Telugu varenye shathakam - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

తనన నిననానా ననాననాననా ల వాయ నాల్‌ లండు నళ ులా కడి

ల లతల తనం నా వ య 1 కరర నస స యోయయా ను... క ప న వం!

క్‌ న నాధాల పటన నను ఎ రలలము ప న ఖ్‌ య సర క

॥ క గ లమ లాను న ల న న కరు

లీ స్ట .... వ ననన యాన్‌ నట న న స

కన వోని నడమ పం వానల జ హక కయ

ల్‌ [| న శన ర య స క కం. జన 1 న స ర మము

ఓట్ల దన మా ర్ట ల ఆ . = వ నం

రు ను? న్న. ట్ర ము ౯ న య మ పాశ ర

వు / వ తర న సరేసరా రం

య + టన న

టాం, ॥ [సనా శం ఆమా వాత.

కా | శా న ట్లో ట్‌ గ్‌ | టి డా చా న.

॥ న యయ...

ఖ శ వ కన వా అట

| ఉత న.

ఇల కాన. వై క ఉం ల నా కహా తా క

వశే . మా నర చ వటుడు

స్ట తజ! జ్ర ళా వా ల్ల న.

త భౌ శ్రీ

శ్‌? కు. న! నా [నో ర న

సు! ట్‌. / సజ సస లో షయ రా

/! యయ ప వ న హా ష్‌ న థమ నే న టాం ల

వీ / లో త్‌ి/. / ఇ న్‌ తళ స

లట గ వా 2 | న గ్‌. లాం మ లే జ్‌ న్న. స ని పే

అంకితం / . శే శ్రీ మాదిరాజు బ్రహ్మానంద౦-వాణి గారలు నను చదివించియు బ్రతుకున వెనుదిరుగనటుల నడపగ వేసిన మార్గం బును జూపినట్టి వారికి అనునిత్యము మది దలంతు అనురాగముతోన్‌ గౌరవనీయులు భాషా పారగులగు మాదిరాజు బ్రహ్మానందం గారికి వరేణ్య కృతి మన సారగ నంకిత మొనర్తు సంతోషముతోన్‌ పొందుగ వాణియు బ్రహ్మా నందము దంపతులెప్పడును నను వాత్సల్యా నందమునను తనిపిరి నే వందన శతకములనంగ వారికి నిత్తున్‌

వరేణ్య శతకం (శతక సంపుటి) వేణుస్రో క్రాంతి చైతన్స ప్రచురణలు కరఠింనగర్‌

ల వ ల వ కక క! 8204 906003 07 ఇంకు! 1862116401 ర 2011 06౦౪౫౦౫ గ (4 ప్య్ట్యి 6౧౦౫16౪ : 1000 యీ (( భ్‌ న్‌ (అ యడ! ణట్రీ 01 6౦0168 " ఆవ. ళ్‌ రు ళం న న. క 116 ౫౦. 1-99 కరా స్‌ నాం. 5-7-563 లంలో &. 10658 ౨0264 60100)” శంజుం08825 - 505 001 ౦: 9440064033 జే టురు 90010656, సరేం046 ౭2ం2న6 తం01 110056 య10046420210 7662042016 మం. 30/- కెరుుం66ే 20 తరణ! పరుర(613 జిం 288 ప. 2230610 (1

ఇప్పటి వరకు వచన కదిగా వ్రనిద్ధికెకిన భావశిల్సి - ప్రజాకవియైన చిరంజీవి వేణుత్రీ 'వరేజ్యశతక శతక రచనతో పద్య కవిగా జక సుష్టు స్థానాన్ని సంతరించుకొంటున్నాడు. వేణుశ్రీ తాను పద్య్మకవిగా పరిణతి చెందటానికి గల కారణాన్ని స్వయంగా (97. 98, 99 పద్యాల్లో చెప్పాడు. 'విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేజ్ఞ మకుటంతో సమకాలీన సమాజ చిత్రణకు ఈ శతకాన్ని వనియోగించుకున్నాడు. పారము ముట్ట తన ధ్యేయాన్ని సాధించుకున్లాడు. ప్రస్తుతం ఉత్కంఠ భరితమైన తెలంగాణ రాళ్ట విభజన సమస్య నుండి ప్రతి సామాన్య ప్రజు నమస్య్కల వరకు అనేకాంశాలను తన శతకంలో *ఛిరంజీవి వేణుత్రీ వ్రస్తావించాడు. మానవ మౌలికాంశ్తోలజన్నిటిని గుర్తించాడు. సమోజ జీవనం చాల వరక్షు రాజకీయాలతో ముడివడి యుండటం నహజం. అందుకేళుస్తతి కవికీ సమాజ చిత్రణలో రాజకీయవు టెత్తులు. రాజజియ నాయకుల కావట్కాలను బహిర్ల్ణతపరచక తస్టదు. చిరంజీవి వేణుశ్రీ కూడ అనేక పద్యాల్లో రాజకీయాలను - రాజకీయ నాయకులను విమర్శించాడు. తెలుగునేలను, ప్రజల నొమ్మును దోచి తిని తిరిగే నక్కజిత్తుల నాయకులను నడివీధిలో నిలబెట్టుమన్నాడు. కష్టాల్లో ఆధుకొనని మంత్రి పనికిమాలిన వాడన్నాడు. 'రాజకీయమిచట రాచవుండు'గా మారెనని అతని ఆవేదన. చిరంజీవి వేణుత్రీ హేతువాథి - ప్రగతివాధి. మూఢనమ్మకాలపై అతనికి విశ్వానం లేదు. చక్కణి పుట్టలో వుట్టి పెరిగి ప్రశాంత వాతావరణంలో జీవించే పామునకు పాలుపోస్తే - ఆ పాల కల్తీ వలన కలిగే నర్పవాత్కా దోషానికి మూఢభక్తేకారణ మవుతుందని ఆక్షేసించాడు (9౫) కల్తీ చేసే వారి కనులు పీకాలన్నాడు (30) ప్రకృతిని దురం చేసి ఫ్యాక్టరీలు కట్టి మానవ మనుగడకు ముప్పతే వద్దన్నాడు 9కి. (95) వ్రన్తుత నమాజం కులమతాలవంటి అనేక రుగ్జాల నెదుర్కొంటున్లది. ఏటి వల్ల సమాజమెంత అధః పతనమవుతున్నదో (1

చిరంజీవి వేణుశ్రీ ఈ శతకంలో ప్రస్తావించాడు. 'కులం కంటె కలం మేలు' (100) అని; మతం - భోగలాలస కొఖకే పనికి వస్తున్నదని (75 తన అభిహ్రాయాన్ని స్పష్టంగా చెప్పాడు. ప్రేమలు, పెళ్లిళ్లు - కట్షకానుకలను గుఠించి ప్రస్తావిస్తూ - కామవాంఛతో కథలు చెప్పే (49) దొంగ ప్రేమికులు హత్యలకు సైతం వెనుకాడటం లేదని (50) - టిక్ష పూనినా దిగిరావటంలేదని (51) మూడు, నాలుగు పద్యాల్లో వివరించి యువతను జాగ్యతపరిచాడు. కౌళ్ల పారాణి ఆరకముందే వధువుల కట్నం కొఅకు చంపి ఆత్మహత్యలని ఇత్రీకరిన్తున్నారని (52) హెచ్చరించి - కట్నమడిగే వారిని తన్నునున్నాడు (55). నమాజంలో బంధుత్వాలు విచ్చిన్నమై పోతున్నాయంటూ - అన్నదమ్ముల మధ్య అనురాగాలే లేవని (108); కష్టం వచ్చినపుడు కనరాని బంధువులు - సుఖములున్ననాడు నూఢవచ్చె నంటూ అపహసించాడు. ధనదాహఠతో అర్థ నగ్న చిత్రాలతో సినిమాలు వస్తున్నాయని (60, 66) చెపుతూనే - పొట్ట కూటికోసం దేహాన్ని చూపే వారిపై జాలిపడ్డాడు. చిరంజీవి వేణుక్రీ కిరళ్లా జాతకాలు (77) కబ్దాలు (18) స్టేవోల (114పై తన అభిప్రాయ్యాలను వ్యక్తం చేసాడు. 'మమతలేని యంత్ర మనిషిని కనుమయ్రూ'(40) అని మనిషి పతనాన్ని - “గుణములేక నిలను గురువులు మనుచుండి' (74) అంటూ గుణహీనులైన గురువులను గమనించాడు. 'మంచిని గెలిపించు మనుషులు కావలె (118) నంటూ చివరగా తన ఆశయాన్ని వెల్లడించాడు. చిరంజీవి వేణుశ్రీ నాకు శిష్కుడనటం కంటే స్టేహితుడనటమే భావం - ఇప్పడే కమ్మని కావ్యాన్ని అంకిత మిచ్చి అప్త బంధువయ్యాడు. అతని ఆత్మియతను స్వీకరించటం నాకత్యంత ముదావహం. ఇంకను ఈ చిరంజీఏ అనేక కృతులను రచించాలని కోరుకుంటున్నాను. శుభమ్‌ రిటైర్డ్‌ ప్రిన్సిపాల్‌ శ్రీ విశ్వేశ్వర సంస్కృతాంధ్ర డిగ్రీ మరియు పి.జి. కళాశాల వరంగల్‌. (17

(| సర్వవైధిక సంస్థ కులపతి . శ్రీమాన్‌ శ్రీభాష్యం విజయసారథి గారు / శ్రీపురం కాలనీ, కఠీజ్ఞగరం. మానవుడు విలక్షణ జీవి అతనిలో సహజౌతంగా, మననం-అన్వేషణ- ఉపాసనం - ఆచరణం ఏర్పడి ఉన్నాయి. కొందరిలో నిద్రాణంగాను, కొందరిలో దరిద్రాణంగాను ఉంటాయి. నిద్రాణశక్తులను మేల్కొలిపి, దరిద్రాణ శక్తులను సమున్నయించి ముందుకు పయనిస్తూ జీవితం సాఫల్యం కావించుకోవటం మనీషి లక్ష్యం. ఉగ్గుపాలతో తల్లి-చేష్టల ద్వారా, ధ్వనుల ద్వారా, స్తనంధయునకు అనుకరించే శక్తిని ప్రదానం కావించే ప్రధమ - (ప్రసన్న - గురువు అవుతుంది. అనుకరణాలు ఎన్నైనా ఉండవచ్చు. తన తన పరిధిలో మనషి సంస్మారానుగుణంగా అనుకరిస్తాడు. మననం చేస్తాడు. దర్శిస్తాడు. అన్వేషిస్తాడు. కొన్నింటిని ఉపాసిస్తాడు, కొన్నిటిని అపాసిస్తాడు, మరికొన్నిటిని ఉదాసిస్తాడు. కాని, కొన్ని మాలిన్యాలు చుట్టుముట్టి మనీషిని ఉక్కిరి బిక్కిరి చేస్తూ క్రుంగదీస్తాయి. మాలిన్యాలు శారీరకంగానూ, మానసికంగా, వాచికంగా, బౌద్ధికంగాను ఏర్పడి మానవున్ని అథః వతనం కావిస్తాయి. శారీరక మలాదులు స్నాన-శు(భ్రతాదుల ద్వారా తొలగించుకోవచ్చు. ఇది ప్రతిరోజు అందరు చేస్తున్నపనే. కాని, బౌద్ధికంగా, మాననికంగా, వాచికంగాను ఏర్పడ్డ మలజాలాన్ని తొలగించుకోవటం, అంతసులువైన పనికాదు. మనస్సులో లేదా బుద్ధిలో ఏర్పడ్డ మాలిన్య ప్రతీకలే వాచికంగా ప్రతిబింబిస్తుంటాయి. వీటిని తొలగించుకోవటం కోసం, సంస్కరించు కోవడం కోసం, ఎంతో ప్రయాస కావించాలి. వ్యష్టి-సమిష్టి విశ్వం, పరం, ఇవి నాలుగు అనుస్యూతంగా, అన్యోన్య సంకలనా సంవలితంగా ఉంటున్నాయి. వ్యప్టిలో ఏర్పడ్డ పురోధానంగాని, తిరోధానంగాని, సమిష్టి పురస్కార -తిరస్కారాలకు (7

గురిచేస్తుంది. ఇది విశ్వ సత్తాయోగానికి, పరాసత్తాయోగానికి, అవరోధం కావిస్తుంది. అందువల్ల, వ్యష్టి-సమష్టి-విశ్వసత్తా-పరాసత్తా సంయోగం కోసమేమి, సాక్షాత్మారం కోసమేమి, కావలసినన్ని సుధారణోపాయాలు ఉన్నాయి.

