Telugu vanga sahithya charithra - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

త న నష! వంగసాహి త్య పఏరిత టో అంగ్గమాలం : నుకుమార్‌ నేన్‌ పీతిక : జవాహర్‌ లాల్‌ న్మెహూ అనువాడం ; కొత్తపల్లి వీరభ్యదరావు ఇ సాహిత్య అకాదెమీ న్యూ ఢిల్లీ

౪404 $42104 ౦5421024: ₹లట80 1120912405 909 క. 7662002602 220 0 5234? కల గోగా0గ2 05౯ తిరగ 6450 ఓ౧5్‌గి426085 ౪10 2 ₹0/60/086 9” జ౫202ర621 సలల. 321102 ఉఓిజరంయి:, ల 0041811, 1972. ఇగంం షం. 10. ల్‌ లస రి ఛి సాహిత్య ఆకాదెమీ, న్యూ ఢిల్లీ (వథమ ముద్రణ: 1972 గఅలధా తాల్‌ రం బ్‌ శాంంగ తో [46 1ంర్నకళక తట్ట లో స ఆ హైర్‌ "లా ద్‌ (00 ఉ&కడలి8ికిక! ఫి 20642 9%4728, 6% విల301-1 ము 4080740 అగ్రం. ల 426625-5, 04100612-29 206 కెం002)7-14 ముతణ ; (ఫీడమ్‌ (పెన్‌

పీఠిక

బౌలా నెలల్టకితం ఆచార్య నుకుమార్‌ వేన్‌ తమ “వంగసాపాత్య చరిత్ర" (పూవు కాపీ నాకు పంపించి, దావికి పీఠిక వ్రాయండి అవి అడిగారు. సీఠిక వ్రాయ తానికి (ప్రారంభంలో నేనంత సుముఖంగా లేను. వంగసాపాళ్యాన్నిగురించి నాకు తెలిసినది బాలా తక్కువగదా, ఒక విద్వాంసుడు (వ్రాపినపు _న్తకానికి సాహసించి వేను సీకిక (వ్రాయడం ఏమిటి అనుకొన్నాను.

కౌవి, (గంథవిషయం నన్ను ఆకర్షించకపోలేదు. ఈ ఉత్తమసాపాత్యాన్ని గురించి కొంత తెలుసుకొందామనే కుళూహలం కలిగింది. ఆచార్య నుకుమార్‌ 'సేన్‌ ప్పువ్తకం ప్రూపు కాపీ నాదగ్గిర ఉంచుకొని, (ప్రయాణాలలో తీరుఐడి దొరికి నప్పుడు దానివి చూస్తూవచ్చామః అలా నెలలు గడిచిపోయాయి, ఆదార్య సుకు మార్‌ పేన్‌కి, (గగంథ్యపచురణ బాధ్యతవివషాంచిన. పాపిత్య అకాడమీకి నేను తమార్చణ చెన్పవలసి ఉంది.

మనదేశంలోని వివిధభాషల సాసాత్యదరిత్రల (ప్రచురణబాధ్యతవి సాహిత్య అకాడమీ వపాంచడం ముదావహం. మనభాసలికి తగినపోత్సాహమిచ్చి, అవి చన్నిహితంగా అమ్యేటట్లుచూడడం సాహిత్య అకాడమీ విధులలో ముఖ్యమైనది. ఈ సాహిత్యాల మూల్యప్రకృళులూ, వాటీ వికొసావికి దోహదంచేసినవీ అన్నింటికీ నమానమైనవే. ఇవి అభివృద్ధికినచ్చిన మానసికపరిన్టితులలో కూడా పోలికలున్నాయి. ఇంచుమించుగా, అన్నీకూడా ఒకేవిధమైన సాళ్ళాత్యభావ(సభావాన్ని ఎదుర్కొ న్నాయి. దాక్షీణాత్యభాషలు వేరేకుటుంబానికి చెందినవైనా, వాటి అలివృద్ధికూడా, మిగిలినభాషలు వికాసాన్నిపొందిన వాతావరణంలో నే జరిగింది. అందుచేత, ఉదాత్త మెన (ప్రతిభాషా, మనదేశంలోని ఏదో ఒక (ప్రాంతంలోవి భాషగామా(త మేకొక, యావద్భారతభాషగా రూపొందిందని చెప్పాలి. మన భాననంన్కృృతుల వై విధ్యం. వినిధరీతులలోని అభివృద్ధి, (వ్రతిభాషలోను (ప్రాతినిధ్యాన్ని వహించిఉన్నాయని చెప్పక తవ్పదు.

ళో

వివిధలాషరి సాపొత్యాలతో [ప్రత్యక్షనంబంధం పెట్టుకోవడం మనలో చాలా మందికి సాధ్యమయ్యేవవికాదు. కొని, చదువుకొన్నవాట్షీ నేనవి అనుకొనే (పతి భారతీయుడు తనభాషవిగురించే కొక, మిగిలినభాషల్ని గురించికూడా కొంతైనా తెలుసుకొవిఉండడం వాంఛవీయమైన విషయం. ఆ భాషలలోని ఉర్గుంకాళ్ని గురించి తెలసుకొన్ననాడే అతను వై విధ్యళోభితమైన భారతీయనంస్కృృతివి. జేరి ౦వజేసుకోగలడు.

ఈ (వ[క్రియని సులభసాధ్యం చెయ్యడంకోనమే, సాహిత్య అకాడమీ (వతి భ్రాషలోవి ఉత్తమ్మగంఖాల్నీ ఇతరభాషలలోకి ఆనువాదం చేయిస్తోంది, సొహిత్య చర్మికలరచనవి (ప్రోత్సహిస్తోంది. సంస్కృతినసంబంధమైన మన జ్ఞానాన్ని ఈవిధంగా నిన్తృతమూ, గలీరమూచేపి, భారతీయ సాహిత్యాలలో మూ౯భూత మైన ఏకత్వాన్ని సాహిత్య అకాడమీ మన అనుభవంలోకి తెస్తోంది,

పూర్వకాలంలో నంస్కృతం తన గాంభీర్యంతో. సంవతత్తితో, జౌజ్బ్వృల్యంతో (ప్రాదేశకళాషల్ని ఛాయాకాంకంచేసి, వాటి అభివృద్ధిని విరోధించింది. తరవాత కాలంలో పార్పీభాషకూడా కొంత అడ్డం వచ్చింది. యూరపులో (గికులాటిను భానషలుకూడా ఈవిధంగానే బఐరోపీయ జూతీయభాషలవికొసానవికి అడ్డం వచ్చాయి. (క్రమక్రమంగా “రివై సాన్సొ' (0321332500) కాలంనుంచి ఈ జాతీయభాషలు అభివృద్ధిపొందడం మొదలుపెట్టాయి. కొని, పొళ్ళాత్యుల నునఃపవృ త్రిమీద (గ్రీకు లాటినుభాషలు చూపిన (వ్రభానంకంట భారతీయుల చి _త్తనృ త్తిమీద సంన్కృతంచూపిన [వభావం అధికమూ, గభీకమూ కూడాను. ఈ భాష మన మట్టిలో పుట్టి పెరిగింది. మన విశ్వాసాలిక్‌, నం(ప్రదాయాలికి, మన ప్పరాణగాథలికి మన జాతిరాలత్తి వ్రకీదృష్టికి ఇది ముడివడి ఉంది.

మన జాతీయభాషలు తొందరగా వికాసం పొందకపోవడావికి ఇది కారణ కొనవచ్చును. కౌని, మన ఆధునికభాషల (ప్రారంభదళ ఎంత పూర్వకాలంలో ఉందో తెలుసుకొంటే మనకి ఆశ్చర్యం కలగకమానదు. వీటిలో తమిళం ఇంకా ప్రాచీన మైనది. ఆచార్య సేన్‌ పుస్తకం చదువుతూఉంతే, ప్రాకృతాపభంశాలలోముంచి వంగభాష ఎలాగ పరిణామవికొసార్నిపొందిందో తెలుస్తుంది. ఈవిషయాన్ని నేను బాలా అనక్తితో (గ్రహించాను. మొట్టమొదట భక్రిగిఠాలు, మార్మిక కవితల. తరనాత అభ్యానాత్మకకొవ్యాలు అనే [కమంలో వంగసాహిత్యాభివృద్ధి జరిగింది (క్రమక్రమంగా, పాహిత్యమనదగిన వచనరచవ, నాటకరచన, నవలలు మొదలైన

స!

శచనలు ఐబయలుబేరాయి. ప్రాచీన రచయితలకి సందింధించినవినరాలు ఆచార్య "పేన్‌ చాలా చెప్పారు. వంగపాహిత్యంయొక్క- విన్తృతమైనవగతి నన్ను బాగా ఆకర్షించింది. ఈ మధ్యకాలంలో పాశ్చాత్య(వ్రభావాలనల్ల వచ్చినమార్పులు, కలిగిన అభివృద్ధి నన్ను ముగ్ధుణ్ణీచేశాయి. వీటినన్నింటిని నేను బాలా అనపక్రితో పరీ&ీం బాను. ఈ ఆలినృద్ధిపఠంలో రామ్‌ మోహన్‌ రాయ్‌, ఈశ్వర్‌చంటద్ర విద్యాసాగర్‌ మైకేల్‌ మధునూదవ్‌ దత్‌, వింకించం్యద గటర్జీ, రమేళ్‌చం(ద్ర దత్‌, శరత్‌ చంద్ర చటర్జీ, కొంత భిన్నమార్షంలో కాజీ న్నజుల్‌ ఇస్తాం = ఉన్నతశిఅరాలుగా కనదిడ శారు. కావి, అందరికంచి ఉన్నతంగా - సాహిత్యంలోను, చిత్రలేలనంలోను, వంగితంలోను, (ప్రతికళలోను ప్రముఖస్థానాన్ని ఆ(కమించిన తాకుర్‌ కుంటుంబం ఈనబడు తుంది.

వంగేకర(ప్రొంకాలికిచెందిన మాలో చాలామందికి] రవీం్యదనాథ్‌ అాకుర్‌ పేరు వంగసాహిత్యం సాధించిన ఆత్యు త్తమస్టితికి వర్యాయసదంగా కనబడుతుంది. మా తరానికిచెందిన వ్యక్తులు (ప్రతిభావంతమైన ఆయన వ్య క్రిత్వంయొక్క[పభావం కీండికి వచ్చారు. దానిచేత తీర్చిదిద్దబడ్డారు. భారతీయవిజ్ఞానం మూ ్రీభవించిన (ప్రాచీన బుషివంటివాడు ఆయన. కావి, ఆయనకి నమకాలికనమన్యలు అన్నీ తెణనును. భవిష్యత్తులోకి చూడగలిగిన (న్య ఉంది, ఆయన వంగలాషలో (వ్రాశాడు. కాని. ఆయన విళాలదృష్టి దేశంలో ఏదో ఒకభాగానికి బంధించబడి ఉండేదికొదు. వా్తవావికి ఆది భారతీయమైనదై నా, మానవకోటినంతటిని తన వరిథిలోకి తెచ్చుకొంది. ఆయనలో జాతీయత, అంతర్జాతీయక రుచికనమ్మేళ వాన్ని పొందాయి. ఆయన్ని కలునుకొన్నప్పుడు, లేదా ఆయన రచనలు చదువు తూంపే, మానవానుళూతియొక్క విజ్ఞానంయొక్క_ అత్యున్నతళిఖరాన్ని నమీపిస్తు న్నట్లు మన కనిపిస్తుంది. ఇది అన్యత్ర సాధారణంగా కనబడేదికాదు,

రవీం(ధనాథ్‌ ఆంతగొవ్పవాడై నా, ఎక్కడో ఆకాశసౌధంలో ఉండేన్య క్తి మాథ్రం కాడు, జీవితం ఇచ్చింది ఇచ్చినట్లు స్వీకరించి, పూర్ణంగా జీవించినవ్య క్రి, ఒకవిధంగా ఆయన కృషిఅంతా జీవితావికి సందింధించినదే. ఆయన ఒక స్నేహా కుడికి (వావినట్లు, “మానవజీవితంతో ముడివడింకేనే నత్యం మంచిదీ పూర్ణ మైనడీ అవుతుంది.”

ఆచార్య సేన్‌ అభినర్జి ంచినట్లు, వ్యావహారికభానకి (గ్రాంథికభాషకి మధ్యఉన్న అగాధాన్ని తరించడావికి వీలుగా తాకుర్‌ వారధి నిర్మించాడు. మనదేశంలోని

ఈష

రచయితలలో చాలామంది ఇది నేర్చుకోవాలి. ఉదా త్తసాసాత్యం ఆడంబరంగా, గూఢంగా, కష్టంగా ఉండకుండా నలుగురికీ తెలిపేవిధంగా ఉండాలి.

భారతీయ సాహత్యాభిమానులికి ఈ పున్తకాన్ని నేను (పళంసాపూర్వకంగా వరిచయం చేస్తున్నాను. నర్కూ్య్యూట్‌ వౌస్‌,

డెహ్రాడూన్‌ జవహర్‌ లాల్‌ న్మెహూ. ననందిరు 14, 1050

మున్నుడి వంగభాష ఆవిర్భవించినదిమొదలు జరిగిన సాహిత్యకృషివి, రాబోయే వుటలలో. నేను నసంగహంగా వివరించడావికి [నయత్నం చేశాను. నం(గహమైనా. అవళ్యకవిషయాల్ని విడిచి సెట్టని పూర్ణ సింహావలోకనం ఇది. 1941 దీని సమాప్తి సంవత్సరం. ఈ సంవత్సరంలోనే రవీంద్ర వాథ్‌ కాకుర్‌ న్వర్శస్థులవడం, ద్వితీయ (వసంచనం[గామం మన సరి హద్దులదాకా రానడం జరిగాయి. ఉపోర్దాత్యప్రాయాలై న మొదటి అధ్యా యాలలో. నవీన భారత-ఆర్య (6౫ 1260-4629) భాషలకి (వీటిలో వంగభాష ఒకటి) సరన్పరం ఉన్న లాషా సాహిత్యసంబందాల్ని వివరిం చాను. ఈ మొదటి అధ్యాయాలలోనే, వంగభాషావికాసాన్నిగురించి. లిపివి గురించి సూత్మంగా (వ్రాశాను విషయవినరణంలో, రచనలో తటస్థదృష్టివి అవలంవించాను. వంగ భాషావరిచయంలేవి సాధారణపాఠకుణ్ణి మనన్పులో పెట్టుకొనే ఈ పుస్తక రచన సాగించాను. పీఠిక [వ్రాసిన సాహిత్య అకాడమీ అధ్యక్షులు (శ్రీ జవహర్‌లాల్‌ = వెహూగారికి నా హృదయపూర్వక కృతజ్ఞతలు. ను, వే.

విషయసూచిక

పీఠిక ఆం బా మున్నుడి 9 క్ల

1, భాషాలిపుల వరిణానుం 3694 క్షే ఓ. భాషాసాహిత్య పూర్వరంగం ఎం కేకే 8. తొలికవిత రూపురేఖలు అం క0 ఈ పప్రాలీన వంగకవిత .రహన్యవాదం శై? 5, అంధయుగం.... ధార్మికళా ఖల ఉద్గమనం లం ! 6. పదిహేవోళతాల్టినుంచి సదహారోళతాబ్టి తొలినాళ్ళవరకు లర్‌ 7, శ్రీ వై తమ్యుడు.__అఆయన ఉద్యమం ల 91 8. సాహిత్యంలో వవ్యపేరణ ఆం కై 9, వైష్ణవకీర్తవలు..... ఆఖ్యానకవిత్వ్యం అ 1101 10. రాజొస్టానాలు...-సావాత్యపోషణ ఆం. కేకే కై, మంగళకొవ్యాలు..-చండీ మనసా దేనకలు ఆం... కేరి 12. వదిహేడో శతావి 1209 18, ఆరకాన్‌ కవులు... ఉత్తరకాలీన ముస్తి ము రచయితలు ల. కేకీర్‌ 14 పద్దెవిమిగోళతాల్డీ (ప్రవృత్తులు ఫలితాలు అం. $08 15. వచన రచనాఖివృద్ది 176 16, పాళ్ళాత్యరంగస్థలం.__వంగరూపక (ప్రారంభదశ ల 11900 17. వన్వకవిళ్వావికి మార్గదర్శకులు ఎం. లి0కీ 18. మైకేల్‌ మధుసూదన్‌ ద త్తు...-అతవి అనుచరులు ల. 218 19. కథలు, వవలలు..-బంకించందద్ర చటర్నీ న |! 20. రంగస్థలం అం. కోరీ

తః 21, కాల్సవిక కవులు న! 12, రపీం్యద్రనాల్‌ తాకుర్‌ 44 275 28. ఇరవయ్యోళతాన్లి తొలినాబ ఎం. తిే9 ఏ4 (వ్రసంచనం[గ్రామంనుంచి నహాయనిరాకరణోద్యమంవరకు ... 881 ల, స్వాఠం[త్యోద్యమంనుంచి ఇంకో (వవంచనం(గ్రామంవరకు .... 852

కే భాషా లివుల పరిణానుము

అర్య లేదా భారత-ఇరాసీ (1%60-1782128) అనేది భారత - బరోపీయ (1040 = 000) భాషా కుటుంబపు ప్రాక్తమ శాఖ. నంగభాష ఈ శాఖకి చెందినది. నంన్కృతం నుంచిగావి ప్రాచీన భారత-ఆర్య (014 140-4౭9) భాషనుంచి గావి బయలుదేరిన (ప్రాకృత భాషావిశేషం లేదా మధ్యకాలీన భారత _ ఆర్యభాష (3166416 1260-4528), వంగభాసకి (వ్రత్యక్షంగా మూలభాష, ఆర్యావర్తంలో సుమారు [క్రీ॥ పూ॥ 500 వరకు, (ప్రజలభాషగా, సాహిత్యభాషగా, నంన్కృతం ఉండేది. తరవాత ఆది, దాదాపు రెండువేల సంవత్సరాలు, భరతఖండంలో (వముఖ సాహిత్యభాషగా; విద్వాంసుల, నాగరకుల వ్యవహారభాషగా ఉంటూ వచ్చింది. భారత-ఆక్య (1260-4౧46) భాషా సాహిత్యాల అన్ని పరిణామ దళల లోను నంస్కృృతం శక్తిమంత మైన ఒక (ప్రభావంగా పనిచేసింది.

శ్రీః పూ॥ ఐదవ శతాబ్టి నాటికి, భారత -ఆర్యభాష (ప్రజల వ్యవహారంలో ఉన్న నంన్కృతం) చాలా మాండలిక భేదాల్ని పొంది; [క్రీ॥ పూ॥ 250 నాటికి, తన నిర్మాణంలోనే కొన్ని నిర్ణిష్టాల్లెన మార్చులికి లోనయింది. ఈ మార్చులవల్లి ఇది _పాచీన భారత-ఆర్యభాషకన్న ఖిన్నమైన రూపాన్ని పొందినా, అప్పటికింకా ఒకటి తెలిపిన వాళ్ళకి, రెండోది అర్థం కాకపోవడం ఆనే (ప్రశ్నరాలేదు. భారత- ఆర్య తాలూకు ఈ రూపానికి, మధ్యకాలీన భారత-ఆర్య లేదా విపులార్థంలో. ప్రాకృత భాషఅని "పేరు.

మనకి తెలిసినంతవరకు, ఆళోకుడి శిలాశాసనాలు (సుమారు, [క్రీ॥ పూ॥ 250) ఆకాలంలో భారతదేశంలో వ్యవహారంలో ఉన్న ఆర్యభాషల (ప్రాచీనతమాలై న లిఖిత రూపాలు. ఇవి, మధ్యకాలీన భారత ఆర్యభాషలో ఉన్న___పళ్చిమో త్తర, దక్షిణ-పశ్చీమ. (ప్రాక్‌*మధ్యమ (ప్రాచ్య, అనే నాలుగు విధాల్హైన (ప్రాదేశిక భేదాల్ని లేదా మాండలికభేదాల్ని చూపిస్తాయి. ఈ (ప్రాదే౪క మాండలికాలు, క్రమ,క్రమంగా మారుతూవచ్చి, 'వేయి సంవత్సరాలకన్న ఎక్కువకాలం ఆర్య భాషా భాషీయుల వ్యవహారంలో ఉన్నాయి. తరవాత కాలంలో ఇవి ఎక్కున మార్చ్పులుపొంది. వేడు మనదేశంలో ఉన్న నవీన భారత = అర్య భాషలుగా వికా పాన్ని పొందాయి.

లై వంగ సాపాఠ్య చర్మిత

మధ్యకాలీన భారత-ఆర్యభాష (ఇంకా నిష్కర్షగా చెప్పాలంళే - (ప్రాదేశక మాండలికాలు) సంవ్కృతంలాగ, తన పదిహేనువందల సంవత్సరాల చర్విత లోను, స్తబ్ధింగా లేదు. (క్రీస్తు పూర్వ శతాబ్దాలికి చెందిన శాసనాలలో ఉన్న మధ్య కొలీన భారత -ఆర్యభాష: అపరిష్కృత మైన భాషగా, నంస్కృతం తాలూకు నులభ రూవంగా కవబడుతుంది. దీవి పప్రాదేశ?క మాండలికొాలలో, గాఢమైన భేదాలు లేక పోనడంచేత, ఆ మాండలికాలు మాట్లాడేవాళ్ళు ఒకళ్ల నొకళ్లు ఆర్ధంచేసుకోవడంలో. కష్టం అనే (పశ్నేలేదు. శ్రీస్తు పూర్వ శతాబ్దాలలో కాసనాలన్నీ మధ్యకాలీన భారత-ఆర్యభాషలో ఉన్నాయి. క్రీస్తు తరవాత రెండు శతాబ్దాలకాలం, మధ్యకాలీన భారత-ఆర్యభా షే శాననభాషగా ఉన్నా దానిలో [కమ్మక్రమంగా సంస్కృత పద జాలం (ప్రవేశించడం మనకి కనబడుతుంది. మధ్యకాలీన భారత-ఆర్యభాష, (ప్రాచీన భారత _ ఆర్యభాషనుంచి [క్రమక్రమంగా దూరంకొవడం; మధ్యకాలీన భారత -ఆర్య భాషశాలూకు మాండలికాలు ఆ భాషా భాషీయులికి పరస్పరం ఆర్థం కాకపోవడం= ఇది మనకి తెలియజేస్తోంది. (క్రీస్తు తరవాత 400 నాటికి. సంస్కృతం విశిష్ణస్టానం ఆక్రమించడం, పూర్వ వైయాకరణుల (ప్రాక్ఫృతాల్లైన మధ్యకాలీన భారత _ ఆర్య భాషలు సాహిత్యరూపాన్ని పొందడం, జరిగాయి.

ఇంతకన్న చాలాముందే, సంన్కృతభాష తాలూకు పర్యా _ప్తమైన (ప్రభావం కింద, మధ్యకాలీన భారత-ఆర్య శ_క్రిమంతమైన సాపాత్యభాషగా రూపొందింది ఇదే, దశీణ శౌద్దుల పొలీభాష, ఇది, పళ్చిమ లేదా పళ్చిమ _ మధ్య (ప్రాంతానికి చెందిన ఒక మాండలికాన్ని ఆధారంగా చేసుకొవి పుట్టింది. బౌద్ధధర్మ పరిధి చాటిన తరవాత; దీని సులభరూపమే ఆనాటి ఆర్యానర్తంలో. ఒకమూలనుంచి ఇంకో మూలదాకా, వ్యవహారభాషగా ఉండేది. ఈ భాషే, ఒరిస్పారాష్ట్రంలో భువనేళ్వరానికి దగ్గిరగాఉన్న ఉదయగిరి గుహలోఉన్న భార వేలుడి (కీ పూ. మొదటిళతాబ్టి శాననభాష. వాణిజ్యవిషయంలోను, విదేశీయులతోటి సంపర్కం విషయంలోను మాత్రమే కాకుండా; మత విజృంభణానికి, సంస్కృతికి కూడా స్థానమై (ప్రాముఖ్యావికి వచ్చిన మాల్వా ((ఉజ్జయివి-విదిశ) (ప్రాంతంలో ఈ భాష ఆలివృద్ధిపొందినట్లు తోస్తుంది. వివిధ మధ్యకాలీన భారత _ ఆర్య మాండలి కాలూ ఇతర భాషలూ మాట్లాడే భారతీయులు, భారతీయేతరులు ఇక్కడ నమా వేశం కావడంచేత; ఆందరికీ పనికివచ్చే ఒక సామాన్య వ్యవహారభాష కావలని వచ్చింది. భారత . ఆర్య తమ నాతృభాషకావి (ప్రజలు, పాలీభాషని = ముఖ్యంగా

భాషా లిప్పల వరిణామము త్రి దాని ఉత్తరకాలంలో = వ్యవహారభాషగా ఉపయోగించారన్న విషయం మనం ఇక్కడ పహించాలి.

భారత-ఆర తరవాత మనదేశంలో (వముఖస్థానాన్ని అ్మక్రమించినది ద్రావిడ (0౯27164119) భాషాశాఅ. దీవిలోనుంచి నంస్కృృతంలోకి చాలా ధ్వనులు (పవే శించాయి. ఇదిగాక, నంన్కృతభాషావిర్మాణ పరిణామాలలో కూడా (ద్రావిడ భాషా శాఖ, గుర్తించ తగినంతగా తన (ప్రభావాన్ని చూపించింది. (ద్రావిడభాషల _ప్రభానమే చాలావరకు, (ప్రాచీన భారత - అర్యభాషని మధ్యకాలీన ఆర్యభాషగా తీర్చిదిద్దిం దనడం అర్ధవంతమైన మాట. నంస్క్యృతంలోకి బహుళంగా (ద్రావిడభాషలలోని వదాలువచ్చి చేరినకాలం, కై స్తవశకావికి అవ్యవహిత పూర్వంగా ఉన్న శతాబ్దులే ఆని అందరూ అంగీకరించిన విషయమే, అది, మధ్యకాలీన భారత _ ఆర్య తన రూపురేఖలు దిద్దుకొంటున్న కాలం. కనకనే, (ద్రావిడభాషా (ప్రభావం మధ్యకాలీన భారత _ఆర్యమీద నహజంగానే ఉంది, వంగభాష, తదితర భారత = ఆర్యభాషలు, తమమీదపడిన (దావిడభాషల (ప్రభావాన్ని - ముఖ్యంగా పై తృకంగా = చూపిస్తున్నాయి,

మనదేశంలో ఉన్న మూడో భాషాకాఖ ఆస్ట్రో = వషియా (448రాం-414610) శాఖ. దీన్మిపభానం, (ద్రావిడళాఖ్యాపభానంకన్న ఏవిధంగానూ తక్కువది. కాక పోయినా, భారత_ఆర్యమీది దాని (ప్రభావం ఎవళ్ళూ పూర్ణంగా పరీక్షించినట్లులేదు. ఖాషలోవి ధ్వనులు వచ్చి చేరా యనడంలో నందేహంలేదు గాని, భారతదేశంలో అస్టోో-ఏషియా భాషల సాహిత్యం ఎక్కువగా లేకపోవడంచేత, భారత - ఆర్య భాషలమీద వాటి పభావాన్ని గుర్తించడం కష్టమవుతోంది. కాని. భారత _ ఆర్య పాపొత్యంలో = విశేషంగా జానపదసాహిత్యంలో = కొన్ని ముఖ్య కథల విష యంలో, ఆస్ట్రో-ఏషియా భాషల (ప్రాతిపదిక ఉందని అంగీకరించక తప్పదు.

భారత దేళశంలోఉన్న నాలుగో భాషాకుటుందిం-టిబెటో-చీనా కుటుంబం (1110610- యఃజం). భారత . ఆర్యమీద దీవి,పభావం కొన్నిమాటల్ని ఇవ్వడానికి పరి మితమై ఉంది. కాని, హిమాలయాల వదతలం దగ్గిర ఉన్న (ప్రజలు మాట్లాడే నేటి భారత-అర్యభాషలమీద టిబెటో-చీనా కుటుందిం తాలూకు (సభానం చెప్పఠగినంత ఉంది. కావి, ఇక్కడకూడా - అసామియాలోను, తత్సరిసరాలలో ఉన్న వంగ మాండలికాలలోను తస్ప, భారత _- ఆర్య తన విర్మాణ విషయంలో ఎక్కున మార్చులికి లోనుకాలేదు.

త్తే వంగ సాహిత్య చరిత్ర

(ప్రాథమిక దశనుంచి, ఈనాటివరకు భారత -ఆర్య తాలూకు పరిణామ వికాసాలు ఇలా ఉన్నాయి:

(ఆ) ప్రాచీన భారత-ఆర్య : (1) వ్యవహారలాష, (2) సాహిత్యభాష (వైదిక, నంస్కృృతభాషలు,) (8) మిశ్ర సంస్కృతం,

(ఆ) మధ్యకాలీన భారత-ఆర్యలో ((ప్రాచీన భారత-ఆర్య భాష తాలూకు వ్యవ హార భాషనుంచి ఇది పరిణామాన్ని పొందింది మూడు పరిణామావస్థలున్నాయి. (1) ప్రాఠమిక మధ్యకాలీన భారత - ఆర్య. ఇది అళోకుడి శిలాశాసనాలలోను తదితర (ప్రాచీన శిలాశాననాలలోను కవసడేభాష, పాలీభాష. (2) ద్వితీయావస్థలో మధ్యకాలీన భారత_ఆర్య లేదా (ప్రాకృతాలు, వీటిలో మహారాష్ట్రి, శౌరపేవి, వైళాచి, అర్థమాగధి, మాగధి ఉన్నాయి. (8) తృతీయావస్థలో ఉన్న మధ్యకాలీన భారత-ఆర్యం (ఆపభ్రంశ, దాని తరవాతి భాషారూపం లౌకిక లేవా అపభ్రష్ట అనహట్ట భాష).

(ఇ) నవీన భారత _ ఆర్య (స6౪ 1260-౯720) అప్యభంశ లొకికభాషల పరిణామమే. అధునిక భారత-ఆ5 కై (లకండిల0 1000 గ౯2౧) భాషలైన అసా మియా. అవధి, బెంగాలీ. భోజ్‌పురీ, గుజరాతీ, పొందీ, కాశ్మీరీ. మరాఠీ, మైథిలీ, వేపాలి. ఒరియా, పంజావీ, రాజస్థానీ, సింధీ మొదలైన భాషలుందీవి (వతినిధులు.

వంస్కృతంలాగే, అవభంశ.అవహట్టి సాపాత్యభాష. మనకి అఖించిన రచనల్ని పరిశీలిస్తే, ప్రాదేశ?కమైన మార్పులు దీనిలో చాలా తక్కువ అని తెలు స్తుంది. గుజరాత్‌లో (వ్రాసిన పద్యాలలోను, బెంగాల్‌లో (వాపిన పద్యాలలోను, ఇంచుమించుగా, నమౌన మైన భాషే కనదిడుతోందం పే-ఈ విషయం స్వయంవ్య క్తం గదా ః కాని, వ్యవహారభాష _ (ప్రాదేశికాలై న జాతి భాషావై విధ్యాలవల్ల , మార్పులు పొందుతూవచ్చి, ఆధునికాల్లైన వివిధ భారత-ఆర్య భాసలికి దారితీసింది. ఈ నాటి భారత-ఆర్యభాషల (ప్రాదుర్భావం ఏకకాలంలో జరగలేదు. కావి, వాటిలో కొన్ని నంగభాషతో బాటు, వదోళతాబ్సి మధ్యకాలంనాటికి ఉద్భవించాయి. అనడంలో ఏ విధమైన సంశయం లేదు,

అన్యభంశ-అవహట్టనుంచి బయలుదేరి నప్పటినుంచి వంగభాషకి ఒకదావి తర వాత ఒకటీగా-(ప్రాచీన నంగభాష, మధ్యకాలీన వంగభాష అనే రెండు దళలు గడిచాయి. ఇవ్సడది ఆధునికదళ అనే మూడోదానిలో ఉంది. క్రీః 4 830.1860 మధ్యకాలం ప్రాలీన దళ; [క్రీ ఈ॥ 1860-1800; నడుమ ఉన్నకాలం మధ్య కాలీన

భాషా లిపుల వరిణామము ర్‌ దళ. ఆధునికదళ ,క్రీః శః 1800 నుంచి (ప్రారంభం అయింది. మధ్యకాలీన దళలో, విశష్టమైన రెండు అంతరువులున్నాయి. పూర్వ మధ్యకాలీన దళ [క్రీ కణ 1850.1600 నడుమ కాలం. ఉత్తర మధ్యకాలీన దళ [క్రీ శ 1600.1800 మధ్య కాలం. పూర్వడశళ భాషనుంచి ఉత్తరదళ భాషని వేరుచేసిన ముఖ్య లక్షణాలు ఇవి: (1) నానువాచకాలికి, సర్వనామాలికి బహువచన [ప్రత్యయాల నృృస్టిం (1) పూర్ణ (క్రియలోనుంచి వచనభేదం మాయం కొవడం, (111) చాలా ఫార్చీ మాటలు వచ్చిచేరడం.

మధ్యకాలీన దశలో, (ప్రత్యేకమైన కావ్యభాషవి ఓదాన్ని చాలావరకు వైష్ణవ కవులు అభివృద్ధికి తీనుకొనవిరావడం కనబడుతుంది, దీనికి (బజబులి అనిపేరు. అంశకే (వ్రజ (బృందావనం) (ప్రజల భాష అన్నమాట, దీన్ని కేవలం వంగరచయితలే ఉపయోగించలేదు. అస్సాంలోఉన్న వైష్ణవ కవులు, ఒరిస్పాకి చెందిన కొందరు భక్తులు కూడా దీనిలో రచనలు సాగించారు. ఈభాషకి ప్రాతిపదికగా అవహట్టి కవితా సం్యసదాయం ఉంది. ఉమాపతి, విద్యాపతి మొదలైన మెధిలీకవుల చేతు లలో రూపురేఖలు తీర్చి దిద్దుకొన్న కవితశయ్య కూడా దీనికి బలం చేకూర్చింది. స్థానిక భాషా (ప్రభావం దీనిమీద ఉందనడంలో ఏమీ నంశయం లేదుగాని, ఆ (ప్రభావం మధ్యకాలీన దళ తాలూకు చివరి రోజులలోగాని ప్రస్ఫుటం కాలేదు. బజ మిళి ప్రాచుర్యం, నధ్యకాలీన దళశతో ఆంతంకాలేదు. వైష్ణవ కవితా సంప్రదాయ గౌఢ (ప్రభావంవల్ల, ఆది నంధొమ్మిదో శతాబ్దిలో కూడా కనబడుతూనే ఉంది. చావిలో, యువావస్థలో ఉన్న రవీంద్రనాథ్‌ ఠాకుర్‌, (ప్రముఖుడైన చివరి కవి. “భానుసింహ' అనే పేరుతో, తన సాపాత్య జీవితం తొలి ఉషస్స్పులలో ఆయన (వ్రాసిన గేయ సముచ్చయం, (బ్రజబులిలోనే ఉంది.

'ప్రాచీవదళలో ఉన్న వనంగభాషకి ఉదాహరణలు = హర(పసాద్‌ శాస్త్రికి నేపాల్‌లో లభించిన మార్మికమైన చర్యా గీతాలు; పురాతన (గంథాలలోను, వ్యాఖ్యానాలలోమ ఉదాహృృతాలై న కొన్ని గీతాల భాగాలు; అమరకోళానికి సర్వానందుడు (వ్రాసిన వ్యాఖ్యానంలో వచ్చే నాలుగువందల మాటలు, తొమ్మిది, పదమూడు శతాబ్దాల మధ్యకాలంలో వేసిన త్నామ శాననాలలో కనబడే [గ్రామనానూలు: అడపా తడపా కనదిడే మాటలు-మా(త మే,

చర్యాగీతాలలో అవహట్ట భాష తాలూకు ఛాయలుకొన్ని కనబడుతూ ఉంటాయి. ఇది ఊపించలేవి విషయమేమీ కాదు. అ రోజులలో నంస్కృతంతోబాటు

6 వంగ సాహిత్య చరిత్ర అవహట్ట ఒక్కటే కావ్యభాషగా ఉండేది. చర్యాగీతాలు (వ్రావన రచయిత లలో కొంతమంది అవహట్టలోను, నంవ్కృృతంలోమ కూడా రచనలు చేసినట్లు తెస్తోంది.

చర్యా గీతాల భాష (ప్రాథమికంగా వ్యవహారఖాష. కావి, కొంతవరకు అది కాన్యభాష కూడా. దానిలో ముఖ్యంగా కనబడేది పశ్చిమ వంగ(ప్రాంతంలో వాడుకలో ఉన్న మాండలికభాష. అయినా, దానిలో మాండలిక భేదాలు కూడా చాలా ఉన్నాయి అనడానికి ఏదర్శనాలు దావిలోనే ఉన్నాయి. రచయిత లందరూ వశ్చిమ నంగ (ప్రాంతావికి చెందినవాశ్లే అనడాపికీ వీలులేదు.

పళ్చిమ వంగప్రాంత మాండలిక భాషమీద ఆధారపడిన మధ్యకాలీన వంగ భాష, తరవాత వంగదేశమంతా కావ్యభాషగా వ్యాప్తిలోకి వచ్చింది. కావి. (ప్రారంభకాలంలో రచయితలు దేశం వాలుగుమూలలనుంచీ రావడంచేత; వాళ్ళ వాళ్ళ మాండలిక పదాల్ని నుడికారాల్నీ విన్సంకోచంగా ఉపయోగించారు. దీవికి ఉదాహరణంగాంసిలెట్‌, చిటగాంగ్‌ ప్రాంకాలనుంచివచ్చిన శ్రీ చైతన్యుల అను యాయుల రచనల భాసవి (గ్రహించవచ్చు, ఈ రచనలలో వివిధ (ప్రాంతాలలో వాడుకలో ఉన్న మాండలిక పదాలెన్నో ఉన్నాయి. భాషలో పైతృక సంప త్తిలాగ మొదటినుంచీ స్థిరవడిఉన్న నంస్కృతళబ్దాలే కాకుండా ఇంకా ఎన్నో నంస్కృత శబ్దాలు వచ్చిచేరాయి. మధ్యకాలీన వంగ సాహిత్యంలో _వముఖాలరై న ఇతివృత్తాలు పురాణేతిహోసాలనుంచి (గహించినవి కావడంవల్ల సంస్కృత శబ్దాలు వీటిద్వారా వచ్చిచేరాయి. ధారావాహికంగా జరిగిన ఈ నం్యగహణంవల్ల కావ్యభాష దిలపడినా, వ్యానహారికభాషకీ డావికీ ఉన్న అంతరం అధికంగా కనబడుతూ వచ్చింది,

మొట్టమొదట ఈ అంతరం అంతగా కనబడకపోవడావికి కారణం; భాషలో మెల్లి మెల్లిగా వచ్చిచేరిన ఫార్పీ (అరబ్బీ. కొంతవరకు తుర్కీ) వదజాలం, ఇవి లిలితభాషలోను, వ్యావహారికభాషలోను కూడా ఉండి, ఈ రెండింటిని కొంతకు కొంత నమీవంగా ఉంచాయి. వంగదేశం స్వతంత్రంగా ఉన్నంతకొలం, చాలా ముఖ్యమైన కొన్నిమాటలు మ్మాతమే ఫార్సీలోముంచి వంగభాషలోకి వచ్చిచేరాయి. కాని, పదహారో శతాబ్దం ఉత్తరార్ధ ౦లో అకరు వంగదేశాన్ని జయించి, తన పాామాజ్యంలో దాన్ని భాగంగా చేసేసుకొన్నాక, అన్ని అడ్గంకులూ తొలగి పోయి. ఇలాంటి విదేశీ శబ్దాలెన్నో వంగభాషలోకి వచ్చి చేరిపోయాయి.

భాషా లిప్పల వనరిణామము ణా

ముఖ్యంగా, పరిపాలన అంతా ఢిల్లీ అగ్రాలనుంచి వచ్చిన ముస్తిము ఉద్యోగుల చేతులలో ఉండడంచేత; రాష్ట్ర సంస్కృృతిగాని, భాషగాని వాళ్ళ దృష్టిలోనే లేకుండాపోవడం జరిగింది. న్యాయస్టానాలలోను, వాణిజ్య వ్యవహారాలలోమ, పరి పాలనలోను, ఫార్సీ రాజభాష అయింది. నాగరకుల, అధికారుల జీవితవిధానాన్ని ఢిల్లీ, ఆగ్రా పట్టణాలు తీర్చిదిద్ధేవి. దీనికితోడు ఆంతరరాష్ట్రీయ వాణిజ్యం, రాక పోకలు, విరాఘాటంగా సాగుతూవచ్చి తమ (పభావాన్ని చూపించాయి. పద్దెనిమిదో శతావ్లీ మధ్యకాలంలో ఇంగ్లీషువారు రాష్ట్రపరిపాలన హస్తగతం చేసుకొనేదాకా ఫార్సీ పదజాలం వంగభాషలో చేరుతూనే వచ్చింది. అవ్పటికి వంగభాష, సుమారు రెండువేల విదేశీళబ్దాల్ని (గ్రపాంచడమేకాకుండా ఫార్సీ (అరవ్బీవి కూడా ననుసరించి ఒకటి రెండు విభక్తి (పత్యయాల్నికూడా నృష్టించుకొంది. ఇవిగాక, విషయ వినరణానికి పనికివచ్చే వచన శై లినికూడా-ఇది బెంగాలీయా. ఫార్సీయా అనేటట్లుగా ఉన్నదాన్నీ-ఆలవర్చుకొంది. కాని, (కమ్మక్రమంగా ఇంగ్లీషు మాటలు వంగభాషలోకి వచ్చిచేరడం మొదలుపెట్టాయి. మొట్టమొదట ఇవి వాణీజ్య వ్యాపారాలికి, న్యాయపరిపాలనకి సంబంధించినవే. కావి, పార్సీ (వభావం, స్థానం పంధొమ్మిదో శతాబ్దంలో నాలుగోదళ దాకాంసూటిగా చెప్పాలంటే (క్రీ॥ శః 1888 దాకా-ఏమీ తగ్గలేదు. అప్పటినుంచి బెంగాలీ ఇంగ్లీషు భాషలు న్యాయస్థానాల లోను, ఆర్థిక పరిపాలనా రంగాలలోను వాడుకలోకివచ్చి, ఫార్సీస్టానాన్ని ఆక మించాయి.

పదహారు, పదిహేడు శతాబ్దాలలో ఇంకో ఐరోపీయ భాష అయిన పోర్చుగీను లోంచి కొన్ని ముఖ్యమైన మాటలు వంగభాషలోకివచ్చి చేరాయి. పోర్చుగీసు వర్తకలు, పాహసులు కొన్ని కొత్త వస్తువుల్ని మనదేళావికి తెచ్చారు. దానితో, ఆ వస్తువుల పోర్చుగీసు పేరులు మనభాషలలో స్టిరపడిపోయాయి. పోర్చుగీసు మిషనరీలు కైఏ స్తవమతాన్ని వంగరాష్ట్రావికి తెచ్చారు. అందువల్ల చర్చికీ కై9_స్తవప్రార్థనకీ సంబంధించిన పోర్చుగీసుమాటలు, వంగదేశస్తులెన రోమను కేథలిక్కులనల్ల వంగభాషలో వాడుకలోకి వచ్చాయి కావి “గిర్లా'-(చర్చి), ఫాదరీ= (కైన్తవ మత గురువు), అనే రెండు మాటలు తప్ప, మిగిలిన మాటలు ఏవీ సామాన్యపదజాలంలో స్థీరపడలేదు.

ఇంగ్లీషు (వ్రభుత్వం స్టిరపడి, ఇంగ్లీ షుభాష విద్యారంగంలో వ్యాప్తికి రావడం తోనే ఆది బెంగాలీ మీద తన (ప్రభావాన్ని చూపించడం మొదలుపెట్టింది. ఈ

8 వంగ సాహిత్య చరిత్ర (ప్రభావం ద్విములంగా సాగింది: ఒకటింనంగభాషలో లేని మాటలు ఇంగ్సీషలో మంచి వచ్చిచేరడం; రెండు-ఇంగ్లీషు భాషా సాహిత్యాల (వత్యశ (ప్రభావం అంతగా లేకపోయినా, వంగభాషలో సాహిత్య సృష్టికి అనువైన వచనశ్రిలి అఖి వృద్ది పొందడం. ఇక్కడ (వత్యక్షంగా తెలిసి అనుకరించడంగాని, ఎరువు శెచ్చుకోవడంగావి రుజువు కొకపోయినా; నేటి బెంగాలీ వచన భాషలో ఇంగ్లీమ భానసద్ధతి ననుసరించి వియలుదేరిన నుడికారాలు, ఉక్తి వైచిత్ర్యాలు, వకోక్తుణు చాలా కనబడతాయి. వనిహేడో శతాద్దింనుంచి నాలుగు ముఖ్యమైన మాండలిక భేదాలు బెంగాలీలో కనబడతాయి. ఇవి - (1) పూర్తిగా పశ్చిమబెంగాల్‌ కి చెందిన మాండలికాలు ; (19 ఉత్తర టెంగాల్‌కి చెందిన మాండలికాలు; (1) పూర్వోత్తర వంగ ప్రాంశానికి చెందిన మాండలికాలు (ప్రాచీన ఆసామియా దీవికి చాలా దగ్గిర; (1౪) తూర్చుకి, పూర్వ-దకిణ వంగరాష్ట్రావికి చెందిన మాండలికాలు. అవేవి. పీటిలో మొదటి రెండింటి మధ్య అంత నిఃతమైన భేదంలేదు. బహుశః ఒకప్పుడు పళ్ళిమోత్తర వంగ్నప్రాంతాలలో. ఒకే మాండలికభాష వాడుకలో ఉండి ఉండ వచ్చు. మూడో మాండలికళాఖమీద, సరిసరాలలో ఉన్న ఆర్యేతర భాషా ప్రాబల్యం పడినట్లు కనబడుతుంది. పూర్వ దక్షిణ మాండలికం మీద టిబెటో-= బర్మన్‌ భాషా (వ్రభావం స్ఫుటంగా గోచరిస్తుంది. పూర్వ వంగభాషతో చాలా పోలి ఉంటుంది. ఎక్కువ తరగతుల్న్మప్రజలు, పళ్చిమంనుంచి తూర్పునకు వలన పోవడం దీవికి కారణం కావచ్చు. ఆధునిక వంగభాషలో రెండు రకాల రచనా రీతులున్నాయి. ఒకటి సాధుభాష, శెండోది చలితభాష (వ్యావహారికభాష). వీటిలో మొదటిది.పదహారోళతాబ్దానికి చెందిన మధ్యకాలీన వంగభాషనూ సంప్రదాయబద్ధమైన దాని శై లిపీ అనుసరించి నది. రెండోదిఈ శతాద్దింలో హగ్లీ నదికి దిగువనున్న (ప్రాంతాలనుంచి కలకత్తా వచ్చిన విద్యావంతుల వ్యావహారికభాషవి ఆధారంగా చేసుకొని పుట్టిన నవీనభాష. ఈ రెండు శ్రైలుల నడుమ ఉన్న భేదం అంత ఎక్కువయింది కాదు. పదజాలం ఇంచుమించుగా సమానమే. ఖేదం ముఖ్యంగా సర్వనామాల, (క్రియల రూపాల్ని ఆధారం చేనుకొవి ఉంటుంది. సాధుభాషలో (ప్రాచీనమైన గురువైన రూపా లుంటాయి. చలితభాషలో నవీనమైన, లఘువైన రూపాలుంటాయి. నిఘంటువు లలో ఉండే కఠినమైన మాటలు, నంస్కృృత ఫక్కీవి నమాసాలు, సాధుభాషలో

భాషా లిప్తల పరిణామము రి సామాన్యం. ఇంక చలిక భాషలో వ్యావహారిక పదాలికి, నుడికారాలికి (ప్రాధాన్యం అధికం. మొదటి (వపంచయుద్దపు ప్రారంభ నంవత్సరాలలో, రవీం(దనాథ్‌ తాకుర్‌ (ప్రోత్సాహాన్ని అనుసరించి (ప్రమథ చౌధుకీ చలితభాషలో రచనల్ని సాగించ డానికి మొట్టమొదటిసారిగా గట్టి పూనికతో కృషిచేశాడు. తరవాత కొంత కొలావికి తాకుర్‌, సాధుభాషని పూర్తిగా విడిచేసి చలితభాసని చేదిట్టాడు. సంప్రదాయ సిద్ధ మైన శై లిమీద అంతమక్కువలేని రచయిక లందరూ ఇస్పుడు చలితభాషలోనే రచనలు సాగిస్తున్నారు. సాధుభాషలో (వాయడం సులభమేగాని ఆర్థటోధ వన్నె తరిగి ఉంటుంది. శబ్దగతి కుంటుపడి ఉంటుంది.

మిగిలిన భారత భాషల లిపుల విధంగానే. వంగభాష లిపి కూణా ఆళోకుడి శాసనాల (బాహ్మీనుంచే పుట్టింది. ఆళోకుడి కాననాలలో (ప్రాచీన మౌర్యలిపికి రెండు రూపాలున్నాయి. ఒకటి ఉ త్తరలిపి, రెండోది దక్షీణలిపి. ఉత్తరలిపిలో నుంచే గుప్తస్యామాజ్యంనాటి ఉత్తర భారతలిపి పరిణామాన్ని పొందింది. దీనికి, తూర్పు ప్రాంతావికిచెందిన రూపభేదం ఒకటిఉంది. కుమారగుప్తుడి (క్రీః కణ 482) కాలావికి చెందిన. ధనైైదా త్యామశాననంలో ఈ లిపీ కనబడుతుంది. వంగదేశంలో దొరికిన ఈ నంబంధమైన శాననాలలో ఇదే ఆతి (ప్రావీనమైనది, దీవి తరవాత ఈలిపి పొందిన పరిణామావస్థల్ని చూపే శాననాలు-ధర్మపాలుడి (8 వ శతాబ్సి ఉత్తరార్థం) అలింపూర్‌ దానశొననం; మహీపాలుడి (10 వ శతాట్చి ఉత్తరార్థం) బంఘర్‌ దానశాననం, వీటిలో రెండోదావిలో ఉన్న అతరాల్ని, మూలవనంగాశరా లనవచ్చు. పూర్తిగా పరిణామాన్ని పొందివ వంగాతరాలు వన్నెండో శతాబ్దంలో కనబడతాయి. లక్ష్మణ సేనుడి తర, ఎందిఘ్‌ దానళశాననంలో ను. శేంటిడ్స్‌ లో ఉన్న యోగరత్నమాల, సంచరక్ష అనే (గ్రంథారి లిఖిక ప్రతుల లోను ఈ అక్షరాలు (కీ; శ 1200) ఉన్నాయి. ఈవిధంగా వంగభాషా లిప్పుల పరిణామావస్థలు ఏకకాలంలోనే కేంద్రీకరణావ్ని పొందాయి.

వన్నెండోళతాబ్ది తరవాత. బెంగాలీ లిపి మామూలు పద్దతులలో నహజమైన మార్పుల్ని పొందుతూ వచ్చింది. (వ్రాతపరికరాల్ని (మొదట్లో ఠాటాకు, తరవాత కాగితం) అనుసరించి ఈ మార్పులు వచ్చాయి. వద్దెనిమిదో ళతాబ్ది చివరిదాకా (వ్రాతలో. ఆలంకారికపద్దతి, పామాన్యపద్దతి అనే రెండు వద్ధతులుండేవి. (వాతలో ఆలంకారికపద్దతివి (వ్రాయనగాండ్రు వృత్తి ధర్మాన్ని అనుసరించి, అవలంబించే వాళ్ల. వీళ్లుగాక. విద్వాంసులైన (బ్రాహ్మణులు ముఖ్యమైన (గంథాల్నిచూచి (ప్రతుణు

0 వంగ సాపాత్య చఠిత్ర (వామకొనేటన్పుడుకూడా, ఆలంకారికపద్దతిలో అక్షరాల్ని తీర్చిదిద్దేవాళ్లు, వది 'హేడో శతాన్టి లోను, తరవాత బయలుదేరిన నంగ లిఖీత (ప్రతులలో బాలానరకు, పామాన్యపద్ధతిలో (వ్రాసిన ఆడరాలే కనదిడతాయి. ఆలంకారిక పద్దతిలోని అక్షర పంక్తి, నహజంగానే పురాతనం. ఇది చాలాపరకు మైథిలీని పోలిఉంటుంది. నాగ శీతో దీవికి మొదటిలో ఉన్న సంబంధం తెలుస్తూనే ఉంటుంది. ఈ విషయంలో కుతూహలంఉన్న పాఠకులు "శ్రీ కృష్ణకీర్తన్‌" (పదిహేడో శతావ్చిలోగావి పద్ధెవి మిదో శతాన్లిలోగాని దీన్ని “కాపీచేసి ఉంటారు.) లిభితప్రతిని, సోమసుందర సూరి "వాలావలోధని (11568 లో కాపీ అయింది. “షష్టిశతకి, బరోడా, 1050. చూడండి) అనే (గంథపు నాగరీ లివిక పతితో పోల్చిచూడవచ్చు.

ఇప్పుడు అచ్చులో ఉన్నట్టుగా వంగ లిపి, 177/8 లో ఛాక్లెస్‌ విల్కిన్స్‌ (యేషః1ఆ ౪/10) అక్షరాల్ని పోతపోసి ముద్రణాన్ని ప్రారంభించినప్పటి మంచి. స్థిరపడింది. అప్పటికీ ఇంకా కొన్ని పురాతనరూపాలు మిగిలిపోయాయి. వంధొమ్మిదో శతాల్టి మధ్యకాలంనాటికి ఇవికూడా జొరిపోయి. కొ త్తవాటికి స్థానం ఇచ్చాయి

లై భాషా సాహిత్య పూర్వ రంగం

(ప్రాచీన భారత-ఆర్య తాలూకు వ్యానహారిక రూవంనుంచి పుట్టిన మధ్యకాలీన భారత-ఆర్య తన (ప్రాఠమికావస్థలో మూలభాషనుంచి ఆంత దూరంగాలేదనీ అది ఆ అవస్థలో సంన్కృతపు నులభ వ్యావహారిక రూపావికి సమీపంగా ఉందవీ మనకి తెలిసిన విషయమే. అప్పుడు వాడుకలోఉన్న మధ్యకాలీన భారత-ఆర్య భాషలు శాసనాలలో మాత్రమే మనకి కనబడతాయి. [క్రీ పూ॥ మూడో శతాల్చికి చెందిన ఆళోకుడ్‌ శిలాశాసనాలు మొదలుకొని, (క్రీ॥ శ॥ మూడు, నాలుగు శతాబ్దాల లోని షాన్‌షాన్‌ (చ్రైనా *తుక్కిస్తాన్‌) పరిపాలనా వత్రాలదాకా ఈభాషలే ఉన్నాయి. పరిపాలనలో వ్యావహారిక భాషల్ని ఉపయోగించడం, భారతదేశం పళ్ళ మోత్తర (ప్రాంతంలో తప్ప, మిగిలినభాగంలో ఎక్కువకాలం కొనసాగలేదు. అనతికాలంలోనే, సంస్కృతం వాటికి (ప్రతియోగిగా నిలిచింది. కాని వీటి మధ్య నంఘర్షణ చాలాకాలం దాకా సాగుతూనే ఉంది. మనకి లభ్యమైన మొట్టమొదటి సంస్కృత శాననం (క్రీ॥ శః రెండోళతాన్లీ) రుద్రదానున్‌ జూనగడ్‌ కిలాశాననం. కావి. [క్ర॥ పూ। మొదటి శతాన్లికిచెందిన కిలాశాననాలు. అప్పటికప్పుడే మధ్యకాలీన భారత-ఆర్య మీద నంన్కృతం చూపించిన (ప్రభావం ఎంత గాఢంగా ఉందో శెలియజేస్తాయి. కళింగరాజై న భార వేలుడి ఉదయగిరి శాననంలో; సంస్కృతాన్ని అమనరించి తీర్చిదిద్దిన, పాలీకి దగ్గిరగా ఉన్న ఒక మధ్యకాలీన భారత_ఆర్య భాషాసాహిత్యరీతి కనబడుతుంది.

శిలాశాసవాల భాషని మినహాయించిచూ స్తే, మధ్యకాలీన భారత-ఆర్య భాషలు శేవలం సాహిత్యభాషలుగా. నంస్కృృతం నీడలో పెరిగినట్లుగా, కనబడతాయి. మొట్టమొదట వీటిఏ, అవైదిక మతాల్తైన కైన, బౌద్ధాలు విరివిగా వాడుకొన్నాయి. కొని, సంస్కృతాన్ని ఉసేకీంచలేదు. కొన్ని బౌద్దశాఖణు కేవలం నంస్కృళాన్నే ఉసయోగించుకోగా మరికొన్ని మ్మిశనంస్కృృతాన్ని-బౌద్ధనంస్కృతం అనే పేరు వచ్చిన-(ప్రాచీన, మధ్యకాలీన ళారత-ఆర్య తాలూకు మిశ్రభాషని-ఉపయోగించు కొన్నాయి. తేరవాదళాఖకి చెందిన హీనయాన బౌద్దులుమ్యాతం శేవలం పాలీ భ్రాషనే వివియోగించుకొన్నారు. జైనులు మొదట అర్హమాగధిలోనూ తరవాత అవ(భ్రంశలోనూ తమ రచనల్ని సొగించారు

శల వంగ సాహిత్య చర్మిక పాలీ ఒక మధ్యప్రాంత మాండలికంమీవ ఆధారపడి అభివృద్ధిపొందిన భాష, మొట్టమొదట దీన్ని ఇతర భాషలు మాటలాడే రచయికలు సాహిత్యభాషగా వాడారు. కావి, (ప్రారంభకాలపు పాలీ కవిక్వంలో, మధ్యకాలీన భారత-ఆర్య ప్రారంభదశలోఉన్న కవిత్వచ్చాయణు దృశ్యాగృశ్యంగా గోచరిస్తాయి. దీవికి మంచి ఉదాహరణ. ధవియనసుత్త, ఇందులోంధనవంతుడైన ధనియ అనే ఒక కృషీవలుడికి; ఆధ్యాత్మికజీవితం. (ప్రావంచికజీవితం కన్న ఉత్తమమైనదని చెప్పే బుద్ధుడికి జరిగిన నంభాషణ, విషయ. ఈ రచన రూపవురేలలు, నంభాషణ ఈూపంలోఉన్న బుగ్వేద బుక్కుల్ని తలపిస్తాయి. మొవటి రెండు పద్యాల అను వాదం ఇది: ధవియ: నా అన్నం ఉడుకుతోంది. నా అఆవులన్నీ పాలిచ్చాయి. మాహి నది ఒడ్డున మేము తరతరాలుగా ఉన్నాము. నా పర్ణశాల బుగా నేసిఉంది. పవిత్రాగ్ని జ్వలిస్రోంది, ఓ వానదేవుడా : ఇప్పుడు నీఇష్టం వచ్చినట్లు వాన కురిపించు. బుద్ధుడు : వాకు కోపంలేదు. నాకు రాగద్వేషాలు లేవు. నేను మాహి నది ఒడ్డున ఒక్కరాాతి మాత్రమే ఉంటాను. నాకు పర్షళాల లేదు, వాలో అగ్ని కమించింది. ఓ వానదేవుడా: ఇప్పుడు నీఇష్టం వచ్చినట్లు వాన కురిపించు. పంచతం(త కథలికి మూలకథ లనడానికి తగిన నీతికథల్ని పాలీకవిత్వంలో మనం చూడవచ్చు. ఇందులోఉన్న *ప్రతి కథలోని నాయకుణ్జీ బుద్దుడిగా భానించి; బుద్దుడు మనుష్యుడిగాగాని, ఇతర (ప్రాణిగాగాని జన్మించినట్లు కల్పించి, ఈ కథలన్నీ బుద్ధుడి పూర్వజన్మలలో జరిగినట్లుగా బౌద్దమతస్థులు వీటికి ఒక శాభాత శ్త్వాన్ని అంటగట్టారు. అందుకనే, ఈ కథలకు బౌద్ద సాహిత్యంలో జాతక కథలవి పేరు వచ్చింది. బౌద్ధమతంలో కొన్ని (ప్రాచీనళాఖల (వఠథమ (గంథాలు-బొద్ద నంస్కృృతం ఆనే పేరువచ్చిన.ఒక మిక నంస్కృతంలో ఉన్నాయి. ఇలాంటి (గ్రంథాలలో ('ప్రముఖమైనవి-మహావస్తు", "లలితవిస్తర, అనేవి. వీటిలో, మొదటిదానిలో “ను త్తనిపాత'లోఉన్న కొన్ని పాలీ వద్యాలికీ జాతక కథలికీ (ప్రాచీన మాతృకలన చగిన రచనల అఆవశిష్టరూపాలు కనదిడతాయి. *లలితవి_నృర"లో ఛందోబద్ధమైన

భాషా పాహిత్య పూర్వ రంగం 19 భాగాలు, భాషకి ఛందస్సుకి కూడ విశిష్టమైనవి. ఇవి అపభంశతో వాటికి ఉన్న నన్నిహితత్వాన్ని చూపిస్తాయి. మధ్యకాలీన భారత-ఆక్యభాషకి సందింధించిన ముకక్తక రచన, మూడు పాడాల ఒకేఒక పద్యం దొరికింది. ఇది, (ప్రాకృత వై యాకరణులు ఛెస్పే మాగధితో నర్వ విధాల పోలిన (ప్రాచ్య లేదా మధ్యప్రాచ్య మాండలికలాషలో ఉంది. పూర్వం సర్గుజ న్వదేశ నంస్థానావికి చెందిన రాంఘర్‌ కొండలలో ఒక గుహలో గోడ మీద ఈ పద్యం చెక్కీఉంది. వద్యం వేదంలోని జగతీచ్చందన్సులో ఉంది. ఇది ఒక విరహార్హుని ఆక్రందన. దీవి అనువాదం ఇలా ఉంటుంది. న్సుత్రనుక అని పేరు, దేవాలయంలో నాట్యంచే సేది; వారణాసి వాపి ఒకడు ఆమెని _పేమించాడు.- దేవదిన్న అతనిపేరు, టంక పరీక్షకు డతను.”” దీని లిపివిబట్టి. ఇది క్రీస్తుపూర్వం మూడో శతాబ్ది నాటిదని ఊహించవచ్చు. ఆర్యభాషలు వ్యాపించిఉన్న భారఠ దేశమంతటిలోను ఉపయోగించడానికి నమర్ధమైన ఒక సాపిత్యరూపం (ప్రాక్సతాలికీ ఎప్పుడూలేదు. (ప్రాకృతాలికి ఉ త్తరదళలో పలిణామరూసమైన ఆపభ్రంశమాత్రం: మధ్యకాలీన భారత =ఆర్య తాలూకు బృహద్భారతరూపం, (ప్రతినిధి, అని చెప్పడానికి తగిఉంది. ఇది ఉత్తర భారతంలో, ఒక కొననుంచి ఇంకో కొనదాకా, ఇంచుమించుగొ ఒకేరూపంలో ఉపయోగంలో ఉంది. అఆపభ్రంశకి స్థావికమైన రూవఖేదాలు కొన్ని ఉండేవి అన డంలో సంశయం లేదుగాని, సాహిత్యరూపాన్ని పొందిన అసభంళశ సంస్క కానికి (ప్రతిస్పర్టిగా యావద్భారతంలో ఉండేది అనడం సమంజసం. గుజరాత్‌. రాజపుటానాల క్రైనమతస్థులు ఉత్సాహంతో విర్విరానుంగా అతి విస్తృతమైన అప్యభంళ సాహిత్యాన్ని సృష్టించారు. వారి రచనలు బొరాణిక పద్ద తిలో, వ్లైనత త్త వ్రచారకాలుగా. ఉంటాయి. ప్చీమ భారత దేశంలో నవీన భారత -ఆర్య భాషల ఉద్గమన వికాసాల తరవాతకూడా అప(భంళ అవిచ్చిన్నంగా కొనసాగడావికి (తరవాత దావి వ్యావహారిక రూపమైన పింగల్‌ ఏ కైన నంపదాయ (ప్రాచుర్యమే కారణం. కొందరు ముస్తిము రచయితలు దీనిలో (_సేమకవిత్వం (వ్రాయడానికి పూనుకొనేటంతగా, అపష్యభ్రంశ సంప్రదాయం బలపడిఉందిం

కేతు వంగ సొహిత్య చరిత

*వి[క్రమోర్వశీయం"లో ఉన్న గీశాలు కాశిదాసువే అయితే, మనకి తెలిసినంత వరకు శుద్ధమైన ఆపభ్రంశలో కవిత్వం (వ్రాసిన మొదటికవి ఇతనే. ఆత్యుత్తమ మైన అసభ్రంశ కవిశ్వావికి ఉదాహరణలు, చెదురు మదురుగా ప్రచారంలో ఉన్న ము క్తకాలు, తనకాలంనాటికి (వన్నెండో శతాబ్దం) ప్రచారంలోఉన్న వీటివి ఏర్చి కూర్చి, హేమచంద్రుడు తన ప్రాకృత వ్యాకరణంలో లక్షణసూశశ్రాలికి లక్షలుగా ఇచ్చాడు. ఇలాంటి ల్లోకాలు, భారత - ఆర్యభాషల సర్వసామాన్యమైన పాహిత్యసంప త్తి. ఉత్తరకాలంలో బయలుదేరిన అపభంశ కవిత్వపు భావ విర్భరతకి చక్కవి ఉదాహరణలుగా, ఈ రెండు ముక్తకాల్ని అనువాదంలో లభహించవచ్చు.

“రోజులు వేగంగా వస్తున్నాయి, పోతున్నాయి, ఆశలు, అభిలాషలు కుస్ప కూలుతున్నాయి. ఇక్కడ ఉన్నదావికే సంతోషించు. అడియానలపాలైై బ్రతుకు పాడుచేసుకోకు.”

“గనే నెస్పుడేనా వాపియుణ్ణి కలుసుకొం'టే, ఏ ప్రేయసీ ఎప్పుడూ చెయ్యనట్లు చేస్తాను. కొత్తకుండలో వీళ్లలాగ నే నతనిలో ఇంకిపోతాను."”

పశ్చిమంలో. సింధు గుజరాత్‌ రాష్ట్రాలు మొదలుకొని శూర్చ్పున బీహారు వంగ రాష్ట్రాలనరకు, (ప్రజాదరణపొందిన కవిత్వంలో సాహాత్యభాషగా. (క్రీ ఈ వేయి సంవత్సరాల తరవాత రెండు మూడునందల ఏళ్లు ఆస్మభంళ భాషారూసపం ఒకటి వాడుకలో ఉంది. నవీన భారత - ఆర్యభాషలికి మూలభాష ఐన దీన్ని నమకాలిక రచయితలు "లౌకిక అని పిలిచేవాళ్లు. నవీన భారత = ఆర్యభాషలు వ్యవహారంలోకి వచ్చిన తరవాతకూడా అప్యభంళ వాడుకలోఉన్నా, వాటి (ప్రభా వావికి ఇది లోనుగాక తప్పలేదు. ఈ విధమైన లౌకికభాషకి అనహట్టి ఆవి పేరు. సమకాలిక మైన వ్యావహారిక భాషలికి దేశి భాషలని పేరు. తూర్పు ప్రాంతంలో వియలు దేరిన అవహట్ట భాషలో ఉన్న కవిళ్వావికి; (ప్రాక్సృతాస్యభంశల ఛందస్సుని గూర్చి చెప్పే ప్రాకృత వైంగళ'*. ఒక సంకలన (గ్రంథం. కింది ఉదాహరణలు, ఆ సంకలనంలో ఉన్న పద్యాల భావుకతకి చక్కని తార్కాణాలు,

“నా (పియుడు బాలా దూరంగా, మిన్నులుసడ్డచోట ఉన్నాడు. వర్షాకాలం వచ్చింది, నాగుండె గువిగువలాడుతోంది” “మామిళ్ళన్నీ పూస్తున్నాయి. అదుగో ఆ చెట్టుని అల్లుకొని ఉన్న లత, పూలతో (వ్రజ్జ్వలిస్తోంది.. ఈ విధంగా

భాషా సాహిత్య పూర్వ రంగం కేర్‌ ఉన్నా, ఓ (ప్రియుడా, నువ్వు దూరంగా వెళ్ళిపోతే; (పేమనేదీ వనంతముతు వనేదీ లేకుండా ఉండవలసింది.” పండితులు నంస్కృృతాన్ని ఉపయోగించేవాళ్లు. కావి, కాళిదాను తరవాత కొద్దికాలానికే సంస్కృత సాహిత్య రచనలు వ్యాకరణంతోను, నిఘంటువుతోను, ఛందస్సుతోను చేసే సాముగరిడీలలాగ, మాటల పోగులలాగ తయారయ్యాయి. నంస్కృత రూసకం, భవభూతి తరవాత కేనలం అనుకరణ్యపాయనుయింది, సాహిత్యనంబింధమైన గద్యరచన, బాణభట్టు ఆద్భుత రచనతో అంతమైంది, వ్యావహారికభాషకి సంస్కృతానికి మధ్య ఉన్న అగాధం ఆధికమయిపోతూం కే, నంస్కృృతంలో నుదృఢమైన సాహిత్యకృషి కష్టమైపోతూ వచ్చింది. దీనితో, యుక్తాయుక్త పరిజ్ఞానం ఉన్న రచయితలు, సులుసుగా నిర్వహించడానికి వీలైన, వివిడంగా ఉండే, నాలుగు పాదాల శ్లోకాన్ని పర్మిగహించారు. ఈ విధంగా బయలు దేరిన కవిత్వం ఉన్న అత్యుత్తను రచనలు : వంగదేశంలో సంకలనం ఆయిన ఆతీ(ప్రొచీనాల్లైన “కవీంద్ర వచన నముచ్చయం"”, "నదుకక్తి కర్ణామృతం” అనే సంకలన (గంథాలు. ఆర్యభాషాభాషీయులై న (వ్రజలు పళశ్చిమంనుంచి వంగదేశానికి వలనవచ్చిన మొదటిరోజునుంచి అక్కడ సాహిత్య వ్యాసంగం ప్రారంభమైందని చెప్పవచ్చు. మనకి తెలిసినంతవరకు, వంగదేశంలో మొట్టమొదటి లిలితరూపమైన భాష. మధ్యోత్తర వంగరాష్ట్రంలో దొరికిన శిలాఖండంమీద చిన్నశాననంలో ఉంది. ఇది. [ప్రారంభదళలో ఉన్న మధ్యకాలీన భారత - ఆర్యకి వాగూసం, లిపి ఆళోకుడి కాలంనాటి (బ్రాహ్మీలిపి, దీనిలో పుం్యడ్రపట్టణం ((పుండ్రవర్ధవ) పేరు ఉండడంచేత ఈ శాననం, మొట్టమొదట, ఉత్తర వంగ(ప్రాంకానికి చెందిందని రుజునవుతోంది. దీని తరవాతి శాసనం, సంస్కృతంలో ఉన్న ఒక చిన్నశాసనం. పళ్చిమ బెంగాలులో ఉన్న బింకూరాకి దగ్గిరిగాఅన్న ఒక కొండ (సుసువియా) మీది గుహని ఓక దాన్నీ విష్ణువుకి సమర్పణచేయడం దీవి విషయం, దాత, స్టావికుడైన ఒక రాజు. శాసన లిపివిబట్టి అతని కాలాన్ని ,క్ర॥ శ॥ నాలుగో శతాని అని వర్ణ యించారు. దేవాలయాలికి, మళాలికి, ధార్మికులైన (బ్రాహ్మణులికి అనాటి రాజు లిచ్చిన దానశాననాలు చెక్కిఉన్న రాగిరేకులు, ఐదో శతాన్చినుంచి కనబడు తున్నాయి. వీటిలో. మొట్టమొదటిసాకిగా పాలరాజుల దానశానవాలలోవి భాషకే

16 వంగ సోహిత్య చర్విత కొంఠవరకు సాహిత్యగంధం ఉంది, బెంగాల్‌, అస్పాం రాష్ట్రాలలోని పాలరాజుల, వారి నంశకుల, సమకాలికుల దానళాననాలలో, విజంగా కవిత్వం అవదగిన పద్యాలు కనబడతాయి. ఈ రాజులు తమ ఆస్టానకవులచేత తమ శాసనా లలో ఆత్మస్తుతిపరక మైన భాగాల్ని (వాయించడంవల్ల వాటికి సాహిత్యగొరవం రావడంలో ఆశ్చర్యంలేదు.

మధ్యకాలీన భారత - ఆర్య తాలూకు సాపాత్యరూపాన్ని, ప్రాచ్యరచయితలు ఆంతగా ఆదరించలేదు. ఈ రచయితలు. సంన్కృళాభినూనులు, భారత-ఆర్యలో ఉన్న సామాన్య ధ్వనుల ఉచ్చారణ విషయంలో కూడా, తూర్పు.పాంతం వాళ్లకి మధ్య(ప్రాంత, పశళ్చిమప్రాంతవాసులికి గు ర్హించతగినంతగా భేదం ఉంది. ఈ ఖేదం (ప్రాగ్దేశభాషవి తక్కిన మధ్యకాలీన భారత - ఆర్యభాషలనుంచి వేరు చేసింది. రాజశేఖరకవి (క్రీ॥ శః తొమ్మిదో శకాబ్దం), వారణాసికి తూర్పుగాఉన్న (ప్రాంతాలలోవి (ప్రజలు సంన్కృృతాన్ని బాగా చదువుతారు గావ, వారి ప్రాక్సతం ఆంత బాగుండదని (వ్రాశాడు. కాని, దీనివిబట్టి పంగదేశంలో ఆప భంళలో మంచిరచనలు బియలుదేరలేదని అనుకోకూడదు. వంగదేశంలో లౌకిక (అవహట్ట భాషలో మంచి కవిత్వం వ్రాసినవాన్లు ధార్మికళాఖలికి చెందిన పిద్ధాచార్యులు. మొట్టమొదట, నవీన భారత = ఆర్యకి చెందిన వంగభాషలో గీతాలు (వ్రాసినవాష్ట కూడా ఈ సిద్దాచార్యులే. ధర్మదాసనే బౌద్ధ విద్వాంసుడు ఉదాహరించిన (ప్రాకృత, అవ(భంళ, లౌకికభాషలలోవి (వ్రహేశకా రచనలు _- ఇంతకన్న కొంచెం ముందు కాలానికి చెందినవి. వంగదేశంలో (అస్సాం, ఒరిస్సాలోని నరిహద్దుభాగాలు, తూర్పు దక్షిణ ఉత్తర వీహారు ప్రాంతాలు ఇందులో చేరిఉన్నాయి.) ఎనిమిదో శతాన్టీలో పాలరాజనంకం ప్టాపితమయినస్పటినుంచి, అది (ప్రత్యేకమైన ఒక ప్రాదేశకభాగంగా గణనకి వచ్చింది. తుర్కీ. నంవర్కుం కలగడావికి కొంచెం ముందు, వంగదేశాన్ని అంతటినీ సరిపాలించిన చివరి హిందూరాజు లక్ష్మణ సేనుడీ రాజ్యకాలంలో నంస్కృత సాహిత్యానికి వంగరాస్ట్రం, అత్యంతోదా త్తమైన ఒక కావ్యాన్ని (పసాదించింది. ఇడే జయదేవుడి గితగోవిందం. ఈ కావ్యం (ఇందు లోని ఇరవైనాలుగు అస్పవదులు) వంగసాహిత్యానికే కాకుండా, మిగిలిన నవీన భారత _ ఆర్య భాషలలోని గేయకవిళ్వావికికూడా మూలహేతువైంది. జయదేవుడు లత్మణ సేనుడి సమకాలికుడు. విహుశః ఆస్టానకవికూడా ఆయిఉండవచ్చు. ఈ కవి న్వ(గ్రామం పశ్చిమ వంగదేశంలో ఉన్న కెందువిల్వం. ఇప్పటికీ వైష్ణవ భక్తులు వతి సంవత్సరం అక్కడ కలుసుకొని ఈ మహాకవిని న్మరించుకొంటారు.

థాషా సాహిత్య పూర్వ రంగం [7 గీతగోవిందంలోవి పాటలు నంన్కృతంలో ఉన్నా; వాటి లయ, గతి, అపభ్రంళ కవిత్వాన్ని పోలిఉంటాయి. వియమదిద్ధమైన నంస్కృత కవిత్వంలో (పజాబాహంళ్యంలో (ప్రాచుర్యాన్ని పొందిన నంగిత రచనలో ఉన్న ఆ మాధుర్య పొకుమార్యాలను (ప్రవేశ పెట్టి. జయదేవుడు నంన్కృత కవిత్వోద్ధరణకు చివరి (వ్రయత్నం జేశాడు. జయగదేవుడి గీతగోవిందం; భారత = ఆర్యయొక్క దేశ ఠచనలలో, కొన్ని శతాబ్దాలపాటు, రాధాకృష (ప్రేమగాథను ఇతివృ త్తంగా చేసింది. ఈ ఇతివృ త్రాన్ని జయదేవుడు చేపట్టక పూర్వం, ఈ గాథని సాహిత్యంలోమ, శిల్పంలోను శేవలం శృంగార (వ్రధానంగానే (గపాంచారుు “క్రవీంద్ర వచన నముచ్చయం"*లో (వంగదేశావికి చెందిన ఒక బౌద్ధకవి, శ్రీఃశః 11005 కొంచెం ముందుగా ఈ నంకలన (గంథాన్ని--వంస్కృతంలో అతి(ప్రావీనమైనది.._ సిద్ధంచేశాడు.) రాధాకృష్ణుల (థేమగాథను అసతీ-వజ్య" అనే (కులట పేమ కలాపాలు విభాగం కింద చేర్చారు జయదేవుడు కూడా ఈ విషయావ్ని అంగీ కరించినట్లుగా, ఆ కావ్య (ప్రారంభంలో ఉన్న ఈ ల్లోకంవల్ల మనకి తెలుస్తోంది. “యది హరిన్మరణీ సరనం మనో యది విలాన కలాసు కుతూహలం మధుర కోమల కాంఠ పదావలిం శుణు తదా జయదేవ నరన్వతీం”

"రాధా" అనే పేరు మొట్టమొదటిసారిగా కొందరు కాశ్మీర కవుల రచనలలో కవబడుతోంది. మొట్టమొదట్లో సాధారణ వి'శేస్యంగా, (ప్రియురాలు అనే అర్ధంలో దీవి వాడుక. దీని పుంలింగరూవం "రాధి (రాధుడు) “అవెస్తా'లో ఉంది. రాధాకృష్ణుల (ప్రేమగాథ, 'ప్రాక్సృతంలోగావి ఆపభ్రంశలోగాని గీతాలద్వారా, కాశ్మీర దేశంలో (ప్రచారంలో ఉండి ఉంటుంది జయదేవుడి రచనానుసరణ క్షేమేంగద్రుడు (క్రీ॥ ఈ పదకొండో శతాబ్ధం) అనే కాశ్మీర కవి వ్రాసిన ఒక కావ్యంలో కనబడుతుంది. శ్రీః ఈః వేయి నంవత్సరాల ప్రాంతంలో వంగ దేళావికి కాశ్ళీరంలో సన్నిపితనంబంధం ఉండేది. రాధాకృష్ణుల (థేమగాఠ వంగదేశంలో మంచి (వచారంలో వున్న కాలమది. ఈ ఇతివృత్తం అక్కడ చాలా వి న్తరించింది, మిథిలలోను, వంగదేశంలోను వైష్ణవ కవిత్వ విస్తరణ మీద, జయడదేపుడి సాటలు అత్యధికప్రభావాన్ని చూపాయి. అప్పటికప్పుడే కొంత పరకు అభినృద్ధిపొందిన (ప్రాదేశిక భాషా సాహిత్యాలమీద, జయదేవుడి గీఠ

2

18 వంగ పాహిత్య చర్చిత చోవిందం = అతి స్వల్పకాలంలో వే అఖిలభారత (ప్రచారాన్ని పొందడంచేత _ చాలా (ప్రభావాన్ని చూపించింది. డీవికి విశష్టోదహరణ (ప్రాచీన గుజరాతీ = రాజ ప్టానీ భాష

నవీన భారత _ ఆర్య పాహిత్యావికి ఆధారభూతమైన మూలసామగివి, కింది విధంగా 'పేర్కోవచ్చు. (క పురాణాలలోను, జనబాహుళ్యంలోను (ప్రచారంలో వున్న కృష్ణంవిష్ణు గాథలు. (అ) రామాయణ-మహాభారత కథలు, (గు పురాణాల లోను, జన బాహుళ్యంలో ను (ప్రచారంలోవున్న శివ-ళ క్తి కథలు, (ఘ పౌరాణి కాలుకొవి జానపద దేవతల కథలు, (చ (ప్రేమకథలు, (ఛు సందేశాత్మక రచనలు, (జ) ల_క్రిశాఖల మార్మిక సమాజాల గూఢ రచనలు, ఇందులో చివర 'పేర్కొన్నవాటి విర్మాణావికి సాహిత్యదృష్టి కారణం కాకపోయినా. ఫీటిలో నవీన భారత - ఆర్య సాహిత్యావికి నన్నెతెచ్చిన రచనలు బయలుదేరాయి. దేశి భాషలో ఉత్తమ భావుకతవున్న కవిత్వం బయలుదేరడానికి కూడా ఇవే కారణ చుయ్యాయి.

దేశి కవిత్వానికి నంస్కృతంవల్ల లభించినవాటిలో . *వారా.మాసా” గీతాల వస్తువు: ప్రకీర్ణం ఉదృట శ్లోకాల కవి సమయాలు ఉపమానాలు, రూఢాలైన వద (యోగాలు ముఖ్యమైనపవి చెప్పవచ్చు. *బారా-మాసా కావ్యాలలో; నాయిక నంవత్పరంలోవున్న పన్నెండు మాసాలలోను, (పియ నంయోగంవల్ల పొందిన సుఖాల, పియ వియోగంవల్ల పొందిన దుఃఖాల వర్ణనలు వుంటాయి. ఇది ఒక విధంగా బుతుసంహారంలో కొళిదాసు (ప్రారంభించిన నంప్రదాయపు అనుసరణే. సాధారణంగా ఈవిధమైన రచనలు, బృహదాఖ్యానాలలో అంగాలుగా వుంటాయి. కాని ఒక్కొక్కప్పుడు ఇని (వ్రత్యేకరచనలుగా ఉండడంకూడా లేకపోలేదు.

నవీన భారత-ఆర్య. భాషా న్వరూపంలోను రచనావిషయంలోను మర్యకాలీన భ్రారత-ఆర్య నుంచి (వత్యక్షంగా ఉద్భవించింది. అయినా ఈ రెండింటిమీద స్థానిక మైన, బాహ్యమైన (వ్రభానాలు లేకపోబేదు. నవీన భారత-ఆర్యభాషలో విర్మాణవిషయంలో అనార్య భాష్యావభావం కనబడుతుంది. సాహాత్యవిషయంలో కూడా నవీన భారత- ఆర్య, అనార్య సనం్మవదాయాలకు విశ్వాసాలకు చాలా ముజవడి వుంది. నవీన భారత-ఆర్యలో మూలాధారవిషయాలుగా, ఇవి సమృ చ్దంగా వున్నాయి, మధ్య కాలీన భారత-ఆర్యనుంచి పైతృకంగా నం[కమించిన విశష్ణ నంవ్రిలో _ పౌరాణీకేతిన్న శ్రాలు; కృష్ణుడు, రాముడు, పాండవులు, శివుడు

ఇాషా సాహిత్య పూర్వ రంగం కేం మొదలై న వాళ్ళ గాథలు పముఖవిషయాలు. అనార్యనుంచి సంక్రమించిన వపైతృక నంప త్తి ఆవ్యభంళ లౌకికాలద్వారా వచ్చిచేరింది. శివుడి వైవాహిక జీవితానికి వంబిందించిన కథ, కృష్ణుడి _పేమకలాపాలు, మనసా, దేహులా దేనతల కథలు, మాధవానల కామకందళుల శృంగార కథలు అలాంటివే ఇతర (_సేమగాథలు, (వ్రహేళకలు, సందేశాత్మక కథలు మొదలై నవి ఇలా వచ్చిచేరినవే. గణితానికి నంబంధించిన సూత్రాలు, ఇతరనంగతులు కూడా ఇందులో వున్నాయి. ఇవి చిన్నచిన్న శ్లోకాలలో వుంటాయి. శ్లోకరూపంలో వున్న గణితనూత్రాలకు వంగ భాషలో “ఆర్య” అని పేరు. మొట్టమొదట ఈ సూత్రాల్ని [ప్రాక్సృతచృందప్రైన “ఆర్య"లో (వాయడంచేత ఈ పేరు వచ్చి వుండవచ్చు. వీటిలో కొన్ని ఇప్పటికీ పాతపలుకుబడిలో వున్న పరిమళాన్ని (ప్రసరిస్తూనేపుంటాయి. విత్యోసయోగాలై స విషయాల్నిగురించి, లౌకిక విజ్ఞానాన్నిగురించి, వాతావరణాన్నిగురించి చెప్పే ఈ రకమైన పద్యాల్ని వంగభాషలో “డాకేర్‌ వచన్‌" అనీ, హిందీలో భాడలీ పురాణ్‌ (భట్టు కబుర్లు) అనీ అంటారు. అఖ్యాన కొవ్యాలలో. (_పేమికులమధ్య వాదోనవాదాలు జరిగే ఘట్టాలలో నమస్యాల్లోకాలు చేరి ఉంటాయి. ఈ (పేమ శథలు, మధ్యకాలీన భారత-ఆర్యనుంచి పరంపరాగతాలు కాబట్టి, ఆ విషయాన్ని చుర్తుకు తెస్తూనే వుంటాయి. మనసా బేహుళా దేవతల కథ, వంగదేళావికి (వత్యేకమైనది, ఆది అక్కడనుంచి నడమటి సరిహద్దురాష్ట్రమైన బీహారు వెళ్ళింది. బేహుళ అనే పేరునుబట్టి ఇది అష్యభంశంలో వుండి వుండవచ్చునవి వూపహించవచ్చు. సంవృత “"విహ్వల' అనేదానికి లౌకికరూపం బేహుళ. కృష్ణుడి శృంగారగాథలు కొన్ని లౌకిక కవిత్వంలో వస్తాయి. మధ్యకాలీన వంగ భాషలో "చండీ మంగళ్‌" కావ్యాలికి ముఖ్యేతి వృ త్తాల్ని నమకూర్చిపెళ్టు, వంగ దేశంలో శక్త్యపాననకి నందింధించిన గాథలు, మొట్టమొదట అపష్మభంళంలో వున్నా యనవచ్చు. ఈ గాథల నాయికలైన పుల్లర్‌ (పువ్వులాంటిద్రి ఖుల్ల న (నకుమార్సి అనేపేర్లు ఈ విషయాన్ని (ధ్రువ పరు స్తున్నాయి, బేహుళ అనే పేరు లాగే. ఈ పేర్ల మీదకూడా లౌకికొవభంశల ముద్ర పడివుంది.

తె తొలికవిత రూపురేఖలు నవీన భారత_ఆర్యలోకి, ఆంత్యప్రాసతో పున్న “కాల' (ప్రధానమైన మాశ్రా చృందస్సు, “లౌకిక"నుంచి వచ్చింది. దీనికి రెండు ముఖ్యరూపాలు వున్నాయి. వంగభాషలో; మొదటి రూపాన్ని “షోడళకాల మ్యతత్రిక్‌' అనీ, రెండోదాన్ని “వంచవింశతి కాలమౌతతిక్‌' అనీ అనడం ఉంది. మొదటిదావిలో యతి, ఎనిమిది కాలమా(త్రల తరవాత. శెండోదానిలో యతి పదమూడో కాలమ్మ్శాత తరవాత. మొదటియతివి 'అష్టకాల మొత్రిక్‌ యతి” అసీ, రెండోదాన్ని 'త్రయోదశక్‌ కాల మాజిక్‌ యతి" అవీ పిలనడం ఆచారం. మొదటిరూపంలోవున్న మాత్రలు రెట్టింపయినప్పుడు (ముష్ఫయిరెండు) దానిపేరు *చౌపాయి" లేదా "చతుప్పది; శిండోదానిసేరు “దోహా” లేదా దోధక” అని. ఒక్కొక్కప్పుడు, రెండింటివీ కూడా “దోహా' అవి అనడమూ వుంది. చాలాకాలంవరకు, నవీన భారత-ఆర్య కవిత్వంలో (వంగ, ఒరియా, అసా మియాలలో తస్ప్ర “కాలి (ప్రభానమైన మా(శ్రాచ్చందస్సు (ప్రాబల్యం సడలి పోలేదు. (ప్రాచీన వంగభాషలో వున్న మార్మిక గేయాలలోకూడా, ఈ ఛందోరీతి కనవిడుతుంది. కావి అస్పటికప్పుడే; సంయుక్తాక్షరాల శై థిల్యం, అచ్చుల (హస్వ దీర్చతల్ని నరిగా పాటించకపోవడం మొదలై న మార్పులు వంగభాషలో వస్తూ వున్నాయి. ఇందునల్ల వంగభాషలో “కాలమొతతిక్‌ ఛందస్సు, (క్రమక్రమంగా దళమ్మాతిక్‌ ఛందస్సుగా మౌరింది. ఈ మార్చే, వంగభాషకి విలక్షణమైన *'సయార్‌" (అసామియా, ఒరియా, కొంతవరకు భో జపురిలోకూడాా ఛందన్సు. *చాపాయి" నుంచి వరిణామరూపంగా, ఉదృ్భవించడానికి కారణమైంది. ఈ సరి జొమం, పదమూడోశతకాబ్సీ చివరికి పూర్తి అయింది. పళ్చిమభారత భాషలై న గుజరాతీ, రాజస్టావీ (కొంతవరకు హిందీ కూడా భాషలు, అంత్యప్రానలేవి మధ్యకాలీన భారత-ఆర్య సద్య లక్షణాన్ని విడిచిపెట్టి లేదు. దీనిని *పౌరతా' (సౌరాష్ట్ర శబ్దభవం) ఆంటారు. ఒక్కొక్కప్పుడు దీన్ని "ఆర్య" అని పాఠ'పేరుతో పిలవడమూ వుంది. (ప్రాకృతావ్యభంశ లౌకికభాషలలో ఇలాంటి రచనల్ని *గాహా' (వంస్కృృత “గాథా' శద్దభవం అంటారు. "కాలమాళిక్‌ ఛందన్పునుంచి *“దళమా(ఉక్‌ * ఛందస్సు స్వల్పకాలంలోనే వరిణామరూపంగా ఐబయలుదేరడంవల్ల, వంగ కవిత్వానికి ఛందన్పందింధమైన

తొలికవిశ రూవ్వరేలలు ల్ల ఐలం, గమనశీలత ఇతోధికంగా నంక్రమించాయి. ఈ విశష్టలక్షణోలన్నీ వంగ కవిత్వావికి పదిహేనో శతాన్టీ ప్రారంభంనాటికే ఉన్నాయి. వంగభాషలో “వయార్‌” ఛందానికి; “కాలమాత్రిక్‌" ఛందస్సుకి ఉన్న గేయాత్మకత, 'దళమాతిక్‌" ఛండ మృుకి వున్న _వసన్నత, గతిశీలత; గద్యానికి వున్న విషయవివరణ పటుత్వం = అలవడ్డాయి. ఇందువల్ల నే, సుదీర్ధాలయిన = మనసా మంగళ్‌, చండీ మంగళ్‌, ధర్మ మంగళ్‌, చైతన్య మంగళ్‌ మొదలై న ఆభ్యానాత్మక రచనలు నంగభాషలో రచించడానికి వీలయింది. దోహాల్ని, చౌపాయిల్ని. చఛప్పాయిల్ని. సొరళాల్ని ఉపయోగించే ఇం కే పళ్చిమభారత భొషలోను, పైవి పేర్కొన్న ఆభ్యానాత్మక రచనలు దియలుదేరడావికీ వీలే లేదవిపిస్తుంది. ఛందస్సులోవున్న ఈ విశిష్ట లక్షణాలే; ఆధునిక వంగభాషలో మైకేల్‌ మధుసూదన్‌ దత్‌, రవీంద్రనాళ శాకూర్‌లాంటి మహాకవులు తమ ఛందో రచనలలో చిత్రవిచిత్రాలరైన శల్స వై పుణ్యం చూపించడానికి అవకాశం కల్పించాయి. నవీన భారత*ఆర్యకవిత్వం మూడుపాయలుగ (ప్రవహించింది; ముక్తకాలు, తీతాలు, ఆఖ్యానాలు-అనే వే ఆ మూడుపాయలూను, ము క్తకాలు-జనబాహుళ్యంలో విశేష (పచారంలో వున్న విడివిడి పద్యాలు, గితాలు-ఆ తొలినాళ్ళలోకూడా-కొంఈ వరకు శిల్చ్పనై పుణ్యం వున్నవే. ఏ గీతం ఏ రాగంలో పొడాలోకూడా, గీఠంపైని విర్దేశంచడం ఉండేది. గీతంలో పాదాలు సాధారణంగా, ఎనిమిది మొదలు పద్ధా మగువరకు ఉంటాయి. వీటిలో మూడు, నాలుగు పాదాలు *ధ్రువసదం'". (వతి రెండు పాదాలతర్వాత పునరుక్రమవుతుంది (ధ్రువపదం, కవి పేరు సామాన్యంగా చివరి రెండుపాదాలలోను వస్తుంది. ఆ భాగాన్ని వంగభాషలో *భణీత'మంటారు. అతి (ప్రాచీనాలయిన నవీన భారత-ఆర్య గీతాలలోవి వస్తుపు కృష్ణ-విష్ణుపరక మైనది. కొన్ని గీతాల ఇతివృ త్తం గూఢనంపదాయాలికి చెందిన ధార్మికళాలల (క్రతుకలాపాలికి నందింధించినది. ఇంకా కొన్ని విషయాలమీద గీతాలు తప్ప కుండా పుండిపుంటాయి. కొవి ఆవి మనవరకు రాలేదు. కొంత విస్తృతమైన సొపాత్యరచనకి (స్రబంధం అవి సేరు. "గీత గోవింది కావ్యాన్ని జయదేవుడు ఆలాగే వ్యవహరించాడు. భారతదేశం పశ్చిమభాగంలో బయలుదేరిన ఆఖ్యానాత్మక రచనలు = ఐతిహాసిక కొవ్యం, కొల్చవిక కావ్యం, థార్మిక కొవ్యం = అని మూడు తెగలుగా వున్నాయి. వీటిలో మొదటి రెండింటికి ఆప(భంశ మాతృకలతోగావి, జానవద కథలతో నగ ౮ లాలా బోరు ఖా ఛు ల్‌ మాం లా జగ 0 గం 9% న్‌!

లల్లి వంగ సొపాఠ్య చరిత్ర కలతోగాని వున్న నంబింధాల్ని మనం కవిపెట్టవచ్చు. కొంతవరకు, (ప్రాదీవ యుగంలోని పురాణగాథలకు, మధ్యయుగంలోవి ఇతిహానవిషయాలకు ఇవి నరిణామ రూపొలనికూడా చెప్పవచ్చు, మఠ (వన క్రిలేని దీర్చ ఆభ్యానకొవ్యాల్ని, అనభ్రంళ భాషలో “రాసో' (సంస్కృతంలో పున్న *రానక'-నాట్యగీతం-శద్లి భవం) అంటారు, నవీన భారత-ఆర్యలోని ఐతిహాసిక కావ్యం. 'పవృథ్విరాజ రాపో" (ఇది ఢిల్లీవి పాలించిన చిట్టచివరి పాందూ చ[కవర్తి, పృథ్విరాజా జయావజయాల చిత్రీకరణ) ఆనేదాని పేరు ఇలా వచ్చినదే.

ఐతిహాసిక వీరగాఖా కొవ్యాలమీద కన్న, మహాకావ్యాలవైపు, ధార్మిక కవితల: వైపు వంగదేశం ఎక్కువ మొగ్గు చూపింది. పాలరాజుల 'సేనరాజుల వీర కృత్యాల్ని వర్షిస్తూవున్న కావ్యాలు కొన్ని పుట్టి వుండవచ్చు. కావి. మన కిస్సు డవి లభ్యంకాపు. వదహారో శతాప్టీలో బయలుదేరిన ఒక రచనలో ఉదాహృతులయిన కొన్ని పద్యపాదాలు తస్ప, వంగభాషలో బయలుదేరిన మొదటి ఐతిహాసిక రత నలు ఏవీ మనకిన్సుడు దొరకడంలేదు. వదహారో శతాల్చిలోవి ఆ రచన, వంగ వంస్కృత భాషల కలయికవల్ల ఏర్పడ్డ మిశ్రభాషలో పుంది. కృత్తివాసకవి మ్యుదతోపవున్న ఒకే ఒక “బజబులి” సద్యం తప్ప, రాపో లేక రాన అని "పేరున్న వంగరచన కనదిడరు.

కాని, మిథిలలోమా(తం వదిహేనో ళతాల్రీనరకు ఐతిహాసిక కావ్యాలు రచిం చడం వరిపొటిగా వుండేది. ఉదాహరణగా మహాకవి విద్యాపతి, తన పోషకుడైన కీర్తివింహుండి గుణగణాదుల్ని, కీర్తిప్రతాపాల్ని, కీర్తిస్తూ అవహట్టలో గద్యపద్యా త్మకంగా రచించిన "కీర్తితా" కావ్యాన్ని గ్రహించవచ్చు. విద్యాపతి (ప్రారంత రచనలలో ఇది మిక్కిలి పేరు పొందింది. . వదిహేడో శతాబ్ది నర్చేదాకా, వంగభాషలో బయలుదేరిన ఆభ్యానాత్మక రచన లన్నీ దేవతల కథల్ని, వీరుల గాథల్ని, ఇతిన్ఫత్తాలుగా తీసుకొన్నవే. వంగ దేశంలో పుట్టిన మతనందింధమైన ఈ కావ్యాలకు, పళ్చిమభారత దేశంలో భారత- ఆర్యలో (వ్రభవించిన కాల్చవిక ఆభ్యానాత్మక రచనలు నన్నిహాతంగా వుంటాయి. ఈ సవ్నిపాతత్వం అంతగా వస్తువుకి సంబంధించింది కొదు. రచనా (వ(కియకి నందింధించింది. వీటి పోలిక లివి; (1) రచన్మాపారంభంలో జయ్యపదుడయిన గణేశుడికి చదువుల తల్లి నరన్వతికీ, ఇతర దేవతలకి ప్రార్ధనాపూర్వకంగా కవి నమన్కంరించి, తన జీవితచర్మిత కొంత చెప్పడం: (1) నాయికా నాయకులు

తొలికవిత రూవురేఖలు 23 విష్ణమ్హూ్తి అవశారాలనిగాని, శావ్యగన్తులయిన వేవదంవతులనిగావి వర్జి ౦చడం:; (మ నగరాల్ని. రాజనళల్ని. ఆరణ్యాల్ని, ఉద్యానవనాల్ని వర్ణించడం; (17) వాయికా నాయకుల నడుమ (లేదా ఇతర (వ్రముఖపాత్రల మధ్య) నమస్యా పూర జాత్మకమైన పోటీలు; (7) ఆయా ముకువులలో నాయికా నాయకుల సుఖదుఃఖాలు (బారామాస్రా నంవత్సరం పొడుగునా వర్షి చడం. లిితరూపాన్ని పొందక పూర్వం ఈ కథల్ని. కథకులు లేదా వాచకులు అనేవాళ్లు రాజనభలలో, దేవాలయా ఆలో గానంచేపే వాళ్లు. ఇదే విళ్ళవృత్తి. వీళ్లు దేవాలయాల, రాజుల పోష అలో ఉండేవాళ్లు. లిభితరూపాన్ని పొందిన తరువాత వీటిని పాటలలాగే, లయా వ్వితంగా పాడడం పరిపాటి అయినా; అక్కడక్కడ కథాకథనవర్దతి (వాటి ప్రారంభదశ) కనబడుతూనే వుంటుంది. మైథినీభాషలో లయావ్వితమైన వచ నంలో పున్న "వర్ణనా రత్నాకరం" అనే రచన ఈశాఖకి చెందిన (గ్రంథాలలో మనకి లభించిన (ప్రాచీన్గగంథం. ఇది జ్యోతిరీశ్వరు డనే కథకుడి. పేరుమీద వున్నది. మొట్టమొదటి ఆభ్యానకపులకు, ఇలాంటి రచనలే, రచసనాశిల్పాన్ని చూపించిన మార్గదర్శినులు.

మొట్టమొదట, వంగేతరభాషలలో ఆభ్యానాలన్నీ దోహా, చొపాయీలలోమ, ఇతర మాత్రా చృందస్పులలోను బయలుదేరాయి. తరవాత కొన్ని కావ్యాల్ని- ఏదో ఒకే ఒక ఛందస్సులో (దోహాలో గావ, చౌపాయీలోగావ్సి (వ్రాయడం జరిగింది. అలాంటి కావ్యాల్ని "దుహా” లేక చౌపాయి కొవ్యా లనడం వుంది. ఉదాహరణార్జం-__.*ధోల మారు రా దుహా' ఆనే కావ్యాన్ని. “మాధవానల-కొను కందళా చౌపోయీ'” అనే కావ్యాన్ని [గహించవచ్చు.

వంగభాషలో ఆభ్యానకౌవ్యాలు, పయార్‌ ఛందంలోను. (త్రిపొది వద్యరూసం తోను వెలువడ్డాయి. పయార్‌ ఛందంలోవున్న ఆఖ్యాన లాగాన్ని, ముఖ్యగాయ కుడు పాడడం సంవ్రదాయం, గీతాల్ని కలిపే దీవికి కలి" అవి పేరు, ఈ అర్థం తోనే *పవారు" ఆవే మాట, కౌన్సడద్దే వ్రదింధంలో కనబడుళుంది. పయార, వవారు అనే మాటలు. సజాతీయళబ్దాలుగానే కనబడుతున్నాయి. ఇవి “వదవృ త్తక" శబ్దిజన్యాలు కావచ్చు. శీసాది పద్యభాగాలకు, కొన్నికొన్ని పయార్‌ పాదాలకు సంగీత కల్పనచేసి, [ప్రధానగాయకుడుగాని. అతని సహాయకులుగావి, అందరు శలిపిగావి పాడడం పుండేది. దీవికి *నాచాది (వృత్యవృత్తిక శబ్దిభనము) అవి శేరు. (వ్రధానగాయకుడు కాలిగజ్జైలతో, చేశాళాలతో గానానికి ర_క్సి తెచ్చేవాడు.

లశ వంగ పాహిత్య చర్మిక వంగభాషలోవి భక్తిరసభరికాలయిన అభ్యానకొవ్యాలలో గాయకుడి స్పై పుణ్యం, కథకుడి కుశలత మిళితమై వుంటాయి. కథాప్రారంభంలో వర్డితమయ్యే వృష్టి శ్రమాది విషయాలు తత్సంబంధమైన ఇతరగాథలు (ఇవి మనసా, చండి, ధర్మ దేవత మొదలయిన పొరాణీకాలు కాని దేవతల కథలలోమాతమే సాధారణంగా ఉంటాయి) పొరాణికులనుంచి, కఠకులనుంచి, ఈ రచయితలు ఎంతగా విష యాన్ని (గ్రహించారో ఇవి మనక్షి తెలియవేస్తాయి.

భ క్రిరనభరితాలయిన ఈ ఆభ్యానకావ్యాల్ని మొదట్లో “పాంచాలి లేదా “పాంచాలిక* అనే శాఖగా పరిగణించేవాళ్ల. ఈ మాటకి బొమ్మ అవి అర్థం. దీన్నిబట్టి, మొట్టమొదట వీటిని బొమ్మలాటతో కలపి, (నయోగించేవాళ్ళవి మనకి కెబస్తుంది. ఇప్పటికికూడా వంగదేశంలో బౌమ్మలాటలలో పద్యాలు, పాటలు మొదలయినవి బాజాలతో కలిసివుంటాయి. కథ చెబుతూ. పాటలు పాడుతూ. చిత్రాల నమూహం పున్న పటాన్ని (ప్రజలకు చూపిస్తూ, యాచించడం కూడా వుంది. ఇది బొమ్మలాటకన్న న్వల్పపమాణంలో వుండే వినోద (పక్రియ. ఇప్పుడు దీవి ప్రాచుర్యం, పశ్చిమ వంగరాష్ట్రంలో చాలావరకు తగ్గిపోయింది. బాణభట్టు తన హర్షచర్శ్యితలో “'యమపటా'న్ని చూపిస్తూ, (ప్రదర్శన లి స్తున్నట్లుగా వర్ష చాడు.

రాజస్సానీలో పింగళ్‌ లాగే, పద్దానుగో శతాబ్ది [ప్రారంభంనాటికే; తూర్పు ప్రాంతానికి చెందిన మాండలికభాష మైథిలి, అవహట్ట సం్యపదాయంమీద ఆధార వడి స్టావిక మాండలిక లాషలలోనుంచి శద్దిజాలాన్ని _గహించి, ఒక కావ్యభాషవి నృష్టించుకొన్నది. మిథిలకి రాజయిన హరపింహుడి మంత్రి ఉమాపతి ఉపా ధ్యాయుడు రచించిన గీతికలే, మైథిలీభాషలో అతి (ప్రాచీనమైన రచనలు (1824 (ప్రాంతం, ఈ గీతికల శై లికూడా పైని చెప్పినట్లుగానే ఉంటుంది. ఈ గీతికల నంఖ్య ఇరవై ఒకటి. *పారిజాతహరణం" అనే ఒక సంన్కృతరూపకంలో, మధ్యలో ఈ గీతికలు ఆమరివున్నాయి. నవీన భారత-ఆర్య పాపాత్యంలో వున్న వమకాలిక రచనలలో, ఈ గీతికలు చక్కని +ల్చంతో విళష్టంగా వుంటాయి.

నవీన భారత-ఆర్య సాహిత్యపు తొలి ఉషన్సులకి చెందిన కవులలో అగ గణ్యుడు విద్యావతి, ఉమానతి తరవాత ఒక కతాబ్లికి బయలుదేరిన ఈ కవి, ఆతవి ఆడుగుజొడల్ని అనుసరించి కవిత్వం రచించాడు. ఉమాపతి, విద్యాపతి కవుల (వళావం ౨ నమకాలికులయిన ఊఉ _త్తమకవులు ఇంకా దాలమంది వుండివుండవచ్చు=

తొలికవిత రూప్పరేఖలు ల్‌ తిర్షుత్‌ సరిహద్దుల్ని దాటి (ప్రసరించింది. ఈ కవుల శ్రైలి. శద్దిజాలం, నేపాల్‌ వరకు వ్యాపించింది. టర్కీ. దేశస్థులు, వఠానులు ఉత్తరలీహారును జయించిన -శరవాత, చాలామంది కవులు. విద్వాంసులు వంగదేశంనుంచి, బీహారునుంచి నేపాల్‌కి తరలి వెళ్ళిపోయారు. ఈవిధంగా ఆ దేశం, సాంస్కృతిక కేంద్రం అయింది. సంగదేశంద్వారా అస్పాంకూడా (ప్రభావితమైంది. సదహారు-వద్ధెవిమిదీ శతాబ్దాలకి చెందిన వంగ వైష్ణవ కవులు, మైథిలీ కవుల కావ్యభాషని ఎక్కువగా ఆనుకరించారు. ఇందులో (ప్రాచీన, నవీన భారత.ఆర్య అలంకారిక శద్దిజాలం, గతిశీలతవున్న ఛందస్సు వుండడం దీనికి కారణాలు, మనం ఈోహించగలిగినశ్లే, ఈ కవుల రచనలలో వంగభాషా మర్యాదలు, పలుకుబడులు.ఈ కవులు, మైథిలీ కవుల కావ్యభాషవి ఆనుసరించినప్పటికీ-విశేషంగా ఉన్నాయి. ఈభాషకి, పద్దెనిమిదో శతాబ్ది ఉత్తరభాగంనుంచి, “బ్రజబులి* అనే 'పేరు-రాధాకృష్ణ గాథకి జన్మస్థాన మైన (వ్రజభూమితో ఏవిధమైన నంబంధం దీనికి లేకపోయినా = (వచారంలోకి వచ్చింది. గితరచనా నంప్రదాయం బలంగా లేకపోవడంవల్ల, ఒరిస్సాలో ఈ శబ్దజాలం ఫలవంతం కాలేదు. వంగదేశంలోలాగే అస్సాంలోకూడా “ిజబులి" బాగా వికాసాన్ని పొందింది.

దండి, బాణభట్టు గద్యరచనలు సాగించినా-లేకపోతే వారు రచనలు సాగిం చడంవల్ల నే ఏమో-ంసంస్కృృతంలో సాహిత్యం అనడానికి వీలయిన గద్య ఎక్కు వగా అభివృద్ధి పొందలేదు. మధ్యకాలీన భారత-ఆర్యభాషలో జొనపదుల కథలు గాథలు సులభవచనంలో వున్నాయి. వీటిని రచించినవాళ్లు గావి. సంకలన కర్తలు గావి, (శ్రేషస్టసాహిత్యం సృష్టించాలని (ప్రయత్నించకపోవడం నుంచిదై ది. సాపాత్యగౌరవం పొందడానికి వీలయిన వచనరచన అభివృద్ధిచెందడావికి, నవీన ఖారత-ఆర్య (ప్రారంభదశలో, ఆస్కారమే లేదు. ఈ సొపాత్య మంతా పాట లతో, గమకం ఉన్న పద్యాలతో విండివుంది. ఆధునికయుగావికి ఆవ్యవహిత పూర్వకాలంవరకూ, ఇంచుమించుగా, సాహిత్య మంతా ఈ మార్గాన్నే పట్టి పోయింది. అయినా, అక్కడక్కడ మచ్చుకు కొన్ని నచనరచనలు నవీన భారత-ఆర్యభాషల [ప్రారంభదశలో కనదిడతాయి. విజావికి, ఇవి సొహిత్యం అని పిలనదగిన రచనలు కావు. ఇవి రచన చెయ్యడం నేర్చుకొనే _ప్రారంభకులకు వనికినచ్చే “సూత్రాలు” వున్న పుస్తకాలు. ఈ పుస్తకాలలో కొన్నింటిలో, కొన్ని వద్యకావ్యాలలో; గద్య పద్యాలకు మధ్యస్థితిలోవున్న రచనలు మనకి కనవిడ

26 వంగ పొపాత్య చరక శాయి. శచ్దాలంకార భూయిష్టమైన ఇలాంటివాటిని, రాజస్టావీభాషలో “వచనికా” లంటారు. వంగభాషలోకూడా, ఒకప్పుడు ఈ పేరు (ప్రచారంలో వుండేది ఇలాంటి భాష మనకి మొట్టమొదటిసారిగా జ్యోతిరీశ్వరుడు. కథకులకు వనికి వచ్చే టందుకు (వ్రాసిన ప్పప్తకంలో కనదిడుతుంది. ఇది మైథిలీభాషలో వుంది. నవీన భ్రారత_ఆర్యలో [ప్రారంభదళకి చెందిన దీర్చవచన రచనకి, ఇది ఉదాహరణ 'ప్రాయమైనది.

నవీన భారత _.ఆర్యభాషలలో, పాహిత్యదృష్ట్యా, మిక్కిలి అభివృద్దిచెందిన వంగభాషలో, [ప్రారంభదళనుంచీ వచన రచన ఉందనిగావి, ఉంటుందనిగావి అనుకోవడం న్యాయమే. ఉండవలపిందే కూడాను. కాని లేదు. (ప్రజలకు ఛందో విద్ధ రచనలమీద విశేషంగా మోజు వుండడం. వంగభాషలో ఛందస్సులు భావ వ్య క్రీకరణకి మిక్కిలి అనుకూలంగా వుండడం, కవులు వాటివి ఇష్టంవచ్చినట్లు మలచగలిగి వుండడం కారణాలుగా; వచన రచన (ప్రారంభకాలంలో అభివృద్దికి రాలేదు. కృష్ణదాసు “చై శన్యచరితామృతం' లాంటి, ఆధ్యాత్మికభావాలతో కషస్టంగావున్న (గంథమే, *వభార్‌” ఛందావికి వశం అయినప్పుడు, కేవలం వచనాన్ని అభివృద్ధి చేసుకోవలసిన ఆననరం (ప్రజలికి కనబడకపోవచ్చు.

