Telugu varada smruthi - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

స వం తనన న నన సను క సఖ సనన ననసు న

• | | 4 జో శయన | = సిమి, ౪ న. ల ” /. " య |. క సై / నీ తా ల . య. వా + వ ం ం లా న తలా తర ల ల ॥ “ఆక వా న మాం ఆప ఫ్‌ ూా . = సగ. వ వ. వ. [౨ వ. క్ష యం. ॥ . హం న. నగ _ క నడనాాా త | (. న. ( స నీ య టో”. శీ న సు | . జ / గరం: న. - / టి న్‌ ల్‌ / గో యో .. హగ్‌. ( స మీ. / జ. టో. 1/ /1 తత క - న ఇ + వం ; నటీ జ్‌ జ్‌ య వాం క్‌ ॥ (1 " హు 14 ల శల? ఖ్‌ " య న వ! క్ట లం ధి లు |. లము | గ. చ ట్‌ గ // స్‌ ళ్‌ న త్యం || ల" / | ర. | క్‌ న ( ళ్‌ | న జీ స స 1 న న. | | టం ం గ్‌ , స శ “ల టన మా. స్య సలాచు నే [1 | ॥ + ః ట్ట కక, స శశ 1. వపల!? టై గక య నా... వ. . [గ న. కన. , టు గుల ప మునుల. “ వాక్‌ ళ్‌ లీ మ గ్‌ గ్‌ న

వరద స్మ తి ం [ ళ్‌ మట లాం గా సక ట్‌ "కను ల య ల్‌ సల చా సే కు స్‌ కు ప స వీ ఉనే (| “ క్‌ యు లి డక జ్య.

ఇష వరద స | తి లేఖలూూ, వ్యాసాలూ పష్మతాలూ, ఛాయా చితాలూ, వివిధ రచనలూ-- అబ్బూరి వరద రాజేశ్వరరావు సీ $యకథనంతో నంపాదకులు అబ్బూరి ఛాయాదేవి స్‌లా వీర్రాజు కుందుర్తి సత్యమూర్తి అబ్బూరి (ట్రస్ట్‌

+ఆఉగిషరంిత 5[4౧111 . ౬6166 0౪ 5౮6 6౧౦/6 06౪ 56610 ౪/66గ0)6 60౧౦౮౮గ| 56/0 ౧40గ.. ౨36 4(0య/ 1994. ౮౦౪౪ ౧౮౦౪ ౧౧౦1౦ 0౪7 0॥. ౪౦౧౦|౦ 15౧౧౦ 4౦౦0౧ 600% 06316౧ ౦౧౦ 06/0౮61 0౪ 56610 ౪/66/0)౮ వ. అగిరర00॥ 0౪. ంంతరంం ఎ కుల్‌ ౧౮౦|5౧9౦ 0౪ ఉంం౮ం॥ 51%, [|౪/84/4 500౧ 6౧ం౦గ౧౧౦| ౧౪౦౮౭౧౦౦౦6 - 500 044 (1 ౧౫౦౪ : ౫. 200 ళ్‌ ల | ఈ ౧౦౧19; ౧6౪0|॥0018 :

1. తీ9౨900గ "౪ 11/66/0006.
2. ౪0010౧06౧6 6800%110056. 1/66/0000. ర0గాం౦:606 0 లం ఆ 2 [0౧11౧8 600010; ౫ వాము 800% [1౧ం౦గా౧౦|/ 4/౮9/0006 - ష్‌ నా న సు... లాం ౧1౧166 0 |. ౧|1౮౧౦౦|౦౧౧౪|౫. మా 0౧1౦౦ &| 16౧6. 1/66/0006 - 500 00]. ౧౦౪6 ౧౧౧16౮ ర (010 ౦11 ౧౦౦౯౩ నగ. ౬16. న న 11/0౪/0006 - 500 020. పఠతి [మా న. [1 . ఇ స్త వ్‌ ళు ఖ్‌ నా 2 ఆం తనో ధ్‌ బీ పే 1 స్మ్మత్రావాః డు

న ల లి టటటో క నీ | 11 ల్‌ రో |. | న! క ం | ” " - . = | న్న లం | చ్‌ న] య. హా (సు: స: బశ ై క; పరాం ము భ్‌ ఇభ గా . న. ,

విషయ సూచిక

"సీకి మామాటు శ వరద విజ్ఞాన నర్వన్వం 13 కజిన్‌ 46 965 కేర్‌ శ వాల్యం, కవులతో వరిచయాలు 17 జననం 1923 17 బందరులో : 1923-26 [7 వెజవాడలో * 1926-30 18 2. విద్యాఖ్యానం కవులలో సాన్ని ల్ని హిత్యాం 22 వభపట్నంలో-1930-42 22 మాలు రోజులు, 1932-37 27 కాలేజి రోజులు? 193 -39 తం యూవివర్సిటీ రోజులు, 1933-42 రెడ

త నాటకరంగంలోల= గుంటూరు/తెనాలి/బెజవాడలో, 1942-43 తం శ. ఉద్యోగాల్యూ వ్వ్యావకాలూ త0 మదరాసులోః 1943-46 ్షేక్షే "హైదరాబాదు/బెజవాడ/హైదరాబాదులోః 1046 -58 జ్వగ్ర్‌ "'హెదరాబాదులో 1 1946-47 ల్ని బెజవాడలో: 1947-48 ర్‌6 కె. ఈశ్వరదత్తు-50 వ బన్మదినం 56 పాహిత్యంలో కృషి గురించి శ్రీ, శ్రీ ౯7 ఉద్యోగ సంబంధిత విషయాలు 61 “ల్లిక్‌ మైండ్‌” 65 రాజకీయ నిర్వంధం 69 హైదరాబాదులోః 1949-68 95 “భారత్‌” (బొంబాయి) విలేఖరిగా 101 “హైదరాబాద్‌ జర్నలిష్ట్స్‌ కాన్ఫరెన్స్‌” 106 “హైదరాబాట్‌ స్టేట్‌ కాం(గ్రెన్‌ 110

"సేజ్‌ “పెడ్స్‌ ది పర్టార్‌” 1165 ఉద్యోగ విషయమై కై “ఫెడరేషన్‌ ఆఫ్‌ ఇండియన్‌ వర్కింగ్‌ జర్నలిష్ట్స్‌" 127 వెవూళతో “పెస్‌కాన్ఫరెన్స్‌' 119 ష్రోయెబుల్లాభావ్‌ సంస్మరణవభ 124 “కవితో (ప్రచురణకు ప్రయత్నం 127 “వెరకాలం” 128 శ్రీ ఊ్రీ గురించి వ్రసంగం 132 “బిర్ణాబదర్స్‌'లో ఉద్యోగం 137 వివాహం 128 “మేమే” 24౦0 “డెమోళక్రాట్‌" 43 “అందాకో న. “'ముక్త్రయాళో కెడ్త7 “కవితో 148 శ్రీ శ్రీ ఆరోగ్యం మ71 “ఏన్‌ ఇంటాడక్షన్‌ టు పబ్లిక్‌ రిలేషన్స్‌" 174 వంట అనుభవం 177 “పోయె[టీ తెలుగు" ప్రచురణకు (ప్రయత్నం 178 “మోడర్న్‌ తెలుగు పోయె[టీ' 183 “బిర్లా బదర్స్‌' ఉద్యోగం- అదనపు బాధ్యతలు 196 సాహిత్య అకాడమీ స్థాపన 196 “బిర్ణాబదర్స్‌ ఉద్యోగం-విరమణ; “న్యూయార్క్‌ పబైమ్స్‌” విలేఖరిగా 197 కె. ఈశ్వరదత్తు 198 న్యూఢిల్లీ/ విస్కాన్సిన్‌ /న్యూఢిల్రీలోః 1958-81 20] న్యూఢిల్లీలో క్‌ ఈశ్వరదత్తు షష్టిపూర్తి 201 “తెలుగు లిటరేచర్‌ 202 “దలై లామా అండ్‌ ఇండీయా' లం7 “మోడర్న్‌ ఇండియన్‌ పోయెసటీ” 208 “మోడర్న్‌ ఇండో-ఆంగ్లియన్‌ పోయె[టీ 232 “ఇండియన్‌ కౌన్సిల్‌ ఫర్‌ కల్చరల్‌ రిలేషన్స్‌'లో ఉద్యోగం 235

"పేక్తి “మోడల్స్‌ అఆస్సామీస్‌ పోయె[టీ 237 “షష్టి బలో 243 మిత్రుల ఉత్తరాలు (వివిధ సందర్భాల్లో) 246 ఇలతర భాషా సంకలనాల గురించి లర్‌2 “ఎల్సైడ్‌ పబ్లిషర్స్‌"లో ఉద్యోగం 255 అమెరికా వ్లోముందు 266 విస్కావ్చిన్‌లో ః ఫిబ్రవరి - జూన్‌ 1963 274 లండన్‌లో ః జూన్‌ 1963 290 మ్యూఢిల్లీలో- అమెరికా నుంచి తిరిగి వచ్చాక- కోస! ఉద్యోగ విర్వహణ; మిత్రులు 292 మి్యతుల ఉత్తరాలు (వివిధ సందర్భాల్లో) 302 “కవితో పునః(ప్రారంభానికి ప్రయత్నం 305 తెలుగునాటక (ప్రదర్శనలు 2309 త్రీ త్రీ షష్టిపూర్తి 310 తెలుగు నాటకాల పోటీ త4 “ఊహాగానం...” తె1ేర్‌ రష్యా ప్రయాణం 319 “ఎల్జైడ్‌ పబ్లిషర్స్‌ ఉద్యోగం-విరమణ త్రె24 వర్తమాన తెలుగు పాహిత్యం 324 న్యూఢిల్లీ-హైదరాబాదు (ప్రయాణాలు 330 *విశాఖ"లో 'వపరది ౩32 తండి మరణం 333 “నడ సుందరి" 337 మి(తుల ఉత్తరాలు (వివిధ సందర్భాల్లో) 340 హైదరాబాదులో = 1981-93 345 రా.వి. శాస్త్రీ షష్టిపూర్తి 345 “వరద కాలం" 3కు? తల్లి మరణం 3564 “కవన కుతూహలంి 3657 మిత్రుల ఉత్తరాలు (వివిధ సందరా సళ) 278 “నాట్యగోపష్ట పునరుద్ధరణ 82 అబ్బూరి సంస్మరణ 386

"పేజి మంత్రి శ్రీనివాసరావు సంన్మరణ; “వాట్యగోస్టి నాలుగు వాటకాలు" 3౩88 దువ్వూరి రామిరెడ్డీ నంస్మరణకు (ప్రయత్నం ప్రై? జువ్వాడి గౌతమ రావుగారి పద్య పఠనం: "హైదరాబాదులో, విశాఖపట్నంలో 4౦02 “కవితా సంచికి వేత ఆధికార భాషా సంఘం అధ్యక్షత తచెరి 85 అనారోగ్యం - ఆంతిమయ్యా(లో త్క2ై ర అమ్మ్యుదితో రచనలు 518 దర్మిదుడి కథలు 518 స్టీఫాన్‌ జ్వీగ్‌ గురించి వివరణ 6523 ఆనునరణ కథ (మూలం స్టీఫాన్‌ జ్వీగ్‌) 6523 “దిప్ర్కై' (ఆకాశరో కథకు ఆంగ్లానువాదం) 539 ఒక నవలకు (ప్రారంభం 547 ఒక నాటకం 549 మరొక నాటకం 5539 “వాన్యా" (3హోన్‌ నాటకావికి అనునరణ) 569 “ప్యూచర్‌ అఫ్‌ థియేటర్‌ ఇన్‌ ఇండియా వ్యాసం ర5్‌ కథా కావ్యానికి వ్యూహరచన 5786 “చరకాలం' పద్యాలు కొన్నిటికి ఆంగ్లానువాదం; మరికొన్ని పద్యాలు ఆర్జ్గంలో 579 ఆధునిక కవిత్వం * ఒక మ్మేమణ 584 తీ శ్రీ యుగం 585 త్రీ శ్రీ 6587 “వరదోక్తులు 588 7, అనుబంధం వాషునూచిక 591

మామాళటు

అబ్బూరి వరద రాజేశ్వరరావుగారికి ప్రయోగాలు చెయ్యడం ఆంకేఇష్టం-కవిత్వంలో కానీ నాటకరంగంలో కానీ, ష్మతికారంగంలోకానీ, (ప్రచురణల్లో కానీ-ఏ (ప్రక్రియ చేపట్టినా ప్రయోగాత్మకంగా ఆలోచించేవారు, ప్రయోగం చేసేవారు.

ఈగంథ సంకలనంలో కూడా వరద రాజేశ్వరరావుగారి (ప్రయోగశీలతనే అనునరించాము. ఇది కేపలం వరద నంస్మరణ నంచిక కాదు. ఇది *“వరదన్మతి". “వరది స్వీయ స్మృతులలో, “వరది సన్నిహితుల, "స్నేహితుల, అభిమానుల, ఆత్మీయుల న్మృళతులతో, “వరది ఆమ్ముదిత రచనలతో కూడిన సంకలనం ఇది.

వరద రాజేశ్వరరావుగారి జీవితకాలంలో ఎంతో మంది-వివిధ రంగాలకు చెందిన (ప్రముఖులూ, సఖిలూ ఆత్మీయంగా, ఆదరంగా, అనూవ్యాంగా రాసిన అనేక లేఇలు వారి వారి అభిపాయాలనూ, అనుభూతులనే కాక్క “వరద తో వారి కున్న అనుబంధానిక అద్దం పష్టటబువంటివి, వాటిలో కొన్నిటీని ఈ సంకలనంలో పాొందుపరిచాము.

వరద రాజేశ్వరరావుగారు రచించిన, సంపాదకత్వం వహించిన (ప్రచురించిన పుస్తకాలకు సంబంధించిన ముఖ్య వివరాలను తెలిపే వత్రాలతో పాటు ఆ పుస్తకాలపై ఆయా కాలాల్లో వచ్చిన కొన్ని సమీక్షలను కూడా నషుకూర్చాము.

ఇవికాక్క వరద రాజేశ్వరరావుగారి వ్యాసాలనూ, వారిపై న వచ్చిన వ్యాసాలనూ సందర్భానుసారంగా నంకలనంలో చేర్చాము.

వీటన్నిటినీ మించి, వరద రాజేశ్వరరావు గారి జీవితంలోని ముఖ్య సంఘటనలూ, ముఖ్యులూ కళ్తకుకస్టుటట్టు ఆనేక ఛాయా చిత్రాలను అక్కడక్కడ అపసరమైన చోట్ల అమర్చాము.

అయితే, ఈ లేఖలనూ, వ్యాసాలనూ, ప్యతాలనూ, ఛాయా చితాలనూ వివరించడానికి వరద రాజేశ్వరరావుగారి కన్న కుతూహలజనకంగా చెప్పగలిగిన వారెపరున్నారు? అందుకే వారి రచనల్నే ముఖ్యంగా ఆధారంగా చేసుకున్నాము. “కపసకుతూహలం), “వరదకాలరంి “నాట్యగోష్టి నాలుగు నాటకాలు'-ఈ మూడు పుస్తకాల నుంచీ వరద రాజేశ్వరరావుగారు తమ పుట్టుకతో (ప్రారంభించి వేరు వేరు సందర్భాల్లో ఉత్తమ పురుషలో చెప్పిన విశేషాలను కొన్నిటిని తీసుకుని, వాబిని కాలక్రమానుసారం అమర్చి, వాటికి నంబంధించిన లేఖలనూ, వ్యాసాలనూ, ప్యత్రాలనూ, ఛాయా చిత్రాలనూ ఆ విశేషాలతోపాటు చేర్చాము.

వరద రాజేశ్వరరావుగారి వివరణలులేని సందర్భాల్లో అవసరమైన నేపథ్య వివరణని సమకూర్చాము.

ఆ విధంగా ఇది ఒక విలక్షణమైన స్మృతి కలశం.

అంతేకాదు. వరద రాజేశ్వరరావు గారి వివిధ అముద్రిత రచనల్ని కూడా ఆఖరి ఆధ్యాయంలో చేర్చాము (ఆముదిత “తెలుగు' కవితల్ని కొన్నిటిని (ప్రత్యేక సంపుటిగా (పచురిస్తున్నాము). ఇందులో చేర్చిన అము(ద్రిత రచనల్లో 1940 (ప్రాంతాల నుంచి 1990 అ వరకూ మధ్య మధ్య రాసిన కథలూ, నాటకాలూ (స్వీయ రచనలూ, అనుసరణలూ), వ్యాసాలూ, వ్యాఖ్యలూ, ఆం కవితలూ (అనువాదాలతో సహా) ఉన్నాయి. కథలూ, నాటకాలూ, అనంపూర్ణమైన వై నా, సరళంగా

ధారాళంగా సాగే 'వతద్‌ పచన శైలిక్సీ సున్నిత మనస్తత్త్వానికీ, తాత్త్విక విచార ధోరణికీ మచ్చుతునకలు అవి. వీటికి తోడు కొన్ని *వరటోక్తులు" చేర్చాము. ఈ సంకలనంలో అక్కడక్కడ ఆందంగా అమర్చినవి వరద రాజేశ్వరరావుగారు తమ జీవిత కారింలో "సేకరించిన కొన్ని కళాఖండాది మతాలు. సంకలనం ఆఖరులో అందించిన నామ నూచిక పారకులకు సహకరించడానికి ఏర్పదచినది. ఈ సంకలణనం గురించి మలొక ముఖ్య విషయం (ప్రత్యేకంగా చెప్పుకోవలసి ఉంది. ఇందుళోని లేఖలూ, ప్యతాలూ, వ్యాసాలూ, మొదలై నవి తెలుగులోనూ, ఇంగ్రీమలోనూ కఠగలపుగా దండటం వరద రాజేశ్వరరావుగారి జీవిత విధానానికీ, మన ఆదునిక జీవన సరళకీ (ప్రతీకగా తీసుకోవచ్చు. ఈ సంకలనంలో తమ తను లేఖలన్తూ వ్యాసాలనూ ఇతర రచనలనూ చేర్చడానికి ఆత్మీయ భావంతో, ఆదరాభిమానాలతో ఆమోదించి, (ప్రొత్చహీంవి, సహకరించిన సహృదయులందరికీ కృృతజ్ఞతాభివందనాలు. ముఖ్యంగా, అది నుంవీ (ప్రోత్సహింది, అడుగడుగునా సలహాలిస్తూ సహకరించిన శ్రీ, సత్తిరాజు కృష్ణారావు గారికీ, ఈ సంకలనాన్ని పూర్తి చేయటంలో విశేషంగా సహకరించిన శ్రీ ఎన్‌.వి. గోపాలళాస్త్రి డొ. మృణాళిని, డా. చేకూరి రామారావు శ్రీ పీ, వామన్‌రావు, శ్రీ ఎ.బి.3. (ప్రసాద్‌, శ్రీ ఆలపాటి. రవీంద్రనాథ్‌. శ్రీ భరత్‌భూవణ్‌, శ్రీ వాసిరెడ్డి నవీన శ్రీ ఎస్‌.ఎమ్‌. కేతా, శ్రీ సమ్మెట నాగమలళ్లీశ్వరరావు, శ్రీమతి పరకాల విర్మల, శ్రీ ప.జె. అవ్వారావు, శ్రీ హరిశంకర్‌, శ్రీమతి వై. విర్మల గార్హకూ, ఇతర మి్యతులకూ, అబ్బూరి కుటుంబ సభ్యులకూ ఆపార కృతజ్ఞతలు. నంపొదకులు ర నా లా సూ క్‌ ల _ న. పా మ శ . ను వ షు ౮ అజ్య గో

వరద నిజాన సర్వస్వం అట డా. సి. మృణాళిని

చాలా మంది గురించి చాలా చెప్పి, తన గురించి చాలా దాచిపెట్టిన విలక్షణమైన వ్యక్తీ 'వరద' గారు. ఎన్నో “సీరియస్‌' పనులు ఎంతో “సీరియస్‌ నెస్‌ తో చేసి కూడా, వాటిని గురించి సరదాగా మాట్లాడడం ఆయన ప్రత్యేకత. వరదగారి చమత్కారంలో కొల్టుకుపోని తెలుగువారి సంఖ్య అతిస్వల్పం. విశ్వనాథవారి నుంచి వ్యవసాయదారుల కార్యకమాల వరకు ఆయన చతురోక్తులకు గురి కాని వ్యక్తులు, విషయాలు లేవు.

క్షణాల్లా గడిచిపోయే గంటల కబుర్లలో ఆయన అభిరుచులు, అయిష్టాలు, అధిక్షేపాలూ బయట పడేవిగానీ ఆయన ఆంతర్యం చాలామందికి పూర్తిగా తెలిసేదికాదు. మన కెంతో బాగా తెలిసిన వ్యక్తుల్లో కూడా మనకు తెలియని 'మరో కోణం ఉండడం సహజం. “వరది గారిలోని ఆ “మరో ముఖాన్ని" కూడా ఆవిష్కరించేదే “వరద స్మృతి.

ఇది సంస్మరణ సంచికే గాన్మీ మామూలు సంస్మరణ సంచిక కాదు. అంక్షే, మామూలు సంచికల్లా ఇతరులు ఆయన గురించి రాసిన వ్యాసాలతో కూడుకున్న (గ్రంథం కాదు. రకరకాల ఆకృతుల్లో వున్న అద్దాల గది మధ్య వరద రాజేశ | (రరావుగారిని నిలబెట్టిన పుస్తకమిది. కథకుడిగా, విమర్శకుడిగా సాహి తీప్రయుడిగా నాటక రచయితగా మిత్రుడిగా, హాస్యచతురుడిగా స్వీయ చరితకారుడిగా, 'ఖైదోగ్కా కవిగా-సకల రూపాల్లో వరద వ్యక్తీతా (న్ని ఆవిష్కరించిన వరద విజ్ఞాన సర్వస్వమిది. అందరికీ తెలిసిన “కవన కుతూహలం), 'వరదకాలం, “నాట్యగోప్టి .... “కవితా సంచికి పంటి రచనల్లోని కొన్ని భాగాలు, పత్రికలో రకరకాల విషయాలపై వ్యాసాలు ఆయన రాసిన ఉత్తరాలు, ఆయన అందుకున్న ఉత్తరాలు ఆయన న్నే లు డై ర్స్‌ అము,దిత్క అసంపూర్తి రచనలు, వారి కథనంలోనే వారి జీవితంలోని ముఖ్యఘట్టాలు.... ఇదీ ఈ సంకలనం స్వరూపం.

ఇది సంకలనమేగానీ మామూలు సంకలనం కాదు. డాక్యుమెంటరీకి అతి సన్నిహితంగా ఉన్న (గంథం. సంకలనాల్లో ఇంతవరకు ఎవరూ ఉపయోగించని సరికొత్త "టెక్నిక్‌ ' ఇందులో వుంది. ఆయన జీవితంలో - వ్యక్తిగతం గానీ, సాహి త్యం

గానీ-ఒక్కాక్క విషయానిక్తీ ఘట్టానికీ సంబంధించిన (ప్రతి అంశాన్నీ ఒక చోట కూర్చడం, వీలైన చోటల్లా ఫొటోలతో మరింత పుష్టిని చేకూర్చడం- ఈ లిఖిత సంకలనానికి డాక్యుమెంటరీ రూపాన్నిచ్చాయి. ఒక్కమాటలో చెప్పాలంళ్షే, వరద రాజేశ్వరరావుగారిలో ఉన్న గుణాలన్నీ ఈ సంకలనంలోనూ ఉన్నాయి. కాస్సేపు తాత్వికంగా, కొంతసేపు ఆర్రంగా, మరికాస్పేపు చిలిపిగా, ఇంకొంచెంసేపు గంభీరంగా-వెక్కిరిస్తూనే ఆదరిస్తూ, ఆదరిస్తూనే అభిశంసిస్తూ అంతులేని ఆత్మీయతను పంచిపెడుతూ, అన్నితరాల వారినీ ఆకర్షిస్తూ ఎందరిలోవున్నా తన ఉనికిని నిలబెట్టుకుంటూ, ఏకాలం వారికైనా సమకాలీనుడవుతూ తనతోపాటు అనంతమైన వై తన్యాన్నీ, ఆనందాన్నీ, హాస్యాన్నీ తీసుకువెళ్ళిపోయిన 'పర్‌ ఫెక్షనిస్టు' వరద రాజేశ్వరరావుగారికి, ఒక అదు సృతమైన నివాళి ఈ పుస్తకం. అంతేకాదు, కనుమరుగై న వారిని మళ్ళీ మళ్లీ కళ్ళారా చూసుకోడానికి వారి అభిమానులకు, ఆత్మీయులకు వారి 'ఛాయ' ఇస్తున్న కానుక ఈపుస్తకం. ష్య స స న లి త స టు

గల ఉ 6౮౪౫1౮5 6౦౧212౧౧21 27220'

10010 *7జ262 (/జ౭62 ఖండ 220 4ఉ౦00గ 10 ౪76 13111 ౧2౫౦ల ౪29 000) 12 2081406 16 ౪0౪164 ౧2౪76 0660 121166 25 2౧ 0019 ౪71166 101 ౧19 అర్ర ఇఓ 1019 ౧028110 01 76162 10 ₹/13

1101066 0 72262 గంగు 113 టలు &ఉ౦౦ఉగ కష జంగం 002 20, 2 010066 10 గ౦1082 11ల10016 (0 96 120166 ౪/4 ౮0122364 206 2100010.

ఛఘాడరే2 ౪25 28210 2 ంలారాు66 51610 106922 ౦౪06 ౦£లం84 1246 *జషరేడ 25 20 10000406 2000210006 0 ౧1400 & 5621౪21 01 111ల2౧6 2006 ఏంటరు211500 - 1507202002, కురం02 51504, ౮121200 511518, ఉర, 40601. గందయు104004 ఏజరే, 154 50002 120, సంయుతం జం గడం, సు. 19౪జ2 ర 20041 సడల ౧276 9704 --- 206 11166 ౨0౪06 ౧6 ౪13 2 *ల1 50గగ8౬ 01 1080హ2[00 60 & 860లజగ0౧ ౦0160666 ౪000ల. *ఖజ164 ౪/25 0451 1 46 0616 0% 2 6౧21532006 3010121. & [006 14016082 ౧06%, 6611220601 65523గ5 810466 01370806 50106114608 ౧౦౧౪7ల౩1- ౧002113206 1200016 ౧6 ౪23 & 010౧66 1% 1016 1616 ౦౧€౪/0గేరగ8 $017021156 గం+౪లయులం[ ఖండ ౪/25 2150 2550012066 ౪46 2 1626108 0401192108 [0 1 0ల11 10? 3లఅల2] ౪621.

0 6 జర? రష 0006014060 జల 0009001662 118 3.4. ంగంు 28 *15జ0480200200 ఖర 146 42 0164 960010 తర 2002 206 106120 నర1635. ౧6 *౦ంగం66 ౪10 6 ౪011-100౪ 0200211563. 15022 006 20 /6ల2084 00016 901106 ంగం?.

ఛజాడర2 212/5 1008566 101 2 10000 [0౯ ౧006ల ౦660” 206 భఇలలం6 90288088 ౧౫/౦ 159263 00 గలం ౧0౦6ల 00660 11 1054. 14801 86 801 *ల౧6ల౦6 061020 ౧06౮” 1౧40 10219 జ6 0108228021 016 ౪7౦14006 0 3406ల0 టు లై9ంలు) 1 1956 ౪06లా 16 66110౧5010 00013 16 ఉంయి ౧౧/4 ౨ల౪1. 50౧06 0 16 0651 రంఅ5 ఈ) మంగు 21 06120 1208224863 ౪/25 0011900664 1 2200ల 2000102) 0£ 3406ల 106140 90ల0 . ₹06]404లు 1060 -

ఉ&ల8820 0060౮” ౪/25 ౧౮00115066 1౧ 1959 1౧6 సిగేంగల00 ఉ9ం2006ల56 0౦66)” 2 1960.

ఛి 3200600664 10౪76 107 0125910190, 203604 21222075 అరేండ7001664 $0 ౪9161 10 గుండలం10 10 11620106. 116 19 రస & 860105 25 6650౧066 0 ౨. [2], 106 ౪6] - [౧0౪/0 1260 -శగ81120 ౦616206 111066.

*/జ2రే2 ౪/45 22/25 70008 2౧62512006 (ల ౪23 ౧౪6౦ & 6911 0౧6౧6 10 ౧15 ౧౦౧౧౫౫౭౧ 1% 6656 62/5 10 అసం ౧౧౦61006 ఇగలుం జరీ 902003 123060ల866 23 ౧డంల *గ063 2262 945 *ల66 1 9116006. 113 ర60జగ016 164౪763 & ౪౦16 ౪౧101 010 ౧౮౪౦ ౯౮ 06 ౧1166.

1౪1016%6జగ60610/000202011206 000 315165006 0౧1౪206౪ [0% 1లా౧210362జీ08 ల[0గ: 10 0108128 06103 ౪౦12006. 7364 ౪14 13 ౪10206 06611606 ౧3 10౪6 [0011551015 206 ౯౪౦ జ 206 ౧13 ౪210 206 265110! 116 ౪4111 1౪6 10 0౪1 [6213 [01 ఆల

ణి స ౫ క్‌

బాల్యం, కవులతో పరిచయాలు జననం ః 1923

*థారద నేనూ ఒకే సంవత్సరంలో పుట్చాము.

మా నాన్నగారు తెనాలి హైస్కూలులో... చదివారు. తొనాలి దగ్గరగా ఉన్న జెముడుపాడు స్వగ్రామం. అక్కడ మా తాతగారు లక్ష్మీనరసింహశాస్తిగారు మునసబు. సంస్కృత భాషను క్షుళ్ణంగా అధ్యయనం చేసినవారు.. మా తాతగారికి చిన స్నతనంనుంచీ సంస్కాతం నేర్చుకోవాలని విపరీతంగా అభిలాష ఉండేది. అయితే ఆ శాఫేతరులకు ఆ గురుకులాల్లో (ప్రనేశార్లత ఉండేది కాదు. ఇది (గ్రహించి మా తాతగారు యిల్లు వదిలిపోయి పేరు చివర కాస్తి అని తగిలించుకుని ఒక గురుకులంలో చేరారు.... ఆ విధంగా మా తాతగారు సంస్క తంలో నిష్టాతులయ్యారు. ఆయన సంస్క ఎీంలో కవిత్వం చెప్పేవారే కానీ ఆయన క్లోకాలు లభ్యం కాలేదు... మా ముత్తాతగారు సంస్కృతం, ఆంధ్రం, స్వయం క సషేవల్లా, "స్రీ హి తుల దగ్గరా అభ ససించి ఆరెండు భాషల్లోనూ (ప్రావీణ్యం సంపాయించటమే కాక ఆ రెండు భాషల్గోనూ కవిత్వం అల్లేవారని (ప్రతీతి. వారి రచనలూ- అభ్యంకావు. వారి పేర చాలా చాటువులు గుంటూరు [ప్రాంతంలో వింటూ వుంటాము. వారి పేరు అప్పయ్యగారు. బందరులో : 1923 = 26

మేం బందరులో ఉన్నప్పుడు బాపేరాజుగారు నన్నెరుగుదురు. నేనాయన్నెరగను... నేనప్పటేకి పసికందును. నన్నెత్తుకుని ఆడించేవారిలో మల్దాది రామకృష్ణశాస్త్రి పింగళి నాగేందరావు, కౌతా రామమోహన శాస్త్రీ ప్రభృతులు ముఖ్యులు. ఆ రోజుల్లో బాపిరాజుగారు కూడా నన్ను లాలన చేసేవారని ఆయనే నాతో ఒకసారి చెప్పారు.

ఇదివరకే చెప్పాను. నా చిన్నతనంలో బందరులో రాషకృష్ణశా(స్తిగారు నన్నెత్తుకుని ఆడించేవారని... ఆయన మా నాన్నగారికి అత్యంత సన్నిహి తుడుగా ఉండేవారు. మా నాన్నగారు ఒకే నవల, పిల్లలం మేము జబ్బునపడ్డప్పుడు ర్యాతి మా కోసం మేల్కొని కాలాన్ని వెళ్ళబుచ్చేందుకు రాశారు. మా నాన్నగారు చెబుతుంటే రామకృష్ణ శాస్త్రిగారు రాత్రిళ్ళు మా నాన్నగారికి తోడుగా వచ్చి కూచుని రాసిపెస్టేవారు...

18 వరద న్మృతి బందరులో మేమున్నపఫ్వుడు నా చిన్నతనం వల్ల శాస్త్రిగారు గుర్తులేరు. .... చాలా ఏళ్ళ తరవాత యుద్ధకాలంలో మొదటి సారిగా బెజవాడలో కలిశాము. ఓసారి మేము బందరులో ఉన్నప్పుడు వెంకటశాస్త్రి గారింటికి నన్నెత్తుకుని తీసుకుపోయానని మల్గాది రాషకృన్నశా(స్తిగారు చెస్పినప్పుడు ఆనందంతో ఉప్పాంగిపోయాను. అప్పటికీ జ్ఞానంలేకపోయినా ఆనాటి బందరు సంస్కారంలో నా జీవితారంభం నా పూర (జన్మ సుక్ష స తం. బెజవాడలో :ః 1926 = 30 ఆంధ విశ్వ విద్యాలయం ఆగస్టు 1826 (ప్రాంతాల్లో ఆఅరంభమయింది... అప్పుడు మా నాన్నగారితోపాటు నేనూ బందరు నుంచి బేజవాడకు వచ్చాను. నేను కాలు పెట్టినప్పటి బెజవాడ నాకు లీలగా గుర్తు. నాలుగేళ్లు ఆ వూళ్ళో ఉన్నందువల్లి కొన్ని ప్రాంతాలూ, కొందరు మనుషులూ నాకు బాగా గుర్తు. నాకు సాహి త్యాభ్యాసం బెజవాడలోనే. అప్పటికి మా నాన్నగారు కవి అనిగానీ పేరు సంపాయించిన రచయిత అని గానీ నాకు జ్ఞాపకం లేదు. ప్రసిద్ధులైన రచయితలూ, కళావేత్తలూ, కళాకారులూ మా యింటికి వచ్చి పోతుండేవారు. అయినా సాహిత్యంలో కానీ, కళారంగంలో కాని మా నాన్నగారికోస్థానం ఉన్నదనే జ్ఞానం నాకా రోజుల్లో లేదు. ఎందువల్లనో నాకిప్పటికీ అర్ధం కాదు .... (గగంథాలయాధినేతగా ఒక బల్డా, ఒక కుర్చీ, “రెండు బీరువాలతో మా నాన్నగారు. ... [గంథాలయాన్ని (ప్రారంభించారు... ఆంధ విశ్వవిద్యాలయ (గంథాలయంగా (ప్రారంభమైన గృహ్యప్రాంగణం కన్నుల పండుగగా ఉండేది. రెండుమూడు సార్డు నేనా (గ్రంథాలయానికి వెళ్ళాను. మా యిల గవర్నరు పేటలో ఉండేది. మా వీధి చివర ఎదురుగుండా అయ్యదేవర కాఖేశ్యరరావుగారిల్లు. మా యింటివెనుక వీధిలో అప్పుడే వచ్చిన చాగంటి నూర్యనారాయణ మూర్తిగారు వైద్య వృత్తి (ప్రారంభించారు. సూర్యనారాయణమూర్తిగారు సాహి త్యప్రయులూ, స్నేహశీలురూ, జాతీయవాదులూ కావటం చేత ఆయన దగ్గర వైద్యానికి చాలామంది వచే వారు. మా నాన్న స్నగారితోపాటు చాలాసార్జు వాళ్ళింటికి వెళ్ళేవాడిని. మా చిన్నతనంలో మా ఇంట్లో ఇద్దరే వాడేవాళ్ళము. ముఖ్యంగా ఉప్పు సత్యా[గహం ఆరంభమయిన రోజుల్లో - మా అమ్మగారు బెజవాడలో అయ్యదేవర దుర్గాంబగారి నాయకత్వం కీంద సత్యాగ్రహం కూడా చేశారు. ఇంట్లో రాట్నం,

వరద నతి 19 తఖిలిలు తయారయి కూచున్నాయి. పిల్లలం ఎవరికి తోచినట్టు వారు నూలు వడికేవారం. కొన్నాళ్ళకు దీన్నంతా తీసుకుపోయి నేయించేవారు మా నాన్నగారు. అలా తయారైన గుడ్డ ఓ అపురూపమయిన గోనెగుడ్డలా ఉండేది. మా చొక్కాలూ, లాగూలూ దాంతోనే కుట్టించేవారు. అలా బట్టులు వేసుకుని తిరుగుతూంటేు మా వీధిలో విడ్డూరంగా ఉండేది. అన్నిచోట్లా ఛాతీ విరుచుకుని తలెత్తి తిరుగుతూ ఉండేవాళ సము.

మేము బెజవాడలో ఉన్న రోజుల్లో భారతదేశ మంతటా స్వాతంత్ర్యోద్యమ సంచలనమే ముఖ్యాంశంగా ఉండేది. ..1929 సంవత్సరం. మహాత్ముడు ఆంధ్రదేశ పర్యటనకై బెజవాడ వచ్చారు. మహాత్ముడు (ప్రసంగిస్తూ ... తన ఖద్దరు నిధికి తోడ్పడమని (ప్రార్ధించారు... వేదిక మీద కూచున్న ఒకావిడ తనవేలి ఉంగరాని స తీసి మహాత్ముడికిచ్చింది. ... వేదిక దగ్గరకు పోయాను. ... నా ఉంగరాన్ని ఆయన కిచ్చాను. “నాకిమ్మని నీకెవరు చెప్పారు అని మహాత్ముడడిగారు. “నాకెవరూ చెప్పలేదు. నా అంతట నేనే యిస్తున్నాను. ఆంతే, మహాత్ముడు నన్ను చేరదీసి “పిల్లలు భగవత్స్వరూపులు ...” అన్నారు. ... తరువాత .... స్త్రీలందరూ తమవాంటి మీద ఉన్న ఆభరణాలన్నీ మహాత్ముడికి ఒకరి తరవాత ఒకరు వచి స దానం చేశారు... ఈ ఉదంతం అప్పటి ఆంధ్రపత్రికలో అచ్చయిందిట.

మరీ చిన్నతనంలో ఓసారి గుంటూరులో మా మేనత్త బియ్యం చేసుకుంటబున్నప్పుడు నేను పక్కనే కూచున్నాను. చేటలో బియ్యాన్ని అటూ ఇటూ చెరుగుతున్నప్పుడు ఆవిడ ఓ పద్యం అతి నాజూగ్గా చదవటం విన్నాను... ఎవరా పద్యాన్ని రాశారో తెలియదు... ఓ రోజున మా ఇంటికొికాయన వచ్చారు... ఆయన పద్యం చదివిన వైనం నన్ను ముగ్దుణ్లో చేసింది. ఆయన వెళి ఎపోయింతరవాత మానాన్నగారి నడిగాను ఆయనెవరని. నావంక చూసి నవ్వుతూ “అత్తయ్య చదివిన పద్యం రాసింది ఈయనే. "పేరు విశ్వనాథ సత్యనారాయణ అని చెప్పారు. ఆ నాటినుంచీ ఆయనంపే ఓ విధమైన గౌరవం ఏర్పడింది. ఆయన్ని మళీ స ఓసారి చూసి ఆయన చేత పద్యాలు చదివించి వినాలనే కోరిక నాలో దినదిన (ప్రవర్ధమానమవుతూ వచ్చింది.

-.. మా మేనత్తగారి నోట విన్న పద్యాలు మాతం నా మనస్సును అంత చిన్న వయస్సులోనే వికలం చేయటం నాకు గుర్తుంది. భగవంతుడనే అగోచర ధ్యేయాన్ని నేను శంకించటం ప్రారంభించాను... సత్యనారాయణగారి కవిత్వం అలా శై శవంలో, నా కౌమారంలో పెద్ద మార్చు తెచ్చింది.

20 వరద స్మృతి

[వరద రాజోశ్చారరాన్రుగారిని (వభావితం చేసిన విశ్చనాథ నత్యవారాయణగారి వద్వాలు |

“నా కనుల యెట్టు యెదుటన నా జనకువి

వా వినని కుత్తుకల సి నన్నృజీగెన

లండు నోదయాంబుధిని కాదా" యటంచు

£ (భూ! యగునంటినే వొదిగి యుండీ

నా కనుల యెట్లు యెదుటన నా అతొంగీ

(పాణములు విల్లు 11నందీనీ యదిగెనమ న

లొండు “ేదయాంబుధివి కాదా యటంచు

ఓ (నమూ? యగునంటి నేనొదిగి యొదిగి

నా కనుల యెట్టయెదుటన నాయనుయగు

తనుజూ కుత్తుకనులిమితానను వదిగన

లండు నీ దయాంబుధిని కాదా" యటంచు

ఓ వభూ! వీ వయంటి నే నొదిగి పోయి. ”

బందరునుంచి బెజవాడ వచ్చి అక్కడ దాదాపు నాలుగు సంవత్సరాలు మ్యాతమే వున్నాము. మా యిల్లు గవర్నరు పేటలో ఉండేది... అక్కడికి తరచూ వచ్చే వారిలో బసవరాజు అప్పారావుగారొకరు... మా యింటి కొచ్చినప్పుడాకసారి నన్ను పిలిచి “నీకైవరి మీదన్నా కోపం వస్తే నువే ' 10 చేస్తాన్‌" అన్నారు. " కాళ్ళు నరికేస్తాను - కళ్ళు పీకేస్తాను అన్నాను. నీకన్నా చిన్న వాళ మీద కోపం వస్తే యేం చేస్తావన్నారు. “చెవులు మెలేస్తాను - దవడ వాయిస్తాను అన్నాను. నన్ను చేరద్‌సుకుని అమాంతం, “నువ్వుకవిత్వం రాస్తావోయి' అని ఆశీర్వదించారు. మా నాన్న గారిని పిలిచి ఈ మాటలు వినిపించి మీ వాడికిప్పట్నుంచే ఛందస్సు మీద అధికారమొచ్చిందోయి అన్నారుట.

ఈశ్వరదత్తుగారు 'హి దూ” పతికలో పనిచేస్తుండగా మా నాన్నగారిని మదరాసు విశ్వవిద్యాలయంలోని (గ్రంథాలయ పద్ధతిని పరిశీలించేందుకు రామలింగారెడ్డిగారు పంపించారు. మా నాన్నగారక్కడ ఓ నెల రోజులపాటు వుండాలి. నన్నూ వెంటతీసుకుపోయారు... అప్పుడప్పుడే పద్యాలు రాయటానికి ప్రయత్నింస్తుండే వాళ్లీ... సాంత పేరూ ఊరూ మీద సీసపద్యం రాయాలని తపన. చచ్చీ చెడి పదిరోజులు తంటాలుపడ్డాను. మా నాన్నగారికి తెలియకుండా ఎలాగో అలాగా మొదటిపద్యం ఒకటి తయారవుతోంది.... అపు స డొచ్చింది చిక్కు, ఒక మధ్యాహ్నం

వరద స్మృతి లై చడీచప్పుడు. లేకుండా దివాన్‌ బహద్దూర్‌ ... మోచ్యర్హ రామచం(ద్రరావుగారు వూరినుంచి వచ్చేశారు. వచ్చీ రావటంతో నేనున్న గదిలోకి వచ్చి చేతికరతో నిలబడ్డారు. ఆయనెవరోనాకు తెలియదు. ఆయన మా నాన్నగారి "పేరడీగారు. మర్యాదగా చెప్పాను. ఆయన కవిత్వం రాస్తారుకదూ అన్నారు. రాయరు అన్నాను. నువ్వు రాస్తావా అన్నారు. అవునన్నాను. అలా అయితే ఓ పద్యం చెప్పు అన్నారు. నేను మొదలుపెట్టాను.

వొరితవగ్నేతమ్ము అబ్బూూరివంశమ్ము

వరదరాదేశ్తూడుడదరయ పేరు

మదరాను నగరాన మూ లొండి తోడుగా

చూడవచ్చితి న్నా చోద్యాములను

మోచ్చర్గ రామచందార్వ శృవామునందు

కొన్నాళ్లు నానమ్ము కోరినాము... మదరాసులో మోచ్యర్ల రామచందరావుగారి బంగళాలోని అతిథి గృహంలో మాకు విడిది ఏర్పాటు చేశారు ఈశ్వరదత్తుగారు. నాగదిలోకి వచ్చి నాచేత పద్యం చదివించింది మోచర్ల రామచం(దరావుగారని నాకా క్షణంలో తెలియదు...

గమదరాను నుంచి ఇంటికీ తిరిగి వచ్చేముందు శతకం రాయాలనే కోరికతో రాసీన మొదటి పద్యం

(బాము లెగు పెద్ద రాజనవీధులయందు

లోడ్డునుధ్య నడక గడ్డునూట

కాలిబాటెదిక్కు- క్‌డకు చన నృ వురాన

వ్యరివాని దురద వినర వరదో

నా ఎనిమిదోయేట శారదాపరిణయము' అనే నాటకాన్ని రాసి "పెద్దలందరిలోనూ సంచలనం కలిగించాను. ఆ రోజుల్లో కవులూ నటులూ, ననో ఏ వింతగా చూడ్తానికి మా యింటికొచ్చేవారు. న్‌

ల్ని త్రి విద్యాభ్యాసం, కవులతో సాన్నిహిత్యం విశాఖపట్నంలో $ 1930 = 42 గ్‌ ఆంధ విశ్చువిద్వాలయంతోపాటు అబ్బూరి వారి కుటుంబం బెజువాడ నుంచి వాల్తోడుకీ తరలి వెళ్ళింది ౫ మేము. వాల్తేరు వెళ్లిన కొన్నాళ్ళపాటు ర్యాతిళ్ళు సరిగా న్మిదపజ్టదికాదు. సము(దపుహోర్వూ భీకరంగా నక్కల అరుపులూ రాతిళ్ళను శబ్బమయం చేసేవి. మా ఇంట్లో ఒక విషాద సంఘటన జరిగింది. మా ఇంట్లో అందరం అల్లారు ముద్దుగా చూచుకుంటున్న మా చెల్లెలు సుజాత వ్యాధి పీడితురాలయి (ప్రాణాలు కోల్పోయింది. ఆ విషాదఘట్టాన్నుంచి మరో ఆర్నెల్లదాకా మేమెవరమూ కోలుకోలేదు. సరిగ్గా ఆర్నెల్ల తర్వాత మా చెల్లెలి మరణం మీద నేను పద్యాలు రాశాను. 0 ఎకి వ్‌ ణు అబ స! మ న స టి. ॥ గ్‌ నం... | న. 1 ంట్‌ తస శచీ. ( స. [కుడివై పుః “వరద, ఎడమవైపు పెద్రవెల్లెలు రాజ్యలక్ష్మి; మధ్యలో-కుర్చీలో చిన్న చెల్లెలు సుజాత; వెనకపైపు అన్న వాణీకుమార్‌ -1931 (పాంతంలో]

వరద స్మృతి

(వాల్తేరులో కాకతాళీయంగా ఆయిన వరిచయంలో విజయనగరిం రాజూవారు ముచ్చాటవడీ అడిగిన వంటనో బాల్తేడు"మీద 'వరద' చెప్పిన వద్యంలో కోంత భాగం:

కొలలోవి కలవోలె కనుసించు నీతీడు

కడలి వక్కను కొందో కనుమ నక్కనా ఊడు

వ్యర్గనాతీతో మిది వాన్త్రనము వాల్తేరు!

వాత్తేరు వచ్చిన కొత్త రోజుల్లో మా నాన్నగారు విశాఖపట్నంలో ఇద్దరు దుకాణం కోసం వెతకటం మొదలుపెట్టారు. అక్కడో భాదీభాండారం ఉన్నదని విన్నారు... శివాలయం వీధి నానుకుని ... ఆ దుకాణంలో కూచున్న వ్యక్తి పురిపండా అప్పలస్వామి... ఆ తరవాత కొన్నాళ్ళకు శ్రీరంగం శ్రీ, నివాసరావునూ, సబ్బ్నవీసు నత్యకేశవరావునూ, కాళూరి వెంకటనరసింగరావునూ వెంటబెట్టుకుని మా ఇంటికొచ్చారు. అప్పలస్వామి గారితో మా పరిచయం అలా (ప్రారంభమయింది...

నీవు వినరిన వూఅమాలిక ట్రైవ నన్నిధి చోరలేదిక

అవుమావుము ఆర్తనాదము్యుు ఆలయమునకో పోదము”

-.. అందరూ నా పద్యం విన్న తరవాత ప్రశ్నలు తరవాత ప్రశ్నలు వేశారు. నిజంగా ఆ పద్యం నేను రాసిందేనా అనే అనుమానం వారికి వచ్చినట్టు నాకు అనిపించింది. = శ్రీరంగం శ్రీనివాసరావు మాతం నా వెనకాలే నిలబడీ సిగరెట్టు తరవాత సిగరెట్టు కాలుస్తూ కాశ్ళేపయింతరవాత వండర్‌ పుల్‌ అన్నాడు. అప్ప లస్వామిగారు, మళ్ళీ మా యింటికొచ్చినప్పుడు తనతో ఒక రోజు పట ఏం తీసుకుపోతానని చెప్పారు.

మేము వాల్తేరులో నివాసం ఏర్పరచుకున్న అనతికాలానికే మారేపల్లి రామచంద్ర శా(స్తిగారితో నాకు పరిచయమయింది... ఓ రెండేళ్ళ తరవాత మా చదువుల కోసం మా నాన్నగారు విశాఖపట్నంలో ఇల్టు తీసుకున్నారు. అక్కడ ఉన్నప్పుడు “కవిగారితో పరిచయం సని ్నేహీ తమయింది నాకు... ఓ సంవత రం పాటు కవిగారు నను న్న అచ్చ తెలుగుపిచ్చిలో పడేశారు. అచ్చతెలుగులో ప్రతీదీ రాయడం అభ్యాసం చేయటం (ప్రారంభించాను. సాంబ నిఘంటువు సంపాయించి ఆ నిఘంటువు మీద పరిపూరమెన అధికారాన్ని చేపట్టాను. లలా

శ్రీనివాసరావు సూచనవల్ల స్థానాపతి సత్యనారాయణగారి కోరికమీద నేను వాళి సంట్లో సంస్కృతం, తెలుగూ అభ్యసించేందుకు మానాన్నగారు వప్పుకున్నారు. ఒక శుభముహూర్తాన ఉదయంపూట విశాఖపట ్నంలోని వాళ్లించ్దోకి మకాం మార్చాను.

24 వరద న్మృతి కోటక్హూ హార్చరుకూ పోయే దారిలో మెయిన్‌ రోడ్డు నానుకుని వాఖపటు 'ఏంలో కన్యకాపరమేశ్వరీ దేవాలయం ఉంది. స్టానాపతి సత్యనారాయణ శాస్త్రిగారు ఆ దేవాలయంలో పూజారి. శాస్తిగారించ్లో ఉంటూ ఆయన దగ్గర సంస్కృతమూూ, తెలుగూ అధ్యయన చేసేవాళ్లో. అప్పటి కింకా నేను స్కూల్లో చేరలేదు. .. ఆరోజుల్లో శాస్త్రిగారింట్లో ఉదయంపూట అమరం, బాలరామాయణం చదివించేవారు. మధ్యాహ్నం మనుచరి్యత్ర. అన్నీ కంఠస్థం చెయ్యాలిసాచ్చేది. కన్యకాపరమేశ్వరీ దేవాలయావరణంలో నా సంస్కృ శళాధ్యయనం ఓ కొలిక్కి వొచ్చింది కాదు. సాహిత్య సాంగత్యం ఎక్కువయి భాషాభ్యాసంమ్మీద ఆసక్తి పోయింది. కవులూ కథకులూ, సాహితీ 'క్షైతంలో వ్యవసాయం చేసే బహుముఖ (ప్రజ్ఞ వున్నవారూ తరుచూ విశాఖ వీధుల్లో తటస్టపడటం వల్లి వాళ్ళతో పొటు తిరిగే వాణి... ఆ తరుణంలో శ్రీనివాసరావు మదరాసు నుంచి చదువు ముగించుకుని విశాఖపట్నం వచ్చేశాడు... నన్ను తనతో వూళ్ళో తిరగటానికి తీసుకు పోయాడు... స్కూల్లో ఎప్పుడు చేరుతున్నావన్నాడు. ఈ సంవత ౨౦ మానాన్నగారు స్కూల్లో వేస్తారవి అన్నారన్నాను. అయితే అలానే స్కూల్లో చేరి ఇంగ్లీషులో కూడా (ప్రావీణ్యం సంపాదించు, ఇంగ్లీషు కవిత్వం చదివితేనేకావి మనం తెలుగు కవిత్వానికి కొత్తమార్గం వెతక లేమన్నాడు. [మొదట్లో వరద రాజోశ్చూరరావుగారిని విశాఖపట్టంలోని సి.బి.ఎయ్‌. హైన్కూల్లో చేర్పించారు. ఆ న్కూల్లో చేరిన తరవాత కూడా స్టానాపతి నత్వనారాయణగారింట్లో ఉంటూ నంన్క్ల ఆతొధ్యయనం కొనసాగించాడు. ఆ నమయంలో ల్యల్దిదర్యడులు కొన్నాళ్లు బెజవాడలో ఉన్నారు. లండీ బెజవాడలో ఉండగా తం్యడీకీ ఉల్తరాలు రాసేవారు.” ౪ 1్రయ్యా ఇస అరల £2ళా- ౪ 2.॥ కని. స భ్‌ శీ వరిం సే ఉచ్తురీ ఉటుంఇ్పఫీ ది, అల్షిం గనే చమ డీనాతదంయె జ్యా కాన్న ఖాళి] వా శలచ్చల్న్పుకళు. అం డంతశి డ్రత్తీరము ఇరతా కొకు సళ 6 దిసది- నాక్రుల్తూ గవ

వరద స్మృతి 25 ఆధిష్మ స్ప కాల్‌ గ్ర తబ్హునవి. తా బ్మభాం మరి(క్రీిందట" డయా లా ర్యీయు ఆంలొనై “ బ్థరాల్య భారా సేయ! లలి కా థొ ఆరగ యిం బక గో శ్‌ 6ా థు. అందుక న అక్షరీ రు లి బ్బ ఘూఓ ఉట సరెన యు చంలథూ శవ." ఎకు చం ఢైంఈఓఠరి గం ౧ నక థన ఉవ్షేర రము తిప్పు గు క పృుస్తశ్రీ వయ _పేఠతఎమలుటలు నడు సు “అట గు([ఓ2 ఏ90ల సి అ*ఇశాు పఫాగిు పం డ్‌ లాగారు అల శకీరొసము ఎత ఎ ౦$ ఢడుయయ పప్పుయునోదరా వవ౪'5ుల్ర దుఠక్జి మాహఓఠరి్న నీనా. శాత పృష్ట "త్రుల పచ్చునదె గ్గ స్నె6ంకూ ఫా యింఫ్‌'*టిన్‌ పెన్ల సం త్తి. నార్భర్చు, “నీను టా మస ౦ తొాషీం -వ నాను -ఊళ చల “యి వ్లొన్చై మ ౯ చ

భమష్త్షీఆగా్‌ ఉంటూ యు. బాయ్‌

26 వరద నతి వఎ౪ళలం ర్స అట నాగా, లూ 'ఒతా సంగతిరి వా స్వ న్రభా ము. ని సంక్షే కుహు గాఎ ఉన్నా నొ. ఈజా-కిళాతుర్తా తా. సుంల ఐ9ిడ్ర్త్వ సి గోతం.త కముయటాట్‌వ్‌ ను, రురి్ష్యయంు చళ్ళ తలా జ్య్రాయుని ఇటా కీవెన్సా సు క్షం లలు కాల యుగాా్తా వం ఉఅ తంగా వాజ్టాని ఆష్‌ నానన “ఎట్పు సఠత్సంది. ఘలు తెబ్ఫేటమ్టు కా "వం లా యా ం టం సు యి మున ౧ ల ఖు త. చాగ్రత గా ఎహుట్రుతాని. ఎ/[ుా న. న...

వరద న్మతి ణా జమా ॥ జ స ష్రవమ్తై లుక్నుకకం టైగా కాల్ల పురి ప్రీ ంతాంలుతూా హైం లాలు శీ్డఅ కువ స్‌సం రాం వ లుగా బీసోద్క్కు తదా అం సషొున్న్న ర్‌ాన్ష్రేల/ గాత యయ) పాపాయి. కాలం ది ప్‌ వయా నాలి వర్రైతు. న షా లో [ఇది వరన రాజేశ్వరరావుగారి పెద్ద చెల్లెలు సత్తిరాజు రాజ్యలక్ష్మిగారు అపురూపంగా దాచుకున్న కుటుంబ లేఖల్లో ఒకటి.] స్కూలు రోజులు :ః 1932-37 విశాఖపట్నంలో స్కూల్లో చేరాను. అక్కడ మిసెస్‌ ఎ.వి. యన్‌. కళాశాలకు అనుబంధంగా వున్న ఉన్నత పాఠశాలలో రెండోఫారంలో చేరాను. అంచేతనేనా సంస్కృతాధ్యయనానికి అంతరాయం యేర్పడింది. మొదటిసారిగా నేను పాఠశాలలో ప్రవేశించిన సంవత్సరమే ఒక చోట... పద్యాలను చదవటం, ... మరో సహ విద్యార్థి ... ముగ్భుడయిపోయి నేనంకే విపరీతమయిన అభిమానమూ గారవమూ కలిగి నాకు పరమాప్తుడయినాడు. అతని "పేరు రాచకొండ విశ్వనాథ శాస్త్రి.

2 వరద స్మి గచెల్టెలు మరణం మీద రాసీన ఆ వద్వాలలో వరద రాబోశ్వరరావుగారికీ గుర్తున్న భాగం నాన్సృశారి వేదాంతొమ్మునెన్ని సార్లు వినుచు నోపికో వట్టుగలనని తలచి స్వామి గుడి వాకీలించేరి (ప్రార్థనమ్ము చేసినా సొకమాడు నా చాలి కొరకు; =. కేలు వినరి పామ్మను వింలో జాలివడడు సత్యనారాయణగారు నేను రాసిన పద్యాల్ని మెచ్చుకున్నారు. ఆ తరవాత ప్రతి సాహిత్య సమావేశంలోనూ పురిపండా అప్పలస్వామీ, శ్రీ, రంగం శ్రీ, నివాసరావూ నా చేత ఆ పద్యాల్ని చదివించే వారు. ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం వాల్తేరులో ఏర్పడ్డ మొదటి మూడు నాలుగు సంవత్సరాలూ సెలవుల్లో బెజవాడ, గుంటూరు పోతుండేవాళ్లి. బెజవాడలో గుడిపాటి వెంకటచలం గారించ్లో మకాం. గుంటూరులో మాతాత గారించ్లోనూ. అక్కడ కొన్నాళ్ళు కాలక్షేపం. ఓ సంవత్సరం గుంటూరులో మామేనత్త కొడుకు వాడపల్లి లక్ష్మీనరసింహారావు - అతను లక్నోలో లా చదువుతూ సెలవులకి ఇంటికొచ్చాడు. నన్ను తనతో స్నేహితులతో పాటు సాయంకాలం షికారుకు తీసుకుపోతుండేవాడు. ఓ రోజున... మా బావ నన్నతనికి పరిచయం చేస్తూ 'మా మామయ్య కొడుకు వరద. వీడూ కవిత ౦ రాస్తాడుట' అని నవ్వుతూ అన్నాడు. అంతే, అమాంతం అతను నేలమీద సాష్టాంగపడి నాకు నమస్కరించాడు. లేచి, 'మహాకవిని చూసినస్టు లెక్క రామకృష్ణారావు గారిని చదివాను. వాళ్ళబ్బాయిని చూశా' నన్నాడతను. అతని పేరు శిష్ణా ఉమామహేశ్వర రావనీ, మాబావకు సహాధ్యాయి అన్మీ అప్పుడు బెనారస్‌ విశ్వ విద్యాలయంలో చదువు ముగించుకుని వచే ఏశాడనీ, వేధావంతుడనీ విన్నాను. ఒకసారి బెజవాడ వెళ్ళినవ్వుడు గుడిపొటో వెంకట చలం గారితో వావ్యోళికీ పోతూ 'వరది నరదాగా ఆశువుగా చెప్పన వద్వ భాగం: గుడిపాటి వెంకటచలము గడ గడ వణకు నన్ను చూసీ కారణమేమొ? “.- అయిద్యారోజులకి మళ్ళీ బెజవాడలో దిగి వెంకట చలం గారించ్లో వున్నాను. అప్పుడు వెంకట చలం గారింట్లో కృష్ణు శాస్తి చింతా దీక్షితులు గారూ వున్నారు. అక్కడ పద్యాలు చదువుతున్న యువకుడికి ఫలానా అని పరిచయం చేశారు...

వరద నతి 2ం ఆతని పేరు జలసూ[తం రుక్కిణీనాథ శాస్తి... మొదటి పరిచయం తోనే జీవితాంత 'స్నేహేతులమైనాము. నాకన్నా పెద్దవాడు శ్రీ ఈ కన్న కొంచెం చిన్నవాడు. త న! |!

మేము వాల్తేరు నుంచి విశాఖపట్నం మకాం మార్చినప్పుడు విధిగా రోజూ ఆయన్ని [పురిపండా అప్ప లస్వామి!గార్ని] కలుసుకుంటూ ఉండేవాణ్ణి, ఇంచ్లో కాని, ఖాదీ భాండారంలో కాని... భాండారంలో ఎప్పుడు చూసినా ఎవరో ఒకరు- రచయితలు కొలువు దీర్చి కూర్చునేవారు. నేనప్పటికే కవిత్వం రాయటం (ప్రారంభించటం వల్లి అప్పలస్వామి గారు ఆలా వచ్చిన వారందరికీ నన్ను పరిచయం చేసి శ్లాఘిస్తూ ఉండేవారు. ఆ రోజుల్లో సాహిత్య క్షేతంలో ఆయనే నన్నెక్కువగా (పోత్సహించింది. ఆధునిక కవుల వివిధ రచనలు ఎలుగెత్తి పాడి నాకు వినిపించేవారు. ఆయన కొత్తగా ఏమన్నా రాస్తే ముందస్తు నాకు వినిపించనలసిందే. నేనంటే ఆయనకంత అభిమానం ఉండేది.

విజయనగరంలో ఆంధ భారతీ తీర్ధ... ఆ సంస్థ స్నాతకోత్సవం ఆ సంవత్సరం మొాఖపట నంలో నిర్వహించారు. ... ఆ వేడుకలి న చూడటానికి పురిపండా అప్ప లస్వామ్మి శ్రీ, రంగం చీ, నివాసరావూ, తురగా వెంకట రామయ్య (ప్రభృతులు సమావేశానికి ... వెడుతూ నన్నూ తీసుకుపోయారు... ఆ రోజుల్లో నేను "తపోభంగం" అనే నాటకం రాశాను. అము,[దితంగా వుండేది. (వ్రాత (ప్రతిని ప్యటమ్మని అప్పలస్వామి గారు ఆదేశించారు. బ్యురా శేషగిరి రావు గారికి చీటీ పంప్‌ంచారు శ్రీ, శ్రీ, పురిపండా కలిసి నా చేత నాటకాన్ని సమావేశంలో చదివించమని ... నేను వేదిక ఎక్కి నా నాటకాన్ని ఒక అరగంట లోపున తడుము కోకుండా చదివేశాను. రతీ మన్మధుల కథ అది. అందులో రెండుపాటలు, నాటకమంతా శిష్ట వ్యావహారికంలో ఉంది... (పేక్షకుల్లో ముందుగా కూచున్న తెలుగు మాష్టారి లాంటీ పండితుణ్లి వేదిక మీదికి ఆహా నించారు .. ఆయనే గిడుగు రామమూర్తి పంతులు! ... ఆ రోజు నుంచి నేను గిడుగు రామమూర్తి గారికీ సన్నిహి తుళ్హయి పోయాను... నా నాటకం (వాత (ప్రతిని పంతులు గారి కిచ్చాను. పంక్తి పంక్తీ జాగ్రత్తగా చదివి వాక్యాంతంలోని 'క్రీయా రూపాలను సరిసమానం చేశారు. ఆయన దగ్గర నేర్చుకున్న మొదటి పాఠం అది... ఆయన కవితా సమితి వార్షికోత వంలో చేసిన (ప్రసంగం విన్న తరవాత నేను పరీక్షలో వ్యాకరణం (ప్రశ్నలను ముట్టుకునేవాళ్లే కాదు.

విశాఖపట్నం - విప్పర్తి వారి వీధి. అందులో పేంగళి లక్ష్మీకాంతం గారుండేవారు. ఆయన బావమరిది మోచర్హ అనంత పద్మనాభరావూ, నేనూ సహాధ్యాయుఠఅం. ఒకే తరగతిలో కూచునే వాళ స్థం. పొద్దున్న అతనితో పాటు స్కూలుకి వెళ్ళేవాళ్లి.

తె౦ వరద న్మృతి లక్ష్మీకాంతం గారుండే మేడ మీద ఓ మూలగది చదువుకోవటానికిచ్చారు... దాంచ్లో కొన్ని పుస్తకాలుండేవి. పద్మనాభరావు భోంచేస్తున్నప్పుడు నేనా గదిలో కూచుని ఆ పుస్తకాలు తిరగేసే వాళ్తి... పింగళి లక్ష్మీకాంతం గారించ్లో దొరికిన రాయప్రోలు నుబ్బారావుగారి పుస్తకాలన్నీ చదివేశాను... ఆయన పద్యాలతో పరిచయం అయింతరవాత ఆయన్ని చూడాలని తాప్యతయ పడెవాళ్లి.

[ఆ రోజుల్లో రాసిన మొదటి కథ “జ్వాల” వ్యతికలో నవంబడు 1934లో అచ్చయింది. ఆందులో రతయితను వరిచయం చేన్తూ నంపొదకుడు (వకటించిన వయన్సుకీ ఆనలు వయను ) కీ తోడా కనివిన్తుంటి. కది కథలోని క్యురవూడీ వయస్సు కావచ్చు. ప్రథమ యుద్ధం

వరద గవరద రాజేశ్వరరావు వయన్సు) 3 నంవలృరాలు. ఈ ఎన్న వయన్సు) లోనో ఈలోని ఊవాలు (వవంఎంలోజన్న అవ్యాయాలన్నూ కాథిన్యాన్నీ ఎదుడుకుంటూ ఉన్నవని ఈ కథ వృజ్తనడున్తుంది. (పారంభానికీ ముగింవునకూ వరియెన కుదిరక లేతు; ఇంకా లోపాలు కూడా ఉన్నవి ఆయినా ఈ కథకు విలువ ఉంది. వక్కా లౌక్యంలో కరటక శాస్తి ఆంకే-డేన్‌ స్కాండల్‌. _గా తయారైన 'పెద్దవాడి దుర్మార్గానికి లట్టుకోలేక పోయిన టీనులు, ఒక (్రీ ఒక వల్తవాడు ఆంల్వర్లతంగా వడీన వేదనను చక్కగా చూవడానికీ యత్సించ్సి పెట్ట చిన్సదైనా కూలో ఘనం" అనిపించాడు. వరద మిత్రుడు అబ్బూరి రామక్షృష్ణారావ్రు కుమూడుడు, తండీలో బవొ ర్లతమైనదానికన్ను లోవల మిగిలిపోయిన వాణి ఈ కుమూరువిలో వెలువడుంతుందేమో!. నం./

నా వృదయంలో ఆయిక్యవయిన కథను ెలికి తిస్తున్నాను- ఎన్నాళ్ళ (క్రిందటి సంగతో

యిది! ్‌ో నా హైకోర్టు గుమాస్తాపనిచేన్తూ గుండెలో జబ్బువల్లి “పెన్షన్‌ పుచ్చుకున్నారు. అప్పటికి వాకు తామ్మిదేళ్ళు వెర్లిస. ఒకటోఫారం చదు రోజూ రెండుమెళ్ళు నడిచి న్కూలికి వెళ్ళాలి. ఇ “సీవై. ఒకటా ఫారం చదువుతున్నా. చల

“మూవాన్నగారిక యిరవై ఆయిదు రూపాయల జీత€ వయినా కొద్దిగా పలుకుబడి వుందంటారు.

హాలు జీతం, వాపుస్తకాలికే పదిరూపాయలవుతుంది. వాల చెట్టితమ్ముడున్నాడు. వాడెప్పుడూ అల్లరిపన్హే చేస్తూంటాడు. నా పుస్తకాల్ని చింపడం,

మి దీసి తన "స్నేహితులకు కాస్త పెట్టి తనూ కాస్త తినడం రోజూ వాడు చేసే పని. మట్‌ రోజూ కూతుళ్లు లేరవి అనుకొంటుండేది. వాక్కోపం వచ్చేది, వాళ్ళేంచేస్తారు? వేను య్యదని. యిల్ఞా వుండగా ఓనాడు మానాన్నగారికి హటాత్‌ గా గుండెజబ్బు హెచ్చయింది.

స్కూల్లొ వున్నాను. ఏడ్చి పోతాడని మాఅమ్మ నాక్కబురుచెయ్యలేదట. మావూళ్ళోవుండే లింగయ్యని పీలిపించి కాస్త మందిప్పీంచారు.

నేను సాయంకాలం వింటికాచే ఎప్పటికి మాఅమ్మ కళ్ళల్లో నీళ్లుతిరిగినయి. మొహంనిండా

వరద స్మృతి వే

చెమటపోసి ఒక్కొక్క చుక్క కుంకుంబొట్టువి తాలగిన్తోంది. నన్ను చూడ్డంతోళు మా అమ్మ యేడ్చింది. నేను లోపలికి వెళ్ళాను. మానాన్నగారి కళ్ళల్లొంచి ఒక జ్యోతి ఆకాశం లో పరుగెడుతున్నట్టుంది. నేను వెంబడించి పట్టుకుందామనుకున్నాను కాని నా మనస్సు చివుక్కుమన్నది. పుస్తకాల్ని దుఃఖంతో పారవేశాను. మానాన్నగారి మొహం చూశాను. ఆ పెదవుల్లో ఒక నవ్వు ఒవావిధంగా తాండవిస్తోంది. నుదురుమీద కళ ఏమ్మాతం తప్పలేదు. నేను దుఃఇింతో ఆ తలని ముద్దు పెట్టుకున్నాను. వా కన్నీళ్లు మానాన్నగారి మొహమ్మీదపడ్డాయి. అప్పుడు మానాన్నకోసం దేవుణ్తి (ప్రాన్ధించాను. వెంటనే తిబ్బాను, కోప్పత్డాను. లాభంలేదనిపించింది. ఆగదిని విడిచి వరండాలోకి వచ్చాను. మాఅమ్మ మొవమ్మీద కుంకుమ బొట్టు పూర్తిగా చెమటలో కలిసి జారిపోయింది. ఏడ్చి యేడ్చి సొమ్మసిల్లి పడుకొని మెల్లిగా దుఃఖిస్తోంది. నేను నోదార్చబోయాను. కాని నాకే యేడ్చొచ్చి బావురుమని యేడ్చాను.

మానాన్నగారికి వుత్తరక్రీయలన్నీ చేశారు. ెళ్లైల్లయింది. పూ దుఃఖం కొంతపరకు వుపశమించిందనుకోవచ్చును. అన్నీ మరచిపోయాం. డబ్బు లేక పోపడం వల్ల చదువు మానేశాను. ఏదో యింత అన్న వ్యస్తాలకి లోపం లేకుండా సరిపోతోంది. సంస్కృతం నేరు కుంటున్నా.

ఒకనాడు మానాన్నగారి కాగితాలు ధూళితోనిండి వుంకేదులుపుతున్నాను. చప్పున నాదృష్టి ఒక కాగితమ్మీదికి మరిలింది. ఆది నాపేరుతోనే సంబోధించి రాశారు. ఎవరా అని చూశాను; మానాన్నగారే రాశారు. అందులో యిట్లా వుంది.

“అబ్బాయీ! నీకోసం నేను కష్టపడి తెచ్చిన శ్యాస్తాలు మన యింటి (ప్రక్కన వున్న ములగ వెట్టు(క్రింద దాచాను. అవి చాలా మంచివి. ఎవరైనా చూస్తే చాలా కష్టం. వాళ్ళు సర్మగహి ంచాలవి చూస్తారు. నేను చచ్చి పోయిన ఆ రోజా రాతి ఒంటిగంటకి 'తవ్వుకొవి తెచ్చుకో. నేను నిర్హాంతుణ్హయి పోయాను. అంతటి రహస్యటై న శాస్తాలేదయియుంటవిఅబ్బా! అనుకున్నాను. ఒవా ఆరగంటదాకా ఆలోచించుకున్నాను. ఎంత ఆలోచించినా పర్యవసానవేదీ తేల్లేదు,.

ఆరాతి నిద్దల్లీదు. తీసుకుందాచా, వొద్దా ఆని ఆలోచన్లో తెల్లవారింది. మర్నాడు మాఅమ్మతో చెప్పాను. మాఅమ్మ కళ్ళనీళ్ళు పెట్టుకుని తెచ్చుకో నాయిన్సా అంది. నేనుకూడా తెచ్చుకోవాల్ననుకుని, అర్వాత్రి వెళ్ళామనుకున్నాను. ఆ సాయింత్రం పూబాబాయి వచ్చాడు. అతను మంచివాడు కాదని మానాన్నగారంచోంటే విన్నా. ఆతను రౌడీట. చెడ్డపేరుగలవాట్ట. యివన్నీ మేం వేవీ తలంచుకోలేదు. రెన్నాళ్ళుండి రహస్యశా(స్తాల సంగతి ఎత్తి యేదో వాటిని గురించి నన్నడిగాడు. తెలియదన్నాను. కుర్రాణ్తీకదాని నాలుగు తిట్టాడు. నాకూ తెలీక నేనూ మారుతిట్టాను. అతనిక్కోపం వచ్చింది. నేనేధనుకోలేదు. మర్నాడు వాళ్ళవూరికి వెళి సమా ఆమ్మకీ వుత్తరం రాశాడు, పొగరుమోత్తనంగా. తన కాశాస్తాలు కావాలని, లేకపోతే తమ్ముళ్లై దాస్తాట్ట. మేం విచారించాం. మా మేలు కోరాల్చినవాడు మాకు అనకారం చేస్తున్నాడు! నాకే ఆశ్చర్యం వేసింది. మాఅమ్మ ఆ సంగతి చెప్పేయమంది. నేను చెప్పనని మొండిపట్టుపజ్టి సువ్వుకనక చెబితే యిల్టు వదలి వెళ్ళి పోతొనన్నాను. మాఅమ్మ కూడా నామాట తాయ్యళలేక్ష పప్పుకుంది.

రెళ్లెల్లకి తమ్ముడు మాయమైపోయాడు. పూ బాబాయి చేసిన పనే యిదని అనుకున్నాము. మా అమ్మకి మూడురోజులదాకా ని(దాహారాల్లేవు. చిక్కిపోతోంది. నేను అనే గషణకి బయలుదేరాను. మావూరునుంచి ఆ వూరుకెళ్లాను. సరీగ్గా నేననుకున్నట్టు మా బాబాయి యింట్లో తమ్ముడున్నాడు.

(న వరద స్మృతి నేను వాడికి కనపడకుండా విశేషాలు తెలుసుకుంటువ్నా. ఆఖరికి మా అమ్మని తీనుకువి వచ్చి చూపించి వలుగురి చేతా చీవాట్లు "పెల్టీద్దొమనుకానా ఎను. మా అమ్మని తీనుకువచ్చి నంలో దింపాను. "రెండ్రోజులు గడిపి మూడోరోజు గల్లంతు చేయించడానికి వెళ్ళాను మా అమ్మవి తీసుకొని. గుప్తంగా కనిపెట్టిన చోటినుంచి అమ్మని తీసుకువెళ్లాను. ఆ యింటి మొదటి వాకీట్లోకి పళ్లాను. మా అమ్మ కెవ్వున కేకవేసి పడిపోయింది. ఏమిటా అని చూశాను. మా చిట్టి తమ్ముడి వాళ్లు వెత్తురుమయం - నేను ఏడ్చి ఆమ్మగుండె చూశాను. కొట్టుకోవడం లేదు. ఊపిరిపీల ఏడచాగిపోయింది. , నా ఆశాసౌధం పెద్ద చప్పుడుతో వేలమట్టటై పోయింది. ఆ యింట్లో నివసించేవాళ్లు ఆకాశంలో సంచరిస్తూ నను చూసి నవ్వుతున్నారు. వాకు పదమూడేళ్లు నిండినయి. పత్రార్జితం లేదు. జీతం నున్న. మౌ అమ్మకీ వుత్తర్మీయలూ దహనం చెయ్యాలి. ఎల్లా? దమ్మిడీలేదు చేతుల్లో. ఏచిటి చెయ్యడం? నా శక్తిహీనత చుభించాను. పెద్దగొరతుతో యేడ్చినాము, నా అవివేక్తానికి ఏడ్భివాను. ను. నా నా తల్లి ఆత్మశాంతికీ (పార్టన చేశాను. ఆ పాదధూళి అద్దుకుని తలపై పెట్టుకున్నా నం అంటుపోగులు తీయించాను; అయిదురూపాయలది లిండురూపాయల్లో ఎటాగయి లేక దహనదనిపించాను. ఆ బూడిదవంటికి పూనుకొని గోచీపెట్టి నృత్యం చేశాను. ఆక్కండు విడిచిపెట్టి కృష్ణవద్దకు వచ్చాను. న! వేను యోగంలో (ప్రవేశిన్తున్నాను! నా ఆఖరు పయనం మాయలోకానికిః న, మల రెండురోజులు గడువుంది. నా మాత్పసాన్నిధ్యానికి జేరుకుంటాను! పనితుణ్రి నా ఆత్మశాంతికి ప్రకృతి (ప్రార్జిస్తుందనుకుంటాను! (జ్వాం, 16.11.1934) ఇం ।;పొరంభించాను. ఆ రోజుల్లో “జాబిల్లి అని ఓ లిఖిత పిక పీల్లల క్‌సం రక. ఓ రోజున (ప్రారంభోత్సవ సంచికకు ముఖపత్రం మీద ఓ పద్యం ఉండాలని నా మార్కెట్టు అకస్మాత్తుగా [20రగ్గా వెంకట రామయ్యగారు కనిపించారు కురుపాం యప డ్రాను. దగ్గర. ఆయన్ని పట్టుకుని వదల్లేదు. ఏమన్నా రాసిపెట్టమని (ప్రాధేయపడ్డా ఆయన నవ్వుతూ ... రాసి ఇచ్చారు. ల విజయనగరం విద్యార్థి మహాసభా సందర సంగా క పనీ గారికి నా కు అభిమానం ఏర్పడింది. అక్కడ మొదటే సారిగా నాకవిత్వాన్ని విని [సుజూలో మీ రాసిన వద్వాలు]/ మెచు కుని ఇతరులు కూడా మెచు ఎకునేట్లు చేశారు. తరవాత నా విద్యార్థి దశలో ఆయన్ని తరుచూ చూస్తుండేవాణ్తి. ఉన్నత పాఠశాల నుంచి కళాశాల వరకూ విద్యార్థి సంఘాల్లో నేను (ప్రముఖ పాత్ర వహిస్తుండటమూ, రెండు మూడు

వరద స్మృతి 33 సార్లు మా నంఫువార్షికోత్సవాలకు ఆయన్ని కాకినాడ నుంచి పిలిపించి ఉపన్యాసాలిప్పించటమూ చే సేవాళ్లి. అప్పటికి రెండేళు గా మా స్కూల్లో “హెస్కూలు లిటరరీ యూనియన్‌” అనే సంఘాన్ని మిటతుడు అనంత పద్మనాభరావు సహకారంతో నిర్వహించిన వాళ. సత్యనారాయణ గారిని మా స్కూల్లో (పసంగించమని కోరాను. ఆయన వెంటనే అంగీకరించారు. కాలేజి రోజులు ః 1937-39 తరువాత మరో రెండేళ్ళకనుకుంటాను. నేను ఇంటర్‌ మీడియటులో ఉన్నాను. ఆయన గవిశ్చునాథ/ విశాఖపట్నం వచ్చారు. మళ్ళీ నేను పట్టుకున్నాను, మా కళాశాలకు తప్పక వచ్చి ఉపన్యసించాలని... ఆ రోజు పన్నెండు గంటలకి మాకు దివాక్తర్ణ వెంకటావధాని గారి పీరియడు. ఆయన చేత పాఠం తప్పే ంచ్చి, సత్యనారాయణగారి ఉపన్యాసం ఏర్పాటు చేశాను. నేను కళాశాల విద్యార్థి సంఘానికి కార్యదర్శిని... సత్యనారాయణ గారు తన సహజశై లిలో పద్యాలు చదివారు. ఇంటర్మీడియచ్‌ లో ఒక స్వర్హపతకం తెలుగుకు ఉండేది. అప్పుడు దివాకర వెంకటావధాని గారు మాకు తెలుగు చెప్పేవారు. నన్నా పతకాన్ని సంపాయించమన్‌ీ, తనకి నా మీద విశ్వాసం ఉందన్సీ తనక్తీ కళాశాలకీ పేరు వస్తుందనీ చెప్పారు. “వ్యాకరణాన్ని నేను వదిలేస్తాను. కనక పూర్తిగా (పశ్నాపళతానికి జవాబు రాయడం కష్టం' అని చెప్పి తప్పించుకున్నాను. పంతులుగారికి గిడుగు. నేను చేసిన వాగ్దాన ఫలితం అది. ఆయనంళకే అంత భక్తీ! ... పంతులుగారికి “ఉషస్సు” అనే పత్రిక మొదటి సంచిక ఇచ్చాను. ఆ సంచికలో నా “తపోభంగం” నాటికను అచే (శారు. ఇంటర్మీడియట్‌ లోకి వచ్చిన సంవత్సరమే కళాశాల పత్రికలో [చెల్లెలు మరణం మీద రానీన పద్యాలు] అవి అచ్చయినాయి. మిసెస్‌ ఎ.వి.ఎన్‌. కళాశాల తరపున వక్షృత్వపు పోటీకి విజయనగరం మరికొంత మంది సహాధ్యాయులతో వెళ్లాను. అక్కడ మా కన్న వయసులో పెద్దవాడూ కొంచెం ఆజాను బాహువూ అయిన ఓ వ్యక్తి ఆ ఊరి కళాశాల నుంచి పోటీకి వచ్చాడు... అతని పేరు ఉండవల్లి సూర్యనారాయణ... తరవాత మళ్ళీ యుద్ద కాలంలో బెజవాడలో చూశాను... అతనే కాని, పేరు నళినీ

వశ వరద స్మృతి కుమార్‌ అన్నాడు. .. అతనందరికీ సన్నిహి తుడయ్యాడు, ముఖ్యంగా కవులకూూ సాహిత్య (శేయోభిలాములకూ. యూనివర్సిటీ రోజులు : 1939-42

ఆం విశ్వవిద్యాలయంలో నేను చదువుతున్నప్పుడు దువ్వూరి రామిరెడ్డి గారోసారి వాల్తేరు వచ్చారు... మా నాన్నగారు ఆయన్ని చూపిస్తూ... నాకు పరిచయం చేశారు... అప్పటికే భారతిలో ఆయన (ప్రచురించిన ఉమర్‌ ఖయాము రుబాయీల అనువాద పద్యాలన్నింటినీ చదివేశాను. ఆ పద్యాల మీద నాకెంతో అభిమానం. అంచేత దువ్వూరి రామిరెడ్డి గారంటే ఏం మాట్లాడాలో తోచక రెండు చేతులతో నమస్కారం చేశాను. సామాన్యంగా నేనెవరికీ నమస్కారం చేసిన వాళ్లే కాదు.

నేను ఆంధ్ర విశ్వ విద్యాలయంలో చదువుతూ ఉండగా... మౌ నాన్నగారు సుబ్బారావుగారిని గరాయ్యపోలు” పరిచయం చేశారు... సుబ్బారావుగొరు --- నువ్వు కవిత్వం చెబుతావని కృష్ణశాస్త్రి కాబోలు నాతో చెప్పాడు. నిన్ను మెచ్చుకున్నాడు అన్ని మానాన్నగారి వంక చూస్తూ- ళన్పి అదృష్టం పండిందోయి- నువ్వు రాయటం మానేసి మీవాడి చేత రాయిస్తున్నావ' న్నారు. అందరూ నవ్వారు వను మధుపాళి (వాసీగేదరర్స్‌) అసాపేరుతో యూనివరి ఏజీలో ఆనాటి యువరచయితలం,

నూ, జనమంచి రామకృష్ణా, ఎ.ఎప్‌.రామన్‌ (తరువాత ఇల్లస్‌ గ్రైేసెడ్‌ వక్త ఎడిటర్‌), వేమూరి యమకం (యూ.ఎన్‌.ఓ, మామిడిపూడి ఆనందం, పరద రాజేశ్వరరావూ మరి కొందరు- కవితల గా సాహిత్య సాంస్కృతిక సమావేశాలు జరుపుకొనేవారం. మేం రం చేయడమూ, మేష్టారు గుడు వపానేగాంలో _చదవడమూ, ఎవరికి తొచిన మర లో “ఎహిమ్‌టుదిఆ ఉంగ్‌ నన్‌ సమ రు ముగించేవారం. అబూూరి వారి చ రి ౧" వ్‌ నాటకం వేశాం. (బాలాంపు రజనీకాంతరావు. మా అబూ

మేస్టారు. “అబ్బూరి సంస్మరణి పే. 24),

విశాఖపట్నం మీద బాంబులు యాదృచ్చికంగా జపానువారు పడేసినప్పుడు మాకుటుంబం వాల్తేరు వదిలి కొన్నాళ్ళు నూజివీడులోను, మరి కొన్నాళ్ళు బెజవాడలోనూ ఉండటం తటస్థించింది.... ఆ రోజుల్లో బాపిరాజు గారు బెజవాడలో ఉండేవారు. దాదాపు పది రోజుల వరకూ రోజూ సాయంకాలం పూట ఆయనమా

వరద స్మృతి తెర్‌ ఇంటికీ రావటం ఆయనతో పాటు నేనుక సేమ్టైనదీ తీరం దాకా షికారు పోవటం జరిగేది... నేనప్పుడు ఎం.ఎన్‌. రాయి గారి అనుచరుడిగా ఉన్నాను. అంతకు పూర్వం మా నాన్నగారు (ప్రారంభించిన వర్రమాన లేఖక సంఘం (ప్రాబల్యం వల్ల పజామిత పత్రికలో ఈ కవులందరి మీదా విరుచుకు పడ్డాను. బాపిరాజు గారికది తెలుసు.

“1940 జూన్‌ లో రాడికల్‌ డెమో(క్రాటిక్‌ పార్టీని ఏర్పాటు చేయడం జవిగింది... ఆయుద కాలంలో మేము గుంటూరులో అనేక బహీరంగ సభలు పెట్టి రాడికల్‌ డెమోళశ్రాటిక్‌ న! విధానాలను (ప్రచారం చేశాము. శ్రీ, అబ్బూరి రామకృష్ణారావు గారు ఆ సభల్లో చాల యాశ్టిన్‌ పోత వహించారు. ఆ రోజుల్లో స్వర్గీయ లావు అంకమ్మ, జి. నరహరి, పి.ఏ. సుబ్బారావు, ఆవుల గోపాల కృష్ణమూర్తి, గోపీ చంద్‌ మరియు శ్రీయుతులు జె.ఎస్‌. (ప్రసాద్‌, కోగంటి కృష్ణమూర్తి కోగంటి సుబహ్మణ్యం (ప్రభృతులు, శ్రీ ఎం.వి. రామమూర్తి శ్రీ ఆలపాటి రవీంద్రనాథ్‌, అబ్బూరి వరద రాజేశ్వరరావు మొదలగు వారు పార్టీలో కార్యకలాపాలకు అండగా నిలబడ్డారు.” (ఎ.ఎల్‌. నరసింహారావు. ఆప్పుడు అబ్బూరి. "అబ్బూరి సంస్మరణ, పే. 30)

యుద్దకాలంలో మేము గుంటూరుకి వలస వచ్చాము. నేను గుంటూరు నుంచి బెజవాడ వస్తుండేవాళ్లో వారానికోసారి కాలక్షేపానికి. ఆ రోజుల్లో మల్లాది రామకృష్ణ, శాస్త్రిగారు బెజవాడలో ఉంటూండేవారు. లక్ష్మీటాకీసు ఎదురుగా కృత్తివెంటి వారింట్లో ఓ గది తీసుకుని మద్దిపట్ల సూరి ఉండేవాడు. శాస్త్రిగారూ ఆ గదిలోనే ఉంటూ వచ్చారు. నేను బెజవాడకు వచ్చినప్పుడల్లా శాస్త్రిగారితోన్లూ మల్గాది ఫణిభూషణ రావుతోనూ కాలక్షేపం చేసేవాణ్ణి. వాళ్ళతో పాటు నేనూ సూరిగదిలోనే ఉండేవాళ్లో.

మా! కతన నం. ॥ “శ్‌ లల లే

మళ: 1్రఖ,। నాటకరంగంలో గుంటూరు/తెనాలి/బెజవాడలో & 1942 - 43

నాట్యగోప్టి ఉద్యమ ధర్మాన్ని అనుసరించి నేనూ చాలా నాటకాలు రాశాను ... విశ్వవిద్యాలయంలో చదువుకుంటున్నప్పుడూ, తరవాత స్నేహితుల [పోదృలం మిద నాటకాలు రాను. ఇప్పుడేవీ దొరకవు. ముక్కామల కృన్ణ్నమూర్తి కోసం వసంతసేన నాయకురాలు అనే నాటకాలు రాస్‌ యిచ్చాను. అవి రెండూ నాకు నచ్చినవి. అవి “రండూ పోయినవి ... గబోలపొట నాటిక ఒక ఇంీషు రూపక నిర్మాణాన్ని అనుసరించి రాసింది. యాభయియేళ్ళ॥క్రితం. ఇంగ్రీమ నాటకకర్త "పేరు గుర్తులేదు. ఈ నాటిక విశ్వ విద్యాలయ ప(తికలో అచ్చయి కట్టమంచి రామలింగారెడ్డి బహుమతి పొందింది.

నాట్స గ్‌శష్టి 1 క0 అ 4-1 =

ఆనాటి నాట్యగోష్టి లెటర్‌ హెడ్‌]

... మౌ నాన్నగారు నాట్యగోప్టి ఉద్యమానికి అనుబంధంగా “నటాలి అనే నాబక సంస్థను (ప్రారంభించారు. యుద్ధం ముమ్మరంగా సాగుతున్న రోజులు... ఆ రోజుల్లో నేనూ “నటాలి' లో పనిచేస్తుండే వాళ్లీ. నాతో పాటు శ్రీరంగం శ్రీ నివాసరావూ, శ్రీ రంగం నారాయణబాబూ పనిచేసేవాళ్ళు.

_. ఆంటన్‌ చహోవు రచించిన నాటకం చెరీఆర్బర్డ్‌ నేనూ శ్రీ, రంగం శ్రీనివాసరావూ కలిసి అనువదించాము. మా దురదృష్టం వల్ల నాటకాన్ని ('ప్రయోగించలేకపోయాము. దీనికి నేపథ్య సంగీతం మితుడు బాలాంతోప్పు రజనీకాంతరావు సమకూర్చాడు కూడాను. ముఖ్యంగా చివర చెట్టు సరుకుతున్నప్పుడు గొడ్డలి వేటులను సు ఎరించే సంగీతం చాలా హృదయ విదారకంగా వుంటుంది.

వరద నృృతి 27 మం. జ ల్వంట్‌ | వ మ. బస్‌ ఛ్‌రీ పు సనన ఖః న మ నేల స యానం రర రు ఉగ య] నం పర న మం టన. ట్ర టన టు సం లాంచ్‌ 1 త్త | ( ల క్‌ జ యా వో - క (| | శీ ఇఒ ళ్‌ ఇ [ ప్రచురణ : ప్రజాసాహిత్య పరిషత్‌, తెనాలి. 1947 ] మదరాసు నుంచి నటాలిని మొదట్లో చీరాల తరలించారు. చీరాల నుంచి తెనాలికి మార్చారు ... మాకు నాటక (ప్రదర్శనలు లేని రోజున తెనాలి లోనే ఉండే వాజి. సాయంకాలం కాగానే “సూతాశమం' లో చేరేవాళ్ళము. అందులో గోపీచందూ, ఆయన తమ్ముడు గోకుల్చంద్‌ ఉండేవారు. ... అక్కడికి (ప్రతి రోజూ సమావేశమయ్యేవారిలో పి.వి. సుబ్బారావూ, సూరీ బై రాగ్కీ నేనూ ఉండేవాళ్ళము. మొదటి పరిచయం తోనే బైరాగి నాకు సన్నిహి తుడయినాడు. ఆ రోజుల్లో అతను తెలుగు సాహిత్యం కొంచెం కొంచెం అధ్యయనం చెయ్యటం 'పారంభించాడు. గాంధీచౌకు దగ్గర ఒక వేపున “గుడ్‌విల్‌ అండు కో' అనే దుకాణం ఉండేది. ఆ దుకాణంలో సాయంకాలం నాలుగై దు గంటలకల్లా ఒక ఆకర్షవంతమైన మ్మిగహం కనిపించేది ... ఆయన పేరు మాధపపెద్ది బుచ్చిసుందరరామశాస్త్రి ఆం ఆ దుకాణానికెదురుగా గాంధీచౌకులో మరో రెండు మందుల దుకాణాలుండేపి, ఓ దుకాణంలో అదే సమయానికి మరో వ్యక్తి వచ్చేవాడు. అతని పేరు చక్రపాణి. ...దాని పక్క దుకాణంలోకి మరొకాయన వచ్చిపోతూండటం చూసేవాళ్ళం అదే సమయానికి. అతని పేరు ధనికొండ హనుమంతరావు.

38 వరద స్మృతి తెనాలిలో ఉండగా ఆ ముగ్గురితోనూ నాకు పరిచయమయింది.

...ఓసొరి మానాన్నగారి ఆదేశం ప్రకారం ములుకుట్ల వెంకటశాస్త్రిగారిని చూడలునికి రాజమండి పోవలసి వచ్చింది. నన్ను స్టేషన్లో ఉండమనీ, తాను సామర్షకోట నుంచి కారులో వచ్చికలుసుకుంటాననీ శాస్తి కబురు చేశాడు. నేను వెయిటింగ్‌ రూమ్‌లో కూచున్నాను. నా క్కాంచెం దూరంగా మరో పడక్కుర్చీలో మరోవ్యక్తి - వయస్సులో నాకన్న పెద్దవాడు - కూచునిఉన్నాడు. ... ఇంతలో దూకుడుగా శాస్త్రి వచ్చాడు... మరోవ్యక్తి ... అతను పాలగుమ్మి పద్మరాజనీ, కవిత్వం చెబుతాడనీ మా నాన్నకి తెలుసనీ అన్నాడు ... పద్మరాజుతో పరిచయం అలా (ప్రారంభమయింది.

చుమంతా బెజవాడలో కలిసి కాలక్షేపం చేస్తున్న రోజుల్లో సముద్రాల రాఘవాచారిగారు మదరాసు నుంచి నెలకో 'రెళ్లైల్లకో ఓసారి వచ్చి పోతుండేవారు ... అప్పుడు నేను గుంటూరులో “గుంటూరు నాట్యసమితి' అని ఓ నాబక సంస్థను స్థాపించాను. సంవత్సరానికి నాలుగు నాటక (పదర్శనలివ్వడం - సాలుచందా పొతికరూపాయల చొప్పున "రెండు వందలమంది దగ్గర వపషూలు చెయ్యటం జరిగింది. నాట్యసమితిని మా నాన్నగారు [ప్రారంభించిన నాబ్యగోప్టి ఉద్యమానికి అనుకూలంగా, అనుబంధంగా (ప్రారంభించాను. మొదచి నాబకాన్ని హెరాల్డ్‌ బిగ్‌ హౌస్‌ ఇంగ్లీషులో రాసిన “ది 'ప్రేన్‌, ఎ హువజ్‌ ఎ పైపర్‌ ' అనే నాటకాన్ని అనుసరించి “పతిమా సుందరి పేరుతో తయారు చేశాను. ...గుంటూరులో రైలు స్టేషను వెనకాల ఓ చిన్న పెంకుటింట్లో ఓ గది అద్దెకు తీసుకున్నాను. నాకు తోడుగా ఏకా అప్పారావు ఉండేవాడు. రిహార్సల్సు (ప్రారంభించాము ... గుంటూరులో యూనివర్సిటీ రిజిస్టారుగా పనిచేస్తున్న కూర్మా వేణు గోపాలస్వామి నాయుడిగారిని మా రిహార్సల్సుకీ తీసుకొచ్చాను. గోపాలస్వామి నాయుడుగారు చీటికీ మాటికీ రంగస్థలం వెనక్కి వచ్చి ఎవరికీ సంబంధించని సూచనలిస్తుండేవారు. ... నేను ఆక్షేపణ చెప్పాను ... “'మాయాసుందరి' అని పేరు మార్చి అదే నాటకాన్ని అన్ని చోట్లా నాట్యసమితి చేత (ప్రదర్శించటం (ప్రారంభించారు. అందులో నాపేరులేదు ... మనస్సుబాగుండనప్పుడల్లా బెజవాడ పోతుండేవాణ్ణే ...అక్కూడ వెరైటీ ఏజన్సీన్‌ దుకాణం ఉండేది. సత్యనారాయణరావుగారు ఆ సంస్థ యజమాని. శాస్త్రీగారంటే మల్లాది! విపరీత గౌరవం ...ఓసారి నా గొడవ చూసి శాస్తిగారితో నారాయణరావుగారన్నారుః “మీర్రవునంటే వరదరాజేశ్వరరావు “ప్రతిమాసుందరి' అచ్చేయిస్తాను".... అంతే. అన్ని ఏర్పాట్లూ చేశారు. శాస్తిగార్హూ సూరీ (ప్రెస్సులో కూచున్నారు. శాస్త్రి గారు తొాలిపలుకులు

వరద స్మృతి 29 రారు. మర్నాడు పొద్దునే మొదటీ ప్రతి తయారయింది...

ఆ తరవాత మా నాన్నగారి పర్యవేక్షణలో 'ప్రజిమాసుందరో స్‌టాలే ఆధ్వర్యాన "రెండు వందల నలభై సార్డు తెలుగుదేశం నాలుగుమూలలా (ప్రదర్శితమయింది. అలా సాధ్యం కావటానికి శానస్తిగారే కారణమని నమ్మేవాణ్తి ... నేను గుంటూరు వెళి పోయాను. శాస్త్రిగారు నాతో రాలేదు.

ప్రి మూసుంటతి అబ్బూరి వితదవాజేష్టంరాపు |] చురగ వెరైటీ ఏజుస్పిస్‌ గపతిమా నుందరి" నాటకానికి తొలివలుకులు: సాహితికి పరమసీమృ రూపక నిర్మాణం మల్డాది రామకృష్ణశాస్త్రి నాటక శిల్చి, భావవైతన్య లోకంలో మహామహుల రూపక కల్పనలు నిష్టతో అవగాహన చేసుకోవాలి. ఇప్పుడ్జై నా రచనావిన్యాసానికి ఒరవడి, దిగ్ధంతులై న రూపకనిర్మాతలు తీర్చేత్రోవే! సంభాషణల పోవాణికి మటుకు, తనకు గురువు తాను! _ ఇది, పరమాచార్యుల అనుశాసన రూసమైన ఉపదేశము. నవ్య-నాటక కర్తలలో ('ప్రథమ(శ్రేణికి చెందిన విన్నాణికి, రచనా సరణీకీ - భావములకు, కృతజ్ఞుడు కావడం శ్రీ “వరద కళా-రాసిక్యానికి బిరుదు. “ప్రతిమాసుందరి' తెలుగులో, బౌచిత్యం, విచక్షణ, జిజ్ఞాసకు హాయిని కల్పించే స్థాయిలోది. త తి త

శశ (౫ ఆ [మ ఉ ద్యోగాల్యూ వ్యాపొూలూ క్లోర్డడ్రడ ... నేను గుంటూరు చేరిన రోజునే నాకు మదరాసు నుంచి నార్హ వెంకటేశ్వరరావు గారు "ఆంధధ(ప్రభి సంపాదక వర్గంలో చేరమంటూ టెలిగ్రాం ఇచ్చారు. వెంటనే మదరాసు వెళ్లిపోయాను. గగుంటూరు నుంచి బయలుదేరే ముందు మామిడిఫపూడీ వెంకట రంగయ్యగాడు వరదరాజోశ్వరరావు గారి రీసెర్చి విషయమై రాసన ఉత్తరం అందింది. ఇ£౦౦6%౫|380 క? 4౬౬ 746 రిరలాగింగిక 67 క౮8౬|6 15912౪610౫ [0౮ల064710[%1ఓ 1101గ తీ గంగి రిలంటి6 80 (06160 కిర66ం68100 20102: న౮8615/150 [౧౧౦౧౫ గక 104 గగ కక ౧. కినిరి౯క 3302 4౫0 4440, ర౯౯?. 0౯ జాం కరం వయా రల 01016 3-6-42 చి! రాజేశ్వరరావుకు అనేక ఆశీర్వచనములు. నీవు (వాసిన ఉత్తరం అందినది. [42623 ౮౧1౫6౮10/ [636208 కి అవకాశాలు తగ్గినవని విన్నాను. ఈ సంవత్సరం కొత్తగా ఎవరిని చేర్చుకొనరనిన్ని, చేర్చుకొన్నా వేతనాలు ఇపవ్వరనిన్ని తెలియుచున్నది. ఒక వేళ నీవు అక్కడ కి0200% చేయదలచుకొనిన యెడల 11. తీ35షా/2(1200 వద్ద రీసెర్చి చెయ్యవలసి ఉంటుంది. నా [క్రింద పనిచేయుటకు ఏలుండదు. నీవు వెంటనే గె4241259 ౮౧1౪౮౩10 2681302 కు దరఖాస్తు పంపేది. అక్కడి నుండి జవాబు వచ్చిన తర్వాత అవసరమైతే 1. 5. తంషాంష0)201 గారికి (వాస్తాను. బవుశః వారం రోజులృలో నీకు గుంటూరుకు (వ్రాస్తాను. ఇక్కడ పట్టాభి, కృష్ణమూర్తి వగైరా అందరూ కులాసాగా ఉన్నారు-(వ్రాయుటకు విశేషాలు లేవు-ఎండలు అతి తీవ్రంగా ఉన్నందువల్లి ఏపనిసాగుట లేదు- మా. వెంకట రంగయ్య

వరద న్కతి త్త 5. గడరిరడకమూవ5ములు 86౬848౬5 ౫1౧00 ౮౧1౪౯౧5౪ న. ౨6౨౬65, 021౬81 [౯7 94% ం7థటుులు, 9ఉది. ౨౭౬ 2౬) 6౨7౪బూడ 0, గఖజుకు 700 పియా 70టూ 606లటొం మ & కౌంపేఠూలుం6 198 మరడ6 10 226, 2 5038212 వాయియరలూ శమి€ (01 58”, తంతి మండి వాఆక్రడూడిక, ₹70టూ5 మ ౨0676137, [ఉద్యోగ (ప్రయత్నాల్లో రాధాక్సష్ణన్‌ గారి “రిఫరెన్సో' ఇవ్వడానికి అనుమతి కోరిన దానికి సమాధానం. మదరాసులో : 1943-46 గవరదరాజోశ్వరరావుగారు రాజనీతి శాన్తంలో పరిశోధన చెయ్యాలనే అభిలావ ఉన్నవ్పుటీకీ ఆర్థిక కారణాలవల్హ ఆ మార్తాన్ని వదిలి ఉద్యోగంలో (వవేశించారు. హి టు గ) తమురటాః యాలను! 24. (00౫). 21. న? యాల ౮౦16క్రట 086501 & కలక 08 46 మట 2 2000100010 & వం1140 విలు, ప తరిణి 9లు10/ యగు 44: 24-7-45 22761075 వేన్‌, &. మపటసజా 20, 44. 10౯0?ల 9 *అుగు. మం ౪23 2 560160౯106 ౮౫1౫ల 0016863 011008 ౮6౫౫ 296 అంరేజాా6862 000060

త్తం వరద స్మృతి

హుంరుంటంి 1 ౧, 20000910 & "కలయ, *10 906012హ1110% 10 ౯01160.

6 9055ల366ే 2 ౪/166 1భొ0ఇగ66026 0 6 ఈ%అ606 5809ల ట్‌ జ6 21 2161118604

జయం 00 106 0620060123. | 00౧3166 0100 10 ఈ 0౧6 ౦04 0633146606 10 00001 76213.

౪.3. క15[02 ఫౌం165301 ఉ& 1106264 0% ౪6 113100/. ౪0000010 &పిం1160 [2091., ఉర ౧165107. (ఉద్యోగం కోనం తీనుకున్న వర్రిఫకెట్‌.

మొదట ఆంధ(పభ లోనూ తరవాలో ఇండియన్‌ ఎక్స వెన్‌లోనూ కొన్నాళ్ళు నబ్‌-ఎడిటర్‌ గా పనిచేశారు.

తరవాత్స 'మదరాను (వార్‌ రెవ్యూ”లో ఆసీస్టెంట్‌ ఎడీటర్‌ గానూ మదరాను (పభుత్వం ఆవోరళఖలో [ప్రజాసంబంధాల అధికారిగానూ ఉద్యోగాలు నిర్వహించాడు.

త

గయుద్రకాలంలో అబ్బూరి రామకృృష్ణారావుగాడు నటూలి"ని మదరానుకీ తరలించి, అక్కడ 'కన్వూవల్కల* నాటక (పదర్భన లిచ్చారు.

_.. బిలిజేపల్లి లక్ష్మీకాంతం గారు ఆమరణాంతం మా నాన ఎగొరంకే అభిమానంతో ఉండేవారు. అంతేకాదు. 1944లో మదరాసులో నటాలి నిర్వహి స్తున్నప్పుడు మా నాన్నగారు కన్యాపుల్కం నాటకాన్ని (ప్రదర్శించగా అందులో మా నాన్నగారితో పాటు అగి స్నే హెళో(తావధాన్లు పాత అమోఘంగా నిర్వహీ చారు.

ఆ రోజుల్లో... లక్ష్మీకాంతంగారు, నేనూ, శ్రీ, శ్రీ, నళినీకుమార్‌, లక్ష్మీకాంతంగారి మేనకోడలు డాక్టర్‌ వరం తరచు కలిసి తిరుగుతుండేవాళ ఏం మాంబళం వీధుల్లో. లక్ష్మీకాంతంగారు గుంటూరు నాటక సమాజం గురించి అప్పుడప్పుడు మాటాడుతూ ఉండేవారు ...

యుద్ధకాలంలో మదరాసులో ఉండగా నాకోసారి రేడియోలో (ప్రసంగించమని ఆహ్వానం వచ్చింది. విషయం ' ఆధునిక వాబ్మయంలో మెలురాళు క! (ణకంకణం'

-.- మదరాసులో రినై జాన్స్‌ ప్రింటర్స్‌ ముదణాలయం ... లో ఉద్యోగానికీ మద్దిపట్ల సూరివచ్చాడు. మరి కొన్నాళ్ళకు శాస్తిగారూ [మల్దాది] మదరాసు చేరుకున్నారు. సూరి లజ్‌ కార్నర్‌లో ఓ చిన్న ఇంట్లో మేడమీద గదిలో ఉండేవాడు. చక్రపాణి మొదటి సారిగా వ్యాపారంలో దిగటానికి వచ్చినప్పుడు సూరి గదిలోనే

వంద స్మృతి న్‌ ఉంచాము. శాస్త్రిగారు తిరుమూర్తి రోడ్డులో ఉండేవారు. నేను ఎలియట్స్‌ రోడ్డులో మౌంటురోడ్డుకి దగ్గిరగా ఉండేవాళ్లో.

ఆ రోజుల్లో మదరాసులో (ప్రసిద్ద రచయితలు చాలామంది ఉండేవారు. అయినా శాస్త్రిగారు అలా అందరితోనూ కలిసి తిరిగేవారుకాదు. ఛీ శ్రీ, నేనూ వారానికీ కనీసం ఒక రోజన్నా కలిసేవాళ్ళం. మధ్యమధ్య శిష్ట ఉమామహేశ్వరరావు రుక్మిణీనాథశా(స్తి వస్తుండేవారు ... స్త

అప్పటికి మా అందరికీ సాహిత్యం తప్ప మరో ఆసక్తికరమైన విషయం ఉండేదికాదు. అందరమూ ఏదోరాస్తూనే ఉండేవాళ్ళం. అచ్చువేయించాలని ఎవరికీ ధ్యాస ఉండేదికాదు. ... మాలో మేమే చదువుకుని ఆనందించేవాళ్ళం. అలా రుక్మిణీనాథశాస్తి రాసినవి చాలా పోయినాయి. అతనికి మాత్రం కంఠతావచ్చేవి. ఓసారి అతని మీదనేను “రుక్కుటేశ్వర శతకం" అంటూఓ ముప్పయి పద్యాలు కూర్చాను ...ఆ పద్యాలన్నీ శ్రీ నివాసరావు కిచ్చాను. అతనెక్కడో పారేశాడు... ఆ రోజుల్లో సునిశితమైన హాస్యస్పూర్తికి రుక్మిణీనాథశాస్త్రి మాఆందరికీ ఒకరకంగా ఇని ఎ రేషన్‌ గొ ఉండేవాడు.

ఆ సమయంలో శ్రీరంగం శ్రీనివాసరావు కవిత్వానికి ప్రత్యేకంగా ఓ సోప్పత్రిక నడీపిస్తానని చెప్పుతూ వొచ్చాడు ... ఆ పత్రిక ముఖష్మ్యతం మీద వెంకటశాస్తిగారి చేతుల ఛాయాచి(తాన్ని అచ్చువేయిస్తానన్నాడు. ఆయన వేళ్లు (ప్రస్పుటంగా కనిపించాలన్నాడు. ఇద్దరం కలిసి వెంకటశా స్తిగారున్న కడియం పోదామనుకున్నాము. ఇద్దరి దగ్గరా తగిన డబు ఎల్లేవు. ఇంతలోకి నేను హైదరాబాదు వచ్చాను.

[హైదరాబాదు వాళ్ళముందే లోం(డీ అనారోగ్యం గురించి కబుడు తెలినింటి.. 77౨2 కజగం 1016, 0004016 2.0. కెళ్‌ష010. గళ? 6౫ 5151080

10066 2140003041 127 623 280 91/00. 1 ఆల108 1 22210 16061766 2026 [09 30౪. 1010107 16 ల101 51112 0106 టమ 0 థల. 13 96 00901228 10816 01 561 1 46 62 52267

గధ ;ని"అనే విక (పారంభించడానికీ చేసన వయత్నాల గురించీ “చెళ్ళపిళ్ళ "వారి చేతుల ఛాయా చ్యితాల గురించీ వరదరాజేశ్వరరావుగారు తరవాత హైదరాబాదు/ బెజవాడలో ఉండగా 2947లో శ్రీశ్రీ ఉల్తరాలు రాశాడు.)

డ్తడ్తే వరద స్మృతి ఇగు208+లా1115 16 ౧6665 00౧01616 199 జ6 0651 ౮౭౭౮౦6౧1 ౧౦351016 1 6ంవండ10గ 167156, ౧6020 00%6076706౧9 జర 52/2 5006 ౧0౧1౧౬౧0౧6 0౯ 5221004౧) . 1 ఖు రృట8 [0 ౦౦౧౦ 6లం 11 జ) 904000 & 006016 01 రేజ5' 16276. 1 ఖం ౪0౧166 61% ఖర ౧18026. 1 ౧41౪6 6% 105 2 125046 [01 1006.

70 451 0066141610 *5116 10 ౧౧6 ౦ ౪౦౪ ౧1జు 10 120673 ంజటులుం 10476 *౪గగల౧ 10 టఖుడ0464 20 జ జజ/జు2 10 00016 10 ౪70౪ ౦గ[లు జర 0603006 2355112006. 1 6001100 *స4 20! ౧4 10 1106.

శం 2100 016 0116090022 | ౪1 116 10 0061 1000గ0*. ₹0అ09 19 0 పేజంయండ ఏళంరఖ20 ౧0౪7?

033 2013 26.8.46 ₹7జ2162. భానవ ప

వరద న్మృతి త్న్‌ హైదరాబాదు/బెజవాడ/హైదరాబాదులోః 1946-58 హైదరాబాదులో : 1946=47 సా రోటా రన స 2 600౧ శంంపాంబదింిమై ఇంయ? 906 శస 86వరే 665 0 టకం రీం 9 ౧౮689802 మట &8 80 8మమజపంటగకి ౦ వం8మట 86 ం8ుడవ౨ం ౦£ 08వస్వా?డ 04 83 +06 ఆరిశళంచు 82 రెలటి 68 పంరషక పాండి పం3 2౧౮౫ త్రండి ౧2ళం8ి ౦00శటింిండి శ06 096 8801 8వ800ం క్యు ఇం పోక య లి 70116 ౧6 ౪28 10 60866 01 *26 01684 అతకశకింగి 02 శ28 పేడరవ28 (78౫) 0 ళం తం 50 83 శరలిటచము”. 962?7ళ3. 06 ఏ ఆడవ 60% ఇ16 ౧1 8 68౦091 602వ2066వ 168 ౨9ంగిడె కంంవండ01

• కం 0121 20, గాడిదల 1281 2 ఈ | టా 740 సదఉ8+ 1946, [హైదరాబాదులో ఉద్యోగం కోనం తీసుకున్న 'సర్టిఫికెట్‌'*.]

... నేను సర్‌ మీర్జా ఇస్మాయిల్‌ గారితోపాటు హైదరాబాదు రావటం తటస్ట్రించింది. ఉద్యోగరీత్యా. ఆ రోజుల్లో కొన్నాళ్ళు కుందూరి ఈశ్వరదత్తుగారితో పాటు లేక్‌: వ్యూగెస్ట్‌వొస్‌ ఆవరణలో ఒక ఇంట్లో ఉంటుండే వాణ్ణి,

అప్పుడు నేను హైదరాబాదు (ప్రభుత్వంలో సర్‌ మీర్జా ఇస్మాయిల్‌ (ప్రధానిగా ఉన్నప్పుడు ఆయన కింద (ప్రత్యక్షంగా పనిచే సేవాణ్ణీ ఆయన ప్రధాని పదవీ స్వీకారం చేసిన కొన్నాళ్లకే అప్పుడావరించిన హైదరాబాదు వాతావరణాన్ని యేవిధంగానూ సంస్కారించలేననే హతాశకు లోనయినాడు. ఆఖరిసారిగా గాంధీగారి కొక ఉత్తరం రాసి నిశ్శబ్దంగా హైదరాబాదు నుండి తరలిపోదామనుకున్నారు. ఆ రోజుల్లో తెలంగాణా (ప్రాంతంలో కమ్యూనిస్టు సాయుధ విప్లవ కార్యక్రమం నడుస్తొంది. ఆ కార్యక్రమం పట్లు వెంకటప్పయ్య పంతులుగారి అభ్మిపాయాన్ని కనుక్కుని రమ్మన్నారు

46 వరద స్మృతి నేనూ మళల్దాది ఫణీభూషణరావూ కలిసి పంతులు గారిని బెజవాడలో కలుసుకున్నాము.... సర్‌ మీర్జా ఇస్మాయిల్‌ గారి సందేశాన్ని వినిపించాను. చిరునవ్వుతో మాట్లాడి తనుకూడా మహాత్ముడికి రాస్తామన్నారు ...

అప్పుడు బాపేరాజుగారు “ష్పజాన్‌ అనే దిసష్మతికకు సంపాదకుడిగా సనిచేసేవారు.

బాపిరాజుగార్లూ కుందూరి ఈశ్వర దత్తుగారూ సహాధ్యాయులు. నేను దత్తుగారితోవాటు పనిచేసేవాళ్తీ. మేం ముగ్గురం ఎన్నో సాయంకాలాలు కలిసి కాలక్షేపం చేశాం.

జ్ఞాపకాల వరద

ఓ నాటి వోటు కథ

1946 సంవత్సరంలో మొదటేసారిగా హైదరాబాదులో కాలుపెట్టాను. అప్పుడు నుదరాసు ఉమ్మడిరా[ష్టంలో (ప్రకాశంగారు ముఖ్యమంగతిగా వచ్చారు. అక్కడ (వభుత్వం కార్యాలయంలో సమాచారశాలిలో ఉద్యోగంచే సే వాళ్లీ. పాయం కాలాలు ఆచారప్పన్‌ వీధిలో చ్యకపాణి (వారంభించిన “ఆంధ్రజ్యోతి మాసపత్రికను విర్వహి చడటంలో సవళయం చేస్తూండేవాత్తి. ఒకసారి హైదరాబాదు (వభుత్వం తరవున మదరాను వభుత్వసమాచారశాఖను క్షుజ్ణంగా అధ్యయనం చేసేందుకు ఒక చిన్న (ప్రతినిధిబ్బందం వచ్చింది. వారికి నహాయం చేసేందుకు మదరాసు (ప్రభుత్వ సమాచారశాఖ డై రక్టరుగావున్న చాపలి వెంకటహసుషుంతరావు నన్ను నియోగించారు. ఓ వారం రోజుల తరవాత ఆ (వ్రతినిధివర్గంలో ఒకాయన నన్ను “హైదరాబాదులో తమ శాఖలో చేరితే సంలోషిస్తానని చెప్పారు. ఆలోచించి చెబుతాసవి సమాధానం యిచ్చాను.

సర్‌మిర్దా ఇస్మాయిల్‌ గారు హైదరాబాదు సంస్థానంలో ప్రధాని కాబోతున్నారవి వార్తవివి, హైదరాబాదు నుంచి నాకు దొరికిన ఆహ్వానం గురించి జయపూర్‌లో ఇస్మాయిల్‌ గారితో పనిచేస్తున్న కుందూరి ఈశ్వరదత్తు గారికి ఉత్తరం రాశాను. తిరుగు టపాలో ఆయన ఉత్తరం రాస్తూ సర్‌ మీర్దా మదరాసు వచ్చి ఒక రోజు ఉంటారనీ నన్ను కలవమనీ సలహాయిచ్చారు. ... “త్వరగా నువ్వు హైదరాబాదుపో-దూరంగా ఉన్న చిన్న చిన్న పట్నాలకుపోయి, అక్కడ సామాన్యజనం (ప్రజాస్వామిక విధానానికి సత్వరంగా సంసిద్ధులు కాగలరో లేదో కనుక్కో. ఎన్నికలు పెడితే వోటు వెయ్యటం లాంటి సదాచారాన్ని వెంటనే సవ్యంగా సఫలం చెయ్యగలరా? ...నేను ఓ సాల రోజుల్లో హైదరాబాదు వస్తాను. నాతో ఈశ సరదత్తూ వస్తున్నాడు. అక్కడ కలుద్దాం.

ఈ లోపున నాకు మళ్ళీ హైదరాబాదు నుంచి వర్తమానంరానే వచ్చింది. ఉద్యోగానికి రాజీనామా యిచ్చి ఓ ఉదయాన నాంపల్లి స్టేషన్లో దిగాను. స్టేషన్లో "పెద్ద జన నమ్మర్హం లేదు. ఓ పల్లెటూరి వాతావరణం. (ప్రశాంతంగా ఉంది. రిక్షా కోనం "స్టేవన్నించి బయటపడాలి. కూలివాడి నెత్తిమీద 'పోళల్లాలూ, నూటుకేసూ పెట్టి నడుస్తున్నాను. పోలీసువాడు కుడిచేతివెపు పామ్మన్నాడు. అక్కడ ఆపేశారు నన్నూ, కూలివాణ్ణీ ఓ సాయిబు ముందు కొచ్చి 'హూల్లాలు నేలమీద పడెయ్యమన్నాడు. విన్చారు. ఏమిటన్నాను. కరోడ్గిరీ నాకా అన్నాడు కూలీవాడు. అర్ధంకాలేదు.

వరద స్మృతి 47 హోల్దాలంతా చిందర పందర చేశాడు కరోడ్లిరీ నాకా సాయిబు. అందులోంచి రెండు “ఆం[ధజ్యోతి" నంచికలు నేలమీద పడ్డాయి. మనస్సు చివుక్కుమంది. అందుకే కాబోలు చక్రపాణికి నేను హైదరాబాదు పోవటం యిష్టంలేదు! నూటుకేను విప్పించారు. దాన్ని చిందరవందర చేశారు. నాకు వస్తాపహరణమంత సిగ్గేసింది. దాంతో వాకు హైదరాబాదు మీద మోజు తగ్గటం (ప్రారంభించింది. మెల్లిగా మళ్లీ అన్నీ వర్దుకువి రిక్షా యెక్కి నావిడిదికి బయల్దేరాను. మ్మితుడు మొహమ్మద్‌ ఖాసింకాన్‌ మోజూంజాహి మార్కెటు కెదురుగా బాచ్‌ లర్స్‌ క్వార్టర్స్‌లో తాత్కాలికంగా వావిడిది ఏర్పాటు చేశారు. కరోడ్డిరీ నాకా పక్కనే ముసాఫిర్‌ భావా. అది దాటి యెడం చేతివైపు వీధి (ప్రవేశించాను. ఆ వీధి ప్రవేశిస్తుండగా యెడం చేతివేవు “దక్కను క్రానికల్‌" కార్యాలయాన్ని చూశాను. ఆంతకు ఆర్నెల్లి [క్రితం ఆందులో ఉద్యోగం యిస్తామంటే నేను వొప్పుకోలేదు. దానికిపై నే నాలుగోయింట్లో బారిస్టరు ఆకరలీఖాన్‌ -ఆ తరవాత గోల్డెన్‌ తై షోల్డు-అలా చూస్తూ పోతున్నాను. మళ్ళీ మేడ పక్కన తిరిగాను. ఓ ఆయిదు నిమిషాల్లో నేనున్న చోటికి వచ్చేశాను. వీధులన్నీ పరిశ్మభంగా ఉన్నాయి. రోడ్లకి రెండు వైపులా యేపుగా యెొదిగిన చెట్లూ తీర్చిదిద్ది నట్టున్నాయి.

ఆ మధ్యావ్నామే ఉద్యోగంలో చేరినట్టు రాయించి జిల్లాల్లో తిరగాల్చుందని శాఖాధిపతి ఆయిన సయ్యద్‌ గులాంరసూత్‌ గారితో చెప్పాను. ఆయన కళ్లు విప్పారినయి. ఎందుకంటే నాలొ జిల్లాల్లోకిపోయి వస్తామన్న వాళ్లింతవరకెవరూ లేరు.

అక్కడేం జరుగుతోందో కూడా తెలియదు. పోవటానికి కూడా భయమే! నర్‌ మీర్జా ఆదేశాన్ని మనస్సులో పెట్టుకుని ముందుగా నిజాంబాదు బయల్దేరాను. అయితే వూళ్లో (ప్రవేశించక పూర్వమే అక్కడ ప్లేగు వ్యాధి ఉందనీ, వెళ్లడం మంచిదికాదనీ అక్కడి (ప్రభుత్వోద్యోగులు చెప్పారు. ఆవేళ కెనాల్‌ పక్కనే ఉన్న ధర్మవరం విగ్రాంతి గృహంలో వుండి పోయాను. ధర్మవరంలో చాలామంది లై తులు గుంటూరు జిల్లానుంచి వలసవచ్చినవారు. వాళ్లతో మాట్లాడుతూ నిజాం పరిపాలనలో సాగుతున్న యథార్థ పరిస్థితి తెలునుకున్నాను. అలా వలసవచ్చిన వారీలో కొంతమంది అక్కడ జరుగుతున్న స్వాతంత్యనమరంలో పాల్గొని చైన్లకి వెళ్లారు. అందులో యిద్దరు ముప్పిలినేని శ్రీ వివానరావు డాక్టరు భోగరాజు వెంకటేశ్వరరావు, తరవాత కాలంలో విఠల్‌ రెడ్డితోవాటు నాకు సన్నిహి తులయ్యారు. విజాంబాద్‌ నుంచి వెనక్కుపోయి మహబూబ్‌ నగర్‌ వెళ్ళాను. స్టేషన్‌కు వూరు దూరం. అప్పుడు తాలుక్టారు ఇల్రెందుల రామచంద్రరావు. అప్పట్లో హైదరాబాదు సివిల్‌ సర్వీస్‌ ఆవి ఉండేది.౪౦దులో అప్పటికి ముగ్గురే తెలుగువారుండేవారని గుర్తు. రామచం[దరావుని కలుసుకుని నా పర్యటన కార్యక్రమం (ప్రస్తావించి ఆయన సలహా తీసుకుని ముందుగా నాలుగయిదు (ప్రదేశాలకు నారాక గురించి తెలియచేస్తూ వినరంగా ఉత్తరాలు రాయించాను. ముందుగా గోపాలపేటకు బయలుదేరాను. ఆ రోజుల్లో అన్ని (పాంతాలకు రోడ్డు లేవు. బస్సులు కూడా చాలా తక్కువ. (గ్రామాల్లో ఎద్దుబళ్ల మీదా గు(రాలమీదా పనిపడీతే (వజలు పోయేవారు.

గోవాలపేట ఓ చిన్న సంస్థానం. రాజావారు లేరు. రాణీగారి పరిపాలనలో ఉండేదని గుర్తు. బస్సు దిగగానే సంస్థానం తాలూక్టార్‌, యిళర ఉద్యోగులూ నాకు స్వాగతం పలికి ఓ ఒంటెద్దు బండిమీద (అదో చిన్న సైజు రథం లాంటిది) విడిదికి తీనుకుపోయారు. నిజాం (ప్రకటించిన

వరద స్మ్రతి న! లా? న్‌ క వ న్‌! చ. న్య ట్లో ల మ. . | య్‌. వా టై స వాజా,. ప. స. ప. మవ న టి! స మ ట్నం (న. న సా ళో స టు శక్‌ క సూ న న న. క్‌ నట్ట జ ప 1 ( ళా సే ట్‌! స్‌ న్‌. (న. ఇ మం! స సప (| ట్ట ౧. న 4. ళీ శి శ లె జీ రా [వరద ముప్పిలినేని శ్రీనివాసరావు, విరల్‌ రెడ్డి] సంస్కరణలను అనుసరించి ఎన్నికలకు యేరా ట్లు చేస్తున్నామనీ అక్కడ జరగబోయే ఎన్నికలు జయప్రదంగా జరుగగలవనీ తాలుక్టార్‌ కీరత్‌ చంద్‌ చెప్పాడు. క్రీరత్‌ చంద్‌ కాయస్టుడు. వ్యరగ్కాపొట్టేగా- తెల్లని షెర్వానీ, పె జామాతో, కుచు ఏటోపీతో, నిత్యతాంబూల చర్వణంతో ఓ వి పుటం “ఎని?కల రకమైన సర్మసు బఫ్రూనులా ఉండేవాడు. హాస్యాస్పదమయిన తెలుగు మాట్లాడేవాడు. “ఎన్ని యేర్పాటు ఎలా చేశానో చూపిస్తాను, రేపు ఉదయం ఎనిమిది గంటలకల్లా తయారయి మీరుండాలి" అన్నాడు. అక్కళణించి నేను పదిగంటలకల్లా వనపర్తి పోవాలి. పొద్దునే తహశీల్దారు కార్యాలయం ముందు ఎన్నికల (ప్రదర్శన ఏర్పాటయింది. నన్ను తీసుకుపోయారు. మధ్య ఒక పెస్టై పెట్టారు. ఒక పక్క కాగితం మీద లాంతరు బొమ్మ మరొకపక్క యేనుగు బొమ్మా వునా వ్రాయి. ఒకడాని మీద కందీల్‌ అనీ రెండోదాని మీద వోథీ అనీ రాశారు. ఒకవైపు ఓ ముప్పయి మంటె జనాన్ని వరసగా నిలబెట్టారు. రెండోవె పు మేము. కీరల్‌ చంద్‌ అలా నిలబడ్డ జనంలో నించి కు(రాణ్ణో పరిచి నువ్వు కందీల్‌ కి వేస్తావా వోటు, లేక హాథ్‌కి వేస్తావా? అని అడిగాడు. వాడు నివ్వెరపోతూ చూస్తున్నాడు. కీరత్‌ చంద్‌ గొంతెత్తి గట్టిగా మళ్లీ అడిగాడు. వాడు వణికిపోతూ వంగి కేరశ్‌ చంద్‌ కాళ్లు పట్టుకుని “బాంచను దొరా! నీకేస్తాను-ఆ టికెయ్యను” అని అరిచాడు! (నుప్రభాతం 20, డిసెంబరు 1991)

వరద స్మృతి తం వైమాలుమ్‌

మవాబూబ్‌ నగరంలో దాదాపు వెల రోజులున్నాను. వారానికొకసారి హైదరాబాదు వచ్చిపోతూండే వాడిని. మహబూబునగరం ఆసలు పేరు పాలమూరు. ఊరు మొదలయినప్పటిి, సంచీ ఓ అరమైలుదాకా బజారు వీథి ఉండేది. వీథి దీపాలుండేవికాదు ర్యాతిళ్లు. విద్యుచ్చక్తీ లేదు. ర్యాతిళ్లు స్టేషనన్నుంచి ఒంటరిగా రావటం భయం. దారిలో జిల్లా ఖబొనా ఉండేది. దానికి కాపలాగా ఆరబ్బులుండేవారు. పదునై నవీ పెద్దవి పాడుగుపొటి కరవాలాలుండేవి. ఎవరినన్నా చూచాయగాచూస్తే పెద్ద అరుపులతో హెచ్చరించేవారు. వాళ్లకి తెలుగు భావ వచ్చేదికాదు.

ఊరు, చిన్నదయినా జిల్లాకు పరిపాలనా కేంద్రం కనక ఇంతో ఆంతో జననమ్మర్షం ఉండేది. అయితే భేంచెయ్యటానికి హోటళ్లుండేవికావు.. చిన్న చిన్న చాయ్‌దుకాణాలు వెతికితే దొరుకుతాయి. రోడ్డుమీద ఓరకమయిన హోటల్నివారం రోజుల తరవాత కనిపెట్టాను. ఎంచాతనంటే నాకు జనం మధ్య తిరగాలని ఉండేది. నాకు చృపాసీల విద్దర్ని నియోగించారు. ఆందులో ఒకడు వంట చేయగలనన్నాడు. అయితే ఇల్లూ దాంతో పాటూ వంటిల్లూ యివన్నీ యేర్పాటు చేసుకునేందుకు నాకు తీరికాలేదు, మనసూ లేదు. అంచాత ఆ హోటలు మీద (శద్ద చూపించాను. ఆ హోటలు యజమాని కర్నూలులో ఉండేవాడు. అతనికీ కొంచెం స్రీ వ్యామోహం. అంచాత రోడ్డుమీద ఆ యిల్లు తీసుకున్నాడు. ఆ యింట్లో పెద్ద ఆటబక కూడాడఉండేది. కేవలం రహస్య కార్యకలాపాలకు పనికొచ్చేట్టుండేది. ఇంటి కిరాయీ, ఐర్బూ భరించేందుకని హోటలు పెట్టాడు కిరాయికి తీసుకున్నాయన. ఆ హోటలు వ్యవవోరమంతా ఒకతను చూస్తుండేవాడు. అతని పేరు కోటేశ్వరరావు. అప్పటికే యాభయి యేశ్తకు పైన ఉన్న వయస్సు అతన్ది. సన్నగా పీలగా ఉండేవాడు. (బ్రాహ్మణుడు. ఇంత అన్నం వండేవాడు. ఓ పచ్చడి చేసేవాడు. వీలుంటే కూర, నీళ సచారు నీళ్హమజ్జిగా. ఇదీ ప్రతి రోజూ అతను పెప్టే భోజనం. అతను పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా నుంచి యీతిబాధల్ని వదులుకుని వచ్చేశానని నాతో చెప్పేవాడు. నేనంటే కొంచెం గౌరపంగా చూస్తుండేవాడు. నేను భోం చేస్తానన్నప్పుడల్లా నాకోనం అన్నీ వండి పెట్టేవాడు. ఆతనికి వ్యాపారంమీద దృష్టి వుండేది కాదు. మనస్సులో యేదో అనుకుని ఆ రోజుకా ఆదాయం వస్తే హైూటలు సంగతి పట్టించుకునేవాడుకాదు. ఓ రోజున ఎవరో పెద్ద మనిషి భోజనానికి వొచ్చాడు. చాలా సేపతన్ని కూచోపెస్టేళడు అతనికి ఆకలి బాధ, "రెండుమూడుసాట్లు జ్ఞాపకం చేశాడు. అతన్ని కూచోమని చెప్పే విస్తట్లో ఓ పచ్చడ్సీ యింత అన్నమూ పెట్టే పట్టుకొచ్చాడు. అతని ముందు పెట్టాడు. ఆ పెద్దమనిషి యిదేం భోజనముయ్యా అన్నాడు. అంతే కోటేశ్వరరావు చప్పున విస్తరి పట్టుకుని లోపలికి వెళ్లిపోయాడు. ఇంకెక్కడన్నా భోంచేయండి అని లోపల్నించి అరుపు! ఆసలే ఆకలితో వున్నాడు, మధ్యాహ్నం దాటుతోంది భోంచేయ్యటానికి ఆవూళ్లో మరో చోటు లేదు. ఆ పెద్ద మనిషికి కళ్లనీళ్ల పర్యంతమయింది. ఉన్నదే పెట్టమని (ప్రాధేయపడ్డాడు.

అలా హోటల్‌ నడుపుతున్న కోలేశ్వరరావు భోజనం నాకు శరణ్యమయింది. అక్కడికి ఓసారి పులిరామస్వామి నిజాం తలపెట్టిన సంస్కరణల (ప్రచారం కోసం వచ్చాడు! మామూలుగానే

50 వరద న్మృతి కోటేశ్వరరావు స్టిమితంగా లేక పోవటంవల్ల ఆతనికి ఆ రోజు పస్తయింది. నేనుసంగతివిని ఆళన్ని తీనుకుపోయి కోసే? | (రరావుచేత భోజనం పెట్టించాను. తరవాత నా (పోదృలంమ్మీద కాం(గైస్‌లో చేరి పార్షమెంట్‌ సభ్యుడయ్యాడు. నాకు సన్నిహితంగా ఉండేవాడు. కొశుశ్వరరావు హోటబువల్ల యితర్శతా నేను చాలా లాభం పొందాను. అక్కడికి వివిధ (గామౌరి నుంచి రకరకాల వ్యక్తులు పస్తుండేవారు. వారందరితోనూ అవక్షాశం దొరికినప్పుడల్లా మాటాడుతూ అలా సేకరించిన విషయాలను ఒక చోట రాసుకుంటూ ఉండేవాణ్ణి. వీటిని ఆధారం చేసుకుని సర్‌ మీర్దా గారికి ఓ చహస్య నివేదికను తయారుచేసి సమర్పించేందుకు నాకు వీలయింది. ఆఫీసర్లక్షబ్బు ఒకలుండేది. నా నంగతి విన్న మోతిమీమ్‌నాహైబ్‌ నన్నాకసారీ చూడాల్నుందని తాలుక్టార్‌ తో చెప్పాడు. ఇల్లెందుల రామచంద్రరావు గారు నవు తూ నన్ను క్షబ్బు కొకసారి వచి ్ట అందరినీ పలకరీంచి పోవటం మర్యాద అన్నారు. సనేసనన్నాను. మోతిమీమ్‌ అంశే జిల్లా పోలీసు సూపర్నెంటన్నమాట. క్షబ్బులో కాలుపెట్టుగానే ముందుగా ఆయన్నే వాకు పరిచయం చేశారు తాలుక్టారు. ఆయన నిజాం నవాబుకు బంధువని విన్నాను. పక్కనే కూచోమనా డు కూచోగానే పరసగా ఉర్చూలో మాట్లాడ్డం (ప్రారంభించాడు. నాకు ఉర్జూరాదు నేను నేరు స్బృకుందల్లా యెవరనా ర! నాతో మాటాడితే -హాజీ-ఆనడం. ఆయన (ప్రశ్నలకు కూడా నేను వీజీ అనటంతో ఆయనకి ఆర్థం అయిపోయింది నాకు ఉర్జూరాదని. ఆ తరవాత యింగ్రీషులో ఏదో ఆడిగాడు. మర్యాదగా జవాబు చెప్పాను. క్రబ్బులో ఆందరూ షేర్వానీల్లూ పైజామాలు వేసేవారు. తప్పనిసరిగా తలకి టోపీ ఉండేది, కుచు టోప్కో బొచు ఏ టోపో-తాలుక్టారు రామచందరావుగారు మాతం సూబువేసేవారు. నా వేవం సరేసరి, బూట్టూ పొంట్నూ అందులో బక్‌ చేసిన షరూ! నేను తరవాత సేటు కొం[గస్‌లో వున్న ప్ఫుడూ అదే వేషం సామాన్యంగా, న మర లంకు గౌ శవం న్‌ (లేదని తెలిసిపోయింది. నేను వూళ్లో సామాన్యజనం నామీద అప్పటి మ ప ని మర్యాదకరంకాదని చాలుక్ట్రార్‌ కి చెప్పాడు. తరవాత తలిసంది “దం న్‌ కే జంగ కు రహస్యంగా ఓ రిపోర్టు పంపారు. తరవాత నాకు క్ష గ్గర నాకు ఉర్జూ వచ్చినట్టుగా నటేంచబంవల్లని ఓ మ్మితుడు డు. వాళ్ళ. వ అలీ ఓ కథ చెప్పాడు. ఓ సారి ఓ విదేశీయుడు హైదరాబాదు వచ్చి చార్మినార్‌ ను చూసి అథ రసలు చల పోర్నో పదుసాందిన యింనీడుట స్పదేశంల్‌ చార్మినార్‌ను కట్టిందెవు ఐజీ అక్కడే నిలిబడి అలా పోతున్న ఓ పెద్దమనిషిని అడిగాడట. రోజ తరాల ఏ =దగయుణ్లి తేరిహార చూస్తూ “నైమాలుమ్‌' అన్నాబ్బ. ఓ రెండు ఆ ప్రాంతంలోనే ఉన్న ఓ పెద్ద దేవిడీని చూస్‌ (ప్రశంసా పూర్వకంగా ఆ దేవిడీ ముందు నిలబడి ఉన్న పెద్దమనిషిని అడిగాడట. ఆ చేవిడ్తీని కట్టిందవరని. ఆ పెద్దమనిషి “వై మాలువ్‌' అని ౮ ద్‌ ష్‌ అన జవాబిచ్చాడు. మరోస్తారి ప్పురానాప ల్‌మీద గి ఆ వంతెనని యెవరు కటారని చారిపోయ్యే లీ నదుము ఆ విదేశీయుడు ఆ నైమాలుక్‌ అనిన పొదచారిని ఆడిగాడు. అతను (బ్రిడ్జి వంక చూస్తూ జు పడు. ఆ విదేశీయుడు నైమాలుమ్‌ ఆ (పొంతంలో యెంత గొప్పు

వరద స్మృతి లం ర్‌1 యింజనీరు ఆయి ఉంటాడో అని ఊహించుకోవటం మొదలుడ్నాజ్దుడుగ-ఆతన్నె లాగయినా కలుసుకుని మాట్లాడాలనుకున్నాడు. ఒక సాయం(తం బజారులో తిరుగుతుండగా ఓ రోలు రోయిస్‌ కారులో ఓ నిండైన విగ్రహం కూచుని ఉండగా చూశాడు. చప్పున పక్కమనిషిని ఆడిగాడు ఆతడెపరని. “నై మాలుమ్‌” అన్నాడతను. ఆ కారును సమీపీంచేలోగా కారు బయలుదేరి పోయింది. ఇంజనీరును చూడ్డం అయింది, కలుసుకోవటం యెలా అనుకున్నాడు.ఓ 'రెండోజాల తరవాత తనున్న యింటి వరండాలో విలబడీ కిందికి చూస్తున్నాడా విదేశీయుడు. ఓ శవశకటం, దానివెనక చాలామంది జనం పోవటం చూశాడు. కిందికి దిగివొచ్చి ఆ మరణించిన వ్యక్తి యెొవరని వాకబు చేశాడు. 'నైమాలుమ్‌' అని యిద్దరు ముగ్గురు చెప్పారు. విదేశీయుడు నిక్చేమ్టుడయిపోయాడు. “నవైమాలుమ్‌” సాహెబును కలునుకునే అదృష్టం దక్కలేనందుకు విచారించాడు!” ఆ విదేశీయుడికెంత ఉర్జూ వచ్చునో నీకూ అంతే కదా అన్నాడు రహమత్‌ ఆలీ! (మవ్రభాతం, 5 జనవరి 1992) న! “మానవసేవే మధుసేవి మహబూళల్‌ నగరంలో పల్లెర్ణ హనుమంతరావు గారుండేవారు. కాంగ్రెసులో (ప్రముఖ కార్యకర్తగా ఉండేవారు. ఆయన్ని గురించి కొంత విన్నాను కాని ఆయన్ని చూసే అవకాశం చాలా రోజులకి కాని లభించలేదు. ఆ తరువాత ఆయనానేనూ[నన్నిహి తులమయ్యాము. ఆయన్ని మొదటిసారి చూడటం కోటేశ్వరరావు హోటలు వెనకాల ఒక చిన్న యింట్లో. కోటేశ్వరరావు హోటలు వెనకాల ఆరుబయలు. దానికానుకుని వరసగా దుకాణాల్తూయిళ్ళ్లూ ఉండేవి. అక్కడ ఒక గిర్నీ కూడా ఉండేది. గిర్నీ ఆంటే పీండిమర. ఆ గిర్నీ పక్కన ఒకటిన్నర గదులవాబా ఉంది. అందులో ఓ స్వాములవారుండేవారు. ఆయన బాగా చదువుకున్నవాడని ఆ (ప్రాంతాల్లో (ప్రసిద్ది. గిరజొలు, యేపుగా పెరిగిన నల్లని గడ్డమూ, కాషాయ వస్తాలూ ఆకర్షవంతంగా ఉండేవారు. వయస్సు నలభయి అయిదులోపునే అనుకుంటాను. ఓసారి కోటేశ్వరరావు హోటలు యజమాని వచ్చినప్పుడు స్వాములవారిని ఆయన నాకు పరిచయం చేశారు. అప్పుడు స్వాములవారు మళయాళ (ప్రాంతం నుంచి వచ్చి సనట్చూ, మహబూబ్‌ నగరం చుట్టుపక్కల వున్న (గామాల్లొ తిరుగుతూ ఆయుక్వేదవై ద్యం చేస్తున్నట్టూ చెప్పాడు. అదీకాక చిన్న చిన్న సంపన్నుల యిళ్ళల్లో పూజలూ (వతాలూ నిర్వహించేవాడట. అలా నాకు పరిచయమైన స్వాములవారు నాకు ఆవూళ్ళొ సన్నిహి తుడయ్యాడు. ఆయన వల్లి అక్కడ (గ్రామ జీపనవ్యవస్థ్ర సాకల్యంగా బోధపడేది. కోటేశ్వరరావు యజమాని వారాంతానికీ వూళ్లోకి వచ్చేవారు కదా-ఆ “రియ్యడోజులూ సాయంకాలాలు స్వాములవారు హూటల్లో ఉన్న అటకమీదే గడిపేవారు. నేనోసారి ఆదివారంనాడు- ఆదివారం హోటలు మూసేస్తారు. హూటల్లోకి వెనకనించిపోతే తలుపు తెరిచి వుంటుంది. హోటల్ల్టోకి ప్రవేశించాను. కోళేశ్వరరావు కనిపించలేదు. అటకమీద వెలుతురు కనపడేటప్పటికి పైకెక్కాను. అక్కడ స్వాములవారూ యజమానీ మాబ్లాడుకుంటున్నారు. ఇద్దరి ముందు రెండు గ్దాసులూ-ఓ పెద్దసీసా ఓ కూజా ఉన్నాయి. నన్ను చూసి యిద్దరూ లేచి మర్యాద చేశారు.

రల వరద స్మృతి నేను కోటేశ్వరరావు కోసం వచ్చానవీ, భోంచేస త్వరగా వెళ్లిపోవాలవీ చెప్పాను. వాళ్లు తాగుతున్నారు. స్వాములవారు గ్లాను నిండీ నిండగానే ఏకగివంగా తాగేస్తున్నారు. మనిషిలో కించిత్తు మార్పులేదు! వాకాశ్చర్యం వేసింది. ఆయన్లి పెద్దపట్టు. అంతటి పట్టు పరిశ్రమ మనం సామాన్యంగా చూడం. ఆమర్నాడు ఆయన వాలకమే వేరు. దై వాంశంగా ఉండేవారు. ఆయన్ని చూస్తే నాకు ముచ్చట వేసేది. ఆయన దగ్గర మందులు నూరేందుకు ఇద్దరు పల్లెపడుచులుండేవాళ్లు-'అంకుర్‌' చ్యితంలో పనిమనిషిని చూస్తున్నప్పుడు స్వాములవారి పరిచారికలే కళ్లకు కట్టారు! ఆంత అమాయకంగా నాజూగ్గా ఉండేవారు. తలముడి ఆందంగా వేసేవారు. చీరలు పాదాలకు బాగా యెత్తుగా కష్టేవారు. ఎప్పుడూ (ప్రనన్నవదనాలతో ఉండేవారు. అప్పుడప్పుడు ఆయన దగ్గరకు పోయి మాట్లాడుతూ కూచుండేవాణ్లీ. మందులకోనం ఒకరోయిద్దరో "పెద్దమనుషులే వచ్చిపోతుండేవారు. ఆయన మాటాడే తీరులోనే వాళ్ల రోగం నగం నయం అయ్యే అవకాశం ఉండేది. స్వాములవారి దగ్గర పనిచేసే యిద్దరి పిల్లల్లో ఒక దాని పేరు మల్లమ్మ. దాన్ని మళ్లీ అవి ఆయన పీలిచేవారు. ఆ పిల్లి చాలా బాగుండేది. నా వయస్సు ఆప్పటికి యిరవయి మూడు యిరవయి నాలుగు. అంచేత ఆ పీల్లని చూసినప్పుడల్లా నాకు భువనైక సుందరిగా తోచేది. నేను వెళ్ళినప్పుడల్లా నన్ను చూసి ఆతి వినయంగా నవే ది. అయితే యివన్నీ నేను పట్టించుకునే వాళ్ణో కాదు, నా అధికార కార్యకమంలో మునిగిపోయి ఉండేవాళ్తి కనక. నేను వూళ్లో నిత్యం తిరిగే (పాంతాల్లో సామాన్య జనానికి నేనంటే యెంతో భయం, భక్తీని, నేనో పెద్ద అధికారినని వాళ్త ఊహం. అందువల్లే స్వాముల వారింటిచుట్టూ ఉండే జనానికీ నేనంళు గౌరవం. ఆయనకి నేను రావటం "పెద్ద హోదాగా భావించేవాడు. మళయాళ స్వాములవారు కనక మానవసేవే మధుసేవ అని తలపోసినా ఆయనమీద నాకు దురభిప్రాయం లేకపోవటం వల్లి నాపట్ల మరింత గౌరవం (వదర్శించేవాడు. అయితే దానికీ వాద్దుండాలి కదా! ఒక రోజు నేను పడుకుని లాంతరు దగ్గర చదువుకుంటున్నాను. ర్యాతి తొమ్మిది కూడా కాలేదు. అప్పుడు రోడ్డుకానుకుని ఒకే మేడ ఉండేది. వకీలు నారాయణరావుగారి మేడ. ఆ మేడమీద ఒక గదిలో ఉండేవాళ్లీ. నాగదీ, వరండా, వెనకాల వొాలమైన డాబా. ఆ డాబామీద నా చద్రాసి న్మిదపోతున్నాడు. మెట్లమీద చప్పుడయింది. క్షణాల్లొ కొటేశ్వరరావు వచ్చాడు. గుప్పున పారా వానన! ఆసలుసంగతి మరిచిపోయాను. కో టీశ్వరావుకి తాగుడు వ్యననం. తాగటానికి డబ్బిస్తే వంట (ప్రత్యేకంగా బాగాచేసి పెస్టేాడు. అవేళ నేనక్కడ భోంచేశాను. నేను లేచి నిలబడ్డాను. కోటేశ్వరరావు నాచెవిలో మెల్లిగా మల్లమ్మ వచ్చింది మెట్లమీద ఉంది అన్నాడు. అంతే (బ్రహ్మాండం నామీద ఒక్కసారి పడ్డట్టయింది. ఎందుకన్నాను. దావికి రావాలు ఏంది. స్వాములవా రు పోయి నీకేమన్నా సహాయం కావలిస్తే చెయ్యమన్నాడుట, ఆంటూ మందవోనం చేశాడు. ధైర్యం చేసి దాన్ని పిలవమన్నాను. ఇంతలోకి నా చద్రాసి లేచి వచ్చాడు. మల్లమ్మ వచ్చింది. ఏంకావాలి, యింత రాత్రిపూట రావటం తప్పుకాదా కోటేశ్వరరావు తాగివున్నాడు, నీకన్నా బుద్ధిలేదొ- వెళ్ళు-అని లోపలికి పోయి ఓ అయిదు వాలీరూపాయిల నోటు యిచ్చి తీనుకోమన్నాను. ఆనోటు వాకాళ్ళ దగ్గరపడేస, తలవొంచుకుని దొరా తప్పయింది-అంటూ కన్నీళ్లతో ఒక

వరద న్మతి 53 దూకున చెళి సపోయింది. స్వాముల వారు నాకు చెల్లిద్దామనుకున్న కానుక అన్నమాట! ఆ రోజునుంచీ నాకోరకమయిన భయం పట్టుకుంది. అంతే ఆతరువాత ఓ వారం రోజులే ఆవూళ్లో వుంది. తిరిగి హైదరాబాదు వచ్చేశాను. ఇంతకీ ఆ స్వాముల వారింటి దగ్గర ఓ రోజున ఓ పెద్దమనిషి వచ్చాడు. ఆయన దగ్గిర ఓ పొట్లం తీనుకుని నావంక చూస్తూ వెళ్లిపోయాడు. "రెండుమూడు రోజుల తరవాత ఒక సాయంకాలం తాలుక్టారు దగ్గర్నించి ఓ మనిషివచ్చి మందుముల నరసింగరావుగారూ, బూర్గుల రామకృష్ణరావుగారూ ఆర్వాత్రి వస్తున్నారనీ, పల్లెర్ల హనుమంతరావు గారింట్లో రహస్యనమావేశం ఉందనీ, నన్ను వెళ్లి కలుసుకోమనీ కబురుచెప్పాడు. ఆర్యాతి పదిగంటలకు పల్లైర్ణ హనుమంతరావు గారింటికి వెళ్లాను. ఆయన నన్ను చూసి నందేహి స్తుంటే, నేను ఫలానా అని చెప్పుకుని ఇల్లెందుల రామచం(దరావుగారి సూచనమేరకు వచ్చానన్నాను. ఆయన నవ్వుతూ నన్ను లోపలికి తీసుకుపోయారు. స్వాములవారి దగ్గిర చూసిన "పద్దమని'షే హనుమంతరావుగారు! అప్పుడప్పుడు అక్కడకి వై ద్యానికి పోతుంటానని చెప్పారు తరువాత. లోపల ఒక గదిలో రామక్చష్ణా రావుగారూ నరసింగరావుగారూ కూర్చుని వున్నారు. నన్ను చూసి కూచోమన్నారు. వారిద్దర్నీ చూడటం అదే వ్రథమం. (సుప్రభాతం), 20 జనవరి 1992) తి ఓ రవాస [ మంతనం పల్లెర్ల హనుమంతరావుగారు "పెద్దమనిషంటే పెద్ద మనిషి మాట మెత్తన. మనస్సూ మెత్తన. నిరాడంబర జీవి. నిజాం పరిపాలన పోయిన తరవాత రామకృష్ణారావు గారి (వభుత్వంలో మం్యతిగా చేరారు. తరవాత పార్లమెంటు సభ్యులుగా ఉన్నారు. నేను రామకృస్ణారావుగారి సమక్షంలో కూచవి మాట్లాడటం (ప్రారంభించగానే ఆయన గదిలోంచి వెళ్లిపోయారు. రామకృష్ణారావుగారితో (ప్రథమ పరిచయం నాకు. మందుముల నరసింగరావు గారితోనూ అంతే. నేనున్న అరగంటా, నలభయి అయిదు నిమిషాల్లో రామకృష్ణారావుగారీ యెక్కువ మాట్లాడారు. ర్యాష్ట్రంలో పరిస్థితులు బాగాలేవన్సీ సర్‌ మీర్దా ఆగమనంతో పరిస్థితుల్లో యేమన్నా మార్చురాగలదేమోనన్న ఆశాభావాన్ని వ్యక్తంచేశారు. (ప్రజలు రాష్ట్ర వ్యవహారాల్లో భాగస్వామ్యాన్ని కోరటం సహజం అని పొలకులు గుర్తించి ప్రజాస్వామికపద్ధతుల్లో (ప్రభుత్వం యేర్పడేందుకు తగిన సన్నాహం చెయ్యటం ధర్మం అన్నారు. ఆలాంటే ఉద్దేశం కనక సర్‌ మీర్జాకు కలిగితే స్టేయు కాంగ్రెసు సహకారాన్ని యివ్వటంలో తప్పుండదనారు. అలాంటి నిర్ణయాలు దీసుకునే ఆధికారం "స్టేటు కాం(్రాసుకే ఉందన్నారు. నరసింగరావుగారు నాయోగక్షేమాలడిగారు. హైదరాబాదులో వీలయినప్పుడల్లా వచ్చి చూడమన్నారు. నరసింగరావు గారు ధారాళంగా పాగతాగుతారు. చార్మినార్‌ సిగరెట్టు ఒకదాని తరవాత ఒకటీ-గది ఆంతా పాగ. రామకృష్ణా రావుగారు దగ్గటం (ప్రారంభించారు. నేను (గ్రహించి లేచి విలబడి "సెలవుతీసుకున్నాను. హనుమంతరావుగారు నన్ను వీధిగుమ్ముందాకా సాగనంపి “రాతి, జాగర్తగా పాండొ అన్నారు. నేను మహబూబ్‌ నగరు వదిలి పెస్టేదాకా

54 పరద స్మృతి హనుమంతరావుగారివి ఆడవాదడవా కలుసుకుంటుండే వాళి. అప్పటి హైదరాబాదు రాజకీయాల్లో "ప్టేయి కార్మగైెను నిర్వహించే కార్యక్రమం, ఆ సంస్థలో అప్పుడప్పుడే సెలకొంటున్న అభ్మివాయ జేధాలూ అవగాహన చేసుకునే వాణ్ణి.

ఈ నేపథ్యంలో "హైదరాబాదు వచ్చినప్పు డల్లా రామకృష్ణారావు గారిని కలుసుకుంటూండే వాళ్ల. ఆయన అప్పుడు కాచీగూడాలో ఒక పెద్ద యించ్లో వుండేవారు. వ్యాయవాది వృత్తి కూడా చేసేవారని గుర్తు. (వథమ సమావేశంలోనే రామకృష్ణారావుగారి పట్ల నాకు గౌరవాభిమానాలు కలిగినయి. నంస్కారి, మేధావి, రాజవీతి సారం తెలిసిన రాజకీయ వేత్తగా నాకు కనిపించారు. ఆదీ కాక హైదరాబాదులో కనక (ప్రజా (ప్రభుత్వం యేర్పడితే ముఖ్యమంత్రిగా తెలుగువాడే అధికారంలోకి రావాలని నాకో (ప్రాంతీయ దురభిమానం కూడా కద్దు. హైదరాబాదు రాష్ట్రంలో తెలుగువారే అధిక నంఖ్యాకులు కనక.

ఆ తరవాత కొద్ది రోజులకే ఒక సాయంకాలం నర్‌ మీర్జా ఇస్మాయిల్‌ గారి దగ్గరికి ఈశ్వరదత్తు గారు నన్ను తీసుకుపోయారు. ఒక నాజూకయిన వ్యవహారాన్ని నాకు వప్పగిస్తామని చెప్పారు. ఆమాటవివి కొంత భయపడ్డాను కూడా. నన్ను చూడగానే ఇస్మాయిల్‌ గారు నన్నూ, దత్తుగారినీ షామంజిల్‌ వెనక వరండాలోకి తీసుకుపోయారు. అక్కడ ముగ్గురం కూచున్నాం. ఎవరూ నోరెత్తలేదు. కొంత "సేపయిన తరవాత మందన వరంతో సర్‌ మీర్చాగారన్నారూ, రామక (స్టారావు గారంచే మనందరికీ గౌరవభావం వుందికదా. ఎటయివంటి శ్రీష్టపరిస్థితుల్లో నేనీ ర్మామ్టైనికి (ప్రధానిగా వచ్చానో ఆయనకి తెలిసి ఉంటుంది. నాగురించి విన్న వాళ్ళూ, కీ సరిసున్న వ నా డి శంకించరని నామట్టుకు నేననుకుంటున్నాను. ఈ పరిస్థితుల్లో యీ ర్యాష్టైనికి నేనేకు న్నా కించిత్తు ఉపయోగపడాలంటపే రామక్ష సేస్టారావుగారి లాంటి నాయకుల నహకారం కావాలి. నేననుకున్న మంత్రి మండలిలో చేరాలి. ఆ సవాక్రారం యెలా అభ్యమవుతుందో నువా 4యనతో సంప్రదించి చెప్పు. నవ్వాయనతో సాధికారికంగా సే బచ్చగా మాట్లాడేందుకు నేననుమతిస్తున్నాను. అయితే అంతా పరమ గోప్యంగా ఉండాలి." న ఐ “రామకృషమ్టారావుగారు వ్యక్తిగతంగా యేషిచెయ్యికము టీ కా. న వన చర్య చేపట్టాలంకే పతిపాదినారేమై” టె స తానేమన్నా రాజి చెప్పిందేదో విను యన. నర్‌ మీల్టి లేవి “యింక మాట్లాడకు. ఆయన అన్నారు. * నాకాయన సహకారం కావాలి. ఉంటుందని ముందుగా తెలియాలి” అవి గారి | అము ఆపరుంది. షామంజిల్‌ నుంచి బయటపడగానే ఈశ్వరదత్తు కావటానికి యె న్బో కారణ లో మ పరిచయం అనతికాలంలోనే ఆత్యంత సన్నిహి తం వరస్ప రాభిమాస్పురస్కరంగ పరి మ సాహిత్య సంపర్కం ఒకటే. ఆయనలా అరా, చెయ్యడమవుతుందేమా, కించిదనుమాని లా ము నేమ దుర్వినియోగ పోతానేమో!” నం కలిగినట్లయిన్నా ఆయన్ని మళ్లీనేను చూడలేక

వరద న్మృతి 8్‌ర్‌

లేకువ్యూలో ఈశ్వరదత్తుగారి వనతిగృవాం నుంచి రామకృష్ణారావుగారికి మెలిఫోను చేశాను, ఆయన్ని వెంటనే చూడవలెననీ, అత్యవసరంగా సం(ప్రదించవలెననీ. ఆయన రాత్రి తామ్మిదిన్నర (ప్రాంతాలకు రమ్మన్నారు. అప్పటికే యొనిమిదయింది. దత్తుగారించ్లో భోంచేసి కారు తెప్పించాను. కారు తెప్పంచింతరువాత మళ్లీ అనుమానం. నా దౌత్యం గోప్యంగా ఉండాలికదా. కారు అమీరాకారు. అంటే ప్రభుత్వ వాహనం. ఆలా అని కొరు ముందు రాసిన ఫలకం ఉంటుంది. అలాంటి కార్గో పోతే రహస్యం యేమిటి? దత్తుగారితో ఆలాంటి కార్లో పోగూడదన్నాను. ఆయన తికమకపడ్డారు. వూళ్లో చప్పున దొరికే మఠో స్నేహితుడప్పటికపరూ లేరు. తర్కించి తర్కించి ఆఖరికి వల్లూరి సూర్యవారాయణరావుగారనే (ప్రసిద్ధ న్యాయవాదికి ఫోను చేస-ఆయన మాకు తెలిసీనవాడే- తరవాత హైకోర్టు బడ్డి ఆయ్యారు-ఆయన కారును (డ్రైవరుతో సహాపంవమని అభ్యర్థించాము. మరో గంటలో కారు వచ్చింది. ఆ సమయాన ఆం(ధ్రర్మాష్టంలో సుప్రసిద్ద కాంగ్రెసు నాయకుడూ, స్వాతం్యత్య సమరయోధుడూ ఆయిన డాక్టరు పాలకోడేటి గురుమూర్తిగారి అబ్బాయి సాంబశివరావు దత్తుగారించ్లో ఉన్నాడు. అతనూ న్యాయవాది. అతణీ నాకు తోడుగా రమ్మన్నాను. ఇద్దరం రామకృ్పమ్ణారావుగారింటికి వెళ్ళాము. సాంబశివరావును ఆయనకు పరిచయం చేసిన తరువాత నేనూ రామకృష్టైరావుగారూ వేరీ గదిలో కూచువి మాట్లాడాము. రాతి పదకొండయింది. పర్యవసానం. సర్‌ మీరా పట్ల తనకెంత సానుభూతి వున్నా వ్యక్తిగతంగా యే రాజకీయ నిర్ణయం తీసుకోలేననీ, స్టేయు కాం[ైసుతో (నంప్రదించవలెననీ, ర్యాష్టంలో నంఘవ్యతిరేక శక్తులనూ మతోన్మాద శక్తులనూ వెంటనే అదువులోకీ తీనుకురావలనిన ఆగత్యం ఉందనీ రామకృష్ణారావుగారన్నారు. అలా చెయ్యలేని పక్షంలో నర్‌ మీర్దా యేమీ సాధించలేకపోవచ్చుననీ అన్నారు. అంతమాత్రాన ఆయన నిస్పృహ చెందరాదన్సీ (ప్రయత్నం తప్పక చేసి తీరాలని అన్నారు. నేను సెలవుతీసుకుని వచ్చేశాను. మర్నాడు సర్‌ మీర్దాతో పూసగుచ్చినట్టు జరిగిన సంభామణ నివేదించాను. అనుకున్నట్టుగానే సంపత్సరమైవా తిరక్కపూర్వమే సర్‌ మీర్దా (ప్రధావిపదవికి తిలోదకాలిచ్చి వెళ్లిపోవలసి వచ్చింది.

ఈ ఉదంతాన్ని ఎందుకు ఉల్లేఖించపలసి వచ్చిందో చెబుతాను. రామక్పష్ణారావుగారు ముఖ్యమంతతి అయేంత్తవరకూ ఆయన (ప్రతిపక్షాలు ఆయన మీద అభాండాలు వేసేవారు. ఆయన నిజాం మంత్రివర్గంలో చేరే (ప్రయత్నం చేశారని. ఇదెంత మాం నిజంకాదనటానికి నేనే (వ్రత్యక్షసాక్షనయ్యాను. విజూనికి ఆయనకంత అధికార వ్యామోహం ఉండేదికాదు. ఎంచాతనంటే అయనకు బహిరంగంగా (ప్రస్పుటంకాని ఆత్మవిశ్వాసం ఉండేది. స్థితప్రజ్ఞాడవటం పల్ల. ఆవాటి "స్టేటు కాం[గైసు నాయకుల్లో ఆయనకున్న మేధాసంపత్తిగానీ, విజ్ఞాన విశిష్టతకానీ, రాజకీయ విజ్ఞత కానీ మరెవ్వరికీ లేదన్నది నిర్వివాదాంశం. అదీకాక ఆయన పండితు.. విజంగా బహుభాషా కోవిదుడు!

(నుప్రభాతంి, 5 ఫిబ్రవరి 1992) |

56 వరద న్మతి హెదరాబాదు నుంచి ఓసారి బెజవాడ పోయాను. అక్కడికి పంకటశాస్తిగారు కంటి వైద్యం కోసం త్వరలో రాబోతున్నారని తెలిసింది ... వెంకటశా(్తిగారి ఛాయాచ్మితాలను నన్నే తీయించమని రాశాడు [శ్రీ శ్రీ. నేను తిరిగీ బెజవాడకొచ్చి బందరుకాలవ పక్కన వెంకటశా(స్త్రిగారు విడిది చేసిన ఇంటికి పోయాను. నాతోపాటి ఫణిభూషణరావూ, నీలంరాజు వెంకట శేషయ్యగారూ వచ్చారు. మా వెంట ఓ ఫోటో[గ్రాఫరూ. బెజవాడలో : 1947-48 ౩3. ఈశ్వరదత్తు = 50వ జన్మదినం [2947 లోశ్రీ కుందూరి ఈశ్వరదత్తు 50వ జన్మదినం నందర్భంగానూ ప్మతికారంగంలో పొతికనంవతృరాల అనుభవం పొందిన సందర్భం గానూ న్నేహితులూ అభిమానులూ వంపిన నందేశాలను బొజువాడలో సంకలితం చేసీ 'టెన్చు చేయించిన వుస్తకాన్ని వరదరాజోశ్తరరావ్రుగాడు ఈశ్వరదత్తుగారికీ బవళాకరించారు] టో త ఎ. తడక నా నో క్‌ 6494 00౯9౯ గ తో శ / లా కీంక5కడిక్రం5 గూండ మ1ఆగ68 806 2రెమ1వ6౯58 0౧ €06 ౦౮౦6౦29102 న్యోజ్టో యల... 0£ 15 506% 017447 26 ర్య. గ ఎ యయ... య యా ల త్‌... 2 న న | అనో లం వరం 742404 02504 8౮ |. ల్‌ో

వరద న్మ్రతి ర్ల [అందులో చేర్చిన ఒక ఉత్తరం] 19, &10ట 1026, త1202026ే, 170 50940060 1947.

అండ వ్‌హ్ల,

1 20004 [077007 1611600016 120 0[5లాశ+లు9అ 2008 సట్‌ క. 21 తగ. 1 300౪16 ౧1౪6 0602 ౪ల0/ ౧2007 6004 10 ౧276 ఇగ69 30006008 21 10020 2008 110 1 ౪ల6 గ0931016 [09 126 10 60 50. 1 126 ౧0%లల 0660 ౧౦౧౧౧66 [0 066 [0 20041 18 ౧౧౦0౧౧ పర జు 813016 (0 60 209 981083 ఇ0గేం 1 20, 2౦౪అఈఆల, 5004028 ౦౪ 016 1080%106 ౧౧౦33186:-

"1476 [46 06164506 ౦0£00%102 టూ. క. 10%202 ౦4 2౧1036 ౧౮ఖ1ల [0720081 17 ౩64, రేల112 *210% 6గ౦6 1 ౧2౪6 1ళూం! 10 ఉరమ8 113 ౧0౦౪ల ౦ 8౯21120110 0[లుఫ!653100,0001గ22607౬ 0614100103 6 2007621 11 3030ల )౪ర2ైైణులంట 1060 16 *2 4. 4కి 202016 ౧6 00౦౪౮168 2 యరంం(01206 9) 6300121 1260€411204026 206 *౪8ు 100%66 ౪001 2 2010028300 భం28 20107. మం ఇడా లం[0020660[౧116 7౪700060 లలణగ/ *010% ౧0౧౧2౧6466 00 ఓలింం006 206 660030 1088 2 1 ౪25 0310161010 [00664111 200960. ! ఏ06 16 ౧8 20 ఆగు 0 ౪361 940/106 060016 ౧. | 130 ౧౧ ఆటు? 9800653 2 146౬”

70 100110 కాకా తరం ర్టహిరుని382ం

ఖగ 4. శ్‌ రు సం516 600౧00). క. కఖ2రేట! త్‌జ్తుగు)

తి సాహిత్యంలో కృషి గురించి శ్రీ శ్రీ

గీటొలుగు సాహిత్యంలో తాను చేస్తున్న కృృషీ గురించి 1947లో శ్రీ, శ్రీ రాసిన ఉల్తరాలు//

య్య లీ లాజటాలు, వ 11-2-6947

శరం గోడ అ మతాలు సల 0

58 వరద న్మృతి శం తలగ ౬ అలం ట్య మంట గీయంటి యయ ఉజండు ద ఆ రరాంచ్లు ఎల్‌ మ దంల టలలనయ తము పతం బూటు సు గాలా (పం డప్తాతం ఉల గా చు సన ద్రంఆశలి వ మిదిటంంరంాని దా. టటీటాు కేం లేం సలా మం 1 ౧టింల సల్మ రూలు దం సలా ఈ ఉరు అటు ౭? 204 తడల గాగ టోలరాడిన్య ట్య యులిు. సంటంట్న [గ గ బలాశ్యు న గుదం (యయ చల, రాం రణల. కుంతల 1 రబ నండి గ) లుణులు 206 ముల గ య ళూన్న నశ డూ కా రా కం రాడు లా ఓర్నా నా

వరద స్మృతి డిజం లె తడ టాల్‌ గ నల్‌ న్‌ వ. న క మ గ కోడా టపాల? న ఖ్‌ గరళం చ గంఒలలా న్‌ గ (తా వ. శ స స హం మా మ ఎన త ౯ | గ్‌ వ 7 గ్‌ న నా హ్‌ న. న సలం. న. ౮ టటం. బం ౧ ౬?

60 వరద స్మృతి 28 శ్రీవివాన పెరుమాళ్‌ సన్నిది ఓ, సగర శ్రీనివాసపురం, రాయపేట. 23-3-47 గ్‌” రంజు బర, .

క ఏంనిం06 జం0ం4 మం 0106 120౧ జట 0 ౧0౪] జ 26యంం108 [1 1046 6/౦. 30౪ 24ల శం 08 10017 0 00౧6 ఓ సె[రుడు 06 ౧6౫ [లుల ౧౦414)/00 గు. 90 2991646806 12(36బ/26422 వెళ 522407 ఏ 7026 1080 1009బు. ₹00120%ల జు 0౧0౧ల ఖు వాగాం 160042 1066౯6 00414 70౪9006 1084602022 జ ంల1గ6 06 0001022000. ₹గఅ ౫౦౪ 80 10 36ం2/164 16006 ౪86 20 0౧ 40 700౧96 20600. 1 [176 2091664 10 6 0౮116 053 కెరటం 0660128 ౧95ట2 24110౯0/494272 2! 20౪1 ౪0౯2001601 శీతొస్షస్టితి 7 రంల 20లో ౪లాం. | ౧61 7౦౪ 5041ల కళగజ 1606ల రష. కంప 0కు

క.

వగ ఉపటం 244 34.4 ౧/0. వగ ఉంళుగ 2జుబరకం2 మెడం

పంగ, సతడ గాంణప/ కలు న అట

టా కవాాాాాోాొ్ళొ్ళయ్ళ"్ళౌౌె

జ 28 5.5. 54 5. *ళుయం, మ. 61 గ. 18-4-47 ల్స్‌ రేయి ₹7మ2రే2,

కఉలటే 700 లం. 3006 0211 862 1 జ 0004082 300గ0/ 10 ౪7248. 5828 200136)0% 6 లయం+6116121ల- 5100010 23ల72641 1014 6% '0౯ ౧౦. ౨16 2కి 20201 10 06 ర్వ? ౪11 వ10605. క ఓ 2౪4 2 హౌండ64. 212527 13 2026.

“టంత ఏ [06 ౧0 జు శం 241107 9 ఈంజ642 7201

౫016 (0051004000 1 6౧౦1.

2000 0%

రగ గ. గెషటాజః 24 6/౦. 4. 20201 308 220 “జ ౧0౧90066: 1551 ౨కి ముగి

జ కెకషయ35 ఎన్‌. 1947 నీట్‌ 66% 7261, 18చ-1

తమి 2) 006010 జ ౫0౯1666. వశే? జేరు ఏ (10 యూంం. 1 లుల 12006 గల[92( 026 &30 14690116. లం0600 0276006410 367262 0007. కళ 200600008ట్యూ సూ ౧అలూూ. 1 614 0262 మలా 0246

పరద స్మృతి 61 2000600068 6260%ట/ జం ౧౧0608 1. 4 కొట6ర 0౧06 (౧ 04 0% 110- గిన. 2. ౩8221 0౯ 113౪72509226 టమ) 12 05టాం6 ౧0 1006 206 ఏ2 ౧6611660 10 8610601064. 94606 6021 ప 660000. 9201 0) 10 బల్పుటే16 6000. కేశ సశ 19 అర. 13 ఇల సట్‌ 0. 312110, 0000) 0 20. సెశంం౧2ీదుల! ౪12, (... ౧102410) ౧౧45౬ ౮.౧. |శ2రుడూు. 21) ఇంటు మ డడ హంగ 46

20076 266. 04020, హా౦ం8 *68 60 96 10 16 20076 [1600ట) ౮ 28 వ్‌గు?28 ఆుం2 (2001611) 5. 5401టా0లుంగు, కం206౬ 9401 20 00” 1 ౧౮6 0 ([0%6.) 40610 00౧6 (0 ౧0 కాయకి? 08 1% 4010%లు. కోటలుం ౧లట06260% గ 00జ2061610061000%. | *004 1000 20%టల [00% 1000 041 [ల 18 0060 ౧0 [0007. తుగురుడ ప ఇరట%8 2 వర్షివు 206 "హలా 203 *టుటు (ఈ ఈ) ౧4 20 06 120126ల. తు [0౯70 ౧౪201” 088 04760006 (0140000010 ఈ209606. 1 20) 504 6౫6౦౪8 20211 [౯౦౧ 06 ౧౫4౫ల ౨బ1రం౧1.. *ళ28టట20 00 రట12 ౧0 (౧2010) 2 116 26110౯ & 0899ల ల) (43గలు కంగు *మ10% 1 [ల్వైులం[06) 1086 22౪60౧1౦36 0 [3160) ౦౪7జఆ 60416౯ 27ఉం/ 6108 (పు) 8౦8 ఇ0000 ఇట ౧౬ ఇట టంంంట[య4క1ల10 120 922వ 0 %16ల 90 [6364 25076 6 *280 శళరం2064 ఏ సలాం. 6 ఓ 0౧౧6౧8 1 '5ంలరయయిట? 2064 ౦0టలట 9043 (1 908138 02012400) కలాం. 6 హ200126003 1276 066009 02646 0 16 & 1 240 ఇం 20రల4ఉ& 0062) హరండంంటంం. 060068 ఏ రాంంద్ర మ 2023005406 ఢం శెంం 0000టట (0 06 4 906 146 1గ/. ₹/ల1. 1050441021 జటి 000౬ జు ఆ్యాల్వో? 22608 (కటకం 900. ణు 80 €0 ₹218 006 0500ల 640. ఈ 20086 90211 (టంద్రాంటం2క్వ? జుం 70౪ న [స్క్వేర్‌ (బాకెట్లలో ఉన్నమాటలు ఉత్తరంలో చిరిగిపోయిన భాగంలోవి] ఉద్యోగ సంబంధిత విషయాలు [ఉద్యోగ నంబంధితో వివయాల గురించి వరద రాజోశ్వరరావుగారు ఉన్నతాధి కారులతోనూ జుర్జులిన్టులతోన్తూ ఇతర [వముఖులతోనూ ఉత్తర (వత్యుత్తరాలు జరిపారు, పరలస6-ఓ, 12% గజం? 47. కేశ? (02 ౪72064, 1 20 282010 16 1200 ౧000920 034. 04. 124 కేశ. ఏంటా 20 296 నీలం ఓ 1 1646 10 2 ఇగడల 10 90. ౦౯ 104టు జం తలాటంకే 0 వ్‌

62 వరద నతి వ[జంంంగ6ేం జడి 1002108 (0 ఇంగ 2000 లు. శ. 084 19 ౪6౧ *61 58606668 ౪100037050 జర ౧6009216 621 ౧6 ౦౪801 94106 26య0660 ౫0౪ 8276 ౧) ఓ 106000101616 ౪169 910001 9116-జం0గ20061, 362862. 3 4213 అం 08 ౧1206126 6061766 11 1646 100. లలు01601 00310066 [0౯జు0%ల [0గ01801 206 100316 86420 2671. *౦01 3. 100/- ౯ంణ తలు. ! ఇం018 10 కేల. 13 1023గాటు| 10 15586 16 ౧౮౧౧001 ఇట 66 4284016 27ట ఖథి 11000196 961131౮. 1202 *జు/ జుం 10 811300 920300 జళం600 5 సగట22 ఏ 11801 02066 0 ట్‌. ౨42064 ఆడ్సానంరు లం. ౨౦౧86 ౪0గోంకే 0౪౮ 30౧6128 3216 0 5000600626 ఖంగ8. ₹/130108 0౪ 8004 1001. 1 ౫% ౦0౧8 4166 0% 1464 00108. వగ] (421361 2ఖ1000302202 0) పే 1జ0400ఖట1 20 ఓల. గలటారాంలాడ్ధడయ ర౧9..€- 2- (7. లిండా వాటా జ2 220, *0టూ3యు6164ల10 12064. 10176 04 అంంంట2 10 0టళూ 00 ౫౦౪. 1 ౧26 1006 (0 కర్చుటేం2026 20021 తి 601 0160 జర 1 ఆరా! 941 ౫౦౪ 146 ౧౧6 10 టల 11- టా 0౮ 32) 1 రరల202రే 10216400 3438006 1 ఘరం64ంల మూ ఉలజం[0 010. *04 [20 06 1టా6ం86101907 2432400272 210 గ24 10 ఇస౦[) | 3276 2161ల 183 80% 600006 2 341.4 ౨౦ ౧64 11% గా 04 7311 గశలర6 ల. గ0016 ౦౧౫0? ౪31 తెటళ26 గ గ ఇ1లలజ 04 గంటల 5006 006 ... ₹1ఆుంం 06 ఇగరు2 (0 ౧06 శ అజాగట, వ. 6౦9౫ల ౫ దాలుప (0901 షల. జ్‌ ఎజ్జోజు మాధవాచార్యులు, ఎం.ఏ,, నూజివీడు, 26.2.47 సోదరా! ఆశీ; మీ ఉత్తరం చూచి చాలా సంతో షేంచాను. మీ " వెళ్లినప్పుడు. శ్రీ నాన్నగారి వల్ల విసన టి వ్వైదాబాదు వృత్తాంతం, ఇటీవల నేను వాల్తేరు ఎం అప్పుడే ఎంతో సంతోషించాను. ఇప్పుడు ఇంకా

వరద స్మృతి 68 వివరాలు మీ ఉత్తరము వల్ల తెలిసినవి, ఆయ్యధమహావభ పక్షాన, శ్రీ, కుమారరాజా వారి వల్లా సర్వవిధ పౌహార్ట (వయత్నాలూ జరుగుతవి. అప్పుడే, శ్రీ హరిసర్వోత్తమరావు, పున్నయ్యళా్రి గారలు, సర్‌ మీర్దా ఆహ్వానము మీద హైద్రాబాదు వెళ్లారు. ఇందులో మీ (ప్రమేయం కూడ తగినంత ఉండి ఉంటుందనుకుంటాను. శ్రీ, కుమారరాజావారి చేత మీకు కూడ ఉత్తరాలు (వాయిస్తాను. తెలుగు లిపి సంస్కారము చూస్తున్నాను. కొంచెం ఆలోచన గేకెత్తిన్తున్నది. ఈ విషయము విపులంగా (వాస్తాను. మీ కుశలవార్తలూ శ్రీ నాన్నగారి ఆరోగ్యవార్తలూ విశేషాలూ (వ్రాన్తుండండి. బెజవాడ వస్తే తప్పక మిమ్మల్ని కలుసుకుంటూ ఉంటాను. ఇక్కడ పేన్లలు ఆంతా కులాసా. మి 5౮7 కిరాడు లజ తీరలలగ 7202642 కష్టలంం8ణ మంత బ్రగు, కశత. 13జం00 01065 1 జబుబయటు 2ల1 రెలాా8ర ౪. ంయ2200జ02, 34.4. డాగర 19.347 సోదరా! ఆకశీః వేను మీకు బెజవాడ ఉత్తరములు వ్రాస్తే ఎలాగ తిరిగి వచ్చేసిందో చూశారా? మీ కార్యకమ విశేషాలేమిటి? 'ములకోలి పత్రిక మిమ్మల్నీ, “ఫణి నీ గూర్చి ఏమేమో పిచ్చివ్రాతలు (వాస్తున్నదట గదా! మరేమీ ఫరవాలేదు. దాని మాటలు లక్ష్యం చేసే (ప్రజలు ఎవరూ ఉండరు. ఎవరెనా ఆ తరగతి వారున్నా సంశయము పడవలసిన అవసరములేదు. “ఫణ్తీ” కూడా చిన్నవాడు. ఏమైనా చిన్నబుచు కుంటాడేమో ఫరవాలేదని చెప్పండి. నేను బెజవాడ త్వరలోనే వస్తాను. అన్ని సంగతులూ సాకల్యంగా మాటాడవచ్చు. శ్రీ నాన్నగారి వ్రేమోదంతాలు ఏమైనా తెలుస్తున్నవా? జవాబు (వ్రాయండి, మీ ॥ వరాగ్తోూబా్తోన్ల 5122004012 వ2ంుం28 విడ కెలా164& 278 శ '47 మల్‌? 02 ₹20162, 10ఇ002 జాం కట్లుం సట '0ట జులిట జలజ 20396206 0030006 0000400 జతి] 20% 986900 ఈంజ 4%ల13 సంయు3 8006 0020. 180 ఈలా [0 96064 న! 0206

64 వరద స్మృతి ఇస జంం0౪ 3032 10 80 1౧66 2220. ను 0జ10164 0668 (0 ]42రుయు 206 1శ4ం౧01100%/ 13 0౧0౯౫౧౧6. ౨164 ౪0౪ 9606 66 రేట12? 10 సట్‌; జరీ ౪121 ఈ16 ౧6 32” 200౪18 1 40 1006 ౪౦౪ 1276 910/9 110 £20లా. ₹తు 1రం6ేట! 002ఖరే5, // 043 5100ట్లాట్వ/. 2000020 5801 బందరులో యింకొక మూల కౌతా శ్రీ, రామశాస్త్రి గారి 'శారది.....కౌతా శ్రీ, రామశాస్తిగారు దేశ భక్తుడే కాదు, సంఘ సంస్క్రరణాభిలాషే సంస్కారంలో స్వయం మార్గదర్శకుడై నాడు. ఈయన కుమారులే రామమోహనశాసస్త్రి ఇన క్‌. స ల క న త ఇంతి. సం స రా. క న ర సం స చక న య | న జం టే. ౯ స్మ | తా మ / న్‌ 4 4 గ్‌ ట్ల! క. థ్‌ ఎ టా” స్ట్‌ ప స నావా = స్య టి న్‌ు [బవవరి 1948లో . శ్ర ; ఇ క్పురం ఎమ్‌, మున్షీ (ఉ్యలం౦లలి 0060+టజాణల! 0100412 026) బె | ) బెజవాడలో పర్యటించడానికి వెళ్లిన నందర్భంలో-] ముందు వరస మధ్యలో-కుడవె ము శ కుడివైపు ఎమ్‌. మున్షీ ; ఎడమవెపు, “వరద; వెనక వరస ధ్యలో. -కుడిపై పు మల్తాది ఫజిభూ 7 షలాల్సా షణరావు, మొదలై నవారు]

వరద స్మృతి 65 “పభిక్‌మెండ్‌ న ==

[294248 లో వవభ్రిక్‌మైండ్‌' అనే (త్రైమాస వ(తికను బెజువాడనుంచి (పొరంభించాలని (వయత్సించారు..

తేంటగా2%3ట, 08011050, 0808010 206 0౮010 10126005 ౧౦0, 206 [ణు 206 40 అపుటోం, ౪1౦ 667046 163 96 ఖ06 1160410 [00006 116 8080002264 జారే ౧౪[00%60 0% 6 92 జం ిలంల7టు 30 గ౮01 00006 16 80606 021 101 000% ఏ 00౪%0 0౯90ల రంకలు 206 9బ్రాంగ510111660, ౦46 గలటి౦రే 00%0గ0 0[%ట2120గల0ట 206 206చ6ట, జరేంటటులుం వియం౧210/ 4120170 10123002 2 ౧68గలగ/ 6046066 86 40120 సెం4ి' - 2యైఖగలా/ 10 06812 ఇ14

• 08008 2840 1) ౦ లగంయం)ంటు28900. 16 )ంటు2 ౪111007౪ 21226 గం16 జర 00012) 220676 20ట 886ఆ ౪26063 ఆరు. 1 21 2640001200 6210064 0[0ఆక08 తంళగ6 0[0810%-/0క05 ౪10 ఇ ఆ6470లటర03, 401 ఏ 00 ఇష 206 20006102 10 46 అంట 0113 00001001663, 0 02506 22 ఇ2ల21 (0 40 ౧4010 901064 జు ౪6112 10 90016 1

1[*20 06 [ఆగం108 [0 ౯6 [0 00% 121 1 ఓ276 ౪0౯ 5016503083 10 ప్‌ ఇ70)601[000006 2064 40 0476 16 లా భాకరంయ[08 0006008 201610 0705107 04౯ 202106 మ 0001310021 0000608600 మం 0౪ ల ఇప! శంం0[0[ట9 అయ28ం6 6 ౪286 0£ 6 ౧4016400 అరే [02:01 006 500063 0£ 46 అ1జంగం.

సళజ/ | లంా018 5010167041 0221 54000 26 2676 6000061600 1 16 11ఆటట 002 02056 ఇ010% 304 0276 ౧0266 30 0౪. గ2ంయు3 308 2కే ఇట 1య6కేట1%జరుం,

7081 $00ట0 శ ౧౮4౧6౯౧౬ టి ౬0౧1708 న శతకల ₹. &గలంళాశ4 క4ర 3927494 జ

వరద స్మృతి 66 ౪7. ళం 10. 16. 27. మూ 2026, కథక 4240040, 22064 ౦౫౦0ల 1947. జాసన్‌. మషబాజ2 220, ॥ ॥| శ 1 ఖజుకి 304 అణంంల్వ 107 3001 శయ 16161 ఈే266 2012 ఫం ఇగ116 ం౦[్రయు] 26908 30౪ 0% ౫౦౪ 0016 6౧6౫, 1 ఇగవక ౫౦౪ జడే ౪౦0) $06521 28 క100660. శు ఢట౪68 000, 1 021, 2007 100, 6/ ౫౮ 0జ[60 0006102189 10 ౪02 102 జంకే ఈ: 20/6 103 మగల! 00-00ల౩ట0 10 46 క0బం 0)00 శంబుంణి. ఆం4ే 0163 ౪703, 70౪5 50006001, కణ. తంల 7. మడా జడ నము, రటీాడో అం 22000 సెమిక (7 88181 పెటా26ేడ. ఖ్‌ అబణే, "లయల .0.. టెభుగు 27406౬ 1947. అణ మ్రాదాజా3 20, ౮124 80 [జు ఈం 0% జరీ 0 1476 ౧6౧ 090౪ ఇంగ ఖర 6 ఇజగలరే? 708 జం అరం 001 1 ఇంలేరే 9276 ఇగ యల 00% 1221 06ల 10608 (00 య! ఇ ప కజ్యుజ00626 061006 4ట6 ౪256006 కలం 120 ₹600+7అగున్రు టం లట 26 10064100ట0 0 4ం ౧081210. | 840%! 020% ఖు జరం6, జర ?03 ఆ) ల్రలు11900100016 ఖ్‌ ళం యా ఇంంం+టం రల. లూ +జు ముం మం వేతంరేయు. 1 ల్రుల1 ఆట్యాం[6 000 2 0% రేల? క0యురిరే 206 00203 2 0 *081 10 6ం ... 1 86 021 50% 0 హాాకరం॥ మీం0 ఈం 00210921 168ల3ు ₹ 60476 23 ఇల! 2 మం 46 రే లాభం శత 308503 42116 & 8006 908 091 ఫట 300'1 86 411 వ ఫి 3 6008 టమకి 700 4 8 లంకు 0౧21౫ యయ! 10 [8 1 2064 000 180022) ౮టు 9051 000916 0 ఒఇంసంంయ్స, య ఓల టి 000టళ 200౪01 ఓల ఇంకు 26 3011 కంల కం పం?! త్యుగాశు ఫం 01 య 2 ఖాసుం, ఖత ఏజుకు 1090ల 1మథ్వు? ుయో2ైం, పన. 000 46 2ఢరూయి ఓ షరంల్టుడం కలింబాూ ఛాంళి ఉం 16 2 కంర! 0౯ ౧౫06 ఛం అం 50 76 1151 2౪ ౨030 సేశుత, కంచాజర2! అాలడలవాన్యావు న!

పరద న్మృతి 67 ఆయుము., "ణల! 9.0. *సైరు. 60 07. 1947. సె రేయి షరా? 2ం 20, ెయంల+648 300186 1611ఆ 00206. 0౪9 00౧౦౦౬1 లసరని8 1 900606 ౧054 0౧0 606 ఓ 3టర్వ 206 *గ608-20602 13 ౧01 9౬౧1 హై 410108 2 0౪9 (046 6యును1జ'9) ఇంగ 0001308. క్రజరటు108, ఆలు 8838 ౧04065 614. 206 6010ల 10 11102 00%.. మనుగడ) 1 406 80006 20 న! “ 3జ22006, *సిలాం! 760.10 80 0౧005, 8276౯6 4510౧200 ౪1062601- 0264 [006 లం. 5021 1014 16 5000601008 00 016 20 6136, 9880166 10 116 20యుర ౦012115 06గ జ6 [60321610 0456 1001500100. 1 8653 ౧6: 6౧౦18 ప ₹ళం10%9 2) ఖటం16, 061 య గ250400 96 8/60 (0010. 8006 13 ౧01100 1008. 02021 0౮10606 06.3 50224 *4400 [0౫70౪? 80140 2 ఏమా ఖర ౧8016 ౧16 2 92ుగర2 ౧6 ౧90 పై 903 కస 21 ౧6౦6207. గం తుడరీ బుం8 1076 13 686] 10 94ళట 08 85132 00) 16 521 26 10 10140౪2108 ౮౨ 91203 [0 205016 9 09 011 610. 34211 13 66100 361 [001416 అపు అ0%/ 6090 060764 ఉగలగం2 26 285012 01.1 ౪201460 861 130%10 304 ఓ 006 2 02002306. ఆ, *6100610 0476 2 000) 0209 12636 0% 12 రంల 113 జనరు 80? 11106 9108 1001610 906. 1 ౧0౪16 7800) ౧౦” ప9606క20/. ఏజీ 101 05. ఇటుల! (ం౦61ట3 జు ఆ౭| $120లట్ర 30౮౫ న 0010 521ట3 నాం86 సగలే (౪24లా! 4110 ౮206100384 ఉీలిలలగ 77. షల జా 26 వెలా2ే&. స్స” రేం 50 ఛం 926 660 10 0216 ట0ం68)/ 10 216064 6 000021 00090321 గం601 2 0 20316306 0£ 86 అట! 90006 0024 5. ు[0జుగు. 1216 1 106 ఆల! *6 ఇటాం 201 260 బుక 2కల 1 005ల0111ట)/ 01 న 96 *గరుం 10 0౪ 300607. టల ఇట (ల08 90 92819702 2606 1 ₹/310201028 500% 51%). ౩06౭8008 లం ?116100612 2867200630 421010 806304 6 ౧లటుజం' 096) ఖ26ే 388 0% 08 2362౫262 512609. 26.248 సి గవెద్ర చెల్లెలు రాబ్యలక్ష్మీక్‌ శ్రీ నత్తిరాజు కృష్ణారావు (ఇంట్లో కృష్ణమూర్తి" అని పిలిచూడు) గాధి నంబంధాన్ని కుదురున్తున్న నందర్శ ్భంలో రాసిన లేఖ]

5కి వరద స్మృతి చ న?

కే 1276 00 కరగ ఉం చషంంళ22 మ20 506 16 ౪2 2 126 ౪000 16 ౧౦౧హ౯౦౧18696- -జరేగజు0థఉటు -- గట 09లం0010/. లుల. ౪00 046 0660 హై ఉం గంగ! జర ౧6 ౪00 0024066 10 16 5044, 804864 08061౪6 ఉషా 0/ లంట? 2 రే ఖథే కంటు! [టరిలంంట+లు/ 0 116 ం0జో611 0 ౪0116 ల2షం03 1 సరల0286. 1[290/65 ౧6 0163006 (0 జంయం09/106426 14౬ 0691663 0180 1ల8లుం6 జడ రయి? 6206369, 16 2 81/60 1000621 2002 00115 రంం600 జరే౬ం(10 4610446 91046003 జ 66ల41100%48000. 6 2601663 10 2 806 1120 జాయగం0 10 ఉంంగు2, 26 ఏ 20 6060*ఆ ౪14 2 120161 0౪4001 6[00%00435108 రళలాల[ 00౧0 2010ట జాథ 619208 00810%5. 8 1 జరగ 1006 12406 0 భ0౪ ౪ [ఏ 0000గ401063 1 900లాం/ ఇసి ౧20 $00464 100118 ఏ అరఆ?0టు.

కు. 1522 ౨64౬ కరల20860600జు వ్నెంటం 61214008 ౦౪౦౦ల గలం 17, 1948 నే

హీ ఇ900030 10 ౫౦౮ 1686 ౫43620 046 184 కాటుల 1 0276 వ1 625006 1 3116002 14 1 1100౪ సెక డి.*. 2265222820, 80% 0 సరూ డీ [2 ఖియ[02 గ20, 30006 [1 03610064, బుక 0411276126 ఫం0021 9012 ప 04080021 206 11ంణం/ 206 04048960 జంటల కీసి 20 132 ౪జ(26 80086021, 2260ల 1 7లా/ 8006 02౫201౯. కం 1 [20700008 1006 206 1092.

క. అంల6ం820 గ4ం4(0 06 గౌయులు 200100 0[0లా హంగు4600 91020, క్వళలణు౭6. పెం ఖు లంంకల[00%%ఖజ6ంలిలం3 1607 [0005. లం 1 20 2000 2 ఏ ౮౪౧ ర్య 206 92 0006 00010 10 1 ౮౭411. 6 & ఎం230 00896అా016 011608 1 0000 యం, ఖర 16 1 2 కుగార్యమ 20 1 ఏ రాశి క8ం కం 00021 004 2 గల86 204 8081ప0 25 2000283 ఏ ౧0౧41016, 204 [03 ఫ064049 అర్దలలుం6 006 ఓగ6 *08:

7066 2 6 0 6లట0ంకి ఏ ఇ 24614041 0010110 0౪.

వరద నతి 69 తీ 2 సేనల! ౧౦ ౧28 009316ఆ2016 0600౧21 0011201 ౪14) ౧80110 ౧౮౧ 1 16 పంల3ం6 5846, 206 ము 100 *14 గలయం౧2%6టు 12 శర 60 69106007 [6 11 (0 096006 16 9001650020 0[06 6620464 ౮౦౪6౧౧౧6౧౬ ఉం౫గ గంగ ౧౫ ల౫౦౧2౫| 16ట6 ౫ 6 0౫62౯003 షటాట2 కి26, | ౧౮౩ 3266 041 షాంగు 2 0౪0110 5620600101 2130 ౧ 96160600 ౪౦౪14 ఈ 6౧60౧66 0 వం0ం016 000) 2 96 5646 206 ప తురలడ లస. 7005 10 ఈ కాన్చిడెన్టియల్‌ రిపోల్ట్‌ రాసీనవాడు అవ్వుడు మదరాను [వభుత్వ నమాచాలళాఖ డై రెక్టరుగా ఉన్న చావలి వెంళటవానుమంలరావ్రు గాడు కావచ్చును! (| న్న. [. ॥ స. "శ మ రాజకీయ నిర్బంధం ః 1948-49 నేను జైల్లో ఉన్నప్పటి మాట. ఓసారి చిితపు నాగరాజుగారూ, పాలగుమ్మి పద్మరాజూ నన్ను చూడటానికి వచ్చారు. (ప్రసంగపశాత్తు కృష్ణశాస్రీగారు నన్ను చూద్దామనుకుంటున్నారనీ నా యోగక్షేమాలు కనుక్కోమన్నారనీ పద్మరాజు నాతో అన్నాడు. “చెరకాలం' రాస్తున్న రోజులు. అందులో శాస్త్రిగారి నుద్దేశించి రాసిన పద్యాలు పచ్మరాజుతో పొటు శాస్త్రిగారికి పంపాను ... ఆ తరవాత "రెండువారాల్లో శాస్తీగారు తిరిగి పద్యాలు పంపించారు ... అందులో ఒకటి లీలగా గుర్తు. కారు నుబ్బు వానకారు వాగులు పొంగి నిండి నదులు నరద్‌ నింగి తగసీ నానలోన వీవు వాన కానలనేను? అంతె బలుక్కు చివరికంత్కొ ఆంఛౌ శాస్త్రిగారు లేరు, ఇప్పటికీ అనిపిస్తుంది నాకుః వాన లోన నేను ః వానకావల మీరు!

70 వరద స్మృతి [జఊూరా 2948 లో వరద రాజేశ్వరావుగారిని రాజుక్షీయళై దీగౌ రాజుమండీ సెం్యటల్‌ వల్లో నిర్చంధించడం జరిగింది. టై ల్లో ఉండగా “డై ఠి లోనూ నోట్‌ బుక్సొలోనూ రాసీన విషయాలను బట్టీ అప్పుటీ పరిసితులు కొంతవరకు ఆర్హం'చేసుకోవచ్చు] థ్‌ థ్‌ . 5 | దరకరంచీ " శా ॥ | 1 స్‌ కే || | 11 వే (| డూ కం. సా ధం క కిలా గాం గొ పలి /

వరద స్మృతి 71 నాగదిలశ పగ హం. శిరి ఢీర్చని. రండు లన మియిుటీ వం ఎ న్న ఆసనాల ఐశమళ్‌ల రాతుర లత నా శత వా సుతో నాలుది వ్‌ ౦ క్ర బాతల్మిస్కు శ ఉంటా ను. ల “నా (త్రి బ్య 500 జా వృష్ణువలరిల్తా ఆక వం లు లా వగుల్రంు ఠింగుులశ లిం 78 చంఏణింది. ఈ 3కు పుల అవన న ర స డ్ర్‌ ల వే ం నాన్నా (౫౧౫ జా న ల న. కల జరా, జ్యాత ఆల రం కు 82 యంంళల నుం నం తంల లాల నాలాశా €9నగనండొగ్ప న “ఎఖ. “షదేండా కేం వోోవకో కూడ డగు? నా గది లో ఉగ ఉ్ట ది 3 ట్రిఖనా సూ వీ నొప్రంళ ల్లా నా ఆగని ళో సఫ్రాణ వాంశాం క్యా లల్హ్యా గోదాం కి. నా గం జే భకర నేం వం గబతూ 0 యో ఓం చి,

72 వరద న్మృతి దూరాన కో అట ుంు రం వశీ శయం నల్ల థీ ల ల్లాగు డత ఇత్రాల ఇ టే ఆ 4. అ క్యే- దాలిగా -౨ంవి క సోతుర్లై టి జై రింబూామి. స గాం జా ద్ధా జంగ, గౌన్యూ ఉహశాన అనాం సుమా, పసం దహాంరా యో గారా షా జ అరక విం. 6 6ల్టు తఈళ్ళ కోకా తలింధ్లా దగా రరలింఅ 6 యఫాదం. అనంత ళా త అం లఅళ ఠి లా ల అలై తవావ్య/ గ. ఈశ శళ భోవగం లం బా న. అంత్‌ కళ్ళం కృవణు జి ళా పాహకుమావాణ. ౨ సారీ వీల. శ తామ్ర, ! వాస ఆగు కల్లా నం నాలను అ త్‌ ఈగ వలే టా సాంం/ రంగ కషం వారూ? లం 7 గ. రాం 4న.

వరద న్మృతి 73 పౌల్షువ తచ ఓల్పభి$క నాన ఎ ఆం౨ంది,. తాని శకశాశం 6౮౧౦వ కుళ్ల, ట్ర ప్ట్టో మేని రం నా లా పంాల్మ్విని (వశం రంక్తౌ ఈ9వోనం అత్‌ నాాణా ఈ క8 ల చం శర పం యూాల వంఠా హాస్య స్వాం. నా ఇం ర్ట తనం నుం క్త యగ వం వాల సొట్ట వల్షొల్ష యాగా తి 2 అన్నడాట్హ్లా శారా గ పం రాల నా అణా నాతొ 6ణువ్యు రూ కదిలండజో తాట? ౧వ లాళ్డ్హ సం వ ర శ్యాం లా యుదణా విసమ్యం ఈంతి, అం చాత” లి | 4 వృవీతో వాంటి ని భాం పూ. ఫం [లు డలు ఆస్ట్టల్‌. నా శవ న్‌ శ వ తళా. చ గిుల తో సజు జై దర్భనజ్రైషి శాం నే సాం ను ఆదం ం శో! 6౨, ఉొల్హి షా త రొద తోగలవై.'

74 వరద నతి 2 కగ్రజ 1/9 డిదశావు రట మిత్రా బాం, గం ౬ పోయ్‌ స్ర్గాల చ న స చ. ౩. లీ య యం ప ఆ మ అం... జఉటలనగంలా ఎాన్రైసజ్నా వాం నాలం, మంచీ, పాం ౬౧౧౮౦ వోేలీ? లన ద్వ! సరగ... తొలగని లకక, జో ల లా గ, నూళ్త్యా[( డృ 60 ల తాకాాాం తె ౧న ల్‌ తాలం రే భల “అణి ళు వటడ డా ని. ఈ ఢళ్య్ళాం కంర నో స ంటశా అకార గ్యా6ం ఏన నం గ్రి ఆగక స్‌ గ / ఠా. ౧. ౧౭౬౯.

వరద స్మృతి 765

వరు వార్చి లా ప్రేబ్యు గా.

గా కిన గాం ంయి శెనా (థుత్న

వను లిం ఆ! ఆంగ మి లాం. 29 ట్ర, ఘో ఉమా నాంవో డాం 6లళశన నజ పలాల 5 ౧ వాాంటాను. యడ్ల త.

వంంలడ,ం తా న లి ఠఊొంళలం ఇక తలం ఉన, వెగం, నొళ్ళ్చి/లం థం శవరాజు ంని, ందింత లాక్టిహదధ్యా ల.

కను స్ట రొ తా పాలా డాం పాల శవ విజఆిజంవి లాడాం తోచీ ఊళ ప్రా ఎ యాజంు ఓఓ పం స్‌ సర్తుల లాదిలాలు క 2 నారు,

చి

సోజు/ం కాలం టొ శ్రా వంటో తిళ్యకు ప్‌ మా ఆన్నిం వంకా లళా భంందంంిగాలవ నార్ట న. త్రని జాంాణ్‌ లదాట్‌ దారం. హత్క నా న

76 వరద స్మృతి న. యె కా ఆబాంకా ఖో ఈ ఈ వాల్‌ జ్ఞ ల అమ్మై ర | వంనోి రా తో + న స్తాం న ప వ స వాలి భో అనం శల 9ర్వ్మోఆ లతే ఆం న్నాగ/ ఢం తి కాం థి ౧న౧శాల ఓ ర తరం నాదు. ఈవి శా. ఆలు. రోల జైలీల్ళ్‌ 8, వొంట పె అకాల ఆవ వా వళాం నటీ నాట్స్‌ టం ర్ట తల ఫోను ౧. అర్డిం సద 0 జాలిగా ( ౧ గర?

వరద న్మతి 77 పాకు ట్మీంటా నాడ నై చ ం2లయనా పి తగ్చిం. వానతి ఒం లం వని న పంచం ది. ఎండా స్నానాల యిరి ౯౬ యేం పల్కి వం వాళజం లివి. ధా బ్య యే మట్‌ వట్టింది. ఆ జూల గుగ్తలొయుంరి. రఈదుంకా కాలం లశ ణా కట్యాల ముక ల్వాత్ర “శం గంప లకు కృ్కశ్వానబి ద్ర వాంతి ఎం ష్ష్రా మ వ్‌ చ వాలా తె జార తా లభం వ్రు లంత +న్టిలో ను ళా స్ఫైదతి హో తుర్టిక్పుగా బూ లా లఆభవు. 6౨ వలం ఈల్మ పంపన న్యూ 6జందాా (త లంలో శిష్న తాయాం నశ లం ండాఉు లళంగి మలిలోో ఉపా ఉంలతెకాడం లి, శా అరకంలో కొలత్న ఏరి హానా చొదులో నన వాల నరర్ధ్రన శవ. ఎ౦య౧ికరూ వనీ రోలు ద లఆఅత్త్మాం ప్రైత్తుంకంటో,

78 వరద న్మతి వ భ్‌ భాం లలి ఆం ల్‌ంాల. వంగర శం 9 2్రైన్న్య, తాప గ్మ్మా 0760 ౫ వళ ర్రాత.. సత్యాద్మ వ తోంథకు ప యఎుల్నీం చాల. సత్తాని సంశో, రం హో సారం ఆనర్లు తా డలల్సీం లాంతి. ఠప్‌ త జా [. 6వ డం. ఈ 4బాక్షి. 6౧4 ౪ 9ంపవనివా గం (జిత వ ప్రాదింయాయా నిం ఆలా నా టో ్ఫాంలటు వటి గాల క్లూ లలి లా గ. అళాంంలూా లవి ఫోటాలంటా ౧ పా డ/లకాల గుడు నాం గాత ఈం. జు లరల్జా య్య లు. పోర గిగా ట్రాం రోాాద్ర 1౧0౮. మ్‌, /0. 7౯.

వరద స్మృతి 79

వదాల్లంు. వాద్య జల్లా చ డ్‌ రణం చెర ఆంంని. వారిజూతల లై విశాలా, ఉచ వదనా తలంవ్భుకొప్తే పై 2. 2౩ లా ప్పట్‌ నంం చె సవపెగాాం సళల్డ్దా వాచ. వాలం ౨ ఉ69ిత్తొ న జ) గాం లాంం/ల ది, చం తదా రం అగు, ఈ ౫౦ ఆం వంగ వంక వ్యలింటి గ రాటు. ఈఈ 6 ల వాటి కా 2 రిణాలఎ. తర్‌్వ్హాత నా [గ్త్‌ గత ఇఖొచ నం లో రం డా యం తలవాణి ఈ ల౮వ20వి. 6౨ త్స్‌ ఠరఖాత న్యా నభల్‌ లీల వెస కాలను ౪౫. జున్‌ స్ట రి డాలి అహ ల త ల జన కి వో న. రల ర్న ౯0౬ లశ ఈ బం వా ళం మశ ఏళ ఆత్త సాగా తమ్మికి. ఈం పై లన్లాం లె (విద డా, గ్ర రాగం చడం , లొంండచ యా ఈం అరి ఆగం,

శాని ద్య తలోజానా్‌ చేదా జవవానావి ప్రాస తొ/జాంది.

80 వరద న్మతి తాజా దొ ్దాదల జీతం వం/ లాలపోత ఒంంన్యాచతా గుంది శూ తంగ్క్కాగో. ౧ త్కూ చోరి మో అజంస వజాలునా ఠలుర భలతోాంది క ద రాడా ఒంం్క్ష ల్లో జూజాలకు రాచ కళ్ళత్త తినాలా, త్ర త వేతోల్య, వాక్‌ చాలా తే ని పట్లా లనీ, ఎతాట ల టి ల న వాలదు మూడ ఫద్యాం యకడి౨ి ఫై) (నాం కొ హటాలగో- లలా 7 అజం ళకంగం లో సాషుగ లు నాం అశం లొబాగా ధ్ల/ లన్‌.

వహ రిం స్తత న. రుత భి ఆగని నల్మరం తథ,

3. [90. [769

వరద న్మతి తై ర జాం. రాయి 8 పెం ఇం శా / అ వకు లి వాట్సి ఆరోన్‌ కా దలా వ కాకూలు *లి వివళి తంగా గరాలచాంయు లతలు త వ ల్లాం౧/౧తవి పల లక్షా పాయు ల తా రోల. అఆ నం ప్పజ/ న్యా పాయా స్యా పగలే డృ. తంళి నలం ణి ద్ర నా నిగం తో వ్‌, నం వ్యా క ంళంచెవి. కాటి గవంగం ఒశతా శక గం జొర ఈలాశి. నిరం నో బాంనా , నిరాటంకంగా గొళలరాతలరొం ఈ౨ి యగ లంగా ఆ క్యంబాం లొరిని డయా ఉం ఓం ఆం నలం ఆగుగాల ఇం వీ లతాం చా ్లల్లూాలు సంతి వ్‌ర్తా క ల తాలం తగి ఆ జలా శాంం. ఎంత కాఆవూం తవా శి తాం త్‌ ర్ట యు శతా ఉతాల2 అలం త కెలా ఆరా, అ నావం లాగ్‌ ల గ” మా ప్‌. పక టం. మ...

తిం వరద న్మృతి నాల ౧౦ లుంచరి సోొలాాంటబ డి ఫ్ర నావకు జాం వాదనకి) తటి ప శాక నార ఆాలం శతశీంళలా ళా వదం జంళటంలిలి... క్‌ందపహ£ నొమ్షం ఉల్లూ వాపా ఢడీంటి బ్లాగ ఈంఖణ వ్‌ తాలం కట్నిల న్యా సం గాటి పాలి నా ఆపు ్మ్వం ల ఖా లాం చంక 5ార్‌ం నా శిలా శప అ న్హృ వం ఆళాివ? వలనా స్‌ లకు ని సొ తన్న ౮౧ వౌ ల్‌ గం బ్ట/లే 6 +నేడింది. జాయా/' 0 / న్‌ +

క

పరద స్మృతి 8తె నిన్న వూం సొంగ సన్యా లం నెం ట్హ్మ = సపెంజణం/5తేోంం చాక నటింద అగా దాొలోదదం ౮౩౮ "ఫో లం లు రా టే వితిక లా ౧రావాడ్య వ. పాకాను * హోల 6 పాటా క బిభ్త్రాం. ఉలూచి అగానా (థి వ్‌న్ద్నన తాం నగ రరాటాళి రత ఆకు లాం ఠఈవగల్‌ 2౧0 ది. నం ఠం పూయ నే న్య యం ష్టందొో అన్ను అల్భిలజందలం. నాశజ్త్య కదం ఉఈందకారల హూం డనంి మాతం ముర - యంద లని టాం విళాంద ల ఉంతె వపాారాంలం? లూ వాం జావేం ఇతో ఫాంరాంనాాు ల్వం, గాందీ ద్వూం ధంలాలా 2కనిళ్త జ జా నన నాశొనా కోణ వండు త్తి పంనార్న&

84 వరద న్మృతి ల వ... ఆతేంత్యూ డ్‌ 2

వంట్లో 96ళగాం సళత తోను టం న గాతంపి.

గా లా 2 గ్భ_ర్కాద వ్రైయలో లిగ్రవాప్పుపై, ప కళ్ళాంచచు! రన ౫లో తం ్కా దం డు వె, బ్ర పాగా తొద న్ని 2 కాశీ నోలతర్స్య , తన డిలినా ఖ్‌ ళ్మ ంలళప య్య 6ల0 కంటా పర నాట్ట/యి.

యం వ్యా ఆ య న స ౨౬ పాటా తంలో డం యాః సగినే "

య

వరద నతి తిక చాంబైతాయలద్ధయేట రమ్య. పంయాారాాయణదాలుల యడ మూరల. యు న న / దడ స్మణ్య్ల టంలంయాడె. చు చ తడల్సా- ల్ట చ (సా గిరా. అలగా ౬ తాగి % టల గటిట అంతా చంంంంటర్ణా. దల సనా. ల ఎ శిజం చ్‌ దడా గటట సా పరు (2040ల గా౯ య గ్ర: జత రాల. ( రం ట్రా షాది. బంం. టయిం ధే సరం సళ? 4 వ. రదు. దం అడం (ఆటా న్‌్‌ య

వా! వరద న్మృతి కనా. 6012౬ ఉం ుంళ గం యూ ౨. వ ష్‌

ల క. గలం గ౧ణంల. /

చిం బటల ాయం.. ంటంంలల్సి. డైబల్లా యట. హలం టు. ఆలా టల ఉపా దృ ను వాతఅత్యం దూరంచీ గం 4ఆయా గ్రైలజ్రతత . | ఇ డకవజటలర్పి ఇ

(ఉండు య కల అ డ్ధా దావడంు ఆ జ క్‌ గం గ్రాయి ఆ తీ క

వరద న్మృతి ల ణా. యాలాశి (౧ క న సా స జు (ఆ సరళ ఊండ్సం [ డం ౮ 59 జం 1 సట రా క మం 6 _ లో

88 వరద న్మృతి 70 కరువే లణం .

య.

కతి వూ. (లలల న్‌లలీం జె ప. గులని వఓడ్‌ క. టై ముసల మ ము ఉం సల యు. 3 చల ఉరుట్మె అంయడీపలలు.. (మ్మ రమ్యల శద అల గ్టజ+ ల ఉం ఉచ. 0 డు "2. గినిలులీ ఉలి పాలయ [న (యలు వమా “= సట, క స...

వరద న్మృతి 89 చట టు రక ఆం లాయర్‌ టు చా ళ్‌ (జ బల్‌ లట శయలట

కా నంలళంె లీ జజ ద౬జలదా శీద్‌డ్‌ ' దాటి జెడి హం. నా

ఇ లగ్న న. స్‌ జంటల పు ఉుటైంట్‌ 2 జట

90 వరద న్మృతి గలి ంజలిి. గద 180 3/68- ఊం వ్‌ న య్యలం, గలం * ప | స్థలజణి గల గ ఇలలాలె కడ. క్‌ంటలల ఓల న. క ట్‌ - న. ప వ చల నాం. గ ౧6టలర్స్‌ ఇం (ుస్టటణయటనాల | ర్ధజశ ల్లీ టాం. ల డం ఒటా న ః అజడా "ర్మ. మ. గ ము గన క రా యమం ర్మ గా తిలంపలిల అట. గాఖయాణ కం క్‌ ద్య గ కల లుళం డం వ! ది మం నాల్‌ బా. క బు లీలన్‌ ఉరియాంలిం ద్‌ శ్రా ఈఓ (౮7, ఆ వం? వ. రంల లో గ్రరటల్ట గ గలం. వాదీరలు “నన గ్రైంల. బలం. ఆకాలం ఉం తెల్సి అంటిలూవి

వరద న్మృతి 81 దలాతింద్‌నాంంాట్‌..టీటలంంిాంంజలాంయాకటుాు గ లంకల ఇ 2అబల స్‌ డల 1౭ 5౬ (14 గా, రేం రాజం బాట్‌ అద చు ఉంటి న జం. ర జాయెందతల ఉం నేల వడా టీం. జ్‌ /5గు సీకి న్‌? ల గ్రాజహాక్‌ ద్‌ టీ2జంతం లం 2 రంల టలలం. (0 మగ చ సట తోము /' తలల ఈ ర లుగు ద్యా డాగటం దీ నం... మ “ఈ 64 గాయం రీల్‌ ఒం ఓ “గ అజా దడి తిపిలి రంల. ఇబ / నా త మా టు 7 “గట్‌ / దాం +లీండణటా న రా.

92 వరద స్మృతి ౬ ఈడ పయిట టం స గటా రాట టకంలాలి . గీయ్ధాడలా ఏలకపులాలటల్తం ఉంచి / ఆం దా ( పదగా ర రయ. (8౧ గంంిబింల స గం దళ, లశ గా ల్‌జుయా క నస (్ర2య దయం అడడ కలలు. శేరంటలు (నా వు న చూ. ల 2 పాం ర 231 ర ౧౮ ఢ్యూ ' నజ జా జ్వల? స్‌ శల4

వరద న్మ్వతి 93 శాన ననున ననన ననన 11 శీంం స | వాన క | కం | ఒ౩-7. ౧౮౯ . | మెడా జ 4ల ఈ | 2ల్బాడ్సి కది న గ జాశ్ర కేం. _టం (తం. || జు వోద్మో , జుల్తాలు 2 స 1 09-౪౯౨ వ ఆ, రండో

తాకే లే

_ 2 ఆఉర్ధుజయశ[్‌ల వ వ య. | ఎలప _రోమ్లో జంటల! ల్యాం--- సూ న న ర. క న... ఈ 5జణరంా 1 ప! = ఈ౮౯౮ న్‌ న త... ॥ యా, య | (, బాక్రివల. ౧౮౦౭ | -పోొజవయోలం , లై టె ఏ _ 6-0 రన + | చే ఇ నా. హరం. . కన నాం. ల్ల న |- ఎంకాం 1 ల లఅశరి తంల 0-6 శ న్‌ | | గ్‌లల [+ ఆానం లం |. సాం

7 ల గట [దల ర బత్తి 0-€-౪ ర్‌ పలా ణళ లల్విక 9 లప

శ జం న్‌

[బైల్గ్లో నోట్‌ బుక్‌లో రాసిన రెండు రోజుల జమా ఖర్చు.]

94 పరద స్మృతి 7-2-|9౧9. బు (ద టరటడుడాడాలుాడాాలాడడాాా. వతం (వ నాం కాకా ౨, ళన ల ంలాలాలలంయాలాలాంంరి-త-ం __ 1, వేర్య్య్యకు / 6.ర్టలంంటటా ద-/3-0 తిం / కే లయ, తయారు పోస, వ_బ్యత్తూ మెరు. గాలా లైన్యడట్టు లం లి -- ॥ ట్‌ ద్వః,-6 ర్ల (ోటంరిలలైల్తములాంంల లం వ. క 2 బారం చూ రంల పపం కా ఒ బాయ వద్ను 3 ఢుతషి 2 ర్వి 2 జ + పట్ర ల 1- కాలి | ఆలా క మూ 7-0 | రా | సలా ల వ. నా న నాని లల కళ లు ం టయ రోం ఎంటరు డాం క క గ సం. య లో

• • వహ ఫ్‌ శ స | దాభా శ ఎ. జే.

వరద స్మృతి 95 హెదరాబాదులో ః 1949-58 బౌ లు నుంచి విడుదలైన తరవాత వరద రాబేశ్చరరావ్రుగాడు ఉద్యోగ్యవయత్తా లు (పారంభించాడు. ౪16జాజం సలీ20రూయి[0616 ౨... జే రా. పక తుమి రం జకధాటణు కెడిటయ సంత లలా లాటా ల444.షెరిణ..ఉన...కాకి.. 1సలడలం ల్యి శల నసిలాజ్యైలచ వెజ్యరోతటంులలట 112706 0% సన్‌. ఉంంళక ₹7జంరేజయంంళా జడ 24 వేశ్‌.4. [0 2 ౧౮౧ ఫల 0 7623 210003 హంగు ౧ ఉఫర0ం06ే 2 2806ల గం శుంయణ ౮9జ0/ ఖర 126౮232 8౦౪౧) ౪23068 8006అ0ంజు 058002 0టలూం జరీ ౧౧ఖాణ102 ౧8౧0ల. 6 ౧2 2 20ట0/ ౦7ఆ కం12ల 2080486 206 ౪1663 2 ఓంపేం 60. శూ & 0202131 206 2 ౪666 16 జాన 00816 202621 10 113 9026182 ౦4ల౧(016 16 8006 1510౪16686 ౦20130 16 8 ఆఖ1ట 110 0 1996ట-5131000606 కం 080% 1010 గౌం142ై4 గట 2000100 హళ8ైం0064 09 ఓట్‌ లూ కంచు ఇక 14100260 50116. పం 010 0161000 లం౦0[టఖ ఖయంటా100 ఏ అల1002081 006 206 జంకే 00200/ 1 కమ్యుం, 080360 అయాాయం10॥ 1థయ6లకీ. 1 ఇల ఓ *7011 ఆప [ఉద్యోగ ప్రయత్నంలో తీసుకున్న సర్టిఫికెట్‌ 1 న! ౫.4, ౨1 ౨ (0౫00౫). త ల తం2ళరో 24, సెక్‌ 1ల 7జరేణు, 05 0006 194 ంటుుఓ 1 126 కంట00 10 మగ్తుఖు[ర, జక 6 ఏ ఇస2 (10 009916 01 ౫ 6ంగాయ్రాంం6ల2౫ మర లం028. 169216 020060౪8 006012060 జంంట14 (06 ఏం ఆఈ10808601000644, జూ 90౪ 520, 90[%6 08 20620613 00ఇర008. 50, 66 10కముుంబుయే, లటం0002 006, 206 1 901 గురులంలుపుంం 6 ణ24ల 060. కల6ే [00 2 [11 5121606010 300 టంరేం63ు, 10౯1 ౧6060068 ౩౦౪౯ అధ్దుాలగం[06 11 ఉం 51210 26 ప ్రంటుం2కుణు 2064 000110 16. ₹ఇ02164 ఇమ 2 11416 10086 200% ఇక 8 10 లము. 6 183 105 జంకే 1 42. ఉంటంక్సి, ఓ 7081ల పెటు! సన లయుం[య3, 116 0002026401

96 వరద న్మృతి ఇ016 0600006 ఆం 001 020012 0౪/03 000) టం ౧40.

2 (019౨40 సాగన్‌, ఇసింట 0020115066 ౧9 ఈం! రలా8400, జు6 3ల! $ం0ఖులా 01 20006 2964110760 *1116 10 ౧6౭ [00021 1646౯ పం0గుంగటి8 46 శల. 1 జం 900008 ౧02 10ర2ు/రహంం06 ంటం001 ఇర ేట్లైడగ.

08 126 1011490 10 ౧6 ౪6 2౧006 0౯46 5611010 96 ౦౫౪! "53 తీళ్రిం10, 26 113 26ఢేరేకం5ం. 2213 13 టంంం62.

₹గట 8006 *1%ట,

0% క00టల010/, గోంతయలం త. ెషంంళాడం 210 00. శతు.

=. లంక సుందరంగారు కుశాగ్రబుద్ధి. జీవితంలో పైకి రావాలనే ఆకాంక్షగల మనిషి ... ఆయన పేరు అసలు లక్ష్మీ సుందరరామయ్య ...

లం విశాఖపట్దుణంలో ఉండగా ఆయన తన వసతిని చచ్చడిపేట మధ్య యేర్పాటు చేసుకుని హరిజన సేవ (ప్రారంభించారు. గాంధీగారు విశాఖ పట్టణం వచ్చినప్పుడు ఆయన్ని తన యింటికి తీసుకొచి ్భ్ఫ్‌ అక్కడ ఒక చిన్న దేవాలయానికి (పారంభోత ఏవం చేయించారు. అప్పుడు నేను తాత్కాలికంగా సుందరంగారింట్లో ఉండేవాళ్లి ...

క [“డక్కన్‌ (కానికల్‌" వభ్ధిక్‌ రిలేషన్స్‌ ఇన్‌ డామోకసీ" అనోవ్యానం రాశారు. వి౦౮లఓ10 904710 %5 ₹ 0%100మ46౮౫: వాగు 9034 కప్‌గి! వెలి౦లిఓలి సు 60. త కషలా22 20, గెకత.

లం హే 10 క2పమ్క)గరై 6 201 4126 ౨౦౦౧16౩ 60+7ట0౧6%1 (21001 06 పంళూంకు6 411653 13 ౧0౧906 9 10601 ౪10 ఉం ౧00016. 06 00016౧ ఓ 20000016% 0౧6, 224 016 42100216 10106 ల12066 2720 1 006 0010900 01 వైర సైగ త. టాటా 020, 2 50200066 )00021336 ౪10 26 0660 001- 00061101 7/జా2842006 2040 జు6 000110 0626009 ౪ *జరంలం 10401063 శేడు 06061406 & ౧౦4 00 26 *౪0214 06 0 2416058 10 0౪ 7626ల. - కక...)

మ 2 రేయింంరం కం+లురం06 16 ౪1626 1జి! 09800633 010 లిం%ం1643 శేల్తులరు 011” 100% 46 ఖాంః0*21 010 6142ట05. 1 4 జుం0+21 1 (0 0

08ఈజం6 *104160లఅా/6 014 0217 005 06 *8రంట9 3900గ063 0£ 616 6౦+ల౧- లెం01 06. 9263020408) 39 మ0002601 2 10 16 2ంటాగకల 0546 807601- తయ 0145 ౪164ల 06 యంలుమ2466 ఒరే లడ26005' 101ల651 జ0ఏం06ీ.

తీ9)/ 807౪ల ల( 91100 9660 (0 1476 113 పండయలు 0% 16 129608 ₹08062-

వరద సన గ్ర తి 7 60౧3 00000812 ఇల, 6 0010) 0£(ర08 ౧60110 60 0086606006, అరుం 06 1220096.

[3 00%001) మంఇ1ట్వం 9262 ఏలు [0006009 లం20400012ి కణం006 016 జడే ౫1౦016 2090నగ08 ఓ 6 1600002 జంట 0% ఓం కు. ₹ య 8076006013 10 అరల జ6ీ ఉంగండరం 01060టు 06 జల, 1106%07ట 1056 ౧210108 0% 416 ?టఫంగా టట 08 6౦+౪లగ౧గుం1 10 126 కంప? జరీ $3/51602280 ౧000420800 2821051 ఉమ జండం1. 716 30312టుగు22 *౪ల్సు/ 04161 ౧౦౧౧౧13 €21 6 ౮౦౪లిలు[56661ల3 గ) 113 2ంటగకంం ౪181046046 లంటగ 00౪16606 0241 19 9౦0653 ఖా/ [01 115 5800655. 6 060 416 0080121 3264 12014008 10 టంైలోలంం6 ₹110% 13 ం0టుంజం? [05 00090608 అం౫లంుం6. ఇగ 6౦624 (౯౫౧, 06 05810121 00౫1403 46 46 03510653002% ఏ 100 ౧౫0% 21- లం64 10 013 ౧౫౧౦౪” [7216 అ$టంగం6 021 16 15 ౩౧2016 40 56 116 180్రైలు 5000౧36 0£ (089; 2064 981 96 12యదు 008286 2164 ౦0-0౧410260%. 1 ఓ *లం/ ఈంటకండం/ 28 తలం 900416 06 22 28600 10 0808 20001 2 9203200 01 ౧0[ణ౧౧౦ 10050651 మారే 10 00-0౧010216 కలు 20ట716టు. 1 ఏ ౧0౦1ల టిజి ఓం జం! 0008010 61124003.

10 ం 1262080, ౦000016 2606063126 16 %0516051-౪01003 25)8068్రలు 0021 ఏ ౧026840610 లు ఇలటం. 111 10690 అప్రూ 10 జంట1210 €ం+ఖజంం 60060 00080%0 0910108. ౮9౪2 ఇ11 8్రజలణక్తుజుట [01 089010 0912108 13 96 092100 0 9610143 జం1660౪3్ర)/ 0009282164 0 2 *౦యిీ, ల1800 2064 ౪68 041304 ౫100%0/.

