రిగారు 'పెదక ల్ఫ్ళేపల్లికి వెంళటశాన్ర్రిగారిని గొనివచ్చి అష్టావధాన మొనరించినట్లు వినిక?ి అన్నారు. (వభాకరశాన్ర్రిగారు విడ్యార్థిగానున్న కాలములోనే అష్టావధాన, శతావధానములలో పాల్లొనియుండుట జరగియుండనగును. మదరాసు చేరిన వీను ఖట కూడ సాహిత్య వినోదులగు (శ్రీమాన్‌ పనప్పాకం అనం తాచార్యుల వారియింట కూడ ఒండు ఆెండు చేసిెేేమో! ఇది యిట్లుండ 1911లో శాశినాడనుండి, పోలవరం జమిందారు. (శ్రీరాజా కాచ్ళర్లశళోట 'వేంళట కృష్ణారావు బవాదూర్‌ నడపుచున్న “సరస్వతి” పతికలో జార్చి పట్టాభి పే.ళోత్సవసం దర్భమున తీ శాస్త్రిగారు రచించి (ప్రక

1. పరిశోధన 1 సంపుటి 8. సంచిక = పుట "4 లి ఈ వ్యాసము డా! చే. ఆనందమూలర్షి గారి కడ కలదు.

లు 'వేటూరివారి సారస్వత వరివస్య టించిన పద్యముల దిగువ “శతావధాని వేటూరి (వభాకరశా్ర్రి” అని కలదు. దీని మూలమున (శ్రీ శా స్ర్రిగారు తొలున శతావధా నాసకు లె యుండికొన్నేని చేసి యుందురను నూవాకు బల మేర్చుడు చున్నది అవ్‌ అవధాన (మప్ర్యశ్రియ రాజ్య మేలుచున్న దినములు. ఎంతో కొరత అవభాన. (పకియ నేర్వని వారికి ఆ నాడు గుర్తింపు లేదు. అప్పటికి ముమ్మురముగా (ప్రదాక్యనశస్తు- లందుశొానుచున్న అష్తావఢాశ _ శతావధాసములు వేటూరివారి నాక రించి వానియండు నపుణకి చేకూర్చి యుండునని అనుకొనుట యుక్రముగా కన ఎట్టును. మదీరాను రొక

₹0జేండ్లు వంకటశా శ్ర్రీవర్యుల _ఒజ్జరికమున, బందరులో గురుకుల క్షిన్హులై చదివిన వీమ అం (యభాకరశా (సి ణారు 906 లో మదరాసు చేరుకొనిరి. అది జీవితమున ఒక (ప్రధానమైన మళుపు, సముచిత సమయమున గ్లైళాన్న నిర్ణయము పఫలపర్యవసాయి యగుట మన అనుభములోనిబే. ఇందు అజ్ఞాతశ క్రియొక్కం. (జేర ఇయు నుండ వచ్చును. అది యొట్లో ముందు ముందు తెలియ నగును. “వేటూరి వారి వానగారు కాజ వెంకటకేషయ్యగారు (శ్రీ వేపా రామేశం పంగులుగా రను మదరాసు హైళోప్ట (వముఖ న్యాయ పొది కడ, గుమాస్తాగా అంతకు ముందు నుండి పని చేయుచుండిరి. ఆ అండకు చూచుకొని (శ్రీ శాస్త్రిగారు మదరాసున నెలకొనుట జరగినది.

అనాడు వెన్నపట్టణ మొక గొప్ప సాహిత్య శేంద్రము. రొవుబవాదూర్‌ కంతుకూరి వీ శేశలింగం పంతులు, వేదము వేంకట కశాయశా క్రి. కాళ్కాాండి వేంకటరత్న పంతులు మున్నగు ఐవారెం నిదరో ఉద్దూలపు పండితుల కది లయము, అంతకు ముందే శాస్ర గారు. కందుకూ8 వార (గ్రంథములతో పరిచయ మేర్చరచుకొనిరి

జీవిశోద౦తము ఏరి తల్లి దండ్రులను ఏకి, బందరు రాకకు ఒక తీరుగా జంకిన వ్యక్షి ఇన్న పురి పయనమున కెట్లు సొహసించె ననుట అగేచింపదగినది. బావగారి యండదండ లొక్క_ 1 చెన్న పురియా(తకు 'పూతువుగా కనుపట్టదు. బందరులో కా స్ర్రిగారు చదువునాళ్ళలో వీరిని పు,త నిర్విశేవమముూ”ా ఆదరించినవారిలో వల్లూరి సూర్యనారాయణ రావు గారు (పముఖులు. వారు ఉచార భావప్రపూరితులు, నిష్కపటులు.- పారిలో ఆంగ్లవీద్య ఒక వినూత్న వీశాసమును వెలయించినది. శా స్ర్రిగారు వారి యింట వసీంచినపు జెడనెడ (వసంగములలో కాంతకొంత అభ్యుదయపసథపంచరణమునుగూర్చి ముచ్చుటించుబయు జరగుచుండె ననుట కవకాశము లేకపో లేదు. సహాజముగో (ప్రభాకర శా స్ర్రిగారను ఇజాల్యమునుండియు సంస్క_రణవాదిగా అభ్యుదయ దృశ్పథముగలవారుగా నున్నట్లు, పురోహితతవై విముఖతళగోను, చిన్ననాకు తాము చూచిన జూతరలలో జంతుబలినిగణూడగ్చిన వారి భఛావపరంపరను, 'గమనించినచో "తెల్లమగును. సూర్యనారాయణ శావుగారి భావములనో ఏ3 ఫభావములుకు సంవదించినపి. ఉత్సావా వంతులు, యువకులు అభ్యుదయము పొందవలెనన్న చో విడ్యాశేంద మగ రాజధాసనీనగరము మదరానున కృమి చేయుట మంచిదనియు, చాని కనువయిన తావదియే యని అెస్పగా నెజింగిన వారగుటః శాస్త్రిగారిని స్థానికముగా వ “స్కూలు” నందో పండితపదవికి వారు "ళన్చిఫారసు' చేయక, చెన్న పురికి పోవలసినదిగా హెచ్చరించి యుం దురు. అప్పటికి శాస్త్రిగారి వయస్సు పదునెనిమిదేంద్లు. ఒకవంక వల్లూరి సూర్యనారాయణ రావుగారి (పోత్సాహము, వేరొకయెడ తృణమణి వివేచనము చేయగల (పగల్భత అబ్బియుండుట, బావ గారి మదరాసువాసము ఉద్భోధకములు, కారణములు కాగా శాస్త్రి గారు చెన్నపురి (పవేశించిరి. వబ్టూరి సూర్యనారాయణ రావుగారు

ల 'వేటూరివారి సారస్వత వరివస్య శఅంటాల సుబ్బా రావుగారికి శా క్రి గారినిగూర్చి జూబు (వ్‌సిరి. సూర్యనారాయణరావుగారి 1 _చేరణముననే నేను మదరాసు చేరితిని అని శాస్త్రిగారు (వాసిళాన్నారు,

2 మదశరాసను చేరగనే “వెస్సి 'మివన్‌ మాస్క్కూలులో "తెలుంగు పండితుండనుగా "నేను కుదుర్కొంటినిి అని వారు చెప్పుకొనినారు, ఆ స్క1లు నేడు ఆెల్లెట్‌' పైస్కూలలుగా పీలువబడుచున్న ది. (శ్రీ సూర్యనారాయణ రావుగా శే, ఇాక్ర్రిగాప మదరాసు వెళ్లునపుడు 3 తఆచుగా ఇంటికి వచ్చుచుండవలదనియు, మదరాసులో ఓరియంటల్‌ ల (కీలో ఆంథములను వి శాంతిసమయములలో చదువుచు, వైదు పమ్యమును వృద్ధిపఆచుకొనుచు నుండవలసినదనియు, హెచ్చరించి నారు. దీని ఫలితము ముందు ముందు జలియగలదు.

1910 వజకు తిరువళిశ్కేణి హైస్కూలులో ఉద్యోగము. £2-ఏ.1910 వ తేదీన ఓరియంటల్‌ లై (బకీలో తొలుత కాఫీయిస్టుగా రు. 20=-1-35ల వేతనముమిోద చేరిరి. కావీయిస్టుగా చేపటకు శాలది నెలలకు ముంచే శీ శాస్త్రిగారికి, తమ మేనమామ పీనీపాటి వేంక టాదిగారికి సమిోపజ్ఞాతులగు వీసివాటి జగన్నా ధముగారి కుమా లె “మవాలథ్నీ, గాం నిచ్చి భుంటశాలలో వివాహా మొనరించిరి. అత్త వారి యూరు కృ స్టాజిల్లా ఘంటకాల. అప్పటిలో తీ ఫాస్ర్రైగారు మదరాసులోని మైలపూరుళలో నుండునారు. మదరాసు చేరిననాటి నుండి వారు తఆచు (వభుత్వ _ప్రాచ్యలిఖతపుస్తకశాల శేగ్తి అక్కడి (గ్రంథములు చదువుచు వచ్చిరి. ఏమాత్రము విరామము దొరకినను పదే పీ అక్కడకు పోవ్చచు, అము(దితకృతులు పరిశీలించుచు,

(క్‌ (పజ్ఞా (పఫాకరము పుట 86

తి, (ప్రజ్ఞా (శ్రళౌకరము పుట 89

జీవితోద౦తము క్తిగ్ట్‌ ఉలోక్షల్‌ రికార్డుల నెల్ల గాలించుచు, అవూశ్వాంశములు గుర్తిం చుట మామే కాదు. తౌము కనుగొన్న విశేషవిషయములను మి(తుల కుత్త రముల ద్వారమున 'కెల్చుచు విద్యావినోద మనుభవిల 'వెడువారు. ఒకరఠీరైన తనగయతణో వారి విద్యాచ్యాసంగము సాగి నది. ఆ దినములలో 1910లో (పభుత్వ (వాచ్యలిభకభాండాగా రా ధ్యములు (0112100 ఒకప ర్యాయము వారిగదినుండి లై ోపలి భాగమునకు వచ్చి, లై (బేరియన్‌ వలన శ్ర ఇా స్త్రి గారినిగూర్చి తెలిసికొని తెలుగున పుస్త కములకు, *శ్య్యాట బాగో (వాయుచున్న గుమాస్తా సెలవుపెట్టగా అందు తాత్కాలికముగా వారిని నియమిం చిరి. పిమ్ముట పండితపదవి కాళీ పడగా, శాస్త్రిగారి నందు ఖాయ పరచిరి.

"పెద్దలతో పరిచయము :

(శ్రీ శాస్రిగార పదునెనివిదవ యేట మదరాసు చేరిన వెను వెంటే (పసిద్ధన్యాయవాదులు (శ్ర శీపా రామేశంగారకో. గాఢ పరిచయ మేర్చ డెను. (శ్రీ) రామేశంగారు విద్యా రాశి. గణిత_ఖనోళ_ చరితాది శాశ్ర్రృమునందు నిస్తాతులు. వారితో శాస్త్రిగారు గంటల తరబడి విద్యావినోద మనుఖవించుచుండు వారు. వారినుండి ఖగోళ రవాస్యములెన్నింటినో ఆకళించుకొన్నా ర. ఆరోజులలో నే రామేశం గణారనుండి “ఎపీ(గాఫికా ఇండికా” “ఇండియన్‌ అంటిక్వరీ” మున్నగు చరిితసంబంధి (గ్రంథము "లెన్నింటినో తెచ్చుకొని చదువుళొనెడి చారు. మదరాసులో (శ్రీ శాస్త్రిగారికి తొలుత మితులయినవారు సుప్రసిద్ధాయు క్వేదా చార్యులు పండిత డి. గో పాలాచార్యులుగారు, విమణ్తట పురాణం నాగభూషణ౦ంగారు (శ్రువూన్‌ గో పాలావార్యుల వారి మూలమున శాస్త్రిగారికి (శ్రీమాన్‌ పనప్పాకం అనంతా

వె

లగ 'వేటూరివారి సారస్వత వకివస్య చార్యులవారిో మైతతి యేర్చజెను. అనం తాభార్యులవారు అఖిల ఛారతశాం (్రాసు నాగపూరుసమా వేశమునకు (1891) అధ్యమ్ములెరి. న్యాయశా స్ర్రవై శారద్య మేకాక సాహి త్యాఖిరతియు ఏరకి మిక్కు- టము, “వై జయంతి” అను “పింటింగుపెస్పు” కూడ నుండెడిది. ఆచార్యులవారి భవన మొక భువనవిజయ సభావేదకవఖ నుండెడీ దట! అనాడు మదరాసులో నుండిన కవి, పండితుల కది విశ్రామ స్థానము. అందు కవితావినోదములు, సాహిత్యగోష్టులు (పథాన ములు, (క్రీ మానవల్లి శామక్ళష్ణయ్యగారికి కవిశో చిరుద మొసంగి నది అనం తాచార్యులవాశే. తడాదిగా మానవల్లి వారు “కవి” బిరుద మును వీడలేదు. సంతకము " చేయునప్పుడుకూడ 'మానవల్సి రామ. కృష్ణకవి” అనియే చేసెడివారు. ఇది నాకు (ప్రత్యమానుభవము, నా' విద్యాగురువులలో వారును నొక్కరు. అశ్లు (ప్రభాకరశా స్రీ గారికి “కనవిపూడామణి” విశుదమును ఆచార్యలవాశే యిచ్చి యుందురు. "వేదము వేంఠకటరాయకా స్ర్ర్రిగారు తమ అఆముక్తృవమాల్యడాన్యాఖ్యా నమున శాస్త్రిగారి నెట పేర్కొన్నను కవిచూడామణి బిరుదపూర్వ కముగజీ వ్యవహరించిరి. అంతమా(త్రమేకాదు. ఇాశ్రిగారి ఛాషా (వయోగము లనిన *వేదము'” వారికి పరమ (వ్రత్యయబుద్ధి. ఎడనెడ (శ్రీ శాస్త్రిగారి. ఖండకావ్యములలోని (ప్రయోగములు వారి వ్యాఖ్యాన (గంథములలో (ప్రమాణములుగా నొసంగిరి. ఇంకను మదరాసునందు అనాటికే సుపసిద్ధులైన రెంటాల వేంకటసుబ్చా శావ్చగారు, ఆచంట లతీస్హపతిగారు, కాశీనాథుని నాగేశ్వరరావు పంతులుగారు, టంగుటూరి (పశాశంవంతులు గారు మున్న గువారితో పరిచయ మేర్చడి (క్రమముగా వృద్ధిపొందుచు వచ్చినది.