వద్ధెనిమిదో శతాబ్ది ఉత్తరార్థంలో యూరస్‌తో కలిగిన నంవర్క౦వల్ల నవీన భావాలు, నవ్యదృక్పథం, వచ్చేదాకా; సాహిత్యగొరనం పొందదగిన వచన రచన, వంగభాషలో అభివృద్దికి రాలేదు. పాశ్చాత్య (వభానం పడేదాకా, (శ్రేష్టవచన రచన ఈగిన నమయంకోనం విరీక్షిస్తూ కూర్చున్నట్ల యింది.

ఢీ (ప్రాచీన వంగ కవిత= రహస్యవాదం నవీన భారత-ఆర్యలో. పూర్వావర నంబంధంతో అధికసంఖ్యలో మనకి లభిస్తున్న మొట్టమొదటి సాహిత్యరచనలు, (ప్రాచీన వంగభాషలోవున్న చర్యా గీతాలు, వంగభాష 'లౌకికి భాషనుంచి పరిణామాన్ని పొందుతూవున్న రోజులలో వియలుదేరిన ఈ గీశాలు, ధార్మిక గూఢ(క్రియలికి నందింధించినవి. పీటిభాష అప. (కంళ కాలూకు మూలదే॥ స్పితిని తెలుపుతూ ఉంటుంది. ఈ పాటల భాషలో, సహజం గానే “లౌకిక” భాషాలశ్షణాలు కొన్ని వున్నాయి. మిగిలిన లక్షణాలు, (ప్రాక్సశ్చిమ వవీన భారతంఆర్యభాషల (ప్రారంభదళవి పోలి ఉంటాయి. కొని, వ్యాకరణ: విషయంలోను, నుడికొరం విషయంలోను, కొరక వద్ద్ధతిలోను దీనిమీద వంగ భాష ముఖ్యలక్షణాల ముద పుందనడంలో సంశయం లేదు. ఇదిగాక, పాటల విషయాన్నిబట్టి చూ స్తే, ఈ కవులికి వంగజనజీవితం, పరిసరాలు మొదలయిన వాటితో గాఢసరిచయం ఉందని ఆర్జ మవుతుంది. వీటి కాలాన్నిగురించి ఇద మిళ్టంగా ఏమీ చెవ్చలేము. కావి వీటిని క్రీశ శః 1050 వెనక్కిన్ని, (క్రీ! ణి 1200 ముందుకి తేలేము. ఈ కవులు విశ్చయంగా రెండుతరాలకు చెందినవాళ్ళనీ, ఒక వేళ నాలుగుతరాలకు చెందినవాళ్ల యినా కావచ్చనీ చెప్పవచ్చు. విష్ణుమూర్తి దళానతారాల్ని, కృష్ణుడి గాథవి వర్డిస్తూవున్న రెండు కీర్తనా అండాలతో, (ప్రాచీనత విషయంలో, చర్యాగీతాలు పోలి వుంటాయి. ఈ కీ రృనాఖండాలు (ప్రాచీన మరాఠీ భాషలో కొన్ని, పురాతన రాజస్టానీ-గుజరాతీలో కొన్ని కనబడతాయి. జయ దేవుడి గీతగోవిందాన్ని తలపింపజేసే ఈ కీర్తనా ఖండాలు; 1180లో నంకలితమైన ఒక సంస్కృత విజ్ఞాన నర్వన్వంలో చేరివున్నాయి. మహారాష్ట్ర దేశంలో రెండో చాళుక్యవంళావికి చెందిన సోమేశ్వర భూలోకమల్ల మహారాజు ఆజ్ఞ నమనరించి, ఈ సంస్కృత విజ్ఞాన సర్వన్వం నంకలిత మైంది. చర్యాగీకతాల మూలం, విపులమైన నంస్కృతవ్యాఖ్యానం, నేపాల్‌ దర్బార్‌ (గ్రంథాలయంలో, ఒక లిఖితప్రతిలో (శ్రీ హర(పసాద్‌ శాన్హికి లభించాయి. నంన్కృత వ్యాఖ్యానంతో వున్న మూల(గ్రంథాన్ని, పద్దాముగో శళాబిలో టిబెట్టు భాషలోనికి ఆమవదించారు. మూల లిఖితటప్రతిలో లేవి రెండుపాటలు పూర్తిగాను, ఒక పాటలో కొంతభాగం, టిబెట్టు అనువాదంలో మనకి దొరుకుతాయి. వ్యాఖ్యానం వున్న యాభై పాటలలో, నేపాల్‌ (ప్రతిలో మనకి నలభై ఎనిమిది పాటలు లలి

లై వంగ సాహిత్య చరిత్ర స్తాయి. మొట్టమొదటి నంకలనగంథంలో యాలై గీఠాలకన్న ఎక్కువే వుండి వృుంటాయనడానికి నిదర్శనంగా, వ్యాఖ్యానంలో కొవ్ని చర్యాగీతాల భాగాలు ఉదా సృతాలయి కనదిడుతున్నాయి. ఇలాంటివాటిలో ముఖ్యమైంది, మీననాథుడి “పేరుమీదగా ఉన్న నాలుగుపొదాల గీతం ఒకటి. చర్యాగీతాలు జయ దేవుడి పద్ధతివి అనునరించి వుంటాయి. రాగం పేరుగితం పెన ఉంటుంది. గీతం చివర కవిపేరు ఉంటుంది, (వతిగితానికీ రెండుపాదాల ఇధ్రువపదం" ఉంటుంది. సాధారణంగా గీతంలోవున్న మూడు నాలుగు సంఖ్యల పాదాలే *ద్రువసదం”గా పునరావృదత్త మవుతూ ఉంటాయి. ఈ గీకాలతో ఒక్కొక్కదానికి సామాన్యంగా వది పొదా లుంటాయి. పీటిలో మూడింటికి మాత్రమే పద్దానుగు పాదాలున్నాయి. వీటి ఛందస్సు మాత్రాబద్ధంగా ఉంటుంది. ఛందస్సులో రెండేరకాలు ఉన్నాయి. ఈ గీతాలలో చాలాభాగం పదిహేను (పద హారు) మాత్రల పాదాలతో ఉన్నాయి. ఎనిమిదో అక్షరం తరవాత యతి హిందీ తాజస్థావీ-గుజరాతీలలో పున్న “చాపాయ్‌'వి పోలిన ఈ పద్ధతివల్ల; మాశ్రా విభా గాన్ని అక్షరవిభాగంగా మారిస్తే ఇది సులభంగా “వయార్‌" ఛందస్సుగా రూపొందుతుంది. కాలక్రమేణ ఆవిధంగానే జరిగింది. కాల్మకమాన్ని త్రిపాదిగా రూపొందిన రెండోరకం (త్రిపాది వంగభాషలో విశిష్టమైన ఇంకో ఛందస్సు) ఛందస్సులో, పాదపాదావికి ఇరవై అయిదు (26) మ్యాత లుంటాయి. యతి ఎనిమిదో అక్షరం తరవాత, పదహారో అక్షరం తరవాత వుంటుంది. చర్యాగీతాలు కేవలం బౌద్ధ తార్యతికులచేతనే రచించారని నమ్ముతున్నారు. కాని, ఈవిషయం ఆ గీతాలు స్టాపిస్తున్నట్లు లేదు. ఈ గీతాలలో బౌద్ధ తాం్యతికుల గూఢ[్రియల వర్ణ నేకాకుండా బౌద్ధులుకావి ఇతరయోగుల [క్రియల వర్ణనకూడా కనదిడుతోంది. వంగదేశంలో తాంత్రిక సిద్ధాంతాన్ని కేవలం మహాయాన బౌద్దులే అచరించలేదు. శై వఠాంత్రికులు తన్సకుండా పున్నారు. వైష్ణవ తాం(తికులుకూడా పుండివుండవచ్చు. శదిర దంపతుల శృంగారగాథను అఖివర్షించే కర్తపేరు తెలియవి-రెండుగితాలలో తాంధ్రికపు పిద్ధాంతం ప్రతిధ్వనులున్నాయి. డోమ్‌ (ప్రియురాలిమీద తనకున్న_ప్రేమవి వ్యక్తంచేస్తూ. కాన్హ (వ్రాపిన గీతాలుకూడా. శాంధ్రిక సిద్ధాంతపు (పోత్సాహంవల్ల నే బయలుదేరి ఉండవచ్చును. తంత్రం, యోగం; రెండుకూడా గూఢత ఉన్న శాఖలే అయినా, ఒక భలేదంమాతం ఉంది. ఈంంలో విష్థ, నియమాలకి అంత (ప్రాముఖ్యం లేదు. స్త్రీలవి నఖులుగా ఉంచు

ప్రాచీన వంగ కవిత - రహ స్యవాదం లం కోడంలో విషేధం లేదు. యోగానికి వియమవిష్టలు, (బ్రహ్మచర్యం. చాలా ముఖ్య మైనవి. లుయ్‌, నరహ, భుసుకు, దారిక, ముపిండ, ఆజదేవ, కామలి అనే కపుల గీతాలలో తాంతిక సిద్దాంతాల పతిధ్వనులకన్న, యోగవిషయాలే ఆధికంగా వుంటాయి. బౌద్ధధర్య్మంతాలూకు ముద్ర కొన్ని మాటల, "ఫేర్ల వాడుకలోమాత్రమే కనదిడుతుంది. దశదిల, ఏవంకార, ఐదుగురు తథాగతులు, నిర్వాణ మొదసై నవీ: కాన్హ కొన్ని గీశాలలో వచ్చే జిననగరమూ మపాండ గీతంలో వచ్చే మారళబ్దమూ. ఒక అఆజ్ఞాతకవి గీతంలో వచ్చే హేరుక, బుద్ధళబ్దాలూ. చాటీల కంకణ కవుల గీతాలలో వచ్చే టోధిశబ్దమూ జయనంది గీతంలో వచ్చే తథళ అనే కబ్దమూ _ ఈ తరగతులకి చెందిన శబ్లాలు. చాలాగీకాలలో కనదిడే *ళూన్య' శబ్దం-అ రోజూ లలోమ్మాతం-కేపలం బౌద్ధధర్మావికిమ్యాత మే చెందింది కాదు. కాని, ఈ గీతాలు వ్రాసిన కవులలో చాలామంది; ఆ రోజులలో (ప్రాగ్భారతంలో _పచారంలోవున్న బౌద్ధ తాంత్రికళాఖ అరయున సహజయానానికి చెందిన వారనడంలో ఏ విధమయిన నందేహం లేదు. చర్యాగీతాలలో మూడుగీతాలు అజ్ఞాతకవులవి. వ్యాఖ్యాత వీటివి. వీణ శబర కపులవని (వ్రాశాడు. వీటిలో కనీసం నాలుగ్లై నా, రచయితలని ఉన్న ఆచార్యుల శిష్యులు వ్రాపినవ్వై ఉంటాయి. కుక్కురిని పేర్కొన్నవి రెండు. ధెంధణను, చాటిలను పేర్కొన్న చెరి ఒకటి, ఈ నాలుగూను.. గీకం చివర భణీతంలో (క్రీియని బహువచనరూపంలో గొరవంకోసం వాడ్డం చూస్తే, ఇంకో మూడు గీఠాల్నికూడా, రచయితలుగా ఉన్న ఆచార్యుల శిష్యులే వ్రాసినట్లు తోస్తుంది. వీరు, మహిండ కవులపేరనున్న చెరి ఒక గీతం, నరహగికాలలో ఒకటి = ఈ మూడును. వీణ, శబర, దెంధణ, చాటిల, వీరుఆ, మహిండ అనే పేర్లని మినహాయి స్తే, (ప్రాచీన వంగభాషలో మార్మికమైన గీతాలు (వ్రాసిన కవులు పద్దానుగురు తేల్తారు. వాళ్ళసేర్లివి : లుయ్‌, భుసుకు, కాస్ట్య, కొమలి. డోంబి, శాంతి, నరహ, ఆజదేవ, దారిక, భాదె, తాడక, కంకణ, జయనంది, ధామ. పీటిలో రెండు పేర్లు - శాడక (శాటంక), కంకణ అనేవి ఉపనామాలుగా కనవిడ తాయి. కంకణ అనే ఉసనామం, వంగదేశానికి (వ్రఠత్యేకమైనది. నదుకక్తి కర్డా మృతం (క్రీ॥ ళ॥ 16) లో, కవి కంకణుడివి రెండు సంస్కృత క్లోకొలు: ఉన్నాయి. మధ్యకాలీన వంగసాహిత్యంలో కవి కంకణుడనే (ప్రముఖకవి ఓక డున్నాడు, నలుగురు కపులికి తన్న, మిగిలిన వారికందరికీ ఒక్కొక్కరిది.

230 వంగ సాపాఠత్య చరిత్ర శక్కొక్కొ గీతం కనబడుతున్నది. బయ్‌పేర రెండు గీతాలు, సరహసేర నాలుగు (లేదా మూడు) గీశాలు, భుసుకు పేర ఎనిమిది గీతాలు, కాన్హ, పేర పన్నెండు గీఠాలు ఉన్నాయి. దారిక (వ్రాసిన ఇంకో గీఠాన్ని నేపాల్‌లో ఒక బౌద్ధ సన్యాసీ మంచి (శ్రీ హరటప్రసాద్‌ శాస్తి సంపాదించారు. చాలామంది సిద్ధాచార్యులకు కాస్త అనే పేరుంది. కాన్హ ముద్రతోవున్న గీతాల్ని పన్నెండింటినీ ఇద్దరు కౌప్హ్యలు (వాపి ఉండవచ్చు. ఇతివృత్తంలోవి మార్చునుబట్టి, డోమ్‌ _పేయసి విషయంగా ఉన్న మూడుగీతాలు (వాసిన రచయితా మిగిలినగీతాలలో చాలావాటిని (వ్రాసిన రచయితా, ఒకరు కారనిపిస్తోంది. టీబెట్టు సంప్రదాయాన్నిబట్టి చాలామంది "కాన్హ'లు (కృష్ణ) ఉన్నట్లు తెలుస్తోంది. వాళ్ళలో ఒకరిషేరు వరుఆ (విరూప). ఈ కపులలో 'రెండుతరాలికి చెందిన వారున్నట్లు మనకు సులభంగా తెలుస్తుంది. లుయ్‌ కవి, దారిక కవికి గురువు. ఒక గీతంలో కాస్త్రకవి జాలంధరి తన గురువా అన్నట్లుగా (వ్రాశాడు, వంగదేశంలో తరివాత జాలంధరికి హాడిన అనే పేరు వాడుకలోకి వచ్చింది. నసరహ రచించిన కుద్దివజ (ప్రదీపానికి వ్యాఖ్యానం (వ్రాసిన జాలంధరి ఇతనే ఆయితే, మనకి [ప్రాచీన వంగమార్శిక గీతాలలో కనీసం మూడు తరాలికి చెందిన కవులయినా ఉన్నట్లు తెలుస్తుంది. కంకణ అసలుపేరు కోకదత్త కావచ్చు. టిబెట్టు నంప్రదాయాన్ని అమసరించి ఇతను కామలి వంళొవికి చెందిన వాడుగాని, అతని అనుయాయిగావి ఆయి ఉంటాడు. డోంబి అనేకవి, నాడ లేదా నాడ డోంబి అయి ఉంటాడు, ఇతని గీతాలలో ఒక గీతం చర్యాగీతాల మూఅ నంకలనంలో ఉన్నా, వ్యాఖ్యాత మాథ్రం దాన్ని విస్మరించినట్లున్నాడు, కాన్హ్హ వంశజుడుగాని, అసుచరుడుగావి ఆయిన ఇంకో సరహ కవి ఉన్నాడు. ఇతను కాన్స్‌ దోహాకోశానికి వ్యాఖ్యానం (వ్రాశాడు. చర్యాగీతాలు (వ్రాసిన నరహకవి; టిబెట్టు సంప్రదాయంలో మహా శదిరుడిగా, మహా యోగిగా, మహా వ్రాహ్మణుడిగా కీ ర్థించబడ్డాడు- ఇంకా చాలామంది మార్మిక గీతాలు (వ్రాసిన కవు లున్నారుగాని, వారి రచనల అనువాదాలుమాత్రమే మనకి టిబెట్టు భాషలో లభిస్తున్నాయి, అలాంటివారిలో = తీల లేదా కీల (లుయ్‌ వంశజుడుగావి, అనుచరుడుగానొ దీపంకర,శ్రీ జ్ఞాన. బై రాగీనాఠు ఆతవి కష్యుడుగావి వంశజుడుగాని ఐన స్పగణ అనే వాళ్లన్నారు. ల విస్సృతమైన సాహిత్యనృష్టిలా కనదిడే చర్యా గీతాలలో, నేపాల్‌ లిఖిత (వతి కొన్నింటివిమాత్రమే మనకి ఇవ్వగలిగింది, ఏక్సైకగీతంలో నేపాల్‌ లిభిత(ప్రతిలో

(ప్రాచీన వంగ కవిత - రహ న్యవాదం య, మనకి దర్శనమిచ్చే కవులు చాలా గీతాల్ని, ద్విపదల్ని (వ్రాపినట్లు తోస్తుంది, యోగీళ్వరుడైన శాంతి రచించిన సహజగీతి, ఆజాదేవుడు (వ్రాసిన కాణేరిగీతిక, వీరుఆ [వ్రాసిన పదచతురశీతి, భాదే రచించిన సహజానంద దోహాకోళగీతిక మొడలమునపేర్లు పై అభిప్రాయానికి విలాన్ని ఇస్తున్నాయి. మనకి దొరికిన చర్యా శీతాలికి వ్యాఖ్యానం [వాసినవాడు మునిదత్తుడు ఒక్కడే కాడు, మిగిలిన వ్యాఖ్యా తలు మనకి టబెట్టు భాషానువాదాలలో దర్శనమిస్తారు.

మార్మిక గీతాలు (వాసినవాళ్ళవి సాధారణంగా సిద్ధాచార్యులు అంటారు. పిద్ధుల్ని ఫొందిన ఆచార్యపురుషులు వీళ్ళని, దీని భావం. వీళ్ళలో కొందరు మహాయోగి, యోగీశ్వర బిరుదాంకితులు, కొందరు అసధూళలు. (అనగా పవితులు, మోనో క్ఞూునాలనుంచి చక్కగా కడగబడినవాళ్లు, అవి అర్ధం, (

విష్కర్షగా చెప్పాలంశే, చర్యాగీకాలు పామాన్యార్థంలో సాహిత్యరచనలు కావు. అవి పరిమితసంఖ్యలో ఉన్న సాధకులకోనం వ్రాసినవి. వాళ్ళకి, గీతాల మూర్తికల్పన విషయంలోగాని, శ్రైలి విషయంలోగావి అభివివేశం తక్కువ. వాళ్ళకి కావలసినది గీతాలలోని వన్తువు. ఈ గీతాలకి రెండర్థాలుంటాయి. వొహ్యార్థం, గూఢార్జాన్ని కప్పిపుచ్చుతుంది. ఈవిధమైన రచనకి నంధానచనమనవి పేరు. ఈ గీఠకాల బాహ్యార్థావికి సాహిత్యరుచి ఉంటుంది. సంప్రదాయ సిద్ధమైన మార్గాన్ని ఇవి ఉండడమే దీవికి కారణం. కాని, ఈ అర్థం గూఢార్థాన్ని మరుగు పరచడంకోసం ఉపయోగపడేది. గూఢార్థం _ మార్మిక (క్రియల్ని, అనుభూతుల్ని, పిద్ధిపొందేకాలంలో యోగీశ్వరులు పొందే మానసికోదేకాదుల్ని - వ్యక్తం చేస్తుంది.

ఈ యోగులదృష్టిలో మానవదేహం సూత్మజగత్తు. బాహ్యజగత్తు అంకా, సూక్ష్మజగత్తుకి (ప్రతివింబమైన (బ్రహ్మాండం. ఒక వ్యక్తి తన దేహ వ్యాపారాన్ని విరోధించగలిగితే, దేహ (ప్రవృత్తుల్ని ఆరికట్టగలిగితే. సంకల్పాన్ని వళింపచేసి అనందమయమైన తటస్థ స్థితిని (సాంకేతికంగా దీవికి సహజ అని పేరు పొంద గలిగితే, అప్పుడతను విజంగా శాశ్వతు డవుతాడు, అనగా ఆతనికి దావు బతు కులు అభేదంగా ఉంటాయన్నమాట., తన గురుపు అవసానకాలం ఆసన్న మైనందుకు చింతిస్తున్న (ప్రియశిష్యునితో కాన్హ అన్నమాటలు ఇవి:

“నహజస్థితిలో చిత్తం. జాన్యంలో అంతర్లీనమైపోతుంది. వ్యక్తిగా తూపొందిన భూతాలు, విచ్చేదాన్ని పొందినప్పుడు విషజ్ణుడవు కావడం ఎందుకు?

కై వంగ పాసాఠ్య చర్మిక అతను అనుదినం (త్రిలోకాలలో నంచరిస్తూంటే, కాన లేడవి ఎలా అనగలపు? కేవలం ఆభాస వాళనాన్నిదిట్టి మూఢురైనవాడే దుఃభానుభూతీ పొందుతాడుం శేరటాణు ఎస్పుడేనా సముద్రాన్ని కాళీ చెయ్యగలవా? పాలలోవున్న వెన్న కనదిడన ప్లే, మానవులు అజ్ఞానంలో ఉన్నంతకాలం వాళ్ళకి నత్యపథం కనదిడదు. ఈ నత్తాలో విజంగా పచ్చేవాళ్లుగావి, పోమేవాన్లశాని ఎవట్లా లేరు. ఈ దృష్టిలో యోగి కాస్త ఆత్మానందంలో ఉంటాడు.”

ఈ గీతాల్ని రచించిన కవులు ఒక సాహిత్యనం(నదామయాన్ని ఆనుశరించారు వాళ్ళకి ప్రాచీన, మధ్యకొలీన భారత_ఆర్యభాష బాగా తెలుసు. చాలామంది దానిలో చాలా బాగా (వ్రాశారు. యోగులవడంచేత వాళ్ల మానసిక (ప్రవృత్తి కావ్యభావనకి చాలా అనుకూలమైంది. కనుక వాళ్ల చర్యాగీతాలు, బాహ్యవృష్టిలో కవిత్వ నంసన్నాలు కానడంలో ఆశ్చర్యంచేదు. నేను కేవలం ఉ క్తివై చిత్రాన్ని, భావాన్నీ మాత్రమే మనస్సుల్లో 'పెట్టుకాలేదు. ఈ గీతాలు వంగజనజీవితాన్ని, కళ్ళకి కట్టి వట్లు చతిస్తాయి. ఇదే సామాన్యపాఠకుడిని ఆకర్షించేది. ముస్లిములు వంగ దేశాన్ని జయించి ఆ(క్రమించడావికి పూర్వం ఉన్న వంగ్యవ్రజల జీవితవిధానాన్ని (ప్రదర్శించే సమకాలీన రచనలే లేవు, తరవాతికాలంలో కూడా ఇట్టి రచనలు తక్కువ. ఈ చర్యాగీతాల గూఢార్జంమాట ఎలా ఉన్నా, బాహ్వారంలో మాతం ఇవి వటం జీఏకాంలోవున్న నమన్హ విషయాల్ని క్‌ రసో ము. అవనరం లేవి కుతూహలాన్ని (ప్రదర్శించేవాళ్ల నుంచి, గీతాల గూఢార్జాన్ని గోప్యం చెయ్యా లవి ఈ కవుల దృఢవిశ్వాసం. అనుభవళూన్యులయిన కేవల వండ్తితుల విష యంలోకూడా వీళ్లదృష్టి ఇదే. ఈ దృష్టితోనే వీళ్లు తమ రహస్య అభిప్రాయాల్ని, అనుభూతుల్ని తామే నృష్టించిన సాంకేతిక వదజాలం సాహాయ్యంతో మరుగు వర్చారు. ఈనందర్భంలో వీరు వాడిన ఉపమానాలు, (ప్రతీకలు, అతి సామావ్య మైన [వ్రజలజీవితాలతో నంబింధంపుండే వృత్తులనుండి (గహింపదిడినవి. కొన్ని కాముక వ్యాపారాలకు సంబంధించిన కార్యకలాపాలనుండి [గహింపబడినవి, ఈ వృత్తులలో . పొనళాలను నిర్వహించడం, కజ్జవం తెన కట్టడం, వన్యమృగాల్ని వట్టుకోడం, ఓడ దొంగతనాలు, బందిపోటు డొంగతనాలు, రహస్యంగా (పేయపీ ప్రియుల కొమకేశ, బిల్ల కట్టు నడపడం, కళలు కొట్టడం, దూది ఏకడం మొద అయినవి ఎన్నో వున్నాయి. మిగిలిన ఉపమానాలలో _ అదృష్టంలేవి భార్య, చదరంగం ఆట, వివాహోత్సవం, గాననభ, కాలిపోతున్న ఇల్లు మొదలయినవి

ప్రాచీన వంగ కవిక - రహ స్యవాదం ర! ఉన్నాయి. కొన్ని గీకాలలో, (ప్రాచీన నంవదాయానికి చెందిన నమస్యాపద్ధతి అనుసరించదిడింది. అల్పనంఖ్యలో ఉన్న గీకాలు కేవలం తత్త్వనసందింధమైనవి కొన్ని, _కాన్హ్య (వ్రాసిన ఈ గీతం తక్కాలీనమైన జీవితంలోని (గ్రామ్య త్వానికి నిదర్శనం. ఒక తాంత్రికుడికి, డోమ్‌ యువతితోవున్న (పేమనంబంధం ఇందలి విషయం,

“సునాయానంగా నే సీ మూడులోకాలలోను నంచరించాను. నే నిప్పుడు మవ నుఖం అనే గూటిలో వ్నిశమించాను. ఓ డోమ్‌ యవతీ। సీ విలానం ఎంత ఆశళ్చర్యమైంది । కులీన జనుల్ని దూరంగా ఉంచి, ఓ సన్యాపికి స్థానం ఇచ్చావు. అంతా కలగాపులగం చేళావు. ఓ కారణంగాని, ఓ పద్ధతిగాని లేపండా రనం చిందింది. కొందరు నిన్ను అనాకొరి అంటారు. కావి, అనుళవ రపికు లెవ్వరూ వీ కౌగిలిలో ఇమడకుండా ఉండలేరు, నువ్వు చండాల యువతివే, కాని నీకంత చాకచక్యం ఉన్న అనతి ఎవరూ ఉండరు, అంటాడు కొన్హ

కింది గీతం సమస్యలతో విండి ఉంది. ఇది ధెంధణ (వాళాడవి ఓ అజ్జాత కవి (వాశాడు బహుళః ఇతను ధెంధణ అనుచరుడు కావచ్చును.

“నా కుటీరం జనులున్న (ప్రదేశంలో ఉంది. కాని నాకు ఇరుగుపొరుగువారు లేరు. అన్నం గిన్నెలో ఓ మెతుకుకూడా లేదు. కాని (పేమికులు ఎప్పుడూ నా తలుపు తట్టుళూ ఉంటారు. జీవన(సవంతి వేగంగా (వవహిస్తోంది. ఒకసారి పితికిన పాలు, అవు పొదుగులోకి మళ్లీ ఎలా పోశాయి. అవు గొడ్డుపోయింది, ఎద్దు ఈవింది. ఈవి, మూడుపూటల పాలిస్తోంది. ఇది ఆర్థమయినవారికి, దివ్య జ్ఞానం కలుగుతుంది. దొంగే రక్షకభటుడు కూడాను. (ప్రతిరోజూ ఓ నక్క సింహంతో పోట్లాడుతుంది. ధెంధణ (వ్రాసిన ఈ గీతంయొక్క భావం, విశష్ణు లయిన ఏ కొద్దిమందికో విశదమవుతుందిలొ

చర్యాగీశాలు (వ్రాసిన కవులలో ఐహుళః ఆతి (ప్రానీనుడయిన లుయ్‌; పరమార్థ తలశ్వావ్ని వ్యక్తం చెయ్యడం ఎలా అనంభనమోం, సామాన్యానుభూతికి అందే మాటల్లో ఇలా అన్నాడు :

“ఇది సత్తుకావి అన త్తుకాని కాదు. అంపే ఎవరికి తృప్తి కలుగుళుంది. లుయ్‌ అంటాడు, నాయనా, పరమార్థత_త్ర్వ్యం అందీ అందకుండా ఉంటుంది. అది మూడు తత్త్యాలలోను వ్యాపించిఉన్నా, దాని న్వరూనన్వభావాలు దుర్గా

క్రి

కథ వంగ పొహిత్య చర్మిక

హ్యాలు, దావి రంగు, రూపం, అఆకొరంగు లర్తించలేము, అది ఏవిధంగా ఆగమాల్లో

వర్షించదిడి ఉంటుంది ? వీళ్ల ల్లో (ప్రతివింవించిన చంద్రవింబంలాగ అది యథార్థం,

అయకథార్థంకూడా అయినప్పుడు నేనేమి చెవ్పగలను ? ఎవరికి అధికారిక మైన

వివరణ ఇవ్వగలను ? లుయ్‌ అంటాడు: నేను దేన్ని ధ్యావిస్తూ ఉంటాను? నేను

దేనిలో లీనమైఉన్నానో గుర్తించడానికి ఏ సూచనా లేదు,”

కొందరు కపులు, వారికి మార్గదర్శకులు ఆనహట్టభాష (మూలదేశభాషలో

గీతాలు వ్రాశారు. తాంత్రిక పూజావిధానంలోవి గూఢ(క్రియల సందర్భంలోనే పీటిని వాడేవారు. వీటి పేరు వజగితులు. వజ్రగీతి, సవ్వితం రహన్యం కావడం వల్లి దావిలో కవి'పేరు ఉండడానికి వీలులేదు. కొని, రాగాలపేర్లువూత్రం ఉన్నాయి. మవకి లభింవిన గీతాలన్నీ హేరుక అనే వజ్రదేవతయొక్కం స్తుతులు; అ దేవత (ప్రియరాలయిన యోగివి, ఆతవివి ఆహ్వానిస్తూ చేసినవి. (పేమమోహిత ఆయిన ఒక యువతి, విద్రపోతున్న తవ (ప్రియుడిని కామోత్కటచే లేపుతున్నవిధంగా అవి ఉన్నాయి. ఉద్వేగపూరితాలై న (ప్రేమగితికలుగా, ఈ గూఢ్యక్రియలకు చెందిన గీశాలు కనదిడతాయి, కింది అనువాదం చూడండి :

"లే ఓ కరుణానిధీ, ఆచార్యోత్తమా, నా అనహాయస్థితిని చూడు, మహా నుఖమైన నంయోగంలో కామమధువు ఉంది. వాంఛించు, ఓ శూన్య(ప్రకృతీ, మప్వులేకుండా నేను జీవించలేను. ఉత్తిస్ట, హేనజ, శూన్యంయొక్క_ మైకాన్ని పటాపంచం చెయ్యి, శవరయువతి కోరిక ఈడేర్చు, ఓ నురత్యప్రవీణా, అతిథుల్ని పిలిచి ఎందుకు విర్వ్యాపారుడివిగా కూర్చుంటావు ? నేను చండాలస్త్రీవి. తెలివిగల దాన్నికాను. నువ్వులేకుండా నాకు దారి తెలియదు, ఈ మంత్ర(ప్రభావాన్ని ఛేదించు. వాకు వీ హృదయం తెలుసును. నేను వరుత్సాహంలో ఉన్న డోమ్‌ యువతివి. కరుణని విడిచిపెట్టకు.”

కాం[తికయోగులయొక్క మూడోతెగకి చెందిన సాహిత్యరచనల భాష నజ గితికల భాషలాగే పురాతనమైనది. ఉవదేశాత్మకాలు, సూచనాత్మకాలు ఆయిన ఈ గీతికలు దోహా. చొపాయ ఛందస్సులలో నవదీక్షీతులకోసం రచించబిడ్తాయి. పీట్‌ నంకలన (గంథం పేరు *దోహాకోశం”. ఈ గీతాల్ని దోహాలవి పిల్చినా, వీటిలో చాలాభాగం చౌపాయీ ఛందన్నులోను. మిగిలినవి దోహా ఛందస్సులోను ఉన్నాయి. తిలో, సరహ, కౌన్స అనే ముగ్గురు ఆచార్యుల దోహాకోశాలే మనకి లభించాయి. ఈ తెగకేచెందిన లుయ్‌, కంకణ, రత్న (నృనింహ) అనేవారి

ప్రాచీన వంగ కవిత. రహన్యవాదం కి రచనలు మనకి టిబెట్టుభాషలో అనువాదాలుగామాక మే దొరుకుతాయి. సంస్కృ తంలో ఈ దోహాకోళాలమీద, అద్వయవ(ఆ (సరహయొక్క దోహాలు), అమితాభ (కాన్హ యొక్క దోహాలు), మోక్షాకరగు_స్త (తిలోయొక్క దోహాల)ు అనేవారు వ్యాఖ్యానాలు (వ్రాశారు. మనకి తెలిసిన దోహారచయితలలో కౌలాన్నిబట్టి, (ప్రతిభని దిట్టి సరహ నర్వ(ప్రథముడు. నరహయొక్క దోహోాలకి దివాకరచంద చేపిన నంకలన్యగ్రంథం, నేపాలులో 1101 లో కౌపీచేసిన లిఖిత వతినిబట్టి మనకి తెలు పోంది. ఈ లిలితప్రతి, నరహయొక్క కాలాన్ని తెలుసుకోడానికి పనికివస్తోంది. అతడు 1101 కంటె ముందువాడన్నమాట. దివాకరచంద కొలావికి ఓ వంద సంవత్సరాలై నా ముందువాడయి ఉంటాడు నరహకవి. ఈ ఆ చార్యటిదోహాలు చాలా పోయాయని సంకలనకర్త (వాళాడు, చర్యాగీతాలలోని భావాల్ని, ఉక్తుల్ని, ఈ దోహాలు ఒక్కొక్కప్పుడు (ప్రతిధ్వనిస్తూ ఉంటాయి. వీటిలో సౌందర్యం లేదనీ అనలేము. అనుకోకుండా వచ్చిన హోస్యో క్తులు, ఈ దోహాల్ని సజీనంగా చెయ్యడంకూడా ఉంది. కిందివాటివి చూడండి,

““పిద్ధిర స్తు అనేన్తూత్రం నా_వథమపాఠం.'* కొని, కేవలం గంజితాగే ఐత కడంవల్ల అక్షరాల్ని మరచిపోయాను. నే నిప్పుడు ఒక్కటే అక్షరాన్ని నేర్చు కొన్నాను. కాని, దానిపేరు నాకు తెలియదు.

చర్యాగీతాలలో సాంకేతిక భాషయొక్క సాయంతో గోపసనం చెయ్యగలిగిన విషయం, దోహాలలో చెప్పదగిందికాదు. నరహ ఇలా అంటాడు :

“న్కంధాల్నిగురించి, భూతాల్నిగురించి, దేహాన్నిగురించి, ఇంద్రియాల్ని గురించి, వాటి విషయాల్నిగురించి, జలాన్నిగురించి, అగ్నినిగురించి.__ నేను క్రొ త్తదోహాలలో చర్చించి చెప్పాను. ఏదీ దాచలేదు. విద్వాంసులారా। నన్ను క్షమించండి. నేను అసత్యం చెప్పడం లేదు. నేను నాగురువుముఖత విన్న రహ ప్యాల్ని ఎలా ఉచ్చరించను ? కమలానికి కులిశావికి మధ్య ఉన్న సురతవిలాసావికి, ఈ మూడులోకాలలో ఎవరు ముగ్ధలుకారు ? ఎవరు తృ ప్తిపొందరు 1”

తరవాతకాలంలోకూడ ; విథిన్నమత శాఖలకీ, మార్మికనమాజాలకీ సామాన్య మైన వస్తువు, పదజాలం ; ఈ దోహాలలో చాలావరకు కనబడతాయి, రామసీహ

1. ప్రతి భారతీయబాలుడు తన (ప్రళమపాళాన్ని 'నిద్దిరన్త'లాంటి స్యూకంతోనే ఇన్పటికీ ప్రారంభిస్తాడు.

86 వంగ సాహిత్య చరిత్ర యొక్క “పాహుడ దోహా'లు ఒక శివయోగి (వ్రాసినవి. “సావయధమ్మ చోహా”లు నవడీక్షితులకోనం ఒక అజ్టొాత దైనయోగి (వ్రాసినవి. ఇవి, నసరహ, కాన్హ , తిలొ, (వాపిన దోహాకోళాల్ని తలపింపబేస్తూ ఉంటాయి, కాని, మొట్టమొదట “'పేర్కొాన్నవారు వ్రాసీనవి కేవలం సందేశాత్మకొలు కావడంవల్ల, వాటీలో తాంధత్రి కాదార్యుల దోహాలలో ఉన్న సాహిత్యవస్తువు కనబడదు.

ఈ తాంతికకపులలో కొందరికి, సంస్కృతంలో గద్యసద్యాలు (వ్రాయడంలో మంచి నేర్చు ఉంది. పాండిత్య స్ఫోరకాలై నవారి రచనలన్నీ నంస్కృృతంలో ఉన్నాయి. వారి ఉపదేశాలు అనహట్టిభాషలో పద్యాలతో ఉన్నాయి. కావి, వారి గూఢభావాలన్నీ దే భాషలోనే వ్యక్తం చెయ్యబడ్డాయి.

రహన్యవాదమే కొకుండా, భారతీయ ధార్మికచింతన యావ త్తుకూడా, బొద్ధ తాం(త్రికవాదంవల్ల (ప్రభావితమై, అపూర్వంగా పురోగమించింది. పదహారో శతా ్రీలో వంగ వైష్ణవోద్యమంయొక్క విశిస్టలక్షణాలై నంవిశుద్ధధ్నక్తిభావన, శరణా గతి. అత్యుదాత్తమైన గురుభ క్రి ; బౌద్ధతాంథత్రికుల రచనలలో వీజ్యప్రాయంగా ఉండనే ఉన్నాయి. బొద్ధతాయ్థతికవాదంయొక్క_ తిరోధానంతో ; చర్యాగీతాల వస్తువు, రూసం నళించిపోలేదు. పదహారోళశాబ్టీలో, అవనర మైన మార్చులతో అవి పునర్జర్శనం ఇస్తాయి. బౌలులు ఆవి పిలవబడే వైష్ణవకాంధత్రికుల రాగాత్మీక గీతాలలో, తరవాత అని కనబడతాయి. కావి, ఈ మార్మికకవిత్వం ఎన్పుడూ నభాసాధుత్వ మున్న "ఉన్నత కవిత్వంయొక్క వెలువలి ఆవరణలోనే ఉంటూ వచ్చింది.

క్‌ అంధయుగం= ధార్మికశాఖల ఉద్ధనునం

౧

పాల, చంద్ర, వర్మన్‌, సేన వంశాలకుచెందిన రాజుల, ఇతరరాజుల కాలంలో విశిష్టమైన సాంస్కృృతికాభ్యున్నతిని పొందిన వంగరాష్ట్రం, వపదమూడోశతాబ్దం (ప్రారంభంలో జరిగిన తుర్కీ దండయా(త్రవలన, (మాన్సడిపోయేటంత దెబ్బతింది. సాహిత్యంలోను నంగీతంలోను వంగదేశం సాధించిన బౌొన్నత్యం గర్వించ తగినది. శిల్పంలోను. సూక్ష్మ చిత్రలేఖనంలోను వంగదేశరయొక్క (నదానం సామాన్యమైంది కాదు దేవాలయ వాస్తువిద్యలోకూడ (ప్రత్యేక మైనవద్ధతిని, వంగ 'దేళం అభివృద్ది చేసుకొంది. సాహిత్యంలో నేకొళుండా, మన సామాజిక విజ్ఞానంలో కూడా వంగరాష్ట్రం ఆ(గ్రగామి అయింది, పదిహేను, పదహారు శతాబ్దాలలో, సామాన్యమానవుడియొక్క ఆధ్యాత్మిక సాంఘికవిము క్రికోనం పాటుదిడిన భక్తి ఉద్యమావికి. పూర్వరంగాన్ని కల్పించి ఇచ్చింది, వంగదేశంలోని తాండ్రికవిధా నమే. కొద్దికాలంలోగావి, కొన్ని దళాబ్దాలకాలంలోగాని. వంగదేశం ఆంతా తుర్కీ దండయ్యాతలపొలు కాలేదు. తూర్పు బెంగాలు, బెంగాలులోవి పశ్చిమో త్తరభాగాల లోవి చివరిప్రాంకాలు, మరో నూరు నూటయానై సంవత్సరాలు న్వతం(త్రంగా ఉన్నాయి. కౌవి, ఆత్యంత మహత్త్వపూర్ణమైన = ఒకవిధంగా అంతర్జాతీయమైనం= విద్యానంస్థలు, సాంస్కృతిక కేంద్రాలు నాశనమయ్యాయి, గొప్పగొప్ప విహారాలు, విశ్వవిద్యాలయాలు ఆయిన నలంద, వ్మిక్రమశీల (దీన్ని ధర్మపాలుడు స్థాపించాడు), తడివాడి, జొగందల (దీన్ని రామపాలుడు స్థాపించాడు, పాండుభూమి (దీవ్ని పాండుదాన నెలకొల్పాడు) మొదలయినవాటి పతనం, వంగ వీహారురాష్ట్రాలలో ఉన్నతవిద్యను, ఉదా త్తవిజ్ఞానాన్ని నష్టపరిచింది. (బ్రాహ్మణ విద్వాంసులుకూడా, బౌద్ధులవలె విహారాలలో లేకపోయినా, తమ్ము పోషించేప్రభువులు అ స్తమించడం వల్ల దెబ్బతిన్నారు. ఈ దండయా్యతతలలో చావగా మిగిలిన బౌద్దవిద్వాంసులు, (బ్రాహ్మణ పండితులు; నేపాలు, కిర్‌హుత్‌ (ఈ రాజ్యం తన స్వాతం(త్ర్యాన్ని వద్దానుగో శతాబ్దంలో మొదటి పాతికనంవత్పరాల చివరిదాకా విలుపుకొంద్సి వంగడెశంలోని పశ్చిమోత్తర(పాంతాలకు, తూర్పు బెంగాలుకు వలసపోయారు. నేపాలు, ఉత్తర బీహారు ఈ సండితులకు ఆశ్రయాన్ని ఇచ్చాయి. పద్దానుగో

988 వంగ సొహిర్య చర్మిక శలాన్సీ ప్రారంభంలో ఉత్తర వీహారుకూడా దండయా[కతలకు గురి ఐనతరవాత, చేపొయరాజ్యం ఒక్కటశే, విర్వావితులయిన ఈ పండితులకు, కవులకు వసతులు కల్పించి ఆశ్రయం ఇచ్చింది, దక్షిణ, (ప్రాగ్గక్షీణ (ప్రాంతాలనుండి వచ్చిన వీరు, తమతో . అవకాశమున్నంతవరకు = అమూల్య(గ్రంథాల్ని. విజ్ఞానోసకారణాల్ని తెచ్చారు.

ఈ దండయా।త్రలవల్ల పట్టణాలు దోపిళ్ళకు లోనయ్యాయి. దేవాలయాలు, విహారాలు వేలమట్లం అయ్యాయి. దండె త్తినచ్చినవాక్షుం పీటివి రాజసౌధాలు, దుర్గాలు అనుకొని వాళనం చేశారు. ఈ నాశనంతో, విజ్ఞానసంస్కృతులు వంగ దేశంలో కొన్ని శతాబ్దాలపాటు ఆడుగంటామి. అంకమచేతనే ఈ కాలంలోని పాహిత్య నంవ్కృృతుల్నిగురించి మనకంతగా తెలియదు. మహమ్మదీయులు పరి పాలించిన పప్రారంభకాలం (పదమూడు. పద్ధానుగు శతాబ్దాలు) వంగదేళావికి అంధకారయుగం. వంగసాహిత్యంలోని ఒక్క వాక్యంకూడా, ఈ కాలంలో బయలుదేరిందపి, మనం చూపించలేము.

ఢిల్లీతో పరిపాలనాసందింధాలు కెగతెంపులయినతరవాత, వంగదేశం మళ్ళీ న్వతంతరాజ్యం అఆయినతరవాత; విజ్ఞాననసంస్కృతుల వికాసావికి, సాహిత్యాలి వృద్దికి తగిన వాతావరణం వంగ(వ్రజలకు వచ్చినట్లయింది. పాలరాజుల, సేవ రాజుల దర్చారులలోవి నత్సం[పదాయాలు కొన్ని ముస్తిముల గొడంాజ్యంలో అనునరించబడ్డాయిం చెదురు మదురుగా మిగిలిఉన్న, పాందూరాజ్య కొలంనాటి ఆధికారులు అక్కడక్కడ చిన్నచిన్న కవి పండిత నభల్ని ఆదరిస్తూ వచ్చారు. అలాంటి సభలలోని కవులు, వైకాశికులు అందరూ సంస్కృృతవిద్వాంసులు. దేశ భాషకు నాటికింకా ఉన్నతస్థానం లభించలేదు. వలుకుదిడిగల హిందువులకు సుల్తా మలదర్భ్చారులో ఉన్నతోద్యోగాలు లభించడంతో నే, వారు తమ ఆశితులకు సాయం చేస్తూ వచ్చారు. ఈవిధంగా, వది హేనోశతొబ్దం 'ప్రారంభంనుంచి వంగదేశంలో పాపొత్య సాంన్కృతికరంగాలలో కృషి మొదలయింది. కంన (గణేశ ) దనుటి మర్దన అనే పొందూరాజు, మ హేం(ద్ర జలాలుద్దీన్‌ అనే అతవికుమారుడు కొంత కౌలం నుల్తానుయొక్క వింహాననాన్ని అకమించుకొవి పాలించకపోతే, ఎంత కాలం ఈ సాహిత్యసంన్కృతులకృషి రహన్యంగా సాగగలిగేదో చెప్పలేము. ఈ రాజులకొలంలో నంక్రమించిన హిందూ వాతావరణం, తరవాత సుల్తానుల వరిపాలనా కాలంలోకూడ, కొంతకుకొంత (ప్రసరించింది. కేవలం తమ పొందూ

అంధయుగం - ధార్మికశాఖలి ఉద్దమనం ఏ9 మంతుల, ఉద్యోగుల (పోత్సాహంచేతనే కొకుండా, తనుంతతాముకూడ ఈ సుల్తానులు, సండితులకు కవులకు తమ దర్చారులలో అశయు ఇచ్చి పోషిం చాచ. వంగభాషలోని, (ప్రాచీనమైన ఆఖ్యానాత్మక కావ్యాలలో ఒకదాని రచయిశకి రుక్‌ నుద్దీన్‌ బార్బక్‌ షా ఆశ్రయ లభించింది. పరవోశోళతాబ్దం (ప్రారంభంనుంచి దూరప్రాంతాలలోని వరిపాలనాకేఎద్రాలు కొన్ని, స్వత౦త్ర5ాజ్యాలు కొన్ని, పాపాత్యసంస్కృృకులలో కృషిని ప్రోత్సహిస్తూ వచ్చాయి. చైతన్యుడు కార్య రంగంలోకి వచ్చినప్పటినుంచి. , సాహిత్యవికాసావికి (ప్రోత్సాహం, అధికారుల ధనవంతుల చేతులలోంచి సామాన్య ప్రజల చేతులలోకి నచ్చింది.

మహ త్త్వపూర్ణమైన అన్ని ఘటనలలాగే, వంగదేళాన్ని ముస్తి ములు జ ముంచి, ఆక్రమించి, పరిపాలించడం కేవలం దుష్టపరిణానూలకే దారి తీయలేదు. మూఢ విశ్వాసాలు, దురాచారాలు, హెచ్చుతగ్గులు లేకుండ, (ప్రజలందరినీ నిర్వీర్యుల్ని చేస్తూవచ్చాయి. అగ్రవర్ణాలప మిగిలినవారికి మధ్య ఆగాధం విశాలమవుతూ వచ్చింది. యుద్దం సిద్ధమై ఉండగా, సేశానులమీదకంటె బ్యోతిష్కులమీద విశ్వాసం ఎక్కువగా ఉన్న రోజులవి. తుర్కీ దండయాత్ర, పరిపాలకుల పురో హితుల ఆత్మతృప్తికి గొప్ప దెబ్బకొట్టింది. సాంఘిక సాంస్కృతిక వ్యవస్థ, ముఖ్యంగా. ఛిన్నాలిన్నమైంది. కాని, ఈ అవశేషాలనుంచి ఒక కొ_త్తజాతి ఉద వించింది. ఈ పున వజ్జీవనం వంగదేశంలో వై తన్యుడిలోదాఏి ఐలంతోటి, ఐల హీనత రతోటికూడ-మూర్తీభవించింది.

నుస్కృకంలో (వాపే కవులు, పండితులు విర్వాక్కులై నారు కొని, ననా జంలో ఎక్కువ (ప్రాముఖ్యంలేని గూతశాఖల గాయములు, వివిధదేవతల స్తోత పాఠకులు, గానం చేస్తూనేఉన్నారు. మనం ఇప్పుడు మాట్లాకుతున్న కాలంనాటికి, ఈ (గామీణకవుల. పాటకుల కృషిఫలికాలు పైకి రాలేదుగాని, వదిహేను సదహారు శతాబ్దాలనాటికి వారంతా పరిణతీపొండిన కొవ్యరూపాలతో వెలుగులోకి నచ్చారు. చధ్యకాలీన వంగభాషలోని కవిత్వం, అంతకుముందు శతాబ్దాలుగా సాగిన కృషి ఫలితంగా మనకు కనదిడుతుంది. ఈ నిర్విరామకృషిఫలిత మే నాటి ఆభ్యానాత్మక రచనల, గేయాత్మక కవితల. రూప్పరేఖల్ని తీర్చిదిద్దిన వజలవాణి. కొని, ఈ కృషి జరుగుతున్న రోజులలోవి రచనలు అనేక కొరణాలవల్ల మనకి లేపు. ఇవి చాలొ వరకు మతశంబంధమైనవి కావడంవల్ల, కర్మకాండ రో భాగాలుగా సలించబడేవి. ఆశువుగా చెప్పినవికూడా ఉన్నాయి. ఉన్నతనమాజం వీటివి ఆంగీకరించేదాకౌా,

40 వంగ సాపొత్య చరిత్ర ఈ రచనలకు స్టీరరూనం రాలేదు. ఒక కవియొక్క ఉ_త్తమరచనలు ప్రాచుక్యాన్ని బొందడావికి, ధవికుల ఆదరణ సాయపసడేది. అంతకుపూర్వం వా డుకలో ఉన్న శాత్కాలికమైన ఆసరిణతరచనలు కొన్ని, తరవాతకాలంలో ఉత్రమరచనలలో. సంస్కారొవ్నిపొంది కలిపిపోడంగాని; అవే విషయాలమీద ఉత్తరకాలంలో వియలుదేరిన మంచి రచనలతో పోటీకి నిలవలేక నశించడంగాని ఉంది.

వంగదేశ సొహిత్యచరిత్రలో వ్యవధానం ఉన్నకాలంలో దేశీయమైన పురాణ గాథల, కట్టుకథలు; ఇతరణాతులనుంచి లిన్ననంస్క్పృృతులనుంచి (గ్రహించిన అభ్యాయికలు కలిపిపోయాయి. దేశీయమైన కథలు గాథలు (ప్రాచీన భారత_ఆర్య నుంచి, మధ్యకాలీన భారత=ఆర్యనుంచి సంక్రమించాయి. ఇవీ, ఇతరజాతుల మంచి వచ్చినవీ కలిపిపోయి, జనబాహుళ్యంలో (ప్రచారంలోఉన్న దేవతలచుట్టూ, పురాణప్పరుషులచుట్టూ అలముకొన్నాయి. సృష్టి క్రమానికి నంబంధించిన కొ త్తకథ ఒకటి ప్రచారంలోకి వచ్చింది. ఇది నంస్కృతనం(ప్రదాయావికి భిన్నమైనదై నా దీనికి బుగ్వేదం (10-129) లోని సృష్టిక్రమానికి సంబంధించిన కథకి పోలికలు ఉన్నాయి. ఇదిగాక, పోలినీషియావారి సృష్టిక్రమ కథకి, దినికికూడా పోలికలు ఉన్నాయి. ఈవిధంగా, వివిధకథల సమాహారకథ ఏర్పడీంది=.నంస్కృత పురాణాల లాగే; మధ్యకాలీన వంగభాషలోని మనసా, చండీ. ధర్మ మొదలయినదేవతలకు నందింధించిన కథాకావ్యాలు, నృష్టికమకథతో (ప్రారంభిస్తాయి. కావి ఇక్కడ కథ, పైవి పేర్కొన్న సమాహారకథ; వివిధశాఖలకు నంబంధించి ఉన్నవి. కృన్లుడి కథకు నంబంధించిన కావ్యాలు, రామాయణం భారతంలోని కథలను తీసుకొవి (వ్రాసిన కావ్యాలు; ఈ నృష్టిక్రమకథతో పారంభం కావు. లఘువుగా చెప్పాలంపే, ఈ కథ ఇది.

ఈ విశ్వంయొక్కనృష్టికి ముందు, గాడాంధకారంతో చుట్టుకొవి, శూన్యం ఉంది. ఈ శూన్యంలో, నృష్టికి సంబంధించిన (వథమ నంచలనం, ఒక బుద్చు దంగా ప్రాదుర్భావం పొందింది. [కమంగా అది “గుడ్డు రూపాన్ని పొందిందిం అందులోంచి విరంజనుడు, విరాకారుడు ఐన ధర్ముడనే మూలదైై వం పుట్టడం జరిగింది. అప్పుడు జలమయమైన (బ్రహ్మాండంలో, విన్నహాయస్థితిలో ధర్ముడు తేలిఉన్నాడు. ఆతను ఒక్క నిట్టూర్సు (ఇంకో కథనాన్ని అమనరించి ఆవ లించాడు) విడిచాడు, దానిలోనుంచి ఓ గుళ్లగూబ (లేకపోతే బూడిదరంగు కొక్సి వియలుదేరింది. గుడ్లగూబమీద ఎక్కి, విశ్రాంతి అనేదిలేకుండా, ధర్ముడు అనేక

అంధయుగం . ధార్మీకళాలఖల ఉద్గమనం ట్త్షీ యుగాలు ఎగిరాడు. చిట్టచివరికి ఆతను తనదేహంమీదనుంచి కొంచెం మట్టి గోకి, వీళ్ళల్లోకి విడిచాడు. అది, ముక్కోణాకారమైన భూమిగా మారింది. ఎగిరిఎగిరి విపిగెత్తిన ధర్ముడు, ఆ భూమిమీదికి దిగాడు. అతవి ఓ చెమటచుక్కలోంచి (లేక రొమ్ము ఎముకలోంచ్చి “కేతకా" అనే ఆఅతనిభార్య-ముఖ్యమైన దేవిపుట్టింది తరవాత, ధర్ముడు ముక్కోణాకారంలోఉన్న భూమియొక్క ఓ కోణం మధ్యలో, బల్లుక ఆవే నదిని సృష్టించి; దాని ఒడ్డున ఒక వటవృళన్ని పెంచాడు, 'కేతకని ప్పూ్చిగా విడిచేపి. తపస్సు చేనుకోడానికి నది ఒడ్డుకి ధర్ముడు వెళ్ళి పోయాడు. గుడ్డ గూబ ఆతవివెనకాలే వెళ్ళి, వటవృక్షం కొమ్మమీద కూర్చుని. కాపలాగా ఉంది. ఈలోగా, కేతక భర్తృవిరహాన్ని గాఢంగా పొందింది. ఆమె భావోత్కం5* “కామిరూపాొన్ని పొందింది* బల్లుక నదిఒడ్డునఉన్న ధర్ముడివద్దకు ఆమె కాముణ్ణీ పంపింది. ఈ రాక, ధర్ముడిలో చిత్తచాంచల్యాన్ని కలిగించగా, అతవికి స్థలనమైంది. గుడ్తగూది దాన్ని, ఓ మట్టిప్వాతలో పట్టి ఉంచి, ఘోర విషం అనిచెప్పి దాన్ని కేతకకు దాచుమని ఇచ్చింది, ధక్మడి విర్లత్యెనికి విసిగి వేసారి, కేతక ఆత్మహత్య చేసుకొందానుని, ఆ ప్య్నాతలోని దాన్ని తాగింది. దాని వల్ల, ఆమె గర్భాన్ని ధరించింది. యు_క్రకాలంలో ఆమెకి (బ్రహ్మ విష్ణ మహే శ్వరులనే (త్రిమూ ర్తులు కుమారులుగా పుట్టారు. (బ్రహ్మ ఆమె ముఖంలోంచి, విష్ణువు అమె నుదుటినుంచి, మహేశ్వరుడు (ప్రకృతి నహాజంగాను ఉద్భవించారు. ఇంటిదగ్గిర తమ తంగడి లేకపోవడాన్నిచూచి, తండ్రిని సరించి తల్లిని అడిగారు. 'కేతక వాళ్ళని బల్లుక నదిదగ్గిరికి పంపింది. ఈ ముగ్గురు దేవతలకు కనసడడం ఇష్టంలేక, ధర్ముడు వాళ్లు వచ్చేటప్పటికి ఆంతర్జానమైపోయాడు. తండ్రి కనసడక పోయేటప్పటికి, వాళ్లు ముగ్గురు ఆ నదిదగ్గిర కూర్చువి తపస్సు (ప్రారంభించారు, కొంతకాలంపోయాక, ధర్ముడు తన కొడుకుల్ని పరీక్షించాలనుకొన్నాడు. నదిలో కొట్టుకొవిపోతున్న శపంరూపంలో వాళ్ల దగ్గిరికి వచ్చాడు. అసహ్యంతో ్రిహ్మ చొన్ని తోపివేశాడు. విష్ణువూ అలాగే చేశాడు. శవం శవుడిదగ్గిరికి కొట్టుకొవి వచ్చేటస్పటికి ఆది తమ తండ్రిశవం అని అతను ఊహించాడు. కాని, ఆతని పోదరులు గుడ్తగూబ చెప్పేదాకా అ విషయాన్ని నమ్మలేదు. శవాన్ని దహనం చేయడానికి తగినస్థలం చూచిరావలపినదిగా వాళ్లు గుడ్తగూదిను సంపారు, అడి ఆంతా తిరిగివచ్చి, ఎప్పుడూ ఏదీ దహనంకావి (ప్రదేశం దక్షిణ సమ్ముదతీరంలో

• చిన్నస్థలం ఉందనీ, ఆది కలియుగంలో ధర్మానతారంకోనం (వళఠ్యేకించబడి

శ వంగ పాహిత్య చరిత ఉందనీ, చెప్పింది. దానినలహా ననుసరించే, ఆశవాన్ని శివుడి ఒడిలో దహనం చేశారు. విన్దువు ఇంధనాన్ని నమకూర్చగా, (బిహ్మ శవానికి అగ్నిసంప్కారం: చేశాడు, తరవాత. ఈ దేవతలు నృష్టి కమావికి పూనుకొని మానవ, దివ్యసృష్టుల్ని చేశారు, కేతక, చండిగా మళ్లీ పుట్టింది. ఆమెని శివుడు పెళ్ళిచేసుకొన్నాడు.2

ఇంతవరకు ఈకథ, చాలాశాఖలకు సమానం. దీవి తరవాతకథలో చాలా మార్చులున్నాయి: (1) నాథగురువుల గాథలు, (1) మనసాదేవి కథలు, (11) ధర్మ దేవతపూజకు నందింధించిన కథలు; అనేవే ఆవి. ఇంచుమించుగా గురుపు లందరి పేర్లు చివర నాథశబ్దిం ఉండడంచేత ఈ సంప్రదాయానికి నాథ సప్రదాయం అనేపేరు వచ్చింది. దై హశ, మానసిక, హర్షికవిషయాలపై పూర్ణసంయమనంతో కూడిన కళోరనియమావళ. గూఢ్యక్రియలతోకూడిన ఈ యోగానికి జీవగజ్ఞ (ప్రాథమిక బౌద్ధంవలెనే, ఇవికూడా మొట్టమొదటిలో విశీశ్వరసం(పదాయానవికి చెందినదే. కావి, రానురాను ఇది శైవ సాధనమొక్క, తాంత్రిక సాధనయొక్క (వ్రభావంకిందికి వచ్చింది. మొట్టమొదటి కథ ననుసరించి, గోరక్షనాథుడు మొట్ట మొనటి నాథగురువు, మీననాథుడు ఇంకో సంప్రదాయానికి చెందినవాడు. శివపూజ ఈ సంప్రదాయంలోకి వచ్చి చేరినప్పటినుంచి, ఈ ఇద్దరూ ఒకే కథలోకి వచ్చారు = వద్ధానుగో ళతాల్లికంచె ముందే, (ప్రాగ్భారతంలోందిహుశః వంగదేశంలో నే- ఈ నంప్రదాయం తరి ఎత్తింది అనడంలో సంకయంలేదు. తాంతికయోగం. దీవిలో వవేశించగానే, జాలంధరి, కౌన్స్‌ మొదలయిన కొందరు ఐతిహాసిక పురు మటు దీనిలో (వథమగురువులుగా అంగీకరించదిడ్డారు. దీవిలోవి కథలు, గాథణ స్టీరరూపాన్ని ఆంధయుగంలో పొందాయి. వంగదేశంనుంచి ఈ సంప్రదాయం, దీని కథలు గాథలు; దేశంలో నలుమూలలా వ్యాపించాయి. ఛ్నిదకర్ణులు (కాన్‌ ఫట్‌ ) అవి పలవదిడేయోగులు-పంజాబు, రాజపుటానా, మహారాష్ట్ర మొదలయిన (ప్రదేశాలలో అందరికీ తెలివినవాళ్ళీ. వంగేతరులయిన యోగుల నంప్రదాయ. పిద్ధాలయిన గీతాలలోవి భాషావిషయకాలయిన విశేషాలు, వాటికీగల వంగ నందం ధాన్ని రుజువుచేస్తాయి,

గోర క్షనాథుకి పేరు బౌద్ధతాంత్రిక నంప్రదాయంలోగావి. బౌద్దేతరం సంస దాయంలోగావి మొట్టమొదట లేదు. ఈ పేరు మొట్టమొదటసారిగా జ్యోతిరీశ్వరుడి

1. ఇంకో కథనాన్నిబట్టి శేకక వహగమవంచేయగా, 6వుడు ఠస్మావిన్షమైన అవ్మల్ని ఛరించినట్లుగా ఉంది.

అంధయుగం - ధార్మికళాఖల ఉద్గమనం శ్శీ్తి వర్ణనరత్నాకరంలో, ఆరవై నాలుగు సిద్ధపురుములలో ఒకటిగా కనబడుతుంది గోరక్షనాథ సంప్రదాయావికి మూలం, పామాలయ(ప్రాంతంలోని (వజలన్యవ హారం కొవచ్చును. గోర్భా అనేజాతినామంకూడా, ఈ విషమాన్నే రుజువు చేస్తు న్నట్లుంది. గోరక్షనాథుడు ఐతిహోపికపురుషుడు అనడావికి ఆధారాలు అంతగా- కనబడవు, మీననాథుడనే ఒక వ్య క్రిమ్మాతం బౌద్ధులకు పరిచితుడు. చర్యాగీతాలకు వ్యాఖ్యానం (వ్రాస్తూ, మునివత్తుడు మీననొథుకి రచన అంటూ ఓ నాలుగు పాదాల బెంగాలీ పద్యాన్ని ఉదాహరించాడు. దాని అనువాదం ఇలా ఉంటుంది.

“వరమార్దనునే గమ్యస్థానానికి గురువు మార్గం చూపిస్తాడు. కర్మకురంగాన్ని నమాధి కవాటంతో బంధించుమంటాడు. కమలం వికపించిందని ఓన త్త చెప్పదు. కమలంలోని మధుపు కాగడంలో (భ్రమరం తడబడదు.”

గోరశ-మీననాథుల కథమీద బయలుచేరిన మొట్టమొదటి. రచన 1401 (ప్రాంతంలో విద్యాషతినవ్రాపిన గోరక్ష విజయం అనేది, భాషాసంస్కృృతాలలో ఉన్న ఇది ఒక సంగీతరూపక౦.

బౌద్ధతాంటతికులలో. పిద్ధసంప్రదాయం అప్పటికప్పుడే బలపడుతూడఉంది. పరస్వామి ఐన రత్న అను రాజకుమారుడు, ఒక డాకివీ (పర్మివాజిక) పోత్సాహం వల్ల. యాఖై సిద్ధుల ముప్పైఐదు జ్ఞానడాకినుల చరిత్రలను రెండు[గంథాలలో వర్డించాడు. ఈ రాజకుమారుడి మొట్టమొదటి పేరు నృసింహుడు. ఈ రచనలు, వద్ధానుగో శతాట్టిలోగానీ అంతకంఅె ముందుగావి టిబెట్టుభాషలోకి ఆనువదించ బిడ్డాయి. పిద్ధులయిన జొలంధరి, కొన * గాభురు చొరంగి మొదలయినవాళ్ళ యొక్క. కథలకు; క్లొనడాకిని ఐన మయనామతి కథకు వీజాలు పై(గంథాలలో ఉన్నాయని మనం ఊహించవచ్చును. ఈ కథలు మధ్యకాలీన వంగభాషలో వియలు దేరిన దృళ్య (శ్రవ్యకావ్యాలలో -కొన్నిటిలో.కనబడతాయి.

నాభ నం(ప్రదాయానికి చెందిన గురువుల ఆవిర్భానం, ధర్మువి సం(ప్రదాయావికి చెందిన నృష్టి కమకథకు పర్యవసానరూపమైంది. మధ్యకాలీన వంగకావ్యాలలో గోరశ్షనాథుకి చర్యల్ని, ధర్మదేవతపూజల్ని నర్జించేవి చాలా ఉన్నాయి. నాథ పద్దుల కథ అఘువుగా చెప్పాలం'పే, ఇలా ఉంటుంది.

అగ్ని సంస్కారాన్నిపొందిన ధర్ముడి చితాభన్మంనుంచి (సిద్ధులు ఆదినాథుడు ఆంటారు ముఖ్యులయిన ఐదుగురు పిద్ధపురుఘులు ఉద్భవించారు. నాభినుంచి

త్త వంగ సాహిత్య చరిత్ర మీననాథుడు (ఇతన్ని మక్స్యేం(ద్రనాథుడనికూడా అంటారు. దీవిలోంచే పాందీలో మచ్చీందర్‌ అనీ, వంగభాషలో మోచందర్‌ అనీ, పేర్లు వచ్చాయి.) అలాటం లోంచి గోరక్షనాథుడు, అస్థులలోంచి జాలంధరి (వంగభాషలో ఇతనికి హోడింపా అనేపేరుకూడా ఉంది. జ్యోతిరీశ్వరుడు ఇచ్చిన సిద్దులపేర్ణ పట్టికలో ఈ "పేరు ఉందిం) కర్ణంలోంచి కాన (తరవాత ఇదే కాన-పా గా మారింది,) పొదాలలోంచి చౌరంగి, ఉదయించారు. ఈ కథ పిద్దులపేర్లు ననుసరించి, తరవాత (సజలలో (వ్రచారావికి వచ్చినట్లుంది. ఊడ్చేవాడిగా పవిచేయడంవల్ల , హాడింపాళు అ పేరు వచ్చింది కావ అనేశబ్దిం, కర్ణ శబ్దంలో ౦చికాకుండా, కృష్ణశబ్దంలోంచి వచ్చింది. వాలుగురంగుల (చతురంగ) గుడ్డముక్కలతో చేపినవస్తాొన్ని ధరించడంచేత చౌరంగి ఆనేసేరు వచ్చింది పిద్దుడికి. అతడిపేరులోఉన్న మొదటి రెండు అక్ష రాలకు చరణ (ప్రొదాలు) శబ్దం లఘ్యుప్రతిధ్వవి లాంటిది. ఆందుకే అతను చర జాలలోంచి వచ్చినట్లు కథ వియలుదేరింది. మీననాథుడు శివుడికి. గోరక్షనాథుడు మీననాథుడికి, కాన జాలంధరికి; శిష్యులయ్యారు. జాలంధరి చౌరంగుల సంబం ధాన్నిగురించి ఏమీలేదు శివుడికి ఒక్కడికే మహాజ్ఞానం ఉండడంవల్ల, ఈ ఐదు గురు వుడి ఆధిక్యాన్ని అంగికరింవారు. శవుడిభార్య ఐన చండి, మహాజ్ఞానాన్ని భృర్తధగ్గిరనుంచి నేర్చుకోవాలని కుతూహలపడింది. దాన్ని గోప్యాతి గోప్యంగా ఉంచాలి గనుక, స్త్రీ ఆయిన చండి రహస్యాన్ని దానలేదనుకొని శివుడు ఆమెకు మహాజ్ఞానాన్ని కలిగించడానికి వెనుకాడినాడు, మహాజ్ఞానం, అది కలిగినవాళ్ళకి అమరత్వాన్ని వ్రసాఎస్తుంది గనక, అది పెల్లడ్రై పోతే నృష్టికమావికే భంగం అవీ శవుడిభయం. కాని, శవుడు తనభార్య పోరుపడలేక అది ఆమెకు కలిగించా లనుకొన్నాడు, ఇంకెవరూ వినకుండా ఉండాలని శివుడామెను సముద్రంలో ఓ ఎత్తయిన వేదికలాంటిదానిమీద కూర్చోబెట్టి, ఉపదేశం (ప్రారంభించాడు. మీన వాథుడికి ఈవిషయం తెలిసి, ఉపదేశాన్ని రహస్యంగా వినాలవి, ముందే ఆ వేదిక దిగువను దాగిఉన్నాడు. ధర్ముడి కీంకరుడిగాఉన్న గుడ్ల గూది, చండియొక్క (ప్రయత్నాన్ని తెలునుకొవి. దేవాదిదేవుడైన పరమాత్మకు ఈవిషయం చెప్పింది. వరమాత్మ, చండికి నిద్రవచ్చేటట్లు చేశాడు. శివుడు ఈ విషయాన్ని (గ్రహించక మహాజ్ఞానంయొక్కం వివరణ చేస్తూపోయాడు. చండి మాట్లాడకపోతే, శివుడికి నంశయంకలిగి సత్యాన్ని (గహిస్తాడని, మీననాథుడు వివరణమధ్య ఊకొట్టడం మొదలెట్టాడు. వినరణ ముగిసినతరవాత, చండి వ్యిదలేచి, ఉవదేశం [ప్రారం ఛించనలసినదవి శివుడివి అడిగింది. శివుడు నక్యాన్ని (గ్రహించి, మీననాథుడిమీద

అంధయుగం - ధార్మికళాఖల ఉద్గమనం తీస్‌, కోసంవచ్చి, ఆవసరం వచ్చినప్పుడు అజ్ఞానం జ్ఞాపకం రాకుండుగాత అని శపించాడు,

పిద్దులగురువైన శీవుడు గృహస్థుగా ఉండగా, ఆయనశిష్యులు (అహ్మచర్యాన్ని అవలంబించడం చండికి నచ్చలేదు. కొని, పద్దులు ఆమె మాట వినలేదు. ఆమెకు కోపంవచ్చి, వాళ్ళలో కామో[దేకం కలిగించడంకోనం అతి నికృష్టమైన (ప్రయ త్నాలు చేసింది. గోర క్షనాథుడుతస్ప మిగిలినవాళ్ళందరూ, అమె (ప్రయత్నాలవల్ల సతనాన్నిపొంది-కొంతకాలమైనను-విషయలంసటులయి పోయారు. మీననాథుకు కామరూపదేళశంవెళ్ళి అక్కడ న్రీలరాజ్యూన్ని పరిపాలించాడు. - పాటిక రాజ్యం యొక్క రాణి ఆయిన మయనామతి గుజ్లపుసాలణు ఊడ్చేవాడిగా కుదురుకొన్నాడు జాలంధరి. కాన, దాహుకటప్రాంతానికి వెళ్ళాడుగాని అతని అనుభవాలు మనకి తెలియవు. ఐదవపిద్దుడు, తన వనవతితల్లి తో ఆక్రమసంబంధంలోకి దిగజారాడు,

గోరక్షనాథుడ్‌ పట్టుదల చండికి చాలాకోపాన్ని తెప్పించింది. అతన్ని వంచించి ఇం(ద్రియలోలుడిగా చేయాలని. చెప్పరాన్నిపయత్నాలు చేసింది. పురువలలో విషయవాంఛల్ని 'రేపేవాళ్ళు న్రీలే అని నొక్కి చెప్పడం ఇక్కడ యోగి కవుల దృష్టి. ఆందుకే స్త్రీల ఉద్దేశాలు ఆపభ్యమైనవి, నీచమైనవి అవి ఆ యోగులు చెప్ప డానీకి (సయత్నంచేశారు. అన్ని.పయత్నాలు ఐనతరవాత చండి ఓటమిని ఒప్పుకో వలసివచ్చింది. గోరక్షనాథుడి కోపానికి ఆమె గురికొకుండా శిపుడు అడ్డుపడ్డాడు. తుట్టకుదకు గోరక్షనాథుడికి (ప్రపంచంలో యధేచ్చగా సంచరించడానికి అనుజ్ఞ ఇచ్చి, శివుడు చండి క్షైలాసానికి వెళ్ళిపోయారు. నలుగురుపిద్దులు విషయవాంఛ అలోవడి ఉన్నారు. గోరక్షనాథుడుమాతం, విజయనగరంలోఉన్న వకుళ వృక్షం పీడను నివసించేవాడు, ఓరోజున అక్కడ అతనికి కాన కనసడ్డాడు. ఈ కలయిక ఎవరికీ ఇష్టంలేకపోయినా, దీనివల్ల సరన్పరం. గురువులచర్శితలను తెలుసుకో గలిగారు. తన గురువైన జాలంధరి మయనామతి కొడుకైన గోవిందచం(దుడి (లేక గోపీచం్యదుడు)చేక నజీవనమాధి చేయదిడినట్లుగా. కాన తెలుసుకొన్నాడు. తనగురువు సాంసారిక సుఖదుఃథాలలో ములిగితేలుతూ, మృత్యువుకి సమీపంగా ఉన్నట్లు మీననాథుడివిగురించి గోరక్షనాథుడు తెలుసుకొన్నాడు. న్రీలరాజ్యంలో ఏకై కపురుషుడై రాజ్యంచేస్తున్న తనగురువుసు రక్షించడానికి గోరతనాథుడు వేగంగా బయలుదేరాడు, మీననాథుడి శిమ్యులయిన యోగులవల్ల ఇలాంటి చిక్కే దయినా వస్తుందేమో అని, ఆతనిరాణులు తను రాజ్యంలోకి ఇంకేపురుషుడు

46 వంగ సాహిత్య చర్మిక రాకుండా కట్టడిచేశారు. యోగులకు అనలే (వ్రవేశంలేదు. గోరక్షనాథుడు, ఒక అటక శ్తెకేషంలో సులభంగానే నగరంలోకి (ప్రవేశించాడు. కొత్త ఆటకటత్తె నగరంలో (వ్రవేశించిందని వివి మీననాథుడు అమెను రప్పించాడు. ఆటకత్తె చేషంలో రాజుముందుకువచ్చిన గోర క్షనాథుడు, తనగురువు ఆకారంలోని వికా రావ్నిచూచి అశ్చర్యపోయాడు. మీననాథుడు మహాజ్ఞానాన్ని విస్మరించి, విషయ వాంఛలకు వశుడై శ్రస్తుడయిపోయాడు, శరీరం శీర్ణమైపోయింది. మనస్సు వికలమైళోయింది. మృత్యువుకు నమీవంలో ఉన్నాడు. గోరక్షనాధుడు తన గురువు తనని ఆనవాలు వట్టగలడనుకొన్నాడు. కొని, మీననాథుడికి ఈ గొడవే లేదు, గోరక్ష వాథుడిని మామూలు నాట్యన్త్రీ అనుకొవి, ఆమెవిద్యను చూపించు మన్నాడు. గురుపుకి శిష్యుడు జ్ఞానోపదేశం చేయవలసి రావడమనే ఇరుకున గోర క్షనాథుడు పడిపోయాడు, అదికాక, ఈ ఉవదేశం, నాట్యం సంగీఠంద్వారా, ఇశర స్త్రీలకు తెలియకుండా చేయాలి, తానెవరో (ప్రత్యక్షంగా తెలియజే స్తే, రహస్య ళంగమై వెంటనే స్రీలు వెళ్ళగొస్పేస్తారు. కనుక, ఆటపాటలద్వారానే సందేశాన్ని అందజేయాలని నిశ్చయించుకొని గోరక్షనాథుడు గత్లెకట్టాడు. మీననాథుడు తన ఆటపాటలలో కుతూహలాన్ని కనబర్భడంతో నే, గూఢార్ధగర్భికాలయిన పాటల ద్వారా గోరక్షనాథుడు తనగురుపు మీవనాథుడికి తా ్ర్వికసత్యాల్ని బోధించడం ప్రారంభించాడు,

“ప్పష్కరిణీలో నీరు లేదు; ఎందుకది ఒడ్డుదాటి పొర్లి పోతోంది? గూటిలో గుడ్డు ఎప్పుడూలేదు; చిన్నపిట్టలెందుకు రెక్కలు కొట్టుకొంటాయి ? నగరంలో ఒక్కమనుమ్యుడుకూడా రేడు; కాని అది ఇళ్ళతో. కిక్కిరిసి ఉంది. గుడ్డివాడు దుకాణాన్ని పెట్టాడు; చెమిటివాడు కొంటున్నాడు. వగ్షాలు తగ్గాలి. చేసలు నరస్సు అడుక్కి పోవాలి. లో తై ననముద్రాన్ని చిన్ననావలో దాటాలి.'”

ఈ పాటలు వినడంతో, మెరుప్తు మెరిసినట్లు మీననాథుడికి దివ్యజ్ఞానం కలిగింది, శిమ్యుడిచేత గురువు పూర్ణంగా (ప్రబోధితుడయినాడు. శ్రీల మోహం నటావంచలమైంది. గోర క్షనాథుడు, విజయనగరంలోవి తన వకుళనృక్షం కింద కూర్చోడానికి తిరిగి వచ్చేశాడు. మీననాథుడు మహానాదందగ్గిర ఒక మఠాన్ని స్థాపంచాడు, క్ట

గోరక్షనాథుడివి కలునుకొన్నతరవాత. కాన కథ ఏమైందో నరిశీలించడానికి ముందు, మయనామతి కథ కొంత తెలుసుకోవాలి, మయనామతి తన చిన్నవయ

ఆఅఆంధయుగం - ధార్మికళశాఖల ఉద్గమనం త్త స్పులో ఒక పిద్ధపురుషుడివి కలుసుకొని అతవివల్ల తాంత్రిక నంపదాయంలో చీక్షీతురాలై౦ది, ఆ గురువుపేరు మీననాథుడుగా కొన్నిచోట్ల వ్యవహారంలో ఉన్నా. ఆ గురువు వాలంధరి కాని ఇతరులు కారు. శివుడు పంపి వేసినతరవాత జాలంధరి, మైనామతి దగ్గిరకువచ్చి, అజ్ఞాతంగా ఆమె గుజ్తిపసాలలలో ఊడ్చే సవివాడిగా చేరాడు. మయనామతి సపాటికరాత్తైన మాజణిక్యచం(దుడి భార్య వివాహం తరవాత భర్తను తాంఠిక సంఫ్రదాయంలోకి తీసుకొనిరావాలని మయనా మతి ప్రయత్నించింది. మాణిక్యచల్యద్రుడికి తనభార్య క్రొనడాకిని అనీ తెలియ గానే, ఆమె మాంతికళ క్తులకు అతను భయపడ్డాడు. భార్య చెప్పుచేతలలోకి శావడానికిపూర్వ మే ఆకను చవిపోయాడు. తరవాత గోవిందచందుడు మయనా మతికి పుట్టాడు. ఆతను యుక్తవయస్సు రాగానే, అందమైన ఇద్దరుపిల్ల ల్ని పెళ్ళి చేసుకొని వాళ్లతో భోగజీవితం గడపడం (ప్రారంభించాడు.

తన భర్తయొక్కవంశం నకించిపోతుందేమో ఆని మయనామతి భయం, తన కొడుక్కి. సంతానం ఉండదని ఆమెకి తెలుసును. వంశం నంచిపోకుండా ఉండ చావికి, గోవిందచంగద్రుడి జీవితం పొడిగించడం ఒక్క కే మార్గం. ఒక సిద్ధయోగి దగ్గిర దీక్షపొంది, పర్మివాజకుడిగా యోగసాధనచేయడం ఒక్క కే, ఆ మార్గాన్ని సుగమం చేసేది. జాలంధరి శమ్యుడిగాచేరి, నంసారాన్ని కొంతకాలమేనా త్యజించు మవి ఆమె తనకొడుక్కి చెప్పిందీ. గోవిందచంద్రుడికి ఇది నచ్చలేదు. తాను రాజు తనతండ్రి రాజు. గుల్దపుసాల ఊడ్చే తక్కువకులం (హాజీ వాడిదగ్గిర దీక్షపొంది. వాడికి పాదాభివందనంచేయడమా తాను; అనుకొన్నాడు, మయనామతి, కొడుక్కి. నచ్చచెబుతూ, *హాడీ' అనేది కులావికి సందింధించిన మాటకాదనీ, శరీరంలో అన్థులు (హోాడు కలవాడని అర్థమనీ, ఆ మాటయొక్క. తాంత్రిక వై శష్ట్యాన్ని వివరించింది. ఇష్టం లేకపోయినా, తల్లిమాట కాదనలేక గోవింద చంద్రుడు దీక్షకి ఒప్పుకొన్నాడు. కావి, ఆతను జాలంధరిదగ్గిర దీక్ష తీనుకొన్నా, సంసారజీవితాన్ని మానలేదు. యోగమార్గంలో నూతన దీక్షితుడయిన గోవింద చంద్రుడు, తనకు నం(కమించిన తాంథత్రికశ క్తులనుచూచి నవ్వడం మొదలు పెట్టాడు. అకని గురువు కిదితెలిపి, ఆ శక్తుల్ని గోవిందచం(ద్రుడినుంచి ఉపనంహ రించాడు. రాజునకు తన భార్యలము౦ందు తలనంపు అయింది. దావితో తనగురువు మీద కోవంవచ్చి. అతడిని పూడ్చిపెట్టించాడు. గోరక్షనాథుడినుంచి కొనకు ఈవిషయం తెలిపింది. పాటికాకు వెంటనే బియలుదేరివచ్చి, బాలయోగిరూవంలో

తరి వంగ సాహిళ్య చర్మిత వగరం (వ్రవేశింబాడు. అక్కడినుంచి రొజదర్చారులో (ప్రవేశించి, తన యోగళ కుల (వ్రదర్శనంద్వారా రాజును భయపెట్టాడు. గోవిందచంగద్రుడు భయపడి, జాలంధరి గోరీవి తెరిపించాడు. గోరీలోంచి పైకి వచ్చినవెంటనే, గురువయిన జాలంధరి రాజును చూడాలన్నాడు. “కొన” సలహామీద గురువుకెదురుగా గోవిందచంద్రుడి బంగారువి(గ్రహాన్ని (ఇంకో కథ ననుసరించి ఒకపశ్ళేం రో. దిఠాణీ గింజల్ని) ఉంచారు. గురుపు దృష్టివడి ఆవ్మిగహం (లేక ఆ గింజలు) బూడిదవడం జరిగింది. ఇలా రెండుసార్లు జరిగినతరవాత, గురువుకోపఎ చల్లారింది. దీవితో గోవిందదం(ద్రుడు వళ్చాత్ర్తాపపడి, గురువు ఆజ్జప్రకారం నడుచుకోవడావికి పిద్ధ మయ్యాడు. ఆప్పుడు జాలంధరి ఆతనికి పూర్ణదీక్ష ఇచ్చాడు. వెంటనే రాజు తన వస్తాలు విసర్జించి; చిరిగినగుడ్డలు కట్టుకొని, తల గోరిగించుకొవి, చెవులకు శంఖం ముక్కలతోచేసిన పోగులు పెట్టుకొవి, ఒళ్ళంతా బూడిద పూసుకొని; ఇల్లు విడిచి వెళ్లిపోయాడు, ఇంక గోవిందచంద్రుడి తరవాతికథ, మిగిలిన జానపద కథలులాగే, స్టావికొలిరుచులనుబట్టి మారుతూ వచ్చింది.

మయనామతీ గోవిందచం్యదుల కథకు, ఐతిహాసీక నత్యత్వాన్ని కలిగించాలనే (ప్రయత్నాలు చాలా జరిగాయి. కావి, ఇందుకు మనదగ్గిరఉన్న సామ.గి చాలదు, పూర్వకాలపు పట్టికేర (ఇప్పుడు తిప్పెరలోవి మహేరకుల్సలో మాణిక చంద్ర గోవిందచం[ద్రులనే రాజులున్నారో లేరో మనం చెన్పలేము. కాని, ఇదిమాత్రం విజం, ఈ కథ్యాపారంభం, నేపాలు సిద్ధసంప్రదాయంలోఉన్న *భుసుకు అనే శాంతికయోగి కథలాగే ఉంది. వద్ధానుగు, సదిహేనుళతాబ్దులలో ఎప్పుడో ఒకప్పుడు నేపాలులో నంన్కృతంలో (వ్రాయబడిన లిథిత్యప్రతి ననుసరించి “భునుకు” కథ ఇది,

“భుసుకు'యొక్క అనలు'పేరు ఆచలసేనుడు. ఇతను మంజువర్మ అనే రాజు కొడుకు. *భుసుకు'ను యువరాజుగా చేస్తున్ననందర్భంలో, వ(జడాకివి అయిన ఆతవి తల్లి, ఆతనిమీద వేళ్లీళ్లు పోసింది. వెంటనే అతను బాధతో గోలసెట్టి. ఎందుకలా చేశావని తల్లిని ఆడిగాడు. అప్పుడామె ఇలా అంది : “*వాయనా.రాజు, చిత్రకారుడు, కవి అనే ముగ్గురు ఎప్పుడూ న్వర్గావికిపోరు. నువ్వు రాజునయితే: చాలా బాధలు నడవలసీపస్తుంది. ఇల్లువిడిచిపోయి, దేవతఅయిన మంజు ఘోష యొక్క మందిరంలో ఉన్న సిద్ధుడి దగ్గిర దీక్షపొందడం నీకు మంచిది,” తల్లి సలహా ననునరించి రాజకుమారుడు నడుచుకొన్నాడు,

అంధయుగం - ధార్మికశాఖల ఉద్గమనం ర!

రాజైన తన ఏక్రై కప్పుతుడివి, ఇల్లావిడిచి వర్మివాజకుడిగా పొమ్మవి ఆదేశం చిన తల్లి కథ: సహజంగానే రోజూ పర్శివాజకులయిన సన్యాసుల్నిచూస్తూఉన్న (వ్రజలలో మంచి (ప్రచారావికి రావడంలో ఆశ్చర్యంలేదు. ఈ కథ ఆర్యభాష మాట్లాడదిడే దేశం నాయగుమూలలా వ్యాపించింది. ఇది వదహారోశతాబ్లికి ముందే జరిగింది. జాయసీ తన "వద్మావతిలో దీన్ని పేర్కోడం దీవికి నిదర్శనం. పిద్దుల్నిగురించ్చివాస్తూ, తారానాథుడు ఈ విషయాన్ని పేర్కొన్నాడు. ఈ నంద రృంలో ఆతను, వంగమాతృకనుంచి రెండువాక్యాలుకూడా. ఉదాహరించాడు. వదహారో శతాబ్దంలోని _ప్రారంభకాలావికి చెందిన ఓ కవి (వాఠవల్లకూడా, వది హేనో శతాబ్దంలో వంగదేశంలో ఈ విషయావికున్న (ప్రాచుర్యం, మనకు తెలు స్తోంది. మయనామకి-గోవిందచం్యదుల కథ ఇతివృ త్తంగాఉన్న _మొబ్దమొదటి వంగర చన, వదిహేడోళతాబ్లికిచెందిన ఒక నాటకం. ఇది నేపాలుదేశంలో (వాయ బడింది. కావి, వంగదేశంలోమా(తం పద్దెనిమిది, సంధొమ్మిదె శతాబ్దులరోగాని ఈ విషయంమీద రచనలు బయలుదేరలేదు.

నాథయోగుణు, వారి అనుయాయులు, నంభుంలో వర్ణభష్తులుగా వరిగణింన విడ్డారు. సర్మపదాయపిద్దమైన ననాతన ఆచారవ్యవహారాలను వారు పాటించక పోవడమే ఇందుకు కారణం, అందుచేతనే, వారు [(వాసిన గేయాలు నంఘంలోవి ఉచ్చ్యశ్రేణికి చెందినవారిచేత ఈనడించదిడ్డాయి. ఇందుచేత, మధ్యయుగానికి చెందీన (ప్రతిభావంతులై న వంగకిపులు శ_క్తిమంతములైన ఇతివృత్తాల్ని వ్వీకరించి వ్రాస్తూకూడా, అవ్నింటినీ మించిఉన్న ఈ ఇతివృత్తాన్ని వస్తువుగా (గగ్రహాంచలేక పోయారు. వదహారోశతాబ్లికి చెందిన కవులకునూత్రం శ్రీ చైతన్యుడిజీవితం, ఈ లోపాన్ని తీర్చిందవి చెప్పాలి

సర్పాలకు రాణి ఐన మనసయొక్క_ కథ మిక్కింలి నంకీర్ణ మైనది. ఈ కథకీ, ఛర్ముణ్జీ ఆరాధించే శాఖవారి విశ్వవృష్టి కథకీ, స్వల్పంగా పోలిక ఉంది, కేతక ఆనేది మననకు పర్యాయసదం. మవస అనేపేరు, ఆమె పుట్టుకకు శివుడి మోహో వికి గల నంబింధాన్ని చూపిస్తుంది, మొదట్లో మనన, తుచృదేవతలా కనబడు “తుంది. ఆమెకు శివుడితోతన్న అ,క్రమనంబంధం; మనసా మంగళ్‌ కాన్యంలోను, మధ్యయుగంలోని కొన్ని వంగరచనలలోమ సూచించబడింది. మనసామంగళ్‌ కొవ్యంలో ముఖ్యభాగమైన బేహుంలకథలో, అమె కాముక ప్రవృత్తి, కవి ఎంత దాచాలనుకొన్నా దాగక కనబడుతూనే ఉంది.

శ

వ వంగ సాహిత్య చర్నిక అనేకములయిన పుక్కి టిప్పరాణాలు, గాథలు కలిపి మనన కఠగా రూపొందిం చని చెవ్పడావికి వీలుగానే ఆది కనబడుతుంది. దానిలో మూడుభాగాలున్నాయి. (1) మనవ పట్టుక: చండితో ఆమె పోట్లాట, చిట్టచివరికి స్నేహం; జరత్కారు డ&ీతో ఆమె వివాహం, (4) తనమ (ప్రజలు పూజించాలనే ఆమె ఉబలాటం; మొట్ట మొదటిలో గోవబాలురు, తరవాత ఓక ముస్లిము, చివరికి ఒక బె_స్తకుటుంబం ఆమెచే ఆకర్షింపబడడం, (11) తుద్దితుదకు చందో అనే వర్తకుడు ఆమె గొవ్ప్వ దనాన్ని గుర్తించడం = అవేవి ఈ మూడుభాగాలూను. ఈ చివరిభాగంలో: జాన వద సాహిత్యంనుంచి, పురాతన గాథలనుంచి. తీసుకొన్న బేహులకథ దీనీలో కభీపిపోయింది. లఘువుగా చెప్పాలంటే మనస కథ ఇది: శివుడి వీర్యం పద్మవ(త్ర*మీద వడడంవల్ల ఈమె పుట్టింది. (అందుకే ఆమెకు పద్మ, పద్మావతి అనే పేరు వచ్చింది.) ఈమెను వాసుకికల్లి పెంచింది. నాగలోక మంతా ఆమెను రాజణీగా అంగీకరించింది ; ఆ లోకంలోవి విషావికంకా ఆమెను యజమామురాలివిగా చేసింది. ఓ నాడు ఆమె ఓనరస్సులో క్రీడిస్తూఉంటే ఆమె తండ్రి అయిన కిపుడు ఆమెనుచూచి, గుర్తు పట్టలేక తవ్యప్రేమను వెల్లడిస్తాడు. ఆమె తా నెవరొ శివుడికి చెప్పి, తనను ఇంటికి తీసుకొవిపొమ్మవి (ప్రార్జి స్తుంది. తన భార్యయైన చండి దీవివి సహించలేదివి తెలిపిన శివుడు, మొదటితో మనసనను ఇంటికి తీసుకొవిపోవడావికి అంగీకరించడు. కావి, ఆమె (ప్రార్ధనలవలన హృదయం కరిగి రహన్యంగా ఆమెను ఇంటికే తీసుకొనివస్తాడు. చండి, కొలది కాలంలోనే ఇది కవిపెట్టి, మననను శివుడి ఇంకోభార్యగా భావించి దెబ్బలాడు తుంది ఈ చెబ్బలాటలో మనసయొక్క. ఓక కన్ను పోతుంది. తన కూతుర్ని ఇంట్లోంచి వెళ్ళగొస్తేస్తానవి శివుడు ఒప్పుకోవడంతో, గృహంలో శాంతి ఏర్పడింది. శివుడు మననను తనతో తీసుకొనిపోయాడు. చాలాదూరం నడిచిన తరవాత, వాళ్లు ఓ అడవిలో (ప్రవేశించారు. అడవిమధ్యలో ఓ కొండ ఉన్నది. అక్కడ ఓ చెట్టుకింద మనన విద్రపోయింది. ఆమెను అక్కడే విడిచి వెళ్ళి పోవాలి అనుకొన్నాడు శివుడు. వెళ్ళిపోయేముందు పితృ ప్రేమచేత ఆతవి కంటి మంచి ఓ వీటివిందువు క్రింద పడింది. దానిలోంచి వేత * (లేక న్మేతవతి) అవే శ్రన్నె పుట్టింది. ఆమెను మననకు చెలికత్తినుగా వియమించాడు. తరవాత తన తం 1, ఈ పేరుకి జావపద సాహిత్యనందింధమైన ఉర్చిత్తి ఉండవచ్చును. “చేత్‌ అనవే “ఏరు బ్రాహ్మణ ంక్రాలలోని *విత్య' అమ దేసకకి ఉందిం

అంధయుగం - ధార్మికళాఖల ఉద్గమనం తీక్షే 'స్వేదంలోంచి, ధామాయ్‌ అనేవాణ్ణి నృష్టించి వాళ్ళకు రక్షకుడిగా చేశాడు, ఈవిధంగా తన ఆంతరాత్మయొక్క ఆరాటాన్ని శాంతింవజేసుకొవి, శివుడు తిరిగి వెళ్ళిపోయాడు. ఇంతలో దేవలోకంలో ఒక అలజడి వచ్చింది దేవతలథేనువు కవిలయొక్క దూడ, నమయావికి పాలు దొరకనందున బల్లుక సాగరంలోవి నీటినంతా తాగే సింది. దేవతలకందరికి, ఈ పాగరంనీరే ఆధారం. శివుడి నలహా ననునరించి దేవతలందరూ కపిలను (ప్రార్థించగా, అమె ఆ సాగరాన్ని పాలతో నింపింది. కొవి, ఇం3లో ఇంకో చిక్కూవచ్చి పడింది. ఓ చిలక, ఆ సాగరంమీంచి ఎగు రుతూ దానిలో ఓ చింతకాయ జారవిడిచింది. దానితో పాలు పులిపిపోయాయి. పెరుగుగా తోడుకొన్నాయి. దాన్ని మథించడంతప్ప దేవతలకు గత్యంతరం లేక పోయింది. (ఈ మథనమంతా పురాణకథ ననునరించే ఉన్నది.) సాగర మథనం వల్లి పుట్టిన మంచివ స్తువులన్నీ విష్ణువు, ఇంద్రుడు మొదలయినవారంకా స్వీక రించారు. శివుడికి, ఆసురులకు ఏమీ మిగలలేదు. వాళ్ళకోనం మళ్ళీ రెండోసారి మథించారు. హాలాహలం పుట్టింది. విశ్వమింతా నశించేస్థితి వచ్చింది. దేవతల (పార్సనలమీద శివుడు ఆ విషాన్ని మింగి, సృష్టిని రక్షించడానికి పూనుకొన్నాడు. కావి, అవిషంచేత అతనూ మూరృ్భవడిపోయాడు. అప్పుడు మనన వచ్చిం తండ్రిని 'సేదదేర్చింది. దీవికి (వత్యుపకారంగా, ఆమెకు దేవసళలో స్థానం లభిం చింది. కవి, దేవతకుకూడా వివాహం ఉండాలిగదా; మననము జరత్కారుడనే బుషి కిచ్చి వివాహం చేశారు. బుషి కొలదికాలంలోనే ఆమెనువిడిచి వెళ్లి పోయాడు. మనసకు ఆ స్తీపడనే కొడుకు పుట్టాడు. ఇతను జనమేజయుడి నర్చ యాగాన్ని ఎలా ఆపినాడో మహాభారతంలోనూ ఉంది. ఇంతలో మనన కథకు నందింధించిన పురాణగాథ ముగుస్తుంది. దేవతల దేనత్వం, మనుష్యుల అంగీకారంమీద ఆధారవడి ఉంటుంది. మను మ్యడు ఆరాధి స్తేనేతస్ప దేవతకు దేవతత్వం పసిద్దించదు. అందుచేత. తనను ఆరా రించే మనుష్యులకోసం మనన అన్వేషణ (ప్రారంభించింది. నేతతో కలిపి మనన భూలోకం వచ్చింది. ఒక మైదానంలో గొల్లి పిల్లలు పళువుల్ని మేపుకొంటూ ఆమె కంటబడ్డారు. వాళ్ళదగ్గిరికి ఓ ముసలి ము శ్రేమువురూవంలో వచ్చి, తనము పూజించ వలపిసదిగా కోరింది. గొల్లపిల్లలు ఆమెను మాంికురా టు! తరిమి వేశారు. మననకు కోపంవచ్చి, వాళ్ల యం ఏ ళ ఊగగ0 ౫125 టో

ర్‌2 వంగ పాపొత్య చర్మిక లాగ చేపింది. ఇప్పుడింక గత్యంతరంలేక గొల్లపిల్లలు ఆమె శరణుబొచ్చారు. మనన, తాగడానికి పాలు కావాలని అడిగింది. పాలు పిఠకడావికి కుండ లేక పోవడంవల్ల, తన చేతిలోవి బుట్టలోకి పితుకుమవి మవన. గొల్లి పెద్దకు బుట్ట ఇచ్చింది. ఆమె మహిమవల్ల వట్టి పోయిన అవు పాలు ఇయ్యగా, ఆమె బుట్టలోంచి పాలు కాగింది. దీవితో ఆమె దైవర్వంమీద గొల్లవాళ్ళకు నమ్మకం కలిగి: ఆమెను (పతిసంవత్పరం జ్వేష్టమానంలో జక్ల పక్ష దళమినాడు* పూజించడానికి ఒప్పుకొన్నారు, పూర్ణకుంభం దేవతకు (ప్రతీక. మనస పూజవల్ల వాళ్ల అచిరకాలం లోనే ఐశ్వర్యవంతులయినారు.

ఈ నూరనదేవత పూజలో వీళ్లు చూపుతున్న ఉత్సాహో(దేకాలు, పొరుగు వారయిన ముస్లిము రైతులతో వీళ్ళకి దెబ్బిలాటలు తెచ్చాయి. మనస ఈ అవ కాళాన్ని బాగా వినియోగించుకొంది. తన భక్తులతో చేతులుకలిసి, తానూ దెబ్బ లాటలో పాల్ల్గొవి, చివరికి జయాన్ని సాధించింది. ముస్తింరైతు పోదరులయిన హా పేన్‌ హనసన్‌లు, మనసకు ఒక దేవాలయం కట్టి ఇచ్చారు. వఏీళ్లతరవాత బెన్త వాళ్లను సాధించింది మనన. చేసలుపశ్లు జాలు, మాలు అనే సోదరులకు నవిలో ఓ బఐబంగారుప్యొత లభించింది. ఇది మవసకు (పతీకఆమిన పూర్ణకుంభం. ఈ సోద రులతల్లి. దీవిని పూజించడంతో వాళ్లకు ఐశ్వర్యం పట్టింది. దీవితో మనస గాథలో 'రెండోభాగం ముగింపునకు వస్తుంది.

మనసయొక్క-_ చివర్మిపయత్నం, నమాజంలోవి ఉన్నత(శేజికిచెందిన వాళ్ళ పూజను పొందడంవిషయమై జరిగింది. వ _ర్తకులమన్ననలు పొందాలవి ఆమె ముల్యోగ్రేశం. వణికృమూహానికి నాయకుడు చాందో. అతను గొవ్ప శ€వళ కుడు. శివామగహంవల్ల ఆతనికి శివుని జటాజూటంలోంచి ఒక జడ. ఒక ఉ తరీయం, దివ్యజ్ఞానం లభించాయి. ఇలాంటివాడివి సాధించడం ఏ దేవతకై నా చాలా కషం గదా! మనన తనకు కలిగిన పూర్వానముభవంవల్ల, అతన్ని (ప్రత్యక్షంగా ఎదుర్కో దల్భ్చుకోలేదు. వెనకనుంచి.ఆతవి భార్యద్వారా.వ్రయత్నం (ప్రారంభించింది చాందోయొక్కం భార్య, జొలూ మాలూల తల్లి దగ్గరమంచి మనసయొక్క పూజా విధావాన్ని నేర్చుకొంది. మొట్టమొదట్లో, చాందో కీ విషయం తెలియదు, కౌవిి అస్హేకాలం దాగలేదు, తన భార్య, పూర్ణకుంభాన్ని పూజించడంచూచి, చాందో

14 విఎధిగాథిలలొ ఈనెల వెరు వెరిగా పేర్కొనబడింది.

అళంధయుగం - ధార్మికళాఖల ఉద్గమనం ర్‌కి చేసింది. ఆతను లెక్క పెట్టలేదు. శివానుగహంవల్ల లభించినవాటివి హరించవలసి వదిగా మననకు నేత నలహా చెప్పింది. ఈ సలహాను పాటించి, మనన ఆంద మైనయువతి రూపాన్ని.గహించి, చాందోయొక్క భార్య పోదరినంటూ నటించి అకవి హృదయాన్ని చూరగొన్నది. ఈ నైతిక పతనంవల్ల చాందో, శివాను.గహం వల్ల పొందిన వస్తువుల్ని పోగొట్టుకొన్నాడు. తరవాత, మననయొక్క అను యాయులఐున నర్చాలు, చాందో కుమారుల్ని ఆరుగుర్ని కంచి చంపేశాయి. అస్పటికీ. చాందో మనన ముందు తలవంచలేదు. అతని అఖరికొడుకు లథాయ్‌ (లభీందర్స్‌ యుక్రవయస్కు- డై నాడు. చొండో ఆతనికి బేహులనిచ్చి వివాహం చేశాడు. తనవంశళాన్ని నాశనం చెయ్యాలని పూనుకొన్న మనన బారినుండి నవ దంపతుల్ని రక్షించడంకోసం, చాందో ఓ ఇనవగదిని పిద్దం చేయించి, నూతన దంపతులు (ప్రథమర్శాతివి దావిలో గడి పేవిధంగా ఏర్పాటుచేశాడు. కాని, మనన ముందే గదిని నిగ్మించినవాడిని వళంచేసుకొని, దానిలో ఒక సూదిబెజ్జం అంత కన్నం ఉండేలాగ చూసింది. నవదంసతుల నమాగమావికి ముందే, మనస యొక్క విషనర్చం ఒకటి, ఆ కన్నంలోంచి గవలోకి దూరి లఖాయ్‌ని కరిచి చంపేసింది. ఈ విధంగా, తన కడగొట్టుకొడుకు వంకోద్ధారకుడు మరణించినా, చాందో లొంగలేదు. సర్పదేవతకు (జలసందింధి శాఖ) బలి అయినవాళ్లను. దహవం చెయ్యడం నం(ప్రదాయం కాదు గనక, శవాన్ని జలార్చణం (నదిలోగాని, నరస్పులోగావి విడవడం) చేయాలి. ఏ మహానుభావుడి, మంథత్రపిద్దుడి, దయవల్ల వైనా చవిపోయినవ్య క్రి మళ్లీ బతకవచ్చుననే ఆళ, మృతవ్య క్తి బంధువులలో ఉండడ౦కూడా ఈ ఆచారానికి కొరణం కావచ్చును. ఆవిధంగానే, చనిపోయిన లథాయ్‌ దేవోన్ని కజ్ఞిపెట్టిలో ఉంచి, బిల్లుకసాగరంలో విడిచివేశారు. భర్త దేహాన్ని విడిచి ఉండలేని బేహంలకూడా, పెట్టిలో కూర్చుంది. పెట్టి, (త్రివేణి చేరే లోపుగా బేహుల చాలా కష్టాల్ని ఎదుర్కోవలసి వచ్చింది. అక్కడ ఒక చాకిత, బట్టలు ఉతికేముందు తనకొడుకును చం పేపి, బిట్టణు ఉతుక్షోవడం పూర్తి ఆయిన తరవాత వాణ్ణీ బతికించి, తనతో ఇంటికి తీసుకొనిపోవడం బేహుల కంటబడింది. మళ్ళీ రెండోనాడు అ చాకిత వచ్చినప్పుడు, బేహులల ఆమెతో స్నేహం చేసింది అమెపేరు వేత. ఆమె దేవతలబట్టలు ఉతుకుతుంది. మనన స్నేహితురాలు. వేత మరునాడు బేహులను తనతో దేవసభళకు తీసుకొనిపోయి, ఆమె తన మేన (వంగభావలో వేత అంసే సన్ననివస్త్రం అవి అర్థం ఉంది.)

దత్త వంగ పాహిత్య చర్మిక కోడరినియు. బట్టలు బాగా ఉతకడ మే కాకుండా. చక్కగా వాట్యంకూడా చేయగల దనియు చెప్పిందీ. బేహులను నాట్యం చేయవలపిందిగా అడిగారు దేవతలు. శివుడు మొదలయివవాళ్ళందరు, ఆమె నాట్యంచూచి ముగ్దులయ్యారు, అప్పుడామె వాళ్లకు తన దుఃఖగాథ వినిపించింది. దేవతలు (ప్రార్జించగా (ప్రార్థించగా, తన మామగారిని మనసొ పూజచేయడానికి తామ ఓఒప్పిస్తానని బేహంల వాగ్దానం చేపిన తరవాత. ననన బేహుల భర్తను బతికించింది. లభాయ్‌తోబాటు అకవి అన్నలు ఆరుగురుకూడా బతికారు. అందరు నంతోషంతో ఇంటికి తిరిగినవ్చారు. అప్పుడు ఎక్కువ బలనంతం అక్కర లేకుండానే, చాందో మనసా పూజవేయడానికి అంగీక రించాడు.

ధర్మ దేవతకు సంబంధించిన గాథలు, పూజాది [క్రియలు చాలా నంకీర్ష గా కన వఐడతాయి. అందులో వైదిక ఆవెదిక, అర్య అనార్యవిషమయాల సాంకర్యం కవి పిస్తుంది. ధర్ముడు బుగ్వేదంలోవి యమ వరుణుల మిశరూసం; మిగలిన వేదాల లోని సూర్యుడు, ఇరానుదేశ నంప్రదాయంకూడా దీనిలో కలిసిపోయాయి. ఇవి గాక భగవంతుడి విషయమైన; ఆతి పురాతనం, వేదపూర్వం అయినగాథ (భగ వంతుడు నృష్టి ప్రారంభం ఆయినవెంటనే తనువు చాలించా డనేది) కూడా చీవిలో కలిసిపోయింది. మనదేశంయొక్క_ తూర్పుళాగంలోను. ఉ త్తరభాగంలోను భర్మ దేవతపూజ (“కేతక-మనన* అనే ఆతని “సోవరి నహధర్మవారిజి'- వేదం లోని “యమి"వలె_తో కలిపి) ఒకప్పుడు విరివిగా జరిగే., ఆవి చెప్పడానికి తగిన ఆధారాలు చాలా ఉన్నాయి. ఆనాటీ [గామదేవుడు ధర్ముడు.

ఇవ్వుడు వంగదేశంలో జరిగే ధర్మదేవత పూజకూడా, నమాజంలోవి అవ్ని వృ త్తులవాళ్ళకు సంబంధించే ఉంటుంది. వరి పండించేవాళ్లనుంచి, పనిముట్లా ఈయారుచేసేవాళ్ళదాకా; వేదం పల్లి ంచేవాళ్లనుంచి జొతరలలో చిందులతొక్కే వాళ్లదాకా; ఈ పూజలో పాల్గొంటారు. ముప్తిములు పరిపాలన స్టాపించడావికి పూర్వంఉన్న రాజదర్చారుల ఆచారవ్యవహారాలన్నీ ఇందులో చక్కగా (వతి వింబించి ఉంటాయి. మొదటిలో (శ్రీ హర(ప్రసాద్‌ కాన్త్‌ ఊహాంచినట్లుచాలామంది అవిచారమూలకంగా ఆ వాదాన్ని ఆంగీకరించినట్లు.ధర్మ దేవతపూజకు, బౌద్ధమతం లోని ఏ కాఖతోనూకూడా, ఆక్హే అంత నందింధంలేదు. శ్రీ శాన్తీయొక్క వాదం రెండు ఊహలమీద ఆధారవడి ఉంది: (1) ధర్మ అనేపేరు, బొద్దంలోని *సద్దర్మ" శబ్దిలనం; (టు కూర్మంయొక్క. టొమ్మ, బౌద్ధస్తూపావికీ చిహ్నం. ఈ రెండు

అంధయాగం _ ధార్మికళాలల ఉద్ద్గమనం రఫ్‌ ఊహలూ తప్పవి రుజువయింది. ధర్మ దేవతయొక్క_ పూర్చిపేరుు *'యమధక్మ రాజు” ఆవి విర్ణయించడావికి వీలుగా, “ధర్మరాజు” అవి ఉంది. ఈశబ్దం, వైదిక బొద్దనం_ప్రదాయాలలో, “యముడు” అనే అర్థంలో వాడుకలో ఉంది,

ధర్మ దేవత పూజనుగూర్చి చెప్పే మధ్య కాలీన వంగకావ్యాలు, రెండుతెగ అగా ఉన్నాయి. ధర్మదేవశయొక్క వూజానికాన్నిగురించి విరివిగా వర్ణించిచెప్పే, మతనంబంధమైన కావ్యాలు, మొదటి తెగకు చెందినవి, వీటిలో పరంపరాగత మైన కథలు, గాథలుకూడా ఉంటాయి. రెండో తెగకు చెందినరచనలలో, ధర్మ దేవకకు ఇష్టుడయిన 'లౌపీనొ” అనే వీరుడియొక్క సాహనకృత్యాణ వర్డితాల్నై ఉంటాయి.