జన్మతః ఎవరూ ప్రబుద్దులు కారు. ప్రభోధం ద్వారా, సంస్కారం ఉద్బుద్ధం అవుతుంది. సంస్మారోద్బోధానిక్తీ, వ్యక్తిక్తీ సమపష్టికీ = సుధారకులున్నారు. సుధారణ నలుగురి ద్వారా నాల్గు విధాలుగా సిద్దిస్తుంది. ఆ నలుగురు 1 సంస్కర్త 2 చిత్రకారుడు, 8 శాసకుడు, 4 రచయిత వ్యక్తిలో, సమాజములోను, గూడు కట్టుకొన్న దురాచారాలను, విక్షేపాది వృత్తులను, ద్వేషాసూయాది అవరోధాలను దేశానుగుణంగా, కాలానుగుణంగా రూపుమాపుటకై సంస్కర్త కొన్ని సంస్కరణలను కావిస్తాడు. చిత్రకారుడు రేఖల ద్వారా చిత్రాన్ని గీసి ఎన్నో భావాలను ప్రతీకల ద్వారా వెల్లడిన్తాడు. శాసకుడు ప్రజల యోగ క్షేమం కోసం, ఉపాయముల ద్వారా జన సమూహాన్ని స్వస్వకర్మానుగుణంగా ప్రవర్తించేటట్లు శాసిస్తాడు. రచయిత పాత్రల ద్వారా, సంవాదాల ద్వారా, సన్నివేశాల ద్వారా, వర్ణనల ద్వారా, పాఠకుల వృాదయాలకు హత్తుకునే విధంగా రంజింవజేన్లూ పొతాన్ని బోధిస్తూ కర్తవ్యోన్ముఖులను గావిస్తాడు.

ఈ నలుగురు సమాజ సుధారణకు మూలస్తంభాలు, కాని, చిత్రకారుడు గీసిన చిత్రములోని భావ, భంగిమలను సామాన్యులు అంత తేలికగా అర్థం చేసికోలేరు. సంస్కర్త - సంస్మరణ గూడ మూల వృత్తిని క్షాళనం చేయజాలదు శాసనం - దండన ప్రధానమవటం వల్ల, లోకం ఉద్విగ్నం అవుతుంది. ఒకవైపు శాసనం భీకరంగా - చండంగా - సంస్మరణ నీరసంగా - అప్రియంగా వుండటం వల్లనూ, చిత్రం, మూకంగా, జడంగా వుండటం వల్లనూ, రచయితపైనే విశిష్టమైన బాధ్యత వుంటుంది. అట్లే, లోకదర్శియైన రచయితలో శాసనం-సంస్మరణ - చిత్రణ - వర్జన - నాలుగూ పెనవేసుకొని వుంటున్నాయి. కథాకల్పనలో, సన్నివేశ సంఘటనంలో - ఇతి వృత్త నిర్మాణంలో - పాత్రల ద్వారా వాటి సంవాదముల ద్వారా భావ ్రత్యయాలను చిత్రిస్తూ, అంతరాంతర నిలీన - దరిద్రాణ - విక్షేప వృత్తులను క్షాళన ద్వారా సంస్మరిస్తూ సరస సూక్తుల ద్వారా శాసిస్తూ రసమయ

వర్ణనల ద్వారా స్వ-పర భావ ప్రత్యయ 'ప్రతీకలకు - తాదాత్త్యం కల్పిస్తూ (పాఠక)

సమాజాన్ని కర్తవ్యోన్ముఖం గావిస్తాడు. సమ్యక్‌ జ్ఞాని - సమ్యక్‌ దర్శి - సమజ్‌

మంత అయినపుడే రచయిత ఈ పని చేయజాలుతాడు. అప్పుడే అతని రచన (౫

విశ్వశ్రేయస్సు నాపాదిస్తుంది. ఏదో అవేశంలో, దేనికి పొంతన లేకుండా - వదో వర్గాన్ని కులాన్ని మతాన్ని దృష్టిలో పెట్టుకొని ఆక్రోశించే అభిశంసించే వ్రాతలు, కూతలు, కవితారేఖను పొందలేవు.

“కావ్యమాలోచనాధానం మూలవ్ఫత్తిపరిష్కృతి

చయనం చానుభూతీనాం లోక జీవన దర్శనమ్‌”

బుజు వజ్రోపదేశేన జనతాభ్యుదయావహమ్‌ ॥ అగుచు - వ్యష్టి దోహదానికి - సమష్టి వికాసానికి తోద్చదే ఆలోచనాధారలను పాఠకులలో ప్రవహింపజేయాలి. ఏవో కొన్ని కల్మషాలను ఊతగాగాొని, ఆవేశాలను

• అఖినివేశాలను పెంచుతూ - రెచ్చగొట్టే విధంగా - రచన ఉండగూడదు. లోకానికి ద్రోహం గావించే క్షుద్ర ప్రవృత్తులను సంస్కరించేదిగా ఉదాత్తీకరించేదిగా ఉండాలి. అనేక అనుభవాలు - అనుభూతులు ్రతిబింబించేదిగా వుండాలి లోక జీవనాన్ని ప్రదర్శించడమే గాక లోక జీవనానికి దర్భ్శనమై యుండాలి. బుజూక్తుల ద్వారా నేమి వక్రోక్తుల ద్వారా ఏమి, ప్రజాభ్యుదయాన్ని ఆకాంక్షించేదిగా వుండాలి. ఏవం విధమైన రచన లేదా కవిత్వం - గద్యం కావచ్చు, పద్యం కావచ్చు, గేయం కావచ్చు లేదా వచనం కావచ్చు. ముఖ్యంగా ప్రజా పహృాదయాలపై స్థిరమైన ముద్రవేసి ప్రజాహృదయాలను చూరగొని, మార్గ నిర్దేశికమై, కలకాలం వర్ధిల్లుతుంది. స్వభావ చిత్రణే ముఖ్యం కాదు హితరతాలను రంజింపజేస్తూ హిత ప్రబోధం గావించడం, కవిత్వానికి జీవగజ్జ అవుతుంది.

కవితా ప్రక్రియలెన్నో వున్నాయి, వస్తున్నాయి. ఇవన్నీ విశ్వ శ్రేయస్సు దృష్టిలో నిడుకొని ఏర్పడ్డాయి. ఏర్పడుతున్నాయి ఒక కథను ఎన్నుకొని, సర్వాంగీణంగా మానవ జీవనాన్ని ప్రతిబింబింపజేసే విధంగా సంవిధానం, తన్నిర్మాణం, తత్పార దృశ్వత - ఎంతో తపస్సు గావించినపుడే సిద్దిస్తుంది. కేవలం ఉపదేశించే దృష్టితో - పరమార్దాన్ని బోధించే దృష్టితో - జీవన విధానాన్ని పరిశీలించే దృష్టితో - దౌష్టవాన్ని ఎత్తిచూపే దృష్టితో సౌష్టవాన్ని ఎత్తిచూపే దృష్టితో, లోక హితావహాంగా, ఖందకవితా ప్రక్రియలెన్నో వచ్చినాయి, వస్తున్నాయి. స్వేచ్చగా, భావాలను వెల్లడించడానికై, భాషలో తగిన పదాలు లభించడం లేదు. మన హృదయం ఒక సముద్రం. పృాదయసాగరంలో అనేక భావ తరంగాలు ఉప్పతిల్లుతూ తిరోహితమవుతున్నాయి. _భావనోత్కటదశలో, భావ తరంగాలు హృదయ కూలాన్ని ఛేదించుకొని, పొంగి పొరలటానికి విజృంభిస్తాయి. వాటి (ఏ

విజ్బృంభణాన్ని తట్టుకోలేనివారు - ఉక్కిరి బిక్కిరియె కొట్టుకుపోతుంటారు. ఈ సంక్షోభాన్ని భావవీచీ విక్షేపాన్ని - అభివ్యంజించటానికి తగిన పదాలు లేక - అబ్బో! అయ్యో! ఆవి! ఓహో! అంటూ ద్వన్యనుకరణ గావిస్తుంటారు. చెప్పదలచిన ఖావ ప్రత్యయాలను వెల్లడించడానికై పై ధ్వన్యనుకరణలను - ఉపమానాలను ఎరువుగా తీసుకుంటారు. సంగీతం ఈ కొరత తీస్తుంది. అనేక రాగాల ద్వారా

• భావనా భావితమైన అంతరంగంలోని ధృతిని దీప్తిని - సంకోచాన్నీ వికాసాన్ని
• స్పష్టంగా శీతల మనోముకురాలలో ్రతిబింబింపజేస్తుంది. అందువల్ల, సంగీతానికి - సాపొత్యానికి భావాభివ్యంజనలో - అవిభాజ్యమైన సంబంధం అనాదిగా కొనసాగుతూ వస్తుంది. ఏదీ స్వతః సర్వాంగీణం కాదు. ఏదీ మరో దానితో మారకం కాదు. కళలన్నీ పరస్పర పూరకాలు. ఒకటి మరోదానితో సమన్వయం పెట్టుకున్నప్పుడే అది సర్వాంగీణమూ - ఆత్మనీనమూ - విశ్వజనీనమూ అవుతుంది. ఇది ముఖ్యముగా గమనింపవలసినది.

సాహితీ స్రోతస్సులో అంతర్వాహికగా ప్రవహించేది - నీతిధార, నీతిని బోధించే సాహితీ ప్రక్రియ, స్తుతిపరంగా - ప్రభోధపరంగా వర్ణనాపరంగా - అధిక్షేపపరంగా ఇంకా ఎన్నెన్నో విధాల - అనాదిగా కొనసాగుతూ వస్తుంది.

“క్రియైక బోధినిలోకే - శాస్త్రాణ్యన్యాని సంతిహి |

సర్వోపబీవకం లోకస్థితికృత్‌ నీతి శాస్త్రకమ్‌ ॥

మానవ జీవనానికి చెందిన - ఒక వ్యాపారాన్ని - ఒక వ్యవహారాన్ని - ఒక పక్షాన్ని - ఒక అంశాన్ని దృష్టిలో ఇడుకొని - పరిజ్ఞానం గావించే - శాస్త్ర విభాగాలు ఉండవచ్చు. అవి సర్వాంగాలను స్పృశించలేవు. కాని లోక మర్యాదను, లోక జీవనాన్ని సర్వాంగీణంగా స్పృశిస్తూ ప్రబోధించే లక్షణం ఒక నీతి శాస్త్రానికే చెల్లుతుందని - శుక్రాచార్యుడు తన నీతిశాస్తంలో స్పష్టంగా పేర్కొన్నాడు.

నీతిని ప్రబోధించే విషయంలో వేదాది వాజ్మయం ఎంతో (ద్ద చూపింది

• “ఇహైవాభితనూభే ఆర్నీ ఇవజ్యయా” అని అధర్వణ వేదము - *విల్లు ఉన్నదనుకోండి. దాని అవయవాలు వింటి యొక్కరెండు కొమ్ములు అల్లెత్రాడు - దాని ద్వారా సంధించే బాణం. లక్ష్యం - వేధ - అన్నవి సక్రమంగా వున్నప్పుడే, విల్లుతో ఉపయోగం వుంటుంది. అదే విధంగా - విద్యాలయాలు, ఓ ధనస్సు వంటివి. గురు శిష్యులనేవారు వింటి యొక్కరెండు కొమ్ములు అల్లేత్రాడు ప్రబోధం గురువు బోధించేది - శిష్యుడు నేర్చుకొని పొందే - (శుతం బాణం. లక్ష్యమనేది

(యు

• సమాజం వేధ అనేది అభ్యుదయము శిష్యునిలో జ్ఞానధార నిరంతరం ప్రసరించాలనే తహ-తహ-గురువుకూ ఉండాలి. ఇంకా ఎంతో తెలుసుకోవాలనే ఉత్కంఠ - శిష్యునిలో పెరగాలి. ఇరువురిలో, ఈ గుణ సామ్యం ఉన్నప్పుడే, లక్షణ సంపన్నం అవుతుంది. అభ్యుదయం - వికసిస్తుంది. విద్యార్థులలో - విజ్ఞాన దృష్టి, గురువులలో - ప్రబోధ దృష్టి - విద్యాలయాలలో - అనుశాసన వ్యవస్థ సమృద్దంగా సంపన్నం అయినపుడే - అభిభావకులలో - వాటిపట్ల ఆరాధన పెరుగుతుంది. (శుతమంటే సంస్కారం పెంచే జ్ఞానం. సంస్కారం అంటే శీల సంపద. వీటి కోనం విద్యాలయాలు (త్రికరణ శుద్దిగా (వ్రయత్నిస్తున్నవుడే కృతార్థమవుతాయనే - నీతిని - అధర్వణ వేదం భోదిస్తుంది. అట్లే బుగ్వేదంలోని బుచని గమనించండి.