జవితోద౦తము లి ఉన్సార్హరన్‌. పక్కార్స్‌ అసోసియేమన్‌” అనుజేరు మద శాసులో వెలుగువారు స్టాపీంచిన సంస్థ యొకటి అనా డుంటజెడిది. మదరాసు యూనివర్సిటీ పట్ట(పచానోత్సవము జరిగిన మరునాడు పట్టభ్యదులై న 'కెలుగువారిని సనాగ్షనించుట (ధ్రతివత్సర మందొక కార్య (క్రమము. (వభాకరశాశ్ర్రి గా రాయా సమా వేశములలో తాము రచించిన పద్యములు చదువుటయును పరిపాటి. ఆది లేనిజే సభ పూర్తికాదు. ఇంచుమించు ఒక దశాబ్బముపాటు వరుసతప్పక శా స్రిగా రా సభలయందు పద్యములు చదువుచునే వచ్చిరి. ఒక తూరి సభలో, శొంఠి రామమూర్తిగారు, ఎం.ఏ. ప్యాసయిన సంద ర్భృమును చురస్క_రించుకొని ఆభినందించుచు ఇాస్త్ర్రిగారు (ఎెసిన పద్య మిట్టిది. ఆం(ధు లత్యంత 'దేవాబలాఢ్యు లనెడు శీరి పసాచ్ళెను మన రామమూర్తి వలన ఆంధ్ర లత్యంత బుద్ధి బలాఢ్యు లనెడు కీర్తి పాచ్ఫెను మన రామమూ ర్రివలన. ఎ (వ్ఞా (వభాకరము = ఫుట 59, అటుతర్వాత రామమూర్తిగారు ఇంగ్రందులో ఐ. సి. యస్‌. చదివి, మ(డాసురాష్ట్ర (ప్రధాన కార్యదర్శిగా, బొంబాయిరాస్త0 శా ళ్కా-లికగవర్నపగా వరించి యిటీవలసే కీర్తి కేషులై నారు. (శ్రీ శాస్త్రిగారు మదరాసుచేరిన నాలుగేండ్లకు (1910) (పభుత్వ(ప్రాచ్యలిఖత పుస్తకశాలాసాగరమున (వవేశించి అగస్త్యుని వలె దానిని పుడిసిలించిరి. చర్శిత, సాహిత్యము తెలుపు (టంథము "లెన్నింటినో నిర్విరామముగా పతించిరి. నిరంతర (గ్రంథపళనమున వారి కాదర్శము (శ్రీ రామేశంగారు. దీనికితోడు అబాల్యము వారి! గల విద్యావీపాస. ఇన్ని 'యేకమై శా క్రి గా౦ని విద్యావృద్ధుని 'జేయ

లం 'వేటూరినారి సారస్వత వరివస్య ఆఊుదలిడినవి. వారిలో (ద్రతిభకంశు (పద్ధ ॥ (పజ్ఞ కం (గ్రతిభ నగరీ యసి అనిపించుకొన్న వి

సాహిత్యరసికులు (శ్రీమూన్‌ పనప్పాకం అనం తా చార్యులు గారితో సాహిత్యనోఫ్థి, కవితానోస్థి నెఆపుచుందువారు. ఇాస్రి గారు నూతన రచనలు చేసి వారికి విన్నించిన వీమ శ్రటనే వ పథత్రికలళో (ప్రచురణార్థము పం'పెడివారు. అట్లు దినచర్యలో ముప్పాలు మువ్వీ సము సాహిత్యగంధ బంధురమయినది. తమిళ, కన్న డిగ విద్వాంసు లతో సాహచర్యము ఉదో్యోగవ్యాపృతివలన వర్చడుటబే. "రెండు వాసలలోను సముచిత పాండిత్యమును (శ మళః సంపాదించీరి. శబ్ద స్వరూప నిర్ణయములో _ *ఫైలాలజొలో ఈ విద్వత్తు ఎంతేని మారి కుత్తరోత్త రము ఉపకారక మైనది. గిడుగు, గురజాడలతో :

(శ్రమ(క్రమముగా వేదమునారికి ఏరు సన్ని హితులు కాజొచ్చిరి. సాహిత్య చర్చల క్రై ఒకరియింటి కొకరు పోన్చ్రచుండువారు. అళ్లు గుర జాడ అప్పా రావుగారితో సన్ని హితత్వ మేర్చ డెను. అప్పారావ్రగారు

మదరాసు వచ్చినపుడెల్ల విజయనగరంమహా రాజావారి “ఎడి ఆౌలిటీ హాన్‌ * లోనో, లేదా *డియాంజలీస్‌ వళోటలులోనో బసచేసి శాస్త్రిగారికి వర్తమానముపెట్టుట, వీరు పోవుట పరిపాటి. గురజాడ వారి మూలముననే గిడుగు వేంళటరామనూ 8 పంతులుగారితో పరి చయ మేర్చడెను (1912). గిడుగువారి వ్యానవోరిక భాషా వాదము నకు వేటూరివారి తోడ్చాటు పూర్తిగా నుంజెను. గిడుగువారు స్థాపించిన * తెలుగు” పతిక తొలిసంచికకు శ్రీ శాస్త్రిగారు వ్యావ హ+ఎక భాషూవాదమును సమ్మె చుచు సప్రమాణముగ నొక విపుల వ్యాసమును (వ్రాసి పంవీ9. అటు తరువాత గిడుగువారితో గాఢమైతతి యేక్పడెను, అళ్లు వే హూ9 శవరాముశా స్రిగా మదరాసు ఎప్పుడు

జీవితోద౦తము వ్ర వచ్చినను వేటూరి వారియింటనే బస. “వరా” అనేటంత చనువు విజయనగరమునుండి తాతా సుబ్బ రాయశాన్ర్రివర్యు 'లెప్పుడు వచ్చి నను ఇాస్ర్రిగారింటనే అతిభ్యము. అనాటి ప్రముఖులని శర్వెలసీన సాహిత్య (వతులందరిశి*ేడను శ్రీ శాన్ర్రిగారికి గాఢానుబంధ మేర్చ డెను తంజనగరం తేవప్పెషమాళ్ళయ్యశారును వీరికి సన్నిహిత మి(శ్రులు. (దవిడదేశ పర్యటన:

అస్వజే తొలిసారిగా (శ్రీ శాస్త్రిగారు (ద్రవిడదేశ పర్యటన మొనర్చిరి. (శ్రీమానవల్లి రామకృష్ణకవీగారును, వీపను (ప్రాచీన (గంథ'సేకరణమున నై తిపవనంతపురము వేరి అచట “*భాసొనాటక చకమును కనునొనిరి. అప్పటి కింను భాసనాటకము లచ్చుపడి లోకపు వెలు ను జూడలేదు. ఆ రూపకములు కొన్నింటిని జంజ్రాన్టీపి చేసికొని వచ్చి యిర్నురును వేర్వేరుగా తమకు నచ్చిన వాని ననువ చించినారు. భాసనాబకము లచ్చుపడుటకు పూర్వ నూం(ధీకరించి నది వీరిరువురే. అందు *సతిమొను 1910 లోనే అనువదించిరి కాని, (ప్రచురణ 1927లో చేసినట్లు చాలే పీఠికలో 'కెలుపుకాన్నారు. కర్ణ భార మధ్యమవ్యాయోగముల నినువదించి 1918 లో (వచురించిరి.

సరంగా అఆసంవత్సిరములో కే పొవ్రలూరి మల్లన శాలమును గూర్చి ఒక 'సెద్దనివాదము పతికలళో శేశెను. అందు వీశేశలింగం పంతులు””ారి దొకపత్షము. వేటూరవారి దొళపతము. అనాటి!ి కందుకూరివారి మహనీయత విశేష ప్రచారము పొందినది. వారి దప్పటికి చరమవయస్సు. మరి శాన్త్రిగారళో ఇరువది "రెండ్లేండు! లబ్ధ(ప్రతిన్టులు ఏ-శేకలింగం గాశక్కడ? యువకులు (వభాకర కాక్ర్రిగా ఆక్కడ? పాండిత్యము, (వభ ఉండుగాక! మేరుశిఖరమంత ఎత్తు ఎవగిన కందుకూరి వాతో వాదమునకు డీకొాను గుంజె దిట

శ వేటూరినారి సారస్వత వరివన్య వెంతటిది? మొదటి కుుండియు ఇాక్ర్రైశారికి తాము సత్యమని నమ్మిన ఉానిని అంతఃకరణమున విశ్వసించిన దానిని నిర్భయమ గ, నిస్పంళో చముగ వెలువంంచుటకు జంకు గొంకు లుంజెడివి కావు. అది ఒక భల్లూకపు పట్టు. (పస్ఫుటముగా తను యభి_ప్రాయములను (పళటిం చుటమే గాని (పక్కదారులు వారికి గిట్టవు. గంథ (పచురణ:

ఇరువది, ఇరువదియైదు సంవత్సరముల (ప్రాయము వచ్చుసం'కే చారు చరి(త..సాహిత్య పరిశోధనలలో తీలమున్మలుగా పరి(శ్రమిం చుచు వచ్చిరి. ముదుసళ్ళనాలుకలపై నను, జీర్ణ తాళప (త్రములలోను మూగవోయి పడియున్న పద్యముల నెన్నింటినో "సేకరించి, వర్షీక 6ంచి (1918) చాటుపద్య మణిముంజరి (వ్రథమభాగముగా సంధా నించి స్వయము (పకటించినారు. కంటాల వేంళట సుబ్బా రావుగారి (ఫోత్సావామున ఒకటి అెండు నెలలలో శెండువేల (పతులు ఇల్లి పోయినవి. (శ్రీ శాస్ర్రిగారికి విశేష్యపచారము. గొనివచ్చినది, ఊలినాళ్ళలో అదియే. అటుపీమ ఆట 1922లో 3ండవ భాగమును (వచురించిరి. ఆరోగ్యము: 'వలుగుబాట:

ఒకవంక కం. వీ. కవులచరి(తరచనలో తోడ్చాటు, వేరొక వంక (గ్రంథ(పకటన, ఇంకొక (పక్క కవుల కాలనిర్ణయచర్చలు జు ఇంకొక పట్టున భాసనాటకానువాదములు_ ఎడనెడ కవిత లల్లుట, సభలలో పాల్గొనుట- వీని యన్నింటి ఒరపిడికి మించి విరతిలేని (గంథసకనము. వీకకాలమర దిన్ని ప్యాసంగ ములు!!! వీని తాకిడి! వారి ఆరోగస్ట్రము 'ెడీనది. నడుము నడుమ కొంత చక్క_బడుచుండినను మొకృముమూాద అనారోగ్య పీడితు లగుచునే యుండిరి. తరచుగా ఉద్య్యోగమునకు సెలవులు పెట్టు ప్రై అధికారులకు కొంత అసం

జవితోద౦ళతము నే! తృప్తీ, ఆ(గవాము కల్సించినవి. సాహిళ్య వ్యాసంగమున కల్లినవైము ఖ్యము... పావులూరి మల్లననుగూర్చిన వాదనివాదములు- డాన్నిపై "శీగిన దుువ్చుచారము, ఉదో్యోగముపోవు పరిఫ్ఫితి_ వీనితో వారి హృదయ ముడికిపోయినది. విపరీతమైన శరీర తాపము. వీని యన్నిం టితో నూనసికముగా వారు [కుంగిపోయినారు.