ధర్మప్పరాణం లేక అనిలపువణం లేక ధర్మమంగళ్‌ అవి ఏలనబదే, మత నంబంధమైన కావ్యాలు, మశ కింతకుముందు పరిచయమైన నృష్టికమ కథకో, (ప్రారంభం అవతాయి. ఈ కథాభాగాన్ని శూన్యశాస్త్రం అవిగాని, శూన్యపురాణం అవిగావి అంటారు. విశ్వం శూన్యంలోంచి పుట్టిందని వర్డించిచెప్పడ మే ఇందుకు కారణం. ధర్మ దేవత, తనను పూజించే భక్తులోనం అన్వేషించడం, రెండో భాగులోనీ కథ. మొట్టమొవటి భక్తుడు, “నదా" అనే ఒక డోమ్‌. దేవకకోనం తనకొడుపునుకూడా బళి ఇస్తాడు. తరవాత, దేవత అఆ కొడుశుము బితికిస్తుంది. “నదా' తరవాత ధర్మ దేవతను పూజించినవాడు హరిశ్చం్యదుడ నేరాజు.! ఇతవి మంత్రి పేరు రామాయ్‌పండితుడు. మూడోభాగంలో. రామాయ్‌కథ ఉంది. ఇకవి తండ్రి ఒక యతి. అతనంటే తోటివారికి కిమేదికొదు. ఆతను చవిపోయిన తర వాత, తం డిమీద కోపంతో, కొడుకును వెలివేశారు వారంతా. ఆతనికి బంధు వులు గౌవి, ఇతర (బాహ్మణులుని దీక్ష ఇయ్యలేదు. చివరికి ధర్మదేవత తానే ఆతనికి దీషెవిధిగా రాగికాయెత్తు కట్టాడు. అయినాకూడా (బ్రాహ్మణులు అరనివి తమ సంఘంలో కలుప్పుళోలేమ. ధర్మ దేవతకు కోవం వచ్చింది. (ప్రతివక్షనాయపడై న మార్కండేయుడికి బొల్లి (లేక కుష్టు వచ్చేటట్లు చేశాడతను. అప్పటికి మారక్కం డేయుడు, రామాయ్‌ పండితుడికి లొంగిపోయాడు. ధర్మ దేవత అయిన సూర్యుడి గుడికి రామాయ్‌పండితుడు పూజారి అయ్యాడు, ఈభాగంలో ధర్మ దేవత పూజకు నంబంధించిన (కతుకలాపాలన్నీ విపులంగా పవ్యాలలోను, గీతాలలోను వర్డించ లున్నాయి. ఈ రెండుకథలూ, ఒకే మూలకథనుంచి వచ్చాయనడంలో నంశయం లేదు.

56 వంగ పాహిత్య చర్మిళ విడి ఉన్నాయి. తమమొర వినవలసినదిగా ధర్నదేవతను ప్రార్థించే ఈభాగావికి "గాజన్‌” (గర్జన అవి సేరు.. మొశ్రాకంతకీ "వారామోకి' (ద్వారము క్రీక- తలుపు తెరవడం-=నుంచి ఆవి పేరు. రాజులాగ, ధర్మదేవత తన నుందిరం తలుపుకెరిచి, భక్తుల్ని రావిస్తాడవి నమ్మకం. *వారా' అవే శచ్దానికి ఉన్న రెండో అర్థం (పన్నిండుయొక్క ధ్వవికూడా. ఉంది ఇక్కడ. ధర్మ దేవతపూజలో చ్వాదశనంఖ్యకు (ప్రాముఖ్యం ఉంది. ఆదిళ్యులు పన్నిండుగురు కదా?

ధర్మమంగళ్‌ కొవ్యాలలో *లౌ సేన్‌"'యొక్క సాహసకృళత్యాలన్నీ వర్శింపబడి ఉంటాయి. ఇవన్నీ జానసదకథలు. మధ్యకాలీన వంగభాషలోని మహాకొవ్యాల జొతికి సన్నివాతంగా ఉంటాయి ఇవి. ఇతినృ త్తంలోను. రచనాశల్పంలోను వీటిలో కొంత పాతదనం కనబడినా, ఈ రచనలంక పాతఏకొపు, మకు లభిం చినవాటిలో ఆత్యంత (ప్రాచీనమైనది. పదిహేడోళతాబ్టి మధ్యభాగంకం చ వెనకది శొదు. ఇన్పటికీ ధర్మదేవత వార్షి కపూవా సందర్భంలో, ధర్మమంగళ్‌ కాన్యం చదవడం ఉంది. చండీ, మనసాల పూజలనందరృంలో; చండీమంగక్‌, మనసా మం॥ళ్‌ కావ్యాలు చది వేటన్లే, ధర్మమంగళ్‌ కావ్యాలు చదవడం పరిపాటి. ఈ కావ్యాలలో మిక్కిలి రసవంత మైనభాగాల్ని, పూజ ముగిపేరోజుకు ముందు రోజు చదువుతారు. ఇది అన్ని మంగళకావ్యాలకు నమానధర్మం. రాతి ఆంతా మేలుకొని, ఏకబిగిని చదివే ఈ కథాభాగావికి “జాగరణ' అనే సార్ధకనామం వచ్చింది. *మంగళ చండీకావ్యాన్ని ఏనడానికి, (ప్రజలు విజిపోకుండా, రాతి ఆంతా మేలుకొని ఉంటారు" అవి అంటాడు బృందావనదాను. ధర్మమంగళ్‌ కథ ఇలా ఉంటుంది ;:

కర్ణ పేన్‌, గొడమహారాజుయొక్క సామంతుడు. ఇతవి రాజధాని *'రమతి (రామపాల మహారాజు విర్శించిన రామావతి). స్టావికుడయిన ఓక గొర్లరాజు, పోమఘోస్‌ అనే ఆతను, తను కొడుకు ఇచ్చాయ్‌ సాయంతో కర్ణ'పేన్‌ రాజ్యాన్ని అకమిప్తాడు. గొడమహారాజు సాయంతో, కర్షపేన్‌ తన ఆరుగురు కుమారులతో కలిని రాజ్యాన్ని తిరిగి నంపాదించాలవి వ్రయత్నిస్తాకు. కావి, తను కులదేవత శ్యామరూవ(చండ్రిఅన్యుగహం నంపావించిన ఇచ్చాయ్‌, వారినందరినీ ఓడిస్తాడు. శర్ణ పేన్‌ కొడుకులు ఆరుగురు మరణిస్తారు. అప్పుడు గొడమహారాజు అతన్ని చేర దీవి, తన మరదల్ని ఇచ్చి వివాహంచేస్తాడు. కావి, మహారాజు బావమరది, మంత్రి

ఆఅంధయుగం - ధార్మికళాలల ఉద్గమనం పొ అయిన మాహుద్య, ఈ పెళ్ళికి ఒవ్పుకోలేదు. తన చెల్లెల్ని ఒక ముసలివాడి కిచ్చి 'పెళ్ళిచెయ్యడం అతనికి నచ్చలేదు, వివాహం తరవాత, కర్షపేన్‌ తనభార్య రంజా వతితో, గొడమహారాజు తనకు కట్నంగా ఇచ్చిన మయనాఘర్‌ వెళ్ళిపోతాడు. కర్ణ సేన్‌ రాజుకు సంతానం కలిగేవయస్పు దాటిపోయింది, అయిశా ఆ భా్య్యాళర్త లకు నంతానవాంఛ ఉంది. తన ముశలిదాది నలహాననుసరించి రంజావతి చాలా వియమినిష్టలతో ధర్మ దేవతను పూజిం౨, అకని అను[గగ్రహం నంపొవిన్తుందిం ధర్మ దేవత అన్యుగహంవల్ల, వారికి లౌపేన్‌ జవ్మిస్తాడు. కాను అకగీకరించవి వివాహంవల్ల, తన చెల్లె లికి ప్యుతుడు కలగడం మాహుద్య లరించ లేకపోయాడు. కంసుడికి కృష్ణుడివిషయంలో ఎలాంటిభావం ఉండేదో, మాహుద్యకుకూడా లొ పేన్‌ విషయంలో అలాంటిభావమే ఉంది. పిల్లవాడిని అపహరించవలపిందిగా చెప్పి. దొంగల్ని వంపుతాడు మాహుద్య, వాళ్లు అపజయాన్ని పొందుతారు. కర్పూరధవక్‌ అనే పెంపుడుకొడుకునుకూడా ఇస్తాడు ధర్మదేవత. రామ లక్ష్యణులులాగ, కృష్ణ బలరాముబలాగ ఈ ఇద్దరూ పెరుగుతారు. కుస్తీ మొదలయిన వీరోచిత క్రీడలలో (పావీజ్యం నంపాదించినకరవాత, విద్య ముగి పేనతరవాత, గొడమహారాజును రాజధానీనగరమయిన రమతిలో కలుసుకోవాలని లొపేన్‌ చాలా ఉబలాట వడతాడు. తన చాకచక్యం మహారాజునకు చూపించాలని తొందరపడతాడు. అన్నదమ్ములిద్దరు, రాజధానీములంగా ఉత్రరంవై పుపయాణం చేస్తారు. జాలందార్‌ (జాలంధక ?) ఘర్‌లో వీరిరువురికి మొట్టమొదటి పాహన ఘటన ఎదుకవుతుంది ఒక పులి ఆ ఊరురాజును, (వజలను చంపివేని విచ్చల విడిగా తిరుగుతూ ఉంటుంది. లౌపేన్‌ ఆ పులిని చంపి, ఆ (ప్రాంతాన్ని మళ్ళీ సుఖి క్షంగా చేస్తాడు. అన్నదమ్ముల తరవాతిమజిలీ తారాడిఘి. ఇక్కడ లౌసేన్‌ ఒక మొనలివి చంపుతాడు. ఆక్కడనుంచి వీళ్ళిక్టరు జామతి వస్తారు. ఆ (వదేశంలో బారుయ్‌ (పోకతోటలు పెంచేవారు జాతివా రెక్కువ. ఆ జొతిస్త్రీ ఒకావిడ, లౌపేన్‌ను కామిన్తుంది. అతను తిరస్కరిస్తాడు. (సముఖ కుటుంబావికిచెందిన అవిడ, లౌ పేన్‌ తనను కామించినట్లుగా అభిమోగంతెచ్చి. అకవిని కారాగారంలో పెట్టిస్తుంది. కవి. ధర్మదేవత అండఉన్న ఆతను సులువుగావిడుదలై, పైకి వచ్చే స్తాడు. తరవాత వాళ్ళమజిలీ గోలాహాల్‌ అనేచోటు, ఆప్రాంతం సురిక్ష అనే ఒక భద్రవేశ్య పలుకుదిడిలో ఉంది, కొత్తవా డెవడువచ్చినా. ఆమెపళ్నలకు నమా ఛానం చెప్పాలి. చెప్పలేకసోతే, అమె బావీన కొవాలి, చెవితే ఆమె విటుడు

56 వంగ సొహిఠ్య చరిత్ర ఆవతాడు. లౌ పేన్‌. ఆఖరిపళ్నకు తప్ప, మిగిలిన వాటికచ్నిటికి నమౌధానం చేబు. కాడు. ఆఖర్విప్రళ్న ఇది:

కామరూప కామచండి, కామత వస్తుంది.

చెవ్వు, శ్రీ రాతువు ఆమెదేహంలో ఎక్కడ ఉంటుంది ?

ఈ (ప్రశ్న “లొ సేన్‌ "కే కొదు; ధర్మ దేవతకి, మిగిలిన దేవతలకి కూడా కొరకదిడ లేదు. సరియెన ఉత్తరం, ఒక్క చండీదేవికిమ్యాత్రం తెలుసును, ఆమె, లౌ సేన్‌నకు ఈ [కిందిసమాధానం చెప్పి పాయపడుతుంది ;

వళువుకాడు. సక్షికాదు. అండంలోవి జీఏ. చూప్పకో చంపుతుంది. చేతులు కాళ్ళు లేవు. సకలం చూస్తుంది. కాని చూడిబడదు. ఆది పరమరత్నం-= యత్నంతో రక్షిలచుకోవాలి. దావి ఉపరితలంమీద పిందూరరాగం. కింద కొటుక. కవ్నీటి చుక్కలాగ ఆది సదా చంచలం, కామరూప కొమచండి, కొామత వస్తుండి. అష్టాంగాలినీ విడిచి, ధాతువు వామచతుపులో ఉంది,

నురిక్ష. తన ఓటమిని ఒప్పుకొంది.

గొడ(ప్రాంతావికి వచ్చినతరవాత, లౌవేన్‌ తన మేనమామ వ్యతిరేకతని ఎదు: ర్కొంటాడు. అయినా. గొడమహారాజు ఆదరాభిమానాల్ని సంపాదించి గౌరవుతో ఇంటికి తిరిగివస్తాడు. అతవికి; "*కాలుదోమ్‌' అకనిభార్య *“అఖ్య'ల స్నేహం లభిస్తుంది, వాళ్ళిద్దరు మయనాఘర్‌ వచ్చి ఏవాసం ఏర్పర్చుకొంటారు. కాని, ఈ శాంతీ మయజీవితం అ్టే కాలం సొగలేమ లౌపేన్‌కు తన మేనల్లిణ్ణీ లొంగ చియ్యాలవి మాహుద్య (ప్రయత్నాలు మానలేదు. ఆతని నంహామీగద మహారాజు లౌ సేన్‌ ను కామరూనం జయించడానికి పంపాడు. లౌపేన్‌, కొమరూపం రాజును ఓడించి అతని కూతురు కళింగను వివాహమాడాడు. తిరిగివస్తూ లౌ సేన్‌, అమల, విమల అనే ఇంకో ఇద్దరు రాజకుమారికలనుకూడా వివాహం చేసుకొన్నాడు. -

కొంతకాలం పోయినతరవాత, హరిపాల్‌ ఆనేంాజు ఆస్టానావికి లౌపేన్‌ను వంపారు. ఈ రాజు కూతురుపేరు కానరా. ఈమె గొడమహారాజును వివాహమాడే టట్లు నంధానం చెయ్యవలపిందిగా లౌ పేన్‌ను ఆజ్ఞాపించారు. అననుకూలమైన ఈ నంబంధం దిటిపోవాలనే దృష్టితో, రాజకుమారిక ఇష్టదైవమైన చండీదేవి ; ఉక్కుతో ఒక ఖడ్గమృగాన్ని నృష్టించి ఇచ్చి ఆమృగంమెడ ఒక్క కత్తి వేటుతో వరకగలిగివవాడే, రాజకుమారికను వివాహమాడ యోగ్యుడవి కట్టడిచేసింది. రాజు

ఆఅంధయుగం - ధార్మికళాఖలల ఉద్గమనం ప్‌ం్రు కమారిక దాదికూడా దేవీళ క్తురాలే, లౌ'పేన్‌ ఈ ఘనకార్యాన్ని చేపి, రాజకునూరికను తానే వివాహమాడాడు, ఈ వివాహంనల్ల ఆతనికి చిత్ర సేన్‌ ఆనేకొడుకు కలిగాడు.

దీవితరవాత. లౌ-సేన్‌ తండ్రియొక్క విరోధి ఆయిన సోమ ఘోష్‌ అతని కుమారుడు ఇచ్చాయ్‌ అనేవాళ్ళను ఓడించనలసివచ్చింది. ఈ యుస్ధం, ధర్మదేవత చండీదేవిమీద సాధించిన విజయానికి (ప్రతీక. దీనికో చండీపూజ తగ్గి, ధర్మ దేవత పూజ ఆధిక ప్రాచుర్యాన్ని పొందింది. ఈ యుద్ధంలో ఇచ్చాయ్‌ మరణిస్తాడు. దీని తరవాత, గౌడ దేశాన్ని అతివృష్టినుంచి. వరదలనుంచి, ధర్మదేవత దయవల్ల, లౌసేన్‌ రక్షిస్తాడు. ఇప్పుడు లౌసేన్‌ను కడతేర్చడావికి మాహుద్య ఇంకో కొత్త ఎత్తు వేస్తాడు. ఆప్పటికి దేశకుంతా, లో వేన్‌ గొప్పళ క్తుకని, ధర్మదేనత ఆతను పిలు పస్తే వలుకుతాడని. పేరు సంపాదించాడు. నూర్వ్యుడివి పశ్చిమంలో ఉదయించే లాగ చెయ్యకపోతే, మరణదండనయే అని లౌసేన్‌తో మాహుద్య అంటాడుం ఆతనితొపాటు, గొడలో ఉన్న ఆతని తలిదం్యడులుకూడా మంణించవలసి ఉంటుం దవీ, అతని ఆస్తిని వశంచేసుకొంటారనీ చెబుకారు. తన తల్లి యొక్కదాది, ధర్మ దేవత భదక్తుకాలు అయిన ఒక వృద్ధస్తీశోకలిపి లౌపేన్‌, ధర్మదేవత పూజకోసం దిల్లూకనది దగ్గిరికి పోతాడు, అక్కడ ధర్మ దేవతయొక్క_ పవ్విత పూజాస్థలం ఉంది. అక్క-డ ఆతను వియమవిష్టలతో తపస్ప్సుచేస్తాడు. ఈ లోపుగా మాహుద్య, లౌ పేన్‌ గౌవి ఆతని తల్లిదండ్రులుగాని లేవి మయనాఘర్‌ ను ముట్టగస్తాట. కోటను కాలూ డోమ్‌, అతనికొడుకు కొపొడాలవి పట్టుదలతో యుద్ధంచేస్తారు.. కొని వాళ్లు మరణిస్తారు. తరవాత కొలూ భార్య లభ్యా నాయకత్వంవపొం , యుర్ధంచేస్తుంది. ఆమె మరణించినపిదప, రాణీ కళింగనాయకురా లపుతుంచ. కౌని, ఆమెకూడా మరణిస్తుంది, అప్పుడింక, కానూరాణి, ఆమెదాది ధుమసీ, కలిని యుద్ధంచేసి మాహంద్యాను అతనిపేనను ఓడిస్తారు.

లౌనేన్‌, చాలా కష్టాల్ని ఓర్చి. దీర్చకాలం తసన్సుచేసినా, సూర్యుడు సళ్చి మౌన్ని ఉదయించాలి అనే (ప్రార్థన ధర్మదేవత గణి.చడు. చిట్టచివరికి ముసలి దాది “సాముల' నలహోా ననుసరించి లౌసేన్‌ తన తలమనరికి ధర్మ దేవతకు ఉపహా రంగా ఇస్తాడు. ఈ దృశ్యాన్నిచూచిన జీవులు హాహాకొరాలు చేస్తాయి. ఈ సాహ సానికి మెచ్చుకొని, ధర్మదేనత సూర్యుడు పశ్చిమావ్ని ఉదయి-చేలాగ చేస్తాడు.

1. ఈ హోహాకారాల్నివట్రి, ఈ నన్ని వేశానికి “హాకంద' (ఆక్రంద-నంస్కషృతం) అనే “పీరు నచ్చింది. ఈ గాథకి “హాకందపాల' అని పేరు,

60 వంగ పాహిర్య చరిత్ర దీవికి ఇద్దరే సాకుణన్నారు. ముసలిదాది ఒకామె. హరిహర్‌ ఆనే డోలువాయించే వా డొకడు. లౌసేన్‌, రమతికి తిరిగివస్తాడు. కొని, సూర్యుడు పళ్చిమాన్ని ఉదయించినాడనవి మాహుద్య నమ్మడు. దాది, లౌపేన్‌ వక్షంగనక, ఆమె తటస్థ రాలు కొదవీ ఆమెసాత్యన్ని మాహుద్య అంగీకరించడు. హరిహర్‌ను వశం చేసుకోవాలని చూస్తాడు, కొని లాభం ఉండము. సూర్యుడు పళ్చిమాన్ని ఉదయించి వాడనీ అతను సాక్ష్యం ఇస్తాడు, లౌసేన్‌ జయించిన. పాసం। హరిహర్‌ మాహుద్య చేతులలో మరణిస్తాడు, నత్యం చెప్పినందుకు (ప్రతిఫలంగా | తల్లి దండ్రులతోకలిసి లౌ పేన్‌ మయశాఘర్‌ వచ్చేటస్పటికి ; అక్కడ అప్తులందరూ యుద్దంలో హతుల్సై ఉంటారు. కాని, ధర్మదేవత అన్ముగహంవల్ల, అందరూ జీవిస్తారు. నాటినుంచి, లౌ పేన్‌ కష్టాలన్నీ తొలగిపోయి సుఖంగా ఉంటాడు,

చండీదేవికి నంబంధించిన ఆభ్యాన కావ్యాలలో (చండీమంగళ్‌ అంటారు వీటివి) ముఖ్యకథలు రెండు. ఈ రెండింటిలో మొదటికథ పాతది. ఇది మొదటిలో కళింగ(ప్రాంతంనుంచి (ఉత్తర-(ప్రాచ్య ఒరిస్ప్రా వచ్చింది, ఆడవి జంతుపులకు రక్షణ ఇస్తూ. వ్యాధజాతివారి మన్ననలు పొందుతూ ఉండే చండీదేపత, వనదేవత శెండోకథ మామూలు పద్దతిలో నే ఉంటుంది. కథానాయకుడు ధనవంళుదైన వర్త కుడు. అతను, ఆతనికొడుకు పరిస్థితుల ననునరించి చండీపూజ చేయవలవి వస్తుంది. ఆబ్బటికింకొ, నంఘంలో ఉచ్చ్యశేణికి చెందినవారు, ఈ దేవత పూజ చెయ్యడంలేవని దీనినిఐిట్టి మనం అనుకోవమ్చను, ఈ కథలో ఈ దేవత దారిలేని జంతువులను, దారితప్పిన బాటసారులము రక్షించేదేవతలాగ కనదిడుతుంది. మొదటికళ, జానపద కథలకు సామాన్యమైన ధోరణిలోనే నడుస్తుంది. రెండో కథలో కొంఠ తికమక ఉంది. ఇది. మొదటిలో సులువైన [వతకథ' వంటిది. దీవిలో ఒక ఆశ్చర్యకరమైన దృశ్యం ఉంది. నమ్ముద్రం మధ్యలో పద్మంమీద శూర్చువి ఉన్న ఒక సుందరి, ఏనుగుల్ని మింగుతూ కక్కుతూ ఉంటుంది. ఈ దృశ్యం కథానాయకుడికి. అతవి కుమారుడికి దురదృష్టం తెచ్చుపెడుతుంది. వన్నర్తకులు లత్మీ దేవి (కమల్స భక్తులు. వద్మంమీద కూర్చుని ఉన్న ఆమె మీద ఏమగులు సీళ్ళుపో స్తున్నట్లు చిత్రించడం పరిపాటి. ఏనుగులు వ _రృకులకు అచ్చి

1. సాధారణంగా, పురోహితుడి. సాయంలేకుండా,. శ్రీలు ఇంటిదగ్గిర పూడాదులలో వివియోగించకొనే ఆభ్యానాత్మక కథ.

$. ఈ దృశ్యానికి 'కశమలే కామిని" అని "పేరు.

అంధయుగం - ధార్మీకళాఖల ఉద్గమనం 61 వచ్చిన చిహ్నాలు. వాటిని లత్న్మీదేవి కఐళిస్తున్నట్లు, చండీదేవి వర్తకులకు చూపించి, వర్తకుల అదృష్టాన్ని నాశనంచేపింది

మొట్టమొదటి కథ ఒక సామాన్యవ్యాధుని జీవితానికి నంబంధించినది. దేవి కరుణించి ఆతవికి ధనం ఇస్తుంది. కాలకేతువు అనే వ్యాధుడు, కళింగడేశంలో జంతువుల్ని వేటాడి పొట్టపోనుకొనేవాడు. అతనిభార్య పుల్లగ. ఆమె, ఇంటింటికి వెళ్ళి మాంసం, చర్మం అమ్మి, తన భర్తకోనం శ్రమపడేది జంతువుల్ని వెన్నా డడంలో ఆతనికి ఉన్ననేర్పు, వాటిని పట్టుకోవడంలో ఆతవికిగల ఒడుపు, ఆడవి జంతువుల్ని భయ్యభ్రాంతంచేశాయి. ఆవన్నీవెళ్ళి. వనదేవత ఐన చండీదేవితో మొర పెట్టుకొన్నాయి. కౌలకేతుపుయొక్క బాణొలనుంచి వాటికి ఆమె రక్షణ ఇచ్చింది. ఈ రక్షణ కాలకేతువు జీవికను నాశనంచేపింది. రెండు రోజులు, కాల శేకుపునకు ఏ జంతుపు దొరకలేదు. మూడోరోజుకూడా ఏమీ దొరకబేదుగావి ఇంటికి తిరిగి వస్తూంకే ఒక బూడిదరంగు ఉడుము దొరుకుతుంది. గతిలేక దానిని పట్టుకొవి ఇంటికి తెస్తాడు.” తన గుడిపెకున్న ఒక రాటకు దానివి కట్టి, భార్యకోనం బయలుదేరి వెడతాడు. కాలకేతువు ఆలావెళ్లగా చూన, ఉడుము ఆకారంతోఉన్న దేవత, చక్కంని స్త్రీగామారి అక్కడ ఉంటుంది. పొరుగింటి మంచి వియ్యం అరువు తీసుకొందామని వెళ్ళిన పుల్లర తిరిగివచ్చి, తన వాకిటిలో ఉన్న (వాహ్మణయువతివిచూచి ఆశ్చర్యపోతుంది. ఆమెను తనభర్త తీసుకొని వచ్చినట్లుగా. ఆమె వాళ్లతోనే ఉండిపోవాలనుకొంటున్నట్లుగా, పుల్లర ఆ యువతి మంచి (గ్రహా న్తుంది. అప్పటికి కాలకేతువు తిరిగినస్తాడు, పుల్లర మొదటిలో తన భర్తమ తూలనాడుతుంది. తరివాత, ఆ యువతిని నిందిస్తుంది. వీటివల్ల లాభం లేకపోవడంచూచి, వుల్లర ఆ యువతికి తమ దరిద్రన్గితిని కళ్లకుకపేటట్లు వర్షించి చెబుతుంది. ఆ యువతి మొండితనం కాలకేతువునకుకూడా చిరాకు కలిగి స్తుంది. అస్పటికి దేవతకు, ఆ దంవతుల మంచితనంమీద, విజాయితీమీద, విశ్వానం కలుగుతుంది. ఆమె వాళ్లకు _పత్యతమె తనపూజ (ప్రారంభించవలవినదిగా నలహో ఇస్తుంది. వెళ్ళిపోయేముందు కాలకేతువునకు ఒక ఉంగరం, చాలా బంగారం ఇచ్చి, ఆతన్ని ధనవంతుణ్జి చేస్తుంది. ఆ ధనంతో కాలకేతువు కళింగదేశంలోవి

1. ఇది గతిలేక చేసినపని. బూడిదరంగు ఉడుము, కాలశేశువు వాట్ల పూజించే వని జంతువు. కోణార్క దేవాలయం బైట, డాలు చేతితో వట్టుకొనిన్న యోధువి టొమ్మఒకటి ఉంది. డాలుమీద రెండు ఉపములదొమ్మ లున్నాయి. ముకుందరామ్‌, తన కావ్యంలో పర్జించిన కాలకేతువు వర్ణనకి ఇది సరిబోథుంది.

శ్రి వంగ సాహిత్య చర్మిక విర్ణనారణ్యాన్ని బాగుచేసి అక్కడ గుజరాట్‌ అనేసేరుతో రాజధావివి నిర్మిస్తాడు, వరదవల్ల బాధితులయినవారు తూర్పునుంచి, దడీణంప్రాచ్యంమంచివచ్చి ఈ కొ త్తప్రదేశంలో వివపించడం (ప్రారంభిస్తారు. ఇలా వచ్చినవాళ్లలో భామృదత్త అనే ఒక దుమ్టడున్నాడు. పేదవారిని వాడు పీడిస్తున్నప్పుడు, కాలకేతువునకు దొరికిపోయాడు. కాలకేతువు వాడివి శిక్షిస్తాడు, ఈ కోపాన్ని మనస్సులో ఉంచు కొవి వాడు, పొరుగురాజ్యానికిపోయి. ఆకళింగరాజును కాలకేతువుమీదికి దండ య్యాత్రకు (పోత్సహిస్తాడు. కశింగరాజూ, గుజరాట్‌ ను ముబ్దడిస్తాడు ఆ యుద్ధంలో కాలకేతువు ఓడిపోయి మిత్రద్రోహంవల్ల శ్యతురాజుకు బందీ అవతాడు. చిట్ట చివరికి, చండీదేవి అమగ్రహంవల్ల కాలకేతువు చెరనుండి దియటికినస్తాడు, కళింగరాజు చండీపూజ (ప్రారంభిస్తాడు. రెండోకథలో కథానాయకుడు ధనపతి అనే ధనవంతుడయిన ఉజాని (జ్ఞ యిప్స్‌ వర్తకుడు. ఆతవికి మొదటిభార్యవల్ల నంతానం లేదు. అప్పుడు, రెండో భార్యగా 'ఖుల్లన” అనే అందక త్తెను (గ్రహించాడు. ఆతని మొదటిభార్య *“లహని చెడ్డదికాదు గాని, “దుర్చ్భల' అనే తన దాని చేతులలో కిలుబొమ్మ. ఆదాపికి తన రాణికి నవతి రావడం ఇష్టంలేదు. 'రెండోభార్యను స్వీకరించిన కొన్నివెలలక్షే వ్యాపారంకోనం ధనపతి పోవలసి వచ్చింది, భర్త ఊళ్ళో లేనప్పుడు ఖుల్లన చాలాకష్టాలు పడవలపి వచ్చింది. దుర్పల నలహోమీది, లహన తన నవతివి మేకలను మేపడానికి ఊరిబయటకు పంపించింది. ఓరోజున ఒకమేక దారితప్పి ఎక్కడికో పోయింది, ఆ పరిస్థితులలో ఇంటికివ స్తే తనకెలాంటి మర్యాద జరుగు శుందో ఆమెకు తెలుసును గనుక, చాలా వ్యాకులపడింది. చండీదేవికి ఆమెమీద దయకలిగి, తన పరిచారికలయిన ఎనమండుగురు విద్యాధరులను పంపింది. వాన్ల వచ్చి, ఖుల్లనతో చండీదేవిని పూజించవలసినదవి చెప్పారు, పూర్ణఘటంలోవికి దేవిని ఆహ్వానించి; ఎనిమిది గడ్డిపోచలు, ఎనిమిది ధాన్యపుగింజలు నై వేవ్యంగా నమర్చించి, ఖుల్లన దేవీపూజి చేసింది. దేవి అను(గ్రహంవల్ల తప్పిపోయిన మేక దొరికింది, నదర్తకుడు ఇంటికి తిరిగివచ్చినతరవాత కొన్నాళ్ళు ఆంతా బాగానే ఉంది. కావి, కొన్నిరోజులలోనే. తాను ఊళ్ళోలేనవ్పుడు తన చిన్నభార్య మేకల్ని తీసుకొని ఊరిబయటికి పోయినట్లు ఆతనికి తెలిసింది. ఆతవీకి ఖుల్లన శ్రీలంమీద అపనమ్మకం లేకపోయినా. తన దింధువులతృప్రకోసం, ఆమెను అనేకపరీక్షలకు గురిచేశాడు. బంధుుమక్షంలో జరిగిన ఈ పరీక్షలవల్ల ఖుల్లన పతివ్రత అని కేలింది దీనికి చండీకృప కారణం,

ఆఅంధయుగం - దార్మికళాఖల ఉద్గమనం 68

మళ్లీ కొంతకొలావికి ధనపతి వర్తకంకోనం పింహళద్వీపంలోవి ఒక రేవు వట్టణావికి వెళ్ళాడు. వెశ్ళేముందు, తన యోగక్షేమాలకోనం, భార్య చండీపూణి చెయ్యడం అళతవి కళ్లబడింది. ధనపతి గొవ్ప శివభక్తుడు, తన పియభార్య శివుడినికాకుండా, ఇంకో దేవతను పూజించడం కూచి మండిపడ్డాడు. సవితమయిన పూర్ణమఘటాన్ని (మనసా మంగళ్‌ కథలో *చాందో"లాగే తన్ని పారేశాడు. ఈ తృణీకారావికి చండీదేవికి బాలా కోవంవచ్చింది. ధనపతికి గుణపాళం నేర్పాలను కొన్నది. వర్తకుడికి నముదయానం కొంతదూరందాకా బాగానే జరిగింది. కొని, పింహళంకోస్తా సమీపిస్తున్నప్పుడు; పద్మంమీద కూర్చున్న ఒకన్త్రీ, ఏనుగులను కబళిస్తున్నట్లు, పెకి కక్కుతున్నట్లుతన్న అమంగళదృశ్యాన్ని, ధనపతి చూసే ఏట్లు చండీదేవి చేపింది. ఈ దృశం మిగిలిన నావికులకు, ఎవ్వరికీ కనబడలేదు, ధనపతి రేవు చేరాడు. వ్యాపారం బాగా సాగింది. రాజాదరణ లభించింది. ఇంకో అక్కడినుంచి అదృష్టం తిరుగుముఖం పట్టింది. తామ చూచివ చిత్రదృశ్యాన్ని గురించి ధనవతి రాజుతో ముచ్చటించగా, రాజు నమ్మలేదు. తానా దృశ్యాన్ని చూపిస్తానని ధనపతి బలనంతంచెయ్యగా, రాజు సము[దయాత్రకు ఒప్పుకున్నాడు. కాని ఆతనికి ఆ దృశ్యం £నదిడలేదు. దానితో రాజునకు కోవంవచ్చి, ధనపతిని ఆనత్యవాదిగా నిర్ణయించి జీవితాంతం కారాగారంలో గడపవలసినవిగా శిక్ష విధిందాడు.

ధనవతి, ఇల్లావెడలి పోయేటప్పటికి. ఖుల్లన గర్భవతి. కొంతకాలానికి ఆమెకు కొడుకుపుట్టాడు. ఆతనికి శ్రీపతి (శ్రీమంత) అవి పేరుపెట్టారు. దినదిన (ప్రనర్ధ మానంగా అతను పద్దవాడయ్యాడు కానీ, తండి ఊళ్ళో లేనప్పుడు పుట్టడంచేత ఆతని పుట్టుకనుగురించి గుసగుసలు బయులుదేరాయి. ఇవి, తనచెవిని పడేటప్పటికి తఈండ్రీవి వెదకడంకోసం (శ్రీపతి, సింహళ దేశానికి బయలుదేరాడు. ఇరవై ఏళ్ళ (క్రితం, ఆతనీతండ్రికి కలిగిన అనుభవాలే, శ్రీపతికికూడా కలిగాయి. సమ్ముదంలో కనబడిన దృశ్యాన్ని [శ్రీవతికూడా రాజునకు చూపించలేకపోగా, రా జీతవినికూడా ఖైదులో పెట్టించాడు. మరణశిక్ష విధించాడు. శిక్ష అమలు జరిగేకొలావికి చండీ దేవి శ్రీవతియొక్క. అన్వరూపంతోవచ్చి, తన మనుమడిని రక్షించవలసినరిగా వధ్య స్పానాధికారివి అడిగింది. ఆతను అంగీరించకపోగానే, చండీదేవి తన భూత సంఘాన్ని ఆహ్వావించి రాజభటుల్ని తరిమించివేపింది. రాజును భయపెట్టింది రాజు [శ్రీపతివి, అకవి తండ్రి ధనపతిని విడిచిపెట్టవలపీ వచ్చింది. తన కూతు ఈుమ ,శ్రీపతికిచ్చి ఏవాహం చేయవలసివచ్చింది. ధనపతి తన కొడుకు కోడలు

64 వంగ పాహిత్య చర్మాక వెంటరాగా, ఆపారధవంతో ఇంటికి తిరిగివచ్చాడు. అప్పటినుంచి అతను దేపీ భక్తుడై నాడు. పైవి పేర్కొన్న ఆభ్యానాత్మక కొవ్యాలు, ఆఅంధయుగంలో బయలుదేరాయి.

ఫిన్నలిన్న ఉపాసనాసంవ్రదాయాల సంఘర్షణ ఈ కథలలో మనం చూడవచ్చును. ప్వరాతనసం(ప్రదాయంమీద ఆధునాతన సంవదాయం సాధించిన జయాన్ని మనం గు ర్రించవచ్చును. మనసాకథలో నాగదేవతకు చండీదేవతకు నంఘర్షణ పర్షిత మైనది. లౌవేచ్‌ కఠలో ధర్మదేవత భక్తుడు, చండీదేవి భక్తుడిమీద జయాన్ని సాధిస్తాడు. చండీ మంగళ్‌ కొవ్యాలలో రెండోకథలో, శిపుడిపూజకంె చండీ పూజ ఆధిక్యం పొందుతుంది.

మధ్యకారీన వంగభాషలో బయలుదేరిన ఆభ్యానాత్మక కావ్యాలు అమా దేవతల పేర్ల మబట్టి పిలవబడేవి. సాధారణంగా అ పేరుచివర, "మంగళ్‌ అవి గావి “విజయ్‌” అవిగాని చేర్చడం ఉండేది. మంగళ శద్దాన్నిబట్టి, ఆ కథలకు శ్రీం నోములు మొదలయినవాటితో. వివాహాదిశుళకార్యాలతో. సందింధం ఉండే దని తెలుస్తుంది. విజయ శల్దాన్నిదిట్టి, ఆ కథకు పురాజేతీిహాసాలతో నందింధం ఉన్నట్లు తెలుస్తుంది. ఉదాహరణగా భొగవతపురాణాన్ని (గపాంచవచ్చును. మహా భారతానికి 'జయ' అని 'పేరుఉంది.* కృష్ణుడిగాథ. మహాభారత కథలు, ఇఎవృత్తా లుగాఉన్న కావ్యాలకు, విజయ ఆవి పేరు ఉండడము ఉచితమే. ఇవి, థిన్న ఉపా నవా సం్యపదాయాలకుచెందిన కౌవ్యాలుకావు. మంగళ, విజయ అవి పేర్లు ఉన్న ఆభ్యానకావ్యాలు 'పాంచాలికా” (పాంచాలి అనేళాఖకు చెందినవి.

ఈ కావ్యాలు నమాజం నృష్టించిన రచనలు. లిన్నసం(ప్రదాయాలకు చెందిన కావ్యాలవిషయంలో. పురాణగాథలు ఇతినృత్తాలుగా ఉన్న కావ్యాలకంటపి,. ఈ ఊహ ఎక్కువ సమంజసం. అనగా-సామాజికవ్యవస్థ, అభిరుచి. ఈ కావ్యాల్ని తీర్చిదిద్దిన వన్నమాట. రాజాదరణకింద వియలుదేరినా. (ప్రజల్మపోత్పాహంకింద వియలుదేరినా?ః ఈ కొవ్యాలు జనవాహుశ్యం పండుగదినాలలో పామూహికంగా ఆనందించడానికి వియలుదేరినవి అన్న విషయంమ్యాతం నత్యం. కనకనేం ఈ కథలలోవి ప్యాతలు పాంపికవ్య క్తులకు (ప్రతీకలు. సంఘంలోవి ఆచార వ్యన హారాదులు ఈ కథలలో (పతివింవించి ఉండడంకూడా ఇందుచేతనే, ముదీరయేత్‌) కివఐడుతుంది. న

గ్ర పదిహేనో శతాబ్దినుంచి పదహారో శతాబ్ది తొలినాళ్లవరకు ఆభ్యానాత్మక కవిత్వంలో విశ్వజనీనమైన ఇతివృ త్తం రామాయణ కథ, ఇది ముస్తి ములచేతకూడా ఆదరించబిడింది. రాముడి కథః భారత దేశంలో నేకాకుండా ఇతర(పాంతాలలో కూడా, (ప్రాడేశికమైన చేర్చులు కూర్చులు మార్పులు పొందుతూ ప్రాచుర్యాన్ని పొందింది భిన్నభిన్న ధార్మికవర్గాలలో ఈకథ, చిన్నచిన్న మార్పు లతో (ప్రచారంలో ఉంది. మధ్యకాలీన వంగరామాయణాలలో అవాల్మీకమైన ముఖ్యవిషయం -= సీత రావణ వీజోత్సన్నగా వర్షించబకడం, ఇది సంస్కృతం లోని అద్భుకరామాయణంలో ఉంది. కథారచన యావత్తు భకిభావంతోనే సాగింది. పదిహేనోశతాబ్లి ముగియడానికి పూర్వమే, రాముడిపూజ వంగదేశంలో దృఢంగా స్టాపిత మైంది. చైతన్యుడి అనుయాయులలో (ప్రముఖలు చాలామంది రామభక్తులే. చై త మ్యుడిప్రభావంకింద వారందరు కృష్ణళ క్తులయ్యారు, పద్దెనిమిదో శరాబ్లి చివరికి, వంగదేశపు దక్షిణ - పశ్చిమపప్రాంతంలోమా(త్రమే రామభ క్రి విలిచిఉంది. ఆ [ప్రాంతంయొక్క- పశ్చిమభాగంనుంచి రామభక్తులు వస్తూఉండడ మే ఇందుకు కారణం. అయినా, మధ్యకాలీన వంగభాషలోని ఆభ్యానాత్మకమైన రామ కథలు, (వ్రజలమన్ననల్ని పొందుతూనే ఉండేవి. వీటివి సం్యవ్రదాయపిద్ధమ మున వద్దతులలో పాడుతూ ఉండేవారు. రాముడికథను ప్రాచీన వంగభాషలోగాని, లౌకిక భ్రాషలోగావి మనం చూడము, అయినప్పటికి. సంస్కృతంలోగావి, (ప్రాకృతంలో గావి దీనిని చదివి, ఆనాటి నాగరకులు ఆనందించేవా రవడంలో నందేహం ఏమీ లేదు. సాగరనంది అనే ఒక వంగదేశీయుడయిన నాట్యశాస్త్రవేత్త (1400 ప్రాంతం) చాలా వంస్కృృతనాటకాల్ని ((పాకృతనాటకాల్ని) పేర్కొన్నాడు ఆవి వంగదేశంలోము, తత్పరిసరాల్లోను దబియలుదేరినమే. వీటిలో చాలాభాగం రాముడికథకు సంబంధించిన వే. వాటకాల పేర్ల నుబట్టి రాముడి కథ, కృష్ణుడి కఠ ఎప్కువ ఆదరాన్ని పొందినట్లు తెలుస్తుందిం పాండవుల కథకంటెి, మిగిలిన పురాణ కఠథలకంటె, ఈ రెండింటికి (ప్రాచుర్యం ఆధికం, శిల్పకళలోకూడా,

ర్‌

66 వంగ సాపాత్య చరిత్ర రాముడికథ కృ్ణుడికథతో సమానంగానే, పన్నెండోళతాల్సినుంచి - లేక కొంచెం ముందునుంచి = వద్దెనిమిదోశతాబ్టి చివరిదాకా ఆదరణ పొందింది. పద్దెని మిదో శకాల్సిలో నే, వంగదేశంలో ఇటికలతో దేవాలయాలు కట్టడం అభివృద్దిలోకి వచ్చింది. పొత్‌గామ్‌ (నవ్హగ్రామ్ర్‌లో ఉన్న జాఫర్‌ ఖాన్‌ గౌజీ (పదమూడో శతాబ్ది చివర) గోరీమీద అక్కడక్కడ కొన్ని శాసనసంక్తులు ఉన్నాయి. ఇవి రామా యణ భారత భాగవత గాథల్ని సూచించే వాక్యాలు. అంకకుపూర్వం ఉన్న ఒక పొందూదేవాలయంలోఏ రాళ్ళతో ఈ గోరీ కట్టడంచేత ఇవి మిగిలిపోయి ఉన్నాయి. ఈ గాథలకు నందింధించిన శిల్పాలన్నీ చెక్కి వేయబదినా, ఇవిమా(త్రం మిగిలి నునకు ఐకిహోాపికంగా పనికివచ్చాయి. వీటిలో = సీఠావివాహం, అఖరదూవష జొదులవధ. రాముడు రావణుణ్ణి చంపడం, సీత వనవాసం, రామపట్టాలిషేకం, భరతుడు రాముడి (ప్రతినిధిగా పరిపాలించడం. చాణూరుడి వధ, కంన వధ, కృష్ణ బాణాసురుల యుద్ధం, దృష్టద్యుమ్న దుశ్ళాసనులయుద్ధం.ఉన్నాయి,

వంగభాషలో రాముడి కథను ఇతివృత్తంగా తీసుకొని [వాసిన మొట్టమొదటి కవి కృ్తివానవండితుడు. ఇతను కులీన (బ్రాహ్మణుడు. ఒక ఆర్వాచీన (వాత (వతివిబట్టి ; కృత్తివాసుడి ముక్తాతతంగడి, పూర్వ వంగ(ప్రాంతంనుంచి వలన వచ్చి. హగ్లీనది తూర్పు ఒడ్డున పులియా ఆనే ప్రాంతంలో స్టిరపడినట్లు తెలస్రోంది. ఇతవిపేరు నారసింహుడు. ఇతను దనుజమహారాజు ఆస్థొనావికి చెందినవాడు. కృ త్తివాసుడు ఆరుగురు అన్నదమ్ములలో పెద్దవాడు. ఇతనికి ఒక నవతి చెల్లె లుకూడా ఉంది, కృ త్తివానుడు పుస్తేనాటికి, అతవితాత, దక్షీణదేళం లోని పుణ్యకే(క్రాలు దర్శించడానికి బయలుదేరే (వ్రయత్నంలో ఉన్నాడు. మనమడు పుట్టగానే, పిల్ల వారికి తాత, దక్షీణభారతంలో (ప్రముఖదై వం ఆయిన శివుడి పేరు మీదుగా కృత్తివాసుడు అని పేరుపెట్టాడు. ఈ కాత పేవ మురారి. పిల్ల వాడికి వదకొండేళ్లు నిండగానే, ఆతన్ని ఉత్తర వంగ(ప్రాంతావికి పంపించాడు, అక్కడ రాజుకొలుపులో ఇతనీ బంధువులు మంచి ఉద్యోగాల్లో ఉండడ వే. ఇందుకు కారణం. అక్కడ చదువు పూర్తి అయినవెంటనే రాజుయొక్క. దర్శనం చేసుకొని నమ్మావితుదై నాడు. రా జితవికి, భారతీయ వద్దతిలో పూలమాల, మగంధ(ద్రవ్యాలు, చీనాంబరం ఇచ్చి సత్కరించినాడు. నక్కారాలు పొంది సంతోషంతో కృ త్తివాన వండితుడు ఇంటికి తిరిగివచ్చి, నకాలంలో రామకథను వంగభాషలో కావ్యంగా నంతరించాడు. కృ శీవాన రామాయజణంయొక్క ఈ

వదిహేనో శతాద్దినుంచీ వదహారో కతాల్ది తొలినాళ్ళనరకు 67 ఆర్వాలీన లిఖిత (వ్రతినిబట్టి లలించిన కవిజీవిత చరితననుసరించి కొంతమంది విమర్శకులు, ఇతను 1888లో పుట్టి ఉంటాడవి నిర్ణయించారు. ఈ విర్ణయం రెండు ఊహలమీద ఆధారపడి ఉంది. (1) నారపింహుడి పోషకుడైన దనుజ మహారాజు, ముస్లి ము చరిితలో పేర్కొనబడిన, పదమూడో శశాబ్టికి చెందిన శాయ్‌ దనుజుడే అనేది మొదటి ఊహ. (2) కృత్తివాసుడు దర్శించిన రాజు, గణేశ్‌ (కంస మహారాజు, అనేది రెండో ఊహ. కావి, ఈ ఊహల్ని నమ్మడంలో కొన్ని ఇబ్బందులున్నాయి. ఈ గణేళ్‌ మహారాజు ఆనలుసేరు (అతని నాణాల వనుసరించ్సి దనుజమర్దనుడు. వంగదేశాన్ని కొంతకాలం పాలించి; ఈ పొందూరాజు, విద్వాంసువైన ొహ్మణుల్ని రావించి. గంగ ఒడ్డున వాళ్ళకు వనతులు ఏర్పాటుచేసినట్లు చర్మిత (ప్రసిద్ధి. కృత్తివాన రామాయజంలోవి కవి వంశవృజెన్ని, స్యుప్రసిద్ధ వైష్ణవాచార్యుర్తైన జీవగోస్వామి స్థలాంతరంలో ఇచ్చిన వంశవృజ్షెన్ని పోల్చిచూస్తే; కృత్తివాన పండితుడి పూర్వజుడైన నార పింహుడి పోషకుడు, ఈ గజేశ్‌ దనుజమర్దనడే అవి తెలుస్తుంది. దీనినిబట్టి కృత్తివాసుడు, వది హేనోళకాబ్లి ఉత్తరార్ధ లో ఉన్నవాడని తేలుతుంది. ఆతను ఒక సఠాను పాలకువి ఆస్టానావికివచ్చి ఉంటాడు. ఈ పాలకుడు, రుక్నుద్దీన్‌ బార్‌బక్‌ షా కావచ్చును. లేదా యూసఫ్‌ షా కావచ్చును. చివరికి హుసేన్‌ షా అయినా కావచ్చును. కృత్తివాన రామాయణం తాలూకు ఈ (వ్రాత్యప్రతిలో పేర్కొనబడి వ=శేదార్‌రాయ్‌, నారాయణ్‌ రాయ్‌, జగన్నాథ్‌రాయ్‌ మొదలై నవాళ్ల హుపేన్‌షా ఆస్టానావికి చెందిన రాజోద్యోగులు. ఇందులో "పేర్కొనబడిన ఇంకో రాజోద్యోగి పేరు కేదార్‌ ఖాన్‌, హాందూ ఉద్యోగులకు ఖాన్‌ అనేవిరుదు ఇవ్వడం, ముస్తిము పరిపాలకులు పదిహేనోళశతాబ్టీ మధ్యకాలంమంచిగాని వంగదేశంలో (ప్రారంభించ లేదుః

వీటి నన్నింటినిదిట్టీ, కృత్తివాన పండితుడి కాలాన్ని సరిగా నిర్హయించడం కదరదని కేలుతోంది. ఇంకా కొత్త ఆధారాలకోనం నిరీక్షించవలసి ఉంటుంది. ఈలోపుగా. పదిహేనోశతాల్షి మధ్యభాగంలో ఇతను ఉన్నట్లుగా అమకోవడం మంచిది.

వంగభాషలో రామాయణాన్ని కొవ్యంగా (వ్రాపినవాళ్ళలో కృ త్రివాసుడే మొదటి వాడు కాకపోవచ్చునుకూడా. కొవి. (ప్రజాదరణ పొందిన రామాయణం నూతం అవును ఇది. ఈ ఆదరణే కొంతవరకు దీవికి ఆనర్హహేతువుగా పరిణమించింది.

68 వంగ పాహిర్య చర్మిక్ర కాలం వెళ్ళినకొలడీ. కవికి “శేరు హెచ్చడం ; కాన్యమాతృకయొక్క. కుద్ధత తగ్గడం జరిగింది. ఈ కావ్యాన్ని గానంచేసి (ప్రచారావికి తెచ్చిన గాయకులు ః వాళ్ళవాళ్ళ మాండలికాల నమసరించి కాస్యపాళాల్ని మార్చడం, అభిరుచుల్ని అమపరించి పిట్టకథల్ని చేర్చడం, కవిత్వానికి మెరుగులు పెట్టాలని (పయత్నిచడం మొదలై న పనులెన్నోచేసి. అసలు కావ్యం ఏదో తెలుసుకోవడం కష్టంచేశారు కరవాత కాలంలో (ప్రచారావికి వచ్చిన వైస్ణవగాఠలు, సంప్రదాయాలు ఎన్నో దీనిలోచేరి; పదిహేడోళాబ్లి చివరినాటికి. ఈ రామాయణం పేరూ. అక్క డక్కడ కొన్ని పద్యపం క్తులూ తప్ప కృత్తివాసుడు రచించివది ఏమీలేకుండా పోయినంతటి పరిస్టితి ఏర్పడింది. కృ త్రివాసుడి “పీరు ఉన్న వంగరామాయణాల లిఖిత ప్రతులు చాలా ఉన్నాయి. కాని ఆవేపీ. వదిహిడోశతాబ్టి చివరిభాగంకంటె (ప్రాచీనమైనవి కావు. చాలావరకు వద్దెనిమిది, వంధొమ్మిది శతాబ్దాలకు చెందిన (ప్రతులే అవి. వంగభాష నేర్చు కొంటున్న ఈస్ట్‌ ఇండియా కంపెనీ ఉద్యోగులకోనం ఈ రామాయణం శ్రీరాం వురం మిషను (వెన్సులో 1802లో ముద్రించదిడింది. ఈ ముద్రణ పతి ఇంత కంటె (ప్రాలీనమైన (వ్రాత్యవతులకం'టె, తరవాత అచ్చయిన (పతులకంటె చాలా మంచిది, శుద్ధమైనదికూడామ. భారతీయ చైతన్యాన్ని. వై తికజీవనాన్ని తీక్చిడిద్దడంలో రామాయణావికి బాలా (వ్రముఖస్టానం ఉంది. ఈ క6థాాసభాపం చాలామంది కవుల (గాయ కుల) కృషి ననునరించి వంగదేశంమీడ బాగా పడింది. ఇలాంటికవులలో కత్తి వానపండితుడు ఆగగణ్యుడు, (ప్రాచీనుడు. లా రచనాకాలాన్ని నిష్కర్షగా నిర్ణ యించడావికి వీలయిన (నప్రథమ ఆభ్యానాత్మక కాన్యం (1 కృష్ణవిజయం. వంగభాషలో కృష్ణుడికథ వమసరించి దియలుదేరిన మొదటి కొవ్యంకూడా ఇదే. దీన్ని మాలాధర వసు అనే కవి రచించాడు. ఈ కవికి, వాటి సుల్తాన్‌ రుక్ళుద్దీన్‌ బార్‌దిక్‌ షా. *గుణరాజ ఖాన్‌” అనే వీరుదుకూడా ఇచ్చాడు. ఈ కాన్యం నంస్కృతం భాగవతంమీద, విమ్ణపురాణంమీద ఆధారవడి వియలుదేరింది. ఈ కావ్యం ప్పూలర్తికావడావికి (1479-80) ఏడుసంవత్పరాలు వట్టింది. వళశ్చిమబెంగాలులోవి *కులీన్‌ గ్రామ్‌" వాసియైన కాయస్టకులజుడు, ఈ మాలాధర వను, బహుశః ఉద్యోగి కావచ్చును. పా వన్నల్సి వమాదిడేపే (| కావ్యళ్లైలి ప్పూర్తిగా

చదిహేనో ళతాన్దీమంచి వదహారో శతా్లి తొలినాళ్ళవరకు 69 ఆభ్యానాత్మకం, భావ విర్భరత తక్కువ. కావి కవియొక్క. భక్రితత్పరత. ఆత్మ శుద్ది, ఈ కావ్యాన్ని ఉత్తమ్మశేణికి తీనుకొనివెళ్ళాయి. కావ్యం దియలుదేరిన వెంటనే (ప్రజాదరణకూడా దీనికి పుష్కలంగా లభించింది. చైతన్యుడు తన చిన్న తనంలో ఈ కావ్యాన్ని గానంచేస్తూం కే చాలాసార్లు విన్నాడు. కొవ్యంయొక్క గుణ గకాదులుకూడా వాగా తెలుసును, ఇందువల్ల నే, తరవాత కవియొక్క కొడుకులు రై తన్యుణ్ణి పూరిలో కలుసుకొన్నప్పుడు. వాళ్లాయన ఆదరాన్ని చూరగొన్నారు. ఈ కావ్యం సామాన్య్మ్మప్రజలకోనం (వ్రాయబడి”ది. కౌని, కావ్యంయొక్క ముఖ్య లక్షణం భక్తికత్పరత కావడంవల్ల, భక్తదృందాన్ని విద్వల్లోకాన్ని దాటి, దీవి (ప్రచారం (క్రమ్మక్రమంగా ఎక్కువ కాలేదు. అందువల్ల పదిహేడోళతాన్టి చివరి వాటికి దీవ్మిపచారం తగ్గి, తరువాత బయలుదేరిన కావ్యాలకు ఆదరం హెచ్చింది.

మాలాధర వను ఈ కృష్ణవిజయకావ్యంలో రామాయణకథనుకూడా చొప్పిం ఛాడు. ఇందువల్ల ఇతవికావ్యంలో ఈ భాగొవికి (ప్రశ్యేకవ్రదారం వచ్చింది. వదిహేడో శతాబ్దినుంచి మనకు లభిస్తున్న లిఖితప్రతుల్ని అనుసరించి మనకీ విషయం తెలుస్తోంది.

నుల్తాన్‌ హుసేన్‌ షా అస్టానోద్యోగి మైన యళోంాజ్‌ భాన్‌కూడా (శ్రీ కృష్ణుడి కథను (గహించి ఒక ఆభ్యాశాత్మక కావ్యం (వాశాడు, ఇతవి అసలు పేరు చామోదర్‌ పేన్‌. కృష్ణమంగక్‌ అనే ఈ కావ్యంయొక్క. (వ్రాతప్రతి ఇప్పుడు మనకు లభించడంలేదు. పదహేడోళతాబ్లికి చెందిన ఒక వైష్తవ్యగంథంలో ఉదాహ రించదిడిన పద్యభాగాల్నిబట్టి, దీవి ఉనికి మనకు తెలుస్తోంది. నాలుగు పద్య పాదాలు, ఒక చిన్న గేయరచన _ ఉదాహరించబడిన భాగాలు. సాయకాలం ఆల మందలతో గృహోన్ముఖుడై వస్తున్న శ కృష్ణుణి చూడడంకోనం తహతహ లాడుతున్న ఒక (వజికన్య (రాధ కావచ్చు ఉత్కంతత ఇందులో నర్శించ ఐిడింది. గేయరచన చివరిపాదాలలో కవి తనపేరు, తన పోషకుడయిన సుల్తాన్‌ హుసేన్‌ షా పేరు ఇమిడ్భినాడు. మధ్యకాలిన వంగ గేయకవిత్వావికి ఆతి (ప్రాచీన మయిన ఉదాహరణగా దీవిని మనం (గహించవచ్చును. ఆతి (ప్రాచీనాలయిన రెండు '(వజబులి' గేయాలలో ఇది ఒకటి. (త్రిపుర రాక్రైన ధవ్యమాణీక్య (ప్రభువు ఆస్థానకవి రచించినది, ఆ రెండో *వజబులి' గేయం)

కావి. కృష్ణగాథమీద (వ్రాయబడిన విశష్ణకావ్యం బడుచండీవాప్‌ రచన. కొందెం శథిలమైన ఓకే ఒక (వ్రాతప్రతి నమసరిం” వసంతరంజన్‌ రే, ఈ కావ్యాన్ని

ళం వంగ సాహిత్య చర్మిత నంపాదించి ముద్రణకు పిద్దం చేశారు. వంగీయ సాహిత్యపరిషత్తు దీవిని 18' 8 లో ముద్రించింది. (వ్రాత్యప్రతిలో కావ్యం'పేరు లేదుగావి, నంపాదకులు దీవికి ($ కృష్ణ కీ ర్తన్‌ అనేపేరు పెట్టారు. ఈ కావ్యం అవేకవిధాలుగా విశిష్టమైంది. లిలిఠ్మపతిలో దస్తూరీ కొంత, చాలా పాతకాలం నాటిది. కొవి (గంఠం ఆంకా అదేవిధంగా లేదు. భాష, మధ్యకాలీన వంగభాష. కాన్యవిర్మాణంకూడా, సామాన్యమైన ఆభ్యాన కొవ్యాలవలె లేదు. విషయవివరణలో భక్రిభానంకంకె, ర _క్రిభావం ఎక్కువ. ఇది ఒక్కొక్కప్పుడు అనభ్యతకి దారితీపేటంత విశ్చంలలంగా కనదిడ తుంది. కఠ లోని ముఖ్యనవ్నివేశాలు ఏ పురాణాలలోను కనవిడపు. దస్తూరీనిబిట్టి ఇది పది హీనోళకాబ్దం నాటిదా ఆవి అనిపిస్తుంది. కావి, ఓకే ఫోలియో (₹ం10)లో పాత దహ్తారీతోబాటు కొ త్త దస్తూరీకూడా కనబడుతుంది కొన్నిచోట్ల. లిపిలో భేదమే కాకుండా, ఉపయోగించినకాగితం, సిరా మొదలయినవాటివిబట్టి, దీన్ని పద్దెవి మిదో శశాల్టి మధ్యకాలందాకా లాగవలపిఉంటుంది. కొందరు పరిశోధకులు కౌవ్యం లోవి భాషమబట్టి, దీన్ని పదిహేనోశతాబ్టి కావ్యం అంటారు. కావి, ఈ నిర్ణయం ఆంత సబబయింది కాదు. భాష పాఠదానిలా ఉన్నా ; వ్యాకరణంలోను, ధ్వమళల లోను కనబడే వై లక్షీణ్యాల్నిబిట్టి ; దీన్ని అంత పాఠకాలంనాటిది అనలేము. ఇవిగాక, దీవిలో భాషలో స్టిరపడిపోయిన ఫార్పీ, అరబ్బీపదాలు కొన్ని కనబడు తున్నాయి. అన్నింటికంచె ముఖ్యంగా ఒక మిశ్రశబ్దం (ఫార్సీ (ప్రాతపదికకు వంగ (ప్రత్యయం కలిసినద్రికూడా ఇందులో ఉంది. వీటివిఐట్టి, మనకు దొరికిన రూవంలో (శ్రీ కృష్ణ కీర్తనకావ్యం పదహారోళతాబ్దినాటిది ఆనడం న్యాయంగా తోస్తుంది. అసలు కాన్యం అంతకు పూర్వంది కావచ్చునేమో,

లిథిత్మపతి ఆద్యంకాలలో శథిలమైపోయి౦ది. మరధ్యలోకూడా కొన్ని ఫోలి యోణ పోయాయి. కావ్యాన్నిబట్టి మనకు, కవి'పేరు చండీదాస్‌ అవీ, అతవివృత్తి “విడు* (దేవాలయంలో వరిచర్యలుచేపే బ్రాహ్మణుడు) అనీ తెలియడంతప్ప ఇంకేవిశేషాలు తెలియవు. బాసలీ దేవి (కాళికాదేవికి పూర్వనామం) గుడిలో పరి చర్య చేసేవాడవికూడా మనకు తెలుస్రోంది. ఈ బానరీదేవి గుడి ఎక్కడఉన్నదో మనకు తెలియదు. దక్షిణ పళ్చీమప్రాంతం (దింకూరాలోని లాట్నా) వాళ్లు, ఉత్తర వశ్చిమ్మపాంతం (వీర్‌ భూమ్‌లోవి నామర్‌) వాళ్లుకూడా ఇతణ్తీ తమ (ప్రాంతం వాడని అంటారు. ఈ రెండు వాదాలకూకూడ కొంఠ ఆధారం ఉంది. కావ్య విర్మాణం టోమ, రచనా శల్పంలోమకూడా, (శ్రీ కృష్ణకీర్తన్‌ మిగిలిన ఆభ్యానాళ్మక కాన్యాల

వదిహేనో ళతాన్దినుంచి వదహారో శజాల్ది తొలినాళ్ళవరకు క. వంటిది కాదు. కేవలాఖ్యాన భాగంలేదు. కఠఆంతా మూడుప్యాతలద్వారా గేయ రూపంలో వివరించదిడింది. జయడదేవుడి గీతగోవిందంలోలాగ, పాటలకు పాట లకుమధ్య వాటివి కలుపుతూ ఒకటిగావి రెండుగావి నంస్కృతళ్లోకాలు ఉంటాయి. రెండుగావి మూడుగావి పాతలనడుమ సంభాషణరూసంలో కఠ నడిచే కొవ్య లేదాన్ని సంస్కృతప్రాకృతాలలో వాగ్వేణి అవిగొవి వాక్కే అవిగాని అంటారు. ఇది ఒకవిధమైన గేయనాటికనంటిది. ఈ శాఖకుచెందిన దేశ భాషాకావ్యాన్ని “యుముర* అంటారు. గేయాలను కలుపుతూఉన్న కొన్ని నంస్కృృతలళ్లోకాలు బాగున్నాయి. దీవివిబట్టి కవి నంన్కృృతంలో వద్యరచవచేపే సొమర్థ్యంకలవాడవి తెలుస్తోంది.

ఈ గేయనాటికలో భ_క్రిభావానికికం చె రక్తి దృష్టికే ప్రాముఖ్యం ఎక్కువ. జయదేవుడి గీతగోవిందంలోలాగే, (ప్రాలీనకొలంనుంచి వస్తూఉన్న మోహ సంబంధమయిన విషయాలన్నీ ఇందులో (ప్రధానంగా నొక్కి చెస్పదిడ్డాయి. (విజావికి, బడు చండీదాసు తన శ్రీ కృష్ణకీ రృనంలో. జయదేవుడి రెండుపాటల్ని. భావానువాదరూపంలో, తన రచనలో వినియోగించుకొన్నాడు కూడా.) మన కవిక రాధాకృష్ణులు పురాణాల్లో ఉన్న పాతలు కావు. భ_క్రిభావానికి ఉద్దీపనం కలిగించే (వతీకలు కావు, మన (ప్రపంచంలో సంచరించే స్త్రీ పురుషుల కామవికొరాదులతో కూడిన ఒక జంట. వాళ్ల విహారాదులు (గ్రామ్యపద్దతిలో, అసంస్క్యృతంగా ఉంటాయి. మొట్టమొదట మనకు రాధ ముగ్ధలా కనబడుతుంది. ఆమె వివాహిత. శ్రీ కృష్ణుడి ఒక దింభువు భార్య. ఇంక (శీ కృమ్ణుడో ఉ దేకపూరితుడూ, యౌొవమడూ బన ఒక (వ్రజబాలుడుం

నవయౌొవనవతియైన రాధ పొందర్యాన్నిచూచి. (శీకృష్ణడు మోహసరవళు ఢపుకాడు. ఆమెను ఎలాగైనా పొందాలనే గాఢవాంఛ అతన్ని వశం చేసుకొం టుంది. ఇందుకోనం అతను రాధమొక్క ముత్తవ్వ సాయం కోరుతాడు. ముత్తవ్వ బడాయ్‌ సాయంచేస్తానని ఒప్పుకొవి, కృష్ణుడి దగ్గిరనుంచి బహుమానాలు తీసుకొని రాధవి సమీసిస్తుంఏి. ఆమె వచ్చినకారణం తెలుసుకొవి రాధ కోపంతో. ఆ బహంమానాలన్నీ తిప్పి పంసించివేన్తుంది. కృష్ణుడికోరిక అనుచితనముయినదవి కూడొ, రాధ అంటుంది. కావి, ఐడాయ్‌ తనపయత్నం మానదు. ఇంకా ఎక్కువ విహంుమానాలతో రాధను నమీపించి, శ్రీ కృష్ణుడు అవతారప్పరుషుడు గనక తప్పేమీ లేదవికూడా చెబుతుంది. ఆమె ఎంత వాదించినా రాధ లొంగక, ఐడాయ్‌ని

చంపించివేస్తుంది. ఈమాటు బడాయ్‌కి కోవంవచ్చి, రాధను ఎలాగయినా లొంగ దీయాలని సంకల్పించుకొంటుంది. అమె నలహామీద (శ్రీకృన్ణుడు, దారిలో పన్ను వసూలుదేపే ఉద్యోగివేషంలో వచ్చి రాధను, ఆమె చెలికత్తెలను, మథురపోయి పాలు అమ్ముకొంటున్నందుకుగాను పన్ను ఇమ్మని విర్పంధం చేస్తాడు. పన్ను డబ్బు ఎక్కువ కావడంచేత తా విచ్చుకోలేనని రాధ అనగానే, దావికిబదులు తన కోరిక తీర్చువుని (శ్రీకృష్ణుడు గద్దిస్తాడు. ఈవిధంగా వీళ్ళిద్దరిమధ్య వాదోవ వాదాణు జరుగుకూండ?ా అక్కడికి బవాయ్‌ వస్తుంది. వచ్చిన ఆమెకూడా (శీ కృ్ణుడిపక్షం వహించి మాస్షాడుకుందె. ఇంక చేసేదేమీలేక విన్సృహాయు రాల్లై రాధ తన్ను రక్షించవలపినదిగా బడాయ్‌ని టప్రార్జిస్తుంది, కొని ఎంతకాలమవి లో కామభవంలేని, ఒక ముగ్గ తన్నుతాను రక్షించుకోగలదు । ఒకపక్క. కొమ మోహితుడయిన యువకుడు; రెండోవైపు అన్నింటిలోను ఆఃతేరన ముసలి బడాయ్‌; చేసేదేమీలేక చిట్టచివరికి రాధ కృష్ణుడినళం అవుతుంది, డీవితో కథలో ఓ ముఠ్యఘట్టం (దానఖండ) ముగిపింది.

రాధ కృష్ణుడికి వశమైనా, ఆమె హృదయం అకనిక్తై వనం కాలేదు. ఇంక కృమ్తుణ్ణి ఏకాంతంగా కలుసుకోకూడదని ఆమె విర్ణమంచుకొంది. ఆమె. ఆమె 'స్నేహితురాండ్రు రాజమార్గంగుండా మథభుకకు పోవడం మానేపి, నందుగొందుల లోంచి యమున ఓడ్డునకురావడం మొదలుపెట్టారు. కృష్ణుడు మళ్ళీ ఐడాయ్‌ పాయాన్నికోరగా, ఆమె అతన్ని పడవనరిపేవాడి వేషం వేసుకొని రాధోనం విరీక్షించవలపిందిగా నలహా చెప్పింది. మోసాన్ని [గహించవి రాధ, శ్రీ కృష్ణుడి వడవలోకి ఎక్కింది. నావ నదిలో కొంతదూరంపోగానే, కృష్ణుడు దాన్ని తల కిందులు చేశాడు. రాధ (పాణలీతితో అతన్ని కౌగలిందుకొంది. కృష్ణుడి మనో రథం ఈడేరింది. ఇద్దరూ గట్టుకు తిరిగివచ్చారు. ఈ నవ్నివేశంతో నౌకా అండ ముగిపింది.

రాధ అత్తగారికి కొంఠ అనుమానం కలిగింది. దావితో ఆవిడ. కోడల్ని ఇల్లు కదలనివ్వలేదు. కృష్ణుడు మళ్ళీ బడాయ్‌వి సలహా అడగవలపివచ్చింది. ఐడాయ్‌ శాధ ఆ త్తగారిదిగ్గిరికి వెళ్ళి, కోడల్ని పవిలేకుండా ఇంట్లో కూర్చోదెట్టడం బాగా లేదని, అందువల్ల ఇంటిఆదాయం తగ్గిపోతోందని నచ్చవచెప్పింది.. శరదృతువు అవడంవల్ల నావలో వెళ్లవలసిన అవనరంలేదవి, నదిలోంచి వడిచి పోవచ్చునవి శఈూడా చెప్పింది. రాధ ఆత్తగారు వడాయ్‌ నూటలువివి 'మెత్తవిడింది. ఈమాతు

శదిహేనో ళతాబ్దినుంచి వదహారో శతాన్దీ తొలినాళ్ళవరకు 78 (శ్రీకృష్ణుడు భారవాహకుడిగా వవిలోచేరి, రాధ మభురకు అమ్మకానికి తీసుకొని పోయే వన్తువుల్ని మోనుకుపోయాడు. ఇంటికి తిరిగివచ్చాక మంచికూలి ఇస్తామని అన్నారు, తిరుగ్యుసయాణంలో రాధకు ఎండ తగలపండా, దారిపొడునా కృష్ణుడు ఆమెకు గొడుగు వట్టవలసివచ్చింది. ఈ నంఘటనల్ని భారఖండ, ఛ్యతఖండ అని శావ్యంలో పిలిచారు.

ఇప్పుడు కృష్ణుడు, రాధ చెలికత్తెలవైపు దృష్టి (ప్రనరించాడు. వాళ్ళ పేర్లు కావ్యంలో కనదిడవు, కృష్తుడు బృందావనం అనేపేరుతో మంచితోట నొకదాన్ని "పెంచాడు. రాధకు, ఆమె చెలిక_త్రెలకు తన [కీడోద్యానవనం చూడడావికి రావల విందిగా, బిడాయ్‌ద్వారా కృష్ణుడు కబురు పంపాడు. అందరూ వచ్చారు. కృష్ణుడు అందరితోనూ సమానంగానే (వ్రవర్తించాడు. ఇది రాధకు నచ్చలేదు. తరవాత కృష్ణుడు ఆమెను చేరగా. ఆమె ఆతన్ని దూరంగా ఉంచింది. వెంటనే కృమ్ణుకు న్వరంమార్చి, తనతోటను పువ్వులుకోసి, మొక్కల్ని చిందరవందరచేసి పాడు చేసినది రాధను దండించడం మొదలుపెట్టాడు. రాధ విరుత్తర అయింది, ఆమె లొంగి, కృష్ణుణ్ణి ఈవిధంగా ప్రార్థించిందిం

*న్వభావంచేత స్త్రీ ఈర్ష్యాకువు. కావి _పేమతత్త్వం తెలివీన నాగరకుడు కోపంచెందడు, నీ మాటలతో నాకోపం అంతాపోయింది. మన ఇద్దరికి మధ్య ఇంకోన్త్రీని మవ్వెస్పుడూ రావిన్వకూడదు. ఇది నీ చరణనన్నిధివి నేను చేపే (ప్రార్థన. మన ఇదరి హృదయాల్ని మన్మథుడు ఏకంచేశాడు, ఇది బృందావనంలో రుజువయింది. ఇంక ఎప్పుడూ నీ మాటకు తిరుగులేనట్లుగా (ప్రవరర్తిస్తాను. విది మన ఇద్దర్ని కలిపాడు. ఒకేదేహంలో ఒకేహృదయం మనది. ఆలాంట్య_పేమ మూడోవస్తువును సహించలేదు. నే నేంచెయ్యను. ఇందులో నా దోషంలేదు. వీ గుణగణాదుల్ని ఎవళ్ళు లెక్క పెట్టగలరు ? అవన్నీ ఒక్కటొక్క కే నా గుండెలో నాటుకోన్నాయి. రొ, ఇప్పుడు నా దగ్గిరగా కూర్చో” ఈ విధంగా విడు చండీదాసు గానంచేళాడు.

ఈ విధంగా నాయికానాయకు ల సమాగనుంతో బృందావనఖండ ముగిసింది.

దీవి తరవాత పురాణ (సిద్ధమైన కాలియదమనఖండ వస్తుంది. దీవి తరవాత యమునాఅండ వస్తుంది, యమున మడుగును తనదిగా (శ్రీకృష్ణుడు భావించు శొంటాడు. తాను చెప్పినట్లు వడుచుకొనే ఒప్పందంమీద, రాధను అమె చెలికత్తె

ర్‌ వంగ పౌపాఠ్య చరిత లను అందులో కృష్ణుడు స్నానం చెయ్యనిస్తాడు. కానుకూడా వాళ్లతోకలిని ఆలగక్రీడ లాడశాడు. ఇక్కడే పురాణ(ప్రసిద్ధమైన వస్రహరణ నన్నివేశం వర్ణించ బడింది. ఆలక్రీడ లాడుతుండగా. కృష్ణుడు రాధయొక్క. హారాన్ని డొంగిలిప్తాడు. రాధ కృష్ణుడి దుండగాన్ని యశోదకు విన్నవించుకొంటుంది. యశోద కృష్ణుణ్ణి శవంగా మందలిస్తుంది. ఆకోపంతో, రాధకు (ప్రతీకారం చెయ్యాలని కృష్ణుడు మన్మథబాణావ్ని ఆమెవైపు తిప్పుకాడు. అబాణందెద్చికు ఆవిడ మూర్చపోయి. కింద పడిపోతుంది. ఐడాయ్‌కి కోవంవచ్చి. చ్రీని చంపొడనే నేరంమోపి. కృష్ణుణ్డ్‌ కారాగారంలో పెట్టిస్తుంది. కృష్ణుడు చిన్నటోయి, తనను విడిపించవలసినదిగా బడాయ్‌వి కోరుకాడు. ఆతన్ని విడిచేస్తారు. కృష్ణుడికి విజంగా రాధమీద జాలి కలుగుతుంది, విశ్చేస్తురాల్టై పడిఉన్న ఆమెనుచూచి కృష్ణుడు విలపిస్తాడు. చిట్ట చివరికి. రాధకు నృహవన్తుంది. నాయకుడైన కృష్ణుడు సాంత్వనవాక్యాలతో ఆమెమ ఆనునయిస్తాడు. దీనితో కావ్యంలోని బాణఖండ ముగిపింది. కొన్నాళ్లకు, రాధకు కృషుడంపే తటస్థదృష్టి ఏర్పడుతుంది. ఆమెను తనకు ఉన్ముఖగా చేసుకోవాలని కృష్ణుడు చాలా తంటాలుపడతాడు. ఆమె దారిలోగావి, నదిదగ్గిరగావి కనబిడ్డప్పుడు కృష్ణుడు రాధను తనవైపు తిస్పుకోవాలని చూస్తాడు. కావి, ఆమె లెక్కచెయ్యమ. చిట్టచివరికి ఒక వేణువును కల్పించుకొవి, దానిమీద మధురంగా గానంచేయ మొదలుపెట్టాడు. ఆగానంవివి రాధ వివళుూల్తె బోయింది. తన (ప్రియుణ్ణి కలుసుకోడావికి తహతహలాడింది. ఇదిచూచి కృష్ణుడు ఆమెయందు తాటస్ట్యం వహించి, తప్పించుకొని తిరగడం మొదలుపెట్టాడు. రాధ దీన్ని భరించలేకపోయింది. ఆమె కృష్ణుణ్తీ ఎలాగయినా తీసుకొని రావలసిందని లడాయ్‌ని (ప్రార్ధించింది. ఐడాయ్‌ శాను మునలిదాన్నవీ, కృన్ణుడికోనం దూరం తిరగలేననీ చెన్సంది. అదిగాక, రాధ తన వంశనుర్యాదల్ని మానాలిమానాల్ని జ్ఞానకం తెచ్చుకోవాలని చెప్పింది. రాధ వీటినన్నింటివి తోపిబుచ్చింది. కృష్ణ (యేమ అన్పటికప్పుడే ఆమెను పూర్షంగా స్వారీనం చేసుకొంది. దేనికీ లెక్క చెయ్యవిస్పితిలోకి వచ్చిండి అమె. కృన్లుడి మురళివి రాధ దొంగిలించేలాగ వన్నాగంవన్ని ఐిడాయ్‌.సాయంచేపింది. తన పిల్లనగోవి పోవడంతోనే కుడు రాధకు వళుడ్తై పోయాడు. ఈ నంమటనతో, శీ కృష్ణకీ రనకావ్యంలో వంశీలండ ముగిసింది.

వదిహీనో శతాబ్దిసుంచి వదహారో శతాన్లీ తొలినాళ్ళవరకు 78.

(క్రమక్రమంగా కృష్ణుడికి రాధయందు (పేను తగ్గిపోవడం, ఆమెకు అతనిమీద (పేను పెరిగిపోవడం జరిగింది. ఆ స్థలాన్ని శాశ్వతంగా విడిచి వెళ్ళిపోవాలవి నంకల్పించుకొన్న కృష్ణుడు, రాధను కలుసుకోకుండా తప్పించుకొని తిరగడం మొదలుపెట్టాడు. ఎలాగయినా కృష్ణుణ్ణి తీసుకొని రావలపిందవి రాధ ఐబడాయ్‌వి కోరింది. పూర్వంలాగే బడాయ్‌ చాలా సాకులుచెస్పి తప్పించుకోవాలని చూచింది, చివరికి విధిలేక కృష్ణుణ్ణీ వెదకడానికి బయలుదేరింది. చాలా్యావయత్నాలు చేసిన మీదట కృష్ణుడు జడాయ్‌కి కనబడతాడు. నాయికొనాయకులకు బృందావనంలో నమాగమం జరుగుతుంది. కృష్ణుడిదగ్గిర రాధ తన్నుతాను విందించుకొవిి తన తన్ఫుల్ని తమించి, మునపటిలాగే ఏలుకోమని విన్నవించుకొంటుంది. కృష్ణుడు కొంత చిరాకును (ప్రదర్శిస్తాడు. తన పూర్వజీవితాన్నీ సరిదిక్దుకొవి తాను యోగిగా జీవించాలనకొంటున్నట్లు ఆమెతో ఆతను ఆంటాడు. అదిగాక తాను అవతార మూర్తి గనక చెయ్యపలపిన పనులు చాలా ఉన్నాయవీ, వాటికోసం మథురకు పోవలపి ఉంటుందని రాధతో చెప్పాడు తనళలాంటివాగితో (_ప్రేమసంబంధం రాధ పరువుప్రతిష్టలకు భంగం కలిగిస్తుందని, ఆందుచేత తనవి మరచిపోవలసిందని ఆమెతో కృష్ణుడు చెబుతాడు, రాధ ఈవిధంగా ఆ(క్రోశంచింది.

“నువ్వు సమస్తాన్నీ త్యజించి యోగివై పోతే, నేనూ యోగినిగా మారిపోయి వీ సేవచేస్తూ నీతో ఉండిపోతాను.”

తప్పించుకోడావికి మార్గ్షంలేక ఆమెవి (యేమి మ్తున్నట్లుగా కృష్ణుడు నటించడం (ప్రారంభించాడు. ఆమె ఆనందంతో కృష్ణుడిఒడిలో తలపెట్టుకొని స్మిదపోయింది, ఇదే తగిన సమయం ఆవి ఆమెతలని నేలమీద మెల్లి గాపెట్టి కృళ్ణుడు శాశ్వతంగా వెళ్ళిపోతాడు.

ఈవిధంగా వెళ్ళిపోయిన కృష్ణుడికోనం బడాయ్‌ మళ్ళీ వెదకడం (ప్రారం లిస్తుందిగావి ఇంక కృష్ణుడు కనబడరు. రోజులు, నెలలు గడిచిపోతాయి. రాధ విరహంతో కృళించిపోతుంది. ఆమె దీనత్వావ్ని చూడలేక బడాయ్‌ కృన్ణుడికోనం మథుర వస్తుంది. అక్కడ కష్టంమీద ఆమెకు కృష్ణుడిదర్శనం అవుతుంది. రాఢ తప్పుల్ని తావింకా ప్పూ్ణిగా క్షమించలేదనీ, తాను కంసుణ్ణీ చంపడం మొట్ట మొదట చేయవలపినపవి అవీ, అందుచేత తానింక తిరిగి రానవి కృష్ణుడు విడాయ్‌తో విష్కర్షగా చెబుతాడు. కొన్ని ఫోలియోలు లభించకపోవడంపల్ల కథ ఇక్కడ ఆకస్మాత్తుగా ఆగిపోతుంది. ఈ రాధావిరహగాథ చాలా పెద్దది. ఈ భాగం.

76 వంగ పాపాత్య చరక లోవి గేయాలు, తరవాత బయలుదేరిన వైష్ణవగీకాలులాగే ఉంటాయి. అందు చేతనే గాటోలు, ఈ భాగంలోవి కొన్నిగేయాలు పద్దెనిమిదో శతాబ్టిదాకాకూడా బాగా (ప్రచారంలో ఉన్నాయి.

మధ్యకాలీన వంగసాపాత్యంలో బడు చండీదాను శ్రీ కృష్ణకీ రృన కొవ్యం, గేయనాటికకు సన్నీషపాతంగా వచ్చింది. ఇందులో మూడే ప్యాకలు; అవికూడా వ్వతస్సిద్ధాలే ఆన్నమాట. నంప్రదాయసిద్ధంగా ఉన్నపాత్రల్ని (నాయకుడు, నాయిక, దూతి_._కృష్ణుడు, రాధ, బడాయ్‌ ) తీసుకొని కవి తన్మప్రతిభతో వాటిక్‌ రూపురేఖలు తీర్చిదిద్దాడు. కావి పాత్రలలో (ప్రాకృతత్వం కనబడుతుంది అప్పు డప్పుడు రాధతోను. బడాయ్‌తోను తాను అవతారపురువుణ్ణి అని కృష్ణుడు ఎంత చెబుళూవచ్చినా, ఆతవిపాతలో (గామ్యత్వం మనకు కనబడుళుంది ఎవళ్లూకూడా ఆ పాాఠని ఆవకారమూ ర్హిగా (గ్రహించలేరు. భోగలాలసుడయిస ఉదేకన్వభావు డయిన ననయువకుదిగా కృష్ణుడు మన కళ్లఎదుట కనిపిస్తాడు కొని, రాధ పాత చ్మికణంలో కవి కొంత (ప్రతిభ చూపించాడు. ముగ్ధగాఉన్న కన్యయొక్క హృదయం ఏ యే అవస్టలుదాటి (ప్రొఢత్వాన్ని పొందుతుందో చక్కగా చితిం చాడు, రాధాకృష్ణులలాగ బడాయ్‌ పురాణ పసిద్ధిఉన్న పా(త్రకాదుు నమకాలిక జీవితంలోఉన్న పరిస్థితులకు (ప్రతీక, ఈ పాత, ముఖ్యంగా, నదస్యుల్ని వవ్వించ డానికి నృష్టించబడినా ; *మన కావ్యంలోని బడాయ్‌ కేవలం నిర్షీవమైన పాత్ర గొవి, దుష్తురాలయిన వృద్ధనారిగాని కాదు. కథ్నాపారంభంలో ఆమె (ప్రవర్తన మన కంత నచ్చకపోయినా ; రానురాను ఆమె నాయికానాయకులను విజంగా అలి మానించి, వాళ్లీ సుఖంకోనం చేసినపయత్నాలు మన హృదయాల్ని ఆకర్షించి, శథాంతంలో ఆమెను మనం సానుభూతితో చూచేటట్లు చేస్తాయి. కృష్ణుడు రాధమ ప్పూరిగా విడిచివేసి వెళ్ళిపోయినప్పుడు, రాధ దై న్యాన్నిచూచి బడాయ్‌ విజంగా వరితపించినమాట వా స్తవం అవీపిస్తుంది.

కొవ్యశ్రైలి బాగుంటుంది, కథలోని నాటకీయత గేయగతికి (వన్నె పెడుతుంది, గేయాలన్నీ వంగభాషలోనే ఉన్నాయి. కాని, అక్కడక్కడ (బజబులిలోని శబ్దరూపాలు కనబడతాయి. “విడాయ్‌'ని పోలిఉంటుంది. విద్యావతి, ఓక కీ ర్తనలోటూడా అమె కవబరుతుంది

వదిహేనో శతావ్లినుంచి వదహారో శతావ్లి తొలినాళ్ళవరకు ణా చై తన్యురికి కృష్ణుడికళలు ఇతినృత్తంగా ఉన్న కీర్తనలం'కే మక్కువ ఎక్కువ. అందులోను జయదేవుడు, విద్యావతి, చండీవాసులు (వావిన పాటలంటే మరీ ఇష్టం ఆవి అతని జీవిళచర్నితలు (వ్రాసినవారంతా ఏకగీవంగా అంటారు, ఇందుచేతనే చండీదాసుకు ఒక (ప్రత్యేకమైన స్థానం మిగిలిన ఇరువురితోబాటు పావాత్యంలోను (ప్రజల మనస్సులలోను లభించింది. ఒక తక్కువజాతి వ్తీతో (తార, రామకార, రామి అనేపేర్లతో ఆమెను వ్యవహరించడం ఉంది.) చండీ దానుకున్న నంబంధావ్నిగురింని అనేక కథలు వాడుకలో ఉన్నాయి. కాని ఆవేవీ పది హేడోశతాల్లి మధ్యకాలం దాటిపోవు. విద్యాపతికి రాణీ లఛివాతో ఉన్న సంబంధాన్నిగురించి (ప్రచారంలో ఉన్నకథలు ఎంత నత్యాలోం ఇవీ అంతే నని పిస్తుంది. చండీదాసు బాసులీదేవిని ఆరాధించే తాంతికసాధకుడు కావడమే ఈ కథలు దియలుదేరడానికి కొరణం కానచ్చునుం బాసులీదేవిని ప౭ివేష్టించి ఉండే వరిచారకలయిన యోగినులను నిత్యలంటారు. (నిత్యా శబ్దం, 'దేశభాషలో నేత అయింది బేహులకథలో మనకు వరిచయమయినట్లు ఒక నేత, దేవతలకు చాకెత కూడాను. వీటినన్నిటివిబట్టి చివరికి, చండీదాసుయొక్క. (ప్రియురాలు, తాంత్రికసాధనలలో సహోయురాలు ఒక రజకన్త్రీ ఆని (ప్రచారంలోకి వచ్చింది. చఛండీదాసుకంటె చాలా నవీనుడయిన ఒక వైష్టవతాంత్రికుడు తన కాన్య ప్రారం భంలో ఇలా వాశాడు, ఈ విషయాన్నిగురించి ; *వ్రానులీదేవి ఆదేశానుసారం. విత్య అతనికి (చండీదాను)ు నహజసంథయొక్కం రహనస్యవిజ్ఞానాన్ని విప్పిచెవ్చడం (ప్రారంభించింది.” కాలం గడిచినకొలదీ, చండీదాను కీర్తి ఆధికమైనకొలదీ రఠరకాలయిన గీకాలు, పాతవి కొత్తవికూడా. అతనిపేరుమీదుగా చెలామణీకావడం మొదలు పెట్టాయి. విద్యావతి "పేరుమీదుగా చాలా (బ్రజబులి పాటలు పోగవడం దీన్ని పోలిందే. పద్దెనిమిది పంధొమ్మిది శశాద్దాలలోని పద సం్యగ్రహళ ర్తలు చండీదాను ముద్రఉన్న పాటల్ని చాలా పోగువేశారు. వీటిలో కొన్నితప్ప మిగిలిన వేవీ బడు వండీవాసువి కౌవు. పాత (వ్రాతవ్రతులలోవి పాటలలో మంచివి కొన్ని పదహారో కశావ్రీలో పేరువాండిన వైస్ణవ రచయితలు (వ్రాసినవి, ఇవికొక మిగిలినవి ఇంకా చాలా ఉన్నా, వాటిలో సాహత్యగౌరవం పొందదగినవి తక్కువ. బడు ఛచండీదాపే కాక, చండీదాననే పేరున్న కవులింకా కొందరున్నారు కూడా- వాళ్ళలో ఒక్కడు తప్ప, మిగిరినవాన్లు ఉన్నారో లేరోకూడా చెప్పలేము. ఆ ఒక్కడు అంత మంచి

78 వంగ సాహిత్య చరిత్ర కవి కాడు. అతవిపేరు ద్విజ చండీబాసు. వంశయం ఏమాత్రం. లేకుండ కొన్ని పాటల్ని అతవివని విర్ణయించవచ్చును. ఇవికాక గూఢార్చ గర్భికాలయిన పాటలు కొన్ని చండీదాసుపేరుమీదుగా ఉన్నాయి. శ్రీ కృష్ణసంకీర్తన కావ్యాన్ని వట్టి ఆళనీకి యోగమార్గంతో పరిచయం ఉందనితెలిసిన మనకు, ఈ గూఢార్థ రచనలలో కొన్ని ఆతనివి కొవచ్చుసవిపి స్తుంది సాధారణంగా ఈ పాటలన్నీ. అతనితర్వాత (వచారంలోకివచ్చిన వైష్టవపిద్దాంతాలతో, వదజాలంతో, అన్య దేళ్యాలతో నిండిఉంటాయి. పదహారోళశాబ్దిలో (వ్రభ్యాతిపొందిన వైష్ణవకపు లలో కొందరు. పైవి పేర్కొన్న పాటలనుపోలిన పొాటలమ కొవ్నింటివి వాకా రవి మనకు తెలుసును. ఏీటివి వై ష్ణపులు రాగాత్మీకపదావళి ఆంటారు. పరాజేతరమైన కథను ఇతివృ త్తంగా తీుకొవి వివ్రడాను అనే బ్రాహ్మణుడు మనసా ఏజయమనే ఆభ్యానకావ్యాన్ని (వాకాడు. ఈ కాన్యం, ఈ కాఖకుచెందిన కావ్యాలలో అతి (ప్రాచీనమయిన సంపూర్ణ కావ్యం. హగ్లీనదియొక్కు వళ్చిమ తీరానికి కొంచెందూరంలో ఇతవి వివాన్యగామం తండేది. కావ్య ప్రారంభంలో విప్రదాసు తన జీవితచర్శితను కొంత వివరించాడు. తరవాత తాను కావ్యం వ్రాసిన తేదీ, కావ్యరచనకు కలిగిన ప్రోత్సాహం తెలియదేశాడు.

"వైశాఖ కుద్ద దళమినాటిర్యాతి దేవి నాతలగడదగ్గిర కూర్చుని వాకు ఆదేశం ఇచ్చింది. తనమీద ఒక పొంచాలీకావ్యాన్ని (వాయుమవి నన్ను కాసించింది. అనిడమీదే భాగంవేళాను. నాకు విశేషం ఏమీ తెలియదు. కవి గురువులకు, థీర ఇనులకు, విక్షాన వేత్తలకు క్షమార్చణలుచెస్పి, దేవిమీడద ఆవిడ ఆజ్ఞామసారం కాన్యం (వాస్తున్నాను. శాలివాహన శకం; పింధు, ఇందు. వేదు మపా;ఃే నంవ తరంలో. హంపేన్‌ షా గొడను పరిపాలిస్తుండగా దీన్ని (వ్రాశాను

ఈ కాన్యంయొక్క- (వ్రాత్మ్వసతులు అంత పాతవి దొరకలేదు. కావ్యానికి మంచి (ప్రచారం రావడంతోనే, (ప్రక్నిప్తాలు చాలా వచ్చాయి. కొవి, వాటివి సులభంగావే మనం గ్పుర్రించగలం, మనసాదేవి కథ ఇక్కడ, ఇతర కావ్యాలలో ఎక్కడా కనదిడవి పద్ధతిలో చెప్పబడింది. విజంగా ఇది పురాతనకథ. కావ్యం శైలి, కథా కథనం నరళంగా ఉండీ, మన కుతూహలాన్ని దిగజారకుండా చూస్తాయి.

1. అంకెల్ని (సంధులు? ఇందుల 1, వేదజు€ం మహిచ[, జరినుంచి ఎడమకి చదువుతే కకసంవత్సరాలు 1417 అవుతుంది, (1495098 శ్రీః ఈ)

చదిహేనో శతాన్టీనంచి వదహారో ళతావ్రి తొలినాళ్ళవరళు 79

ఇదే దేవఠమీద విజయగు_వ్ల (వాపిన మనసా మంగళ్‌ కావ్యం ఉంది. ఇది వదిహేనో శతాల్లి చివరి పది సంవత్సరాలలో నియలుదేరి ఉంటుంది. కాని దీని కాలాన్ని, శాలివాహనశకం 1416 (1404 (క్రీః శజ) అవి అందరూ అనుకొంటు వృట్లు, రుజువుచెయ్యడావికి ఆధారాలు లేవు. ఈ కావ్యం చాలాసార్లు ఆచ్చయింది. (వతీ ముద్రణలోనూ మార్పులు... నంపాదకులు చేపినవి__చేరుతూ. వచ్చాయి, చాలామంది కవుల, గాయకులమ్ముదలు వీనిలో కనదిడతాయి. అదిగాక భాష చాలా నవీనం. కాని, కొన్ని నన్నివేశాలునూ(తం పాతకాలనుంచి వచ్చినవే, కవిది పూర్వ వంగరాష్ట్రంలో దిగువపాంతం.

పాలరాజుల పరిపాలనా కాలంనుంచి రాజనభల్లోను, సామంతుల నభల్లోను, మహాభారతాన్ని పురాణంగా చదవడం ఆచారమయింది. అనేక శతాబ్దాల అంధ యుగం తరవాత, హుపేన్‌ షా యొక్క సామంతరాజునభలో మహాభారత పఠనం ఆదారంగా కొనసొగినట్లు మనకు కనబడుతుంది. ఈలోగా, మహాభారత పఠనానికి, రామాయణ పఠనానికి (బ్రాహ్మాణులులాగంకాయస్థులు పేరుపొందారు. మధ్య కాలీన వంగసాహిత్యంలో మహాభారత కథల్ని ఇతివృత్తంగా తీసుకొవి రచనలు చేసిన వాళ్లందరూ కాయస్టులే, (శీకృష్ణవిజయ కావ్యాన్ని (వానిన మాలాధరవసు కాయస్థ కులజుడే ఆని ఈ సందర్భంలో మనం జ్ఞాపకం తెచ్చుకోవచ్చును,

వంగభాషలో మహాభారతాన్ని (వాసిన ఆత్యంత ప్రాచీనకవి, కవీంద్ర వీరుదాం కితుడైన సరమేశ్వరదాన్‌. ఈ కవి పరాగల్‌ ఖాన్‌ యొక్క ఆస్టానకవి, పరాగల్‌ ఖాన్‌ చిటగాంగ్‌కు రాజ్యపాలకుడు. హుసేన్‌ షా యొక్క ఒక సేనాధిపతి. పరాగల్‌ ఖాన్‌కు కౌరవ పొండవుల యుద్ధగాథ వినడమం'టే చాలా ఇష్టం, అకవి ఆదేశానుసారం. పర మేశ్వరదాస్‌ మహాభారతాన్ని వంగభాషలోకి వద్యరూసంగా తెచ్చాడు. పది హేడోశకాబ్సీ మధ్యకాలంనుంచి ఈ కావ్యానికి లిభిత్మపతులు కవబడు తున్నాయి, మహాభారతకథ ఈ కొవ్యంలో చాల నంక్షేపంగా చెప్పబడింది. వంగ దేశం నాలుగుమూలల్లోను ఈ కావ్యంయొక్క లిథితవ్రతులు కనదిడడాన్నిబట్టి, దీవికి మంచ్చివచారం ఉండేదని తెలుస్తోంది.

వరాగల్‌ ఖాన్‌ కొడుకు పేరు నస్రత్‌ ఖాన్‌, ఇతనికికూడా తండ్రిలాగే మవోభారత మంపే దాల్యాపీతి. తండిలాగే ఇతనుకూడా హుసేన్‌ షా యొక్క పేనాధివతే. తండ్రికాలంలో ఇతన్ని.భుటి ఖాన్‌ అనేవాళ్ళు. ఇతను తిపెరాలో సాధించిన ఘనవిజయం. హుసేన్‌ షాకు ఇతవిమీద అభిమానాన్ని ఎక్కువచేపింది, పరమేశ్వర

600 వంగ పాపాఠర్య చర్మిక దాస్‌ మహాభారతంలో నం్యగ్రహంగా ఉన్న అశ్వమేధ పర్వకథవల్ల తృ ప్తిలేకం వ(స్రత్‌ భాన్‌ తన ఆస్టానకని శ్రీకరనందిచేత, జైమినీ భాంతకథవంతను వంగ భాషలోకి పద్యరూపంలో. చెప్పించారు. ఈ విషయాన్ని శ్రీకరనంది తన కావ్య (ప్రారంభంలో ఈ విధంగా వివరించాడు :

“మహావిద్వాంసులున్న నభలో మహామతి ఐన ఖాన్‌ తన స్నేహితులతో ఒక వాడు కూర్చున్నాడు. కూర్చుండి మహామువి తై మిని (వ్రాసిన భారత పుజణ్యకథను వింటున్నాడు. అశ్వ మేధకథవిని ఖాన్‌ చాలా (ప్రసన్నహృదయంతో నభానదుల్ని చూచి ఇలా అన్నాడు: “మేము వ్యాసమహర్షి[వ్రాసిన భారతకథ విన్నాము. అంత కం టెకూడా జై మినిముపి (వాసినది చారుతరంగా ఉంది. సర్వజనులకు నంనస్కృృళ భారఠం అఆర్భంకాదు. ఓ కవులారా, నా ఈ నివేదన వినండి. దేశభాషలో ఈ కథ చెవికే నాపేరు. కీర్తి జగత్తులో (వ్రచారం అవుతాయి.” ఖాన్‌ ఆదేశాన్ని పూల మాలలాగ తలధరించి, (శ్రీకరనంది ఈ పాంచాలీ కావ్యాన్ని చెబుతున్నాడు,"

వరాగల్‌ భానూ, ఆతనికొడుకు నన్‌ ఖానూకూడ నంన్కృృత భారతం పురాణ వళనం వివి ఆర్ధంచేసుకోగలిగేవాళ్ల ని తెలుస్తోంది.

7

నీ వైతన్యుడు= ఆయన ఉద్యమం వది హేనోశతాబ్దంలో ఉత్తర భారత౦లో పజీవమెన ధార్మికవిస్ట విజృంభించి, భక్తీ ఉద్యమంగా రూపొందింది. ఈ ఉద్యమవాహివికి మూడువై పులమంచి భావపేరణ లభించింది ;

(1) క్రీస్తు పూర్వంనుంచి ఉన్న వాసుదేవ=కృష్ణపూజనం. (1) వేదనందింద మైన నం్యవ్రదాయంలోవి మధుమూలర్తి, గోరక్షకుడు అయిన విష్ణువు ఆధారంగా వియలుదేరిన గోపంకృష్ణ అర్బనం. (1) (ప్రవత్తిమార్గంమీద, జీవదయమీద, అహింనమీద (వ్రత్యేకాదరణంచూ పే. వంగ బొద్దంలోవి లోకనాథఠ ఆరాధనం ఆనే మూడునదుల కూడలిగా బయలువెడలి, భక్తి ఉద్యమవాహివి యావద్భారతాన్ని ముంచెత్తింది. నూఫీ మార్మికతకూడా ఈ విజృంభణావికి సాయవడింది,

పదిహీనోశ తాబ్బంలో భక్తిభావం వ్యావంచడావికి ఇద్దరు మహాపురువులు మూల కారకులు. ఒకరు రామానందస్వామి, ఇంకొకరు నూధవేంథద్రపురి. రామానంద స్వామి కార్యరంగం వారణా, తత్సరిసరాలు* ఆయన మూలసీద్ధాంతం అదై్యైతం మీద ఆధారపడి ఉంది. అనూచానంగా వస్తూ ఉన్న వర్ణవ్యవస్థ, తన్మూలంగా బ్రాహ్మణులే ఉన్నత శాస్త్రవిద్యల కర్షులు మొదలైన లావాలు ఈయనకు నచ్చరేదు. రామానందుడి శివమ్యులలో అన్నిజాతులవాళ్ళు. అన్సృృక్యులుకూడా ఉన్నారు. రామానందుడు. ఆయనశిమ్యులు రామశబ్దాన్ని విర్గుణబహ్మకు వానంగా స్వీక రించారు.

వింధు, వంజాబు (ప్రాంతాలకు (ఢిల్లీ గూడా) చెందిన నూసీలు తమ ఆధ్యాత్మ కానుభూతుల్ని వ్య క్తీకరించడావికి దేశభాషల్ని వివియోగించడం (ప్రారంభించారు. రామావందుడు, ఆయనశమ్యులు ఆ మార్గాన్ని అనునరించారు. రానూనందస్వామి నంన్క్సృతంలో గొవ్చ విద్వాంసుడే కొవి, ఆయన నందేశం సామాన్య (నజల కోసం గనక. వాళ్లకోనం (వ్రాపిన గేయ రచనలన్నీ వాళ్ళ భాషలోనే (వాళాడు ఆయన శిష్యులలో ఆ(గగణ్యుడైన కబీరు. విహుళః వుట్టుకచేత ముస్తిము కావచ్చును, వృత్తి, దిట్టబు నేయడం. కబీరు రచనలు కొన్నింటిలో భక్తిరసం నం(ప్రదాయవిద్దమైన వరిభాషలో “యోగపా(త్ర'లో అందించవిడింది.. యోగ వందింధమైన మార్మికత ఇందులో ఉంటుంది.

క్‌

త్రై వంగ పొహఠ్య చర్మిక మనదేశం తూర్చు(ప్రాంళానికి చెందిన భ_క్తిమార్గానుయాయులు బాలగోపాల వూజచేసేవాళ్లు మనకి తెలిసినంతవరకు ఈ మార్గానికి (వ్రవర్తకుడు మాధవేంద్ర వురి. ఈయన అదై ్వతనన్యాపి ఆయినా, మధురలో తనకి లభించిన బాలకృష్ణుడి విగ్రహాన్ని అర్చించేవాడు. నుకురలో నవీన వై స్ణవకేంద్రాన్ని స్టావించిన గౌరవం ఈయనదే. వై తమ్యుడు (వజగాథలకు సందింధించిన స్థలాల్ని గు ర్రించినతరవాత, రూపననాతమలు ఆ వైష్ణవకేంద్రాన్ని బృందావనానికి మార్చారు. ఇంకా ఇతర కారణాలుకూడా ఉన్నాయి. కుమారవార్డావికి (ఇది కలక త్రాకి ఉత్తరంగా 25 మైళ్ల దూరంలో ఉంది.) చెందిన ఈశ్వరప్పరి, మాధవేంద్రపురి (పియశిష్యుడు. కుమార హాక్టం గంగ వామకొవి ఉంది. ఊదేకస్వభావుడు, నవయువకుడు, గర్వి ఆయిన వండిత చైతన్యుణ్ణి, భక్రచైతన్యుణ్ణీగా మార్చినడి ఈశ్వరపురియే తరవాత థైతన్యుడి భక్తికట్టలు తెగి (ప్రవహించింది, చ్రైతమ్యడి అనుయాయులలో మంచి వలుకుబడి ఉన్నవాళ్ళు అద్వైత ఏక్యానందులు, ఇద్దరూ వైతమ్యడికంపె వయస్సులో 'పెద్దవాశ్ళే. తాను ఆర్చిస్తున్న బాలకృష్ణుడి విగ్రహంకోనం మంచి గంధం శ్రేవడావికి నూధవేంద్రపురి అప్పుడవ్పుడు దక్షిణదేశావికి వంగ ఉత్కళ 'బేళశాలద్వారా రాకపోకలు చేస్తూండేవాడు. ఆవ్పుడు అద్వైత విశ్యానందులు ఆయనకు నన్నిపాతంగా వచ్చారు. ఈ విధంగా ఆయన ఉ ర దక్షిణ భక్తి 'ప్రోకవ్విమలను కలుపుతూ వచ్చాడు. వంగభాషలో భాగవత పురాణాన్ని [వాసీన మాలాధరవసు కవిని, ఈ రాకపోకల్లో నే మాధవేం్యద్రప్కరి కలుసుకొని ఉండవడ్చు నని మనం ఊహాంచవచ్చును. ఈ ఊహ ఆధారరహతంకాదు. మాధవేం(ద్రపురి (గంభాలు రచించలేదు. ఆయన ల్లోకాలుకొన్ని నంవ్కృతంలతో ఉన్నాయి. మరణజశయ్యమీద ఉండగా ఆయన చెప్పినట్లు జన్మక్రుతి ఉన్న శ్లోకం ఇది: ఆయిదీనదయార్జ్ర వాథ హీ మథురానాథ కదానలోక్యసే వృాదయం త్వదలోకకాతరమ్‌ దయితా భ్రామ్యతి కీమ్‌ కరోమ్యవామ్‌. ఈ ల్లోకం ఆయన భావవిర్భరతవి తెలియనేస్తోంది. శంగవైష్టవం భాగవతపురాణంనుంచి (పరణ పొందిందీ, బహుశః ఈ వృరాణం దశణదేళంలో పుట్టిఉంటుంది, సత్తాను దర్చారులో ఉన్నతోడ్యోగా

శీ చైతన్యుడు . ఆయన ఉద్యమం 88 అలోఉన్న, మిథిలావానులయిన కర్ణాటవాహ్మణులు, ఈ పురాణాన్ని నంగదేళానికి తెచ్చినట్లుంది. హుపేన్‌ షా కొలువులోఉన్న రూపననాతనులు కర్ణాట(బ్రాహ్మణులు. చై తన్యుణ్తి కలుసుకోకపూర్వమే వీళ్ళిద్దరు భాగవతవైష్ణవంతో సంబంధం ఉన్న వాళ్లు. పదిహేనోశతాబ్సి చివరిరోజులనాటికి, భాగవతపఠన పాఠనం నవద్వీన శాంతిపూరులలో భక్తులయిన వైష్ణవుల దినచర్యగా ఉండేది. ఈ రెండు ఊట్లూ వై దికనంస్కృృతికి, శాస్రవిజ్ఞానానికి, నాడు పట్టుగొమ్మలుగా ఉండేవి. అన్పటికి చొరవగల విద్వాంనులు. సుల్తానుదర్చారులో పలుకుదిడి ఉన్నవాళ్లమాత మే గౌడ (ప్రాంతానికి వెళ్ల గలిగేవాళ్లు విదేశీయులతోటి సంపర్కం అంటే జంకులేవివాళ్ల, చర్చారు వాతావరణం అంటే నంకోచం లేవివాళ్ళు మ్యాతమే అంతదూరం వెళ్ళ డానికి సాహసించేవారన్నమాటం.

చైతన్యుడు (నన్యాపికాకపూర్వం ఆయనపేరు విశ్వంభరుడు) నవద్వీవంలో 1486 లో జన్మించాడు. ఇద్దరన్నదమ్ములలో ఈయన రెండవవాడు. ఈయన శండ్రి జగన్నాథమి[శ్ర, మొదటిలో (ప్రాగుత్తర వంగదేశావికి (పిలెట్‌-శ్రీహట్ట) చెందినవాడు. తల్లి శచీదేవి, అద్వ్వైతాచార్యుడి శిష్యురాలు ఈయనదికూడా థ్రీ హట్టియే. ఈయన మంచి పలుకుబడికలవాడు. పండితుడు. చైతన్యుడి అన్న గారు విశ్వరూప్పుడు పదేబ్ల పెద్ద. అద్వ్వైతాచార్యుడి శిష్యుడు, శనతండ్రి తన వీవాహ్యప్రయత్నం చేస్తున్నట్లు వివి, విశ్వరూపుడు నంసారబంధనావ్నిరోపి సన్య పించాడు, తమ పెద్దకుమారుడు తమకు చేదోడువాదోడుగా ఉంటాడని ఊహించిన ల్లి దండ్రుల కిది గొడ్డలిపెట్టయింది. అందుచేత ఆ దంసతులు మొదట్లో తమ రెండోకొడుకువి నంన్కృత విద్యలో (ప్రవేశ పెట్టడానికి జంకారు. ఈ విద్యవల్ల ఈ కొడుకుకూడా విర క్తు డవుతాడవి భయపడ్డారు. కాని, చైతన్యుడు పట్టాపట్టడం చేక తండ్రి లొంగవలపివచ్చింది. విద్యాభ్యాసం చైతన్యుడి (ప్రవృత్తిని మార్చ లేదు. ఇంట్లోమ, వీధిలోనుకూడా 'పెంకివాడుగా తయారయ్యాడు చైతన్యుడు. కాని, ఆతని రూపురేఖలు, శష్టాచారనంప త్రివిచూచి ఎవట్లా ఏమీ అనలేకపోయే వాళ్ళు. పెద్దకొడుకు సన్యసించి వెళ్ళిపోయినతరవాత, జగన్నాథమి(శ చిరకొలం ీవించలేదు. తం(డ్రినృతి చైతమ్యణ్ణ్జీ కొంత మార్చింది. సెంకితనం కొంత తగ్గింది. అప్పటినుంచి దీక్షతో చదువు సాగించాడు. కొద్దికాలంలోనే వై తన్యుడు మంచి వైయాకరణుడిగా, ఆలంకౌరికుడిగా పేరు సంపాదించాడు.