“జల్రూకయాతుం - సుశులూకాయాతుం - జహిశ్వయాతుం -

ఉతకోకయాతుం - సుపర్ణయాతు ముతగ్భ(ద్రయాతుం వా

దృషదేవప్రమృణ రక్ష ఇంద్ర” (బుగ్వేదము)

ఈ బుచ (ప్రతీకాత్మకంగా బోధిన్తుంది. వీటిని ఆత్మవరంగా, సమాజపరంగా అన్వయించుకోవాలి. ఇందులో వర్ణింపబడిన గుడ్లగూబలు, తోడేళ్ళు

• కుక్కలు, పిచ్చుకలు - గరుత్మంతుడు, గద్దలు అన్నవి - (ప్రతీకలు. సమాజంలో రకరకాల ్రవృత్తులవారున్నారు. వారి స్వరూపాలను ఈ ప్రతీకలు వెలిబుచ్చుచున్నవి. గూబలు వెలుతురును చూడలేవు చీకట్లో మగ్గుతూ, ప్రకాశాన్ని ద్వేషిస్తాయి. గూబలలాంటి వ్యక్తులు గూడ, చెడును - అజ్ఞానాన్ని (ప్రేమిస్తూ, విజ్ఞాన ప్రకాశాన్ని _ ప్రబోధాన్ని వినలేరు, కనలేరు. మరికొందరు తోడేళ్ళలాగా - దుర్చలప్రాయులపై _ తమ క్రార్యాన్ని చూపుతూ, చంపుతుంటారు.. కొందరు కుక్కల్లాగా కలవానికి కాలుదువ్వుతూ, అరుస్తూ - ప్రబల వ్యక్తులు తారసిల్లినపుడు తోక ముడుస్తుంటారు. మరికొందరు - పిచ్చుకలలాగా, అనుక్షణం కామ ప్రవృత్తికి గురియై - వావి వరునలు లేకుండా విచ్చలవిడిగా వివారిన్తుంటారు. మరికొందరు - గరుత్మంతునిలాగా అవాంకరిస్తూ - ప్రతివారిని గర్విస్తుంటారు. కొందరు గద్దలలాగా, ఇతరుల ద్రవ్యాన్ని ఆపహరించటానికి ప్రాకులాడుతుంటారు. అందువల్ల _ ఓ సుశాసకుడా! రాష్ట్రం సుఖశాంతి సంపన్నం కావాలని - ధృడ సంకల్చంతో ఉన్నవాదవు కాబట్టి, ముందు ఈ ఆరు రకాల ప్రవృత్తులతో విజృంభించే వ్యక్తులను ఉలూకాదులుగా పతీకించటం జరిగింది. ఆత్మోన్నతిని కోరేవాడు, కామక్రోధాలను

(సం

అణిచివేయాలని - నీతిని భోధిస్తుంది.

హిత ప్రవృత్తి - అహిత నివృత్తుల కోసం, వేదాది వాజ్బయం ఎంతో (శ్రద్ధ చూపింది. ప్రబోధ పద్ధతి భిన్నంగా వుండవచ్చు. వేద శాస్త్రాదులు, ఇది చేయాలి

• ఇది చేయకూడదని, ప్రచండంగా శాసిస్తాయి. పురాణాదులు మిత్రునికి నచ్చజెప్పే విధంగా సౌవార్దభరితంగా ప్రబోధిస్తాయి. పొత్ర చిత్రణ్మాకమైన కవిత్వం, భంగీ భణితి - వక్రోక్తి - విచ్చిత్తి రూపంగా, క్షుభితంగా విక్షిప్తంగా - క్లిష్టంగా - నష్టంగా
• అశాంతంగా వుండే సామాజిక వృదయాలను ఆకట్టుకొని, సేదదీర్చి, రంజన ద్వారా ముద్రవేసి సరసంగా, ఆహ్లాద - నిర్భరంగా హితోపదేశం కావిస్తుంది. అందువల్ల (వ్రతి భాషలో, ఏవం విధ రచనా ప్రక్రియలు కోకొల్లలుగా వెలువడుతున్నాయి. జనం ఆరాధిస్తుంది. రచయిత - ఒక వస్తు స్వభావాన్ని చిత్రించి, పాఠకుని హృదయంలో ముద్రవేసి, తద్వారా కర్తవ్యాన్ని బోధించే విలక్షణ పద్ధతిని ఎన్నుకుంటాడు.

“అధికారామయ॥గ్రస్త బఐధిరాంధ శవేక్షణం |

తాపాయ కల్పతే న్థూజాం తస్మాత్తాన్‌ పరివర్జయేత్‌ ॥

“వ్పవ్రో కొన్ని వ్యాధుల వల్ల 1) కుంటితనం 2) గుడ్డితనం 8) మూగతనం మొదలైన అంగవైకల్యాలు - శరీరంలో షర్పడుతుంటాయి. ఇట్టి వికలాంగుల వల్ల, మనకేమి వోనికలుగదు. కాని, అధికారమనే మహావ్యాధి సోకినవారు కొందరుంటారు. వారు కన్నులుండి చూడలేరు, చెవులుండి - ఎదుటివారి మాటలు ఆదరముతో వినలేరు. నోరుండి - మొరపెట్టుకొని వచ్చే వానిని సరిగా పలకరించలేరు. 'ప్రాణములేని శవాలను చూడటం వల్ల పాపంగాని, తాపంగాని సోకదు. కాని ఈ అధికార రోగగ్రస్తులైన సప్రాణ శవాలను చూస్తే మాత్రం పాపం - తాపం అంటుకుంటుంది. సుమా!” అంటూ అధికార రోగగ్రస్త బధిరాంధమూక వ్యక్తులను, నీతిశాస్త్రం ఈసడిస్తుంది అట్లో

కర్పూరధూళీ కలితాలవాలః పన్నీరపూరేణకృతాభిషేకః |

కస్తూరికా కర్దమ లిప్తదేహః నిజం గుణం ముంచతికిం? పలాండుః ॥

“ఉల్లిగడ్డ ఉంది. దాన్ని కర్పూర రాశులలో ఎన్నాళ్ళు వుంచినను, నిరంతరం పన్నీటితో అభిషేకం చేసినను, సువాసన భరితమైన కస్తూరిని అనుక్షణం దాని శరీరమంతా పూసినను, (ఉల్లిగడ్డ) తన దుర్వాసనను పోగొట్టుకోజూలదు!! ఇదే విధంగా - సమాజంలో ఉల్లిగడ్డలాంటి వ్యక్తులుంటున్నారు. సంవిధానం

(09

ద్వారా అనేక అనువాదాలు కల్పించినను, సంస్కరణలు కావించినను, వనరులు ఏర్పరచినను, వారు తమ స్వభావాన్ని మార్చుకొనుట లేదే?... అని పలాండు (ఉల్లిగడ్డ) ప్రతీకతో ఆ దుస్వభావులను ఈ నీతి ఈసడిస్తుంది. మరొక సూక్తి :

వృకోగ్రజః పితావ్యాఘ్రః పుండరీకః పితామహః |

అనుజు ఫేరవో యస్య - సోపినేత్ర మణీయతి ॥

ఈ నీతి వ్యంగ్యంగా ఇప్పటి రాజకీయాన్ని వెక్కిరిస్తుంది. ప్రజల్ని ఉద్దరించడం కోసమే కంకణం కట్టుకున్నానని ఓ నాయకుడు వస్తుంటాడు. అతని కుటుంబ చరిత్ర పరిశీలిస్తే “అతని అన్నగారు తోడేలు, తండ్రిగారు పెద్దపులి, తాతగారు చిరుతపులి, తమ్ముడొక నక్కవలె ప్రవర్తిస్తూ ప్రజాధనాన్ని దోచుకొని తింటున్నారు. వారి సంతతికి చెందిన ఇతడిప్పుడో నాయకమణిగా - ప్రజలలో చలామణి యగుచున్నాడు” అయితే విచారించవలసింది - అమాయక (ప్రజల గురించా? ప్రజధనాన్ని దోచుకుంటున్న రాజకీయ నాయకుని పరివారాన్ని గురించా? ఇట్లా అనేక భాషలలో థైకాలిక సత్యాలైన నీతి సూక్తులెన్నో వున్నాయి. సుమతి శతకం - వేమన శతకం మొదలైనవి ప్రజల హృదయాలలో ముద్రపడి - నోళ్ళలో ఇప్పటికీ ఘోషిస్తున్నాయి. నీతి ప్రబోధం కావించే రచయితకు - అనుభవము, శాస్త్రజ్ఞడు, లోకజ్ఞత వుష్కలంగా వుండాలి శాస్త్రాలను, వరంవరలను - సంప్రదాయాలను - ఆచార విచారాలను - నీతి రీతులను - అహార విహారాలను

• నిశ్వాస విశ్వాసాలను క్షుణ్ణంగా అధ్యయనం చేయాలి. చేసి తీరాలి. ఇన్ని రకాల అనుభవాలను జీర్ణించుకొన్న వ్యక్తి యొక్క ముఖమునుండే నీతి సుధ జాలు వారుతుంది. ప్రజా మనోమరుక్షేత్రాలను - సద్చావన సస్య సంపన్నంగా పండిస్తుంది. ప్రాగైతిహాసిక కాలము నుండి నిరక్షరాస్యుల నోటినుండి, నీతులు, సామెతలు, సూక్తులు ఎన్నో వెలువడినాయి. ఇప్పటికే వాటిని మనం ఆదరిస్తున్నాం. పద్యమా, వచనమా, గేయమా, అనే మాట విడిచి పెడితే ఇవన్నీ ఉపకరణాలుగా భావిస్తున్నాం. ప్రతీభావంతునికి ఏవీ అద్దురావు. సమాజం అనేక 'పేచికలు, చీలికలుగా విడిపోతున్న రోజులలో సమాజాన్ని ఒక ఆత్మ చైతన్యం జ్యోతిగా భావించేవారిందరూ? ఇట్టి పేలవ స్థితిలో దుష్ట సంక్షోభంలో చిక్కుకొని ఉక్కిరి బిక్కిరి అయ్యే వ్యక్తులను కర్తవ్యము బోధించి దిక్సూచిగా రచనలు గావించే కవులు కావాలిప్పుడు. నా ఆప్తమిత్రుడు చి। వేణుశ్రీ సాధ్యమైనంత మేర తన నమ్మికను వమ్ముచేయకుండ ధృథ సంకల్పముతో

(యు

ముందుకు సాగటం ప్రమోదావహంగా ఉంటుంది. ఇతడు కరీంనగర్‌ జిల్లాలో లబ్ధి ప్రతిష్టుడు. ఎన్నో ఖండికలు, అతని లేఖిని నుండి వెలువడినాయి. కొద్దికాలం క్రితం (ప్రజా భారతమును ప్రకాశించినాదు. (ప్రజా భారతం ఎన్నో ప్రాగ్రూపొలకు, (ప్రతీకలకు, భావ ప్రత్యయాలకు ఒక ఆకరం అనడం అన్ఫతోక్తికాదు. ప్రస్తుతం వరేణ్య శతకాన్ని వ్రాసి ప్రకాశించినారు. “వృ” ధాతువునకు “ఏణ్యం” ప్రత్యయము చేర్చుటం వల్ల వరేణ్య పదం ఏర్పడినది. పాఠకుని వరేణ్యునిగా భావించి ప్రభోధించే శతకము ఉంది. ఇంతేకాదు తన పౌత్రుని పేరు “వరేణ్యుడు' ఆ చిరంజీవిని సంబోధిస్తూ ఇప్పటి సామాజిక, రాజనైతిక, నైతిక, సాంఘిక దోషాలను ఎత్తిచూపి కర్తవ్యాన్ని బోధించే విధంగా ఈ శతకం రూపొందినది. సుమతి శతకం, వేమన శతకం మొదలగునవి ఎందరో నాలుకలపైన దోబూచులాడుచున్నవి. కల్తీ మందులు, ప్రకృతి మాత కడుపుకోసే ఫ్యాక్టరీలు, దుష్ట నీతి రాజకీయాలు సాంఘిక దురాచారాలు, మోసం చేసే బాబాలు, దేవుళ్ళ పెళ్ళిళ్ళ పేరటకావించే ఆడంబరాలు మొదలైనవి ఈ శతకంలో చోటు చేసుకున్నని. 2వ పద్యంలో మంచిచెడులను గురించి, బోధించడమైనది. 7వ పద్యంలో ఒకనొక ముఖ్యమంత్రి అతని కొడుకును ప్రతీకగా చిత్రించడం జర్గినది. 30వ పద్యం “కల్తీ చేయువాళ్ళ కనులను పీకుచూ కఠిన శిక్షలున్న కలతనొంది న్యాయవర్తనందు నడచుకొండురు గాక” అని స్పష్టంగా ప్రబోధించినాడు. వరకట్న దురాచారాలను వాటి వల్ల కల్టే అనర్థాలను ఈసడిస్తూ ప్రబోధించినాడు. ప్రేమ పేరిట కామోన్నోదము పెచ్చు పెరిగి అతివల మానప్రాజాలను దోచుకొనే కామాంధులపై కశాఘాతము గావించినాడు. ప్రతి పద్యము ఒక ఆణిముత్యము వంటిది. చి వేణుశ్రీ కవితా రంగంలో ప్రబోధ సాహిత్యాన్ని సృష్టించి సమాజానికి మార్గదర్శకంగా నిలువాలని ఆశిస్తున్నాను. అతనికి సంపూర్ణ ఆయురారోగ్యాలు కలుగాలని నిండు మనసుతో ఆశీర్వదిస్తున్నాను. = శ్రీ భాష్యం విజయసారథి

నం 2826932302 నెసయూపేము సత ంళుజిం పి పయ32822] భట | 6174, ౨.౫౭ యః! య ల |. కృరణాంండ- 505 0544 వరేణ్యకు స్వాగతం

“గుడికూలును నుయిపూడును

వడినీళ్ళంజెరువుతెగును వనముల్‌ ఖిలమౌ

చెడనిది పద్యమ్మొకటే

కుడియెడమలనెందు గన్న గువ్వలచెన్నా!