ఇట్టివేళ ఏ హరిద్వారమునళో పోయి. తనువు వీడవలెనని సంకల్ప మెసశేగినది. ఇట్టి స్థితిలో మదశాసులోని ఫిలాసఫీ బాసె సరు త్రీ పోతరాజు నరసీంహంగారి సాయముతో కురభకోణమున కేగి వమాూష్టప సీ. వి. వి. అను యోగిపుంగవ్లుల దివ్యదర్శనమచేసి వారు సాధనచేయుచున్న “భృక్షరహిత తారకరాజ యోగము న (నవేశిం చిరి. ఆది ఒక అమృతఘడియ. అతణమునుండి వారు పూళ్లారోగ్య వంతులై రి. యోగసాధన మూలమున ఎందరనో రోగనిరు త్‌ ల జేసిరి. అప్పటినుండి వాజశయపరిశీలనాది విషయములందు మెల్ల మెల్లగా విముఖులు కాజొచ్చిరి. బసనవపుకాణ (గ్రంథపరిమృరణ పీఠ కారచనలం దనేశ శ్షేళములు కలిగినవి. సాహిత్య వ్యాసంగ తీవ తను తగ్గించుచు వచ్చిరి. కావుననే 1924 (ప్రాంతమున సంకల్పించిన ఆం(ధవాజగ్ధయ చరి(త్రగాని, ఆం ధదేశీయ సంస్కల్భృతకవుల చరిత్ర గాని పరిపూర్ణ ముగా (వాయ జూలరైరి. (ప్రాచీన (గ్రంథ సేకరణక్రై దేశాటనము:

మద్రాసు (పభుత్వము పనుపున మానవల్లి రానుక అప్ల్‌ కవి గారు వీరును 1916 జూలై నెలలో పర్యటన మారంభించిరి. అదె ళాన్ని యేండ్లపాటు సాగినది. ఇరువురు తొలుదొలుత కృష్ణాజిల్లా చల్లపల్లి చేదబయే తడవుగా జ్వరితులైరి. శ్రీ శాస్ర్రిగారు కవి గారిని స్వగ్రామమైన పెదక ల్ఫేపల్లికి చేర్చిరి. కవిగారికి పదికోజులలో స్వస్థత చేకూశను. శ్రీ శాస్త్రిగారు. తఆచు అనారోగ్యము శే

తలి 'వేటూరివారి సారస్వత వరివస్య ఉదో్టగమునకు సెలన్ఫ 'పెట్టుచుండిరి. అంతకు ముందు ]-8-1915 నుండి 1-9-1015 వరస సెలవులో నుండిరి. మరల 191685 1౨16 నుండి వంచుమించు ఆరమాసములు "సేలవు పెట్టిరి, ఈమధ్య కాలము లోనే 2-6-1916 నుండి (సాచ్యలిఖతపుస్త కభాండాగారమున పండిత పదవిని బడసీరి. ఇట్టి స్థితో మరల -నెలవ్ర వెట్టినచో. ఉద్యోగము నే మొప్ప మేర్ప్చడు స్థితి వచ్చినది. ఇట్టి సంకటస్థితిలో తంజావూరు లైట్‌ (గ్రంథపరిశీలనార్థము 'వెళ్ళవలసినదిగా (పభుత్వాధిశాపల లె ఇ

నుండి మెలిగాము వచ్చినది. (శ్రీ శా క్రిగారికిది ర్మాక్టైవిరిగి నేతిలో పడ్డ ట్రయినది. అంశకు ఒక సెలముంబే (శ్రీ శాస్త్రిగారు కుంభళో ణము (శ్రీమాష్టప వారి దివ్యాను (గ్రహమునకు పాతు లగుట సంభ టిల్లి నది. ఆ రోజులలో తంజావూరునుండి కుంభళోణమునకు నైలు టిక్కెట్టు అర్ధరూపాయకు లోపు. వారాంతపు 'సిలవులలో నైన పరమగురువులను "సీవించుకాను నవశాశము కట్టినందులకు ఉచబ్చి తబ్చి బృయినారు. తంజావూరు వేరిన కొలదినాళ్ళ కే వారు (శ్రీమతి గారిని గొనివచ్చి మకాము పెట్టం.

తంజూవూరు శై (బరీళోని (గ్రంథముల పట్టిక తయారుచేయుట, స్వల్పముగా (గ్రంథవివరణ, చాని విలువ కట్టుట వీరికి నియతమైన పసి. తన్ని మిత్త మే మానవల్లీ వారును నటకు వచ్చిరి. ఇది నాలు ఖైదు మాసముల వ్యాపకము. శ్రీ) శాస్త్రిగారి శెడనెడ జ్వరము వచ్చుచుండినను, సరమగురుదర్శనమున వారి యుత్సాహము అఆవం తేని తగ్గలేదు. 1926 డిసెంబరు (కిసలను "నెలవు లన్ని నాళ్ళు కుంభ శోణమునంబే యుండిరి. అప్వుణీ వారి అన్దాంగి మవోలక్ష ఇని గారు ఈ ోగమార్షమున "ఇన్సి యేవన్‌* (యోగమార్షమున దీక్ష) వడసిరి,

జీనితోద౦తము లై

(పెసిదెన్సీ కళాశాలలో పండిత పదవి: కొన్ని యేండ్ల పాటు (ప్రాచీన (గ్రంథ'సేకరణార్థము తెలుగు చేశవుం జెళ్లైడల పర్య టించిరి. నెల్లూరు జిల్లాలో వారికి సాయపడినవారు దీపాల వీచ్చయ్య శా క్రి గారు. అళ్లు కృృస్తా, గుంటూరు జిల్లాలపర్యటనలో దీవి నర సింహాచార్యులవారు. 191219 నడుమ మాడుగుల, పార్వతీపురం, పర్లాకిమిడి, సోమగుండం, బరంపురం (హాంతములు సంచరించిరి. వభుత్వ (పాచ్యలిఖతపుస్త కళాలలో 1989 వరకును పనివీసినారుం ఆ కాలములోనే ఇరువది సంపుటములుగా తెలుగు “డిస్కీ ఏన్టీవ్‌ శీట లాగు"లు తయారుచేనీరి నాటి (పభుత్వనియమము (ప్రకారము సంపు టములకు “కూస్య రీటర్‌ * శశీ యుంజెడిది. కాని అయా భాపాపండి తులు వాటిని సమకూర్చుట సం[వదాయము.

అ కాలముోనే 198]1._.89 నడుము (వభుత్వ రాజధానీక ళాశాల యందు (శ్రీ అక్కిరాజు ఉమాకాన్న విద్యా శేఖరులు పండితులుగా నుంజెడువారు. అంతకు ముందు ఆ పదవిని చిన్నయసూరి, కందుకూరి వీశశలింగంపంతులు, కొళ్కాండ 'వేంకటరత్నంపంతులు, వావిలి శాలను సుబ్బారావు ప్రభృతు లలంకరించిరి. (శ్రీ ఉమాశాన్న విద్యా శేఖరులు తరచు అనారోగ్య బాధితు లగుట చే 198.1_89 నడుమ (వతివత్సరము మూ జేసీ నెలలు సెలవు పెట్టుట, ఆ ఖాళీలో వేటూరి వారు పనిచేయుట జరగినడి. రాజఛానీకళాశాల పండితులుగా శాస్త్రిగా రిట్లు వర్తించిరి గాని పూర్తిగా ఖాళీ పడినప్పుడు ఆ పదవి వారికి రాలేదు. *ఇది ఒకతమాషా” అని వారి జ్యేస్టపుతులు డా॥ "వేటూరి సుందరమూ ర్రి గారు (వసంగవశమున తెల్చిరి.

తీ (వాకరశా స్ర్రిగారు 1910 నుండి 1989 చివరివరకు ఇంచుమించు మూడు దశాబ్బులు మదరాసు (ప్రాచ్యలిజతపుస్తక

క్‌

లిక 'వేటూరివారి సారస్వత వరివస్య భాండాగారమున పనిచేసినారు. అ ముప్పది యేండ్లలో చారు నెజవీన పొహీత్యక భీ బహుముఖీనమైనది. యాగికపరమార్థము వడయుటకు వ్యగ మైన సాధన ఒకవై పు నెఅపుచునే. సాహిత్య చేవ గావించిరి. మదరాసులోని సర్వసాహిత్యకలాపములందును వారు పాల్గొనిరిం శ్రీ పాశాల 'వేంళటరాజమన్నార్‌ (మ దాసు మహోెళోట్ట (వధానన్యాయమూ ర్తి 1929 (ప్రాంతమున కర్రలళ్ట? ప(తికను ష్థాపీం చిరి. వారు సాహిత్యసృన్టి, సాహిత్యవిమర్శలంటే గాఠక నాటకళకళ యందును (క్రీతి గలవారు. పెక్కు, నాటికలు రచించిరి. ఆ రోజులలో మదరాసులో మైలవకం కం పెసీనారు నాటకములు వేసెడినారు. (శ్రీ రాజమన్నార్‌ ళో శా స్ర్రిగారును నాటకములు చూచుట, చూచిన నాటకమును గూర్చి యూ, నటుల నటనావై దుమవ్యమును గూర్చి యో గద్య పద్యరచనలు చేసి 'కళ'లో (ప్రచురింపెడివారు. (శ్రీ) కాస్ర్రిగారి యెడ చారికిగల భక్షి గారవములకు మేర లేదు. గురజూడ అప్పారావు గారు మాసు వచ్చినప్ప్తుడెల్ల వారితో గలసీ తీ శాన్ర్రిగార “మూగసినిమా*లు “ఇంగ్సీషు'వి చూచెడువారు. మదరాసు వీడిన పీమ్ధుట శాస్త్రిగారు సినిమాలకుగాని, నాటకములకుగాని పోవ్చట 'మే మెజుగముం ఏరి రచనలు భారత, కారద, కళి, చందిక్క రెడ్డి రాణి, ఆంధ్రపత్రిక ఉగాది సంచిక, ఆదివారము సారస్త తొనుబంధము, ఆంధి, చేశమాత, అభినవసరస్వతి, గృవాలవీ స, (తిలింగు సమ దర్శోనిి వైజయంతి, శశిశీఖ, సరస్వతి (ముక్య్యాల) (ప్రజామత, ఆనందవాహీిని, ఆం ధభారతి (బందర్వు, కృష్టాపతిక, ఆంధ సాహిత్య పరిషత్‌ పత్రిక మున్నగువానిలో (_పచురింపబడినవి. సంకలనముల _పచురణ : సంకలనము భన్న శ్రీ శాస్త్రి గారికి (ప్రీతి మెండు. పీరు (ప్రచురించిన తొలి సంకలనము: "చాటు

జీవిశతోద౦ంతము లర్‌ పద్య్భమణిమంజరి' (1918). (ప్రాచీన కవీశ్వరక్ళతములై యీనాగు దొరకకున్న (వబంధములనుండి (పౌచీనులే "సీకరించియు౦చిన పద్య సముదాయమే “పబంధరత్నా వళి" చృీరుతో 1918లో (వకటించి నార, ఇది భాషాపరిశోధకులకు, చరి(త్రశారులకు పరవెరాపా బేయమై నూతన విమయము శెన్నో వెలార్చినది. చాటుపద్యమణిమంజరిఎ ద్వి+ భాగము 1929లో వెలువఎంంచిరి. 'మధుకకవనీత”* లనువేర జూన పద వాబత్చియముపై. వ్యాసములు కృషస్ణాప(తికలో (వకటించిరి. ౦80లో 'చాలభావ' సంకలనము (ప్రచుంంచిరి, మదరాసులో నుండ గనే (శ్రీశ: 11వ శతాబచ్లినుండి (కీ.శ. 12వ శతాబ్సి పర్యంతముగల "తెటుసు శొాసవనంశలనమును ఈశ లికునుల రామచం(దగారి తోజ్చా టుతో సన్న ద్ధముచేసిపెట్టుకాన్నారు. తిరుపతిలో (శ్రీవేంక శుశ్వర (పాచ్యపరిశోధన సంస్థ” 'రీడరు'గా సనిచేయుచుండగా 'లశణో థ్ఞారను" సంధాసంప నెంచి కొంత విమయము సమకూర్చి, (వాళి కను సన్న ద్ధపరచిర. ఈళోగా వారు పరమపదించుటచే అడి పూరి శాకుండ నిల్చిపోయివనది. వేంళ శుశ్వరలఘుకృతులు తిరమల శిరుపతి 'దేవస్త్రానము (పచుంచినది. గాంధిమళోతు తకు చనిపోయినపుడు ఆయనపై 'వెలువుంపబడిన భావపరంపర, గాంధిగారినిగణూర్చిన రొద నలు ఒక వేయిపుటలు గలదిగా *గాంధిరామాయణము' : కూర్చ శాంత యత్న మొనర్శిరి. ఇంత చెస్తుట యెందుల కనగా సంకలన ముల కూర్వులో వాక శొలినుండి గాభాదరముక్‌ లదని శెలుపుటశే.

ఖండకొవ్యముళు ఏం 1. కపోతకథ, కి. చిన్న నాటిచేష్టలు. తి. విశ్వాసము, 4. దివ్యదర్శనము, $. కడుపుకీపు, రీ. మూన్నా ల ముచ్చట, ?. అలవాటు, 8. నూతృథశ్ర్రీ, $. సీతాఫలము మొదల గునవి. ఎడనెడ గాథాసప్తశతి గోవర్థనసప్ప శతులనుండీ ళాన్ని

న! 'వేటూరివారి సారస్వత వరివస్య శోకము లనువదించిరి. ఇవిగాక విడివిడిగా ఎన్నో కవీతలు వెల ళం యుంచిరి. చర్విత పరిశోధన- శాసన (ప్రచురణలు : శ్రీ ఇాస్ర్రిగారు స్వతం(తాలోచనగల (వతిభావంతులు. చారి జీవితము. పరిశోధనే అంకితమైనట్లు కన్నట్టును. శృంగాగ (శ్రునాథరచనలో (ఈ) (వళాకరశాస్తుంలవారు డ్డి రాజ్యపరిశోధ నకు పునాదివై చికి. “తంజావూరు అం (ధరాజులచరి[త' (1914) మొట్ట మొదట [వాసినాప. 'వర్త మానాం(ధకు సరసృతీమహల్‌ గురించి "తెలియ జేసిన వాళ్ళలో బహుశా మొట్ట మొదటివారు విశ* అని అరుద తీర్చు. బపహుళా కాదు వాశీ లొలివారు. 1948లో అన్న మూచార్య చరిత్ర రచించిరి. 1949లో స్వీయచరి(త రచింప మొద లిడి కాంతవరకు సాగించిరి. మన కుపలబ్ధ మమున తొలి తెలుపపదము *నాగబు” (అమ శావతీ శాసనములో) కనిపెట్టిన కీర్తి (శ్రీ) శాస్తుల వారిదే. అహదన కర్శ. లకీ శ్రపుర కవీలేశ్వరపుక, అనంతవరశాసనాలు, పల్లవ (పథమరాజసింహుని కా్యమశాసనము అర్హవివవణములతో వెలువ రించినాను. సాతవాహానులు, ఇవ్వూకుల పుట్టుపూర్యోత్త రముల గూర్చి వ్యాసములు (ప్రకటించినారు. ఇళ్లు నందిగామలోని కొన్ని శాసనములు వెలికి శీసిరి. ఆంథ పరిష్కరణ :- (పాచీన(గంథపరిష్కరణము కత్సిపై సామువంటిది. :శ్తీ ఇా స్రిగా పెష్కురించుటకు ముందు, నిర్దుష్ట పొఠనిర్భయమున... తాళష త్ర(పతుల పరిశీలనమున- కర్శృత్వ కాల చర్చలలోను- సమ గశావ్యపంకీలనలోను నిరాఘాటమైన సుససన్న శ 10న జూలై _ పుళోధన - పుబ 20.