వదహారోఏట వై తమ్యడు తన కిష్టమైన లత్మీ(వియ అనే కన్యవి వివాహం వేసుకొని, తన పాఠళాలవి తాను నడసడం (ప్రారంభించాడు. లక్మీప్రయ విన్మమ

84 వంగ పానాత్య చర్విత న్వభాపురాలు, నెన్ముదై నది. తరవాత కొంఠకాలానికి చైతన్యుడు తన పూర్వుల వివానస్థలం చూచిరానడానికి పూర్వ వంగదేశావికి వెళ్ళాడు. అక్కడ ఆయన తన పూర్వజుల శస్యుల్ని కలుసుకొని వాళ్ల నన్మానాల్నిపొంది తిరిగివచ్చాడు. ఇంటికి తిరిగి వచ్చినవెంటనే తనలార్య చనిపోయిందని ఆయనకి కెలిసింది. కొంతకాలం పోయినతర్వాత, సన్నిహితుల బలవంతంచేత మళ్ళీ పెళ్ళిచేసుకొన్నాడు. రెండో భార్యపేరు నిష్ణువియ. నవద్వీసంలోవి ఒక సనంపన్నకుటుంబానికి చెందింది అవిడ. ఈ పెళ్ళి అయిన కొద్దికాలానికే ఆయన తనతండ్రి [శాద్ధకర్మకోనం గయ వెళ్ళాడు. అక్కడ ఆయనకి మాధవేం్యద్రపురి శమ్యుడ్తైన ఈశ్వరప్పరి దర్శనం లభించింది. ఆయనవల్ల (ప్రభావితుడై, దీక్షెస్వీకారం చేశాడు, ఈ దీక్షెస్వీకారం వైతన్యుడి జీవితంలో అత్యంత విశిష్టమైన సంఘటన. సౌందర్యంలోను. పాండి త్యంలోను అద్వితీయుడై నవద్వీపంలోని యువకనమాజావికి నాయకత్వం వపాం చిన చైతన్యుడు + యౌవన(ప్రారంభదళలో ఉన్న (ట్రాహ్మణయువకుడు . ఒక్క పారిగా భగవన్నామామృతనరసిలో ఓలలాడే భక్తహంనగా రూపాంతరం పొందాడు. భక్తు(దేకంతో నాట్యమాడే భానయోగి అయిపోయాడు, వైష్ణవులిక వరమపవి[త్ర మైన మథుర వెళ్ళిపోనాలవి వెంటనే వైతమ్యడు విర్హయించాడు. కావి. ఆయన స్నేపొతులు, వరిచారకులు విలవంతంచేపి, చైతన్యుణ్ణి ఇంటికి శీసుకొనివచ్చారు. నిమాయ్‌వండితుడి (అన్పటికి అందరిలోను (వచారంలోఉన్న తైతన్యుడి పేరిద్సిలో వచ్చిన ఈ వరివర్తన; నవద్వీనంలోఉన్న వైష్ణవులికి, వైస్ణవాలిమానులికి, (పతిభానంతుడైన రై తన్యుణ్ణి మొదటినుంచీ అభిమాని ష్తున్న వాళ్లకి సంతోషజనక మైనది. నవద్వీపంలో ఆజీగిమణ్‌గిన్న వై స్పవనమాజానికి దైతన్యుడు వెంటనే నాయకుడై నాడు. చె తమ్యుడి వ్రథభమ అనుయాయులలో ఆయనదగ్గిర చదువుకొన్న శమ్యులు చాలామంది ఉన్నారు. భగవన్నామనంకీ ర్తనతో రేయింబవళ్లు గడుపుతూ ఉన్న వైతన్యుడు, ఆధ్యాపకత్వాన్ని విర్వహించలేక పాఠశాలకు న్వ వ్లివెప్పాడు, టైతన్యుడు ఆయన అనుయాయులు "కృష్ణంనిన్లు' నామాల నంకీ ర్తనం, నాట్యం, శను భక్తి వ్య కీకరణానికి ముఖ్య అంగాలుగా చేనుకొన్నారు. ముందుముందు (ప్రాముఖ్యానికివచ్చిన సంకీర్తన కిది ప్రారంభదశ. బపారంగ అర్చన వద్ధతి కిది నాంది. ఈవిధంగా భగవదారాధన చెయ్యడానికి అందరికీ హక్కుఉందనీ రుజువు చెయ్యడాని కిది ప్రోత్సాహకారి. నంకీగ్రనం అనే ఈ నవీనపద్దతి [పజల హృద యాల్ని ఆకర్షించింది, రకరకాల మనుమ్యులతో నిండిఉన్న సమాజంలో హరినామ

4 వైశన్యుడ - ఆయన ఉద్యమం 85 వంకీ_ర్తనం కుదరదు గనక, (ప్రకొంతవాతావరణంకోనం భక్తులందరు, చైతన్యుడి కుటుంబానికి చిరకాలమ్మితుడు, పొరుగువాడు అయిన [శ్రీవానవండితుడి ఇంట్లో, ర్యాత్రి సంకీ ర్తనంకోనం నమా వేశమయ్యేవాళ్ల. పగలు జరిగే బహిరంగ సంకీర్త వల్ని హరిదాసవిత్యానందులు విర్వహించేవాళ్లు. సన్నిహితులు ఇవన్నీచూచి, గొడ సింహాసనాన్ని (బ్రాహ్మణుడొకడు అధిరోవాస్తాడవి జ్యోతిష్కులు చెప్పినది, చైత మ్యుడివిషయమై నత్యం కావచ్చువవి గుసగునలాడుకోవడం మొదలుపెట్టారు. చై తన్యుణ్తీచూచి సహించలేవివాళ్లు ఈ మాటని 'పెద్దచేపి. ఆ ప్రాంతానికి అధిపతి ఆయిన కొజీ (ముస్లిము న్యాయాధిపతి. దండనాధికారి) చెవిని వేశారు. వెంటనే బహిరంగ నంకీర్తనం ఆపుచెయ్యాలవి కాజీ కావీంచాడుః కాని చైతన్యుడు వ్యాయంలేవి ఈ కాననాన్ని గొరవించదలచుకోలేదు.. దీన్ని ధిక్కరిస్తూ ఒక పెద్ద సంకీ ర్రనసమాశాన్ని నగరవీధులలో, తాను నాయకత్వం వహించి నడిసించాడు. (కమ్మకమంగా వందలకొలది మనువ్యు లిందు చూరు. భగవన్నామసంకీ ర్తవం చేస్తూ ఈ జనసందోహం, చైతన్యుడి నాయకత్వంకింద, కాజీ ఇంటివైపు నడిచింది. కొజీ భయిభ్రాంతుడ్తై తలుపులుమూసుకొవి లోవల కూర్చున్నాడు. భయంలేదనిచెప్పి, తై న్యు డతన్ని పైకి పిలిపించాడు. కాజీ తన తప్పు కాను గుర్తించి, చైతన్యుణ్జ క్షమించుమని ప్రార్ధించి, కాసనాన్ని రద్దు జేశాడు. ఈ సంఘటన, నవద్వీపంలో చైతన్యుణ్ణి (ప్రములవ్య క్రిగా చేసింది బహుళ? భారతదేశ ఇతిహానంలో, ఈ నంఘటనవి మొట్టమొదటి సహాయ నిరా కరణోద్యమావికి సందింధించిన దనవచ్చు, క్రమక్రమంగా చైతన్యుడిలోవి భగవదంళ విస్ఫులింగావస్థనుంచి విజృంభించి మహోజ్బ్వల జ్వాలగా (ప్రజ్వలించడం (ప్రారంభించింది. *వభూతో నభవిష్యతి అన్నట్లున్న ఆ కేజస్సువిచూచి ఆయన అనుయాయులందరు వైతమ్యుణ్ణి అవ తారమూర్హిగా భావించారు. కావి, చైతమ్యుడికి ఈ దృష్టే లేదు. సమాజంలో వతితుల్తై న వాళ్లనందరివీ భగవడున్ముఖులుగా చెయ్యడం ; సామాజికం రాజకీయ విభేవాల్ని (ప్రజలు విన్మరించేలాగ చెయ్యడం, ఆయన జీవిక్వవతం. సంకుచికొ లైన ధార్మికభాననలు మనుమ్యుల్ని వేరుచెయ్యడం ఆయనకి ఇష్టంలేదు. ఆయన దృష్టిలో బ్రాహ్మణ పురోహితుడికి హీనజాతివ్య క్రికి లేదంలేదు. ఇద్దరూ భగవ త్స్‌ గరూపులే. మౌవపుడిలో విద్రాణంగాతన్న భగవదంళని మేల్కొలపడానికి =

వినయంతో. భక్తితో, స్వార్ధంలేకుండా భగవన్నామసంకీ ర్తనం చెయ్యడంకం కె మలువైన సాధనం లేదని చైతన్యుడి (పగాఢవిశ్వానం, విశ్యావందుడు చై. తన్యుడి అనుయాయి కాకపూర్వం. అదైై వైలౌ చార్యుడు, హరిదాసు ఆయనమార్లానికి మంచిప్రచారం తెచ్చారు. అదైకుడు మంచి పలుకు. బడిగల విద్వాంసుడు. హరిదాసు మొట్టమొదట హూఫీత త్రామయాయి. తరవాత వైస్ణవుడై, వై ఈన్యనం_పదాయానికి చాలా బలాన్ని సమకూర్చాడు. ఈ ధార్మిక విప్లవంతో వవద్వీపం తలకిందులైంది. కాజీవి లొంగదీసినతరవాత, చైతన్యుడు పాధించిన ఘనవిజయం జగాయ్‌, మాధాయ్‌ అనే ఇద్ద రన్నదమ్ముల్ని సన్మార్గంలో పెట్టడం. వీళ్ళిద్దరూ జన్మచేత (బ్రాహ్మణులై నా సదాచావ్నివిడిచి, నీచ నంవ్ర దాయాల్ని చేబట్టి, విరంకుశంగా నంచరిస్తూ. తమ దుష్కార్యాలతో నవద్వీపాన్ని పీడిస్తూండేవాన్ల. తన ఇరవై నాలుగోఏట (150%) చై తమ్యుడు నంసారబంధాల్ని కోపి వేవి సన్య పించాడు, సన్యపించినతరవాత ఆయన పుణ్యక్షేత్రమైన పురిలో వివసిందడం ప్రారంభించాడు. అప్పటికింకా ఒరిస్సా ముస్లిముల చేతులలోపడి స్వాతం్యత్యం: పోగొట్టుకోలేదు గవక, వైష్ణవసన్యాపి (ప్రశాంతంగా జీవితం గడవడానికి వీలుం దనే చైతమ్యుడు పురిలో ఏివపించడం మొదలుపెట్టాడు. ఉత్తర దక్షిణ పళ్ళిమ (ప్రాంశాలలోఉన్న పుణ్యక్షేత్రాలు దర్శించడంలో ఆరేళ్ల గడిచాయి. మథురను దర్శించాలని ఆయన చేసిన మొదటిపసయత్నం. గొడకు దగ్గిరగా ఉన్న రామకేలి చేరడంతోనే విఫలమైంది, వంగదేశంనుంచి పెద్దగుంపు ఆయ నతోకూడా వియలుదేరిరావడమే ఇందుకు కారణం, ఇక్కడ ఆయన మొట్టమొదటి పారి రూవ ననాతనులనే అన్నదమ్ముల్ని కలుసుకొన్నాడు. రెండోసారి మథురకు బయలుదేరినప్పుడు, తనతో ఎవరూ రాకుండా ఉండడంకోనం, దుర్గమారణ్య ప్రాంతాలైన మయూర్‌ళంజ్‌, రూర్‌అండ్‌లద్వారా (పయాణంచేపి కాశీపయాగల మీదుగా మథుర చేరాడు. బృందావనంలో కొన్ని (వ్రవ్విత్రస్థళాల్ని గుర్తించి అక్కడ వంగ వైష్ణవ కేంద్రస్థావనకు మూలకారకురై నాడు. ఆయనకుముందే మథురలో కృష్ణుడి అర్భవక మాధవేంద్రప్పరి పునాదివేళాడు. తిరుగు వయాణంలో (ప్రయాగలో “రూవ్‌"వి. కాశీలో *ననాతన్‌'వి కలుసుకొన్నాడు. అ సోదరులిద్దరు నుల్తానువేవ మావివేపి, హరిపేనచేపే వైస్ణవవర్కివాజకు లయ్యారు. చైతన్యుడు వాళ్ల విద్దరిని బృందావనం వెళ్లి ఉండి, వైష్ణ్టవాచార్యులుగా వం్యవ్రదాయావికి (వ్రచారం:

శ్రీ చైతన్యుడు - అయన ఉద్యమం 87 కేవలపిందని ఆదేశించాడు. ఈ ఉత్తరదేశంలోవి తీర్థయ్యాతలు చెయ్యడానికి పూర్వం చైతన్యుడు దక్షిణరేశంలోమ, గుజరాత్‌లోను యాలు ముగించాడు. ఈ నందర్భంలో నే, గంజాంలో ఒరిస్పారాజుకు (వతివిధిగాఉన్న రామానందరాయ్‌ అనే వైష్ణవవిద్వాంనుణ్ణి చైతన్యుడు కలునుకొన్నాడు.

తన జీవితంలో చివరి పద్దెనిమిది నంవత్సరాలణు (1615-58) చైతన్యుడు పూరివిడిచి వెళ్లలేదు. రోజూ రావడం. గుడి కెదురుగాఉన్న గరుడ _వ్రంభందగ్గిర మంచుని ఆ(శ్రుపూరిత నేత్రాలతో గంటలకొలది జగన్నాథువి దర్శించడం - ఇది వైతన్యుడి దీనచర్య. ఇంటికి పోయినతర్వాత, (శ్రీ కృష్ణుడితో తఈనకు కలిగిన వియోగానికి పరితపిస్తూ. తన బాల్యమి(తుడైన గదాధరపండితుడు (శీమద్భాగవకం చదువుతూం'కే వింటూ ;: లేకపోతే దామోదరన్వరూప్‌ = జయదేవుడి గీఠాలుగామి. ఇకర కృష్ణభక్తి గితాలుగావి గానం చేస్తూంటే వింటూ; తనదుఃభఖాన్ని కొంత శాంతింపజేనుకొనేవాడు. రాత్రులన్నీ వియోగోద్వేగంతో. భావోన్మాదంలో గడిపే వాడు. (పతినంవత్సరం రథయాత్రనందర్భంలో వంగదేశం నాలుగుమూలరి మంచి భక్తులు మిత్రులువచ్చి చైతన్యుడితో నాలుగునెలలు అవందంగా గడిపే వాళ్లు. ఈ వార్షికయాడత్రలు వంగదేశాన్ని ఉత్కళదేశాన్ని నన్నిపొతంగా తెచ్చాయి

ఆవ్పటికవ్పుడే (ప్రజలలో చైతన్యుడు దై వాంళనంభూతుదై నాడు, చాలామంది ఆయనను అపతారమూర్హిగా భావించారు. ఆయన అనుయాయులలో అదై్వైతుడు మొదలై నవాళ్లు చ్రైతన్యుడి (వతికృతీని కజ్దితో చేయించి, నంగదేశంలో దాలా చోట్ల (పతిష్టించి గౌరాంగ (నన్యాపి కాకపూర్వం చైతన్యుడికి ఉన్నపేర్లలో ఒకటి ; శబ్దార్థం - గొరవర్జంగల దేహం కలవాడు) నామంతో పూజ (ప్రారం ఖించారు. ఒక నంవత్సరం రథయా[తకు పురి వచ్చినప్పుడు, తీర్చయ్యాత్రికు లందరి ముందు, వ్రైతన్యుడు అవతారపురువుడనీ, అన్ని అవతారాలకం'చ ఈ కలియుగావ కారం గొవ్పదవీ ఆద్వ్వైతుడు (వకటించి, ఆయనమీద కీర్తనలు పాడాడు. పట్ట వగ్గాలురేవి (పజల ఉక్పాహం ముందు, చైతన్యుడికి ఇది అంతా ఇష్టంలేకపోయినా, ఎవశ్లేమి చేయగలరు. చైతన్యుడిమీద అర్వ్వైతుడు రచించిన మొట్టమొదణి గేయ పాదాలు ఇవి:

“ఓ వైతన్య। వారాయణ ; కరుణాసాగర ॥ దుఃభధితదింరూ: నమ్న దయ చూడు.”

88 వంగ సాహిత్య చర్మిక నైఠతన్యుడు ఎక్కువేమీ వ్రాయలేదు. వైస్ణవులలో “*కెష్టకం) అని పేరు పొందిన ఎనిమిది క్లోకాలే ఆయనవిగా కవబడతాయి. వీటిలో ఆయన నం(వ్రదాయప్ప మర్మమంతా సూక్మరూపంలో గగ్భితమై ఉంది. వైతన్యుడి భక్తి, _పేమల చంపుటియైన విశ్వాసాన్ని ఈ ల్లోకాలు మిక్కిలి సౌగసుగా నిరూపిస్తున్నాయి : “చేతో దర్పణమార్ణనం భన మహాదావగ్ని విర్వానణం (శ్రేయః కై రవ చంద్రికా వితరణం వివ్యావరూ జీవనం అనందాందిరి వర్ట నం (వ్రతిపదం పూర్ణామృుతస్వాదనం సర్వాత్మన్వపనం వరం విజయతే (శ్రీ కృష్ణ సంకీర్తం.” | “వామ్నా మకారి బహుతా విజ నర్వశ క్రిః తశ్రార్చితా వియమిత న్న్మరణే న కాలః ఏతాద్భశీ తవకృపా భగవన్‌ మమాపి దుర్రెన మీదృశళ మిహాజవి నామరాగః." శ “తృణాదపి నునీచేన తరోరివ సహిష్షునా అమావివా మానదేన కీ ర్తనీయ న్పదా హరిః. శ్రి “వధనం నజనం న నుందరీం కవితాం వా ఆగదీశ కామయే మమజన్మవి జన్మవీళ్వరే భవతా దృక్రిర హైతుకీ త్వయి.” శీ “ఐ నందఠనూజ కింకరమ్‌ మామ్‌ పతితం విషమే భవాంబురి కృపయా ఠన పాదవంకణ స్టితం ధూలి[వదృళం విచింతయ.' ఠ్‌ “నయనం గలద్మకువారయా వదనం గద్గద రుద్ధయా గిరా పులకైర్నిచిశం వపుఃకదా తవ నామగహతే లవిష్యతి." కి “యుగాయితం విమేషేణ చక్షుషా (పావృషాయితమ్‌ శూన్యాయిళం జగత్సర్వం గోవింద విరహేజణమే.” ళ్‌

శ్రీ చైతన్యుడు - ఆయన ఉద్యమం 809 “ఆళ్ల ష్యవా పాదరతాం సినస్టు మాం ఆదర్శనా న్మర్మహతాం కరోతు వా యఖాతథావా విదధాతు లంసటో మత్పాాణ వాథస్తు స ఏవ నా వరః.” 8 వై తన్యుడితర వాత వంగదేశంలో ఆద్వ్వైఠవిత్యానందులు నాయకులు, విత్యా వందుడు బాల్యంనుంచి భగవద్భృ క్రితో విండినహృదయం కలవాడు. యౌవన ప్రారంభదళలోనే అతను, ఒక పర్వివాజకుడితో కలిసి తీర్ధయా[తలుచేస్తూ ఉత్తర చేశం అంతా తిరిగాడు. ఈ యాతలలోనే ఆతవికి మాధవేం్యద్రప్కరి దర్శనం అయింది. ఆయనవల్ల (ప్రభావితు డయ్యాడు. నవద్వీసంలో ఆతనియ్యాతలు ముగి శాయి. చైతన్యుడు అతన్ని, తిరిగివచ్చిన తన అన్నలాగ గొరవించి ఆద రించాడు. దీవితో వైష్తవసమాజంలో విత్యానందుడికి దైతన్యుడి తరవనాతిస్థానం మలువుగా లభించింది. చైతన్యుడు జప్మించేటస్పటికే అద్వైతుడికి యాల్సై ఏళ్లు అదిగాక ఆయనస్వభావం విక్యానందుడి న్వభావంలాగ ఉదేకపూరిత మైంది కాదు. ఎక్కడవడితే ఆక్కడ, ఎప్పుడువడితే అప్పుడు "హరి హరి" అవి విత్యానందుడి లాగ ఆద్ర్వైతుడు సంకీర్తన చెయ్యడానికి కొంత పూర్వాచారం అడ్డు వచ్చేది. ఈ కారణాలవల్ల , జనబాహుళ్యంలో నిక్యానందుడికి వలుకుదిడి గొరవం అధిక మయ్యాయి. వ్రైతన్యుడు వంగదేశంవిడిచి వెళ్ళిపోయినవెంటనే అక్కడ ఈ కారో ణాలవల్ల విత్యానందుడు ముఖ్యనాయకు డయ్యాడు, అదై్వైతాచార్యుడికి పలుకుబడి గల స్నేహితులు, శిష్యులు ఉన్నా, నిత్యానందుడికి అనుయాయులు చాలామంది ఉన్నారు. వాళ్లు వంగదేశం నాలుగుమూలలనుంచి వచ్చినవాళ్లు. అద్వైత విత్యా వందుల మృతి తరవాత, దేశంలో వైస్టవనమాజం నాయకత్వం జాహ్నవీదేవి, పీకాదేవి అనే స్రీలకు సంకమించింది. జాహ్నవీదేవి విత్యానందుడి చిన్నభార్య. సీతాదేవి ఆద్వైతాచార్యుడి భార్య, గోస్వాములని పిలవండే రెండు వైష్ణవ గురు వరంపరలు వీళ్ల వంశస్థులే స్థాపించారు. ఇవి వంగదేశంలో (వ్రసిద్ధమయునవి, అద్వైత విజ్యానందులు చైతన్యపూజని (ప్రోత్సహించి, దానికి మంచిపచారము తెచ్చారు, విత్యాశందుడి ఆనుయూయులు ఇంకా కొంచెం ముందుకునడిచి. చైత న్యుడితో బాటు విశ్యానందుణ్ణీ కూడా పూజించడం మొదలుపెట్టారు. ఈ ఆచారాన్ని విరుశ్చాహవరచడావికి బృందావన గోస్వాములయిన రూన సనాతన జీన గోస్వా ములు, రాధాకృష్ణ పూజని (ప్రచారానికి తెచ్చారు. అంతకుపూర్వం థీ కృష్ణవి[గ

%ఈ0 వంగ పొహిర్య చర్మిక హావికిమా(త్రమే పూజ చేపేవాళ్ళు, వంగదేళంలో రాధాకృష్ణుల యుగళపూజని, అద్వైత నిక్యానందుల భార్యలు, వాళ్లవంళశజులు (ప్రచారానికి తెచ్చారు. ఇది “వై తన్య-విత్యానంద” పూజకు భిన్నమైంది. కాని ఆప్పటికప్పుడే “చై తన్య= విశ్యానంద' పూజ వంగదేశంలో సుస్టాపిక మైంది. ఛైతన్యుడి మృళతరవాత, బృందావనంలో వైష్ణవ విజ్ఞాన కేంద్రాన్ని స్థాపించిన దోవ సనాతనులు, (శ్రీమద్భాగవతం పరమ (ప్రాణికమైన (గంథం గనక, దావివి ఈము సంప్రదాయానికి అధి కార్య గంథంగా స్వీకరించారు. ఈ గోస్వాములు చై తన్య= నిత్యానందపూజని వివారించడావికి, ఆ స్థానంలో రాధాకృష్ణపూజమ స్థాపితంచెయ్య డావికి ; సంపుటాలకొలదీ కవిత్వం, అనేకనాటికాలు, అలంకార శాస్త్ర్టగంథాలు, శ్రా త్త్వికరచవలు, వ్యాఖ్యానాలు (వాశారు. ఇందుకు కారణం, ఈ గోస్వాముళు వైతన్యపూజను అంగీకరించక పోవడం కాదు. తమ ఉ త్తమనంప్రవాయం కేవలం అవతారమూర్తి పూజగా దిగజారిపోకుండా రక్షించాలవి వాళ్ల ఆశయం. బృందా వన గోస్వాములు శైతమ్యుడి ఆవతారాన్ని పూర్తిగా నమ్మినవాళ్ళే. అంతేకాదు, రాధాకృష్ణులు ఒకే అవతారంగా చై తన్యన్వరూపాన్ని పొందారనికూడా విశ్వసించి, ఆ కారణంచేత చ్రైతన్యావతారం పూర్ణావతారమని పిద్ధాంతీకరించారు. అయినా, ఈనని మానవమ్మా(క్రుడిగానే (గహించవలసిందవీ, తనపూజ కూడదవీ చెప్పిన అవఠారం వైతన్యుడిదవి గోస్వాముల దృష్టి. కలియుగంలో (పజలకు సులభమైన శరణోపాయం చూపించడమే వైతన్యుడి వతంలాగ బాహ్యదృష్టికి గోచరించినా, నత్యం అది కాదనీ, భగవత్సేంమవి భగవంతుడే ఆస్వాపించి అనుభూతి పొందడం కోనం మనుష్యలోకంలో అవతరించిన భగవమ్మా ర్తి చైతన్యుడని వాళ్ల విర్ణయం, ఈవిధమైన వ్యాఖ్యానం మొట్టమొదట చేసినవాడు న్వరూపదామోవరుడు, చైతన్య నం(వదాయం (వచారంకోనం నంన్కృత(గంథారు. టీకలు (వ్రాపిన బృందావన గోప్వాములు, వాళ్ల అనుయాయుద, వై వ్యాఖ్యానాన్ని తమ నంపదాయం మూలసిద్ధాంతంగా రూపొంవంచారు. ఇందులో, రూపననాతనులు (పముఖులు, వ్రైఠన్యుడి వ్యక్తిత్వం, ఆయన నంపదాయం, అస్సాం నరిహద్దులవాకా (ప్రభావాన్ని చూపాయి. కామరూపంలోను కూచ్‌ వేహార్‌లోను భాగవత వై స్తవాన్ని (వచారంచేవిన శంకర దేవ్‌ (1508-మృతి. ) బహుళః చై తన్యుణ్ణి పురిలో కలును కొవి ఆయనవల్ల (వభావితుడై ఉండవచ్చు. చైతన్యుడిలాగే శంకర్‌ దేవ్‌కూడా బాలకృష్ణుడి భక్తుడు. రాధాకృష్ణుల యుగళమూర్హివి అర్చించడం అఆతవికి తెలి

శ్రీ చైఠమ్యుడు - ఆయన ఉద్యమం | యదు. ఈవిధమయిన అర్చన, సదహారోళతాల్టీ చివరిరోజాలలో నేగావి ఆస్పాము చేరలేదు. ఈ ఆర్బనాపద్ధతి రావడంతోనే. ఆస్సాంలో వైష్ణవనమాజం రెండుగా చీలిపోయింది. శంకరదేవు అనుయాయులు (ఇతను కాయస్థకులజు డవడంచేత, పనాతనబ్రాహ్మణు లితవి గురుత్వాన్ని ఆంగీకరించలేదు) మహాప్పరుషీయశాఖ గామ, దామోదరదేవు అనుయాయులు (ఇకను న్లైతన్యుణ్తి రాధాకృష్ణుల అవ కారంగా ఒప్పుకొన్నాడు.) దామోదరీయకాఖగాను. విడిపోయారు. దామోదరీయ శాఖకు (పోత్సాహం బృందావనంనుంచి వచ్చిఉంటుందనడంలో నందేహంలేదు. శర్వాత ఇది అస్సాం నవద్వీపాలనుంచి మణీపూర్‌దాకా వ్యాపించింది, ఒరిస్పాలో వంగవైష్ణవం స్టిరపడింది. కావి చైతన్యుడి ముఖ్యభక్తులమృతితో, ఒరిస్సా రాజ్యం పతనం చెందడంతో, అక్కడ వైష్ణవానికి కొంత (ప్రాభవం తగ్గింది,

భారతదేశంలోని వివిధ్వపాంతాలలోంచి వచ్చే వైస్ణవులికి, బృంవావనంలోవి వైష్ణవకేంద్రం (షడ్లోస్వాములు ఈ కేంద్రానికి యాజమాన్యం వహించారు, గోస్వాములలో నలుగురు వంగదేశీయులు, ఒకరు లీహారుప్రాంతానికి చెందిన స్వామి, ఇంకొకరు దాక్షిణాత్యుడు.) ఆ్యశ్రయమయింది. ఆదై్యైకవిక్యానందుల మృతి తర్వాత. (క్రమ్మకమంగా వంగదేశ వైష్ణవనాయకులు బృందావనంనుంచి ఆ దేశాల్ని (గ్రహించడం మొదలుపెట్టారు. దీవితో స్టావిక వైష్టవకేంద్రాలకు (నవద్వీవం. శాంతిపూర్‌, ఖర్జా మొదలయినవి.) (ప్రాముఖ్యం తగ్గి, వైష్ణవ సమౌ జాసికి బృందావనం _ ఆధ్యాత్మిక లొతికవిషయాలు. రెండింటికీ = గమ్యస్థానం ఆయింది,

రి

సాహిత్యంలో నవ్య పేరణ చంగదేళశప్రజల్ని ఉత్కళదేశ ప్రజల్ని దగ్గిరగా తీసుకొవిరావడమే కాకుండా, తనతో సన్నిహితనంబంధం ఏర్పడిన వివిర్వపాంతాల (ప్రజల్నికూడా చైతన్యుడు భక్రిసూతంతో బంధించాడు. అయన నంసర్కంవల్ల _ధార్మికభావన 'స్వేచ్చవి పొందింది. ఆధ్యాత్మిక భావావేశం నూతనపద్ధతులలో (ప్రసరించింది. ఈ మార్పుల వల్ల (ప్రజలలో నూతనోత్సాహం, సృజనాత్మక కార్యకలాపాలలో ఇతోధికంగా పాల్గొనడం మొదలయినవన్నీ వచ్చాయి. బుద్దికి సం్యపదాయమాంద్యంపోయి వికానం కలిగింది. పాహతాైవికి కళకి నవ్యపేరణ వచ్చింది. సామాజిక రంగంలో ; పేదవాడు ధనవంతుడు, ఉ త్తమకులజుడు వీచకులజుడు, పాందువు ముస్లిము అనేభేదాలు నమపిపోవడం మొదలుపెట్టాయి. చైతన్యుడు బహిరంగంగా వర్షవ్యవస్పను విరపించకపోయినా, ఆ వ్యవస్థలోని అనర్జాల్ని తొలగించాడు. పురో హితుల వర్ణదృష్టిని ఆయన ఎదుక్కోకపోయినా, తానుమాత్రం ఆదృష్టివి విన శ్లీంచి సర్వసమత్వాన్ని చాటాడు. జన్మచేత ముస్తిమయిన హరిదాసు శవాన్ని తానే స్వయంగా సమాధిచేప్కి ఆతని *ఉర్చు"ని పాటించాడు. ఇందుచేత నేకాటోలు మరణశిథివి మహోత్సవ మనే-పేరుతో వార్షికోత్సవంగా పాటించడం ననాతనవై ష్ణ వులలో నేటివరకు నిలిచిఉంది. నిత్యానందుడుకూడా ఛాందనత్వాన్ని (పతిఘటించి, మనుమ్యులనందరివి సమానంగా చూశాడు. చైతన్యుకి. అనుయాయు౨లో అబాహ్మణుణు గురువులుగా అంగీకరించదికినంతవరకు = వీళ్లలో కొందరికి (వ్రాహ్మణశిమ్యులుకూడా ఉన్నారు = వంగదేశంలో చైతన్యసం(పదాయం వ్యవస్టిక మైన వర్ణ పద్ధతివి (వ్రకిఘటించగలిగింది. కావి, దృందావన వైస్ణవకాఖకు (ప్రాముఖ్యం హెచ్చి, అచ్చటి శఆచారవ్యవహోారాలు ఆదర్శాలుగా వంగదేశంటో

వరిగణించదిడినస్పటిమంచి, నం(వదాయంలోని ఈ ప్వాతం త్యం నన్నగిలింది. నమాజంలో ఇంతవరకు ప్వేచృ వచ్చిందిగావి ఆంతకంచె ఎక్కువ ఏమీ లేదు. కాని ఇదికూడా లాభమే, మానవుల మవస్పుమీదమా(త్రం ఇది అమోఘంగా వవిచేసింది. వజలు స్వేచ్చావాయువులు పీల్చారు. మేధావుల కిది నూఠన (వేరణగా పవిచేపింది, వారి శ క్తుత్సాహాలు నృజనాత్మకరంగాలలో వవిచేశాయి. నంగీతసాహిత్యాల అభివృద్ధికి, ఇది మంచిదోహదం చేసింది. చైతన్యుగికి ఆయ చేవ, విద్యావతి, చండీదానుల గీకాలంపే చాలా ఇష్టం. ఈ అభిమానం ఆయన

సావార్యంలో నవ్య పీరణ 93 అనుయాయులదాకా వ్యాపించింది. దీవితో సంగీతసాహిత్యాలలో నవజీననం తొణికినలాడింది.

చైతమ్యడి వ్య_క్రిక్వం ఆకర్షకం గంలీకం కావడంచేత. ఆయన్యస్రభానం అత్యంతవి నుత మై జనభాహుళ్యంమీద వడింది. ఈ కారణంచేశతనే ఆయన తన జీవితకాలంలో నే భగవదవతారంగా (ప్రజలచేత పూజించదిడ్డాడు. (వ్రజల భక్తి గొరవాలు నం్యప్రదాయపిద్ధమైన దేవతామూ ర్తులనుంచి వైదొలగి, నమకాలికుడైన ఒక మనుష్యునిపై (ప్రసరించాయి. ఈ ఉద్యమంలో ని ముఖ్యఫలితం ఇది. భగ వంతుడు చైతన్యుగిగా భూమిమీద అవతరించాడని భక్తులు విశ్వపిలచారు. దానితో భగవదవతారమూ ర్తియెన చై తన్యుణ్జీ కీర్తిన్తూ. ఆయనజీవితాన్ని క్లాఘస్తూ కవులు రచనలు (ప్రారంభించారు.

చై తన్యుణ్ణి వర్ణిస్తూ అక్కడక్కడ ఒకటి రెండు నద్యసం క్తులు గేయాలు వంగళాషతో ఉన్నా, ఆయనమీద పూర్ణ్మ్యగంథం మొట్టమొదట నంన్కృతభాషలో వచ్చింది. చైతన్యుడి జీవితదర్శితవి. మొట్టమొదటిసారిగా, ఆయన _ప్రథమఃమ్యు లలో ఒకడైన మురారిగుప్తడు (వ్రాశాడు. ఆభ్యానాత్మకమైన ఈ కావ్యానికి, మురారిగుస్తడి *కడ్‌చా” అని పేరు. చైతన్యుడి పూర్వజీవితం ఇందులో చక్కగా ఉల్లేఖించబడింది. తరవాత బయలుదేరిన చైైతన్యుడి జీవితచరిత్రల కిదే సామగ్రిని కూర్చి పెట్టింది. దీనితరవాత బయలుదేరినది. ఒక నంన్కృతరూపకం, దీనివి పూర్వ నంగదేశావికిగాని, ప్రాగుత్తర వంగదేశానికిగాని చెందిన ఒక (బ్రాహ్మణ (మ్యుడు వాకాడు. చైతన్యుడు, ఆయన శిష్యులు మెచ్చుకోవాలని తాను వ్రాసిన రూపకాన్ని తీసుకొని ఆ (టొహ్మణుడు పురి వచ్చాడు. కొని, అత నాశించిన మెప్పు రాలేదు. (ప్రారంభ శ్లోకంపా(త్రం తరవాతి పున్తకాలలోకి ఎక్కడంచేత నిలిచి ఉందిగాని, మిగిలినరూపకం ఆంతా కాలగర్భంలో కలిసిపోయింది. దీనితరవాత, రఘునాథదాసు (వానిన చిన్నకావ్యం ఒకటి గణనీయమైంది. ఇతను దాలాభూ వనతిఉన్న ధనవంతుడు. కాని, నమస్తాన్ని త్యాగంచేని చ్రైతన్యుడి చరణ నన్నిధిని పురిలో ఉండిపోయాడు. చైతన్యుడి జీవితంలోని చివరి ఫది వన్నెండు సంవత్సరాలకాలంలోవి విశేషాల్ని. రఘునాథదాను న్వయంగా చూశాడు, ఈవిధంగా ఇతనికావ్యం వైతన్యుడి జీవికంలోని ఉ త్తరభాగానికి చెందిన విష యావ్ని (గ్రహించడావికి మిక్కిలి ఉపయోగిస్తుంది. “కవికర్ణపూరుడు' అవే విరుదనానుం ఉన్న పరమానంద పేన్‌, చైతన్యుడి ఒక అనుయాయి చిన్నకొడుకు,

94 కంగ సాహిర్య చర్మిళ ఈ కవి 188లో చైతన్య చంద్రోదయం అవే నాటకాన్ని, 1542లో దైతన్య చరిరామృతం అనే మహాకావ్యాన్ని వ్రాశాడు. చైతన్యుడి అనుభూయులలో ముఖ్యులసేర్తు, వాళ్ళ శిష్యుల పేర్లు ఉన్న పట్టిక నొకదావివి కవికర్ణపూర్ణుడు సిద్ధం చేళాడు. ద్రేతమ్యుడికి సంబంధించిన ఇకవి రచనలలో ఇది మూడోద. ఇది 1545 లో పూర్తిణయింది. చృిందావనదాను (వ్రాసిన చే తన్యమంగళ్‌ అనే కొన్యం, నంగలాషలో చ్రేత మ్యుడిమీద దియలుదేరిన వ్రఠమ్యగంథం. చై తన్య భాగవతమనే 'పేముమీద ఇది చాలా (వ్రచారావికి వచ్చింది. యాభై రెండు అధ్యాయాలుగా. మూడు అండాలుగా విభజించదిడిన బృహదాఖ్యాన కౌన్యమిది. చై తన్యమంగళ్‌ అనే పేరునుబట్టి, ఇడి కూడా నర్యపదాయపిర్ప మైన, పురాణేకివృ త్రమున్న మంగళకావ్యంగా పరిగణించ ఐడాలని కఏి ఆశించినట్లు తో స్తుంది. ఈ కావ్యానికి మొకటినుంచీ బహంళ(వచారం వచ్చింది. కాలంతోబాటు ఇదికూడా నడుస్తూనేజంది. చైతన్యభాగవకమనే 'పేరును బట్టి కృష్ణుడి ఆంాధనకు భాగవతం ఎలాగో, చైశన్యుడి అర్బనకు ఈ (గంథం అలాంటిదే అనేభావం కవికి ఉన్నట్లు ద్యోతకమవుతోంది. దృిందాననవాను శ్రీవాన వండితుడి సోదరుడి మనుమడు. (శ్రీవాసపండికుడు చైతన్యుడి మొకటి ఇద్ద రమ యాయులలో ఒకడు. వయోవృద్ధుడయిన పొరుగువాడు. చైతన్యుడికుటుంబానికి చిరకాలమి,తుడు. యువకుడైన బృందావనదాసు విత్యానందుడిశమ్యుడై, అతని ప్రోశ్సోహంమీద ఈ కావ్యాన్ని [వాళాడు. కావ్యానికి కొవలనిన విషయసామ్మగి అద్వైత విత్యానందులు, చ్రైతన్యుడి ఇత5శిష్యులు, తమకమ అమభవాల్నిబిజ్దీ ఇచ్చారు. కవి అతిశయోక్తులు, ఇష్టానిష్టాణ మనం వరిగణించకపోతే, ఈ కావ్యా వికి ఐతిహావిక మైన విలున చాలాఉంది. కావ్యం ఎప్పుడు రచించదిడిందో తెలి యదు. కావ్యంలో చై తన్యుడి అవతారనమా_ప్తిసిగురించి ఏమీలేదు. అద్వైత విశ్యానందుల మృతివిగురించికూడా లేదు, ఈ ఇద్దరు చై తన్యుడితరవాత కూడ జీవించారు. చైతన్యుడు జీఏంచిఉండగానే కొవ్యం (ప్రారంభించబడి, ఆయన మృతి ఈర్వాత ముగించబడిఉంటుంది. ఇది విత్యానందుడికి ప్కుకుడు కలగడానికిముందే ముగిసిఉంటుంది- అంటే, బృందావనదాను వై తన్యభాగవతం 1640 (పాంతావికి పూర్తిఅయి ఉంటుంది. బృందాననదాసు నహజంగా కవి. తన ఆభ్యానకావ్యంలో ఈ (ప్రతిభను వృష్క లంగా చూపించాడు. అంతళ్ముగ్ధుగల భక్తి, ఆవేగంతోకూడిన అభిమానం: అతని

పొవాఠ్యంలో నవ్య్యపేరణ క్రి కొన్యభాషకు కొత్త వెలుగునిచ్చి, అతను నం్యవ్రదాయసూ,త్రాల్ని ఏకరుపెడుకున్న ఘట్టంలోకూ డా. మనక విసుగు పుట్టించవు. ఇవిగాక, చై తన్యుడు జవ్మించడానికి ముందు. పదిహేనోశతాబ్టిలో, పశ్చిమ వంగదేళశంలోని నమాజం ఎలా ఉన్నదీ, ఈ కావ్యంలో సూక్షాతిసూత్ముంగా వర్షించబడింది. ఈవిధమైన విలువకూడా ఈ కావ్యావికి ఉంది.

చై తన్యుణ్జీ మానవమ్యాతుడిగా చ్మితించడంలో బృందాననడాను కృతకృత్యు డయ్యాడు. నమకొలికమైన మంగళకావ్యాలలో ఇది మృగ్యం. కథలు పురాణ (వ్రపిద్ధాలయివా, (ప్రాణంలేని ప్యాతలతో, వై విధ్యంలేక, ఒకే ఆకారంలో, ఆ కాన్యా లుంటాయి. బృందాననదాసు చై తఈన్యమంగళకావ్యం ఇందుకు అవవాదం.

దీనితరవాత బయణడేరిన చైతన్య చరితామృత కావ్యం విశిష్టమైంది. కృష్ణదాన కవిరాజు దీన్ని వాకాడు. చైతన్యుషికి సంబంధించిన మిగిలిన్నగంథభాలకం టె దీనిలో (ప్రత్యేకత ఒకటి ఉంది. ఇది వైష్ణవ రనపిద్దాంతానికి నంబంధించింది. దామోదర న్వరూపుకిచేత (వతిపాదించదిడి. రూవననాకనాదులై న వై ష్ణవాచార్యుల చేత (వ్రవంచించబడి (వఖ్యాతికివచ్చిన భక్రిరనపిద్దాంతం, కృష్ణదానకవిరాజు కావ్యంలో తలన్పర్మగ చర్చించబడి విప్పలీకరణ పొందింవ తృష్ణవానకవివాజా బాల్యావన్దలో నే ఇళ్లుఏడిచి, బృందావనం వెళ్ళిపోయిన వైప్పవభక్తుడు,. అక్కడ నవాతనుడు స్థాపించిన మదనగోపాలమందిరంలో పేవకుడుగా ఉండి ఉండవచ్చును. రూపరఘునాథవానుల జీవిత చరమకాలంలో, ఆ ఆచార్యుల చరణనన్నిధిని ఉన్నాడు. వాళ్లీలాగే. చై తన్యుడు రాధాకృష్ణుల యుగళావకారం అవి విశ్వ పించాడు. బృందావనదాను దృష్టి వేరు. ఆతను చైతన్యుడు విమ్దువు అవతారం అని విశ్వసించాడు. ఈ దృష్టిరేవంతోబాటు బృంవావనదాసుకం టె కృష్ణవాన కవి తాజు నంన్కృతంలో విశ్రేషపండితుడు కొవడంకూడా ఇంకోలేవం ఉంది. కావి, బృందావనదాసులాగే కృష్ణవానకవిరాజుకూడా విత్యానందుడి శిన్యుకు. ఇది పోలిక, చాలాకొలం బృందావనంలో ఉండడంచేత, కృష్ణదానకవింజా అక్కడి వైష్ణవా చార్యురియిన ననాతన, రూస, రఘునాథాదులతో సన్నిహితంగా కలిసిఉండి, వంప్రదాయానికి సంబంధించిన మర్మాలన్నీ చక్కగా (గహించాడు. చైతన్యుడి అవతారం పూర్ణావతారమని విశ్వపించడంచేత, ఇతవి చై తన్యదచరితామృత కావ్యంలో. బృందావనదాను చై తన్యభాగవతంలో లేవి. ఒక కొత్తదనం కనబడు తుంది. కాను పేర్కొావన్నవిషయాలకన్నిటికీ ఆధారాలుచూవిస్తూ [వాయడంచేత,

ఓ వంగ పొహిళ్య చరిత జీవిరచర్శితగా చైతన్య చరికామృతావికి ఒక (ప్రత్యేకస్థానం ఉంది. కొని, ఇది శేవరం జీవితచరిత్ర కదు. వైష్ణవ విజ్ఞాననర్వన్వం. చై ఈతన్యపం[వ్రదాయంలోవి మార్మికఠకు, తాదత్త్వికతకు ఇందులో చక్కని వివరణ ఉంది. దీవి రచనాకాలం వరిగా తెలియదు. కొన్ని లివికవతులననుసరించి దీవిరచన క్రీ *॥ 1618లో అరిగింది. కావి, ఈ శేదీవి అంగీకరించడానికి వీలులేకుండా బలమైన ఆధారా లున్నాయి. కృష్ణదాసకవిరాజు తన (గంథాన్ని పూ _ర్థిచేపేబప్పటికి, రఘునాథవాను జీవించి ఉన్నట్లుంది. అందుచేత ఈ కాన్యరచన 1675-1585 నంవక్పరాలమర్య జరిగిఉంటుందవి అనుకోడం మంచిది. కృష్ణదాన కవిరాజు సంస్కృతంలో మహావిద్వాంనుడు. రాధాకృమ్ణుల కథని గోవిందలీలామృత మనే మహాకావ్యంగా నంస్కృృతంలో రచించాడు. ఈతవి వంస్కృతరచనల్లో ఇది చాలాగొన్సది, ఆతవి అత్యుత్తమ రచన, చైతన్య చర్మికామృతం, కృష్ణదాసకవిరాజు తన ముశలితనంలో (వాళాడు.. ఇదివరలో చెప్పినట్లు, ఈ కొన్యం వంగభాషలో ఈ విషయంమీద ఇంతవరకు బయలుదేరిన (గంథాలన్నిటిలోకి అత్యుత్తమమైనది. అయినా దీనిలో వైష్ణవనహజిమైన విన యావికి ఎక్కడా లోవంలేదు. బృందావనదాను (గ్రంథం చైతన్యుడి పూర్వజీవి కాన్ని చక్కగా చిత్రించడంచేత, కృష్ణదానకవిరాజు తన (గ్రంథంలో ఆ భాగాన్ని విపులీకరించక, స్థూలంగా స్పృశించి విడిచాడు. ఆ (గ్రంథావికి (ప్రాచుర్యం తగ్గ కూడదనే భానంతోకూడా ఇలా చేపిఉండవచ్చును. చైతన్యుడిజీవితంలోని ఉత్త రార్టం - ముఖ్యంగా చివరి వద్ధినిమిది నంవత్సరాలలోవి చరిత = ఇందులో విస్సృఠంగా వర్షించదిడిందిం రైతమ్యడి తీర్థయా(త్రల్నిగురించి విపులంగా వివ రించడంలోకూడా ఈ (గంఠం విశిష్టమైంది. భాషమీద కృష్ణదాన కవిరాజానకున్న పలుకుబడి ఆతలి నమకాలికులలో ఎవళ్లకీ లేదు. భావికాలంలోకి దృష్టి సారించిన భాష ఆది. వచన రచనలో ఎంతటి సారళ్యంఉందో, అంకటి పౌలభ్యంతోమ గీఠరరచన చేశాడతను, కమకనే జీవితచర్శితగా, తా_్ర్విక్యగంథంగా. కృష్ణదాన కవిరాజు రచించిన చైకన్యచరికామృతం భారతీయ సాహాత్యదరిక్రలో ఒక మైలురాయి. వదహారోళతాబ్టి (ప్రారంభంలో గేయకవిగా పేరుపొందిన లోచనదాను. నంన్కృళంలో మురారిగు స్తడు (వ్రాసిన *కడ్‌ చా" ఆధారంగా చైతన్యమంగళ్‌ అనే కావ్యాన్ని (వ్రాశాడు. ఇది పురాణవక్కీలో (ప్రారంభించబడినా, [గంథమంతా

పాహిత్యంలో నవ్య(పేరణ ౦97 నంసదాయపిద్దమైన ఆభ్యానపద్దతిలో నే వడిచింది. పౌగవైన గేయరచనఉన్న ఈ కొవ్యం. (వ్రజాబాహుశ్యంలో, ైతన్యుడి జీవితచరిత్రకు సంబంధించిన ఇతర కొవ్యాలకం కె విశేషప్రచారానికి వచ్చింది.

లోచనదాను చాలా [అందమైన వైష్ణవగేమాల కొన్ని (వాళాడు. *ధామలి శై లికి (ప్రాచుర్యం తెచ్చాడు. తూగుఉన్న ఛందస్సులో, నుకుమార మైనభాషలో ఉండే ఈ శైలి మొట్టమొదట శ్రీలపాటలలో కనబడుతుంది. గోపకాకృష్ణుల (య్రేమకలాపాలే, ఈ పాటల ముఖ్యేతినృత్తం. దైతన్యుడిమీవద తాను వ్రాసిన గేయాలలో ఈ ధామలీశ్రైలిని లోచనదాను అవలంవించాడు, కవిగురువు, వైత వ్యార్చనమను (ప్రారంభించినవాళ్లలో ఒకడయిన నరహలిదాన నర్కారు అని నునకు తెలిసినప్పుడు, లోచనదాసు మనస్సు మన కర్ణమప్పతుంది. ఇతను కొన్ని గూఢార్జ గేయాల్నికూడా రచించాడు. ఈ కింది అనువాదంయొక్కం వంగమౌాతృక, ధానులీ శైలిలో ఉంది:

“వ్రజభూమిలో, పొందర్యనగరం పక్కగా రపానందనది (ప్రవహిస్తోంది. నది ఒడ్డునే ఒక అలవచ్చి గోరా శరీరాన్ని తాకింది. (ప్రేమతరంగాలు. పెల్లునికి రేయిందివళ్ళు, గౌర్‌* దేహంమీద పరవబ్ళు తొక్కాయి. క్ఞానకర్మల్ని, యోగ ధర్మాల్ని (ప్రజలు విడిచివేశారు. యతులు తనస్సు మానివేశారు. ఈ తప్పంతా పౌందర్యందే అంటున్నారు (ప్రజలు. కొని అని నువికూనం ; దానికోతు (గహిం చడం అసాధ్యం. దీవి రూసభావన మెడలోని సువక్షమాల లాంటిది. మనస్సులోని చీకటిని పారదోలుతుంది. అంధకారమయమైన ఈ జగక్తులో అంతటా ఈ రూన ధార (వవహిస్తోంది. ఈ విశ్వం ఈ సొందర్యానందసాగరంలో తేలుతోంది. చతుర్షశభువనాలూ ఆంతే. ఒకడు భుజిస్తూనే పూజిస్తున్నాడు. చూచి ఆశ్చర్య చకితు డవుతున్నాడు. ఎప్పుడు మాట్లాడుకాడో వాడికే తెలియమ+. ఎవడు తనకు కానే అహంకారాన్ని చంపుళోగలడో, వాడికి గొరాంగుడు సులభంగా వశం అవతా డవి లోచన్‌ చెబుతున్నాడు.”

వదహారోశతాబ్టిలో బయలుదేరిన న్లైతన్యుడి జీవితచరిత్రలలో ఇంకో రెండు జెన్పదగివవి ఉన్నాయి. అందులో ఒకటి విత్యానందుడి శిమ్యుడై మిన చూడామణి దాసు (వ్రాసింది. ఈ (గంథంపేరు గొరాంగవిజయము. దీనిలో చైఠన్య నిత్యా నందులయొక్క జీవితాలకు నంబింధించిన కొత్తవిషయాణు కొన్ని ఉన్నాయి. ఆఖ్యానకి శ్లైలి బాగుంది. ఈ కావ్యం 1360 కంక ముందే బయలుదేరి ఉండాలి.

1. గొౌరవర్దుడని అర్థం. గౌరాంగుడు (రైతన్యుడు) న్వచృమైన దేహచ్చాయవారు.

7

08 వంగ సాహిత్య చరిక్ర

శెండోశావ్యం జయానందుడు (వ్రాసిన చ్లైతన్యమంగళ్‌. జనబాహుళ్యంలో ఉన్న ఆభ్యానకొవ్యాలలాంటిదే ఇది. జయానందుడు దక్షిణంసశ్చిమ వంగదేళావికి చెందినవాడు, ఆతవి ఈ కావ్యంకూడా ఆ (ప్రాంతంలోనే బాగా (ప్రచారానికివచ్చింది* వైతన్యుడియొక్క అత్యంత సవ్నిపొతుడయిన అనుచరుడు గదాధర పండితుడు, జయానండుడి తండ్రికి గురువు, దీనినిబట్టి మనం జయానందుడు. చూడామణి దాసుకంచె అల్పవయస్కుడయిన నమకాలికుడని విర్ణయించవచ్చును. తన శావ్యంలో ఉపోద్దాతభాగంలో జయానందుడు తనకుపూర్వం ఈ విషయంమీద (వాసినవాళ్ల "పేర్లు పేర్కొన్నాడు. వాళ్ల లో ఒక్క బృందావనదాసువిషయ మే మనకు తెలుసు. దైైఠతన్యుడి మృతినిగూర్చి జయానందుడి వైతన్య మంగళ కావ్యంలో ఈస్ప, ఇంకే ఇతరకావ్యాలలోను లేదు. ఇదిగాక, ద్రైతన్యుణ్జీగూర్చి ఆయన పూర్వజుల్నిగురించి కొన్ని కొ త్తవిషయాలు ఇందులో వర్షించదిడ్డాయిం కావి, అనన్నీ విజమని చెప్పలేము. సదహారోళతాల్లి మధ్యకాభానికి చై తన్యుడి పీరు చుట్టూ అద్భుక కథలెన్నో అల్లుకొన్నాయి. ఆ శతాన్లి ముగిపేటప్పటికి వపైతన్యుడు వజలహృదయాలలో ఒక ప్వురాణదేవత స్థానాన్ని చూరగొన్నాడు. వాళ్ళమనస్సులలో నుపతిష్టితుడై నాడు. జయానందుడికావ్యం దీక్షితుల్లై న వైష్ణవ భ కుల్నికం పి, ఆవతారమూ ర్తిమైన దై తన్యుడి జీవిశచర్శితను తెలుసుకుందామనే శుకూహలమున్న సామాన్యసజల్ని ఎక్కువగా ఆకర్షించింది. ఇందుకోనమే జయానందుడికావ్యంలో చై తన్యుడి జీవితచర్శితతోవాటు పురాణగాథలైన (ధ్రువ, ఉడభరత, ఇంద్రద్యున్నూదుల కథలుకూడా వర్డి ంచదిడ్డాయి. బృి౦దావనదాసు శావ్యంలోవి భావగఖీరత లేకపోయినా, ఇయానందుడికావ్యంలో అతని భక్తి, ఆంతళ్ళుద్ధి, రచనాపొటవం కనబడతాయి.

తరవాతి శతాబ్దులలో కూడా కొన్నిగంథాలు ఈ విషయంమీద బయలుదేరాయి, చాటిలో (ప్రేమదాసు (వ్రాపిన చైతన్య చంద్రోదయ కౌముది పేర్కొనదగింది. శవియొక్క_ అనలు పేరు పురుషోత్తమ మిక. నసంన్కృతంలో పరమానంద సేన్‌ చాటకరూపంగా (వ్రాపిన చైతన్య చందోదయావి కిది అనుసరణ, భాగిరథ్‌ బంధు (వ్రొనిన వైతన్యసంపాత ఇంకో ప్పుస్తకం. కథాకథనంలో ఇది తంత్రాగమాల ఛద్దతిలో, శివుడు పార్వతికి చెబుతున్నట్లు రచింపబడినది.

వదహారోళతాబ్టి పూ_ర్తికాకపూర్వమే వైతన్యుజ్తి భగవదవతారంగా అందరూ వరిగణించడంచేత కొవ్యప్రారంభంలో (ఆవి వైష్ణన కాన్యాలై నా, కొకపోయిన్రా

పోహిత్యంలో నవ్య_పేరణ ౦09 వైతన్యకీ ర్తనం వరిపాటి అయింది. సభలలో చనీవే ఈ పద్యాలు (గంథాలలోకీ కూడా (ప్రవేశించాయి. పాంచాలీ కొవ్యాలలోని ఈ నందనవల్ల, శ్యతన్యుడి జీవి శావికి సంబంధించిన కొత్తవిషయాలు కొన్ని మనకు తెలుస్తాయి. కీర్తన నభలన్నీ శూడ ఈవిధమైన (ప్రార్థనాల్లోకాలతో నే ప్రారంభమయ్యేవీ. వీటికి *గొరచంద్రికి అని పేరు.

చెతఠన్యుడి జీవితచరిత్రలు వదహారోశకాల్లీలో (వ్రాసినవాళ్ళందరూ. నిత్యా వందుడి శిమ్యులుగావి, (ప్రశమ్యులుగావి అయినా, నిక్యానందుడీ జీవితచరితని (ప్రత్యే కంగా ఎవబ్లా వ్రాయలేదు. ఈ (గంథాలలోమా[త్రం విత్యానందుడి జీవిత విశేషాలు విపులంగా వర్షించబడి ఉన్నాయి. కొని, అద్వ్వైతుడిమీద చిన్నవి పెద్దవి కావ్యాలు వంన్కృతంలోను, వంగభాషలోనుకూడా ఉన్నాయి. కాని, ఇవన్నీ నత్య సమ్మ తాలనికూడా చెప్పలేము. ఆద్ర్వైతుడి చిన్నభార్య సీతాదేవినిగూర్చి, అమె అను ఛచరుల్నిగూర్చి వంగభాషలో చిన్నచిన్న్యగంథాలలో విపులంగా ఉంది, వీళ్ల ఆధ్యాత్మికళ క్రిని నర్జిస్తూఉన్న వీటినన్నిటిని నమ్మడం చాలా కష్టం, |

వదహారోళతాబ్టి చివరిదశలో ను, పది హేడోశతాన్లి మొదటీలోను వంగ దేశంలో వైష్ణవనం్రదాయానికి (శ్రీవివాసాచార్యుడు, నరోత్తమ (దత్త) దాసు, శ్యామా వందదాసు (మృతి 1680) అనేవాళ్లు ఉత్సాహంచేత మంచిసాయం లభించింది. వీళ్లందరూ బృందావనంలో జీవగోస్వామి శిమ్యల్లై. ఆ సంప్రవాయాన్ని వంగ దేశంలో (ప్రచారం చెయ్యడంకోసం వచ్చారు. (శ్రీనివాసాచార్యుడి కృషి సశ్చిమ వంగరాష్ట్రావికి పరిమితమై ఉంది. వరోత్తముడు ఒక ధనికకుటుంబానికి చెందినవాడు. గొడలోకూడ ఇతవికి రాజకీయమైన పలుకుబడి ఉంది. కాని, ఇతన్ని మఠ(ప్రచారకుడనడంకం కొ, మాగ్మికభ క్తుడనడం మంచిది. వంగదేళం లోని ఉత్తర మధ్యప్రాంశాలకే, ఈయవ(ప్రభ్యాతి పరిమితమై లేదు. పైని పేర్కొన్న ఇద్దరికంపె, ఇతవికే కీర్తి అధికంగా లభించింది, క్యామానందుడిది రూర్‌ఖండ (ప్రాంతం. ఆక్కడ వైష్ణవ్యప్రచారావికి ఇతను చాలా పాటుబర్జాడు. వీబ్ళ ముగ్గురుమా(త మే కొక, విత్యానందుడి చిన్నభార్య జొహ్నబా, ఆతని పెద్ద భార్యకు కలిగిన బొరనసుడు వీరభద్రుడు (వీరచందదుడు) కూడ వైష్ణవనంటస చాయంలో (ప్రముఖస్థానాన్ని పొందారు. పదిహేడు, పద్ధెనిమిది శతాబ్దాలలో నంగ 'దేళంలోని ప్రముఖ వైష్ణవుల జీవతచర్శితలు చాలా బియలుదేరాయి. ఇవి విషయ వివరణ చేపే రచనలుగాని గేయాత్మకరచనలు కావు,

100 వంగ పొహిఠ్య చర్మిక

కాలం వెళ్ళినకొలదీ, బృందానన సంప్రదాయానికి (పాముఖ్యం హెచ్చి, అద్వైత విళ్యానందుల వంశజులయిన వంగ వైష్ణవ గురుపుల్నపభావం తగ్గి పోయింది. పదిహేడోశతాబ్లి పప్రారంభంనాటికి ఉన్నస్థితి ఇది. బృందానన గోప్వాముల వైద్దాంతిక విర్ణయాలు, వంగడేళంలో వై ష్ణవ నం్రదాయంయొక్క నహజక్వాన్ని ఆణగదొక్కాయి. భగవంతుడిదగ్గిరికి శిష్యుణ్ణి చేర్చే మార్గదర్శ కుడిగా ఉండడానికి బదులు, గురువు భగవంతుడి “ఏజెంటు”గా తయారయ్యాడు. చిట్టచివరికి, వాళ్ళిద్దరిమధ్య గురువు ఆడ్డగోడగా పరిణమించాడు. గురుత్వం, వంశ పారంపర్యంగా సంక్రమించే ఉద్యోగంగా మారింది.

కౌవి, వంగవైస్టవం పూర్తిగా నకించిపోలేదు. తాంతికపాధనల్ని కలుపుకొని, బృందానన గోస్వాముల విరననకారణంగా ఈ సంప్రదాయం రహస్యమార్గాల్ని పట్టింది. ఈ మార్గానుయాయులు నంస్కృళవిజ్ఞానాన్ని ఎక్కువగా లెక్కచేయక, దేశభాషలోనే రచనలు చేశారు. వాళ్లకి మార్గదర్శకమైనగంథం వైతన్య చరితా మృతం. ఐవుల్‌ అనేపేరుతో తరవాతి శతాబ్దాలలో పప్రాముఖ్యంపొందిన వంగ వైస్ణవశాఖ. ఈరీతీగా మార్మికత నమవరించినదే. దీవిలో సూఫీత త్వం కొంత లేకపోలేదు, ఆయితే, ఈమ్మూతం | మైతన్యుడినాటికే ఉంది. ఆయన మొదటి శిమ్యలలో చేరిన హరిదాను, వై ష్ణవుడు కాకపూర్వం సూఫీ మార్గానుయాయి. రూవ ననాతనులకు సూఫీత త్వ్యాన్నిగురించి తెలియకపోలేదు.

ర్ట వైస్టవ కీ ర్తనలు=ఆఅఖ్యానకవిత్వం ఇవా పైపై అణాటీ

గొడదర్భారులో వివిధశాఖలలో _ రాజకీయోద్యోగాల్ని విర్వహిస్తూవచ్చిన వంగ కపులే. రాఛాకృష్ణుల (ప్రేమగాథలు ఇతినృ త్తాఐగా ఉన్న వైష్ణవగేయాల్ని, రచించి వట్లు తెలుస్తోంది. అన్సటి కింకా, గౌ డరాజ్యానికి మిథిలకి రాజకీయ సాంస్కృతిక వందింధాలు (ప్రత్యక్షంగా ఉన్నాయి. మిథిలలో మున్లిముల పరిపాలన ఇంకా ప్పాపించదిడక పోవడంచేత, వంగదేశంనుంచి విద్వాంసులు స్వేచ్చగా అక్కడికీ పోయి చదువుకొనేవాళ్ళు. మిథిలలో వైష్ణవగేయాల రచన విర్విరామంగా కొన్ని శతాబ్దాలు కొనసాగడంచేతు వంగదేళశంలోవి వైష్ణవరచనల కది (ప్రోత్సాహం ఇచ్చి ఉండవచ్చును. వంగడేశంలోని వైస్ణవరచనలు పదిహేనోళతాబ్టి చివరి దళ కాలలో నే బయలుదేరాయవి చెప్పలేము. మనకు లభించిన అతి (ప్రాచీన వైష్ణవ రచవమా(్రం ఆ (ప్రాంతానికి చెందిందే, అలాగే, ఆరచనలు విద్యాపతియొక్క, ఆతనికం'చె పూర్వులయిన కవులయొక్క, మిథిలలో అతని సమకాలికులయిన కపులయొక్క, అనుకరణలనికూడా చెన్సలేము, పదమూడు, వద్ధానుగు శతాబ్దా లలో వంగభాషలో వ్రాయబడిన అవహత్థ పద్యాలున్నాయి. వీటి ఇతిన్సత్తం వైష్ణవం, పదిహేను, సదహారు శతాబ్దాలలో వంగకవులు నేసాలురాజ్యంలో వైష్టవగీతాలు (వ్రాశారు. పదహారోశతాబ్దంలో మిథిలలో, వంగవైస్ణ్షవరచనలు (వచారంలో ఉన్నాయి అవి చెప్పడావికి ఆధారాలు కనబడుతున్నాయి. ఆ శతాబ్దావికీ ముందు వంగదేళావికి మిథిలకు సాంస్కృతిక మైన నంగమస్థానం గొడ(ప్రాంతం, వంగదేశంలో బయలుదేరిన వైష్టవరచనలన్నీ, వంగభాషలోనే లేవు. వాటిలో చాలాభాగం (బజిబులిలో (వ్రాయదిడినవే. అభాషలో ; అచ్చుల్ని యదేచ్చగా (వాన్వదీర్హాలుగా మార్చడానికి వీలుండడం, పాతమాటలు విశేషంగా ఉండడం, వ్యాకరణంయొక్క బెడద చాలా తక్కువగా ఉండడం, కాలప్రధానమైన మాత్రా చృందన్సు (ప్రచారంలో ఉండడం మొదలయినవి అన్నీకలిసి : (ప్రతిభావంతుడైన వాడికి సర్వం పిద్ధంగాఉన్న శ్రవణ పేయమైన భాషగా (బ్రిజమిలి రూపొందింది,

వంగభాషలో కావి. (బ్రిజబులిలో కొవి ఉన్న ఈ వైష్ణవగీ న ఇత్రవన్పూడర్ను స్మ

గ్ధిం ౯ కమా 1 ఫా

4 0 బంఇనరన్‌,

102 వంగ పొహిత్య చర్మీక దూరం కాకపోవడంచేత, వాటివ్రచారం నన్నగిలలేదు. (హ్రన్వపాదం ఉన్న శెండో దోహా, ఈ గేయాలలో, సాధారణంగా (ధ్రువపదం. కవిసేరు చిట్టచివరి దోహాలో వన్తుంది. ఈ గేయాల్ని పాడేపద్దతిపి కీర్తన అంటారు. మొట్టమొదటి మంచీ ఉన్న ఈ పద్ధతికి మెరుగులు పెట్టి తీర్చి దిద్దినవాడు నరోత్తమదాను, ఇడి వదహారో శతాబ్దం చివరికోజులలో జరిగింది. రాధాకృష్ణుల, చైతన్య-విత్యా నందుల విగ్రహాల్ని పూజార్ధం స్థాపించే ఉత్స్పవదినం నాడు, నరోత్తమదాసు మొట్టమొదటిసారిగా తన కీర్తనావద్ధతివి ప్రదర్శించాడు.

పదిహేడోళతాద్దింలో కీర్తనాసద్దతి రెండు లలితశాలలుగా చీలింది. ఈ రెండు లలితళాఖలు, జానపవసంగితంలోనుంచి కొన్ని పోకడల్ని (గపాంచి, సుకు మారమూ సమర్దమూ అయిన, ఒక భారతీయ సంగీతపద్ధతివి (ప్రచారంలోకి తెచ్చాయి. సంగీతం లేకపోతే జయదేవుడి అష్టవదులు బిలిచి ఉండేవికావు. నవీనమూ, విత్యనూతనమూ ఆయిన నంగీతసద్ధతి లేకపోతే, వైష్పవగీకాలలో చాలాభాగం (వ్రచారంలోనుంచి పోయి ఉండేవి, గీకాలభందస్సులో ఉన్న నడక నంగీతంలోఉన్న గమకాన్ని అనునరించిపోవడం వీటిలోవి విశేషం.

ఈ గీతాలు, చాలావరకు రాధాకృష్ణుల అవివాహిత్యపేమను గానం చేపేవే. వస్తువు, పద్ధతి. రెండూకూడా వైవిధ్యం ఎక్కువగా లేనివే కావడంచేక, కవి యొక్క కల్పనాళక్రికి అవకాశం తక్కువ. కాని. ఈ గీతాలలో (ప్రారంభంలో బయలుదేరిన కొన్నింటిలో భావోద్వేగం కనదిడుతుంది. ఒక్కొక్కప్పుడు గీకం అంతలోనూ ఈ బొన్నత్యం ఉంటుంది. లేకపోతే, చివరికి ఒకటి రెండు పాదా లలోనయినా ఈ భావత్సీవత (ప్రస్ఫుటమవుతుంది. నమస్తాన్నీ త్యజించిన రాధ యొక్క గాఢమైన్నపేమవి, పదహారోశతాద్దిం (ప్రారంభంలోని కొందరు కవులు మ్యాతమే రమణీయంగా వర్షించగలిగారు. వైతన్యుడి ఉవదేశాలు ఒక ధార్మిక శాఖగా మారిపోడంతో నే, బృందాననంలోవి రూపగోస్వామి రచనలు, ఉత్తమ వైష్ణవసాహత్యం ఇలా ఉండాలి అని శాసించడంతోనే, వంగ వైష్ణవ కవితా (గ్రవంతి ఎండిపోవడం మొదలుపెట్టింది. సదహారోళతాబ్లి ఉత్తరార్థంలో కొందరు మంచికపులు దియలుదేరినా, వాళ్లరచనలు (ప్రారంభదశలో (వాసిన కవుల రచన లతో సరిపోలవు, తరవాతిశతాన్హాలలో కేవలం అనుకరణమాత్ర మే కనదిడుతుంది.

వైతన్యుడి భానోన్మాదం. రాధకి కృష్ణుడియందున్న (ప్రేమకి నవ్యార్థస్ఫూ రిని కలిగించింది. అందుచేత చైతన్యుడి శిమ్యులు, (విమ్యులు (వ్రాపిన వైష్టవగీఠాలు,

వైష్ణవ శ్రీ ర్తనలు-ఆభ్యాన కవిత్వం 109 మిగిలిన వైస్ణవగికాలకంటె, భావనిర్భరతలో ఉచ్చ్య కేజీకి చెందిఉంటాయి* వై తన్యపభుపుతో (వ్రత్యతసంబంధం ఉన్నవాళ్లరచనలు, ఆయన దివ్యోన్మాదాన్ని (వకివింవి. చుకొన గలిగాయి. చైతన్యుడి జీవితచర్శితవి [వ్యవపథమంగా (వ్రాసిన మురారిగుప్తడు. ఇలాంటి. గీతాలు (వ్రాశాడు. ఇతను దేళభిషలో (వ్రాసినది తక్కువ. గేయాలు ఆరు ఉంటామేమో। వాటిలో రెండు చాలా మంచివి. వమాజం అంగీకరించవి. విషిద్ధపేమ మంచివికాదని చెప్పి, తనను వారించాలని చూచే చెలిక త్తైతో రాధ అన్నమాటలు, పై రెండుపాటలలో ఒకదాని విషయం :

“చెలీ, మవ్వు ఇంటికి వెళ్ళిపో. నగం చచ్చినవ్య కివి నువ్వు ఎలా ఒప్పించ గలవు? నా (పియుడిసొందర్యం నా కళ్ళఎదుట నాట్యం చేస్తోంది. నాప్రాణంనా హృదయంలో ఉంది. నా(పేమాగ్నిలో నర్వం = నా జాతి. నాకులం, నా శీలం, వా అభిమానం అన్నీ = ఆహుతి చేసేశాను. (_పేమంే ఏమిటో తెలియని మూర అనులు ఏవేనో మాటలంటారు, నాకవి శ్రవణగోచరం కొవు, మిక్కిలి వేగంగా (వ్రవపొంచే విశాలనదిలో నన్ను నేను విడిచివేసుకొన్నాను. నదీకూల* మందున్న కుక్కలు ఏమి చేయగలవు ? ఆహారం, విద్రం, జీవించడం _ ఇవేవీ నా కిప్పుడు ముఖ్యం కావు. నా (ప్రియుడుతస్ప నా కీంకేవిషయం పట్టదు. (యేమ ఇంకటి ఉన్నతప్త్పితిని పొందితే, ఆది ముల్లోకాల్లోను ,వ్రతిధ్వవిస్తుందంటాడు మురారి గుప్తుడు."

బృందావనాన్ని విడిచి కృష్ణుడు వెళ్ళిపోయినస్పుడు విరహిణిమైన రాధ స్థితిని, ఆమె చెలిక_క్తె. మథురవచ్చి, కృష్ణుడితో ఇలా చెబుతుంది.

“నువ్వు రాధవి (పేమించినట్లు నటీంచడం ఎంతసీచం ; ఆమె ఇన్సుడు చచ్చి పోయినదావితో సమం. ఆమె స్టితి చాలా విషమంగా ఉంది. చిన్న చేప ఒకటి, ఎంతకాలం నీటిబయట ఉండుగలదు? మాధవా । నామాట విను, యుగాంతందాకొ వెలిగే దీపాన్నివెలిగించి, మవ్వు దావికి ఒక్క బిందువు ఘృతాన్ని ఇచ్చావు: ఆది అలా వెయగుతూ ఎలా ఉండగలదు? కొద్దిసేపటిలోనే, గాలివిసురుకి ఆది ఆరి పోతుంది. వెంటనే వచ్చి. ఆమెప్రాణాన్ని రశించు. ఎదురుగా ఉన్నప్పుడే _పేమ వికపిస్తుంది. దగ్గిరిగా లేకపోతే స్నేహితుడే విరోధి అవకాడు. ఉదా వరణగా. వద్మాన్ని సూర్యుణ్ణి తీసుకో, నీళ్ళలోంచి పద్మాన్ని తీసేస్తే, సూర్యుడే దాన్ని వాడిపోయేలా చేస్తాడు. వాడిపోతే _పేమ నశిస్తుంది. నువ్వు ఆమెకి ఎంత

104 వంగ సాహిఠ్య చర్మిక అనందాన్ని ఇచ్చావో, ఆంత దుఃభాన్నీ ఇస్తున్నావు. ఆమెకి చంద్రుడి దురవస్థ తీసుకొని వచ్చావు. ఒకనెలలో చంద్రుడు పూర్తిగా కళావిహీనుగు కాగాం కొత్తగా ఉదయించే చం్యదుడికాలం చాలా ఏిషమమైందీ అంటాడు మురారి గుప్తుడు" వైతన్యుడి జీవితచరిత్ర (నాపిన లోచన్‌కూడా గేయకవి. వ్యానహారికభాషతో అతనికున్న పరిచయాన్ని బాగా వివియోగిందుకొన్నాడు- వ్యావహారికభాషలో ఉన్న *గతి"వి కవిత్వంలోకి తీసుకొవిరావడానికి సాహపీంచినవాడు కూడాను. లోచన్‌ బాను గురువు, నరహరికూడా మంచి గేయకవి. తరవాతికాలంలోవి [వ్రాతప్రళు లలో నరహరి లోచనదాసుల గేయాలు, చండీదాసు మ్యుద్రతో కనదిడతాయి. అంపే వాటిస్థానం మనకి తెలుస్తుంది. వెతన్యుడి (ప్రత్యజెిమయాయులలో చాలామంది రాధాకృష్ణుల (సేమగాఠమీదు “వైతవన్య (ప్రభుపు'మీద గేయాలు (వ్రాశారు. వాళ్ళలో కొందరిని పేర్కొనవలని ఉంది. వాసుదేవ ఘోష్‌ ముఖ్యంగా దైతన్యుడీ జీవితంలోని పూర్వార్ధంమీద గేయాలు వాకాడు. కృష్ణుడిమీద అతను ్రాపిన గేయాలు తక్కువ. ఆవి అయినా అంత (ప్రచారంలోకి రాలేదు. ఈ్ళకిందిది ఆతని రచనని గహించడావికి ఉదా హరణము. అంధకారబింధురమైన ఒకనాటిరాతత్రి. వావచినుకులు పడుకూం కే లొధ (పియనమాగమాన్ని విరీక్షిస్తోంది.

“ఓ నవజలధరాం శ్యామసుందరుడుి నన్ను కలునుకొంటాడు. హర్షంతో వర్షించు. మందమందగా నువ్వు వర్షి స్తే క్యామసుందరుడితో నేను ఆనందంగా ఈ ర్యాతివి వేగిస్తాను, మేమాలతో గగనం గర్జిస్తోంది. కప్పలు బెకటెకలాడుతూ చుందులిధ్వనులు చేస్తున్నాయి. చెట్టుకొమ్మలలో మంచి నెమక్లు కేకలు వేస్తున్నాయి, వేను రాత్రి దేవదేవుడైన వా ప్రియుడి కౌగిలిలో కాలం వెళ్ల బుచ్చుతాను. ఈ ఆగాథ్యపేమవి అర్థం చేసుకోవాలి. వాసుదేవఘోస్‌ ఒక్క ఉరుకు ఉరికాడు.”

విశ్యాసందుడి ఆఅనుయాయులలో ఐలరామదాసు, జ్ఞానదాసులు (వ్రసిద్ధిపొందివ కవులు, ఈ కవులు అక్కడక్కడ (బ్రిజబులిలో (వ్రాసినా, మొత్తంమీద తను రచనలన్నీ వంగభాషలోనే చేశారు. ఈ కవులిద్దరూ రూపగోస్వామి (సభావంలోకి వైద్యుల నమ్మకం, వైద్యుడైన మురొరిగువ్తడి ఈ ఉపమానం సహజంగా ఉంది.

కి. నల్లనివాడు, కృష్ణుడు అవి శవ్రార్థం,

వైవ్తవ కీ ర్తనలు-ఆభ్యానకవిశ్వం శ05 చచ్చారు. భక్రినవంసన్నుడయిన వైష్ణవుడు, నంగీతంలోగావి సాహిత్యంలోగావి (వవీణుడయికే, అ ప్రావీణ్యాన్ని, వైష్ణవగీకాలు (వ్రావి వినియోగానికి తేవడం ఆనాడు నర్మవదాయం అయింది.

విలరామదాను (వ్రాసిన గేయాలలో, యశోదకి బాలకృమ్ణుడిమీద ఉన్న (ప్రేనవి వ్యక్తం చేపేవి, చాలా అందంగా ఉంటాయి. కృష్ణుడిమీది మోహంతో రాధ ఇలా ఆఅనుకొంటోంది ;

*ఈ బాలుడిది కశోరవయస్సు. కొని, చేష్టలలో వైదగ్ధ్యం కనబడుతుంది. మరకతమజితో చేసిన అభినవకామదేవుడిలా ఉన్నాడు. (వతి అంగం ఇంత సుంద ఈంగా ఎవళ్ళు, ఎలా తీర్చిదిద్దారో । చూస్తూచూస్తూ ఉంపే అమృతనవర్షం కురిసిన ట్లుంటుంది. నేను చేతకానిదాన్ని అయిపోయాను. ఎలాంటిరూపాన్ని నేమ న్వస్నంలో చూశాను భుజీస్తున్నా, విదద్రిస్తున్నా ఆరూపం నా మనస్సులో నాటు కొనే ఉంటుంది. ఇతవీ అరుణాధరం, మృదుమందహానం ఎంత ఆకర్షికం ॥ ఇఠసి కొనకంటిచూపు ఏ యువతిహృదయాన్ని కొల్లగొట్టదు ? ఇతవి (భూనల్ల రివిచూ స్తే వాగుండె గుదిగుదలాడ తుంది. ఈ నాగరరసికుడు ఇన్నాళ్ళూ ఎక్కడ ఉన్నాడు? ఇతనిగమనం మందగంభలీరం. నాహృదయంలోని భఛావాల్ని ఎవళ్ళతో ఎలా చెప్పమ? ఇతవిగాలి తగిలితే చాలు, రాయికూడా కరిగిపోతుంది. వినశత్వం కలగ తానికి ఇతవిన్సర్శ చాలు, అంటాడు ఐబలరామదాసు.”

క్లొనదాను రచనలలోకూడా, ఇవే భావాలు, ఇంచుమించుగా ఇదే సద్దతిలో కనబడతాయి. రాధ తనహృదయాన్ని ఒక నఖికి ఇలా విప్పిచెబుతుం ది:

“అయ్యో, వేమ కాళిందీ నదికి ఎందుకు వెళ్ళానో।; నాగరుడయిన ఈ శృష్ణుడు మోసంచేపి నా మనస్సుని దొంగిలించాడు. నా నేేశ్రాలు అతని సౌందర్య వాహినిలో మునిగిపోయాయి. ఆతని యొవనవనంలో నా మనస్సు దారితప్పింది ఇంటికి తీరిగి వెశ్ళేటప్పుడు. ఎంతమారం నడిచినా దారికి అంతం కనబడలేదు. లోపల గుండె పగిలిపోతోంది. పైకి ప్రాణం ఆక్రో4స్తోంది. అతని ముఖంమీద చంద్రవంకలా చందన తిలకం * ఉంది. దావిమధ్య మృగమగవిందువు ఉంది. చావిలో నా హృదయపాంచాలిక చిక్కుశొంది, రళనా పరివేష్టితమైన పేతవననం, ఆతని కటిస్టరివి మెర స్తోంది యువతులు తమ హృదయాల్ని పోగొట్టుకోవడం

ఓ ఆలంకారంకోనం పెట్టుకొన్నది.

106 వంగ సాపాఠ్య చర్మిక కోనం విధి ఇతళ్లీ సృష్టించాడు. నా కులశీలాదులు మంటగబణస్తాయేమో అవి నా భయం. మంచివంశంలో పుట్టిన శీలవతి, ఇస్ప్సుడు శీలాన్ని పోగొబ్తువొవి శెండు* వంళాలకు అపకీ ర్తి తెచ్చిందవి వాడవాడల అపకీర్తి పాకిపోతుంది. దైర్యంగా ఉండు అంటాడు క్లొనదాను.*

తరవాతితరం కవులు. చాలావరకు, నరో త్తమదాశు, శ్రీవివాన ఆచాక్యుల అనుయాయులు. నరో త్తమదాసుకూడా మంచి రచయిక. కీర్తనావన్తతినంగీ కావికి రూపురేఖలు దిద్దిన ఘనత అతనిది. నరోత్తమవాసు ఒక ధనవంతుడి కొడుకు, చిన్నప్పటిమంచీ నంసారం అంహే విర క్తి ఇతవికి. వీల చిక్కినవెంటనే బృ౨దా వనం వెళ్ళిపోయి అక్కడ అదై్వైతాచార్యుల శిష్యుడివగ్గిర దీక్ష తీరుకొన్నాడు. నం్యవ్రదాయ్యపవ్రచారంలో అతవికి చేవోడువాదోడుగాఉన్న వైష్ణవులు, (శీవివాసా చార్య శ్యామానందదాసులతో. బృందావనంలోనే నరోత్తమదాశుకి స్నేహం అయింది. నరో త్తమదాసు బృిందానన గోస్వాముల అజ్ఞల్ని అనుశరించినా, అతనిమీద ఆ (వ్రభావం చాలా తక్కువ. ఈవిషయులో (శ్రీనివాసావార్యుడికి ఇతవీకి ఇదే ముఖ్యలేదం. వంగ బృందావన సంవ్రదామాల రుచికం నమ్మేళనం. మనకి నరో త్రమదాసులో కనవఐడుకుంది. ఇతను కాయస్థపలజుడు. ఇతవి దీక్ష గురువు ఆద్వ్వైకాచార్యుల శమ్యుడయిన లోకనాథుకు. ఇకవి విపష్పదృష్టికి ఇది కారణం కావచ్చును. బృందావన గోస్వాములకు కేవల మార్మికత అంక నచ్చదు. రాధాకృష్ణుల్యపేమమొక్కం (ప్రాతిపదికమీద మన న్తత్త్వ్వస్తూతాల ననుసరించి భావించడం వాళ్లీ కిష్టం* వాళ్లదృష్టైలో ఆధ్యాత్మికసాదనకు 'రెండేమార్గాణు : ఒకటి. తత్త్వశాస్త్ర నంబంధమైనది ; రెంచోది కర్మకాండతో కూడినది. నరో త్త మదాసుకి మొదటిమార్ష్గం ఇష్టంలేదు. అందుచేత అతను రెండోమార్షాన్నే అనుస '౦వాడు. కొని ఆతవిలోఉన్న మార్మికదృష్టి, ఆ తర్మకాండకి నవ్యార్థాన్ని తీనుకొవివచ్చింది. ఆందుచేతనే అతని సమకాలికులలో చాలామందికంపె అకను వై ప్టవధర్మావికి, ఉద్యమానికి. కవిత్వావికి కొత్తదనం తీసుకొనిరాగలిగాడు. ఈ కారణంచేతనే ఆతని'పేరు చిరస్థాయిగా ఉంది.

ఈరవాతికొలంలో నరో త్తమదాసుని వైష్పవ తాం్యతికసముదామయావికి గుకుపుగా- వరిగణించారు. ఈ దృష్టితో కొన్ని కార్యతిక్కగంథాలకి ఆతన్ని క ర్తగా చేశారు. వాటిక ర్తృత్వంవిషయంలో నంశయం ఉంది. కొన్ని (పొర్టనాపద్యాలు, గీతాలు

1. పుట్టిన ఇంటికి, మెట్టిన ఇంటికి అనిలావం. లా

వైప్టవ కీ ర్తనలు-అభ్యానకనిక్వం 107 కాక అతను (వ్రాపినవి, వైస్పవళ క్తికీ సంవ్రదాయావికీ నంబంధించిన చిన్న ప్పన్త కాలు కొన్ని ఉన్నాయి. వాటిలో (_పేమభ క్రివరదిక చాలా ముఖ్యమయింది. దావ్నిపచారం ఇప్పటికీ తగ్గలేదు. దీనిమీద కృష్ణదాసు (వ్రాసిన వైతన్యచరితానృుతం (వభావం కనబడుతుంది. పేమ _క్రిచం(డ్రికలాంటిదే ఇంకో(గంథం రామచంద్ర కవిరాజు (వ్రాసిన న్మరణదర్పణం,. రామచంద్రుడు మంచి పండితుడు, ఉన్నత వంశ నంభూతుడు. అతవి మాతామహుడు హుసేన్‌ షా దర్చారులో ఉన్నతో ద్యోగి ఐన యళోరాజ్‌ భాన్‌. మొదటిలో. రామదందదుడు శ క్తుపానకుడు. వయన్సుమళ్శినతర్వాత శ్రీనివాన ఆచార్యుల్నవభానం వడి, వైష్టవనంసదాయంలో ఆతవిచేతనే దీకితుడయ్యాడు. తన (ప్రతిభావ్యుక్ప త్తులచేత నరో త్తమదాను 'ప్నేహాన్ని సంపాదించాడు. రామచం(దుడు కొన్ని గీఠాలుమా(త్ర మే (వాళాడు. వాటిలో, రాధయొక్కం. నిషిద్ధ్యపేమకి సంబంధించిన ఈ క్రిందిది ఐహుళ(ప్రచా రంలో ఉంది: నా హృదయగాథ ఎవళ్ళతో చెప్పను? చెవీతే ఎవళ్లు నమ్ముళారు 1 మర్మ వేదన. నన్ను బాధిస్తోంది. గురుజనం ఎదుట చాలాసేపు ఉండలేకపోతున్నాను. నా నేత్రాలు మాటిమాటికి అశుపూరికాల ముపోతున్నాయి. ఒడలంకొ పులకలమొలక లతో నిండి ఉంది. జగ త్తంతా శ్యామినుయంగా ఉంది. సభికోకలిసి నదిదగ్గిరికి పోతే . నాకథ ఏమని చెన్చను? యమునాజలం; ముడివీడీన నా కబరీభారం 1 అలాంటప్పుడు శాంఠచిత్తకతో ఎలా ఉండడం? నా వంశమర్యాదని నేనింక క్రాపాడలేను. ఇది నే నందరిఎదుటా చెప్పేస్తాను. శ్యామనాగరుడు సదా ఆమె మనోనేత్రం ముందు నాట్యమాడుతున్నాడవి అంటాడు రామచం(దుడు.” గోవిందదాన కవిరాజు రామచందుడి తమ్ముడు. (బిజబులి కవులలో ఇను అ(గగణ్యుడు 'వెష్పవసం[పదాయాన్ని స్వీకరించకపూర్వం, ఇతనుకూడా తన అన్నలాగే శ క్తుపానకుడు. శిపుడిమీద, ళక్రిమీద చాలాగీకాలు [వాళాడు, తరో వాత తానుకూడా (శీవివాన ఆచార్యుడి శిమ్యడయ్యాకు, ఇతను (వ్రాసినవాటిలో ళ క్రిమీద (వాపినగీతం ఒకటి ఇంకా ఉంది. దీకవ్యాధితో బాధపడి, తేరుకొని వై ప్పవుడయిన తవవాతనే, అతవి కవిశావ్యానంగం ఉన్నక(శ్రేణికి పోయింది+ ఆల్‌ను వందలకొలది గీతాలు (వాళాడు. ఇంచుమించుగా. అన్నీ బ్రిజబులిలోనే ఉన్నాయి. గోవిందవాసు నంనగ్భతంలో మంచి పండితుడు. ఈ పొండిత్యాన్ని కా స కనన పన లాయ మ

1. వల్లదనం అవీ, కృష్ణుడవీ అర్ధం ఊహించి కవి ఇలా (వ్రయోగిందాడు.

108 వంగ పాహిత్య చరిత్ర చంగకవిత్వంలో వివియోగించుకొన్నాడు. యమకం, అనుప్రాస మొదలైన శద్దా లంకారాలలోవి ధ్వని మాధుర్యాన్ని (గహించేశ క్రి ఇతనికి ఉంది. సంస్కృత (ప్రాక్సృతభాషలలో ఉన్న లౌకిక సాహిత్యంతోను, ఆలంకారికమైన మైథిలీ క్రైలి తోను, (విజబులి గీతికావ్యాలతోను ఇతవికి మంచి పరిచయం ఉంది. తనకాలంలో ఇతవికి ఆక్యుత్తమ వైష్ణవకవి అని కీర్ధి ఉంది. బృందావనంలో అప్పుడు ఆచార్యపీఠాన్ని అలంకరించిన జీవగోస్వామి, ఇతవికి కవిరాజవిరుదాన్ని (ప్రసా చించాడు. గోవిందదాను గీతాలలో శద్దిమాధుర్యం, అర్హగాంభిర్యం కలిసి నడిచినా, అతని రచనలో వైవిద్యం తక్కువ. భావంలో లోతు కనదిడదు. ఒకవిధంగాచూ స్తే, గోవిందదాసు గీతాల (ప్రాచుర్యంతో, వైస్తవసాహిత్యం కీణదళకు వచ్చిందని చెప్పాలి. అప్పటినుంచి వైస్ణవక విత్వం హృదయానికి కాకుండా, (శ్రవణేంద్రియా వికి [ప్రాముఖ్యం ఇవ్వడం జరిగింది. ఇతనితరవాత బయలుదేరిన (బ్రజబులి రచయితలు ఇతనినే అనుసరించిపోయారు.

గోవిందదాసు కవిత్వావికి ఉదాహరణంగా, ఆతని గీతాలలో ఒక ఉ త్తమగీత౦ కింద ఇయ్యబదిడింది. కొని మూలంలోవి పొందర్యం వచవానువాదంలో రాదుగదాః

ఒకరోజుర్యాత్రి గాలి, వాన ఉన్నప్పుడు, రాధ ఆచీకటిలో తన (పియుణ్ణి కలుసుకోవడంకోనం దియలుదేరింది. ఆమెనిచూచి ఒక చెలికత్తె, రాధ అభినర జాన్ని వివారిస్తూ, ఇలా ఆంది:

“ఇల్లువిడిచి పోవడానికి అడ్డంగా కతినకవాటం ఉంది. పోవీ వెళ్ళినా పంక వంకులమైనవాట నడవడానికి వీలుగా లేదు. అదిగాక తీవమైన తుపాను చెలరేగు తోంది. నీ నీలవిచోళం వానజల్లువి అఆపగలదా? సుందరి, నీ ప్రియుడు హరి, మాననసురధువికి అవతలఒడ్డున ఉన్నాడు. (ప్రతిక్షణం మేఘాలు [శవణప్కట లేదనంచేస్తూ గర్జి స్తున్నాయి. దళదిశల విద్యుల్లతలు (ప్రకాశిస్తూ, కళ్లని మిరుమిట్లు గొలుపుతున్నాయి. ఇలా ఉన్నాకూడా నువ్వు ఇల్లువిడిచిపోతే, (ప్రేమకోనం శరీరం శ్యాగం చేస్తున్నావనన్నమాట, ఇక్కడ ఆలోచించనలనింది ఏమీ లేదనీ, ఒక్క పారి విడిచి పెట్టబడిన బాణం నివారించబడదనీ అంటాడు గోవిందదాసు.”

రాధాకృష్ణుల్యప్రేమని ఇతిన్ఫ త్తంగా తీసుకొని గోవిందదాను నంస్కృతంలో శక్‌ నాటకం (వ్రాళొడు. ఇతని నంగీఠమాధన నాటకంలో. కొన్ని సంస్కృత

వైస్షన క్రీ ర్తనలు. ఆభ్యానకవిత్వం 109 గీతాలు కొన్ని భాషాగీతాలు తవ్పక ఉండిఉంటాయి. కొన్నిగీకాలు ఉదాహరణగా మాత్రమే ఇప్పుడు మనకు లభిస్తున్నాయి.

గోవిందదాను అనేపేరుతో ఇంకో కవికూడా ఉన్నాడు. ఇతనుకూడా (శ్రీనివాపా చార్య శిమ్యుడే. కాని, ఇతను (బ్రాహ్మణుడు. మొదటి గోవిందదాను వై ద్యజాతికి ఇెందినవాడు. (బ్రాహ్మణకవి గోవిందదానచ్శకవ ర్తి చాలావరకు వంగభాషలోనే (వ్రాశాడు. ఇతవిశ్రైలి మనోహరంగా ఉంటుంది. శబ్దాడంబరం ఉండదు. ఆతని గీతాలలో కొన్ని (పేమలోవి కష్టనుఖాల్ని చక్కగా విరూపిస్తాయి.

ఒకటి రెండు గీఠాలుమా(త మే (వాసినభక్రుణు కొందరు లేకపోలేదు. కావి, ఈ గీతాలలో కొన్ని చాలా సొగసుగా ఉంటాయి. కవివల్లళ ముద్రతో ఒక కవి (వ్రాసినగీతానికి ఈ కిందిది అనువాదం. గాఢానురాగంతో కామమోహాతయె నాయిక తన నభితో ఇలా అంటోంది:

“వఖీ, నా అనుభవాల్ని వింటావా? నా (సీతిని, అనురాగాన్ని తలుగుకొంపే, అవి అనుక్షణ నూతనంగా ఉంటాయి, నేను జన్మించినప్పటినుంచి, ఆ రూపాన్ని ఆస్వాదిస్తున్నాను. కావి, నా నయనాలికీ ఇంకా తృప్తి కలగలేదు. లక్షలకొలది యుగాలనుంచి హృదయానికి హృదయాన్ని, పెదవులికి 'పెదవుల్నిచేర్చి నే నతన్ని కౌగిటిలో ఉంచుకొన్నాను. కావి, నా మోహానికి ఆనధి కనదిడదు. ఆతవి వచనా మృతాన్ని నేను లెక్కలేనన్నిసార్లు చూరగొన్నాను. కావి, ఆది న్లీ కతి పథంలో పడితే కొత్తగా ఉంటుంది. ఆనందం ఇస్తుంది. అనేక మధుయామినుల్ని ఆకవి కౌగిలిలో గడిపినా, ఇంకా కేళీ కుళూహలం తగ్గలేదు, కొందరు విదగ్ధ జనులు రసానుళూతినిగూర్చి మాట్లాడుకారు. కొవి వాళ్ళకెసరికీ ఆ అనుభూతి ఉన్నట్లు నేననుకోను. ఆది కోటిలో ఒకళ్లకి ఉంటుంది అంటాడు కవివల్ల భుడు.”

పదహారోశతాన్లీకి చెందినకవులలో, ఇంచుమించుగా ఇరవై మందివరకు. కృష్ణ గాథని ఇతిన్ఫ త్తంగా తీసుకొని ఆభ్యానకావ్యాలు (వ్రాశారు. ఈ కావ్యాలలో మధ్య మధ్య అక్కడక్కడ గీకాలు ఉండడంకూడా ఉంది. ఈ కవులలో కొందరు చైతన్యుడి వత్యక్షశమ్యు లున్నారు. కొందరు (హఊీమ్యులున్నారు. గోవిందాబార్యం రఘువండిత, వరమానందగు_ప్త, మాధవాచార్య నామకులు వైతన్యుడి (వఠ్యక్ష శిష్యులు. కృష్ణదాన, కవిశేలర. శ్యొామదాసాదులు (హీష్యపరంపరలో చేరుతారు. రఘుసండితుడు భాగవత కథకుడు. ఈ వృత్తినల్లనే అతన్ని భాగవతాచార్యుడని

110 వంగ సాహిత్య చరిత్ర పిలవడం ఉంది. ఇతని కృష్ణ పేమతరంగిణీ అనే (గంథం, భాగపవతావికి న్యంంధానుసారంగా దియలుదేరిన అనుసరణ (గంథం, ఇలాంటికావ్యాలలో మాధవాభార్యుడి (శ్రీ కృష్ణమంగళ కావ్యం పెద్దది, భాగనతంలోలాగే, ఈ కావ్యం కూడా శ్రీ కృమ్ణుడికథని పూర్తిగా వర్షించి చెబుతుంది. ఇకవికావ్యంలో కృష్ణుకికి నంఎంధించిన గాథలుగా (ప్రజాబాహుళ్యంలో (ప్రచారంలో ఉన్న కథలన్నీ ఉంటాయి. కృష్ణుడు నావికుడి?ా ఉండి రాధని నది దాటించడం, సన్ను వసూలు చెయ్యడం మొదలయినకథలన్నీ ఉన్నా, ఇవేవీ బడు చండీదాసుకావ్యంలోని కథల్లాగ వ_స్వైక్యావికి నహాయంగా అతికి ఉండవు. ముఖ్యకథలో పిట్టకథలు లాగ, ఇవి ఉంటాయి. మాధవాచార్యుడి గంథంలో బడాయ్‌పాత, బడు చండీ దాసు కౌవ్యంలోవి బడాయ్‌ప్యాతలాగ ఉండదు. అక్కడ అమె దూతికలాగ ఉంటుంది. ఇక్కడ కేవలం వాయిక న్నాశయించుకొని ఉండే ఒకన్త్రీ బడాయ్‌ మాధవాచార్యుడి శైలి సులభమైంది. ఆఖభ్యాన శ్రైలి, భావనాపద్దతి చక్కగా కలివి నడుస్తాయి. ఈ కారణాలవల్ల ఈ కొన్యం శతాబ్రాుగా నేటివరకు (ప్రజాదరణాన్ని బొందుకూనే ఉంది. ఈ కిందిది మాధవాచార్యుడి వర్డనానై పుణ్యానికి చక్కవి ఉదాహరణము,

రాధ, ఆమె సఖీజనం పాలు, పెరుగు, వెన్న మొదలై నవి అమ్ముకోవడావికి మథుర వెడుతూ యమునానది ఒడ్డుకి వచ్చారు. అక్కడ రేవులో కృన్ణుడు పడవ నడి పేవాడి వేషంలో ఉన్నాడు. గోవభామల్ని చూచి, రాధతో కృష్ణుడు ఈవిధంగా అన్నాడు;

"నా నావ చాలా సుందరమైంది. ఇందులో ఎవరు ఎక్కినా తమంత తామే రుసుము చెల్లిస్తారు, సీ వితంబాలు, కుదాలు గురుతరాలు, నువ్వే పదిమంది మను మ్యులబకువు ఉంటావు. గొల్లపిల్లా. పీసంగతి నాకు తెలుసు. ముందుగా కూలి విర్ణయించి, పడవ ఎక్కు. ఆలన్యం చెయ్యకు. నువ్వు తీనుకొవివెశ్ళీ వస్తువు లన్నీ విలువైనవని నాకు తెలుసు. కొని నాకేమి వస్తుంది? బాగా ఆలోచించి కూలి నిర్ణయించు తరవాత కీచులాడడం నా కిష్టంలేదు, ఇది నా జీవిక, మవ్వో యువ తివి. నేనో యునక నావికుణ్ణీ. హాన పరిహాసాలతోటి కాలం గడిచిపోతోంది. అవతలి ఒడ్డునుంచి ఎవరో నన్ను పిలున్తున్నారు. వే నిక్కడ అనవనరంగా ఆగిపోవలని వస్తోంది, నే వీపాటికి అవ్సడే మూడుసార్లు వెళ్ళి వచ్చేవాడివి. ముందు నాకు కొంచెం మీగడ వెన్న పాలు పెరుగు తినడానికి ఇయ్యి. అవి తింటే

వైష్ణవ కీ రనలు-ఆభ్యానకవిత్వం శ వడవ నడపడానికి బలం నస్తుంది. రవీకడయిన యదువతికి మర్మగర్భంగా మాట్లాడడం తెలుసునంటాడు ద్విజూడయిన మాధవుడు.”

దేవకీనందన సింహ అవేకవికి కవిశేఖర అవి విరుదనామం. ఈ సేరుతోనే ఆతను (వ్రాశాడు, ఈ కవి వంగనంస్కృతభాషలలో రచనలు చేశాడు. నంన్కృ తంలో ఇతను కృవ్ణుడి కథను ఇతివృత్తంగా తీసుకొని ఒక మహాకావ్యాన్ని, ఒక నాటకాన్ని (వ్రాశాడు. ఇదే ఇతివృత్తంతో నంగభాషలో కొన్ని గీతాల్ని. ఒక ఆభ్యానకావ్యాన్ని రచించాడు. ఈ కావ్యంపేరు గోపాలవిజయం, శృంగార నన్ని 'వేశాలవిషయంలో ఇది, ఐడు చండీదాసుకావ్యాన్ని అనుకరించినట్లాంది. (శ్రీకృష్ణుడు శలలొ కనబడి, ఈ శృంగారసన్ని వేశాల్ని కావ్యంలో ఉంచవలసివదని తనవి ఆదేశంచివట్లుగా ఇతను చెప్పుకొన్నాడు.

శ్యామదాసుయొక్కం గోవిందమంగళ కొన్యం సదహారో శతాబ్ది ఉత్తరార్థంలో ఖయలుదేరింది. ఈ కవి తనవి 'దుఃఖి ఆవి సర్షించుకొన్నాడు. ఈ కొన్యం, కవి శేఖరుడి కావ్యమార్గాన్నే అనుసరించింది. కావ్యశ్రైలి సులభంగా, కోమలంగా ఉంది, అక్కడక్కడ (వతిభావంత మైన గీఠభాగాలు ఇందులో కనబడతాయి.

0

రాజాస్థానాలు=*సాహిత్యపోషణ వంగదేశంలో (వ(వ్రథమంగా (బిజబులిలో గీకికొరచన చేసిన కవులందరు రాజా దరణ ఉన్నవాళ్ళలాగే కనబడతారు. ఈవిధంగా బయలుదేరినవాటిలో,. మనక శెలిసినంతమట్లుకు మొట్టమొదటిది, తిప్పెరా ను పరిపాలించిన ధన్యమాణిక్యరాజూ (1490.1536 వరిసాలనా కొలం) ఆస్థానవండితుడు (వ్రాపింది. రెండోది, హంపేన్‌ షా దర్బారులో ఉద్యోగి అయిన యళోరాజఖాన్‌ (వ్రాసినది (శ్రీ ఖండకి చెందిన దామోదర సేన్‌ ఇతనే). కవిరంజన్‌ లేదా కవిశేఖర్‌ అవి ముదఉన్న గీకాలణు కొన్ని హంపేన్‌ షా మీద, ఆతని కొడుకులు న్యనత్‌. గియాజాద్దీన్‌లమీద (వాసినవి శనదడుతున్నాయి. కూచ్‌ విహార్‌ (పభువైన నరనారాయణ్‌ ఆస్థానంలో శంకర దేవ్‌, ధీరేశ్వరులు తమ రాజుమీద (బజబుళిలో గేయాలు (వ్రాళారు. హుసేన్‌ షా మనుమడయిన ఫిరోజ్‌ తన దర్బారులో కవిగాతన్న శ్రీరుడనే బ్రాహ్మణుజ్జి, విద్యాసుందరి కథని వస్తుపుగా (గ్రహించి ఒక కాన్యం (వాయవలపిందవి ఆడే

శించాడుం ఇదినరలోనే చెప్పినట్లు, మహాభారతాన్ని అనునరించిన రెండు ఆభ్యాన కావ్యాలు, హుసేన్‌ షా కింద రాస్ట్రపాలకులుగాఉన్న ఇద్దరు సామంతరాజుఅ పోషణలోఉన్న కవులు రచించారు. ఈ కాఖకుచెందిన మూడో(గంఠాన్ని, హంపేన్‌ షా యొక్క దర్భారులోఉన్న అధికొరి, రామచంద ఖాన్‌ (వ్రాసినట్లుగా తెలస్తోంది. జ్లైమినియ నంపాతలోవి అశ్వమేధసర్వం (శ్రీకరనంది కావ్యం లాగే) ఈ (గంఠానికి వస్తువు, చైతన్యుడు సన్యసించి మొట్టమొదటిసారి ఒరిస్సాలోఉన్న పురికి వెళ్ళినప్పుడు, ఈ రామచందద్రభాన్‌ వంగ ఒరిస్సా సరిహద్దును (శ్రమలేకుండా దాటివెళ్ల డావికి ఆయనకి పాయంచేశాడు, అ(ప్రాంతానికి అప్పుడు ఈ ఖాన్‌ మిలిటరీ గవర్నరుః రామచండద్రభాన్‌ తన కావ్యాన్ని 1582 లో (వ్రాశాడు. ఇది ఆభ్యానశ్హైలిలో నడిచింది. అక్కడక్కడ సౌగవైనమట్టాలు వాన్తవిక ఫక్కిలో ఉంటాయి. నంగభాషలో మహాభారతాన్ని అంతనీ కథగా ఈ రాము చంటద్రఖాన్‌ వ్రాసివట్లుంది. జైమినీయ నంవూతలోని ఈ కథనే ఇతివృత్తంగా

తాజాస్టానాలు-సావాత్యపోషణ $18 తీసుకొని (వాసిన మూడోకవి రఘునాథుడనే (బాహ్మణుడు. ఇది 1587 (ప్రాంతం నాటిది. కవి తన కావ్యాన్ని, ఒరిస్పాయొక్క చిట్టచివరి న్వతం(త్ర(వభువయిన, ముకుందదేవు దర్చారులో వఠించాడు, వైమివీయ , అశ్వమేధ కథ, వది హేడవ శతాబ్దంలోమ పద్దెనిమిదో శతాబ్దం (పారంభళంలోను. జమీందారుల రాజుల ఆస్థానాలలో మంచి (వదారంలో ఉంది. విస్తుపురావికిచెందిన మల్లరాజుల పోషణ కింద, వంగదేశం సరిహద్దులలో ఉన్న జమీందారుల ఆదరణకింద, చాలామంది కవులు ఈ వస్తువునుతీసుకొవి కావ్యాలు రచించారు.

వదహారోళతాన్లీ మధ్యకాలంనాటికి, కామతా (కూచ్‌ విహార్‌) రాజాస్థానంలో పాపాత్యపోషణ అవే నం్యసదాయం సుస్టాపితం అయింది, విశ్వపింహుడు వింహాననం అధిరోపాంచిన (1522) వాటినుంచి, రాజాస్థానం ఆర్యసంన్కృృతకికీ మూలకందమయి, వివిధప్రాంకాలనుంచి కవుల్ని సండితుల్ని ఆకర్షించింది. ఇతని 'పెద్దథొడుకై న సమరపింహుడు, తండ్రి రాజ్యకొలంలోనే నంగకవిత్వాన్ని పోషిం చాడు, ఇతని కోరికననునరించి ఆస్థానకవి పీఠాంవిరుడు 15680 లో, మార్కం డేయపురాణంలోవి కథల్ని (గహించి వంగభాషలో కొన్యంగా వాళాడు. సద్దానుగు ఏళ్లీ తరవాత. మహాభారతంలో నుంచి నలదమయంతుల కథవి తీసుకొవి నలదమః యంతి చరితసునే కావ్యం (వ్రాశాడు. ఇతనే. భాగవతంలోనుంచి కృష్ణకథను (గవాంచి పీతాంబరుడు కావ్యం రచించాడు. విశ్వపింహుడి తరవాత ఆతవికొడుకు నరనారాయణుడు రాజ్యావికి (వరిపాలనాకాలం: 1504-87) వచ్చాడు. ఇతని తమ్ముడు, సేనాధిపతి అయిన శుక్షధ్వజురు (మృతి 1571) ఇతవికి చేదోడు వాదోడుగా. రాజ్యభారాన్ని వంచుకొవి, సాయంచేశాడు. వీళ్ళిద్దరు సాహిత్య పోష కశులయి, కవులకు పండితులకు మంచి (పోళ్సాహం ఇచ్చారు. కొమరూసంకొచార్‌ రాజదర్చారులో [ప్రారంభించదిడిన సాహిత్యపోషణ, కామకా రాశాస్థానంలో వికా పావ్ని పొందింది,

వవీన వైష్షవావికి ఆస్పాందేళశంలో మూలపురుముడయిన శంకరచబేవు (మృతి 1568), మాధవకందళి ప్రారంభించిన (కామరూపకాదార్‌ రాజదర్చారులో వరాహరాజై న మహామాణిక్యపప్రభుపు (పోత్సాహంవల్ల (ప్రారంభించదిడింది రామాయణకావ్యానికి ఉత్తరకాండవి కలిపి పూర్తిచేశాడు, శంకరదేవు తాతగారు వరాహరాజుదగ్గిర ఉద్యోగి. వాళ్ళ్శగ్రామం (వ్రిహ్మప్తశ్రానది ఒడ్డున ఉంది, శంకళ చేవుయొక్క నంస్కారవద్ధతుబు అస్పాం (బ్రాహ్మణులకు నచ్చకపోవడంచేత,

8

శై14 వంగ సాహిత్య చరిక్ర ఆతము ఆ దేశంవిడిచి కామకా రాజయిన నరవారాయణుడి ఆస్టానావికి వచ్చేశాడు. శంకరదేవు భాషారచనలన్నీ ఇక్కడే చేశాడు. శంకర దేవుయొక్క. ముఖ్యశిమ్య డయిన మాధవదేవుకికూడా ఈ రాజానలంబనం లభించింది. మాధవదేవు కృష్ణుడి కథమీద రెండు ఆభ్యానకావ్యాలు, భక్తిగీతాలు, కీర్తనలు, దేశభాషలో (వ్రాశాడు.

.. వరనారాయణ శుక్ల ద్వజుల ఆస్థానానికి 'జేశం నాలుగుమూలలనుంచి కవులు వండితులు వచ్చిచేరారు. ఈ విషయాన్నిగురించి అఆనిరుద్దుడనే ఒక ఆస్థానకవి ఇలా వ్రాళొడు :

“వృపతులలో (ప్రధానడైైన నరవారాయణ మహారాజునకు జయము. ఈ మహో రాజునకు సమానుడు ఎక్కడా లేడు. తన సభానుందిరంలో కూర్చువి, అహో శ్యాశ్రాలు ఈయన ధర్మ, నీతి, పురాణ, భారతాది అవేకనిషయాలమీద చర్చలు జరుపుతారు. గొడ కామరూపాది వివిధప్రాంతాలమంచి పండితులవచ్చి ఈయన వళలో స్థిరపడిపోయారు. కవులెవ్పుడూ కావ్యాలివిగురించి మాటలాడుతారు. నన్ను శూడా ఆ మహారాజు ఆస్థానకవిగా స్వీకరించి సభలో ఒకచోట స్థానమిచ్చారు."