అని ఏనాడో గువ్వలచెన్న శతకకర్త చెప్పినమాట పరమ సత్యం. వెయ్యేళ్ళ కింద ప్రభవించిన తెలుగు పద్యం నేటికీ నిలిచి ఉంది. నేడూ పద్య రచన చేస్తున్న కవులు వందల సంఖ్యలో ఉన్నారు. పద్య కవిత్వం స్థానాన్ని వచన కవిత్వం ఆక్రమించిందని, ఇక పద్యమే ఆధునిక యుగంలో కన్పించదని ప్రకటించిన వచన కవులు, ఇబ్బడి ముబ్బడిగా వన్తున్న వద్యకృతులను చూచి ముక్కున వేలేసుకుంటున్నారు. వర్తమానం వచన కవిత్వానిదే, అని పలికినవారే నేటి పద్య కవితా వైభవాన్ని కళ్ళారాచూచి అబ్బో అంటున్నారు. విశేషమేమంటే వచన కవిత్వాన్ని రచించి లబ్ది ప్రతిష్టులైన వచన కవి బ్రహ్మలు మళ్ళీ ఛందోబద్ధమైన పద్యాలు రాస్తున్నారు. పద్యం పద్యమే, అనీ సెలవిస్తున్నారు. ఇది పద్యమహిమ. వచన కవిగా, అందునా అభ్యుదయ కవిగా నాలుగు దశాబ్దాల నుండి రచనలు చేసిన ప్రగతివాదకవి వేణుశ్రీ, సాహితీ లోకానికి (ప్రజాకవిగా చిరపరిచితుడు. సమాజాన్ని చూచి, స్పందించి, కదిలించే కవితలు రాసినవాడు. కరీంనగరం మొదలు భాగ్యనగరందాకా ఏ సాహితీ పరుణ్ణి అడిగినా “వేణుశ్రీ మంచి వచనకవి అని చెబుతారు. (0010

వచనకవిగా ముద్రపడిన వేణుశ్రీ ఏభయేళ్ళు దాటిన వయస్సులో “వరేణ్య శతకం రచించడం విశేషం. వేమనలాగా ఆటవెలదులు రాశారు. విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య అనేది మకుటం. “లోకమందు నీతి లోకువలగుచుండ ధనమదమధికంబు, ధరణినిండె మానవత్వమెచటమచ్చుకులేదాయె, అని కవి ఆవేదన పడ్డాడు. శ్లోకం శోకత్వ మాగతః “నిజముపల్క నేడు నిలువ నీడుండదు లంచగాని నిచటలచ్చిమెచ్చు బతుకనేర్చినోడు బహువేషములు వేయు అంటూ ఈ మేడిపండు పొట్టను చీల్చాడు వేణుశ్రీది వేమన, గురుజాడ, శ్రీశ్రీలవారసత్వం దేవదేవుడంటు దేవులాడగనేల మానవత్వములేని మనుషులేల? విగ్రహముల పెళ్ళి వింతగ జరిమేరు అంటూ నరుని కష్టపెట్టి నారాయణని కొలిచే వాళ్ళను నిరసించాడీకవి. “కబ్దా, అనగానే నగరం గుర్తుకు వస్తుంది చెరువు కుంటలన్ని చెడగొట్టి భూముల కబ్ద చేసికొనుచు ఖద్దరేసి కోట్లు కొల్లగొట్టి గొవ నాయకులైన వారి బండారాన్ని బయటపెట్టాడు. వేణుత్రీ అభ్యుదయ చేతన గలవాడు అక్రమాలను, అన్యాయాలను దోపిడీని, దుర్మార్గాన్నీ సపించనిది ఆయన కవితా వ్యృాదయం. “న్యాయవాదులార న్యాయాన్ని కాపాడ వాదులాడరండి వాసిపెరుగు 0యళా

దొంగవారినెల్ల దొరలచేయకుడయ్య, అని విన్నవిస్తూ న్యాయవాదులు అన్యాయవాదులు, కావద్దని హితవు పలకడం గమనింపవలసిన విషయం. కంటికి కనిపించిందాన్నల్లా కైతగా రాసిన ద్రష్ట వేణుశ్రీ. ఆడది-మగవాడు అనే అంతరాలు ఉండకూడదనే వ్యవస్థలో “భర్త భార్యనింట బాదుట మామూలు భార్య భర్తనింట బాదవింత ఆలుమగల మధ్య అంతరాలెందుకు? అని ప్రశ్నిస్తారు మగవాడు ఆడదాన్ని బాదినప్పుడు ఆడది మగవాణ్ణీ బాదితే వింత, ఎందుకు? అనడంలో హాస్యం, ఉన్నా అంతరంగంలో వేదన, ఉండదం మనం (గ్రహిస్తాము. వేణుశ్రీ సమస్యల నెత్తి చూపి తప్పించుకునే కవి కాదు వాటికి పరిష్కారాలనూ చూపిస్తాడు. మంచిని గెలిపించు మనుషులు కావలె మేలుచేయు వాళ్ళ మేలుకొలుపు వంచనలను చేయువారల తరుముడు, అందుకు ఉదాహరణ. ఇది వ్యావహారిక భాషాయుగం. ఛందోబద్ధమైన పద్యాలలో సైతం వాడుక భాషను వాడడం సామాన్యమై పోయింది. ఐతే ఈ కవి వాడిన సావు, తెల్యక, సూడవచ్చె *“చూసు” వర్షాన్మి సెదును, వంటి ప్రయోగాలు పంటికింది రాళ్ళలాగా బాధిస్తాయి. వేణుశ్రీ ఉద్దేశ్యపూర్వకంగా ప్రయోగించిన హృద్యంగా లేవన్నదే సహృదయుల భావన. వేణుశ్రీ సమాజ కవి. సమాజాన్ని చూసి రచించినవి “వరేణ్య శతక పద్యాలూ చదవగానే స్పందన కలిగించడం సత్మవిత లక్షణం స్పందింపజేసే మంచి కవిత్వం 'వరేణ్య శతకం. వేణుశ్రీ 'వరేణ్య శతకానికి స్వాగతం పలుకుతున్నాను. ఆయన పరిణతవాణికి నమస్కరిస్తున్నాను. = దా॥ తిరునగరి తేది 6-9-2011 0౫)

| త , వివేకానందపురి, కరీంనగర్‌ - 505 001 యం . 9849328086 న్న చూనవశతకం తెలుగు శతక సాహిత్య పరంపరలో మరో 'కొత్త శతకం ఇది. తెలుగు భాషలో, నుడికారంలో, సామెతల్లో, నిత్య వ్యవవాోరాల్లో 'కలిసిపోయినవి ఎన్నో శతక పద్యాలు, పాదాలు, పంక్తులు, పదాలు. అది శతకానికి ఉన్న విశిష్ట లక్షణం. అందుకే వర్తమాన సామాజిక సమస్యలకు స్పందించే కవి వేణుశ్రీ శతకాన్ని అలవోకగా రచించాడు. ఒకప్పుడు భక్తి, వైరాగ్య, శృంగార, నీతి మొదలైన ఎన్నో అంశాలను సరళంగా వ్యక్తం చేసిన శతకాలలో వాటితోపాటు ఈనాటి అనేక విషయాలను వాస్తవంగాను, వ్యంగ్యంగాను ఈ శతకంలో వ్యక్తం చేశారు. వాస్తవాన్ని కళాత్మకం చేయడం కవిత్వం. కళలో వాస్తవాన్ని చూపించడం కవిత్వం. కళ, వాస్తవికతలు జీవిత సత్యాలుగా ధ్వనించడం కవిత్వం. ఈ కవిత్వ లక్షణాలన్ని తన కవిత్వంలో చూపించగల కవివరేణ్యుడు వేణుశ్రీ. శతకానికి ఉన్న మకుటం వేమన శతక ధ్వనిని పోలి ఉన్నది. విను వరేణ్య అని సంబోధన. ఈ వరేణ్య ఎవరు. నేటి తరం కాదు, రేపటి తరం కాదు ఎల్లుండి తరం ప్రతినిధి వరేణ్య, కవిగారి మనుమని పేరు వరేణ్య, అయితే మనుమని మీద (ప్రేమతో మాత్రమే రాస్తే ఆయన ముద్దుమురిపాలే రాసేవాడు. ఆ మనుమని తరాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకొని రాస్తున్నాడు కనుక నేటితరం మారాలనే ఆకాంక్ష అదుగుడుగునా కనపడుతుంది. విశ్వమిత్ర తేజమైనవాడు, వరేణ్యుడు (శ్రేష్టుడు) అయిన వాడికి మళ్ళీ హితవులెందుకు? అనుకోవచ్చు. సుమతీ అని సంబోధించడం వంటిదే. (0౫)

ఈ శతకంలో ఉపరితలంగా కనిపించే వస్తువుల్లు రాజకీయాలు, అవినీతి, లంచగొండితనం, ఢ్రేమలుమోసాలు, స్త్రీలపట్ల అక్రమాలు, విద్యావైద్యాది ప్రభుత్వ శాఖల లోపాలు, న్యాయవ్యవస్థలో ఉన్న లాసుగులు, కులమత విశ్వాసాల పేరిట మోసాలు, ద్వేషాలు, కుటుంబ వ్యవస్థలో వస్తున్న మార్పులు, గురుశిష్యుల తీరుతెన్నులు, సెల్లు వాడకాలు మొదలైనవెన్నో కనపడతాయి. వీటన్నిటి అంతర్యంలో తొంగిచూసే వస్తువు మానవత్వం.

లోకమందు నీతి లోకువ యగుచుండ

మానవత్వ మెచట మచ్చుకు లేదాయె” అని మొదలుపెట్టి

“న్సంచిని గెలిపించు మనుషులు కావలె ... నని ఆశిస్తారు. అనేక విషయాలు కొన్ని చోట్ల సూటిగా, కొన్నిచోట్ల చాటుగా, కొన్నిచోట్ల ఘాటుగా కొన్ని చోట్ల తేటగా చెప్పడం ఈ శతకంలో వేణుశ్రీ చూపిన వ్యక్తీకరణ వైవిధ్యం. కవిగా సమాజం మొత్తాన్ని చెప్పడమే కాదు కవి లోకాన్ని కూడా వదలలేదు. కవులలో గద్య పద్య కవులనీ, వెనుకబడిన కవులనీ, ముందుఐడిన కవులనీ (ఇందులో కులధ్వని, స్థాయిధ్వని రెండూ ఉన్నాయి), రకరకాల సమూవాలుగా మారిపోవడాన్ని నిర్వండ్వంగా ఎత్తిచూపారు. ఏ రంగంలో నైనా మానవత్వం, మంచితనం మాత్రమే ప్రధానం అని శతకం చెప్పిన హితవు.

మానవులతో పాటు ప్రకృతి కూడా ఆయనకెంతో ఇష్టం. అడవులు లేకపోవడం, గుట్టలు తొలగిపోవడం కలతపెట్టేవి కాగా నేల 'కర్రు సాళ్ళ వలన కడుపు పండె' అని గొప్ప అందాన్ని సత్యాన్ని తత్వాన్ని ప్రకృతి సుందరంగా వ్యక్తం చేశారు.

చిన్న చిన్న మాటలతో ఎన్ని విధాలైనా ఆడించడానికి అనుకూలమైనది ఆటవెలది. అందులోని మెలికలెన్నో ఈ పద్యాలలో కనిపిస్తాయి. “వగలు జూపియున్న వరహాలు రాల్తురు / కులుకుజూపియున్న కూడు దొరకు” ఈ పాదాల్లో గణయతులు సరిపదడమే కాదు పదాలలోని తూగు రెందు పాదాలను సమానంగా

నడిపించడం ఒక లయను కలిగించడం. (గప

“దెవదెవుడనుచు దెవులాడగనేల / మానవత్వము లేని మనుషులేల, అని రెండు ప్రశ్నార్ధ్థక పాదాలుగానె చూపి.ప్రశ్చలోనే సమాధానాన్ని ఇమద్చడం విశేషం. “ణప్రతులుగ, దర్శకునికి, శివసతులుగ మొదలైనవి ఏకపదాన్ని ద్విగణయుతంగా ప్రయోగించడం, కూరగాయలు వంటి పదాలు ఉన్నవి ఉన్నట్లుగా గణాల్లో ఒదిగించడం కూడా విశేషం, గణాలలో వాడుక మాటలు, జాతీయాలు, నుడికారాలు చెడకుండా ప్రయోగించడం భాషాచ్చందస్సుల అందం తెలిసిన కవి చేసే పని. కడుపుపండుట, వట్టి పోవుట, తెలివితప్పుట వంటి జాతీయాలు ఎన్నో సముచితంగా ఉపయోగించారు.

న్యాయవాదులను సంబోధించి వాదులాడరండి అన్నారు. నిజానికి కేసులుకాదు న్యాయం వాదించడానికి అని చమత్మారార్థం. ఇట్లాంటి చమత్మారార్థ ప్రయోగాలు కూడా ఎన్నో ఉన్నాయి.

వేణుశ్రీ తన కవిత్వంలో ఎక్కడయినా స్వేచ్చ, ప్రజాభారతం కవితా సంకలనాలు మొదలుకొని వాడుక మాటలను వాడుకోవడంలో ఒక నిష్ట కలవాడు. గొప్ప ఇష్టం కలవాడు. పద్యాలలో కూడా వాడుకపదాలు చాలా సులువుగా గణయతులలో వాటి సహజగుణం చెడకుండా వాడుకోవడం కనిపిస్తుంది. బాగ బతుకవట్రి, సానబెట్టు (ఇందులో స్తాన. అనేది చాల అనే అర్థంలో తెలంగాణ వాడుక మాట), రంది, రొండి, సోపతి...

ఈ-'ప్రేమతోనే కూడాశ, (ప్రేమాట వంటి సమాసాల వ్యాకరణాన్ని పక్కనబెట్టి వాడుకను అక్కున. చేర్చుకున్నారు.