జీవితోద౦తము శి? 'రాజమార్గములు లేవ. ఆంగ్లవిమర్శకకృ తులను వారు చదువకపోయి నను, స్వయం(ప్రతిభులై న కారణమున అంగ్లసాహిత్యమున సుపరి చితములై న (తళోవలను వాని యెజుక లేకయే అనువర్తించి9. (శీడాభిరామ, ఉత్తరహరివంశ, బసవపురాణాదులను నిష్టప్టముగా పరిమ్మ-రించి (వచురించినారు.

ఇవిగాక భాస _ (శ్రీవార్ష _- మహేం(దవ్నికమవర ఆధా యనుల నాటకము లనువదించిరి.

తిరుపతిలో : 1989 సంవత్సర తుదిఫాగమున ణీ (వభాకర శాస్త్రిగారు. తిరుపతికి. (శ్రీ వేంకశుశ్వర (పాచ్య కళాశాలలో ఆం(ధశాఖను సంస్థాపించుటక్రై వచ్చిరి. 1940 లో 'విద్వాన్‌” తర గళతు లారంభము కాగా వెలుగు శాఖకు వారు (పధానాచాప్యలైరి. వా ఠరానాటిే ఆంధ, మద్రాసు, అన్హామలై విశ్వకళాపరివత్తుల. *స్షడీస్‌ బోర్డు లలో సభ్యులుగా, పరీమోవ (తనిర్రాయకులుగా: వర్తించినారు. (శ్రీ శాస్తు్రంలుగారు. తెలుగుశాఖ కాచార్యశ్వము- వహించుచునే శ్రీ వేంక కుక్వర (పాచ్యపరిశోధ నాలయమున పరి. శోధక పండితులు” కూడ పనిచేసినారు. బె1-8ి-1945 నుండి పరిశో ధన సంస్థయందు *రీడరు” పదవిని బడసీ కీరి శేషు లగువరకు దానిని- నిర్వహించినారు.వీరి పర్య వేశ్షణలో తాళ్ళపాక వాబ త్తు పరిశోధన, (వ్రచురణలతోపాటు పావులూరి మల్లన గణితపరిమృ్మరణము, ఉత్తర వారివ౦ళ వ్యాఖ్యానము, రంగనాథరామాయణ పరిషమ్మరణము, నన్నె చోడ కుమారసంభవ వ్యాఖ్య గావించిరి,

(శ్రీ శాస్త్రిశాకి తిదపతి జీవితము 1940-1850. ఇది వారి జీవి" తమున ఒక మహాదశ. అక్కడ వా క్కువ కాలము మయోగసాధ నకు, యోగచికితృలకు వినియోగపరచిరి. వారు పొను, సనో రోగ

తి9ి 'వేటూరివారి. సారస్వత వరివస్య ములు పోయెడివి. వారొనర్భిన అర్హ జన'సేవకు సంజంధించిన శథలు కోకాల్లలు. అప్పటి వారి'మనస్తత్వమును 'దెల్చుపద్య మొక్కటిం పాండిళాసభినివేశమున్‌ కవన తాత్సర్యంబు విత్తార్ధనో చ్చండారంభములున్‌ [క్రమక్రమముగా సన్నంబు లతౌాచుండె, నో తండడ్రీ! విశ్వవిభూ! సుఖుపడెద శీతంటాలు నా శేల? సీ యరడన్‌ నిత్సద (వీల్చెదన్‌ బృ హదవిడద్యాగోవపాపాణముిల్‌

(శ్రీశాస్ర్రిగార 1918 లో తాళ్ళపాక వారి రచనలగూర్చి పరిశీలన మొదలిడిరి. తిరుపతికీ వచ్చిన పీమ టి అన్నేమాచార్య సంకీర్హనేలు “రండు సంపుటములు సంస్కరించి (వచురించిరి: ఇదు వారిక్‌ సహాయపడీన ఉద్యోగి శ్రీమాన్‌ ఉదయగిరి (శ్రీనివాసో ఇారున్టలు. శ “ఇా జ్ర గారికి (వీయూంతే వాన్‌. ఇట నుండగ*జీ ఆంధ్ర శానముందకము, ధనుర్శి జ్య్యావిలొసము, సుభ (దాకళ్యణము మున్న గునపి పరిమృరించ్‌సారు.

అన్న మాచార్యోత్సవములను (శ్రీ! ఇ స్ర్రిగాశీ తెలుగులేళ మున"తొలుక;: (పకోల్చ్బనము గావించిరి. తి. తి. దేవస్థానము (శ్రీశొన్రి గారిపై మూ్యూజియము రూపొౌందించు ఫారము. నిడీనది. చానికై' పులులు చెరలళొకు కడప యడివులకడ యొదలు?ొని ముక్య్యాల, వై జామురాట్ట్ర్రమున నల్ల గొండవరకు గాలించి. కన్నుల పండువును గూర్చు. సుందర జన = బుద్ధ = హిందూ వీ([గవాములను 'జెక్కి-ంంటిని తిరుపతికి -కేర్చిరి. (శ్రీళాళవాస్నీ సంస్తానాఫీశ్వరులా యనుమతిశో ఎన్నో అము(ద్రిత్యగంథములు, చ తముల్తు, పూర్వపువీపలు ధరించిన కవచ, ఖడ్షాడులు "సేశరించిరి, అప్పుజే 2ళ ఛపీళ్ళ కవిగారి పతకములు, పాముకోళ్ళు. బందరునుండితిరుపతకి జేర్చిరి. ఇది యంతయు 1940- “ర్స్‌ మధ్య కాలమం బే.

జీవీతోద౦త ము 89

సభలు - సమావేశములు : 18989 లో రాజమహే౦(ద్రవర మున జరగిన "రెడ్డి రాజ్యవర్హంతి సభ కధ్యక్షుత వహించి, "రెడ్డి రాజల భాసషాసీవ నుగ్గడించిరి. లర] 8-] 943 న రాజమహేం[ద వరమున వేంళటసార్వతీశ్చరకవుల సన్నానసభ (శీ శొంఠి రామ మూర్తి ఎం, వం; ఐ, సి, యన్‌గారి అధ్యతుతను జరగినది. చానికి పనా క్ర్రైిగారు 'వెళ్ళవలని యుండెను. వీలుపడక “వనితా పారమ్యము” అనుజేర ఉపన్యాసమును (వ్రానీ పంక్షినారు. ర్‌_1=19%6 న నవ్య సాహిత్యసరిషత్‌ పదునొకండవ వార్షి శోత్చవములు. క ప్తాజిల్లా ముక్ష్యాలలో మహోవై భవముగా నడచినవి. ఆసభలకు క్మ్‌ మల్లం వల్లి సోమ కేఖరశరస్హగా రధ్యశ్రులు. (శ్రీ (పభాకరళా న్ర్రీగారు (సౌరంభోపన్యాసకులు. ఆసధలకు ముక్త్యాల రాజూవారు, కుమూర రాజావారు సన్నా నాములు వేయించినారు. అంత వై భవముగా పరి వృద్వా ర కసభ "లేనాడును జరగలేదు,

1918లో శ్రీ శాస్త్రిగారికి మక్టిపూర్తి సనాగ్హినము చేయు టకై ఒక సంఘము తికుపతిలో నేర్చజెను. (శ్రీ) శ్నాస్ర్రి గోరు సహజ వినయమువే డానికి విముఖత చూపీ8. తుదకు వట్టుష్ట్రుగో తమ కత్యంతాప్తమి(తులు, న్యాలవవాకులు. (శ్రీ పరంధాముని రాభా పతిగా రిచ్చిన ఖద్దరు లాల్బీని మాత్రము స్వీకరించిరి. పటాటోప ములయెడ వారికి తొలినుండియు విముఖత.

1949 అక్టోబరులో ఇెళ్ళవిళ్ళ వెంకటశా క్ర్రిగారికి విజయ వాడలో మ(జాసురాష్ట్ర 9 వభుత్వ ఆస్థానకవి పట్ట(సదానోత్సవము అత్యంత వై భవముగా జరగినది. ఆ సభలలో మ దాసుముఖ్యమం తి (శ్రీ పూసపాటి కనూరస్యామిళాజా, మై సూరుముఖ్యమం (తి శ్రీ క. సి. రెడ్డి, న్టైజామురాష్ట్ర ముఖ్యమంటతి. (శ్రీ బూర్తుల రామ కృష్ణరావు ఈ మువ్వురు అెలుగునాయకులు పాల్గాన్నారు. నాటి

త0 "వేటూరినారి సారస్వత వరివస్య సాయంకాలసభకు శ్రీ వేటూ*5వా రధ్యములు. ఆం (ధశేసరి టంగు టూరి (పకాశంపంతులుగారు సభా వారంభకులు,. అప్పుడు చళ్ళ పిళ్ళవారికి పింగళి, శాటూరి, వేలూరి, విశ్శనాథ, “వేటూరి (వళ్ళ తులు శైవహాన్త్రరథము పట్టిరి వీరంతా వెంకటనా (స్త్రి మవాోేదయుల శిమ్యగణ మే.

4949లోనే రాజమండ్రిలో “శ్రీనాథజయంతి' జరపీ శ్రీ (పభాశరశా క్ర్రిగారిని సనాగ్షనించినారు. సనా ఆనకర్త ఆం(ధపురాణ రచయిత (శ్రీ మధునాపంతుల సత్య నారాయణా స్త్రి గాళు. ఆనాటి “వేటూరివారి ఉపన్యాసము (వాచీనక వితకు “మాగ్నాకార్లా'.. అ సభా నిర్వవాణమున (వధానులు కథకచ |కవర్తి (శ్రీపాద సుబహశ్హ్రణ్య శాస్ర్రిగారు. అ సభ జరగినప్వుడు నేను 'రాజమండడి మై ఫనింగు కాలేజీలో విద్యార్థిని. 1946 లో నీను తికుషతి కళాశాలను వీడిన * పిమ్మట (శ్రీ (ప్రభాకర గురువులను తుది సారిగా దర్శించినది అప్వుజే.

1950 జూలైలో వీశాపురం మహారాజూ, డా! గిడుగు సీతా పతిగారల (ఫోత్సాహమువై నన్నె చోడ కుమారసంభవమునకు వ్యాఖ్య (వ్రాయ సంకల్పించి కొలది పద్యములకు నూ(త్రమే (వానిరి. తపవాత శ్రీ రాజావారు దానిని విరమించుకొనుటచే ఆపని అంత టితో ఆగిపోయినది.

80-11948 'లేదీన భారతబేశమున ఒక దుర్ధృటన జరగినది. అది మహాత్మాగాంధి దారుణవాత్య. ఆ మానవతామూర్తి అస్త మించుటతో లోకమునకు అంధకారము డాపురెంచుచున్న దని (శ్రీ శాస్త్రిగారి కనిపించినది. గాంధి అస్తమయను (శ్రీశా క్ర్రిగారికి జీవి తమున నె రాశ్యము గొల్చినది. మహాతు ఆని దశాహమునాడు [8-48] మదరాసు ఆకాశవాణిలో (వసంగించుచు మధ్య నొంతు రాపడి దుఃఖము మిలినూాతి మథ్యలో మాట రాకుండ పోయినది.

జీవితోద౦తము తక గాంధి మరణము వారి నెంతగనో దిగదీసీనది. దానితో వా రారం భించిన సాహిత్య కార్యకలాపము లెన్నో అసమ గముగ నుండిపోయి నవి. అది ఆం ధసరస్వతి దురద్భష్టము. 'జేశవిభజన- హీండూ మవా మృ్‌దీయ సంఘర్షణ. పంజూబు, జెంగాలులలో హత్యాకాండ మాన సికఠముగా వారిని కల్లోలపరచి, నిరంతర వ్యథాపరిభుగ్ను లను చేని వై చినది. గాంధిమహాత్ముని ప్రభావము : ఒళ్క్కా-క్క- మవోపురు మని జీవితమును సౌాకల్యముగ పరికించుచో, అతడు కొందరు మహ సీయుల (వభావములకు లోనయి యుండుట మనము కనుచున్నాము. వారు సమకాలీనులు కావచ్చును. వారికంచ%టు ముందుతరములలో వారును కావచ్చును. తమ జీవితములు దిద్దుకానుటకు మార్షదర్శకు లుగా మహనీయుల జీవితాదర్శములు పనిచేయుచుండుటయు కలదు. "వేటూరివారిపై (ప్రభావము మూవీన వారిలో గాంధిమహాతుత్రి డొకడు. 1907లో మద్రాసులో నుండగా శ్రీశాస్త్రిగారు పనప్పాళం అనంతావాద్యులవారి వాత్సృల్యమునకు పాల్చడినారు. అనంతాఛచా ర్యులవారు నాగపూరుకాం(గెసుసమా వేశమునకు (1891) అధ్య యృులె బేశాభ్యుదయవిధానముల నభిమానించుచు వచ్చిరి. వారు శారణముగా శ్రీ శాస్ర్రిగారలో జాతీయాభినమూనము తొలినుండి "వేహానినది. అది (శ్రమళః గాంధిజీ ఆదర్శముల కళంకిత మైనది. మహో తుగని సత్యాహింసలు, హరిజనదేవాలయ (ప వేశోద్యమనుల వం టివి వీరి నెక్కువ (పభావితులను జేసినవి. అ దినములలోనే_ "జళో ద్ధారక కాశీనాథుని నాగేశ్వరరావుగారితో ఇాస్ర్రిగారికి పరిచయ 'మేర్చడి, గాఢమై(తిగా కుదుర్కొన్న ది. ఇదియు వారి గాంధి 6

ఉల "వేటూరివారి సారస్వత వరివస్య తి త్త్వాభిమానమునకు మరింత దోహదకారి మైనది. మహాత్ళు డిరు వది యుక్క_ దినములు కఠళోరోపవాసదీక్ష (1824) పూనగా “భవి పంచింక నెట్టున్న దో* అని ఆ (్రోశించుచు పద్యములు (వాసీరిశే,

మహాతు డు (వతిపాదించిన (పేమ, సత్యాహింసలు మాత్రమే లోకము నెప్పటిళైన ఉద్ధరింపగలవని వారి పూర్ణ్మవిశ్వాసము. దేవా ములు రెండు గాని (పాణ మొక్కటే యన్న ౦తగా గాంధీని (మిం ఇెడివారు. గాంధిని 'గంధి* అని వీలుచుట వారికి ముచ్చట.