శుక్తధ్వజురికి కవిత్వం అం'పే చాలా ఇష్టం. నంన్కృతంలోను, గేశభాష శోను రచనలు సాగించేకపుల్ని చాలామందిని ఆదరించాడు, ఇతని (ప్రోత్సాహం కింద అఫిరుద్దుడు (రామ సరస్వతి అని ఇతనికి నిరుద్రు, మహాభారతాన్ని వంగ భాషలోకి ఆనువాదం చేశాడు. ఈ (గంథానువాదానికి రాజుచేసిన [ప్రోత్సాహాన్ని

ఈ కిందివిధంగా, (గంథ్మప్రారంభంలో అవిరుద్దకవి వివరించాడు :

“మహారాజునకు అనుజుడు, యువరాజు అయిన శుక్ల ధ్వజుడు విజ్ఞాని, ఆద్భుత శార్యాలు చేయగలవాడు. హర్షంతో నన్నాయన ఇలా శాసించాడు. “మీరు భార త్రాన్న్‌ సయార్‌ ఛందస్సులో వ్రాయండి. మా ఇంట్లో భారతపతుల (కోడీకరణలు చాలా ఉన్నాయి. వాటి నన్నింటివి మీరు మీ ఇంటికి తీసుకొవివెళ్ళండి. నేను మీ కవి ఇచ్చేస్తున్నాను.” ఈవిధంగాచెప్పి, ఐరువుమోసే ఎడ్తమీద (గ్రంథాలన్నీ వేయించి నాకు సంపించారు, తిండికి కావలసిన సకల్టదవ్యాలు ఆయవేపమకూర్చి, వాకు 'పేవచేయడంకోనం దానదాసీజనాన్ని నియమించారు. ఆయన అజ్ఞను శిరసా వహించి, (శీ కృష్ణుడి పదయుగళాన్ని హృదయానికి హత్తుకొని, ఈ అనువను చధురపదాల్ని (వాస్తున్నాను; ఇది పరమసుందర మైన వనవర్వము.”

శుక్షధ్వజుడు గీతగోవిందావికి విపులవ్యాఖ్య (ఎవరో వండితుడు (వ్రాసి ఉండ వచ్చును) (వ్రాశాడు, ఈ వ్యాఖ్యని ప్రాతిపదికగా చేనుకొవి అవిరుద్దుడుు జయ

ఇాజాస్టానాలు-సాహిత ఫపోవషణ 315 దేవుడికీ ర్తనల ఆధారంతో వాటిలోని ఇతీవృ త్తాన్ని కావ్యంగా (వ్రాశాడు, భాగవత శథాదృష్టితో (వాయదిడిన ఈ కావ్యం పేరు జయదేనకొన్యం.

కామతా (తరవాత కూచ్‌ బిహార్‌ రాశొస్ట్థానం తరవాతకూడా, శతాల్హాలదాకా శవివండితుల పోషణ చేస్తూనే వచ్చింది, నరనారాయణ ఖుక్షధ్వజుల తరవాత శాజ్యావికివచ్చిన రాజులందరు, పుాణేతిహాసాల్ని (ప్రేమించినవాళశ్ళే. ఈకారణం చేత వాళ్ల ఆస్టానకవులందరు, పదిహేడు పద్దెనిమిది శతాబ్దాలలో, పురాణేతి హాసాలలోవి కథల్ని ఆఖ్యానకావ్యాలుగా చేస్తూవచ్చారు. మహాభారత కథని అనున శించి ఇరవై మందిదాకా కావ్యాలు (వ్రాశారు. రామాయణ కథననునరించి పదీ వవ్నిండుమంది రచనలు చేశారు. బ్రహ్మవైవర్త, దర్మ, మార్కండేయ, నార దీయ, నృసింహ, వద్మ, శివ, స్కంద, విస్ణుప్పంాణాలు రాజాస్టానంలోని భాషా శవుల్ని విశేషంగా ఆకర్షించాయి.

వంగదేశంయొక్క (ప్రాగుత్తర, (ప్రాగ్ధకీణప్రాంతాలలో పరిపాలన చేస్తూ వచ్చిన (ప్రభువులు, కొమతారాజాస్థానాన్ని అనుకరించి కవినండితుల పోషణచేస్తూ వచ్చారు. ఈ (వ్రభువుల పోషణకింద వై ష్టవపురాణగాథలు, భాషారూపంలో (ప్రజ లకు అందుబాటులోకి వచ్చాయి. తిపెరా తిపుర) (వళువైన గోవిందమాణిక్య మహారాజు, పిద్దాంత సరస్వతి అనే తన ఆస్టానకవిచేత బృహన్నారదీయ పురా చాన్ని 1660లో వంగభాషలోకీ అమవాదం చేయించాడు. ఈ ఆనువాదంయొక్క- పైౌందర్యావికి ముగ్గుడయి గోవింద మాజణిక్యప్రభువు, తన రాజ్యంలోవి ముట్యో ద్యోగులు వ్రముఖపౌరులు, ఈ అనువాదంయొక్కం (ప్రతుల్ని తమదగ్గిర ఉంచుకో వలసినదిగా ఆజ్ఞాపించాడు । దరంగ్‌ ప్రభువైన దుర్లభనారాయణుడి మంత్రులలో ఓక మం్రికొడుకై న హేమసరన్వతి. చాలా పుంణకథల్ని వంగభాషలోకి ఆభ్యానకావ్యాలుగా అమవదించాడు. ఆధ్యాత్మరామాయణాన్ని ఆధారం చేసుకొని ఒక కావ్యాన్ని (వ్రాసిన భవానీనాథకవి, జగత్‌ మాణీక్య (ప్రభువు ఆస్టానకవిం ఈ కావ్యం (బ్రాసినంతకాలం, రోజుకి పదిరూపాయలచొప్పున కవికి పుర స్కారం అభించిందట

ఈ సంస్థానాల ఆంత శపురస్త్రీలుకూడా కవిపండితుల్ని పోషించారు. కాదార్‌ శాజయిన త్యామధ్వజుడి భార్య చంద్రప్రభ, భర్త మరణానంశరం, కవి వండితుల పోషణను కొనసాగించింది. అమె పోషణకింద, భువనేశ్వర వాచనృతి 1780లో వారదీయప్పరాణాన్ని అనుసరించి వారదీ రపామృతకొవ్యాన్ని రచించాడు, అస్పటి

మంచి కాచార్‌ రాజాస్టానం వైష్ణవావికి, సొహిత్యపోషణకు పట్టుగొమ్మ అయింది. క్రాచార్‌ యొక్క చిట్టచివరి రాజయిన గోవిందనారాయణ్యవభువు (రాజ్యకాలం, 1818-81) పాహిత్యపోషకుడే కాకుండా స్వయంగా కని కూడాను. ఆ రాజు ఎచించిన వైష్ణవగీతాలు 'రెండ్యుగంథాలుగా (ప్రచారంలో ఉన్నాయి. వరాగల్‌ఖాన్‌, అతవికొడుకు, చిటకాంగ్‌లో స్థాపించిన సాహిత్యనంవ్ర దాయం, ఒక శరాద్దిం తరవారఠత అరకాన్‌ రాజదర్చారులో కొనశొగింవబరింది. ఆరకాన్‌ వంగదేశ (వభావంకిందికి రావడమే దీనికి కొరణం. ఆరకాన్‌ పాలకులు ముస్లిములు. అ పాలకులపోషణలో వర్టిల్లిన కవులనుగూర్చి ముందుముందు చెప్పడం జరుగుతుంది. మొగలు పరిపాలనాచ(క్రావికి బయట, కొంఠకుకొంత స్వాతంత్రాన్ని అనుభ విస్తూవచ్చిన దకిణ పశ్చిమ వంగదేశావికిచెందిన (వ్రభువులు, కష్టాలలో చిక్కు కొన్న వంగకవినండితుల్ని అవ్పుడప్పుడు ఆదరించడం ఉంది. బిష్టుపూర్‌ మల్ల లా పాలకులుతస్స, మిగిలినవా శ్ళెవరూ కవిసండిత పోషణచేస్తూ నత్పం(ప్రదాయాన్ని నిలబెట్టాలని గట్టిగా కృషి చెయ్యలేదు. తనకు నమకాలికుడైన వీరహంవీకుడనే విస్ణపూర్‌ మల్లరాజును తన శిమ్యుడిగా శ్రీవివాన ఆచార్యుడు చేసుకొనేదాకా, వైస్తవంద్వారా నంస్కృతి దుర్గమమైన మల్ల ప్రాంతంలో కాలూనలేదు. ఒక శతాద్దింలోనలే, చీమలుదూరవి చిట్టడవుల్ని, కాకులుడూరని కారడవుల్ని. ఎక్కరావి కొండల్ని అధిగమించి, వైష్ణవం ఆ (ప్రదేశంలో వ్యాపించింది. ఆ (ప్రాంతంలో జఇెదురుమదురుగా గుంప్పులుగుంపులుగా వివవిస్తూఉన్న భయంకరులై న ఆటవికుల హృదయాల్ని వైష్ణవ్యపేను నృృశించింది* వాళ్ళని మార్చింది. విస్తుపూర్‌ రాజ ణి దర్బారు వై ష్ణవపాధువులకు, భక్తులకు కేంద్రస్ట్థానం అయింది. వదిహేడోశతాబం ఆంతం ఆయేటన్నటికి, కవిపండితులపోషణ అనే సత్సం(పదాయం మల్ల రాబాల ను! ఆస్థానంలో స్థిరంగా ఏర్పడింది. ఆస్థానిబ్పలు, పెద్ద పెద్దదేవాలయాలు ఇటికలతో కట్టడానికి కావలపిన సాం కేతికవిజ్ఞానావ్ని సంపాదించి, ఆలయనిర్మాణావికి తోడ్ప డ్ఞారు. అస్థానకవులకు పామాన్యమైన బిరుదు, కవిచంద్ర అనేది. ఈ బిరుదుతో కపులు వంగభాషలో, రానూయణ భారతకథలవి [వస్తుపుగాగహించి, కావ్యాలు ... వాళారు. కృష్ణగాథను గీతికావ్యాలలో, ఆభ్యానకావ్యాలలో ఇతివృ త్తంగా తీసు కొని చాలాకొవ్యాలు రచించారు.

లాజాస్థానాలు-సాహిత్యపోషణ కే?

గోపాలసింహండి రాజ్యకాలంలో (1712-48) సాంవ్కృతిక సాహిక్యాలి వృద్ధులు అత్యున్నతస్థానావ్ని పొందాయి. ఈ రాజు వరమవైష్ణవుడు, తన (ప్రజి లందరు ఆవిధంగానే ఉండాలని శొవించాడు. సాయంకాలం అందరు (నజలు భగవన్నామావ్ని జపించి తీరాలని అజ్ఞాసించాడు. ఎవరినన ర్తనలోనై నా లోనం కనబడితే (కూరమైనశిక్షు ఉండేది. ఏకాదశినాడు (విస్ణుపీతికోనం) అందరూ = జబ్బివాళ్లు, పిల్లతల్లుణు చిన్నపిల్లలుతస్ప _ ఉవవాసం ఉండివలపిందే । రాజుగారి గుక్ఞాలిక, ఆవులికికూడా ఆనాడు పగటిపూట మేఠలేదు । దానధర్మాలు, వీళ్లువాళ్ల ఆనకుండా చేసేవాడు. అందుకనే ఎందరో కవులు ఆకని ఆప్టానంలో ఉండిం రాజును కీర్తిస్తూ రచనలు చేశారు. ఆతని ఆస్టానంలోవి ఒక కవి కృష్ణమంగళ్‌ అనేకావ్యాన్ని రాజు (ప్రీతికోసం రచించాడు. ఆప్టానకవులలో వృద్దుడు, (ప్రముఖ శవి ఆయిన కవిచం్యద్ర శంకరచ్యీకవ ర్తి అనేకరచనలు చేశాడు. ఆనాడు ప్రాగ్భా రత సీమలో, విష్ణుపూర్‌ రాజనంళొవికి చెందిన రాణులు, రాజకుమారికలు ఇతరులను మించిన విదుషీమణుణు. వాళ్ళని మించినవాళ్లు ఎక్కడా లేరు.

మర్లరాజుల ఆస్థానంలో ఉవ్న పాహిత్యపోషణని అమకరించి, కొందరు పామంతరాజులు కవిపండితుల్ని ఆదరించారు. ధల్‌భూమ్‌ (ప్రభువైన అనంత ధవళ్‌ (ప్రోత్సాహంకింద ఆతవి ఆస్థానకవి ఆయిన జగన్నాథ్‌ పేన్‌, పద్దెనిమిదో శతాట్టి ప్రారంభంలో హితోపదేశాన్ని వంగభాషలోకి వద్యరూవంలో అమవాదం చేకాడుః

ఉత్తర నంగదేశంలో. వంగకవిక్వావికి (పోత్సాహం ఇచ్చిన మొట్టమొదటి జమీందారు, సాంతోల్‌ (వబ్నా)కి చెందిన రామకృష్ణుడు. ఇతను పదిహేడో శతాబ్లి నాల్గవభాగంలో జీఏంచినవాడు. అద్భుతరామాయణాన్ని అనుసరించి రామా యవఎకావ్యం (వ్రాపిన అద్భుతాచార్య అనే బిరుదు నామం ఉన్న నిత్యానందాచార్య ఇతవి ఆస్థానకవి. ఉత్తర వంగదేశంలో ఇతవి రామాయణం చాలా (ప్రచారానికి రావడంచేత, దావిలోని చాలాభాగం కృ త్రివసరామాయణంలోకి చేర్చేశారు అక్క-డివాళ్లు. రామకృష్ణప్రభువు ఆస్థానంలో ఇంకోకవి శ్రీకృష్ణ జీవన్‌ దాస్‌. ఇతను ఒక చండీమంగళ కౌవ్యావ్ని (వాళౌడు*

క్షే మంగళ కావ్యాలు = చండి మనసా దేవతలు వేదహారోశశాబ్దంలో వైన్సనపానాశ్యం తరవాత చెన్చనగింది. మకుందరామ్‌ చ్యకన ర్తి (వ్రావిన చందీనుంగక్‌ కార్యలు ఈ శాఖకిచెందిన కావ్యాలలో మాజిక్‌ రత్త (వావివశావ్యం ('ప్రానీనతమం అవి (న్రవెద్ది. శవకావ్యాన్ని మాజీక్‌వ త్త (గ్రానివక్రాన్యం అధారంగా (వావివన్లు ముకుందూర్‌ అన్నాము ఉత్తర వంగ వేశంలో వర్పెవిమిదోశతాబ్దం ఉత్తరార్థంలో బయలుదేరిన లిఖిత్యవతి మనకు రొరి కింది. ముకుందరామ్‌ చ,క్రవ ్రికి దీవివంవ _పేసణ కలిగించని వమ్మడం కష్టం ఈ లిశితవతిలో ఆర్వారీంవిషనూల (వ్రనక్తి ఉండవమేకాకుడా. స్లైతన్య వజ్యవవాయావికి వంతింధించిన విషయాలుకూడా. ఉన్నాయి. అఎడునేశ మనకు అభించివవద్ధశిశోం ఇది పూర్వంముంచి వచ్చిందని వమ్మకేము. కారి. దీవికి కొంతకాగు. పాతకాలంనాటివె అయి ఉంటుందని అవమకోతంతో దోషంలేదు. క్రవక, ఈ లిబితవతిలోవి రచన. ముకుంచరాన్‌. సేర్కొాన్న మాజికదత్త రఛవ కాదలి తేళ్చవచ్చువు- మొట్టమొదట చంక వూతావిదానాన్ని గక్షిజావశ్సిను వంగ్యప్రాంతంతో (లేవా కళింగతో ప్రవేశపెట్టిన “అనల” మాజిక్‌డ త్త మొక్క కశ మనకు అశించిన లిశితవతివవువరిిచి ఈవిధంగా ఉంది వ ఠాశమల్ని వాశవంచేసిన తరవాత. దేనతజందరు చండినేవ ఆధిక్యాన్ని అన్సజొన్నారు.. కొంతకాలు పోయినశరవాశ. తవ వియకశవి వంగిన వాట్యాలద్వారా (వ్రజలు (వనారం చెయ్యాలని రేవి వాంచంచంది. అమె వూతా విధానాన్ని. మాజికొద త్త అవే కుంటి చెవిటివాడికి ఉవనేశించవలనినదెగా నారదుడు జేవివి కోరాడు. మాళిక్‌న త్త గాఢనమ్నివతో ఉండూ దేమి వృద్దన్రీ వేషంతో వచ్చింది. శవగాథ కార్యంగా (వ్రాయనుని. తన వూజానిదావాన్ని (వ్రచారం చెయ్య వళవిందని దేవ ఆతవితో చెప్పంది. అతవికొడుకులు రమురంానువులు ఈ వవితి అతవికి పాయనవశారవిశూడా చెప్పంది. శరవాత అమె తవ దెవ్యునాస్తార్ని విక పోతున్న అతనిమీద తన్నింది. వెంటనే అశని తోపాలన్నిపోయి. మామూలుగా

మంగళ కావ్యాలు = చండీ నవషా దేవశల 119 చూరిపోయాడు. మిగలేచివవెంటినే మాజిక్‌ర త్త కొ త్తగా అయ్యారు. రేవి వెళ్ళి పోయేటవ్వుడు తవ పూశావిదానాన్ని ఒక వృవ్తకంతో. విచేవంచేపి. రాన్ని అతవి తగ్గి ఉంచి అద్భశ్యమయిపోయింది. కాచి. ఆ వువ్షకం వంవ్కృశంలో ఉండకం చేత మాజిక్‌దత్త దానివి తెలునుకోడంకోవం (శ్రీకాంత వండిశుడనే. విద్వాంయడి పాయం తీమళోవఅని వచ్చింది. వండితుడు వంవ్క్భృతాలికి అర్భం చెబుతూపోగాం రత్త వంగకావలో దాన్ని కావ్యంగా వంతరించాడు.. కార్యంతో. మూడువందల బాకా గీశాయన్నాయి- తరవాత ఈ కావ్యాన్ని బహారంగంగి. (వ్రజఅమన్యు వతించ ఖాచికి గానం చెయ్యడానికి ఒక గాయకబృందాన్ని విస్టం చేశాము దావిలో (వ్రముఖ గాయకుడు దత్తాము. అతని కౌరుకుల వవాయగాయికుల. (సాల... (శ్రీకాంత వండితిచు మృదంగం. వాయిచేవారు.. ఈ గాయకల్ళుంచం. కళెంగువేశ ఎమెక్ళి అక_వ ఇంటింటికినోయి. దీన్ని వివివచి. కాన్యానికి గొవ్నవ్రనారం తెచ్చారు వంగిన వాట్యాలవ్వారా దేవతా మంవ్యరఅంచేపే కొత్తవన్తతి ఒకటి. కొందరు విదేశమ్లులు తమాజ్యంటో (వ్రఘేపెట్టారమి కశింగ్యవలివుకి. తెలినుదె.. దీనివల్ళ శార్యవర్వహణంలో (వను త్తత అధిక మై తెపుప్రఅణ చెడిపోతున్నళ్లు. (వ్రకువుకి తోచి మాజిక్‌ వ త్తావి విలిషంచాడు. మాజీకేద త్త తవ కతవి వ్రువుకి వినిల చాయి ఇంతటి పామామ్యుణ్ణీ మేవ అమ్ముగవానమ్తుందా. అవి వనివు వంశయించ్చ మాజిక్‌ వ శ్రామి కారాగారంలో పెట్టించాయమొ. శ్యాతి మ్విదపోతున్న (మ్రదివున్యదికి చండివేని మూర కూరంతోవన్చి తయమెట్టి. మాజిక్‌ దత్తాది ఏడివెంచవఅనిననవి ఆఅక్టానించిందె.. ఈ వంమటివతన వాత, కశింగ్యవ్రమవు మాజిక్‌ వత్తాతి గొప్ప పోష అమా మారపోయాడు. కత కేవలు కట్టుకు ఉంటే. కొంత. కౌరాజికనత్యం. ఊడవన్చు పు

ఈ ద3 మైనకావాష్థాణ (వ్రానివ తన వాతిచాళ్త అవనూ శాన్యూలునై వా మాజీ వత్తా మాతం కాయి. ఈ చందివ్రాకానుతి కశింగదేకంలో వుద్డి ఉందుుమ్యుము శేకసోమే క్రశింగరేశంన్నారా. ఈ చావలి వంగదేశకలతోకి చమేుచేనా. అయిదవ ఊమాంచవచ్చుము.

క వాచపుడవే ద్వొజాము చండీమంగనకాన్నాచ్ని వగితో న్రాశామ అవ్వును మెొగుణ పామమా అగ్భఢు వచెపాలి న్తువ్వట్లాగా కమి ఈపకార్యుంతో సర్కొన్నాడట. కలగనేనంతోకూడా అగ్భరునుకవు త్తి ఎబుఖవి చెల్లక ఉంవతంచేవ,. కవ

120 వంగ పాహిత్య చరిత్ర వృర్తివి పేర్కొనడావికి ఇదే మొదటి ఉదాహరణ.) హగ్లీనది ఒడ్డునఉన్న పత్‌గా(వ్‌ తన ([గ్రామమని కవి అన్నాడు, కొని, ఈవిషయమై కొంత నంశయం లేకపోలేదు, ఈ కావ్యం లివిత్మప్రతులన్నీ (వీవిలో అతి పురాతనమైనది 1768 వాటిది) పూర్వ వంగదేశంనుంచి = ముఖ్యంగా చిటగాంగ్‌నుంచి = వచ్చినమే వశ్చిమ వంగదేశావికి చెందినది ఒక్కటీ | లేదు. కవిగాని అతని పూర్వులుగావి పూర్వ వంగదేశావికి వలసపోయారనీ, కవి అక్కడే తనకాన్యం (వ్రాశాడవీ, అందుచేతనే పశ్చిమ వంగదేశంలో ఒక్క లిఖిత్యప్రతికూడా దొరకలేదవీ కొర అంగా చెప్పవచ్చు.

మాధవుడి కావ్యం చాలా చిన్నది. ఇందులో నతీ శంకరుల కథగావి, పార్వతీ చర మేళ్వరుల వివాహగాథగావి లేదు. మంగళ్‌ అనే రాక్షసుణ్ణి చండీదేవి చంపడం మాత్రమే ఉంది. ఇందుచేతనే దేవికి మంగక్‌-చండి [అనే "పేరు. ధనవతి కథ కంటె కాలకేతువు కథ చిన్నది. కావ్యం న్వల్పపరిమాణంలో ఉండడంచేత పాత్ర చిితణాదులకు అవకాశం అంతగా లేకపోయింది.

మాధవుడనేసేరు ఉన్న ఇంకో ద్విజకవి గంగా మంగళకావ్యాన్ని (వాళాడు. గంగావతరణకథ ఇందులో వర్ణించబడింది. ఈకవి వై తన్యసం పదాయావికీ చెందినవాడిలా కనబడకాడు. పైని పేర్కొన్న రెండు మంగళకావ్యాల రచ లుతలకీ మాధపుడనే పేరు ఉన్నా, ఇద్దరూ ద్విజాలే అయినా, కావ్యపృష్పికలలో పోలికిలున్నా ; ఇద్దరూ ఒకశ్లే అనుకోవలనీన కారణం ఏమీ కనబడదు.

కవికంకణ బిరుదాంకితుదై న ముకుందరామ్‌ చ(కవర్హి వ్రాసిన చండీమంగళ కావ్యం విశేష (ప్రచారంలోకినచ్చి, అంతకుపూర్వం ఈవిధమైనకావ్యాలు ఏమన్నా ఉంే, వాటి నన్నింటిని తుడిచి పెట్టి వేసింది. ముందు రాటోయే కావ్యాలికి మార్గం చూపించింది. నరిమాణంలోను (పతిభలోనుకూడా ఉచ్చతరగతికిచెందిన ఈకావ్యం శఈరవాతికావ్యాలికి ఒరవడి అయింది. తన కావ్యానికి ఉపోద్దాత్వపాయంగా స్వీయ చర్వితవి కొంత వివరించుకొన్నాడు ఈ కవి. ఈ కొ త్రపోకడని తరవాతికవులు వశ్చిమ వంగదేశంలో అవలంబించారు. ఆంతకుపూర్వం కవులందరూ గతాము గతికంగా, వ్వష్నంలో భగవంతుడు కనబడి కావ్యరచనకు ఆదేశం ఇచ్చినట్లుగా, (వ్రాసేవారు.

వశ్చిమ వంగదేశంలోవి దామున్య (ఇప్పుడిది ఐర్జ్వాన్‌ జిల్లా దక్షిణపు నరి వాద్దున ఉన్నది అనే(ప్రాంతావికి చెందిన (న్రాహ్మణకుటుంబంలో ముకుందరామ్‌

మంగళ కావ్యాలు - చండీ మవసా దేవఠలు 121 ఉవ్మీంచాడు. వంశపారంసర్యంగా వచ్చిన కొద్దిపాటి భూవసతిసాయంకో కాల క్షేవం చేసేవాడు. వతానులరాజ్యం ఆ న్తమించి, షెర్షారాజ్యం పళ్ళిమ వంగ దేశంలో స్టాపించబడుతున్న రోజులవి. అందుచేత వశ్చిమ వంగదేశంలో వ్యవ పాయంమీద ఆధారవడి ఉన్నవాళ్ల ఆర్థికవ్యవస్థ తారుమారయింది. వఠానుల శాలంలో జమీందారులుగా ఉన్న పకానుల, హిందువుల జమీలు కొత్తగా వచ్చిన ఆఅవ్హనుల హన్న్తగతం కావడంతోకే, ఆ అమీందారులు వాళ్లదగ్గిర కపులికి భూముల్ని తీసుకొన్నరై తులు. ఒక్కసారి తమ భూములుపోయి. నిరాధారుల్లై పోయారు, మొగల్నుపభుక్వం. రెవిమ్యు అధికారుల్ని పైనుంచి వంగదేశావికి వంపడంచేత, ఆ ఉద్యోగులికి స్పావికపరిస్థితులు తెలియక (ప్రజల్ని పానుభూతితో చూడలేకపోయారు. వచ్చినంతవరకు పన్నులు రాబట్టుకోడ మే వాళ్లపని. ఈ మార్చులవల్ల విరాధారులై నవాళ్లలో ముకుందరామ్‌ ఒకడు. వంశపారంవర్యంగా ఏడుతరాలనుంచి వస్తున్న కొంచెం భూవసతి, ఆతనికి ఆతవి కుటుంబానికి కొవలవిన సదుపాయాలు కల్పించగలిగింది. కౌని, ఆ భూమి ఒక జమీందారు మంచి కపులికి తీసుకొన్నభూమి కావడంచేత ; ఆ హిందూ జమీందారు హుసేన్‌ షా వంశానికి విశ్వానపాాతుడనే కారణంచేత ఆప్పృనుపాలకులు అతన్ని తొలగించడం తో నే, ముకందరామ్‌ భూమికూడా వాళ్ళచేతులలో పడింది. ఈవిధంగా అనాడు కష్టాలు అతను ఒక్కడే పడలేదు. నాటి పరిస్థితుల్ని కన్నులకు కస్లేటట్లు అతను ఇలా వర్ష చాడు,

*విమపాదవద్మాలయందు భృంగమైన రాజామానవింహండు ధన్యుడు. గొడ వంగదేశొలమంచి ఉత్కశదేశానికి జైతయ్యాత వెడలినాడు. ఆధర్మ(ప్రభువు కాలంలో ప్రజల పాసఫలంచేతి మామూద్‌సరీఫ్‌కి ఈ భూమి జాగీరుగా ఇయ్య ఐడీంది. రాయ్‌జాదా ఆదాయంకోనం వమ్నలు వమాలుచేసేవాడు. వ్యాపారులకు తృతియులకు ఖేదాన్ని కలిగించేవాడు. (వొాహ్మణులకు వైస్త్పవులకు శత్రువు. భూమిని వంకరగా కొలిచేవాడు. ఒక ఖీఘభా భూమికి పదిహేనుకాళాలు * అనే వాడు. (ప్రజలగోడు వినేవాడుకొడు. జిల్లా అదికారి యమదూత. చవిటి పళ్ఞివి వంటభూమిగా (వాసి, పన్నులు బలవంతంగా లాగుకొనేవాడు. కోళాధికారి దయ్యం లాంటివాడు. రూపాయికి రెండి న్నరఆఅణాబు తగ్గించేనాడు, రూపాయికి రోజుకి పైన చొప్పున వర్డీ వసూలుచేపేవాడు. రాస్తాలమీద పన్నులు వహాలుచేపేవాళ్లు "2. మామూలుగా ఇరవై కొఠాలు ఓక వీఘాభూమి (ఎకరంలో మూడోవంతు.)

122 వంగ సౌపహిళ్య చరిత ధూర్తులు, మిధ్యావాదులు. వర(ద్రవ్యాలమీద దండం విధించి కనదడినవాడివి ఇచ్చుకోనుని దండించేవాన్ల పట్టపగలే దోచుకొనేవాళ్లు వీళ్ల. ఇంక మిగిలివ అధి కారులందరు జలగలు. (ప్రజల్ని పీల్చి పిప్పిచేపేవాళ్లు. చూస్తుండగానే (ప్రజల విత్తాన్ని హరించేవాళ్ళు. స్టానిక అధికారి బుస్టహీమడు. పనివాళ్ళు డబ్పిచ్చినా దొరికేవాళ్లు కౌరు. ధాన్యంగాని, పళుపుల్నిగావి కొవేవాళ్ళు లేరు. నా (ప్రభువు గోపీనాథ వంది, దై వదుర్విపొకంచేత బందీ అయినాడు. హేతువు ఏమీలేదుం ఆయన్ని విడిపించడం జరిగేది కాదు. పన్నులు ఇవ్వవలసినవాడు పారిపోకుండా. (వ్రకి ఇంటిముందు ఒక అధికారి విలవిడి ఉండేవాడు. పంటలులేక ధాన్యంపోయి (వ్రజణు పొనస్థికిలో ఉండి తమ పనిముట్ల నే అమ్మడావికి పిద్దమయ్యాకు.. కాని రూపాయివిణవ పది అణారే. ధాన్యాన్నిగాని, వశువుల్నిగాని కొనేవాళశ్ళే లేరు.” 'స్నేహితులయిన పొరుగువాళ్లు సలహామీద, తన పూర్వులు వివనించిన తన గృహాన్ని గ్రామాన్ని విడిచిపెట్టి, భార్యతోను, పసివాడైన కొడుకుతోను, ఒక తమ్ముడితోను కలిసి ముకుందరామ్‌ దక్షిణదిశగా ఆప్హ్రమరాజ్యం సరిహద్దులుదాటి వలన వెళ్ళిపోయాడు. (తమ కుటుంబానికి మ్మితుడయిన ఒక స్నేహితుడుకూడ ఆతనితో ఉండిఉండపచ్చును.) ఇల్లువాటి కొన్ని మైళ్ళు వెళ్లగానే, ఒక మోనగాడు ముకుందరామ్‌ని మోనంచేసి, ఉన్నడబ్బుకొంచెం కాజేశాడు. ఆ [పాంతానికిచెందిన ఒక ధర్మాత్ముడు సమయానికి సాయంచేవి అదుకోడంవల్ల ఆపద తప్పింది, ముకుందరామ్‌ తనకు సాయంచేసీన పుణ్యాత్ముడి పేరు, మోనంచేసినవాడి పేరు తన ఉపోద్దాతంలో పేర్కొన్నాడు. అక్కడ మూడురోజులు ఉండి, కవి తన కుటుం ఐంతో దశ్షీణంపళ్చిమదిశగా (వయాజంచేస్తూ నాలుగైదు నమలుదాటి, ఒకరోజు ఉదయానికి, బడలిక ఆకలిదప్పులు బాధిస్తుండగా. ఒక వల్లెటూరి పొలిమే5కి చేరుకొన్నాడు. ఎండ ఎక్కువవుతూండగా, నగం ఎండిపోమిన చెరువుగటు పీడలో అందరూ కూలబిడ్డారు. ఒంటికి పూనుకోడానికి మావి లేకుండానే, కవ ఏదోవిధంగా స్నానం ముగించుకొని, తనకో తెమ్చుకొంటూఉన్న ఇష్టదైవం గోపాలమూ్రి పూజకూడా పూర్రిచేనుకొన్నాడు. కొన్ని కలవపువ్వులు, వాటి వేవ్లతస్ప గోపాలుడికి ఆర్పించడానవికి అకనిదగ్గిః ఏమీ లేవు. వాటినే సమర్పించి నమస్కారంచేసి ఊరుకొన్నాడు. వాళ్లకి అందరికీ తాగడానికి ఆ చెరువువీశ్ళే ఆధారమయ్యాయి. పసివాడు అకలితో అలమటిన్తూ అన్నంకోనం ఏడుస్తున్నాడు. ఏమి చెయ్యడానికీతోచక, ముకుందరామ్‌ ఓ మూల ముడుచుకొని కూర్చువి కువికి.

మంగళ కావ్యాలు - కండీ మనసా దేవతలు 129 పాట్లు వడుతున్నాడు. ఇంతలో తన తల్లివచ్చి తనవి ఒళ్ళోకి తీనుకొన్నట్లుగా ఆకనికి కల వచ్చింది. వెంటనే ఆమె చండీదేవిగా మారిపోయి. ఆతన్ని ఆశీర్వ దించి, తన విజయాన్ని కావ్యంగా గానం చెయ్యవలపినదని అడిగింది. ఈ మంచి శల కవికి ధై ర్యాన్నికలిగించింది. ఇది శకనంవత్సరం 1486 లో (క్రీళ॥ 1044 జరిగింది. నూతనోత్సాహంతో ఈకాందిశీకులు శలాయ్‌వాటి ఆడడా (మిడ్నపూర్‌లో చం(ద్రకొనా, లిర్చాయిలకు మధ్య) వచ్చిచేరారు. అక్కడ కవి ముకుందరామ్‌ కష్టాలు గవ్రైక్కాయి. ఆ(పాంతంలో (సముఖనాయకుడయిన బాంకుదారాయ్‌ అనే (వాహ్మణ జమీందారు ముకుందరామ్‌ని ఆదరించి, అతనిని తనకొడుకు రఘు వాథ్‌క అధ్యాపకుడిగా వియమించాడు.

కష్టాలు గశ్హైక్కినకరవాత ముకుందరామ్‌ చండీదేవికి తాను చేసినవాగ్గానాన్ని మరిచిపోయి, సుఖంగా జీవించడం మొదలుపెట్టాడు. అతవిస్నేహితుడు కర్త వ్యాన్ని ఎన్నిసార్లు జ్ఞాసకంచేపినా 'పెడచెవివి పెట్టాడు. ఇంతలో కుటుంబంలో ఒక ఆపదవచ్చింది. ముకుందరామ్‌ దావితో బుద్ది తెచ్చుకొని కాన్యరచనకి [పారంభం చేశాడు. ఇవి రఘునాథరాయ్‌ పరిపాలనాకాలంలో (1071=1668 వరిపాలన) జరిగింది. ముకుందరామ్‌ తనకావ్యంలో రాజా మాన్‌పింగ్‌ ఒరిస్సారాజ్యంమీద దండె త్రి వెళ్ళినట్లు వర్షించడంచేత, కొవ్యం [15689 నాటికి పూరి ఆయిఉంటుందని ఊపాంచవచ్చును. రఘునాథరాయ్‌ కోరికమీద కావ్యగానం జరిగింది. అరను బాలా నంతోషించి కవిని నత్కరించాడు. (ప్రాచీననం(పదాయానుసారం కవికి వ్వర్ణకంకణాలు.* నూతనవస్త్రాలు, తలపాగా, ఒక గుణ్ణం ఇచ్చి. రాయ్‌ ఠఈన ఆస్థానకవివి నన్మావించాడు. కావ్యాన్ని గానంచేసీన గాయకుల్నికూడా యథో చితంగా రాయ్‌ గౌరవించాడు.

ముకుందరామ్‌ కొవ్యం మూడుభాగాలుగా ఉంది. (పథమభాగం ఒక (ప్రత్యేక కావ్యంలాగ ఉంటుంది. ఇందులో నతీదేవి కథ, శివపార్వతుల వివాహగాథ పురాణఫక్కిలో ఉంటాయి. జనబాహుళ్యంలో (వచారంలోఉన్న శివపార్వతుల కుటుంది కథలన్నీ దీవిలో ఉన్నాయి. ఈ భాగాన్ని కవి, తనగామంలో పార్వతీ వర మేశ్వరుల పూజచేస్తున్నరోజులలో, శివాయనకొవ్యంగా సంఠరించి ఉండ వచ్చును. శివుడి కథను ముకుందరామ్‌ మనోహరంగా చితించడంచేత. అర్వాచీన కవులయిన రామేళ్య్వర భారతచంగద్రులు (18వ శతాని) ఈ పద్ధతినే అనున

శ. అందుచేతనే ముకుందరామ్‌కి కవికంకణ్‌ బిరుదు వచ్చింది.

కై24 వంగ సాహిత్య చర్మిక శించారు. కొని, ఏ కవీ ముకుందరామ్‌కం'కె బాగా (వాయలేదు. కావ్యంయొక్క రెండోభాగానికి ఆఖటిఖఅండము (వ్యాధుడి కథ అని పేరు. మూడోబాగానికి వణిక్‌ ఖండమని పేరు. చండీమంగళ కావ్యంలోవి ముఖ్యభాగాలు ఇమే.

మనుమ్యుల్ని ఆచారవ్యవహారాల్ని సూశ్మంగా పరిశీలించేనేర్పు ముకుంద శామ్‌కి ఉంది. ఈ నై పుణ్యం కావ్యంలో అంతటా మనకి కనబడుతుంది. మాన వుల శీలసందింధమైన బలహీనతలు, గొవ్పదనాలు, వివిధప్యాతల చిత్రణంలో ముకుందరంామ్‌ చక్కగా వ్య క్తంచేశాడు. కవి తనజీవితంలో చాలాకష్టాలు అనుభ వించిఉండడంచేత, విరంకుకులయిన ధనవంతులంపే అతనికి కొంతి కోపం ఉండడం సహజమే. ఇందువల్ల వచ్చే కటుత్వం కావ్యంలో ఆక్కడక్కడతప్ప, మిగిలినచోట కనబడదు. కావ్యంఅంతా (ప్రసన్నంగా ఉంటుంది. (ప్రత్యేకమయిన పాత్రలు, విలక్షణమయిన సామాజికవర్గాలు పానుభూతితో కవిచేత చి(తించ బడ్డాయి. పారుష్యంగావి కఠోరతగావి మనకి కావ్యంలో కనదిడదు. ఒక ఉదా హరణని తీసుకొందాము ;

ఆరణ్యంలోఉన్న జంతువుల్ని (క్రూరంగా, ఉచితానుచికాలు లేకుండా కాల కేతుపు చంపేస్తున్నాడు. జంతువులు చేపేది ఏమీ లేకపోవడంచేత అక్రుపూరిత న్నేశ్రాలతో తమ రక్షణదేవత అయిన చండీదేవిదగ్గిరికివచ్చి మొర పెట్టుకొంటాయి. దుఃఖంతో దేవిదగ్గిరకి తమగోడు మనవి చేసుకోడానికీనచ్చిన జంతువుల్ని వర్తించే టప్పుడు ముకుందరామ్‌, మనుమ్యుల్ని !వర్షించినంత జాగరూకతతో. న్వరూవ వ్వభావాలు మనకళ్ల కి కశ్లేటట్లు, వాటివి వర్షించాడు, ఈ సందర్భంలో కవి మన న్పులో. తాను తన (గ్రామంవిడిచి వెళ్ళిపోయేటస్పుడు ఆనుభవించినదుఃఖం ఉండి ఉంటుందనడంలో ఏమీ నంశయంలేదు___

"సింహం ఇలా మన) చేపింది : అమ్మా, నాతస్పు ఏమీ లేకుండానే నువ్వు వీ దయని దూరంచేశావు. నువ్వు నన్ను మృగరాజుని చేశావుగదా। ఇప్పుడు నాకు రాజ్యంవద్దు. సీపేవ చేస్తాను. నీకు వాహనంగా ఉంటాను. (ప్రాణ నమాను ఉయిన నా సోదరుడు పరలోకానికి వెళ్ళిపోయాడు.

భల్లూకం ఇలా అంది: దయానుయీ, నేను చీమల్ని, పురుగుల్ని తినే జంతు వువి. నేను వియోగినిగావి, చౌధరీవిగావి * కాను. గృహస్థుని. వీదయవల్ల నే

క. నియోగి, చౌధరీఐ రాజ్యంలో ఉన్నతోద్యోగులు.. న్‌

మంగళ కొవ్యాలు - చండీ మవసా దేవతలు న విక్కడ ఉన్నాను. నాభార్య. ఏడుగురు కొడుకులు నశించారు. నేను పెంచడానికి ఇద్దరు మనుమలు మిగిలిఉన్నారు.

ఆడ ఏనుగు మట్టిలో పొర్లాడుతూ ఏడుస్తూ ఇలా విన్నవించుకొన్నది : శ్యామ వర్షంవాడు, సుందరుడు, కమలలోచనుడు నాప్యుకుడు ఇప్పుడు లేడు. వాడికి ముఖంమీద అందమైన తెల్లని మచ్చ ఉంది. చం(దవింబంలాంటీ ముఖంతో ఆడవికంతా వెలుగుగా ఉండేవాడు. మాది పెద్ద పేరు. పెద్దగామం, పెద్దవంగడం. కావి ఏమిలాభం ? ఎక్కడ దాగిఉండగలం ? కాలకేతుపుకి కనఐడకుండా ఉండడం అనంభవం. ఏమి చెయ్యం ? ఎక్కడికి పోవడం ? మా దంతాలే మాకు శ్యతువులు,

వెక్కి వెక్కి. ఏడుస్తూ కుందేలు ఇలా అంది: సేవక కల్పతరువైన దేవివి వేము సేవించాను. కాని నాకష్టాలు తొలగిపోలేదు. మేము భూమిలో దాగి ఉంటాము. కొవి ఏమిలాభం? కాలకేతువు మేము దాగిఉన్న కన్నాలలో నీళ్ళు పోస్తాడు. నా నలుగురుకొడుకులు, నా ఇద్దరుకూతుబ్ళు, నా భార్య చచ్చిపోయారు, ఈ ముసలితనంలో జీఏంచి ఏమి లాభం?”

ఈ కావ్యం ఇతివృత్తం. పౌరాణిక మైనది. కావ్యదృష్టి, ధార్మికదృష్టి. అయి వపస్పబికీ. చాలా నేర్పుతో ముకుందరామ్‌ తనకాలంనాటి పశ్చిమ వంగదేశంయొక్క_ పామాజికపరిప్టితుల్ని ఇందులో చి(త్రించగలిగాడు. శకుపు జన్మించినదిమొదలు, వివిధకులాలు నగరాలలో స్థిరవడేవరకు ఉన్న వంగజనజీవితాన్ని ఈ కవి సూవ్మే &కతో పరిశీలించి తనకావ్యంలో (ప్రదర్శించాడు. కావ్యంలో హోన్యరోరణి మిళి తమై ఉండి, దాన్ని 'పేలవత్వంనుంచి, విసుగునుంచి దూరంచేపి, జనబాహు ళ్యంలో కావ్యావికి పచారలోవం లేకుండా చేసింది. కవి మంచి హిందువు, ముస్తిములం'టే ప్రత్యేకమైన అభిమానం ఉండవలసిన అవసర లేదు. అంతే కాదు. నాటి పరిస్టితుల్నిబట్టీ కోనం ఉండవలసిన అవకాళం ఉంది రూడాను. కొని, కాలకేతువు కొత్తగా స్థాపించిన రాజధానిలో ముస్తిములు నలననచ్చిఉన్నారని వరి ంచేనందర్భంలో, ముకుందరామ్‌ కవి వాళ్లని బాగా అర్ధంచేసుకొని సామ భూతితో వర్ణించాడు. వాళ్లవిషయంలో వత్షపాతం నహించాడని అన్నా అన వచ్చును. ముఖ్యంగా పఠానుల్ని కవి చాలా సానుభూతితో వర్డించాడు :

“వత్రానులు బాలా విశాలహృదయులు. [ప్రాణంపోయినా ఉసవానం మూనరు. ఎవళ్లనీ అనననరంగా వేధించరు. నతానువేషం. వేసుకొంటారు, ముండిత 5 మ్కంలు, కావి, వక్షన్ని కస్పే గడ్డం ఉంచుకొంటారు. తను జీవితవిధానాన్ని

126 వంగ సాహిత్య చర్మిక మార్చుకోరు. నదిమడతల పాగా పెట్టుకొంటారు. గుత్తంగా వట్టుకొవిఉండే ఇజారులు తొడుగుకొంటారు. ఉష్టీషం ధరించనివాళ్ల తో మాట్లాడరు. అంతేకాదు. తలమీద మొ త్తుతారు."

ఈ కాన్యంలో ముఖ్యపాత్రలు తక్కువ. అవయినా, అముఖ్యప్నాతలంత చక్కగా తీర్చి డిద్దబడిలేవు. ముఖ్యపాత్రలు వైవిధ్యశోలితాలై లేకపోవడావికి ముఖ్యకారణం, ఆ పాతలు సం(వ్రదాయాను సారం ఉండవలసికావడ మే, వాటి విషయంలో కవి స్వేచ్చవి (పదర్శింవడావికి వీలులేమ. అముఖ్యప్నాకలవిషయం అలాకాదు. ఒకటి రెండు రేఖలతోనే, వాటి అంతరార్థాన్ని కవి (వదర్శించాడు- అఆప్కాతళలికి వంబంధించిన స్వల్పవిషయాలచిత్రణమే ఈ రేభాఎద్దతిగా నరిణ మించింది. ఈ చితణంతో, ఆ పాాతలు (ప్రాణవంశతాల్లై మనఎదుట కనబడతాయిం తావిచ్చిన మాఎసొనవికి డబ్బు అడగడానికి వచ్చాడేమో వ్యారుడ మిన కాల కేతువు అవి అనుకొంటే న్వర్ణకారుడై న మురారిశీల్‌, తానింట్లో లేవట్లు చెప్పించేవాడు. కావి, కౌలకేతువు ఏదో ఆభరణం అమ్మడావికి వచ్చాడని తెలిసినవెంటనే చిరు నవ్వుతో ఇంటి బయటికివచ్చి, ఆతన్ని ఆహ్వావించేవాడు. గృహదాసి అయిన చుర్చల, వెచ్చాలక్రైన ఖక్బుల్ని లెక్క. చెప్పవలపివచ్చినప్పుడు తనకు తోచినంత కాలం వ్యవధి తీసుకొనేది. ఇలాంటి వే, ముకుందరామ్‌ పాత్రచితణంలో చూపిం చిన మెలకువలు, ముకుందంమ్‌ చితించిన పాత్రలలో భామృద త్త అనే ధూర్తుడి ప్యాత, భారతీయసాహిత్యంలో అజరామర మైనపా(తత్ర అనవచ్చును.

ఏ ఒకళ్ళిద్దరు వైష్ణవకవులోతవ్ప, మధ్యకాలీన వంగసాపాత్యంలో ముకుండ శామ్‌ చ(క్రవర్తికి పాటివచ్చే కవులే లేరు. అతని విజ్ఞానం, సంస్కృతి అంత విశాలమైంది. తన పాండిత్యాన్ని ఆతను చాలా నై పుణ్యంతో వివియోగించు కొన్నాడు. ఆర్థగాంఖీర్యాపికి, హైలభ్యావికి తన పాండిక్యం అడ్డం రాకుండా అతను చూడగలిగాడు. అందుచేత అతనికావ్యం నమకాలిక వంగజనజీవితానికి దర్పణం వంటివి. ఆందులో నాటి గార్హన్థ్యజీవిక౦, ఆర్థికపరిస్థితులు, సాంస్కృతిక విదా వాలు, పామాజికవ్యవన్థ (ప్రస్ఫులంగా పతివింబించాయి. పాండిత్యపకర్ష ఎక్క-డొ లేదు. అనౌచిత్యాలు, అసభ్యాలు అయిన భాగాలు ఆ కావ్యంలో రేవు, ౩ైలి మధుర గంఖీం మైనది, పటిష్టమయిన శద్దిజాలం (ప్రయుక్తమైనా ఆడంబరం లేదు. వ్యవ హోారంలోఉన్న అన్యదేశాల్ని కవి వరిహరించలేదు.

మంగళ కావ్యాలు - చండీ మనపా దేవకలు 127 ముకుందరామ్‌యొక్క ఛండీ మంగళకాన్యం ఆభ్యానకావ్యం. వతఠించడావికి,

పాడడానికి అనువైనది. కేవలం కాల్పవికగీతికల నంఖ్య అందులో తక్కువ,

భ్రావగంలీరాలయిన గేయాలలో ఈ కిందిది, ఒక జోలపాటకి అనువాదం.

“ఏంరా నా చిట్టి తండ్రి, ఏడవకురా నా చిట్టి తంగడి. ఏం కావాలిరా నా కన్న ఈండి ? ఒక్కొక్కటి లక్ష ఇరీదుచేసే గగనకుసునూలు కోని. నీకు హారంగా వేస్తాము, నా ఐబంగారుతండడ్రి, ఏడవకుమరి. గగనగర్భంలో వలవేని, శరచ్చంగదుణ్ణీ పట్టి నీ కిప్తాను. ఆ చం(దుణ్ణి వీకు బొట్టుగా ఫాలంమీద ఉంచుకాను. రేపు నీకు ఐంగారుబంతి ఆడుకోడావికి ఇస్తాను తిండానికి నీకు, మీగడలు మిఠాయిలు ఇస్తాను. సుగంధద్రవ్యాలు ఇస్తాము. పచ్చకర్పూరం, లేత కతాములపాకలు, మెత్తవి నక్కలు, తాంబూలం వేసుకోడానికి వీకిస్తాను. పెళ్ళి కట్నంగా వీకు రథగజతురంగాల్ని నంపాదిస్తాను. రాజకన్యల్ని నీకు వివాహం చేస్తాను. వా బంగారుబాబు, న్వర్షనావలో (ప్రయాణం చేస్తాడ. కస్తూరి చందనాదులతో దేహాన్ని ఘుమఘుమ లాడేటట్లు రుద్దుకాను. వింజామర వేస్తూఉంటే, సపైమంచంమీద వా ఖామి విద్రపోతాడు, అంబికా మంగళ * కావ్యాన్ని ముకుందుడు ఈవిధంగా గొనం చేస్తున్నాడు.”

వది హేడు, పద్ధెనిమిది శతాబ్దాలలోకూడా కొన్ని చండీ మంగళకావ్యాలు, బయలుదేరాయి. కాని అనన్నీ ముకుందరామ్‌యొక్క కావ్యం ముందు, మూర్యుడి ముందు దివిటీ లయ్యాయి. ఇతవికావ్యమే తరవాత దియలుదేరిన *మంగళి కావ్యాలకి మానదండం అయింది. మనసాదేవిమీద బయలుదేరిన కావ్యాలలో ఒక చావ్నిమాత్రం పదహారో శతాబ్దావికి చెందినదాన్నిగా, నిన్సందేహంగా చె వచ్చును ఇది నారాయణ్‌ దేవ్‌ (వ్రాసిన మనసా మంగళ్‌. ఈ కవిది ప్రాగుత్తర వంగడేశం,. కావి, ఈ కవి ము శ్రాకతంగడ్రి పశ్చిమ వంగదేశంలోవి రాఢ్నాపాంతం మంచి (బ్రహ్మపుత్రా నదీతీరావికి వలసవచ్చాడు. (ప్రాగు _త్తరవంగదేశంలో మనసా పూజని (ప్రచారానికితెచ్చినది ఈ కుటుంబమే కావచ్చును. నారాయణదేన్‌ మనసా మంగళకావ్యం చాలా (ప్రచారంలోకి వచ్చింది. వంగదేశంలో పూర్వ(ప్రాంతం లోను, పూర్వో త్తరృపాంతంలోను, ఈ ఇతినృ త్రంమీద ఇతవితరవాత కొవ్యాలు (వాపినవ శ్ల ందరూ, ఇతనికెంతో బుణపడి ఉన్నారు. మనకిప్పుడు లభించే లివిత (ప్రతులలో ఏదీ పద్దెనిమిదో ళతాబ్దికంచె (ప్రాచీనమైనది లేదు. ఇతరులువాపిన

1. చండిక, అంబిక గనక ; కావ్యానికి ఈ పేకుకూడా అన్వర్థమే అనవచ్చును.

126 వంగ సాపాఠ్య చర్మిక మనసా కావ్యాలలోని భాగాలకో ఈ కాన్యం కలివిపోయి. మనకి కనబడుతుంది. నారాయణదేవ్‌ కావ్యంలో 4న పార్వతుల కఠ మొట్టమొదట ఉంది. ఇది ఈతెగకి చెందిన కావ్యాలలో విశేషమే.

నారాయణదేవ్‌ తనకు విరుదుగా సుకవి అనేదాన్ని తరుచుగా వాడుకోడంచేత. “సుకవింవారాయణ” అనే పేరు అతనికావ్యానికి తరవాతితంాలలో వచ్చింది, [కమ (శ్రమంగా ఈ పేరు జనుల నోళ్లు లోసడి *“మకనాన్ని" అయింది. అస్పాంయొక్కం పశ్చీిమప్రాంతాలలో ఈ కావ్యావికి ఇప్పటి 'సేరిదే,

అసంపూర్ణ ౦గా ఉన్న రెండు మనసా మంగళ కావ్యాలు ఈమధ్య కామరూసన (సశ్చీమ అస్పాం) దేశంలో లభించాయి. మనకర్‌, దుర్గావర్‌ అనే ఆ కొవ్య రత యితలు వదిహేడోశతాబ్టికి చెందినవాళ్ళుగాని, ఇంకా కొంత పూర్వులుగావి కావచ్చు. నారాయణ్‌ దేవ్‌ కాన్యంతో వీటికి కొంతపోలిక ఉన్నట్లుంది. నారాయణ్‌ దేవ్‌ కావ్యం. "మనసా మంగశక్‌". కామరూవదేశంలో విశేషపచారంలో ఉండ డమే ఇందుకు కారణమేమో:

2 పదిహేడో శతాబ్ది వదహారో శతాబ్ది చినరి పాతిక సంవత్పరాలలోను నంగదేళం స్వాతం(శ్యాన్ని పోగొట్టుకొవి, ఢిల్లీఫాదుషాల వరిపాలనలోకి వచ్చేవింది.. దానితో. ఫాదుషా వ్రతివిధులుగా ఢిల్లీ ఆగ్రాలమంచి విదేశీయులువచ్చి వంగదేశాన్ని వరిపాలించడం మొదలుపెట్టారు. వంగదేశస్థులు వంగదేశాన్ని పాలించడం ఆంతమైంది. జిల్లా ఆధికారులు, అంతకంటె చిన్న ఉద్యోగులుకూడా పైనుంచి వచ్చేవాళ్ల, దీని కనుగుణంగా నే జమీందార్లు. భూకామందులుకూడా మారిపోయి... మొగలు దర్చారునుంచి ప్రాపకాలకోనం పాకులాడేవాన్ల పెరిగిపోయారు.

వదిహేడో శతాన్టి సాహిత్యంయొక్క ముఖ్యలత్షణం వై విధ్యం లేకపోవడం,

పూర్వం బయలుదేరిన వైష్ణవగీకాల అంధానుకరణం (ప్రబిలిపోయింది, (వ్రతిళలేవి కవులు దియణుదేరి పొతబాణీలోనే మంగళకొవ్యాల్ని (వ్రాశారు. ఇందుచేత కవిత్వంలో కొ త్తదనంగాని, రచనాశల్పంలో నవ్యవిధానంగాని లేక, కావ్యాలన్నీ ఒకే మూనలోపోని తయారుచేసిన యాంత్రిక వన్తువులుగా రూపొందాయి. ఈ పలిస్టితులలో బయలుదేరిన ఒక్క కొ _త్తపోకడ "పాంచాలీ" పగ్దతిలోవి గీతికావ్యాలుం పీటిలోని ఇతివృత్తం ధార్మిక మైందికాదు. కొల్పనికమైన రచనాల్పం దీని ముఖ్య లక్షణం. ఈ పద్దతికి మాతృకలు ఫార్చీ, హిందీభాషలలోవి రచనలు, (ప్రాగ్గడిణ వంగదేశంలోవి ముస్తిములే చాలావరకు ఈ సద్ధతిలో రచనలు సాగించారు. వంగ దేశన్హులెన వైష్ణవ మార్మికులు పాధకులకోనం, సూత్రపద్ధతిలో (వ్రాసిన గద్య భాగాలు కొన్ని ఉన్నాయి. ఈ సూచన్నాగంథాలు సాహిత్య గొరవం కలవి కొను. రోమన్‌ కేథలిక్‌ మకావికి చెందిన పోర్చుగీసు. వంగ ఫాదరీలు, మిషనరీలుకూడా ఈ రకమైన (గ్రంథాలు రచించారు. అవీ అంతే. వయక్నం మాకం విన్తృత మైంది. ఫలితంలో భేదంలేదు.

ఈ శతాబ్చిలోని మహాకావ్యం కాశీరామ్‌ దేవ్‌ (లేదా దాస్‌) రచనగా (ప్రచారంలో ఉన్న పాండవ విజయకాన్యం. ఇది మహాభారత కథవి అమనరించి బయలు వేరింది. ఈ కాన్యంయొక్క- (ప్రాచుర్యం ఒక అ(వ్రక్యాశక ఘటన. (ప్రతిక కారణ

ం్రి

130 వంగ సాహిత్య చర్మిక మవి చెప్పలేము. కావి, కృత్తివానరామాయణం తరవాత వంగళాషలో బఐహంళ (వ్రదారంలో ఉన్న (గంథం, కాశీరామ్‌దేవ్‌ యొక్క పాండవ విజయ కావ్యం అనడంలో నంశయంలేదు. కావ్యం అంతా కాశీరామ్‌ రచన అని [వచారంలో ఉన్నా, విజావికీది ఒక నంకలనకావ్యం. దీవిలోవి మొదటి నాలుగు పర్వాలు మామే కాశీరామ్‌ (వ్రాశాడు. దాని తరవాత రెండు మూడు పర్వాలు కాశీరాషమ్‌ 'మేనల్లడయిన నందరామ్‌ (వ్రాశాడు, మిగిలిన పర్వాల్ని నిత్యానంద ఘోష్‌ (ఇతను ఓక సంక్షేషమైన మహాభారతకావ్యాన్ని, పదిహేడో శతావ్రీ అంతం అసడావికి ముందు వాశాడు) కావ్యంనుంచి ఇంకాకొందరు ఇతరకవుల రచవలనుంచి (గ్రహించి మొత్తం భారతాన్ని నంకలనం చేశారు. పదిహేడోళతాల్టి (సథను చళకంలో కాశీరామ్‌ తన (గంథం (వ్రాశాడు. ఇతను దడిణ-సశ్చిమ వంగదేళానికి చెందినవాడయినా, ఇతని పూర్వులు హుగ్షీనది సళ్చిమతీరంలో ఉన్న ఉత్తర రాఢా (పాంకఠంవాళ్ల,

ముగ్గు రన్నదమ్ములలో కాశీరామ్‌ రెండోవాడు. అన్నగారి పేరు (శ్రీకృష్ణకింకర్‌ ఇతను వైష్ణవ సాధువుగా జీవితం గడుపుతూ, భాగవతాన్ని అనునరించి ఒక కృష్ణకావ్యాన్ని రచించాడు. తమ్ముడి'పేరు గదాధరుడు. కటక్‌లో ఇతను ఉండగా, వరి జగన్నాళుడిమీద జగన్నాథమంగళ్‌ (జగత్‌ మంగళ్‌) అనే కావ్యాన్ని ఆఖ్యా వాత్మకంగా (వ్రాశాడు, ఆనేక పురాణాలమీద ఆధారపడిఉన్న ఇది 1048 లో రచింప బడింది. ఈ విషయంమీదనే చం్యద్రచూడ ఆదిత్య 1878 లో ఒక కావ్యం (వ్రాశాడు. ముకుందుడనే (బాహ్మణు డొకడు. పద్దెనిమిదోశశాన్లీ (ప్రారంభంలో, ఇదే వస్తువు శీసుకొని ఇంకో కావ్యం (వ్రాశాడు. పద్ధెనిమిదోశతాబ్దాంతంలో విశ్వంభర దాననే శూడా ఇదే ఇతిన్నత్తంమీద ఒకకాన్యం (వ్రాశాడు.

బృందానన గోస్వాములు నంన్కృతంలో వ్రాసిన రచనలు, అనువాద రూవంగాగావి అనమునరణ మూలంగాగావి వంగభాషలోకి వచ్చాయి. ఈ విధమైన రచనలు చేషినవాళ్ళలో యదునందనదాను (ప్రసిద్దుడు. ఈ రచయిత శ్రీవివాన ఆదార్యయొక్క_ పెద్దకూతురు హేమలకాదేవి అనుయాయి. సంస్కృతంలోని ప్పరాణాల్ని చేశభాషలోకి తీసుకొనిరానడం ఈ కాలంలో పరిపాటి అయింది. వరిహద్దు (ప్రాంకాలలోను, (ప్రాగుత్తర దక్షిణ పళ్చిమ [పాొంతాలలోను వరిపాలన పాగిన్తున్న సామంతుల దర్పారులలో ఈ కృషికి విశేషమైన ఆదరణ, పోషణ అభించింది, మార్మండేయపురాజంలోని చండీదేవి కథని, ఉత్తర పూర్వోత్తర

వదిహేడో ళతావ్ది 19 వంగదేశంలోని కవులు విశేషంగా అనునరిస్తూ వచ్చారు. ఆరుగురుకం అ ఎక్కున మంది కవులు భగవద్గీతని వంగభాషలోకి అనువదించారు.

కృష్ణుడిమీద వయలుదేరిన ఆఖ్యాన కావ్యాలలో పేర్కొనదగినది, భావానందు చనే కవి వాసిన హరినంశం. ఇతనిది పూర్వోత్తర వంగదేశం. ఈ కావ్యం లోవి శృంగారనన్నివేశాలు లౌకికంగా ఉండడంచేత. దీన్ని ఐడు చండీదాసు యొక్క కావ్యంతో జతచేస్తారు. ఇతవి కావ్యంలో కొన్నికొన్ని భాగాలలో కవి యొక్క కాల్పనికి (ప్రతిభ బాగా వ్యక్తం అవుతుంది. ఈ కవి విహుళః ఈ శతాబ్ది వూవ్వార్జానికి చెందినవాడు కావచ్చును. ఈమధ్యదాకా, నీలెట్‌ (శ్రీహట్టి) వరి నరాలికి చెందిన ముస్తిములలో ఈ కావ్యావికి బాగా (ప్రచారం ఉండేది.

(వతిభ ఆంతగా లేకపోయినా, వైష్ణవగీకాలు వ్రాయడం కవులికి పరిపాటి అయిపోయింది. (పతిళకల కవులు, గోవిందదానస్‌ కవిరాజుని అనుకరిస్తూ, తమ రచనల్ని ఇంచుమించుగా నంగితరచనలుగా చేశారు, వీటిలో శబ్దాలంకారాలికి (ప్రాముఖ్యం అధికం. అనుప్రాన యమకాదులతో కూడిన రచనవి, కీర్తన వద్దతిలో గానం చెయ్యగానే శ్రోతలు వరవళులయ్యేవాళ్లు. ఈ గీతికొరచయితలలో కొందరు ముప్తిములుకూడా ఉన్నారు. వాళ్లలో నయ్యద్‌ మర్తుజా, నాసీర్‌ మాముద్‌ అనేవాళ్ళు ముఖ్యులు. వీళ్ళిద్దరూ వైష్ణన నం(ప్రదాయాన్ని అవలంబించి ఉండవచ్చును.

రూవగోస్వామియొక్క రనపిద్ధాంతానికి ఉదాహరణల్ని చూపించడంకోసం, వైస్ణవగీకాల సంకలనం మొట్టమొదటిలో (ప్రారంభం అయింది. ఈ కాలకి చెందిన మొట్టమొదటి నంకలన (గ్రంథం పేరు రాధాకృష్ణ రసకల్పవల్లి. ఈ నంకలనక ర్త రామ్‌గోపాల్‌దాన్‌ (గోపాల్‌దాస్‌ ఆవి మ్యుద్భు న్వయంగా తాను గీతికాకర్త కూడాను.

మవసాదేవిమీద దియలుదేరిన అత్యుత్తమకావ్యం, వళ్చిమ వంగదేశంలో మిక్కిలి (వచారంలో ఉన్నకాన్యం, 'శేతకాదాస్‌ (వ్రాసిన మనసామంగళ్‌ కొవన్యం. ఇది సదిహేడోళతాన్లి మధ్యకాలంలో (వ్రాయబిడింది. ముళుందరామ్‌ చ(క్రవ_ర్హి పద్దతి వనువరించి కేఠకాదాన్‌ (తనని వేమానంద్‌ అనికూడా కవి నస్యనహరించుకొన్నాడు) తన కావ్యాన్ని స్వీయచరి(త్రతో (ప్రారంభించాడు. లఘువుగా ఆ చరిత్ర ఇది;

132 వంగ సాహిత్య చరిత్ర

కవి తండ్రిపేరు శంకరమండల్‌, ఇతను స్టావికుడై న ఒక ఆమీందారు దగ్గిర ఉద్యోగి. జమీందారు చవిపోవడంతోనే ఆతవి కొడుకులు ముగ్గురు చిన్నవాళ్ల వడం చేత. జమీందారీని ఒక దివాను విర్వపాంచడం మొదలుపెట్టాడు. అతవికీ శంకర మండల్‌కీ పసడకపోవడంవల్ల , శంకరమండల్‌ తన కుటుందింతోకలిసి ఆ ఊరు విడిచి వెళ్ళిపోవలసి నచ్చింది. ఇంకో ఊరు చేరుకొని, శంకరమండల్‌ అక్కడి జమీందారుకొలుపులో చేరాడు. ఒకరోజు మధ్యాహ్నం కేతకాదాస్‌ తల్లి ఆతన్ని, అతనిఠమ్ముడు అభిరామ్‌ని, ఊరుబయటఉన్న బంజరుభూమిలోంచి పశుపులకోనం గడ్డికోపి తెండని పంపింది. దారిలో ఒక బురదగుంటలో చేపల్ని పడుతున్న కొందరు సిల్లలతో, వీళ్ళిద్దరికీ దెబ్బలాటవచ్చింది. కేకకాదాస్‌ ఆ పిల్లలుపట్టిన బేసల్ని లాగుకొవి, వాటివి తన తమ్ముడిచేత ఇంటికి నంపించాడు. శకేతకాదాస్‌ వంజరుభూమిని నమీపించేటస్పటికి అక్కడ ఎవళ్లూ లేరు. సూర్యా న్తమయం అవుతోంది. ఆతడు గడ్డికోత (ప్రారంలించాడో లేదో, వెంటనే ఒక గాలివాన వచ్చింది. ఆ గాలివానలో అతనికి ఎదురుగా ఒక మోదీ (చెప్పులు కుస్తీ వని శ్రీ కనబడింది. ఆన్త్రీ అతవితో మాట్లాడి, ఒక చక్కవి వస్తబండం అమ్మ జూపింది. ఆశ్చర్యచకితుడై న 'కేతకాదాస్‌ నోరు విప్పకపూక్వమే, ఆమె ఆ గుడ్డవి తనబట్టలలో దాచివేసింది. ఇంతలో ఏదో కుట్టినట్ల యి. కేతకాదాస్‌ ఏ చీమైనా కుట్టిందేమో అని తన కాళ్ల వైపు చూనుకొన్నాడు, మళ్ళీ పైకి చూపే టప్పటికి అక్కడ ఆ శ్రీ లేదు. వెంటనే కనబడినదృశ్యం అఆతవి దిగ్భ్రాంతిని, భయంలోకి దింపింది. ఆతని కెదురుగా, పాములు చుట్టుకొవిన్న దేవీమూర్తి కన విడింది. (ఆ మెరూపొన్ని వర్ణించరాదవి దేవి అజ్ఞాపించడంచేత కవి వరించలేదు). ఈవిధంగా మనసాదేవి 'కేతకాదాన్‌కి సాకెత్కరించింది. దేవి మాయమయ్యేలోనల తనమీద కొవ్యం (వ్రాసి, దావిగానమే వృ త్తిగా చేసుకొనవలనినదవి 'కేతకాదాస్‌వి శాపించింది. కవి కథ నమసరించి, మనసా మంగళకావ్యం జన్మకథ ఇది.

'కేకకాదాస్‌ “మనసా మంగళ్‌ "లోని కథ పశ్చిమ వపంగదేశంలో (వ్రచారంలో ఉన్నకథనే పోలి ఉంటుంది. కాన్యశ్తై లి సులభంగాఉండి (పజొవాహుళ్యావికి అర్థ మయేలా ఉంటుంది. కథలో కల్పవలకి, ప్మాకపోషణకి అంత స్థావంలేకపోయినా, ఆవకాశమున్నంతనరకు కేతకొదాస్‌ తవ (ప్రత్యేకతవి చూపించాడు.

క్షేమానంద అనే బిరుదనానూన్ని పశ్చిమ వంగదేశానికిచెందిన ఇంక కొందరు కవులుకూడా ఉపయోగించుకొన్నారు. వాళ్లలో ఒకకఠవి అనలుపేరు తెలియదు.

వదిహేడో కశావ్రి 1989 ఆతవిని మనం కేమానంద నానుంతో నే ఎరుగుదుము, ఇతవికావ్యం చాలా చిన్నది. ఈ కావ్యానికి ఉన్న రెండు లిఖిక్యవతులు నాగరీలిపిలో ఉన్నాయి. ఇవి మన్‌భూమ్‌ జిల్లాకి చెందినవి. ఈ కావ్యశ్రైలి సరళంగా ఉంటుంది. చాందోసాత చక్కగా చి(త్రించబిడింది. విహంళః ఇది వద్దెవిమిదోశతాబ్టి ఉత్తరార్థంలో బయలు వేరి ఉండ వచ్చును.

పళ్చిమోటత్తర వంగదేకానికిచెందిన విస్ణుసాల్‌ అనే కవి, మనసా మంగళ్‌ కొవ్యాన్ని అచ్చటి మాండలికభానలో (వ్రాశాడు, మన కీంతవరకు ఈ కాొన్యం యొక్క లిలితవ్రతి ఒక్కటిమాతమే దొరికింది. ఈ (వతి మూలావికి నరియైన బింబం అయితే, ఇతన్నిగూర్చి (వ్రాసినది నత్యమన్నమాట. వి(్రదాస్‌ కావ్యంలో మాతమే కనవిడే కొన్ని పుఠాణలిక్షణాడు ఈ కావ్యావికి ఉన్నాయి. విన్హుపాల్‌ వది హేడోళతాబ్టి మధ్యభాగంకం టె పూర్వుడని అనలేము,

ధర్మమంగళకావ్యాలు అన్నీ రాఢాప్రాంతానికి చెందినవే, (పూర్వో త్త దిశలలో గంగానది చుట్టుకొవిఉన్న పశ్చిమ వంగ్యప్రాంతావికి రాఢా అవి పేరు.) ఇవి (వ్రాసినకవుణు ఇరవై ఇరవై నలుగురిదాకా ఉన్నారు. వీళ్లలో అన్ని కలాల వాళ్ళు ఉన్నారు. ఎక్కువమంది కొయస్టులణు, (బ్రాహ్మణులు, క్రైవర్త, నుండి, వైద్య, బవియ కులాలలోంచి కనీనం ఒక్కొక్క కవిఅయినా ఉన్నాడు. కాని, వీళ్ళలో ఏ కవిగావి. పదహా రోళతాన్లీకిగాని అంతకంటె ముందుగాని ఉన్నాడని నిశ్చయంగా చెన్పలేము.

రచనాకాలం దృష్ట్యా, రూప్‌రామ్‌ చ్యక్రవర్ధి (వ్రాసిన ధర్మమంగళకావ్యం, మనకి లభించిన ధర్మమంగళకావ్యాలలో (ప్రాచీనమైనది, ఈకవి దక్షీణ-సళ్చీమ వంగదేళానికి చెందినవాడు. ఇతవ్మిగామం (శ్రీరామ్‌పుర్‌. ముకుందరామ్‌ చక్రవర్తి యొక్క దామున్య[గ్రామానిక ఇది ఆరుమైళ్శ్ళదూరంగా పళ్ళిమోత్తరంగా ఉంది. ముకుందరామ్‌యొక్క. అడుగుజాడల్ని అనుసరించినట్లుగా, ఇతనుకూడా తన కావ్యాన్ని స్వీయచర్శితతో (ప్రారంభించాడు. ముకుందరామ్‌లాగే ఇతనుకూడా తన ఇల్లు విడిచిపెట్టి పోవలపి వచ్చింది. కారణంమాత్రం వేరు. ఇతను ఇల్లువిడిచి దామోదర్‌ మీదుగా ఉత్తరావికి వలసపోయాడు* రూస్‌రామ్‌ స్వీయచర్మితవల్ల మనకి; పదిహేడోళతాబ్సి మధ్యభాగంలో, దక్షిణ-పళ్చిమ వనంగదేశంలో మధ్యతరగతి (వజలకంటె తక్కువ అంత స్తులోఉన్న జను లెట్లు జీఏంచేవాశ్ళో, వాళ్ల ఆచార వ్యవహారాలు ఎలా ఉండేవో తెలుస్తుంది.

కై34 వంగ సాహిత్య చరిత్ర

రూప్‌రామ్‌, ముగ్గురన్నదమ్ములలో రెండోవాడు. దమయంతీ [శ్రీరామ్‌ చ(క వర్పులు ఇకవి తల్లిదంథడ్రులు, ఇతని అన్నగారిపేరు రక్నేళశ్వరచ(కన ర్తి. తమ్ముడి "పేరు కవి చెప్పలేదు, పోనా, హీరా లవే ఇద్దరు చెల్లెళ్లు ఇతవికి ఉన్నారు. ఇతవి తండ్రి (శ్రీరామ్‌చ్యక్రవ_ల్రి పేరు (సభ్యాతులుతన్న పండితుడు. ఆతనికి చాలామంది శిమ్యులు ఉండేవాళ్లు. రూప్‌రామ్‌ తన జీవితచర్శిత (వ్రాస్తున్నప్పటికి, ఆతవితంతడ్రి చవిపోయాడు. అన్నగారు కుటుంబానికి పెద్ద. ఏదో కారణం*చేత తమ్ముడికీ అన్న గారికి నరిపడలేదు. కారణాన్నిమాత్రం రూప్‌రామ్‌ వివరించలేదు. చిట్టచివరికి రూస్‌రామ్‌ తన ఇల్లు, ఊరువిడిచి వెళ్ళిపోయాడు. యువకుడయిన అతను తన పుస్తకాల్ని, లేఖన పొమ్యగివితప్ప ఇంకేవస్తువు, ఇంటిలోంచి తీసుకొనిపోబేదు. పొరుగువాశ్లైనళ్ళో దయకళ్చి కొంతడబ్బువి. కొన్నిబట్టల్ని ఇచ్చారు. అక్కడి మంచీ ఆతము ఆడుమ్‌(గ్రామౌనికి వచ్చాడు. అప్పుడక్కడ రఘురామ్‌ భట్టాచార్య అనే అతను (ప్రపిద్ధపండితుడు. దిక్కులేక అలసిపోయి. తనపజ్ఞచేరిన యువకుణ్ణి చూచి జాలిపడి వండితు డతన్ని తన శిమ్యుడిగా అంగీకరించాడు. భ్రట్టాచార్య పండితుడిదగ్గిర రూస్‌రామ్‌ కొవ్యనాటక వ్యాకరణాదికాన్ని పూ ర్తిచేసుకొన్నట్లు తెయిస్తోంది. ఓకరోజుని సండిళుడు వ్యాకరణంలోనివిషయాన్ని టోధిప్తూంకే, రూప్‌రామ్‌ అడ్డుపశ్నలు వేస్తూ అతన్ని విపిగించాడు. పండితుడు సహజంగా పొమ్యుడే అయినా, అతపికీ ఒళ్లమండి, పున్తకాన్ని శిమ్యుడిమీదికి గిరవాటువేపి, ఇలా కేకలు వేశాడు :

“ఒకటీ రెండు అక్షరాలు చెవ్పడానికి ఓ దినమంతా నాశనం అవుతోంది. అంతా వీడి అధీనంలో ఉంది. రెండుముక్కలు నేర్చుకోడానికి, లక్ష(ప్రళ్నలు : పాఠం చెమకూం'పే అనననరమైన వాదోనవాదాలు పెంచుతాడు, అబ్బాయి. నువ్వు ఇక్కడినుంచి వెళ్ళిపో. మీ ఇంటికి పో, లేకపోతే, ఏ నవద్వీసమో, ఏ శాంతి కులం స్త్రీని (పేమిదాడనీ (హాడీకులం), ఆ కారణంచేత అన్నగారికి ఇతనంటే ఇష్టం లేశపోయిందనీ తెలుస్తోంది, ఆమెని మరిచిపోతాడేమోనని ఇతన్ని ఇంటినుంచి దూరంగా వంపించివేశారు. కాని పేమ తగ్గలేదు. కవి తనవాళ్ళవి, గ్రామాన్ని విడిచినా, పేయనిని మరిచిపోలేదు. ఈ జన్మక్రుతినిఐమ్హే, రూప్‌రామ్‌ ఆ స్త్రీని వివాహంచేసుకొని, కుల ఐహి ష్కారాన్ని పొందినట్లు తెలుస్తోంది. ఈన కావ్యంలో తనవి కవి, అవ్పుడన్నుడు ఫకీర్‌ అని నంబోధించుకోవడం ఈ జన్నకతిని ఐలపరుమ్తున్నట్లుంది.

వదిహేడో శశాన్లీ కేక95 పరమో పో. జౌ(గ్రామలోఉన్న కణాదభట్టాచార్య దగ్గిరికి పో, అలాంటివాడు శాంతిపురంలోకూడా లేడు.”

సీతాదేవి కష్టాల్ని న్మరించి కన్నీళ్ళువిడిచే మెత్తని గుండెగల రఘురామ్‌ భట్టా చార్య, ఇలాగ మండిసడడంతో నే రూప్‌రామ్‌కి భయంవేసింది. ఆతను ఇలా అంటాడు :

“"అగ్నికణాలులాగ మాటలు గురువు ముఖంలోంచి పైకివస్తూంపే, ముఖం జేవురించింది. స్ఫోటకం మచ్చలు ఈళతళలాడినట్లు అయింది. ఈ మాటలు వింటూంపే నాగుండె బేజారయింది. నా గురువు సూర్యనమానుడు. ఆయన మాటల్ని ఉల్లంఘించి ఎనడు జీవించగలడు,”

రూప్‌రామ్‌ వెంటనే నవద్వీపంవైై పు బయలుదేరాడు. గురువుగారి ఇంటినుంచి కొంచెందూరం వడిచి వెళ్లేటస్పటికి, ఆతనికి వాళ్ళతల్లి క్ఞావకం వచ్చింది వెంటనే తన (గామంవైపు నడిచివెళ్ళాడు. కొన్నిమైన్ల నడిచి వెళ్ళినతరవాత దారి తవ్పపోయాడు. కొంతసేవటికి తాను నడిచినదారినే గుండ్రంగా నడుస్తున్నట్లు తెలిసింది. కా నేదిక్కుగా నడవాలో తెలుసుకోడానికి ఆకాశంవైపు చూకాడు. అక్కడ కొవ్నిగద్దలు గుండ్రంగా ఎగురుకున్నాయి. కిందకి చూకాడు. కొంచెం దూరంలో నుంచుని, రెండు పెద్దపులులు తనవైపే చూడడం ఆతవికి కనదిడినది. భయ్యభ్రాంతుడై వరుగు పృచ్చుకొన్నాడు, అ పరిగెత్తడంలో కాలుజారి ఒక చెరువు గట్టుచివర వడ్డాడు. ఆతవిపున్తకాలు, లేలన సామగ్రి చెల్లాచెదర్తై పోయాయి. లేచి నుంచునేటప్పటికి, తన పున్తకాల్ని ఎవళ్ళోతీ స్తున్నట్లు అతనికి ఆనిపించింది, అ వ్యక్తివి (ఆయన ధర్మ దేవతే) రూస్‌రామ్‌ ఈవిధంగా వర్ణించాడు :

"ఆవేళ శనివారం. మధ్యాహ్న నమయం, ఎదురుగా ధర్మదేవత. వుష్పమాల మెడలో వేలాడుతోంది. చంపకప్పష్పాల్నికూడా ధరించాడు. చేతులో దృఢమైన డండం ఉంది. (బ్రాహ్మణ వేషంలో నా దారిలో నుంచున్నాడు.”

ధర్మదేవత పుస్తకాల్ని భయ(భ్రాంతుడయిన యువకుడికి ఇచ్చివేశాడు. తన ఆశీర్వాదాన్ని సూచించడావికి కొన్ని పువ్వుల్ని, తన మెడలోని అస్థిమాలీవి ఆతనికి ఇచ్చాడు. ఇచ్చి, తనగాథని ధర్మమంగళకావ్యంగా గానంచేస్తూ జీవించు మని చెప్పాడు. దేవత ఆదృశ్యమయినవెంటనే. రూప్‌రామ్‌ ఇంటికి తిన్నగా ఈ అస్థిమాల (హాడీర్‌ మాలా) కవికి, హాగీ వ్రీతో ఉన్న సంబంధానికి చిహ్నామా ?

186 వంగ పొహిఠ్య చరక పరుగుపుచ్చుకొన్నాడు, తన[గ్రామం (శ్రీరామ్‌పూర్‌ పొలిమేరలలోకి నచ్చేటన్పటికి పాయంకాలం అవుతోంది. ఆక్కడీచెరువులో కడుపునిండా మంచినీళ్ళు శాగి, విశ్రమంచడావికి కూర్చున్నాడు. చీకటిసడ్డతరవాత ఇంటికివెడితే, తన అన్నగారి కళ్ల తానుపడకుండా, తల్లిని చూడవచ్చునుగదా ఆని ఊహిందాడు. కాని, అన్యథా జరిగింది. అతని చెల్లెళ్ల వీధి తలుపుదగ్గి! నుంచునిఉన్నారు. తమ చిన్నన్నవి చూడడంతో నే, సంతోషంతో ఆరిచారు, ఇది ఏమిటో తెలుసుకొందామని అన్న రర్నేళ్వరుడు వీధిలోకి నచ్చాడు. ఎదురుగా తిరిగివచ్చిన తమ్ముడు కనబడ్డాడు. తమ్ముడు ఇంతత్వరగా తిరిగివస్తాడవి అనుకోని అన్నగారికి కోపంవచ్చిందిం ఆ సందర్భాన్ని కవి ఇట్లు వర్ణించాడు వి

“నేము ఇంట్లో అడుగుపెట్టి ఇంకా కూర్చున్నానో లేదో మా అన్న విషస్టరమైన మాటలతో నన్ను దూషించాడు. మా అమ్మగారిని కలుసుకోలేకపోయామ,

శఈూరుడైన మా అన్న గద్దీస్తూ ఇలా అన్నాడు : “నువ్వు నిన్న వెళ్ళావు. ఈవేళ తిరిగి రావడావికి సాహసించావు.” నాప్ప న్తకాల్ని విసిరి పారేశాడు. నా వ్యాకరణ(గంథం, విఘంటువు, వ్యాఖ్యలు అన్నీ కింద పడిపోయాయి. నా ప్పుస్ప కాలన్నీ తీసుకొన్నాను. వెంటనే ర్యాత్రి, పగలు, విరామంలేకుండా నడిచి నవ ద్వీసం చేరాలని అనుకొన్నాను. నా చెల్లెళ్ళు, సోనా హీరాలు తలుపుదగ్గిరే నుంచుని ఉన్నా, మా అన్నభయంచేత. లోవలికివెళ్ళి నేను వచ్చానని మా అమ్మగారికి చెప్ప లేకపోయారు."

రూప్‌రామ్‌ అప్పటికప్పుడే బయలుదేరి ఉత్తరాభిముఖంగా (పయాణం చేశాడు. చామోదర నదిదగ్గిరికి వచ్చేటప్పటికి ఆతనికి రెండురోజులనుంచి తిండిలేదు. ఆక్కడ ఒక దయార్ష్రహృదయుడు, అతనికి కొంత ధాన్యాన్ని ఇచ్చాడు. ఆ ఛాన్యాన్ని అతను ఇంకొకళ్లకి ఇచ్చి వేపుడువియ్యం తీసుకొన్నాడు. నదిలో స్నానంచేపి, భగవత్సాంర్ధన (ప్రారంభించాడు, ఇంతలో పెద్ద గాలిపచ్చి. ఆ వేపుడు చియ్యం ఎగిరిపోయాయి, తన దుర్దళని కవి ఇలా వర్ణించాడు ;

“వేపుడువియ్యం గాలికి ఎగిరిపోయాయి. నేను మంచినీబృమా(త్రమే తాగాను, నా పుస్తకాల్ని, లేలన పామ్యగ్రివి తీనుకొవి వెళ్ళడానికికూడా నామ ఓపికలేక పోయింది."

శదిహేడో శఠాల్చి 197

రూస్‌రామ్‌, దామోదరనదిని దాటి అలా (వయాణంచేస్తూ. ఉపవానం మూడో చాటికి ఇంకో(గ్రామం చేరుకొన్నాడు. అక్కడ ఒక సాలెవారికుటుందిం. నంతర్పణ చేస్తోందవి వివి బ్రాహ్మణ నంభాననకని అక్కడికి వెళ్ళాడు. ఆ విషయాన్ని కవి ఇలా వివరించాడు :

“దైన హేతువుచేత దుఃభోనహతుణ్ణీ నేను. (బ్రాహ్మణ దక్షిణకోనం ఆ సాలెవారికటుంబాన్ని యాచించాలని తొందరతొందరగా అక్కడికి వెళ్ళాను. అక్కడికిచేరి నంకర్పజకోనం నమకూర్చబడిన తినుదిండారాల్ని చూడడంతోనే, నాకు చాలా అనందం కలిగింది. అటుకులు పెరుగు అక్కడ సిద్ధంగా ఉన్నాయి.”

ఆక[ితో నకనకలాడుతున్న యువకని, వాటివి తృ్తిగా తిన్నాడు, కావి 'వేపుడువియ్యం* లేనికొరత కనబడింది. [బాహ్మణద&ణగా కొన్ని గవ్వలుకూడా ముట్టాయి, మర్నాటికి రూప్‌రామ్‌ కవి ఏడాల్‌ అనే ఒకగ్రామం చేరుకొన్నాడు, ఆ ప్రాంకతావికి గజేశ్‌ రాయ్‌ అనే (బాహ్మణుడు జమీందారుగా ఉన్నాడు, ఆ జమీం చారు కవివి గౌరవించి, అతను ధర్మమంగళకాన్యం (వాయడానికి తగిన వసతి కల్పించాడు. కౌవ్యం పూర్తి ఆయినతరవాత, దాని గానావికీ ప్రచారావికీ కావలసిన వర్చాటులన్నిటినీ జమీందారే చేశాడు.

ఈన కావ్యం ప్పూ్ది అయ్యేటప్పటికి, వూజా రాజ్‌ మహల్‌కి సుబేదారుగా ఉన్నా డని రూప్‌రామ్‌ (వాశాడు. తరవాత ఆ నంవత్సరాన్ని (67! శఈ॥ నంజ = 1640 (క్రీక శక చమత్కారంగా సమస్యారూపంగా వ్య క్తంచేశాడు.

పళ్చిను వంగదేశంలో రూప్‌రామ్‌యొక్క ధర్మమంగళకావ్యం అత్యధిక (వ్రచారంలోకి వచ్చింది. అంతకుముందు ఈ వస్తువుమీద బియలుదేరిన కావ్యాలు, ఇది రావడంతోనే వెనకబిడిపోయాయి. దీవితరవాత. దీనివిమించిన కావ్యం = ధర్మమంగళ కావ్యాలలో - రాలేదు, ఈ కావ్యానికి ఉన్నపచారం లెక్కకి మిక్కి లిగా మనకి లభించిన ఈ కౌవ్యం లిభితప్రతులే తెలియజేస్తాయి. కథ సూటిగా తేటగా ఈ కావ్యంలో వివరించదిడింది. భాష ఆడంబరంగా ఉండక సులభంగా ఉంటుంది, ఈ కారణాలవల్ల ఈ కావ్యం దిహుక(పచారాన్ని పొందింది,

$ం (బ్రాహ్మజేతరులు సాధారణంగా (బ్రాహ్మణులకిచ్చే ఆహారవదార్థాలు ఇవిం

£. బ్రాహ్మణేకరులు, పాధారణంగా, వేవుడు నియ్యం (బాహ్మణుల కియ్యరు.

198 నంగ సాహిఠర్య చరిత

స్థావికమైన జానపద = ఉపాసనావిధానాలు, ఉపాస్యదేవతలు, ఈ కాలంలోనే (క్రమ(క్రమంగా (ప్రాముఖ్యాన్నిపొందాయి. వాటిమీద కావ్యాలు బియలుదేరాయి. ఈ కావ్యాలు మంగళ కావ్యాలశాఖిలోకి వచ్చిచేరాయి. వీటికి ఈ (ప్రాముఖ్యాన్ని తెచ్చిన కవి కృష్ణరామ్‌వాస్‌ అనే కాయస్థకులజుడు. ఇతను కలక త్తాకి ఉత్తరంగా నాలుగు మైళ్లదూరంలో ఉన్న ఒక(గ్రామంలో ఉండేవాడు. ఇతనికి ఇరవైఏళ్ల వయన్సు ఉన్నప్పుడు, 1878 లో విద్యాసుందరుల కథని కాలికా మంగళ్‌ అనే "పేరుతో కావ్యంగా (వ్రాశాడు. 1870 లో షష్టీమంగళ్‌ అనే కావ్యాన్ని రచించాడు. శిశువుల యోగక్షేమాల్ని నరిచూచే షష్టీదేవికథకి నంబంధించిన చిన్నకావ్యం ఇది. జానవద సామ్యగ్రినుంచి తీసుకోబడిన ఈ కథ, కిందివిధంగా ఉంది :

భూలోకంలో తనపూజ వ్యాప్తంకావాలని షష్టీదేవి తలపోపింది, గంగానది ఒర్డునఉన్న పాత్‌గామ్‌ ఆనే పల్లెటూరికి ఆమె, తన పరిచారికఅయిన నీల అనే శ్రీతో, సృద్ధ (బ్రాహ్మణచ్రీ రూపాన్నిధరించి రావడంతో కథ (ప్రారంభం అవు తుంది. ఆ ఊరు ధనసంపన్నంగా ఉండడం ఆమె చూచింది. వచ్చినవెంటనే. చెలికత్తెను తీసుకొని రాజాంతఃప్పరంలోకి (ప్రవేశించింది. రాణి ఆమెని ఉచితరీతిమి గౌరవించింది. గంగానదిలో స్నానం చెయ్యడంకోనం తాను బర్జ్వాన్‌ ముంచి వచ్చి నట్లుగాచెప్పి, వెంటనే తాను షష్టిదేవిపూణ చెయ్యవలసి ఉందనికూడా చెప్పింది. షష్టీడేవి పూజవల్ల ఏమిలాభమో తెలుసుకోవాలనే కుతూహలం రాణికి కలిగింది వృద్ధస్తీ కిందికథ చెప్పింది :

షష్టీదేవి ఆశీర్వాదంవల్ల ఒక వర్తకుడిభార్య ఏడుగురికొడుకులతో పిరిసంపద అతో తులఠూగుకూ ఉంది. అమె ఏడోకోడలు గర్భవతి ఆయిఉండగా, షష్టీదేవి వై వేద్యంకోనం సిద్దంచేసిఉన్న పదార్థాల్ని తాను తినివేస, ఒక నల్లపిల్లి వచ్చి తిన్నదని అందరికీ చెప్పింది. ఆవ్పటినుంచి, ఆ కోడలివిల్ల ల్ని ఒక నల్ల పల్లి వచ్చి పురిటి గదిలోంచి ఎత్తుకుపోవడం మొదలుపెట్టింది. తన ఏడవపురిటికి, ఒక ఆడవికి వెళ్ళి ఆక్కడ (ప్రసవించింది. అకస్మాత్తుగా అక్కడికీ ఒక నల్ల పిల్తివచ్చి పసి పావని ఎత్తుకొవిపోయింది. పిల్లివి పట్టుకోడావికి పరుగుపెట్టింది కాని లాభం లేక పోయింది. ఇంక అప్పుడు చేపేది ఏమీలేక, దారిపక్కవికూర్చుని ఏడవడం: మొదలుపెట్టింది. వెంటనే షస్టీదేవి దయతలచి, అమెదగ్గిరికివచ్చి, ఆంతకుపూర్వం: తాను తీనుకొనివెళ్టీపోయిన పిల్లన్ని అందరినీ, మొత్తం ఏడుగురివీ, ఆమెకి

వదిహేడో ళళాన్దీ 139. ఇచ్చివేనింది. అన్పటినుందీ ఆమె సష్టీదేవి భక్తురాలై, షష్టీిపూజచేయడం మొదలు 'పెట్టింది+ "

వృద్ధవ్తీ చెప్పిన ఈ కథవిన్న రాజి, తానుకూడా షష్టీదేవి భ క్తురాలయింది.

కృష్ణరామ్‌ 1788 లో తన మూడోకావ్యం రాయ్‌మంగక్‌ని (వ్రాశాడు. ఈ. కావ్యంలో నుందర్‌ బన్‌ [ప్రాంతంలో (వ్రజలు పూజించే ద&ిణ్‌ రాయ్‌ అనే హిందు వుల దేవతవి, బడాాన్‌ గాజీ అనే ముస్లిముల దేవతవి వర్ణించాడు. మొట్టమొదట. ఈ దేవతలమధ్య పోరాటం జరగడం, చిట్టచివరికి పరాత్పరుడు ఆ కలహోన్ని పోగొట్టి, ఇద్దరికీ నంధిచెయ్యడం వర్షించబడింది. కృష్ణరామ్‌కంకె ముందే ఈ కథవి ఇతివృత్తంగా తీసుకొని మాధవాచార్యకవి కావ్యం (వ్రాపినట్లు మనకు కృష్ణ రామ్‌ కావ్యంవల్ల తెలుస్తోందిగాని, ఆ కొన్యం ఇప్పుడు దొరకడంలేదు. ఈ కథవి తీనుకొవి కావ్యం (వ్రాపినవాళ్లలో కృష్ణరామ్‌ చివరివాడూ కాడు.

వదిహేడు పద్ధెనిమిది శతాబ్దాలలో మంగళకావ్యాలు (వ్రాపిన అందరి కవుల లాగే, కృష్ణరామ్‌కూడా తన కొవ్యాన్ని (ప్రారంభించేముందు, కాన్యానతరణాన్ని గురించి ఒక కథ (వ్రాశాడు. ఒక భాద్రపదమాసంలో సోమవారంనాడు ఒక పల్లె టూరులో కృష్ణరామ్‌ ఒక యాదవకులజుని అతిథిగా ఉన్నాడు. ఆ (గ్రామం ఆతని ఊరికి దక్షిణంగా ఉంది. ధాన్యం విలవచేసుకొనేశాలలో ఒకమూల అతని వడక ఏర్పాటుచేశారు. ర్యాతి ఒక కల వచ్చింది. ధనుర్చాణాలు చేతులలోధరించి, పులిని వాహనంగా చేసుకొవిఉన్న ఒక పురుషుడు ఆతనిదగ్గిరికినచ్చి, తాను దక్షిజదిశాధి పతినని చెప్పాడు, తన గొప్పదనాన్ని కీర్తిస్తూ ఒక కావ్యం (వాయుమని కృష్ణ. రామ్‌వి శాపించాడు. అంతేకాకుండా కిందివిధంగా హోమీ ఇచ్చాడు :

“వీ కవిత్వాన్ని బాగాలేదని ఎవశ్లే నా ఈనడి స్తే వాళ్లవంశాన్ని నాశనం చెయ్య డానికి నేను పులుల్ని పంపుకాను,' రాయ్‌మంగళ్‌ కావ్యంలోని కథ ఇది :

సంకానంలేవి ఒకరాజు నంతానంకోనం శివుణ్ణి ప్రార్టించాడు. అతనికి దడీణ్‌ రాయ్‌ కొడుకుగా పుట్టాడు. తన తం[్రితరవాత తాను రాజ్యావికివచ్చి, దకిణ్‌ రాయ్‌ సుందర్‌బన్‌ ప్రాంతాన్ని వశంచేసుకొని తన రాజ్యాన్ని వి _న్తరింవజేశాడు. తన మృతి తరవాత, ఆ (ప్రాంతాన్ని పరిరక్షించే దేవకగా అకమ వెలిశాడు. పొటన్‌లో మొట్టమొదటిసారిగా అతనిపూణ జరిగింది. నరనింహండ నేరాజువి. ఓడించడంకోనం దక్షిణరాయ్‌ తన మృిక్రురైన కాలూరాయ్‌ని హిజ్లీకీ నంవం.

140 వంగ సాహిత్య చీక చాడు. చనిపోయిన తన కొడుకుని దక్షిణ్‌ రాయ్‌ బళికించడంతోనే రాజు, దక్షిణ్‌ రాయ్‌ని దేవతగా ఆంగీకరించి పూజించాడు. దీనితరవాత, దేవదత్తుడు, ఆతని కొడుకు పుష్పదత్తుడు అనే వర్తకుల కథలు వస్తాయి. కృష్ణరామ్‌కాన్యంలో చాలా భాగాన్ని ఈ కథలే అ్మకమిస్తాయి.

బడదహో (మిడ్నపూరు జిల్లాలోని ఇప్పటి బర్జాా అవే పట్టణానికి చెందిన దేవద త్తుడనే వర్తకుడు వ్యాపారంకోనం (వయాణంచేస్తూ తురంగపట్టణాన్ని చేరుకొన్నాడు. ఏదో కారణంచేత ఆక్కడిరాజుకి అతనిమీద కోసంవచ్చి, యావ జ్లీం నర్హకుణ్ణి బందిభానాలో ఉంచవలపసిందిగా శిక్ష వేశాడు. కొన్నిసంవత్పరాల తరవాత ఆతనికొడుకు పృష్పదత్తుడు తండ్రివి వెదకడానికి బయలుదేరాఅవి విశ్చ యించుకొని తన వడ్రంగి రతాయ్‌వి సడవలు తయారుచెయ్యడానికి కట్టి తీసుకొవి రమ్మని అడివికి వంపాడు, తనకొడుకు, ఆరుగురు సోదరులు తనవెంటరాగా, రతాయ్‌ అడివికి దియలుదేరాడు. అక్కడ దక్షిణ్‌రాట్‌కి పవ్వితమైన ఒక చెట్టుని, వాళ్లు తెలియక సరికివేశారు. వెంటనే దక్షిణ్‌రాయ్‌ తన పులుల్నివంపి రతాయ పోదరుల్ని చంపించాడు. దుఃఖంతో రతాయ్‌ ఆత్మహత్య చేసుకొందామను కొంటూం కే, దకీణ్‌ రాయ్‌ అతనికి (ప్రత్యక్షమయి, రతాయ్‌ తన కొడుకుని బలి ఇ_ప్లే తనకి ఆనందం కలుగుతుందని చెప్పాడు. రతాయ్‌ ఆవిధంగా తన కొడుషని విలి ఇవ్వడంతో నే, దక్షిణ్‌రాయ్‌ సంతోషించి, ఏడుగుర్నీ బళికించాడు తరవాత, కజ్ది తీనుకొనివచ్చి పడవలు తయారుచేశారు. పుష్పదంతుడు తంగడ్రిని వెదకడం కోసం గంగానదిద్వారా ప్రయాణం సాగించాడు, దారిలో దక్షిణ్‌రాయ్‌కి. బడాఖాన్‌ గొజీకి వవిత్రాలయిన స్థలాలు అతనికి కనదిడ్డాయి. అక్కడ, తెగినళలని చిహ్నంగా పెట్టుకొని దక్షిణ్‌ రాయ్‌ని, ఒక మట్టిదిబ్బని గుర్తుగా పెట్టుకొని బడాభాన్‌ గాజీవి (వజలు పూజించడంచూచి, పృస్పద కుడు దానికి కారణం ఏమిటవి ఆడి గాడు. అప్పుడు కర్ణధారుడు పూర్వం దక్షిణ్‌రాయ్‌కి విడాఖాన్‌ గాజీకి పోరాటం వచ్చిందనీ, పరాత్పరుడే కలగజేశుకొని వాళ్ళిద్దరికి సంధి వేశాడని చెప్పాడు.

పృష్పద ్తుడికి పూలర్తికథ వినాలని కుతూహలం కలిగింది, రాయ్‌, గాజీల పోరాటాన్నిగురించి చెప్పుమని కర్ణధారుణ్ణీ అడిగాడు. ఆతను కథవి ఇలా చెప్పాడు,

పూర్వం ఒకానొకప్పుడు ధనపతి అనే నర్తకుడు బాగా నరుకుతీసుకొని -వ్యాపారంకోనం పాటన్‌ వైపు పడవలో (ప్రయాణం సాగించాడు, మధ్యమార్షంలో

వదిహేడో శకాబ్ది - 141 వచ్చివ రాయ్‌, గాజీల తీర్ధస్థలాన్నిచూచి. రాయవిమా(తమే పూజించి గాజీని ఉపే. &ంచాడు. గాజీ భృక్తులయిన కొందరు ఫక్తీరులు న ర్తకుణ్ణి కలుసుకొని, గాజీపూజనవి ఉ పేకించడం మంచిదికాదని చెప్పారు. ధనసళి వాళ్ల మాటల్ని 'పెడచెవివిబెట్ట, వాళ్లవి వెళ్లగొట్టించాడు. వెంటనే ఫకీర్లు వెళ్లి, ఒక వంగధూర్తుడు మిమ్మల్ని ఆగారవపరిచాడవి గాజీతో ఫిర్యాదు చేశారు. మీ వేవకులమైన మమ్మల్ని వెళ్ల గొట్టించాడని చెప్పారు. గాజీ వెంటనే దక్షిణ రాయమీద మండిపడ్డాడు, రాయ్‌యొక్క తీర్థస్థలాన్ని నాళశనంచేసి రండని తన సేవకుల్ని గాజీ సంపాడు, అప్పుడు రాయ్‌ తన కుటుంబంతో ఖాడీలో ఉన్నాడు, ఐపీ అనే వై ళ్యుడొకడు, ఈ వార్తని రాయ్‌కి అందజేశాడు. రాయ్‌క చాలా కోవంనచ్చింది. వెంటనే ఉభయులమధ్య పోరాటం (ప్రారంభం ఆయింది, రెండువైప్పల వ్యాఘపేనలు పాల్గొన్నాయి. జయాపజయాలు నమానంగా ఉండగా, పరాత్పరుడు కింది. విధంగా సొక్షెక్కరించి వాళ్ళకి నంధిచేళాడు.

“తలమీద ఒకభాగంలో కుళ్ళాయి, రెండోభాగంలో నెమలిఫించం ; ఒకవైపు మెడలో వనమాల, రెండోవైపు పూనలపేరు; శరీరంలో అర్ధభాగం ధవళిమ, మిగిలినభాగం నీలమేఘము డాలు ; ఒకచేతిలో ఖురాన్‌, ఇంకోచేతిలో పురాణ్‌ = ధరించి వచ్చాడు.” రాయ్‌, గాజీలపు సంధి ఆమినతరవాత వాళ్ళి, ద్దరు మ్మికుల్తై పోయారు.

పుష్పదత్తుడు ఇద్దరికి పూజచేసి ముందుకి సాగిపోయాడు. తరవాతి కథ, చండీమంగళ్‌ కావ్యంలోవి ధనవతి = శీవతి కథలాగే నడుస్తుంది.

కృష్ణరామ్‌ (వ్రాసిన తరహతికావ్యం శీతలా మంగళ్‌. ఇది రాయమంగళ్‌ యొక్క వరిిష్టభాగంగా ఉండడానికి (వ్రాయబడింది. దీవి కథాగమనం, షష్టీమంగళ్‌ కావ్యం లాగ ఉంటుంది. శీతలాదేవి కుమారుడు, కింకరుడు అయిన వసంతరాయ్‌ తన తల్లి శీతలాదేవి (మళాచికము మొదలయినరోగాల అమ్మవారు. పూజని (ప్రచా రంలోకి తేవాలని, గుజ్జంమీద ఎక్కి. వియలుదేరాడు. మొట్టమొదట అతను పాత్‌ గామ్‌ వచ్చాడు. వెంటనే వైష్ణవుడయిన వర్తకుడిరూవం ధరించి, ఎద్దులమీడ సామాన్లు వేసుకొవి, దారిలో సన్నులు వసూలుచేసే అదికారిఅయిన మదన్‌దాస్‌ అనే కాయస్టుడిదగ్గిరికి వచ్చాడు. తాను బర్వాన్‌ నుంచి వస్తున్నానని, సరుకులు అమ్ము కోడానికి నచ్చానని చెప్పాడు. ఎవడో సిరికివాడయిన వైష్ణవుడనుకొని, అతని పరుకుని లాగుకొనండవి తన నౌకర్ణకి, సిపొయీలకి మదన్‌దాస్‌ ఆజ్జ ఇచ్చాడు

కత్త2 వంగ పాపిత్య చర్మిక -వనంత్‌ రాయ్‌ తెచ్చిన సరుకులన్నీ ఆహారపదార్థాలు కావడంచేత, మదన్‌ దాసూ అతని 'వీవకులూ అన్నింటినీ స్వాహాచేశారు. నిజానికవి ఆహారపదార్థాలు కావు ; కీఠలా డేవి. ననంతరాయ్‌ల 'సేవకగణ మైన రోగాలు. ఈ జబ్బులన్నీ నదన్‌దాస్‌వి అకవి 'సీవకుల్ని సట్టుకొని పీడించడం మొదలుపెట్టాయి. మదన్‌దాస్‌ వైష్ణవవ ర్తకుడి. శరణు పొందపలసి నచ్చింది. ఇంక ఎప్పుడు వైష్ణవవ ర్తకుడిదగ్గిర తాను సన్నులు వసూలు చెయ్యనని మదన్‌దాస్‌ వాగ్దానం చేశాడు. వెంటనే వసంతరాయ్‌ తన ఏజ న్వరూపొవ్ని చూపించి, తన పూజ మదన్‌దాన్‌ చే స్తే, శాశ్వతై శ్వర్యం కలుగుతుం దని చెప్పాడు. కృతజ్ఞతతో మదన్‌దాస్‌ గంగఒడ్డుని ఒక మందిరాన్ని నిర్మించి అందులో శీతలా నసంతరాయ్‌ దేవతల్ని స్టాపించి, పూజకోసం ఏర్పాట్లు చేళాడు, దీనితరవాత. వసంత్‌రాయ్‌ ఓక కాజీని ఎలా వశం చేనుకొన్నాడో వివరించే కఠ క్రాన్యంలో ఉంది. కొని ఈ భాగం పూర్ణంగా లేదు, వద్ధెనిమిదో శతాబ్టి ఉ త్తరార్థ ౦లో చాలామంది కవులు (ఈ కప్పృలందరూ దకీణ -వళ్చీమ రాఢాకి చెందినవాళ్ళే) శీతలా మంగళకొవ్యాలు వ్రాశారు. అవి వివిధ పరి మాణొలలో ఉన్నాయి. ఈవిధంగా [వాపినవాళ్లలో మాణిక్‌రామ్‌ గంగూలీ ఒకడు. ఇతను ఒక ధర్మమంగళ కోవ్యాన్నికూడా రచించాడు. ఈశాఖకిచెందిన కావ్యా లలో చాలా పెద్దకావ్యాన్ని రచించినవాడు నిత్యానంద చ్యక్రనదర్తి. ఇతని న్వస్థల మైన పూర్వదక్షిణ మిడ్నపూరులో ఇది (ప్రపిద్ధికి వచ్చింది, కృష్ణరామ్‌దాన్‌ (వ్రాసిన ఐదనకాన్యం, ఆఖరి కావ్యం లక్మీమంగళ కావ్యం. ఇది ఒక జొనవద కళమీద ఆధారపడి ఉంది. చివర ఇది ఆభ్యాన (మంగళ) కావ్యంగా మలచబడింది, గొడదేళానికి చెందిన ఇద్దరుస్నేపొతులు, దేశాటనంచేని ధనం నంపాదించుకొందామని బయలుదేరారు. కాంచీపురానికి బయలుదేరిన వీళ్ల ఒరిస్సాలోని దుర్గమ(వ దేశాలద్వారా (ప్రయాణం చేస్తున్నారు. వాళ్లలో ఒకడిపేరు వల్లభ్‌. వైళ్యకులానికి చెందిన ఇతవికి లక్ష్మీకటాక్షం ఉంది. రెండోవాడిపేరు జనార్దన్‌. ఇతను (బ్రాహ్మణకుబానికి చెందినవాడు. వల్లభుడు గుజ్ణంమీద పోతూ ఉంటే, జనార్దనుడు వెనకాల నడిచివస్తున్నాడు. తనకి ఆభిమూనప్యాతుడయిన వల్ల భుడి ధ్రైర్యాన్ని పరీక్షించాలని, లక్ష్మీదేవి తన నలిని పులిరూవపంలో అక్కడికి వంపింది. దానివి చూడడంతోనే బ్రాహ్మణుడు మూర్శపోయాడు, తనను రతీంచ వలసినదిగా లక్ష్మీ దేవివి మనన్సులో ,ప్రార్ధించుకొవి, వల్లభుడు ఆ పృలివి ఎదు శ్కొన్నాడు, పులి మాయమైపోయింది. మూర్శనుంచి తేరుకోడానికి తన 'స్నేవా

వదిహేడో శతాన్లి 143 శుడికి నల్లభుడు పాయం చేళాడు. ఇంక కొంతదూరం పోయేటప్పటికి వాళ్ళకి ఆక్కడ ఒక చెరువు కనబడింది. స్నేషాతులిద్దరూ మంచిపీబ్ళ తాగారు. గుజ్జం వీళ్ళు శాగటోతూం పే, చెరువులోంచి ఒక సెద్దపామువచ్చి, ఆ గుళ్ణాన్ని మింగేపి చెరువులోకి ములిగిపోయింది. తన గుజ్జం తన కళ్లముందే నళించడంచూచి, చుఃఖంసట్టలేక వల్లభుడు తానుకూడా నీళ్లలోవడి చచ్చిపోవాలనుకొన్నాడు. జనా ర్హమడు అకన్ని ఊరడించి. లత్మీ దేవిని (ప్రార్థించుమవి చెప్పాడు. అన్సుడు లక్ష్మీ బేవి వృద్దవాహ్మణ స్తీ రూపాన్నిధరించి వాళ్లదగ్గిరికి వచ్చింది. అమెచేతిలో ఒక వంజరం, దానిలో ఒకపిట్ట ఉన్నాయి. యువకులిద్దరూ నిరుత్సాహంగా ఉండడం చూచి ఆమె ఇలా అంది- *మీదుఃభఖావికి కారణం ఏమిటి? నేను ఒక (బాహ్మణుడి కూతుర్ని. నాకు మంత క్తులు ఉన్నాయి.” తమగుణ్హాన్ని ఒకపాము మింగి, చెరు వులో ములిగిపోయిందవి వాళ్లు చెప్పారు. వెంటనే ఆమె ఆ వంజరంతెరిచి, పడని విడిచింది. పక్షి నీళ్ళలోకి ములిగి, పాముని నోటిలో కరుచుకొని వైకి వచ్చింది, పాముకడుప్ప చీల్చగానే, అంతకుపూర్వం ఆవి మింగినజంతుపులన్నీ నజీవంగా బయటపడ్డాయి. తనచెవిలో తాను ఆభరణంగా ధరించిన కమలాన్నితీని, లక్మీ దేవి వల్లభుడికి ఇచ్చి, ఏదై నా ఆపద వచ్చినస్పును దానిని తలమీద పెట్టుకోవలనినదిగా చెప్పింది. ఇది చెప్పి, ఆమె మాయమైపోయింవి. స్నేహితులిద్దరూ ముందు ముందుకు (ప్రయాణం సాగించారు. వాళ్లు వెళ్ళిపోడావికి వెనకకు తిరగగానే, పాము మామూలుగా అయిపోయి, చెరువులోకి వెళ్ళిపోయింది.