వేణుశ్రీకి కవిత్వం రాయడం ఒక సహజమైన (ప్రవృత్తి. కీర్తకోసమో,

"పురస్మ్కారాలకోసమో లేదా ఇతర ఏ ప్రయోజనాలకోసమో ఎప్పుడూ కవితలు రాయలేదు. “కలము బలము గున్న కలత తొలగు ననేది కవిత్వం గురించి తాను నమ్మిన సత్యం. అంతే కాదు తనకు కూడా ఏదైనా అనారోగ్యం ఉంటే అది కవిత్వంతో పోతుందన్నంత మమకారం కవిత్వం గురించి కలవాడు. కవిత్వం చెప్పినపుడే మనస్సు తేలికపడుతుందనుకుంటాడు. ఎందుకంటే సమాజంలోని చెడును చూసినప్పుడల్లా కలిగే ఆవేదనా భారం అది వ్యక్తం చేసే దాక తగ్గదు. ఆవేదనా రోదనమే ఆయన కవితారాధనం, అదే వాడియైన సాధనం. అందుకే (య్‌

పట్టమీద నడక పరుగులెత్తించును రక్తపోటు లేక రంది తగ్గె కాగితమ్ము మీద కనిపించు వైద్యము

కాగితం మీద కలం పరుగెడితే రంది తగ్గింది అని తేలికపద్డారు.

ఈ శతకం ద్వారా వేణుశ్రీ నేటి సమాజాన్ని చూపుతూ రేపటి సమాజాన్ని మేలుకొల్పుతూ ఎల్లుండి సమాజానికి దారి వేయాలని చూస్తున్నారు. తెలుగు మాటలున్నంత కాలం లయ ఉంటుంది, లయ ఉన్నంత కాలం పద్యం ఉంటుంది అనడానికి సరికొత్తగా శతకాలు రావడం సజీవ సాక్ష్యాలు.

ఈ శతకాన్ని కవి తన గురువుగారు, వ్యాకరణవేత్త శ్రీమాదిరాజు బ్రహ్మానందం గారికి అంకితం చేయడం గొప్ప జెచిత్యం.

_ ఈ శతకం మా నవ శతకంగా పాఠకుల నాలుకలపై కదలాడి మంచిని పెంచి మానవ శకాన్ని ప్రారంభించాలనే ప్రయోజనాన్ని సాధిస్తుందని ఆశిస్తూ... ఆత్మీయ మిత్రుడు వేణుశ్రీని మనస్ఫూర్తిగా అభినందిస్తూ... నేను విదేశాల్లో ఉన్నా నాలుగు మాటలు నేను రాయాలని (ప్రేమతో పలుకరించి రాయించినందుకు ధన్యవాదాలు. షికాగో, (అమెరికా) 14-10-2011 మీ _-ళప్పోత్తా (గండ్ర లక్ష్యణరావు) (యం

వేణుశ్రపద్య స్వరం

వేణునాదం సప్త స్వరాలను కలిగి వుంటుంది. అలాగే ఎప్పటి నుండో వేణుసార్‌ సమాజాన్ని ధిక్కరించే స్వరం వినిపిస్తున్నారు. ఆధునిక మనిషిగా ప్రగతిశీల కాముకుడు అయిన వీరు అరసంతో ముడిపడివున్న ఆ బంధం రెక్కలు విప్పుకొని “స్వేచ్భా' గీతం ఆలపించారు. సమాజ పరిస్థితులను బాగా అవలోకనం చేసిన ఇవేణుశ్రీ గారు తన అక్షర చక్షవులతో, పరిసరాలలోని అన్యాయాలను పరికించి అక్షర సేద్యం చేస్తూ వస్తున్నారు. ఆయన అక్షరం ఏ ్రాపకానికి, సన్మానానికి మెప్పుదలకు ఒప్పుకొనేది కాదు. నిఖార్సైన తెలంగాణా అక్షరం. ఉద్యమాలతో మమేకమైన భావతరంగాలు మూఢ విశ్వాసాలను నిలదీసాయి. ఎంత ఆధునికులో అంత ప్రాచీన సాహిత్యాన్ని ఆపోశన వట్టిన మహానుభావులు అంతటి అధ్యయనంలోంచి ఆంధ్ర మహాభారతాన్ని “ప్రజాభారతం” రూపంలో కవిత్వం పండించినారు.

_ప్రస్తుతం వారు “వచన కవిత్వం” నుండి పద్యం వైపు పయనించారు. 'దైవారాధని సక్రమంగా తెల్సిన వైష్ణనత్వంలో నుండి 'భక్తి పేర నిలను బాబాలు” చేరుచు ఏ విధంగా భక్తితత్వాన్ని భ్రష్టుపరుస్తున్నారో “వరేణ్య శతకం” నుండి మేల్మొల్పుతున్నారు. ప్రాచీన కావ్యాల అధ్యయనం, ప్రస్తుత సర్వవైదిక కులపతి శ్రీభాష్యం విజయసారథి గురువు గారి మార్గదర్శనం కాలం పరిశీలన కలిపి తన ఆటవెలది రూపంలో సమాజానికి అందించారు. మంచి ఉపాధ్యాయుడు కావున “విలువ లేదు నేటి విద్యల యందుని అంటూ నేటి విద్యా విధానంలోని లోపాలను సవరించే విధానాన్ని ప్రకటించడం చాలా సముచితంగా వుంది. సప్త వ్యసనాలు మనిషిని దిగజారుస్తాయని నిగమశర్మ జీవన విధానం నుండి గ్రహించి వ్యసనం వలన కలిగే అనర్థాలను ఈ శతకంలో ఉటంకించినారు. సమాజ రుగ్మతలతో పొటు శారీరక రుగ్మతలు అయిన డెంగ్యూలాంటి వ్యాధుల పట్ల అహప్రమత్తతను

సూచించినారు.

కుంటలు ఇళ్ళుగా, చెజవులు బహుళ అంతస్థులుగా, ప్రభుత్వ, పైవేటు

భూములన్నీ 'రియల్డర్ల' ప్రేమ పుత్రికలుగా మారి కోట్లు గడించడం, పర్యావరణానికి

ముప్పు కలిగించడం వంటి పర్యావరణ స్పృహను కలిగి చురకలు అంటించి

రేపటి ముప్పును తప్పించుకొనే 'ఉపాయరంా తెల్పినారు. “బోర్లు వేయుచుండ (000

బోర్లపడును నేలి అంటూ పుడమితల్లి ఒంటికి తూట్లు పోడవ కూడదని ఆదేశించినారు. కట్నాల, లాంఛనాలతో కల్యాణాలు కొన్ని కాటికి దారిచూపే మార్గాలయ్యాయని తెల్పిన వేణుశ్రీ, గారి జీవితం నుండి గుండె నుండి వచ్చిన ఈ వాక్యాలు నిత్యసత్యాలు. వేణుశ్రీ గారి పెళ్ళి, వారి కుమారుడి పెళ్ళి రెండూ ఆదర్శంగా జరిగినవే. రాయటం కన్నా ఆచరణమిన్న అనే ఆచరణ వాది వేణుత్రీ.

ఆంధ్రసీమ పెద్దలవిటి భ్రమలజూపి అంటూ తెలంగాణాలోని భూములను అమ్మి తెలంగాణాను దోచిన విధానాన్ని ఎండగట్టినారు. మాకు తెల్సిన ముప్పై ఏండ్ల వారి కవిత్వం తెలంగాణా పదాల గుభాళింపు ముల్లె, లొల్లి, నీల్టుడు, పెబ్బె లాంటి తెలంగాణా పదాలు, పద్యాలలో అలవోకగా అల్లి వారి ప్రత్యేకతను నిరూపించారు. ఇవి మచ్చుకుకొన్నే. ప్రాచీన రూపమైన పద్యం ద్వారా వర్తమాన సమస్యల్ని వ్యవవారిక భాషను ప్రజలకు అందించడం సంతోషదాయకం. ఇంకా శతకంలో ఇట్లాంటి ప్రయోగాలు ఎన్నో కనిపిస్తాయి.

సాహితీ గౌతమికి ప్రధాన కార్యదర్శిగా, సాహితీ స్రవంతి కన్వీనర్‌గా పనిచేసి పలు సాపొతీ కార్యక్రమాల నిర్వహించిన అనుభవం వుంది. సినారె పురాస్మ్కార ప్రధాన కార్యక్రమాలెన్నింటినో వారి చేతుల మీదుగా నిర్వహించినారు. అందుకేనెమో '“సాహితీసదసున సమతుల్యతలు లేవు వివిధ వర్గభేద వింతలయ్యె నంటూ తన ప్రత్యేక అధ్యయనం 'పద్య గద్య కవుల పరిహాసం” అంటూ రాసి వచన కవిత్వం, పద్య కవిత్వం రాసి ఉభయత్ర ప్రజ్ఞాశీలతను ప్రదర్శించిన వీరు అభినందనీయులు.

'కోపమున్నవాడి కొప్పదు స్నేహం” అని కోపం పనికిరాదని కోపం ఉద్వేగాన్ని ఉద్వేగం మానవత్వాన్ని చంపుతుందని మనో విజ్ఞాన దృష్టిని తమ వరేణ్య శతకంలో చూపించిన వీరు అభినందనీయులు.

మకుటం ఈ శతకానికి మాణిక్యం. అందులోని మనవడి వాత్సల్యం మరింత (క్రేమగా కావ్యాన్ని ముందుకు నడిపించిందనుట అక్షర సత్యం.

సాహితీ గౌతమి పరుగుల నురుగుల్లోంచి వేణుశ్రీ గారి కవిత్వం మరింత పొంగులు పారాలని ఆశిస్తున్నాం.

మాడిశెట్టి గోపాల్‌, అధ్యక్షుడు కె.ఎస్‌. అనంత చార్య, సహాధ్యక్షుడు బి.వి.ఎన్‌, స్వామి, ప్రధాన కార్యదర్శి సాహితీ గౌతమి, కరీంనగర్‌, (౧0దు

వరేణ్య శతక౦--:అధి-వాస్తవికతలు _వరేణ్య శతకము వరేణ్యమే. _ శతకవాజ్బయ ఆకాశంలో చేరుచుక్కగా తళుకులీనే ఇది “సహజకవి” బిరుదము చేత 'ప్రజాకవిత్వము రాస్తున్న “వేణుశ్రీ” భావవాహిని. వచనకవిగా వాసిగల వేణుశ్రీ పద్య కవిగా కేతన మెత్తిన దిట్టకవి. శతక కవుల పోకడ ఎంత ఆత్మాశయమో అంత (ప్రబోధాత్మకము, ఎంత లోకాను శీలనమో అంత చైతన్యాత్మకము అలతి అలతి పదబంధాలతో లోకమును తూర్చారపట్టు కవి కృషీవలత్వము ఇందున్నది. పద్యాలు బహుముఖీన ప్రతిభా స్ఫోరకములైనవి. ఒక పరంపర ముందు తరాలకు మార్గ సూచిక అవ్వాలని, ప్రాంతీయాంతఃకరణంలో సత్యదృష్టి లోకానుశీలనము స్వన్థాన దేశ భాషాభిమానం జాగృత పరిచేలా పద్యాలు పరుగులు తీసాయి. దొంగ సన్నాసులను జుగుప్సించినా సంభ్రమాశ్చర్యాలకు లోనయి కులమతములను విశ్లేషించినా, ఆస్తిక్యమును ప్రశ్నించినా? జ్ఞాన ఖలులను తృణీకరించినా అది వేణుశ్రీ నిరంతరాన్వేషణలోని బుజు బుతుంభరలే. సాహ సోక్తులతో పూజలను తిరస్కరించినా, కుహనా జాతక వేత్తలను ధిక్కరించిన పద్యాలు సామాజికాధ్యయనమును పట్టిస్తున్నాయి. కొన్ని ఆవేదనలు మరికొన్ని సందేశాలు ఆత్మవిచారములో దగా మోసాలు పెరిగి దౌష్ట్రం ప్రబలి దురాచరం మెండై అవినీతి అక్రమాలు రాజ్యమేలుతున్న స్థితిని వాస్తవిక దృష్టితో పట్టిస్తున్నాయి. స్వార్ధ రాజకీయాలపైన ధర్మాగ్రహము ధూర్త రాజనీతిపై చర్నాకోలలు తాడిత పీడిత ('ప్రజావళి ఆందోలనలు పద్యాలలో తేటతెల్లమవుతున్నాయి. సమాజంలో (ప్రేమానుబంధాలు కొరవడి పెనుమార్పులు చోటు చేసికున్న తీరుకు చలించిన సందర్భాలు ఉన్నాయి. పర్యావరణ పరిరక్షణ చేయలేని ప్రజలను రాజకీయ నాయకులను ధనవంతుల భూబకాసురత్వాన్ని నిలదీసిన పద్యాలున్నాయి. యువత దుర్మార్గంలో పడి అవినీతిలో కొట్టుకపోకుండ ప్రబోధించే పద్యాలు లోక సంగ్రహేచ్చ తెల్పుతున్నాయి. ఆధునిక వైద్య పరికరాల పరీక్షలో ఆ రోగ నిర్ధారణలు కాకపోగా రోగులు బేజారెత్తడం కనిపించుతుంది. (త్రికాలములను అతీతుడయిన కవి (06