1020022097 1006 1042. 66208లా కంగు 0టంట6 800౪606 0001910861 లం/ 821216 16 ౮౦౪జంగ606510216 ౧0010౪39 31 [08 4 ఖం0206003 04000004 0000812 20020721 ౮ ౧12000072౫ 22 [౧౫౫౦ 6266 0400054 రఆగు6 ఇషం 206 1౧0205 05233టు 28 6620020033 000110 100108 56388008 (0 ల9క3 1061

క ంజా 06 601609: (2) 1జార6 50216 ౧౮౫2౫46409 ౧౯౧౦౦916) 0029114663 (09) 2001562676 యట్‌ 00160608, ౧1మూుట్పుగు 8 2064 00-0యు2ర08 21 16 పంంు2608 2721142016; 206 (౨ (01000 2 ౧౦౧౧౧౫౦౧ల౧౩౪76 91000 ౦ 6 అరథ 206 రేంంహిట 0 6 ౧6001౬

గరం 080110 2టట013 *ంగంయ *గ11600000102 ౧0006 0£60041టటు 5801 25 €6 ౧011091౮10” ౦0[౧06060 $07ల000611 206 10 640గఅల1 400066 0౯06

80042 ౧30110. 0 టం ౪111 47610 06 26666, 1201 0౯200000160%. 12డ6 0% అరు, తకల10 2 జంయ08 బోటం యరంల!0 ౪ 0టం26018 00010 ఈ2000%0 10121003 ఓ 001 0100282062, 0462) 100691 ఇథే 580ఆ 21600110 12083 90806 216 080906 7612009 ఇగ 66 00010.

గాలం ఓ 101 )031 “46 040%0”, 0862 16006 0౯ 960 *ఇష09 086 01 1ల66ట జం గరం జర ౪109606660 206 రలు ఖయి జం జంక. తము 090ైయురం 0£20౪01101648005 00036216 1010 2000000016 0064 1016671208 4%లం10ట 02061665. 1113 జేం0 9అటంణం? 021 0060002000ట ౧003106 0866 ఇాం0 16 9౮6౧126400 0 ంగు260%1 *స10% కంచం యంంట్పు/ మంగ 66 160143 0 [00 29600 00౧౦ఆ౧౧66. ౮౧13 1 జు రం మల 10200033 02860యఏ/, ౧౦ ఓరు4క01

9222ల ఇ 0200 661 0 20000721 0416 లుల 2010. లం ఓ

99 వరద వృతి 50 ౧౪౦1 ౦00౧066601 28 80౪6౧౧6012] 3860016” 66012800 9%0౪16 06 2 6౯6౦676 23 036 016 గట. అం 13 2860ల! 1లరంగం 10 01406 10112006 0%%060౮1బు [00021 26806. 10 20 హం౦0గ201 జాలం 0% 5౪0110 ౧6146003 ఈ260600121 00164006 5%0414 06 ట1201306ఆే 44 ఆలు 9286.

& ౨40110 6126003 0010ల 1856 2జీళ23 06 200ట51016 10 ౪151101, ౧౧౮51 10260) 2006011046260%3 (090621 [82060౧9 ౧౯౪5 [0164 ౧౯63 609160600ట (0 612016 10 9 ఖ5ాల ౧౪టటం05 206 ఆ! ర040ట 0 2 యాం 220౧0100 ఒరే పైలుంం౧21 61202600. 10 96 90009 0౯౧0860 11 81/6 1109 0900449186 01 5016021 00౧6206 ఒ4 000021 1000002.

ఉ& 00110 0120003 ౦0౪ 512060 6గ౫/66౧ 416 9900051016 261%పటా[0 206 116 ౧40110 5201650022. 116 020 012 6 ౧౭౫ 052 6006096101 01 2 [జంగ 0510ల 206406 యాయరే జ6 రంయ20168 1) 13 6౪5 2064 6410980. 116 "11 (33 పం ౧6జటల 0600080 620 2“588థ1ల8 0010620020 620 6౪6 ౦0061006 జా6 ౪111 2150 06 201610 ఆఅ॥ 2 9440 మరంం[06 01 46 ౮౮౭౧౧౦౧ 001219 1౧ ౧6 ౨2౮ 0 2ర్రటంటం8 1ల0361౪టు 10 38 69228208 ంటణంముంటు.

॥ (౨౦౦౦2 60001016, ... 1949) జ్డాపకాల వరద (పెండర్‌గాప్ట్‌లో అంబే ద్కర్‌

ట్‌

సికింద్రాబాద్‌లో (వెండర్‌, గాస్ట్‌ స్ట్రీట్‌ పేరుతో ఓ వీధి వుండేది. ఇప్పుడు ఉందికాని వూటదాని వైశిరి వేరు. చేమ్చు సీటు, ఆక్స్‌ఫర్డ్‌ (సీటు కలిపే కూడలికెదురుగా ఉండేది. అని క్‌

ల్‌ ప(భంగా ఉండేవి. నేను 42 సంవత్సరాల క్రితం నంగతి చెబుతున్నాను. ఇప్పుడున్నంత టో అవ్పుడులేదు. రోడ్ల మీద యధేచ్చగా నడవటానికి వీలుండేది. రోడ్డుకిరు. ప్రక్కలా యె ప్రేగా పాలంగా పెరిగిన చెట్టుండేవి. ఆ రోజుల్లో నేమ ఆక్‌ ఎఫర్డ్‌ ప్రీటులో ఉన్న ఓ పెద్ద 6 రగ్‌ ద ద తాత్కాలికంగా ఉండేవాళ్లి. ఆ భవంతి యిప్పుడూ ఉంది. దానిపేరు పెరీరా పం శపతల సివిమా వోలుండేది. ఇవతల నాంకింగ్‌ రెస్టారాంయిండేది. అప్పటి కింకా కనే లానమవలు బవాటలు అవతరించలేదు. ఆ వీధిలో రెండు మూడు నర్తనశాల లుండేవి. న డా ఆందులో ఉండేవి. సాయంకాలాలు చిద్విలాసంగా ఉండేవి. ఆ విధిలోనే

'చున్నంతకాలమూ రోజు కొకసారయివా (వెండర్‌ గామ్టు స్త్రీటు వై వు వెళ్లేవాళ్లీ.

(పెండర్‌ గాన్టు (స్టీటులో పన్నెండో నెంబరు కు లో మేధావులక్కూ రాజకీయాల్లో ఉట వాళ్లకి నగరంలో ఉన్న అవకాశమిచే . గోస్టీకేం దంగా యంత అంతా ఆపక ఉన్నవారి అప్పుడప్పుడు కలుసుకునేందుకు ౧ (దంగా ఉండేది. అక్కడ వా దయ పూర్వకమయిన ఆతిథ్యం కూడా

లభించేది. నగరంలోని వ।తికా రచయితలు కూ,

రోజులు పోలీసు చర్య తరువాత రారో డా తరుచూ ఆ యింటి దగ్గిర కవిపించేవారు. ఆ ఖ్‌ రాజకీయంగా హైదరాబాదు ర్యాష్టం అనిశ్చితభవివ్యత్తుకు లోనైన

వరద స్మృతి 99 రోజులు. ఆ బంగళాలో ఆ విషయమే నిత్యచర్చవీయాంశంగా ఉండేది. ఒకపైపు మిలిటరీ (వభుత్వం, మరోవైపు కమ్యూనిస్టుల సాయుధవిప్పవం. ఈ 'రెండింటీ మధ్యా స్టేట్‌ కాంగ్రెస్‌లో అంతః కలహం! (పజలాశించిన (వజా (వభుత్వం యేనాడురాను? పెరీరా బిల్దింగ్‌లో నేనున్నంతకాలమూ[పెండర్‌ గాస్ట్‌ వ్రీట్‌లో పన్నెండో నెంబరు బంగళాకు ఉదయం, సాయం(తం పోవటం దినచర్యగా ఉండేది. ఆ బంగళాలో మరో ఆకర్షణ కూడా ఉండేది. హైదరాబాదులో ఎక్కడాలభ్యంకాని అద్భ్బుతముయిన (గ0థాలయం! ఇంతకీ ఆయిల్లెవరిదో చెప్పాను కాను. జె. హెచ్‌. సుబ్బయ్యగారు. ఆ రోజుల్లో ఆయన పేరు పొందిన వారిజన నాయకుడు. డాక్టరు అంబేద్కర్‌ గారికి అత్యంత నన్నిహితుడయిన అనుయాయి. మామూలు ధోరణిలో ఓ సారి ఆయింటికి పోయినప్పుడు ముందు (డ్రాయింగ్‌ రూంలో ఒకాయన కూచుని వున్నాడు. కొంచెం స్టూలకాయుడు. కళ్హకు అద్దాలు. స్పుర్యదూపీ. నేను గదిలో (పవేశించేటప్పటికి సుబ స్బయ్యగారులేరు. ఇంటిపక్కగా ఎడ్డీఆయిబారాతో యేదో మాట్టాడుతున్నారు. ఎడ్డీఆయిబారా (ప్రఖ్యాతి పొందిన 'కీకెటు (క్రీడాకారుడు. సుబ్బయ్య గారికీ అతనికీ ఏవో వ్యాపార సంబంధాలుండేవి. నేను వరండాలోకి వచ్చి నిలబడ్డాను. సుబ్బయ్యగారు నన్ను చూసి చప్పున దగ్గరికొచ్చారు. లోపలికి తీసుకుపోయి “బాబాసాహెబ్‌” ఆని ఆయన్ని పలకరించి నన్ను పరిచయం చేశారు. ఆయనకో నమస్కారంచేసి వచ్చేశాను. అప్పుడాయన కేందమండ్రివర్గం నుంచి రాజీనామా చేసింతరవాత కొన్నాళ్లకు ఓ వారం రోజులపాటు విశ్రాంతి కోసం హైదరాబాదు వచ్చారని గుర్తు. ఆ సాయంకాలమే నేనూ సి.ఎస్‌. నాయుడూ వ్లాజా దగ్గర నిలబడీ మాట్లాడుతున్నప్పుడు సుబ్బయ్యగారటువై పు పోతూ కారాపి నన్ను సాయంకాలం ఓ సారి యింటికి రమ్మన్నారు. తప్పనిసరా అన్నాను. “కొంచెం నాకు వేరే చోటికి పోవలసిన పనుంది. బాబా సాహెబ్‌ తో సాయంకాలంతోడుగా వాహ్యాళికి వెళ్లి రావలసి ఉంటుంది. ఆయన సంతోషిస్తారు. అన్నారు. కారెక్కూతూ 'అక్కల్లే భోం చేద్దువుగాని- బాబాను కూడా రమ్మన్నాను” అన్నారు. బాబా ఆంటే డాక్టరు ముత్యాల జయసూర్య. సరోజనీ నాయుడుగారి అబ్బాయి.

అలాగే అన్న(ప్రకారం సాయంకాలం అయిదూ అయిదున్నర గంటల (ప్రాంతానికీ సుబ్బయ్యగారింటికీ వెళ్లాను. వరండాలొకి కాలుపెట్టానోలేదో బాబా సాహెబ్‌ కూడా వరండాలోకి వచ్చి నిలబడ్డారు. నన్ను చూసి ముందవోసం చేశారు. నేనూ మందహాసం చేస్తూపోదామా అన్నాను. కారు కూడా ముందు కొచ్చి ఆగింది. ఆయన ముందుగా యెక్కారు. సై గచేసీ నన్ను పక్కనే కూచోమన్నారు.

కారుబయలుదేరింది. (డై వరు యెక్కడికీ పోవాలన్నాడు. ఆయనవంక చూశాను. ఆయన నవ్వుతూ (ప్రశాంతంగా ఉన్న చోటికి పోయి వద్దాం అన్నారు. నేను ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయంవైపు పోనీ అన్నాను. కారు పోతోంది. డాక్టరుగారు ఆటూయిటూ చూస్తున్నారు. ఇంత చర్మిత ఉన్న వ్యక్తి (ప్రక్కన కూచోవటం నాకోవింత అనుభూతిలా ఉంది. కారు తార్నాకా సమీపిస్తోంది. “మీవూరు బావుంటుంది". అవునన్నాను. మళ్లీ కొంత సేపు యిద్దరం మౌనంగా ఉన్నాము. కొంచెం ధైర్య తెచ్చుకుని “బాబా!” అని నాలిక కరుచుకున్నాను. ఆయన్నెలా సంబోధించాలో తెలీక. డా. జయసూర్యను బాబా అని పిలవటం ఆలవాటు. పారపాటువల్ల ఆయన్నలా అన్నాను. ఆయన

100 వరద స్మృతి నాపంక చూసి, అలానే అను తప్పులేదు. నేనేమీ అనుకోను, ఆన్నారు. ఎందుకయినా మంచిదవి నా వృత్తి కనుకూలంగా ఆయన్ని డాక్టర్‌ అని సంబోధిస్తే బాగుంబుందనుకున్నాను. నేనప్పుడు పత్రికా విలేఖరిగా ఉండేవాళ్డ.

“డాక్టర్‌! మన హైందవ సంస్కారాన్ని పరిపూర్తంగా క్షాళనంచేసే సాహసమయిన కార్యక్రమాన్ని చేపట్టారు. ఎంతపరకు జయ(ప్రదమయిందని మి భాపస?' అన్నాను ఆయన మాట్తాన్తేదు. నేసలా రాజకీయాలు మాట్లాడటం ఆయనకిష్టం లేదేమోననుకుని భయపడ్డాను. విశ్వవిద్యాలయం ఆవరణంలోకి (ప్రవేశించాము. చక్కని వాతావరణం చుబ్టుపక్కల కనులపండువుగా పచ్చదనం. దాదాపు నిర్మానుష్యంగా ఉంది. '(డైవర్ని కారాపమన్నారు డాక్టర్‌. అప్పుడు నాపంకచూపీే నేను

(ప్రభుత్వంలోంచి బయటపడటమే నేను కృతకృళ్యుళ్తో కాలేదనటావికి నిదర్శనం. ఆయినా నేనెవర్ని అంతపెద్ద కార్య(కమాన్ని చేపబ్ద్బటానికి? నా లక్ష్యం నా వర్గానికి పరిమితం. అనాగరకమైన యీ అస్పృశ్యత అంతంకావాలన్నదే నాలక్ష్యం. నాకు రాజకీయాళ్లేవు. నేను సామాన్య మానవుణ్లీగా మాట్టాడతాను. మానవత్వం నాక్కావాలి” అన్నారు. అయితే ఆయన మాట్టాడుతుంటే ఓ నిండ న పెద్దమనిషి మాట్టాడుతున్నట్టుంది. అవేశం లేదు. ఒక్క పరుషవాక్యం లేదు. ద్వేషం లేదు.

నాకాశ్చర్యం వేసేంది. అలాంటీ (ప్రశ్న నేనెందుకు వేశానా అని అనిపించింది.

కారులోంచి ఆయన దిగారు. నేనూ దిగాను. అక్కడ చెట్లమధ్య మెల్లిగా నడుస్తున్నాము. అకాశంపంక చూస్తూ “యింత అదు సత మయిన ప్రకృతి కింద మనం మవో విక స్పితిగా కనిపిస్తాం కదూ” అన్నారు. “నిజం, నిజం' అన్నాను నేను. మళ్లీ కారెక్కి బయలుదేరాం. నేను (ప్రారంభించాను. డాక్టర్‌ - నేను మీకు తెలుసునో తెలియదో యం.యన్‌.రాయిగారి అంతేవాసిని. కొంచెం ఆశావాదిని. అస్పృశ్యత ఈ దేశంలో అఆంతమవుతుందని విశ్వాసం వుంది. అయితేకాలం పడుతుందేమో. నా వైశవంలో మాయింట్లో అస్పృశ్యత నేను చూళ్లేదు. మాలాంటి కుటుంబాలు రానురాను విస్తదించగలవని నానమ్మకంీ “ఆలా జరిగితే నేనూ సంతోషిస్తాను- కాని అలాంటి

సూచనలింకా నాకు కనిపించటం లేదిన్నారాయన.“మీకో సంగతి చెబుతాను. మా రాష్ట్ర 0లో ఓ

ముప్పయి సంవత్సరాల కిందటిమాట - ఒకాయన- ఆయనపేరు మీరు విన్నారోలేదో

చగారి గ్‌ా లకషయ్య ఇప్పుడు లేరు-ఓ ఆసక్తికరమైన (ప్రయోగం చేశారు. చీరాల సత్యాగ్రహం కురివ్య్థని నదిచా (గొమన్ని నిర్మించి దానికి రామనగరం అని పేరు పెట్టారు. అక్కడ ఉప దేశించారు! విదంగా జ ౮ 'మంల్‌ (పతీవ్యక్తి (బాహ్మణుడే అని తలో జందెంవేసి గాయి పయోగాన్ని యాపదా వ కాంాడ్యూ ఆస్స్పృథ్యులు కూడాబ్రాహ్మలై పోయారు! ఆ న మొనా మ రతానికి వర్తింప చేయాలని ఆయన ఆశించారు. ఆయన చేసింది హిందూ సంస్కారం క్లిష్టమైన వ్యవహా యే థ్‌ క్‌ క్తికరమైన వ్యవహారమే చేశారు. ఏంలాభం?

క ఉొప్రీమైన వ్యవహారం-చూదాం' అన్నారు.

స్‌ అనుభవంలోనూ చిన్నవాళ్లి. మీరు క్షమించాలి” అన్నాను. కారు (ప్రెండర్‌ గొస్టు స్టీయివై పు మళ్లింది. ఆయన కారు దిగుతూ, “నీకు నమ్మకాలెక్కూవ”

వరద స్మృతి 101 అన్నారు నవ్వుతూ.నేను మాట్గాళ్లేదు. తరవాత ఒకటి రెండుసార్హు ఆయనతో కలిసి తిరిగినా ఆ విషయాలమీద మళ్ళీ నేను మాట్టాత్తేదు. ఆయన వూరు విడిచివెళ్ళే ముందనుకుంటాను- ఒక తోజున ఉదయాన్నే బయలుదేరాను సుబ్బయ్యగారితో ఆకస్మాత్తుగా పనిపడి. ఆక్స్‌ఫర్డు (స్టీటు దాటుతుండగా యెదురుగా ఆయనే- డాక్టర్‌ అంబేద్కరు నిలబడి వున్నారు. మరీ ఉదయం కనక యెటువై పూ జనం కూడా అస్టేలేరు. నేను నమస్కరించాను. దూరాన్నుంచే చేతిక్టరలో సై గచేశారు. తోచక అలా నడిచానని చెప్పారు. ఆ వీధి అంత బాగుండేది-చక్కని దారీ పచ్చని చెట్లూనూ. అదే ఆఖరిసారిగా ఆయన్నికలుసుకోవటం. తరువాత ఆయన దర్శనం తటస్థపడలేదు. ఆ ఉదయాన యాదృచ్చికంగా నాకు సాక్షాత్కరించిన ఆయన మూర్తీ-ఆద్బళ్యం యీ నాటికీ (వస్సుటంగా నాకుజ్ఞాపకం. ఇప్పుడా వీధి పేరు ఉంది. ఆ వీధి లేదు. సుబ్బృయ్యగారి యిళ్లూ లేదు. సుబ్బయ్యగారూ లేరు. ఆయన సంస్కారాన్ని ఆయనతో తీసుకుపోయినబ్టున్నారు. ఆంబేద్కురుగారి స్మారక చివ్నోనికి విజూనికి ఆ వీధి ముందే సముచితస్టానం. (“సుప్రభాతం 5 నవంబర్‌ 1991) శ్ష ళ్‌ త్త భారత్‌ (బొంబాయి) విలేఖరిగా గ్‌హెదరాబాట్‌ స్టేట్‌ కాం(గెన్‌కు ప్ధిసిటీ 'సెెకటరీగా ఉంటూనే బారల్‌' (బొంబాయి. వ్యతికకు హైదరాబాట్‌ విలేఖరిగా డిసెంబరు [1949లో నియమితులయారు. ఆ తరవాల హైదరాబాదులో వెల్లోజి (పభుత్వంవై రాసిన నమీక్రావ్యానం 'నృతంతో లో అబ్బాయింది.. జా నా మ చం. , ను కా యు ప న రా

102 పరద స్మృతి గెడ. 7221011:

౮౪187 *100౧5759 0౦౯ 1709౯24849

ఉం. కషటళంటా2 2264, గెకేండ.

“వియం6, 1102 06ల 326, “3 10 ఉగ 006 *గుల ఇషా స 6 1000 01

మడ0.” 460020 ౧4016 22/5 ౯626౪ [0 2032653 12౪/3, రం118%6 [0 3[0౪ [21 [ల ౧131003 26 ౧80760020]16 206 121 36 15 3౮0086 020 )ట5టం6. ౧01, ౧౦౪ 0౦టలగం *2ు 2 ౧12% 0[ఖం03 ౧60653:మ/ [0 ౧26 116 ౧22౫ జాతే ౧13 లాం 26౪1565 566 ౧62501? £0%/ 60౪16 662016. 2 1226-]100164 51416 19 ౮6 760 ఏయి 0116 "618 ౮౧100, 000౪76౧ 1661! 110 & 3907అ80 16001110 51216 02566 ౪90% 2 51౫ ౧ల|౦6౧1 ౧౮౩1౧ 0౧0౧ 931 126౪13 16 640) 06116 26౪13613 0161220 26 10116 (0 06 6౧౮666.

తీ! 0౧6 0[0004201 ౪10 8216ల, ౫] [61512006 ౧౦403646. 16 10007 0౧౮౭౪౦౧3 ౪66 2 [76 62” ఇ006ల. 300 6 2000100060 01 43.-౮61. అ౪జర[0౧/ 06 గం! 00256 656664 206 16 881 2య0593 ౪0100 1౧1లా22016 ౨౦80026003 ౪10 16 120 ౪6 010166 0% ౪23 66501140 0౧10566.

ఆం ౪25 ౧0008 81420 2008 6 2601150600 01 గ!%21.-౮౮. 6|2య4౧/. [6 901% 18241 16 360004 ౨౧26 01691008 0166 1 06 51216. 0౯ [08గ66) 00083 16 1200866 ౪111 3510216-౧010666 66౪0౪00 10 1001 0౪106 [2020021 [222026 ఒరే 2 58ం0ట6ల6. ౧6 గ600603 0121 [6 4600166 10%2069 ౧1 606 *టుం ౧06 60౧0112100” 20 గుటిటం. 64180 *ఆ6 ౧01 120508 *00 ౧010166 0౪8 6 ౧౧200 ల295 10 019 2009628100 01 1001108 0200206 [046660 0045, ౪6 2000001106] 02 06 6౫ 6026 40 ౧6 [2 16% ఏ ౧|| 028 ౧౮౪ 100626 2 0౫ 3లనం00గ60ల006. 341 6౦౧0400131 8202830630 3 1౧425 200381 10 64% లా బాం ౧2 0600 జగ6ం(66 10 9006 1౦౧౬

తట. 4.8. 16106122 060 69034210 ల1౧౫1)0000610 ౪౧6లటమంం 06 1621) 06ల) 0006908 ఏం 014 34ఆ 0 కరం20264. 13 2000100060! 6౦౧౧6౩ 01056 ౪000 016 11463 ౧౫440016 122% 2000400108 6 2006505100 02110 511/6 0 6 1042 ౧౦01.

[0200ల 006601 ఓ సగ *₹7ఆ10641?

01 428210 200001 6104, 1 & 90% 0 26 *ఆ॥9 జతి లక లజుంగు 002040 జరీ *జు 00% 07 జుఖు/ 14, 1896. [6 [16 1 621) 66002109 1౯24200140 ౦168626116 కా2రండ106 [0% 76313600 6011686 సగ2రేడు. తీ! 116286 0025, 16 0068 16106120 ౧/1 5టా4106 206 9టా/68 0060001006 0౯07౬4 460166 261 ౧21% 9 *+జ0050202016ట ౫ 60116010 26 030100042836116, 506012] 561400 ల10గ0అ ౧హంయ0[05806 2600163 200 56068” 10 16 0691 ౮౦౪లంఅ 2 16 6842600 0600ల! 206 12412 06 లల046 జం అం౪౪400%6| 00249 ల౮ 080౪ల (1౫0 36. 13 (2104418010 206 261 ప02రం [0150 *లం 5000 6002013066 0 06 ఆ౦౪అ0008011ట2 ౪10 2200010496 [౧10 జ ౨గ06 త&ర+?ఏ00/ 010౮. 007

వరద స్మృతి 103 1042 16 ఇ కనంగ 266 ౮౦౧౪౯౦౯ (00010% 01 ౧6 0002006 ల616 0౧౫1331006 ౪ 1945. 1 సెం+లు టు 1945, సశ. 761061 ౪2 50010 08601 2 అలలం/ 1% ౧౦0%1%1510%6 (0 16 6౦౪అ౧గల౧1 006412 264 21ల ౧౫౦ అతు ౪2 2266 18% 00౧౧౫15310%ల. వా 613 లగ౦6 26 11641 018 )00 1 ం[062801 0౪ల0401108 జ 1600726038 16 2401502676 56300026 యడ 0056 ౪1101 ౪80 160 2 9-06 0 1060001600 జాకి హయింయైము?ల

1౧ 90016006 1947 16 2%ల666 16 0166 1280005 ఉంంయలు 00 జ వలయ 12౧/-66౧ల౫1(0 06 106428 0616848400. ₹6ళజు జం హిం18666 1 6601682600 10 6 568గ0/ 00826] జ008 "10 స గా. ఆ౦92౫1%200/ సుం 8ైజా

01 11999యిా కంణ 126 5800టుం సట్‌, 7010641 10ష664 10630002 ఉతకటం 4101500" 2 5060121 010 101 1జు౦ ఇగ ఓం 1. ౮౦00019108 0 25000ట. 12 1048 ౧6 ౪2 2020010166 5016120 10 46 5121టు సట. ఓ 13 0202010 16 00% 20 26౪76 02గ 9 ం 11500540 ౪001106421 1681600 0% (116 542163 ౪2౮6ల 06 80162006 0౯5 ఖర2 21202004 22101.

గలం [08 3యు 16 ౧25 జంట 21 46 ౧౦౪00113 0116 ౧26౦౧. 6 14 ఏలె6ే 0606 హి గజ? 2600 హ210626003 జరీ 2 టి) ౧2020166ు. 6 123 0000 66 0 ౧68 0౯28 జడల ఖర శటు825100ు. 03 ౧జాగలం ఖం 3౫ ఖు6 11 0007టా- 34401 16 2242060 2 0౧జాగా ౪1100 ౩865 704 061 60102 24 0%6 1 113 066006 6 120 106 0౪1 21౪25 [0 600116 16 జ 61201 0£92జరాగు38 ఖు జాజర (య100 *10 2 "110 200జరం 116 ఏలే 10 660 1003614 06 013 +11100 1 8006 [300౪2

27+) 2025821 009లాలి యం 121 10 ౧0606 1216 13130ట విజతంయ18రు/ ౫౦ 182463, పటుం/60టు 206 00యదలులటుం. 3 పంక, "ఇలు ఏ0౫రురే, 2980211 2070106 0౫ ఓం అఏ01808 0006 0 4టం ౧౧1౦6030.

స్‌. 708061 23 ౧016 యాల 0£64లా016 0018ట 0౪౯ 2 6201064 లై 1101664 [09 90166168 116అ 2406 హీం9 106 512163 నుర. ౧13 గ12006 ౫1 గు 920 90002 (0 06 2 003% 10 406 51266 001886 ₹/2102 12 04011 0129030008 00౯2000012 80760000 మం అజం 100076 0016216060 10 (56608 ఖాథే 982యంటు 00168 06 116 542163 సెకషంటుం 58608 721400 0%4 61, మరీ 36 జఖంగలు ౪200108 (0 16 1616లఏ ౦ 606 51212 60121053 10 ౧1039 ౪0 భంటా 2016.

11 ౪ం 2 46 ౧౦౫8653 0122186401 1 116 51216 13 1/60 0 పై+ం2ే (1330031009, 90960460 0ల౫0041 ఇ100 0061406 00౧00566. 90060£4ల0 1860108102 ౪0100 00316 06 అంథ 00. 9036006 9జు 6యేం 2 ం02001 221 6ంలు 101 116 లం. 06 16లు 00 16 5126 ౧0% ఖం గంకుంః 01 13408021 0 ౫యం1100ట 1206 2 1360101040 0030021016 లం00ట. 106 జుం2యంం 3టళంటుం 0 46 ము0ల026 31246 జు 1021 80108 ౪06ల 16 60ఆ౦1అ1 0001860608 0౫ 006602100ల, జతి 10 4690060 (లు6జ ౮౪౦|౦16 ఇ2ం 210౪66 10 0180 1 00000 0౪౯ & 960016 1688064 10 99గరం[ 0 416 2020045 4280683 ఖే ం90ణటమం. విళగం[ 10096 680 యాం, 10 51210 0౧81653 1038020276 101 6 415005305366 204 602%009211003 2 654216౬

104 వర స్మృతి 1[600[60[330గ006060గ0జా03 [హాం4101/ ౪12 1100060200 3000 1 36000 612. ఉల! ౧౧౮ 90011066 4౦10౧. 66 మి 2 రంగ). 210031! 2 [6౪7014110%జ)/ 002086 1౧ 6 08800% 01 16 513169 ౧00౪ల 14660. ౧౦% 00౪816 ౧010086 100% 01 661036 1౧ 013400. 06 166 1020134106 8౯0009 06820 ౪70౧102 ఇ) ౧ం౪ 10/210ల 6010064 061౪౫60౧ ౧6 51116 2౧6 1౧6 ౧౦౧౮2౭౪౦౪3 ర13౯1015 1 ంం0ల166౧1 10642. రలష026 15 ౧0 10౧26౯2 56316 0020464 0 2100000001 11౧8866 0౯౦౩1౧౧౫ 66 0౯6౪06౧ 200౧1100 [62 ౦౯116 శేటయం0(. 11 13 2 ౧66416౪ 0£ 8౧08039 0; జ౫10౪43 10 19160516 ఇసి 2 12001 ౧౦181008108 ౧౦౧౧౧౧౦౧10" ౦0£*1101 1132 ల! వ2గ. 06 1061 0౯౧21108 16 లం 4 గష్టజైా2గలయ ౪11 ౧0! 016 40 58801ట(600491ష3%) 10 46౧60016. 0218600001 1౧%) 0008 200041 2౧౧౦౯౪0౧62౪741.

గలం 13 ల) 06౧4661100 060౧020108 ౮౦౧౧౮6౧ ౪1016006. ₹[13 15 ౧౦

2 21360 28 25606 10/0౮౫0264 21000. 113 2 తీ11-10612 700169, గస షె 810041000016౧. ₹[౧6౮౦౧౧౧౫౪౧1313 26 96000366 [0 రం (ఏల? 1000003000 ౧౧౧ 2 ₹016-౪/166 ౦౪60ల ౪14 15 06౧06 1౧ 507161 గ12. 881 46 106130 0౧౧౪౧136 జం 2 ౧౮౦6౦10 ౮౮6438108 గంగ ంట1216100110/ 2౮ 0/02/1%గ6, ల జం 1006 26 0018420420 *10 000066 [13 [0౪56 40% 10 12846 116 66180113 00231 20గ0 160 ౧020 11008% (ల ౪0౪16 3100 02౧08 య 800363 0016ల కయ ౪ల6 0౧0౪160664 (01011 6౧౦% 10. టు జం 2 [2026021 1000661624 [0 60162661. 0౧6 90106 14101566 ౪23 ౧8౧౪060 ౧6 ౧౧ఖ౫౦1లం66 16 1064112 ౮0%%4213టా 2 & ౧8132006. 90 [ల 62౧ ఈ 2 6208083 ౧0152006 21 ౧౫౮౩. "౦0౦90041 0401%00/ ఏ 00మ8 81760 (0 అటూ ౪01001 ౪2510629 10 06 నట 24 008106 0126000. 1౧916264 0£2116042608 46 9000200 0౯06 ౧౪0110 [08 రంగా. 1 ఏ ౧ల108 10 ౩౦9|6 & 06 08 ౧౫16 1౧ 16 గ406%1 3601100 0 116 60%000010/. 216 6000000136 ఖం ౧06౪2166 0 2 01106 [110 114 6) జం లారీలు 05 2 ౪0౧6 ౧076001601. 0౧ 2 0౪౧/౮ ౧0760006 620 06 2% అ8016 జంటల. 3211062166 106 600౧౧౩ 2006 1110102466 50660163 20013108 064 001౧616003 ౯ 2 43120 846 *1 006 అ౦౪20. 6 2806 ₹07 ౧162008 30 16 3226420 గటు 2 26108204 [0851 06 ౧10ల066. సషోరైం 025ఏ63 ౧౧4౩ 06 16-2030166 0) 07206021 గాలులు, 94 6 జం ౧బరం225 1 2 7208614 06[00%005040676 90612 66౪706 [0 1007076 16౯ 10౬ గం 06137 లలు 0% 0002820604 2064 [06 36008 ఖగ 0 46 6076౫61 3 0 6004 రేమడు(లా,

గ *7ల04 60163 016 51116 *060 656 26 గజ 011ల 10005401 204 21811/00800760121 (46800312 06 [6164 0 409%ట640 0010 2216601310. 11 ఓ 1౦ 12 4 81 10 లం 6 *01016-%6266 $98000 0 416 0111011 విజఖాంం 12 696 5118. ౨016021 66౧0020 ౪1 ౧0౬ ఈ 4 162110" ౪౧1633 116 య6ం0602 0606ల “021 011805” 2064 301063 ౧011002 101608 13 070109 రంఇ0. సశీలు ౦0౯)86410111 646 ఇ లక లాగం8 104)లఅ081 (6250 1166 సెన్‌. 61001020 0608 | 0001330366 9106 10 106 61300466 0[0%63 6446ల 206 1610 106 6ల౧౦య160 ౧౫౦౦టు.

వరద స్మృతి 105 స. ౪611061 ౪10 06 ౧0 1016 ౧009టు 9010 [02 ఉ402221362676 ౧1౦4ల 031022 06161166 ౪20010 0౧౧8 [113 0౪/9 66060660౧0 8ర802160110 6 9012600 0 216 ష్పం! ౧౮టటం[3 00006 రష 26 26 5266 ౪11 ౧౧066 కంగు 2ప 01026 తర0105ట౯2ట76 6౫౨లగల౫౦6 206 [1 ౧2866 1106121302. న (564062, ౨ం౦6౧10061 17, 1949) గౌంం 1064450420 (502063 కరే. 0౯610౧5 5౬ 5.5. 22411 ౧౧2౧౫41 512.4 న్నా! 512.24. ౮౧1౧21 ఉర, 92428 ౨142721 5) 0307200241 *. ౨2101 341, *ఖజ6ేం0, పంగుకడి/-7. సి 20232218 పలు(01. 118432 1950. సెక? (62 501 ౪6106, ౧16 10 10606306 5%] 4%. కషం %24 230. 1 0ం1ల౪6 02 100% 121 16 ఏ 70గేర08 జ 106 28011640 ౦80600 16 మరటఆ2024 5216 ౧0108033 296 19 2190 63108 2111646 *౦గం 100% ౧67/3020ట0ు. ఇల 1 ౪2 2 మరిలడ086 920106 0 ౩08 2008106 ౧౮టడం? 0900436 0౯౯౫0101 9 మ్వరల2026 51216. 3టి166 ౧6 ౧26౧1 6౦36660౪04, 1 [0% ౧6600026 94390016 62006 1లు1664 0 96 60౪లగుగ00౬0£ పశఏయం జాం 5600568 [0 ౧276 0660 64000066 ౪900 కరట2026 0 11600668 ౧ల౫౦౧. 1 21 39 0255108 1115 00 10 ౫౦౪ 10300 1200002601. ఇగటి క0రట! 102ఖారం, గం ేంం016 5[% 4౬. 7610641. 10.5. 03 500ల0817 “ఈ +64ట410264 ౮౦౪ల౧ల( | గ ల స్టంం026-060యి. యంలో (౬0372 వు...

106 వరద స్మృతి అబ్బ ౯ హైదరాబాద్‌ జర్నలిస్ట్‌ కాన్ఫరెన్స్‌ లం అప్పుడు సారస్వత పరిషత్తుకి నూకల నరోత్తమ రెడ్డి గారు అధ్యక్షుడనుకుంబాను. నరోత్తమరెడ్డీ నేనూ స్నేహితులం. అఖిల హైదరాబాదు పథతికా రచయితల సంఘానికి నేను కార్యదర్శిగా ఉన్నప్పుడు నరోత్తమరెడ్డి కోశాధికారిగా ఉండేవాడు. | ఎ సిం తాల్‌. [ హైదరాబాదు జర్నలిస్ట్స్‌ యూనియన్‌ సభ్యులు కొందరు ముందు వరసలోః నూకల నరోత్తమరెడ్డి, మొదలై నవారితో “వరద ల వరదరాచోశ్చారరావుగాడు “హైదరాబాద్‌ యూనియన్‌ ఆఫ్‌ వర్కింగ్‌ జుర్జు లిన్‌” నంస్థాపకులలో (ప్రముఖులు. ఆ యూనియన్‌కు జనరల్‌ సెెకటరీగా వనిచేశారు. జూన్‌ 2960లో హైదరాబాదు జర్జు లినుల నమావేశం జరిగింది. ఆ సమావేశానికి కృషిచేసిన ఇద్దడు కార్యదడ్భులలో అబూ. ఒరి వరదరాబోశ్వరరావుగాడు ఒకరు. 16 “గజం0ట) (454 ౦ (0400 ల044155 క్షా తట నవిలూ 79524380 మ ౪. 2165422 వెం ల ఆకిగళగిలు వరిరగిక? 487 వె వ. కెగునం4?4న ర264%౫౧5/%6 5క్‌0గికి?శగా?

వరద స్మృతి 107 ఎత న గ్గ / కాత కీ (గ! ఏ పక “ | 2 న.. న. _ వ మత [హైదరాబాద్‌ జర్నలిస్ట్‌ యూనియన్‌ సభ్యులు, ఇతర (ప్రముఖులు ముందు వరసలో మధ్యనఃడా. బూర్గుల రామకృష్ణారావు; కుడివైపునః డా. లంక సుందరం, జమలాపురం "కేశవరావు, హయ్యగీవాచారి, మొదలైన వారు; ఎడమవైపున చివర నుంచి 'వరది, ప. వామన్‌ రావు,...] ౧11 తారస! 4 1110 తట010111 (ౌంంరి;లారాంల కంటు శంలుంబక విడు) ౩౯౭ 9౧౯2? లఆ9:5% మ ౦09 3132 క057 202 10. 49, స గోరం 4200 వడా ని కం 6090064 29,1949. సెల్‌” శం మష్టంంళజం 2,

70116164 0060600ఆ2/. 1 3జ1149)04190౪* ౧) కుజ 6ఆ1310% 20౪1 జలము? 5. 10100116 1 3021 ౧0006 0 జు 206908 11276 (0 5అ04 60259486 ంటంట 00041 ౪20/3, 061016 1176 9104.

1020100136 701 2 80046 3906601. 1 ంగ౫అం1ల6 10 *కర4ల0 2రేరంర3ం63. 0౪ ఇట! 8662 0653 380100జ0/ గం 16.

108 వరద స్మృతి

1 22+6 0696ల) [ంజస08 20006 0౪.... ౫౦౪ ౬006 [0గ00ట 206 016.

703 కంల, ఇ₹0టూక 520,066 1, [4౯ 1 ల తరిలియ 7. మ్యైంళలుణ 20 ₹కరు, నో ట్‌ కడలికి శేంబగ బేటి ౧౦౫005000౯. 103, శులాయ6ిణ సంకర, వ్‌లయుడేలణమర. 30008) కంగ6ేం0 యయ ఉగ 62వన లశ 27 0౯ గొగక్‌ నికిడ్‌74స 2వ 05౯ 10/4 ఏం౮/క11/ క్రాంరీంళగింి?. “1147149కం 0. 80% 235, “నగి గగజివి. శకిశ శనిః ఎటు 20టు పగంంరాంా!ి, 64 ₹60గజం/ 1950. ౨౪ కం గజం 220,

61016 టంరేంం6 10 904 సెల్‌. 8020, ౪10 13 4 90001 046 301016 0% ౭00 6144083 046 ౮0106 5186ల. 14. ౧4౧౫ ఓ 607 10 1062 98రుగు8 0120 0016041 70016009 26 16 13 380108 09 21 060006 004600) (0 10661 వం0లి16జు6ే 10 ౪96ఢేలుటగ64 ₹జగం౪3 00106 046౫. 6 ౪జ౬6 006 10 3488630106 26 00090%ల006/ ఇఏ0 ం164 128010 109 కషం 206 86 1 22 హజండ! 202102 86క044ఉ00 ౪ గరలజ026. [100% 4000006003 1 క6ల౭0264 ఖం రుం 001303 యమ 161 జుంలాంరే 1228 *02087ల 04 (|| సశం ౦౫28 ౪/18 6 ౯02106 2 12000%6ల06 ఖత ౪1] 2006 0266 ౪96011 20 80 ల ౦౫0601 పైెటలఖుం 101 ఇరేలు(20608 40 $02600 1 30౪ 02|| 0% 06 00300.

గ 6 168860.

0టు 320601 వ్‌ ఉ. జండా గం, | వ్‌ంం. త్న రంణసిడరే ంటూం283ట' ౮0౫1646000, (004 ్‌ క్రోం ₹/సా, క్యారణ2026. శో

ఖః (సలి కటున)

వరద స్మృతి 10 అ. ౧౫౧22 ౮1. కెటయుంగ్‌ ముం001116, 1006006 0910010 0614600 వటం ేంట1, 5ం00006ల1026.

0 ఉ*. మ2రంాాటం 220, కం0ం008676, 3042241 ౦0౯8001029 ౦౦౧14 210టుటు, 3231-1089 *2/, 5003౧61016. "ంగజగా 11,950. జ సన్‌. 2820,

14081007 107 10 20 908 107370౪ 8621 ౧0610 ౦౯46 180 68 133. 120160 (00౪ 1 60 0611676 | ౧276 801101 2 5625 23 60 ౪౧41 6 ౧10౧6 1) 113 ఫజగ0006 420 0100 10010 1000. 0౫10016 10006 ౧౮౩ 1 *81 ఖం౦, జగ!ీరు 10 ౩౦౪, 12077 *జం83 ౧00016 40 00౧4201 206 */111 06 ౪ 2 8006 ౧౦08600 (0 ౧00౧౧౧6౧౦6 2 ౯921 506/0 *041 జం 06 1001221 2ం66 2 016 0086021 38ల వలం.

శ2గుం 2820) సిన్‌. 220 1000 ౪006164016 1006000653 206 0ం5ం00యి [0250308 ల 5ొం0 2యట0(000200/. 0/08 3808164 86610 0610108ట4 ఏలు1లు06 2240061006 06 549 10 1001 ౪3 ౪2 &( 24216ల9 206 12106 84410 06 0౪ 3ట౧గ06 1212)” ఏల 00. ౯

తం0 110061) 201: 3008006 [51616 సట 2క్రటసాటా 240 [01118 1మ60టయు 10 106 *116 1 ఇట 166 056 00 ౧౫౦ *ంగ6ల! లట.

0008 0౦16 ఇలయ, 2061001608 10౧౫26 10 966198 ౪౦౪ 282). ] 20, 5110ల61/ భి ) ళా “1/౯6 266020 క64 న గ0ంల4 కగంబ్రయాంం కం (౫ 54౧) ళ్‌ | 4 100000 10111000 60100 న. కీ! సెనలిం)కి( గెడ నే వ్‌ట౯/021 5౯5 6 14౦148 శీ ౪7 ఓగు కికిటళ4న?ి ॥గ40

110 వపరదస ఫ్రతి హెదరాబాద్‌ ప్టేచ్‌ కాంగ్రెస్‌ ... రామకృష్ణారావుగారు [బూర్లుల/ వెల్టొడి ప్రభుత్వం లో విద్యామంతిగా చేరటం సంభవించింది ... ఆయన మహోదాత్త మనశ్ళీలి. ఆ రోజుల్లో నేనాయన ఆంతరంగిక వర్గంలో ఉండే వాళ్లో. ఇంతలో ఎన్నికలు రావటం, తన్మూలకంగా హైదరాబాదులో మొదచి ప్రజాస్వామిక (ప్రభుత్వం ఏర్పడటం జరిగాయి. రామకృష్ణారావుగారు ముఖ్యమంతి ఆయారు ... విం ౮4౮/౧ ఒ₹ా0ళ24కిగని 120౮151400 ఉకంళికిన8[ 4 20% 4 5060612 ౧౦౫టి0౦గ5641 గడీ. శంలాండంగడ గ24/ గాం కశల2026 16213131016 15 6 921876 01 (610040 ౫112060౬ 1 1౪6 గు6 40ల6ం[0ంస0000 26106 5006, 2యిగం౪3 మంలుం 0000001010 1460108163 2064 2 *ట2! ౧౫1౧౫ 00౧046006౬ ఏ1౫ 1208642865, 2081150, 106), 63, సట! 0088 206 మజుజలం, 26 9000) 0౧16 1001 16 శుంం6గ01 60163606 [04 0011002! ౧౭౫1ల 2రే 2 105 0006ల6ం0౧6ల00. గౌలిం 3680 0౯06 ంతక8 5 175; 00 ల౦ ఖం 0౧1 170 ౧ల౦060 ౪10 క6 ఫ్వ-టేలకం03 లుయ్యు. 2/08 200౫66 93 3646, 116 6౦౧౩1633 113 31 20301418 1456. ౧౩6 0090091608 హయలరిట 33 గఅు0లం 0 16 60016౩ అందడం 90006 11 $00121, 10 40226 206 ₹/0గ0ల0ు, [76 5006601646 ౮119 అలుల జడే 13 ప64ియంలం6ం0ట, స 16% 0106 6౧06ల 6 9206 0 ౪6 0166 ఇలం016)5 *4గు 41%06 260 ఆడం1అ006 ఈేలగుం8 6 860691 3635100 ౪10) & మ600ల000 0[36 0061008108 10 6 0990391000.

0 కంగుఅుంిలం ఖర 116 ౧2000 116 అభైాల6ం806-1 ౪/29 16౪ జర అయటజం1- 18-01 శలుంయ100/ ౪2 6 [80% 16 1206. “06 లభుంగలంం, 9 16 10182 52863, 16440 1606608 అం180668. & 22100 9216 0£000000061%63 ౪20 0౪66 జరే12001100041006 1800090011 106౫౫9 01020108 ఈ 606005911600. 1-90626 0 0ల08 బంం0!0/ *106270. 116 981 *1 6అ006 (10 2 56160 60901466 10౯00991కట2600! 10110 (66 62501451 08118 80060422 హంచంటంం 1 2116 5126ల, 20 జులు౦గల ౫1 30880110 06 0౪766. 0060 116 266120 0ల006ి6ీ, ఓం సట 826 10 ౪56 16 07000000 2064 ౧40ల 016 ౧౧60ల 101 16 టం *లాం 5320166 ఇట 00016.

16 50628లా స కు[420 722 5202000 2064 స. 3. 22003002 40, 06 ౪౯శ1131బ, జం, 8010 92)". (61008 296 520గ400416 గొరలడ046ే శుూం60 00.

వరద న్మృతి శేష గక. 2645 ౩0౧20 [26 206 015108 0000160ఖుం6 00020206 6060౬ తీ100680 16 1896౫ (0 ౧౫106౧80” ౧౫౦౧06, 16 119 లయ01466 2 8006 ౪89 0006 10610204ట 01 ౧15 ౪/0౫ 206 ౧15 ౯6500%3100116.

గక! ౧136౯5

0614666006 0056, సట్‌. 9. [జం1గం002 240, ౧0౪880 6మంకళ6 11 3126. 13 106 60౧101(108 06000210 18 6 ఉంం6గ01/. 102 0600106 జ06 రేం01(6 ౧6 ౧83 ౧0 6౧6213. ౨010165 2౫6 ౧౦2200౧౧౦3 26 6౪01౪66 0% 16 [0౯00616 శ536౧201 10 06 ౧౦౪60013 9066016ు. 16 (2113 1016ల ఆటా/00ర్వ/ ౭8653108 226 ౧౧00401 [0 9136 ఆ౮౧౫/016. ౧6 ౧6౪౯ 866 ౧61664 ౧01 16౦3 (0 00100669 [0 ౧84113 26760 ఖజుటు. అగంగంగ2160/. [6 13 1660131౪76) 113 0168108 ౮1020063 16364 ౪9 ౧౦౪౧౮౩6. 6 90620 ౪ ౧౧016 11220 351% 1208848ట మరే 15 21 2 6601351౪76 24౪7201286 రలగుం8 96 ౧౪65600 -౧00 [3 001/ (0 160౦౧02136 0౧116761608202 13506 206 13 ౪౧౯౧1006 2020013006 03%ఖ12 ల౮౧లం1ఏ/ [001601 6౪0166 990616 2400హ3టం1 6౪6౧ హంగ 6 ౦౧౦51101. 6 15 300111, ఎం౪12 26 6691 2006591016.

4. 0. ౮. 366, ౪10 13 11 ౧౧జాక్రై6 ౦0౯00006 ఉకడటం, [జు 06 రైటం 2౧6 ౧౧6 100% 0 2 క40203464. 86 ఓ 900016 08 00౧౧920608 14 1 66120164 0౪800100 16. 3 ?ల1163 జం జిేం6ం6 9” 5హాంం0/ 206 ౮64లయ104600. 6 6 36008 420 006 ౮1౦1౧068 ఖత జ 1101160021 40008 9011601805. 6 19 '౧06రీల216 1 ఉం012108 ౧0ల ౧01 60012016 19 6౧బ్రాంకం8 11.

“౧6 60౧01౬౦6 సంగ సిట్‌. *₹202/2వ10, 923 66౪ల0064 10090140 గంగ ఏ 1008 2890642600 "గర 16 తుండ 52గఖ. 0 3 6311 106 66016 01 ౧౦10౪4 1 రం044660.

సె, 2000100206 640601, 06 2600623000 సం ప 0%02 [0౯ 11 కేరిటు 206 [08 113 0002910021 హం1అ40 080000 11 ఉల కంటంలట షం 20080201 10 0016023 13 ౧01 2౪2/5 0[046-22హ666 0 ౧091676.

ల ఏ 90601 040206 2410 1 లం[635101 13 16 [400 సం4ల, న. 7౨3240. 16 06101083 10 21 01253 0౯00118011209 ౪/0 2068 10 100% 90౧2602128 200౪01 6౪ల0/61108. 6 19 6 ౧౦౧౧౦163 జం 16 మజ 30 0౯46 0౧2౫693 వెజప. 200 1016066 012000 26 00146 926 10 ౧ 14060.

0 4ంకం0(6 06 02006 0151ల రంల ౧0(560% 10 6 [01520000 12 6002010103. 3జగం2 030110 2006, ౧6621820౧8 0% ఖు 10010. 5106 16సం260068 1000260014 0001664 32160601. 06 07ఆం0గ%ట 2128ల 0జగ0%606 06621. 13 14ట 10 16 30050100 0% €6 046461 9%0%/66 11 1100 06 అటట 10 4 అక్తిల. ల౫౫10080/ 16 26 00౧%0ల3 ౧64౧ రళకంం16లటు 101 6 6౦0౪జా౧0

గౌడ6 9౫0156 మల, నలా. క8082 ంఠీర్రు, 13 6 2104640164 1ల౫1 0856౬1 ౨01603. 116 92620 ₹/141 ౧26600 206 0007106108. సం 16 *09060/664 [01౯ ౧1 50601241 0 ౧౧21046౧

| 006002 కెంరేర! 13 2 య20266 01420 31106 16 అలంజుం 46 ఏ1 సెళం1ం168 16 ౪25 0౧062 01700160 ౫406106 96631 00౧86. 6 ప 10%

112 వరద స్మతి 2 (06 8/0%0 ౪9 1౧6 10010 6900091016. 1319 ఏ0ఖు6 ౪01066 2064 ౧౫ 010? ప12466 లల9100 60 ౧౦౧౫6 [0౯00606౪81069. *0౪08 26 అయైైం16. 0౯ రరర? 5850665 ౯0౧) 2 ౧2౦౦౧111 ౪16౪ ౦02102.

మ ౮28జ02010 ౧౧ఖ6అిం. 06 42 నెటట. 19 2 ౫0౧౫1౧8 208092 వజసషగలయమిడ?. 06 0021 56100+70౧7060 4101316౯ సె 4౧04 230. 15 0255000102 206 906285 510౪/1/ ౪14) 800616300108. సిగ. 06౪7150220 0౧౩౩130. ఇం 1 ౯5466 *10 ల! షెంం003ముం6ట00. 12 ౧01 0660 *టం/ 20176 10 ౧6 తఉం60010/. 06 జ్యా వంటల సట 5%0జకంలారలో3 226 206 20063006 జాయే? హళంం1 ౧00 14 006421 6180107.

గం ౨/౨. *ను1:1ల 2ా20 సేగం001 22 0082. *౧౦ 363 10 ౪ 19201, 00౧0ల 1 119 0%% 2406 2౧6 10 25 1 ౧6 *ల6 2రేయ6551028, 2 £0౪లం0ం061 0000021166.

ల6 జం 500106 గ2ై0ట హే 06 6౦౧౪౦53 జాం? 10015 ౪00 [౧48౪76 21626 ౧266 2 1007655100 25 8006 ౧౪11060126205 206 ౧౦౪౪! 0601166. గిగా. 60092120 యం అంటు 2తయి(00 14 113 1682 2040069. సిక్‌. స గం108 209 యుర16 9066006 500% 113 ౧౧000006 10016686 006 52169 011100- 60000010 3000016. మం౦0గ8 116 ౫౦౪౧6 6160606. కేశ్‌. కంగ6 ఓఖంగ0280 29రే టా. కషజటు820 1476 2062806006. *%. ఖీంగిగు జ) *టు 640064 0 06 00౧9౦91108 2 €6 [0066104 10310 ౪069 ౧6 076౧౧౦1 6 ౧౫ 206 2166 07౧0606 తక08 & 660416.

గ 2600165 ౦౪౫౦౦౧౦ 0016ల, సశ. ౪.౨. ట%0౫26ేల 15 ౪121121 న 07 113 0012130001661. 1115 90660065 జాం 2 రణట 0000006. 4 నజ మంట జడ కరణం కమా! 941 027 0766 జ 2036010 06 ౦౧1 ౪10 లూ 64100ట3 1 16214000 25 ౪611 2 1 రేం60006.

వేగ తింబ2౦0 601+జఅల 46 903206 జర 00060 1626ల, ౪10 ౫30 1626 116 ౮91166 2600163 కగు, 02, ఓ ౩01160౯1 ల 668006 10 127 2 గవటం 20632006 206 ఏ ౧0[౪ల౧ 001366 1) 060%. ₹%6 30012131 1266 వగ. గెషజంు, ఏ 168006 0001426 తంం000010/. ౫610ల 113[00600౯010 60061 98603 10 ౧610 ౧00 (0 16101 86 క0010101.

క!

వ్‌ంగ602/ ౧412822106?

6౪ 0ల|1: 53042 56001006 21, 1952) వ

వరద స్మృతి 113

_.. రామకృ్పష్టారావుగారు ముఖ్యమంశతిగా ఉండే రోజుల్లో సారస్వత పరిషత్తు భవన నిర్మాణం (ప్రారంభించారని గుర్తు. ఒక రోజున సరోత్తమురెడ్డి నాదగ్గర కొచ్చి అప్పటి గృహమంతిగా ఉన్న దిగంబరరావు బిందుగారితో నామాట సహాయం కావాలన్నాడు. ఆ రోజుల్లో నేను దిందుగారి కత్యంత సన్నిహి తుళ్లి... బిందుగారి చేత ఆపని చేయించి పెట్టిన తృప్తి నాక్కలిగింది.

ఆ నమయంలో వరదరాబోశ్వరరావు గారు హైదరాబాదు స్టేట్‌ కాం[గెన్‌కు పళ్రిసిటీ స్యెకటరీ గా వనిచేన్తూ స్టేట్‌ కాంగ్రెస్‌ తరపున హైదరాబాబ్‌ ఎఫెయిల్స్‌” అనే “సైక్లోస్టెట్లో వ్యతికకు నంపాదకత్వం వహించారు.)

౬... ఉగ్మెక్టూ డు 7గజ6040 (41141 ౧/45 ౧006 0౧6--- 30190106 15, 1950. 1 15 13386: ౦౧౭౯6౩౩ 0౧91ల 1 ౮001బల0106. 66 ఆగ 0€104ల000606010౬ అట పంటలు 2౯/01 1656 ₹/6 0861. ఇల్టుంగు గంగ 0196100.

ఒం 2 2000000107 06 1600003101 0౯46 060016 1 ఇ62[ల 420 0 116 607యలణలం8 [0౯1246 ఏ 0౯46600916 2౧6 ౧లం0013 ౮౦౪6౧౧0601 0% ౪11 0632006351 001 *%ల౧ 46 000216 136 06 16౦6 286 ఖం ౦00౧501033 0806 రపయఖైం6 0262000010 210/.

ల0ంయ10/ ఏ 15682 8082016 0060600163 ౪0416664 907ల612107 ఖ6ీ 9076001220 0 00%/613 ౧016 01 1633 ఫ0%00009 ౪14 లైం0 0...

51216 ౧౦౧౭౯౬౩౩ 69166౧1 1 0 00160251 10 16 96౦016 00 150 తు2ళ54 1950. 139066 2 10 6061024 5144 ౧౦౧౪693 ఖ్‌

114 వరద న్మ్రతి / ౯౭౧౧1

గం. 2 (ర /4 0... 6012స॥రాగ 07 199 కగ6మోం ర. ల 8౦ ఆర్తిం2ై 40060092, 1950. [0౧ 06 1100ల ౧౦౧౧౧13351008టా,

ఆ౦+?ల౧౧0౧0601 0£ 66110216,

క/రలడ016-0060020.

౧0

ఏసి షటిల్‌ ౪/2 220,

6/0. /రలడ086 51116 ౧౦గ8|655,

5౮1120 ౨222, 1/రల2016.

50606 గట108 ౦౯౧266 ౮౧100 ₹/0గ06సు.

062 5హ,

ఇ 000006 10 ౦౪ 1616 0. 61660 1ఖు లంగ 61౧0105108 2000 0౧6 06 (3016 [080 100౧018100. &3 రేయఏ66ే 6 రగట80 006 16065 ౧476 0060 ౫66 [0 5681 00 ౧౦౧౪౦౧16806.

6 లజవ65 ౪81 06 6164 48 06 9.30. 56060024 21 ౧౧8 60గ- ఫవైెంజగర) 0౧ 2501 ౦౦౧1006౯. 1950. "|

ఉల ౧౦౧001660౧ 0 16౧63 ౪06 26 7000463166 10 10064 ౧6046 16 ౧౧౮400 ౧౫06౫ 0% ౫౦౪౯ 520601 10 06 229౪668 12 0116 10టూం 6౧6. | [06 0౧౪౧1౧2 6ఆంగ00) 15 900108 ౧లఢ 0% 240 001006 1950 204 2) 12400 15 06100 96410 ౪౦4 9002802601.

7025 ఓగు, లజ ఖి డల్వడీడూ తం. 20000 ౧౦౧౧౧1591006 జే అే.4. ౪౧2, ౮. 2 4010128006 ౮౫206 ౨001వ్ర0 2, గ. 466 6, 195]. నల్‌ ఊఉ”. జం రు, 6/౦. క6ల1014 5216 009206, కరలడ0డరే, 0412 య కట్టం మడు,

006 046281 806 ౪౦11 ౪161 703. 70౪ 2600020) 38టుు8 మం౧ 6101

508300 48 ౧110 0006 200042 1 శం 1006 400% 1276 0600 2016 10 216 5016

వరద స్మృతి 1165 2681) 2 ౧౦౦1ల 90౬ 70% &0ట 0% ల 212 ఇ62[1216. 276 066) 2016 [0 2000౧913 & 80061 62130 1067300 [800203 (0 06 6016. 1 40 [006 ౮౫.0 116 6౧4046 7౦2 ర1౧85020 06 2020806690 04౪602) 86020010 10644 [0210016 512. నీటలం! 0౧) 206710 టం రజ 123 06౧16646 జంటర64 ౪0౧0 26౧2 00౧00౧౮21664 01 ౪02 00 ల1109 [0 101ల63466 ఇం ౧లాం 1 ౧6 96002310 ౧౧౫౧ ౪660 కొయ1[ 000110 0010108. & 366241 0606 123 80౧61010 జ 66051 10 ల్ఫ]121 20610 ౫౦02156 116 6౯౦౧6౧6౦03 6టహిం 201088 [061205 [01 రేలులురం00601£ 20601 000 116౧2210 జడ టంట. ఉగులరండ03 2 004 00% 26 0600028 2002080 2086 ౦02026 (టాటటి6 2 10612 ఖర 021 9%6 159 80008 10 60. ఉటం380 608 ఏ2 8006 4! 000గ6ంపగ 0106120 [010618౧ 00110 ఖంం౦గ8 0 63 206 202002 20౬1210 ౧లం6౧496 0030110 0912100, ౧౫ 60016 206 28 శ1ల౭25108 38600 0 46 ౧693 జం 0020010082 10 126 1 ౧౦౫౫ 1అకంటం +6గంటిఓ 2 169సాం[ 040 ౪7206 జు 980% 10000012110 0% 618 23 వెం0331016, 50 022176 2651263 711 020006 0000ల౧0౦101ట, 00106 14/00 హౌఉ3గ3 2206 ఉ0ంగంజుం 02028166 ౪000. 1౪1006 (౧60811 రం హి 6మళం ఇ! ఇంగ 061 ఈ 1000ల.

20% 80 083 ౪14) 04? 10/00 60 86146 06020060]162806 600౧621106. 11౪0416006 0106 %అుగం8 హం0) 106. 3000 08 86106 004006 016256 8/6 గు 9ట(66జ63 10 1న. 3604, |. 2000204001 210. సశ. ఇష్టా 206 సెన్‌. ౮౫1.1 ఈ0 1006 4. జం 21/61 2064 0041 202303 జ6 0౧08163318 (0 61 యక

2₹1010%6 26౩026 ౧010ల (000 రటరు8 06 100 ౪6 ౧266 *ఇసిలు 1156౪6 ఇల ఓ 700 9బ1 00406 ౧౦4౧00౧. ంగ6 ౪౦8 1306 100.

0008 20008 జం *01, ] 90౬,

51౧0జ21/. ల్‌ శ న్‌ ఆశి క్‌ గ క (లు ళ్‌ ( జ్‌ ననన. 3.&. అగుజు, 3౬ “సెడ్‌ ది సర్దార్‌

2950 లో గాంధభవన్‌ "కు శంకుస్తాపన చేయటానికి ఆనాటి కేర్యదహోంమంతి నర్జార్‌ వల్లభభాంవ్‌పమేల్‌ హైదరాబాదు వచ్చిన నందరా సన్నీ శ వపేల్‌ 75వ జన్మదినం నందర్భాన్నీ వురన్కరించకుని "5424 6 నొడగ62/” అనీ (గంధాన్ని వరదరాజోశ్వలరావు గాడు హైదరాబాదు రాష్ట్ర కాంగ్రెస్‌ తరపున నంకలితం చేసి (వచురించాడు..

116 వరద స్మృతి ల. లీ బోలో సే సా | మ్‌ పశ; హలా. గ. నై స్ట అమ్మే ల _్‌ ల క ( 1 ప . / , | ్య తా క ళో ం సే సె స. / ల గ ప్లై మ .. న్‌ స య ఈ: ల న్న _ _ ॥ (1. (న [ ” | ్న . | జ ॥ స్‌ య. జ సే య ఇర్థ్యాత్తి ల [గ వ. | | ఖు ” శ / ” ల గ్ర కక్‌ | ం (| హ్‌. సె శ. వ. (వి ట్‌! (| వత టి కటు ల విటి టు. ల! వ లల భా నడా టి న న నా గ వా లో య న రం యో లా సనో క షాక - టా న్‌ా వ. న. నక [ స్‌ నునయమోంనా న్‌ హా ఇ న . (స్త శ హి ఎ స! లా న స్తుంన్తో .. అం ష్టం క ట్‌ శ్‌ | న ( లా | ట్‌? శ | క స / స్‌ చ న లే. | ర్‌ 1 లే . శ టం ఏహి ? | ప ణి | జ క స్‌ లీ లే ం జ [స్‌ (2 | లా |. నే టై స ( 6 న లో షే మ. గ న్‌ ఈ? న ణం జాస్‌. మ; వ వట న. ౧. య? ర ను నై | నహి శిత లి దాట శ | సు ర్‌ లు పము న వ య ర క క లాల ణల కం ళ్‌ "ఫి జి శ్‌ జీ (“గాంధీ భవన్‌” నిర్మాణం జరుగుతుండగా- కాంగ్రెసు నాయకులతో “వరది]

వరద స్మృతి 117 ఉదో టై ౦ విషయబు గవరదరాబోళ్తూరరావు గారి ఉద్యోగ వరిస్టితి గురించి - అనిశ్చిత స్రతిగతుల గురించి తండి కొంత ఆందోళన చెందినా కొడుక్క ధైర్వం చెప్పేవాడు ౪ ₹/21421 గం౪? 20, 1950 గీ! రండూ "2641, ౨. అం! €3 19 60164010 [0400121 ౧౦0౧౮6160౧ 2 (06 1౧0౧౧౦౧౬ 1506 62600౪0 జం గుజీ08 1821120[ల0గ1 10 8661260 30116 ఉఆట013066)00%21. 04 1276 411 06 ౧864215046003 206 [16౧6౩ 10 1181 ౧64666 06౬ 26 ర08806 0 0164 130% 211 ౦౪8. 1! 1౦06 1౪11 411 టగు 0౪4౪611 9001. 1922 0664 ఖరే 013300౧ 2130 జం 1630603 1౧ (6 110665టూ 10063. 1 40౧0100౪ 0% ౪221090003, 1021 21, 306 ౪111 06 111000. గడం 506 0౪ ౧276 ఖు ౧౦0౧048016 అల 2 0201016 01206 04 ౧031 06 ౧2౪108 2 58600009 ౪౧౧6 000) 60411 & %510జ0 11 700 6560510460. | 20) 22౫10౪3 23/0౪ 910016 ౧46 ఈలా 6౯0 ౧0110 10536 +0ట ౧౦014 0% 6 ౧602060615 05110. *04 ఖం 0 ౧4౧౫6౦ ౧204016 0 ౧121 6౧62706౯ 206 ౧276 16 6060520 6001001606 *0100 0౪ 1851 0% ౧౦౪౮౦ ౧౦౧౩కి ల1౦019%. ౨0 ౧06 1096 [1 1 ౦౮౧౦1 ౬6 ౧౦౬ 16 636౧641 ౯05606060౬ 0 ౫౦౪౯ ౩2౧6 530001 0081 6 ౪81 అం8 00105100౧6. ౫7౦౪ 11ల2ం/ 0608 600హి63 2కరేలంటం 01674600 ౪040676 ౪870012016 0హం401- 56220ట 00౧0౧ ౫7౦౪ 21 ౧ఆల౬ 04 ౧4) 00 గ౧జయు3ై ౫1 10060 0౯000%010- 013963 ౧౦౫0062 8006 ౪111000006 ౪౧00 06 యమ 17600 0౦౪9 6గ౫౩ 1 011 7౦౪2౦ 6౫౦ 10)౦౪౧61%211 (౦౪82. 50 21౪203 జగ 2016 0631. 4౦౦౫6 ఖ1 ఆం6 (26 06 27621631 ౧౪౮6 ౦0౪ ౧68111 .... ౪6 జం 211 ౪611. 083 2560400౧1181 తరం [40004 క202ంయు[01 ల] కలా "సిడరేవన్‌ ఆఫ్‌ ఇండియన్‌ వర్కింగ్‌ జర ఎలిస్‌ స ల [ఫెడరేషన్‌ ఆఫ్‌ ఇండియన్‌ వర్కింగ్‌ జర్నలిస్ట్స్‌ నేషనల్‌ ఎక్టిక్యూటేవ్‌ సభ్యులలో "హైదరాబాదు (ప్రతినిధిగా వరదరాజేశ్వరరావు గారు నియమితులయారు.]

వరద స జ్ర్రైతొ 118 1026506 4006002241 515' ౬0854110]! 180007, గెంళ 23 4 సే. ౧౦41202611 240, 29631660౬0 616 2668641601 01 1౧6140 08108 082136, జు ౧000104464 46 10110128 ౧ 0౧1 46 860141 2౫6066౪6 01 కం 0661608: ॥ గ్‌ 699/3. 202610౭3 ౧౧4౮661 (౧10602 924ల51), స. [22000304 త్న స/21 (486139), ఉ.0. 3211 గాయ్యా2ంి), గ. 5జు6 00102), కు 2 డం (30209), లంయజు6 2036 42401 64టగ), 208 తి26టూ 80820 0643, గగ, వజయ 00%0%0, ం0౧1 0౧441020 ౫12040), కు. 15౫జ2 44 (లం, 6 పెజజగటాా జ? (18౪౪00%-౮0011%), జర*! ఊం గటగ40), తగ, షయంల నడం (స6రట202రు, వరులు లతలా (000జు,0.3. 2023040404 (0138), కర్‌ .జం2కా201(0042రు, గజంయ24 ౮4012 గాలుల), &. అజ2౪1000110, 6. ములు ౧4౬9ల జు, ౮7. 20404042 40 (14020), 5. 2౧౮౫౦020 (గ2రు2 200%), ౮6.౫2౦ (00020, ౫. టలుజం6ల 06%: ఈటల), 14. యాల! టి, కలగ), 28 302% (౮౨. వ్‌ం060200. ౧టు. ౮౧౫౫201 22 *జు రంగం 0 1669ల త యా6! ౦౫౧౪౧౧౪4౦1 0[0కదూం 0టయట 10 0౧21416 & 00౪10841 అఅ46౪610 ౧౫౦? 0% 86 ఇంగ 0046 ”ఆిలడ6ం౧. --0౮9] (౭64, కథకే గంంలు0ల25, 1950). 10140 0024010౫ 011 సంయేముక్ట ] 9౪021565 (౮౫౩్ర౭1122ఓ1015 (4000455, ॥|ల4 రికగ1) క ప ల) 6, ఇ! షర? య్‌ స చ్ల్‌గాగ, (టలేంంళా. ళ్‌ గ ౧116, గీకి సంలు న. క మ... "ట్ర. తల 1 కలాలు (ఆ 040 త న్‌ా గనం (306 0300114 ఢ206 5లు(ల0ల 19. 1 19 అలిలులూ 30007107 0 6లేఖు. 1జి 0 - 102 జరం ౫6 10 ౫0 256 04 03 0౯46 క్వరలం24 40100 566 0౪ ౦1 9జ3101. 120 402164 ౪11 1060 వైం310160060610 య గ్‌ శ 1000870264 ఇం608 046 ఇక నర ల గంగ. 1111 23000006 [601016 80 16 [94621 లలం6 0000116 16 క్య4అష06ే, 23

వరద న్మతి 119 ౧1౦౩౧6౧066 1661 14606 [276 0601 2020, 2 01. ౧0200120 01160 0% 20006౧0106 ంగం 00016 10664600. ౫6 ౧006 ౦1౧64 602103 206 1 1006 1[౪11 0 0035101610! ౫7౦౪ 1060 90060108 200811౬ 10 20016. 1 ౪04146 588265[)/00 5010161600 1 (080% ౪16) గిల్‌. ౮౨. ౧42066). 5606620/-26062] 0016 866600, 15 హరం! ౨106, సం ౨ల౧1 40004 2014108 2 5653100 0£ 61660611 అంంల[6 ఈ గరయ026, 1000110౪, 50006 606 131ల. ౧66 ౫6 (౫7౦ ౪106-0/ట16606 2064 6761 11 30311 ౧0 06 ౩7212016, 006 08 601 021 ౨163166.

1/1 168269. 020 5006000 తీ. గష్చంామా 8 236%.. 12, 6౪10280. [కరలష026. శ ౯ నెహ్రూతో. ప్రెస్‌ కాన్ఫరెన్స్‌ స్ట 1 శ ల ఫా [స యే య టట... న 4 మ. | | (| క చ న. స యీ జ్‌ [స్మవూతో (పస్‌ కాన్ఫరెన్స్‌లో “వరద']

120 వరద స్మృతి జ్ఞాపకాల వరద నగరం వయసు నాలుగువందలయేళ్లు! "హైదరాబాదు రాష్ట్రంలో (ప్రజాస్వామిక (ప్రభుత 0 యేర్పడ్డ అనచికాలంలోనే (ఫ్రధాని జవహర్‌ లాల్‌ నెెహూా ఒకసారి నగరానికి పచ్చారు. లేక్‌వ్యూ అతిధిగ్భృహంలో ఉన్నారు. ఆ అవకాళిన్ని పురస్కరించుకుని వ।తికా విలేఖరులం కొంతమంది ఆయని ని చూడటానికి వెల్లాము. అయితే అనుకోకుండా జరిగిన విలేఖరుల గోప్టిలో నేనాయనతో ఘర్షణ పడ్డాను. హైదరాబాదు ర్యాష్ట్రాన్ని భాషాప్రయుక్తంగా మూడు ముక్కులు చేసి ఆయా ర్యామ్టైల్లో విలీనం చెయ్యడం మంచిదికడా అన్న విషయం గోష్టిలో (ప్రస్తాపనకు వచ్చింది. నెమూగారు అలా చెయ్యడం మంచిదికాదనీ హైదరాబాదు ర్యా్ట్వానికే (శ్రేయస్కరంకాదనీ అన్నారు. ఎంచేతనని, నేను గట్టిగా అడీగాను. హైదరాబాదు నగరం సమ్మి[శ సర్క్బతికి కేరదదం అనీ ఆ సంస్కారాన్ని నిలబెల్టువలసిన అవసరం ఉందనీ అన్నారు. నాకెదురుగా కూచున్న నీలకంఠ్‌ (తరువాత పైమ్స్‌ ఆఫ్‌ ఇండియా సంపాదకుల్లో ఒకడయినాడు) భాషా ('పయుక్తర్శాష్ట్రాలు కావాలనీ "హైదరాబాదు విభజీతంకావాలనీ (ప్రజలు కోరుతునా సరు కదా అన్నాడు. నె హాగారు గొంతు పెద్దదిచేసుకుని “పజ లు పొరబడితే దిద్దే బాధ్యత మనది" అన్నాతు. నేనన్నానూ (పజలంతా ముక్తకంఠంతో ఆలా జరగాలనికోరితే మీరు అనుమతించక తప ఏదు కదా అని. “అలా కుదరదు. (ప్రతీ తలుపూ తట్టే మీరు చేసేది మంచి పనికాదు అని నేను చబుతాను. "హైదరాబాదు రాన్ని స యభాతథంగా వుంచేట్టు ప్రయత్నిస్తాను" గాడు నాకు కొంచెం కోపం వొచ్చింది. పక్కన ఉన్న మిితుడు పణిక్కరు (ఏ,టి.ఐ.) వారిస్తున్నా “అలా మీరు చేస్టే భారతవధానికీ వెనకటి నిజాంకు యేమిటిభేదం” అన్నాను. నెమాగారి ముఖం కోపంతో ఒక్కసారి యెగరపడింది. బల్లమీద ఉన్న సిగరెట్లు డబా స నేలకేసి వర ఆయన ఇం్లడులో తయారుతేసిన బ్లాక్‌ అండీ లప కాల్చేనారు. నేను లేవి ఆ డబ్బాతీసి ఆయిన బన్లిమీద పెట్టాను. నావంకచూసి గట్టెగా నవ్వుతూ “నేను చెప్పేంది పాగా ఆలోచించండి అంటూ లేచారు. అంతటితో గోష్టి అయిపోయింది. అందఠం లేచి వ ఆయన పక్కన చేరి నేనన్నాన్తూ *పండిద్‌త్త! సమ్మిశ సంస్కృతి అంటారే అది ధర్మబద్దమూర విదేశస్టుడు ఒక్ష రాజ్యాన్ని బలవంతంగా ఆ|క్రమిషాడు. అత్మ(శ్రేయసు) కోసం అక్కిడి భాష కొంచెం నేర్చుకుని కాల కు న టేయస్సు (తమంగా వాళ్లసెత్తీమీద తన జతి నంస్కారాన్నీ భాషనీ రుద్ది ఆఖరికి మతపకంగ్లా కూడ్లా మార్పు బేవాలని చూస్తాడు. అలాంటి పయత ఫలితం సమి।శ సంస్క్భృతి అవి మేమనుకుంటునా ఎము. ఒకంతబ ఆభాజ్లం పద ట్ర “హో ఆంటూ తానుచెప్పేన హంటో భాపం పోదు”. నహ గౌరు నావంకచూసి మాట్టాడుతున్నానీ శ్ర సి ౧ అంతరార్థం ఆది క్షాదన్సీ ఉన్న పరిస్థితి దృష్ట్యా స్‌ ఇనని అన్నారు. మాతోప్రబ్బు ఆరుబయటేకి పచ్చి ఆందరివ వెళ్లిపోయారు, స చకా చూస్తూ వెనక్కి తరువాత కొన్రాా్యక్సృ క్ష నిజాంబాదులో బదన్పుడ ప కంటాను పార ేవకసవూజ సాంవత రిక సమావేశం రాష్ట్రాల్లో విలీనం చేసేందుకు (ప్రభుత్వం క! ప గూలుగా విభజించి ఆపక్కం న గాపైగా నెహా గారు (ప్రకటించినప్పుడు

వరద స్మృతి 12] రాజకీయవాదులు విస్మయచకితులయ్యారు.

ఈ మధ్య హైదరాబాదు నగర చతుళ్ళతాబ్ది సంవత్సరంగా ఓ ఉత్సవాన్ని నిర్వహించే (ప్రయత్నం కొందరు చేస్తున్నారు. నగరం మత సామరస్యానికి సమ్మిశ్ర సంస్కృతికీ ఆదర్శ దర్పణమంటూ నిర్వాహకులూ, తెలుగురానివారూ (ప్రచారం చేన్తున్నారు. (ప్రచారంలో తప్పులేదు. (వతి యేటా యథార్థం వేరుగా ఉంటోంది.

ఈ నగరం వయస్సు నాలుగువందల సంవత్సరాలయితే అందులో రెండు వందల సంవత్సరాలపైగా అసఫ్‌జాహీ వంశస్థుల పాలనలో కదా ఉన్నది! ఈ వంశస్థుల పాలన కింద ఉన్నప్పుడే ఏనుగుల వీరాస్వామి గారి కాశీయ్యాాత కూడా జరిగింది. ఆయన తెలంగాణాప్రాంతం, "హైదరాబాదు నగరంలోనూ విడిదిచేసి పోయారు. ఆనాటి రాజకీయ పరిస్థితి కన్నులకు కష్టేటట్టుగా అక్షరబద్దంచేసి పోయారు. వీరాస్వామిగారి (గ్రంథంలోని కొన్ని విశేషాలను ఉదావారిస్తూ ఆవి సత్యదూరంకాపంటూ మి(తులూ మాన్యులూ, నురవరం (పతావ రెడ్డిగారు లమ “ఆంధధుల సాంఘిక చర్మితొలో రాశారు. మత సామరస్యం దేవుడెరుగును, శాంతి భ్యదతలే హన్యం! (ప్రజల దోప్‌డీ (ప్రధానం!

అంతకు పూర్వం యే ఒకరోయిద్దరో, నుల్తానులో, పాదుషాలో-తెలుగు నేర్చుకుని తెలుగుభాషని తమ ఆన్టానాల్లో ఆదరించారని వింటాం. అదీ ఓ కంటితుడుపే. తెలుగుభావక్తీ సంస్కృతికీ మహోపకారమేమీ జరగలేదు. అసఫ్‌జాహీ వంశస్థులు అధికారానికి వచ్చినప్పటి సంచీ తెలుగుభాషకి అపకారమే జరిగింది. నగరంలో మరీను! కమ్యూనిస్టులూ, కాంగ్రెస్‌ వాదుల్హూ యితర దేశభక్తి పరాయణులూ అసఫ్‌జాహీ దుష్టసరివాలనకు స్వస్తి పఠికించేందుకు మవాత్తరమయిన త్యాగాలు చెయ్యవలసి వచ్చింది. నగర చతుళ్శతాబ్ది ఉతృవంళో రాజకీయ బాధితులూ, స్వాతం(త్య సమర యోధులూ యేరూపంలో దర్శనమిస్తారో చూడటానికి చాలామంది ఉత్సాహంతో యెదురు చూస్తున్నారు.

నగరం పేరూ సందిగ్టంగానే ఉంది. బాగామతి ఆనే ఆమె ఉందో లేదో తెలీదు. ఆవిడ మతాని గ్‌ మార్చి హైదర్‌ మహల్‌ అనే పేరుతో పాదుషా వారు ఉంచుకున్న వైనమూ సందేహాస్పదమే. చారిత్రికంగా దాఖలాల్లేపంటారు. విజ్ఞులు. ఉన్నా తెలుగువారికేమంత ఆత్మగౌరవం? నిజంగా మతసామరస్యం ఉంటే బాగామతిగానే ఆవిళ్లీ (పేమించి ఆవిడ సంస్కారాన్ని గౌరవించపలసి ఉండెను పొదుషా!. ఆలా జరగలేదు. అలా జరక్కాపోవటమే సమ్మి[్ష సంస్కృతికి (ప్రాథమిక చివ్నాం కాబోలు! ఒక విధంగా యిదంతా వ్యర్థవిచారమే అనుకోండి. కాకపోతే యీ ఉత వాలకు యింత ఆడంబరమూ, వ్యయమూ చెయ్యవలసిన అగత్యం కనిపించదు. కుహనా లౌకికవాదుల దురవగాహనపల్ల యిలాంటి పరిస్థితులేర్చడుతుంటాయి. దుర్గంధభూయిష్టమయిన నగరాన్ని పరిశుద్ధంగా, ఆరోగ్యదాయకంగా తీర్చిదిద్ది రహదారుల్నీ వాటీని ఆశ్రయించుకున్న సందుల్నీ బాగుచేయించి జనజీవనాన్ని నిరపాయకరంగా నిర్వహి ంచటమే నిజమైన సంస్కృతి. ఇందుకు పండిత జవహర్‌ లాల్‌ నెెహూ కూడా కాదనలేరు! ('సుప్రభాతం? 20 నవంబర్‌, 1991) న!

122 వరద స్మృతి చ ఖ అబ్బూరి ప్రశ్నకు అబ్బురపడ్డ ఎహూ! బి, క స్‌ నిశీధిని పండిట్‌ నెహ్రూ (ప్రెస్‌ మీచ్‌ ఎక్కడ? హైదరాబాద్‌లో స్థలం? కుమారి పద్మజానాయుడు నివాన గృహం. (వెవ్రూ ఎప్పుడు హైదరాబాద్‌ విచ్చేసినా బస అక్కడే) సందర్భం: 1951 సార్వతిక ఎన్నికలలో కాం(గెస్‌ విజయం కోసం (వచారోద్యమం. నూ సోదరీమణి శ్రీమతి విజయలక్ష్మీ పండిట్‌ కూడా హాజరు. పగలంతా పర్యటనలో గడిపారు నమూ. తెలంగాణాతోపాటు పూర్వపు హైదరాబాద్‌ రాష్ట్రంలోని కర్నాటక, మరాట్వాడా (పొంతాలలోని (ప్రధాన పట్టణాలను విమానంలో సందర్శించి (బ్రహ్మాండమైన బహిరంగ సభలో ఆయన (ప్రసంగించారు. ఆయినా కందినట్టు, అలసినట్టు చిహ్నాలు కనిపిస్తే ఒట్టు. కాకతీయ రాజధాని ఓరుగల్టు (వరంగల్‌ ) నెహూ పర్యటన సందర్భంగా కానవచ్చిన ఉత్సాహభరిత దృశ్యాలు వర్ణనాతీతం. తెల్లని పై జామా, మోకాళ్ళు తాకే చెల్లిని షెర్వానీ వేసుకొని, వృదయసారభ చిహ్నంగా ఎడమవైపు జేబులో ఎ్మరని గులాబీ పెట్టుకొని, చిరునవ్వు చిందిస్తూ నిటారుగా నిలబడి జీపులో నెమ్మదిగా సాగిపోతుంటు ఆ స్పుర్మదూపిలో చ[కవర్తి రీవి ఉట్టిపడింది. కొని ఆయన చక్రవర్తి కారు. అటువంటి తత్వం ఆయనలో ఏకోశానా లేదు. మరి ఏమనాలి నెహాను? మహానాయకుడా! (ప్రియతమ నాయకుడా! అబ్బే! ఇవన్నీ మామూలు దంపుడు పదాలే. ఇకపోతే తులాభారంలో సరిపోయే పదం “ప్రజాస్వామ్య పొదుషా' దర్జానుబట్టి పాదుషా. గుణాలను బట్టీ (ప్రజా నాయకుడు. నాడు చూడటానికి వచ్చిన అశేష జనవాహిని దృష్టిలో మత్రం న్మెవూ టివి నుంచి భువికి దిగివచ్చిన దేవదేవుడే. వరంగల్‌ రాజవీధుల కీరుప పులా బారులుతీరి గంటల తరబడి ఆయన రాకకై నిరీక్షించిన వేలాది (స్త్రీ పురుషుల నయనాలలో ఆరాధనా భావం లొణకిసలాడింది. తమ భవిష్యత్తును సంపూర్ణ విశ్వాసంతో ఆయన చేతుల్లో పెట్టడానికి సిద్దం అన్నట్టుగా మిన్గు స్నముస్టేటట్టు హర్షధ్వానాలు చేశారు తెలంగాణా (ప్రజలు. న్యెవాను చూస్తే ప్రజలకు ఎంత పూనకం, ఆనందం కలిగేవో జన సమూహాలను చూస్తే ఆయనకు అంతే ఉత్తేజం తన్మయత్వం చేకూరేవి. జనమే సవూకు బలం. స్వాతర్యత్య సమరకాలంలో నెహ్రూ బెబ్బులి. జాతీయ వేదిక ఆయన గర్హనతో దద్దరిల్లేది. (బిటీష్‌(ప్రభుత్వంపై, సామాజ్యవాదులపై ఆయన నిప్పులు కురిపిస్తుంటే జనంలో రోషావేశాలు పెచ్చరిల్లేవి. (బిటీష్‌వాలనకు వ్యతిరేకంగా వీరో చిత పోరాటం ఆనాటి కర్తవ్యం. కాని ప్రజాభ్యున్నతికై దేశ పునర్నిర్మాణం స్వాతంత్ర్య సముపార్శనానంతర కర్తవ్యం. ఆ నెహ్రా వేరు. ఈ నెహా వేరు. ఈ అవతార భేదానికి వరంగల్‌ బహిరంగ సభలో ఆయన (ప్రసంగం దర్చణం పట్టింది. (ప్రజలు

వరద స్మృతి 123 యావన్మందీ చమటచోడ్సి పనిచెయ్యాలి. భావితరాల కోసం ఈ తరం వారు త్యాగాలు చెయ్యాలి. విశ్వశాంతికై పాటుపడాలి. ఇదీ ఆయన ఉద్వోధ. అన్యులపై విరుచుకుపడలేదు. నెవూ తనకే ఓటు చేయాలనీ కోరలేదు. కాంగ్రెస్‌ పేరు మీదనే ఓట్లకై విజ్ఞప్తి చెయ్యటం ఆయన సంస్కారానికి తార్కాణం. “కల్ట్‌'రాజకీయమంటేనెహూకు ఒళ్లు మంట! ఇలాగే, చౌక బియ్యం, సబ్సిడీ చీరలు, ఆకాశాన్నంచే కటౌట్లు మొదలైన చిట్కాలతో, (ప్రలోభాలతో నెహూాకు పనిలేదు. తరమత భేదాలు ఉండవచ్చునేమోగాని ఆనాటి ప్రముఖ నాయకులు-ఏ పార్టీకి చెందిన వారైనా ఈ కోవకు చెందినవారే.

"పెల్టుబికిన (ప్రజాభిమానం టానిక్‌ గా పనిచేయగా జపహర్‌ పండీత*లు ఉత్సాహంగా కనిపించారు. (వెస్‌ కాన్ఫరెన్స్‌లో విలేఖరులు ఆప్యాయంగా పలకరించారు. (వైస్‌ కాన ్యరెన్స్స్‌కు వేళాపాళా ఉండనక్కరలేదా అంటూ కాస్సేపు విసుక్కున్నా రు. ఆంతలోనే తేరుకుని, విలేకరుల వై పు తిరిగి, ఇది మీ తప్పుకాదు అన్నారు.

ఏదీగాని వేళ ఏర్పామైనప్ప టికీ, (పెస్‌ కాన్ఫరెన్స్‌ ఎంతో రసవత్తరంగా సాగింది. మ్మోషణాత్మకమైన సమాధానాలతో మధ్య మధ్య ఛలోక్తులతో రిపోర్తర్లను న హూ అలరించారు.

అయితే అబ్బూరి వరద రాజేశ్వరరావు ఆడిగిన రెండు మూడు ప్రశ్నలు మాతం నహాను తికమకపెట్టాయి. ఆంతేగాక్క జగ్యత్పసిద్ధమైన నెవూ ెంపర్‌ను (ప్రత్యక్షంగా తిలకించే అవకాశం కలిగించాయి ఆ (ప్రశ్నలు.

మొదటి (ప్రశ్నః దేశమంతటా పర్యటిస్తున్నారు కదా। కాం(గ్రెస్‌ విజయావకాశాల గురించి మీ అంచనా ఏమిటి?

నెహూ జవాబుః ఏవో ఒకటి రెండు చోట్లు తప్ప దేశం మొత్తం మీద కాంగ్రెస్‌ విజయ దుందుభి (మోగించటం ఖాయం.

ఈ విషయంపై అబ్బూరి 'పశ్నలోకాని, నెహూ జవాబులోకాని పెద్ద విశేషం ఏమీ లేదు. కాని ఆ తర్వాత అబ్బూరి నుండిబాణం పలె దూసుకువెళి గన ఉప(ప్రశ్న నె్మవూకు. తత్తరపాటు కల్షించింది.

“ఒకటి రెండు నియోజకవర్గాలలో మ్యాతం కాంగ్రెస్‌ ఎందుకు ఓడిపోవాలి” ఇదీ తికమక "పట్టిన అనుబంధ ప్రశ్న.

నెహా ఆలోచనలో పడ్డారు. షెర్వానీ జేబులో నుంచి సీగరెచ్‌ పెస్టై తీసుకొని ఒకటి ముట్టించారు. గాంధీచోపీ తీసి ఒకసారి బబ్బతల నిమురుకున్నారు. అప్పుడు ను ఎనించింది వజం లాంటి జవాబు.

కాం(గెస్‌ ఒకటి రెండు చోట్లు ఓడిపోవడం ఎందుకు జరుగవచ్చునంటే (ప్రజలు తెలివైనవారు కాబట్టి! ఇలా అంటూనే ఆయన హాయిగా నవ్వేశారు విలేఖరులు కూడా ఆయనతో 1 (తి కలిపారు.

"రెండవ (ప్రశ్నకాంగ్రెస్‌లో అవినీతి పెరిగిపోయిందని వినవస్తున్నది. దీనికి మీరేమంటారు?

ఈ (ప్రశ్నకు స్మహూబీ మండిపడ్డారు.

జవాబుః “ఈ కూత కూసింది ఎవరు! కాంగ్రెస్‌లో అవినీతి ఉందనటం ఆసంబద్ద (వేలాపన

(మటుక౦ం ౧0096036). నిజానికి, అవినీతి విషయంలో (ప్రతిపక్షాలు పరమ అధ్వాన్నం. (10116 ౫2410 0 00%2%40% 6 0౧౧౦940 ౧2౫1౮ జం ₹గం1ల *ంపల) నిర్హిష్టమైన దృష్టాంతాలు చూపిస్తే తగిన చర్యలు తీసుకోవటానికి నేను సిద్ధమే. కాని ఏవో గాలి కబుర్లు ఆధారం చేసుకొవి కాంగ్రెస్‌పై లేనిపోని అభాండాలు వేస్తే నేను సహించను.” ఇలా విరుచుకుపడినప్పుడు ఒక రకమైన ఆ(గవా సౌందర్యంతో సెవూ వదనం వెలిగిపోయింది. సమాధానం పూర్తిచేసిన తరా గతో ప్రశ్న వేసిన అబ్బూరి వైపు తిరిగి “231౮! 1202001 ఖ80/ ౪10 08౯6(16టగ0౧, ౧01 ఇగ్గకి ౧00.” అన్నారు నెహూ. నెహూ కోపం క్షణికం, ఆదైనా విషయం 'వైనే కావి వ్యక్తులపై కాదు... (ఎన్నికల సంగ్రామం: ఓటరు న యం వరం-3, “ఉదయం, ఏప్రిల్‌ 28, 1991) |! షోయెబుల్లా ఖాన్‌ సంస్మరణ సభ 2962 (పొంతంలో వరద రాజోశ్వరరావుగాడు షోయెబుల్లాఖాన్‌ నంస్మరణ నభను వర్సాటు చేశారు.. ల! క! 1? 1, శ” టల మం. శ న్‌ | య షం న ర సల్‌. [ప్మాతికేయుడు, జాతీయవాది షోయెబుల్జాఖాన్‌ సంస్మరణ సభలో 'వరది_ గోడ దగ్గర]

వరద స్మృతి 125 య. చసన . ఫా క న! ట్‌. లా " విన్న న [ | లంగ ల లం ః ౯ మన నం. న ” (లో న ల సై . [షోయెబుల్ల్తా స ల్లా ఖాన్‌ సంస్మరణ నభలో ) ॥ చం న ల మయ ట్‌ ల్‌ మ న త టి స మ ను 1 స్య = ల (ల స ను గ్‌ [ష్‌ వ న తనను. క జి తే స్త ఠి ఖీ శ త! వం అసి భక్‌ న - [క అం నన స వ. స | న (| శ . స! వన్స్‌ స ల యై (టా గ బీ వ 7 కా క్షి , . | న నా ల నతో లీ వరి న లు న. బీ టం టన్‌ 5 [ ఎ. | నల ల్నా | ఎ ఇ శ స్త సే ప ౬ * సాము ననన యయ షు లగా నా. గై || న 1.

126 . లూ పరద స్మృతి ఇ ” బ్‌ త గ్‌ న ష్ష స] గా ా య మ. 2 టం... ట్‌. త న జ! (1 ముంచ రం. 4 న జమ. 1 111 య : 1 హా. క శ ర య నే (లి నం. 1 న వా నం, ట్‌ ర్య సై. న... | ళ్‌ యం శు క్ట న ల్‌ రా తట వ. ష్ట్ర శ్‌... యం... 1! లు శం. |. [ము ౦దు పరసలో-మధ్యలో కుడివె పున సన్‌ల 5 డా. బూరుల రా! , ఇరా ో ళ్‌ ఎడమవై పున రఘునా ఎన్‌ జీస్‌, ధియొవ్లాటూష్‌ జా థ ఆయ$ఃర్‌, నటల వ గర, వరద' మొదలై న వారు సా | | అం న న్‌ మ ప... |! న పలాన ఎ శ కా. ల క | శ్‌! జు శ్‌ " సంపా టై ణే! కళ? 1 భా ల గ ఆ న. (1 టీ. పు చం ప... స సన్‌ సం! యన మైన లుకు తా నను! లా ల్‌ యన టు నం సమా చం చరమ మచ ల 2

వరద న్మృతి 127 న ర మ గ సం నం నత టం వివ 4న | | సరా నా “స పష [అతిథిగా పాలగుమ్మి పద్మరాజు (ప్రసంగిస్తుండగా-ఎదురుగా కుర్చీల్గొః “వరద మాడపాటి హనుమంతరావు, పీ. వామన్‌ రావు, మొదలైన వారు] “కనితో ప్రచురణకు ప్రయత్నం 28952 -ర5.2లో “కవితో అనేతెలుగు కవితా వ్యతికను (వచురించాలని వరదరాబోశ్వరరావుగాడు (వయత్సాలు (పారంభించారు. “లెటర్‌ హెడ్స్‌” కూడా వేయించాడు. ఆ (వవయత్సాలు 21954 వరకూ కొనసాగాయి. ఎ(రమంజిల్‌. లో అప్పుడు సమాచార శాఖ ఉండేది. అక్కడ అధికారి బినోదరావును కలుసుకుని పంజగుల్టు రోడ్డు మీదకు వస్తున్నాను. ఎదురుగుండా మరోసే న్న హీ తుడితో కలిసి అతను గరాజుకేఖల్‌ నిలబడిఉన్నాడు. నన్ను చూడటంతోనే మందహాసం చేసి ల! కి “నికోసవే. నిరీక్షీస్తున్నాను పద అన్నాడు. దారిలో భాస్కారభట్ట కృష్టారావుని కె టెశకకల తీ 75000 గిండానా తిదినింరిం646 న *4గి4ర0ి4 గం ద5ళోగినిగి గన 1.4. 12 6౮౬84681. 179౯౧4840-0%

128 వరద స్మృతి పోగుచేసుకుని ఆబీడ్‌..లో స్టిరపడ్డాముఅంతే. మరో ఆరేళు ఎ మా సాయంకాలాలు అక్కూడే ఎం బాగా పాద్దుపోయేదాకా. అజంతా, ఏల్చూరీ మాతోపాలుు సమావేశమయేవారు. మా సాహీ త్యగోష్ణులూ, కవితా వ్యాసంగమూ అక్కడే. ఊళ్ళోకి వచ్చినప్పుడల్లా బెల్లంకొండ రామదాస్తూ తీ శీ ఆరు(దా మాచిరాజు దేవీప్రసాదూ, బై రాగీ మాతోనే నిరంతర కాలక్షేపం ... ఆ రోజుల్లో వాల్తేరు నుంచి మా నాన్నగారు వస్తూపోతూండేవారు. ఆయనా మాతో కాలన్షేపం చేసి మా కవితా వ్యాసంగాన్ని సమీక్షీస్తుండేవారు. “చెరకాలంి ₹బై లులో ఉండగా రాసీన “చెరకాలం ” మవాకావ్యంల్‌ని కొన్చిపద్వాలు 7949లో “తెలుగున సం తంలో 'లో అబ్బ యాయి. తరవూల్‌ ఆ కావ్యాన్ని నై వున్తకంగా (పచురించాలనే (పయత్చుంలో మ్యితుడు,శ్రీ గిడుతూరి నూర్చం గారి చేత చ్మితాలు వేయించారు. కాన్సీ ఈలోగా “చెరకాలం' రాత్యపతిని పోగొబ్టుకున్న ందువృల్ల ఆ (పయరణ (ప్రయత్నం అప్పుట్లో ఆగిపోయింది. | ం! . ల న. (క ౧0 ను. లా ళ్‌ / ఉన సరల!

వదద స్మృతి 129 “దిరకాలమ్మున నుండి కావ్య రమణీ స్నేహమ్ము చాలించి సం స్మరణ వ్యాపృ్పతిలో దగుల్కొవిన నా ప్వాంతమ్ము కాంతమ్ముగా *“చెఅకాలమ్మను కావ్యఖండము రచించన్‌ వీదు చిన్నన్న [అబ్బూరి రామకృష్ణారావు గారు తమ మూడవ కొడుకు చిరంజీవి గోపాలకృష్ణను సంబోధిస్తూ రాసిన కొన్ని పద్యాలలో ఒకటి వరద రాజేశ్వరరావుగారి రచన 'ఏరకాలం' కావ్యం గురించి- (అసంపూర్ణం) -రచనా కాలం-]1955 (ప్రాంతం). ్న ర ఒం నట. ము యంపాతై . మా ప నా యయా. 1 అబక దమం యవన 4 1/1 రోల నాటా గా / న్న! లో షం జదరతాలంణం జే. కాలం మారింది నేస్తం! చదలంటిన వీ యెదలో కల నిజమయి లోకం సమస్తం మరోలా చెదరిన స్వప్నం, పగిలిన పాలించే మంచిరోజే జీమూతంయే (పభవమయి జనం బానినత్వం నశిస్తే ముదికన్నుల భూతయుగా కాలీనం మారణం రక్తనదవిహరణం న్నెదిరిస్తుందోయి, కొత్త కానిపీంచే చరిత్రం యేలిక లెవరోయ్‌? తా లోపిస్తుందిలే! నీ భూగర్భం అట్టడుగున తరుణహృదయగాథా రహస్యం యిదేలే! సాగిందొక పాక్త నాస్టి వెనుకటివలె కాదోయీ సంకుల సమరం మునుపటి రోజాలు గతించి 'శేగిందొక పెను (ప్రళయం పోయినవోయీ ('మోగిం దాఖరి తుఫాను మనిషికి విడుదల మౌర్గం పూర్వాశలలో! కనిపించే సూచన అడు చెరకాలం వచ్చిం దిక గంటినవోయీ! మరలో తల దాచుకొన్న

130 వరద న్మృతి మనుగడ తడిలో హృదయం కాసిన తాలికల పరమాణువు పగిలెనులే యేదో వినవా? నరజాతికి చరమకాల అవధారిక నరకమిదే లే! అవతారిక ఇదికాదు లే (ప్రపంచం వరదాశయ మీడేరుత! కదిలేమార్లం, వెలుతురు భవదభయ మ్మిందేలుత! కానని గదిలో లీఆచో గ యిన కొన్ని ల్బివద్యాలు/- నిదురించే మా ఖైదీ (తెలుగు స్వతంత్ర, 13.5.21949) అ శవరద రాజేశ్వర రావు గారిలో డా. (ప్రభాకర్‌ పరకాల జరిపిన ఇంటర్‌ వ్యూలో కాన్ని భాగాలు) (ప్రభాకర్‌: “చెరకాలం' మహాకావ్యం అన్నారుకదా... వరద రాజేశ్వరరావుః చెబుతాను “చెరకాలం' అన్నది ఎనభయి పేజీల నమగకావ్యం. జీవితంలో యాదృచ్చికంగా సం్యప్రాస్తముయిన అనుభవానికి ఆలంబమయిన గాథ. ఆ గాథని అంతస్సూ(తంగా అన్వయిస్తూ అల్లిన కావ్యం. నలభయిఆయిదేళ్ళ కిందటిమాట. ఆరోజుల్లో అధునాతన శైలిలో కావ్యాలు రాలేదు. శ్రీశ్రీతో వాటు మేమంతా ఒక కొత్త 3లికోసం అన్వేషిస్తున్న రోజులు. అంచాత ఆ (ప్రయత్నం చేయాలనిపించింది. చై ల్లో ఉరికోసం నిరీక్షిస్తున్న ఓ ఖైదీ ఉంటాడు. అతను కటకటాల మధ్య నిరంతరిం మృత్యుసన్నిధిలో ఉండేవాడు. అతను నిరపరాధినని చెప్పుకుంటూ తనపై అధికారులు మోపిన నేరం గురించి చెప్పేవాడు. తనకెలాగూ చచ్చిపోవాల్నుంది. తనపై ఆరోపించిన నేరం గురించే బాధపడేవాడు. అప్పటి రాజకీయ ష్టూలన్నిటిలోనూ పనిచేశాడు. ఎవరూ తనక్కాసలసిన సహాయం చెయ్యలేకపోయారు. నిరుద్యోగంలో కఠిన దార్మిద్యంలో-కుటుంబం-భార్యా, పిల్లిలూ-ఆకలికి తట్టుకోలేక పోయారు. అందరూకలిసి ఆత్మవత్య చేసుకుందామనుకున్నారు. ముందు భార్యనీ, పిల్లల్నీ చంపేశాడు. తనుకూడా కత్తితో పాడుచుకున్నప్పుడు పోలీసులు వచ్చి పట్టుకున్నారు. ఆదీ ఆతని కథ. ఈ (ప్రపంచంలో తనకు ఆధారం లేసప్పుడు (ప్రపంచాన్ని పదిలేసి పోవటానికి తనకి హక్కు లేదా అని ఆతని వాదన! ఇక్కడే బాగుంది-బయట బాధేబాబూ, మాలాంటి వాళ్లకనేవాడు. వియిలులోవల స్పేచ్య గ్‌ కలదు న బయట క్షణమ్ముయినా నలదు= ఈ యితివృత్తాన్ని సమాజంలో అంతర్గతంగా ఉన్న పరస్పర వైరుధ్యాన్ని విశ్లేషిస్తూ యింకోరకంగా మలిచి కావ్యనృష్టిలో ఒక (ప్రయోగం చేశాను.ఇది విన్నప్పుడు శ్రీ త్త చాలా

వరద స్మతి 131 మెచ్చుకుంటూ తనూ యిలా ఒక (ప్రయోగం సంకల్పించాననీ, “కలకాలరి అని పేరు "పెట్టాననీ చెప్పాడు. నేను మరీ సంతోషించాను. ఆ రోజుల్లో మేము (ప్రయత్నం చేన్తున్న కొత్త ధోరణిలో ఒక చిన్న కావ్యం రాస్తే బాగుంటుందనుకునే వాళ్ళము. అలాగ ప్రయోగం (ప్రారంభించామనే సంతృప్తి ఉండేది మాకు. శ్రీ, శ్రీ తలపెట్టిన కావ్యానికి 'కలకాలం' అని "పేరు పెట్టాడని చెప్పానుకదూ- ఆందులో (వధానవృత్తం-యీలోకమూ్తూ యీ జీవితమూ అంతా ఒక కలగా (ప్రారంభమయి కలగా అంతనువుతుందని. నేను తీసుకున్న యితివృత్తంలో-యీ(వ్రపంచం ఓ రకపముయిన కారాగారం అందులో మనం జీవితాంతం బంధితులుగానే ఉంటాం అని. తరవాత “చెరకాలం' కోనం ఉపోద్దాతం రాస్తూ...... కలకాలం చెరకాలం నీలువై తుది కావ్యమై న్వ్య్రళించెను వరదా? అన్నాడు. ఇంతకీ జరిగిన విషాదకరమయిన వ్యవహారమేమిటంటే-నా “చెరకాలర్‌ వ్రాత ప్రతిని తనతో పాటు తీసుకుపోయి యెక్కణ్లో పోగొట్టుకున్నాడు. నాదగ్గిర మరో ప్రతిలేదు! ఒకసారి ఆందులో కొన్ని ఇండీకలు 'తెలుగు స్వతంతోలో గోరాశాస్త్రి ప్రచురించాడు (13.5. 1949). ఢీ ఈ 'కలకాలం' అనే శీర్షికతో ఓ ఇండీక రాశాడు. అంతే, ఆకావ్యాన్ని అనుకున్నట్టు రాయలేదు. తరవాత మి్యతుల (ప్రోద్భలమ్మీద నాదగ్గర యిక్కడా అక్కడా కాగితాల్లో, నోటు బుక్సులో దొరికిన వాటితో 'ఆందాకి అనే పేరుతో ఓ సంకలనం అచ్చయింది. అది అచ్చవుతున్నప్పుడు శ్రీశ్రీ హైదరాబాదు వచ్చి తనే ఉపోద్దాతం రాయాల్నని నాలుగు పద్యాలూ రాశాడు. “అందాకి మరోరిండు సారు అనతికాలంలో ము్యదణ భాగ్యం పాందింది. మిత్రులు తిరిగీ “చెరకాలం' రాయమని పదేపదే అడుగుతూవచ్చారు. నా కలా మనస్కరించలేదు. ఎంచాతనంపే అది రాసినప్పుడు దృష్టివేరు.-ఆంతే కాకుండా “చెరకాలం'లో మరో(పప్రయోగం వేశాను. చాలావరకు సాంప్రదాయక ఛందస్సును వాడాను. (స్రగ్ధర భుజంగ (ప్రయాతం, గ్‌తం, కందం, చంపకమూల-అన్నీ వాడాను. అందులో చాలానరకు వ్యవహారిక భాషలో రాశాను. తతిమ్మావి చాలావరకు మాతా ఛందస్సులు, కాన్ని ముత్యాలసరాలు. ఆ తశరవాత ఓసారి విశ్వనాథ సత్యనారాయణగారు నాతో అన్నారు. “వీ 'స్నిహితులంతా ఛందస్సు మీద విరుచుకు పడతాలేం? వాళ్లకి చాతకావాలి కాని అందులో రాయటానికేంబాధ? నువ్వు రాసి చూపించావుకదా- యింకా యేంకావాలి వాళ్లకి?” అంట్యూఅలాగే కృష్ణశా(స్రిగారూ అభినందించారు. ఇలా (ప్రయోగాలు చేస్తూ-కొంచెం త [0 కొంచెం అసంతృప్తీసూ-రాసిన కావ్యం అది. అంచాత మల్లీ తిరిగి రాయటానికి మనస్సు వొప్పుకోలేదు... (కవితా సంచికి, పే. 163-164) ఎలి

132 వరద స్మృతి జడ్జీ శీ & గురించి ప్రసంగం ౧2962 లోఛశ్రీ/ శ్రీ పైన చేసిన వనంగం ఆలిండీయా రేడియో హైదరాబాదు కేందం నుంచి (పసారిజమైంది. (పనంగవ్యానం 2953లో నోతొ వ్యతికలో (వచురింవబడింది ౮ ॥| 1 టు. ఫ్‌ జ్‌ బ్‌ న టం టం, డూ య. స. [ఆలిండియా కేడియో (హైదరాబాదు) లో శ్రీ శ్రీ గురించి 'ప్రసంగ వ్యాసం చదువుతున్న “వరద॥] నేటి కథకులు న్‌ జ శ్రీరంగం శ్రీ నివాసరావు స్తీ ఏ.వి, రాజేశ్శరరావుగారు యం.ఏ. టా ట్‌ అరుణగిరి మొదలి వీధిలో ఆరుద యీక్షణంలో ఉండకపోపచ్చును. నువ్వురాసి పోస్టు చెయ్యని ఉత్తరం యీవాళేచదువుకున్నాను. ఆరుదకు అందిందోలేదో తెలీదు, నువ్వన్నావుః ెళ2య23 13 810 58010 25 ౪1222, 029 06 4 1616 249౧0866. ౧ల౦ 13 06 920006 982 ఇ0ల6 ₹6 6016086 60 00410 66 00016, 1జడ లం ఓ ౫0 [16 163

వరద న్మతి 133 2030676006 1603 లఫై6051/6, 106 206 10, 54౧ 0౯9141600౪ ౧056 10౯85 ౧16 52006 ౧70016౧౧25. 0౪౯ 30060 8630005 00 [0503600 406 ౮ట022 ౧౦6౯76 211 ఏయి ౧125510 20300607. 10 1088 1016 126 416 32006 */[150అ0ఏ 26 1406, ౧6(200100366 23 8816ల 10 6౪60012000.

సము[దం యెరుగని హైదాబాదులో సంధ్యాద్వీపాంతరవాసం నాకు. మనస్సు భాళీసీసా. నీ

ఉత్తరం రాకపూర్వం ఒక క్షణం ముందు నాచెరకాల మహాకావ్యాన్ని పూర్తి చేశాను. ఉరితియ్యబడ్డ శిరస్సుకు వీడ్కొాలుపుః

వదముందుక్కు వెనక ఆవద గతి అప్పేన జనం నంగతి

ముదికనులకు లేదు, కౌాముటి లలమానీన తత్వవేత్తల

గదిలోవలి నలువు మూగది కల రేగిన వ్యారికేకల!

వద నేన్తం, వెనక ఆవదః! వదనేన్తం వనక ఆవద॥/

భరపెంచిన పొటలాభలో తోరలించకు చావుజూతర

వలపించే పసీడీ లోవల వరమాల్ముకు విప్పీచూవల

ఎదగాలికీ రేశు వయ్యెద! కలికాలవు బలుకుటాక్రలి

వదముందుకు, వెనక ఆవద॥! గతి యెరుగని జనం నంగతి?!

మళ్ళీ విశాఖపట్నపు నము[ద్రతీరమూ, లోయ తోట్యా కవిగారి ఆ(శ్రమమూ, యిళా అన్నీ గుర్తుకొచ్చినయి. మదరాసులో దావీదు మరణం అన్నిటికన్నా సంతాపకరమయిన విషయం. ఒకసారి శిష్టా ఉమాయ్‌తో అక్కడ తగవు తెచ్చుకున్నాము. ఎలియట్సు వీధిలో మనం ఒక కథా, ఒక నవలా) ఒక శతకం (ప్రారంభం చేసే యవరిమానాన వాళ్ళుపోయాము. ఆరోజులు మళీ స రావు. అందుకు చింతించను. “జ్ఞాపకాలు' అని పాపం, శిష్టా ఉమాయ్‌ ఒకగీతం రాశాడు. అలాగే జ్ఞాపకంలో ఒక ఆనందం, తృప్తీ ఉన్నాయి. అఆరోజులు తలచుకున్నప్పుడు అవ్యక్తమయిన ఆనందాన్ని అనుభవిస్తాను. ఆదంతా ఒక గత కథానిక.

నేటి కథకుల్లో శ్రీరంగం శ్రీనివాసరావు ఆఖరివాడని చెప్పారు. శ్రీరంగం శ్రీ, వివాసరావు సాహి త్యంమీద నాది ఆఖరు మాట. ఆధునికాంధ్ర సారస్వతం మీద మనిద్దరిదీ ఆఖరుమాట అన్న నిర్వివాదాంశాన్ని గుర్తించని వారు మొన్న ఎన్నికల్లో చాలామంది వోటు చేసిన వాళ్ళే!

ఈ మధ్య పద్మరాజు యీ ఊరొచ్చాడు. (ప్రపంచ కథానికల పోటీలో పరాయిదేశం వారతళ్ణి గౌరవించినందుకు, యిక్కడ అతన్ని సన్మానించారు. అతని “గాలివాన చదివే వుంటావు. ఒక సభలో ఒక "పెద్దమనిషి-స్పెషల్‌ వెయిటింగ్‌ రూము ఘట్టం తీసిపారేస్తే, గాలివాన కథ ఆత్యుత్తమంగా ఉంటుందన్నాడు. ఆయన అజ్ఞానానికి అవనత ముఖుళ్హయినాను. ఆ రోజే పద్మరాజును (ప్రాధేయపడి అడిగాను. రాయడమన్నా మానేయి; యీ నన్మానాలు నిరాకరించన్నా నిరొకరించమని. “ఆరసీ కాయ కవిత్వనివేదనం శిరసి మాలిఖ మాలిఖమాలిఖ”.

(ప్రజాస్వామిక యుగానికి చెందిన మనం అట్టే (పార్ధన చెయ్యడం సమంజసం కాదని అధికార పూర్వకంగా హెచ్చరించే రాజకీయ వేత్తలు లక్షోపలక్షలు. వాళ్ళు చచ్చిపోయిన తరువాతనే మన

134 వరద స్మ్రతి జీవితం (పారంభిస్తుందన్న యివరవహస్యం (గ్రహ ంచరు పాపం వాళ్ళు.

కిందటి నెల్లో నేను చెన్నపట్నం వచ్చినప్పుడు పీటర్చు రోడ్డులో మనం ఆర్యాత్రి కలుసుకున్నాము. అప్పుడే నేను చెప్పాను. నేటి కథకుల గురించి. నువ్వు విస్మయం కనబరచిన నంగతి నేను మరచిపోవడం లేదు. కోనేటి రావును కలుసుకోమన్నావు. కోనేటిరావు చిరునామా లేని వ్యక్తి

కావటంవల్ల కలుసుకుని తీరిగ్గా, దీర్ణంగా యేదీ చర్చించలేకపోతున్నాను. ఆతను (పతీ పట్టణంలో నిత్యమూ యావద్భారతమంతా కనిపిస్తూనే ఉన్నాడు. “సంపెంగతోట”లో అనంతం, “ఈ భారతదేశమే మన మహోద్యానం. ఈ విశాలవనితో ఎన్ని రమ్యస్థలాలు లేవు. ఒక్కమాట. విను అరుణా! ఎందరు [శ్రమజీవులు చెమటార్చి "పెంచారో యూ నంపెంగ తోటను, మీతర్మడ్రులు, తాతలు, ముత్తాతలు, ఆ క్తుధార్తులు, చూపులు పూవుపూవునా కొమ్ముకొమ్మనా నీకు కన్పించడం లేదూ? తలచుకుంటే వాళ్ళు జలదరిస్తుంది. నీ నంపెంగ తోట పేరు పెబితే నాకుభయిిం, పాయంవేళ కానీ, రాతి కాని ఆ లోటలో నడుస్తుంటే అవ్యక్తమయిన కాంతితో మెరసి పోయే ఆ తరుచ్చాయలు చూశావా? ఆ వెనుకటి కష్టకథలు జ్ఞాపకం వచ్చి పీడకలలు కంటున్నట్టు గోచరించవా ?” అంతరమ్యంగాపహైోన్‌ పలికించాడు; ఆసియా ఖండమంత ఆ వాస్తవాన్ని, అదే సత్యాన్ని కోనేటిరావును చూసిన తరువాత ద్యోతక్రమవుతుంది. “భారతదేశమే ఒక పెద్ద కోనేటికాంప” అని. వెనక కన్యావముల్కం అనే యేకాంకికల సంపుటం అని నేనూ సింద్దాంతాన్ని లేవదీశాను. దాంతో నువ్వు యేకీభవించటమే కాక రుక్మిణీ నాథశాస్తితో ఒకసారి కజ్ఞు తెచ్చుకోవలసి వచ్చింది. అదే విధంగా 'మహా(ప్రన్థానం' ఆనేక కథానికల సంపుటం అంటాను కథ అంటే విర్వచనం నాకెవరూ చెప్పలేదు. విర్వచనం కల్పించేందుకు నేను (ప్రయత్నమూ చెయ్యను. సులక్షణసారాన్ని, వ్యాకరణాన్ని చదివి కవిత్వం రాస్తే యెలావుంటుందో మన కనవసరం.

ఈ (ప్రపంచం, నరసమూపహం, యీ జీవితం, యీ గమనం అవలోకించటం, అవగాపాన చేసుకోవటం (ప్రతీ కళారాధకుడి ప్రాథమిక ధర్మం. మనిషికి మేధను విశిష్టత-ఆ మేధస్సు యెలా పరిణామం పొందుతూంటుందో, ఎలా ఉన్మీలన మవుతూంటుందో మనం చెప్పలేము. అందుచేతనే నేటివరకూ (ప్రచారంలోకి వచ్చిన అన్ని రాజకీయ సిద్ధాంతాలూ యివాళ కాక పోతే రేపయినా దెబ్బతింటాయి. మనిషి జీవితం, గమనం, భోజనం, భోగము, భాగ్యమూ, భవివ్యత్తూ ఫలానారకంగా ఉండాలీ ఆంటే మనిషిని మనిషిగా గుర్తించక పోవటం. అలాగే కళా విషయంలో లక్షణం యిదమిళ్దమని నిర్ణయించటం సావానకరం.

(ప్రపంచములో పది కథలు చదివి కథా లక్షణసారం అని యెవరైనా ఒక రిక్షణ శాస్త్రాన్ని కల్పించవచ్చును. అది చదివి మరో పదిమంది కథాలక్షణంగా యివాళ గుర్తించి కొన్నాళ్ళదాక కాబోయే కథకుల నెత్తిమీద రుద్దితే రాబోయే తరం దాన్ని తిరస్కరించక పోదు. అదేకళలోని విశేనం. ద్యక్తిలోనే విశిష్టత. సమాజంలో అందరు వ్యక్తులూ ఒకే రకంగా పరిణతి పొందరు. “సద్యూ-

స్పూర్తిలో” అందరూ అంచు యెవరు? నేనైతే యెందర్నో చూశానుగాని యీ “అందరూ, కనపడలేదు, ఆందరికోసం (వ్రాయమని అడగడం ఆసందర్భం . అందరికోసం వాన్తున్నా వనుకోవటం ఆత్మవంచన” అన్నావు. అలాగే ఆందరినీ ఒక లాగే రాయమనటం అర్థంలేనిమాట. వ్యక్తికీ వ్యక్తికీ మధ్య యెంతో తారతమ్య ముంటుంది. రూపవర్ణాదుల్లోనే కాదు. అభిరుచిలో- అభిరుచి వృదయజన్యం-అందరికి ఒకే విధమయిన అభిరుచి కల్పించాలనే రాజకీయవాదులు, మనుషుల్ని చంపుక తినే పిశాచాలు.

వరద స్మృతి 135

మనిషికి ఆదర్శం ఫలానా ఉండాలనటం కూడా పొరపాళే. జీవితం నిత్యచై తన్యం. సమాజం కానీ రాజ్యాంగంకానీ కేవలం సాధనాలు. జడబుద్దులకూూ అభివృద్ది నిరోధకులక్తూ ఆదర్శం అత్యవసరం. కలకాలం నిలచిపోగల నీతీ నియమం ఆత్యావశ్యకం. అట్టేవార్కే అల్ప సంఖ్యాకులయినా- నేటి సమాజ వ్యవహారాలను వాస్తగతం చేసుకున్నారు. నమాజూన్ని నంస్కరించేందుకు (్రయత్నించుట మనకాలాన్ని దుర్వినియోగం చెయ్యడమవుతుంది. వ్యక్తిలోని విచక్షణ శీలాన్నీ, కహేతువాదానీ స, ఆణగార్భబడీన మేధాసంపత్తున్తూ రెచ్చగొట్టడమే మనం పాధించదగ్గ మహత్కార్యం.

నేటివరకూ అచ్చుపడ్డ ఆధునికుల కథలు చదివితే అందులో నూటికి డెబ స్ట్భయిఆయిదు వాళ్ళు నమూనాలు, తెలుగు జీవితాన్ని సమ(గ్రంగా పరిశీలించిన కథకుడాకడూ లేడు. మానవత్వాన్ని షుననం చేనుకున్న రచయిత కానరాడు. ఒకరో యిద్దరోఉన్నా, వారి ద స్పేష్టీ అన్య(ప్రాబల్యం వల్ల సంకుచితమయిపోయింది. మన నిత్యజీవితంలో వివిధశ్రేణులకు చెందిన వ్యక్తులను తరుచు చూస్తుంటాము. అప్పుడప్పుడు వారి మనస్తత్వాలనూ, వారి జీవితాలలోని ఒడు దుడుకులనూ పరిశోధించే అవకాశం లభ్యమవుతూ వుంటుంది. వారి (బతుకు పొలిమేరల్లో ఆశారాశి సంధ్యావర్హంలో యెలా కరిగిపోతుందో కూడా ఊహించగలం. అంతేకాదు, రచయితకూడ్తా, కనీనం ఒక కథకు కొాదగ్గ వస్తువయి ఉంటే ఆతని కావ్యానికి అమోఘమయిన రసపుష్టి చేకూరుతుంది. మానవ జీవితంలో సామాన్యంగా మనకు దృగ్గోచరం కాని అనేక సంఘటనలు కలుగుతూంటాయి. పామరదృష్టితో ఒకవేళ వాటిని పరిశీలిస్తే అంత విశేషాలుగా తోచవు. ఆదే కళాదృష్టితో అవలోకిస్తే ఆ అతిసామాన్య సంఘటనలోనే మానవజీవితము కళవళిస్తూండటము గషునించగలం.

(ప్రపంచంలో నా అభిమానప్యాతుడు 516020 2౪618. ఆతను రాసిన 616 షం 22 6060౪0 ౪01020 చదివే ఉంటావు. ఆతని [౧౦16 కూడా చదువు. ఈ శెండు కథల్ని యెన్నిపార్డు చదివాను? చదివిన ప్రతిసారీ మానవ వ ఎదయం భిన్నభిన్నముఖంగా కనిపిస్తుంటుంది. మొదటి కథలో ఆ అజ్ఞాత స్త్రీ అమాయిక కోమల హృదయం, అర్పుకోలేని (వేమజ్వాలా, అతనికి తెలియకుండా అతనికి పుట్టిన పసికందూ, ఆ దిక్కులేని పసికందుచావ్లూ, ఆమ, త్యుశయ్య సన్నిధానంలో చీకటినంతా మింగలేని దీపిక పక్క ఆమె (వ్రాసే ఉత్తరమూ. ఈ దృశ్యం యే చ్యితకారుడు చ్యితంచగలడు? తల్లి ఉండికూడా ఆమె మాతృప్రేమ యెరుగదు. తను వలచిన వానికి తన శరీరాన్నీ, వృదయాన్నీ ఆర్సితం చేసినా భర్షృసాహచర్యానికి నోచుకోలేదు. ఆఖరికి తన మాతృత్వం కూడా మంటకలసీ పోయింది. ఆమెహ సదయంలోని (ప్రతిధ్వనులనే క (గవౌస్రి రికార్డుచేసే ఉంటాడని నా ప్రబల విశ్వానం.

నొ కనుల డ్రాగుచీకొట్టు (ప్రాణమొక్క లావణ్య ల (ప్రాకుబోట వమ్ము లేదు, లేదునెత్తాని మధువేని వీను డుజైతి, జర్జంెతి లేదు లేదు. న్యుత్నునెతి.

ఈ గీతాన్ని యెవపరయినా కెక్నికలర్‌ లో ఫిలింతీయగలరూ? 516020 ఊగ16క్రి మానవ హృదయాన్ని కూలంకషంగా తరిచీ చూశాడు. అందుకనే అల్టికథల్ని కల్పించగలిగాడు. కేవలం మనిషి సమాజపరిస్టితుల మధ్య చిక్కుకుని బాధపడటమూ, వాటిని అధిగమించటమూ-వీటిని కథాపరికరాలుగా పర్మిగహి "స్తే ఉత్తమ కళాసృష్టి అసంభవమని నావాదం. మానవ వృదయాన్ని

136 వరద స్మృతి సుంచుస్వప్నాల శత్రివర్తవ్మితంగా చ్యితంచగలిగినవాడే ఉత్తమ రచయిత కాగలదు. దేనికయినా హృదయం (ప్రధానం; రసస ఎష్టీీకానీ, రసాస్వాదనకు కానీ. . మనం ఒక సంస్కృతికీ, సమాజ వ్యవస్థకూ చెందినవారము. సమాజంకంట మనసంస్కృృతి మన కెక్కువ. సంస్కృతి వ్యక్తిగతం. వ్యక్తికోసం సమాజం, వ్యక్తికీ సమాజానికి మధ్య (ప్రస్తుతం సంకులసమరం జరుగుతోంది. చివరికి వ్యక్తి గెలిచేవాడయినా, యీసమరంలో దెబ్బతింబున్నాడు. ఆ దెబ్బతినడం మనం యేక్కువగా వస్తువుగా స్వీకరిస్తున్నాము. అట్చి పరాజిత హ ఎదయాన్ని చిత్రిన్తాము. ఆందులో అన్ని రసాలూ ఉంటాయి. చిత్రిస్తామే కాని, ఆచ్యితణం వెనక ప్రయోజనాన్ని 'ప్రతివాదించము. ఉద్పోధచెయ్యము. అందరిలాగే జీవితాన్ని మనమూగమనిస్తాము. కాని మనకు ఆజివితపు పెల్లల వెనుక ఆగొధాలూ (ప్రమాదాలూ గోచరిస్తయి. అప్పుడే మనం, కావ్యస్పృష్టి చెయ్యగలం. రసాన్ని పంచిపెట్టగలం. ఎన్ని సంసారాలను మనం నిత్యము చూస్తూ ఉండము? ఎన్ని సంసారాళ్లో యెన్ని తుఫానులు చలరేగటం లేదు? ఎంత హర్షం కురియటం లేదు? అయితే అవేవీ నొామనస్సును ఆకర్షించలేకపోయినాయి. ఆమధ్య నాస్నేహితుడొకాయన-ఆయన డాక్టరు-ఆయనభార్య చచ్చిపోయింది. ఆవిడ ఆంటే ఆయన పేమ కంచులేదు. ఆవిడజిబు గా ఉన్నప్పుడు ఆసుష్మతిలో లరుచుపోయి చూస్తుండే వాణ్ణి. ఆవిడ బతకటం దుర్లభమని డాక్టర్తంతా ముందుగానే చెప్పారు. ఆవిడ మృత్యువు కనులార చూశాను. ఆయితే ఆవారంరోజాల్టోను ఆతనిగాద్గదిక గాథ వినలేక పోయేవాళ్ణి. ఆవిడజబ్బు గురించి ఆయన వైద్య ఇస్త్రాన్నంతా నాకేకరువు 'పెస్టేవాడు. ఆసుషతిలో ఆవిడనాడి యెలా ఆడేద్హీ అవిడ రక్తం యెలా విచ్చిన్నమయి పోయిందీ, హృదయం యెంత దుర్భలమైపోయిందీ అంతా వై ద్యపరికరాల ద్వారా చూపించేవాడు. అవిడ చచి స్పపోయిన ర్యాతి ఆ శ్మశానంలో అర్జర్మాతి వరకూ వాళ్ళిద్దరి దైనందిన జీవితం వినిపించాడు. ఆ గాథా, అతని మనస్తత్వమూ, ఆవిడ వ్యాధి చరిత గమనించడంలో ఒక విశేషం కనిపించింది. మనిషే గడిపే జీవితం, మనిషీ మరణపద్దతిని చాలావరకు నిర్ణయిస్తుంది. అంతేకాదు. అతను డాక్టరు ఆయి ఉంటంపల్లి, ఆవిడను భౌతికంగా అనుభవించ లేక పోయాడు. దానికి కారణం శరీరశాస్త్రం ఆంతా అతవికి కన్నులకు గట్టి ఉంటుంది. అజ్ఞాతంగా ఉంకేనే ఆకర్షణ. అకర్షణలోనించి అనురాగం అప్యక్తంగా ఆవిర్భూతమవుతుంది. అందుకనే డాక్షర్లకు సంసారసుఖం సామాన్యులనుభపించేటంత అనుభవంలోకి రాదు. ఇదంతా నేను రాసి ముగించని కథలోని వస్తువు... నువు స చదివి చూద్దుగాని. శాస్తుర్డుగారు ఆధునిక కథానికల సంపుటి అచు స్పవేయిస్తున్న రోజుల్లో గురజాడ అప్పారావు కథ ఆందులో లేనందుకు మనమంతా యెంతో బాధపడ్డాము. ఆయన రాసిన ఒక కథా యుగయుగాంతర్వి శేషంగా నిలుస్తుంది. గిరీశం “గరం *ంంైలు19౧06 ౧౦౧౮” [081 ౧085 చాలదా అండి" అన్నాడు. ఉత్తమ కథకుడు కావటానికి ఉత్తమ కథ ఒకటి చెపేతే చాలు. మహాప్రస్థానంలో “భిక్సువర్లీయసి" “వారం వాఠరిలో "కోనేట్‌దినం, నేను విన్న “ఒసే తువాలందుకొో యివన్నీ ఉత్తమకథలు. కాదని వాదుకుపచ్చే వారితో నాకు నిమిత్తంలేరు, నేటి కథకులూ- శ్రీ రంగం శ్రీనివాసరావు ఆంటారా, మవీ (ప్రస్థానం పరిచయ వచనంలో వెంకట చలం యేమన్నాడో చూడమంటాను. (హైద్రాబాద్‌ రేడియో సౌజన్యంతో) (నేతి, 5.].1953.)

వరద స్మృతి 137 క్‌ క్ర బిర్లాబదర్స్‌ లో ఉద్యోగం భవీపిల్‌ /మే 1853లోవరద రాబోళ్ళురరావుగారు బిర్మాబదల్స్‌కీ హైదరాబాబ్‌ లో వల్లిక్‌ రిలేషన్స్‌ ఆవీవడుగా నియమితులయాడు.. ఖ / ఎ వం నం. . | -లివ్వు ” ఒం (| పం ల భి ॥ 1 త టీ | టు న ్తల్‌ ' ['బిర్లా (బదర్స్‌” ఉద్యోగంలో చేరిన 'వరద'] యు సగ” 15, 1953. రేగ 062 72962. ౫7౦౬౯16౮12 00౧6 ౫ 110 00112110 06 81000 2122066) 6౮6606౧1౧8 0౪౧6 ౧౧6 [003006 (1%6 = 04 1000120068 [౫5 ౧0016 23 2 001063) 818 [0౯ ౧౧6. 1 90411 06 60౧1016418 57 0% 162001 1054 | 5221007 [0 9006 6016115 0000103 0% [080116 6140003) 12 20001 4 ౪64 0750. 7026 2ంంటం0216107 శతటజిళ (4900ల 202108 20) వ

138 వరద స్మృతి వివాహం /ఆగన్దు 1953లో వివావాం జరిగింది. ] 7646227 ౮రే27226బజ1ళడ ౮ర424 “ళజజడ దక+డ20డ25 ద్రిద్తండ౭ 4207424 రడ.22244%922 దళ శ ౭2270322 ఈ222 2రళ్రిడుణడ2 ౮24 ఉర జ్కుణ కం లరర07డ22ఉ6డ్క ల 2౭ 66ట్రాజం్చిడూడార డ్యాటా న. 2ళఢళ శక్ర డలం

వరద న్మృతి 139 (స మ. స నుం

ర న ్హాసీ తీ ళా చ హై... [స

=. యు (ని న.

త్‌ - ల శ న్‌ క్‌ " / 1 ళ్‌ న లీ [పెళ్లయిన కొత్తలో- హైదరాబాదులో హిమాయత్‌ నగర్‌ లోని “అఫ ర్‌: మంజిల్‌” అనే ఇంట్లో భార్యతో “వరద*]

• వివావోల్సికి కొద్దినెలల ముందే కొల్త ఉద్యోగంలో (వవేశించి ఉండటంవల్ల ఎవ్బుడూ ఉద్యోగ బాధ్యతలతో తీరికలేకుండా ఉండేవాడు. ఉద్యోగనంబంధ మైన వ్యవవోరాల గురించి. సిర్‌ఫూర్‌ కాగజ్‌నగర్‌ నుంచి కలకత్తా వరకూ

౮4౧61, 21.1.1954

-. నంగ 106%! ఇ! 066౪ల 0ట్ఫూ. 0106100 9020640421 08 20002001 ౧0 ఇ0౪701642016 2036006. ] 32౪6 0660 56088108 ౫1916004 0120612 యం *0గడ. 10001] 202 )83[0062220008 10 9000664 11 102 568214 అ ₹14) 06 స 100 0౧606 0510) ౮2951600 26 ₹76 91211 06 ౧2009 108 ఆ 10 00౧౬ ర్‌ంంంటంలు ] ల 121 ౪౦౪ 2276 8013660 16 జ 00% 23 1 1276 56ల. 106 60156016 ప 90 1090ల 12౪6 90016 2 06 ౫000 06 అంగ్‌]. ₹/6 ౪11 126 [0 ౪05: 1జ6ి 26 36176 10 200106 *080 ఏ 96210 600 10 0. 16 ఖం ౨ఖంలం 11 940691

బు వ 6 జాం 164108 టం00 254 ఆయ108. చమ 00 జుయులం 8&00600%46 206 ౧000 2టొబజ080ర0/ [0106౧928 31062, ౧641226 ౨1. 004 లర ఇ 0 ఇ గల

12261 [భార్యకి రాజమండీకి రాసిన ఉత్తరం]

1డ0 వరద స్మృతి నం | |. సతీ. [పెళ్లయిన కొత్తలో-విశాఖపట్బంలో-భార్య బ్రమ్ముడు గోపాలకృష్ణ చెల్లెళ్లు సుజాత, ఛాయా జూనకితో 'వరద'] |! “వ్పేమే /డినెంబడు 1953లో శ్రీ, శ్రీ, వరద ఆర్యుద కలిని మేమే” అనే వేరుతో కొ ( గేయాలు వరదరాజోశ్వరరావు గారి ఇంట్లో కూర్చుని నృృష్టించాడు. వీటిని శ్రీవఏల్పూరి నుబవ్మాణ్యం గౌరికీ అంకితం చేశారు. ఈ గేయరచన అనేక విధాలుగా ఒకో ఆవుడూవమైన (యోగం. ఇది జూలై 1954లో (పచురితమైంది.. జా (శ్రీ | ఆరుద్ర

వరద్‌ నస్మ్రతి శెత్వకై వోంళ్య/ ర ౨. “డన! లో చం ం. గ వరద “బీ న క ర) 0. రూ తీ. త్రై పా 6. వొంంసుల కల్లాం ట్రై న అంకితం. =( లి డిడి ( స థు న్‌ టే చలా ( ్రగ్లఖ/ళ ద్‌... 7 (గ్‌ థ్‌ [క్ర అభ లై ౮ లేగ యజ = ( లూ స్తం 2 హై దా “వా (వూం య డో( ్రి ['మేమే” న! రూపకల్పన ప్రయత్నం] గ శు న లల నోళ(ంతిడింగె క్‌ న

శేత్త2ై వరద న్మృతి శి బళ్ళ నావలా కొం వరా నేగ్ధి 20 రం ల్ల తం చలు వదా తా స్‌ సలం ళ్‌ వై ఇం ధృలి లలి (ఈ హా గ్గ ల | దాగాంం , ప్‌ బా య న డగంలఖా లీ తలి న ం ఆజ య ఆబాగా టొ రిం లొల్పునం తాటుగా. పసుల వోర్చే లం లూ పల్లా ఆ ్హాట్ట్యో తీ నాళ గతా పాల. త | ల లా 7రాాాట్తయాయలంచ్తయు దట త్ర రగషం లలు శమం ో త టం వూవిథాం తంగ ఆ క్ష భా నో క్‌ రూ స్య ర్‌ పెభోల “ల | _ రళ్టుత్రం గ. సన్యా [వరద రాజే; న్స స్రరావగాడు రాసిన వాటిలో మధ్య మధ్య మ “న మార్పులూ, చేర్పులూ].

వరద నతి 143 ళ్‌ డెమోక్రాచ్‌ రాష్ట్ర కాం(గన్‌ తరపున 'ి డెమో(కాట్‌” అనో మానవ్మతికను తీనుకురొవాలనే (వయత్నం చేశారు?! & గ007[౧[% 01గ౫౧00/106£8 07౯ 0౮౮౫౧౧౬౯౫7 70౮06117 తీోగాగింం/౧౮ 744/6 6" 5:1 22౯47౯4411 గ౦ 6841 క ట+/0639” ఆ౫ఎగదంి1॥। 8[1షానగణ 7౧6957 ౨571 5. 61141౯13 018 80, 4ళరికగి ్శఉ8ినరి ఈ%/60 సళగ/ం0ల0ిగ 5215౨. 6 3:౧4 వంగాం డోగ/ం/6గి కజలా2ం 241% ౦౯ ఆగం వ0116421౯ 571 కెక్‌టీడగరేష58 ౧401180180 సైలీరి12 ౧1 శల తేటి 1053, జ 6916000664 206 [టంలు 000194, గం లంం2072! 00 06]18టు2641400 (0 106120 )0మ0మిగ రటఆ/0406 (0 యం ఏ 20 816 00౧09060 600౧౫0 12 13 *టం6 2ై60టు. 116 0లగ2 00108 9201132664 0౧ 96021001 6 6206401 3%4+8 3౬ గ 6ఖ61 302202 చయం ఓ 2 800-90]114024 ఓంటణడంగ అం$8806 12 0019ట40ట76 2లయగపు. 1 020 1 0౪9 అ030038 0కే 2.8) ఎరు&6 003101 98౪62 128003 0౯660. 0౦ 088408 2 0302 %0403టు 16 0[[0ట 03676021 ంళణటం03 ఇండయం8 1 ₹జ్యం68 కైరీలారం 0212400821 60003010601%. గాం9ంట6ంలంగుం8టు *ఏ1 00220601 10/03 02813009 ౧010 ౪5 ౦0677 6౦637000 ౧000600603 జ ఖటం16 10 116 23801 1800064 0 46 0600- ౫౬ 006 మం 139006 పే లంఉ(864 10 ౧౦౧06 039 66 181 0£5ల(60061, 1953. 6939ల! 2 06 “06 306 0కి ఓ 10420 ౦గల100”, ఇట 25ట! జరం, 70న 91006060, రమ లం3 1౧ 0122826 10 0౯ సకల. జజ 1106 ౧౧20061101, 1ల౫10” 01 90011.

మడడ వరద స్మృతి శ్‌ అందాకి (చా లులో ఉండగా రాసీన “చెరకాలం' మవోకావ్యం నుంచి కొంతభాగం “ఆందాక” అనీ పేరుతో 1952లో (వప్రభమంగా (ప్రచురించబడింది. 2954 లో “అందాక” ఫున్తకం టె తీయ ము(దణ జరిగింది. న న. మ ఛవ్యడియంన్టలం క్వ య. స . బసామము పిరాలరకు (. ల... క నర... రం నాచు ా (| / మ! టు నుట. దవోరళయుడ్యుయి లీ (| న ంంటువములడు సంగ. [| _ న ర. [1 మ మ .. _ లు... మం. పను ! గం / న. గ. లు న | =. స్‌ు లీ ప మ మా / శాన శ న శే [సమీక్ష మే అందాక అబ్బూరి వరదరాజే శ్వరరావు (1 పొప్తీస్టానం, ది గ్లోబ్‌ (శ్రేడర్స్‌ గుంటూరు. వెలః 1- 0-0) తెలుగు సాహిత్యంలో కారాగారంలో (వ్రాసీస కావ్యాలు బహుకొద్ది. స్వాతంత్యోద్యమంలో "పెద్దలు, పిన్నలు, వేర్వేరు వృత్తులకు చెందినవారు వేలాదిగా చెరజీవితాన్ని చవిచూచేరు. కాని కారాగారాలనుండి వెలువడ్డ పుస్తకాలను వేళ్ళ మీద లెక్క పెట్టవచ్చు. వాటిలో (ప్రకాశంగారి “నాజీవితయా(త” లాంటి వచన కావ్యాలు మినవోయిస్తేపద్యకావ్యాలు అసలు లేవేమో! ఈ లోటుకు కారణం తెలుగు రచయితలు-ఎవరూ కారాగారవానం చేసివుండకపోవడం. “అందాక ఆ లోటును తీర్చింది.

వరద న్మృతి 14ీర్‌

ఆస్కార్‌ వైళ్ళ్‌ (వ్రాసిన “ది బాలెడ్‌ ఆఫ్‌ రీడింగ్‌ చై ట్‌ ఇంగ్లీషులో మహోత్క్బాష్టమైన

పద్యకావ్యం. పరదదాజేశ్వరరావుగారి 'చెరకాలం' ఆ (శ్రేణికి చెందినదే అని ఆందులో కొన్నిభాగాలు మామే గల “అందాకో బుజావుచేస్తోంది. దీనికి ఉపోద్దాతంలో

దురితలాలలతో (దవించిన

చెరబాధే కాన్నమై వొసించెను....

అన్నాడు శ్రీ.శ్రీ.

"స్వేచ్చగాతిరిగే నవయౌవనంలో, ఉన్నతోద్యోగములో ఉండి, విధివశాత్తు కారాగారపు వికృష్ణజీవనాన్ని అనుభవించవలసి రావడం వల్ల ఉద్భవించింది ఈ కావ్యం. యౌవనంలో ఇట్టి అసౌధారణ అనుభూతివలన హృదయపరివర్తన వేవిధాలుగా ఉంటుంది. నిరాశావాదం ('ప్రబలటానికి అవకాశాలు మెండు. ఒక్కాక్కవ్పుడు మతిభమించినా ఆశ్చర్యం ఉండదు. కాని కవిత్వం ఆటువటి వింత (పకృతులకొక న్మిమ్మమణ మార్గం. తాత్కాలికమైన మనశ్తేశాలను కవిత్వం పారదోలి కాంతవరకు మనశ్శాంతిని చేకూరుస్తుంది. అంతేకాదు, వ్యక్తికాక నూతనత్వాన్నిన్తుంది.

“అందాకోలో తన పీడిత హృదయాన్ని, అప్పటి మనశప్రవృత్తిని, కవినువ్యక్తంచేసారు. పరిమితమైన స్వేచ్చ, భయవివ్వాలత్క నిరాశలతో కూడిన ఆధువిక జీవితం ఈ పద్యంలో మనకి స్పష్టంగా గోచరిస్తుంది. ఇద్య్లీములో 7.5, 1210[తన అ6ళ/11612%6' (మరుభూమి) లో యుద్ధానంతర జీవితాన్ని నిశితంగా నగ్నంగా చిత్రించినప్లే ఈ కావ్యం స్వాతంత్యం వచ్చిన కొత్తలో భారతీయజీవనపు-ముఖ్యంగా ఆర్మధలో వాతావరణం చిత్రించింది. మొదటినుంచి చివరవరకు మనకు నిరాశావాదమే గోచరిస్తుంది.

వరమాణువు నగిలెనులే

నరదాతికీ చరమకాల

నళకమిదేలే

అని చెపుతూ బావ్య(ప్రపంచాన్నంతటినీ ఒక పెద్ద జై లుగా భావించి అలా చిత్రించారు. శ్రీ శ్రీ మార్కు సిద్దాంతాన్ననుసరించి,

నరజాతి చర్మిత నమన్తం

వలవీడన వరాయణత్తాం

అని దేశచర్యితల్ని ఆర్టిక శాస్త్రవేత్త దృష్టితో సింహావలోకనం చేస్తే వరదరాబేశ్వరరావుగారు నై రాశ్యమనే పాతాళంలో ఇంకో మెట్టుదిగి

నిజంగా విషాద (నణీతం [వ్రవంచో

టగ్రజానీక గాధా వ్రబంధం నమస్తం

అవి మానవచరి(తనంతా తాత్ర్వికుని దృష్టితో విమర్శించారు. కఠినం, బాధామయం, నిస్సృహాజనకం అయిన జ్రైలు జీవితంలో కూడ పుస్తక సాంగత్యంవల్ల, “ఆనంద పదవి జాడ” చూచి స ఎపీ పరిణామాన్ని, నాగరికతా చర్మితని వర్షిస్తూః

146 వరద స్మృతి మంతాల మహిమవ్హ నడచినగతం యంతాలవలె నడుస్తుంది (పన్తుతం. అన్నారు. కావ్యం మొదటీనుంచీ చివర వరకూ వీ బ్రతుకంతా ఒక గాలివడగ వీ వరమార్హం ఒక నీటేబుడగ ఆనే నిరాశా తిమిరం, నిన్సవోయలతో అలముకొన్నా అక్కడక్కడ. అజం2206600625422 (బ్రలకోలీ వీ కళేబరాన్ని బాబు కొ న్నాళ్ళదాక్క విన్న ్మునోనది నా ఇదే కదోయి బీవితం! లాంటి చిన్న ఆశాకిరణాలు కనపడతాయి. తన సంక్షుబ్ధ హృదయాన్ని ఈ కావ్యంద్వారా చూపించటంవల్ల కవి తాత్కాలికమైన ఉ(దేకాలను పోగొట్టుకొన్నారనడావికి సందేహం లేదు ఇంగ్లీషులో ఆధునిక పద్యకావ్యాలలో గోచరించే ఫణితులు కొన్ని 'అందాకో లొకనపడతాయి ఒకే కావ్యంలో వివిధములైన ఛందన్సులను (కాన్ని చోట్లు సాంప్రదాయాన్ని పాటిస్తూ, కొని చోట్ల దానికి భిన్నమై, అంత్యప్రాసలతోను, (వారంభంలోనే ఉండే యతులతోమ కూడి నవ్యకవితా రీతుల) నమానమైన స్వేచ్చ, సామర్ధ్యములతో వాడుటవనలన ఈ రండు కవితా రీతులలో ఈ కవి (ప్రావీణ్యం స్పష్టం అయింది. 'రెంటిలోను సమాన సౌలభ్యంతో ('వాయగలవారు మన కవులలో చాలా అరుదు. అందుచేత ఈయన (ప్రతిభ ద్విగుణీకృతం అవుతుంది. నవ్యకవితకు మరో ముఖ్యమైన లక్షణము ఇతరకవులనుండి, గొప్ప (గంథాలనుండి (ప్రతిధ్వనులు, పేరడ్తిలు “అందాకోలో శ్రీ శ్రీ, పోకడలు విరివిగా, దువ్వూరి రామిరెడ్డి మొదలై నవారి పద్యాల (ప్రతిధ్వనులు, నంస్క్టృత శోకం మరోచోట కన్సడతాయి. ఈ పద్దతి కవి పాండిత్యానికి సాక్ష్యం. + (“తెలుగు స్వతం్థో, జనవరి 28, 1966.) లా] ఉవ422%2: 5 రర 720262 పచటా/2 [24. (40115164 0? 4 రలు, 641821 ౨1066 8.1) ౪ 4౭ ౮1006 _ సం 94200[00000041642460013 018 ౪01 '101112120'10 ఇ) 10 రం౧106 ఫి వ016 +జాం (6 6౪115 009147౪60౧ 6081, ౧0౫ 206 ౧010౫, 10108820 ౪41100 ంగ201ఏ/ 13 ౧233102 10627. 16 [801 2821054 812౪7060/ 13 1200069 ౧0౧౪౫4౦83 206 2 [లు రేయ0216, 041 46 5౬? 00006600) 18 366 19 116 0గ200 2064 రడ ౧2563 0% 0*%8డం ౪10 8౬00266౯ ౪1 పంల? 2061 ౪12110 ౦[బ400 06508 2ఓట 00160506 0016 [180443 04640 10641 3 1౧900108, ౫0016 26 2621 226 1 12081 06 20016766, 0091 ౪188 18 ౧౧2 ౧౧6 ౪6563 26

వరద న్మృతి కత్త7 సంహార జర 6గంం6౪6, 0380 30006 జ ౧866 *10 రటయం2హ 6౫.మ్‌షి28. (6 1060, 7.6.1955) “ముక్రయ్యాత్ర

1954 అనుకుంటాను. మదరాసు, విజయవాడ హైదరాబాదు కేందాలు యేకోన్ముఖ (ప్రసారాలు (ప్రారంభించిప్పుడు ప్రారంభోత్సవ ప్రథమ (ప్రసారానికి 'ముక్తయా(తో రాసి పెట్టాను. ఆ తరవాత యీ నాటికను చాలాసార్లు పునః(ప్రసారం చేశారు.

ఆ రోజుల్లో బహుళ (ప్రశంసాపాాతమయిన యీ నాటికను ... మితుడు క్షీర్తిశేషుడు నూకల నరోత్తమ 'రెడ్డి-అప్పుడు గోలకొండ పథతికా సంపాదకుడుగా ఉండేవాడు-“ముక్తయా(త్రో అచ్చువేయించి (ప్రసార సమయాన మి(తులకు పంచిపెట్టాడు...

ల్‌ ఆఅక్టోబరు-నవంబడు 2892లో 'ముక్తయ్యాలో వునః (వసారానికీ ఆలిండియా రేడియో కొౌల్తగూడెౌం కేంద్రం వాడు వీర్చాటుచేశాడు..

శంర రాష | వరద ఈ కిశ్వర లో ఘుక్త యౌ త్ర - కరడ శాజేసురావి |

వే4కి వరద స్మృతి ఆ౦?2మాాగంాగ ౦౯ [014 తీ11 పర! 2610 :1౬60(022666౧1 0 : కం(: 2900) 92-91/134 ౨౬ 15-09-92 వ్‌ 4౦0 72164 ₹షంంా/202 220, వై-4గా-4, 3381 22000200, కరేల2016 - 500 044. జు పహ, ₹6 జం 162066 (0 పకంగా? 008 126 ౪6 0816 106 10 ౧60౦6406 జతి క0ం2రేం250 ౫౦ల లంం1616(116410 912 "నిశి 262" (031 00680664 & 01?0264- ౧౬౬0. 1954), 16 90౧010 ౪01100 ఓ 2202016 1 ౧౧౬ ౫ ౦౮ ౦011900601 0౯ వళున, 2రి28050011 - జలం 10210210" (౧0. 1990). జు! 02 00, 02% [1102 వ్‌ర్తే/- (52%202జ026 గెంతిర్సం 702౯101006 ౫60౪676 108 510100 ౧౦౦101 త “కవితో మేము “కవితో (ప్రాంరంభానికీ (ప్రయత్నిస్తున్నప్పుడు అతని (రాజశేఖర్‌) చేత బలవంతం మీద మొదటి సారిగా తెలుగులో కవిత్వం రాయించాను. మా “కవితకు అతని /బై రాగి! పద్యాల కోసం రాళాను. అప్పుడు తెనాలిలో వున్నాడు. ఒకేసారి నలుగురం మాలాంటివాళ్ళం “కవితలో కలిశాం. మా అందరికీ ఆనందదాయకంగా వుండేది. నేనూ, రాయప్రోలు రాజశేఖరు, ఏల్చూరి సుబ్రహ్మణ్యం, బెల్లంక్‌"ండ రామదాసు, అజంతా - “కవితను స్టాపించినప్పుడు తెలుగు కవిత్వంలో శ్రీ శ్రీ తోపాటు మరో మలుపు తెద్దామనే (ప్రయత్నం చేశాము. ఆ ప్రయత్నంలో సాయంకాలాలు విధిగా మేమందరం కలిసి గడిపేవారం - చర్చల్లో.

పరద న్మతి 149 య ష్‌ (సనా, రా (స, మ న క 1 సు న. [8 న |...

న వన ఫా ఇ శ. న స ము. ల! 11 జో, - 1112 కష; స్‌ (లీ సో మూ] ఎక... (| (ల సం 2. చ టల న నం! న టీ టు యయ. య న పం లి, శి ('కవితి మిత బృందం- శ్రీ శ్రీ, అజంతా, రాజశేఖర్‌, 'వరది, కుందుర్తి ఆంజనేయులు, ఏల్చూరి సుబహ్మణ్యం] శ | ట్‌! 12 టన. అట నో 1 షే మటు ముం లు. చు టీల ం లి వల ఉల టి న్‌ సం. న్నే (బెల్లం కొండ రామదాసు]

150 వరద స్మృతి క లో కీ! | జ [వరద, ఆరు[ద] ౧1964 లో/“కవిత' (ప్రారంభించాము. శాస్త్రిగారు (మల్లాది! చాలా సంతోషించారు. మదరాసు నుంచి ఉత్తరాలు రాశారు. శాస్త్రిగారిని “కవిత'కు రాసి పంపమన్నాను. అలాగే నన్నారు.

వరద స్మృతి 151 వ డాట్రి ఆ క క క ర్రాంటా యులాట్టీం నోయీలాతా! మా రట సం బాల పాలి సాం అలు పజూలటలీ[ నొ, రశార్థాంలాడుతాటిల4 యాలు క్యా గారో ఉం బొ శా ళాట్రీ ఉం శా శూర యల అరం _-ఊలాం 0 నా ఆ? ౬ ల "య్‌ ళల టన లలోనానాం 7 త్యారు యం ₹7 లాను

152 పరద నతి డల ంగాం , గట. [0 “0% ర్ట రీరీను రండు పాత దిందనా; గలా ఉృత్తణ్‌ రాయిం నంద కోసం వల్‌" మః. వోంప జెవాక్యా తె దేనా తి పొల తంగర్హా. తకవీత పూగుంపి. రాశి ౧6+ ఫొరైాలునా రాంరగలీ-తళ౯వాత లాను. ఇృయంచ్లూ మహైదరాహాక్సు తవీశ రంబ నంవటి వచ్తైల4నా వా... వటిరా్టైలో. గ నాను వా తలి ప్సిత (0. సలాం టాలా! లా డలం? 22. గే గండి యట (గిరుల ర్యా

వరద స్వత 153 “724౮ 453 లోల జ్‌ ; య. క. ఈల ఉగ ర్యు డు ఇలచ్‌టణల ఉం దళాల దను అవక తయిజలడి లల మ కటు వ ర ర ఎ ఒటదిడి.. గ్ర రాలంల. ఎడ టట్య్యు. దోటుటుు టిం. టాడు ఆ రజిత అ్లరిలజి 2 ఎడల వ్‌ ణం భాడు ఆ4 లతల యిరిల 2 ౬ గలను ఒలు తడ్‌ంల౬ లే గా “ఈ 44407 యడం 644444 . స 1!

154 వరద న్మ్యృతి [మల్డాది రామకృష్ణశాస్త్రి] (ఆకా: . “దె తింజ౬లలలకిు ల్రి వొద్దా వ డొడట్రుంా 07 లోరోలార/ జి రత్త రోం నం్రగ తల గా 6 భంథ _ వరలు చి ఇటాంఎంగా ఫా లులధాఎనల్‌డా లుండ్రా ద్రాపొలోల దో లంట వజ్షం నోఎతో తో ' వవిఖి* ర్రహిక్ళింలం " ఆ వప్రంబోత లెరనెకో. గోడ్లూ దాళంరణి తరాధా ఎోల్రా వోలొ నాడో! నోదోం వోల్డు గ ఏ మాద్రాలో ౧ నేళలన నొదుణం వరదం తం వలదంనిబి నాభిం; న్‌ స్టో ఎని. వళి వొదల వీంయినం వనూూఖాగ పొన్సు “వోటటోలక్‌ వయ్యితో ల చం య్రైాంగాం ఆం దం లో తింటాం. ష94 యేం | నా దర థం విలా. విలా వాతో వెరరలి చాలగం పొయి పోతా శైలం: నాన్ష్ర గోల యయవ్యోలం విధ్య దొంల్బ వర్తాకణంణంటా వోట్టనా. నం. తోచిలో. పవనం నోం శొర్జోవో లోందు లొంగ న. 27వోలంట్‌నావనికోంభ: వనిలరు వోనింం. వొ షం వలత్యంల 6 పక్ష. ఉం న్హ్యాలు వనెలవాో నారి వాటం గోత్ర లలల మింధ' వా లోడ భా శా్‌్రూా సట వ ౫

వరద స్మృతి 155 లా లీలల పాజల! [సలా వా౬ల- ౬6 టి జం పీకల ప ఇ చీలి తీంాచాలగ్రదాా-త "ప్రా తీ తా యా టా సాల్‌ క్‌ ఆంనాక్‌ తాను ఆం చెంాగ తై చా "కవత చు చూప వురి ణు లా రాచాళ శ్ర అలా ఊఉగాగరైలిగా టు లచూ.లగా' మూ. నో యా పలా ఓ [ అజంతా ]

156 వరద న్మతి వంగ ౨. తెజేడైై2082ర0టా ₹1126 కగరేష/28 (బృందావనము) య */.6.౨౬ 120010, 8-12-54 మెక? రంజు గొలర,

120% *౪ల్స/ 90౧0” 211 00౪164 ౧0639అ164 ౪06 ౧౫ 061003 2 90౧0113564 0 ౧౧౬. కంటక ఇ2 ౧2168 08100107 0% ల్రూల0103910బు జరీ 61010166 (10 20310 001 106%) 206 32౪ ౦౪ 1646 006 ౪0౪ *స ౫౦౪56 1013 ర61%)/. జుంటి? 9ల0రేస3 90 లు 0 109050౪9 ౧091 ౪/4) ౦03131 206 ౪04 య) లలల (016201 0౪ 03 10-12-5407 119 2౬6 1216౬

కజరులై 03, డ్‌ ఫాల సా హో తిం ఖ్‌ మదాసు అం జంరేడ, 3-2-55 నువ్వీ మధ్య మద్రాసు వచ్చావని తెలిసింది. కావి నేను లేను. అందువల్ల కలుసుకోలేక్ష పోయాను. “కవిలో రెండవ సంపుటి వెలువడిందని విన్నాను. నాకింత వరకు అందలేదు. దయ్విచ్చేస పంపగలవా? మూడవ సంపుటికి సన్నాహాలు జరుగుతున్నాయా? ఉంటాను. తగ కొ యా. ౫0. 6 ౮౧౪1, బైరాగి కెనషై22420 60012 51. గ లం. తయ-17. న! 0 5గ 40046 ₹7బజ3ర8 షం 220, 4&/10431, 02202్రైట క6రలడ016000 220) 526 స్పై. లజ ౨ సన్‌. 2861, 19/2/55, నీ ఉత్తరం అందింది. నా వ్యాసంలోని భావాలు నచ్చినందుకు కృతజ్ఞాణ్తి. “సాహిత్యంలో వ్యాపారాన్ని గుత్తకు తీసుకున్న కొద్దిమంది యీ ఎన్నికల అవకాళాన్ని

వరద స్మృతి 167 తీసుకొని స్వప్రయోజనం కోసం ఈ తతంగం చేస్తున్నారు. ఇది నా భావన” అని (వాశావు. ఇది అక్షరాల విజం. ఆయితే యీ కొద్దిమంది ఆటలు ఎందుకు సాగుతున్నాయి? ఇవి ఎలా కడతాయి అన్న రెండు (పశ్నలకు కూడా ఆలోచించవలసి ఉంటుంది. మొదచి దానికి మాతం సమాధానం దొరికింది కాని రెండవదానికి మ్యాతం నిర్లిష్టంగా నాకు కనిపించటం లేదు. నీకేమైనా తోస్తే వెంటనే లతెలియజేయాలని కోరుతాను.

అన్నట్టు కవిత రెండవ సంచిక గ్లోబ్‌ (శ్రేడర్స్‌ వద్ద చూచాను. మీనాన్నగారి గేయం, ఆర్భుద్రు నీవు (వాసిన గేయం మాతం చదివాను. జంటగా (వ్రాసిన గేయం బాగున్నది. తతిమ్మావాటి సంగతి చదివిన తరువాత (వస్తాను. మొదటి నంచికలో మ్యాతం రెండే రచనలు నాకు నచ్చాయి. ఉరేయింంం; 06, 01066022 కన॥ జీ గౌంగ211. ౮.7. 104 20. టి [భార్యకి రాసిన ఉత్తరాలు] హైదరాబాదు. క్‌ 22-2-55. శ. ఈ వారం ఇంగ్లీషు న్వతం్యతలో కవిత రెవ్యూ వడ్డది. చూడు. మానాన్నచేత 164149 1019122 0160 రాయించటం మొదలు పెట్టించు.... వరద న "హైదరాబాదు, 23.3.55 --= విశ్వనాథ నత్యనారాయణ గార్‌ ఊళ్లో రెండు రోజులు ఉపన్యాసాలు చేశారు. కలుసుకున్నాను. కవితకు తప్పకుండా రాస్తానన్నారు. నువ్వు వాచ్చేటప్పుడు-ఇంగ్రీషు అనువాదాలు, మానాన్న నస్వంతరచనల్హూ 1164149 10101820. ౧౦0 మిద పుస్తకం రాయించీ-తీనుకురా, లేక్తపాతే నువ్వక్కడ యిన్నాళ్లుండటం వ్యర్థం అయిపోతుంది...... నరద లి హైదరాబాదు, 7.3.55 _.. ఇల్లంతా బిక్కు. బిక్కు మంటూ ఉంటుంది. ఏం తోచదు. రెండు మూడు రోజుల్నించి సాయంకాలం పూట ఆలా అలా వెళుతున్నాను రాజశేఖరుతో కలిసి. ఇంగ్రీమలో “కవితి

156 వరద స్మృతి (ప్రయత్నాలు పూర్తి చెస్తున్నాము. మానాన్నగారితో చెప్పు. ... పోలవరపు శ్రీ, హరిరావు నాకు స్నేహితుడు. ... “ప్రజామతో లో మన కవిత రెవ్యూవడ్డది. నీకు కాపీ పంపించాను. "ఆందిందా? వరద [అందలేదు] (ఖీ క త యు ర ట్‌ మళ . | శ

ఇల్లే

[సమీక్షలు]

కవిత & సంకలనము: శ్రీమతి అబ్బూరి ఛాయాదేవి. (ప్రాప్తిన్ధానం. గీ 10-431, హీమాయత్‌ నగర్‌, హెదరాబాద్‌, వెల రు. 1.8.0.

ఈ ష్మతిక సంవత (రానికి మూడుసార్లు వెలువడుతుంది. సాహి త్యరంగంలో కావ్యరూపాలకు (ప్రధానమైన స్టానం వుంది. ఏ సారస్వతంలోనై నా కవితా సంప్రదాయాన్ని అనుసరించే మిగతా సాహి త్యరంగమంతా రూపాందుతూ వుంటుంది. అట్టి కావ్యరూపాలను, (ప్రత్యేకంగా (ప్రకటించే ష్యతిక మనకు యింతవరకు రాలేదు. ఆట్టికొరత తీర్చటానికి వీరు ఉద్యమించారు. ఇందుకు అభినందనీయులు!

శచారణంగానే వీరు చేపట్టేన ఈ కార్య్యకమం ఎంతటి బాధ్యతాయుతమెనదో కూడా ఊహి ంచవచు సం

వీరి ఉద్యమన్వరూపాన్ని ననము(గంగా ఆవగతం చేనుకోవటానికి, ఇందులో సంపాదకీయంలాంటిదేదీలేదు కాని “సందేశ రూపంలో టి.యస్‌. ఇలియట్‌ వాక్యాలను

వరద న్మతి 159 కావ్నిబివీ, స్వ విషయసూచికి అవే శీర్షికతో ఆస్కార్‌ వైల్టు, 'పక్చర్‌ ఆఫ్‌ డోరియన్‌ (గ్ర” అనే రచనకు (ప్రవేశికగా వ్రాసిన వాక్యాలనూ అనువాదంచేసి పత్రిక తాలిపుటలలో (ప్రకటించారు. వీటి నుంచి వీరి ఉద్యమన్వరూప మెట్టిదో ఊహి ంచటానికి కొంత అవకాశం కలుగుతోంది. ఇలియట్‌ సందేశంలో ఎలాంటి ఉత్తమకవి ఆయినా సర్వదా ఉత్తమకావ్యాలే రచిస్తూ వుండలేడనీ, సాథనదశలు వుంటాయనీ వ్యక్తీకరింపబడివుంది. కావి పాథనదశలో ఉత్పత్తిఆయే (ప్రతిసామాన్య రచనను అఆచ్చువేసి, మహత్తరమైన రచన (క్రింద చలామణీ చెయ్యాలని ఇలియట్‌ అభివాయమై వుండదని మనం గషునించపలసి వుంటుంది.

కం జంప 0600410101 0ఆ040ు! 1083 - ఆస్కార్‌ వై ల్హు ఆ “ప్రవేశికను పై వాక్యంతో (ప్రారంభించి చిత విచిత్రాలైన అనేక భావాలను వెల్లడించుతలూవచ్చి,

“లాం 1520 510 08జు 00210 210100121 0001. 300103 జం 611 *గగ01 0౯0260 ఇగ. 20461 జ.' అనే దగ్గరకు తేలాడు.

ఈ వాక్యాలను వీరు ఇలా అనువదించారుః

“రామణీయకాన్ని నృష్టిస్తాడు కళ్ళానష్టు.. నీతికరం, అవినీతికరం అంటూ (గ్రంథాలు లేవు; బాగా సాసిన పుస్తకాలూ బాగా వ్రాయవి పున్తకాల్లూ అంతే'-

ఈ వాక్యాలు మనకు శిరోధార్యాలు కావలసీవుంటే, సాహి త్యరంగం ఉదాత్తమైన ప్రయోజనాన్ని దేన్నీ కలుగజేయలేకపోతుంది.

ఆస్కారువై ల్స్‌ అనే ఈ మహాశయుడే మానవ జీవితమంటే యేమిటో అర్ధమైన పరిణతదశలో సెలవిచ్చిన ఈ [క్రిందివాక్యాన్ని ఈ ఉద్యమ నిర్వాహకులు చిత్తగించివుంటే బాగుండేది.

౧6 *జల6 025 ఏ 004 జంట, 0852262040."

“కళయొక్కం విలువను న్నిర్ణయించాలిసింది రామణీయకతనుబట్టి కాదు, బుజుమార్గవర్తననుబట్టి'-- అన్నాడు. ఈ వాక్యం "పై వాక్యాలను రెంటినీ ఛిన్నాభిన్నం చేసి పారేస్తోంది.

ఆస్కార్‌ వైల్డు జీవితాన్ని సర్మగవాంగా నైనా తెలుసుకున్న వారెవరూ ఆయన తొలినాళ్ల (ప్రవచనాలను వేటినీ శిరోధార్యాలుగా (గ్రహించరు.

ఒక కవి ఒక అభిప్రాయాన్ని వెల్లడించాడంటే ఆ కవి ఆ అభిప్రాయాన్ని, ఏ అనుభవంతో, ఏ నందర్భంతో, ఎందుకు వ్యక్తపరిచాడు, అని ఆలోచించకుండా, గాలిలో ఎగురుతూ ఉండే ప్రతి అభ్మిపాయాన్ని దొరకపుచ్చుకువి ఆ (ప్రకారం మనం ఊరేగటం మొదలుబెడితే కుక్కు తోకబట్టి గోదావరి యీదటమౌతుంది. ముఖ్యంగా ఆస్కార్‌ వైల్టు లాంటి జీవితచరి(తగల రచయితల విషయంలో ఈ జ్యాగత్త చాలా ఆవసరం.

అన్నిటీనీ తలదన్ని ఆస్కార్‌ వై ల్హు ప్రవచించిందీ, వీరు శిరోధార్యంగా సేకరించిందీ మరోవాక్యంః "41 గ ఓ (౧416 190165ు.'

“యాపత్కళా నివృయోజనకరంో.

“కటిక న్నివృయోజనకరం” అని ఉండవలసింది గాని ఎందుకో దయతలచి, ఆముక్కను వదిలేశారు. ఇదంతా కటిక న్నిృృయోజనకరం అంటే, దాన్నంతా అచ్చేస్‌ జనం సత్తిన యెలా రుద్దవీలౌతుంది అవి కొంచెం వెనకాడారో యేమో! “క్వెట్‌ యూన్‌ లెస్‌" అన్న అస్కార్‌వై ల్టు

160 వరద స్మృతి

కూడా యీలాగే ఏమాత్రం బాచిత్యాన్నీ పాటించకుండా సంపుటాలతరబడి రచనలు చేసి జనంమీద వారవేశాడు. ఇంతమ్యాతాను ఆయన నర్జాగా అన్న ఈ మాటనుబట్టుకుని, మనం ఆయన సాహిత్యసేవనంతా కొట్టి వారియ్యటావికి కూడా సంసిద్దులుగా లేము. “హాపీ (పీన్సు' అనే కథను (వ్రాసిన మహామహుడు 'యాపత్తు కళా కటిక నిష్ప యోజనకరం' అని హృదయపూర్వకంగా అన్నాడని మనం మాం ఎలా విశ్వసించుతాం? కాని ఈ సంకలనం చేసిన వారు మాతం, ఈ వాక్యారిను ఆ దృష్టితో (గహించినట్టు, ఈ సంపుటిలో (ప్రచురించిన రచనలను బట్టే మనం అనుమానించపలసీ వన్తున్నది.

ఆస్కారుపైల్డు (ప్రత్యేకం ఆ రచనలో వ్యక్తం చేసిన భావాలే తాడూ బొంగరం లేనివి; వాటికి

తోడు వీరి అనువాదంతో మరింత ఆయోమయస్టితి యేర్పడుతోంది. మచ్చుకు?

“ఉక జ ఏ 20006 9041206 206 9౧0001-12036 *10 80 960684) 06 5టం6 6౦30 26 లి; 1056 *10 16264406 9702001 40 30 2 1 ల),

దీవికి వీరిచ్చిన అనువాదం:

“యావత్కళా సువ్యక్తం, నంకేతం. సువ్యక్తాన్ని శోధించేవారు న్వవినాశనావికీ, సంకేతాన్ని చదివేవారు స్వవివాశినానికి.”

"పై ఇంగ్రీషుమాత్సక ఎదట లేకపోతే, తల పగులగొట్టుకున్నా ఈ తెలుగు వాక్యాలు అవగతం కావు.

ఈ రెండు రచనలకూ అనంతరం ఈ సంపుటిలో వున్న మూడవ రచన శీ అబ్బూరి రామకృష్ణారావు గారిది. ఈ రచన మొత్తం 12 పేజిలు. రామకృష్ణారావుగారి పూర స్వరేచనలకూ దీనిక్తి యెక్కడా పోలిక లేదు. కావ్యగుణం యేకోశానాలేని వచన వ్యాసం. గేయంలా కనుపించేలాగు అచ్చువేశారు. ఈ వ్యాసంలో రామకృష్ట్ణారావుగారు, వర్తమానాంధ సాహి త్యరంగంలోని అన్నిరకాల కవులనూ, పద్ధతి బాగోలేదని మందలించారు. కాని వారు ఆశించుతున్న పద్ధతి య్‌ టో సెలవిచ్చారు కారు. ఇందులో కొంత భాగం శ్రీరంగం శ్రీ నివాసరావుగారిని మందలించటం ఇందుకు ఇలాంటి కావ్యరచనకు పూనుకునేకంళే రామకృష్ణారావుగారు, శ్రీ నివాసరావుగాా సీర ఒక కార్డుముక్క (వ్రాసీ పొన్టులో వేయించివుంటే బాగుండేది.

ఇందులో మరోచోట తాము లోగడ చేసిన రచనలను ఆధునికులలో కొందరు అనుకరించుత్తూ “పెళ్లికొడుకులకు మల్లీ వీధి వీధి విహరింతురు" అవి నేరారోపణ చేశారు. ఇది చాలా ఆ న్యాయం. నేటి ఆధునికులలో నిజునికి, ఎవరికివారే ఒక మవోకవి. ఏ వాక్యమైనా తేలికగా అచ్చయిపోతుంది. ఒకరిని అనుకరించాలిసినంత అవసరం యెవరికి మాత్రం యేముంది? ఈ భాగంలోనే రామక్త గమ్టారావుగారు:

“తొలుగుదారి వెలిగించే

వెలుగుదారి తొలిగించో

అని ఒక పదబంధాన్ని గారడీ చేసినట్టు మన మీదికి విసిరేశారు. ఈ రకంమూటల గారడీలు

ఈ సంపుటంనిండా పుష్కలంగా వున్నయ్‌. రామకృష్ణారావుగారి రచన అనంతరం, శ్రీరంగం శ్రీ నివాసరావుగారి “వృషభం' ఇది రోడ్డుకు

వరద న్మతి 16] అడ్డంగా పడుకుందిట. యంలోవిలోధి ఆహింసొవాది శాఖానోరి ఎవరు పొమ్మనగలరీ ఎడ్డుని మద్యవొషేధ (వజ్ఞాూలి ఎలొ చూస్తోందో చూడదు నగరం నడివీధిలో వీంప్‌వీస్‌ మోటాడకాడూ నాగరికలగమనాన్ని నిరోధిన్తూ ఏవిటి నీతాందర ఇలా ఎంతసేపైనా నరే ఖాంగ్‌ఖాయ్‌ సైట్‌ ఈయెద్దు నిలబిడగలదు, భ్యదంనుమీ ఎద్దు నిన్ను తవ్చుకోదు ఎద్దుకు లేకపోతే బుద్ద మనిషికైనా వుండవద్దా-”

ఇది ఛ్రీనివాసరావుగారి కవనం; ఇవి వీరి భావాలు; 'మధ్యవానం నాగరికతకు చిహ్నం. మద్యవానం కూడదనేవాడు నాగిరికతను విరోధిస్తూ అడ్డం నిల్చున్న బుద్ధిలేవిఎద్దు'-

శ్రీ, నివాసరావుగారి కవనం, ఆభివాయాలూ ఎలాంటివై నా మద్యపానమే నాగరికతకు చిహ్నమైతే

• ఆలాంటి నాగరికత తక్షణం నశించటం ఆవసరం,

ఇందులో “శాఖా హారి అనే (ప్రయోగం ఒకటి వుంది. ఇది ఆచ్చుతప్పో లేక రచయిత ఇందులో యేమైనా శ్లేషించారో మనకు తెలియదు.

మిగతా రచనలలో కుందుర్తివారి 'ఉత్తరం' ఒకటి వుంది. ఉత్తరం (వ్రాసినట్టే పాడిపచనం. బిళ్లలు లేకుండా మనపేర టపాలో వేస్తే 'బేరింగు దండుగ.

“ఆర్ముదిగారి “గుమస్తా (యేమగీతం' ఒకటి వుంది. ఈ “గుషూస్తా' గాని ఈ “పేమి గావి యీ దేశం. బాపతు గాదు. టియస్‌. ఇలియట్‌. దేశానిది. భాను కూడా అదే. 'ఆరుది ఇక తెలుగులో వ్రాయటం మానేసి ఆంగ్రభాషలో రచించటావికి పూనుకోవటం ఉత్తమం,

“టాక్సీ వెయిటింగ్‌ చార్జీలు "రుగుతున్నాయ్‌్‌, బేక్సీటులోనే తొందరగా ప్రమ మాటలు ముగించేద్దామా? (పేమ ఎక్స్‌ (వైస్‌ చెయ్యటానికి ఐడియల్‌ వెదర్‌ డార్లింగ్‌...

ఈ బాపతు ఇర్టీషుభాష తెలు గువ్మర్హకమంలో ఇమడటం కష్టం. రచయిత కష్టపడి యిరికించినా చదివేవాళ్ళని వేధించటం. అందుకే యేకంగా ఇం్సీషు (వాసయ్యమనడం-అది కవనమైనా కాకపోయినా.

శ్రీ బెల్లంకొండ రామదాసుగారి “న్మిమ్మమణం' అనే రచన అర్థంపర్థంలేని నిరాశావాద ధోరణిలో యీ సంపుటిలోని యితర రచనల కేమా(తం తీసిపోకపోయివా, రచనలో కాష్యగుణం కొంతవుంది.

“నాకు లోకం లేదు

నాకు కోకం లేదు

నాకు బాధలు లేవు

ఏదో చల్లవైంది

నాలో నేడు'-

ఈ రకం వాక్యాలు చదువుతుంటే వట్టి పుణ్యానికి మనకు విచారమేస్తుంది. ఇలాంటి నిస్పృవాను జాతికి కలిగించటం (ప్రమాదకరం. జూతి నీళ్లుగారి ఎందుకూ కొరగాకుండా నశించుతుంది.

162 వరద స్మృతి

స్వతం్యత రచనలమాట అటుంచ్చి వొాళశ్చాత్య రచయితల రచనలలోనుంచి, వీరి ధోరణికి

అనుగుణంగా వుండే కొన్ని రచనలను సేకరించి అనువాదం చేసివేశారు. వీరిలో డిలస్‌ థామస్‌, డి. హెచ్‌. లారెన్స్‌, రాంబో, టి.ఇ. హ్యూమ్‌ మొదలై నవారి రచనలున్నయ్‌.

ఈ రచనలను గురించి ఒక మాట చెప్పవలసి వుంది. మానవ కళ్యాణానికి యుద్దతంతమే పరమసాధనంగా, పాశ్చాత్య నాగరికత యింతకాలం నడిచింది. గత రెండు (ప్రపంచయుద్దాల అనుభవంతో ఆ పద్దతి నివృయోజనకరమవి తేలిపోయింది. మరొక పంథా యేవిటో తోచని ఆయోమయావస్థ యేర్పడ్డది. పై పెచ్చు యీ రెండు యుద్దాలతోనూ యూరోపియన్‌ దేశాలనీ ్న సర్వనాశనమై (దవ్యోల్బణాది యీతిబాధలతో దిక్కుతోచకుండా వున్నయ్‌. ప్రజలలో వ్యాపించిన ఈ మానసిక విరాశనే అక్కడి కవులుకూడా వ్యక్తం చేస్తున్నారు. అథోగతికి దిగజారిపోతున్న విరాశావాదం *? ఈ రకం రచనలను సేకరించి అనువాదం చేసి మన ప్రజలలో (ప్రచారానికి తేవటానికి పూనుకోవటం అనవసరమైన పనేగాక్క అనర్ధదాయకం, మనది పారతంత్యపు మృత్యువునుంచి పునుజీవించి అనంతమైన ఆత్మవిశ్వాసంతో పురోగమించుతున్న జాతి; సాహి చ్యం ఈ ఆత్మవిశ్వాసానికి బలం చేకూర్చేదిగా వుండాలిగాని, దాన్ని నశింపజేసేదిగా వుండకూడదు. మన మార్షమేదో మనకు వెలుగుబాటగా కనుసించుతోంది. జాతిలో వున్న బలాన్ని కూడదీసుకుని మనం ముందుకు సాగాలి.

శ్రీమతి ఛాయాదేవిగారు ఈవిషయాన్ని గుర్తించి మున్ముందు తగిన విధంగా ఈ పత్రికా నిర్వహణను పాగించగలరవి ఆశించుతాము.

మనదీ ఒకజాతి; మనకూ ఒక సాహి త్య సంప్రదాయం వుంది. పాశ్చాత్య రచయితలలో నుంచి ఏ రచనను తెచు కున్నా దాన్ని మనం జీర్ణంచేసుకుని, మన పంథాలోకి మనక్తు బల తేజాలు కలిగేలాగు మలచుకోవాలి గాని, ముక్కు కోసుకుపోయేదిగా వుండరాదు. నవ్యాంధ్ర సాహి త్యరంగంలో అర్థశతాబ్దిగా జరిగిన కృషికి ఈ సంపుటి పరిణామషమంటే, నవు స్‌ బాట్ట్రపవిగా వుంటుంది.

మన జాతి యేవి(చీ మన సాహిత్య మేవింటి మన బలమేవింటి; మన 'పజలేవియ మ నకున్న సాధకబాధకాలేవి(టి వీటిని నర్షుకుని మనం యెలా ముదుకు పోగలం? ఆన్స దష ఈ న్‌ ర్జు స దృష్టి ఈ దశలో ఛాప్తా

అంతేగాని యెప్పుడో యెవరో అన్నారని, “యావత్కళా నివృయోజనకరరి అంపే మి (వయత్నం వట్టి నివృ యోజనకరమని యితరులు అనవలసీ వస్తుంది.

ఈ సంపుటిని ఆదినుంచి తుదివరకూ ఓపికపట్టి యెవరేనా చదవగలిగితే ఈ వ్యక్తికి అర్థం లేని యేదో బౌెంగపట్టుకునిి వారందాకా వదలదు. వచే ే సంపుటికై నా పాఠకులకు ఇలాంటే బాధకలిగించకు౦డా వుంటారని విశ్వసించుతున్నాం,

(భారతి, కార్తికము, జయ) కవిత! ౨9+

ఇది కేవలం కవిత్వం (ప్రకటించడం కోసం ఉద్దేశించిన పిక. దీనిలో సంపాదకీయం లాంటిదేమీ కనబడదుగాని మొట్టమొదట. టి.యస్‌. ఇలియట్‌ సందేశం ఒకటి ఆచు వేశారు. ఇది పాధారణ సందేశాల్లాగ కాక్క కవిత్వం లోతులు తరిచిన సందేశంలా సు ఎరిస్తుంది.

వరద స్మృతి 163 “ఇయిపీమ్మట న్వవిషయ సూచిక అనే శీర్షిక కింద ఆస్కార్‌ వై ల్టు 'ఏక్చర్‌ ఆఫ్‌ డోరియన్‌ (గ అనే రచనకు పీఠికలో (వ్రాసిన వాక్యారిన్నీ తెనుగులోకి అనువదించి (ప్రకటించారు. ఆస్కార్‌ వైల్డు అభ్యివాయాల ప్రకటనలో ఆనేక రకాల పిల్లిమొగ్గలు వేశాడు. చిపరికి బైలు (ప్రవేశం జరిగిన తరవాత తన అభ్మిపాయాలన్నీ తవ్వు దారిని పడ్డాయని కీంచబడ్డాడు. ఆస్మ్కోర్‌ వైల్డు ఆంగ కవిత్వ వాబ్బయంలో రెండో తరగతి కవి. ఇతడు (వ్రాసీనవేవో రెండు మూడు కవితా రచనలు తప్ప మిగిలిన వీనాడెపరు ఆంతగా గారవించరు.ఏమైనా టి.యస్‌. ఇలియట్‌ 'సందేశం" తరవాత ఇతని “సందేశాలు ప్రకటించడం చూస్తే-ఈ సంపుటం సంపాదకులు తప్పుదారి పచ్చారా అని అనుమానం కలుగుతున్నది. ఇక ఈ అనువాదం కూడా తెలుగులో ఆయోమయంగా వినిపిస్తున్నది... దీని తరవాత అబ్బూరి రామకృమ్ణారావుగారి 12 "పేజీల ఇండకృతి కనిపిస్తుంది. నిజానికిది ఖఇండకావ్యమనడం కంటే నేటి ఆంధ్రకవిత్వ పోకడలు సమీక్షించే విమర్శన ఆనడం న్యాయం. దీనిలో కవిత్వం ఎక్కడో ఆయిదారుపంక్తుల్లోగాని కనిపించదు. మరిదంతా చక్కగా వచనంలో (వాయక ఛందస్సులో ఎందుకు పలికించాతో తెలియదు. వీరిందులో అటు అభ్యుదయ కవుల్నీ దుయ్యబట్చారు. ఇటు సాంప్రదాయకుల్నీ వినుర్శించారు. పోనీ వీరి మార్గమేమిచో కనుక్కుందామనుకుంటే అదీ అగమ్యగోచరంగా తయారైంది. ఇంకా దీనిలో శ్రీ శ్రీ, ఆరుద, బైరాగి, బెల్లం కొండ రామదాసు మొదలై నవారు స్వేచ్చా ఛందోమార్గం (వెర్సొ లిట్‌) లో కొన్ని రచనలు (ప్రచురించారు. వీటిలో శ్రీ, శ్రీ రచనలో ఎత్తుగడ బాగానే ఉంది గాని చివరి చివరికిది దిగజారిపోయింది. మిగిలినవారి రచనల్లో అన్నిటిలోను, వాక్యచమత్క్బతి కనిపిస్తుంది గాని కవిత్వం అన్నది కంచుకాగడా వేసినా కానరాదు. ఇడీగాక వీరి రచనలన్నీ వట్టి వచనంలాగ ఆచ్చువేసినా తేడా ఏమీ కనిపించదు. అయితే ఈ రచనలన్నింటిలో బెల్లంకొండ రామదాసుగారి “న్మిష్మమణం' లో చక్కని నిజాయితీ వినిపిస్తున్నది. మొత్తం సంపుటం అంతటిలోను ఇదే బాగున్నదవి చెప్పాలి. ఇంకా దీనిలో డిలన్‌ ధామస్క్‌ డి. హెచ్‌. లారెన్సు, రాంబో మొదలై న వారి కవితానువాదాలుకూడా చేర్చారు. వీటిల్లో వరదరాజేశ్వరరావుగారి రాంబో అనువాదము, శ్రీ శ్రీ డిలాన్‌ ధామస్‌ అనువాదము బాగావచ్చాయి. మొత్తంమీద ఈ ష్యతికలో అత్యధునాతస ధోరణి ఏదో (ప్రతిబింబించాలని ప్రయత్నించినట్టు. కనిపిస్తుంది. కాని ఇదంతా పచ్చిపచ్చి విదేశీయానుకరణ లాగ ఈ కవులంతా విదేశీయుల్లాగ వినిపిస్తారు. క ఇక ఈ సంపుటం మ్యుద్రణ చాలా చక్కగా ఉంది. దీనిలోని వ్యాపార (ప్రకటనలుకూడా గద్యకవితలా వున్నా యంటే దీనినిబట్టి మ దణాప్రాశ్యం ఎంతపరకు వెళ్లిందో ఊహి ంచుకోవచ్చును? ఏదైనా నేటికాలం తెలుగుకవితలో ఎల్లాంటి విచితధోరణలు వెలువడుతున్నాయో తెలుసుకోవాలంటే చూడండి కవిత! (“ఆంధ్రపత్రిక ఆదివారం, అక్టోబరు 10, 1954)

164 వరద న్మృతి శ్రీ శ్రీ కవిత $ “కవితో వంటి విశిష్ట స్వభావంగల ఒక ప(త్రిక ఈనాటికి తెలుగునాట పలువడడం ఒక విశేషం. అంతకన్నా విశేషం పందా, రెండువందలకు "పైగా ఉన్న మన తెలుగు ష్మతికలలో ఏ 30డో మూడో తప్ప తక్కినవన్నీ ఈ పత్రికను గురించి మూకీభాపం వహించడం. అన్నిటికన్నా గొప్ప విశేషం ఆ గుర్తించిన పత్రికలై నా ఒక కన్ను మూసుకానో, లేక ఇంగ్లీషు పలుకుబడిలో వలె బుగ్గని నాలిక పెట్టుకానో ఎగబడడం। (దాన్నే తెలుగులో నంగనాచితనం అనవచ్చు) మాటవరసకి ఆస్కార్‌ వైల్డ్‌ అభిప్రాయాలు బూజాపట్టినవే అనుకుందాం, అబ్బూరి రామకృష్ణారావుగారి కేమి కావాలో ఆయనకే తలియదనుకుందాం, ఒక గీతం కొతవరకూ బాగుండి తరవాత బాగుండడం మానేసిందనుకుందాం-అయితే ఏమయినట్టు? సరిహద్దులను కరిగించడమే కవిత్వం మహలత్త్వం అయినప్పుడు ఇదంతా ఏదో విదేశీ వ్యవహారంలా ఉందని విస్తుపోవడంలో ఏ మాతం “జాతీయతొ ఉంది? ఇంతకీ రోడ్డు అనే మాట అచ్చ తెనుగు పదం అనుకునేవాళ్ళున్నారు. ఆమాటకొస్తే వాళ్లదే సరైన దృక్పథం. కృత్రిమమైన గిరులు గియ్యబోవడం తెలివితక్కువతనం. వాటిని కాపలాకాన్తూ పారాహుషార్‌ అని అరవడం పిచ్చితనం. సాహిత్యరంగంలో “కవిత” నంటి ష్మతిక (ప్రవేశించినప్పుడు సహృదయులంతా స్వాగతం చెప్పవలసి ఉంటుంది గొని మూలుగులూ, ఫిర్యాదులూ వినబడకూడదు. కవితా స్వభావం గురించి ఆలోచించేవాళ్లు కొద్ది మండే అనుకోండి-రోజూ మూలుగుతూనే ఉన్నారు; ఇది బాగులేదు, ఆద బాగులేదు అని ఏడుస్తూనే ఉన్నారు. ఇప్పుడు “కవిత” కొక (ప్రత్యేకమైన వేదిక లభించింది కాబటి కవనం మీద గాఢాభిమానం ఉన్నవారంతా కవితా విజయానికి తోడ్పడాలి. విజమే। సంప్రదాయ చృందస్సులు కొందరికి కావాలి! భావ కవిత్వం పసందు చేస్తారు మరి కొందరు. విప్లవ ధోరణులు తప్ప మరేవీ నచ్చనివారు మరికొందరున్నారు. ఇలాగ విభిన్న దృక్పథాలకు చెందినవారందరిక్షీ కూడా “కవితలో” (ప్రాతినిధ్యం ఉంటేనే అప్పుడు తెలుగు కవిత్వపు సమ(గ స్వరూపం ఇందులో సరిగా (ప్రతిబింబితమవుతుంది. రకరకాల కవిత్వాల కలగలుపు కాకుండా గుర్తించడాని కనువెన దృక్సథాలూ, వ్యవస్థలూ ఇందులోంచి బయలుదేరాలి. ఆది బలీయమైన సంపాదకీయ బాధ్యత. మున్ముందురాబోయే నంచికలలో ఈ బాధ్యత సుష్టుగా నిర్వహి ౦చబడుతుందని ఆశిద్దాం. అదాహటిన్నీ, ఇతర భాషలనుంచి అనువాదాలు చెయ్యడంతో బాటు ఆయా కవులను గురించి పరిచయాలను కూడా (ప్రకటిస్తే బాగుంటుంది. ఇతర భాషల కవుల్నే అన్నమాకేమిటి అంతమంది రచయితల్నీ పాఠకులకి పరిచయం చెయ్యడం చాలా మంచిది. కవితా విషయక చర్చలకి కూడా కొన్ని పుటలను ప్రత్యేకించడం మిక్కిలి అభిలషణీయం. “కవిత"కి స్వాగతం. (“తెలుగు స్వతంత్ర, అక్టోబరు 29, 19654)

పరద స్మృతి 165 గద27112 : లగంర0ం21 ఉ౧401080/ 0 406అ0 ౧61882 066 110. 2 46/నగీండ లాడ. ౮444 0ల౫ శో.4., 4-04 తగాాం0/02080/7 త్రుడలాడరిండ 6. 1-8-2.

1926404600 80 16110860590060 0006000668 12 4106 [రు 1336062712,

3567ల! ౧6౪ ౧ఖ౫టు [280 1 42189 5ఉం006 8006! 020, కు వటంగ్సు/ 206 12001 4612806006 *ఇనళ ఉలూ 2ంఎం *౪జు6 *110% [43 & 201046 600683 200661 వె26661జ6 జర 210101206-016 827216, 2 ౪611 2 120 000123 2౧6 2416 ౨1యడ0900-016 0646003, జాం 0టబల(664 1 [181 0202312601. 161613 21902 8006 16066108 02 060% 0 96 ౪61-0౪0 యట 0061 వ జఖు2 0021 51102.

౦0౯0జ1ల12 101ల651 10 16 8లులం! ౧264ల ము లే! 2 10 116 ర130ల౧108

0810 15 2 యిం033100 ఓ ౪66 060/౧ జర 26 తగురుణ 2000146 211003 0€

6 6౪ "106 1 ల484 61166. ౮౪౧౪౭౧1 00౧0606 036260”. ౧1 204 ]00ఇ16606జం జు2 566 206 16౧/౦ ౧06౮ 5606౧) 10 286800 166౧136 (141 6 2 ౦0౯22426 20066)/ ఓ 04606 8౫40696280, జరీ ౦౧ 46 ౯౫౪2113 అం 006 60011 13 *0గ1 1౬

గా 2001010897 185 58850608 ౪2160 10 ౪161 0165 200646 [08 [016 గ1800006ట కొంగ 16 00౧13028 ఆఉకంగు 0602036 *10 :లుుటం0! ౩0121 ఏ 8౯౫ 1 గౌం080 ౧0667. 0౧6 ంఖజాగం! ౧610, ఏంంలా 08 26ట *టండే 16 16 6౧100601 0౯ [06180 *౦1603 2 86 ౫1656 0 0%2316 ₹01688 10 అం!853 & 802280 164. 110020 06 ౧౮16 ౧16౪౬10 496 2 [000% 01 1106411031 141 & గౌంలేట2ైా 70 2064 జం 11000016 ఇగటి 6 06౪71085 అగ6-9 04016; 1 102 06 అ0016931761)/-10 11056 ౪/10 100% 116 91220180జాం6 0౯016 [00ట20 *ఇ0169; 08 6 20౮00260 6[లు[ [8 3253ల 116 0640 "24146 046 ౪7౪౧ల.

& ఇల10006 8206 13 106 [1108 ౩9 0121190106 *10 అయుత! లశషంయ కంగు 16 ౪0% 062511౮ ౧౧౪౦౩ 106 ౮. 0660) జడ ౪611-1007 523011 2ం00గ8య3.

47112 ౧25 0006 10 ౩66 2 *లా' ౪561041 08౧౦36 జర *6 కం! [121 2 16 113105200ల1(2016 ౧6౪ 0౧160004 96గ(లంజురం ౪710) 620% 1336ల 6 [6164 020660 అల్లాలం06 607౦6 *న! ఆల ఇ16ల.

10 501101 ఢటజలా/ఆ 0 ౧౦౧8౭౬(01260%3 0% 16 ఆం! 86190 0 16 2200102169.

(5్‌*72/2102. లుగుఖ్య/ 19, 1955) 1087112 : ... 56612 ౨౩71 డాం, 20882006 అగాయేే? రేఆ01664 10 0066), 1 4 ౧౦761 106 ౪01006 ₹ట0016 25 12 జు 16 ల086 12020286 18 0080అ96. 113 ౧౧1ల 66౪0164 10 హి2-006ల0 ౧౦600.

266 వరద స్మృతి గం ఇ86లంము6ే 668621 ౪01% 0001 )00021, ౪6 1476 10 ౪2౦6 6 111610 113100” 0£2406ట0 6084 90669౧. ౪2100 063103 90౧౧6 [0గ ౪62 020% ₹/111 16 ౧౦౧02016 ఇగలం[ ౦0 ౮౫)162 ఉంంఖాం, 2200014 5600820 ఖజ6 తంల 220 2ీయం0ల2 40. 10జ0ం66 16 0681001082 020 62000092 60157 1 లటు2ై0 0066 206 00ల68 *ఓ123 0౯౧6౪ 11లయం/ ంట801. 5060౪66 ౪10 ౧౭676 6౧ల౭ 20600660 (16౧6 109066 0 ౪621 0063 136 5[06116/, కఅట, 2రే 22016, 0160008 ్క65ట26400 ౧౭౭66 01203103 0 కెంంజు6ం ౧౦6౧ 1 ౧044664 ఏ ఉంటి జరేంంగ6ణ004003505౯320101 522181. 1121501090౧16 అల రయలఅలా21668 11 ౧6 [065 0 16006౯ పరంట 2౧4 ౧4164 2 56036 06 ౨ం1తం 1 6 ౧10640 0౯16 వ0600/-7626108 08010. ౫6౬ 16 ౪౫] 1346 05ఏ17జజమిడ 5201, 016 [01101001 9116 0 ుగుం [04 513561. 16 ['లాంం60! ఇటా! 50002 40, 16 56306621 5/16 0 1377201112 ర2ంజాజాస/22, ఖర 16 106016021640 0640 626 01 367౮21 ౦ల వంట 0 16 గెంగా2॥టం ఏంసం0] 9 560 99అం0లంకే ఇ06ి అగంలల6 1) ం లూ 0 90౦0ల 100౪ల. రంగ, కలం %23 2 10000812 00బులైం 10 16 గ0660 1ంట14ల 01 116904౧861 86%ల1100 0౯0060, ౪10 1606116464 2821031 16 1620 0 కెంణగ20(40 వంట 06 ఏంషరేండ 2007౪ 024 అురిం18 లట, 0221500, ౨260 జడి 5్‌లు-!283గ. 06162110 90౧06 కలాం జం 66 5912080201 వల౫౦0%ఖ16లం, *ఇసం జం 1605210210 0123 16౪ 606 హ ఏం గౌం[88 ఫ06(10 ఇంగ. 51002, త్‌గ వగ 2%రే జా20౧2 3203 0466 721౧8016 ౧౦౧౪10880%3 206 జాం 6 01006౪3 0 06 31024006ల0 ౯606. ఉ౧౮౧0టల0[0666హ8 9060 [01066 1 07601606జం 200082 ల0 26 ౧066 ౪00 ౧276 *రగం0 ౪18 గ0ఇలూ 204 102210260% ణం రేం610064 1 6001016446 26౧ 10 0120006 ఉండం? 500010 9066 1 ౧6 7/05 “జడ 20000645 గ2హస 2 *0085 05 0636 60351250. 1 ₹6 61|| ౧10216 లూ 001600-జ%000010 0860001. [ల ఏ 2004 ౯060 లా జం 250 ౪203120003 0. 0]20 00043, క206ల426 206 [190244 0 101. 0660 ౧0660 *ంగే6, ఓలా ప ౪6[9460) భ్రాంటగిర [0 0 3007668, 00౪ట64 ఖా 00066 0 ఏం గ9మ2 89ట2400. 1150080021 అం ౫7 66౪0164 (0 గ౦6క 1 206000 88080206 00060006 16 9000506 0౯01 6౧1లాగం6, 0%1౪206 256 జ264 గెబటడడ ౧24, జం 10 06 0098211124 0% 161 7606 2 10 560౧06 0౯06 08 3036 ₹/6 1006 10౪టలు 0”లల$ల [06600 ౫11] ౧౫6 ల 620 10 ౧2౯౦౧హం 1౧ 0ట21. (216 61064, రింంంగా0లా 25, 1955)

వరద స్మృతి 167 కవిలో రెండు నంవుటాలనూ కలిపి ఒకే నంవుటీగా 1993 అక్టోబరు 10న వరదరాబో శ్వరరావుగౌరి జయంతి నందర్శ కంగా వునర్ము(దించడం జరిగింది. చేరాతలు తొలి తలుగు కనితా పిక. డా. చేకూరి రామారావు కవిత్వానికే (ప్రత్యేకంగా పత్రికలు తీయటం విదేశాల్లో వుంది కాని మన దేశంలో అరుదు. నిజానికి మన దేశంలోనే మలుపు కావాలి. మన దేశంలో మరీ ముఖ్యంగా తెలుగునాట-కవితా ప్రియులు ఎక్కువ. పారిగశ్రామికాభిష సెట్టి సాధించిన పాశ్చాత్య దేశాల్లో వచన సాహిత్యానికి (పాచుర్యం ఎక్కువ. చాలా కొద్దిమందే కవితా సంబంధిత కార్యకలాపాల్లో పాల్గాంటుంటారు. అయినప్పటికీ తెలుగులో అచ్చంగా కవిత్వానికే కేటాయించిన ప్మతిక ఒకటి తీయటం అంటే సొవాసమే. కాని ఆధునిక సాహి త్యాభివృద్ది అట్లాంటి సాహసాలవల్లనే సాధ్యమయింది. ఇట్లాంటి సావాసం ఒకటి ముప్పై చొమ్మిదేళ్ళ కిందటే జరిగిందంకే ఆశ్చర్యమే.

అబ్బూరి ఛాయాదేవిగారి సంపాదకత్వాన 1954 సెష్టెంబర్‌ ప్రాంతం (జయనామ సంవత గర

భాద్రపద మాసం)లో 'కవితో అనే ష్యతిక తాలి సంచిక వచ్చింది. రెండో సంచిక 1954 డిసెంబరు (పువ్యమానం)లో వచ్చింది. మూడు నెలల కొకటి చొప్పున తిస్తామని (ప్రకటించారుకాని రెండు నంచికలతోనే ఆగిపోయింది. ఆ రెండు సంచికలను గర్వంగా చేతుల్లొ పట్టుకు తిరగటం ఆ రోజుల్లో ఆధునిక కవితాభిమానులకు సరదాగా వుండేది. అందరూ ఆమోదించిన అదో రకం ఫ్యాషన్‌. . కవిత్వం చదువుకోటం తప్ప వేరే జీవితం వుందని తెలియని అమాయకపు కాలేజి చదువుల రోజులు మాకు. పద్యాలు, పాటలూ గిలుకుతలూ పాడుతూ కవులంకాబోతున్నామని (లేక అయిపోయామని) కలలుకంటూ పరీక్షలూ, చదువులూ పళ్టించుకోకుండా కాఫ్యాలయాల్లో గంటలు గంటలు కాలక్షేపం చేసిన రోజాలు.

ఈ సంచికలు 1954 లో వచ్చినా వాణీ (ప్రభావం చాలా కాలం వరకూ వుందనుకుంటాను. వీటిని చదవటం ఆధునికతకు సింబల్‌. వీిని ఎవరన్నా చూడలేదంటే పబ్లిగ్గానే బోలెడు అఆశ్చర్యపడిపోయి అవళలివాడి మొహంలో అపరాధ భావాల స్పష్టాస్పష్ట సంచలనాలు చూసి సంతృప్తేపడే వాళ్ళం. అప్పుడు వీటిల్లో నాకు తోడు ఆనాటి కాలేజి పాహి త్య మిత్రుడు జగడం లక్ష్మీనారాయణ అనేవాడు. అప్పటికి నాకింకా భావ కవిత్వం మైకం వదల్లేదు. (ఇప్పటికైన- వదిలిందా?) ఆభ్యుదయ కవిత్వం కూడా అప్పటికి పాతబడి పోయిందనుకుంటాను. కుందుర్తి ఆంజనేయలు గారాక్కరే అభ్యుదయ కవిత్వం, వచన కవిత్వం అంటూ రెండంచుల కవితా ఇడ్గం ధరించి హైదరాబాద్‌ నగరంలో 1956 నుంచి సాహిత్య విహారం చేస్తుండేవారు. క్ట

భావు అభ్యుదయ కవిత్వాలకు మించిన ఆధునికతనేదో తెలుగు సాహిత్యంలో ప్రవేశ పెట్టాలనే సంకల్పం ఈ “కవిత సంచికల్లో కనిపిస్తుంది. నేనెరిగిన దాన్నిబట్లీ ఈ సంచికల

168 వరద స్మృతి విర్వహణలో ఛాయాదేవిగారికి అబ్బూరి వరదరాబేశ్వరరావుగారి సాధారణమైన నహాయ సహకారాలు మ్మాలమేకాక ఆలోచనల నేపథ్యం కూడా వుంది. ఛాయాదేవిగారు న ,భల్చింగా కవితా రచన చేసినా ఆమె (ప్రధానంగా కథా రచయిత్రి. వరద వచన రచనలు చేసినా (ప్రధానంగా కవి. ఆయన సర్కిల్‌ కూడా కవి కులమే.

వరదలో ఒకవై రుధ్యం వుంది. ఆయన మ్మితులలో చాలా మంది కమ్యూనిస్టు సిద్దాంతాభిమానులు. కాని ఆయనకు ఈ సిద్దాంతం సరిపడేది కాదు. ముఖ్యంగా సాహిత్య (ప్రయోజనం విషయంలో ఆయనకు గట్టీ సగెటివ్‌ నమ్ముకాలుండేవి. ఆయన వాటిసపు ఏడూ దాచుకోలేదు కూడా. ఇందుకు రాడికల్‌ హ్య్యూమవిస్టు ఉద్యమ (ప్రభావం కాని, లేక ఎం.ఎన్‌. రాయిగారి భావాల (ప్రభావం కాని కారణం కాపచ్చు. పూర్తిగా రాయ్‌గారి (ప్రభావం అని కూడా చెప్పలేము. ఆయన వ్యక్తిత్వంలోనే దీనికి సంబంధించిన బీజాలున్నాయి. ఆయన (ప్రధానంగా వ్యక్తి 'స్వేచ్చాభిమాని. సాహిత్యంపై కూడా కాన్ని విక్కచ్చి అభపాయాలున్నాయి. వాటి నీడలు ఈ కవిత సంచికల్లో కనపడటం సహజం. కనపడకపోతేనే వింత,

ఈసంచికలలో ఆమోద పూర్వకంగా అచ్చు వేసిన పొశ్చాత్య కవుల సందేశాలు అనువాదాలలోనూ, సంచికల్లో చేర్చిన కవితా ఖండికలను పరిశీలిస్తే వీర అభిపాయాల ధోరణులను కొన్నిటిని గమనించగలం. కవిత్వానికి (ప్రయోగాలు, అభ్యాసం అవసరం అని నొక్కిచెప్పే టి.ఎస్‌. ఇలియట్‌ సందేశం ఒకటి మొదటి సంచికలో చేర్చారు.

“ఆస్సుభవం ఎట్లా పర్ట్వమానం అవుతుందో వ్యక్తం కాదు. అది ఆంతరికమైనది, ఆయిదు సంవత్ప్సరాలకో, పది సంవత ఎరాలకో ఎప్పుడో ఒకసారి తప్ప అనుభవాల పరిణతాక్షృతి అవగతం కాదు.

ఈ కాలంలో కవి తన సాధనను నిరంతరం సాగిమ్తుండాలి. రచనా సంవిధానం ఎన్నెన్నో వినూత్న (ప్రయోగాలను చేస్తున్నల్టయితే ఆ అనదృశ కావ్యం ఆవిష్కృతం కావడానికి త్‌ క్ర షి వేదిక అవుతుంది.

కవిత్వం రాయాలని కాంక్షించే కవి ఈ సాధన అవిరళంగా చేయాలి. ఉద్విగ్నతలో శరణుపాందటంకన్నా. రచనను ద్విగుణీకృతం చెయ్యను విధిగా (ప్రతివారం కొంత కాలం వినియోగించి దీక్షతో రచన చేస్తుండటం అవసరం”

ఈ పై సందేశంలో కవిత్వ పరిణతికి ఉద్విగ్నత మా(తమే చాలదనీ, నిత్యం (పయోశగగీలతతో సాధన చేయాలనీ ఇలియట్‌ ఉద్దేశింంచటం మనం గమనించవచు [" అట్లాగే స్వవిషయ నూచిక పేరుతో ఆస్కార్‌ వైల్డ్‌ వాక్యాలు కొన్ని తెలుగుచేసి మొదట సంచికలో వేశారు. అందులో కొని సై విశిష్ట అభ్మిపాయాలు చూడండి. నీతికరం అవిలీతికరం న. అంటూ (గంధాలు లేప్టు వీ కళా (నన్ర కూడా బాగా (వాసన వున్తక్రాలు దేనినీ డుజువు చేసేందుకు బాగా (వాయని ఫున్తకాలు ఇచ్చాగింబడు ఈంటో ఎస్తవాలను కూడా

వరద న్మృతి 169 రుజువు చెయ్యవచ్చును కళ్యానవ్చకు భార్జ్మిక సానుభూతి లేదు వోళ్యానన్టలో ఛార్జిక సానుభూతి జ్రీమించరాని శ లి తత్వం యావత్కాళా న్నివృ యోజనకరం. కళ నీతి ప్రబోధం చెయ్యదనీ, ధర్మ బోధ కళలో క్షంతవ్యం కాదనీ, కళకు (పయోజనం లేదనీ వ్యక్తం చేసే ఆస్కార్‌ వైల్డ్‌ అభిపాయాలను, మొదటి కవిత స్థానంలో ఆమోదవూర్వకంగా వెయ్యటాన్ని బట్టి వరద ఆలోచనల ధోరణిని తెలుసుకోవచ్చు. అభ్యుదయ కవుల ప్రయోజన దృష్టికి శల్చ దృష్టికి భిన్నమైన దృక్పథాన్ని 'పవేశపెట్ట (ప్రయత్నం ఈ సంచికల్లో ఈ అనువాద సందేశాల్లో కనిపించటమే కాదు. కవితల్లో కూడా కనిపిస్తుంది. మొదటి సంచికలో మొదటి తెలుగు కవిత అబ్బూరి రామకృష్టారావు గారిది. అప్పటికే చాలాకాలం (క్రితమే ఆయన కవిత్వం రాయటం ఆపేశారు. తాను ఆపటమే కాదు కవిత్వం రాసే కొందరిని నిరుత్సాహపరిచేవారు కూడా. భద్రిరాజు క ష్తమూర్తిగారిని కవిత్వం మానిపించి భాషా శాస్తం వైపు మళి సృంచిందీ ఆయనే. అబ్బూరి రామకృష్టారావుగారి కవితకు శీర్షిక లేదు. ఇది స్వీయ చరితాత్మక కవితా చార్మితక గీతం. ఆ రోజుల్లో ఈ గీతం మీద అక్కడక్కడా కొంత చర్చ జరిగినట్టు గుర్తు. ఈ గేయం అధండ (ప్రవాహంలా గబగబా సాగిపోయే 3 లితో లయబద్దంగా వుంది. అందులో కొన్ని వాదాలు ఇప్పుడు స్మరణీయం. ముడుతలువడి చినిగిపోయి చెడిపోయిన కడీదబోయిన వానకటే ఆవేషాన్న వేవిధాల విడువులలో మళ్ళీ మళ్ళీ తాలిచి వెళ్ళికొడుకులకు మల్లో వీథి వీథి వివారింతుడు ఆధునికులలో కొందడు అంటూ పోత భాపకవులను (ప్రస్తావించి తరువాత అభ్యుదయ కవిత్వాన్ని ఉద్దేశించీ రష్యా బుష్యా్శశమమున రాగిల్లిన కావ్యధార చిరకాలం (ప్రవహించే జీవనదీ మహిమ లేక అని విమర్శించారు. 'పారపాటీ తిరుగుబాటు, తిరుగుబాటు తిరిగి చాటు అని కూడా (ప్రబోధించారు. వరద వాడు కావేరీ నరిత్తీర వ క్ష రాబ శేబరముల నీడలలో ....0004066002644

170 వరద స్మృతి

అన్నపాదాలలో వరదృ రాజశేఖర్‌ అనే కవులపై ఆశను (ప్రకటించారు. అప్పటి వరకు వచ్చిన ధోరణులను మించిన నవ్యతను తెలుగు కవిత్వంలో తీనుకు రావాలన్న (ప్రయత్నపు సూచన రాముకృష్ణారావుగారి గేయంలో వుంది. ఈ సంచికలో వాత తరపు కవి ఈయనాక్కాడే. మిగతా వాళ్ళంతా వరద తరానికి చెందిన వాళ్ళు. వరద మానసికంగా తనకన్నా పదేళ్ళ పై వాళ్ళ తరపువాడు.

రామకృష్ణారావుగారి పై ేయంతో నాకో వ్యక్తిగత ఆనుబంధం వుంది. పద్యాలు రాస్తున్న భ.కృ. గారిని భాషా శాస్తం వైపు మళ్ళించింది అ. రా.క్చ. గారని ఇంతకు ముందు అన్నాను. విచ్శితం ఏమిటంటే వేను భాషా శాస్త్రంలో (ప్రవేశించటానికి (ప్రత్యక్ష కారకులు. భ.కృ.గారయితే పరోక్ష (ప్రమేయం అ.రా.క్చ గారిపై గేయానికి వుంది. ఇంతకు మించి ఏం చెప్పినా ఆత్మ కథాం! విస్తృతి అవుతుంది గనక మానేస్తున్నాను.

ఈ సంచికల్లో శ్రీ శ్రీ, కుందుర్తి బైరాగి, ఆర్ముద, బెల్లంకొండ రామదాసు, ఏల్చూరి సుబ్రహ్మణ్యం, పరద, అజంత్నా రాజశేఖర్‌, ఛాయాదేవి, బాలగంగాధరతిలక్‌ , పట్టాభి కవిరాజమూర్తిగార్ల కవితా ఇండికలున్నాయి. చాయాదేవిగారు తరవాత ఒకటి అరా కవితా ఇండికలు రచించినా కథా రచయిత్రిగా స్థిరపడ్డారు. ఒకనాడు (ప్రసిద్ధ కవిగా పేరుపొందిన కవిరాజమూర్తిగారు ఎప్పుడన్నా ఇమ్ముం సాహిత్య సభల్లో కనపడుతుంటారు. మిగతా వాళ్ళంతా కవితాప్రియులకు సుపరిచితులూ

ఇందులో పద్యం, గేయం, వచన కవిత్వం అనే తేడా లేకుండా అనీ స వున్నాయి. ఆజంతా గారి (ఇప్పుడు) ప్రసిద్ధమైన చెట్లు కూలుతున్న దృశ్యం (నిరుద్యోగి వెంకట్రావు గురించి రాసింది),

శ్రుశ్రీ గారి నగరంలో వృషభం (ఆహింసావాది, శాఖాహార, మద్య నిషేధ 'పజ్ఞాారి గురించి రాసింది), తిలక్‌ గొంగళి పురుగు, పట్టాభి యాతా ఛందస్సులు, ఆరుద గుమస్తా (పేమగ్‌తం వంటి (ప్రసిద్ద రచనలు ఈ సంచికల్లోనే తొలిసారి అచ్చయినాయి.

"రెండో సంచికలో స గవిషయ సూచికగా అచ్చయిన ఆరుద-వరద కవిత్వ సంభాషణ ఆ కాలంలో చాలా వివాదాస్పదమయింది.

“ంర్టయిన్ని ఐదో ఎక్కం నేర్చమన్నట్టు

తవిత్తంలో జీవితం గొడ పొకలోవి

తనువు ఊడ్చించాలా? కవిలో గొరకో చీవురార”

అని ఆరు(ద్ర కమ్యూనిస్టుల మీద చిరాకు పడ్డ రోజులనుకుంటాను. స్టాలిన్‌ మరణానంతరం డెమ్లిన్‌లో జరుగుతున్న మార్పుల సందర్భాన్ని పురస్కరించుకుని

“10ట న్రంభం చూసెళ్చు కాలం తప్పు

మింట చలిబారి ఆరిపోలోంది వివ్చు”

అని రాశారు ...

తెలుగు కవిత్వ చర్మితలో గుర్తుంచుకోదగిన సంఘటన “కవిత ప్యతికా సంపుటుల అవతరణం. ఇది తాలి తెలుగు కవితా ప్యతిక ప్రయోగాలకు (ప్రాధాన్యమిచ్చిన కవితల సంపుటీకరణ (ప్రయత్నం ఇది. కవితా ప్రియులందడూ కొన్ని దాచుకోవలసిన సంపుటం ఇది. దీనిని అక్టోబరు పదిన వరద రాబేశ్వరరావుగారి డెబ్బై ఒకటో పుట్టిన రోజు సందర్భంగా మళ్ళీ ఆచ్చేయించి

వెలుగులోకి తీసుకురాపటం హర్షించదగింది.లాంఛన [పాయమే అయిన్నా దాన్ని ఆవిష్మరించే అవకాశం కలిగినందుకు సంతోషించకుండా వుండలేను.

స్ట (“ఆం(ధజ్యోతి, ఆదివారం. అక్టోబరు, 1993) శ శ్రీ ఆరోగ్యం

ఎన్నికల్లో శ్రీ, శ్ర,కి మతిపోయినప్పుడు చాలా బాధపడ్డవాళ్ళలో శాస్త్రి ౧రుక్మీణీ నాథశ్యాస్తే? ముఖ్యుడు. నాకు మదరాసు నుంచి అతని పరిస్థితి గురించి వారానికి రెండు సార్ష్ణయినా రాసేవాడు. శ్రీశ్రీ, మీద నేను రాసిన పద్యం అప్పుడు స్వలంలొో లో అచ యింది.

శ్రీః మ(దాను 22-2-55 శ్రీ అబ్బూరి వరద రాబేశ్వరరావుగారికి -

చి! పరధకు, ఆశీః

నీ వుత్తరం.

శ్రీ శ్రీని, నేను మొన్న చూచాను. 1గంటబ అతనితో గడిపాను. కులాసాగానే వున్నాడు. లేరుకుంటున్నాడు. ఇంకొక 15, 30 రోజులు అక్కడ వుండడం మంచిది అవి డాక్టరు చెప్పాడు. నాకూ అదే అనిపించింది. శ్రీ శీ క్షేమం.

5-వ తేదీన (వ్రాసిన కార్డులు పోన్టు చేయమని, యింట్లో పిల్లలకు యిచ్చి వెళ్ళాను. పోన్టు చెయ్యడం మరిచారు వాళ్లు. కనపడగానే పోస్టు చేశారు. ఇదీ పిల్లల నిర్యాహకత్వం. జరిగిన దానికి క్షమించు. ఇక్క కవిత పద్యాలు, ఓ వారం రోజుల్లొ పంపుతాను. “స్తీ' అన్నది పంపుతాను. ఆం్రం చెయ్యడం నావల్ల కాదు. అయిన్నా ఓ స్నేహితుణ్లి అడిగి చూస్తాను. అందరూ కులాసా అనుకుంటున్నాను. నేను వేరే విపులంగా వుత్తరం (వ్రాస్తాను. పెద్ద సమాధానాన్ని కోరుతాను. త్రీ శ్రీ విషయం ఇప్పుడే, మీ నాన్నగారికీ 'వాన్తున్నాను.

15, ఉస్మాన్‌ రోడ్డు, సీ

జ. రుక్కిణీనాథశాస్త్రి శ్రీః మద్రాసు 26-2-55. చి! వరదకు ఆశీః

నీ ఉత్తరం ... శ్రీ, శ్రీ చిరునామా తెలియక కాదు. తెలిసినా పంపను. ఇప్పుడు, అతను, వీలయినంత (ప్రశాంతంగా ఉండడం మంచిది, అని డాక్టరు. 15, 20 రోజులలో, శ్రీ, శ్రీ మనలొకి వచ్చేస్తున్నాడు. రెండు మూడు రోజులలో నేను తిరిగి శ్రీ శ్రీని వెళి ఇ చూస్తాను. “శ్రీ, &' అవస్థ

172 వరద స్మృతి విన్నాకనేనూ వ్రాశాను. ఆది చాలా పెద్దది. నీకు పంపక, ఏం చేస్తాను? నీ*కవితో సంచికలు 2 చదివిన ఉత్సాహంతో, “ప్రేమగీతం', “దారి తప్పిన పసిపిల్ల, 4 శ్రీకి అన్నవి తలపెళ్టి, కొంత కొంత వాళాను. తీర్చిదిద్ది, రామకృష్ణారావుగారికి పంపుతాను. అక్కడనుంచి నీకు. 1952లో “స్త్రీ అనే కవితా రూపకం (వ్రాశాను. ఆది భారతిలో 1952 ఆగస్టులో ప్రచురితం. నిజంగా నాకు బాగుంది. చూడు. నీకో విజ్ఞప్తి చేస్తున్నాను. అబ్బూరి రామక, ఎమ్మైరావుగారి ఊహాగానం, మళల్లికాంబ, నదీ సుందర్కి మంగళసూతం, ఇవి, దయవుంచి తిరిగి (పకటించవలసిన బాధ్యత నీది. (దొక్ష విధి వ్రయాణవార్త, వాన చినుకు, మందార 28వు ఇత్యాదులు వేరే ఒక సంపుటంగా (ప్రచురించవచ్చు. ఈ పని నీవు చేయడం ధర్మం. ఇదంతా, ఇప్పుడే, మీ నాన్నగారికీ (వాశాను. ఆయన ఈ 24న ఓ ఉత్తరం (వ్రాశారు. వారికీ ఇప్పుడే సమాధానం (వ్రాశాను. మల్లాది రామకృష్ణశా/స్తిగారిని కలిసి, నీవు (వ్రాసినది చెప్పాను. ఆయన, స్వతం్యత్రలో ఎవరో (వ్రాశార్హూ ఇక వాయడం బాగుండదని ఊరుకున్నాను, అని అన్నారు. వ్రాయరు. “బిర్లా తెలుగు, ఆంగ్ల దినప్మతికలు పెడతారు అనీ ఖాసాగారు ఫీచరు రైటరుగా పోనున్నారు అనీ ఒక వార్త. నిజమా? కమ్యూనిజమా? (వాయగోరుతాను- సంతకాల వాళ్ళు చేస్తున్నది కాస్తా కూస్తా కాదు. అందులోనూ కృష్ణశాస్త్రిగారు మహానుభావులు. ఆరుద్ర కలిశాడు. ఇవాళ్ళ (వ్రాద్దాం అనుకుంటూనే (వాయలేకపోయాననీ, పంచాగ్ని మధ్యంలో వుండి అల్దాగవుతున్నాను అనీ చెప్పాడు. నీ జ.రుక్కిణీనాథశానస్త్రి చ్తీః 18-3-1386 శ్రీ, రమణాశ్రమం, తిరువణ్నామలై, నార్హార్కాటుజిల్లా. చి! వరదాయికి, నీవు 15న (వ్రాసిన జాబు యివాళ యిక్కడ నాకు చేరింది. నేను ఈ 10న బయలుదేరి ఇక్కడకు వచ్చాను. ఈ 24 దాకా యిక్కడే వుంటాను. తెలుగు ఉగాదికి మఃదాసుకు చేరుతాను. మదాసుకు రాగానే నా రచనలు పంపుతాను. రజనీకాంతరావుగారి అడను. ఆలిండియా కేడియో మదాను-4. + “పఠాభి” చిరునామా నాకు తెలియదు. శ్రీ శ్రీ తర్జమాల విషయం ఆర్ముదకు చెప్పాను. శ్రీ, శ్రీ, కులాసాగానే వున్నాడు. ఆస్పత్రి నుంచి డిస్పార్హి అయినాడు. ఖుషీ చలంగారికి ఓ ఉత్తరం (వాశాడు. ఆది చూశాను. ఖిష్కీ ఇక మల్గాడి రామకృృష్ణశా(స్తిగారి సంగతి మనవళ్ల కాదు. ఆయన సర్వస్వతం[తుడు. ఆయన చేస్తాడు అని నాకు తోచదు. అయినా, నీ ఉత్తరం ఆయనకు చూపిస్తాను. ఇక్కడ నేను కులాసా,

వరద న్మృతి 173 గుడిపాటి చలంగారితో-వుంటున్నాను. మద్రాసు మాలిన్యాన్ని ఒకించుకవదిలించు కుంటున్నాను. శ్రీ. అబ్బూరి రామకృష్ణారావుగారు కులాసా అనుకుంటాను. వారి కీ మధ్య రెండు మూడు ఉత్తరాలు (వాశాను. “పేమగీతం”, “దారి తప్పిన పసిపిల్ల” గేయాలు (వ్రాసి త్వరలోనే పంపుతాను.

నీ జ. రుక్మిణీనాథశాస్త్రి (జల నూ(తం రుక్మిణీనాథశాస్తి. 'తనలో తాను, పే. 186-187) సగ2యడు, బె4ీ.3.1955. రేం *జగరే2, | జంరు2 ౧180604276 1613౫00 0% 1 ౪25 యంగజైం6 గంగ (6 ౧౫012 ౧0౧1ల 2౫0690౯ 86౧౫ 00351021 *అిరులు | 6ల] ౧07 ౧౮౦08 01 1 [276 ౩6౬0 6౦౧౦6 ౪181 280 సాంంగ009 6 2008606 అడి 043 10010. ళాల 2 0209134600 00౧6 0౯౫18120 ౧౦౫16౧౧6 ల00003. మం6 211 టం [01౯016 ౧ల౫౬198600౯క20112. ] 04 30050 36064 03 జ 0గ20021 0060 01 1126. ౨౦ 016256 00 2 06 1 20007. వ 10 ౨ఖేలం01 54, మందాసళి, శ2య1ం-28. గకవిలో మూడవ నంవుటం కోనం వంపిన అనువాద కవితను చివరికి 'కవనకుతూవాలంిలో (వచురించారు.. శ న్‌ స. న త గ్‌ శ సు ష్య వ న్న న గం? గ | ( - చ్‌ మ న _

గత ॥ న. న | ల స్స ల్ల ఇ వ కా. మ చ ను జే ( న్‌ | ట్ర న్‌ ఇంటొడక్షన్‌ టు ప క్షన్‌ టు పబ్లిక్‌ రిలేషన్స్‌ గ్‌28 4 ఎ వ్రత 'రశ4ీలో “ఏన్‌ ఇంటొడక్షర్‌ టు వలిక్‌ రిలేషన్‌ 6 డీపొ ణ్‌ " ఆనేఫున న ల , డీపొల్డ్‌ మెంట్‌ ఆఫ్‌ ఇన్‌ ఫర్‌మే ఎ అనే వుస్తకాన్ని హైదరాబాదు మ! అర్య ట్ల ఇ నృ ట్‌ ముఖ్యమంతి శ్రీ షల్‌ ఆండ్‌ పభ్ధిక్‌ రిలేషన్స్‌) (వచు వసావన (1 ఈ/బూర్లుల రామక నీటో రించింది. యం. మ. మ. య. న. గా నం స ॥ య. మం ను సు ఫస ప మ టం న. వ వ. కన

పరద స్మృతి 175 (గాాగం000010%]

కరలష0డ66అం020,

215 సటజుం 1954.