కొంతకాలానికి స్నేహితులు, ధనవంత మైనా వనిర్మానుష్యంగాతన్న ఒక నగ రావికి చేరుకొన్నారు. జనార్దనుడు వెళ్లిపోదామసుకొన్నా, వల్లభుడికి ఆశ్చర్యం కలగడంచేత ఇద్దరూ ఆగారు. రాజప్రాసొదావికివచ్చి, దావిలోంచి మూడు గదుల ఛ్వారా వెళ్ళారు. నాలుగోదావిలో ఒక రాక్షసి సింహాననంమీద కూర్చుని ఉందిం 'స్నేహితులిద్దరు నమస్కా.రంచేసి తమకథవి విన్నవించారు. ఆమె వాళ్ళకి ఆతిథ్యం ఇచ్చింది. జనార్టనుడు వెంటనే వెళ్లి పోదామని అన్నా. వల్లభుడు లక్ష్మీదేవి నాగ్జా వాన్ని జ్ఞాపకంచేసి, అతన్ని ఆపాడు. ర్యాత్రి ప్రశాంతంగా గడిచింది, తాను ఆహారానికి వెళ్లేముందు రాక్షసి, తన అశ్రయంలోతఉన్న ఆ దేశపు రాజప్పుత్రికకి అనార్హ నుజ్జీేచూపి, ఆతము రాజప్పుతికి తగినభ_ర్త ఆవి చెప్పింది. తరవాత, రాజ శుమారిక, జనార్దనుడు ఉద్యానవనంలో కలుసుకొని వరన్పరం (సేమించుకొన్నారు. శాను వీరసింహుడనే రాజు కూతురుననీ, తనపేరు రత్నమాల అవీ, ఒక ముషీ

144 వంగ సొహపిఠ్య చరిత్ర శ్వరుడి శాసవశంచేత తన తండ్రీ మొదలై నవాళ్లందరూ రాక్షసిచేత కబశింవదిడ్డా రనీ, ఆ రాజకుమారిక జనార్జమడితో చెప్పింది

తరవాత వాళ్ళు భార్యాభర్త లయ్యారు. రాక్షసీ మౌనంగా ఒప్పుకొంది. మర్నాడు స్నేహితులిద్దరూ బయలుదేరి వెళ్ళిపోయారు. వాళ్ళు తిరిగినచ్చేటన్పుడు తప్పక రానలపిందిగా రాక్షపి చెప్పింది. వెళ్ళివెళ్ళి వాళ్ళు నమ్యుదతీరాన్ని చేరు కొన్నారు. ఇంక ముందుకు వెళ్ళడానికి మార్గంలేక వాళ్లు లక్ష్మీ దేవిని ప్రార్థించారు: ఆమె నముద్రంలో దారిచేసింది. ఒకవైపు నముద్రమూ,. రెండోవైపు లక్ష్మీవివాన మైన కమలాదహ సరస్సు ఉన్నాయి. ఈ రెండిటిమధ్యనుంచి గుజ్జంమీద ఇద్దరు శ్నిహితులూ వెడుతున్నారు. ఆకస్యా త్తుగా వాళ్లకి కమలాదహ నరస్సులో ఒక అద్భుఠదృశ్యం కనబడింది. నీటిమీద, సస్యశ్యామలమైన ఒక భూభాగం కన బడింది. దావిమధ్య వికపించిన పద్మం, సద్మంలో రకరకాలైన ధాన్యపుకంకులు ఆభరణాలుగాధరించి, ఒక అతిలోకసౌందర్యవతి కూర్చుని ఉంది. కొంతకాలానికి స్నేహితులు కాంచీపురం చేరుకొన్నారు. ఆ నగరంలోవి దృశ్యాల్ని చూస్తున్న వీళ్ళవి చారు లనుకొవి, దండనాధిసతి పట్టించి రాజా ఎదుటికి తీసుకొవివచ్చాడుం మీ రెవరని రాజు అడిగాడు. దురదృష్టవళాత్తు, వల్లభుడు తమ సాహనయ్యాతమి వర్ణించి చెప్పాడు, కమలాదహ నరస్సులోని దృశ్యాన్ని తాను న్వయంగాచూచి. వాళ్ల మాటల నత్యానత్యాల్ని తేల్చుకోవాలని రాజా అనుకొన్నాడు. ఆ దృళ్యాన్ని వాళ్లు చూపంచలేకపోయారు. వల్లళుణ్ణీ వధ్యస్థానానికి తీనుకొవి వెళ్ళారు. చివరి గడియలలో వల్లభుడికి లక్ష్మీదేవి వాక్యాలు జ్ఞాపకం వచ్చాయి. దేవి ఇచ్చిన వవ్వువి అమె చెప్పినట్లు చేశాడు. వెంటనే దేవి, వృద్దవ్రాహ్మణ నీ రూవంలో, పిట్టి ఉన్న పంజరాన్ని చేతిలోవట్టుకొని (వ్రళ్యకం అయింది. వల్లభుడివి విడిచి 'పెట్దవలపినదని (ప్రార్టించింది. ఎంతగానో బతిమాలింది. లాభంలేకపోవడంచూచి. పంజరంలోంచి పిట్టని విడిసించింది. సిట్ట రాజుని భయపెట్టింది. వల్లభుడిని రాజా విడిచిపెట్టి. తన కూతుర్ని ఇచ్చి వివాహంచేశాడు. తరవాత దేవి రాజుకి తానే ధాన్యలక్ష్మినవిచెప్పి, కమలాదహ వనరస్సులోని దృళ్యంకూడా చూపించింది. కొంఠకాలం పోయినతరవాత, వల్లభుడు ఆతనిభార్య, జనార్దనుడితోకలిసి ఇంటికి బయలుదేరారు. ఈ మాటు నముద్రంమీద (ప్రయాణంచేసి, తీరాన్నిదిగి, దుర్గమా రణ్యాలద్వారా (ప్రయాణం సాగించారు. కొంతకాలానికి. రాక్షసి ఉన్న ప్రాసాదాన్ని చేరుకొన్నారు. రాక్షన్‌ వాళ్లవి ఆదరించి స్వాగతంచెప్పింది. తరవాత, తన పోషణలో ఉన్న రాజకుమారికని జనార్దనుడికి అప్పజెన్సి, ఆమెతో ఇలా ఆంది:

నదిహేడో ళతాన్లి కేర్‌

“వాప చేఠనైనవిధంగా విన్ను పోషించాను. నువ్వుకూడా నన్ను బాగా చీవించావు. సీ జనపీజనకుల హత్యవి నువ్వు మనస్సులో పెట్టుకోలేదు. విన్ను వేను బ్రాహ్మణుడికి ఇచ్చి వివాహంచేశాను. వీ ఇంటికి నువ్వు వెళ్ల. వరమాదరంతో పీ ప్వామిసేవ నువ్వుచెయ్యి. నా ఆపరాధాల్ని శమించు. నన్ను విందించకు, నువ్వు అదృష్టవంతురాలివి.'” మాట్లాడుతూంటే విశాచరికి కళ్ళవెంట నీళ్లువచ్చి మిగ్గలమీదుగా కారాయి. మనుత్వంతో కన్యని కౌగిలించుకొంది. అందరూ ఆమెకి నమన్కరించి పెలవు తీసుకొన్నారు. విళాచరికూడా. ఆ (ప్రాసాదాన్ని విడిచిపెట్టి. తపన్సుచేసుకోడావికి వెళ్లి పోయింది. ఇద్దరు న్నేహాతులుం భార్యలతోటి వ్షేమంగా ఇల్లు చేరుకొన్నారు. లక్ష్మీదేవిపూజ మహావైభవంతో జరిగింది. కొంత కాలానికి వల్లభుడికి ఒక కొడుకు పుట్టాడు. దీవితో కథ ముగుస్తుంది

కృష్ణరామ్‌దాస్‌ (వ్రాసిన కావ్యాలుగావి, ఇతర కవులు(వానిన కావ్యాలుగాని, ఈ శతాన్చిలో (సజల మనస్సుల్ని పూర్ణంగా ఆకర్షించలేదు. మంగళకావ్యాల యుగం గతించడమే డీవికి కారణం. భిన్నథిన్న ఉపాననావద్దతులమీద, ఉపాన్య చేవకల మీద ఆభ్యానశ్లై లిలో రచించే నుంగళకొన్యాల కొలం వెళ్లిపోయినా. ఆ దేవతల పూజ పోలేదు. కావి, వైష్ణవ (వ్రభావంవల్ల వై ష్పవగీకాలు నహృదయుల మనస్సుల్ని

) ఆకర్షించి, సాహిత్యనృష్టికి మార్గదర్శకాలయ్యాయి. ఇందుచేత జానపద దేవతల,

ప్పావిక బేవతలపూజ విస్తృతంకాక, ఆఅ యా (క్రతుకలాపాలకి నరిమితమై పోయింది.

వంగపాహిత్యావికి కృష్ణరామ్‌ చేసినసేన ఇంకొకటి ఉంది. ఇది ముఖ్యంగా చెన్చవలసింది. పాందుస్తానీ భాషని నంగకావ్యంలో, కొంతవరకు వి_వృతంగా వాడిన మొదటి నంగకవి కృష్ణరామ్‌దాస్‌. ఇతవి గాజీ (ఆశిష్టభాన అయినా అతను మాట్లాడేది) ధారాళంగా పాందూస్తానీ మాట్లాడుతాడు.

[0

గ్‌ ఆరకాన్‌ కవులు = ఉత్తరకాలీన ముస్లిము రచయితలు దిగువబర్మాలో, వంగదేశానికి సరిహద్దున ఆరకొన్‌[ప్రాంతం ఉంది. ఇక్కడిభాష జీబెటో.బిర్మన్‌ కుటుంబానికి చెందిన భాష. పదిహేనోశతాబ్టి (ప్రారంభంలో, బర్మా రాజు ఆరకాన్‌ రాజ్రీన నర మైన్లాని ఓడించినప్పుడు, అతము తన(పొంతంనుంచి వంగదేళావికి పొరిపోయివచ్చి (1404) గోడరాజదర్పారులో తల దాచుకొన్నాడు. ఛాలా సంవత్సరాలతర్వాత, వంగసుల్తానై న జలాలుద్దీన్‌ పొహాయ్యంతో, నర మైల్లా తనరాజ్యాన్ని తాను నంపాదించుకొన్నాడు. వంగదేశావికి ఆరకాన్‌కి ఆవిధంగా పాంస్కృతికనంబంధం ఏర్పడింది. ఆరకాన్‌ రాజా, వంగదేశంలో ఆజ్ఞాతవానంలో ఉన్నప్పుడు అక్కడి నంగీతపాహిత్యాలు ఆతన్ని ఆకర్షించి ఉంటాయని మనం ఊహించడంలో వివ్రతిపత్తి లేదు, తామ రాజై నవెంటనే, నరమైళ్లా ఆ సాంస్కృతిక సంబంధాల్ని దృఢకరంజేపి, ఆరకాన్‌లో నంగ వంన్కృృళతికి దోహదం చేశాడు. కావి, ఇది ఎంతకాలం కొవసాగిందో విశ్చ యంగా చెప్పలేము, రాజకీయంగా ఆరకాన్‌, చిటగాంగ్‌లో ఉన్న వంగరాజ (ప్రతి విధుల చెస్పుచేతలలోమా(తం చాలాకాలం ఉంది. వదిహేనోశతాల్లీయొక్క. ఉత్త రార్టంలో మొదటి పాతిక నంవత్పరాలలోమ. ఈ పరిస్టితి తారుమాగర్తై, ఆరకొన్‌ (వభుత్వం చిటగాంగ్‌ వి స్వాధీనంచేనుకొవి, కొంతకాలం తనసలుకుదిడిని ఆక్కడ శెల్లించుకొంది. కాని. పదహారోశతాన్టి మొదటి పదిసంవత్సరాలలోమ, హుసేన్‌ షా పేనాధిసతులలో ఒకడైన నస్రత్‌ షా మళ్ళీ చిటగాంగ్‌ని స్వాధీనం చేను కొన్నాడు. ఆరకాన్‌ ప్రభుక్వంచేతులలో చిటగాంగ్‌ ఉన్నప్పుడు, వంగదేళానికి (మిగిలిన భారత దేశానికి) ఆకకాన్‌ ప్రాంకావికి సాంస్కృతిక మైన ఆదాన్యపదానం బాగా జరిగింది. దీని ర్యవసానంగా ఆరకాన్‌ రాజదర్బారులో నంగభాష ముఖ్య మైన సాంన్కృృతికభాషగా అంగీకరించబడింది. ఆరకాన్‌ రాజ్యంలోవి ముఖ్యో ద్యోగులలో చాలామంది చిటగాంగ్‌ (ప్రాంతంవాళ్ళు కావడంచేత, వాళ్ల మాతృ భాష వంగళాష. పరిసర్మప్రాంతాలనుంచి వచ్చిన ఉద్యోగుల మాతృభాషకూడా ఆదే. ఈ కారణాలచేతకూడా, ఆరకాన్‌ రాజదర్చారులో నంగభాషకి, వంగ నంన్కృతికి ఒక విశిష్టస్ట్థానం లభించింది.

ఆరకొన్‌ కవ్పలు,ఉ లత్తరకొలీన మున్తిము రచయిశలు కేశ?

హుసేన్‌ షా వంశంయొక్క (ప్రాభవం పోవడంతోనే, ఆరకాన్‌రాజ్యం వంపూర్ణ స్వాతం (క్ర్యాన్ని పొందింది. కొని, వంగభాషమయొక్క (వ్రభావం తగ్గలేదు. ఇంకా ఎక్కువై ందికూడాను । ఆరకాన్‌రాజులు నంగభాషారూవంలో ఉండే పేర్ణవి "పెట్టుకొన్నారు. కొందరికాజుల విషయంలో, ఈ పేర్గుతప్పు, వాళ్ళ అనబపేర్లు తెలియనంతగా, ఈ ఆచారం పాతుకుపోయింది, ఉదాహరణగా, థిరిభుధమ్మ (శ్రీ నుధర్మ ఆనేపేరు ఆరకాన్‌ ఉచ్చారణ్యపకారంగ్రా అనేపేరు మనం (గ్రహించ వచ్చును, ఈరాజు విషయంలో మన కీ పేరుతప్ప, ఇంకేపేరూ తెలియదు. ఆర కాన్‌ వెళ్ళి నివానం ఏర్పర్చుకొన్నవాళ్లు, సాధారణంగా ముస్లిములు, అక్కడి దర్చారులోవి ఉద్యోగులుకూడా వంగ ముస్తిములు, ఈ కొరణాలచేత, ఆరకాన్‌ రాజదర్చారులో ముస్లి ములనభావం పరిగణనకి వచ్చేటంత ఉంది. పదిహేడో శతాబ్దిలో, సామాన్యంగా జరిగినట్లు, ఆరకాన్‌రాజులు ముస్తి ము పేర్ల నుకూడా పెట్టు కొన్నారు. పూర్వ దక్షిణ వంగదేశంలో పరాగల్‌ ఖాన్‌, ఆతనికొడుకు ననత్‌ఖాన్‌ (ప్రారంభించిన సాహిత్యసర్యపదాయం, వదహారోశతాబ్టి చినరిరోజులబో ఆరకాన్‌ రాజదర్చారులోకి (ప్రవేశించింది.

ఆరకాన్‌ (వభువులు, (వజలు నూట్లాడేభాష ఆవకాన్‌భావ. బర్మాభాషకి నన్నిషా ఈంగా ఉండే టిబెటో_చీనాభాషా సంబంధి ఇది. ఆర్యనం(ప్రదాయానికి తరవాత చూరమైంది. కావి వదిహేనోశతాల్సి నుధ్యకాలంనుంచి ; రాజోద్యోగులద్వారా, వర్తకులద్వారా. ధన నంపాదనాతత్సరులై న సాహనులద్వారా. వంగభాషా పంస్కృృతుల్యప్రభావం కిందికి వచ్చింది. కొండలమీదమంచి, నము(ద్రమార్షంద్వారా వీళ్ళందరూ ఇక్కడికి వచ్చేవాళ్లు, ఒక శతాబ్దం పోయేటప్పటికి ఆరకాన్‌ రాజ చర్చారు, వంగరాజదర్చారుయొక్కు ఆడారవ్యవహారాల్ని నభ్యతా సంన్కృతుల్ని అలవరచుకొన్నది. ఆరకాన్‌లోవి నాగరకసమాజంలో వంగపాపాత్య సంస్కృ శులు, వంగీఠనృత్యాలు బహుళ్నపచారంలో ఉండేవి.

మనకు తెలిసినంతవరకు, ఆవకాన్‌ రాజుల పోషణకింద కవిత్వం (వ్రాసిన మొట్ట మొదటి వంగకవి దౌలత్‌ కాజీ, ఇతనిపోషకుడు, ఆరకాన్‌రావైన శ్రీ సుధర్మ (థిరిథుధమ్మ్రయొక్క_ 'పేనాధిపతులలో ఒకరైన ఆషఫ్‌ఖాన్‌, (శ్రీ సుధర్మ రాజ్య కాలం 1622 నుంచి 1688 నరకు ఉంది. ఆప్రవ్‌ఖాన్‌ సూఫీ సంప్రదాయానికి చెందినవాడు. దౌలత్‌ కాజీకూడా ఆ సంప్రదాయానికి చెందినవాడే కావచ్చును. వళ్ళిను భారత కవిత్వంలో (రాజస్థానీ, గుజరాతీ, షాందీ, అవధీ, థోజపురీ భాష

146 వంగ పాపాశ్య చరిత లలో) ఉన్న (పేమకథల్ని (వ్రచారంలోకి శ్రేవడంకోనం ఆషన్‌ఖాన్‌ తన కవి యెవ దొలక్‌ కాజీవి లోర్‌. చంద్రాణీ. మయనా కథని పాంచాలీ అఖ్యానకావ్యంగా గ్రాయవలసివదవి కోరాడు. ఈ కథ జానవదగీశాలలోకి, నృత్యంలోకి వ్రవేశించింది. వద్దానుగోళశాల్లిలోని ఒక మైలిలీ రదనలో లోరిక్‌ నృత్యం "సేర్కొవవిడడందేత. ఉత్తర వీవోరులో ఇది మంచివ్రచారంలో ఉందని తెలుస్తోంది. ఈ లోరీగీఠం ఇప్పుడు దడీణ వీహారులో కూడా (వశాదరణవి చూరగొన్నది. ముఖ్యంగా ఇది అహీర్‌(వ్రజలలో ఆదరాన్ని పొందింది. ఇప్పుడు దక్షిణ లీహారులో (వచారంలో ఉన్న కథ కొంతవరకు మూలంకం టె భిన్నమైనది. వంగదేశంలో ఈ కఠ బాగా 'శెలినిండక పోవచ్చును. ఈ కథవి రౌలత్‌ కాజీ, (ప్రాదీన రాజప్టావీలో సాధన్‌ అనేకవి (వ్రాసిన కాన్యంమంచి (గ్రహించాడు దీవి లిభిత్యప్రతులు ఈమధ్యనే పైకి వచ్చాయి. తన కొవ్యాన్ని పూ్తిచేయకుండానే దౌలత్‌ కాజీ చనిపోయాడు. శర వాత చాలా నంవత్నరాలకి (1658) ఆలాఉల్‌ అనే. ఆరకాన్‌కిచెందిన ఒక నంగ కవి దీవిని పూర్తిచేశాడు. ఈ కావ్యానికి. నతీమయనా అనీ లోర్‌చంద్రాజీ అవీ రెండుపేర్లు ఉన్నాయి. దీవికథ ఇది ; గోహారి'వి వరిపాలించే లోర్‌*కి మయనా (లేక మయవామతి అనే భార్య ఉంది. వాళ్ల దాంవత్యజీవితం హాయిగా వెళ్ళిపోతోంది. కొంతకాలానికి ఒక యోగి వచ్చి లోర్‌కి చంద్రాణియొక్క చిత్రనటాన్ని చూపించాడు. అమె మొహరా" రాజ కుమారిక, చంద్రాణిభర్త యుద్ధవీరురైన ఒక పొట్టివాడు, ఈ కారణంచేత వాళ్ల 'వైవాహికజీవితం నుఖంగా లేదు, రాజకుమారిక అయిన చంద్రాణియొక్క (సేమవి నంపొదించాలనే కోరిక, లోర్‌కి కలిగింది. వెంటనే మొహరావెళ్ళి. ఎలాగో చంద్రాణీని కలునుకొన్నాడు. ఆమె అంగీకరించింది. (ప్రేమికులు సుఖంగా ఉండగా, ఎక్కడికో వెళ్ళిన చంద్రాజీ భర్త తిరిగివచ్చాడు. వెంటనే వాళ్ళిద్దరు ఆ (ప్రాంకాన్నివిడిచి పారిపోవలని వచ్చింది చంబాణ్‌ భ ర్త వాళ్ళవి వెన్నంటి తరుముకొవి వెళ్లాడు. వురువులిద్దరూ ఒక అరణ్యంలో కలుసుకొన్నారు. వెంటనే ద్వంద్వయుద్దం (ప్రారంభం అయింది. ఆ యుద్ధంలో చండద్రాణీభ_ర్త మరణించాడు. అప్పుడు చంద్రాణితండ్రి లోర్‌వి అల్లుడిగా చేనుకొవి, రాజ్యాన్ని ఇచ్చాడు. ఇక్కరీకి _వథమభాగం (లోర్‌.చందద్రాజి ముగున్తుంది. “1. గ్రామప్రాంఠం అని కన్దార్థం (హిందీలో గనాక్యీ ౮౮ ఏ. యువకుతన్‌ కబ్దార్థం (హిండీలో లొండా) శ మనారా, మోహకర ళద్దిభనం, మోహ సెస్టైది అవి అర్థం.

అరకాన్‌ కవులు.ఉత్తరకాలీన ముస్లిము రచయిశలు 49

ఇక్క.డనుంచి కథ, లోర్‌ యొక్క రాజ్యానికి మారుతుంది. ఆక్కడ లోర్‌ భార్య మయనామళి, తన భర్తకోనం కృశిస్తూ ఉంటుంది. దుర్గావేవి తనల ర్తవి తీనుకొవిరాగలదనే విశ్వానంతో, దేవివి అర్చిస్తూ ఆమె కాలం గడువుతోంది. ఈలోగా ఛాతన్‌ అనే ధనవంకుదైన యువకుడు, మయనామతిని కాండించి, అమెని ఎలాగైనా తనవళం చెయ్యవలనినదవి ఒకత్రీవి వియమిస్తాడు ఆశ్ర మయనామతి దగ్గిరికివచ్చి, తానామె మునరిదాదినని చెబుతుంది. అమె చాలా నేర్పరిళనంతో మయశామతి దయవి నంపాచిస్తుంది, కొని, తాను వచ్చినవవివి మఘయనామతికి ఆ స్త్రీ తెలియనేయడంతోనే, అమె మండివడిపోతుంది. మయనా మతి, అ స్త్రీని వెళ్ళగొడుతుంది. తనభర్తవి వెతకడానికి తన 'పెంవుడుచిలకతో ఒక (బాహ్మణుజ్జీ, మయశామతి వంప్పతుంది. ఆ బ్రావ్మాణుడు ఛాలాదేళాణ తిరిగితిరిగి చివరికి, మోవహరా చేరుకొంటాడు. లోర్‌ ఆతన్ని కలుసుకొన్నవెంటనే తఈనభార్య జ్ఞానకంవచ్చి, దుఃఖిస్తాడు. తనకొడుకుని సింహాననంమీవ కూర్చోబెట్టి, చంద్రాణికో కలిని లోర్‌ మయనామతిదగ్గిరికి తిరిగివస్తాడు. ఇది రెండోలభాగం (నతీ మయనామళి) లోవి కథ.

దౌలత్‌ కాజీ మంచికవి, తనకి నమకొలికమైన కవులశిల్పాల్ని ఆతను బాగా ఎరుగును. ఆతవికి నంస్కృత కొవ్యాలతోకూడా తగినంతనరిచయం ఉంది. కొళి దాను ఉనమానాల్ని, జయదేవుడి ఛందోవిధానాన్ని, దొలత్‌ కాజీ అక్కడక్కడ అనుసరించాడు. వైష్పవకవులికి ఆత నెంతో బుఇవడి ఉన్నాడు.

(శ్రావణమానంలో, తన భర్తయొక్క దూరదేశస్థితిని తలుుకొని మయనామతి దుఃభిస్తున్నట్ల్టుగా భావించి, దూతిక అన్నట్లుగా రచించబడిన *వార్‌ మాసీయి గీరంయొక్క ఆర్థంకింద వివరింపబడుతోంది :

“ఓ మయనా. శ్రానణమానం మంచి నుఖాన్ని తెస్తుంది, చిటనట చినుకల వానజల్లా, కామాన్ని _పకోపింపజేపి మనస్సువి జల్లుమనినిస్తుంది, నేలమీద పీటి ధారలు (ప్రవహిస్తున్నాయి; ర్యాతి అంధకారబంధురంగా ఉంది. వియకు (వప్రియురాలికో నల్లాపకే?లో ఉన్నాడు. ఆకాశం క్యామలంగా ఉంది. పొలాల మైదానాలు శ్యామలంగా ఉన్నాయి. దళదిశలు క్యామలంగా ఉన్నాయి. మేఘ[పియ శీతో శంపాలత ఆడుతోంది. ర్యాతి లైట భయంకరంగా ఉంది, కాని, లోనల నల్లాపాలకి అనువుగా ఉంది. (శావణం చాలా నుందరముకువు, కాని, హరి

150 వంగ సాహీఠ్య చరిత్ర లేకుండా నేసీ కొలాన్ని ఎలా గడవగలను ? నదులు పరవళ్లు తొక్కుతున్నాయి. గాలి త్మీవంగా వీస్తోంది. వీటివల్ల నా విరహం వాలుగురెట్లయింది.

నువ్వు రొజు దుపాతవి, కాని, మవ్విలా దుఃఖంగా ఉంటున్నావు, ఇంకా నేను లోర్‌యొక్క భార్యనవి అనుకోడం విఫలమైనది, ఏమిలాళం ?

(కవి అంటున్నాడు) మజనులయొక్క_ (పేమ నిత్యనూతనమైన మాల, అది వాడిపోదు. ఈ జగ త్తులో (ప్రకాశించే లన్కర్‌ నాయకమలణి (ఆష్రర్‌భాన్‌) ఈ విష యాన్ని ఎరగుమంి

ఆరకాన్‌ రాజదర్పారులో దౌలత్‌ కాజీ తరవాత (వఖ్యాతికి వచ్చినకవి ఆలాఉల్‌, ఇతనుకూడా మంచి పండితుడు. ఫార్బీ కవిత్వంతో ఇతనికి గాఢమైన నందింధం ఉంది. సంన్కృత సాహిత్యంతోకూడా తగినంత పరిచయం ఉందిం కొని, కవికాశల్పంలో ఇతను కాజీ ఆంతటి నేర్చరికాడు. రచనలోకూడా ఆంత సౌలభ్యం కనబడదు, ఇతనికి ధార్మికదృష్టి ఎక్కువ. అందుచేత, అక్కడక్కడ ఈ దృష్టి ఆతని కవిత్వాన్నికూడా మరుగుపరిచేటంత విహరంగంగా ఉంటుంది ఇది ఆతవికవిత్వానికి లోవం,

ఆలా ఉల్‌ జీవితం నుఖంగొ జరగలేదు. దిగువ నంగటప్రాంతంలోవి, ఒక (వ్రడేళావికి రాజవ్రతివిధి ఆయిన మజ్లీస్‌ కుతుట్‌యొక్క కొడు కితను. తండ్రి కొడుకులు ఒకసారి పడనలో వెడుతూం'టే. పోర్చుగీసు ఓడదొంగలు వాళ్ళని ఎదుర్కొన్నారు. ఆ పోరాటంలో తంగడి చవిపోయాడు. అలా ఉల్‌వి సీపాయిగా అరకాన్‌ 'సేనకి అమ్మి వేశారు. ఆక్కడ అశ్వవేనలో ఆతన్ని తీసుకొన్నారు, 'వేనలో చేరిన కొలదికాలంలోనే, నంగీఠత సాపాత్యవే త్తగా ఇతవిపేరు (వభ్యాతికి వచ్చింది. ఆప్పుడు ఆరకాన్‌వి సరిపాలిస్తున్న రాజు (శ్రీ చంద్రసుధర్మ (రాజ్య కాలం, 1652.1684). ఇతని మంతులలో ఒకడైన సులేమాన్‌కి, ఆలాఉల్‌వి గురించి తెలివింది. అవ్చటినుంచీ ఈ యువకుడం'కే, మంశ్రికి అభిమానం ఎక్కు వైంది. నులేమాన్‌కోరికమీదనే, దౌలత్‌ కాజీ అనంపూర్ణంగా విడిచి వేసిన కావ్యాన్ని ఆలాకల్‌ పూరించాడు (1850). ఇదిగాక ఫార్సీభాషలోంచి తుహ్చా అనే మఠ (గంథాన్నికూడా ఇతను అనువాదం చేశాడు.

శ్రీ చం్యద్రసుధర్మయొక్క సోదరి 'పెంపుడుకొడుకు, ఆరకాన్‌ యువరాజు అయిన మాగన్‌ తాకూర్‌,2 ఆలా4ల్‌కి మంచి స్నేహితుడు. యువరాజు కోరిక 1 మాగన్‌ అనేపేరు (మాగవ్‌ అంటే 'అదగిశెచ్యుకొన్న అవి అర్దం) ఇళన వంగభాష మాట్లాడే కుటుంవావికి చెందినవాడని తెలియచేస్తోంది,

అరకాన్‌ కవులు. శ్రరకాలీన ముస్లిము రచయిరలు క51 మీద కొవ్యాలు (వ్రాళాడు. వాటీలో ఆతవి అత్యు త్తమకాన్యం వద్మానతీకూడా ఉంది. మాగన్‌కి నూఫీ సంవ్రదాయం అం'హే ఇష్టం, జాయసీకవిత్వం అంటే చాలా అలి మానం. అందుచేత, జాయసీ కవి (వ్రాసిన వద్మావతి అనేకావ్యాన్ని, ఆరకాన్‌లోవి వాళ్లు సులభంగా చదివి ఆనందించడావికి వీలుగా. వంగభాషలోకి అనునాదం చెయ్యవలసినదని మాగన్‌ కొకూర్‌. తన స్నేహితుడు కవిఅయిన అఆలాఉల్‌వి ఆడిగాడు. అలాఉల్‌ అనువాదం. మూలాన్ని పూలర్తిగానూ తీనుకొవి రాలేదు; మూలాన్ని పూర్తిగామూ అనుసరించలేదు. వంగభాషలోవి ఆఖ్యానాత్మకమైన పాంచాలీరీకికి నరిపోయేవిధంగా, మూలాన్ని కుదించి అవసరమైనచోట్ల మార్చి ఆలాతఉల్‌ తనకావ్యాన్ని [వాళాడు. ఇతవికాన్యంలోవి కథ ఇది:

నాగసేన్‌ చిత్తూరు రాజు. ఆతవిభార్య నాగమతి. సింహళ రాజకుమారిక అయిన వద్మావతి సొందర్యాన్నిగురించి విన్న నాగపేనుడు, ఆమెను కొండీందాడు. ఒక్‌ యోగివేషం వేనుకొవి నాగపేముడు సింహకదేశం వెళ్ళి అక్కడ రాజకుమారిక ముందు తన నైపుణ్యం వదర్శించి అమెహృదయాన్ని చూరగొన్నాడు. వివాహా నంతరం దంపతులిద్దరూ ఓడలో న్వదేశావికి తిరిగివస్తూంపటే ఓడ ములిగి పోయింది. కొవి సమ్ముద్రదేవత నాళ్లని రక్షించాడు. రాజు ఇంటికి తిరిగివచ్చి తన భార్య లిద్దరితోను సుఖంగా ఉన్నాడు. కొని, ఈనుఖం ఆస్రేకాలం. నిలవలేదు వాగపేన్‌ అస్టానంలో ఒక తాంత్రికవిద్వాంపు డున్నాడు. అతవి'పేరు రాఘవ చేతన్‌. రాజు, ఇఠవియందు చూపిస్తున్న అభిమానాన్ని నపాంచలేక కొందరు శాజోద్యోగులు, అతనిమీద చాడీలుచెప్పి, రాజుకి కోనం తెప్పించారు. రా జతవివి తిరన్కరించి, అవమానవరిచి, తనరాజ్యాన్ని విడిచిపొమ్మవి ళానించాడు. రాజ్‌ పద్మావతి, తాం(తికవిద్వాంసుడి కోపాన్ని కొంత తగ్గించడావికి, ఆతను రాజ్యం విడిచి వెళ్ళిపోయేముందు. ఆతనికి తన హ_న్తకంకణాన్ని ఉపాయనంగా ఇచ్చింది. రాఘవచేతన్‌ అక్కడినుండి ఢిల్లీవచ్చి, సుల్తాన్‌ అల్లాఉిద్దీన్‌కి ఆ వాన్తకంకణం చూపించి, వద్మావతి ఆతి లోకసొౌందర్యాన్ని వర్షించిచెప్పాడు. అల్లాఉద్దీన్‌ మోహాం ధుక్రై, ఆమెమ తీసుకొవిరానలపినదవి ఒక సేవకుణ్ణి పంపించాడు, తవకోరిక విరాకరించబడినవెంటనే, అల్లాఉద్దీన్‌ చిత్తూరుమీద దండయాత్ర చేశాడు. యుద్ధంలో నాగసేన్‌ ఓడిపోయి, ఢిల్లీకి దబిందీగా తీమకొవి పోదిడ్డాడు. అతని వ్విశావస్యాకు లైన గోరా, బాదిలా (బాదల్‌) అవే సేవకులు, అతి కస్టంమీడ రాజువి చెర విడిపించి, చిత్తూరు చేరేబట్లు చేశారు.

కె52 వంగ పాహిఠ్య చరిత్ర క్‌ రాజు చిత్తూరులో రేనప్పుడు కుంభలనేర్‌ రాజయిన దేవ్‌పాల్‌, పద్మావతివి వళవర్భుకొందామవి (వయత్నించాడు. నాగసేన్‌ చెరనుంచి విడిపించుకొవి వచ్చిన వెంటనే, ఈ వార్త విన్నాడు. కోపంతో, ద్వంద్వయుద్దానికి రమ్మవి దేవ్‌పాల్‌వి నవాలు చేశాడు. అ యుద్దంలో దేవ్‌పాల్‌ మరణించాడు ; కొని నాగ సేన్‌ కీకూడా ఛాపవుదెబ్బలు తగిలాయి. అతని మృఠితరవాత, వాగమతీ పద్మావతుణు తమభర్త చితిలో కాముకూడా పడి నహగమనం (వతి) చేశారు. అల్లాడిద్దీన్‌ తన పేనతో చిత్తూరు (ప్రపేశించేటస్పటికి ఆ చితి ఇంకా మండుతూనే ఉంది. రాజనంశంయొక్క_. శాణులయొక్క సాహనకార్యాన్నిగురించి విన్న అల్లాఉద్దీన్‌, చితిముందు కాను కూడా జోహారులర్పించి, ఢిల్లీకి వెళ్ళిపోయాడు.

మాగన్‌ళాకూర్‌ కోరికమీద, ఆలాఉల్‌ ఫొర్చీభాషలోని, వైపుల్‌.ముల్క్‌. బది యూజ్‌ .ఇమాల్‌, అనే _పేమకావ్యాన్ని వంగభాషలో ఛందోబిద్దం చేశాడు. ఈ కావ్యరచన జరుగుతూండగా మాగన్‌ చనవిపోవడంచేత, కావ్యం పూర్తికాలేదు. మాగన్‌కాకూర్‌ చనిపోయినతరవాత, ఆలాఉల్‌ పోషణభారాన్ని సయ్యద్‌ మహ మ్మద్‌ మూసా వహించాడు, ఇతవి (ప్రోత్సాహంకింద, ఆలాఉల్‌ తాను మాగన్‌ శాకూర్‌ కోరికమీద (ప్రారంభించి పూలర్తిచేయకుండా విడిచిన ఫాక్పీకావ్యాను వాదాన్ని పూర్తిచేశాడు. మూసాకోరిక వనునరించి విజామి (వ్రానిన హర్‌ పైకర్‌ అనే కావ్యాన్నికూడా నంగభాషలోకి తెచ్చాడు. ఆ సమయంలోనే, షాజహాన్‌ కొడుకైన షాషాజా (వంగదేశానికి సుబేదార్సు ఆరకాన్‌ రాజదర్చారులో విర్వాసి తుడిగా ఉన్నాడు. మాజాని ఆలాఉల్‌ కలునుకొన్నాడు. ఇద్దరు విర్వాసితులకి 'స్నీహం ఏర్పడింది. రాజకీయ కారణాలవల్ల వూజా హత్య చేయదిడ్డాడు. ఆనంద లృంలో ఆలాఉల్‌ కూడా అనుమానించదిడి కారాగారంలో ఉంచదిడ్డాడు.. ఆతవి ఆన్తివి జస్తచేశారు. కొన్ని సంవత్సరాలకర్వాత ఆతన్ని విడిచారు. అన్నటికి అతను (థిలమైపోయాడు. [శీ చంద్ర సుధర్మ మం్యతులైన నయ్యద్‌ మూసా, మళ్లీస్‌ నవరాజ్‌లు ఇద్దరు అతని పోషణభారం వహించారు. మజ్లీస్‌ కోరికమీద ఆలాఉల్‌ వంగభాషలోకి నిజామి కవియొక్క. ఇన్కందర్‌ నామాని, దారా-సికం దర్‌-నామా అనేపేరుతో అనువాదం చేశాడు.

ఫార్సీ కవిత్వాన్ని నంగభాషలోకి ఆమవాదంచేనిన మొట్ట మొదటికవి ఆలాఉల్‌. ఇతనికి నంస్కృతం, వంగభాషు అవధి, ఫార్పీ మొదలై నభాషలు తెలునుమ. ఇందుచేత ఇతవికావ్యకై లి [ప్రొాఢమనోహరంగా ఉంటుంది. ఇతని కవితాళ కః

ఆరకొన్‌ శవులు.ఉ_తరకొలీన మున్లిము రచయిరలు కేప్‌3 దౌలత్‌ కాజీ కవితాశ_క్రి అంతటి వై విద్యశోభితమైనది నృజనాత్మకమైనది కొక పోయినా, ఇతను చేసినరచనలు స్టికమైనవి. పద్మావతిలోవి ఈ కిందిగికం. నాటి భాషాకొవ్యాలి సం్యవ్రదాయాన్ని చక్కగా స్ఫురింవజేస్తుంది.

“నా హృదయం _ బద్దలవుతోంది. జాగ్రదవస్థలోగాని, న్వస్నావన్థలోగావి అతను నాకెప్పుడు కనబడుతూ ఉంటాడు విధి నాకు ఏవిధంగా నిర్ణయించిందడో తెలియు. నాకు సరనువేది లభించింది. అజాగ త్తతో దానిని పార వేసుకొన్నాను. నా మనన్సులోవి దుఃఖాన్ని ఎవరికి చెప్పుకోను, నామ్మితులు ఇదివింపే చాలా వ్యథల పొలపుకారు. దుఃఖంచేత, ఈ 'రేయిందివళ్లు యుగాలుగా ఉన్నాయి. నీళ్ళ వైకి తీసుకొనిరాబడిన చేనలాగ ఎంతకాలం బిఠకగలను నేను? వా ఘటంలో ఎందుకు ఈప్రాజఇం ఇలా వట్టుకొని పాకఠులాడుతోందో! ఈ దుఃఖానికి పగలవి నాహృదయం కతినపాషాణం. మహాత్ముడైన నయ్యద్‌ మూసా జ్ఞానులలో తళలుడు. హీనుర్లైవ ఆలాతల్‌ విరహవేవనని గానం చేస్తున్నాడు.”

పొందువులి ధార్మిక కవిత్వంయొక్క. (వభావం ముస్లీ ముకవులమీదకూడా పడింది. మొట్టమొదట వాళ్లు తమ సోదర ముప్తిములకోనం (వ్రాసిన మతనంవంధ మైన కవిత్వం, హీందూకవిత్వ సంపదాయాల్ని అనుకరించింది. మఠ(నవ క్స్‌ ఆయిన మహమ్మదుయొక్క, మిగిలిన మహానుభావులయొక్క కథలు నలీ వంళ కావ్యం (పహాందువుల హరివంళంలాగ), రసూట్‌ విజయకొవ్యం (పాందువుల పాండవ విజయంళలాగ్స మొదలైనపేర్గతో మొద్దమొదట బయలుదేరాయి ఇలాంటీకావ్యాలు (వాసిన వృద్ధతరానికిచెందిన ముస్లిముకవులు చిటగాంగ్‌, సిలెట్‌ (శీ వాట్ట ప్రాంతాలకి చెందినవాళ్లు. చిటగాంగ్‌. సిలెట్‌ నగరాలు తూర్పు వంగ దేశంలో. పదహారోశతాబ్దిలో ముస్తిముల పాహితృకృషికి (సముఖ కేంద్రాలు,

చిటగాంగ్‌ కిచెందిన సయ్యద్‌ సుల్తాన్‌ 165! లో రసూల్‌ విజయకావ్యాన్ని రచించాడు. ఈ కావ్యంలో కొందరు వాందూదేనతణు, అవతారాలు, (ప్రవక్తలు కూడా చేర్చబడ్డారు. ఈ కవి యోగపిద్ధాంతంమీద కొన్ని వ్యాఖ్యానగంథాలు, కొన్ని వైష్ణనగీతాలుకూడా (వ్రాశాడు. వంగముస్లి ములకు, హిందువుల భారతంవంటి టగంథం జంగ్‌నామా (యుద్ధాల కథలు) కావ్యాలు. వీటిలో ఇరాన్‌ దేళాన్ని (పవక్తమహమ్మదు అనుయాయులు జయించి ఇస్త్లాముమతాన్ని వ్యాపింసనేయడం గావి ; (ప్రవక్త మహమ్మదుయొక్క మనుమలైైన హనన్‌, హుస్పేన్‌ సోదరుల వీరగాథ, వీరమరణంగాని వర్డి ంచదిడిఉంటాయి. ఈ సోదరుల వీరగాఠ, మహా

క్షెర్‌శ్తీ వంగ సౌహిత్య చర్మిక భారతంలోవి ఆభిమన్యునికథని పోలిఉంటుంది. ఇది ముఖ్యంగా షియాతెగకి చెందినట్లి ముస్తిముల కభిమాన పాత మైనది, వంగభాషలోని ఆతి (ప్రాచీనమైన జంగ్‌వామా కావ్యం, మతుల్‌ హొపేన్‌ (హుస్సేన్‌ మరణము) కావ్యం. దీవివి= చిటగాంగ్‌కి చెండిన మొహమ్మద్‌ ఖాన్‌ రచించాడు. కవియొక్కం ఆధ్యాత్మిక గురు వైన పీర్‌షా సుల్తాన్‌ (వేరణవలన రచించబిడింది. (1645). చిటగాంగ్‌ నుంచి వియలుదే[న జంగ్‌నామా కావ్యాలలో మరి రెండుకాన్యాలు చెప్పదగినవి ఉన్నాయి. వాటిలో మొదటిది, సద్ధెనిమిదోళతాల్లి (ప్రారంభంలో. ననరుల్లాఖాన్‌ తన అధ్యా త్మికగురువు పీర్‌ హమీదుద్దీన్‌ (ఫోత్సాహంకింద (వ్రాసింది. రెండవది మహ మ్మదు షాకోరిక నమనరించి మన్‌సూర్‌ (వాపింది.

ఉత్తర వంగడేళానికిచెందిన (ప్యవథమ ముస్తింకవి హాయాత్‌ మాముద్‌, మహరం వర్వ (మహాభారతంలోవి సర్వాల ననునరించిన పేరు మనే జంగ్‌ వానా కావ్యం 1728 లో (వాయదిడింది. ఇతని ఇతర్మగంథాలలో = ఫార్చీభాషాం తరీకరణంనుంచి వంగభాషలోకి అనువదించబిడిన హితోవదేశ్‌ (1782), హిత జ్ఞాన్‌వాణీ అనేపేరుతో ఒక ఇషస్లాముమత నందింధమైన (గ్రంథము (175%), ఆంబియావాణి అనే ఇంకోనుత్యగంథం (1758) ఉన్నాయి.

వద్ధెవిమిదో శతాబ్టి ప్రారంభంనాటికి, వళ్చిమ వంగదేశంలో, దామోదర్‌ నదికి దిగువప్రాంతంలో ఉన్న భుర్‌నుట్‌ (భూర్విశేస్టి అనేది పూర్వకాలంలోని పేరు ముస్తిముల సాహిత్యనృష్టికి కేంద్రస్థానమైంది. వద్దెనిమిదోళతాల్టి మధ్యభాగంలో కవిగా ఖ్యాతిపొందిన భారత్‌చం[ద్రరాయ్‌ ఈ (ప్రాంతానికి చెందినవాడే. ఫార్చీభాషా (ప్రభావం విశ్రేషంగాఉన్న ఆతవికవిత్వం, తన [ప్రాంతంలో (వ్రచారంలోఉన్న ముస్లిము రచయితల రచనల(ప్రభావాన్ని తెలుపుకోంది. ఈ ముసి మురచయితలలో మిక్కిలి పేరుసొౌందినవాడు గరీబుల్లా అనే కవి. ఇతను వద్దెనిమిదోశతాబ్లి (ప్రారం భంలోవివాడు కొవచ్చును, గరీబుల్లాకావ్యాలు రెండు మనకి లభిస్తున్నాయి. ఆమీర్‌ హాంజాయొక్కం జంగ్‌ నామా అనుసరణ ఒకటి. నూరుర్దీన్‌ జామీయొక్క ఫార్సీ కావ్యాన్ని అనుసరించి (వ్రావివ యూసన్‌ = జులేఖ రెండోది. గరీబుల్లా తరవాత నయ్యద్‌. హాంజా (ప్రముఖుడు, గరీబుల్లాయొక్క జంగ్‌నామాకి, ఇతను రెండవ భాగాన్ని (వాకాడు. (1702."84). ఇంతకుపూర్వం ఈ కఏ ఒక జాొనవపదకథని (గ్రవాంచి మధుమాలతి అవే కావ్యాన్ని రచించాడు. వోంజాయొక్కు మూడవ కావ్యం పేరు జయ్‌గుణేర్‌ పథి (జయ్‌గుణ్‌యొక్క పుస్తకం, ఇది హానీఫ్రా

ఆరకాన్‌ కవ్పులు-ఉ త్సరకాలీన మున్సిము రచయితలు కేరీర్‌ యొక్కం జంగ్‌వామా. ఈ కావ్యం ఆక్షోదిరు 1707లో పూదర్తిఆయింది. హోంజా యొక్క చివరి ప్ప న్తశంపేరు వోతింతాయ్‌ర్‌ కిస్సా (హాతింతాయి కఠలు) అని. ఈ కావ్యం 1801లో పూర్తి అయిందిం

వంధొమ్మిదోళతాన్టికి చెందిన ఈప్రాంతం ముస్లిం రచయితల్నిగురించి ఇక్కడ చెప్పవలసినది లేదు, ఈ రచయితలందరూ, కలక త్రాలో విద్యాగంధం ఆంతగా లేకుండా ఉన్నవాళ్లకోనం ప్పన్తకొలు (వ్రాశారు. ఈ రచయితలు ఫార్చీం పాండీ, ఉరుదూ భాషలలోంచి కథావస్తువుల్ని తీసుకొన్నారు. ఈ రచయితల భాషలో ఫాశ్చీ-ఆరబ్బీ. హొందీ వదజాలం ఈ భాషలతో సరిచయం లేనివాళ్ళకి ఆ రచనలు అర్థం కానంతగా ఉంటుంది. ఈ కలగలపుభాషకి ముస్తిము వంగభాష ఆవి పేరున్నది. దీన్ని మొదట్లో నృష్టించినవాళ్లు పశ్చిను వంగసప్రాంతావికి చెందిన ముస్తిము రచయితలు, తరవాత దీనివి ఉత్తర వంగదేశంలోవి ముస్తిము రచయితలు, వంధొమ్మిదోళతాల్టి చివరిరోజులలో చేబట్టారు.

ముస్లిం వంగకవిత్వాన్ని కేవలం ముస్లి ములే సృష్టించలేదు. ఒక్కొక్కప్పుడు వాందూరచయితల్ని, ముస్తిం కథావస్తువును తీసుకొని (వాయడావికి (పోత్సహిం చడంకూడా వుంది. దీవికీ మంచి ఉదాహరణ రాధా చరణ్‌ గోస్‌ వ్రాసిన జంగ్‌ నామా. ఇతనిది సశ్చిమోత్తర వంగదేశం.

(క్రమ(క్రమంగా, హిందువుల కావ్యరచనాపద్ధతివి అనుకరిస్తూ, ఇస్తాముసందింధ మైన వస్తుపున్నిగవాంచి రచనలు చెయ్యడం. వందొమ్మిదోళతాన్లీ (ప్రారంభం వాటికి, అధికమైంది. పొందువుల పురాణసద్దతుల అనుకరణకూడా ఆధికమైంది. హానన్‌ హంస్పేన్‌ సోదరుల బాల్య[క్రీడల వర్ణన, కృష్తమంగళ కొవ్యాలలోవి కృష్ణ బలరాముల బాల్య(క్రీడలననునరించి తీర్చి దిద్దబిడింది. ధర్మమంగళకావ్యాలలోని హరిశ్చ్ళంద్రకథ, వద్దెవిమిదోశతాన్టిలోని కృష్ణమంగళకొవ్యాలలోవి మహాదాత కర్టుడి కథ. ముప్లిములు(నాపిన కావ్యాలలో ఇస్తామునంబంధమైన కథలను మలచడంలో ప్రాయవడ్డాయి. బిర్జ్వాన్‌కి చెందిన అబ్బుల్‌ మతీన్‌. (నాసిన ఇస్లామ్‌ నలీ కేచ్చా ఈవిధంగా మలచబడిందే ఫరీద్‌ పూర్‌ కిచెందిన అజ్బుల్‌రహమాన్‌ (వ్రాసిన సూరజ్‌ జమాల్‌యొక్క_ ఉత్తరార్టంలోకి కఠ, మనపా మంగళకావ్యాలలోవి బేహులకథవి పోలి ఉంటుంది.

పిలెట్‌ (శ్రీ హట్టిలోవి ముస్లిములు, చాలానరకు సాంవ్క్భృతికవిషయాలలో. విడిగా విలక్షణంగా ఉన్నారు. సశ్చిమప్రాంతంలోని ఈమ పోదరమున్లి ములతో

156 వంగ షపాపాశ్య చష్మిక చాళ్లకి నందింధాలు తెగిపోకుండా ఉండడంచేత, ఈ ముస్పిములు వంగగదేశంలో ఉన్నా. నంవృృతివిషయంలో పళ్చిమ(ప్రాంతావికి సన్నిహితంగా ఉన్నారు. వంగ వంస్కృృతకికం టె, ఈ ముప ములనంన్కృతి కొంత విడిగా విలక్షణంగా ఉండ డానికి ఇదే కారణం. ఇక్కడి రచయితలు హిందీకవిత్వాన్ని ఎక్కువగా అద తి౦ంచారు. తనులో తాము వ్యవహరించుకొ నేటప్పుడు, కాయథధీలిపివి వాడడంకూడా ఉంది. వంధొమ్మిదోశతాబ్సి చివరి పాతికనంవక్పరాలలోను, ఈ లిపిలో పు న్తకాలు ఆచ్చువేళారు కూడాను. అందుకే ఈలిపికి సిలెట్‌ నాగరి అవి పేరువచ్చింది విలెట్‌ప్రాంశావికి చెందిన ముస్తిముకవులు ; వైష్ణవగిశాలు (వ్రాయడంతోమ. మార్మికకావ్యాలు (వాయడంతోను, కేవలం (సేమాఖ్యానకావ్యాలు వాయడంతోను శృ స్తివడ్డమే కాకుండా, వీటిరచవనే ఎక్కువగా అమోదించారు.

వంగదేశంలోవి వశ్చిమప్రాంతంలోను, ఉత్తర్యప్రాంతంలోము, నత్యవారా యణ్‌ అని హందుపులచేత, నర్యపీర్‌ అవి మున్షిములచేత ఆరాధించవిడే ఒక కొ_త్తదేవత రూపుదాల్బడం జరిగింది. స్థావికుల్తైన ముస్సిముఫకీరుల వవిత్ర జీవి తాల్ని ఆధారంగాచేమకొవి కొవ్నికథణు బయణగదేరి, ఒక కొ త్తరకమెన ధార్మిక కవిశారచనకి దారి చూపించాయి. ఈ కథాకౌవ్యాలలో కీర్తించబడే దేవకే ఈ సత్య పీర్‌ (నత్యనారాయణ్‌ -హక్‌' (విజమైనట్టి) అయిన వారాయజ్‌ ). ఈ కావ్యాలు (వ్రాపిన (నత్యపీర్‌ పాంచాల్సి వాళ్లందరూ, ఇంచుమించుగా హిందువులే. వంగ 'దేళంలోవి ముస్లి ముపీర్ల నుగురించి వివరించేగ్రంకం షేక్‌ సుటోధయ అనేది. ఇది నుమారు 1500 ప్రాంతంలో రచించదిడింది. మనకి తెలిసినంకవరకు పీర్ణ (వంగ వంవ్రదాయాన్ని అభివర్షించే మొదటిగంథం ఇదే. ఇది సంన్కృత వంగభాషల మ్మిశమైనభాషలో (వ్రాయబడింది. వంగదేశాన్ని లక్ముజపేన మహారాజు పరిపొ లిస్తున్నరోజులలో అక్కటడికివచ్చిన (ఈ పుస్తకాన్ని అనువరించి) షేక్‌ జలా లర్దీన్‌ అనే ధార్మికుడియొక్క శక్తుల్ని ఈ్యగంథం వర్తిస్తుంది. తతృందింధమైన కథలు దీవిలో చాలా ఉన్నాయి. దీనిలోవి కొన్నికఠథలు” సంఘటనలు చాలా పురా తనమైనవి. వాటిలో ; ఒకన్త్రీ సంగీఠకంవింటూ నమ స్తం మరిచిపోయి, నూతులో చేద వెయ్యడావికిఐదులు తఈనకొడుకుని, వేసిందనే కథ ఆపూర్వమైంది. ఇతరత్ర కనబడనిది ఎవిమిదోళతాబ్దికిచెందిన, మహాస్థాన్‌ దగ్గిరఉన్న పాడుబడిన దేవా లయంలో ఒక ఫలకంమీద ఈ గాథ చిితించవిడిఉంది, దీవినిబట్టి, షేక్‌ నుటోధయ ఆంఠకిపూర్వం (ప్రచారంలోఉన్న నజాతీయగాథల్ని ఉవమోగించుకొన్నదవి తెలు స్తుంది.

అరకాన్‌ కివులు-ఉక్రరకాలీన మున్లిము రచయితలు కే57

ఏది ఏవిధంగా ఉన్నప్పటికీ. వంగదేశంలో ఈ పీర్ణనం్యవదాయం వదమూడో శతాబ్దంలో ప్రారంభమైవదనవి చేవ్పవచ్చును. నత్యపీర్‌యొక్కమపహిమల్ని వర్ణించ డానికి కొందరు రచయితలు జొనవదకథల్ని తీసుకొన్నారు. ఒక మున్లిము జమీం దారు కోరికమీద- ఉ త్తరవంగదేశావికిచెందిన కృష్ణహరిదాననేకవి, ఈ కాకి చెందిన కావ్యాలలో, బృహత్యా వ్యాన్ని రచించాడు దీవిలో ఈకవి స్టావికమైన జానవదగాథల్ని బాగా ఉవయోగించుకొన్నాడు. కొవి, ఈ ళాఖకిచెందిన రచనలు చేసిన కవులందరూ చిన్నచిన్నకావ్యాలు వ్రాశారు. వాళ్లందరూ చండీమంగళ్‌, థర్మమంగళ్‌ కొవ్యాలలోవి నర్తకులకథలనే మాదిరిగా తీనుకొవి తమ కావ్యాల లోవి నన్ని వేశాల్ని కల్పించుకొన్నారు. ఈ రచనలకి సాషాత్యగొరవం లేదు. పాందూముస్తిముల నఖ్యతకోనం చేసిన (వ్రయక్నాలుగామాత్రం వీటికి స్థానం ఉంది. కొత్తగా వెలిపిన ఈ నత్యపీర్‌ లేక నఠ్యనారాయణ్‌ అనే దేవత, వద్దెవి మిదోళతాన్టీలో విహంళవ్రచారానికి వచ్చింది. ఘనరామ్‌ కవిరత్న, రామేళ్వర్‌ భట్టాచార్య, భారత్‌ చం్యదరాయ్‌ మొదలయిన (వ్రముఖ కవులందరూ, ఈ శతాబ్దిలో నత్యనారాయణ్‌ పాంచాలీకావ్యాలు (పరిమాణంలో చిన్నవే అయినా) (వ్రాశారంపే, దీవిప్రాచుర్యం మనకి అర్థమవుతుంది.

క! పద్లెనిమిదో గతాబ్రి= ఠి ల (పవృత్తులు, ఫలితాలు బొరంగజేబు రాజనీతి కారణంగా, విస్తృతమైన మొగలుసామాజ్యం, ఆతని మృతి (170%ళో ముక్సముక్క లై పోయింది. దీర్చకాలం,. దూర(ప్రాంకాలలో అతను చేసిన యుద్దాలవల్ల స్మామాజ్యం జీర్ణించిపోయింది.. వివిధ ప్రాంతాలలోవి సుబేదారులు చిన్నచిన్న న్వతం[త్రరాజులుగా, నవాబులుగా పై కివచ్చారు. ఆదేవిధంగా వంగదేశంలోనూ జరిగింది. పంగదేశపు సుబేదారు నస్వతం౦త్రుడై నవాబు అయ్యాడు, దీవికితోడు వాణిజ్యంకోనం మవదేశంవచ్చిన పాళ్చాత్యవాణిజ్య నంఘాలు దేళ శాజకీయాలలో జోక్యం కలగజేసుకోవడం మొదలుపెట్టాయి. వంగటేశావికి కేంద్ర మైన గంగానదియొక్క దీగువప్రాంతంలో, ఆ వాణిజ్యసంఘాలు (కమ్మకనమంగా దేళంయొక్క పాంఘిక, రాజకీయరంగాలలో (ప్రవేశించి (వముఖపా(త నిర్వ హించడం (ప్రారంభించాయి. ఢిల్లీయొక్కు పలుకుబడి నడలిపోవడం, హగ్లీ ఒడ్డున వాణిజ్యగృహాలు నిర్మించదిడడం ; స్టావికమైన ఒక నగరనంస్కృతికి పునాదులు వేశాయి. ఇది వంగదేశంలో నవ్యపరిస్థితి. మొగలు వరిపాలనాపద్దతి వల్ల ఏర్పడిన జమీందారీలు, అంతకుపూర్వం దేశంలోఉన్న న్వతం(త్రరాజ్యాల రాజదర్బారుల్ని అనుకరించి, కొంతవరకు నంగీత సాహిత్య పోషణ - ఇష్టం ఉన్నా లేకపోయినా = చేస్తూవచ్చాయి. ఈ శతాబ్టికిచెందిన (సముఖరచయితలు (వైష్ణవ కవులుతప్ప్ర ఈవిధమైన ఆదరణ పొందినవాశ్లే. ఘనరామ్‌మొక్క పోష కుడు లిర్జ్వాన్‌కి చెందిన కీర్తిచంద్రుడు. మిడ్నపూర్‌కిచెందిన రాజారామ్‌పింగ్‌ కోరికననునరించి రామేళ్వర్‌ రచనలు సాగించాడు. కృష్ణగర్‌కిచెందిన కృష్ణదంద్ర రాయ్‌ పోషణకింద భారతచం(ద్ర రచనణు చేశాడు. వద్దెనిమిదోళతాప్టీ ఉత్తరార్థంలో (విటిషువార్శిపళుక్వం నెలకొల్పబడడంతో, వాణిజ్య సాంన్కృృతికరంగంగా కలక త్తా [ప్రాముఖ్యావికి వచ్చింది. పరిపాలనా రంగంలోను వాణీజ్యరంగంలోను (బ్రిటిషువారితో సంబంధాన్ని పెంపొందించు కొన్న, కలకత్తా పరిసరాలలో వివసించే కొన్ని వంగకుటుంబాలికి, దీనివలన చాలా లాఖించింది. ఇందుచేత, కొత్తగా ధనవంతుల నవాళ్లు కొందరు = కలక త్రారోను, మూర్షిదావాద్‌ దాకా హుగ్లీ వదిఒడ్డున తలలెలత్తిన వట్టణాలలోమ, పొడసూప్పుతూ

వద్దెనిమిదో శరావ్రీ.[వ్రవృక్తులు, భలికాలు శ$ే59 ఉన్న నగరనంన్కృృతికి (పతివిధులై. ఆ నంస్కృృతివి సపోషించడంకూడా మొదలు "పెటాకు

ఈ కతాబ్లి ప్రారంభంనుంచి, (క్రమక్రమంగా అభివృద్దిని పొందుతూవచ్చిన షాహిత్యవ్రవృ క్తులలో ముఖ్యమైనది, వచనరచనకి అనువైన శై లియొక్క ఆవిర్భావం. కొని, వంగదేశంలో ముద్రణం బాగా అలివృద్ధికివచ్చి. వచనరచన యొక్క అవశళ్యకతవి (వ్రజలు గుర్తించేవరకు, వచనరచన వికాసాన్ని పొంద లేదు. ఇది సంధొమ్మిదోశతాన్లీ (ప్రారంభంలోగాని జరగలేదు. కావి, అంతకి పూర్వం వైప్ణవరచయితలు వాళ్ల నం[వ్రదాయావికి నంబంధించిన తా_త్త్వికవిష యాల్ని, పూజాదికానికి సందింధించిననంగతుల్ని. (వ్రాసుకోవడావికి, వ్యక్తం చెయ్య శావికి వచనాన్ని ఉపయోగించారు. కొవి, ఈ వచనం మనం అనుకొనే వచనం లాంటిది కాదు. సద్యావికీ గద్యానికి మధ్యగాఉండే, సంస్కృతంలోని సూత్రాల్ని పోలిన రచన ఇది. పోర్చుగిసు మిషనరీలు, మఠం మార్చుకొన్న వంగడేళస్థు లయిన క్రై 9 న్రపులు, వైష్టవరచయితలసర్ధతిని అవలంబించి, వచనంలో, మత లంబంధమైన రచన కొంత చేశారు.

ఇది వచనమే అయినా. కై లి సరళంగా ఉండక విదేశీయమైన నుడికారంతో, ఎగుడుదిగుడుగా ఉంటుంది. పూర్వ వంగదేశంయొక్క మాండలికం దీవిలో ఎక్కువగా (వ్రయోగించదిడింది. పది హేడోళతాబ్టి ఆఅంతంలోను, సద్ధెనిమిదోళతావ్టీ ప్రారంభంలతోమ రోమను కేథలిక్కుల క్రై) _స్తవపచారానికి పూర్వ వంగదేశం శేంద్రం కావడమే ఇందుకు కారణం, డాకొ నగరావికిచెందిన డామ్‌ ఆంటోనియో అనే దేశీయక్షై 9 న్తవుడి రచన, ఈ శాఖకిచెందిన వచన రచనలలో ఉత్తమ మైనది. ఒక (బ్రాహ్మణుడికి ఒక రోమను శేభలిక్కుఫాదరీకి జరిగిన నంభాషణ రూపంగా ఇది వాయబడింది. దీవిలో ఫాదరీ, క్రై 9 స్తవమతము పొందూనుతము కంచె గొప్పదవి రుజువుచెయ్యడానికి వ్రయత్నిస్తాడు. ఇది ఆచ్చుకాలేదు. దీని తరవాత ముఖ్యమైనరచన, "కృపార్‌ శాస్త్రేర్‌ ఆర్ట్‌ ఖేద్‌' అనేది. దీవివి మనోల్‌ ద అసమ్స్‌సమ్‌ అనే ఆతను ఢాకాలో 1734లో (వ్రాపిం తొమ్మి దేళ్ళ తరవాత రోమనులిపిలో లిస్పన్‌ నగరంలో, పోర్చుగిను మాతృకతోబాటు కలిపి అచ్చువేసి (ప్రకటించాడు. ఇతని పోర్చుగీసుభాషలోవి వంగవ్యాకరణం, వంగ = పోర్చుగిసు పదజొలంకూడా 1748 లోనే అనృయ్యాయి. కాని ఆ రోజులలో చానషపాళక్ర్యంయెన్క అర్థ సంశేకాల'.అవి దీవిఅర్ధంల

160 వంగ పొపాఠ్య చర్మిక ఇంకా పద్యరచనయొక్క (ప్రాభవం తగ్గలేదు. క్రై నృవరచయికలుకూడా ఈ (ప్రభావానికి లొంగిపోయారు. మతనంబంధమైన వచనరచనలచివర కొంత నద్య భాగం వాన్ల రచించేవాళ్లు.

మొగలాయి పరిపాలనాకాలంలో ఫార్సీభాష రాజభాష, అందుచేత, జీవికంలో జయాన్ని కాండించిన వాశ్ళెవళ్ళయినా చివరికి (బ్రాహ్మణులుకూడా = ఫొర్సీభాష చేర్చుకోవలసి వచ్చింది. ఈ కారణంచేత, నంన్కృృతావికి ఆదరం తగ్గి, వేర్చు క్రొనేవాళ్ల నంఖ్యకూడా తగ్గిపోయింది. పద్దెనిమిదోశతాన్సి మధ్యకాలంనాటికి నంస్కృతనండితులు, విద్వాంసులై న వైద్యులుకూడా తమవృ త్తులకు కావలసిన విషయాల్ని సంస్కృక మూల(గంథాలనుంచికాక, వంగభాషానువాదాలద్వారా (గ్రపాంచడం సులభమని అనుకోవడం జరిగింది. ఇందుచేతనే _ పురోహితుడి సూచనాాగంథం, పండితుడి న్యాయళాప్త్ర (ప్రారంభపున్తకం, వైద్యుడి వస్తుగుణ దీపిక, నచనరూవంలో వంగభాషలో బయలుదేరాయి. ఈ వచనశై లియే. పందొ మ్మిదోశతాన్టీ 1ప్రాంంభదళలో పోర్టు విలియమ్‌కాలేజి_ ఆధ్యాసకుల, రాణారామ్‌ మోహన్‌రాయ్‌ రచనలలోను, మనకి మళ్ళి కనబడుతుంది. ఈశ్వరచం[ద విద్యా పొగరుడు, అతని నమకాలికులు, ఈశై లివి పరిణతికి తీసుకొవివచ్చి రూఢం చేశారు. వ్యవహారంలో ఉన్న శైలి సజల వాడుకలోఉన్న ఫాక్పీ-అరన్బీపదాల్ని (ప్రయోగించడంలోము, విఘంటువులలో మాత్ర మేకొక వ్యవహారంలో ఉన్న శచ్దాల్ని వాడడంలోమ, పండితులభాషనుంచి భిన్నంగా ఉంటుంది. ఈ శ్రైలి జీవద్భాషకి నన్నిహితంగా ఉంటుంది. ఈ శైలిని ఎక్కువగా ఆదరించి అభివృద్దికి తెచ్చినవాబ్ల కాయస్థకులజాలు. ఫార్సీభాషనికూడా ఈ కులజులు ఆదరించినంతగా ఇంక ఏ కులం గొని వర్గంగావి అభిమావించలేదు, ఈ వ్యావహారికభాష (మున్లీశై లిలో రచనలు సాగించిన మొట్టమొదటివ్య క్రి రామ్‌వామ్‌ వసు. ఇతను డాక్టర్‌ విలియమ్‌ కెరే వంగభాషా గురువు. కలకత్తాలోని ఫోర్టు విలియమ్‌ కాలేజిలో చదివే కంపెనీ గుమ ప్తాల ఉనయోగంకోనం సిద్ధం చెయ్యబడిన పాఠ్య్యగ్రంథాలలో ముఖ్యమైనవి రెండు అందులో మొదటిది రాజా (ప్రతాపాదిత్యచర్మిత (1801). రెండోది లిపిమాల (1802). వీటివి రామ్‌రామ్‌ వను (వ్రాశాడు.

శతాబ్దాలుగా ముపిముదర్చారుల నంన్కృృతి. జనవాహుళ్యంమీద (వ్రభానాన్ని చూసించడంవల్ల, పరంవరాగతమైన సం్యపదాయం దెబ్బతిన్నదని భావించిన వాళ్ళప్రభావంకింద, ఛాందనపవృ త్తి నమాశాన్ని నొక్కివట్టీ ఉంచాలనేభావం

వద్ధెవిమిడో శతావ్లి-(వ్రనృర్తులు, ఫలితాలు 161 ప్రదిలుకూ వచ్చింది, దీవినమంచి వైష్ణవనం్యవ్రదాయం, జనబాహాళ్యానికి. కొంఠళ వరకు, విముక్తిని ఇచ్చింది. కాని, పద్దెవిమిడోశతాబ్దంనాటికి వైష్పవ నంవ బదాయంయొక్క ఛాందన ప్రవృత్తి, వైదిక వనం్యవవాయం మొక్క (ప్రవృత్తికి ఏమీ తీవిపోవి రూఢస్టితిని పొందింది. ఇందువల్ల విష్తవాత్మకాలయిన భావాలుగల కొన్ని వై స్పవసం్యవదాయాలు బయలుదేరి, కులాన్ని మతఠవంవింధాలయిన ఆచార వ్యవ హారాల్ని నిరసించాయి. సమాజంలో [వాహ్మణులఆధిక్యాన్ని ఇవి ఎదుర్కొా న్నాయి. ఈ ఎదుర్కొన్నవాళ్ల; లో (వ్రాహ్మణులుకూడా ఉన్నారు. ఈ ధిక్కారానికి వెవక, పూర్వనం_ప్రదాయాల్ని విమర్శించిచూచి,. ఆ ఆచారవ్యవహారాల్ని నమ్మకొ లవి అనవహేశనం చెయ్యడంకూడా ఉంది. ఈవిధమైన నవీనదృష్టివి పోలిన దృష్టి, ఈ శతాబ్దానికి (వతినిధి కాదగిన భారతచంద్రవంటి కవిలోకూడా ఉంది. భారత చందుడు ననాతనబ్రాహ్మణుడు. అయినా ఫార్సీలో మంచి పండికుడు, భారత చంద్రుడు ఒక పెద్ద మంగళకావ్యాన్నికూడా (వాకాడు, కొవి ఈ మంగళకావ్యం, మంగళకొవ్యరచనవి తుదముట్టించడావికి వనికి వచ్చింది. కొవ్యశిల్పం ఉన్నా. తాను చితి స్తున్నపాత్రలలో నమ్మకం లేకపోవడంవల్ల భారతచంుడు, పూర్వకవుల మంగళకొవ్యాల్ని పోలినకొవ్యం (వ్రాయలేకపోయాడు. దేవతల్ని శ క్రిమంతంగా తీర్చిదిద్దాలనే అకవీ (ప్రయత్నం విఫలమై. అభానగా పరిణమించింది. 1766లో చండీమంగళ కావ్యాన్ని[వ్రాసిన రామానందయతి. అంధనిశ్వాసాలమీద అవిశ్వా సౌన్ని (ప్రకటించాడు. ఈ కావ్యంయొక్క- ఉపోద్దాతంలో. ముకుందరామ్‌కి దేవి కనవిడిందనేవిషయమై రామానండయతి తన అవిశ్వాసాన్ని ఇలా తెలియజేశాడు ; "నిజంగా చండీదేవి కనబడితే, అ విషయాన్ని పాంచాలీకాన్యంలో తెలియ వేయడం ఎలాగ ? లోకజ్జానం లేనివాళ్ళు, బాటసారికి చండి కనబడిందని అంటారు, ఈ తెలివితక్కువదనాన్ని పోగొట్టీ. లోకుల్ని చై తన్యనంతులుగా జేయడంకోనం రామానందయతి ఈ కొవ్యాన్ని (వాస్తున్నాడు. చాలమంది నన్ను 'ప్చి దారు. కనక నామీద (క్రోధం వద్దు అనేకశష్యులు అనుమతించారు.” రామానందుడు నండితుడు. నన్యావి. చాలామంది శిమ్యులు ఉన్నారు. తం(శ్రాలమీద. యోగంమీద చాలా(గంథాలు (వ్రాశాడు. నంన్కృతంలో వ్యాధ్యానాబుకూడా (వ్రాశాడు. వంగ భాషలో అతను (వ్రాసిన ఇంకోకాన్యం రామాయణం (1782). దీనిలో ఆతమ తురిసీదానువి పేర్కొన్నాడు, !

పామాన్యరచనల్నిబట్టిచూ స్తే, వది హేడోశతాబ్టియొక్క అనునరణే పద్దెనిమిదో శళాన్టిలోకూడా కనదిడుతుంది. వై ష్పవగిఠాల రచనలోగావి, జీవితచర్మితలరచనలో గాని, పాంచాలీకొవ్యాల రచనలోగాని, ఏవిధమైనమార్చు, కొత్తదనం లేకుండానే వద్దెనిమిదో శతాబ్టిలో కూడా రచనలు సాగిపోయాయి. వైష్ణవజీవితచర్శికలలో రెండు బాలా మంచివి. పీటిలో ఒకటి నరహరచ(క్ర వర్హివాపిన ర_క్రిరత్నాకర్‌. ఇది వైష్ణవసర్వస్వం. రెండోది లాల్‌దాస్‌ రచించిన భక్తమాల్‌, (బజబులిలో నాభాజీ (వ్రాసిన్యగంథాన్ని. దానికి (ప్రియాదాస్‌ వ్రాసిన వ్యాఖ్యానాన్ని ఆనుసరించి ఇది (వ్రాయబడింది. మహాపురువలై న వై స్టవుల జీవిత చరితల నంపుటి ఇది. మంగళకౌవ్యాలలో కవిరత్నలిరుడాంకితుడై న ఘనరంామ్‌ చక్రవర్తి, మాజణిక్‌రామ్‌ గంగూలీ (వ్రాసిన ధర్యమంగళకావ్యాలు గొప్పవి. ఇంద తో మొదటిది 1711 లోను, రెండోది 1781 లోను వాయదిడ్డాయి. ఘన రామ్‌ పాధు భాషలో (వ్రాయగా, మాణిక్‌ రామ్‌ వ్యావహారికభాషను వాడాడు. ఈ రెండింటిలోను సూత్రప్రాయాలయిన పాదాలు చాలా ఉన్నాయి. వద్ధెనిమినో శతాబ్టీ లోవి పద్యగిఛవలోవి వైశిష్ట్యం ఇది. రామేళ్య్వర్‌ భట్టాచార్యవ్రాసిన శివనంకీర్తన్‌ (1710) చాలా గొప్పకావ్యం. ముకుందరామ్‌యొక్క- చండీనంగళ్‌ కావ్యంలోవి (ప్రారంళకథయే, దీవిలోవి వస్తువు. కాని ఇక్కడ శైలి సరళం, రచన సామాన్యప్రజల్నికూడా ఆకర్షించే విధంగా ఉంది. (పజావాహుక్యంలో (వ్రచారంలోఉన్న ఈకథలో ళృంగారావికి ఎక్కు వృప్రాముఖ్యం. కౌవి, రామేశ్వర్‌ భట్టాచార్య దావిని వీత్మిపధావంగా చేసి. భ(ద్రకొవ్యం అనే గొరవం దానికి తెచ్చాడు ఆతనికి వివిధవిషయాల్ని పరిశిలించే చేర్చు, పానుభూతితో నమన్యల్ని ఆర్భంచేనుకొనే ఓర్చు, చాలా ఎక్కువ. వ్యవ పాయంమీదవే ఆధారపడిఉన్న దక్షిణపశ్చిమ వంగదేశంలోవి ఆర్ధికపరిప్పితుల్ని ఈ కవి చాలా చక్కగా చిత్రించాడు. ఇతవికావ్యంలోవి నాయికానాయకులయిన శు పార్వతులు వ్యవసాయదారుడు, అతవి భార్యలాగ కనదిడకారు. వాళ్ల కుటుంది వమన్యలే, వీళ్ల కుటుంబనమన్యలూమ. లెండుపూటల తిండావికి తిండి. కట్టుకో డావికి బట్ట ఉంచేచాలు, మామూలు రైతు కుటుందింలాగే, ఈ వురాణదంపకులి కుటుంబమూను తృ ప్తపొందుతుంది. కాని కవియొక్క భక్తివిశ్వాసాలు ఆచంచ అంగా మనఎదుట కనబడతాయి. గొప్ప ఆంత ళ్ళుద్ధిన్న కవి ఇతను, ఈవనిష యంలో ఇతవికొన్యం ఈ శతానిలోని ఆర్యు త్తమకావ్యాలలో ఒకటి.

వదైనిమిదో శతాన్టి-(వ్రవృత్తులు, వలికాలు 168

గుణాకర్‌ బిరుదాంకితుడయిన భారతచం[ద్రరాయ్‌ ఈ శతాబ్దిలో (ప్రఖ్యాత కవి. వవీన వంగపాపాత్యావిర్భావానికి ముందు, కవిజీవితమంతా మనకి పూర్ణంగా తెలిపిన కవి ఇతను ఒక్కడే, దక్షిణ రాఢాలోవి భుర్‌సుట్‌ ప్రాంతంలోని ఒక (వాహ్మణ జమీందారు కుటుంబంలో ఇతను [1712 లో పుట్టాడు. ఆరోజులలోని ఆచారాన్ని అనుసరించి ఇతనికి బాల్యంలోనే వివాహం అయింది. ఏకారణం బేతనోగావి, చదువు పూ్తికాకపూర్వమే ఇతమ స్వగృహం విడిచివేపి, హుగ్లీకి వమీపంలోఉన్న ఒక పల్లెటూరికివచ్చి అక్కడ నంస్కృతం. ఫార్సీ అభ్య పించాడు. ఇతను వంగభాషలో మొట్టమొదట నత్యనారాయణ్‌ మీద (వ్రాపిన చిన్న కావ్యాలు రెండూ ఇక్కడే 1707లో రచింపదిడ్డాయి. ఇంటికి తిరిగి వెళ్లిన ఈరవాత, తమ జమీందారీవ్యవహారాలలో తండ్రికి పాయంచేశాడు. బర్జ్వాన్‌ రాజా కింద కవులుగాతీనుకొన్న జమీ ఇది. రాజాకీర్రీచంద్రయొక్క. మృతి (1740) తరవాత కవియొక్క. తండ్రి జమీని, రాజాయొక్క మేనేజరు ఏదో సాకుమీద లాగుకొన్నాడు, రాజా కీర్తిచందద్రుడి భార్యతో మనవి చేసుకొందామవి భారత్‌చంద్ర బర్జ్వాన్‌ వచ్చాడు. కావి, లౌకికళ్టాననంవన్నుడయిన మేనేజరు, భారత్‌చంద్రవి తన మనవిని ఇంకా విన్నవించుకోకుండానే. బ్లైదులో పెట్టించాడు అక్కత ఏదోవిధంగా ఖైదు తప్పించుకొని భారత్‌చంద్ర తిన్నగా కటక్‌ వచ్చేశాడు. అక్కడనుంచి స్పరివెళ్ళి, వైష్పవనం్యపదాయంలో నన్యావదీక్ష తీసుకొన్నాడు. అక్కడనుంచి బృందావనం బయలుదేరాడు. కొని, మధ్యలో అతనినింధువు ఆతన్ని ఆనవాలుకట్టీ. మామగారి ఇంటికి వంవించాడు. అక్కడనుంచి భారత్‌ చంద్ర తనఇంటికి వెళ్ళాడు. కాని, సంసారం చాలా చితికిపోవడంచేత ఆతవికి ఆక్కడ తగవంత ఆదరణ లభించలేదు. వెంటనే అక్కడినుంచి మళ్ళీ దేశాట వానికి బయలుదేరాడు. చం్యద్రనగరంలో వరాసు.ప్రభుత్వంయొక్క స్టావికప్రతివిధి దగ్గర్‌ ఒక ఉద్యోగం పంపాది౦చాడు, ఇతనిప్రతిళవి, వ్యుత్స లత్తివిగు రించిన ఆ (పళతివిరి, కృష్ణగర్‌ రాజయిన రాజా కృష్ణచంద్రరాయ్‌కి భారత్‌ చందద్రవి పతి చయం చేశాడు. ఆరోజులలో ఈ రాజూ, విద్వాంసుల్నిగొరవించి పోషించేవాడు, శనక, వెంటనే భారర్‌చంద్రని తఈన ఆస్టానకవిగా వియమించి, ఉచిత వేకనంతో బాటు, భూముల్నికూడా ఇచ్చి, హగ్షీ ఒడ్డునఉన్న ములజోర్‌రో కవిని విలిపాడు. కవి తన మునలితండిని, కులదేవతలవ్విగహాల్ని అక్కడికి రప్పించుకొని, మళ్ళీ న్వ(గ్రామావికి వెళ్లలేదు. భారత్‌చంద్ర తన వలల్తై ఎనిమిడోఏట 1760లో చని పోయాడు.

164 వంగ సాహిత్య చర్మిక

రాజొ కృష్ణచం[ద్రరాయ్‌ పోషజలోఉన్న కవి, మొట్టమొదద, సంస్కృత అలంకార(గంథభాలఫక్కిలో రనమంజరి అనే ఆలంకార-శృంగార(గంథాన్ని రచిం: చాడు, దీవిరచన 1750 కంటె ముందు జరిగిఉంటుంది. దీనితరవాత అన్నదా మంగళ్‌ లేదా అన్నపూర్ణా మంగళ్‌ అనే ఆత్యు త్తమకావ్యాన్ని (వ్రాశాడు. ఇది 1758 లో పూర్తి అయింది. అన్నదామంగళకాన్యం నిజానికి మూడుకావ్యాల నంప్పటి అనవచ్చును, ఇందులో అన్నదా మంగళ్‌. విద్యాసుందర్‌, మాన్‌పింహ అనేకావ్యాలు ఉన్నాయి. అన్నపూర్ణాదేవి ఆకలితో అలమటిస్తున్న శివుడికి అన్న దానం చెయ్యడమనే కథ అన్నదా మంగళ్‌ కథ. విద్యాసుందర్‌ కథ (పేమకథ, జహంగీర్‌కి జెస్పూర్‌ రాజయిన (ప్రతాపాదిత్యకి జరిగిన సంఘర్షణ మాన్‌సింహ లోని కథ. కవియొక్క పోషకుడయిన రాజా కృష్ణచం[ద్రరాయ్‌ (ప్రతిష్టించిన అన్న పూర్ణాదేవిని కీర్తిస్తూ ఆమె పూజయొక్క_ ఆవళ్యకతవి నొక్కిచెబుతూ, అన్నదా మంగళ్‌ (వ్రాశాడు. హుగ్లీఒడ్డున ఉన్న నగరాలలోని సభ్యత్షాపనంచం ఆ రోజు అలో విద్యాసుందరకథని బాలా మెచ్చుకొనేది. అందుచేత ఆకథ (వ్రాశాడు. మూడోది రాజొ కృష్ణచం్యదదరాయయొక్క వంశక ర్త చరిత్ర, అన్నడామంగళ్‌ లోని శవ పార్వతులకథని చిత్రించేటప్పుడు భారత్‌చం[ద్ర, రామేశ్వర్‌ భట్తాదార్య (వాపిన కావ్యాన్ని బాగా ఉపయోగించుకొన్నాడు. రామేశ్వర్‌ భట్టాచార్యయొక్క- 'ప్రాంతంకూడా దక్షిణ రాఢా కొనడంచేత, లభారత్‌చంద్ర ఆతనికావ్యాన్ని ఎరిగి ఉంటాడని మనం అనుకోవచ్చును.

భారత్‌చం(ద్రయొక్క- విద్యాసుందర్‌ కథ చాలా బాగాఉంటుంది. అంతకు పూర్వం ఈకథని చాలామంది (వ్రాశారు. వాళ్లలో చిటకొంగ్‌కిచెందిన ఓక ముస్లిము, ఒక హిందువుకూడా ఉన్నారు. ఇతవితర్వాతకూడా చాలానుంది ఈకథవీ కొవ్యంగా (వ్రాశారు. కావి, అవేవీ ఇతవికావ్యాన్ని మించలేదు. భారత్‌చంద్ర వ్రాసిన ఈ కాన్యం, ఒక శతాన్దికాలం కలకత్తా, దాని వరిసరాల్లోను, వంగకావ్య సాహిత్యంలో ఏక్రై కృవముఖకావ్యంగా (వ్రచారాన్ని పొందింది. ఆంగ్ల సాహిత్యంలో సరిచయంఉన్న వంగదేశస్థులుకూడా, 1880 ప్రాంతాలలో భారత్‌చం(ద్రని ఆత్యు చ ముస్లి మరచయిత షా లిరీడ్‌వాన్‌, ఇకనిది నదిహడో శతాద్ది పొందూరచయక గోవిందదాను. ఇశనిది వద్దెనిమిదో శతాల్లి 'పొరంభకొలం, శ్రీదర్‌ కృష్ణరామ్‌లుకూడా గ్రాశారు. బలరామ్‌ చ(క్రవ ర్తికూడ ధారత్‌ చం్యదకం అ ముందువాడు,

1. వీళ్ళలో.కలకత్తాకి చెందిన రాధాకౌంత్‌ మిశ్ర (1767), రాహ్‌వ్రసాడ్‌ పేన్‌ కవి రంజన్‌, నిధిరామ్‌ చ్యక్రవ ర్హి కవిచతాద్ర, మధునూధన్‌ చక్రవర్తి కవీంద్ర (1842) ఉన్నారు,

వదైనిమిదో శకాబ్టి.[ ప్రవృత్తులు, ఫలితాలు కేక్‌ త్తమ వంగకవి అని అనుకొనేవాళ్లంటే, ఆకని రచనలవైశష్ట్య్రం మనకి అర్ధం ఆఅవుకుంది. వంధొమ్మిదోళశతాబ్లి పూర్వార్ధ ౦లో బయలుదేరిన అచ్చుపు స్తకాలలో చాలాభాగం భారత్‌ చంద్ర రచవలమ్ముదణమే అంటే, వాట్నిపబారం తెలుస్తుంది, వివిధనంస్కరణలలో మ్యుదణాన్నిపొందిన అ రచనలధరలు, ఒక అణా మొదలు కొని ఒక రూపాయిదాకా ఉండేవి. ఈకాలంలో, భారత్‌చంద్ర రచనలయొక్కం అనుకరణకూడా ఇంత (ప్రచారంలోనూ ఉండి, ఇన్ని ముద్రణాల్ని పొందాయి అంక, భారత్‌చంద్ర రచనల (ప్రాచుర్యం ఇంకా బాగా మనకి ఆర్థం అపుతుంది.

సూత్మంగా విద్యానుందర్‌ కథ ఇది: రాజా వీరసింహుడియొక్క.- కూతురు విద్య. ఆమె అందమైనది. బాగొ చదువుకొన్నది. ఈమె వీరపింహుడియొక్కం ఏక్షైక సంతానం. తనవి వాండిత్యంలో జయించినవాదినిగానిం ఇరరుడు ఎంత ధనవంతుడయినా, వాడిని వివాహం చేసుకోనని అమె ప్రతిజ్ఞ తీసుకొన్నది. రాజొ గుజవింధుయొక్క. ఏక్రై కప్యుతుడు మందర్‌, రాజకునూరియమైన విద్యయొక్కం పొందర్యాన్నిగురించి ఏని, ఆమెని వివాహం చేసుకోవాలని వస్తాడు. వచ్చి, రాజ కును-లికి పువ్వులు ఇచ్చే హీర ఎనే ఆమె ఇంటిలో బసడేస్తాడు. ఈమె దూతికగా వ్యవహరించి, విద్యానుందరులకు పరప్పరం వార్తలు అందిస్తుంది కాళికాదేవి అను[గహంవల్ల సుందరుడు కన్యాంతఃప్పర ౦లోకి తన నివాసగృహంమంచి పౌకంగంతవ్వి, రొజకుమారికని కలునుకొంటాడు. (ప్రేమికులు (ప్రతిర్యాత్రి కలుసు క్రానేవాళ్ళు. విద్య గర్భవతి అవుతుంది. ఈవిషయం తెలునుకొని రాజదంనతులుం ఆమె[ప్రియణ్ణి బంధించాలని రక్షకళాఖాధికారికి ఆజ్ఞ ఇస్తారు. మిక్కిలి నేర్చుతో ఆతను, సుందరుడే రాజకునూరికయొక్క (ప్రియుడవ్మిగహించి రాజుతో చెదురాడు, రాజాజ్జననుసరించి సుందరుణ్జీ వధ్యస్థానావికి తీసుకొనిపోతారు. సుందరుడు కాళికాదేవిని (ప్రార్థిస్తాడు. ఆ సమయానికి అక్కడికి సుందరుడు రాజకుమారుడవి ఎరుగున్న ఓకవ్య క్తి వస్తాడు. సుందరు డెవరో ఆందరికీ తెలుస్తుంది. రాజకుమారు డని తెలియగానే, రాజడంపతులు తనుకూతుర్ని ఆతవికిచ్చి వివాహం చేస్తారు. విద్యాసుందరులకు ఒక కుమారుడు కలుగుకాడు* భార్యాప్యకులతో కలిసి సుంద రుడు, తనరాజ్యాన్ని చేరుకొంటాడు,

మాన్‌వింహకావ్యంలో, ఫార్సీ. హిందీ వదజాలాన్నీ మడికారాల్నీ భారఠ్‌ చంద్ర, అప్పుడప్పుడు వ్రయోగిస్తాడు. సామాన్యంగా అందరూ అనుకొనేటట్లు, ఈవిధమైన శైలి అతని నృష్టికాదు, భారత్‌ చం్యదయొక్కం (గ్రామంఉన్న(ప్రాంకం

166 వంగ సాహిత్య చరిత్ర లోవి ముస్తిమురచయితలశ్రైలి అది. దీన్ని భారత్‌చం్యద్ర బాగా ఎరుగును. ఇది గాక అతవికి ఫార్సీ, హిందీ, ఒరియాభాషలు బాగా వచ్చును. ఈ కావ్యవస్తువు ముఖ్యంగా మొగలు(ప్రభుశ్వానికి, దర్చారుకి సందింధించింది కావడంచేత. భారత్‌ చంద్ర తనకావ్యంలో హాందుస్తానీశై లి వాడడంలో ఆసామంజన్యం ఏమీ లేదు, (నాటికాలం పాళ్చాత్యులు హిందుస్తానీభాషని మూరులభాష అనేవారు.) అన్నదా మంగళకొ న్యంలోవి మిగిలిన రెండుకావ్యాలలోను శుద్దమైన వంగశ్రైలివి వాడిన కవి, మాన్‌సింహలో హిందూస్తానీకై లివి (ప్రయోగించడావికి కారణం పైవి విన రించినదే.

భారత్‌ చందయొక్క (తికాన్యసంపుటి (అన్నదామంగళ్‌. విద్యాసుందర్‌. మాన్‌సింహులో, భానంలోను వస్తువులోను వైష్టవగీతాల్నిపోలిన గీతాలు ఉన్నాయి. కావి రచనావిన్యాసంలోను, రూపకల్పనలోను వీటిలో ఒకకొత్త దనం కనబడుతుంది. కవిగా భారత్‌చం(ద్ర చూపించిన్నప్రతిళకి ఈ గీతాలు విదర్శ నలు, ఇలాంటిగీకాలలో ఒకదాని అమవాదం ఇది.

“వేను ఇంట్లో ఉండలేను. నా హృదయం కోభిసోంది. తీళ్త మైన కోకిలకూతకి బాగుండె గొంతుకలో కి వచ్చేస్తోంది. మహారాజై న శ్యామసుందరుణ్ణీ నేను కలుసు శొవి, ఆతని పాదపద్మాలదగ్గిర నన్ను నేను ఆర్పించుకొంటాను. దీన్ని ఊహించి, భారత్‌ ఉద్వేగంతో కంపిస్తున్నాడు. మా (పేమనంబంధం లోకానికి తెలియక పోలేదు, నా నభీజనం దీన్నిగురించి మాట్లాడనీ; నమాజంలో మానం పోనీ: కుటుందిగొరవం నాళనం కానీ: ఎనక్ళు లెక్క'పెడతారు? శ్యామనుందరుడు ఎవళ్లవి (పేమిస్తాడో వాళ్ళే భారతదేశంలో ధన్యులు.”

ఇంకోవిషయంలోకూడా ఈ కవి తన యుగంయొక్కభావావికి పతివిధిం ఈ శశాద్దిం (ప్రారంభంనుంచి = లేకపోతే ఇంకా కొంచెం ముందునుంచి _ వ్యవ హోరవిదులుకాని సామాన్యరచయితలు, తోకసామాన్య మైన విషయాలమీద క విత్వం (వ్రాయడం ఉంది, కావి, దీన్నీ సభ్యసమాజం అంత ఎక్కువగా అదరించలేదు. ఈవిషయం తెలిసినాకూడా భారత్‌చంద్ర, ఈ శాఖకిచెందిన కవిత్వం కొంత (వ్రాళాడు. వీటిలో హాన్యం (ప్రధానంగా ఉంటుంది. నువిశతమైన అవహేళనకూడా కనబడుతుంది. బుతువులు, గాలి, ఆశ, రాధకి కృ్‌్ణుడు, రాధ కృష్ణుడికి మొద లయినవి ఈ శా అకీచెందిన వద్యాలికి నన్తువులుగా భారత్‌చఛం్యద్ర స్వీకరించాడు. నంస్కృతళ్లోకాలు వ్రాయడంలోనూ ఇతనికి నేర్చు ఉంది, దీవికి ఉదాహరణగా

వద్ధెనిమిదో శశాప్టి.్యవ్రవృక్తులు, ఫలితాలు 167 నాగొష్టకళ్లోకాల్ని (గహించవచ్చుము. బర్జ్వాన్‌ రాజాయొక్కం ఉద్యోగి రామ్‌దేవ్‌ నాగ్‌ అనే అఆకను, కృష్ణచం[ద్రరాయ్‌ ఇచ్చిన భూముల్ని కవికి దక్కకుండాచేయాలవి వ్రయత్నించినవ్పుడు, కవి తన పోషకుడికి ఈ ళ్లోకాలరూపంలో విన్నపాన్ని వంపించుకొన్నాడు, ఈ శ్లోకాలలో నాగ, కృష్ణళబ్దాలలో శ్లేష ఉంది, కాళియనాగం యమునానది వీటివి విషపూరితంచేస్తూంపే తమ్ము రక్షించుమని (వజవానులు కృమడివి వేడుకొన్నళ్లు, రామ్‌దేవ్‌నాగ్‌ నుంచి తన భూముల్ని రక్షించుమని మనకవి కృష్ణచం్యద్రరాయ్‌వి ప్రార్థించాడు.

తన నమకాలికనంవదాయాన్ని అమనరించి, మధ్యమధ్య భాషాగీకాలకో నంన్కృతనాటకాన్ని ఒకదానివి భారత్‌ చంద (ప్రారంభించాడు. మహిషాసురుణ్ణీ దండీదేవి సంహరించడం అనే పురాణకథ దీవిలోవి ఇతిన్న త్తం. దీనిలో 'పస్తా వనదాటి ముందుకి పాగకపూర్వమే కవి చవిపోయాడు,

రామ్‌ప్రసాద్‌ పేన్‌, కవికంజన్‌ కుమారహట్టానికి చెందినవాడు. ఇప హగ్లీకి విగువగా కలక త్రాకి ఇర వై అయిదుమైళ్ళ దూరంలోఉంది. ఇతని విద్యానుందర్‌ కావ్యం 1840.1870 (ప్రాంతంలో (వ్రాయబడింది. భారత్‌ చంద్రయొక్క. (ప్రభావం ఇతనికాన్యంలో కనదిడుతుంది. శై లిలోను, పాతచ్శితణంలోను రామ్మ్‌పసాద్‌ భార్‌ చం్యద్రకంకె తక్కువవాడయినా, భావనాదిలంలో ఎక్కువవాడు. రామ్‌ ప్రసాద్‌ హాన్యంకూడ హద్దుమీరకుండా ఉంటుంది. ఈ కావ్యం తరవాత ఇతమ కాలీకీ రన్‌ (వ్రాశాడు. ఇతని కృష్ణకీ రన్‌ నమ్యగ్రంగా లేదు. కీ ర్తనశ్రైలిలోంచి వికాసాన్నిపొందిన పాంచాలీశ్రై లిలో ఈ కౌవ్యాలు (హ్రాయదిడ్డాయి,

బహంళ(వచారంలో ఉన్న మాకృగీశాలు కొన్ని రామ్‌ప్రసాద్‌ మ్యుదతో ఉన్నాయి నరళంగా మంజాలంగాజన్న ఈ గీతాల్ని (వాపినవాడు మహాపుకుషుడని (నజల విశ్వానం. బహుశః ఈ గితాల్మువాసిన రామ్‌పసొద్‌ (ఒక (బ్రాహ్మణుడు ఇంకో లామ్మ్‌వసాద్‌ కావచ్చును. ఇతనిది కలకత్తా అవీ, (వసిర్దుడయిన "కవి గీరాఅ రచయిత అనీ తెలసోంది. ఈ రామ్‌(వ్రసాద్‌, విద్యానుందర్‌(వ్రాసిన రామ్‌ ప్రసాడ్‌. (వైద్యకులావికి చెందివవాడుకంపచ వయన్సులో చిన్న, ఈ గీతాలు కేవలం ల క్యు(దేకంతో (వ్రాసినవి. దారితప్పిన యువకుడు సన్మార్గంలో (వమవేశించిన తరవాత, పళ్చాత్తాపంతో కాళీమాతవి త్షమించుమవి (ప్రార్శిస్తూ (వాసినగీకాలులా ఉంటాయి. ఇంళకం'జె వీటిలో ఏమీలేదు. ఈ గీశాల్ని ఎక్కువగా పొగిడిన విమ లృకులు, వీటిలోని భ_క్రిభావనకే ఎక్కువ (ప్రాముఖ్యం ఇచ్చారవీ మిగిలిన కవితా లక్షణాల్ని సరిగణీంచలేదనీ అవవనలపివస్తుంది. వైష్ణవగీతాల్ని అత్యధికంగా

166 వంగ పాహిత్య చర్మిక పొగడడంతో విసిగి ఈ మాతృగీకాల్ని ఎ క్కువగా మెచ్చుకొన్నారా అని పిస్తుంది. ఈగీశాలు మనలో భావావేకాన్ని కలిగించడానికి ముఖ్యకారణాలు రెండు కాళికాదేవివి మాతగా దర్శించి ఆమెనిషయంలో కన్నతల్లి_పేమవి చూపించడం ఒకటి. సమస్తాన్ని ఆమె పాదనన్నిరిని త్యాగంచేపి, “త్వమేవ శరణం నుమి అన్నభావంతో నిమిత్తమ్మాతంగా కవి వ్యవహరించడం రెండోది. ఈ రెండు కారణాలవల్ల రామ్‌ప్రసాద్‌ గీతాలు పజలహృదయాల్ని చూరగొన్నాయి. ఆతవి గీతాలలో చాలా (ప్రపిద్ధిపొందిన గీతంయొక్క ఈ అనువాదం, భ_క్తకవియొక్క హృదయాన్ని మవకి బాగా తెలియజేస్తుంది :

“ఓ మనసా, కృషీవలుడు ఎలా వవిచేస్తాడో వీకు తెలియదు, నువ్వే భూమివి. వంటలేకుండా పడితఉన్నావు. సరిగా కృషివే స్తే ఎంతగా పంట ఉండేదో. కాళికా వేవినామంతో దానికి చుట్టూ దడికట్టు. నంట నస్టం ఉండదు. ముకక్తశేశవి ఆయిన శక్తి దానిని రక్షిస్తుంది. అప్పుడు యముడుకూడా ఏమీ చెయ్యలేడు. ఈవేళ కాక పోతే, నూరేళ్లతరవాత అయినా ఈభూమివి ఆవహరిస్తారవి నీకు తెలియదా? ఇప్పుడది తణభాలో ఉంది. ఇందుచేత. ఓ మనసా నుప్వు కృషిచేసి, ఫలాన్ని పొందు, గురుదత్త మైన వీజంనాటి, భక్తి వారిధారతో దానివి తడుపు, ఇదంతా నువ్వు చెయ్యలేకపోతే రామ్‌ప్రసాద్‌ యొక్క సాహాయ్యావ్నికోరు.. పవి జరుగు తుంది.”

ధార్మికవిషయాలలో అసక్తి, [క్రతుకలాపాదికార్యాలలో అభినివేశం తగ్గడం శోవే మతసందింధమైనకవిత్వం శ&ీణదళకి వచ్చిందని అర్ధం. ఆభ్యానాత్మక కవిత్వం, వైష్ణవగితాలు (వ్రజల్ని ఉత్తేజసరచలేకపోవడం మొదలయింది, కాల గమనంచేత పాతబడ్గ పాహిత్యరూపాలు, రచనాపద్ధతులు (ప్రజల్ని ఆకర్షించడం మావివేశాయి,. కవిత్వం నంగీతం వేరు కావాలనేపయత్నాలు, కోరికలు ఎక్కు వయ్యాయి. కొవి, ఈ వేరుకావడం పంధామ్మిదోశతాబ్చి మధ్యదాకా జరగలేదు. ముద్రా యం(క్రాలువచ్చి వ్రజలికి కానలపినకావ్యాల్ని చవకగా అందించేదాకా,. ఇంగ్లీను చదువులువచ్చి (పజల దృక్పథంలో మార్పులు తెచ్చేదాకాం కవిత్వం నంగీఠం థిన్నలిన్న కళలనేభానం బలనడలేదు. కొని ఈ నూతన్నపవృ త్తులు పద్ధెవిమిదో శతాన్టీ మధ్యకారింనాటికి విలపడడం మొదలుపెట్టాయి. ఐతిహాసికవిషయాలమీద. లౌకికసేమకి నంబంధించినవిషయాలమీద చిన్నచిన్నకావ్యాలు దియలుదేరడం దీవివళిత మే. స్టావికంగా (ప్రాముఖ్యంఉన్న విషయాల్ని వస్తువుగా తీసుకొని

వద్దెనిమిదో శతావీ.[వవృత్తుల, భలితాలు 169 శనిత్వం[వ్రాయడం (వదారంలోకి వచ్చింది. కావి, పాతకొ త్రలమేలు కలయిక కోసం [వ్రయకత్నాలుకూడా బాగా జరిశాయి. నూతన పవృ త్తుల్ని పురాణపద్ధతుల్ని వమన్వయానికి తీనుకొవిరావాలనే (వయక్నంలోనే "కవి గీకాలు, నూతన పాంచాలీగీఠాలు, ఈళతాద్దిం చివరిరోజాలనాటికి బియళుదేరాయి. ఈ రెండూ ఒక ఆర్ధశశాబ్దికాలం, కలక త్రానగర్మపాంతంలో (ప్రభుక్వంచేపి, విజమైన సొహిక్య వునరుజ్జీవనం జరుగుతుందా లేదా అనేనంశయాన్నికూడా కలిగించాయి. వీటి (వ్రచారం అంతగా ఉండేదన్నమాట. కావి, ఈ 'కవి" గీకాలయొక్క కృతఠకత్వం, (ప్రాకృతత్వం, ఆత్మలేవి దావినంగితం, అన్నీకలిని వాటికి స్టరత్వంలేకుండా చేశాయి. సందొమ్మిదోళతకాల్లి చివరికి వంగరూసకం, “యాత్ర అనే సంగీత ఈూవకం (వ్రచారంలోకివచ్చి. *పాంచాలీ" గీతాన్ని ఆధిగమించేవరకు, “పాంచాలీ” రచన సాగుతూనేవచ్చింది. పైవి పేర్కొన్న రెండు సాహిత్యవ్రక్రియలు దాని మీదే ఆధారపడి వచ్చాయి కథాకావ్యాలు బయలుగదేరినా, సంప్రదాయం విధించిన సాపొత్యపర్ధతుల్ని ఛార్మికదృష్టివి ఆవి పూర్తిగా వినర్లించలేకపోయాయి. భోజ విక్రమాదిత్యుల కథలుగావి, జానవద కథలుగావి కొవ్యేతివృ త్తాలు అయినా వాటిని ఆగమేవద్ధతిలో వివరించడం జరిగేవి లేకపోతే ఏ సత్యపీర్‌కో, కాలికాదేవికో, సూర్యుడికో, నర న్వతికో ఆకొవ్యం నంబంధించినట్లుగా పొగడ్త “ఉండేది. శేనలం లౌకికపేమకి వంవంధించిన పాహనకథల్ని కావ్యాలుగా (వ్రాయడంకూడా ఉండేది. సాహస శ్రీయలు ఏమీ లేకుండా, శృంగారప్రాధాన్యంగల కథలుకూడా కొన్యళ్వాన్ని పొందాయి. ఈ శృంగారకథలలో చాలాభాగం పూర్వ వంగదేశంలో (ప్రవారంలో ఉన్నవే. కొవ్ని ఆప్పాము, పళ్ళీము బీహారు ప్రాంతాలలోకూడా (వ్రచార 9లో ఉన్నవే- నరుఫ్‌ కవియొక్క దామినీచర్యిక ఇలా (వ్రచారంరోఉన్న కథమీద వియలుదేరిందే. పదైనిమిదోళతాబ్లి చివరిరోజులలోని లిఖీక్యవ్రతి ఒకటి. ఈ కథా కావ్యానికి సంబంధించినది లభించింది. ఈవిధమైన లౌకీకకథల్ని కావ్యవ స్తువుగా స్వీకరించి (వ్రాపినవాళ్లలో ముస్తిములు ఎక్కువమంది. సరుఫ్‌ అనేపేరు న్వరూస్‌ ఆనేసేరుకి భ్రష్టరూవం కాకపోతే, ఆతను మస్పింఅనే చెప్పాలి. చంద్రముఖి

1. శివుడు పార్వతికి చెబుతున్నట్లు ఉండే కాం్రిక రచన. ఓ మంగళ కావ్యవద్దతిలో ఉండే చిన్నకావ్యం
2. ఇది 1877 లో నిలెల్‌నుంది పిలెట్‌ నాగరీలిపిలో వ్రకటించబడింది.

170 వంగ సాహిత్య చర్మిత కావ్యాన్ని (వ్రాసిన ఖలీల్‌ ముస్తిముకవి. కథకులు వతించడావికిగావి. గాయకులు గానం చెయ్యడావికిగావి వీలుగాతన్న ఈ కథాకొవ్యాలు, పూర్వో త్తరవంగదేశంలో విన్న మొన్నటివరకు [వచారంలో ఉండేవి. ఇలాంటి కథాకాన్యాలలో (ప్రకిషప్తాణ తక్కువగాఉన్న ఉత్తమకావ్యం, ఖలీల్‌ రచించిన చంద్రముఖి కొన్యం.

ఐతిహాపికకావ్యాలలో దిహుళపచారంలో ఉన్నకావ్యం (సాహిత్యంగా గొప్పది కాకపోయిన్సా గంగారామ్‌(వాసిన మహారాష్ట్ర ప్పరాణ్‌ అనేది, దీవిపేకు గొవ్పగాఉన్నా, ఇదిమ్మాశం చిన్నకావ్యం* పశ్చిమ వంగదేశంమీద భాస్కర్‌ వండిత్‌ అనే మహారాష్ట్రనాయకుడు జరిపిన దాడియొక్కచరిత్ర ఇది. భాస్కర్‌ వండితుడి హత్యతో ఇది అంతం అయింది. కొవ్యక ర్త గంగారామ్‌, ఈ దాడిని న్వయంగా చూచినవాడేనా కావాలి. నమకాలికుడుమాత్రం అవును. ఐతిగోసిక కావ్యంగా దీనికి ఏిలుపఉందిం

మిగిలిన బతిహాపికకావ్యాలన్నీ ఈశతాన్సి చినరగావి, దీవికరవాతిశతాల్డీ ('ప్రారంభంలోగాని దియలుదేరికింటాయి. స్థావికమైన నంఘబనల్ని పురన్కరించు కొవి బయలుదేరిన ఇవి నిజావికి జాననదసాహిత్యంలో చేరుశాము. ఛాందసత్వం లేని, ఈ అనంస్కృృతరచనలలో కొన్ని ఆకర్షకంగానేఉంటాయి. ఉదాహరణంగా మనము రాధామోహన్‌ వ్రాసిన “బాటపాట'వి (గ్రహించవచ్చును. వారన్‌ 'హేప్పింగ్‌, ఏ విలవంతంగా కూలివాళ్లవి పోగుచేయించి, నల్కియానుంచి చందల్‌ ఘర్‌ దాకా (ట్రంకురోడ్డు వేయించడం ఈపాటలో వర్షించదికింది. కొన్నిపాదాల అనువానం ఇది:

“వాగళ్లవి పొలాల్లో పారేసి రైతులు పారిపోయారు. వందలాదినునుష్యులు కూలీల్ని పోగుచెయ్యడావికి వచ్చారు. చై(తమావంలో శివురిపూజకోనం భక్త గణాన్ని ఇష్టంవచ్చినట్లు తీసుకొవివచ్చినట్లుంది. ఎవళ్లవిపడితే వాళ్లవి బలవం తఈంగా, ఆవసరంవ స్తే దవిదబకొట్టి. లాక్కొవివచ్చారు. బెత్తాలతోకొడుతూఉం పే. న్వదేశీయులు చేసేదేమీలేక కృశి స్తున్నారు. ఆహారంగావి విశ్రాంతిగాని ఏమీ ఇయ్య కుండా పాయంకొలందాకొ వవిచేయిస్తారు. పొరలు బుజాలమీద పెట్టుకొని, బుట్టలు చేత్తోవట్టుకొని వీరనంగా కాళ్ళీడ్పుకొంటూ కూలీలు సాయంకాలావికి ఒకచోటికి చేరుకొంటారు. ఆకలితో మొట్టోమంటూ, టఓయిదేవుడా అవి గోలపెడతారు. ఈ గోలవిని భష్షీ (ఆహారం పంచి ఇచ్చేవాడు) తన అనుచరుడికో బయలుదేరి వస్తాడు, కూలీలందిరూ వాళ్లవిచూచి, గవిగదబేచి వరనగా బారులుతీర్చి కూర్చుం

వదెనిమిడో శతావ్లిష్వవవృత్తులు, ఫలితాలు కే71 టారు, అంతా ఒకే ఆకలిగోల. వేపుడువియ్యం ఐ త్తెంతీనుకొని నమలుకొంటూ తూలీలు అక్కడనుంచి వెళ్ళిపోతారు. తినడం పూర్తి అయినవెంటనే ఒక్క వరు గువి చెరువుకిపోయి నీళ్ళు కడుపునిండా తాగుతారు. ఆకలిదప్పులు ఈవిధంగొ తీరాక, మట్టిలో కూలదిడిపోతారు. విదలో చీమలు కుడుతూంటే, ఇటునటు పొర్లుకూ వడిఉంటా రీ కూలీలు.” "

ఉ త్తరవంగదేశానికిచెందిన ఒక వల్లెటూరిన్య క్రి అల్తినగేయం. చెన్పదగిండి ఒకటి ఉంది* స్థానికుడయిన ఒక జమీందారు, జీల్లాకలెక్టరు. మిస్టర్‌ గుడ్‌లాడ్‌ విఫార్పుమీద, ఒకవ్య క్రివి రంగపూర్‌లో తన దివానుగా నియమందొడు. ర్రైతులికి అవ్యక్తి అంటే ఇష్టంలేదు. రామ్‌ వల్లభ్‌రాయ్‌ అనే ఆతన్ని ఆపదవికి నియ మించాలని నాళ్లకోరిక. అందుచేత అందరూ కలిసివెళ్ని కలెక్టర్ని కలుసుకొన్నారు. శలెక్టరికి ఏమిచెయ్యోలో తోచలేదు. ఏమిచేయాలో పెన్సవలసిందని తన ఆఫీసు మాపరింటెండెంటువి అడిగాడు. సూవరింటెండెంటు ఏమి సలహాఇచ్చాడో, రచ యుత కృష్ణహరిదాస్‌ ఇలా చెప్పాడు:

“రైతుణు ఏమన్నా చెయ్యవచ్చును. ఓకళ్లవి న్వర్గందాకా పైకి ఎత్తవచ్చు ఇంకొకళ్ళవి కిందికి పడదోయవచ్చు. దేశంలోని ఛనావికి కొరకులు రైటులే. అందరూ ధరించే దింగారుమురుగులు రై తులకృషివల్ల వచ్చినవే.”