దైవమున్నచోట దానవత్వ మేలా అని గుళ్ళలో జరిగే కార్యక్రమ విషయాలు జరిగే తీరును వాపోయిన విధము చలింపజేస్తుంది. శిష్ణులు అంగీకరిస్తారని “కూడాశా “లచ్చనం” “రోత” వంటిని వాడినా అవి చంద్రునిలోని మచ్చలా చల్లదనంతో ఆమ్షాదంలో కనిపింపజేసి ఆనందాన్ని పంచిపెట్టాయి. యువత పెడదారిలో పడరాదని వాక్కాకుల రొదలు వీడాలని మానవ సంబంధాలు కులమతాల మధ్య నలిగిపోరాదని హితవు పలికినారు. చెల్లాచెదరయిన భార్యాభర్తల బంధాలు తిరిగి ఓ కొలిక్కిరావాలని ఆరాటపడినారు. జనం కోసం విజ్ఞానం వినోదం పంచే జన సినిమా సినిమా జనం” ను తయారుచేసే దుష్ట-దుర్మార్ల దర్శక నిర్మాతల నుండి విడువడాలని ఆశించాడు. నగరీకరణ నేపథ్యంలో పల్లెలు నామరూపాలు లేకుండా పోవడం శోచనీయమన్నారు. ఆధునిక విజ్ఞానం ఇచ్చిన సెల్స్‌ టి.వీలు మూర్చుని చేతి విజ్ఞానం కాకూడదని ఆకాంక్షించాడు. కవిగా వేణుశ్రీ కలకాలం లోకము యొక్క (శ్రేయస్సును కోరుకున్నాడు. విశ్వశ్రేయస్సును గూర్చె కవిత్వమును అందిస్తు భిన్న విభిన్న ప్రక్రియల ద్వారా ఇతోధికంగా రచనలు చేయాలని ఆశక్తిని ప్రతిరోజు తొలికిరణాల ద్వారా పొందాలని ఆశంసిస్తున్నాను. = ఎన్‌. హరిప్రసాద్‌ జాతీయ ఉత్తమ ఉపాధ్యాయ అవార్డు గ్రహీత విశ్రాంత సంస్కృత ప్రధానోపాధ్యాయులు వేములవాడ సంస్కృత పాఠశాల సెల్‌ : 9949557101 (౧0010)

మనిషి మనిషిగా జీవించడం కోసము నూచించిందే సొపాత్యం. ఏ రూపంలోనున్న అనలైన సాపొత్వం మానవ పొతం' కోరుతుంది. కేవలం ఆనందం కోసం ఉన్నవారి నుఖాల కోసం (వ్రాసే సాపొత్వం కళలు వేరు. మనిషి అన్వేషనలో శాస్రజ్ఞుదైన, విద్యావంతుడైన, వైద్యుడైన, నటకుడైన నమాజ అభివృద్ధికి పాటుపడే వారై ఉందాలి. . అంకేగాని సమాజ వినాశనానికి వ్యక్తిగత ఎదుగుదలకు మానవులను మానవులే దోవీడి, పీంసలకు గురిచేనేవారిగా మారకూదదనే ఆశాజీవిని, అదే విధంగా వ్రజలకు అర్ధమయ్యే భాషలో ఆయా (ప్రాంతాలవారు, ఆయా (ప్రాంతీయ భాషలలో తమ రచనలను చేసి వ్రజల వద్దకు భాషను చేర్చాలనే ఉద్దేశ్చం.

వానే భాషకు, మాట్లాడే భాషకు అంతరము లేకుందా వ్లుస్తక భాష ఉన్నవుడు ఖాష జీవిస్తుంది అని భావించేవాళ్లల్లో నేనాక్టుడిని. అందుకే అక్కదక్సడ మన (ప్రాంత వాడుక వదాలను వాడుకోవడం జరిగింది. వరిణామ క్రమములో మార్చు ఎలా సవాజమో భాష కూదా వప్రజలకనుగుణంగా మార్చు చెందినపుడే ప్రజల నాల్గుపై జీవిస్తుంది. లేకుంటే ఒక (ప్రాంతపు భాషను బలవంతంగా అన్ని ప్రాంతాలపై రుద్దుతూ అదే భాష అని విర్రవీగుతూ, మరొక (ప్రాంత భాషను ఈనడించుట మానుకోవాలి. లేదంటే భాష వృగ్యమైపోతుందని అనుకోవదంలో ఆశ్చర్యం లేదు. మనకు ఇతర భాషలు అదే విధంగా నశించిపోయాయని కూడా తెలును. అయినా మనం ఇతరుల ఆధివత్యం వల్ల బలైపోతున్న “బానిసలుగా” వారి భాషకు, పాలనకు జేజేలు పల్ఫుతున్నాం.. దీనిని పార్టీల జెందాలు లేకుందా అందరం ఐక్యంగా పోరాడితే దేనినైనా సాధించుకోగలం.

ఈ శతకాన్ని వ్రాయడానికి (పేరణ కెయన్‌, అనంతాచార్చ, మాడిశెట్టీ గోపాల్‌ బి.విఎన్‌ స్వామి పద్యాలు రాయుమని కోరదం, వారి కోరిక (ప్రకారం వారం రోజుల్లో శతకం వూర్తిచేయదం జరిగింది. దీనికి మా మనుమడు 'వరేజ్య” (ప్రేరకుడు.. చిత్తు కాగితాలపై గ్రానిన వద్యాలన్నిటిని ఎంతో ఓవీకగా మా (్రధానోపాధ్యాయురాలు శ్రీమతి బి. ఆళీర్వాదం గారు కాపిలో తప్పులు లేకుండా

(067)

రానీ అందజేనినందుకు కృతజ్ఞతలు.

విశ్చబంధు డా॥ బోయినపల్లి వేంకటరామారావు గారికి ప్రత్వేక కృతజ్ఞతలు. ఈ శతకానికి మా గురువు శ్రీ మాదిరాజు (్రవ్యోనందం గారు అక్టుయ్య వాణి గారు అంకితానికి ఒప్పుకొని స్వీక్తర్తగా వారి అభిస్రాయాన్ని వ్రాసినందుకు కృతజ్ఞతలు.

వురోవాక్ళుతో నన్ను ముందుకు నడివించిన మవోకవి శ్రీ భావ్యం విజయ సారథి గారికి వృూదయఫూర్వక కృతజ్ఞతలు,

ముందు మాటలో వద్య తీరుతెన్నును తెలియజెప్పిన ను(వనిద్ధకవి దా/ తిరునగరి గారికి కృతజ్ఞతలు. అమెరికాలో నుండి నేను అడుగగానే వినుగులేకుందా వద్యాలను వరున (క్రమంలో పెట్టి ముందు మాటలు ్రాని వంవించిన విదుషీమనులైన దా॥ జి. లక్ష్మణ్‌రావు గారలకు వ్రత్వేక కృతజ్ఞతలు.

పద్యమును వ్రాయుమనదమే కాక శరీరాలు వేరైన ఆతులు ఒకటే అన్నట్టుగ మువ్వురు కలిని ఒకే అభిప్రాయాన్ని వ్రాసి అందజేసిన కె యన్‌. అనంతాచార్వకు, మాడిశెట్టి గోపాల్‌కు, బి.వి.ఎన్‌ న్వామి గార్లకు ధన్యవాదములు.

ఎన్‌. వారివసాద్‌ గారి ముందు మాటకు కృతజ్ఞతలు, మరియు జి.వి తృష్ణమూర్తి నూచనలు, నలవోలను అందజేనినందుకు (త్వేక కృతజ్ఞతలు.

కవర్‌ వెనుక నా రచనలను గూర్చి కవితా రూవకంగా అందజేనిన శ్రీ దాసం సేనాధివతి అన్నయ్య గారికి కృతజ్ఞతలు.

శతాధిక (గ్రంథకర్త దా॥ మలయత్రీ మామ గారిక్కి దా॥ బి. దామోధర్‌రావు, యం.వి. నర్సింవోరెడ్డి (జగిత్యాల), డి. నరహరాచార్య, సరిపెల్లి కృష్ణారెడ్డి, వారాల ఆనంద్‌ భూపతిరాజు, మచ్చ వారిదాసు, అన్నవరం దేవేందర్‌ అన్నవరం శ్రీనివాస్‌, సంకెపల్లి నాగేందర్‌శర్జ, శ్రీదాపవ్టుం లక్ష్మయ్య, సామ లక్ష్మారెడ్డి, గోలి పద్దారెడ్డి, నుంకె వేంకటాద్రి, కూర్చాచలం శంకరస్వామి, గాజోజు నాగభూషణం, కె. రఘునాథాచార్య, ది. రామాచార్యు కాలువ మల్లయ్య తదితరులకు కృతజ్ఞతలు.

నా శ్రీమతి రాజమణి వినుగు విరామం లేకుందా సవాయ సవాకారాలు అందజేస్తున్నందులకు, కుమారులు డ్రాంతికుమార్‌, చైతన్యలకు మరియు కోదలు దుర్గాభవాని లకు (పత్వేకమైన అభినందనలు.

(౧0౫)

జన్మనిచ్చిన తల్లిదం[డ్రులకు, బంధువులందరికీ కృతజ్ఞతలు. మా ఉన్నత పారశాల (సి.ఎస్‌.ఐ.) కరస్పాండెంట్‌ డా॥/ నూర్యప్రకాళ్‌ గారికి, మేనేజర్‌ మరియు పాఠశాల యాజమాన్యమునకు, ఉపాధ్యాయిని ఉపాధ్యాయ బృందమునకు ఫ్రత్యేక కృతజ్ఞతలు. ముఖ్యంగా ఈ పుస్తకము అచ్చులోకి రావడానికి ల వేల రూపాయలు ఆర్జీక నవోయం అందించిన తిరుక్సోవెళ అనందాచారి ఉపాధ్యాయులు, బెల్లంవల్లి గారికి వారి శ్రీమతికి మరియు కుటుంబ సభ్యులందరికి కృతజ్ఞతలు. కరీంనగర్‌ నందలి సాపొతఠీ గౌతమి, నమైక్క సాపొతీ, జిల్లా రచయితల నంఘం, సారస్వత జ్యోతి మిత్రమండలి, శరత్‌ సాపొతీ సంస్థ రాగమంజరి, అన్నమయ్య కల్చరల్‌ అకాడమి, నవ్య, సొపొత్య పరిషత్‌, వద్యకవితా సదస్సు, తెలంగాణ రచయితల వేదిక వినియోగదారుల మందలి, లోక్‌సత్తా కరీంనగర్‌ ఫిల్ఫ్‌ సొసైటీ, అధ్యక్ష కార్యదర్భులకు మరియు నంఘ సభ్యులందరికి కృతజ్ఞతలు, మా ఉపాధ్యాయ నంఘ మిత్రులు జి. అళోక్‌, సీహెచ్‌ ప్రతావ్‌రావు, క్ర భూంరెడ్డి కె. వెంకటేశ్వర్లు, సిహెచ్‌ రమణాచారి, నరహరి లక్ష్మారెడ్డి యం, రఘు శంకర్‌ రెడ్డి, వైఎస్‌. శర్మ, కాను మహేందర్‌ రాజు యం, ప్రతావ్‌రెడ్డి, కటకం రమేళ్ళ్‌ రాజిరెడ్డి గార్లకు కృతజ్ఞతలు. గతంలో “స్వేచ్చ” వుస్తకమునకు (దవ్వ నవాయం అందజేసిన క్రెవ్లి జీవానందం, (ప్రజా భారతం” పుస్తకానికి ఆర్ధిక నవోయం అందజేసిన శ్రీచైతన్య కళాశాలల అధినేత శ్రీ ముద్దసాని లక్ష్యారెడ్డి గార్లకు ప్రత్యేక కృతజ్ఞతలు. ఈ శతకానికి చక్సని ముఖచిత్రం డిజైన్‌ చేనిన మౌనిక గ్రాఫిక్స్‌ శ్రీనివాన్ల్‌ గారికి కృతజ్ఞతలు. ఎవ్టుడువడుతే అవ్పుడు వినుగుచెందకుందా డి.టి. వి. చేనీన శ్రీనివ్రాన్‌క్సు మరియు ఆందాళ్‌ వ్రింటర్స్‌ యజమానులైన ఇ రామరాజు, ఇ లక్ష్యణరాజు గారలకు ప్రత్యేక కృతజ్ఞతలు,

• ఎన్‌ వేణుశ్రీ (0౧)

కే లోకమందు నీతి లోకువ యగుచుండ ధనమద మధికంబు ధరణి నిండె మానవత్వ మెచట మచ్చుకు లేదాయె విశ్వ్చ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! లబ్ది మంచి పనులు చేయ మానవత్వము హెచ్చు చెడ్డమాట విన్న చేటు తెచ్చు కలియుగమ్ము మహిమ కనజాల కున్నాను విశ్వమి(త్ర తేజ వినువరేణ్య! త మనుషులందు నీతి మాయమైపోయెను చెడునుచేయుమన్న చెంగలించు చరిత ఎపుడు నెట్లు చెప్పలేకుండెను విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! త్త మరిచి పోదమన్న మరపురానట్టివి త్యాగధనుల పేర్లు తలుచుకొనడు స్వార్ధమిడిచి ముందు సాగుము వేగమే విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! శక్త వలిబ్యశతకం . వేజుత్రీ