] 20 21264 [0 హౌరంరేంం6 12115 సశం౧02220%1 *గ1ల0) 0 [గు ఉ. షంంళా2ం కడు, 20 0008 ఒగ6ే 0102016 )08౧ఖం8 000 1 1276 1100 [01 30106 ౦4౫. 6000116119 జు 1000630601 (0 90110 ల28019, & 9౪కలు[ ౪00% ఓ 07121 1000120060: 60916 00[0టాం6 *౪101 3800టజ3[1! 67012600 0£౯9లడం౧ం20/ హై 200 5600.

126 3980060113 13 0164 23 16 ౦౦0౧౦౦౧4౦౧ ౦0£2 54266 ౪ ౧00220 300160”. 3౪6 23 16 20002 ౧25 *ల౫” 2283 ౪1 16 00౧60612 040% ౪0 ౧౦% అ126్రంకీ 10 6 6611000661 000౧౨10286 ౧౪౧2 ?లే24003110.

1025 0600016 000) 4 3016006 26 40 జగ ౪0100 211 ౧6౦౧16 ౦౦౫౦అ౧౧64 ఇగ మళం ఉడేణ21062600 3203164 2351ల 1 2 ౧అులుం 121 ఇప! 6౧2016 లం 10 5466౯ 16 311 ౦£5(216 10081 ౯౦౮0౦166 ౪2160. శీ 1286 ౧4౧206 0 00010 ఓ 2728201600 8౩6 980)60[00030%0 ల46013, 2 509)601 ౪01100 ౧2 066 580యలకే 26 60839068 0 0200 మహలు 206 26000 960120)” ఓ 46 ౮5.4.

గౌరలాం జాం ఖు జూం60ట 0106 549041! ౪114) జం ౧6061210 6201004100” 1 ఓ 0౪/01 009161 0£ ౧౦016021 361-309, ఖర 16 980%)ం0, 0010 సటషగం[03, 12 106412 912౪ల) *ల! 6086 ౪296” ఒరే 10 20) [00606 011 (16 ౪160601 006 328016 2 ౦[ట ౧౦౪౧౪ట|ట ౪1056 906321 2006 ౧0118021 96006 13 ౧06 60ణ%016 జరీ ౧00101102166.

ఇంలాటం1603, 16 ౧020006021 200606 ౦0 40110 0111003 ఓ & రం0- అలం 3-౪9 జాం ౦౩1 ౧00909, ఖుథే 2 506 ౦4013 98సలు[10 661211 ౪౧106 72102016.

5 *4ంగ0ళైడ00 2009 2061342 గల౦ "1060630000" (0 ౨౪0110 6144085. 0008401216 6 2001 11 ౧13 2460001140 1606306 (16 906010 116 02010. 20) ఏల 2156000126 టల 202008 211 1036 *10 661 11666106 1 16 3980%)60ఓ

9. కంజిగయుల[2 20 ౧% ముంల జ న కయ గం16 ౦౯౫9011016 ఉరగ 5.109055, సెల్స్‌” 162 సెక. కషటల*2 220,

120 8160] 10 30౪ 0 00 1ము6 161౮ ఖర ఉం 00102600 0% మొం10 628003 100. 1 1ంజ౮/ 6012212126 ౫౦ 0% ౦౬౯ 1006౪108 ఇంగ 01 16 9౭లిం61. 1 %476 8096 00081 16 886 206 00316 66302676 11069 ౪1101

176 వరద స్మృతి అయ[046066 06 ౧౫౦01. ఫ6666, 3౦౪ ౧276 (6150 80% 205 (0 ౧౧9౫0 116 30310123 026 210108౯200 380౪5, 006860, ౧ ౯16౧6, 0౪3 15200800 ౪7౧66 167 1825 జం [016401 20060166) 6 6001601 60+౪జఅు౧ల౧|. 140 1006 ౧44 03 ఇ” 06 2016 10 5001 40851 0 0188ల *0౧01 66 500)601 2౧6 1 70౪ శేం,308ఖర64010%8 20621 3టా/106 (0 600౪006). 1366001056 అగ, 3001) 602856 ౦౪ 1661 */4 ౦636201 1 6018 8006 */01. 181 30 ఈఆలగా[లం, ఆ౪అం/తణుల స ఇయం జు” 00010 006 ర01' [06 20113065: 160%, 0౧6 6127 50086006 ౧౧03 ౪ 2064 63 06 3101 ౪౧లం601061...

702 2 01 06 064106 ౪౦౪4 24010 61211003 )005 610. 1 86655, 10 & ౧౦౪96 *సఅ6 26110 జురే ₹26410 1010 ర00%'8 ౪౧6టల:004] 20001108 106600. ౦౭౧౯౧౨94 9టు జక౦0ల1[006216 204 1366 66౧) ౧౦1221] 07096౮3170. కం25010: ౩ంగ[ 00203 ౧20616 లగు, హం) 609 60 00400. 51211 *7116 ౧౦6, 1266.

కంటం 026. + 107 జంటల *గ3ల%లటు ఖ4 184010,

/ "770813 91006161/, ' | ట్ర. నూ క [లలా] ఉగ 0006400401 గం ట0116 0612610109:

కై ఉషా లషటాడా2 క26. పింంజాయంల 0 1000002602 2064 40116 కెం360083, చ్వరేలా20264. గలం 10 610 13 ౧0౯6 120 22 60102] 0౧061016; 1 ఇసం6 2064 లపంర!60 100. గ౧13 19 అ 016ల0 00 సట్‌. కష్టం. 265 0001361 01 ౨010 ెలేణడం03 *010 123 2 [0860016 0 టు. 8.202్ర05014 20, ౦౧41ల బు 0 మ్పురంలడ086. 10 ౧199 12080486, 66 0) 2020180210 న ష్తంాజ2 28 లం? 100160” రేంణ1063 116 00601 24 ౩0006 01 ౧౪0110 *012%003 ఇ0కల 113 40600400 06/600 ౧౪0110 ౦919102) 0% 60౧6 2206 26 00 023100 206 ౪0110 9ల1౫ల01 0% 16 04ల 1 ౧016౫౦౧0 గం యడా/3 24ల401 10 116 ౧611063 2600496 ౩ *ట్కలం 00400663 10 90096 00116 022101. 216 ల1ల030/6 0201022010)” 16 00౪166 &1 06 4011160001 *1॥1 06 ల ౪681 10 0946ల (6000 [ఏలా 3106.

(ఈ౧6 58062 560026 316 ఉంగ1. 19550

వరద స్మృతి 177 నంట అనుభవం గ్‌వరదరాబోశ్వరరావుగారికీ పొకళ్యాన్తంలో (వవేశం అభిడుచి ఉండేవి. భార్యా విశఇపట్టుం వెళ్ళినప్పుడు పొందిన- “అనుభవం = "హైదరాబాదు, 24.2.56 నిన్న మధ్యాహ్నం నుంచి వంట (ప్రారంభించాను. మొదటి రోజున హోటల్లో అన్నం నయించలేదు. ఇవాళ మామిడికా-గ పచ్చడి చేశాను. నడుం పడిపోయింది! మామిడి కాయ పప్పు కూడాను. అత్యధ్య్బుతంగా వాకం కుదిరింది. సాయంకాలం పూట యింట్లోనే ఉంటున్నాను. ఆఫీనులో అప్టే పనిలేదు. బోలెడంత తీరిక. బియానీ యింకా కలకత్తాలోనే ఉన్నాడు. ఏమన్నా రాసుకుందామని ఊహ. మతిపనిచెయ్యటం లేదు. ఇంట్లో కూచుంటే తోచటం లేదు. ఒంటరిగాళ్లి! గా ,! వరద శీ సం ష్‌ స్థ ॥ క! స 21.6.55 నేను మొదట రెండు రోజులు వంట చేసుకున్నాను. తరవాత కుదరక హోటలు నుంచి తెప్పిస్తున్నాను. కొత్త యించ్లోకి పోయిన తరవాత మళ్లీ వంట (పారంభించాలనుకుంటున్నాను. ఇంట్లో వంట చేసుకుంటున్న టయింలో యెవరో తలుపుకొట్టుటం-తలుపు తెరిచి జవాబు నేను చెప్పీ పంపించేలోపున పాలు పొంగి పోపటమో, అన్నం మాడి పోపటమో జరుగుతోంది. మనింటిముందు వాన్‌ దుకాణం రెడ్డీ-ఒకటో తారీకునుంచి ఒక చిన్నపిల్లని కుదురున్తానన్నాడు. తీసుకొచ్చి చూపించాడు. ఇది వరకు మనింట్లో నువ్వు కుదిర్చిన పిల్లంతే ఉంది. ఇంకా ఏమీ నిశ్చయించలేదు, వరద. (భార్యకి రాసిన ఉత్తరాలు) న!

178 వరద స్మృతి క్‌ “పాయెట్రీ తెలుగు

[2954-55లో పాయ్యెటీ తెలుగు” ఆనే అనువాద వతికను (వచురించాలని (పయత్తాలు (పారంభించాడు. కాన్సి ఆ (పయత్తాలు ఒక నంకలనానిక్రీ మ్యాతం దారితీశాయి.

జ$ వ 1 121ఓల౮౮ విరి! 1611౬0 ₹%46౯₹ 4 ౪౯42 జ్‌ళీః[/౯* గఇ4ం౬ికళ424 ౧4౮ 11195 48400 టా శీ $13111 3జి షజనయి 40 సశడరేయు, తీ! 106012 22010 0416. 8.455 వరదా, నీ ఉత్తరం. హైదరాబాదు రాలేకపోయాను. పంపుతానన్నది పంపకనూ పోయాను.

“కవిత అని అందమైన ఉదాత్తమైన శీర్షికతో మీ (శ్రీమతీ నువ్వూ నిర్వహిస్తున్న ష్మతికకు ఏమైనా పంపుతామని కుతుకం కలిగిన్నీ జాప్యం చెయ్యడానికి మానసికమైన కారణం ఒకటుంది. అది నీకైతే చెప్పతగిందే. “నేనేదో స్కూలు మేస్టర్ని, లేకపోతే సంగీతం మేస్టర్ని పోనిద్దురూ" అన్నట్లుగా “నేనేదో వాటలు (వ్రాసుకునే వాడినన్మీ ఈ యుగంలో పరస్పరం సంఘర్షణలు పడుతున్న కవితా రీతుల్లోకి దేనిలోకీ 'నావ్రాత' చేరదేమో అనీ నాకు అప్పుడప్పుడు తోస్తూండడం చేత మీసంచికకి ఏరచన పంపనా అసీ - ఈమధ్య నా లంజట6 2య10 ఎక్కువగా స్వరనిర్మాణంపైవి (శ్రద్ద వహిస్తూండడం చేత త్వరగా ఏదీ కొత్తది వాయడానికావేశం రాకనూ ఈ జాప్యం చేశాను. “పాంపలబ్టే ఫలేలోభాత్‌” అన్నట్టు అటువంటి ఆశకొద్దీ అమారుగా ఉన్న కాన్ని ఇర్మ్లీవు అనువాదాలు పంపుతున్నాను. *“విశ్వవీణ నాటకం మైపు చేయించి రెండు మూడు రోజుల్లో పంపుతాను. .... నాన్నగారికి ఉత్తరం (వ్రాసినప్పుడు నా సమస్సులు అందజేస్తావుగా.

నీ పంపిన మూడు పాటలకీ మూలగేయాలు నీ దగ్గిరున్న 'శతవ్యత నుందరి'లో

వరద స్మృతి 179 క. 194.55

౧6౫ ౯1686:

1 మ 9006108 2 16౪ 0603 ఇం 1 01 జం 60606) ౧209122016 0 081130 [07 ౦66౯) 6108౪. 164663 “గుండెకింద నవు స" 010% 3౦౪ 110%, హే 0౧60౧0) 05[0[అరంకం6 ౧06౧03. 1 ౪ 0600%0ల క04020 84 200001 6 6103126003 [0 9ల౫౩2! 06006 80402 110 €6 9003. 08 02% ౧266 5060308077 36160600 0౪౬00416 [60అ09 0౪01066 ౧0603 20 (11 ౩0226, ఏ%26002 6600) 15008 90 శేలయటిల

0౪10006 08804) 0౯00603 1 2 9టరీ198 ౩03 ౧0౪, 416 00601 "లయవిభాతి, 008% ౪644ల) 2 4అం866 280. 13 063/6 08010066. 50 03 య) 080% 1

• 6 0001108 హళం 0౯కి. ల6 ౫6 00001036, 30106 ఫ0ఆ013 *మిం1 క 201 ఇ0ంగరగ8 6001 07. 981 ల జాం ౧0 [0066 23 361.

౨01607! 20 జు1085910 8600లుం0౧ఖీ 2ంరుజల(6 ౪168908, తీీజి12 ఇథే 0౪9ల. 11%, 1 & ఇట్ట, మణం0116 10౯0010600 లు, ఖర 040% ౫ కగల ౧16 ౧6౪ 00204 000613 [476 101361 50002 ౪0 10 46 984206. 0 [16060 81000 356610 0013131 01640263, ౮౫2010 5జురా.. తల 610. 1 106 0013100312410 ౪౦16000601 224 08అరాంలకలుయీ 10 గజ [02310 52) 2౬1030 *016 304 ఖ౭ 08 ₹98(0 113 9166 0౯ ఉం6మూు.

కట /08గు, న. చజుల్లా 63 తలల ా. వ3ఖడ[208460ఖ3 112 ౯.5. 1 ౧0౪ ౩996 14 ౧0 [1606 [23 000194 46 ౧౦6౫ “వేనవి 230 [01 006౮) టం. 38403 0060 ౪20 04013066 1 విశాలాంధ్ర 0[ 56110721 [20 ఇమ 8000600228 జరీ 2664101009 ౧246101౬ 08 29 862000? 016 2౪01380 0060, 15 2106006 0641ల కెజటంలిరుటా ౧1200276 & 000 ౦౬1 ౪14 1 జల విశయం జ 7161, ౫; 26/4/55 కంం01/66 12102 701. 10. 2 జర 6జీంం04 081. ? 2 360008 98020206 032 006౧౧5 10190666 [0౯04010410 $ 27112 10. 3. &130 200%లట2 50ల013 [0౯౧2౧31260 110 202130 23 ఢట66 11 ౫౦౬ 1646ల [0276 30160606 2 90916 ౧౦6౦౩ [01 6౫౧0312600 ౪10% 1 టి ఖం ఆయుషు? ౪2031212016 110 20830. ౦ల6 జం 56160164 06 06 9ంగ1 0౯9160 జథీ

180 వరద న్మతి 8£0గ%యు. 1300 [06 లం ౧018006, 04 ౧2) ఖంయిలై6 ౯203124600 0౯202 72001174 (౬210202) 0 00644 [01210 (46౪12) 0౯౦00).

0౧1 ౫ట1లర2ై 1 00160164 సట్‌. 40. 6 3216 16 ౪0016 06 966108 90౧6 90603 11 6006 [01 27162.

౧49 00౪0113066 ౧06005 జాం ౧4 విలు కుగం[02 52001. 56 ౧2౫ 5006 1908 ౮1 సన్‌. క000200020920) ఇల 10 110). 100814 101 56 లూ6 061003 గంగ ౧21 23 ౧6 ౪29 58ళంగం8 హంగ? 674110౯౧16 12౬10 6%. తీర ా/20/ 0616ల 7౦౪ ₹7106 00 ౧0 ఓ 96 24లా.

162096 00౧౪6) ఫట! ౫19063 10 సట 500200ట్రు20 బర 168 11% 1 ఇ1100 00౧118 10 ₹/6ల2026 10 2 ౧0౪016 0౧0000. గసజరం2 0౪8.

05 3110ల), న. ఆల్లాలా గం గం ముంత గ్యుజులశ. జ

కట న 22910491

&ర/00146. న 7 1083

గెల యయ 2262,

విడరగుజష్యం ౪8 ౧ల6 2 6%/ రజన 280, 206 ౧6 16 ౩14 10 6౧౧10306 [0౯

06108 99౧1 [0 ౫౦౮ 0౯ 0801102600 12 6 2112. ] 616 ౧01 0276 6 2రేరటం

లేల జ6ే 1046 0 ౪11668 24600 ౧8400486 10 171228.

1500066 106 0201౪01096: [0% ౦026ల. 1 302106 813410 0476 రల

09 ౧/౦7 1ఆఆ4%టల 62881400. ౫/11 08 ల౭1016 8176 ౧౧6 116 ౨౧6260! అఃల౫02 07౧20600 416 [011 ౦0౫౪03 59203000ట3? 06 1౧1 000౫ ౧% 06 5604 10 ౧116 0 "సలి 0౯ 1 28 900100 10602800. జ 91] 1001608 [0౧౫24 [0 రేటయం6064108 00 02 06006 ౩00 6121982440! టి తులు! 80ఈ6085,

025 రం, ములుకుట్ల వెంకటశాస్త్రి గారు మదరాసులో విద్యార్థిగా ఉన ఏప్పటి నుంచీ మానాన్నగారితో పరిచయం ఉండేది.... ఆయన ఆప్తవర్గంలో పాలగుమ్మి పద్మరాజు

(ప్రముఖంగా ఉండేవాడు. వ్యంగ్య హాస్య సో ఎరకమైన కవిత్వం అంటే శాస్త్రిగారికి సరదా.

క!

వరద స్మృతి 18] క్‌ క. (మై. ఉంతా న. దు 92౪4 ౬ లా (406 రడ డు బారటి 4 మా. గం శ్రీ లా క్క. లుల" 7 క. లు =. లలో [స రా

న గగ క న లలా ఆం లో క గో య టు గ. ౫ [7 లా . . లో ' మా ప. టా టు ల కో లా (. ఇగో ప. గన ల. (యమం 2రేజు)

వరద నతి 1383 “మోడర్న్‌ తెలుగు పొయెటీ 2956లో మోడర్న్‌ తెలుగు పాయ్యెటీ” ఆనో ఆరగనంకలనాన్ని (వచురించటం పిరిగింది. దానికీ ఉపోద్దాతం వరదరాబోశ్వరరావుగాడు. విలి[కలి త నళ హం. మ్‌ శం ఎం 08గ4 వెత లలి ౬67౮1౬8 1౫ 6౯46౬15౫ 1956 11. 2. 601146౬. ఫి0ద₹[7 784466౪4 $88188 ఇ4028మ2ఏ00 1288 ౨13౬ ౨14:4.6.1956. ంజ జలా ట2ంం,

12 1264604 ఏ2) ౫౦౪ ౫౦0౦56 10 ౪06ల186 ఏ 96౫ *అ[ు6 0 8గంి గౌలేం24 పంంట/ 00౮౧6౧4166 208016. 413 2910 ౪6 లల 966% 10 001/6 ॥600201401% ౪/6 శఉలలా?ల. ] ౪1% ౫0౪ జే! 5300ట3!

120 009608 1౪606 భాజం128003 10 2 42) 0౯౧/౦. 11001066 ౫1622000 7046 604101 టఆంఠల1 మ[1001 - జతే 97011 00ల0 ౧00 ౪6 ౧010001 ౧6౭160 980% 23 [02 పజలక, 50/2 ఏణుయం ఏ2, 108211 రే మలక 26459001. గాలం ఓ జేం౦ 616 0% 000196 ౧040110 *010% శటంగంలయ 1123 11036 [౦1 ఇంటం౧జగళా.

04146 400006 14౪108 6016 9006 ౨212011 006003 041 ల 1476 801 గప1జ6ే 206 | 1426 ౧01 00641 1016 10 ౪106 00. 14:6 జం శం ౪101 6

96000 64ల3 2864 60 10001210 ?604లస్య్యం [011 ౦ఈలు.

1ఇఏ14ం9112001206 *₹0100ఆ/40060 ౪0౪ ౪0౪16 4౦0596 [0౯00560014 15386.

708 *20[29%0గ1 1౦౫1 ౧0001 00౧(6%0001మ)/ 6౯6౧65. ఉం 111140; ౪0416 1276 1ఓ 1 ౧476 ౧2౧౩ 006000౪016019.

వరద స్మృతి 184 261016 ఇ లక్క 30906 టట ఫలు 280. లం జం 00204 10 06 50006 1200026 10 1 206 ౪0161 *౪066 ౪04 ౧2 ౧0106 10600804 (0 అంగం 505010 0 [6)4ర016%ట య52111066. 0౯ 006 1 1276 66+౪0166 ౧౫16 2 21000 09020610 5610820 కాా2020200. కగీ209 తోం0రం 6౦ ఉ40016 (రయ్యమంాం ఇలం 113 3గ0గళ్రి 644 టూా 0200606 మ! శ ౧0౧060౧106. ఏంట [1 1 0166 జర 616 0408ల 200ల2క0గ3 *06164 ంజళ2ై816 1 ౧0 06066006, 01 కఅ6410ల)/ ౧016 0106 13 086 00౪౯0654 066 [0021 16 12 061366 ౪26౧8 ఈ636 62). _

౫0 26 28612016 10 960%90108 46 జషం16 జ 70681641, [5%0416 [2/6 2000604000 0408 1 ₹08%40 01 106గ/(0 ౮110520 న! 0౪0 ఈఈ [0%ఈఅ 30002 12 106 0031661600 10౯ 9 1001023 25 2082110 2610013 60, 0)/02 0% 1116 0006౯0%7లస. 1 20 ౧౦0264 10120 0౦౯౧ల డరయం 166 4 ఖంగు. 50 916236 ౪7116 0406900 ౪1 ఫేయలాం 0ల6ేట, 62300 *21 166 5096 2110026 1662 లంధై!ు:566. 961 క 200 8ం0య్య్యు 1002116646 జ 50 114%76 1204౬

పేక? 606020 జత, కటకం 10100, 1 01690289 10 ౪706 16.

1250. 0 76౧” 0050 *గక్య (0 ౦౮ (ఇల ఖం ఇం 99ల08 10 ౧2౪6 గల౭1006 2 *జిాటు 101 గల

006 10 1ఈ1 ౫04 22201100 ఊటి! 4116.

1ఆ%0! 7025 30 ౪లా కంటే 4002125203 క. 1566 9 (66య 0 ౫౦౬౯ [26660 0001 ఇ1101 16 23, 01 ౧౦౫౦, 200౯0౪66. న తం జటిటాజుుం 4 క 1 | 9060135 టం 4నటుక ఓ [.00గళ్యల 0246:9,:6.1956 జ వీటాకపటాం, 125 +ల0 3050 02116 66%,. 1 24, ( , శే ౧1 కథ 023106 ఈ06ల- ఓం పైట 920 ఏగంి వా (భన నిసలు సమర స 10, ఖర [షు 101 )6[00౧016166 616 ౪08.1 [2౫6 2638206008. 090౪ ఓ లం 12 ౧06016 6)00 (0 జూటమం 180 1 ౫223606 16764 06 00౧; ॥ ణ్‌ శ 8001 6౧౦%, 0 ౧0156, 08 |! జ రటాజరం కూడూ. జ, కిాజాం[. ఈం,

వరద స్మృతి 185 ౨౦9౦౪ 11థ0 ౪0200816 హయ4ం 20 80813 006% 0౯౧9 ౦౪౧? లం హ[0 00824608. కంంంటు8 20 680 001. 190 708 3800683! "7045 ఆటా, న గా 5604 28, 1956 న 7081646 జమ98 [0౯ గలరు హిం10% 10 హియీ66 3006 010 కముం116013 01 384 ౧0603. 06 [143 60 90 26 ౦8 ౧276 ౧౫ గలయమ10%. తఇట0ళ ౧2/60 ౬6 16 గలుగ పం10%0504268టు6 500012 2614, ఏం, (6 0412 ?.000. "తుంటుడగుపైన4”, 421208 81, 900004), జు 6 00౫81 $టం[83 [0 ల. | మం 926 ౪2] 81/6 46 యిపం01. 120 816410 190% 2004130౪ ౧86టగజీరగ్వ 206 ౪180 04 980063, 5100000107 001, గ్ర (7 వటం వ శీ2ఢ25 29,956 కిల” రండూ *11641,

50౧0007 9 అ06. 20 800009198 8006 ౬0210). ₹గ ౧01409 ఆనందం అర్హవమైతే? 120 0460060609 0 మూత. 29 ౫4608 2 8021 00860400 01 ల 2060051) 50230. 11364664 చరరా౩ యంంనం 20 31141 ఖతంటల0ంలుం, 5020 3606 304 11606801007 00001 122 990% *%84

025 10ట01/ వ్‌[ సగ ఖ్‌

186 వరద స్మృతి 4 ౪702౧౬0 4&5500614110౫% 0౯ ౪౧17825 తిఓఓ - 1౧1౦14 ౧౬౫72౧౬ శ 248140 25౫411 ₹400%౬ గ౫టీ౮ా! 1033. [9041), గ 542014 410౮. ౮4౮ 1941 - 1049 (| నా. సశ 331302 తీరం! గ218గ౫ గీ?2రే 5%) 6. 22,30003123003/1 3ంగ02/-6, అం[006: 9, 1956 506 శ. గెడా 2820, కర10ణలి066% గౌంలేట84, 2 6028జా మరలంసిడ6ే. వంజు పగలకర.

1020690310 0౪16440050 0010061608 ట608 ౧600153100 10 1905 380116 06 ౪209126008 ౦౯9౦6003 [002 0౪ ౧201102600, 88 11ల2046 0 గం, 11 ౪02 200108 వెంట) ౧61881.

ఆ, 06 1260౪ 9లగ103100 ౪1 6600ల 02130౪ 10060 806 అంథ! 10 16 231. 41 42 0౪46. 1 046 94 ౧|జం 12 206 60 ౧13 20000721.

6 9121 1001 [00ణ౫6 10 2 16716౪ 009 0 ఫంంటూ 61882 *060 పఅ0కంగంత.

ర 006121 బి08. 70౪3 5120461, 7 | ళ్‌ 500012 ₹/26412 5610౧16 4120 లి... న ఏమ! 51

42613 6.12.56

కిల రం 722641,

కం 6180070 10049 1 202 ౪06008 10406 16 య061 0(2 020408 09614 0£7ట016. లం 1 20 ౧0010902 2 0000 ౦01 6 600% 0 48122006 శంకే పైం206 గయోం అపోలి నేర్‌ | [276 2 40 [013%66 స్వవిషయ మాచిక. ౧౦౫౦౪ ౪211 ముగటత!2000 0౯02) 1౪21 (0౯46 ల హం4ల? ] 9281 60/10

వరద స్మృతి 187 60%1016161[3000. 14% 8008 (06౫ ౨611002 464120 1ఆూో ౧౦౧టబ6006. 1 2౪60850083 0టి 2 900211 00866408 0000 గమిం1280%9. 07 ఏ 16807౪ టంట 661 (00 5[గ/. వ110టజల్వి/ 02103 వ! స సయ ఈ నను ఉత, కషటం క0 చ ఇంరంలగు గ౧ం౪ల01ల01 2 6140809060) ౪1100 98166 46 06210008 0£ 113 ౧6౧౧౫ 024 ౦ "0106. 0౧6౦€1ల ఇమం 2600608 016 ౪4య60021 06021 ౧0౧౧౧౩ 9800064. 6 04006 0£€ 90660౩18 షెంగజుటం చెల! ఒరే కైంట6 ఇ 2 90036ంజే ఇంంల100(6౧8ల్ర 16 0౪౧71 081 0ఖజయు/ 0ంగాం* ల కొం0 046 11020060. 11 146 21 016 080ల0ల1 0 12082886 కం 616607 0 ఇండ1028 క06 ౪౦169, 66 56660653 0 0010108 = 06 ౪6౧” ౧౮4కట6ం ఇం 266 ౦0౦౧౧66606 ంగకం ౦€ అగ166 6గ౦౦ ౦1 ల8* గం0ంలటా' అం1మ10 4406 61880 066 ఇల6 10౬ 0162003 921 జగ13ట, లం ౧140ల 0€ 6 ౧౫% 0 12220286. 160665 0610182128 10 113 30%001 జుం 416 22005 02100601 అ౫ం్తల[ా॥16 0103 11 16 ౧61080 12020226 ₹06) ౧276 94 2%అలుట 66 1062) 2061476 866 2 ౪16616264108 020110 0 లు తయ గ! ౪601081040 ఈళ0305 206 ౧210021 జారంం1ఖగం005: [10 12080286 ఓ క664ల జ గలం, ౧0000009 2681ల 112) 00%. ₹16 110 ౧౫10 0000ల) ఓ 40401640 (6065186 0 6౪ 04610630. గారూ 044౪0106 2 ౧016 2000060 0౧6, ౪28 00%02%6ఈల్వు ంరం6 గం 06 ౪10 19160106 (13 ౪౦౦6 16111366 11 16 ౪2౧౩ల 0120004126 [009 006 260ల4ఉ60% (0 22016 ౪/23 [012 910016 ౪1000౮ 0౯౫౪౦0. ల కంల 4 ౨100040 2064 900200 0020263 *ఆ6 01 &ఇ0014ల0121 041 *టం ౦00ట320/ [0106 16007200 ఖర 1ం?ల2600 02 14080286. గల లంులగ- 1001667106) ల1021 10౧0302002 9100010 2064 24ల౧ం06 (0106216 ౧16 12020286 0 ౧0600)/ ౯౦౧ 116 9010363 0016600606 ౪౭61600. గగట 126

188 వరద స్మృతి 2010400౯ +1900 జా4 0౧0౧464 82816 0100ల 000000 ౪723 201 831 2 01606 0లయి 00262 ౧0౦0000000 0£ 220. అకాంటు టం 1రంంంటు 924 (6 10 6009011626 లలూ 8405, 0606 2్లాంజాంరే 01 016 ౨0606 2 ౧2౧0ల ౦01 అతాం2ంట 05016 ౪6౧ [076 ౮౧౪౫ల 220, ౪6 0౯01233163 *లం ౧0[020366, 06 ౧0౦1 లం8 ౪13 2 గటూం[6 *౪101ట5 40 16 9ఘ్యూలైం 08 9200064 07౬ 92006. 5 ₹/0గేరీ 0 హం28టైడట00 ౪/23 ంహింవయంంక 0 ముంంలంం 26 910 03 723 20 286 ఇల ల౧01108 ₹29 కం2101 భ్రాజ106. ₹0ల6 *2 20టలేయటుజంం0) 00416 109ట రూజు 0660061 ఇ ఓం ల|లు2 9246ల. 10630164 6 ౧2౪6 07౪66 310%%0/. 0లం070, 6 శం జం(66 0 1191 10౯ 0660 6౫01853102 ఇడ 22 2000164 ౪1 113 6020140104 దాంయాం బల గ౦టం ఇ ౧06ల౪ల 2 56801 £05 ఆ౫ఫగరం9101. 001208 *14 68 *20 2626 105 రేలరు8 86 తలం 06010 4 16 0705001 101 016 021721 05 తగా లాట గం 22076 162006 ౪25 శలేములణట 9ల్ట1ల136ే 206 1 9616 ఇంగ ₹టు టంంర6280/ ౧21 1 0౪8001 అంప కటుయుం జంకే భ2ం611) లంటం1003/161666 10 2096౪ 50/16 2౪/23 ఖ్‌ య! 206 ౧౦గార[ిండ86 ఓ) 1000. సం ౦౫2౭92] ఇంగ 20 08060066 10081 0౪80113 ఇలంకే లంద! ౯2౧౨246003 046 భాం21 52031011 60103. 19 646 6౦౫6 9021! యహిైై2టంల 9340001206 20806 010. 11600660 గ0]4 60 ౪/13 90 ౧1౪ 2064 0000926 జ ఉల ౫ లలయి8 ఆల (6 90006 0% అఫ్రిలం అఏగలా 1000660 టల ౪2 [01 గడరేఒ ॥ గౌరు 96001 10౯ 0% సంగం 342గ04 “202 08 000010 *1 ₹/6519100 పలల 110 1 16 *7266 0 0౧౫1282400 05 0000420 9002816 38221034 206. సరం0ంలం6ఇ2ు [౧0% 7ల12066 9 బంలాంంల తుం (00 లంంగంగం67/25 2 ౯002267 0412601 (0 416 9603186 8400106 0066 ంళా29 ఉంముం100౧66ి జర గలు? రబ ౪ 141 ౪20 22000164 ల$6021 081 0 ౧14% 0౧౫4676 పతం. ₹/ము(6 స256 1 00010 0£ 419 కంటం 01 10౧42 5001 ఉటంల్యం కం ఖహలజే షముంళ3గం 19 ౧0130 రలు 200098 116 61083) ౧06, 1 100201 15 ౧2116 లభైసం1ఓ" 5026 01 460 జాం 00201003 01 106 0212600010 కై031011600 పలల ఏం యజ పాలాషంం ౧40 అల! ఖారే జ16 అ౪౦1- 006 ప శేజూ. ఉరింం[01 05లూ //6౯0౯9య801 [02167 [0003, ౪ ౧012 66 రేబటం101%0ాల. 100 హయంషట+6 0౯406 0రటజి ుజ! 05 16 ౨0660 ౧06. టగ౦ంగ6 ఏం+02జరట 0008 ?౬ /ల74 లాం *లం3006 ౪10 042౪108 ౯166 ఉం ట2ర1టం%2110003 ఇ 46400408, 2609106 013 ౧౮౫ [060 10 6196201 10296౫ యం. లు 3ఖా6 0063068 00653 01 80206200 2064 ౭2666 క క్ర ంం 020౧౪010 02760000 1038). 3814ల ౪౧౪ [2600 ణజ 0రంజ *౪ఏ౦ 120164 20 ఇంట! 98006 *04087ల. 01 ఉం 46 వెశమంయటు 1ఆల!టు + కలా య్రాజసంరే 0016021 12060 జర టుం010010036ఏ 0౯416 శేటం0:వయారికే ఖర టం 6టంలోం6 02ల0ు, 1000411 200లు[6రి 113 లా ౧0064601 ఇంతం8 2116220164 ఓల ౧ జూ2080 లా ౧ల1208106 1060 ౩) 002012 1603 204 ౧211 ఓల 066). 0160౯46 6ల1306 ఫరుంయ1ఆ 05౪4౧౮ 50/౯ ఇడ "10 ౧0020056 1) 116 90480ల006 01003102 0016, 904 11 (06 96046౧౦6 0€9ల00-

వరద న్మృతి 189 0016. 9810100645 ఓ 113 106186 9242 000464 186 0 8ిలం016 60101100 0 60701బ910041 జక! ఖర 10606 2౫1 0 *ఇరకరిై.

ఉ0౦౫౮008 గలం, 06 ౧౫0660%లా 040 ౯౭6ం0ఖ లాం ఇం6 202 50/16 361 0006246 10 ఇట లు బోలా? 0% 12280286 206 2లకకం003 00౫9091600 జం [టర ఏ 88% ల1000 9” & ట్వ? 126 626008 080% ళం కజయంయకుం జర [ఆం ఓరంంరా? 1 6౪ 0412, 46 0164 ఖ6 016 ఆ 0946 2221056620 ౦ఈటు 10021 2 ౧ల|౦40[0ట జాం 1టుల ₹సలం0164 81806003 28 660౧2102, 8౫ 0%ట [476 ౧౦1500” (000 ఉం 1206 "౮౮0 ౧౦౪/1 1062) 9 6 0టు 008 యాట. 119 0ట208 052 1201 0£ ౯౦0౧ల జుటబంగలటు[ 06 అటం2! "జల బే 2600060 3ఈ2%6జరు, 0% 2 హంటా 00012071 108 24ం2 కంటటంటం కంం0[ఏ64 920[000టముంట 10 100% 0ర00ఇ16క్విం ఇమయ 0610089 10 22902210 2టజ(ం. ౧600640 అ౦ం601 15 06) అుకయ2! 206 ౧08 9000600. ₹0180 టయుం? టులుట్‌ ౧0% 2 926 50606016 0౯ ౦౦౫10021 0000. 1 ఏ ఇజం ౧జీ? అలం2256 0 ముణ2[[6 ఆసాలగం[06 010 ఉంటం8[ 4 0021 రంయ0య130. వగం?10 06 2001676 666000 00౪80073 6ిలుంల౧64లుం6, ౧06 9096 10 12016, 9060 16 0830 01 ఉక! 000212 2001202600 00616421 1000801400 081 0680 2 860006 20౯6013600 0£ ఓలటూ ఇంగ 0 2 1మ0యాం6 9021. యగరం2 066 206 1063 ఫంయ0ట6 ౪ 11 20 ౧౫౭౭06 ౧200ల 101 ౧౪టబ(కంణ2018 ౧06౪63 *టం 06 1041 ౧2676 *ర ఆటా కంటు యా౭బుం6 710 థం 10” 028 అకుగంంటి/ ౧౯౫204 జంట॥64 100, ౦౯ 166 (0 113 ౧68 0£ 38012300 2064 హటుటగంగి. కెజబలుకు, 106 ఖుతటగిపై 9లైకటంట08 ౪2 ౧266 2090006006 మం 4201008 6 06601 ₹ల082 00613 900414 06 [001బయుంలే 2 4166 ౨061 0000060602 46 శీ20ప్రై2286! 213 42401001 4 10000108 *026 ౧౧2 0 021164 2 ౧౮౫ 300001 01 శేం000180 2టటింటయ? ౧౫౧06 ౫౦౪66 2) 236 0 86 ౧1313 10 న... ౨0600 02” 2 [67 అటట! ఓం2ై1640% 0౯30016) 9రు8008 *00 12 16% అరలటలిరలంు 202 ౧అ316 10 980) 054 "80226 0064 "8000608676 0£ 813 226. / కంటా, 1956 గరిండానా ౧౦7 14ం0డ07 26/484 నిండా” (7౧4౮/6౧౦౧ ౧౭౦౭”బ్బాగొంగా '4లాం60470/ 762 0001800100 *ల 21 0008 ఏ 0614 010 ను కరాలు 2 310016 308 అఏంే 16 520 90182 ఏ 6 1041 1274 2 092 ౧2566 0120 46 910/3 90106 206 1 అం1466 210016 1200; 56308 9000 16201 వ8[9708 414 8011007 01163 ఓ6ిలేటం 501 లం ₹2ఏ 10 380% టర2ై 20 16481 064009 09120 శలం206 2068000000 15 ౧౮6౫ ఈ06 9010 0౯౧29

190 వరద స్మృతి 9608 0€ 512 (౧2౧5124664 0? £.0.2|2 56020) 206 416 3601614116 016 శ 6౪౭118 ౧౦౧8 మ6 (16 90266 0౯00 20008 5820 ఓ “లగా జంగ 0 20/1 [001 ౧6 6201 06 6% 13 50 616%! కలు[/0 అ/65 *౧646 ౦090ల 80/65 ౧౦ 100861 04౧8 ౫౦౪ 5021 గిం8866600 తం 141% ౧0౦0118203 90౧8 2 10జాం 10 గజం "16 01200659 18 16 0011 16 గటు 9000లకే 1 41ఆ64లంత 15 81402 3 2 0000 91%00% 52206 (౪10% ౧జం1 0 82081 [001 25 ౧౦ 62% 101 116 50100008 1811 6 0131113 30 64! 0400 16 [000410 ₹08ై9 [ంంథిం3ై 16 9ం/ ఇల 16 ₹/24813 "006 015 ఏ ౧816 69641 016 220% ఆం గజ! 908 2011 [001 16 666 0౯15 లల 02మర్వ "15 13 06 ౧౦౪3 ౧౧౦2 *₹హ006 0౪౯16 అగ 0600001814 50115 662 (21101 1280413 ౪0౪) (గౌాయ0512168 0 6 ఉలింం 2006210 132 ౪1016 13 2 ౪10 షు 506 1 0౧౦౧ [0౯3416 [0 6 గ౦ఏ 280 300611 తీ? 16 ౧2363 ౪10 0%ట 101 ౮౧64ల 6 120101 5618-000901108 1006 0020565 మ! [3 [000 10౪౫6 [01 16 2536 ర! ఇ 00 | గ్‌ 13 [010 10 ౪016 0౯116 ౧12356 ₹/200టలటు 106 223 06 30616 తీ008 50660 3021806 204 06200108 01106 0125565 ౨౦ ॥101 1106 లజ 51110 206 *7ల02 జం [0010 స! 100 96102 9120, ఈయూ ౦ 3 (0 512190 06 941% -స6 “660103 30/3 ౧౬ తీ! 060 12౪6 105 టిలం800 న బ్‌ నం! ఏగ౦20స06 (| 1110611 స080/ 01100 2.1 0205 010816 50 215 06 20౧10 100131 [న యుదగం ల య ఖు 0 ౨1210 2064 7602 ౫6 941151. ౪70106 016 ౪004 ్ట 15౯1 “110 జం 0102 80101 ౧006 | గ్య స (12232464 0 5% 5) 0065622 ( శ్‌ ష్య క్త ణి శక

వరద స్మృతి 191 [1615] 6౧! గిటీండ6/27 76/94 ౧06౯౧౧. 8616664 0 4.014౫04 ౨871. (౧6427112, మణజటషట28ై2 క్వరలయండ6. 49 ౧౧. 1956. 3. 4.50)

1 0స 1 ౪23 421 8006 08 062160168 060 6 1216 58 జు ₹/2ట00, ఇం ౪018 016 [0110౪108 9011021 ౧౦౪9161 20048 16 ౮6146 5010010006) 2 ౧౧006166, [0 ౫౫౧౧16 10 16 640 009 0/౨3 ౫686:;

తొటగగం౫' గీటంం 9 లట్‌గ

వాంగంగాంగ్‌ 02 గాం02 224 77బాటో

1 ౪252601664 000013 *ఏల 6041028 2406007 1088 ౨060౧". 4016802083 0680 20201020 ౧4083066 2(0.4/8 9 మ712 10 ప్వరిలజరిడరే 26 య164 99 ఉ.0%22 ౨౪౪1. 16%001 15 46019౧ పై హషటం0 [ల (1886 ౩ ౧106 0116060025) *18) 46 1005 2 6151206 గ౧౧ల౪౧. ₹06 60110౯12 ల [005004 $603101/ 1004009 021 “6209126009, [0%అల 10 ల 12/06, 24 10 32051006 06 ౧26 ౧౧౦౦1౦ 0460” 206 76గ2౦1ఖ 712807 --4 ౯ *1101 1 02/60 0071089 ౪06౭ 1280109 508110 6209121003 ఖం ౧0౧0౬౧66. టేం84 0066), 11542166 2 00 [0064016 “02 10 0౪ 00001605) 66 080026 013 1028అ0/ 13 68ల౭౧( [009 114 00908130 0066.” తంట 1 1082ల0 11 చం0లం గం08[ 20౯ 2281 100064 1091 2(టజటు6గ8. 1 జోలు ష్‌ం0 06 ౧019లా18౪6 286 6000000120 జప! లగల

7 46 558 గరం 2౨౧04 గ6

4/44 గాంగ

బైట 2 47 ౨244న ౯ ౧

40 ౧శబటగి

10 6 21901 122 2%0040-1006 ౪116 0030 1 ₹జంరషిం సులు,

క లం రంా4గ4ే (4౮ (తంగ ౧౭0006

7 అకీం రింగం4 46 ౫024 2౫ గ తలం

గాలం జా పేజంటల 6౫2 గట, 3000 213 *జ26రడ 30 ౧1౮జు0003 30పంం!66 ఢం2031, 2064 ౮6 26 ౧2532265 711100 82౪6 10 2 919063 2046 ౧0363, 2 6641406080. 301 6108008 ౧180146 00%6 0౪[003)గ260య20 (46 [12 09 513082 206 (16 900006 0 108%):

శిజీంలాంగి (౭40200 ఉ 62020

శీరడే రండ 70 0066460464/0/78 ౧౧౫

206ే

వొంగ ౫ తప్‌ 444 గట్‌ శల ౧౧౧6౯౫64 (౯

4/4 6 ౧4/77 2౮ 00000

వింట్‌ గల “సాగి లంగంటే గం074

(0లలం6”. పంగలు. ౪720 2 [ా0టా116 2ర్యంంట6 *14 7626

192 వరద స్మృతి

[ఏ థం హంజైలం 1100. ఈల 649 16 ంగటు లంం01/టు, 12100206 గటుంి

6౫౧82600 కం 06అం "61088 ౧౦6౦౮)” 90 1ఇరే2016 116 టట *ఖజ0/ ౧౦౧౩6201 12 లం 046116 16౮61 0% 6 ఇనిం16 19 00౫౧6౭౧61016.

౫౦మరేం 02403 జర 026 *లు6 ల౦౧౧08506 10 56 రం 01606 “5264 6 డం0౧1210

శని 5404064 ఉ౧డే తిలా

లం నాంంగ/ై%/ 440౧

క౭నడిం ౧౧౫౫ గా నగ

€ 60౧౫౯ గహింటిగి

ఖజరే0ట206108 య ఓ 06006001 1400 యం12/64 2 కటురటయిం 16 0ఆ ఈషహం 206 తేయగంై 04 ఏ0%టిొ, ౪016) 0002103 106 36ఏయ 8 ౧౦౪916ఈ

గిం బ్రైిజిగం ౧౯౭ నగాజలపొతా బా ౧6 వహొంంట్‌

56 4౧0 ౧౯౭ 40 66604 2౫ లా వొజగిడగారీలః

0౯%0110606006 జు ౪) ఓం యు ౦!& 0061) 0 202262

శలడే | 047 4 ౮౦4 648 ౫ ౮౭ 607

౮౧౫ లంత హిడే ౧౭ 46 400౧ ౧4౭ ఒంగో...

“గం 12022286 13 59666 కటి గౌయిైళ 5239 త. .₹చంళాణణ 424. 2 015 264206 (0 113 *ంగ[*16 ₹01ట16. న్‌ాఆరటుం, ఏంటా, 21 యట? రేలింలి- అట ౯౦% 6 0161296 20%ల66 0 16 01212000 92002జరంల 0186110013” ఈశేంటజ 90 16 [08అట 2౫1 ౧౦౭61౬ 0౧ 16 *జగంలం 6209121013 ఇ00 ఏ276 60౧6100184 10 కెశం6 ల లు2ైళ 0007.

(౧౧౦ 10001106 ₹/6టేరయ/ 0౯2041, అ6౦6%0ట 30, 1956) జ

కపి. ణంా2ం2 కల082౯

106౧ 684 206క్టూ...... ఇ600060 “55 కజ4ం అల ం004 గా ఫం 0002 0౪1 90) *01006, 7/66 ౮44ల౮౧౧7౫౪4౫, ౧0602 8 2821131 లం 05 110 00౪08. 110% 00%ట 5[గగా24 1జి లం గ0ల/ సే 064౧ లం ౨0ంాం ౦00గట2 20283 9906ల ఫై 1/65

౧౧ 6 ఇంకంం! 16 గలులైా ౧౦61 0 1044) (0 ౫ట[లర2ిం. య నము ప ౧౦66౫ కథ20 వ0660/ ఏ4 ౧9 ౧0౯6 0౯1636 46 32006 అంటి నీన 16161 11080060 క031003. 706 *004% 08 6 ఆర్వు-190- ఇయం 811 ₹జ 2ప౦ (16 8006 0౯ ౧౦9-6112280% ౮ 6 ఆ|౫ూట 0646 జర 46210 ఒర కుంంట6 6 9601)” 1౪ 086 ౧6 ఇరు? (00% 8000[010%430 ఏంగండల[0 3486214 0100%0[303090ల వ్‌ క

11జాంంత-0ంక -వ్‌6గేరేల౧ 0121276 ె 6001 0ర4 2 16 560006₹/006/ జాజర సలం *టు గం కంటగరం6 16000 046 *జ 0[10ల3600, దొంా166 211254 9 జడం? జరీ 106 ల006166106 12 1947. 6 0130 023 1166 (0 5486 ఓం 001% 0౧4006 6; 0861066 000అంట [౧176 జట60064(60౪లా౫ా1లం 1ం హీర! &ం00ట09; 000805) న 26 16012176 04682180 26 3041 0% వ060, ఖర 16 ఇంకేడ ఇ 226 6

వరద స్మృతి 193 ంగే6 ₹1100002760%ల) 91012021. హంజుగం8 6 9106 1000 0౯00600 206 రమం38108 10 2౧౧00312] ౧౮28౧౧. గం6+ల, ౧066) ౧2 జంం6 0076, 1086119 [60006118 10 6 ౪1551066 0[06 1100--జరే, 50016 1ంయమటల ౪68 8108 4 06401100 206 4360001 10081 [460021 1౬

6 గౌలంళలై ౧003000 [జు ల) 0% 06 *నం16 100/ 10 [టి ౧066 2౧6 హం ౮412262 ఉంంజా2౦, ౪10 50406 కం ఈం 24646060 ౧01ట 08406 ౧౯౫ ఇగ, 10 6601౧869 -త్యుజా(2, 2ంరలగ, ముత 200 జఖాషర[1---(166 023 0661 2

60౧00410 0000640 1211ల 1 80 98ాడీ 00౧6120903 624601 జు ౪01. 0121 ఉగ 13 8160 ఇ 4ం కణ0126003 0406 2౪282016 99406 [20 ౯90000ల02- 609 10 3 ౧౦౪16806 05౧106అ0 గొల ౧06). 64౫2264 గరకు! 168640 46 60౧6౧80౬ జం4 15 1010౪64 0 90006 0 106 గ8టంం--4ఉ000గ, 02020010 56002 240. కుగంం2 52964, 7137202004 ఏ2పముజణుజ8-- ఇగిం 11266 16 రర6266:5 0617680 16 ఇజం 2 గ్రలగంక 0 ౭21 00096 206 [0 ఇయ 2001676 ౨601 “515గొ 206016 5ళ0048115ట--106 00600701 116 9ల౮౯-/లిగుటా, 46 యంటా[010%, జర 210టు0ల ౧046 ఏ గంటకి, ఓం 90% ఏ 1091) 161 ఖుకే ంగ టను 13౧3664 1 86 $03100600201ట61 “5 గ వ్‌ గ” ఇ01ట 16 0168 0506 ఖులటు, 16 10803 016% 206 206 ౪001ల) 710 36176 206 98%ట 206 ఉ6:--- తేరిడే ౫4058400 66 ౩02024 గటా త్రిజంగి?

11200224 6 లీండణటాం 2౭4 గొంటేగంయా/్‌

72 గ/(0055 4౯లిఉటి ౫4444 506౧టూ/

తీర 72262 (6020312600 0 “5 5) 22030 368009 0811 హిగ(26013 206 యేం2ళ3ట:---

పరం 64704 స 4 అ|07౪ స్‌ ౮ *గంతీ

న్‌గ్‌6 సా ౮76౫07 946/0” ౮6 గ౮గ...

శీల గాంగ గీ 50 డగాంంగంగి

48 (0 స్‌ 4 4౧28540408...

06 *లరుట” ౧276 12 యు 06ల| 10110౪64 0 416 [౦౦-౦౧125310130, 116 10000069 లు 00261100 ఖరేటగ, ౮206 %)/212, ౮౦5002, కరుణం 314 పంరర్వ 00106660 [01[8286 2 01229619 0001. 106౪2516 1206,” ఏర 11 2107710042 *మం2064%0[జూవఉ8 01070 ౦౪80 0౪టల 101006 1172666 2%లా 211 1౮౪6౪ఆ 916064ల 416 0౯09600 0£2 [00 ఏంటట 06 “9/1516 12065” జం 061028 అ1ఈ1166 21 076 06 *ంగేరు జడే ఇస 900016 1 06 009గాగం6 11 061, 0౯౩ 6 గలు2ై0 000067

కం60/ 0710 *ల ౧200 ఏ 002051212016. 163022 0 6౫039120106 షం: 1208018610 12086226, 060060)” ఏ 616164 (060166 14 6 0048100016 206 ౦2012100౧7 ౧02316. 6౦0౧064 ౧౫౫12601 యమ, [0767ల ౧14 006 1006 0010 061౪661 6 అరటి 206 ఉం 06 ఒరే గుజటంల8 ఈం 666 0036 01 512060ల11 ౧౫ 876 హటగా౭1009 0% 116 0605 90అట8ై1 34ల8ుంటి 0004 0209124100 ౧28 ౧6౩16 603% 206 120 3860061116 114అయఓ ఎ౪ర్వేం6 0 1౧ట6 ౧0౧3164260, కగం4లం 61౪82 060%” ఏ 2006610608 "అయం 216 శటలా?63 2౯6260 ౪610000౬ (1౦ 164120 2, కటు(000ల 1957)

194 వరద స్మృతి ౨2062 నదీ షఇ0052 ంళా వమన. 56066106 ౩4, 957. ౨6౭౩ 51ూడళాడంక. 60౧౬౫౬6971,

గా 004 7టా 40101 0” ౧6 000% 0£ 064అలా౧ కొం3ట8ట ౧69 చ్చా” ౪0101 ఏ0 1276 56200 96 0ంషళి టాక పెంరేడ,

౪6 10 ౧6 పోయాం 1276 066౧౧ 850 ఇంళితు త” 6406 09 వాంగ 16 ౨1ళలాజళళషూం 01 €1౧6 రంల. ౩ ఇత 80864 ౧0౪ ౭6 416 ఇంపసక 0 ౧0905 26 +గాచేశితూ5 28౫6 క0108 +€ం ౨6 ౦జి 162 1000+1 85 €1656 ౪110 080 016 ౧6౪ 165 01 ఆగ్రురగాంగిళ పియా ౬5 2జండి ఇఓ ౧829 మేం 5008616010 షం డలు 09 +16 ౮౦షగచ్యూ” 4

05 51000661)”, | (261 ౦0806421). |

వరద స్మృతి 195 / క్ర జజ బిర్లాబదర్‌ ఎ ఉద్యోగం- అదనపు బాధ్యతలు గోబిర్లాబదర్స్‌” ఉద్యోగంలో 2956లో అదనవు బాధ్యతలు తీనుకున్నారు. బిర్మాబదర్స్‌ హైదరాబాదులో దినవ(తికలను (పారంభించాలనుకుంటున్నా రన్న వార్తవిన్మి అప్పటీకే రొకైరైన (నవముఖి ప్యాతికేయుడు శ్రీ, డీ. సాంబమూర్రిగాడు ఇర్ద్సీవు బినవ్యతికలో చేరగల అవకాశం గురించి వరదరాజోశ్సురరావుగారిని నంవదించాడుః] 4 4 ₹201200361 ఖం ఏల ఆ౭౧0001282 తీ9జ20211 (ఉంరమ2 (19) శెగతగంటే 18, 1955 లంజా క606,

2065800606 లలు సం ల 1006006 గఈం0 46 "7016 0 సయ 200౪6 కంట 76203 0201. 51006 1100 1 1276 0000 512)గ03 ౧౦౧6, ఏ2గుంై 0001001664 2 31121 ౦౪56 262 0120 003౬ 0120ల 9054 1476 ఇ460 10 0౩ 2001౧1 10ల400 10 90టం 2 300. 1 164 3123 2276 ఉరాలరం66 109 5120 101 ముం ల౫ం42ల0 21 మ/6ల2046-- 208100, 80 జర క. 20110164 620704 2 16 1ల-029 2 026 206 026004 620 900) లు 916 1 0టర02 010606 1116 90101 120 00 16 2000850 షమి”. ...

120 1300 10 062 024 2గల 2 95ల6 0160అ1 0419 68 280 ?0* ఇ6 10౪% 122013 ఖురే ౪లీ ౧120ల 2 16. 1 ఇగ3% ౪04 10061301 19228 06 ౧2009 10 అ షంణ 303 228 ఆకు? 644 200*1 16 ౧609026 రేలలేంలైంులుట 21 మృ26. గాంజ0ర02 700, ల 56 ఉ0006 *₹జ262 షక జా 220 నో ఉ&-10431, 01710282 ప్వౌాఢల2016. దువ్వూరి సాంబమూర్తిగారు మా నాన్నగారి ఆప్తవర్గం లోనివారు. వారిద్దరినీ (| యు బంధించే మైత్రి సాహిత్యపరమే కాక మేధాపరంకూడాను. ఏరిద్దరితో పాటు ఆ రోజుల్లో మరొకాయన ఉండేవారు. ఆయన కోటంరాజు రామారావుగారు. రామారావు

196 వరద స్మృతి గారికన్నా సాంబమూర్తిగారికి ఆధునిక సాహిత్యంలో అభిమానమెక్కువ.

అదీకాక సాంబమూర్తిగారూ మా నాన స్నగారూ గురజాడ అప్పారావుగారంటే అత్యంత గౌరవ భావంతో చూసేవారారోజుల్లోనే.

సొంబమూర్తిగారు మదరాసులో ఆనీబిసెంటు స్థాపించిన న్యూఇండియా పథతికా సంపాదకవర్గంలో ఉండేవారు. అప్పటికే ష్యతికా (ప్రపంచంలో ఆయనకు పేరు (ప్రఖ్యాతులుండేవి. మా నాన్నగారు మదరాసు పోయినప్పుడల్లా ఆయనతో కాలక్షేపం చేయడం న్ణ్ణీత కార్యక్రమం... సాంబమూర్తిగారు న్యూ ఇండియానుంచి బొంబాయిలో 'పైమ్స్‌ ఆఫ్‌ ఇండియా లోకి వెళ్లారు. ఆ రోజుల్లో ఆ ప(తిక యాజమాన్యం విదేశీయుల చేతుల్లో ఉంది. అక్కడా సాంబమూర్తిగారు తన 'ప్రతిభావిశేషంతో మంచిపేరు గడించారు. మరికొంత కాలానికి ఆ పత్రిక ప్రచురించే ఈచినింగ్‌ న్యూస్‌ అనే సాయంకాలం దినషతికకు సంపాదకులయ్యారు. సాంబమూర్తిగారే ఆ దినషతికకు (ప్రప్రథమ భారతీయ సంపాదకులని గుర్తు ... సాహిత్య అకాడమీ స్థాపన

= రాష్ట్రంలో అప్పటిదాకా అకాడమీ ల్లేవు .. మా నాన్నగారిని పిలిపించి అకాడమీలను ఏర్పాటు చేసేందుకు తగిన పథకాన్ని రూపొందించమని పట్టాభి రామారావుగారు కోరారు. ముందుగా సాహి త్య అకాడమీ లక్ష్యాలను రూపొందించి, దానికి నిబంధనావళిని తయారు చేశారు ... అప్పచ్లో చదలవాడ పిచ్చయ్య ఆంధ ర కాం్యగెసుకు ప్రచార కార్యదర్శిగా ఉండేవాడు ... విద్యామంత్రి అయిన ఎసె.బి.పి. పట్టాభిరామారావు గారికి కాన్మీ నార్హవెంకటేశ గరరావుగారికి కానీ, మౌ నాన్నగారికి కానీ, తెలంగాణాలో నెలకొని ఉన స సాహి త్యవాతావరణం తెలియకపోవటం వల్ల నన్ను సంప్రదించారు... పాల్గొంటూ ఉండేవాడిని, ముం స లేను రినర్చి స్కాలర్‌గా పనిచేన్తూ నాటకాల్లో విరీవిగొ

హస (ఈ కృష్ణ అకాడమీ లో నభ్యులుగా శ్రీ రామక్పృష్ణారావుగారి నూబన ద్వారా ఎంపీకయ్యాడు,

ఆల్‌ ఇండీయా రేడియో 857లో 90 నిమిషాల జాతీయ నాటకాల (వసారం మెదలు

ఎట్యర వదనా అస్సాం చాలన్న శ్రీ అబ్బూరి వరదరాజిళ్ళరలవు ఆం... అవువదంచాడు. మో ములంం చదివాను, నాటకాన్ని గ” (వదర్శించింది. యం

వరద స శ్ర్రైతి 2197 ఆంధ్రప్రదేశ్‌ ఏర్పడిన పదినేలల తరవాత - అప్పుడు నీలం సంజీవరెడ్డిగారు కొత్తగా ఏర్పడ్డ రాష్ట్రానికి ముఖ్యమంత్రిగా ఉండేవారు. ఆయన బెజవాడ గోపాల రెడ్డిగారిని ఓడించి కాంగగెసు శాసన సభానాయకుడుగా ఎన్నికై ముఖ్యమంతి ఆయినారు. ఆ తతంగంలో నేనూ ఒక మాదిరి కీలకపా(త వహించిన వాణీ... ఎంకాం త న శే! కళ. శ్‌ నన, నన్ను ల ప ; . [మితులు కొత్తరఘురామయ్య, చదలవాడ పిచ్చయ్య, నరవార్త, మొదలైన వారితో 'వరద] లీ బిర్హాబదర్‌ న ఉద్యోగం-విరమణ; (€ క న్యూయార్క్‌ "టెమ్‌ న విలేఖరిగా మూవ [మ 1957లో బిర్లా (బ్రదర్స్‌) వద్ద ఉద్యోగాన్ని విరమించుకున్నాడు. తరవాత జనవరి 1958లో న్యూయార్క్‌. టైవ్స్‌'కి స్థానిక విలేఖరిగా తాత్కాలికంగా నియమింవబడ్డారు..

198 వరద స్మృతి కె. ఈశ్వరదత్తు ౫40౫4౬ ౩00% 72057 004 మట వివ 210201 3724 జూం! 32811 ౫౭౪ వెంటి! - 5 ౮20.30, 1958 మల రండూ షక జం 220, మం 1001 6211 *1804000, కాజ హ2 లం 1306 2 8216. 706 ౧౧016 1 040% 05 1 6 ౧1016 ఖు ౦0౧40066 1121 16 ౧291121 ఏ 6 ౧1206 [08 708. శంకర, 06సల౪6 96,1200 జాయంట3ం కడం 003 జం 40/06 39%10016 11246 0ల6 26 ఫైకం 061190. 50 శం౦00006 0 16 606 2120601 ౪11 16-299001016 ₹/6 32] ల10% జ! 016 1౪లాటు - 264 0౦౧0606021 00 16 00౧29య 0806౬ 25 860608 06 926121 ఒ4 00 06ల 4ర్వ/ [00 5% ఉపింగ. (11 029% 2664. *గ41 ఇంటయంకు 0 281లడ6ం0, ఉకికిల 284 4186 3000316 ౧26 2 ౧11800” ౧0001- ౧009, 038% ౧0(లంర్వు/ 10 902467 86 06206 016 *ఇంగ6 01 ఖా ఖ0012 501606 0౯02008390. 6512411476 ౧0 51006 ౪000066 -- జర 2౬016 82700 6౧06 20౯9108 20. 160౪43 1006 [01 (6 0ట అంకిన్తకుు ఇషి(66, ఇల! 10% 30౪ 9లజంల్వ. 06261025 అయ030/6 20 ఇసక జం. లం[6 30౪ 0006 లం, లం ఓ & (001600) 0£%05 ౪01 (ట్‌ 0౬16 40 లం -- జర 0ల%2ంఏం 008 2006 ౧జు. 12276 జూం26 ఓల యర్న్‌ బలిం ర 1 190% 0141 16 ఇలు000టమ88ై షాంగరం ౪10 ౧276 1 షో న ౨౦66 60676 2312906, ౧002150 ౧7006౯ 8164200౬ అం (లద ౧20 ౯0౪166 46 114౧ల ౪౧86 0౧6 0౯ ౧౫౦ 106 ౪70౪8 9231 కంప నా ఖిమంంళజాట [610 3ఖ6 ౪0౪20173 518206 ళ1జా164[ట0,50 0041 [సబా 0016065000216 9120200163 లం, ల౩%8 0061 ౦౪ 4ద66౧0 ఒకే ఇల య 120 20 అం05108 2 1136 00361601664 *ంగ0163 ౪10 276 2౦2640 గళ న్య 001 (16 60911006 0 00508. వగ ౪.5 నషట, 23 306 ౪11 గుడే, 3 మనో ణి 0%ల సట 4 ౪6౬ పశటుంను. కఖ్యుల8 064, ౮౦౫౫1 266641. 126! 202 20, నస టయుటైడ 20 206 214 ₹ల0ం202 20 *టాం, 1 లో ర్తి ఇంం08 1059610ఇ1009 కం 0౮0012 */20 5606 ₹/ల9 ల 100 09 గం స్‌ ౫౦06 0 ఏలు, 8009 క6జేర08, 000164 02/6 20) ౦ఫ్రులుగంగి. 01 కీ ౫0 00 10 0౧1౨6 లు 1041602100 1910416200 6హకం310 101 = పం 9144ల 1000 ఓ 50006 1031216 0 ఆల 80164 020. 381 ౫౫6 9016006 *ఇ2ి/ 0౯46 0ఏలా 04 ఖం ఇం1ం0006 (10 20000200 50%06 ౦4%లం, ంఖరం[1షర్వు జంం08 016 పతిం ఇసం, 12 00౯00100, 30014 6 ఈల ఖారే *ం౪16 16 (0 06.

పరద స్మృతి 199

వంగటం 0009001 16? జం 1ఆ0్వ జరం 6 8లులుం9 (5% 7.611 జ4 5% కె.జి జీయుకుండ 280) 23 ల 26 469 0£512ట 206 ౪0014 00%6 ఓ 2206 1260 06 341106 ₹14 14ఆ3 6 ౨౨౭41011.

లం జంం0ం06 8203 2 5ణ టు మడ 805% ] ఖం కింట?8 [1601 821064. ₹/6 029 166౪7 6 ౪1016 ౧౦1608 ఇస61 ౪08 0006 616.

కగంజగా%సల, ౪03 276 6౧౦౪౩8 01 1206 ౧2+7లీ0%?

11276 10 రేంఉ0[ టట 2000040 అగటబగాటు ౦! ౫౦౪ అంగ 0౫40 0102106 0590ల జక! లాలులఓ 50 162 పం255ట2 106.

36 పఏలు, 08:5 జగయగం026%% _య[డయండూు లెట్‌ కాట 041 ర్‌గ శ షుటళజడ 20 వః

మిం ౨

౫౦౪ 00111 ఆటల దులు వ వల వ ఐ = ససడం0 4, 1958

192468 41131646ల 120 00లగం ఖు హంం6, 0ంగాం! 2122 టళ06ల0ం0206- 1[8. మం0%08 22004606 1300604033, 18048 060గ66 జక కటి గం జం0 06 అ 0260. ణం 1యయ/ 060 6 కట 29 ౧జియి8 0 600గ00 062802 [00000082006 (20 (00 0డటి[40 80 90 క) 041000 0కటల3 & 3328869601 ₹00000316అ%600. సగ! 20) ఢంఫ్యు 30, 20 ఉంయిః ౪8 ఖు 20000260 01 వడం ఉండక 0% ఓం 2 -- జడే 04605016 000౪106400 46 తుుతమ 13 016 016 51201656 807అణ06%6 206 13 166 0 006 ఇం, (2 1 014 ఏర తీీశలగు 25 5126 ౦౮౫ల ౧0౫%ట ౩ట1 001 (0 ౯౩.0.

13 2 రేల!6ం5క08 106801 920 1 అం 06980 2 90160014 2ఢట్రా0456, తగరం 000860 ఏ 2) 60101003. 101 0060161 1ఇ1లతే 121 నాయ 112 51200 23 ౧/౦ 120ల0 -- 91టు2] జి ల4లం2, 6 10%1అఈ శఅథయగై 010853 200021 216 (16 1244 01 1ములు621 000206 006166. ఇ6ి 004 0 6076, 192బ్రని3ం9 206 66 007౯ 0060382200. 04 [231276 -- 0 క4--006 ఇం 48 కటక (08119 066 1110 షకీల ఖత [01016 51216 036166, 284 0010ల 10086 2 ఉం ఓ ఫెజయంట1200 0007౭౪ క్పళ4లం06 జీ ల.

వషగంంై 02206 (0 21 లం ష29ిలంట ఖు ఖర 0014 - 9 1జైలా 11బ6ంట

• (0 08660303 స 0% 800 9జటం (0 16 9%అ060£ 1285290100 022 ఇం బంళం 106 జగంకైలంం600 జు6 0123 100ఇగ6క్వుం 206 లంలులుం6 జ *౪టి

200 వరద స్మృతి 25 2000060 2౧6 606 1012) 92806 20000616 01000321, ? జ 00111066 121 వ్‌గ శ మషంంళా జడ 220 *%0 15 ౧0 30150౪8 [0 ౪08. 139 ౧204016, 8౪/60 & 63002016 6౧బం6, 0€64617ఆ108 16 00. ,

ంగు203 06 జం 2%జా 00013 806012 8106. 706/ ఢయిలా/6 (0 06 02021136ర 0003000661. 1 0414 20606 4066041 00౪0౪ 1093 మ 00 2 అం 12! 206 566%0% 1*0గట. 36106 ౧16 *కీల | 58౫7 021 ౧276 1౧6 80060006 5114 == రే 700౯ 0౪7 అటట -- 2 6జ1 ౪060 1 143 5%జ6 0 11106 + 30౪.

యుంళగం2 50 ౫౦౪ 60186 90011 12 ఇయ 1 2276 *1669 11, జు 926 02

808304 6016౧ 006ల6606 96 *ఇ6 $60061, ౩౦౪ ౪311600” 3176౫0౪1 6జ0ట[ 40080110 0113 98886600.

'జుంర02 00 26 ఇగకే 100రట(768జురుం,

70813 10.

గ 52022 666 11 సతంంుల మురగ ్వరేలా026 - 5౫.

న )0/10201 7024 5001 928% గం* 0611) 5 లం 2, 58 మేక్‌ రేండూ కషం

యం య నా క 3షల0ంలి) ] 300016 ౫ 06

కళ00366ీ. 113, 10%6ల, 6021 అంటు (0 9౬ టం ఈర6-606 19221 16904 190౪ ఓం గ05160% ఓ 16946 10 0001100-

(0%, సగం2న 11116, రే0 ౧56 60081168 జ6 001608 ఆ(02163 20081 [0ఖుయిక్‌

జర 0100ల 55 జ 04 ౧6 806 లాం. ఉం 26716 ల 2000106 విమల ఇల 10 861809 204 (1010.

70 20! య812 1664ల (0 00030 [011006 ౧0౧ట06610% 005186,

వా! 1 ఏం 0యం0! 1036 ౪1036 26635 1 400% హో 6006 6 2౦6 0

ఆ ౪016 000061000:6 2821166 ర9ై606౪76 1రేయాంం565. 21వ6 36%ర్తే 10 (96 20663363 10 16 ౫ 1 [07 గలా 000మ026001ట.

జ స! 0వ 0. 0056 2౧6 (06 కర2040 ఇం[౦గ - 16 ౧8060 జ ౪0 జ మ. వ క2 సర7000023 10ల280/2800331016 206 41410) య! ౦ఆం1008 10001 4600164100 0800306. 2౫6 860టజీ

000 గ విర 501. గేం 40 16 922066 ఇంగ జర 9806 06 21 02 50880003, స 0006 అఆ6గ06.

జ లలి 29020 10 0 0ల౩౦0౫ 21 100. 50266006 013 *66% న్‌ అష? కష0్టా ఇ 206 20 16 €0 ఇయు స228 0౪౬. 1 ౪11 ౯010 109416 (0. 5006024014 012% 1016 రేషన. రష 908 16 60 సశ? 00 1276 230 2108601ల. కంల 96006664 ఇగ సన "

వరద స్మృతి 201 2 "ఖుఖ 168001 )42టయు? చలు *11) జ 006 లం? 1/02 200౪1 థ్‌, ౦61? 1076 7025 జరంకం1201 క19%7జ2 గ. 5గ త. షట జా? 20 564, 1020200222 కరల046 - |. కక్‌, ; 11080610 20 013 1051600 106 2016 ఇం ఏ 98000 జు 206 గజరంంరే 'లుఫగటో. 1 200 00068 4113 960జ30ల్ర. 10. ని! న హ్‌ ఇని రా, శకట వలో స్థ క్‌ (గ న. మ. యా మ. 2 లేవక నిం. 17 స్‌ స 20] న న. పంల కుటు హాల భట్ల త శో - లగ న క. నల్‌ న కనన సల కోరల షన ఏ ప 2౯ వాడా పరల న ప “౯౯౯౪ కో వంటను హ్‌ శ క్‌ క్‌ న్‌ మ మ. ని స. న సమన ట్‌ క నగ స నన య న నం నం, న్యూఢిల్లీ / విస్కాన్సిన్‌ ౮ న్యూఢిల్లీలో ః 1958-81 న్యూఢిల్రీలో- ౩. ఈశ్వరదత్తు వష్టిపూర్తి ౧969 సెప్టెంబరులో శ్రీ కుందూరి ఈశ్చరదత్తు 60 వ దిన్మదినం నందర్భంగ్వా ఈశ్వరదత్తు 60వ జన్మ దినోత్సవ నమితి తరవున న్యూఢీక్లీలో ఎం.వి రమణరావు గారితో కలిసి వరద రాజేశ్వరరావు గాడు “కశ్చ రదత్తు నీక్సిటీయెల్‌ బర్త్‌డే కమ్మైెమొ రేషన్‌ సావనీర్‌ * అనో (గంథాన్ని నంకలితం చేసీ (వచురించాడు..

202 వరద స్మృతి “తెలుగు లిటరేచరో (కేంద సాహిత్య ఎకాడమీ కోరిన మీదట ఎకాడమీ వ్యతిక “ఇండియట్‌ అిటరేబల్‌” కు “తెలుగు లిటరేచర్‌” అన వ్వానం రాసీ పంపించాడు. అది అక్షోబడు 2958 - మార్చి [959 నంచికలో (వచురింపబడింది? ఏ20ట2 మ26ేలయు! 260021 ఉండగలం) 0£ 1613 ౨6316606 )2ఖుజేజ లు 48] 5ల్లు[6006, 1956. వండ వగ కసం డం,

13103164 1106 10 ఉలుకు ౪10 ౧08 0టవ౦0జ0 30౮ లంకల 06% 00006 3౭౫౩ 0౯080655 19 గలై4 ఓ1620000, ౪0101 *04 *లాం 8004 6108811 10 ౪14 1070౪౯)00911. 06120 11లాలుం 21 106 0031016 ౧ 0౪ [0 00%6 10 6 వజ గుయరింణు! 00106 09 జ గంణుఘ్య 000౪626610 708? 1 20 ల6 కం 8 20. 0%7జూరు. 10010 [00%జ64 (0 6 ఫ1ంటుం.

086 9280ల, 5్‌గ త. హబంళడ 22 | ॥ 1 ₹లం203020 2014 ౧. 00212010 న 56010120" జ్‌ "0060 [౬009241022 | గ ఉం. ష్టటం82 88

మూ 016 కయ? 8060610 తర రయం 16 "యా టు 23566, 11 ప ఏం రంగే 121 10 10065 12306 64గూ 06 ౧౦1-106606960906 60306 6 గ శి ఆటం 0050౯86 1) ల 116206 12౪6000006 క81ఓ 0 న అలు 2 0600 28006 రం 0011020 2040. 300 123 20 0000 6714ల206 గాన | [0౧0౫08 గల 016061 [2 0660 2 1186 100 980% 18 101 690024 శః ౧౧౫ ౮౦బా 206 211056 అఆలు? ౧0%0ఆ+2016 లజగ/ ౧0౦2108 నా 0 01 51ఆ6ల కం! 000603 ౮౩10586 (0 210021 ౪0109 ౮101 10 లక నలం 012 1120 ఇంగరం0! 6661276 0661 0బ3668 00 2 ఇష యుల న పలు 02406 24 ల ఇం +గంకయు. 113 183, 2

9 000107 గాగ [యం 00లో అం ౦116103 జడే 009006 16 16801218

వరద సతి 203 6 ఇంభ్రిజుణుం 05 ౪౦0 అరంగటం0 0/ 106 6౪1 000664 మం001 కిశయంం[ 5201024టీ26ీల01 0లో 106 066౦6 ౪06ట?64లా, పటి జం0141003. గారం సంకటం 13 జం౦ం000664 0£ ౪00 0 0602ల0121 206 16 116 ౧౦౧92609 0£206000006806 00 66 ఆట గొయ్యు40066 206 200026%ల- 96 9లూూ6 0% 46 గౌంలు 12ఖ4ైం జర 16 +జాంటం య21ల0ట ఇన ౪160 ౧0016496, 080౪166 గలేటలై 90%0125 ఇగకు 2080006 0£లా” 890] 0001 01 టల0006, 19ఆయ౦ం॥1 2 01601001 21 600660 90006 ఓ 900 అజ టట్‌ 2ఫైల[0000 లయం మం 6యంయ66410 య! థట 0180ల 0000+ల! ౧064202 06 కటజార1203 01 11880207 0గ00ర0%)/ 1276 0601 0009166201 20ళ6 జక 1276 ౯060068 28006 ౧2౧0ట05111అజం 16069, 58 పరం 000) ఏ 000144 జర[00. రుడుణం జగ హూం 2303 గడ8404 042666 6బంగ0108 ఏం11టటం/ 6404101 ఉంంఠతేలంంత మురటాం 0066 50026444, 6జలాటు 161600. ౦640 *026అయ0డం 0౯16 గంగ406242 0 గొంరిజు 0 కేట2జా జయ కలం జా/ 202 ల! 62722 201 26 9/0 1200001201 ౧020086019. ౪715720202 52 జుజషాజ2, 0610౪68 0 00 46 2064ల ఇ6 ఉం అ26160021 501003, ౦0౫ట02టు [0020152 04%3 00213 ౧0282001 0903, 27220674 గడ 17142714 13 *0కీం13, + 2 36036, 16 ౧051 60౧5162016, 1000807312], లజటం0 1 0 %ట6ం[0006090యు గాలుల 11అడయుం. ఉ ౪205260905 0444007/2 వ్‌ య ల వ యా. ఉంలాణగంం 10నలంం7 0 908104 ౪7లుంటుంళజుము, శంణ402 0 ౨. 00104 ౪71112 కంర జర గ6754042 0 522441 5% ఖం 00టు ఓ 10 1106 క 0001021 16 00౧6403013 0౯06 16700860 జర 016 907210 0 16౫0003 జం 1టు 0009100003 21806 12 41206 (210. 16 2011044001 కడగ064 1460422/02/44/ 0 6. 2202 క₹ం6469 ౪23 000606) 2000800066 41 ప్పెశిల2016. 77/278474 206 శడూం ప 0! జం (౧౪౦ 08026108 00%01- 6013. షంతట[[ం 00660 ఓ 4టట08013%0 07 2 620 0511091021 00036 26210016 ఇర 100025310066 ౪1141006 మంకీ 30౪/5 861 0001236. ౯2440477 మన మణఖా 029జీం 96౫ ంళ96 0 తయాగం ౪000 2 ౧6౪ వ22030000/ 01 13610 అకాల 2 ౧890ల 000౧9000 1966ల 116. 014002/0 ఈ 0) 529/2 9ళ, 2 00ల౫ ఖం౪( 2002 ౪ 126 507164 528680 ఏ 2ంంంట8 1 10 అుైకేం0/ ఇడి 0006ల గ౭/[00450/240 2 తం *010006 01 730 0౪ 6౦002112 జజ ఏ2 0016 జ6 010: ల్రూయలులు! 1 76౧ గర76. 06 6203912600 0£ 2200042020 280165 ౮2౮20 210 00011045 క 1082200802 6యలాలు 2160600. ౧06 ౮2231200 00లలే మ లట 22020- 641610 కం 06810241 960828 15 016 06 ౧౧031 93006000] 2009 466890 122 ప పలేరే. 5016042016 ఇంగ 923 0669600611 6 కలే601 గం102. 2060140076, 0౫౭ ౮77/20 42022220 0 ₹ఖమా 34008 రలుఖు28 జుకే గం0/ శటంగసాశ 0 ముడతలు ౩జ18201 (02013066 0" 522102 త2రేలుఏ ౧276 ఆ? 14- 666 104 261022 03 విలు ఖ62 ఉ&042 వళ/200, 2 0166 ల422 *00ల. 116

204 వరద స్మృతి ఏమంే280059 206 ౫611 006 216 జం 2 *లింంగం 2661101 (0 60౧1400110 లై 11ల10ుం. 277౧ ౧444224 2 ౮203914600 గంగు 46 9021150 [1౮/07 బళ్ల, 9౮౭20001 జ0జయం[02 250 90(6%0గ00. ఉణ౦౧8 6 06౧81౧౫ 0006100600, 44/20/2 1౧44/4/4 07 ౨. 5% 06 19 2 [01101008 ౧202076 ఈల106ు8 2 ౪2గ66/0[30012] 946003 220012 0011686506 00001) 36౫63. 0 మరే వంగ034ట44/42 0 మ. 2006462 2280, 4224224ల027644677 206 తిడ4//2404 0 సట్యుం వగు తంులగింగం 0 00టటిలం01 5420020172 220 జర 04ల 1000గ20100001006013. 0600౧11081 అు60%%051 00656 ౧౦౪టే3 13 ఏం ఉం హం॥ 118 0 16 ౦1664 ౧166416 012395 110% $90%/5 9203 01 $60008 5216. 3జస౭63 స 10'5 రింై్రిం44/776 7272724644 0 0005231 [000 4అంంట8 1120146000 0601 $20061266 0128ల £ 601088 9001607 మజజ20, 20080 4 0౧060 91180 80615 206 9201 360863, [83 2ాం౭ర్వు/ ౧266 2 గజం 2 2 006%! జార 0౧౪12 ఇల. సల టైుంర! 760242 కషుజుం 1027406441 ౧4౧04 రగ౫40027427 3 2 0జు2016 ౧1076, ౪! 0£ ౧8ఖు[003 0 001006 2046 18గ063 9113844000. పం 120 1 ౧13 ౪000 ఏక [౪00 1010 11 29002601 23 6 ఆ410౯0[0366488', 16 009 006418౫ 0815 జల 90%.

6 ౧618 310 3100 ౧౦౧6౧౪౮ 10 0 90021౪ *1 16 94108 08010 ఇర 54201) 0810 జ00గ2000604ట 3204606 23 1 ౧8610౪5 ౪62. తీ1[008% 20 50302 10001021 00726013 12౪6 0660 లంాలల(86 1 13 ఈల6, (416 డె ౧0౧ఫీలా 0 14642016 980663 [1276 ఈల 94013066. శల౭/2/4 0 లీ యరజా02ణంు 402 రింం27 0 000 0202424002 0 కటా 50, 7584 65 గిగాడాడగ 00 9 జా261 220 ఖర 1206820444 0 జటాయు 20 116009 0% 80౧౦.

6 8ల6 04104 (00, $0ఇ3 51205 06206107. & ౧0౫06 01 2021601 80209 1276 06౪ ౦గ జంకే 21 07౪ తయ, 5128102 ౧12/5 2064 0006000108 (ంయోం 296 [06420 ౦62౮౦-20198 జు41ల066 ఏ జేక0 కం% 18 2 900 ణూ౫ 2190 మ జూం. 961106 0] [023 6110 8210 19 181 జార 6600) 2కే

డెంరం 0 2 ౧౫ 36౧36 01 0ల౦06౦6౪6 ౦0గ౧ల04216 *18 16 0246286 తారరికే 0! 6౫65 206 (16 1151 ఈలటేం0108 19[%0100' 0 థటట ౫౦ ణండిలా మచం 00 02 00 ఇజం 8006. 26 12001 2 *టి!

అరయ 066 10206 ౪1ల౪ 1113 0551016 10 [2౪6 00000210 0[90666 206 ఈ

2620000 00%%9101 1) ఓం షురు 0[గలం 26 20106 '6్రజరటా8 626209

౪223ల 0% (16 31280 206 016 య602, జం 02% 1900031016 [0 జాయిళి8 0

ఈం*0 082 8600106 00002 ఉయు&. [06 ఉం కం 510010 0013 026 006-264

29౨ జడే (16 300 9410 01 10213660 101014 16666 90 12

తటంళై[ 10 ౧ల౫ 0696 12 066% 010669 2064 ౧0 ఇఖం6 ౪ల609 ౮

లల రణగ260 16001006 1 1 అగరేలుం6, 30016 0౯ 16 1690ల *౪1లు 1276

0060068 10 000119 ౨125 ఇమం జం టా

66054 0౫ 012 5గ, రిడగం/277 0 గాజజజ? కళ్యాయంం, ౮44 ౮0671212 0 0

క%జజజాఖుజుః 220 26 50006 0106 01 ఇ[య 1276 060 ౭౦166 2 209

వరద స్మృతి 205 2 006 01206 శగ౦08 (16 006-201 012/9, 52724/0274 స మడడ 5గ, గొలిణడ2గ4272 0 28్ర2004090ఖ) ౨1 [01 116251 2 ౩208 1000600౬ టం! 6/౧4/2710 58102 వరుడు 220 206 నిలుడ* మలు 0 [20802 జం ౧౫౦ 08లు *01100 ౧376 అంట ౪1660” 2009620606.

సం రఅుటి6 108 భటులు 100203 ౪01100 13 6210” ఖాం*ు8 3 90006032 ౧6ఆల౧౧జర2110/. 5ల016 0658020009 +0100906, 444274 52/2, 00064000 9 లర పి జుజరంము2, జతి 62౫ కం774 0 ప జుద 2040020611 సలం ఏల స 060000 13 00 8ల64. 1113 లుం 81406 ల: ఇ౦గంం[00 6006440168 09 6160864 512044 1 1956 జు 0066666 1286408 10880టఆ4101 07200121 [02 & [87 00013 [0౯ 002660, 9ల65క8 26య40103 10 లపయాంి 11ల20ు6 2 గ61084 30216 3000 566 [16 20600 416 62

ల2ం కంపు 562 70103 86 4జ1ం107008 ౧228222 640% 1 ఏ4 08060౫11 0%196 006 1206, *6 1476 ౧0౧0043 1680/ 06 8గ026 0టం6ి 0%%1241ఓ0266 74౮4 160%లు, 28400 1608ట, 0019100 [66 0౪ 900% న! 97%04ష0ట, ౧౦౩40 అంైః8ం66 0 106 ఇజగం35 50%-220191ఆ4 ల100 0€ 11లంఖులా 06 షిలంాలు. 18 [021000 ౧0006౫31 10 113 18060007 & 5ఆ41టు 01 [౦2] 3ట61టల 05 6 ఆంగ! 060216 1061080 00606 0) 00౧0౦086 3010120 1276 00ల1 ౧8013066 0 6 శుయిణ 5420721 వ2రకడ ౧ కరల202కే. & లంజే ఆఠటగ316 0 ౮౫. ుసుకం& 220 01 గడ/02007264406 123 0002్టు/ ఆ366 21 2 080110 తంయ01 21 40, 926016 0౪6 9 మంజుల 2010 తటం320 30008 1 3620, రుస 240 43 ఖుణిర్వే 9466 28800 [02002301 25 2 4౦ 00120 06ల. 424/2 4278724042 64౭7౧4 0” ౨. 76012127260221 18 25 98001261 226 0007101028 58%ట 0£చయు[ై టటుల తం001టా 12062016 21ల౧8 2 ఏ [ం164 ఏ 16 *౪00 0£ ౪616810602 ₹2002య00ు 20/2 01 తీరా: 4072060460.

0 16 01 2 3లటకం 20000200 10 16 64063 0 140100 0082 12024226 28 ౪24౦003 107613 ఓ 310%/0" 82008 భంం06 2 మయ. ఏ. ముగ 20 204 9.7.560040/2 జాం ౧౫౦ 0101661 11 చప 4181010 0031 9266121ట06 6164. %టాల1లతం 1600ల 4106 09801 ౮౧లా1 ౧270 00ల లలు? 201006 8౧౮6ల ఏ6 [16 01 శళలగండూ 6 70204222 274 264607౧ 26484 6౮ ర్‌౭00/4 ఉగ ప్ర4086.

గౌరం ఉంటం:0 0020102 (60001021 (6003 ఇయ ఏ 060108 ౧౦౫ 9లేంకే 3౧6ల 166411050100046 50ఆఇకజ01 026 తయ 6815266 తీక600013 ఇ 800200 [20010246 6 000812192600 01 3డలటం 1ంణుం 2 01020. చండ జం2ం0204ీ45 0001 0000ట0108 ఓం గొలేంక్రైం 80004 206 1 113400 5 & 0024101656 12 ఈ 80 టిటయ. ౧96 ఉం6[ణ ఏట102 కెరుడ05కజయ26డ ఇండి ఓ అ$48ల6 10 0090108 20000201 ఆ370 దంల *లడం00 080611 1066 66010, 92 800049 0000800031 [౫౦ [0079 ౪010063, జం 00010 (26 3లగలు. ౧1౮ లాం 10002్ట్రై/ 18 అవంకే 222 1000000176 ంజ000%0 04002 1226 821లగ08 0 3000126 ఖత ఇ౫1య0ు, 6016 07౬ ప 24020020.

206 వరద స్మృతి 5262100800) 60002100, 16 8౭1 3272013816 ౧౧6 16208 ఏ 412౪0108 తేటలు 66420) ఖు6 1౪టలు 00 10097610 88166 ౧0002010 10* జరం 46 8౦2౫1 0100. 11ఇసిం3164 టలంః8కు 46 అహ ఇటుల ఖత 216 ౪౩ 6టే180103 206 601180(6006

గాంం8 ఇలు 1062 జాం 9 ౧0 గ62౧:౩ ఏ-6%810066 [0 ౪1146 0% 2 726160 0₹930)ల%0ట ఓ 2 *+జోంట 0౯౫౦6, ం380 ఈల 29 5611 56602 10 9038ల గం యు జలనటం హం0 20 2టం1ం0 10 1౩6 20076 06 1661066 0౪60010 16 జారే

14లంజాంలూడే, 206 బా190002ల ౮21౧460౧ 02631660 512068రు 1౧ ఏ(ల౫గ06. ం1జూల ౧000136 1లట6 0010 ఉం జకం జఖు[ం 6011660028 612160 0£006'8ఏగలు, ౪23 9000106040 6ంైలంలడ4 1040 2 ౪7౪18జ1066 0101060074 0

0 జక యరం 012600 ౦లయల624ం 024ల౧. 0౯ ౧6జ1/ ౧౫౦ 606026టి, ఇయం టం 00054206 5129106 004] 1297011206 200041 ౪/10 6 0911 0121 లం ౪23 0 60206 గంగ 2 90169464 16 (0 10986 2 02113 26౪/ 21006610 ఓల2రు6, 100466 1 160౫6౪౫1౧8 300121 0006111003. ౧3౦ 90606” 0662006 2 'శం-0016౯01166 అరాణుం100 0£ 19608 హె ౪౦0165, ౧0096 062566 10 06 2 ౪1121 *69లుళం౧ ౦0£ 6020103 0001006 2064 అ౫ంట00. ౧౧6 *41లు 0[1062)3/ 0276 ౮6

10 21166 ౪11602 06 |6464 ౧0౪2286 0£ ౪13100.

0% 113 పలుంకే ఏ ౧౦౬ జ[0864ల ౪10001 2016/00ల06 మంం%8 416 90! ఇలు, తరిరిలగ, *పాజు202 చడూం& 586! మరే 5 515611 10164 06 లర 2 006460) గలం లుల శుంఠ 20008 06 ౦008ల 8$60టల2601, ౭40 జుం, 2 టటంగడ., గెటషంంలుజ, 60926, “టీజీ 06లో లు జుర సుజ జం 66 గంగ 1006 0ఉంథయిు 16లంటిలుం. తుణ4, శటాా116 ౧౧62386 06౧౫౬ శ ఫైలు200 (16 00967602గ2016 00680 66 06౧06.

సం అల్పాలగంలట 26 లం09601%3 10 అం౧6 0081 1600010621 లలం01110 ఇర 1086 0900601216 60308639 00108 466. 341 6 ౧౫ క86 ౯౮54 ముర 266006 అరూజకం0 2064 21బబ్రల 0౪గాం:6. ఓల 13 1006 121 64188 66 ౧0 హ్యా ౫౦౫ ల ఇస, హల్తుహంతి 30 16 16] 98 061009 160) 00 £26%జీంయ00మ0, 06 2016 10 బర 206 6856 10 కలం6ంణ 10 86200 ౧౭౭67౪6 2672022386

్న క. కా! శీ టు స”

వరద స్మృతి 207 జీ “దలైలామా అండ్‌ ఇండియా [2969 లోత్రీ, దలై లామా టిబెట్‌ నుంచి తప్పించుకుని భారతదేశానికి శరణార్థిగా వచ్చిన నందర్భంలో ఇన్‌స్టిట్యూట్‌ ఆఫ్‌ నేషనల్‌ ఎఫెయిర్స్‌ న్యూఢల్లీ తరపున వరద రాబోశ్వురరావుగాడు “దలై లామా అంజ్‌ ఇండియా? ఇండియన్‌ వభ్రిక్‌ అండ్‌ (పై వ మినిస్టర్‌ ఆన్‌ టీబొటన్‌ (౩ సన్‌” ఆన్యేగంథాన్ని నంకలితం చేసి (ప్రచురించారు. ఆనాటో ప్తార్థమెంట్‌ నభ్యుడు శ్రీ వారిళ్ళుంద హెడా ఇన్‌స్టిట్యూట్‌ ఆఫ్‌ నేషనల్‌ ఎఫెయిల్స్స, తరపున వున్తకానికీ వరిచయవాక్వాలు రాశాడు. ము] సమం వ (| క ంయ0644& కం ళల 0021260021 తము [020066 ౧౫౦ ౪6౪ 180 0 1 తం00 01 ౫౦౪8౪ 121611601023 ఏ 14296664 10 0010166 & 9010 హయం? 200002 001 విం0016 200 08౯1260041 20230 పైతంజోపి? 10 9120610 6ంలం౧0ల600560- 01/6 10 16 ఫం* 0€ 021003 ఈశల౧౦01160 ౪1616093 9 0౪ 06041007. 1 6 5016 1006 1113 230 01000600 (0 ౧6ల౧౬0120 ౧636 01 ౪2008 న! న

208 వరద స్మృతి

6౯౦ ల10001102600 జజ 204 జురే యడ 19 (0776960౧10 8167016

ఏం* 0 009]16 206 ౭౦౪0౧00016 [01 200౪31 16 1ఉల౧(0గ513 1 21061

మల? యును 26 446 60 5[1 శ. మష్యటా?24 448 *00 12 90 4201 661166 0 ౪0181016 206 506 స! 0. ౮401161 ₹%0 12 ౧లం66 1 16 ౦9011600.

౧6 టట 0స360021 మము, 6౫ ౨౦101. “మోడర్న్‌ ఇండియన్‌ పోయె(టీ'

[21958 నవంబడులో వరద రాటోశ్వరరావుగాడు. ఆనాటి భారత (వధాని శ్రీ జవవార్‌ లాల్‌ నావ జన్మదినం నందర్భంగా “మోడర్న్‌ ఇండియన్‌ పోయె[టీ వీన్‌ వీంథాలజీ అనో (గంభాన్ని నంకలితం చేసి (వచురించి న్యావూకి బవాకరించాడు..

24 ఓ || శీ 1. 22టస18 కి / 0౭604 త్వ గశం౫4ం౫ట గంలిటా |

పరద స్మృతి 209 మా కనంంకా6 0800౯ (కన్యా *జం0010 ౧01101 ము 116. నీ 42 ౦జ6ల 2అం 1026 డద 021412 - 24 ఎటీ.గీల గా, ఎ ఉం2891 18, 1958 రగడ డి. *. నషట 24 1, ౯టాంబ04 గె0286 ౫6% ౨011 స క

ఓ తము ౧0౪4 [08 0౪ 126 16101 41164 720/ 9, 1958. 1 20 900) 10? 46 1001002216 రల? 10 ౧000 ౪0101 ౪4 106666, 646 (0 గ అం08 22/20 గం ౮210౪12 [09 30౧6 ౪౧6.

20 8126 10 190% 1263౫౦౪ జం 0508108 0౪8 జ శుగ60108/ 0£ ల! 06015. 1 9%28 051 812640 96064 ౦౪ 2/3 ౧౦ఆ౫౩ 0౧0106 [0 హం185100 ౦౯46 82026. ము 702263 16 లాహా101, 0౪ జం 26+7ఓ66 10 39006 10 2 0౧) 11 ఈ22]1106116 6 0౫81021 0 *స100 *41 66 3980610 ౩౦౪ 204 116 009 *ఎ1 06 62066 0 ల

120 801981006౫ లట 0 16264 ఉంక3ం 13028 91807 స0లాం [03/4 ఏ1/0. సెం81 14 1 302 ౯8.30 2 2౧016] ౪2100 4 2013610601 [646 ౪9. 1 ౪04 5696 86 ౪౦౪ 1ట91006 ౧000ల, | 020 8063౫0౪ 2 508 280 020008 లల జర 2 64618 00814 0 ఖయిు2ై66.

ఇట 1006 ౧08263. 03 90అఈ61/ జ శాంం010068" వెంగ15ిక్ల = 57881=లి5్‌ గాటింభాడగుక: 'వరడి[0శ సన" 3ంగనిటూ గార 10140! [21955 కొలు! కంక 220. 333 వాం:1600090 వెండికి సలణంరి2గ608 మన1 ?416 011646, కొం? కండ 26. 1కి సంతన 2. (లలలందల. 110086. కష50ం2. గంం్కై €0130%, విందా 5) లట! 6. కం! కం3 ౧ అ?౦0. కూ. ఇ0%4342 1. ఏం01002106 11, 1956. ౨౦జా సె. జలయాఖ2 24, 4200 టీం [00/001616003లు160౧0ల8. 0276 20090౧0009 00603 2132206 1 16 000" 0061 60 [౧061614 1. 30*ఆం. | 388 ౧100౪60860

210 వరద న్మృతి ౪౦?౦ల౧౩ 2064 9ల16 ల) 10౪0౪ 100/0 0౯106 ర౫/ జీ6 1616 *౧111 8% ౧౦ హం016 200౪81 ౯610640600 ౫206.

0౪3 9006617, పం | లీ. (టా సడే కము సీగంగ65

మ్‌. టంండం 220,

1, పౌలుం2ట28 2026,

లా పం

వింటం 59400 7టళాంలంట 2024 0040, మ00, టు నతన & 14టులమి4! న జ9౧ ₹/జ612. 166, 16 231 0600ల 1958

1.0. [56641

వశలుంల 0526 01 52002

తక రంజు [1029202020

0 ఓం ఇజం 000 0160090021 2౦8౮5 286౯ 1౧6ల0606ల106, లాం [23 06011 200 ప6ల63[1006231021/ ఆశ౧066 0 6 60016 ౪ [08ట% ౧0606163 ఏంటా జట జర 16/00. [0080 911! 4160003 26 0602 ౧46610 ౫జీం00 110ల20163 200635101610 46 [076129 1926ల, 200108 ౧23 50 [2౯0662 6006 211116 9%లం 0౯0066.

॥ 120 81264 10 1611 0౪ 121 2 లాడే 0%010అ 4”. గెళలంళడా2 మ28- ౪00 30 2 30008 6008 12010 061 కంస ఉంర02, 123 066% *0గర02 0% 2 ౧౦౧౦౦06056 220108 0106120 006%)" 1 62031240౧ [0౯5006 ౧1౫. 116 వి0% 21అ63 10 0608016 2 ఒం లధులమం92 590211 7013006 0£2ంఠలం 126120 ౨060 9 6 కర! హఓం12%06. 6 123 6601664 10 ౨401130 6 ౪018006 09 141) పంాణుంల 9 లం గం 70100906 ఇస! ఫలం 0౮3 0102 100గ602 10412 శేష ర్టంజల 38160168 కం౧0 6 ౪70గేం 0౯367610” 06ఆ0 8108 00613 01 12012.

జయా 2242064 11 ఇహం, 0%4 ౨౯4, 1276 108606 అయేలా 0004811 0412 70100601 )406ట0% గాలుల ౨ంంటా/ 1 2081130 010 20 ౪00 2291256 006% 281006 ఇ6 2010126. గౌరల ౧0౧6 కం 2 ముష్వు' 09 ఇలు 206 జసవటి 100711 [0100 0000066401 12 1165008816 00 ఈ66600 12203 206 300. 296) జం 230 11092460 100౪1 10 య 106 ౩616ల ౨౯ క4ఏజియంకి ణు. సట కణుతులు. 20హ ఓ ఇరటగ8 2 [00002164 01 ౧6 0001.

_ _వంజంటే [610 40ష0116 06000110 308 [0716 [60139023 జం 60161028 12 [008 00%40 1062) *%0 13 9620) 2006628 8అగ

131211 06 ౭౫1౮1 19/00 01653 115 *ంక 296 200ల01%13 1800016 086౯ ళా & టు. ఉంచ 2 ఖ6 20060011 1103” 8065 2౦101 ౪066 46 ౪010006 15 261108 ౧0466.

12 ౧ ౧మిషం1ట/ 0౯2 సశలం0ట 0500121 ₹/61మం 3016 ౧200, | జం (00118

పరద స్మృతి 2121 20060601 300%0%/ 5616 ఉళల 01610005086534 206 0210460౫ 2౫6టయ[ 11006 10 [920% 6౪ 61110 0౯20041 10%) ౫0*అు0ల. 0ల051016 | 901101 ౪౦౪ 1/2 1, [టం23%21 206, 6౫ ౨౮౧1.

70305 9100ట6$/, 528 ౮220221211, వరల శటు5లా 0 స612, వ్‌0/- సం లట? (౧10. 36641) స! కంట ఈ 0 త. గష్యలాా22 24 26 ఓ 99601210 000660 2 ంరేలం 640 000 పే ఖశ? 106 ంల్తైగం8 ౦ 2 2ల 04100 ౪8096 1092104 00% 0౪ 136 2064 161900 29 1ంగులుం6, ఓ 16 26 0౯416 3గ69 ౧16 0౯0౪౯ 0౦౪౧౪/. గ0/ాయీ 6 01056 06 1940ఉణుం/ 38691 2ముతం0 జోల ఓ 2 21-001606అ70ట(0 900026 06 త03961, [01066 (0 [3011216 9లల2! ౧6810021 1202048టు. ఉం 416 ఓం ంట1216 1014 ౪25 ౪౫6628 ౧00౧901640626, 66 20813 12080286 0602006 2003124 002 18 అడి యాల 1 2100 2౪జంం6ల8 6 916అ108 9031 0౯61 10 46 ఇంలి4ల 0౯2 067 146 2046 గ4౦006%! 567102. స06ఆ0 10టఖ) ౧000” జటింలట్వ! 0200 జల 2 లలు? 016, 12 26260 0జం68 00660 9020) *1య10రేల 2 1ఏ యంషంలంరేంయాంం ల 0080/ 120008 2 పంల రేంంటం[. 113 ఏ 06020356 0 16 2056068 300121 ఇర 01110241 ౧౦౧41600 11 6 00000) 206 10 8006గజ0 0000 000060)” 1601 106 కం! 13జగలాంటంంల[ు/ 0863641 ౪012100207 06160168 23 6 000బకం చెలం. 1 126 2 0/04021 2060 20021 1౬ 1 146 0603164ట 2 ౧౫1200 19మం0ల418 06 1208023826 20624లగలగ0000061021 00౧0091401, )1ల68 90[౧టు 050౪004 ఇ ాాంంటటు 0౯ఫస2ు118. 1310010 1076 0099166 *౪18 & 0869122 040001 ఇ25 టం 120102 ఖం002 16 1ల/016ట. 206 10112600 000001 జ6 124లే2 5009బ300 416 ౧ఖురు 082) ఖం 90%ల 2164 016 0000102 శేంయాం (0 90 గం హీంగ 0062 0౧102600 26404 2 504 06566 10 16 261060 99టంలుట యెల(610460060/00061006. ఈ ౧౪౧0ల0కటుంలప116 010601 న. మల 0276 064) 00౧౧003646 0 1495 00100818 10 13 3001. వంగు 16 126 రల 06 412 06621016 100 001108 ₹14 0%ట కటం0481 9060, జయంటడక్సు? 1211 06006, *స1ం 101166 1 ఏ0 46 ఈలలు 01 3084 2064 920001 26 0610486 జతి 09ఖుఅంటిం జంలి6॥! 108064ట00006006అ0 లుంలయుల ఏ6%0140[ుం66ా. 1084008 81 ₹టడ6ం1 జరీ లంక 0 2003391016 300121 ౪0%1అ?జి, 16 జుగంటక066 416౦1 2220251 46 002040 ఈటల 206 సజంరైటుడ(86 2 ల 98801 [09 కఆ4ం0 1

212 వరద స్మృతి టం 20072600 406 ౧ల౫460 00౧3600600. 6 ఈల ౧1౩ 10902600 [౦1 666౪0108 186 20006 110) 206 ౧0661166 115 ౧౦61౦2] [0గ౫౩ ౦౧ ౪6 4140౧23 0£104128400౪43 [0850083. సం శం అంాంరంులట00 */1ు 56 1 ఏ [094676 586, 6 021 00 2 ౪701164 00౧0222600 జ4ీ 016 ₹జా 1661 02006 10 40101 3800659108 జర 100% 60061 ౪027260. 2౧6 ౧6 అరధ్దాంగగం( ౪8 10206 ౪0, ంటం6 1౪2 1 666, 2 ఓం 0013 00100116021 ౪05026. 06 810౧” 02 67 3001210066 14 ఇం 06 4101 021 000౯6966 ౧00016 94అ6 1601012 ఆలా? [002 0£2గ 206 0600 *జ?0లంలు[ం౧. 1600651100 206౪ ఈ66640%, 16 669౮6 (001428 06 9[20063 008౧౫01 606 ౩001 164 & 1౪0౦ ౧౩౧౦ల ౦౫0090 9066 05 861 [000156 10 2 020606 ౦£ *లుషుగణ ౧0860021 3102209, ౪5102 6 +లా/ )జ80% ౧౪ాల[20001500121 ంరంజ1రలు. గలా 1604 6 56౧201 0౯06 96000601 296 96 20606010 004 0601 ౪23 11 5006 021ట 062 ౧1802 016ల. 321 కలయ 2బుటం60 ౧4%౦56 ౪83 3200960024166 10 ౫౯౦9282062. 12 00436 01 061 0ల0జుం 16ల/ 190% 4013 900001 050066) 006 [006 5100 02 014021 1660102) 66౪70196 10 6 0000600 0£ 60202180 12101 12 06 1961201110 0£ 0౪: 0000106 ౧౫1 1 0862 ౯044 30/66 6౦016 00600. ౩16 2676960 0/082653040గ0 2 టా యణ 16 23 126 2 207660, 2 001 రం22602, ఈల[010లజగం, ఆ౧6౦12%/ 0౦%. _ [౦ 1008 0 16 అ6 0006 900096 ఇంగేం *జా 106412 2020266 101 10606060006. టీ 3౯008 50%[%ల10[0240%2]150 1001 00140006 060016 081 ౨260021066 18, 2120, (లురేం4 10166101 06 ఇశరల108 0006 0660 ₹13100. 1060002576 0526 19 0600660126 016-04ల్రు6%66006 లా, 5001 900౪68 5185203 0£ (6011006 *%10 ౧౮ అగఅ్రైలుంం 0 %ఆ6ంగ. ౧16 161003 ఒం 801 2 (0 3001 [05 6 201 116106 (16 462% 0160061296 1622110 కగ08 2 019 ఇషం [2100౪166 [6౪2166 90062 810 12006 141 ౪0౪164 3626268111 య! 102172 9టంం0ు16 01 1 ౧44 (2 9082110018. ₹0 11%. 12రేల0ం౧66006 1 116 203 లం6 0౯161601 13 0౪0 6000, 021066 2 లం లల 116 గరు 2606 ₹23 య6010006 26 కుంట1106. అం, 116 ౧166416 61:5 191911ఫ్రలుట12, ౪౧100 ౧000108166 06 క జన్థరక మాం 1) 010 5108816 [0౯ ౯౭6609 జ్‌ 0+టా1891 (0౪02 0801 06 స్‌ న? 106 ౧౦౪ 0612 121 అుల్యంర. 1 616 6298ల 01 007౫ల 26 తంల లే వటజ0ై6 1000ల *0036 9001696 21 ఏ 10 861140 32600103 (అలాల డి! అగా కాలం 0 00 94200031 20610. 006 2601802 లా మల, 080 106 ౪4 16 301086 11416 149 అణ! ౧8 స లమ 10ంగ3లట [00 2066 $జరం1601 2 ఉం 1 0 06 రం 90 ము! [009606 0016 ౧౦6/6 ౧౧106 123 ఆ 0120610 రం ల నాల ఇ7110 106 16901 021 97ల21 96140666 10 €౫ ఇటం॥ 025 ఏ 660606 టి కనక 0 ణంంబ్రాటం౧ జర ణాజర. కాయల 260660టపగు! "0 16% యో టి గై న రలాండ ఇళణం615యల01. 0౦ %06 121 ఖంటిలు ౧6213 0 56

వరద న్మృతి 2213 905 00001 86ల3600 13 పజుం8 ూంం 006 018 ౫౦5 లోడం2! విలంధు. 16 ౪01605 0% 6 014 $01001 హలెంల0066 0” 2380100 2064 416 ెంగ2ంకంపట జం ౪02016 10 26051 లంంలాల 0 16 అహః 0006ఆ0 కంటు. 10 9జుం 10007610 1 276001 0 ౯2460121 2000ఏ069, ఉట 846 200054 101 100%, అలి! 1 & 16౫ 6169, 10 96 అమణణే తరు! 0£ 820006 ంజంటగు[ం 0506 షల గనం 1060 ౪010) 9020298 004 01 1200060006, 123 తంతే 10 91050 ఓ(0 అభైాలలింం. ౧16 120 908106 0 4లహి ము2ంిలు' ౪1101 12 21121008 0000 06620608, 20500%3602106 ౧21 12060206 2061600౪14 ౧0106260066410 [1010 16 8ల౫ 0286 046 607. ఏం%లయణుటు ఉంట 0410400 10 821 2064 60060021 ఆ౦౦ట్‌ 123 00600 అలం6౫0, [1 మం 06108 8లంయలి త&[1098 90006 ౦0£ 16 ౪౦26౯ 06 (06%), 8225 0 ౫1 పైకం1136 జాం తపంల!016 జతి టూ ఇంగం హీ యంత 8ైయంలం6 0 38003 (6002102 10074601 జురే 100164, అ0జ10206 అగలడంం0. గసయాం060/13 జ50 యండట+6002 90000006 ౧౦౪286 0 ౪3109 ₹1101 5 8606౫8” 1201మ8 జు౦08 16 30-02166 00201 ౧065. 1 ఓటు 0196, 6 అం)02319 ఏ 10018 00 66 1004640241 4ట జ) 01 ౪261409. గట జం 9 10 20011676 జంుంగ/ 05 ఉం కటు రూం ఇగ 0౪౧౫6 లంటులుంలు. ₹%ంటు ఓ 2009501043, 06800]653 6064700710 0జు02ప0 16 20ల0516 0006004676 0281046800 ౪14 6 9000028 0500110000011%/ అ0100%లఓ గాం 8600100 0066001062 0జి 000౧౪౦ 24|(అ౦46ట 060019 [0: 106 16 06082 0అయి గంత00/ 316 రంయు2ం6 0 1ఉమం/ ౧110ల; 0౯10 44001 21 ఇఫ్రఆం[ంలూం3ఢలా 102 90010-0011602104%60 421023 5620000006 6౪౬౧ యయ 0జకు6ం అంైంజకం8. ముంటు6 1, జాం 416 065806 28 ౪0% 621 *స4 0012 '*ఆకళర 0000108000 [02000900285635 113 26360660 లటగండం1130ట1మ0. 0 10, 92610830) 923 2 యలల(0000012600. 003 ౨2040630) [06 లం9/68100 211308 9ల౬0628034401. సశీలం ల4౦10600000063 0% 00806 ఘూంట్వుని 46 ఇం4గ ౦0€జ 13 18106౯ 10 1122006 లం౭676 లంాబు10గ. 2021 00100020 2. *స100 116 088 0106 00014600 ఓ ల2318 206 ఫ2 20 0002310021 20676 00006409 *)0) 416 31316, 13 & 807 00006 0110222 08659, జ4 46 హీంం600 21 80%:5 08100113 0000013660) [600ష6య21 ఛష0 123 (16 010 90200 *18 0 [0ల లం0ల0ట 110020. 0600001001 ౧20 ఓ 10664 9 ౧00% 01 2 0512016 గుం జరీ శంయిజరం 10౯ అ(ట ౩2ల1ంటు జం 8266000101 [0010008 100508 120046 3211 20801ట4 886 ఇట 60 8001 0009061 000012] 2000346400, €ం9బం01206 46౧% 218110 401016 ౧౫౦ 300008 91024000. ౧16 ఏ 1 0౪ 8లలకం[ 13 ఓ 2 ౧005121 34216 0 ుంంం60. గటల 116 ౧201 10013 00౪010 16126010, 26 658 1 రజళంత]జ ఈ6/0160003600 ల కుం జక మజం10 2016021 00001286. కంటటయ, టం 31టు200 24న, 13 96301406 00005౯ 20611023 1 3920640112 10106 కం0 ఇ[ంిలాలు 90806 11 204003 01 ఇ0267అ 000 1 జంయులు ఓ 2000241 120606. 1 50082 3102601 6 అంకం 1080110 జరు 1 010066 0 ఈ8 అ్య్వూలం16 00806 ఖర 2 90గ ఈ ప0ల1! 00ల0109. |

224 వరద స్మృతి 6 ౫66% బఖ0108/ 4063 ౧01 01217 (0 06 (4116 1001606012076. 11 ౧0% ల 6063 12102 10 06 116 గం[0016 1106 ఆలా ఇ[167000166 1౧ 0౪౯౦౦4౧6) 120 20(102786 00ల1210 2ైం0ట ౪01100 ౧0౪16 12౪6 060 1200౪766 ౪001, 00012 40౫10 204 06401060 య0106 గడ] 146 0గ8122117 ౧౦౧160011166 & ౧0౫0౧01609 12084286-7136 1063 ల12676 601అ601 0£ 066౧ +లా6ి- 9076060006 06/006 ౧ 0[టలటాంంంటూండు. 16 22001023 123 0060 ౧౦౧21166 08105 [292400 ౧౫2646 27212016 (0 ౧౫6. 5076 0౯06 90603 26 ౧010 20) 06208 116 0631 *1102 0 46 2800౧5 08 *6 21 9060100603 00 061 *0గే౬ కయయులా, 1047656664 00ల03 05096 ౪10 జం 1008206 జం5ట8! 0000608128 ఏలా బకుకం 8:01 1 0276 అరయషాంట66 10 076691 ౨ల6, 46 ౪౧66 12౧; 0£౯0066)/ 64608 & ఫ6గ౦401010606026ట. 5షాం6 06 (6%0ల జా 16 ఇ0060[061064120 060206 1 90006 0 1026ల? 204 ఫ24లాగ 0% 9గ౫0013 జం 0జ1020/ 16 32006, 15 ఇస2ట0670 1208428606 6 70060168, 100[0అగ68 6101108613 10010661 280107. ఉీ 6010 9460015026 అల౧/౦౧6 1 16 ౧జటం) 02౫ 2000108) 1006 110, ప 46 416 0261008004 2064 7612016 ౧౫312401. 12 6 266 0£2 రం0ల216 21600110 600/1 8 05081138 2 226-౧2600241 జర 02 080, 0106 *స౦ం 1276 24220648 0001%6౧641016 0251ల)” ౦7౮ 1 39226 20 జస ముటా66 ౪6 ల్లల08. గ 12080286 520016 06 2 6203 0 00071 రర్యుం111360 0620641011 [07 ఆ6౪6లం055100. 0806 5209]101600414 612% 10 అ౧0౦6 1 1361 ౫1 6 (0031ట ₹టంగయిై 10 16 16663 05 ౧0౧28 6౦౧౧001001. 12 10014, 38011 1206286 25 ౪01164 0661 6066౫ 6౧0294 0£ 0022 16600 కు( ఖర స00%/6ర్య6, ౧2536110 8౪౦౪. ౧121 ఓ 02601360 06 2009 ౫00 104122 0060) ప 1106602 10 10 (1% 05 08 89లు2 2100400. గౌాట5 ౮10/6 త | ముం 004 నో “మ 0! 1036 10 జస 9%! 09 ౧2౪25. 2 [7 తు! 206 380గ/ అం అంణనపు దమం స్‌ [01526 నటం 90 ౧ల0 ఇల 10 009 కరం 00 ౧0 2౦1% 01635108 10 063 అఈ01 2 10412 121 2 61౪౦03 865006 0 113. 0206 258 గలరు 12 6 1ల0 00 క ఇజం ఏ *768- మరో? (0౦౦1 06) ఇాంేల 0600 906ల0064664-1ల6 13 80061000 ఇన ఖః (ర 0 2006205. 1౪1 భజం10ట 01 100276 ల ౧610 రర810219 1013 000110 1మజ6 ఆనీ 6001460, ! 6050 యి )0 25 గేల ? క ] 20 [661 020066 0 16 0012600 0[ 2701 04/40 2రిసోం 02016 యా యజంలరు6ం 10060011 3 000 ఖు ఇంం086

వరద స్మృతి టు ర్‌

206 20 1009164 అజం 10 2200108 టా-! 2% 00" ఏజుయ!110 110.

ఛ₹0816 211 615 ఏ2౪6, ఏం*లులా, ఈఈ) 0౦31016 04 10 (6 0౪జ-౫|1 అ౦౦౪౯- 2860260] ౧2౪76 [60617ల8 గంగు 86 66-56 జరంలి ౧120012 664, సశ .. 226 5గగ44 6౪4౫౫ జ ం62? 000) లం 1041 కాం06, 55 పజంంఖు ఏజాం0౦9 ఉ౭2జాా2! ౪00 12 14 22000” 87/60 2 వ20ళం41 10 (0 గ 0%601 6 ౧04 16026 ౪4+ హే గ్రటం8టాై 1 00౬0520) ౧60) జ060603108. 0 41ట6 66 ౭2063 016 ౧౭|| 02 16 00052గ202600 00 9 రేంంహాం.

సం020 | ౪1410164 ౫౦౦1182400 [0 611లడ0/ హ1ం0రు, 0౪1 0[000ట2001- 460060161300351088 ౪1 *౪10౧ 6012 0£06 ఉం ఘం10బ/ 2610 పైట ైం066 1276 లుల్రాం6 1 యలు జరీ 0016ల 080006 ౧౦ క్‌గ యి సంగటి, 5గ 00జయ 01200౪6, 55 5.5. 720220. 206 58 మండ 026 ముం] ఇసే౦ం 12౪6 1౮964 ౧౧6 10 46 ౯లుఖ6ం1 01 13 ౪0106, ] 0[ల ౪1261 0౫6౭-౧0 గ1-1టే 20కు. (| . ము. ళో తారయ శస త. స క... న. బో! .; . రయ ] వప శరా. ం మ శక శ.

[ నె హాతో ఉన్నవారు: హరిశ్చం[దహెడా, “పరది, ఛాయాదేవి జ్ఞానకుమారి హెడా, ఇందిరాగాంధి]

216 |] పరద స్మృతీ /] న ్ర ] త / [ నై [స 11... సై 1 (రే పం స న పట రు స్ట ల ఎట న | ట్‌ ౮ ఆ నా! క్ష మం ప. ప వచ్చానా ౯ కీ న్‌! /" ర మ కటిం? న క ఇ శ హష్మ టట న. స టన సు న మ న. న. . | న. నే మ. మ? నా ర గే న్‌ స్‌ కి స స సన న య. | న న్‌ య... స్ట /॥ స్‌ 1? న న న ప డక్స్‌ బరు 14న పండిచ్‌ జవవూర్‌ మె జయ యె ఇ న్‌ వాయె లాల్‌ నెహూకి “వరద (ఆ గంధాన్ని బహూకరిస్తన్న స కరిస్తన్న సందర్భంలో]

వరద స్మి 217 4 వొ౦ంిలాగిట్‌ 22642 1000 416 ౪616ల 0 11యగ8 ౪69ల3 110 10 1200 05౯1010100 120ట అంట+ల గ6 011 ౧1బజా 01 గ 9టుంంగి6 60681031 0౯ 46 6జీ 6015066 062 3025 లు3266 040006 01006118 20066 0514666 ఢేబహటు ౨లటాలి06 222 కంగు ఏల ₹గలం 16 *హాలైం 08౪౧91 టి ఉం 01066 జురే ౧000166 106 02086 0[2 078006 6602016 120 రజగలాంతే 6 ౪2206 10 19 00021 గం 16 ఇంజగి6 ౦030ల [ఆగ ౨164 96 ూంాాం1 0%! 546 00003 ౪౧00౧10211466 9103 0786813 26 *056 216 ఉంటైట 101107 016 011 00016 1720 2 3ళలు( *౪టేం0016 12 ఉం 200102 8651 0[800000021 *0030ల. గం /4/04 0 46 ఉ4లంగ గనె చిం ని గ్‌

218 వరద పష్మ్పతి లా... ౬౬౬41 / గలి. ౧౦4 శజాద్తి టు తంగ. 24 ఈఆి[లర్‌. దీజీజలగిల లృ ట్రూ ఆక్‌ ఆరి. ఓ౧౭4(౬ర వీ వరదలై ర లాడుిల ంషంలి ఆ చు నం లట. శం టట ఏజాతీ ఆకలి. (4 [జ౬౯6౪) క గ్‌ 2౬ 658 అం గురం- జీరలు గిం న. ళ్ళ ఓఏ ఆ ఓం ఓలా పర, ఆ నందీ డ్యూ జంట ల్లి సట! 9 కి డాంటట్టూ ఘు శేజట్‌ గా ఆ దుల టు 6 ఆపు 00౯ జంగ్‌? 4

వరద స్మృతి 219 [హైదాబాద్‌] [10.9.659] (ప్రియమైన మిత్రునికి, ఢిల్లీలో మీరు ఎలా ఉంటున్నారో, ఏంచేన్తున్నారో అప్పుడప్పుడు, ఎవరో ఒకరో ఇద్దరో మితుల ద్వారా నిన్నగాక మొన్న మీ తమ్ముడు ద్వారా ఏవో చిల్లర మేఘాలు అందుకోవటం మినహా, ఢిల్లీ నగరాన్ని మీరు ఏవిధంగా జయిస్తున్నద్కీ మధ్యాహ్నం వేళ సూర్యుడు మిమ్మల్ని ఏవిధంగా కాపాడుతున్నదీ మీ నుంచి స్వయంగా ఈ మధ్య ఒక్క వార్త కూడా అందలేదు. నామట్టుకు నేనైతే చనిపోకుండా ఇంకా (బ్రతికే ఉన్నాను. ఈ మధ్య రాజశేఖర్‌ వచ్చాడు. ఏల్చూరి సుబ్రహ్మణ్యం అనే మనిషి కూడా వచ్చాడు. రాజశేఖర్‌ అయితే పొత స్నేహాన్ని ఇంకా మర్చిపోలేదు. తనంతటతానే నాలుగైదు సాడ్డు నారూమ్‌కు వచ్చి-కాస్వేపు కులాసాగా ఉభయులం కాలక్షేపం చేశాం. మిమ్మల్ని గురించి చాలాసార్లు ఆడిగాడు. నాకు తెలిసినంతవరకు విషయాలన్నీ చెప్పాను. కెగింగేల? ంంట? నుగ[10108 చాలా బాగుందని అన్నాడు. కొన్నాళ్తవాటు ఇక్కడే ఉంటాడేమో అనుకున్నానుగాని కలకత్తా బదిలీ ఆయివెళిపోయాడు. | ఇక ఏల్చూరి వారి సంగతి అతగాడు "హై(దాబాద్‌ వచ్చి ఒక రోజల్డ్లా ఉన్నాడుట. మరి ఏంచేశానో నేను నన్ను కలుసుకోవాలని కూడా అవిపించలేదతనికి. ఇంతకీ అంతా నా దురదృష్టం. ఏంచేయటానికీ ఏమీ తోచటం లేదు. హైద్రాబాద్‌ నుంచి మీరు వెళిపోయారు. అప్పటి నుంచి అక్షరాలా ఒక శవంలా (బతుకుతున్నాను. ఉద్యోగం దుర్శ గ్భరంగా ఉన్నది. ఈమధ్య ఆరోగ్యం కూడా చెడిపోయి బాగా చిక్కిపోయాను. ఇక కవిత్వం నంగతిః మీరు ఎదురుగా ఉంటేనేగావి కవిత్వం రాయలేను. ఏదో ఉద్యోగం, ఎలాగైనా నరే నన్ను ఢిల్లీకి లాగమనవి (ప్రార్ధన. షనటుప్టు అణంలా ఫట (24 "414/5 బి భజ 6124. 3 టీ (మట డం మ ౧౭౬, 1 1౧010. మ. ల్‌ (41|| ల ల 44 య. నా.

220 వరద స్మృతి న. స వ న నా లేల గం (రోంర *ంలలీ్‌ రన 0. కస లీ అయ్యన బ్య యే, మ లం క్యా ఎ అజ, గళ ల గజి న. (యగ మళ? ౮౫ళంల" = (అంగ్జిల యం ఉళ్యశీనడ్య గ (02 టీం ఓలగొ అ తట వ. 11౧ అ ట్య ఈ కం 1 4 (ప్రియమైన మిత్రునికి, క మీరు పంపిన పుస్తకం అందుకున్నాను. కాస్పేపు మిమ్మలి గ చూసినప్టై చాలా సంతోషపడ్డాను. పుస్తకాన్ని మి్యతులంతా చూశారు. చాలా మెచు కున్నారు. మిమ్మల్నిగూర్చి ఒకకే పాగడటం. ఢిల్లీ నగరాన్ని దాదాపు జయించినస్టే. నేను ఎంతో గర్వపడ్డాను. మిమ్మల్ని పోలిన మిత్రుడు ఒకడు ఉన్నా చాలు. జీవితంలో ఏం చేయలేక పోయినా సంతృప్తిగా చచ్చిపోగలను. పుస్తకాన్ని పంపినందుకు వెయ్యివిధాల క్ష లతజ్జత. ఒంటరి జీవితంలో కాస్త సంచలనం. గతవారం రోజులుగా మరీ అంత ఆష్ట్రే ఏడవటం లేదు. పుస్తకాన్ని పట్టుకుని ఊరంతా తిరుగుతున్నాను. మధ్యలో మ్మిత్రులెవరైనా కనిపిస్తే పుస్తకాన్ని వాళ్లకి చూపించి ఆధునిక సాహిత్యం మీద కాస్సేపు ఉపన్యాసం; ఇతరులతో మాట్లాడి చాలారోజాలయింది కనుక ఈ పుస్తకందా గరా కొంత ఉపశాంతి పాందుతున్నాను. న =. ఛాయాదేవిగారికి నమస్కారాలు, అదంతా

వరద స్మృతి 221 (671ల9] గం కంట!6001 0సగ౦ంాలుక0లా ౧8 09 ౧0% ఇం00టాం6ే & 512801%80బ006 0€16 0౪% 6 1064120 0216064028 6 61 00 *1100 యటరుం ౫! 076 0600016 612% 206 2౧210 0౪౯0ల౦766 2064 [000866 9ఈ06 సశ! 2 ఏలు 014004 206 06101166 1౧13 02గ064)/ 220 లుటు/ ₹10 లూ 6164ల 0812 ముంజ 041 18 పలంంక 2 ముం ఇ)0 కలు 1064ల 99 ఇడ 9000226045 అటటం1200. కటసజ0ం లిం ౧006102 001604 200213 ౪10 2, 0 [13 ౧002 ౧6286టు, 50 80 అరంజం8 ౧స9ల| 10 286 01 ౪000 0£ అ06 56% 01 జ 13 01 ౧౦౫౫2910. ₹స2 ఏ0య00401 080363 10 116 యు 10800 ౧2 00012017 1020166001 046000౫ 11610 2గంగలా ౧06 జ4 21౧00164 ౪౫౦౩6. 0౧ ౫1076006 14 10412 ౪2౪66 10 13 1 00 23 €6 [0006 [0901009 16 1ట0014 0 113 596౪760160 62౯ ౪116ల 23 89821, కగం06ం 206 46090 హ6గు, 22 1లల 26 0% రప(201000060, ౦0గల6౧లూ921412600510 1. 1128 8300 00100144106 0141 0౧ 6 ౪ల0/ 67, ఓం అలాగు క 12 ెం0కం0108 00. 00౧౦02౧ 60882031 ఉ ౨0001 016460 ౦00 6 గణం కశ01లో3 ౧206121003 ౧03028. గం 92006 ర 16 ౪ 6 అంఫ160108 16 [కం 000 08 సళంథంణ 10020 ౦6౮ (22 జ[1ం1020 ఓ 908832 05561601 006203 6016 09 12108 0060 1 26 కయ060476 104020 190202869)--- 6 ఈ 0001 01 18 16 6641166 0 16 ౪0౪0864000, గ *ఖర3 బటట కటు, 1020 జ65808 00002060 20 రే 2 0%జ101లగంటం [086౪016 0 6 కె020ఏ(అఈ 0 ౧౫1౧౫1 ెం1260103, వాంటంంజాళంి క20ట. 106666, 4115 2600002016 0001 ౪1100 9%అట 120120 పం613 01 50 ₹166 2 020729 032% 6 ?606అగ08 1010, ౦ 16 ౧6610౧02 0% 22810, *2 రేలే104166 10 టోలు. 0% జ 0169261102 ౧811, 2న ఎలుగు 29 1100109018 *రగలం ౧0 066)”, లం ఏ ౧0౧6 11 0లూ 11౧13 ౪710 15 80 ౧60౧1 0 2061 226141. 00019 08. 16 *౦గ6ే 1 28666: లం ప ౧00118 703210 200080౪7 ౧౧౧6 శం154ల. (5%9జ్య్టుడ', సంలు ం0ట 22, 1958) కాకి! 015 ౦౪ ౧0-౨4 క, 50117292 కల2ై21 సగంరేలూ 1006122 06407: ఉం ఉథం102 61164 0 ఉం. వషటా బడ 20. (9113006 0 4. 0024 లగ [02 జగ హం౧ 1, 26102602 ెం6ి, ఈ 001011. 25.10) ఉం జటం102/ 0౯013 ౪293126085 0 0660 0649) ౫61129 1 1064143 ౧౧2౦” 1జ8028్ర63 ఏ 20 20018003 లు190గ36 0201113 [00421463 0060616 ౧8020. 41006 0520-0020 10 06 24000106 10 92౧9001 10 ౧4౫! [౦౦06 398260 1017160213 5206జ608 & 6102ల 0౯1౧10౯6 6040౧ 122882863, 2064 0201 6హ30001108 11300163 2 ౧౮౫ 806160, 2౧6౪ 1408203486 206 264/ ౧0310 02/6 (0060616006. ౧౦ 8381 [1611ల 020 10 94006606, 206 8800653 [బం1000%164

చ్రై2ైంై వరద స్మృతి కంళగ్వింగ౧లం౦ం౪ంి/ 6130 ఏంట 239 10000 ల) 3000టుం[! 12106 - 25200ట5 ౧0౬ 28 21, ఇం జంగ రుటై ౮ 20016408.

౪౦ ౫6 75 00౪03 కం 70 060 1001660600 ౧0౫2౧00020” 106143 14 1282032863 --- తంజగటం, క3ల08211, 20321130, ఆ4)జ16, 1001, చమ౧0262 యంత డడ జమం, సడల, ౦గ2, వితడ0 ౧౫౭౧1 6388 జర అథ. 002౪761286 ట్‌ 5 060 [0 ఆయ 10203286, 206 0540 416 0066 86101౧1 0౧6 160 ఆం, ఖే 10310800 9164ల 001 0౧6 0280. గౌం088 206 టట! 1ఆరే ఇగట 1090ల ఇం, 3లు2210జ 9, రథ 8, 20813 5, ౮౫16, క25000 06 జంగ విల! 2 ఆంక, ఒరే 201 1, 20 0౯116 65 066 *గటం8 9 46 08100జీ శమ2038్రటు 12/6 0203121664 ౮ 0౪0 90ల03, ౪1100 ౧203 2625 08౬0 16

70063 166 90ట60166 జం తరులు సరేం-తుంై120 0066 0? ౯౭౧3126015. తీ (06 €0 9863403, 10౪6౪, ౧80%1ల౦03 606066 జం 6 61563, 081 0౪౯ 00౧910 ఏ 2041ల 0001212 000 146 90002619 జారే గటు 0 86 613865 (315 జీతం 3006718 204 086 కంఠం కంగు ఖం 125 2 11406 ర2266 206

అ$10168, 041 20 126 501160 206 306ూూ”. “౧6 జుళుం!02563 601 902800/ 3 00601 ఇంంటును/ 96160609 2 6౪76౧ 3286: ఘం 1202028లఏ, 16 0060, 116 0ల3, 116 ౪229121013. ౧౨౦ 007ల౭86 125 10 ఈ ఇగేరేర 116 9ల0608 1లంలుథం030]16 గ 4113 12086286 08 20౬ 21 (007 అయ౫01ఉ +) )61000ట1041106504100)420001110౯5జ9)410? ₹ె/00/ 50 ౧20౫ [0020001బ4జ్వం, 3ట261, బు4 50164 హంగ 2206ఏటా, ₹20112 7/03 013 01606 హీ ర 006206 ౧0120460౯3 064 0 ౧086 కల ల036026767 0) (0 1103912100 జు4 10. 4113 049ల? ₹/6 321] 900036 206 8౫౧౫016 (206 101 ఇగేటం4[ 04502609 అటంం *06 10 జు[,010213 0836 062౯ [13 య053 ౪/10 ఫిషటంగ06.

॥ క్ష 18090 100 ౪౫౦ 11210014 *జా ౧0360 6 01200008 అం౦000108 386% (0

ఆ 11000009 [0000600 11 ౪ంగేరే మలాంజు [80 ౧0౧6౯01166 09 5016006 జగకీ

10000105. 09220813 000, ₹6 జు య11166 0 666 9 (6౧6౪ 10ల౭ట౪63 05/10 5126, జురేం జం యత 0 ౧00₹0౧0210/ 0 6 కక జాం1103 0112319 26 00126 జగ. క0 13 40 0602 0061801032 10 టయ406 0081 616 జయం 6006 ఖంల్రు యకంళంం0! ౩9 3800ట3 216 416 0120641300 60ట 0 గం ౨ రుణయుంజు 0 16 ఈ01346 08 00024002 204 9026026082

0676౯ 16 00ఈ ల్యుం3 ఆల 11 46 ణంకిలు *ంగే4 016 0గ0061653 కంలేంగు.

కం 029 06 900౬ 16 యిర0106 ౧961168 10 506 106 90౧88 16 60650 *221

1098 కం 1290106 20160 9276 46 ౪0కి, 0406 29 28౩65876 113 0౮౪1

50011, 2డీ 50 1008 23 1౦022 6014 16౪/1 06 3ఠాశూ8 10002910. 34066౧ హ612

1205121300169066 ౪105276 60068610 9108001 70264%ల/ *మి100 898,

ఖర్తటం ఆం ౯000166 (0 06 52611 ఈల కఖఓ

67500603 [లం కుంగ01టీ 307 29 0ల114116 లం 6 100120

అగ 046 2006 అలుగనలం, జరీ 440 ఉం ఇంరలం ఇండ *101 16 210016

తజిరు 296 9206- ౧2౪61 య18లు 183 00008000బ జ6 2) - ౧0౪ హె 0801

౩0% | ల412061006 - 1096 జు ఆల 00000. ఇలు గంట గరిక --

వరద స్మృతి 223

& ౧4౫౭ 20 గ0/౧7౭౯

0” 40077

తర (0772 బా ౧౮ 50౫ప్రి

తిల? అండ బై గ7పు 7440060

1615 ౧౮౦1 జరంం12008 ౪04౧02 06 621166 ౪86 ౧౦18101 0రేలా 5011 5061౬13 ౧౦ 0100616539 '98లాం2ట0౧211900' ల26 46 22కులుటం ౧066 01 10612) 2266 20016 *02ం ఉల జం 3౧10660” 1061464421 9 ఉం 9109 206 ౪0106, 13 2150 46 ౪13100 ఇజంరే ౪0106 0208813068 [4002010 ఈలాగా[లం, 206 026 [౧0౪ ౧6 ౦౦౪)” 1 1080066 ౪118 2 ౯౦౧౧9108 ౪౧1౪612110. 1/6 154౧06) 1లాం 113 ౧08 ఇలు కం0;6 ఇగ1009--

తండ ౫౦౯ (006 ౫౫౮ 6౧4 ౮

౪/40 04 ౧౭4 ం్రి 2

౨౭ 44000 (౪౯౩ 4౧4 రట0౪6డే ...?

07 ౪16% *ఉం౦లు! 280003 ---

బి07 ₹0-7207౯70౪ సా (6౮ 2764౦

2/61 (0-6040

తబల అగు ఉసా/ిగడగయా

507 6240280007

౨7 462 4406 |టాంంగా (0 2న ౮౪4

746 ౨07019 6౬% లః 6౮4604 6

తొ గండ గడ 0/0664 4 “04౧60238 5726

గ్‌గలూతి డూ 46 గాంగ౭ల58ి రీ6676

0|| ౧6 ౪064 (2 ౨64/4 సల...

67501006 జాం 60006టయు 1006300002 206 46 టయు312ట015 100 జం౧01 2110541602 అతం2 1) 33635108. చమ్సు006 18 ఖ01668 23 2 8ల0ల0౫1 ౧16, 206 46 00 రుగు జాం 3616002 0621ల) 120 581000160610213020ల. 34006 0013601 0060, ఏంలలా 110 07 హలయ[[లుః ఏ 9టేరంణు కహంంరే 08010ట; జ6 సెశంతిలుు పయిన వింలరా 13 టు లి 2010౪ 99యం10౯ 1064125 008టల అంప 206 904 &ఖం౧633, 1064 [0106 రేటలా/రు 10 06 ఇజం ట/ ౧౦౫0000606.

౧౧౦ 11060, వ్‌టురష ఖుణగ 18, 1959

కం త 0

[100590 (౧) హలక4గ 2059

న్‌. *2ట220

యటం ఏ ఇట 28ల ౪2 ప 1జగుండ 020 0600 [0080400 6 06

పిం0203 1 ౧౦డేలం 063 1006820, ౪/6 1176 0 02 ౪6 9476 1అఉగుంర, 09

(6000100039, 0” 2ంగత64 9]049, 09 501అురుగం 16200008 --- 26 10 [00808164 జలా 416 1008060408, *౧8౬ ఓ 16980814 [గి 0010 0615 2000008 ...

బై24 వరద న్మతి

ఉండ ౧00007? ₹08164 106 & 666 1 00గ)203 0౬ 11 200 56036 2 ౧010606, రం401600 00060) 21 1 1 026 లంగా ఆల ఏ6 *01ర9 0276 0601 ౧౧312006 శుంఠ జం ౪/6, 25316 60 €డం12401ట[0ల6 [00 ౪016 5ట0/1/68 3[0౪14 ఏంంం66 06 ౧00008 టల 2౫1? | వ.

36 0౯00006, 11 16 258 0[06%)/ 906 5210000601 13 ౦౬౦౫19 [గ [01 శెం66' మ౦19211/ 06 550బ2166 మంగ 106 ఇ౦కరే. 0121 కేక ట్‌... ముంం 21162031360083 బట ఆ౦౦ 21000 6౫6 200౪10060౧ కొ&౯1.1 1000531016 60 9%)/ ౧0 2 అమికే2ళం౧ ఇగ! 1 0480602036 2062ర్చు/ ఓ గం ట౯జ0312600 1 0600౧18 రం0006 2 ల౫ ₹/0గేం ....

"టం జర ంట%లా 50082 8ం620ట డూం56 10 ౧ 82106 2 ] 1001664 కం 693863 003406అ౧ 19420 ౦60 8 ఖ0102/ 0% 126120 గ0ట5 1 02131 0912001 (అంలంర2! 2 ఈ గ[మ 0౧౯౧21 1౧ 208030) 661066 0 ఉం. కష్టాట22 44. గగ6 1206000607 0006౪066 7012006 05006౧13 0” 70006 ౪13

కటాం?64 10 సన్‌. 600 0% ౧ట 0206420 2 201 గా260% 08 66 1610/ మ20ల00210/5 రంం002600 10 ౧౦౪౧1 110 25 "0౧6 05 ౪5” రం99116 113 ౯6౬1 6౧11006006 11 ౦048ల ౯౦16, --- 206 2100 ౧౧809 2 లధాగంకా!00 065 16 2010౯ ఇంట [006 64౬00600/ 027 8౧6 15 గ౭001 01206 2) 016 గంరేలగ ౧039110.

సం ౧6అల600 0510422 9౦60” 10 808113 , 90140 0౯౪6 01206 01 క081ఏ8 23 16 00210000 శేలుం[0024605 [0౯ 28 అంగ2026 0600602 106120 12000880, 2022266043 వేం 706 120288863 జ60/౧006203 10 6920065086 066౮610006 706 01 041 12180286 ౧౧2 06 క్రగగిక్రై 31061/2000431/ 60 త 2ే210 000అ00 1121 యం*ినలం 1001 0ట8గటు 10 ౫౮6 (226 30006 (0 ఉల ఉర 10 260 హజారే 00083108. 5ఠిం0[00 13 కయ, 9104400 13 తం 10అర[ండ400 00606 1 ఆలం 206 4౧061219, 204 2503596001 ₹ల[ం691200/60ట9, 0 6౪60 10660౧65 03141761) 6208607003. శీరేరే 10 21 49 0గ 0001లూ 053096 104 0[ 022006 0౯ 9౧౧౦౧౮౦౧ 000౫060 12- 8238, 60100 00 ౧౧2-- 406 094041 -- 20019 ౦0౮20309 ప9100 01 0౫౧0010460 = ఓం టంం౧621 0700160 0£”౫/21 ఏ టి”, 206 ౫౦8 ౧276 1 కై ౧20 - 9206 1అరేడయం 10 ఖు జుట0ం10భంటీ

తం రం గ౦ఢిలు హొయ2 00౫౩ 0౯662166 ౪ 3 జు4ం100) 'గండంగ? 00 లల సాం ఉం ౩00816, 640ర2016 జంఠ& 01 ంరేలం10ం 0 28 అర్పులుం? 01 ౧00190000206003, 16 3 ఓ200430/ 060౪701769 ల0040 01800066 106 2660476, ౮౩౫ అల 06460001 1 66 560036 01 06118 016 ఇంగ 06౯17108 9000? 106 20౪అ,.10 22164, 2180100 2 ౪060411806 086: 206 0జ260౫- 0200” 00 1రయ6౪6 ఏ2: 10 06 00211606 69 00 5203202670. [0౯116 00ఆ03 1 రం ౮0౧౨186098 00660 000 1 1061064122 00066౫4౬ 4౦6 26 ఉట 1002? ఉంఖ॥ లం బంట 9451 06 4 ౧221108064 006 [01 [0౪% ౧4౦౨ 010612 ఏ 2420? 0 60070600 [0% 021 006 520 280 806 30206 0 0౫, 0 ౪90లగ2000 ఖం

602గఖ0%, ౧ల౫౦66 220% ఖీ 02౧1326002 0011002600 0౯80 6205- “2024000 05౪24186, 20[హొతటి? 11 21 1014, 2021085009 083 0476 0000 హె (1008320621 04760000 28012166 1010 116 (6360000290 0010303: అంట హా తలు? ఆ...

వరద స్మృతి 225

ఉం 00 ౧000) ౧౯210 6 ౧2౮36 612 08211[టు; [01 ల 26 1036 1141 ౪6౦ ౧౦౦౮) 1౧ 9ం0గై22ీ! 4008019942 [0 జ! 66 ౧06013, 10811007 10 ౧016 లజ 2 (౦ 05 416 18828 ?ల0063001664. 3930041036 1 యి 9ఖిం 005 10జు52/ ఉల జం0041000600008676 206 టుర్‌ 0801906510 60గ్ర21 116 జ1$0108136 '385్య60476 టర0[563 [2౪6 21౪/2) 60 06 210౪64 [0% ఖ6 11 40 0236 0[62౧31260౧3 46 2721120810” 0౯౧౧4468] (0౯౪౫౧౩1260) [2 230 10 06 ౧0%9164లా06. 026 హా 90108 0౯ 2636 [0౧01624016 ఏఖ610203 416 ఖట0108) 00162103 50100 60118006౪1 000005 15 2 ౧౫ ౦000014609.

2 [0% 3200011283 ౧23 0405 ౧01 00 04[0001206: 9313092 ల 1౧7008 6 100120 ౮౩641800 ౪101 8 0౧18 ౧౫౩6 "60166, 46 ౧౦౪6451 10౪, 00౧60005...

7466 న ంం766బ728 ౪౬౧0 246444 25004 244600౯025

11/00 4065 (46 64/67 /0%

శర //0105/

౦ 0,002 ౧026 ౨౭47

శలంటరు 1446004607 .... ॥

క[0ంటంసి0గ0101008 ఓ9ట 60 (00613 10 1633 ఈ310/ 20 ఏ6 ఖథ0]100155 26 1 ౧05 ర6515ఓ

గం 60640601 661031ట 0069200860 0006 060004064 0006121 ఇళళి 6ర%/ 2008001 402000 కడలి ౧8 ౧0౧౪౯౦౪406 & 106400. టా 2001010839 232 ౪1016, 2/2౦.) 8600 081 టం జాం 030000201ట ౫0100 02130 206 ౧4106 28 1గాట133016 20031 0 ఉ6 2002031676 10000136.

0 0142610 66016006540006ణ06-- [0060126 0 06౫0098 ౪/00 (00 ట 0€ హి, -- 1959) నీ న రీ టు న 0 పణిలిడక2) గడ2ం%ా6 ఫెం64ం అ్యుం00అ8 ఏ 050/2 93ర్తిలుక?6 అలుటులుంం. కలం 46 00౧00001 620110 0 16 20986060 అభైుంగంంంం 6లులియి 1090)/ 00 2 900016 26 యగ6 రంకు, ౧2060” ౪0165. క0* 920% 0406860108 0000480069 1101 1 +*జగంటు 79810241 1288028ట 020 06 ౪225000006 1060 081% *1టం0జ్రు 10 0£31200200601 46 9౫10946 062104, ఏ 64000116 కణ4లంం06 ₹[అ6 13 2౫25 016 ర208లా, 0౯5600 6200126013 ౦ ౪6౫6, 0౯01408 800 114%! 20618611 10 టం 068021, ౦౯౦౦001616) 1800008 16 0గ92 ఖుఢ 0003960608 2 6౫, జుం10064 ౪జం100. హీ గట” 22 80810 000041 ౧0110066, *4 13 80113106 8 100120 0600 19 6౫౫౩126400 01010 0/14) 120 ౧020 21086461 76(2010000%0312664 *లం100.

226 వరద న్మ్రతి

ఉ&?01641%8 టం ౧౪౦ అయాంగుం ఉళకయ16లట 1 ఈజంం1260%, ఓం00108 10 416 ఇ0660 ౧0౧౧౩, 2 5618600 హం 380% 62/66్ర601208262803 [06 కుకుం ఇర క! ఓ 0౧608020) ఓ డు! 2006-6101. 80% జు 2౧001089 1 ౧266 211 416 ౧06 రష[ంం160 616 241013 ౩0-00366 1101826013.

౧6 ౧మ006 0£ 066 10 06 9ఆ౮౧౮/..... 16 ౧06౧౫౩ 320౪316 06 ౦0౫1/ ౦౯46 ముం 0060) ఓం యగంరం? 11 ౧౧౦౦౩48 900 380014 00 లు 10510 ౧0660 అంలేంగం6 జర ౧0 ౦టలటల లటాకంలముం? ౧౦౧5రల2600; జర 0౧002900” 26 211 ఇం6003 380816 00 '%00660'.

1020 ర1010ల1[10 80120 016 310810 లపు౦౧ 10680041 1004 *10 0014 జళతులుకంషత? ౧20 2 గం! 2206 1000౪16686 0[00600/ 11 21 46 [08%1601 ]1షంల288ైలు. 50006 266౧006 2 58063 21-044 ౧0660 2060010816 ౪6౯6 601౧6 1౧ య 0 52ట2 తుమరంణు! 2064 చయల 721. 90600 20821138 4113 3 ౧౯00401 కుం కం ౪00016 01 €6 1606.

07ట18 2186 00060 204 ౧౦౬36 0౯2863 2౧/022 [0౧ 76 ఆయు ర4క్రైంల2 5%జగ8, ఉంం20టల 80 19 అం (01002 ౮౧౦80, 96024) 6119 ఖకథం10” ఈ00%5 00%046 1206 00 6001601 జుగింంట 0 10 206 1076 జతే పడరు 066 18 2 00౧9164 0? [000 416 6౪26160021 102860, (4 న్రూాంయాగానో గటా 046004 46 0౧9 844 44 ౧0 ప్రిగాంతి 2౧00౮60) రాలు 416 రెలుం1టం%05000016 ఏ000బు ఖర 6400 *౪28టు 1806 ౯16౧650, ౧౦౧౧౧౫5510, ల10౪-16610%6, $౧0201) 36601 10 1476 1026008006 4 86066 ౪బుం[0గు4600. 6 ఏ 00000008 ౧౦6 204 06 901414, ఏం అషం౦ం[ 16 00360676 216 416 0౯22966 3 ౭౧2౪108 860 *లం౧ఆటా 000 1006010460421 900139, 406 [2006108 20 2 6201 109100 ౩2౧౫66 6 109౫ 16681 01 06 20002060-260000134 15 కయ 20/20

లం జం 9812 87 గంథం [806 సకల 22062 కంం! (ముసిగా) 0౯ నం60220 (6౭2జ26) 0౯082002 (200462); 0౪ 1000826306 జట 14౩ ౧1 126 16 +13100 050208 14జంయ 000ట ఏ6 ౨ 58 ౧౭86. సషైజ్య 40 (940, 34తయంంత *6 2ంయు 4టాటఏ. 30008 46 ౧౫౦ ల౯లగలు, రం *లతిటురు ఖర 10 య31606021 40602130 తలం జం 2 0290600066 ₹/10

ఎ! [061 121 లాం ప కుం (0 861 206 90 60 లంై॥683 *02100 15 0468 ౪16 1ం?0క1016. తుగుంకి8 500% ఢేలటంచ806 08604006 20005 26 30660466౪2 వెం36, తీళ్రారడ, జ) ముగు, శరణ ౨660, *18జ 2964 046గు....... (5 *జాష/ 4, వసడుంల 4, 1959 చ

పరద స్మృతి 227 ౫0౧91 04% ౨౦907 కాం 2060280021

19 లం 4 6 10౯0006607 "113 €ం జగ”, 93/5 00 లటం శ. శ1౪జం2, "21 0106 10231 జారే గా౦51 సూం38ల6గే 0 ౧0253 60౧౫౧00102600 206] 183 0౪1086” 18 100౯ 1000 416 ౧130గాంం 12 815 [0౮౧006 జారే ౧2 6400066 "41 01౧౬0 10 హలం. టగా 2 *0ం06 200051 ౧00002 11 ౧౧౩86 జూ 40460106 10 4 ఉటగంటంగ 16010 13 28025 1081021, 1£ ౧0620 116౪162016 3400". ౨066) 206 46 న120గాటం. తీ సంర! 206 ౪280 ౧0౧10౧1600 10 416 ఉం 0౯06 రంం200 3౦10-2264 006 ౧౧౪51 [006 121 0406/ ౪111 580/17/6 50000%0%, 06198 యజంతే ఇట ఉలి, &ంరరూ౦53 2౧64 00౪623 ౪01. /611120 5ం3ణ 28 5216 క806/ 141 “006౮౫ 13 66 818౪0100 కరు 2 19100 046 016401. 11 2 *ంగ6 9211 1202451081 ఈ0౪/108 1655 0628602] (2964 ంల౦203163 0016 జీ0), *ఏటం 9211 ఇం 100% [01 9011206 ఆం 19 06692 కెటు!రీల, 10 2 *0గే4 [00 0 ౦016-2౯ 100910౧9 206 11080130 ౧౪2గయ, *8ల6 9021 ౪6 5601 46 ౧0౧౧౩౦2100” ఖథీ ౧200000 1000110 086, ౧౦౮౫62) ౧౦6౮) 16 ౧౧20 ౧౦113 006, 0016౫2౧ 506203 ౪10) 610600౬ ౪౦10ల. ఉం 21ల001 4 61టు 10 916 ౧6 0౧6 1 6 ౧౧2౧0 6యంగ౧౦5 ౧౧3136, 206 (013 69000121 30 ౫ 16౫20 0000660 066% *010% 18006 02119, ౦380 22జంంటి *జ102ై2006.

540% జు 280001 ౧౦౦౦532561 1263 416 514006 0౯20 2200108) 0£020311- 0గ5-2 ౧౦౧౫౧|౦౧౫1౩6 ౦1 ౦0౧9౧౦౧౫6౩! ౯100” ౫ 220, 0॥జ0012 కఖియి2ం ఇం: “ౌలం!1100% 13 217203 2 యిం, 26 23 2 11108 2టంగ00లగటు, ౧౫ 21 19 06306001) 6 6ఈ/6156 5166 04 9000266-జ1 06 026603 జం $1లాం, 014 201 116 560660 0[00104 0౯ 6ేఆ188...." ₹%ట6 2030140003 6 08 10 *లా౬ 2]110006016610 ౧06)/1661[0602256 06 ౦48011౪4 00690260%0016 ౯21. 0౪ ౧00003 680110 ల50 1 26గ11066ీ, 206 ౮/00 2001206006. 10312601 100 | 06 ౧00జిఓ 3300ల, ఇంటం!; 30061192 1 [039 041 300%60002 ఓ 50210066, 206 13 3 813 902503 4 /. మ్యట జం [26 ౧231300366 60 7706406 "404602 0422 06007 లుాాయల0608 96 ఇంగం070 ౧౦6౪ గటు 10 141108 120862863102014608 208%. తు 2401081315 2011006 1321166 [0౯013 0011351009 16 0002%2391005, 26 [6 స 004 00616600 1౫200 006 3%0గ000210839 0 ఏ ౪6౧0౯6 జు 413 ౧1౮౦3. 345 ఆ౦౦ 2 ౧8621 9800683 11 ౪౯20312008 "2802608164 9102 ౧జ6 1040” 066606 646 20000710ర8్ర6000ఓ

ఏ౧ 245 60306 [10 ఈ 060౧0/0[60976 8 ౧864 [0 ౧064 16100౧ *101ష (6304101103 0111018606 5020601 6006 [౫6 ఖ4 1014060 0090100100 6 ౦ల. 4110523 2 ౧16 040% ౯0% ఏ [0080000466 0 2 910816 ౧00% 040041 0286. 50026 1208028603 26 [60606166 0 ౧/౦౦౯౧౦౯6౦8 1403 3 100060; 202 02 10 00 0091౪64 *14 006. 1 1 20031 1000391016 (0 66 46 ౧2210” 00% 001౬ 0 51౧816 01606 11 6మం12౧00-0/4ల ౧06 6%/ 3849020601 ఆటం౯ సల 19 4 [ఏ1 05040063, 4 ౪1122 05౬౪93, 296 5[ఉ60 $66025 10 661 58260౪-06౬ 118% 81156008 20% 206 10%, ఉలాం 13 2 306 0 98006066

228 వరద న్మతి

20002ష00 ₹ ఈం జం ఖ6ి 006 కంట [476 40 1001108 42౬006 3 102122 416 యకం ణల 2006200094 0000ల శుంఠ 1113 0464 ౧000/ ౪14004 60006 "6006026606 రేజ50[టారంధగ్తాంకే 21051000, జయుంజూ 1002821080, జే 146 యిు6లంైబై 9 థం ౪100 0 0. (౦౪ 326 ౨52౧ల 1౧ ౧౧6 1౧0429 ౨.82... ౮ఖుంణం/ 1959). ౫ం 980% 1108 23 9౦౦180 ౧౦660 380)60[- మ2గంగ 0౯ టం1031760/ 0660 య10601%; 1 1 6416 ౧0663 తంటంంళ6 45100 921 8405, 1 606 ఉగ 0:6 10 0113 ౪౦0106 9200౧015 200600. 063 1000ల వడ 0 "౫౧06 2ట":-

160 ఉల? వతండం0 గిజగిడూ

యకౌ౭/ంం0ట గగ ౭ 4070 ర౭ట//

7% 54078 42 27౫ 6 4476 667 ౧౧౦/౧ 69672౮4 గ౬

7/46 ౧// రగ8్ర/4/60 04 66 6౧46207047 6౮౯ 4407

726744 గంటు గతం ౮/4 ౧6౫47 6గ10రా 644 66006

0 2 2 40 లల01560, ఉం20ర02 వ్‌2004 21)70-

శీ ౮47 460 44 ర66% డ74గల్‌

శ 6 096 రోజు గాం.

తమరే టు 16 4%1201 0061 140080 52080 01 "16 6500౧1”:-

246 ంబాంండ టాం 464 జ4లంగన్చంం/6

2/6 లి/డాయాంం6 గంగలు ర ౧4౫ 04 4024,

తళ బా 0 రీజం44, 70౧00266 (60౫ 4/4

507 44 ౧ బాంగరూ 24420064 (046 రర70244/

రజ జం 3002664 1ట గంంు ౧00 కట 06 ౮౧౪౮4౮ 68ల౯:-

706420 గ౭62/4 వాజ24640 2/00౫ ల 4024.

తగడ 28 6407 బాం జర//60.

0206 48110 908130, 46 *0106-*లంటలా హంగ 9ల0821 0౯ తూయం, కంణ11 0౯ ుగా2ణం, 3420200002 0౯ 0132-50096 58[ం1980 21066, 06- నంజ లూంంయాంంగ 6120-00 009082-06812. గోఘాడం నం 0టోన2గం "706 కటట 3 సాంగల కర న276ం0గ్ర్రై2టిరే ఓ ”జు0 ౭64, 2 టల[ి[౧ 08 [076046 2607 2 1202 00౬ గంరే 340020 983 30 4401306 20076 00314 00 20006 ర ఉ౦0ల చెం జయం [04 2209 ౦0 01016 గొలం012016

17420 0052ల సి 4 గల౪ ౨664, 4గలాత ౧౦౯

లం 1౪% ౧08 (0౪2 64 క!

తీణడే 06 014002౯ 1సాగటగటూ

జల” 344 స్‌ శ్ర026

బం? 20007౮౫ బా (0 77౭4౦౮

ప27 20640

జొగాం లు 4టారగడూటూ

507 6 /24002 420.

0౧౧6 1060-తు్యు11209, ౨. 141, 000) శం[2టా, 1౬. 2204761600 40, 1.0. కంకులు ఖర ఏగం2ు 244000] 5806 2 46 జాళం108/. ౧౦ [ప ౫00006 380416 06 266466, ౧౦203 20 16810021 ౧060, 1001061098 3800 1200043 ౧2౧263 25

వరద స్మృతి 229 వ్వ002, 90046, ఉల్రైలా8 (5.1. ₹72టాటు8ం), కని ౨2ఏయి 9.5. పెలట్రిల 1001, ఉంగటి గమ. 20200 కఉ0ష216 3660466072 9036, ౪00 1276 0813006 0౪/0 ౧06013 ఖ6 ౧౦౪164 ఉలం1019 230 0610010666 2000 86 060-4081125. ఈం 2 ౧16 ఖగ038 ఏ6 ౪203121065 ౧276 ౧01 2000001668 గగాం6; 6 1821 [0౯౧ఆగ/ 60012160 */0163 ఏ ఓంగ08 6౧003820 జ6 ౧ల౦6౧' 06 30166 ఇల €ం ౧006 [08 00102 *01669 2 ౪6111 5001040008 06 6 94036 204 5001002128 జ90 041690౪1[0[460గ81221 జంం28280[2046 ౯205021406 [081 6 8022130 2006010. ౧27లరిం 10066598 [0002 ఏ 0౪9 6౪216 18 409 18 52635182 25 ౪6 276 2 గ801 10 టఫైరంటి-

746 (0082 067 రల 46026647 (6

తిః (204 ౧650000064 4 తం4760023 57206

వాటాగ్‌ 46 ౫ ౧౦౧౫౧8 ర0626

ర 46౩౮౧6౯644 0౮ (౨౭44 256

42017 004/4 044 ౮66 ఉ00787

గౌగంం జం ౪6౧౧ ౪6౧ [0౫0 21606 100, 98 48 1012] 0106006 3 0611986. ఇ3ం 2డ0100082 42 ౯403126003 జాం ఈ1000016 ఈ80ఉునం క200 మం 10 113 2010164 321 "76 ఉ€లాం ఓ ౧60203 ౩0 216౧౫26౮౪6 10 ౪283146000 1 06ఏయ08 80 2 20లుట 1161086 041 01 16 00౧౪100605 0£ *14ట3 206 ౧06౮ 06 లల 0441005". 50% 226 206 013 010% ౪2౧3120003 రయ60/6 0౫ ౯౫1066 (6 టల *ంగం 2 ఏ 082648 ౪౧ 02 ౧260౧21 11బ406 1౧ 106012 26 [0౯ 9౯00658 ౪82 606026 0211664 "013 ౪౫6121 ₹40110441 00౧06006......6 క్రైంగిలల! ౪2000 20008 228005." .

౧16 106122 ౨33. ఉం! 19059) చ ల్‌ సలల షో

230 వరద స్మృతి శ్వ స ట్ర. రాణా. లే అణాల. క . 4095౫ వలస ఇంకా... శ్రే న టం. శం20106 2072014 [(ఫెంచి కవయిత్రి జూనీన్‌ ఆరోల్ట్‌

1132961686 10 0 ఖ10%664 10 ౪14 420066 8115 బ్రల౧లాంట5 204 5460065341 ౧0000100 1266 0 6 గౌలంలై ౧0ట4 వగ ఊఉ. వెబంయాజడ 28 10 0౪ 1001౧66268 0806 0 46 10091 90010678 200006 00 803 004269 ౮. గంథం 106412 ౨౦6౮ ఏ 2 008అటం0 0[06౪ల00/ 006003 041166 0% (6 *0ంగప 0 క108 0000 రేగ 16 1251 6166 66026063 12 6 [065100౧ 0[10121 1మ803్రట 0[006412. 76 ౧గ1ట్రం ౦౯౮౧ ల౫98 ఏ జాటిం100/ 1163 2 410 (101 0113 తం కం 306 8 ఓస్‌ 220166 12064 121 క1200363 0% 126186౧043 0090902000 ౪606 *6 2000664 10 06 ౪01164 026108 060116. 1 1 జ ఏతంంరం3 2000810.

త. టం 0606 1 లలల 08 016 2౧06 12 ౪0100 ౧6 626 (0 6౫10136 ౧00% 20410 9006 ౪148 అం! 6౧/04 గంటలు 0ల108 141 "గంరేలు” 0110 2 100122 ౧000) 302066 [ల0301౪ట ల6ల 06 ౧650006 01 20 '21160' 6500100106 16 9గల్వి అగ: ం5400టం1/6 ౯6౧60 000213 ౧210640% 0806 46 0266006 00జ60 ౭ 46920060 2006000 [0 06 [066 ౯001 106481 ౧16 లు 1 416 టు, ౦001ల 206గటూయి 580% 28 001601 10 ౯6౧౦; $/710011301 206 80 ౧0౧01120 అ00291 0౯ 102000: *010% 10 6 జం1001 241600 ౧26 0ంల 010 కరంలాగం88 10 0014. 6 100 61302336 ల౦ డం 0జా00 6 38జంగ 006 16 (టి. [02 06౪ 50011] 0౯60౯ ౧1108166 టి ఓం ౧4౮801 2 ౧6౫ 2టటలం6 [0006814, 26 00 ౧౧111 1౧౮4310౧ 0

వం16య! 16601020. 96 646 800% 106 ల౭౭876 ౪110౯5 31లైతం 206 6 ౦గు జా 0౧81 0003 00 ౧3 8లటటంగ; 10౪ [0 2ర్యేట3 10 1028ల0/ 1000 ౪500 స5ట02606 3081065 10 ౧6౪ 20462 1028ట 206 60064009, 56 ఉ.౪.28 ౧85 2౪060720 01206 జ 07006 [050006 ౫౦0౧8 *౫60, 21902 [6 ఆగక 1000040) 206 1606 6 ౧3016 10 110% 06 061 15 94్తుయటి6 10 [0౯06 113 అంలీలుల[ 2 ౧0060009” ఆల౦ట. పం? 46 ౧06602] 6000196 6 జలుం1081 123 4గం00/ ౧౧౦0ల 16 2002061021 00060 ౪100 80 12602800 1 ఉం 500130 ౫౬00016 1208038826 07

వరద స్మృతి 231 0౧౪10, 2 10 20062424 ఉఅలూం0గగం0 106100 0గ్య4. ఉం! 12/6 50200066 626 92265 ౧0 016 06౧1 900113 066% 0 46 502866 0 ?00%ఖ001300, 6 5౫/11 10001000160200అఈ60ఆ60౯06123.10 068640. 1 4100011610 9062)61080₹01ట0 ౧౦౪09 ౪141 *60లం0లటుం6 0090౧16 126 ౧4 [100/ 01016021 "జుం, 0111 గుుం16గ009 ౧౦600 ఇగ 10 101 గం6ట్సా, 10601806 1 0 $00[16 ₹బటగ? 0096100ఇ160. 4 1146 08 06 "యముడు 9158 11603 ఆలం 01006. క. 28212, 0౪ ౧౦౧౧9౫గ9౫, ౦ సెతుజు 061 30005 60 1276 1001016003 200౪1 $026గ002[0౯"(6061000” ౪ 9000). ₹ 06 టం 000003 జం౦0బ 00006 ఖుకే *ం(216 0£ 406 9001", 90026ఈహా8 (4060 ల021 101%). 4200 ౧౧ ౦౯00921- 212, 60 6 మముర2600 బర 12019 000 010100 286. 6 న! మగ63 9000602108 0€ 66 పళులంటు 040 0గ8102 0910. 0% 16 ఇసం16 115 ణజి ంంటా' 4టి 5000000008 02 9876 ంురం ఇ06 గటగ0యు - 1౬ "ఘ్ళ్యంంట2” జం 2000 ఉల 420 20 ఆటలా 004009గాటు. 06 1016 13 1200 ము? 8 జక 0004510066. గు 006)” మరే, 00 [09 46 ౧010193601, ౧0 ఖ్బం? 61గట0006 121 02661063 ౪/11 06 డ1306౧02016 000/ఆ2 ఉం36 ౪20 [1276 304006 110006 [0౪060 806016. 2%) ౯0% 211 2110 ౨64213 00006 1064139 10113 0103000198 1 06 ఇ గ74 0001021 ౪606 28 11 [0౪5 భంళభ్రై (6 0020 ఏ1అురు జేటం 116 5806, 0% 1124400 (0 61౪1122600. త్‌ ఎ స క స వస. నల చానా

232 వరద స్మ్పతి “మోడర్న్‌ ఇండో-ఆం్భగ్జియన్‌ పోయె[టీ రా [వరద రాజోశ్చరరావుగారు తాను నంపాదకత్వం వహించిన కవితో నీరీన్‌ (కంద 2959లో మోడర్న్‌ ఇండో- ఆరుియన్‌. పోయటీ” అనో సంకలనాన్ని ల్బై (ప్రచురించాడు దీనికి నంపాదకులు శ్రీ, పి. లాల్‌ శ్రీ కె రాఘవేం్య్యదరావుగార్డు.] | ం రే యము? ఫ్‌ క గై స. ను స. మ! సల అబ ల్‌ 4 స క న .. ( గ. సంగ [సహాయ + స నే [2 టం. క్ష్‌ వ ము 22780 1959 6 ర లా 220272 113 ౧౧౮ ౩౦౪౮౦ 80002 28646 *౪10 6 వ808ం4600 0506 స6ం-ఉ[జు ౪టు6. ౧౦౪1640 ౧16206 0811 20 140 10 0 ౧16? 200 ఇంగడరై 00 1 00% (౫ జఉ [0 2 ౧004 1 201006, ౧6౧06 002064'0టు6 00 067606 145 105619. 4130, 01606 [664606 09 ౧00౮100401 గ్‌ంం 0ట0603100/0. ౧1151౧51 191500, 0%లాా పం! ౪00 8176027 12006 10 16701206. 0౪8 6601606 ౪110) 2 (0 000105. 103 *లం 917 10 22 41101 1078112 010368 అటుగా లలల 21.

వరద స్మృతి 233 లా] గిల గా00 - ఉపి! క౮55 కాలి!

1. ౪08164 06 ౧26 10 04 2 0649 5005 20020100 820 సశంగలగు 1260 - తం8112 006”, 6610060]. [4 జర కు. 4802241240 (1687112, ము. 750), సె 141 23 లయంం11066 1039ల [ఏ 1160600600, 416 066 20 &1 ౪6 100 01 [0001 1 ఉం ౪76౧ల. 706 1608 13 సల ఖర 0౪01; ఆం 10 08౧606 (04౯౧0౬౪416 0116002) ఏ8006. 10006022 0626 4. 2192610100 416 "బరమ, ఇంీ-900066 296 8%016 ౩ర్యంంటళం6 '9020జి 0068” 05 66 ణ్చుం6ం 241 ఇగటంతట జరా 102 0 ౧100. తు 6 గ8కటు అన, 41 10064 0£8103%)0/ *లు6 13 106 056 6208ల065 4108 2966 080060) 1062). “183 900168 8006 6621 0036 160 - శం81120 0456; ఓ 1% (114001 ౫౭88టల260%) 90011110 [01 106 అలల, 270 16 065 జ6 ౧0 జడం 60060 గల [00 "6 ఉ4ి0ట 003021
2. 30010 లాం 9006018066: సళ. 1413 "౮౧౦[టజ 2ం6ట' *0గయ003" 13 ౯౩6 [0 16 08510 9౪13ల 0 ౯౨8 ౧069) 1 6ల1జులు 1 120 2 2 2 12283286 *110% ౪1106062 6012 6౪65 ౦9406 యగాం(024ట03 0090660, ఇ111 ఢేల110 002౧618 1అయ3 ౪100106616 బలులగ6006, 13 గొల [00 0000182064 (7/6 30211 906౪౧16౦6ట 10 [0000౯00006 ఖు యం[0౯5000606 10 16096006 030), 1ఆ+ళటు "06 [ం81ట 60 64006 902) 60000", 6 600%జు1రు 6 ౧666 [01 05౧766 ౪0106 స జ 6660ల 16 బ1009006 1 "20 జగ జ 620602 286 9ఖ930%8ై 1 6020798002 0గ20221 6ట18% 0000. "“ఉ& 0000) 15 ౧014 9904900610 0051 04 9025120610 600600, 001 & ర6102103 0[0%ల02120010 0404000 ఇట 236240 0₹ 02421066 19100 [060066 1 & [00006 3603001100 ౧06 0000 ఖురే 00/00 0౯186880 ౧20001 06 అప1014064 "*గళు 0812060 2020600", 31 ౧054 64964” 760161, 80010 206 *104 5లు56 0080036.” 013 13 ౪613416, జర ౪213 ౧016 00002010 18 ఏ, ఓ 6 080, "81 పేటి. 125 1/05ఏ%00 00060 2 రేం6. 411 46 065800 జం టం -- ౨౦ సంటు, యడంలై10ల 0 "46 201107 10 [56 2 (009 01 ౪2 అంులలంం 1010 ౪0163 41 98001 21005 ఇంరేరంత, 10 016 31184609": సం10 205061, జం034 (00 9ఖం 206 కమం ఈ 12262016 106%3 " జగుంం10ఫ365566 2102000100 ౧టల(016 యంగ06 0020283100 ఇసలింం జం గ్‌; 2. 9జుం100060, ౪10003 10656[-0077422) "6కు 603016 జ6 2800౧1 048047 టరం 120, 96 60, ౯166, ౧౫01 08జ్రల 0£ తుుజుట! ౨441” 12 స. 21 ల 1406008 3610 5100640); సజు యం 4 *ం౧6000011000101, ౫6 2౧274 60౫౧౧౫౧౬౫౧ 206 0%) 056. మంగ6 ఏ 1000% మింట్‌ 0211 ౯౪701 21 076 96 082102-506షీ008 ఇండ, మతే ౧607 1001 అ౫0జాయటం0గే. ౧౧౦ 11100086 ఆంటి 06412, 060౦6౦0౧06 6, 1959)

234 వరద స్మృతి 20.06100061 1959 మక్‌ రేయి కషంంాం జ 40,

10010314 శం ౪14 1జర& 602060 009163 ఇ0108 11 30964 0౪౬10౦ కంర & అాకంం 2 612 & 086166 [0౯ కళగలా/ 0లూంంంటు. 3౪011806 )/౦౪ 6౧06 : గలం 15 కం 103రు2 ౧00 ॥

హక 0601000606 ప్‌ సంతూ జరిన ఇగు20 2 అాశం0)య6 9064606081 50 14262016! "70000 0665 80118 120ట! 3800164 060006 51200626 సరే0 - సగ2ై120 ౪016006 101 500013 () & ౧౦ట్లటా] మం *లట 06 2016 10 961] 0౪630౪7 450 600163

006 106 9౯గంా3 925 00092108 1. జాల ఏ6 హంగ 70౮ గ్రైజయ్యై 16 360821 0066 *01గుఅ 510400 0? కటకం? స42టెం 09 ౨0 16000౧000646000, 369106 2 ౪01106 0£00అ౧; 1070212108. లిం 8006 - ౦౪ 476 1060, 000256. (16 ౧2౧3 & 84109). 70? 320లాం1/ (గ్ర

• అ గణం ణం టోం గం096, న క ౫070010లా 24, 1059, వలు రహ్‌ గ౦ రుం సం క83 21006 1206 10 20 08 [0౯00161020 116 11041 ంయలురిటా, 1959, జడ 088 000 0౯46 "3406ల 1060-4082 కింంరా/”, 3611 100102 0% 6 001102 010 081064). 16 2000001203 11 *లా? ౧801.

//౧౬శీలుటీడూ (గమస్‌ల1240) వై ఉ&ీ53. ౨6720 6౮6 వగ గయా బు, 10 26 ౨6006 జో 6/0. 140, 15, ఇ) 2026, సలా ల జ 30,1259 తేల్‌” ఛే గళం 220, జకం 90 ౧001 000000ల00ల08. ] 0276 6ట+6ల6 001 16 000% 204 ం96ఈ్యుం, 10 1266 91401 [5లగంం ఇఒ6 46 [౧000ల ౪౩౧4 2 ౧61211

వరద న్మతి 235 2౧0000 0£ 6020000౯00 ల0ఓ 1 205 08 1476 6006 అం్క80 12 6 106 0€ 2200102163 204 1 ౪౦౪16 $822631300066108 680060 810100 11 50006418 621 9460306122 2686108 ౧446౧ 9000600128 10 ₹/11100 308 00814 0808 ౫016 10, 9006028 21 [05 46046701 2 1121 820. *03 9800164 ౧01 [0౪ 2౪/28 మం ౧016 004 ౧౧0౧ల 206 6౧6౮. 1 రం. [180064 016 06౪ ౦0౦౫ల 11 6 2000102) ... ] ౪౦౪16 03606గ2హ1/ 10/6 [0 ౧61 96 ... స 026 96[ఏకగ కళరర1260672 3036 2౧64 3138003 ౨౮). 1 836323 ౫౦4౯౦౨0100 ౦01 ౮4౦౩12 13 1201 68601008. | ౧476 0771 10 1806 11 [0౯ *౪జోం63 020003. ౫0౪ 91200006 1000౪008 20 ఏల 12112206 0౯ క, 76100242 220 జం ౧0% ౪ లమ 1400100౪ 08 9616201 01068 ౬ ౪61. 1303 9ఆ121యి॥ 01406 8 111 20 ౧౦౪ 1 ౧జంజగ2 ఖర [00006 110 [0 ౪౧16 (0 1106. 110% ఓ 90౪0 8000గ తం [0౯ ౪౫912608 30026 216063 ౦౧07 4టుఏ, [ ౧2౪6 006 0౯16 00010 ఇ ౧6. 120 ఏం జ+6గ8 (009 0000ల - 0816 ౧6100 అలం 0206, 101 1476 20 ఖరంల12 0060913 2 164. ₹/91188ల6230 1008 206 ఇగ ౪00 06 06360010 య 11 *021ఈటం04 ర66గ26.... లు 035 6 ర కళల వి గ ర! [2 హే డగ (గ క్‌ ఖ్‌ ఇండియన్‌ కౌన్సిల్‌ ఫర్‌ కల్చరల్‌ రిలేషన్స్‌ లోఉ ద్యోగం జి న్‌ వి [ఆగస్టు 1959లో ఇండియన్‌ కౌన్సిల్‌ ఫర్‌ కల్చరల్‌ రిలేషన్స్‌ (ఐ.సి.సి.ఆర్‌.) లో (ప్రచురణల అధికారిగా ఉద్యోగొన్లి చేపట్టే, 'కల్య రల్‌ న్యూస్‌ (ఫ్రమ్‌ ఇండియా అనే ద్వైమాన ప్యతికను (ప్రారంభించి ఆ వ్యతికకు సంపాదకత్వం వహించాడు. ఎన్‌సై క్లోపడీియా ఆఫ్‌ ఇండియన్‌ ఆర్డ్స్‌ అంజ్‌ లెటర్స్‌” అనే వేరుతో ఒక భారతీయ సాంన్క్ట్రతిక నర్వాస్వీనిని (వచురించడానికీ (ప్రణాళికను సిద్ధంచేశారు. ఈ నందర్భంలో (పా. ప, సాంబమూర్తి వంటి పండీతులన్తూ నివుణులనూ నం(వదించ్చి వారి నవాకారాన్ని కొరారు..

236 వరద స్మృతి |. జవ ఇ '/శ్‌ ర్ట లు || స్‌! ల్లీ | క | శ. స _ , | 'వి9ి14* ౮ల౮గల!ల 761 న ₹/జ6ేలు'5 ఓ06286 తీగ6మ2 ౮౧17ల 21011 234 ఏలు[16010ల, 1959 అణా వశ్‌20,

0 62710264 27ట0/ ౪లేం096 అర్తురుం6 *0ల0 ] 0010 ఓం ఓ10100) 100006 00102000 జాం639000[40045. 1 ౪% 03 2] 9300ల జరీ 300 ౧2 66064 02౧) 60-09626400 11 28 ౦౮ ౪౧6అ1జయు89 0% 46 00)! 10ఉ 4000 02% 660064 గజం 1600000) 222100840154000 0000641210౯0010021 0012603. [ఓ (౫5 స ₹గ4 21 8006 *ఏ86 [01/0 94006653,

7006 520ల00/ (గ (224246 జ ౬ (౫౧0 బటు గా

వరద స్మృతి 237 “మోడర్న్‌ అస్సామీస్‌ పోయెట్రీ [వరదరాబోశ్వరరావుగాడు తాను నంపాదకత్వం వహించిన కవితో నీరీస్‌ (కంద 1860లో మోడల్స్‌ అస్పామీస్‌ పోయె్యటీ” అనే నంకలనాన్ని (వచురించాడు. అనాటే ప్తార్టమైంట్‌. నభ్యుడు ్థ్రీ హేమ్‌ బారువా దీనికీ నంపాదకుడు. ఈ నంకలనాన్ని శ్రీ వుమయూన్‌ కబీర్‌ కు అంకీతం చేశారు. కీ వట. త ఉంళం[0క్సు సరేగలే ఫే క వ నానన తశ లల 2 శీ 59-3 502 ఉ?లుం6 114 3లు+ 1959 ల్‌ జ 501 ష్టం టా 220: 006 115 [రు 08 206 సు. 220 *ం%. 11014900060002/20 మ200 2001016 04102601. [6 ఏ 2% ్స్సు/ 0జ00/. 16 కలక? అం2066ే 906. 110164 11 భంఏ 30౪ 230. కళుం00 జాం 0000003108 ౪10) 06 0001 2000140109 0/. 08 ముకి 30016 ౧౧486 జం (0 06 026 016206 11216 60. 1 100% 141 ౪111 046 116 000% గం ఆ ల6 జర ఇలయ. 0 మంటల? ఇగ ఇటా 26823 యు దాట్ల మంగ 3201

238 వరద స్మృతి య స సాగ క్ట ||| 1. స్‌ శ సై | కా మ. న ల్‌ హో క్ట. మ్‌ లం లు న జం. ల త్‌ గ త10154601 వ్‌యల6కగం పటం 206 ౧41021 4200, 0611, 6౪% 0611. 364 ంంలగ001 1959. న ప 20004 [000/0 166౮006114 ౧076006206 [08 869638 ౧6 & 009 046 [040-4్య1ఖ 0060. 190281 06864 1 ౪14 104౮05 120 2126002004 జాం 0గ98108 0౪820006 ౪౦01200601 సశంరేలగా ఉకంగల:6 కిం. కలు కెజుడ (0140006 14000 ౪08164 1106 10 66410216 140 16. 1.3 ల! 10000010 20408 0 ఉహ 0415. 0ట3 30006161, 58 ఉగ. మ్యంల జః] (గ /

1. ష్టం 220, శ 15, ₹032 2026, 116౪ ౨611. (కగఖలం కజంట)

వరద స్మృతి 239 నూ కడ ౩. 80[0048 60ఓఓకం8, వ261941౬. 6402471. ౨146 114 ౮406:1960 త క మ

1 10౯2 8006 107 625 021 1 ౧276 ౧01 ౧16 కం ౪0౪. 1 ౦06 ౪౦4 జం 100022 10146 గ. శుంఠ లు 46 100. ₹0య1109 | ౧176 801 ౨౯ ౪76016 21/13 ౭01 10 11 1646. 36 52/3: “08 200 0051 *టెం0006 10 6001690289 హంగ ౫ 00013ు” 206 జఖుసం 1 6 01050ల3 60౪16 06 20/0౧ "0గంక్‌ ౧౦611. ” ] 10 1 ౧0216406 రం౧6. ఏల) *౪6గ1100 116 001 [001 *0100 630౧8320 ౧201, ౧6 ౨2౧63 0౯016 00స3%టం 00౪416 230 0661/00....

1 80 21646 01 116 44 0౮8౧6 కం) 50% కగంశేజం!, కింయంటుం? 32010/2 తిం2రంణ) 206 002008 2 0077 ౧00168 0340660) ఉకుడ0౧656 906007 101 "00660600 208046”. ౬6 గుగగల 11౩ 96 824 [6% ౦6౧3 00 జ2810102) ఇం 0102 [0 06 ౪293121664 1/0 32980656 07 2 [లు6 05 013 286 హం13666 10 & 0001 21164 000190001100/ 19422 060) 0090166 0 19. 201 13 80064 నలగ: ₹/041 60 ౫౦4 010... ఇట జంంట00216 1688జర:

7025 300ల61

రదు నెం ఖః

రీ సీ గ య క ప౮లాంరూాం “5 5ఓకుక5క్‌ “0౮48 0? 40౨! ఉరవ్‌4క1258 కంఠం 1802) 0౮౧203 09 001026 0౪ 412 (610% గంఢంగ 2006064664 10 టం 3663 ఏ 242000 ౧0100136 4 00000164 0[200064ట 211 1000066 9 & యళాం10 08626౪18 (1౦ ౯2060౧21 06116206 002060600110012016 214 80 34241102 ౧౯౫ ఢ0060%. ౫0 9006) ఆలా ఢం౪టేం౧66 12 & 3821211 1106; 1 25 జా/2౪/3 0600 4 90103 0076౪7010 226 గటట 518ూట. 16506 4676014063 2008 6౫ 1లు 0200106 ౧౦౧గ0664 "00 4646800108 0ల0106. ౫0 60/08 106య 06012066 42% 0011 06౧06 0 500జంటి 06 6౪ ౯6౧6 [00 6 021160౧6. 30166 6440106 ఓ అలం [0౯211 (0 8ల. 10 013 1813 6 ౪050046 00060 ల౧301౪7ట 2౧౧264. 10 21 0110063 0 006 *ఏ౦ ౧476 00160 ౧6౪ భం886 ౧476 186 006 210) 11 060౧1గ౧౧౦౧-౪౦ 66 0004) 12020486 2౧06 16016 [0౧18 [6 00169 0[008౪ల110% ఖ61 1098121646 (46 9001211566 00660 106400 11002 14 ఉం ఒ09జం ౧121 6001 జం00121664 ౫1 1౬ ౧0లట/ ౧276 506822 0 అ£ల5 6 00౧10000 అఫైలంగం॥[06 24 [16 5905101110 0౯౪16 286 ఓ ౪100 ఉల 10/66. 41038 8400ల లం 01211

240 పరద స్మృతి ఇైరంజా (0 06200౧0162 004602 2౪/20 [౦011060806 ౧006102 021110 6౪64 ఆ2200.010059616000 46 5011 ౯౦౧ ౪0100 16 996089. ౨2౪0100 15 00౧5166౯66 ల, 3009 ౦౪80 మం 016 జు6 13 రం[ం0౧06 0 2126007అ0006 34664608 ౦ 6ం0264ట 112101060/000, 60౫6ల 66 కం*లం2 0020ల ౧0౪6౧6౬2౫4 16 రేంం1306, 1 *001626౫/ 56[0౪7216ల3 6౧6౮63 ౧1298108 16 ౪6౧/ ౦౦౧౫౦౧1610 0 సం6టం అఫైకుం109. 11320 ౪౦01646021 ౮౪6౧" ఖ1[ట600 0€0013 ౧6౪ 90116౬ 13 0664 గండేలం. 1 00056 06 26010406 41 *12౬18 ౧౧౦ల0 ౫) 06 1జ4 60 రంగం 0460121201 ౧0౬30 ఏజారే 80 ౩౧రేందంట06. లం జాం 1036 ఇఏ0 60 ౧0౬ [064 2001008 బంట08 0౯ ఆలి అంతల! 1 2011010816 04 1006. 00 ౧౦౩ 6టల౧అలుడు)/ 0058016 06 లుంగలు 01 పంంటా? 2 అముం12600 5 606 6000010” 05 ఈ136%28002108 11063 ౧0610211) 031021 6001 036 ౪1036 2౧0009 1 గలం 0060110 46 126486. ౧౧6 *640 0891000703 6802 ౪101 16 ౧౮2౧06 206 2050020003 ౪౧1] ఈ ౧199108. టం ౧020 టం! ౯ం౧1 13 001 56210206 206 2000180085 666౧౧23. 411 418

• లాల పెలురంగగ8ై5 00002 0026 1064120 12020286 1౧80 2౧0౪ల ౧12 6 0646ల 01319 0061008 600060 28/00 [51 10010916 90216 ౧610108 [0 613061 46 ౨౦600 2608ల ఖం00౧1/ 20690601 106420 10020070 ఇ24 ౧0211 60020102 1002641600 ౪010008 60. 013 1 ౧066౧08820. 113 60టటా 262 00౪ 0₹6:601బ602676 0066 00016 286 *గటం8 2 (6 1164122 1205328263 3[0816 060266100౪ 0 16 208830 90620098 ౪0014, 82008820 (2958126000 0౪00- ఈల 109040060/ 606 20083 ఏ ఉం౦001 8ల0160021 12026286 0౪౪ ౪౧100 ఈం 10022 01160021 48 20000066 90౧06 అ25460. ౧66 12౪6 0060 1061205 ఇటలి ఓ 208130 ౪0 రహిటంం[00. లట ౧6౧౧061 15 300211 0౪81 1113 ౬౯౦౪108. 5% లు 3244 అండీదా 2 1100062060[460200030066 0464౧060౦5. 81101 02616 064లగ) నంజ టర 061. ₹/00 100౪3 015006 ఢ2 జ 208130 0౯౫ తంులంటి *0జ-000 0100 64జ09 ట్‌. 810020 కలయా ౦%గా-ణటు/ 06 (6090001664 605060 06 ఉంటు లం 12080086 ౪14 2 16౫ 10 జంట 4 [30206 16 లల 0 మకర సలిలం 0౦0౪ల 1౬ 213 ఏ ౦0౪ ం41టబూట 1276 ఫలం 100౪0 60 2490010816 ంళరు[ైం 610 6 000100 0860108 20 2016106 1000006. 11 ౪23 2 సుముటు *సం 9216: “0 12706 ౯౭90ల ఈల౦ ౧2331 06 ౯౦౭1 28410006 100". 11 27 ౧0606 ౪1౦1 బాం లంం9[ 061200 11 082406 10000” 006 10% 0510120606, యు 988 003 *౫(965 60 160] 016 10664 10? 2 300040ల40 2061006 100 20606 20016006 11460006 (0 2౧061 ౧౦౦4000831 04 26 ఇండ్‌ 98512105 10 ఇర ఇంఢయటం6108 రేటగం8 119 106 అ 7/6 1 113 ౧00260 200 12౧688 12 2 ల? 1100207 16 2 ౪0019 ౧౦౦౧16 ౧201182166 60 1యం108 0 ఆ! 400 04ల 206 లం౧జ్యూం 160. 0౫ 080110 6063 106026 10౯ ౧40% 1655 4౧66౫206, 5లగ౦౪3 ౧06౮). 1 2 00406) *0ల6 6 06060686 0120713 30 0001, 116 8% 2౪212016 22610-7హం2! ౧220013 0[0020%1401- 02609 29 40024166 0 0014021 అ6॥ట 204 6000000210 ౪0013, 1౬ ౧౧౫౫ 06 48816 10 ఆధల62 1206 28616006 [0౯00టుం/. 0 264 (0 813, ౧౫టంయం0 1 [0

పరద స్మృతి 241 6610021 12022863 13 5611180201 16 1021180201 640” 260006 5/11 021164 1 ౧6౦౧౦౪౧164 1 ౧0 5%211 ౧306 ఇట 08౧౫౦౧౫ ౧0% ఖర న! ల్‌ంం0ం6ం. 10 613 186030” 0110140 1 ౪/11 06642100 ఏఅుగంం 6 *ఇగనలా ౯ 2 7651001 12023286 80 [06 940066ల3 1 0466081003 జం 861402 10 10077 11 “ఒంగి ఈలు 1 ఉంట 66 ౧0601010౧2 ౧0.౪ల్స/ 92630008 ౯20312600౧. 06 వత0౦360[ళ00టం20001081టు ౪110276066 2000౧0113066 లట ౧6160౧2136 ఏం 906206 0౯12519 164018 10 22016 ౧240110 ౧గ||౦41 0౪8001 206 4 ౪160ల 206 2 0ంలం! 1౧౮69 10 6 0061 2046 ౧ఏ *౦గం

శం0గుటు' 22, 1960.

(16) 4వవ్‌గగ1059 0౦911 ౧0-04 ౬. 5021227232 ల1రై48

గెడేంరలాం ఉకజంలు6906ట)/ (9 ఖటం108): 2614660 సంగ ఖు, (4౪/12, 64 001115, 1960. 15.10).

19 418 5162644 000% 0౯200841 75 4863 జం 0008801 1086016 11 6081131 ౪2౧౨1200 501066౧) ఉకుటుం56 00ట03 0) 26 ౧౦౦౮. ౧10624 6[0[06 0066 జా౭ 6౪169060)” 000%0100 ల౦౪౬ 1 20810 (0 ఈ 461 0౪1 [29311101 11 ౧౫20 060765800066 21 ౪/౮౪ 66 ౯203121013 ౧0020006 10ల0106 [10961143 ర0116 ౪16 ౪జూం12409. సెట్‌. ంగ 3జా [టు 6020912606 410 *0గ0ం001106 0౯ (01 066, 10014608 [15 ౦౪. 36 8826003 0604 083% ఇలగే 16 ఇ0ఢేంణి 100120 1208422639 జం టట 10106 600460, 206 (1110802130 19 000 *166- 50084 [82 ౧60016 26 806210 069866 10 20916 ॥

123 ౧౧016: 1064ల ఉంమంటం 0006 (2|| ౫066౧) 4మ 00600 1 100 5031219066 0041 0 6 102108 *౫6 06081 10121 261600 (06 76610, 16 ౪721300202 0066. 46 26012600 0119047226 6జై2, 46 ౪620600436 0₹ 610 [0 206 168006) 226 0 ఈ6 0060263 గొంణ 46 7/65 సస తెగ 20100౪/166863 16 1286006 001.5. 81100 0౧౫ 0%, 2261 ౨౦06 "206 006౯ గండేలా 066 0౯016 ₹టజటో, ఖాథే “ళంయ20 ఈ1810606603 జర 64181 ?$/0%0044010)”, 80 జం 01236 గంగ థఏంళ/లుర. 00 0610030 0గొంణబుటం 6౫20ల1006, 46 1621560 0101021 0006 01 46 ౧06 గ68 50010108154 039/0%010815 090%04%21/510౯00%004030 40160000 0[002006- 81 0౦16 60013 0 ౧0 ౧62౧౩ ౧6౦112 10 తీవకయం యం 066/.

1613 0110416 0౯008136, 604686 06 416110" 0[00010000040/ 006౪)” [0౧ (8%అ౧11/ 6019 ౪203124015. 1813 1206 36698 2001048106 186-611 60041 002 2 ౧౦-ఢ0016%040%41 014200-206-*/0116 100/696014600. 50 108 ౫ 13 014 ౯2౪66, 80 1092 23 46 ౧౫౬౦5066)” 1 94111 ల6, 0౧6 123 ౧ల|౦106 10 06 32606664. ౧%00ల41టం గం6 7656 5 084 ౧001 ₹7ల36 ౧౧1653 30016 0గ8194] ఇను 20 ౧06606 [0006 అ11౪70%9 ౦౯ 6౧ల౭1౩ట 1; 081 1 ౮6౫౧914600 0౧6

2డ2 వరద స్మృతి ఇ108 60 1661 016 *లంు6ం, 23 1 ౪66, 4౪/2). ౦౧6 3 ౧౧60466 10 ౧2 ఇజ1ంగజుంలు. శుం6 50, జగల 21, శటండ6 2 ఉమాంగలాం ౨04౧ 13 30000001008 0 06 ఫ2ంయ]! 10% కలం టా ౧28ట జడే 6264 టం *60టు. ఉకం2గాల6 006ట్‌ 318, 29 000౯ 066 9108000020, 12146 206 ౮06, ౦౯౪01040 0ఆ60/ 206 116 810౧” 0౧10౪76, 0062006 21 ఫంలుజం016 హం౧ 107 0౯01209 801౬062466 1౧6౧౦౩, ౦౯006 106 00 46 మంు2124, 05 6 3001. ఓజీం00010401 3020200201 66506063 వింటా, ప టు 25, జం౦092 600: తబ 06204 (౮౯ 16674 ౮20 5గట్రూ. బా 4 ౧4౯ 0250౫8 2 ౧6 ౧4౧600. లింఠ/' ట్‌ 2౫48/746402-026 ఉటాగం ౮4 ౧06౭౧౮ 46474 0029010006 000% ఏ ౧౮6 1118502600 0౯6313 శ గొంజంంఉ. ౬820002402 ౩౩40 గ6ం8 02 036, 0014) 06089 220100 జతే 3606442720 10- బ్రైంేల లాం 308 లం (౦ గంల 00గ0టు 10 6062060080 8&86అ) 0920101? 14900 260౧ తంజు6జు 3 00%ల0ు, ఉగ0 9906 06 ౧0660 61బ౫21 39008? వట! 02003 [టా రసం 260041 1806204 38[003 2[0006 216 6౪0% ఓట ౧౦660 6020616 90206 000౪710188 1 116 0001921 జ్‌ 27 100208 4 బ్రంగ/6౫డ పట ॥ క గీంగ్రం 02 76 (64 2606268 ఉరగ, ౧640 ౪4 477౧౦౦02 ౧౯4౮. 2౧0 32గ2లుయంంట 01 0161260-9జ000166 416 '1ల౮౧1-42006006684ఏ" ఇలిరే ఉం 811 సుతుని ౧02 6010 050010 ౪02౪6 0011 జీ1. 706 09/1, 106 50206, ఉం 801 507 2+ల8ై 2జి, ము1663 000ల12-0ల/ 8276 161 0603 (100. శుంఠ ౪0116 06 ౧1606 00810 ఖ6 ౯28౬౦6 13 9616001 122066. 46 5111 500211 200606 06 1006 26 56506. తణుట6040 6302 13 1200 62 ల 502300 00%జ 1307ల, జ14 ౪0116106 016 5008000006 0 9౪609"[00%) 0208 మం00 91800/ హా, 1 ంగ, 013 00800 00042103 00660" 112115 00016 600820, 98030003 6౧0౪80, 0233100466 ఆం౪8%, 226 20076 2], 105420 ౪181 00౪8111108 00%ల 23 ౪68; ండీలం *190060ఈ2 జు8812 806 ౪౯26160021 ఇగటంట[ 06100 9ల (౧౫౦ 21864, 5-6-60) మే లా క్షే ఆ, మా

వరద స్మృతి 243 “వష్టిబత'

[2901లో 'వష్ట్రబలో అనే బెంగాలీ యునకుడు రాసీన కవితల్సి “లవెన్‌ పోయెంశ్‌ గ! బె వష్తబతో ” ఆనే చిన ర్స వున్తకంగా (వచురించాడరు, తోరవాలో ఆ యువకవి లండన్‌ వెళ్ళి అనేక అనుభవాలను చవిచూచాక వరద రాజోళ్వరావ్రుగారికి ఉత్తరం రాశాడు కృతజ్ఞత తొలువుతూ.

49౦౮) “౬8 ఉలశ10% | | . ఏ్‌2ం[1 9112 19 గాల౦ట-016 0 ౮౦1 . వ. 1411006 21 19 ం 13 36066 13 2 ౪21% ఫే006015 ఆ క , మ 1310064 ంటం2816) 00 80110 . లత 1240౧023 న. శ య. 701602307౪ 06 కొ | . నాల! $06166 100006 ౧193103 21 ౨0516600 (22 వష స? లీ న? | 0130664 9806 0% 416 [00166 న 206 1 ౧07 0౧ 116 50004 స్య . (21అలు 90లం3'" 09 52510 32, 28011066 0 ఊఉ. షం 223 00" (16 31160000 21 15, ౧౪02 026, 6౫ వ౨లమ-5, 1961] ఖు

గిర రంజు కష్టంగా ణ, 100600 18 ౪1161

10౪2516211 6016 1 ౪706 (0908 261౧0116 4806 "10 300 ౪160 30 ౧8 106 ౪*01643 206 ౪౧60ఆ 041 00620 ౪1116 0౪ [016 113 1616

౨0107 ఏ 10? ౧16 0001 *1100 0౪ ౧401100066 ఓ 0000 1961 09 90%ట ౪6౪౧0౪9 23 0000821102 0 కు 16 4060001400 4016౯00009101- 0505ల ట028 064120 0066, 50160608 61 006003 206 1అరమ3ంై 160 0౪ 1020 228030 118ల2ు/ 2936000 206 60 18 [గు 0601008200 6 జు 6 006 ౨022201016 ౨980. 13 01606 0 867/3 ఓ 051 10 166303 1007 121 16 0061 ౪౦00 08 ౧8901066 ౪2906900) జ ౪001119 016 [ల 20.

2డ్తత వరద స్మృతి

ఓ 3211 104౪0౪ 100% 2 2 [0110708 1611ల 6 ౦62119 0 ౧ 20001003 26076006, 046190094౧ 1020%7-%206220 ంగల జం10061 116 ౧0116510౧6 004116 882064 ఖంఠ 106122 11టఉట 310816 ౧6౪౮ 06 210౪66 (0 16276 (61 [ం[టే అటంంగంే జే 1610001903 300016 06 ౧౯01666 ౪102 2 (06 [6006ల

026 060ఖ0400 00 ౪21 10 పంగ02 80113066 50006౪061౬ 1 ౧276 0660 కం 200ముటం0010(771160810404 00600 10౯జా ఉం010 ౧౦61)/ ౧2842106 ఇ10% 9%) ౪ల/ 1006 ౧0౧6.

త[0పలటోగు ₹ంగరుం3 జు 20 ౪జలలా 2006 ౧0103 8.10 1*60% 22/01... 29. 00020008 0600జ06, 08100101 08002) ౧౦౦1069, ] 10/6 2010601600 జతే (గట 106046 01640416 ౧1403 010160 206 1 6 6౪601083 1 80031 ౪101 6 (100 1014 జక సడర్వే' 9జాంాం0-[20160ఏ 10 జ. 50 | ౧276 2 [2100 అయైమ[ం లం 56601 10 టి ౪00.

1తం%06904 %1జ6 362116 00010 €6 *2గ౦౪3 ౧2౮౩ 206 ౧282265 206 1902120 06 814 క ౪0400816 0001 005 2116156 88” 000163 2[౫౦౮ 6211ట1 0ల20గుణుప.

_ మం? ఏ 0112 4? కళ్‌ జకం (0 కల స 0ట్రజరి 28 [0206 206 (0 కంర బడ ఖ6 021460 ౪08 1500101406 ఇమ 900. 0016160067 10 ౪014 (00623 5001 28 031016 1యు [6 0£06 00641 ౪0100 16 ౪226 1926 2 06 హు.

తుం )04 56112034 20264 0౪ 0 116 ౩ ౨111? 1 061౪0౪ 0033 క20కా కలం 2060000061 ఇజం166 5000602108 00800010. 50316 06 *428 10 ౫౦౪ 38010 021 అండం 10 %ల 01) 30౪ 300%. క శ ఏ2590021 టల ఈ ర య మ గా / న శ . న + చ్న్య్య్ష ల్ల. గ్‌ శః న ల

వరద స్మృతి 224ర్‌ 21 242 1961. సగ6 ఏ1 త. నషం 28 106121 6౦౪౧01 [౯01౯ ౧౪1౧౧21 6126013 తీ226 902720 "లా వెం! సల 662 షరంళజ2 20:

ఇల! 208 జాం & (0021 10104160 2000'()02? 1 4001012006 0౪ - 02 380౪164 86 06 9టఓ 206 304౯ 3263000601 అగ5 ౧06 100 (013 ఏ 2 001 6828240408 6 16020౫6000.

176 ఈ-86-౪084664 0% 46 0000009, జరి 01276 911 011008 2|ల 46 ల65320/ 211ల2టం03, జు 6460666.

1 ఇ/29 హంగ85966 0 526213 "ఇింం005" (0186 4000) - 8006 506 8241 9౯000156. కళ6ం3 (0 ౦౪ 10౯ 0008008 910 0౪౬ 020300 1 ౪0216 9276 ౪21106 ౪౧41 5261060206 9016 8343 - 0819 ల ౧లంఖుం 16 ౪00164 06 07ట-గ106 206 రఉగంే ౪0!

100630౪ 2476 10466462. 0% 806110? ౫0% 80ట 0066 10% 806 6౪6౧108 316 ఖ6 (011 96, ౪౦6 శే----6 9180001 మం6 (1/6 0౪ ట్రయి 10 ౩౦౪ *ంగ60లగు! ౪100, ఇ%10 ఏ థం 0ట! 0108 086 020 ౨2) 2000130౪!

గల కం. 162/2 146 8౫660, 041412 31, 106412. ఖు

246 వరద స్మృతి మిత్రుల ఉత్తరాలు (వివిధ సందరా ల్లో) వెజంరే2 +41 23. 1960 ంజ పల్‌. 220, ॥

1358 04016 1జి 6 ౮011664 562465, *గులం ఖు 2 1606 0 46 వెలుజముల! 08 083 2 96 001660 0 ం౧జషంగడ, 1 గాం 10) 01 ౨200జ0 నశ1ం%*6 0౯6 ౨611 ఇనిం ఏ ౧0% 2 3లేం616)/ 29 2 82651 0% 06 విలుణులఅ[00002090000. ₹/6 128066 1080106421 8021 184 20031 ౧౦66౧ ఇగలు 0010412, 20006%009 1 జు లలల 21లాల166. 51866 | ౪23 12౪7108 [0100426 8లగ46 ౨౯ 14200176 అంంటడ866 600 ఇగోటి [0౩0౪ [0 ఖా208్ర6 10౯2 2ఆ6ం్ర ఉగ08 0 10గ00000ఘ02 38౫ 9 ౨61, 90 026 ౪/6 004164 ఉ|| 1068ల, 1246 ంగు2కం 2003 11ల2ల౩ & 16 జట, 000 10 10612 2రే తులం. [౪0016 106 01ఏ లం ౧౮౦%, హరిక. ఉ200/0216, 00౪16 304 053101/ ఈం) 96 20%6%0146 ౩ యం ౦46 ౮513, ౫౯) 0%! 200012 ౭66౦8? 1 జం. ఈల ౪10 8 306600 హంగ ములుం8, 2 10408 *)0 [02160 1 100, 9జీ 6101068 30%అ%%ల6 18 ౨61, 0860 ౧061190౪ (06 266630. 1 28 061 అయ! [ఓం ంం0ం4-9, ౫1 09 061 108863.

ఏంగ0లాం1/ గ! గ్రరటలర (ఈ 959 తట ౮000301 త్త 1101411 ౧014[554సయ [గాం 11011 ( తంల తలంటి 1244 శల యయగ్‌ ల 2600 ) ౯0౮౫౦౬౯౫ 13 1410611161 ఇం4ఎం 1.01. ౧౦0% ర౬౯4॥౧ఎ 0౪|| త&ల8ఏ3[ 27, 1960 వశత జంరేడ టాటా 2480 15 వఖ 046 ౫ వం! వం పగంగ6,

110066 600 80)2084 20 రట 0౪ 880000ల 62000 2 సగ8కు0066 4126

702 20620౪ 28 1 ౨౦11 జఢ/0ట కటా 13 860108 ౪141౫06. 13801164 1306

వరద స్మృతి 2డ7

• గటంయ 108609 6006ల) ౪14004 05/08 2811 24౮ 9200 7640౫. 10౪% 141 ౫౦౪౫611108 9001056 [0 115 01106, ! 20 1076 64౮౦౪ ౪113000660 ట 00౧6 ౩౧1009, 2116001012 *ంటం6006. 0౪ [1200ల 008%[10 [476 166866 9 ౧0౪. (2802006, 1 ౧6 ౪041640026, 10 2001/ ౧13 804౬6%061 100౪166486 046 1100 జ1 10 2006 ౧౮౫౦౩6, | ఇంట!6 11/16 1) 10 9ల06 30౧16 6౧16 2 గ్రైట 01 816 [008086 206 30116 105)/ 1౧ 006466 1150౬2 ౪ల౧౫/ 018 1020 08118 [25 ౪౦౧ +జ82010 00013, జర టల ౧276 6౪0౯0600 0౧౦౧౮౦౧ ౧2102066. 7/6 ౧276 20 20063310₹ 6813464, 08123 ౧0౪/ 00010 జ6 60౧౫18, 11 ౧0000068 100109 10

6486. ౨0 16[౧6 1900౪ 1016 12063 116 164.

] ౪0౧66౯ ౪166ల ౪౦3 ౧476 20) 601601 ౪10 046౯000016 [14౧63 - 206 (31662 [60/26౪/0౧ట ఖజం0- 1౧ ౨6101. 16/6 3 ౧0[౪టా ౧0౧ 20610, 0846ల జాం ౧౧౦౭6౧౩ 020120 200౪౬ ౧౧౦6 2 0000, *16) వటట సిశ&100 28 00176008 206 16 11౪/6 ౧౦1 12౯ ౯౦౧) ౩06౯ 2664633. ౨20641 9190044 82242 2150 16: ౧0, 1 0611676 1 9ం బలం ౫005101 తమరడ. 5030 206 ౮1౪| 1421803 266653 15 2.37 30484 హర సటటంంం ఓర) గజార1౧80 026. ౨16236 161౧6 100౪ 1౪04 ౪4! ౧0౧608 4ల0 0౯/13 ఉల) 1016౫04 100౪.

శాంటవాక్ష అపీగం6 కలక ఆటల అ లీ ల ఇళ ను న. వ్‌ వగెలముగిను 1, రింంరింయకిం80 0లుడేం[ రల $440గిషర. 17. నీ ఉత్తరాలు, పుస్తకం పంపిస్తూ జవాబు రాడ్డామనుకున్నాను. రాగానే పుస్తకం పంపిస్తాను. రాస్తున్నాను ఇప్పుడే జవాబు, కొత్త పద్యాలు రాయలేదు. రాసి పంపిస్తాను. పఠాభ్ళీ బైరాగీ రాసినవి సేకరించి పంపిస్తాను.

248 వరద స్మృతి

శ్రీ శ్రీ చిరునామాః

కెనాల్‌ బాంక్‌ రోడ్డు రాజా అన్నామలైనగర్‌'

మదరాను = తృ,

మీఫాదర్‌ ఢ్లీలోనే ఉంటున్నారా?.....

ష్‌ 21.61

అల షం టా 20 206 ౮౧144 వీల!

020004 006 [0308౯౧6౪ ౫౫ 8668883 జ 8౦౦6 ౪138ల ౪0100 *6 26౮0౪16686 బక 206 9601080024 అట్‌. సట 16 ఆ|| 06 [| 05%209సటు ఖర [01011006 ౧౭౭౮4౪6 20640 [00300 000.

10521002 60065206౪6 96౬ 1 2212 ౪131[₹002 308 10 14060281 ఏ 606 106 గ08 ౪0 05886) వెల ఖం ౪600016 [౫ 25ట01 0868ల - 204 లం10:6 ౫] 30గ3 0౯50163.

4006002101 స క2276)05600016 080 గం) ౨0౧020. తా 2జీ గ ఆ 61 న్‌ గ్‌ త్మ్‌ శ్రా అయే పాది 5 లీ? కయ్మిం

249 వరద న్మృతి 'ంం'౬. వ్య ఎమి కయలవంల యి కంల లే అలుక 61 ల.

యం ఆుల్ను ఖీ అలు స్‌. క. లం తే అలం య. స్ట యయేనలుమీయియ? స్తలం. 1'లలలటల.. వయా జాలం సై అం. లాం టే.

సలి తష లీ! షీ. గాలా గ్రాేసలానళు |

• అంయ్య. కే సింయిలతుంలు. ము అచ. టా (యిం స అలుక లేం. పే గులాయ్యు రాయు ఆపాత మిల | కాజస్టంుకామీయియల్ను లు జలయేఎలేకాం. అ 14041బగ. సలిల జనా న జైసాాలామి ౫ ఖే దట. రంజంయల్వలకీ అమ్మ "త య కాంట, సచాలతీలు.. అక్‌ ఉంటు స్ట్‌ [గ్రాం కస. అయాక య్యులేలు ఆశీ ఇ జాయేామ్య స ఆలయ న ఇ. స. కీల చయల. ఆత

250 వరద స్మ్పతి లకీల్న తేల శ సెన్‌ ర్య ౬ం జు నం క్‌ ఆఎకాటనీ ఒం 1 శ్‌ త ఇయ్యి త్త మ. 22.1.62. హా 272% 001606, కక (౧61౦౪ 00 4. రియా టం 20 8%, _

"జుం ౪ల0/ 069 0006 హజటటా102 +0026 6౧౧108 102863 ౧౧౩ ఏటం16 అగంగు. [6 208010/ ౪10 ] జ3 1100061032 10 0082 ౦౪113 ౧౫1౧19 6రీంరే10 8/6 ఓం క16[0031016 ౯0౧౧106006 (0 0036 006015 26 46% 10 మా(ాబద్ధ 06013 0% 790606 *[166. + ౪141 ₹62206 [0 950060724౮, 1 ఇంటర 1000 0 0646 038 300% ౧౦౮౫3 23 ౪0014 2౪6 & 900121 001606 2౪016100 2 [37 23 ౧0391016 జటలు. 901ల01021 206 00౧660002000/ 76౩60. 1 అ౦౦ 00 ౫04 ౩౦0 అంాలతంం0ట 00 ౧462/7720242440. 0412) 5006 ౪౪౦ 0౯ 26600600, జ06 016436 5010015200 23 2ం ౧౦1100 1008, 1.౬, [06 జు

వరద స్మృతి బర] 1౪/0 ౧1263 60%. 08 ౧౮6 ౧0 ౪/0౧)” 20031 6౧6౦ 2206 ౪04 620 9006 0౧) 0 6 ౧౫౬ *0ంట 0[౯09గ%ఖజ0. 0420216085 ౫0౪, సట నయము న 15. జట20 6020 9౧44-11, 0260%0310౪72112 20% 416 1962 గెల ఉండ 38068, కం10205 70౪1106 50366 2063008 [000 96 1026 ఇల 2 [00 16443 100౪ 0౯06ల ౪1100 26 25 89621 ౪0205౪6166. ఇంజ 18 66 ౧2ల "గటి ౧10? 130౪ 966 015 016296 231 ౧1౫ 80 ౪616 10 ౧౬ 12 200 0196 86 ౧85 [2౪6 [0161 ౪04 ౧0౪ 1 జ లాం. 106 023 0608 1249003008 088 ౧01 6%264108. 0౪406 980366 8028 ౫౦౪ 02౧ 8౬6౬ 20) 00010 01 282150 2248221065 10 86 ౧ట6 అ౫ంలై1 11036 0 6 50716 ౮1100 2064 211166 9801024005. 0౪6౪76 ౧041202111 7602002642 [20 [0% 15000510 9608 ౧౧6 & £6౪/ 0206020106 గం 96.5. ఇల! జా 901008. 368120 282 [11 0ట16గ ౧0510 ౪100 026421౪205 10066 2064 000160'[0276 6000010010 10 [6060110 10618. గం 1౪౪280 000016 ౧276 ౧016 ఖు 2 9833108 (లం) 00010 01102106 ఇర భం 2గ0. 50] 085052) 16 6001626 కలలా!) 016 2726 0116 1 0౪ అలర. తం6 8601013 ఆశం01ల40105200180044121 901లు4ంట620108 0201 గంగ క6౪ల2 లలల. 50 106 [23 ౨౦[ 0660 50 026 16210.

120 060608 80 50140) 10 హీ612 390%6606 12 ఉంళైంం 2౧6 00 ౧౫ 00గ ల ౪21 06 ౪13608 1006400, ౨౫కు, 0౧6 అం. 1 ౪111 06 50009108 1 01601 10౯201౯3 62/3. 50 ౪111308 10061 $60606 ౧26 1 164౮ 0106060060 జరీ [6 ఇ6ఢర: 0౯900౧ ]4ంఇటా. కం! 861 ౭100 ౩8) 12 ౬00600 ౪11106 0646001 106008 220 206 866108 46 1206 ఇరు ౧00. తురిర 15 లం జ00ర/ 6136 11 108609 0౯ 2౭13 0౯౦006 *001 302 ఈం ౪04164 06 116టబటం్య్య 000 ౫6 10 69౬ *04 1907 50[200060)/ ౪030 009020) 16 100 జు6 *006 116 5) ౧000020. 30 ౧16206 5606౧06 కలయా 2రడూయంటు ౪16) 9002610633 01 1060640- 108. 1 0006 ౫00 ౪0% ఓఏ &రథ08 00 ఇంక ఖర ౧0జ6 000 ఖుర2 16 49 [01 ఉ0ాడీ. 1228001000 60460610 0011. 1802] 0600010810 6113006406 అతే౦[ఉ8ళైా5 ౪౧00 | ౧00640 [66004 226 90లట0620 ౦౧1౧2 1060008. ౮1౫6 గ [0ళ2ర 10 స. 012/2 0౫ ఖర 10 ౫౦౫ రట గ౦ల౦ 1 2 *006అరు]

252 వరద స్మృతి 08130 0100006 ౪108 1 58 20618107 “ఖం ౧) [టట ౪2] ౧లాం ౪౧11ల ౪0౪8 5001160013 - 4 ₹1519 [0౯1006 39 66 ౪2 ౧0౪ 1630౪ 1260 ౮౩౩66౧? వ]ఆం6 2 ం110 60 5100811.

51006౧013౫ 5101723 20/20701

భీ! ర.

గ ర్‌ు

ర్లోన్హోడ యో

ఇతర భాషా సంకలనాల గురించి

[ఇతర భారతీయ భావల్లోని కవితల ఆనువాద సంకలనాలన్నూ కవితా సంపుటాలనూ

కూడా తీనుకురావాలని (యత్నాలు చోూడు..

001% 5:00 ంగ000064,

19, 6072112 "జ 2036,

౨0౫02-7.

4.౨1.1960.

క

106006, 1380014026 *1460 (0౫౦0210108 280, 80 160౪ 100౪ 80౪ ౧౮౦0

1 అ్యుం్తంకే 00 జటం108166, జ6ీ [0% 1 ₹5 80108 0% ఇగళ గ ఇంగ 01

50100608 26 61031608. ఊం 10 99 ఇరకు8 10 30౪ 0 20003 101 06 8%

[00076 5060600860 00111 0౯267166 206 లం౦టల8ైల160ట006 8276006౬

కలాం పగ0 అంటుం [07 %)/005టాయట8 1110 613 136616౬ కేంళలలా, 11006903

న్‌

36000610%8,1 1000, 190211 062016 10 ౨టర 900 జ! 604203 200౪810006 గలం88

2001027 1౧1030, జ 1 0276012066 1 20419021 230 0660400186 ౪00 ౧౮౫

• జ ఉ20000060608. శ! 0276486264) (016 03, 111 23% ౫702 0 [010 06 62౧9140120 0160060050 9800060416 00లు, ఇ06 0 *116 20 టాంరేంంరం!.

0410409810 206 ఉకుణణ6:690ల93 | [27ల(90266 200 36160608 30

20 00120 906 46 1464108 0 40 12 1లే౧66 ౧06 10 961601 ౪10 86260

0411101 [00 ౦085 ౧౧1ట ?0500/.........

కల016 101036: ] 614 664 600% 28 రషం మరే ౪6 126 2 1002 26 ఆప6408 0గంటల. 36 26 80012 9661 - 1 స్రైగ1ం6- 2 500% 2 106) 5000 10 30002).

వరద స్మృతి 253 ౨568160062 ౪2౧1౧08 ౪060 2002ఆ 900112 టం కడ 504టు 200026. 1౧౧౪536 5006 62075 21606 [0౯ 084108 000. - ఇగ ౧7 065 *గ30టు, వఏశం06చఈతమ్పం 08, వైైకశల్‌ కశమ శ ఏ త. షయళజా2 20 కు. 15, 38 014 6౪ ౨6111 803, 524 56601 శ20908-6 (గంం01900) 91,61 ప 1 076౧010206 గంగు ౦౪ [0821008 696. 1 80104101 630 0ర్రై!12ర/. [ఏ4 21106 0100028860 (0 34066౧ 1260-4%812% వింంట 00 1.0.6, 2264032600 9 ౫6౫ ౫౦|| [0౪107 ఉం07064460ఆ23100600063ఆుంం 1600101 80190026 ౧06003 01 ౧6 406 30006 6241083 [00 8113 0001 10001666. 5%0 30160/66 00%) |402ట్‌' “5200060 017ట్‌', 016 పంం0 00.౨ డ౫461106400609 1౨.3110 0% '04+టజా'. 50602064 1000] 0043610208 9000001206 11006 30006 20160660 ౪81 06 3841664 048001. సెగ ఫం.

ఓ ౨276 2200ల 1660608 0000921 0 06 10 ౫04. 106 జం 50016 663000 శముంగంజణు ౧౦6ట 206 00669063 ౪0౧) 1201 కటఆ6[8 బర ల 0476 ల౦[040110%166 200% %ల6, ౧౦110 0001-00. 0౧60060, 4 ర2గ-గ౫౦800, 261- 90640136 ష.34.6401 కెలగంం]ల 8 26469 3000063000 010 ఫం60300113 29630016 0/ 113 [ల౮ 2206 ౮2069), 9006 0౪1109 జాం +"6౧/ 8006, 206 ౪6 98 26 2 608016 0 11016 ౧06003 = ౯109006 పేలగ00 *13 ఇంగియక్‌ 4 గ2౧0000060 2064 123 21 టం6!అ1 9060 01 ౮86401... ౦౪ 21 3616615006 0 యం ౧౦౦౧3 - 99) 30 0790 ఖర 0466 & 90000 0 శణలం॥ 0669 (10 06 ౯2013168 11 2800 0౪89%జ)/ 00083100), 66610266 10 0400 క20ష 06

క. గంగు. *%0ట6 [066 40 [00666 20 ౧0౧0ల ల యు౬816 ఖా ౯0౧6 ఈల - 6 ౪ 1442 05861608 01 700100 0838166 10 10012 ఏ 50 అం602 10 థల. టల 186 8౪టల|00గ్రగైగ60ల061004660618100 ౧6. ౪06062 లర 20 ౧20623 96100౯6. 1208 1206. [ఖు 6064102 211 ౪113 54800 34-044] [03/02 8064). ₹/11 16401 308 0 జర. 001 20041 119. గం 13 ౪0112 197టఆటగక. ఉంటం బంరలంటగర08్ర00 00260021 ఓ0+౪0103 900607 = 2118121 ల10810 06600611 28016 0000 120 ౧౦883108 2070266186 10 60 5.

254 వరద స్మృతి బగా ఇమ జాంటంలాంత. 06 టం460041 060౯60 0.౨.౨ట[గ2ట డు భై మయము ఉంటోంటటం౧ 226 ౧ఖంయి 50906 0005108609 10% జాతే5 లముం౧963. ఇగ ఢం ౪03 412 0౯6115?

కంటం ౪ 1210 మట0 3420 మంకయి 28000006 161200 3800. 51613 2ఈ అం 2 స412... ౫౦౪ 62 013646 [ఆ౨౦60)3 100. 516 ౪11 *4116 0 ౫౦౪.

చయం అంక 10 0యష మటం1080/ 0 16 మ/యి? రర 04 0౧౦5? సగ2ై/ 6301 21: కజుర్లు! 10 60100168 115 ౪౦కి: 296 206 0౪౯ 0 ౪౦౪ 0009 16 (1 1ణణు 001610 ₹.5.4.? 4 80% ఏ ఉ000గ? 26 *గట88 10 ౧౬

51200001 ౦౪౫, వ. 12012/6 2.5.21అ 208 బూరం ౪/23 క్రుటంగ6. | యుకే 20001187 1214 ఉంట! ము మతులు 64213 1008012 ₹/20 2 00110021 ౧౮60౧ శ రం కిక కన111002 0౯ $49141 20410255 0 10612, 15 6౫1౬౯ క్‌ 36 0౦ (ల టీల శం 0౮111 నీఎటో గార్‌ బు ౧/౦ 4101500 0౯82120021 న! "లా 00101 కగ/ య 5% 220,

౪20160 ఖని 0 0319240800) [0300 1006 1601 190 380 '62. క20500%/100614%0[0001/10 ౪708 ఆగం 25 ౧0౫ 08902064 101121 *ల౧/ 36100513 జరేస2రే 10 00 1 066 [0౯500 ౪ఇ6లేంు. 2760 20౪ 163 లం *ం2ం 26 025 10 06 +టు యాయిస *జ00ంక. ఉంటుజు? ౪0౪ 164ల ౪2: 2రరంకం66 10 01020 12 106 కంటు ానేటేం ? 1276 19061766 106 ౧208390401 0£ 16 0ల003 000880 01012 0004 10 21900 0005162400.

క|ణుం 1 ౧6 1000౪ శంకంల 2000306 ౬0609 00801198 లంక వ0ల౫3. ము ఫలాజగరం రం 6203126000006000021003 10601 876 90ల03 2కే ఏలు 6 జయం ౪01 001646. 156 161006 100% 416 0091609 ౯ 8 తట. ఏ6 ల గ0600[0టబం00ల03 0276 0660 0301130066 1 ౮1166 12.

శత 0903న 206 ద06ట[168ిజారిం (60 06 ఖర ౪౦౪7 *సం, 206 00108 [0% 9001 100 ౪08,

7025 ౪౧ 300టం1/,

గుటయాలల. గయల

వవ్‌, ₹6%లం64లయ్య110641016264 006 *జం/ 06308 గటంగంటంలి ౦£తురమ2 10 000౪ ఆ 1 టం టరం218 13836 0౯400 1125024664 ఆంటే,

వరద నతి 256 6 ఆ క ఎలైడ్‌ పబ్లిషర్స్‌ లో ఉద్యోగం

[1961లో ఇండియన్‌ కౌన్సిల్‌ ఫర్‌ కల్చరల్‌ రిలేషన్స్‌ ఉద్యోగానికి రాజీనామా చేసి, “ఎల్సైడ్‌ పబ్లిషర్‌ ”లో ప్రచురణ విభాగానికి ముఖ్య సంపాదకుడిగా చేరారు. ఆ ఉద్యోగంలో ఉంటూనే, 1963 జనవరిలో అమెరికాలోని విస్కాని న్‌ యూనివర్సిటీ తెలుగు విభాగానికి విజిటింగ్‌ (పాఫెసర్‌ గా వెళ్ళారు - ఎల్లైడ్‌ నుంచి ఆరునెలలపాటు సెలవు తీసుకుని అమెరికాలో ఆనాటి ప్రఖ్యాత ద్రావిడ భాషా శాస్త్రజ్ఞుడు (పాఫెసర్‌' ఎమినోను కలుసుకున్నారు. విస్కాన్‌ సిన్‌ లో మి్యతులు జి.ఎన్‌-రెడ్డీ చేకూరి రామారావు గార్హతో కలిసి తిరిగారు. ఆమెరికాలో ఉండగాన్తూ తిరిగివచ్చే టప్పుడు లండన్‌ లోనూ (ప్రఖ్యాత ప్రచురణ సంస్థల అధిపతులను కలుసుకుని పుస్తక (ప్రచురణ, వితరణలకు సంబంధించిన విషయాల గురించి చర్చించారు. లండన్‌లో సాహిత్య, లలిత కళారంగాల్లోని మిత్రులను కలుసుకున్నారు.]

న్‌ క కి

॥ = న బై ఇ న! చతు

266 వరద స్మృతి

అమెరికా ప్లేముందు [అమెరికాలోని యూనివర్సిటీ ఆఫ్‌ విస్కాన్సిన్‌ లో విజిటింగ్‌ (ప్రాఫెసర్‌గా 1963 ప్రథమభాగంలో ఉద్యోగ నిర్వహణ చేశారు. అమెరికా వెళ్లేముందు అనేకమంది సండితులనూ, నిపుణులనూ సంప్రదించి, వారి సహకారంతో తన ఉద్యోగ నిర్వహణకు అవసరమైన పాఠ్యవిశేషాలనూూ, వస్తువులనూ సేకరించి తమ వెంట తీసుకువెళ్లారు.) 15 స్యాం 202కే సలా వింయ!5 174 5లు(ల006౯, 1962.

లా వళంయ్వి?