యు క్రాయుక్ర సరిజ్ఞానంఉన్న ఆ కలెక్టరు. తన పిఫార్పువి ఉపనంహరించు కొవి, ర్రైతులుకోరిన రామ్‌ వల్లభ్‌ రాయ్‌వి దివానుగా వియమించాడు,

వది హేడోశతాబ్టి చివరిరోజులలో వైష్ణవకవిత్వం డీణదళకి వచ్చేసింది. కావి చావికింకొ జనాదరణ తగ్గిపోలేదు. పదిమందీ ఒవ్పుకొనేకవిత్వం ఇంకా ఆదే. దీవికి ముఖ్యకారణం దావితో మిళిత మైఉన్న సంగీకం. ఇది ఇంకా శ క్రిమంత మై. అభివృద్దికి, వవ్యతకి ఆవకొశాల్ని కలిగిఉన్న కళగానే ఉంది. కావి, తరవాత శతాబ్దిల” ఈ నంగీతంకూడా, కీర్తనాసావాత్యంయొక్క స్తద్ధిక్వాన్ని తొలగించ లేకపోయింది. దీవికి ముఖ్యకారణం కీర్తనాసాహిత్యంలో వస్తువైవిధ్యం లేక్‌ పోవడం. పద్దెనిమిదోళతాబ్టి చివరిశతాబ్దాలలో బయలుదేరినకొవ్యాలలో కొంక వస్తు వైవిధ్యం కనఐడుతుంది. ఆకాలంలో జనరంజికంగాఉన్న కొవ్యాలలో వర్ణితాలై న (సేమగాథలు, కేవలం రాధాకృష్ణులకు నందింధించినవే కొవు. ఆ కొవ్యాలలో రాధా కృష్ణుల పేర్లు కవబడినా అవి (ప్రాసంచిక నాయికానాయకులకు (ప్రతీకలుగా ఉన్నవే గాని, ఆ దివ్యమూ ర్తులకు నంకేతాలుకావు. రచనావిన్యానంలో నవ్యగీతం (ప్రానీన

172 వంగ పాపాత్య చరిత్ర గీఠంకంటె భిన్నం. కలిలో సారళ్యం, శబ్దాలంకారాల ఆడంబరం తక్కువగా ఉండడం. ఒకే ఒక ఆఅంత్య[ప్రాన ఉండడం అవేవి ఈ వవ్యగీఠకంయొక్క పామావ్యలక్షణాలు. వందొమ్మిదోశతాబ్టి వచ్చేటప్పటికి ఇంకా మార్పులు వచ్చాయి. వీటిలో ముఖ్యమైనది గీతియొక్క వరిమాణావికి నందింధించినది. ఈ శతాబ్లీలో వే నాలుగుపాదాల గితికలుకూడా వచ్చాయి, ఈ శతాబ్టికి (ప్రతివిధి కవి అని చెప్పదగిన భారత్‌చం్యద్ర ఈ విషయాన్నిగు_ర్రించి, తన కనుకూలంగా ఈ ఆచారాన్ని మలచు కొన్నాడు. ఇతఠవి బృహత్కావ్యంలో. ఇలాంటి చిన్నచిన్నగేయాలు చాలా ఉన్నాయి. ఇంచుమించుగా యాభై కంక ఎక్కువగా ఉన్నాయని చెవృవచ్చును.

వైష్ణవగితాల్ని ఈ నవ్యవద్ధతిలో, వద్దెనిమిదోశతావ్రిలో ప్రవ్రమంగా (వ్రాపివ వాళ్ళు లాల్‌చం[ద్ర, నందలాల్‌ అనే కవులు, *కవివాలా"లలో (పాదచీనకములయిన వీళ్ళద్దరు. అన్నదమ్ములని అనుకొంటారు. ఈ గీకాలలో చాలావాటిని వీళ్ళిద్దరు కలిపి [వాయడంచేత, గీఠమ్ముదలో ఇద్దరి పేర్లూ ఉంటాయి. ఈ శతాబ్టీలో యేమ గీతాలు (వాసినవాళ్ళలో అతి (ప్రసిద్ధుడు, విఘుబాబు అవి పిలవబడే. రామ్‌నిఏగు్త (1742. 183%). కలక త్రాలో పద్దెవిమిదోళతాబ్టి చివరిభాగంలో అభ్‌డా అవి పిలవ ఐడే సంగీకనంపదాయాన్ని (ప్రచారంలోకి తెచ్చినవాళ్ళలో ఒకడు ఇతను. ఇది, నంవ్రదాయనంగీతావికి కొంత సన్నిహితంగా ఉంటుంది. వంగభాషలోకి విధు బాబి. టప్పా అనే గీతిళలేదాన్ని హిందీలోంచి తెచ్చి (ప్రచారంచేశాడు. ఇది లలిత వంగీకళాఖకి చెందినదనవచ్చును, ఇతవిగితాలు సాధారణంగా నాలుగుపాదాల్ని మించిఉండవు. ఈ కుదింపృవలన గీకానికి బిగివిగివచ్చాయి. ఉదాహరణగా ఈ కిందిదావిని తీసుకోవచ్చును :

“తిరిగితిరిగి చూస్తూ నా ప్రియుడు మెల్లి మెల్లిగా వెళ్ళిపోతున్నాడు. చూడు. నన్ను ఇంటికి వెళ్ళిపొమ్మని ఎలా అనగలవు ? నాగుండెల్లో ఉండేవాణ్ణి, ఇప్పుడు నేను బయట చూస్తున్నాను. నాకళ్ళకి దూర మైపోయినప్పుడు, మళ్ళీ నా గుండెల్లో చోటు చేసుకొంటారు."

తన మాతృభాషమీది (ప్రేమని కవి భావనిర్భరతతో ఇలా వ్యక్తంచేశాడు. ఇది ప్రపిద్ధగీఠం :;

“నానా దేశాల్లో నానాభాషలు ఉన్నాయి, కావి, స్వదేశభాష ఇచ్చినంతతృ ప్తి, ఇంక ఏ భాషా పూర్తిగా ఇవ్వలేదు. ఎన్నో నదులు, ఎన్నో నరోవరాలు ఉన్నాయి. కావి చాతకానికి ఆవ్వేవీ లాభంలేదు, దావిదాహం వాననీళ్లతోగావి తీరదు.”

వద్దెనిమిదో శతాల్ది... ప్రవృత్తులు, వలికాలు 173

విధుగాబు సమకాలికుడయిన (శ్రీధర్‌ వృరాణాల్ని పతించేవృత్రివల్ల జీవించే వాడు. వృ త్తివిబిట్టి ఆతవికి కథక్‌ ఆనే ఉవనానుం వచ్చింది. శ్రీధర్‌, గీకాలలో కొన్ని విధుబాముగీళ లికి ఏవిధంగాను తీసిపోయేవికావు. ఈకిందిది ఒక ఉదా హరణ :

“వేను నిన్ను (పేమిన్తున్నాను; నువ్వు మళ్ళీ నన్ను (సేమిస్తావనికాదు. (యేమించడం నా న్వభావం. విన్నుతస్ప ఇంకేమీ నే నెరగను, వీ చంద్రవింబం లాంటి ముఖంమీద మధుకు దరహానంచూస్తూం'టే నాకు ఆనందం కలుగుతుంది. అందుచేత నిన్ను చూడ్డానికి నేను వస్తాను. అంతేకాని నన్ను నువ్వు చూడాలని కాదు.”

విధుబాబుకి ఇంకో నమకాలికుడు రామ్‌ఐసు (1787-1829). ఇతనుకూడా “శ్రవి*2 గీతాలు (వ్రాసేవాడే. వై ఇద్దరికవుల రచనలకంచ రామ్‌బిసురచనలు దీరంగా, డొంక తిరుగుడుగా ఉంటాయి కథానన్తువుకూడా సాధారణ మైనడి కాదు. కాని అక్కడక్కడ రమణీయమైనపొదాణ కనదిడతాయి. ఉదాహరజిగా ఈకింది గీతానువాదం (గ్రహించవచ్చును :

“ఆతను విదేశానికి వెళ్ళిపోయినప్పటినుంచి నా భావనలే నా హృదయంలో వాధవి కలగడేస్తున్నాయి. నేను వాటిని వ్యక్తం చేయబోయాను ; కావి చేయలేక పోయాను, చివరికి, న్నాపేమని అతవికి చెస్పలేకపోయాను.”

ఆకావాయ్‌తి “కవి” సమాజంలో దాశరథిరాయ్‌ (1806-1857) గీతి రచయితగా తన జీవితాన్ని (ప్రారంభించాడు. ఆరోజులలో, ఆకావాయ్‌తి (ప్రభ్యాతగాయవి, కొంతకాలంపోయాక *కవి' గీతాలు (వ్రాయడం మానేసి, *పాందాలీి' గీకాల్ని పాడే ఒక నమాజాన్ని స్టాసించాడు. ఈ “పాంచాలీ వద్దతి = “కవి” గీకాలికి పురాణకథనావికి ఒకవైపు, సంవ్రదాయసిద్దమైన సంగితరూవకొవికి (యాత్ర) కీ ర్తవికి ఇంకోవైపు పోలిఉంటుంది. ఈ నాలుగుపద్దతుల్ని ఆఅకళింపుచేసుకొని, ఒక కొ త్తమార్తావికి చెందిన “పాంచాలీ” వద్ధతిని దాశరథిరాయ్‌ కల్పించాడు. ఈ కవి గిఠాలు. సాధారణంగా. శెండునమావాల పోటీలో. గానం. చేస్తారు. ఈ సాబలలో డోలు, తాళాలుమాకమే ఉనమయోగిస్తారు. కథావస్తువు సాధారణంగా పౌరా జీకం అయిఉంటుంది. మొదటిపాటగాడు పాటలో ఒక (వళ్న ఇముడుస్తాడు. రెండోవాడు బావికి పాటలోనే సమాధానంచెన్పి. మళ్ళీ ఇంకోసప్రళ్న అడుగుతాడు. (వ్రశ్నక సమా థానం చెన్పలేని పాటగాడు ఓడిపోయిన స్లే,

క్షే74 వంగ సాహిత్య చరిక్ర “పాందాలీ" గీఠాలలోవి వమ్తుపు ఎప్పుడూ పురాణవ స్తువేకాదు. కాని, సాధారణంగా ఇతవి గీతి కావ్యాలలోని ఇతివృ త్తం పురాణసంబంధమైనదే ఆవి చెప్పవచ్చును. (శ్రీరాముడి కఠలు, (్రీ కృష్ణుడి కథలు, శిన పార్వకులకథలు = ఈ “పాంచాలీ” రచనలలోవి వస్తువులు. ఇవిగాక, సనమకాలికమయిన = వికంతువివాహాలు, వగర జీవితంలోని చెడ్డదనం, ఇంగ్లీవు చదుపులవల్లకలిగే హావి మొదలయిననమస్యల్ని తీసుకొవి, హాన్యరోరణిలో కూడా *పాంచాలీ' రచనలు దాశరథీరాయ్‌ చేశాడుం దాశరథి *పాంచాలీ' రచనల్ని ఆనంది?చేవాబ్ళ వల్లెటూరి.ప్రజలు కావడంచేత, వాళ్లకి ఇతవి పురాణగాథలు బాగా నచ్చేవి. మధురవద గుంఫనమనేది దాశరథి 'శై లికి ముఖ్యలక్షణం, జానపద సంగితంలోని రీతుల్ని అమసరించి రచనలు చేయడంచేతకూడా దాశరథి 'పాంచాలీ' రచనలు వాళ్ళకి ఆకర్షకంగా ఉండేవి. ఈ రారణాలవల్ల పంధొమ్మిదోళతాబ్టి మరధ్యకొలంలో పశ్చిమ వంగదేశంలో ఇతని “పాంచాలీ' రచవలు చాలా (వ్రచారంలోఉండి. (ప్రజల్ని ఆనందపంిచేవి.

మధ్య వంగదేశంలోను, పూర్వ వంగదేశంలోము దాశరథికి (వతిశ్పర్టిగా కృష్ణకమల్‌ గోస్వామి ఉండేవాడు. ఇతవి *పొంచాలి రచనలు “యాత్రా రచనల వైపు, గీకాలు కీ ర్తనలవైపు మొగ్గితంటాయి. వైష్ణవకవిత్వావికి నవ్యత్వం తీసు కొవిరావాలవి చేపినవయత్నాలలో విజయాన్ని సాధించినవాడు, మధుకాన్‌ (1818-188%) కృష్ణకమల్‌లాగే మధుకాన్‌కూడా మధ్య వంగదేశావికి సంబం ధించినవాడు. శిక్షణ అతవిలాగే పూర్వ వంగదేశంలో లభించింది, దాశరథికిలాగే ఇతనికీ అను.పాసాది శబ్రాలంకారాలం పే ఇష్టం. కొవి అంత ఎక్కువకాదు. దాశరథిలాగ కొకుండా ఇతను నరళభాషలో (వ్రాశాడు. ఇతనిరచనలు 'పాంచాలీ" రచనలు కావు, కీ రృనలు. మధుకాన్‌ తనరాగాల్ని తాను కల్పించుకొన్నాడవి చెప్ప వచ్చును. నంగితరచన విషయంలోనూ స్వాతంత్ర్యాన్ని చూపించాడు. నంవదాయ పిద్దమయిన కీ ర్తనానద్దతివి, జానపదనృత్యగీకాలలోవి రీతిని కలిపాడు. దీవికి, మధుకాన్‌యొక్క "ధవ్‌' కీర్తనశ్రైలి అవి పేరువచ్చింది. కీర్తన నమాజాలలో- ముఖ్యంగా చ్రీలలో = దీవికి చాలా (వ్రచారం వచ్చింది.

వంధొమ్మిదోకతాల్లీ ప్రారంభంలో కొత్త "పాంచాలీ" వద్దతికి, *'య్యాఠ" పద్ధతికి ముఖ్యభేదం ఒకటి ఉంది. మొదటివద్ధతిలో, ఒక్కడే ముఖ్యగాయకుడు. రెండో చావిలో కనీనం ముగ్గురయివా ఉంటారు+ ఈ రెండుపద్ధతులలోను నహగాయ కులు, వాద్యగాళ్ళు ఉంటారు, మిక్కిలి జనరంజకాలమిన కథలు కృష్ణగాఠణ,

వద్దెనిమిదో శతాబ్టీ-(వవృత్తులు, ఫలితాలు క?5 వీటితరవాత శవ పార్వతులకథలు, వ్రైతన్యకథలు వస్తాయి. ఈళతాన్లీ మధ్య భాగంలో, కలక త్తాపాంతంలో, విద్యాసుందరులకథ “యాశత' రూవకాలలో బహుళ(ప్రచారావికి వచ్చింది. 'యాత"లో కొంత హాన్యరనపోషణకూడా ఉంటుంది. కృష్ణ 'య్యాత'లలో నారదుడు “బాస్‌ దేవ్‌" (వ్యాస్‌ దేవ్‌) హాన్యప్యాతలు. విద్యా ముందర్‌ *'య్యాత"లలో అశ్లీలాన్ని హాన్యంగా చూవడం జరిగేది. 'య్యాత' రూన కాలలో గీతాలు ముఖ్యమైన స్టిరమైనభాగాబు. వీటివికలిపే వచనాలుగాని, పద్యాలు గొవి ఆశువుగా నటులు చె స్పేవాబ్లం

క్షే

వచన రచనాభివ వద్ది ణి వద్ధెవిమిదోశతాల్లి ఏడో దశకంలో (విటిష్యప్రభుత్వం వంగదేశంలో ఏర్పడింది. చట్టాన్ని అనుసరించి న్యాయం జరుగుకుంది అనే నమ్మకం (ప్రజలలో ఏర్పడడం తస్ప, ఆర్థిక సాంస్కృృతికరంగాలలో టవ్రిటిమవ్రభుత్వం స్థాసించదిడడంవల్లి వచ్చిన మార్పేమీలేదు. ఈ మార్పులు రావడానికి ఇంకో అర్జళతాబికాలం గడవ వలసిఉంది. ముద్రణాలయాలు స్టాపించబడడంతో నే సమకాలిక పాపిత్యరంగంలో విష్షవాత్మకొలయిన మార్చులు వచ్చాయి. వంగభాషకి ఆక్షరాలు పోతపోని, వాటిని మొట్టమొదటిసారిగా అచ్చులో ఉనయోగించిన ఘనక ఛాగ్లెస్‌ విల్కిన్స్‌ (యొగఆ 121100) అనే తూర్పిండియా కంపెనీ ఉద్యోగికి దక్కింది. ఇతను నంన్కృతంలో మంచి వండితుడు. భగవద్గీతని ఇంగ్రీములోకి అనువాదం చేపిన వాడు. నర్‌ విలియమ్‌ జోన్స్‌ (31 ౪/1111202 30865) 1784 లో వంగదేశంలో. ఏషియాటిక్‌ పొవైటీవి స్థాపించడానికి నహాయం చేసినవాళ్లలో ముఖ్యు డితను. అచ్చులో వంగాక్షరాల్ని మొట్టమొదట నాఠేనియల్‌ (బనే హాల్‌ హెడ్‌, ఇంగ్లీషు భాషలో (వ్రాసిన వంగవ్యాకరణంలో ఉపయోగించారు. ఇది హుగ్షీలో 1778 లో అచ్చయింది, హాల్‌ హెడ్‌ కూడా మంచి పండితుడు. అనాటివాళ్ళల్లో, వంగభాషా

సాహిత్యాలలో ఇతనికిన్న పరిజ్ఞానం, ఇంక ఎవళ్ళకీ లేదు. వంగాశతరాలలో వంగభాషలో మొట్టమొదట అచ్చయినప్పు స్తకాలు, ఈప్లిండియా కంపెనీ, పరిపాలనకోసం నీహారు. వంగ ఒరిస్పారాష్ట్రాలలో (ప్రవేశ పెట్టిన వ్యాయశాస్త్రావికి నంబంధించినచట్టాలు. కంపెనీ ఉద్యోగుల వర్యవేక్షణకింద ఈ అనువాదాలు జరిగాయి. దివానీ అదాలత్‌ కోర్టులలో న్యాయవిర్దయానికి ఉపయో గించే విధాన వియమావళి (%లై011గ009 [0౯ లం గశిర!0పరజ (102 0౯ ్రఈ6ం6 ప 16 00016 006౪4006 తీరం! 80 అనువాదాన్ని జొనాథన్‌ డంకన్‌ (్ర౦286ు%2 లి౦629) వర్యవేక్షించాడు. (1785). శఇిన్మృతి (కల శళ్తా-1701) నీల్‌ బెంజమిన్‌ ఎడ్మన్‌స్పన్‌ వర్యవేక్షణకింద అనువదించదిడిందిం (యి1241 6066-౫6 కెలుంణు 2రేయ09440806). రెవిన్యూ విధాన నియ మావళియొక్క అనువాదాన్ని, హెవీ పిట్స్‌ ఫార్‌, న్‌్‌ _(లూ? ₹11 ₹00జ) నంపాదకత్వంకింద, కంపెనీ వెలువరించింది (1188). డీవికే కార్న్‌వాలీస్‌ కోడ్‌ (00౧౪811 ౦006ల) అవి పేరు. ఈ అనువాదాలన్నీ సమకాలికమైన లేల్య

వచన రచనాభివృద్ది 77 పద్దతిలో జరిగాయి. వీటిలో ఫార్పీ-అరట్బ్నీ పదజాలం చాలాతక్కువ. ఇది చిత్ర మైనవిషయం. కాని, నాటి కం పెనీఉద్యోగులు నంన్కృతాన్ని ఎక్కువగా గొర వించేవాళ్లు. దేశలాష అయిన వంగభాష అంబే ఎక్కువ అభిమానం. వంగభాష యొక్క ళ కక్రివిగురించి తన వంగవ్యాకరణం పీఠికలో హల్‌ హెడ్‌ (2120040121 కెణంల ౬11664) ఇలా (వ్రాశాడు: *వ్రతికులానికి ప్రతివృ త్తికి చెందిన (ప్రతి వొందువు తన సొంతపనులకోనం, లేఖ్య విషయాలకోనం ఈ భాషనే ఉపయో గిప్తాడు. వాళ్ళ వ్యవహారాలన్నీ ఈభాషలోనే జరుగుతాయి ; కాతాలన్నీ ఈభాష లోనే ఉంటాయి. (వళుత్వవ్యవహారాలు, న్యాయవిర్వహణం. శస్తువసూళ్ల, వాణీజ్యవ్యవహారాలు శ క్రిమంతంగా పక్షపాతరహితంగా శ్నీఘంగా జరగాలంటే, జనబాహుక్యం వాడేభాషవి _గహి స్తేనేగావి లాభంలేదు. నరళతలోను విశితత్వం లోను [క్రమవద్ధతిలోను వంగభాష, ఆలంకొరికమయిన వాక్యరచనగల ఫార్చీభాష కంటె, వ్య క్రిగతవ్యవహారాల పరిష్కారానికి, నర్వలొకికవ్యవ హారాల పరిష్కా రావీకి, మిక్కిలి అనువైనది.”

శ్రీరాంపూర్‌ (3జాజలుంం6)లో 1800 లో విలియమ్‌ కెరే (1/14 య17- 1761-1843), వార్డ్‌ (౪ 2౯4), మార్ష్‌మన్‌ (). సీశంణటలఏ6) ల చేత బాప్టిస్ట్‌ మిషన్‌ (620636 35100) స్టాపంచవిడడం, వంగదేళ పసాంన్క్బృతిక చరిత్రలో ఒక ముఖ్యనంఘటన. జనదాహుళ్యంలో క్రై ) న్తవమతాన్ని వ్యాపింన జేయడావికి ఈ మషనరీలు సపాపాత్యమార్గాన్ని స్వీకరించారు. వంగదేశంలోవి పామాన్యవజలికి భక్తీనంబింధమైన అభ్యానరచనలం కే ఇష్టమవి (గపాంచిన ఈ మిషనరీలు, బై విలును అనువదించడంలో (పత్యేక శ్రద్ధవహించారు. మిషను స్థాపించబడిన నంవత్సరంలోనే, వంగభాషలోను తదికర భారతీయభాషలలోను బైబిలు అనువాదాన్ని ముద్రించడంకోనం, ముద్రణాలయాన్ని స్థాపించారు. వంగ భాషలో కొత్త విబంధన్యగంథం (86 [164 ₹జజలం30) 180! లో అచ్చ యింది. ఇంతకిపూర్వం, 1800లో వెయింట్‌. మేత్యూ (31. షకజ(ఫలల), మాదిరి కోనం, ఈ మిషనరీలు అచ్చువేశారు. వంగభాషలో బైబిలు (ధర్మపు న్తక్‌) 1800 లో పూర్తి అయింది. ఈ అనువాదంయొక్క చిత్తువతివి కె రేయొక్క వంగసహచరులు విద్దం చేశారట, వాళ్ళలో సుప్రసిద్ధుడు రాష్‌ రామ్‌ఐసు. కెరే యొక్క భాషాపరిజ్టానం (వంగ నంస్కృృతభాషలలో) అభివృద్ది పొందుతూఉన్న కొద్దీ, నంగఢర్మ పృ్తకంలోవి వంగభాషాళట్దాల్ని తీపివేస్తూ. వాటిస్ట్థానంలో

శై

178 వంగ పాహిత్య చరిత్ర విఘంటుపులలో ఉండే సంన్కృృతళబ్దాల్ని ఉంచడం మొదలుపెట్టాడు. అకని జీవితకాలంలో (మృతి.1888) వచ్చిన నంన్కరణలన్నింటిలోనూ ఈ మార్చులు, చేర్పులు కనబడతాయి, ఇదిగాక, అత నెవుడూ వంగవిద్వాంసుల నలహాలవి తీపు కొంటూఉండేవాడు. చదవడానికి సౌంపైన అనువాదాన్ని కరే సాధించలేక పోయినా, అతనితరవాత కొన్నినంవత్సరాలకి విలియమ్‌ ఏట్స్‌ (11/1111202 క2468) ఆలాంటి అనువాదాన్ని సాధించగలిగాడు, ఇది రోమమలిపిలో లఅండమలో 1880 లో ముద్రించబడింది

వైష్ణన జీవితచర్కితల్ని అనుకరిస్తూ, (శ్రీరాంపూర్‌ మిషనరీలు *కొత్త విబఐంధన (గ్రంథాన్ని వంగభాషలో ఛందోదిద్ధం చేయించారు. అచ్చుప్ప స్తకాలరూవంలో గావి, ప్రాచీన లివికప్రతుల ఆకృతిలోగాని క్రై9 స్తవకవిత్వం అంత ప్రచారంలోకి రాలేదు. మిషనరీల సాహిత్యమార్షం బయటికి దారిలేనినందు అయింది

ఈస్పిండియాకంపెనీ ఉద్యోగులికి భారతీయభాషలు నేర్పాలనే నిశ్చితాధి ప్రాయంతో, కలకత్తాలో మేనెలలో 180) సంవత్సరంలో ఫోర్జు విలియమ్‌ కాలేజి (గాం? 1/11128 0016ల) స్టాపించవిడింది. తెరే వంగభాషాశాఖకి అధ్యక్షుడుగా ఉండేవాడు. తరవాత సంస్కృృతళాఖకూడా ఇతని యాజమాన్యంకిందికి వచ్చింది. తనకి సహాయంగా ఉండడంకోసం కొందరు వండితుల్ని, మున్లీల్నికూడా నియ మించాడు, వీళ్లలో కొందరు ఆతనికి ఆధ్యాపకులై, బైబిలు అనువాదంలో సాయం చేసినవాశ్లే. (శ్రీరాంపూర్‌ మిషమ (పెస్పు, కృ త్తివాసరామాయణాన్ని (182.18), కాశీరామ్‌ మహాభారతంలోని మొదటిపర్వాన్ని (ఆదిపర్వం) అచ్చు (1802-1804) వేపింది.* ఇవే (వ్యప్రథమంగా ఆచ్చయిన వంగకావ్యాలు. ఫోర్డు విలియమ్‌ కాలేజిలో చదివే కంపెనీ ఉద్యోగులకోనం ఇవి ఆచ్చువేయబడ్డాయి.

వ్యావవారికభాషని నేర్పడానికి కవిత్వరచనలు అంతగా పవికిరావుగనక, కాను వంగభాషకి ఆచార్యుడై నప్పటినుంచి, విలియమ్‌ కెరే వచవరచనల్ని (ప్రోత్స హించడం మొదలుపెట్టాడు. అతవికోరికమీద అతవి వంగనహోపాధ్యాయులు, వాచకొల్ని సిద్దంచెయ్యడం మొదలుపెట్టారు.* వీళ్లలో ఉత్తమరచయితలు రామ్‌ ౯ ఇదంకా పూర్తిగా జయ్‌గోపాల్‌ తిర్మాలంకార్‌ సంపాదక త్వాన్న్‌ (శ్రీరాంపూరలో 1836 లో అచ్చయింది, తర్కాలంకార్‌ పాళాంతరాలుగా చూపినవాటిలో కొన్ని అత్వు _శ్తమపాదాలు ఉన్నాయి. గవర్నమెంటు సంస్కృృకళాశాలలో (కలకత్తా ఇకను అచా ర్యుడు, పేరు (వ్రతిస్టలుగల వండితుడు ; వద్యరచయిత,

8, ఈ ప్పుసకాలన్నీ మిషన్‌ సపెన్సులోనే అచ్చయ్యాయి.

చచన రచనాఖివృద్ది [7/9 శామ్‌ఐసు (మృతి-1818), మృత్యుంజయ్‌ విద్యాలంకార్‌ (మృతి.1818) అనే వాళ్ల, రామ్‌ రామ్‌ఐిసు శె లి మున్షీక్లైలి (ఫాక్సీ విద్వాంసుడి శ్రైలి). విద్యాలంకార్‌ క్రైలి పండిత శ్రైలి (నంస్కృళవండితుడి శైలి). ఈ రెండు శ్రైలీలేదాణు అప్పుడు వమకాలికంగా ఉండేవి.

రామ్‌ రామ్‌దినుయొక్క వచన(గంథాలు రెండు అచ్చయ్యాయి ( 1801. 1802). మొదటిపున్తకం (సతాపాదిత్య చరిత్ర. జెస్పోర్‌ (ప్రభువైన (వ్రతాపాదిత్యయొక్క జీవికానికి నంబంధించిన కథలనుంచి, మొగలు దర్చారులోవి ఫార్సీరచనలలో (ప్రశాపాదిత్యకి నందింధించిన సూచనలనుంచి, విషయసంగహణంచేవి, రామ్‌ రామ్‌ఐిసు ఈ పుస్తకాన్ని _వాళాడు. దీనిక్రైలి సరళంగా ఉంటుంది, (గంతనుంతా పూర్తిగా ఆభ్యానపద్దతిలో వాయదడింది. రెండోప్పు న్తకం పేరు లిపినూల, ఇందులో వ్యాసాణ, చిన్నచిన్న ఆఖభ్యానాలు లేఖారూసంగా ఉన్నాయి, దీవిలోనిత్రైలి నర శంగా. వ్యావహోరికంగా ఉంటుంది. రచయిత పీఠికలో (గ్రావివట్లా, ఈ పుస్తకం కంపెనీ ఉద్యోగులు వ్యావహారికభాషని నేర్చుకోడానికి, సామాన్య(ప్రజల వాణిజ్య విధానాల్ని ఉద్యోగులు తెలుసుకోడావికి ఉద్దేశించబడింది.

మృత్యుంజయ్‌ విద్యాలంకార్‌ యొక్క రచవలు, ముఖ్యంగా సంస్కృృతరచన కి అనుసరణగాని అనువాదాలుగాని అని చెన్సవచ్చును. బ్యతిళ్‌ పింహానన్‌ (1802 అనే పుస్తకం ద్వాత్రింశత్‌ పుత్తలికా అనే నంస్కృతకథల పు స్తకావికి, పాతోవదేశ్‌ (1808) నంన్కృత హితోపదేవానిి అమవాదాలు, ఈ కథలలో కొన్ని ఆప్పటికే గీతాలపూపంలోను, అక్కడక్కడ వచనరూపంలోను వంగ దేశంలో (ప్రచారంలో ఉన్నాయి. రాజావళి అనేపుస్తకం అఆదేపేరుతోఉన్న నమ కాలిక నంస్కృత(గంథాన్ని అనుసరించి (వాపినస్లు ఉంది. మొగలుదర్చారులోని బతిహాపికులు (వ్రాపినసరచనలు నంన్కృత్యగంథావికి ;, ఆధారాలు. వంగరచవంలో (వ్రాయదిడిన మొట్టమొదటి భారతేతిహోన (గంథం ఇది, మృత్యుంజయ్‌ విద్యా లంకార్‌ యొక్క ఉత్తమ్యగంథం _ప్రబోధచం[ద్రిక అనేది. ఇది ఆతవి మృతి తర వాత 1888 లో అచ్చయింది. డీనిలో చాలాభాగం రచయిత న్వకపోలకల్పితం. పాండిత్య స్ఫోరక నచనరచన, వ్యావహారిక వచనరచన రెండూ దీవిలో ఉన్నాయి. వ్యావహోరికభాషలో ఉన్నకథలు ఆకర్షకంగా ఉంటాయి. (ప్రటోధచం(ద్రిక అనంవూ ర్హంగాఉం'పే అతవికొడుకు రామ్‌జణయ్‌ తర్కాలంకార్‌ (మృతి-1857) దానివి పూర్తిచేసే ఉండవచ్చును. ఇతను తండ్రికరవాత ఫోర్లు విలియమ్‌ కాలేజిలో

180 వంగ సాహిళ్య చడ్యిత ఆదార్యుడుగా పవిచేశాడు. ఒక ఆర్హశతాద్దికాలం, (ప్రటోధచం(ద్రిక పాఠ్యగంఠంగా ఉంది. కొంతకాలం ఇది కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయంలోకూడా పాఠ్యగంథంగా ఉంది. మృత్యుంజయ్‌ విద్యాలంకార్‌ (వ్రాసిన ఇంకో వచన్యగంథం వేదాంత చంద్రిక (కలక శ్రా. 1817), దీవికి ఫోర్డు విలియమ్‌ కాలేజితోగావి. 3రేకోగాని ఏమీ నంబంధంలేదు. ఇది రామ్‌ మోహన్‌రాయ్‌యొక్కు ఏకేళశ్వరోపాసనాది వంస్కారవిషయాల్ని విమర్శిస్తూ (వ్రాసింది. ఈవిషయంలో కుతూహలంఉన్న పాళ్చాత్యులకోనం, ఓక ఆంగ్ల అనువాదంకూడా దీనికో జతచేసి అచ్చువేశారు దీవిభాష ఏమంత చెప్పదగింది కొదు. మామూలుగానే ఉంటుంది. పరోక్షంగా రామ్‌ మోహన్‌ రాయ్‌మీద ఉన్న దూషణ, ఈ ప్పన్తకంయొక్క ఉద్దేశాన్ని కొంత వరకు భంగం చేసింది.

వచనరచయితగా మృత్యుంజయ్‌ విద్యాలంకార్‌ ఆడంబరంగా. రాందసంగా శనబడతాడు. కొన్నికొన్నిచోట్ల ఇతవిరచనలు అస్పష్టంగా ఉంటాయి. రామ్‌ రామ్‌ఐమ ఈవిషయంలో ఇతవికం'మ మెరుగు. కావి, (ప్రటోధచం[ద్రికలోవి వ్యావ హోరికరచన బాగుంటుంది. ఇప్ప) డది కొంత అశ్లీలంగా కవబడవచ్చుమ. ఫోర్జు విలియమ్‌ కాలేజీ పండితుడయిన ఇతను, వంగలాషలో సాహిత్యగొరవంగల నచనరచనకు మూలపురువు డనేవాదం అంత నమంజనంగా కనబడదు. కావి వస్తువై విధ్యం చూపిస్తూ. విన్హృతంగా (వాశాడవి అనడంలో న్యాయం ఉంది.

ఫోర్లు విలియమ్‌ కాలేజీలో, మిగిలిన వంగభాషార్యాసకులలో గాజీవ్‌లోచన్‌ ముఖర్జీ పేరు ముఖ్యంగా చెప్పవలపి ఉంది ఇతని మహారాజ్‌ కృష్ణచం్యద రాయన్య చర్మితమ్‌ 1806 లో శ్రీరాంపూర్‌లో అచ్చు అయింది. రామ్‌ రామ్‌ఐనుయొక్క- (ప్రశాపొదిత్య నమనరించి ఇది నడిచింది. ములర్జీయొక్కశ్రైలి అంతకుపూర్వం వచనరచన చేపినవాళ్ళ శ్రైలికంచె బాగుంటుంది. ఇతని వాక్యరచన సరళంగా ఉంటుంది. వాక్యాలుకూడా చిన్నవి. పాఠ్య్యగంథంగా ఇది (ప్రతాపాదిత్య. (పటోధ చంద్రికలకం బె ఎక్కువకాలం వాడుకలో ఉంది.

రామ్‌ మోహన్‌ రాయ్‌ (1774-1888) అవేకవిధాలుగా. భారతదేశంలో నవీన యుగానికి, నాందీప్రస్తానవలు నడిషినవాడు. పాఠ్య(గంథాలు కకుండా, అవేక విష యాలమీద వచనంలో రచనలుచేపిన (నప్రథముడు, రెండు వేదాంత్యగంథధాల ఆను వాదాలు (10150), ఉపవిష త్తుల అనువాదాలు, సామాటిక ధార్మికరంగాలలో

వచన రచనాఖివృద్ధి 181 వంన్కరణ తీసుకొనిరావాలని ప్రచారాత్మకంగా (వ్రాసిన రచనలు (1818౫) మొదలయినవి ఎన్నో వచనరచనలు ఇతనివి ఉన్నాయి. పొందూమతానికి వ్యతి శేకంగా (శ రాంపూర్‌ మిషనరీలు చేస్తున్నప్రచారాన్ని ఎదుర్కోడానికి ఎన్నో వృతికలు వంగాంగ్ల పార్సీభాషలలో రామ్‌మోహన్‌ రాయ్‌ నడిపాడు (1821-22). కవిత్వరచనకూడా ఆతవికి ఏమీ కొత్తకాదు. భగవద్గీతని వంగభాషలో ఛందో బద్ధం చెయ్యడమే కాకుండా, ఎన్నో భ_క్రిగీతాల్నికూడా (వ్రాశాడు. మత సంస్కర ఇని ఉద్చోధి స్తున్న ఇతవ్‌ మొదటిపుస్తకం, తుహఫాతుల్‌ మువాహిద్దీన్‌ ఫార్సీ భాషలో 1815 కంఇ ముందే వచ్చింది. వంగభాషలో ఇళనికున్న పాండిత్యానికి విదర్శనంగా ఇతను ఆంగృభాషలో (వ్రాసిన వంగవ్యాకరణాన్ని (1826) (గ్రహించ వచ్చును. దీన్ని తరవాత ఇతను వంగభాషలోకి అనువదించాడు కూడాను. ఇది 1883 లో, ఇతవి మృతితరవాత కొద్దికాలంలో నే అచ్చయింది, ఇది ఇంతవరకు బయలుదేరిన వంగభాషా వ్యాకరణాలలో ఉత్తమమైనది అనడంలో అతిశయోక్తి లేదు. గీనితరవాత బయలుదేరిన వ్యాకరణాలకం చె, కొన్నివిషయాలలో ఇది ఇస్పటికీ విశిష్ట మైనదేం

రామ్‌మోహన్‌రాయ్‌ శైలి పండితశ్తైలి. అయినా అది ఛాందనంగా, కృత కంగా, అన్పష్టంగా ఉండదు. దీనికి కారణం ఏమిటని మనం ఎక్కువగా (ప్రయ త్నించవలసింది లేదు. ఇతను మృత్యుంజయ్‌ విద్యాలంకార్‌ లాగ కేవలం సంన్క్బృత వండితుడు కొడు. రామ్‌ రామ్‌ఐబిసులాగ కేనలం పార్పీ మున్షీకాడు. ఫార్సీ సంస్కృ తాలేకాకుండా ఇతనికి ఇంగ్లీషు. కొంత ఆరల్బీకూడా వచ్చును, వివిధభాషలకో ఉన్న పరిచయం ఇతన్ని ఆలంకారికమైన శైలికి విముఖుణ్జి చేపింది. డొంక శిరుగుడుగా వాక్యరచనచేస్తూ. మారుమూల నిఘంటువులలో పడిఉన్న మాటల్ని (ప్రయోగిస్తూ, ఇవే పాండిత్యలకణాలనుకొనే సమకాలికభానం ఇతన్ని సమ్మోహ వర్చలేదు .ఇతనిశ్లై లి మెరుగులులేకుండా, నరళంగా సూటిగా భావస్ఫోరకంగా ఉంటుంది, అది కొంతవరకు అక్కడక్కడ పాతగా ఉన్నట్లు కనదిడుతుంది. విజమే. కాని. తన సమకాలికులలో ఎవళ్లూ సాధించలేని, సాధించని సౌలభ్యాన్ని నై+ళ్యాన్ని రామ్‌ మోహన్‌ రాయ్‌ తనశ్రైలిలో సాధించాడుం

శబ్హాడంబరంతో (పౌఠశ్రైలిలో (వ్రాయబడిన పాఠ్యగంథాలుగాని, తా_త్హిక జిజ్ఞానవి రేకెత్తించే రామ్‌మోహన్‌రాయ్‌ గంలీరరచనలుగాని తలపెట్టని పనివి,

1892 వంగ పొహిత్య చర్మిక (శ్రీరాంపూర్‌ మిషనరీలు, 1817 లో మేనెలలో సమాచార్‌ దర్పణ్‌ 1 అనే వతికవి (ప్రారంలించి చేయగలిగారు. ఇదిచూచి రామ్‌ మోహన్‌ రాయ్‌ (పభృతులు పషతికలు స్థాపించారు. కాని, అవేవీ నిలవలేదు. వంగభాషమా(త్రమే వచ్చిన సామాన్యవ్రజి లికింస్టానికవా ర్తల్ని, చిన్నచిన్న కథల్ని, దై నందినజీవితంలో పనికివచ్చే విష యాల్ని అందిస్తూ. సమాచార్‌ దర్చణ్‌ తదితర కళిక త్తాస్యతికలూ(దర్పణ్‌ తరవాత చియలుదేరినవి) 'సేవచేశాయి. పాండిత్యప్రకర్ష లేకుండా, ఈ ప్యతికలోనవిశ్రైలి సామాన్యప్రజల్ని బాగా ఆకర్షించింది. ఇలాంటి ప(త్రికలద్వారానే సాహిత్యసందింధ మైన వచనం విద్యావంతుల్ని ఆకర్షించింది.

(శ్రీరాంపూర్‌ మిషనుద్వారా (పచురించవిడిన పొఠత్య(గ్రంథాలు కష్టంగా ఉండేవి. వాటిఖరీదు ఎక్కువ, అందుచేత చవకగా చిన్నపు స్తకాల్ని (ప్రజల అందుబాటులోకి క్రేవాలనే ఉద్దేశంతో, కలకత్తాలో 1817 లో “స్కూల్‌ బుక్‌ పౌ-వైటీ" (568001 కెం01 500180) ఏర్పడింది. దీవిసభ్యులలో కెరే (68౯6౪), రాజా రాధాకాంఠ్‌ దేవ్‌ (1788-1887) కూడా ఉండేవాళ్ళు, ఈ నంఘం వెలువరించిన పాఠళ్యగ్రంథాలు (వ్రజాదరణవి పొందడ మేకాకుండా, పందొమ్మిదో శతాబ్లి పూర్వార్ధంలో దేశంలో విద్య వ్యాపించడానికి చాలా తోడ్పడ్డాయి. ఈ పాఠ్యపు నకాలలో కొన్ని (వావిన వాళ్లు ఇంగ్లీ మవాళ్లు కూడాను, వాళ్లలో = సెలిక్స రే (120176), జె, లానన్‌, () 2౪109), డబ్ల్యు. హెచ్‌. వియర్స్‌ (4. ౯. 9ల౦ల), చె, డబ్ల్యు వీయర్‌ సన్‌, డబ్బు. ఏట్స్‌ (1. *216) మొదలయినవాళ్ళు ఉన్నారు. ఈ ప్పస్త శొలలో చాలా ఇంగ్లీషు పువన్తకాలికి అమువాదాలే. కొత్తగా స్థాప్‌ంచబడిన హిందూ కాలేజి (1817) తోను, శ్రీరాంపూర్‌. కాలేజి (1818) లోను, కలకత్తా లోను తత్సరిసరాల్లోను స్థాపించబడిన పాఠశాలల్లోను. ఈ పువ్తకాల్ని ఉపయో గించేవారు.. ఈ పాఠ్యపు_న్తకాలలో ఎక్కువభాగం పు్పన్తకాలలోవి విషయం వేశచర్మిక

విలియమ్‌ కెరే (1౪111120 07౮) యొక్క పెద్ద కొడుకైన సెలిక్స శెరే గాలం ౮౩౯౪) (వంగభాషలో ఒక విజ్ఞాననర్వస్వాన్ని (£00క.100266)

1. “వమాచార దర్బణ్‌' వృతికకు జె, మార్ష్‌మన్‌ సంపాదకుడు. ఇతనికి వండితులు నహాయకులుగా ఉన్నారు. గంగాధర్‌ భట్టాచార్‌ జీ ఇదేసమయంలో *బెంగాల్‌ గెజెట్‌"అనే "పేరుతో వతికవి కలక త్రానుంచి నడిపాడు. కాని, ఆది ఎక్కువకాలం నడవలేదు. *నమా చారదర్చజ్‌ ' కం'జె ముందు “డిగ్ధర్శన్‌" (ఏ్రల్‌ 1818) క రాంపూర్‌నుంచి వెలువడింది. దీవిలో విద్యానంబంధమైన వ్యాసాలు మొదలై నవి ఉండేవి.

వచన రచనాఖివృద్ది 183 నంసాదించడం (ప్రారంభించి శరీరరచనావిజ్ఞానం (10210యా), శరీర (క్రియా విజ్ఞానం (9098101029) ఉన్న మొదటినంపుటాన్ని వెలువరించాడు, కాని ఇతని అకొలనృుత్యువు (1822) వల్ల ఈవని ఆగిపోయింది. తరవాత చాలానంవళ, రాలక 3. ఎమ్‌ బెనర్జీ ((818.1885) ఆనే పొందూకాలేజి పూర్వవిద్యార్షి ఈవవిని చేంిట్టీ పూర్ణిచేశాడు. ఇతను క్రై స్తవమతం స్వీకరించి. దావిలో పుకోహితుడయివాడు కూడా, ఈ బెనర్జీ పిద్దంచేవిన విజ్ఞాననర్వన్వం పేరు "విద్యా కల్పదుమ' మపి, వంగ_ఇంగ్లీ మభాషలతో దీవి ద్విభాషా నంస్కరణంకూడా ఒకటి వచ్చింది. ఇది వదమూడు నంపుటాలుగా వెలువడింది. (1846-51) దీవిలో చర్మితరచనలు (ఆమ వాదాజగావి, అనునరణలుగావి) రేభాగణీత విషయాలు, భూగోళవిషయాలు, నైతిక జీవనాన్ని పోత్సహించేరచనలు-ఉండి, (వజలకు ఈ విజ్ఞానం వచ్చేలాగ చేశాయి. ఫోర్తు విలియమ్‌ కళాశాల రచయితల పాఠ్య[గంథాలలోవి భాగొలుకూడా ఉన్నాయి. పాఠ్యపు న్తకాలు (వ్రాసిన రచయితలశ్రై లికంచె బెనర్జీశ్తైలి పరిణతి పొందినది. కావి, ఇతను మకాంతరుడు కావడంచేత, ఇతనికి రావలపినంత పేరు మొదటిలో రాలేదు. కాని, తరవాత విద్వాంసుడిగా. వక్తగా ఇతవికి పేరువచ్చింది. (క్రమ క్రమంగా ఇతవివిషయమైన _వతికూలత తొలగిపోయింది. షడ్డర్శవాలమీద ఇతను (వ్రాపినప్పున్తకం (16 512 57616283 0 126110 ప11000037-1867) చాలాసంవక్పిరాలు విశ్వవిద్యాలయసరీక్షలకి పాఠ్య్యగంథంగా, విర్ణయించబడుతూ వచ్చింది.

పాళ్చాత్యరూసక పద్ధతిలో నాటకం(వ్రానిన (వథమ భారతీయుడు బెనర్జీ. “ది పెర్పిక్యూ టెడ్‌" (౧౨౦ 0౯860666) అనే నాటకం (1882) ఇంగ్లీషులో వ్రాశాడు. నాటకం ఇంగ్లీ మలోఉన్నా. దాని ఇతివృత్తం తన జీవితానికి నంబం ధీంచినదే. తన జీవితావికేకాదు. ఆంగ్ల విద్య నభ్యసించి పాళశ్చాత్యభావాల _పభావం లోకివచ్చిన సతి యువకుడికి సందింధించిన సమన్య ఆది. ఈ యునకులు సంవ చాయవిద్దమయిన ఆచారవ్యవహారాలతో ఏకీభవించలేక ఎదుర్కొ నేసమస్యల్ని. పొతకొ త్తల్ని సమన్వయం చేసుకోలేక నడేబాధల్ని. తన ఇంగ్లీషువాటకంలో బెనర్జీ చక్కగా చిత్రించాడు. ఈ నాటకం ఇంగ్లీషులోకాక, వంగభాషలోఉం పే, వంగసాహిత్య పునరుజ్జీవనం ఇరవై అయిదు సంవత్సరాలు వెనకబడేడి కొదు.

1851 లో (వ్రభుత్వవిద్యాశాఖ 'ది వెర్నాక్యులర్‌ లిబలేచర్‌ కమిటీ” (166 సలం ం0115 స4ల౭(౪6 ౮౦౫ణల14ఆ) అనే సంస్థని, “ది స్కూల్‌ బుక్‌

184 వంగ సాహిత్య చరిత ఫొవైటి'కి అనుఐంధసంన్ధగా ఏర్పర్చింది. జనభాహుళ్యానికి అందుబాటులో ఉన్న రరలో, విజ్ఞాన వినోదదాయికాలయిన రచనల్ని నరళమైనభాషలో రచింపించిం అవి అనువాదాలు కానద్భును, నృజనాత్మకరచనలు కొవచ్చును(పచురించడం దీని ముఖ్యాదర్శం. ఈ "కమిటీ" విజయవంతంగా నిర్వహించిన మొదటిపని- వివిధార్థనం్యగ్రహ' అనే మానస్మత్రికని వెలువరించడం. 1851! నుంచి కొన్ని నంవత్సరాలు ఈ పృతిక నడిచి ప్రజలలో చై తన్యావ్ని తీసుకొనివచ్చింది. ఇది నచిిత్ర మానవ్యతిక. నాటి వంగనమాజంలో విద్వాంసుడిగా, రచయితగా, పురా ఈత్త్వ వేత్తగా (వఖ్యాతిపొందిన రావేంద్రలాల్‌ మిత్ర (మృతి-189]1) దీవికి సంపాదకుడు. అప్పుడే తల ఎత్తుతూఉన్న నవ్యసాహిత్యోద్యమానికి ఈ పృతిక, అమషంగికంగా, చేయూత నిచ్చింది. రాజేం్యద్రలాల్‌ వంగభాషలో మంచి రచ యుత. విమర్శకుడు. కవిత్వంలో కొ త్తపోకడల్ని (ప్రవేశపెట్టిన రంగలాల్‌ బెనర్జీ యొక్క రచనలు, ఆ పోకడల్ని స్రిరరూపంలో తీర్చిదిద్దిన మైకేల్‌ మధునూదన్‌ దత్‌ రచనలు, మొట్టమొదట ఈ వ్యత్రికలో నే ప్రచురించబడ్డాయి. వివిధ విషయాల మీద దీనిలో ప్రచురించబడినవ్యాసాలు (ప్రజలలో విజ్ఞానవ్యా ప్తిని కలిగించాయి అనడంలో నంశయంలేదు. ఈ “అణా” వత్రికనుంచే రవీందనాథ లాకూర్‌ మొట్ట మొదట తన సాహిత్యపిపాన తీర్చుకొన్నాడు. వంగభాషాసాహిత్యాల చరితను గురించిన వరిశోధనాఫలితాలు మొట్టమొదట ఈ పతికలోనే (ప్రకటించదిడుతూ నచ్చాయి. ఈవిషయంలో మంచి కృషి చేసినవాడు రాజేంద్రలాల్‌. అతనే దానిలో చాలావ్యాసాలు (ప్రచురించాడు. “నెర్నాక్కులర్‌ లిటలేచర్‌ కమిటీ" పకటించిన జీవిత చరిత్రలు, కథలపున్తకాలు ఆ రోజులలో చాలా |(వచారంలో ఉండేవి. వీటిలోం జొన్‌ రాబిన్‌సన్‌ (002 001800) చేపిన “రాబిన్‌ నన్‌ [కూసో” (20010802 0౧౫౦6) అనువాదం (185వ, డాక్టర్‌ ఎడ్వర్డ్‌ రోయర్‌ (0౯. 964౪274 2069) చేపిన “సేక్పియరు కథల” (12:6 2164 [005 5826606176) అను వాదం (1858), ఆనందచం[ద వేదాంతవాగీళ్‌ చేసిన "కథా సరిత్సాగర అను వరణ, మూడుభాగాలుగాఉన్న మధుసూదన్‌ ముఖర్తీ యొక్క. “సుశీలార్‌ ఉపాఖ్యాన్‌" అనే గార్హన్థ్య జీవితానికి నంబంధించిన కథ (1850-1865) ముఖ్యమైనవి, ఈ సౌవైటీ అఎతరించడానికి ముందు (ప్రమరించినప్పుప్తకం, మధుసూదన్‌ ముఖర్జీ *క్రిలాఫ్స్‌ ఫేవిల్స్‌' (11110౧8 ₹49016) అనే కథలపు్పప్తకావికి చేపిన అమనరణ (1870. పుంఖథానుప్పంఖాలుగా (పచురించబడుతూవచ్చిన కం స్రవకథల ప్వన్త శాళ్ని, వాక్య(గంథాల్ని తగ్గించడావికే ఈ "కమిటీ" (వచురణలు ముఖ్యంగా ఉద్దే శించబడ్డాయి,

వచన రచనాభివృద్ధి 185

ఈ శతాబ్ది ప్రారంభంలో రామ్‌ మోహన్‌రాయ్‌ (ప్రారంభించినవనివి, శతాని మధ్యకాలంలో దేవేయదనార్‌ (1817.1005) ఠాకూర్‌, అతవి నహచరులు విజయ వంఠంగా కొనసాగించారు. పాఠ్య్యగంథాల ఒరవడిలోమంచి వచనరచనవి ఉద్దరించ డమే ఆవవి. రామమోహన్‌రాయ్‌ తరవాత విహ్మనమాజంలో (పముఖవ్యక్తి ఆయిన దేవేంద్రనాథలాకూర్‌ “త త్త్వబోధినీ వ్యతిక* అనే మాసస్యత్రికవి స్థాపించి, దానితో తృప్తిపడక సమాజావికి విద్యావిషయాలలో సాయంగా ఉండడంకోనం, త త్త్వటోధినీనభ (స్థాపితం-1839)కూడా స్టాపించాడు. (బహ్మనమాజంకోసం (వాసిన వ్రవవనాల్నిబట్టి, దేవేంద్రశాథుడు వంగభాషలో మంచి వచనరచయిత అవి చెప్పవచ్చును. ఈ రచనాపాటవాన్ని దేవేంద్రనాథుడి పెద్దకొడుక్రై న ద్విదేంద్ర నాథలాకూర్‌, కడగొట్టు కొడుకయిన రపీంద్రనాథరాకూర్‌ పుణికి పృచ్చుకొన్నారు. వీళ్ళిద్దరు వంగభాషలోని గద్యపద్యరచయితలలో విశిష్తమయినశై లి గలవాళ్లు. కాకూర్‌ కుటుంబానికి ఆ_ప్పమ్మితుడయిన రాజ్‌నారాయణ్‌ ఐసు, త త్త్వటోధినీ వ్యత్రికకి వ్యాసాలు (వాసేవాడు.

ఈ వ్యతికకు పన్నెండునంవత్సరాలు అక్షయ్‌కమార్‌దత్త (1820-1880) నంపాదకుడుగా ఉన్నాడు జ్ఞానపదాలయిన వ్యాపాలెన్నో ఈ పథతికలో దత్త (వ్రాసేవాడు. వీటిలో చాలాభాగం అఆంగ్లంలోనుంచి అనుసరణగా తెచ్చినవే, ఈ వ్యాసాలన్నీ తరవాత్యగంథాలుగా అచ్చు వేవినప్పుడు, పొఠశాలలలో కళాశాల లలో పాఠ్యగంథాలుగా ఉపయోగించబడ్డాయి. నై తికళిక్షణావ్నిగురించి దత్త (వ్రాసిన రచనలన్నీ జనాదరణని పొందాయి, విజ్ఞానళాస్త్రాభ్యానం చేసిన (పథమ భారతీయులలో ఇతను ఒకడు, ఇతవి(గ్రంథం, “భారతవర్షీయ ఉపానక్‌ సం దాయ్‌” (రెండు నంపుటాలుగా ఇది 1810, 1888 సంవత్సరాలలో అచ్చయింది) హెచ్‌. హెచ్‌. విల్సన్‌ వుస్తకంకంపచె విస్త్పృతమైనది. విల్సన్‌ పున్తకం (5స6603 08 ఉం ల1స1008 86066 0 106409) మొట్టమొదట *వీషియాటిక్‌ రిపెర్చెస్‌' (4:2 16 ఓఆంంయల) లో పదహారు, వదిహేడు నంపుటాలలో అచ్చయింది, దత్తయొక్కగంథం, శాక్వత మైన విలువఉన్న ఉత్తమ సరికోధన (గంథం. అక్షయకుమార్‌ ద్వత్తయొక్కద్యష్టి కాస్త్రీయదృష్టి. శైలి నరళమైనది. అవ్పష్టత ఎక్కడా ఉండదు, దీనిలో ఆలంకొరికమైన మెరుగు కనవిడదు. అర్థ వంతమైన శదబ్దతాలం, విశతమైన వద్య్వవయోగం, ఇతవి శై లియొక్క ముఖ్య లక్షణాలు

186 వంగ సాహిత్య చర్మిక

అక్షయ్‌కుమార్‌ దత్త శ్రైలిలో లేనిగుణాలు ఈక్వర్‌చంద్ర విద్యాసాగర్‌ (1820-1091) శైలిలో ఉన్నాయి. “త త్ర్వబోధినీ పత్రిక విర్వహణంలో విద్యా పాగర్‌, దత్తకి నహాయుడు, వైశ4ఠ్యాన్ని. ఉత్తి వై చిత్యాన్ని పోగొట్లుకోకుండా వంగవచనం విద్యాసాగర్‌ చేతులలో చక్కని నడకవి నేర్చుకొంది. తగినచోట తగినమాటవి వాడిన మొదటి నచనరచయిత విద్యాసాగర్‌. ఈ ఉచితజ్ఞ తచేతనే, నిఘంటువులలో దాగిఉన్న శబ్దాల్ని ఇతను (ప్రయోగించిన స్థలాలలో కూడా, ఆ మాటలు కొ త్తగా, ఉండకూడవిచోట ఉన్నట్లుగా, కనవడవు. నాదపూర్ణమయిన విద్యాసాగరుడి ప్రొఢశ్రైలిలో, వ్యక్రావ్య క్తంగా ఉండే, ఒక రమణీయక ఉంది. ఇఠవి సహచరులుగావి, అమకరించినవాళ్ళుగావి ఈ రామణీయకాన్ని నంపాదించ లేకపోయారు. రవీం[ద్రనాథ కాకూర్‌తప్ప ఇంక ఎవట్లా విద్యాసాగర్‌ని మించ లేకపోయారు,

వంధొమ్మిదోళతాబ్సి మధ్యకాలంలోను చివరి దశాబ్దులలోమ ఈశ్వర్‌చం[ద్ర విద్యాపౌగర్‌ అత్యంత (వ్రముఖవ్యక్తి. సంస్కృతంలో అపారపాండిత్యం, ఉత్తమ వినర్శనాళ క్రి. జీవితసమస్యలమీద అత్యంత నవీనదృష్టి. నమ్మగశ, భయవిహీనపవృ త్తి. అన్యాయంతోను దుష్కృతితోను ఎప్పుడూ పొత్తు కుదుర్చు, కోవి ఎదుర్కొ నేలతణం, విద్యాసాగర్‌లోవి (సత్యేకతలు, వీటివల్ల అతను నమ కాలికుల మెస్పుపొందాడు. బాహ్యప్రవ ర్తనలోము ఆంతరంగిక పవృ త్తిలోను లేదం లేవివాడు విద్యాసాగర్‌. సామాన్య (బ్రాహ్మణసండితుడి సహజజీవనాన్ని అతడు గడిపాడు. కాని, సాంఘికవిప్లవం రావాలని నోరు చించుకొని ఘోషించే నంన్క_ర్తలకం టె విద్యాసాగర్‌ చాలా నవీనుడు. పురోగతిని అభిలషించిన వ్య క్తి. మానవత్వలక్షణాలలోకూడా. ఇతన్నిమించిన భారతీయులు చాలా తక్కువ మంది.

విద్యాపాగరుడి మొదటి రెండు మూడు ప్వన్తకాలు ఫోర్డ్‌ విలియమ్‌ కాలేజి కోనం [వాయడం జరిగింది. మొదటిపుస్తకం కృష్ణుడికథకి నంబంధించినది. కాలేజి పెట్టినకొత్తలో పాఠ్య్యగంథంగా ఉండాలని రచించిన ఒక పాందీపున్తకం (వేస్‌ పాగర్‌ మీద ఆధారవడిన రచన్‌ ఇది. కావి. ఈ వంగపుస్తకం అచ్చు కాలేదు. రెండోప్పున్తకం “వేశ్రాళ పంచవింళతి'. ఇది 1847లో ఆచ్చయింది* ఇది కేవలం నంస్కృృత్మగంథంమీద ఆధారవడిఉన్నది కాదు. షాందీలోఉన్న ఒక పున్తకంయొక్క అనునరణకూడా ఉంది. ఈ “వేశాక పంచవింశతి" (ప్రచు

వచన రచనాఖివృద్ది 187 రణ నంగరచన పాహిత్యచర్శితలో ఒక మైలురాయి, దీనితరవాత బయలుదేరిన, ఐదు పాఠ్యగంథాలలోని కథలు ఇంగ్రీవకథల ననునరించి (వ్రాసినవి, రెండు. నంన్కృృతంలోవివాటివి అనునరించి (వ్రావినవి. వీటిలో 'శకుంతల' (1854). వీశార్‌ వనవాస్‌” (1880). "భ్రాంతివిలాస్‌' (5012682686 ౦0669 01 కెగాంణ--1869) అనే వాటిలో విద్యాసాగర్‌యొక్క. వచనరచన అత్యుత్తమ ష్థాయివి అందుకొంది. వంగభాషలో అతను (వ్రావిన పాఠ్యగంథాలు, "వర్డ్‌ వరిచయ్‌' ఆనే వంగవర్ణ నమామ్నాయంమీది ప్పున్తకం మొదలుకొవి, నంన్కృత భాషకి (వాపిన (ప్రారంభ వ్యాకరణం “ఉన్మకమణిక", (ప్రొథవ్యాకరణం “వ్యాకరణ కౌముది” వరకు వ్యాపించిఉన్నాయి. నంస్కృృతభాషకి వంగభొషలో వాయబడీన ఈ వ్యాకరణాలివి పోలిన వ్యాకరణ్యగంథాలు, ఇంక ఏ నవీన భారత_ఆర్య భాష లోను లేవు. విద్యాశాగర్‌ వ్రావిన నంన్కృతవాచకాలు. వంగదేశంలోను, మిగిలిన భారత (ప్రాంతాలలోను విరివిగా వాడుకలోకి వచ్చాయి. ఇవిగాక ఇతను శొళిదాన మహాకవి రచనల్ని మంచి వ్యాఖ్యానాలతో కలిపి, సంస్కరించి (ప్రచు రించాడు. ఇతర నంస్కృృతకవులలో కొందరి రచనల్ని, ఈత్త్వవే త్తలరచనళ్ని ఇలాగే (ప్రచురించాడు. వీద్యాసాగర్‌ యొక్క. విమర్శనాశ క్రీ అతని “నంస్కృళ పాహిత్యవిషయక్‌ (వ్రప్తావ్‌* (1851)వి బట్టి, కాలిదాసుయొక్క. "మేఘదూత" (1868) కావ్యానికి అతను (వచురించిన ముద్రణంలోని పీఠిక, వ్యాఖ్యానాది విష యాల్నిబట్టీి మనకి తెలుస్తుంది. (1888) మహాభారతానికి ఒక వచనానువాదాన్ని విద్యాసాగర్‌ (ప్రారంభించి, తత్ర్యబోధినీ వ్యతికలో దాన్ని [_పకటిస్తూవచ్చాడు. ఆదిపర్వం అయినతర్వాత, దావి అనువాద (పచుకణభారాల్ని కాళీ (పనన్నపింహకి అప్పజెప్పాడు. (1850-1866). ఇంత పెద్దగ్రంథాన్ని అనువదించి అచ్చు వెయ్య డావికి తగిన సదుపాయాలు వీంహకి ఉన్నాయవి విద్యాసాగర్‌ తెలుసుకోడమే దీవికి కారణం. కాశ్వీసనన్నపవివి విద్యాసాగర్‌ వర్యవేడించాడు.

వంగభాషలో విద్యాపాగర్‌ (వ్రాసిన బృహద్గ్రంథాలు, వితంతుపునర్వివాహం (రెండునంప్పటాలు- 1855) మీద, బహు భార్యాస్వీకరణాన్ని విరపిస్తూ (రెండు నంపుటాలు-1871, 1878) (వ్రానినవి. వితంతు పునర్వివాహచట్టం (1858) అమలు లోవికి రావడానికి, ఇతవి(గంథాలు చాలావరకు కారణాలు. విహంభార్యా న్వీకర జాన్ని నమర్శించే నమకౌలికులయిన వండితుల్ని హేశనచేస్తున్నరచనలు రెండు 1828 లో అచ్చయ్యాయి. వీటిమీద (గంథకర్త'పీరు లేదు. కావి. ఈ రెండింటీవి

180 వంగ సాహిత్య చర్మిక వివ్యాసొగరే (వాసిఉంటాడవి ఆందరి నమ్మకం- ఈ హేశనరచనలశై లి బాగుం టుంది.

విద్యాసాగరుడు పండితులలో పండితుడు. (ప్రభుత్వ నంస్కృతకళాశాల (స్టాపితం.1824 లో విద్యార్థిగా ఉన్నప్పుడే ఇతను పాండిత్యానికి పేరుపొందాడు” తరవాత ఆ కాలేజికి (ప్రివ్సిపాలు (1852.1858) గా ఆయినప్పటిమంచి, దేశంలో (వముఖపండితు డయ్యాడు. నమకాలికులలో ఎందరో మహాపండితు లున్నప్పుడు ఇతవికి ఈ ఖ్యాతి వచ్చింది. విద్యాసాగరుడు వంగభాషాసాహిత్యాలలో సాధించిన విజయం అనన్య సామాన్యమైనది. తామ వండితుడై ఉండికూడ, వంగవచనంలో ఆడంబరంలేకుండా, కాఖా చంక్రమణవిధానంగా ఆన్వయకాలిన్యంతో రచనలు చేయ కుండా చూడగలిగాడం పే, ఆది సామాన్యవిషయం కాదు, *విద్యాసాగరుడి రచ నలు కష్టంలేకుండా సులభంగా ఉంటాయి, గనక ఏమి గొప్పతఉంది వాటిలో ' అవి విమర్శించిన ఒక ఆజ్ఞాతపండితుడు, తన వాక్యంనలన విద్యాసాగరుడి వైశిష్ట్యాన్ని చెప్పదల్భుకోకపోయినా చె ప్పేళాడు,

విద్యాసొగరుడి శై లియొక్క- విశిష్టతేకాకుండా, ఆతని పాఠ్యగ్రంథాలు (ప్రజొ దరణాన్ని పొందడంకూడా ; అతని నహోసాధ్యాయులు, నంస్కృతకళాశాల పూర్వవిద్యార్థులు,సంవ్కృత గంథాల్ని వంగవచనంలోకి తీసుకొవిరావలెననే (ప్రయ త్నాలికి కారణం. ఈవిధంగా (ప్రయత్నాలు చేసినవాళ్లలో, కొంత (ప్రచారాన్ని పొందిన మొట్టమొదటి రచయితలలో కారాశంకర్‌ తర్కూరత్న,. రామ్‌గతి న్యాయ రత్న పేర్కొనదగినవాళ్ళు. సంన్కృళతంలోని బాణకౌదంబరివిి ఈతర్కరత్న కొంతకుదించి న్వచృందానువాదాన్నిచేశాడు. న్యాయరత్న చాలాపు స్లకాల్ని[వాకాడు వాటిలో వంగసాహిత్యచర్శిత (1872-1818) ముఖ్యమైనది. విద్యాసాగర్‌ (వాపిన సనంస్కృతసాహిత్యచర్శిత మాదిరిగా ఇది (వాయదిడింది. నసంస్కృృతకళశాశాలా రచయితలనర్గానికి చెందినవాడే నీల్‌ మణీ బఐసక్‌. ఇతను వాహ్మణపసండితుడు కాకపోయినా జనాకర్షకాలయిన రచనలు చాలా చేశాడు. మొట్టమొదట “పెర్షియన్‌ సేల్స్‌" (విల20 18168) అనేగంథాన్ని వంగభాషలో ఛందోబద్దం చెయ్య డానికి సాయంచేశాడు (188 తరవాత “అరేబియన్‌ నైట్స్‌" (4౯1028 మోక(3) అనే పృన్తకాన్ని ఇంగ్లీషులోమంచి వంగభాషలోకి వచనంగా ఆమువాదం చేశాడు. దీవి మొదటిసంపుటం 1850 లో వెలువడింది, ఇతవిష్ప స్తకాలలో మిక్కిలి (బారం పొందినది *వవనారి" అనే జీవితచర్యితల (గ్రంథం. ఇందులో, ప్కరాణేతి

వచన రచవాలివృద్ధి 1609 వోపాలలో (వభ్యాతికివచ్చిన తొమ్మండుగురుస్తీల జీవితచరిత్రలు ఉన్నాయి. ఈ పుస్తకాన్ని (1852) విద్యాసాగర్‌ వరిష్కరించినట్లు _గంథకలర్త పీశికలో (వ్రాశాడు ఐనక్‌ (వాసిన మిగిలినప్పు _వ్తకౌలలో,. మూడునంపుటాలుగా. వెలువడిన 'భారత దేశ చరిత్ర" (18581858) ఎన్నదగింది. ఇది ఒక ఆంగృమూలాన్ని అనుసరించినవి అమినా వంగ్యగంథంలో ఆ వానన ఏమీ లేకుండా నహజంగా ఉంది. కైలికూడా నరళంగా ఉంటుంది.

1848 నాటికే తత్త్వటోధినీ వత్రికలో [వాస్తూతఉన్న మొందూ. కాలేజి రచయి తలు, సంన్క్ఫృత కొలేజటిరచయితల (పళావంకిందికి వచ్చారు. ఆనందచం(ద్ర వేదాంత వాగీశ్‌, ఈశ్వర్‌చందద్ర విద్యాసాగర్‌, హేమ్‌చం్యద్ర విద్యారత్న మొద అయినవాళ్ళు రెండింటికి చెందిన రచయితలు కావడమే దీవికి కారణం. కాని, పాందూ కాలేజీకీచెందిన దేవేం్యదనాథ్‌ రాకూర్‌, ష్యారిచంద్‌ మిత్ర (1814-1864) రాజ్‌ నారాయణ్‌ దిసు (1820.1000) మొదలయిసపూర్వులు, ద్విజేంద్రనాథ్‌ తాకూర్‌ మొదలయిన నవీనులు ఈ (పభావంకిందికి రాలేదు. సాధారణంగా హిందూకొలేజి రచయితలు, రెండు శై లీలేవాల్ని - ఒకటి ఉన్నతం, ఇంకోటి. పామాన్యం = పాటించారు. ఉన్నతశై లి వంన్కృతకళాశాలా రచయితల శైలి అంత పాండిత్యం ఉన్నది కాదు, సామాన్యశ్రైలి గొమ్యుమైనదిమాత్రం కాదు. కేవలం శై లివిషయంలోవే కాదు, దృక్చథంలోకూడా, పాందూ కొలేజి రచ యిళలు వంగసాహిత్యంలో కొత్తదారివి తొక్కారు. ప్యారిచంద్‌ మిక, భూదేవ్‌ ముఖర్జీలు వంగసాహిత్యక్షేత్రంలో కథానిక, నవల మొదలయిన రచనావిశేషాలికి లీజావాసం చేశారు. మైకేల్‌ మధుకూరన్‌ద త్త 1వంగకవిత్వాన్ని నవ్యమార్షాలలో

నడిపించాడు.

శే( పాశ్చాత్య రంగస్టలం= ఢు

వంగరూపక (ప్రారంభదశ ఆంగ్ల సావాత్యాన్ని, ఇతర పొళశ్ళ్చాత్యసాహిత్యాల్ని వంగీయులు ఆస్వాదించడం (ప్రారంభించడానికి చాలాముందుగానే, పాశ్చాత్యుల నాటకరంగ విర్యహణ వంగ దేశస్థుల్ని దిగ్భ్రాంతుల్ని చేసింది. ఇది, నాటి వంగనమాజంయొక్క నంగీత సావాత్యాలిరుచి ఎంత క్షీణదళలో ఉన్నదో వేలెత్తి చూపించశావికి పనికివచ్చింది, ఈ స్థితి, పంధొమ్మిదోళతాబ్లి ఉత్తరార్థంలో కొన్నిదళశలవరకు ఉంది. జెరనిమ్‌ లెబెడెవ్‌ (6౬౩౩1౯ 60ల6కి6గ ) అనే పతిభానంతురైనర ష్యాదేశస్థుడు, మధ్య కలక త్తాలో “వెంగల్లీ థియేటర్‌” (“9అ64)1 ౬62/6) ఒకదాన్ని స్థాపించి, 1705 లో నవంబరు 27 వ తేదీని (పేక్షకులముందు ఒక వంగ నంగీతరూవ కౌన్ని (వదర్శించాడు. నుళ్లీ దీన్నే రెండోసారి 1108లో మార్చి 21వ తేదీని (వ్రదర్శించాడు. లెబెడెఫ్‌ తన “పూర్వ భారతీయభాషల వ్యాకరణం” ((1:20628౯ 066 లెంల 204 కిడసండే 2486 106120 2080238ట -1801, 09603.) పీఠికలో (వ్రాపినట్లు, ఈ రూపకం డి డి పైట్‌” (6 ౧౩౯46ల 'ది ఇలి యడ్‌* (716 111264) కావ్యాన్ని ఇంగ్లీ ములోకి అనువాదంచేపిన *ఛాప్‌మన్‌” (020048) (వాసిన కం 19036 కావచ్చును). అనే ఇంగ్లీ షు ఫొడ్పు నమసరించి (వ్రాయదిడినది. లెబెడెఫ్‌యొక్క వంగభాషాధ్యావకుడై వ గోలోక్‌నాథ్‌ దాస్‌, ఈ రచనలో ఇతనికి సాయంచేశాడు, వాటి నండితులై న జగన్నాథ్‌ తర్క వంచానన్‌ మొదలై నవాళ్ల అఆమోదమ్ముద్రకూడా దీవికి లభించింది. నంగ్యవజలు గంభీర వాటకాలకం టె, హాన్యనాటకాల్ని ఎక్కువగా మెచ్చుకొంటారవి, దేశీయుల (వదర్శనలలో సంగీతం, హాన్యం ఎక్కువపాలు ఉండడాన్ని (గహించిన లెబెడెఫ్‌ ఈన రూనకంలో నాడు (వజలలో ఎక్కువ (వ్రచారంలోఉన్న భారత్‌చం[ద్రరాయ్‌ యొక్క “విద్యాసుందర్‌” కావ్యంలోమంచి కొన్నిభాగాల్ని వవేశ పెట్టాడు, వీటికి ముందు, వెనక కొన్ని హాస్యనన్ని వేశాలు కల్పించబడ్డాయి. ఈ రూపకంలోని నటీనటులందరు భారతీయులే, ఈ నటీనటనంఘాన్ని, లెబెడెన్‌ నాటకంలో పాల్గొన డానికి, గోలోక్‌నాథ్‌దాస్‌ శ్రమవడి నమావేశం చేశాడు.

పాళ్చాత్య రంగస్థలం-వంగరూవక పొరంభవళ 191

లెబెడెఫ (వదర్శించిన సంగీతరూపకం, దేశీయమైన *“యాత'లాగే, (ప్రజలని ఆకర్షించింది. దీనిలోవి శృంగారగీకాలు, నంగీతం బాగా ఆకర్షకాలయ్యాయి. ఈ రెండు (పదర్శనాలతరవాత, లెబెడెఫ్‌ తాను నంగభాషలో అనునరణరూపంలో విద్ధంచేసిన ఇంకో హాస్యరూపకాన్ని (1.076 ౫ (6 0641 0౦౭10౯) (వదర్శించ లేకపోయినా, అతను అనుకోకుండానే దేశీయమైన *'య్యాత' రూసకానికి మళ్ళీ ప్రాణం నచ్చింది, నమకాలికమైన దీవికి, ఈవిధంగా _పచారం అధికం కావడం, ఆశించదగినది కాదు. (పజల అభిరుచుల్ని ఇది కొంకవరకు దిగజారింది. భారత్‌ చంద్రయొక్క “విద్యానుందర్‌ జనాకర్షక మైన "యాతక' రూవకావికి వస్తువు అయింది. మధ్యమధ్య, తక్కువ తరగతికిచెందిన హోన్యభాగాలు (వజల్ని ఆనం దింపజేస్తూండేవి, కలక త్తాసరినరాలలో దీనికి (ప్రచారం అధికంగా ఉండేది. ఈవిధమయిన 'యా(త' (ప్రజలహృదయీలలో స్థానం నంపాదించుకొని, వంధొ మ్మిదోళకాల్టి చివరిదాకాకూడా తన (ప్రభావాన్ని చూపిస్తూనేఉంది-

మనకి తెలిసినంతవరకు, దీనితరవాత రంగస్థలంమీద (పదర్శించబడిన వంగ రూపకం, 18805 లో అక్టోబరునెల చివరిరోజులలో, ఉత్తర కలక శ్రాకిచెందిన నవీవ్‌చం[ద్రబను ఇంటిలో (ప్రదర్శించదిడింది. ఇదికూడా “విద్యాసుందర్‌" కథని ఆధారంగా చేసుకొని దియలుదేరిందే. ఇందులోకూడా, స్త్రీ పురుషులిద్దరు (ప్యాతల్ని ధరించారు. "కీ రృన'ల్ని పాడడం వృత్తిగా చేనుకొన్నవాళ్ళు. “కవి'గికాల్ని పాడే వాళ్ళు, నాట్యన్త్రీలు నమాజంలో ఉండడంవల్ల, ఈ రూసక్కప్రదర్శనావికి కావలసిన శ్రీ ప్యాతధారిణులు సులభంగానే దొరికారు. "వివ్యాసుందర్‌” కథలోని స్రీ పాతల్ని ధరించడం వీళ్లకి నహజంగానే వచ్చింది.

ఈలోగా, ఇంగ్లీ షుచదువులు దేశంలో ఎక్కువకావడం, సాందూకాలేజీలో చదివినయువకులు సంఘనంస్కరణలోను పాంన్కృతిక పునరుజ్జీవన కార్య (క్రమంలోను విశేషంగా పాల్గొనడం జరిగాయి. ఇలాంటివాళ్లకి రంగస్థలం చాలా ఆకర్షకంగా కనబడింది. వనన్నకుమార్‌ కాకూర్‌. అతని స్నేపాతులు “పిందూ థియేటర్‌” (1212400 పేలాల) అనేపేరుతో ఒకనంస్థవీ స్థాపించారు, కలక శ్రాని అనుకొవిఉన్న తాకూర్‌తోటఇంటిలో దీవి ర ంగస్థలం ఏర్పాటయింది. ఇది 1881 లో డిసెంబరు 21 వ తేదీని (ప్రారంభించదిడింది. అనాడు షేక్స్పియర్‌ "జాలియస్‌ సీజర్‌” (384కఅంిలు:లి 41108 16:2౯) నాటకంలో మంచి కొన్ని రంగాలు, భవభూతి “మహావీరచర్మిక'8 హెచ్‌. హెచ్‌, విల్చన్‌ (8. 11

1092 వంగ సాహిత్య చర్విత ₹/802) చేపిన ఆంగ్లామవాద నాటకం ('వ్రదర్శించబడ్డాయి. వీటిలోని పాత్రల్ని హిందూ కాలేజి విద్యార్థులు ధరించారు.

ఇంగ్లీ షునాటకాల (ప్రదర్శనం - ముఖ్యంగా షేక్సీయర్‌ నాటకాలపదర్శనం- వంధొమ్మిదోశ తాబ్టి, మూడు నాలుగు ఐదు దశకాలలో, ఆంగ్ల వివ్యావంతులమిన కలక త్తావజలలో. చాలా ప్రచారంలో ఉండేది. నటనే వృ త్తిగాగలవాళ్లలో, వైష్ణవ్‌చరణ్‌ ఆఢ్య అనే అతను, సాన్స్‌ సౌచి రంగస్థలం (3508 ౨ం౪ం! కరగటం) మీద ఒథెల్లో (౮16110) పాత్రనిధరించి (ఆగస్టు- నెపైంబరు 1848) చాలా మెప్పుపొందాడు. ఉన్నత శేజీకిచెందిన విద్యానంస్థలలో షేక్స్పియర్‌ నాటకొలు వెయ్యడం ఆచారంగా ఉండేదిం

పాశ్ళాత్యరంగస్థలంయొక్క బౌన్నత్యం, ఆంగ్రనాటకాల (ప్రదర్శనంలోని నవ్యత్వం : సాహిత్యంలో కీర్తిని నసంపొదించాలవి అమకొవేరచయితల్ని వంగ భాషలో నాటకరచనకి పురికొల్పాయి. ఈ మార్గంలో నంస్కృృత విద్వాంసులు కూడా దవ్రయత్నం చెయ్యకపోలేదు. ఈ పండితులు నంస్కృతనాటకాల్ని అనువదించడం గావి, అనునరించడంగావి చేశారు. కాని ఇవేవీ జయాన్ని పొందలేదు. కొంత వరకు న్వకపోల కల్పితారినదగిన నాటకరచనలు రెండు, 1852లో బయలు 'దేరాయి. వీటిలో ఒకటి, మహాభారతంలోని ఒక నంఘటనని ఇతివృత్తంగా తీసు కొని నంన్కృతనాటకఫక్కిని వాయబడింది. రెండోది, ఒ5 వంగ జానసదకథవి వస్తువుగా (గ్రహించి, పాళ్ళాత్యవిషాదాంత వాటకఫక్కిలో (వాయదిడింది.. వీటి రచయితల కిద్దరికి, ఇంగ్లీషు వచ్చును. తారాచరణ్‌ శిక్‌ దార్‌ యొక్క “భదార్డున్‌” నాటకంలోని కథ, నుభద్రార్జుమల (ప్రేమవివాహం. నన్ని వేశకల్పనలోను, నటనా వద్దతిలోను తారాచరణ్‌ పాళ్ళాశ్యనాటకపద్దతివి అనునరించాడు. అంకాల్ని రంగాలుగా విభజించడాన్నికూడా అనునరించాడు. (ఈపద్దతి నంనృతరూపకా లలో లేదు. కాని వంగనాటకం, ఈ పాళ్చాత్యపద్దతివి పూర్తిగా అమనరించింది. వంప్కృృతనాటకాలలో కవవిడే నాంది లేదు, విదూషకప్యాత లేదు, కావి, నాటక కళవి కీర్తిస్తూ కథని సూక్మంగా వివరిస్తూఉన్న ఉప్మక్రనుణీక పద్యాత్మకంగా (వ్రాయబడింది. “ఠద్రాద్డన్‌ నాటకం గద్య వద్యాత్మకం, అక్కడక్కడ కొన్ని గీఠాలుకూడా ఉన్నాయి. నాటకంగా ఇది అంత బాగుండదు, ఇది ఎప్పుడూ (వడ ర్మించినట్లు లేదు. పాశ్చాత్యపద్దతిలో (వాసిననాటకాన్ని ఆ మోదించేస్టితిలో, నాటి వంగసాహిత్యనం,పదాయం లేదు. అందుచేత, నూతనమార్డాన్ని చూపించే

పాళ్చాత్య ఠం స్టలం.వంగరూవక ప్రారంభదళ 909 ఈ నాటకం (వజలలో కుతూహలాన్ని కలిగించలేదు. ఈ వాటకరచయిత తారా చరణ్‌ ₹క్‌దార్‌, కలకత్తాలోని ఒక (ప్రఖ్యాత విద్యాసంస్థలో గణితళాస్త్రాచార్యుడు. తన మొదటివాటకం ఇలా కావడంతోనే, అతను మళ్ళీ నాటకం రెండోది వాయ లేదు. జి. వీ. గువ్త (వానిన "కీ ర్తివిలాన్‌” నాటకంకూడా గద్యనద్యాత్మకమైనదే, శైలి కొంత పాతఠగా ఉంటుంది. *భదద్రార్జున్‌" నాటకంలో కనబడే “విగ్గు” దీవిలో లేదు. కథానమ్తుపుకూడా చక్కగా కూర్చదిడలేదు. అంకొలు చాలా రంగాణగా విభజించదిడ్డాయి. సంస్కృత నాటకాలలోవివిధంగానే నాండీ (వ్రస్తావనాదికం ఉంది. గీఠాలుకూడా ఉన్నాయి. పేక్సియర్‌ యొక్క. హేమ్లెట్‌ (1120160) నాటక (వభావం, వంగనాటకంలోని నాయకుడిమీద సన్ని వేశకల్పనంమీద, సృుటంగా కనదిడుతుంది. నంన్కృతాలంకారికుల సిద్దాంతానికివిరుద్ధంగా. విషాదాంఠనాటకం (వ్రాయడంలో రచయితయొక్కసాహనంకనవిడుతుంది. ఈ వాటకావికి పీఠికషవ్రాస్తూ రచయిత. దేశీయమైన 'య్యాత' నాటకాల్ని చక్కంగా విమర్శించి. పాశ్చాత్య వాటకపద్ధతివి ఆనునరించడంలోని విశేషాన్ని చక్కగా వ్య క్రంచేళాడు ఈ రచ లయుళ జాగా చదివినవాడిలా ఉన్నాడు.

1858 మంచి వంగనాటకరచయితలు రెండు విశష్టనుయిననూర్షాణు తొక్కారు: ఇంగ్లీషు నాటకాల, ముఖ్యంగా 'షేక్సయరు. నాటకాల, అమవాదం అనుసరణ ఒక్‌ మార్గం- నంన్కుతంలో ఉత్తమమయిన నాటకాల, అనువాదం అనునరణ శెండోమార్శం- ఇంగీషునాటకాలమీద ఆధారపడి బయలుదేరిన నంగనాటకాలు, చదవడావికిగాని పదర్శించడావికిగాని సవికిరానివై పోయాయి. వీటివివజలెప్పుడూ ఆదరించలేదనడం సత్యదూరం కాదు. వంన్కృృతానువాదాలు, అనునరణలు చాలా వరకు (వ్రజాదరణిని పొందాయి అవి అనవచ్చును. రామ్‌నారాయణ్‌ తర్కరత్న యొక్క నంవ్కృతామవాద నాటిక "రత్నాని" (దీన్ని మొట్టమొదటిసారి పైక పారా రాజులతోట ఇంటిలో 81 జూలై 1858 లో (వదర్శించారు.) యొక్క (వ్రద రృవంతో వంగవాటకం (వ్రజాదరణ పొందడం మొదలు పెట్టినదని చెప్పవచ్చును. మొట్టమొదటి అనువాదాలకం టె, తరవాతి అనువాదాలు బాగుండడంచేత, షేక్స్సి యేర్‌ నాటకాలుకూడా (క్రమ్ముకమంగా (వ్రదర్శించవిడడం _సజొదరణపొందడం జరిగింది. వీటిలో, నిందిలై న్‌ (0780ల16) నాటకాన్ని అనుసరించి చండ్ర కాలి ఘోష్‌ (వ్రాసిన *కునుమ్‌ కుమారి” (1868). హేమ్లెట్‌ (3514) నాటి కాన్ని అమనరించి హరలాల్‌రాయ్‌ (వ్రాసిన '*రుద్రపాల్‌ (18740, ఒథెల్లో

13

]ర్రిశ్న వంగ సాహిత్య చర్మిక (04ల10) నాటకాన్ని అనుసరించి తారిజీచరణ్‌ పాల్‌ (వ్రాపిన *ఖీమ్‌పింహి (4గు పేర్కొనదగినవి.

వంధొమ్మిదోళతొబ్టి ఉత్తరార్థంలో నంగరూవకంయొక్క వికానం ఒక శ్రమ మార్గంలో జరగలేదు, (వఠ్యేకవ్య క్తుల కృషిఫలితంగా; రంగన్థలాభివృద్ది, ఉత్తమ వాటకరచన కొంతవరకు జరిగింది. కావి, ఇది ఊహించినదానికంబ, ఆశ౦చిన చావికంటె చాలా స్వల్పం, దీవికి ఆవవాదాలు కొన్నిఉన్నా, మొత్తంమీద అభి వృద్ది సాధారణంగానే ఉంది అనాలి.

ఇంగ్లీమ గదుపులనల్లి, పాళ్చాత్యసంనస్కృతితో కలిగిన నంబంధంవల్ల . నంఘ నంస్కరణదృష్టిక లిగి వవ్యమార్థాలలో రచనలు సాగించడానికి రచయితలకి (ధేరణ కలిగింది. ఈ (పేరణ ముఖ్యంగా పాతపద్ధతిలో నంన్కృతం చదువు కాన్న విద్వాంసులలో కవదిగినంత బహిరంగంగా, ఇంగ్లీషు చదువుకొన్న నంగ యువకులలో. మొట్టమొదట కనదిడకపోవడం ఆశ్చర్యకరం విద్యాసాగర్‌ ఇలాంటి విద్వాంసులమండలికి నాయకుడు. ఇతనిమి తులు, విద్యార్థులు, (ప్రశంన కులు చాలామంది నంఘసంన్కరణదృష్టితో రచనలు చేపినవాళ్ళే, సిందూ కాలే జికి చెందినవాళ్లు ఇంగ్లీ మనాటకాల్ని అనువదిస్తూ. ఆడుతూ ఉండగా; నంస్కృృత కాలేజి వండితుడు రాస్‌నారాయణ్‌ ఠర్కరత్న నమాజంలోఉన్న రెండు ఘోర లోపాల్ని రూపకాలద్వారా (ప్రజలముందు. పెట్టడం జరిగింది. రామ్‌నారాయణ్‌ తర్కరత్న (1822-1886) (వ్రాసిన “కులీన్‌ కుల నర్వస్వ'" 1854 లో అచ్చయింది. బ్రాహ్మణులలో అ్యగగణ్యులయిన కులీమలు నమాజదృష్ట్యా ఎంత వెనకఐడి ఉన్నారో ఈ నాటకంలో (ప్రదర్శించబడింది. ఈ విషయంమీద బయలుదేరిన మొడటినోటకం ఇది. కడచినళశాబ్టి చివరినుంచి, దేశీయములయినయా(శ్ర పాంచాలీ రచనలలో నంఘదురాచారాల్ని అవహేళనచెయ్యడం ఒక భాగంగా ఉంటూ వచ్చింది. భవాసీచరణ్‌ బెనర్జీ వాసిన రేభాకృతి రచనలలోను, ఈశ్వర్‌ చంద్ర గుప్త వద్యాలలోను ఇది కనబడుతుంది, తర్శరత్న (వ్రాసిననాటకంలో సాంఘికా చారాలు, (కతుకలాపాలు ఎంత లోవభూయిష్టాలో, ఎంత అనర్థదాయికాలో చక్కగా చిత్రించబిడ్డాయి. నిజానికి ఇది నాటకం కాదు, నంఘలోపాలన్నీ ఒకదావి తరవాత ఒకటి చిత్రించిన 'రేఖాకృతుల నమీకరణ, దేశీయమయిన సామగ్రితో అనహేశనరూవకొన్ని సృష్టించిన ఘనతమ్యాత్రం ఇతనిదే.

పాళ్చాత్య రంగస్టలం-నంగరూవక (ప్రారంభదశ 195

కులీనబ్రాహ్మణులలో ఆచారంగాఉన్న వివాహవద్ధతుల్ని అండిస్తూ. వాటిలోని లోపాల్ని ఎత్తిచూపుకూ [వ్రాసిన నాటకావికి యాల్హై రూపాయలు పారితోషికం అనే నూచననుచూచి, తర్కరత్న దీవిని (వ్రాళాడు. దీవిని ఫార్పు (₹1506) అవి అనడానికి వీలులేదు. కేంద్రకథ చెప్పదగింది లేకుండా, వవ్నివేశాలన్నీ గుది గుచ్చినట్లు కనబడే నాటకం ఇది. దీవిలోని పద్యభాగంమీద భారత్‌ చంద్ర ,వభావం కనబడుతుంది, ఇన్నీ ఇలా ఉన్నా, ఈ నాటకం రంగస్థలంమీద కొంతకాలం ర క్రీ కట్టింది.

18468 లో తర్కరత్న (వచురించిన *నవనాటక్‌' అనేది, మొదటిదానికంటె కొంత వైశష్ట్యంఉన్న నాటకం. దేవేంద్రనాథ్‌ కాకూరుయొక్క నన్నిహిత వింధు పులు నడుపుతూఉన్న రంగస్థలాన్ని ఉద్దేశించి (వాయబడింది. ఇది రంగస్థలం మీద రాణీంచింది. ఈ నాటకంలోని విషాదాంత నన్నివేళం, దీనబంధు మిత్ర (వ్రానిన *వీల్‌ దర్పణ్‌ "లోవి నన్నివేళాన్ని పోలి ఉంటుంది. నాటకంలో ఆద్యంఠం కనదిడే వీతిటోధ, కొంతవరకు ,నాటకంమీది కుతూహలాన్ని తగ్గిస్తుంది. కథా వస్తువు చాలా ఆల్ప్బమైనది. ఒక ధనవంతుడయిన జమీందారుయొక్క_ చిన్నభార్య, ఆతని పెద్దభార్యని కొడుకుని బాధలు పెట్టడం దీనిలోని ఇతిన్ఫత్తం. రామ్‌నారా యణ్‌ చాలానాటకాలు (వాశాడు. వైవి పేర్కొన్నవికొాక నంస్కృళంలో నుంచి. వేజీసంహార (1858). రత్నావళి (1868). అభిజ్ఞాన కాకుంతల (1860), మాలతీ మారన (187 నాటకాల్ని అనువదించాడు. పురాణకథల్ని ఇతినృ త్తాలుగా తీసు కొవి. రుక్కిణీహరణ్‌” (1871), 'కంనవధి (1875). "ధర్మవిజయ్‌' (187%) అనే నాటకాల్ని (వ్రాశాడు జానపదకథని న స్తుపుగాాగహించి “న్వస్నధన్‌ "(1875 ఆనే నాటకాన్ని వాళాడు. ఇవికాకుండా మూడు లేదా నాలుగు ఫార్చులు, తన “పేరులేకుండా (ప్రచురించాడు. ఆరోజులలో నాటకంపేరుమీద, ఐహుంభార్యా ప్వీకరణాన్ని బాల్యవివాహాల్ని విరపిస్తూ ఎన్నోరచనలు బయలుదేరాయి. వీటిలో తారక్‌ చంద్ర చూడామణీ (వ్రాసిన "సపత్నీనాటక్‌ (1858), *నంబంధ నమాధి" (18౧) పేర్కొవదగివవి. “నందింధ సమాధి” పేరులేసండా ఆచ్చయింది. దీవిని (వ్రాపినవాడు తర్కరత్న ఐతే కొవచ్చును.

1. వీటిని, తర్క్మరత్నయొక్కం పోషకుడయిన మహారాజా జతీంద్రమోహన్‌ కాకూరు వ్రాశాడవి అనుకోడం ఉంది,

106 వంగ సావొత్య చర్విత

వితంతునివాహం అనే విషయంమీద పదులుకొలది పుస్తకాలు. నాటకాలు, కరపష్మక్రాలు ఎన్నో బయలుదేరాయి. వితంతువివాహచట్లానికి అనుకూఅంగావ్రాసిన మొట్టమొదటినాడు ఉమేశ్‌ చంద్ర మ్మిత. ధర్మశాస్త్రాలు విఠంతువివాహోన్ని ఆంగీకరిస్తాయి అని ఈశ్వర్‌ చంద్ర విద్యాసాగర్‌ (వ్రాసిన (గంథాల (నభావంకింద. “విధవా వివాహ నాటక్‌* (1856) అనేదాన్ని మిత్రవాశాడు. ఈనాటకం రంగ స్థలంమీద బాగా రాణించింది. నాటకంలో చప్పిడి ఆత్మగఠాలు, “విద్యాసు౦దర్‌ " జాతికిచెందిన కొన్నీ అనభ్యవిషయాల (ప్రస్తావన, విడిచివే స్తే మిగిలినరాటకంలో కొంత(ప్రతిళ కనదిడకపోడు. *వంగనాటకంలోకి మొట్టమొదటిసారిగా విషాదాంత వాటకాన్ని తీనుకొనిరావాలవి చేసిన (ప్రయత్నం ఇది' అని (గ్రంథకర్తవాపివ వాక్యం సత్యదూరం కాదు. "కీ ర్తివిలానం' (1882) ఉన్నాకూడా, పై వాక్యాన్ని మనం మన్నించవచ్చును.

విద్యాసాగర్‌ రదనలం'టే మితకి చాలా గౌరవం. విద్యాసాగర్‌ వచనంలో (వ్రాసిన సీకాననవానగంథాన్ని అమనరించి మిక ఒకవాటకం [వాశాడు (188) దకిణ కలకత్తాలో ఒక “యాత బృందానికి $క్షణ ఇచ్చి వాళ్ళచేశత తన "*సీశార్‌ వనవాస్‌" (పదర్శింపిందాడు. ఇది జయాన్ని పొందింది. ఇదీ “విధవా వివాహ నాటక్‌' అనేదీ రంగస్థలంమీద బాగా రాణించాయి.

మ్మితయొక్క_ “*విధవావివాహ నాటక్‌" రంగస్టలంమీద రక్రికట్టడం, అసా మియా (గీణజజఅణటజం) భాషలో మొట్టమొదటి నవీననిటకం అనతరించడావికి కొరణం ఆయింది. గుణాఖిరామ్‌ వారువా *రామ్‌నవమి నాటక్‌'వి 1867 లో ట్రాశాడు. ఇది మొట్టమొదట ఒక మాసవ్యతిక (అఆరుణోదయ్‌్‌ిలో భాగాలుగా అచ్చయింది, తరవాత 181/లో పృ _స్తకహవంగా వెలువడింది. ఈ నాటకం. మ్మీత్రయొక్క "విధవావివాహ నాటక్‌ "యొక్క (వ్రత్యక (పేరణకింద (వాయ విడింది, ఈ సందర్భంలో, ఇదే వస్తువుమీద (వ్రాయబడిన "విధవావివాహ నాటక్‌ అనేదాన్ని చెప్పాలి. ఇది 189లో అచ్చయింది. దీన్ని శామ్యుల్‌ పీర్‌; దక్‌ అనే అతను (వ్రాశాడు. ఇతను క్రై స్తవమళతాన్ని స్వీకరించిన ముస్పిము. యధార్థ విషయంమీద ఆధారపడిఉన్న కథ కావచ్చుము ఇది; వ్నాస్తవికంగా ఉంది ఈ వాటకం. అయితే, అశ్లీలంగామ్యాతం ఉంది.

పాళ్ళాత్య రంగష్టరిం-.వంగరూపక పారంథభదళ 10?

విశంతువివాహోవికి వ్యతి రేకులయిన ఛాందనులు ఊరికే కూర్చోలేదు. వాళ్లూ కొన్నిరచనలు చేశారు. కావి, నాటకరంగంలో వాళ్లు చేసినవయత్నాలు అన్నీ విఫలం అయ్యాయి. ఇక్కడ చెప్పదగిన రచన ఒక్కటీ కవబడదు.

నంవ్కృతంనుంచి అనువదించబడిన “రత్నావళి” నాటికయొక్క_ (పతిభావంత మయిన (పదర్శనాన్నిచూచి (జూలై 1808). ముందుముందు వంగకవిత్వంలో విప్లవం తీసుకొవిరావలనినకవి, మైకేల్‌ మధుసూదన్‌ దత్తు నాటకరచన చెయ్యా లవి సంకల్పించాడు. ఇంతకిపూర్వం ఇతను ఇంగ్లీషులో పద్యాలు (వాపేవాడు. ఇతని “శర్మిష్ట” (1808) నాటకం వైక్‌పారా రాజ సోదరుల (ఈక్వర్‌చంద్ర, (ప్రతాప్‌చంద్రు తోట ఇంటిలో (కలక త్తాకి ఆమకొని ఉత్తరంగా ఉంది.) అద్భు తంగా (పదర్శించబడింది (185%). ఇది చాలా ఉత్తనుమయిన నాటకం, దీవి కథ మహాభారతంలోని ఆదిపర్వంలో ఉంటుంది. ఈ నాటకరచన కాళిదాసు నాటక రచనవి అనుసరించింది. పాళ్చాత్యనాటకానుసరణం లేదు. కావి, నంన్కృతా లంకారికులవచనాల్ని పూర్తిగా పాటించలేదు. నాటకావ్నిచూచిన ,విటిషు ఉద్యో గులకోనం దత్తు న్వయంగా దానిని ఇంగ్లీషులోకి అనువాదం చేశాడు, ఈ నాట కాన్నిగురించి చేసిన (ప్రకటనలో. “వంగభాషలో. పరినిష్టితమయిన (క్రమబద్దమైన వాటకరచన కిది _పథమ్మసయత్నం' అని దత్తు (వాకాడు. ఇది 1808 లో అచ్చయింది. ఇంగ్లీవము ఆనువాదానికి కవి “సెర్మిస్త' (30701036) అవి పేరు పెట్టాడు.

“శర్మిష్ట తరవాత “పద్మావతి' (1858 (వాయబడి, 1860 లో అచ్చయింది) వచ్చింది. (గీకు పురాణకథలలోవి "గోల్డెన్‌ అపిల్‌' (6016ల శంం16) కథ ననుసరించి. భారతీయ వాతావరణంతో ఇది వ్రాయబడింది. "శర్మిష్ట' నాటకంలాగ ఇది కేపలం వచననాటకం కాదు. అక్కడక్కడ, అంత్యప్రానలేవి గీత భాగా లున్నాయి. ఇలాంటిగీఠాలు, ఇంతకిపూర్వం వంగభాషలో లేవు. ఇది నవ్య కల్పన. నాటకంగా “వద్మావతి'లో చెప్పదగిన నవ్యత ఏదీ లేదు. కావి, నాటకం అంతలోను ఆంత్యప్రానలేని పద్యపొదాల్నే దత్తు వాడిఉంటే. నాటకం రంగ స్థలంమీద రాణించేది. డిపెంజరు 1874 లో సార్వజవిక రంగస్థలం ఏర్చడేదాకా, ఈ నాటకం (సదర్శించబడినట్లు లేదుం

దత్తు, తన మూడోనాటకం "కృష్ణకుమారోని (1061 లో ప్రైవేటుగా అచ్చ ఆఖంది; 1345 లో అమ్మకావికి అచ్చయింది). ఒకవెలలో (వ్రాశాడు. (ఆగస్టు

108 వంగ సాహిత్య చర్మిక కి నుంచి 'పెప్టెంబరు ? వరకు 1840). టాడ్‌ గండి) (వ్రాసిన “రాజస్థాన్‌” లోంచి కఠ (గ్రహాంచబడింది. రంగలాల్‌ బెనర్జీ వ్రాసిన "పద్మివి* (1858) (వచు రించబడినస్పటినుంచి, రాజస్టాన కథావళి, విద్యావంతులయిన ప్వాతం[త్య,_పియా లయిన వంగ యువజనానికి వవిత్య్యగంథంగా పరిణమించింది. “కృష్ణకుమారి నాటకంలో (గీకు విషాదాంతనాటకాలపద్ధతి అమసరించబడింది, కావి, షేక్స్పియరు యొక్క (వభావం న్పష్టంగా కవదిడుతుంది. ఈ జాతి నాటకాలలో ఇది విశిష్ట మైనదవి అనడంలో నంకశయంలేదు. ఈ నాటకమంతా నచనంలో ఉంది, కొని, అక్కడక్కడ కొవ్నిపాటలు ఉన్నాయి. జేశంలో తలఎ త్తుతూఉన్న స్వాతం(త్య పిపానయొక్క- (ప్రతిధ్వనులు, నాయిక తండ్రి న్వగతాలలో మనం వినగలము. దేవేంద్రనాథ లాకూరు కొడుకులు, సన్నిహితులు విర్వపహాన్తున్న *జొరళాంకో థియేటర్‌" (10౯18450 ₹8ల62116) లో దీన్ని (వదర్శించారు (186),

వీటితరవాత దత్తు *'నూయాకొనన్‌” అనే నాటకాన్ని వాశాడు. ఇది, మొట్ట 'మొదట [వాసీన నాటకాలకం కె చాలా నంవత్సరాలతర్వాత (వౌళొడు; ఇంచు మించుగా తన పాహిత్యజీవితంయొక్క అంతమందని చెప్పవచ్చును. ఈ నాట కాన్ని, (ప్రజాబాహుళ్యంముందు (వదర్శవలు ఏ్పూటుచేసే నాట్యశాలలకోసం (వ్రాశారు. అతను చవిపోయినతరవాత ఇది 1874 జనవరిలో అచ్చయింది. ఏ(ిల్‌ 14 వ తేదీవి సదర్శించదిడింది. కథ కొల్పవికంగా ఉంటుంది. విషాదచ్చ్భాయలు అంతా అలముకొని ఉంటాయి. ఐబహుళః ఇది కవియొక్క ఆశాభంగాల్ని (వతి వింబిప్తోందేమో ః కావి, ప్మాతచిత్రణం బాగుంటుంది,

“కర్మిష్ట" నాటకం (ప్రజాదరణ సొందినతరవాత, “పద్మావతి” ఇంకా పూర్తికాక పూర్వం, కవి రెండు ఫార్పులు (వాయవలవివచ్చింది. అప్పటి సంఘంలోవి కుళ్లుమ. అవహేశన చేయవలసివచ్చింది. ధనవంతులయిన,* చదువు అంటని యువకుల తాగుటోతుదనం, శష్టాచారనంప త్తివి నటించే, కాముకులయిన వృద్దుల దంభం, నాటి సమాజంలో పెచ్చు పెరిగిపోయి ఉన్నాయి. ఈ 'రెండులోపాల్ని ఎ త్రి మావడం కోనం వ్రావిన రెండు ఫార్చులు 1850లో అచ్చయ్యాయి. మొదటిదావిపేరు “ఏకేఇకి ఐలె నభ్యకా” (ఇదేనా వక్యత అంపే 1). రెండోదావిపేరు "బడ సాలి ఓ యూరివిదేన్‌ (9010064) వ్రానివ ఇఫిగెనయ్యా (పనంద ఛాదద కవితో *ఉన్నాయి. దత్తు, తన నాటకావికీ ఒక ఆంగ్ల అనువాదాన్ని లేక అనువరణాన్ని కసం 910౪6౯ 0 కెమిడ:(ఏ22) సంక ల్నిందాడు,

పాళ్చాత్య రంగస్థలం-వంగరూవక (ప్రారంతదళ 109 కేర్‌ మూడే రోమ్‌' (మునలిళారికకి మెడమీద రోమాలు: "ముసలి మిండగాడు" అవి ఆర్ధం) ఇవి రెండు మంచి అవ హేశన్నసహపసనాలు. వీటిలో మొదటిది 1466 లో జొరళాంకో థియేటర్‌” వాళ్లు ప్రదర్శించారు. నభ ఐజొర్‌ థీయేటర్‌ వాళ్ళు కూడా (ప్రదర్శించారు. “కృష్ణకుమారి" కూడా అక్కడే (ప్రదర్శించబడింది. (వహన నంలో ఉద్దేశించదిడ్డవాష్ళు ఇరుకువ ఐడ్డంతో పే, రెండో వనహవనావ్ని (ప్రదర్శించ డానికి ప్రైవేటు థియేటరువాళ్లు కుతూహలం చూపించలేదు. సార్వజనిక నాట్య శాలలు వచ్చేదాకా ఈ (వదర్శవలు మళ్ళీ జరగలేదనే చెప్పాలి, దత్తు మ(దానులో ఉండగా (1848.1858%) “రిజియా.భారత మహారాజ్జీ (౫121-2078 0[18018) అనే వద్యవాటకొన్ని ఇంగ్లీషులో (వ్రాశాడు ఇది (వచురించబడలేదు. వదమూడోశతాబ్దంలో భారతదేశంలో జరిగిన ఐతిహాసిక విషయం మీద ఆధారపడిన రచన ఇది. “కృష్ణకుమారి (ప్రచురించబడినతర వాతం ఈ నాటకౌన్ని వంగభాషాలో (వాద్దామవి కిఏ అనుకొన్నాడు. అందుచేత. 1860లో 'వెపైంబరు [ వ తేదీవి ఒక న్నేపాతుడికి ఇలాధవాకాడు;. “నేవింో నాటాన్ని (వాద్దానునుకొంటున్నాను. కాని. ఇది ముందు పదర్శించబడాలి. మనం హిందు= మున్సిం వస్తువుల్ని వహించాలి. మనకంటె మునల్మానులు ఎక్కువ రౌద్ర వ్వభాపులుగనక. ఊదేకాల్ని చ్మితించడావికి వాళ్ళవిషయంలో ఎక్కువ అవకాశం ఉంటుంది. వాళ్ళన్తీలు మనన్త్రీలకం 3 ఎక్కున గోప్యతకి ఆలవాటునడ్డవాళ్లు.... దీనితరవాత. “రిజియా' సంగతి చూడాలి. అది వీకు నచ్చిననాటకం అవుళుందని నే ననుకొంటాను. మునల్మాను పేర్లం'టే ఉన్న (ప్రతికూలత పోవాలి :" తర్కరత్న (వాసిన “రత్నావశ” (1858)వి, తాన్యువాపిన “శర్మిష్ట (1805%)వి, దీనదింధుమి.త (వ్రాపిన "నీల్‌ దర్పణ్‌" (1860వ? ] మైకేల్‌ మధుసూదన్‌ దత్తు ఇంగ్సీమలోకి అమవాదం చేళాడు. వీటిలో చివరిది రినరెంగడ్‌ జె. లాంగ్‌ కెలా. ్ర. ఓంంై! చేత పేరులేకుండా (వ్రచురించబడింది. ఉమేళ్‌ చంద్రమిత్ర (వ్రాసిన *వివవా వివాహ నాటక్‌' (1856)వి కూడా దత్తు ఆంగ్షీకరించాలని అమ కొన్నాడు, తీనబంధు మిశ్ర, హంగ్షీ కాలేజివిద్యార్థి. పోస్టల్‌ డిపార్ట్‌మెంట్‌ (?0%2 వెం021మ660ల0లో ఉద్యోగి. తవ కృషివల్ల, వాటకరచనలో పిద్దహ స్తుడయ్యాడు. “2 వారన్‌ హేస్టింగ్స్‌ (12౯౬ కయ). యెక్ళా ముస్టీ రాజా వంళ్శష్ణ దీన్ని స్థాపించాడు. దేట్‌ కుటుంబమే దీన్ని నిర్వహించేది,

200 వంగ సొహిత్య చర్మిక వ్యననాలకి బానిసగా పట్టణంలో వివపించే మధ్యతరగతి ప్రజలనుంచి దృష్టి మరలించి, పల్లెటూళ్ళలో ఆర్థికంగా కొల్లగొట్టవిడే పేదరై తుల్నిగురించి వ్రాసి; నాటకరచనమీద, పఠతనంమీద (పజలలో ఆనక్తివి అధికం చేశాడు. ఆ రోజులలో పీలిమందువ్యాపారావికి వంగదేశం (వ్రసిద్దికెక్కింది. ఈ వ్యాపారంఅంతా బ్రిటీషు వాళ్ళ లాభాలకోసం జరిగేది. నీలిమందు పండించేచోట, కార్టానాలలోను పెద్ద ఉద్యోగులందరూ (వీటిమువాశ్ళే. వీళ్లకి చదువులు, సానుభూతి రెండూ తక్కువ. పై అధికారులు చూచీ చూడనట్లు ఊరుకోడంచేత, కొందరు ఆధికారులు ఆమో దించడంచేత, ఈ ఉద్యోగులు పేదరైతుల్ని అష్టకష్టాలు పెశ్టువాళ్ళు. దీనదింధు మ్మిక న్వ(గ్రామం జెప్పూర్‌. ఇది నీలిమందువ్యాపారానికి (ప్రపిద్దికెక్కింది. ఇక్కడ జరిగే అన్యాయాలు, ఆ(క్రమాణు అన్నీ, మ్మితకి స్వయంగా తెలుసును. వీటి నన్నిం టివి దక్కగా చిత్రించేనాటకం “నీల్‌ దర్పణ్‌ * (ఢక్కా-1860)వి (వాసి ఈ ఘోర పరిస్థితుల్ని బహిరంగపరిబాడు. తెల్ల ఎద్యోగుల అనానుషకృత్యాల్ని (వజల ఎదుట పెట్టాడు. నాటకదృష్టితోచూ వ్తే, ఇది రంగస్థలంమీద జయాన్ని పొందింది గవక, మంచినొటకం అనాలి. కాని, రచనాదృష్టితోచూ స్తే, దీవిలో చాలా లోపాలు కనబడతాయి. ఏది ఎట్లా ఉన్నా, ఇది సమకాలికవజలళలో గొవ్ప చెత న్యాన్ని తీసుకొనివచ్చింది. నీలిమందు వ్యాపారంపేర రైతులకి జరుగుతున్న అన్యాయాన్ని అరికట్టడానికి (వభుత్వం కాసనాబు చెయ్యడానికి ఇదీ దోహదం చేపింది. గీనిలోవిప్మాతలు సజీవంగా ఉంటాయి. సీలిమందువ్యాపారావికి నంఐం ధించిన వాన్తవికతవి స్పష్టంగా (ప్రతివింబించుకొన్న దర్చజం, "సీల్‌ దర్పజ్‌'. ఘోరమైన వాన్తవికపరిస్థితుల్ని వెల్లడిచేపి, (వ్రజలదృష్టిని వాటివైపు మళ్ళించిన అంకుల్‌ టామ్స్‌ శవిన్‌ (౮0౧6 00% 042018), నికలస్‌ నికల్పీ (10001268 కయ!60?*, ఆలిపర్‌ ట్విన్స్‌ (01౫౯ 1౪+ 3/, మొదలయిన వచారసాధనాలైన (గంశాలకోవకి “సీల్‌ దక్చ్సణ్‌ ” చెందుతుంది.