గాంధిజీ 'క్సిట్‌ఇండియా* ఉద్యమసందర్భుమున బొంచాయి లోని ఆగాఖాన్‌ సౌధమున నిర్భంధింపబడెను. 1948లో గాంధి నిరా హోరదీకను పూనెను. ఆ దినములలో గాంధిన్నేమముననై. (శ్రీ శాస్త్రి గారు తమ తపస్సును ధార వోసినారు. ఆ నాళ్ళలో వారు తరగతి" లోనికి రాగాశే, తొలి గంటలో గాంధి ఉపనాసదీవను గూర్చి యొండు "రెండు మాటలు చెప్పుటయే తడన్చగా వారి న్మేత్రము లార్ష్ర మయ్యెడివి. గంధికి మనము తిన్న అన్న సారము సమర్చింతమని తాము కన్నులు మూసిళొాని, మముత్హ (శిష్యులను) (పాక్ఫింపునునెడివారు. అంతకు ముందే “కా లేజీవోస్టలు'లో సుష్టుగా భోడనము ఛేసీ వచ్చి నను, వారు సంకల్చించినతోడనే మీ మాకలిశళో తవీంచిపోయెడు వారము. మా అన్న సారమంతయు గంధికి సమర్పణ మయినదని (శ్రీ కా్ర్రిగార వెప్పెడివారు. ఇది నా అనుభవములోనిది. 196లో రాయలసీమకజవును గూర్చి, 1947లో భారత స్వాతం[త్యమును గూర్చి వా రొనర్శ్చిన తపస్సు, అందు వారు పొందిన దివ్యాను భూతులు విశిష్టమైనవి.

గాంధిజీవై వారికి (వత్యేక (పీతి చుర్చడుటకు మరియొక కారణ మాతడు ఉభయసంధ్యలయందును వేయు (పార్ధనము.*గంధికి

జీవిశోద౦తము ఉలి "రెండు (ప్రార్ధనములు ఉచ్చ్వాస నిశ్వాసముల వంటివి, వీటిని విడిచి ఆయన జీవింపజూలడు. పదింబదిగా ఆయవ (పాళ్టనామాహాత్ష్య మును[పజలకు బోధించును” ఇవి 1 శాస్త్రిగారి మూటలు, వాశే యింకను నిట్లనిరి. “మవాతు డు నిష్క-ళంకుడయిన -అహీంసాతత్ప్చ రుడు ... మహోతున్రని యహింసాధర గములే, ఆయన (పార్థనమే విశ్వ (వపంచమంతా యిక మాద వెల్లి విజయనున్నది 2, నిజముగా మవోతు ళు అవాకిశానుభవము గడించిన మహాకవి అని నే నను కుంటాను. ఆయన కొన్ని కొన్ని సందర్భములలో సాధారణముగ"నే వ్యవహరించిన చిన్ని చిన్ని వాగ్‌ వ్యవహారములే కూడా మనో కావ్యము లనదగినవిగా ఉంటవి 3. గాంధిజీ మద్రాసు వచ్చినపుడు (వ్రాసిన స్వాగతప ద్యములలో

(1925) నిది యొక్క-టి.

శాయేన వాచా మనసేం(దియై ర్వా

బుద్ధ్యాతగ్థనా వైక విశుద్ధ వృత్త యే

సుదర్శనా ఆత్మ్భవిటే మవాత ఆగే

సుస్వాగతం మోవానచం (దగంధయే 78.1925 ఆంధప తిక మహా తా తే నాహృ దయమును మొదటినుండియు జయించెను. ఆ విశ్వాసము పరమగురువుల [వాష్టరు సి.వి.వి.) వారివలనకూడ మరిం తగా బలపడినది, ఇవి మునికృ ప్టయ్యగారి డై రీలోనివాక్యములు 4

1. (పభాకరప్రవచనములు _ పుట 85 (2)
2. నవ్యసాహిత్యపరివత్‌ -ఉప కమోపన్య్యాసము (194) పుట 90,91 తి నవ్య సాహిత్యపరివత్‌ _ఉప (క మోపన్యాసము (1943) పుట 24
3. 16 (1.౨.3) 32164 26 4209400211 ౦0%03లాంఢ 018 62116

₹ంరు 6 0621001008 206 1 21 29 గురరిం 87603-

ఓం006 0 సడడజ3660౯ 210.

గ "వేటూరీనారి సారస్వత వరివస్య

గాంధి వరమనడించిన పదియవ5ోజున మదరాసు ఆకాళ వాణీలో (వ్రసగించుచు (8-8-48) “గాంధీగారి అన్ని సంస్కారసమ యంలో జరిగిన .నూటింగులో మాట్లాడబో తే నోరాడ లేదు. నాలో చితి మండుతూంది. ఇప్వుూజే మూ అజ్ఞా నాంశములన్నీ మంటగలసీ పోవునుగాక అని మొత్తుకాన్నాను.” గాంధిజీ మరణము జీవితేచ్ళ "లేదన్న ౦తవరకు వారిని కదల్సి వై చినది.

(శ్రీశాస్ర్రిగార కృత్రిమమైన సంఘమర్యాదలను పటాపం చలు వేసీన సంఘసంస్కర్తలు. *వకుళొాండలవాని సన్నిధికి వారిజను లను తొలిసారిగా వెంట పెట్టుకొని వెళ్ళిన చండాలోస్తు నతుద్విజోస్తు భవత్‌ 'హ్యేషా మనీపూ మమ' అన్న శంకరులు వేటూరివారు!. తిరుపతి పట్టణమున జరగిన హరిజన చేవాలయ (వ్ర వేళోద్యమమునకపా (శ్రీళాస్ర్రిగాప నాయకత్వము వహించినారు.

“బున్ధుడ నా గాంధి అయినా ఆయనకు (పాణం. అంకేు వాలీ కరుణాతరంగిత హృదయం, "'సీవాపరాయణతలవల్ల నే. మనస్సు నిరశ్ఞలమైన మనిమీగా పెరిగిన వాళీ మహాతు ఆల ఆళోవలోనివాశే (శ్రుశాశ్రిగాపః.

వఅంతస్థునకు (శ్రీ శాస్త్రిగారు పరిణతి చెందినారో. తెలుపు టకు గాంధి ఆమరణ నిరాహారదీక్ష పూనినపుడు (వాసీన లేఖలోని వాక్యములు సూచించుచున్న వి, “ఈశ్వరుడు చావు (టతుకులలో నున్న కాల మిది. గంధికీ కాదు చావు (బతుకులు ఈశ్వరున కే. లోళమున కిట్టి మహాపద్దశ రానున్న దని, ఇంకా ఎంతెంతో ఎదురు భూస్తూ ఎన్నాళ్ళ నుండో చాధపకుతున్నాను. సృస్టీ ఆరంభించిన తర్వాత ఈనాడు మానవతకు కలిగిన చోభంవంటి మయ్‌భ ఎన్నడూ

1. $-2. 1976 అంధ్ర వారప్మతిళలో శ్రీ తదమలళామళం డ్రా కి, పరిశోధన 1 సంపు = తి సంచిక - పుట 10, 11 "

జీవితచోద౦తము _ తీర్‌ కలుగలేదు. నేడు మానవళోటి అంతరంగ మహాసంళాప జ్వాలలు భగవదభిముఖమై” ఏవ్రైక పరమార్థము అర్థిస్టూ వకరూపముగా వెళ్ళి భగవంతుని (ఉన్నాడో లేడో తేలవలసిన కాలమిది.) (ప్రార్ధనా రూపమున తాకినట్టు తాకీ ఉండవు... వివేళముగల మానవత అంతా, అనుకూలముగానో, (పతికూలముగానో గంఢి ఉపవాసమువల్ల యోభిల్లుతున్నది. చేవరాశస సము దమథన మిది. అందు రాక్షసులకు వంచన మున్నది. ఇందు అది ఉండదు. అమృతము 'వలసినా చిశ్వ మంతా అమృతమయమే. ఏమి కానున్నదో!

“సర్వధరాశ్షక్‌ పరిత్యజ్య, అన్యధా శరణం నాస్పీ .పలుకుల భవిమ్యం తేల నున్నది. (శ్రీరాముని అవతారం - ముగించినపుడు, అయోధా్యవాసులు వనయస్ప్సయిన వా రెందరో బిడ్డలకు, ఇళ్ళు నాకీ ళృప్పగించి [శీరామునితో సరయూ (పనేశము బేసిరట! నయ సయిన అసగ్హచోదులకు గంధి జీవించక పోతే = ఇక జీవితాళశ వ్యర్థము- అమంగళము కలుగకుండు గాకం.ఈ

ఆచార గ్‌సత్త ముడు ; మనోమందిర కవాటములను ెరపీం చునది నిజమైన చదువు. ఏ గురువుకడ చదివిన చదువు మనస్సునకు జెక్కలు లొడుస తూ వృా దయాలలో మధురశ్నీరధారలు నింపుతూ, రక్షృనాళాలను వైతన్యముత్‌* ఉచ్చలితము చేసీ [తోవలను వేయ గలదో ఆ చదువు చదువు. ఆ గుకువు గురుళ్చ, ఆకోవళోనివారు (శ్రీశాస్రిాద. (వ్రాచీన కవితా నిర్శాణమరగములను వెలువరి౦ చుచు. శిష్యులను సాహిత్య శబువ్రులనుగా త్రీర్చి దిద్దుశు కాదు, సృ కక నిరశ్ఞ బశీలుకరుగా మలచుట వారె (ప్రత్యేకత, శారి పాఠ(ప్రవ చనము రసవాష్రఖ్యానము. ఒక పద్యము చెప్పుచున్న ప్పుడు వాని

• 31-8-1950 ఆంధ్రప్రభ సంపాదకీయము- నార్ల వేంక శుళ్వర

రావు (సంపాదకుడు

జీ6 "వేటూరివారి సారస్వత వరివస్య పోలిక చాలిశలు గల పద్యములు తోరణములుగా దొరలెడివి. వారి భాషా పరిశీలనాపద్ధతీ సర్వతః స్వతం(తము. “ఫ్లై లాలజీ"వె వారొళ “ఆధ్ధారిటీ”. జావీణాత్య 'భామలన్నియు వారికి కరతలాములకములు. "ఇెలుగునుడికారములు, పలుకుబడులు, సామెతలు, వాని కీయందన ములు, బేిపాహితిలోని సొంపుపెంపులు ఇశ్లున్నో వెప్పీ చవు లూ రించెడివారు. నడుమ నడుమ ఆశుకవితలు. ఎప్పు జేవిశేవము వారి నోటినుండి వెలువడునో యని పెన్ను తీసి _పెస్సు కెక్కి పెన్నిధి లాంటి పద్యముల శెదురు భూచేవారము. ఒకసారి మా (వ్రీన్చిపాలు (శ్రీమాన్‌. పరవస్తు వేంకట రామానుజస్వామి, ఎం. ఏ. గారు రాగా, ఇంటనే శాస్త్రిగారు "ొమిన్నువి౨గి మేనిమాద (వాలిన తొ టు పాలు “గారు (ప్రిన్సిపాలు గారు!” అన్నారు. లేఖనము బాగులేని వారిని తీవ ముగ మందలించువారు. వారి యింట నుండి “పీక్‌ మస్తాన్‌” అను మహమ్మదీయవి ద్యార్సి “విద్వాన్‌ ' చదువుళొన్నాడు. ఉపాధ్యాయ భరీరమునకు వారు కుండలినీశ కిం (శ్రీపళాకరళాస్త్రీగాడు తి. తి. జేవస్తానము తలపెట్టిన మూ్యిజియము స్థావనక్రై 1550 అఆగమ్షులో పర్యటించుచు గుంటూరు జిల్లా యద్దనపూడిలోని ఒక ఛావీలో మహత్తర శిల్చ్పములు గుప్త పరుస బజెనని విని అటకు వెళ్ళిరి, జడివానలో మోకాటిబంటి నల్ల శీగడి బాడిలో నడక. అప్పటికే వారి ఆరోగ్యము చెడీనది. అక్కడ పని ముగించుకొఖి తీన జ్వరముశో తిరుపతికి తిరిగి వచ్చిరి. అట్లయు్య మంచముఫిాడ నుండియే రోగులకు యోగ చికిత్స నెరపుచునుండిరి. 950 "ఆగమ్ష 89వ లేదీ శ్యుకవారము నాడు *(ట్రీటుమెంటు” "జేయుచు,..వారి చేవాస్టితి చాను లేకున్నను *“ఆదివ్యయోగశక్షి ఎట్లా పని చేస్తున్నదో శూడండి. మిరు మాతం నూష్టరును నురచి పోకండి” అంటూ తుది శ్వాస వవలి ప హైత్త్రటిము చెందిరి.