శ0జారం5టంయింంకే హంగు 909029 "0061 ౧26 066౧01 0802351002! ౪0%

0౫ ఓం 74 ? ఇ700 ౪704 కం క0%03 ఖు!రగక 30౪8 109 416 1146601 0౪ అలగంకే టి ౧6, 61216 ౪0 1లటుగ?8 2(0ల అఈ౪ంలాు!1ట/ 0౧ ల186 మ1002006 హంగ వంగుఖ్య? 10 ౧౪౧6 ల లూ 204 ఇంంలుడంై8 1౬ ౨ 66 ఉం ఓం 164౯ 162096530౪, 120 9006, 300 ౪111 ౧276106047 66 2164ల 1జబు 10౪% అఆం1008 [అలాగు 206 010202011021 01823 రటళంరే 0 ౪౦౪; 1 ౪7111 2150 3608ఘ01/ 06 9020108 2 [6౫ 0£ ౧౧ 00013066 ౪0 ౪06 000165 26 63606) *గల 11ల 0041649082 1061 1610061000 16 లల. ఖు4 50006 01 0 0౦౪౫6 11 "01082 అరుం 2000 అట "సు 4410412 6లంగ06 0 66 2331000100 ౦[లాంకే 10 ౬ 1 ౪0816 జం 1366 0 100% ₹ ౧03 [2౪6 2 8౦౦64 6011అ60% 01 ఫం016 ఖర జయం160 0% లంబ ఒ160021016

12 [06 8006 10800006 (0 9802 21008 *10) 6 1000061083 0160144018

10264108 01084 0000 2260000060 6620 ౧06౧౩296 61024 [0%8050020. 1 ౫30 120 10 ౧౪౫? 2 361601 ౧0౦1160600 0 2టం3ై64 920/1 3[0గ63 204 క గ 0600 1 ౯2౧82609. ] ౪006ల 11౪0214 06 ౧౦1016 [03/0౪ 10 0011200626 ఇట 0020641002 4000206121 206 0౧౧8 [0610 (౫౦ 3లుఖజ28ట ౪010063 0001 656146.

60006 ముంంగడ0[ 206 టై్రల1 23% 061016 ౪3 ౪003164 06 816 00424101 0290211 64060%౧జ0/ [00 2021130 10 ₹ల084. 1/6 [276 ౧౦0౬30 1 ౧706464064 2 32112016 61060040/ 2% 46 1316 5042082202 616 1. [80006 2101 3 [000000106, 1 ౪౦0164 06 ౪111108 0 60661266 6 29% 1 10 12౯8ల 1(లలటుట. 02౧2 2130 ౧౦౧౩66౫౫ 66106 2 0012002400 *౧6) 00 & 006 ౪010006 00060 ఉంలగండ0 9060? 11 లలు.

1 8276 0౪ 4 12౪0౪41 (0 9061 [000 ౫౦౪. 1 ౪08164 *లగ/ 00 1800 ౧ ఇ46 10 2006001020) ౧6. &ం 704 120౪, 916 13 01౧6 066 167 ౧70౧ల ౪00120

వరద స్మృతి 257 ఇలు ౯ ౧౦1420, ౧27108 2 [04 08013064 ంగిం (0 [ల౧|661 1౫0౧646 13006 ౧041686[30016 [10200121 25313600 00680 ౫౦౮౯ 1౧10౧/6160॥. 516 13 ౧0౪ 0% 16 90046 16122 54001 0[1012గ260041 5[యల. 506 1 60108 760 656141 ఇంగ 006 ౫౦8 ౫20 ౧60205 101 0% జరి8 00 10 ౧|౦96 జ) 6౫205476 0101102290 0౧ 126012 546163 ౧౫061800 11062006 1౪0416, ౧0౪౮68 102౪6 11 0 ౪౦6 10 009166 [0౯౦2౮6 102 216/6 ౧౧౧6: 06 [2 101. 1060416 06 601౧6. 1 జా 626 ౪౦౪ 310416 ౧01 శం జ0/01108 21 13 00 0 0 1. మ 1006ట! 132265. 035 5180201001, 5్‌(4/ (ఉఆవషటుంళాజ 24

గీ 6214 61

వ.

6 016510 01 ₹ం00091%,

ం0గా 305, 905, 20/10 తీళాం006,

సీగే241501 5.

నే [...వ00 62]

గెల తింటూ ౪2262, ,

(గ (ప ణం ఇం 1 ₹25 గళై[408 2221051 0663 & 9ల6108 03టీ053 62 & ౧1౯౧ €0౯ 6 0206460800 01 20250180. ...

గ 1 200౪16 జ్‌ 2351200000 80 ₹/15000512 100081 త [౧8 23రే 126 (0౪2 2 1008 1642 500) 20020. ] 2౪6 00012 91200006 10 ౧010 ౫౦౪ 11 8602008 ౫0౦4౯ 1600126 041 ౧౫ 3102600 166 18 80 0192 1141 | 60 ౧01176 ఈల [6 గహముతణ 6676 00౧010 2 ౧0౧6. 10 9910 08 1 / 5012411 00 ఆంంు8 ఏ ణు 90% 100౦ 81౪76 62 60010110 1064010061 ₹0001090లట సెక? 6651206 123 000916 ల001)/ ౪౦21606066 204 1 20 ౩1201610 70686 26 ౪7146 20౯ 6 9.02. 204 02061 ౧౦64 & 50106 10 [010 ౧౧౬ 1640 ౧01 1000౫ ఇగ ల 706 ౫౭ అంంంట6ే 10 3టుగ 226 ౪128 ౪౧0౦ 13 2728112016 [0౯౧6 [0 60 10) జ కం 906 ౧౧౦ 2 రేం2[664 2ం0028[0[03/0౪౯ ఆంం%ట21 [060606006౮ 0002 211 00% 18 ౪/11 06 ల%/ 101001 10 ౧౫6 ౫౦౪౯ ౯౦౯౭౧౧౧6 ౦౯౪0గ ౧010501 10౫౦౪ ౧౫౫ (౦౦ 21098 "11 08 1706 01 1002 (1003 0 1000161083 ౯0౧ 06 610000౬ ౧01069 0 ౧౦1083 111620 1100/. 2ంజరీ1089 గం1 46 ఆగ! 1౧50గ00013, 50282 916 [0002 ంంంటమ20, 72820002, 2680260 ట20ష/201, ౧0610 16461083 గ0౧ 20216123 & [0111100206 610. 28 900% 2 1 ౧41 100 ౪70౪ 1 08% ౧276 1050 గషరేంగఆ606514ట0గ008 0% 708౯100105. ౦౪ ౧066౧00001 61ఈ140%ఓ౬ 0002090 0౫0౪? 2401 02150247/0 00౧011026019 1 304౯౯036౧1 0031100. ₹/6 92211 $90000%0% ౧౧20280 10 $00310 211 0 9౧240621 006....

౨౬68 వరద న్మ్రతి 1 20 1/౧8 101 ప20020 0% 16 30/1 10 2606 42 ౧౮6౪౧8 ౦౧ 52%110/1 తరంగ! ఉ(౪1500/ 90206 2064 00001616 1౧2౧26౧౧0౧ 10 66 కణం యాం! ఓ20 లల 13221106 02010) 644 0[56000680068. 1 ౪1014016 1 6౧౫౦ [070౪ 40 3ల౧6 21106 10 601 $0 19 1000012660. 1౮6 13 4106 ౧౧౦౧౦ 0 *౪గ6 046 185 5109 ౧0౪. ₹గల 1076 80 ౦౪ 000 వూ [ఉ00ట] సషణగ21013002 40) న 272 సగట! జింం0ఓ 1/ఢ02024 సా ౦౪ 11, 1962. వగ? రండ 7 జ2రే2, 03000690 1096 సళ హయ 9ాంం1600 2 180006 0౪6[10 00 2 $010౪3 56600206% 160 ౧0.100౪ లంట ఆగం) ౪0౪ ౪/11] 06162108 ఏ ౧068౧౮ 12౧6 ౪౧211౧16 ఇగ! 06 27212016 [01౯౧౧6 10 06 030౧06 1010 [0 ౪0౪. 1! 95%111 00116061 6 3+10/63 206 3021 6౧/10 ౧౯౦౦216 కగ౦౧౩ఓ 04 [8౪7 ౧0౪615. 1 3211 00౧541. 206 ౧౯౦9౦౫6 38006 01 ౪6 ౯600141023 246౯ 127108 & ౬ *గ4 9%. 1049002గ4141 ౪౧0 1253 & 8006 120ల6౦016ల 206 ౧౧65 10007” */127600608 ౪111 06 ౪5601. ఇల 10౪6 ౪703 006, త్న [40001 నిజం తనమ శ న404౯ 85418 44 685 1002 ౨. 240144524౮, 4 1౧0 572౯౬7, చక 01౧26708 తోశిగొత కా;4 టి ఈ, 00. సిక్స్‌” 02 7210602, 96 . 120) 30060108 06౯ 5602216 2086. 900%-0054 2 18౪/0! 03 500663 ?లరేలాం4 1210 508138. ! 60 082౪6 00౧16 00౫0 109 580గట 9060113164 1 క 36౪62] ౪౫ 280, 0౧60460, '5200 3 8006. 1304 021 8612౬30006 014 ౨౧౧౧061, 30౪ ౧2/00 201610 ౧౧611. ఉంంటిల౦౧6 ౪1101 ౫౦౪౧౦౫) 61317500౪6 12 06! 3 '0౧ 60020, 3 20113066 10 86 200101023౪ 0 00%6000/%/ 910౧ 80863 0౫ 186 521102 &26ల0.. 12760600 ౪6౧” ౦1633 200809 1433. శకం] 0061706 ౩౦౪4౯ గ 1616% [5125106 [30106 [0౯50020 ౪96[01 ౫21052, 04౬1 ౧౦౪16 8048041102. ] ౧2౪66006

వరద స్కృతి 259 ౧౦౦౯౧౦6 ౧౦౦౧008000 001 52561 204 0౧600206 1 808190, 04] 40 ౧౦1 [600ల౧06 9 ౪00% 0 ౪1 టల *ఆ6 0401006.

20 3009 20000 06 6006 1 2876 6౧ 10 ౯001)” 10 ౫౦౪౯ 161ల0.

20 ౧0౪ రం008 & 10082150 ౧౦౪01 -- 010202 2౧6 8021130 *లా1003 - 31%0612060631/, *గట అం [ఆడం 20760611 23 46 0201200806. 20 ౫060 జు ౧121520 068%.

301౧82 ౪04 2 01340[30)0౪%0 11 16 5. 2164 ౪14 ౧021ల 8606020 1004 000,

౪70౪3 ఆలా గ! గయయెం యాట య క స్ధితి (మట ఉం సనా! తై తొ ఠీవి లా ఈలా వ టట, 7 తు మక ( భీత. గోటు ఢైరొలి గటు ఉర్‌ పా న. డి ఇరా ంటం ల ోో గ లూ చ్య్యఈటి గిలంత్‌యు బ్లా లల్టా లా గార్ల న నారా చ్‌ గా న్‌ ం ॥ / క గ గ్రా" జీల లయ మా తిరైంాసైనతి. ఎగ జ్‌ టి సై ల్‌ 94 లకీ అదయి. లోట! టీం దూ దంల బోటం అదలేం ఉాడీన్‌ లు ర గన క య భ్స్‌టు ఖాలి ఇ చుశాను ఒటరిడ్సీ శ్రీ [0 డజ్యన,

2600 వరద స్మృతి ౧ గూటి అలం లెట్లు ౨ / టా న త 1 రిల! స్థలాల డయ ౧ 64 ప 1 గ టంయోట = ల గతాలు ఉట బలా గాబే కా భవో శ్లో క సగాగా ౬ ఓగు భో -ఉ గ్రా భీయ్‌ ఓల ట్‌ ర్‌ జోల! రజంగఖంం06ే2 ౪715020202 జం) ళ్‌ శ్రీ పరద రాజేశ్వరరావుగారికి, మీరిక్కడికి వస్తున్నట్టు చాలా కాలం కిందకు తెలిసి ఎంతో సంతోషించాను. మీ రాకకోసం ఎదురు చూస్తూన్నాను. మనం మళ్లీ ఇకాడ కలుసుకోబోతున్సందుకు చాలా ఆనందంగా ఉంది. ఇక్కడ తెలుగు సాహి త్యచర్మిత మిద ఎక్కువ పుస్తకాలున్నట్టులేదు. డిపార్దుమెంటు లైబ్రరీలో ఆంధ్ర రచయితలు (మధునాపంతుల సత్యనారాయణ శాస్త్రి, ఆంధ కవపయి(తులు, ఆంధ్రకవి సప్తశతి, నముహాభారత & భాగపతోపన్యాసాలు, సం్యగ్రహాంధధ్ర విజ్ఞానకోశం, ఉన్నై. ముఖ్యమైన నిఘంటువులూ, వ్యాకరణాలూ ఉన్నై. ఆధునిక వచన సాహిత్యం, నవలల్హూ నాటకాలూ, కథలూ ఉన్నై. 6.7.కగు[02020 గారి ₹06313 (కళాపూర్ణోదయం మీద) ఉంది, 6౪4౦౫ ఒ1020/ లో శిష్టా రామకృష్షశాస్రిగారి ఆయ్యధ సాహిత్య చరిత ఉంది. తెలుగ సంస్కృతి ౪౦1౪1003 ఉన్నై. కొన్ని (ప్రాచీనాధునిక కావ్యాలువ్నై. మీరొచ్చేటప్పుడు లక్ష్మీరంజనం, కవిత్వవేది రాసినపుస్తకాలూ, ౨.7.4 (౧.8... ౧40- 1021109) ఇం్టీమలో రాసిన పుస్తకం తెస్తే ఉపయోగమేమో. మీరు 6611 చేసిన .120314ఏ003 కూడా పట్టుకురావెచ్చ ౧నుకుంటాను. మీరు 6611 చేసిన “కవిత లు పట్టుకురావొచ్చు. ఉన్న పుస్తకాలన్నీ పట్టుకురావటం అనవసరమేమో. అన్నట్టు మీ “ఆందాకి కూడా పట్టుకురండి. ఆందులో కొన్ని పద్యాలు నా నోటికి వచ్చినా కొన్ని మర్చిపోతున్నాను. అప్పుడప్పుడు మీ పద్యాలు చదువుకోటం నాకు సరదా! కురుగంటీ సీతారామాచార్యులుగారి నవ్యాంద్ర సాహిత్యవీధులు కూడా పనికి రావాచ్చు. మీరు విమానం మీద వచ్చేట్టయితే ఈ పుస్తకాలు నా అ(డ్రనుకు వ్‌ం&-1811 లో 056 చేస్తే మీరు వచ్చేటప్పటికి అవీ ఒక నెల అటూ ఇటుగా అందొచ్చు. ఇక్కడ 'మొత్తం తెలుగు విద్యార్థులు 6 గురు. ముగ్గురు 26౪20066 00455, ముగ్గురు అల౦ల|౫0/ 00466 లో ఉన్నారు. తీరే/20066 వాళ్లు మీ కోర్సు తీసుకోవచ్చు;

వరద స్మృతి 261 ఆ16060190/ వాళ్లలో కూడా ఒకరిద్దరు తీసుకుంటారు. వీళ్ల 51286026 అంత ఎక్కువగా లేదు. తెలుగు మామూలు తేలిక వాక్యాలు చదవగలరు, రాయగలరు. కాబట్టి వాళ్లు తెలుగు పద్యాలు 0గ౪1021 చదివి అర్హవిం చేసుకోగలరనుకోను. మీరు ఇంగ్లీము ౪203120005 ఇవ్వాలి ్స్రందే. మీరిక్కడికి ఒక్కరే వస్తున్నారా?” ఛాయాదేవిగారు కూడా వస్తున్నారా? మీరిద్దరూ వస్తే యూనివర్సిటీ 202960 లో ఉండొచ్చునెమో. మిరాక్కరే అయితె డిపార్టుమెంటు దగ్గిర్లో ₹0011 చూసుకోవచ్చేమో. మీరు అమెరికన్‌ భోజనం తినగలరా? ఇక్కడ మేం ముగ్గురం కలిసి పంట పెట్టుకున్నాం. అంచులో వంటచేసిది నేనే. మీకు తరచుగా తెలుగు భోజనం (ఘాటైన కారంతో - తినగలిగితే) చేసేపెట్బగలను. మీరిక్కడ కాచ్చేబప్పుడు గంధపు చెక్కతోను, దంతంతోను చేసిన చిన్న చిన్న వస్తువులు వెంట తెచ్చుకుంటే ఇక్కడి వాళ్లకు ఎవరికైనా 81115 ఇవ్వదల్బుకుంటే పనికొసై, రామకృష్టారావుగారు. హైదరాబాదులోనే ఉంటున్నారు గదూ. శ్రీనాథ్‌ ౨... వడిం ఆయ్యాడుగదా. మీ చెల్లెలు గారికి నమస్కారాలు చెప్పండి - మళ్లి వెంటనే జవాబు రాస్తారనుకుంటాను. ఉంటామురి. బ్ర కారా చేకూరి రామారావు 20 డిసెంబరు 1962. మీగొచ్చేటప్పుడు 109836 0162౧63 తప్పకుండా తెచ్చుకోండి. ఇక్కడ అవి ఆసలు దొరకవు. - గె. స్త 907 ₹/. ్పశ00 5౬ సష01900 15, 11900150 0060106 28, 1962 య రణ పలడంన ఏష5 25066 ౧6 10 ౪౧66 ౫౦౪ 204 876 90096 యం! ౧౦16ల౧1108 థం006 6 *1101 700 ౪1116200 21 ఏంత ల010/ కం ౧లనింరరంకై 90063146.

120 ౧౦10 2 *ల౧/ క్రం06 ౧031401 60 90626 51006 1 12౪6 201 12ంల ఆటం! 0౯6 ౪౪౦ 60౪1365: సళంరలం ౯ం0రేం 10 00ము పశలామంం 206 46 9008 1 గాయుక 1110ల ంళలాల, 3676210000) గలురుం ఈ16 6 06 90000280, 206 102 0239 09 10 308 ౪121 టలు 0476 3216.

1906008 51864ఆ 0106 90%0జా స టల ంణయుం. శ 0000ల ౪6 ఇంగేయ8 008 టు కకత. శంభాల 0౯ ౨1.5. 1114004001 ర! జుయుంం0102/, 901441 5టల0ంల3ంకే6[ టి! 5000ల, 60. 6 ఏల00 ఉల *ట6 016 2౪/26 0060ల జూ0600 0106128 0010౦ జ) 1060౧) 11206 6

అంగి 126 26 5006 00009, 23 20 రలైై260206, రయం 10 3000 1ల0ం-- 03 ౪0316 860లాయ్వే? 06 ౪00 0£ 16 3[6అట ఇరం8ై 16 స4ంథేలం €ంగరు...000036. గు 8 6167ల, 06 3016016 11 ఈం 39ల0100జ*లం 10 16

పరద స్మృతి 262 181ల 0506 బాజరరడ8 $01001. | ॥ 6 0006 న్‌, £621 న్‌్‌ 9 06 క8రజ 12 148 46 వా. [10% ౧౦0౪ల, 110006 [0 ౪20 (0౯6౪60 ౧0౪) 20+2000గ ౦౮8% 10 [041 ళ్‌ (063 ౧01 లో ౨2౦649 1) లుల. 0౧000014టఏ 46 ౪0అన10/ న సల కరంట్‌ మాం జలయ!6 జు 202000 6జన24085 05 2ఖ్ర లా గ్ర శ 411100 రం 0 06ంండే 1 020008 6 360[0200 120 ఓ 1. 528 25ళాం10£ 005028 1048. ౧019 ౪25 ౪ట/ కాంళ608 102 ఓల 6 107 16 టా అండ కళల ఉ2 300 0508 ౪216౪6౯ 00016 (06016201/ 508 ్ష ౧౫. ౪ ర్యా ్‌ ఉంజయం ఓ తంల లక 2 04120 జటిల, 1 40 ౧01 100 ర గి గా. | ము *ం11 6100010464, సప పేయి బుటంద ఇరట్యు 2 కలై 20 [28 + 020 120 00 2840, 20231 కమం126053 0 మఖం! ఇంకేం 12 86 *4గ003 టు 26 902706. 11 క అలాల 0311022 ౧000609201 1610 1090౪. ... తి150, 00416 30౪ 00591600 ౯ 7, ౪ టం౦1 7061 ఫళంసడుం [05006 శం 20 కడం జుంతయు? స ఇం314 10020 ౪0 జాణ. త య రపంంళగాైైంరే 08, అడ! 9211008 00౫26 0 కంర (00 9 కలుగుజంం వ 9 గటు తో, వ. 00816. సబగ జగ స్త త ॥04గ4 1౪0౦7 (( (0662 వమరన్న్న 210216 1111100) టు. ర 28 ౩0౦62 అం గెట హం.

౪25 11 02 016 ఇంత 214 0 640 00 ₹0జరాారిడ. 1 004164 ౧0౬ లట! 34%46 రకల, 0 రేషన 020% 261 న మ టా! 006కు 40, సడ జాథ 10000064 1060000 30063083 [00/04 1800610 2616066 "0050082963 42001 ఈయ 0101 006206 ౨ తర కన ౪6టం0 గా,

120 0108 000166 1608ల 14 యిం *2266, ₹00 ₹106 కం అంటట ంల 0 850,

102 250 0% 20210 162198 (0 ఉం వ్‌ టు? 006 30% క00ణ6 ఓం 09001 206 గ921306 9 06 పగ ుటట?

కం బంక 4్య400001 ఉం00010౯2014ంజ 00యణలటంయ 422

వరద స్మృతి 263 దీ" ఆగ100 ౧0 0276 04013006 ౩60ల/ [0౯ 6/6౫ 11 “తంట తంట”? ౦4 ౪00164 168 [0౧ ౧6 28210 *607 8000.

04౯9 59+ ౧6676 క. బై ఇ బ్ర కీ |) పద క ళ్‌ 29.12.62 సరేల2026 నిస ౧68 21264 గషటాు22 220, 70 68 ౪ లం అఆంిలిైై ? 202 16271008 0రల80236 108 సలు ₹0గం ఉగంటి 3001930. 1 ౪11 06 హి ల *0గ0 9 ఏ6 ఈల1౧8౬ 03000. గెల 264059 10 6౫ *00 [0౯ 6 0౮౦91 19 ఉష. కురం04, 20 ల2ా[ 12 తగ ప/0ైఇ0, 096463 0 1066గ2460041 8606028400, 800, వ్‌ంం006 ాటలం 4285060 లా ౫060 - 17 సన. | 409 *గటులై 80౫03 2౧) గొ ఓరేరుటున 206 6 ౧౧౦2౧౧16 05 *0గేం 01006206 గంగ 2801ల ల4[308 46 0 12+6 1 కల 1891 ౪60% 0౮% 63 0731660. 10806 16౧6 190౪7 28 10 *గ60 70౦౪ 28 ఖా 9 లా 000 50 ల! 021 ఊఉ ౪064 206 లంత ఓ ౧% 056 12006308 జం 045 12 ౮6 7700428005. . వ6షం6 1000 8 1610011 60 7023 $10068)/ శీలి. మంల02 శ 27/2కీ జైల 16001026 06031, 1962, 2 4 గిల రంట 2262, 1 0276 ఇ౦గ68 టై ౧46 6 125665౫ రేజ్టుం. 716 $10091 1 000%366 [0 960618 ౧026 216 3 0లు8 (గాంర. 1౪111 06 003666 (0౪౦౪ 114 *౪ఆకు 1 0276

264 వరద స్మృతి 0060 201610 861086 (206 [66 8౧ 206 416 [60004080౧0 8606ల (206 ఏ 06108 (086 5025200016 గ౦౧) మేల్కొాలుపులు, నూర్చుల పాటలూ, భామాకలాపం 6101276 0061 1260 [001 శ. 1౬023 000608 *ల/ *లే1. 00003 ౯0౧ జం2ుం2

, పటింయిడ & 28006 50202202 [476 2౫30 0069 1600206664. 0౪ *1 ౧276 1110302600 [0002 016 ౪2౭గ౦౪౩ [202003 ౧060021] ౧౭౫౦౬. 1 20 3౮21201 22/2౫ 5606105 ౫౦౪ 211 46 304106 00016 6౦౪అగ08 6 అరం రంగ౫౦4 గం సజం2ం౧/2 ౪11062)/. 04 020) ౧276 66 1000002600 ౩౦౪ ౯60816 గం 6ంగు.

వేగ ౧414 19 060౧౪166 ౧౦౫౧౭1 ఇం 3/6౬ 1 20 [661108 360210 ౦06౯౦౪6 ఇంగ. 1 38211 06 000 820 10 ౯౬62666611 0% *జలు. 346౪101008 ఇ21ట%82 001 113 230 ౪102 10 *41 *1లాం 1 0800056 80 389 (1 40 150.

10/0౪ జం 5085000016 అండం 64116 06004౯ రలుజట6, 0 161006 ఓ[0౪; 290 ఇగ [0 గర*04[615615%0416 36064000. 9.52000251౪ఖ%ం 101606 1236౪76808 20 [౧0 ౪111 0056 06 ౧2౦62 [0 ౫౦౪ 06016 5ఖు)మి 4.

1 90211 06 లంరం6గ8 2 1106 [000 704. ₹గ4 1076 ౧ ౪౦4 00౪,

1[0ల6 55411 606 & 120 ౪61, 1 ౧2౪6 8006 006 41 1 08) ౧668 ౪౦౪ 060016 304 1648౪7౬.

తీ. లడ6 త్త

5.కిశ 2.520500, 141.42.

60640” శంణ01041 ౧౦౧౧౧౧1531006

కెంగ02, 1-1-1963 సల్‌ రయి సబయాడ8 228,

3% 08 2౧64 గటు 2 12009 204 0099600౪43 6% ౪6౫.....

1200 380006122 ౫0౪ ౧66౪418) ట006 దూట 0౧౫/౦ 580163 0[౧1౧6. కంటం 2రల6జ66 10 106 1114302666 1/66ర్వు/. 30, 00016050౪0 041ల ౧61484 5101166 20 2000366 10 6 *లిర్వు/ 006 [0% కడం 6004 జ64 96 0౦04ల 01 ఆంందలుణం6 జం 300..

155411 ౧0౪/ 51 40౪/2 2౧6 [౯2౧౩1260 ౧౪/౦ 9066; 0641282614. క 20041 0406 1504) 1 ౪11 5606 ౪700 41 151 0౧6

“015 30టల01/ 5.గ4..52ట.

వరద స్కృతి చంక య, 2/ తంల 6? (2౮705 3493ల) క య స్స లీలడ్యు కన లకటాాలలగెట. కల 26+ ఆర రంల కట్టూ + లట అఆ గటట ఖ్‌ (టం ఆయల్యుల 6౧44. ౨ మడు లెఆగం616లల2 ర్యా ంలా | ర్‌ క్శగాం ఆ ల ఏసాగ టాం న్‌ పటు. గల తజ) (టల అ ఉం య వి దారాల గ గలు ఈఉుటిక్కు. తీ రీంంల ఉని కటు రాల కొటాులా ల _ 0 లాగిలం బం టవ + టట ఆ ంంం్రి లృశాంలాటి . ఒడీంటు చి ఉం టా లి ణల నీయ రల త్మ్‌ంల ఆ ౫4 వీ ఖు ( ల 0. విగ్ర, ము స్య * ల 6844. కల య ఇందు. ఉగ తంం2ల్నూ. తటటాల ఓట్‌ లీల గా “రాంతేట యాగ ర.

266 వరద న్మృతి ఖల జం ౧4ట గా తయ రూ స్యంయ్యా లిం [కా రలు వ. గంగా లి ఒం ఆత 6, న్‌ ద(ం € వీల ఏ అలు లొంటాస ల్‌ ట్వ తం (7 భాతహిల్యాడ ఇల... బీతి 0బీ టీతిల్యం. ము క్ర. ల ఆల ంలంలు గ గలులరీబ గూ గ టర్గిడి సో న ఖం ౬౧ డీలా / లీరఆలుం జల లాల ఎ టి ఆ బా (లాగే శీంలరఓ యూని ౫ ల0ం ఉసి ం లై గ్‌ష ఈగో గాం ఖ్‌ జ ఇ గం [ముల 02 చారం యకం [0 యు వ . వీచురు డటం (ంక్మడాడిర్ష్స్‌ ెంల లయం వీలు ర2 స్య లల్టం* క నలం ౬ గొలల దళం. కరనా ంా. | (0 గం. రల! [0 శాజర్టు( గ సలు 6౭౭ (00% [2 శీగశిట్‌ + 11 € బలుల కల్‌ సలా. ల 0 | బ్రద్లం ట్‌ 4/2 టా

వరద స్మృతి 267

౨4 56 ష్టం 20,

100౪66400౯ 1648ల 6241606 206)40080/ 1963. 1 జ [2000710 1ఆఅగ 40/04 ౪11 06 8018 0 ౮౧/51 05 ₹/10001510, 5.4. 25 2 131608 ౨06001 01 గౌళ. | ౧00౧౯4201216 ౪08 01 1 *ంగు/ 25318000006 1 1276 10౬ 01 ఆల! 2) 06ల0108 10600౧1౮ 0500 జటం1ట ౧401130066 1 *1ంటకు)ు0ట002్ట. గం జ4ం165 0౪01050066 1౧ గాల! 05 1937 ఇ0100 08 ౧ల౧౮౦౧ ౯01446 40 6 6౪61090660 గ౦6౮౧౧ 61488 0060)”. 1 ౧006 62/03 26 0౧0౪82 12 13 0మం%001162టూ6. ] ౧276౧0000110ట0[%ట6జగం16:. [06/66 100886 1అట166 900 902 0276 60 266653 1ం గౌగళ601 8013%టు, ఏశీషం[ం2టిు [05 5900010108 06 008 000168 05 056 2గ16ట. 1 60 106 1010౪ *1ంట40! ౧౦౫౫202 2666 100% ట6 ౧౫96 గంగ ౧6 *%ల 86 13 1608 1 ల: 0౧ ”2401గ౦౫ & కుం8204805 ౯ 14005 “8౬0౮60౮ 05౯5.

1201 2016 10 9604 ౫04 416 [01107108 జగం16 00౧2006 ఓ 208891. ల ఇం 0110668636 60 3౦౪, ౪౦౪ 0) ౧266 ౪56 000.

1. య ౮410006- 4 క/2406313.

2. 016021 నెశటం23 0౯5% కుగం[౧2 విలో8 8/2.

3. 76 0211160 0[%2జ2 టట.

4. 0102౪4 (౮౧1166 4౩14 20).

5. ౧6 001౮108409 0 క0అడ026 10 గలంల్లు 102060

6. "761082 021002.

7 0జి గటి 56 3100869 52002 6070001 00 శం682 2226ల 01 16.12.50.

8. 1208502806 204 ౬1862016 ౦ 6120.

తళం168 7 జడే 8 జం 10 046. ] రంగ! 92౪76 ౦084ల ౧091౮ 0£[1. ౧౧లఆ6[016, 1 1608656701 10 8476 11 ఏ1006 10౯3083లేక్‌ 206 6000 10 081043.

ఇగ 08 8400ట8 11 ౫0౪7 (00

జరుక్‌ 300,

7085 9000ట010, జంగ! జ్సుజట ౨86 44] 122. 1963. 1446, లయల. 0.౮. త్త ౪44, 24.0. త మరవ జు 5. గటా 220,

58 7. 540/202జక్రు202 206 04ల [6603 00406 4.1, పజ షా2602, ౧2౪6 12000 6868 10 బం008్ర 90026 ]01083 80౧89 60016066 [08 ౩04 01 16 ౪06 ఇఈమిం్‌ 308 476 81700 86. | 1016 ల) 4004260 0008064 8 30౧16 [011% 30%85 239 ౪611 23 $90116 ౧06600 60౧09051601%3. 11 2010 121001 9006 001% 50053 09 వ౯27294 26 [6008666. 1 3౧6అఆట6 01[00016 060౪16 ౧౦౯06 016 ₹141 6912816206 ౪010% 308 000౪1668. 1 0276160643 3606/0౪6 0 గ6్ర10006

వరద న్యృతి 268 ఫ031 0146 206 206 1 [006 44611౪0౪16 06 01 50026 7621 లా సా. 1జు అదం ఏఆల0 200 0[గ "0002126002 51 60100416 120 రృాగ08101002165006 [0601 0) 11016512 208130. “౧6౧౧౦౧ 13 గ 82069 09 లు, ఇన! రేటం2100 1056 2130. 16 జీ! కళలే 120 ౧200) 10 8201ల [౦1 ౩0౪౯115164 ౫౦3 ౧2౪6 ౧౭66 ఏర! ఉరిమి ళైం0600 2064 2610%/ఈ8 [076 5216 0% ం201. 0090446 280 03005005. 06౪0214640 611 60౯960 ౪120100, 10400416 ౧2 షై ; 1206 పగ 3, 540 జాజా2 10 క176 ౫౦౪ 300030 050016 0% 16 21081, గ 897006 10 0౯9౫6 1౬ ౪111 ఫ05140 0౪ 16 10006 1 బ్ర 100009 మ. . 84 ₹0082 8 +అం జర ల 768 11 0% ల ర19007160 206 8 అపాంగం0ంయు. ॥ 0865 5200000, | ము శారదాపీఠళము గుంటబూరు-4 మ్యత్రశ్రీ, వరదరాజేశ్వతరావుగారిక్తి [5.263] సుమనసు మాలు మీరు (దేమతో 'వొసిన లే; అంది సంతోషాన్ని కూర్చింది. ఆచార్య సీతారామయ్యగారి ఆర్భగగంథ (ప్రతి లభించదు. ఇక మా నవ్యాంధ్రసాహి త్యవీధులు మొదటి రెందు భాగాలూ లభిం - కనుక మిగతా రెండు భాగాలను పంపుతున్నాను. చవు వ నొ రచించిన (గంథాలలో రెంటిని _ సాహిత్య సమీక్ష - పాహీత్య సమాలోచనమన్న (గ్రంథాలను - జోడించి పంపుతున్నాను. (హి ౦పగ్‌రుతున్నాను, మీరేవిధంగా అమెరికా వెళ్లుతున్నారో విశదీకరించగోరెదను. ఏ సంస్థద్వారా మీక్షీ విధవ్పెన సదవకాశం లభించింది? నాక్షు మాతం వాల సంతోషంగా ఉంది, మూ మితుడు తెలుగు సాహిత్యంపై నఆమెరికాలో ఉపన్యాసారీయబోవడ్తం కన్నా సాక్టు గర్వకారణమేముంటుంది? మౌ (గ్రంథాలను మీరు వినియోగించుకొంటూ తప్పక మీ ఉపన్యాసాలలో మూ క్ర స్పషిని ఉల్లేఖించి తీరుతారని విశ్వసిస్తున్నాను. మీ సవా ఎదయత్వానికి వేచ్రల్బు మా బోంట్ల వలన జరుగవలసిన పని ఏమున్నా వీ రాదేశించవచ్తు ఎ- అమెరికా వెళ్లే పూర్వం, వెళ్లినాక కూడా కీర ఉత్తరాలు (వాస్తూ ఉండవలసినదిగ్గా నా ప్రార్థన, మనా దండయ్యాత గూర్చి నేన్స గీతాలు వ్రాస్తున్నాను. ష్యతికలలో చూడగలరు. నేనీమధ్య ౮515 వారి యాజమాన్యాన 'ం౪ 46 10019 అన (గంధాన్ని అనువదించాను. అడేపలి వారు (పచురించినారు. న్‌ వదల కొత్తపల్లి వీరభ్మదరావ్యు ఆమెరిక్షా నుంచి వచ్చినాడా? ఆతని అడైెసు తెలుప అటున్నాన్సు,

వరద స్మృతి జ మీరిదివరలో (ప్రచురించిన ఆం్భగంథాలు (16% ఇ606్ర ఉం0108163) నాకొరకు పంపగలరా? సంతోషంతో క గ్భతజ్ఞతతో (గ్రహిస్తాను. మీకు సర్వవిధాలా శుభం చేకూరునుగాక. మా మితులూ, మీ బావగారూ శ్రీ, కృష్ణరావుగారి చిరునామా కావాలి. పూజ్యత్రీ, మా మాష్టరు గారికి నమన్సులు. మీ పిల్లలమ్మరి గ [12601500 682). 1963. శ్రీ వరదరాజేశ్వరరావుగారికి, నేనీ మధ్యనే (క్రిన్మస్‌ సెలవలకు 0210౧11 వెళ్లి మొన్న తిరిగొచ్చాను. కెల61ల/ లో ఒక [గ606 క్రిస్మస్‌కు రమ్మని పిల్చినందువళల్ల వెళ్ళొచ్చాను. మీ ఉత్తరం నిన్ననే అందింది. మీరెక్కువ పుస్తకాలు పట్టుకు రావక్క్లేదనే ఇప్పటికీ నా అభిప్రాయం. ఇక్కడ శబ్దరత్నాకరం, సూ.రా. నిఘంటువు ఉన్నై. శంకరనారాయణ డిక్షనరీ [800121110120" లో ఉందనుకుంటాను. 'కెలీగారి దగ్గర ఒక కాపీ ఉంది. నా దగ్గర్య కెలీ గారి దగ్గర చెరొక 6111608 ౧1060020 ఉంది. చరణ 300౪2 41040020/ కూడా ఉంది. 0.2.370%72 6104002) కూడా ఇండీయాలో ఉండగా వచ్చే ముందు కొన్నాంగాని ౦05 చెయ్యమని ఒక పెద్దమనిషి కిస్తే ఇంకా పంపలేదు. తెలుగు సాహ్‌ త్యం మీద౦౪[106 ఇస్తే చాలు వీళ్లకి. మనుచర్మితలో రసాభాసమా, రసభంగమా అని చర్చ చేస్తే వీళ్లకర్జం కాదు. మీరు తెలుగు సాహిత్య చర్విత ఇం్రీమలో రాస్తే మంచిదే. మీతోపాటు నేనూ రాయటానికి నా [౫16 మాట అటుంచి నేను 00౧0616011 కాదు. నా వల్లి ఏ చిన్నపాటి సహకారమన్నా కావాల్సుంకు నేను సిద్ధమే. మీరు ౧1౭౧10 6189 లో ఉండటం 0651 అని నా ఉద్దేశం. వంట చేసుకునే ఉద్దేశం (మీకా ఉద్దేశం ఉందని నేననుకోను) లేని వాళ్తకి ౮౧[౪70616/ 0189 చాలా మంచివసతి. 40 డాలర్త (ప్రాంతంలో 511818 ౧00౫ దొరికితే 60080౫ కూడా. మా [00 కి అది చాలా దగ్గరు క్‌ నిముషాల నడక. మనం చాలా తరచుగా కలుసుకోవొచ్చు. డిపార్దుమెంటుకి ఇంకా దగ్గర కెలీ ఇక్కడే ఉన్నాడు కాని ఆయనిప్పుడు [26127 5146163 (00 కిం00216022 గా లేడు. లఏ౫గజ:010 వంతుఅవారిగా ఒక్కోసారి ఒక్కో $120గ౧౦౧౯౦8 కి వస్తుంది. అందువల్ల 0010121 60483 (వస్తుతం ౧141౧04808 గా ఉన్న 41110 తో చెయ్యాల్సి ఉంటుంది. అందువల్ల ౧౯౧౦4౦౬! మాన్చేమీ ఉండదు. తెలుక్కి ఎప్పుడూ శెలీయే 100%4/6. తెలుక్కి సంబంధించినంతవరకు ఆయనే సర్వాధికారి. మీరొచ్చేటప్పటికి ఇక్కడ చలి పెరిగే మాట నిజమే. ఇప్పటికీ ఎక్కువగానే ఉంది. అప్పటికి 0కి 20 డిగ్రీలు + గాని -గాని ఉండొచ్చు. మీరు లండన్‌ మీదగా వచ్చేట్టయితే - లండన్‌ వరకగా

వరద స్మృతి ౯0 చలికి తట్టుకోగలిగేబ్బయితే - 100 6021 లండన్లో తీసుకోటం మంచిది. అక్కడచౌకు మంచివి బాగా లక తీసుకోండి. ఇండియా నుంచి బయళ్లేశేటప్పు దొరుకుతై. బాగా [62౪₹/ గా ఉండే [00 06041 ఇ ర్‌ ణా టే లండన్‌ వరకూ ఫరవాలేదు ఒక స్కార్ప్‌ కోరంళల ఉన్న 5౪0210౯ మీద ౮021 ఎసుకుం కోటం అనవసరం. కూడా తెచ్చుకోండి. సూట్లు ఇండియా నుంచి తాడుక్కున్నది కాకవేశే తెచ్పుకోట డీలుండేది) ఇక్కడ ౧06 వేరు. కొంచే లండన్‌లో ఒక సూటు (కోటుకి 3౩ య అకడ కొనుక్కోవచ్చు. లండన్‌లో ఆెండు రోజులుండేట్టు [2౪701 జఘర్రం చేయించుకోండి. ల 144 0.త. టకా 306000 0361 బలిఫన్‌ డైరెక్టరీ చూస్తే కనిపిస్తుంది. అక్కడ చౌక బనచెయ్యొచ్చు. ల మీరు రాయకముండే ఇస ౧0/1 కి రావాలన్న ఆలోచన నాకెట్లాగూ ఉండనే ఉంది. శతవిధా లీ కెలీయే వస్తాడు. ఆయనతో వాటు నేనూ పస్తాసు. సరాసరి మా ౯007 కే రావచ్చు. శెలీకి వీలుకాకపోయినా నేనై నా ఎవరో ఒక మిషతుడి కారు తీసుకొని వన్తాను. మీరు ఘఫ్మిబపరి 2,3 తేదీల్లో ఈ ఊరాస్తే బాగుంటుందేమో. శని, అద్ర వారాల్లో అయితే కారున్న వాళ్లక్కాని, 314606౧6 కు గొని తీరిగ్గా ఉంటుంది. మీరు జూలో వస్తున్నారు కాబట్టీ నా కోసం ఏపి తీసుకురావటానికి వీలుండదు, మీకు వ్‌లుంపే డిల్లీలో మంచి 1261ల 5జీ దొరికితే చేత్తో కుట్టిన 63188 ఉన్న ఒక 001 3181, ఒక 00199 90౫ పట్టుకు రాగలిగితే తీసుకురండి. మీకు వీలుంటేనే తీసుకురండి. దానికోసం (శ్రమ పడొద్దు, గంధప్పు చెక్క, దంతంతో చేసిన చిన్న చిన్న విగ్రహాలు (116 3646402) జుం సరుకులు మీరు తెస్తున్నట్టయితే వాటిలో కాన్ని నాకు హాం చెయ్యగలిగితే సంతోషిస్తిన్స, ఇపన్నీ మీ వీల్చుబస్ట, 124103 502౫] వులెన్‌ దే కావాలవేం లేదు. $1ష్వ ఆయినా ఫరవాలేదు, చేనేం అయినా ఫరవాలేదు. మీరు వచ్చేటప్పుడు మామూలు చెప్పుల జత ఒకటి తెచ్చుకోండి, ఎండాకాలం వేసుకోవచ్చు. ఎండాకాలంలో చాలామంది సూటు వేసుకోరు. మామూలుగా టక్‌ చేసుకొని చెప్పుల్లో బయటికెళ్లాచ్చు, అట్లాగే 06131006 కూడా తెచ్చుకోండి, వేసుకున్న "211 5006 కాక ఇవి తెచ్చుకోండి, ర్వ ఏరు చెప్పులు (020000 5200219) త్రై ప్రకోవద్దు. శ్రీమాన్‌ మీ ఫొదరుగారు ఢిల్లీ వస్తే వా నమస్కారాలు చెప్పండీ. ఉంటానిక్త 6. ౧౧8 గం. [చేకూరి రామారావు] శ 272గ్నీ మలకపేట, 'హై(దాబాదు వరద్హా 121.63 నువ్వు వాళ్తేరుకు రాసిన వుత్తరమ్యూ తొమ్మిదో శ్రేద్వి నర్బ్య రాసిన వుత్తరమూ అందినై ... నీక్తు పంపిస్తానన్న సంగహచరి[తొంశాలింకా పైపుచెయ్యటం పూర్తికాలేదు. _ యెల్టుండికి

తయారవుతుంది. 15వ తేదీలోపుగా నీకందుతుంది- నే పంపించిన పుస్తకాలీపొటికి ఆంది వుండాలి- గురజాడ, కందుకూరి స్మారక సంచికలు కూడా పంపించాను- యీ పుస్తకాలన్నిటి లోనూ నీక్కావలసిన విషయమంతా దొరుకుతుంది - దీన్నంతట్నే నీ కనుకూలించే పద్దతిలో వుపన్యాసాలు తయారు చెయ్యటానికీ చాలా (శమపడవలసీవుంబుంది - వ్యవధి లేకపోవటం వల్లా అనారోగ్యం వల్లా నేనేమీ చెయ్యలేకపోయినందుకు విచారిస్తున్నాను - కాని నువ్వు అమెరికా చేరింతర్వాత నైనా కొంతవరకు తోడ్పడగలననుకుంటున్నాను- యీ విషయంలో నాకు శ్రీ

నిడదవోలు వెంక్మటావుగారి అబ్బాయి సుందరేశ్వరరావు చాలా చేదోడుగా వున్నాడు - నువ్వు

సరాసరి అతనికి రాస్తే నీక్కావలసిన క క. అలస్యం లేకుండా పంపుతూ వుండే యేర్పాటు

చేస్తాను - యీ దిగువ విలాసానికి అతని పేర రాస్తూ వుండుః

స.5.5. 1110, 3-6-668, ₹10%/262823, 00/60/62026.

4066001615 యింకా పూర్తి కాలేదు - యివ్వాళ వుదయం విశ్వనాథ సత్యనారాయణ చేత నన్నయ భారతంలోనించి కొన్ని పద్యాలూ, అంధభిక్తువూ, కీస్నారసాని పాటలూ రికార్డు చేయించాను - ప్యూర్ణమ్మకథా, కన్యకా, రికార్డు చేయిస్తాను - యివి నీకు 22 23 తేదీలలోపుగొ ఆందేటట్టు చూస్తాను - యింకా కొన్నాళ్లపాటు మలకపేట అడనుకే వుత్తరాలు రాస్తూ వుండు

• నా ఆతోగ్యం కొంచెం కుదుబబడుతున్నదనే అనుకుంటున్నాను.

మళ్లీరాస్తాను.

అఆ.రా.రా. [అబ్బూరి రామకృష్ణారావు] శ 1602౧22821 ప4ల0006-7 20020 12, 1963. 0ంషా 7262 గష్యయళటా2 220 820, ॥ “

1 20 500608 ౫౦౮ ౪663002260 00౪6198 (6 [01107108 00010:

1. ౧00 2 ల8ై0; (2 *౦50

చ గరగ 720202 7208022 001౮౫.

వె తిండి 241 5204 524.

త షంయంం కం 7006004146 (0*010గ6

5! 4000 10 304100 ౧0౦4౯ [20%6 56 [2౧21౮002 20 వ. ,

15 (10 1 0000000010" 10 గొలాంటంంం ఖ5010 1 2౫ 01047014 వ్‌1౪1 0606412 నెఏం (1.5 5.౧20), 8000055 ౪౦౧1212 [20 01 సయ ౧1701 తప 0040012౯ 0౧ 6 9280! 5208204 తంర04 ₹స్ర0208 గంణ రట.

న్‌. ఏ౭ైకం: ౪౦౪ 106 10110102 (080108 ౧20౧217 (| తిర 720202 ౪08ైంుటంణు4 (061 206 ౪12 00040 00050) ఆ 101426 170112 601512 (07 90 అంగ (0 140)

272 వరద న్మృతి 3. కష! జం 8001 (0% 110 0అ0/ 60 1740) 4. 50100002 501001 10 ౧1088 ౬11౮2౭౮6 (164 606౧౪౧౫ [0 181) 5 ఉంట 2200201210 (€00 19 10 204% ౧లటగటు) 6. 2206012 520104 76661010 (1406ల 069) గగజ010085 ౫0౪, "0485 కగంం/01, [.5.5.%220 272% మలకపేట, హై(దాబాదు 12.1.63 వరదా, యివాళ వుదయం నువురాకపోవటం వల్ల కలిగిన వ్యాకులపాటింకా బాధిస్తూనే వుంది. నేన్తూ లక్ష్మ్ముడూ, చిజ్జ, బుజ్జీ మూర్తీ ఆందరమూ అరగంట ముందుగా విమానాశ్రయం చేరుకున్నాము. యింటి వద్ద నీకోసం దోసకాయపప్వూ, గుత్తి వంకాయకూర్తా అమ్మ పంపిన గోంగూరపచ్చడీ, యింగువ లేకుండా చొమాటో చారూ, పరమాన్నసూ లక్ష్ముడు చేయించింది. కొందరు నీ స్నేహితులు కూడా వినూనాశ్రయానికొచ్చారు - లన్ష్ముడూ, మూర్తీ యివ్వాళ సెలవు "ెట్టుకున్నారు.- విమానం దిగిన ఆరగంటదాకా కాలక్షేపం. చేసి బిక్కమొహం వేసుక్సృన్సి యింటికొచ్చాము. అప్పుడు నీ మెలి[గ్రాం అందింది - వుదయం పదిగంటలకు, నువ్వొస్తావుగదా అని టేపులు రెండూ పంసకుండా వుంచాను - అన్ని విపరాలూ రాస శేపు విమానటపాలో పంపుతాను - యిక్కడికొస్తే నిన్ను స్వయంగా చూడటము కాక నీ (ప్రయాణాన్ని గురించి యెన్నో వినఇయాలు మాట్లాడాలనుకున్నాను. కాని విధి అనుకూలించలేదు _ పోతుక్రూచి సాంబశివరావు నువు కోరిన వివరాలన్నీ పంపొనని చెబుతున్నాడు - సుందరేశ్వరరావు దా రానే పంపిన పుస్తకాలన్నీ నీ కందినవీ లేనిదీ తెలియదు. అందులో నీకు అక్కర్లేని పుస్తక్షాలేవ్రన్రా _వుంటేతిరిగి పంపించు - యింతవరకూ నే పంపిన వాటివల్ల నీకేమాతమయినా వుపకరించిందో తేదో నాక్తు తెలియకుండా వుంది - అనలు అమెరికాలో నువ్వనుసరించాల్సిన బోధన పద్దతి యెలాంటిదో, నేనేవిధంగా నహాయపడవలెనో , తీరికవుంకువెళ్లేలోపుగా రాయి - తరవాతవై నా కొంతవరకు సహాయపడగలుగుతాననుకుంటాను - భ్మదిరాజు కృష్ణమూర్తి నీకోసం యివ్వాళ సాయంకాలం విందు యేర్పాటు చేశాడు. యింతకుముందే నువురావటంలేదని చెప్పాను - యింకా పదిమంది ఆవూతులకు కబురంపాలి డా. శ్రీపాద గోపాలకృష్ణమూర్తి (ప్రస్తుతం నెల్లూరు కాలేజి (ప్రిన్ఫిపాలుగా వున్నాడు - యింకా మందులు పుచ్చుకుంటున్నా. నా వొంట్లో స్వస్థతగానే వుంది - అమ్మా వాళ్లూ వాల్తేరులో కులాసాగానే వున్నారు - వెళ్లేలోపుగా మళ్లీ రెండు ముక్కలు రాయి -...... అ | రామక ఎష్లైరావు

వరద స్మృతి 273 శ&101 0401 (౧0౧60౧ ఉగంగు 291౮ఖ0. ఇప్పుడే పక్క మీంచి లేచాను. ఇక్కడ పెద్ద చలిగా లేదు. ఢిల్లీలో సిమ్లాలో మంచు కురిసినప్పుడున్న చలిలా వుంది. నిన్న సాయంకాలం ఆరుంపావు గంటలకు యిక్కడ దిగాను...... ఇప్పుడే సూటు యిస్తే చేసిపెట్టమని హోటలువాణ్తి అడిగాను. 8 షిల్లింగులన్నాడు! నోరుమూసుకున్నాను. వరద (ఇంటికీ రాసిన ఉత్తరం. 1963] విస్కాన్సిన్‌లో: ఫిబవరి=జూన్‌ 1963 ॥ కెంం0. 126 16 0౧1ల౩10/ ౧1౪0 803 51216 50661 4201300 5, 1500౧312 ౮.5.4. 2... నేనిక్కడికి 29 తారీకున రాత్రి ఎనిమిదిన్నర గంటలకు వాొచ్చాను. విమాన్మాశయం దగ్గరికి చేకూరి రామారావు మరికొందరు మి్యతులు కారు తీసుకుని వొచ్చారు. మొన్నటి దాకా రామారావింట్లోనే గడీపీ యిక్కడికి గది కుదరంగానే వచ్చేశాను. కెల్లీ వూళ్లో లేడు-నిన్ననే వచ్చాడు. రావటంతో టే నన్ను చూడ్డానికి వొచ్చాడు. మనం కొన్న స్కార్స్‌ కథాకళీ బొమ్మా, ఒక చందనప్పు బొమ్మా యిచ్చాను. చాలా సంతోషించాడు. రేపచ్నించీ తరగతులు (ప్రారంభమవుతాయి. వారానికి మూడు గంటలు పొఠాలు చెప్పాలి. విద్యార్థలెంతమంది వుంటారో యింకా తెలియదు. ఇక్కడ చలి వున్నా యేం బాధలేదు. ప్రస్తుతం ఇరవై డిగ్రీలు 0610౪ 0 మొన్నా అబు మొన్నా మంచుకురిసింది. ఎటి చూసినా తెల్లని మంచు. పైకి పోయినప్పుడు ఓవర్‌ కోటూ, చోపీ పెట్టుకుపోవాలి. ఇక్కడ ఆడవాళ్ళూ మగవాళ్ళూ తలకి నేను పట్టుకొచ్చిన లాంటి వూలు చోపీలు పెట్టుకుంటారు. అందరికన్నా నాటోపీ బాగుంది. ఈ వూరంత పెద్దది కాదు. డెహరాడూన్‌ లాగుంటుంది. ఎక్కడ చూసినా యూనివర్శిటీ విద్యార్భలే కిట కిటలాడుతుంటారు. ఆడామొగా అందరూ తాగుతారు. అమెరికాకు వచ్చిన ఫీలింగు నాకింకా రాలేదు. ఇక్కడ యెలా ఉన్నా యెలా (డెన్సు చేసుకున్నా ఎవరూ పట్టించుకోరు. డె స్పింగు గవునులాంటి చిల్లరవస్తువులు కొనుక్కోవడం అనవసరం అనిపేస్తోందిప్పుడు. తిండీ విషయం కొంచెం బాధ. మనం వంట చేసుకోవాలనుకుంటే కరివేపాకు, కొత్తిమిరతప్ప అన్నీ దొరుకుతాయి. ఎతపండు, కందిపప్పు, పెసరపప్పు, బియ్యం అన్ని మంచివి దొరుకుతాయి. ఎండుమెరపకాయలు, కారం మంవివి దొరుకుతాయి. వపొలూ, మజ్జిగా అద్భుతంగా వుంటాయి. డబ్బాలో అమ్ముతారు. ఇహ వెన్నా, నెయ్యి సంగతి చెప్పనక్కర్లేదు. ఇక్కడ క్షబ్బులో వంట చేసుకోవటానికి వీలుండదు

వరద న్మ్కృతి వత క్లీక్‌ పెర్క్యులేటరు నాలుగు డాలర్డు పెట్టికొన్నాను. పొద్దున్నే కాఫీ చేసుకుని తాగుతాను. కాని ఎలడ్రై పర్కుల గుడ్డు తెచ్చుకొని తింటున్నాను. తరవాత (16636, శాండ్‌ విచస్‌కు తింటున్నాను. పళ్ళు, (, డ్డు తెచ్చు చేస్తాను. రాతీ అంతే ........... మధ్యాహ్నం బయట భోంచేస్తా 6 వరద 3-2-1963 [ఇంటికీ రాసిన ఉత్తరం.] క! 00౧1010. 126 [6 ర అన్‌ 803 5216 5666 వల261500 5, ₹గ300౧8911 ే.వ్‌.గ, న. ఇవాళ కాలేజీకి వెళ్ళాను. ఇంకా 125563 (ప్రారంభం కాలేదు, నాకు వారంలో మంగళవారం, గురువారం గంట చొప్పున 0125565 వున్నాయి. మరో గంట తెలుగు నేర్చుకుంటున్న విద్యార్థులకు తెలుగు సాహిత్యం చెవ్పాలి. అసలు 0123565 తో 16110 టాం చెప్పాల్సి, టీ 110206 మీద పుస్తకాలు కానీ, జ1ం163 కానీ తీసుకురాలేదు, నను అక్కణ్ణించి క 1311 లో పంపిన పుస్తకాలు యింకా అందలేదు. మరో రెండు వారాలు ఎడుతుందంటున్నా ర్స వాటిల్లో కొన్ని పుస్తకాలున్నాయి పనికి వచ్చేవి. నువ్వో పని చేసిపెట్టు, నేను వదిలేసి 7633 ౦౭60085 (10030108 7/60? వగైరా) వాటిలో 104122 16966 కు సంబంధించిన ౧౪౧|౧౭౬8వుంటే 2హగుజ! మీద పంపు. అట్టే ఇర్చు చెయ్యకు. ఆందులో నువ్వే 501 చెయ్యి. 18040 ₹116 0062) అనే కఠగయు కూడా వున్నాయి. వాటిన్సీ పంపు. నాక్తృ మొత్తం 4120110206 లో 7గురు విద్యార్థులున్నారు. ఇంకా వాళ్ళని నేను కలుసుకోల్ర్య్బ తీపు మొదటిసారి నన్ను చూడ్డానికి వొస్తారు. ఆ తరువాత ౦1256 (పారంభమవుతాయి. ఇవాళ ఇక్కడ చలి తక్కువగావుంది. బాగా యెండ వాచి ఏంది. ఢిల్లీలో చలికి తట్టుకోవం క్రాన్సి ఇక్కడ మాతం వోయిగా వుంటుంది. వరద [ఇంటికి రాసిన ఉల్తరం...ఫ(బవరి 1963] న! "16 ౮౮౧౫ల ౧9 803 5216 5666 గిశే2ఢ1300 5, 1/130003910 ౮.5.4, 664 "6. 1963. న్వు రాసిన రెండు వుత్తదాలూ అందినయి. 1113582406 6610) ౧441085 కూడా

వరద స్మృతి 275 అందినయి. నాకు అక్కణ్లీంచి కావలసిన [0200గ2]1 ఏమీ లేదు. కావలసినదంతా యిక్కడే పోగు చేశాను. ఆదే బోలెడు. నిన్న కుంభవృష్టీలా మంచుకురిసింది. ఇవాళ యెండ వొచ్చింది. ఎక్కడ చూసినా పిండి ఆరబోసినట్టు తెల్లగా వుంటుంది. చలి అస్టే లేదు.... నా లెక్పర్చు వివరంగా యింక్షా రాసుకోవడం లేదు. [01015 రాసుకుని చెబుతున్నాను. విద్యార్థులకి సాహి త్యంలో కీంచిత్తయినా ప్రవేశంలేదు. రొమాంటిక్‌ స్కూలు. ఆంటే మొదట్నుంచి చిన్న పిల్లలికి చెప్పినట్టు చెప్పాలి. అదీ అవస్థ. ఇప్పుడే అంశ్‌కి పోయి తరువాత 125568 కి పోవాలి. మధ్యాహ్నం 12-30

వరద [ఇంటికి రాసిన ఉత్తరం.] క! 000 126, ₹౧176610/ 0140 803 502186 50661 సగ801500% 5, ౪190010510 ఆే.స్‌.త 18.2.1963. 4 నేనున్న క్ష్రబ్బు నుంచి మా (1185363 జరిగే చోటికి ఒక అరఫర్జాంగు దూరం-మా శీబ్బు కెదురుగా లై (బరీ-వెనక 106120 5144163 ౧0౬ బజూరు కూడా మనింటికీ అజ్మల్‌ భాన్‌ రోడ్డుకీ వున్న దూరం కన్నా తక్కువ. పైకి వెళ్లేటప్పుడు ఓవర్‌ కోటు వేసుకుంటే చాలు. వులెన్‌ 2]! 0౪7౮ కూడా వేసుకోవటం లేదు. గదిలో చెమటలు పోస్తయి. బనీనుతో పడుకుంటున్నాను. ఏప్రిల్లో యెండాకాలం (ప్రారంభం అవుతుందంటున్నారు. ఓవర్‌ కోటు భారం తగ్గవచ్చు. పరద [ఇంటికి రాసిన ఉత్తరం.] న! 00% 126, ౧౧౪టల1ఏ/ 0140 803 51266 5666 సెల2రఏ00 5, ₹/19000510 0.5.గీ. 194 ౯4.. 1963. నువ్వు పన్నెండో తారీకున రాసిన వుత్తరం యిప్పుడే అందింది. నువ్వు పంపించిన కాగితాలూ, హిందీ సాహి త్య చరిత అందినయి. ఈ ౧212021 చాలు, "రెండు రోజుల (క్రితం నరసింగరావుకి రాశాను. యీ పాటికి వుత్తరం అతనికంది వుంటుంది.

276 వరద స్మృతి లాల్‌వీ,ఎ.ఆర్‌.కృష్ణనీ కలుసుకోలేదు. వచ్చేప్పుడు న్యూయార్కు మీదుగా కాక చికాగో మీదుగా సరాసరి యిక్కడికొచే )శాను. ఇక్కణ్తోంచి బయళ్లేరి వెన్లేఎప్పుడు న్యూయార్కు. మీదుగా అండను పోతాను. అప్పుడు న్యూయార్కు.లో పదిరోజులుంటాను. ఇప్పటికి డెబ్బయి డాలర్జ్డు ఖర్చయింది. ఒక విధంగా చూస్తే ఆక్కడ రూపాయి మనకెంత విలువో యిక్కడ డాలరు విలువ అంత. టూత్‌పేస్టు డాలరు. నబ్బూ వగైరా ఆలాగే వుంటాయి. యించుమించుగా భోజనం మూడు పూటలా మూడు డాలర్హవుతుంది. లాంఢడ్రీలో నాలుగు చొక్కాలు వుతకటానికి ఒక డాలరవుతుంది. ఇక్కడ నేనింకా యేమీ కొనలేదు. వాచ్చేనెల ఒక సూటు కొనుక్కుంటాను. 'ెరిలీన్‌ వర్డు ఆయిదారు డాలర్రవుతుంది. అంకే ఢిల్లీలో యెంతో యిక్కడా ఆంతే....... రామారావు నాకు కొన్ని ఫాటోలు తీశాడు. రావటంతో టే పంపిస్తాను. వరద [ఇంటికి రాసిన ఉత్తరం.] |! శా... అయ గం అ౧1760:10/ ౮1౪9 803 5219 56౯66 సెశష641500 5, 18000310 .5.డీ. 23.2.1963 ---- నువ్వు పదిహేనోతారీకున రాసిన వుత్తరం అందింది- మూడు రోజుల[కితం-వెంటనే జవాబు రాయలేక పోయాను. నువ్వు పంపించిన కాగితాలు, పుస్తకం అందినవని యిదివరకే రాశాను.

వగద స్మృతి బి77 అందులో కొన్ని చాలా ఉపయోగకరం, నిన్నా మొన్నా యిక్కడ "టెంపరేచర్‌ పడిచాలా చలిగా వుంది. బయటికీ పోయినప్పుడు. ఇవాళ తగ్గింది. ఈ చలికాలం మార్చి నెలాఖరు వరకూ వుంటుందని చెబుతున్నారు. తరవాత యెండాకాలం. ఓవర్‌ కోటు పీడ వదిలిపోతుంది. నేను 562 ౧211 ద్వారా డిసెంబరు నాలుగో తారీకున పంపిన పుస్తకాలు యింకాచేరలేదు. మూడు నెలలు కనీసం పడుతుందని చెబుతున్నారు. వొచ్చే సెల రావచ్చును. నేను తెచ్చిన యిక్కడ 12) చెయ్యటానికి వీలుండదని కెల్లీ అన్నాడు. అక్కడి 660ర1ి ఆగా౭| కీ యిక్కడి కరెంబుకీ తేడా వుందిట. అయినా 26054643 తెప్పించి (ప్రయత్నం చేదామన్నాడు. మా 0125565 వరసగా జరిగిపోతున్నవి. విద్యార్థులు [శద్దగా వింటున్నారు. 1౪1/6 తయారు చెయ్యటంలో నాకేం బాధ కనిపించటంలేదు. జూన్‌ మొదటి వారానికల్లా౦!233రు అయిపోతయి. వరద [ఇంటికి రాసిన ఉత్తరం.] |

. జే షష పజ. హో కున ట్ట శ ళీ [| క శ ర.

06 ౮౧6ం510/ ౧౪౦

803 51260 56001

సెశ్‌ష61301 5, ₹/13000510 .5.గీ.

19౬ 420%, 1963

౨. నిన్న మా 0115565 లో నేను తీసుకొచ్చిన [12065 ని ౧1౫౫ చేశాను. అద్బుతంగా

వున్నయి. 'ప్యూర్తమ్మ, కన్యకి చిట్టీ”, లక్ష్ముడూ పాడారు. చిట్టివి మరో రెండు పాటలు కూడా

278 వరద న్మృతి రికార్డు చేశారు. విద్యార్థులందరూ విన్నారు. వరద [వరద రాజేశ్వరరావుగారి రెండవ చెల్లెలు నుజాత, పెద్ద చెల్లెలు రాజ్యలక్ష్మి] [ఇంటేకి రాసిన ఉత్తరం.] న! స న + _ “కయ ప ॥ |. శే _ ల టు. అతా న | ల వు క స్త ర్‌ స | / _ క. ణల ల న!

1. . సో ః: క తీ టీ లో యు యును చ తలో..." ॥ న ఆర్త ఇ మ్‌ తై ప... | తు. ఒళ్టా నా!

వరద స్మృతి బం 1-8468, %332020జీ%, 62016. గె2000 7, 1963. పరదా, నీ మూడుత్తరాలూ అందినై. నేనిక్కడికొచ్చి దాదాపు నెలయింది. నీ వుత్తరాలు మలకపేట పోవటం వల్ల కొంత ఆలన్యంగా అందుతుసై. యిన్నాళ్ల నుంవీ వీకుత్తరం రాయకపోవటానికి చాలా కారణాలుస్వ్నై. అన్నిటికన్నా ముఖ్యమైంది నాకు మనను మనసులో లేకపోవటం......... అమెరికాలో నీ (ప్రస్తుత కర్తవ్యం అగమ్యగోచరంగానే వుంది. నువ్వు అసహాయ హరుడిలా అక్కడికి వెళ్లినట్లయింది. నేనే కాదు యెవరికీ సహాయం చెయ్యటానికి సాధ్యమయిందికాదు. యింతకు ముందు వెళ్లిన మాచ్వే కూడా యిలాంటి వుద్యోగమే నిర్వహి ౦ చిపుంచాడనుకుంటాను. కేవలం నీ ప్రజ్ఞ మీద ఆధారపడి యీ నాల్లు నెలలూ కాలన్టేపం చెయ్యాలి. యీ మధ్య నీ బావమరిది వొచ్చినప్పుడు “దక్షిణాంధ్ర సాహి త్యములు'అనేద్‌, కేంద్ర అకాడమీ వాళ్లు (ప్రకటించిన 10420 యట నీకు పంపమని యిచ్చాను. బవ్వుశా రెండో (గంథం వీ దగ్గిర వుండి వుంటుంది. మొదటిది నీకు చాలా ఉపయోగకరంగా వుంటుంది. అందులో ముఖ్యంగా (ప్రతి వ్యాసానికీ చివర ఆధునిక యుగం అన్న భాగం. యీపొటికి నీకీ పుస్తకం ఆంది వుంటుందనుకుంటాను. నువ్వు రాసిన ఛాయావాదాన్ని గురించీ కల్గోల్‌ వుద్యమాన్ని గురించీ నేనేమీ సంపాయించలేకపోయాను. యేదేనా నిష్మక్షగా కావాలని రాస్తే యెంత (శ్రమైనా ప్రయత్నం చేసి పంపుతాను. 11105. ₹/66100/ లో పడ్డ సాహిత్య నమీక్షలన్నీ నువు గాలించి తీసుకుపోయావని కృష్ణ చెప్పటం వల్ల అవినే పంపలేదు. అందులో కొన్ని నీకు బాగా ఉపకరించాచ్చు. యింతకూ యింగ్లీషులో పుమవ్మలంగా అనువాదాలు లేకపోనటం వల్లి దేన్ని గురించి ఉపన్యసించినా అరణ్య రోదనంగా వుంటుంది. నది వొడ్డున యీత నేర్చినట్టు. . ఏప్రిల్‌ నెలలో రాబోయే 1133. ₹/6టయా కి 0%1య00ణఇ0/ టం0 *రరుంకై గురించి పెద్ద వ్యాసం రాస్తున్నాను. పూర్తికాగానే నీకు పంపుతాను. యీ పాటికక్కడి పరిస్థితుల కలవాటు పడ్‌ తిండీ తిప్పలూ సరిపడేట్టు చూనుకుంటున్నావను కుంటాను. కేవలం శాకాల మీద ఆధారపడ్డా ఆ దేశంలో యేకారతా వుండదంటారు. నీ అనుభవం శాయెలా వుందో మరి. చేకూరి రామారావూ వాళ్లూ సాయిలా పాయిలాగా వున్నారనుకుంటాను..... నీ ఉత్తరాలను బజ్టీ చూస్తే నువ్వు త్వరగా తిరిగి రావాలనే ఉద్దేశంలో వున్నట్లనిపిస్తున్నది. అక్కడి వాళ్ళను గురించీ వాళ్ల, సాంఘిక జీవనాన్ని గురించీ నువు రాసిన విషయాలు నిజమే కావొచ్చు. కాని మన దేశంలో వున్న నిస్పృవో, జడత్వమూ అక్కడంతగా లేవనుకుంటాను. [3000 అన్నది అంతగా వినాశహీతువై న అనుభవం కాదేమో- ఉదాత్తంగా చూస్తే వాళ్లు (గ్రహించినా [గ్రహించక పోయినా అసిధారావతమవుతుంది. అసలీ మానవ జీవనంలో 9002807 యొక్కడుంది గనక -యేవో సాకులు చెప్పుకుని బతక్కపోతే అసలు బతగ్గలమా.

280 వరద స్మృతి నీక్కావలిసిందేదన్నా నేనిక్కతణ్షుంచి రాసి పంపగలిగితే నాకు తృప్తిగా వుంటుంది. వివరంగా అన్ని సంగతులూ రాయి. యీపైని వారం వారం రాస్తూ వుంటాను. 'కెల్లీ కనిపిస్తే ఆడిగానని చెప్పు. [అబ్బూరి రామకృష్ణారావు.) తి గౌలేల్దునం[6 ౨హంలం౧/ లో చూస్తి రామధారీ సీవ్హాదినకర్‌, హేమబారువా ఆ(డ్రస్సులు పంపు. వాళ్లకి వుత్తరం రాస్తాను........ వరద 8.3.63 [ఇంటికి రాసిన ఉత్తరం.] |! ము. తో . స స షన బ్‌ పతి శ . వ సక లు (ప్రస్తుతం 1౧620 114206 లో 1066౧౫ ౯6063 మీద 1600163 యిస్తున్నాను. వారానికి “రెండు సార్హు-ఒకొక్క. 01255 76 నిమిషాలు. నిన్న రెండో లెక్కరయిపోయింది. బాగానే చెబుతున్నాను. అయితే యీ540)601 మీద లోగడ కించిత్తయినా [౯౦౦౫౬ చెయ్యలేదు కనక తెగ (శ్రమించి చదవాల్సి వస్తోంది. నా ౦1253 లో యేడుగురు విద్యార్థులు. అందులో ముగ్గురు ఆడపిల్లలు. తతిమ్మా కోర్సులలో కన్నా నాకే విద్యార్థుల సంఖ్య యెక్కువ. దానివల్ల కొంచెం (౮41(కూడా వుంటుంది. ఇది కాక తెలుగు భాషనేర్చుకుంటున్న విద్యార్దులకు (ముగ్గురున్నారు)

వరద స్మృతి 281 తెలుగు సాహిత్యం మీద వారానికి ఒక గంట పాఠం చెప్పాలి. అది యింకా (పారంభం కాలేదు. ఇక్కడ చలి అఫ్టే లేదు. చుట్టూ మంచువున్నా భరించేంత హాయిగా వుంటుంది. గదిలోఒక్కాక్కప్పుడు చెమటలు పోస్తయి. అనవసరంగా నేనెక్కువ బట్టలు పట్టుకొచ్చాను. ఇక్కడ వాళ్లు లోపల అండర్‌ వేర్లు నూలుతో నేసినవి వేసుకుంటారు. నలభయి రూపాయలు తగలేసుకుని పూలువి కొన్నాను . అందరూ సామాన్యంగా "రెండే బూట్లు వాడతారు. (డస్పింగ్‌ గానూ అనవసరమే. ఇక్కడ (డెస్సు విషయంలో యెవళ్తూ ఆస్ట్రే పట్టించుకోరు.

వరద

[ఇంటికి రాసిన ఉత్తరం. ..... మార్చి 1963] న!

ఖై. ఎత సం. 1,

” ం |. ఖ్‌ ల్‌ న ప జల ॥ వ్‌

శ గ న్నే ల్‌

[ప్రా. ఎమినో తో “వరద

282 వరద స్మృతి (నై న్న | 2206 1420061" 63 నిన్నటితో యిక్కడ చలికాలం ఆయిపోయింది యిక్కడి సంప్రదాయం (ప్రకారం. కాని ఓవరు కోటు వేసుకోవటం తప్పటంలేదు. ఇప్పుడు పగలు 45 డిగీలుంటోంది. మంచుకరిగి పోయింది. మే నెలాఖరికల్లా నా పాఠాలు చెప్పటం ఆయిపోతుంది. ఇక్కడ మరియెన్నాళ్లుండే అవకాశం వున్నా చూస్తూ చూస్తూ ఢిల్లీ వుద్యోగం మానేసుకోవబం మనస్కరించటం లేదు. ఈ అనుభవంతో మళ్లీ యెప్పడో ఒకప్పుడు యీ (ప్రాంతాలకి రావచ్చుననే ధై ర్యం వుంది. ఆంచాతనే యిక్కడ పనైపోగానే న్యూయార్కు. వెళ్లి అక్కణ్తించి లండన్‌ పోదామనుకుంటున్నాను. వీలయినంత తొందరగా యింటి కొచే స చామనుకుంటున్నాను. మొరొక్టీదేశాయి కొత్త బడ్డటు వల్ల అక్కడ ధరలన్నీ బాగా పెరిగిపోయివుంటయి. వరద [ఇంటికి రాసిన ఉత్తరం] ఉ త "4261300, 72 ఉం, '63. ఆలం. చలి కాలం పోవటంతోటే యిక్కడ ఆడపిల్లలూ మగపిల్లలూ సగం దాకా గుడ్డలు వేసుకువి తిరగటం మొదలు పెట్టారు. అది వీళ్ళ సంస్కృతి అంటారు. మనకు మాతం జుగుప్పాకరంగా వుంటుంది. ఒకసారి చూస్తే బాగుంటుంది. రోజూ చూస్తే బాగుండదు. కాలేజికి వాచ్చేటప్పుడు మాసిపోయిన చిరిగిపోయిన బట్టలతో వొస్తారు. చెప్పులు పాలిష్‌ చేసుకున్న

వరద న్మతి 263 పాపాన పోరు. ఆడపిల్లలు మాత్రం అందంగా వుంటారు. (ప్రతి పెళ్లికాని పిల్లకీ బాయ్‌(ఫెండ్‌ ఉంటాడు. ఉండక పోతే సాంఘికంగా వాళ్లకో పెద్ద లోపం. కురాళ్లకలాగే గర్స్‌ (ఫ్రెండ్‌ - పెళ్లికాక పూర్వమే అసలు కార్యక్రమం పూర్తవుతుంది. పెళ్లికాక పూర్వం యెంత మందితో పోయినా తప్పుగా పరిగణించరు. పెళ్లయిన తరవాత మ్యాతం అలాపోతే చాలా తప్పు. ఇదీ యిక్కడి సాంఘిక పరిస్థితి...............

వరద [ఇంటికీ రాసిన ఉత్తరం] |! 104 ఉం, 1963. ఈ దేశంలో విసుగుపుడుతోంది. క్షణం యుగంలా వుంది. రోజులు దగ్గిర పడుతున్న కొద్దీ యిక్కడ పనెక్కువవుతోంది. ఆయినా వీలయినన్నిసార్డు వుత్తరాలు రాస్తుంటాను, నువ్వేంఅనుకోకు. హాలీవుడ్డు విశేషాలు "పెద్దచెప్పుకోదగ్గవి యేవీ లేవు. వూరు బాగుంటుంది. సినిమాతారల యిళ్ళు అద్బుతంగా వుంటయి. అక్కడ డిస్నీలాండ్‌ అని వేరే ఆరవై యెకరాల్లో నిర్మించారు. అది చూశాను. వాల్స్‌ డిన్నీ సినిమాలా వుంటుంది. అకాడ చూస్తుంటే- వర్ణించటానికి వీల్లేదు............- వరద [ఇంటికి రాసిన ఉత్తరం] న! ఉకికర 1434తుకము[ కమల 240 వాల్తేరు 7.419863. వరదా, నువు భారతీయ సాహిత్యాన్ని గురించి 'వాయదలుచుకున్న (గంథం తాందరగానూ సలక్షణంగానూ రావాలంటే ముందుగా దాని స్వరూపాన్ని గురించి బాగా ఆలోచించుకోవాలి. యీ దృష్టితో యితర సాహిత్యాలను గూర్చి రాసిన పుస్తకాలేవేనా వుంచే పట్టుకురా. యీ పధ్య శ్రీనివాస ఆయ్యంగారు 106129 1.108[20006 మీద రాసిన భాగాలు చదివాను. అపరిచితాలయిన వివిధ భాషా సాహి త్యాలను గురించి పరస్పర సంబంధంలేని విషయాలెన్నో అందులో చేర్చారు. చాలా ఆసంగతంగా వుంది, మనం మరేదైనా కొత్త మార్గం తొక్కాలి. యీ దేశంలో వున్న పధ్నాలుగు భాషల్ని వొక్క మనిషి పరామర్శించటం సాధ్యమైన పనికాదు. కాని వీటన్నిటి లోనూ అనువాదాలాధారంగా కొన్ని పోలికలు చూపించటానికి వీలుంటుంది.. ఆలాంటిదడేదో లక్ష్యంగా వుంచుకుని ముఖ్యమైన చారి(తికాంశాలు చూపిస్తూ అందరికీ వినియోగించే పద్దతిగా రాయాలి. దీని

284 పరద స్మృతి విషయంలో యిప్పట్నుంచీ ఆలోచిస్తూవుండు. యీ పని కోసం మనం సేకరించాల్సిన సామ్మాగి యేదైనా నీకు స్పురిస్తే వెంటనే రాస్తూవుండు అవన్నీ యిక్కడ చేరదీయటానికి (ప్రయత్నిస్తాను. గురజాడ వర్ధంతి సందర్భంలో ఢిల్లీ వెళ్లాలనుకున్నాను. అక్కడ యీ విషయాన్ని చూసే కార్యకర్తలు అసమర్భులు కావటం వల్దా, ఆంప్రభుత్వమూ ఎం. యేమాతమూ కలిసి రాలేకపోవటం వల్డా మానుకున్నాను. (అబ్బూరి రామకృష్ణారావు] ఖ[100111. 184 ఉంగ౫! 1963. నేను బెర్‌క్‌ లీ (కాలిఫోర్నియా యూనివర్సిటీ) లో మూడు రోజులు, శాన్‌ (ఫావ్ఫిప్కోలో మూడు రోజులూ ఉండి మొన్ననే యిక్కడికి వొచ్చాను. ఆదివారం పొద్దున తిరిగీ మాడిసన్‌ వెళ్ళిపోతున్నాను. బెర్‌క్‌ లీ బాగుంటుంది. అంత చలికూడా వుండదు. నేనున్న మూడు రోజులూ ఎడతెరిప్‌ లేకుండా వర్షం కురిసింది. వాత్స్యాయన్ని కలుసుకున్నాను. బెర్‌క్‌రీలో యెక్కడ చూపినా పచ్చగా గడ్డీ పూవులూ రంగు రంగులవీ వుంటయి. శాన్‌ (ఫొన్సిస్కో యించుమించు బొంబాయిలా వుంటుంది. చక్కని నగరం, ఆక్కడ వైట్‌ క్షబ్బులు చూశాను. వైట్‌ క్తబ్బుల్లో చూసే దృళ్యాలే సినిమాల్లో కూడా చూపిస్తారు. కాని తీరా చూసిం తరవాత ఒకరకమైన జగుప్పు పుడుతుంది. ఇక్కడి ఆడవాళ్లు బట్టలు వేసుకుంటేనే బాగుంటారు. వరద [ఇంటికి రాసిన ఉత్తరం.) న! లాం ౦౯ ౧4౬౦14 అలంగుల 0 01టయు103 5224 నిల! 028 లుల 4, ౦211100012 తం 23, 1963 అటా. మటు, 0% "ల్సి! 13101 10 16 ౪704 26 80 ౧276 2 ౦0000౧1210 (0 81011 580ంంట 0౧032] ఏ3 180270 1264 0 06000[0 80% 10౯39లల2] ర2/5 206 00) ఇగ 0166 ౪0, 002101 0276 066 2016 0 ౦09016 6 0102200102! 624 02౫౦౪ జకంరే [061 ౦1౦36 10% 8 90020206 3866 100 580016 ౧666 ౫౫” ౫0౯6 64280, ] 2] 06 8126 10 98001 ఉలు. గటి 21 01 ౪101ల, 0013 5100ల61/ (10 జ. శ. [14౨ క 1

వరద స్మృతి 285 నేను అమెం కాలో ఉన్నప్పుడు కాలిఫోర్నియా విశ్వవిద్యాలయానికి వెళ్ళాను. అక్కడ సుప్రసిద్ధ హి ందీకవి సచ్చిదానంద వాత్స్యాయన్‌ గారుండేవారు. ఆయన నన్నాక సాయంకాలం భోజనానికి పఏలిచి మరి కొంతమంది విశ్వ విద్యాలయంలోని ఆచార్యులను కూడా ఆహ్వానించారు. భోజనానంతరం నన్ను భారతదేశానికి సంబంధించిన ఆసక్తికరమైన సంఘటన మీద కాశ్ళేపు మాట్లాడమన్నారు. నేను చీరాల సత్యాాగహం మీద (ప్రసంగించాను. అందరూ ఆశ్చర్య చకీతులయినారు... నేను అమెరికాలో ఉన్నప్పుడు అక్కడ ... విశ్వవిద్యాలయంలో నాటక శాఖ చక్కని నాటక ప్రయోగాలు నిర్వహించేది. అక్కడ విశ్వవిద్యాలయంలో వాచిక శాఖకూడా ఉండేది. ఆశాఖలో ఆచార్యుడుగా ఎ.సి. స్క్యాటు గారుండేవారు. నాకు చాలా సన్నిహిత "స్నేహి తుడు ... ఒకసారి న్యూయార్కు యేదో కార్యాంతరం మీద యిద్దరం పోయి అక్కడ పరిసర (ప్రాంతమయిన [గన్‌ విచ్‌ విలేజిలో ఓ నాటకానికి- అతి కష్టం మీద టిక్కట్టు సంపాయించి - వెళ్ళాం. జెనే రాసిన 131205 అనే నాటకాన్ని (ప్రదర్శిస్తున్నారు. అందులో పాల్గొన్న నటీనటులంతా నల్లవారే ... నాటకం చూస్తుంటే మనం కూడా ఆ నాటకంలో పాల్గొంటున్న అనుభూతి ఉండేది. నేను యెంతో ఆనందించాను. మా దేశంలో (గామసీమల్లో యిలాంటి అనుభూతి అలుక (ప్రదర్శనలో కలుగుతుందని స్కాట్‌, తో చెప్పాను... ఇ న వ. గ గ. ము [న్యూయార్క్‌లో ఎ.ఆర్‌. కృష్ణు........ తో “వరద']

286 వరద నతి ప. _.-.రాజమంశడి నుంచి మన పద్యాల అనువాదం కోసం అనుమతి కోరిన వారికి అనుమతిస్తూ "వుత్తరం రాయి....... నేను కొన్న జపాను బొమ్మల మీద కూడా పన్ను వేస్తారుట. ఎంత వేస్తారో చూడాలి. అయితే మొత్తం మీద నీ కోరిక తీరుతుంది. మూడు బొమ్మలు కొన్నాను. ₹€6.463 వరద [ఇంటికి రాసిన ఉత్తరం.] రంల మలం ముండా నన. ల్చా ళా 1203. లాలూ సం దా, కని. ( లఖల౬ యాహాలక్మీ / నా. టల అంతయు మ నో ల న రమని? టు తా అ

పరద స్మృతి 287 446000, 28.5.63 =... ఇక్కడ నుంచి మకాం యెత్తి అన్నీ సర్దుకునే హడావిడిలో వున్నాను. ఫోటోలు పంపడాని క్కూడా తీరిక లేదు. ఊపిరి సలపనంత పని, పరీక్ష "పేపర్డు కూడా దిద్ది మార్కులు ఆఫీసులో యివ్వాలి. న్యూయార్కు చేరగానే మళ్లీ రాస్తాను. వరద [ఇంటికి రాసిన ఉత్తరం] న! “ర న వా (వ్‌ |; | ననా న ట్ట న 0. [యూనివర్సిటీ ఆఫ్‌ విస్కాన్సిన్‌ లో ఇండియన్‌ స్టడీస్‌ డిపార్ట్‌మెంట్‌ లోని విద్యార్థులతో “వరది-వెనక వరసలో మధ్యన ఉన్నది ౧౫ ౫4260౧]

లప వరద స్మృతి 34౧౦ 5, 1963. ౨6255 మచ్చల 220 28, ెంం69౪08 జం ఏటగం8 20106 606, 1౧0౬2 0853 6౧6 2 6౪/ *౦గెం 6 2 816, ౮౦౧0900 206 2 85321. ॥ 1324214807 కొంగ 2 [లత 16౧00026. 6 0౧103 60 92 62100 ౪.15 20౬ 21606108 66 6001966 0 00%%008 *ంజర 7106 0౧2౧౧6110౧ 24 1086016418 813౧0001. 11906000 [08౯6076౧౧6 6416 ౧0౬2110౪ ౧౦6 21 క67.0.3౯0%600020006. ౯4 .1.40621127206 0.0.0... ౪/11 6 1అ[ట6ల0602 60 5084) 6120 ౧7ల1ట00. 1౪11 06 1702 1020011480 0% ౮6౧6 10. ౧4 0110820 266469 ౪/11 06: 6.౫మటలేర్స/ 5012, ౨౦009366 0106280 = 15, 11111015. తం" జం 04౯ షలారేం కర రండ 264 50161 0041172 16450 0001707 ౧౪ ₹62జారు 80 90౧. 120) 56304 */11100[006[06800610%20 ౪6 1|| 026 [610. ₹/6 11153 706 అల మాంస. శుక 300 2 ౧106 2064 20 ౧0౧6 ౪26 (00గాల్సం ఛి ?68జుగేం, 500ల010/ *౦ల|౮ ఆప ంరేథ ం 0 . ప యు లో ఎల్‌ స్ట లకక

• అకా నయనం ఎప. తం అ. (లహ నాం తానా. (ఓ ! స...

వరద స్మృతి 289 / లు న. (మా గ ః ఇ న్‌ చస ల | | ఇ ॥ సం న. అట 1... ॥ | | న ॥| గ్‌ వ; నం ఆ సమ నషం ఇ గా గై స్‌ ట్రా .. [అమెరికాలోని (ప్రముఖ (ప్రచురణకర్తలతో “వరద] ఎంగ? 7113ల & 5013, హ6.. సెం130లంు లా 0% & 00600, 6 ౧6౬1963. ౨ నువ్వు ఒకటో తారీకున రాసిన వుత్తరం అందింది. న్యూయార్ములో పద్నాలుగో క్షి ఇబ తారీకుదాకా వుంటున్నాను. ఇకాడ ఆఫీసులో పనిచేస్తున్నాను. పొద్దున తొమ్మిది నుంచి సాయంకాలం నాలుగున్నర దాకా. ఆ తరవాత వూళ్లో తిరగటం, ₹౮వ.0. మొదలయినవన్నీ చూశాను. అంత మూర్చపోయేట్టుగా ఏమీ లేవు. నిన్న రాత్రి ఎ.ఆర్‌ .కృష్ణ లండను వెళ్ళిపోయాడు. నేనాకళ్లీ ఒక హోటల్లో వుంటున్నాను. మధ్య మధ్య మా ఆఫీసు వ్యవహారాల కోసం తతిమ్మా 0301130108 80౪965 కీ పోయి వస్తున్నాను. నిమిషం తీరిక లేకుండా వుంది. ఎప్పుడొచ్చి ఢిల్లీలో మనించ్జో విశ్రాంతి తీసుకుందామా అని వుంది. వరద [ఇంటికి రాసిన ఉత్తరం] న!

230 వరద న్మృతి లండన్‌లో ః జూన్‌ 1963

అమెరికానుంచి తిరిగి వచ్చేటవ్లుడు దారిలో అండన్‌లో దిగాడు. తరవాలో యూరప్‌లోని కొన్ని ముఖ్య నగరాలను నందర్భించాడు..

-.. అమెరిక్కా ఇంగ్లండు, ఇతర యూరోపియను ముఖ్య నగరాల్లో నాటకరంగాన్ని సన్నిహితంగా తిలకించే అదృష్టం కలిగింది. ఆ దేశాల్లో నాటకరంగం యెన్ని అవాంతరాలు వచ్చినా సజీవంగా పరిపుష్టంగా వర్దిల్లటం చూశాను. ఆయా నాటక మందిరాల్లో ప్రదర్శించే నాటకాలను చూసేందుకు టిక్కట్టు అంత సులభంగా దొరికేవి కావు. నెలరోజులకు ముందుగా కొనుక్కోవాలి. అంటే నాటక రంగానికి సామాజికుల్లో అంత ఆదరణ వుందన్నమాట ...

ప. వ కక ఎ వా.

న (న న. న గీ సే . ఖై న ల వ ట్‌

• [7 / . ట్ట డే [లండన్‌లో మి(తులు ఎస్‌.వి. రామారావు, కుమార్‌ బెనర్జీ, మంతి శ్రీ నివాసరావు, మొదలై నవారితో “వరద

వరదన్మృతి 291 న్యూఢిల్రీలో ౩ 1963 = 81 అమెరికా నుంచి తిరిగి వచ్చాకా [అమెరికా నుంచి తిరిగి వచ్చాక లండన్‌ నుంచీ అమెరికా నుంచీ మిల౦లు, " ఉల్తరాలు రాశారు. చాలాకాలం తరవాత “చేరాతలు” శీర్ణికో (కంద డా. చేకూరి రామారావుగాడు ఒక నందర్భంలో తమ అమెరికా జ్ఞాపకాలు కొన్ని రాశాడు 41, ౦) 500806, 006400 ₹-1 2౧భేఖురే 3.763 విలు సట్‌2ం, ₹[060209010286 [00019 అకగ8్ర 704 ౪002 30౪ 1611006402 ౪146.4.01 6 244 0౧98 [0౯ జరు. ₹ 1006 ౦౮ 60%)0౦6 ఫ0ల 4 పు జగం 206 యసలంగ 03600 ?0ల ౪20/ 010% ౧0౧౧6 42061 168 [02 5ళ26016-00-4700 ౫ల1లర/ ౧0౧౫౫8 [02 90062) ౪0 - 06 ౪/11 06 ₹11మి8 50006 12063 ఆ 20041 296 ఓం ౪11 060000జ61018 1001100656 *ఏలం [16 ౪158 02 6 633. 3 104 023 0002 ఖని క్రంి 9 16 3గ41 0294 90జ6. ఈం 0బ 10% 62009 1 340.4. ఖరే 04 1091 90016 0£113 6929 ౪1 ౧౬ 1115 9210 *ల౦ 009210 8021 16 [25609076 20006౪18 213 ౧౧60ఏ6ం 00802 1004ల 8206 1101201230 06 ఖ రా221280 0% ౧3 ౧84 0086౪02 946 ంణ 030 1టుగులం 5స్క1ప[ణలు [ల [476 ఇగ 2164ల 10 9౧0౬5౨00, కక 0006 ౨లుజగుల10[ 66101 ౧21 50190063, ౮264ల ౮0/ఆనఏ/ 908జూరే08్ర 30౪0 206 1-00 16 ౯1౭8006 00020608 703 *ఏం0 [61018003 0 02103642 [00 51012 *1ల6 16 2006001 2069602 46 మగు212/4 ౮6౦10౪02] 582068 500001. 1౪0014 230 "901ట1 ౪70410 61010203 ౮౧లప1ట/ 266653 *110% 13 920510000401/ ౪10300. 511020 0060 *౪ల౧/౧106 ౧౧౦౦౪౧8౬06 19 006400. 1006౪02 అ౫౦/ఆా00 36౪01 రేజం 562) ౧016. ౧౦౪80 100016 ౧0౬606౪708 608 01 ౧ 06 06908 11006 ౪6 276 ౯1౦4 10 ఖం ౪00 9ట్పు/ 1ల6 2వ 12 20 00331016 01ఆ206 0౪! 00౧0020) ౪23 అభాలంల్వు? ౪010006 206 అ)౦ం2016 2061 ౪111 1006%0ట 11005 21002 1006 ౪130 ౪08 604164 92౫6 92/66 10 100600 2 0110086 ంఖరేహిక 110 0010004 0101052013 1 [276 9801110౯ 66+6400%లట1 జ 002 2 ంరేడం 0010ల 0100603 96103 81 వ్‌3ంంల 206 23 800% 25 1 0676 భంగ 1 ₹111 00 4టం41002 ఓలి 1008 1 సల 0ల11. 100006 16 01101 214 ఇగ1ం 01006 ఇ0101 0౪ (00% 10 006012 23800060౪0611. తుము డ6 తము ఎవవం0ు6 0001050062 000వియున2టంునం00ుంంరుం0) శీ 2

రం వరద స్మృతి 186 10000 సన21! (అలుల 5 జలు, జంట) *0ల ౪04 ౧౮ ఇం 6లులుడట/04 ౧060006 ఓ 0౧400౧, 25 16 10౪/5 ౧౫ 0[0[€0టా-10-14౪ ౪4౧" ఇం, 0800002010 [6 ౧12166 1000౪102 96 230. సననం 51 [0౯ 06 ౧౮4 88౪ ౧౧00013 15 561] ౧౦౬౩6466. 1119 10066 0300018311 */111 06 లురట[ 0% 1541 06013 ౧౧౦౧౦, ౧6 2 1011108 ౧౧౦ 4021 [6018010600 6008 ౪0 గట కిరు రల 06 8$0[2)00 1౧ 90006010606663 [ు. అ౨ల530%2 240, కుసు[ం4 ంథీర్ర, 242004 220 206 ౧౫౦౦18 21/25 00లగ౫౨౩ ఇమం 16 9106 366% రష ౪6 90060 ౪14 0౪6 0 00601. ౨006 413 ౪111 [94308 4౧6 00 *26 1 6631 0901162806 04210. 1 68265, శజగాడా 3206506 5.001008 10 [లు హంగ 70౪ 9000. 93 అ లండన్‌ 5.8.'63 మహారాజ శ్రీ, రాజేశ్వరరావు గార్కి, రామారావు నమస్కారములు. మీరు క్షేమంగా (అంటే కెమేరాపై ఆధికపు పన్నులు వగ్లై రాలు లేకుండా) చేరారని భావిస్తాను. వున్నన్నాళ్లూ యిక్కడ మాకు కాలం సరదాగా గడిచింది. ఈ మధ్య శ్రీ శివరామ మూర్తిగారు (240021 40364202) వచ్చారు. చాలా మంచి మనిషి మీ గురించి చెపేతే బాగా తెలుసునన్నారు మీరు. రోమ్‌ వెళ్ళారు. ఆ తర్వాత ఇండియాకు వెళ్తారట. ఎలా వున్నారు మీ తమ్ముడు గోవాలక్ష వ్ల? నేనడిగినట్టు (వాయగోర్తాను. ఇప్పుడు విపరీతంగా శెలవలు నాకు. అంఘే మరో రెండు మాసాలు వూరికే వుండడం (అంక స్కూలుకు వెళ్ళకుండా). చేతినిండా పనివుంది చ్యితాలు వేసేది. సరే వుండనా యిప్పటికీ. నమస్కారములు 5". రామారావు. |!

వరదస్కృతి 293 దం యయ? సట నక్త. సన న. వ్‌ చాన క ను వ నాం క , ళా లే వ న్యా . జు + 1, న ఒ.126019010 28854808 అషి0624 11319 ౧ం౦|గ||౫౯౬౬ ౮౫|౪౬౯౧౫|95| 7% ం ౯౪159104 0౯ 400౯౧4 ఆ 6ంఆనంకకం 0. ౫1 1143060౧, 1౧౦ (14/గ900591౧) క416 90;7/640౯ 01 గం462060 క. ౯ 1130303165, గే,గి. ( 04600౧ ) ఓ151013116 గిళిర3౯01 ఫ్‌ంింల121186 1965 ల వేళ్చరలాన్న కా డాలీ : 28 యం 41018 402623 ౧255606 51006 4121 6% వగ6ే/ 12౧07000 ౪6 ౧౪౦ *౪ల1 1010800205 10066౯ జు6 21మ390001223, ఖర 210604 ఏ200020651006 ఆ; 046] 3411 100అు0లా ౩౦౪ 6ట6 1 20150008 00016 0% 1982603, కర ఇటగిైై 80 (011 7031 20041 ౪12౬1 000316 (0 6 22. ౫౦౦1628 09000010/ 02 ౪70 [గు. ఇం 0ంం! ఏ 284003 ౯౫ టూాం0౮15గ05, 6164 0 జట 3౦03 (0006 0౫6610 00 15009519), 9401306 1 416 52163 0 46 మగల1020 60241 08 5006 వంంంటం:. 1 $ & 00816600 0£ 2010165 08010006 12 1అుం66 0260213 10 శంంగం4, మరి ౪280ల 116 (ల౮౦10౧02ల1౦1 రేంకయాై[6108్రయంటంం 11 00502 ౯౦౧ 1925 10 1957. 1౬13 20 0౪౧ గణ 00౧40100 4128660 305083 31800౧. 0102213610 3[0౪164 0౪/1 & 000౫ 0 813 1201201 0001. [0౪23 [000004 0౯0౪201 80 ౧ 2460402 99 2 [1606 200108 1088136021, 6జి ౮౧310 ఈ 80% లంంి 00 అంట 10020 025 2 000) 01

హైం4 వరదస్మ్టృతి 28౯4౦65 1460౮15౧03, ౧001) 169 20౫ ౦౯616 3060ల౦టి. 1 60016466 ౦2 5001600108 [00164 06 606 200౪41 4313. 17002 21046 0 స12110 003, 2588 20004 6 ౧౧2౧0ట 0£ 2606002 శం12 కేం 00 16 299400101601 0౯90. 1 ౧202 [౯001 ౧13 691/౧ "|౧ఉ20” ?9గరంటం8, ౧౦609.బరుంర ౦ కీలతంు ౪111 0000201 06 62) ఓ జగ2826. 06 4౦15 0011101 10౯ 6215 5[00164 06 ఖం క6జ 0 0౦౧౪౯౦|1లా తశవ.డ[ం6 జైలు 4౦13, 345 5251 464 56౯66, గల 050 17. 06 [01 4013ల 10 9962 ౪11] ౦0201 8౬68 46 000% ౫౦18306107. 06 4015 ం౪16 500007 1/0 ఫిఖుంసంళం4 6001జ 0 46 6హ4 661600 (1963). ౧6 ౧౮౦11306 9100140[ల70జటట [0 4౦15 1000006 4 0616164 12 2% 2000౪80110 06 96౬ 20 10థటజ 0200206 010య068: 169006) 04164 06 906౧౬000 ౪10012 10411, 00203 ౧౦౬108 0409 ౪620: 6 ౧06 15 9816 10 00౧06 ఏల 06 4౦15 ౪11 ₹2లఓ00 90ల06 1800 90006 206ళ10/ ౪10101 10612 జ0ం, 2064020 2016410 ౪2౫౬ ₹12[008164 06 1213ల?” ॥ 10004 జం10టార5406 ఏ 4136066౧56, 1'62008601246708166108 ౧6 60% 8002౫2, 2890౬00313 ౧0920౫1063 60 16జ0 0[06046000600007 6[0ట. 9 1అగు2 (069) [0౯ గము046, 10 9660౪ 8006 1౧6౧64 6.006640 2064 6 0102210 01206 ౫/08 14౬00 206 1361664 200064 362206 2 ౧21280. | లగ666 10 ఈ ౧108 [0880 ౨611 అన 1 ఈట్విలం, 00 గ ౪% 0201610 46 58163 (0 26 ౧ఖంగంగే. ఇలగ203 ౪6 022 6 అట ఏలు, ౧౫ 065 02జరు. లా

పరద స్మృతి 295 చేరాతలు అమెరికాలో ఆ ముగ్గురూ! డా. చేకూరి రామారావు జి.ఎన్‌.రెడ్డిగారూ, అడపా రామకృవ్ణరావుగారూ నేనూ ఒక సంవత్సరంపాటు మేడిసన్‌ (విస్కాని సన్‌. ) నగరంలో కలసి కాపురం చేశాం. అప్పటికే నేను వంట చెయ్యటం కళగా అభ్యసిన్తూ శాస్త్రంగా పరిశోధిస్తున్నాను. .... అప్పుడు ఆ ఊళ్లో కొన్నాళ్లు (అబ్బూరి) వరద (రాజేశ్వరరావుగారు) కూడా ఉండేవారు, మాకు తరచుగా వచ్చే అతిథి ఆయన. ముక్కాలపులుసు ఆయన "స్పెషల్‌. అందరం తెలుగు సాహీ త్యాభిమానులం. గంటల కొద్దీ సాహిత్యం మీద చర్చలు జరిపేవాళ్తం. "రెడ్డిగారు మితభాషి ఎక్కువగా వినేవారు. ఎప్పుడన్నా తోస్తే తీర్పులాంటి ఒక విలువైన మాట అనేసి రక్కున ఊరుకునే వారు, వాగుడు మాకొదిలేసి. నాకు కాస్త హుషారు ఎక్కువై తే(గాంథికంలో మాట్టాడీ వాళ్లకి వినోదం కలిగించేవాణ్ని. సాహిత్యచర్చలు జరిగిన చరిత్రాత్మక గృహం వెస్ట్‌ జూన్సన్‌ వీధిలో 216 నంబరు. 1984లో మేడిసన్‌ వెళితే ఆ ఇల్లు కనబడలేదు. అమెరికా వాళ్లకు చరిత 'పాముఖ్యం తెలిసి చొవదులా ఉంది, అ ఇళ్లు వడగొట్టేసి ఉంటారు.

('ఆంధ్రజ్యోతొ, అదివారం, - [39888] ) యక సై స్ట్‌ 2 క్‌ ష్‌ లా క్‌ ల సై ల శి

ళ ట్‌ ళు న వ్ల, | నస య. న ల చా మ క్ష న్‌ స్త. (| ఇ"

2096 వరద న్మృతి [ఆమెరికా నుంచి తిరగి వచ్చాక్క ఇంత్లో “వరద'] ః శ. న ల | ;| స | త రభ ంలో తచ స ఖీ 7 నో హ్‌ ల్త్హ్తగ ప్న / క ఎ! న్‌ త్‌ శ్‌ ॥ లలో క స | . నము టు... గంట మనన? .1క +" ఓ న. ఎదాంబయిదింయావట? 100 గా చల నం... , / " - . ॥ గ్‌

వరద న్మృతి 297 ఉద్యోగ నిర్వహణ; మిత్రులు అమెరికా నుంచి తిరిగి వచ్చేశాను... హైదరాబాదు పోయి అక్కల్లేంచి విజయవాడ వెళా శు మి[తులను చూడడానికి... నేనూ రామదాసూ ప్లాటుఫొరం మీద నడవటం (ప్రారంభించాము... హఠాత్తుగా ఒక వ్యక్తి దాసును పేరుతో పీలిచాడు... నన్నతనికి దాసు పరిచయం చేశాడు. అంతకు ముందు మా ఇద్దరి మధ్య ఉత్తర (ప్రత్యుత్తరాలు నడిచేవి. ముఖపరిచయం లేదు. ఆతనే దేవరకొండ బాలగంగాధరతిలక్‌... తిలక్‌ ని నా దృష్టికి మొదటిసారిగా తెచ్చినవాడు పాలగుమ్మి పద్మరాజు... ఆ రోజుల్లో తిలక్‌ నాలాగే సాంప్రదాయక ఛందస్సులో పద్యాలు రాసేవాడు ... తరవాత మాత్రా ఛందస్సుని ఆతనితో పాటు కొందరం మేమా[శయించాము ... మా నాబ్యగోష్ట ఉద్యమం కోసం ఈడిపస్‌ని తెలుగులో అనువదింప (ప్రారంభించాడు. అతను పూర్తి చేస్తే మా నాన్నగారు ఆ నాటకాన్ని స్వయంగా ప్రయోగించి ఉండేవారు. ఢిల్లీలో కూడా ప్రదర్శించేవారు. ఆ సందర్భంలో తిలక్‌ను ఢిల్లీ పిలిపించి ఉండేవాణ్ణే .. హఠాత్తుగా గభాలున తలుపుతెరుచుకొని వెళి సపోయాడు. ఢిల్లీ నుంచి మదరాసు ఉద్యోగరీత్యా సెజ్లైల్లకోసారి పోతుండేవాణ్తీ. అయినా కార్యభారంవల్ల మదరాసులోని మిత్రులను కలుసుకో లేకపోయేవాళ్లో. ఓసారి [మల్లాది రామక్నవ్హగ్యాస్త గారిని చూడకుండా వెళి పోకూడదనుకున్నాను. అప్పుడు నాతో ద్వివేదుల నరసింగరావు వున్నాడు. ఆతనూ, అతని సతీమణి విశాల్నక్టీ మాకు సన్నిహితులు. నరసింగరావు శాస్త్రిగారిని చూడాల్నుందన్నాడు. ఆతని కారులో ఆ సాయంకాలం తిరుమూర్తి వీధికి పోయాం. నన్నుచూసి శాస్త్రిగారు సంతోషించారు... “ఏమన్నా రాస్తున్నావా, కేవలం ఉద్యోగమేనా?” అన్నారు. రాయటానికి ప్రయత్నం చేస్తున్నాను - వరదరాజేశ్వరరావు ఆంత్యక్రీయలు - అని (పారంభించానన్నాను ... ప్రతి పాదాంతంలోనూ (క్రియ పచ్చేట్టు చేశాను. ఆంచాత అంత్య[క్రియ అయిందన్నాను. శా(స్త్రిగారానందంతో “అయితే ఒకటుంది వరదా! అంత్మక్రియలకి ముందుగా నా చేత చదివించు నాయనా”! అన్నారు. అదే అఖిరుసారి శాస్త్రిగారిని చూడటం. లండనులోని (ప్రఖ్యాత (ప్రచురణ సంస్థవారు ఉమర్‌ ఖయాం రుబాయీలను (ప్రత్యేకంగా మరోపారసీక భాషా వేత్త చేతనూ సుప్రసిద్ధ ఆం్మకవి రాబర్జ్‌ గేవ్‌, న్‌ చేతనూ అనువాదం చేయించి అచ్చువేశారు ... ఆ పుస్తకం వికయం మీదనా

208 వరద న్మృతి అభిప్రాయాన్ని అడిగారు. ఎన్ని అనువాదాలు వచ్చినా, ఫిట్టురాల్డ్‌ అనువాదమే బహుజన సమ్మతం కావటం వల్ల ఆ పుస్తకమే నిలుస్తుందని రాశాను. అలా రాస్తూ తెలుగులో రామిరెడ్డిగారి అనువాదాన్ని ఉదహరించాను. ఎంతో వ్యయ(ప్రయాసలకు లోనయి (ప్రచురితమైన ఆ ఆంగ్లానువాదం అమ్ముడు పోక విపరీత నష్టానికి గురి కావలసివాచ్చింది.

₹బల్లై డ్‌ వభ్రివర్స్‌ "తరప్రన ముఖ్యనంపాదకుడిగా రాజోళ్చూరరావుగాడు (పచురించిన వున్తకాలు బవలళ (ప్రచారాన్ని పాందటమే కాకుండా విదేశాలలోని (వముఖుల (పళంనల్ని కూడా పొందాయి. ఐల్లైజ్‌ వట్ధిషర్శ్‌” తరఫున (వచురించిన కొన్ని (వస్‌ద్ద (గంథాలు లీ ఎవ్‌.ఎన్‌,రాయఫ్‌. మచువాల్స్‌! 1964, బి.ఎమ్‌.కాల్‌. 'ది అన్‌టోల్డ్‌స్టోరీ! 2967. ఛెస్టర్‌, బాల్‌ క్ష వ్యూఫమ్‌ న్యూఢక్రీ, 7909. కులదీప్‌ నయ్యర్‌. 'బిజ్సీన్‌ ది లైన్స్‌: 2969. బి.ఎన్‌.మళ్లిక్‌. మైఇయర్స్‌ విల్‌ న్యవూః ది వైనీన్‌ బ్మిటియల్‌” 7972. బి.ఎన్‌.మల్దిక్‌. మై ఇయర్స్‌ విత్‌ న్యావూః కాళ్మీర్‌* 1972. (ొనొన్కీ జొఎన్‌్‌ “ది లిడ్‌ ఆఫ్‌ 2 ఫస్ట్‌ ఇయర్స్‌ ఆఫ్‌ ఇండియన్‌ పోలిటేక్స్‌ 8222-2870. 1971 నన. న శ ( షి " వ యల [ఆనాటే కేంద్ర విద్యాశాఖ మంత్రి శ్రీ ఎం.సి. ఛాగ్జా “ఎల్సైడ్‌ పన్లిషర్స్‌' అధినేత ఆక్‌ .ఎన్‌ .సచ్‌ దేవ్‌, మొదలైన వారితో “వరది]

పరద స్మృతి 209 జ న . ,! ౯1484557 0౯ 74౯ నగ ౮౫17౬౦ 97476౬5 0౯ 411 ౬౧|౦4 9 ౨9101 22 14 18068 *కంరయ 21. 1969

1. గం) 650౪87 [80 లంగ లం€100) 1010569066 గి1గం4 ₹40119[665 67366 పడే, 13/14 తె5క8ెల్‌ గిక11 గెండెరే స6ళ్లు వింట1 ౨85 శశ, గతం: 1 ౪8౧6 €0౦ ర8గక ౪704 ౪79౧” లంగ్‌ 0 ౧౯6౩6౧౧120 ౧౧౪ 16 [56 6౦౧ 01 గి 189౪ గంగ 119% 99111. 1 876 ౯9864 500901 16 001 ౧6 11౧]6 16 ఓ5 & £1656-01858 9691190100 059, 1 1౧0౫ 10౪ ౧8౯6 8౧6 10౪ 10009 700 ఇంగఈతే 10 ౫818 6015 5601 ఈ ౧100 ౪3110 11086100, 8౧6 * ౪4౧6664 96౯50౧౭811” 40 166౬ ౪0౪ 1౧౦౪ ల౭€ 1 రేంఆం1/ ౩905601866 811 ఛత6 పంట రకర, ₹ [006 ఈఈ 000% 15 8% 815616, 6960001081 &౧6 5611106 52608255 ల గ అతర065€ ౯698065, 5110691, 6౧6566౯ 90౪105 వ 01025507 00116 2166 54460 05 శములగం2 16% 4211 1969 షం: 510061 [476 06౮) 20౧2016 [0 56603, ] *జటి6ే 6 9 యం గుఖోయ08 0005 0౧10౪04.

200 వరద నతి 16 ఉరంటం2రేం! రేలజట 00 గం068/ ౧౦౧౧108; జటా జరు 1 [006 8 28 ఇట 3029006 006 20026 ఉమ మయి నుదిటి! 20404161 00016. | ౨౦ ౪౦8 26 2003 000163 1 162012 జురే02లం 206 ౧4060401 2౪21- 2016? 6ళడాయం, 400౧ 0116 గ ౮౫౧౫౬9 $54195 5804]8 ₹2928000 ౨.0. 20510 ఉంటి ౧[టా5గ70)౫ 64౬౦14 442651 26, 1969 య త1166 8010ల 66. 13/14 తం2 411 0264 64 ౨ల1-1 19014 ళు 1.240: మల గం 000%, ౪10 30౬ 90 10040) 3606 6801066 [06 1064 2 & న న 80028539) లాం. 6 ౧46 0606766 ఉం 000% కం౧ 0 సంక ఇం ఇడ 102 ₹/192ఘ8100; 60 46 ౪83 1 9౯౮ 162066 13 ౧296 10౯ పళంంజ్వు. ౫4010, 50 ౪౭౩ 202016 0 జల 1 0౯006 70% కం భాయ!120 [070600౯ 30064108 ౧06 3లుం90 ట6ట0లటు. ఉ 6013 00101 1 మ 20% 008% 16 0001 జు6ే 20 అ్యుం108 కం!1ర2'9 60060076 (000800 206 హం్రరిట. ౦౪ బర] ఇ|ం21 ఓం (ం20061 012, జ6 416 000% గజ ౧6 ౧2 106 ఆలు ౧౦6 తీన్‌ ౫00 02% 366 0 (16 3౨2%00ల9౧ 1 2౪6 06849 *ంగం08 10౯ 5002107 ర౫:08 0602110012. ౩6 స 2 +760/ 4016 ౮౧1164 54163 అడ001 ౪141 2 16ల 20062600 0100481 2[[20. 1 ౧౦౧6 [6౪/1] 006 2016 60 ౩110618 0 68 160006100౪ ౪017 0080 [00 (06-10-౪06 01 రం+౪61000%606 ఓ 10012, ఖరే1114000652006001466.5. 00౪10090” గంగ ౪0260౯ సస0ు.62061119 2ంకా16టు, 6౪7006 26 0702 ౧21ల0)/. న (0)002060/007/60 00 00010033. ₹/6 00135300 *ల౮ ణుయు. 5190ల, 1008 4.౨06 1.6813142676 శవం151206

వరద స్మృతి 803 [| స. గే య స, స వత లం సం యాస టు యు / / ణీ టా క! ఇ స క ల స. ్ష [ఆంతర్జాతీయ పుస్తక (ప్రదర్శనలో “ఎల్సైడ్‌ పబ్లిషర్స్‌” స్టాల్‌ లో “వరద విశ్వనాథ సత్యనారాయణగారు ఢిల్లీ వచ్చినప్పుడల్లా ఆయనతో ఎక్కడో అక్కడ కొంత సేపు కాలస్టేపం చేసే వాడిని. ఓసారి చాలా ఏళ్ళక్రితం సత్యనోరాయణగారిని ఢిల్లీలో అజ్మల్‌ ఖాన్‌ రోడ్డులో యాదృచ్చికంగా కలిశాను. మాటమీద మాటా నేనన్నాను - “రామాయణ కల్పవృక్షం మీద అంతకాలవ్యయం చేశారు - ఓ (ప్రభూ, అంధబిక్టువులాంటి ఇండీకలు రాస్తే మా తరం ధన్యమయేదీ - ముందుతరాలూ పరవశించేవీో" అని. సత్యనారాయణగారు నవ్వి నా భుజాన్ని తట్టుతూ “నా కల్పవృక్షం వేరీకథ - ఇంతకీ ఓ సంగతి మరిచిపోకు వరదరాజేశ్వరరావు! మనిద్దరం సమకాలికులం!” అన్నారు. తరవాత దారిలో ఒంటరిగా నడుస్తున్నప్పుడు కాని ఆయన అన్నమాటల్లోని అంతరార్థం (గ్రాహ్యం కాలేదు. ఆఖరిసారిగా అతన్ని బై రాగి! ఒకేసారి హఠాత్తుగా ఢిల్లీలో కలిశాను. ఆంజనేయశర్మగారతన్ని ఢిల్లీ పిలిపించారు ఏదన్నా ఉద్యోగం వెతుకుదామనే ఉద్దేశంతో. మా ఇంటి కొచ్చాడు. “ఒరేయి వరదా మనం ఇంకెన్నాళ సని బతకటం = ఇక్కూడేఉందామని వొచ్చాను. ఇది నా ఆఖరి ఉద్యోగం" అన్నాడు గుమ్మంలో

302 వరద స్మృతి కాలుపెడుతూ. డిసెంబరు చలి ... చలికి తట్టుకోలేకపోయాడు. అతనున్న కొద్దిరోజులూ నాతోనూ, రాజకేథరుతోనూ గడిపాడు ... “వెళి పోతాను, నన్ను రై లెక్కించి పుణ్యం కట్టుకో మన్నాడు. అతన్నే “రైలునుంచి దిగటం సులభం, ఎలాదిగామో తెలీదు. మళ్ళీ ఎక్కటమే బాధ” అన్నాడు నవ్వుతూ. ఆ నవ్వే నాకిప్పటికీ జ్ఞాపకం. టి / స. పా ప. [గే ॥ హై? న ణి మిత్రుల ఉత్తరాలు (వివధ సందేజీ ఎల్లో 4. వ వ్‌. టం (= జం (౯763 హు. ది, [౧ య అలం అమ్ము లా నహ. న ప యా. |. ( ఓలింలరకా వ్‌. హ్‌్క రూ లల యా (య. మసలు రైల6టు . సి రూ రా లా ఇ క్‌ / పేరజ /

వరద న్మతి ట్ర 303 రల2రిడ6-/ 14-164. తశ రేం 2262: గ ీ [ఖల 6. 02 16 120... 126200 1262 +20200% 1 061, జిడే [20 200 26౪0౧ *గ01 2 0102 0£€[ట0%లటుం. వి ౫౦౪ ౫6౬ [మ కంట్‌ 12040022 ₹002[ 1 06 6019 &గంస03 ౧6 1 9జ6108 626 60 ౪౦౪౫౮61406 ౦4 56026. 080 90200161 20.100092గటట |! "హైదాబాద్‌. 2.1264 డియర్‌ వరద, నవతకు గేయం పంపుతానన్న నీ వాగ్జానమెన్నాళ్ళనాటేది? నీవేదో (వాస్తున్నాపని కూడా మీ గోపాలకృద్ణ, చెప్పాడు. కాని ఆది ఇంకా హై(దాబాద్‌ చేరలేదు. సచినే ఒక కొల్తగేయం వాసై నా పంపాలి. ఎందుకంటే “నవత నాల్గవ నంచిక (మూడవ సంచిక న్‌ అందే వుంటుంది] (ప్రత్యేక వార్షిక సంచికగా ఈ నెలాఖరుకు వస్తుంది. నీ గేయం 15, 20 దీం మధ్య అందాలి. నీది లేకుండా ఆ నంచిక వెలువడదు. ఎదురు చూస్తుంటాను ఆరోగ్యం సరిగా లేదు. అందుకే ఇంత క్లుప్తంగా లేఖ వాశాను. కుందుర్తి ఆంజనేయులు, త12,“64. న! కావలి, 27.465. వ వందనాలు. “అడుగుజాడ గురజాడది" అనే ఖండకావ్య సంకలనానికి గొను మీ ఖండికలు ౧పండవి రాసిన తర్వాత మిమ్మల్ని మళ్లీ ఉత్తరాల ద్వారా పలకరించలేదు. రా ఇప్పుడు నేను రాస్తున్న ఈ ఉత్తరానికి (ప్రేరణ ఇదిః- మీ మ్యితుడు శ్రీ, శ్రీ గారి జీవిత చర్మిత దా వొళ్తామని తలపెట్టి, ఆయన జీవితంలో తారసిల్లిన ముఖ్య వ్యక్తులను న్వయంగా గాని, లేఖా శాన గాని, కలిసి మాట్లూడి విషయం సేకరిస్తున్నాను. శ్రీ శ్రీ గారినీ, ఆర్యుద్రగారినీ ఈ వరకే

304 వరద న్మృతి కలిశాను. వారితోబాటు మిమ్ము తప్పక కలియాలి. నేను న్యూఢిల్లీకి రాలేను గదా! అందుకే ఈ లేఖ.

ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయ కేంద్రం విశాభపట్నానికి తరలిన రోజులనుండి ఇటీవలి వరకు మీ కుటుంబంతో ముఖ్యంగా మీతో-శ్రీ, శ్రీ గారికి గలగాఢానుబంధం రేఖా (పాయంగానే నాకు తెలును. వాట్‌ వివరాలే తెలియనివి. మీ ఒక కావ్యానికి శ్రీ శ్రీ కూర్చిన పద్య పీరికలో మీరు విశాఖలో కలిసి ఆటపాటలు సాగించినట్లు తెలిపారు. అవి ఎలాంటివో నాకు గాని, వాలలోకానికి గావి తెలియదు. మీ తంశడ్రీగారు ఒక విధంగా తనకు పితృతుల్యులని కూడా ఆయన (త్రీ శ్రీం రాశారు. ఇది ఎలాగో, ఏ విధంగా శ్రీ శ్రీ, కవి-వ్యక్తిత్వాన్ని రాముకృష్ణారావుగారు తీర్చిదిద్దారో, నేను తెలుసుకోగోరుతాను. ఆయనకు కూడా ఉత్తరం రాశాను గాని, ఆయన చిరునామా తెలియక మీ సోదరుడు గోపాలకృష్ణగారి పేరిటికి పంపాను. ఆది ఆయనకు అందిందో లేదో తెలియదు. ఇంతవరకు జవాబు లేదు. సెట్టి ఈశ్వరరావు గారు మీ విరునామూ ఇస్తామన్నారు గాని చివరికి ఇచ్చిన వారు కుందుర్తి ఆంజనేయులు.

1947 (ప్రాంతంలో హైదరాబాదు సమాచారూఖలో జనాబ్‌ మొహమ్మద్‌ ఖాసిమ్‌ఖాన్‌, తీ శ్రీ, మీరు కలిసి పవిచేశారని విన్నాను. ఆ ఉద్యోగ కాలంలో ఆయన కొన్ని బాధలు-ఆరు[ద చెప్పినట్లు “హైదరాబాధ' లు అనుభవించినట్టు చదివాను. అవి ఎలాంటివో మీరు చెబితేనేగాని, దూరస్థులమైన మాకు తెలియవు.

ఇక “నటాలి" నాటక సమాజానికి గాను శ్రీ, శ్రీతో కలిసి మీరు చహోవ్‌ 0160)/ 0౧0126 ను అనువదించడం, శ్రీరంగం నారాయణ బాబుగారు స్పర్థించడం, 'నవోదయ'" పత్రికలో రామకృష్ణారావుగారు సమాధనం చెప్పడం-ఇవన్నీ నాకు తెలుసు. మీరు మరికొన్ని వివరాలను అందించగలిగితే ఈ ఉదంతం సమ్మగ్రమౌతుంది. 'సంపెంగతోట' (ప్రతులెక్కడ లభిన్తాయో కూడా దయతో తెలియజేయండి.

మిమ్మల్ని ఇబ్బంది పెడుతున్నాను. క్షమించండి, కాని నేను తలపెట్టిన పని పూర్తి కావలెనం =” ఇంకా ఇంకా మిమ్మల్ని (శ్రమపెట్ట వలసి వస్తుంది. మీ మిృతుని పై గల మక్కువ దృష్ట్యా ఈ నౌ జోక్యాన్ని సానుభూతితో సహించగలరని నమ్ముతూ

భవదీయుడు, మాాలననాార్‌ న! ల 0లు1ట 00290001 ః కిం05డ, 7 100611 అంజు లయ 0[8121ఏ0 4 3౧6 1965 అటు టియమటటాజ23 20 8,

సెళీట్సు/ ఉజిేరు 10 ?0ట164లటా. 11006308 ౪1110610 82200 30006 606 16 02109 సటడ2ంలేర2 23 8001 23 16 00%63 020% [002 2081226 206 [శ 00 కరా సిలు 20031 ఇటుక (టం టం 00 ౧0౧1000020" 61౪20 30 క్‌ంటం[

వరదస్మృతి 305 16,056924 2161౮500) ౦౮90ల [0 32) (261 320016 76006["ఉగు3606ణ 10 (26 0౧ ఖంల)ం0. 0౮ [24ల 123 5028టి166 031 తం జుంరయణ 9010016 476 లజ యంం65100 ౪10 0102 31206, 1966025, 86 00000000 01022 1ల20/ 30006 120 10 6౪86 5%జ60[0660021 జులు 2ర్రీఆ003టు 26 90016 ౧0౧9501033 60% 13 ౧౮౦౦౮6 10004210 46 అటిట 21 09%)66ళటం ఖు 2౧౫108 10 ౪176 6 2012000006 10 50006006) ౪101081 జు గలా రలు. గంలలం!6 ఓ సట ష2ంలల2గం (60టగు 23 0062 ౧౦౩౦66 ౦01/౦ ౧0౦0100666 ౧02 టంంయ4 0403 (1(0౯0800ట0 ౯0850103), ౧0౪16 7౦౪ 10041) 6౧00 64 100? 0806 308, 4 1606 టైరు, 7023 ంజల్వ 522 జ్యుజ న! “కవితో పునఃప్రారంభానికి ప్రయత్నం గోకవితో వ(తిక (పచురణను వునపారంభించాలని (ప్రయత్నాలు చేశారు. శీ శ్రీ. ఆర్ముదు వీల్చూడ్తి కుందుర్తి ఆజుంతా మొదలైన మ్మితు లందరి వద్యాలూ నంపాదించటానికీ (పయత్సి ంచారు. కాన్సీ ఆనివార్వకారణాలవలన వారి (పయత్నాలు కొనసాగలేదు. 21 06౬ '65, వ్‌2ర25. (ప్రియమి్యత్రులు, శ్రీ వరద రాజేశ్వరరావుగారికి, నమస్కారములు. మీరు (వ్రాసిన ఉత్తరం 20వ తేదీన నాకు అందినది. శ్రీ ్రీగారు మీకు పంపమని ఆరుద్రగారి చేతికి రెండు కవితల నిచ్చారం. ఈ విషయం ఇప్పుడే వారు పెలిఫోనులో చెప్పారు. ఆరు[దగారివి ఈ సాయంగతం కలిసి అవి మీకు పంపమని జ్ఞాపకం చేస్తాను. రామకృష్ణశాస్త్రి గారి స్మారక సంచికను వెలువరించటం పరమ వవి(తమైన కర్తవ్యమే. నేను రెంటాల నసుబ్బారావుగారి గృవానికి వెళ్ళి ఆపత్రిక సంపుటాలను చూడటానికి వారి అనుమతి పొంది శ్రీ, రామకృష్ణారావు గారి పద్యాలు లభ్యమైనట్లుయితే సూరిగారినో, ఇంకో మితునో పట్టుకొవి-డబ్బిచ్చి ప్రతి (వ్రాయించి పంపుతాను. ఆ నంపుటాలు దొరికితే పద్యాలను టైపు చేయించి అయినా పంపగలను. ఈ

306 వరద న్కృతి విషయం-ఒకటి రెండు రోజులలో మీకు వ్రాస్తాను. చి.సౌ. సోదరి చాయాదేవిగారిని ఆడీగామని చెప్పండి. శ్రీ ఈశ్వరరావుగారికి ఈ లేఖ చూపాను.

రామకృష్ణ శాస్త్రిగారు ఆగస్టులో మా పత్రికకు (వ్రాసి యిచ్చిన ఒక కవితను కూడా మీకు పంపుతున్నాను. భవదీయుడు, ఏల్చూరి సుుబహ్మణ్యం. త 19.010౪..65 (ప్రియమైన శ్రీ రాజేశ్వరరావుగారికి, శీ రెంటాల వారింటికి వెళ్లి, ఏడెనిమిది సార్లు ప్రయత్నించగా, రెంటాల వెంకట సుబ్బారావుగారిని కలుసుకొని రెండు మాట్లు వారితో మాట్లాడ వీలయింది. వారి (గ్రంథాలయంలో ఆంధభారతి సంపుటాలు లేవు. ఆందులోని పన్నెండు వందల పుస్తకాలలో ఈ సంపుటాలిప్పుడు లేవు. ఆయ్యధ సారస్వత పరిషత్‌ పత్రిక సంపుటాలు 1913 నాటివి చెదురు చెదురుగా ఉన్నాయి. ఈ పుస్తకం ఇక్కడ లేదన్న నిర్ణయానికి విన్ననే రావటం జరిగింది. పుస్తకాలను ఆయన మనల్ని స్వయంగా, చూడనివ్వరు కూడా. తీ శ్రీ గారిని "రెండుమాట్లు పద్యాలకోసం కలుసుకొన్నాను. ఆయన ఒక మాటు ఆర్వుదకు మీకు పద్యాలను పంపమని ఇచ్చానని అన్నారు. ఆ తరువాత ఆ మాట, వారు పరాకున చెప్పినట్టు స్పష్టపడ్డది. కొత్తవి ప్రస్తుతం లేవనీ, (వ్రాసి పంపుతాననీ అన్నారు. శ్రీ, శ్రీ గారికీ ఆరుుద గారికీ, పద్యాలు పంపమని మిరు అసలు (వ్రాసారా? వ్రాయకుంటే ఆ ఇద్దరికీ వాయండి. ఆర్యుద గారికీ కూడా మీకు పద్యాలు పంపమని నేను చెప్పాను. బైరాగి గారు ఇదివరకటి ఇంచ్లో లేరు. ఆయన ఉంటున్నది చక్రపాణి గారి యింట్లో. వాహినీ స్టూడీయోస్‌లో. ఆయన తప్పకుండా యిస్తానన్నారు. కానీ కొద్ది రోజులు పట్టవచ్చు. ఆయన తప్పక యిస్తారు. మీరు శ్రీ, శ్రీ గారికీ ఆరుద గారికీ లేఖలు (వ్రాయవలసింది. మీరు లేఖలు వారిద్దరికీ (వ్రాసాక నేను వ్యక్తిగతంగా ఆ యిద్దరినీ కలుసుకుంటాను. నేను ఈ విషయంలో ఏమాత్రం ఉపేక్ష చెయ్యలేదు. ఆయ్మధభారతి కోసం నేనూ వేరీ మార్గాల కూడా (పయత్నిస్తున్నాను. త్వరలోనే నేను నా రచననను పంపుతాను. ఆ సుబ్బరావు గారితోపని నిన్నటి వరకూ తేలకనే నేను మీకు ఆవిషయం (వ్రాయలేదు. మిగలౌ మిషతులంతా పంపారా? బైరాగి గారిని కలిసి మీకు ఆయన 06125 వచ్చేటట్టు చూస్తాను. శ్రీశ్రీ గారికీ ఆరుద్ర గారికీ వ్రాయండి. శ్రీ రాజశేఖర్‌ విదేశ పర్యటన పూర్తి చేసుకొని తిరిగి వచ్చారా? మీ లేఖకు ఎదురుచూస్తూ - సోదరి ఛాయాదేవిని అడిగామని చెప్పండి. భవదీయుడు, ఏల్చూరి సు[బహ్మణ్యం.

307 వరద న్మృతి తీ0005 గ2టంు2 [2 272 &, టిం క62046, 11.1966. వరదా,

2.24... ఫబవరి అయిదో తేదీన భారతీయ నాట్యసంఘం తరపునవాక 560210 నడుపుతున్నారు. దానికి నన్ను అధ్యక్షుడిగా వుండమన్నారు. ఆనాడే కన్నాపుల్కం (ప్రదర్శిస్తున్నాం, "కేవలం స్వతంత్రమైన తెలుగువాటకమే ప్రయోగించటం భావ్యమని ఆలా నిశ్చయించటం జరిగింది. మృచ్భకటికం మళ్లీయెప్పుడు (ప్రదర్శించేదీ యింకా నిశ్చయం కాలేదు. వసంతసేన పాకు బెజవాడలో వున్న వొక అమ్మాయిని యెన్నుకున్నాము. ఆ పిల్లను సరిదిద్దటానికి కొంతకాలం పడుతుంది. నేనోవాటకం రాయటానికి పూనుకున్నాను. కేవలం ఊహా మామే కాదు. యేప్రిలు సలాఖరుకు పూర్తి అవుతుందనుకుంబున్నాను. నువ్వు కూడా కొంత ప్రయత్నం చేసి అనంపూ్యూర్తంగా రాసి వుంచిన నాటకాన్ని పూర్తి చేస్తే యెంతో బాగుంటుంది. నా మాటతోసి పుచ్చక గల్టి ప్రయత్నం చెయ్యి.

నువ్వా మధ్య పంపిన కంద పద్యాలు చాలా బాగున్నై. నేనూ కొన్ని రాశాను. యేదో విధంగా వందా పూర్తి అయితేనే గాని (ప్రకటించటం బాగుండదు.

“కవిత కింత వరకూ యేమీ రాయలేక పోయాను. మనసులో మెదలటమేకాని నిరాఘాటంగా పైకి రావటం లేదు. తొందరలోనే పంపుతాను.

మళ్లీ రెండు మూడు రోజుల్లో రాస్తాను.

[అబ్బూరి రామకృష్ణారావు] న! బెజవాడ, ఏప్రీల్‌ 22. (ప్రియమైన మితునికి, [19661 ఎప్పటి కప్పుడు ఉత్తరం రాద్దామనుకుంటూనే చాలా ఆలస్యంచేశాను. కోప్పడకండేం. బద్ధకం, బద్ధకం, బద్దకం. అందులో, గత నెల రోజులుగా వరసగా నై చ్‌ డ్యూటీలు కాపడం వల్ల - అసలే తీరికలేదు. పగలంతా నిద్రలోనే గడుపుతున్నాను. అసలు విజయవాడలో నా జీవితమే ఒక న్మిదలా ఉంది. వెన్ను తట్టి లేపే వాళ్లే ఎవరూ లేరు. మిమ్మల్నీ, రాజశేఖర్నీ పదిలి పెట్టిన తర్వాత ఉత్సాహం అనేది పూర్తిగా అద స్పేశ్యమై పోయింది.

ఇతరుల నీడలో జీవించే మనిషిని నేను. వెంట ఎవరో ఒకరు తోడుగా ఆసఠా ఇస్తే తప్ప (బ్రతకలేను... మళ్లీ మిమ్మల్ని ఎప్పుడు కలునసుకుంటానో!

ఛాయాదేవిగారు ఇక్కడ నుంచి క్షేమంగా విశాఖఇపట్టుణం వెళ్లారు. బహుశా ఆవిడ మీకు ఈపాటికి ఉత్తరం రాసే ఉంటారు.

308 'వరద స్మృతి రాజకేఖర్నీ, సుబహ్మణ్యాన్నీ అడిగానని చెప్పండి. కొన్ని కొత్త పద్యాలేవో రాశాను. తర్వాత వాటిని పంపుతాను. “కవితా స్యతిక మళ్లీ తీసుకురాకూడదూ। రాజశేఖర్‌ కూడా అక్కడే ఉన్నాడు కనుక ఇద్దరూ కలిసి ఆలోచించండి. మీ నవల పంపడం మరి స్పేపోకండేం. మరొక మనవిః కొత్త పోయె[టీ పుస్తకాలు ఏవైనా ఉంఘే-అథమం ఒకటైనా పంపండి. (వరద రాజేశ్వరరావుగారు (ప్రారంభించిన నవల మొదటే భాగం ఇతర “అము(దిత ఈచనల'తో పాటు చేర్చాము-సం.] అజంతా. న! కుందుర్తి 410615 సెడ్‌ 21219061 ౧౦101) ప్యడల250264 500 036. డియర్‌ వరద, 12.11.79 నీవు రాసిన లేఖ, నా ఆరోగ్యం బాగానే ఉంది. సుబహ్మణ్యం ఆరోగ్యం కూడా బాగానే వుంది. బద్దకంవల్లనే జవాబు రాసి వుండడు. ఇల్లు అదే. 8% యోగాంబాళ్‌” ను 20, 'యోగాంబాళ్‌” గొ కార్పొరేషన్‌ వారు నెంబరు మార్చారు. ఆంతే. నీ ఆరోగ్యం జ్యాగల్తగా చూసుకో. ఏవైనా దుఠభ్యాసాలు వుంటే యిప్పుడైనా కనీనం తగ్గించుకోవడం ఆవసరం, నేను రేపు ర్యాతికి అమలాపురం వెళ్తున్నాను. 20వ తేదీ పరకు తూ.గో. విశాఖజిల్లాల్లో పాహిత్య(ప్రనంగాలు వరుసగా ఒప్పుకున్నాను. తిరిగి రాగానే నగ్నమునితో మాట్లాడీ నీ “కవితికు ఏవైనా పంపుతాను. యగ? [కుందుర్తి] తా ఏ)!

తెలుగు నాటక ప్రదర్శనలు ₹ఆంధ్యవదేక్‌నుంచి 2966లో నాట్య విద్యాలయం తరపున శ్రీ అబ్బూరి రామక్సృష్టారావుగారి దర్శకత్వంలో శ్రీ ఎ.ఆర్‌. క్నన్హ,ఛత్రీ, మంటతి శ్రీ నివానరావు శీ. అబ్బూరి గోపాలక్ష్మన్హ శ్రీమతి వాసి రెడ్డీ నీతాదేవి వభ్ళతులు న్యూ ఢిల్లీలో 'కన్వ్యాఖుల్కం) 'మృచ్చ్భకటీకొ నాటకాల (వదర్భనలు జరిపాడు. అందుకు కావలనిన ఏర్పాట్లకు-ముఖ్యంగా ర్యాష్ట్రవతి భవన్‌లో డా. రాధాక్షష్టన్‌గారి నమ్మ్తంలో (పత్యేక (ప్రదర్శనకు తోడ్చ డీనది వరదరాజోశ్వరరావుగారే.. | గె వా క ట్‌ . | క్‌ 1 స. స్త ష్‌ + గ | | మ: * గ శం? యే |] | ॥ క న సం దాన యా [కం(డితో 'వరద' -15 పూసా రోడ్‌" ఇంట్లో! 262 ౪164021234 తమురమా2 916ట! 120/2 520800 000. 60001 షర జట! పంతయల త. మం0౧2 కర్యడలడ016-4. పరదా, ఎంత బాగా జర్గింది ఢీల్లీ కార్యక్రమం! నిజంగా నిన్నూ ఛాయాదేవిగార్ని, టి.ఆర్‌. రావు దంపతుల్ని చాలా కష్టపెట్టాం. ఇన్నాళ్ళకు అందరికోరికా తీరింది. జయప్రదంగా 'ఐదురోజుల పెళ్ళి జరిపించావు. అందరూ మెచ్చారు. సంతోషీంచారు. అదే మనకు కావలసింది. నీతో కావాల్సిన వని ఇంకోటుంది. మే, 20వ తేదీ నాన్నగారి జన్మదినోత్సవం చేయాలనుకుంటున్నాం. నీతో మాట్లాడాలనుకున్నా గాని తీరికేదీ? నీవు ఈ నెలాఖరులో

0 2 వరద న్కృతి వచి+నపుడు అని? నిరయిదాం. ఘనంగా, అందరూ అదిరి పోయేటట్టు చేయాలి నీ సహకారం ఎ భా ళు క. అవసరం. మన గ.%. 240 ను కూడా మళ్లీ బాధపెట్టాలి. అతను కూడా హై(ద్రాబాదు వస్తున్నానని మా చెప్పాడు. ఎదురు చూస్తున్నాను. ఈ నెల 27వ తేదీ "₹/0116 116266 ౨2) ఉంది. “విదూ. కుడి ఆత్మహత్య" పదర్శనం పెట్లాం. ఆ రోజుకి మీ ఇదరూ డికి రాకూడదూ! ఎంత బాగుంటుంది. స్టౌ ఇద్దరూ ఇ | అందరం కులాసాగా చేరాం. ఇందులో పెటిన ఉత్తరం శ.%.1220 కి ఇయ్యి........ ఇ స్ట! ఆ గురువుగారికి (ప్రణామాలు. ఇంతే. క కచ .ఆర్‌. క్‌ (... జం 1966] వె అణి న! ్గ ళ్‌ ః ప ఓ లమ /. య టో గో [లా య ళ్‌ క మం సనన య ము. స్తత నీ సాం టిం ఈ! సనన! ఘా (చం న 2. న న టా |] మ “ క్‌... ను బ్‌ వు ర్త. తు న్‌ ట్‌

వరద న బన సాం. 221 ఉహ తే, | (హహ క ఖ్‌

శ్రీ శ్రీ వస్టిపూర్తి ఈ ఈ వష్తవూర్తి నన్మాన నంఘంలో వరదరాజోశ్వరరావుగారు కూడా ఉన్నారు. టి! 4లి:.19దీళ రా లౌ జ యల్‌ శాబేశ్వు గ్రాన్‌, నుక కంటలసానా ఊన్నావడి ఉమ రంంటిగను. ఇకిడ, రీ చ్త్రే జాన 50 4 | లీ ళ లో వి + ళీ శ్రీశ్రీ! గ నహీ అయా ఫం దళం టు జ / దా, అపు వం లంక స. తశష్వశ

312 వరద స్మృతి గరా, రారో రే పాటి 32కి గా ద్‌ందింది. శ్రీశ్రీ చీన్య్యానం గ 90 12 కొంత టల్‌ సు టి డవ్నాడ్తుదశ్తి రణ ఉ్‌త్హాకంం యక్‌ 2 వష ైేం వ్కోదొటా, జ. రసి ఉల ఓట ఓక్క రి [1 దట నం నూ. డ్ర్‌ ల యాం , తక్వక్ర ర9 వారి, యంప్ప విర డర0, మి ఉందళ్ళేంల తంట ఓల 9 షల్పు పేర్తు న థేళ 50 ల/ న. సారింయ నుప్ర[ 2 అలంటి కా ఓ లీణ5, ముక్య కాందయిుక పల్లీ ఉద హెలా అటాంగిదర నా డ్రీండి తుం9ి, కూ సొన నా రి గురకలు. టేతరం కద ఒజణ లా టంట్చి దా, -ఈ ౨0౯ శురం చీ సూ 1ంనా త 9% క0ం౨నా ౨ తడూలక తదు. -తా 91 60% 6800 కం బా న గ్ర వ్‌ ఎంత ఓల్యే నా నుల కలై అది షట క్రంక రేబ్వీనీయలం దవా ఊంటెం 0,

పీ మెల కట నా య్‌ న్స కీని

వరద న్మృతి 813 గో ఎత రేటుమ్రైనం. ఒంగానా శేధేట రాస్తు స్యా

౧ ర పే కోభేట గె గానం నో బీజ ఇం విం శారీ కో మగ / 17 శ ఇటా 263 10.1169. 0౯5% 722642 గషటగ22 220 82, లం జరుజు[6! 04 1091 06 226 121 16 50250005 01 రిషి 5% ఏ 809810 06 0660121664 2 71228 0% 222048 70. 1628 0గ9త్రోలి!్‌ 001 థలయ001600 [0 005% 5గ హ₹ 16088 206 12 208030. నెహతుట2 1010 06 ఓ శో 1901 90000 200108” *0108 ౫08 9200321 048 టం జం 5056 కం ₹04ల4089 005% 963 గంలా, 206 230 00866 ౧000౫3 తడ వగు 1 *ట/ ౧0౦5 *2940 1001866 ఖలు 12 115 208030 ఇరరంికం. 0! 1640 201 0270 2000) 00114 6 50, ప ౦000816 90964 ఉల 116 000% 05 యల 00620603, 2106112220 జయు!. ౧06 10851, 66 70100065 9010621664 10 80 10 9 200062 ఇంటలం 626 గొం0 80% జొర 1 00061308 0 న కంల, 1, ఇట 2 *60ం ఉగ1ర02 70 ః శః కాంట న త గెలాయం న్నే (ప్రియమైన మిత్రునికి, కతా రమణారెడ్డి మీకు తెలుసుగా! శ్రీశ్రీ వస్టిపూర్తి సందర్భంగా ఆయన సమ(గ్ర ఇ సంకలనాని న్ని వెలువరించడానికి అతను (ప్రయత్నిస్తున్నాడు. శ్రీ, శ్రీకీ నంబంధించిన సామా(/ దగ్గర ఏది ఉన్నా సరే వంటనే పంపించండి. ఆబజింతొ. ॥ |! [ఒకే ఉత్తరంలో ఇద్దరూ రాశారు.]

పరద స్మృతి 234 కావలి వ270 శ్రీ వరద రాజేశ్వరరావు గారికి- ల్‌ ౬ ల ॥ వేశారు. వందనాలు. మీ ఉత్తరం అందింది. శ్రీ శ్రీ, షష్టిప్తూర్తి సభ ఫ్మబవరి 1వ తేదీకి వాయిలా . మీరు ఎడిచ్‌. చేసిన 1406602 గల్యుత కంల్యూ! ని సాధించాము. అందులోని ఆ రచనలను తీసుకున్నాము. కాబట్టే దాని విషయమై మీరు బాధపడక్కన్లేదు, ఫిబ్రవరిలో వాధికు వస్తారు కదా అక్కడ కలుద్దాము. కవి. రమణారెడ్డి. చెలుగు నాటకాలపోటీ [2871లో న్యూఢిల్లీలో జరిగిన తౌలుగు వీకాంకీక (వదర్భనల _ పోటీలో పొల్గొనడానికి ఆయ్యధాయూనివర్సిటీ నుంచి డిపార్ట్‌మెంట్‌ ఆఫ్‌ థియేటర్‌ అర్డ్స్‌ తరపున దర్భక్షుడు కె. వెంకటేశ్వరరావు గారిన్సీ ఇతర నటు అనూ పంపించారు. వారికీ స్థానికంగా వరదరాజేశ్చరరావుగాడు ఎంతో తోడ న్పృడ్డారు. తురక? 01 బ0ుర/ ౧౫ 001లి6 0 సూ ఉ 6౦౫గలం6 శ ఖగ; 211 కి 018 520-271. “కంగు: పేగు మాంణాటుణ 210 స. శయ. 3.10౧400), ౨.ప.4ఉ(3000జ) 26 0౯46ల 0016806 ఉగ తయ? 000లంష/ నగు 001%, [1 006 5ష, | కు 0%0ల2%0[టుంప జూ అంంలరులంం తగు 1000ల య కై210031 నో 1030౮101 కం ఇలేంంయల 04 1276 20001666 (08091021 (11. 1626 07 గల్‌ క 60యటబాాజ2 220, 9జయుజం 216 త 1002006-10013/ 00006660 ౧46 260611 06ల 46 ఇంట 01.441. 9ల81. 0608 *0% 0న రు శత జుం 506600/808 20 న!

వరద నృతి 315 శ ఊహాగానం ....

[₹/973లోతం్మడి అబ్బూరి రామక్టుష్ణారావుగారి కవితలను సమీకరించి, “ఊవోగానం, ఇలతరకృతులు” అనో నంవుటాన్ని అందంగా (ప్రచురించాడు. దాన్ని హైదరాబాదులో మ్యుదింఎడంలో “అబ్బూరి నన్చిహితోిమ్యడ్తూ వరద మ్యితుడూ అయిన డా. బూదరాజు రాధాక్షష్హ గాడు ముఖ్య బాధ్యతను నిర్వహించాడు. బూదరాజు రాధాకృన్న

తేది. 18.1972 'శ్రీ వరద రాజేశ్వరరావుగారికి, నమస్కారాలు, ఉభయకుశలోపరి.

నా (ప్రత్యుత్తరం ఆలస్యమైనందుకు ఏమీ అనుకోవద్దు. కారణాలు అనేకం. ఈ రోజున 12)" 041 నిర్రయించటం కోనం మీకు 4పేజీలు పంపుతున్నాను. ఇప్పటికి 'ఊహాగానం' మినవో మిగిలిన రచనలన్నిటికీ (వ్రాతప్రతి విడీగా రాయటం పూర్తయింది. అచు సపుస్తకాలను ప్రింటర్‌ చించట మెందుకని ఈ పని చేశాను. “కవిత రచనాకాలం ము(ద్రణకాలం తెలియలేదు. రాయండి. కాలక్రమంలో రచనలను అరేంజ్‌ చెయ్యడానికని విడికాగితాల్లో రాశాను. “ఎట్టిగన్నేరు” లోని పద్యం వెయ్యాలని గురువుగారు. పట్టుపట్టారు. సేకరించాను. ఇప్పుడాయన తన రచనల విషయంలో (శ్రద్దతీసుకుంటున్నారు. ఇది మంచిదే కదా. కేంద్రసాహి త్య అకాడమి (ప్రచురణలో

నుంచి పద్యాలను పృధక్కరించి (ప్రచురించాలని మీనాన్నగారూ, గోపీగారూ ఆభి(వాయపడ్డారు. వీటిని (పచురించుకోటానికి కాపీరెట్‌ ఉందా లేదా అనే (ప్రశ్న వచ్చింది. 20076 గారితో మాబ్ఞాడి అంగీకారం పొందమని మీకు రాయమని నాకు చెప్పారు- మీనాన్నగారు. మీ నుంచి వార్త రాగానే వాటికి వాత (ప్రతి తయారుచేస్తాను. “జలాంజలి' (వ్రాతప్రతి సరిగా లేనందువల్ల, పద్య చరణాలు పూర్వ ఫక్కీలో వున్నందువళల్లి, (ప్రంబరు తప్పులుగా ము[దించటం జరుగుతుందని వాటిని గూడా మళ్ళీ ఎత్తిరాస్తున్నాను. ఈ రాతపని అంతా రెండు మూడురోజుల్లో పూర్తి అవుతుంది.

గోపాలకృష్ణ మూర్తిగారి దగ్గర నుంచి భారతిలోని వ్యాసాలు నంపాదించే (ప్రయత్నంలో వున్నాను. ఆయన జిల్లళ్లమూడి అమ్మగారి భక్తుడున్నూ రైరయినవాడున్నూ కాబట్టీ మనిషి ద్‌రకటమే కష్టంగా వుంది. మసూనాగారికి నేను వుత్తరం తాశాను. ఆయన దగ్గర్నించి సమాచారం త్వరలో అందవచ్చు. ప

శ ఆ వి ఏమైనా ఆగస్టు నెలాఖరులోగా ముద్రణ కార్యకమం నెరవేరుస్తాను. ...200 ఎలల

పని ఎంతో కాలం పట్టదు మరి. | కింది విషయాలకు వివరంగా సమాధానం రాయండి.

• పేజీల సంఖ్య ఎక్కడ వెయ్యాలి? పైనా కిందా? ఆంకెల్లోనా ఆక్షరాల్లోనా? న

2. “నదీ సుందరి లోంచి పద్యాలో గేయమో పునర్ముదద్రిస్తున్నాం గదా. ఫలాని దానిలోంచి ఆ రాయాలా వద్దా?

౩16 వరదన్మృతి తె, “మళ్లికాంబ" పుస్తకంలో రెండు రకాల ఉపశీర్షికలున్నాయి గదా. కమల, మల్లిక-మొదలై నవి. వాటిని ము(దించాలా వద్దా? పేజీ మధ్యలోనా పక్కనా? అందులో చేరిన ఇతర ఇండీకల సంగతేమిటి? వాటిని ప్రత్యేకించి ఇవ్వాలా వద్దా? వేరు వేరు పేజీల్లోనా, ఒక దానివెంట ఒకటి గానా? శ ప్రం0621 2118200001 ఎలా ఉండాలి.

ఇంకేమైనా మీరు చెప్పవలసినవి వుంటే రాయండి, ఈ (ప్రచురణ విషయంలో మీరు నిబ్బరంగా వుండండి. ఇది నాస్వంత ప్రచురణకన్నా నా దృష్టిలో ముఖ్యమయింది. సంతోషంగా చూస్తాను. అన్నట్టు శ... ముగ గారు కనిపించి వుంటారు. మిషతుల్ని అడిగినానని చెప్పండి, (౮ న. |!

ఎన్‌.వి. గోపాలశాస్త్రి క53 124 విజయనగర్‌ కాలనీ (009.సెంట్‌ఏన్‌ న కాన్వెంట్‌)

"హైదరాబాదు 28. అప్తమి(తులు, వరద రాజేశ్వరరావుగారికి నమస్సులు. మీరు దయతో రాసిన రెండు లేథలూ-ఒకటి, మా నాన్నగారు గతించకముందు, మరొకటి సంతాపలేఖ-అందినవి. వెంటనే సమాధానం రాయనందుకు మన్నింతురు గాక.

_ మా నాన్నగారు పోవడం ఒక పెద్దషాకు మాకు. 16 ౪23 00109 162100 611 46 1254 ౨104018. ఆయన ఇంత త్వరలో పోతారని ఎప్పుడూ అనుకోలేదు. నేనూ [1413 వి అవుతున్నాను. మనస్సు ఏమంత బావుండడం లేదు. ఏదో దిగులు. అబూ. సరి రామకృష్ణారావుగారు కూడాఫోను చేశారు.

• విశేషాలేమిటి? బూదరాజు రాధాక న్స మీకు రెండు ఉత్తరాలు రాశాట్టు. వెంటనే రిప్తై ఇమ్మని కోరుతున్నాడు. రామారావు ఈ మధ్య వాచ్చాడా?.... వున్తకాలు కూడా వాపస్‌ చేయలేదు.

నత్లా లఅశతౌాం దుద్దుకూరి కృష్ణారావు ఎలా వున్నాడు? (మీసాలతో) రయ ఢిల్లీ వస్తే మీకు ముందు రాస్తాను. 26.8.7 2. త

వరద స్మృతి తె? 5013001 0” ఉం టం రాయక వం1041! 26 ౧౦౫౮టబిరై000091 [౧00 540406 డి. షయణ్యాట ఇ) 2202్రుడగు, ౨18. 211.73. శ్రీయుతులు గీ.౪. గష్పటాాజం 220 గార్కి "పైడిరాజు నమస్కారములు. నేను శ౨.1211002012 4260) తరపునుంచి 'సెర్మటలు లలితక్షళా ఎకాడమీ మీటింగుకి హాజరు అవుతున్నాను. న్యూఢిల్లీకి 9తాశబయలుదేరి 11తా] ఉదయానికి చేరుకుంటాను, బస- 'కెనాట్‌ ప్లేస్‌, మదాసు హూటలులో చెయ్యాలని సంకల్పం. ఆ తరువాత మీ దర్శనం చేస్తాను. అక్కడ రెండు రోజులు ఉంటాను. 12, 13 నో తిరిగి విజయనగరం బయలుదేరుతాను. యిదీ న్యాప్రో(గాము, మీ తంిగారు శ్రీ, అబ్బూరి రామకృష్ణారావు గారి పుస్తకం ఇప్పుడే అందుకున్నాను. చాలా బాగుంది. (గెటప్‌) ఆందులో నేను చిత్రించిన మీ నాన్నగారి రేళాచ్యితం చాల ఐడియల్‌ గా ఉంది. యిక్కడ చూసిన మితులందరూ చాల సంతోషిస్తున్నారు. ఆ రేఖా చిత్రం 1012 సైజులో ఫొటో ప్రింటు కావాలి. లలిత కళా ఎకాడమీ మొదటి.ఏన్యుయల్‌ నా చిత్రాలతో (ప్రారంభమవుతుంది. అందులో వేయించాలని సంకల్పంతో (వాస్తున్నాను. (శ్రమయిస్తున్నందుకు నున్నించి ఒక కాపీ పంపేలా చూడండి. "సెలవు. మీ అ. "పై డిరాజా. టన ఇమ

2318 వరద న్మ్రతి టు లె లం న రానా నాటా రానా వ (గి | ం" (షే భే ళో మ్‌ న సీ నె వ ఘం వ్‌ నం | ఫ్‌ | శ్‌ జ్ష ర. చ. ర. | లనాత భా. ల జ నీ వహ [హైదరాబాదులో రెండవ తమ్ముడు శ్రీనాథ్‌ వివాహ సందర్బంలో శ్రీ పి.వి. నరసింహారావుతో “వరద'] సం _ ళ్‌ శ్హ్‌ ్న స న | షీ ౮ . తే ల వ స్త యయ స! తా. ్‌ స త కాం... [ఆదే సందర్భంలో- కుందుర్తి అబ్బూరి, జి. రామారావు, నూతన దంపతులు శ్రీనాథ్‌, వసుంధర, గోపాలచ(క్రవర్తి గోపాలక ఏష్త్పలతో “వరద

పరద స్మృతి 319 రష్యా ప్రయాణం

గ(వముఖ (వతికా రచయితగ్మా రచయితగా (వచులణకర్తగా అబ్బూరి నరదరాబోశ్వరరావుగాడు రష్వా(వభుత్వ ఆవ్వోనం వై నెప్టెంబడు 1974లోరష్టా నందర్భించారు..

జ్‌ 1101111101 000 క్ట ౫210112000 0111102010 110 నే. 110 (11418 14441 (011% 2 కిగ04518401 8040, 0౩ 891 10. 241 స్టటని న " ఎ 14! తపప 5? . 496 13, 1074.

సస. ఉం. టంట 220, 261108 & నశ 2028008 0600, &ీ111606 6011%ఆ3, 15, 54604 7250201 సళ2డై, ౫౦+ 001015. క ప |.

118176 ౧6 ౯౭౫1 ౧162581610 1200౧01908 ౧4/02 12౪6 0061 19711660) 416 సంళ054 653 4౬600, సశీంం00%, 0 గ౧జింి2 0౫/0 ఇట ల(0 016 5071400100. గ౧6 220000 ౪/11 062౯ 126 0050000021 512) హే 106 50౪161 ౮౭0% జర 2) 01 ౫౦౪ 21723286. 00 ౮౫౧౦౫౧06 2062074006 44608 ముక 062౯, 51210002 ౯01 ౦౧0౧0 000410. |

₹/6 30211 06 ౧2009 1 ౫౦౪ 15249 200601 ఉం100112600 216 161048 100*/ 1 30126 66121] ౪02002 71111206 4 94 1 46 5071601109 ఖ6 *110జటయ!18 250606 0౯507168 1108 ౪11) 06 01 960121 1082105 (0 3౦0. 2013 ౪/11 1010 ౦౪ [0565 19 రః2%/108 ౮0 ౩౦౪ 6౪8 2081202026 “ఛం 50211 06 ౯౯210001 1 ౪00 2150 ౧16296 1064102160 ₹000 ౫౦౪ ఇల! మతి 1 ౧0[౧౪అ190౬ [0 260 6 ౪10.

₹/6 జం 20080201028 16 310150) 0% ౫46౧41 40, ౮౦౪6౧౧౫608 01 10614, 10 0233 00 (0 ౫౦౪ 016 ₹126000 0 46 "0౪05141 [63 శల౦ం). ఛి 16్ర్రజ6ం,

ఏ్‌1906001/ 00, (4.6. ౮౦౧౧౦౪ 6 0016 1100001240 ౧౦9జ00160ఓ 0౧౪6 ౮55% 20002530 19 10612) ళి

320 వరద స్మృతి "౮మునగో, సెంటు ౫౦. 7, తడ ఉకిడ4 1015, తర 06 పరల2026. 61001 స తీర! 3,1074 మళ! రేం కసిగ *జంరే2, శ ఏజుంంం4 + 80 ఈ64టిర 01908 0106 164ల. 163 2 910 626505 24200120 123 98660 ల 31.1 ౧006 ౧6 1 *ల! 0% ఏ ౪27 10 ల0లుూ. టు ౯6 110 ౧ *ల/ 065 ఇగురీటు...... 1₹ ౧01100 06% ౪04016, 1 00ట1 ౫౦౪ 10 62109 ౮421 క1ం[06 006 22212, 10 10 100 9 26 000ఉ6ం9 జడ 964 1 ఖల 26106౬ 50, 08 జం 14108 [01 3403007 0% ఏ5ల(ంగ0ల 7. 126 1 048 [000 కలం ౩06 ౪1106 00488 10 006400. 6016 ఇగ ౪708 2 816 6016 రేటు 8 96 610. కర ఇస్యంటం 96 * కలుకేషై 9౦౪ 008 04 +౪లగ/ ఇగలు6002816 68265. ర 0కు 9006ల (8. డిని లగి.) లు హా మాస్కో ॥ 99.74 అక్కడికీ యిక్కడికి మూడ్చి ట్‌ ల లు చేరేటప్పటికి సాయంకాలం అయింది. సదుపాయాలూ చేశారు. నిన దా. మమ్మల్ని 21 001 దగ్గర్నే ఆహ్వానించి అన్ని ఏ కదివారం. ఊరు చూడ్డానికి తీసుకుపోయారు. మాసో మహానగరం పరిప(భంగా ఉంటుంది. బగోజనం దుర స వి. రామచంద్రన్‌ స్నేహితులు ఓనం పండుగ ఓ వచిమాంసావోరం. నిన్నరాత్రి నుంచి మనకు కావలసిన వాళ్లని కలుసుక్రూల్ళ టు “కగాడీకీ భోజనానికి వెళ్లెను. ఇవాళ ణ్‌ వాలి. బుధవారం నాడు కీగా పోతాం. అక్కణ్ణేంచి శనివారం వాడు లెవిన్‌; (గాడు పోవాలి. వచే

• వచ్చేసోసువారం 7010218244 వెళ్లాలి. గురువారం నాడు (19ను మళ్ళీ యిక్కడి కొచ్చి 20 తాకీక్సు ల్ల కొసాను. ర్యాతి ఢిల్లీ బయలుదేరతాము 21 పొద్దున అక్కడి

వరద స్మృతి 321 రేపు మాస్కో శేడియోలో 1060-5016 6124005 మీద మాట్గాడతాను. 750 రూబుల్స్‌ యిస్తారు. అది పెట్టీ ఏమన్నా కొనుక్కొస్తాను. అక్కడ అందరూ కులాసాగా ఉన్నారనుకుంటాను, ఆమ నిన్న వచ్చాడు. చాలా ఆప్యాయంగా ఉంటాడు. స్వంత డబ్బుతో నాకు 9607 పట్టుకొచ్చాడు. ఇవాళ సాయంకాలం మళ్లీవస్తాడు. రొవుకీ మాలతికీ చెప్పు..... వరద [ఇంటీకీ రాసిన ఉత్తరం] న! ల నన న సం న నట ల స ప్త ట్‌ ద పన టను! న, గ హు న వ్‌ చ్‌ మ న మంత స నన స [.! లే గ్ర /. ల్‌ క్ష ఆ ం ల” |) లై [/ న. చ మా లే తప్పు భే [ ల 041 431064 110226 16.974 నాన్నా ఏడోతారీకు సాయంకాలం మాస్కో వొచ్చాను. అక్కడ నాలుగు రోజులుండి, లాట్వేయాలోని రీగా నగరానికి పోయి మొన న యిక్కడికి వొచ్చాను. రష్యా విప్లవానికీ యీనగరం (ప్రధాన స్థావరం. అంచాత లెనిన్‌కు సంబంధించిన స్మారక చిహ్నాలు అనేకం. నగరం అంతా ఆనాటీ చక్రవర్తుల ముద్రాంకితం. ఇవాళ వోల్లాగ్రాడ్‌ (అంటే పాత స్టాలిన్‌ గ్రాడ్‌) కు పోతున్నాను. అక్కణ్ణించి మాస్కోపోయి 21వ తారీఖు ఉదయం ఢిల్లీ చేరతాను. (ప్రస్తుతం యిక్కడ చలి (ప్రారంభమయింది. ను! శీతాకాలంలా ఉంది.

స 322 వరద స్మృతి ఇక్కడికి వొచ్చే ముందు మాస్కో రేడియోలో తెలుగు (వ్రనంగం ఒకటి చేశాను. నాటకాలు చూద్దామనుకుంటే ఇది నాటకాల కాలం కాదిక్కడ. వాచ్చేముందు మాస్కోలో బోల్లాయ్‌ థీయేటరు చూసి వస్తాను, ఇక్కడ (ప్రజలు తృప్టికరంగా జీవిస్తున్నట్లు కనిపిస్తారు. ఆవోర పొనీయాల్లోనూ, ఆవోర్యరి లోనూ ఆంతా పాళ్చాత్య 'ప్రభాపం. ఒక విధంగా వాళ్లది వేరే (ప్రపంచం. ఆక్కడ అందరూ క్షేమంగా ఉన్నారను కుంచాను. ఛాయ [వరద రాజేశ్వరరావుగారి ఆఖరి చెల్లెలు] ఢిల్లీ వస్తానంది. నేను వెళ్లేటప్పటికి అక్కడ చూస్తాననుకుంటాను. బుజ్జ [రెండవ చెల్లేలు సుజాత కొడుకు-రపీంద చింతపల్లి) ఎలాఉన్నాడు. వాడికి యిక్కణ్ణించి ఉత్తరం రాద్డామనుకున్నాను. కాని వాడీ చిరునామా నా దగ్గరలేదు, వరద న య ఫ్‌ | | ఘు ముం స | | + న నను సస న [రష్యాలో మ్మతుడు, పాశతికేయుడు వి.సి. రామచం(ద్రన్‌ తొ 'వరద]

పరద స్మృతి 323 సోవియట్‌ రష్యాలో ... నాటకరంగానికి చాలా ప్రాముఖ్యం ఉంది, బోల్దాయ్‌ నాటకమందిరానికి అతి చేరువగా నా వసతి వున్నా యెన్నాళ్ళకో కాని నాకు టిక్కట్టు లభించలేదు. అక్కడసంగీతన్న ృత్యరూపకాన్ని చూశాను. రీగా పోయనప్పు డు అక్కడ నాటకశాలలో పేక్సియర్‌ నాబకాలను ప్రదర్శిస్తున్నారు. మాక్చెత్‌ నాటకాన్ని చూశాను. భాషరాకపోయినా ఆ నాటక (ప్రయోగం అద్భుతంగా ఉండటంవల్ల వున్న రెండున్నర గంటలూ సావధానంగా ఉండిపోయాను. 1” (యం

న డాం |; న త ర

ం న్‌్‌ మ 1.

న.

౩24 వరద స్మృతి “ఎలైడ్‌పబ్లిషర్స్‌' ఉద్యోగం - విరమణ ౬ ౧ గఏళై జ్‌పభ్లిషర్స్‌” ఉద్యోగ విరమణ తరవాత మళ్ళీ సాహితీ మ్యితులలో నన్హిహిత సంవర్కాలు వీర్చు రచుకున్నాడు.. గ 15౪2021024. 2కు] టూ £జంకళడా2 206, 1 శగుట0ం8 జం 6౦108 ౪611, 106 010 ౮4 8కి 764069 1641ల. 1 [4౪6 06 | +లా 043 100085 ఇంగం91006 102006 1౮6. ౫౧6 2007613 20009 0016 నో 1266169566 100౪ .5. | 990640' ౨2001, *)౦ 90500276 1016 00 200%

1. 200 ఇజం 10 2 16407 గాంగ 21001. 16 కంైజయంక్రై వగ వగ 000103, ౪6 ౪౧068 (0 ౧10 60 86౬ 0౧) (0 ౫౦౪ ఇర ఖ్‌ గల18065 1090611109 [6 16 0£40150000. 346 1 20062, ౧6 రేంఠ3 101 న కంణ ఇట ఏ0. 50, ౪6 ౪11004 లు హంగ 3ం23862 జర లుం ఓం0 6 రో 0 6821302664 903౬ ; 0॥?జఇ00్యి “నా కాలేజీల్లో నేను 34.4. 2ర0జా2012 [20 ౪౯016 2 క్ర0510105 5006000021 1646. 4130 76౧131 టాడుయుల. శం 10 7ల2002120 906 308 113 80606080. ౨136 00076 00 ౯68265 గెట. ఊఉ. గ 163 ఖం 2 ౧01. "043 5100661", 5280). (2/11/0752) జ! వర్తమాన తెలుగు పాహిత సం వర్తమాన తెలుగు సాహిత్యం గురించి వ్యానం రాయవలసిందని 'ఇండీయబ్‌ ఎక్సవెన్‌ తరపున ఆవ్వోనం అందింది. 2976లో వరదరాజోశ్వూరరావుగొరి వ్యాసం ఆ పవ్యతికలో [పచురింపబడింది! 11101 ల రేయాటినే కము టా

111014. ర(9౧655 [1౦4/౧ 5౧4౧౯౯5 (8ంగాంత) 6౧0. (2002505664 0౦6: వం?ల53 గంలలాం గొంగగాంణ నిం తెంగారంట శం తెండి 110 21 మా? 2ట!4(గ, వి2సకరలూం0నం. 22127 1172 “లా విం], అండా సిన 240, 10 0౦02006 0008 11ల[086 (211. 1 20 (851 ఇరాక్‌ 10 00౧80 448 ౪6 జం లంంంటగ8 ౫0ట 2గ016 (19 10 1,000 *ం169) 0%606 ౯6167108 66 ౧౫౧౮౧

వరద న్మతి ౩25 ౧౧69 0 ౪14008 12 ౧౦180 16206, [0౯01 9060121 38001అ%ల100 ₹/0గ6 30010 42 58608 1౧ 0610101 ౮20020/ 16. ₹1311082 70౪ ౧200౫ సల టూ 026 90064ట/, ంంఠలంంలా 31,1975 340/ ఇజ42 224 ౨0010 8410601 జ! ౪700642014 7210 0 64౫౮8 0? తీ. కొష్టలాా22 ఏ4 [61206 6900811600 0£తు06కం 208 ౫1016, 100 స గలం24- 0600ల 00613, 912 గాగ188ఏ 0౯00౪701 -- 206 లు 20616006 0౧ 8216126701 900211 క్రాంతి. కౌంట్‌ 902211 0ంర్వ/ 02606 1[్రసు8ై 46 0006446020 0906ల ట్వ 11లయిం అర? 1106 రం016ే63 280, రంగ 6 10869008 ౦%)/5 0 9 బ్ర! ఛచాట్వు. 5షైం6 4000 లుకు 1200 123 382611) 00719. 2 326, టఫైిలం128 రలరం్ర 00 1150 362, 2కే 8 ౧01 091% ఖల ఓ ఏ8! జర తేలలి 0282130 [23 2004068 286౫ 36036 0£౯006060676 01998 20038 1మ 126% ౦౦౧[6అ౧0౬ 00102 246 11920/ 30006 1) శుంయా2 0623 ౧0ఈల, 1౨4) జయ? 06 రేంం106 46 €ం ౯6౭౩8 [006 హా రంగుు8 40 0031 - 106ం960646006 ల౧౦4 20044 ౧౭౭4౪౦ ౪486 ఓ గొల ం8ు 10మి, 027680౬ 000116 63%. ౦0న, అం06 సజు రంల 0009162016 2007107 2 జంల96. 901 తలారి 12 290 $608 11 అశకలుం62 లజ 001200 226 11యం05 00006 యోంంటం9. గాం ణంల ంళల0లు 1 శయు[ు ౧0600 ౪0100 38506 16 లుం 000 ౧౪మిు? 840/0 ౪0106, 086 0070108 ఇన6 2600408 06 62యరం౧41 0604011 ౧౦౧౫ 29300006 96 82006 0£ "ంగుఖుకం 167121” 206 9016 *18) 2 గరం] ఇం 0౫00 0000౪66 మంగ 006 110201లు. 1936 211 16 1604060601 1200886 6ఆ1660 0 *లా98 [06 ౦63, ౫0053 0£ ఇయు 18, 16 *లా జీలం *స10% 90246 ౧౦౫0061608 యకం 0౯ ఆయల ౧6గంధయ 0000 బయ 21౧61080 ౧066 *౪లం 10౧106 006[ఖరంటు, ౧౧06 గజటిగు 086 ౧౫0€ 12020286. ౧౫6 ౧066 06108108 10 115 900001 86 66 2టంగ 02 ౧000టా 01 అరుం సంక 2 6 180286. ౦) 9864 ఖు ఉయీలలట ఆల ర) జగ ల 1476 881206 2 *466 46108 000110 9 ఉల తెయగ! 356 0 1001360 ౭0631013 2064 260021 ౧ఖాటంత1జగ జి 3860 అం౪20, 4 806 00%గట8 13 0౪ అఆ0116 06 518016 019088 *న|9న 206 101అలు 0£ [0 20910. 6 08లటా ౪0106, 2 ౧0010 2240060 016, ౪23 ౧౦౧2జాగ౪ల్వ/ యాలి. 169066 ₹00 0010001964 కమ €ల6 1యకంంరే 20 46 కజిం8 0% 1808202860

6 వరద న్మృతి పం[0॥16660టలడ600 10 జంట 2890011006 [కలా 0౧౦౧౯౮. ౧౧౦) 100% 6200000660 206 9లు2560 ౧౧408ట ౪66 ౧020014606! 088 ౪00 ౧౦౦60 [07 0668072401 206 పం+ల260% 052 12080286. ౧౦ ఆై౮1గ0౧606 ౪401 కల ౧6౮6211000 05841 51808 ట40/ 206 2610000666 60106160 616 [1080886 0౯0౦ల 01% 46 92అఠల01016600౪606 ౯2411100. 00/16 20102001 ౪15100 2౭6 ౧౧00121066 148 06 0లా 00606) ౪2 ౧౦1034 ౧1606 0[అూ 0418 ౧౦౧1౧12010” ౦౯౧ హరేం.

వం[0/6 టం 10060060ట 1464 4606 6 00%50116216 6: 82105, 068 2006౫06 0% 10 90606 & ౧029061 0 టమంక12ిటి 05 ౪లూ ౧076. 4౫౦08 4 “ంటగయం[0 [050 లం *టాం 9006 *00, 1208 లం6 46 ౮౩64110021 [0005 ఇ ంటింయంగ, 2600668 413 ౧6౪ ౧066 1 101 36200 [07 2 ౧6౮౪౫ 110000 ల 1276 ౧0064068 0613 0 అటి! 006140 బరీ అఆ ౧౮౫ 0000210 ౨2188003 ౪1101 2760001660 560/. 80606 *లాం 10౦ ౧౫౧0 ౧0౪10టయ ఇ10 200066 20 ౧00041 560036 ౪/1118౪7ఆ. /

00 1906 416 ౧౯0౯5౪6 30001 0౪5106 ఇ10 812641౪7 20060106 115 ౧6౪/ 0660 *4స08 23 160201 06% 10 తం2ై0 ఏలు 067 [082166 1065 ల హర8రషా 0 2064 1 006%. 0860516 ఈేయ1266 ౧060165 0 ౪6 లో 25 [0 "0౧0096 10 (6 36066006 0[90:1421 036, ౧0౬ 16 56లలు06 0 ఫంంగంణం. ” కెళటా[ంగింం 1903 1196 1006 56 56, తపడు కటిరలణ) ౧26 120లర016 60001006 ఐ 1జా 6 జంటల

_ 6 0206400అం 0086 10160041 6210 20641042 90/16 51111 0006000 9 గటి. 0 ౫00/ 0£12086306 జే ౫6106003 00౫0391109 జం 166 [1120 510612 0౫ 2 12017 106 ౯628100 20110. 1300 0జుయయ[టు 226 008 1066300 1 164 10412, 46014 మరే 06 %ల/ 10516 28203020) 0ఏల 1100088 2 ౧౦106 0౯1% ఖం 'ణులుం ₹1106 016 52106013 6 16010108, ౧67 006 సర్గ! గ కయ ల ఏలా 701106. /

6022 [00000 [2 ౫6 6 0201 80 ౪21 1౪76 1106221000 0 2060166 20009. 34031001 15 6గ01 న ౧౮౪లో 10 & 860 50001అుంఓ 06 రలం! £ంటరగ్‌, *౪1036 ౧4౫061 1 80౫౧28 ౧౦౧౫౦30, ఖం 1660000698 11% 16 గాం! ౧001613 ౦1 '91600% 2కే రాడు, వగగ000/, ఉప 206206 128486, 16 005016210 0 (00 ౨౦౪61313 2 గల 50607 206 906౬900 0 118 జంటం( 15 లలో క30లగం121 26 16 ఖయలు 00 05%) ఏం 1 గక ౧26 40 ౦౧26 ఓటి ౧ ఐం 161 టారు టం మయ ల 12 [న్‌ 8506 206 0 గంగ ౧001%య8. 06 ౪5821

1101 006 ౪2006 1119 ౧6603 016 ణ164 01236 హ్‌? [000627 640: | + (౮6 220 100 12000001 6

0టంగ5, 60060041 0020106 ఖ4 6102000 3881 1 1012602 9

5100326093 121 60 10[ 154 ఈం2మిం4 12 | ం మ గమ, గంటతంంగరడ 10202002 52561 210% 65ట4%/ట "110 ౮౭61౬ 0500108 [060% 80 13 1811 క విల2ం401 50002008 ప్‌ ఎరై:1౧౧౬10 1100 1011 ౫౫ ఏ2, 2004ల +ఈ0/ 200106 గండం ఇగటిం 3 100%

వరద స్మృతి వ [07013 1౧10402064] ౧2౪1033 30/16 406 6000002064 0౪6 600%01ల 3౮36186010 ౧0761. 11000212 242082020/ట4000022, 3411073602 క80మ10, 6062020061 5్‌21000ష0426201, 0౪1౪706412 09218001 2064 ౪1040062 సష్రైకుం ౧276 21- ౯00 ౧66 ఏ ౧2కు 2 ౧౦౧౪౪ ౪1006.

10 ౧01024 910% 5100 అగఖ౧9 ౧౦౧౮ ౪14 6 6608 000110 ఏ4 46 52000 00113 261 [000 00060403 ౪౧302106. 410౦0౪80 ౫౦ 9828108 10011621 1000౪26003 ౮6 0060 టఫ్టులగుం౧4664 10 013 8016, (411062 ౧౫౫౦౦౯౦1 10606 198 510103 01౪00600 ౧౪01130686. 4 ౪011260300 510గ63 0 611100600౪0166 10 గం 18 0660 008811 08 0 06 1880021 900% “౧౩ -- 16 0031 0011606400 0016 06 90 [1

శి3 1౧ 6 ౧0761, 1 3 16 ౧1106416 614% 421 6001023600 126 ఆ06 12 5501 510%, *010% 9%0%/9 5180౧3 0 06000105 5216 12260021 260౧884106, షంగజంంగర8 *130/202002 5230 2064 92020 560000%0జ్ర2 వజంు& 206 100౪౧ [0౯401 ౪1200౪43 ౧జా2476, [16 800416 26 50/16. ౨. 3400002021, 9104 అం ౧1101012 వటయంరం28, 0.492 204 36%జఎ/లన2ట ర్‌ఏ00జ20 26 90060066 *గటంను *స056 ౪016 1 82028 ఇక6ం 1600821000.

6 గల4 0041204 (00 92075 3223 0౯20000 206 806ల0 11-1అ80) 012 15 6 10 ౧8 8006. ౫6 1201 0 ౪611-64010006 1020౮6 ౪1616 11 వ0331016 [0 11276 ౦0౧౪10” ౦90806, 206 (46 [0062108 000%15100 12 46 1965 0 నిను 226 2గ0ల 0886108 16 1618676 +₹ఖజట 0 (16 51226 216 61౧04 ఖం ఇజం? "6000591016 [08 జగాంంటం8 106 కం 81 01 000106 గ00112 వ న. 5100, 1618011 6006-2061 ౨13 2600051011 12610-012) 2156060 [0 [016 16 జతంల06. 10%5/6% “రారు 2002 2౫022202 ,2[011- [లట 01౪ [లలు 91ల00లవంతి ౪20 *ల:6 0 &. 60022002 860696)

007662 ౯619800603 1) 46 5286. 12 త2022, 61) 9000012076 ౫608 జరే అగటంజ ఇంగం 86 15 6009166200 20టట ఓ 26802 ఏం380 108211 000180 11అ2ం 58206జ6.

1ల6 జం ౧0ంషంజప/ ౧0 11అయం/ 040213, జి 1260 209 [0000 206710

2 501 గం1424 10620. 40300006 9828063 ఇగందు 12/6 [4610 ఈంైలంగే 0 [0 35-0హ0412608 ౧ల౫౦౮౦213 [0౯00001260/ ౫26 [600801602. గౌ[య6 (02023 [2౪6 221266 9%లుం[0021 ౧8012601 ౧0౪ 0602౪36 (౧6 64801166 10036౫16 ౦౦63 30006108 [0 080856 10280 1 ఆ ౨౮40౪06 1030 2మీట 10 016 6001008 820, ౧౪1020” రల10ట 204 109618 0065. శం 2 ౧0101100 80 113 రఆ/6100%ల06 2 1206 ౧20006 0 ఇంట ౪0865 ౧876 00106 ౪) 206 116 ౯3606620 ౧లగ౦డ1ం25 96201 (0 0616 3011 310665 226 92821306 0౪63 *4అ) 0 €ఓంగ.

_ఉరిం8 "61080 3 0000జ46+ల/ గం! 10 ౪0020010 11 51111 02 [021 06108 312016 గంయజర 0 ౧ం4లు [1620 9090910813 11 13 016 1801300 రేంం10000608 041 1జాంం/ పరం 206 గం[00020063 46 ౧0౪601 0001101108. 10 రట ఖు అల్టాంగంగం6, 11 46 000071 0£ ౪01౪621 ంనాలుం006 1 1 2006 6 య1010806 27004౪0663 19 0612080286. 0 038000, 718] 06 00208018

32 వరద న్మృతి గ; ౧౧ 13 ట౧ట 206 31666108 059006 016 20003 204 31100016015, 46 (౦0/00) 15 00౪00061 [0900110 8326, జడి 005౪146 107600గ6౦9 నఖ 206 శంగను [010 160203 06246 10 1806104116. 84 (16 2724112016 +"00100110/ [0 క 0౧66. 61082 08 6 (0 66౪6100 *ం[63 10 90౫ 16 *1100 ౧౩౪6 ౧౦4 ణి | గ [10 0౪ల10౧ట3. 1113 &అం0211 20000166 021 0006010 163 ౧౦౬1౧ 06 104 రః ట్‌ *0%6 ౪10% 601060 1౬ ౫6 1102860 11440003 0 ౮86 ౧౧26 క ం 6100011107 ౪71166 60 అురిగయు 6 ౧6౪ ౮౫౧108 2064 లంం౧6006 01 టి లగ 16 2040031076 10 20 10100 200ల12016000 10 €66116 204 46 0901080 [౧౧2 ల 000 006 000063 108053 5401) 3110260009 1౧ 00[%160100120/ 1808 ౪6 2 క గులు! 90100663 0[06011101% కజగం 20000" ఖం108ై ౪01643 8202760 6౪6) 6౦081౬0 60010108 2006210606." 16 "06 6౧౩40౧1 0! ౧0౧0౪గ08 ౧069 0164ల: ౧౫ 060% ౦౧౪౯౮౦౧6. 2౪762 0 రేంథ!0160%1 064 $1006ల 3020000600 07910౧63 10 & 10011 ౪0గ౧)/ ఏంలంగం + 2600023101 [0 అయై2౧4 236. 015 8౧603 [0000036 16 9100016 ౧౧100 10763 001162006 204 003900 46 1100100101 12100210 1620 దగ[ం15గం [| క్‌ కర తా. ఎన్షన్లైను గగన? వా - క్‌ నై | డఫ | 4, నాం యానము. స్త పం చ (1 న. మ ల: మం ల్‌ న మమా లం వ భట న. అ ఉం సో. షా ర! తరు ర స 1: నాన్నా కం. ష చారెడు [స ఫి ఎ భాగా సు యో న , ఉను! కస రా. నగల లా! స య న్‌ త . [ క క యం. స్‌!

వరద స్మృతి ౨౩329

[గ ॥ ౬ ఖో కి 1 "ల స (| | గ [17 లో స జ ను స. ఖ్‌ "లి 1 క మ. వ ఏ ఈ స యణ స స [అన

స్నగారి పెద్దకొడుకు డా. ఆనిల్‌ కుమార్‌, రెండవ చెల్లెలు సుజాత (మధ్యలో),

లే

పలలు ష

ల్లలు పద్మ, రవి ఛాయాదేవిలతో “వరద' - “5 పూసారోడ్‌* ఇంట్లో] [రెండవ తమ్ముడి మొదటి కూతురు సత్యప్రియతో “వరద']

3290 వరద స్మృతి న్యూఢిల్లీ హైదరాబాదు ప్రయాణాలు [1976-77లో భార్య ఉద్యోగ రీత్వా (ఫ్రాన్స్‌లో ఉన్నపుడు వరద రాజేశ్వ రరావు గారు. న్యూఢిల్లీ నుంచి హైదరాబాదు తరచువెళ్ళివన్తూండేవారు.. ఆ రోజుల్లో దేశరాజకీయాలు నర్మ్షీష్టంగ్కా నంచలన వూరితోంగొ ఉండేవి. అందులో వరదరాజోశ్వరరావుగారు (పత్వోళమైన అనక్తి కనబరచేవాడు. కొందడు రాజకీయ నాయకులతో నన్నిహితంగా మెలుగుతూ ఎనికల నంరంభంలో కొంత బాధ్యలో కూడా వహించారు. ఆనమయింలో భార్యకు రాసిన కొన్చి ఉత్తరాల్లో న్యూఢ్తల్లీ నుంచి హైదరాబాదుకీ నివానం మారిస్తే బాగుంటుందేమోనన్నృ అభ్యిపాయాన్ని, వ్యళ్తం చేశాడు. 15, 9492 [028, సం క 15.1176 --ముల్టు కొనాలని (ప్రయత్నించాను. ఫలించలేదు. ఢిల్లీ అంకే విసుగ్గా ఉంది. వయస్సు వస్తున్న కొడ్డీ మార్గాంతరం వెదకాలి. నువా చ్చిన తరవాత ఆలోచిద్దాము........వరద 15, ౨౪92 2026: 116౫ ౨61015, 6.122726 “౫ కొత్త సంపత్సరం పరో (ప్రయత్నం చేస్తాను. మొదబ్బుందీ వా జీవితం యిలొగే నడవటంతో అలవాటయి పోయి యేదీ విపరీతంగా కనిపించటం లేదు. కాని వయస్సు వస్తున్న కొద్దీ కొంచెం సెక్యూరిట్‌ మీద దృష్టీ పోతుంది. జూగర్తగా ఉండబుద్ది పుడుతుంది. వరదం క! 1వ, 632 2026 గలా వలల శెండు రో 142.77 మూస జాల సుంచి ర్యాష్టపతి అంత్యడ్రియలతో ఊరంతా సెలవూ, మార్క్యెల్టై క + చమన్నిసా శ్పు హైదరాబాదు పోవలసి వస్తోంది. వాచ్చేనెల 22 తేదీ కల్లా ఎన్నికలు పి అవుతలి. కారగ్రసుకు యెదురుగా అన్ని పాన్టీలు కలిసి (కమ్యూనిస్టు పార్టీ మినహా) జనతొ గ అని డ్పొటు చేశారు. కార్మిగేషుక్షు బలపత్తరమయిన పోటీ యేర్చడింది. దొనికీ తోడు

వరద స్మృతి న జగజీవన్‌ రామ్‌ కాం(గ్రెసు నుంచి రాజీనామా యిచ్చి కాం(గెస్‌ ఫర్‌ డెమో(క్రసీ అనే పక్షాన్ని పెట్టాడు. జనతాపార్టీతో సవాకరిస్తున్నాడు. దీంట్లో యివాళ విజయలక్ష్మీ పండిట్‌ కూడా చేరింది. కాబట్టే ఎన్నికలు యీసారి యింపుగా ఉండవచ్చును. చత్తీమతి మొరాజె వస్తే నలుగురి దగ్గరికీ తీసుకుపోతాను. నాకు రాయమను ఆవిడ కార్య(కమం గురించి. పాపం విశ్వనాథ్‌ ("ప్మేటియట్‌) కాన్సరు వ్యాధితో ఆసువథతిలో ఉన్నాడు.....

పరద. ఠి 16, పూసారోడ్డు, న్యూట్లోర్‌ 33.77. “= అతి కష్టం మీద నిన్న మధ్యావ్నం ఆశోకా హైటలుకు పోయి శ్రీ మతి మొరాజెను కలుసుకున్నాను. ఒక గంట సేపు మాట్లాడిన తరవాత్క భార్యా భర్తలిద్దర్నీ సుందర్‌ నగర్‌ మాన్కెటు దగ్గర దించి వాచ్చాను. ఆవిడ యిక్కడ ఆజుద్‌ భవన్‌ లో యేదో మీటింగుల కోసం వచ్చిందట. తీరిక తక్కువ. సోమవారం తిర్ధిగి పారిస్‌ వెళ్లి పోతోంది. చాలా మంది (ఫెంచి (ప్రతినిధులు వొచ్చారు కలిసి. ౨ ఇక్కడ యెన్నికల హడావిడి జోరుగా ఉంది. కాంగ్రెసు నెగ్గటం కష్టం అంటున్నారు. మీ యూనివర్సిటీ అంతా కాంగ్రెసుకు వ్యతొరేకంగా (ప్రకటనలు చేశారు. బిమలా (ప్రసాదు జనతా పార్టీలో చేరాడు. నువ్వు $ తిరిగి భారతదేశానికి వొచ్చే టప్పటికి కొత్త ప్రభుత్వం యేర్చడుతుంది. వరద. న! 7.377 “ల శ్రీమతి మొరాజేను శ్రీ జి. రెడ్డ దగ్గరికీ శ్రీ జగన్నాథన్‌ (స్టేట్సోమన్‌), గిరీష్‌ మాధుర్‌ (పాటియట్‌) దగ్గరికీ తీనుకు పోయాను. చాలా మంది ఎన్నికల హడావిడిలో ఊళ్లోలేరు. ఎలపతి. రావు గౌరి దగ్గరికి తీనుకుపోతే ఆయనతో మాట్లాడటం కష్టం అని తీసుకుపోలేదు. ఆవిడకెప్పుడు తీరిక ఉంటుందో యెప్పుడూ తెలియక పోవటం వన్లి లంచ్‌కు తీసుకుపోలేక పోయాను. నవంబరులో మళ్లీ వస్తానంది. అప్పుడు తీరిగ్గా మనతో కాలక్షేపం చేస్తానన్నది. వరద. చ్‌

332 వరద స్మృతి కి “విశాఖిలో *వరద [డీనెంబడు 1977లో విశ్వా పట్టం ప్టొనవ్లుడు విశాఖ రచయితల నంఘం వీర్పాటు చేసిన నభకు వరదరాబోశ్వరరావుగారు ముఖ్యఆతిధి.. విశాఖలో “వరది పతంజలి షుధ్య వయసు మంచు తెరల్లోంచి జ్ఞాపకాల తొలికోడి కూతలు “దేవుడు లేడని మొట్ట మొదట నాకు చెప్పేనది వరద రాజేశ్వరరావే-అప్పట్లో నేనెంతో ఆశ్చర్యపోయాను- అదేవిటా దేవుడు లేకపోవడమే విటి అనుకున్నాను” అన్నారు శ్రీ రాచకొండ విశ్వనాథాస్త్రి శ్రీ అబ్బూరి వరదరాజేశ్వరరావును విశాఖ రచయితల నంఘానికి పరిచయం చేస్తూ “నేను కలుసుకున్న మొట్టమొదటి కవి కూడా వరద రాజేశ్వరరావే-, నాకు సాహిత్యం (ప్రవేశం కలగడానికి ఆతడే కారణం" అని రావిశాస్త్రి చెపుతున్నప్పుడు కింగ్‌ సైజు సిగరెట్‌ కాలుస్తూ కర కుర్చీలో కూరు న్న శ్రీ, అబ్బూరి వరద రాజేశ్వరరావు నవ్వారు కానీ కళ్ళద్దాల వెనుక ఆయన కళ్ళు నవ్వలేదు, అవి “అన్నా ఈ పరుగు వృథా ఆగిపోవటం మంచిది... ముళ్ళదారి తప్పించుకు మళి సపోవడం మంచిది” ఆంటూనే వున్నాయి. కవుల బాధలు (ప్రపంచపు బాధలయిన ద సమ్టాంతాలు వున్నాయి. కవుల జీవితాలే సాహిల్య చేర్యితలయిన ఉదాహరణలూ వున్నాయి, కాగా ముగ్గురు (ప్రఖ్యాతులై న సాహితీ వేత్తలు ముప్పై, నలభై ఏళ్ళ నాటి ముచ్చట్లు జ్ఞాపకం చేసుకోవటం వింటున్న వారందరూ వాటికి తలవూచి అవి తమ చిన్నప్పటి జ్ఞాపకాలే అన్నంతగా ఆనందించటం మొన్న సాయం్శతం హిందూ “రీడింగ్‌ రూములో జరిగిన విషయం. పదహారేళ్ళ తర్వాత శ్రీ అబ్బూరి వరద రాజేశ్వరావు విశాఖపట్టణం వచ్చి, వాఖ రచయితల సంఘం సమక్షంలో, రా.వి. శాస్తి తోను, పురిపండా అప్ప లస్వామితోనూ, పాహిత్య ఖాదీ భాండార్‌” నాటి ముచ్చట్లు మననం చేసుకున్నారు. పురిపండా అప్ప అస్వామగారు సరదాకు “వరదా నేను ఎవరో కాదు వేమన్నను తెలుసా?” అంటే అమాయకంగా నమ్మేసి శ్రీ అబూ పరి రామకృష్ణారావు దగ్గరకు వెళి స “నాన్నా ఆప్పలస్వామిగారు వేమన తెలుసా అన్నప్పటినుంచి, స్త 7 “వరది రాస ష్పైటేనుంచి, శ్రీ శ్రీ పద్యమే తసదిగా (భమించిన “వరద” దాన్ని తిరిగి రాసి ఫురిపండాకు చూసి ఆశ్చర్యవరచటం నుంది ఎల్లమ్ముతోటలో పోలీసులు లైసెన్సు లేని పైకీళ్ళను పట్టుకుంటుంటే సంఘ సేవకుడై న 'వరదు' డస చిన్నవాడు చౌటట్టీ దగ్గర దారికాసి, ల నెన్సు లేనివాళ్ళు ఎల్లమ్మతోట వైపు సైకిల్‌ మీద వెళ్ళారు... పోలీసులున్నారు. పట్టుకొంటున్నార వ హెచ్చరించటం వరకూ ఎన్ని ముచ్చట్లు. విశాఖలో శ్రీ శ్రీ వాళ్ళూ గొప్ప గొప్ప పనులు స్తున్నారని అనుమానించిన వారాయణహిలు (ప్రభృతులు వా రచయితల కంక పెద్ద జుత్తు పంచేసుకుని చీటిక్కి మాటికీ విజయనగరం నురచి విశాఖ వెళి పాచ్చేయడం కూడా 22వ తేదీన “వరది జ్ఞాపకం చేసుకొంటూ నలుగురితోటి ఆ గుబాళింపులు పంచుకొన్నారు.

చెప వరద స్మృతి రెండు "కవిత సంకలనాలు వెలువరించి శ్రీ శ్రీ, ఆరు.ద్రలతో కలసీ, స్వతం్యతంగా సంపెంగతోట, అందాకా (గంథాలు వెలవరించి, అలైజ్‌ ప్రచురణా సంస్థకు ఛీఫ్‌ ఎడిటర్‌గా వ్యవహరించిన వరద రాబేశ (రావు కాల్పనిక సాహి త్యానికీ పెద్ద భవిష్యత్తులేదని అన్నారు. పురిపండా అధ్యక్ష పీఠంలో కూచున్న ఈ ఇష్టాగోష్టిలో ఆఖరి మాట శ్రీ చలసాని (పసాద్‌ది. (“శబాడు, ఆదివారం, డిసెంబర్‌ 25, 1977) తండి మరణం [2978 మే'లోల్త్రూ దండుల్సి ఢల్రీలో తమతో పొటు ఉండటానికీ తీసుకువచ్చారు. దురద్భవ్చవశాత్తూ సెప్టెంబడులో తం్మడి కాలు జారివడీపోవడంవల్ధి తుంటీ ఎముక విరిగి మంచం పట్టాడు. జూ నమయంలో అనేకమంది సాహితీ మతులు “అబ్బూరి నినందర్భిం చడానికి వరదరాబోశ్వరరావు గౌరింటీకీ వేళ్ళేవాడు. ఆ రోజుల్లో జవవార్‌ లాల్‌ న్యావూ యూనివర్శిటీ కాంపన్‌లో ఉల్తరణండ్‌ ” లొని క్వార్టర్స్‌లో ఉండేవారు- ఊరికి దూరంగా. అఖరిరోజుల్లో. ఢిల్లీ వచ్చారు మా నాన్నగారు. అక్కడ ఉంటున్నప్పుడు స్నానాలగదిలోపడికాలు విరుచుకున్నారు. అవసానదశ అంతా మంచంలోనే గడిపారు. ఆ రోజుల్లోనే మిితుడు పురాణం సుబ్రహ్మణ్యశర్మ వచ్చి ఆయన చాటువు లన్నింటేనీ పోగుచేసుకుపోయాడు. మా నాన్నగారు మంచం నుంచే సుబహ్మణ్యశర్మ కోరినట్లుగా వాటేని తన పత్రికలో (ప్రకటించేందుకు అనుమతించారు. ఆ అవస్థలో రోజూఆయనకి దినప(తికలూ, ఆయన కోరిన పుస్తకాలూ చదివి వినిపించే వాళ్ళము. “శ్రీ అబ్బూరి రామకృృష్ణారావుగారిని చూడటానికి వెతుక్కుంటూ వెళ్ళడం ఒకసాహి త్వ్యయ్యాలు డజ్హల్‌ యమేక్ష్‌బాబు చిన్నకాడులో అబపల్‌నగల్‌ నుంచి అబ్బూరి వారి యింటేకీ జవవాల్‌లొల్‌ న్యావలా యూనివర్సీటీ న్యూ వాంవన్‌ డత్తరఖంజణ్‌ క తరలివెళ్ళాం. ఆది మవారోలీ (పాంతానికీ దగ్గరో

• కుతుబ్‌ మీనాల్‌ కనపడుతూ మాయమవుతూ కవ్విస్తోంది ... అబ్బూ8 వారిల్లు “అబ్బో” అనేలా మంచివాళ్ళు దర్జాగా కూడా వుంటే ఎలా ఉండచ్చా అలా క్వాయిట్‌గా నీటుగా వుంది. ఆ యింట్లోకి (వవేశించగానే మమ్మల్ని ఆకర్షించినవి వరదగొరి నవ్వులూ కబుర్లూ -ఆ అల్మారాలకేసి అక్కడ వరనగా వేర్చివున్దు డీలాన్‌ధామన్‌, టే.యన్‌, ఇలియట్‌ వగైరా కవుల యల్‌:పి. రికార్డులు, వుస్తకాలు, బొమ్మలు, శిల్పాలు, వాటేకేసి చూస్తూ మధ్యమధ్యలో సీగరెట్లు కాలున్తూ ఎన్ని గంటలయినా నునాయానంగౌ గజివేయవచ్చు .-.

వరద స్మృతి 334 టు రానుకృృష్ణారావుగాడు న్మిద పోతున్నారు. ఆయన చటివిన వద్వాల మేవులు వింటూ కాఫీలు తాగుతూ కూర్చున్నాం... ఈ వద్యాఅను (వకటిస్తామన్నృవ్పుడు అవి ఆనభ్యంగా వుంటాయేమో అన్నారు రామక్టృష్టారావుగాడు. చాటువులికీ అనభ్యతోమిటీ - ఆనభ్యాలు కాకపోతో చాటువులు కావు అని నవ్వుతూ అన్నారు వరదరాజ్యోరరావుగాడు ... నుమూరు రెండు మాసాల (లం (శ్రీ రామక్చ్రష్టారావుగాడు బ్యాలూంలో కాబోలు పడిపోవడం వలన పిక్‌లోను వట్టుతప్పే ంటె. బ్యాండేజి వళూూడు. మంచంమీద న్మిదపట్టిన నరన్వతిలా త్తొల్లగా న్వ్వచ్భంగా వున్నాడు. బ్యుర చురుగ్గా వాడీగా వని చేస్తోంది. మాట న్ఫష్హత తగ్గింది. అన్నీ మంచంమీదే- లేవలేకపోయినా వదాల్ని అందుకోవడంలోనూ పదాలనందింఎడంలోనూ అబ్బూరి వారి మనను చేవగ్శా చురుగ్గా తాజూగౌ వుంది (ప్రపంచం అషూయవడదగిన ల్‌ం్యడ్కీ కొడుకులు వారిద్రడూ”... (పురాణం సుబహ్మణ్యశర్మ. శ్రీ అబ్బూరివారితో, “ఆంధ్రజ్యోతి" సచి్యతవారపతిక 22-12-78) £1979, వ్యీపీల్‌ ౩0న తండి అబ్బూరి రామక్షృష్ణారావ్రగాడు మరణించారు. [మే 1979లో డెహ్రాడూన్‌లో ఎం.ఎన్‌. రాంష్‌ సమాధి వద్ద తండ్రీ ఆస్థికలు నిక్షిప్తం చేస్తున్న “వరద', పక్కన ఉన్నది రాయిస్ట్‌ మ్యితుడు ఆర్‌.ఎమ్‌. వాల్‌] అదం మ లాన్‌ య... క జీన యవన శ్‌ భు ట్‌ (నలు . న. ల) న న. | పా. న కా శూ షం కా మ స మల వతి... సం. న మ వ వచ త హె, 1 టన న క ల చ స వ మ న స గ్‌ నన ల. వరం వ న (ర సా!

వరద స్మృతి జ ౧0. 6.1 సర 14 4. 34. ౬4. 2౨. కేంషరే 0010 అంబలి! 00 కక... స42 8, 1979. మాన్యమ్మితులు శ్రీ వరదగారికి, నమస్కారాలు. లోకమాన్యులు మీ పిత్చపాదులు. వారి మరణవార్త తెలిసి సాహి తీ మ్మితులందరం బాధ పడ్డాం. బహుముఖమైన జీవితాన్ని వేయి పున్నముల పర్యంతం గడిపిన (పతిభామూర్తి ఈ లోకాన్ని వదిలి వెళ్లినందుకు మీ కుటుంబానికే గాదు దేశానికంతా తీరని లోటు. ఈ సందర్భంలో నేన్తూ నా శ్రీమతీ మీ దంపతులిద్దరిక, సోదరులకూ, మీ తండ్రిగారి మాటల్నే. వల్లించి, అందరం ఉపశమనాన్ని పొందుదాం. చి పోయి బీవి దైచో సట కేగునో వీమియగునా యెవరి కెడుగరాదు ఎడుకలేని వాలలేమేమొ చావ్సగా విని తపించువాడు వేనవేలు. ” -శ్రీ అబ్బూరి మీ, జియన్‌. రెడ్డీ |! 145.79 మతులు శ్రీ అబ్బూరి వరద రాజేశ్వరరావుగారికి, నమస్కారం. మీ నాన్నగారు వెళ్లిపోయిన వెలితి నుంచి మీ కుటుంబం కోలుకోనడం కోసమై మీరు ఏ విశాఇపట్నమో, హైదరాబాదో తిరిగి వస్తే మంచిదని నాకనిపించింది. చివరి రోజుల్లో మాకు వారితో పరోక్షంగా వారం వారం అనుబంధం ఏర్పడడం నూ అదృష్టం. బెజవాడలో తుఫాను లాస్‌ ఏమీలేదు. ₹/6 జం 211326. నెల్లూరు, (ప్రకాశం జిల్దాలు బాగొ దెబ్బతిన్నాయి. చాలా యిళ్లు తోటలు దొడ్లు మునిగి పోయాయి. ఈ పర్యాయం గవర్నమెంటు చాలా గ్రద్లతో ముందు జాగత్తలు తీసుకోవడం వలన జననష్టం చాలా ౫1010000 అయింది. ఈ విషాద సమయంలో మేమంతా మీతోవాటు మీ విచారంలో పాలు పంచుకుంటున్నాం. బటిాం వధూ! రం ాాాాాాాో పురాణం సుబవ్మాణ్యశర్మ. |!

౩336 . న! వరద స టు న య. ట్రకి

| న ర్‌ ల మ. గ |. లో.

1. న రల ఘా |. క్‌ స

స స్ట సట్‌ ౯ భభ సస

న. క. న నా సుం . పనో త్‌

సమయంల క్‌. ౪ గి న, బ్‌ సా శ ర ధా గె ॥

న. కాను ఇ స ట్‌ త 4 న తురు “మినీ తో 'వరది]

వరద స్మృతి 337 శ్‌, ఆ క నదీసుందరి ₹లండి మరణానంతరం ఆయన (పసీద్ధ నాటకం నదీనుందరి” ని వునడ్ము(దించడానికీ వరద రాజోశ్వరరాను గాడు వూనుకున్నాడు. ఆ వున్తకాన్ని హైదరాబాదులో మ్యుదించడంలో డా, బూదరాజు రాధాక్షన్హగాడు నవాకరించాడు. (శ్రీ వురివండా అవ్వు అస్వామి గారి చేత నదీనుందరికీ వరిచయం* రాయించడంలో (శ్రీ ఇబ్బూూరి గోపాలక్షన్ణ కృషీ కూడా ఉంది. అబ్యురి రామన్యస్లురావు న్‌ ష్‌సుందరి గ్‌ ఆంగిగఓని జనక ఎంింిలగ!

• 1౭6౮౧౯5 14౪ 465 ౧౧4౯ ర౯94౧711507 0౧ 74౯6416౧6౯ 475 ళ్‌ ఉకరి1ష4 ౫6551, తట%!గి 28.5.1979. వరదా, ఈ పాటికి నువ్వు ఢిల్లీ చేరుకుని ఉంటావనే ఉద్దేశంతో ఢిల్లీకి రాస్తున్నాను. ఇప్పుడే బూదరాజుకు గూడా రాశాను. 'శ్రీపురిపండా 26 తారీఖున నాకు లోకల్‌ కార్డు రాస్తూ రెండు మూడు రోజుల్లో 10౯0రేంటంగ పూర్తి చేసి అందచేస్తానన్నారు. 31న నన్ను కలుసుకోమన్నారు. (ప్రస్తుతం

వరద న్మృతి 338 4 లెతే విజయనగరం వెళ్లారు. 30 తారీకుకి వస్తారు. “ఈలోగా ఇప్పుడు అచ్చయిన ఫారాలు నాకు విలై క ఆవును వీలైతేనే పంపమని శ్రీ బూదరాజాగారికి రాయండి” అని రాశారు. నేను బూదరాజక వెంటనే రాశాను గాని అవి పంపడం 3]లోపుగా కుదరదనుకుంటాను. అయినా నా దగ్గరు బ్ర నదీసుందరి కాపీ ఆయనకిచ్చాను. ఎలాగోలాగ ఆయన దగ్గర్ను౩చి [౧౯౦6౪16౮00 తీసుకు బూదరాజు పేర పంపుతాను........ |! నదీసుందరి. పరిచయం వురిపండా అప్పలస్వామి కలం నడపటం లేదు- ఢిల్లీ నించి అబ్బూరి వరదరాజేశ్వరరావు ఏప్రిల్‌ 18 న ఈ కింది వుత్తరం రాశారు. లొ

“మా నాన్నగారు పక్కలోనే ఉన్నారు. దాదాపు అవసాన దశ అనుకోవచు ను. చా న గ్షీణించిపోయిన్నా మానసికంగా చాలా చురుగ్గానే ఉన్నారు. మధ్య మధ్య కాలక్షేపానికి ఆపువు పద్యాలు చెబుతుంటారు. అలా చెప్పన పద్యం మచు ్రకీః

చచ్చిపోయి జీవి యెచ్చటి శేగునా

ఏమి యగువొట్సుపరి కెరుకరాదు

ఎరుకలేని వార లేమేమ్నై చెప్పగా

విని తపీంచువారు వేనవేలు;

చి మధ్య మధ్య విశాఖపట్నంలో ఉన్ననాటి మాటలూ అవీ జ్ఞాపకం చేస్తూ మీ గురిం అడుగుతుంటారు. ఆయనకి అందర్నీ ఒక్కసారి చూడాలని ఉంటుంది. ఎలా సాధ్యం?

"మా నాన్నగారి 'నదీసుందరొ (అ నాటిక మీద ఆయనకు మమకారం ఎక్కువ.) హైదరాబాదుల తిరిగి అచ్చు వేయిస్తున్నారు. దానికి మీ పరి్వియ వాక్యాలు కావాలి. మీరు వీలుచూసుకుని, యెం తొందరగా అయితే ఆంత మంచిది రాసి పంపాలి”

“వ్ర అన్నాను సంతోషంగా. పుస్తకం దగ్గి లేక చప్పున రాయలేక పోయాను. అప్పుడే ఈ రెండు ముక్కలూ రాసుంటే రామక సమ్టైరావుగారు వినుంపే, ఇప్పటీ ఈ బాధ కొంతయినొ తేలికయేదేమో!

రామకృష్ణైరావుగారు మరి లేరు!

గత సెప్టెంబరులో ఢిల్లీలో వారిని చూశాను. అప్పటికే అన్నంపక్కులా వున్నారు. కౌగిలించుకుని: “ఇదే ఆరి చూపు అనుకుంటాను" అన్నారు.

వరద ప్మతి 339 అన్నంతా అయింది. ఆదే ఆఇరిచూపు. ఆయన మరిలేరు.

ఈ వెకటో తేదీని రాజమండడినించి గోదావరిమీద లాంచీలో బొబ్బర్హంక బయలుదేరాం, అద్దేపల్లి రామమోహనరావు గారూ నేనూ. ఉదయాన్నే లాంచి కదిలింది. ఎదటి (ప్రయాణికుడి చేతిలో ఆం(ధ్రష్మతిక అడిగి విప్పాను. “అబ్బూరి అస్తమయం”! వార్త.

రామకృష్ణారావు గారితో గడచిన ఏభయ్యళ్ళ న్మృతులూ గోదావరి ఆలలతో పులుముకు లేస్తున్నల్దునిపించింది. నిజమేనా ఈ వార్త?

'రేడియోలోనూ విన్నా మన్నారు మితులు.

కంటి చెమ్మ ఆరనేలేదు. వరద 23-5-79 మెలిగాం, తమ్ముడు గోపొలకృద్ల గారికి

తి కల020642 1260640600 107 ౫264192860206. ౨030564114).

ఈ బరువు గుండెతో ఏం రాయనూ! ఎలా రాయనూ! విజంగానే కదలడం లేదు కలం.

నవ్య కవితకి నాందీ పలికిన మన మవోకవులలో అబ్బూరి రామకృష్ణారావు గారిది విశిష్టమైన వాక ప్రత్యేకస్థానం. కవిత్హా నవలా, నాటకమూ, విమర్శా మేఘాలేఖ్యాల వంటి రమ్య రచనా-అన్నిటా ఆయన అమృతవహన్తుడు. అబూ, రి ప్రభావం నవకవు లందలిమీదా అంతో ఇంతో అవుపడుతూనే వుంటుంది.

పరిపుష్టమైన, మధురమైన, రసప్లుతమైన, స్నిగ్ధసుందరమైన ఆయన శ లీ, శిల్పమూ “నదీసుందరోలో కూడా కొట్టవచ్చినల్టు కనిపిస్తాయి. “నదీసుందరి" రామకృష్టారావుగారు తమ పై లాపచ్చీసులో 1920 (ప్రాంతంలో రాసిన ఏకాంక రూపకం. వారి కూర్చు 1931 లో వచ్చింది... - అబ్బూరి రామకృష్ణారావు గారి అమరకృతి నదీసుందరి. ఆయన ఇంకేదీ రాయకుండా ఈ వొక్క రూపకమే రాసివుండినా తెలుగువారి రస హృదయాల్లో చిరకాలం జీవించే వుండేవారు. అందుకనే ఈవాటికమీద ఆయనకి మమకారం ఎక్కువ. విశఖపట్నం 27 మే 1979 వ. ఎ ళో ఇ కు గ్ర ఖీ రా! ఇ చ త్య న్‌ క్ష

340 వరద స్మి మిత్రుల ఉత్తరాలు (వివిధ సందరా ఎల్లో) [ఆ రోజుల్లో సాహి తీరంగానిక్షీ ప్యతికారంగానికీ చెందిన మతులను కలుసుకుంటూ ఉండేవాడు. మ్యితుల దగ్గరనుంచి ఉత్తరాలు వన్తూండేవి.) 16.6.79 మిత్రులు శ్రీ వరదరాజేశ్వరరావు గారికి మ్మీరాసిన మూడు ఉత్తరాలూ యీవాళే చూశాను. నేను గత పది రోజులుగా మదరాసు, తిరువణ్డామలై వెళ్లి నిన్ననే చేరాను. పన్యాల ను(బహ్మణ్యభట్టు ఆనే ఆయన యిప్పుడు (ప్రస్తుతం లేరు. ఆయనకి హైదాబాదు (టాన్స్‌ఫరయింది. అక్కడ చేరకుండా ఏవో కోర్టు వ్యవహారాల్లో వున్నాడు. మీరు చెప్పేన పవి వాకబు చేశాను. ఇంద్రగంటి శ్రీకాంతశర్మ, ప్రయాగ రామకృన్ణ గార్లు మనకు పని చేసి పెడతారు. ఆ మేపు వాకటి చేయిమని ముందుకోరాను. తర్వాత అవసరమైతే ఒక చిన్న కాపెట్‌ తీసుకువి దానిమీదకి ఎక్కించిన తర్వాత మీకు పోస్ట్‌లో పంపే ఏర్పాట్లు చేస్తాను. ఈ పనులు కొంత ఆలస్యంగానే జరుగుతాయి. అందుచేతనా ద ష్టిలో ఆ విషయం మరుగున పడిపోయిందని అనుకోవద్దు. ఇకపోతే మన డాక్టర్‌ రమేష్‌ హఠాత్తుగా మాయమయి పోయాడు. మీ వుత్తరంలో ఎక్స్‌ప్రెస్‌ చేసిన సెంటిమంట్‌ ఎ అన్నీ-నాకంటే మీరు ఎక్కువ బాధపడతారనీ నాకు తెలుసు. ఎందువల్లి సంటే, నేనాయన పోయే ముందు రోజు చూచాను. పోయాక కూడా తన కూడా వున్నాను కొంత వరకు. మీరన్నట్లు మళ్లీ రమేష్‌ లాంటి తెలుగువాడు కనిపించటం, వినిపించటం దుర్లభం, మీనాన్నగారి చాటువులు, ఆశువులు, పద్యాలు అచ్చయినవన్నీ "సికరించి రమష్‌కి. అతను పోయే ముందు రోజు యిచ్చాను. అవి మళ్ళీ సేకరించి బూదరాజు రాధాక వ్ప గారికి డైరెక్టుగా పంపిస్తాను, ఒక వారంరోజుల్లో . మీ పద్యాలు కూడా అనీ రెండు సంచికల్లో అఆచ్చయినాయి. అ కటింగ్స్‌ కూడా మీకు వేరే పంపుతాను, “= చలంగారి గురించి మీ ఎసెస్‌మెంటూ అభిప్రాయాలూ ఏవైనా వుత్తరాలు-మెటీరియల్‌ వుంటే నాకు పంపి సహాయం చేయండి. ......... నేను వుత్తరాలు రాస్తూంటాను. మీరు జవాబులు రాన్తూండండి. ఇక్కడ ఎండలు జోరుగానే వున్నాయి. అలాగే వడ దెబ్బలూ! అక్కడ మీరంతా కులాసా? పురాణం సుబహ్మణ్య శర్మ.

వరద స్మృతి ప్రత] లల లిలాంలిళల 9285 లర [750060 5836154 7౯419017 024702౯) ౪560౮౫74 క౦014% ౧84545 27.10.7709. మ్మితులు శ్రీ, పరద రాజేశ్వరరావుగారికి నమస్తే, " నేను నగ్నముని, ్రీపతి, పురాణంలకు మి(తుడ్ని. అంచేత మీకూ మి్యత్రుడ్నే అవుతాను. మీ చిర్నామా కుందుర్తి ఇచ్చారు. శ్రీపతి ఈ పాటికి మిమ్మల్ని కలిసే వుంటారు. మీరు లోగడ చేసిన ప్రయత్నాల వలెనే మరొక సమ్మగమైన సంకలనం వేద్దామని గట్టిగా కృషిచేస్తున్నాను. ఇప్పటికే డబ్బో డబ్బురా బాబూ అని ఓ 200 ఉత్తరాలూ, కవి మి[తులకు మీ కవితలూ వాటి అనువాదాలూ అని ఓ వొందా, అనువాదకులకు అనుమతి కోసమని ఓ పాతికా రాసాను. శేషేం్యద ఆయన కవితలి గ చేర్చుకుంటే చంపేస్తానని రాసాడు. కొందరు కనుబొమలు పైనించి కిందికి దించలా ఇంక్కా (వాతకోతలన్నీ న్న ఒంటి చేతిమీదనే చేసుకొంటున్నా. మీరూ రాయప్రోలు. శ్రీ నివాస్‌గారూ, డా.బి.వి.ఎల్‌. నారాయణరావుగారూ ఒప్పుకొంటే ఓ 20నం[వాటు దాచుకోదగిన 2౧10108) వస్తుందని నమ్మకం. రోణంకి గురువుగారు పేరు ఆఖరికి వేశానని అలిగి ఉత్తరం రాసారు. గురుదక్షీణగా ఓ పూర్ణకుంభం తీసుకొని ఈ రోజే కోణార్క్‌కి వెళ్తున్నా వాల్తేరు. డా.ఎస్‌. (ప్రభాకర్‌ సరేనన్నారు ఆయన అనువాదాల్ని చేర్చుకోటానికి . నేను యువతీ యువకుల్ని ఓ 20 మందిని ఇం్లీకరిస్తాను. మ్‌ సి!06 401 01080 0660. స4064602 10420 "లగ నాకు అర్జంటుగా కావాలి. నేనింత వరకు వాటిని చూడలేదు. 9 లో పంపండి మిమ్మల్ని ఆవమానిస్తున్నానని అనుకోక పోతే. మీ సహాకారం లేకపోతే ఇలా అక్కడక్కడా డబ్బులు పోగు చేసి నేనే మింగి కూచుని నలుగురితో నని భయంగా ఉంది మరి. తన్నులు తింటానని భ నా బూదరాజు రాధాకృష్ణ "హైదరాబాద్‌, 28.10.79 శ్రీ వరదరాబేశ్వరరావుగారికి నమస్కారాలు, ఉభయకుశలోసరి.

ఈ రోజు ఉదయం శ్రీ మహంకాళి వేంకటేశ్వ్యరావుగారి ఇంటికీ పోయి వచ్చాను. ఆయన అడ్రసు: 1-1-336/108, చిక్కడపల్లి, హై(దాబాదు-20. ఆయనకు 85 వ సంవత్సరం పదిరోజుల్లో వస్తున్నదట. మాస్టారు (ప్రస్తావన వస్తేనే ఏడున్తున్నాడు. ఆయనకూ "264౧5083 6156256 ఉంది. కష్టం మీద గుర్తు తెచ్చుకొని ఇంచుమించు రెండు పద్యాలు చెప్పారు.

342 వరద స్మృతి ఇంటర్మీడియట్‌ చదువుతుండగా ఒక సాయం్యతం మాస్టారు వాహ్యాళి సమయంలో ఆపువుగొ చెప్పిసపంటారు.

1. నలుగడలళ్యగమ్మె సాయంతనంపుటిరులు వీలకాదంబినీ జవనికల వనుక మిణుకు మిణుకను తారకాగణములెల్ల మందకళల వెలార్చి సంబరములందు. 2, మంజుగానాను రాగప్రమత్త యెన క వై కాపుకన్నె మందలతోడి కదలిచనియె పాడి వొడి కోయిల తన గూడు చేరి. న. పీల్లల న. జ్ఞాపకం చేసుకొని తక్కిన పద్యాలు చెప్తామన్నారు. అలాగే నాటి సంఘటనలు వగైరా, త్రీ కొడాలి ఆంజనేయులు గారిని కలిస్తే మంచిదన్నారు. మీరో ఉత్తరం రాయండి ఆయనకు, భ్యదిరాజు వారి నూతన గృవాప్రవేశం నవంబర్‌ మొదటి వారంలో జరగవచ్చు. అది నెరవేరేదాకా ఆయన ఏమైనా రాస్తాడన్న నమ్మకం నాకు లేదు. అయినా మరోసారి ఫోను చేసి చూస్తాను. మో లం అ౭డాక్న వ్యా నం స. సు భట్టం కేనా” రానే లల స సనో మ! [న్యూఢిల్లీలో మిత్రుడు వేణు (ఎం.వి. రావు) ఇంట్లో ఎం.వి. చలపతిరావు గారితోనూ, వేణు కుటుంబ సభ్యులతోనూ, భార్యతోనూ “వరది-ఫాచో తీసినది వేణు]

వరద న్మృతి 343 ౌంగ్‌ ఆ. గెంేరు, శత 1, గొ.లి. 616 ౧౧౧౧6 0ంంబాటులా! 0గలంలు. ౨. 34.1980. ంజావ్‌గ గెష్టుంంంా2 [40 82౧, 11 ౪3 4 ౧143401 ౦౧౧౦౫౪౧” ౧46 42611 [0 *హ£1[3/08 224 10 30696 20 ఆ౭౧108 *ఎట 064 0% 28.3.80. 1 20 ౧౦6౪10) ల౧౧105హ8 2 0160000 0౯%) 0౪02గుగ606 1 160065030౪ 10 ౧౦10 ౧6 10 రఆలం 646 అల్లాణుం601 07 అ॥60లగ2ీం08్ర 3006 య6ము! 06401 ౯౦00౮ 10 ౧౧౦౧౦16 "01422 5[ర!లటు. ౨10250 161 006 1276 20 02600 ౫౦1 0061004 10 861 82ఖ012] 20ఏ15- ౪06 గంగ 0ఏట/ ౦0౯8640804600, 01 1.035.51. 0౯బజళం! ౧80600. | ౪0౪1610610 [00౪ 20081209 28600) 400416 ౧60గ20 10040113 416 00600207 00 0226494201 1085 11 64౯0120౫ 00 [016 0208102600. 1 30211 9606 ౪౦౪ 2 906010 ౧౭2౭6 ౦1 46 01040020 2062 *0ల౬ 1 ఇంట14 2008601246 ౪60” 801 1 04 604164 1ఉఫ' ఖర 0253 0౧ 2౧ 9428063008, 267156 0 1000042600 10 ౧60% 6 20076 ౧0100... ఇగ 01 1082043, 511౧061910 ౪౦౪%, 6౫. [ం6ర్వే. ఇ ౪. [137273౧3 గిత౦ మే 5, 1980. వరద రాజేశ్వరరావుగారిక్సి చాలాకాలంగా మీకు ఉత్తరం రాద్దామనుకుంటూ కాలయాపన చేస్తున్నాను. మీరెలా వున్నారు? గత వేసంకాలం పి.వి. నరసింహారావుగారు వాచ్చినప్పుడూ, ఈ మధ్య భ(దిరాజు కృవ్ణమూర్తిగారు వాచ్చినప్పుడూ మీ కబుర్లు తెలిసాయి. చాలా రోజులుగా అబ్బూరి రామకృష్ణారావుగారిని తలుచుకుంటూ ఒక వ్యాసం మొదలు పెట్టాను. ఆ వ్యాసం అలా మిగిలిపోయింది. పూర్తిచేసి మీకు పంపుతాను. పనికొస్తుందేమో చూడండి. ఆయన పద్యాలు అప్పుడప్పుడుగా చెప్పిన చాటువులూూ ఇంత వరకూ అచ్చుగాని రచనలూ ఒక సంపుటం చేస్తున్నారనే ఆశిస్తాను. లేక ఇప్పటికే అచ్చువేసారా? ఈ సందర్భంలో నేనేమైనా ఉపకరించగలిగితే తప్పకుండా చెప్పండి. ఆయన పద్యాలు కొన్నైనా ఇంగ్లీసులోకి అనువదించాలని వుంది. సాహిత్య అకాడమీ అచ్చువేస్తానంచే గెక2కంగు 0 ౧06600 11020106 $6గ63 లో రాయ్యప్రోలూ, అబ్బూరీ-కృవ్ణశా(స్తీ ఈ ముగ్గుర్ని గురించీ రాయాలని మరో సంకల్పం. ఈపనిలో చాలా ఆలోచనలు మీతో మాట్టాడవలసినవి వున్నాయి. ఈ లోపున అకాడమీ వాళ్లకి రాసి చూస్తాను.

వరద స్మృతి 3డ్తడ కే వాళ ఆసరా పని సాహిత్య అకాడమీ (ప్రోత్సాహం లేకపోయినా చెయ్యొచ్చుగాని, అచ్చువేసేవాళ్ళ అర. సంవత్రరం చివర్లో ఇండీయా రాగలుగుతాననుకుం సాగడానికి సాయం అవుతుంది. ఈ సం గే న్స్‌ అప్పుడు ఈ పనికి కావలసిన సమాచారం పోగుచేస్తాను. వు వార పని ఏం ఆలే మీకు సావకాశం వుంటే ఓ ఉత్తరం ముక్క రాయండి మీరు ఇబువేపు వొచ్చే అవకాశం లేదూ, ........ దు ॥ క్ర ౪. 18౯8౭౧8 [80 త501 0౧౭౪8౪ క853 గ౭రే! 90% ౪960౧51౧ 53711 ౮కి 20 6, 1980 రాజేశ్వ(ర్రావుగారికి న నేను ఆగష్టు 13, 14 ఢిల్లీ వొస్తాను. 14న హైదరాబాదు వెళ్తాను. మీరు ఆరోజుల్లో ఢిల్లీలో వుంటారని ఆశిస్తాను. ఆగష్టు 13న మీకు 01౦0౧6 చేస్తాను. తిరిగి మళ్ళీ నేను ఆగస్టు నెలాఖరుకి మాడిసన్‌ వచే యాలి, మీకు కొన్ని వారల[క్రితం ఓ ఉత్తరం రాసాను. అందిందో లేదో తెలియదు. తలుగు భావకవిత్వం మీద ముఖ్యంగా అబ్బూరి రామకృష్టారావుగార్తు రాయ్మపోలు కృష్ణోూస్తీ-వాళ్లకవితా వ్యక్తిత్వాలు ఆధారంగా చేసుకొని-ఒక్ష మోనో(గాస్‌ రాద్దామని ప్రయత్న ౧.మీతో మాట్టాడాల్చినది చాళలావుంది. మీకు వీలయితే ఆగమ్హ 13న గాని, 14 ఉదయం గాని మిమ్మల్ని కలుస్తాను..... [వెల్చేరు నారాయణరావు] 0 నా... (ఈ స ఫస్తో కీ. ప. ల! మ ప జక న్‌ ల కాళ... క. నాలి నన త ఉన వు. వ్ర మ? ఆ సక నన. న... క. కర్‌) [జె.ఎన్‌.యూ. క్యాంపస్‌లో -_ ఇంట్లో “వరది, శ్రీ సత్తిరాజు కృష్ణారావు, పరకాల (ప్రభొక।

వరద స్మృతి తెశీక స్త వొదరాబాదులో : 1881 = 1993 గమళ్ళీ హైదరాబాదుకీ 29872 డీసెంబడులో తిరిగి వల్తి ర్ట స్ర్రీరనవానం వీర్చురయకున్చారు. బాగ్‌ లింగంవృల్ధిలోని సొంత ప్టాట్‌” లో ప్రిమిలో వడ్డాక సాహిలట్య సాంస్కృతిక కొర్ట్యుకమూలను (తయంగాపారంభించారు. పొత మ్యిభలజో అమబింధాలణు వెంచుకున్నాడు. శ క వ! రావి, ఫు షష్టిపూర్తి ౧298 2లో రాబనొండ విశ్చానాభ్యాన్తి గారీ వష్టీవూరి నందల్బ ౧లో పొలువరించిన అభినందన నంచిక జూలై ౩౦ కోనం శ్యాస్తిగారివై వ్యానం రాశాడు చి ము గ్‌ ఖల శ్‌ ళ్‌ న! ల న స్‌ [మతులు పురాణం సుబవ్మాణ్యశర్మ, రాచకొండ విశ్వనాథ శాస్తీగా్లతో “వరద గ్ల ప య

రద స్మ ఏతి 46 వే జ్‌ న. టం. జ... శ | య త ను... జ్య వ. 1 [ శ్రీ కృష్ణదేవరాయ భాషానిలయంలో పురిపండా అప్పలస్వామి, ఎం.ఎల్‌. నరసింహారావు గార్హతో *'వరద'”] యం. 2 క బి ఎ తమా అపు మత్రైల లము జత్సాన ల సం ఇ టు నే వ్ల మ మ జవ లలి. న. న్‌ స్థ లి ఓ శ్రీ, కృష్ణ దేవరాయ భాషా నిలయంలో ఎం.ఎల్‌. నరసింహారావు, శివారెడ్డి, (ప్రభలు కం ను! సమక్షంలో గౌస్‌ పద్య సంపుట “స్పర్శను ఆవిష్కరిస్తున్న “వరద']

వరద న్మతి శ్రై' వెత? క 9 వరదకాలం న్‌ .వరదరాజేశ్వరరావుగారి విశిష్టరచన “వరద కాలం” 1985లో "“ఉదయరి € పత్రికలో వారం వారం ధారావాహికంగా (ప్రచురింపబడింది. తరవాత 1990లో అుస్తకరూపంలో వెలువడింది.] 164[%ఉగరగం9గ4ఉ8[10 90౮81.15112825 ౧114206 11141160 సములు గ94 0/04 1-2-593/37 0898౧గా8081. 60100 వ్‌ రింగాం! కంక [నీం80864 500002 [౨౧8 66757 4గ4గాగగి! 0454గ%/ ౧4౧4404 ౧4౦ 171184. మిషతులు, అబ్బూరి వరద రాజేశ్వరరావు గారిక్తి నమస్కారం!