ల్తె ర ప్రజల సొమ్ము తినుచు పదవులు వీడని మంత్రులందరికిని మరక పెట్టీ జీవితాన గెల్వ జేజమ్మ దిగవలె విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! 6, కోట్ల డబ్బులిచ్చి కొనగ నాయకులను రాజినామ చేయ రాజిలేదు నీతిలేనివారు నియమమేడుంటది విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! 7. ముఖ్యమంత్రియయ్యి ముల్లె సంపాదించె మార్గము తనయునికి మక్కువయ్యె నీతిమంతునంచు నిప్పులా మాట్లాడు విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! 8 ధనము ఆశజూపి దండిగా జనములో తిరిగె నాయకుండు తిరిగి దోచు జనుల సొమ్మునంత తనదిగా జేకొను విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! శక్తే వ్వ వనేజ్య శతకం వేణుత్రీ

8 ౦, నాయకుండు చేయు నటనలముందుర హీరొ లెవరులేరు ఇలను వెదక రాజకీయ నీతి రాటుదేలుచునుండ విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! 10. కష్టమందు జనుల కనికరించని మంత్రు లున్న నేమి వారు ఊడనేమి పనికి మాలినొట్టి పదవులెందుకొజకు విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! 11. _ నక్క జిత్తులోల్లు నాయకులుండగ న్యాయమెట్ల జరుగు నలుగు జనులు మోసగాళ్ళ వైపు మొగ్గు జూపుచునుండ విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! 12. _ ఆంధ్రసీమ పెద్దలవిటి భమలజూపి తెలుగు భూములమ్మె తెలివితోడ కల్సియుంద మంచు కష్టపెట్టు దురుగ విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! గ ట్ట వశ్‌ణ్య శతకం వేణుత్రి

త్తే 18. తెలుగు నేల దోచి తెగనీల్లు నీల్గుతూ న్యాయమైనదంచు నటన చేయు నాయకులను బట్టి నడివీధి నిలబెట్టు విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! 14. _ పాలకులిల పక్షపాతము తోనుండ ప్రాంత మెట్లు బాగు పడుచునుండు గతము మరిచి జనులు కల్సిండు టేలరా విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! 15. _ చెప్పెదొకటి సపెబ్చె చేసేది మరొకటి నిత్తెము వినె మాట నిజముసుమ్మి పెబ్ళె పెంపులోన పేదల శ్రమయేను విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! 16. ప్రజల భూములన్ని పాలక వర్గాన్మి పట్టణమ్ము పెరుగు పల్లె వలన పల్లె జనుల బతుకు పరిహాస మగుచుండె విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! గ గ న న ననా

ర్‌ 17. నాదు ఆస్థినిస్త పదివేల కోట్లకు అన్నవారినేమి అడగబోరు జనము నోట్లా వేళ్ళు జరుగవు తిండికి విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! 18. చెజువు కుంటలన్ని చెడగొట్టి భూముల కబ్ద చేసుకొనుచు ఖద్దరేసి కోట్లు కొల్లగొట్టి గొప్పనాయకుడయ్యె విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! 19. _ పొట్ట కూటి కొరకు పోరాడు జనులను మభ్యపెట్టి ముంచు మత్తునందు ప్రభుత తీరు గనుడు పక్షపాతములేక విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! 20. ఎవరి పయనమెటులొ ఎన్నికలుండిన గెలుపు ముఖ్యమంచు గెంతుచుండు నాయకులలొ బుద్ది నారసి చూడుడు విశ్వమి(త్ర తేజ వినువరేణ్య! గ న్న వశలేణ్య శతకం వేజుత్రీ

6 21. _ రాజకీయ మిచట రాచపుండుగ మారె న్యాయ ఖీతి లేని నాయకులకు ధర్మమార్దమంటె దాడిచేయగలరు విశ్వమి(త్ర తేజ వినువరేజణ్య! 22. _ ప్రభుత వైద్యశాల పారిశుధ్యములేక వైద్యమన్న జనుల పైన పన్ను మందులివ్వుమనిన మచ్చుకులేవంద్రు విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! 28. _ వివిధ శాఖలందు వింతలు జరుగుగ శాఖ పతుల మాట సరసమగుచు చాటుమాట తోడ చల్లబడుచునుండు విశ్వమి(త్ర తేజ వినువరేణ్య! 24. _ రక్షకభట నిలయ రాజ్యములోనను వింత విషయములు విశదమగును పైరవీలతోడచాలు బైటపడు జనులు విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! గ వశేజణ్య శతకం జేణుశ్రీ

ళా 25. _ రక్ష లేదటంచు రక్షణ కోరగ భక్షణంబు చేయు బంధువ్లుండు కాదు కూడదంటె కాయంబు దొరకదు విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! 26. నాయకులవినీతి నాదరించుచు. నుండి రాజినామ చేయు రంకు నేర్చి జంకు గొంకు లేక జారును మాటలు విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! 27. _ కుక్కకన్న మనిషి కూడాశ తోడుగ డబ్బులకును అమ్ముడయ్యె మనిషి నాయకుండు కోట్లు నలువబట్టె ధనము విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! 28. నిజము పల్క నిపుడు నిలువ నీడుండదు లంచ గాన్ని నిచట లచ్చిమెచ్చు బతుక నేర్చినోడు బహువేషములవేయు విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! న్‌ న్న

8 29. లంచమీయగ పని లచ్చనంగ జరుగు ఈయకున్న ఫైలు ఎట్లు కదులు సంస్థలన్ని యిట్లె సాగుచుండె జగతి విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! 80. _కల్తిచేయువాళ్ళ కనులను పీకుచు కఠిన శిక్షలున్న కలతనొంది న్యాయవర్తనందు నడుచుకొందురుగాక విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! 81. _ లంచగొండ్లొరులకు లంచ మీయకుడన్న తెల్లకార్జులెట్లు తెలివితస్పె ఉన్నవాడి జేబునుండె తెల్లని కార్డు విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! 82. దబ్బు తీయనెంచ డౌటు పడగనేల దొంగ డబ్బు తీయ దొరక దెచట నీతి గల్గు వారె నిలదీయవలెనింక విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! గ వరేబ్యశతకం ... వేణుక్రీ

ఏ

౩8. లోకపాలు బిల్లు లొల్లి చేయుచునుండ

జనుల కళ్ళు గప్పి జంకులేక

వట్టి బిల్లు పెట్టు బహు నేర్పు తోడను

విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేజ్య! ౩4 న్యాయలొసగులుండ న్యాయమెక్కడసాగు

ధనము ఆశజూప ధర్మమేది

వింత ఆశతోడ వివిధ తీర్పులు మారె

విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య!

వాదులాడరండి వాసి పెరుగు

దొంగవారినెల్ల దొరల సేయకుడయ్య

విశ్వమి[త్ర తేజ వినువరేణ్య! 36. సెల్లు యున్నవారు సొల్లు కబురు చెప్పు

అన్ని పనులు సెల్లు అతి వేగముగ జేయు

విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! గ వందా

శే0 87. _ జీవితాన సెల్లు జీవించవలయును మంచి చేయు సెల్లు మనషులకును సెడును సేయు చెడ్డ సోపతి తోడను విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! 3౩8. బుల్లి తెరలు నుందె భూతలమంతయు అతివల మది నెపుడు ఆత్రమవగ సీరియలును చూడ శిరసు తిప్పగ లేరు విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! 39. _ పాఠశాలలుండు పంతుళ్ళు లేకుండ పంతులున్న బడిన బాలు లేరి విలువ లేదు నేటి విదధ్యలయందున విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! 40. ఆటపాట లేక ఆరోగ్యమును లేదు చదువు చదువటంచు సానబెట్ట మమత లేని యంత్రమనిషిని కనుమయ్య విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! గో వ వలిణ్య శతకం వేణుత్రీ

కేకే శీ1. తెలుగు చదువు మన్న తెగ బాధపడుదురు ఆంగ్ల భాషయన్న ఆదరంబు మాతృభాషలోని మధురిమ చూడరు విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! 42, _ చదువు చదువుమంటె చాదస్తమనిపించు ఆటలాడుమంటె హాయిగుండు చిత్రసీమయందు చిత్రములు జరుగును విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! 48. బడులు సాగవలెను పంతుళ్ళు లేకనే ఖాన్లిరి బడిసాగ ఖర్చువచ్చు ప్రభుత బళ్ళు మూయ పాలకవర్గంబు విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! 44. _ అమ్మ నాన్న మాట ఆరోగ్యమునుపెంచు బామ్మ మాట బతుకు బాటజూపు తాత ఆటపాట, తలరాతలను మార్చు విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! లో షై లా.

12 45. ఆటపాటలందు అలుపెరుగకయుండు చదువు సంధ్యలన్న సంకటమ్ము నేటి పిల్లలందు నిలుచు (్రేమాటలు విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! 46. _ తెలివి లేకయున్న తేలిక భావంబు చదువు చదివి యున్న జ్ఞానమొప్పు మోసగాని పలుకు మోహమ్ముపెంచును విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! 47. _ గురువు చెప్పు చదువు గుర్తు తెల్యకనుండు పడతి నుడువుమాట పాడియగును తల్లిదండ్రి యందు దయలేని వారలు విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! 48. _ శిక్షలేక చదువు శివమెత్త సాగదా కక్ష లేక యున్న కరుణ జూపి జగతి సాగుచుండు జాతీయతనుపెంచి విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! గో నా వలీజ్య శతకం వేణుత్రీ

13 49. _ (ప్రేమ పెళ్ళి కొన్ని పేచీల పాలాయె కామవాంఛ తీర కథల జెప్పి మభ్యపెట్టి మాయ మగుచునున్నారిట

• విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య!

50. _ పెళ్ళి యాడవలెను (ప్రేమించి నామెను అంచు మోసగించ అరుగుచుండ దీక్షచేయుచున్న దిగివచ్చుట లేదు విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య!
51. _ (పేమ నొప్పుకొనని ప్రేయసి యున్నచో కత్తిపోట్ల పొడిచి కాటికంపు అటుల కాకపోతె ఆసీడుతో చంపు విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య!
52. పాప పెళ్ళి కాళ్ళ పారాణితోనుండ కట్నమందకున్న కాల్చి చంపి ఆత్మహత్యయంచు అత్తవారందురు విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! గ వన వలేణ్య శతకం వేణుత్రీ

కేశ 53. కట్నమీయకుంటె కన్నెది గడుసుది వరుడు కట్న మసలు వద్దనినచా రోగ మున్నదనుచు లోకులుదలపరే విశ్వమిత్ర "తేజ వినువరేణ్య! 54 భర్త భార్య నింట బాదుట మామూలు భార్య భర్త నింట బాద వింత ఆలుమగల మధ్య అంతరాలెందుకు విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! 55. వరుడు కట్న మనుచు వధువును పీడించు తల్లి తండ్రి తనయు తన్న వలెను మగని గొప్ప దనము మారిమనిషియౌను విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! 56. ఆలియింట నుండ నతిహేయ భావంబు బయటి వాళ్ళజూడ పసిడిబొమ్మ కూడబెట్టుసొమ్ము కుదువబెట్టగనేల విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! లో టు న “స్మ వనేణ్య శతకం వేణుత్రీ

ఖేడ్‌ 57. ఆడ పిల్లపుట్ట ఆదరించని తల్లి ఆత్మఘోష చూడ నదరుపుట్టు సాకలేక తల్లి సంకటమ్ములజూడు విశ్చమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! 58. _నట్టనడమ వీధి నడయాడు కన్నెను చిట్టచివరి యింట చెరిపివేయ కారులోన కన్నె కనిపించదాయెన విశ్వమి(త్ర తేజ వినువరేణ్య! 59. పాప భీతి లేక పాడు పనులుచేయ స్వర్ణ నరక మన్న సందియమ్మె భయము విడిచి యిలనుబాగ బతుకవట్రి విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! 60. _ దర్శకునికి చాల ధన దాహము పెరిగి అర్ధనగ్న నటన మాడిపాడు ఆడువారి పెట్టి యాడించు నిర్మాత విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! న న క్ష వరేణ్య శతకం వేణుశ్రీ

16 81. పడతుల మది నెపుడు పసిడికోరికలుండు పట్టు బట్టలన్న ప్రాణమిడును పుష్పమాల జూడ పులకరించుమదిని విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! 62. పడతి చూపు కేమొ పరవశమొందుచు పాడుచేయ ధనము పడతికిచ్చి కష్టకాలమందు కనకరించరెవరు విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! 68. _ ఆడువారిదెచ్చి అద్దె బ్రతుకుజేసి బొమ్మలైరి వాళ్ళ బొక్కసముతొ జీవితముల దోచి చిద్విలాసమనుట విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! 64. వగలు జూపియున్న వరహాలు రాల్తురు కులుకుజూపియున్న కూడుదారకు పలుకుతోడ సగము పంచియిచ్చెడివారు విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! శోకో ట్టు వకేణ్య శతకం వేణుత్రీ