జీవిచోద౦తము శ ఇది (శ్రీ) శాస్త్రిగారి భాతికకాయమునకు. తుది ఘట్ట మనిపిం చును. వారు సంకల్పించిన కార్యక్రమముల కదియీ తుదియీమోా! అ శ్లైన్నటికిని కాదు. వారి ఛీవ్యవర్షమునకు; (పఛాననుగా యోగ విషయములో తమశో తమలో నున్న శ్లే అనుభూతి. సాహిత్యవిమ యమున వ్‌ విడ్యార్థికిని వారిని సగ్హరింపనిటే గడవదు. నడవదు. వారు వేసిన పునాదులపై న సాహిత్యపరిశోధన ఎంతో. నేటికిని జరగుచున్నది. (శ్రీ (ప్రథాకరుల సాహిత్యవరివస్య అనన్య మైనది.

శ్రీవారి యోగజీవితము (టైహస్త్రంశోఒయం మహాళాన మునిజనమహితో (టైవాగ్దతుల్యావ తారః సామోత్‌ (హస్తి (వభావః (నణత నిజజనాన్‌ స్వాత్మతుల్యాన్‌ కరోతి, (ఇది మాప్పరు సి. వి. వి. గారిని గూర్చి (భువనాడి. జాతకములో నున్న శ్లోకము]. నేను (శ్రీ వేటూరి (పభాకరళాస్తు్రంల వారికడకు తిరుపతిలో విద్వత్‌ పట్టమునై చదువుటకు 1941లో పోవు నప్పటికి వారిని గురించి జేను విన్నది వారు సాహిత్య (పభాకరలని. ఒడ్డు పొడుగుగల దొడ్డ శరీరము, (శవా వరృుస్సు ఉరివేవ ముగా చుట్టియున్న గంభీరవదనము, శాంతనుందర దృ గంచలములు గల్లి శిమ్యగణపరివృతులై న బుద్ధభగవానునివలె చా పండిరి. శిమ్యు లందరిలో ఆ మ్యుదయే జేటికిని నిల్బి యున్నది. ఆయన శారదా "ేజఃపుంజ మని లోకము వాళానుట అస్పటిశే నేను విన్నాను. కాని మూ రిని దర్శించిన తదుపరి వారు మహాశపోనిధులని భూచుట తోడకే గుండెలు సవ్వడిచేసి చెప్పినవి. ఆయన మూానవాళ్ళతి. ధరిం చిన కుండలినీశ కి. వతత్‌ (వచోదనము వశేణ్య మయినది. తనూశ్హల మున (శ్రీ శాస్త్రిగా ₹న్నో దివ్యశక్తు లను సాధించిరి. అహోోశాత) ములు అపన్ని వారణముననైై వానిని వినియోగించిరి. అందు వారి పరితృపి వర్గ నారీతము. యోగములో చేరిక ,; (శ్రీ (ప్రభాకరశా స్ర్రిగారు 191816 నడుమ తీవవ్యాధిబాధ లకు గురమై, ఎన్నో వై ద్యచికిత్సలు చేయింప, ేనివలనను అతోగ్య

(శ్రీవారి యోగజీవితము శకి భాగ్యము కలుగక నిరాశా నిస్ఫృ వాలకు లోనయిరి. శారీరక మాన సిగ స్వాష్ట్యములు తవ్ప్బీనవి. ఒక దుర్చల తణములో పాణళత్యాగ సంకల్చ్బము కూడ కల్లినది. చానితో వ హరొద్వారమునకో పోయి మహాప్రస్థాన కల్బముగా గంగా(ప్రనాహములో కలియుటకు. సంక ల్పించి మడ్రాసు రైలుశ్షేనకుకు బయలుదేరిరి. (ోనలో మద రాసులోని అక్బరు సాహోెబువీథధిలో పోవుచుండగా అబ్బూరి జగ న్నాథరావుగా రకు మిత్రు లగపడి, వేయి పట్టుకొని “ఇట్లుంటి శీమి” అని వారి నడిగిరి. ఛభూన్యహృదయుై న శా్హ్రైిగారు తమ వ్యధను వెల్లడించిరి. అప్పుడు అబ్బూరి వాే *నూ బావగారు వేరిన యోగ గోమీలో చేరన మా అనారోగ్యము తొలగిపోగలకుగడా! వల చేర రాదు” అనిరి. (శ్రీ జగన్నా థరావుగారి బావగారు శ్రీ పోతరాజు నరసింహం, ఎం. వ., పట్టభ దులు. (పెసిడెన్సీ కళాశాలలో *ఫిలా సఫీ (ఫపాఫెసరు”. వాస మాష్టరు సి.వి. వి. గారి యోగగోవ్యీలో నంతకు ముంబే చేరి ఊూగసాధన చేయుచున్న పుణ్యమూర్తులు. (శ్రీ శాస్ర్రిగాప ఆ యోగమున చేరుటకు సమ్ముతింప, మాష్టరు గారికి వారొక జాబు (ధాని యిచ్చిరి. ఆ తణము శ్ర శాస్త్రిగారి జీవితమున (ప్రధానమైన మళుపు. తోడనే ఎగూశ్హరు స్రేమనుకు పయ నమైనారు. ఆ కుంభకోణ (వయాణములోనే వారిలో ఎన్నడు లేని ఉత్సాహపుకెరటములు ఉరకలు వేయసాగినవి. దివ్యదర్శనమున కై మనస్సు ఉజ్జట లూగుచు, ఎప్పు జెప్పు డని ఎదురుచూడ నారం భించిరి.

కోలాన్రణాక, సన్న ముగాక, పొట్టిగాక, మరీ పొడుగు గాక, నిమ్శుసంటిచాయతో అపణోదయకాంతులు కడల్కొ-ల్చుచున్న

7

ర్‌0 'వేటూరివారి సౌరస్వత వరివస్య (శ్రీవారిని చూడగనే నా (శాస్త్రిగారి) యొడలు పులకరిం చెను. శీ నరసింహం గారిచ్చిన జూబును బారి కర్పించుకొన్నాను.. (శ్రీవారు జానిని చగివి నవ్వి విాంతి నొను మనిరి, అనారోగాస్ట్రది విషయ ములు నెమత్తదిమోద ఎరికి నివేదించుళొనిరి.

(శ్రీవారి దర్శనము వేయుటతో ఇాడ్ర్రిగారలో. ఒకనొప్ప (ప్రజ్ఞ (ప్రవేశించి యూగించి వై చుచున్నట్లు గోచరింప సౌగౌను. ఒక అపూళశ్వానుభూతి వారిలో విజృంభింప సాగాను. (శ్రీకూష్టవవారి దివ్యసన్ని ధిలో (శ్రీ శాస్త్రిగారి చేహమున మహాసంచలనము కల్లి. వారి నవశులను జేసివై చినది. చిన్న ప్వు ఇప్పుడో బండినుండి పడి నప్పుడు లెక్కుగూడు లోని సంధిబంధములు తప్పీనవి. ఆ బాహు మూలాస్టిసానము కదలి స్వస్తానము చేరినది. ఈ యోగమున ధ్యానా వసానమున వొని యంతట నవిగా ఆరెండు చేగులు లేచి" నమస్కరిం చుట ఒక అపూశ్వాద్భు తానుభూతి. ఆక్కంగూడునకు సంబంధించి పరమగురువులు '(టీటుమెంటు” చేయగా అది పూర్తిగా సర్దళొనినది. ఈ దివ్యానుభవము (శ్రీ శాస్త్రిగారిని ఆ జీవితము ఆ యోగవనకు కట్టివై చినది. అనాజే 28-6.1916న యోగములో వేరిరి. ఆ మఠు నాదు (శ్రీ శాస్త్రిగారికి “బస్టు*ో క్రీయవలసినదని (శ్రీవా శాదేశిం చికి. ఆ పనికై ఇశ్రినారి శిమ్యులు రాధాశ్ళవ్ల పిళ్ళ, మవాదేవయ్యరు నియోగింపబడిరి.

"వెను తీయుట :- (శ్రీ శాస్త్రిగారికి దగ్గరగా వా రిర్వురు కూర్చుండిరి. కాధాక్యష్ణవీళ్ళ + గారు గురుదేవులకు నమస్కరించి కనులు మూసికొని యొక నిమిమ మాగి ఇంగ్లీ ముతో (గంథము న

శ దాసి శతి నాకడ శలదు.

• పళ్లి ప్రభాకరము _ పుట 108, 109.

శ్రీవారి యోగజీవితము వ్‌! పఠించు నిశ్లుదో చెప్పసాగిరి. £8._6..1916 ఉదయం తొమి శ్రదీగంటల పదునేడు నిమిమములవేళ కది (నాయ నారంభించిరి. విళ్ళగారు కసులు మూసీకాన్న ష్పూడు ఆంతరదృ కి కనుపడినవి, ఆంతర (శ్రుతి! వినబడినవి చెప్పదొడగిరి. అప్పుడు నా శరీరాంత ర్భాగముల గల, స్వాస్ట్యాస్వాస్థ్య్రములు, నా మనోభావములు, నా యనారోగ్య కారణ ములు, తన్ని వారణోపాయములు, అప్పటికి జరగిన పూర్వజనశి ములు మొదలగునవి కలవు. ఆ కాలమున యోగాఫ్యాసమునకు వచ్చి శిష్యతను బొందువారి కందఆకు అట్టి "బస్టు తీయుట జరగుచుం డెడిది.

భృక్కరపిత తారక రాజయోగము : కుంభకోణములో వెల సిన మౌష్టరు సి. వి. వి. డారి ూగమార్గమున కీది జేరు. వారు దీనిని 1910లో స్థావించిరి. జీవి తాను (పోగుచేసికాన్న దుష్కర | సంస్కారములను, వాసనలను గురువుయొక్క అను[గ్రహముచే రహి తము చేసికొని ముక్తు డగుట దీని (పధానాశయము. కర్మ రహిత మగుటకు, జీవి ఆనుభవించి తీర నక్కరలేదు. గురువునకు సమర్చణ చేసికాన్న చో చిత్రమైన మార్షమున అవి రహితమై పొవును. సాధ కుడు చేయవలనీనది ఉదయము సాయంకాలము 6 గంటలకు (పార్థన.

(శ్రీవారి నామాశత్షరములు సి. ని. వి. అనునవే ఈ మొోూంగము నకు మూలమంటతము. అది సార్థకముగ ఒక్కసారి యుచ్చరించి కనులం మూసికొని లోపల నేమి జరుగుచున్న దో సాధకుడు సాొశ్నీ మాత్రుడై మూా+చుచుండవలయును. అట్లు “నమస్కరించిన వారిక్‌ (ట్రవాత్రిజ్ఞాన మిత్తునని ఆ పరమగురువుల ప్రతిజ్ఞ. ము(దలు గాని, ఆససములు గాని, (పాణాయామము గాని వాత యోగా భ్యాసముగాని అక్క-ర లేదు. అభ్యాసకాలమున (పడ్డ సౌధకుని స్వాథినములోజీ యుండును, ఆహారనివమయమున కఠిన నియమములు లేచ. విదూరో

6

ఠర్‌కి 'వేటూరివారి సారస్వత వరివస్య ముగా తోచదగిన వేషభామలతో నుండుట 'చాగుకాదు. తన (పేమ సర్వలోకవ్యాపకము కానంతవరకు నెవ్వడు గాని కడ లేరజాలడు. సన్యాసము పనికి రాదు. ఎవరి వృత్సి వారు సొగించుచునే సాధన చేయవలెను. ఈ సాధనవలన అనేకమహత్తులు లభించును. అవి ప్రధా నములు కావు. మోగగారవమునకు తగునట్లు తమ (ప్రవర్తనను నీతి మార్గమున నడపీంచుకానవలెను, ఈ యోగనోష్టిలోని వారు నూప్ట. రును సామోత్‌ పరబహగముగా తలంతురు.

(శ్రీ పభాకరశా్త్రిగారికి పదియేండ్త వయసు నుండియు ఎవరి శేని వ్యాధి వచ్చినదని విన్నచో తపించి పోవుట, తన్ని వార్‌ ణన్రై (ప్రార్థన పేయుట జరగుచుండెడిది. దానివలన ఫల ముండునని ఆశించిశాదు. (శ్రీ శాస్త్రిగారు యోగములో చేరిన తర్వాత (ప్రాచీన (గంథార్జనము చేయుటనై చేశాటనముచేసీన సమయములలో ఆర్హ లను జూచినప్పుడు అవశులైై పరితపించుబ, పీమ్యుట వారి కారో గ్యము కల్గుట జరగెడిది. కానీ వాని కానాడు ఏమా (త్రము విలువ గలదని గుర్తించి యెజుగరు. యోగమునందు చేరిన నాటినుండి వశుట రెండు మార్లు తప్పక కుంభళోణమునకు పోవుట పరిపాటి అయ్యెను. చిన్నపూడు అగ్దేపల్లి సోమనాథధశాస్తు9ల వారి కడ చది విన పాతంజల యోగసూ[తములు వారిలో చొచ్చుకొనిపోయి అప్వుజే విత యోచనలు నొల్పసాగినవి. ఆ బీజరూపసంస్కారము (శ్రీవారి దర్శనము చేసీ'యోగసాధన సనెఆపీన వీమ టి మవోవృత ముగా రూపొందినది. దివ్యజో్యతిని వెలిగించుచు నద్భుతమగు శక్తితో భగవుతుని చూచుటకు మార్గమును సుగమముగా చూపు చున్నదీ యోగనమార్ష మొక్కకు. యని" (శ్రీ శాస్త్రిగారి. దృఢ విశ్వాసము.

(శ్రీవారి యోగజీవితము ర్‌8ి

(పేమతత్వ్వము : (శ్రీ (వభాకరగురువర్యుల యోగజీవి తము (ప్రజ్ఞాసుందరము, (వతిభాసంపన్న ముక “మిత్రులనైై తన (పాణ మర్చించుటకన్న నుత్కృష్ట_వేమను నూనవు జెరుగడు? అనిన జీసనుసూ క్షికి లమ్యభూత మైనది నారి యోగజీవితము. సరుల బవాధలనక్రై అహోరాత్రులు పరితపీంచి,. ఆ అను తాపలన్ధి చే నబ్బు ఆతసగ్హశకిచే జా ధానివారణ గావించెడివారు.