“ఉదయం ప్రారంభ సంచికలో మీ “సాహి త్య స్మృతులు” రాస్తే సంతోషిస్తాను. మీ వంటి చరిత తెలిసిన వారు ఈ తరం వారికి చెప్పవలసిన విషయాలు, విశేషాలు చాలా వుంటాయని నా నమ్మకం! మీ స్మృతులు ఆదివారం అనుబంధంలో కొనసాగిస్తే యొంతో బాగుంటుంది. (పారంభోత్సవ విశేష సంచికకి మీ సాహి త్య స్మృతులు ఈ నెల 30 లోపు మాకు చేరేట్టు పంపీతే సంతోషిస్తాను. వ్యవధి తక్కువగా వున్నందువల్ల గడువు నిర్ణయంచవలసి వచ్చింది. అన్యధా భావించక మీ రచనను పంపీంచవలసిందిగా మనవి చేన్తున్నాను. మీ స్మృతుల కోసం నిరీక్షిస్తాను. పధాకాంక్షలతో,

భవదీయుడు ఎ.బి.శె. (ప్రసొద్‌ + న! ల క్ట్‌గో

3౩48 వతద స్మృతి క || |. వ ట్లో . న. వ ిీ.. నా చ టా 1 ట్రే మ న. ట్‌ గౌ ఇర తు /7 | [(ఉదయం' కోసం “వరద కాలం" రాస్తున్న 'వరద'] కావలి, 524202. 5-12-90

శ్రీ, వరదరాజేశ్వర రావుగారికి,

నమస్కారం. “వరదకాలం' ఒక్క ఊపున చదివేశాను. సాహిత్యంలో ఒక యుగం కళ్ళముందు నిలిచినట్టయింది. పట్టి పేర్లు (వాణ పూర్ణంగా ఎదట నిల్చున్నాయి సజీన న్యక్తులుగా. ఎవరికి వాళ్ళే తమ విశిష్టతలతోటి, ౧6౦6112663 తోటి, వ్యక్తత్వ విశేషాలతోటె సాక్షాత్మరించారు. కాలంలోకీ జారిపోయిన ఒకానొక్ష చారి(తక క్షణాన్ని ఇంత పటుతరంగా చితించి విస్మృతి వాలు గాకుండా చేసినందుకు ధన్యవాదాలు. ఇంతకన్న ఎక్కువ రాయడం ముఖస్తుతి అవుతుంది గనక మానివేస్తాను-

మదరాసులో “ఆంధ్రప్రభొలో మీరు కొన్నాళ్ళు చేసిన ఉద్యోగం, ఆలాగే “చెరకాలరంికు ముందు హైదరాబాదులో చేసిన ఉద్యోగం-ఈ రెండింబిలోనూ మీకు శ్రీ, శ్రీతో (ప్రమేయం ఉంది, దయతో అప్పటీ విషయాలు గుర్తు చేసుకుని రాసి పంపుతారా?

+. ఉంటాను. మీ కెవి యార్‌. న!

వరద స్మృతి తక (| ఖే నే 4 ఒం సె రీ భే | |! గంట న ల! జ్ఞాపకాల వెల్లువ- వ యం! శి వ | త్తి ( “వరదకాలం $ [ఎ.బి.కె. ప్రసాద్‌] చాకలి పద్దుల్లాంటి చచ్చుపుచ్చు రచనలతో కాలక్షేపం చేసేవారి సంగతేమోగాని జీవనసమరాన్నీ, న ల ఇం(ద్రధనస్తులానే విభిన్న జీవన రంగాలనూ ప్రతిబింబించే రచసలకే ఏనాటికై నా విలువా, విశిష్టత్కా కావలసింది, రొడ్డకొట్టుడు రచనలు కాదు, వూనవుల మధ్య, మానవ జీవితంలోని సుఖదుఃఖాలకు, సాహిత్యానికీ, సరదాలకు అద్దం పష్ట్రే రచనలు అన్నాడు ఎ.బి. ఆల్కాట్‌ (6 15 00 [086%6, 6 8016 ౦£1[ల) వయొలిన్‌తో శ్రోతలకువీనులవిందు చేస్తూనే - వాద్యపరికరం గురించి కూడా తెలుసుకోగోరేవాడే మంచి కళాకారుడన్నాడు శామ్యూల్‌ బట్టర్‌. ఈ లక్షణాలు ఏకాంతంలోనే గాక పదినుందితో కలివిడి తనంవల్ల మరింత ఎక్కువ రాణింపునకు వస్తాయి. విద్యాగోమ్థలు, విద్వద్గోమ్మలూ వర్హమాన రచయితలకు, కళాకారులకూ అభ్యుదయ పరంపరాభివ టికీ ముఖద్వారాలు. కుటుంబసంస్కారం, సాహిత్యసంపర్కం ఈ అభిరుచిని, ఇబ్బడీ ముబ్బడిగా పెంచే ముడిపదార్జాలు. విజ్ఞానఖిని అయిన అబ్బూరి రామకృన్ణిరొవుకి, “పండితపు(తుడు” గా కాకుండా తండ్రికి దీటైన సాహి తీమూర్తిగా, నాటకకర్తగా, కవిగా రచయితగా, పా(తికేయునిగా, (ప్రయోక్తగా చేయి తిరిగిన (ప్రచురణ కర్తగా, (గంథకర్తగా ఎదిగిపచ్చిన పరద రాజేశ [;రరావు మరొక రచన “వర్రదకాలంి. నవ గ్ధ్‌సాహీ త్య చర తకు, ఆధునికాంధ సాహి త్యచరతకు, కవితావిప్ణవాలకు పూర్త రంగాన్నీ (1 పథనిన్రేశంలో వై భవపతనాలను, అన్నిరకాల కవితా ఉద్యమాలకు మెట్టినిల్లుగా మారిన అబ్బూరివారి సాహిత్యసదనంలో జరిగే గోష్టికార్య[కమాలను వర్థిమ్టువుగా

350 వరద స్మృతి సన్నిహి తంగా పరిశీలించిన “వరద” రచన సాహి త్య చరి్యతకాదు, స్వీయచరి(తే! అయితే అది ఇంకా అనంపూర్తపు. 1985లో ఒక దినవ్యతికలో ధారావాహికంగా తొలుగుసాహి తీలోకాన్ని భావనారసజగత్తులో ఓలలాడించిన “వరదకాలమ్‌” ఏనాడో అచ్చుకావలసింది. కానీ, 1987 -88 లో వచ్చిన “కననకుతూహలానికి పూర్వరంగం "వరదకాలమ్‌'" కాగా, అర్ధశతాబ్దంగా సాగిన సాహితీ సమరాంగణంలో రాజేశ్వరరావుకర్మసాక్షిగా తెలుగువారికి పంచవలసిన భావపరంపర ఇంకా అనంతంగానే మిగిలిపోయింది. కారణం- వరద ఒక సందర్భంలో చెప్పినట్టుగా “నాకు తెలిసిన వన్నింటినీ అక్షరబద్ధం చేసి అచ్చువేయడం కష్టం, కొన్ని బహి రంగంగా చెప్పుకోవడానికి వీలులేనివి ఉంటాయి. కీర్తశేషుల మీద గౌరవంకొడ్డీ అలా రాయడానికి వీలుండదు. భావ్యం కాదు” అని భావించి, తన సంస్కారాన్ని (ప్రకటించుకోవడం. అర్ధ౪తాబ్దసాహి తీచర్మిత అంటే మరొక విధంగా సాంఘిక చరిత అనే అర్థం. సంఘజీవనం ఆధారంగా, జాతీయ, ర్యాష్టీయ ఉద్యమాలు ఊతగా కదలుతున్న కాప్యరథమూ, భావ్మసవంతీ రచయితల స్వీయచరి(తను ఆవిష్కరిస్తూ ఉంటుంది. వరద కపసకుతూహలం, వరద కాలం సాహిత్యగోమ్ముల, సాహి తీమూర్తుల హృదయవీణా తంతులు వినిపించగా, ఆయన “వాట్యగోప్టో తెలుగు నాట రంగస్థల నిర్మాణ, నాటికా, నాటక ప్రయోగాల విశిష్టరచన్క తన (ప్రత్యక్ష అనుభవాలక్తూ అనుభూతులకూ, ఏభయ్యేళ్ళ రాజకీయ సాహితీ సాంస్కృతిక రంగస్థలంపై న వాాతధారులై న ఆసంఖ్యాకమైన ఉద్దండపిండాల కార్యకలాపాలకూ సరసమైన (ప్రతిబింబం, గడుసురచన “పరదకాలం”! రచనలో నై శిత్యం, వాక్కులో చమత్కారం రథచక్రాలుగా సాగిన శారదామూర్తి ఈ (గంథం. రచయిత అసాధారణ జ్ఞాపకశక్తికి, ఆశువుగా సాగిన అనుభవ సంపద ఆవిష్కరణకూ ఇది తిలక్యవాయం. గురజాడ, గిడుగు, రాయప్రోలు, అబ్బూరీ ఉమాకాన్తం, దేవులపల్లి, శ్రీ శ్రీలు పురోహితులుగా కావ్యరచనా రోచిస్సులు చిందించిన నవ్యకవిత్వ, అభ్యుదయ కవితా ఉద్యమాల (ప్రభావంతో ముందుకు సాగిన తెలుగు భారతికి ఇది వ్యక్తి పరిచయ స్థాయిలో సాగిన అందమైన వ్యాఖ్యానం. ఈతరం వారికి తెలియని ఎన్నో విషయాలు తెలుసుకోదగిన వారికి ఈ (గ్రంథం తోడ్పడుతుంది. కవితా రంగస్థల ఉద్యమాలకు: వృత్తిపదకోశాలక్సూ పదప్రయోగకోశాలకూ ఆద్యులలో ఒకరుగానే గాక స్మత్రికా పారస్య ;తానుబంధాలకు, రసమంజరీనాదాలకు కూడా తాలిపూజలు చేసినవాడు రామక్ష లన్నరావు. తొలి తెలుగు కథానికలకు ఒరవడి "పెట్టిన ఒకరిద్దరిలో ఆయనొకడు. ఇంతపరకూ జూడతెలియని “మంగళసూత్రం” ఉప్మ్టివ్‌ రచనకు, “తెలునంసారానిక్ష కర్తకూడా రామకృష్టారానే. “హిందూ”లో పనిచేసిన (వ్రథమాంధుడు కుందూరి ఈశ్వరదత్తు; కస్తూరి కుటుంబం యాజమాన్యంలోకి రాకముందు “హి ంద్రూ” ప్యవస్తాపకులలో ముఖ్యుడు న్యాపతిసుబ్బారావు. ఇలాంటి విశేషాలెన్నో కుంభవ, ఎప్టీలొ కురిపించింది “వరదకాలం". ఎందరో (ప్రశంసలందుకున్న “కవిత సంచికలకు, “మోడరన్‌ తెలుగుపోయి(టీ” కి సంకలనక్తర్త ఆయన సతీమణి ఛాయాడేవి కాగా, “అందాక” స్వీయకనిలౌ సంకలనావికీ, “మోడరన్‌ ఇండియన్‌ పోయి[టీ” “ఇండో-ఆంగ్లియన్‌ పోయి[టీ” సంకలనాలకూ బాధ్యుడు వరద, వర్కింగ్‌ జర్నలిన్టుల భారతీయ సమాఖ్య, హైదరాబాద్‌యూనియన్‌ ల వ్యవస్థాపకులలో ఒకరు వరద. అక్కిరాజు దుగ్గిరాల, కొండా వెంకటప్పయ్య సుందరయ్య, బసవరాజు బళ్ళారి, అంకసుందరం, చలం, తాపీ ధర్మారావు, ముఠరోముధురవాణి లాంటి ఎన్నో

వరద స్మృతి 25] దీపస్తంభాలను, వారిశక్తి సామర్జ్యాలనూ వరదకాలం చూపిస్తోంది. ఎనో స్‌ విద్యాలయాలు, విద్యాకేందాలూ, అక్కడి జ్ఞాపకాలూ మనం పంచుకుంటాం! స్ట్రేట్‌ కాం(గ్రెస్‌ అభ్యదయ పథంలో వరదవా(త అర్థమవుతుంది.

దాదాపుగా స్వీయ చరి(తలుగా పరిగణించదగిన సాహి త్యచర్మితలు మనకున్నాయి. ముఖ్యంగా ఇటీవలకాలంలో అసమ్మగంగానే అయినా అరమరికలు లేకుండా అర్ధశతాబ్దపు అనుభవాలను అలవోకగా ఆందించిన ఇతర రచనలుః హనుమదిం(దగంటి “మరపురాని ముచ్చట్లు” (గాతమీగాథలు), తాపీధర్మారావు “రాలూ-రప్పలూ", శ్రీ ఢీ, “అనంతం”, కోదాబి నారాయణ రావు “చిన్ననాటి జ్ఞాపకాలు”, సాహి త్యస్థాయిలోన్నూ వ్యక్తిగత న్ధాయిలోనూ కొన్ని విలువలు కోల్పోతున్న నేటి వాతావరణంలో నేటితరం విద్యార్థి యువజనులందరికీ ఈ (గంధాలు పాఠ్య్యగంథాలు కావాలి. రాజుల దండయ్యాతలను యా(తలుగా మాత్రమే చిత్రించి ఆత్మగౌరవాన్ని చంపుకొన్న తెలుగుమేధావులను ఉమాకాన్తం శరించినందుకు “వరద కాలం” మెచ్చు కోవడం అభినందించ దగ్గది. అంతేకాదు, రాజకీయాలలో పతనదశగురించ్చి డెమో కసీపేరుతో నాయకత్వాల “నామిసషన్‌ ” సంస్కృతి గురించీ ఇంటర్‌, విద్యార్థుల సివిక్‌ న పొఠ్య్యగంథంలో విమర్శలున్నందుకు కొందరు ప్రజాప్రతినిధులు బాధపడిపోతున్నారట! కానీ “పరదకాలం” చదివితే వారి బాధ ఇంకా “యమనగోల”గా పఠిణమిస్తుంది! వరదపేట్టీన చీవాట్లు వినండి: “ మాతరం దిగ్గజాల్లాంటీ రాజకీయ నాయకుల్నీ, గాయకుల్నీ, పండితుల్నీ కవుల్నీ, నటుల్నీ చూసింది... ఆనాడు పెద్ద మనునులే రాయకీయాల్లోకి వచ్చేవారు. నీతినిజాయితీపరులే రాజకీయరంగంలో ఉండేవారు. అప్పటికింకా రాజకీయం వృత్తిగా మారలేదు. ...తెలుగువాడు దుర్యోధనుడి లాంటివాడు, దుర్యోధనుడు తనకేమీ కావాలనడుః ధర్మరాజుకి మాతం ఏమీ ఉండకూడదంటాడు. తెలుగువారూ అంతే ... ముగ్గురుతెలుగువాళ్ళు జమ అయితే పార్టీపెడతారు. ఇద్దరు కూడితే ముఠాలు కడతారు. ఒక్క తెలుగు వాడైతే (ప్రతిపక్షం పెడతాడు! ఈ పరిస్టితి ఆనాదినుంచీ మారలేదు. ఈ శతాబ్దం రెండో దశాబ్దాంతాన కూడా తెలుగువాడు అలాగే ఉన్నాడు!” కాని, శతాబ్దం ఆఖరి దశాబ్దంలో కూడా పరిస్థితి మారలేదు! వరద రచనలు ఇంగ్లాండులోని బ్లూమ్స్‌బరీ (గూపులోని ప్రముఖడై న లిటన్‌ (స్టాదీ సొారన్వత వివేచనతోనూ, (టూమన్కపాబె “ది మ్యూజెస్‌ఆర్‌ హర్డ్‌” రచనతోనూ పోల్చదగినవి. గడసరి, మాటకారి ఆయిన వరద కూడా కవాళే లాగే మాంచి కన్వర్సేవనలిస్టు. ౧౦౧76౫2600 ౪/11] 21/23/3006 ౪18 06 అంటాడు. కపాళే! ఈ శక్తి విద్వద్గోస్టుల ద్వారా, వినికిడి ద్వారా, స్వాధ్యాయనం ద్వారా “వరదికు కూడా అబ్బింది. తన ఇల్టు ఒక శారదానిలయం కాగా జూర్పైస్‌ సిమెనావ్‌ (అమెరికన్‌ రచయిత) లాగాఅందులో వరద (ప్రేక్షకుడే కాదు, పా్యతధారి కూడా (“౭11 6 ర2 1202 006 0000 ంస్టిషా201613')! రాబర్డ్‌ (ఫాస్ట్‌లాగా చతురంగా అయినా లోకంతో తగాదాపడడం వరక సరదా (| [4412[0౪ట308జా61 ౪160, 16 ౪/06" అన్నాడు ఫ్రాస్ట్‌! రాజకీయ వాసనలతో మిళితమైన సాహితీ ఆత్మకథారచనలో “వరద మనకొక లియోనార్డ్‌ ఉల్‌ ఉల్చ్‌ నాలుగైదు సంపుటాలలో ఆత్మకథరాశాడు. వరద తెలుగు సాహితీ లోకానికి కనీసం ఇంకా రెండు సంపుటాలై నా 'బాకీ ఉంటారు! (సంపాదకీయం, “ఆంధభూమి" ఆదివారం, అక్టోబరు 28, 1990)

౩52 వరద స్మృతి గ15%1011103 ౦౧౯ 4 ౮9౫౮5 (౦౧౫1002[027226' శ270440060/002 000గ 721602 గషయాజ2 26౯08 000165: స2౪70634 వంకల, ₹పడాడా2రే8, 25. 25. తీణిడ/472 4/72 4280212 600౧114 11500102 15 0౧౦ 0 (06 10860620 క్‌కూబా౦[గుయమ2. గం 6. 524 0484066 16 "[ల6 *౪జు టంరలా౦ం0 ౧13 0౯0% 26 11200108 10 11 10010." [6 16916ల106 ం6012 2.16 0651 6001838 మం 61040041 జటఓ తీర 0గ 72262 షం జడ 20, 066 10666) 00002113ఓ ౧౫౮౦ 1906 యం8/- 18 ఏ & 8౦౭ 2601ల 0£ తం6112 102 206 0119 1 6860666 12 13 12441 20162400 /జరట12%' 2 0౦160100 0113 జం! 0801130066 11 & 1002 రేడి రేటగగ్వ 1985. ఆంజజంయు [020/2 ఇటు 2 01టం6006 860105, 2 '58142 గ౧|4)౧4' 226 10౪6 0₹ [06 గు, 93/5 ₹జూడితడ; హ[ంగాం5 ౪3 926 06 861 1240041154 సిశంగమ0ు గొంతే చీక య1108ీ 4గ4476 ౧౭0220 గంగ7246౧40 (00 208 జూం 10612. ₹/6 ౪6 250 10000066 (21 40 *1టాజ 912826 20101 శరరడ)6 కడం సోలగ! 60812166 0 000 1412600 ౧0064 0844472 274. శ కకే06 1122 [0% లగ0అ01 తూరల:5- 0064 ౪609600220, 9200220011 5006020)0/2, 3జ87ఖ్యూల తం 20, 328జం 2220272, ఉ౦రే2016 5002008 సశ, గంగ గగ జయంకం& 20, 2062 5ట్టురకాణకా, 80, 5% 5%, గజ! ఫ0జూాం గ, గురయ్యా ౮౦జయ9080ు, ₹201స్మంంయ2 ₹టాాము2ట& 5జులో 206 & 103[0[01%65-00%6 21176 1 416 92865 07 జా2649 0001 ₹2028 86 ఇగ405 జరి ఉంంట280 ?6010130ల0అ. 6 శేంలు [0662౪ 00%౪అ(ం021 ౧0గ21. 006 15 జు౭౭ంర 20003 0డ02010/1006%లు0ల 9236ల ౪110) ౧ఖంలంత. 1210200000" 280 ౪01 300% 3%జసు 61628. ౪416ల 6 ౧3 0 004ట 10 రేలం6 8008. 6 రాం ఏం ౪180060005 ఇలు ఓం జం 0113 9%ల౧౦౧౧6౧41 ౧6౧౦౧. | ౧౧16 శం0ఓ 13 ౧0౬2 2210010220). 031 0011606019 0% 22 1611664825 [000గట-%000105ట 0! 2 862143 ౪10 123 366% 36౮21 అట 12 0660 వంటకం! 2064 190 0300” కంగు & ఘ8-3166 5621. 1 070ఈ6ల 0466 బాం౪%కే 10[0గ0౧2608 2003190౧06 0016 526 *సం 50066 16౧61౪80 11620 50606 ఇగ 631 80360. 16 9ట61 8[02౧ల2600 620 6౧6 2 ౪6246) 0[10000012601 | ఏం 000% 20026 *10గ జడే 206 కం0ం00214ల 0 816 0641003 ఆ. లిశ2గంంరే 0 ౦9అకాట? 2064 ఫ253100 10 900, ₹జడరే2'3 00010130000ట3 26 12066 ౪11 9జగయై?11. 3 00జ101ల 5ఈ0%ట 61/26 జయం[ం2క/ 6270, 0000064 88 0£00/1100 5620009 0 హం06 *1640గ203". ౧౧౦ 6616106, 10%/- అల ఏ 04672164 అరుం: తం! 0620816 0010000240 ౪141 0 060016 06 ఇగ03 20084 శ/జ2రడ'3 2060656 36036 0£ 1400౪ ౯6603 10081 ఆలం? 028506 0€ ౪6 0001 4026 1206 16 82): "16 గలేళలై8 ఖై ఓ 1166 విఖూంరేర201: ౧6 ౦063 ల0౬ఇ20౬200/6108 [01 ౧109ల 04౬16 *౪2జట 121 ౨౧జంుజణుం 310016 ౧0 84

వరద నతి తె53 ఖ్రలమ8. 1066 1 61322 ౧60016, ఖల 00౧06 0264ల, [0౧ 29810; ౪0 *11 1000 8 ౯౯౦౪0, 206 0౧6 *ట420 20 ౪111 98% 2) 00౧౦5600".

27212 సంటంరిజ20” ఓ ఓం గగ! 0801104000 10 416 కలలు 06 ౪జరేడ' ౧౦0౧౦గలు 26 6213 15 6 3860006006. 43 2౧ 6010600)00021131088 1 *ఖ౭రడ “౧2 2 10౪లో ౧౪8౫౦1 ౪14) 6 *ంక6" 1006 0061500326 "21 6 62 ౧6 13 0౧6 00% ౧౧జంంట5". ఉ ౦07౧008201” 6902016 000].

6 0001 13 ౧౧౦1 ౧౧౦66066. 16 00౪74 13 66౫౧ 0 '౧2౧౮౧'.

౧౧౧0120 5౫08655, [6ల2026, (0౪00౧006 13, 1990.

పసిడి రెక్కలు విసిరిన “వరదకాలం'

పురాణం సుబ్రహ్మణ్యశర్మ

తెలుగువారి సాహిత్య, సాంస్కృతిక జీవనానికి అక్షరబద్ధమైన నేపథ్యం ఈ వరదకాలం.

1985లో '“ఉదయంి దినపత్రికలో ధారావాహికంగా వెలువడీన ఈ వ్యాసపరంపర వెనకటీ

మనుష్యులు సంగతులపట్లు “నోమ్టాలజియా' ను పెంచ్చి అలనాటి జ్ఞాపకాల లోనికి మనం కూడా

(వ్రయాణం చేస్తాము. ఒకరి జ్ఞాపకాలలోకి మరొకరు పఠితగా (ప్రయాణం చేయడమే ఈ

పరదకాలం రచనకు సాఫల్యం.

వరద తరంవాడు దిగ్గజాల్లాంటి రాజకీయ నాయయకులని గాయకులని, పండితులవి, కపులని, నటులని చూశారు. ”

_. బందరు గురించీ, విద్యానిలయం గురించీ చదివినప్పుడు ఇటివంటి వ్యాన పరంపర తెలుగు దేశంలోని విద్యానగరాలై న విజయనగరం, రాజమండి, విశాఖపట్నం కాకినాడ, గుంటూరు, ఏలూరు ఇలా స్థలపరంగా కూడా సాహిత్య సాంస్క్భృతిక వికాసాన్ని చిత్రింపవచ్చునని ఈ పుస్తకం చదివితే అనిప్‌స్తుంటి...

..*వరదకాలం" లోవి వ్యాసాలు ఇన్‌ బిట్వీన్‌ దిలైన్స్‌ గా కొన్ని చర్మితలో భాగం అయిన విషయాలను గురించి తెలుసుకోవడానికి చక్కగా ఉపయోగిస్తాయి.

_.. ఆనాటే బెజివాడా లేదు, విశాథపట్నం లేదు ఇప్పుడు. ఆ సంగతి (గ్రహ ంచడావికైనా “వరద కాలం" చదవాలి ...

౨, ఈ వరదకాలం ఇందులోనిదంతా క్షీరసాగరమథనమే అనుకోవాలి. ఆటువంటీ హమాహేమీలతో కలిసి ఉన్న కాలాన్ని నేటీ అరటి చెట్లు గాళ్లతో పోల్చుకున్నప్పుడు నిరాశ కలగక మానదు... ,

ఈ పుస్తకం అంతా ఒక ఎత్తు.అంతటా పరుచుకున్న విశాఖపట్టణం జ్ఞాపకాలు ఒక ఎత్తూను. తెనాలి వారైన అబ్బూరి వారి కుటుంబం విశాఖపట్నంలో ఇమిడీ పోవుటం చేత వారు విశాఖివారు అయ్యారు... ఈ జ్ఞాపకాల్లో విశాఖ స్మృతులు నిజంగా అపురూవాలు.

...ఆక్షర మాత సహాయం చేత గతంలోకి |పయాణించి, జ్ఞాపకాలలో తానమాడి పునీతులము అవుతాము. (ఉదయం, నవంబర్‌ 15, నవంబర్‌ 30, 1990)

3౩54 వరద స్మి తలిమరణం

య్‌

[1986లో మే 27న తల్లి మరణం సంభవించింది.] అబ్బూరి సతీమణీ కాలధర్మం (ఆంధ్రవ్రభ ప్రతినిధి) "హైదరాబాద్‌, మే 28.

(ప్రముఖ కవి నాటకకర్త స్వర్గీయ అబ్బూరి రామకృష్ణారావు సతీమణి శ్రీమతి అబ్బూరి రుక్మిణమ్మ మంగళవారం నాడు ఇక్కడ మరణించారు. ఆమె వయస్సు 84 సంవత్సరాలు. కొంతకాలంగా ఆమె అస్వస్టులుగా ఉన్నారు.

శ్రీమతి రుక్కిణమ్మకు నలుగురు కుమారులు, ముగ్గురు కుమాన్తైలు ఉన్నారు. 1930లో అమె చీరాల సత్యాగ్రహంలో పాల్గొన్నారు.

శ్రీమతి రుక్కిణమ్మ భౌతికకాయానికి నేటి ఉదయం ఇక్కడి అంబర్‌పేట శృశానంలో అంత్య(క్రియలు జరిగాయి. ఆ సందర ్భంగా పెద్ద సంఖ్యలో 'స్నేహి తులు, బంధువులు హాజరయ్యారు.

-(ఆంధ్రప్రభి, మే 29, 1986.) 08 కంయంంయ1 పటయక5 2౨ 1066065660 08000 66౪0668 (10 9603112 రేంయ౦0౯16౫ స స 8-17, [4887801 9360 2, తీంగంగత్రి 54/07 గ 11 ౧1 6౫ 06101 - 110065. తనం 3, 1986 ల్స్‌? రంజా కెషలంక* జ, 100 ఇగ గంటు 30గా0% 2616 ?606ట 16 ౨6౫/9 00016 526 6601360£౫/061 ₹6500001664 ౧౧౦౦౧ 19%0 200లా[0౪8 [౧1616 000601ల009. 1190 100 (602160 ౪౦0 206 0౪ ౪1810066 2౬ ల. 0౪ 0౪806 జం *ఇగటి 04 జర 211 106 గ0%0ల3ం 0 4616 200- గటు ౪200 168టూరం, 20, బె. ఒ. డర

వరద స్మృతి 355 బూ కటయిియడకలీ...4ఆ25ుని 6 య ర! 1006 13, 1986 సస రం38 ౧౭165187 గ80, [ ౪౭5 8౯167664 60 1680౧ 0 ౫౦౪౯ 0018౯9 68౧02156, 1 78౧6౯967” 06 11060655 *[ర, ,*0100 316 (62666 ౧16 అసల ! 166 [ఆం 1 110౪7 ౧౦0౪ 610416 1౬ 18 10 76800౧0116 0౧661౯ 60 016 1039 0 0౧69 110016౯౧ 1! 8656 ౧10 కఈటాం616 ౧౦౧64౦16౧౦63 60 ౦౪ 2౧6 18 06౯64766 [872113 0655 51౧0606౯61, 1 ఎ .. త 61 (7. 6౧౧౩1018 1080) 5071 ౧ [80500687 80, 1001 01, ౯186౬ ౦4,1110, 553811087108110/, 1198240545 4౧452721 0౬ ఉ౮144%/ గక ౦06గ0౯ రి౬౬0౯4+౬1/7 వ్‌4ర్‌?గి/ తిగగాడల. 4౯ ర౯4/-27000/

ప5్‌6 వరద స్మృతి | | | టు. += | లు మాం అండా టై అటాజాకార్థాలా న ఇ లు డా కష యయ న. నక. యన. న 1001 టి త్‌ మ న స నవా చత. త! న త తం తా పే తా ( వివావాల సందర ౦లో కుటుంబ స బి భ్యులతో అబ్బూరి రామకృష్ణారావు దంపతులు] చమన న (ర్స వచి జ మయ. , స 1 ॥ మం. | | స న రం టం న న నాం క 1 మం వ ర... సత య 2 హమమయయ లలు . 04 త. ఆ స్స వ టంట యు నన మ ట్‌. గ! న ల్‌ లో ను భన చ న్‌ు. 1 7 |. న వ? 4 నం. న. ప.

వరద స్మృతి 357 న 1... సను?! | వ స. న! ళ్‌ క్‌ కవనకుతూహలం [వరదరాజోశ్వరరావుగారి అవూర్వరచన “కవనకుతూహలం” 1989లో పుస్తకరూపంలో (ప్రచురింపబడింది. ఇది మొదట 1986లో “ఆంధధప్రభి సచిత్ర వారప(త్రికలో ధారావాహికంగా వెలువడింది. ఈ పుస్తకాని 2 రాజేశ్వరరావుగారు తనకు పరమాప్తుడైన బాల్యమి[తతుడూ, చిరకాల మితుడూ, ప్రసిద్ధ రచయిత రాచకొండ విశ్వనాథశాస్త్రీగారికి అంకితం ఇచ్చారు.] 01506 ఉ౦0ంగ, 0 28.887. 1 [0801200 [010౪ ౫౦౪౧ గషామం8 42120 10 ఉం 012 లం (కవన కుతూహలలు. 1 జ ౪060 ౪611 2006810666 ౪141 ౦౯ టట 24 5% ఇటుఖీంయ[02 20 ౪01161౪2 & 98006010 4.0. 00116 12 1934-36. ఉం 120 1౧40063106 10 61082 112000, 1 ఖం 2000210266 ౪10 2101051 గగ ౦00 16 ౧౦౮౦౦౧౧ ౧౦6౮౫౦0 ౧౮0164 10270411 7204 కంట02140 1000 1రగం[02 528600

358 వరద స్మి వ్యాగూ2062, 54 వగ, 2129800౯20, 34010)0 (ఉట, 706012, 7202002 ఏరే 006%. 1 60 ౧౦100౪ 10౪ 1 60౪164 ౧01౧౧౦6౬ ౦౪ [013600 41008 ౪౧౬ 1 ౪221 1000060/0460౧06, ౧౧269౦౪ 2044620000 206 506064 204520 [0౪౪/0 ౫౦ 10 లయ1026 00 16623 00 9106ల% ౧౦1480 1160028410...

501626 600 20108 10 46 20076 266653 *౪0ల) 1౪111 00 00౧7601001 10 ౫౦౪ 10 90జ6 20 100 00 016 రష. ల 283 5]. 2జ2గా88జు, తం ర. వా 2జు కురులకు కురల4016. ౦ంటగ2115ఓ న!

చెరుకువాడ వెంక్టటూామయ్య నుండి- విసా కోడేరు

శీ వరద రాజేశ్వరరావుగారూ! ఇం 534244

నమస్కారములు.

ఉదయంలో “వరద కాలరి చదివి ముగ్దుడనవుతూండేవాణ్ని! అకస్మాత్తుగా ఆపేశారు ఉదయంలో

వరదకాలం. నిరాశ పడ్డాను, ఎందుకంళే, అమూల్యమైన భాపపరంపరను అందిస్తూ వచ్చారు. అ

అనుభూతి మీదై నా, పపుతూంకే మేమూ అనుభూతికి లోనయ్యాము....

యిటీవల శ్రీ, కాకుళంలో పట్టణానికి పదిమైళ్ళ దూరంలో చిన్న[గ్రామంలో వుండవలసి వచ్చింది

వారం వారం ఆంధప్రభ కోసం-మీ కవనకుతూవహలం కోసమే! శ్రీకాకుళం రావలసి వచ్చింది.

మరలా మావూరు. వచ్చేశాను. నేను వోరసప్రతికలు చదవడం మానేశాను. అసలు చదవడమే మానుకున్నాను. శ్రీ, ఉషశ్రీ, (ఆకాశవాణి)ని అడిగాను. “వరద కాలం చదువు" అని ('ప్రోత్సహి ంచారు. మీ గురించి కొన్ని వివరాలతో పరిచయం చేసారు. శ్రీ పురిపండా వారిని-ఛ్రీ నారాయణబాబుని- శ్రీ శ్రీని - ముద్దుకృష్ణను - కృష్ణశాస్తిగారిని-మాకు తెలియని తురగావారిని - యింకా యింకో యెందరినో సన్నిహితంగా స్పష్టంగా సూటిగా మాకు మీ దివ్యానుభూతిని పరిచయం చేస్తున్నారు.

కవన కుతూహలం-కుతూహలంగా కమనీయంగా వుంటున్నది. మీతోపరిచయం లేకపోయినా చిరకాలంగా మీరు నాకు సన్నిహిత గౌరవనీయ మితులుగా కనిపిస్తున్నారు. చలంగారు ఎంత హ్యూమరుగా మాట్లుడేవారో విన్నాను. కృష్ణశాస్త్రి గారు మూగవోయిన తర్వాత చూళొను. నూ థర్యడిగారికి వారు పరమాప్తులు. శ్రీ, ఆడివి బాపిరాజుగారు మూ తండ్రిగారికి మిత్రులు కావడం - ఆగ్రీత్యా ఎందరో కవి పండితులు మా యింటికి రావడమూ-మాలో సాహిత్య “గుబాళింపు ఏర్పడటం జరిగింది. నేను కవిని కాదు. పండితునీ కాదు. పామాన్యుడను మ్యాతం. మీ తం్యడీగొరి పద్యాలు నా చిన్నతనంలోనే చదువుకున్నాను. యీనాటికీ సుళువుగా జ్ఞాపకం వున్నాయి. మీరు కవనకుతూహలం పుస్తకరూపంలో తేవాలి. జాతి కవసరం. మీ అనుభపపరంపర చివర వరకూ

కొనసాగాలి-యిదే నా ఆకాంక్ష చి స్ట కంట! ఏ

జవాబు (వాయించ (ప్రార్ధన. సమస్కారములతో, ఒళ్ళే ఖ/ల్త

(. విశాలయయవయమోవ 2)

వరద స్మ్తతి 859 అయ్యా, నా పేరు రామారావు. నా దేశం భారతం (హర్షక్షేతం చేద్దామనుకున్నా “కురున్నేతం” అయి కూర్చుంటున్నది. నామతం కమతం, నా కులం వ్యాకులం, వృత్తి 1.04.0..6 (ఇండియాస్‌ మిజరబుల్‌ క్షెరికల్‌ కోర్‌), సభ్యత్వం అఖిలభారత [వ్రోనోటు రచయితల సంఘం(నా రచనలు రాయించుకున్న వారివద్దనే వుంటంప్‌, లేక న్యాయస్థానాల్లో. కొన్ని “చెదరి చెదరి తామె చెదల జేశః) మీరు వృద్దాప్యంలో ముడతలు పడ్డారా- ప్రభ పేజీల్లో పసందుగానే వున్నారే-అఆచ్చొత్తు వాడు నేర్చరి. దినచర్య? “అందాకి వుంది నావద్ద! వద్దామంయటే ఓపిక లేదు. మీవాడు[వాణీ కుమార్‌] ద.వా [ధని కాండ హనుమంతరావు] యింటి వద్ద కనపడతాడు సకృత్తుగా. నా కిడ్‌ నీలకు ఓపికలేదు. మోటారు సైకిల్‌ [క్రింద పడ్డాను. నడుం మూడు తుండ్లు! బొత్తిగా నవ్వేవాడు లేడు, ఆముదం భోంచేసినట్లుంటారు, ఎందుకో. జనపరిలో ముప్పాతిక లోకి వస్తా (76). శిష్‌ల్లూ ఉమేశ్‌ బొమ్మ పంపుతున్నా. 40 ఏళ్ళయ్య. కాస్త మాసిపోయాడు; మీ రచన ఆనందం కలిగించింది. కంగ్రాట్స్‌ చెప్తూ లెటర్‌ (వానా. “జవాబు” దారీ ఉద్యోగం కాదేమో. నిరుత్తరుడు. జవాబు (వ్రాయాలి. కొత్తిమిర కంటు చౌకే-యింకా......... (35రఠో ఆఫీస్క్‌ 16 రో మస్తి) మ్యూద్రై నానా పొదోంక్ట్లా 18-12-1986. [“చందపూామ' రామారావుగారు 1986లో పంపిన ఫొటో] మ లట వవ సరకు. ప. ర టీ .. [ష్ణ ఉమా మహేశ్వరరావు]

360 పరద న్మృాతి స చాగల్టు మహారాజ ఖ్తీ అన్నగారి (లు అన్నగార్మి ౩-10-86. సమస్కొరాోలు., యీప్పుత్తరంతో పాటు, పుస్సనూన (ప్రచురణలు-చెండు (వసూనరాజూలు- 1. న్‌ [0గార్‌ పంచకము-మీ గురువుగారైన లేటు "సెట్టి లక్షీనరసీంహంగారి సంకలసం-2. కాళిదాస లంబోదర 'ప్రహసనం-అనామధేయుని అనువాదం మీ కోరిక €కాదు అజ్జుఅనుసరించి పంపుతున్నాను. అన్న(ప్రకారం వెంటనే పంపలేక్ష పోయినా ఆ బస్యంగానై నా అందచేస్తున్నాను. ఆగ్రహ ఉంచకండి! అన్నట్టు, చంద్రరేఖ మీ యింట్లో ఎక్కడో విలపీస్తూ వుండాలి. సారంగపాణి కూరా ఏ మూలో సారంగి మీద పదాలు పాక్షీసు చేస్తూ వుండాలి. సమభాన (ప్రాప్తే కలిగిస్తే చాలా సంతోషం-కాదంటే -అంతే? చిత్తగించవటెను, భవదీయుడు, న న *[ఏి.జె. అప్పారావు] తాక ఆద్యధ్రప్రభ సవిత వారష్మతికలో మీ చేత సంకలనం(కాపీనె టుతో సహా) చేయబడిన య కవన కుతూహలమ్‌” (ప్రచురణ సాహీత్య'దురోదగాళ్లకి కొంత ఉపశమనం కలిగించినా నొబోటీ తామరో గా్డక్రి మీ స్వంత సామానుకూడా బజార్లో ఎపుడు "పెడతారో అని కుతూహలం కుతకుత లాడిపోతోంది. కొబెట్టో క్‌లుని బట్టే మీ స్వంత ఫార్మసీ నుంచి ప్యూర్ణరం[బోదయం ఒకటైనా (ప్రచురించండి.

• [పరద రాజేశ్వరరావు గారి తోడల్లుడు] ఇ శ్రీ అబ్బూరి షరద రాజేశ్వర చావుగార్కి ద్వానా శాస్త్రి గిరా = గప తిల నమస్కాయములు- (8 [22- 12 -864 మీ కపనకుళూహలాన్ని వీక్షిస్తూ (ప్రశంసిన్లూ వున్నాను. నేను దొణప్పగారి వద్ద సంపత రం 'క్రీతం “మారేపల్లి రామచర్యద శాస్త్రిగారు (కవిగారు)-కవిచాసమీక్షూ అనే అంంపై పరిశోధన చేస్‌ ఎం.ఫిల్‌ పొందాను. త్వరలో ఆది వుస్తకంగా చీసుకురాబోతున్నాను. మీరు విశాఖ వాస్తవ్యులు కాబట్టి కవిగారి జ్ఞాపకాలు నాకు చలియపరిస్తే పుస్తకంలో పాందుపరుస్తాను. లేదా (ప్రభ వీక్షీలో ఓ వొరం కవిగారి గురించి రాయండి. ఫోటో కావాలంట నేను పంపిస్తాను. జవాబు (వాయ్యాప్రార్థన. ఒకు దా వాళదూ) ॥ ల

వరద స్మృతి 36] ₹. ౧240 000౯110. 49-35-29 శత&0160282 ఉ!రం2ం/2021002 ₹192800)20204281-530016 148: 2.5.87 మైడియర్‌ పరదాయ్‌!

ఎవ్మడా వీడునా ముద్దుపేరు పెట్టిరాస్తున్నాడు అని అనుకుంటున్నావు కాదూ! బహుశా నా చిరునామా నుంచి పోల్పుకోలేవులే. ఏమంటే 50 ఏళ్ల (క్రిందటి విషయాలు-ముఖ్యంగా ఎట్టీ (ప్రాముఖ్యత లేని వాళ్ల గురించి-ఎటునంటే (ప్రాముఖ్యత లేకపోవడమే నా యొక్క (ప్రాముఖ్యత కాదా! పేరును బట్టి పోల్చుకోడం అంటే కష్టమేమరి.

ఈ ఊళ్లో విప్పర్తివారి వీదిలో స ర్లీయులు పింగళి చక్ష్మీకాంతం గారి నివాస గృవాము అరుగు జ్ఞాపకం తెచ్చుకో. లీలగా కనిపిస్తోంది కాదూ! ఆ (ప్రాంతంలోనే కొత్తగా ౧41౮. [0౮ "పేరును బహుశా ఆంధ్రాకి దిగుముతి చేసిన వారు మీ నాన్నగారు అబ్బూరి రామకృష్ణారావుగారు.

చెవుల్లో వేళ్లు పెట్టుకుని బాబులూ సుత్తి కెట్టవద్దని బతిమాలుకున్నా వినకుండా మా (పాణాలు తీసేవాడు మీ అన్న “వాణి. సరే వాడెక్కడ?

పింగళి వెంకటరత్నం, అన్నాజీ రావు-పద్మనాభం-లాస్టు బట్‌నాటిది లీన్హు పాపారావు- ఈపాటికి జ్ఞాపకం వచ్చి ఉండాలి.

డబ్బిచ్చి కొనకపోయినా ౯ గా దొరికితే ఆయ్యధప్రభ వారపత్రికలో నీ 'కవనకుతూహలమ్‌' చదవడం అలవాటు. "

ఈ ఉత్తరం నీ చేతికి వచ్చి (ఆంధ్రప్రభ వారపత్రిక ఎడిటర్‌ ధర్మమా అని) దానికి జవాబు వస్తే అప్పుడు పునః పరిచయం చేనుకుంటా.

ఉత్తరం నీకు అందాలి-దానికి నువ్వు (శద్దగా జవాబు రాయాలి. పోస్టువాళ్త చెత్తబుట్టలో పడకుండా నీకు చేరాలి- 420) 2 912 0604660 060 206 16 110.

అంతవరకు ఆయుఃరారోగ్య ఐశ్వర్య (ప్రాప్తిరస్తు అని దీవిన్తూ విరమించుతా. ఠి

ఇట్టు న! 93.10.87 బెంగుళూరు. శ్రీ వరద రాజేశ్వరరావుగారిక్తి నమస్కారాలు.

మీ “కవన కుతూహలం" కాలంను లాలి రచన నుంచి తప్పకుండా చదువుతున్నాను,

అన్నింటిని "ఫై లు' చేసుకుంటునా ను కూడా.

362 వరద న్మృతి తెలుగుకవి, పండితుల జీవితం, రచనల గురించి ఎన్నో కొత్ర విషయాలు, ఆసక్తికరమైన రీతిలో మీరు తెలియచేస్తున్నారు. ఒక శీర్షికను ఇంత కుతూహలకరంగా నడపడం చాలా నేర్పుతో కూడుకొన్న పని. ఈ పనిని మీరు ఎంతో (ప్రతిభతో నిర్వహిస్తున్నారు. అందుకు మిమ్మల్ని హార్చికంగా అభినందిస్తున్నాను. (ప్రస్తుతం మీకు వ్యక్తి గతంగా తెలిసిన రచయితల గురించి మీరు రాస్తున్నారు. మీరు రాసిన వారిలో దాదాపు అందరూ కోస్తా (పొంతంవానే మీ తంగడిగారితో సంపర్కం ఉన్న వ్యక్తులగురించి మీరు రాస్తున్నారు. కట్టమంచి, రాళ్లపల్లి, డా. చిలుకూరి నారాయణరావు, పుట్టుపర్తి నారాయణాచార్యుల గురించి కూడా త్వరలో రాస్తారని భావిస్తున్నాను. కట్టమంచి రామలింగారెడ్డిగారితో మీ వాన్నగారికున్న సాన్నిహిత్యం చాలా గొప్పది. కొబట్టే ౫666? గారి గురించి కనీసం ౩, 4 వారాలైనా రాస్తారని భావిస్తున్నాను. అలాగే రాన్త్రపల్లి, డా. చిలుకూరి నారాయణరావుగారి గురించి కూడా రాస్తారని-విపులంగొ- ఆశిస్తున్నాను. మ్‌ తమ్ముడు 6.16. 4౦09ల ద్వారానిన్న ననే నాకు మీ చిరునామా దొరికింది. మీ తమ్ముడు నాకు కొంతకాలంగా తెలుసు. ఆయన అత్తగారి వూరు-మా వూరూ ఒకకే- అనంతపురం. మిమ్మల్ని మా అభిరుచి" తెలుగు సాంస్కృతిక వేదిక ద్వారా బెంగుళూరుకు ఆ్వానిన్తున్నాను. మీరు ఎప్పుడు రాగలరో చెప్పండి. రెండు మూడు రోజులు ఇక్కడ ఇష్టా గోష్టి జరపవచ్చును. ర్క జ్రతంలా వా ౮6. తీర 202్ర/202 రే ఫట్టమరాజు |! ర న! (570౧౧౪0౧: సం 1124 ౧౧|౫౫7౬౧౦ 6160) 2౦౧|7౧|. ఇష ళన ంతదిఉం520 010 1410081 1444408414 గ్‌గి0 ఇగ౦౧6:-0గొంం 1 4745324 423694 గిం. . 426900 పూజ్యమిితులు శ్రీ వరద రాజేశ్వరరావు గారికి నమస్కారం. మీ పపిచయభాగ్యం ఆ అస్యంగానై నా కలిగినందుకు నేనెంత సంతోషసడుతున్నానో చెప్పలేను. మీరు అజంతా ద్వారా పంపిన పుస్తకం అందింది. వీలైనంత త్వరలో రివ్యూ రాద్దామని ఉబలాటం. ఈ ఏడాది ఆంటన్‌ చెఖోన్‌ సంవత్సరంగా యునెస్కో (ప్రకటించింది. అందుచేత మా

వరద స్మృతి 363 సోమవారం సాహిత్యవేదికలో మీ వ్యాసం ఒకటి వేయాలనుకున్నాను. (మీరు షెరీ ఆర్బర్డ్‌ అనువదించారు కద[) చెఖోవ్‌ నాటకాల్లో (ప్రసిద్ధమైనవి-షెరీ ఆర్బర్డ్‌, అంకుల్‌ వాన్యా (త్రీసిస్టర్‌, సీగల్‌ -తీసుకుని వాటిని స్పృశిస్తూ నాటకరచయితగా చెఖోవ్‌ గురించి ఒక చిన్న వ్యాసం (డెయిలరీలో సుమారాక కాలమ్‌-మీ (వాతలో నాలుగు ఆరకాపు లలో) పంపమని అభ్యర్థన. అతడిని తెలుగువారు కథారచయితగానే ఎక్కువగా ఎరుగుదురు కాని, నిజంగా అతను గొప్పనాటక రచయిత కదా? అతడీ నిరాశా వాదంగా కనిపించే అశావాదం నాకు చాలా ఇష్టం. మీరు ఒక వారం పది రోజులలో (వ్రాసి పంపగలరా? ఏప్రిల్‌ లోనే వ్యాసం వేయాలనుకుంటున్నాను. నభా 6 మే తాటలాట 7,తకి0 ఈ మాన్యులు వరద రాజేశ్వరరావు గౌరికి, నమస్కారం. మీరు చెఖోవ్‌ వాటకాలపై ఎప్పుడైనా మాకు వ్రాయవచ్చు. మీ తీరికను బట్టీ (వ్రాయండి, ఈ లోగా మాకు ఎడిట్‌ "పేజి మిడిల్‌ గా వారం వారం ఓ చిన్నకాలమ్‌-మీ సాహి త్యానుభవాలు, జ్ఞాపకాలు, వ్యాఖ్యలతో-(వాయగోరుతున్నాను. చిన్నదంటే నిజంగానే చిన్నదిగా వుండాలి. మీరైటంగ్‌' లో 1/2, 2 అఆరఠావులు మించకుండా వుంటే సరిపోతుంది. లేదా, (ప్రస్తుత రాజకీయ, సాంఘిక సాంస్కృతిక, సాహి త్య పరిస్థితుల పై -నిత్యం వచ్చే వార్తలను ఆధారం చేసుకొనిరన్నింగ్‌ . కామెంటరీగా కొత్త తరహా కాలమ్‌ (ప్రారంభిస్తే బాగుంటుందేమో ఆలోచించండి, నండూరి రామమోహనరావు. అఈేళ న. పష చు. స క ఈ మ. య క శ ఆకుత [మ్మితులు సోమంచి యజ్జన్నశాస్త్రి, డా. అక్కిరాజు రమాపతి రావు, వాసుదేవరావు గార్హతో]

తెరిడ వరద స్మృతి గనమ్మీక్షలు! “వఠది కాదు సెలయేరుల కలకలం,......! [ఎ.బి.కె. ప్రసాద్‌] ఒక్క్కాక్కూు రచన చేయడానికి ఎంతటి ధిషణ, ఆగర్రత కావాలి, మరెంతటి అనుశీలన అనుభూతి, అనుకంపన అవసరం! అందులోనూ స్టలకాలాదులకు అతీతంగా పలువురు ప్రసీద్దులలో, పరిసరాలలో ఏర్పడిన పరిచయాలనూ, అనుభవాలనూ అప్పటికప్పుడు లిఖితం చేయడంకాదు, కాన్ని దశాబ్దాల తరా ఇత ధారణ శక్తితో, “రసనా(గ్ర నర్తకొిలా మననం చేసుకొని ఆకుంరితంగా కలాన్ని నడీపించడానికి ఎంతటి సాధనకావాలి! ఆలాంటి క (ఏష్‌లో ఆ(గ్రతాంబూలం అందుకోగల రచనలు అటు మొన్నటి వరకూ రెండేరెండు- త్రీ పాద సుబవహ్మాణ్యశాస్త్రి “అనుభవాలూ జ్ఞాపకొలూను” శ్రీ శ్రీ “అనంతం” క్రాగ్యా మొన్నటి రచన ఇంద్రగంటి హనుమచ్చాస్తి “గౌతమీ గాధలు”; ఆ తర్వాత చెప్పుకోదగింది విన్నటీ, సేటి రచన అబ్బూరి వరద రాజేశ్వరరావు “కవన కుతూహలం”! యుద్దంలో కదన కుతూవాలమూ, సాహిత్య సమరాంగణంలో 'కవన కుతూహలమూ'”' ఒకే కోవకి చెందుతాయి! శ్రీ వరద రచన ఆధునికాంధ్ర సాహిత్య చరితలో ఒకటి రెండు దశాబ్దాలకు పూర్వం “స్వర్హయుగం"”గా భావించుకున్న “ఒక మహోజ సలి ఘట్టంతో సంబంధం ఉన్న నాహితీ (సగ్రష్టల గురించిన జ్ఞాపకాలు మాత్రమే కావు; ఇది రొడ్డకొట్టుడు పద్దతిలో వెలువడిన ఆత్మకథ అంతకంళే కాదు; పరనిందా రచన అసలే కాదు; రెండు దశాబ్దాలకూ కాదు; ఆగణితమైన సంఖ్యలో వరద పేర్కొన్న కవులూ, రచయితలూ, నాటక కర్తలూ ఇందులో బారులు తీరి పాఠకులకు అజ్ఞాతనేత దర్శనం చేయడానికి “క్యూలో నిలబడడం చూస్తే ఇది, సాహి త్యావలోకనంలో అయిదు దశాబ్దాలకు (ప్రతినిధిగా నిలబడుతుంది. ఆయితే ఆ పనిని శ్రీ, వరద సాహిత్య సిద్దాంత రాద్దాంతాలతో బాధించే (ప్రక్రియతో కాకుండా తనకు సహజమెన చతురిమతో, హూళన అనిపించని పరిమిత అవహేళనతో, పరదాలు తొలిగించి సరదాగా సాధించారు! పాహి త్య వివేచన, విమర్శన, వోస్యప్రియత కలబోసిన రచన, ఆయన కవిత్వమేమో గాని, తెలుగు సాహిత్యం బతికున్నన్నాళ్ళూ పాఠకుల మనస్సులపై చెరగని ము(ద్రవేయగల రచనగా “కవనకుతూవాలం” నిలిచి పోతుంది. విశాఖ, సుదరాను, ఢిల్లీ, తెనాలి, గుంటూరు బెజవాడ ఇత్యాది నగరాలలో ఎక్కడ సాహి త్య సభలు జరిగినా, గోషులు జరిగినా ఆదాక వ్యసనంగా కాళ్ళు కదిపి, విజ్ఞానఖినీ, మహాపండితుడై న తండడీ అబ్బూరి రామకృష్ణారాపుకు తగిన సాహిత్యపుతుడుగా ఆ సభలలో పాల్గాని, గడించిన ఎన్నో అనుభవాలకు అక్షర రూపం ఈ (గంథం. ఈయనకు ఎవరెవరితో పరిచయం అంటే చెప్పడం కష్టం! ఒకరా, ఇద్దరా! వారిలో కొందరు తన ససుకాలికులయితే, మరికొందరు తండ్రీ రామకృష్ణారావుగారి వృద్ధ సాహి తీమిత్రులు! ఆ సంపర్కం ఈ రచన ద్వారా వరదతో ఆ చంద్రతారార్కం కావడానికి ఆవసరమైన సంభారాలూ వాతావరణమూ అలా కుదిరాయి. ఇందులో (ప్రాచీన అర్వాచీన, పాశ్చాత్య సాహి త్యోద్యమాలతో కవితా ధోరణులతో మునిగి తేలుతున్న వారంతా వరదరచనా వైశిష్ట్యం వల్ల మీకు ఎంతో పరిచయస్తుల్లా ఎదురై పలకరిస్తారు! అదాక సాహితీ ఇంద్రధనుస్సు.

వరద స్మృతి 365

అబ్బూరి సమకాలికులై న రాయ్మప్రోలు, విశ్వనాథ, కృమ్ణుస్తి ప్రభృతులతో పొటు ఆధునిక సాహిత్య వ్యవసాయాన్ని సుసంపన్నం చేస్తూ వచ్చిన శ్రీ శ్రీ, శిమ్టై జలస్మూతం, ఆర్వుద్క మల్లవరపు, ఏల్చూర్కి తిలక్‌, బైరాగి, బెల్లంకొండ, అజంతా... (వ్రభ్చతులూ, వారి కవితా వివ్యాసాలూ, వాటిపై వరద ఉరపడిలో నడిచిన “వరది భాష్యపరంపరా మనల్ని గిలిగింతలు పెడతాయి! అందుకే ఇది కొలది మందికి పరిమితమైన ఆనుభవ 'పేటికకాదు. ఆంధధ్రదేశమంత వెడల్పూ, తెలుగు సాహి త్యమంత లోతూ ఉన్న అపురూపమైన రచన అని చెప్పడం. రాత్రింబవళ్ళు చర్చలలో, కవితా విన్యాసంలో గడిపి తిండీ తిప్పలెరుగని అనేక మంది కవులకు, రచయితలకు తన యిళ్లే ఆశ్రయంగా జీవించిన, నేటికీ జీవిస్తున్న త్రీ, వరద రచనాపద్దతీ, కమ్మని రచనాశై లీ ధారాశుద్దీ (ప్రశంసనీయం. ఆ మాటకొస్తే, నేటికీ ఎందరో యువకులక్సు, పరిచయమైతేచాలు వదలి పెట్టని మనీషీవరద.... ఈ రోజుకీ అతను “అభి ఘోషలో శబ్దతరంగం” గానే ఉన్నట్టుంటారు! 1 ఒక తరానికి తండ్రితో పాటు కౌమార దశలోనే కవి కుమారుడై తన తరానికి ఒక ఇన్‌స్పిరేషన్‌ గా మారాడు. కనుకనే అజంతా చెప్పినట్టు “ఆయా కవి ప్రముఖుల జీవితాలలో రసవత్తర సన్నివేశాలను, వచోవై భవస్మృతి విశేషాలను అనితర సాధ్యమైన రీతిలో” శ్రీ, వరద (గ్రంథస్తం చేయగలిగారు.

ఇలాంటి రచనకు, అనుభవ వై వేద్యాలకూ సీమాంతరాలలో పోలిక బెర్నార్డ్‌ లెనిన్‌ “కందక్షడ్‌ టూర్‌”. అతనిది వాగ్గేయ కారుల కుటుంబం కాకపోయినా (ప్రసిద్ధ రచయితగా యూరప్‌లో 12 సంగీతోత్సవాలకు హాజరై లెనిన్‌ సాహిత్య “గుబాళింపు లతో రసవత్తర ఘట్టాలతో నంగీత సమీక్షలు చేశాడు. ఆలాగే 1920, ౩0౦ లలో పారిస్‌ సాహిత్య గోమ్టులకు నిలయమై ఒక తరాన్ని అమితంగా (ప్రభావితం చేసిన సిల్వియా బీచ్‌ నెలకొల్పిన నే సపీయర్‌ అండ్‌ కంపెనీ" 'వ్రచురణ సంస్థ ఈ సందర్భంలో గుర్తుకు రాకమానదు. అబ్బూరి వారి ఇల్లు మాదిరే ఒక దశలో అదొక కవన మందిరం, కావ్యతీర్థం. దాన్ని పావనం చేసిన (ప్రముఖులు బేమ్సు జాయిస్‌, జాపోల్‌ సా(క్ర్‌ లూయీ ఆరగాన్‌. అలాగే అమెరికాలో హెమింగ్‌కోహెన్‌” అమెరికన్‌ రచనల్లో మైలు రాళ్ళు (౬2౧68గయ మ శురులగంఖు *ఇగోటంల్రి అన్న (గ్రంథం కూడా శ్రీ, వరద రచనమాదిరే సాహిత్యం, లలిత కళలు, రాజకీయ ధోరణులకు నంబంధించిన ఏన్నో ఆంశాలను ఎరుకపరుస్తుంది. వాళ్‌ విట్‌మన్‌లా శ్రీ వరద అవసరమైన చోట్లు ఎంతటే వారినైనా “వడ్డించకుండా" వదిలింది లేదు! అయితే (ప్రజల సమస్యలతో బొత్తిగా సంబంధంలేవి భావకవితా థోరణీకి చెందిన “వరది వచన కవితను “మిల్లు ఇద్దరు'గా అవహేళన చేయడం, అభ్యుదయ సాహి త్యోద్యమాన్ని "కేవలం “నినాదబహ్మ”గా ఈసడీంచుకోవడం ఆయనలోని కొంటెతనానికి నిదర్శనం! అజ్ఞాతంగా ఉండవచ్చుగాని 'నాదం' కూడా ఒకరకమైన వినాదమేనని మరవకూడదు!!! ఇది (శోత సంస్కార సంబంధి! ఈ రోజున “కంటెస్ట్‌' పేరిట కోర్టులకెక్కీ సాహిత్య విమర్శనే అడ్డుకోజూస్తున్నారు గాని రామకృష్ణ కవులూ, తిరుపతి కవులూ “ఢీ' కొన్న సన్నివేశాలను మరచి పోతున్నారు. కొన్నాళ్ళ క్రితం ఇంగ్లాండులో “బ్లూమ్‌ బరీ” సాహి త్యమండలి (గ్రూపు), (బిటీష్‌ రచయితల, కవుల, కథల్హూ గాథలూ యథాతథంగా అచ్చువేసి ముందుతరాలకు మహోపకారం చేసింది. ఆ పనిని ఇక్కడ కూడా చేయాలన్న శ్రీ, వరద తలవంపు “కవన కుతూహలం” తో ఒక మేరకే సరవేరింది.

తెం6 వరద న్మృతి ఇప్పటికైనా “తీరిక చిక్కితే” అన్న పదాన్ని మానుకుని ఈ పుస్తకంలో (ప్రస్తావించని పెక్కుమంది తన నన్నిహితుల కథలూ గాథలూ కూడా (ప్రచురించి తీరాలి. ఇది అనుశాసనం! అంత వరకూ మనం “సెలయేరుఐబ కలకలముల చిడుగాలుల మృదుగీతలల మంబాలముగు నీ వలుకులె మదిజీ దోచురా!? ” అనుకుంటూ ఉందాం!! (సంవాదకీయం “ఆంధ్రభూమి, జూన్‌ 25, 1989.) ఏల్చూరి మురళీధరరావు. కవన కుతూహలం రచయిత అబ్బూరి వరదరాజేశ్వరరావు, (క్రానుసై జు౫౧/౧+27| పుటలు. (ప్రతులకు నవోదయ వన్లిషర్చు, విజయవాడ, వెల రూ. 26.] కవనకుతూహలం-ఇటీవలన వెలువడిన నుంచి పుస్తకాలలో మరీ మంచి పుస్తకం. రచయిత అబ్బూరి పరదరాచేశ్వరరావుగారు చాలా చాలా రోజుల తర్వాత స్మృతి వల్మీకం నుంచి బయటికి వచ్చి అభ్యుదయ కవితా నవాధ్వంలో తమకు సాంయాత్రికులై (ప్రయాణించిన అనేక కవి పండితుల విశిష్ట జీవితాలలోని రసవత్తర సన్నివేశాలను, వచో వై భవ విశేషాలను, తెర మరుగున దాగిన సాహి తీ వృత్తాంతాలను అనితర సాధ్యమైన రీతిలో (గ్రంథస్థం చేశారు. చెళ్లపిళ్ల వెంకటశాస్తిగారి కథలూ-గాథల ఆద్భుతమైన శ రి వరవడిలో, ఆ చమత్మారాలూ చాటూక్తుల బోవాళింపుతో తమ చిన్ననాట్‌ అసుభవాలూ జ్ఞాపకాలను “జీవన్యవదగాథలు'గా మలిచి మనకు సమకాలంలో విలుప్తమైన ఒక విదర్ధ కళా ప్రపంచాన్ని కన్నులకు కట్టి చూపారు. మంచి పుస్తకాన్ని మరింత అందంగా మ్యుదించి, శిష్యరూప మి్ళతుడైన శ్ర, రాచకొండ విశ్వనాథశా(స్తికి అంకితం ఇచ్చారు. అభ్యర్హాం్ర సారస్వత భువనకోశం ఆంగికమై, రమ్యకవితా బవ్వువీహి పండిన ఆనాటి వాజ్బయమంలౌ వాచికమై ఈ మహాకవి యశపారిజాతాల మాల ఆవార్యమై రూపాందిన ఈ అద్భుతమైన పుస్తకంలో తరరగ్‌ ప్రతిబింబన్యాయంగా వరదరాజేశ్వరరావుగారి సాత్త్విక శివమూర్తి (ప్రత్యక్షమౌతుంటుంది. ఆత్మచర్యా ప్రవేశ న్మిష్కామకంగా రచితమైన ఈ వ్యాస సంపుటంలో చెళ్లపిళ్ల వెంకటళా(స్తిగారు మొదలుకొని ఆత్యాధునిక కవుల దాకా ముప్పయి ముగ్గురు మహాకవుల జాగతిక రూపరేఖల [ప్రథిత పరిచయం ఉన్నది, ఈ వ్యక్తిత్వ చితణలతో వాటు జాతిజాగరణకు ఉత్తమాదర్శాలతో మొదలై న కీర్తి కలుషిత వాతావరణంలో వై నీతికంగా పరిణమిన్తున్న వర్తమాన సాహిత్య రాజకీయాల (పాదుర్భావ కారణాన్వేషణ కావించిన “సాహిత్య అకాడమీ, “ఆరసావిర్భావం', “కాలదోషం” అన్న వ్యాసాలు కూడా కవనకుతూవాలం కలిగిన పాఠకులకు జ్ఞాతవ్యసంగతులే. వీటన్నింటినీ కాలక్రమాన్ని బట్టీ కాకుండా స్వీయ కథానుసారం చెప్పుకొని పోవడం వల్ల (గంథమంతటా ఒక చిత్రమైన

వపరదస్మృతి 367 ఆత్మీయత, తేజోమయ వాతావరణం వెల్లివిరిశాయి. (పసన్న సరస సతీకమైన నేపథ్యంలో ఆ మహా కవులను రంగావతీర్డ్హులనుగా (ప్రవేశపెట్టి రాజేశ్వరరావుగారు ఆసక్తికరమైన నాటకీయ నంవిధానంతో పాఠకులను ముందుకు నడిపిస్తారు. వఐతివ్యాకల్న నలో ఆ వ్యక్తులందరి పట్ల నవ్యాజమైన గురుభావం ఐదంయుగీసు లలో ఆటువంటి కవితాత్మను పునరాలోచించాలనే సహజ కుతూహలం, చిరకాలపు జ్ఞాపకాలతో బరువెక్కిన వృదయాన్ని నవ్చుదయులతో పంచుకోవాలనే బౌతు స్పక్యం రచయితను ఈ న్మృతి ప్రబంధానికి (యేశేపించాయి.

మూర్తి చ్యితణలొో దాజేశ్వరరావుగారు అనధిమ్హువని ఈ నంపుటంలోని “ఒక్కాక్క వ్యాసమూ విభృతంగా వెల్లడిస్తున్నది. (గ్రంథాన్ని చదువుతున్నప్పుడు. విశ్వనాథ సత్యనారాయణగారి “ఆంధప్రప్తి'లోని కథాశిల్పం మాటిమాటికీ జ్ఞాపకం వస్తుంటుంది. కవిత్వం మీద తమ అభ్మిప్రాయమేమిటని శ్రీ, శ్రీ అడిగితే, “నేనూ కవినేనా?' అని చెళ్ళపిళ్ళవారు ఉప(క్రమించినప్పటి గాంభీర్యం, ఉదయినికోసం వ్యాసం రాయమనుంచే “నేనెందుకు రాయాలో చెవ్వు?" అని (ప్రశ్నించిన అబ్బూరి రామకృష్ణారావుగారి ప్యూర్తపురువత్వం, శ్రీ శ్రీతో వై రపుద్దికి హత్యావయత్నం చేసిన ఉమామహేశ్వరరావు జీవిత మ్యోవణ, తెలుగు జీవితాన్ని ఆమూల చూడంగా తరిచి చూసి కవిత్వంలో అపరస్పరంగా అనేకనూతన (ప్రయోగాలు చేసిన విశ్వనాథవారు “మనిద్దరం సమకాలికులం రాజేశ్వరరావు!” అన్నప్పటి విదగ్టత, రుక్మిణీనాథ శాస్త్రీ హాన్యధోరణీ సినిమాహాలులో పోట్లాటగా పరిణమించిన చిత్తవిస్తారరూపం, యావజ్జీవితం కవితా యజ్ఞానికి వేల్చి నన్మాననభలో సరన్వతీ వమారాధకునిగా మ గ్‌ చెందిన బొడ్డు బాపీరాజూ విశిష్ట కథానకం వచన కవితా వ్యాహారాన్ని సుప్రతిష్టతం చేయటానికి ప్రయత్నించిన కుందుర్తి ఉద్యమ (ప్రవృత్తి, సాహిత్యానికే జీవితాన్ని అంకితం చేసి చిరంజీవులై న బెల్లంకొండ రానుదాను, దువ్వూరి రామిరెడ్డీ, మారేపల్లి, మాధవపెద్ది మొదలైనవారి స్వభావ వై ర్మల్యం, ఇవన్నీ ఆ కవుల కవితావ్వక్తత్వాలలో ఆపురూపంగా కలిసిపోయి, వారందరూ కలిసే జీవించిన ఒక మహోజ్వల ఘట్టుం మనకు (ప్రత్యక్షమవుతుంది. “కవిత మూడవ సంపుటం రానందువల్ల దీనిలో చోటు చేసుకొన్ని బెల్లంకొండ రామదాసు, రాయ్మప్రోలు రాజశేఖర్‌, బాలగంగాధర తిలక్‌ గార్హ అము(ద్రిత గేయాలు తెలుగు కవిత్వం ఉన్నన్నాళ్ళు చాచోవిధేయులగా ఉండదగిన అందమైన రచనలు, అనేక వ్యాసాలలో (ప్రస్తానశంగా ఉదహరించిన ముదితా ము(దిత పద్యరత్మా చలిలో ఆయాకవుల ఉక్తి చాతుర్యం, (శద్దావై సాదృశ్యం, అంతరతమ్యం, సకర్మక జీవితోపదేశం పరిస్పుటంగా ధ్వనిస్తున్నాయి. సన్ని వేశాలంకృతికి రాబేశ్వరరావుగారు స్వికరించిన పద్యాలు అన్నింటికి అన్నీ అన్హరత్నోపమాలనవి చెప్పుకోదగ్గవి. కవిత్వం శబలిత భావ సంపక్తమై రసన్మాగ నర్రకిగా ఉండాలన న్న రచయిత ద సక్స థానికి అనురూపంగానే (గంథస్థగిత పద్యగేయాలన్నీ ఉండటం విశేషమే. ఆధునిక సాహిత్య చరి్యత కాథికులలో అబ్బూరివారికి ఈ (గ్రంథం సముచితస్టానాన్ని సంతరించిపెడుతుంది. ఇదే (వ్రాగ్య్బూమికతో వారు మరికొంతమంది రచయితలను చేర్చి మరింత విపులమైన (గ్రంథాన్ని రచిస్తే అది మంచి పుస్తకాల కోసం కలలుకనే తెలుగువారి ఆద ్పష్టం. (“ఆరధప్రభి, సోమవారం జూన్‌ 26, 3989).

368 వరద స్కృతి అబ్బూరి “కవన కుతూహలం కడురమ్యం “కవన కుతూవాల౦ి .......... శ్రీ, కాంతళర్మ ఈ అనుభవాల పరంపరను గుర్తు చేసుకువి కపనం చేసిన వరద రాజేశ [సృ రరావుగారు ఆధునిక తెలుగు సాహిత్యంలో మూడు తరాల రచయితల న్పందనలకీ, సృష్టికీ (వ్రత్యక్షసాక్షి ఆఅవతలితరం గిడుగు రామమూర్తి పంతులుగారి నుంచి తన తరం బై రాగి వరకు ఎంచుకున్న ముప్పై ముగ్గురు రచయితల గురించి మనకీ సంపుటిలో తెలియజేస్తున్నారు. తెలియజేయడమం'ే, కేవలం తారీఖులు దస్తావేజులు బాపతుగా ఆయుకే దం మందుల కేటలాగులాగా, పట్టీలు గుదిగుచ్చిలేదు. ఆయా రచయితల ఆలోచనల తీరునీ (ప్రవర్తనల తీరునీ వరిశీలించి వివరించిన ఒకొ, నొకో ఆత్మీయత ఉందిక్కడ. ఈ వ్యాసపరంపర్శ పుస్తకాలు చదివి వుస్తకాలు రాసే జతి రచయిలే కూర్చింది కాదు. కనక-ఇందులో మనం చదివే రచయితల పున్తకాల విషయాలేకాకు వొరీ తరంనాట్‌ ఊపిరి చప్పుళ్ళుకూడా మనం వినగలం. ఒక రచయిత రచనా సామర్థ్యం, (రణల వెనక వైయక్తిక జీవన నేపథ్యం విలువ ఏమిటో ఇటుపంటి రచనల దా “రా మామే తాలిసేవీలుంది శ్‌ గురించి, కుందుర్తి గురించి మాశచేపల్లి రామచంద్ర శాస్తి గారి గురించి, బొడ్డు బాపిరాజా, ముద్దకృరే పురిపండా, మాచిరాజు, తురగా వెంక(టామయ్య, నళినీ కుమూర్‌ వంటి వ్యక్తుల గురించి ముఖ్యం వరద రాజేశ్వరరావుగారు తెలియజేసిన సమాచారం వల్లి మామే వాళ్లేమిచో తెలిసింది. శ్రీ త్రీ? జరుక్‌ శాస్త్రి పద్మరాజా, మల్లాది రామక్ష సేప్ణు శస్త్ర విశ్వనాథ నాయని, కొంపెల్ల బన డన న నారాయణబాబు వంటి రచయితలతో వరద రాజేశ్వరరావుగారి అసుభవాలు ఆయనొక్కరీ పరిమితమైన “న్వఘోవలు' కావు. పాహిత్య చర్మితలో ఆయా రచయితల స్థాన నిర్ణయంలో విలువైన ఆకరాలు. ముఖ్యంగా ఇందులో వరదరాబేశ్వరరావుగారు కవి మ్యితుల గురించి వ్రాసేటప్పుడు వోక పద్యం ఒక్కాక్కటి తన వ్యాసంతో అనుసంధించడం ఎంతో బాగుంది. ఆంధప్రదేశ్‌ లో సాహిల్‌ అకాడమీ ఆవిరా వానికి పూర (రంగం, అభ్యుదయ రచయితల సంఘ అవతరణ నేపథ్యం, చరిలో దృష్ట్యా విలువైన డాక్యుమెంట్లు, ॥ ల్‌ు వ్‌ ఎత వరద రాజేశ్వర రావుగారు ఈ సారన $తానుభవాలను “కథనం' చేసిన క్‌ శై ర్త న్నిహితులతో కబుర్లు చెపుతున్న ధోరణిలో గొప్పు “చదివించే గుణం ఈ వ్యాసాలు రాశారు. ఈ పుస్తకం చదువుతూ మనం అబ్బురంగా కాలంతో పాటు (ప్రయాణించిన వరద రాజేశ్వరరావు గారితో వాటు ఆ అనుభవం మనదే ననేమమైక్యం పొందుతాం. అంటే, ఈ (గ్రంథాలు ఇవ్వజాలని సారాన్ని అయిదారు "పేజీల వ్యాసో ఇవ్వగలుగుతున్నాయి. బెల్లం కొండ రామదాసు, జె రాగి గురించిన వ్యాసాలు చదవండి. తరువాలే వాళ్ళ కవిత్వం చదివితే ఆ రచయితల జీవన పారం పరద రాజేశ్వరరావు ఎంలో బాగా చెప్పాలో అర్థమవుతుంది. ఇక-వపరద రాజేశ్వరరావుగారిక్రి కవిత్వం గురించి విశ ్పతాభిపాయాలున్నాయి. అది రసనొ(ీ

వరద స్మృతి 369 నర్తకిగా వుండాలని, మననానికి రావాలని ఆదే కవిత్వానికి (వ్రాథమికంగా కావలసిన అక్షణమనీ ఆయన ఉద్దేశం. వచనంలో కవులు కూర్చే కవిత్వం మీద ఆయనకి నదభిప్రాయం లేదు. సాధారణంగా విమర్శకులుగాని, కవిత్వాభిమానులుగాని-ఒక విధమైన సుముఖాభ్మిపాయంగాని, విముఖాభ్మివాయం గాని ఏర్పరచుకున్నాకు వాటికి అనువైన ఉపపత్తుల్ని సేకరించి వాదనకు బలంగా సూచించడం పరిపాటి. కవిత్వం విధిగా ఛందను లో వుండాలని అనుశాసనమేమీ లేదు. మన సాహిత్యంలో (ప్రాచీనకాలం నుంచి కవిత్వం "పేరిట “ఛందః కరణం” ఎంత ఎక్కవ వచ్చిందో, అధునిక కాలంలో కవిత్వం పేరిట ఆయనే చెప్పినట్టు “పాలై పాలై” సరకు చాలానే వచ్చింది. ఆయితే మంచి కవిత్వానికి (ప్రమాణంగా చూపదగిన నివృత్తి సహజంగా ఛందంగావై నా న్వచ్చందంగానై నా తక్కువగానే వుంటుంది. వరద రాజేశ్వరరావు గారు ఈ సూక్ష్మాల్ని (గహి ంచలేని వారుకాదు-ఆయన (గ్రహ ంచదలచుకోలేదేమో అనిపిస్తుంది. ఆయన రుచి భేదం అదని మనం నరిపెట్టు కొంటే చాలు. విలువైన ఈ పుస్తకాన్ని అ(శద్ద చెయ్యకుండా వరద రాజేశ్వరరావుగారు (ప్రచురించడం చాలా బాగుంది. వెనకటి తరం రచయితలతో-పరిచయం కావలసిన తరుణంలో-సనైన రచయిలో ద్వారా ఈ నాటి తరానికి ఈ పరిచయం కలగడం అభినంద వీయం. _(ఆంధధ్రజోతి సచ్చిత వారషతిక, 11-8-1989) అద్భుత భావ, దృశ్యాల చిత్ర విచిత్ర రోచిర్నివహం కవన కుతూహలం అంబటి సురేంద్రరాజు అబ్బూరి వరద రాజేశ్వరరావుగారి కలం మన మీద ఎంతో దయతో (ప్రసరించిన కవుల (వపంచంళో చరించ్చి సంచరించి ఆ పిదప ఆత్మను తొక్కిపెట్టి బలవంతంగా బయటికీ వచ్చేసేముందు చివరగా ఒకటి రెండు మార్డు అబ్బుర మనిపీంచేఆ ప్రపంచాన్ని చుస్టేసి వచ్చిన తరువాత పెదవి విప్పడం కష్టం. కలం కదపడం మరీకష్టం. పుస్తకం పూర్తి చేయనవసరం లేదు. మధ్యలోనే, పుస్తకం పూర్తికాకముందే, అంతటి అనుభవాన్ని పంచి, పారమెరుగని ఆనంద్యార్థపంలో ముంచి తేల్చిన (గంథకర్తకు వినములమై నమస్కరిస్తాం, కనిపిస్తే కృతజ్ఞతా భారంతో ఒకటి రెండు పొడిమాటలతో, అదీ చేతకాకపోతే కంటికొన చూపుల మూగభాషతో మనం, ఆయనకు ఏ విధంగా రుణపడి వున్నదీ ఎరుకపరుస్తాం. అవ్వ్పుడుగాని మన ఎదలో కలిగిన తీయని బాధ, అలలలలుగా "రేగిన అలజడి చల్లారదు. ఎన్నాళ్లనుంచో చూడాలనుకుంటున్న కవులను ఆనవాలు పట్టేంత చేరువ నుంచి చూసి, కవుల మాటలను విని, వారి అంతర్‌ బహిర్‌ జీవన రహస్యాలను పొదివి పట్టుకుని, ఆ అనుభవాల సంపుటితో వృదయాలను సంపన్నం చేసుకొన్న మన ఆత్మలు అప్పుడు గాని సంతుష్టి చెందవు....... మంచి పుస్తకం కోసం కొన్నే ళ్ళుగా, మొహం వాచివున్న బహుకొద్ది మంది “ఉన్మత్త భావశాలు'ర జళరాగ్నిని 'కవన కుతూహలం' ఎట్టుకేలకు చల్లార్చింది. కవిత్వం పేరిట, విమర్శ పేరిట చలామణి

370 వరద న్మతి అవుతున్న చెత్తా, చెదారంతో విసిగి వేసారిపోయిన ఆలోచనా శీలుర కడుపు నింపింది. అబ్బూరి విందుబల్‌ పసందు అనిపించింది. ఎవరినైతే మనం అనునిత్యం తలచుకోవాలో, వారిని మనకు చిరపరివితులను చేసి- అభ్యురయ కవిత్వంతో కవిత్వాన్ని ఉద్దరిస్తామని, కవిత్వానికి పథనిస్రేశం చేస్తామని చెప్పుకుని అవతరించిన ఆరసం ఏ కవులమీదనై తే 'ఇనుపతెరలు” దింపిందో, ఆ కవులను, వారి కవిత్వాలిను వెలుగులోకి తెచ్చి-ఆయా కవుల వ్యక్తిగత జీవితంలోని కౌన్నత్వాన్ని, నత్యసంధలోను, ఆదర్శతత్పరతను, నిరీ సతిని, మహోన్నతమైన వ్యక్తిత్వాన్ని, విలువల కోనం వారు చేసిన ఉత్కృష్టమైన కార్యాలను మనముందుంచి-మన కళ్లు తెరిపించేయత్నం చేసినందు వళ్లే అజ్బూరీ వారి (గ్రంథానికి ఇంతబీ తావి అబ్బింది. అక్షర తప్త హృదయాల కవనకుతూహలం తీరింది... పరద రాజేశ్వరరావు గారు ఆయా కవుల గురించి మునకు చెప్పేటప్పుడు తనుకు తెలిసిన జీవన పార్య్వానికే పరిమిత మయ్యారు. వ్యక్తిగతంగా అంటే-(ప్రత్యక్షంగా తమకు తెలియని జీవితం జోలికి గాని వివిధ కవుల రచనల విమర్శబోలికి గాని పోలేదు. అక్కడక్కడా కవిత్వం పరామళ్ళు మ్యాతం చేశారు. దీని వల్ల “కపన కుతూహలం”లో చిత్రితమైన వారందరి జీవిలో వితణి అర్దాంతరంగా ముగిసినట్టు అసంపూర్తిగా మిగిలిపోయినట్టు, అయ్యో, అప్పుడే అయిపోయిందో! అని బాధపడేట్టు సాగింది. ముఖ్యంగా రామదాసు, బై రాగి నారాయణబాబు, తిలక్‌, 'వొప ఈ విషయంలో ఇది జరిగింది. అందుకే కవులతో ముఖాముఖి లిప్తపాటులో పూర్తయి పోయిందే! అనే బాధ్య అసంతృప్తి పాఠకుడికి మిగిలింది. ఆయితే కవి సందర్శనం కనుమూసి తెరిచేలోగొ ముగిసినో దాదాపుగా అన్ని వ్యాసాలూ జీవన శకలాలే (౯8116౧6 0 109 అయినా, ఆ రెప్ప పాటులో నే గొప్పకాంతి (ప్రజ్వరిల్లడం విశేషం. ఆయా కవుల జీవితాల్లోని తానెరిగిన సన్నివేశాలను చిత్రించడంలో రచయిత (ప్రదర్శించిన నిరుపమానమయిన శైలీ విన్యానం వల్లే ఇది సాధ్యపడిందనిపిస్తుంది క (ప్రత్యేకతా, ఆకర్షణా లేకుండానే పాఠకుడిని నిర్చిమేషున్ని చేసి నిలిపి చదివించే నిరాడంబర భొమో పటేమ అబ్బూరి వారి కలానికి వుంది. జ్ఞాపకాలు అందునా చిరకాలం నాటి జ్తాపకాలను కలేకో యా కథలుగా చేప్పడానికి ఈ శైలి వారికి బాగా ఉపకరించింది ..... ఇక్కడ 'ప్రస్తావించాలంటు ఎన్నో పున్నాయి. క్‌ ఆధువిక తెలుగు సాహిత్య సీమను, సాహిత్య దిగ్గజాలను ఆసాంతం స్పృశించిన అబ్బూరి వొరి కలం చెప్పిన కథలు-గాథలు అన్నీ చపులూరించేవే, పదహారు, పదిహడేళకు ప బడని లేప్రాయంలోనే దేశంలో ఆనాడుపాహి త్య సాంస్క తిక రంగాలను ఉర్రూతలూగించిన ఎందరో మహానుభావులను (ప్రత్యక్షంగా ఎరిగి వుండటం, వారి (డేమాదరాలకు వ్యాతుడపడం, వారిలో కొందరికి చేరువకాగలగడంి చరిత ఆయనకు ఇచ్చినపరం. అబ్బూరి కవిత్వ విమర్శ చేయలేదు గాని పరామర్శ చేశారని ఇంతకు ముందనుకున్నాం. * పరామర్శలో భాగంగా ఆయన తమకు నచ్చని ఒకరిద్దరు కవులపై తీవ అసహనం వెలిబుచ్చొరు' అబ్బూరికి నచ్చని ఆ ఒకరిద్దరు కవులు కవిగా నారాయణబాము, వ్యక్తిగా (కవిగా కూడా) ఇస ఉమామహేశ్వరరావు... నారాయణ బాబుకు అబ్బూరి. వారు ఉల్లి తిరుపతి, మొక్కవా రామమూర్తి, ముద్దుకృష్ణల సరనన స్థానం ఇచ్చారు. ముగ్గురూ మహానుభావులే, మహాన్నతులే! అయితే కవిత్వం రాసినందుకు కాదు..... శ్రీ, శ్రీని అనుకరిస్తూనే, శ్రీ శ్రీ లోలేవి అఆధోలోకాలను?

వరద స్మృతి కై! చీకటి గుహలను, దరికానని లోతులను, నారాయణబాబు, బైరాగి, బెల్లంకొండ రామదాసు, అజంచాలలో పసికట్టీ కొత్త అర్జాలు కనిపెస్టే తరం (సంఖ్యలో స ర్చిమైనా) ఒకటి ఉద్భవించిందని అబ్బూరిపంటి పెద్దలు గుర్తించాలని విన్నపం.

బెల్లంకాండ 'తిపుటి, 'తాగుతాగు వెల్లెలా, “పాపి “ఎ(రజిరో, రాయప్రోలు రాజశేఖర్‌ “నివాళి, శ్‌ “జ్ఞాపకాలు' ఈ పుస్తకంతో ఉచితంగా ఇచ్చినందుకు అబ్బూరికి పాఠకలోకం ఎంత్రె నా రుణపడీ వుంటుంది.

ఆజంచా మాటల్లో చెప్పా అంటే “సాహి త్య శిరోవేదన” తో బాధపడుతున్న “సమకాలీన కవితా బాధితులకు “కవన కుతూహలం” ఉపశాంతి. అంతేకాదు “సైద్ధాంతిక శిరోముండనా”నికి ఇది విరుగుడు కూడా.

(“ఆంధపతిక్క సోమవరం, సెప్టెంబరు 4, 1989) త్తి కవన కుతూవాలంలో ప్రధాన ధాతువు స్వాత్మక అరాచకత మే! కవనకుతూహలం............ సోమసుందర్‌ ఈఈఈ, ఆర్ముదల ద్వారాన్తూ అబ్బూరి ఛాయాదేవి సంపాదకత్వంలో నడచిన “కవితో (లై మాసిక ద్వారానూ, “అందాకో ఆనే పద్య కవిత చ్వారానూ పాహితీ పరులకు పరిచయమయ్యారు శ్రీ అబ్బూరి వరద రాజేశ్వరరావు. భావకవితాయుగ వై తాళికులలో ఒకరై న రామకృష్ణారావు ద్వితీయ వ్యుతుడు. శ్రీ వరద యిటీవల కవనకుతూహలం అనే శీర్షికతో, ఆంధ్రప్రభ వారపత్రికలో ఒక న్మృతి వ్యానసపరంపర (ప్రచురించారు. సమకాలిక (ప్రముఖ కవి రచయితలతో తనకు గల అనుబంధాలను న్యక్తం చేశాడు. వీలయినంత ఆందంగా రచన సాగించాడు. పాఠకులను ఆకర్షించి పేరూ తెచ్చుకున్నాడు. ఆ వ్యాససమాహారాన్ని “కవన కుతూహలం" అనే పేరనే (గంథంగా (ప్రచురించాడు.

ఈ (గ్రంథానికి శ్రీ అజంతా “హెచ్చరిక అనే ముందుమాట రాశాడు. ఈ (గ్రంథాన్ని పఠించడానికి కావలసిన నియమ విష్ణల గురించి, ఆజంతా చాలా ద్తీర్హంగా హెచ [రికలు వినిపించాడు. “ఆధునికాం[ధ కవిత్వ శరీరంలో బ్వరతీవత భయంకరంగా పెరిగిందని పాపం అజంతా భయపడ్డాడు. “సాహిత్య కర్మాగారం నుంచి కవిత్వమనే రాకాస్‌ పాగ బాధాకరంగా వెలువడుతోందవి బాధపడ్డాడు. పఠన భంగం గురించి బోలెడు అనవనర (ప్రసంగం చేసి, చమత్కొారత్వంగా ధ్వనింప జేశాడు. వచన కవిత్వం అనే మాట తప్పు, తప్పు, తప్పు! అని రెట్టిప్తూ....... దాన్ని ముక్ష కవిత అవి మ్యాతమే ఆనాలన్నాడు. మంచిదే! కాని ఊరందరిదీ ఒక (తోవ; వచన కవితగా రూఢ్యర్థం స్థిరపడింది.

“సాంప్రదాయక కవిత ఇక చెల్ల" దని అజంతా ఖరాఖండీగా చెప్పాడు. కాని పాపం వరదకు అది అన్యాయమే చేస్తుంది. ఆయన యిప్పటికీ పద్యం తప్ప జ్లన్యమేదీ కవితా వాహికకాలేదనే

౩72 వరద స్మృతి విశ్వసిస్తున్నాడు. ఈ (గంథంలోనూ "ఘోషించాడు. ఈ శతాబ్దపు తెలుగు కవితా క్షేతాన్ని పండించిన (ప్రముఖల గురించిన భోగట్టాలూ, భోగాతలూ, తెరమరుగున దాగిన వ సత్తాంతాలూ (గంథస్త్ర చేసినందుకు వరద అభినందనీయుడే!

శ్రీ అబ్బూరి పరదరాజేశ్వర రావు రచించిన కవనకుతూహలం అనే బృవాత్‌ (గంథం గురించి వాచ్యంగా పరిచయం చేయడానికే ఈ వ్యాసకర్త పూనుకున్నాడు. సమ్మగ సమీక్ష చేయడం ఈ వ్యాస పదిథికి అందదు. ఈ (గ్రంథంలో ముప్పయి ఎనమండుగురు కవిరచయితలను స్వీయ పరిచయపురస్సృరంగా స్మృతి వీచికలుగా పరిచయం చేశాడు. భావకవులంతా వున్నారు. ఆధునికులలో జలనూతం, శ్రీ, రంగం నారాయణబాబు, కొంపెల్ల జనార్హనరావు, మాచిరాజు దేవీ (ప్రసాదూ, రావిశాస్త్రీ పురిపండా అస్పలస్వామీ మున్నగు వారి గురించిన రచనలు తప్పకుండా సమీక్షించవలసి వున్నది. ఏ కవి గురించికానీ వరద అభ్మిపాయాలతో అందరమూ ఏక్షీభవించాల్సిన అవసరం లేదు. అన్నీ ఆయన సాంత అభ్మిపాయలే కనుక!

“నారాయణ బాబు వట్టే అమాయకుడనుకానే వాళి!” అన్న వరద అభిప్రాయంలో అమాయకుడనే మాటకు మాయామర్మం లేని వాడన్నది అర్ధం కాదు. దత్త తెలివి తక్కున దద్దమ్మ అన్నదే! సంపెంగ తోట అనువాదం గురించి శశ్రీ్రీపై వివాదం తేవడం కూడా అమాయకత్వం వల్లనే జరిగిందంటాడు, కాని త్త త్రీ వగైరాల మాయం గురించి చెప్పకుండా ఏకపక్ష నిర్ణయం చేస్తాడు వరద..... శ్రీ శ్రీ అంక ఈర్ష్యపడ్డ వాళ్లంతా నారాయణబాబుని అందలమెక్కించారు. నారాయణబాబు తను కూడా శ్రీనివాసరావుతో వాటు, అతనికంకే

ఘనంగా కవితా విష్ణవానికి ముందస్తునాంది పలికిన వాళ్లని ఓ అపనమ్మకం పెంచుకున్నాడు. నిజానికీ ఇదంతా అనవసరం. నాకు మాతం నారాయణబాబు కవిత్వం మీద అంత అభ్మిపాయం లేని మాట వాస్తవం!” అంటూ చప్పరించేశాడు. నిజానికి శ్రీ, శ్రీ మా్రాబద్ద కవిత్వంపై నే వరదకు మంచి అభిపాయం లేదు. ఇక వారాయణబాబు కవిత్వం గురించి ఇంతకన్నా ఏమనగలడు?

ఇలా వ్యక్తిగత ధోరణితో సాగిన పుస్తకం మరీ అంత పమ్మితమైందని అజంతా అంటూంటే నమ్మడానికి అమాయకులెవరూ లేరు. వ్యక్తిగత అభిమానంతో మాత్రమే అంత "పెద్ద మాటలంటున్నాడని చదివితే అందరికీ అనిపిస్తుంది. (శ్రీ వరద తనకు కలిగిన సదవకాశాలతో సమకాలీన కవిరచయితల పరిచయాలు మధుర న్మృతులుగా ఆందించాడు. చదువరులకొక బాల్య స్మృతి మాధుర్యం అందకపోదు! చదవకపోతే సాహితీ పరులకు కలిగే అపార నష్టమూ లేదు! ఏ (గంథం వెలువడడం గురించేనా అదొక అపురూప మహత్తర సంఘటన అంటూ కొానియాడే వారి నూటలను మాతం జ్యాగత్తగా కనిపెట్టుక తప్పదు!

(“విశాలాంధి, 17-12-1989)

పరద న్క్పతి వైతె ఆధునిక కవిత్వానికి స్వర్హయుగం- ఒక రమ్యాలోకం “ఆర్‌. కవనకుతచూవహాలం౦.......

ఈ శతాబ్దం మొదటి రెండు దశాబ్దాలూ ఆధునిక కవిత్వానికి స్వర్ధయుగం లాంటివని నా కనిపస్తూంటుంది”-అని అబ్బూరి వరద రాజేశ్వరరావుగారు తన “కవనకుతూవహలం” అనే పుస్తకంలో (వ్రాశారు. ఒక చిన్న సవరణతో ఇంకా ఎందరికో అలాగే అనిపిస్తుంది.

మొదటి రెండు దశాబ్దాలూ అంటు -390]1 నుంచి 1910 వరకు అయితే, ఆ స్వర్ణయుగానికి (ప్రారంభకుడైన గురజాడ అప్పారావుగారు ముత్యాల సరాలు 'వాసింది 1910లో. అందుచేత 190] నుంచి 1909 వరకూ తీసేయవచ్చు.

పోతే, ఆనాటి నవ్యకవులు 1920 లోపున కంయు 1921-30 సంవత్సరాల మధ్య కాలంలోనే తమ గొప్ప కవిత్వమంతా (వ్రాశారు. అందుచేత ఈ శతాబ్దం రెండవ, మూడవ దశాబ్దాలు (1910-

1830. ఆధునిక కవిత్వానికి స్న్వర్హ్ణయుగమని భావించడం మరింత సార్థకంగా వుంటుంది.

అవి తెలుగు నాట నవ్య కవిత్వం స్వర్థమంజీరాలు ధరించి నాట్యం చేస్తున్న రోజులు; రాయప్రోలు, అబూ ఎరితో మొదలుపెట్టి ఎందరో మహానుభావులు వెయ్యేళ్ళ తెలుగు కవిత్వాన్ని కొత్తదారికి మళ్ళించి నవ్యత్వానికి వీరాజనమెత్తిన కాలం.

చిరస్మరణీయులైన ఆ మవామవులతో-వారు ఇంకా (ప్రౌఢ నిర సర వయః పరివాకంలో వున్న రోజులనుంచే సన్నిహితంగా మెలిగిన అదృష్టవంతుడు వరదరాజేశ్వరరావు. ఆనాటి నవ్యకవితా వైతాళికు లలో (ప్రముఖమైన అబూ, సరి రామక్క ్చమ్టైరావుగారి కుమారుడు కావడం ఇందుకు ముఖ్యకారణం. ఉత్తమ సాహిత్య సంస్కారం కలిగి స్వయంగా కవి కావడం మరాక కారణం.

ఆనాటి అ(గ(శ్రేణి కవులతో నన్నిహిత మై్యత్రీపరిచయాలుండడం ఒక ఎత్తు. ఆ మెత్రీ పరిచయాల జ్ఞాపకాలను- గుత్తునా ముత్యాల సరములు-కూర్చుకొని తేమైన మాటలు- అన్నట్టు

గుదిగుచ్చి కథలు, గాథలుగా (గంథస్టం చేయడం మరాక ఎత్తు. ఏదో (వ్రాసి పాలేయడం కాదు. అవింద పూర్వమైన నూతన కథన (వక్రియలో అత్యంతాసక్తికరంగా (వాయడం ఇంకొక ఎత్తు.

వరద రాజేశ్వరరావుగారి “కవన కుతూహలం” చదువుతుంటే ఎన్నాళ్ళకు తెలుగులో ఒక మంచి పుస్తకం, విలవైన పుస్తకం చదువుతున్నామనే భావన కలుగుతుంది. చదువరి మనస్సు ఒక్కసారిగా 1930లలోకి, 1940లలోకి పోతుంది. ఆ రోజులు, ఆ మసుషులు, ఆనాటి సాహిత్య వాతావరణం మళ్ళీవస్తే ఎంత బాగుండును అనే “'నాస్టాల్టియా'లాంటి బెంగ కలుగుతుంది. పాఠకులకు అలాంటి బెంగ కలిగేటట్టు (వ్రాయడంలోనే వరదరాజేశ్వర రావుగారి కథన శిల్పమంతా వుంది.

ఈ సంపుటంలో మొత్తం 33 మంది కవి, పండితుల గురించి ఆయన (వ్రాశారు. అరసావిర్భావం, సాహిత్య అకాడమీ అనే రెండు వ్యాసాలున్నాయి. పుస్తకం మొదలు పెట్టడమే రచయిత విశాఖలో తన చిన్ననాటీ స్నేహితుడు శ్రీరంగం శ్రీ నివాసరావుతో మొదలుపెట్టారు. అన్నట్లు ఈ సమీక్షా రంభంలో ఉదహరించిన వాక్యానికి ఇంకో చిన్న సవరణ చేయాలి. ఈ శతాబ్దం శండవు మూడవ దశాబ్దాలేకాదు, శ్రీ శ్రీ, తన మహాప్రస్థానం గీతాలన్నీ (వ్రాసిన 4వ దశాబ్దాన్ని (1930-40) కూడా

కాడ వరద స్మృతి అనాటి స్వర్హయుగంలో భాగం గానే పరిగణించాలి....మొత్తంపై ఆందరు నేడు స్మృతి మాాతులు గా మిగిలినవానే.

వరద రాజేశ్వరరావు గారు ఈ స్కెచ్‌ లను ఆయాకవుల జీవిత చర్మితలుగా ఉద్దేశించలేదు. "కేవలం వారి గురించిన తన జ్ఞాపకాల కథనంగానే ఉద్దేశించారు. ఆయినా ఈ వ్యాసాలలో ఆ కవుల విభిన్నవ్యక్తిత్వాలు సజీవంగా, సచేతనంగా రూపుకడతాయి. ముఖ్యంగా రచయిత కధనం బందరు, బెజవాడ, తెనాలి, విశాఖ, మశదాసుల చుట్టూ తిరిగింది. ఆ రోజుల నాటి ఆ పట్టుణాలు, ఆ వాతావరణం ఈ పుస్తకం పేజీలలో మన కళ్ళకు కడతాయి.

అందరిలోకి ఎక్కువగా శ్రీ, శ్రీతో వరద రాజేశ్వరరావుగారి మైత్రి మరీ గాఢం. శ్రీ, శ్రీ రామకృష్ణారావుగారి అభిమాని, శివ్య్యవాయుడు. వరద రాజేశ్వరరావు ఆయన కుమారుడు. కనుక వారిది చిరకాలమైతి. అయినప్పుడు శ్రీ శ్రీ గురించి మరి కొంచెం విపులంగా (వాయవలసింది. అందరిలోకి తక్కువ (వ్రాసింది శ్రీ, శ్రీ గురించే. రెండు పీజీల తోనే సరిపెట్టారు. అయితే, శ్రీశ్రీ ఇతర కవులకు సంబంధించిన వ్యాసాలలో తరచుగా (వ్రత్యక్షమువుతూనే వుంటాడు. అబ్బూరి, విశ్వనాథ, దేవులపల్లి, జలసూ(తం, కొంపెల్ల వంటే కొందరిపై (వాసినవి మరీ మరీ బాగున్నాయి.

అడవి బాపీరాజు గారి కవితను ఉద్దేశించి “మీకు రాయడమే (ప్రధానంగా కనిపిస్తోంది” అని తాను అన్నట్టు రచయిత (వ్రాశారు. బాపిరాజుగారు. కవిగా కంటె నవలా రచయితగానే ఎక్కువ స్మరణీయులు. కాని, ముద్దుకృష్ణ వై తాళికులలో చేర్చిన రావోయి చిన్నవాడా, ఉప్పాంగి పోయింది, వంటి అయిదారు గీతాలు చాలవా బాపిరాజుగారిని ఉత్తమ కవిగా నిలపడానికి?

వారాయణబాబు గురించి వరద రాజేశ్వరరావుగారి వ్యాఖ్యలతో ఏకీభవించని వారికంటు ఏకీభవించేవారే ఎక్కువగా వుంటారు. ...

వరద రాజేశ్వరరావు గారితో ఒకందుకు కొంచెం తీవ్రంగాసు, ద్వీర్హంగాను విభేదించక తప్పుదు. వృత్త ఛందస్సుపట్ల ఆయనకు వల్లమాలిన అభిమానం. ముక్త ఛందస్సుపబ్ల అంతే వల్లమాలిన వైముఖ్యం.

సాంప్రదాయిక పద్య (ప్రక్రియ పట్ల ఆయన కున్న అభిమానంతో ఎవరికీ పేచీ వుండదు. దాదాపు వెయ్యేళ్ళపాటు నన్నయ పెట్టిన ఒరవడి తెలుగు కవిత్వ స్వరూపాన్ని శాసించింది. తెలుగువాడు పద్యం కష్ట పద్ధతి పూర్తిగా తెలుగు వాడిదే. వృత్త ఛందన్సు సంస్కృతం నుంచి దిగుమతి అయినా, కన్నడంలో మనకంపె ముందుగానే పద్యచ్చందస్సువున్నా, పద్యం తైలుగువాడీ (ప్రత్యేకత. విజమే, కాని, తెలుగు పద్యం మీద మమకారంతో ఈనాటి వచన కవితను త గణీకరించవలసిన అవసరం లేదు.

రోజులు మారినప్పుడు కొత్త పరిస్థితులు, కొత్త జీవనవిధానం వచ్చినప్పుడు కవిత్వ స్వరూప, స్వభావాలు కూడా మారుతాయి. పద్యాన్ని ఎల్లకాలానికీ పట్టుకుని వేళ్లాడాలనడం గుండుగీయించుకుని పలకా, బొట్టూ పెట్టుకుని సూటూ బూటూ ధరించడం లోంటిది. యుగధర్మం అని ఒకటుంటుంది. ఇప్పటికీ రామాయణ, భారతాలను, పురాణాలను పురాణశై లిలోనే (వాసేవారు వుండవచ్చు. కాని, అవి ఈ యుగధర్మాన్ని (ప్రతిబింబించలేవు. ఇప్పటికీ మన దేశంలో ఎడ్లబళ్ళున్నాయి. కొన్ని సందర్బాల్లో వాటి అవసరాన్ని కాదనలేముకూడా, కాని, ఆవి చనిపోయిన యుగం తాలూకు

వరద స్మృతి 37 అవశెషాలు. పద్య కవిత కూడా అంతే. ఆది ఈ నాటీ జీవన వాస్తవాన్ని (ప్రతిబింబించడానికి పనికిరాదు. ఈచాటి మానవుడి పరిస్థితిని ఆధునిక జీవిత సంక్తిష్టతను చిత్రించడానికి సరైన (ప్రక్రియ సాంప్రదాయిక పద్యం కాదు. పచన కవితే. కొత్త భావాలను కొత్త (పక్రీయలోనే (వాయాలి. వస్తువు సూరినా రూపం మారకూడదు అనడంలో అర్ధం కనబడడం లేదు.

వచన కవిత అనే సమాసం అర్టంలేవిదని కూడా “వరది అన్నారు. ఆది కవిత్వానికి మనమిచ్చే నిర్వచనాన్ని బట్టి వుంబుంది. అలాగే వచన కవితా(ప్రక్రియ కృతకమని ఆయన అన్నారు. యతి

(పొనలు, గణాలపంటి కళోర నియమాలతో కూడిన వృత్తం కంటె వచిన కవిత ఏవిధంగా కృతకమో ఆయన తెలుపలేదు.

గుంటూరు కేషేం్యదశర్మ కూడా ఒకప్పుడు తెలుగు పద్యప్రక్రియ ఆధునిక వస్తువుకు భేషుగ్గా సరిపోతుందని వాదించిన వారే. ఆయినా, అనతికాలంలోనే ఆయన ఛందస్సును వదిలిపెట్టి వచనకవితా (ప్మకియలో చక్కని కవిత్వం (వాళారు, (వ్రాస్తున్నారు.

వచన కవిత్వం (ప్రారంభమై 50 ఏళ్లుదాటిన్నా ఒక్‌ ఇరవై, పాతికేళ్ళనుంచి అది మరింత పదునుతేర్కి ఇప్పుడు పూర్తిగా తన కాళ్ళమీద తాను ఒక (ప్రక్రియగా నిలబడింది. ఇప్పుడు మరీని, ఈనాటి యువకవులు ఇది పరకెన్నడు లేనంత సొలభ్యంతో, ఆలవోకగా, ఆవలీలగా గొప్పవచన కవిత్వం (వ్రాస్తున్నారు. పచన కవితకు నిజంగా ఇది న్వర్హయుగం,

వచన కవితనుఈ 1989లో కూడా ఇలా వెనకేసుకు రావలసిన అవసరం ఎంతమా(ఆం లేదుకాన్మి వరద రాజేశ్వరరావుగారు ఈ (గ్రంథంలో ఎడనెడ పలుసార్లు చేసిన వ్యాఖ్యలను పురస్కరించుకుని ఇలా కొంటో దీర్ణంగా ఈ విషయం వ్రస్తావించవలసి వచ్చింది. ఇది ఆలా వుంచితే,

“కవన కుతూహలం” వంటి ఆరుదెన పుస్తకం తెలుగువారికి అందబేసినందుకు ఆయనను ఎంత్రె నా అభినందించాలి. ఇంకా చలం దీక్షితులు, తాపీ, కొడవటిగంటి, గోపీచంద్‌ మొదలైన వారి గురించి వ్రాయపలసివుందని ఆయన అన్నారు. త్వరలో ఆ పనిపూర్తి చేస్తారని ఆశించవచ్చునా?

అజంతా గారు ఈ పుస్తకానికి తన సహజ ధోరణిలో పీఠికలాంటి “హెచ్చరిక” లాంచి పరిచయ నాక్యాలు చక్కగా (వాశారు. ఆయన కూడా వచన కవిత పై వరదరాజేశ్వర రావు గారి అభిప్రాయాలతో ఏకీభవించినట్టు లేదు (అజంతా (వ్రాసింది ఆంతా వచన కవితే కదా?) ఆయితే వచన కవిత అనే మాట పద్ద తప్పు అని, ముక్త కవిత అనాలని (వ్రాశారు. వచన కవిత మాటు తస్పో ఒప్పో స్థిరపడి పోయింది.[పోజ్‌ పోయె, టీ అనే దానికి అది తెలిగింపు, ఇప్పుడు ముక్త కవిత అనే మాటను వాడుక లోకి లేవడం కష్టం. (భావ కవిత్వం అనేది కూడా ఇలాగే సరైన మాట కాకపోయినా నేటి కవితా వాతావరణం నిరాశాజనకంగా వుందని, కవితా (ప్రపంచమే విచ్చిన్నమై పోతోందని అజంతాగారు పీఠికలో హెచ్చరించారు. (ప్రస్తుతపు తొలుగు కవిత్వం ఆయన నిరాశపడినంత పొడుగా వుందా? అజంతాగారు పారపడ్డారనిపిన్తుంది. (“ఆం(ధ్రజ్యోతి, సోమవారం 17, జూలై, 1989). ;్‌

376 వరద స్మృతి నాటిసాహిత్యరంగ సూక్ష్మదర్శనం పురాణం సుబ్రహ్మణ్యశర్మ

“కవన కుతూహలంి....

(బిటిష్‌ సాహి త్యరంగంలో “బ్లూమ్స్‌బరీ (గూప్‌” గురించి, లండన్‌ లో ఉన్నప్పుడు అబ్బూరి వరద రాజేశ్వరరావు లియొనార్డ్‌ వుల్ప్‌ని అడగ్గా నాటి రచయతలు, కవుల గురించి ఎబయివంటి సంకోచం దాపరికం లేకుండా.... బహిరంగంగా రాయబోతున్నారని, వాటిని చదవమని వారు నూచన చేశారు. ఆటయివంటి పుస్తకాలు తరువాత రాగా వాటిని, వరదరాజేశ్వరరావు చదివారు. “ఆందులో లబ్ద (వతిష్ణులూ, ఒక నపశకానికి నాంది పల్కిన, విశ్వ విఖ్యాతి గాంచిన రచయితల గురించి కథలూ గాథలూ యథాతధంగా ఉన్నాయి.

అబుపంటే పుస్తకం ఆధునిక సాహి త్యరంగం మీద రాయిస్తే బావుళ్ణ్లనే ఆ లోచన “కవనకుతూహలంరి రచయితకు అనాడు కలిగింది. అది తను రాయాలని ఆయన అనుకోలేదు. వైతాళికులు సంకలనకర్త ముద్దుకృష్ణ, రాస్తానని అన్నారు. కాని ఆయన రాయలేదు. ఆది ఆయన రాయవలసిన పుస్తకమని రాజేశ్వరరావు ఆనడం, మర్యాదగా ఉంది. అయితే “బ్లూమ్స్‌బరీ [గూపు" రచయితలు, కవుల గురించి రాయించిన పుస్తకాలకు, “కవన కుతూహలా'నికి ఈషణ్మా(తం పోలిక లేక పోయినా వరద ఒక (ప్రముఖ వారష్యతికలో ఒక ఏడాది పాటు రాశారు.

ఈ పుస్తకం రాయడానికి రాచకొండ విశ్వనాథశా(స్తిగారు కూడా వరద జ్ఞాపకాలను రాయమని, అక్షర రూపం కల్పించమని (ప్రోత్సహించడం కారణమని రచయిత చెప్పుకున్నారు. ఈ పుస్తకాన్ని వోరి చెలిమికి చిహ్నంగా రావిశా(స్త్రిగారిక్సీ వరద అంకితమిచ్చారు...

కవన కులూహలం ఒక గొప్పతరం రచయితల్కకవుల గురించి ఆలవోకగా రాసిన వ్యాసపరంపరకు పుస్తక రూపమేగాని అందులో ఒక పథకం గాని (ప్రణాళిక గాని లేదని రతయిత ఒప్పుకున్నారు. ఇవి శేభా మాల స్వల్పపరిచయాలు మామే. ఆత్మేక వచనంలో రచయిత జ్ఞాపకాలను ఏకరవు పెట్టుడం వలన ఇది వరద రాజేశ్వరరావు స్వీయ చర్మితలో భాగమై కూర్చుంది. అబ్బప్రతిష్థులైన చర్మడులు గలవారి సంతానానికి..... నాన్న గారు" అనే (ప్రసక్తి రావడం అనివార్యం. దీన్ని మరోలా ఆపార్ధం చేసుకోరాదు. జీవిత చరిత్రల నుంచి ఆశించే సమగ్రత్క ఓ (క్రమం, ఒక పరిణామాన్ని ఇటువంటి రీఖామాత్ర స్వల్ప పరిచయాల పుస్తకం నుంచి ఆశించరాదు.

ఈ పుస్తకానికి 'అజంతా” పీఠిక వారన్న స్టే ఒక హెచ్చరిక.....వరద అజంతాకు “గురువు. పీఠికకు కించిత్తు గురుభక్తిని జోడించారు.

ఈ సంపుటిలో సుమారు 35 (ప్రముఖ రేఖా చిత్రాలున్నాయి. ఇవి పామియోపతి మాళల్లా మంచి “విగరు, పొగరు, 'పాలొన్సీ” కలిగి ఉన్నాయి. ఈ పుస్తకం తెలుగు సారస్వత ఆకాశంలో మెరిసిన, ఇంకా మెరుస్తున్న నక్ష్మతమాలిక. ఇది వాసనకేగాని షృుమ్టాన్నభోజనం లా ఉండజాలవు. ఒక్కొక్కరి గురించి ఇంకా రాస్తే ఎంత బావుణ్ణు అని ఇంకా వొలుసుకోవాలనే కవన కుతూవాలాన్ని పాఠకుల్లో పెంచేవిగా ఉండడం గమనార్హం. ఇటువంటి పుస్తకాలకు ఇదే (శ్రీకారం...

వరద న్మ్పతి తాం

ఈ పుస్తకం జర్నలిస్టులకు, కురకవులకు,కొత్త రచయితలకు, సాహిత్యాభిమానులకు రేఖా

మా(తంగా ఒక గొప్ప కవిలోకావలోకనాన్ని కలిగిస్తుంది. (ఉదయం. - 1989) ఖీ నే చదివిన మంచి పుస్తకాలు చందు నుబా ఏరావు కవనకుతూహాలం

మొత్తం ఏడాదిలో అయిదేనా మంచి పుస్తకాలు చదివిందీ! ఏమో అయిదు కూడా చదవలేదేమో. ఉన్న 'టైంనంతా తీ.వీ. తినేస్తుంది. మిగతా విశ్రాంతి సమయాన్ని సాంత విషయాలు కొరికేస్తాయి. మంచి పుస్తకాలు అదపాదడవా చేతికందినా చదివే తీరిక్కా ఓపికా తగ్గిపోతున్నాయన్న మాట. మరి మంచి పుస్తకం అంటే నవలలా లాగించి వెయ్యటానికి వీల్లేదు. వార ప్మ్యతికలా పేజీలు (తిప్ప వెయ్యటానికి వీలుపడదు.

19890 వారంభంలో అబ్బూరి వరదరాబేశ్వరరావు గారి *కవనకుతూవాలం' చదివాను. అది అంతకుముందు సంవత్సరమే వెలువడిందేమో చెప్పలేను గాని చదవటం 90లోనే. రాజేశ్వరరావు “జీనియస్‌” అని రావిశాస్తిగారు వైజాగ్‌లో ఎవ్పుడూ చెబుతుంటారు. ఆ జీనియస్‌ తాలూకూ రచనలు ఏవీ చదువలేదు. “మంచి మాటకారి" ఆని మాతం ఆయన తమ్ముడు గోపాలకృష్ణ మా అత్తలూరి మ్మితులద్వారా వింయింటాం. భావకవితాయుగంలోని బోలెడు నంగతులు, వింతలు, విశేషాలు నన్నాకర్షించాయి. అనుభవాలున్నాయి. మంచ్చి సారంశముంది. | కాని మాటిమాటికి మా నాన్నగారు, మానాన్నగారు ఆనటం కోపం తెప్పించింది. “కపనకుతూవారిమ్‌ అను మానాన్నగారు, నేనూ” అంటూ ఓ సమీక్ష కూడా రాళాను. తర్మడి గొప్ప వాడయినప్పుడు బిడ్డలు జ్యాగత్తగా ఉండాలి. మాటిమాటికి ఆయన పేరు ఉచ్చరించరాదు. ఒకవేళ చెప్పేనా తగు జాగత్తగా ఉటంకించాలి. పై గా ఆబ్బూరి తన తండి ఘనకీర్తిని కాసింత ఆతిశయోక్తితో చెప్పాడేమహా అనిపించింది. ఏమైనా పుస్తకం మంచిదారసముంది, రసాస్వాదన తెలిసిన రచయిత నుండి వచ్చింది.

(ఆంధధ్యవ్రభు ఆదివారం, 6.1.1991) వ్‌

ఖః నరద న్మృతి మిత్రుల ఉత్తరాలు (వివిధ సందర్భాల్లో) ₹. 2110022 120 128 901106 00100) 202 గడం ౫౦౪ ౨1-110 016. (ప్రియమైన మామయ్య గారికి నమస్సులతో- | ఃి హై(దాబాదు నుంచి వచ్చిన చాలా రోజుల తరా వత మీకు ఈ ఉత్తరం (వ్రాస్తున్నాను. 'ఆ అన్యం కాదు కానీ-చాలా గేం14) జరిగింది.

మీ నాన్నగారి రేడియో ఇంటర్వ్యూను ఆరైమ్స్‌ నుంచి మళ్లీ ౧153616 చేయించాను. దాన్ని యథాతథంగా ౪2030106 చేశాను. ఇందులో వర ఇంకుతో (వాసిన మాటలు ఇంటర చేసిన శ్రీ బాలాంతపు రజనీకాంతరావు గారివి, ఈ కార్య(క్రమం ఆకాశవాణిలో (పసారం ఐనదీ లేవిదీ'పేపు 066-3[0601లో వివరాలు లేవు. ఒకటి రెండు చోట్లు పదాలు స్పష్టంగా తెలియరాలేదు. ఆ చోట్లలో 601 ఉంచాను. తిరుపతి వెంకటకవుల దేవీభాగవతంలో వారు జ్ఞాపకం ఉంచుకొన్న చరణం ('వ్రాతప్రతిలో 14-వ పేజీ) అవతారికలోని పూర్వకవిస్తుతి-ఆ (గంథం నా కింక దొరకలేదు. అందులో నుంచి సరిచూసి ఆ పద్యం (వాస్‌ పంపుతాను. 'వునీతా గాంధి" అన్న ళ్గికం ('వ్రాతప్రతిలో ౩-వ పేజి) మీ దగ్గర ఉన్నదేమో తెలియదు. ఇక్కడ గాంధీ మ్యూజియంల్‌ (వ్రయత్నించాను. కాని ఎక్కడా దొరకలేదు. గాంధీగారు ఎవరికిచ్చారో కనిపెల్టవచ్చునని ఇక్కండీ క్యూరేటర్‌ అంటున్నారు. అలా దారితే ష్సీక్షు (వాసి పంపుతాను. ఈ కాసెట్‌ను ఎవరై్య స్నేహితుల ద్వారా మీకు త్వరలోనే పంపిస్తాను. లేదా మే నెలలో అక్కడికి వచ్చినప్పుడు నేనే తెస్తాను. పోన్టులో పాడయితే మళ్ళీ దొరకదని పోస్టుచెయ్యడం లేదు.

ఈ ఇంటర్వ్యూకు పూర్వభాగం కూడా ఉన్నది. రేడియోలో కనబడలేదని నా స్నేహితుడు (పొడు. ఆందులో మీ నాన్నగారి బాల్యం, రవీయ్యదునితో పరిచయం, తత్పరిణామరూపమైని వైముఖ్యం, సంస్కృత కవితాభినివేళం, కొన్ని సంస్కృత క్లోకాల ఉదాహరణలూ ఉండాలి" మే రర చేను వివయవాడకు వెళ్లినప్పుడు రికార్షింగును వెతిక్‌ తీస్తాను. దాని సంగతి ఇదమిల్ఞేంగ

కా బరు దాన్ని ఎడిట్‌ చెయ్యకండి. మొత్తం దొరికితే మీరు సంకల్పించిన (గం ముందుమూటగా అమరవచ్చు........

'ప్రసంగపాళం పూర్వభాగాన్ని గురించి నేను మళ్లీ మీకు సవివరంగా లేఖ (వాస్తోను-

నమస్సులలో మురళి. [2 4.87]

వరద స న్ర్రైతి ౩79 న౧గ౧|5 508 - ఓ653 0%12౧౧9-క55663 61 | గ|౦ 66 7౧౦౯౧౧8 స! వ “పేయి న రాశోశ్వకకావు బా 8 1 లీ 2 మఠ ,బాయా పల్టీ ళా ళ్లు న్‌ స్యఠాన?గా డస ఆతణస్తా న్స వై ధి ఏమి ర ఎంకం క్పింయ రోప్తవరి "| రత వం శతలి క చ్యనత వగ న నఖ. 1 నూవ్వని! శరత న వాళ్లం లే చముమూని! ₹[ 0 ్ళ,- ల న పైక దం దళలగరం కుప్పు కే రుచుపుందతా .. శ్కథి క తెలస్టు డర్తరం వ్రుస్తానం ప సోమల్ల్‌ ప్రషానళ ని౧౦10 4 0౧015౧61 క న న కనును సం మంటు? క య... ప సం చ ( మో ] 4 ఈ స అంక. లి | , | * పళ క. [జవహర్‌లాల్‌ నూ యూనివర్సిటీ విద్యార్థిగా ఉన్న పరకాల (ప్రభాకర్‌ తో యూనివర్సిటీ క్యాంపస్‌లో ని “ఉత్తరఖంట్‌ లో 'వరద'ి-1980 [ప్రాంతంలో]

30 వరద స్మృతి క. న్యా | వం. శీ సూజ్యాబ రొచోశ శరాన్‌ గారిశి బాయానేఎీ ర సం. చదస్యశముట దాంలంంయ న్‌పంత్రం వప్యాన్న ఉది-చూనుకున ఈ6 6౧ ౬ 0వ ౩వాశాబ షష దాన్న న్‌ (6 ర కాళిని క గ్మురం, వం వశే శి చశం. మూనవ లలొత్యత్రనో దేంల్‌ దమౌరం -ననంద్డి. మాద వెళ్లునంందు న/ టక వాళ టనే ప్రుచాషర “-92711౧ ౮౧౧ 1000 2/ బీలి/ ఉరి శొపోళ(6ళారు ,ఫొయా న విగాళ ల మలాసో జా కన్యళది తజసానం సట నపుత ల మ టొూళంటో వసూ నిళ్లులా నలిపి “వచ్చార ॥/ వి, ప్రహాళం హుల్ళో సటపు త్ర నాడు ందళకో రయం, సన్హనో జం ళనో శి క్‌ కక కా సలగిదు ప్రచ రి య స చిభదు వ్య ప్రశన కక్‌ శరము రోఖు బంతాను. రుళసట్పుబ కుకు ఈయతదు సూ ఇద్భరి వదుప్యాశముటు. “కుటు ట్స ప్రబాకల

వరదన్మృతి 381 కి 11-33-957 తమ! 524202 కావలి, 4-12-90. శ్రీ వరద గారికి వందనాలు. మీరు దయతో పంపిన పుస్తకాలు, జాబు అందాయి. కృతజ్ఞుణ్లీ. త్రీ శ్రీ జీవిత చరిిశకు సామగి సమకూర్చుకోవడంలోనే ఉన్నాను. మరి రెండేళ్లకు గాని రచనకు ఉప్మకమించను. మీలాంటి శ్రీ శ్రీ మ్యితులు శ్రీ శ్రీ గురించి చెప్పేది అంతా వినాలి. రాసిందంతా చదవాలి. 1938-40 (ప్రాంతాల్లో మదరాసులో 'ఆంధ్మప్రభి దినష్మతికలో పని చేసిన జర్నలిస్టులు ఇద్దరు- ఒకరు బి. కృవ్ల-సజీవులేనని విని సంతోషించాను. వారికీ రాద్దామం'కే అడెసు తెలియదు. అలాగే శ్రీ శ్రీ (వ్రాథమికు సెకండరీ విద్య గురించి వివరాలు కావాలి. జనవరిలో విశాఖపట్టణం వెళ్ళినప్పుడు, శ్రీశ్రీ నవతి-చెల్లెలు, కొండమ్మగారిని కలుసుకోవాలి. సమవయస్కుడై న లాయరుగారు ఒకరున్నారు. వారినీకలవాలి. చిట్టచివర ఆర్వుదగారినీ, శ్రీ శ్రీ, రెండో భార్యనూ, పెంపుడు కుమార్రెనూ కలవాలి. చలసాని ప్రసాద్‌ సాయంతోటీ ఈ పనులన్నీ జరగాలి. అందుకే రెండేళ్ల గడువు "పెట్టుకున్నాను. మీరిద్దరూ కులాసాయేగద! ....20422200002002444606266+ ఉంటాను. మ్‌ కెవి యార్‌. న! త ర న ౮ |... వను అతా ౨. త్‌ యం! |.

382 వరదన్మృతి శ్‌ త క్రి నాట్యగోస్ట్రి పునరుద్ధరణ

[అబ్వూరి రామక్ళమ్ణైరావుగారు 7933లో నాట్వగోష్టో” ఉద్యమాన్ని (పారంభించారు. ఆ ఉద్యమంలో భాగంగానే నటాలి” అనే నాటక నంస్థను స్ట్రాపించ్చి అనేక నాటక (ప్రదర్శనలను ఆంధ దేశమంతటా వర్పాటు చేసి నాటకరంగంలో అభివృద్ధి కరమైన మాడ్పు, లు తీసుకువచ్చారు. తరవూత ఉద్యమం హైదరాబాదులో కొంబజకాలం కొనసాగించారు.

2983 నుంచీ వరదరాబోశ్వరరావుగాయ. “నాట్యాగోడ్డి ” ఉద్యమాన్ని పునడుజ్జీవింపచేశారు. నాట్యగోష్టీ ఆధ ర్వాన కుమారి చింతపల్లి పద్మ (రాజోశ్వరరావుగారి మేనకోడలు. చేత భరతనాట్య, కూచివూడి రీతుల్లో నృత్య (పదర్భన హైదరాబాదు లోని త్వాగరాజుగాన నభలో వీర్పాటు చేశారు. )

క్‌ న జ ం శే శత య్‌ ॥ వ్‌ త క. ప స న టి స!

వరద స్మృతి 383 ప్త ౧ .. తీ | | ల్‌ ఓం | క. మ. జే న న మ గ న రు యట. ను న యస. స. ల! | 12 నశ. నో లోట నం గ. న ల న టన |! మన యణ న న ల [హైదరాబాదులో “నాట్యగోప్టి పునరుద్ధరణ నందర్శ స్ఫ్‌ంలో “ఉదయరి' జరిపిన ఇంటర్వ్యూలో 'వరద'”] నాటక చర్చావేదిక రాజకీయాల వ్ల హా అబ్బూరి వరదరాజేశ రరావు అబ్బూరి వరద రాజోశ్వురరావు,2943లో అబ్బూరి రామక్ట్రష్ణారావు స్థాపించిన నటాలి" రివర్ర్రర్‌ నిర్వావ్వకులలో ఒకరు. నటుడు నాటకక్తర్తు (వయోక్త్ర కవి-......(వన్తులో తొలుగు నాటకరంగ ఫ్లతివై వీరి అభ్మిపాయాలు ఇక్కడ ఇన్తున్చాం. నం. కన్యాపల్కం తరువాత తెలుగులో మరో నాటకం రాలేదనడం లో ఎంతమా్యతమూ అతిశయోక్తి లేదు. ఒకానొక నమకాలీన సాంఘిక దురాచారాన్ని ఆధారం చేసుకుని తెలుగు నమాజున్ని అంత కూలంకషంగా పరిశీలించిన నాటకకర్త మరొకరులేరు. గురజాడ అప్పారావు గారు సాధించిన మవాత్తర (ప్రయోగం ఆయన నాటకంలో వాడీన తెలుగువారి సజీవ భావు ఆదీ కాక ఆయన మలచిన పా(తపోషణ మరివ్వరికీ చాతకాలేదు. ఈ శతాబ్ద (పారంభ దశాబ్దంలో, ముఖ్యంగా 1920 నుంచి ఈ నాటకాన్ని తెలుగునేల నాలుగు చెరగులా (వదర్శించడం జరిగింది. ఆంత విజయవంతమైన మరాక నాటకాన్ని చూపించండి. అలాంటి నాటకాలు మరిన్ని తెలుగులో వున్నపనుకోవడం ఆత్మవంచనే. ఆదీకాక అలాంటి రచయితల్లో ఇబ్బెన్‌: లున్నారనడం హాన్యాన్సదమే కాక మన అజ్ఞానాన్ని మరింత (ప్రస్ఫుటం చెయ్యగలదు. సంస్క బలంలో మృచ్చకటికం తరువాత, కవ్యాపల్కం లాంటి నాటకం మరే భారతీయభాషలోనూ రాలేదు. తెలుగుదేశంలో నాటకరంగం అభివ ఏద్రీ .చెందకపోవడానికి ముఖ్యకారణం, నాటక రంగాభ్యుదయానికి పరిశ్రమించే వారిలో-చలన చిత్రానికి, ఈ రంగస్థలానికీ మధ్యవున్న పరస్పర వెరుధ్యం గురించిన-అజ్తానమే మూలకారణం. సిని వైరుధ్య జ్ఞా అం. సినిమా పూర్తిగా వేళ్ళు తాక్కక పూర్వమే

౩84 వరద నతి నాటకరంగం పాశ్చాత్య దేశాల్లో సుస్టిరమయి పోయింది. అందు చేతనే సినిమా అవతరించినా నాటకరంగం శ్షీణించిపోలేదు. మనదేశంలో, ముఖ్యంగా తెలుగుదేశంలో, ఈ శతాబ్దారంభంలో ధర్మవరం కృష్ణమాచార్యుల వంటి మహనీయులు నాటకరంగం పునర్జీవనానికి చేసిన (ప్రయత్నం ఫలించక పూర్వమే సినిమా అవతరించడం, దాంతో నాటకరంగం అధోగతి పాలవడం సంభవించింది. సినిమ్మా రంగస్థలం రెండు విభిన్న (ప్రక్రియలని గుర్తించకుండా-నాటకరంగ పునరుజ్జీవనానికి దోహదం చేయడం కష్టం. 1950 'చొంతంలో యునెస్కో నిర్వహి ంవిన అంతర్జాతీయ కళావేత్తల సదస్సులో సినిమాని కళగా న్మిర్ణయించక, పారిశ్రామిక కళగా నిర్వచించారు. నాటకాన్ని పరిశుద్ధమైన కళగా ఆమోదించారు. సామాజిక సంపర్క విహీనమయిన రంగస్థలం వృద్ధిచేయడం దుష్కరం, రంగస్థలం ఒక అర్ధ శతాబ్దం వాటు ఆంధ్రదేశంలో స్వయం పోషకంగా వుండేది. స్వాతంత్యం సిద్ధించిన తరువాత (ప్రజాదరణను విసర్జించి (ప్రభుత్వాదరణకోసం పాకులాడడంతో రంగస్థల (శేయోభిలాషులు రాజకీయాలకు లోనై రంగస్థ్రలాన్నే సమూలంగా నాశనం చేయడం జరిగింది.

(ప్రస్తుత పరిస్థితులలో తెలుగు నాటకరంగానికి భవిష్యత్తు లేదనిపిస్తోంది.

రంగస్టలానికి నాటకం (ప్రధానం, నాటకానికి సర్వపరికర సమాయత్తమైన నాటకశాల (ప్రధానం. తెలుగుదేశంలో, కేవలం నాటకానికి ఉపయోగపడే నాటకశాలలు ఎన్ని ఉన్నవి? నాటకళిలతో సన్నిహిత సంపర్కం కలవాడే నాటకం సృష్టించగలడు. నటులూ నాటకకర్తా, (ప్రయోక్త ఒక సమిష్టి కుటుంబంగా నాటక (శ్రేయస్సును ఆరాధిస్తేనే, మంచి నాటకం వొస్తుంది. అందుకు (గేక్షకులూ వుంటారు. శఈచాటి నాటకాసికి (ధ్రేక్షకులు లేరు.

(ప్రభుత్వం వల్ల ధనసహాయం జరగవచ్చు. (ప్రేక్షకులెలా వస్తారు? అకాడమీలు, తదితర (ప్రభుత్వ సవోయపరికళాలు పోవడం వల్ల రంగస్థలం క్షీణించిందనుకోవడం తప్పు. రంగస్థలానికీ ఎనరావి హోనిజరిగిందని నా విశ్వాసం. గత ముష ఎయి సంవత్సరాలలో అకొడమీల వల్లి సర్వాన్న భుక్కుల సంఖ్య పెరిగి పదవీ వ్యామోగాం పెరిగి రంగస్థలం నాశనం అయిపోయింది. అకాడమీలలో ఉన్న వారందరూ సినిమాకు దాసో౮ం అన్నవారే. నేటి విశ్వవిద్యాలయనట శిక్షణాలయాలు సినిమాకు అండదండగా వున్నవే. ఆంచాత నాటకరంగానికి భవిష్యత్తేదీ?

(“ఉదయరి, ప;కవారం, ఏపిల్‌ 18, 19886) ప పప న 4 శల. న “కా [పతంజలి, వినాయక్‌, రావి. శా(స్తిగ్యార్లతో “వరద”

వరద స్మృతి ౨8ిర్‌ (( ౯1 )) గ్‌ 1 ్ట. స్తో ' | (్రి || / క్ష 1 మ లల గ్‌ తంలో ; = అమ్మీ వె జో 111! చ. కనా చం స ాడాం సతి శై నానా య్‌ షు: (1. | గా ఉహ ర న, తు! ఖః య [భార్య ఆఖరి చెల్లెలుధాయాజానకి, "రండవ చెల్లిలి కూతురు పద్మలతో వరద] లై ఎం బి ననా... య గ క య . ము... మల వ. / సు | శ | సైటు | న” క లాం వ గ చాప లీస్‌ కో శా జ్‌ న - ర్ట క లో / మం " న ఓరెండవ చెల్లెలి కొడుకు చింతపల్లి రవీంద్రతో 'వరద”]

38

6 వరద స్మృతి అబ్బూరి సంస్మరణ [2988లో “అబ్నూ)రి నంన్మ రణ” అనే (గంధాన్ని (నంపొదకుడు డా, అబ్బూరి గోపొలక్ష్మన్హు) (పచురించ్చి త్వాగరాయగాననభలో “అబ్బూరి నంన్మ రణనభోను అద్వితీయంగా వీర్పాటుచేశారు. ఇందులో పద్యపఠనం, కావ్యగానంలో పొటు, శ్రీయుతులు రాబకొండ విశ్చానాథూస్త్ర, ఎ. ఆర్‌.క్నన్లు శ్రీమతి లక్ష్మీ కనకాల మొదలైన (ప్రముఖ రచయితలూ నటులూ పాల్గొన్న కన్వావముల్క-ం” నాటికో (వదర్భన (క్యూవీల్కల' లో ఒక దృశ్యం) జనరంజకంగా వీర్చాటయాయి, వద్యవళనం చేనీనవారు డా. బాలారతవురబజునీ కాంతరావు, శ్రీ. ఉత్పల నత్యనారాయణాచార్వ (ప్రభృతులు. కావ్యగానం చేసినవాడు శ్రీ పాలగుమ్మి విశ్చానాథం శ్హీమతి వేదవతీ [(పభాకర్‌, శ్రీమతి నామలఠికంటి నువ్వర్ధలత్త మొదలైనవారు. / (ః ట/ వ టే నభలో ఉవపన్యసీంచిన (వముఖులలో డా సి, నారాయణరెడ్డి, త్రీ సోమంచి

శ్రి యజ్ఞన్నృశాస్తి శ్రీ నగ్దుముని మొదలైనవారున్నారు. ] (న అబూరి నంన్గంణి |. ॥ . - 2రి ఆగమ. 150వ న్‌ గ! నల న క! | / . కట / స్ట కసం న్‌ు స సూ " ౩ వ. లి ఊరకే, |. [కన్యాపల్కురి నాటక (ప్రదర్శన్ని

వరద స్మృతి ౩87 0 డీ. 8602020014 120 85000264, సఏల1104020 22.10.89. మిత్రుడు రాజేశ్వరరావుకీ, “నాన్న” గారి గురించి నాకు తెల్పునని బడాయి పడి భుజాలెగరేసుకున్నాను ఒకప్పుడు. ఇప్పుడు నాకు తెల్చింది పూజ్యం అని తొల్పుకుని సిగ్గపడుతున్నాను. ఈ తెలివిడికి ఆవకాశం అందించిన నీకు కృతజ్ఞతలు చెప్పకుండా ఉండలేను. మరోసారి “అబూ బరి సంస్మరణోతో య గగ స (./. ణి అరేయి జ్‌ 1 గ్గ | శాల న చలా వమ ఇథి | న మట.. షక 4 యు యా! తనన 4 లల శ ట్త్‌[, ॥ , జ క | [నాట్యుగోస్టి తరపున “అబ్బూరి సంస్మరణ (గంథాన్ని (ప్రచురించిన మి్యతులు సోమరాజు ] రంగారావు డా.సోమరాజు సుశీలతో “వరది

2388 వరద స్మృతి మంత్రి (శ్రీనివాసరావు సంస్మరణ ; నాట్యగోస్ట్రి నాలుగునాటకాలు. ము

+880లో నాట్యగోష్టి ఆధ్వర్వాన మంతి శ్రీ, నివానరావునంన్మ రణ నభను వీర్చాటు చేశారు. ఆ నందర్భంలో వరదరాజోశ్చరరావుగాడు రచించిన “నాట్యగోస్టి నాలుగు నాటకాలు” అనే (గంధాన్ని వెలువరించాడు. ఆ నభలో (పముఖుల వద్యపఠనం, కావ్యగానంతోపొట్టు, శ్రీ, ్ఞ్రీ రచించిన “విదూవకుడి ఆల్మ వాత్య” అనే నాటకాన్ని డా. అబ్బూరి గోపాలక్ష్మ్ణ దర్భ్శకల్తో (౦లో ఆంభాయూనివర్తి టీ జీపార్డ్‌. మెంట్‌ అఫ్‌ థియేటర్‌ ఆర్డీ విద్వార్థు లునమక్టవంతంగా (పదర్శించారు. ] (/ బ్‌ న. స .. య స్‌ శే నప క లో స్ట క వ న

[మంతి శ్రీనివాసరావుతో “వరది]

వరద న్మృతి 389 | / ల డయ ల. క ॥ ! శ 1/1 ఈ సం ,. యి వ. న న. (1 శ య ఇ గ సట. ( షట న . వేస. క పాం [మంతి శ్రీనివాసరావు, ఎ.ఆర్‌. కృష్ణ డా. పన్నూరి రామారావు, మొదలైన మితులతో “వరది] . / | ,. గోష్లీ య! యము.శ.. 0. ద. ఖ్‌ ” గో

• ఎ ఎభప్తాము్‌ ల 7 ్గ్‌ ॥ / య ను యే తా క [మంతి శ్రీ నివాసరావు సంస్మరణ సభ]

290 వరద స్మృతి చ ను న్‌ గ్‌ా నరాభేశ్షగ' ఇ , ల్‌ గ 8 పం. " గనమీక్షలు?

నాట్యగోస్టి పురాణం సుబహ్మాణ్యశర్మ “నాట్యగోష్టో తెలుగు నాటకరంగ చర్మిత పూర్వాపరాలకు సంబంధించిన సమాలోచనగొ చెప్పవచ్చు. శ్రీ, అబ్బూరి రామకృష్ణారావు గారు నిర్వహించిన తెలుగు నాటకోద్యము సమీక్ష యీ నాట్య గోస్టి పుస్తకం. ఇందులో శ్రీ, శ్రీ, పరద కలిసి రచించిన ఆంటన్‌ చెహోనవ్‌ గారి చెరీ ఆర్బర్డ్‌కి తెలుగు- 'సంపెంగతోటి, ఆంధ్రదేశంలో ఒకప్పు డు రెండు వందల (ప్రదర్శనలకు పైగా నోచుకున్న “ప్రతిమా సుందరి" నాటకం యిందులో వున్నాయి. 'సంపెంగతోటిలో ఎక్కవ

భాగం వరదరాసిందే. 'ప్రతిమాసుందరి హె రాల్డ్‌ (బిగ్‌ వౌస్‌, “డిప్రిన్స్‌ వువజ్‌ ఎపై పర్‌” అనే నాటకానికి అనుకృతి. “ప్రతిమా సుందరి సంప్రదాయ కమైన రాజమర్యాదలను వెక్కిరిస్తూ రచించిన రసవత్తరమైన హేళన కావ్యం. ఇందులో కొన్ని (శ్రవ్య నాటికలుగా ఆకాశవాణి వారు ('వ్రసారం చేశారు. ఈ నాటకాల నేపథ్యంలో తెలుగు నాటకరంగ కథా నేపధ్యం సూక్ష్మంగా చెప్పారు. వాట్యగోస్ట్రిపుస్తకానికి ఆలోచనాత్మకమైన భూమిక కూర్చినందుకు వరద హస్తాన్ని అభినందంచాలి. కాలం, (వజలు మారుతున్న కొద్దీ నాటకాలకు “అపిసియేషన్‌ తగ్గి *డీ(ప్రిసియే షన్‌” రావచ్చుననిపిస్తుంది. ఇది యీ సంపుటిలోని నాటీకలు, నాటకాల ద స్యా విచారణీయాంశం. అది అలా వుంచితే తెలుగు వారి నాటకరంగ చర్మిత సంప్రదాయకం, ఆధునికం-రెండు కలిసి ఒకటిన్నర శతాబ్దాలకు మించక పోవడం దురదృష్టకరం. నాటకం చూస్తూంటే మనం కూడా

వరద సతి ౩91 నాటకంలో పాల్గొంటున్న అనుభూతి వుండాలి. అప్పుడే నాటకం చిరంజీవి. అది ఒకప్పుడు మనకు వుండేది. నాట్యగోస్టి ఉద్యమం నాటక రంగంలో (ప్రజాభిరుచిని పునః (ప్రతిన్ట చేయడానికి లన (ప్రదర్శ్గనలద్వారా అవిరళ క సేషి సలిపింది. చలన చ్యిత రంగ వ్యవస్థ ఎంతభారీ వ్యాపారంగా మారిందంటే రాజకీయ నాయకులను, ఆఖరికి (ప్రభుత్వాలను తన చేతి కిందకు తెచ్చుకోగలిగింది....కేం్యద రాష్ట (ప్రభుత్వాలు జుతీయ అంతర్జాతీయ చలన చ్మితోత్సవాల (క్రింద కోలట్టు ఇర్చు పెడుతున్నాయి గాన్కీ నాటకోత్సవాలు జాతీయంగా అంతర్జాతీయంగా నిర్వహించడం పట్ట ఆసక్తి కనబరచడం లేదు. తెలుగునాటకాలు ఎందుకు అబభిప్పద్ది చెందడం లేదు? చెప్పుకొనతగిన మంచి నాటక సంప్రదాయం కానీ నాటక వ్యవస్థకాని తెలుగు వారికి ఎందువలన ఏర్పడలేదు? చలన చ్మితం పారిశ్రామికమైన కళకాగా నాటకం స్వచ్చమైన కళ, (గ్వేక్షకుడు సినిమాలో భాగం కాలేడు. కాడు. (ప్రేక్షకుడు నాటకంలో భాగంగా కలిసిపోగలడు, కలిసీపోతాడు.

మనరా(ష్టంలో ముఖ్యపట్టణాలు, సగరాలలో నాటక (ప్రదర్శన శాలల నిర్మాణానికి ప్రభుత్వం పై ఒత్తిడితేలేదు. నాటక (ప్రదర్శనకు కనీన సౌకర్యాలు కూడా లేవు. నాటక కళ పురోభివృద్ది కుంటుపడడానికి సినిమాయే కారణం. ఇది దురదృష్టకరమైన స్థితి. అకాడమీలు వచ్చినా థియేటరు నిర్మాణం చేపట్టలేదు. అవి కొంతమందికి జేబు సంస్థలుగా మామే వినియోపడ్డాయి. -... రంగస్థల నటులు నాటకం నుంచి సివిమాకు జారి నాటకరంగపునరుద్దరణకు ధర్మోపన్యాసాలు చేయడం వింటున్నాం. నాటక అకోడెమీలు ఆత్మహత్యాసదృశమైన ధోరణులను అవలంబించడం గర్హనీయం. (ప్రభుత్వం వలన చితశాలల నిర్మాణానికి బహి రంగంగా సహకరిస్తుంచు అకాడెమీలు చూస్తూ వూరుకున్నాయి.

"రెండవ (ప్రపంచ యుద్ధకాలంలో మ॥దాసులో 'నటాలి నాట్యగోప్టికి అనుబంధంగా ఆవిర్భవించింది. ఆది ఒక ఆదర్శప్రాయమైన రిపర్షరీ. నటాలిలో కవులూ రచయితలూ, సాంకేతిక నివుణులూ, నటులూ గాయకుల్లూ, వాద్యవేత్తలూ, నర్తకుల్లూ (ప్రయోక్తలూ అంతా ఒక వ్యవస్థలా ఏర్పడి మ(దాసులో కృషిచేశారు. యుద్ధకాలంలో కాం(టాక్టు నాటకాలతో నటాలి పోటీ పడపలసి వచ్చేది. శ్రీశ్రీ కూడా యిందులో చేరారు. మొదటి సారి ప్రయోగించిన కన్యాపల్కం నాటకంలో శ్రీ శ్రీ మహావ్రస్తానం కావ్యాన్ని తాలిసారి ప్రకటించిన నళినీ కుమార్‌ గిరీశంగా నటించారట. నటాలి చీరాలకు మారింది. నటాలి రివర్దరీ లో కన్యాశుల్కం, (ప్రతిమా సుందరి, సంపెంగతోట, ధాన్యలక్ష్మి పిగ్మాలియన్‌ అండ్‌ గెలెట్‌ గేయ నాటిక వున్నాయి. నాలి చీరాల నుంచి తెనాలికి మారింది. ఆ రోజుల్లో నటాలి ప్రదర్శనలకు పోటీగా కొప్పరపు సుబ్బారావుగారి “తారాశశాంకాన్ని" రాజరాజేశ్వరి నాట్యమండలివారు పెద్ద సెజ్తింలతో (ప్రదర్శించే వారు (సూరిబాబు, రాజేశ్వరి కాంబినేషన్‌). “పతిమాసుందరి'లో మొదటిసారి సై కోరమా (ప్రయోగించారు. డీ.వి. సుబ్బారావు గారు నాటకానికి సినిమాకి గల వ్యత్యాసాన్ని బతికున్న మనిషితో మాట్లాడడం, ఫొటోతో మాట్లాడడం లాంటిదని తూచినట్ల్టు చెప్పారు. నటాలి అనుభవంతో, “మంచి నాటకం రావాలంటే నాటకకర్తకి రంగస్థలంతో, నాటకరంగంతో సన్నిహిత సంబంధం వుండాల్సిందే" నన్నారు. యుద్దానంతరం సినిమా విపరీతంగా విస్తరించడం చేత నాటకరంగం తెలుగు నాటస్తంభించి పోయింది.

ల వరద స్మృతి ఆంధ్రప్రాంతంలో నాటక ప్రదర్శనలు అరకొరగా సాగుతూ వుండగా నైజాం నీ నాకం అసలు (ప్రదర్శనగా ఏమా(తం వృద్ధిచెందలేదు. సూమిడి పూడి ఆనందం బరి నిజాం వగైరా నటించిన “వీరాభిమన్య' నాటకం రైల్వే జూగాలో 1946లో (ప్రదర్శించారట. తా చేశారు. కళాశాల ఆంోత వాలలో మంతి శ్రీనివాసరావు తెలుగునాటకాల్ని ప్రదర్శింప స నాటకం కో ల్పోయిన సామాజిక సంబంధాన్ని పునరుద్దరించనిదే నాలుగు కాలాలపాటు ధం మంచి నాటకం రాదు. మంచి నాటకం కావాలంటే నాటకంతో (ప్రజలకు సామాజిక ల ఏర్పడి బలపడాలి. వరద ఘోష అంతా నాటకోద్యమం (ప్రజలతో జీవ సంబంధం ఏర్పరచుకోవా / అప్పుడే నాటకం స్వచ్చంగా, స్వతస్పిద్దంగా అభివ ఏద్ది చెందుతుంది అని. ద్ర) (“ఆంద్రజ్యోతి ఫిబ్రవరి త్స 19 ణ్‌ “ఊవాకందని రాణి ఉదిత సంధ్యారా [ఎ.బి.3ె. వ్రసొద్‌) అంతర్జాతీయ రంగస్థల దినోత (పం మరి రెండు రోజుల్లోనే (నుంగళవారం-మౌల్సి బా జరగబోతున్న సమయానికి "కవనకుత్తూవాలంో కర్త అబ్బూరి వరద రాజేశ్వరరావు “నౌల గోష్టానాలుగు నాటకాలు కూడా వెలువడడం, చలన చి్మితరంగం తెలుగు రంగ స్థల దాదాపుగా మింగి వేసిన దుర్దశలో కళాభిమానులందరిలో కొత్త ఆలోచనలకు అంకురార్చేగ్‌ చేస్తుంది. తెలుగునాట నాటకరంగ వై భవావికి ఆధున్సిక్ష రంగస్థల రూపక నిర్మాణానికీ ఎంతగానో చోహదం చేసిన అ(గగణ్యులలో ఒకరెన అబ్బూరి రామకృష్ణారావు ఉద్దండు డైన నాటకకర్తు, (ప్రయోక్త తండ్రికి తగిన వారసుడు వరదో, రోమన్మా (గ్రీకు నాటకరంగాలకు (ప్రతి బింబారుగి తెలుగు నాటకరంగాన్ని దిద్ది తీర్చడానికి కథనంలో, రంగన్లల కథనంలో “కనా పరాం ('పారంభోత సవం చేసిన గురజాడ అంతటి నాటక కరగ్గా కాకపోయినా, (ప్రయోక్తగా గిరి శవరరగో లిచిన వారు రామకృష్టారావు, “క్ష వేం వెనుకటిదే, ఏమీ లేదా వేశం/ప్రయోగాలు లేని మగా అఆయోమయపు పలుకు బడులు” గా భావించిన రామక్ష ్పష్టారావు నిర్మాణకర్తగా నిత్యప్రయోగంలోనే పండీపోయిన మేధావి. జీవితంలో (ప్రత్యక్ష సంబంధం వున ట్‌ కనుకనే కావ్యాలలో వేళ మనది? నాటకాన్ని "పేర్కొన్నారు, సాటకాంతం సాహీత్యం అన్నారు. అ వినయాన్ని సంబయం ల 9౮.” అందజేసిన సందేశంలో స్పష్టం చేశారు! నాట ద్‌ొః బగౌవి శాస్త్రంగానీ లేనేలేదు, ఆద్రి సకల కళా నిలయం. శోకొర్తు టమ్రార్తలకూ వి(శ్రాంతిన్నీ వికాసాన్నీ వినోదాన్నీ ఆనందానీ న్న కల్పిస్తుంది-వాద (ప్రతినా దాలలోకొగ్గా వేసుకోరు ి ఫలు చూచి తమతమ మఠోమాలిన్యాన్ని ద్య చ్యితరంగానికీ ఉన్న తేడాను వే (లద్ధనటులు డి.వి. సుబ్బారావు నా టకరర కున్న న్‌ పే కూడా తడబడకుండా బాగా చెప్పగలిగాడు. కు. మనిషి 'ట్లాడండిి ఫొటోతో మాట్టాడండి”! ఆదీ రెండు రంగాలకూ ఉన్న భేదం! నిజొ

వరద స్మి 393 ఒకటి పరివ్లూర్హ కళాఖండంగా తల్లిపాలతో ఎదిగిన బిడ్డ, వేరొకటి పోతపాలతో పెరిగిన బిడ్డ. రంగస్థల చర్మితలో ఈ విపరిణామానికి నవాలక్ష కారణాలు ఉండవచ్చుగాక. విద్య వ్యాపారమైనచోట నర్వకళలూ ఆ వైపుగానే (ప్రయాణించక తప్పని వరిస్టితులు ఏర్పడ్డాయి. దమూలుగా తెలుగు నాటకరంగమూ, కళాకారులూ పడుతూ వన్తున్న ఇబ్బందుల గురించి, రంగస్థల పతనానికి కారణాల గురించీ ఎంతో ఆవగాహనళో, ఆవేదనతో చర్చించడమేగాక, రంగస్థలం పూర్వరంగాన్ని ఆవనికాంతర "ఘోాషగా వినిపిన్తున్న దచచన వరదరాబేశ్వరరావు “వాట్యగోష్టొ. రూపక నిర్మాణానికి రంగస్థల విర్మాణానికి సంబంధించిన సిద్దాంత రాబ్బాంతాలకు జల్లెడ పటన వేదిక అబ్బూరి వారి “నాట్యగోష్ట కాగ్యా అందుకు (ప్రయోగశాలగా నటీ నటుల శిక్షణా కేంద్రంగా (రిపర్రరీ) తన గజ్జెల రవళిని, తెలుగు నాట వినిపించిన దావి అనుబంధ సంస్థ “నటాలి*. 1930ల తర్వాత, ముఖ్యంగా యుద్ధకాలంలో, ఆ తరువాత కొలది రోజుల దాకా-చిత్తూరు నుంచి చికాకోలు (్రీకాకుళం) దాకా ఆధునిక రంగస్థల సంస్కారంతో, వినూత్న ప్రయోగాలతో (ప్రేక్షక సమూహాలను (ప్రయోజనకర రంగస్టలాన్ని సమా(శ్రయించేందుకు ఉత్సాహపరిచి ఉద్యమింప చేసిన సంస్థ 'నటాలి" దక్షిణ భారతంలో లొలి “రివర్ధక” “నటాలి. ఇక్కడో నత్యాన్ని చెవ్పక తప్పదు. “ప్రజా నాట్యమండలి కూడా ఇంచుమించు రెండో యుద్ధం నాటికే ఆవతరించి తెలుగునాట (ప్రభంజనంలా దూసుకుపోయింది. అప్పటికి మరచి పోయిన తెలుగు వారి అన్ని ష్‌! కళారూపాలను-బు(రకథ జమకులకథు (ప్రజాసమస్యలు ఆధారంగా మా భూమి, పరివర్తన ఇత్యాది నాటకాలతో రంజింప జేసింది. (వజలను విజ్ఞాన వంతులను చేసింది. నటాలి వారి “వతిమానుందరి” (ఊహకందని రాణీ) 200 (ప్రదర్శనలిస్తే “మాభూమి” కనీనం వెయ్యి వ్రదర్శనిచ్చి చరిత సృష్టించింది. (ప్రజా న్తాట్యమండలికి డాక్టర్‌ రాజారావు ఎలా గుండెకాయగా వ్యవహరించాడో, హైదరాబాద్‌ లో పోలీసు చర్య తరవాత మొదటిసారిగా 1960లో ఆంధ్రాభ్యుదయోత్సవాలను అనరా చేసుకొని సామాజిక (ప్రక్రియగా నాటకాన్ని (ప్రవేశపెట్టిన (ప్రముఖుడు మంత్రి శ్రీనివాసరావు. ఆయనకే “నాట్యగోష్టో అంకితం. అఖిల భారత స్థాయిలో పీపుల్స్‌ థియేటర్‌, నేషనల్‌ ధియేటర్‌ లాంటి సంస్థలు వెలసి దేశ వ్యాప్తంగా (ప్రాంతీయ శాఖల ఏర్పాటుకు నాందీవాచకం పలికాయి. “నాట్యగోస్టోలోని నాలుగు నాటకాలు ఒక ఎత్తు అయితే ఈ పూర్వరంగ చరిత అంతా వరద సుడీర్హ పరిచయ గోదావరిలో ఆంతర్వాహి నిగా సాగిపోయింది!

“నటాలి” తరపున లేదో “నాట్యగోష్టో పనువున (ప్రయోగంగా గురజాడ వారి మహోత్తమ సాంఘిక నాటకం “కన్యాశుల్కం” తోపాటు ఎదిగి వచ్చిన నాటేకొ నాటకాలు, నాలుగు. అమిః జోలపాట, (వతిమానుందరి నంవెంగ లోటు, ముక్త య్యాతో మొదటి మూడింటికీ మాతృకలు పాళ్ళ్చాత్యనాటకాలు, నాల్గవది రేడియో నాటిక అయితే ఇంచుమింయ అన్నింటిలోనూ లోక వృత్తాంతం, సంప్రదాయ నిరసన, రాచమర్యాదల అవహేళన, అహంకార (ప్రతిఘటన, స్వేచ్చా ('ప్రేయత్వం, సంఘసంస్కార (ప్రియత్వం పూసల్లో దారంబా కళ్ళకు కట్టినట్టు ఉంటాయి. కావ్యాలలో నాటకం, నాటకాలలో శాకుంతలమ్‌, మళ్లా అందులోనూ నాల్గవ అంకం విశిష్టమైన దన్న లోకోక్తి ఎలా ఏర్పడిందో, వరద, ఈ శ్ర చెహౌవ్‌ రవ్యన్‌ .నాటకం “చెలీ ఆర్బర్‌"కు అనుకృతిగా రాసిన “సం పెంగతోటోను ఈ నాలుగింటేలో శిథరాయమానంగా చెప్పి తీరాలి. దానిని

౩94 వరద స్మా అనుకృతి అనడం కంటే అనుభూతి కృతిగానే చెబితే అతిశయోక్తి కాదు-తెలుగువాడు తెలుగులోనే రాసినట్టు రచనలో, రూపక నిర్మాణంలో, రంగాలంకరణ సూ(లాల లో ఆంత బిగువుగానూ సాగింది. దురదృష్టం ఏమంళే, తెలుగు నాటకరంగ దుస్థితిని ఆనాటి నుంచి ఈ నాటివరకు ఎందుకు పదేపదే చెప్పుకోవలసి వస్తోందంటే, (ప్రదర్శనకు సరిపోయినన్ని స్టేజి థియేటర్లు లేకపోవడం. “పంపెంగతోట”ను దర్శించలేని సమయంలోనే ఇంగ్లండ్‌ లోని “లిరిక్‌ హామర్‌ స్మిత్‌" థియేటర్‌ లో చహోవ్‌“చెరీ ఆర్బర్ష్‌”, బెర్నార్డ్‌ షా “పిగ్మాలియన్‌” శతదినోత్సవాలు, ద్విశత దినోత్సవాలూ చేసుకునా యి! ఆస్కార్‌ వెళ్ళ్‌ వర్షించిన సారాబెన్‌ హాట్‌ ఆంతటి (౮౦6 617106 582%") ప్యాత గాకపోయినా చెరీ ఆర్బర్డ్‌లో చెహోవ్‌ సృష్టించిన మదామ్‌ రనే వస్క్తయా వాతను పోషించిన ఆంగ్రనటీమణి సీలియా జాన్సన్‌ కు మన “సంపెంగతోట”లోని “జయ శ్రీ,” ఏమా(తం తీసిపోదు!

“సంపెంగ తోట”ను తొలిసారిగా ఆస్వాదించే భాగ్యం తెలుగువారికి ఎప్పుడు కలుగుతుందో చూడాలి! అందులోని “అనంతం” కూడా మరపురాని పాత. ఆధునిక భావాలకు ప్రతీక. బరువుగా ముగిసే ఈ నాటకాంతం ఓ గొప్ప కళానృష్టి సీరియస్‌ నాటక కర్తలందరికీ సుఖాల కంళు కమ్టైలే ఎక్కువ, బర్టన్‌ థియేటర్‌లో తలమునకలై (ప్రయోగాలు చేస్తున్నప్పుడు ఆధువిక నాటకరంగస్టరి పితామహుడైై నషబ నే తన తాలి వై ఫల్యాలసూ, ఎదురై న ఇబ్బందులనూ "26217 2000000" అవి హాస్యభరితంగా వర్తించుకున్నాడు! జాతీయతను, రాజకీయాలను, సంఘద ఏపనీ కళారంగానికి అబ్బించిన ఖ్యాతి ఆయనదే. ఆధునిక యుగంలో-“వరద' పేర్కాన్న కౌత్సాహిక నాటక రంగొనికీ ఉత్తేజంగా యూరప్‌లో తలెత్తిన (డబ్లిన్‌) “లిటిల్‌ థియేటర్‌” ఉద్యమ నిర్మాత లేడీ (గిగరీ. ఐరిస్‌, జాతీయోద్యమానికి అండగా రైతు కార్మిక జీవితాలకు, సుఖదు:ఃఖోలకూ అంకితమైన రంగస్థలం అది. సహదేశభక్తుడు, అసంబద్ధ నాటకకర్తలలో ఒకరైన బెకెట్‌ ఆమెకు తోడూ నీడగా నిలిచాడు.

డబ్యు-బి.ఏట్స్‌ పండితుడు, మరి కొందరు ఇతరుల చేయూశతో లేడీ (గిగరీ ఐరిష్‌ నేవనల్‌ థియేటర్‌ కంపెనీకి మాతృమూర్తి కాగల్గింది. బాలీ నుంచి (బాడ్‌ వే వరకూ సాగే సుఖి దుఃకారి య్యాాతగామానవ జీవితాన్ని వర్తించుతూ ఓ పెద్ద మనిషీ "౧6౧ 206 ౪0౧౧010016 10206026 1020[036రూ002204000006/05116" అన్నాడు! అలా లోక వృత్తాంతాన్ని ఆవిమ్మరించడానికీ సుకిక్షితులుగా ప్రసిద్ద కళాకారులను దిద్దితీర్చినవే మాంచెస్టర్‌, (బిస్టల్‌, (స్త్రాచ్‌ ఫోర్ట్‌, లివర్‌ పూల్‌ - రిపక్టరీలు. “వరది విదేశపర్యటనలు ఈ శిక్షణా కేంద్రాల వైశిష్ట్యాన్ని తొలుసుకునేందుకు ఎంతగానో తోడ్పడ్డాయి. లిటిల్‌ థియేటర్‌ ఉద్యమకాలంలోనే, “నటాలి” గజ్జెల చప్పుడు వినిపిస్తున్న కాలంలోనే-(బిటన్‌లో “ఫింజి ధియేటర్‌” (గూపూ, “సిస్‌ సిమాన్స్‌” (గూపూ, 7,000 మంది సభ్యులతో “రెబెల్‌ ప్లేయర్స్‌ అండ్‌ రేడీయో” (గూపు సమన్వయ సంస్థగొ కార్మికోద్యమ రంగస్థంలంగా “యూనిటీ థియేటర్‌” ఆవతరించాయి.

ఇలాంటి వారసత్వాన్ని పుణికి పుచు సకున్నవాడే వరద రాజే ($రరావు!

(సంపాదకీయం, “ఆం(ధభూమి" ఆదివారం, 25 మార్చి, 1990)

వరద న్మృతి 395 4 5100౪7 0౯ 29౬091120౧ ౦౯

"౨౮౮ ౧14044

60021206%2102726'

[12౮2 603904: స21084 సుయ 6. తరంగ 7జ06 తెషటా3ర 22, ₹00- 1106 0 72120౧2002239212. [0[0001య-/270624 001130లగు, ౪ పష 2 2రే2౬ [క 25,

ఉరి0టగ 7216 గెష్టటాా22 20.... ప “6 0£90ఉ408 406 900 02 821 06 16 106౪ 566౧21 11ల౫/ జట్‌ ఏరగు21ల్వు/ 16 ౪704 20031260 2 16 తంరగ ఇ002 ఆటు? 101 9021 ౪666 ఆటం 25 1200 301066... ౪22362 ౧23 ౧౦౪ 00906 001 ౪141 2 000% *14 90 646 గ202 ౮60994: 5001 12/3".

023 64600౮ 4/04 0102 లభాటూ108. 1060518195 01 6ణమి2 తరి ౪౦62016 10 90౧6 ౫౫ ౦౦6ఏలా౦[ 10181005 0జాంంం0/ 6 గయ66 01062) ౫౫౫ 06 3216 10 476 146 16 014 2 ౮016606 2906 9612.

౪760 ౦0681 46 అంబ 120౯0396 200416 3000గ002101) 116 క... రగ& 3 0107 100 62౫ 0164. 18 ౪2 001 తరళ 006 121 102%22 05 10 260600 000060/ ఈ4 6 9286 12 46 గలంరత 60టుట ౫6 196 ఏల 201/2 2050101 16 ఫాయాంం! మకిళంం06 000 కటంంణం ఉం26ా 100081 10 166180 0208130 104గ98 009089163 021108 21 12620 00గు, 09 [యల 23 10 116 6001121003 ఖం4 60100160. ₹16 దటి 01 300902) బక ౮4౦0112 12రే (06 20751206 05 *10653008 106 ంగంగుజంంటు 0! [టర గ061009 100108 ౧000020165, 001416 16506106412 200 ౪ 1276 22 180 ఉం 2000020 62002 0౫0” 6049 ల ఇ610యముంంటం అడ ౧1800 జటకంం! 100660085, 0£ 06 ౪౦108 జద1ం0గ 980165. “04/074724/66672" వ, 060323, (66వ 9012016 0౫21021012 44160 2264010660664 12 61080. 12/20 *1402 0 02జాంజా జా కరం 2గుయ జాల 100%00 2 64%447624/42622/672244. 6 2740 66బభిటు౫ బార /%626 శింగ2గతిండగం4” (06 [01 ౯3810 018 12 లలై0) 08 నమణ ౪120615200 0౯36820” ౪366 10 02 ౨9611 0% 16 ఖ616006 *169 542806 6 6 921౪20 0516 ౧ల|౦6.

౫0౦ [1000 08 (6 గల రేరు& 185 0060 2 00002 0% 81 0£ లలు 11అటూం 1 86౧ల. పా 0206 01200 2601064 [0% ఉం 5201011 020606. ల) ౧20661100/209 580అాంముంటుకరు 076 8లుడేల ౧180102102! ఖయిరేంటిు 0౯21 13804021 ౧4౦౧ల. “గల 6 ₹ంసుైల 912గ88టలు21ం6 10 6 భ్రం[3 0060ల 206 610౪ 206 [0296 ఉయు40 ౬010620008 60600001 000216 02 12108 3001607.

6090+76060[000110/2 6094 ౪2౩ ౩8406 9 ఉం౦ల॥ 20 జయం 008 [24 2004165 ౫౦23 280. 2జంయుర?2 28 806 ౦166 46 012) 20 ట08య0” [0706 గుూంటగుం 1 ఆలం ఉంంషం8 20269028. ఉ౦౦టుగ కలం: 260౮ 006 020606 0+జయల 2 10642, ౪866 68 000160910021 3606083 10 ౨18/5 8 06 ౩240 [01 96 61 6౧౧౧౦.

గాం 96641001 0౯ [10 98 నుమం8 16 62006 11 తుంరన3, 23 14090006 11

396 వరద స్మృతి 86762] [0680 0080౮16 1150. 7106 54246 2టిం2 మిషరం0)/3 00౧౮౯1081100 (0 లంటజరం గం+లల(13 ౧621001010. ౦౦ ౧282806400 ౪౮౧ ౮|'సజంఏ 6091౪ 15 10 06 *ఆ౫64 గాంగ 0139 జ816 1౧64 ౮౧౮౮౫10046 1౧ 019 ౧౦6౧౮౦౦౪౪6. 202 ౦3163 12/5 ౫6 116 ౧06606 02 గం 102810200%.

"౫2౮ 60916, 0లూ ౨12/5 60012103 & 5000120 (0౪216౪ 0౪16 66౪6400- 60[0[261388 202. ౧06 000% 0086103 [064౯ 0123.

"012024" (181200) 19 2 ౧౦౪౦౯౪1 926 0౧ ౧060౧ 30016067... ఏ & 1మటూ 20 లధంంగగుంగి 012. జరీ ౪2 10501౯06 1. 4౦ 0021020108 0౬16 560004 ౪7/0[6 7/20 జ) 2081130 012% 206 ౪౯066 0 01203062", 100 ౪23 కం[010660664[7/2121. ౧౧౦౧౮310 ౪/23 500166 07 ౪106 ౪066) 00గ0008ఖ6 [85100108021200200 కష్పజ[20ట2240. "40002 4౧6261 19206౧06 91% *గటలి 20004 50 ౫2% 290 206 ౪0% ౫౦% ౧156 00% 40 ౪2౧ 0౯ గ౦124 ప120ూల, రేడి 120ష1220జేయం002 5860. 13 2026206600 0[06 90813 012) “ంగుుం6ళ00 *జఉ010అ” ఇరా1ల 0 38014814 8820850. 1[౪25 7064066 ౨0౯6 020 200 టంట హి ముర8.

"ఏ్‌2000202100012” 138 6203912600 040100 ౧॥౦]1౮౦౪ “యంగా/0[0జ6”. +జార 19006 ౪0 ౪14 వగ 56 10 ౪౫16 "52గాంజ్య! ౧౧౦”. "సగట 20" 1 222610 012/౪గ1469 10 1954 22616701౪ట5 ఇం౪గ6 1 ౪౦౧2౧ *[౦ 96010 [6660౫ గంగ 16 31401163 0ఈ00%౪అంగ.

"120/2 ౦316, 20౪ ౨1205" 312065 96 జ 0 16 60%౧0% 10౪76 01 గలం 100106 00౯8004 ఇం జరేం0౧6 [006 4106 ౧1/5 ౪/11] 06౪16610 52266 0 రం206 800203. తీ! 2 ఖే, 20 టయం011601 2101082.

1100001 రేరర101468 40 341200 5001/432 40, *౪౦11-1010౪/2 6206 241154 0౯61026. ౧6 0076౯13 6651266 09 '0%40644'.

-(126120 001655, 661026 జుం 27, 1990

వే | య ఇ డు న క.

(బాలకృష్ణ , డా. పన్నూూరి రామారావు లతో “వరద

వరదన్మృతి 397 యు న అశ. | | [స ా ణ్లో మ శే లు / స్యా | లై [1 న 7 [మితులు రాచకొండ విశ్వనాథశాస్త్రి, వినాయక్‌, అజంతా గార్థతో 'వరద'] తాం! టా త మ ఇ! నో య (మ సనా స, 1 స ను /' (1 శ లో / న సయ పో య . ఖీ _ ఇ తనేం?! [ఆఖరి చెల్లెలి భర్త తిమ్మురాజు శివరాంతో 'వరద']

398 వరదస్మృతి నా ఇల య. (| ॥ 1 నీ శ |. న క్కి టే | తన శ న ము. [మ్యితులు అజంతా బీనాదేవి, శ్రీపతి గార్హతో “వరద'] టన. శ్‌ ౪ వ “టట రత ష్‌ .. మా ల. కం సం... య (1 చ వ [తిరుపతిలో ఫణికుమూ। ది సాయుడు, పురాణం నుబవ్మణ్యశర “వరది] శ్రైణ్యశర్మ్య అజంతా గార్హతోన్తూ భార్యతోనూ “వరద

వరదస్మృతి 399 _ ల మ. ! | ల య హ్‌. వ. [1 న్‌ నా. మ... ల టు శ ల / స క ల్‌ యను. (2 ళా పట గ న. | (మ! ప్న అస: 1 స ౪ | న... 2. క 1 సు గ్ల స. శస” [మితుడు కాళోజీ నారాయణరావుగారితో 'వరద' దంపతులు] ర తంల స ్శయ్ళే ము జ్‌ ( ప) ము! కే ల జల చ న్‌ త. /. న 2 = _ లం. [మతులు ఆజంత్తా నగ్నముని, ఏల్చూరి సు(బహ్మణ్యం, వానూరావ్‌, రాచకొండ విశ్వనాథశాస్త్రి.......గ్యార్లతో 'వరద]

400 గ గా ను గ సూ నరం క భా జ 7 న. శా క లె స్యా | స. ప... సో సు గతీ వ. ॥] చని గ్‌ా ఖా ధ్‌ వ్ర టా స్‌ లంపం యం క్ర:. నా న మ. . ౮ యయ. 4 | న. | జ య. త. “బీనాదేవి గా షష గ రి సంతాప సభలో వనూరావ్‌, ఆర్‌.వి. ఆర్‌. చం(దశేఖర్‌ రావు, పతి, న ి నందిగం కృష్ణారావు, వాకాటి పాండురంగారావు, సనామ, సీతా క ఎకొదేవి ఓల్లా రీలావతీ రాఘవయ్య, మొదలైన మిత్రులతో “వరద గ న సా “ా ల్‌ మ లాకు. | ॥ 0 ళ్‌” సు” స. | | లా రా స్ట్‌ సమ “నాకా మ? న. క్‌ న్‌? అ “కాళ్ళా ల గ [గ వ న నా . సు షం పై మై న. స వ. బ్‌ ” గ న తులు నంది రాచకొండ వనాల (౦ కృష్ణారావు సమ్మెట నాగమళ్లీశ్వరరావు, క్తి ళు / (స్తు వరవరరావు, ఫణికుమార్‌,....... ఓల్లా గార్హతో 'వరద']

వరద న టీ 401 దువ్వూరి రామిరెడ్డి సంన్మరణ కు ప్రయత్నం గాట్వగోస్టి ఆధ్వర్యంలో “దువ్వూరి రామి రెడ్డీ నంన్మరణనభో” ఆవూర్వ వద్రతిలో వీర్చాటు చేయాలని వరద రాబోశ్చూరరావుగాడు నంకల్సించి (వయత్సాలు (పారంభించాడు! గా విజి 6/0. ౧౯ 5. 2 జంయంర2, సల. యవాడ వ్‌ కమా108 0006 8-10-91 00. ౫జీ 00179 ₹జ22642-520010 శ్రీ వరదగారికి, వందనాలు. మీ ఉత్తరం ఈ ఊరికి వచ్చి చేరింది. 20 రోజులుగా నేవిక్కడ ఉంటున్నాను. మరో పదిరోజుల్లో కావలి వెళ్లిపోతాను. దువ్వూరి రామిరెడ్డి సంస్మరణ సభ 'వెట్టడం చాలా మంచిడే గాని నేను వక్తను గాను, కని కోకీల వ్మృతికి మాటాల్లో జస్టిస్‌ చెయ్యలేను. పైగా నా ఆరోగ్యం అంత బాగుండటం లేదు. అయినా మీయిష్టం. దువ్వూరి. రామిరెడ్డి కుమారుడు, వేణు గోపాలరెడ్డి మరణించి పదేళ్ళు కావస్తూంది. మనుమడున్నాడు గాని లాభం లేదు. వేణుగోపాలరెడ్డి అల్లుడు అసలే పనికిరాడు. పుస్తకాలన్నీ చెల్లా చెదరై పోయాయి. కొన్ని కాపీలు “విశాలార్యధ' (ప్రచురణాలయంలో గొరకవచ్చు. నా వద్ద దాదాపు పూర్తి సెట్‌ ఉంది. ఫాటో కూడా దుర్రభమే. నా 'కవికోకిల' మైటిలు పేజి లో ఉన్న ఛాయా చిత్రం పనికి రావచ్చు. అవసరమైతే, ఈ నెల 20 తర్వాత క్రావలికీ రాయండి పంపుతాను. కె. పీయార్‌ నాయన. (వట. మమ్‌ ను న ] “శీ టీ న నొాత్తోలు సహస లు... ప ఎ నం [ఒక విందులో మి(తుడు నేరెళ్ళ చేణు మాధవ్‌ గారితో “వరది] .

409 వరద న్మృతి జువ్వాడి గొతమరావుగారి పద్యపఠనంః హైదరాబాదులో విశాఖపట్నంలో [జనవరి 1982లో హైదరాబాదులోని రిజ్హ్‌ హోటల్‌ లో ఒకో సాంన్క్బృ్రతికో నదస్సు ఏర్పాటు చేశారు. అందులో శ్రీ, జువ్వాడి గబోమరావుగారు (ప్రముఖ ఆధునికాంధకవుల పద్యాలను వృాదయంగమంగా వఠించారు. రొష్ట్ర (పభుల్వ నవోకారంతో ఆ పద్యవళతన కార్భకమాన్ని విడియో ఆడీయో కాసెట్లరూప ౦లో భ్మదపరిచారు. ! తరవాత మరొకసారి తీయించిన విడియోలో డా. మృణొ ళిని జువ్వాడి గౌతమరావుగారి వద్యవళనానికీముందు. (వతి కవినీ వ్లేషణాల్మకంగొ వరిబయం చేశాడు. మళ్లీ జూలై 1992లో గౌతమరావుగారి పద్యపఠన కార్య(కమాన్ని విాఖవట్టుంలో రాచకొండ విశ్చానాథశ్యాస్తేగారి 72వ జన్మదిన అభినందన నభలో నీర్తాటు చేశాడు. శ్రీః వరంగల్‌ ॥ 20.21.92. ఆత్మీయులు, త్రీ వరద రాజేశ్వరరావు గారిక్షి నమస్సులు. ఉభయకుశలోపరి, గౌతమురావు ఆధువిక పద్యపఠనకు సంబంధించిన కార్య(క్రమ ప్యత్రం మీరు పంపారు గదా! అదీ చూడగానే ఆనందమూ కలిగింద్కి విచారమూ కలిగింది. ఆనందం కలుగటానికి కారణం చాలా నాళ్ల నుంచి అనుకొంటున్న కార్యక్రసుం ఇప్పటకీ ఏర్పాటయింది గదా అని, విచారం కలుగటానికి కారణం, అందులో వాళ్ళొనే-ఇన్నాళ్లుగొ ఎదురుచూసిన ఆనందకరీ సమావేశంలో పాల్గొనే అవకాశం పోగొట్టు కొన్నాను గదా అని, గ ఎందుకంటే, నేను కాలేజి నుంచి ఇంటికి వచే టప్పటికి మీరు పంపిన కార్డు ఉంది. ఊ (క్రీలం రోజే మా అనుముల కృష్ణమూర్తి సష్షతి ఉత సినాల నిర్వాహకులు (ప్రధానవక్తగా నన్ను ఉండాలని ప్తిడి చేశారు. నిజానికి వాళ్లు వత్తిడి చేయనక్కరలేదు. ఎందుకంళే, కృష్ణమూర్తికి నా కూ ఉన్న అనుబంధం పత్రిడి ఆక్కురలేనిది. 1956 మంచి చాలా గాఢమయిన అనుబంధమిది. ఆయన నొక

వరదన్మృతి 4ం3 గురువూ, ఆత్మప్రీయ మిత్రుడున్నూ. (గౌతమరావుకీ ఆత్యంచావ్తుడు) అందుకని ఆనందంగా ఒప్పుకొన్నాను. వాళ్లు కార్యకమం రూపొందించుకున్నాక్క కాదనబానికి మనసొప్పలేదు. అదీ అచ్చంగా 19న చారీఖునే. రెండు నన్నివశాల్లోనూ అన్వయించగల అవకాశం ఏీమ్యాతమూ లేకపోయింది. ఇందాకే గౌలమ్స్‌కు ఫోను చేసి సమావేశం వివరాలు తెలుసుకున్నాను. ఎంతోబాగా జరిగిందన్నారు. నా మనసు స ఉసూరు మన్నది. ఇక్కడ కృష్ణమూర్తి సభలో హైదారాబాద్‌ సమానేశం గూర్చి చెప్పాను గూడా. నేనిక్కడ ఉన్నా నా మనసంతా అక్కడే ఉండింది. ఏదేనుయినా చాలా గొప్పగానమావేశం జరిపనందుకు మిమ్మల్ని మససారా అభినందిస్తున్నాను. విశాఖ నుంచి రావిశాస్త్రి (ప్రత్యేకంగా వచ్చారట గదా!'వరంగల్‌ నుంచి నేను రాలేక పోయాను. “విధరనతి(కణీ యా” ఆంతకన్నా ఏమనుకోగలిను। వీడియోతీశారు గదా! ఈ మధ్య హైదరాబాదు వచ్చినప్పుడు మీ ఇంట్లో ఆది చూస్తాను. ఆ విధంగానయినా తృప్తిపడతాను. వలల. పునతభినందసలతో మీ సంపత్కుమారాచార్య, కీర్‌. గ్రే (1) శ బా (1 27.392. మతులు క్రీ వరద రాబేశ్వరదాపుగారిక్కి నమస్కారాలు, మీరు చాలా 'శమపడుతున్నారు. ఫొటో కావారించు మీరు 1.202260 కూడా చేయించినారు. మొత్తానికి ఈ ఫొటో మీద నాకు కొంత వ్యామోహం ఏర్పడ్డది. స్వతః ఫొటోల మీద శ్రద్ద లేదు.... “ఆం మొత్తానికి ఒక ఊపు ఊపి వదిలి పెట్టినారన్న తృష్తేనా కున్నది. మళ్లీ మీ అవకాశాన్ననుసరించి ఎప్పుడు రమ్మన్నా నరే నేను వస్తాను. ఒక వారం రోజులు ముందు చెపేనే నేను కొంచ దుమ్మూ ధూళికి దూరంగా జా(గ్రత్తగా ఉంటాను. మళ్లీ అవ్వే పద్యాలు చదువుదామంటారా? ఉగాది 4% శ్రుణ[వ తేదీన ఉన్నతి. ఆ తరువాత ఎప్పడైనా సరే. వ్వ జువ్వాడీ గొతమరావు.

వరద స్మృతి త్త౦డ్త చేరాతలు భావస్ఫూర్తి కలిగించిన పద్య పఠనం దా. చేకూరి రామారావు నిజమెంతో తెలియదు కాని, తెలుగులో పద్య పఠనం లాంటిది ఇతర భాషల్లో లేదని తెలుగు వాళ్లు గొప్పలు చెవ్పుకుంటారు... పద్యాలు రాగాలు తీసి పాడడం వేరు. భావానుగుణమైన విరుపులతో చదసడం వేరు... పద్యకవులు పద్యం చదవడంలో తమ దై న ఒకబాణీ తయారు చేసుకుంటారు. కృష్ణవొస్తే గారు తమువీ, తమ సమకాలికులవీ పద్యాలు సభల్లో బాగా చదివేవారని విన్నవాళ్లు చెపుతారు. శ్రోతలు ,మం్యతముగస్థలయ్యేవారట! ..... తెలుగు పద్య పఠనంలో (రచనలో లాగానే) విశ్వనాథ సత్యనారాయణగారి బాణీ ఒకటుంది... ఆబాణీలో సత్యనారాయణగారి పద్యోలు ఆయన కన్నా ఆ(ర్రంగా చదువుతారు జువ్వాడి గౌతమరావు. పద్య రచనలో (ప్రాగల్బ్యంతో పాటు పద్యపఠనంలో (ప్రావీణ్యం చూపగలవారింకా వున్నాడు మధునాపంతుల నత్యవాయణశాస్తే ఉత్పల సత్యవారాయణాచార్యులు, బేతవోలు రామ(బహ్మారి గార్డు వారిలో కొందరు. దాశరథి పద్యం చదివేతీరు (ప్రాఢంగా వుండేది...... మన దురదృష్టమేమిటంటేసు కవుల పద్య పఠనం మన జ్ఞాపకాల్లోనే మిగిలిపోతున్నది' మౌనంగా చదువుకోదగిన రచసలు చేసే వచన కవ్పలే క్యాసెట్టలో తమ గొంతు వినిపిన్తునొ, సరు” మంజీరా రచయితల సంఘం, ఎ.జి ఆఫీసు వారి రంజని సౌజన్యం ఆనరాగా. గొంటెకి వినిపించాల్సిన పద్యం అచ్చు అక్షరాల్లో మరుగున పడుతున్నది. సంప్రదాయం భావితరొలకో అందించాలి సన బాధ్యత ఈ జరానిక్తి వుందా? లేదా? ఈ పని ఎవరు చెయ్యాలి?.... విశ సవిద్యారయొ ల వారీ పని చెయ్యగలరో లేదో తెలీదు గాన్ని అబ్బూరి వరద రాజేశ్వరరావుగారు అంతపనీ తౌను చెయ్యగలనని చేసి చూపీంచారు. వరద చిితమైన మనిషి తొలి పరిచయంలో తానో సినక్‌నని మనల్ని (భమింపచేసి బ్‌ల్తో కట్టించగలరు. కాని తానేదన్నా ఒక పని సాధించాలంటే పట్టుబట్టి సాధించగలరు. వనరుకో పంచయుంచగల నేర్చరి కూడా, కార్యసాధకుడై న సాహసి. 1992 జనవరి 19 ఆదివారం వగల వటం పర్వం టి పర్‌ పైదూలుడు వగరు నడి ఒడ్డనున్న రట హోటల్లో ల పీ ం వ్వాడీ గౌతమరావుగారు ఆధునిక కవుల పద్యాలు అర్ర అహాతురికు చదివి వినిపించారు. ఈ, కార్యక్రమం వీడియో తీశారు.... మల్లే (స నుబ్బారావుగారి మధుకలశం నుంచి అబ్బూరి రా మకృష్ణారావుగో లందు ఆవోగానాల్గాంచి దువ్వూరి రామిలెడ్డిగారి పానశాల నుంచి, జామువా గారి ఫిరదౌసి ఖండ కావ్యాల్లో సుంచి, ఆరున విశ్వనాథ సత్యనారాయణగారి ఆంధభిక్షువు సీరధము (నై తాికుల్లో సంకలితంి శిపధనుర్భంగం (రామాయణ కల్పవృక్షం) పద్యాలూ చదివారు. - బొమ్మకంటి శ్రీనివాసాచార్యులు ఈ కపులొక్కక్కరి ల సూర్చి ఒక్కో పద్యమో పద్యశే కలమో రాళారు.... ఆయా కపులను సాహి త్య సంప్రదాయ బద్దంగా (ప్రశంసించారు. ఈ వరసలోనే గౌతపురావు గారు ఆయా కవుల పద్యాలు చదివారు. 65

వరద స్మృతి తగ్‌ పద్యరచనలో శృంగార సొకుమార్యమ్హూ తాత్విక గాంభీర్యమూ (ప్రదర్శించి తన కవితా సర్వస్వానికీ పద్యాన్నే వాహికగా వాడుకున్న కవి నాయని నుబ్బారావు గారు పై వరసలో లేక పోవడం నాకు వ్యక్తిగతంగా కొంత నిరుత్సాహం కలిగించింది. అది పసిగజ్దీ కాబోలు వరద రాజేశ్య్వరరావుగారు రెండవ విడత పద్య పఠనంలో నాయని పద్యాలుంబాయని నన్నూరడించారు. అంటే ఇది ఆరంభమే కాని అంతం కాదని హోమీ ఇచ్చారన్నమాట నిలబెట్టుకొంటారని ఆశిద్దాం. గొౌతమరావుగారు....స్పష్టమైన ఉచ్చారణతో ఆ సమాసాలను విరువులతో భావసో ఏరకంగా చదువుతుంటే (శ్రోతలు మంత ముగ్దులయ్యారు.... ఇంత అద్బుతమైన కార్య(కమం నిర్వహించిన వరదనూ, గాౌతమరావుూగారినీ అభినందించుకుంటూ ఆ సభలో శ్రోతగా వుండడం అలౌకికం కాకపోయినా అసొధారణానుభవం.... (“ఆంధ్రజ్యోతి, ఆదివారం, 9.2.1992.) భాగ్యనగరాన పద్యగంగావతరణం వల్లభాచార్య “అందము గా పోయల్‌ వదలు నట్టుగ నొక్కాకచో తరంగ సా లిందుమికించుచున్‌ విధురో లీలను నొక్కాకచో నొకొళ్ళబో జీందుచు వశ్రమే నిదీవి చన్నుల పాయలుగా నొకొక్కబో మం్శదముగా [దుతమ్ముగ (శ మమ్ముగ సొఖ్యముగాగో గంగ భగీరథుని వెంట నడిచిందని విశ్వనాథ సత్యనారాయణగారు శ్రీమద్రామాయణ కల్ప వృక్షములో (వ్రాశారు. అదే విధంగా రససిద్దులైన కవుల పద్యగంగ (శ్రీ జువ్వాడి గౌతమరావు గళం నుండి జూలువారుతూ ఉంటుంది. అసలు విశ్వనాథవారి రామాయణానికి శ్రీ జువ్వాడి గౌతమరావు, శ్రీ, మల్లంపల్లి శరభయ్య అవకుశుల వంటి వారని ప్రతీతి! హైదరాబాదులోని “నాట్యగోష్ట” వారు ఇటీవల శ్రీ, గౌతమరావు కావ్యవఠన కార్యకమాన్ని ఏర్పాటు చేశారు. ఓ ఆదివారం ఉదయం, “హైదరాబాదులాటి ఉరుకుల పరుగుల నగరంలో

406 పరదస్మృతి ఆదివారం వరప్రసాదం లాటిది. మిగిలిన రోజుల్లో కాలంతో పరుగు పందెం వేసే వారికి ఆదివారమే కుటుంబంతో గడీపేరోజు. అలాటి రోజున-ఆదీ ఉదయం 10.30 గంటలకు- ఈ కార్యక్రమం. ఆయినా వచ్చారు (శ్రోతలు వోలునిండా. కవులకు అంతకన్న ఏంకావాలి? “సుకవితా యద్యస్తిరాజ్యేన కిమ్‌?” టి

ఈ కార్యక్రమంలో శ్రీ, గౌతమరావుగారు ఆధునికాంధ్ర సారస తంలో షట్బ,క్రవర్తుల పం న రాయప్రోలు సుబ్బారావు, అబ్బూరి రామకృష్ణారావు, విశ్వనాథ సత్యనారాయణ, దేవుల కి కృష్ణశాస్త్రి దువ్వూరి రామిరెడ్డి జూషుప ల కావ్యఖండాలను గానం చేశారు. ఒక్కాక్క కవి గురిం శ్రీ, బొమ్మకంటి శ్రీనివాసా చార్యుల వారు రసపంతమైన పరిచయాన్ని నమకూర్చారు. మొత్తం

కార్య(క్రమాన్ని వీడియో రికార్డింగ్‌ చేసి భద పరచటం 'నాట్యగోష్టి చేసిన మంచిపని. ,

పద్యాన్ని చదవటం ఒక కళ, ఆ కళ పట్టుబడాలంచే, విశ్వనాథ వారు “కాయిన్‌” చేసేన “జీవుని వేదన వంటిది ఉండాలి. చదివేవాడు కవితొ తాదాత్మ్యాన్ని పొందాలి. పద్యము వినటమూ ఒక కలే. చెవికి శిక్షణ కావాలి. మంచి (శ్రోత మాత్రమే మంచి పాఠకుడు కాగలడు. ఈ రెండూ వుమ్మలంగొ పండించుకొన్న శ్రీ, గౌతమరావు రసవంతమైన పద్యాలను గానం చేశారు. పద్యభావాన్ని (శ్రోతలకు అధివోకగా అందించారు. ఆ రససిద్దికి ఓ ఉదాహరణ: ॥

ఈ కార్యక్రమానికి విశాఖపల్టుణం నుండి ('ప్రనుఖ రచయిత శ్రీ రాచకొండ విశ్వనాథ పనిగట్టుకొని వచ్చారు. ఆయన “నాట్యగోస్టో సభ్యులు కూడాను. శ్రీ, గాతమరావు కార్యకమంలో

విశ్వనాథవారి"వరలక్ష్మీ తిశతి లోని*క్ష ్పేష్టుర్పణము” అనే భాగాన్నిచదివారు. విశ్వనాథవారు భార్య మరణానంతరం (వ్రాసిన స్మృతి కావ్యం ఇది. కృస్ణానదిలో భార్య అస్థికలను నిమజ్జనం చేయడం

ఈ కావ్యభాగంలోని వస్తువు. దీనిలోని చివరి పద్యం.......

“క ఎనా స పుట్టుకలకు ముంద్యరైన ము

భృారబ్దమీరీతి వరిణమించా

అంచె పేరున కొంతొభ్రార్యాస్త్రిగాని

నో శరీరాస్ట్రి నిజము కృష్ణార్చుణమ్ము "ఈ పద్యం శ్రీ గౌతమరావు చదువుతూంకే రావి శాస్తి కళ్లలో నీళ్లు తిరిగాయి. ఈ ఖండికలోని (ప్రతి పద్యమూ రావిశాస్తిని మనసు కుదుళ్లనించీ కదిలించి వేసినట్టు కనిపించింది, ఈష్యాకన్న రసానుభూతి మిన స మెదడుకన్న హృదయంవెన్నకదా?

__ అలాగే దేవులపల్లి కృష్వశాస్తి ““స్నహక్షీరము", “స్త్రీ శీర్షికలూ అందరినీ అలరించాయి. జామవి

శిపు ప్రబోధము, 'వ్మశానము కదిలించాయి. అబూ బరి వారి “భవతి! భిక్షాందేహీ” ఆలోచింపచేసే ఇండిక దానిని శ్రీ గౌతమరావు సమర్థంగా పలికించారు. దువ్వూరి “పానశాల, రాయ(ప్రోలు

ఆపకవితా సన్యాసం' శ్రోతలకు ఎక్కువగా నచ్చే అంశాలు, శ్రీ గౌతమరావు తన్రీనతతో చదివే కని విశ్వనాథ. ఆయన (వ్రాసిన “శ్రీ పార్షుడు, “అంధభిక్షువు, “ధనుర్చంగము, కిన్నెరసాని భాగాలను గొతమరావు వినిపించారు.

ఇలా భిన్న భిన్న కావ్యగానాన్ని ఒకేసారి సాగించటం వల్లి వెంటవెంటనే వివిధ భావావస్ట్రలలోకీ మౌరటం కష్టం కాదా?" అవి ఒక అనుషూనం వచ్చింది. నాట్యగోస్టి అధ్యక్షుడు తీ అబ్బూరి వరద

పరదస్మృతి నా రాజేశ్వరరావు ఈ (ప్రశ్నకు ఇలా సమాధానం చెప్పారు-

ఈ సంప్రదాయం ఎన్నటినుంచో ఉన్నదే. పాశ్చాత్య సాహిత్య (ప్రపంచంలో డీలాన్‌ థామస్‌ ఇలాగే అనేకమంది కవుల కావ్యాలను గానం చేసేవాడు వరునగా. మన కృష్ణశాస్త్రి కూడా తనప ఇతరులవీ కవితలు వినిపించేవాడు. విశ నాథ కూడా ఆ వనిచేశారు. నాట్యగోప్టి ఈ కార్య(కమాన్ని ఒక (ప్రయోగంగా నిర్వహించింది. వివిధ కవులు పద్యాన్ని ఎలా నడిపించారు? ఆ నడకలలోనవి భేద సామ్యాలు ఏవించి అనేది (శ్రోతలకు పరిచయం చేయడం దీని (ప్రధాన ఉద్దేశం. గౌతమరావు లాటీ పాఠకులు ఈ పనిని సమర్ధవంతంగా నిర్వహించగలరు. ఇలా ఈ (ప్రయోగం వివిధ స్థలాలలో జరిగితే పద్యం పునరుజ్జీతమవుతుంది.”

అంతేకాక “మనకు చెళ్లపిళ్ల వెంకట శాస్త్రీ వేలూరి శివరామశాస్త్రి వంటి వారి పద్య పఠనం రికార్డులు లేవు. దేవులపల్లి. వారినీ లేవు, విశ్వనాథవారి పద్య పఠనం రికార్డు చేయాలని (ప్రయత్నించాము కానీ ఆప్పటేకీ ఆయన గొంతు లేవలేదు. కనీసం వారి పద్యాలను వారి బాణీలో చదివేవారివైనా రికార్డు చేస్తే యువతరానికీ, ఆ తరువాతి తరానికీ పనికొస్తుందనే ఆశ నాట్యగోప్టి ఈ కార్య(మాన్ని చేపట్టడానికి మూలం” అని శ్రీ అబ్బూరి వివరించారు.

నిజానికి ఈ పని ఎవరు చేయాలి? విశ్వవిద్యాలయాలు శేయాలి. కనీసం 'తెలుగో, తెలుగో అంటున్న తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం వారైనా చేయాలి. పద్యాన్ని పద్యంగా చదవగలవారు ఇంకా ఉన్నప్పుడే ఆ పని చేయకపోతే ఎలా? అలాటి గురుతర బాధ్యతను భుజాన వేసుకొన్న 'వాట్యగోష్టికి సాహితీ (ప్రియులందరూ బవుదా కృతజణ్ఞాలు.

(“ఆంధ్రప్రభ పచ్యిత వారపత్రిక, ఫ్రవరి 12. 18,1992) “సప్తతిలో రావిశాస్త్రి- క్‌ ఇది రావిశాస్త్రిపై “వర్రదొభొషేకం ప్రశ్నః రా.వి. శాస్త్రి గారిని మీరు చాలా నన్నిహితంగా ఎరుగుదురు. ఒక మిత్రుడిగా ఒక న్యాయవాదిగా ఆయన గురించి చెప్పండి. అబ్బూరి; విశ్వనాథ శాస్తి నాకు బాల్య స్నేహితుడు. మా "స్నేహం యీ యేడాది షష్టి పూర్తి చేసుకుంటోంది. శాస్త్రికి అభినూనులు ఎక్కువ. స్నేహితులన్నవాళ్లు చాలా తక్కవ తనకి నచ్చిన లక్షణాలన్నీ ఉంటేనే మరావాడితో నేన్తం కడతాడు. లేదా అంటే పరిచయమే. పరస్పరం మందహాసంతో మాట్లాడుకోవటం. స్నేహితుడంకే తనే, కించిత్తు భేదం కనిపించదు వాడికీ. శాస్త తర్మడిగారు మహాపెద్ద మనిషి తల్లి విదునీనుణి. 0.౪. మాష్టరుగారి పత్యంక్షాంతేవాసి. శాస్త్రి తం్మడీగారు లా చదివారు. తీరా వృత్తి చేపట్టు సమయానికి ఆయన కావృత్తి మీద ఏవ్యాభావం కలిగింది. ఎంచాతో లాయర్హంకే అబద్దాలాడుతూండాలని, అబద్ధం ఆయన నిఘంటువులో లేని పదం. ఆయన లాయరు కాలేదు. శాస్తికా సంగతి తెలుసు. తంగడి గౌరి మీద గౌరవం. అయినా వృత్తి చేపట్టాడు. న్యాయ న్థానాల్లోయెలా వాదిస్తాడో, మాట్లాడతాడో నేవెప్పుడూ చూడలేదు. అయితే నా ప్రత్యక్షానుభవం-వాడినోటి వెంట నేనెప్పుడూ ఒక అబద్ధం ఈ అరవై యేళ్లలో విన్లేదు.

408 వరద స్మృతి అంటే స్నేహితుల దగ్గర నిజాయితీ అలా పాటిస్తాడు. స్నేహంలో ఓ ముఖ్యలక్షణం గం060642011- 17. నర్వత్రా శాస్తి విషయంలో యీ లక్షణం పువ్మలం.

పామాన్యంగా యితరుల గురించి-అంటే సాటి రచయితల గురించి-పరువంగా మాట్లాడడు. ఎవరన్నాయేమన్నా ఆడిగితే-మౌనం వహించో-మందపహాసం చేసో వూరుకుంటాడు. ఎంత చదువు కున్నాడో అంత చదపనట్లుగా ప్రవర్తిస్తాడు. ఇదంతా ఓరకం నటన అనుకునేవాళ్లు లేకపోలేదు. శాస్తి ఆది మర్యాదగా పొటిస్తాడు. కవిత్వం రాయలేదు శాస్తి-రాయగలిగిన శక్తి వున్నా. కఏిత్వం అంటే చవికోసుకుంటాడు. ఇప్పటికీ అతనికి యెన్నో పద్యాలు కంఠ్మవాయం. చక్కగా చదివి పాడీ టీకా తాత్పర్యం చెప్పగలడు.

వేను కథలు రాయటం మానేసి కవిత్వం ఒక్కటే పెట్టుకుని యాథాలాపంగా రాశాను. నేను తక్కువ రాస్తానని శాస్తి నామీద ఆరోపణ. ఆయితే మా యిద్దరికీ బాల్యం నుంచీ సాహిత్యమే అనుబంధం ఆయికూచుంది. సాహి త్యంలో మాఅభిరుచులు దాదాపు ఒకట. రాజకీయాల్లో చాలా వరకు యేకోన్ముఖంగా వెళ్లిన వాళ్లమే. ఎప్పుడన్నా దారులు మళ్లినా మాకు అభిప్రాయభేదాలు తలెత్తలేదు. సాహి త్యం, "స్నేవాం (వధానం కనక. ఓ పదిహేనేళ్ల 'కీతం మాస్కోలో నాసిరకం సిగరెట్టు కాల్చటం వల్ల శ్వాసకోశ వ్యాధితో ఢిల్లీ వెల్లింగ్టన్‌ ఆసుషతిలో చేరాను. చేరిన మరుక్షణం నుంచీ డాక్టర్లు గంట గంటకూ నా గుండె క్రమాన్ని 806 లో చూస్తున్నారు. దుర గ్‌రమైన ఆయాసంతో బాధపడుతున్నాను. ఆక్సిజన్‌ యివ్వబోతున్నారు. ఆ పరిస్థితిలో .డాక్టర్హలో ఒకాయన్ని చెయ్యి పట్టుకుని చెప్పాను. “డాక్టరు గారూ, నా హృదయం చాలా మంచిది. దాంతోనే యిన్నాళ్లు పదిమందిలోనూ బతికాను. ఇంకా బతుకుతాను అన్నాను. ఆ క్షణంలో యెవరూ పూట్లాడలేదు. ఎందుకంళే నావాడీ శరవేగంతో కొట్టుకొంటోందిట! తరవాత రెండు నారాలకు నన్ను యింటికి పంపిస్తున్నప్పుడు ఆ వైద్యుడు-వ్వుదోగ నిపుణుడు-వచ్చి “నిజం! నీగుండె చొలా మంచిది. ఎటుపంటి లోపమూ లేదు” అన్నాడు! "

అలా శాస్తి గుండె కూడా మంచిది. మావా ఏదయాలు మంచివి కనక మాకు సొహిత్యాభిరుచి

(ప్రధానం కనక యిన్నాళ్లూ ఆంత యిబ్బంది లేకుండా బతికాము. చెళ్లపిళ్ల వెంకటశాస్త్రి గారి లాంటి ఉద్దండులం కాకపోయినా ఆయనచెప్పుకున్నట్లు నురో అర్ధంతో ఆ పద్యాన్నే చెప్పుకోవచ్చు.

“కవనార్ధం బుదయింఛితిన్‌ నుకవితాకార్యంబను వృత్తియీ

త్వూవునే దాన జయించితిన్‌ గుణ జయింలున్‌ దావి చేనట్టోనా

తవనమ్మున్‌ గురుడేమి లెక్టనారుడే కాదాడ వాదాడెదన్‌ =

సాహి త్యాభిమానం వల్లేకదా మేం ఇన్నాళ్లు బతకడం!

ప్రశ్నః రావిశాస్త్రి కథల్లో, నవలల్లో మీక్తు బాగా నచ్చింది ఏది? ఎందుకో చెప్పండి.

అబ్బూరి ॥ శాస్త్రీ నాకు సన్నిహితుడు, ఆప్పుడు కనక ఆతను రాసిన కథలూనవల్లూ అన్నీ బాగుంటాయి. అందులో బేరీజు వేస్‌ ఫలానా కథ అత్యుత్తమం, ఫలానా నవల అన్నింటికన్నా మంచిది అని నేను చెప్పలేను. అదీకాక ఇవన్నీ చదివి యెన్నాళ్లయిందంటారు. వాడు రాయటం మానేసి యెన్నాళ్లయింది? ఈ మధ్య యేదో పని తగిలి శాస్త్రి పుస్తకాలన్నీ చదువుదామనుకున్నాను.

వరద స్మృతి శత౦09 తీరా చూస్తే నా దగ్గిరలేవు. తీసుకుపోయిన వాళ్లు వాపసు చెయ్యలేదు. మళ్లీ చదివే అవకాశం ఆలా పోయింది. అయినా రాజు-మహిష్ని మంచి నవల అనుకుంటాను. శాస్త్రి సాహిత్యాన్ని క్షుణంగా అధ్యయనం చేసిన ఆచార్య హనూరావుగారు-కా(స్తిగారి నవలల్లో అదే ఉత్తమోత్ర్త్రమం అంటారు. ఆ నవల్లో మనకు తటప్టపడే వాశత్రలు వాన్తవికమైన ఒక సామాజిక సంపూర్తత్వాన్ని (ప్రసాదిస్తాయి. ఏ పాతవి యెలా మలిచి చూడాలో చూళాడు. (ప్రతీ పాత్రనీ వివిధ స్థాయిల్లొ ఆవిష్కరించాడు. కన్యాశుల్భాంలో అప్పొరావు గారు చేసన ప్రయోగాన్ని మరో నేపథ్యంలో, మరో కథాక స్పతిలో శాస్త్రీ చాకచక్యంతో సాధించాడు.

ప్రశ్నః రావిశాస్త్రి గారి రచనల్ని మార్క్సిస్టు (ప్రమాణాలతోనే చూడాలా? ఇంకేమైనా (ప్రమాణాలు ఉన్నాయా?

అబ్బూరి * విశ్వనాథశాస్త్రి రాసిన కథల్నీ, నవలల్నీ యే (ప్రత్యేక కోణం నుంచీ చూడవలసిన అగత్యం లేదు. అలా అనుకోవటం పారపాటు. కేవలం సాహి త్య దృష్టితోనే అధ్యయనం చేయాళి. అలా వాటిని చదివి నప్పుడే ఆనందించగలరు. నిబద్దమయిన (పయోజనంతో రాస్తే ఆ రచనకి సాహిత్య [ప్రమాణంలోపిస్తుంది. ఆలోపాన్ని యీనాడు నిబద్ధ రచయితలుగా వ్యవహిరిస్తున్న వారి రచనల్లో మరింత (ప్రస్పుటంగా చూడగలం. విశ్వనాథశాస్త్రి సాహిత్య ధ్యేయాన్నీ, లక్షణాన్నీ మనన్సులో "పెట్టుకునే రచనలు చేస్తాడు.

ప్రశ్నః ప్రపంచ విఖ్యాత కథా రచయితల పక్కన రావిశా(స్తిగారికీ స్టానం ఉంటుందా? ఆయనతో పోల్చదగిన (ప్రపంచస్థాయి కథారచయిత మీ దృష్టిలో ఎవరు?

అబ్బూరి ః। మనం ఒక రచయితని మరో రచయితతో పోల్చటం ఆరోగ్యకరమయిన విషయం, కాదు. తెలుగునాట యిలాంటి ఆలవాటు నున్నమాట వాస్తవమే. అభినవ తిక్కన కలియుగాంజనేయ, ఆంఛావర్డ్స్‌వర్త్‌ ఆం(ధాపెల్లీ అంటా మనవాళ్లు కొందర్ని పేర్కొంటూంటారు. విశ (నాథశాసస్త్రీకీ మరో విఖ్యాత రచయితకీ పోలికే లేదు. (ప్రపంచ రచయితలతో తులతూగతగ్గ వాడు శాస్త్రీ. (వ్రపంచ సాహిత్యంలో యింతో అంతో పరిచయమున్న వాళ్లకీ సంగతి తెలుస్తుంది.

(ప్రశ్నః రావిశాస్త్రిగారు (స్తీ వ్యాతలను కించపరుస్తూ రాశారని ఒక విమర్శ ఉంది. మీ ఆభవ్రాయం ఏమిటి?

అబ్బూరి: శాస్తి కథల్లో కానీ, నవలల్లో కానీ (స్త్రీ పాాతల్ని ప్రత్యేకంగా హీనదృష్టిలో చిత్రించిన దృష్టాంతాల్లేవు, ఆతను అందర్నీ, తను సృష్టించిన వా(తలనందర్నీ ఒకే విధంగా సమదృష్టితో అక్షరబద్ధం చేశాడు. తెలుగు సంసారంలో వివిధ వర్గాలకు చెందిన (స్తీ పురుముల నందర్నీ ఆయా సన్నివేశాల కనుకూలంగా పిభిన్న రీతుల్లో (ప్రదర్శించాడు. ఆ నేపథ్యంలో చూస్తే శాస్త్రి స్త్రీ ప్యాతలను కించపరిచాడనే దుమారం దూరమవుతుందని నేననుకుంటున్నాను. స్రీ నెప్పుడూ రావిశ్యాస్తి కించపరచలేదు. పంచనే ఉంచాడు. తారతమ్యం కనిపించకుండా ఉంటానికి, ఇంతకీ (స్రీలంటే శాస్త్రికి ఉన్న గౌరవం ఆతని విమర్శకులకు లేదని చెప్పగలను. (స్త్రీల అనేక ఉద్యమాలపై వాడికి సానుభూతి యెక్కువ. నాకు తెలిసిన విషయం ఆయితే, అలాంటి ఉద్యమౌళ్లో తలెత్తిన వికృత ధోరణులంటే వాడికీ నచ్చని మాట కూడా నిజం.

వ్రశ్నః రామాస్త్రి గారి అభిరుచులు ఎలాంటివి?

41౦ వరద స్మతి అబ్బూరి ః; ఆయన అభిరుచులంటారా? అన్నీ 125316 -సాహి త్యం, సంగీతం, స్నేహం- ఒకటేమిటి అన్నీ. ఇంటర్వ్యూ భాస్కరం (“ఆంధ(ప్రభి, , జూలై 3౩౦, 1992) న ల స న గ్‌ క. యం టు యన . న 1 వో సనన నం. |. గ. న " ళ్‌ [విశాఖపట్నంలో జువ్వాడి గౌతమరావు పద్య పఠన కార్య(క్రమారి సందర్భంలో] జువా డ్‌ గౌతమరావుగారు భంరా.గో, ---జూలై 30 రాచకొండ విశ్వనాథశాస్త్రి గారి జన్మదినం. మొన్న జూలై 30కి ఆయనకి 70ఏళ్లు వెళ్లాయి. ఆ రోజున విశ్వనాథశా(స్తిగారి బాల్య స్నేహితుడైన అబ్బూరి వరదరాజేశ్వరరావుగారు, వారి సతీమణి చాయాదేవి గారూ కూడా విశాఖపట్నంలో ఉన్నారు. విశ్వనాథశాస్తే గారి 71వ జన్మదినం తెలుగు కల్పనా సాహి త్యవాఠకులందరికీ పండగే. అబ్బూరి దంపతులు (ముఖ్య) అతిథులుగా రావడం డబుల్‌ పండగ: జువ్వాడి గౌతమరావుగారు పద్యపఠనం చెయ్యడంతో ఏవూళ్లో ఎలా వున్నా విశాఖపట్నంలో (టివుల్‌ పండగ అయింది.... జువ్వాడి గాతమరావుగారి పద్య పఠన కార్య్యకమం ముఖ్యంగా కాఘ్యకాలానంతర, వచన కవితాకాల పూర్వ-ఆధునిక కవుల రచనల మీదుగా సాగింది.... ఆ కవుల (ప్రతిభకు దీటుగా ఆయన విద్య కూడా సమానంగా ఉంది... ఆ పద్యాలు చూసికొన్నీ, చూడకుండా కొన్నీ గొతనురావుగారు చదివినప్పుడు బై ట హోరున వర్షం పడుతున్నా పరే ఆయనకి చెమట్లు పట్టడం, గొంతు గద్దదం కావడం-అది ఆ అనుభవ తాదాత్మ్య విశేషం.

వరద న్మృతి త్తైనై “పద్యాలు చదివి వర్షం రప్పించడం అనే సంప్రదాయాన్ని మీరు పునరుద్దరించేరు” అవి ఎవరో గౌతమ రావుగార్ని కాంప్లిమెంట్‌ చేస్తే “నా ప్రతాపం ఏమీలేదు. ఆదుగో అక్కడ కూర్చున్నారు- “వరద్శి పరద ఉన్నచోట వాన లేకుండా ఉండదు అని అబ్బూరి వరద రాజేశ్వరరావు పరంగా చమత్కరించరు గాౌతమరావుగారు. “సరన” విద్య పక్కదారులు పట్టి, పద్య విద్య ఆనాదరణీయమై పోతున్న ఈ రోబాల్లో “పద్యపఠన విద్య” ను (త్రికరణ పద్ధిగా అవలంబిస్తున్న గౌతమరావుగారికి జేజేలు! (“ఆం[ధభూమి", విశాభపట్నం, బుధవారం, ఆగస్టు 5, 1992) విశాఖలో “పద్య” పానం చందు సుబా సరావు -.. తన జన్మదినోత్సవం అంటూ ఏడీ తలపెట్టుడావికి, తలవంచడానికి పూర్తిగా నిరాకరించిన శాస్తీగారు అందమైన వరద" వ్యూహంలో చిక్కుకున్నారు. ... ఆనక విందుకు కూర్చుందామన్నట్లు శాస్త్రీ గారి పలుకులో, అబ్బూరి వారి పలుకుల్గో మలయవాసిని గారి పద్యలక్షణ సంయుత కవి పరిచయాల పంచదార చిలకల్లో అనలు కార్యక్రమం ఆరంభమైంది. | జువ్వాడి గౌతమరావుగారనే కరీంనగర్‌ న్యాయవాది హృదయం ఖంగుమనే కంఠంతో పద్యాలు పొడటం (ప్రారంభించారు. పద్యాలు చదివారు. ఆలపించారు. అవేశంతో, ఆచేదనతో రసవిన్నమర కుసుముపరాగాన్ని అందించారు. వెయ్యేళ్ల తెలుగు వారి పద్య విద్యను కంఠంతో కౌగిలించారు! == ఇయట వర్షం ఆరంభమైంది. గొనానికీ శిలలు (ద్రవిస్తాయి అన్నారు కాని ఆకాశం వక్షిన్తుందవి, అందులో పద్యగానావికి వర్షాల్లేని విశాఖగగనం హర్షిస్తుందని అనుకోలేదు. == వేదికమీది అబ్బూరి వదనారవిందం నుంచి తొణికినలాడిన సంతృప్తి కెరటం రావి శాస్త్రీ గారిని ముంచెత్తి వరదలో ఆవూతులైన నవ్యకవి సమూహం యాపన్మందినీ స్నానమాడించింది. “పద్యరచనకు కాలం చెల్లిందనే వారున్నారేమో కాని, పద్యపళనానిక్క, పద్య (శ్రవణావికీ కాదన్న" మలయవాసివి గారి సమీక్షావాక్యం మరువలేనిది... ॥ (“ఆం్రవ్రభ పచిత్రవారపత్రికు ఆగస్టు 26-1- "సెప్టెంబరు, 1992)

త్తే2ై వరదన్మృతి న! శస్హా_" నన. లా చ నా. . ఈ మ!!! 2 ళీ! కన హ్‌ న ఇ. లం క్‌ వం హమ ల! మాం నం రాన... న్‌ మ మ ఖం యల... (శా ప. సి ( ల. (ల గ సం. ఛె హా న సజ చ. న మంట ల [రా.వి. శాస్త్రిగారి ఇంట్లో బంధుమి(తులతో “వరద'] హ్‌ యగ "గ సై " (| "యా - హహ ఐల || యం? | / న్‌ స సామై ఎ | నా! వ్‌ , టాన్‌ యి! | ॥ షు “= శమననననననను న్నా కీ ము. చ , స ఫే లస నే స్ట మం ' భయ. సే "స. గ్‌. మ, య క లు! నా. మం! ఛే గ్‌ - నే కం నం. జ స క గ ళ్‌! లహ ను మం చారం వ య! శా ళు సై టు ము. గా ల వాటా పమ కా. (భీమ్లీలో సారీస్‌గారి ఇంట్లో ఐబంధుమి[తులతో *“వరద']

వరదస్మృతి 413 “కవిత్రాసంచికి

గివరదరాజోశ్వరరావుగారి కవితా నంవుటం “కవితానంచికో వేరుతో జనవరి 2993లో (పచురితమైంది. ఈ (గంథంలో కవితా ఖండీకలతో పాటు, [గంథసంకలనక్తర్ల డా. పరకాల (పభాకర్‌ వరదరాబోశ్వరరావుగారితో జరిపిన కవితా చర్చలోని కొంత భాగం కూడా చేర్చుబడింటి..

(ఆళ్చారి వఠతద రాజేక్షురొన్ర (వరద రాజేశ్వర రావు గారితో డా. (ప్రభాకర్‌ పరకాల జరిపీన ఇంటర్‌ వ్యూలో కొన్ని భాగాలు] కవిత్వం అంటే.....

(ప్రభాకర! ఈనాటి కవుల్లో కొందరు ఛందస్సృన్నది కాలానుగతమయిన వేగానికి అనుబంధిత మయిందంటారు. రథాలూ, పల్లకీలూ గురబ్బళ్త్లూ పళ్లే దారిని తప్పించి మోటార్లూ, రైళ్లూ తిరిగే ఆధునిక యుగానికి తెలుగు కవిత్వాన్ని మళ్లించాడు గురజాడ- ఆదారిని మేము మరింత నుగమం చేసుకున్నామంటారు.

త్తేత్తీ వరద న్మృతి వంరాః మొదట శ్రీరంగం శ్రీ, వివాసరవావు యీ (ప్రతిపాదన చేశాడు. ఇప్పుడు మనం చూస్తున్న వేగ వై పరీత్యం (ప్రకృతిలోనే ఉంది. వెలుగు ప్రయాణం వేగం యెంత? తుపాను వేగం యెంత? ఉప్పాంగే వరద వేగం యెంత? అనాది నుంచీ కవులు ఆలాంటి శబ్దవేగ్యపాబల్యానికి సుపరిచితులే. ఆందులో సందేహంలేదు. పద్యం నడకలో, వస్తు కల్పనా వై చితిలో, భాషాశైలిలో మనం చూడవచ్చును. “కుప్పించి యెగసిన కుండలంబుల కాంతి గగన భాగం బెల్ల కప్పికొనగ” అన్నారు పోతన గారు. అదే ఆధునికత! ఆనాడ్తూ యీనాడూ ఆలాంటి వాటిల్లో మార్పు ఉండదు. ఛందస్సూ అంతే. ప్రభాకత్‌ కొందరు ఛందస్సుతో సంబంధం లేకుండా కవిత్వం రాయాలంటున్నారు కదా? వంరాః ఛందస్పృంటే ఏమిటో తెలియక. అదీకాక కవిత్వానికి అత్యంత [పాణవ్రదమయినది ఛందస్సు. ఛందస్సు లేకుండా కవిత్వం లేదు. ఛందస్పంకే కట్టుబాటు. ఒక కూర్చు. ఒక "యేర్చాటు. వియమబద్ధం, పదాలు కానీ, వాక్యాలుకానీ కవిత్వంగా మారినప్పుడు నిబద్ధమవుతయి. వియమబద్ధమయినది లయబద్దమవుతుంది. ఆలాంటిదే కవిత్వం. ఆదిమెక్తి స్నీక్‌ కు సంబంధించినది. అప్పుడు కవ్మితం “రసనా[గ నర్తకి కావటానికి అనుకూలిస్తుంది. వూర్వకాలంలోనే ఛందస్సు అనేకాలు. అంచాతనే “అనంతావై ఛందా' అన్నారు. అందులోని అనంత భావాన్ని యేమరచి అసలే వద్దనటం అయోమయాన్నే సూచిస్తుంది. అదీకాక ప్రకృతి ఆంతా ఛందోముయం. ప్రకృతి లోని ప్రతి అంశానికీ ఒక (గ్రామరు ఉంటుంది. (ప్రకృతి (ప్రతిబింబమే ఛందస్సు. ప్రకృతికి ప్రతి స్పందన కవిత్వం అనుకుంటాను. కవిలో అంతః ఘర్షణ ఆవిర్భవించినప్పుడు కవిత్వం రూపాందుతుందని యేటు స అన్నాడు. ఒకసారి (ప్రకృతివి చూడండి. బుతువుల్తూ ఉదయాస్తమానాలూ భూభమణం, (గహణాలూ-యివనీ న్న నియమబద్దంగా ఉంటాయి. అలాగే బండి నడుస్తున్నప్పుడు చ్యక్రధ్వనీ, గుురాలడెక్కల చప్పుళ్లూ ఒక నియమం (ప్రకారం వింటాము. మానవ శరీరంలో హృదయ రక్త (ప్రసారమ్హూ శ్వాననిశ్వానలూ ఒక నిర్తీత పద్దతిలో ఉంటాయి. దానినే ఛందస్సంటాను. చందస్సులేవిదే స ఎష్ట్‌ లేదు. ఈ విషయంతో యింతవివాదం అనవసరమనుకుంటాను. చందస్సుయే కళారూపానికైనా అత్యంత సవాజమైన ఆలంబం ఆని వా ఉద్దేశం. 'గ్రభాకర్‌ సాహిత్యంలో యీ మధ్యతలెత్తిన ఉద్యమాలు మీరు పరిశీలించే ఉంటారు? వాటి మీదమీ ఆభ్మిపాయం చెబుతారా? వరా సాహిత్యంలో ఉద్యమాలకి ఆస్కారంలేదు. ఉద్యమ పరిధిలో సాహి త్యాన్ని నిక్షేపస్తే అది సంకుచితమై అర్థరహితమవుతుంది. యూరోపులో అనేక విధాల ఉద్యమాలు రావటం మనకు తెలుసు, అనతికాలంలోనే అవి అంతర్జాన మయిపోయినయి. సాహిత్యమే నిలుస్తుంది. కవిత్వమే నాలుగు కాలాలపాటు నిలుస్తుంది. ఉద్యమ పరంగా వచ్చిన సాహిత్యం తాత్కాలికమే. ప్రభాకరః “వచన కవిత్వం' గురించి మీరేమంటారు? వ.రాః ఆ ప్రక్రియ మనం విదేశాలనుంచి దిగుమతి చేసుకున్నది. దాని లక్షణం పబ్బీంచకోకుండా రాస్తున్నారు. ఆ పేరే తప్పు. ఆ (ప్రక్రియను శ్రీ, శ్రీ తనకు దక్కవలసిన (ప్రఖ్యాతి వచ్చిన తరవాత చేపట్టాడు. అతనితో వొటు నేనూ, కుందుర్తీ ఏల్పూరీ, ఆరు[దా, రామదాసూ, తిలకూ, రాజుశేఖరూ కలిసి ఆ ప్మక్రీయ (ప్రచారానికి (ప్రయత్నించాం. రామదానూ, తిలకూ, నేనూ ఆ

వరద న్మ్సతి త్తేర్‌ (ప్రక్రియ నవ్యంగా సాధించలేమనీ, దానికి భవివ్యత్తు అనుమానాన్పదమనీ తలచి వదిలేశాం. ఆ తరవాత వాళ్లిద్దరూ దివంగతులయ్యారు. శ్రీ, శ్ర,కి రావలసిన (పళ్యాతి మాతం ఛందస్సు వల్లనే వచ్చింది. మన పూర్వీకులు కూడా “వచనాలు రాసేవారని తరవాత తరవాత కొంత మంది చెబుతూ వచ్చారు. అయితే ఆ వచనాలకు లక్షణం ఉంది. ఆయినా వాటికి (వాచుర్యం రాలేదు. అనుభవం అలా వుంటే యీనాటి 'వచన కవిత్వం" సంగతి ఊహించటం అంత కష్టం కాదు. ఈవాడు “వచన కవిత్వం" లో కేవలం వచనమే కనిపిస్తోంది. నా మట్టుకు నేను ఆపక్రియలో కృతకృత్యుత్తీ కాలేక పోయాననే నమ్ముతున్నాను.

(ప్రభాకరః మీరు (ప్రతివాదించిన లక్షణాలకి అనుగుణంగానే మీరు కవిత్వం రాశారా?

వంరాః అలానని నేననుకోను, కవిత్వం మీద్మా సాహిత్యం మీదా నా ఆభిప్రాయాలు నాకున్నవి. అవే నిజం అనే అభ్మిపాయం కూడా నాకున్నది. ఆ అభ్యిపాయాలు నా మనస్సులో ఉండగా కవిత్వంలో (ప్రయోగాలు చేశాను. కొన్నిట్లో పరివ్యూర్ణంగా కృతకృ గృత్యుత్తయ్యాననే విశ్వాసం నాకుంది. ఇంతకీ నేను రాసింది చాలా తక్కువ. అందులో లభ్యమయేవి మరీ తక్కువ. ఆ అల్బసంఖ్యలోనే అనేకానేక (ప్రయోగాలు చేశాను.

వ్రభాకర్‌ సాంప్రదాయక ఛందన్సును యెందుకు వాడారు?