క్షే 65. పొప భీతియంచు పరులకు చెప్పుచు నీతి లేని పనుల నిష్టపడుచు జనుల ధనము దోచు జపము ముసుగులేల విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! 66. పడుపు పనుల నడుప పైకమొచ్చునటంచు దేహమంత చూపు దేని కొణకు పొట్టకూటి కొరకు పోరాడు జీవులు విశ్వమి[త్ర తేజ వినువరేణ్య! 67. గణపతులను బెట్ట ఘనముగా ధనమగు ధనము అడుగు వారి థైర్యమేమి వీధిరౌడికన్న వింత మాటలుపల్కు విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! 68. చంద లడుగువాళ్ళు చాలమంది కలరు పెద్ద విగ్రహాల పెట్టుటేల భక్తి పేరు చెప్పి బాగమెక్కెదరయ్య విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! గ వవేణ్య శతకం వేణుత్రీ

శం 69. దేవ దేవుడంటు దేవులాడగనేల మానవత్వములేని మనుషులేల విగ్రవాల పెళ్ళి వింతగ జరిపేరు విశ్వమి(త్ర తేజ వినువరేణ్య! 70. విగ్రహములపైన వింత చేష్టలతోడ ఖ్రాంతిచెంది జనులు బహుళ విధము పాలతోడ కడుగ పావనమౌనట విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! 71. మనిషి చెక్కుజాయి మహిమలు గలదయ్యె మనిషి యందు సుంత మమత లేదు జాతి విగ్రహమందు రాల్ఫు చుందురు కోట్లు విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! 72. _ హేతువాదమన్న హేయమై తోచునా నాస్తికంబు మనకు నచ్చుచోటు జనుల విజ్ఞతనగ జాతుల వైరంబు విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! గ వ వరేణ్యశతకం |... పణుత్రీ

కేం 78. _ ధర్మసత్రమందు ధర్మము కనలేరు ఉచిత భోజనమ్ము నూసు లేదు దైవమున్నచోట దానవత్వ మిదియె విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! 74. కులము కులమటంచు కొట్టాడు టేలరా! మతము వేరటంచు మసులుటేల గుణము లేక నిలను గురువుల మనుచుండ విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! 75. మతము మార్చివేయ మారుమాటలజెప్పి కులము మాలయంచు కూయనేల బోధనలను చేయు భోగలాలసులండి విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! 76. వారు వీరటంచు వాదులాడగనేల మనుషులందరొకటి మమత పంచ ఆదరించమిమ్ము ఆత్మీయులందురు విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! ఆకే న్న వరేణ్యశతకం పయకి

120 77. . జాతకముల జూపి జనుల దోచుకొనంగ అయ్య ముల్లెసంచి అదిరిపోవు ఉన్నమూట కాస్త ఊడగొట్టుకపోవు విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! 78. భక్తి పేర నిలను బాబాలు చేరుచు కొల్ల గొట్టుచుండ్రు కోట్ల ధనము భూమి కబ్దచేసి భూబకాసురులైరి విశ్వమిత్ర కేజ వినువరేజ్య! 79. _ తనువు బాగలేక తాయెత్తు కట్టించ బాబ చెంత జేర బలిని కోరె జంతు బలుల నీయ జయము కల్లుననెను విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! 80. నిమ్మకాయ చేత నీదు రోగము పోదు పసుపు బొట్టు వలన బాగుపడదు మూఢ నమ్మకాలు ముదిరెగా దేశాన విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! ఆకే న్న్న కపేబ్య శతకం జేణుత్రీ

21 81 సతులు శివసతులుగ సరిగంగ స్నానాలు పతులు అర్చకులకు పైకమియ్య పోవుప్రాణమిలను పొందికయ్యెగదరా విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! 82. _ భుక్తి కొరకు భక్తి భుజముపై నేసుక తిరుగువాడు నిచట దేవుడయ్యె మూర్ధజనుల భక్తి మూల్యమై పోయెను విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! 88. పరుల సొమ్ము మనకు పనికి రాదంచును మైకు చేతబూని మాటలాడె పనులుకావలె నన పైకమీయమనేను విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! 84. మాటలాడువాడు మాయమాటలు జెప్పి పనుల జేసుకొనుచు బతుక నేర్చు పనిని చేయువాడు పలుకు లేకనెయుండు విశ్చమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! క్ష వరిబ్యశతకం పక్‌

లం 85. నాది నాది యుంచు నలుగురులోనన నీది యేది కూడ నీతొ రాదు నిజము తెలిసికూడ నీల్లుట యేలరా విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! 86. కాలమెపుడు మనల కాటువేయునొ కదా ఉన్నచోట మనల నుండనీదు మంచి చేయుమయ్య మారును జనగతి విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! 87. _ బీదసాదలడుగ బియ్యమిడుటమేలు అన్నమిడుచు వాళ్ళ నాదుకొనుడు లేని వారి జూచి లేదను టేలరా విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! 88 ఉన్నవాడడుగగ ఊద్చియీాయగబూను లేనివాడడు గగ లేదటనుచు సోది చెప్పి పంప సోద్యమౌచుండును విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! గ వపేబ్యశతకం సేబుత్రీ

లత్రి 89. భాగ్యమున్న యెడల బట్ట తల పెరుగు అన్నియున్నవాని ఆశ వేరు జనుల మాటలన్ని జాదువు మాటలే విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! 90. తిండి లేక యుండి తిరుగాడు కొందరు తిన్న దరుగకున్న తిరుగు నెటకొ చెడ్డ పనుల చేత చేటు తంద్రులకును విశ్వమిత్ర కేజ వినువరేణ్య! 91. సాయములను చేయసాహసించగలేరు కష్ట పెట్టుడన్న కాలుదువ్వు కాయకష్టమందు కన్పించు అందమ్ము విశ్వమి[త్ర తేజ వినువరేణ్య! 92. పుట్టలందు పాలుపోయంగ పడతులు పాములోపలున్న బైట పడును విషపు గాలిచేత విడుచును ప్రాణంబు విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! లో నరేణ్యశతకం వేణుకి

బ్య 98. ఆడదోమ మనల నాడుకానుచుండగ మగటిదోమ గుర్రుమనుచునుండ మనుషులకును రోగమంటించు చర్యలే విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! 94. కూరగాయలుతిన కుదురుగానుండును కోడిమాంసముతిన కొవ్వుహెచ్చు మేక గొర్రైెమాంస మేనుకు చేటేను విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! 95. _ అడివి చెట్లు నరక అంతమౌ ్రకృతియు వాగునదుల నీరు వట్టి పోయె ఫ్యాక్టరీలు విడుచు వ్యర్థ రసాయనం విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! 96 చెట్లు లేకయున్న చెడును ఆరోగ్యంబు గుట్ట లేక యున్న గుట్టుచెడును బోర్లు వేయుచుండ బోర్లపడునునేల విశ్వమి(త్ర తేజ వినువరేణ్య! ఆకే ఖు. వలిబ్యశతకం లేబుత్రీ

25 97. _ సాహితీసదసున సమతుల్యతలు లేవు వివిధ వర్గభేద వింతలయ్యె పద్యగద్య కవుల పరిహాసములచూడ విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! 98. _ వెనుకబడిన కవుల వేదికవేరుగా ముందుబడిన కవుల మురిపమేమి తెలుగునేలయందు తేటకెల్లముకాగ విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! 99. _పద్యమైన నేమి పామరుడునుమెచ్చ గద్యమైన నేమి గతిని మార్చ పద్యగద్యమందు పరిణతి గావలె విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! 100. కలము పట్టు సడల కాలమెట్లు జరుగు కలము బలముగున్న కలత తొలగు కలము సచ్చరితము కలకాలముండును విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! [స వరిణ్య శతకం చేణుత్రి

26 101. పట్టమీద నడక పరుగులెత్తించును రక్తపోటు లేక రంది తగ్గె కాగితంబు మీద కన్పించు వైద్యము విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! 102. వరిని నాటువేయ వర్షంబు రాదాయె పత్తి చేను వేయ పంట రాక రైతు లాత్మహత్య రాజ్యమాయెనుగద విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! 1083. వాన చినుకు పడగ వసుధ పులకరించె కర్రు సాళ్ళ వలన కడుపు పండి పచ్చపచ్చ చేళ్ళు ప్రసవించే నేలపై విశ్వమిత్ర తేజ విను వరేణ్య! 104 రోడ్ల నడుచుచుండ రాండ్లు విరగసాగె కాలినడక సాగ కష్టమయ్యె నగర పాలనమ్ము నడతలు చూడయ్య విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! గ న షష కనేణ్య శతకం వేణుత్రీ

లై

105. రోడ్ల మధ్య పైపురొచ్చు రొచ్చును జేయు వాహనాలు పాడు పడగ జేసె మనిషి రోడ్దు నడువ మార్గము సాగదు విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య!

106. పేదవాని యింట పెళ్ళి జరుగుచుండ సంత సమ్మునుండె సగము జనులు ఉన్నవాడి పెళ్ళి ఊరంత సంతయే విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య!

107. పేకనాడు వాడు పేరుకు రాబోడు తాగుబోతు వాడు తరుణినమ్ము లోకమందు వీరు లోకువ సహజమ్ము విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య!

108. అన్నదమ్ములందు అనురాగములు లేవు తల్లి తండ్రి మీద దయయులేదు నేటి జనము తీరు నెనరు లేకనెయుండ విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! /

28 109. ప్రాణమున్నయపుడు పట్టెడన్నము లేదు సచ్చినంక డబ్బు సానబెట్టు పదుగురందు మెప్పు పాలౌటకే కదా! విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! 110. పాతగోడలందు పగిలిన జాగల పుట్టమట్టి తెచ్చి పూతపూయ నిల్చుయిల్లనుకొన నిట్టనిలువు కూలె విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! కశష. ఇంటిపక్క వాళ్ళ యిదుములు తప్పవు ఎంత మంచిగున్న నేరమోపి తప్పుల బడవేయ తలచుచుందురు మది విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! 112. కోపమున్ననాడి కొప్పదు స్నేహము శాంతమున్న స్నేహ సరిసియౌను ఈర్ష్యయున్నవారు ఇతరుల పీడింత్రు విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! వ

లం 113. మిత్రుడంచు పిలువ మితిమీరె మాటలు శత్రులాగ జూచె శాంతి లేక మారబోరు మంచి మనషుల వోలెను విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! 114. దానమీయమన్న థైర్యంబుచాలదు నీతి గుండుమన్న నిల్వలేడు దండుగన్న పెట్టు ధనము ధారాళము విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! 115. నాయకుని కొడుకులు నడపంగకారును పేదవాన్ని తాక పేగులెల్లె అండ దండ లుండి ఆత్మహత్యగమారె విశ్వమి(త్ర తేజ వినువరేణ్య! 116. కష్టమొచ్చినపుడు కనలేని బంధువు సుఖములున్న నాడు చూడవచ్చి లోకమందు రీతి రోతయగుచనుండు విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ ఇ (గో వవేణ్య శతకం వేణుత్రి

80 కే 117. పాత తరము వారు పాప పుణ్యములెంచు కొత్తతరము నవత కొరకు జూచు మధ్యతరము వారు మమతల నింపును విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! క్ష] 118. మంచిని గెలిపించు మనుషులు కావలె మేలు చేయు వాళ్ళ మేలు కొలుపు వంచనలను చేయు వారల తరుముడు విశ్వమిత్ర తేజ వినువరేణ్య! శేరోరోల శ ( 6౧ ళా. గా క భో / , స (వలనా స్టైటరాని. శ ఇ్వ టవ నన ల!

న. జు లు పల్కు స [ు! స స. ఇయు ల! యా మంచే సో // గ రాష్ట్ర సాంస్కృతిక శాఖ, దేవాదాయ శాఖ ఆధ్వర్యం శ - రాష్ట్ర పొరసరఫరాల మంత్రి శ్రీ దుద్దిల్ల శ్రీధర్‌ బాబు గారిచే 12011 ఖరనామ వత్సర ఉగాది,పురస్మార్గం " శాతవాహన యూనివర్శిటి వైస్‌ ఛాన్స్‌లర్‌ శ్రీ మహ్మద్‌ ఇక్బాల్‌ అలీ, జిల్లా కలెక్టర్‌ జి,డి. అరుణ గార్తచే వికృతినామ సంవత్సర ఉగాది పురస్కారం శనం కి ఆగ్‌ స ఉత్త

ఏస్‌.ఆర్‌.ఆర్‌. డిగ్రీ కళాశాల కరీంనగర్‌లో సమాచారశాఖ కమీషనర్‌ శ్రీ సి. పార్థసారథి గారిచే సన్మానం,

వయా. సప నాడ వా 1 ప. ౪9౧651

ననన త ఒకప్పుడు... | తం. 1. న “స్వేచ్చ లో వేబుశ్తీ ప్రకతీంచిక భారాలు... ద. ఎ వ నకూజ టైతన్వానికి కరీదివీథలు |! / /

సహాజ ఆయన కలం కుధురికులకు | ॥/

చే. ండుడ భాషతో వికసించాయి... | ళీ 2 1 ' రజా భరతం ' కవిత సుకూలు ! రనపరిస్తే | ॥ కుట్టి కన సోను... జ

వ 'దరేఖ్యశతం' పేజీ ౭6గేప్తీ వ / |

మ యు వ 1 అభ్యుదయ నుగంధ తరికుళిలు ! న షై

|. కనను కొంగిన తెతిలను వ చ ____మోనుకొచ్చి ౪ రద్యాలు... వ ౨ గుండె ఉట్లో వెలిగే ప్రమిదలు ! నన. మా య సాటతీచందు | లం