మానవుడు సాటి మానవుని (పేమించుట లోకమున అనుఇవ ములో నున్న బే. ఈ (వేమ నిజమునకు మమకారమే. వాస్తవముగ టేమయన్న శజమో, అందలి మాధుర్య మెట్టిగో, అంచెంతటి మవా త్తర డివ్యశ కి యున్నదో రుచి భూపీంచిన (చేమైకమూర్తి (శ్రీ కా స్ర్రిగాప. తన హృదయ మెంతెంత _పమమయ మగునో మానవు డంతంత ఉన్నతోన్నతముగా, అంతంత లోతుగా పారమ్యుమువకు చేరకగా పోగల్లును. అదియే పరిపూర్ణ తం

(శ్రీ శాస్త్రిగారి జవంతణ, మందొక (పత్యేకత పరుల బాధ లను జూచి అనుతాపపడుట. దివ్య పేమయే సర్వరోగనివారకమని వారి పరమవిశ్వాసము. (శ్రీ నూష్టరుగారి దివ్యాను (గ్రహమువలన వానిలో ఈ (పజ (ప్రబుద్ధమై సర్వరోగనివారక మైన దివ్వ్య్థామధముగా రూపొందినది. సహానుభూతి, యోగళక్తు ల సమేశ్హళనమే (శ్రీ) ప్రభా కర శాస్త్రిగారు. (శ్రీ కొర రామళోటయ్యుగారి నంటి (పేమ మూర్తులను సన్నద్ధము శేసినదికూడ (శ్రీ ఇాస్రిగా శే,

యోగ చికిత్స : (శ్రీ ప్రభాశరళాస్త్రిగారు తమ పరమ గురువులు సీ. వి. వి. గారివలన రోగనిరుగ్జక్తు లె , పీమగట సాధ కులై, అనంతరము నుహాతపస్పంపన్నులై రి. వారు ఆరోగ్యము

• 5 3008 -12.

శ్‌శీ వేటూరివారి సారస్వత వరివస్య పొందిశశ్లు, శ్రీ శా క్రి గారివలన ఆరోగ్య భాగ్యము వడిసీ సుఖజీవను ఖై నవారు వందల కొలది. ఈ దివ్యశక్షి (శ్రీ మూష్టరుగారి తర్వాత (శ్రీ శాస్ర్రిగారిశే అబ్బినది. వ రోగియొక్క చికిత్సకు వారు ఫూను కాందురో ఆ రోగి బాధ తా మనుభవించుటకు సిద్ధమయ్యెుడివారు. వారి తపశ్ళ్శ క్రి ఎఎతయో దీనికి వినియోగపడినది. తుదకు (పాణావ సొన సమయమునకూడ వారు ఒకో వృద్ధురాలి బాధకు, వై ద్యులు తముగ్త నిరోధించినను, చికిత ఎ చేసిరి. రోగా రుల "సేవలో వారి దీశకు అవధులు లేవు. తమ కడకు చికిత్సవైై వచ్చు వారి ఆకారము, పలుకుతీరు, అంగవిన్యాసము, ముఖవై ఖం, వేషవములను లెస్స సకికించి వారి మనః సవృత్తులను, అనారోగ్య వై ఖరులను గుర్తించెడినారు. పీమ ఆం మాష్టప సి, వి. వి. గారిని ఆప్తుల సం వేమమున నై అర్థించుట జర గెడిది. అది అను కాపపూర్వకమైన అభ్యర్థన. వారి కడకు చికిత్సకు వచ్చు వారిలో రిచమూలు లాగవారు, కస వూడ్చుళొానువారు, గునూ స్తాలు, ఉపాధ్యాయులు, ప్లీ డర్ష, యూనివర్సిటీ (వొ ఫెసర్తు, జాక్ట్రన్ల, ఆంజసీర్లు, ర్‌ మ్య్యూనిస్టులు, కాంట్రైాసునాయకులు ఇట్లు పలు తెఆగుల వా రుంజేవారు. కేలుకాటు మొదలుకొని కై ఫాయిడు,. పరిణామ్ము శూల, పై త్యకోశమున రాళ్ళు, నంజు, జలోదరము, గుండెజబ్బు, చ క్కెరవ్యాధినంటి నాని న్ని ౦టికో యోగచికిత్స నెర పెడివారు. వారివలన అరోగ్యలాభము పడసీన వారందరిశనొ ను తౌము నిమీ త్త నూ(తుల మనియు, (శ్రీమాష్టరు దివ్యాను[గహమే సర్వనిర్వాహక మనియు చెల్చుట మే మెలుగుదుము. ధనికుడు, దరి(దుడు, 'వాలుడు, వృద్ధుడు, కూలీ, పండితుడు, పానరుడు అను విభేదము గణింపక, వచ్చినవారి ల్ల చికిత్స చేసెడి

(శ్రీవారి యోగజీవితము ఠ్‌ర్‌ వారు. ఒక్క పండుకూడ వచ్చిన వారినుండి స్వీకరింపలేదు,. ఈ కఠోరనియమము తుదవరకు నెరపుచునే యుండిరి. ఇట్టెది వారి నిరో చతు నీవ, అఆధ్య్యాత్మికశ వలన శారీరక, మాననీక రుగణ్జతలు తగు అాజటీ ళా ననుట పలువురు వికుసీంపరు. నమ్ముకుండుట యే న్యాయ్యముః, బల వత్‌ (ప్రమాణము లున్న గాని విశ్వసింప నీలుగాని. సర కొత్త విషయ మిది. ఫూరంము (శ్రీస్తునభువు అతగశదక్షి చే పలువురను నిరామయు లను జేసెనని విందుము. బేశ విబేశములలో నేటికిని ఇవి (ప్రయోగా తశ్ఞకముగా చేయుచునే యున్నారు. స్పర్శచే, చూపుచే, సంకల్బ మునే రోగములు పోనొట్టుట ఒక అపూర్వాద్భుతవిమయము ! | స్వపర భేదములను పాటించినవో ఈ యోగచికిత్స పనిచేయదు. పరుల ఆర్తినిగూర్చి ఆపుకోలేని అనుతాప ముండవలెను. “వ్యాధి (గస్త నరాణాంచ ధృడగాత్రం స్వతేజసా" ((ధువనాడి) అని మాష్టరుగారినినూర్చి న పం క్రి అకరశళః శాస్త్రిగారికి సమన్వయిం చును. *“పరుల యనారోగ వ్రములను సవరించునెడల మన అనారోగ్య ములుకూడ తొలగును” అని వారు చెప్పినమాట మాలో పెక్కురకు అనుభవవిదితము. సాధకులలో ఇాలమంది తొలుత అరోగ్యలాభము థాఆకు (ప్రవేశించి, తల్లాభము వడసిన వీమ్హట తత్సాధన కంకిత మైన వాశే. త్రీ ఇాన్ర్రిగాప యోగముననైై జన్మించిరి. యోగములో జీవించిరి. యోగమే (శ్రీ) శాస్త్రిగారు. వారి సంసత్హరణ మిపష్పటికిని శిమ్యులలో అనేక అద్భు తార్థములను సాధించుచున్నది- శ్రీవా రుం డగ నెట్టి మహత్త రానుభూతులు సీద్ధించినవో అట్టివే 'యీనాడును

న్‌డీ 'వేటూరివారి సౌరస్వత వరివస్య సంభటిల్లుచున్నవి. కావున కా స్ర్రిగార్ని యాూగశిష్యుల ద ఎప్హీలో ఈనాటికీని వా రున్న ళ్లు అనుభూతి. వారు అమృతరూపులు.

దేశ సమస్యలకై తపస్సు : నేను విద్యార్థిగా తిరపతిలో

లవియిా= థి

నున్నపుడు వారి కడకు యూగచికిత్సల క్రై వచ్చి, ఛాగుపడీ వెళ్ళిన చాలెందరో "చెప్పలేను. శ్రీ శాస్త్రిగారు వ్యక్తుల రుగ్యతలశే గాక,తే దేశము మొత్తము పట్టి పీడించు సమస్యల సుఖపరిప్కారము నశవై గాఢతపస్సు చేయుటయు గలదు. గాంధిజీ ఉపవాసదినములలో 1984-44 (శ్రీ శాస్త్రిగారు వారి శేమమునక్రై యెంతగనో కృమీ చేయుట మా యెొజుక లోనిది. నా యెటుకలో నారొనర్చిన యోగ చికితృలలో కాన్నింటి నిట నివంంతును.

1. ఒకసారి రిమోలాగునాడు తన కుజ్దని చికిత్సనై. శ్రీ ఛా స్ర్రిగారివద్దకు గొని వచ్చెను. ఆ పిల్ల వానికి స్మృతి కలదు గాని నోట మాట లేదు. మూతి వంకరలు పోయినది. వెట్టిగా చూచును. మెడ (పక్కకు (వాలిపోయినది. ముద్దగట్టిన భాధవలె నున్నా డువ్ని కాలుసేతులు ముడుచుకొనిపోయి.. స్వాధీనమున లేవు. ఆపవీల్లవాని శీ యాహారము నీయలేదని చూడగనే వారు (గ్రహించి, తమ యింటిలోనుండి కాఫీ తెప్పించి స్వయము చీన్న చెంచాతో వాన్‌ నోట పోసీరి, అటు పిమస్తట వాని అఆరోగ్యలబ్థిన్రై ధాగనము చేసిరి. బాలుని శరీర మంతయు నిమిరిరి. వెంటనే వాడు సరిగా కూర్చుండ గల్రెను. వానిని నడపీంపవలెనని ఖాస్ర్రి గారి పట్టు. వా రాళించిన క్షే చా చొనందముతో నడచి యింటికి పోయినాడు. అటివేళ ఈ శాస్త్రి

లు గారి అనందము నూచికీరవలెను.

9. బందరు వాస్తవ్యులు డా॥ వేమూరి దుర్లానాగేశ్వరశావు గారు శ్రీ శాస్ర్రిణారకడకు *ట్రీటుమెంబు' కొఆవై యేతెంచినార. నానా నానా నానన

క (వజ్ఞా (శ్రథాకరము - పీఠిక - పుట 29

4శ్రివారి యోగజీవితము ల్‌? ఆయనకు నెండు మూత శోళములలోను రాళ్ళు వర్చడినవి. చికిత్స చాలరోజులు పట్టినది. ఈలోగా డాక్టృరగారి మి(తులు మం(తాలకు చింతళశాయలు శాలతాయా? అని హేళనచేసి పొవుచుండువారు. డాక్టరుగారి మనస్సు ఉఊోగిసలు వోయెడిది. మందు తాగనా అని నా రడిగితే.. (శ్రీశా స్ర్రిగారు అట్లయితే నాప్రమేయమను నూనుకోమనే నారు. మి యిష్టం అని ఉఊరుశాజీవాపు. ఎందు కంపే ఏ మందులు రాళ్ళు కరగింప లేవని వారెటుగుదురు.

ఒక రోజున డాక్షరుగారికి 'జేవావాధ త్మీవమయినది. _శౌస్రీ గారికి కబురు పంపీరి. *జీను (టీటు చేస్తున్నాను వెళ్ళు" అని వచ్చిన వానిని పంపీ వైచిరి. అక్కడ జాక్సపగాప మృత్యువు సమిీావపీంచు చున్నదని (గ్రహించి; సర్టధర ఆములు పరిత్యజించి ధ్యానము చేసి నారు. అత్యద్య్భుతముగా వారి మూ(్యశ్రమునుండి రాళ్ళు పడిపోయినవి. 'ఈ మరునాటినుండి వారకి నొప్బీ లేదు. ఆరోజే ఆయన “ఎక్కు ₹ే' మమైంచుకొన్నారు. రాళ్ళు లేపు. వై ద్య (ప్రపంచము నివ్వెర పోయి నది. ఈవిషయమును శీ ఇ స్ర్రిగారికి వారు కెల్చగా, ఆసంగతి నాళన్న ముందుగా “ఎక్సు ₹ే” యం (తాని! తెలిసిందిగా” అన్నారు. డాక్టరుగా రామాటకు తల్ల (కిందులై నారు. *నీల్రో అవిశ్వాసము, సంబేవాము లేనిచో ఇంత కాలము ప గ్రుది కాదని చెప్పినారు. అసాధ్య వ్యాధులన్నో నారియోగ చికిత్సతో తగ్గినవి. ఒండు లెండు విఫల మయినవియు లేకపోలేదు. మానవత పరిపూర్ణ్శదశకు 'జేరుకాను ఘడియ ఎప్పుడో!