నంరాః అందుకో కారణం వుంది. గురజాడ అప్పారావుగారు ముత్యాల సరాలు-ఇదీ ఒక సాంప్రదాయిక ఛంద'స్పే-అప్పారావుగారా "పేరు పెట్టటంలో కొత్తదనం వచ్చింది. కొన్నిటివి శిష్ణవ్యావవోరికంలో రాశారు. ఆయన అభిమానులు-ఆనాటి సవ్యకవుల్లో చాలా మంది ఆ ఛందస్సును వాడారు. ఒక విశ్వనాథ సత్యనారాయణగారు తప్ప తక్కిన వారంతా గ్రాంథికంలో ఆ ఛందస్సును వాడారు. అప్పారావుగారు కూడా తాము కవితల్లోసగం భాగం పై నే సరళగ్రాంధికంలో రాశారని మనకి తౌలూానం. అంచాత వ్యవహాతక బావ సాంవదాయిక ఛందస్సు కెందుకనుకూలించకూడదూ అవి నేను ప్రయోగం చేశాను.

ప్రభాకర్‌ కవిత్వం ఆంకే యేమిటో చెప్పగలరా?

వరః ఆ (ప్రశ్నే తప్పు. రుచిని యెలా నిర్వచించగలం? పరిమళాన్ని యెలా నిర్వచించగలం? అనుభూతి మీదే తిలియాలి. శకుంతల గాథలో నన్నయగారి పద్యం చదపండీః

విపరీత ప్రతిభాషలేమిటికి

నుర్వీవాథ యీ పు(తగా

(త పరిష్యంగ సుఖంబునే కొనుము

ముక్త్రాహార కర్పూరసాం

(ద పరాగ (వనరంబు జిందనంబు

జం(ద్ర జ్యోత్స్న యుం బ్యుతగా

(ల పరివ్వంగమునట్టు జీవులకు

హృద్యంబేకడున్‌ శీతమే.

కవిత్వం అంకే అది. అలాగే మరో ఉదాహరణ .చెబుతాను. శ్రీరంగం శ్రీనివాసరావు “సుష్తాస్టికలు" అనే ఓ గీతం రాశాడు. అందులో అంతా కవిత్వమే. చివరి పద్యం:

తట వరద స్మృతి నా కనుంగవ కన్నీళులై కరంగు

నని యొనర్చెడు నీరవావహ్వాన మెరిగి

ఇంత శోషిల్లు నేలొ నా వృదయపుటము

వణకు నేటికొ నా అస్థిపంజరమ్ము!

ఇదీ కవిత్వం! ఇలాగ యెన్నయినా చూపేంచగలను. అలంకారికంగా రసానుభూతి వై యక్తీకం.

ఒకరికి నచ్చింది మరాకరికి నచ్చకపోవచ్చును. తప్పు లేదు. అయితే కవిత్వానికీ పచనానికీ మధ్యగల

భేదాన్ని సరిగా అర్ధం చేసుకోవాలి. (“కవితా సంచికి, పే. 165-168) | [సమీక్షలు] చేరాతలు గ్‌ పా

శ్ర. (ల ఛందః (ప్రయోగాల విపంచిక ల మో ॥ వరద కనితా సంచిక నకణద డా. చేకూరి రామారావు (బ్రతుకంతా సాటలాగా సాగుతుందనీ, పాటలూ పద్యాలే బతుకనీ అమాయకంగా నమ్మే రోజుల్లో (1954-1958) అబ్బూరి వరద రాజేశ్వరరావు (వరద) గారి కవిత్వంతో పరిచయం ఏర్పడింది. మాతా ఛందన్సుల్లో గేయాలూ, ముత్యాల సరాలూ వగైరా రానుకుంటూ, పాడుకుంటూ తిరుగుతున్నప్పుడు మా క్లానుమేట్‌ జగడం లక్ష్మీనారాయణ (జలనా) అడెన్‌, బార్కర్‌, స్పెండర్‌, రాంబో అంటూ ఇంగ్లీషు పేర్తతో మమ్మల్ని ఆదరగాడుతూ, వాళ్ల పుస్తకాలు

చూపించి ఇంకా బెదర గొడుతూ వుండేవాడు. గురణాడ, శ్రీ, (శ్ర, భావకవిత్వమూ, ముత్యాలసరాలూ- ఇదీ అప్పటి నా సాహిత్య (ప్రపంచం (ఇప్పటికీ అదేనవి కొందరు చముత్కరించవచ్చు). వీడికీ "పేర్ధన్నీ ఎట్లా తెలుసా అని విచారిస్తే ఆ పుస్తకాల మీద వరద పేరు కనిపించింది. అప్పుడే “అందాకొ

అనే వరద పద్యాల సంపుటి కూడా చేతపట్టుకు తిరిగేవాడు ఆతసు(నేను సౌభ్యదుని ప్రణయ య్యాత పట్టుకు తిరిగినట్టు). అందమైన పనుపు పచ్చట్టతో ముచ్చటగా అచ్చయిన రెండో ముద్రణ కాపీ అది. ఆ పుస్తకం మీద మోజుపడి వరద ఇల్లు వెతుక్కుంటూ వెళ్లి ఆ పుస్తకం

అడుక్కతెచు కున్నా,

• అప్పట్నుంచీ వరద పద్యాలంటే అదో రకమైన మోజు! మరీ ముఖ్యంగా ఆయన ఛందస్సులో, వ్యక్తీకరణలో, పద్య గమనంలో చేసిన (ప్రయోగాలంకే మరీ ఇష్టం. వస్తువుకన్నా రీతిపై అప్పట్నుంచే మోజుండేది కాబోలు.

“ందాంం మవోకాన్యం

అందాకా అందులోంచి కొన్ని'ఖాగాలు” అని లోపలి మొదటి పేజీలో అచ్చయివుండేది. ఆ మహాకావ్యం కథ “అంతే సంగతులు”. ఎప్పటికీ పూర్తి కాలేదు. రాసిన పద్యాలేపారేసుకుని అక్కడా ఇక్కడా దొరికిన ప్యతశకలాలు కూరిస్తే “అందాకా తయారయింది.

మళ్ళీ ఇన్నాళ్ళకి వరద కవిత్వం “కవితా సంచికి గా 1993 లో అచ్చయి ఏ ఆవిష్కరణ సభ

వరదస్మృతి 47 లేకుండానే నా కందిన మొదటి కాపీ చదువుతుంటే ఆయన కవిత్వాన్ని తనివితీరా అనుభవించిన పాత రోజులు (ఒకటే నెండు సంవత్సరాలు తక్కువగా నాలుగ శతాబ్దాలు) గుర్తు వస్తున్నాయి. జీవిత సందర్భాల్లో కూడా ఈ పద్యాలు వాడుకున్నాం. ఒక సారిమా 'జలనా' నన్ను డబ్బు అడిగితే ఖాళీ జేబు చూపించాను. అప్పుడతను పరదను కోట్‌ చేస్తూ -

“ఎందుకొచ్చిన బాధ బాబు

చించి పారెయ్‌ ఖాలీ జేబు”

అనేవాడు. అట్లాగా మూడ్‌ బాగాలేనప్పుడు, వరద నుంచే కోట్‌ చేసుకుని

“జగతి బాధానరిచ్చేదము

కవిత క్షుధా వొ ్రదయ్యక్టేదము

వీ విషాదం వఠిదండుగ

ఈ (నమాదం మన నండుగ

(టతుకు మిధ్వా శృంఖిలితము

చదువు బాధా నంకలితము

జయిలు లోవల స్ప్రేచ్ళ ్భృకలదు

వియటు క్షామ్మయినా వందు”

అని విషాద కవిత్వాన్ని నిశ్వసించేవాళ్లం. అట్లాగే ఎక్కడన్నా దూరాన పాట వినిపిస్తే

“ఎవరక్కడ పాడేది యింతరాత్రొ అనే వాళ్లం. వరద 1964లో “ముక్తయ్యాతో అనే నాటిక "ేడియోలో (ప్రసారం చేశారు. దాన్ని కొన్ని కాపీలు తీసి మి్యితులకు పంచి పెట్టారు. అందులో మధ్య మధ్యలో పాటలు వస్తాయి. ఒక చోట-

“విరియ విరినిన విరుల గుబురుల పోరు గాలి

కోలల కురినిన వలవు లెవరివి తోట నూలి”

అని ఒక చరణం వుంది. ఇది మనసులో ఎంతగా నాటుకుపోయిందంట 1987 (పాంతంలో ఒక చైనీస్‌ ప్రమేగీతాన్ని అనువదిస్తూ

“విరియ విరిసిన విరుల గుబురుల

వింలో తావుల గుబాళించను

మింట్‌ కెక్కిన లడరుణ చందుని

ధవళకాంతుల సిసాళించెను'= అవే ముత్యాల సరంలో మొదటి పాదాన్ని వాడుకున్నాను. (శ్రీశ్రీ మాటల్లో “ఇది ఇమిటేషన్‌ కాదు కొటవన్‌” కొటేషన్‌ మార్కుల్లేక పోయినా).

ఎందుకో నాకు తెలీదు గాని వరద కొన్నాళ్లు జౌయిలు జీవితం అనుభవించారు. బహుశా ఆయనతో మధిర తాలూకా కాంగైసు నాయకుడు మాడవాటి రామచందరావుగారు కూడా వున్నారేమో! ఇందులో ఒక చోట

“వ్మరుపాలెపు మురికి కాలువ

చీకటి కప్పుకున్న శాలువ”

అవీ మరో చోట ఎక్కడో “*ఏమ్సీ బంధం మాదపాటికి అనీ అంటారు. మాడపాటి

తేరి పరదస్మ్టృతి రామచంద్రరావు గారిది మధిర పక్కనే వున్న “ఎ(రువాలెం'.

“డై ల్లో ఉరి కోసం నిరీక్షిస్తున్న ఖై దీ వుంటాడు. ఆతను కటకటాల మధ్య నిరంతరం మృత్యు సన్నిధిలో వుండేవాడు. ఆతను నిరపరాధినని చెప్పుకుంటూ తనపై అధికారులు మోపిన నేరం గురించి బాధపడేవాడు. తనకెలాగు చచ్చిపోవాలని వుంది. తనపై ఆరోపించిన నేరం గురించి బాధపడేవాడు. అప్పటి రాజకీయ పక్షాలన్నిటిలోను పనిచేశాడు. ఎవరూ తనక్కావల్సిన సహాయం చెయ్యలేక పోయారు. నిరుద్యోగంలో కఠిన దారి(ద్యంలో-కుయుంబం-భార్యా పిల్లలూ, ఆకలికి తట్టుకోలేక పోయారు. అందరూ కలిసి ఆత్మహత్య చేసుకుందామనుకున్నారు...” తరువాత కథ చెప్పక్కర్లీదు. ఊహి ంచుకోవచ్చు. ఇది విన్న వరద మనసు విచలితమై దాదాపు అతని కవిత్వాన్నంతో (ప్రభావితం చేసింది. ఆయన కవిత్వం లో కనిపించే నిరాశా నిస్పృవలకు, సినిసిజంకు ఇది నేపథ్యం. బహుశా ఆయన (ప్రాపంచిక దృక్సథాన్నే ఈ సంఘటన మలిచినట్టు కనిపిస్తుంది. ఆయనతో మాట్లాడుతున్నా చాలా విషయాలమీద నిర్షిప్తత కనిపిస్తుంది.

వరద కవిత్వం (ప్రయోగాలనిధి. శ్రీ, శ్రీతో వాటు తాను కొత్త శైలి కోసం అన్వేషిస్తూ చేసిన (వ్రయోగాలు ఈ “కవితా సంచికలో కనిపిస్తాయి. ఈ (ప్రయోగాలు పద్యాల్లోనూ మాలా ఛందస్సుల్లోను కనిపిస్తాయి. మాతా ఛందస్సులో ప్రయోగాలను 1858 ఆగస్టు అభ్యుదయలో కొన్నింటివి మ్హోషంచి చూపించాను. పద్యం అనిపించకుండా పద్యం రాయటం వరదకు ఒక సరదా.

“కాలం మారింది నేస్తం!

కల నిజమయి లోకం నమస్తం ముదడోలా

పాలించే మంచి రోనో

(వభవమయి జనం బానినల్ఫోం నళొస్తే

కౌలీనం మారణం ర్తనద నివారణం

కానిపించే చరిలంతా

లోపిన్తుందిలే! వీ

లడుణ వ్యాదయ గాథా రవాన్యం యిదేలే”! ఇది (సగ్రర అని కొంచెం నిదానించి చూస్తే కాని తెలీదు.

“నువ్వు చచ్చిపోయిన ర్యాతి నవ్వలేదు

లడుణ మేమావృతమ్మొక తారకేనో

అన్న చోట గీతం నడక స్పష్టంగానే తెలుస్తున్నది.

“వలుగు చూడలేనోం్‌ మన విలితికనులు

పీక తొగినా

నరే గుండె నిన్స బోకు”

అన్న చోట రెండోసారి చదివితే గొని గీతం అని గుర్తు రాదు. అట్టాగే పాములాగా మెలికలు తిరుగుతున్న కింది భుజంగ (వయాతం చూడండి.-

“నిజంగా విషాద (వణీలం (వవంచో

(గ్రజానీకో గాథా (బంధం నమస్తం

వరద స్మృతి త్ర రుజూ చెయ్యి నీవే మరోసారి నేస్తం అజన్వానికే లోకమంలానిబద్రం, ల్‌ అధునిక భావ వ్యక్తీకరణకు, వాడుక భాషా (ప్రయోగానికి పద్యం కూడా పని కొన్తుందని వరద చేసిన వ్రయోగాల లక్ష్యం అనుకుంటాను. "రెండో విషయమేమోగాని మొదటి వ్రయోగంలో విజయీభవుడై న కవి వరద. భాపగరి స్పతంగా రాస్తూనే పద్యాన్ని అలవోకగా నడపటం వరద సాధించిన ఈజ్‌ (6256) చూడండి ఈ వృత్తంలో- “వాళ్తయి నేను దుఖవడ న్వా జనపాలనమే వియంత్భృబా ధాకుల్వొన చంచునువ్వా ధాచిలో చిత్తముతో కృుళింనన్నా లేక మవావరాధినని లేవి న్వయంకృ్రుత దోనమింతనో నే కాని తెద్చుకోన్త కరు అీంచెడు నేతము లేవి ర్యాతులన్‌” వరద మాత్రాఛందస్సులలో-మరీ ముఖ్యంగా ముత్యాల సరాల్గో చేసిన (వప్రయోగాలూ అధిక సంఖ్యలో వున్నాయి. ముత్యాల సరంలో గణ వ్యత్యయం చేసి గతి వైవిధ్యం సాధించడం ఒక (ప్రయోగం, “న్సున్చు, పోయిన సాయంలతనం నవ్వలేదొక్ష తారమాడా వాందరించిన ఆకాశమే మికు పెట్టున వవ్వుకొన్న ది” గణ వ్యత్యయమంటే మూడు-నాలుగు మాతల గణాల వరస బదులు నాలుగు-మూడు (క్రమం వాడటం. ఇది శ్రీ, శ్రీ, ఆరుుదలలో అరుదుగా కనిపిస్తుంది. విశ్వనాథవారి “కోకిలమ్మ పెళ్లి లోనూ, పరదలోను ఎక్కువ కనిపిస్తుంది. మాత్రా ఛందసు ల్లో మి(శ్రగతులు సృష్టించడం వరదకు సరదా! “దిక్కులేని వినులకు లెలువుకనవి కనులకు వురాలనం మంచిది వురోగమన మందుకుో ఇక్కడ చతుర్మశ గతిని (తిగ్రంతో అంటుగట్టారు. ఒక్కోసారి ఈ (ప్రయోగాలు ఆతి వేలంగా జరిగిన ఘట్టాలున్నాయి. “వదముందుకు వెనక ఆవద ముది కనులకు లేదు కౌముది శదిలోపలి నలువు మూుది

త్తం వరదస్మ్పతి వద నేస్తం వనక ఆనద

ధర పెంచిన పాటలా ధర

వలపించే వసిడి (తోవల

ఎదగాలికి రేగు వయ్యెద

వదముందుకు! నెనకో ఆవద

(తి౮గతిలో (ప్రతి పాదం చిపర నాలుగు మాతల గణం వెయ్యటం కాక (పతివాదం చివరి "రెండక్షరాలు ఒకటిగా వుండేట్టు చూడటం ఇందులో వై చితి. ముక్త పద(గస్తం ఆనే ఆలంకారానికీ (వతిబింబం (01200౯ హే2క్రైల) లాగా వుంది. బహుశా దీన్ని ఆది పద్మగస్తం అనొచ్చునేమో?

అట్లాగే ఇంకో ప్రయోగం చూడండి-

“వయం నేడు వీ పొడు ముఖం

ఖయం వ్వ రాబోదునుఖం

కోనీ వేడి కన్నీళ్లు చిలుకు

వ్రనం నూది నాన్తవం వదుకు”

(తిశ్రగతి పాదాన్ని ఒక గురువుతో విడదీయటం వల్ల ఈ పద్యం ఏర్పడింది. 14 మా్యతలున్నా ఇది ముత్యాలసరం కాదు,

అన్ని ప్రయోగాలు చేసినా వచన కవిత్వం రాసినా వరద ఛందోబద్ద కవిత్వాన్ని, మరీ ముఖ్యంగా వృత్తాలను ఎక్కూవ అభిమానించినట్టు అగుపిస్తారు.

“ప్రకృతి అంతా ఛందోమయం. (ప్రకృతిలోని (ప్రతి అంశానికీ ఒక (గామరు ఉంటుంది. (పకృతి (ప్రతిబింబమే ఛందస్సు. (ప్రకృతికి (పతి న్న్పందన కవిత్వం అనుకుంటాను.... ఒకపారి పకృతి చూడండి. బుతువులూ, ఉదయాస్తమానాలు, భూభ్రమణం, (గ్రహణం-యివన్నీ నియమబద్ధంగా వుంటాయి.” ఇట్లా వివరించుకుంటూ పోతారు. పద్యం మీది ఈ అభిమానం వల్లనే ఆయన గౌతమరావు గారితో ఆధువిక కవుల పద్య పఠన కార్య(కమం ఏర్పాటు చేయించారు.

_ వరద కవిత్వాన్ని ఒక మాటలో, వాక్యంలో వర్ణించడం కష్టం. నిరాశా విస ఏ ఎహలు చాలా చోట కనిసించేషాట నిజమే. అయితే అది షాతమే ఆయన కవిత్వం కాదు. ఏమిటీ (బతుకు పరమార్ధం అనే (ప్రశ్న వేసుకుంటారు?

వళ్ళ హీ, లాగే ఉంటుంది

ఎక్కుబీదీ విగత్తు

వరనూణువు విరజీమ్మిన మవోనివత్తు

అన్ముదయమ్మేది భవదీయమ్మేది

బతుతందొకగి

ఆనరించిన భగవట్ధీతో వనుక వ్యక్త పొలికేక”

ఈయన కవిత్వంలో చాలా చోట్లు కనిపించేది వ్యక్తి (పాధాన్యం. అప్పుడప్పుడది సమాజ

నిరసనగా కూడా కనిపించొచ్చు. సమాజం వ్యక్తిని అణచిపెట్టుటాన్ని నిరసిస్తున్నారనుకుంటా. ఈ తాత్విక భూమికతో రాసిన ఈ పదాలు చూడండీ. మానవ పరిణామాన్ని చిితిస్తూ-ఒక చోట

వరదస్మ్పతి త్తం]

“ఎమాజం వనించి, నమిన్ష్‌ జనభారం

వమూవాంం దొలి కులం మలం వివోరం

పెనుగాలి వలె రేగ్య నాగరికత రెచ్చి

నిధి విరామం లేని నంఘు గనునంలోన

వ్వ్తీ చచ్చి

మన వురాతన దైవాట (ప్రాబల్యం బ్త్ణించి

మనుములారాధిన్తున్నాడు నమాణాన్ని నమూవోన్ని తొగవరించి.”

అని లంటారు. వ్యక్తిపాధాన్యానికీ అనుబంధంగా మానవ "స్నేహాన్ని కాంక్షించడం కూడా కనిపిస్తుంది.

“ర చీకటి నుంచ్కి కాలాంతరం నిన్మ్రులతో

వీధుల మంచి

ఇలో దృష్టి లేవి నోయకోని విగతమనః

వంజరం చింది

తోరుతున్నానొకో పిడికడు నలవునే్తం/ ”

కవుల సీరియస్‌ పద్యాలు ఎంత పఠనీయాలో చమత్కార పద్యాలు కూడా చదవటానికి హాయిగా వుంటాయి. “రాక్షస గీతరి అని రాసీన గీతంలో

“భది గాదిలోంచి తీసిన ఉగాది

ఇది ఖాదీ చూలో న్యల్దన ఖాది”

అవి 19765 లో రాశారు.

శాస్త్రీ గారి కోసం రాసిన ఉత్తర ఇండికలో-

“తసకు తానై అజంతా యథార్థ మెరిగి

ఆతి విశిష్ట మార్గ (సష్టయయ్యె; ముక్త

కవిత కాతడె యుగకర్త కలుగుగాక

అతవి కవితాత్మకే నాటికైన శాంతి”

అజంతా కవిత్వాని కాత్మశాంతి కలగాలన్న మాటలో ధ్వని స్పష్టం గానే వున్నదనుకుంటాను.

కాలమిన్టుగా, కవి మ్మితుడుగా చాలా మందికి తెలిసిన అబ్బూరి వరద రాజేశ్వరరావుగారు కవిగా ఎక్కువ మందికి తెలీదు. ఒక తరంలో సమకాలికులతోపాటు (ప్రయోగాలు చేసిన పరద తన కవిత్వం పట్లు తానే నిర్షిపతతో రాయటం మానేశారు. రాసినవి అచ్చేయడం మానేశారు. ఆధునిక కవిత్వం ఒకరి (ప్రవక్షృత్వంతోనే ఏర్పడలేదు. ఎంతో మంది (ప్రయోగాల వళ్ల ఏర్పడింది. రూపాన్వేషణ (ప్రస్థానంలో వరద కవిత్వం (ప్రయోగాల విధిగా కలకాలం పాఠకులకు, పరిశోధకులకు ఆహ్లాదాన్ని కలిగిన్తుందనీ, ప్రయోజనకారిగా వుంటుందవి నాకు నమ్మకం. వృత్త గేయ ఛందస్సుల్లో వైవిధ్యం చూపించిన (ప్రయోగశీలిగా వరదకు తెలుగు సాహిత్య చర్మితలో సముచిత స్థానం లఅభించాలనినా ఆకాంక్ష అభిన్తుందని నా ఆశ. ం

(“ఆంధ్రజ్యోతి ఆదివారం, 17 జనవరి, 1993)

422 వరదన్మృతి న క్షా క్ష గోపొలరాగం న్న ([ శా 1 గోపాల చక్రవర్తి రశ్రత్తక కనిలా సంచిక -*= ఆధునిక సాహి త్యానికి ఆధునికత తీసుకువచ్చిన కొద్దిమందిలో అబ్బూరి వరద రాబేశ్వరరావుగారు ఒకరు. వరద విలక్షణమైన వ్యక్తిత్వం గల రసహవృదయుడు. సహజంగా తండీరామ కృ (స్టైరావు గారి (ప్రభావం ఆయన మీద అమితంగా ఉంది. తంగడిగారి వలె ఈయన కూడా నిరంతర (గంథ పళనానక్తుడు. ఆయన వలెనే చమత్కారప్రియుడు. మేధావి. అబ్బూరి రామకృష్ణారావుగారి స్వస్థలం తెనాలి అయిన్నా ఆంధ్ర విశ్వకళా పరిషత్తులో ఉద్యోగం చేయడం వలన ఆయన జీవితంలో చాలా భాగం విశాఖపట్నం, గుంటూరు, విజయవాడ మొదలైన పబ్బణాలలో గడిచిపోయింది. ఆందువలన వరదకు అన్ని డిళ్లలో స్స ్నహి తులున్నారు. ముఖ్యంగా విశాఖపట్నంలో ఆయన్మ రావిశాస్తీ కలిసి చదువుకున్నారు. కమ్యూనిస్టు మేనిఫెస్టోను అబ్బూరి రామ కృష్ణురావుగారు శ్రీశ్రీకి పరిచయం చేశారు. దానివల్ల శ్రీశ్రీ చాలొ (వ్రభావితుడయ్యాడు. శ్రీ, శ్రీకీ అబ్బూరి కుటుంబంతో ఒక (ప్రగాఢ అనుబంధం ఏర్పడింది. అందుకే వరద “చెరకాలం” కావ్యం ముందు పద్యాలలో శ్రీ, శ్రీ ఇలా అంటాడు- “ఆలవైజాశున మన ఆ టలు మన పొటులుని క్రలించడం ఆది నరిదా (శ్రమాల్‌, మీ ఫాదరునా కోమాదిరి నాన్సుగారె ఒకటే కొరదా వీమయితేనేం? ఇరువురి క్షేమం ఒక వాన్నమై ధృజించెను వరదా?” తంగడిగారితో ఉన్నప్పుడు *నటాలి సంస్థ ఆధ్వర్యంలో వరద “కన్యాపల్క6" నాటక (ప్రదర్శనలు ఏర్పాటు చేసేవాడు. *నటాలి లో వంగర పనుమర్తి కృష్ణమూర్తి మొదలైన (ప్రముఖులు పనిచేసేవారు. 1944లో వరద కొంతకాలం “ఆం(ధప్రభిలో పని చేశాడు. ఆ రోజుల్లో ఆ ష్మతికకు న్నార్హవారు సంపాదకులు గానూ న్యాపతి నారాయణమూర్తి సహాయ నంపాదకులుగానూ ఉండేవారు. తరా లతో వరద “ప్రభో నుంచి “ఇండియన్‌ ఎక్స్‌(పైస్‌ కు మారాడు. తర్వాత వరద కార్యన్షేతం హైదరాబాదుకు మారింది. 1950లో ఆయన అఖిల హైదరాబాద్‌. పాతికేయుల సమావేశం ఏర్పాటు చేశాడు. సు(ప్రసిద్ధ పాత్రికేయుడు కోటం రాజు రామారావుగారు ఆ నభకు అధ్యక్షత వహించారు. ఆ రోజుల్లో ఆయన పాట్నా నుండి వెలువడే “సెర్చిలైటు దినష్మతిక సంపాదకులుగా ఉండేవారు. ఆ సభను సుప్రసిద్ధ రచయితా, వొతికేయుడూ క్వాజూ అవామ్మద్‌ అబ్బాస్‌ (పారంభించారు. తర్వాత హైదరాబాదు వర్కింగ్‌ జర్నలిస్తుల సమాఖ్యకు

పరదస్మృతి త్తైప్పై

వరద సాధారణ కార్యదర్శిగా పనిచేశారు. భారతీయ వర్కింగు జర్నలిస్టుల సమాఖ్య స్టాపకులలో

వరద ఒకరు. ఈ సమాఖ్య 1952 లో (వారంభింపబడింది. దీనికి సుప్రసిద్ద సంపాదకుడు ఎమ్‌. చలపతి రావు గారు అధ్యక్షులుగా ఉండేవారు. ఈ సమాఖ్యమండలిలో వరద కొన్నాళ్లు సభ్యులుగా

ఉండేవారు.

ఢిల్లీలో భారతీయ సాంస్కృతిక సంబంధాల మండలి (ప్రచురించే సాంస్కృతిక వార్తలు అనే ష్మతికకకు ఒక సంవత్సరం (1960) వరద సంపాదకుడిగా ఉండేవాడు. తర్వాత “ఎలైడ్‌ పల్లిషర్స్‌” అనే (ప్రచురణ సంస్థలో సంపాదకుడిగా చేరి పదిహేనేళ్లు పనిచేశారు. ఆ రోజులలో సంచలనం సృస్టించిన జి.ఎమ్‌.కౌల్‌ పుస్తకం 'అన్‌ చోల్స్‌ స్టార్‌ కి వరద సంపాదకత్వం వహించారు. ఈ పుస్తకం “రోజుల్లో ” నే నలభై వేల కాపీలు అమ్మడు పోయాయి. రచయితకు పారితోషకం (క్రింద లక్షరూపాయలు ఇచ్చారు. భారతదేశం లోని అన్ని దినపత్రికలూ ఈ పుస్తకం గురించి సంపాదకీయ

ఇంతటి బహుముఖ (ప్రజ్ఞాశాలి కవితల్ని “కవితా సంచికి అనే గీర్షికతో డాక్టర్‌ (వ్రభాకర్‌ పరకాల సంకలనం చేశారు. ఈ పుస్తకం జనవరి మొదటి వారంలో వెలువడింది.

ఈ సంకలనంలో “చెరకాలంి' అనే సమ్మగ కావ్యానికి చెందిన శకలాలూ, వివిధ ష్మ్యతికల్లో అచ్చయినవీ, లభభ్యమయినవీ వరద రాజేశ్వరరావుగారి కవితా సంకలనకర్త చేర్చారు. నాలుగున్నర దశాబ్దాల (క్రితం వరద “చెరకాలం' రాళారు. ఇంచుమించు అరవై ఏళ్ళ (క్రితం ఆయన రాసిన పద్యం కూడా ఇందులో ఒకటుంది.

“చెరకాలం” గురించి వరద ఇలా అంటారుః “[ఛెరకాలం] జీవితంలో యాడ సచ్చికంగా సర్మపాప్రమయిన అనుభవానికి ఆలంబమయిన గాథ...” చ్లైలు కటకటాల మధ్య ఉరి కోసం నిరీక్షిస్తున్న ఓ ఫై దీ కథ ఇది. ఈ (ప్రపంచం ఓ రకమయిన కారాగారం, అందులో మనం జీవితాంతం బంధితులుగానే ఉంటాం అనే భావం ఈ కావ్యంలో ఉంది” .....ఈ కావ్యం గురించి మహాకవులు ఇద్దరు ఇలా అన్నారు.

“హవ్వ్యమునకు కావ్యమె వూ

శ వ్యాఖ్యాన మటం్నడు (ప్రాజ్జుల్తు యీరీ

నవ్వ్యకవితా కృతికి నం

భావ్యము పద్య(ప్రశంన భ్యదము వరదా”

విశ్వనాథ

“వీ వ్రాసిన చెరకాలం త్మీవంగా చదువ చదువ తొరలెనునరదా నీ (వయ్యలైన వొ దయను చేనవాలే కావ్యమైరసీంచెను వరదా”

శ్రీశ్రీ “చెరకాలంయీలోని కొని న్ని భాగాలు- “రానున్నది చీకటీకల

తృైైడ వరదన్ముతి

రాబందుల రెక్కల వల వీంలాభముంది భంయసడి ఈ పెడదారివి దిగ్గబది మనిషృకతీ మధా నంనద మనుగడకే ఒక ఆవద లేకుంటే యూ న్వాయం ఏ కష్టవుటాదాయం?” “జాత్రి కులం మలొం వివోరం పెనుగాలినలె రేశ్య నాగరికత రెచ్చి విధివిరామం లేని నంఘుగమనంలోన వృజ్తీచచ్చి మన నురాలన టైనాల'(ప్రాబల్యం జ్త్ధించి మనుమలారాధిన్తున్నాడు నమాజాన్ని ర్బి నమూవోన్ని తగవ్ద్థించి” ఆనాటి “చెరకాలం”లోని ఈ భాగం 1993 లో జరుగుతున్న సంఘటనలకు కూడా

అన్వయించవచ్చు. “బతుకు బరువు చేని లతూళంలో లాభంకానేసి లక్షలు లక్షలు లాభం చేసిన లక్షంనతీ! నలాం/ అదక్కు.ండ్వా విన్ని న్వుకుండ్కా చాప్ప్రకుండా ఇల్లు ఖాలీ చేయించి తమసేరు మ్యుద వేయించి మనుషవులకోనం మనునుల్ని నలిప్కి పేదలకోనం పేదల్లి గ్‌ చిదిన చూ తోనం మమ్మల్నీ మమ్మల్చి మీకోనం వీక్కువిరక్కేన్తున్న నృ ద్వారబంధంలేని కొంనలకీ నాథుల్లారా! జోవోడు ” “చలీ? నెచ్చెల అనే కవితలో సామాన్యుడి జీవితాన్ని వర్షిస్తూ కవి ఇలా అంటారుః బర్లుక్షనేందుకు చోటులేదు పొడ్కుతన్వ వ్జి పొమ్మన్నాడు కావలానాదు తాగి ల్బ్ర నగం ర్యాతి చీకటిని కానలించుకున్నా నాను చెలీ? చలితో న్మిదను నంచుకున్నాను, ఆధికార్మ్మి అర్థించాను ఉద్యోగం వోనం ఆయనకు తీరికన్నా లేదు వినేందుకు కనీనం

వపరదన్మృతి తైై5్‌ ఇవాళాటా గడున్తుంది చెలి ఎవడన్నాడ మనకీభూస్టలి” పుస్తకం చివర వరద రాజేశ్వరరావుగారితో పరకాల (ప్రభాకర్‌ జరిపిన ఇంటర్వ్యూ నుం కొన్ని భాగాలు (ప్రచురించారు. వచన కవిత్వం గురించి మీరేమంటారు అన్న దానికి వరద సమాధానం: *ఆ (ప్రశ్రీయ మనం విదేశాల నుంచి దిగుమతి చేనుకున్నది.... ఆ పేరే తప్పు. ఈ (మ్మక్రీయను త్రీ, శ్రీ తనకు దక్కవలసిన (ప్రఖ్యాతి వచ్చిన తరవాత చేపట్టాడు... శ్రీ శ్రీకి రావలసిన (ప్రఖ్యాతి మ్యాతం ఛందస్సువల్లనే వచ్చింది....ఈచాడు “వచన కవిత్వంలో కేవలం వచనమే కనిపిస్తోంది.” ఇది వివాదాస్పద అభిప్రాయం. అయితే వరద మాతం “ఛందస్సు లేనిదే గానం లేదు, కవిత్వం లేదు. ఛందస్సు ఏ కళారూపాొనికై నా అత్యంత సహజమైన ఆలంబం” అని గట్టిగా చెప్పారు. టి.ఎస్‌, ఇలియట్‌ వలె వరద కూడా సంప్రదాయాలు నుండి వచ్చివ ఆధునికుడు. వరద “కవితా సంచికొ కవితా ప్రయులందరూ అవశ్యం పఠించవలసిన (గంథం. (ప్రతి పుటలోనూ పరద ముద (ప్రగాఢంగా కనిపిస్తుంది. ఇంతమంచి సంచికను తీసుకువచ్చిన (ప్రభాకర్‌ ను మనసారా అభినందిస్తున్నాను. (“ఆం్యధ(వ్రభి, జనవరి 22, 1993) ర్త 1 న్‌ వరద కవిత్వం వ్‌ హో నిత్యసాందర్యారాధన ఆనా ఏశ్చల దీపికళిక కవిధా సంచిక... శామమోవానరాయ్‌ “కవిత్వం విధ్వంసక కారణ విచ్చేదన కవిత్వం నిత్యపొందర్యారాధన!” ఆని గాఢంగా నమ్మిన కవి శ్రీ, అబ్బూరి వరద రాజేశ్వరరావు. “అఆరచాటగు నాం్రవధూటి” సౌందర్యం లాగ కవిత్వం ఛందోబద్ధంగా వాడుక భాషలో కొత్త పాతల మేల్యలయికగా ఉండాలని భావిస్తాడు వరద. సు(ప్రసిద్ధకి నవ్య సాహి త్యోద్యమానికి మార్గదర్శకులూ అయిన శ్రీ, అబ్బూరి రామకృషమ్ణారావుగారి కుమారులు కావడం వల్ల నంస్కాతాం(ధ్ర సారస్వతాలలోని మేలిరచనలను, పాశ్చాత్య సాహిత్యాల జీవసారాన్ని చిన్న పయసు ఎలోనే శ్రీ పరద రాజే శ్వరరావు (గ్రహించారు. వాగర్జాల శక్తిని, హ, ఎదయదఘ్నంగా అనుభవించినందుపల్ల తండి గారిలాగే తక్కవ సంఖ్యలో రచనలు చేశారు. కవిగా తనను లోకం గుర్తిస్తున్నదా? లేదా? అవి ఎప్పుడూ వెనుదిరిగి చూసుకోకుండా, “హృదయం కదిలితేనే గళద్వారం విడటం” అనే నియమంతో రచనలు సాగించిన శిష్టా ఉపమామహేశ్‌, బెల్లంకొండ రామదాసు, శ్రీరంగం నారాయణబాబు, ఆలూరి బైరాగి, పఠాభి, ఆబింతా కవుల కోవలో కవిత్వాన్ని ఒక అపురూప శక్తిగా ఆరాధించారు.

తలగ పరద్‌ స్మృతి శ్రీ! వరదరాజేశ్వరరావు పేరు తలచుకోగానే ముందుగా జ్ఞాపకం వచ్చేది ఆయన ఆర్నుదతో కలిసి రచించిన సాహి త్యోపనివత్‌ (1954); మరొకటి “చెరకాలం” అనే నమగ కావ్యం కనిపించకుండా పోయినప్పుడు, అందులో అక్కడక్కడ అఆచ్చయి మిగిలిన భాగాలతో కూడిన “అందాక.

“ఆమ్సూలం వరిధి

బీవిళం వరమానధి

ఎరువుదిగంి నందానేళ

వీ నంకేతాల న్థృరమేళ

భయపెడుతోంది మీవి?

.. పర్టించమంటున్నుది దేవుళ్లని?” (న్వవిషయనూచిక)

అని ప్రశ్నించిన వరద ఆభ్యుదయ కవి అనటానికి సందేహి ంచనక్కరలేదు. అభ్యుదయోద్యమం ఉన్నత స్థితిలో వున్న దశలో కూడా శ్రీ, వరద మార్క్సిజాన్ని అభిమానించలేదు. అప్పటికే ఆయన ఆలోచనలు ఎం.ఎన్‌.రాయ్‌ (ప్రవచించిన రాడికల్‌ హ్యూమనిస్టు భావజాలంతో ముడిపడీ వున్నాయి.

'శ్రీవరద రాజేశ్వరరావు చిన్న వయస్సులోనే శ్రీ, శ్రీ గారికి సన్నిహిత మిత్రులయ్యారు. “శ్రీ, మాన్‌ మీ ఫొదరు నాకో మాదిరి నాన్నగారి” అని శ్రీ, శ్రీ పలికేటంతటి గాఢమైన అనుబంధం వారిది. రాజకీయ భావ సాన్నిహిత్యం లేకపోయినా సాహి త్యబాంధవ్యం మాం 4 శ్రుగారి మరణందాకా కొనసాగడం విశేషం.

లఘురచవలతో కాలక్షేపం చేన్తున్న వరదకు సమగ కావ్యం దాయాలన్నకోరిక 1948 (పాంతాలలో కలిగింది. విరుద్యోగంలో కఠిన దారి ద్యంలో భార్యాపల్లలూ- ఆకలికి తట్టుకోలేకపోయిన పరిస్థితిలో అందరూ కలిసి ఆత్మహత్య చేసుకుందామనుకున్న కుటుంబ గాథ యీ కవి దృష్టికి వచ్చింది. ముందు భార్యనీ, పిల్లల్నీ చంపిన తర్వాత తాను కూడా కత్తితో పాడుచుకున్నాడు కుటుంబయబమావి. ఆ పరిస్టితిలో పోరీసులు వచ్చి పట్టుకున్నారు. ఫలితంగా ఆ మనిషికి మరణం తప్పి టై లుపాలయ్యాడు. ఈ (ప్రపంచంలో తనకు ఆధారం లేనప్పుడు (ప్రపంచాన్ని వదిలేసి పోవటానికి తనకి హక్కులేదా? అవి అతని వాదన. ఈ సంఘటన ఆధారంగా సమాజంలో అంతర్గతంగా వున్న పరస్పర వైరుధ్యాలను విశ్లేషిస్తూ “చెరకాలం' అనే సమ్మగ కావ్యం (ఎనభై పేజీలు) రచించారు.

“చెరకాలం'(నగ్రర, భుజంగ (ప్రయాతం, గీతం, కందం, చంపకమాల లాంటి సాంప్రదాయక ఛందస్సులో, భాషమా(తం వాడుక భాషలో రాయబడిన కావ్యం. ఛందస్సు లో వాడుకభాషను (ప్రవేశపెప్టే ప్రయత్నం శ్రీ గిడుగు సీతాపతి “భారతీ శతకము"లో చేశారు. కాని ఆది విజయవంతం కాలేదు. వరద “అందాకో తర్వాత కూడా ఛందస్సులో వాడుక భాషను చొప్పించే (ప్రయత్నాలు సమర్థవంతంగా సాగలేదు.

వరద రాజేశ్వరరావుగారి ఖండకావ్యాలు “అందాక లొనె గాక చెరకాలంలోని మరి కొన్ని భాగాలు ఇటీవల “కవితా సంచికి రూపంలో పరకాల (ప్రభాకర్‌ సంకలనం చేశారు.

“జగతి బాధావరిచ్చేదను

వరద స్మృతి త్త

శోనిత క్షుధా న్ఫొాదయ క్లేదము

(టలుకు మిథ్యా శృంఖలిలము

జయిలు లోవల సే స్ఫాచ్భ కలదు

బయట క్షణమ్థుయినా వలదు?”

అనే తలవులు లోకాన్ని చెరసాలగా భావించేవారి మనోభావాలకు నతిధ్న నులే.

“ఎవరక్కడ

పాడేది యింలర్యాతి?

న్మిదపోతోంది

పానం, దర్శిద ధ్యాతి” వంక్తులలోని ఖాన వ్యక్తీకరణ రనజ్ఞుల్ని ఆకట్టుకొంటోంది=

“లలలించకు బలుకు జాలర

వరమాత్మాకు విపి ్రచెవ్పర

కలికాంవు (తకుటాకలి

గతి తప్పిన జగతి నంగతి” అనటంలో కవి ఆ(కోశం;

“నువ్వు సా పోయిన

సాయంలనం

నన నృలేదొకో తారకూడా”

“విజంానే వీకు తెలియదు

భువనమంతా బుద్చుదమ్మని” అనటంలో నై రాశ్యం లై దీ మనస్సు నాపరించిన కారు చీకటిని చితతిస్తాయి.

కవి వై దీని ఉద్దేశించి

“౬ ఆశ్రోళించే చెలికాడ

ఈ అన్వాయవు టదడవిజబాడ

నడుని మున్నారుగవి విధాన

నడీపిన్తున నృ టొకే ముఖాన

భీకర నంగ్రామం నుధ్వ దైవం గం తువన్యుడు

నే; ళదొ

వన స, ద ్యయాలను ఎదిరించగల శక్తి సామాన్యులకు లేదని చెప్పటమే!

“కుధాన్యధకు చిక్కి

అథేగతికీ దక్క

దీనవజనులతెందు

దిక్కుగలదు నేడు””్‌

అని కవి సమాజాన్ని సూటిగా పశ్నించారు.

428 వరద న్మృత

“వీయిజమైనా మక్‌ పెను

మాయగ నత్యామును దాచు మూ్లముగానే

పోయిను గానీ మదిపో

నీయదు నడుని ముందు కీనుముంటైనా! ”

అనేది వరద రాజేశ్వరరావు విశ్వానం-

“చెరకాలం' చదివి మహాకవి క్రీ శ్రీ

“ార్రూలవు చిరదారుణ

మరణారుణ చరను కేక మనకో నరదా

దురిధాలతో (ద్‌నించిన

చిరబాధే వాన్నమై వొసించెను వరదా!” అని మెచ్చారు.

త్రీ వరద రాజేశ్వరరావు కవితల్లో భావకవిత్వ ఛాయలు కూడా వున్నాయి.

“ఈ గగన తలమ్మున వినారింతయను

'స్పేచ్చా గ శారికరీతిగ

విచ్తే [్యయునోయి నాలో=పోదము జంటగో! "స్వేచ్చా (ప్రియత్వం ఆ రోజుల తీరు. శీ శ్ర, ఆరుద్రలతో కలిసి వరద రాసిన 'మేమే'లో (ప్రతి గీతంలో మృత్యువు పసక్తి వున్నది.

“సామిధేవి'-అనే నుద్తీర్త గీతంలో శ్రీ వరద “మ సత్యువు కోటలో

చీకటి తోటలో

చిగురించిన వాంనలా

మృత్యువువేటలో

బీకటి బాటలో

నకీలించిన మోనంలా

నమీపిన్తున్నది మునూర్తం”

అవి మృత్యువును యథార్థమైనదిగా తలచటమే గాక

“ద్దర్థనదకై (బతుకు

వెలీతిలో వోయికనుల

నెరిళనవుటన్సేషణ” అంటూ మానవుని నినృహాయతను వెల్లడించారు.

కనా గాల్‌ యీ (బతుకు చేదు

అంలకన్నృ తొడువులేదు.

అనా నా యీవడుగు వ్‌ థా

ఆగిపోనటం మంచిది!” అంటూ

చేదుపాట పాడేరు. నిన్సహాయ మానవుని నుదిటి వ్రాతను చెరుపబూనుకాన్న అభ్యుదయ కవులతరంలో శ్రీ

వరద కవిత

“అన్నా! వీమున్చుదింకో తొడువు

వరద న్మృతి 429 ఆవధి యెడుగదు (బతుకు బరువు” అంటూ నిస్సహాయతను వ్యక్తం చెయ్యటమేనా? అంటే కాదు- “భాంియాణను త్యజించి న్భాదయన్మోతం వివ్పగలది” కాబస్టే శ్రీ, శ్రీ కవిత్వం లోని అంతస్సారాన్ని, రావి. శాస్త్రీ రచనల్లోని జీవశక్తిని ముందుగానే గుర్తించి అభినందించారు. రా.వి, శాస్తిని గురించి తెలుగుసాహితీ “జగతి (నదీవ్రమవును నీ వలన ముందు కాబాన వీ కలాన” అని ఆశావహులై పలికారు. “కవన కుతూహలం' రచించియీ శతాబ్దపు తెలుగు కవిత్వపు తేజసు ను ముందుతరాలకందించిన వరద రాజేశ్వరరావు “ఎకడోవి ఆశాద్యుతి యింలో విరియ నేవి మన బీనితమ్ముల కెంలో ల్బప్తీగొ ఈ తడుణగనేషణమే యీ యావదాంగ్ర మందు నత్కళానిష్టాతలాశనడగ?ి” నని పలికి నత్కళావిర్భావానికి తము న్వరాన్ని జోడిస్తున్నారు. ప్రతిభకు వ్యుత్చన్నత లోడై నప్పుడు కవిత మిరుమిట్లు గొలపదుగావి విశ్చల దీపమై (వ్రకాశిన్తుంది- వరద కవిత్వం విశ్చల దీపకళిక. (సాహి త్యవేదిక 'ఆంధధ్రజ్యోతి, సోమవారం, మే 17 1993) [షి అబ్బూరి పద్యం ఆ “పద్యం కాదు కవితా నంచిక వల్లభాచార్య “వాట్‌ తెలుగు సాహిత్యవీధి | కేవల నిర్గక్షరాన్వుల్కు కృూతకవేత్తో లెంత పెత్తనమ్మును చలాయింనగలలొ నాడెవుడైన తలపోనీనాను మనము?” అన్న అబ్బూరి వరద రాజేశ్వరరావు పద్యంలో పుట్టే పెరిగి వచన కవితలోకి మళ్ళి మల్ళీ పద్యానికి తిరగి వచ్చినవాడూ, ఛందస్సు లేకుండా కవిత్వం లేదని నమ్మినవాడూ, సాహిత్యంలో “ఉద్యనూలు' అనే మాటను అంగీకరించనివాడూ తెలుగు సాహిత్యం మరీ ముఖ్యంగా కవిత్వం పోతున్న పోకడలను ఎప్పటికప్పుడు అకళించుకొని 'వాచ్య పాశ్చాత్య పా్‌హ్‌ త్య సిద్దాంతాల తూనిక రాళ్లతో ఖరీదు కట్టుగల కొద్దిమంది షరాబులలో ఆయనా ఒకడు. ఆయన 50 ఏళ్ళ (క్రితం రాసిన “చెరకాలం” ఇతర కృతులతో 'కవితా సంచికి వెలువరించారు ఇటీవలే. దీనిలో నిన్నటి మొన్నటి కవితల వరకూ సంకలించారు. వీటిలో “చెరకాలంో (వ్రత్యేకంగా చూడవలసిన కృతి. ఎనలై పుటల సమ్మగ కథా కావ్యంగా (ప్రారంభించినది తన “కలకాలంితో కలిపి అచ్చువేస్తానన్న శ్రీశ్రీ, రాతప్రతిని తీసుకువెళ్లి

430 వరదన్మృతి పోగొట్టుకోగా అప్పటికి ఆచ్చయినవి, నోటు పుస్తకాలలో దాక్కున్నవి మ్యితుల (ప్రోద్భలంతో తవ్వి తీసి కూర్చగా ఏర్పడిన రూపాన్ని (ప్రస్తుతం మనం చూడగలం. ఈ “చెరకాలం” అన్నది వరదను ప్రయోగశీలిగా నిలొపేకావ్యం. పద్యం ఒకానొక స్తబ్రతకు గురయిన రోజుల్లో దాని భాషను మార్చడం, వన్తువును సంప్రదాయ వస్తువుకు భిన్నంగా ఎన్నుకోపటం సాహస (ప్రయోగమే. అసలది పద్యమే కాదన్నట్టు రాయడం ఛందో(ప్రభుత్వానికి నిదర్శనం. ఈ రవాన్వం తెలియని వాళ్లకు అది గేయమో్తో వచన కవిత అనో అనిపిస్తుంది! సంవ్రదాయ ఛందస్సులను శక్తిమంతుడైై న కవి ఏ విధంగానయినా నడిపించగలడవి, అభివ్యక్తికి ఛందన్సు అడ్డం కాదని నిరూపించడానికి ఈ “వెరకాలం” సాక్ష్యం. దీనిలో ఎన్నుకొన్న వస్తువూ అలాటిదే. జైలులో మరణ శిక్షకు ఎదురుచూస్తున్న వ్యక్తి మనోభావ చ్యితణం ఇది. సంప్రదాయ పద్య కవితా వస్తువుకు భిన్నమైనది. వస్తువూ, దృక్పథం మారినా రూపం మారపలసిన ఆవశ్యకత లేదని, ఆ మార్చు అనివార్యం అంటే కాదనడానికీ ఈ కావ్యం ఉదాహరణ, మహాకవి “ఛందన్సుల నర్ప వరివ్వంగం వదలి" అన్నప్పుడు దాని అర్ధం ఇదే. ఛందస్సుల బిగింపులో ఇరుక్కుపోకుండా వాటిని తన ఇచ్చ వచ్చినట్టు ఆడించగలనని భావం. నువాకవి ఛందోరహస్యం ఎరిగిన వాడు కనుక ఆమాట అనగలిగాడు. అబ్బూరి వరద దానిని 'మవాోకవి' కన్నా ముందే చేసే చూపించాడు! పద్యంలో కొత్తదారిన కథా కావ్య రచన వరద తండి శ్రీ, అబ్బూరి రామకమ్ణా రావు గారు చేశారు. 1916 లోనే రాసిన “మల్లికాంబ” అలాంటిదే. "స్నేహితురాలికి వచ్చిన (పేమ లేఖలను తాను దాచిపెట్టే, ఆది భర్త కంటబడి వింద నెత్తినబడి, భర్త చేతిలోనే మరణించిన మళ్లికాంబ కథ అది. ఇదీ సంప్రపదాయ పద్య కవితా వస్తువుకు భిన్న స్పమైనదే. కానీ దానిలో భావ'పద్య భామ! చూడండి, “దుస నంకల్ల స) కర్ళితాత్ములకు నెట్టు పావన స్తీ వ్రనన్న భావముల్లెబ (క్పుతి వ్యూర్ణత్హామునశనువట్టుగలవు ౯ నిజమనోనుబింబన పాననయతిగాకొ! ” ఇది తండ్రి బాట కాగా కుమారుని మాట వేరు. కారణం శ్రీ, పరకాల (ప్రభాకర్‌కు ఇచ్చిన ఇంటర్వ్యూలో వరద చెప్పారు-* ఆ రోజుల్లో అధునాతన శైలిలో కావ్యాలు రాలేదు. శ్రీ శ్రీతో పొటు మేమంతా ఒక కొత్త శైలి కోనం అనే వషిస్తున్న రోజులు. అంచాత ఆ (ప్రయత్నం చేయాలనిసీంచింది” ఆవి. ఆ అనే సేషా ఫలితంగా పద్యం బాణీ, వాణీ మారాయి. కల విజనముయిలోకం నమన్తం ములోలా పాలించే మంచి లోతో (వభనమయి వనం బానినత్దూం నక్త కౌలీనం నూరణం ర్త్తనద నివారణం కానిసించే చరిలొంతా

వరదస్కృతి 432

లోపిన్తుందిలే?్‌ నీ

లరుణ వ్యాదయగాథా రవాన్యం ఇదేటే! = (చొరూలంి

అంటూ పద్యం సంప్రదాయ వేషాన్ని విడనాడింది. భాషను మార్చుకుంది. వచన కవితలాగ గేయంలాగ పరుగు అందుకుంది. కానీ ఇది అచ్చమైన “స్రగ్రరి అనే వృత్తం! (సగ్రరను ఇలా రాయవచ్చని ఆనాటి పద్య కవులు ఊహించి వుండలు. వచన కవులకు (వగ్రరే తెలియదు కదా। ఇలాసం(ప్రదాయ ఛందస్సులను తన భావానికి అనుగుణంగా సమర్దుడై న వాడు ఒదిగించుకోవచ్చునని నిరూపించినవాడరు వరద.

కంద పద్యం అనగానే నుమతీ శతకం గుర్తుకు వచ్చే వాళ్ళూ, అది తప్ప తెలియని వాళ్ళూ దీనిని గుర్తుపట్టులేరు-

“టూగర్భం ఆట్టుడునున

సాగిందొళో (ప్రళ్తనాస్త్రి

వనంకుల నమరం

లేగిందొకో పెను నళయం

టమోగిందాఖరి తఫాను

వూర్వాళలలో”

ఇది ఏ విప్లవ కవీ రాసిన గేయకవితకాదు. అచ్చం కంద పద్యం, అలాగే 'గేయంి అవి ఛందస్సు తెలియని వారు (వ్రమాదంలో పడిపోయే రచన ఇదుగో-

జవన్బృ 'స్పేచ్భావవాంు నేడు కారాశవాం

అన్న లల్కి తమ్ములం అఆంధుటం అందరం

ట్‌ి రి పోకండి నల్యాం వం నుందరం

కన్ను మూసీంది మా కంటె ముందే జగం”

ఛందొన్సుల వున్తవాలలో నెతికితే “స్రగ్విణి అవి ఒక వ సత్తం ఉంటుంది. ఆదే ఇది!

“వీ ముని వు(లునిచే నన్ఫియో భంగులన్‌

నోనుటుంబాటు నీ వెంట భావించుచున్‌

ధమనోల్పాంబు నంధిల్లు వీకీమ్మెయినో”

అన్న తెలుగులో రెండవ న్రగ్విణి-తిక్కన రాసినది, ఆక్కడి నుండి 'స్రగ్విణి ఎలా మార్చాడో చూస్తే అబ్బూరి ప్రయోగం తెలుస్తుంది. ఛందన్సులను నడిపించడంలో వైవిధ్యం, అవకాశం ఆవగతమువుతాయి,

“వివీతుండపై ధర్మ వేదిత్వబుద్దిన్‌

దనర్భ్పొందు వీవిట్టు వైన్వాచిరేకం

టునం బొంది ళోక్రాగ్టి యొక్కంగ(ుంతీ

తనూబ్యాగదాండాల్ముదాయందకున్నే ౯”

అన్న తిక్కన భుజంగ (ప్రయాత రచనకీ వరద భుజంగ (ప్రయాతానికీ తేడా చూడండీ

432 వరదస్మృతి ఇదుగో-

“ిజంగా నిషాద న్రణీలం (వవంచా

(గ్రనానీకో గాథా (వబంధం నమన్తం!

డుజూచెయ్యి నీవే మరో సారి నేస్తం?

అనన్యానికే లోకనుంతా నిఐద్దం”

ఈ పద్యంలో భావం, భావ అభివ్యక్తి మారాయికదా? దానికి తోడు ఇది భుజంగ ప్రయాతమని తెలియకపోతే గేయంలా ఉరకలతో పాడుకోవచ్చుకదా! ఇదే వృత్తాన్ని ఎన్ని రకాలుగా నడిపించవచ్చునో చూపించారు పరద-

“మరెన్నాళ్లు బాబూ! న్రమాదం (నమాదం

నరిన్మందులం మేము, ప్రాణాలకోనం

వరాధీనులం మమ్ముబాధించుమోనం

ఖరీదెంలోక్‌ ఇంకెంలో కాలం వివాదం౯”

ఇదంతా చూసే విశ్వనాథ వారు ఇలా అన్నారు-

“నీ "స్నేహితులంతా చందస్సుమీద విరుచుకు పడతారేం? వాళ్ళకు చాతకావాలి కావి అందులో రాయటావికేం బాధ? నువ్వు రాప్‌ చూపించావు కదా- ఇంకా ఏం కావాలి వాళ్లకి?” ఆవి వరదతో!

ఏదైనా రూపాన్ని గురించి మౌట్లాడేటప్పుడు ఆ రూపం మీద పరిపూూర్త అధికారాన్ని సంపాదించాలి ముందుగా. తరువాత అది పనికి రాదంకే ఆది తెలిసి పలికిన మాట అవుతుంది. అసలు ఆ రూపాన్ని గురించి తెలుసుకోకుండా, దావిలోని లోళతు, ఎత్తు, వై శాల్యమూ అవగతం కాకుండా దానిలో ఎలాటి (వ్రయత్నమూ చేయకుండా దాని 'నోట్లో వడ్ల గింజలు వేయుట, నారాయణ మంత్రము చదువుట, కపాలం మోక్షం” (కపాలమోక్షం అనాలని కూడా తెలియక) పంటి మాటలు మాట్లాడుట విజ్ఞులు పలికే మాటకాదు. దానిని విజ్ఞాలు పట్టించుకోరు. ఆ అఆపసరమూ లేదు.

అబ్బూరి ఇలాంటి ప్రయోగాలు ప్రచారంలో లేని వృత్తాలలో చేశాడూ అంటే ఆదేమీలేదు. అందరికీ అందు బాటులో ఉండేవి, పద్యం రాయదలచిన (ప్రతివాడూ మొదట (ప్రయత్నించేవీ ఆయిన తేటగీతి, ఆటవెలది పంటే వాటిలోనూ చూపించారు ఆ వైవిధ్యాన్ని

“ఏవర్కూడ

పాడేది యింలో రాతి?

న్మిదపోలోంది

పొనం థరి(తి/

వఓీదగొవడ్డ

వనులార!/్‌ ఉరిలీ వెరచి

శాయనదిన

శండెల్లార కళ్లు తరచి

వరదస్మృతి 433 వమితుకుట్కెబ్రబు

వెతకండి! చితులహనుకో

నిత్చనేతన్వ

రాగముందడేనూ?” కనక లాభమేముంది

మీతుదిక్షభవలన ౯”

అన్నది గేయంలా పాడుకుంటానంటే అభ్యంతరం ఉండదు. కానీ ఈ నిలువు ముక్కల వనుక

దాగివున్నది 'తేట గీతి అని మాతం గుర్తు చేయాలి.

కంచుడేగలు, పలుగు పిలుపులు పద్యానికి కొత్తవి. ఆవి వచన కవితల వారికి ఏమి ఆందిస్తాయో కానీ వరద రచనలో ఆటవెలదిలో ఒదిగిపోయాయి-

“కలల నంజిమనక కనుమూయ బోనీకో

కళనలించు గుండె కంచుడేగ/

ఎబుగు మూ/ళసోయి పలుగు సిలువు లేక

ఉఊక్కలాద్భు తొనుము రేయి ననలు”

ఇలా (నగ్రర, భుజంగ (ప్రయాతం, 'నగ్విణి గీతం, కందం, ఆటవెలదిల వంటి నం్యవ్రదాయ ఛందసు లలో భాషలో, అభివ్యక్తిలో పరివర్తన తెచ్చిన వారు వరద. ఆయన చేసిన ఈ (ప్రయోగం తర్వాతే ఆర్ముద ఈ (ప్రయోగం చేశారు “త్వమేవాహం'లో,

అయితే ప్రయోగం వ్రయోజనం ఏమిటీ? అనేది ఒక (ప్రశ్న అవుతుంది. (ప్రయోగం కవిలోని “జీనియస్‌” లక్షణం. సావాసికి ఆత్మలోని దినుసు. సాహస అయిన వాడు తన మేధోమధనం లోవించిప్రయోగాన్ని ఆవిమ్మరిస్తాడు. అప్పటిదాకా వున్న రూప, భామ అభివ్యక్తులలో నూత్న వైవిధ్యాన్ని సంధానిస్తాడు. తరువాతి వారు దానిని అంది పుచు సకుంళే మొత్తంగా కవితారూపంలో మార్పు వస్తుంది. మరి అబ్బూరి వరద (ప్రయోగం ఏ ఫలితాన్ని సాధించింది? అంటే-

సంప్రదాయ ఛందసు లలో రాసే పద్య కవులు తమ (ప్రాసంచిక విజ్ఞానాన్ని "పంచుకోవడంలో వెనకబడ్డారు. పండగలకీ పబ్బాలకీ పద్యాలు రాస్తూ తృప్తిపడ్డారు. పద్యం రాస్తే బి.సి. నాటి ఫెలో అంటానేమానని కొందరు భయపడ్డారు. “నవ్విపోదురు గాక నాకేటి సిగ్గో'అంటూ ఆ వెన లే ఆ పువ్వులే ఆనాతి హనద్విశాలనయనలే ఆ వ్యూహమే అయిపోయారు. పైగా “పద్యానికేమీ ఆపద లేదు. ఆదలా నిలిచి పోతుంది. మిగిలినవన్నీ గాలి కవితలు” అనే ధీమా సెట్టుకున్నారు. పద్య కవులలో చాలా కొద్దిమందికే విశేష ఛందాలతో పరిచయం. ఎంతసేపూ నాలుగు వృత్తాలూ, కందం ఆటవెలది, తేటగీతి, సీనం-వమరో రెండు మూడు ఛందస్సులు అంతే! ఇలా కూపస్ట మాండూక్యంతో రాసే పద్య కవి నిజమైన పద్యవహంతకుడు!

ఆ పరిస్థితిలో వరద చేసిన ప్రయోగాన్ని అందుకున్న వారెవరు? పై గా 'పద్యభామ మార్చడం *పంచమహాపాతకాలు కాక ఆరవది” అనే ఆంధభక్తి ఉందాయె! వరద పద్యకవులకు మార్గాన్ని చూపించారు. సామర్థ్యానికి ఒక గీటు రాయిని చూపీంచారు. దాని మీద ఎవరి సామర్థ్యాన్ని వాళ్ళు పరీక్షించకోవచ్చు. కాదంటారూ వరదకేమీ నష్టం లేదు-పద్యానికే ఆ నష్టం ఏదో! నాస్తే

“434 వరదస్మృతి “తేషాంయ*ళ కాయేజరా మరణజం భయం! [అబ్బూరి వరద రాబేశ్వరరావుకీ-బుషి బుణ విముక్తి కోసం] -వల్లఖ ('ఆంధధప్రభొ, మే 24, 1993) కాండం ౪1022 ౧7012 ౪2|| కక ౧16 ౧803108 2౪/2 054 000గ ₹7జాడ6ే2 22 23 ?00ల06౫ 120 ౧0211 2660601061053 [02 10646౧) 61౯3 ౧066). *జ2డేడ ౪2 ౧0 ౧౯01150066 04106 పేంయ్య20 *గడుం2ై యు. 1[ ౪20 ౧0౯5టగారు[8, [0౯013 [20ల 4౦90ల! జు జియా 2 [2డేమటర్వు/ ౧62166 ౪2౪63 2 20061806 0016021 20టా5౬ ఓ06 2 20టు ₹జా2రేడం 186658 11 తయగ26య 92యి2కు/ 164 110% 90 606 10 60% ౫౪౦? 10103 107 10 ఉఆ౭60%15. త గంపల *₹ఖగరేడ3 ౧0౩ జారి18ంల3 1400021 *83 లఅజయంేడు (గ౩౦౧-ఊల *౧109 16 *ంంట 00గ%ు-గ6 ౪626 280. ం ౪8 ఓ68 పే మ 0/60663 206 ౪23 ౦000391606 2 2 0061 0 మ 0006 ౨ 2 20060(76-1006 00213 ౪౦౧ 2 ౧21001 శ4౪44 564౧ల 193), ₹జ2రేఏ 52 500100 0016 ఈలి 121166 10 813 ఇరగ ౮4౮2642007 బక లలి జంయరింగ! 280౯660166 113 6011501008 16 32006. ౧౧౦౩6 ౪7౮6 36 రష * ల ౫౦౪౧890580 166 55 55 204 010561 ౪616 900102 [02 ంఠలం 5011201646 ముల 90012131 1అుఫ8ం. 7బ0రే3 సటురే 002 92 100గ90%06 0 8108 8 ఇం జుడేంంతయం? 666 0207లగు/. 0 324 0060 16౯20664 హం 3810166. సలి రుం ౪0కకేం0014 0200305120) ము, [0౪ 0006 ౪ ౪111200161 012 0000153106 అలల *ష262 00266 63600013 ౧జజిరేంన 10 ౫౦6౦416 0201ల3 6084609000 00 0600160013 1206. "001 ౪0:16 2160600900. 76 ఖం 00406 0/0౬ ఇగ కం ఇ215' 540% ఏ 1060010003 0006 0060 ఇ10 ౪8 0009అథంకే 7 ఏ8 5% (0 *704 2 00టు శ/262/07 28 2000౬ 6 9026 రణల): “0౬ ౮౮౧ క్ర 484 7/4 పై 22408 ర0౫0/౯ వగంగ6 లిగ/గ2౧౧ లట! 394 0౫66లో తలడగా- 2౫6 6౧74 బొగుంగ- 224 రీ[0మాంగ64 డూ 0జి ఉంగా! 0) 1/27242/7 11793216 ఉ215గ 50060౪68 కం0010/00206505080009 0£0[అ1192120) హంగు ₹2262 జ6 10061౬ 72962 00810 ౧౮0౪ల 8610446 216 0680021 006. 26 202ల్రైరరే 60 ౧41 10260ట ౪021 10 ౧౦౪164 [౧6 1 10౪80 10035 204 60॥1ఆట0% కంండే 4గడ264 ౪23 ₹00టం6 *68. 0880 [0%)/ 780 116 0001 120 160406 0200050 0గ౫02001)/ ౨10020 స ఖాకి212 [45 0003820[04062 96౫ అత1గం[0£

వరదస్మ్కృతి త్తప్రెక్‌ 16 ౪ంగం ౪18 ఉంంగ8ం8 666 20566 10 06 4శ4442 8౦90.

౧౦౪ ౯ 1 వరం00-గ1000 [0167206 806%) 4౧6 10౪ రంప 11000026 *101 00110గ2001410/ 0006). 646464/272 ౪23 టం ఇంగ 0020 జటైం (00౧8 ౧2౧. గౌగల6 26 20807 0౪05 006 10619 23 ౪0181. లంజ 0 61060౧ ౪3606 0 04౯ ౪౦౪8 0066 506౪/108 00౬2086 13 4660012800 1 (6 య60106, 1113 2160063408 10 ౧౦16 ౪121 6౪౦౧ *100 82102 ౪606 10 [3౮41101 *₹202619 00603 [276 & ౧౦౧౩6౮౩100 8006. ౧113 13 ౧౦ 60801 0602636 0 16 11201 ౧0౧2౧౮౦ 610400 4600౪5 0౪8 6261608921 31026 226 ౧6౦౪౧౧౦ *14 2 00612281 ౧206. 1.1 4420080109 80 910006 “0ర6ట0 0111120060[06 [6600106 60606015- కగ646" (6జ్రాండ/2 6274౧42024 464000 0౯ "౫ 8160 ౦403 1002810803 ౦046 2418000021 ౧1801 (240642 “౦౫4 440060464424 ౧6౮ 2౧26004404.

తీళ210, శేయ0116211 00 000060౬1115, 16 00ల౪౭ 0జం 0[64ల264/271 2016 23 ౧211 10 ₹101ల06 జార 90626 002 6686012 0౧801 [0416:

బా ౧04 66 (16 రడ

246 0/484 డడ్రున్‌

గడ౫౭ గయాండ రూ

వొగైిశి ఉడా 0/0౯ (0 ౮ ల౫6 40 ౧ ౧౧ సడంగా”

తం 46 070౧1. 150616 100౧016. ౧౧6 06౬ జంళూలు ౪3 4121 8213 15 €6 125 1011 107 ౧0010”.

77/౯ బ్‌ ౧౦ 6 ౧00

0/7 46 ౪౦/44 ౧0 506 0/4 ౬ 20౫6.

1/004 200 647

(200 4౯0472

౧౦౧౮ గగబాంగల

వ/66౯022 [7 4 7007౯

౦0/4 ౮/4.

గారల 6౪౫ 6జీ 020 06 88౧666 1 001 0 2 1620టం ౧3008010/. &ు 1008 23 ౪ఇ6 ౪0౪6164 ౧0121107 16 91653886 066600) 128026 066౧ 0000 9 600466 011310౧7 (0 0610511) 3901801633, 21 ౪111006 ౪/01. 341 ౪6 ౪0౪16 2110౪ 16 [౦౪00001007 5ం6600 1006211000 3105౧8 9063 6061000186 0680190, ఇ06 010 ౧౧2౧౩ 86! ₹046 7/6 ౧౦64 13 ౧01 కంం062601 001 50ల0 12880060 టలు 06! 013 06515 0 04 [067211 8౯ ౯74౧౫46౮౦౫ గాంగ4 02౧648౧/

66600. 1 9012 306 0£౧01064, 32) 200243 ౧గ౧౦00ల “%676 సృాగాంండ071 ౪04 272 ౧౫ ౮7బ0%7 4/6/0/0 గాంగాంగగ 0౧560 21 68 0౮46 0౧/౧” సలం 1306య1110210116101660ఆ6100108 011 ఉల అణ0కైజ6 006. ౨2/- 10-62 11208132 ౪8162113 00610180%1021 10+ 03గా0ంటేయు లుం 1100 4021 1300006102 0 90400163 0312760/1 06 9690౧ల€ 0116 ౪౦౧6ల: 510016 16 10 113 0౪1 00141600 0 00౧) 416 00%6140% 0600092010. &5 [0౯౧0965 (01600016 6 ౧౦6, 1 అరేటుం ౧18001 ౧053101 1161230416 0060100 వలిజం6;

436 వరదన్మతి

“౯౫ 46 4006/టు (6 ౧౭4౧౧౧౫౧౮౮

4 6 6 00౧2౧0 4౮6/6 లి 4/64272-042//0040.

శం? ప్రిడ/20% ఉగంగడ4

£ ౮0౫2848 ౫6 8౦004 4

7౫ 46 0౧0: 0౫6౦౧6446౫.

తల 26 రగ ఏట0/4400

₹ (0౧౦4 /0/

4 ఉగ4/4/74ల0/6 ప్రాం06,

త 67 ౧౦౫౫ [ల్ల ౪04 4 ఉ04022-//6

24 తంజూటు 72246 0 27౧/-౧౦//78 "

ఉంిరే 0000౧400౧6 08 400౬2 80081 66201 2౧6 ౪౦416 ఇం ౪26 115 11346%ల౫. [10 ౯60౧) 60 €6 2561 ౨౦ ౧౦0౬06 2640600010 [0 టం206 6 ౧06 02092 కటు 110121 9010166. 20౯ ఆలం గజం [0గ7161 కళ20 ౧36 1 ఆం! 16 +జేజ6 00౯03081 ౧610 *ఇచంలం 08 66 8011. 30౬౦1/112600 29 39800 020 006 2545002608 00200148. ₹[60033101110/058జ0108 1100%)/ ౧౧౦7 (6 0౮601 యం౭రంగ 0 అరుం ఏం 580లా-001301083 351242 126 0000 ౧౦91866 09 5% తఉలుంఠ[6ం. 306 22, 16 100 61664. 386900౪16 026 గా౫గం 116 ౦0౧64160 2 10006169. ॥

6|ల22/47213 16200 యం166 ౪14 ౧0 102860” 2064 ౧0౧౧౦1౮663 ౪/16) & 5920 [0083 0% 96 ౧గ90౧లో5 ఇహల

“52 274 04474౧2722

౩౮౭76 3౮గ6౮ ౦౯౧౦4 0720ల.

తీట జర7001248 ౩లో

34 46 42488467 ౧౫4464 ౧:46”.

తొంగ౫ హ బంలలాగ్సి

224/0 6/6 22 04/44

బాం? /గ2.

4 4200 4గ్ర/7

అ 460464 0 బాండం౬

త్‌ 00720208 0౬.

శా! ఈగ౭డీ

7 6674220 1ర్ల౭."

౮౦22108 ఆగ? 01033003 002 క90లాం జటు[04074462/221 బా ౧౦011031 జ 016 912005620000. 1004010 00060665 16 ౧80164 2460006 10 066 81 22031016 1201406 లడ౦ం[46 0061 42 ఏ 010164 9 160౧001064 ౧లడం౬ 600 206 16 026046) ౧42603 0226003 00%606 (0 రేంక€60/ ల నియా 206 64౦ (ఆల 00[0గంంట26ట09 2064 20013617లు 966% ౯౭6801 క0321 4 014006. వ000%108 11 0ల 1206 *2లం ఓం 901 8016 3 ౩ (1043. 26 “12311011 002606 [0 06 20676 206 [0006 ౪22623 2021835006 ౧)” "6౧213 21176, 6006008210” ౧0౪7002676, 2 63286 0£ 46 ౪080608 *౭ట, 01006

వరదస్మృతి శ్రె7 001 ౩౧00766: 11/24 ల ఎండ 6లో ఉండం/ 6 444 (౨600000420 దాలు ఉంంంగ060గాటాత్రి 4 06 206672 ఉడంయనో 1172406 76/6 తంగ ద్ధి 06605 4/4 ౧౧4 42600478 తిం 6 గగ (౯ ఉల త 6 600 | 5/0౧ శగ0/0//2 బలల 1 లలలగక్రి నకం గగట్తూలిగ 1646 22 0404 ౧ 4౫౧౮౧౮/౫4 ౮4/4.” (ం*ంటంం', న్‌టంరేడ/ ఉం2ైలంఓ 1, 1993) గ్‌ా (1 7౬2 వళళ 2

• గో చా

వరదస్మృతి 43 అ ధికారభాషాసంఘం అధ్యక్షత జ్‌ వ (ూం 2993లో అబూ *)6 వరదరాజోశ '(రరావుగాతిని ఆంధ ది. అధికారభాషానంఘుం అధ్యక్షులుగా నియమించడం దిరిగి న ప నే క్‌ స క. టం. స. తే స. + త. సమ | క = సంటూరు 13.23.93. మాన్యశ్రీ వరదరాజేశ్వరరావుగారిక్తి నమస్కారం. “అధికార భాషా సంఘం ఆధ్యక్షపదవి మీక్స ఇవ్వటం చాల ఆనందం కలిగింలింది. తెలుగును “విద్యాదా ఫారం" గా తీర్చిదిద్దటానికి మీరుక (షీ చేస్తారని ఆశిస్తాను. వారి మీ వంటి మంచి క్రవిన్ని విద్వాంసుని భాషా సంఘాచిక్త అధ్యక్షునిగా నియమించిన అభిరుచిని అభినందిస్తాన్ను. మొ “అధికార భాషా సంఘరా పర్యటనలో వ్వీర్ప తప్పకుండ గుంటూరు వస్తారని, వచ్చి ఆతిథ్యం స్వీకరిస్తారని ఎదురు చూస్తాను,

వరదస్కృతి త్త్ర్రప్ర మీరింకా ఎన్నెన్నో మంచి కవితలు రాయాలనినా కోరిక. త్వీ-ర్ర్‌-త 1, కల్యాణిరోడ్డు, మీ చందమా ళినగర్‌, రామమోహనరాయ్‌. గుంటూరు-7. ఠం ముద్దసాని రాంరెడ్డి, ఊటూరు పోస్టు, ఊటూరు,14.3.93. కరీంనగర్‌ -505505 శ్రీయుతులు రాజేశ్వరరావుగారి దివ్యసముఖమునకు నమస్కారములు. నిన్నటి “కఠకటాడు"లో మిమ్మల్ని ఆధికార భాషా సంఘానికి అధ్యక్షులుగా (ప్రభుత్వం నియమించినట్లు చదివి చాలా ఆనందించాను. మన భాషపట్లు, అభిమానం, అనురాగం, ఆదరణ గల మీలాంటి భాషాభిమానిని అధికారభాషా సంఘ అధ్యక్షులుగా నియమించడం అభిలనణీయం. అభినందనీయం. మిమ్మల్ని వార్షికంగా అభినందిస్తూ శుభాకాంక్షలు తెలుపుతున్నాను. ............... శభమస్తు! మీ రాంరెడ్డి, |! లంట 0461 గెట200ట0020024100 15.393 నీలాల వదగావా 1 13వ తేదీ ఆంధజ్యోతి వార్త-అధికార భాషా సంఘం అధ్యక్షుడుగా అబ్బూగి అని. చాభొ నంతో షీంచాను అని వేరే (వాయక్కారలేదు! “దివి నుండి భువికి వచ్చావనిపించింది! ఆ నంఘ కార్యకలాపాల్లో నీదైన (ప్రత్యేక విధానం-ము(దవేస్తావని ఆశిస్తాను. నీకు నా ప్రభాకాంక్షలు; అభినందనలూను. | యా /గ్య నఖిల = న!

త౦ి వరదన్మృతి వమర పుష్యార గ్రవాళ, పద్యడువక్‌ [( . అయా : 2 డా. సి, నారాయణచెడ్డి ఎప, ఆహార, &, తీ బిట్‌. 19. త వ శ ఆంధ్రప్రదేశ్‌ ప్రభుత్వం య (ఫ్రే ఉబ్బు? తఈవలాపెళ్త లం 0 టా. సంవ నా నణం కతా ల్లో (వాలిబిఖకా నీర మత్యులత/ గ్ర భూ గీ ఎ (శల షంమా నంద్గాం అతతడ/౧ నొయీ/సీంయురటాల వేంలం శఆామోళ్లూ కలగింంతింవి . నయ లె 0౫40 ఉతర. మం నెలద్టనులాం తట్యంషగిడ వశివాలగీళళంలాంలి (ని చయ నయయిల జ్యూలం నజ మ్యాప్‌ ఆయాటాంటుండ | లీ క లి కడెద్తులాబ్రాగో = వా.

వరదస్మృతి వం! 5[1౪/1810/601 ఇ౯కష8 లలో రం 090 14.93, శీ, అబ్బూరి వరద రాజేశ్వరరావుగారికి, నమస్కారం. మీరు అధికార భాషా సంఘానికి అధ్యక్తులుగా నియామకం అయినారని ఆంధ్రప్రభ వారపతిక వల్లభాచార్యులవారి వ్యాసంలో చూచాను. చాలా సంతోషం. అభినందనలు. మీవల్ల తెలుగుకు మరింత (ప్రామఖ్యం. (శ్రేయస్సు చేకూరు తాయని ఆశిస్తూ భవదీయుడు శ్రీ విరించి. అ ఉగాది తర్వాతి 3వ రోజు. ౩8.4139 బర్కత్‌ పూర. "హై(ద్రాబాద్‌-27. శ్రీ, వరదుడు అబ్బూరికి- రావలసిన గొప్ప పదవి రానే వచ్చెన్‌! ఈ విధమగు నాలస్యము కోవిదులకు తప్పదయ్యెకుమతుల పలనన్‌॥ వేచి వేచి చూచి వేస్తివి పెద పెట్టు త్రీముఖంబు చలువ చెప్పతరమె! కనుక పలుకు చుంటి కం[గ్రాచులేనన్సు ఇప్పుడైన స్వీకరించి మిడుకు!! అంకితము జేస్తే బూతుపద్యాలనెన్నా పంపియుంటిని మానాన్న(ప్రచురణముల కాని కార్తె న"'బెలిఫోను కాలునవైన జేయకున్నను మానె, జేజేలు నీకు! శుభాకాంక్షలు అధికారభాషకమీష న్నధికొరికి మి(తవర్యుడబ్బూరికినీ విధమగు శుభసందేశము గథియించితి పద్యములలో కై కొనుమార్యా- సధుభాయార్‌ ఇట్టు తమవాడు )

త్త్త్తణై వరదస్మతి అనారోగ్యం = అంతిమ యాత్ర [2993 విల్‌ మొదటివారంలో శ్వానకోళవ్యాధి వల వరదరాబోశ్వరరావుగాడు ఆనారోగ్యానికి గురై, రాజుభానిలో నిజాం ఆనుష్యతిలో వీపిల్‌. త వ తేదీన చేరారు. మో రాటోశ్వరరావుగారు నత్వారం కోలుకోవాలని కోరుకుంటూ ఆయనకీ ధైర్యం చెబుతూ దూరానవున్సు బంధుమ్మితులు ఉల్తరాలు రాశారు. ఊళ్ళో ఉన్హువాళ్ళు తరుచు చూడటానికి వచ్చేవారు. వారందరితో ముచ్భుటించాలని ఉన్నా ముక్కులో గొట్టాలు ఉండటం వలన మాట్లాడలేకపోయేవాడు. తాము వడుతున్న బాధని నోటితో వ్యక్తం చేయలేక చిన్న చిన్న మాటల్లో నోబ్‌బుక్స్‌లో రాసేవాడు. అంలబాధలోనూ ఆయన మాటల్లో చురకల్తూ చెణుకులూ చెక్కుచెదరలేదు. బో స ల ఆం. య. ల సన క లో

వరదస్మృతి 44 క. 1508202012 525 15.12.15, స[22జ2201064. 1520202002, | ౨౬ 13.04.1993. ౨౦౪ గెట జ2 220,

] ఇ 5200164 ౧ 10 06 ౨276 068 11. 1! 202 20౪ ౧06766 10 100% 46 ౫౦౪ 0౪ 1 పంం0+7008్ర. ఏంం6 జడే *8 42 300 ౪04164 500౧ 06 ౩౦౫ )౦0౦౪౩ 296 ౧6౭14) 9012820). 1 0276 2 5008 శేయహ6 60 ౧౦౧౫6 226 566)/00 గ౧౦1£. 901 0)” ఉంం605 [౧౮6 ౧276 3౯1౦0 2ర43664 ౯౧6 ౧౦౬0 ౩60౪8 జా6 ౧0[6౪76? 0 8080 ౧౦||. 21 ౧2228108 5000600౪ ౪14 ౧౮౮01010. కశ? 11406 ౧276 ౧0766 1102 10 ౧౭ 2064 081 13 6 ౪1016 ౯౦౮0016.

1 ఇగంలీ 641 టల6 5800164 06 6౦0౮60౯ 6౮౦6 20076 ౪౩ 30 ట1811028 ౧౫)” 20 0౯౪00) [030౪ 10 86౪611 900064 జు 186. 628 ౧100020054 60 50630౪ 21008, 206 11 066. ] 200 5800 3703 ౪111 06 ౪౭౧/ 3001 306౯౦16 206 ౫౦౪౧౯ )01/ జంరయ ౦1008 561 280), 80098 0౪1 00)/0౪ */20/ 10 1౦10 2] 2డీ 5006407 రే టం601211/ *౦ల గ౯1ల౧6ే3.

1 12౪76 00౧౧161064 66 ౧౦౪61 ౪10 1 000౧021566 10 రేం610216 10 జుం ర208000!. గౌ౧౦56 ౪10 1276 1626 1 52౫ 1౬15 8006. 1౦౪ 461 4 ౧0046 60 [636 1 ౪11 5అుర 06 ౫లిం౫ 000163 0016 9206. ఉ&2గ గంగ జుం0'9 4420202044 1 ఖు ఉంథ103608 1600761 10 9 +) జుంబా 2190 ౪110 1601006 9366ఆ0/ 216

1. 8621 కంటం? *మయ ఆఅ ఏ8 16890 12 ౯626౯ 50గ0%/ జరీ ౯0౪0163 20 1 ౪0316 106 10 26001౬ 1 201 90 10081082 60 5663003 ఖరే 5%ఖం [౦03 జరీ 9000775 ౪౧ 7080. |

08 ఖం॥ ౯౫6 గకోలుర. 0౪ జుం ౩౧00165001. 0616 13 ౧016 1366౪08. 714 అీటఓ ౪13063 [018 7001 906664 1600౪00”.

॥ ్రో 266 లా ఉంంఠటంగ12061/ 0865, గా. 589000 వం చం భై సీ

1. . గ. క. వ. 1 11 క శీ మె న ము ఖనన. ఈ

చ్త్తద్తేడ్య వరదన్మతి [వరద రాజోశ్వ్చరరావుగారి ఆఖరి చెల్లెలు తిమ్మురాజు ఛాయాజూనకీ అవెరికానుంది/ క్‌! (4 (11

|. త నై వ్య “యయ ప సా. కు ల సాదన

ట్‌ నప ఖ్‌ ్టే వ, ల

స క్తి (య వ ని జనా ్ష లీ ఎ న అ పెన సల / " స | ర ని మ గ ము ల ః

వరదస్మ్పృతి ఠి త45 “ర్య ఢీఆాంీ ఢిలియిలడ్య్రుల్ట*, 06 ౨802 ౦.4 రాజార్టల్తూ మిలల/ అల ఇం ౬ (క లృతం క్రై. వ. మం లం ఉం 9 వట! దీం ర్‌ న టం టు వం =. గార (౧౬ బై | గం బ్రల్లో ౦౯ ౮/19 (టిజ్య్యజ ॥ం0ష0గ// 6//6/69 ర చా.

• నాననా కను చాయను డో ఇక స ర

4డర్‌ వరదన్కృతి 9.193 ౧౩|| 6౦౧౫౦౪౧4 క 1/49. (ప్రియమైన వరద రాబేశ్వరరావుగార్కి, నమస్తే! మీ ఆరోగ్యం కబుర్లు హనూరావుగారి ద్వారాను, గోపాలక ఎవ్షగారి వుత్తరం ద్వారానూ తెలుస్తూనే వున్నాయి. మీరు త్వరగా కోలుకుని మళ్లీ మీ నవ్వులు చిందిస్తారని ఆశిస్తున్నాం. మీ ఆరోగ్యం పూర్తిగా బాగుంటుంది. అరై ర్యపడకండి. మళ్లి మనమందరం మన విశాఖలో త్వరలో కలుద్దాం. నవ్వుల ఆనందపు పార్టీలు చేసుకుందాం. శాస్త్రిగారు నవల పూర్తి చేసి చాలా ఆనందంగా వున్నారు. మీ అనారోగ్యం కబురుతో ఆయన ఆందోళన పడ్డారు. రోజూ వెళ్లి ఆయన చుట్టూ చేరి మీ కబుర్డు, నవల కబుర్లు ఆడుకుంటున్నాం. ఛాయాదేవిగారిని దైర్యంగా వుండమనండి. మీరు త్వరలోనే అనారోగ్యం నుంచి రిలీజు అవుతారన్మీ సంపూూర్త ఆరోగ్యంతో మళ్లీ మా వరద రాజేశ్వరరావుగారిగొ జోకులు పేలుస్తారనీ ఆశిస్తున్నాం. ఆ రోజు కోసం ఎదురు చూస్తూ-వుంటాను. ధీ నా హ్‌ త్తబూం యీనవయాంిత లి శ్‌ న | .. ళ్‌. వం ల స | ఆట న్‌ చ సా రాలదు సట . స న్న త క

వరదన్మ్పతి త్తత్తేణ్‌ ఆనువ్యతిలోమంచం మీద ఉండగా మాట్లాడలేని స్రీతిలో నోట్‌ బుక్‌లో వరద రాజోశ్వరరావుగాడు రాసీన అఘు వ్యాఖ్యలుః -/ ర, లె ఇ నట్‌ (0 | ఫ్‌! ళీ రం ॥ [న్యూస్‌ “పేపర్‌ చదివాక] ర్త న న: . శ అయం శ ళు య బ్ర స/ / గు యాత్‌. ఢ్రుదిర్రీ (“వెంటిలేటర్‌ తీసేశాక.] ( బగారం లా భిలంయళాలో న [ఒక డాక్టరుగారిని “ప్యూర్‌ తెలుగు కాఫీ'-తెప్పించి ఇస్తాను తాగమని కోరారు] మ ల ర్‌ట్తుళ హోగా సంగా 1 రాతల స లంలో (“ఆక్సిజన్‌ మనింట్లో పెట్టుకోకూడదా అని ఆడిగారు]

448 వరదన్నతి బ్ర సగర నీ చలిత మ్‌ జ యై గేల ఆయా జా తన. కా. [ఆసుపత్రిలో ఒక రోజున రెస్పిరేటరీ ఇవ్టెన్సివ్‌ కేరియూనిచ్‌ (౧౦౮) పక్కన ఒక గదిలో ఉన్న (ట్రాన్స్‌ఫార్మర్‌ “చీలిపోయి పెద్ద పెద్ద మంటలూ పాగలూ లేచాయి. ఆ తరవాత శెండు రోజులపాటు [10౮ లో సరియైన విద్యుత్‌ నరఫరా లేక ఎయిర్‌ కండిషనర్స్స్‌గానీ, ఫాన్స్‌ గానీ పనిచెయ్యలేదు. పైగా వరండా వరన మరో “అంతస్తు, నిర్మాణం జరుగుతోంది. అప్పుడు వరద రాజేశ;రరావుగారి “రియొక్షన్‌ ఎ ల గటట తూ శు / దల (యాం ఆన్య/ో నవత! నం. అలీ 111100) గ్‌ దస 0 | జ లు కల క క (0/71 . సరల 4

వరదస్మతి త్త్త్త్రి | గ నే ఎ [అక్కడ జరుగుతున్న వై ద్యం పట్ల అసంతృప్త వెల్లిడించేవారు] న్‌ ఆ బభ్రమ? గాలా (౧/0 "0౮5 గ న. గోల ఈ -.. 'బిల్‌పవర్‌' లి. ['విల్‌పవర్‌* ఉంటే తొందరగా న యమవుతుందని చెప్పినప్పుడు బిల్‌ పవర్‌' కూడా ఉండాలి ఖః ఆని చమత్కరించారు ఆ స్థితిలో కూడా] 0౪/౮4 ఫ్‌ సి (౬౩6 ర్య/ ల (61 న వా (| [3య్యి ఒణుకుతూంటే సంతకం సాధన చేశారు [న్యూఢిల్లీలోని వెల్లింగ్‌టన్‌ వాస్పిటల్‌ గురించి]

త్త5౦0 వరదస్మృతి [29939 మే ౨వ తేదీన అబూ పురి వరదరాజోశ్వరరావ్రుగాడు. ఆఖరి శ్వాన తీనుకున్నారు.. వ త న ర మం. న న న లి న... న త్న న. స స్తన వాం టగా ల్‌ు న. మ. (అబ్బూరి వరద రాజేశ్వరరావుగారికి (శద్దాంజలి ఘటిస్తున్న ముఖ్యమంతతి శ్రీ కోట్ల విజయభాస్కర రెడ్డి గారు, శ్రీ, పి.వి. రాజేశ్వరరావుగారు, " శ్రీ పి. జనార్ధనరెడ్డి గారు, మొదలైన వారు] సాహితీమూర్తి అబ్బూరి కన్ను మూత మహానగర్‌ ప్రత్యేక ప్రతినిధి [మాడభూపి. క్రీ ధర్‌ హైదరాబాద్‌, మే 3: శ్రీ అబ్బూరి పరద రాజేశ్వరరావు మరణించారు. ఈ రోజు ఉదయం విజామ్స్‌ వైద్య విజ్ఞాన సంస్థలో ఒక (ప్రముఖ సాహితీమూతర్తి కన్ను మూశారు. విరంతరం పాహి త్యాన్ని, (ప్రజాహితాన్ని ఉఛ్వాన నిశ్వాసాలుగా జీవించిన అబ్బూరి కృతిమ శ్వాన పరికరాల పాయంతో నిమ్స్‌లో కొద్ది రోజులుగా శ్వాసకోసం పోరాడుతున్నారు. శ్వాసకు సంబంధించిన ఇంటెన్సివ్‌ కేర్‌ యూనిట్‌లో కోలుకుంటున్నారని అందరూ అనుకుంటున్న తరుణంలో అబ్బూరి మరణించడం ద్యిగ్భాంతి కలిగించింది. స్వేచ్చా జీవి సంభాషణా చతురుడు అయిన అబ్బూరి ఆసుపత్రిలో కృతిమ శ్వాసయంతాల వైర్లతో, ఆక్సిజన్‌ గొట్చాంతో, ఇంటావీనస్‌ సూదులతో, మానిటర్జు, స్లాస్టర్త మధ్య బంధించిన యోధుడులా కన్పించారు. స్వతంత్ర వ్యక్తిత్వమే ఊపిరిగా బతికిన అబ్బూరి ఊపిరి కోసం యంతాలమీద ఆధారపడడాన్ని కూడా నహించలేదు. ఎన్నోసార్డు వాటిని లాగేసుకుంటే ఆయనకు నచ్చజెప్పడం ఎవరి తరమూ కాలేదు. ఈ యం(త్రాలవల్ల, బలహీసతవల్ల ఆయసకు హాయిగా మాట్లాడుకునే

పరదన్మతి త్‌. అవకాశమే లేకపోయినా మాట్లాడినంత సూటిగా, ఘాటుగానే వాక్యాలురాసేవారు. గొట్టం ద్వారా (ద్రవ పదార్జాలనే స్వీకరించిన అబ్బూరి వణికే చేతులతో చిన్న కాగితాల మీద చేసిన అనువతి సంతకాలు ఆయన చతురతకు చివరి సాక్ష్యాలుగా ఆయన భార్య అబ్బూరి ఛాయాదేవి వద్ద

“మానాన్నగారు అబ్బూరి రామకృష్ణారావు వలె నేను సాహి త్యాన్ని సీరియస్‌గా తీసుకున్నాను. ఆంతేగాని సీరియప్‌గా పవిచేయలేదు. నేనూ అంతే” అని ఒక ఇంటర్వ్యూలో శ్రీ, అబ్బూరి వరద రాజేశ్వరరావు చెప్పుకున్నారు. “నేను సాహిత్యాన్ని సీరీయస్‌గా తీసుకున్నాను గనుకనే కొద్దిగా రాశాను. రాజకీయాలకు దూరంగా ఉంటాను. నాది నవ్య మానవతావాదం. ఎం.ఎన్‌.రాయ్‌ గారి ప్రత్యక్ష అంతేవాసిని. నా జీవితంలో నాకదో గర్వకారణమైన అనుభూతి” అని శ్రీ, వరద రాజేశ్వరరావు న్వయగా చెప్పారు...........

ముఖ్యమంత్రి నివాళి

"హైదరాబాద్‌, మే 3 ఆంధప్రదేశ్‌ ఆధికార భాషా సంఘం అధ్యక్షుడు, [ప్రముఖ సాహితీవేత్త, జర్నలిస్టు శ్రీ అబ్బూరి వరద రాజేశ్వరరావు ఈ రోజు ఉదయం నిమ్స్‌లో మరణించడం ముఖ్యమంత్రి, ఆయన మిథత్రుడు శ్రీ కోట్ల విజయభాస్కరరెడ్డి తీవ్ర సంతాపాన్ని, దిగ్భాంతిని వ్యక్తం చేశారు. .

సంతాప సందేశంలో శ్రీ కోట్ల అబ్బూరితో తన చిరకాల "స్నేహాన్ని ప్రస్తావిస్తూ తెలుగు సాహిత్యానికి, నాటకానికి, పుస్తక(ప్రపంచానికి, పాత్రికేయ రంగానికి అబ్బూరి సేవలు మరువ జాలనని అన్నారు.

గ ఇల్లీ * "జ! రే బే; | , “వరది చితపటానికీ పూలమాల వేసీ శ్రద్దాంజలి ఘటిస్తున్న ముఖ్యమంత్రి శ్రీ కోట్లు విజయభాస్కర రెడ్డిగారు]

452 వరదన్మృతి

• 6 అబ్బూరి నిలకడైన మేధావి. ఆలోచనల్లో అనమానమైన జౌన్నత్యం కలిగినవ్యక్తీ, అబ్బూ సమయస్పూర్తి, విస్య వ్యంగ్య ధోరణి నన్నెప్పుడూ ఆకర్షించేవి అని శ్రీ కోట్ల విజయభాస్కరరడ్డే "పేర్కొన్నారు. అంతటి మంచి స్నేమితుడిని కోల్పోవడం నాకు వ్యక్తిగతంగా తీరని నష్టం ఆయన అన్నారు. వళి ముఖ్యమంత శ్రీ కోట్ల ఈ వార్త తెలియగానే బాగ్‌ లింగంపల్లిలోని శ్రీ అబ్బూరి ఇంటికీ ఆయన మృతదేహంపై పువ్పగుచ్చాన్ని ఉంది నివాళులర్పించారు. ఆయన భార్య శ్రీ ఛాయాదేవిని ఇతర కుటుంబ సభ్యులను ఓదార్చారు. లు '్రీ అబ్బూరి వరద రాజేశ్వరరావు భౌతిక కాయానికి ఆధికార లాంఛనాలతో అంత్య(క్రీయ జరుగుతాయని ప్రభుత్వ ప్రతినిధి ఒకరు చెప్పారు. 93) ('మవోనగర్‌' సోమవారం, 3.5.8 ఛ్‌ (భ్‌ | ష్‌ 7 వాజాభానకానాతా యమని 7 లా ల ( ౮. సగట క్‌ | , పహ? ॥ ఎ జ కి భక్త్యా ! కట్న... | [మ వ అసైా | లీ జో ఈటీ” స్న షి. న న్‌ మ. [అబ్యూరి 0లో” బరీ వరద రాబేశ్వరరావుగారి సంస్మరణార్థం వేద పఠనం చేస్తున్న సందర్భ బాగ్‌ లింగంపల్లి లోని స గృహంలో]

వరదస్మృతి 45 నా వనే టాంగ్‌ శ. [అబ్బూరి వరద రాజేశ్వరరావుగారి అస్థికల నిమజ్జనం చేన్తున్న అబ్బూరి గోపాలకృష్ణ అత్తలూరి నరసింహరావు హరి, మొదలై నవారు-వాఖిపట్నం సము[దంలో] ఆధునికులలో అతినవ్యుడు వరద గోపొల చక్రవర్తి నిమ్స్‌ ఆసుషతిలో మ, సళ్యువుతో ఇంచుమించు ఒక నెల రోజులు హోరాహోరి పోరాడీ ఆఖరి నిమిషంలో ఎందుకో వరద పోరాటం చాలించాడు. లేకపోతే ఆయన ఇంత త్వరగా న్మిమ్మమించడం ఏమిటి? ఇంకా సాయంకాలాలు, ఉదయం కృష్ణారొవుగారితో ఆయన వావ్యోళి పళ్తున్నట్టుగొనే వుంది. రోజాకు నాలుగు సార్లు ఫోను చేసి పచ్చావాటీ మాట్లాడుతున్నట్లుగానే వుంది.

“అచట పుట్టిన చిగురు కొమ్మైన చేని అన్నట్లు అబ్బూరి వారించ్లో అంతా కళారాధకులే. సాహిత్యంలో, చమత్కార సంభాషణలో అబ్బూరి రామకృ స్పమ్లైరావుగారి తనయుడనిపించుకున్నాడు వరద. ఆయన పాత తరానికీ నేటి తరానికీ సేతువు వంటి వాడు. టి.ఎస్‌.[ఇలియట్‌ వలె వరద గొప్ప క్లాసిసిస్టు. మళ్లీ ఆధునికులలో ఆధునికుడు.

=... టయన బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలి. రొష్ట ప్రభుత్వం ఆయనను ఆదికారభాషా సంఘం అధ్యక్షుడిగా ఇటీవలనే నియమించింది. కాని విథి మరోలా తలిచింది.

వరద చేయకుండా వదిలేసిన పనులు చాలా ఉన్నాయి. అందులో వొకటి “స్వీయ కథ రాయడం. ఇది నిజంగా ఒక ఆధునిక క్లాసిక్‌ అయేది. కొన్ని ర్యాన్వాల ముఖ్యమర్యతులతోనూ, కొందరు కేంద్ర మంతులతోనూ ఆయనకు నన్నిహిత పరిచయం వుండేది. శచేపథ్యంలో ఢిల్లీ రాజకీయాల గురించి ఆయన ఒక (గ్రంథం రాస్తే ఎంతో సమాచారం మనకు లభించేది.

తృర్‌4 వరద స్మృతి ఇటీవలి కాలంలో ఆంత చమత్కార (ప్రియుణ్లీ మరాకరిని చూడలేదు. మనం ఏ పదం ఉచ్చరిస్తే దాని మీద “పన్‌” చేయగల సామర్ర్యం ఆయనకుండేది. అంత త్వరగా వరదమనల్ని వదలి వెళ్లిపోతారని ఎప్పుడూ అనుకోలేదు. వరద మేడినన్‌ లో వున్నా బాగ్‌ లింగంపల్లి లో ఉన్నా ఆయన బాణీ వాక్కళకేు. ఇప్పుడు స్వర్గవానులు ఆయన హాస్యానికి తల్ల్మకిందులవుతూ వుంటారు. వరద వరదే. ఆటువంటి సాహిత్యవేత్తను ఇంకొకర్ని నేను చూడలేదు. ఆయనకిదే (శద్దాంబలి. (“ఆంధప్రభ, మే 4, 1993.) సౌహిత్యోవ జీవి దిక్కులేవి జనుదకు తొలువు కనని కనులకు వురాతనం మంచిది వులోగమున మెందుకు? బలంలేవి జనలోకు సలం చెడిన చరిలకు మలోయుగం దేనికీ మంచికాని దానికీ వనసిదీకలల బొమ్ముకు భావికాలనమ్ముకు మందిమేలు కోరక్ర ముందు చూవు చూడక? దాదాపు నలబ్జై ఏళ్ళ కిందట అబ్బూరి వరద రాజేశ్వరరావు ఇలా కవిత్వం రాసినప్పటి' గోజులతో పోలిస్తే (ప్రస్తుతం తెలుగు కవితా రీతికి పోల్చుకోలేనంత తేడా కనిపించొచ్చు. అబ్బూరి రద రాజేశ్వరరావుతో పాటు కలం పట్టిన అనేక మంది కలాల్లో సిరా ఏనాడో ఇంకీ పోయి శండొచ్చు. వారి చిరునామూ కనుక్కోవడం విశ్వవిద్యాలయాలలో ఏకేటా కుప్పతెప్పలుగా ఇత్చత్తి చేస్తున్న పరిశోధకులకు తప్ప అన్యులకు సాధ్యం కాకపోవచ్చు. మరికొంతమంది వాలే హీ ంచలేని కవితా శిథరాలు ఆధిరోహి ంచి ఉండొచ్చు. ఈ రెండు జాబితాల్లో వరద రాజేశ్వరరావు 'నిపించకపోవచు స్ట్‌ మరణించే నాటికి అబ్బూరికి 70 ఏళ్లు కాని ఆయన కలానికి షష్టీపూర్తి అయింది. పదో ఏపె శపోభంగం' ఏకాంకిక నాటిక (ప్రచురించారాయన. ఈ ఆరవై ఏళ్ళ కాలంలో తొలుగు సాహిత్య | ;ంగంలో వచ్చిన (ప్రతి మార్పుకు చేర్చుకు ఆయన (ప్రత్యక్ష సాక్షేక్రాదు, (ప్రతి క్షణంలోనూ గాతధారి. ఈ ఆరవై ఏళ్ళ కాలంలోనూ పుట్టిన గిట్టిన సాహిత్య (ప్రక్రియలు, సాహిత్య జీవులు

వరద స్మృతి 45్‌క్‌ “వరదిను కాదని జరిగిన సంఘటనలు కావు. ఆయనే చెప్పుకున్నట్టు ఆయన జీవితమంతా పొహిత్య లోకంలోనే గడిచింది. ఆయితే రాయడం కోసమే రాయకపోవడం వల్ల ఆయన రచనల రాశి పెరగలేదు. ఆయన జీవిత కాలంలో సాహిత్య రంగంలోనే కాకు సామాజికంగా వచ్చిన మార్పులకు కూడా ఆయన దూరంగా ఉండలేదు. ఎప్పటి కప్పుడు (ప్రతిస్పందిస్తూనే ఉన్నారు.

అబ్బూరి రామకృష్టారావుగారి వ్యక్తిత్వం కూడా వరద రాజేశ్వరరావు మీద గాఢమైన (ప్రభావం చూపేంది.

రామక ్పస్టారావుతోపాటు కలసి 'నటాలి” తరపున నాటకాలు (ప్రదర్శించడం దగ్గర్నుంచి నిత్యం సాహిత్య జీవుల్లో కలగలసిపోయి తిరగే అవకాశం వరద రాజేశ్వరరావుకు కలగడంవల్హ ఆయన బతికివున్నన్నొళ్ళూ ఆదే సాహితీ (నవంతిలోనే గడిపారు. పైగా తెలుగు సాహిత్యం ఆధునిక రీతుల్ని లాంగదీస్తున్న సమయంలో ఉన్నందువల్ల వరద రాజేశ్వరరావు (ప్రయోగాలు చేయడానికి కూడా వీలైంది. 1953 డిసెంబర్‌ లో హైదరాబాద్‌ లో తెలంగాణా రచయితల సంఘం (ప్రథమ వార్షికోత్సవ సభలకు శ్రీ, శ్రీ, ఆరుద (ప్రత్యేక అవ్వోనితులుగా వచ్చి వరద ఇంట్లోనే మకాం పట్టారు. ఆ రెండు రోజుల్లో శీ. ఆరు(దతో కలసి అబ్బూరి 'మే మే రాశారు. ముగ్గురు రచయితలు కలసి సంయుక్తంగా రాయడం అప్పటికదే మొదటిది కావచ్చు. ఆ తర్వాత ఒకరికన్నా ఎకుావమంది, మరీ ఇటీవలి కాలంలో అయిదుగురు కలిసి రాసిన కవితలు వచ్చాయి.

తెలుగుసాహిత్యానికి ముగ్గురేసి కవులకు కలసి ఏదోవిచ్యితమైన లంకె ఉన్నట్టుంది. (ప్రాచీన సాహిత్యంలో కమ్మితయం ఉంది. ఆ తర్వాత శ్రీ క్రీ లెక్క (ప్రకారం తిక్కన, వేమన, గురబాడ- ఈ ముగ్గురీ ఎన్నదగిన కవులు, దీన్ని ఆర్ముద కొంత సవరించి వేమన, గురజాడ, శ్రీ శ్రీ మాత్రమే మెచ్చదగ్గ కపులన్నారు. కావి ఆరుద ఆ తర్వాత మనసు మార్చుకుని శ్రీ, శ్రీ మరణం తర్వాత ఈ జాబితాలోంచి శ్రీ, శ్రీని తాలగించి నారాయణబాబు పేరు చేర్చారు. ఈ కవితయాల దృష్టితో చూస్తే తాలినంయుక్త కవిత 'మేమే లో వరద ఉండడం (ప్రత్యేకంగా గమనించదగ్గ విషయం. ఆంతకన్న ముందు (1943) ఏల్చూరి, కుందుర్తి బెల్లంకొండ రామదాను కలిసి “నయాగరా' వేయకపోలేదు. కాని అది సంయుక్త కవిత కాదు.

ఇలా అన్ని సాహితీ (సవంతులతోనూ వరద రాజేశ్వరరావుకు నన్నిహిత సంబంధం ఉండడం వల్లే ఆయన జ్ఞాపకాల పుట్టు “కనన కుతూహలరి' ద్వారా తెలుగు సాహితీ చర్మితకు కేవలం తారీఖులు దస్తావేజుల తబిసీళ్ళు కాక వ్యక్తులు, వారి అనుబంధాల సముచ్చయాన్ని ఆందించగలిగారు.

అబ్బూరి రామకృష్ణారావు కుమారుడు ఆయినందువల్ల, విపరీతమైన సాహి త్యాభిలామ అభినివేశం కల వారై నందువల్ల, ఆయన జీవిత భాగస్వామి కూడా సాహిత్యోప జీవి అయినందువల్ల ఆయన బతుకంతా సాహితీ రంగంలోనే కలిసింది.

సాహితీ రంగాన్ని ఆంటిపెట్టుకున్న వాళ్ళందరికీ తప్పని తిప్పలు వరద రాజేశ్వరరావును కూడా వదలలేదు. రాను రాను ఆయనలో సినిసిజం ఛాయలు పెరిగాయి. దీనితో లోకం తననుదాటి పోలేదన్న ఆహం పెరిగింది. ఆయనను దగ్గరగా ఎరిగినమి[తులు ఈ లక్షణాలు బాగా గమనించగలిగారు. "మేమే" రాసింది “నేనే ఆనే దాకానూ, కవులంచేముందు రామక సస్టరావు, ఆ తర్వాత తనూ అనే దాకా వెళ్ళింది ఈ ఆహం. ఇలాంటివాటిని వదిలేస్తే వరద ఆద్యంతం సాహితీ వరదలో జీవించిన సాహి త్యోపజీవి. (సంపాదకీయం, “అం ॥ -

, ఆఅం(ధభూమి, ఆదివారం, మే 9, 1993)

ఉర్‌6 వగద న్మృతి రాజకీయ్మ సాహిత్య రంగాల్లో కలగలసిన “వరది సుల్తాన్‌ బజార్‌, ము. 14 (న్యూస్‌టుడే):

ఏ వ్యక్తలోనై నా ప్రత్యేక లక్షణాలు కలగలిసి ఉంకే వాటిని వెలికి తీసీ అవి అందరికీ తెలిసేలా, జాతికి ఉపయోగపడేలా చేయాలనే తపన అబ్బూరి వరద రాజేశ్వరరావులో ఉండేదని డా! బూదరాజు రాధాకృష్ణ అన్నారు. శుక్రవారం సాయం(తం సుల్తాన్‌ బజార్‌ లోని శ్రీ, కృష్ణదేవరాయాంర భాషా నిలయంలో అభ్యుదయ రచయితల సంఘం ఆధ్వర్యంలో జరిగిన అబ్బూరి సంస్మరణ సభకు ఆయన ఆధ్యక్షత వహించారు. ఈ సందర్భంగా ఆయన (ప్రసంగిస్తూ వరద రాజే శ్వరరావుతన రచనల్లో వ్యక్తులను ద్వేషించారు కాని సాహి త్యాన్ని ద్వేషించలేదన్నా ఎరు. రాజకీయంగా సంబంధం ఉన్న వారికి రాజేశ్వర్‌ గా, సాహిత్యపరంగా సంబంధం కలిగి ఉన్న వారితో వరదలా ఆయన కలిసిమెలిసి ఉండేవారన్నారు. పరద బాల్యం నుంచే తన తండడ్రతో తిరుగుతూ నాటకరంగంలో ఆసక్తి పెంచుకొన్నారని అన్నారు. రాజేశ్వరరావు తన 14వ ఏటనే ఒక పుస్తకాన్ని రచించిన గొప్పకవి అవి ఆయన కొవియాడారు. రాజేశ్వరరావు చేసిన సేవలను (వముఖ కవులందరూ కలిసి ఒక పుస్తకంగా రచించి ముందుతరానికీ తెలిసేలా క షీ చేయాలన్నారు.

కోదాటి నారాయణరావు మాట్లాడుత్తూ రాజేశ్వరరావుతో తనకున్న న్‌ పరిచయం, తీపి గుర్తులను సభలో తెలుపుతూ స్మరించుకొన్నారు. భాషా నిలయం కార్యదర్శి ఎం.ఎల్‌. నరసీంహారావు మాట్లాడుతూ రాజేశ్వరరావు ఒక మేధావి 'స్నేవాశీల, రచయిత అని కొనియాడారు. వరద అభిప్రాయాలను విర్మాహమాటంగా చెప్పే గొప్ప వ్యక్తి ఆని అన్నారు. తదనంతరం సభలో పాల్గొన్న (ప్రముఖులు వరద రాజేశ్వరరావును కొనియాడుతూ వారి అభ్మిపాయాలను, గత జ్ఞాపకాలను సభలో వెల్లడించారు. అంతకు ముందు కోదాటి వారాయణరావు అబ్బూరి చ్మితపటానికి పూలమాలవేసి (శద్దాంజలి ఘటించారు.

" ('ఈనాడు”, శనివారం, 16 మే 1993) శ్రీమతి ఛాయాదేవి గారికి, నమస్కారం శ్రీ వరద రాబేశ్వరరావుగారి మరణం నాకు చాలా దుఃఖం కలిగించింది. ఏటో చిన్న 60౧౧12౬ తొ [0901121 లో చేరారను కున్నాను గాని మృత్యువు కబళించనున్న దనుకోలేదు. అధికార భాషా సంఘం ఆధ్యక్షుని హోదాలో గుంటూరు వస్తారని, మా ఇంటికి వ స్తారని ఆశిస్తున్న సమయంలో యీ ఘోరం జరిగింది. మేధావి సాహి తీవేత్త'స్నేవశీలి, వరదగారు లేరంకే మా బాధ చెప్పలేనిది. మీ అనుబంధం గొప్పగా మేమందరం తలచుకొనేటంత గాఢమైనది. పరిణతమైన విద్యాబుద్దులు గల మీరు ఆయన లేని ఒంటరి జీవితాన్ని గడపటం కష్టమైనా ఆత్మ స్పైర్యంతో ముందుకు సాగగలరని ఆశిస్తాను. వశ. కావచమేోజ వానరా గన్న

పరద స్మృతి 457 ౯ ౨. 220 & ఇ1228. 3. ౨. 719జీజం[1, ౨౬ కడ 4, 1993. ౨ లషు2 ౯ 88, 06 ౧6౫౩ ౦౯జ2రే2ిం రేలం౧136 ౪43 [05 98001108. 701643 020006 66853 ౦ రల 0000 66112 0౯10393. 0౪ ౧03౯ ౨అగా 81[0006401ల006 10 ౪04 07 416 5261 060047606౬ 035 900660 గం లా న! త్రీమతి అబ్బూరి ఛాయాదేవి గారికి, శ్రీ వరదరాజేశ్వరరావు గారి అకాలమ్బతి నాకు తీవ సంతాపాన్ని కలిగించింది. అధికార భాషా సంఘం అధ్యక్షులుగా ఆయన నియామకం జరిగినప్పుడు నేను రాసిన అభినందన లేఖకు ఫోన్‌ ద్వారా కృతజ్ఞతలు చెప్పారు. ఇంతలోనే ఆయన పరమ పదిస్తారని ఎవ్వరూ అనుకోలేదు. మీకూ, మీ కుటుంబ సభ్యులకు నా హార్టిక సంతాపం తెలియజేస్తున్నాను. ౬4 మ. "నా తృర5,93 డా! సి. నారాయణరెడ్డి. క ఓల! టి 20606 పటు 20000102 240 త్తీమతి ఛాయాదేవి గారిక్తి (వఖ్యాత సాహి తీవేత్త సప్పాదయ మతులు శ్రీ, అబ్బూరి నరద రాజేశ్వరరావుగారి మరణ వార్త విని ద్మిగ్బాంతి చెందాను. ఈ దుఃఖ సమయంలో మీకు నా గాఢసంతాపం తెలియ జేన్తున్నాను.. న!

వరదస్మృతి త్నర్‌8 (6.5. 82 క్రజా% 28-101, 641000౫ జ సేటు 7, 1993. చి! ఛాయాదేవిగారికి ఆశీర్వచనములు. ఆ$ 1 ౪23 8800106 (10 9016 66 516 ౧౫౩ ? 46 అం౧200స. 1 [061 ర౦50ష ౪0 గీ 6 105 002 [06064 00906 20 0106 రల01663 01 2300124102 206 5 త్‌ 11ట636. 50 1028 102819630౪ 1033. 3౪623 జు ఆ6ఆ ౧౦1300, 161006 లం ౫౦6 226 2) 0 5046 $0౧006 00/00౯50గ0౪. .%6 *లా $౮ల 24) 0100౪ 1076 [06 1 వ00416 965020 704 10080 1 01621 సెస2 606 06 ౪11% ౫0౪ 1 అ౦గ. 020 15 5804] 60611 06806. ర ఉష ను కల ర్త |! 75.93, నరసాపురం. సోదరి ఫాయాదేవిగార్కి అమపూరిత అభివందనాలు. శ్రీ రాజేశ్వరరావుగారు మరణించారనే వార్త విని అవాక్కయిపోయాను. పుస్తైడు దున పారుకుంటూ వచ్చింది.వెంటనే వచ్చి వాలి పోదామనుకున్నాను. కానీ? టిక్కెట్సులేవు. నడీ ఇయినా వచ్చేద్దామనే ఆతృత. ఉత్తరం రాద్దామంటే మనను స ఒప్పుడం లేదు. చేతులు రొవడం లేదు. ఏదైనా ఊరు వెడితేనే ఎప్పుడొస్తారా అని ఎదురు చూస్తుంటాం. తిరిగి రాని ప్రయాణం" వెళ్లిపోయారు అదీ చెప్పకుండా! ఇహ అబాధ వర్హనాతీతం, అది అసుభవిస్తున్న వాళ్లకే తెలుస్తుంది. ఎల్లప్పుడూ జోక్సు వేస్తూ నవ్వుతూ నవ్విస్తూ మళ్లెపువ్వులా ఉండే మన రాజేశ్వరరావుగొరు ఇవా మనకు లేరంకే నేను నమ్మలేకుండా ఉన్నాను. హాస్పిటల్‌లో చూసిన చూపే ఆఖరి చూపు అవుతుందని ఊహ్‌ ంచలేకపోయాను. శ జే చక్కగా జంటపక్టుల్లా ఉండేవారు. ఆ జంటని విడదీసేశాడు. ఎంతలో మందికీ ఉపయోగ్యా వార్ని తీసుకెళ్లే బదులు నాలాంటి సళత్తురూపాయిని తీసుకెళకూడదూ? వాడికీ మంచి వాళ్లే కోవౌ నే స్త గ ఇన్నాళ్లకి, ఇన్నేళ్లకి ఆయన్ని గుర్తించి మంచి పదవి ఇచ్చారు. ఆ పదవికి పదునుపెట్టికుంణ ఆయన్ని తీసుకెళ్లిపోయాడా భగవంతుడు. ఆ పదవి ఆయన్ని (ప్రభుత్వ లాంచనాలిజో తీనుకెళ్ళడానికే ఉపయోగపడిందా అనే బాధ కలుగుతోంది. గ్ల “ బసూ పెట్దే మావారికి మంచిమి(తులు, షూ పల్లలికి మంచి సలవాోలిస్తూ మంచిబాటలో నడిపిస్తూ లో దిక్కులా మా కుటుంబం పట్ట మీ ఇరువురూ చూపేంచిన ఆదరాభిమానాలకు మీమెం బుణపడీ ఉన్నాం. |

వరదన్మృతి 45కి పల్లలు లేరనే లోటు లేకుండా అందరి పిల్లల్ని మీ పిల్లల్లాగే చూసుకున్నారు. ఢిల్లీలోనూ హైదరాబాదులోనూ మా ఏల్లలున్నా మీరున్నారవే ధైర్యంతో ఉన్నాను. ఇప్పటికీ ఎప్పటికీ వాళ్లు మీ పిల్లలే. వారులేని లోటు ఎవరూ తీర్చలేరు. పిల్లలు మీపట్ల ఇదివరకటికంటే ఇప్పుడు మరింత బాధ్యతగా ఉంటారు. ఉండాలి. తప్పదు. భగవంతుడు వేసిన శిక్ష ఆనుభవించక తప్పదు. జరిగినవి నెమరువేసుకుంటూ జరగబోయేవి ఊహించుకుంటూ నమన్యల్ని ధైర్యంగా ఎదుర్కొంటూ, వారు మన్యప్రక్కనే ఉన్నారని ఊహించుకుంటూ కాలగక్షేసం చెయ్యడం కంబ మనం చేసే దేమీ లేదు. మీరు చదువుకున్నవారు. కవయి(త్రులు. ఎన్నో చూసిన వారు. నేను మీకు చెప్పే ఆంతటి దావ్నికాదు గాని నామనస్సుండబట్టులేక ఈ నాలుగు ముక్కలు రాయలేక్క గుండె బరువుని, దుఃఖాన్ని నాలో నేను ఆణచుకుంటూ రాస్తున్నాను. ధైర్యంగా ఉండండి. మీ ఆరోగ్యం జూగగత్తగా చూసుకోండి. ఆయన బాధ్యతలు మీమీదపెట్టి వెళ్ళారు. సమాజానికి మీ సేవ ఎన్నో విధాలా అవసరం. ఆ తృప్తితోటి జీవితాన్ని సాగించాలి. ఇద్దరూ ఒకసారి పుట్టామా? ఒకసారి పోవడానికీ ఆంటారు పెద్దవాళ్లు. ఆనన్నీ ఊరడింపుమాటలు. కష్టసుఖాల్లోపాలు పంచుకుంటూ కలిసి కాపురం చేసినవారు అంలతేలిగ్లొ తీసుకోగలమా? మరణం సహజమని తెలిసినా సరీపెట్టుకోలేం. మానవ మ్యాతులం. అయినా తప్పదు. గుండె దిటవు చేసుకోండీ. ఆయన ఆత్మకు శాంతిని, మీకు నాసానుభూతిని వెలియజేన్తూ , ఇహ ఉంటాను, ఇటు ౧, కాళ ౯7౨౭ల [పరకాల కాళికాంబ]. నేరెళ్ళ వేణుమాధక్‌, వొసవీకాలనీ అస్మట్‌ (శ్రేయోభిలాషులు వరంగల్‌ -12. శ్రీమతి అబ్బూరి చాయాదేవిగారికి 8-5-93. మీ వేణుమాధవ్‌ నమస్కారములు. మీ వారి మరణవార్త, వార్తా ప్యతికలలో చదవగానే నా మనస్సు కకావికలై పోయింది. ఇలా జరుగుతుందని కలలో కూడా ఊహించలేదు. ఘోరం జరిగిపోయింది. రోజూ బయళల్లేరు దామని అనుకోవడం ఎండ తీవ్రత వల్లి బయల్లేరలేకపోవడం జరుగుతుండడం వల్లి ఉత్తరం (వ్రాస్తున్నాను. మీరు ధైర్యంగా వుండాలి... అన్మద్‌ (శ్రేయోభిలాషులు, మీ వారికి ఆత్మశాంతి కలగాలని కోరుకుంటున్న మీ జచంళ్థ్లువము

460 పరద స్కతి గ-35 64144 క21230-% ఆ ౨ం11-110046 సకం 8, 1993. 001 సేయ. 36, 1013 ౪186008000 0221 ౪602006 10 100౪ 0869259108 2422000) *ల/ ఆ 1606. సస *106 206 1 ౪150 *6 60౪14 06 ౪1౪4) ౪0౪ 2౬ 115 1౧౫6. 9102858 ర0 200901 0౪” 1914614 ౧0౧64౦16౫౦. త180320.్యబుళడా మర 1 6160 6 ఆం 06 91266 ౧౫ 7131 ౪0 308 12064 124395 02ద, 6 జార ో83/3 [0006000666 70౪ 256 008000 30%. ఇట 16పై%ర03 [0౧ 0001 0౯643, గ్రాం 1008000102 (4120600 110౪ (గంగ ౩ [టుథు 0606 92606457 2015366 6 ల౫౩ 100) 1 ౧16 ౧496. +0టవ 51006461 2.24. 221 శ 5.2%. ఏజరా! 4౨. టర. అలతి నేశంయంయణ2 ౧౦౧౧౧13800. 10.56.93 ఆఅబ్బూరీ ఛాయాదేవి గారిక్తీ ఒక రోజు సాయంకాలం, రేపు పరదకి ఉత్తరం (వాయాలి, ఈ సెలాఖరిలోగా హైదరాబాదు రానున్నాననీ, కొన్ని విషయాలు మాట్ట్లాడాలనీ సేర్కాంటూ, అనుకున్నాను. ఆ మరునాడు ఉదయమే. వరద రాజేశ్వరరావు పోయాడన్న వార్త లేడియోలో విని నిర్ధాంత పోయాసు. ఆసుష్యత్రిలో మరణం సంభవించిందని తరవాత 10165 లో చదివాను......... 1933లో కాబోలు ఆతనిని మొదట చూసినది. నాకు కావలసిన వాళ్లు. నాకంటె చిన్నగానే పోయారంట మరీ బాధపుడుతోంది. నాకు కలిగిన ఖేదం. మీకు కలిగిన వియోగానికి సానుభూతి తెలియజెప్పుకోడానిక్తి తిన్నవి పూటలు స్పురించడం లేదు. | భవదీయుడు, యో "సా షప "క. యజ్ఞన్మ స్నశా(స్తీ. తి

వరద స్మృతి 461 6౫.6 [మంజు ఇట: 99 0౯ 2ఖజయ 12853201 సెసటురై, సెం 0111-110003 100. షు 1993. ౨౭౫ 5౧0౬ 6౧27 ల! ౮జి, ఎం 5866ల 16౪3 0[64అ0150 0౯80౫ "1866 8696 501 ఉ&90025 ట్పుంంళట2 220, ౪000 1 210203 టాంప168ే 2 0 166౯ 000068 9100166 ౧౧6 80 1600 281 ౧0416౧0660 2 01108 6౫660౬ 3806108 2920802201 అలై[యంక ౧0౧64౦016206 ౪0 70800 00028 00000/3ట206 ౧ షం | య్యుం/66 ఏ 8010బ00 296 260401 [0౯9241 [ఆ డేలుడరేలు. 1 2ళ8/5్‌ ఇరగ 66 ౧ 12205-3020ు ౧కే, ఏ 11101160- 1021 లంం116006 2964 ౧2801868 30056 ౦0% 3906 ఆర స కంటు 0 జకం౧6 ఉహషగంల!టటు. ఉమ 2 0066 ౪046౯ 296 కంల 1160100668 2 ౪21004 91206 ౧0౬౦౫1 20082 ఏ ౦0%0002000[2163 041 ఇరయహ2కం! 25 611 ౦౯0౦౪186 కలటలడ60103. 402660౯ 00086119 ౧౧16, 46 200౯601260, 600002861౬ జ( 5000001 166ట4౪766 కొంగు 0080070౪ ఓ ౧౫ [031 ఇటిట సా ంటూుం. ₹/0ల0 1 ౫23 $60608 006 ౧6౫3 0% [61001006 106 [00 ౦%ల5 9216 ₹23 50026ప్ర/ బంగం *30ల్ర ౮5011 2602 264 ౩200 91. టల. తం ౪6 6౪6 280066 ౮064 10 902000 1 &౪/2)/ [001 ౪9 30 9001. 1 901610 [౫ ఇహం 24002, *00 19 9881 2 0౧1212, 01 వ%0%6 4106 5%6 ౪23 జం50 5012206 ఘ6 3100106 0 116 ౧67/5. ఇ 0జూ 1 ౪6416 60 3౫౦౪ ల౫ఫఆ౦| లాం1033128 0466ల ౧0౧640120063 10 30౪ హై 90౪ 1అగం!16 6006 01 ర13ళ053. _ . 0౧13 428 ౪6 00౪14 60 15 0 2% ౮06 421 115 0016 9041 ౧౫౮౫ 2631 12 ఫెల06. 051 క000ంటయ/ 080 6.6. 1పుకం2మగు' గ్‌! కాళీపట్నం రామారావు గజపతినగరం తే, 12.5.93. ఊ్రుమతి ఛాయాదేవి గారికి- నమస్తే అమ్మా! జరిగిన దానిని, మాబోటి వారిమే తట్టుకోలేక పోతున్నాము. మిమ్మల్ని ఎలా ఊరడీించగలం? అయినా తప్పదు. మనసు దిటవు పరచుకొని వారు దిగవిడచిన పనులుంక[కు పూర్తి చేస్తూ, రచనలో బాధను మరిచి పోయే (ప్రయత్నం చేయండి. అది సాధ్యమా? సాధ్యమని రాచకొండ విశ్వనాథశాస్తిగారు చేసి చూపేరు. రామంగారి కాల ధర్మం, రావిశాస్త్రి గారిని ఎంతగా కుదిపిందో దగ్గరున్న వాళ్లకే తెలుసు. నలభై యేళ్లగా సన్నిహిత పరిచయంలో ఆయన కంటతడి చూసి ఎరగను. రామంగారి మృతికి ఓ రోజల్లా ఆయన కన్నీళ్లు కార్చగా చూసేను. ఆ తర్వాత-

462 వరద స్మృతి ఆ తర్వాత యీ దుఃఖానికి తోడు యింకెన్నో ఒత్తిళలో ఉన్న శాస్త్రిగారు అంతవరకూ రాస్తూ వచ్చిన నవలలో (ఆరు నెల్టుగా) మిగిలిన సగం నిండా నెల కాకండా రాసి ముగించేరు. మొత్తం నవల మూడు పందల పేజీలు "పైన. డటంటాను, కా. రామారావు. ల.వ్‌. నిన్ననే వారిని కలఠిసేను. వెళ్లగానే వరద పోయేడు అన్నారు. ఆయన ఆరోగ్యం ఏమీ బాగులేదు. బయటకు రావడం లేదు. కారా. చి 15.5.933. సోదర్శీ వరదకు ఛాయవలె ఇంతకాలం సాగించిన నీబతుకులో ఇవాళ ఛాయ మ్యాతమే మిగిలింది. పరద ఆస్పతిలో చేరిన రోజున నేను ఉస్మానియాలో గుండెజబ్బుతోనే ఉన్నాను. మౌ అమ్మాయి వై. లలిత ఏప్రిల్‌ 29న వరద ఆ (క్రితం రోజే నిమ్స్‌లో చేరినట్లు చెప్పింది. నేను ఏప్రిల్‌ 16న ఆస్పత్రిలో చేరి 27న డిస్పార్జి ఆయినాను. వరద కొత్త ఉద్యోగవార్త నన్ను ఎంలే ఆనందపరచిందో, మే ౩వ తేద్‌ రాతి టి.వి.లో మరణవార్త అంత ద్మిగ్భాంతి కలిగించింది. యన కృష్ణారావుగారికి వెంటనే ఒక కార్డు రాశాను. నా ఆరోగ్యం సరిగా లేక ఆస్పత్రికి కొని మీ ఇంటికీ కాని రాలేకపోయాను. నీకు నా ప్రగాఢ సంతాపం తెలియచేస్తున్నాను. అంతకన్న ఏం చేయకలం ఎవరైనా. (షచండ్యూరయియు టీతో ఎ.యల్‌. నరసింహారావు గడం కెంరర్వే, 11.4. 3.0.. క్‌ క ంటా213ఓ 0%: లాం0%0 12గణ0284 0 15.5.93+ శ్రీమతి చాయాడేవిగారికి నమస్కారములు. మీరు దయతో పంపిన శ్రీ రాజేశ్వరరావుగారి ఛాయా పటం ఆందింది. 37 వసంతొబి ద్‌ కాలానంతరం నా మితున్ని నా బంధువును కలుసుకున్నంత ఆనందం కలిగింది. “గోలక్‌" ండ్‌ ప్యతికలో పని చేస్తున్నపుడు మీ ఇంటికి మిత్రులతో రావడం జరిగింది. నాటేనొ స్నవాలి ఆత్మీయుడు, సహృదయుడు ఇక్ష లేదన్న పరితాపం నన్ను పదిరోజుల నుండి వన్నాడుత్యూూ ఉంది. ఒక్కొక్కరుగా మా కాలంవారంతా కన్ను మూస్తున్నారు. రసిక జనంలేని ఈ సమౌజుం నేనెందుకుండాలి? రావుగారి కంటె నేను రెండేళు స చిన్నవాన్ని. 27 సంవత్సరాల నుండే మోడుబారిన వృక్షంలా వీరర్ధకంగా, "పేలవంగా నన్నాదేవుడెందుకు బ్రతికించాలి? అన్నీ సవ్యం ఉన్న వారి జీవిత గమ్యాలు “ వెలుగు లేని వైరాళ్య” జీవితాలైనపుడు, నొ (బ్రతుకునక్‌*

వరద స్మృతి తరం అభిలషణీయమగు “దివ్య పదార్ధం” ఉంటుందా? రావుగారి జీవితమే స్వప్నాల తూలిన (బతువైనపుడు, నా జీవిత ధ్యేయం గాలి మేడల "పేకమేడ గాక మరొక 'టెలాకాగలదు....... , 222కు క తీ-డీవె, 08128 2౪2 ౮౦1000౧ క0లష046, క్వ/రం2026, 195.93. అబ్బూరి ఛాయాదేవిగారికి, రైల్లో విశాఖ వెళుతూ, ఉపరులో వరదరాజేశ్వరరావుగారింక లేరన్న వార్త చదివాను. కవన కుతూహలమైన ఆయన కబుర్లు గుర్తొచ్చాయి నాకు. నవ్వుతూ, సవ్విస్తూ మళ్లెపువ్వులాంటి నలగని బట్టలతో కూర్చునే సాదరంగా వరదరాజేశ్వరరావుగారి రూపం ఒక్కసారి నా కళ్సముందు స్పురించింది. బాధగా నేనూ, సూర్యనారాయణా ఆ జ్ఞాపకాలన్నీ సంచుకున్నాము. ఆయన ఎడబాటుని తట్టుకోగల శక్తి మీకుండాలని కోరుకుంటూ, ఆత్మీయంగా రగ్రనణో మాలా క! 20.5.93 వరంగల్టు. శ్రీమతి అబ్బూరి ఛాయాదేవిగారికి, నమస్కారం. వరద రాజేశ్వరరావుగరారి వియోగ దుఃఖంలో వున్న మిమ్మల్నెలా సమాశ్వాసించాలో తెలియటం లేదు. మీరీ పరిస్థితిని ధై ర్యంగా ఎదుర్కొని నిలబడాలని మాకోరిక. వరద రాజేశ్వరరావుగారు తేని లోటు మీ ఒక్కరిదే కాదు. మొత్తం సాహిత్య (ప్రపంచానిది. మీ దుఃఖంలో పాలు పంచుకొనే సాహితీ బంధుబ్బందం వుందని గుర్తుంచుకోండి. మీరు ఒంటరికాడు. మేమందరం మీతో ఉన్నాం. ఉంటానిక్త మీ ఇతాల య్‌ లై మ్‌ కాత్యాయని.

ఉర వరద స్మృతి ౪154204402 0110441003, ఏ1ఏ-7, *ఏాజు్కరు2ంట00 వలీటగు [0284 ₹స2జ24261-520004. 1-6-93. పూజ్యులైన వదినగారిక్తి, నమః. లో అన్నగారైన “వరద గారితో నా వ్యక్తీగత పరిచయం కొద్దికాలం నుంచే అయినొ వారం సంభాషిస్తున్నంత సేపూ నాపసితనం నుంచీ సన్నిహి తంగా ఉన్నట్టుగా ఉండేది. అదే జన్మాంత సౌహృదం కదా! క ఎప్పుడూ హుషారుగా పలకరించే ఆయన ఇకలేడు అనుకోవడం బారగానే ఉంది. కొని మృత్యువు అని వార్యమైన “సనాతన” ధర్మం. ఎవరి “చివరి మామైనా” యిదే! త్వరలోనే హైదారాబాట్‌ వస్తాము. " మీకు చెప్పగల వాణిగాను. థైర్యం అవలంబయేత్‌ 1 పుతసామానుడైన మీ మరిది విశ్వనాథ వావని శాస్తి. అ భీమ్లీః 9-6-93 ఛాయాదేవిగారిక్తి రం వరద పోయినట్టు పేపర్లో చూశాం. మీ అడ్రస్‌ తెలియక ఇన్ని రోజులుగాను మీకు ఉక్త రాయడానికి. లో 0 మీకు నా హృదయ పూర్వక సానుభూతి. మిమ్మల్ని హైదరాబాదులో చూసినప్పుడు ఎం ల్ని సంతోషమైంది నాకు. అన్నేళ్త తరవాత మళ్లీ వరదని కలుసుకోవడం. వరదేకాకుండా మిని చూడడం ఎంతో బాగుంది. ట న _వన్ష శహూైంైాల త ఆదా ైల్‌స్‌.

నరద స్మృతి వగ హక ప. మ టా/262. ౨౯ ౩. గంటి గం 26.6.93 శ్రీమతి అబ్బూరి ఛాయాదేవిక్తి నా సోదరుడు, ఆప్రమ్మితుడు, సచ్చాాతుడు, వరద ఇంత త్వరగా కాలపు తరగల “వరద"”లోొ నురుగ్లై పోతాడనుకోలేదు. వార్తా మాధ్యమాలు 70 ఏళ్లు దాటినట్లు (ప్రకటించినా అటువంటి సర్వాదరపా(తుడయిన మ్యితుడు (పయోజకుడు అనుకోకుండా వెళ్లిపోతే అకాల కాలగతే! మీ వెలితినీ, బెంగనీ పంచుకోడానికి ఆలస్యంగా ఆయినా, నా తరపునా మా ఆవిడ సుభ్యద తరపునా, మీకూ మీ ఆడపడుచులకూ మరుదులకూ కుటుంబాలకూ మా హ్‌, ఎదయపూర్వక స న టో చ గా త టు శ్రీమతి అబ్బూరి ఛాయాదేవి గారిక్సి 29.6.93 అమ్మా! వరద రాజేశ్వరరావుగారు ధన్యజీవి. ఆయన తీపి గుర్తులను మననం చేసుకోవడం తప్ప మనం చింతించనవసరం లేదమ్మా! ఇ్‌ట్టు నమస్కారములతో వ్‌. నాతని. |! ఆరుద్ర 20.77.1993 ఆప్టులు ఛాయాదేవిగార్కి నమస్కారాలు. వరద మరణ వార్త పేపర్‌లో చదివాక నాప్రగాఢ సంతాపాన్ని, హృదయ పూర్వకమైన నా సానుభూతిని మీకు తెలియచేయలేక పోయాను. కారణం మీ చిరునామా నా దగ్గర లేకపోవడమే. “వరద జ్ఞాపకాల వరదలో...." అనే వ్యాసం ఆం(ధ్రజ్యోతిలో రాశానుణనమ(గ ఆయ్మధసాహి త్యం- ఆధునికయుగం మలికూల్చు రాసేటప్పుడు వరద గురించి రాస్తాను. ఈనారి హైదరాబాదు వచ్చినప్పుడు మీ ఇంటికి వచ్చి స్వయంగా ఇంకోసారి నాసానుభూతి తెలియచేస్తాను. ర్త న్‌ ను దు (4

వ06 వరదన్మతి 2 సంర లయం ళటు ర్క ఉనే | ఇ ఇం 1068 గ్రాల్స్‌ కన్‌ 1/1 సె జయ2క-2 108.93. క కి 126౬ (108804 1 ౪21 ఇగ 60 06. 000 గిషయాజా [24 025506 2ఖ్లైం 1%యారే ం౧లుం 1 ౨ల0! *01100 1 ౪20 008 21068 10 ౪62౮. 40౫/ 800 111025 గం జర | జర 009 ౪౦ *లు80 ₹1 0100. ౧౧6 ౧౦౫/౩ ౧౦200 23 2 018 50001 [05 0010 2 [04 రేషాం 6811ల 1 16జ0[20041 113 ౧ల౫ 2551220001... 166 గ2౫/5 120 కష్పంంళిజ 20 ౪23 90 10౯6. ] ౪2 బర ౪9964 206 30 ర16 ౧09006 01 ౯౮ [ముస 21106 2006008 01 310066 00%60162063 0 3౦౮౬ 06470060 గన్‌ ₹34జ0202 5జి ౪100 ౪ 93 జగ1యం, ౪6 12౪6 100౪0 1) 10 60 ఆ జో ౪6 ౧జంటుంంరి €6 0300064121 1626003. 1 ౪2 ౧౧ 10% 8401 1006768 మొ 001206 *గ0 [19 11 00101 16 056 15 ౫ జాం ౪000042016 1 192506 శా ₹6121%0056ఈఅగారేఖు/. 520 *గం౪ 4 0116 200000... 3 2 3066006 నిరం) అంటల06ే 20046013 318416 1 16 90036 2116 ౧6 20 2901600 0 10) ల టం 0 [1264 2000270102 060016 ౪10 1200166 %ఖరే 10 201676 500211 8225 గ 10౪66 1 ₹గంగిరు జరీ ౪2 601) 1021 10 ఉలి. ] ౪29 000 00 96% 2 ౦ అంతే [3 అరం 10%0ల0361. 1 15 4 బం 010 16 ౧1౩66 న! వ366601. శ జజ ౫0/6 ఖత! 1006 10 966 702 *౪%ల) * 00౧06 10 స్వారలం 080. ౪10 5 ౪4196 ౪7063 5120601017 “శా ( 142001. న ! ,30్‌ సంతాప సందేశాలూ లేఇలూ పంపినవారిలో _- డా! ఏల్చూరి విజయరాఘవరావు గగిబా కుమార్‌, + శ్రీమతి ఎస్‌, అఫ్‌, శ్రీ, శ్రీవిరించి శ్రీ వేమూరీ వెంకయ్య, డో! బి. మా శరీ శవ పన 'శ్రీకె. సాబాజీరావు శ్రీ ౩. శ్రీరామమూర్తి, శ్రీమతి పి గే = ప్రమతి మాలతీరావ్‌, శ్రీ నరేందర్‌, శ్రీ ఎం.వి. రావు, డా. (ప్రేమౌ నందకు రావు (శ్ర సత్తిరాజు వెం.న. సోమయాజులు, శ్ర్రీఎన్‌.ఎస్‌. సాయిబాబా, శ్రీ సిహెచ్‌. కామేశ్వేర మొదలైన వారూ, జవహర్‌ లాల్‌ నెవూ యూనివర్సిటీ లై(బరీ ఉద్యోగులూ ఉన్నారు ఃః

వరదన్మృతి 407 అబ్బుర మాతని బహురూపం!?! వాకాటి పొండురంగొవు

“దెనాయ్యోతయె నోడు నందేవామయ్యా

దేళన్నైల్ల రాజక బహిర్రేశమయ్యా

(గ్రన్తుతార్యధ సరన నల రంగమందు

వంది మూగధులే పేరు పొందగలరు! ”

అంటూ కవితలకు తప్ప అన్యములకు తలవంచని ఏడు పదుల వీరుడు ఏడేడు లోకాలు దాటి వెళ్లిపోయాడు.

1963 లో నేను ఢిల్లీలో మొదట కాపురం పెట్టినప్పుడు, అద్దె కొంప కోనం వెతికి చివరికి కరోల్‌ బాగ్‌లోని పూసారోడ్దు మీద 15వ నంబరింటీ డాబామీద వాటాలోకి దిగాను. దిగగానే ఆ ఇంటి పంజాబీ యజమాని “ఫస్ట్‌ ఫ్లోర్‌ మే ఏక్‌ మదరాసీ రావ్‌ సాబ్‌ రవొతే ఫైల్‌ అన్నాడు.

ఆ తర్వాత [క్రింది వాటాలోకీ వెళ్లితే ఎదురయ్యారు జలపాతం వంటి నవ్వుల వరద రాజేశ్వరరావుగారూ, (వశాంత గోదావరిలాంటి ఛాయాదేవిగారూ!

ఆ రోజుల్లోనే వాళ్లింట్లో ఒక పెద్ద మ్యూజిక్‌ సిస్టమ్‌ ఉండేది. ఆయన వద్ద దేశదేశాల సంగీతాల రికార్డులుండేవి. అందులోని ఈజిస్టీయన్‌, అరేబియన్‌ వాద్య సంగీతం గుండెను తొలిచి వేసేలా వుండేవి... ఆయన అలైడ్‌ పబ్లిషర్స్‌లో ఎడిటరు. వాళ్ల ఇల్టు ఒక సరస్వతీ మహలు. ఆ రాజధాని నగరంలోని ఐపీల్కు విఐపీలే కాక ఆంధధ్రనుండి వచ్చిన నటులు, ప్రయోక్తలు, కవులతో కళకళలాడుతుండేది.

ఆ తర్వాత, ఇటీవల ఆయన భాగ్యనగరంలో స్థిరపడ్డాక చాలా పార్టు కలిశాను. సాహి త్యరంగంలో దిగజారిన విలువలను చూచి ఆయన ఎంతో అవేదనతో మాట్లాడేవాడు. శ్రీ శ్రే, కుందుర్తి జరుక్‌, పురిపండా లాటి హేమూాహీేమీలతో నేస్తం నెరపిన ఆ అసలు సీసలు కవి “సీ సయకృతి నొక దాని చేధరించి పదవులకయి నానా మంతి పదములంట పద్యకర్తలు, సాహితీ వర్తకులును” (భవ్మపట్టిన్తున్న సాహిత్యపు విలువల గురించి కన్నీరు కార్చేవాడు అబ్బూరి,"

పద్యమంటే ఆయనకు (ప్రాణం. “వెలుగు పద్యాన్ని ఒక్కొక్క. రాక్కాక్కు విధంగా చదువుతారు, పాడతారు. అట్లా వివిధ రీతుల్లో పాడేవారి నందరినీ ఒక వేదిక మీదకు చేర్చాలి. తీగ ఆం౧108 ౪10 లం8[00060 అని అల్జాటప్పా సభా మందిరాల్లో కాక దర్జాగా ఒక ఫైవ్‌ స్టార్‌ 'హాటల్లో పెట్టించాలి. వీడీయో తీయాలి. ముందు తరాలకోనం దాచాలి. తెలుగు పద్యాన్ని అకబారీ మీద కూర్చోపెట్టి ఊేగించాలి” అని తహతహలాడేవాడు. అనన పామి రామాయణ కల్చవృక్షో గానాన్ని వీడియో తీయించాడు. గో పై హ్‌ విశాఖలో రావి శాస్తి సప్తతి సందర్భంగానూ ఆ గానాన్ని ఏర్పాటు

యించాడు. ర! ల నిజమయి 1992 లో ఇంచుమించు ఆంతా సిద్దమైన దశలో

తీర8ి ఆ సభకు అధ్యక్షత వహించవలసిన శ్రి లక్షణయతీం[దులు కన్నుమూయడంతో అది వాయిదా పడింది. ఆ పండుగను గనుక ఏ తెలుగు విశ్వవిద్యాలయంవారో ఏర్పాటు చేస్తే ఆనాట్‌ ఆ ఆకాశమ్మీద అబ్బూరి తప్పకుండా అవతరిస్తాడు, ఆనందిస్తాడు! కవిత్మ నాటకం, ఇంగ్రీవు ఎడిటింగ్‌ -ఈ మూడులోకాలను బౌపాసన పభ్జిన ఢతివిక్రముడు- ఒకనాటి ఉజ్వల యుగం నుంచి నేటి నికృష్ణపక్షం దాక చూచిన అపురూప యాతికుడు, అందరికీ నెచ్చెలి, జోకుల సమాట్టు, నిష్కల్మషమైన నవ్వుల "రేడు అబ్బూరి వరద రాజేశ్వరరావు. “నాట్యగోష్ట్ర, “కవన కుతూహబం' లో ఆయన విశ్వరూపం కానవస్తుంది. కంకర రాళ్లు కైలాన పర్వతాలుగా చలామణి అవుతున్న నేటి ప్రపంచాన్ని చూడలేక దూరంగా వెళ్లిన హిమగిరి శిఖరం అబ్బూరి. తీ ౪అం/ ౪0గట/ 90% ౦2 ఇ౦/ టిం! ఆయన్ని తెలుగు వాళ్లు మరవలేరు! (నంపాదకీయం, ఆంధ(ప్రభ సచితవారష్యతిక, మే 19.25, 1993) ఉఊ&లీకిళ *₹27842 గటటగ2?2 24 . ₹72022 20] ంళజనం6టకుు జంహంంగు!2016, ౪066ల 113 1 6906000 1%6440213 ౦94605, €16 [0ళూ ౦0£టోతగుం0 ౧2/20 ఓగు ౦౪౬10 00 & 00౧60[066101౬0౯ 5600201. 1013 2 5122 0₹2350౬0176ల, *90టగర 10 2007006116 0౧036 10 *శరుడడళా 1040 చ 6611 0 3601189100, 18 9600271366. ....6 20000ల0అ1 0 56 తం98 7 బార2 వషుటగబ2 20, 2 ముల ఇర 2 806 ౧౦68 జరీ 2 008౧238 అం 6016106096 60 2౦1024 16ల2టు6 *గటుంట జు ౧006016౫26 0౯60 123 10 06 6100066. 113 918 26 ఇగ హా 2 900% ఉణ6 00113 ఇరగ8 9286 25 భఖ 0460510111 12050826 00౧101153108, 54 షట జడ షట డా! 2౫% 01 433, 20410008 0110 [0౯20034 ౪6610 1 46 2050141, ఆఅ 2 పం ౧26 5608282106 ఓ 013 య? ౧జంల (0 ౪6౬ ఇంగ 2000856108 6 113 3౪. 2రయ1గ08 10 ఖీ 219 టజ2ర౧ అరేయంలటు, 1 ౪289 జు 241600 12 16 4166 వంటలూ, 67 01, *లల6 [6 ౪౦8064 [01 3676621 66 4141 16 36609 60 వీ270 [0006 9280820600. గడ6ేడ" 25 6 ౪2 2రయటం020010/ 02411064 0౪ 1 సంగిత 02006 ౧0౧) & పేర? 4085000064. 0 తటలా 1400 గ ఉ౦రలుర ఇమం ఖటంయం[04 48 23, & పేంటు ఇరు 2 1070106028 కలగంంగ 5820ల అర 900 ౧2౧౧6 ౪౧44ల 6 పలంలం600040. 0 *టిం56 02816-0య0/ ఇ1 204021 0600221501. 22062 ౪723 ఇఅలి-+లుంం6ర ఈ యటం జట్‌ మర....6 ౧౦6౮౦66 012/5. కం ౯౫66 8004 మలర0రం 2 0%6021 204 లుం యెం1ల్‌ 26 ౧౧060666 ఇంం౦డ ౧00౧20ట *గ8 2లింఅ6డ! ల౫ు౦03 09 116 ంసీడగాం3 ౦% 113 లు౦ం02%80/, 113

వరదస్మృతి న! 2010” 10 ౧0౧7ఆ౫౦ ౧ఆయుబంక/ ౪14) ౦౧౯౧4” జరి ౧౮బరంటంగ09655.....

1 476 100% కష్టంకళడ 26 [005 *011-0120 45 646౮. ₹/6 *౪అ8 1 01056 $08001 *గలు ఆం ౦థ4ల 11 21 018 609 206 40౪098 ౪11 0061ల 1స/4౧ట40236. 36 ౪23 2 1౪ల0/000లం4టం04836 ౪8 4066602 ౧000ల ఆయ 02006 10 1101 టపా 201 2064 గం౪66 1006 *80%. *సం ౦ 00౪164 06 1016081టు 09000601 ౧6 ౦౦౪14 250 06 2 5620001 మోంగి6 *ఫేం 00౪16 3206 09 ౫౦౩ 30103... శః

వం (6844 13 2105 (0 కం 51202 206 10 10 ౦1420 206 2) ౦018...

(ల 52620002 గటట సక2/ 1993) “వరదకలంి ఆస్పత్రిలో చేరడానికి ఒక్క నెలరోజుల ముందు ఆయన ఆధికారభాషా సంఘానికి అధ్యక్షుడయ్యారన్న వార్త అందరికీ ఆనందం కలిగించింది, ఆధికార భాషా సంఘానికి ఇప్పటికి ఆర్హుడై నవారు నాయకత్వం వహి ౦చబోతున్నారు...ఈయన హయాంలోనై నా తెలుగుభాషకు కొంత మర్యాద దక్కవచ్చు అని చాలా మండే ఆశించివుంటారు. అటువంటి ఆవకాశం తెలుగు భాషకు లేదో.... తెలుగువాళ్ళకే లేదోకాన్సీ అధికార భాషా సంఘంతో వస్తస్పర్శ కూడా చేయకుండానే అబ్బూరి వరద రాజేశ్వరరావుగారు అనారోగ్యం కౌగిలిలోకి పళ్ళవలసి వచ్చింది. ఆ కౌగిలి బిగి కౌగిలేఅయి, ఈ నెల ౩వ తేదీన ఆయన కన్నుమూశారు. అబ్బూరి వరద రాజేశ్వరరావుగారు అప్పటికి డెబ్బయ్యావ పడిలోవున్నా, మానసికంగా గట్హారసీవారే సాహి త్యపు వపరదకాలంలోనే వున్నారు. మొక్కవోని కవన కుతూహలంతోనే వున్నారు. (ప్రథమ (పణయమంత మధురంగా పద్యాన్ని మరింత (వాణవప్రదంగా స్మరించుకుంటూనే వున్నారు. నన్నయ్య చెప్పినట్టుగా పుతగాాత పరివ్వంగ నుఖంపాందు తున్నట్టు పద్యాన్ని హృదయానికి వాత్తుకునేవున్నారు. అబ్బూరి వరద రాజేశ్వరరావు గారు అబ్బూరి రామక్క ల్పృట్టారావుగారంతట్‌ వారి అబ్బాయి అన్నది అందరికీ తెలిసిందే. శ్రీ శ్రీ, విశాఖ తనకు చిన్ననాటి నేన్తాలేకాదు, చిరకాలపు నేస్తాలు. ఆయన తన వికిష్ట సేవలందించింది ఒక్క సాహిత్యానికే కాదు, జర్నలిజానికి కూడా.... అబ్బూరి వరద రాజేశ్వరరావుగారి రచనలను అబ్బురంగా చూసేవారుకూడా ఆయన నుంచి, ఇంకా రచనలు రావాలని కోరుతుండగ్గా “స్వీయకథి లాంటిది కూడా పూర్తి చేయక పోవడం ఆశాభంగం కలిగించేది. ఆందుకు “అందాకా వున్నవే చాలు అనుకోవడమే మిగిలింది. తన్షర్హమూన కవిలో వీమిటో తెలుసా వరదా? అది భబూతభవితవ్యాలమధ్య (టౌన్స్‌వరెంట్‌ వరదా” (“ఆంధ్రజ్యోతి సచ్విత వారపత్రిక, 21.56.93)

తాం వరదన్మృతి గు వరద రాజేశ రరావుకొక పూలహారం? నామివి సుబవ్మాణ్యం నాయుడు, 1982లో నేను ఎస్వీ యూనివర్శిటిలొ ఎమ్మెస్సీ చదివేటప్పుడు మెయిన్‌ బిల్లింగ్‌ ముందర్శ “సెనేట్‌ హాలులో ఈ రోజు “భాష-సాహి త్యం' అనే ఆంశం మీద ఆరుద్ర మాట్లాడతాడు. అందరూ రండీ!” అని ఒక బోర్డు పెట్టుండినారు. మెయిన్‌ బిల్లింగ్స్‌లో మేథమేటిక్సూ, ప్టాటిస్టిక్పూ, ఎకనామిక్సూ మామే చెప్తారు. నేనా బోర్డు చూసి, “కోతి నాకొడుకులు! తెలుగూ ఇంగ్రీమూ చెప్పే ఆర్డ్స్‌బ్లాక్‌ ముందర పెట్టుల్సిన బోర్డును ఈడపెస్టేసినారు!” అనుకుంటా మేథ్స్‌ డిపార్టుమెంట్‌ లోకి దూరేసి సందేళకంతా-బతికి పాయ్‌ వాంరా బగమంతుడా-ఆని చెప్పే యూవివర్సిటీ రోడ్డెక్కేసీ చూద్దునుకదా! నాపక్కన్నే ఆరుద్ర! జాబ్బాపై జామాతో బుజానికొక సంచీ తగలేస్కోని మల్లెపువ్వుమాదిర్లో పోతావుండాడు కవి. ఆయన్ను ఆర్వుద అని నేనెట్టు కనిపెట్టు గలిగినానంపే-అప్పచ్లో తిరప్రిలో మల్లెపూవు అని ఒక సిల్మా ఆడింది. దాంట్లో ఒక కవి వుంటాడు. వాళ్లెత్తి నెత్తిన బెట్టుకోని పూజించకుండా లోకమంతా దాన పనిలా ఆది వుండి పోతింది. ఆయితే ఆ కవి చచ్చిపాయ్‌నాడూ అవి తెలియంగానే లోకంలో వుండే వాళ్తందరూ ఎవరి సెత్తిమింద వుండే బరువును వాళ్లు వారేసీ ఆ కవి నెత్తి పెట్టుకోని 'చెంకాయలు కొట్టడం, కర్పూరాలు వెలిగించి ఆరతులు పట్టుడం! ఇట్లా నసనసగా నడస్పాది సిల్మా. అది కవిని గురించి తీసిన సిల్మాగదా దాంచ్లో కవుల్ని చూపిద్దాం కాసేపు వాపం-అనుకోని డైరెక్టరు ఆరుదనూ వేటూరి సుంద్శరామమూర్తివీ చూపించినాడు. కెమరాముందు కొచి స్పనందుకు- ఇదెక్కడి పీడరా సామీవారాయణా! అని ఆరుద్ర సిగ్గు పడతా తలకాయ గీరుకోవి కొంచేపు గమ్మనుంటే కెమెరా పాటికి కెమెరా చేసేదేంలేక శోభన్‌ బాటు దగ్గిరికెళ్ళి పాయ్యుండేది. అవితే, ఆరుద్ర ధాటీగా వుండి, “కవిత కోసమె నేను పుట్టాను, కవిత కోసమె కలం పట్టాను” అనే రీతిలో ఏదో పద్యం వినిపించినాడు. అదంతా చూసినోణ్లీ గావడంవల్ల ఆర్ముదను వక్క కొరికినంత సేపుత్లో గుర్తు పట్టేసి, “నమస్కారం సార్‌” అన్నాను. ఆయన గూడా నిమ్మళంగా “నమస్కారమండి” అన్నాడు. “ఏం పార్‌ నడిచాన్తుండారు?” అన్నాను. దీనికాయన్క “కాసేపునడిస్తే మంచిది గదండీ, నాకిది అలవాకే!” అన్నాడు. అంతటితో గమ్మనుండి పాయ్‌ నేనాయన్ని దాటుకోవి నాదోవన్నేను

వరదస్మృతి త్త] వాచ్చేముంటే నేను మిట్టూరోణ్లైందుకవతా? “ఏం సార్‌, ఈ మధ్య సిల్మాపాటలు రాయకుండా బాగా తగ్గించేసినారే!” అన్నాను. “ఇప్పుడు చాలా చెత్తవస్తోంది గదండీ. మనమేమిటి రాస్తాం, వాటితో సమానంగా!” అనేసీ అన్నాడు. ఈయన వేటూరి మింద దొబ్బు స్పదలతో వుండాడనుకోని నేనాయన్ని కాసు చేస్తా, “"ఆదేం అయ్యుండదు లెండి మీరు వేటూరితో పోటీ పళ్లేరనుకుంటా. ఆరేసుకోబోయి. పాలేసుకున్నాను-తీస్కోోండీ, గుగ్గు గ్లుగ్గు గ్గుడిన్సుందీ తీస్కోండీ. అంత హిట్‌ స్పాంగ్స్‌ మీతో ఆయ్యేవనేనా?” అవి ఆయన మానం తీసేసినాను. నన్నాయన కంటద్దాల్లో నుంచి నిమ్ముళంగా చూసి నవ్వినాడు. ఆంతే, ఏమన్తేదు.

మళ్ళా నేనే, “మీకు పాటకు ఎంతిస్తారునా?”" అనడిగినాను. “ఇంత అని ఇచ్చితంగా ఏముండదండీ. అయిదొందలూ ఇచ్చే వాళ్లుంటారు, వెయ్యేసి ఇచ్చేవోచ్లూ వుంటారు. మ్‌, చెప్పండి” అన్నాడు. ఇంతలో చెౌన్‌ క్ష్‌ వొచ్చేసేంది. నేనక్కణ్లుంచి వేశాలమ్మ వీధిలోకి టర్న్‌ అయి రాయల్‌ చెరువు బస్టాండుకు రావాల. “నముంచిది సాక్‌, నేనింకా పోదునా? అన్నా. “మీరు వాకొక సాయం చెయ్యాలి. నాకు పుత్తూరొక్కపాడీ అంటే ఇష్టం. అదెక్కడ దొరుకుతుందో కాస్తంత చెప్పరా” అని అడిగినాడు. నడే. నేనాయన్లో గూడా డీలక్పు "హూటల్‌ దాకా నడిచి “పుత్తూరు వక్కపొడి అమ్మబడును బోర్డు చూపించినా. ఆయన రెండు పట్టాలు తినుకుని సంచిలో వేస్కున్నాడు. “నేనింక వస్తాను సా ఆయితే!” అన్నాను. “వీల్లేదు, డీలక్స్‌ హోటల్లా చాయ్‌ తాగుదాంరండి” అవి పీలిచి నాడు. ఆ భోగం వుండొద్దా! నేనెంతో పాంతంగా ఆయన చేతులు బట్టుకోని, “నేను పోతాలేసా! మళ్ల బస్సు దొరకదునాకు!” అన్నాను. “చాలా మంచిదండీ చాలా థాంక్సండీ మీక ఆవి ఆయన ఆంటావుండి నా వినిపించుకోకుండా “నో మెన్షన్‌ కూడా చెప్పకుండా మా బసు కోసం పట్టూపరుగు!

• హైదరాబాదులో ఇంతకంటె హీనంగా అబ్బూరి వరద రాజేశ్వరరావుతో కత నడిసించివాను. ఇక్కడ తప్పు చేసి నోడు మాతం పరద రాజేశ్వరరావే. నేను ప్మ్యతికలో పనిచేస్తుండినంత మ్యాతాన నన్నాయన ఇరవై నాలుగేండ్ల మేధావి అనుకొని నాతోమాటలు బెట్టుకోవడం- గుంబిళ్లు పెట్టాల్సినంత తప్పు. ఆదెందుకో లోకంలో చానా మంది పత్రికల్లో పప్టేసే వాళ్తను మేధావులని గౌరవిస్తారు. నా అట్చాపంకలు ప్మతికల్లో ఎక్కడ జూసినా కనిపిస్తారు. అందాకా ఎందుకు? మొన్న పరద రాజేశ్వరరావు చచ్చిపాంప్‌నాడనే వార్తను పెలిప్రింటర్‌ మీద చూడంగానే గబీమనింది. ఆ వార్తను మొదటి పేజీలో పెడితే చూసి సంలోషిద్దాంగదావి ఫస్ట్‌పేజీకాడికి పోతే-విబంగానే ఫస్ట్‌పీజీలో ెట్టుండారు. నేను చానా కుశాలపడి, “ఫసప్ట్‌పేజీ వాళ్ళూ, ఫహ్ట్‌పీజీవాళ్లూ! మీరు చానా మంచి పనిచేసినారు-వరద రాజేశ్వరరావు వార్తను ఫస్ట్‌పేజీలో పెట్టి!” అన్నాను. అందుకు ఫస్ట్‌ పేజీ వాళ్లు, “అమ్మా, మాకామాతం తెలీదా! ఆయన మొన్ననే అధికార భాషా సంఘం ఆధ్యక్షుడయ్యాడటగదా। వార్తలోవుంది కళ్లు బాగా పెట్టీ చూడు! అధికార భాషా సంఘం అధ్యక్తుడంటే-మోర్‌ దేన్‌ ఐఏఎస్‌ ర్యాంకు! ప్రిన్సిపల్‌ సెక్రటరీ హోదా అనుకో! ఫస్ట్‌ ఎడిషన్‌ కేగాదు సిటే ఎడిషన్‌ దాకా ఈ వార్త ఫస్ట్‌పేజీలో వుండాల్సిందే!” అన్నారు. ఆదీ కత!

నేను 'ఉదయంి పేపర్గో చేరినాకనే నాకు వరద రాజేశ్వరరావు పేరు తెలిసింది. నా తెలీని తనంతో నాకూ ఆయనకూ పెద్ద తేడా లేదనుకున్నాను. ఆయన మంగళవారం మంగళవారం

తాప వరదస్మృతి ఎడిట్‌ పేజీలో “వరదకాలం' అని రాసేవాడు. నేను బుధవారం బుధవారం “పచ్చవాకు సాక్షిగా" రాసేవాణ్ని. ఒక రోజే గదా అడ్డం-అనుకొన్నంతగా ఆయన్ని నేను 'నా కంక పెద్ద గొ్ప్పేంకాదులొ అనుకున్నాను గూడా. రెండుమూడు వారాలు నేనాయనవి [శద్దగానే చదివినాను. నేను మా యమ్మను గురించి రాస్తుంటే ఆయన వాళ్ల నాయిన గురించి రాసేవాడు. అయితే వాళ్ల నాయిన అబ్బూరి రామకృష్ణారావు చానా గొప్పవాడనిపించేది. ఇంతకు మించి నేనువరద రాజేశ్వరరావు గురించి ఆలోచించింది లేదు. ఒకసారి ఏబీకే (ప్రసాదు హడావిడిగా నన్నుపీలిపించి “నిన్ను వరద రాజేశ్వరరావుకి అటాచ్‌ చేస్తున్నాను. ఆయన బాగ్‌ లింగంపల్లి క్వార్టర్స్‌లో వుంటాడు. నసబెట్టీ రాయించుకుంకే గాని ఆ మనిషి రాయడు. నా చేతిలో (ప్రస్తుతానికి ఆయన కాలం ఒక వారానికే వుంది. మరో రెండు రాయమని చెప్పు, అర్హంటు, ఆ మనిషి ఆపేస్తే కష్టం. ఆయన కాలం మన పతికి ఎంతో "ఫచ్చింగు తెల్సా!” అని వరసబెట్టి ఏదేదో మాట్గాడేసినాడు. దాని సారాంశం-నేను వరద రాజేశ్వరరావు దగ్గరికి పాయ్‌ అవ్బుడప్పుడూ ఆయన వ్యాసాలు తెచ్చి ఈయన చేతికిస్తుండాల. ఏ మాటకామాళు గదా! పనిజెప్పి చెయ్యించుకోవడంలో ఏబీకే ఇక్లామార్కుడు. ఇదొక్కటే ఆయన్లూ వుండె మంచి గుణం. నేనాయన నోటికి బయపడి తాలిసారిగా వరద రాజేశ్వర రావింటికీ పాంప్‌ చూద్దునుగదా! ఆయన నామాదిరి పసివాడు గాదు. పెద్దాయన! ఆరైయ్యేండ్ల పైవాడు. ఇచ్చి(త్రపాయ్‌ వచ్చిన పని చెప్పినా.

“ఏబీకేని తాందర పడాద్దని చెప్పండి. నన్ను తాందర బెట్చాద్దని చెప్పండి. ఆ పనిలోనే గదా వున్నానూ!” అవి ద్వీర్హం తీపీనాడు వరద రాజేశ్వరరావు. నామేరు అడిగి కనుక్కున్నాడు. కానీ నేను రాసేటివి చదవతా వుండానని ఆయన చెప్పక పోవడంతో నేను మూతిమూరడు పాడుగు బెట్టే నిష్టూరంగా కుచ్చుంటే ఛాయాదేపమ్మ వచ్చిటీ ఇచ్చింది. అది తాగేసి రాజేశ్వరరావును పరీక్షగా చూస్తే-ఆయన వుంగరం వేలికి వెంకటేశ్వరస్వామి వుంగరం!

నేను మా తిర్తీలో పున్నంత ఆనందంగా “నాకిప్పుడు బలే ఇదిగా వుండాది సార్‌. ఈ "హైదరాబాద్‌ మొత్తం మీద మీ వేలికే చూస్తుండాను వెంకటేశ సృరస్వామి బొమ్మను. అయితే మీరు భక్తుడన్న మాట. ఈ హైదరాబాద్‌లో జూనాబిత్తెడు నాకాడుకు గూడా దేముణ్నిపట్టుకోని తిప్టేవాడే!” అన్నాను.

దావికాయన తమానగా నవ్వి, “దేముడు అనే భావం నాక్తు బాగుంటుంది. వెంకకుశ్వర స్వామి లేడు అనుకున్నా అన్నమయ్య చితించిన ఒక పాగా ఆయన కొక నమస్కారం పెడదాం. తప్పేముందీ? మీ తరుమల వెళ్లి స్వామిని “వలో అవి పలికరించి వస్తే ఆ ఆనందమే వేరయ్యా! గౌడిద కొడుకులకు అర్థం కావాద్దూ-అందులో వున్న ఇదీ!” అన్నాడు.

“అయితే మీతో పావానం చెయ్యాల్సిందే!” అనేసి లేచాచ్చేస్‌ నాను.

వుండంగా వుండంగా నేను ఆయనకు బాగా దగ్గిరైపాయ్‌నాను. ఆయన నన్ను మిరూ మిరూ అనడం మానేసి మవ్వ్యూ నువ్వూ అనడావికొచే సినాడు.

మేమిద్దరం మూడు నెల్లు రాసేసరికల్లా కొంతమంది మావి నచ్చవి వాళ్ళు ఆయన ముందు అనే ధైర్యం లేక నన్ను బట్టుకుని, “నువూ స వరద రాబేశ్వరరావూ జనాల్ని ్న్న్‌ చావదాబ్బేస్తుండారయ్యా,

ఎంతసేపూ మానాయినా మానాయినా అని ఆయనా, ఎంతసేపూ మాయమ్మా మాయమ్మ్నా'అని

వరదస్కృతి ఉం నువ్వూ ఇంకా ఎంతకాలం వాయిస్తారు?” అనేవాళ్లు.

ఈ రకం విమర్శ వినిపించినవ్పుడల్లా నాకెంత గొప్పయిపాయ్యేదో చెప్పలేను! వరద రాజేశ్వరరావునూ నన్నూ కలిపి తిట్టడం! అబ్బూరి రామక్పష్టరావునూ సినక్కనూ కలిపి తలకాయ నెప్పి అనుకోవడం!।

ఒరెడెళా! ఇంతకంటే భాగ్యమా!

ఒకసారి ఈ మాటనెత్తకపాయ్‌ నేను రాజేశ్వరరావు దగ్గిర చెప్పినాను. ఆయన దీనికి “గాడిద కొడుకులు!” అన్నాడు. ఆదాయనికి వూతపదం! నేనాయన్ని నవ్విపిద్దామని చెప్పే, “గాడిద కొడుకుల్ని పల్లెటూళ్ళల్లో పోతు గాడిదలు అని ఆంటారు. పోతు గాడిదలు-పెంటి గాడీదలకంళ గూడా నాణ్యంగా వుంటాయి. మ్మరీ అవి పుట్టినప్పుడు చూడాల. కాబట్టే మీరు వాళ్ళను గాడిద కొడుకులు అని గాకుండా ఇంకేమన్నా అనండి తమాషాగా!” అన్నాను, కడుపులో నుంచీ నవ్వేసినాడు, మేం మాటల్లో వుండంగానే రిచ్స్‌ హోటల్‌ వాడొకడు సూటూ కోటూ బూటూ యేస్కొని వొచ్చేసినాడు. వాడు రాంగానే ఇంగ్లీమలో ఏంటో దంచి వొదిలి పెస్టేసినాడు. ఈయన వాడి జుట్లో దూరిపాయ్‌ ఇంగ్టీనులో వాయించిడిసి 'పెస్టేసినాడు. ఆయనింగ్రీషును చూసి నాకు బిత్తరెత్తుకునింది. నేను చూసినప్పుడల్లా వరద రాజేశ్వరరావు పొన్నూరు పంచా, ఇద్దరు చొక్కా యేస్కోని అచ్చం తెలుగోడు మాదిరిగా వుండేవోడు. నూయమ్మా నాయన వాననతో నేనేదో రాస్తున్నట్టు ఆయన గూడా వాళ్ళ నాయన వాసనతో ఏదో రాసీ గెలా యిస్తున్నాడనుకున్నానే గాని ఇంగ్లీము ఆంత ధాటీగా మాట్గాడ్డాడని నాకేం తెల్సు?

రిట్స్‌ హూటలాయన అట్టాపోంగానే, “ఏంది సార్‌, బెదరగాట్టేసినారే నన్ను-ఇం్రీషు అట్లా మాటాడి! మీకింత ఇంగ్లీషు వొస్తిందని నేననుకోలా” అన్నా.

“అదేందయ్యా నామినీ! నాకు ఇంగ్లీషు రాకపోవడం ఏందీ? నేను అర్హియిడ్‌ పబ్లిషర్‌, నీ ఎడిటర్‌గా చేశనయ్యా! అనలు నా గురించి నీకేమీ తెలీదా?” అనడిగినా నవ్వతా.

నేను, “మీరా! అల్లీడ్‌ పబ్లిషర్స్‌ అనే దానికి ఎడిటరుగా చేసినారా! మీరూ మా మామా ఒకటీ అయితే. చిన్నకత జెప్తావినండి. ఆర్నెల్ల (క్రితం నాకు పెండ్లయ్యింది గదా. ఒక్కనా కొడుక్కీ నేను పెండ్లి పిక ఇవ్వలేక పాయ్‌నాను. పెండ్లి ప్మతికల కట్ట రిజిస్టరు పొన్టులో చాకు ఆందిన వెంటనే శుభలేఖలవి గూడా ఎంచకుండా పరపరా చింపెయ్యాల్పొచ్చింది. ఎందుకంటే పరుడు-నామిని సు(బమణ్యం నాయుడు. పేరు పక్కన చీఫ్‌ ఎడిటర్‌, ఉదయం-అవి ఆచ్యెయ్యించేసి నాడు నాకు పిల్లివియ్యబాయ్యే మామ! ఆ పతికను మావోనర్‌ చూస్తే మళ్లేమన్నావుందా! సబ్‌ ఎడిటర్‌ ను కూడా జనాలు చీఫ్‌ ఎడిటర్‌ అనుకుంటారు. అట్లా వుంది మీరు చెప్పేది. ఇప్పుడూ సబ్‌ ఎడీటరూ దాని తర్వాత సీనియర్‌ సబ్‌ ఎడిటరూ ఆ తర్వాత చీఫ్‌ నట్‌ ఎడిటరూ-ఇట్లా వుంటాయి...” అని వాగేసినాను. ఆయన పడీ పడీనవ్వతావుండాడు. ఇంక నవ్వితే చచ్చిపోతాడేమో అనిపించే అంత ఇదిగా-

“ఏం సా అట్టనవ్వతారు! నిజం, సబ్‌ ఎడిటర్‌ కీ చీఫ్‌ ఎడిటర్‌ కీ-నక్కకీ నాగలోకానికీ ఉవ్నంత తేడా!”

ఆయన నామాటలకు ఇంకా ఇంకా నవ్వేదానికి బెట్టుకున్నాడు. ఆ తర్వాత నాకు సురేంద్ర

నా వరదస్మృతి రాజు చెప్తే తెలిసిందిా-ఆయన నిజంగానే అలైడ్‌ పబ్లిషర్సుకి. చీఫ్‌ ఎడిటరంట. ఆయన జర్నలిన్టుగా చానా పేరు మోసినోడంట, ఇండియన్‌ ఎక్స్స్‌(పెస్‌లో గూడా చేసినాడంట.

సురేంద్రరాజు చెప్పందాన్ని బట్టి “ఘటికుడు గా వుండాడే ముసిలోడు1” అనుకున్నా.

ఇంకొక దఫా ఇంకొకటి జరిగింది. నేను రాజేశ్వరరావు వాళ్ళించ్దా వోల్గ్లో కూర్చొని వుండంగా కాలింగ్‌బెల్‌ మోగింది. తలుపు తీస్తే ఎదురుగుండా కోట్లు విజీభాస్కర రెడ్డి! నీక్కావాల్చిన ఇల్టు ఇద య్యుండదన్నట్టు-ఆయన కడ్డంగా నిలబడి, “ఇది అబ్బూరి వరద రాజేశ్వరరావిల్డు. మీకెవరు గావాలసా?” దీనికి విజీ భాస్కర రెడ్డీ నవ్వు మొకంతో “నాగ్గావాల్సింది గూడా రాజేశ్వర రావిల్లే లేవయ్యా, పద!” అవి లోపలి కొచ్చి సోఫామింద కూచ్చోని “లేడా ఆయన?” అన్నాడు. ఇంట్లో నుంచి వరద రాజేశ్వరరావు వోల్లో కొచ్చినాక “అయితే నేనాన్తాన్‌ సా” అన్నాను. “పనే మన్నావుం[ు వెళ్ళు. భాస్కరరెడ్డి మనకు బెస్ట్‌ ఫెండ్‌ లే. వుండు. ఫర్వాలేదు” అన్నాడు. విజీ భాస్కారరెడ్డీ అరగంట వుండి వెళ్ళిపాయ్‌నాడు. ఆయనట్లు పోంగానే “ఆయన రాజకీయ నాయకుడు గదసార్‌. మీకెట్లా పరిచయం?” అన్నాను.

“ఏమిటీ నామినీ అట్లా అడుగుతావు? మనకు రాజకీయాలు కొత్తా ఏమిటి? ఇప్పుడు-నాక్షు వెవూ పరిచయం లేదవి గ్యారంటీ ఇవ్వగలవా?” అన్నాడు. ఆయన తల పాగురుకు నేను కోప్పడి పాయ్‌ గమ్మనుండండి సా. న్మహాకూమీకు ఏం సమందం?” అన్నాను.

“అయ్యోరామా!” అని ఆయన చెప్పింది వివి ఇచ్చి్యితపాయ్‌ ఆయనంటే బయం ఎళ్తుకొనింది.

ఇదట్లా పోతే, నవ్వడం, నవ్విపించడం రాజేశ్వరరావు విద్య, ఆయన దగ్గిర నేనెప్పుడూ భేదం బెట్టుకుని మాట్లాళ్ళేదు. కడుపులో ఏం వుంళే అది అనేసేవాణ్తి. ఒక రోజు “నేనిన్నిదినాలుగా మీ ఇంటి కొన్తుండాను. మీ పిల్లల్నుగురించి ఎప్పుడూ చెప్పలేదు. ఎంత మంది పిల్లలూ ఏం చేస్తుంచారూ అది చెప్పండి” అనడిగాను. “మాకు పిల్లల్లేరు నామినీ!” అన్నాడు. నాకు పెండ్లయి తామ్మిది నెలలయినా నా పెళ్ళాం ఇంకా అంటు తన సక పాయ్య్యే సరికి దిగులుపడి దాన్ని దినానికొక డాక్టరు దగ్గిరికి తిప్పుతున్న రోజులవి,

“అదేంది సార్‌ డాక్టర్ల దగ్గిర చూపించుకోక పోయినారా!” అన్నాను.

“పెళ్ళికాగానే మేం ఆపలేసను చెయ్యించుకున్నాం-పిల్లలు కలక్కుండా! మాదేశసేవ ఏదన్నా వుంటే ఇదేసయ్యాః” అన్నాడు.

నాకు చానా బాదైపాయ్యింది. గమ్మనగదావుండాల,

“ప్ప, చానా తప్పు వని చేసినారు” అన్నాను, దాన్ని సాగలాగి. ఇంతలో ఇంచ్లోనుంచి పీల్లి దాని పీల్లల్ని నాలుగిట్ని వెంటేసుకుని హాల్లో కొచ్చింది.

“మాకు నాలుగు పిల్లులు నామినీ! నువ్వేమీ దిగులుపడకూ!” అన్నాడు. ఆయన తమాసకు ఛాయాదేవమ్మా నేనూ గూడా ఓ అవి నవ్వేసినాం.

ఇంగొకసారి ఇంకొక తమాషా చేసినాడు. నేను చార్మినార్‌ సిగరెట్లు ఫ్యాక్టరీ దగ్గిరుండే ' ఉదయం నుంచి బంజారాహిల్స్‌ “ఆంధజ్యోతికి మారుకున్నాను. (ప్రయాణం జాస్తి. 20 రోజులు ఆయన్ని చూళ్ళేదు. ఒకసారి ఆంధ్రజ్యోతికి ఫోను చేసి, “సాయంకాలం డ్యూటీ నుంచి దిగేసి చక్కా- ఇంటికీరా చక్కటి అయిడియా ఒగటొచ్చింది. వీకు చెప్పాలి” అన్నాడు.

వరదస్యృతి 475

ఇంటికొస్తే ఆయన అయిడీయా ఇదీః

“సిటీ కవులకందరికీ డిన్నర్‌ ఇప్పిద్దామనుకుంటున్నాను. అందరూ మాంచి తిండిలో వుండంగా పోలీసుల్ని పిలిపించి లాఠీ చార్జి ఇయ్‌మంటే సరి!”

ఆయన మాటలకి ఆయనే ఎంత నవ్వినాడో!

ఆయనకి ఇప్పుడొచ్చే కవిత్వం అంచేమంట.

“వేత వెన్నముద్ద చెంగల్వ పూదండ మాదిరి పద్యాన్ని రాసిన వాత్త ఒక్కళ్లి చూపించు నామినీ!

వాడి పాదాలు కడిగి నెత్తిన చల్లుకుంటాను. పోనీ-నాకు చేత వెన్న ముద్ద పద్యమంటే ఇష్టం అని చెప్పగలిగే కవి వుంటే పట్టుకురా! రిచ్స్‌ హోటల్‌లో సన్మానం చెయ్‌పిద్దాం!” అనేవాడు. “ఇప్పుడు రాసేవాళ్ళు కవులు కాదు కౌలు. కాలు అంటే కౌస్‌ అనుకునవు. కౌస్‌ అంటే ఆవులు గదా! అవి పాలిస్తాయి, షుంచివి. కౌలు అంచ భావాల్ని “కాలుకి తెచ్చుకునే వాళ్ళు అని! తెలుగుదనం ఒక పద్యంలో వుందా” ఇదీ ఆయన వాటం!

అయితే ఆయన ఎవరి మీదా ద్వేషం కక్కేవాడు గాదు. ఆయనొక్కడూ బావ అయినట్టూ మిగతా అందరూ మరదళ్ళయినట్టూ జడపచ్చి లాగినట్టుగా వేళాకోళం చేసేవాడేగాని-కిరననాయిలు పోసి అగ్గిపుల్ల గీస్‌ ముట్టించి నట్టుండేది గాదు. ఆయన అందర్నీ ఎగతాళి చెయ్యంగా విన్నానే గాని ఒక్కుర్మ్ని కూడా తిట్టుంగా విన్లేదు.

నాకు హైదరాబాదు నుంచి తిరప్తేకి (ట్రాన్‌, సఫర్‌ ఆయిన వెంటనే ఆయనించ్లో పూడిపడి, “మీకూ నాకూ రుడం తీరిపాయ్యింది సా. ఇంక రెండు రోజుల్లో నేను మావూరు పోతుండాను. నాకు సెలవివ్వాలి” అన్నాను.

“మీ తల్లీ తండడ్రీవి పేరుకుంటున్నావన్నమాట, చాలా సంతోషం నామినీ!” అన్నాడు.

నాకు దుఃఖం వచ్చింది. ఆయన పాదాల మింద పడితే వికారంగా వుంటాదని చెప్పి చేతులు పట్టుకుని, “మమ్మల్ని ఏది పడితే అది అనేసినాను. శ్రీ, వివాసరావు నా బెస్ట్‌ ఫెండ్‌. తఅంపే శ్రీశ్రీ మీకు (ఫెండా "గొప్పలు ఏప్పుకోవడంలో మీకు మీరీ అన్నాను. మీరిం్లీను మాట్లాడితే ఇచ్చి(తపాయ్‌ మీకు ఇంగ్లీిషాచ్చా అనడిగినాను. నెహ్రా నాకు తెలుసు అన్నప్పుడు నేన్నమ్మనవి కుచ్చున్నా మీరు మన్నించినారు. మీ గొప్పతనం ఏమాత్రం తెలునుకోకుండా...”

“ఏం వామివీ! వీ వైఫ్‌తో వెళ్ళి తెలుగు సిన్మాగాని చూసాచ్చావా? ఏంది వీపిచ్చి మాటలు? అవి భజం తట్టినాడు,

“నేనాస్తాన్‌ పార్‌” అంకే రానివ్వలేదు.

“మరొక గంట వుండు, పోదువుగాని!” అన్నాడు,

“లేదు సా వూరెళ్ళే పని గదా! నన్ను చూడంగానే మాయమ్మ తల పెరిగి పాయ్యిందేందిరా అంటాది. ముందు తల కత్తిరించుకోవాల. ఇంకపోతా[” అన్నాను.

“నీకు తెలుసా? నెనెప్పుడూ నా తల మంగలికి అప్పగించను. నేనే కత్తిరించుకుంటాను. పది నిమిషాలు పెరట్టాకిరా. నీతల కత్తిరిన్తాను. రెండు రూపాయలివ్వు. చాలు"అని నవ్విపిచ్చినాడు.

నేనింక కదలబోతుంళే ఇంట్లోకి పోయి ఒక పాకెట్టుతో తిరిగొచ్చి, “నీ పచ్చనాకు సాక్షిగా

476 వరవిన్యృత్రి అంతా చదివానయ్యా! రంగారావు మిసెస్‌ సుశీల చెప్పింది నీ కధల గొప్పతనం! ఏల్చూరి సుబ్రహ్మణ్యం చెప్పేనా నేను పట్టించుకోలేదు. సుశీల చెప్పాక వీ పుస్తకం చదివా. మీ అమ్మసరేగాని నాకు మీ నాన్నగారంటే ఇష్టం. నువ్వెప్పుడూ నా పొన్నూరు పంచెను పాగుడుతుంటొవు గదా! ఇది అదే! మీ నాన్నకు కటబెట్టు. నా నమస్కారాలు చెప్పు” అనేసి ఆ ప్యాకెట్టు నా చేతుల్లో బెట్టి కావిలించుకుని వీధి దాకా వొచ్చినన్ను సాగనంపినాడు. నా బిడ్డ బెడ్డకూ నేను వరద రాజేశ్వరరావు గురించి చెప్పుకుంటా. (“ఆంధ్రజ్యోతి ఆదివారం, 20 జూన్‌, 1993) త్రో న “వె బస్‌, న న స ల ల గ్య గ స్య చ గు . న ళు నః |... సమ... / ల కం నే . నగ్నముని తో 'వరది మా బాంధవ్యం ఆధునికత నగ సముని అబ్బూరి వరద రాజేశ్వరరావు నాకెప్పుడూ అసాధారణమైన వ్యక్తిగా, అపురూపమైన శక్తిగా

వరదస్మాాత 77

కనిపిస్తాడు.

కవిగా, మేధావిగా, బహుభాషావేల్తగా (పచురణరంగంలో సంపాదకుడిగా, పా(తికేయునిగా, ఇలా ఎన్నో రంగాల్లో ప్రవేశించి తనదై న శెలిని (ప్రవేశపెట్టే అదు తమైన విలువలు నిలబెట్టి, ఫలితాలు సాధించిన వాడు వరద.

ఉదావారణక్తి, జాతీయోద్యమంలో ఆయన రాజకీయ కార్యకర్చృత్వాన్ని, నాటకరంగాన్ని ఉద్యమంగా మార్చి 'నటాలి" ద్వారా ఆయన జరిపిన కృషిని చరి్యతతకారుడు గమనించే ఉంటాడని నేననుకుంటున్నాను.

అలాగే, వరద పత్రికా రంగంలోకి (ప్రవేశించి “హైదరాబాదు యూనియన్‌ ఆఫ్‌ వర్కింగ్‌ జర్నలిస్ట్‌ సంస్థను స్టాపించిన సంగతీ, “యాన్‌ ఇం(బాడక్షన్‌ టు పల్లిక్‌ రిలేషన్స్‌ అని భారతదేశంలోనే (ప్రజాసంబంధాల విషయంలో వ్రాయబడిన మొబ్దుమొదటి పుస్తకం ఆయన రచించిన సంగతి చర్యితకారుడు గమనించే ఉంటాడని నేననుకుంటున్నోను.

ఇవన్నీ ఒక ఎత్తు; నా దృష్టిలో పరద కవిగా సాహితీ రంగంలో చేసిన కృషి ఒక ఎత్తు. నిత్యం

స్వయంగా ఛందన్సులలో ఎన్నో (ప్రయోగాలు చేస్తూ కవిత్వాన్ని నునంపన్నం చెయ్యడమే గాక్క “కవితా” సంచికల (ప్రచురణ (ప్రారంభించి ఆధునిక కవితా (వ్రవావాం పరవళ్లు తొక్కుతూ ముందుకు మున్ముందుకు కదలడానికి కృషి చేసినవాడు వరద రాజేశ్వరరావు.

అయితే, నేను ఛందసు అ కవినికాను. వరద ఛందస్సుల కవి. ఆయినా అతనిలోని ఆకర్షణ- ఆధునికతకోసం అతడు చేసే కృషి నిస్వార్ధంగా ఆధునిక కవులకో వేదిక కోసం అతడు చేసిన వయత్నం, గురజాడ మీద (యేమ, నాటకం మీద (యేమ, ఆధునిక కవిత్వం మీద (యేమ, అతని తపస్సు (ప్రపంచ కవిత్వం తొలుగువాడి దగ్గరికి తీసుకురావాలని. ఆందులో కొంత సాధించాడు వరద. వివరాలు తెలుసుకోవడానికి 1954 సంవత రానికి వెళ్లాలి.

1954 సంత రంలో ఆధునిక కవిత 0 (పచురణ నిమిత్తం అబూ ల్పరి ఛాయాదేవి సంపాదకతా కన “కవితో అని రెండు సంచికలు వెలువడ్డాయి. వీటిలో తెలుగు కవుల కవితలతో పాటు జాతీయ, ఆంతర్జాతీయ కవితలను అనువాదం ద్వారా తెలుగువాడి దగ్గరకి తీసుకురావడం కూడా ఒక భాగం. ఈ సంచికలు సంప్రదాయ కవితకు దీటుగా ఆధునిక కవిత్వానికి గొప్పు వ్యక్తిత్వావ్నిచ్చాయి.

"రెండు సంచికల్లో వున్న తెలుగు కవులు-అ. రామకృష్టారావుగారు, ఛశ్రీ/్ర. ఆరుద్ర, ఆజంతా, ఆంజనేయులు, బెల్లంకొండ రామదాసు, ఏల్చూరి సుుబహ్మణ్యం, బాలగంగాధర తిలక్‌, రాజుకేఖర్‌, కవిరాజమూర్తి, హిందీ నుండి అనువాదం-రామధార్‌ సింహ [దినకర్‌] కవిత; ఇంగ్లీషు నుండి -ఆన్కూర్‌ వైల్డ్‌, డిలాన్‌ థామస్‌, అటిల్హా బచి.ఇ. వ్య్యూమ్‌, డి. హెచ్‌.లారెన్స్స్‌, రాంబో, బాద్‌లేర్‌, ఎమిలీ డికిసన్‌ కవితలు.

కవిత్వం గురించి కవితలో ఆరు.ద, వరద గంభీరంగా చర్చచేశారు. ఇదొక కొత్త (ప్రయోగం. కవితా సంభాషణం. అనువాదాల ఆషామాషీ కాదు, అనుకృతిగా చేశారు. తదనంతర కాలంలో అనువాద రచన ఒక విభాగంగా పెరగడానికి ఇది తోడ్పడింది.

వరద అంటే నాకు అభిమానం, ఆకర్షణ. ఎందుకంళే అతడు (పామాణికత కోసం పడేతవన ఇది గొప్పు విలువ. కవితల 'సెలక్షను, అనువాదాల న్థాయిమొదలైన ఎన్నో అంశాల్లో రాః

ళం వరదస్మృతి పడకుండా కవితా సంచికలు తీసుకురావడం కష్టం. అయినా వరద సాధించాడు. నిజానికి ఇది ఏదైనా యూనివర్శిటీయో, ఎకాడమీయో చేయవలసిన పని.

ఈ రోజుల్లో “భారతి, “తెలుగు స్వతంత్ర ప్శతికల్లో రచన పడీశే ఆ రచయిత ఎంతో గారవించబడేవాడు. మంచి రచయిత అని పేరు వచ్చేది. అయితే (పామాణికత విషయంలో గ్యారంటీ మాసం ఇవ్వలేదు. కొంత మంది కవుల, రచయితల అంతగా లోతులేని రచనలు ఎలా “భారతి, “తెలుగు స్వతంగతి లో అచ్చయాయోనని ఆశ్చర్యం కలిగిన సందర్పాలున్నాయి. గారవం, (వామాణికత రెండూ “కవిత సంచికలలో అచ గ్‌యిన కవులకు దారికింది. అంతేగాక, ఆ రోజుల్లో ఈ సంచికలను ఎంతో మంది (ప్రాణప్రదంగా దాచుకోవడం జరిగింది. ఆధునిక కవితకు ఇవి వొఠ్యాగంథాలవలె కనిపించేవి. కవితా సంచికలు వట్టి కవితా సంచికలు కాదు. నిళ్శబ్దంగా ఉద్యమం పలె పని చేసినవి. ఆధునిక కవిత్వానికి చక్కని గౌరవము, నిజాయితి, పాండిత్యము, 'వొమాణికత మొదలైనవన్నీ సమకూర్చి” పెట్టినవి. ఇందులోని కవులకు తిరుగులేని సేరు తెచ్చినవి. సాధారణంగా కవితా సంకలనం వెలువడి, నమీక్షలు వెలువడి నలుగురు ద ఏఏష్టిలోకి వచ్చిన కవికీ సంకలనం వెలువడని కవికీ నలుగురి పరిగణనలో తేడా ఉండేది. సంకలనాలు వెలువడిన కవులు సీవియర్‌ కవులు అయిపోతూ ఉండేవాళ్లు. కాన్సీ సంకలనాలు ఏెలువడక పోయినా కవితౌ సంచికలలో రచనలు పెలువడిన కవులకు సీవియర్‌ కవుల వంటి ఆదరణ లభించింది. ఉదాహరణకు అజంత్సా బాలగంగాధర తిలక్‌ ల పేర్లు చెప్పుకోవచు ్టం

మరో ముఖ్య విషయం ఉంది. 1950-60 దశాబ్దంలో కవితారంగంలో స్తబ్దత ఏర్పడింది. మహోద్యమంగా శ్రీ, శ్రీ, వంటి కవులతో ఆంధ్రదేశమంతా అంటుకుని ఉన్న అభ్యుదయోద్యమం వేగం తగ్గింది. స్తబ్బత ఆవరించింది. చాలామంది రచయితలూ, కవులూ సినీరంగంలోకి వెళ్ళి పోపడంతో కవిత్వాన్ని గురించీ విలువల గురించీ చర్చించే వాళ్ళే లేకపోయారు. సం(ప్రదాయవాదులకు తిరిగి బలాన్ని సమకూర్చిపెడుతున్న రోజులవి.

ఆ రోజుల్లో కవిత సంచికల (ప్రచురణ ఆధునికతకు ఎంతో బలాన్ని తీసుకు వచ్చింది. చర్చలను కొనసాగించడానికి వేదికగా ఉపయోగపడింది. ఆందువల్లి స్తబ్దతను తరిమి పయ్యడంలో, ఆధునికతను పరిరక్షించడానికి “కవితో సంచికల దా సరా వరద ఎంతో కృషి చేశాడనేది గుర్తించడం చాలా ఆవసరం. ఈ విషయాన్ని చరి్యతకారులు గుర్తించిందీ, లేనిదీ కవిచా సంచికలకు ఎటువంటి వ్థానం ఇచ్చిందీ తెలుసుకోవలసిన అవసరముంది. “కవితి సంచికలు కవితా చంగంలో ఆధునికతను పరిరక్షించక పోయి ఉన్నట్లయితే, వచనకవితా రూపానికి తగిన స్థానం ఇవ్వక పోయినట్లయితే మరో (సమాదం జరిగి ఉండేది. కొంతమంది కవులను సీరియస్‌గా తీసుకునే స్థితి ఉండేది కాదు. ఉదాహరణకు అభ్యుదయోద్యమంలో పల్లెకు, పాటకు (పాధాన్యం ఉండడం వల్ల, బ్యురకథల వంటి మాధ్యమాలకు (ప్రాధాన్యం ఉండడం వల్ల మధ్య తరగతికి తగిన ఆదరణ లేక పోవడం వలన, మధ్య తరగతి విప్లవానికి అడ్డు వస్తుందనే ఆలోచన కూడా ఉండడం వలన మధ్య తరగతికి చెందిందనుకునే వచన కవితకు తగిన గౌరవం, (పాధాన్యం ఇచ్చి ఉండేవాళ్లు కాదు.

మరొక అంశం దృమ్ర్యా కూడా వరదలో నాకు ఆకర్షణ ఉంది. కవితాను వాదాల ద్వారా ప్రపంచ కవిచ్వాన్ని తెలుగువాడి దగ్గరకు తీసుకువచ్చి, తెలుగువాడీకీ (ప్రపంచ కవితను గాఢంగా పరిచయం

పరిపంి రల తాం చెయ్యాలనే ఆలోచనతోబాబు, తెలుగువాడి కవిత్వాన్ని భారతీయుడి కవిత్వాన్ని అనువాదాల ద్వారా (ప్రపంచదృస్టిలోకి తీసుకువెళ్ళాలనే తపన కూడా వరదకు ఉండేది. దానికి ఎంతో కృషి చేశాడు వరద. ఇది కూడా మరో “నిశ్శబ్ద' ఉద్యమంలా నడిచింది.

కవిత (ప్రచురణల (కింద (ప్రధాన సంపాదకుడిగా వరద రాజేశ్వరరావు సంపాదకురాలిగా ఛాయాదేవి 'మోడర్న్‌ తెలుగు పోయె(టీ [1956) తీసుకువచ్చారు. “మోడర్న్‌ ఇండియన్‌ పోయె[టీ” [3958] తీసుకువచ్చారు. ఇందులో భారతీయ భాషల అనువాదాలున్నాయి. “మోడర్న్‌ ఇండో- ఆంగ్రియన్‌ పోయె[టీ" [1959]-భారతీయ భాషల్లో ఇంగ్లీషును కూడా ఒక భాషగా పరిగణించి సంచిక వెయ్యడం ఇంగ్లీషులో రాస్తున్న కవులకు ఎంతోనహాయం చేసినట్టయింది. ఆ(ప్రోద్భలంతో కలకత్తా నుండి రైటర్స్‌ వర్క్‌షాపు నిర్వహిస్తూ ఎందరో కవుల (గ్రంథాలను అచ్చులోకి తీసుకురావడానికి శ్రీ పిలాల్‌ కృషి చేశాడు. దానికి వరద (ప్రచురణలు దారి చూపీంచాయ. భారతీయ భాషల్లో ఉన్న కవితను ఇంగ్లీషు ద్వారా ఒకరికి ఒకరు పరిచయం చేసుకుంటే ఏకత (00 సాధించవచ్చునని, భారతీయత పటిష్టమవుతుందనే ఆలోచనతో 'మోడర్న్‌ ఆస్పామీస్‌ పోయె[ టి" [1960] ప్రచురించడం జరిగింది. ఇవి బృహత్తర కార్య్యకమాలు. (ప్రభుత్వం, ఎకాడమీల వంటి పెద్ద పెద్ద సంస్థలు చెయ్యవలసిన పనులు. కానీ ఆధునిక భారతాన్ని పునర్నిర్మించడానికి (ప్రపంచం దృష్టికి భారతీయ భాషల్లోని కవిత్వాన్ని తీసుకువెళ్లడానికి త్మీపంగా కృషి చేశాడు పరద.

తెలుగువాడు చారి(త్రాత్మకమైన పనులు చేన్నున్నందుకు ఒక తెలుగువాడిగా నేను స్ఫూర్తివి పాందుతూ ఉంటాను. సాధారణంగా ఇర్మీషులో పాండిత్యం ఉన్నవాళ్లు తమ రచనలు మామే అంతర్జాతీయవేదిక మీదకు తీసుకు వెళ్లడానికి ప్రయత్నిస్తారు. పరద ఎప్పుడూ అలా చేయలేదు. తెలుగు వాడినీ, భారతీయుళ్లీ ముందు విలబెడతాడు. ఏ రంగంలో చూసినా వరద ఈ వై ఇర ఆవలంబిస్తాడు. ఈ విషయంలో కూడా ఎవ్పుడన్నా చరిత కారుణ్లో కలును కోవాలని ఉంది. ఏం చేస్తున్నాడో, ఏం రాస్తున్నాడో తెలుసుకోవాలని ఉంది.

.. వరదకీ నాకూ వయసులో తేడా ఉంది. (క్రమ్మకమంగా నేనతన్ని చేరుకోడావికి (వయత్నించినప్పుడు వయస్సు అడ్డం రాలేదు. వరద ఢిర్రీలో ఉండేవాడు. రామకృష్టారావుగారు "హైదరాబాదులో ఉండేవారు. నాకు మొదట అబ్బూరి గోపాలకృష్ణతో పరిచయం. గొప్ప మోడర్స్‌ వ ఆర్టిస్టు. నా మొదటి కవితా సంపుటి “ఉదయించవి ఉదయాలు” [1962] కవర్‌ మీద ఆర్ట్‌ అతనిదే, పారిస్‌లో ఆధునిక చి(తకళ కవితా రంగాలతో ఉద్యమాలెలా పెనవేసుకుని ఉండేవో అలా ఆ రోజుల్లో మేం కలిసి తిరిగే వాళ్తం. అతనిలో కవ్హీ రచయితా కూడా ఉన్నారు. హైదరాబాదు వచ్చేవాడు వరద. నేను దూరంగా ఉండి చూస్తూ ఉండేవాళ్లి. అతను సాధించినవి కాస్తకాస్త తెలుస్తుండేవి. అతను తెలుగు కవిలాగా కనిపించేవాడు కాదు, ఎందుకంటే, ఇప్పటికీ తెలుగు సినిమాల్లో తెలుగుకవీీ తెలుగు పండితుడు గిడుగు, సీలకతో బఫపూనరీ చేస్తూ ఉంటాడు. కళ్తల్గో ఆదర్శం, చేతిలో ఖడ్గం, కదలికలో పాదరసం చురుకు, గ్యురమెక్కి మర్మతతంధత్ర (ప్రదేశాల్ని దాటుకుంటూ పోయే జానపద కథల్గా కథానాయకుడులా కనిపించేవాడు. అతని చిరునవ్వు "స్నేహపూర్వకంగా ఉండేది.

80 వరదస్మృతి 1960-65 సంవత్సరాల్లో వచన కవిత అనే ఇడ్జాన్ని పట్టుకుని నేను కొన్ని విదయాల సాధించాను. పద్యానికీ, పాటకీ వచన కవిత సాటిరాదని కొందరు అనే వా ళ్లు కవి సమ్మేళనా కు మైకుముందు చేతిలో కాగితం లేకుండా వచనకవి చదవలేడు అనేవాళ్లు. కవిత్వం చెప్పలేడు అనేవాళ్లు, కాగితం లేకుండా పద్యకవి మాత్రమే కవిత్వం చెప్పగలడు అనేవాళ్లు. పాటకవి మామే కాగితం. లేకుండా పాడగలడు అనేవాళ్లు. ఆ రోజుల్లో యీసవాలు ఎదుర్కోవడానికి నేను ('వ్రయత్నించాను. చేతిలో కాగితం లేకుండా పద్యంలోని ఛందస్సు అందించే సంగీతం లేకుండా, పాటలో సంగీతం లేకుండా, ఇటువంటి సమాయ సవహకారాలేమీ లేకుండా ఎన్నోసార్లు నేను ద్తీర్సకవితలు కాగితం లేకుండా వినిపించాను. నాకున్న కంచుకంఠంతో పచన కవిత ఏనిపస్తుర ఆహాతులు సంతోషించేవాళ్లు, మరింత బలాన్ని యిచ్చేవాళ్లు. పద్యం, పాటల సవాళ్లను వేదిక మీద వచన కవితతో ఎదుర్కొనే వాణ్ణి విన్మమంగా. టీ నాసాహసంపెనక ఒక ఆలోచన సాగుతూ వుండేది. ఇది పద్యానిక్తీ, వొటకీ, వచన కవిలకీ బె ం కాదు. ఇదంతా (ప్రజల హృదయంలో చోటు చేసుకోవాలనే (ప్రయత్నం, ఈ దారిలో పర్య ఎప్పుడూ నన్ను భయపెట్టింది కాదు. కొారణం-పండీతుల వల్ల పద్యం, పండితుల చేల పద్య పండితుల కొరకు పద్యం కనుక పండితుల మధ్య పద్యం పెరిగింది కనుక (పజల హృదయ చోటు చేసుకోవాలంపే పద్యం ఎన్నో కోటలు దాటవలసి వుంటుందనినా ధైర్యం. ఆ డ్తైర్య వచన కవితకి ద సఢమైన బాట వేసుకుంటూ (పయాణిస్తున్నాను. ప మానేపల్లి హృషీ కేశవరావు నగ్నమునిగా మారిన తర్వాత నేను వచన కవితకు ఉద్యమ స్వర్‌ స్వభావాలు యివ్వడం జరిగింది. రో డ్ల మీదకు వెళ్లి దిగంబర కవుల నంచికలు ఆవిష్కరింపజేసా జన ప్‌ వచన కవితను ఉద్వేగంగా వినిపించడం జరిగింది. మో లానమావేశాలో “వా, ॥ | లోంచి వపంచునట న న రగు వదవమని వూళ్లు న్‌ా చే క్ల ట్‌ ఇ సంపాదించడంలో నా కంచు ఎద్దతి చాలా ఉపయోగపడ్డాయి. ఇవన్నీ ఢిల్లీలో వున్న వరదకు తెలుస్తున్నాయి. అప్పటికే చాలా జరిగింది. శ్రీశ్రీ దిగంబర కవుల్ని అభిమానించడమే గాక్ర, వీళ్తు కవులు అని (ప్రకటించడమే గో ఇర్షీషులోనికి కొన్ని కవితలు అనుపదించారు. చలంగారు అరుణాచలం నుండి (ప్రోత్సహిన్తో వుత్తరం రాశారు. అబూ బరి రామకృష్ణారావు గారు ఉద్యమాన్ని వి్హేషిస్తూ మార్గాన్ని మరింతగా లేల్‌ ఆంశాలు మౌట్గాడారు. ఇవన్నీ పరదకు తెలుస్తున్నాయి. లాలు గ్ర ప ఆదారిలో మాకు పరిచయం అయింది. వరద ఛందస్సుల కవి అనీ, నేను చందనం బందోబస్తులు లేని కవిననీ నాకు తెలుసు, వూ యిద్దరినీ కలిపే సూతం అధునికత గా వరదలో కొన్ని విచ్శితమైన లక్షణాలున్నాయి. అతని మాటల్లో నిరాశ వుంటుంది. అలి ఆతడు చేతలో ఆశావాద్రిగా అద్భుతంగా బయటికి వప్తాడు. అతని వ్య్తీత్వంలో యిదొక వైరురం నాకెంతో నచ్చిన ఆతని యిటీవలి రచనలు “కవన కుతూహలంి, “వరద కాలలో ల నిరాశనిండిన రచయిత రాసినట్టుండవు, వాస్తపచి[తణ తెలిసిన పరిణతి పొందిన గొప్పు రదర రాసినవిగా తోస్తాయి. ఆతడి వాక్యాల్గోగానీ ఆతడు చి(తిన్తున్న ఏ వ్యక్తి మీద గానీ, నిరాశ లేశం

వరడస ఎనో 481 ర సంరరు. ఇది ఒక వైరుధ్యం. ఇలా ఎన్నో చెప్పవచ్చు. వరద ఆశాజీవి. మాటల్లో ఆశ చూస్‌ంచి ఆ చడం మంచిదికాదు. మాటల్లో నిరాశ వినిపించి, చేతల్లో ఆశను పండించడం గొప్పవిషయం. భాష మీద అధికారం, విద్వత్తు ఉంటే తప్ప యిది సాధ్యమయ్యేపనికాదు. ఇదే వేదిక మీదకి ఛందస్సులతో (ప్రవేశిస్తే అప్పావధానం, శతావధానం అనే రూపు దాలుస్తుంది. ఆతని సంభాషణం ఒక (క్రీడ. వాక్యాన్ని విల్లంబుగా చేసి మాటలు బాణాలుగాొ విడిచి వెడతాడు పరద. అనునరించే వాళ్లకి యిది ఒక విందు. అతని పన్‌ పద చాతుర్యం ఒక్కోసారి ముళ్లులాగుచ్చుకుంటుంది. నిజానికి ఆతను పువ్వు లాంటివాడు. ఆందుకే అతను నాకు మొగిలిపువ్వు లా కనిపిస్తాడు. త్రీ, శ్రీ యీ చాతుర్యాన్ని పజిల్స్‌లో చూపించాడు. వరద విద్వత్తులో విద్యుత్‌ తెప్పిస్తోడు. వరద చేసిన పనులూ, వాటి (ప్రమాణాలూ సదా వెలుగుతూనే వుంటాయి. (సాహి తీగవాక్షం, “ఆంధ(ప్రభ . సోమవారం, జూన్‌ 7: 1993) వరద_జ్ఞాసకొల వరదలో... ఆరుద కవన కుత్తూవాలం కన్ను మూసింది. వరదకాలం కాలం చేసింది. ఆత్మీయులందరికీ అనుభవాలూ జ్ఞాపకాలూ మిగిల్చి అబ్బూరి వరద రాజేశ్వరరావు కీర్త శవుల్లో కలిస్‌ పోయాడు. నాకు జ్ఞాపకం వచ్చినప్ప టినుంవీ అంటే ఆరవై సంవత్సరాల శిందట నుంచీ వరదను చూస్తూ వుండేవాడిని. విశఇపచ్నానికి ఆం(ధ్రాయూనివర్శిటీ వచ్చాక అబ్బూరి రామక్క గృన్టురావుగారూ. పింగళి లక్ష్మీకాంతంగారూ మొదలైన వాళ్ళంతా మొడట మౌ వీధిలోని ఇళ్ళలోనే వురిదేవారు. ఆ రోజుల్లో మా వీధి ఒక సాహిత్యవేదిక. వరద నాకన్నా మహా అయితే మూడు నాలుగేళ్ళు పెద్దవాడు. అయినా చిన్నప్పుడు మౌ ఇద్దరికీ ఒక తరం ఆంతరం ఉండేది. ఎందుచేత నంటే అళని స్నేహా చుళందడూ నాకన్నాం ఆతవి కన్నా కొన్నేళ్లు సివియల్డు. మాబాబయ్యగారు భాగవతుల నారాయణరోవు (మౌనో న్నగారి రెం్‌ తమ్ముడు) వరదకు బెస్ట్‌ఫ్రెండ్‌. (రావి శాస్త్రికి కూడా). ఆరాధ్యులి అన్నాజీవరావు మొ చిన్నమేనత్త భర్త), పూడి పెద్ది పొపారావు (మా పిన్నికీ అక్కగారి కొడుకు. '్రీ రంగం సుబ్బారొ ఖో (వృద్ధిలోకి పస్తున్నప్పుడే దుర్మరణం చెందిన యువకథకుడు, శ్రీ రంగం రాజేశ్వరరావు బోర్ల మొదలైన వాళ్ళందరూ పరదకు స్నేహితులు. వీళ్ళందరూ నాకు జ్ఞానం వచ్చినప్ప న వాదులు. 1836-36 లో శాసససభ ఎన్నికలు జరిగినప్పుడు కాం(గైన్‌ తరపున (ప్రచారం చేసేవా య భారి "ెండేసి రోజులకు ఒక పత్రం రాసి అచు సవేసి పంచిపెళ్టుదారు. ఆ రవ నో ఉర్దు ర్రై్ల్‌నే వరద చేతి మీద గానే జరిగేది. ఒక కరో పరల వ లు డా రాడు. 2 డం అప్పారావుకి తునో ఆని హెడ్డింగ్‌ పెట్టాడు. కం అయినా అ కర్వ సమ్ముడుడే మనకు సక్షికదరా” అన్న చివరి వాదమే నాకు ఇప్పుడు క వాటి రష్మతాలన్నీ నాక్షు రిన్నప్పుడు కంతోపారమే. వాటిని చదివి ఎంటో లత్తేజిలుజై [|

తృత2 క (వభావం వల్లనే నేనూ ఓ కరష్మతం రాశాను. నేను చదువుకుంటున్న శివరామయ్య బడిలో నేను అన్యాయాలను కొన్న విషయాల మీద “రావు[భయం” అన్న పేరుతో నేను రాసిన కరప్యతం మా 'హజడ్‌మాస్టర్‌ చేతిలో పడింది. (ప్రతి ఫలం రెండు అదచేతయలూ చిట్లిరక్తం వచ్చేటంత వేపబెత్తం దెబ్బలు. వెంకటేశం గితశంతో “నీ వళ్ల నా కొచ్చిందల్డా చుబ్బుకాల్బడం ఒక్క లు” అన్నట్టు వరద మూలంగా నా రచనలకు దెబ్బలు తినడం ఒక్యూట్‌ వచ్చిందని చమత్కరించవచ్చుగాని రాసీన దానికి బాధ్యత వహించడం అన్నది చిన్నప్పుడే గుణపాఠం అయింది.

కొన్నాళ్లకి వరద రాయిస్టయాడు. అతనితో పాటు ఆతని స్నేహితులందరూ ఆటువై పే మొగ్గారు. ముఖ్యంగా మా బాబయ్యగారు. ఎమ్‌.ఎన్‌. రాయ్‌ పతిక “ఇండిపెండెంచ్‌ ఇండియా'కు ఎందరో చందాదారులను వరద చేర్చించాడు. వాళ్లకు వారం వారం ప(తికల్ని తన సైకిల్‌పై పెట్టుకొని తీసుకెళ్ళి ఇవ్వడం మా బాబయ్యగారి డ్యూటీ. మున్సిపల్‌ ఆఫీసులో ఉన్న కాంగ్రెస్‌ వాళ్ళకి రాయిస్టుల మీద అక్కసు పెరిగింది. కేక్సుకట్టులేదన్న నెపంతో సైకిల్‌ను జప్పు చేశారు. వరద తన స్నేహితులందరి దగ్గరా చందాలు దండీ సైకిల్‌ను విడిపించాడు.

కొన్నాళ్ళకు అబ్బూరి మేమ్టారు వాల్తేరుకి మకాం మార్చారు. వరద వాల్తేరు నుండీ రోజూ తెల్లవారు జామున మేమంతా నిద పోతున్నప్పుడు తలుపు తట్టి మా బాబయ్య గారిని లేపేవాడు. ఆయన లేచి వరదతో కలిసి ఆ (పాతఃకాలాన ఎక్కడికో వెళి సపోయే వాడు. ఎక్కడికి పళ్ళేవారో ఎందుకు వెళ్ళేవారో ఆ చిన్న వయస్సులో నాకు తెలిసేది కాదు. అయినా ఆ కారణం వరదతో నాకు సాన్నిహిత్యం "పెరిగిన నలభై సంవత్సరాల తర్వాత తెలిసింది.

విశాఖపట్టుణం వదిలి వెళ్ళిపోయినా ఆ వూళ్లో పెంచుకున్న అభిరుచులూ, రుచులూ వరదను వదలి వెళ్ళిపోలేదు. ముఖ్యంగారుచులు ఎన్నేళ గయినా అతని నోరూరించేవి. జట్కా చేయించుకొని వేకువ జామునే వాల్తేరు నుంచి మా వీధులకు రావడానికి ముఖ్యకారణం పెసరట్టు. విశాఖపట్నంలో ఆ రోజాల్గొ శంకరవిలాస్‌, కోమల విలాస్‌ వంటే పెద్ద పెద్ద కాఫీ హోకేళు గ వుండేవి గానీ అతని గమ్య స్టానం అవి మాతం కాదు. పప్పుల వీథిలో మెయిన్‌ రోడ్డుకు చేరువగా వున్న కోమట్లు "పెసరట్లు దుకాణాలే. వాట్లలో మూడు రకాల అట్లు వేసేవారు. పెసరట్టూ, పుల్లట్చూ, కఠిపినట్టూ అన్ని వాటి పేర్లు. పెసరట్టు పిండి కొంతా, పుల్లిట్టు పిండి కొంతా కలిపి కలిపినట్టు వేసేవారు. ఆ అట్టు నంజాకోడానికి ఉల్లికారం చేసేవారు. దానికో (ప్రత్యేకత వుండేది. దాని రుచి మరెక్కడా వుండేది కాదు. పెసరట్టకోసం ముఖ్యంగా అట్టు కారం కోసం వరద “వ్రత్యూష పననాంకురాలు పైకొనువేళి వచ్చేవాడు.

1950 దశకం (ప్రథమార్ధంలో అనుకొాంటాను, నేను ఒకసారీ హైదరాబాదు వెళి సనప్పుడు వరద నన్ను వారం రోజుల పాటు తన ఇంట్లోంచి కదలనివ్వలేదు. ఛాయాదేవిగారికి "పెసరట్లు వేయడం అంటే వచ్చుగాన్ని విశాఖపట్నం పప్పుల వీధి ఉల్లికారం చేయడం పట్టుబడలేదు. అదెలా చేస్తారో వరదకు కూడా తెరీదు. అది చేసే విధానం ఏమిచో నీకు తెలుసా అని వరద నన్ను అడిగాడు. ఎన్నోసార్లు దాన్ని రుచి చేశాను. దాని ఆకారం చూశాను గానీ అదెలా చేన్తారో నాకూ తాలీదు. అయితే ఆ ఉల్లికారంలో శనగపిండి రమారమీ జావలాగా వుంటుందని గుర్తుంది. ఉజ్జాయింపుగా ఆ ఉల్లికారం ఎలా చేస్తారో ఊహించి వివరించాను. ఛాయాదేవి గారూ వరదా కలిసి ఆ వంటకాన్ని

వరచస్య్రతి 4రివె తయారుచేశారు. మొదట విశాఖపట్నం ఉల్లికారానికి వేలు విడిచిన బంధువులాగా వున్నా, అభ్యానం వళ్ల ఛాయాదేవిగారు అసలు రుచిని నాధించగలిగారు.

హదరాబాదు హిమాయత్‌ నగరులోని వరద ఇల్టు రోజూ పొద్దుట విశాఖపట్నం పవ్వులవీధిలోని పెనరట్ల దుకాణం ఆపతారం దాల్బేది. చిన్నప్పచి రుచులను గానీ, మ్మితులను గావీ వరద ఎన్నడూ మరిచిపోలేదు. చిన్నప్పటి కురతనాన్ని ఎంత వయస్సు వచ్చినా పచ్చగా వుంచుకోగలగడం ఒక 'పజ్డే.

నేను ఒక్కతే వెళ్ళినప్పడే కాదు, శ్రీ శ్రీ, నేనూ కలిసి హైదరాబాదు వెళ్ళినప్పుడల్లా మము వరద అతిథులుగా కనీసం నాలుగైై దు రోజులు ఆతని ఇంట్లో వురడిపోవలసిందే. మేము ఏ సాహిత్య సంస్థ ఆహ్వానం మీద వెళ్ళినా సభ ముగియగానే వరద మమ్మల్ని కారులో ఎక్కించుకొని వాళ్ళించికి తీసుకుపోయేవాడు. నేను, శ్రీ త్రీ, వరద, ఏల్చూరి, రాయప్రోలు రాజశేఖర్‌ మొదలై న వాళ్ళం రోజూ సాయంత్రాలు కలునుకొనే వాళ్ళం. రాజశేఖర్‌ రేడియోలో వుండేవాడు. ఆతనితో చెప్పే పరద నాకో రెండు కార్మటాక్టులూ, ఊ్రీ, శ్రీకో రెండు కాంటాక్టులూ ఇప్పీంచి "రేడియో కార్యక్రమాలు ఏర్పాటు చేసి వెనువెంటనే చెక్కులు ఇప్పీంచేవాడు. అవి క్యాష్‌ చేసుకొనే సౌకర్యాలు కల్పించేవాడు,

ఆతని అతిధులు గావున్నప్పుడు పొద్దున్నే కాఫీ, టిఫెన్లు కాగానే శ్రీ శ్రీనీ, నన్నూ చూసి పద్యాలు రాద్దాం అనేవాడు. తాను కాగితాలూ, కలం పట్టుకొనే వాడు. ఒకసారి శ్రీ శ్రీ ఎవరో ఇంగ్లీషు కవి చెప్పిన "₹/6 26 (16 ౪1407౧5 006064” అన్న పొదాన్ని చదివి “భగవంతుని వితంతుపులం” అని అనువదించాడు. నేను “మృత్యువు పెరణ్లో మందార పువ్వులం” అన్నాను వరద. “సిరిసిరి మువ్వలం, చెరిగిన దవ్వులం” అన్నాడు. మొదట తన పాదాలూ, తర్వాతనావీ ీ శ్రవీ వరసగా కాగితం మీద పెట్టాడు. “కరుణకుమా బతుకు” అన్నాడు శ్రీ, శ్రీ. (ఈ విశాల విశ్వంలో నేకోలిడిదేమున్నది. ఒక దోసెడు తీరుబాటు, ఒక పీడికెడు సానుభూతి అనే పాదాలకు (ప్రతిధ్వని). నేను “కపనం మామెతుకు” అన్నాను ( అందమైన (బ్రా-కొంతమెతుకుతో నిండుతుందిలే అన్న నా పాత భావానికి కుదింపు) ఈ రెండు పాదాలూ వరద కాగితం మీద పెట్టాడు. ఎనిమిది లైన్ల పద్యం తయారైంది.

ఆ పద్యం నంవిధానం తోనే సాయంత్రం దాకా చెప్పుకొంటూ పోయాం. మూడో లైన్లో " మృత్యువు, అయిదో పాదంలో భగవంతుడూ వచ్చితీరాలవి నేను విద్టేశించాను. మొనాటనీ లేకుండా వుండడానికి మధ్య మధ్య ఆరులైన్త పద్యం ఒకటి వుంటే బాగుంటుందని అనుకున్నాం, అవీ చెప్పాం. వరద సాపు రాశాడు. ఆ సాయంత్రం ఏల్చూరి సుబహ్మణ్యం గారు తదితర మియతులూ కలుసుకొన్నాక మాసహరచన సుబహ్మణ్యంగారికి అంకితం ఇస్తూ ముగ్గురం కంద పద్యాలు చెప్పాం. కాగితం మీద పరద పెట్టాడు.

ఆ రచన ఆ మర్నాడే నేనూ, శ్రీ శ్రీ మరిచిపోయాం. వరద ఆ కాగితాలను భద్రంగా దాచి, చక్కగా సాపుచేస్తి నాతో గాన్మీ శ్రీ శ్రీతో గానీ చెప్పకుండా ఎవరో పబ్లిషరుకిచ్చి “మేమే” అన్న శీర్షికతో పుస్తకరూపంలో (ప్రచురించాడు . నేను ఆశ్చర్యపోయాను. “ఏమిటిలా చేశివు” అని అడిగితే తనకు సహజమైన సవ్వు విరగబడి నవ్వి “ముగ్గురు (ప్రఖ్యాత కవుల రచన కాగితాల్లో

గడ మరచస్మృతి మూలుగుతూ వుండాలా? అచ్చుపోసి వదిలేస్తే విచ్చలవిడీగా తిరుగుతుంది” అన్నాడు. “దీనివళ్లి మనకి ఆపఖ్యాతే గొని ఖ్యాతి రాదు” అన్నాను. సరిగ్గా అంతే అయింది. ఆయినా త్రీ డీ గొనీ, నేను గానీ వరదను ఏమీ అనలేకపోయాం. ఇంకో సారి నేను హైదరాబాదు వెలి సనప్పుడు యభ్యాపకారం వరద అతిథిగా ఓ మూడు రోజులు వాళ్ళించ్చా వుండి పోక తప్పలేదు. పెసరచ్లూ ఉల్లికారం తిన్నాక కాగితాలూ పెన్నూ పట్టుకుని వదద పద్యాలు రాద్డుం అన్నాడు. ఆ రోజుల్లో ఛాయాదేవిగారి సంపాదకత్వంలో “కవిత అనే పత్రికను వరద (ప్రారంభించాడు. “ఇప్పుడు రాసేవి సరదాకు కాదు, ఆచ్చువేయడానికే” అని ముందుగానే హెచ్చరించాడు. ఇద్దరం కవిత్వ రూపంలో సాహిత్యచర్చ చేశాం. ఆది 'కవితల్‌ తొలిసారి ప్రచురితమైంది. దాన్నే నేను "సినీవాలి" కావ్యంలో సాహి త్యోపనిషత్తులో చేర్చుకున్నాను. వరదా, నేనూ కలుసుకున్నప్పుడల్లా మా వ్యాపకం సాహి త్యం, మా వ్యానంగం కవిత్వం. మౌ జ్ఞాపకాలు షాహిచ్య వ్యక్తుల గురించే మూ చర్చలు డిచో-డిచో, మా మ్మితులు సాహితీ పరులే. అతనితో వున్నంత సేపూ వేను సినిమాలో పనిచేస్తున్న విషయమే మరిచి పోయేవాడిని. అతడు ఎక్కడ ఏ ఉద్యోగం చేస్తున్నాడో నేను ఉత్తరోత్తరా ఎప్పుడూ అడగలేదు. అడిగి ఇబ్బంది పెట్టడం ఇష్టం లేకనే అడిగే వాడిని కాదు. చాలా ఉద్యోగాలు చేశాడు. వరద రై జాం కొలువులో వున్నప్పుడు నేను నా తెలంగాణా రణ గీతాలూ, త్వమేవావామ్‌ రామ్లో వుండేవాడిని. ఆ రోజుల్లో ఒకసారి వరదని “ఇంతకన్నా మంచి ఉద్యోగం నీకు దొరకదా? నువ్వీ నేకర్‌ చేస్తే చేన్తున్నావుగానీ శ్రీ శ్రీని కూడా లాక్కుపోతున్నావేం?” అవి అడిగాను. పరటీ బాధపడ్డాడు. ఆ తర్వాత నుంచీ అతడు ష్కాడ ఏ ఉద్యోగం చేస్తున్నదీ (ప్రశ్నించడం మానేశాను వంపి టట్‌ రర్వాళ చై జాం కొలువులో పెద్ద ఉద్యోగాలు చేసిన వాళ్ళని అబెస్టు చేశాం వ ఎ (గొప్పంచింది. అప్పుడే 'చెరకాలం' అనే కవితా సంకలనం వరద రచించాడు. దొనిని ఎఎశాడు. “అందాక (పతి ఒకటి నాకు వరద ఇచ్చాడో, పంపంచా అందులోని పద్యాలు జ్ఞాపకాల మరుగుల సారుగల్లోకి వెళ్ళిపోయాయి. కాన్ని వ. నం వకావు కొన్ని పుధురానుభూతులు, కొన్ని మదిరానుభూతులు. న జీవిత చరిత్రలో వరద కూ జా కొన్ని ఎప్పుడైనా రికార్డు వేయవలసినవి. నేను దాస్తున్న జో రాస్తాను. ప్రస్తుతానికి ప్రమద న్న, పాతదారి, అప్పుడు ఆతని గురించి రాయపళ క్‌ అతని ఆచంచల వాసం అటువంటి పటి మస్యిగా అపులను కున్న వ | ఆత్మీయత చాలా అరుదై నది. (| లా (“ఆరధజ్యోతి? ఆదివారం, 30 మే 1993

ర్‌ అంకితభావం ఆయన రచనల జీవం! అబ్బూరికి “కోట్లో నివాళి

[ఆంధ్రప్రభ ప్రతినిధి]. హైదరాబాద్‌, జూన్‌ 3.