8. అవి (శ్రీశా క్ర్రిగారు తిరుపతిలోనున్న రోజులు. మా నసులో ఒక మిత్రుని భార్య మానుూలుగా ఒక రోజురా టి నద పోయినది. "తెల్లవారి పదిగంట లయినది. లేవదు. మధ్యాహ్న మయి

ల్‌రి వేటూరినారి సారస్వత వరివస్య నది. లేవ లేదు, భర్త ఆమెను తట్టి లేవినాడు. అమె నాడి నీరసముగా శొట్టుకొనుచున్నది. స్పృవాలేదు. ఎన్నో వై ద్యములు నడచినవి. తుదకు పెద్దడాక్ట్రరు గురుస్వామి మొదలియార్‌ వచ్చి చూచి ఎన్నో (పయత్న ములు వేసినాడు. కాని అమె పరిస్థితి యింకను దిగజారు చున్నది. పట్రణములో వై ద్యులంంతా వచ్చి చూచినారు. రోగ మేమూ ఎవరికిని అంతు పట్టలేదు. ని ఉావస్థలోనున్న అమెకు నాడి ఇంకను &ణించి పోవ్రచున్నది. శరీరము నల్లబడ సాగీనది. వైద్యు లంతా పెదవీ విరిచి ఆళ వీడి వెళ్ళిలోయినారు. యజనూని మనస్సు తల్లడిల్లి పోవుచున్నది. అప్నటి శాయనకు (శ్రీశాశ్ర్రిగాప హకాత్తుగా. గుర్తు నకు రాణా, పోస్తాఫీసునకు పోయి, తిరుపతి! "బలి(గాం ఇచ్చినాడు. అయన మనస్ఫు ఆళా నిరాశల నడును ఊగిసలాడుచున్న ది. ఇంగలో (శ్రీశాస్త్రిగారినుండి "బలిగ్రాములో జవాబు వచ్చినది. అందలి విషయ మిది. *వఏం ఫరవాలేదు. కాంళాం కాఫీ ఇవ్వండి. 'లేపళాం టుంది. భర్త "శీదూ అర్హం శాజేకుు. ఇంతకూ భార్యకు (పాణ నున్నదో లేదో అని అనుళాంటూ ఆమె ఉన్న మంచము దగ్గరకు పోయి పిలిచినాడు. మొదట అమె పలుకలేదు. మరల పీల్చినాడు. అస్బ్పటి కామెకు కొంత కదలిక. మరికొన్ని త్మణాల్లో. ఒక నూలుగు వినిపించి నట్ల్టయినది. అణి [ప్రయత్నముతో ఆమె నోరు తెరచినద్చి నెమగ్తదిగా ఒక (గుక్క కాఫీ (త్తాగినది. అంతే. మబ్బు విచ్చినట్లా మెలోని మృత్యుచ్భాయలు తప్పుళొన్నవి. కాఫ్టీ సేవించిన కొంత "సీపటికి లేచి కూర్చుని, మరికొంత శనికి కూమూలుగా. భర్తతో మాటాడ నారంభించినది. ఈ సరికి అన్ని అయిపోయి యుండునని భావించిన మిత్రు లాతనిని సరామర్శించుటక్రై వచ్చుసరికి, భఛాశాష భర్త లిప్వరు చిలుకా నోరింకలవలె కబుర్లు చెప్పుకుంటున్నా ప.చూడ

(శ్రీవారి మోగజీవితము రఠి వచ్చిన వా రీద్య శ్య మును (గ్రళ్యమముగా భూచియు నమస లేక పోయినారు. ఇబేదొ దివ్యశ క్షి సనివేసీ ఉండాలి. వైద్యశాశ్ర్ర పరి ధులను దాటి ఆలోచింప దగిన అన్ఫ్ళత మనుకానుచు నరలిపోయిరి. శ్రీశాస్రిగాలకి తర్వాత ఈవిషయ మంతా ఆయన 'తెలియబరచినారు.

ఈ. తిరుపతిలో (శ్రీ యస్‌. టి. వీ. భామ్యకారాచార్యులను వద్యారి 'విద్వాన్‌* తుది సంవ్ఫ్సోరము చదువుచున్నాడు. (శీశాన్ర్రి గారి పి చూంచేవాసులగో నొక్క_డు. ఆతనికి డోరమూలమున గడ్డ 'వేచినది. ఎల్ని రోజులకు చికుకదు. (శ్రీశా స్ర్రిగారి నీ సమా (శ్రయించిన వాడు. అ కురుపు అంత కంతకు ఇాధపెట్టుచునే యున్నది. ఆరోజు లలో కళాశాల (వ్రీన్ఫిపాలుగానున్న (శ్రీ పీ. వి. రామానుజస్నామి గారు అవిచ్య్యార్సిః ఎక్క బేని వై ద్యము చేయించవలసినదని (శ్రీశాస్త్రి గారిని పోచ ఎరించుశే శాక, కుజ్బవాని భవివ్యతు వై (వ్రయోగ నులు చేయుట సానాసశారశ్టీ మగుననియు టెల్చిరి. ఆ మాటలకు శ్రీ శా క్రి గారు, ఆాద్యక కి 8 పరిమితి లేదని, పరిపూర్ణ విశ్వాసమే 'నిర్నాహకమని జెల్పి, యోగచికిత్స యే తగినదనియు, అన్యవై ద్య 'నైల్రంచతవరలాడుట తీగదనియు. 'నిష్కర్డగా ఇెప్పీరి.. అటు విమ ఖీ ఆవి డ్యార్థికి కురుపుచిట్లుట, వాధ నయమగట జరగినటి.

త. (క్రీ కొత్త వేంకశుక్వరరావుగారిను సంపన్నులు *లా అ(పెంటిను' సరీ కుకు మగాసు వెళ్ళవలసీయుండెను. వారిది తెనాలి త్‌గ్గర సంగంజాగర్త మూడి. అప్నటి3కే వారు పదినెలలనుండి తీ వానా రోగ్యముతో వీడింపబకుచుండిరి, తొలుత 106 డ్నిగీల మలేరియాతో నారంభమైనది. అల్లోపతి, సాగోమియోపతి వై ద్య్వములు నిపుణులచే వేయించుకొనిరి. ఆయు 'శ్వేదమును వాడిరి. నోటుమందోలు -సీవించిరి. ఇ శబ్లైన్నో అయ్యెను. వారు అరువది పొనుల తూకము తగ్గినారు. సాయంకాలము జ్వరము న్యూతము తగులుచునే యుండెను. నీద

60 'వేటూరివారి సారస్వత వరివస్య పట్టదు. ఏమి తిన్నను వంటపట్టదు. నరముల జిగి దిగనా౭ను. వ్యాధి ఎవ్న్చరికిని అంతుపట్టుట లేదు.

ఇట్టి స్థితిలో (శ్రీ ఉన్నవ లతీ, ౪నాగాయణపంతులుగారి సల హాపై నారికడ పరిచయ లేఖగై కాని, వారు మ్మ్యడ్రాసువేరి (శ్రీశాశ్ర్రి గారిని సందగ్శింప *'ఏం నాయనా! ఎవరునీవ్రు' అని స్ని్ధగంభీరస్టర ముతో పలుళరించినారు. (శ్రీ వేంక కేశ్యర రావుగారిని భోజన, వసతి సాకర్యాదులు ముందుగా నడిగి తెలిసికాన్న తదుపరి (శ్రీశాస్ర్రిగారి తొాలీవాక్యము లివ్వి “*మంచినేయి, కూరలు, పాలు, పండ్లు విరివిగా తీసికానవలెను. ఈ అహారముతో నీజబ్బు కుదురు ననుకొనవద్దు. కుదుర్భునది సర్బకర్త్రయగు నీశ్చరుడే! నీ శరీర పుష్టికి ఈ తిండి కావలయును.

తొలిపూట (టీటుమెంటులో వేంక శుశ్వర రావుగారి శరీరమం దంతట ఒకశక్షి (ప్రవహించి నట్లయ్యెను. చవఎమట మోడికలు క్తును అఆపట్టున నలుబదిరోజులు (శ్రీ)ా శ్రీగౌరి దివ్యసన్ని ధానమున గడఫిర్మి మంచి ఆకలి, సుఖనిద్ర తొలుత చేకళూజెను ఇరువపరోజులలో ఇరు వది పొనుల తూకము పెరిగినది. సంపూన్హారోగ్యముతో వారు స్వల్రామమునకు మరలిరి. ఇప్పటికిని వారు సుఖముగా నున్నారు. ఈవృ్భ త్తాంతమంతయు విపులముగా (వజ్ఞాపవ్రభాకర వీఠికలో వివరింప బడియున్నది.

6. జీను [సిద్ధాంత వ్యాసకర్త ] తిరుంతిలో విద్వత్‌ 8 త్రో [196546] తుది సంవత్సరము చదువుచుంటిని. 1945 అక్ఞీ బరులో ఒక నెలపాటు తీ్మవజ్వరము ఎస్బటికిని తగ్గదు. వె గా శారీరక, మోనసీక స్వాస్ట్రములు సడ లెను. నావిచ్చి నా కానంద మన్నట్లుం జెడిది. అప్పటికే నాకు పెం డ్రి అయినది. శరీరముపై, మనస్సుపై నాకు వశము తప్పీనది. (శ్రీఇాస్ర్రిగారి చరణము లా[శయించితిని.

(శ్రీవారి యోగజీవితము 6 వారు (ప్రార్థన కనుగినము రావలసివదిగా న న్నాబేశించిరి. (పతి రోజు జ్వరము వచ్చుచునే యున్నది. బరువు శోల్చితిని. ఒక రోజు శీశా శ్ర్రగౌ రింటికి సాయంకాలము (ప్రార్థనకు వెళ్ళినపుడు, వారు “వశీ కావలెనని” అడిగినారు అప్పుకు నా శరీరము సలసల (కాగు చుంజెను. *నా కకీరమును హిమాసేగ్భ హములో నుంచవలెనని, అది సాధోపరి భాగమై యుండవలెనని, వళాంతముగ నుండవలెనని, నిస్త రంగ నీరధివలె నిశ్శబ్దము రాజ్యము చేయవలెనని నన్నెవ్వరు నిద లేపరాదని ఇక్లున్నో కోరికలు వెల్లడించితిని. “మన కరణం కవి అవు తున్నా జే” అని సరిహాసముచేసి యూరకుండిరి. వా రంగీకరించినది, 'లేనిడి అవుకు నాకు "ఇలీయదు. శ్రీ ఇాస్ర్రి గారు (పొక్టనలో కన్నులు మూూసికానిరి. అచ్చట నున్న వారందరు (సాక్టన కువ(క మించిరి. అంతటా నిశ్శబ్దము. నేను (నౌక్టన చేసికొంటిని. మహాద్భు తము!!! నే కోరుకొన్న వాతావరణములో నున్నాను. నామేను హీవానిగ్భృ హములోనే ఉన్న దె. అది కెండుమూడు గంటల అను భూతి. నా ఆవందమున కవధులు లేవు. శరీరమున ఉిప్తతీవత సర్దు కాన్నదె. (వార్టనానంతిరము వారు ఆందర సెట్లున్న దని యడుగుట ఒరినాటి. నన్న డు? గా వై నిమయము) 'జెల్పితిని. అటుతర్వాత ఆ యను భూలి9ి అ&ర బద్ధము వేసినాను *ఆన ౨దవస్లి " కావ్యంగా. అకయినన్‌ జలింపదు లతాఎనిలో, నవయామినిన్‌ రసో "త్సేకమునన్‌ కదల్బ్పదు ఖుమీగను కోయిలబొల కంఠమున్‌, ని కనుసన్న నే మెలని సీకజముల్‌ రవమున్‌ భుటింప, వే నాకలి గొన్న వాక్‌నయి యచ్చట నిద కుషకమించితిన్‌ నిర్ణరయంచు బల్యూను, ఘనీ భవహమౌొ ఇహాసౌఖ్యరాశియే ముద్దయినట్లు తోచె, నవమోహన మంగళ శాంతీనిక్వణ మద్ది విన్న డెన్‌, ఒక మహాలలితమత్ష్ర శు ఫుష్పశయ్యలో నిష్దురవోవ నాశ్జ్య యిజె, నే శయనించిత్‌ నందు పొందుగన్‌.

68 "వేటూరివారి సారస్వత వరివస్య అప్పుజీ మరల (శ్రీ) శాస్త్రిగారు సీశేమికావలెనని యడుగగా, దిన మునకు 18 గంటలు నిద కోరితిని. ఏమి నీ వింతకోరిక! అన్నారు. శకానీవా రను(గహించినట్లు నే నప్వుడును ఛావింపనై తిని. కాని చిత్రము! ఆ మరునాటినుండి 21 దినములపాటు 18 గంటలచొప్పున నిద్రహోయితిని. నాశరీరమున కెంత విశ్రాంతి! బలము! ఉత్సాహము! ఆ నిద (పసాదించినదో చెప్పజాలను. అనుగ్రహించిన ట్లగపడ కుండ అన్ముగహించుట వారిలో ఒక విశేషము. దివ్యశక్పులు : ఒకపర్యాయము తిరుపతిలో శ్రీ అప్పల్ల సోమేశ్వరశరస్తగారు, అతూచితుల హనుమచ్చా స్ర్రిగారు మరివొం దరు పండితమి[తులు ఇా క్రి గారింట గోష్టి జరపుచున్నారు. (పాస్తా వికముగా శాస్త్రిగారు యోగమనహానీయతనుగూర్చి ముచ్చటించి, చారి గురుబేవుల దివ్యుశక్తు లను క్లాఘించుచుండిరి.. అప్పుడు అటో చేరిన పండితమ్మితులు “యోగము మవాసియమైంనదే. అయినను మాకు ఆ డన్య యోగమహశత్రనముజతాటుక పంచుట కాక నిదర్శినజిణా దబూపవలసినదిగా అభ్యంచి౦. ఇది 19456.4ఉ9 చోటి దూట. అట్ల యిన మా శేపువ్వు పరిమళ మిష్టమని (శ్రీ, శాస్త్రిగారు బారి నడు గగా సంపంగి కష్టమని అక్కడివారంతా ఒక్కమారు "తెల్చినారు. అవి తిరుపతిలో లభిరిపని పువ్వులు. వెంటచే (శ్రీ కాన్ర్రిగార క్షణ శాలము నిమోలిత్‌ జీతులయి. గురువ్చలను సార్ధకముగ సంస్సృరించు కొన్నారు. శోడోడనే వారు కూర్చున్న _(పచేశమంళటిని సంపంగి పరిమళము ముంచివేసినది. త దివ్యగంధ మెక్కడనుంచి వచ్చినది? ఆ పువ్వు పూచు బుతువుకూడ్‌ కాచే.* లా

• డా! యస్వీ జోగారావుగారింట క్రీ సోమేశ్వరశర గారు ఇెప్పగా విన్నది.