(ప్రముఖ రచయిత, జర్నలిస్టు, విమర్శకుడు, అధికార భాషా సంఘం మాజీ చైర్మన్‌ శ్రీ అబ్బూరి పరద రాజేశ్వరరావు మరణం తెలుగు వారికి తీరని లోటు మిగిల్చెందని ముఖ్యమంత్రి శ్రీ కోట్ల విజయభాస్కారరెడ్డి అన్నారు.

బుధవారం నాడిక్కడ “ఫోరంఫర్‌ ఫ్రీడమ్‌ ఆఫ్‌ ఎక్స్‌(వైషన్‌” ఏర్పాటు చేసిన అబ్బూరివరద రాజేశ్వరరావు సంస్మరణ సభలో ప్రసంగించిన ముఖ్యమంత్రి తన దివంగత మి(త్రనికి ఘనంగా నివాళులర్పించారు.

అతి కొద్ది మంది వ్యక్తిగత మ్యితులలో శ్రీ, అబ్బూరి ఒకరని, ఆయన మరణం తనకు ఎనలేని నష్టాన్ని కల్గించిందని శ్రీ విజయ భాస్కరరెడ్డి విచారం వ్యక్తం చేశారు.

1955లో ర్యాష్ట్ర కాంగ్రెస్‌ రాజకీయాలలో అప్పుడే (ప్రవేశించిన తనకు ర్రీ అబ్బూరితో పరిచయం ఏర్పడిందని, ఆ తరువాత పెరిగిన మితత్వం ఆయన చనిపోయేవరకు క"నసాగిందని ముఖ్యమంత్రి చెప్పారు. 1977లో తాను పార్లమెంట్‌ కు ఎన్నికై ఢిల్లీకి పోయినా తమ మధ్య సంబంధాలు కొనసాగాయని అన్నారు. మ రచయితగా ముఖ్యంగా వాస్య రచయితగా శ్రీ అబ్బూరికి గల (ప్రాశస్త్యాన్ని తౌను వివరించనన 0 లేదంటూ “ఆయన రచనల్నింటినోనూ తొను నమ్మిన విలువలు, సిద్దాంతాల పట్లు అంకిత భావం కనిపించేది" అని ఆయన చెప్పారు. గత 10, 16 ఎళ్లుగా శ్రీ అబ్బూరి బయటే కార్యక్రమాలలో పెద్దగా పాల్గాసకపోయినా పోసు కలిసిన సన్నిహిత మిత్రులతో ఎంతో ఆసక్తితో చర్చల్లో మునిగి పోయేవారని ముఖ్యమం [ కడ హెదరాబాది క్‌! లంట. ;. స ॥ స ॥ శ ప్రెస్‌క్ల్షట. హైద ల్‌. . . న. క మనవు పటు... టం యు... = తి య || / స షా . లే స హాన్‌ [ 1

486 వరదస్క్టృతి “నాకు ఇక్కడ [రాజకీయాలలో] ఏవైనా ఒత్తిడులు వచ్చినప్పుడు అబ్బూరి దగ్గరకు వెళ్లేవాడిని, (పతినెలకో, రెండు సెలల కోసారో మేం తప్పుక కలుస్తూండేవాళ్ళం” అని తమ మధ్యగల సంబంధాన్ని శ్రీ, విజయభాస్కర రెడ్డి వివరించారు. సాహిత్యం, భాష గురించి ఎంతో తెలిసిన వ్యక్తి కనుకనే ఆయనకు అధికార భాషా సంఘం పైర్మన్‌ పదవిని ఇచ్చానని ముఖ్యమంతి చెప్పారు. “పాపం, ఆయన ఛార్జి తీసుకున్నా ఏమీ చేయలేకపోయారు. ఆయన ఉండి ఉంటే రాష్ట్రానిక్తి తెలుగు భాషకు ఎంతో సేవ చేసేవారు.” ఆని ఆయన అన్నారు.... పత్రికారంగంలో శ్రీ, అబ్బూరి పేపలను కొనియాడిన శ్రీ, ప. వామన్‌, రావు....[పముఖ సంపాదకులు శ్రీ, ఎ.బి. కె. (ప్రసాద్‌ మాట్లాడుతూ వచన రచనలో శ్రీ అబూ ఎరిశైలి, స్పష్టత యువతరానికి ఆదర్శనీయమన్నారు. తాను ఇదివరకు పనిచేసిన పత్రికల కోనం అడిగినదే తడవుగా “వరదకాలంగొ “జ్ఞాపకాల వరద” అనే కాలమ్‌లకోసం శ్రీ. అబ్బూరి రచనలు పంపారని....వ్యక్తం చేశారు. శ్రీ ఏల్చూరి సుబవ్మణ్యం మాట్లాడుతూ సాంప్రదాయక ప్రక్రియల్లో ఆధునిక భావాలను పలికించడంలో శ్రీ, అబ్బూరి అనన్య (ప్రావీణ్యం కనబరచేవారని (ప్రశంసించారు. శ్రీ అబ్బూరి నివాస గృవం కవులకు రసవత్తర వేదికగా ఉండేదని, నూతన భావాలు ఎక్కడి నుంచి వచ్చినా ఆయన ఆదరించేవారనీ చెప్పారు. శ్రీ నగ్నముని మాట్లాడుతూ “మమ్ముల్ని ఉత్తేజపరచిన వ్యక్తి శ్రీ అబ్బూరి” అన్నారు. తెలుగువాడు దేశానికి, (ప్రపంచానికి సేవ చేసేందుకు ఎంత పాహనమైనా చేయగలడు అని రుజువు చేసిన వ్యక్తి అబూ బరి ఆని ఆయన చెప్పారు. భారతీయ భాషల, ఆంగ కవితలను దేశప్రజానీకానికి అందించేందుకు అబూ బరి చేసిన కృషిని శ్రీ, నగ్నముని ఘనంగా కొనియాడాడు. తన తండి శ్రీ, అబ్బూరి రామక్చ్టాధావుకు కూడా "పేరు తెచి సన ఛఢ్రీ అబ్బూరి వరద రాజేశ్వరరావు ఆధువికత, అభ్యుదయం మూర్తిభవించినవాడు ఆని ఆయన అన్నారు. శ్రీ ఎం.వి. రామమూర్తి మాట్లాడుతూ శ్రీ, అబ్బూరి రాడికల్‌ డెమొక్రాట్‌ అని, అయితే ఆయన మాటల్లో వై రాశ్యపుపార కన్చించేదని అన్నారు. శ్ర, ఏ. జనార్ధన్‌ రెడ్డీ మాట్లాడుతూ శ్రీ, అబ్బూరికి తెలంగాణా (ప్రజలపై, రాజకీయాలపై ఎంతో మక్కువ ఉండేవని, అయితే ఎందువళ్లనో ఆయన రాజకీయాలకు దూరమయ్యారని అన్నారు. శ్రీ పన్నురి రామారావు, (శ్రీ బూదరాజు రాధాక గేష్ట కూడా శ్రీ, అబ్బూరి వివిధ రంగాలలో, ముఖ్యంగా నాటకరంగంలో చేసిన కృషిని వివరించారు. నభకు జాతీయ “భూ భౌతిక పరిశోధనా సంస్థ మాజీ శాస్తజ్ఞాలు శ్రీ మావిళ్ళపల్లి చక్రవర్తి అధ్యక్షత వహించారు. ఫోరం కన్వీనర్‌ శ్రీ, ఏ. సురేంద్రరాజు మాట్లాడుతూ పతికారంగానికి ఎంతో సేవ చేసిన శ్రీ అబ్బూరి పేరిట జర్నలిస్టుల కాలనీలో ఒక ప్లాటు కేటాయించాలని ముఖ్యమంత్రిని కోరారు. శ్రీ ఎరి. లక్ష్రయ్య వందన సమర్పణ చేశారు. (ఆంధధప్రభి, జూన్‌ 4, 1993)

వరదస స్ర్రతి త్ర? నివాళి తెలుగు సాహిత్యానికి మళ్ళీ వరద రావాలి నురేందరాజు “ఈ (ప్రపంచం ఒక పెద్ద కారాగారం. అందుకే ఏకాంత నిర్బంధం ఇక్కడ సర్వోత్కష్టం” - కార్ట్‌ క్రాబ్‌. అబ్బూరి వరద రాజేశ్వరరావుగారు బతికీినన్నాళ్ళూ లోకంతో రాసుకుంటూ, పూసుకుంటూ తిరిగారు. ఒడ్దును ఒరుసుకుంటూ సాగింది వారి జీవితం. కదిలీ కదలకుండా, నింపాదిగా పారే ఏటినీట్‌ వాలుపై చేవ్రాలు ఆయన జీవనగమనం. చలిస్తూనే నిశ్చలంగా వుండే (ప్రశాంత సరసి, వారి జీవన విహాయసానికి అద్దం పడుతుంది. ఆందుకే అంతటా వుంటూనే ఆయన ఎక్కడా వుండరు. సర్వథా కనిపించినప్టే కనిపించి ఎక్కడా కనబడకుండా మాయమవుతారు. గట్టీగా వెదికితే తప్ప ఆయన ఉనికిని కనిపెట్టడం కష్టం. గత అర్జశతాబ్ది ఆంధదేశపు సాహిత్య చర్మితలోని (ప్రతిమలుపు వద్ద ఆయన ఉన్నారు. అయితే క్షణకాలం మెరిసి మరుగున పడతారు. పనులు తలపెట్టడం, కొత్త కొత్త పనులు, వేరెపరికీ ఊహకైనా అందక ముందే చేపట్టుడం, చేపట్టిన పని అప్పటికి పూర్తి కావడానికి చేయాల్సిందంతా చేయడం మీద వున్న అనక్తి అభినివేశం ఆ పనిని కొంత కాలమైన కొనసాగించడం పట్ల ఆయనకు లేవు. నిలకడగా ఒక చోట నిల్చోవడం ఆయనకు గిట్టదు. కొద్దిరోజుల్లోనే ఆయనకు ఆ పని విసుగేస్తుంది. మళ్ళీ మరో కొత్త పనిలో పడతారు. ఏ పని మీదైనా మోజు ఎక్కువ కాలం వుండక పోవడమే దీనికి కారణం కావచ్చు. (ప్రతి ఆచరణలో ముందు ఉత్సాహం, తరువాత నిర్లిప్తత వెంట వెంటే వుండే వ్యక్తిత్వం కావడం పల్లే కాబోలు “నాందీ ప్రస్తావన" తర్వాత ఆయన అయిపు వుండరు. అందుకే 'సూతధారి' పాత పోషణపై వున్న ఆసక్తి (ప్రయోక్త కావడం పట్ల ఆయనలో మనకు కనిపించదు. ఎంతటి కార్యాచరణ అయినా నివ్ఫ లమేనన్న ఒక బలీయమైన విశ్వాసం అంతరాంతరాల్లో ఎరిగిగాని, ఎరగకగాని ఆయనకు వుండే పనుకుంటాను. నిస్పృహ నిర్వేదం, నిరాశ ఆయన మాటల్లో ఎప్పుడూ (ప్రతిఫలించడం ఇందుకే ననుకుంటాను. (ఆయన సెన్సాఫ్‌ హ్యామర్‌ ను ఈ నిప్వేదానికి విరుగుడు గానే చూడాలేమో.) తన “ప్రతిమలను పెంచి పోషించడం మనకు ఆయనలో కనిపించదు. ఆంతటి సవానం ఆయనకు లేదు. చేయకముందు ఒక పనిపై వుండే _ ఆసక్తి చేసిన తరువాత వుండకపోవడం అందరికీ అనుభవమే. ఈ సర్వసాధారణ అనుభవాన్ని అబ్బూరి వారు ఒక అసాధారణ రీతిలో గాఢంగా అనుభవించారు కాబళ్టు దానికి ఓక తాత్వికస్టాయి సమకూరింది. ఎక్కువ ఇష్టపడే పనులను పక్కన పెజ్టి, పెద్దగా ఇష్టపడని, లేదా తక్కూవ ఇష్టపడే పనులను ముందు చేయడం కూడా అబ్బూరీికి అలవాటు. అత్యధికంగా ఇష్టపడే పనులను ఎంత కష్టపడ్డా సంతృప్తికరంగా చేయలేనేమో నన్నభయం, కొద్దిగా ఇష్టపడే పనులను సులువుగా చేసేయవచ్చనే నమ్మకం బహుశా కారణమై వుంటుంది.

ఉరి వరదస్కృతి

బెల్లం కొండ రామదాసు కవితా సంకలనం తేవడం ఆయనకు ఎంలో ఇష్టం. కానీ తేలేదు. అలాగే “కవితో రెండు సంపుటాల పునర్మ్యుదణ కూడా చాలా ఇష్టం. ఆదీ చేయలేదు. బెల్లం కొండరామదాసుతో వాటు శ్రీశ్రీ, శిష్టా నారయణబాబు, బైరాగి, అజంతావంచి తనకు ఇష్టులైన అతి కొద్దిమంది కవుల పెద్దసై జు ఫొటోలతో, అంతే పెద్దసై జులో(“భారతి' సై జు) వారి "సెలెక్టెడ్‌ పోయమ్స్‌ను (ఫాటా, పోయం ఎదురెదురుగా) వేయాలని ఆయనకు ఎంతో కోరికగా వుండేది. ఇందుకోసం ఆయన కొంత పరిశ్రమించారు కూడా. కవితలు ఎంపిక చేసి పెట్టారు. ఫాటోలకోసం గాలించారు. లోపరహితంగా, పర్‌ఫెక్ట్‌గా ఒక పవిచేయలేనప్పుడు, ఆ పని చేయకపోవడమే మంచిదనుకోవడం వల్ల కూడా బహుశా ఆయన ఈ మూడు ముఖ్యమైన పనులు పక్కన సెట్టి వుంటారు. జాతీయ న్థాయిలోనే ఎన్నదగిన కవితా సంపాదకుడు- అందుకే మిన్నకుండి రచయిత ముందు కొచ్చాడు...

_...లోకంలోకి వెళ్ళి ఎన్నెన్ని పనులు చేసినా ఆయన ఏకాంతాన్నే ఎక్కువగా కోరుకున్నారు. (ప్రపంచమార్ల్గం మీద ఆయనకు పెద్దగా ఆశలులేవు. ఆధ్యయన శీలత్క సాహి త్యానురక్తి చిత్తపద్ది వున్న యువకులను ఆయన (ప్రేమించారు. అలాగే మిడిమిడి జ్ఞానంతో కళ్లైగరేసేవారిని మీడియోకర్స్‌ని ఆయన ద్వేషించారు. చివరి రోజుల్లో ఆయనను ఎందరో సంప్రదాయవాదిగా, సినిక్‌గా జమ కట్టారు. కాని నిజానికి ఆయన ఆ రెండూ కాదు. కాలంతో వాటు మారిపోయే దిగజారుడు తనానికి దూరంగా కొన్ని విలుసలకు కట్టుబడి వున్నందునే ఆయన వొతతరం 'ప్రతినిధిలా కనిపించారు. ఆయన పైసినిక్‌ ము(ద్రవేయడానికీ కూడా ఈ మారని తనమే కారణమైంది. ఆయితే తనకు నచ్చిందే కవిత్వం మిగతాది కాదు అనే వితండవాదం కూడా ఆయనలో తరచుకనిపించేది, కార్ట్‌ క్రాబ్‌ లా (ప్రపంచాన్ని కారాగారంలా భావించారు కనుకే ఆయన “చెరకాలం”' కవి అయ్యారు, మందికి దూరంగా స్వచ్చందంగా తనపై తాను నిర్బంధాన్ని విధించుకున్నారు. “సంస్క్ప్బాతి సజీవంగా వుందని చెప్పడానికి ఒకకే నిదర్శనం. సౌందర్యానికి చిహ్నంగా వుండే అద్భుతమైన లోహవాాతకు, మూత ప్యాతకు మధ్య భేదాన్ని గుస్తెరగడమే ఆ నిదర్శనం. నేను చేసిందల్లా ఈ రెంటికీ మధ్య తేడా చూపించడం” అన్నాడు మహానుభావుడు కార్ట్‌(కాజ్‌. అబ్బూరి వరద రాజేశ్వరరావుగారు కూడా ఆ పనే చేశారసుకుంటున్నాను. రెంటికీ మధ్య తేడా గుర్తెరగని వారు (వారిదే మెజారిటీ) దీని దానిగా దాన్ని దీనిగా వాడుతున్న (ప్రస్తుత క్ర్యయుగంలో వరద రాజేశ్వరరావుగారు మళ్ళీపుట్టాలి.

(నుప్రభాతరి, 5 జూన్‌ 1993) క

వరదను త్రం తృత్రిర వ 741440

గల 2 [ఉట గత! 1 36206 06016 0౪ [0102 ౧0౧286 10 416 లగ౦౧/ ౦1 ర 006 016 [౯16164 2౧6 ఇలి+గంకీలా 5గ ఉంట 72262 షం మె23. 060 [1/25 23066 (0 ౧211010446 1 919 0004016106 ౭6౪08. 1 29668 పంకం6010/ 042 *25 ౧ట1101 (0 228066 10 99ఆ.. ౯0% 12%) [౧౦౬౪౩66 (0 02010 5206208 జర టూరలా! 0464 *111ల 14(16164003[01% 09000100 226౪ వఏ్‌2462002 1065. 341 ౪060 1 801186 ౧26 ౫6౩1662 0111008 06 20 16 *లా €(వంటషటల, |! ౪23164౪101 ౧౦ ఉంటం 2106 ౧00801 021416 "8261, 2 [6 ఇటు 10710817 ౧౫166 0? 1056 01056 [0 11%, 13166 1130.

"౦116 115 211 1006 2 రంజు 0౯2 ౧4౧(000480112 0£2 566623 7011 2 2 58౧! ఉంచగా. 13 9656గా6ంట0గ 2 1౪6౦ 204] ఈ19200022006 50 900% 28ట% 23 0౧06 ౪214606 [0౯ 2 9౫౫6 10! ౧1 126-1008 ౪౦౧, 13 41 రూం౭౧) 16 0% ౧6 226, 10 656 115 0౪/1 లంట510%, 806 110 2 661 ౦500139101 101 16 121 160 ౫6115 00083100211/ 00౧0104008 10 ౧6౪9989అం. 4 13 60 04 3,510 శా 200జట2 గ66ర్త/ (063 16 016611 0 ౧20028012008 *₹జడరడ 3 *0గ%1 ఒకే ఇంగ 2064 ౧౧౫66 ౧101 ౧౧4౧0280 0౯06 54216 010121 12086286 ౧౦౫౧౧హే10౧ ఇసంల [6 [11 6టలాం6 0413123 110206 [00 12181016 ౪860 113 06210) ₹25 ౨0౧6 (00 1006. ౧16 01206 152056 *₹పజా200210121 666)/”3. 1 ఏ ౫1 ౮౦64౩ ఇ! ఇట1ంల 1 21013016. 11 801, 1815 006 0€ 54 660079 అట 41 16 0008౧126 1ల౧(5116069 ౪10806(ఉఅయ01002 16206 రంల 6786 6 రటంంగు్యు 88162013.

బయం 20 48100౪0 10 56 *పజ20ని2జు22 666 00076 [ఖిలా ౧౮౦౧౧౧. 13 116టమా/ 2212006060, 113 00౧౪జా280౧జ 20001060, ౦గ$1241 1043 206 ౨.5. 12160 00160366 6 ౧116 *ట౧11ల. ం ఆ౫౦౦౦166 పెఖటగజ2 2 ఇం16 00216 00౧౩14ల1016 00౧6౯08000 10 6 9866 206 6౪60060006 0080121 120%802806. 0౮౪019, ౩0౧6 02 06 3001ల 08 6 ౧011ల |0యుటా 01 గంరం34%1005గ బబ 240. [10ఖ006 210013 4132014216, ౦6 38 ౪161 1 00 066 ళ్చటా22 22. త8( 18 ౪23 రలగం1ల0/ 28168 116 01106 ఉం[101 1 1948-49 ౧6404 000201 2 6 512006 ౦౧ 84౧ 1210 55 0. 1392 01 ఇం ౪25 2.0. 10 52 సెట22 1000211 ఇల ౧6 *8 2౧౧6 సిట21ల 0616 అం 186 కురల2086 51316. 24ంకా2ం 20 ౪10 ౧84100౪0 56 ౨41. ౪0066 ౪౧6010. 9 06 (౧౧61 ౧61 జర, 16 46 20469 *0కఈ066 28 ఉృంలగు131 1 106120 కంటం 6 శంరమి2 2004 2064 [264 0016 1940 6011106 ఇ +7ఈటఆ213 ₹ 06 00ట9100. %౦36 0౪3 *00 ఇలా 166 ౪366 [0 0% 166266 0 2, ౪14 16 580గ6 06౯106 96217260 10 శర 0000041190. 61 2010166 ౧0606 23 ౪011 23 161/09/001016. 72362 *2 213/5 0౪81900100 206 ౧౮౪౮ [ల112166 10 12) 0౫6 016 [01016 0౯106 6౬ 16 [26 26606 260౪201286 1౧ 1900౪112 ౧౦౩[0€11600 101056 ౧౪౫1ల 6౪46 (0 16 2390012801 *1 టా 06

40 వరదస్య్యృతి 13 1005ట8005 12ఉలా ఏక ఉ00ంగ ఖం. య? 4 210, 1606160106 1102130 0 తరగడం లంట. 6 ౦0006 220ఖం10002 10 1016 ఉ౧౦01 4160046 115 లు. 320006 0౯14000. [6 %23 జ 616820(00061 జా 13 83(66 1600! *జాషరే& పంగంరే ౧ 10920 టలు6 జార 20000664 00211500 అధంగం[06. 1 20 ౧01 ౧౦౧౧061అ(60 25653 113 1లడం/ 2001ళఈఅం606 ౩ లుల, *0110 1 ౧౦06 ౦46 వంంజంలం ౫111 60 ఖు”. | 3821 000806 ౧0/3015 10 119 0600211560 ౪01 జ4 టడం 010 ౦86021 6టబ6ంట 12 టి 6జే 08668 26 00006104610039 ౪/14 ఇ1100 ఖం 0012.

కఖ్రట*జ2 20 0068110 కరేల2016 4 6౯టస)ంయ0211300 016240. ౫౦౪81

2౬20606 16 44౧0.060069606 20 ౧6౫౨020ల 2 380%, [6 ౪28 5006౪12600 21626610 211033. [6 160110 ౧103610401 ౪100 ౪౩ జ6 ౧౧౦౪66 ౪14 ౪5, $17108 పం ౪282016 26౪7106. 16006006 ౪24 416 ౧౫౧6 ౧౧0౪64౧6 జంగ16అ౦10€281681

[/0౧0ట02ట[001160600ట,00601/016660౪లా0౯10408011ఆ 60 5% కంయసుం కటు2220 26200600 0 58 1 22200202 0 ల0ం[గ0ం 10648. ం 1464 46

ఢ9జుుంంు ఖర స26706 10 ౧ల౫౪266 0౯ ౧౫6 2 ౪ 0006 10 2 66602. 16

రేం ర్‌గ 34.1. 76061116 ల) ౮౦౪౧౩0110౯10 264653 416 60౧౮6౧06. 11723

166210 096016 3106000120 మ020 స4ంణంగ2 1 అథ. 5060848121, 6611000

2 ౨2600283 28) [011 2 0౮/ (0 ₹232జ09 గలరు. గం కం! 1906 23

ఈఆ1/జయే 0 252 53002 20 1 1952. 34(2జీజూ, 19604066 116 125 006.

72262 9264 06 10201 206 88 0 82లశ98 ౧6౦016, 10 0౯220126. ౦04111

ఏటా ౧000ల280% 240001610286. 11 00౧06112 ౧ల:ట15/61653 [16 00౪16

౧౦860౬ 0649 [02 00౧06006 )451 ౪04 ఏ ౧6౦౮666 [011 206 16 ఇ0016 ల

ఇక 000 0జురే ౪10) 2 ౯౫10 211000. ౧౧16౪20 *ఖా62. 06 *౪౦614 !

2/12/8612 0160501 ఇగర06[0016008 0006 ౧౦గ౦౪. ౧1౩ ౧13 260646

1% 036 6435. ం ౪౪౦6410 ౧౯౭106 210031 అంగ 612 206 ౪6 ౧౦764 [10806015

రష జల రం . ౪723 60 ఈ ౧16 00640 204 90066065 ౪6 ఇంట16 ౧06

0602116363 206 ౧06600గ4ట (0864ల 100416 106329 0౪ 16 80[1701766

11 ౮౦౧9693 1011603 ఇఏ6 801 ౧ల౩౦౧2113 2120166 10 1666 11 5% ౨,0.

త260, 56 3262026 జ02002040 240 206౮10జ60ఖ 2280 06321 ఇసం 066

౧౦౧౮౦1౦6 16 ౦౧21053 108 2 0౯ 3 యా ౪11 1952, జ శరం 0౯ గౌగగాటడట.

కషిజాజ [22 226 66 8110010826202 హల 1040 ౧6 జఆంథం[13 00006

ఇల00 16100664. 16 ౪10 1001 ౫) 1090004706 1608 [000% జడ 1 201 ౪౮6 ౧ఖ66 0 1%. గల 00086064 ఓ [00 1 2 ఇర జరీ ౧6 616 ౧6౧12101 [01 10౪7017664 సయాలకిం 006౧06 [0 ౧28811 ఓల 26 థల 1ల౫3. 16 64108 వ్‌జరజ 21813 500000ట. ౬6 *ఇ70(6 బరం16 గంగ 6ణం 10 [016 ౧౮౩ 9జి 21 52003 1002460066 )0000213ట [0 ౪106. ఈ6 [26 113 ౧1096 [0110౪౮3 2౧0౧8 02012113ట.

కషటా22 220 206 013 120ల%/ల6 65ల04210/ కరగ3ట, ౧47103 00006 ౪౧66

భ69006112061000ల006020. ₹060/ ౪ల6 0021053176 ౪11163 1260640-

వరదస్యృతి 491 2 ౧0660130 110 గౌల1820 ౧1096 2046 ౦60. నష్టంంళటడ 240, ఏంళలఆలా తర ౨0౦0ల 10 26106 206 8004101606 10 9% జఠ్యంటం ఖంగు. * ట్‌ 36608, ౧6 ౪23 6౦౮283 ౪611 ౪14 543. ఇజంజంగం[ం2 220 06 లు 06113230 0 క్వంరటగరిడరే. 1 0202010710 26 కోలారు ౪2 ఏ09ల056 031 ౧జి? కలంరంట్లాం 01016 1౪2 జు 06 0022655664 0812 16 *జం8016 19021004 91046406 ₹16 20140285 9. యిటు 20, గగ ట0టలా 60646066 20006 1 ఏ1 గంగు 201016 ౪060 ౧6 ౪20 [౦901211566 380౪3 [౧0% ౧6 080766 4 1ంగ6 1 1 ఆగ ఖర ఖం౦ం 416 008060 02.4. 10 20 014 మలుర. గగ41 *2ు షా డా కడజల'5 00516.

[725 జ 226501. 0£1213 90౫10010 1% 038 00౬౦00 అటా, 26067 02646 [010 10 9886 110 2 &0001042016)00, *శఅ ఉల జం4066 ౧౦౪. ౧09, షయం ళటా మ20్టం0166 21220 - ౧20 ౧౧2 01౬007 913 - ఓ కళలూ లంలో వేగ115 01 ౪111011 *0గం ౧0౪. *గుటం 90, 1600062466 1 ౧0౧06 "14 1646టాు, 1అ2ం/ ల) 206 )0టుుం21ంట. 16 ౧౦00ల 58% 16 00900౧6664 [జడ 2 ౨3౦0102)” రే21, 5166 0 వజురజ 2401 101 2 ఇమ! 01 2510౮ 2౫, 6 [౧౧12721604 10 6101 11 1958 2064 00966 411166 40113%టలు 12 ఇ 664100గ21 0202010/. 16 23312002 360060606 (00610 ఓఏ ౧౧11ల). ౧01 గటట డడ 20 00016 6616 *౪611, ౧౦౫౭౦1 ౧68 64 8/6 2 జాకురం (0801 10 & 0009 ₹ం 126 2 6౧00201101 66136 జర [గ6 అంం658100. 116 80160006 (0 [926 204 116. 16 18102 106041 ౪101 06 లంజు 05 ఉండ ౧620007 11 0061౧1. 0౧ 46 9461 0064 ౦5 5గ 1522 028 ౪00 ౪749 000 00064463 00లట0 206 1214 1646ల౦5త12మ02016. 16 ౧౧౦63066 2 ౧౦21 ౪01306 0501001౮ (0 413 6076 01 ఎంళజంు211000. 6 ౧86 4 €2హ [05 ౧200264009 ౪1 20 ఆ౭ ౦? జ 11761 ౧26015 206 8006 ౧౧౧0008.

102762 16108 02607౮ గట జు ౪060 ౧6 ౪/25 10 ౨౦1 6౧82866 10 ౨801104600 00001, ౪23 ఏ ఫేయ[0లక06 ఇగ ఏ 61604664 */116 ౧౧౫౩2 ౨67౪1 0971155166. 516/2 2 0లుాట/1.10జరజు ఓ 029/28జ2ీ సంగా ౮గంలుటు?. 300 0₹[0ల 1026016 రం౪610066 8006 206 పలంల42 00౧606 ౪1101 81006 ఇల 19 8006 51226. 7262 ౨14066 113 ౦”) గ 2 0408108 9600]6 1086ల 044 ఇలీలు 0006 6 టజు[ంరి ౪10 2006 16 ౪౦౪164 101 1631216 10 అర్పుంం6 110. 11 1షలు/ 206 ౧ 0య0850007052800 725 113 25566 013 0411108 90266 4 92606 206 20110 20128176 అధ659003 21 ఊట ౮౭౫1664 అం016 [0౯200501 386 [10 ₹25 0౬016 0౧6 10 ౧16 50, *సలు ౧6 6206 020% [01 67 00611 10 $96116 ఈ0%00ల610 1981, 1600406 00209 001 0164 0011641 2264)040%213ట0 కోలటురేం 126 61320066. 1116 0౫౫18 ౧13 ఇంక ఖ6 0802113600 206718టు, 16 ఇగటియోలా? 2 110 2 9068, 80108 0౪! 000231002%0 10 26606 & ౪6664 0౧661 2౯1206. షేంళఆలా, [6 లు! ఓ 10301 ౪102 502686 కోలిరం 0% 11 168 206 అటంం6ం[763.

1౧౮౩606040 401 ౪2 ౪ య096 [080% *11 11 411 16168 [0౯0611 226

1 1604 ఏట౧8 2206 1 019 కళళ టకం 1010060108 16 00164108 ౪0 ౦%)00%2836

492 వరదం క్రిత 0£2010/ జీ జంం012600. 1 00౧00066 10 గల [స ౦0జర 0% ౪/60 ౧ ౪086 2 ౧హ6౦1080[000గ02600. 2౪0110 26146013 1౧4 06౧3౧), 4.౨. 6౦౮౪అగ౧గ601 (00116 (0 ౨0101. అ) ౧616౧066 10 గరల2016 ౧62006 013 ౪16 616024110౧ 61010611 0410ల ౪0314 06 1) తల2026 0 ఉలయుం* 82411 1082000207 1 20036 00%[టుఏ 41 *స16 * య64 ౧01 1096 [0001 + ౧10 జర 119 ఇం 6010166 ౧౩ ఇంగ 10 2 0160601 8016 రలుగ౪0ం6 ౧6 0 €2[0009208401/ ఇ110% 1126 00009 ౧13 రేలుజు6 (0 100౧101. [6 ౪2 00౪710౪31/ ౧16266 ౪౧౦౫ 1000103066 ౧౫౦06009 గం11 సగంరలం 618803 వంలగా, జ) 2200001087 661166 0 122 ౪౪1 1ఈ౫ 57200062 631 జంేయ0166ే806. 1౧ 116 ఉం! 133506 ౪౧100 15006 ౧౦, 1 ౧264 9201190068 2 ౧౦లాం 0 ౧13 [2021ల 2౧6 [0000016 20008 115 2200000606 21 ౧౧౫౫౦ జు 0 66౦121 4828486 ౧౦౧౫౫౧౫15910%. ఇసలేం 1 801 05460664 20068 113 ౧410 రజ? 6టలుం8 ౮6 9ల|1౦6ే ౧6 ౪13 11 10901621, 1000164566 0111 001/ 0౧౦6 ఖ4 11౪/2 జ1ల1 10028 820. 16 ౪/23 0162366 10966 ౧6, 20 016 [లు6. 6 ౪2 211 9021ట 08600౪16 ౧౦1 అంుః6:8 ౧౫3611 అంలు[ 0 $12059. టలు 1 60106664 11% 0% 90006 0 115 [82%00049 ౧6 లభైఃలం310813 0016 6%, ౧6౯ల౦1166 "40 2 900116. 1౪/23 23 ౧1600663 0౯46 ఫె *060 ౪6౧0764 0ల్స్వే/ *సళ 1610 109683 ౧౩౧66 10 ౧13 ౧6. 116 [6164 ౧0 02164 జర 1టేయంం6ే ౪100 1 056 (0 14౪6, ౪౧100 1020066 116 హలల 0010 0 00 ఏంజగ. 3 ౪166 3%0%66 110 1౧6)ంటుం2! 1 ఇమం? లం ౪/20 146006 10 110,927 10200జ9060/ ౧2009. 11001106 *౪25001+78ల30108 206 ౪0౪14 06 020% 10006 ఆలం 16 ౪23 ౪02016 10 *౦గం. 216 *స1ఆే 0%లా13ల 116 ౪2300601 ౯0 0టు([7ల115%ల0ు. ] ౪8 జబంంగ08 1066 ఇ%024ల౧6664 11 [౧ల౫00 2 101 28ట0౧000. 1౪23 81ర08 2116 *20 80/62 51246 [౦౧౦ 10౯ ౪1101 6 0116 సటంం4ల 9%0014 06 1201006 23 1౪25 10010 0౯116 690606 5[0౪7 10 46 011301)0800203ట, ౫1653, ౧066 206 906063 23 2 ౪1016. ఉు 16 జలు ఇల ౪0, గం 0ట118016 166106 *010% 0206 (0 ౯ ౧1౧6, ఇజు 2 00 ౧264 టి 08 13 01206.0016060160%) 2068400 ౧000ను, 4 6108 "116 ఏ ఖాంరే ర 6 ౮౧16 సం వషుటా2ం2 2205 6620) 16000763 షం౧ 08 101634 [౧6 50601061 ౦52 8006000220, షంటగు2టం[00113 07౧ 712286 206 20061206 2 ౪/౯౦! 113091 పయగరత2 5200. 2 6006 *06% ౪6 ౫! అమాల166, 2గలా 113 జం0000600 06 000062 ౧౧బ౫2) 00000121 12088286 6009133100, 41 16 ఇ044 0గుు 267 16 110 1 0 23 (00 2720 కం0 39, 1647108 ౪9 16 0014, గరికరొంగ్‌ లిడిఓ//2గి50 47 775౯ ౦0౧౧౦౦౬౯౧౫ ౦5౯ 4౯౯706 గరిటలి 0|| 693 శా వినికర ౧౬౮౨, త3లికానిగ 340 ₹గల6౬2 24౯ 40050/055 0౯ 7౦201౯ ౯౦|| కనిలిరలిం 0౯ కిగిక/0గిన/ అ

ప జజ +ల్యొ తంవై వరడస మీలో వ్యక్తీ క్‌ వరదల్లో ముడిపడిన “వరద తో అబ్బూరి ఛాయాదేవి పీటల మీద కూర్చున్నాక కూడా నాకు అనుమానమే- ఆయన నన్ను ఇష్టపడే చేసుకుంటున్నారా. స్నేహితుల బలవంతం మీదనా అని. మాది స్నేహితులు కుదిర్చిన సంబంధం. ఆయన "స్నేహితులు నాకు ఆలిండియా రేడియో (హైదరాబాదులో పరిచయస్టులు. పెళ్ళి చూపులకు వచ్చినప్పుడు నాకేసి ఒకసారి చూసీ చూడనట్టు చూశారు-పరిచయం అస్మి ల 9, క చేస్తున్నవ్వుడు. స్నేహితులతో కలిసివచ్చారు. మా అన్నయ్యతో బాగానే మాట్లాడారు. ఆంధ్రయూనివర్సిటీలో వాళ్ళిద్దరూ ఒకే కాలంలో చదువుకున్నారట. ఆనాటి కబుర్లు చెప్పుకుంటూ నవ్వుకున్నారు. వెళ్లేటప్పుడు కూడా ఆయన నాకేసి చూడలేదు. ఇష్టంలేదేమో అని ఆశవదులుకున్నాను.

"రెండు రోజుల తరవాత, సే హీ తుడు భాస్కారభట్లు క్త (ృస్టైరావుగారి ద్వారా కబురు పెట్టారు. ఆ రోజున సరిగ్గా చూడలేదు, మళ్ళీ ఒకసారి చూడాలి. కృష్టారావుగారింటికి ఫలానా రొజున ఫలానా "టైముకి తీసుకురాగలరా అని. మాఆన న్న్య్య నన్ను అక్య్థాడ దిగబెట్టి వెళ్లిపోయాడు -వాళు స్ట నన్ను తిరిగి ఇంట్లో దించుతామన్నారని.

మమ్మల్నిద్దర్నీ (డాయింగ్‌ రూమ్‌లో ఒంటరిగా వదిలి, కృష్ణారావుగ్గార్హూ మరో స్నేహి తుడూ వీధి వరండాలోకి వెళ్ళిపోయారు. ఇద్దరం నిశ్శబ్దంగా కూర్చున్నాం గదిలో చుట్టూ ఉన్న వస్తువుల్ని గమనిస్తూ-ఆయన మాట్లాడతారని నేనూ ఏం మాట్లాడాలో తెలియనట్టు ఆయనా. ఆ ఇంట్లో పీల్రలు తలుపు సందులోంవీ, కిటికీ పక్కనుంచీ తాంగి చూస్తున్నారు కుతూహలంగా. పదిహేను

మ! లం సా ల స్‌ో [1 యు! శే ఫ్‌ | . ర శంతి క న స స. స్మ సా త టం న. ము ం | నో య. నా న్న న. ల. ప! ,

త్త్ర్‌త్న పదద లా నిముషాలు దాటినా చడీచప్పుడు లేకపోయేసరికి అనుమూనం వేస్తే లోపలికి వచ్చారు స్నేహి తులిద్దరూ. ఆయన్ని వేళాకోళం చేస్తూ నవ్వుకున్నారు.

తీరా పెళ్ళికి ముహూర్తం పెట్టాక గోదావరి లో వరదలు! పెళ్లి రాజమండిలో. పెళ్ళివారు వస్తారా, రారా అని భయం!

ఏట ౨ పెళ్లి తంతు మధ్యలో నేను పీట మీంచి లేచి (ప్రదక్షిణం చెయ్యవలసి వచ్చింది. తిరిగి పీట మీద వా కూర్చోబోతూంకే కింద జారిపడిన నా చేతిరుమాూలుని తీసి 2 చేతికిచా రు ఆయన. అప్పటికి ఖి నాకు నమ్మకం కుదిరింది. ఆయన నన్ను ఇష్టపడే చేసుకుంటున్నారని! ఆయన చర్యకి మురిసి పోయాను కూడా.

పెళ్లికి ఆయన కట్నం అడగలేదు. ఏ విధమైన కానుకలూ ఆశించలేదు. పైగా తన తల్లిదండ్రులచేత కూడా ఏమీ ఇర్చు పెట్టించకూడదని, అన్నిటినీ తనంతట తనే ఏర్పాటు చేసుకుని, నాకోసం బోలెడు పట్టు చీరలు కూడా పట్టుకొచ్చారు. తన ఇంటికి కావలసిన వస్తువులన్నిటినీ తనే ముందుగా ఏర్పాటు చేసుకున్నారు. బాజా భజ ౨|తీలతో అజ్బహాసంగా పెళ్లి చేసుకోవడం ఆయన కిష్టం లేదు. అనుకోకుండా “వరదల' మూలంగా అలాగే జరిగింది మాకు. సరిగ్గా నలభై సంవత్సరాల క్రితం ఇలా ప్రవర్తించడం అబ్బురమే! ఈ విషయంలో ఈనాటి యువకులందరూ అమసరించదగిన మార్గదర్శి వరద రాజేశ్వరరావుగారు.

ఆ రోజుల్లో “బిర్లా' కంపెనీలకు హైదరాబాదులో “పబ్లిక్‌ రిలేషన్‌ య్‌ ఆఫీసర్‌గా' పని చేసే వారాయన. రాత్రీ పగలూ క్షణం తీరికలేకుండా తిరిగే వారు. పెగా అనేక మంది మితులు- పాహితీరంగంలోనూ, రాజకీయ రంగంలోనూ. నిత్యం వారి రాకపోకలతో నాకూ తీరిక లేకుండో పోయినా, నాకంటూ (ప్రత్యేకంగా ఏదో వ్యాపకం ఉండాలనీ, ఏదో ఇంకా సాధించాలనీ తపన డండేది వాక్కు, టట. న చ మ | న న న ల న న. ట్‌ జ. పే. ప ం ఖు. న | ము +. హి బు... వ. స

య న ల న (|

మ టి య లే న న స

వ త నం

. న. న

ఒవవల్య గ 4ర్రిగ్‌ అది గమనించి, ఆయన నా అభివృద్దికి ఎంతో దోహదం చేశారు. సాహి త్యంలో నాకు అభిరుచి ఉన్నదని తెలుసు కనక “కవిత' పత్రికకీ, మోడర్న్‌ తెలుగు పోయెటటీ' (గ్రంధానికీ నన్ను సంకలన కర్తగా ఉంచి, తాను 'సారధ్య౭' వహి చారు. నా చేత మంచి పాశ్చాత్య రచనలు కొన్ని చదివించారు. కొన్నిటికి తెలుగు అనుసరణ చేయమని (ప్రోత్సహించారు. అవి అచ్చయే అవకాశాలు కల్పించారు. నేను ఏ పని తలపెట్టినా తన చేతనయిన సహాయం చేసేవారు. నాకేకాదు ఆయన మిత్రులకు కూడా-అనేక రకాల కార్యకమాలు ఎలా చేపట్టపచ్చునో విపరంగా సూచించేవారు, సలవా లిచ్చేవారు. తనకున్న పరపతినంతా వినియోగించి సహాయపడేవారు. నన్ను ఉద్యోగంలో చేరమని సలహాఇచ్చి, నాచేళ లై(బరీసైన్స్‌ చదివించి, నేను ఉద్యోగంలో చేరేలాగ (ప్రోత్సహించారు. పిల్లలుంటే బావుండేదని నేను ఎప్పుడైనా అంటే, “ెనినొకి పిల్లల్లేరు, ఎం.ఎన్‌. రాయ్‌కి పిల్లల్లేరు, మనకి మాతం ఎందుకు” అనేవారు. లేకపోవడమే గొప్ప అన్నట్టు మాట్లాడేవారు. చెల్లెళ్ళనీ, తమ్ముళ్ళనే సాంత పిల్లలుగా చూసుకునేవారు. ఎటివంటి పరిస్థితిలో నైనా ఉన్నతంగా ఆలోచించేవారు. ఎటయివంటి సమస్యనైనా తేలిగ్గా క్‌ శ తీసుకున్నట్లు వోస్యోక్తులాడేవారు. 1975లో ఢిల్లీలో వెల్లింగ్‌టన్‌ వోస్పిల్లో “ఎమర్జెన్సీ క్‌, వార్టోలో. ఉన్నారాయన కొద్దిరోజులు. తరవాత స్పెషల్‌ రూమ్‌కి వచ్చాక, స్నేహితులు వీ పరామర్శిస్తూంటు, “నేనే కాదు, మన దేశమంతా ఎమర్జెన్సీ లోనే ఉంది కదా అన్నారు నవ్వుతూ. ఎవరైనా ఆయన్ని మీ “హాబీ” ఏమిబని అడిగితే, “హాస్యోక్త” అని సమాధానమిచ్చేవారు. ఆయన చతుర సంభాషణ వల్లనే ఎంతోమంది చిన్న లూ, పెద్దలూ ఆయనపట్ల ఆకర్షితులయేవారు. నాడా భా కానాలనానిననదన[ వన ను. ఈ! వ ప మ. . య న. న న... స న ట్ర న మ స. ఏ

తంి6 వరవన్న్యతి ఇంగ్రీమలోనై నా, తెలుగులోనై నా మాటల్ని ఆబపణ్దించి నవ్వించేవారు. అందుకే ఆయన్ని ఒకరు “పన్‌ డిట్‌ ” అని చమత్కరించారు.

ఈ మధ్య ఆసుష్యతిలో ఆధునిక వైద్యం పేరుతో జరిపిన చ్యితహెంస భరించలేక, నీరసించి (క్రుంగిపోతుంటే, “మీకు “విల్‌ పవర్‌" ఉండాలండీ, ఆప్పుడే తాందరగా కోలుకుంటారు" అన్నాను. “బిల్‌ పవర్‌ కూడా ఉండాలి ఇక్కడ అని రాళారు చిన్న నెట్‌బుక్‌లో (ముక్కులో గొట్టాలు దూర్చి ఉంచడం వల్ల మాట్లాడలేకపోయేవారు.)

మాట్లాడకుండా ఉండటం ఆయన తత్వానికే విరుద్దం. నా మీద కోపం వచ్చినా ఎక్కువసేపు మాట్లాడకుండా ఉండలేకపోయేవారు! ఎదురుగా ఎవరూ లేకపోతే ఫోన్‌లో మాట్లాడుతూ ఉండేవారు. అందరినీ వేళాకోళం చెయ్యడం, వోస్యపూరితంగా వెక్కీరించడం ఆయన అలవాటు.

“రాజేశ్వరరావు తెనాలి రామకృష్ణుడు లాంటేవాడు. ఎవర్నీ “స్పేర్‌” చెయ్యడు!” అన్నారు రావిశాస్తిగారాక సారి నవ్వుతూ

ఆయన అభిరుచులకూ, అభిపాయాలకూ అనుగుణంగా లేని వారినెవరినై నా విమర్శించడానికి వెనుకాడేవారు కాదు. 1978-79లో వాళ్ల నాన్నగారు తుంటి ఎముకవిరిగి మంచం మీద ఉన్నప్పుడు అయిన “బెడ్‌ సోర్‌" మానడానికి “రబ్బరు రింగ్‌” ని పెట్టారు నడ్డికింద. పుండు మాని పోయిన తరవాత ఆ రింగ్‌ ని తీసెయ్యబోతూంటే, “వద్దు, అలాగే ఉండనీ” అన్నారు మామగారు. వెంటనే రాజేశ్వరరావు గారు “ఏం, రింగ్‌ రంగా మని పడుకుందామనా?” అన్నారు నవ్వుతూ.

మా పెళ్లయిన కొత్తలో ఒక రోజున నా ముస్తాబు చూసి “మీ నాన్న*చింతామణి” వేషం వేసినట్టుంది!” అన్నారు పకపక నవ్వుతూ. ముస్తాబు మార్చక ఏంచేస్తాను!

ఆయనలో పురుషాధిక్యత ఉండేది. కానీ, అందులో నియంతృత్వం లేదు. హాన్యం తోనూ, (పేమతోనూ లొంగదీసుకునేవారు.

ఎలాంటి వారీనైనా తనవైపు మొగ్గేటట్లు చేసుకోగలిగే వారు, అటివంటి ఆకర్షణీయమైన వ్వక్తిత్వం ఆయనది. గిరీశం అన్నట్టు, ఆయనతో “మాట్టాడ్డమే ఒక ఎడ్యుకేషన్‌”, ఒక ఆనందం.

రావిశానస్తిగారు రాజేశ్వరరావుగారి జోకులకి పడి పడి నవ్వేవారు. ఇంటా బయటా అందరికీ ఆ జోకులు చెప్పి అందరినీ నవ్వించేవారు.

గోపాల శా(స్తీగారూ, వరద రాజేశ్వరరావుగారూ జోకులు ఇచ్చిపుచ్చుకుంటూ రోజూ ఫోనులో సత్కా-లక్షేపం చేసేవారు. ఇంకా ఎందరో మి(తులతో మాట్లాడుతూ ఉండేవారు. ఇపు నడు అదే పెద్ద లోపం. ఎంతమంది ఉన్నా ఆయనలేని ఇల్లు నిశ్శబ్దంగా, నిర్జీవంగా ఉన్నట్లుంది.

గాల! (“ఆహ్వానం, ఆగస్టు 1993) గ మ. "7.

వరదస్మృతి 497 అబ్బూరి నా ఆదిగురువు-= రావి శాస్త్రి జ్ఞాపకాల “వరది

రాచకొండ విశ్వనాథశాస్త్రి అబ్బూరి వరద రాజేశ్వరరావు నా ఆదిగురువు. నా చివరి గురువు కూడా. జొనాథన్‌ స్విష్ట్‌ తన 'గల్లివర్స్‌ (టావెల్‌, ఎ అనే పుస్తకంలో, తన యా(తలో ఒక దేశం వెళ్తాడు.

ఆ దేశంలో నూటికో, కోటికో ఒకడు నుదుటి మీద చుక్కతో పుడతాడు. అలా పుట్టిన వాడికి

మరింక మరణం లేదు. ఎల్లప్పుడూ (బతికే ఉంటాడు. కావి,--మునలి తనం మాతం వస్తుంది. ఆ

దేశంలో ఆటుపంటి వాళ్ళతో (ప్రజలందరికీ చాలా కష్టం అవుతుంది. వాళ్ళు మాట్లాడే భాషపది

వేల సంవత రాల (క్రిందటిది కావచ్చు. పది లక్షల సంవత్సరాల (క్రిందటిది కావచ్చు. వాళ్ళ భాష బోధపడదు. వాళ్ళకోనం (ప్రత్యేక చట్తాలు చేస్తారు. అలా పుట్టిన వాళ్ళు కూడా చావు లేదవి సంతోషించరు. చచ్చిపోయిన వాళ్ళను ఈర్ష్యతో, ఆసనూయతో, బాధతో “అయ్యో నాకు చావు లేదే' అని విచారిస్తూ చూస్తారు.

అందుచేతనే కాబోలు అబ్బూరి వరద రాజేశ్వరరావునాలో దాదాపు ఆఖరి సారిగా మాట్లాడుతూ "ఒరే శాస్త్రీ, బతికున్నవాళ్ళకంటె చచ్చిపోయిన వాళ్ళే అద్బష్టవంతులురా, అందుచేత నువ్వు ఏందుఃథించకు-విచారించకు” అని చెప్పే ఫోన్‌ పెప్టేడు. ఇంకలోనే తను చెప్పినట్టుగా వోయిగా, దర్జాగా, మహారాజులా వెళి సపోయాడు.

1932వ సంవత్సరంలో నాకు పదేళ్ళు. ఎ.వి.ఎన్‌. కాలేబీ [విశాఖపట్నం] లో ఒక ఏడాది "సెకండ్‌ ఫారమ్‌ ఫెయిలై, మళ్ళీ ఏడాది చదువుతున్నాను. అప్పుడొక కు(రాడు-ఎ్మారగా ఉన్నాడు. స్పోటకపు మచ్చలతో ఉన్నాడు-వచ్చి, కొత్తగా మా సెకండ్‌ ఫారమ్‌లో చేరాడు. “ఎవరు నువ్వు” అని అడిగితే, “నేను బిజవాడ నుంచి వచ్చానూ” అవి గర్వంగా చెప్పాడు-బెజవాడ విశాఖపట్నం కంటే గొప్ప ఉచైై నట్టు!

నీ పేరు ఏమిటంటే “రాజేశ్వరరావు” ఆవి చెప్పాడు. నా ప్తేరు నేను చెప్పాను. కొంత సేపు సంభాషణ అయిన తర్వాత ఆ కురరాడు [మరి ఏమి సంభాషణ సాగిందో చెప్పలేను]

పడ్షేవుడు లేడు నీకు తెలుసా?” అవి అడిగాడు.

“అదేమిటి, దేవుడు లేడు అంటున్నావు?” అన్నాను.

“దేవుడు లేడు” అన్నాడు మళ్ళీ చాలా అధికారపూర్వకంగా. తనకా విషయం స్పష్టంగా తెలిసినట్టుగా మాట్లాడితే నేను దేవుడు లేడని చాలా భయపడిపోయాను. తల్లి, తండి లేని వాడిలాగ ఫీల్‌ అయిపోయాను. అపుడు (ప్రహ్లాదుడు గురించి రహన్యంగా ఒక చిన్న కథ రాస్తున్నాను. అది రాయడం మానేశాను. ఆ తరువాత, “దేవుడుంటే మా చెల్లి ఎందుకు చచ్చిపోవాలి?” అన్నాడు రాజేశ్వరరావు. దాని గురించి నేనొక గేయం రాశాను అన్నాడు. ఆ గేయం ఆ మర్నాడు తెచ్చి చూపించాడు. చదివాడు. నాకు జ్ఞాసకం లేదు.

అప్పచ్లో ఎ.వి.ఎన్‌. కాలేలో ప్రతిక్లాసు ఏడవ తరగతి నుంచి ఎస్‌.ఎల్‌.సి. వరకు ఎ.బి,సి, అవి మూడు సెక్షన్స్‌లో ఉండేది.

498 వరదస్మృతి

నేను సెకండ్‌ పారమ్‌లో ఉన్నప్పుడు రెండవ భాష ఏమిటో తెలియజేయాలి-తెలుగా, ఒరియానాా, ఉర్జూనా, సంస్కృతమా,. ఈ భాషల వారి నందరినీ సెకండ్‌ ఫారమ్‌లో 'బి' డివిజన్‌ కి మార్చేవారు. నేను ఏడవ క్లాసులో రెండవ భాషగా సంస్కృతం తీసుకున్నందువళన్ల “బి డివిజన్‌కీ మారిపోయాను. అబ్బూరి వరద రాజేశ్వరరావు తెలుగులో ఉండడం వల్ల 'ఎ డివిజన్‌లో ఉండిపోయాడు. కానీ థర్జ్‌ఫారమ్‌ చదువుతున్నప్పుడు మళ్ళీ అతను కూడా నా డివిజన్‌ కీ మారాడు. ఎందుకు మార్చారో నాకు జ్ఞాపకం లేదు.

ఒకసారి ఒక మాష్టారు, తెలుగు మాష్టారు అనుకుంటాను అబ్బూరి రాజేశ్వరరావుని కొట్టాట్టి రాజేశ్యరరావుకి వాణీకుమార్‌ అనే అన్న ఉన్నాడు. ఆతను కూడా కాలేజీలో ఫోర్హో ఫిఫ్తో చదివేవాడు. అతనికి కోపం లావు. ఆతను క్లాసు అవుతుంటే “మా తమ్ముణ్ని ఎందుకు కొట్టావు బయటికి రా, చంపేస్తాను' ఆవి ఆ వమాష్టారిని బెదిరించటం, అప్పుడు క్లానులో చాలా అల్లరి జరగడం నాకు బాగా జ్ఞాపకం. థర్డ్‌ఫారమ్‌లో మరే విషయాలు రాజేశ్వరరావు గురించి జ్ఞాపకం లేవు. ఫోర్త్‌ ఫారమ్‌ వచ్చేసరికి చాలా తెలుగు పక్షృత్వ పోటీల్లో ఎక్కువగా ఇతను [అబ్బూరి] పొల్గానేవొ డు. దాంతో చాలా పాపులర్‌ ఆయ్యాడు. సెకండ్‌ ఫారమ్‌ చదువుతున్నప్పుడు రాజేశ్వరరావు శ్రీ కన్యకాపరమేశ్వరీ దేవాలయం పూజారి అయిన స్థానాపతి సత్యనారాయణగారి వద్ద నంస్క్బాలే? నేర్చుకున్నాడు. స్థానాపతి సత్యనారాయణ గారు ఆంటే స్టానాపతి రుక్మిణమ్మగారి భర్త ఆవిడ “దేవీ భాగవతం” సంస్కృతం నుంచి తెలుగులోకి తర్జమా చేసింది. ఆడి చదివాకే దేవి చక్కగ కల్లు తాగుతుంది అన్న విషయం నాకు తెలిసింది!

ఫోర్త్‌ ఫారమ్‌ చదువుతున్నప్పుడు ఒక చిన్న సంఘటన జరిగింది. దీన్ని బట్టే రాబేశ్వరరా వుకీ ఉండే అన్ని శక్తుల్ని కూడగట్టుకునే శక్తి కొంచెం తెలియవచ్చింది.

ఆరుద్ర పినతండ్రి భాగవతుల నారాయణరావు అనే ఆతను ఉండేవాడు. ఆ రోజూ ల్లో మున్సిపాల్టీ వారు మామూలు సైకిల్సికి కూడా లై'సెన్స్‌....ఆరు నెలలకి రెండు ముచ్చొవో అంటే రెండు ముప్పావలా సైకిలు పన్ను విధించే వారు. ఆెండు ముచ్చొవుకాకి ఆ రోజుల్లో ఇరవై రెండు సేర్ణ బియ్యం వచే ఎది. రూవాయికి ఎనిమిది శేరు. చాలా మంది జనం సైకిలు పన్సు కట్టలేకపోయేవారు. మున్సిపాల్టీ వారు ఒకసారి భాగవతుల నారాయణరావు సైకిలు పట్టుకున్నారు" లైపెన్స్‌లేదని. ఆ భాగవతుల నారాయణరావుగారు ఎవరో మాకు తెలియదు; రాజేశ్వరరొవో బాగా (ఫెండ్‌. ఆ సైకిలు ఎలాగై నా విడిపించాలని మా ఆందరి దగ్గర చందా దండి ఫై నీతో సహో పన్ను చెల్లించ్చి ఆ సైకిల్‌ విడిపించి నారాయణరావు గారికీ ఇప్పించాడు. “అప్పటీ నుంచి ద మ [ద్‌ హిదాహాకు బెస్ట్‌ (ఫెండ్‌ అయిపోయాడు. ఆప ట్లో ఆంత డద లో ఉండేది కాదు, ఆలా ఆందరి పో క తనమాట. వూ అందరి దగ్గర అలా డిప్‌ చాడు!

వక్షృత్వ పోటీల్లో “అబ్బూరి మావ ప టరు ఎలాలైనా విడిపించాలని వ ర్‌లోనే చేబోలు లక్ష్మణరావుగారు; లట. [౫ శిష్యుడు అయిపోయాడు. ర్‌ కొల్తేగ వియమింపబడారు. ఈ పోటీలంపే వా ఎ సా యకగరు నే ఇద్దరు వస బక్‌ ఆర్లనై జేషన్‌లో చాలా యాక్షన్‌ వార శరా చెప్పం. తరువాత పిక్‌ నిక్‌ లు వేచే ల్లో నాలుకలో

మో ప్రశ పార్టు తీసుకొని రాజేశ్వరరావు వాళ్లకి తలల

వరపస్కృతి ఉం

ఉండేవాడు. రాజేశ్వరరావుకి నాలాగే లెక్కలు రావు. అందుచేత ఫిఫ్త్‌ఫారమ్‌ సై సల్‌ పరీక్షల్లో లెక్కల పేపర్లో లెక్కలు చేయలేక ఇద్దరం పక్కపక్కనే కూచున్నాం. అప్పుడు లక్ష్మణరావు మాష్టారు గారు అబ్బూరి రాబేశ్వరరావు తనకీ అభిమాన శిమ్యుడు కావటంచేత దగ్గర కెళ్ళి 'ఏమి[టా చేస్తున్నావు?” అని రహన్యంగా మూడులెక్కాలో, నాలుగు లెక్కలో అబ్బూరికి చెప్పేశారు.

అబ్బూరికి మాష్టారు లెక్కలు చెప్పటం నేను కనిపెట్టాను. నేను కనిపెస్టేశానని షూప్పారు కనివెస్టేశారు. అపుడు మాష్టారుగారికి దణ్ణం పెట్టి హీనంగా దీనంగా నేను కూడా చూసేసరికి ఆయన నాదగ్గరికి వచ్చి “ఏమి(టా వెధవా నువ్వు చేస్తున్నావు”? అని నాకో మూడు లెక్కలు చెప్పేశారు. దాంతో ఫిప్ట్‌ఫారమ్‌ పరీక్ష గల్షుక్కేశాం,.

క న! ఎస్‌.ఎల్‌.సి.కి. వచ్చేసరికి ఆబ్బూరి వరద రాజేశ్వరరావు విజ్బంభించేశాడు. ఎందుచేతనంకే అప్పుడు జస్టిస్‌ పార్టీకీ కాంగ్రెస్‌ పార్టీకి 19365 యాక్ట్‌ కింద ఎలక్షన్స్‌ వచా యి. మేము కు[రాళ్ళందరిలో చాలా మంది కాం(ెస్‌ పార్టీకి సపోర్ట్‌. అప్పట్లో జస్టిస్‌ పాన్టీ మీద పేరు లేకుండా రోజుకొక బులెటిన్‌ రాసేవాడు అబ్బూరి రాజేశ్వరరావు. ఎవరు రాదురా అంక, తెల్లారీసరికి వచ్చేది ఆంతే! అవన్నీ చాచి ఉంచితే చాలా బావుండేది. నేను ఎందు య మర్చిపోయాను. రాజవిక్రమ దేవవర్మ [జయపూర్‌ రాజు] కాం(గైన్‌ పార్టీని సపోర్టు చేయలేదు. కానీ “జస్టిస్‌ నపోర్డు కూడా చేశాడనుకోను. కానీ ఎందుకో అతని మీద అబ్బూరికీ ఆ(గ్రహం వచ్చి “తాండం అప్పారావు” అని పేరు పెట్టి ఒక పెద్ద గేయం రాళాడు. అది అప్పట్లా చాలా, పాపులర్‌ గా ఉండేది. ఆ ఎలక్షన్‌లో మొబ్బమొదట ఎవరో “రామ(బ్రహ్మరిఅనే ఒకాయనని జస్టన పార్టీ కిం విలబెట్టబోయారు. కానీ బొబ్బిలి రాజావారు జస్టిస్‌పొర్టీ లీడరు కాబట్టి ఆయన వచ్చి రొమబవ్మాం వద్దు, ఆంకితం బానోజీ అనే ఆయన్ని “నిలబెట్టండి” అని ఆర్షరిచ్చి వెళ్ళిపోయా న్లో (అయినప్పటికీ రామ(బహ్మం జస్టిస్‌పార్టీ నపోర్టర్‌. అతను ఈ షిప్పింగ్‌ వ్యవహారాలూ అ చూసేవాడు. చాలా పెద్ద వాడు.) అప్పుడు రాజేశ్వరరావుకి కోపం వచ్చింది. ఆ రోజుల్లో గోంగూర పాట అని ఉండేది.

“నాను వక్తెలి క్షెళ్టినాను గోంగూరక్కీ

లోటలన్ని తిప్పనాడు గోంచూరకో

టొడ్డన్ని తిప్పివాడు గోండూర్త

మూయదారి నాకొడుకే గొంగూరళ్తీ

చినదికీ మంచమెక్కనున్నాడో గోందూరక్‌” అనే ఒక వాటుండేది. ఆ వరునలో అతవి మీద అబ్బూరి ఒక పాట రాశాడు. ఆ వాట ఎలా మొదలు "పెట్టాడంటే

“మేదల్శి కొట్టావు రామ వ్యా 0,

మిద్దెల్ని కోట్టావు రామ(బ్రన్మాం

స్టాంట్‌ స్టాండ్‌ అన్నావు రామ్యబన్మాం,

స్టాండేను అన్నా సను రామ(బవ్యాం

కానీ రావాగారొచే గడు రామబవ్మాం,

నిట్ట సట్టున్నాడు రామ(బవ్మాం,

సిష్టేను అన్నావు రానబ్రవ్మాం.”

500 వరదస్మృతి అలాగ వెళుతుంది ఆ పాట-విన్నపాకే. ఆ పాట పట్టుకొని రామ[బహ్మం ఇంటికెదురుగా కూచాని మా పిల్లల్బందరినీ పోగు చేసి మా చేత రాజేశ్వరరావు వాడించేవాడు. తెన్నేచి విశ్వనాథం ఆప్పుడు కాంగ్రెస్‌ కేండిడేటు. జస్టిస్‌ పార్టీకి వ్యతిరేకం అన్నమాట. అంకే అంకితం భానోజీక్తి వ్యతిరేకం అన్నమాట.

ఆ పాట పాడేసిన తరువాత “విశ్వనాథంకీ చై, రామ(బహ్మంకి తుస్‌” అని కేక. అలాగ కొంతసేపు పాడేసి వెళ్ళిపోయేవాళ్ళం. అప్పట్లో వైష్యలు చాలామంది కాం్యగెస్‌కి సపోర్టుగా ఉండేవారు. ప్రై్యులు అందరూ చేరి ఒక పాట తయారు చేశారు. అది కొంచెం డాన్‌ సచేస్తూ పాడాచ్చన్నమాట. మా పిల్ల లందరం ఆ పాటకి అబ్బూరి వరదరాజేశ్వరరావు లీడర్‌ షీప్‌లో చాన్స్‌ చేసేవాళ్ళం. ఆ పొటేమిటంకేు,

“తాన్హేటి విశ్చానాథము మన కాంగగ్రెన్‌ వారండి

వారికీ తము ఓటు నిచ్చి ఖ్వాతి నిల్పండీ

జయమో జయమో విశ్చనాథభుకూ

వియమను గౌల్బుటుకై ఓీటిచ్చి ఖ్యాతినిల్పందీ,”

అదీ పొట. మేమందరం డాన్స్‌ చేసేవాళ్ళం. డాన్‌ స చేస్తే ఈ వై శ్యకులంలో కొంత మంది వాళ్ళ ఆడవాళ్ళు చూడాలని వాళ్ళ ఇంటిముందు ఆగి డాన్స్‌ చేయించేవాళ్ళు మాచేత. ఆని నేను కనిపెట్టులేదు. కానీ అబ్బూరి రాజేశ్వరరావు మాతం “ఒరేయ్‌! చూశావా వారి కులం వాళ గందరూ చూడాలని మనచేత గెంతిన్తున్నారు” అని కనిపెస్టేశాడు. అవుడు మామూలుగా ముఖ్యమైన కేంద్రాలలోతప్ప అందరి ఇళ్ళ దగ్గర డాన్స్‌ చేయణజం మానేశాము. అపుడు టోపీలు సప్తై (ఖద్దరు చోపీల నప్టై) అన్నీ రాజేశ్వరరావే. ప

మేము లెక్కల్లో వీక్‌ కదండి. తరువాత ఎస్‌.ఎల్‌.సి.కి వచా సక మరింక లాభం లేదని ట్యూషన్‌ "పెట్టుకున్నాం. న్యాయపతి శ్రీనివాసరావు మాష్టారు ఒకాయన ఉండేవారు. ఆయన లెక్కలు చాలా అద్భుతంగా చెప్పేవాడు. ఆంపన పాపం, చాలా అమాయకుడు కూడా. ఎంతతెలివె నవాడో అంత అమాయకుడు. అప్పట్లా జస్టిస్‌ పార్టీకి కాంగ్రెస్‌ పార్టీకి ఎలక్షన్స్‌ కదండి. జస్టిస్‌ పాన్టీ వాడీని అతని అరుగుమీద చంసేశారు. +కుగు మీద చంపేస్తే ఇతను [మాష్టారు] భయపడి పోయాడు. ఇతన్ని పోలీసు సాక్ష్యం వేశారు. ఆందుచేత ఇతన్ని కొడతారేమోనని భయపడేవారు. మౌమ్టారి భయానికి తగ్గట్టుగా “మాష్టారూ, చూశారండీ... ఎవడో ఇపుడు కోపంగా చూసుకుంటూ వెళా నడు” అనేవాడు రాజేశ్వరరావు. అనేసరికి “వీధి తలుపులు ఎందుకు తెరిచి ఉంచారురా, వేసేయండి వేసేయండి” అనేవారాయన. మాష్టారు గారు మరి కొద్ది రోజులకే ఇల్లు మార్చేశారు. మాష్టారు ఇల్లు మార్చేసి రాజేశ్వరరావు ఇంటి దగ్గరకి వెళ్ళి సపోయారు!

అపుడు విశాఖపట్నంలో కొంచెం (ప్రతిభ ఆందం రెండు కలిసి ఉన్న ఒక పిల్ల ఉండేది. ఆ

అమ్మాయిని “డి.హెచ్‌.” అనేవారు. మాష్టారు గారు “ఎబిసి” అనే (ఓటయాంగిల్‌ వేసుకొనుము అనేవారు. అంటే “మాష్టారుగారు, “ఎబిసి'కి బదులు “ఎల్‌.డి.హెైచ్‌.”అని తీసుకోకూడదా!” అనేవాడు అబ్బూరి. మీ ఇష్టం అనేవారు మామ్టారు వాపం అతనికి ఏమీ తెలియక. ఎల్‌డీ.హెచ్‌. అనే (టటయాంగిల్‌ తీనుకొని రాయించేవారు. ఏరియా ఆఫ్‌ది (యాంగిల్‌ కర్టం ఆవి

వరద న్మృతి 501 చెప్పేవాడాయన. “ఎల్‌.డి.హెచ్‌.” అంటే ఏమిటా అని అడిగితే “లవ్‌.డి.హైచ్‌.” అని 'చెప్పేవాడు అబ్బూరి. మిగతా స్టూడెంట్స్‌ అందరూ నవ్వుకోవడం. ఆ అమ్మాయిని “డి.హెచ్‌.” అని ఎందుచేత అనే వారో తెలియదు. (ప్రతిభ, అందం, తెలివితేటలు ఉన్న మంచి పిల్ల కూడా. చాలా మంచిపిల్ల. అందరి కళ్ళు ఆ అమ్మాయి మీదనే ఉండేవి. అంచేత ఎల్‌.డి.హెచ్‌. అని రాయించేవాడు. “లవ్‌.డి.మైచ్‌.” అవి. అలా ఏదో అల్లరి చేస్తుండేవాడు. కానీ మాష్టారు లెక్కలు బాగా చెప్పడం వల్ల నూటిరవై మంది పరీక్షకి వెళ్తే ఫస్ట్‌ళ్లిసులో పదిహేడు మందిమి పాసయ్యాము, మామిడిపూడి పట్టాభిరాం కూడా మాక్లాస్‌మేటే. ఇండియన్‌ ఎక్స్స్‌(పెస్‌కి న్యూస్‌ ఎడిటర్‌ గా చేశాడు. స్పెషల్‌ కరస్పాండెంట్‌ గా 'హిందూ'లో చేరాడు. ఇపుడు డిప్యూటీ లీఫ్‌ ఎడిటర్‌గా ఉన్నాడు 'హిందూ'కి. ఈ లీడింగ్‌ ఎడిటోరియల్స్‌ అన్నీ ఆతనే రాస్తాడు. అతనికి ఆం(ధాయూనివర్సిటీ వారు డ.లె.ట్‌ డిగ్రీ ఇవ్వకపోవడం ఆశ్చర్యం. అంతకంటె తక్కువ వాళ్ళకి ఎంతో మందికి సన్మానం చేశారు. వారిద్దరూ మాకు సెకండ్‌ ఫొరమ్‌నుంచి ఇంటర్‌ మీడియట్‌. దాకా క్లాస్‌మేట్స్‌. ఇంటర్‌ మీడియట్‌ కి వచ్చాక ఈ 'ఒలేయ్‌' అనుకునే స్నేహితులంతా మారిపోయారు. కొత్తవాళ్ళు వచ్చారు. కొత్త వాళ్ళని ఏవండీ అని పలకరించాలి. రాజేశ్వరరావుకి చిరాకేసి "ఒరేయ్‌ ఒరేయ్‌” శ్లబ్బు ఒకటి పెట్టాడు. అందులో మెంబర్స్‌గా ఎవరైనా జాయినవ్వచ్చు. అందులో 'ఏవండి' అని ఎవరినైనా పిలిచాడు అంకే అలా పిలవబడిన వాడు వెంటనే ఫట్‌మని జెల్లికొట్టవచ్చు. ఆ శబ్బులో చేరి జెల్లలు తిన్నప్పటికీ చాలామంది స్నేహి లులని 'ఒరేంప్‌, ఒరేయ్‌'గా మార్చుకున్నాము. అందులో సోమయాజులు శ్రీ నివానరావు, తరువాత గరిమెళ్ళ నన్యాసిరాజు పూళ్ళ శ్రీ సత్యవారాయణ ఇంకా చాలా మంది పేర్డున్నాయి. జ్ఞాపకంలేవు. చాలామంది “ఒరేంప్‌, ఒరేంవ్‌ి స్నేహితులు ఆయిపోయారు. ఆరాధ్యుల అన్నాజీ కూడా మా క్షబ్బులో మెంబరే. కానీ అన్నాజీ రాపంటే నాకు భయం జాస్తి. అందుచేత అతన్ని ఒరేంప్‌ అనకుండా “ఏయ్‌” అన్నాజీ అనిపలిచి జెల్లలు తప్పిచుకున్నాను. అన్నాజీరావు చిన్నప్పట్నుంచి రాజేశ్వరరావుకి కూడా ఇష్టమైనవాడు. అతను చాలా కేర్‌లెస్స్‌ రక్‌ లస్‌కూడా. దేవేందుడ్ని లక్ష్యపెస్టేవాడు కాదు. ఇంటర్‌ మీడియట్‌కి వచ్చాక “ఒరేయ్‌ ఒశేయ్‌ క్లబ్బు” కాక “యువజన సంఘం” పెట్టి బుద్ధిరాజు శ్రీశైలం మళ్లికార్డునరావుని దానికి (ధెసిడెంట్‌ ని చేశాడు అబ్బూరి. కాంగ్రెస్‌ (పభుత్వం వచ్చినప్పటికి కూడా అంతకు ముందు బిటీష్‌ వాళ్ళమీద తిరగబడ్డ కొంతమంది జనాన్ని [ఇంకా జై ల్లొ ఉన్నవాళ్ళని! విడుదల చేయకుండా ఆలస్యం చేశారు. వెంటనే విడుదల చేయాలని పెద్ద ఏజిటేషన్‌, కొంచెం అల్లరి చేశాడు రాజేశ్వరరావు. 1937 లో మేము ఇంటర్‌ మీడియచ్‌కి వచ్చాము. అప్పుడు వెంటనే స్టూడెంచ్స్‌ యూనియన్‌ కి కార్యవర్గ సభ్యుడిగా ఎలక్ట్‌ అయిపోయాడు. నన్ను కూడా ఎలక్ట్‌ చేయించాడు. ఆ ఫాటో కూడా నాదగ్గర ఉంది. రాజేశ్వరరావు [డామాల్లో కూడా వెసెవాడు. అలాగె మా భమిడి పాటి కామేశ్వర రావుగారు తర్జుమా చేసిన (డామాల్లో ఏదో (డామా వేయించి అందులో ఒక పోర్షన్‌ నాకిచ్చి నన్ను ఫస్ట్‌ మైమ్‌ గాలీ ఎంలో (వ్రయత్నించినా ఆ ఫొటో లభ్యం కాలేదు./

502 వరతస్నృృళతి స్టేజి ఎక్కీంచినవాడు కూడా రాజేశ్వరరావే. తరవాత నన్నుకూడా ఇంటర్‌ మీడియచ్‌ లో కార్యవర్గ సభ్యుడిగా చేర్చాడు.

1938లో జపాన్‌, చైనామీద “ప్రకటించకుండా” యుద్దం మొదలు పెట్టింది. అప్పట్లో మార్కెట్‌ అంతా చాలా చవకరకం జపాను సరుకులతో నిండిపోయి ఉండేది. “బేడా పరక చాలొ చౌకి అని ఏవస్తువైనా సరే, ఇరీదుగా అమ్మేవి కూడా బేడా, అరక్రణా. అటువంటి జవాను సరకు కాం(గ్రైస్‌ వాళ్ళు అయ్యుండి వాళ్ళే అమ్ముతున్నారు అని అటువంటి షాపులన్నీ పికెటింగ్‌ చేయించి “డౌన్‌ విత్‌ది సర్వీస్‌ ఆఫ్‌ జపాన్‌ గూడ్స్‌” ఆని చాలా పెద్ద అల్లరి లేవదీశాడు . రాజేశ్వరరావు. ఆ అల్లరిలో మేమందరం పాల్గొనేవాళ్ళం. ఇంటర్‌ మీడియట్‌ సీనియర్‌ ఆయిపోయాక, మేము “ఆనర్స్‌” చదువుతున్నాము రాజేశ్వరరావు పాలిటిక్స్‌ ఆనర్స్‌. రెండవ ప్రపంచయుద్ధం ప్రకటించారు. ఆ యుద్దంలో మద్దతు ఇవ్వాలా వద్దా అని తర్జన భర్ణన 'చేసి కాంగ్రెస్‌ వాళ్ళు ఇవ్వకూడదు అని న్మిర్ణయించారు- చిన్నప్పట్నుంచి “యం.యన్‌,. రాయ్‌” శిష్యుడు అబ్బూరి వరద రాజేశ్వరరావు. మేము శెంబర్‌ మీడియట్‌ జూనియర్‌ చదువుతున్నప్పుడు యమ్‌.యన్‌.రాయ్‌ని ఎ.వి.ఎన్‌. కాలేబికీ తీసుకువన్తామని 'సైకచేంచాము మాయూనియన్‌ తరపుస. “అయితే తీసుకురావడానికి వీల్లేదు. నే రుచేయాలో నేర్చుకోవాలని ఉందా” అని (పిన్స్‌వాల్‌ రానిచ్చారు కాదు" క బ్బా రాజేశ్వరరావు ఇంటర్‌ మీడియట్‌. జూనియర్‌ స్పూడెంచ్స్స్‌నే కాకు౦ళ౯ స్‌ య స్ప్టూడెంచ్స్‌వి కూడా కలువు కొని రెండు రోజులో, మూడు రోజులో కే చయించాడు. అపుడు (ప్రిన్సిపాల్‌ దిగివచ్చి యమ్‌.యన్‌. రాయ్‌ని తీసుకు వచి అ(డను చేయించారు. అంటే మేము కూడా యం.యన్‌.రాంప్‌ ఫాలోయర్‌ ఎమే-రాబేః రూపు వనక అప్పట్లో ఇండిపెండెంట్‌ ఇండీయా” అని ఒక మేగబ్దై న్‌ రన్‌ చేసేవాడు ఆ యనే మాకు కొ న్ని మేగదైన్‌ లు ఇస్తే మేము కూడా అమ్మే వాళ్ళం. | "రెండవ (పష ల (పంచ యుద్దం 1939లో వచ్చినప్పుడు యమ్‌.యన్‌.రాయ్స్‌ “రది సా మాజ్యలీ స వచ్చిన యుద్దం కాదు; సామాజ్య వాద దేశాల యుద్ల ( ద ద్రం కనా? | పజా,ష లో ౦మి నమ్మకం ఉన్నవాళ్ళకి 9 టె జాప్రభు న్‌ ముకం ఫాసిస్టుల మధ్య యుద్దం కాబల్టే మనం (ప్రజాస్వామ్య దేశాలను సపోకీ జు అని వాదించి, ఆ యుద్దంలో హిట్రర్‌ కి ఎగినెప్ట్‌గా సపోర్‌ న! శ్‌ గళల స్తు అప్పట్లో ఆ యుద్దానికి వ్యత్రారేకంగా లేకుండా, అ గానూ లక్ష డనీ కమా ౭ సే స్ట్‌ కంగా లేకుండా, అనుకూలంగానూ లేక్సుండ్రా తటస్‌ంగా ఉ డిపోయారు కార వాటు తర్జన భర్హన చేసి చివరికి వ్యతిరేకమై పోయారు. క్రాన్సీ యం య న్‌ 0 య్‌ స్తడీగ్‌ ఉా ం -రా మై టుంచి ఒకపే స్టాండ్‌ తీసుకొని అతను తన న్థిరయానుసారంగా పనిచేశాడు జేశ్వరరల నాకా = రౌ ద్దం ఫౌసిస్ట్‌ దేశాల మధ్య, (ప్రజాస్వామ్య దేశాల మధ ర్త చేయాలి” అని చెపి గ్ల ప వ యుద్దం కాబట్టి మనం సపోల ఎ చాలా (ప్రచారం చేశాడు. (ప్రచారం చేసినా ఫ శ డీ చాలామంది సూడ్తె ( ఫలితం లేక వియిందనుకోం “క్‌ ౦ట్స్‌ కాంగ్రెస్‌ తరపున ఉన్నారు. ఆన ల! ఎ అయిపోయిన తరవాత “నటాలి” అనే సంస్త......దా రా చాడు యుద్దానికి అనుకూలంగా క ఇల. ఏరా (డ్రామాలు వేయించే 4 ఆం(భ్‌ వచి ఇ పంల విశాఖపట్నం మీద బాంబులు పడాలి వడం ఆర్యా ఎశ్వవిద్యాలయాన్ని గుంటూరు తరలించారు. ఆప్పుడురాజ్రే శ్వ బాంబులు ళు రావు కూ

వరదస్కృతి 503 నాన్నగారితో గుంటూరు వెళ్ళిపోయాడు. 1942 తరవాత అతనికి, నాకు కాంటాక్ట్‌ పోయింది. నేను 1942వ సంవత్సరంలో రాజేశ్వరరావు (ప్రచారం బట్టే మిలిటరీ అకౌంట్స్‌లో చేరిపోయాను. మొట్టమొదట పూన్నా తరువాత హైదరాబాద్‌, తరవాత బెంగుళూరు, తరవాత హరిహర అని బెంగుళూరికి రెండు వందల మైళ్ళు, తరవాత విశాఖపట్నం ఇలా సుమారు నాలుగు సంవత్సరాలు మిలిటరీ అకౌంట్స్‌లో పనిచేశాను. అప్పత్లో ఎవ్వరితోని సంబంధం లేకుండా ఉండేవాడని. తిరిగి వచ్చిన తరవాత కూడా రాజేశ్వరరావు కనిపించలేదు. కొన్నాళ్ళు ఆనందపురంలో పనిచేసాట్టు. నేను 1946లో అనుకుంటాను “లా కాలేజీలో బాయినయ్యాను మద్రాసులో (చెన్నపట్నం. అపుడు కూడా రాజేశ్వరరావు అక్కడ లేడు. ఎక్కడికి వెళ్లిపోయాడో తెలియదు. తరువాత 1961, 1962దాకా అతను ఎక్కడా నాకు కనిపించలేదు.

1962లో నేను ఢిల్లీ వెళ్ళాను. ఢిల్లీ వళ్ళే సరికి మామిడివూడి పట్టాభిరామ అక్కడ స్పెషల్‌ కరస్పాండెంట్‌. రాజేశ్వరరావు 'ఎలైడ్‌ పబ్లిమరు (ఎకి ఎడిటర్‌ గా ఉన్నాడు. ఆతనికొక ఎ.సి. రూమ్ము, కారు, అన్నీ సప్పై చేసేవారు. నన్ను వాళి, ంటికి పిలిచాడు. భోజనం చేశాం. మందుకొట్టారి. ఆ మూడు నాలుగు రోజులు నేను ఢిల్లీలో ఉన్నాను. రోజూ అబ్బూరి దగ్గర శళ్ళవాడిని. మళ్ళీ ఏరా రాజేశ్వర రావు అంటే ఏరా శాస్తి అవి చెప్పి రెన్యూ అయ్యాము.

తరవాత నన్ను 1975లో ఎమర్లైన్సీలో “మీసో" కింద అరెస్ట్‌ చేశారు. విడిపించడానికి రాబేశ్వరరావు చాలా (ప్రయత్నించాడు. ఆతను పె.వి. నరసింవారావుకి, విజయభాస్కర లెడ్డికీ చాలా మంది మివిష్టర్తకి చాలా నన్నిహి తంగా ఉండేవాడు. అంతకు ముందు ఒకసారి 1957, 58లో నన్ను రాజేశ్వరరావే ఆకాడమీ నభ్యువిగా చేశాడు. నన్ను, ఆజంలాని చేర్చినవాడు రాజేశ్వరరావే.

1929లో ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయ లె (బరీలో చెహోవ్‌కథలు చదవడం తటస్ట్రించింది. అందులో “మిజరీ' అనే కథ నాకు చాలా నచ్చడం వల్లి నేను తెలుగులొకి తర్జుమాచేశాను. అనుసరణ మ్యాతమే. పూర్తిగా తర్హునూ కాదు. అప్పట్లో రాజేశ్వరరావే అది గమనించి 'ఏంటన్‌ వపా మంచి రచయితరా, ఆతని కథలన్నీ చదువు”అని (ప్రోత్సహించాడు. డాస్ట్రావిస్క- (ఇడియట్‌ టాల్‌స్టాయ్‌ (“అన్నాకరెనీనా? కీ పరిచయం చేసినవాడు అబ్బూరి రాజేశ్వరరావే. ఆ సవలలన్నీ చదివాను నేను, తర౦కు ముందు వోడ్‌ వొస్‌, డికెన్స్‌ నవల్స్‌ చదివేవాడిని. ఆ తర్వాత సీరియా నవల్స్స్‌ ఇంచాడ్యూస్‌ చేసినవాడు రాజేశ్యరరావే. శ బ్‌ తవ వళ “హాదరాబాట్‌ వచో సక కాంటాక్ట్‌ 'రెన్యూ అయింది. ఉటో, భో ప్ర హైదరాబాద్‌ వచ్చేశాడు. వచే సాక _అప్పట్లో అక్కడ ఎ.ఆర్‌.-కృష్ణ అనే ఒకాయన ౦ | ఈ మధ్యనే చనిపోయాడు. ఆతను రాజేశ్వరరావుకు బాగా (ధెండ్‌. ఆతనింట్లో రాజశ్వే రావుని మీచ్‌ అయ్యేవాళి. ఏమిరా ఇలాగ వచ్చావు అంటే ఏదోలే ఇలాగ వచ్చాను అని అనేవాట్లే, క్ష అన్నయ్య ఇంట్లో సామాన్లు బట్టలు పడేసి రాజేశ్వరరావు ఇంటికి వెళ్ళిపోయేవాడివి. నన్ను ల్‌ గ పుతుడి లాగ (టీచ్‌ చేసేవారు-ఛాయాదేవిగారు, అబ్బూరి వరద రాజేశ్వరరావు ఒక కొడు ణే చూస్తుక్సృనేవార్తు. వాళించోనే భోజినం, వాళి, ఎంట్లోనేనిద. మళ్ళీ పొద్దునే, మౌ అన్నయ్య ఇం వెళ్లి, స్నానం గ్రా 'చేసి బట్టలు మార్చుకుని రాజేశ్వరరావు ఇంటికే వచ్చేయడం ఎ ఏమి(టా

రాజేశ్యరరావుకి వచన కవిత్వం అంకే ఇష్టం లేదు. మిల్లు ఇద్రరులాగ వచన కవిచ్వే న్‌

6504 వరదన్మతి ఆనేవాడు, వచన కవిత్వం అంటే అలనికి చ్కెరిఫిక్‌ డిజ్‌ లైక్‌. నాకు కూడా వచన కవిత్వంలో రాస్తున్నవాళ్ళు ఏమిటి రాస్తున్నారో ఇప్పటికీ నాకు బోధపడ్డంలేదు. వచన కవిత్వం రాస్తున్నవాళ్ళు ఏమిటి చేస్తున్నారు, ఏమిటి చెప్పన్నారు అన్నది నాకు అర్ధం కూడా కాదు. అందుకే నేను కూడా అబ్బూరితో ఎగ్‌ ఆయ్యేవాడిని.

రాజేశ్వరరావుకి శ్రీ, శ్రీ కవిత్వం అంటే చాలా ఇష్టం. అతని వచన కవిత 00 మాతం ఇష్టపడేవాడు. మరి ఎవరిదీ ఒప్పుకునేవాడు కాదు. శ్రీ, శ్రీతో రాజేశ్వరరావు స్నేవాం తామ్మిదవ ఏటనుంచ్చి నా కన్నా రాజేశ్వరరావు ఒక ఏడాదిచిన్న. ఆది చిన్నప్పుడు తెలీదు. పెద్దయాక తెలిసింది. శ్రీ, శ్రీ అబ్బూరి రామకృష్ణారావు గారింటికి వెళుతుండేవాడు. అబ్బూరి రామకృష్ణారావుగారికి శ్రీ, శ్రీ అలాగ సన్నిహి తులవడంతో- రాబేశ్వరరావుకి తామ్మిదేళ్ళు, అతనికి ఇరవై ఒక ఏడు అయినప్పటికీ ఇద్దరికీ స్నేహం మాతం కలిసిపోయింది. ఆసలు మొదట్నుంచి కూడా మామూలు వాళ్ళతో తిరిగేవాడుకాదు. ఎక్కువగా కవులతో బి, పండితులలోటి తిరిగేవాడు అబ్బూరి రాజేశ్వరరావు. మహాకవి క్రీ శ్రీ,వి బాబాయ్‌ అనిపిలిచేవాడు ఇంట్లో, నాకు మహాకవి శ్రీత్తీవి శ తగా తెలీదు. మా హడ్మాన్టరు కొడుకు కింద తెలుసును. తరవాత భాగవతుల నారాయణరావుకి శ్రీ, శ్రీ బావ అవుతాడు. మా బావ శ్రీ నివాసరావు అని ఆయన చెబుతుండేవాడు. “ఒరేయ్‌, నీ కథలు మా బావ త్రీ నివాసరావు ఉన్నాడు, వాడితో చెప్పి పబ్లిష్‌ చేయిస్తానురా” అనేవాడు. బాబాయ్‌ అని రాజేశ (రరావు అనేవాడు. కాని అతనే శ్రీ, శ్రీ అని వాకు తెలియదు. ఇంటర్‌ మీడియట్‌కి వచ్చాక మా హిస్టరీ ఆసోసియేవన్‌ వాళ్తం 1938లో ఒక స్పెషల్‌ ఎడిషన్‌ సాపనీర్‌లాగ (ప్రచురించాము. మా ఎ.వి.యన్‌. కాలేజీ అరవై ఏళ్ళ పండుగ అయింది. ఆరవై ఏళ్ళ పండుగకి ఒక పుస్తకం వేశాం. అందులో ీ/ (4 “నా ముద్దురి వేదాంతి” _(మాయంటావా? మిధ్యంటావా?) అన్న గేయం మొట్టమొదట శ్రీ శ్రీ మాపుస్తకంకోనం రాశాడు. అది అబ్బూరి రాయించాడు. అప్పుడు శ్రీ శ్రీ, అనే మహాకవి ఉన్నాడని, ఆతను మరో (ప్రపంచం గేయం రాశాడని తెలిసి చాలా సంబరపడిపోయాను. ఆ 'మరోప్రపంచంి గేయం (ప్రాసెషన్‌ ఎలో వ్ళేటప్పుడు మేం వాడేవాళ్ళం. భాగవతుల నారాయణరావు చరణాలు అందించడం, మేమందరం వాడడమునూ. బాబూలాల్‌ అని విశాఖపట న్నం కోటవీధిలో ఒక మహమ్మడీయుడు ఉండేవాడు. ఆయన

కాంగగ్రస్‌వాది. చాలా స్తీమ్‌గా, అందంగా, సన్నంగా పొడవుగా ఉండేవాడు. బాగా పాడేవాడు. 1937 ఎలక్రస్సులో మేం (ప్రభాత భేరీ' చేసే వాళ ఇం. ఆదీ అప్పుడు అబ్బూరి నాయకత (మే. బాబూలాల్‌ వెనక పోవడం, బాబూలాల్‌ చేత వాటలు పాడీస్తూ ఉండేవాళ గం. ఆవేళ “వభాత భేరి' ఉందిరా అనేసరికి రాతందరం లై ట్‌ వౌస్‌ బీచ్‌ దగ్గర పడుకునేవాళ్ళం. ఇసకే తలగడ కింద పెట్టుకొని దాని మీద తువ్వాలు వేసుకొని పడుకొని పొద్దున్నే ఏ కిళ్ళీకొట్టు....కాఫ హోటల్‌ దగ్గరో పళ్ళుతోమేసుకాని అందరం బయలుదేరేవాళ్ళం. ఆ బాబూలాల్‌ మంచిపొటగాడు. చాలా మంచి పాటలు పాడేవాడు.

ఆది ఏమిటీ ఆంటే= హా అన్ను నోక్కేదిరాంబావూబీ నా జన్మువాక్కేదిరా బావూజీ

వరదస త్రైళి 505

కలలోని శీలలాయరా-బావూబీ

నారాణీ వాణేోదిరౌ..........."

ఆని చాలా చక్కగా బసవరాజు అప్పారావుగారి గేయమో ఏదో అద్కి ఆది పాడేవాడు; అది గాకుండా చాలాగేయాలు పాడేవాడు. అతని వెనకాల అన్ని పాటలూ పాడేవాళ్లం మేము. అప్పుడు కూడా లీడరు అబ్బూనే. తనే మమ్మల్ని తీసుకుపళ్ళేవాడు.

అబ్బూరికి కమ్యూనిజం అంటే పడదు. కానీ నక్సలై మైనా-ఇప్పుడు ఐ.వి.మీద ఎనిమిది లక్షలు పెట్టారా. అతను అబ్బూరి వరద రాజేశ్వరరావుకి స్నేహితుడనుకోండి. అతనింట్లో దాక్కున్నాడనుకోండి. ఎనిమిది అక్షలకీ లక్ష్య పెట్టుడు. ఇతను ఒక కమ్యూనిస్టు అని వ్యతిరేకించడు. ఆతన్ని తన (ప్రాణాలతో సవో రక్షిస్తాడు. ఎంతటి వ్యతిరేకుడై నా కూడా "స్నేహితుడైతే అతన్ని రక్షించడం, ఆతన్నికావాడడం, ఆత్యంత 'స్నేవాంగా ఉండడం అబ్బూరి లక్షణం.

రాజేశ ';రరావు లక్షణాలలో బాగా మనం మెచ్చుకోదగ్గది ఏమిటంట్క ఎంతటి "ఘోరమైన అపోనెంచ్‌ ఆయినా తనకి స్నేహితుడిలా ఉంటే మాతం ఆయన రక్షిస్తాడు. నేను కమ్యూనిస్టు సింపత్తై జర్ని అని తెలుసు. కానీ నన్ను ఆ విషయం గురించి ఎప్పుడూ ప్రస్తావించలేదు. మిగతా విషయాలు మాట్లాడేవాడు. ఆయనతో అప్పుడప్పుడు ఏదై నా అన్నా కూడా ఏదైనా థీరిటికల్‌ గా అనేవాడు తప్ప అది మరోలా అనేవాడు కాదు.

సరే వియత్నాం యుద్దం గురించి ఒకసారి చెప్పాడు. “వియత్నాం యుద్దం అన్నది (ప్రజాస్వాతం(త్య యుద్ధం రా. అది ప్రజల విమాచనకు యుద్దం. దాన్ని కమ్యూనిస్టులు అన్న వాళ్లు నడిపించారు. కాబట్టే నడిచింది. అది (ప్రజావిమోచన యుద్దమే కానీ కమ్యూనిస్టుల యుద్దం కాదనేవాడు,. చివరికి ఆతని మాశే విజమయింది-అబ్బూరి వరద రాజేశ్వరరావు మాట.

అబ్బూరి వరద రాజేశ్వరరావు ఆ విధంగా నాకు రాజకీయంగా, నాటకీయంగా, సాహి త్యపరంగా అన్ని విధాలా కూడా నాయకుడే అని చెప్పవచ్చు. నరదాగా మాట్లాడడంలో మరిక అతనికి మించిన వాడుమరాకడు లేదు. నాతో మాట్లాడడమే ఎడ్యుకేషన్‌ అన్నాడే గిరీశం, అట్లా ఆయనలో మాట్లాడడం అన్నదే ఒక ఎడ్యుకేషన్‌.

చెణుకులు కొన్ని చెప్తాను.

అబ్బూరి రాజేశ్వరరావు చెలుకులుః ఎ. ఆర్‌-కృన్ణ సాయంకాలం ఆయ్యేనరికి ఒక పది పదిహేనుమంది స్నేమితుల్ని కూడబెట్టుకునేవాడు. కృష్ణ. సెంటర్లో కుర్చీవేసి కూర్చునేవాడు. ఇటాక సోఫా, అటొక మంచంపైన అందరం కూర్చునేవాళ్ళం. రెండు మూడు కుర్చీలు, సాయంకాలం దగ్గర్నుంచి మందు మొదలుపెస్టేవాడు. అదే కార్య్యకమం. దానికి రాజేశ్వరరావు ఏమని పేరు పెట్టాడంటే-' శ్రీ కృష్ణర్ణాయబార్‌” అని పేరు పెట్టాడు. అతనికి నాటకాలంటే చాలా ఇష్టం కాబట్టీ.

"రెండోది ఏమిట్‌ అంటే, తెలుగు దేశం వచ్చాక ఒకాయన తెలుగుదేశం పార్టీకి లీడరుగా ఎన్నికయ్యాడు, చాలామంది సపోర్టు ఉన్నప్పటికీ కూడా, ఈయనికీ ఒక కులం మీద అభిమానం ఎక్కువని ఒక నింద ఉండేది. అటివంటి వాళ్లందరికీ అతనంటే ఇష్టం ఉండేది కాదు. నరే కాం(గస్‌

6506 వరదస్మృతి వాళ్ళు ఎలాగూ ఎగెనెస్టు. అబ్బూరి కాంగ్రెస్‌ పార్టీకదా -'ఒరేయ్‌ నువ్వు ఫలానా లీడరు మీటింగ్‌ 'కెళ్ళావా ఎప్పుడైనా? అని అడిగాడు. “నేను ఎప్పుడూ వెళ్ళలేదురా, ఏమీ?”అని అడిగాను. “సోదర సోదరీమణులారా అని చెప్పడం మానేశాడురా' అన్నాడు. “మరైతే ఏమిటంటున్నాడు-తెలుగు ఆడపడుచులారా, అన్నదమ్ములారా అని పిలుస్తున్నాడా అని అమాయకంగా అడిగాను. “లేదురా చౌదరి చౌదరీ మణులారా' అని పీలుస్తున్నాడురా అన్నాడు, ఈ జోక్‌ నేను చాలామందితో చెప్పేసరికి కొందరు సాంతం చేసుకున్నారు. జోక్‌కీ సమయం వచ్చిందంటే ఎవరినీ స్పేర్‌ చేసేవాడు కాదు. వాళ్ళ వాన్నగారు చనిపోయిన తర్వాత [అబ్బూరి రామకృష్ణారావు గారివి ఒక్క మాట అనడు. వాళ్ళ నాన్నగారికి చాలా "సేవలు చేశాడు.] తల్లిని సంరక్షించే బాధ్యత అబ్బూరిమీదే పడ్డది. ఆ తల్లి ప్ప్‌.....వీమిటో భగవంతుడు నన్ను తీసుకుపోయాడు గాదు. ఆయన్ని తీసుకెళ్ళిపోయాడు. నన్నాదిలి పెస్టేశాడు. నన్ను కూడా ఏలిచుకుపోతే బాగుణ్లు' ఆని రోజూ అనేది. అని ఏమైనా చిన్న గుండె నొప్పి వచ్చేనరికి 'కఇారేయ్‌ వరదా-గుండె నొప్పి వచ్చిందిరా, వైద్యుణ్లి పిలవరా" అనేది. అంటే, “ఏంటమ్మా, భగవంతుడు పిలుస్తూ ఉంటే వైద్యుణ్ణి పీలవమంటాపవేమిటి! అని, వంటనే ఏ కారో, ఏ ఆటోనో వేసుకొని డాక్టర్ని తీసుకువచ్చేవాడు. ఆంటే జోక్‌ విషయంలో ఎవరినీ స్పేరు చేసేవాడు కాదు. నా కిద్దరు భార్యలు. అందులో రెండోది బాగా పాడేది. ఈ మధ్యనే చనిపోయింది. “ఒరేయ్‌ శాస్త్రీ నీ ద్వితీయం అద్వితీయంగా వాడుతుందిరా. అందుచేత మనం ఒక కేప్‌ చేయిద్దాం" అని వీడియో చేయించాడు. అడే ఆఖరికి నాకు ఇప్పుడు మిగిలింది. చెట్టు కవి అని ఒక కవి ఉన్నాడు..ఆ చెట్టుకవి చెట్టు మీద కవిత్వం ఎక్కువగా రాస్తున్నాడురా, పోయె[టీలో పోయె[టీ అంటే "టీ" గా ఎంచుకున్నాడన్న మాటి-అని జోక్‌ వేశాడు. అంతే టపీమని అట్లా అబ్బూరి నోటి నుండి జోకులు అలా వచే స్తాయి, తర్వాత, ఇంకా చాలా బోక్స్‌ ఉన్నాయి. నేను మర్చిపోయాను. ఇప్పటికీ చాలు! అబ్బూరి తలుచుకున్నాడూ అంక దీసకరాగం పాడకుండానే దీవాలు వెలిగించగలడు; మేఘమల్లరి వాడకుండా వర్షాలు కురిపించగలడు. ఆంతకక్తి సామర్జ్యాలున్నవాడు అబ్బూరి. వాళ్లది తెవాలి. తెనాలి రామకృష్ణుడు కంచె అబ్బూరి గొప్పవాడని నమ్ముతాను నేను. (పాహి తీగవాక్షం, '“ఆంధప్రభి, సోమవారం, ఆగస్టు 16, 1993)

వరదస సం 8507 వరద=కొని ద్‌ న థ్రైతులు వేణు వరద. ఎప్పుడూ ఎక్కడికో వెళ్లబోతున్నస్టు, వెళ్లి పోతున్నషస్టే వుండేవాడు. ఇంట్లో నుంచి రోడ్డు మీదికి వస్తే నలుగురం ఒక పక్క పోదామని మళ్లితే, తను ఇంకొకపక్క పోవలసినట్టు పోయేవాడు-పైకి పోయి అందరం ఒక చోట కలవడం తప్పకపోయినా. అట్లానే, యాభై సంవత్సరాలు గడిచి పోయాయి. దూరంగా వున్నా దగ్గర వున్న స్ట, దగ్గరగా వున్నా దూరంగా వున్నట్టు. ఇప్పుడు తనేమో ఇంకోవైపు నిజంగావెళ్లిపోయాడు, అనపసరంగా. నామాదిరి ఇంకా చాలా మంది వుండిపోయాము, ఇంకో మలుపు తిరిగితే పరగ్థ కలపడన్నమాట పూర్తిగా నమ్మలేక. వాళ్లది నెల్లూరులే, అని సర్ది చెప్తూ వుండేవాడు వరద మొదట్లో, ముఖ్యంగా విశాఖపట్నం వైపు వాళ్లతో- శ్రీ, ఆ వూరికేవున్నా, నామాట వాళ్లకు అర్ధం కాదేమోనని, అర్థం అయినా నన్ను ఎగతాళి చేస్తారేమోనని. చేస్తే కూడ తనకేం ఫరవాలేదని అనిపించేట్టు అనేవాడు. ఆ మాటకూడ., తనకు ఫరవాలేనప్పుడు, నాకు వుండనవసరం లేదన్న న్నట్టు.

• భల తా బగు . ర్స టం ౧ ; శక్త ట్ట య టమ నల ల్‌

508 వరదస్మృతి హైదరాబాదులో మాది చిన్న ఇల్లు ఒకటి నచ్చుగా, నచ్చుగా యిటీవల ఏర్పడుతుంక్షు, సాంతకాంపలో (పాణం హాయిగా వుంటుందిలే అని (ప్రోత్సావహంగా అంటుండే వాడు వరద. రోజంతా ఆ యింటి దగ్గర పనివాళ్తతో గడిపి, సాయం్శతం ఆలశ్యంగా ఇంటికీ, అంటే వరద వాళ్ల యింటికి, పోతే, ఎదురు చూష్తూ వుండేవాడు. ఇంత ఆలశ్యం అయిందే, అని ఆదుర్దాగా అడిగేవాడు. మన వయస్సులో (నేను వరదకన్నా ఐదారు నెలలు ముందు పుట్టాననుకొంటా, ఈ లోపల పెద్ద ఘనకార్యం ఏమీ చెయ్యకపోయినా" యిభ్గాంటి పనులు మనమే చేసుకుంటూ వుండకూడదు. ఒళ్లు ఏమైనా అయితే తట్టుకోవడం కష్టం, అనేవాడు. స్నానం చేసే వరదవి వుతికిన చొక్కా, పంచె కట్టుకొని, కొంచెం మందు పుచ్చుకొని, మాట్లాడి మాట్లాడి, భోంచేసి పండుకుంటే హాయిగా నిద్ర పస్టేది. న! తనకు అంత బాగా నిదపట్టలేదనే వాడు మర్నాడు పొద్దున్న. నాకు చివుక్కుమనేది. అవతల మాయింటి తలుపులూ, కిటికీలు ఎక్కించిన తర్వాత తనూ, ఛాయ చూడ్డానికి వస్తే, ఛాయ "ంకాయ కొడ్ప్హే అయిపోయిందిలే గ గృహప్రవేశం అన్నాడు. తనక్కూడ అక్కడ (మా ఇళ్లదగ్గర) చోటు యిస్తామన్నారు కాని యివ్వలేదని నొచ్చుకునేవాడు. ఇప్పుడన్నా యిస్తే తాము కూడ అక్కడ ఇల్లు కట్టుకుంటాం అనేవాడు. ఇప్పుడు యింకెక్కడికీ మారుతారులే ఆని కూడ వున న్న వాళ్లు అంశ విసుక్కానేవాడు. తర్వాత సమాధానంగా ఆనేవాడు- ఇప్పుడు వేణు కూడ వుంటాడు కదా ఆని, ఇంకా చాలా మంది దగ్గర "స్నేహితులు, సాహి తీగోస్ట సన్నిహితులు, సమకారీకులు ఎన్నాళ్లగానో అక్కడికి చేరినా. ఆఖరి సంవత్సరాలు అక్కడే గడుపుదామని హైదరాబాదుకు తిరిగి పోతే (వస్తే), జీవితపు మహారంగాలలో ఓడి పోయివచ్చారని ఎవ్వరేమన్నా అనుకుంటారే మోనని భయపడకు, ఆని మరీ మరీ చెప్పేవాడు వరద. అందరూ ఎక్కడో అక్కడ దెబ్బ తిన్న వాళ్లే. పైకీ మవ గొప్పగా తిరుగుతుంటారు పదిమందిలో, నాకంటె లేరంటూ, అని నాకు ధైర్యం చెప్పే ఎవౌడు. మన తెగవాళ్లు వున్నారే (అంటే ప్యతికలలో ఏదో ఒక పవి చేసే వాళ్లు) మరీలే. ఈ వూళ్లల్లో ఇవన్ని ఆంత పట్టించుకో కూడదనే వాడు. ఇంకొకరి (ప్రమేయం లేకుండా మన (బతుకు మనం (బ్రతకవచ్చు- అని నా నందేహాలన్నీ తీర్చేవాడు. మన పని మనం చేసుకోవచ్చు అంటూ తను చేస్తున్న పనులు, (వాస్తున్న (వాతలను గురించి చెప్పేవాడు. నాట్యగోస్టి తను తిరిగి నెలకొల్సి దాన్ని గురించి చౌప్పేవాడు. అందులో నా పేరు కూడ పెట్టానని చెప్పి, ఆకాయితాలు చూపించాడు. తను తిరిగి షతికలలో వ్రాయడాన్ని గురించి మాట్లాడుకొనే వాళ్లం. గడచిన రోజులన్నీ జ్ఞాపకానికి వస్తే తెల్లవారు తున్నప్పుడు తేట ఏటీనీళ్లల్లో ఇసుక మట్టి కణం కణంగా మెరిసినట్బ్టు, ఆ రోజుల అనుభవాలు ఎన్నో అర్థాలతో తాలిసి వస్తే అవి అందరికి తెలిసేట్టు వాస్తే బాగుంటుందని తోచి, తిరిగి (వాయడం మొదలు పెట్టాడు. అట్లా ఎందుకు (వాయాలఅనిపించిందో చర్చిస్తూ, “స్మరణలోన మరణ ఘోష అన్న 1౪06406000 వ్యాసం (వ్రాశాడు. “గతానికి మన గమ్యుస్థానానికి.అనివార్య సంబంధం అనూహ్యాంగా వుందని నేను నమ్మేవాణ్లి. గతాన్ని తలుచుకున్నప్పుడల్లా వ్యక్తికి గమ్యస్థానం చేరుపవుతున్నదని యింగిత జ్ఞానం

వరదస న్త్రత 505 వున్న (వ్రతి వ్యక్తికి అవగతం కాక మానదు” అని. ఇంకా (వాశాడు. “మా రోజుల్లో...... పగటి కలలు తెగకనే వాళ్లం. ఆలా కలలు కాసి కాసి అలసి పోయిం తరవాత వాస్తవిక జగత్తులోకి (ప్రవేశించి జీవితం మీద విరక్తి పెంచుకొనే వాళ్లం.....” అంటూ. న! అట్లాగే “నటాలి” ని గురించి వ్రాశాడు. “నాట్యగోష్టో అన్న యింకొక వ్యాసంలో ..... “నటాలొ” కఠిపించిన ఆవకాశంలోనే కలిశాం మమిద్దరం మొట్టమొదట. ఆ రోజులను గురించి వరద 'వాసిన మాటలు ఇప్పుడు చదువుతే తమాషాగా వుంటుంది. అట్లాంటి బృందం మ(దానులో మొచట ఏర్పడటం వల్లి, “మేం తలపెట్టిన సిబ్బందిని సమకూర (లేకపోయాం. తెలుగు దేశానికి దూరంగా వుండటం చేత ముందుగా శ్రీ రంగం శ్రీ, నివాసరావు, మావిశ్హపల్లి వేణు గోపాలరావు, కో కేశ్వరరావు నటాలిలో చేరారు” అని వరద (వ్రాశాడు. ఇంకా కారణాలు ఎన్నో వుండేవి. వాటిలో ముఖ్యమైనది, నపోర్టు. అంతవరకు మామష్టారుగారు (వరద తండి రామకృమ్ణారావుగారు. ఆధునికి నాటక వుద్యమాన్ని తెలుగు దేశంలో స్థాపించడానికి చేసిన వ్రయత్నాలన్నిటికి, అనుకున్న (ప్రోత్సావాం సహాయం దారకలేదు. వారి ల6గ౧6[0121 నాటక(ప్రయోగాలన్నిటిని ఎంతోమంది మెచ్చుకున్నా. తర్వాత యుద్ధకాలంలో ఆర్లేయుల సహాయంతో “నటాలి” మద్రానులో ఏర్పడడం ఒక 0682476 [20608 కూడా అయిందేమో... అదంతా వేరే విషయం. అ నేను శ్రీ, శ్రీ తో, యింకొంత మందితో కలిసి నటాలిలో చేరడం గమ్మత్తుగానే జరిగింది. నేను నటుత్ల్తిగాను, నాటకకర్తనుగాను, కవిని గాను, ఎట్లాంటి ఠఈచయితను గూడ కాదు ఎన్నాళ్లో ష్యతికలలో పనిచేసినా, చిన్నప్పుడు మా నాన్నగారి (ప్రోత్సాహం, ౧210108 ల సహాయంతో నేను, మా అన్న, మావిళ్లపల్లి చ్నకవర్తి నెల్లూరు జిల్లా స్కూళ్లలో 6100644101 పోటీలన్నీ గెలిచేవాళ్లం, తను $61103 లో, నేను[2౧1013 లో-రెండు మూడు సంవత్సరాలు వరసగ్గా. (మా నాన్నగారు, మావిళ్హపల్తి కృష్ణయ్య గారు నాటకాలు వేసేవారు చ్యితకళలో మంచి రుచి వున్నవారు. మా యిద్దరికి చరిత్రలో, సాహిత్యంలో చిన్నప్పటి నుంచి రుచి కల్పించారు.) మేమిద్దరం న్కూలు పోటీలకు పోయినప్పుడంతా గుసగుసలు ఆరంభమయ్యేవి, “కృష్ణయ్య కొడుకులు వచ్చా”రని. ఆయితే నాకేమో స్టేజి ఎక్కినప్పుడల్లా ఏడుపు వచ్చేది భయం చేత! మా అన్న మ్యాతం మా నాన్నగారు చెప్పినట్టుగా బాగా హాయిగా తన పాత చేసేవాడు. ఇప్పటికి తనకు నాటకాలంటే మవో యిష్టం. గైదంతా ఎందుకు చెపున్నానంళే, నేను నటాలిలో మ[దాసులో చేరడానికి కారణం నాటకాల పిచ్చి అంతకాదని తెలియచెప్పడానికి, ముఖ్యకారణం నాకు మాష్టారు (వరద తండ్రి) గారితో ఏర్పడ్డ సన్నిహిత సంబంధమే. ఒక భమలాగ గడిచిపోయాయి ఆ రోజులు, నిజం చెప్పాలంపే. ఒక మరివలేనిఆనుభవం నిలచిపోయింది. మబ్బులచాటున కొండలలో, మబ్బుల వెలుగులో ఆకాశవీధులలో ఆ రోజులు గడిపినట్టు. యాఖై ఏండ్ల తర్వాతకూడ, యింకా ఆ (భమ, ఆ స్పెల్‌, ఎక్కడో. దాగి వున్నట్టు అనిపిన్తుంది- అప్పుడప్పుడు, ఏ పని కూడ ఎట్లాంటి విశిష్ణతతో చెయ్య లేకపోయినామే అని తోచినప్పు డల్లా. వరద అయితే, తన సాహి తీకృషి చేస్తూనే వుండేవాడు.

510 వదచస్మ్యతి మాష్టారు చూపంచిన దోవలో, తన పరిస్థితులకు అనుగుణంగా.

ఇన్నాళ్లూ మాష్టారి గారి మాట, ఆయనతో గడీపిన రోజులు జ్ఞాపకం వస్తే వరదతో మాట్లాడ్డానికి అవకాశం వుండేది మేము కలుసుకున్నప్పుడల్లా. ఇప్పుడు వరద కూడ ఒక జ్ఞాపకం అయిపోయినాడు,.

మాష్టారు నటాలిని నడిపించిన రోజులను గురించి వరద (వాసిన స్మృతులను ఇప్పుడు చదివితే నవ్వు వస్తుంది. ఒక విధమైన 16041 మెరిసినట్టు మెరిసి అణిగిపోతుంది అదంతా కూడ యిం విషయం.

ఛి

ఇంతకూ నటాలి ఒక సంవత్సరం కంటె ఎక్కువ నడవలేదు. నటాలి (ప్రారంభోత్సవం మ్మాతం ఘనంగా జరిగింది మదాసులో 1944 సంవత సరం ఏప్రిల్‌ 2వ తేదీన. అబ్బూరి వారు కొత్త రీతిన వేయించిన కన్యాపల్యం నాటకాన్ని 5[. 420/5 [1211 పల్దకుండా కూచున్న, నుంచున్న (పేక్షకులు చూచారు అనందించారు. (తెర ఎత్తనంత వరకు తెరవేనక అంగ భీభత్సంగా వుండినబ్టు జ్ఞాపకం. సెట్లు తయారుగాలేవు, నటులు తయారుగాలేరు లేర ఎత్తగలుగుతామా అని మాష్టారు. గారు భయపడ్తుంకేు మాకందరికి కంపన పుబ్టినట్టయింది" మాష్టారు గారు రామప్పంతులు వేషం వెయ్యవలసింది వెయ్య లే-ఒక్క పనీ అనుకున్నశలై కాకపోవడం వర్లిః శర్మగారి సెట్లతో పడ్డ బాధలవన్లః అనుకున్న నటీనటులు చాలామం రాకపోవడం పల్ల. మధురవాణి వేషం మొదట అనుకున న్న ఆవిడ వెయ్యలే. వెంకటేశం రాలే! న ) రంజన్‌ కుమార్‌ (ఆసలు పేరు వుండవల్లి సూర్యనారాయణ అని ఒక "స్నేహితుడు చప్పేవాడో వేస్తున్న గిరీశం ఎల్లూ వుంటుందో న్న భయం పోలే, శర్మగారు మధురవాణి సెట్‌ను రంగం మిర్‌ ల్‌ బిగించెయ్యడం వల్లి నాటకమంతా దాంతొట జరిపిస్తే వచ్చినవాళ్లు ఏమనుకుంటారో అన్ను కర భయం పట్టుకుంది. మరీ ఆలస్యమౌతుంపే మాష్టరుగారు, మేమందరం, శ్రీ, శని బతిమిలాడొమో స్టేజి ముందుకు పోయి అందరికి నమస్కారాలు ' చెప్పె, ఆలశ్యానికి క్రమాపణ కో రుకుంటూ కన్వాపు ల్‌

గసుల్కం కొత్తరీతిని, మాష్టారుగారి (ప్రయోగ (ప్రయత్నాలు అందరికీ అర్హమయ్యేబట్లు చక్కని మాటలతో చెప్పి, కిటకిటలాడే జనాని న్న మంచి మూణ్‌ లో పెట్తి రమ్మని. తెరవెనుక నుం ఆ జనాన్ని చూసి, ఏమెతేనే ర వర వచ్చినట్టయంి మూ మ మదు తీ త్రీ. నిజంగా రంగం మీది లారీ ట్‌ ఇటూ తిరగడం మొదలుపెటాడు జనంలో వో న పేదకాలుపెళ్తీ నాట కి లాగేసుకుని శ్రీత్రవ. ఫ్టైడు, ల ఎక్కువవుతుంటే లోపలి:

డ్హలతోనే (తం పైకి మడిచేసి పోయి, జనాన్ని చూసి “మవో(ద

అనుకొని మొహం మళ్లించేసి అనవలసిన మాటలు ఎట్లాగో అనేసి బయటపడ్డానని జ్ఞాపకం.

ఇంత గలాభాలోనూ, నాటకం మాతం మహగొవ్పగా నడిచి పోయింది. అంతా అయిపోయింతర్వాత మధురవాణి యింటి సెట్‌ మధ్య నులక మంచం మీద మాష్టారు గ” కుప్పగా కూలినట్లు కనిపించారు. చుట్టూ చేరి ఆందరం గ*ల పెట్టాము-నాబకం బ్రహ్మాందరో

వరవిస్మృతి 81) జరిగిందని అందరూ అనుకు౩టన్నారని. నాబకం చూచిన పెద్దలందరూ స్టేజి మీదికి వచ్చారు, మాష్టారుగారి నాటకాసి ౨౪తో మెచ్చుకున్నారు. అదే ననుకుంటా “నటారి 1112 0018౬ కొన్ని నెలల్లోనే మాష్టారుగా* సరీవారంతో సవా తెనాలి వెళ్లిపోయారు. అక్కడ కూడ చాల రోజులు జరగలే సపోర్టు లేకి యి ఐకొన్ని నెలల్లో నేను గూడ మ(దాసు వదలి హైదరాబాదు పోయినాను, దారిలో తెనాలిలో శ రోజు వుండి.

న!

హైదరాబాదులో వరద కలిసేవాడు అప్పుడు నిడు ఫణి భూషణరావుతో కూడ. మవసంద్భకూలం అది. ఇంకో రెండు సంవత్సరాల లోపలే దేశం స్వతంతం అవుతుందన్న నమ్మకం మాలో చాలామందికి వుండేది కాదు. ముఖ్యంగా హైదరాబాదులో ఏమవుతుందో న్న సంశయం వుండేది. [06 10401 లాంటిది జరగవలసి వస్తుందనీ హైదరాబాదు కూడ దేశంలో ఒక భాగం అవుతుందని నమ్మకం కూడ ఒకవైపు ఉండేది. ఆ రోజులలో జరిగిన ఒక చిన్న గమ్మత్తయిన విషయం జ్ఞాపకానికి వన్తుంది. నిజాం (ప్రభుత్వం ఆఖరి రోజులలోనే కుందూరి ఈశ్వరదత్తుగారు అక్కడ [0002600 26*1361 గా చేరారు. నేనప్పడు నారాయణగూడ ౫౫404 లో వుండేవాణ్ణి. అప్పటి సమస్యలను గురించి ఒక సభ జరిపించాలనుకున్నా ౫040 లో, నేను దత్తుగారిని 216౪16౪ 6౪651036 లో కలిసీ ఆ నభలో పాల్గొనమని కోరాను, అధ్యక్షుడిగా వారికి అభ్యంతరం లేకపోతే, కాదంళే, వచ్చి మౌట్లాడీనా మహానంతోషం అని. ఆయన రావడానికి ఒప్పుకున్నట్టు జ్ఞాపకం. అట్టాగే, నేను అక్కడ అప్పుడు పని చేసే పత్రికలో ఒక (ప్రకటన వేయించాము. దానివల్ల పెద్ద గొడవ అయినట్లు మర్నాడు, వరద, ఫణి వచ్చి చెప్పారు. ఆ నభకు చత్తుగారు రావడం లేదని రెండవరోజు వత్రికలో యింకో (ప్రకటన వేయించవలసి వచ్చింది. ఆదయింతర్వాత వరద ఆప్పుడప్పుడు కనిపీంచేవాడు. ఆయితే యింకో సంవత )రంలోపుగానే, అంటే [01106 ౦10% ముందే, నేను హైదరాబాదు వదలి పోయినాను. అక్కడక్కడా తిరిగి ఇంకో 10 12 ఏండ్ల తర్వాత ఢిల్లీ చరిత వరదను మళ్లీ కలుసుకోడం అయింది. ఈసారి పత్నీసహితం. న్‌ న

ఒక రోజు అనుకోకుండా కనిపించారు వరద, ఛాయ యిద్దరు, ఒక బస్సు క్యూలో. ఛాయను మొదటిసారి ఆదే చూడ్డం నేను. యింకో ఇరవై ఏళ్లపై గానే గడిచిపోయాయి ఢిల్లీలో మా అందరికి దగ్గరగా దూరంగా.

ఢిల్లీలోనే మాష్టారు గారిని తిరగి కలవడం జరిగింది. మాయింటికి అప్పు డప్పుడు వచ్చి ఒకటి రెండు రోజులు వుండి పోయేవారు. మళ్లీ పాతకలవరాలు పై కొచ్చినట్లు, కడుపు కలియబెట్టినట్లు అయేది. మదాసులో మాష్టారితో గడిపిన రోజులలో కన్నకలలు కలలుగాొనే వుండి పోయినాయేనని, అందలేని అనుభూతులు ఆందలేనివిగానే వుండిపోయినా యేనని, కాలం అర్ధం లేకుండా గడిచి పోతున్నదేననిి అజ్ఞాత బాధ ఎక్కడో పీకుతునే వుండేది. దాన్నంతా కిందికి నొట్టేసి, రోజు పనులల్లో మునిగిపోయి, అందులోనే మనళ్శాంతి వుందన్న ఇంకో (భమతో కాలం గడీ పేవాళ్లం.

ఆ రోజుల్లో మాష్టారిలో కూడ ఒక విధమైన నిన్సృవ కనిపించేది, నిస్సహాయత కూడ.

వరద సంగతి చెప్పలేను. తననుకూడ ఏదో అశాంతి కొద్దిగానో గొప్పగొనో వెంటాడేదని నా

512 వరదస్మ్యృతి సందేహం. ఏవో పనులు చేస్తూ కాలం గడిచి పోయినా, సార్టకమైనపని ఏమీ చెయ్యలేక పోయినామే అన్న ఆరాటం వెంటవన్తూనే వుందని అనిపించేది-ఇంకా అనిపిస్తూనే వుంటుంది. వరదకు కూడా అట్లాగే వుండేదోమో.

ళి

ఢిల్లీలో వరద వాళ్ల ఇంట్లా 1979 ఏప్రిల్‌ నెలలో మామ్టారుగారు పోయినప్పటి దృశ్యాలు, సంగతులు నిన్న మొన్న చూసి నట్టు యింకా వుంటుంది. జీవంలేని ఆయన దేహం వున్న గదిలో కొన్నిగంటలు నేను గడిపినట్టు జ్ఞాపకం, వాళ్లూ ఏళ్లూ వస్తూ పోతూ వుంళు. మంచు గడ్డలను మారుస్తూ, చేరుస్తూ, అనుకానేవాణ్ణి ఆ దేహానికి ఎక్కడ దెబ్బతగలకుండా వుండడం చాల అవనరమవి. అక్కడనుంచావి, మాష్టారుగారితో' మ్మదాను సముదతీరంలో, మౌంట్‌ రోడ్‌లో గడిపిన గంటల గురించి ఆనుకుంటూ వుండేవాణ్ణి.

అదంతా అయింతర్వాత, ఒక విధంగా జీవం, జీవనం'కుదట బడినటబ్బయింది. వరద ఎట్లాంటి క్షోభపడ్డాడో నేను చెప్పలేను. కాని, తనకు కూడ ఇంకెక్కడి సంఘర్షణలే అని అనిపించిందేమో నన్న నందేవాం నాకు వుండేది.

త్వరలోనే వరద, ఛాయలు ఢీల్లీ వదలి హైదరాబాదుపోయారు. నేను కూడ హైదరాబాదు చేరినప్పుడు, ఎప్పుడూ అర్ధంకాని విషయాలు, మాష్టారుగారు చూపించిన మబ్బు లోని శిఖరాలు మబ్బుల్లొనే ఎందుకు వుండి పోయాయన్న సంగతులు మాట్లాడుకోవచ్చనుకానే వాళి. ఇప్పుడు వరద కూడ లేడు.

అయితే ఒక పెద్ద (ఫపయత్నం చేసి పోయినాడు వరద. నిండయిన జీవితం నిండుగా గడపడానికి, పూనవ సంస్కారం అవిభాజితమైనదన్న మాట అవగాహన చేసుకోడానికి మామ్టైరిలాంటి వారు చేసినపని చూపించిన దారి ఎట్లా రూపొందిందో అందరికి తెలిసివచ్చేట్లు ఆనాటి అనుభూతులెన్నిటినో గురించి చక్కగా (వాశాడు. కొంతైనా తన బాధ్యత నిర్వహి ంచుకున్నాడు.

ధన్యుడు నాలాంటి వాళ్తకంటె.

['వరదస్మృతి' కోసం (ప్రత్యేకంగా రాసిన వ్యాసం]

వరదస శ్ర 513 “పతిమాసుందరి కర్త 'వరది ఏ.ఎత్‌. నరసింహారావు అబ్బూరి రామకృష్ణారావుగారి కుటుంబంతో నాకు ఐదు దశాబ్దాలపై గా సన్నిహిత సంబంధం ఉంది. నన్ను గుంటూరు నుంచి కమ్యూనిస్టు పొర్టీ విశఖఇపట్నంలో పని చేయడానికి పంపింది. ఆ నాటి నుంచినాకు ఆ కుటుంబంతో సన్నిహి త సంబంధం ఏర్పడింది. ఆ రోజుల్లో రామక క్చమ్లైరావుగారికి ముగ్గురు పిల్లలు. పెద్దబ్బాయి వాణీకుమూర్‌, రెండో అబ్బాయి పేరు వరద రాజేశ్వరరావు, అమ్మాయి పేరు రాజ్యలక్ష్మి. ఆ ముగ్గురూ ఆ రోజుల్లో హైన్కూల్‌ తరగతుల్లో చదువుతుండేవారు.1936 వరకూనాకు ఈ పిల్లలతో అంతగా పెద్ద సంబంధం ఉండేది కాదు. 1936 లో నేను, రామకృష్టారావుగారు కమ్యూనిస్టు పార్టీనుంచి విడిపోయిన తర్వాత ఎమ్‌.ఎన్‌. రాయ్‌ (గూపుతో సంబంధం ఏర్పడింది. 1936 చివరి భాగంలో రాయ్‌ దంపతులను మేము విశాఖపట్నం ఆహ్వానించాం. పి, హెచ్‌. గుప్త గారి ఇంట్లో వారికి బన ఏర్పాటు చేశాం. అప్పట్నించీ నాకు వాణి, వరదరాబేశ్వరరావులతో సంబంధం ఏర్పడింది. అబ్బూరి వరద రాజేశ్వరరావు అంటే చాలా మందికి తెలీదు. వరద" అంకే బహుళ సంఖ్యాకులకు తెలుసు. ఇతను హైన్కూల్‌ విద్యార్థిగా ఉన్నప్పుడే హైస్కూల్‌ మేగజ్టై న్‌లో చిన్నచిన్న కవితలు (వ్రాసేవాడు.

రామకృషమ్టారావుగారు మంచి కవిగా పేరు పొందారు. ఆయన (వాసింది తక్కువైనా పేరు ('ప్రఖ్యాతులుమ్యాశ్రం నేటికీ నిలచి ఉన్నవి. ఇంగువ కట్టిన గుడ్డ వాసన పోదన్నట్టు తండి కవిత్వథోరణి “వరద'కు అబ్బింది. అప్పట్లో వరదను బాలకవి అనేవారు. క్యురవాడు అందంగాను, చురుకుగాను ఉండేవాడు. ఎ.వి.యన్‌.కాలేజీలో వరద విద్యార్థిగా ఉన్నప్పుడు సాంబమూర్తి సోమయాజులు గారు అనే ఒక టీచర్‌ ఉండేవారు. ఆయనకు రామకృష్ణారావు గారంటే ఎంతో భక్తిశ్రద్ధలు ఉండేవి. రామక గ్పమ్టారావు గారి కొడుకు మీద కూడా ఆయనకు అభిమానం ఏర్పడింది.

రాయ్‌ దంపతులు విశాఖపట్నంలో అప్పుడు 3 వారాలున్నారు. శ్రీ, ఎ.వి.భానోజీరావుగారు మువ్చిపల్‌ చైర్మన్‌గా ఉండేవారు. పీ.హెచ్‌. గుప్తగారు భానోజీరావుగారికి ఆప్పమి్యతులు. గుప్తగారి (ప్రోద్బలంతో భానోజీరావుగారు ఎమ్‌.ఎన్‌.రాయ్‌కి మున్సిపల్‌ టౌన్‌ హాల్‌లో పౌరసన్మానం ఏర్పాటు చేశారు. ఆ సభకు వరద, వాణి, వారి మిత్రులు అనేకమంది విద్యార్థులను సభకు తీసుకు వచ్చారు.నభ దిగ్విజయంగా జరిగింది. |

ఆ తరువాత మేము యూత్‌లీగ్‌ అనే సంఘాన్ని ఏర్పాటు చేశాం.మొదటి అసెంగ్లీ ఎన్నికలలో తిన్నేటి విశ్వనాథంగారు కాంగ్రెస్‌ అభ్యర్థిగొనూ, భానోజీఠరావుగారు. జస్టిస్‌ పార్టీ అభ్యర్థిగానూ పోటీచేశారు. భానోజీరావుగారు ఓడిపోయారు.

ఆ తరువాత కొంతకాలానికి భానోజీరావు గారిలో ఒక మార్పు వచ్చింది. ఆయన కాంగ్రెస్‌లో చేరడానికి నిరయించుకున్నారు. యూత్‌ లీగ్‌ తరపున మేముటౌన్‌ వోల్లో ఒక సభ భానోజీరావుగారి కోసం (ప్రత్యేకంగా ఏర్పాటుచేశాం. అప్పుడు పి.హెచ్‌.గుప్తగారు టౌన్‌ కాంగ్రెస్‌ (ప్రెసిడెంట్‌గా ఉండేవారు. ఆ మాసభకు గుప్తగారిని అధ్యక్షులుగా ఉండమన్నాం. ఆయన వెనకా ముందు ఆలోచించి ఆంగీకరించారు. ఆ సభకు యూత్‌లీగ్‌ సభ్యులను-యువకులను, విద్యార్థులను వందలాది మందివి సమీకరించడంలో వరద చేసిన కృషి (ప్రశంసనీయమైనది.

ర్‌1డ్ష వరదస్మృతి

అంతకుముందు ఎమ్‌.ఎన్‌. రాయ్‌ని ఎ.వి.యన్‌.కాలేజీ విద్యార్దుల సభలో (ప్రసంగించడానికి వరద, మరి కొంతమంది విద్యార్థులు ఎంతో కృషిచేశారు. కొంతమంది కమ్యూనిస్టు సానుభూతి విద్యార్థులు ఈ మీటింగు జరగకుండా అవరోధాలు కల్పించడానికి (ప్రయత్నించారు. సాంబమూర్తి సోమయాజులు గారి సహకారంతో వరద ఈ సభ దిగ్విజయంగా జర్‌గేట్టు కృషిచేశాడు. లో

1938లో నేను గుంటూరు వెళ్ళి పోయినాను. 1939 లో సెప్రెంబరు 1న రెండ (ప్రపంచయుద్ధం మొదలైంది. 1940లో జపాను విశాఖపట్నం మీద బాంబులువేయడం లో ఆంధ్రవిశ్వవిద్యాలయం గుంటూరుకు మారింది. ఈ మధ్యకాలంలో అబ్బూరి కుంటుంబం నాకు అంతగా సంబంధం లేకపోయింది.

ఆ తరువాత 1942 లో అనుకుంటాను. రామక స్పల్టురావుగారు 'నటాలి' అను నొటకో సమౌణ ఏర్పాటు చేశారు. ఆ రోజుల్లో (బిటిష్‌ (ప్రభుత్వం 'నేషనల్‌ వార్‌ ఫ్రంట్‌" అను ఒక సంస్థ ఏర్పాటుచేసింది. ఈ నేషనల్‌ వార్‌ (ఫ్రంట్‌తో నటాలి ఒక కాంట్రాక్టు కుదుర్చుకుంది. అది టాలి సంవత్సరం కాం[టాక్టు. “వరద” రాసిన “ప్రతిమానుందరి” నాటకాన్ని ప్రదర్శించడానికి వ్‌ నేషనల్‌ వార్‌(ఫ్రంచ్‌ సహకారం తీనుకుంది. ఈ “ప్రతిమాసుందరి' నాటకాన్ని రాయల మినహా మిగతా ఆంధ రాష్ట్ర మంతటా (ప్రదర్శించాం. వరద, వాణి స్టేజి ఏర్పాట్లు చేయడం తీవ్రకృషి చేశారు. అంతకు పూర్వం రోజుల్లో వరిశ్చంద నాటకానికీ, చింతామణీ వా కూడా ఒకే రకపు కర్చెన్లు ఉండేవి. ఈ “ప్రతిమాసుందరి' నాటకానికి కొత్తరకపు కన్రైన్లు: క్‌త్తరో ం సీనరీలు, కొత్తరకపు సెట్టింగ్‌లు ఏర్పాటుచేశారు. వరద ఇచ్చిన ఐడియాలతో అంతౌ క్‌ ల్‌ో కనిపించింది. అలాగే నటాలి (ప్రదర్శించిన “కన్యాపల్కుం" నాటకంలో కూడా సెట్టింగులు, సీ్‌న న కొత్త ఫక్కీలో (ప్రదర్శించారు. ఈ సీనరీలు, సెట్టింగ్‌ లు మొదలెన వాటిని ఏర్పాటు చేయడిం ద వరద, వాణి తమ తండఢికి ఎంతో తోడ్ర స్పడ్డారు. “పతిమాసుందరి' నాటకం రివోర్సల్స్‌లో వర్గా ఎన్నో సూచనలు ఇచ్చేవాడు. “ప్రతిమాసుందరి' "నాటకం మూలంగా వరద పేరు ఏ (ప్రచారంలోకి వచ్చింది.

ఆ తర్వాత పరద హైదరాబాదు వచ్చి కొంతకాలం సెటిలై నాడు. అప్పుడు హైదరాలొడ్త ముఖ్యమంత్రిగా డా బూర్లుల రామకృషమ్ణైరావుగారు ఉండే వారు. వి.బి.రాజు గౌరు కూడ న్‌ మంత్రిగా ఉండేవారు, అప్పటికి ఆంధప్రదేశ్‌ ఏర్పడలేదు. బిందు, మేలో ము వంటీ కో రాష్ట్రల వాళ్ళు కూడా మంత్రులుగా ఉండేవారు. వీరందరితోనూ వరదకు సాన్నిహి త్యం ఉండే ఒకసారి అబ్బూరి రామక్ష ష్టైరావుగారు బూర్లుల రామకృష్టారావుగారిని కలుసుకోవలసీ వచ్చిర అబ్బూరి బూర్గ్షులవారితో మాట్లాడిన తర్వాత ముఖ్యమంత్రి (బూర్షుల) “వరదలో మాట్లాడలో లల అన్నారుట. ఈ విషయాన్ని రామకృష్ణారావు గారు నాతో స్వయంగా చెప్పారు. రామకృష్ణా తూ

కసూరి ద్య ఉన్న పలుకుబడితో ఆశ ర్యపోయారు. ఆనాటి మం ప్రచాతంగా ఉండేవారు, హైదరాబాదులో ఉండగానే వరదకు చొ వివాహమైంది. జా కలో తరువాత ఈ దంపతులు ఢిల్లీ వెళి పోయారు. నేను ఢిల్లీలో నా లెండవకొడుకు బిజినేల న్స

వరదస్మృతి 515 ఉండగా చూడటానికి వెళ్లి వరదకు ఫోన్‌ చేశాను. వరద నన్ను మధ్యాహ్నం తమ ఇంటికి లంచ్‌కి ఆహ్వానించారు. నాకు ఢిల్లీ కొత్తకావడంవల్ల నేను, మా అబ్బాయి ఇద్దరం వెళ్ళాము. ఛాయాదేవి మాకు ఎంతో ఆప్యాయంగా విందు భోజనం పెట్టింది.

ఆ తర్వాత మళ్లీ నేను, పరద హైదరాబాదు లోనే కలవడం తటస్ట్రించింది. హైదరాబాదులో 'వ్రస్తుతం వారుంబున్న ఇల్లు కొనుక్కొని సెటిల్‌ అయినారు. తండ్రిమ్యాతం వరద ఢిల్లీలో ఉండగానే ఢిల్లీలోనే మరణించారు. పరదకు తన తండి మీద అపారమైన భక్తి, గౌరవం ఉండేవి. అందుకే ఒక స్మారక (గంథం కూడా వేశారు. ఆందులో నా వ్యాసం కూడా ఉంది. 'వరది నాకు ఒక ఆప్త మితుడు, అతి సన్నిహితుడు.

(ోవరద న్మతి" కోసం ప్రత్యకంగా రాసిన వ్యాసం]

516 వరదస్మృతి 111 స, జ ం న. ం_ ం ॥ | వాలం నా, అనన్‌ టమ. నట ౯ సట యయ లం. ల స ళల స." ॥ న పపం ర నాభ ర ర టం భా... ల పు య . య న స్‌ స్‌! ర ప.

వరదస్మతి కే ఒక స్మి అజంతా నుడిగాలిలో అక్షరాలు కొబ్బుకొని పోతుందగా చూశాను ఆలడు లేడు శళబ్దవనంచం మూరి ల్తినదా! (బ్రతుకంతా ఒకే జ్వాం, ఒకే ధ్వని ఒకేద సళ్వంం ఒకే అన్సేవణ ఒకేవిజు సైటు అతడు ఎ్యాడ ఉన్నా ఇందధనున్సుల్యే నృ్వవ్హుస్మామాజ్యాధివతి కదా. కవిత్వానికి ఆర్హరాద్యం ఇచ్చాడు వీనాడో 'స్నేవోనికీ జర్టిసించోననం కవిత్చాం అంటు ఉన్మత్తధ్వని కదా అళ్వశ్తక్త విశ్చంఖల ధ్వని కాదు గుండా తబువులు మెల్లగా తెరచుకొంటున్న మంమయ ధ్వని ఆతడు నిక్రేశంచిన మార్గంలోనే ఎంలో దూరం నడిచాను నేను కూడా నా చుట్టూ దీపాలు అతడు వాలిగించినవే నా వృ్రోదయంలో ఒక భాగాన్ని ఆక్కడే నిక్షీస్తం చాను (బతుకంతా కవిత్వ మహోత్సావం ఒకే కల్కి ఒకే జ్వాల్య ఒకే ఛందన్ను స ఒకే అనే సావణ అన్వేన్నణ వూర్తికాక ముందే తను వచ్చిన (తోన తానే తెదచుకొని మంచు తొరలలో అదృశ్వమెపోయాడు నూనంగొ నేను మ్యాతం ఇంకా ఇక్కడే (బతుకు లోలోతయలలో కూడుకొనిపోతున్నాను అనంకల్సింతంగా నిమృమణ ద్వారం ఎవుడు తెరదకొంటుందో నురి! [ఆత్మీయుడు అబ్బూరిని తలచుకొని] (“ఆం(ధప్రభి అక్టోబరు 11, 1993.) ఖే

అము[ద్రిత రచనలు దరి్శదుడి కథలు [ఈ కథలు వరద రాజోశ్వరరావు గాడు 2943 నుంచి 2946 వరకూ మదంానులో ఉన్నరోజుల్లో రచించినవి కావచు ను. నాట్యగోస్టి ఉద్యమంలో భాగంగా దాదావు ఆదే కాలంలో ీ శ్రీతో కలిసి చేసిన ఆనువాదం నంపెంగతోట” నాటకం (€ (వచులణః29470 వెనక అట్టుమీద రాబోవు (వచురణలుగా “శ్రీ, క్రి, “చరమర్యాతిొకథలు, వరద 'దర్శిదుడికథలు* ” అని (వచురించడం జరిగింది. ఓ ఇవి వరద రాజోశ్వరరావుగారి కాగితాల్లో లభించిన భాగాలు] ఒకసారి దర్శిదుడు కథలు రాయాలను కున్నాడు. మెదణ్ని యెంత ఊదరకొాళ్షైనా ఒక్క ముక్కా ఊడిపడలేదు. కేవలం భావ దర్మిదుడలూ పోయినాడు. రోద్దుమీద నిలబడి "రెండు చేతుల మధ్యా తలయిరికించుకుని మధనపడుతున్నాడు- కఠో రాయాలి. కథ రాయాలి. కథ రాసినా అచ్చు వేయించుకునే ఆనమాయతు దర్శదుడికి లేడు మరోయుగంలో మహోజ్జ్వలంగా (పకటించి తీరతారు జనం. తనకా బాధ లేదు. తన బాధళ్తు (ప్రస్తుతం కథరాసుకోవాలనే. ఇది పెద్ద సమస్య అయి పోయింది. కథక్కావలసిన సరంజామా యెక్కడ దొరుకుతుంది? రొద్దుమీద నిలబడ్డ దరిద్రుడికి వెనక నుంచీ జట్కా_ వాడికేక వినిపించింది. పక్క-కి తల నిలుచున్నాడు. అక్కడ (ప్రతీ క్రిల్ల దుకాణంలోనూ పతికలి ఏ మాలలుగా గుచ్చి వేలాడేశారు. వ మీద సూర్యరశ్మి జోరుగా తగులుతోంది. అవ కూడా తన లాగే యెండకు వసివాడి పోతునుయూ- క వాటికేసి స నప్పుడల్లా దరిదుడికి కథ రాయాలనే ఆతురత యెక్కువవుతోంది. పృతికం ళో కు ఆని యెందుక్‌ జాలిపుజ్టింది తనక్తు, ఆవి కూడా దర్శిదులలాగే యెక్కడో పుట్టీ ద ర దాస్తేణ్యం సంస్కారం లేని చేత్తుల్లో పోయిపడతయి. అక్కతణ్తించి అమ్ముడుపోయిన మరు డ్రకొ నుంచి వాటి బతుకులో మరో స్వం వార కరు తరవాత యేం జరుగుతుందో [ు.. వం వవుతుంది. శ * “చుందో యెంత పెనుగులాడినా దరిద్రుడి ఊహకందలేదు. ౨ ఆ ష్యత్రికల్ని తిరగేసి చూడాలనీ ఆ ద్రుక్షాఖంలో వాటికి తగిలించిన ఉరికంబాలను తప్పిం తన చేతుల్లోకి తీసుకోవాలనీ అసుకున్నాడ్డు. దుకాణం దగరగా పోయి నిలుచున్నాడు- తన్ని ల

వరదస్యృతి 519 ఇంతలోకి పక్కనుంచే ఓ పొడుగాటి, లావుపాటి లక్షింపతిగారొచ్చి నకిలిస్తూ అక్కడ ఓ పత్రికను పుచ్చుకున్నాడు. గబగబా పేజీలు తిరగేస్తున్నాడు. అతని కాఠిన్యం చూస్తుంటే దర్శద్రుడి కెంత ఆవేశం వచ్చింది? వాడి బుజాల మీదికి యెరగనట్టు యెక్కిపోయి వాడితలకాయను కొరుక్కుతిందామన్నంత కోపం వొచ్చింది దర్శిదుడికి కోపం వన్తుంది. కాని ఎంటనే న్మిస్తాణపడి పోతుంది. కోపానిక్కూడా ఆకలెక్కువ. ఆకలి తీరనప్పుడు కోపానికి తగినంత ఉద్ధృతం ఉండదు. ఆ పొడుగాటి, లావుపాటి లక్షింపతిగారు జేబులోంచి మూడణాలు తీసి, మూడు సార్లు లెక్కవెట్రే దుకాణంలో పడేసి పత్రికను కొనుక్కున్నాడు. అరె, వెలయాల్తా ప్యతిక ఇవి కేవలం డబ్బు సంచికలనుకున్నాడు. అవి -వూద్దామన్న ఆశకూడా చంపుకున్నాడు. కథ రాయడటెలాగ? ఏం సాధన? కాగితాలయితే దొంగతనం చెయ్యగలడు. రాయటానికి కలటై తే రోడ్డు మీద పొయ్యే కు్యరళ్లో జేబులో నుంచి కొస్టాయ్యగలడు. ఇన్నినంపాయించుక్కూచువియేం రాస్తాడు? కథ యెక్కణ్తించి కాబ్బయ్యగలడు? ఇది వరకూ, యిప్పుడూ రాస్తున్నవాళ్ళు యెలా సంపాయించారు కథలు? కథల్ని కూడా యెక్కళ్ణయినా అమ్ముతారేటో? ఎలా తెలుసుకోవటం? ఠం అ ఈ పండగ పూట. పగలు. ఎండాకాలం సరిగ్గా మిట్ట మధ్యాహ్నం. ఊరిబయట గుడిసె గుమ్మంలో దర్శిదుడు కూర్చుని ఉన్నాడు. ఏదో కాస్త ఆలోచించాలని అనుకుంటున్నాడు. ఆలోచించాలంటు ఆకాశం వంక చూడాలి. ఎండాకాలంలో ఆకాశం వంక చూస్తే యేం కనబడదు. మెదడు కదలదు. ఆంచాత దర్శదుడా పని మానుకున్నాడు. దూరంగా ఊళ్లో కోలావాలం అడపా తడపా వినిపిస్తున్నది. అది వినిపించి నప్పుడళ్త దర్శిదుడాలోచించటానికి మధనపడుతున్నాడు. దర్శిదుడి వెత్తిమీద ఒక పెద్ద కికారణ్యం పెరిగింది. అందులో కష్టాలు కాపరం చేస్తయి " మెదడుని చిదుపుకుని తింయాంటయి. దరిద్రుడి మెదడు రోజు రోజుకీ సన్నగిల్లిపోతో ంది. కష్టాలకీ గట్టు దాలు రోజులు దాఫ్యరిస్తున్నయి దర్శిదుడు ఆలోచించటానికి ప్రయత్నం చెయ్యలేదు. వాద్దనుకున్నాడు. మళ్లీ ఊళ్లో కోలాహలం వినిపించింది. దర్శిదుడు లేచినిలబడ్డాడు. ఎదురుగుండా తనలోగే ఆలోచించలేని తుమ్మచెట్టున్నది. తుమ్మ చెట్టు క్కూడా కష్టాలెక్కువ. తుమ్మ చెట్టుది ముళ్ళదారి. దాని వొంటి నిండా ముశ్లే. దర్శిదుడది చూశాడు. ఆయితే తుమ్మ చెట్టుకు ఊళ్లో పండగ సంగతి తెలునునా ఆని అనుకున్నాడు. ఇప్పుడు తెలీకవోతే సాయంకాలమన్నా తొలుస్తుందనుకున్నాడు. తుమ్ముచెట్టును ఊళ్లో పండగ జనం ఆ ర్యాతికైనా ఉరితీయక తప్పదు= తుమ్మ చెట్టు నివురు గప్పిన నిప్పు. ఊళ్లో చలి యెక్కువ. దర్శిద్రుడద్‌. అనుకున్నాడు. తన్నలొ ఉరి తీసే పండగ జనం యెక్కడనయ్బినా దొరికితే బాగుండునను కున్నాడు. మళ్లీ కూరు. న్నాడు? దర్శిదుడికి ఆకలెక్కువ.. దావాం యెక్కువ. రెండూ తీర్చే పండగ "జనం యెక్కడ

820 వరదస్మృతి కనపడతారో ననుకున్నాడు.

ఇంతలోకి జగ్గాయ్‌ వొచ్చాడు. జగ్గాయ్‌ మొవోన ఆ వేళటి యెండల్డ్లా కనిపిస్తోంది జగ్గాంమ్‌ కళ్లు యె[రగా ఉన్నయి. జగ్గాయ్‌ తాగొచ్చాడు.

జగ్గాయ్‌ని చూసీ చూడనట్లు ఊరుకున్నాడు దర్శదుడు.

జగ్గాయ్‌కి కోపం వొచ్చింది.

“ఊరంతా ఉప్పెనలాగుంటే నువ్వేం కూర్చున్నావు” అన్నాడు.

దర్శిదుడు తలెత్తి చూశాడు. పలకలేదు.

జగ్గాయ్‌ దర్మిదుడ్ని చేయిపట్టుకుని 'పైకిలాగాడు. దర్శిదుడు లేచాడు. “నడవరా, ముందుకి. ఇవాళ మందే్రా పండగ” అని జగ్గాయ్‌ దర్శదుణ్ణి సారా దుకాణానికి లాక్కాని పోయాడు. జగ్గాంస్‌ మళ్లీ తాగాడు. దరిద్రుడు తాగుతున్నాడు. దరి్యదుడి కళ్లు ెద్దవయినయి. దరి(యుడు యింక్కా యింకా తాగుతున్నాడు. దరి్యద్రుడు కళ్లారనై మూసుకుపోతున్నయి.

జగ్గాయ్‌ తూలుతున్నాడు. దర్శిదుడు మూలుగుతున్నాడు.

“పండగమందేరా-ముందేరా పండగ” అని అన్నాడు జగ్గాయ్‌. మాటాడ్డానికి శక్తి లేక దర్శిదుడు తల ఊపాడు. “ఎలా వుందిరా అన్నా” అన్నాడు జగ్గాయ్‌. ఆకాశం వాంక చేత్తో చూపించాడు దర్శదుడు.

“ఆదిరా పండగ - అక్కడికి పోవాలి రన్నా” అని జగ్గాయ్‌ పక్కన తడికెను పట్టుకుని లేవబోయి పడ్డాడు. దీర్మిదుడు లేవకుండానే పడ్డాడు. “ఆకాశంలో యేముంటుందిరా జగ్గాంవ్‌” అని అడిగాడు దర్శదుడు. “స్వార్గం” అన్నాడు జగ్గాయ్‌. “అక్కడికి పోదాం పద రా” అన్నాడు దరిద్రుడు. మళ్లీ మాట్టాడలేదు.

ఇద్దరూ స్వర్గానికి బయలు దేరారు.

ఇద్దరూ పోతూంటే దార్గో మేఘాలు అడ్డం వొచ్చినై. జగ్గాయ్‌ నిలబడి పోయాడు. దర్మిదుడు వాటి మీదుగా దూకిపోదాదనుకున్నాడు. ధై ర్యం చాల్లేదు.

ళ్‌ ఇ, త

ఆ రోజు దరిదదుడికి తిండి దొరకలేదు. తిండిలేదుకనక ఒళు, స చలనం లేకుండా నిలిచిపోయింది.

దారిపక్కన చెప్పులు కుట్టుకునే వాడిదగ్గిర చతికలబడ్డాడు. ఆకాశం మబ్బుగా ఉంది. ఏ నిమిషాన్నయినా జల్లుపడుతుంది. తను తడిసిపోతాడు. దారిపక్కన చెప్పులు కుట్టుకునేవాడికి కూడా ఆ రోజు తిండి దొరక్కుండా పోతుంది. ఏంవిటీ కాలం అఘాయిత్యం?

దర్శిదుడు మాట్టాడకుండానే కూర్చున్నాడు. పక్కన చెప్పులు కుట్టుకుంటూ తలెత్తనే లేదు చెప్పులు కుట్టుకునేవాడు.

దర్శిద్రుడు తన కాళ్లకేసి చూసుకున్నాడు. అరికాళ్లు, పక్కన చెప్పులు కుట్టుకునే వాడిదగ్గర ఉన్న తోళ్లముక్కల్లా ఉన్నయి. ఎందుచేతనని ఆలోచించాల్న నుకున్నాడు.

తలకాయ పనిచెయ్యనని భీష్మించయ క్కూచుంది. తనేం చెయ్యగలడు.

“ఇవాళ మనిద్దరికీ పెద్ద రగడై పోతుంది” అని బెదిరించాడు.

తలకాయ కిక్కురమనలేదు.

వరదస్మృతి క్‌21 దర్శిదుడికి సురింత కోపయొచ్చింది. తనకి తిండీ తెచ్చి పెట్టులేకపోగా, బాధలన్నా చెప్పుక్సుని యేడవటానికి. వీల్లేకుండా. చేస్తోంది. మన దర్శిదానికి తోడు యిదొ వటటా? ననుకున్నాడు. మళ్లీ అరికాళ్లవంక చూసుకున్నాడు. శుబ్బరంగా సానబెట్టి అరగదీసినట్టున్నాయి. అరికాలు కూర్చున్న పళంగాన్నో నోలకేసీ ఎరిచాడు. చప్పుడు కాలేదు సరి కరా నేల సిగ్గన్నా లేకుండా మొవూం తుడిచేసుకుని చూస్తొంది. మళ్లీ అరికాలెత్తుకునీ చూసుకున్నాడు. అందులో యేం కనపడుతోంది? భూచ్యక్రం యిరుసు. ఆంతే కాదు. "పేదరికం నై సన్లిక న్వరూపం, శీతోన్షస్థితి- దర్శిదుజికీ భూగోళ చర్విత అర్థం కాలేదు. అరికాలి పుంట నెత్తికెక్కింది. తలకాయ పలకదు; ఉలకడదు. తలకాయ మాట్లాడకపోతేపాయె, పక్కనున్న చెప్పులు కుట్టుకునే వాడన్నా యెందుకు పలకడు? చరిద్రుడ్‌ కర్టం కాలేదు. తనే పదికరించాలనుకున్నాడు. తలకాయ వొవ్పుకోలేదు. ఆకాశం మరింత మబ్బు పడీంది. కాస్బేపట్లో మేఘాలు తనువులు చాలిస్తయి. నేలకలసి పోతయి. దర్శిదుడాకాశం సంక అదే పనిగా కాళ్ళేపు చూశాడు. తలకాయ చెక్కు. చెదరలేదు. దర్మదుడి కళ్లకి ఆకాశం గంతలా కనిపించింది. కళ్లు మూసుకున్నాడు. పక్కన యెవరో మాట్చాడినట్టు తోచింది. కళ్ళు తెరుద్దామంటే. ఓపిక లేగవోయింది. ఎందువల్లిననుకున్నాడు. తిండీ లేక పోవటం తసకు తెలుసును. తిండి లేక పోవటం చాత వొంట్లో బలం తగ్గి పోతుందని అప్పటీ దాకా తలకాయ చెప్పనేలేదు. ఆ సత్యం (గ్రహ ంచేటప్పటికి దర్శిదుడు మామూలు లోకంలో పడ్డాడు. కళ్లు చెరిచాడు. పక్కన చెప్పులు కుట్టుకునే వాడితో యెవరో దెబ్బలాడు తున్నాడు. కిందటిసారి వాడుసరిగా చెప్పులు కుట్బిలేదనీ మేకులు ఆరికాలిలో గుచ్చుకుని నెత్తురు వరదలై పారుతున్నదనీ గోల చేస్తున్నాడు. దర్శిదుడి తలకాయ కొంచెం కదిలింది. దర్శిదుడు మళ్లీ తన అరికాలికేసే చూసుకున్నాడు. గ! అ న! ఒక సాది దరిద్రుడికి విరహం నొచ్చింది. ఎవరికోసం? అది తెలీదు. వఏరహానికి కావలసిన కథావస్తువు కనిపించలేదు. చేలో తనకొక సారి చెప్పరానంత ఆనందం కనిపించింది. అక్కడ యెగితే పేబ్బలూూ, వినిపించే గాలిరాదా, వేసే మట్టి వాసనా-ఒహో, (బహ్మానందంగా ఉంది!

522 వరదస్మృతి

అయితే చేచిక్కుతుందానన్న న్న మహా విషమ సంధిలో దరి(దుడు పడిపోయాడు. ఆ ఆనందం- చే-తాను పారవశ్యం పాందటం తనకే తెలీదు.

దర్శిద్రుడికి విరహం యెక్కువయింది. దారిన నడిచే ప్రతీ ఆడదాని అడుగుజాడల్లోనూ మడుగులై (ప్రవహించిన తన విరహవాహిని! ఎపరిచే? అయొ్యొరామ! మాచే! తెలియదటయ్యా నీ దరిద్రం కూల!

తన బాధ దాచేందుకు చోటు దొరకని కారణం చేత-ఆడదాని ఊపిరి తాగేందుకు శక్తి లేని బతుకు చేత-దరిదుడికి వాచ్చిపడిందయ్యా శ్రీ శ్రీ, విరహం!

ఆర్వద కనిపిస్తే ఆడదాని అ(డసునన్నా అడిగేవాడు.

అ వేళ ఉదయాన్నీ, సాయంకాలాన్నీ చూశాడు. విరవోనికి విరుగుడు దొరకలేదు.

-చే చిక్కిందా, విరవానికి తరువుంటుంది.

ఎవరయ్యా, చిన్నయసూరీ, రోడ్డుమీద పోయేది? ఆ గాలికెగిరే గిరజాలూ, పల్లకీలా వొంగిన బుబాలూ,

శ వ్‌, మో న తీవా యుత గ్‌. న

వరదస్మృతి 523 స్టీఫాన్‌ జీ (గ్‌ జర్మన్‌ కథకుల్లో స్టీఫాన్‌ జ్వీన్‌ను మించిన వారు లేరు. అంతేకాదు. యావ్యత్చపంచం లోనూ, జ్వీగ్‌ సాధించిన జెల్పచాతుర్యం కానీ, (ప్రతిపాదించిన మానవ మనస్తత్వం కానీ, (ప్రసాదించిన కథన మాధుర్యంకానీ, మరెవ్వరికీ చేత కాలేదంటే అతిశయోక్తి కాదు. జ్వీగ్‌ (ప్రతిభ అక్షర వ్యక్తం చాయ్యటం కష్టం. అనుభవ యోగ్యం కావాలి. అనుసరణ కథ ం [జై ల్లో ఉండగా స్రీఫాన్‌ జ్వీగ్‌ కథ “వీనుక్‌” కు చేసిన ఆనునరణ (ఆనంవూూర్ధం/ ఇరవై సంవత్సరాల (కీతం గోదావరి బిడ్డ మీద పెద్ద రైలు ప్రమాదం జరిగింది. అవ్వుడు పత్రికల్లో ఆ (ప్రమాదాన్ని గురించి యెన్నో అసత్య వార్తలు పడ్డవి. ఆ ప్రమాదం జరిగినప్పుడు నేను స్వయంగా చూళ్లేదు. బెజవాడ వెళ్లాలని సాయంకాలం కొంచెం ఆలస్యంగా వచ్చేటప్పటికి వాల్తేరు స్టేషనులో ప్యాసంజరు వెళ్లిపోయింది. మళ్లీ మర్నాడు తెల్లవారు యూమున తప్ప రైలు లేదు. ఇందుకోసం ఊళ్లోకి వెళ్లి తిరిగ్‌ స్నేహితుడించ్లో తిష్టవె య్యటం మనస్కరించలేదు. అప్పటికే వాళ్లించ్లో వారం రోజులాయి మకాం వేశాను. ఆ గృహిణి పాపం నా మీద యెంతో విసుక్కుని ఉంటుంది. నిరుద్యోగం, కవిత్వం, స్నేహితుల కొంపల్గ్లో కాపరం-యెంతకాలం యెవరు సహిస్తారు? స్టేషను దగ్గిరగా ఉన్న హోటల్లో రెండు మెతుకులు భోంచేసి "స్టేషనులోనే ఆ రాి నిద్రపోవటానికి ప్రయత్నం చేద్దామని నిశ్చయించుకున్నాను. బాగా శీకటి పడేటప్పటికి భోంచేసుకుని వచ్చేశాను. వెయిటింగ్‌ రూములో నావా జనం, ఒకళ్ల మీద ఒకళ్లు పడి గురకలు పెడుతూ పడుకున్నారు. పోర్టరు చేతులో ఒక అర్ధ రూపాయి పెట్టి పడక్కుర్చీ ఒకటి సంపొయించి వరండాలో వేసుకుని పడుకున్నాను. ఉన్న ఒక్క పరుపూ దారి పాయ్యే వాళ్లకు దానం చేసేందుకు శక్తి లేక కాళ్ల కింద పెట్టుకున్నాను. కలకత్తా నుంచి వస్తూ వాల్తేరులో దిగాను. పోత్తున్నప్పుడు మళ్లీ తెలుగు దేశానికి తిరిగి రాకూడదనే కృత నిశ్క్యయంతో బయలుదేరాను. అయితే అనుకున్నట్టు వ్యవహారం ఏదీ జరక్క పోపటం చాత్మ గత్యంతరం లేక కొన్నాళ్లపాటు ఉన్నచోటనే ఉందామని వచే ఏ శాను. ఈ దేశంలో మనిషికి కావలసిన స్వేచ్చ లేదు. ఎప్పుడూ ఉండదేమో! నా బతుకు యిలా "ఉండాలీ అనుకోవటానికి నాచేతుల్లో యేమీ లేక పోయెను. పరిస్థితులతో కొంత రాజీపడి యేదో రకంగా కాలం వెళ్లబుచ్చుదామనుకున్నా వీలు కుదరదు. ఇలా బతికి యీ (ప్రపంచంలో దేన్ని సాధించగలం? ఇలా తలపోస్తూ కళ్లు మూద్దామని విశ్వప్రయత్నం చేస్తున్నాను. చుట్టు పక్కల యెవరూ లేరు. దోమలు తెగ పాడుతున్నాయి. వాటికెంత స్వేచ్చ! నిలవ నీడా, తిన తిండీ వాటికైతే (పభుత్వం యెంతయినా సదుపాయం చేసింది! జాతీయ జీపనంలో ఆవి సంపాయించుకున్న విలవ మనిషికైనా లేదా యిరి. దూరాన్నుంచి దుర్గంధం, ఎదట నుంచి "రై లింజన్త చప్పుడూ, కార్మికుల కేకలూ-వీటి మధ్య న్మిద పస్టేందుకు అవకాశం లేదు. మధ్య మధ్య భారతదేశ దారిద్యాన్నంతా కబళించుకుని మనుషుల కాళ్లూ, కుర్చీల కాళ్లూ వాసన చూసే కుక్కూలు వస్తూ పోతూన్నయి.

ర్‌24 వరదస్మృతి బాగా పొద్దెక్కి పోయింది. ఆవలింత వాచ్చినప్పుడల్లా యిహ తప్పక న్మిద వస్తుందనే ఆశ యేక్కువవుతోంది. అసలు నిజూనికీ నిదలేని మనిష్‌ కన్న దుఃఖ జీవి మరాక్కడుండడు. మిద పోలేవి వాడే లోకంలో చెడతాడు. పరాయి దాంతో పోవటం, ముక్కులు చిరిగే దాకా పేకాట ఆడటం, ఖాళి ఆయేదాకా సీసాలు తాగటం. ఇవన్నీ అందుకే! నవ్వొచ్చింది. ఇంత తర్కం చేశాను. ఇందులో యెంత వర్శకు నిజం? మనదేశంలో యెంత అసవాజంగొ (ప్రవర్తిస్తే మనిషి అంత నిలవ కూడగట్టుకుంటాడు. అదే మన ఆధ్యాత్మిక సంపద. విసుగొచ్చింది. మనస్సు వికలమై పోయింది. నిరాశా, నిస్పృహా-యివి తప్పు మరేదీ కనిపించదు. కుర్చీలోంచి లేచి బయటికి వచ్చాను. ఆకాశం ఆతి (ప్రశాంతంగా ఉంది. మిలమిల మెరిసే సక్ష్రతాలను చూసేటప్పటికి (పాణం లేచొచ్చినట్టయింది. మంచి వెలుతురు కోసమే మనిషి బాధపడతాడు. కృతిమ దీపాల మధ్య కృతిమ జీవనం చేస్తూ, మనకు దగ్గరగా మన కారణంగా నిత్యం ఆ(క్రోశించే సాటి ప్రాణాలను లెక్కచెయ్యము. ఆ దుస్ప్సృవా దృశ్యాలను తప్పించు కోపటానికి ప్రయత్నం చేస్తోము కాని, వాటివి తుడిచి పెప్టేందుకు ప్రయత్నించం. దోమల్ని, ఈళల్ని నాశం చెయ్యకుండా జబ్బులకు మందులు కనిపెడతాము. మురికి కాలవల్లూ, ఒక దానికి ఒకటి అనుకున్న పూరిగుడిసేలూ, తిన తిండి లేని జనులూ, వాల సంగతి దేవుడెరుగును, పుట్టగానే ఊపిరికై నా నోచుకోని వాళ్త పాపలూ- చిరంజీవులు. ఆంటు వ్యాధులు చెలరేగకుండా, ఉన్నత భవనాల్లో ఊరిమధ్య కాపరం చేసే నాగరక జనానికి బాధకలక్కు.౦డా ఎన్ని శరీరాల్లో యినప సూదులు గుచ్చుతాము?ఒక పక్క వినాశం. మరొక పక్క వృద్ధి. తల బిగుసుకు పోయింది. సిగరెట్టు కాల్చి మళ్లీ వెనక్కాచ్చి కుర్చీలో కూలబడ్డాను. పక్కనే దగ్గు వినిపించింది. ఆ మసక చీకట్లో కొంచెం దూరంగా ఒక మ్మిగహం కనిపించింది. కళ్లబోడూ, కాలే సిగరెట్టు కాంతీ, కుర్చీలో కూర్చున్నప్పుడు చెదరిన మనస్సు అన్యథా పని చెయ్యటం వల్ల యీవక్కనే ఉన్న ఆగంతుకువి గమనించ లేక పోయాను. మొదట్నుంచీ అతసక్కణ్నే కూర్చుని ఉండి ఉంటాడు. కొంచెం నెమ్మదిగా “ఎవరండీ మీరు” అన్నాను. అతను దగ్గాడు. . “మాది బెజవాడొ అన్నాడు అంతే ఒకళ్ల నాకళ్లను తదేక దృష్టితో చూనుకుంబున్నాము. మాట లేదు, మంతీ లేదు. నేనతని వంక చూస్తున్నాను కనక్క నావంక అతను చూస్తున్నాడనే అనుకున్నాను. ఆ చీకట్లో మా ఆకారాలు మామే ఒకళ్ల కాకళ్లకి కనిపిస్తున్నయి. అతను ఊపిరి తియ్యటం, సిగరెట్టు పాగ ఊదుతూండటం మూ(తం వింటున్నాను. మా మౌన దశ దుర్భరంగా ఉంది. ఏం చడీ చప్పుడూ లేకుండా కుర్చీలోంచి లేచి వెళ్లిపోయేవాణ్నే. కాని యేం చెప్పకుండా వెళ్లిపోవటం మర్యాదగా ఉండదని తోచింది. సిగరెట్టు తీసి అగ్గిపుల్ల వెలిగించాను. ఒక క్షణం వెలుతురులో ఒకరి ముఖం ఒకరు చూసుకున్నాము. ఆ మనిషి కేవలం నాకు కొత్త. మనిషి యెలాంటివాడో పరిశీలిద్దామంళే నా అగ్గిపుల్ల వెలుతురు బతుకు క్షణికమాయెను. మళ్లీ ఆచీకట్టో ఆ ఆకారం, సిగరెట్టు విప్పూ, కళ్ల జోడూ కనిపిస్తున్నయి.

వరదస్మృతి 525 ఈ మౌన బాంధవ్యం-బెజవాడలో యెండాకాలం వస్తే వడగాడ్పుల మధ్య ఊపిరి సలప వివ్వని ఉక్క బాధలా ఉంది.

విసుగెత్తి లేచి నిలుచున్నాను.

"సెలవు" అన్నాను.

“సెలవు” అని వెంటనే కటువుగా జవాబు వొచ్చింది.

వరండాలో నించి బయటికి వొచ్చాను. రెండడుగులు ముందుకు వేసి నడిచానో లేదో, నా వెనకనే అడుగుల చప్పుడు వినవచ్చింది. ఆ వ్యక్తి కూడా నన్ననుసరిస్తున్నాడు. ఆ చీకట్లో ఆతని మనస్సులో యేదో చెప్పరాని ఆవేదనా ఆందోళనా - అతని అడుగుల చప్పుడే చెపుతోంది.

తాటుపాటుతో మాటాడుతున్నాడు :

“మీరు .... క్షమిం ... చాలి.” కొంచెం ఆగాడు.*ొన్ని కారణాల చేత యీ మూలగా చీకట్లో ఒంటరిగా కూచున్నాను. విచారంలో మునిగి కొట్టుకుంటున్నాను. అందుచాతనే యొవరితోనూ మాబాడటంలేదు. పలకరించటంలేదు. మీరొక్కరే నా (వ్రతభంగం చేశారు. 'కేవలం కొన్ని సొంత కారణాలపల్లనే యిలా యేకాంతంగా కాలక్షేపం చెయ్యవలసి వచ్చింది. నామీద దయ ఉంచి మీరెవరినీ మీతో పాటు తీసుకొచ్చి యీ (వాంతంలో కూచోకండి”. అని ఆగాడు. వెంటనే అతని కోరిక తప్పకుండా పొటిస్తానని వోమీ యిచ్చాను. నేనేదో యాదాలాపగా ఆ వూళ్లో దిగానన్కీ ఆ "స్టేషనులో నాకెప్ప్వురూ స్నేహితులు లేరనీ చెప్పాను. నమస్కారం పెట్టి గాలిపీల్చుకుందామని ఆరుబయట పచార్డు చేస్తున్నాను. పెద్ద చప్పుడు చేసుకుంటూ గూడ్సుబండీి ఒకటొచ్చి వెళ్లిపోయింది. ఆ యింజను పాగ ఆ చుట్టుపక్థాల కమ్మేసింది. కాస్త పభమైన గాలి పీల్చేందుకై నా నోచుకోలేకపోయాను. మళ్లీ వెనక్కొచ్చి కురీ లో కూ-చోటానికి మనస్కరించలేదు. ఆలా ప్లాటయిఫారం చివరి దాకా నడీచాను. వంతెనె మీదికి పోయి కూచున్నాను. కాని మనసునంతా ఆ వ్యక్తీ ఆక్రమించుకుని కూచున్నాడు. ఎవరతను? ఏంఊరు? పేరు? ఎందుకలా ఆజ్ఞాతాన్నీ, యేకాంతం కోరుకుంటాడు. కళ్ళుమూతలు పడగానే పీడకలల్లా యేవేవో కనిపీస్తున్నాయి. లేచి కూచుని కళ్లు నలుపుకున్నాను. ఆ వ్యక్తి సంగతేమిటో కనుక్కోవాలనిపించింది. అక్కణ్న అతన్నిపట్టుకుని అతని శరీరంలోని గుండెలాక్కుని అందులోంచి ఆతని రహస్యాన్ని బయటికిలాగెయ్యాలనుకున్నాను. దూరంగా కిల్లీ దుకాణాలుకష్టేస్తున్నారు. జనసమ్మర్హం తగ్గిపోతోంది. ఆ విచితవ్యక్తి రహస్యం కనుక్కవాలనే ఆతురత యెొక్కువవుతోంది నాకు.

వెనక్కి వెళ్లాను. అతనక్కణ్న ఆ మూల చీకట్లో సిగరెట్టు కాల్చుకుంచో కూరు ఏన్నాడు. అఆ చీకట్లో ఆ మూల ఒంటరిగా కూచునేందుకు కారణం యేమయిఉంటుంది? నరవాసనా, పలుతురూ కోరని మనుషులుంటారా? అలా యెంతవరకుండగలడు . తెల్లవారుతుంది. ఆతని మనస్సులో రగిలే బాధ నల్లనల్లినయి ఆకాశాన్ని ఆవరించి సూర్యరశ్మినే దాచెయ్యగలదా? ఏం ధైర్యం! తెల్లవారు రూమున పారిపోతాడు. ఉప్పుటేరులో ఆత్మహత్య చేసుకోవటానికి రాలేదుగద! అరె, మనిషీ! యెంత అధోగతి పాలయితివిరా! లోకాన్నెదిరించలేక చేతిలోని (ప్రాణాన్ని చిదిపి నాశం చేసుకుంటావా? ఎవరినైనా నీ ఆశయసిద్ధికోసం హత్యచేసి ఉరికంబం యెక్క్‌నా సహించగలను కాని ఆత్మహత్య చేసుకుంటివా, నాకు కలిగే అసహ్యానికంతులేదు.

526 వరదస్మృతి

అతను పలకరించక మానడని వెళ్లి నా కుర్చీ మీద నేను కూర్చున్నాను. ఆ చీకట్లో ఆ మూలఅనుంచి విన్నాను. “మళ్ళీ వొచ్చారా! బటయిమెంతయిందండీ!”

“పదవుతుంది. మీకు కష్టమని తోస్తే వరే చోట యీరాత్రి కాలశ్షేపం చేస్తా” నన్నాను.

“క్షమించండి. మీక్మాశమ నిచ్చేందుకిక్కడ నాకేం పెత్తనంలేదు. మీరున్నా యేంఫర్వాలేదు. నాబాధవాది"”అని అన్నాడావ్యక్తి.

కుర్చీ మీద కూర్వున్నాను.

“మీరుంటే కొంచెం మనశ్శాంతి కలుగుతుందేమో కూడా. కూచోండి, ఫర్వాలేదు. ఎన్నాళ్లో అయింది, పర్యపాణాన్ని పలకరించి. యుగాలయినట్టుంది. నా బాధలనన్నిబినీ నా మనస్సు భరించేట్టులేదు. ఆ పయిటింగ్‌ రూములో కూచోలేను. ఆ జనం మధ్య ఉండలేను. వాళ్ళు ఒకళ్ల కొకరు కొత్తే ఆయినా నిరంతరం మాటాడుతునే ఉంటారు. వాళ్ల అసంబద్ద (ప్రలాపాలు వింటోంటే నాకు పై (పాణం పై నపోతుంది. ఇక్కడకు కూడా వాళ్ళగోల వినపడుతూ ఉంటుంది. భరించలేక చెవులు మూసుకుంటాను. అయితే ఆ మాటాడే జనానికి మనుషులు దూరంగా ఉన్నా వాళ్ళకీ చెవులుంటాయనీ, తమ వల్ల వాళ్లు బాధపడుతోంటారనీ తెలియదు. తెలిసినంత మాన ఊరుకుంటారని కాదు. ఈ లోకం పద్దతే ఆది”.

హఠాత్తుగా ఆగిపోయాడు. “నేను తెగ మాటాడుతున్నాను. మీకు తలనొప్పీ నొచ్చి ఉంటుంది. ఈ రకంగా మాటాడే ఉద్దేశం నాకులేదు.” నమస్కరించి వెళ్లిపోవటానికి లేవబోతుంటే, కూచోమని వాత్తిడి చేశాడు.

“మీరు మాటాడితే నాకేం బాధగా లేదు. అంతేకాదు. ఈ ర్యాతి యివహ నిద్రపప్టే అవకాశం కనిపించటంలేదు. మీతో మాటాడటం యెంతో అద స్పష్టంగా భావిస్తున్నా” నన్నాను.

“సిగరెట్టు కాల్బరూ” అని తీసి యిచా సాను.

సిగరెట్టు తీసుకు కాలు ఎకుంటూంకే ఆ చిరుకాంతిలో మళ్లీ అతని ముఖవైఖరి చూశాను. ఇప్పుడా ముఖం యెంతోపరిచితంగా కనిపించింది. విప్పు పుల్ల వెలుగుతున్న ఏంతసేపూ గంభీరంగా గాఢంగా నాపంక చూస్తున్నాడు.

కొంచెం జలదరించాను. ఆ వ్యక్తికి తనలోపల అణిచిపెట్టుకాన్న ఆ$ర్రగాథ సేదో నాముందు చెప్పుకోవాల్నుంది. కాని యేదో (బ్రహ్మాండమైన అవాంతరం అతన్ని చెప్పనివ్వటంలేదు. నేను మౌనం ధరించాను. నా మౌనం వల్లనే నాలో ఆతనికి యెంతయినా విశ్వాసం కలగగలదు. ఈతనికి మనస్సు విప్పి మాటాడే శక్తి కూడా దొరుకుతుంది.

అల్దాగే కూచున్నాము. సిగరెట్టు కాలుస్తున్న చెయి శ్ర వాణుకుతోంది. అతని లోపలి ఆవేదన బయటపడుతోంది. మేం పాగపేలుస్తున్నాము, వాదులుతున్నాము. ఒక్క మాటయినా అనుకోలేదు. చిట్టచివరికి అతనే నిశ్శబ్దాన్ని ఛేదించాడు. “మీరు అలిసిపాయ్యారా?”

“అణుమా(తం కూడా లే” దన్నాను.

“మిమ్మలి న్న ఒకటడగాల్నుంది.” కొంచెం తటసటాయించాడు. “నిజం చెప్పాలంటే మీతో కాన్ని విషయాలు చెప్పుకోవాల్నుంది. ఏం పరిచయంలేకపోయినా, మిమ్మల్ని కలుసుకున్న మరుక్షణంలోనే యిలా నేను వాగటం నాకే సిగ్గుగా ఉంది. కాని మనసు ఎ బిగబట్టుకోలేకపోతున్నాను.

'వరదస్మృతి 527 ఒక నిర్ణయానికి మాతం వచ్చేశాను. ఈ ఆవేదనలన్నీ యెవరికైనా చెప్పుకోనన్నా చెప్పుకోవాలి, లేదా పూర్తిగా వాటిని మనస్సులోనించి పాళదోలాలి. మొదటనే మీరీ విషయం (గ్రహించే ఉంటారు. నాకు మీరే విధంగానూ సహాయం చెయ్యలేరు. కాని యిలా మనస్సులో దాచుకోవటంవల్ల నేనాంతో బాధవడిపోతున్నాను. ఎవరయినా నన్ను చూసి యేదో దీర్తరోగంతో బాధపడుతున్నాననుకుంటారు.”

నేనతని మాటలకడ్డం వాచ్చి అతనలా ఊహి ంచుకుంటూ బాధపడవాద్దనీ, తన కథనివినిపంచమనీ (పార్టించాను. “మీ సంగతేమిటో తెలియకుండ" మీకెలా సహాయం చేస్తానని వాగ్దానం చెయ్యగలను? అయినా, నా చాతనయినంత వరకు మీకు సహాయం చేస్తానని చెబుతున్నాను. సాటి(పాణాన్ని ఆపదలో నించి తప్పించటానికి సంసిద్దత కనబరచటం విధ్యుక్త ధర్మంకాదూ? అందుకు పయత్నమన్నా చెయ్యవచ్చునుకదా! ”

“సపోయం చేన్తాననటం విధ్యుక్తధర్మం? (పయత్నమన్నా న్న చెయ్యటం విధ్యుక్తధర్మం? సాటి (పొణాన్ని ఆపదలో నించి తప్పించటానికి సంసిద్ధత కనబరచటం విధ్యుక్తధర్మం?”

అలా నేనన్న (ప్రతీవాక్యం తిరిగీ హేళనగా, రోషంతో పూత్కారిస్తూ వునశ్చరణచేశాడు. ఇందులోని ఆంతరార్థం తరవాత కాని నాకర్ధం కాలేదు. కాని ఆతనలా అంటున్నపుడు మాతం, అతసు పిచి వాడో, 'తాగుబోతో ననిపించిందింది. నా మనోభావాన్ని (గహించినబ్టుగా అతను తగ్గి మళ్ళీ మామూలు ధోరణిలో మొదలు పెట్టాడు. “నాముతి చలించిందేమా ననుకుని ఉంటారు మీరు. లేదా నా ఒంటరి బతుకుపల్ల యిలా మాటాడటం ఆలవాటయిందసుకుంటారు. ఆసలుసంగతి అదికాదు. నా మతి స్థిమితంగానే ఉన్నది. మీఠరాక మాట అన్నారు. ఒక సందర్శ గంలో మీరామాటని ఉపయోగించారు. దాంతో నాకు మండిపోయింది. విధ్యుక్తధర్మం అన్నారు. నాగుండె గాయం మీద కారం చల్లినట్టుంది. ఇన్నాళ్లూ నేను బాధపడటం, నాలోకుమిలి పోవటం డీనిమూలాన్నే.”

కొంచెం వాళ్ళు విదిలించుకుని మరింత సు ఏటంగా చెబుతున్నాడుః

“నేను డాక్టరు నన్న సంగతి మీకు తెలియాలి. నాకథలో అది ముఖ్యమైన అంశం. వై ద్యవృత్తిలో యెన్నో కేసులువొస్తూంటయి. వాబన్నిటిలోనూ మీరుచెప్పే విధ్యుక్తధర్మం మీరనుకున్నంత స్ఫుటంగా ఉండదు. చచ్చే సందర్భాలుంచయి. అందులో ఒక్క ధర్మమే ఉండదు. పరస్పర వ్యతిరిక్తాలయిన ధర్మాలుంటయి. ఒకటి సాధారణధర్మం. (ప్రభుత్వం పట్ల మన ధర్మానికి వ్యతిరేకంగా పోతుంది. రెండోడి మన విజ్ఞానానికి వ్యతిరేకంగా పోతుంది. సాటి 'పాణాన్ని ఆపదలోనించి తప్పించటానికి సంసిద్దత కనబరచటం? తప్పకుండా కనబరచాల్చిందే. అందుకే మనిషి ఆ పక్కన ఉండటం. కాని అవన్నీ సీద్దాంతాలే తప్ప ఆచరణ యోగ్యాలు కావు. ఆచరణలో అలాంటి సహాయం యెంతవరకు చెయ్యగలం? మీరిలా వాకు తటస్థపడ్డురు. పూర్వం మీరు నన్ను చూసి యెరగరు. నను స చూసినట్లు మీరెవ్వరితోనూ చెప్పరాదనీ, నా అజ్ఞాతాన్ని కాపాడవలసిందనీ మిమ్మల్ని కోరాను. అలా కోరేందుకు మీ మీద నాకెటువంటి అధికారమూ లేదు. కాని మీరు బలవంతాన నోరు నొక్కుకుంటారు. ఎందువల్ల. నేనడిగిన సహాయాన్ని చెయ్యటం నిధ్యుక్తధర్మంగా మీరెంచుకుంటారు కనక. మీరు మళ్ళీవొ చ్చారునామౌనం నన్ను కొరుక్కుతించోంది

528 వరదస్మృతి శనక్క నన్ను కాశ్ళేపు మీతో మాట్లాడనియ్యమని (ప్రాదేయపడ్డాను. మీరు మంచి వారుకనక వింటున్నారు. అది పెద్ద కష్టసాధ్యమయిన పనికాదనుక 'ండీ. కష్టతరమయిన పహాయాన్ని మీనుంచి దేనినీ కోరలేదు నేను. కాని ఒక వేళ మిమ్మల్ని “నస్ను పట్టుకుని ఆ పాయ్యే రైలుబండి శిందపడెయ్య” మనవి కోరాననుకోండి. మీరేమనుకుంటారు? మీరుచేసిన వాగ్దానాలూ అవీ గాలికెగిరి పోతయికాదూ? “సహాయం చెయ్యటం విధ్యుక్తధర్మంగా” దానిని మీరు భావించరనుకుంటాను. ఎక్కడో ఆక్కడ దేనికయినా హద్దుండాలి. మీరు చెప్పే విభ్యుక్త దర్మానికి కూడా హద్దుంటుంది. మీ జీవితానికే భంగకరంగా తో చినప్పుడో, తరతరాలుగా నెలక్‌ లపబడ్త సంఘవ్యవస్థకు (ప్రతిబంధకంగా తోచినప్పుడో మీధర్మానికి వద్దు కనిపిస్తుంది. డాక్షర్త విషయంలో మాతం యిలాంటి వాద్దులు విధ్యుక్తధర్మానికి ఉండవేమో? ఒకడిగీ సంపాయించుకున్నంత మాతాన, యీ నరజాతినంతా రక్షించే బాధ్యత డాక్టర్లకి సం[క్రమిస్తుందా? ఆ కారణంచేత ఎవరైనా దారి మధ్యకనిపించి కరుణించమంటూ సహాయం చెయ్యమని (పాధేయపడితే, డాక్టరు తన జీవితాన్ని తృణపాయంగా విచ్చిన్నం చేసుకోవాల్సిందేనా? ఏ ధర్మానికైనా వాద్లుంది. తన (పాణాంతకానికి వాచ్చేటప్పటికి మనిషికా హద్దు కనిపిస్తుంది.”

ఆలాగే ఆవేశంతో, ఆంతరంగం నుంచి బయటపడే అఆవేడనతో మాబలాడుతునా డు! “ఇంత ఆవేశంతో మాటాడుతున్నందుకు క్షమించండి నేను తాగి మాటాడటంలేదు. నేనింకా తాగలేదు. నిజం చెప్పాలి సాస్తేయీ మధ్యనేను తెగ తాగుతున్నాను. నిత్యం తాగుతునే ఉంటాను. నా ఒంటరి జీవితం అంత దుర్చరమయిపోయింది. మీరుకొంచెం ఆలోచించండి. ఏడుసంవత్సరాలపాటు ఆడివిమనుషుల మధ్య, జంతువుల మధ్య ఒక్కణ్నే బతుకుతున్నాను. అటువంటి పరిస్థితుల్లో జాగ్రత్తగా సజావుగా మాటాడటం మరిచిపోతాము. అప్పుడుఅద్బృష్టం వల్ల యెవరితోనన్నా మాటాడే అవకాశం వాస్తే వాడి నాలిక లబలబకొట్టుకుంటూ ఆగదు. నేనెక్కడ ఉండేవాణ్నని? మీకో (ప్రశ్నవేస్తాను. మీ ముందు పెద్ద సమస్య ఒకటి తీసుకొచ్చి పెడతాను. స్వర్గంలో నించి ఊడిపడ్డ దేవతలా, సహాయపడటం - పరిస్థితులెలాంటివైనా సరే - మనుష్యధర్మమా, కాదా అని. అయితే యీ కథ పెద్దది. మీకు వినేందుకు ఓపీక ఉందో లేదో. మీకు విసుగురావటం లేదూ?”

“లేదండీ...” అన్నాను.

ఆ చీకట్లో చేతుల్తోయేమిటో వెతుక్కుంటున్నాడు. చప్పుడయింది.రెండు సీసాలని తెలుస్తోంది. ఒకటే తీసి గ్లాసులో పోసియిచ్చాడు. ఉత్త విస్కీ అది.

అలవాటులేకపోయినా, అతని మనస్సు నొప్పించేందుకు యిష్టం లేక తీసుకుని తాగుతున్నట్టు నటిస్తున్నాను. మరో గ్లాసు లేకపోవటం చాత ఆతను సీసా తోనే తాగుతున్నాడు. ఇంతలో స్టేషనులో గడియారం మోగింది. పన్నె ్నండు కొట్టింది.

చ్‌ న! చి

మీకు ప్యవహారంతెలియజేస్తాను. ఒక చిన్న పల్లెటూళ్లో డాక్టరు (ఎచ్టేసు చేస్తున్నాడనుకోండి. ఆ డాక్టరు -..”

ఆగాడు. మొదలు పెట్టాడు ః

“ఎట్బె, అదికాదు, మొత్తం మీకు తెలియాలి. ఆసలు యేం జరిగిందో, అందులో నాకేం

వరదస్కృతి 529 జరిగిందో మీకు చెప్పాలి. ఆమూలాగ్రం మీరంతా వినాలి. లేకపోతే మీకేమీ అర్థంకాదు. అనవసరంగా సిగ్గుపడి లాభంలేదు. దాచి (ప్రయోజనం లేదు. నాదగ్గరికి యెవరయినా సలహా కొచ్చినవారు ఉన్న సంగతంతా నాకు చెపితేనే గాని ఊరుకోను. వాళ్ళకి నిజంగా నావల్లి యీషణ్మా్యతం సహాయం జరగాలంటే, యెంత రహస్యమైనా, యెంత ఆంతరంగికమైనా నే నాకు కావలసిన విషయాలన్నీ చెప్పెయ్యాలి. ఎవరికో, యెవరిమూలానో, మీరెరగని డాక్టరికో, యొక్కడో, యెప్పుడో యేమిటో జరిగిందని మీకు చెపితే (ప్రయోజనంల్లేదు. నేను మీ దగ్గిరకి మందుకోసం వొచ్చిన రోగిలా, నా రహస్యాన్ని విప్పి చెపుతాను. ఇన్నాళ్లూ మారుమూల అజ్ఞానం మధ్య అడివిలో ఒంటరిగా కాలక్షేపం చెయ్యబంపళల్ల, నాలో గౌరనం, మర్యాద తుడిచిపెట్టుకుని పోయినయి. ఆ (ప్రదేశం, ఆ యేకాంతజీవసం నాలోని మార్షవాన్నీ, జ్ఞానాన్నీ చిదిపివేసేనసయి. నా హృదయాన్ని పీల్చి పీప్పచేసినయి”.

ఇలా అసలు విషయం వాదిలి మాటాడుతు నందువల్ల కొంచెం విసుకున్నాను.

“మీకు పల్లెటూళ్లంటే యెంతో అభిమానమని భావిస్తాను. ఆ నిరాడంబర జీవనం, అమాయకత్వమూ, పై రగాలీ, ఊరి వెలపల చెరువూ, ఉదయాస్తమానాలూ చెరువుదగ్గరికొచ్చే పల్లెపడుచులూ, మీలో యె=తయినా ఇత్తేజర, ఉత్సావావ కలగజేస్తయి కాబోలు. మీరువెళితే ఒక వారం రోజులుకన్నా యెక్కువ ఉండరు. ఏడుసంవత్సరాల (క్రితం నేనూ మొదటిసారి ఆలానే అనుకున్నాను. అడివిమధ్య ఆ పల్లెల (ప్రక సతి సౌందర్యానికి ముస్టలుకొని వారెవ రు? ఎప్పుడయినా షికారుకో, తోచకకాలక్షేవానికోపోతేఅలా ఆనందంగా అద్భుతంగా ఉంటుంది. అక్కడిజీవనాన్ని గురించి నేను యెన్నో కలలు కాశేవాళ్తీ. అక్కడవాళ్ళు మాట్లాడే భావ నేర్చుకోవాలని, అక్కడ నిరంతరం జనాన్ని పీడించే రోగాల విషయంలో పరిశోధనలు చెయ్యాలని, అక్కడి ఆరణ్యవాసురి మనస్తత్త్వాన్ని పరిశీలించాలని, వాళ్లనందర్నీ నాగరకులను చెయ్యాలని...

నిప్పుకనిపించని సెగ మధ్య ఉన్నట్టుంది నాకక్కడ. లోపలిశక్తినంతా పీల్చుకుతింటుంది. ఎంతయినా క్రి నై సుమందువాడండి, జ్వరంతోనొళ్ళు కాలిపోతూంటుంది. మనిషి దమ్ములన్నీ ఆరిపోతయి. ఏంచెయ్యటానికీ తోచదు. ముడుచుకుపోయిఉంటాము. బద్దకంతో చస్తుంటాము. శరీరం అంతా ఉడికిన వంకాయలా తయారవుతుంది. ఇటువేపు వాళ్లం ఆ పట్టణాలకు దూరంగా పల్లెలకు పోజేమనం మనుమలమనే మరిచి పోయే స్థితికి వస్తాము. కొన్నాళ్లకి చురుకుదనం పోతుంది. ఇవన్నీ మరిచి పోవటానికి కొందరు తాగుడు అలవాటు చేసుకుంటారు. మరికొందరు నల్ల మంద్హూ గంజాయి ఆలవాటు చేసుకుంటారు. మరి కొందరికి చిత్త స్వాస్థ్యం తప్పి (క్రౌర్యం, హీంసాకాండా అలపరచుకుంటారు. ఇందరూ చారి తప్పిపోతారు. ఇల్లంకటే యెంతో కుమిలిపోతూంటారు. పెద్ద పెద్ద.మేడల మధ్య రోడ్ల మీద నడుస్తూండటం, చక్కని కిటికీలూ, గోడలూ ఉన్న గదిలో కూర్చోటం, మన వాళ్ల మధ్య ఉండటం! అలా ఆలా కాలం గడిచిపోతూ ఉంటుంది. ఇంటికి పోవటానికి వ్యవధి దారికేటప్పటికి పోయేందుకు ఉత్సాహం కాస్తా ఊడ్చుకు పెట్టుకు పోతుంది. ఏం(ప్రయోజనం. తన ఆత్మీయులూ, ఆప్పులూ తన్ని మరిచిపోయి ఉంటారు. వాళకి తను జ్ఞాపకమే ఉండడు. అంచాత ఎక్కడ ఉండే వాడో అక్కణ్నే అలా ఉండి పోతాడు, ఆ ఉప్పకాసారం మధ్య, ఆవిరి కుండల (ప్రక్కన. నా జీవితంలో ఆ అరణ్య(ప్రాంతాల మధ్య ఉద్యోగానికి

6530 వరదన్మృతి వొప్పుకున్న రోజా వా శరీరాన్ని, నా ప్రాణాన్ని కాసిని డబ్బులకు అమ్మేసుకున్న రోజ్ఞా ఆంత నికృష్ట దినం మరిలేదు.

“ఇంటి కొకసారి పోయిరావటానికి వీలున్నా అది ఆంత సులభంకాదు. చెన్న పట్నంలో డాక్టరు పరీక్ష చదివాను. నేను చెన్నపట్నంలోనే పుట్టాను. డిగీ పుచ్చుకోగానే అక్కణ్నే ఒక అన్నతత్రిలో ఉద్యోగం సంపాయించాను. అప్పటికే వై ద్యశా(స్తంలో ఒక కొత్త ప్రయోగం చేసినందువల్ల, కొంచెం కీర్తి సంపాయించుకున్నాను. అంత అల్బకాలంలోనే పేరు సంపాయించటం చాత నన్ను ్ని గురించి యొందరో చెప్పుకునేవారు.

“అప్పుడొక ప్రణయ వ్యవహారంలో చిక్కుకోవటం చాత నా జీవితంలోని అవకాశాలనన్నింటినీ జారవిడుచుకున్నాను. ఆసుష్మతిలో ఒక ఆమ్మాయితో సంబంధం యేర్పడింది. ఆ అమ్మాయికోసం ఒకతను పిచ్చెత్తి ఆత్మహత్య చేసుకోవాలని (ప్రయత్నం చేశాడు. అతనితో ఆ అమ్మాయి చాలా కాలం కాపరం చేసింది. ఆతనెంత పీచ్చెత్తిోయాడో ఆ అమ్మాయి కోసం నేనూ అంత పిచ్చెత్తి పోయాను. ఆ అమ్మాయికి తనకున్న అందం గురించీ, ఆకర్షణ శక్తి గురించీ యెంత గర్వపడేదనుకున్నారు? ఆ యవ్వనమదాన్నీ గర్వాన్నీ చూసి ముగ్దుణ్బయి పోయేవాళ్లే. నా బతుక్తూ భవిష్యత్తూ అంతా ఆవిడ కోసమేననుకునేవాణ్ని. ఇంతగా ఆకర్షించి తన అందంలో, ఆకర్షణతో ఆధికారం చెలాయించే యే ఆడదానికైనా సరే నన్ను న చాసుణ్ని చేసుకోవటం యెంతయినా సులభం. ఈ అమ్మాయి ముందు నా పౌరుషం అవశమయి పోయేది. ఆవిడ యేది కావాలంటే అది చేసేవాణి [్న. ఆవిడ కోసమే ఆసుపతిలో నించి డబ్లు స కూడా దొంగతనం చేశాను. నా దొంగతనం యెన్నాళ్లొ దాగలేదు. బయట పడింది. మా మేనమామ ఒకాయన ఆడబ్బు కాస్తా

కష్టేశారు కానినా ఉద్యోగం ఆనాటితో ఆభిరయిపోయింది.

అదే కాలంలో ఒరిస్సాలోని యేజన్సీ (ప్రాంతాలలో పనిచయ్యటానికి (ప్రభుత్వానికి డాక్టర్లు కావలసి వొచ్చారు. అక్కడ ఈగలూ, చీమలూ చచ్చినట్టుగా మనుషులూ చస్తూంటారని నాకు తెలుసు. అయితే యవ్వనంలో ఉన్నవాడికి తతిమ్మావారంతా మలేరియాతో, విషబ్వరాలలో చచ్చి తనొక్కడే మిగిలుతాడనిపేస్తుంది.

“నేనేమీ విపరీతంగా తర్కించుకోలేదు. వెంటనే దరఖాస్తు పెట్టాను. దారి ఇర్చులకూ, ఒక నెల జీతమూ డబ్బు పంపీంచేశారు. సగం మా మేనమామకు పంపించాను. మిగతా సగమూ నాతో "రెండుగంటలపాటు సాహచర్యం చేసిన పిల్లి చేతిలో "పెట్టాను. నా ఆధోగతికీ కారణం ఆయిన ఆసుష్యతిలోవి ప్నేహితురాలిలాగే ఆ పిల్లమొహం కూడా కనిపించటంచాత ఉన దంతా యిచ్చేశాను చేతిలో! దమ్మిడీ లేకుండా, నిశ్చింతగా బయలుదేరాను. రైల్లో ఒంటరిగా కూర్చుని, నా కొత్త జీవనం గురించి తలపోస్తున్నాను. ఆ అనాగరక జనులూ, ఆరణ్య కోభ్హా అక్కడి విత్య నిర్మలాకాశం-వాటి మధ్య యేకాంతాన్నీ (ప్రశాంతాన్నీ అనుభవించాలనే ఆశతో వెళ్లాను.

నా కోరికలు కించిత్తు వ్యవథి లేకుండానే ఫలించినయి. సన్ను పట్టణంలో నియమించలేదు. పట్టణంలో ఆయితే చదువుకున్న జనం కొందరైనా ఉండేవారు. పుస్తకాలన్నా దొరికేవి. "సేరేదయితేనేం, రైళ్లూ, బస్సు ల్ఫిలూ పోని మారుమూల పల్లెలో ఉండమన్నారు. తలకాయలేని యిద్దరు చిన్న ఉద్యోగస్టులూ, ఒక బంటోతూ నాతో ఉండేవారు. ఇరవైనాలుగ్గంటలూ వాళ్లతో

వరదస్మృతి 531 కాలక్షేపం. ఆ పల్లె చుట్టూ అనంతంగా ఆవరించుకున్న అడివీ, చెమ్మ (ప్రదేశాలూ వాటి మీదగా గాలికన్న యెక్కువగా వచ్చే దోమలు, పచ్చవి పంటలూ-ఎప్పుడు చూసినాయివే. వీటిలో యేం మార్పూ కనిపించదు.

ఇలా ఉన్నా కొత్తల్గో బాగానే ఉండేది. కొత్త (ప్రదేశం కనక వింతగా ఉంటం చాత కాలం గడిచి

పోయేది. కొన్నాళ్లు విపరీతంగా చదువుకునేవాణ్ని. ఆప్పుడాకసారి యేజన్సీ సూపరెంటు తనిఖీకి వస్తూ కారు బోల్తా కొల్టులుం చేత కాలు విరగ్గాట్టుకున్నాడు. ఆయన ఉత్తరాది మనిషి ఆ చుట్టు పక్కల డాక్టరు లేక పోవటం చేత నేనే చికిత్స చెయ్యవలసి వచ్చింది. ఆసరేషను చేసి కుట్టు కుట్టే కొన్నాళ్లకు కాలు యధ్యాపకారం పనిచేసేట్టు చేశాను. ఏజెన్సీ (ప్రాంతానికల్లా అధికారి కావటం చాత ఆయన నాకు (పతే సకం చేసిన ఆభినందనలు నాకెంతో లాభకరం. మరికొన్నాళ్లు ఆరణ్యవాసులు ఉపయోగించే ఆయుధాల గురించి, విషరసాల గురించీ పరిశోధనలు చేశాను. అవి కూడా ఆయి పోయిన తరవాత, కాలన్షేపం కోసం మరెన్నో ఏ సంగతులను యేరి తెచ్చుకునే వాణ్ని. నేను మా ఊరినుంచి తెచ్చుకున్న త్తి ఆంతా సన్నగిలేంతవరక్తూ యిలాగే విధ విధాలుగా యేదో నిత్యం చేస్తుండేవాణి స్న- ఆ తరవాత అక్కడి వాతావరణం నాకు పడలేదు. నాతో తిరిగే జనం అంకే విసుగొచ్చింది. వాళ్లని వనదిలించుకోవటానిక్సీ వాలో న్మిద పోతూన్న భావాలకు [పాణం పోసేందుకు తాగుడు ఆలవాటు చేసుకున్నాను. విపరీతంగా తాగటం మొదలు పెట్టాను. మరో "రెండేళ్లు మా్యతమే నేను అక్కడ ఉండవలసి వచ్చింది. ఆ రెండేళ్ల తరవాత నా ఉద్యోగకాలం చెల్లయి పోతుంది. అప్పటి వరకు యెలా ఉన్నా కాచుక్క్కూచోవలసిందే. నేనుండే వాణ్ని అప్పుటిదాకా. అయితే ఒక చిన్న సంఘటన జరిగింది. అదే నేను చెప్పబోతున్నాను.

చీకటి నిశ్శబ్బమయింది. దూరాన ఇంజన్లను కడుగుతున్న చప్పుడు స్పుటంగా వినిపిస్తోంది. సిగరెట్టు కాల్చుకోవాలని చూశాను కాని, మళ్లీ అగ్గిపుల్ల వెలిగిస్తే ఆతను వెలుతురు చూసి చలిస్తాడనీ, బెప్పేకథ మరిచిపోతాడనీ భయపడ్డాను.

కాశ్ళేపటే దాకా మేమిద్దరమూ నోరెత్తలేదు. ఆతను మనస్సు మార్చుకున్నాడా? మిగతా కథ వినిపించటం అంత బాగుండదని మానేశాడా?

అలా ఆలోచిస్తుండగా రెండుగంటలు కొట్టారు. కాస్త కదిలాడు ఆతను. మళ్లీ సీసా తీనుకుని కొంచెం తాగి గొంతు సవరించుకుని ఆవేశంతో చెప్పటం మొదలు పెట్టాడు.

“అలాగే కాలం గడిచిపోతుండేది. సలల తరబడి ఆ పాడు(ప్రదేశంలో యేం చెయ్యకుండా నిన్తబ్బుణ్నయి ఉండేవాణ్ని. సాలిపట్టు మధ్య నున్న సాలి పురుగులా నిశృలుణ్నయి పోయాను. వర్షాకాలం గడిచి పోయింది. వార వారాలుగా మా యింటి కప్పు మీద భేోరుమంటూ కురిసే వర్షధార (ప్రచండ ధ్వానాన్ని వింటుండే వాణ్ని.'ఏ వ్యక్తీ మన (ప్రాంతాల నుంచి వచ్చేవారు కాదు. నేనూ నా సేవకుల్తూ ఆ యింట్లో ఉండేవా్లము. తోచక తాగే వాణ్ని. ఏదయినా కథల పుస్తకం తీసి చదివితే అందులో మన వేపు జనం గురించీ, (ప్రదేశాల గురించీ వర్ధనలు చూసి నా కాళ్లు వణికేవి. ఇంటికి పోవాలని ఆత పడే వాణ్నీ. మీరు వూళ్ళూ, దేశాలూ తిరుగుతారు. ఆక్కడ కాపరం చేసే జనం కన్న వాటి గురించి మీకేం యెక్కువ తెలియదు. పరిచయం లేని ముఖాల్లూ ఆర్ధం కాని భాషా దూర దేశం, తెలుగు వాడి కంతకన్న యమయాతన యేంఉంటుంది? జూగ్రక్బీ పుస్తకాలు

ర2 వరదస్కృతి తిరగేస్తూ వీలయినవీ, వీలు కానిపీ, (ప్రయాణాలను మనసు, ఏలో యేర్పాటు చేసుకుంటున్నాను. అప్పుడు నా సేవకులిద్దరు పై కొచ్చి నా కోసం ఒకావిడ-మన వేపు వించే-వచ్చిందని ఆశ్చర్యంతో చెప్పారు. నాకూ ఆశ్చర్య వేసింది. బండీ చప్పుడు కానీ, కారు చప్పుడు కాని నాకు వినిపంచలేదు. ఈ ఆడవుల్లో ఆ తెలుగమ్మాయి యేం చేస్తొంది? నేను మేడ మీద పరండాలో కూచుని ఉన్నాను. ఎవరన్నా పెద్ద మనుషులువాస్తేచూసేందుకు తగిన బట్టలు వేసుకుని లేను. రెండు నిమిషాల్లో బల్జులు మార్చుకో కలిగాను కాని, మనస్సులో విపరీతమయిన అలజడి బయలు దేరింది. మెల్లిగా కిందికి దిగివచ్చాను. ఎవరై ఉంటారు? నాకుస్నేహితులెవరూ లేరే? ఈ అడవుల్లో అజ్ఞాతంగా ఉన్న నన్ను చూసేందుకెవరు నొస్తారు?

నా ఆఫీసు గదిలో ఆవిడ కూర్చునుంది. ఆవిడ పక్కనే ఒక ఒరియా క్యూరాడు- ఆవిడ దగ్గిర పవిచేసే కురాడులా ఉన్నాడు-నిలబడి ఉన్నాడు. ఆవిడ నన్ను చూడటంతోటే చప్పున లేచి విలబడింది. తలమీద చీర కొంగుతో ముసుగువేసుకుంది. నేను ఒక్క మాలయినా అడకముందే ఆవిడ పాటాడటం మొదలు పెట్టింది,

“నమస్కారమండీ, డాక్టరుగారూ", తెలుగులో మాలాడుతోంది. తెలుగు విని యెన్నే 'న్తయిరది! “మీకు కబురు చెయ్యకుండా యిలా వచ్చినందుకు క్షమించాలి అంది ఆవిడ గబగబా. “కాస్త టీ తాగుతార్థా” అన్నాను.

వాద్దండీ, డాక్రరుగార్తూ నేనెంతో సేపుండటానికి వీల్లేదు. అరె, తెలుగు పుస్తకాలున్నయ్‌. మీరు బాగా చదువుతారు. ఒక్క క్షణమూ ఊరికే పోనివ్వరు. సూహరెంటుగారు, మీ దగ్గిర తప్ప మరెవ్వరి దగ్గిరా మందు తాకనంటారు. మా పెద్ద డాక్టరు గారికి తెలిసిందల్లా పేకాట ఒక్కక. కాని మీరు- మిమ్మల్ని యివాళ చూదామనుకున్నాను. కార్లో బయలుదేరి వెడుతుంళే యింత కన్న మంచి. సమయం దొరకదని మీ దగ్గిరకి వచ్చాను”. ఈ మాటలంటున్నపుడు మొహం యొత్తకుండ్తా నౌ వంక చూడకుండా పుస్తకాల్ని తిరగేస్తూ మాటాడుతోంది. “మీరు చాలా పవి తొందరలో వున్నట్టున్నారు. మీకు తీరిక ఉండి ఉండదు. అంచాత మరో సారి వస్తాను”.

ఇప్పటికైనా తన మనస్సులోని మర్మం బయట పెడుతుందేమోనవని ఆశించాను. నా భావాల్ని నాలో దాచుకుని, యెప్పుడైనా సరే ఆవిడకు కావలసిన సహాయం చైయ్యగలనని చెప్పాను.

“తీరా వాచ్చాను గనక -” ఆంటూ వెనక్కి తిరిగింది. బల్లిమీద నుంచి తిసిన పుస్తకం తిరగేస్తోంది. “పెద్ద ప్రమాదకరమయిన వ్యవహారం కాదనుకోండి. సామాన్యంగా ఆడవాళ్లకు వొచ్చే బాధ లెండి. తలదిమ్మూ, మూర్చలూ, బలహీనతా. ఇవాళ పొద్దున కారు వీథిలో మలుపు తిరుగుతోంటే అకస్మాత్తుగా వొళ్లు అవశమయిపోయింది. పడి పోతుంటే మా కు(రాడు పట్టుకున్నాడు. వాడు కాసిని మంచినీళ్లు తెచ్చియిచ్చాడు. దాంతో కొంచెం తేరుకున్నాను. (డ్రైవరు కారుని యెంతో వేగంగా తోలి ఉంటాడు. అంతే నంటార్హా డాక్టరు గారూ?”

“అలా చెప్పటం కష్టం. మీ కిదివరలో యెప్పుడై నా మూర్చలు వాస్తుండేవా”?

“లేదు. ఈ మధ్యనే రెండు మూడు నారాల నుంచి మరింత యెక్కువగా వొస్తున్నాయి. పొద్దున పూట సుస్టీగా ఉన్నట్టు బాధపడతాను?”

వరదస్మృతి 533 మళ్లీ జల్లి దగ్గిరకి పోయింది. మరో పుస్తకం తీసి పేజీలు తిరగేస్తోంది. ఎందుకలా చితంగా వవర్తిస్తోండి? ఆ ముసుగు తీసి నావంక చూడదేం? చెప్పకూడదని జవాబుచెప్పలేదు. నా జవాబు లేకుండా మాటాడకుండా ఆవిడ ఆలా నిలబడటంనాకు ఆనందం వేసేంది. అంత చి(తంగా ఆవిడ (ప్రవర్తిస్తే నేనూ ఆంత చితంగానూ (ప్రవర్రించగలను! మళ్ళీ కాక్ళేపు చూసి మొదలు పెట్టింది. “మ్సీర్రు వాప్పుకుంటారు కదూ డాక్షరుగారూ, ఆదేం అంత (ప్రమాడకరమైన రోగం కాదు. ఇటు వేపు వచ్చే రోగాల్లాంటిది కాదు. ఆంతేనా? పెద్ద (ప్రమాదం యేమీ లేదు? -

“మీ వొంట్లో జ్వరమేమన్నా ఉందేమో, చూడాలి. మీ నాడి చూస్తే తెలుస్తుంది. మీ చేయ్యేదీ?”

ఆవిడ దగ్గిరకి సమీపించాను. వెనక్కి తగ్గింది.

“లేదండీ, డాక్టరుగారూ, నాకు తెలుసు. నాకు జ్వరం లేదు. రోజూ జ్వరం చూనుకునేదాన్ని- యీబాధ మొదలు పెట్టి నప్పట్నుంచీ, నార్మల్‌ పైన ఒక్క పాయింటూ లేదు. నాకు అన్నం కూడా బాగా బ్నీర్తం అవుతుంది.”

కొంచెం సేపు తటపటాయించాను. ఈవిడ వింత (ప్రవర్తన నాలోని అనుమానం రేకెత్తించింది. నా మనస్స్ఫులోనించే యేదో ఆవిడ లాగాలని ప్రయత్నిన్తోడది. దాదాపు అరవై డెబ్బయిమైళ్లు కారు మీద నాదగ్గిర కొచ్చిందంటే, తెలుగు పుస్తకాలను తిరగయ్యటానికీ కాదు. రెండు నిమిషాలు ఆగనిచ్చి, “ఒకటే రెండు సంగతులడుగుతాను, మృీరేం అనుకోరుకదా! అని అన్నాను.

“తప్పక్క తప్పక . డాక్టరు దగ్గిరకి దేని కొస్తారు?” అని మెల్లిగా అంది. మళ్లీ ఆటు వేపు తిరిగి పుస్తకాలు తిరగేస్తోంది.

“మీకు సంతానం కలిగిందా?”

“ ఆ. ఒక అబ్బాయి”

“మీరు గర్భంతో ఉన్నప్పుడు కొత్తలో మీకిలాంటి బాధ ఉండేదా?

ఆఅ”.

అని ఖచ్చితంగా జవాబిచ్చింది. ఇప్పటి గొంతుకూ, వెనకటి గొంతుకూ ముంతో భేదం ఉంది.

“ఆలా అయితే యిప్పుడూ మీకు సంతానం కలగబోతోందని యెందుకనుకో గూడదు?”

మళ్లీ వెంటనే ఇచ్చితంగా అన్నది.

“నా ఆనుష(తి గదిలోకి రండి. మిమ్మల్ని పరీక్ష చేస్తే ఒక క్షణంలో సంగతి తేలుతుంది.”

ఇప్పుడు నా యెదుటికి తిరిగింది. ఆ ముసుగు చాటునుంచి తీక్షణంగా నాపంక చూస్తోంది. “అనవసరమండీ, డాక్షరుగారూ! నా వొంటి సంగతి నాకు బాగా తెలుసు. న! కాశ్ళేపు నిశ్శబ్దం. ఆతను మళ్లీ ఒకసారి సీసా తీసుకుని తాగటం వినిపించింది. అప్పుడు కథ తిరిగ్‌ సాగించాడుః “మీ అంతట మీరు ఆలోచించండి. ఒంటరిగా ఆ అజ్ఞాత (ప్రదేశంలో కుమిఠి పోతున్నాను. ఎక్కణ్నుంచో యీ (స్త్రీ-యేళ్ల తరబడి నాకు కనిపించని మనదేశం నుంచి వచ్చిన స్త్రీ-నా దగ్గిర

534 వరదస్మృృతి కొచ్చింది. ఏదో దుష్టశక్తి ప్రమాదం, నా గదిలో (ప్రవేశించిందనిపించింది. నన్న హెచ్చరించనయినా 'హచ్చరించకుండా, నా మీద కత్తి వెసిరినల్టుగొ కోరిక నొకదాన్ని కోరింది ౧ దగ్గిర నుంచి అవిడ యేమిటి అభిలషంచిందో (ప్రస్పుటమయిపోయింది. అలాంటి కోరికలతో, ఆడవాళ్లు నౌదగ్గిరకి రావటం అది మొదటి సారి కాదు. అయితే అలా వొచ్చిన వారంతా, యెంతో దీనంగా కన్నీళ్లతో నన్ను (ప్రాధేయపడుతూ, తమ కష్టాన్నుంచి' తప్పించమంటూ వేడుకున్నారు. కాని యీ మనిషే పకృతి చిత్రంగా ఉంది. కృత నిశ్చయంతో, సాహసంతో వచ్చింది. మొబ్బుముదట నుంచీ ఆవిడని చూడగానే, నాకన్న ఆవిడ శక్తి మంతురాలని (గహి ౦చాను. బహుశా తన యిష్టానుసారమే నాచేతపని చేయించుకోగలదని ఊహించాను. నా గదిలో దుష్ట శక్తి ప్రవేశించి ఉన్నట్లయితే, మగవాణ్నయిన నాలోస్యూ(ప్రవేశెంచి ఉంటుంది. నాలో ద్వేషం రేగింది. ఆవిడ మీద నాలో తిరుగు బాటు లేచింది.

ఆవిడలో నాకు (బ్రహ్మాండమైన శతు మూర్తి గోచరించింది.

కొంత సేపటి దాకా, మొండిగా మౌనం వహించాను. తన ముసుగులో నుంచి నావంక తీక్షణంగా చూస్తోందనీ, నన్ను ధిక్కరిస్తోందనీ భావించాను. నా చేత మాటాడించటానికి వాత్రిడి చేస్తోందని అనుకున్నాను. ఆయితే నేను లొంగ దలచుకోలేదు. నేను జవాబెచ్చినా, ఆసలు సంగతి వొదిలి, ఆ(ప్రయత్నంగ్యా ఆవిడ సాహసాన్ని హేళన చేస్తూ మాటాడాను. ఆవిడ ఉద్దేశాన్ని అర్ధం చేసుకోనల్లు నటించాను. నిర్మాగమాటంగా, స్పుటంగా ఆవిడ చేత తన మనస్సు విప్పి చెప్పించటానికి

(ప్రయత్నించాను. తతిమ్మూ ఆడవాళ్లు నన్ను (ప్రాధేయపడ్డట్టు,. యీవిడ కూడా (పాధేయపడాలిని

వాంఛించాను. నా దగ్గిర అంత ధీమాతో, ధిక్కారంతో మాటాడినందుకూ, అటువంటి ప్రకృతిముందు

నేను దుర్చలుణ్నవటం చేత, ఆవిడ దీనంగా కన్నీళ్లతో నన్ను వేడుకోవాలని కోరుకున్నాను.

అంచాత అసలు సంగతి వొదిలి తతిమ్మా విషయాలన్నీ మాబాడటం (ప్రారంభించాను. ఆవిడ చెప్పిన రోగలక్షణాలు అంత ప్రమాదకరం గావనీ, కడుపుతో ఉన్న ఆడవాళ్లకు మొదటే రోజుల్లో అలా వికారంగా ఉంటూంటుందనీ, వాటివల్ల కీడు కన్నా, రాను రాను మేలు కలుగుతుందని కూడా చెప్పాను. నేను చూసిన కేసులూ, పుస్తకాల్లో చదివిన కేసులూ యేకరువు పెట్టాను. మొత్తం వ్యవహారాన్నంతా అతి చులకనగా తీసుకుని చెప్పాను. ఆవిడ మధ్య అడ్డుపడి మాటాడేదాకా మాటాడుతునే ఉన్నాను. ఇలా నేను మాటాడుతుంళకే తప్పక అడ్డం వొచ్చి మాటాడుతుందని నాకు తెలుసు.

నేను చెప్పేది అనవసరమన్నట్లు చెయ్యి విసిరి మాబాడింది.

“అది కాదు డాక్టరుగారూ, నన్ను బాధించేది. ఇలా యిది వరకు బాధపడి ఉండలేదు. హృదయ దౌర్భల్యం కూడా ఉంది”.

“సండె జబ్బాలేఇది వరలో చూపించని ఆ్యత్రుతా ఆశ్చర్యమూ (ప్రకటిస్తూ అన్నాను. “అది కూడా ఏరీక్షిస్తాను” అంటూ నా స్టైతాస్కోపు కోసం వెదుకుతున్నాను.

మళ్లీ అవిడ ధిక్కరిస్తూ అధికార పూర్వకంగా అంటోంది! “నేను చెపేతే చాలు, నాకు గుండే నొప్పి కూడా ఉందని ఆనపసరమయిన పరీక్షలతో మీకాలాన్ని, నా కాలాన్నీ వృథా పరచకండి. మీరు నేను చెప్పే మాటల్లో కొంచెం విశ్వాసం ఉంచండి. మిమ్మల్ని పూర్తిగా నమ్ముతున్నాను!”

"కేవలం యుద్దమే (ప్రకటించింది. చేతిలో పుస్తకాన్ని బలవంతంగా బల్ల మీదకు విసిరేసింది.

వరదస్మృతి 5365

“నమ్మకముంచట మంకు మనస్సు విప్పి మర్మం లేకుండా మాటాడాలి. ఆంచాత ఉన్న సంగతేదో దాచకుండా చెప్పండి. మీ మునుగుతీసి ఆలా కూర్చుని చెప్పండీ. పుస్తకాలు తరవాత చూద్దురు గాని. డాక్షరు దగ్గరి కొచ్చి ముసుగులో గుద్దులాట దేనికి?”

నదురూ బెదురూ లేకుండా ముందు కొచ్చి కుర్చీలాక్కువి కూర్చుంది. ముసుగు తీసివేసింది. ఎబువంటి వ్యక్తిని చూస్తే నేను భయపడతానో ఆటువంటి వ్యక్తే యీవిడ, మనోభావాన్ని ముఖంలో వ్యక్తం కానియ్యదు. తెలుగుదేశంలో ఆంత సౌందర్యం అరుదుగా. చూస్తాము. కాలాన్ని అధిగమించే ఆ వ్యక్తి సౌందర్యానికి ముగ్దణ్నయిన మాటమాతం నిజం. ఈవిడ పయన, లో చిన్నది. యవ్వన భారంతో కుంగి పోతోంది. విశాల నేశత్రాలూ, వాటిలో (ప్రతి బింబించే ఆత్మ విశ్వాసమూ అణిచి పెట్టుకున్న ఆవిరళ కామమూ యెవరినై నా చకితులను చెయ్యగలవు. ఆవిడ "పెదిమలు జాగర్తగా పోత పోసినట్లున్నాయి. ఆవిడ మనస్సులో పెట్టుకున్న ఒక్క భావాన్నీ అవి బయట పడనియ్యవు. ఒక్క నిమిషం ఒకరి నొకరం గాఢంగా చూసుకున్నాము. ధైర్యంతో, ధిక్కారంతోదర్పంతోనన్నేదో అడుగుతున్నట్టు భయంకరంగా నావంక చూస్తున్నది. నా ఆంతట నేన "రెప్పలు వాల్చుకున్నాను.

బల్ల మీద వేళ్లతో, మెల్లిగా కొడుతున్నది. తనలోని వొణుకు దాచి "పెట్టుకోలేక పోయింది. హఠాత్తుగా అన్నదిః

“డాక్షరుగారూ, నేనేం అడుగుతున్నానో మీకు తెలిసిందా, తెలియలేదా?”

“కొంచెం ఊహించుకోగలిగాననుకుంటాను. సంగతేదో స్పష్టంగా మాట్లాడదాం. మీ (ప్రస్తుత స్థితికి స్వస్తి చెప్పెంచుకోవాలను కుంటున్నారు. మీ మూర్చలూ, తల దిమ్మూ తగ్గిపోవాలంటున్నారు. ఈ రోగానికి మూలకారణమేదో చూసి తాలగించమంటున్నారు. ఆంతేనా?

“అవును”.

అని చటుక్కున పదునైన కత్తి (వ్రేటులా అన్నది.

“అటు వంటి వ్యవహారం మనిద్దరికీ అపాయకరమని మీరెరుగుదురా?

“వెలుసును”.

“అలాంటి ఆపరేషను చట్టు విరుద్దమని తెలుసునా?”

“కాన్ని పరిస్థితులలో ఆది చట్టు విరుద్ధం కాదని నాకు ఫెలుసు. అంతే కాదు, అలాంటిది ఆత్యావశ్యకమని వాప్పుకున్నారు.”.

“అలా ఆవశ్యకమని చెప్పవలసిన పక్షంలో వై ద్యశా(స్త్ర రీత్యా తగినంత సాక్ష్యం చూపించాలి".

“అవును. మీరు డాక్షరు కనక మీరు తగినంత సాక్ష్యాన్ని సంపాయించగలరు.

ఏ మ్మాతం చరఠించకుండా యీ మాట అన్నది. అజ్ఞా సూచకమయిన ధోరణిలో అంటోంది. ఆ కృతనిశ్చయాన్నీ, ధీర హృదయాన్నీ చూసి, దుర్చలుణ్ని కనక గాభరా పడుతూ వాణికిపోయాను. అప్పటికీ నా పట్టువిడవలేదు. నాకన్న శక్తిమంతురాల ననే నిజాన్ని ఆవిడ (గ్రహించరాదు. “అంత తొందరగా కూడదు”, అంటూ తలపోశాను. “అవాంతరాలు కల్పించి ఆవిణ్ని లోబరచుకోవా” అనుకున్నాను.

“తగినంత సాక్ష్యాన్ని (ప్రతి డాక్టరూ సంపాయించటం కష్టం. నాతో పనిచేసే డాక్టర్లతో

536 పరదస్కృతి

“నాకితర్హత్‌" నిమిత్తం లేదు. నేను మీతోనే సం్యప్రదించటానికి వచ్చాను.”

“నేనే యెందుకు కావలసి వచ్చానో చెప్పగలరా?”

చుర చుర నావంక చూస్తూ అన్నదిగీచెప్పటానికి నాకభ్యంతర మేమీ లేదు. ఒకళ్లతో సంబంధం లేకుండా మారుమూల మీరుంటున్నారు కనక; నన్నిది వరకెప్పుడూ మీరు చూసి ఉండలేదు కనక” కాత్మేపు తటపటాయించి, “మీర్‌ దేశంలో యెంతో కాలం ఉండబోరు కనక-ఆందులోనూ ॥ మీకు కావలసినంత ధన సహాయం లభించినప్పుడు తప్పకుండా యీ దేశం విడిచి వెళ్లి పోగలరు కనకొ.

నా నాడుల్లో విద్యుత్తు ప్రవహించినట్లయింది. ఈ వ్యాపార దృష్టి నాలోని మాంసాన్ని కుత కుత ఉడికించేసింది. కళ్ల నీళ్లు లేవు! (వాధేయపడటమూ లేదు. నా విలవ కొలిచింది. నా ధర కష్టేసింది. తనకు నమ్మిన బంటుగా నన్ను తీసుకోవటానికీ, తనిష్ట (ప్రకారం నాచాత వనిచేయించు కోవటానికీ చూస్తోంది. నా పట్ల ఆవిడ చూపించిన దృష్టి నాలో పెద్దతుఫాను లేవద్‌సింది. నా అవేశాన్నీ, అను తావానీ న్ని లోపలనే అణిచి పెట్టుకునికకూలా పూర్వకంగా నిరర్ధకంగా (ప్రత్యుత్తరం చెప్పాను.

“ఇంత పెద్ద మొత్తాన్ని-యీ డబ్బు నాకిస్తానంటున్నారు , దేనికి...?”

“మీకు సహాయం చెయ్యటానికి, వెంటనే మీరు మీదేశం వెళ్లిపోవటానికి.”

“నాజీతం, యితర భత్యాలూ, మొత్తం తుడిచి పెట్టుకు పోగలవని మీకు తెలునువే

“నేనిచ్చే డబ్బు కదో లెక్క కాదు.”

“మీరు యెంతో మనస్సు విప్పి మాబ్ఞాడుతున్నారు. మీరింత కన్నా విస్పష్టంగా మూట్టాడీతే మంచిదనుకుంటాను. మీరెంత యివ్వదలచుకాన్నారు?”

“పదివేల రూపాయిలిస్తాను. బెజవాడ బ్యాంకులో మీరా డబ్బు వసూలు చేసుకోవలసి వొస్తుంది. ”

కోపంతోనూ, విస్మయంతోనూ వాణికి పోయాను. మొత్తం లెక్క వేసుకుని, నా విలవ కట్టింది. నా ఉద్యోగానికి తిలోదకాలిచ్చే షరతు మీద యింత పెద్ద మొత్తాన్నీ నాకు చెల్లిస్తానంటోంది. నన్ను చూడక పూర్వం, నన్నెరక్క పూర్వమే, నన్ను కొనేసింది. నేను వొప్పుకుంటాననే థై ర్యంతో యిలా చేసింది. ఈ విధంగా నన్ను నీచంగా భావించి అవమానించినందుకు, నా వొళ్ళు భగ భగ మండిపోయి, ఆవిడ చెంప పగిలేట్టు కొడదామన్నంత కోపం వొచ్చింది. కాని నేను కోపంతో లేచి నిలబడేటప్పటికి (ఆవిడ కూడా లేచి నిలుచుంది యే మ్మాతం ('పాధేయపడని, కర్క్మశమూ, గర్వాంకితమూ ఆయిన ఆవిడ అధరద్వ్య్వయమూ, అహంకార లాలనాలయిన ఆవిడ న్యేతాలూ నాలో మృగవాంచ ేకెత్తించినై. అకస్మాత్తుగా నా యావచ్చరీరమూ, ఆవిడకోసం తపించి పోతోంది. నా ముఖభావంలో నా ఆంతరంగం ఆవిష్క్పృతమయి ఉంటుందనుకుంటాను. పీడించుకు తినే బిచ్చగానిని చూసినట్టుగా ఆవిడ కనుబొమ్మలెత్తింది. ఆ క్షణంలో మేము ఒకరినొకరం అసహి్యించుకున్నాం. మాలో ఒకరి పట్టు ఒకరికి అలా నీచంగా చూసుకుంటున్నట్టు మా యిద్దరికీ తెలుసు. నన్ను ఉపయోగించుకోవలసి వచ్చినందుకుగాను ఆవిడకెంతయినా అసహ్యంగా ఉంది. నన్ను సహాయం కోసం యాచించటానికి బదులు, ధిక్కారంతో అడిగినందుకు

వరదస్కృతి ర్‌37 ఆవిడ మీద నాకసవ్యూం వేసింది. ఈ మౌన క్షణాలలో మొట్టమొదటిసారిగా మేము పరస్పరం మనస్సు విప్పి మాటాడుకుంటున్నాము. ఏదో విపరీత విషసర్పాం కాటువేసినట్టు, ఒక విపరీత “భావం' నామనసు నలో ప్రవేశించింది. ఆవిడతో అన్నాను... ఆవిడతో అన్నాను...

“నేను చాలా తొందరగా చెబుతున్నాను. నన్ను మీరపార్థం చేసుకుంటారు. ఈ విపరీత భావానికి మూలకారణం ముందుగా మసవి చేస్తాను.”

న! కాశ్నేపు ఆగాడు. మరి కొంచెం తాగాడు. మరింత గట్టిగా మాటాడుతున్నాడు. కనే చేసిన పనికి తప్పించుకోవటానికి ప్రయత్నించటం లేదు. మీరు నన్ను అపార్ధం మతం

చేసుకోకూడదు. నే నింతవరకెప్పుడూ పెద్ద మనిపినని వ్యవహరించలేదనుకుంటాను. కాని నా చాతనయినంత వరకు ఆపదలో ఉన్న వారికి సహాయం చెయ్యటానికి సిద్దంగా ఉంటూనే వచ్చాను. అక్కడ నేనున్న దుర్భర వాతావరణంలో నేను సేకరించుకున్న విజ్ఞానాన్ని ఫలప్రదం చెయ్యటమే నాకు సంతోవం. నిర్తనులై రోగపీడితులైన వారి జీవితాలలో కొత్త ఆశలను కేకెత్తించటమే నాకెంతో సంతోషదాయకమెన విషయం. ఆది కేపలం న్వష్టి బద్దమైన సంతోషం. తానొక దైవంగా భావించుకోదగ్గ సంగతి, ఒక కొండ జాతి వాణ్ని తీనుకొచ్చారు. పాముకాటు వల్ల కాలు విపరీతంగా వాచిపోయింది. ఆ కాలు తీసీ పారియ్యపలసి వస్తుందేమోనన్న భయంతో వాణికి పోతున్నాడు. అతని జీవితాన్ని, ఆ అమూల్యాంగాన్నీ రక్షించకలిగాను. నాకది యెంత నంతోషం. జ్వరంతో బాధపడుతున్న కోయపడుచుకు మందివ్వటావికి ఆ ఆరణ్య (ప్రదేశాలను ఛేదించుకుంటూ యెంత దూరం పోయాను? చెన్న పట్నంలో కూడా యిప్పుడు నా దగ్గరకు వచ్చిన మాదిరిగా యొందరో (స్త్రీలు వచ్చినప్పుడు సహాయం చెయ్యటానికి సదా నంసిద్ధుణ్నయి ఉండేవాణ్ని. కాని ఆ సమయంలో అలా వచ్చిన రోగులు యేదో విపత్తులో నుంచీ, రోగ బాధ నుంచీ తప్పించుకోవాలనే ఆతురతతో వచ్చినట్టు భావించుకునే వాళ్లము. అఆటువంటి ఆ(క్రోళమే, నన్ను నిరంతరం సవాయపడేటట్ల్టు చేసేది.

కాని యీ (స్త్రీ-మీకే విధంగా నచ్చ చెప్పేది? నా యింట్లో కాలు పెట్లేన క్షణం నుంచీ నన్ను రెచ్చ గొట్టేంది. ఏదో పోతూ పోతూ దార్జో నన్ను చూడటానికి వచ్చినట్లు చెప్పింది. ఆవిడ కనబరచిన ఆహంకారం, నాలోని ఆహంభావాన్నిలేపేంది. ఆవిడ (ప్రవర్తన, మనలో న్నిదించే భూతాన్ని, మృగతృక్షనీ నాలో శేపింది. నా దగ్గరకి ఆడదాని నాజూకుతోనూ, తనది జీవన్మరణ సమస్య కాదన్నట్లుగానూ రావటం చూసి నేను మండి పోయాను. సంసార (స్త్రీ అలాంటి బాధలో యీ విధంగా (ప్రవర్తించదు. ఆవిడ నరాలు నన్ను తిరస్కరించినట్టుగా నటిస్తోంది. ఈ గర్వమూ, ధిక్యారమూ, ముకుళితాంతరంగమూ, నిరపేక్షా-తన చేతి కీలు బొమ్మగా నన్ను వుంచుకున్మి తన అరికాలి దుమ్ముకైనా సాటేరానట్టు నన్ను చూస్తున్నయీ మనిషి రెండు మూడు నెల్లి (క్రితం ఆవేశంతో తన నరాలకు లౌంగి తనునాశం చెయ్య కోరిన లోకం వెలుగెరుగని ఆ పసిపాప తంగడి బావుబంధంలో హత్తుకుపోయినట్లు విస్పష్టంగా నాలో నేను చ్యితణం చేనుకున్నాను. ఆ మనో భావమే నన్ను తలక్రిందులు చేసింది. నా పట్లు విపరీతమైన న్య భావంతో నా దగ్గరకు వొచ్చింది. ఆ అజ్ఞాత సుందరిలోని కామ మదాన్నీ, ఆనందాన్ని నావిగా చేసుకుంటాను. ఇదే మిమ్మల్ని అర్ధం

వరదస్వ 538 గ్ట్రైతి చేసుకోమని నేను కోరేది. నా జీవితంలో ఆంతవరకూ, నా వె ద్య వృత్తిని పురనగ్రారించుక్సు ఆటుసంటి పనికీ తలిపడలేదు. ఇప్పుడలా చేశానంశే, కామం వల్లి కాదు, స్రీ సనంయోగొన్ని క్యో మృగవాంఛవల్లనూ కాదు. ఆదేదీ కారణం కాదని మాతం సిక్సు వోమీ యివ్వగలను- అవిక గర్వాన్ని ఆణిచి ఎయ్యాలనీ, మగవాడి పెద్దరికాన్ని చూపించాలనీ, నాలోని అవాంభావాన్ని అవిద్త్మ రుచి చూపించాలనీ-యీ బాధతోనే అలా చేశాను. మీకిదివరకే చెప్పాను. అహంకారంతో, అచంచల హృదయంతో ఉండే (స్త్రీలను చూస్తే నేన్స లాంగి పోతాను.. ఆంతేకాదు. యీపాొరి యేడు సంవత్సరాల తరవాత మొట్టమొదట సారి మను (ప్రాంతాల స్త్రీవి చూశాను; నేను కోరిన యే స్తీ కూడా నన్ను కాదనలేదు. అక్కడి పిల్లలు మనల్ని చూస్తే సిగ్గుపడిపోతారు. అందులోనూ డఉద్యోగస్టులంటే వాణికి పోతారు. వినయంతోన్నూ భయంతోనూ గడ్డకట్టుకుపోయి, కోరడమే తరవాయిగా మనకు లొంగిపోతొరు- అందులో మాధుర్యంకానీ, ఆనందంకానీ లేదు. ఉత్తర హిందూస్టానీ పిల్లలు వేరు. ఒరియావాళ్లూ ఆంతే. కావ్సి నేనుండేదీ సపరల మధ్య నాయిరి. ఇప్పుడర్హం అవుతుంది మీకు, యీ మనిషిని చూడగొనే-ఆంత అహంకారంతో, దర్చంతో, దర్జాలో-నేనెందుకు పులకించానో. ఏదో రహస్యగాథతో యీమధ్యనే అనుభవించిన కామఫలంతో నవనవలాడే లం [అనంపూర్హం.] మా పస టే టే అ స సనో

వరదస్మృతి 539 "5 51 1/27/2464 426/యాలడం/4 24 హాంగింగ వంగ తేరయాడగ??, 4౧/07/6460 గం4గంగ

"౧౧౦ జంగ000 ౪25 ౪607 0౬ 16 5ర2%8లా వడ ంర0166 16 1 2ఢం టలు కొంగ 6 00౪64 356082 జంంట06 46 90108 ౫౦. 3 1016 006) 00౧7166 07 206 28819 2 2 వంంలి 300 51001 పం. వ్‌ం30 గంగ 06004 11 9660౧64 25 (౧౦౪౩౭ 6 ౪66 ౧2680810 2 యర! 0500021.

ఇ ఇ25 ౧6 ౪76ల1%8 ౩0? ౨16%'66 1907 121 ల) యం ఖర 4260ల 170 6౪6 110౪108 10% 01౯ ఇల ం ౨౮6 640063 లం? 20250000 46 ౩ ఓల 0663 5040616339, ౧011627008 2 510816 [0124౪763 020 06% హ4 ఉం? 02630004 61610 4656౮6౭౯౧౦ ౦1636) 204000ల03. 0107128 2 [60/01 1053? 2830004 [65810 లూ 06౧206 1] ౦౯29ట2066, 001 10 0062016 ంప 1230 ౭౩6 1 06 6౪112016.

౧6 ౧౧2౧ ౪725 9611 9090108. ₹116 వైర6:ంట ౪601 0% ఉజంటం8ై. 0 100626 2056 26 [810% 46 91 0206 [6 21602010” 2౧6 1ట 1053. 016 లం సే0015 70016610 610864, 900170౪9 5198-50%8, 286606 52 8012[ల౧౦001 అం”, [లగ ౧0 16 కాట టంజ1౧8 ౦6 గహర. సం 500016 2036 హంగ 86 61౦1808 6 1002 రేంంపాాాం0? 6000౯ 2 ఇరికల 206 60 5028ల64 1హాం 1040 50206, 140 606 రేం౭6ే 0౧209 431 0£ ౪069 206 ౦062003.

06 920 [గంరే ౧153 6763 2౯ 06 ౨107. 116 902 ₹2 1120607౮ 1౧15 006246. ౧౧౦ 1628 366౧0066 10 1276 880% 000314ట2901 3006 116 ౦ ఇ కల & 002 8201ఆ664 076౯ 13 665. 411 0౯2 86660 6౪7లం/0108 ౪76%(62గ 01610010 101 112% 20 3663 రేజగేరదాలుు, 16 0620 కొంగహా8 ఈ 6 93రేరంలి 08064065. ₹/23 1 16 560౯61 062హ64 లఆ6౦|౧? 700 1906 06060౧ 6 206 6౮4? 56 గ(ంఆగం[లే 250%, ౧0౬ ౪2౫408 [01 20 2057ల.

ఇరారఆ రేజగేగ653 ౧16266. 11 ౪/23 [000607. 00882 కం॥లాం6ే 11 113 00106.

06 రేం26 ౧2౫'5 1183 1056 061018 113 రగు. ౧16 16063 266 2 ౧240౧). 16 ₹723 వొటూంయ64. 6 ౧24 ౧676౯ 966% 1 50. 16 0666 ౧103607. ₹026 2 205 0£ 20ట71టలు! 18 ౪25 22 ౦0౪అ॥౦౦౪666 116. 7628). వళంంం, తలం, ౧010 116, సంకరం, 56%, 16౧[60012401-006 [24 20 అ౦౧౧౧౦౪౩ 2006446 0టలం. శుం6 ౧6 ౧26 6౪76ల 510164] ౧1029015 200/00108.

తంల 76౬ 6 ౧౫౧౫ 29168 0050167020 8264 006 1610 6111” 20016764- 6౫౦౦91 121 0216)” 662601?

0౧6 [16 146 ౨080264 10 10 9201000 366000ల. 16 ఇ006 ౧౫౦166. ఓషం6 0118009 0£౯59602ఏ0013 96208 టట "101 టు 1416 జం (అంట, [6 1ఓం3801ఓ

ఉం 100 1056 125 ౧౦౫]

ఉ ఇ0౧20'5 రంగు” ౧264 510064 ౧2602 15 55260౪ ౦*7ఆ 116 001 ౧౧8'3 కం021664 ంజ2ంకట 0 1604001460. [6 ఇహం 2064 కంల ౪4466 106 381601 ఉంపే9, 076 6501 20 ఆల ఆ౦డ 1 ౪720 22% ఉర తం ౧80 0264 వంటి6ే 214టల౧2001$/ 10౯ ౧06510 206 ౧0/టా.

540 వరదన శ్రైతి & 50618 06 ౧464 ౧01 0%064 06016, [056 [0౧ 616 ౧౯౬ 16 ౧౫౦10 062366. 1 ౪23 16516000 ౧6 01800౪. ౧౦27 206 2000200108. 6 ౧౪8౬2 410 10%610౪అ 10 ౧686 2౧6 ౪1:66 1) 06 60601101 0౧806 ౪111386. ఉం ౧6 ౧25566 21008 46 ౧2౫౦౪ 1206 [6 ౪111280 100108 21 0100 ౪100 ౧6170162] 920020 25 106 60, 390066౧016, 21 5020826.

గల [6 1480164 6 ౧౦౪56, 16 ౧016646 [0౪ 9116౫1 1 ౧6 860౪0. [6 5100064 20౧00) 2 6 [63%016:26 7166166 ౧0౪౧౮ 300 0౧1666 16 ౪౫6 0 106 041006400౯. 2౧69౫6 ౪13 11 00666, ౪10 2 ౦౪13 ౪61] ౫ 06 ౧164ల కెం?6లు0అ66 16016410 (206 46 గ(21 020.12 ౧01206 ౧6 ౪23 546008, ౧6801 *జు 51008 0 06 ౪61 ౧4౯41106 ౧0౪690౧0. ౧౧౦ 616631 6248114 016 46 20. ”౧ల౦ *టం ౧౫ ౫౦౧16 1 06 ౫౫6, ౧0160166 1 9041 ఖం౪03. 2౪ల0/006 ౪25 6౧౯౦3566, 5002101028 10 ౧౦౪”, ౧౮3066 10063.

06 56208లోం ల69 50880 016 8313 ం6 *11) 20 06013116 6౧0౪107. 16 206 826 2౪1) 16 46 ॥61016550635. ౧౧6౯౦ ౪25 010/7 10 ౧1 10010. [116 అఆ అలం 0100౧0 206 ఊం. 130910 *౪లం[-5(21066. 1126 ౧6, ౫ 3628ల 6520640౧0౧ ౧౫706 106 81గ9 90౧౦౪ ౧26 ౧౦ ౪11016 ౧00%. 6 008101. ౪10 001316ల23001.

13 ౧08లు 12/ 0౧ 16 ౯10826 0౯06 ౪611. 1 ౪29 6200. 6 100166 21 గలం ళు 2 1101 8661 00100౧0053 0% 16 0[0%61 011010. ౧6 జం1601 ౪611. కం0గ6ల66 1416 80110067 18 286 6 0606206 ౧6666 రం) 2 06 ౪246న. 6లల౫|10%3 0౯060 ఒర ఇంగాంర ౧26 ఉర 1 ౪1163, ౧1620506 టంంల*టు, జర (0ల00166 టట 11౧6౪౮ 8016021066 6౪76) 0౧౮6. 16 6గ౧ట౧0666 16 రేండరే ౧౧% 1610028 12 0%68.

గంగ 150005 ౧1 420006 తై! ౪23 511108 0 6 ౪/61. 30 916 ౧26 28210 510102 020% 10 1. గలం ౪25 900006 560౯61 2420001608 061౪66౧ 16౧, 06 8౮1 206466 ౪611. 516 21౪23 04౧66 (0 1 ౪౧6% ౧6౦016 111166 1౮

కం 108806 0[116 1256000108. 5016 ౧26 ౮166 10 6౧6 ౧ల 116 2 1 ఉర 25 306 [02106 0 116 ౪2163, [ల అలం [016 0 ౧6 5ట 996 126 5660 126 0006 12 15 0146 5 జరీ 9%0*%లా, ౨1811 2౧౮ 602౫. [6066 206 18000108- 6910 5061661000 16% 2] 10 1) 13 ౪1(౧టుం. ౧6 11600 116 యఖ ౪25 (లం జగ66 20౦53 106 3 3586 04481 10663, తగగం4 ౪1 జణ1ట3 01622006. 204 961664 ౪10 2 820021 9866610603.

ఏ6 2164-00 [10063, ౧01 20) 10063. 86 126 ౧౦ ౧62౧108 ౪1020000. 16 ౪06 ౪49 226 యుత108 ఏలా సళం 046 ౧0 2౯106005 [08 ల 0% 16 6జి టల ౪13 001 4 0164108 10 ౧046 1౧౪1142600.

0 జముం [యలు 36 6164 206416. 1124 2 1025 6762166 [0 ౧ల ౧౫6౦౧౮ 416 8210600766) 1 2046 116 సంనఖు6.

6 ౧౪౯1006 3060164 21 5002602108 ౪% ౪1700౧8. 27ల0/0౧6 6532364 కి2టుం. 940 6 8013 96061 *6%200664 ఇ10- 1 అ 0030౧. గజం 016 ₹7611 52006 1100. 16 6 ౪68 అంలు0ల 1 ౧0, [6 ఇం౧64ల66. 3656266 2 0016 ఇ280 206 ఖంగలంర ౧1000061 ౧౧6 016 *౪21అం 116 0660 తడ 01. ౧౧6 ఇం! 0050 1476 1051 16 లుం౦౧/ 0016 960061.

వరదస క్రైత ర్‌4]

6100166 1(0ల 1832, 206 *%0ల066 (0 1009610 212401 02౪7613 316 616 ౧౦16161 516 ౧264 1706 [౦౪20 06 00601 06౪669 6108 206 రం0), *060

6 310)/ ౪23 ౧61062 [6110 ౧0122 11039100, 206 ౧464 03606410 [6 (ల6టస "0౦016 ౧ ౧౧161 708 26 ౧01 5066 0 640? [101 9410 115 016236 [01 0౭964 06241. 6070ల 901620) ౧౧౦76 11 ౧6, మం60/. హం60/, ౧౫ ౧116. ఓ6276 (౧6 006). గ ఆ41]6. 9కు8 ౩౦౪౯1006 (0 ౧౬ [0 అ గ 116”.

5112061161. 6918000006 510/ 21%2/50600ల [621001/6608. ౬6401046 [౯0౪01664 11 08 ఇల181[002(65. ₹0లం౪ల 306 ౪8 2016 516008 2) 06 00౦0, 526 ౪0416 812066 11 1 96010210. శుంఠ 126౪0016 861 18 (4౪౧౧8 106 2ర0/1621. 5%6 ౪0216 1161 [౧౦0 6౩10 ౫10810 16౪116 2064ల (6 [6 06 ఆఖి 13 ల 0 0016 10౧2112000.

తి! 46 ౪21286 1086. 16 0౧౦ ౪20 36 0002108. శం 0 46 ౪61 (6811 32. ల 16164 5611 0016 [ం౪8%0 014128 2౮౦3 ల ౧హ6. ట్‌ 0౪%0 400886

గం ఓటల ప ౧0 10016. ₹౧ల/ 26 06001163 ౧౦౪. ౮౪3 [0 6 ౧2౧౫66 206 0053 10 06 ఆరం8166. 028 *౪0016 ౧22260 10 2007 ల 0006 ౪15 101 ౫70౪౧8. 31 16 ౪29 50 12ల 96౫6౧066. 386 0౪/66 ౧౮ ౧|౭౧1౫861/ 10 200. 6 ౧26 316666 ౧6౯౦౧1140006. ౧౧౮ 30ఖాం6 20/ ఉంజుం ఖర ౧40) 10623 ౪6|| ౧౦౪. గంగ ఓల ఇల ఉ2400 ట్ట 026 01640 0617600 1001-16 50206 26 5126 0౯116 ౧62౪76) 026 *2 (0 0611. ₹0ల) 9001211 ల 1006 1 ల ౧౫863, 01280 ౪ ౯ 16 2 “౦ ల0 06 థగ *0గ6 ౪23 ౧06 0162 120 126 1016006. గ|ల/ ౧౪౪౦ ౧66 16 0౦6416 ౪0863 [001[36(003, ౧011103 0మ6625 160 82677. ₹0ల/ ఇ₹లాం 60805566 10 6210108 0601361765 107 016 ౪086 06 10964 10 నలగ

నం 824 126 ౧ల గ[గ(గరం 27200008 00 16 0662 11801. 106 6థఊం0౧ ఇజం 1లా?12020046. లా ౪0163 10 0100 "1 ౧2౪600౧%16100%ట)/04 ౧) 006. 0006 తగ :6గ02003 ఇగ ౧6. 506 00616 2122805 008, ౧ల గు ౪0163 10 ౧౬ 800%. &£6 306 600816 6౪76౯ 1061 6860600 *10 26 039886 0106౬

60౦0౯౫20 0264 0600 1160 20201. ౧6 124 ల|6|66 11600001 ౪104 ర. 0% [00౮-1076, 0౧6 2య09, 0220000ట3. 16 611 25 ౪ 06 800 006 ౪13 ₹6161128 226 38664621/ 0602061621 204016 ఇ23 06418)00466 0 1 లుజఖం[లు.

గంగుల గుజంరే ఏం కలుట2టం[౧. 3617660 ల 10106 206 0069 & 02416 2664. ౧౧6 110]: 3[260%0 *0101 8056 01 46౧104 0002210046 16 11 త౧802120]16 ౪/21.

45 1008 23 ౧లా [టం ౪72 2176916 ర16 2506 ౪10066. 0616 ౪/1 లు ౦0౧ 016 [00160 [01 ల. స0% 6 ౧001ల% *83 ౧లంం6క. ౧౫1296 [స ౧46 (0064286 1906 1] ల) 00164 [6౮ 0010616610 120% 10% 16 *౧6613 6701766. 3 66401 ఇం౪164 10% 0068 6 అల [0 2౧00030666 1001600. లట *ంట164 ౧౮ల 28202 16 06 ౪2 ట్స 616, ౧౮౪౮ల ౪009గగక్ర ౧౮౪6 హారాయక ఇజం. 06 006606 ౧46 0600116 010. 6౦4 11అ *ఇ136 016 లుం

5106 50100166 [612621 ౧26017. 5%6 126 42 64460” (0 06 0000. 3020౪1

ర42 వరదస్మతి

100 గలా?ట600౧910111005 ౧౦౪.౩౧ టం ఏం 06 ౦౪02ల 300160 ౧276 [006 జ0గ66.261 ౪012320968 [126 906 సమం 00006 ఏట ౧ల 00) 906 *0ల16 06 80108 [0 ౧6౯ [౧౪3902౧697 [6౧9 *ష5 6 0104067 [0 ౪3 1 000160 (00, ౪200౯2 [0 ౧౧౫౦౫౦” ౩ ౧ఖాగం6 81౧1. 06 13౪ ౪౦౪16 ౧౦ ౫10% 1. సో లలల ౪0౪14 500160/ [08176 900% 2) 201. 841 [16 ౪33 06010౧ గహర? ౧2 128 810. 5111. 06 51906 ౧26 2 56061 024% [01 ౧౮ 0౯00లో ఢీయా0. 5112 ౪25 2 82] 106 1ల61. 61౪70066 గంగ ౧080010653. ౧౧6 ౧003060101 [6౯139002 (౧6 0165512835 0ఓ మా1షకై60[06 28212 ౪15 10901002 10 [6౧61 1100816 20060! 1000010141 సంగ6 ౪0816 626 29210 (0 90621 10 ౧6 ౧౯౪01౧2 030% (0 [116 ౧030206.

0696ష08ై69 8033006 013 0200. 632౪ ౧0 తషం2ై 1110 0 మిరిలు 160. 516 616 ౧౦10276 16 0౦8౫8610 5062 10 01%). ఓట యాంం ౪60 ౫౦6 0౧ 06 106200. 691006 211116 139166 20౧6 00230. "1 *ంగ' 60 20౪ 2006 1౪౧6 1036 ౧0౪98౬ 06 యయ? మరం0ం౪02. ౧౦ ౧౮66 ౩0౪? 60౪4380. 0 ౪60101. ౧౦1190౪102 ౪02 టంప066 ౧13 1205. 5[6616 ౧0(306గ౧ 10 11౪100. 11600%10౪866. "001 ౪00 200౪81 0౮౩61 706౫6 ౧౦ 1300051016 [0% ౪౧౩ ౧౩006౧౮6. 7081676700! [1016 ౧26 060%. ౧6 ౧6౪౬ 110106 008186. 16 616 ౪12 6 ౪13006."

"06 8౮] 036. గ౧6 అగ 0 ల 9166 4౩0౦6 ౪111 ౧0 ౮౮౧౦11౧8. 02 51166 ౧౮ ఉట. 5%6 100166 2 ౧1౯. [07 10[౧2 ౪06164 306 80 ౧6 35102 186 1020 141206 ౩26 ౪23 80102 0౪ 0£ ॥ల 3603ట. 1/21 5౧0618 ౫6 60 1306 వళర6601) 1051 161 560369? 136 6164 ౧0 100. 960016 310౪/1 20060006 2 ౧౧6 ౧006 ౯0౧6. 1600౪816 ౧6% 60. ల ౧26 00140066 [0౧0% 10 6౦౫౫1౦౧. ౧6 (06600 ౧1 6613 206 ౧౩౧66 1060 (౧6 ౧౦౮౩6.

తీ! 121 006 ౧1811 [011 0% 16 ౫౦౪౩6 06610. ౧౫౦ కిట! 388 ౪10 1౮ ౧/౦ 0010ల గఖయ%8 ౧103 [07 16 76. 516 ౪౦౪16 [మం ౪౧ ౩00 9%16 6601266. "6 అతల 0500ల (1002003 66౧66 జం416 512.

"06000860౧6 ౪/23 001) 1 ౧2-000. & ౪160౪ 0186. ౬6 ౧26 9061 000801౪0 ౪10 [ం00టు 11 01654006 0856. 06౧౦0౧౮186 6166230113 0౪0. శర [0-02 16 ౧14 0600116 (1001633. ౧6 10౧06 1120 16౦1060. [0౯1౧1౧ 00/ [6 ౧136021066. ౧6 236 ౧046 ౧౦౪౫౩610 126 2౩ [౧206 10 (16 6601306 (౫ 021 ౪60[00. 821 16 ౪15 10008. ఉ06 ౧౧28 60 8690144003. [6 ౪0416 ఇంగ 0జర. అల ౧ఖజ6. 6 ఇంల16 1010 2611౧10. 19 008. 941౪15 ౪191) ఇ0111 201౧1౩! ౮౦116 ౧6 1621100 40 10 3111 ఇ 80108 10 [2906 (0 (౧2౧? [0 0? [46 0620106961] 121 0009600౪ 2060౧61128 04.2014 ౧1% 10 60 28 9000ల 03 10ల [464 664 206 0102066 [01% 00 16 [గు యం16 36646 1టలంటం 264 0700201 110 ౧0౦ 390096 0666600. 6 ౧44 2067/[6013600.1(౪%/23 ౧6081 11021060. 56310416 [6076 (13100856. 060 126 11/66 2 0801ల 296 31163 2) 121 [౦036 10! 50 ౧౧౩౧౦౫ 7620 కం ఇగ 0600౧06౪9661011. 5016 టలు ంష!64. "| 3821602700 ౧౧2/5. 0630208061 921 10 6 ౧ల [000. 1 ఇజు జు రం ౪౫ 1008 100. 0౧1 10*6 206 వ/00200), 16 00806 ౧౭66౧060. 41] 116 161 ౪2 21362064 10060127. 16 ౧160౦00630 0602256 13 ఈ1606 126 6166. 0౧/104[901211%6126009%, ఖ6

వరదస్కృతి 543 [00 10 ౪23 ౪000108 0౪ల 21 [సగం ౧0016003. 6 10680. 668 ఇజ్‌ 10 ఇష 081 00౯01600. ౧౦1౧౧10643 ౧26 101880౪0 10%3రేం 0062016 660టం(206ే- 8. గరట6 ౪23 ౧0 006 11 116 గు ౪౧0 *ి 26011. ల) 620) 1) 110 161 ంట28%13 0464 500066 1010 32086 0423. ఓ2గ08 10 106)(01000106 20800105. గం 96౧201 [015 ౧౩౪6 001165-1286 0063 హింరలం౧00 206 06/ 168, [101 ఇగటింట[22001263 206 9269020608. ల. 6 120010 *య16 8001. [6 ౪83 386 011

గం 5281216 1000 016 ౧1801 1300331082. 1౬.16 52066 10 066210 0౧66 28110.

గం 1600) 01% 2గం6 6 ఖాళి! 0006 గ &ణురి06 206 06 3౧౧6 (2115. 46 6636 ౧409 ౪0016 206 ౧13 900-10-13౪.

ం0164 020 ౪2 [0006 0267106. 6 026 &ట 1121] ౧0116. [6 ౧ఈబా0016 20౫7 1690009102110/. 716 6౧06 ౪25 016 2686400010. 6౧06001 88౪6 26౪1066 9400666166 1 అయం 38౪60 ఖజంం6 ౧101. 4|| 16 ౧60016 1160108 (0 10-02 ౪2 ౧1 164 0౯ ౧200షటు. 36 ౧౫౪66 [01 4౧6 1006 [1 £1007-10- 12౫.00 100 83166 :0000౧3101110/. [6 ౪2 06 90ల 00౪6 0111600. [6 ౪/25 21౫/2 (28008. [6 30016 ౪10081 60006%) [00(163' 56౧1018163. [6 10012 ఇఫైంం12 4611201 1 10341108 5[208్రటు. &06 16 1001 ఆల౧" 0౦౧౦౫౪౮౧10” 060109 11 0 ౧0౪8816. ౪౦96 206 ౦666.

శల 03[6ష0ంష65108611ల. 16120010 22851 0691766400 2%0ణ] 11, 6 6001666. ౧216211 ౧౫7౦ (11085. 5ఆ064108 (6 ౩2] 0 [006 గ6065320/- 010110 16 490206 2064 గఖాగగ08 6 00 08 226641246౧.

౧6 40016 ౧4666 16 81 [0౯ 50006 16230). 06 21%/23/5 25166 ౧02561 016 ఇట10గ. 024౪25: "0 60ట'1(306 1176 ఇ) ఆ 83080062 ఉంర ౧6 ౪0816 ౧౦౪8600561 9283020100" 2035%7ట. 652౪ ౪0౧0ల) 21 ౧0౧౧౧0౧౦ 4౬ ౯0౪21010 0011660. “౧6 9801 052 ౪౦౫2) */10) 1003 01 ౧౧౫యల ౧16266 1100. ౧6 16161006 8 8ఖాం౦606? *10 5663 ౧13 ౪66 ౪100001. 6 [౪౬ ఆ 10 1900౪ ల 6. 3016 ౪౩ 217/2)65 రం1108 08146406 10 16౯. 10 [006 6 81|| 10 80 206 1౪6 ఇ11 [6 1690206 ౪23 ౧15 6660651 *150. [6 ౪23 ₹1108 10 4౦ 201228 (09508 12400౪1. ౫6 ఈ! ఖాక్రంం6 021006 8|| *ట ణం. 16 ర48 0౪2 10061016 10146) ౫6 5264 82౪069 06 81%] 3541 501001, 906 ౧46 (౧6610౧౧ 22 *10 2 000. ౩6 3216 1 ౪2 ౦9 60౪30181 ౪061ల 906 ౪713 16311 ౧66 092 ౪00203 106. 86 [3166 06 00021003 ౪060 16 ౧26 166౫246 516 ౧26 ళమగంర 113 01205 0 8606 ౫౬ 080: [0 %టా [౧60౫0ర.

0% 6 619 ౪16 16 101806 *ల6 6602101008 16 02166 [01 16 తై! ఖ6ీ 312166 10 [౯0౧60[అలా/006 హై *లం/ 0౪12 16౧౫౩ (21306 9900318 [000 10 06 [0802163 [006 "1 *13% 10 00960 ౪2 21 021 906 9216.

గాల స264 46050206 ౧౮౧4౬110 ౧లాంరుణం/. 08910700 జంంంటర08 6౫౨10)ల౬ 020 ౦4 9006601 08౯910 2 018 ౧107” 5006 గాడరం 2 0000016 ల. 24306 *ఇ౪ం2164 ౧౪౯ 0092 61282106 10 196 0010

6 ౪1016 ౪23 ౧0 00౧7100646. 313 03820 504164 10 416 503086 *10 ఇఇ ౧0౪108 20041106 0౧6046 9002. 00 ఇజం 00? 70 126 016 010%

ల5్‌డ4 వరచస్కృతి 00౧6 టల? 02 ౧౪% 146 ౧6? 2/09 616 00 21 0006 8650601 11% 80 ౧6౧1? 03915 12066 1100. ౧0 [119660 16 50౯2౧9630006366 ము 6 ౪211 (21 351006 060660 16 ౩£| 206 [ల ౧4650106.

తల 006 గ 206 ంలంగంగ163 ౪06076౯. 16 1300117 6166 (0 16010. ఉ&3 ర2/5 7/60 6౫. ౧౮ 100806 1653 20ర్తే 163 01 106 ౮686 ౧12౧. 16 00/9 ంల3806 0[5102 ౧౦౦2016 10315060. 8601600 ౧1౧౧361 26 ౧13 ౧6౧౧16 [౧6 927 & నం 8 146 రేంంగళ66 0596159020635,. ౧౧2౧౩ 116 ర౪/106165: 1010 [౧౦౪1౧8 ఇం 06 ౮౮౭66 1116 ౧2౧౮౩166 1061010 ౧1 0616.

'1%ల/ 500010౪ 203866 10 గాజు ౧౦ గాం61. 886 015 ౮1332036204100 10762566 806421). 116 2006266 ఇ 62 ౦001006008 ౧1౧౩౦1 001. ౧6 2 121 58060౧6666 0100561010 ౪౪/౦ ౯1లారం. 0౧౧౮౫. 0౧6 ౪2 2 6151201 06120470 00106 జు. 6 *₹2120607[.0010111.20%,. ౧౧౦౧౮61653. 11 00500౧8 663163. $02086 ఇగంలం5 06 ౪10%0౪(00028ల. 16 ౧26 ౧౦ ౦౦౧౧6201. 1 ౪23 ౧5 ౪160౪66 31546 [006 6624 ౧౫) ౧46 10౪066 611] ౧13 రజ. [౧6 ౪25 గామా॥66 206] ౧2 2 500. ₹0 12762 8241076 211౯౪25 ౧13 0౪ల *0ల10 008 యటం. 6 021) [61] 1౧1076 ఇగట 20016616-2966 ౪160౪ ౪10 ౧26 [06౯0010600 116 90600066 511028 *|0 అ. 1211108 [0 [౧౦౪గ౧. ౧౧1 6౫1౧9 [0 [6౪7021 ౧15 రేయళల ౧6 ౧6 00౧[౮౮06 113 1076 00013 10 6 ౪15 070౧106౯

కం 3001 21బమిం 2 ౧2౧6 ఇ002 01 ౪106 *౪ల6 66౨6. ౪00౧666౧౧8 ౫౦0౪ ౨౪౦% 10086 113 016 [26%*0౪816 11౪6. 13 యా! ఆమ 126 2 ౧౦20 0౯010160 81253, 620% ౧160662100108 3 91102064 9టల)ం0808 6 హషం[00002 50206. 10001 2864161076 ౪0౬164 ల౧|౯ ౧1౩ 16, 16 ౪0౪16 జూ [01 ౧౦౪11౧2 ఉస్రం. ౧౧6 61/5 ౧26 [006106 [0౯ 1100. ఉం (16 అఆం౦౧0089 66 ౧ [౧6 ౪0616 80 [0 161 1౦0౪56 26 [0162౧6౧416 000౪7లుఏ100 ౪11 116 81213 01006! 1౪23 2౫6 200౪481076 25220, 26 116 2ల0620 90403319. 18 ౪29 2౪/25 16 ౪0 99016. 100108 (21 ౧6 21 ౪0016 0+అ0ంటా ౧10). 206 641 8276 ౧ ౩ 9582086 3283120101. 16 905060666 21 306 0జాగం6 [ల ౧౦౫13 11202110. 6 ౮1172064 ౧6౯ 0[00టో5 10000200. 1 66 ౧0౧6 0౦68310108 200633 10 లా.

_ లేం [2రే 2 ౧0006౪. ౧౧౦౪8౧ ౧౫౫ 6౧0/ 620 016. 16 ౪౫3 1౧౭61017 1౧00ల 116 2౪3/5 903801 116 ౧0౧10207 0 *ంగంగ౧; ఏల ౧672166 ౧1౧ 86467. 6 *౪0[64ల66 200౪11 ౪౦౧0060 16 ౪2 2 0౧116 ౪28 ౧౮౧౦౪౩ 200౪1 011. ఏ6 ౪0౪16 31 20088 000016 1ఖరూక్‌ 2000 1076 206 కలాగ6ం - అ౭64206 00800801 6౧8౯053366. 1౦ 5060100400 22 [02110 26 819 00గ0203. ౧6 ౧౯౪6 161 ౨080 0810003 304 11160 56 92016 (0 0461 ౧6౧. ౧ ౧611 ౪/2 39101 గట నిజం. కం౪0416 ౧గ(106 1016601226 0661140౪70 1 23గ౫1 61201101 [6 0మాగం6 2 115 06251 0016 86 (016 [ల విలురేం 1౧26506 ౪2 20 1010002] 51020 206 10 [ల 16 ౪1150666 021 (ల *లం 6202610003 2ం0620120065. 06 ౫ల2ై20005 ౪౮౦ 200218 ౪10 46 0904ల ౧900622016 250217 2౧౮ 16 6626 ౧౧2౧ 010[069 16. 06 ౪006ఆ66 6016 813 ౪0416 ౧6౪606 గ జాగం6. 1౧6 0001ల ౧20930066 06 10౪/0 [0161181016 0200010. గలు ఆంగ 2060006166, 60120066 1[01% 113 5151ల: "506 13 6900051016 [0181] 119”. ౧6 1016 ౭౧/06.

వరదస శ్రిత 545

0౧6 61 ౪6 ౪0016 02006 26 ౪0కర08 ౧00501 00 1110 & 1600ల, 2266 2 30616 06016 (16 6౧8 ౧612000601006. 6 9800166 సింగం2) 1440 ఖగ ౪23 06006 ౯66ల00600, 624.46 01/ ౪0116 80 10 ఇథల 12 906 6164 001 1౪610601. &6 12408 3216 ౧3 ౧ంజగ'3 9%). ౧6 16% 20గు9%)7 2 60080 06 046 ఈంగ6 115 ౧౧155109 ౧ 16. ౧6 0006 ఖ6 [6001ల ౫6 (0 0]1676 041 6 కహి! ఇ25 హె 60 6 8౪౬0031016 10 162 ౧2001065. 206 1076-౧126 కటుకేం 0[0ట010%ల1ు8 021 006 4760100006 100 [0 [1 ౪0౪16 ౪0561 [13 0౪౧ 1205, 0622 10 60186 ౪41 026 క్ర£ం 0016001 23 661800" 59101000. 16 2 ౧౦౪ 9౧01890608 ల ౧ట, 16 [08801 6 11016 5820 గ్రలగా.

తీ5 16 8111640666 01285, 386 ౪/23 62266. 506 (00811 1040000001 14 1౬ 162౪18 91202627 0098 06406 10 16, 5106 506 ౧6 10080110 211 6 ౧020012630. 3816 120217 266666 46 00 906 ౪2 ౧౦% 6అఖ108. 10906 ౯6౬113 ౪604080. 10 ౧6 ౧2502806, ౪041 ౪70014 120200 (0 పేటా 702008 3151ట0 226 16 020 0704ల? 516 ౪0౪16 [00 2016 10 ఏల టు 20 ౧౦౫. కం516ట. ౧0౪ 00416 316 80 0201 10 1102 ౧౧2 ౪2016 ౧1881 306 ౧౫౦6.

5జి 16 ల౫1 62)” 906 ౪6010 లా 0000ల జరి 5264 "10 66/10 60280) 3ష0గగం6. 1000 ౪౯౫1000310 06 8290). 1101200206 అం౪ 10/ 21 001. 11 20 010% 10 11%. &ం6 [00176 96, [0౯౫1 86 9౫ [0276 ౧28506.

• రం 0100ల 60816 201 0611676 113 యు. 1006 6% ₹001 220) [6 0416 మా6[0ణ0 16 1ము ప్ర 210 1108618 [6 ౪0816 లబ 0620161060 1. ల! ౧౦౯ 04818 0% 0636 00[3600ఆ0ంట అయేలా 51664001 00౪26106 ౦౮౪౬౦౦1 ౧101. 6 4640౪72940 అః683 113 1420 10 ౧లా 50 163జరే; “0౪ 10 ఇర 06 ల 2606 ౪11 2106 ౪003 0201౯? 204 ౪61101 1120180 ౪0106 [0806 ౪101 విజరు: "108 2 0+౪ల 46 1072. గస 00 20 1 1076 ఇర 98... ఓ 1107. 206 ౪0 0290206 113 అర 4 1007”.

ఇగెలు 396 సయోరే 915 ఇంథ 506 [0 2 10880 5096006 126 కొరేరేల్యు' 5120066 16 ౪అం/ ౧106. 516 044006ల6668 సల0000లం[211060016, 1099 [016139 16 ౧680 [166 ఓల అజ. 516 92016 12 2107, 90100 ౪0106: “గం 010610 "0 ఇళ ఇ, లం2036 06 ౪204 800ల0 1606. తేజం 04 జం౦00గ6 10 06116౪6 16 ఉం ంథటిలం”?

06 0౯00ల 9216 015. 16 54006 ౪9 206 16% 20౧90).

681 *ఇలల0 10 1ల 009. కేటా [టలగ ౪23 062608 25 వసం *యి(96 10 *ల60. లం ఇల $00106 9001001 06 066. 526 [001.10 39. & 107 66 05 20160206 18 60౪4. 506 9100664 001 00 226 బజిం06 2 6 *గకు. మం 31000664900%. 11౪20 2 200026 081088664 0 (6100006200. వ్‌౧686౬ 5035060166 1111 16 ౪29 98240౪0202 ల 68) 226 918121 206 *0608 60౫౧ 901 కట 20001 %1ల. ఇ 46 లట ౫! కూంంం[ ఏల 9 141 9జంలం 1010 ౪2 14 ఇగ0027

_ 506 31004 10 2 ౪226 ఇ18 6 20ల౫ హై [ల 1206. 3ల0!6 1ల *₹20 6

100001 516 ౪606061056 10 1. 5%6 0౪09 16౯ ౨2064 60 ౪౦ 16 అలు. 516 592%

116 50% 10౪8069 6 101 [6 [024%ఆ6. 556 1060164 1 ౪18 1ల మంక్రలు,

వరదస్మృతి 546 | , 100000, 501183. 7021 ౪2 ౧6 50%, 1౧60611016. 506 [0220 10 [0౧00061 102 (510516 ౫౦25 280, ౪/16 906 [26 ౯166 106౯0౪౧ ఏట౫015 ౧౦ 611. 63౪6 02006 [07 11108. 16 5098816 060669 06 ౧1౧6 296 ౧౦60 206 ౧౦౯34౧0 ౪11640 [0 ౧6 ౧0౧౧00. ౦౫౫ 31006 10 ౧౦౯ ఆ౮3 3౧6 616 ౧౦ ర్‌ంగ ఇం ౫0% కేడినగం6 50001 ౪111 1 587806 0౪611096. 500 6౮౬౮6 ౧01312] యం 000% న. ణ [066 00016 1౧11 ౧1౧౦౯ 516 ౧036 2 ౪0106 621102 [0216ల 0౧) ౩ 6131 6 10 106 08/7 19116 "00౧౯. 1 ౪94664. 0 [110102 31000. 980 ౪ 0జీ00% 16 0616 (17200066 0% 116 01165. ల భట్‌ 1116 డీ810, (6 ౪611. 110 216001 [0 60౪0 [లాం]! [038 061000 16 నటుల! 216% 669066 10 06 00౫1౧8 6010 [6 ౪211. 516 ఇష 10102 10 ల 06 0౪01106 ౪2166. ౧6 906 ౪3 60౪21112. 02 6660 8౧౮6౯ (16 10066 ౪86 ౪66 120008 ౫06౧6 ౧౮౧. 5116 11506 ౧౮ ౧0151 66 206 100166 0౧66 2 [౧6 ఈఏ. జం 063లో ౦ ౪06ల8ల 61 ౮౮౧0164 0006 ౧౦౯౦. ౧16 96౪62 గం ౧2౯16641 1611 1006 00104106 6మంష6టయ రంజ౧ 01 16001. 06 ౧౦౪649 ౯౮౪6 ౧1యలికీ 06 5060066 (0 06 501%8 ౧౦౪060. 1120 226 మంటు ౪06 066 ౧0౧6౧౧ ౧1] (1266 [౪ వ 0౮ 10653 00ల66 13 06. గ 8621606606 907026 1|| 0౪6 1 న 56 2546660 ౧౧. 3004102 “1006 110 60౧1౧8. ౧19 ౧౧౮ 12౫ 000 ఈ00066 00 [0 16 80806. 11/05 2 న్‌ ం ల న! నై. 06 60010౯ అగ66 106 3116 11 2 35060088 ౪౦౮౦౦: "206 క్‌2ం0ా00”. మ. 1. (స. టా మ స్థల త న సు త యు ళు. మన్‌ టర సు . లం ల ॥ ఠ లో న... ల గాం మ రం న య... క. న. స స 0. స సు సం. న క మా సట. ప పి! డా న వ.

వరదస్కృతి ర్‌ ఒక నవలకు (ప్రారంభం గరబన్వూలం = 1966 (ప్రాంతం - న్యూఢిక్లీలో 25 వూసారోజ్‌లో ఉండగా రాసినది. ఒకటి

కిటికీలన్నీ తెరిచి ఉన్నాయి. గదిలో దీపం వెలుగుతోంది. గదినిండీన గంధం వాసన పైకి పోలేక దీపం చుట్టూ తిరుగుతున్నది. గది వెనక పెరటి తోట. అరటే చెట్ల ఆకుల చప్పుడు తప్ప మరొకటి వినిపించడం లేదు కిటికీ నుంచి పైకి చూస్తే గదిలో కన్న బయట చల్లదనం, వెలుగూ యెక్కువగా కనిపిస్తున్నది. క

గదిలో దీపానికి దగ్గిరగా బల్లమీద తమలపాకులు సర్దుతున్న (్రాపెణికి గదికి వెనక వెలుగెక్కువో, గదిలోపల వెలుగెక్కువోఆ లోచించే అవకాశం లేదు. (శ్రావణి ముఖంలోనూ వెలుగులేదు.

నిజంగా ఆ రోజున ఆ క్షణంలో (శ్రావణికి మనస్సు మనస్సు స్పలో లేదు. తనేం చేస్తోందో, తనేం మాట్లాడుతున్నదో తనకే తెలీదు. తనెవ్యరో, తనెవ్వరిదో కూడా అర్ధం కావటం లేదు. ఆ గదికీ, ఆ దీపానికీ ఆ గంధం వాసనకీ తనకీ యేమిటి బాంధవ్యం?

తమలపాకులుచుశ్పుసి వెండిపళ్లెంలో అమర్చి (శ్రావణి గదిని నలుమూలలా కలయజూసింది. కిటికీల్లో నింద బయట వెనె ల కనిపిస్తోంది. వెన్నెల్లో అరిటాకులు మెరుస్తున్నాయి. మెళ్లిగా వెళ్ళి కిటికీ దగ్గిర నిలబడింది. ఆకాశం (ప్రశాంతంగా ఉంది. ఒక్క మబ్బు తునక కూడా కనిపించటం లేదు. చంద్రుణ్ణి చెట్టు దాచేసినయి. ఒక్క శీతం కాంతి తప్ప మశంలేదు.

(ఛావణి తలయెత్తి ఆకాశం వంక తదేకంగా చూస్తోంది. (ప్రపంచంలో నర్మల్యం ఒక్కసారిగొ విరిసిసట్లనిపిస్తున్నది. నేలమీద చెల్లాచెదురుగా పడిన నీడలు తన్ని వెక్కిరిస్తునట్లు తోచినయి. (శ్రావణి మనస్సు చివుక్కుమన్నది.

ఆ (క్రింతం రోజునే తనకు పెళ్లయింది. ఇవాళ భర్య సాహచర్యం (పొరంభమవుతుంది. పొద్దున్నే మొదటిసారిగా యీ యింట్లో అడుగుపెట్టేంది. ఇల్లంతా పరిచితంగా కనిపించడం పల్లి ్రావణి మనస్సు ఆవేదనపడ్డది. ఆ ఊళ్లో శ్రావణి కాలు పెట్టిన యిల్లు అంతపెద్దదీ కాదు. అంతచిన్నదీ కాదు. ఇంటిచుట్టూ చక్కని ఆవరణం ఉన్నది. పెరబ్జో తోట కూడా ఉన్నది. ఇంట్లో మాతం సందడిలేదు. ఇంట్లో ఆయన ఒక్కడే ఉంటున్నాడు. ఇంటి కాపలాకోసం మాలి వెంకన్న తోటలో ఉంచాడు. ఇలా యేకాంతంగా సందడిలేని చోట ఉండటం (శ్రావణికిదే మొదటిసారి.

శ్రావణికి కళ్లు ఏెమర్చినయి. చీర కొంగుతో కళ్లు అద్దుకున్నది. ఇంతలో వనకతలుపు చప్పుడయింది. వెనక్కి తిరిగి చూసింది. వెంకట్రావు గదోలోకి వొచ్చాడు. అటూయిటూ' చూసి మంచం మీద కూర్చున్నాడు. (శ్రావణీ మాట్టాడలేదు. ఒక్క నిమిషం నిశ్శబ్దం. (శ్రావణీ కదిలింది. వమరిపాకుల పళ్లెం తీసుకొచ్చి వెంకట్రావు కూచున్న మంచం మీద పెట్టి, మంచానికి ఆనుకుని

అబడ్డది.

వరదన్మృుతి 54కి ఓ వెంక[టావు తమలపాకులు ఒకటొకపే వేసుకుంటున్నాడు. “శ్రావణి” అన్నాడు. (శ్రావణి తలయెత్తి వెంక(టావు వంకచూసింది. _ న్నాడు. “నిన్ను (శ్రావణీ - అనే పేలుస్తాను. చక్కని పేరు...” మళ్ళీ తమలపాకులు చేసుకుంటు ఎ ఏదో ఆలోచిస్తునా?డు. సున్నా నొ!” అన్నాడు ఎదురుగుండా గోడవంక్ష చూస్తూ - “శ్రావణీ! నీకీ వివావాం యిష్టమే వెంకట్రావు. (శ్రావణి నేలమీదికి చూస్తూ తలవూపింది. “క్రూ నాకూ యిరవయ్యేళ్లపై గా వ్యత్యాసం ఉంది. నీకుతెలుసా?” (శ్రావణి మందంగా తలవూపింది. “*నాక్రు మాతం యీ వివాహం చేసుకోవటం యిష్టం లేదు...”

(శ్రావణి వొళ్లు జలదరించింది. బతుకు నాక్తు నలభయి నంవత్సరాలు దాటుతున్నయి.. నౌ అనేవారు లేడు ౮ బూజెక్కిపోయింది. ఈ (ప్రపంచంలో నేను పెద్దగా ఆశించేదీ కనిపించటం లేదు పోయింది

(శ్రావణి వింటోంది. తల ఊపటం లేదు. ఊ కొట్టడం లేదు. శిలా (ప్రతిమలా నిలబి వెంకటావు మొహంలో దైన్యం తప్ప మరేం గోచరించటంలేదు. నసవర్‌ = చూడుగ్రావణే! మనిషి సుఖదుఃఖాలకు మమతే మూలకారణం. నువ్వరివ “ల” "రెండు రోజులక్రితం యెొరగం, నువే ౦ కలకాశావో, నేనేంతలపోశానో - అవేవీ నిజం (శ్రావణి గుండెలో గుండుసూది గుచు స్పికున్నట్లయింది. దువళ్లనే ళ్‌ ౦ “ మన (బ్రతుకులన్నీ యింతకుపూర్వమే ఇదమిత్చదని నిర్తీతాలయిపోయినవి ఛపడీలే నో యూ క్షణం నుంచీ నీకూ నాకూ యెడతెస్సు బాంధవ్యం, అనురాగం. నీ మనస్సు యో క క మనస్సూ బాధపడుతుంది. వీ కాలికి ముల్లు గుచ్చుకుంటే నా గుండెలో గు కవో బాద బాధపడతాను. ప ను. ఇదే జీవిత్ర రహస్యం... ఒక్క్కాక్క ప్పుడు అనుకుంటూండేవాణ్లీ - మని దృష్టీ లేకుండా ఉండాలంపే వ సంకుచిలో క వాహబంధంలో చిక్కుకోదూడదు. సా సర్హానికీ, సంసారం దారి తీస్తుంది... కనే స్తు, డు ఖి బసుంది. ఆ*' యినా యింట్లో నా ఆనేవార్ర కనిపించకపోతే ఆత్మహత్య చేసుకోవాలనిపిస్తుం నాలినీ యూ వివాపఫాం తలపెటాన్స ల్ని మరిచిపో పె -గ్రావణే! నీ సాహచర్వంలో నా బాధల్ని కోరుకున్నాను,..* థ్‌ ) (అనంపూ్లో

వరదస్మృతి ర్‌4ం ఒక నాటకం ఈ నాటకానికి వేడు రాయలేదు. రచనాకాలం - యుద్ధకాలంలో - 21842 (ప్రాంతంలో - నాబ్యగోస్టీ ఉద్యమంలో భాగంగా నటాలి” కీ అనుబంధంగా వరద రాజేశ్వరరానుగాడు స్థాపించిన “ుంటూడు నాట్యనమితి" కోనం రాసిన నాటకం ఆయి ఉంటుందని ఆంచనా / 1 గీకుడిచేతివేవు ఒక బృల్హడంటుంది. దాన్జిండా వున్తకాలు, కాగిలారికట్టులు. దానికీ రెండు

వేపులా రెండు మూడుకుర్చీలు ఉంటవి. భగీరధరావు రాముకుంటూ ఉంటాడు. బతి కెదుడుగుండా ఉన్న వడక కుర్చీలో రాధ వడుకుని 'ఆంభవ్యతికో చదువుతూ ఉంటుంది]

రాధ 2 (మెల్లిగా లోవల చదువుకుంటూ జఉన్చుట్లు+ “నేటీలోజున అజాదు మైదానమందు గొప్ప బహిరంగసభ జరిగెను. వేలకొలది స్త్రీ పురుషులు వచ్చిరి. సరోజనీదేవి వల్లభాయిపటేలు మొదలగు నాయకులు దేశములోని పరిస్థితుల గూర్చియు సత్యాగహోద్యమము యొక్క కార్యక్రమమును గూర్చియు నుపన్యసించిరి. సరోజినీదేవిగారు భారత'స్త్రీలను స్వాతర్యత్యదీక్ష గొనవలెనని యుద్బోధించుచు నిట్లు చెప్పేరో ... ఏ ఛచండోయి, యిది వినండి.

భగీరధరావు ః నాకు తీరికలేదు. ఆఫీసు పనిబోలెడంత ఉన్నది.

రాధ £ విందురూ - రోజూ ఉండనే ఉంది యీ ఆఫీసుపని. రెండు నిమిషాలు.

భగీరధరావు ః (వినటానికి యిష్టం లేనట్టు) పాయ్యి మీద అన్నం తగలేశావూ? , రాధః చాలాసేపయింది.... వినండి మరి... 'నేటి భారతీయులు తమ (స్త్రీలను రాజకీయములందు భగీరధరావు | అన్నం మాడిపోతుందేమో చూశావా?

రాధ $ (వినిపించుకోకుండా? (ప్రవేశపెట్టుటకు సంకోచించుచున్నారు. ఏదంటారు? భగీరధరావు ః ఏ (వంటారూ నాలాటి వాళ్లని అడుక్కుతినమంటారు. ఇంట్లో సంసారం దిద్దలేని అమ్మల్ని రాజకీయాల్లోకి దింపాలి. బాగుంది.

రాధః రాజకీయాల్లో దిగినా దిగకపోయినా మన సంసారాలు తమలాంటి ఘనులున్నంతకాలమూ యిలాగ యేడవాలిసిందే.

భగీరధరావు ః నీవంటే దేశసేవికలు కనురెప్పపాటు కాలంలో స్వరాజ్యాన్ని తీసుకొచ్చి మా వంటి అనాధుల్ని తరింపచేస్తారు .... (ఎగతాళిగా అట్టి సుముహూర్తం. బెప్పుడు వచ్చునొక్కో -- రాధ ః మీరూ నేనూ యిలా సంసారం చేసేంతవరకూ రాదు.

భగీరధరావు $ ఏం ... స్వరాజ్యం అంటే మిఠాయి ఉండ అనుకున్నావుటు ... బబార్జో పేట్టీ అమ్ముతున్నా రనుకున్నావా?

రాధ: ఎబ్బే ... ఆకాశంలో చుక్క అనుకున్నాను. ఈ నాయకులందరూ పిచ్చివాళ్లనుకున్నాను.

[మధ్యలొ కొన్ని పేజీలు లభ్యం కాలేదు. భగీరధరావు £ (మాట్లాడడుో రాధ ః (ఆలోచన అభినయిన్తుంది

550 వరదన్మృతి అచ్యుతం: ఏ (వమ్మా - నీకు రావాల్నుందా? మీనాన్న గారి మీద నాకున్న గౌరవం మీద సచ్చాను. ఆయన లాంటి దేశభక్తులు దేశంలో అరుదు. రాధ 2 వారియిష్టం - ఈ కాలంలో ఆడదాని యిష్టం యెవరిక్కావాలి? ఎంత చదువుకుంటే ఏం ఫలం? అచ్యుతం ః ఏం భగీరధరావు - భగీరధరావు : నేనెవడ్ని మధ్య - ఏదో చెపుతున్నారు. చెప్పండి - (రెండు నిమిషాలు మౌనం) ఇదుగో చెపుతున్నాను అచ్యుతం - నువ్వు బాధ్యత లేకుండా మాజభ్లాడుతున్నావు. నా మట్టుకు నాకు యీ [001165 అన్నది నచ్చలేదు. ఈ యింటికి నేనధికారిని. నేచెప్పేనట్లు యింట్లో వినాలి. ఏ (వంటావు? అచ్యుతం: తప్పకుండా. కాని ఆడది తన మనస్సూ, స్వతయ్యతాలోచనా మగవాడికి ఆర్బించుకుని కేవలం పాషాణం వలె కూర్చోమని యెక్కడుంది? కాబళ్చి వాళ్ళకామ్యాతం స్వేచ్చ యివ్వాలి. సంసారం దిద్దుకోపడంలో కలిసి పనిచెయ్యాలి. కాని ఆడది అంళే బానిసగాదు. భగీరధరావు : “నస్త్రీ స్వాతర్యత్యమృర్తతి'" తెలుసుకో. అచ్యుతం $ః ఇంకా నువ్వు వెయ్యి నంవత్సరాల వెనకనే ఉన్నావు. కాలం యెంతమారిపోయింది! (గహించకుండా ఉన్నావు. భగీరధరావు : సరేలే! నేనూ నీలాగే పెళి కాక మునుపు మా కాలేజీరోజుల్లో ఆడవాళ్ళకి స్వేచ్చయివ్వాలంటూ తెగ లెక్చర్తిచ్చాను. అప్పుడది అనుభవంలేని ఆరాటుం ... కానీ ఒక నంగతి ఆలోచించు... సంసారాల్లో తుపానులు చెలనేగకుండా ఉండాలంకే ఆడదానిక్షీ మగవాడికీ పరస్పరం మనస్సు కలవాలి. అభ్మివాయభేదం కూడదు. పోనీ ఆడదే తెలివితేఎల్లో మించిందనుకో. మొగవాడే వజ్చీ పశువు అనుకో, ఏదోలోకధర్మం, మగవాడు వినకుండా ఉన్నాడు; రాయి, రప్ప, రాకాసివగ్లై రా, మనం వాత్తి తీరా కట్టుకున్న తరవాత మనతాడెందుకు తెంచుకోవాలి అని బుద్ధిలేకపోతే దాని తెలివి తేటలెందుకోయ్‌? ఆచ్యుతం ; ఈ వరసన పుల్‌స్టాప్‌ కామా లేకుండా మాట్లాడగలిగే ప్రజ్ఞ నీదగ్గిర ఉందవి వాప్పుకోవాలి! కాని అసలు విషయానికి దూరమయి పోతున్నాము. నేను చెప్పేది విను. రాధని యెందుకు పిలవాలిసి వొచ్చిందో చూడు. వాళ్ళ నాన్న గారు రేపోమాపో జయిల్లోకి పోతున్నారు. ఆయన కుటుంబం యాపత్తూ సత్యాగహం చేయబోతున్నది. రాధ కూడా యింత చదువుకున్నది. నువ్వు పెళ్లి చేసుకోవడం కేవలం నీ అదృష్టం. ఈ ఊళ్లో కాస్త రాధ దారి చూపిస్తే మా ఉద్యమం సఫలమవుతుందని ఆశ. అందుకని వేడుకుంటున్నాను. రాధని పంపించు. నీకేమీ అగౌరవం జరగదు. భగీరధరావు ః అచ్యుతం! ఒకళే సంగతి చెబుతున్నాను. నన్ను అర్ధం చేసుకుని మాట్లాడు. నాకు మాత్రం యిష్టం లేదు. పైన దాని యిష్టం. ఎవరిరాత వారిది. అచ్యుతం: అలా అన్నావు. బాగుంది. రాధమ్మా, వస్తాను. రేపు సాయంకాలం నాలుగ్గంటలకు సభ జరుగుతుంది. (న్యివృమణంి భగీరధరావు ః వెంకయ్యా! వెంకయ్య ; బాబూ! (ప్రవేశం) భగీరధరావు ; సైకిల్‌ తుడిచిపెట్టు. పోవాలి.

551 వరదస్యృతి వెంకయ్యా ః చిత్తం. రాధ ః గ(వనేశింది. భోజనానికి లేవండి. = తెర - 2 మర్నాడు. మధ్యావ్నాం మూడు గంటలు. గీరాధ బల్ల నర్దుతూ ఉంటుంది. ఇంతలో తలువు లోనుకుని నుందరమ్ముగాడూ మరిద్రడు " దేళనేవికలూ వస్తారు. రాధ ః (చూసి/ వెంకయ్యా! చావ తీసుకురా. (వంకయ్య చావతీనుకువొచ్చినేలమీద వేసిపోతాడుం కూర్చోండి. (వాళ్ళు కూర్చుంటారు. సుందరమ్మ : ఇవాళ మీతోనే ఉంది సంగతంతాను.ఇప్పుడే ఊళ్ళో అందర్నీ మీటింగుకు రమ్మని చెప్పి వొచ్చాం.న్యాయం గా చాలా మంది రావాలి. రాధఃనాతోయేంవిటి? ఇవాళ నాకు వాంట్లో బాగాలేదు. రాలేనేమో కూడాను. అందులో అబ్బాయి ఒక్క చుపోరు పెడతాడు. నే దగ్గరలేక పోతే మరీను. నుందరమ్మ : ఫరవాలేదు. అబ్బాయిని కూడా తీసుకు రండి. వీళ్లు ఆడిస్తారు. అయ్యో, మీరురాకపోవడం యే విటి. మీమీద ఆధారపడిఉన్నాం. ఒక దేశ సేవిక ః అవునండీ. 'రేపొచ్చే (స్త్రీ నత్యాాగహ దళాన్ని మీరేనడపాలి కూడాను. మీమీద కొండంత ఆశ పెట్టుకుని ఉన్నాం. రాధ ః చూద్దాము లెండి. మా ఆయన యింకా రాలేదు. సుందరమ్మ ఇంకా 'ఆయన' యే (విటి? కాగితాలు అచ్చువేయించారు. (అవి చూపీన్తుంది మీరు రాక తప్పుదు. రాధ: ఆయన్ని ... మరి... సుందరమ్మ ః ఇంకా యిలాంచి సమయంలో మొగాళ్ళ దగ్గిర నుంచి పర్మిషన్సూ ఆర్హర్దూటండీ. ఇవాళ పేపరు చూశారా? బొంబాయిలో ఒక ఆఫీసరు పెళ్లాం, సత్యాగహంలో అరెస్టయిపోయింది. దేశంకోసం భర్తల్ని ఖాతరీ చేస్తామా? ఈ వరసన మొగాడి మాటలు వింటూ ఉంళే రేపు బాధపడేది మన బిడ్డలుకాక మరెవ్వరు? ... ఇంకా గంటు వ్యవధి ఉంది.... తప్పకుండారండి. వాస్తాను. (న్మిమృమిస్తారు) రాధ: (ద్తీర్హంగా ఆలోచిస్తూ వక్కన ఉన్న వూలు తీసి దండో గుచ్చుతూ కూడ్చుంటుంది. దూరం నించి, వై భారతమాలకూ జంవ్‌/* రాధ లోవి నిలబడుతుంది. కీటీకీ దగ్గరకు పోతుంది వలంటీర్లు పొటు పాడులూ నమీవంగా పోతుంటాడు వలంటీర్లుః ఆకలి మంటల మలమలమందేో అనాధులందరు లేవండోయి/ నీ పావవలమొ ఈ పేదబలుకు?

552 వరదస్మృతి

మనకచ్చా (వ్రక్పుత్తి

కనకభూలోలము,

బలమున్నృ (వభువు

అవనవొరించాడు! 4ఆకలిమంటుల

కోరువురాన్రాసి

కంటీ యరువుదఐకు

గురినిచశాడు

కొలిగొల్తాడు £ ఆకలిముంబల/ (పాట పోనుపోను నన్నగిలిపోలుంది * రాధ శిల్యాపతిమలా అలాగే నిలబడిపోతుందిం వెంకయ్య :[[ప్రవేశించ్చ అమ్మా! రాధఃఏం వెంకయ్యా! (వరధ్యానంగాో చూశావూ ఆ జనాన్ని ్ని! వాన్తేమని వాడుతున్నారో విన్నావా? వెంకయ్య : విన్నాను తల్లీ! నేను కూడా అల్లాపోదునా? రాధ + తప్పకుండాను. నుష్వల్లా పోతే దేశం యెంత సంతోషిస్తుంది? కాని వెంకయ్యా ... నాకు మతి పోతున్నది. ఎందుకు బతికియ్యి వరసన.దేశం మలమల మాడిచస్తుంకే అనుభవిస్తేనేమీ, అనుభవించకపోతేనేమి? యీ పాడు జీవితం? మనిషి పుట్టింది చావడానికేనా? దేశం కోసం గాదూ బతకపలసింది? నీతమ్ముడు, నీపొప అరచేతుల్లో పొట్టు పట్టుకుని తిండి కోసం వీధి వీధీ ఆడుక్కుతింటుంటే, నువ్వు మాతం కడుపు నాపుకుని ఊరుకుంటున్నావా? ఎంత ఘోరం? వెంకయ్యా! ఇవాళ నా జీవితం కూడా తన పరమావధి సొరవేరుస్తుంది. నేను ఒకరి కోసం కళ్ళుపాడుచుకోలేను;? (పేమించి పెళ్లి చేసుకున్నాను. కాని వూ ఎదయాన్ని త్యాగం చెయ్యలేను. వెంకయ్యా! విను. బాగా విని అర్ధం చేసుకో, నన్ను స యెత్తి పెంచినవాడీవి. తం(డితో సమానుడివి. నా భర్త నన్ను దేశంకోసం నాశం కొవద్దంటున్నారు. బాధ పడే ('ప్రజని మరిచిపామ్ముంటున్నారు; అన్యాయాన్ని న్యాయం అంటున్నారు; అధర్మాన్ని ధర్మం ఆంటూ తొత్సర్యం చెబుతున్నారు. నేను భరించలేను. సంసారాల్లో తుపానులు చెలరేగకుండా ఉండాలంకే భార్యాభర్తలు అన్యోన్యం అర్థంచేసుకుని నడుచుకోవాలి. ఏనాడయితే రెండు మనసు సలూపెడదార్డు పట్టినవో ఆనాడే ఆ సంసారంలో శాంతీ, సుఖమూ మాయమయిపోయినవన సమాట. శాంతి సుఖాలు లేని సంసారయ్యాత నరకకూపం. అటువంటప్పుడు వేరయిపోవడం మందిది. నాకీ జీవితంలో విశ్వాసం లేదు. ఈ విహిక వాంఛకోసరం పశువు కింద మారిపోలేను ............ (ఊరుకుని రెండు నిమిషాలు వెంకయ్యా, పీల్టాత్రి జాగర్తగా చూస్తూ ఉండునేను పైకీ పోయి రావాలి. కొద్దిగా ఆ లన్యమవుతుంది. బాబుగారు రాగానే అమ్మగారు సభకు పోయారని చెప్పు. (న్మిష్యమణ) -తెర-

తె

ఆవేళ సాయంకాలం. ఏడున్నర. (గేరధరావు అటూయిటూ వచాదుచేస్తుంటాడుం భగీరధరావు ౩ ఒతే వెంకయ్యా "అమ్మగారు యింకేమని చెప్పారు?

వరదస్మృతి 553 వెంకయ్య : ఇంకేం చెప్పారు కారు. భగీరధరావు ః సరే కాని వెంకయ్యా! రాధ (ప్రవర్తన నీకు నచ్చిందీ? పెంకయ్య : ఏం బాబూ? ఊరంతా ఒకటే పొగిడేస్తున్నారు ఆవిణ్ణి! భగీరధరావు : అదికాదురా - భర్త భార్యకెలాంటివాడురా? వెంకయ్య :ః మొగుడులాంటివాడు. భగీరధరావు ః విను. 'పతియెదైవంబు' ... దేవుడిలాంటివాడు. మొగుడి మాట తోసి యింకేం బాగుపడుతుందిరా అది? వీడు ఒక మనిషి, అనీ ఒక తలకాయ ఉన్నదనీ, వాడింత తెలిసిన వాడని యోచనే లేదు దానికి. వీడున్నా ఒకటే లేకున్నా ఒకటేఅన్న పద్దతి కెడిగింది. ఆయితే నేను యెందుకురా యీ యింట్లో? వెంకయ్య : ఆలా అనకండి బాబూ? భగిరధరావు ః నీకున్న బుద్ది అన్నా లేదురా దానికి. పెళి స చేసుకోవడం నాది పాఠరవాటు. ఇది యింత తెగిన్తుందని కల్టొకూడా అనుకోలేదు. నా మెడకే ఉరివేసిందే యిది! ఈ పెళ్లాన్ని పెట్టుకుని రేపు కలెక్టరు మొహం యే చని చూసేదిరా? ... తనూ తన మొగుడూ సంసారం అఖ్కర్షేదు కాని, దేశాన్ని ఉద్ధరిస్తుందిట యిది! దీనిమొహం! ఇవాళ అటోయిటో తేలాలి. నా గౌరవాన్ని నాశం చేసే యీ మనిషి నాకఖ్కర్లేదు. పోనీ ... పోతే పోనీ ... ఎవరి రాత వారిది ... ఒకళ్లు కారకులవుతారా? రానీ ... ఎంత మండిపోతున్నది పాణం! వెంకయ్య £ తగ్గండి బాబూ తగ్గండి అమ్మగారాస్తుంటారు. భోంచేద్దురుగాని. (వాకిట్లో చప్పుడు” భగీరధరావు ః అదుగో వస్తున్నది ... రానీ. రాధ * (ప్రవేశిస్తుంది. చేతులనిండా పూలదండలు. తల వొంచి ముందుకొస్తుంది.) ఏ చండీ, అబ్బాయి అల్లరి చేశాడా? భగీరధరావు 1 అదెందుకు నీకు? నోరు మూసుకుని యింతవరకూ పోయిన దానివి పూర్తిగా వాదిలిపో! నేనేం పాపం చేశానని నన్నిలా దుఃఇపెడుతున్నావు? రాధ ః ఒకర్ని దుఃఖపెల్టుడం నాచాత కాదు. భగీరధరావు ః కాని నేర్చుకున్నావు. బాగా తరిఫీదయ్యావు. నీ నుంచి నా వంశ (ప్రతిష్ట నాశం అయిపోయింది. ఛండాలురాలా!। వెళ్లిపో యింట్లోనుంచి. ఇవాళ నుంచి నీకూ నాకూయే విధమైన సంబంధం లేదు. ఇదుగో జంర్లుం తెంచేస్తున్నాను. ఫో. రాధ ః నేనేం అపరాధం చేశానని అలా అంటున్నారు? భగీరధరావు ః నేను వాద్దన్న పని చెయ్యడం కన్న తప్పుయింకేం వుందీ (ప్రపంచంలో? నీకు భర్త అంటే లెఖ్కిలేదాయెను. ముందు వెనుకలు చూడవాయెను. నువ్వు పోతేగాని యీ యిల్టు ఆసలు బాగుపడదు. నీ మొహం ... నీకు సత్యాగ్రహం యే విటి? ... ఎవరో నలుగురు కలిసి ఆ వెధపపని చేశారంటే నువ్వు కూడా చేస్తావా? ఎంత సిగ్గు... ఛీ... నేనుఒక సంగతి చెబుతున్నాను. నీకూ నాకూ యింకనుంచి యెలాంటి సంబంధం లేదు. నీ దారి నీది. నా దారి వాది. రాధ ః తప్పే నాదయితే క్షమించండి.

554 వరదస్మృృతి భగీరధరావు ; ఒహో పోర్షన్‌ బాగ కంఠతః పెట్టావు. మళ్లీ చెబుతున్నాను తక్షణం యీ యిల్లు విడిచిపో. ఎక్కడికి పోతావో పో! ఏ అ్యశ్రమానికి పోతావో, ఏ జయిల్లో చస్తావో! ఎవడికి పట్టింది? నువ్వు మాతం మళ్లీ నా మొహం చూడకూడదు. తెలిసిందా? శాధ ః (వీడుస్తూ) అవును, నాదే అపరాధం. నోరూ వాయాలేని కోటానుకోల్లు (ప్రజ చస్తున్నది. ఆకలిలో నశిస్తున్నద. వాళ్లవి ఉద్ధరించడానికవి లేవదీసిన ఉద్యమంలో నేను పాల్గొనకూడదు. ఏమీ? నేను మనిషిని కానా? హృదయం లేదా? బాధపడలేనా? నాకీ శాసనధిక్యారం యింబభ్లోనే వేయించారు. అవును నేను యీ యిల్లు విడిచిపోవాలి. మగవాడిదే ప్రభుత్వం ఆడది బానిస్క క్రు(దజీవి, ఎందుకూ పనికిరాని బతుకు ... నా జీవితాన్నంతా 'స్తీల నుద్ధరించటాని క్కూడా వినియోగిస్తాను. ఆయితే వెళ్లిపోతున్నాను. నన్ను క్షమించడానికి మీకు ధై ర్యం లేదు. నింద నామీద మోపారు. ఫరవాలేదు. అంత మా(త్రాన నేను దోషిని కాజాలను. ఈ సంసారసుఖం అనుభవించేకన్నా దేశం కోసం (ప్రాణాలు ధారపోయ్యడం సార్ధకం. భగిరధరావు ౩ అందుకనే ఆలా యేడుస్తున్నావు. పో .. యింకాయిన్ని పూలదండలు మెళ్లో వేసుకుని ఊల్లో ఊరేగు. ఆ బతుకు మరీ బాగుంటుంది. పో ... వెళ్లిపో ... ఆట్టే ప్రసంగం చేయక.

రాధ 1 (కన్నీళ్లతో) అయితే యిన్నాళ్లు మీతో సంసారం చేసిన నన్ను ఒక్కమాటతో వీధిలోకి గెంటేస్తున్నారు. భాప్యమేనా?

భగీరధరావు ౩ అదుగో ... అధిక ప్రసంగం చేస్తున్నావు. వెళ్లు. నీ మొహాన రాసిన రాత నేనెల్లా

చెరిపవెయ్యగలను?

పుట్టుకతో పుట్టిన బుద్ది పుడకతో పోవాలి ... వెళ్లిపో!

రాధ ః (దీనంగా) (ప్రజ మిమ్మల్ని యేచంటుందో ...

భగీరధరావు $ (గట్టిగా) చెపుతున్నాను. నువ్వు ముందు యిక్కణ్ణుంచి కదులు! నాకు కోపం

వాచ్చిందంటే యిక్కడే చస్తావ్‌!

రాధః (ఏడుస్తూ) అంత పాపం మీరు ఒడిగట్టుకోనక్కర్తేదు. నేనే పెళ్లిపోతున్నానులెండి. కాని యీ

దీనురాల్ని జ్ఞాపకం ఉంచుకోండి. సెలవు ... నమస్కారం ... (వానుదిరిగి నడున్తూ ఆగులుంటి) భగీరధరావు ః (చూసీ) ఇహ నన్ను చంపి కాని పోవాయేటే?

రాధ ; అబ్బాయిని కూడా తీసుకుపోతాను. నిద్దరలేస్తే ... నాకోసం కక్కటిల్లుతాడు. నేలేకపోతే అబ్బాయిని చూసే దిక్కెవరు?

భగీరధరావు + అన్నీ తెగించిన దానికి కొడుకు కూడా యెందుకు? వాళ్లి తీసుకువెళ్లడానికి వీల్లేదు. వాళ్హికూడా చెడగొట్టే నావంశం నాశం చెయ్యకపో. (గట్టీగా అరుస్తూ) యింక మాట్లాడటానికి వీల్లేదు. వెళ్లిపో. వెళ్లిపో.

రాధః (వెక్కివెక్కి యేడుస్తూ వెళ్లిపోతుంది.) భగీరధరావు దీర్షంగా ఆలోచిస్తూ పచారుచేస్తుంబాడు. చప్పున పోయి తలుపు దభాలున వేసి వస్తాడు. పిల్లాడు యేడుస్తాడు లోపల. రాధ తలుపు గట్టిగా తట్టుత్తూ, “వేణూ వేణూ, అని అంటుంది.)

భగీరధరావు $ ఛీ! రాక్షసీ! యింకాఅరుస్తున్నావు. సిగ్గులేక!

(వీధిలో బిచ్చగాడు పాడుతుంటాడు)

వరదస్మృతి 5్‌5్‌5్‌

ఈ పాడు నుఖనుమొ దేశమంలా నిండె

ఎడుగకయె వ్యర్రివై పేద గుంజెలమంట తరుగాదనేలకే నీమావు సోకదా

త కనులు తొడువవీ మనసా? వీరూవు వోలుగదా

ట్శే

(ఒక వారం రోజుల తరవాత. కచ్చేరి సావిడి భగీరభరావు యింట్లో. మధ్యబల్లా చుట్టూ కుర్చీలు. ఇద్రరు యువకులు కూడు స్రెని ఉన్నారు. ఓక అలను వెంక్యటావ్సు రెండవ ఆలను శర్మ. ఆ యిద్రడూ కోల్టాడు ఆఫీనులో గుమాస్తాలు. ఇంకొక శ్యాన్తులు గాడు మరొక రిటయిరైపోయిన బిల్లా బడీ (ఆరవయిసంవత్సరాలలోపు) కూడ్చుని ఉన్నారు. లోకాభిరమాయణం మాట్లాడుతున్నాడు] వనంచరావు ః ఏంచోయ్‌ పంతులూ! నీ భార్యని అలా తరిఫీదు చేశావేమోయి! మొగముండావాళ్లో లక్కు చెయ్యకుండా వెళి స్థపోయింది.

శా(స్తులు :నేను చెపుతునే ఉన్నాను. మీరు వింటునే ఉన్నారు. (గ్రంథాల్లో కూడా స్పష్టంగా రాపంది. ఏథనీ కలికాలం ఒక దశ చేరిందన్నప్పటికల్లా దేశం తారుమారవుతుంది; నిలబడిఉన్న బల్లలు తల[క్రిందులవుతవి, (ప్రజలు మూఢులై, పపవులై ఎందుకూ పనికిరాకుండా పోతారని.

శర్మ ః ఏవో కొయ్యండి శాన్తులు గారూ!

శాస్త్రులు । ఏం నాయనా! కోతలాయివి. కళ్లక్కట్టినట్టు జరుగుతున్నవే విషయాలు! వెంకట్రావు ః అలా అనకోయ్‌ శర్మా! మన వాళ్లు రాసిన వాటిల్లో చాలా వరకు సత్యం లేకపోలేదు. శాస్త్రులు ; నాయనా మీ యింగ్లీమ చదువులు మా కొంపలు కూల్చేసినయి. మా వాడున్నాడా? వాడు యింటర్మీడియేట్‌ చదువుతున్నాడు. ఉద్యోగం రావాలా పెట్టాలా? ఏదో నలుగురుతో బాటు నారాయణగా అనడం తప్ప ఫలితం నిండుసున్న-. వసంతరావు ః ఫరవాలేదులెండి. దేశాన్ని ఉద్దరించటానికని కొందరు మొనగాళ్లు ఉద్యోగాలకే తిలోదకాలు యిచా సరు. చాలా ఖాళీలు ఉన్నాయిలెండి. మీ వాత్తీ కూడా యెక్కడో అక్కడ దూర్చేస్తాం. భగీరధరావు ః ఉద్యోగాలకేం కొదవలెండి అదృష్టం ఉండాలిగాని. శర్మ ః బాగా అన్నారు. శాస్త్రులు ః సరేకానీ, నా కర్థంకావడంలేదు ...యీ చదువుకున్న వెధవలకే పుట్టింది యీ బుద్ధి యేం చెప్మా అని విచారం గా ఉంది. దేశం ఉద్ధరించడం యేవిటండీ వీళ్ల పండా కూడు! వసంతరావు : నేను చెపుతున్నదేమిటి? నాలుగు లారీ దెబ్బలతో యింటికి చక్కా వొస్తారు. మీకా భయం అఆక్కన్తేదు. వెంకట్రావు ః నాకు నమ్మకం లేదు. ఆ మ్యాతం త్యాగశీలం వాళ్లదగ్గర ఉంబుందనుకుంటాను. శాస్త్రులు ? త్యాగశీలం యేవిటండోయి. అర్థంలేని మాట? ఈ త్యాగం యేడిశినప్టే ఉంది.

566 వరదస్మృతి తేలుకాండెమీద వెలుపెట్టి త్యాగం చేశమంటేయెవరు వర్షించను? వనంతరావు: అన్నిటికన్న విచితమయిన విషయం యిందులో ఆడపీనుగలు కూడా వేలుపెల్టుడం. పులుసులో ఉప్పూకారం సమపాళంగా వెయ్యలేరు గానీ యీ దేశాన్నుంచి యిం్చ్తీషు వాళ్లని = చరిమేస్తారుట! (నవ్వును

శాస్త్రులు 1 నాకు భగీరథరావు గారిని చూస్తే కడుపు లరుక్కుపోతోంది. ఏదోయింత నుఖంగా సంసారం గడపవలసిన వాడి గతి ఇలా అఆయిపోయిందేమా అని.

వసంతరావు 8 చదువులు ఆడవాళ్తకి పనికిరావని యెన్నాళ్లనుంచి మన వాళ్తంటున్నారు? అనలు యీ (ప్రొఢా వివాహాలు యేచిటి? (ప్రేమించి పెళ్లి చేసుకోవడాలే(విటి? నేను మాతం నా పెళ్లాన్ని పెళ్లి పీటల మీద తప్ప అంతకు ముందు చూసిన పాపాన పోలేదు. గత నలభయి అయిదు సంవత్సరాల నుంచి యేదో సణిగిన్నా గొణిగినా హాయిగా కాపరం చేస్తున్నాము.

వీధిలో ముంచి ః పేపర్‌ సార్‌!

వెంకట్రావు "పేపరొచ్చింది కాబోలు! మన వాళ్ల సంగతి కూడా ఉంటుంది...

(భగీరధరావు పోయి పేపరుతెస్తాడు)

వసంతరావు ? ఏద్సి భగీరధరావ్యు కాస్త చదివి వినిపించు.

శాస్తులు ః ఈ సత్యాగహం గురించి కూడా రాస్తారు కదూ? ఆదే ముందు చదవండి.

శర్మ ః ఇలా యివ్వండి నేను చదువుతాను. (వేవడు వుచ్చుకుని వేబీలు తిరగవన్తూ)

ఇవాళ న్యూస్‌ విశేషంగా ఉందే ... "దేశమందంతటను బహిరంగనభలు”, “నాయకుల గంభీరోపన్యాసములు, “వేలకొలది (పజ శాసనోల్లంఘనముగావించుటి, ... అరెస్టులు .... బొంబాయి, ఢిల్లీ అలహాబాదు, బెనారెసు, కలకత్తా...” అబ్బా! ఎంతమంది పోయారండి జయిళ్లకీ! కండు మూడురోజుల్లోనే యింత జరిగింది! చాలా గొప్ప విషయం!

శాస్త్రులు ॥ జయిలుకు పోవడం కన్న అవమానకరమయిన విషయం యింకేముంది? గొప్ప

విషయం అంటారేమిటి పై పెచ్చు?

వసంతరావు ః ఆ (చదవండి.

శర్మ ః 'ఆంధధ దేశము ..." ఊ ఇదుగోనండి మన మన ఊరు ... అరరే...

భగీరధరావు $ ఏదీ ఆదే .... చదువు.

వసంతరావు ౩ గబగబా ....

శర్మ: “నిన్నటి మధ్యావ్నాము, యిచ్చట గొప్ప బహి రంగసభ జరిగినది. వేలకొలది స్తీ పురుషులు సభకు వోజరయిరి. సభలో శ్రీ ఆచ్యుతరావుగారు ద్వీరముయిన గంభీరోపన్వాసము గావించిరి. శాస్తులు ః వినండి ... ఆ మాటలు చూడండి ... ద్స్‌ర్ణంటు గంభీరంట ... ఓహో ...పేషర్లకు రాసే వాళ్తకన్నా బుద్దిలేదు.

శర్మ॥ “తరువాతే రాధాదేవిగారు సుమారు ఒక గంట వరకుసత్యా(గహాద్యమము గూర్చియు, భారతీయుల కర్తవ్యమును గూర్చియు నుపన్యసించిరి ..” ఆరె లారీ చార్జి కూడా అయిందండోయ్‌! వసంతరావు : భేష్‌ |! ధర్మం యెక్కడీకి పోతుంది ?

శర్మః “21 సోమవారం . నేటి ఉదయము. శ్రీ అచ్యుతరావుగారి నాయకత్వము కింద

వరదస్మృతి ర్‌5్‌7 బయలుదేరిన సత్యాగగవా దళము ఉప్పు తయారు చేయుట కారంభించెను. పోలీసు సబిన్సెక్షరుగారు వచ్చి ఆపు చేయవలెనని కోరిరి. కాని వలంటీర్లు విరాకరించిరి. అంత్య తీవ్రమయిన లారీ చాక్టీ జరిగెను. వలంటీర్లకు బలమయిన గాయములు తగెలెను. ముఖ్యముగా (స్తీ దళ నాయకురాలయిన రాధాదేవిగారికి మొగము'పై తీవ్రమయిన దెబ్బలు తగిలెను. చాల అపాయకరషుయిన స్టితిలో

నున్నారు. వారిని (ప్రస్తుతము గవర్చమెంటు హాస్పిటలులో చేరిరి

వనంతరావు ః ఏోంస్‌ భగీరధరావు, మీ ఆవిడ కూడా కధ'నాయకురాలయిందే!

శ్యాన్తులు ః అయిందంటే ... పూర్వం చేసిన వాపఫలం అనండి. నరీకాని భగీరధరావుగారూ హోటలు తిండేనా (ప్రస్తుతం.

భగీరధరావుః ఇంకోదారి యేద్‌?

వనంతరావు ః శుభంగా మళ్లీ పెళ్లి చేసుకో బాగుపడతావు. (స్రీ లేకుండా సంసారం యేవిటి; రేపు మంచం యెక్కుతే చూసే దిక్కెవరు?

శర్మ: అదే అతనూ ఆలోచిస్తున్నాడు.

శాన్తులు ః ఇంకా ఆలోచనేంవిటి?ి మాన మర్యాదలు లేని ఆడదాన్ని బహిమ్మరించమని శాస్తం చెబుతున్నది.

వసంతరావు & అవునోయ్‌! నువ్వేమీ సిగ్గుపడవలసిన అవసరం యిందులో యేదిలేదు. ఇంకా పై "పెచ్చు పేరు కూడా వాస్తుంది. ఇటువంటి స్రీలకు గుణవాఠంనేర్చినట్టు కూడా అవుతుంది. భగీరధరావు & ఆలోచిస్తానులెండి.

వనంళతరావు 2 ఇంకవొస్తాను.(అని వెళిపోతాడు. అందరూ లేచి నిలబడతారు)

శర్మ ః సాయంకాలం వొస్తాను మళ్లీ.

ఇాస్తులు ? అబ్బ యెంత పాద్దు పోయిందండీ!

వసంతరావు ః (తిరిగి వొచ్చి) చూశావా! రాధకి రెండేళ్లు కఠిన శిక్ష వేశారుట!

వెంకట్రావు ః అరరె, పాపం!

వసంతరావు ః పాపంలేదు గీపం లేదూ ... (అందరూ పోతారు.)

ర్‌

(భగీరధరావు యిల్లు. మేడమీద గది. గుమ్మాలు ఆలంకరించబడిఉన్నాయి. లోపల అప్పుడప్పుడు సన్నాయి మేళతాళాలు విసపడుతుంబయి. ఆ గడిలో ఒక మంచం వేసీ ఉంటుంది. దాని మీద వేణు నిద్దరపోతున్నాడు. పక్కన చిన్న బెంచి ఉన్నది. వెంకయ్య అఆటూయిటూ పచారు చేస్తుంటాడు.)

వెంకయ్య : ఈ యింట్లా నించి నేను కూడా లేచి పోవలసిందే. కాని కుురాళ్తీ విడిచి యెల్లా పోగల్ను? ఈ యింటిేకి శని పట్టేంది. చదువు కున్నవాడయితే మాతం మెదడు లేకుంటే యొలాగ? కట్టుకున్న పెళ్లాన్ని యింట్లోంచి గెంబయ్యడం ధర్మచా? అసలు రాధమ్మ చేసిన తప్పేంవిటి? నేను చిన్నప్పటినుండి యెత్హుకుని పెంచాను ఆ పిల్లను. ఎంత అమాయకురాలు.ఎంతసాథ్వి? ఈ నంగతి విని ఆయన యెంత విచారించాడు పాపం! పభవా అని తలపెట్టాడు యీ రెండోపెళ్లి. ఎంత చెప్పినా విన్నాడు కాదు. ఎంతసేపూ రాధమ్మ కుురాణ్లీ చూస్తానని గోల పెడుతున్నది. పైపెచ్చు యిప్పుడే వొన్తానన్నది. (కింద చప్పుడవుతుంది.

వరదస్యృతి

8558 ట్టు

) 0) వెంకయ్య గబగబా వెళ్లి రాధని తీసుకొస్తాడు మేడమీదికి. రాదవా కళ్లు లేవు

జ్‌,

వెంకయ్య £ అయ్యో తల్లీ! ఎంత చిక్కిపోయావమ్మూ! కు(రవాళ్లు చూసే అదృష్టం లేకుండా చేసుకున్నావు. ఈ గధవ దేశం కోసం కళ్లైందుకు పోగొట్టుకున్నావు? రాధ ౩ (మెక్రిగా వచ్చి బౌంచిమీద మంచం ద్గిర కూర్చుని వెంకయ్యా! ఆలా దేశాన్ని తిట్దకు. నావంటి (ప్రాణాలు యెన్ని ధారపోస్తే విముక్తి కలగను? ఈ కళ్లే గాదు, వా (పాణం కూడొ త్యాగం చెయ్యడానికి సిద్ధంగా ఉన్నాను ..... వేణూ! (మెల్లిగా) నాన్నా! వేణూ! పంకయ్య : లేపకు తల్లీ ! ఏడుస్తాడు. తాధ 1 వెంకయ్యా! ఇప్పుడు వేణుకి బాగా మాటలు వొచ్చి ఉంటయి. అవునా?

వెళకయ్య ః అవునమ్మా!

శాధ ? నన్నెప్పుడన్నా తలుస్తూ ఉంటాడా?

వెంకయ్య ః ఏదో చిన్నతనం. ఆ మాటా యీ మాటా చెప్పి మరిపీస్తుంటాను.

రాధ: వేణూ 1 (కుగాల్లీ చేత్తో నిమురులూ” వేణూ ! మీ అమ్మని నేను, గుర్తు పట్దగలవూ? (ీంద

బాజూ వినపడుతుంటి* ఏం పంకయ్యా! ఆ హడావుడి యేంవిచి?

వెంకయ్య ॥ ఏం లేదు తల్లీ |

లాధః వేణుని వీ చేతుల్లో పడేశి పోయాను. జయిల్లో ఉన్నంతసేపూ మనసంతా లిడిమిదే ఉండేది.

ఉల్తరంరాద్డామంటే కళ్లు అప్పటికి వాక మోస్తరు కనపడవు. ఇప్పుడు అది పూర్తిజయింది. వేణూ! మీ అమ్మగుడ్డి తల్లి అయిపోయింది. విచారించకు. నిన్నెవరన్నా అలా అంపే మా అమ్మ దేరి కోనం కళ్లు త్యాగం చేసిందని చెప్పు. (కల్లూ నీళ్లు తరిగినయి” ఇలా మాబ్గాడుతుంటు మెట్టి

ప క్‌! ళు

మీదచప్పుడు అవుతుంది. వెంకయ్య తత్తరపడతాడు. ఇంతలోనే భగీరధరావు (ప్రవేశిస్తాడు భగీరధరావు ః (రాధను చప్పున చూసి) ఏంరా వెంకయ్యా! నీకేం పాయ్యేకారిం! ఈ సిగ్గమాలిన దాన్ని మళ్లీ యూ యుంచ్దా ('ప్రవేశపెట్టావు?

-దాధ ః నాది అపరాధం (అంటూ ఊ యిద్దరి వెనక నించి మెబ్హదగ్గిరకు వచ్చి నిలబడింది) భగీరధరావు * నోరుముయ్‌! నీ ఉద్యోగం ఫయిసల్‌ 1 ఫో! నువ్వు కూడా పోతే పీడా వొదిలి పోతుంది.

న

వరదస్మృతి 55కి మరొక నాటకం (దాలు డైరీలో 19648 లో రాసిన నాటకం? శివం 8 గుమాస్తా చంద్రం శ స్నేహితుడు సుందరయ్య శ శవం తండి 19842 ఆగస్టు 12 1947 ఆగస్టు 15 1948 జూను

1. బజారు ల్త్తి శవం ఇల్టు తె, జయిలు క్షే (బజారు. దుకాణం ముందు. అటూ యిటూ జనం పోతూంటారు. లోవర్నించి మునునుల కేకలూూ బ్బా ఎవ్బుడూ వింటాము. ఊరికే కలకలం. దుకాణం ముందు కొంలమందటి వెద్ద మనువులు వన్నువ్తులు కొనక్కోవడానికీ వన్తూపోతూంటారు. రంగన్హలానికీ దుకాణం ఒక మూలగా ఉంటుంది. అన్ని వన్తువులూ అమ్మకానికి ఉంటయి. శివం చందం వస్తాడు. శివం చేతిలో నంచి ఉంది. చందం చేతిలో గొడుగు ఉంది. శివం వచ్చుగా ఆందంగా ఉంటాడు. వయన్ను యిరవై అయిదు లోవున. చందం బక్కావలఎగా ఉంటాడు. (వతీదీ తదేకదృస్టితో చూస్తుంటాడు. ఘట్టగా మాబాడులంంటాడు. శివం రావటంలోకే దుకాణం మనిషీ లోచి దండం పెట్టి నవ్వుతాడు. వక్కన ఉన్న జనం లప్హు కుంటాడు. శివం దుకాణంలోవలికీ పోతాడు. చందం బయటనో నిలబడతాడు.) చంద్రం ః కొనేదేదో తొందరగా కొనేసెయ్‌. యింకా దార్గో పనులున్నయి ..... శవం, శివం, లాంతర్హున్నయేమో అడుగు - మంచిదుంటే ఒకటి కొందాం. పక్కసున్నమనిసిః ఈ రోజుల్లో మంచీచెడ్డా ఉందిటండీ. దొరకటమే పెద్ద అదృష్టం. కావలసిన, వస్తువుందంటే చాలు, జనం యెగబడీ కొంటున్నారు. చంద్రం: సరేలెండీ. మంచీ చెడ్డా చూడకపోతే మనుషులం మనమేం కావాలి? ఉన్నదాంచ్దానే కాస్త మేలురకం చూడాలంటార్హా వద్దంటారా? ఎగబడీ కొన్నంతమా(తం చాత చెడ్డది మంచిది కాదుకదా? మరో మనిష్‌ ? తర్కాలకి యివి రోజులు కావు లెండి. పెద్దవాణ్ని చెబుతున్నాను. మొన్న మా యింట్సా పిళ్లివాడికీ పాలు పోసేందుకు పంచదార కావలిసాచ్చింది. నష్టెండలో కాల్లీడు కుంటూ నానా దుకాణాలు తిరిగి ఒక చోట చాటుగా కొన్నాను. ఇంటికి వొచ్చి పొట్లం విప్పానో లేదో

వరదస్మతి 560 లి బియ్యపు రవ్వా పంచదారా కలిపేచ్చారు. ఏం చెయ్యమంటారు. నోరు నొమ్కూతున లోప యేడ్చాను. పొట్లం విప్పనివ్వరా అంకేఆ (తా(మ్హుడు వప్పుకోందే .... పొ నకతధూ లది చంద్రం: నువ్వు చాతకానివాడివి కనక్క నీకు దమ్ముల్లేవు కనక్క దబాయించలేపు క రంది. లేకుందాకాలం గడపలేవు కనక - అందుకేనయ్యా యీ మోసం, కుచ్చితం చలో వక్కమన్న మనిషి॥ అయితే దీనికంతా లోపం యెవరిదంటారు? నన్నూ చంద్రం ; ఎవరిదా? నీదీ. నాదీ. యీయన్ట్రీ. ఆయస్ట్రీ. ఇంకా యెరిదంటావా? వినగ యీయన్నూ, ఆయన్నూ పుజ్దేంచినవాళ్లది. అనుభవించండయ్యాా, యీ భార అనుభవించటానికే నయ్యా అష్షకషాలు. లిన మరోమనిషిః తమ ధోరణి లేం పరం దార్మిద్యటే అసలెక్కువ. ఆందులోకీ అవసరానికూవే వస్తువులై నా దొరక్కపోతే అందరూ ఆడుక్కుతినవలసి వస్తుంది. ది. ఇంలమందీ చంద్రం? అందరూ అడుక్కుతినే రోజు వస్తేనే అందరికీ నిజంగా ముక్తి దొరుకుతుంది. జనాన్నీ పీడించుకుతినే రాజ్యం యెనరిదై తేనేం యెన్నాళ్లుంటుంది? మలో మనినీని (ఈ మాటలు విని పక్కనున్న మనిషి వెనక్కి. తిరిగాడు. మలోమనిషీ పలకరించాలని (పయత్నిన్తున్నాడు..) యం భయో! చంద్రం।--- అసలు సంగతి వొచ్చే టప్పటికి యెవరూ మాల్తాడరు. భయం, భ ఎందుకండీ ఉన్న సంగతి చెప్పుకోవటానికి భయం? వేశం మొక మరోషునిషి ॥ (మెల్లిగా ఇదుగో నాయనా రోజులు మంచివి కా వు. నీకున్నంలే ఈ ంలటీలో లేకకాదు. ఇలా రోడ్డుమీద యాగీ చేసుకుంటే యాంచన్సా లాభం ఉందా? కుగ్రాడీవి. కట్టపెట్టు. ణ్‌ (లాల శవం 1 (లోపల్నించి అరే చర్మ్యదం - యిలా చూడు లాంతరు కావాలిన్నా”" పుచ్చుకుని ముందుకొచ్చి) బాగానే ఉందిరాయిది. సలు ఖలీద్‌ చందం ః (ముందుకు అడుగువేన్తూ' బాగుంచు మనమేం చెయ్యగలంరా! అసలు అడుగూ - దాంతో మన వ్యవహారం తేలిపోతుంది. ఒక కుల డొ ((వక్కన కాడు ఎప్రు బడు. వోరన్‌ మో/ ఆగిపోతుంది. వద్దినిమిద్వో అమ ఉంటోల చో దుకాణంలోక్ర బ్‌స్తార్చు చర్మదం వక్కాుకీ తప్పు [0 కంంటాడు. కెనం యదు డు.) వక్కుకీ తప్పు స కోలేక పోయాడు. ఆ అమ్మాయి ఆగిపోతుంది. కురాడు లమ డలతో వేం చంద్రంఃఏంరా అలా చూస్తావేణ వచ్చే బవాళ్ళకు దారివ్వద్దూ. దుకాణం నీదయినట్టు ముందుకన్నార్హా వెనక్కన్నాప్తో టి గువేని సక్కలో (టి అమ్మాయి నర్వుతుంది. శవం మొవాంయ్యరబడుతుంది. ముండుకడు వినుభుడుేగో లఫ్టు కుంటూండగా ఆ అమ్మాయి లోపలికి పోతుంది. పోయేటన్సుడు చెయ్య నులో న్‌ శివం చేతిలోని లాంతతు నేలిమీదవడి వశిలిపోతుంటి. ఆ అమ్మాయి ఊగిపోతుందే. చిక స్తాడ పక్కనున్న మనివ్నీ దారిపాయ్యే పెద్ద మనిషే అంతా మూగుతారు. దుకొణం మన (కంట శివం ? (తోని నవ్వు తొలు ఫేకుని చందం, పొద్దున్నే యెవరి మొవం చూళంగ!

వరదస్మృతి 56] అమ్మాయి వంక చూస్తాడు. అమ్మాయి మొవోన గీసినా నెత్తుడు చుక్కలేదుం చంద్రం! (విరగబడి నవ్వూతూ చంద్రబింబంరా - యిహ వచ్చేశెయ్‌. ఈ నెలకి దుకాణానికి యిదే ఆఖిరిసొరి రానటం. పక్కమవిషి। ఇలాగే యెగబడి వస్తుంటారు ఉన్నవాళ్లు కొనుక్కోవాలని (విరనంగా నవ్వుతాడు. (లోపల (గ్రామఫోను. రికార్డుపాట . క్యురాడు భూకుడుగా ముందుకు వస్తాడు. అందడూ లప్పుకుంటాడు. ఆ అమ్మాయి దగ్గరికి పోతాడు” కుర్రాడు ః అక్కా, మాంఛిపాటే - కొత్తగా వొచ్చింది. విందువు గాని రావే... ెద్దమనిషి। ముందు ఆ గాదా పెంకులు యేరీ పారెయ్యండి. డబ్బు దండుగతో నెత్తురు దండుగ కూడా యెందుకు? దుకాణం మనిషి :ఆరే రంగా! చీపురుతో తుడిచెయ్‌ యిక్కడ - (శవంతో) ముప్పయి అపశకునాలు పొద్దున్నే లేవేటప్పటికి- చంద్రం ।ఇచ్చేస్తాం లేవయ్యా ఇరీదు-మావాడిదే తప్పంతాను ... ఆ అమ్మాయి ః (దుకాణం మనిషితో) నేనిస్తానులెండి, వారికి కొత్తలాంతరు చూడండి. చంద్రం :ః ఆవిడెందుకు నష్టపోవటం - నేనేయిస్తాను. దుకాణం మనిషీః ఇదో లెఖ్కిబండీ - పోతేపోయింది. ఎవరిస్తేనేం - యెవరో ఒకరిచ్చేద్దురుగాని అంతగా బాధపడితే. కుర్రాడు :వాట ఆయిపోతోంది. (దుకాణం మనిషితో) ఏథండీ, రికార్డు తిప్పే రెండో పాట పెట్టుండి. శవం ః (అమ్మాయి వంక చూసూ) బలేపాట - మీరు లోపలికి పోయి రికార్డు కొనెయ్యండి. (సంకోచిస్తూ ఆ అమ్మాయీ, కుురాడూ, దుకాణం మనిషీ లోపలికి వెళిపోతారు. రంగడు వొచ్చి గాజిముక్కల్ని యేరి చీపురుతో తుడుస్తుంటాడు.) 8వం ః (చంద్రంతో) బలే పని ఆయిందిరా! చంద్రం ః ఇంతటితో యివాళటికి సెలవు తీసుకుందాం పద. ఆవిడే యిస్తానంటోండి ఇరీదు. శినం ః అన్నంతమా। తాన పుచ్తుకుంకే యేం మర్యాదరా? వక్యమవ శ్‌ || మర్యాదకాస్తా తమకే ీంగిందికనక తము శేయిచ్పుకేండీ. ఇయ్యంగలవారిప్పించండయ్యా! లేనివాడెలాగూ యిచ్చుకోలేడు. మరోమువిషి శఎపరమ్మాయి? మాంఛి గడుసుపిల్లి- రంగడు 1 సుబ్బారాయుడిగారి కూతురండీ -ఎ(రరంగు పెద్దకారు వీళ్లదే - పైన చూడండీ కనబడుతుంది. చంద్రం: చెన్నపట్నం కిరస్తానీ దాన్ని పెళ్లాడిన నుబ్బారాయుడుగారా? ఒహో ఆవిడ పిల్లా యీ అమ్మాయి? శవం ౩ఈ అమ్మాయే కాబోలురా - మొన్న కాలేజీలో గొడవ -

5602 వరదస్కతి ఆంగడు ? అవునండీ - మగకు[రాణ్ని లాగి దవడమీద కొట్టింది. దాంతో కాలేజీ అంతా ఠారెత్తిపోయిందండీ! శివం ః అలా కనపడదే - చాలా నెమ్మది... పక్కమవిషిః [ప్రపంచంలో యిదే గమ్మత్తు. నిజాయితీ ఉన్న వాళ్లెవరో కాని వాళ్లెవరో, కలేజా ఉన్న వాళ్లెవరో లేని వారెవరో, తెలుసుకోవటం కష్టం. తెలుసుకోకుండా తిరిగి యెొందరో దెబ్బ తింటుంటారు. చంద్రం: అందులో మా వాడూ ఒకడే లెండి.మనిషితత్త్వంలో మమకారం యెక్కువ. అంచాతనే అందర్నీ నమ్ముతాడు. ఆ అమ్మాయి గురించి యీ కథవిన్నామా, ఆ అమ్మాయిని చూశామా మా వాడు ససేమిరా నమ్మడు. శివం ఊరిలే గోలచెయ్యక - కథ కథ అంటున్నావు, యేం.విచోయ్‌ నువ్వు విన్నకథా? ఇలాగే వినీ వినకుండా (ప్రపంచంలో (పవాదాలూ (ప్రబంధాలూ (వచారంలోకి వస్తయి. నిజూనికీ కథకీ యెొంతదూరంో యెవరన్నా ఆలోచిస్తారూ? మనిషికి మాకే ప్రధానంకాదు. మనస్సు దేనికండీ

మనిషికి?

(లోవల్నించి రికాడ్డువాట. చప్పున అందడూ ఆ పొట వినడంలో లన్మయులై పోతాడు. పొటి అయిపోతుంది)

చంద్రం: ఏంరా, యేచిటాలస్యం. పోదాంపద, యింటే సంగతి బొత్తిగా మరి చిపోయినబ్లున్నాన్‌-

మీ నాన్న మందు మాట జ్ఞాపకం చెయ్యమంటావా? పద-

శివం (నవ్వుతూ) లేదురా నాయనాలేదు. పోదాం పద- (ఆలోచించి) చెప్పే వస్తానుండు

(లోపలికిపోతాడు.)

చందద్రం:(పక్కమనిషితో) మా వాడీకున్న ఉదేకం మరెవ్వరికీ లేదంటే నమ్మండి. పెళ్లికానివాడు.

గాలిమేడలు కట్టుకుంటాడు. బియ్యే చదువుకున్నాడా అండీ. ఒకంతట ఉద్యోగం చేస్తేనా? ఆ

తండి గోలపెట్టుగా పెట్టగా యీ నాటికీ ఉద్యోగంలో చేరాడు. కుటుంబభారం అంతా తన మీదే

పడిందా ఆ న్వల్చ బాధ్యతని గుర్తించకుండా దేశం, (వ్రపంచం అంటూ ఆవేశంతో గొంతుచించుకుంటాడు. ఎవరి మానాన వారు లోకం రివాజుని బబ్టే పోతూండాలి. ఎదంటారు? పక్కనమనిషి ; ఈ రోజుల్లో (ప్రతీదీ విపరీతంగానే ఉంటోంది. ఇది ఖాయమనీ, కాదనీ మనం న్మిర్ణయించుకోలేంగదా! ఎవరి రాత యెలా ఉందో ఆలాగే జీవితం నడుస్తుంది. దీనికి కారకులెవరై తేనేం? చం(ద్రంః రాతా గీతా అన్నమాట కాదుగానీ మనం ఒకరకం పద్దతిలో ఉన్నాం. ఆ పద్ధతి మారేంత వరకూ యిలాగే ఉంటం బతక సరి న లక్షణం. చూడండి మనం తింటూనే ఉంటాం. కాని పక్కనే మన పక్కనే మరో పాణం కబళానికి కళ్లల్లో నెత్తురు నింపుక్తుని కూచుంటాడు. మనం అదీ చూన్తాము. ఏ మాతం చలించం. వాడి ఆకలికీ మన తిండికీ యెక్కుడుంది వ్యత్యాసం? పక్కమనిషి ః ఎక్కడుందని యెలా పతకటం? మన దేశంలో దారిద్యం కూడా పెద్ద వృత్తి ఆఅయిపోయికూచుంది.

చర్యద్రం ః దర్శిదుల్ని పీడించుకు తినడం మరింత పెద్దవృత్తి. ఈ అన్యాయాన్ని చూస్తూ నెమరు

వేయటం మనలాంచి వాళ్తప్పత్తి. ఈ వృత్తులూ, ధర్మాలూ, తరతరంగా అమల్లో ఉంటున్నయి

వరదస్మృతి 563 కనక మనం నోరెత్తబానికి వీల్లేదని చెప్పే వారిది మరోవృత్తి. దీనికి కారణం ఆందరమూను. మఠో మసిషి£ (మెల్లిగా) ఇంగ్రీషు వాడీ రాజ్యంలో కారణాలు పదుకుతాలేవింి? మూల కారకుడు వాడే ఆయితే.

వక్కమవిషిః దమ్ముల్లేని వాళ్తంతా యిలానే చెబుతారు. మనకి శక్తి ఉంటే వాడెందుకుంటాడిక్కడ? అసలు సంగతి వాప్పుకోండి. మనకి ఆత్మాభిమానం, కరుణా, క్షమా యివన్నీ పోయినై... (దూరంగా బిచ్చగాడి పాట వినవడుతుంది.”

ఆకలితో పక్కనే బాధపడే ప్రతీజీవికీ తాను తినే దాంట్లోనే యింతకబళం వేస్తే సగం నమన్య యీపాటికి తీరిపోయి ఉండేది. ఎవడింటి వాకిలి వాడు తుడుచేనుకుని, యెవరి డ్యూటీ వారు చేస్తే మునిసిపాలిటీలూ రంకుతనాలూ యెందుకుంటయి?

(బిచ్చగాడు పాడుతూ (వవేశిస్తాడు.. చిక్కి ఛద్యం ఆయిన శలీరం.)

-..ఇలా చెయ్యకూడదని యెవరన్నా ఆదేశించారా - (దిచ్చగాణ్నీ చూసి) ఛీ - పోఠా పళాలేదు పాళా లేదు. ఎక్కడపడితే అక్కడ అడుక్కుతింటం. మీరిలా చేస్తున్నంత కాలమూ యీ దేశానికి ముక్తిలేదు. ఫో -

(బిచ్చగాడు వెళిపోతాడు.)

చందం $ః ఇహ యీ దేశం బాగుపడదులెండి - ఒరేయ్‌శివం -

సక్కుమవిషి ః ఇదుగో మిగిలింది విస్పృవా:

(శవం బయటికొచ్చాడు. పక్కన కురాడున్నాడు.)

చం[దం ః పోదాచా - యింకేవయన్నా పనుందా?

కివం : ఈ కురాడికి కాల్లో గాజుపెంకు గుచ్చుకుందిరా. కాస్త మందు వేయించిపోదాం. చంద్రం ః ఆవిడకి తమ్ముడా?

శివం: ఆ -

చంద్రం ః వాళ్ల పనిమనిషి ఆ పని చేయించలేడూ? ఇంకా మనకి దార్గో పనులున్నయి. నీతో చావొచి ౧౦ది.

శివం ః నువ్వాస్తేరా లేకపోతేలేదు.

(దూరంగా రోడ్డుమీద జూతీయగీలం. ఆడవాళ్లూ మగవాళ్లూ పాడుతున్నాడు.)

చంద్రం ః ఏంవిటా గందరగోళం?

దారిపాయ్యేమనిషి ః నిన్ననే కదండీ నాయకుల్ని నిర్బంధించిది (ప్రభుత్వం,

8వంః ఒహూ -

మరోమపిషిః వెళిపాండి - సెళిపాండి. (మెల్లిగా. ఇవాళ పెద్దగందరగోళయయిపోతుంది. ఎవరిళ్ళల్లో వాళ్లుంటేమంచిది.

చంద్రం £ (గట్టిగా) ఎవరిళ్లల్లో వాళ్లుంకే బతకటం యెలాగయ్యా?

(మరోమనిషి పెదవి విరుచుకుంటూ వళిపోతాడు. దూరంగా పాట "పెద్దదవుతుంది. జనకోలాహలం యెక్కువవుతుంది.)

రశ వరదస్మృతి వక్కమనిషి * (రోడ్డు మీదికి పోయి చూసివొచ్చి) ఇవాళతో ఆఖరు! చం(ద్రం £ ఏంిటది? లి పరాయి పక్కమనిషిః మొత్తం అభరు! పాపం పండింది లెండి. (ఆవేశంతో) ప్రజల్ని ధిక్కరిం వాడెన్నాళ్లని పాలిస్తాడూ? ఆఖరు! ఇంతటితో ఆఖరు! ముందు (దూరంగా పొటు అయిపోతుంది. జయధ్వానాలు. ఎవలో ఉవన్యసిన్తున్నాడు. దుకాణం జనం ఆంతా ఒక్కసారిగా నిళ్ళబ్దం పాటీస్తారు.. తియి ఉపన్యాసం 1 తరతరాలుగా పరదేశీయుల పాలనం కేంద పతితమయిపోయిన భారతడ లేదు. నాటితో విముక్తి పాందపోతున్నది. ప్రచండ (ప్రజావాహినికి ఎదురు నిలిచే శక్తి యెవరి వలెనని ఈచాడు యావజ్ఞనమూ ముక్త కంఠంతో ముష్యరులయిన పరదేశీయుల పరిపాలన అంలంకొ సాము. ఉద్దోషిస్తున్నది. జన వాంఛకు విరుద్దంగా (ప్రవర్తించే (ప్రజాశ్యతువులను నేలతో తుదముల్పగా ((వచండంగా జయధ్యానంి పక్కమనవిషి & వినండి. వినండి. నేను చెప్పింది నిజం. మన కలి చంద్రం । (ఆవేశంతో) మనం కూడా పోదాం రండి. చూదాం యేం జరుగుతుందో --- యెన్నాళ్లకి నిజమవుతోంది! సతుంబో మరోమనిషి ః ఉండండి. ఒక్కరోజుతో ముగిసిపోతుందా - వినండి. నిదానంగొ యేం జరు చూడండి. | నించింటీ! చందం ॥ నిదానంలేదు, గిదానం లేదు. చరిత (ప్రసవించింది. మరో ఆధా సయం న్‌ వోదో” శివం । చంద్రం - నువ్విక్కణ్నే ఉండు మళ్లీ వొస్తాను. రెండు నిమిషాల్లో వొస్తాను- క (క్యరాడీతలో న్మివ్మమించాడు..) ం మయో ఉపన్యాసం సర్వస్వతం్యత్రతా, స్వేచ్చా, మనిషికి పుట్టుకతో వచ్చిన హక్కులు. ఈ ద్యుతి హక్కుల్ని కాదనేందుకెవరికీ శక్తి లేదు. మా దేశంలో మమ్మల్ని బతకనివ్వండి మ్య యి నోడు మమ్మల్ని పాలించుకోనివ్వండి, మా భూముల్ని విడిచి తమ దేశం వెళ్లిపాండి - య డే యినా మనం కోరేది. కౌొటిల్యం (క్రౌర్యం యిమిడీఉన్న మీ పాలనాన్ని మేం సహించం - లు అజ్తోలో మనం హెచ్చరించేది. ఈ హెచ్చరిక చేసినందుకు మహనీయులైన మన నాయ సమొపే కారాగారాల్లో బంధించబడ్డారు. దీనికి మన సమాధానం తేల్చుకునేందుకే ల్‌ జరిపిస్తున్నాము. మన ప్రత్యుత్తర మేచిటి? జనం మా దేశం విడిచి వెళ్లిపో, ఇధవ. సో పక్క మనిషిః ఇంతగా జనం ఘోషీస్తుంటే వాడే మొహం పెట్టుకుని కూచున్నాడు శరమూ లేని పపవు! ఓ లొందీలో మరోమనిషే & వెళిపోదాం రండి. రోజులు అనుకూలంగాలేవు. పనేనా ఉం తెమల్చుకోండి. తేడ చంద్రం: వినాశం విరుచుకు పడుతుంటే పన్దతాందరే.విటే అనకాశం ఉం అంద్‌ యీ ఉద్యమంలో న్‌ ణ్‌ (వలంటీడు వస్తాడు. చేతినిండా కరప్మతాలుం రి అదేశానినో వలంటీరుః (దుకాణం ముందుకుపోయి) బాబూ, నాయకుల్ని అరెస్టు చేశారు వొ

వరిదన్మృతి 565 నడుచుకోవటమే మనధర్మం. ఇవాళపట్నంలో వ్యాపారం సాగించరాదని కోరుతున్నాము. సానుభూతితో మీ దుకాణాన్నీ మూసెయ్యండి.

అందరు 1 (రుకాణాదారుతో) ముయ్యండి.

చంద్రం ; ఇంతమంది యెందుకు చెప్పబం? ఆయనకి మాం తెలియదూ? ఆయన పరాయివాడా?

(వలంటీడు వెళిపోతాడు. అందరూ దుకాణం వాంకో చూన్తుంటాడు. లోపల్టించి ఒకరిద్ధడు పైకీ వాచ్చేస్త్రాడు. తలువులు వేన్తున్సు చవ్వుడ్యూ వె్టైలు నడ్డుతున్ను చప్పుడూ వింటాము.) ఉపన్యాసం : అవును. మీ దేశం మీరు వెళిపొండి. తక్షణటే వెళిపాండి. విలంబనం చెయ్యకుండా వెళిపొండి. ఇదే మన నాయకులిచ్చిన ఆదేశం. ఇదే యీనాడు యావద్భారత (ప్రజానీకమూ కోరుతున్నది. అభినవ భారతశక్తి అచంచలమైనది. ఆఖండనుయినది. భారతమాతృ వ్యాదయం పదాభవాగ్శ్ని వల్ల దహించుకుని పోతున్నది. (ప్రతీకారం (ప్రతీకారం ఇదే ఆమె మహదాశయం. ఈ అంతిమ పోరాటంలో అందరూ పాల్గొనండి. మీ గుండె నెత్తురులు తర్చణచెయ్యండి. మీ విధ్యుక్త ధర్మాన్ని సరవేర్చండి.

(ప్రచండ జయధ్వానం. లోపల్నించి దుకాణాదారూ, వనక అమ్మాయీ గుమాస్తా వాస్తారు. అందరూ విడివిడిగా నిలబడి ఉంటారు. అందరూ ఉపన్వానం వినవచ్చే దిక్కునే చూస్తుంటారు.) అమ్మాయి (చందంతో) ఏచండీ, ఆయన వెళ్లారా?

చంద్రం ః (ఉలిక్కిపడి) ఎవరాయన?

అమ్మాయి ః లాంతరు పుచ్తుకున్నాయన-

చర్చదం ః (నవ్వుతూ) అపు షంగొబ్బుకుని శీకట్లోకి వెళిపోయాడు. వచ్చేదాకా నమ్మకం లేదు.

అమ్మాయి ॥ (తలవాంచుకుని) మా తమ్ముణ్లీ తీసుకువెళ్లారు. వ పేట...? చంద్రం; ఇప్పుడే వస్తానన్నాడు. మీరు వెళ్లండి. మీ యింటికి పొమ్మంటానులెండి. ఎకి అమ్మాయి । ఆనూరాధ ...

ఉపన్యానంః ఈ పవ్మితై న మహోద్యమంలో ధై ర్యవంతులు కావాలి. స్వార్ధరహీ తులు కావాల. మన ఆశయం సిద్దంచేంత వరకూ వెనుకంజ వెయ్యరాదు. కోటానుకోట్ల పేద(ప్రజల రక్తం (తా డే దుఠరవహంకారంతో దౌర్దన్యంతో మనపై పెత్తనం చెలాయించే శ్యతువును తుదముట్టేంచాలి. ఇ మన ఆఖరిపోరాటం. చావో బతుకో -

(జయధ్వానం. తదనంతరం వివరీతంగా కలకలం. జనమోవల పక్కుమనిషి॥ మెరపకాయలు కొనటం మరిచిపోయాను. ఇంటికి పోతే రభస అయిపోతుంది. త్ర మఠోమనిషి ౩ బాగా జ్ఞాపకం చేశారు. ఇంట్లో బియ్యం లేవు. మీ గొడవలో పడే మళ పోగ్‌ల్టుకున్నాను. (దుకాణాదారుతో) ఏధండీ - ఎక్కడ నన్నా కొసిని బియ్యం దొరుకుత = చూసిపెబ్టండీ, దుకాణాదారు 1 దుకాణాలు మూసెయ్యమనేద్‌ మీరే - అవీయివీ కావాలని పీక్కుతినేదీ మీరే. దుకాణాలకి తోడు నో 'స్పకీ తాళాలు వేయించండి. దేశంకోసం ఒక పూట ఉపవాసం ఏయ్యలేడూ?

రం వరదస్మృతి పక్కమనిషి ॥ ఇంత ఉపన్యాసం దేనికయ్యా - ధర్మానికి చేస్తున్నావా వ్యాపారం? రా మీ దుకాణాదారు ః (కోపం తెచ్చుక్‌ని) ధర్మానిక్కాక? మీకు బం(టోతులధయనుకున్నారా! అవసరం మీది. కావలిస్తే కొనుక్కుంటారు. లేకపోతే మానేస్తారు. మాకేం పోయింది. చంద్రం ఊరుకోవయ్యా - వెధవగొడవ.

దుకాణదారు ? (మరింతకోపంతో) నువ్వే ఊరుకో - మీ గొడవతోనే మేం చన్తున్నాంి-

చందం । చేలిపో! డి దకగాదాడు సేవే స చచ్చిపో - దేశాన్ని ఉద్దరిస్తావుగా. (అనూరాధతో) అమ్మాయిగారూ. మి వెళిపాండీ. అబా యిని పంపిస్తాను.

అనూరాధ ః ఫరవాలేదులెండి. వాడు వచ్చిన తరవాతనే పోతాను.

పక్కుమనిషి ౩ ఈ గొడవల్లో మీరెందుకమ్మా - యింటికి పాండి.

మతోమనిషి ః కాస్త బియ్యం సంగతి చూడపయ్యా, పుణ్యం ఉంటుంది.

(దూరంగా గోల. కేకలు - మధ్య మధ్య బియధ్వానాలు.” నిలపండీ ఉపన్యానం: రై ర్యంతో విలబడండి. దౌర్జన్యాన్ని యెదుర్కొానండి. భారతదేశం గర్భం

(మీ విపరీతంగా కలకలం. లారీదెబ్బల ఎపు నడు. వోవోకారాలు జయధ్వానాలు. మరోమవిషీ ! ఏదండోయ్‌ (శ్రుతిమించిపోయింది. నుంచిదిలో వక్కమనిషి; మనం యిక్కణ్నే ఉంటం శ్లేమకరంగాదు. తాందరగా దారి తాలుగులేనే

తోస్తోంది,

అనూరాధ ? ఆయన ఏచయిపోయినారో.

చంద్రం శ చివరిదాకా చూద్దాం. ఇక్కణ్న అంతు తేలాలి. ప దంజీ " దుకాణాదారు ; వేం పోతాంగాని నువ్వు చూసుకురా. (అనూరాధతో) అమ్మాయిగారూ

కావలిస్తే కారు మళ్లీ పంపేద్దురుగాని. నాను అనురాధ : మా తమ్ముణ్ని తీసుకుపోకుండా నేనెలా పోనండీ. వాడు వస్తేనే గొని మొ భోంచెయ్యరు. తయంటో (జనం లోసుకొస్తుంటాడు. కొందడు దారీతెన్నూ లేకుండా పారిపోతుంటారు. అందులో క్‌

లాఠీ దెబ ని అవల నెత్తురు కారుతోంది. జుయభానాలు వినవన్తునో ఉంటయి...

దుకాణాదారు $ ఇంకేముంది కొంపమునిగింది. తొందరగా తప్పుకుందాం పదండి య్యా చంద్రం; ఎన్నాళ్లయ్యా నువ్వు తప్పించుకు తిరగటం? అయిపోయింది. అయిపోయి సర్వనాశనం. ఉన్నాడా (శివం క్యురాల్లి యెత్తుకుని వస్తాడు. శివం వ్యంతా నెత్తురు. క్యురాడు న్స్య)వొ లెప్సి

దూరంగా మెలిమెల్లిగా సద్దు అణిగిపోతోంది.)

చందం 1(తత్తరపాటుతో) శవం!

వక్కమనిషి ; అర! కుంటులో (ఆందడూ వెనక్కీ తన్గుతాడు. అనూరాధ వ్యాకులపాటుతో వైర్ల క్యురాణ్బీ అందు

శివం విన లృ వదనంలో కూలబదడతాడు..

వరదస్మృతి 507 అనూరాధ :ః (ఏడుస్తూ) తమ్ముడూ: - చంద్రం ః (శివంతో) ఏంర్హా ఏం జరిగింది. (కు(ర్రాణ్ని చూస్తూ) ఎవరన్నా డొక్టరున్నాడేమో చూడండి. తీనుకుపోదాం. శివం ః దారిని పోతూంటే మమ్మల్ని లాఠీ చార్జి చేశారు. క్మురాడు వద్దన్నందుకు తెగ కొట్టారు. పక్కమనిషి * అయినా రోజులు మంచివికావు. దుకాణాదారు ః (అనురాధతో) విచారపడకండమ్మా, నాన్నగారికి కబురుచేస్తాను. చంద్రం (ఆవేశంతో) నేనంటూనే ఉన్నాను. ఆఖరిదశయిదే. ఏ పాపం యెరగవి కుర్రా ర చూసిన రాజ్యం యొన్నాళ్లుంబుంది? దీనితో ఆఖరు. (ప్రతీ మనిషీ గుండెలోనూ ( ధ$నిషోంది. ఇం గొ (అనురాధతో) అపరాధం నాది. తీరని బాధ కలిగించాను. మీరు నన్ను క్షమ ంచరు. వం అవేశాన్నీ, స్వాతంత్ర్యం మీది మమకారాన్నీ ఆణివిపెట్టుకోలేకపోయాను. అందుకు ఫ యీ పసికరదు నెత్తురు ధారపోశాడు. (అనూరాధ యేడున్తూంటుంది. ౨ అనూరాధ ః మాయింటికి జేర్చి వుణ్యం కట్టుకోండి. మా నాన్నకి గుండె వకువై పోతుంది. (జనంతోసుకొస్తాడు. మ్యళ్లీ కలకలం. మధ్యమధ్య జయిధ్వానౌ డు వింటాము. చిది. రా అమ్మా దుకాణాదారు ౪ ఎంత తొందరగా యిక్కణ్నించి మనం వెళ్లిపోతే ఆంతమం- అబ్బాయిని రంగడెత్తుకుంటాడు. తటుపోయి బండెక్క్రూూదొము.

(జనం వెనవాల పోలీనులు వస్తారు.”

రవారాధ 2 (లేచినిలబడీ) వచ్చారు. యమకింకరులు ...

పోఠీసులు దగ్గరికొస్తాడు.) లు ఆనూరాధ భీ పాండి మీ కన్నా పపవులు నయం. ఏ పాపం యెరగని మౌ అబ్బాయి (ప్రాణొ తీద్దావనుకున్నారు. ఎన్నాళ్లు చెయ్యదలచుకున్నారిలాగ?

(పోఠీనుల్లో ఒకడు యీలవేస్తాడు. లారీ వోరన్‌ వినబడులుంది..

ఆతను : (అనురాధతో) మిమ్మల్ని అరెస్టు చేశాం. పదండి. దరించింది నేను! మీ శివం 1 (ఆవేశంతో) ఎందుకు? ఆవిడేం చేసింది? మీ నిరంకుశత్వాన్ని యె

సర్వనాశనాన్ని కోతేది నేను! నన్ను పబ్బుకుపాండి

(చందం శివం భుజమ్మీద చెయ్యినేసి ఏ్‌నక్కీ లాగుతున్నాడు.

అతను : నిన్నుకూడా తీసుకుపోతాంలే - తాందరపడక.

నో రుమాతం కట్టుకో.

(శవం చేతులు వబ్టుకొని పోలీనులు వాళిపోతాడు.* మళీ కలకలం. ఎర్మదం కూడా అనూరాధ ; అన్యాయం! ఆన్యాయం! అపరాధం నాది. (లోపలి మ్యా డు. పోలీనూ వస్తాడు? కలక్షలం వినవచ్చే వేపుకు పోలాడు. “8ివం+ శివం[!" అని అరున్తూంటొలా-

హోలీను ; (దుకాణాదారుడితో) ఈ దుకాణం యెవరిది?

దుకాణ్తాద్రార్చ శ నాదే.

568 వరదన్మే. పోలీను 8 (గట్టిగా) ఎందుకు మూశావు? చెప్పు. దుకాణాదారు ః (వణుకుతూ) మా యిుంచ్లో ఆ-ఆడ-వాళ్లకి బాగులేదండి. పోలీసు & (గద్దిస్తూ) తెరు - ఇవాళ దుకాణాలు మూయరాదు. బడతాడు.) (దుకాణం తలుపులు మెల్లిగా తెరుస్తాడు. పోలీసు లోపలికి దుకాణాదారు వెనకనే న! పోలీను & (చుట్టవెలిగించి) గ్రాంఫోను పెట్టు - రోజూ పెట్టడంలా పెట్టూ (ర (అనూరాధ క్కురాణ్ని యెత్తుకుని నిలబడుతుంది. వక్కమనిషృ తీనుకు వెళబొడు ౭ (8వం యిల్లు ముందు పరండా.సాయంకాలం. రు శివం తర్మడి నులకమంచం మీద పడుకుని ఉంటాడు. శివం తం్యడి పేరు శరభయ్య గొ వృద్దుడు. లేవలేని స్థితిలో ఉంటాడు. మధ్యమధ్య దగ్గుతూ ఉంటాడు. రు అందులో ఆ మంచానికి ముందుగా బల్లమీద యిద్దరు పెద్ద మనుషులు కూరడ్చునుంటా లు తీస్తూ ఒకాయన వక్కయింటాయన వయస్సు యాభయిదాటి ఉంటయి. రాను ఏలో మాటాడుతూంటాడు. రెండో ఆయన దూరపు బంధువు. ముస్పయి యేళ్ల వ ఉంటాడు. ద్దరో వీధిలో చప్పుడయినప్పుడల్డా శిపం తండి లేచి కూచోవాలని (ప్రయత్నిస్తాడు. వెద్దమనునులి వారిస్తూంటారు. తుూల్తరంో మధ్యమధ్య లోపల్నించి (స్తీకంఠం వింటాము. శివం తండ్రి మాటలకి (ప కో నికీ వినబడుతుంది. చందం వస్తాడు. చప్పుడు విని శివం తండి మంచమ్మీదినించి ('ప్రయత్నిస్తాడు.? శరభయ్య శి వచ్చాడా తండి అం సక్క యింటాయనః లేదు లేదు. పడుకోండి, చంద్రంగారొచా రు. శరభయ్య : ఎప్పుడొస్తాడు? ... ఆ వచ్చిందెపరు? చంద్రం ః నేనండీ ... శవం వస్తున్నాడు. చున్ని వక్క యింటాయనఃమీరు ముందుగా వచ్చేశాశేం? మీరంతా కలిసి వస్తారని కాచుకో నిమిషాలే చందం ః కలిసిరాపలసిందే ఎ స్నేహి తులు రానిచ్చారు కాదు. ఇంకో అయిదారు వచ్చేస్తాడులెండి. శ ంపూళ్తం (అస వు

వరదస్మృతి 569

వాన్యా

[చహోచన్‌ నాటకానికి అనునరణ;

రచనాకాలం = 1948 (ప్రాంతంలో అయి ఉంటుంది! మాణిక్యం ః గ్లూనులో టీ పోసీ) కాస్తే పుచ్చుకో నాయనా! కిరీటి 1 (నిర్లక్ష్యంగా గ్లాసు తీనుకుని) టీ నయించేట్టు లేదు. మాణిక్యం ః కొంచెం పాలు తెచ్చియివ్వనా? కిరీటి ః వాద్దు ఇవాళ తెగ వుక్క పోస్తున్నది.

(కాళ్ళేవు ఆగి) మాణిక్యం! ఎన్నాళ్లనించి మనిద్దరికీ పరిచయం? వాంతాలికు మాణిక్యం 1 (అలోచిస్తూ) ఎన్నాళ్తనుంచా? దేవుడు మేలు చేస్తే ... య శిండేళ్తకి నువ్వొచ్చింది ... ఎప్పుడూ? అప్పటికి సుందరమ్మ బతికే ఉంది. ఆవిడే య్‌ న చచ్చిషపోతుందనగా మమ్మల్ని చూట్టానికొచ్చావు... అంటే పదకొండేళ్లన్నమాట... ఆలోచించి) ఇంకా చూస్తే అపై మాటే! కీరీటి 1 అప్పటికీ యిప్పటికీ నాలో యాటచన్నా మార్చుందా? యొదిగొవు. మనిషిలో మాణిక్యం ః బాగా. ఆప్పుడంకే నవనవలాడుతుండేవాడివి. ఇప్పుడు బౌగొ అప్పచి నాజూకు కూడా పోయింది. కొంచేం నల్లపడితివాయిరి. ? పనెక్కుూవయి - కిరీటి ; అవును ... పదేళ్లలో మరో మనిషిగొ శేలాను. ఎందువళ్లి నందా తీరికుండదు. పోయింది విపరీతంగా. పొద్దుట్నుంచి నిలబడ్డ మనిషిని నిలబడి వుంటమే. ఒ డ్‌ రించి నన్ను ఏ పాపిష్టి రోగో వా చ్చి మీద పడతాడేమో నన్న భయంతో ర్వాతిళ్లు పడక స్‌ కనిపిస్తాను. నువ్వెరుగుదువు కదు ఒక్కునాడయినా తీరిక లేకపోయె. అవును మరి "పెద్ద నా సే తన ఆసలు ఆ రకం బతుకే అటువంటిది. పరమనీచం. ఆ వృత్తి యెసు "డు మూడేళ్లు పాట్టపెట్టుకుంటుంది. వాడి చుట్టూ విచ్యితదయిన మనుషులు పోగవులౌ దు. అది తప్పదు. వాళ్ల మధ్య ఉండేసరికి వీడుకూడా తనకి తెలీకుండానే విచ్శితంగొ తయార అనవ్యాంగా ఉడీ (మసం మెలివేస్తూ) ఇష్‌! ఎంతపెద్ద మీసం పెంచాను! చూసేవాళ్లకి ల్‌ో మతిచెడిపోలేదు ఉండాలి. నేను కూడా విచ్శితంగా తయారయాను. అయితే దేవుడి దయ క ఈ లోకంలో మెదడు మాతం యథాస్టానం లోనే ఉంది కొని బతుకు బండబారిపర లం నాకభిమౌనంి నాక్కావలసింది లేదు; లెక్కుచెయ్యదగ్గదీ లేదు. ఆప్పులూలేరు. నువ్వంట మొ

నా చిన్నతనంలో నీలాటి దాది ఒకతె ఉండేది.

మాణిక్యం ః తింటానికి యాథన్నా తెమ్ముంటావా? శో ఓ పెద్ద ఆంటువొ ఫి కిరీచే ? వొద్దు. కిందటే సంవత్సరం జయపురం వెళ్లాను. ఈ ర పా వాడుకంపు. మురికి. బయలుదేరింది మలేరియా. (ప్రతీ కొంపలో ఒక డజను మంచాలు! ఊరం

వరదస్కృతి 570 నీ యింటికి

ఆ రోజు రోజంతా ఒక్క నిమిషం కూర్చోలేదు. ఒక్క మెతుకు భ్‌ జనం లేదు. ॥్‌ ఆపరేషన్‌ పోతే అక్కడా కాస్త తీరిక చిక్కనివ్వరే! ఎవరో ఒక ఆఫీసు బంటోతుని సుక్‌ మన్నాడు. వొళ్లు చెయ్యాలని బల్లమీద పడుకోబెట్టి కోరోఫారం యిచ్చానో లేదో గుటుక్కు శ

పెటుకుని వాళ్తి చంపేశానని. చ లేసంత సేపూ నా మనస్సులో పెద్ద బాధ లేస్తుంది., యేదో పని పెట్టు “ క్రలగజెయ్యాలివి మూనుక్కూర్చువి అనుకున్నాను: యెవరికయితే మనం సౌఖ్యం యినా మసి తాప్మ్రతయపడుతుంటామో, వాళ్లు మనం పోయినతరవాత ఒక్క మంచి మాట గురించి అనుకుంటారా? .... కావి వాళలా అనుకోరు. మాణిక్యం ; మనుషులయితే మఠిరి పోతాడు కాని దేవుడు జ్ఞాపకం వుంచుకుంటాడు. కిరీటి 1 ఎంతబాగా చెప్పావమ్మా? లాతితిస్టో మీదో (సారధి (వవం. ఇంట్లోంచి వస్తాడు. భోంచేసీం ఉరవాల నిద్దరతీసిన మొవాం. వచ్చి కూర్చుంటాడు. చొక్కా నర్దుకుంటాడు జూగర్తగా) పారధి ః అవును. నిజం. కేరీటే ః మంచినిద్దర తీశావా? సంగతి కీంలో పారథధిః అవును -- మంచిని(ద. మేష్టరుగారూ అయన భార్యా వచ్చిం తరవాత మన ఆరోగ్గోి మీదూ అయింది. వేళగాని వేళ నిదపోపబం. భోజనం దగ్గిర నానా గడ్డీ తింటం. మా నేనో కాస్తా ఊడ్పుకు పెట్టుకుపోయేట్టున్నది. ఇది వరకంకే క్షణం తీరికుండేదికాదు. పం నిద దర్జాగా కలిసి పని చేసేవాళ్లం, ఇప్పుడు సరోజ ఒక్కర్తె పని చేసుకుంటున్నది. మనం పోవటంతో సరిపోతున్నది. నిద్రనుంచి మాణిక్యం ? (తలాడిన్తూ బవ్వా చిత్రంగా ఉంది! మేష్టరుగారు పన్నెండుగంటలికి మధ్యానేపి లేస్తారు. అప్పటేదాకా కాఫీనీళ్లు సలసలకాగుతూనే ఉం దు రాకపూర్వం మనం డు. భోంచేసే వాళ్ళం. ఇప్పుడు పాద్దు గూక్తాల్ర. ర్యాతల్లా వారు చదువుతూంటారు. రో న రెండు గంటలకేచో పెద్ద కేకేస్తారు - ఎందుకోతెలుసా? టీ కోసం! ఇంటిల్లిపొదీ టీకోసం నిదలు మానేసి త్వ కూర్చోవాలి. ఎలా గుందో చూశారా? కీరిటి 4 ఇక్కుడవారు చాలాకాలం ఉంటారా? పారథి * ఓ శతాబ్దం! ఇక్కడే స్థిరంగా ఉంటానికి సిశ్చయిం చేసుకున్నారు. శీనో సొర మాణిక్యం 1 ఈ సంగతి చూడండి. ట్ర తీసుకొచ్చి రెండు గంటలయింది. వారే! పోయారు. పారథి. ॥ వస్తున్నారు... వస్తున్నారు లే గాభారాపడక ళ్లు 6లో (కంఠన్వరాలు వినవన్తయి, తోటలో దూరం నుంచి వుడుషాల్తం నరోజ, నిర్టులి ఆనధ వన్తుంటారగ్రుం వురుషోత్తం ః ఎంతబాగున్నదండి ఆవేపు! ఇంత చక్కని ప్రదేశం నేను చూ డలేదు. ఆవధాన్హు 1 ఇహచెప్పారు కారు. మరేదనాలో తోచటంలేదు. సరోజ ః తోటలోకి "రేపు తప్పకుండా వెడదాచండి నాన్నగారూ! అవునా?

వరదస్మృతి 51 సారథి ః టీ చల్దారిపోతున్నది. పుచ్చుకోండి.

పురుషోత్తం: కొంచెం యేవీ అనుకోకుండా గదిలోకి పంపిస్తే సంతో షిస్తాను. బోలెడంత పనుంది. నరోజ । తోటలోపలికిపోతే మరీ బాగుంటుంది.

(ఫుతుషోల్తం, నిర్మల, నరోజ, యింట్లోకి వెళిపోతాడు. ఆవధాన్లు మాణీక్కం మక్కానేకూట్చు ంటాడు/ సారథి & ఇవాళ యింత వుక్కపెడుతూంటే మన పండితరాయలు శాలన కప్పుకున్నాడు! కిరిచిః దాన్ని బట్టే చూస్తే ఆయన తన విషయంలో యెంత (శ్రద్ద తీనుకుంటున్నదీ తెలుస్తుంది. సారథి ॥ ఆవిడ యెంతబాగుంది! ఏలి సాందర్యం! ఇంత అందకత్తెను నేనెక్కడా చూడలేదు. అవధాస్లు ॥? ఆ పాఠాల మధ్యకూచున్నా, ఈ తోటల్లో కొళ్ళేపు నడిచినా యెంతో హాయిగొ ఉంటుంది నాకు. చక్కని గాలి. పక్షులు పొడుతున్నాయి. (ప్రశాంతంగా నంతోవంగొ మనం జీవిస్తున్నాం. ఇంతకంటు యెక్కువ యెవరిక్కావాలి? (టీగ్లాను తీనుకుంటూ) నువ్వు వెయ్యేళ్లు బతకాలమ్మా!

పారథి ః (స్వాప్పికావన్టలోో ఆవిడకళ్ళు! ఎయివంటి మనోహరరూపం!

కిరీటి ః ఏదన్నా సంగతులు చెప్పనోయ్‌?

పారథి ? ఏం చెప్పమంటావు?

కిరీటి ॥ కొత్త విషయాలేంలేవా? బడకం పారథి & ఆ( అన్నీ పాతవే. నేనిదివరకెలా ఉన్నానో యిప్పుడూ అలానే ఉన్నాను? వం అబ్బింది కాన్మి ఏదో నాలో సణుక్కుంటుంటాను. నూ అమ్మ మాతం రాను త్తు విషయణై ఆలోచిన్తున్నది. రేపో మాపో కాటికాాళ్లు జారెయ్యబోతూ యీ ౨

కోనం పుస్తకాలు తిరగేస్తున్నది.

కిరీటే మరి మెష్షారో?

సాఠరధిః ఆయ లో కూర్చుని రాత్రల్లా రాసుకుంటూంటారు. తలబిద్దలు చమ రాత్రింబవళ్లూ ఆదే పనిగా రాస్తావా, మన్ని గురించి చెప్పుకునే ముందాక్‌డు మ్య కనిపించడు. ఈ (శమవ్యర్థం! పబ్బరంగా స్వీయచర్మిత రానుకుంటే బాసలు మలేరియా (గంథదవుతుంది! రిటయ్‌ె న పాతకాలపు నొటి మనిషి తెగ చదివాడు. కవ భార్య అస్త జ్వరంతో, పరాయివాడంళే కిట్టకపోవడంతో వొళ్లు హూనం చేసుకున్నాడు. మొ దురద నే న్ని మీద జీవనం! తనకది యిష్టం లేదు. ఎందుకూ? పట్నవాసానికి శక్త లేక! నేడు. రకరకాలుగా వెళ్లటోసుకుంటాడు. ఆసలు రహస్యం తనంత అదృష్టం య కాలేజీలో (త్మాటుపాటులో) కొంచెం ఆలోచించండి. ఏటో పేదరికంలో పుట్టే మెల్లిగొ త్‌ | ఓ చిన్న ఆచార్య పీఠం కొట్టాడు. భయభక్తులతో యీనచుట్టూ వేలకొలదీ తిరిగే వాళ్ళో ప లచకళం మీద్‌ జమీందారు కల్లుడై నాడు. ఆదో గొప్ప విశేషం కాదనుకోండీ? అయినా చాలంటే తనకేదీ పొతిక్షేళ్లనుంచీ ఉపన్యాసాలు దంచుతున్నాడు; తెగరాస్తున్నా ఎడు ఆగ ఆస తాలమీదయిీా తెలియకపోయినా. ఇతరులు రాసిపోయిన ఉఊద్దంధాలు తిరగేసి వాళ్ల సిద్దాం నోరి రు పాతిక్షేళ్లన్లుంచీ తన రాద్దాంతం! కాస్త తెలిసిన వా ళు (వీటే నెప్పుడా నట్‌ శందుకూ, తెలివితక్కువ వెధవలన ల జోలికేపోరు. అలాంటప్పుడు పాతికేశ్రనుంవీ వాటే మీదల్క్యా

లా వరదస్మృతి రాతలెందుకూ? శుద్ద దండుగ! దీనికితోడుఓ దబాయింపు! నటన! ర రంల న ముండాకొడుగ్నూడా యీన్నారగడు! ఆజ్ఞాతవ్మనిషి! ఈ పాతికేళ్లనిం దలు చెయ్యడం. మవత్కార్యటేవిటయ్యా, నిజంగా పనికొచ్చే మరాహత్లి యెందుకూ క"రగా ఇహ ఆయన్ని చూద్దుమూ ఒహ అవతారపురుషుడిలా అఘోరిస్తాడు. కిరీటి ః వీకాయనంటే కిట్టునట్టుంది వ్యవహారం! దు. శద పారిధి 1 తప్పక. ఇంట్లో ఆడవాళ్ల దగ్గర యీనకున్నపలుకుబడీ -చెప్పతడంగొ మర్యాద మొదటేభార్య ల మాఆక్కయ్య = ఎంత బాగుండేది! ఎంత ఆణకువ, ఎంత వర కురాట్‌ మర్యాదా - ఈన దగ్గిర యెంతమంది కు(రాళ్లు చదువుకున్నారో ఆంతకన్నా పది ళ్‌ యిన్ని దాన్ని "పెళ్లాడాలని తంటాలు పడ్డారు. ఎంతో నిర్మల హృదయంతో దేవకన్య అండీ “ (వేమించింది. మా అమ్మకి యీనంళే భక్తివిశ్వాసాలు. ఈన రెండో భార్య పద్యంలో యిప్పుడే చూశారుగా - తన యవ్వనాన్నీ, అందాన్నీ, చదువూ అన్నీ త్యాగం చేసే వేడు వున్న యీన్ని పెళ్లి చేసుకుంది. ఎందుకండీ యిదంతా? ఎందుకూ? కిరీటి ౩ భర్తగారంటే ఆవిడకు ఆనురాగటా? పారథి ః ఆనందం లేని ఆనురాగం. కిరీటి ః ఆదేచిటి? దేమో కొని పారధి ? మొదట్నుంచీ ఆ అనురాగం అబద్ధం. దాంట్లో యెంతయినా నీతి ఉం కిని త్‌ే అర్థంలేదు. ముదుసలి మొగుడంటే పడక అతత్ని మోనగించడం అవినీతికరం! యవ్వనాన్ని వ్యర్హం చేసుకుని వాపోతూండడం నీతిసమ్మతం 1, ఉన్నాను అవధాన్లు 1 (గాద్గదికంగా) సారధీ! నువ సలా మాట్టాడడం నేను భరించలేకుండా దోవుళూ చెబుతున్నాను విను; ఎవరైనా నరే, భర్తకు గానీ, భార్యకు గానీ (దోవాం చేసిరా, వాళ్లం ( మరి ఉండరు. పాఠరధి ౩ (వినుగుతలో) ఊరుకోయివా _ అంతటిలో కట్టిపెట్టు. ంది. కొని అవధాన్హుః ఇటువినాలి. నాకు హ్వూద్రా తక్కవవి మా ఆవిడ యింకొవాడితో లేచిపోరో పోలేదో” నేను మాటతం ఆడినమాట తప్పలేదు. ఈ నాటి దాకా అదంళేు నాకభిమౌన న్నదంల వీలుచిక్కినప్పుడల్లు దానికి సహాయం చేస్తునే ఉన్నాను. దాని పిల్లల చదువుక్‌'సం య్‌ కోస్తా యిచ్చేశాను. నాక్షా సుఖం అన్నదిపోయింది. ధీమామాత్రం మిగిలింది. దానికా య డు. యొగిరిపోయింది. దాంతో పొటు ఆ అందమూ ఆరిపోయింది. కట్టుకున్న మొగుడా ఆదేం మూబకట్టుకుందంటావు? కుని వచ్చి (నరోబ నిర్గుల వచ్చికూర్తు స్ఫంటార్తు, లక్ష్మీబాయమ్మ ఓ లావుపాటి వున్తకం వుచ్చు కూర్చుంటుంది. టీ యిస్తాడు. ఆ వంక చూడకుండా తాగేన్తుంటి.౨ చూస్తొన” సరోజ 1? దాడీ! ఎపళ్లో రైతు లొచ్చారు. వాళ్లతో మాటాడిరా. టీ సంగతి నేను (దాణీక్తం వెళిపోయింది. నిర్మల టీవుచు సకుని కూర్చుంటుంటి.౨ దని రన కీరీటి £(నిర్మ లఅతోమీ ఆయన్ని చూట్టానికొచ్చాను. ఆయనకి చాలా హెచ్చుగొ ఉం తీరా వాస్తే నిక్షేపంలా ఉన్నట్లు కనపడుతున్నాడు.

వరదస్కృతి 573 శనీ లని బాధపడారు. ఇవాళ కొంచెం విర్మల 1 నిన్న ర్యాతి చాలా యిదిగా ఉన్నారు. వాళ్లన్న నొప్పు బ్డై నయంగా ఉంది. కిరీటి కొంపలు కూలిపోతున్నట్టుగా పరిగెత్తుకొచ్చాను. సరే - అక్కడ - ఇది మొదటిపారి కాదనుకో. రేపల్లా ఉండి చూసిపోతొను. సరోజ ః భేష్‌! మీరిక్కడ ర్యాతిళ్లు ఉంటం అరుదు. మీరింకా భోంచెయ్యలేదుకదూ! కిరీటి 1 ఇంకాలేదు. 1 సరోజ ః అలా అయితే మాతో కలిసి భోంచేద్దురుగాని. ఇంకోగంటలో వంటయిపోతుంది. లాగు అరె! చల్జారిపోయింది! అవధాన్లు ః అంటే- టీలో వేడి రానురాను తగ్గిపోతుంది. విర్మల * ఏం మునిగిపోలేదు. పంతులుగారూ! మనం చల్లారిందే తాగుదాం. శద ంవళాన్లు ఆవధాన్లుః నాపేరదిగాదు. నా వ్యవహారాలను బట్టీ నన్ను వానుమాన్లనీ ఆంటారు. నా రు స మీ ఆయన్ని బాగా యెరుగుదును. (ప్రస్తుతం తమ అస్తి మీద జీవనం. తమకు బుద్ధి లేకుండా ఉంటే నేను రోజూ అందరితో కలిసి భోంచెయ్యటం గమనించే ఉంధారు త! నరోన ; ఆయన మనకు చాలా కావలసిన వారు. (ఆదరంతో ఇంకో కప్పు టీ యివ్వ లక్ష్మీ బాయమ్మ * అరరె !..... సరోజ ః ఏంవిటమ్మమ్మా! కం లక్ష్మిబాయన్ము ః అబ్బాయితో చెప్పటం మరిచిపోయినాను. మతిమరుపొస్తున్నది- కొత్త పుస్త వాకటి వచ్చిందని చెన్నపట్నం నుంచి ఉత్తరం రాశారు. కీరీట్‌ ః ఆది గొప్ప పుస్తకవా? క్ష . చిత్రం! లక్షభాయమ్మ 1 ఓ మోస్తరు. వెనక తను చెప్పినవన్నీ యిప్పుడు కాదంటాడు. చి కిరీటి । ఏదంత చ్మితచయిన విషయంకాదు గాని నువ్వు టీ తాగు. లక్ష్మిబాయమ్మ : నేను మాటాడుతున్నానా? నే న్నాం. తి ఎ సారధిః గత యాభయి సంవత్సరాల్నుంచీ మాటాడుతునే ఉన్నాం. పుస్తకాలు తిరగేన్తు ఇవా యింతటితో ఆపాచ్చు. లేదు. కరం కొవటం' లక్ష్మిబాయమ్మఃనేను మాటాడీనప్పుడల్లా నువ్వలా చిటపటలాడ్డం యెందుక్‌ బా కే క! నీతి ఇలా ఆంటున్నానని యేచీ అనుకోకు, కొని యా ెండేళ్లల్లో నువ్వె నియమాలతో సడిచేవాడివి! చక్కని ఉద్దేశాలుండేవి. ని ఉద్దేశాలు! పారధి ః అవునవును. మాంఛి ఉద్దేశాలే ఉండేవి. (కాళ్ళేవు ఆగి) .. గ్‌ యేళ్ల ఇంతకన్న మరి అనమాసకరంగా నా గురించి మాటాడి ఉండవు, వు ంచిపోసటానికి అదే దాటిన. కిందటేడాది దాకా నీలాగే నేనూ పుస్తకాలు చదివేవాట్లే (ప్రసంచా ల్‌ రి ధలో మంచి మార్గదనుకున్నాను. ఇప్పుడో! ఇంతకాలం వ్యర్థం చేసుకున ందేస్తయి? ర్యాతిళ్లు న్మిదపట్టదు. ఇంతవయస్సు మీరిం తరవాత ఆశలన్నీ అడుగం సరోజ; మావయ్యా! వింబుంటే తల నొప్పి వాస్తున్నది. నావు. దాం బ్లో లక్ష్మిబాయమ్మ ః (సారధితో)నీ వెనకటి నియమాల్ని గురించి విచారిస్తున్న ట్టు

దడ వరదన్మృతి తప్పేంలేదు. తప్పంతా వీలో ఉంది. ఒఖ్యి నియమాల్లో లాభం ఉంందు. వాటివి సరిగా అనుసరించవలసి ఉంటుంది.

సారధి ః అనుసరించటంవా? మీ పండితరాయిల్డాగా (ప్రతీ మనిష్‌ ఆదే పనిగా రాస్తుండలేడు. బక్ష్మీబాయమ్మ ః ఈ ప్యపవోరం నా కర్టం గౌవడంలేదు.

పరోజ * (బాలిగాో ఊరుకో అమ్మమ్మా! మాదయ్యా!ఇటుచూడు.

సారధి & ఇవా నోరుమూసుకుంటాను. నోరు మూసుకుని క్షమార్పణ కోరుకుంటాను. (కొళ్టేవు నిళ్ళిబ్రంశీ

విర్మల 1 ఇవాళ హాయిగా ఉంది. అస్టే యొండలేదు.

పాఠరధి ॥ ఆత్మహత్య చేసుకోవటానికి మ్మాతం యివాళ అద్భుతంగా ఉంది.

(ఆవధాన్లు పాడతాడు, మాణిక్యం వచాడు చేన్తుంటింది. మధ్య మధ్య కుక్కషళ్లాని పిలున్తుంటుంది? సతోజు £ దాడీ! పైతు లెందుకొచ్చారు?

మాణిక్యం 1 ఏదుందీ? వాతకథఖే! ఆ చవిటి నేబకోసం వచ్చారు. (చ్‌ ! న్‌!

సరోజ ః దేన్ని పిలుస్తున్నావు?

మాణేక్యం ౩ జానీ మేక వెనకాల పడ్డది పీలుస్తున్నాను. (వెళిపోతుంది

(అవధాన్లు ఒక చక్కని పాట వొడతాడు. ఆంతా నిశ్శబ్దంగా వింటారు. సనినాడు (ప్రవేశిస్తాడు) పవివాడు : డాకిటేరున్నాడా. అరికొసం - యెవుళ్లో వొచ్చినారు.

కెరీట్‌ ॥ (వినుశుతాో సదే మంచిది పెడుతున్నాను. (టోపీకోసం పతుక్కాంటాడు) చీ వధవ

బొతకం!

సరోజ 1 అవ్వును. ఇదా సమయం వాళ్లకి. భోజనానికి తప్పకుండారండి.

[అనంవూర్హం) టై ర ప్రో శ. వ జే (

వరదస్కృతి రర కిలగలగం ౦౯ 7194718 1 లికిక (యే; స. 7/64 664223 29627 న్‌ ము?” సెగంరేలల 10౧612) 204 015 0000 2 ౧2002బ6 ఖం* ఉరుంల 4615680 01 5676) రేం౦08665. 16 1006 60 9౦01306100 0401 1010 6 యటం 928 జం00121048 ఇట 20ఖ22, 3082 206 గ216202. 008 ౦6%8గ65 01% జ160 ౪28088 ఖ6ీ 50012] ౪1627219 0476 5800060666 10 ౦034టబ26%8 200 10గ08 0000206?గ6) 00 2001601 ౯2౧౦160105. 16 6606 ఢ2౫/ రయం2 206 06021 020606 ఏ 416840 0610౪66 01 ౪౩ 0 3006 ౦0౯ 06 అమి? 2200622 9618లఏ ౪0 001 ల 071 ఆ॥(6181006అ0[6010066 1 హంంాంచుం66 665 ంజమగం!16 9001100664000044ట ౪81 366 204 00300063 1) 016 ౪౧11010120 1116,10/23 0007 23 2 0010 15 హి2ం6 28 ౧118016066 ౧౦౪అులట [05 083408 ౪0 4 గండలం 62థయ601 11 ం4ర6 264 202 31664 00600008. *130000206 9276 0£ 300902 ఆ36[0%జుట2 ౮1౦91 కంగా 90821 264 1దగ5002020024 హంగ శడరయయం-28 01 16౧ 2ంం0గ 0190664 *గ46 5 206 80166 0068066 206 10106 ౧౩)” 06 ౨6 (0 1176 186 06 [02064402 052 6023320006 1 ౧౧౦6ల 1064140 1౫2 30006 8621272000 08 01606 1) 6 7/60 011806 1610900, 61ఆ4మ07, వళ60ల8 206 జంట 006026 ఆ౪6 1006 56210912౪/30, వెశంల0014 జ య218, 14000టల॥ జు 120628 0౯6760 812800020టవ0అం600 ఓం 020 6266. ఉటుంం28 0064282 012గగ80టా 2 1216 62/5, *హ1ం6 06 81021 000069 ౦౯౫/6 యుు2 201026 జర 02006 019 00౧120౪0) 13 2400060 [00 (ట్ట ౧276 ౧౦1 964) 2016 (0 9108 200౪1 20 పరం! య2086 12 ఓం 0840010 46 12-806 0౯020660 1) 1002. 06504501 [0101313 90020) 1201050200” 1 6 ౧10౧6ఆయుక్ర 0010 0£ 0౪ 112౧౫120 ట, 006 006 ఇ య2006 141 56022665 026 206 1 10012 100%) మంగ 2 ౧౦౧౧ల 60౧౧౫00100 *0100 1 ౪1002060” 6 ౦0” 5800011 821 12 1660 11 ఖల ఇ 300916 ౨ల౫అ006 21 06 ఉం400 21 076౯ €16 *ఇంగ6 ఇ13 ౧౭486 081 0౯20 లీఅం0 ౧00020 0666. 1 ఏ2 ౧౦0128 12 ౧౦౧౧00 ఇలు 10 04002066ే [0౧0139 ౦0 అవిరులు! 112 2476 ౧౦౧16 10 ౪౦46 1 190601 గట. 0టం [0008 40 ౧01 016-5300056 2 00022 ౧666. 0 ఏ276 0100006 910 అయా8009 25 2263316010 11౪8516020 0400020 6601200. 0 లం 010466 80010 ౧3 0౯8 ౪0 2 30621 ౪2౦౦ల ౪ 16 009916౫ 024ల౧ 0 906అ0 00%%0016/ స. 05 ౪2 001 ౧6028396 ౪141 6 0206 9220౪ 000౯2 66౮ 9001064 రలయ6 0% 16 0౪4 02 900221 00091 007 90906 10964 0౯ ఆల! జ6 [1431009016 89102! 2ంటచటం న్‌ంంుం 0£౬టం 90090608 2జి ౧౧౦౩ ౧276 ఫే 6008౫06006 ౧౧౩1211266 ఓ 20 006లం6 624 జ1 000 ఖి4ీ

576 వరదస్మతి వైప నారిర్యన. టైం 1006 16 ఏఖాల. 06 2గ౪31! 0 06 205, 043 జీ లాం వట న 00౧04౧10" ౧౯౦౪668 0౧౧౦౫4౧1663 [01 ౪06 5007129006 2046 ౪1100 16 500121 ౧౦౦ 10 ౧12౫ 226 1౫6. 2౫6 ౦0గ్తుంణ216 ౧8౫ 08002 02851 1% 0065606016 20116౮66 1౧01661౫ [0౧ 0013 *ల8 0011

క ర255100116 ర6336 0౧ 96 ౧౪|| ౦2 *ల! ౬18 00౧0046010 005 50” (మం ల పై ౨201)” 00౧౦1260 [0౧ 413 02 6౪62 1% ౦66౫ నో టి 4 0613 1123 50006 7112 "61360030 ౪1 2 000130 జ1లంలో 82 20102606 0౫ 1 6609 63౮6 [0 11౪6 26 501౪6 [08606 య 8014041 6౬02000౧02 0%అ6+ల 1 6 2036800602 500121 [20204 ళో [688 01 1115 ౧01 0051016 [0౯2 (161౯6 [0 50510 టంట 206 92630 & ₹

0 జి గం ₹0100 12053601 [0 ౯601660. జ్‌ ఉం108 011 బో 0౧౫ 0011 00౧3021 96[-లరుఃటం109 15 ౪112115 [10%2 న 0500 సద లీనం కరు, 0£ 211 116204 [00౫ 2౩ ౧౦| 50 [2 0669 ణీ నో & ల6 116 10 100120 10864865. 7113 20001 06 50606412 భో జో ప నో క2006512600. [0640 0[6[001029 ౫6 జటిం౧౦0108 ౯ లో 1 *జగ009 12 రన” [0౯ (16 1220ల ౧20 [1007 0% [018 ౪౭న ఖొకే స్‌ో 60౧0600164 జ్‌ 56 [910% 01 1 00406. 2౧౦ [0130012 123 0 06 || [00030028 21 (2 200 0612080614 బం (0 06 [0604 2 30006 09 ౧౯ 830కు సళం0గాం 60%౧ 103 కొంగ 116 6138021. 10 26680 000 క్‌ (08616 11454 ఖ్‌ -10 000%02010102100%గ28216ట 1826500 [యో 1100 18 [మం4 206 6 50600% 2064 012౫ ౧010003 0002666 రయం ॥ 20 036 306441 ఖై గా 0[౪08 1 ౪110) 901 0113 6107ల 05 న! నో! సంగం 0360 వ0300%లు 91611664 ౪ 20213513 ౧00౧011021 ట ర గ ₹0000అ2ళ0% జ [క - 0 జ 0006 062౮౪ 13 (లయల ₹ 000! కో ౪0100206 2 86 (0 50600 19 1 60/90 220806 1023 1016 26౯ 119. 020061 11 న రజల డ6ంగు 6 13 0005663 ౧౦౫౦౪128 [03 0£ ౩0య0108 ఒర 6౩106164)012 084 ౪14 ఇంగెంలు 2 6 కం01212లీ నో అంయణఅంలు న క0గా ఉల 120000 21 02 హ్‌ 0000006 10 ౧00గ102/61 ల 5000121 [614 02047107. 2180 1012401 గాలీ క 71603 మిగ జట ౪ క 0082007 0276 0002 ఇ011 ళ్‌! 1101 లల & 9006 200జం460౧001 ఏం 2621002116086 21 82006 త్‌ో జి6 2004606 సక 01 0%00%% 25286-౪/0109 127 న నక 00900318003 126 28 1 1౧8 25112016 01206 10 0266111. 20696 యో 1౫ 1/01 8 10 ఇ [మ మోనింం 0100ల 22660 00001జ02ో్‌ 08 19/23 0602036 (ఏఅ1జం న్‌ా 500 0127-2066 (0 06 ల601 1 ₹83 ల [06001610౪0 క0 “0౯౧౦౩౦6 ౪66 0601006 ౪101 0 ద 0లో 00320: గం4 స ౫౭116౧6464. 04 5001607 13 928౪22 1000285 భల 00211620 0260 50020268 0165౧211 8060 కంణు 2200 ఉ 254 11౫ 700౯ 716 00099491 గో తిర జు 2 ల్యూ తసాబాం రంగ 669 ఉండో ల్‌ తయ బాంంం(2 క 9 నస” 8ంలు 12 8అలణ్ట్రు ఈ912 (ఆక రో వ్య 2196671 002ట 07200600 086400 ₹/6 82 ఆలి

వరవదిస త 577 64102 6 861 ౧ల|౦69 000202 ౫ 16 61 లం లరః[66 భం 2థయలంటు [00.-060610016 8112606010 006260402 10200016 010476 ల1918 ₹10%0034 2 ౦0౧౫౮౧1౮ 0౯ 01%/-80లు 01 681 86లుమయ03 2064 ౧౧౮౬ 0611200 246౯06 820276 060% 866 [06% [0 1900౪6 46 51206203 020608 206 16 06116108 20 031286 30లం౧/ 206 180608 26 6జార 00 2136 2 61164 26%06430070106 000౯01 29 లటు20 26 2026 ఏల 1% ౧00 8621 6720060600 91%) 1600166 2064 ఫ౦640600 10 1 ౧00960 ౨20021 1200008 10 26 [ల6 05 ఉ4య02 26 ౧6 406 (2 011 ౧౫62 16500056 10 2 66లు 665060౧ €6 0౫102 ఖాఅ[అ10) 206 11116 000020- ౧10. గౌర ౪6 [06 920% 0000261 00౧౫4౧18 10 46 ౪2౧005 ఆేంం4క0821 296 360660 86814005, 1 మూ! హోటం *1ల9 7201 8800ల 00 86 020! 60౧96010 జం అ18ైంరే ఈ 2్రైరలయ10921! 160౧56 ఖర 20008 6 ౪02 10605621 0215260103 4 ఖం ౧00%08 ౪0 22 *41085 ౧2|8 0006 000000 గల జక ఏ కం అ|ఖ౭ 021053 05 లల ం0గగాలతలు 300010 0 008800 3004166 9/౪6 ఖాంట॥8 10 6౩16 ౫) 22టలాటం 42008 008060008 1616 2002064. స ౧౧6 6446 0123 ఏయి? ఖు 021 10 46 020 126 040 ౮౪ట౫శిలం198 ఇఖంగం/ 0506 [042 06౦916. 2 జం06 ౪11 లంజ? 6 ౫౦౦91 2026000 ౧041400 0౯ 6 6866 2 0ట ౧౦౪00) "లాం 18 ఆగ6అ006 01 10౮] ఆ1031350 [02 లఅ[౪6 99 986 2 టా 2౫07ల 06 60206). టం 1320 2౯70000506 02001286 09 16 5424 [016 6౪60౧69105 లలి [0 001% 16 026, లం 98603 (0 96 1201. 05 తకలు[ం9 లల 2 16 926 0 "₹లటుయడ688 00 0౪0 ౪2641600 0౯215108 2 ౧260021 06806 ల౦లోం ఇగ 00౪% 22446 జర టల ఉంం?6 ౫], 16 08621008 0091205 19 (5 109 00౪0066 జఖు6 20100 206 ౦9 [06 ౫1ల 0800008 46 1612076 12000 0165286 2064 16 16002 1 2150 1690005016 10 ఖూబగ8 4 బంట 012 శ్రంమయుం ౧00౪12 146౯6 10 08 00660. గం ౪121676 11416 ట2| 5 1ల1 0 (2402 6261609, 11020662 0090161ల/ 00012166 0) ఉం మంచం. తకం 62 ౧ఆఆ 06044166 ౪14 06 006 161008 2010201016 165280 ల 20 అ00౧౫౦౪5 24౪20606 2 22టీల06 ౧౩|| ౧౮౪౬ 6 ఇ0౫ కాయి[20 గం 50010126 90409 01099. “౧లం 92 0600051022] 8006 216000, లొ 16 ఇ506092036 0660020102] ఉంటం గాణణఏ0 250211) 10983 (02 ౮౫0లో రగ 10 2యరం అంంలంంం 206 116 రంల 9020601 0 406 ల న్‌ 02 ౧౦660౯06 623 1510 2184012) 43070316 రూ ం04010 బరీ లి వ్‌ నిక 100401 6860600 00500121 00950100ట 00 గం స 06 నో న 51286 206 16 0100012 020 1100 06 బుజూరికే లో స ం, (06 జుం గంగ!గ! ౧12౦ 1 00 110 006 0200 యగన 00 ఉల 1 902 ౪210000086 10 ఈ శవ 2కే ఢట2ఫ౯

వరదన్మృతి 578 కథాకావ్యానికి వూ ఫవారచన ; నుకున్తుటి. [ఈ వ్యూవారవన జై ల్లో ఉండగా నోట్‌ బుక్‌లో రానుకున్న 1 చదువుకున్నవాడు. సంస్కారి. (ప్రపంచంతో నిమిత్తం లేకుండా తన ఉదరపోషణం చేసుకునేవా అరెస్ట్‌ చేశారు. డు సబ్‌ జెయిలు-తాలిసారిగా "స్వేచ్చకు (పతిబంధకాలను చూశాడు. వొదిలారు. (ప్రపంచం మారి పోయినట్టు భావించాడు. 2 మీ అరెస్టు చేశారు. ఈసారి నక్ష డనీ- యతి ?ంచొ' అభియోగం రాజకీయం. (ప్రభుత్వాన్ని కూలదోసేందుకు ప్రయత్ని లా తన లోపల విపరీతమయిన మనశ్చాంచల్యం-పరివర్తనం. తం. తన భవిన్యులే రాజకీయాలు అసలర్రం కాలేదు. చదవాలనీ, నేరు కోవాలనీ విశ్వపప్రయత్నే అంధకారావృతంగా కనిపిన్తొంది, తె సంఘ చాలో వాదిలేశారు. ఉద్యోగం దొరకలేదు. పెళ్లికి పల్ల నిచ్చారుకాదెవరూ. ఆం ల సంఘాన్ని క్షాప్రాడ్లే (పభుత్వం మీదాడే వ్రషం పెంచుకున్నాడు. ట్‌ సంగతే ఛెద్ద కులం చెడిన అమ్మాయిని పెళ్లి చేసుకున్నాడు. నిత్యమూ రేప గ అఆయికూచుంది. ండే వాడు పిచ్చి చొళ్లుమండి పోయింది. ఇరవె నాలుగ్గంటలూ తన దేశాన్ని తిట్టుకుంటూ మాటాడేవాడు. ఎక్కడో ఒక చోట ఒక్త పెద్ద నాయకుణ్ని హత్య చేశారు. హత్యాభియోగంలో యితణ్నీ యిరికించారు. త్త అరెస్టు | తీర్పు. ఉరిశిక్ష వేశారు. ముందు భార్యతో మాటలు. ల! తి |!

వరదస్కృతి ౯9 "94కు తగిక్‌ గ6/606/64 గ067బా గాంగా/2/64 0 8 44టంగి! తీ 62౧40 0£0281200/30) 1 ౩౧/లు6 వా! 000 416 1801 ం శైల 01 61050166 500113 6 *లం6 [000% 60001562) 3 (064%) 20 15309౯ 8ల, 0163366 2 ౪6 [0006 1821 635 06602316 16 బఆ8ం41మరా00126 0౯1062 ఏ 08)0ట0లగం అథే; (౮ యయ 02151010 2 46 106 16106 91006 *94టోం ౪16 ఛ్‌ 001౯ 821016 ౫6 310166 [టర 0060004 96 (1 6620001011 1౧10 4111 00160 ౧0111161 0౧౫౫ ౧అఈ'8 (3 [012 00%1. 1016 *౦0|1; స 15 1ఈ1ల66; [0 00౪ 1 10 9కలా 041010 బల 2013 ఆ ఇట 06 ౧౧801 ఖ901100ఓ 2 1806 ల 9163 క ఆ 6010 8౪/ఆ1 16 500] ఇటలి 4 ౫ 01 ౫౮6 ౫౬| ఉఈం 2908 26 220866; రా 0౫, ౧౦టల? ॥ ॥ 0జి ౧00] 016626 06516 62౫ 360161 [001201 11ట 3 10౪ ౧౦౪, గంటల! ఏల016 [06 శేష 0849 01 16 114600 6టుటాం 0/64 60116 9160౪ 01363 50066! న (మై 1025 0 006 అహ 052 స06. గ్ర॥01 8ట 90 644 61076 116 ఇంలుము అటు 62400 08 ౧0 6, 006 బయ్యుకం గంటల! వెం౧006400ఖాంకే. న నం 18046 50051 004 5121 50496 ౪14 ర! డీ ౪6801 ఇవేరటగల3 [500అటి [నికి [0126 13 600066 00018 85; 016 శిఖ ఇం తం6 0 ౧24115 16) 108ఓ 10411 "215 139 6061633; యి సైమా, 2006 1010 46 అతు ౦66200 696 జల్‌ సగర గల166 2/23. 1 2 ౯౫61 11 0 ఇ అట 0౯ 11811 ౧18-0010066 216 0 న్‌ 010%, ౧000ల. తర 11410 06 608లా గాం ౨1 ” తం 46 108: [23 రసల! 01 ఓఉగ0[గ 1326 3 2109 126 కి 10 0464 05600015. 169 ఇ0ల! ళా 13 ఓ6 806 80 6 గం 5151 22౧0011 500 206 మ! 26500 1౯6 న ల6 15 1 1010ల న... 60గ64 1 0180016 80జూ? ఖల 13 016 9006410004 0688:

• ఇ జ 500 226 5284 226 300.

580 వరదన్మృతి కలం ౯ 06 8206 008106 1౧ 0665 216 00066 (2టాు క₹ం165 26 012166 10 6 660౧40 టం ₹/6 9004164 01 416 0665008 ౧౦౯ 900గ0౪3 *బజాా లే! 16 66461 0[ఢఅలు[ంగ. ఇ116 ౧6 60620 36 తీ 125 2 ౧6౫ ౪౧1౪7606 6265 ౧6౯ 02౫ ర్ర 1026 9221 06 ఆ౭౭(6| 01 ౧౧1306 ఈ6565 గతీ 2౧6 16 2006 01015066 [గంఏ . 5121 0103300, 1 13 ౧౦౬2 0141 1౧ ౧461002021 ౧0062601. ః 18 *లం 16౧ 110౪, ఓల ౪111 ౧208 జు6!1టల 0390200621 ౪5 0 006 ౪౧10 66401 . ౯08 ₹/6లు, 5850ల 206 ౪66 గిల/ంట్యా గ||106 పె [8౯05 లః [ గే 1158%ఈలరం8 106 1) 66 ౪6600102 ౪0166 గీగిరే 25 (16 8౧౧౮1౧8 *1౧ ఇ గ నా ₹/ఆ?రే35 105 ౪2 ల౦ం౪8% 46 రజి 146 13 115 ౧16400 $60061. ంంాంం? / త్‌ ఏ1౧2122 1 30000645 [౧0౧01006 ॥ 16 021146 0506 02[మర- రర మ్రైోలో గంగ? ల 440407 ల ంఖం6 జాం 0ట6. "౧౧6 980 18 560563 (౧౯ 84140 ౦౯ 7419 6 07లు ౧౧౧002 ౧౮౦082 లగ క 1. *ం1ల ొంళ5 66 ౪౧౦౧౦౪౧ 0౯13 22/26 0116 1౧10146 తలి 262 280 1 9ల1 10 16 160 16 5126 ౦₹50%ల00ర్వేగం 1౧1326 0౯16 95633 00౧6 ను ౧6 1060 015 *0గ6 గ4(0ల03 21 జంగ౧6ట ఈ2208 శ 10 46 ౧౧90౧ ౧6 *166] 0[0)006 10 5[6613 362086 గజ 41113 16 ౪౦౪౧6 01076 తకిరి జ010( ౪01069 21లా త06 760615 ఇ0006 106 ౪23 0251 కలం 10౧ 6 ర2రం ౬1౧౫21 056101 1096 264 [002101 22012066 0 (6 9666 ౦౯106 9౭68- &3 1 00010 6 16 ౨1226039 *ఇం౧౧9 108 16 అంగం 13 గండూరే 19 ౧6 131 65011 £ 6 8684ల 2%. £౯౧21'5) 0098502100. 12 06 160ఏలాం౪3 120 2 0£01600గట 1054 శళం6 13 *060 1 ౧౮౮ క్‌ 2/26 1215 జ1600 100 2 0802308 గం36 00061 6264 (0 (263600 కం 21 2261 02002060౪7 006 +ల0 ౪2116 ౦16. 1 6 ౧౦౧౧ల ౦౯౧౧౫0౧166 80213 11 ౪20, 0906 [౫6 1౧ ఏ 6౪ల౧౧) ౦4. క ల2రే 2 ౪00120 &5 1 100% 1 06 5160112 0066, ₹10 62000006 65 0006103105 తం ంణ0017010025 అ 668265 ౧కూలు3

వరదస్మృతి 581 నట్స్‌ 70102010 0077 ౧6 50819 00 గజం! 12 ౧6గమ 1 15 ౧౦౬66 6౧4 ౨4001 616 34౧1 0606 ౧౯1౫1౧. 1 (16 3100018 58? 112 “- ఇలా! గాలం 127 06 12ల2 02624 ₹గటం ౧౩ రలటటణు[6 6651 ౧64 న; [21 నల! క 0262 2౧౮6 (6 1061 ౦ ఉగ! 0 [045 50ఆరయం 4 ౧౧౮౮ ౪11400 0౯009 0౦641821 00౧౧. 4 76౬1 35890601 3 20008 ౨30౧6 16 ౯6౦616 ౪700౧664 1 ₹25 27200066 ₹/08164 01006 ౧6 116 02315 &ీ5్‌ మొ0ం%3 030 1680 0 016 0223106 0£ 606? 58401 06 9100600220 గె 0291, (లా, ౪67 & ఇంసి, నా. సల మల హన 703 ౧౫౦ ౧266 206 04060! 0౯1136 2 506116. 000066 12౫ 01006 06 0001ల 26 511608 ఏఠరే5 స 7౧85 08 ౪2661. గాం సహయ 26 2౪0] 026. 0116 18006 0౫ 60౪5 )854 21661 286 ౦0981 ఇంటా 1644 1626462 అ క ] 107066 2064 02766 1010 [16 9060121 912౬" సం చ గాంగాంక 31 04 ౨౦0100 1% 006 | ౪6౬ 8006 02810 ౦౪ [001 98ల03 ౯0౯ 180610 6౪7621 ౨6408 రాట 9801607 గౌంం ౧2౧6 ౦1 06 ౧000, [5 [8762164 0౧9 0608 జ6 06602228 0౯౧౪ 2421 [01 16 021 రం41 శ ౦౯౧ 1380౯ జ] జరం యుంగలకే. 4 గంగలు ణమ ఇడ 27201 906 50126200) 1/66 11 16 ౧000100110 049 ఇ₹/2%6006 010 30016 ౧౦౦1 0£ 350406 13 2 12న ఇట 52064, 0400, ౨టథల ౪80 ౧౦౯౦౦16 గ౧6 0620601280086 గడ 06203 9000 20 6౫౩10006 02% 0000103916 2కహి కెలా౦ంగ64 2 ౪016 కర్తలు ఇష గయ 50 ౧23౬ 50 0160021000, క్‌ న్న ష్‌]! |) 7600 6 011183 ౪/6 [0060064 ల్‌ో ల్‌ గ్యరఖాంరే [0030 9 16008 2876 ౪021 ” " రం ౧20 1100 0 0౪ 10” 1076 *ంలూ ౪0౯649 1001 106 01076 శం 81804008 0001ల 1021 తీ! 40౧0 ౪1౧110 410 0064 $51006 1055 206 308 08 2 3088 30610068 10 4601ల 2064 (అరే కళలు

582 వరదస్కృతి తం 6 6825685 0 ౧౫ ౧౦988౧౧౦65 ౧౦౧౪6౧౫1౧2 1౧ :160066 షకంగ 710 1060 04? 8106 1 1100804 16203 136 ౧6౪12౧ 6౦461110 70౪ 100౪, 012115 ౧61416౯ 700066 ఉ&౧6 704 ౧6006౧06 0916060166. 360%020%. ౮ గ౧౦౦౧. 1006 926 05 0 లి 0గంగ౧2 ౧౧౫ ఆ108్ర6డే ౦/6 ఉ[౧013105 (101౯ 180౧7 న. ఉంం109[. కంల జ6 బి౦౪ 87టు/ ౧0౧6 18 2 ౧016 గలి గ్రా 211108 ౯23 2760” రేజిం6 123 2 ౧2౧౫౧౧౦ ల్‌ లీ ఫీ / ౪7ల0/ 00౧ 118 ౧౦% ఇ ౫ 108022 (0 (అః 2760 06151 10 18254 0 ౯206 (116 512006 006 616018 100211 6 2072106 761015 011 తం 1160౧6 ౪10 16 001100౧. 0810200664 020065, 00422066 [ఆ1- శ 125 లూ జ 28010) 15 10 2 ౪701 (1110066 (౫1౫06౬ తీగి0160. 80001, ౧1620 1[€ల6 19 200 ౧౧6౧౬. 1056 ౫0౪ 01655 ౧౧6 ౪11% 2 ౪016 ౦0[01000286- ౫0123 2 ౧౧62016 ర! 0009 139100 0౯ 2 ౧౦౧౧౨1౦ 101 19 ౧08 ౪0౧౧ 6 08016 ౮ఇ0౦లగ2౫9 1101664 160108 ౪70౪ (2:6 1026108 000. ౫౦౪ ఇటీ! 0౯4088 0౯%) 6606216 016102 ౧౫6౦౧ ౧6. 10 6 *61%-810గ0౪3 0౪80 [506 తీ 1106 [0౧ ౪04 15 28 81 004౯166 1౧300. 12715017 901101. 3లం౦ఖు. ౦౧౦౦౧. శ శ 11026 లం 0016 6జి "౫౭ 001116 3656601 0౪ ౯0౯4 32ల0[30%01466 126 01001 004 అగ 10౪3 19 70౪1 00501 071 జ రృచ్వు గౌగం 3600246 తం 601021 ౦641 0766651601 1 70౪76103 ౧రేల 06 ₹ంజగంట: 912607 2286 0౯0222 12032013 06 గ 062) 00110 00116 0£ ౫0౪౫ 1103 1 1 ₹21ల/ 0౯000౧. తీ౧6 120% [ల౮౦ [012041 య య ౨12108 0% 176 5041 ౧0163 0౫1006 1008 ౪216 08౧౫౩ ౦71) గంల2! ౧0౫౬ [1 [16 | 2౧65 01 ౫651౮ 10౪63 [౦౦౪ లు 06౧76062 1211 206 ౧10 22761108 110 గ0/0౧609 + 1663666 9000215 206 01006 య౫॥13 ంళక్ర $00' 00/ ౪6105 ₹76 6౧2౧01౫161 16 06009108

వరదస్మ్పృతి 583 46 116 663 2106108. ౨౭6 *6 ఖం 210016 2066ల, ౨4016 16 ౧౮9% ౦€[006 1 ౯౮61 ౧00164 ౧060004 3102 206 16 885% 01 01004 51066 1 ₹2 12066 09 109 070 కేటీ 16౬006 12136 ౧౧ 306116౯ 0 4001 1039 0౧6 ౪00 26 2 ౪0106 ముర 1! ౪01 32081 ౪161 28 ౫2 0606] 6 000౧056101 01 ౧౧౪ ౨2539100 406 0 ౪01645 00౪164 0గ08 ౫౦౪ ₹సల6 ౧6106 13 ౧౧62584866 10980 ౧౦౬ 6 ౬ 03 0406 08 ౪10065 ౪0106 తర 0 66400 1 10 ఇటేగ6006 తర సం 6 6౧6 19 ౪6456066. 006 300121 02%ల౧, $0%! 6122 ౪1063 0౯౪1044 య 06 0106 ఓ 006 లి 12 000౯0౯ &1 06 ౧011 6౧4 0540 620 ( క్‌ 6 ౧జి ౪612066 [0%)” 310%టు ఇగపం 6 019140 046163 [01 బంధం? ల య808 0264 10 & గే _ తండ 00416 ౧౦౬౦౧౫” 2034 శరీ 6 6203 08 ర434 0641 20116 9210ఇటి [ఆ (003 ౧౧6 166626 ౨౦౪౧8 1 06 ౧1672164 0£ఇ20ట గం 25 5057 2 రిణంటం! 101 | ॥ గం ౪1056 16 1166 అలా 0౪ ౫29 00౪88 లాంబ "15 రేల2! 226 ౧2౧001 01096 116 6005 ళు, ఇ (19 రేంష11, 3001 2156 16 ౪1060703 126 153 క/6660 1 $9/641 100% రేం 200% 6 1206 న 26 య 0౯1270%6ల గం! కొంణ 46 32160 76 ౪6 జర (17636 వ(టషంగ 700 006-100). కం౪లం108 10 ౯౦016 నం కింంానా ౧006064071 6 4ఉజలంగ0 048% 201 జ. జనాల ల

584 వరదస్మృతి ఆధునిక కవిత్వం -- ఒక విశ్తేషణ [రచనాకాలం = 1956] ఆధునిక కవిత్వం కేవలం సమకాలీన కవిత్వం కాదు. కవితలో ఆధునికత కర్ధం అవేక రూపాల్లో ఉంటుంది. ఒక ప్రత్యేక పద్దతిలో (వాయటంకానీ, ఒక (ప్రతే గక వస్తువును వాడుకోవటం కానీ; పాత ఛందోమార్లాలను పరిత్యజించటం కానీ, ఛందస్సులో విశ్చంఖల విహారంగానీ; లేదా నూతన ఛందస్సునుసృష్టించటమో, (పాచీన ఛందస్సులను నూతన మార్గంలో నడిపించటమో

• (ప్రతివారి మనస్సులో ఆధునికత అంటే యేమిచో యేదో విధంగా ఒక నిర్వచనం, ఒక సిద్దాంతం, ఒక నిరయం యీపాటికి సిద్దించే ఉంటుంది. గురజాడ అప్పారావు వ్యవహారిక భాషలో ముత్యాలసరాలు బాశారు కనక, ఆయన కవితలో ఆధునికత స్పురిస్తుంది. ఆవతల రాయప్రోలు సుబ్బారావు సాంప్రదాయిక ఛందస్సునేయెక్కువగా ఉపయోగించటం జరిగింది. అబూ సరి రామకృష్ణారావు భుజంగప్రయాతం వంటి (ప్రాచీన ఛందస్సులనే వాటి లక్షణాలను అధిగమించి వాడటం తెలునును. ఆధునికత అంళ్షే కేవలం యీనాడు బహుళ (ప్రచారంలో ఉన్నదని కానీ బవు జనాంగీకృత మైనదని కానీ కాదు. నేటి ఆధునికత - ఒక లక్ష్యంగా - "శేపు పురాతనం అయిపోయే అవకాశం లేకపోలేదు. నేటి కవిత్వం - నిజం చెప్పాలంటే 1920 నాటి కవిత్వం కన్న యేమంత ఆధునికం కాదు. 19656 సంపత్ప్సరం లోని మనం, 1900 నాటి కవితా విప్లవాన్ని మించి యేమీ సాధించలేనిమాట వాస్తవం. ఆధునిక కవితా పరిణామంలో మూడు దశలు: మొదటిది ? ఛందసు ఎలో విప్లవం, "రెండ్లోది : ఆధునిక వస్తువును కవిత్వంలోకి (వ్రవేశపెట్టుంం. మూడోది : ఆధునిక కవిత్వంలో ఆంతర్గతమై ఉన్న అనుభవాల పట్ల ఆధునిక పృాదయ స్పందనాన్ని స పెంపాందించటం- ముందు సాంప్రదాయిక ఛందసు సలను ఉల్లింఘంచటంతో ఆదునికత (పారంభమయింది. ఆ తరవాత, ఛందస్సులో నూతన పద్ధతులను కనుగొనడం, (పాసలో, గమకంలో విభిన్నరీతులను (వ్రయోగించటం జరిగింది. కవిత [0లో వచే ఏ పరివర్తనం, సామాబీక పరివర్తనాన్ని 4 బట్టి ఉంట"*౦ది,. పాత ఛందస్సుల్ని పరిత్యజించటంలో ఆంతరార్థం, సమకారీన జీవితంలో లభ్యమయ్యే వ ఫాను కవిత్వ బద్దం చేసేందుకు ఆ ఛందసు సలు ఆనుకూలించవు. ఆధునిక పరిస్టితులకు అనుకూలంగా ఉండేందుకు నూతన ఛందోమార్లాలను అన్వేషించటం, వాటి *ధిక్యతను పెంపొందించటం జరుగుతుంది. గురజాడ అప్పారావు ఆధునిక్ష విషంలో మహనీయమైన దృష్టాంతం. సాంప్రదాయికంగా హైందవ సమాజంలో అంతర్బాగమైన తెలుగు జాతి ఆంతరాంతరంగా అనుభవిస్తున న్న ఆవేదనలను, అవరోధాలనూ అవగతం చేసుకుని కవిత్వంలో (ప్రతిపాదించారు. ఆయన లేవసెత్తిన భాషా విప్లవం భారతదేశంలో రానున్న స్వాతం్యత్యసమరావికి చివ్నాం. తెలుక్కి స్వయంగా కవితా రీతి ఉండ వలెననే ఆకాంక్ష ఆయన చేసిన (ప్రయోగాల్లో వ్యక్తమవుతుంది. లక్షణంలోనూ, భాషా ప్రయోగంలోనూ ఆయన తెచ్చిన పరివర్తనం అపురూపమైనది. ఆయితే ఆయన గీతాల్లో కవితా సంపత్తి యెక్కువగా ఉందని చెప్పలేము. వస్తువు మ్యూతం సమకాలీన సమాజంగా(ప్రతిబింబించినా, ఆయన కవిత అమోఘమసనృజాలం.

వరదిస్క్పృతి 585 ఈ (శీ యుగం శ₹రవనానాలం = 969.

్ర, (& పట్లు నాకున్న పక్షవాతం జగద్విదితం. ఆంచాత ఆతన్ని గురించి నేనేం రాసినా (ప్రస్తుత నాహితీ వాతావరణంలో అంత సమంజసంగా కనిపించదు. అదీకాక శ్రీ, శ్రీ మన కత్యంత సమకాలికుడూ సన్నిహి తుడూను. తెలుగు సాహిత్యంలో ఆతని స్థానాన్ని విర్ణయించటానికి యిప్పుడప్పుడే వీలుపడదు.

ఇరవయి అయిదేళ్ల (క్రితం మదరాను నగరంలో ఒకరోజు, నేనూ, బెల్లంకొండరానుదానూ తిరువలిక్కేణి సము[దతీరాన నడుస్తున్నాము. అతనికి కవిత్వం మీద అ్టే విశ్వాసం ఉండేది కాదు. తెలుగు సాహిత్యం గురించి చర్చిన్తున్నాము. నన్నడిగాడుః త్రీ శ్ర రచన యొన్నాళ్లపాటు నిలుస్తుందని- నేను జవాబివ్వకపూర్వమే అలనే 'మనం బతికున్నంతకాలం' అని నమాధానం చెప్పాడు.

ఇరవయి అయిదేళ్ల తరవాత తెలుగుకవిత పరిణామాన్ని తిలకిస్తుంచేు ఆ రోజున రామదాసు అన్నమాటల్లో యెంత విజం ఉందో నాకే ఆశ్చర్యం వేస్తుంది. ఇదే అభ్మిపాయాన్ని ఆ తరవాత యెొన్నాళ్లకో యెంతో విచారంతో బాలగంగాధర తిలక్‌ నా ముందు వెలిబుచ్చాడు.

శ్రీశ్రీ యే పరిస్థితుల్లో తెలుగు కవితా క్షేతంలో అడుగుపెట్టాడో, యే మార్గాన్ని అవలంబించాడో, యే ఆదర్శాన్ని అనే ;షించాడో, ఆతన్ని గాఢంగా అభిమానించే సన్మాన కోవిదులకు తెలియదు. ఇప్పుడిప్పుడుదృవించే తరానికి శ్రీ, శ్రీ కీ పూర్వం (ప్రచారంలో ఉన్న సాహిత్యంతో కాని, కనీనం శ్రీ, శ్రీ సాహిత్యంతో కాని సంపర్కంలేదు- నిజం చెప్పాలంటే ఈ శ్రీని భజించేవారికీ ఆతని కవిత్వానికీ యేమ్యాతం బాంధవ్యం లేదు. శ్రీశ్రీకి ప్రస్తుతం జరుగుతున్న అపచారం అదే.

ఇలాంటి ఆఅపచారానికి ఫలితంగా తెలుగుదేశాన (ప్రభవించిన “వచనకవితి ను పరిశీలిస్తే (ప్రస్తుత కవితా పరిస్థితి విశదమవుతుంది- శ్రీ శ్రీ అవతరణవల్ల సాహితీ ప్రియులలో రేకెత్తిన ఆశ యెంతవరకు ఫల(ప్రదమయిందో తెలుస్తుంది.

“సిరిసిరిమువ్వ” శతకానికి పరిచయం రాయమని శ్రీశ్రీ కోరితే ఓ డజను కందాలు మా నాన్నగారు చెప్పారు - శతక (ప్రచురణ ఆలస్యం కావటంలో ఆ కందాల కాగితాన్ని శ్రీశ్రీ పారేసుకున్నాడు. ఓ కందం నాకిప్పటికీ గుర్తు. మలొకవాక్త్వమూరాయడానికీ చాలినంత జూగా చింవేనీన బాగంలో ఉంది. బవుశా ఉదావారించిన అబ్బూరి రాముక్టృషారావుగారి వద్వం - సిరిసీరిమువ్వు శలకానికీ ఇంటోగా-

“అబ్బూరి నంన్మ రణ” నంవుటంలోని వ్యానంలో (శ్రీ కెవి. రమణారెడ్డి గాడు ఉదవారించిన వద్యమై ఉండవచ్చు.

“ఆతి వాస్తవిక్యాగేనడు

అతులిత శజ్రవయోజనాతీతులు వం

దీతలఖీడులు అగుకొందడు

మతిచెడి వివారించుచుం్యు మహిలో శ్రీ, శ్రీ, ౨ డా. గోపాలక్న్మన్ట అబ్బూరి!

586 వరదస్మృతి

కవులుగా వ్యవహరిద్దామనుకున్న వారందరూ తమ అజ్ఞానాన్నీ పద్యాలల్లఎంలో తమ చాతకానితనాన్నీ కప్పేపుచ్చుకోవటానికి పాండిత్యాన్ని ద్వేషించేవారు. (ప్రావీన కవిత్వం ఆంటే ఆసహి ఫ్రంచుకునే వారు. ఛందస్పుంళు యీసడించుకునే వారు- “భావకవిత్వ' మంకీ యేవ్యభావంతో చూసేవాళ్లు - రానురాను రాజకీయాల (ప్రాబల్యంతో కవిత్వం జనస్వామ్యుబద్ద మయిపోయింది వీరందరికీ- తెలుగుభాష అంక అభిమానం కానీ, భాషమీద అధికారం కానీ లేని వాళ్లంతా కవితా క్షేతంలో వ్యవసాయానికి దిగారు. ఇలాంటి కవితా ధోరణిని శ్రీ శ యుగంగా కొందరు చిత్తపద్దితోనే భావిస్తున్నారు. ఇంతకస్న శ్రీరంగం శ్రీనివాసరావుకు అవమానకరమయిన విషయము మరాకటుండదు.

ఈత ాబల్యం అతనురాసే రోజుల్లోనే ముప్పయ్యేళ్త (కితం కొంతమంది రచయితల

మీద ప్రసరించటమూ వారూ కొన్ని చిరకాల యోగ్యమయిన (ప్రయోగాలు చెయ్యడమూ జరిగింది. ఆ తరవాత అందులో చాలామంది నిజమయిన కాల్పనిక కవితా ప్రయోగానికి సమకాలీన సంస్కార వాతాపరణంలో ఆస్కారం లేదనుకున్నారో యేమో రచనా వ్యాసంగం నుంచి తప్పించుకోవటమో, తప్పించుకోకపోయినా, రాసింది (ప్రకటించకపోవటమో జరిగింది. వారితో ఈ శ 'యుగం' ఆంతరించింది.

. లజ హా. సం త న టం. చతల వ ను! గోల క స 1

ముం వ్య ల జరం సుం... టీలో క = నా చింత

వరదస్కృతి 582 శ్రీ శ్రీ కరఎనాకాలం : 2980. మరో పదేళ్హల్లో యీ శతాబ్దం ఆయిపోతుంది. ఆ తరవాత యీ శతాబ్దంలో తెలుగుపాహిత్యంలో యేదన్నా విశిష్టత కానీ విభిన్నత కానీ ఉందేమో మ్మ్లోషించటం (ప్రారంభమవుతుంది. ఆ వ్లేషణలో తెలుగు సాహిత్యంలో 1910 సంవత్సరం (ప్రముఖంగా కనిపిస్తుంది. ఆ సంవత్సరంలో గురజాడ, రాయప్రోలు, అబ్బూరి ఒక నవ్యపథ నిజ్టేశకులయారు. అలాగే మరో పాతికేళ్తకు 1934-35 శ్రీరంగం త్రీనివాసరావుతెలుగు సాహిత్యంలో - కవిత్వంలో మరో మార్గం అనుసరించి మార్గదర్శకుడయాడు. శ్రీనివాసరావు చదువుకున్న వాడు. సంస్కార. తెలుగు భాషమీద అమోఘమయిన ఆధథికారాని |! నసంపాయించినవాడు. ఛందను గ మీద ఆదు సతమయిన అధికారాన్ని సంపాయించిన వాడు. విచ్శితమైన భావశబలతకలవాడు. భావకవిత్వం పేరుతో (ప్రచారం పొందిన కవిత్వం పాతిక్షేళ్లకన్నా బతకలేకపోయింది. ఎంచాతనంటే (ప్రతిభావంతులయిన కవులు లేకపోవటుంచాత. అలాగే శ్రీనివాసరావు నిన్రేశించిన మార్గాన అనునరించేవారూ ఏ కొద్దిమందో తప్ప (ప్రతిభాపంతులు కాకపోవటం చాత శ్రీనివాసరావు మార్కు. కవిత్వమూ ఓ పాతికేళ్లే బతికిందని విన్నాణులకు తొలును. ఆ తరవాల వచ్చిన కవిత్వానికి గురజాడా బాధ్యుడుకాదూ, శ్రీనివాసరావూ కాదూ. యవరి మానాన వారు రాసుకొంటున్నారు. రాసే (ప్రతికవీ మార్గదర్శకుడే, యుగ్గకర్తే, (దప్టే. మహాప్రస్థానం తరవాత మంచి పద్యం మళ్లీ రాయలేకపోయాడు శ్రీ శ్రీ. రాయాలని తపన వుండేది. నాకు తెలును - మా సాహిత్య సంసారం ఇరవయ్యేళ్ల సంసారం. ఆ తరవాత చివరిదాకా సన్నిహి తులం. మదరాసులో తర్మడి రమణయ్య మేష్టారు పరమపదించినప్పుడు శ్రీనివాసరావు పడిన మనోవేదన అంతా యింతాకాదు. నాకు తెలును. (ప్రపంచంలో తనకు అన్నీ ఆయనే! అప్పుడు ఒక అరర్మాతి దుఃఖంలో సదసత్స్ఫంశయం ఆని రాయటం (ప్రారంభించాడు. మొదటి యెనిమిది పద్యాలనూ మర్నాడు నాకు వినిపించాడు. ఒక అదు ప్‌ కొవ్యంగారాస్తానన్నాడు. నిజం. ఆ పద్యాలు విన్న తరవాత తెలుగు సాహిత్యంలో ఒక్క శ్రీ, నివానరావే నన్నయాదుల తరవాత చిరంజీవి అనుకున్నాను. ఆతననుకున్నట్టుగా ఆ కావ్యం సాగలేదు. కారణాలు చెప్పటం అనవసరం. ఆదే మన దౌర్చాగ్యం. అతను రాసిన విదూవకుడి ఆత్మహత్య అనే పద్యం స్వీయకథకు మకుటాయమానం అనుకుంటోను. ఏచయయినా ఢ్రీ, శ్ర మార్గదర్శకుడు. వైతాళికుడు.

588 వరదస్క్యృతి వరదోక్తులు

“ఆవిష్కర్మ'-.ఈ మధ్య (ప్రతి రచయితా తన పుస్తకానికి ఆవిష్మరణ మహోచ్సేవం, సభామంగ్లా జరిపించుకోవడం ఆనవాయితీ అయింది. ఎవరిదో పుస్తకొన్ని ఆవిష్మరిద్స్వ్వ్యాని ఆయన్ని కోరినప్పుడు, “ఇది ఆవిష్మరణ కాదు-'ఆవిమృర్మ' అని చమత్కరియ్వ్య్య్యా

“శబ్బరత్నాకరం' | న్యూఢిల్లీలో వరద రాబేశ్వరరావుగారు చాలాకాలం పొటు నివసించిన తెల్టు

“25 పూసారోడ్‌" ప్రధానమార్గం పక్కన ఉండేది. ఈ మార్ష్వ నిరంతరం పోయే వాహనాలు చేసే శబ్దాల వన్ల ఒక్క క్షణం నిశ్శబ్దంగా ఉండేది కాదు. అయినా ఆది ఆయనకు చాలా నచ్చిన ఇల్టు. దానికి ఆయన ముద్దుగా శబ్టరత్నాకరం' అని పేరు పెట్టారు.

“దోయాతీన్‌ బస్‌"-విరివిగా కవితలు రాసే వారి గురించి ఉద్దేశిస్తూ “కవిత్వానికి కూడా “దోయాత్తీక్రాద్షో అనే రూలు (వవేశపెట్టాలని చమత్కరించారు.

“అప్‌నా ఉచ్చవ్‌'- దూరదర్శన్‌ నేషనల్‌ నెట్‌ వర్‌ గ్రాలో “అప్‌నాడిత్సవ్‌. , కార్యక్రమాన్ని చూపిస్తున్న రోజుల్లో ఎవరైనా “బాత్‌రూమ్‌” కి వెళ్లినప్పుడల్లా 'ఆప్‌నాఉచ్చవొక్తి వెళ్లారని వ్యాఖ్యానించేవారు!

“దేవుడిగోచీీ-' ఉదయం సపరివార పతికిలో కొన్ని వారాలపాటు 'బాపు'గారి భాగవతం చిత్రాలు వచ్చాయి-వారావికొకటి చొప్పున. వాటిని నేను వరసగా పొడుగ్గా ఒక బట్టు మీద అతికించి, చ్మితాలు ఒక దాని మీద ఒకటి వచ్చేటట్టు మడతలు పెళ్లే ఒక రిబ్బనుతో కట్టుకట్టాను. ఎవరికైనా చూపించవలసి వచ్చినప్పుడు కట్టువిప్పితే కృష్ణలీలలన్నీ వరసగా పొడుగ్గా పరుచుకునేవి దాన్ని చూసి, దానికి “దేవుడిగోదీ' అని "పేరు పెట్టారు!

గుర్చా-మూర్జా-ఆయన చీటికీ మాటికీ తన "స్నేహితులతో కలిసి బయటు తిరగడానికి వెడుతూ నన్ను “తలుపేసుకో” అనేవారు వెళ్లేటప్పుడు. ఓ రోజున నాకు ఒళ్ళుమండి, “నేను ఇంట్లో 'గూర్దా'లా పడి ఉండాలా?” అన్నాను ఆయన నవ్వి, “సను “ముద్దలా బయటికి పోవడం లేదా?” అన్నారు!

“నీసువాసని- ఓసారి మా అన్నయ్య కూతురు వచ్చింది మా ఇంటికి వోస్తల్‌ నుంచి. నేను దానితో కూర్చుని మాళభ్గాడుతున్నాను. ఆయన లోపలి నుంచి అక్కడకి వస్తూనే “ఏమిటే నీసువాసన వేస్తోంది?” అన్నారు మొహం అదోలాపెట్దీ. మేమిద్దరం ఇటూ అటూ వాసన పీల్చి చూశాం. ఏమీ అనిపించలేదు. “మీకెక్కడ నుంచి వేస్తోంది మాపయ్యగారూ”? అంది మూ అన్నయ్య కూతురు. “నువ్వు “నీస్‌'వి కదుళే, నువ్వు రాగానే 'నీసువాసన" . వెయ్యదూ?” అన్నారు నవ్వుతూ.

“సావనీరు...'- మరో మేనకోడలు-మాఆడపడుచు కూతురు నృత్య (ప్రదర్శనకి చేస్తున్న ఏర్పాట్లలో “సావనీర్‌ (వచురించటం ఆలస్యం అయింది. వీటికీ మాటికీ మా ఆడబడుచూ వాళ్లూ “సావనీర్‌” ఎంత వరకు వచ్చిందో ఆడుగుతూంళే విసుక్కుంటూ “వీళ్లు నన్ను సావనీరు, బతకనీరు' అన్నారు!

వరదస్మృతి 589 “అక్కడా (కేక్సే'- మాఆఖరి ఆడబడుచు. భర్త ఎటామిక్‌ పవర్‌ (ప్రోచొక్ట్‌లో పనిచేసేవాడు "పెళ్ళయిన కొత్తలో. ఆ (ప్రోజెక్ట్‌ గురించి మాట్లాడుతూ వాళ్ల కన్‌ స్ట్రక్షన్‌ లోపల “కేక్స'(బీటలయి వచ్చా న్చృ్యయనీ, ఇది రాబోయే పార్షమెంట్‌ సమావేశంలో చర్చనీయాంశం కావచ్చుననీ, “కొందరు సభ్యులు....”ఆంటూ ఆందోళనకరంగా చెబుతూంటే,

“ఉవుశేం భయంలేదు, అక్కడా శేక్సే!” అన్నారాయన!

“వెరిపబ్లిక్‌ డే'- న్యూఢీల్లీలో “6పబ్లిక్‌ డే పెరేడ్‌" చూడటానికి ఆంత చలిలోనూ జనం వేలంపరిగా వెళ్లడం, గంటల తరబడి సేవ్‌ మెంట్లమీద పడిగాపులు పడి ఉండటం చూసి “ఇది వెరి పబ్లిక్‌ డే' ఆనేవారు!

“చారుశీల'- ఏ గృహిణి అయినా “చారు” రుచిగా చేస్తే 'చారుశీల' అనిబిరుదిచ్చేవారు.

“అడ్డూ హెంకమే॥ [$ర- తిరుపతిలో లడ్డూల కోనం క్యూలో నిలబడటం, లడ్డూల కోసం ఎగబడటంి లడ్డూల ఖరీదు ఆంతకంతకి పెరిగిపోవడం చూసి “ఈయన్ని లార్డ్‌ వెంకటేశ్వరా కాదు, అడ్డూ వెంకళేశ్వరా అనాలి" అన్నారు!

“సతీ డాక్కుబాయి'- పెళ్లయిన కొత్తలో జబ్బు చేసీ బాగా చిక్కీపోయాను. నన్ను చూసి “సతీ డొక్కుబాయి' అని వ్యాఖ్యానించేవారు.

“ఎెంకటరంగయ్యగారిలా'- గృహస్థుడయాక, ఇంటికి 'నేమ్‌ ప్లేట్‌ ' తయారు చెయ్యడానికి అర్హరిచ్చారు. అక్షరాలు ఇంగ్లీషులో రాసి ఇచ్చారు. ఆయన చెప్పిన బోర్డ్‌ "సైజులో ఆయన పేరు సరిపోక్క అక్షరాల్ని సన్నగా పొడుగ్గా చేసి ఎలాగో నరిపెట్టి పట్టుకొచ్చాడు బోడ్డు చేసినతను. ఆ అక్షరాల్ని చూడగానే “ఇవి మామిడి పూడి వెంకటరంగయ్యగారిలొ ఉన్నాయి! అని వ్యాఖ్యానించారు! (ఆయన వాళ్ల గురువుగాతే).

“కలరా'- న్యూస్‌ 'పేషర్తలో కలర్‌ ప్రింటింగ్‌ (పవేశ పెట్టిన కొత్తలో కొన్నిసార్లు రంగులు ముట్టుకుంకే ఆంటుకునేలా చవకబారుగా “గాడీగా కనిపించేవి. అవి చూసి “ఈ రోజుల్లో పేపర్డు ముట్టుకుంళే 'కలరా' వచ్చేట్టుంది! అన్నారు.

“అగ్షీగా...."-. నేను చేసిన ఒక బొమ్మని ఆయనకి చూపించి “ఏమండీ, “అనగా ఉందా?" అని అడిగాను-లేదులే, ఫరవాలేదు అంటారని ఆశిస్తూ. “అన్రీగా ఉన్నవాళ్లు మాతం లోకంలో లేరుకే!” అన్నారు తాపీగా.

“ఒ దోమాస్‌!- దోమలు కుడుతూంకే 'ఓడొమాన్‌' రానుకోమని సలవో ఇస్తే, 'వాటిని “ఓ, దోమాస్‌!" అని పిలుస్తూంకే కుబ్దుకుండా ఉంటాయా'అన్నారు!

“కేపిటల్‌ దాసులు"- మార్కిస్టులమని చెప్పుకునే కొందరు ధనికవర్గం వారినీ, 'దాస్‌కేపిటల్‌ "ని వీటికీ మాటికీ ఉదహారించేవారినీ “కేపిటల్‌ దాసులని' చమత్కరించేవారు.

“పద్మదూవణ్‌ "-ఎప్పుడూ ఎవరినో ఒకరిని తీవ్రంగా విమర్శించడం అలవాటున్న ఒక మితుడికి “పద్మదూషణ్‌ ” అని బిరుదిచ్చారు!

“శ్రీ, వాయ్‌రేకులు'-ఘా రెండవ మరిది శ్రీనాధ్‌ పెళ్లి జరుగుతూంళే పెద్దవాన మొదలై, వాన చప్పుడుకి పెల్లిమర్శతాలు వినిపించడం లేదు. “హాలు పైన సీనా రేకులు వెయ్యడం మూలాన్ని మరీ చప్పుడవుతోంది” అన్నారు ఎవరో. వెంటనే ఈయన '“సీనా రేకులు

590 క కాదు, “శ్రీనాయ్‌' రేకులు! అఎన్నారు-తమ్ముడీ పేరు ఇరికించి.

“వోమ్‌క్యూమేహై/-ఎవరై వా బంధుమి(తులు కలిసినప్పుడు “ఎలాడన్నారు ? అని ఈయన్ని కుశల (ప్రశ్నవేస్తే “హమ్‌ క్యూమేహైగ్‌ అనేవారు (బలిఫోన్‌ ఎక్సేంజ్‌ వాళ్లు “ఆప్‌క్యూమేహైం అన్నట్లు).

“అబ్బలే చుట్టాలు'- ఈయనకి రకరకాల చేతికరలు పోగుదెయ్యడం ఒక్‌ సరదా, ఒకి స్య చేతికరతో వెళ్లారు. ఆయన్ని చూసి ఎవరో 'అప్పుడే కరపట్టుకున్నా రేవ్ప్యిళ్థః అన్నారు. వెంటనే ఈయన “'కట్టలే చుట్చులు కదోఅన్నారు!

“రంభి. - అధికార భాషా సంఘం అధ్యక్షపదవి లభించినందుకు ఒక మ్యితుడు అభినందిస్తే బ్యా వయస్సులో రంభనిస్తే ఏం చేసుకోను?" అన్నారు!

“పాతచింతకాయ పచ్చడి'- అదే సందర్భంలో మలో మిథతుడితో “అది పొతచింతకాయ ప్బుడ్మ్మి జబ్బువాళ్లకే ఇస్తారు" అన్నారు!

“వె ద్యోనారాయణోవారి'-“అంటే, వైద్యుడు వచ్చి *నారాయణ' అంబాడు, పేషెంచ్‌ “వరి అంటాడు” అని ఆర్థం చెప్పేవారు!

('అ.ఛా.] స ద క శ డా. యయ ర లో న్లో యయా ఘు సయ్‌ యము 1 లా మ నర సు భన ఏ మ శ - న స?!

వరదస= + చసత 593, మరికాని +? *వరదొక్తులు ఎ క్ట సామెతల శెలిలో హా. అ “బవ (బహ్మూ జ్ఞానులు వచ్చారు బట్టు గుడ్డలు భద్రం శి మహానాయకులొచ్చారు మనీపర్తులు భద్రం ణి ఉ _బాపడికి పప్పాశ మంతతికి మందాశ, అల్టుడికి అత్తా 4 అ పదవి పోయినవాడూ పదం పాడీన వాడూ ఒకటి. ళ్‌ ౨ _ “భిక్షానికి వచ్చినా బిగుమానం చావలేదు ౨ చందాకు వచ్చినా వుందా చావలేదు. శీ అ “భోజనం చేసిన వానికి అన్నం వేడుక ఎం ఎల్‌ ఏ కు ఎన్నికల వేడుక బోడితలవానికి తలంటువేడుక". 4 “మంచి ఎం ఎల్‌ ఏ అని దండం పెడితే అర్య తి, క కీ (ఘమేవవయోజన పుుతప్రాప్రిరస్తు అన్నారట. [నోట్‌ బుక్స్‌లో దారికినవి] " ల న. త యయ స న భి ను న [మ హ్‌ మం " మం నిం... [౯ ల! బే ౯. టే! పష శః | ర. ల... స

అనుబంధం నామనూచిక [ఇందులోని లేఖల్హూ వ్యాపాలూ పశ్రాలూ సమీక్షలూ మొదలైనవి రాసిన వరి నామనూచిక! అజంతా 155,219,220,307-308, కృష్ణ, వి.ఎస్‌. ఉడత 313,517 కృష్ణమూర్తి జి.వి.జి. 461 అనంత పద్మనాభరావు, మోచర్ల _ 387,439 కృష్ణమూర్తి బి.హెచ్‌. 302-303 అప్పలస్వామి, పురిపండా 338-339 కృష్ణ రావు, జి.వి. 156-257 అప్పలస్వామి, రోణంకి 183-385 గాందీ, ఇందిర 194 అప్పారావు పిబె, 360 గోపాలకృన్ణు అబ్బూరి ౩౫ -338,58ర్‌ అబ్బాస్‌ ఎస్‌. హెచ్‌. 114 “గోపాలచ్మకవర్తి 15-16,316, 352-352, అరోళ్ళ్‌, జానీన్‌ 230-231 305-396,422-4254534 ఆంజనేయులు, కుందుర్తి 179-180, గోర్‌నోవ్‌, ఎ.జి. కల / 303,308 గౌతమరావు జువ్వాడి 362 ఆంధ్రజ్యోతి సచ్మిత హారపదత్రిక' 469 “'ఘటల్ట్దుమరాజూ 36] 19 ఆంధ్రపత్రిక 162-163 చలపతిరావు,ఎమ్‌. 1387 శతక ,అంరప్రళ 3548 5-486 ఛాయాజానకి, తిమ్మరాజు టక రంరటొమి 454-455 ఛాయాదేవి, అబ్బూరి 4937 జంత ఆం, ౩3-35 జయప్రభ, ఎ. త్రె4కీ నద , 152,247 -248,465,481-484, జూన్‌ సన్‌, ఆల్‌ బర్డ్‌ రిక 456 జోగిసోమయాబజి, గంటీ 3 ఈశ్వరదత్తు, కె 68,198-201 టి.ప. ళ్‌ ఎటికిల్‌, నిస్పిమ్‌ 248-250 డెన్‌, జాన్‌ గ! గా “ఎమ్‌. 284286 డైన్‌, ధామస్‌ ఎ. ౩60 నారా మఉత డక ' ఫి కబీర్‌, పమయూన్‌ 46 ద్వానాశాస్త 4762 కమలశత్నం 238, నగ్నముని శీతీరీ 254 నరసింహారావు అత్తలూరి రేర్‌ క్‌ దాయర్‌ె ఎ... 209,114-115 నరసింహారావు ఎ.ఎల్‌-. ౩648205615 255 సయం విద్మహే 463 నరసింహారావు పి.వి. 60 కాళికాంబ, పరకాల 4ీర్‌కై _4ర0 0 కున్‌ హన్‌ రాజా, సి. 236 నాగయ్య క్‌ 30ో నాగరాజున , ఎని కృపలానీ, కె, 7 43+ క్‌ ఎ త్‌ 202 వారాయణరావు, వెళ్పేరు న్యం కే ఎఆర్‌. 263,309-310 నారాయణరెడ్డి. సి. నం. ఎమ జి. 122-124 వార్హ వి.ఆర్‌. 262-263,2077

593 పపేళ్‌, ద , దయాభాంప్‌ వి పట్లాభిరాన్‌్‌ “ 105 మా స్టాభిరామ్‌, ఎమ్‌. ట్సన్‌, డ్యాన్‌ పతిబలి ళం టీ (న్‌, డ్యాన్‌ ఎమ్‌. 93-294 క ॥= జ్ఞన్నశా/స్త, సోమంచి 264460 పద్మరాజుపి. 2-333 రంగనాథరావు, బూర్గుల ॥ పాండురంగారావు, వాకాటి 258-259 రజనీకాంతరావు, బాలాం[లపు 351 త్తత్త పాల్‌, ఆర్‌.ఎమ్‌. 361 ల -251,303.- వరక న్‌ , ఆర్‌.ఎమ్‌. క ౩13,314,348,38 3,401 వనిశాస్త్ర, విశ్వనాథ 4,360 రవీరదనాథ్‌ 3294-32 పెరుమూల్‌, నీలకన్‌ 258-269 రాజశేఖర్‌, ఆర్‌-సి. 234 పై డిరాజు,అ. 175-176 రాజూ, పిట, ఆ ఫ = లభూషణరావు, ఎమ్‌. ్య ౩17 రాధాక్పష్ష్ణు బూదరాజు 315-316,341-342 [వభాకర్‌, పరకాల 130-]1 1-62 రాధాకృష్ణన్‌ ఎస్‌. తై ప శ13ై- స్ట గ (వసాద్‌, ఎ.బి.3ె. 13-415 రామకృష్ణారావు, అబ్బూరి 117.237-138 347,349-351 267 + 3ర4-366,392 ॥ _258,263-26427 0-27, (ప్రేమానందకుమార్‌ 27 22913 -394 272,279-200,283-28407 రువా, కేవ్స్‌ ,త34-437 రామకృష్ణారావు బి. 175 బాలగంగాధరతిలక్‌ 237,239 రామచం(దరావు వి 42 బుచ్చిబాబు 153,156,179 రామదాసు, బెన్లింక్‌ ండే 181-182 వెనర్డీ కుమార్‌ 265-266 రానమోవానరాయ్‌ త2ర-429,4చరి- బైరాగి 291-292 439,456 బౌల్స్‌, ఛెస్టర్‌ 15,256 రామమోహనరావు, నండూరి 362-363,457 భరాగో. 299 రోమమోహానశా(స్తి- కె 53-64 భారతి" 410-412 రామారొవు ఎస్‌.వి. 292 భార్గవ, బి.ఎస్‌, 158-162 రామౌరొవు కాళీపట్నం 461-462 మణి ఏడి 458 రామౌరొవు, కే 107-308 మహానగర” ౩108 రామారొవు, చేకూరి 167-173, మాచ్‌వే, ప్రభాకర్‌ 450-452 20-201,209-270:205 మాధవాచార్యులు, వై 225-226,253-254 శ04405:416-421: మురళీధరరావు క్‌ 62-63 రొమౌరావుః వన్నూరి 196 లూ మృణాళిని, సి. ఏరి. 366-367,378 రామారొవు బవ [చందమామ] 3 మైన్‌ (ఫ్రాంక్‌ 13-14 రాయ్‌,ఎల్లెన్‌ 246-247 హన్‌ (ప్రసాద్‌, వే 209-210 రావు ఎన్‌, ఎస్‌.ఎస్‌. 271-272 ఎ క గుంటలు శ ౩41 రావు, డీ.ఎన్‌. డర్‌

లే నలపాాాాంటల్ల 2 రడ . జజ భం లి | త |. వు / అ | దాసా ల ఓ స. = క. ౯ రావు, జి.వి.కె చమ్య్ట్య్యాం లు

, బెవి.కె. సడరఎ)47 ్రీ కాంతశర్మ ౩68-369 రుక్కిణీనాథశాస్తి జలసూత్రం 171-173 శ్రీధర్‌, మాడభూషి 450-451 నెడ్డి జి.ఎన్‌. 238,335,343 శ్రీనివాస్‌ రాయ్యపోల్‌ 219-220, రౌత్‌రాయ్‌, ఎస్‌. 209 251-252 లన్మ్మీరంజనమ్‌, కు. 267 త్రీ నివాస అయ్యంగార్‌, ౩ె.ఆర్‌. 92-193 లాల్‌,పి. 218,232234,245 221-223,242-242 లియొనార్డ్‌, జాన్‌. 261-262 త్రీ నివాసరావు, మంతి 314 వరదరాజేశ్వరరావు, అబ్బూరి 17-56,64, 'ఊఈ విరించి ఉత 65,67,69-394,96-105,106, 'ఊ ఈ ౯7 -61:16473

110-113,120-121.127-136,139 185,186-]8 341 143,147-148,57-158,17 1, వష్రటిత ఒసే

£ (| య

17 “స్త ॥

7,180,187-190,195-197, “సన్‌డే స్టాండర్ట్‌ ల403 202,206,211-216,217, సంపత్కుమారాచార్య, కోవెలి లో

239-241, 256-257,273-278, సొ లేబ్‌ బవాదూర్‌ 195 289-230,237-298,301-302, సర్‌ ఎమ్‌ 1917 166 320-323,325-328,330-331, సేవా వి- 1657 త్రీ

383- స క్ల 3-384,408-410,403-416, సదరం ౨౦5 న. వం 447 -449,518-690 సుబ్బారావు, చందు 05-3లీ న్లభాచార్య 405-407,429_434 సు(బహ్మణ్యం, ఏల్చూరి 465 వాడియా సోఫియా సుబహ్మణ్యం నాయుడు,నామిని 6 వాతా,యక్‌ | 186 శ70-4/ క్ష వ్యు పి. 468-469,489 -492 సుబ్రహ్మణ్యశర్మ, పురాణం ఇ729 0-౩2 శాలాస్త్రీ ద్వివేదుల 47 ౩40.353376-3” 48 విశధనాథశా[స సుమనస్వతి , వ (స్తు రాచకొండ 269-260, దే "రెడ్డి ౩369-౨2 321-313,324 413,497 506 సురేంద్రరాజు, ఆంబటి 47 వెంకటరంగయ్య, ఎమ్‌. త 1జీ వెంకట వనుమంతరావుచావలి 68-69 సూర్యం, గిడుతూరి 72 వెంక్టటామయ్య, చెరుకువాడ సోమసుందర్‌ 4లో వేణుమాధవ్‌, నేరెళ్ళ 2 స్పియర్స్‌, జాన్‌ 2652, శాస్త్రి ఎమ్‌.వి. 459 సైనస్‌, ఎరిక్‌ 1౯ ॥| శీజ్మి న్‌ శివరామకృష్ణ ఎమ్‌.వి, 357 ప్ర స్వతంధత్ర ణో శేషన్‌, ఎన్‌.కె. స్వరాజ్య 208,220 2 234 హెడ్రా, హరిశ్చం(ద 2077

ఆం నిపల్‌ న ర ప క నం టయ! క్ష మ్‌! ట్ట స్ట మ , . లాల! లాం శంక న మనన న్న గా , / సే నం! న ॥ ॥ ల / | ॥ ః చా / 1 / = . / ల్‌ ల / 4 " 4 | అస్‌ _ య | జా వ రా గ్‌ | ' హై ల్‌ చల “9 ( " | జ మైహసగీ న | ష్‌ | క .! ల | యూ శ్‌ 4 (స డ్‌ (910) చహ్సు సు _ న . ,.. సం న్‌ ల స / శం న చ్‌ ం న వ వరాల స్సు న! క హక. లన్‌ | ॥ "సే స వ ॥ శ ఎ స నని . న్‌ు పి మ (. 0 తండ ఇ య! ్‌ ॥ గా స ౧ న. 9 న న. ॥ . టీ వ. న. న. టం నే న లం...