మ్మితయొక్క రెండో నాటకంపేరు "నవీన్‌ తవస్వినీ" (కృష్ణగర్‌-1869). దీవిలో రెండుకథలు కలివిఉన్నాయి. హోన్యరన్యవ్రధానమైన కథ. ఇంగ్లీమలోని “మెగ్రీ వైన్స్‌ ఆఫ్‌ విండ్సర్‌" (౫67 ౪176 05 126600) యొక్క అమ నరణ, రెండోకథ స్టావికమైవ కానవద కథ. ఈ రెండింటి కలగలువ ఆంత టౌగా కుడరలేదు. పాతపోషణ కృత్రిమంగా ఉంది. 3ైలీ ఆంతే. మూడోనాటకం పేరు "నథవాళ్‌ ఏకాదశీ. ఇది దీనబలధు మి[్రయొక్క ఉత్తమరచన. వంగభాషతోతి

పాశ్చాత్య రంగన్టలం.వంగరూవక 'పారంభదళశ లగ ఆత్యుత్తమనాటకాలలో ఒకటి. అయితే, దీవిలోవి లోపాలు పైకి కనబడురూనే ఉంటాయి. దీవిలో అవహేళశనంకం కె, వికృఠతచితణం అధికంగా ఉంది. కాన్త ఇంగ్లీషు చదువుకొని విజ్ఞవీగుతూ. తాగుతూ, విశృంఖలంగా విహరించే ధన వనంకులై న యువకులను చిత్రించిన దత్తుయొక్క వ్రహననాన్ని. కథానస్తువులో దీనబంధుమ్మిత “వధవార్‌ ఏకాదశీ అనుసరించింది. దీవిలోవి ముఖ్యపాత్ర ఐన చిమ్‌చంద్‌. దత్‌ యొక్క చ్నితణం చాలా బాగుంవి ఈ పాత్రచ్శితణం, ఈ నాట కాన్ని సాధారణ్యపహననాల తరగతిలో నుంచి వేరుచేసి, విషాదాంతనాటకాల కొన్న శ్యావికి తీసుకొవిపోయింది. ఈ పాత్రని నాటకకర్త చాలా చక్కగా థావించి, రూపురేలలుతీర్చి దిద్ది, ప్రాణంపోళాడు. కవి, వండితుడు, (పభ్యాతవ్య క్రీ ఆయిన మైకేల్‌ మధుమాదన్‌దత్‌,. ఈ పాత్రని చి(త్రించేటన్సుడు, మిత నునస్సులో ఉన్నాడు.

మిత ఇంకా చాలానాటకాలు (వాళాడు. ఆవి కేవలం (ప్రహననాలుగావి. హాన్య పూరితాలయిన రచనలుగావి అయితన్నాయి. “బియే పాగ్ష బుడో'* (వెళ్ళిపిచ్చి మునలాడు. 1806). 'లీలావతీ' (18607). “జామాయ్‌ బారిక్‌" (ఆల్లుళ్లు బ్యారక్కు =187), "కమలే కామినీ (1878) అనేవి, మ్మితయొక్క మిగిలిన రూనకాలు, వీటిలో చివరిది, “కచార్‌"కి నందింధించిన ఒక ఐతిహాసిక సన్నీవేశంమీద ఆధార వేడీ ఉంది.

దీనబంధుమ్మిత రచనలు రంగన్ధలంమీద అమృతంగా రాణీంచినా, వంగనాట కాభివృద్ధికి ఎక్కువగా సాయపడలేదు. సామాజికనాట్యశాలయొక్క (ప్రారంభ దినాలలో, మ్మితరచనలే రంగస్థలంమీద (వదర్శించబడేవి, ఈ నాట్యశాల (ప్రారం ఖోత్సవం (డిపెంబరు, 1872). మి(త్రనాటకాలతో నే (ప్రారంభం అయింది. కొంత కాలం ఇతని నాటకాలే ఆడుతూండేవాళ్ళు. ఇందువల్ల _పేక్షకులనుంచి డబ్బు బాగా వనాలు ఆపుతుండేది. మిత్రరచనలలో బోన్యం, అవహేశనం బాగా ఉంటాయి ఒక్కొక్కప్పు డివి కొంచెం హద్దుమీరడంకహడా ఉంది. అనాట్నిపేకకులికి కావలసినవి ఇవే. పాతచ్చితణంలో వేర్పరితనంావి, కథోన్మీలనంలో అవిళ్చి

1. దీవికళ, ఒక నత్యనంఘటనమీద ఆభారవడితంది.

&. రచయిత న్నేహితులు, సభ్యాతిపొందిన నమకాలికులు దీనిలో మెత్తమె త్తగా అవ సేళవ చేయబడ్డారు. ఒక్కొక్క వుడు వాళ్ల పేర్లు యథాలాభంగా_ వచ్నినల్లు, పాత్ర వోటివెంట వస్తాయి. భద్దరయ; ఆ ధా సై

ఉగ 6. ణే న.

ఈత్వాన్ని (ప్రదర్శించడంగావి, వాళ్లకి అక్కరలేదు. ఈ శతాని ఆంతమయ్యేటన్న టికి (ప్రజలఅభిరుచులలో మార్పులు రావడంవల్ల, మ్యిఠక్రరూపకాల్ని (ప్రదర్శించే టప్పుడు కొన్ని అశ్లీలభ్లాగాలు తీసి వేయవలసి వచ్చేది. ఆయినా, ఈ రూనకాలు (వ్రదర్శించబడుతూ నే వచ్చాయి.

“కవి గీఠాలరచయిత, మనోమోహవ్‌ఐను (1801-1031), రంగప్థలవాటకా లలో భితోకూడిన పురాణకథలు ఇతినృత్తాలగా ఉన్న రూనకాల్ని. (వవేళ పెట్టాడు. ఇతను ఈశ్వర్‌ చంద్రగుప్త శిష్యుడు. డీవితో ఒక కొ త్తవిధమయిన *“యాథత్ర' బయలుదేరింది. దీర్చ వంభాషణలు, దీర్జతర ఆత్మగతాలు పాతఠపద్దతుల్ని కొంత జ్ఞాపకం చేస్తూనేఉన్నాయి. పాటలుకూడా ఎక్కువగానే ఉన్నాయి. నన్ని వేశకల్పనలలో నేర్పు తక్కువ, శైలి బరువుగ ఉంటుంది.

“ఐసు (వ్రాపిన మొట్టమొదటినాటకం “రామాలిషేక' (1887) మనేది. ఇది (శ్రీరాముడికథమీద [వ్రాయబడిన వఠమ నంగనాటకం. ఇది చాలావరకు వచనం లోనే ఉంది. ఇతని రెండోవాటకం 'పణయ పరీక్ష" (1889). ఇది ఒక (పేమ కథమీద ఆధారపడి ఉ౦ది. చాలామందిన్తీలని వివాహమాడడంలోవి తప్పుని చూపిస్తుంది. దీనిమీద *కర్కరత్న'“యొక్క “నవనాటక్‌ * వ్రభావం కనబడుతుంది. కాని, ఇది దానిలాగ విషావాంతం కాదు. ఈళాటకాన్ని నవలగావా స్తే చాలా బాగుండేది. మూడోనాటకంపేరు "నతీ నాటక్‌” (180). “ఐసు”. నాటకాలలో దీవికి ఎక్కువ (ప్రచారంవచ్చింది. నతీదేవికి శివుడికి నందింధించిన పురాణకత ఇది. “ఐసు” వ్రాపిన నాటకాలలో ఇదే విషాదాంతనాటికం (18/8). ఇవి విషా దాంతంగా ఉన్నందులకు సంప్రదాయవాదులు "ఐను'ని త్మీవంగా విమర్శించారు ఆందుచేత ద్వితీయనంస్కరణలో (1877) వాటకరచయిశ, ఇంకో ఆంకాన్ని కలివి. దావిలో సతీదేవి పార్వతిగాపుట్టి, శివుణ్ణి వివాహం చేనుకొన్నట్లు (వాళాడు. ఈనాటకం౦లో శాంతిరామ్‌ అనేపాత్రవి కవి కల్పించాడు. పిచ్చివాడిగా కనబడే ఇళను నిజంగా పిచ్చివాడు కాడు. ఒక మహాపురువుడు. ఈ పాత్ర ఈ నాటకానికి వన్నె తెచ్చింది. ఇరవై నంవత్సరాలతర్వాత. గిరీశ్‌చంద్ర ఘోష్‌ ఈన ధార్మిక నాట కాలలో ఇలాంటీపాత్రలచుట్టూ తనకథల్ని అల్లి, నాటకకర్తగా గొప్ప జయాన్ని పొందాడు. మారు వేషాలలో ఉన్న మహావురుములు ఈ పాత్రలు.

“ఐన నాణుగోనాటకం 'వారిశ్చం[ద్ర" (187%. పౌరాజికమైన ఈనాటకం, “య్యాక'లాగ ఉంటుంది. ఈ కాలోనికి *“యాత్ర', సరియైన రంగనలంలేని

పాళ్ళాత్య రంగప్టలం-పంగడూవక (ప్రారంభదశ 2038 వాటకంలాగ సిద్ధమయింది. దీర్దవంభాషణలు. చాలాపాటలు దాని ముఖ్యలక్షే జులు. కొత్తగా నియలుదేరిన స్వాఠం్యత్యపిపాపియొక్కం (వ్రతిధ్వనులు దీవిలో కనబడతాయి, ఇవిగాక “ఐసు” వాపిన ఐదునాటకాలలోను - నాలుగు పొరాణీకాలు. ఒకటి ప్థావికమయిన మతనంస్థని అవహేశవచేపే (1875) నాటకం _ చెప్ప దగింది ఏదీ లేదు. వీటివి రంగస్థలనాటకాలు అనడంకంచ “యాత్ర నాటకాలు ఆనడం మంచిది “ఐన” చివరినాటకం 'నతీర్‌ అభిమాన్‌' (1810-11 లో బాగా లుగా ఒక నాటికవత్రికలో (వకటించబడింది.) సీతాదేవి భూగర్భంలోకి వెళ్ళిపోయే వృరాణగాథ దీని కాధారం. ఈనాటకం గద్యవద్యాత్మకంగా ఉంటుంది.

బౌదిజార్‌ థియేటర్‌ (8౧౪౦232౯ 106366) బొత్సాహికనటురి నాట్యశాలి. “ఐసు” (వావిన “రామాలిసేక్‌' నాటకం (186%)తో ఇది (ప్రారంభించింది. ఇక్కడ “నీతీ నాటక్‌ "కూడా చాలాపార్లు (వదర్శించాకు. 1875 లో “హరిశ్చంద్ర. నాటక (వ్రదర్శనంతర వాత, ఈ నాట్యశాల అంతరించింది. సార్వజవిక నాట్యశాల ఏర్పడిన మొదటిరోజులలో. “ఐసు” నాటికౌలు రంగస్టలావికి సవికిరావనే నమ్మకం ఉండేది. ఇందుచేత, అతనినాటకాలలో “ప్రణయ్‌ వరీక్ష' తస్ప (దీవివి “ది గ్రేట్‌ నేషనల్‌ థియేటర్‌'లో 17 జవపరి, 184లో (ప్రదర్శించారు) ఇంకేదీ విజయవంతంగా రంగస్థలంమీద (వ్రదర్శించివట్లు వమ్మడానికి ఆధారాలు కవదిడపు.

శే

నవ్యకవిత్వానికి మార్గదర్శకులు

౧

ఇంగ్లీషు చదువులద్వారా ఆంగ్లపాహిత్యంయొక్క విర్శాడూపాన్ని దర్శించే ఆవ కాశం కలిగింది. దీనినిబట్టి పాళశ్చాత్యసభ్యతకి మూలభూతమైన ప్రతిష్టిత (01361) పాహిత్యాన్ని ఆస్వాదించడానికి అవకాశం కలిగింది. 1817లో వాందూ కాలేజీ, తరవాత కొంతకాలావికి హుగ్లీ. కృష్ణగర్‌లలోమ, ఇంకా కొన్ని నగరాలలోను కాలేజీలు స్థాపించడంతో ఇంగ్రీషుచదుపులు స్థిరపడ్డాయి. కొన్ని దళాబ్దాలదాకా ఈ కళాశాలలో ఇంగ్లీషు చదివేవాళ్ళనంఖ్య తక్కువగా ఉన్నాం నమాజంలో వాళ్ల గౌరవాధిక్యాలున్నూతం అధికంగానే ఉండేవి. సంఘనంస్క ఈజ, లేకపోతే సంఘంలోఉన్న ఛాందసక్వాన్ని ఎదుర్కోడం, పీళ్ల ముఖ్యమైన వని. తమ సాహిత్యం అంే వీళ్లకి అభిమానం లేకపోలేదు గాని, ఇంగ్యీమలో వ్రాస్తే గొరవం ఎక్కువ అని తెలుసును. అందుచేత తను సాహిఠక్యంలోనే కృషి చెయ్యాలనే కుతూహలం తగ్గించి. ఇంగ్రీమలో కవిత్వం (వ్రాసిన మొట్టమొదటి వంగదేశీయుడు కాశ్ళిపసాద్‌' ఘోష్‌ (మృతి 1878). ఇతను హిందూ కాలేజి విద్యార్థి. ఇతనివద్యాలు మొట్టమొదట “హర్కార” (12% అనే ఇంగ్రీమ దినవ(తికలో ఆచ్చుపడ్డాయి. ఇది కలకత్తాలోని ఉత్తమ దినస్యతికలలో ఒకటి. శరవాత, ఘోష్‌ వద్యాలన్నీ పున్తక రూవంతో (116 582హ 426 6 01861 వెంలగం) 1880 లో వచ్చాయి. అప్పటికింకా, వంగభాషలో భారళ్‌ చంద్రయే మవోకవి అవి పరిగణించబడుతూ ఉండేవాడు. ఇందుచేత. “విద్యాసుందర్‌ "వాపిన కవివి గొరవించినట్ల వుతుందని,కాశ్టీవసాద్‌ ఘోష్‌ “విద్యాసుందర్‌ 'లో నుంచి కొన్ని భాగాల్ని ఇంగ్లీమలోకి అనువదించాడు. కె, ఎమ్‌. బెనర్జీ, 188 లో ఇంగ్తీమలో ఒక నాటకం (156 కల3604166' (వాకాడు, ఇంగ్లీ ములో నాటికం[వాసిన మొదటి వంగదేళన్థు డితనే. వీళ్ళందరికం టె _వతిభావ్యుత్స త్తులు ఉండి, ఇంగ్లీముకవిగా కీర్ధి పొందాలవి తహకహలాడినవాడు మైకేల్‌ మధుసూదన్‌ దత్తు. కొంతకాలం తరవాత, నంగకవిత్వంలో నవ్యరీతుల్ని (వవేళ పెట్టిన ఇతను, మొట్టమొదట ఇంగ్లీ ముకవిగా ప్రారంభించి, అనుకోకుండా వంగభాషాకవి అయ్యాడు. వంగ భాషలో కవిత్వం (వాయడం ఏదో సాహన(వ్రదర్శనంలా భావించాడు. వంగ భాషలో నవలాసాపాఖ్యానికి పితామహుడు అనదగిన బంకించంద్ర చటర్జి కూడా ఇంగ్లీషులో ఒక నవల వ్రాకాడంయే (%)యింటిటు?8 ౪150) కాలవ్రభావం మనకి

నవ్యకవిత్వావికి మార్గదర్శకులు 205. బాగా అర్థం అవుతుంది. ఈ నవల 1864లో “ఇండియన్‌ ఫీల్డ్‌" గౌటం [26120 కోటీ) లో భాగాలుగా వెలువడింది

ఆ కౌలావికిచెందిన వంగసాహిత్యం, మొట్టమొదట, అనువాదాలద్వారానే ఇంగ్లీమతో నంపర్కాన్ని తెచ్చుకొంది. అప్పటికింకా, భారతచం[దయుగమే _ దత్తు దీవివి *శ్ముదకవిత్వం” అంటాడు - నడుస్తోంది. అందుచేత - ఆరేనియన్‌ ర్యాకులకథలు (1881). ఫార్సీకథలు (1884). గే (627) (వ్రాసినగాతలు (1836) ఛందోరూవంలో మొట్టమొదట వంగభాషలోకి వద్భాయి, వీటితరువాత ఇంగ్లీషులో జాన్సన్‌ (వ్రాసిన “రేసెలస్‌” (2283614) యొక్క వచనామవాదం (1840కి ముందే వచ్చింది, కొన్ని క్రైం న్రవగంథాలు, వాక్య(గంథాలుకూడా వచనంలోకి వచ్చాయి. మళ్ళీ అరేవియన్‌ ర్యాతుల - ఈనూటు వచనంలోకి = కథలు (1808) ఆమువదించబడ్డాయి. అయితే ఇంగ్లీమకవిత్వంమాతం శతాన్లీ మధ్యకాలందాకా అనువదించబడలేదు. 1854లో “పేరడై జ్‌ లాస్ట్‌ * (లెటజరంం షిం0ం కావ్యం లోని మొదటి కొన్నిభాగాలు, (గంథకర్త పేరులేకుండా అనువదించబిడ్డాయి. కాని ఇలాంటి అమవాదాలికి (ప్రజలలో మన్ననలేదు; ఇంగ్లీము వచ్చినవాళ్లకి అవి అక్కరలేదు. ఇదీ నాటి స్థితి.

పంఠొమ్మి దోశకాన్టీలో మొదటి మూడుదళలకాలం ముగి పేటప్పటికి (విష్క ర్షగా చెప్పాలంటే, 1888లో) వ్యాయస్టానాలలోను. రెవెన్యూ కోర్టులలో ను, ఫార్చీభాషస్థ్టానాన్ని వంగభాష ఆకమించుకొంది, ఈ మార్పు వంగభాషాళివృద్ధికి గొప్పగా దోహదం చేసింది. పావాత్యరూపాన్నిపొందిన వనంగభాషావనచవం వికా పాన్ని పొందింది. కవిత్వరదన సన్నగిల్లింది. వదకర్తలు, గేయరచయితణ, గీతికానిర్మాతలుమా[తమే ఛందోరూసంలో రచనలు సాగించారు. 1820 (ప్రాంతం లో. నమకాలికకవులలో అగగణ్యుడిగా రాధామోహన్‌ సేన్‌ లెక్కలోకివచ్చాడు. అంతకి ముందుతరంలో నిధుబాణు స్థానం అదే. పేన్‌కి ఫార్పీ నంన్కృతభాషలు వచ్చును. ఎన్నోగేయాలు (వాశాడు. కాని అవి ఆంత గొప్పవికావు. ఇవికాక. నం(పదాయనంగీఠంమీద ఒకపుస్తకం (1818). పద్దెనిమిదో శతాబ్దికి చెందిన ఒక నంన్యృళ(గంథావికి వంగానువాదం (1828). 'భారతచం(ద్ర కావ్యంమీద ఒక వ్యాత్య (1808) కూడా పేన్‌ (వ్రాశాడు. ఈ రచనలన్నీ ఛందోరూసంలో ఉన్నాయి. ఇంగ్రీమలో మొట్టమొదట పద్యాలు అల్లిన వంగరచయిత కాళీవ్రసాద్‌ ఘోష్‌కూడా కొవ్నిగేయాల్ని వంగభాసలో వ్రాశాడు.

206 వంగ సాహిత్య చరిత విద్యాసుందర్‌ కావ్యాన్ని మాదిరిగొపెట్లుకొవి (వ్రాసిన శృంగారకతలెన్నో ఛందోరూసంలో దియలుదేరాయి. అంతగా విద్యాగంధంలేని పట్టణవాసులు వీటిని ఎక్కువగా చదివేవాళ్ళు, ఈరకమైన రచనలు చేసినవాళ్ళలో మదన్‌మోహన్‌ తర్కాలంకార్‌ (1816418579 ఎక్కువప్రచారంలోకి వచ్చాడు. ఇతను మంచి నండితుడు. తరవాత నంఘసంన్కరణోద్యమంలో పాల్గొన్నాడుకూడాను. నంన్కృతంలో గద్యరూపంలో ఉన్న “వానవద త్త" అన్నేగంథాన్ని అమనరించి, ఇంకా తాను నంస్కృతకళాశాలలో విద్యార్థిగా ఉండగానే (18860), వంగభాషలో (వ్రాశాడు. ఇంతకంచ ముంద్యువ్రానిన రనతరంగిణి అనే రచన. నంన్కృతంలో (వచారంలో ఉన్న శృంగారళ్లోకాలికి, ఛందోరూపంలో చేపిన అనువాదం. నవ్యకవిత్వావిర్భావావికి మార్గం నుగమంచేసినకవి ఈశ్వర్‌ చంద్రగుప్త (1812-1869) ఆవే ఆతమ, ఇతను కవిగా ప్రారంభించి ప్యాతికేయుడిగా మారిన వాడు. ఈ శతాబ్దంలో, ఇంచుమించుగా, ఇరవై సంవత్సరాలు (18801850) వంగ సాహిత్యప్రపంచంలో (వ్రభుత్వాన్ని నెలకొల్పిన వా డితను, కవిత్వంలో పాఠ కొ త్తలికి వారధి నిర్మించాడు. ఇతని అనుయాయులలో (పముఖుడయిన రంగ లాల్‌ బెనర్జీయే, మొట్టమొదటిసారిగా, పాతఫక్కీకిచెండని నుడీర్ధ కావ్యం వంగ భాషలో (వ్రాసినవాడు. గుప్త (వ్రాపిననచనం అంత బాగుండదుకొని, ఆతని ఛందో రచన సరళంగా సుఖంగా ఉంటుంది. ఇతనీకావ్యాలలో చాలాభాగం నందేశాత్మ కాలు. నంచిపోతూఉన్న, విన్నృతపథంలో పడిపోతూఉన్న సంప్రదాయాల్ని ఆచారాల్ని తలంచుకొంటూ వాపోయేవి కొన్ని. వీటిలో చాలాభాగం; పాళ్ళాత్య నఠ్యతా నంస్కృృతుల్ని అనుకరించే ఆంగ్ల విద్యావంతుల్ని హేళన చేసేవిగా, వంఘసంస్కటర్తల ఉబలాటావ్ని వేళాకోళం చేసేవిగా ఉంటాయి. అసహాన్యం, వ్యాజపద్ధతి అనేవి ఇతని రచనలలోని ముఖ్యగుణాలు, సాహిత్యంలో ప్రయో గించడావికి పవికిరావమకొ నే వ్యావహారికపదాలు ఇతవిరచనలలో చాలా ఉంటాయి. ఇది ఒక విశేషం. ఛందస్సుని ఇచ్చాముసారంగా మలచడంలో ఇతనికి మంచి నైపుణ్యం ఉంది, ఇతవికి పద్దెవిమిదోశతాబ్టి చినరిరోజులలో బయలుదేరిన కవిత్వ మంకే దాలా ఇష్టం. కలక శ్రాసరినరాలలో ఐయలుదేరిన, బహుళపచారంలోకి వచ్చిన; భారతచం(ద్ర రామ(వ్రసాదుల రచనలన్నా *కవివాలాల రచనలన్నా మీక్కిలి ప్రీతి. ఈ ప్రీతి ఇతవి పాహిత్యకృషిని నంకుచితం చేసింది. పైవి 'పేర్కొాన్నరచయితల జీవితచర్శితలికి సందింధించిన కొత్తవిషయాలెన్నో, ఇతనికి

వవ్యకవిత్వానికి మార్గదర్శకులు 207 వాళ్ల రచనలమీదఉన్న మక్కువచేత బయటపడ్డాయి. గుప్తాకి ఇంగ్లీషు కొంత కెణనును; కావి, ఆతని అనుయాయులలో చాలామందికి ఇంగ్లీషు భాషాసాపాత్యా ఇతో మంచినరచయం ఉంది, వీళ్ళసాయంతోనే ఆతను, తన సందేశాత్మక కచనలలో కొన్నిచోట్ల ఇం గ్లీషుకవిత్వ పద్ధతుల్ని అనునరించగలిగాడు. మొట్టమొదట వారన్మ్యతికగా బయలుదేరి. తరవాత దినప్యతికగా మారిన “వంవాద్‌ (వభాకర్‌' వ్యతికకి గుప్తా నంపాదకుడు. ఇంచుమించుగా ఇతని రచన లన్నీ మొట్టమొదటీసారి ఈ వ్యత్రికలోనే నచురించవిడ్డాయి. ఇతవి (వ్రముఖ రచన లలో గద్యపద్యాత్మకంగా చేసిన హితోపదేశంయొక్క కొన్నిభాగాల అనువాదం, (ప్రటోధ చం్యదోదయనాటకంయొక్క అనువాడం చెప్పదగినవి. ఈ నాటకాన్ని ఈంగస్టలంమీద (ప్రదర్శింపించాలనే కోరికతో, గుప్తా మూలంలో లేని గద్యవద్య భాగాల్ని కొన్నింటిని కాను రచించాడు. నాటకంగా ఇది రక్తి కట్టకపోయినా, దీవిలో గుప్తా సొంతంగా రచించిన భాగాలుమాత్రం ఆతని (వ్రతిలకి తార్కాణాలు: పాఠశాలలలోను, కళాళాలలలోను చదుపుతున్నవిద్యార్డులు రచనలు చెయ్యడాన్ని ఇతను చాలా (పోక్సషాంచాడు. అలాంటివాళ్ళ (పథమరచనల్ని తన పృతికలో వంటించి. వాళ్లకి ఉత్సాహాన్ని కలిగించాడు. ఈవిధంగా (ోత్సాహోన్ని పొందిన వాళ్లలో, ఈ శతాబ్ది ఉత్తరార్థంలో (పఖ్యాతికివచ్చిన = రంగలాల్‌ బెనర్జీ, దీన బంధుమి(త్ర, దింకించంద్ర చటర్జీ మొదలయినవాన్లన్నారు. వీళ్ళలో ఒక్క బెనర్జీ తప్ప, మిగిలినవాళ్ళు [వాసిన ఛందో రచనలన్నీ పేలవంగా ఉంటాయి. తమ గురువుయొక్క (వ్రతిభగాని. వ్యుత్చత్తిగాని వీళ్ళకెవళ్లకీ ఛందోరచనల్ని చెయ్య డంలో లేకపోవడమే దీవికి కారణం. విమర్శకుడిగా ఈళ్వర్‌చంద్ర గుప్తాలో ఎన్ని లోపాలుఉన్నా. ఆతవిలోని (వతిభవి అనుయాయు లెనబ్లూ పూర్తిగా శగహించలేదు, రంగలాల్‌ బెనర్జీ (18261886). గుప్తా అనుయాయియేకాకుండా, పాత్రికేయ డిగా అతవి సహచరుడుకూడా. గుప్తాలాగే ఇతనుకూడా న్వయంగా పాండి క్యాన్ని సంసాదించుకొన్నవాడే ఐనా, ఆకనికంకు బెనర్జీ ఎక్కువగా చదుపుకొన్న వాడు. ఆంగ్ల పాపాత్యంలో ఇతవికిఉన్న పరిచయం గాఢమైనది. నంన్కృతంలో మంచివండితుడు. ఇవికాకుండా ఇతనికి (ప్రానీన భారతేతిహాసమన్నా. పురావస్తు వరిశీలనం అన్నా చాలా ఇస్టం, వాటిలో నిష్ణాతుడుకూడా. ఒరిస్సాలోని వాస్తు

గ. నంగ సాహిత్య చరిత్ర శల్పాన్నిగురించి (వ్రాపేటప్పుడు రాజేం్యద్రలాల్‌మ్మిక, ఇతని సాహాయ్యాన్ని ఎంతో పొందాడు. (వళుత్వోద్యోగిగా ఒరిస్పాలో వవిచేసినస్పు డితను. ఒరియాభాష చదివి, ఆ సాహిత్యాన్నిగురించి వంగభాషలో(వ్రాసి.. దానికి ఉత్కళ రాష్రేతఠ (ప్రాంశాలలో (ప్రచారం తెచ్చాడు. ఇతవికావ్యాలలో ఒకదాని ఇతివృ త్తం, ఒరిస్సా దేశంలో సంప్రదాయసద్దంగా (సచారంలోఉన్న ఒక కథమీద ఆధారపడి ఉంది. తన పాహిత్యకృషియొక్క. _పథమదినాలలో వెవర్డి తవగురువైన గుప్తా లాగే, వివరీతనుయిన వంగసాహత్యాభిమావి. బెభూన్‌ సొవైటీ (866406 50460)లో నంగసొహిత్యాన్ని కొంచెం మ్యూనతవరుస్తూ ఎవళ్ళో ఒకవ్యాసం చదవగా, దానికి నమాధానంగా బెనర్డీ ఒక దీర్చ వ్యాసం (వ్రాసి అదేనమాజంలో చదివాడు. ఇది తరవాత పృస్తకరూసంలో అచ్చయింది (1852). కావి తరవాత ఇతను తన అథి (ప్రాయాళ్ని కొంత మార్చుకొవి పాళ్చాత్యకవిత్వాన్ని వంగసావాత్యంలోకి తెద్చు కోడాన్ని (ప్రోత్సహించాడు. హాన్యవ్రధానమైన "లేక్‌ ఓ మూషికేరొ యుద్ధ్‌* అనే ఈన అమవాదరచవనకి, ((గీకుభాషలోనుంచి అనువాదం. మూలంలో దీనిపేరు “వత ఖోమువో మకియా”.) పీఠిక(వ్రాస్తూ (1858) వై అభిప్రాయాన్ని వ్య క్తంచేశాడు, ఇది ఛందోబద్ధమయిన రచన,

టాడ్‌ (వ్రాసిన *ఏనల్స్‌ అఫ్‌ రాజస్థాన్‌ (₹06)8 తం0813 0౯ మాకం) ఆనే్యగంథాన్ని వంగీయులందరూ మిక్కిలి ఉత్సాహంతో చదివి ఆనందిం చేవాళ్లు. ఇంగ్లీషువరిపాలనలో సైనికవృ త్తిని చేపళ్లు అవకాకాలు నన్నిగిలడంతోనే. వంగీయులు రాజస్థానకథల్ని చదివి, వ(క్రరీతిగా తమ సీకఖావాలికి నంతృవ్రి కలి గించుకొవేవాళ్ల. ఎప్పుడో దేశాన్ని పరిపాలించిన ముస్లీం నవాబులమీద విరుచుకు సడడం నాటి ఆలవాటు, సిపాయీలకలహం అణచివెయ్యవిడ్డంతో నే, విద్యావంతు లయిన వంగీయలదృష్టిలో ఇంగ్లీమ్మవ్రభుత్వంయొక్క ఘనత మిమ్నముట్టేంది. దేశభక్తి వపూరిత మైవరావాలన్నీ, హీందువులవిషయంలో వ్యతి రేకభావాల్నికలిగి ఉన్నవాళ్ల వి రుజావయిన ముస్లింవభుపులపై విరుద్దభావాలుగా రూపొందాయి. అంతమా[త్రంచేత (ప్రజలికి తమ ఇరుగుపొరుగువాళ్ల యిన ముస్తిములమీద ద్వేషం ఉందవికాదు. అప్పుడప్పుడే చైతన్యాన్ని పొందుతూఉన్న ఒక బావినజాతి. తన కోపాన్ని, అళక్తతవి వ్రదర్శించడానికి, మున్తీమువి ఒక (వతీకగా ఉవయోగించు కొన్నట్లు, నొటి సాహిత్యంవల్ల మనకి తెలుస్తుంది.

నవ్యకవిత్వావికి మార్గనర్శకులు 2009

రంగలాల్‌ బెనర్జీ (వ్రాసిన వద్మినీ ఉపాఖ్యాన్‌ (1858), వంగభాషలో నవ్యపడ్ధ తిలో [వ్రాయబడిన మొట్టమొదటి అఖ్యాన కావ్యం. ఇందులోనే మొట్టమొదటి సారిగా దేశభక్రిభావన, న్యక్రవద్దతిలో (ప్రదర్శించబడింది. బహుశః, ఈ రచనకి (పోత్సాహోన్ని మైకేల్‌ మధుసూదన్‌ దత్తు (వ్రాపిన “శ్రేష్టీవ్‌ లేడి (006476 క8616) సెడఏ0ణః-16848) మంచి బెనర్జీ పొందిఉండ వచ్చును. ఢిల్లీ సుల్తాన్‌ అల్లాఉద్దీన్‌ చిత్తూరును నాశనంచేసి, వడ్మివివి పొందాలనే (ప్రయత్నం దీవికి ఇతివృత్తం. టాడ్‌ రచఛనయే ఈ వన్తువుని బెనర్జీకి నమకూర్చి పెట్టింది. కొవ్యావికి*న్న పూర సరంగంలో ఒక గామకుడు, కావ్యాన్ని గాన చేస్తూ కథ చెబుతున్నట్లు బెనర్టీ రచించాడు. ఇది స్కాట్‌ (5001) పద్ధతికి అము కరణ. ఇది పూర్తిగా ఆభ్యానాత్మక కొన్యం. నం్యవదాయపిద్ధమైన పూర్వరచనల నుంచి ఈవద్ధతి భిన్నమైనది. ఇందులో అక్కడక్కడ - ఖానుస్‌ మూర్‌ గగంబ89 ఓకం0గ0), షేక్స్పియర్‌. (51216068౯6), బైరన్‌ (99౯09) మొద లయిన ఆంగ్లకవుల రచవలలోనుంచి అనువాదరూపంలో (గహించిన భాగాలు ఉన్నాయి. దీనిలో అనూచానంగా వాడుకలోఉన్న వయార్‌, థత్రిపాది ఛందన్సులే వాడదిడివాః అక్కడక్కడ పయార్‌ పాదాన్ని పద్దానుగు దళాలకం పె ఆధికంచేని ఒక నవ్య[పయోగాన్ని కవి చెయ్యడంకూడా కనవిడుతుంది.

వెనర్తీ తన రెండవ ఆఖ్యానకావ్యం కర్మదేవి (1882) వ్రాపేటప్పటికే, మైకేల్‌ మధుసూధన్‌ దత్తుమహాకవిగా పేరుపొంది ఉన్నాడు. అంత్య(ప్రానలేని పయార్‌ ఛందస్సులో రెండు మహాకొవ్యాల్ని అప్పటికే ఆతను (నకటించాడు. కాని, దత్తు యొక్క-(ప్రభావం బెనర్జీమీద ఉందని ఆనడావికి సాక్షం శనదిడదు. కర్మదేవి కొవ్యాన్ని ఆశ్వాపాలుగా విభజించడం (పద్మివీకావ్యంలో ఈ విభాగాలు లేవు, శ్రైలికి సంబంధించిన న్వల్పమైనమార్చులు తన్స, ఈ (స్రభావం ఉందనడానికి ఆధారాలే రేవు. ఇవైనా, కవి తన కావ్యాన్ని పునఃసరిశీలనం చేసినప్పుడు చేసినవి కావచ్చును (ఈ ఇద్దరూ బాల్యమ్మితులు, కలక క్తాలోని కీదర్‌పూర్‌లో వీళ్ల కుటుంబాలు ఇరుగుపొరుగుగా ఉండేవి.) కర్మదేవి కావ్యం ఇతివృత్తం, దీవి శరవాతవచ్చిన శూరనుందరి (1808) ఇతివృశ్త్రంకూడా రాజాస్టానంచరిత్రకి సంబంధించినవే. వద్మివి కొవ్యంకంపె కర్మదేవికాన్యం వర్ణవాత్మకం, ఆఖ్యా నాత్మకం కొవడమే కొళుండా. కని దేళశభ_క్రివికూడా ఎక్కువగా (వ్రదర్శించేదిగా ఉంటుంది. వంగ్యవ్రజల ఈర్ష్యాద్వేషాల్ని. పొరుషహీనత్వాన్ని, కవి తీవ్రంగా విమర్శిస్తాడు. ఏరంగంలోను (ప్రజ్ఞ చూవలేకబోవడాన్ని అండిస్తాడు.

న!

210 వంగ పొషాత్య చర్మీక

“పిందుస్తాన్‌లో స్నేహభావం నశించింది. తన జాతి, కుటుంబం, మిత్రుడు అని ఆలోచించడమే లేదు. ధనమదంతో తల తిరుగుకుంది. ఎవడు ధవికుడో శివడు కాడో తెలుసుకోవడంకూడా కష్టం-

వంగపురునులలో పుంన్త్యం వశించింది. శ్రీలకి ఆమోదాన్ని ఇచ్చే ఆటపాట లంపే వాళ్లకి ఇష్టం. చిన్నపిల్లవాడి ఆటబొమ్మ, హుక్కాతాగే ముసలి అయి శ్రష్పుడు, అ పిల్లవాడు ఎప్పటికయినా వీరోచితకార్యాలు చెయ్యగలడా ? పాశ్చాత్య దేశస్థులు పొరుషకార్యాల్ని గొర వించేవాళ్ళు కవకనే, వాళ్ళపిల్లల ఆటబొమ్మల విషయంలో (వ్రత్యేకశద్ధ వహిప్తారు-”

జారనుందరిలో కవి కవితాశ క్రి కొంత సన్నగిల్లినట్లు కనబడుతుంది. కొవి. వగేళ్ళతరవాత (వ్రాసిన కాంచీ_కావేరి (187%) లో ఆ (వతిళ కొంత పునర్దర్శనం ఇస్తుంది. దీవికథ ఉత్కశ్రేతిహానంలో మంచి (గ్రహించబడింది, పురుషో ' త్తమదాపనే శవి, ఈ ఇజివృత్తంమీదనే ఓక కావ్యం (వాకాడు. బెనర్జీ (వ్రాసిన మిగిలినకావ్యాల కంచె ఇది విశష్టమైనది. భ_క్రిలావన నేపథ్యం వహించగా. బతిహానకంగా సత్య మైనకిథ మంచి రక్తి కట్టింది. వమ్మడావికి వీలులేవి వీరగాథలతో. వ్య క్తంకావి శేశలక్రిభావనతో కలగాపులగంగా (వ్రాయబడిన మిగిలిన కావ్యాలకం టె, ఈ శాస్యం రతన సరశగంఫీరంగా పాగింది. దీని కథ ఇది:

ఒరిస్సా రాజైన కపిలేందుడికి చాలామంది కొడుకులున్నారు. వాళ్లలో కడ గొట్టువాడు, సమర్థుడు పురుషోత్తముడు. ఇతను కపిలేంద్రుడి ఉంపుడుక శ్రి శొడుకు, న్వవ్నంలో ఒరిస్సాదేశావికి ఇష్టదై వం అయిన అగన్నాథుడు కనబడి, పురుషో శ్రముణ్ణి యువరాజుగా చెయ్యవలసినదవి అంటాడు, కపిలేంద్రుడు ఆవిధం గానే చేస్తాడు. పురుషోత్రముడి అన్నలు ఎదురుతిరుగుతారు. వాళ్ళవి అందరివీ ఆఅరను ఓడించి, ఒరిస్సానుంచి తరిమివేస్తాడు, తరువాత శండడ్రిచనిపోయిన వెంటనే, వురుషోత్తముడు రాజవుతాడు. కంచి రాజప్పుతికతో ఇతనికి వివాహం ఏర్పాటుచేస్తారు. ఆమెసపేరు పద్మావతి. కాటోయే అల్లుడికో మాట్లాడడానికి కాంచీ పృరాధీశ్వరుడు ప్పరికి వస్తాడు. ఆవేశ జగన్నాథస్వామి రథోత్సవం. అనూచానంగా రాజనంశంలో వస్తూఉన్న ఆచారాన్ని అమునరించి, పురుషో త్తమనుహోారాజు బంగా రవు పిడిగల చీప్పర్ని తీసుకొవి, స్వామి రథం వచ్చేమార్గాన్ని తుడుస్తాడు. జగ న్నాఠస్వామికి ఒరిస్స్పారాజులు సేవకులు, అవి తెలియవెయ్యడావికి వంకేతంగా

శ్రవ్యకవిశ్వావికి మార్గదర్శకులు ల్లి] ఈపని చేస్తారు. కాని, ఈనంకేతంలో ఉన్న ఉదా శ్తతనిగు ర్రించవి కంచిరాజు, వీధులుతుడిచే రాజుకి తనకూతుర్ని ఇవ్వడానికి నిరాకరిస్తాడు. తానుచేసిన వాగ్గా వాన్ని ఉల్లంఘించి, కంచికి వెళ్ళిపోతాడు. పురుషోత్తముడు శాను తృణీకరంచ ఐడినట్లు భావించుకొవి, నాటికి మూడునంవత్సరాల మూడునెలల మూడురోజులలో కంచిరాజుని ఓడించి ఆతనికూతురిని, వీధులు తుడిచేవాడికిచ్చి పెళ్ళిచేస్తానవి ప్వామినమకంలో శపథం తీసుకొన్నాడు. చాలినంత పేన లేకపోయినా. ప్పరుషోత్త ముడు కంచిరాజుమీద దండయాత్రకి వెళ్ళాడు. యుద్ధంలో ఓడిపోవలనిందేగావి, జగన్నాథస్వామి. ఆయన సోదరుడు బలరాముడు ఒక నల్లగుజ్జంమీద ఒక తెల్ల లుజ్ణంమీద వచ్చి, పురుషో _త్తముడికి సాయంచేసి యుద్ధంలో జయాన్ని తెచ్చారు. లాజపుత్రిక పద్మావతితోను, కంచిరాజుల కులదై వమైన గజేశ్వరుడి విగ్రహం తోను, పురుషోత్తముడు వరికి తిరిగివచ్చాడు*

రాజకుమారికను వీధులుతుడిచే ఒక హీనకులజుడికిచ్చి పెళ్ళిచెయ్యాలని పురు షో త్తముడు (వ్రయత్నిస్తూండగొ, మంతి వేర్పుగా అప్పటికి ఆ (ప్రయత్నాన్ని మావ్చించాడు. రాజుకూడా రాజపుత్రికవి (యేమించడంచేత అందుకు ఒప్పు కొన్నాడు. మళ్ళీ రథోత్సవం వచ్చింది. రాజా చీపురుపట్టుకొవి, రథం ముందు వీధి తుడవడానికి వచ్చాడు. అప్పుడతను వీధులుతుడిచే హీనకులజుడితో సమా మడు కావడంచేత, మంత్రి పద్మావతిని తనచేతితో పట్టుకొని అమె కుడిచేతిని రాజుయొక్క ఎడమచేతిలో ఉంచాడు. రాజు తన శవథాన్ని ఉల్ల ౦ంఘించకుండా వద్మావతివి వివాహం చేసుకోడం జరిగింది-

రంగలాల్‌బెనర్టీ 1872లో కాళిదాము కుమారనంభవాన్ని ఛందోరూపంలో అను వాదం చేశాడు, ఇవికాక ఇంకా రెండునందలదాకా, కవులసేర్లు తెలియని వంస్కృతళ్లోకాల్ని ఆసువాదం చేళాడు.

నవ్యవద్దతిలో కవిత్వం(వ్రాసిన మొట్టమొదటి కవి ఆయినా, రంగలాల్‌ బెనర్జీ ఈ సద్ధతికి కొవలపిన పదజాలాన్ని సృష్టించలేకపోయాడు. పూర్వపద్ధతి రచనల లోవి వనదజాలం పాత పలుకుబడిగా. అర్థరహితంగా మిగిలిపోయింది. నవ్యభాన వ్య _క్రీకరణకి కావలసిన సామర్థ్యం దావికి లేకపోయింది. తన వ్య క్రీత్వాన్ని (వ్రమ్ఫటపరిచే ఉక్రివై చిత్రాన్ని బెనర్జీ సాధించలేకపోయాడు. పాఠతమాటలికి కొత్త అర్జస్ఫూర్తిని కలిగించలేకకోయాడు. వాటివి నవ్యభావంతో ఉ క్తేజసరచ

212 వంగ పాపహిత్య చరిత్ర లేకపోయాడు. బెనర్జీకి భావనా క ఉన్నా. అతవిక్షైలి పాఠవద్ధతిలో. ఎగుడు దిగుడుగా ఉంటుంది.

లెనక్టీ పోదరులలో గణేశ్‌ చంద్ర (మృతి 1806) ఆనే ఆతను కొంత కవిత్వం (వ్రాసి, ఈశ్వర్‌ చండద్రగుప్తా పత్రికలో (ప్రకటించాడు. రాధాకృష్ణులగాథలమీద మైకేల్‌ మధుమాదన్‌దత్తు (వాసిన గీతాల(ప్రభావం, గణేశ్‌ చంద్ర చివరి రోజులలో (వ్రాసిన కవిత్వంమీద కనబడుతుంది.

కేరి

మైకేల్‌ నుధుసూదన్‌ దక్తు, అతని అనుచరులు మైకేల్‌ మధుసూదన్‌దత్తు (1824-1878) కలక త్తాలోవి ఒక ధనవంతుడయిన లాయరుకొడుకు. శై 9 న్తవమతాన్ని స్వీకరించడానికిపూర్వం అఆతనిపేరు మధు నాదన్‌ దత్తు. తల్లి దండ్రులికి జీవించిన ఏశ్సై కనంతానం కావడంచేత (ఒకరిని మించిన్యపేమతో ఒకరు వాళ్ళిద్దరు ఇతన్ని చాలా గారాబంగా పెంచారు. మధ్య ఈరగతికుటుంబాలికి చెందిన మిగిలినఏల్లరిలాగే, ఇతని చదువుకూడా మాతృభాష. ఫార్చీభాష వేర్చుకోడంతో [పారంభం ఆముింది. తరవాత ఇతన్ని కిదర్‌పూర్‌ లోనే ఒక ఇంగ్లీ మస్కూలులో చదవవేశారు. ఈ కుటుంబానికి కిదర్‌ పూర్‌ లో ఒక వట్టణగృహం ఉండేది. ఇతను 1887 లో కిదర్‌పూర్‌ స్కూలువిడిచి, హిందూ కాలేజిలో చేరాడు. శై 9 వ్రవమతాన్ని స్వీకరించడంకోనం, దాన్ని ఫిబివరి 1848 లో వదిలిపెట్టాడు. అప్పటికతను, ఆ కాలేజీలోని సీవియర్‌ డిపార్ట్‌ మెంటులో 'పెకండ్‌ క్లాసు చదువుతున్నాడు. తన తరగతిలోఉన్న విద్యార్థులలో దత్తు చాలా (వళిభావంతుడు. ఇంగ్లీమలో ఆ కాలేజిలో ప్రథమశ్రేణిలో (వఠముడు, 6. ఎల్‌. రిచెర్డ్‌నన్‌. (1. 1. 1103270800) కి తన విద్యార్థిఅయిన దక్తు అంటే చాలా అభిమానం. అవ్పటికవ్సుడే దత్తు ఇంగ్లీమలో పద్యాలువాసి, కలకత్తావతికలలో (వకటించేవాడు- ఉ(దేకి. కోమలన్వభావుడు అయిన దత్తుమీద రిఇెర్డ్‌ సన్‌ (పభానం అధికంగా పవిచేపింది- కొని, ఈ (స్రభానం దత్తుజీవితంలో ఆంఠతమంచికి రాలే

చవిపిస్తుంది. ఇంగ్లీషు 5 విత్వంమీద దత్తుకి గల (పేమ కేవలం బాహ్యకారణాలవల్ల కలి గిందినమూడత్రమే కాదు. నర్వవిధాలా, ఇంగ్లీషు *'వక్కాసాహెట్‌" కావాలనే అతని గౌఢవాంఛ ఇందుకు ముఖ్యకారణం. జీవితంలో ఆతనికికలిగిన అపజయాలికి. ఈ గాఢవాంఛ ఒక కారణం. కాలేజిలో చదువుతున్నరోజులలో తాను (వాపిన ఇంగ్లీము రచనలికి నర్చిన్నవచారం ఒకవిధంగా ఇతనితల తిప్పింది. ఇంగ్ల ండులో ఇంగ్తీనుకవిగా ఎవ్పుడో ఒకప్పుడు తనకు 'పేరువస్తుందని న్వప్నాలుకంటూ, ఆ ఊహ్మేవవంచంలో ఉండేవాడు. "ఆట్లాంటిక్‌నమ్ముదం దాటిపోనాలి కీర్తి, లేక పోతే పేరురేవిమృతి' అని తన పద్యాలలో తరుచుగా (వ్రాస్తూతండేవాడు. తన

224 వంగ సాహిఠ్య చర్మిక్ర కాలేజీ మ్మితులమీద (వ్రాసిన "పానెట్‌" (నం5౬61, లోవీ కిందివాక్యాలు తనవి ఉద్దేశించి (వ్రాసుకొన్నవే।

“వీళ్ళలో అవ్యక్తంగా ఒక మహాకవి ఉండవచ్చు. ముందుముందు విశ్వకవి కిరీటాన్ని ధరించవచ్చు. ఆతని దివ్యవాణి విశ్వాన్ని నమ్మోహితం చెయ్యవచ్చును. ఆతవి మధురగీకాల (వతిధ్వనులు భావియుగాలలో కాలవాహివిమీద తేలి ఆడుతూ వినబడకాయి ....*

1842 అక్షోజరులో ఈ యువకవి తనసద్యాల్ని కొన్నింటిని, "బ్లాక్‌ ఉడ్స్‌ మేగజైన్‌" (31201 *ంండే? కేశీజర22186) వంపాదకుడికి పంపాడు. "విలియమ్‌ వర్డ్స్‌వర్త్‌ (11/1111202 ₹1/0౯6౪01౯0) మహాకవి(వ్రతిళని మెచ్చుకొని ఒక వినే శీయుడు వినయగొరవాలతో ఈ పద్యాల్ని ఆయనకి అంకితం చేస్తున్నాడు” అవి వాటి ముఖసతంమీద [వాళశాడు. ఈ సద్యాలగతీ ఏమయిందో తెలియదు, ఫిబ్రవరి 1648 లో క్రైం న్తవమతాన్ని స్వీకరించడానికి దత్తు తన కాలేజీవి, స్వగృహాన్ని విడిచిపెట్టి వెళ్ళిపో నూడుం నాటి పహొాందూసమాజం, ఆతవి కుటుందిం, స్నేహితులు, ఈ మతాంతరీకరణావికి వ్యతిరేకంగాఉన్నా ఆతను లెక్కపెట్టలేదు. ఒక్కడే కొడుకు ఆనడంచేత ఇతవిత౦డ్రి ఇతన్ని పూర్తిగా విడిచిపెట్టలేక డబ్బువంపిస్తూ ఉండేవాడు, హిందూ కాలేజీని విడిచిపెట్టినతరవాక దత్తు *బిషప్స్‌ కాలేజిలో క్రై9న్తవవిద్యార్థిగా చేరి చదువు సాగించాడు. అక్కడ మిగిలినవిషయాలు కాకుండా, లాటిన్‌, గ్రీక్‌. హిబూ. ఫార్సీ. నంస్కృతభాషలుకూడా అభ్య నించాడు, అక్కడ 1848 లో మొదటి కొన్నినెలలదాకా ఉన్నాడు. ఈ కాలేజిలో విద్యార్థిగా ఉండగానే, దత్తు కొన్ని ఫార్పీ రచనల్ని ఇంగ్లీషులోకి అనువాదం చేశాడు. తనతండ్రి డబ్బు పంపించడం మావివెయ్యడంవల్ల . బిషవ్స్‌ కాలేజిలో చదువుకి న్వప్తిచెస్పి, కొందరు దాక్షిణాత్య స్నేవాకులతో దత్తు జీవికకోనం: మ్మదాను వియలుదేరినెళ్ళాడు. మద్రాసులోఉన్న క్రైం స్తవనమూజం, అక్కడి: అనాధబాలుర ఆ(శ్రమానికిసందింధించిన స్కూలులో. ఇంగ్లీషు అధ్యాపకుడిగా ఇళకవికి ఉద్యోగం నంపాదించి పెట్టి తోడ్పడింది, ఆ నంవత్సరం ముగిపేలోవతే దత్తు, నీలగిరిలో తేయాకువండించే ఒక ఇంగ్లీషువాడికూతుర్ని వివాహం చేను కొన్నాడు. ఈవిధంగా స్టిరవడి, ఇంగ్లీములో వద్యాలు (వాయడావికి పూమకొన్నాడు. ఈ వద్యాలలో కొన్ని *టిమొథీ సెన్‌ పోయెమ్‌' (110040) కిటంుంఖ) అవే మారుపేరుతో, “మెడ్రాస్‌ నర్కు్యులర్‌" (3126588 00414), “ప్పెన్టేటర్‌ "

మైకేల్‌ మధుమాదన్‌ దత్తు, అళవి అనుచరులు 219 (వ్‌2606'2607), “ఎథీవియమ్‌” (ఉయం॥లజయి) మొదలయినపత్రికలలో (ప్రకటిం చాడు. కొన్నాళ్ళితను ఎథీనియమ్‌, 'ప్పెళ్టేటర్‌ పత్రికల నంపాదకనర్గంలో వని చేశాడు, కొన్నివారాలపాటు *వాందూ క్రానికల్‌” (81264 ౮180291616) వతత్రికకి నంపాదకుడిగా పవిచేశాడు, 1852 లో దత్తు నాటి 'మద్రాసు విశ విద్యాలయంలో ఉన్న హైస్కూలు డిపార్ట్‌ మెంటులో, కెండవ ట్యూటరుగా. చేరాడు. ఈ "విశ్వ విద్యాలయం” నాడు మద్రాసులో ఉన్న విద్యాలయాలికి కేంద్రనంస్ధ. 1858 లో కలకత్తా వచ్చేవరకు. ఈ ఉద్యోగంలో నే దత్తు ఉన్నాడు.

డిపెంబరు 1848లో దత్తు ఇంగ్లీములో తన ఆత్యుత్తమకొన్యమైన 'ది కేప్టీవ్‌ లేడీ 116 ౮011౪ ౬2416) ఇనే దీర్చరచనవి (వకటించాడు. దీవికిచివర విజన్స్‌ అఫ్‌ ది వాన్‌" (111008 ౧౯౯౧6 ౧౩౯ ఆనే కొవ్యఖండాన్ని కూడా కలిపాడు. ఈ కాన్యఖండం “బ్లాంక్‌ వెర్ప్‌' (11801 ౪6౧86 అనే ఇంగ్లీషు ఛందంలో వడిచింది. ది కేప్టీవ్‌ లేడి కావ్యంయొక్క. ఇతివృత్తం భారతదేశం ఇతి వోనంలో (వపిద్రికివచ్చిన డిల్లీ కనోజ్‌ చక్రవర్తుల కలహావికి నంబంధించినది. ఆత్మహత్యా సదృశమైన ఈ కలహం, పన్నెండోళళాబ్ది చినరికోజులలో మహ మ్మదు మోరి ఢిల్లీని ఆ్యకమించడావికి సాయపడింది. ఈ కావ్యాన్ని ఐతిహావీక కావ్యం అనడానికి వీలులేదు. చరిత్రకి నంబంధించిన విషయవివరణ దీవిలో చాలా తక్కువ. భారత దేశాన్ని ముస్తిములు ఆ[కమించుకోడం ఇతిన్ఫ త్తంగా ఉన్న రచనలలో ఒక భారతీయుడు(వ్రాసిన (ప్రథమరచన ఇది, ఈ కొవ్యంలోని వాయికపా(త. (వ్రదానంలోఉన్న సీతప్యాత ననుసరించి తీర్చి డిద్దబడింది,

ఈ కొవ్యావికి కలకత్తాలో అంతగా (ప్రచారం రాలేదు. (వజల ఉ పేశిభలావం, దత్తుకి బాధ విస్పృహ కళిగించాయి. ఇదిపకటించదిడినతరవాత అతను (ప్రారం ఖించిన కొవ్యాల్ని. విరుత్సాహంచేత పూర్తి చెయ్య లేకపోయాడు. అప్పటికప్పుడే ఇంగ్రీషులోకాకుండా బెంగాలీలో రచనలు సొగించాలనేభావం ఆతనికి కలుగుతోం దనడానికి విదర్శనంశా, అకము 18498 లో ఆగస్టు 18వ తేదీని బాల్యమిత్రుదైవ గొర్‌దాప్‌కీ (వ్రాసివలేఖ ఉంది. దావిలో దత్తు ఇలా (వ్రాశాడు: “ప్రతిదినం నేమ ఛాలా గంటలకొలం తమిళావికి వివియోగిస్తున్నానవి వీకు తెలియకపోవచ్చు. మ్కాూలుకి వెళ్ళే బాలుడి జీవితంకంకె నాజీవితం ఎక్కువ వవితొందరలతో ఉంది. ఇదుగో ఇదీ నా దినచర్య : కీ-8 హ్మాబూ, 8-12 స్కూలు, 12.2 ీక్‌.

216 వంగ సాహిశ్య చరిత్ర £.5 తెలుగు, నంన్కృతం, $=? లాటిన్‌, 7-10 ఇంగ్లిషు. నా పూర్వుల మాతృ భ్రాసవి ఆలంకరించడానికి తగినయోగ్యతల్ని నేను నంపాదించడం లేదా?"

దత్తు తల్లి చనిపోయిన మూడునంవత్సరాలికి (1853 లోో ఆతవితండ్రి చని పోయాడు. కలకత్తాలో ఉన్న పిశ్రార్జితాన్ని స్వాధీనంచేసుకోడావికి దత్తు కలకళ్తా తిరిగి రావలసివచ్చింది. ఆదే నంవత్సరంలో ఆతను తనభార్యకి విడాకులిచ్చి. హెటవ్రీటా అనే ఆమెవి వివాహం చేసుకొన్నాడు. ఈమె పరాసుదేశస్టుల కుటుం బానికి చెందినది. ఈ రెండోవివాహంవల్ల ఆతవికి సాంసారికనుఖం బాగా వచ్చింది.

1658 లో ఫ్యబివరి 2వ తేదీని దత్తు కలకత్తాకి తిరిగి వచ్చాడు. అక్కడ ఆతనికి ప్నేహితులపాయంవల్ల పోలీసుకోర్టులో హెడ్‌ గుమాస్తా ఉద్యోగం వచ్చింది. ఈరవాత కొంతకాలావికి. అదేకోర్డులో దుబాపి ఉద్యోగం లభించింది. అస్పటినుంచి, 1882 వ సంవత్సరం మధ్యలో అతను ఇంగ్లండు వెళ్ళేదాకా. ఆకవిజీవితం చాలానుఖంగా గడిచింది. అతని సాహిత్యజీవితంలోకూడా ఈ కాలం దాలా ఫలవంతమైనది. జీవితం సుఖంగా వెళ్ళిపోడానికి తగినజీఠతం ఉద్యో గంలో లభిస్తోంది. హాయిగా ఉండడానికి తగిన ఇల్లు దొరికింది. (8, దిగువ చిళ్చూర్‌ రోడ్‌),* ఈ ఇల్లు నరిగ్గా ఆతవి ఆఫీసుకి ఎమరుగానే ఉంది. వంగ పాపాత్యంలో విష్తవం తీసుకొనివచ్చిన దృశళ్యకావ్యాల్ని, (శవ్యకావ్యాల్ని(వాస్తూ. *రాక్షసుడి'లా పనిచేశాడు ఇవన్నీ చాలనట్లు, లాయరు చదువుకూడా చదవడం మొదలుపెట్టాడు.

దాయాదులచేతులలోంచి ప్విక్రార్జితం నంపాడించడం అంత సులభం కాలేదు. వ్యాజ్యాలు, ఖర్చులు, చిరాకులు కలిగాయి. కొని విద్యాసాగర్‌ ఇతనిసాయానికి వచ్చాడు, ఆస్తినంతా నరనమైనధరకి అమ్మడావికి. ఆ డబ్బుని వాయిదాలలో ఇవ్వడానికి ఏర్పాట్లు చేశాడు. ఈవిధంగా వ్యవహారాలు చక్కగా. పరిష్కారం అయ్యాక, నెలనెలా డబ్బుకి ఇబ్బందిఉండదని విర్ణయం అయ్యాక, 1863 లో జూన్‌ శవ తేదీని కేండియా (04౧612) అనే ఓడమీద దళ్తు ఇంగ్లండుకి వ్రయాణ మయ్యాడు. ఆతని నంతానం, భార్య కలకత్తాలోనే ఉన్నారు. (గ్రేస్‌ ఇన్‌ 73% కలూ) లో దత్తు చేరాడు. కొని, ధనం దుర్వ్యయం చెయ్యడంచేత, నెలనెలా

(వ్రాశాడు. *వీరాంగనిమాథ్రం కిదర్‌ పూర్‌లో ఉండగా (వ్రాళాడు.

మైకేల్‌ మధునూదన్‌ దత్తు, అతని అనుచరులు ల? నరిగ్గా డబ్బు ఇంటినుంచి రాకపోవడంచేత. “లా చదువు సాగక అక్కడ ఉండడం కష్టమై, మకాం సేరిస్‌కి మార్చాడు. ఇది 1888 మధ్యలో జరిగింది. ఈలోగా అతవి పెళ్ళాం విడ్డలు ఇండియానుంచివచ్చి ఆతన్ని కలుసుకొన్నారు. "సేరిస్‌లో జీవితం దుర్భరదుస్వ్వవ్నంలా తయారవగానే, అక్కడినుంచి వెర్సేల్స్‌కి మకాం మార్చాడు, అక్కడ ఆతను, కుటుందిం భంగపడవలనిందేగావి, విద్యా పాగర్‌ నహజౌదార్యంతో సాయపడడంవల్ల ఆ పరినితి తప్పింది,

డబ్బులేక యూరప్‌లో దత్తు ఎంత బాధవడ్డాడో, అకను 18686 లో జూన్‌ 18 వ తేదీని లండనునుంచి విద్యాసాగర్‌కి (వ్రావిన లేఖలోవి కలం కాజావల్లి మనకి తెలుస్తుంది. అత నిలా (వ్రాశాడు: 'మనం కలకత్తా వెళ్ళినతరవాత, తన ఇంట్లో ఒక చిన్న గది, బతకడానికి గుప్పెడు మెతుకులు, విద్యాసాగర్‌ ఇస్తారని వేను నా భార్యతో చెబుశూఉంటాను.' 1815 నంవత్పరాంతంలో దత్తు లండన్‌కి తిరిగినచ్చి చదువు పూల్దిచేశాడు. [888 లో పట్టా పుచ్చుకొవి, కలకత్తాకి తిరిగి వచ్చి ఫిబవరిలో హైకోర్టులో (పాక్సీను (ప్రారంభించాడు.

కవి మానపికవికాసొనికి, దత్తు యూరప్‌లోఉన్న ఐము నంవత్పరాలు వృధాగా పోలేదు. ఈ ఉనికివల్లి పూర్తిగా బాగుపడడావికి అఆతవికి అవకాశమూ లేదు, ఆళా శేదు, ఆతవి వరాను భాషాజ్ఞానం ఇనుముడించడావికి, జర్మన్‌ ఇటాలియన్‌ భాషలు వేర్చుకోడావికి, ఈ ఉనికి సాయంచేపింది. 18865 లో జనవరి 8 న తేదీని వెర్సేల్ప్‌ మంచి విద్యాసాగర్‌కి వ్రాస్తూ ఇలా అన్నాడు : "దుఃఖకరమైన ఈ నా (వవాసొన్ని సాధ్యమైనంతవరకు పనికివచ్చేలాగ ఉపయోగించుకొంటున్నాను. ఇప్పుడు జీవించి ఉన్న వంగీయులలో ఎవరికీ నాకు వచ్చినవ్నిభాషలు రానవి నేనంకే, దానిలో గొప్పలుచెప్పడం ఏమీ లేదు.” వెర్పేల్స్‌లో ఉండగా దత్తు కొన్నిరచనలు నంగ భాషలో చేళాడు. వీటితో అతవి సాహిత్యజీవితం ముగిసినశ్లే.

1866 మొదలుకొవి 1870లో జూన్‌ 20వ తేదీని ఆతను చవిపోయేనరకు దత్తు జీవితం నిరాశతో, అనారోగ్యంతో నిండిపోయింది. ఈకాలంలో అతను (వ్రాసింది చాలా తక్కువ. చిన్నపిల్ల లకోనం గీకాలు కొన్ని, ఒక్క విషాదాంత వాటకం, హెక్టర్‌ వధ అనేపేరుతో ఇలియడ్‌ ( 11:6) వచనానుసరణ ఈ కాలం లోని అతవి రచనలు.

దత్తు, వంగభాషలో రచన నాటకంతో (ప్రారంభిందాడనేనంగతి ఇంతకు ముందే చెప్పడం జరిగింది. వంగనాటకొన్నిగురించి (వ్రాసినప్పు డీ విషయం చర్చిం

213 వంగ సాఫొత్య రగ్మిక చడం జరిగింది. ఈ ప్రారంభం చాలామంది అనుకొనేటట్లు, యథాలాళంగా జరి: గిందికాదు. మద్రాసులో ఉండగానే 'దత్తు ఇంగ్రీవములో రిజియా అనే నాటకాన్ని (వ్రాశాడు. కవి అది (వ్రకటించలేదు, 1810 నాటికే, వంగభాషలో (వాద్దామనుకొం. టున్నాడనేవిషయం, ఇంతకుముందు ఉదాహరించదిడిన జామివల్ల తెలియనే తెలు స్తోంది. వంగభాషలో (వ్రాత మొదలు పెట్టడానికి కొంఠకముందుగా కాళిదానుకచనల్ని ఒక వండితుడిపాయంతో మళ్ళీ చదివాడు. సంస్కృృతకవులలో కాళిాానంటే దత్తుకి చాలా ఇష్టం. ఈ కవిప్రభావం దత్తుయొక్క మొట్టమొదటి రచనలలో బాగా కనబడుతుంది, శర్మిష్టనాటకంలో కాళిదాసు రచనలలోని కొన్నిస్థలాల భావానువాదం, కొన్నివద్ధతుల అనుసరణ కనబడుతుంది. దత్తుయొక్క. మొదటి కాన్యం పేరు తిలో త్తమా సంభవ్‌ అవి. ఇది కాళదాసుయొక్క_. కుమారనంభవ కావ్యం పేరునకు అనుకరణ. తన నాటకంలోవి *శృంగారపరకాలయిన కొన్ని భావాలు', *కొళిదాసు భావాలమీద నాకున్న పక్షపాతావికి చిహ్నాల'ని దత్తు తన మిక్రుడికి ఒకలేలలో తెలియదేళాడు-

“సయార్‌" ఛందస్సులో ,పయోగాత్మకంగా మార్పులు తీసుకొనిరావడంతో. దళ్తు వంగభాషలో ఛందోబద్ధ రచవల్ని [ప్రారంభించాడనవచ్చు. పయార్‌ ఛండ స్పులోఉండే అంత్యప్రాసవి (రెండు పాదాలిక, పాదాంతంలో ఉండవలసిన విచ్చేదాన్ని, దత్తు తోసిపుచ్చాడు. ఒక పయార్‌ పాదంలో పరద్ధానుగుదళాలు ఉంటాయి ఇవి నాలుగు భాగాలుగా విభజించదిడిఉంటాయి. ఇంగులో మొదటి మూడుభాగాలలోను నాలుగుదశాలచొప్పున ఉంటాయి. నాలుగవభాగంలో రెండు దళాలుంటాయి. మొదటి రెండు భాగాలతర వాత విచ్చేవరూపమైన యతి ఉంటుంది. వడక, భావం ఛందస్సు ననమనరించి (పతి పాదంతోను అంతం కావాలి ఇలాంటీ రెండుపాదాలికి అంత్యప్రాన ఉంటుంది. ఈపద్ధతి భావ వ్య క్రీకరణకి (పతిబంధక మైనది. శబ్దాల వహజగమనాన్ని ఆరిక నేది. దత్తు ఆంత్యప్రాకవి తీనిపారేష్‌. విచ్చేదయతిని పాదాంతంలోమంచి తనకి వీలయినచోట, భావం ఆగినచోట విలి పాడు. ఈ దాన్యవిమోచనంనల్క వంగకవిశ్వావికి స్వేచ్చ వచ్చింది. దత్తు ఈ ఛండ ష్పుకి 'అమిళ్రాక్షర్‌ ఛంద్‌ అవి "పేరు పెట్టాడు ఆఅతవి రెండవనాటకం వద్మా వతిలో దత్తు ఈ ఛందాన్ని (కొంచెం జంకినట్లుగా) ఆక్కడక్కడమాత్రమే ఉప యోగించాడు. అతవి (పథమనంగకాన్యం తిలోత్తమా నంభవ్‌ (1860) లోమం వరిపక్వదళలోవి కావ్యాలయిన మేఘ్‌నాథ్‌వర్‌, వీరాంగనలోమ, మిగిలిన రచనల లోను. ఈ ఆమితక్రాషీర్‌ చంద్‌ ఆయిన పయార్‌ వాడబడింది.

మైకేల్‌ మధుమాదన్‌ దత్తు, అశని అనుచరులు 219

దత్తు మొదటికావ్యం నాలుగు ఆశ్వాసాలలో ఉంది. వీటిలో మొదటి రెండూ రాజేంద్రలాల్‌ మిత్రయొక్క వివిధార్థనం[గ్రహ అనేదానిలో అచ్చయ్యాయి. మిత. కాలేజి రోజులనుంచి దత్తుకి స్నేహితుడు. ఆతని కవిత్వాన్ని మెచ్చుకొని (వ్రచాంావికి తెచ్చిన (వ్యపథముడు. కథ పౌరాణిక మైవది. నుందోవనుందులనే ఇద్దరు రాతన సోదరులు మిక్కిలి బలవంతుల్లై దేవతలికి భయంకలిగిస్తూ ఉండేవాళ్లు, వీళ్లవి లొంగదీయడంకోనం (బ్రహ్మ. (వవంచంలోని అందమయిన పదార్థాల పొరంలోనుంచి తిలో త్తమ అనే నుందరాంగివి నృష్టించాడు. దేవతలు ఆమెని ఈ రాతన సోదరులదగ్గిరికి పంపారు. అమెసౌందర్యావికి ముగ్గులయి. రాక్షమ లిద్దరూ ఆమెని కామించారు. ఎవడిమట్టుకు వాడే ఆమె పొందుకోసం తహతహ లాడాడు. దీని పర్యవసానం పోదరులవధ్య యుద్దం* ఈ యుద్ధంలో ఇద్దరూ మర జీంచారు. తల్‌ త్తమ వక్షత్రంగామారిపోయి పొరలోకావికి వెళ్ళిపోయింది.

కవి ఈ కథలోకి కొ త్తపాతల్ని కొన్నింటిని (వవేశపెట్టాడు. ఇవి దాలా వరకు పామాన్యదేవతల పాత్రలు, వంగదేశంలోవి జానపదదేవతల్ని, (గీకు వ్వరా ణాలలోని దేవతల్ని కొంచెం మార్చుతో ఇందులో కవి (పవేశపెట్తాడు. భక్తి, ఆరాధన అనే దేవతల్ని కవి సృష్టించాడు. నృష్టికర్త అయిన (బ్రహ్మ అప్పు డప్పుడు జీప్‌ (2ల0+,లా కనదిడతాడు హోమరు కవి ప్రభావం ఆడుగడుగునా కనదిడినా, భారతీయత ఎక్కడా లోపించలేదు- పలుకుఐడిలో (గ్రికుభాషా (ప్రభావం అంతగా లేదుగాని, కవితాదేవివి శ్వేతభుజగా వర్షించడంలో ఇది కొంఠ కనబడు తుంది. ఇది హపోమరుయొక్క లుకొలెనాస్‌ (1.62%016209) అవేదావికి అనువాద (ప్రాయం. ఇలియడ్‌ (111264) కావ్యంలోని నాయకలకు ఈ విశేషణాన్ని హపోమరు వాడాడు.

తన తిలో త్తమకావ్యావికి ఇంగీసు అనువాదంచెయ్యాలని దత్తు నంకల్పిం చాడు గావి, అమువాదం మొదటి కొన్నిపొదాల్ని దాటి ముందుకు సాగలేదు.

తన రెండోకావ్యంలో (దీన్నికూడా దత్తు తన స్నేహితుడికి వ్రావిన ఒక ఉత్త రంలో *ఎపిక్‌లింగ్‌ “=ల0101107-అన్నాడు.) వీరరన్మవధానమైన రావణుడి కఠవి ఇకివృ త్తంగా తీసుకొన్నాడు. రావణుడు, అకనిపీరుడైన కొడుకు ఇంద్రజిత్తు (మేఘనాదుడుు అంపే దత్తుకి కొంత అభిమానం ఉంది- పొందూపొరాజీక వీరు లలో బలవంతులు, ధీరోద్ధతులు అంళే దత్తుకి నహణజంగా ఇష్టం. తన శీలానికి వాళ్ళశిలాలికి ఏడో నందింధం ఆతను చూచేవాడన్నమాట. అందుచేతనే ఆతని

220 వంగ సాహొత్య చరిత్ర 'మొదటిశాటకం నాయిక అసుర యువతి. మహాకావ్యాలనాయకులు రాక్షనులు. లామాయణకథ ఆతనికి కృ త్రివాసుడి రామాయణంవ్వారా బాల్యంలోనే వరచయం అయింది. ధీరోదా త్తనాయకుడయిన రాముడు ఆతనికి నచ్చలేదు. రీకోద్దతులై న రాశనలంపే అతనికి ఎక్కువ ఇష్టం, ఇందుచేత, తన రెండోకావ్యానికి “లంకా పతనం” అనేదాన్ని వస్తువుగా తీసుకొన్నప్పుడు ((ట్రాయ్‌యొక్క ముట్టడి, పతనం అతనిమనస్సులో ఉండనచ్చును.) దానికి నాయకులుగా రావణ మేఘనాదుల్ని ఎన్నుకోవడంలో ఆళ్చర్యంలేదు. (సామాన్యంగా వాడుకలోఉన్న ఇంద్రజిత్తు అనేపేరుకంటె, మేఘనాదనామం శ్రవణసుఖంగా ఉండడంచేత దాన్ని తీను కొన్నాడు.) కుదురులేని, ముందువెనకలుచూడవి తన వ్య క్రిత్వావికి, పరిస్థితులికి లొంగక చివరిదాకా పోరాడే స్వభావంగల లంకాధిపతి వ్యక్తిత్వానికి, వ్యక్తా వ్య కృంగా దత్తుకి పోలికలు కనఐడిఉంటాయి. తన రాక్షననాయకుడిలాగే” తాను కూడా మానధనుడు, పైకి నెమ్మదిగా కనబడినా విపరీతమయిన ఆత్మాభిమానం కలవాడు. నమాజంలో ఏకాకి. రావణుడు అన్నవెంటనే తనకేదో ఉదేకం కలుగు శుందని ఆతను ఒక మ్మితుడికి వ్రాశాడు. ఆ పేరు తన భావనాశ కివి [పకోవించ చేస్తుందని అన్నాడు. మద్యతరగతి హిందూకుటుంబంలో పుట్టిన అతను రాముణ్ణీ తృణీకరించవలసినవాడు కాడు. తన పూర్వుల మతధర్మాల్ని ఆతను త్యజించినా, విజంగా రాముణ్ణి తృణీకరించినవాడూ కౌడు. కావి, రాక్షసరాజయిన రావణుడి మీద శాముడు జయాన్నిపొందడం ఇతనికి ఇష్టం లేదు. రాముడు వానర సేనతో యుద్ధంలో జయంపొందడం అతనికి నచ్చలేదు. విశీషణుడి ద్రోహం ఆతనికి శోవకారణం అయింది. ఇందుచేతనే అతను, ఈ కొన్యం రెండో భాగాన్ని (వామ్త వ్నష్పుడు, ఒక ప్నేహితుఏకి ఉత్తరందవాస్తూ ఇలా అన్నాడు: 'రానణుడు చాలా గొప్పవాడు. ఆ నీచుడయిన విలీషణుడే లేకపోతే కోతిమూకని నమ్ముదంపొలు చేపేవాడు అతను."

*మేఘనాద్‌ వధ్‌' కావ్యం 180; లో రెండుభాగాలుగా వెలువడింది. ఈ భాగాలు కెండూ కొన్నినెలలతేడాలో (ప్రకటిఎచబిడ్డాయి. ఈ కావ్యం తొమ్మిదినర్గలుగా విఠజించబడిఉంది. మహాకావ్యం ఎనిమిది సర్గలకంఠై ఎక్కువగా ఉండాలనే వంస్కృృతాలంకారికుల వచనాన్ని అనుసరించినట్లుంది అతను. గంఖీరమైన ఒక మహాకొవ్యాన్ని (వ్రాద్దామని కవి నంకల్పించి, ఆవిధంగా (ప్రారంభించినా. అఆ ఫక్కి- చివరిదాకా కొనసాగలేదు. కావ్యారంఠంలో పాధించగలిగిన ఉదా త్తతవి. దత్తు

మైకేల్‌ మధుసూదన్‌ గత్తు, అతని అనుచరులు 221 కాన్యాంతంవరకు తీసుకొవిరాలేకపోయాడు. ఆతని (వ్రతిళ, అభివ్య క్రిలో ఉదా శ్రానుదాత్తాల మిశ్రమంగా కనబడుతుంది. నమస్టాయిలో ఆది ఉండదు. కొన్యంలో వెళ్ళనకొద్దీ గాంభీర్యం తగ్గి, భావత్మీవఠలో కవి తన్నుతాను మరిలిపోతాడు. కొవ్యం అంకా ఒకేవిగివి (వాయకపోవడంచేత. రచనలో ఎగుడుదిగుడులు కన ఐడతాయి. కొన్నికొన్నిచోట్ల నన్నిపేశాలకి, నంఘటనలకి పొ త్ర్తుకుదరక నందర్భ శుద్ది చెడడంకూడా ఉంది. ఉత్సాహోద్వేగాల్ని అనువరించి కావ్యం (వ్రాయడం చేత, అవి నన్నగిలినపట్టులలో 'పేలనంగాకూడా ఉండడం ఉంది.

ఈ లోపాలన్నీఉన్నా. "మేఘనాడ్‌నర్‌” కాన్యం దత్తు రచనలలో విశష్టమైనది. “ఆమి(్రాక్షర్‌ చంద్‌ వయార్‌ నరళంగా సాగిపోయింది. మాటలకూర్పు శ్రవణ సుఖంగా ఉంది. పాత్రచిికణ (ప్రత్యేకతని పొందింది. పాళ్ళాత్య కావ్యనిర్మాణ పద్ధతి-వోమర్‌. ం వర్డిల్‌ +, డాంపే, టాసో. మిళ్చిన్‌ మొదలయిన కవులపర్ధతి అ ఛాలావరకు ఆమనరించబడింది. పాాత్రవ్మితణంలోను, కబ్దపయోగంలోను (గీకు పొవాత్య(ప్రభావం ఎడనెడ కనబడుతూనే ఉంది. కాని భారతీయాలంకారికుల నం(ప్రదాయాల్ని పూర్తిగా తృణీకరించడం జరగలేదు. అందుచేత, భారతీయత కావ్యంలో లోపించకుండా, నవ్యత వచ్చింది. జవవాహుళ్యంలో విశేష ప్రచారంలో ఉన్న ఒక కథని తీసుకొని. దత్తు దావిని తనకాలావికి అనుగుణంగా తీర్చిదిద్దుతూ, పా(తనృష్టిలో ఒక వైశిష్ట్యాన్ని చూపించాడు. స్వాతంత్యాన్నిపోగొట్టుకొవి, పూర్వొన్నళ్యానికి దూరమైఉన్న దేళస్టితి, రావణ మేఘనాదుల పతనావస్థలో కవి ధ్వవి (ప్రధానంగా మాచిస్తాడు.

ఇదే ఛందస్సులో (వ్రాసిన తరవాతికొవ్యం వీరొంగవాకొన్యం (1860. కావ్య నామం ఇలాఉన్నా, ఇది కాల్చవికరచన. కోనులళబ్దతాలంతో, ధారాకుద్దితో హృద యావ్ని ఆకర్షించేరచన ఇది. దీవిలోవివస్తువుకూడా చమత్కార మైవది. పురాణాల లో మ, మహా కొన్యాలలోమ (పసిద్దిపొందిన ఇరవై ఒక్కమంది ఆంగనామణులు కొందరు తమభ ర్తలకు, కొందరు తమ (ప్రియులకు (వ్రానినలేలల నంప్పటి ఇది. ఈ రచనలో దత్తు, ఓవిడ్‌ (0౪14) కవివి అమసరించాడు. జానమసరించిన లాటిన్‌ కవిలాగే ఇతనుకూడా, న్రీ హృదయాన్ని చితించడంలోను, ఆ మెళావాల్ని వ్య క్రీకరించడంలోను విశేష్మపజ్ఞ చూపించాడు. శన కల్పనావటినుని దత్తు, తాను న్రీ ములంనుంచి మాట్లాడుతున్నప్పుడే విశేషంగా వ్యక్తంచేశాడు.. దేశ కాలాలలో మిక్కిలి దూరమైన ఈ ఇద్దరుకవులు - ఓనిడ్‌, దత్తు. ఈవిషయంలో

222 వంగ పాపాత్య దరిక బ్యూతం మిక్కిలి నన్నిహితులు. నారహృదయంలో దాగిఉన్న లాలిత్యాన్ని వెలికి తీయడంలో ఇద్దరూ సమర్డులు,

ఈ కావ్యంలోని రెండోలేఖ బృహన్పతి భార్య తార తన(పియుడైన చందు శీకి వ్రాసింది. చంద్రుడు దేవగురువె న బృహన్పతికి శిమ్యుడు. సుందకుడయిన ఈ శమ్మణ్జి కాచి తార మోహించింది. చంద్రుడు చదువుముగించుకొవి వెళ్ళిపోయే టప్పుడు, ఈ లేఖ(వాసి దానిద్వారా తమ మోహాన్ని వ్యక్తంచేపింది, బేఖలో శా నేవిధంగా అతన్ని _పేమిస్తూవచ్చిండో, ఈ పేమవల్ల తా నేవిదంగా చందుడికి గురువుగారిఇంట, జీఏతం సుఖంగా ఉండడానికి రహన్యంగా సాయం చేస్తూ వచ్చిందో తెలియజేస్తుంది. తాం కామమోహితయై ఈవిధంగా అంటుంది+

"హే సఖుడొ, నన్ను క్షమించు. పెంపుడుపకీ పంజరంలోంచి విముక్తి పొందినా, మళ్ళీ పూర్వ కారాగారావికి రావాలని బాధపడుతుంది. నువ్వు మళ్ళీ శ్నీఘంగా రా. నేను కుంజవనంలోకి వస్తాను, ఓ విహంగరాజా, నన్ను నీతో తీసుకొనిపో. నుప్వు వచ్చి వాకు వీ పాదాలదగ్గిర ఆశయం ఇయ్యి, (పేమతో ఇలా పర్మిభమిస్తున్నాను. నువ్వు ఎక్కడికి వెడితే నే నక్కండికి వస్తాను. నువ్వేమి చేస్తే నేనది చేస్తాను. నా హృదయదేహాల్ని వీ పాదాలదగ్గిర పడేస్తాను.”

దత్తు “వీ5 "కావ్యాలు వ్రాపేటప్పుడుకూడా కొల్పవికభావాల్ని అరికట్లుకోలేడు. ఇది ఆతని మొట్టమొదటికాన్యం “తిలో త్తమా నంభవ్‌"లోకూడా కనదిడుతుంది. నంప్రదాయసిద్ధంగా చిరకొలంనుంచీ వస్తున్న వైష్టవగితాలు ఆతన్ని బాగా ఆకర్షిం చాయి. రాధాకృష్ణుల _పేమగాఠల్ని వర్షించే ఇవి అతని భావ్యాంిరవీధిలో విహ శించేవి. ఇందుకు కారణం, అతను వెష్పవనం(ప్రదాయానికిచెందిన కుటుంబంలో వుట్టడం, చిన్నప్పటినుంచీ వాటివి వినడంమ్యాత మే కొదు, తమటప్రాంతా)కి చెందిన వాడు.* తనపేరే కలవాడు, వైష్ణవగీతికారచయిత అయిన మధుసూదన్‌ కాన్‌ గీఠాలతో బాగా పరిచయం ఉండడంకూడా ఇందుకు కారణం. కాన్‌ గేయాలు పూర్వ వై స్ణవగికాలమీద ఆధారవడివవి, పాడడానికి వీలుగా. వాటికి జానపద నంగీఠంలోంచి తీసుకొన్నవరనలు వాడవబడేవి. ఈ కారణాలనల్ల అవి దాలా [దచారంలోకి వచ్చాయి. కౌన్‌లాగ, పూర్వ వైష్ణవకవులులాగ. దత్తుకూడా తన నామమ్ముదవి రాధమీద్య వ్రాసిన గీతాలలో చిట్టచివరి “ద్విపదిలో ఉంచాడు. కాన్‌ = వంగదేశంలోని జెస్పోర్‌ జిల్లాకుచెందినవాళ్లు ఈ కవులు ఇద్దరూ, దత్తుకంకి కాన్‌ కొన్ని నంవక్సరాలా పెద్ద.

ఫైకేల్‌ మధునూదన్‌ దత్తు, అరని అనుచరులు తిం శనగీకాలలో సూదన్‌ అనే మ్ముదఉంచగా, దత్తు తన రచనలలో మధు అవే మ్ముదఉంవాడు. దత్తువాపిన గీతాలు ఇంచుమించుగా రెండేళ్లు మ్ముగణలో ఉండీ పోయాయి, వీటిని 1850 లో (వ్రాపినా, 1861 దాకా వకటించకుండా ఉంచేశాడు. *వేభ్సినాద్‌వధ్‌' కావ్యం మొదటిభాగం అచ్చయినతరవాత, రెండోభాగం వెలు వడేలోపుగా ఈ గీతాల్ని (ప్రకటించాడు. ఈ రచనకి '"(వజొంగన' అవి పేరు పెట్టాడు. కొందరుస్నేహితులు వీటిని (ప్రకటించవద్దవి పట్టుబట్టడంచేత, అవి అలా రెండేళ్లు ఉండిపోయాయి.

ఇవి పర్దెనిమిది ఉన్నాయి. రాధ కృష్ణుడికోనం విరవా వేదననడడం వీటిలోని వస్తువు, మబుతువులమార్చులలో, (ప్రకృతి పరిణామాలలో రాధపొందే దుఃఖ దశల్ని ఈ గీకాలు వర్షిస్తాయి రాధమయొక్క (పేమవిజయాన్ని వరించే రెండో భాగం (వాయాలవి కవి నంకల్పించినా. ఆది నెరచేరలేదు. *వ్రజాంగన" (వ్రజా చరణాన్ని పొందింది,

“వ్రజాంగన'లోవి గీకాలు, ఛందస్సుమీద దళ్తుకి ఎంత ప్రభుత్వంఉందో మనకి తెలియజేస్తాయి. అంత్యప్రానఉన్న కొన్ని ఛందాలు, పాదాలపమాణంలో హిచ్చుతగ్గలున్న గీతిరచనలు, ఇందులో ఉన్నాయి. నరళ మధురమైన శబ్ద చాలం ఈ గీతాలలో (వ్రయోగించబడింది. గీతిరచనలలో భారత్‌చంద్ర గేయాల (వతిధ్వనులు అక్కడక్కడ వినబడతాయి. ఒక నర్మనఖిని ఊవాంచుకొవి రాధ చేసే సంభాషణలలో మధుసూదన్‌ కాన్‌యొక్క (ప్రభావం, కొంఠకుకొంత. ఆయ దేవుడ్యిపభానం కనబడుతుంది. పూర్వ వైష్ణవగీతాలలోవి భక్రిభానన దత్తు రచనలో కనదిడదు. కావి. ఇవి వదిహేడు పద్ధెనిమిది ళతాబ్హాలలో దియలుడేరిన వై ష్టవకవిత్వంలో చాలాభాగంలాగ, కృత్రిమంగా ఉండవు. వైస్ణవనంవ్రదాయం అంహే (పక్యేకొలిమానంగావి, ఆనావశ్యకమైన గుండె మెత్తదనంగావి దత్తుకి ఉన్నట్లు నిదర్శనాలు లేవు కౌవి, వంగకవిత్వంలో అత్యంత కోమలమూ, మధు రమూ ఆయిన రాధాకృష్ణుల్యపేమగాథలలోవి బొందర్యం, కవిగా ఆతన్ని బాగా ఆక క్షించింది. ద త్తు ప్నేపాతుడు, మంచివిమర్శకుడు అయిన రాజ్‌నారాయణ్‌ టోస్‌, రాధాకృష్ణుల గాథలలోవి అవివీతివి లెక్కచెయ్యకుండా గీకాలు (వాపినందుకు చ్‌్తువి విమర్శించగా- ద త్తు ఈవిధంగ్మానమాధానం చెప్పాడు : “నువ్వు కవిత్వాన్నీ చదవడానికి ఉప్యక్రమించినప్పుడు. మతనంబింధమైన అపోహల్ని దూరంగా ఉంచు. అదీగాక, మివెస్‌. రాధ అంత చెడ్డదికాదు. మొదటిమంచీ ఆమెకి ఈ

224 విగ పాహిత్య చరిత్ర వొస్తున్న పేవకుడిలాంటి వంది డొరికిఉంయే. ఆమె శీలచ్చితణం వేరుగా ఉండేది అనడంలో సంళయంలేదు."

*“వజాంగనా" కావ్యంయొక్క రమణీయతఠవి, కింది ఉదాహరణ ఎలా తెలియ జేస్తందో చూడండి. ఛందస్పులోకూడా మూలంలో. వైవిధ్యం కనబడుతుంది :

*ప్రియా, ఎందు కివ్ని పువ్వులుకోపి బుట్టి నింపావు? మేఘావృత మైన రజని, నక్ష[త్రమాల ధరిస్తుందా? గొల్లపిల్లని నేను. ఈ సుకుమార కుసుమా లెందుకు? నేవింక పూలమాలవి ధరించను. వనళోఖివి అయిన ఈ లతయొక్క పుష్పళూష ణొల్ని ఎందుకు హరించాపు ? భ్రమరం దాని మిత్రం; హతభాగివి అయిన రాధకి ఎవబజ్ళూ లేరు."

*వ్రజాంగనా' కావ్యానికి వెంటనే (పచారం వచ్చింది. అమి(త్రాక్షర చృందాన్నీ. దత్తువీరకావ్యాల్ని మెచ్చుకోవి ప్రాచీన కవితాభిమానులందరూకూడా, ఈకావ్యాన్ని 'మెచ్చుకొన్నారు. దత్తువిజయం పూలర్తిఅయింది. కీర్తి స్థిరపడిందిం

దత్తు చిట్టచివరి భందోరచన ఓక వద్యనంకలనం. దీవిలో 102 సానెట్‌ (308560) లు ఉన్నాయి. వీటివి 1865 లో తాను (ప్రాంసులో ఉన్నప్పుడు వెర్సేల్స్‌ లో (వాకాడు, 'చతుర్షళ్‌పదీ కవికావళి అనేపేరుతో ఈ పుస్తకం 1888లో అచ్చయింది, చతుర్దళశపాదాలు ఉండే ఈ వద్యరచనవి దత్తు మొట్టమొదట "మేఘ్‌ నాద్‌ వర్‌" కావ్యం మూడోనర్గ (వాస్తున్నప్పుడు ప్రయత్నించాడు-.!. ఈ (ప్రయో గాన్నీ మరి ఐదు నంవత్పరాలదాకా దత్తు మళ్ళీ చెయ్యకపోయినా, ఈ ఛందస్సు యొక్క. అనుకూల్యాన్ని అతను గుర్థించకపోలేదు. ఈవిషయమై మిత్రుడు రొజ్‌నారాయణ్‌ టోసుకి ఇలా (వ్రాళాడు: “ప్రతిభావంతుడు దీన్ని చేబట్టితే. మన వంగ పానెట్‌ ఇటాలియన్‌ భాషలోని వాటి తల దన్నుతుందని నా అభిప్రాయం "

కళాఖండంగా, 'చతుర్షశవది” ఛందస్సు దత్తు కల్పించినవాటిలో విశష్టమైనది. ఈ ఛందోరూసం ఆతవ్నీపతిళకి బాగా కుదిరింది. అలతి అలతి సలుకులతో గంఖీర భావాన్ని వ్యక్త ంచేయగల దళ్తు, ఈ ఛందస్సుని బాగా వివియోగించుకొన్నాడు. భాన వ్య క్రీకరణికి ఇది అతవికి మంచిసాధనగా పనికివచ్చింది. దీవిలో ఆతవికి 'స్వేచ్ళ దొరికింది. ఎక్కడో దూరదేశంలో కష్టాలునడుతూఉన్న కవి. పూర్వ న్మృతుల్ని వ్యక్రంచెయ్యడం ఈ కవితావళిలోవి చాలాభాగంలోవి వస్తువు. తన

ఓ. వంగభాషమీద వ్రానిన ఈ గీఠం (మూడోనంబరు సానెట్‌ యొక్క. పూర్వరూనవం) రాజ్‌నారాయణ్‌ టోన్‌ కి వ్రానిన జాబులో ఉంది

మైకేల్‌ మధునూడన్‌ దత్తు, అకవి అనుచరులు 225 కిష్టమైన కవుల పాళ్ళాత్య (పాచ్యదేశాలకుచెందిన కవులు = స్నేపాతుల, గుణ కీర్తనం కొన్నింటిలోని వస్తువు. పురాజపాాతలమీద నన్నివేశాలమీద (వంగ నంస్కృతాలలో వివి) సాహిత్యంలోనివాటిమీద (నానిన కవితలుకూడా కొన్ని డీవిలో ఉన్నాయి. ఈ దిగువది ఒక ఉదాహరణ.

“ఓ కాలమా, నీ సాగర వైకఠంమీద నాపేరు (వాని విఫలయత్నం చేశానా? నురగతో కప్పబడిన కెరటాలు మాటిమాటికీ, తొందరగా ఈనడింప్పతో. నా (వ్రాతవి చెరిసివేస్తున్నాయా ? లేక, యళోగిరి శతరంమీదడ ఒక నుక్షణంలో గుణ రూవయంణకంలో, , విన్మృతి తన మహాసవాహంతో కడిగివేయడానికి వీలు లేకుండా, రూశితో కస్పివేయడావికి అవకాశం లేకుండా చెక్కినానా ? ఎండిన వడీ గర్భంలో. వర్షణుతుపుని ఎదురుచూస్తూ జనులు ఉంటారు. విిగహం కూన్యమైన దేవాలయంలో దేవుడు అదృశ్యంగా ఉంటాడు. అగ్నికుండంలో వేస్తే బూడిద కూడా (వజ్వలి స్తుంది. అదేవిధంగా ఈ దేహం కాలధర్మాన్ని పొందితే, యళో రూవంలో (ప్రాణం మర్త్యలోకంలో ఉంటుంది. అసకీ రి ఆయితే నరకం, కీర్తి అయిడే న్వర్గం.”

తన మ్మితుడయిన బోస్‌కి ఒకలేలలో (వ్రావినట్లు, దత్తు అసాధారజమయిన విస్లవకారుడు. సాపాత్యంలో ఆతను తీసుకొవివచ్చింది ఒక మహాఏిస్త వం. ఛాందనత్వంమీద, అంధవిశ్వాసాలమీద తిరుగుబాటు జరుగుతున్న రోజులని. ఈ చిరుగువాటు, వృజనాత్మకంగా విజ్బృంభించడావికి దత్తుకి మంచి (పోళ్సాహం ఇచ్చింది. దీన్నిగ్రపాంచి, జూగృతనుయిన చైతన్యంతో, కవిత్వంలో కరడుగట్టు కొవిపోయివ భావాల్ని, అర్థరహిత మైన ళబ్దాడందిరొన్ని, పునరు్షవి దత్తు ఎదు రొ్కంన్నాడు- ఛందస్సులో ఆతను చేసినపయోగాలు ఆతవి(ప్రతిభకి శార్కాజాలే కాకుండా, భారత్‌చం్యద్ర కవిత్వంమీడ తిరుగుబాటుకికూడా నిదర్శవాలు, “నున్నిత మయిన (వ్రతిళకలనాడు' ఆవి భారత్‌చండద్రవి దత్తు మెచ్చుకొన్నా, “వికృష్ణమైన ఓక్‌ కవితానూరానికి జనకుడు" ఆని ఖండించాడుకూడాను, ఛందస్సులో దు చూపిన స్వేచ్చామార్గం, నన్యకవిక్వవికాసావికి, భావవిన్యాసావికి రాజమార్గం అయింది. నవ్యకవిత్వాన్ని (వ్రాసిన _నథమకవి సాహనుడు, ముందువెనుకలు చూడవివాడు, ఉక్పాహవంతుడు కొవడంనల్ల, ఆ కవిత్వంలో ఈ లక్షణాలు (సము “1. సేట్రార్క్‌ (అంకిఠం); కాశీరామ్‌, కృ్తివాన్‌, జముదేవ్‌, కొళిదాప్‌, ఈళ్వర్‌ చంద్ర గుప్తా, డాంటే, వెన్నిసన్‌, హ్యూగో, వాల్మీకి,

కీర్‌

220 వంగ సాహిత్య చరిత్ర అంగా ఉన్నాయి. ఇదివరలో మనం తెలునుకొన్నట్లు, దత్తు వ్యక్తిత్వం ఈ లక్ష జాలతో ఏీండిఉంది. కనకనే, ఆతని *వీర”ి కావ్యాలలోని నాయకులు ఈ లక్ష ణాలు కలవాన్ల, లేదా, ఆవిధంగా మలచబిడ్డ పాత్రలు ఇందుచేతనే, దత్తు సృష్టిం చిన రాముడు, బిలాథ్యుడు ధీరోద్దతుడు అయిన రావణుడిముందర దిలహీనంగా పీరనంగా కనఐడతాడు.

దత్తు తన కవిత్వంకోనం కొత్తమాటల్ని, పాతమాటలికి కొత్త ఆర్థాల్ని నృష్టించుకొన్నాడు. మాటలకూర్చు, అచ్చుల హల్లులపొందిక అంతా అతవి వృష్టియే. నంప్రదాయపిద్దమైన యతిప్రాసణులేవి ఆకనికవిక్వంలో, వాక్యం ఎక్క-రికి విరగాలి, ఎక్కడెక్కడ విరామాలు ఉండాలి మొదలయిన రచనాళిల్ప విషయాలన్నీ తనంతట తానే విర్ణయించుకోవలపి వచ్చింది. “పీక” కావ్యాలికి ఉదా త్తత సంపాదించడంకోనం దత్తు నిఘంటువులలో దాగిఉన్నళ బ్లాల్ని [వ్రయో గించవలసివచ్చింది ; [ప్రత్యేకమైన (క్రియారూపాల్ని వాడవలనివచ్చింది. ఇవి అ కావ్యాలికి గాంభీర్యాన్ని, ఉదా త్తతని తెచ్చాయి. ఆతను (వ్రాసిన ఏక్తైక వచన (గంథం, 'హెక్టర్‌వర్‌* (1870 లో మాత్రం ఇవి అతిగా వాడదిడడంచేతం పొగసు చెడింది స్కూలుపుస్తకంగా నిర్ణయించదిడడంకోనం 'వాపిన ఇది, అలా విర్ణయం కాలేదు. పూర్వకవుల కౌవ్యాలలోంచి మాటల్ని, భావాల్ని, ఉవమానాల్ని ఎరుపు తెచ్చుకోడంఏషయంలో ఇతవికి నంకోచం లేదు. వంగకవుల రచనలలో నుంచే కాకుండా, పాళ్చాత్యకవుల కావ్యాలలోమంచికూడా ఇలాగే తెచ్చుకొన్నాడు, మాండలికళబ్దాల్ని వాడుకోడం విషయంలోకూడా జంకలేదు. తన కవిత్వానికి వనికివస్తుందా లేదా అనేదే అతని కొలతబద్ద. బహంభాషాకోవిదుడై నా _ అందు చేతనే ఏమోకూడా . దత్తుకి వంగభాషాపరిజ్ఞానం పూర్ణంగా ఉంది. భారతజాతికి వ్వర్ణఖనులై న రామాయణ మహాభారతాలతో ఆతనికి గాఢమైనపరిచయం ఉందీ. అతవి కావ్యాలలో నేకాకుండా, అతను వ్రాసిన ఉత్తరాలలోకూడా, వీటిలోంచి తీసుకొన్న ఉపమావాలు, శద్దాణ, కథా నన్ని వేశసూచనలు, మనకి అడుగడున కన బడుతూనే ఉంటాయి. ఇది సహజస్టిరేగావి, ఆతని విమర్శకులు కొందరన్నట్లు తెచ్చిపెట్టుకొన్నది కాదు.

'హేమ్‌చంద్రబెనర్జీ (16081008) “లాలో పట్టభళ్ళదుడు. ఇతని మొట్ట ముదటి దీర్చ కావ్యం పేరు "చింతాతరంగిణి'. ఒకమి[తుడు ఆత్మహత్య చేసుకొన్నప్పుడు ఆదుఃఖంలో దీవిని వాకాడు (18861). ఈశ్వర్‌ చం(ద్రగుప్తా. రంగలాల్‌ బెనర్జీ ల

మైశేల్‌ మధుసూదన్‌ దత్తు, అతని అనుచరులు ల్ల? వద్ధతిలో ఇది [వాయబడింది, ఇది చాలానంవత్సరాలు విశ్వవిడద్యాలయపరీక్షలికి వఠనీయ్యగంథంగా ఉండడంచేక. దీనికి పేరు బాగావచ్చింవి ఇతని రెండో కావ్యం 'వీర్‌బాహు' ( 804), ఈ కావ్యంమీదడ రంగలాల్‌ బెనర్జీ రచనల్యప్రభానం బాగా ఉంది. రంగలాల్‌ బెనర్జీ, కిదర్‌పూర్‌లో హేమ్‌చంధద్రదెనర్హీ యొక్క పొరు గున ఉండడమే. దీవికి కొరణం. 'పీర్‌బాహుకథ ఊహోచ్చితితం. దేశభక్తి (వపూరితులయిన హిందువులగాథ (పాచీనకాలంనుంచీ (వదర్శించాలనేదే కవి యొక్క ఉద్దేశం. దీవితర్వాత బెనర్డీ కొన్ని అఘుకావ్యాల్ని రచించాడు. ఇంగ్లీము లోనుంచి కొన్ని అనువాదాలు చేశాడు. షేక్పియరు. నాటకొల్ని రెండింటిని (₹ం50ఆ:-1868; కెంఠలం &94ే ) 2116189) ) రంగస్థలానికి వనికివచ్చేలాగ పిద్ధం చేశాడు, ఆకము (వ్రాపిన లఘురచనలో మిక్కిలి (ప్రచారాన్ని పొందినడి *భ్రారథ్‌ సంగీత్‌ ' (1870). ఇది ఆచ్చయినవెంటనే, విద్యావంతులయిన వంగీయా లకు జాతీయగీతం అయింది. దేళశంయొక్కం దుర్శరస్థితినిగుర్ధించి. వానినత్వావికి కుమిలిపోతూన్న వంగ(ప్రజలికి ఈరచన, పేదకి పెన్నిధివలె దొరికింది. ఆచ్చయివ శరవాత ముప్పైసంపత్పరాలదాకా ఈరచన (ప్రజల్ని ఉ _శ్రేజపరుస్తూనే ఉంది. అవ్య కంగా (ప్రజలలోఉన్న ్రిటిమ వ్యతి రేకభావావికి ఇది వాక్కి-చ్చి, (వజల భావాల్ని ఏకోన్ముఖంగా చేసింది. (విటిమువా ళ్ళిందులో "పేరుతో పేర్కొవఐడక పోయినా. ఇది ఎవళ్ళవి ఉద్దేశించి (వ్రానినదో అందరికీ తెలియడంచేత, దీన్ని బెనర్జీ తన కవితావళి (18 ) రెండోముద్రణం (1871) లో తీనివేశాడు. అవ్పటి కతను కలకత్తా హైోోర్టలో సీవియర్‌ గవర్నమెంటు ప్లీడరు అయి ఉండడమే దీవికి కారణం కావచ్చును.

వ్యాఖ్యాన మేత మైన “మేఘ్‌నాద్‌ వర్‌” కావ్యం ద్వితీయము.దణావికి (1868) విమర్శాత్మక మైన ఒక పీఠికని బెనర్జీ (వ్రాళొడు. కవి, దత్తు కవిత్వప్రభావం బెనర్డీ మీద లేదనే చెప్పాలి. బెనర్జీ (వ్రాసిన “వృత నంహార్‌' అనే మహాకావ్యంమీడ కూడా దక్తుపభావం చాలా వ్వల్చ్పం. ఇది ఇరవ్రైఆయుదు సర్గల కావ్యం. డీని మొదటిభాగం 1873 లోను, రెండోభాగం 1817 తోను అచ్చయింది. బెనర్జీకి అంత్యప్రాన అంటే ఇష్టం, ఈ విషయంలో ఇతను గుప్తాకి వారసుడు, సమకాలి కులలో దక్తుయొక్క- ప్వేచ్భామార్గంలో నడిచిన ఛందస్సులోవి ఏిరుపుల్ని వివా మాల్ని (గహించగలిగిన కొద్దిమందిలో ఓకడైనా, ఇతనికి ఆవిధంగా రచించే వేర్చు లేదు. ఇతఏ మహాకావ్యంలో ఎడనెడ కనబడే కొన్నిభాగాలు ఇలాంటి

228 వంగ సాహిత్య చరిత్ర ఛందస్సులో రచించినట్లున్నా, విజాని కవి ఆంత్యప్రానలేవి పయార్‌ ద్విపదలు, తతుష్పదులు. దత్తుకి ఉన్న భాషాప్రాగల్బ్యం, తీక్టమయిన (వతిళ ఇతవికి లేవు వృత వంహారకథ పెద్దదే. (ప్రతిభ చూపించడానికి అవకొశం ఇచ్చేదే.. స్వర్గాన్ని ఆక్రమించిన వృ(త్రానురుణ్ణి చంపడానికి. ఆత్మార్పణంచేపిన దధీవి కథ ఇది. ఇలాంటిక థని చేదిట్టినా. బెన్డీ దీవికి తగిన న్యాయం చెయ్యలేకపోయాడు. అభ్యానభాగం విసుగు కలిగిస్తుంది. విర్వహణంలో లోపాలు కనిపిస్తాయి. కావి, దీవికి ' మేమ్‌ నాద్‌ వధ్‌ “కం'మె ఎక్కున (పచారం వచ్చింది. దీనికి ఏమిటి కారణం: ఆవి వెదకనక్కంర లేదు. దత్తుకాన్యం కష్టంగా ఉంటుంది. ళందస్సు కొత్తగా ఉంటుంది. భావాలు భాష నవ్యంగా ఉంటాము. ఇంక బెనర్జీ కావ్యంలో ఈ కష్టాలు లేవు, భాషలోగావి భావంలోగావి ఛందన్సులోగావి వ్రత్యేకంగా (శమపడి అర్థం భేమకోవలపింది లేదు. ఇదిగాక, గర్భితంగా దేశభ క్రిభావం ఒకటి బెనరీకావ్యంలో ఉంది. కాని, కాలం వెళ్ళినకొలదీ హేమ్‌చండద్రబెనర్జీ మొక్క కావ్యం (వజల అలి మానాన్ని కోల్పోతూ వచ్చింది. విశ్వవిద్యాలయ పరీక్షలకిమాత్రం. పఠవీయంగా ఉంటూ. ఆ రోజులలో ఉదాత్తగంథాల్ని రచించడానికి గల ముఖ్యకారణాన్ని రుజువుచేస్తూ "వృనంహార్‌” కావ్యం జీవించిఉంది. బెవర్టీ ఇంకా మూడు పెద్దకావ్యాలు (వాశాడు. వాటిలో “చాయానుయి" (1880) అనేకావ్యం. డాంజే (02916) (వ్రాసిన *లా కొమెడియా' (14 ౮౦ఐల61) అనే కావ్యాన్ని అక్కడక్కడ అనుసరించింది. ఛందోనై పుజ్యం కనబడినంతగా కవిత్వం కనబడదు. ఇతను [వాసిన హోన్యకవిక, అవహేళన రచనలు బాగుం టాయి. పిల్లల పాటలు, జాొనవదగీతాలు వాడే ఛందస్సువి ఉపయోగించి ఇతను నమకాలిక మైన విషయాలమీద (వ్రాసినరచనలు, బెనర్డీ (వతిళ ఎటువైపు మొగ్గి ఉందో తెలుపుతూ మనోజ్ఞంగా ఉంటాయి. ఇక్కడ ఇతను ఈశ్వర్‌ చంద్రగుప్తాకి ఎంత బుణవడిఉన్నాడో తేటతెల్లమవుతుంది. ఆకాలంలో మహాకావ్యరచయితలలో మూడోవాడు నవీన్‌చంద్ర పేన్‌ (1848. 100%). ఇతనుకూడా (గ్రాడ్యుయేటు. చిటకాంగ్‌కి చెందినవాడు. గవర్నమెంటు ఉద్యోగి. ఒకస్పుడు పేన్‌ మహాకవి అనీ, బెన్నీకి వారనుడనీ అనుకొనేవాచ్ళు, కొవి అళని తరవాతి తరంవాళ్లు అతన్ని పామాన్యకవిగా గణించారు. అయితే ఇతను చేసినన్నరచనలు ఎనబ్లా చెయ్యలేదు. దత్తు, బెనర్జీల రచనలు కలిపితే తన్నిఉంటాయో,. అన్నింటికంటె ఇతను ఎక్కువ (వ్రాశాడు. పేన్‌ మొదటి గీతికా

మెకేల్‌ మదునూదన్‌ దత్తు, అతని అనుచరులు 229 రచన 187! లో అచ్చయింది. కాని 1875లో ఇతను (వ్రచురించిన *వలా॥ర్‌ యుద్ధ” కొన్యం (ప్లాసీ యుద్దానికి నంబంధించినడి కవిగా ఇతన్ని స్టాపించింది. ఇది ఐదుసర్గలలో 'వ్పెన్సీరియన్‌ సన్యాల ఛందస్సులో (ఆంగ్లకవి స్పెన్సర్‌ వద్ధతి) ఉంది. దీఏ తరవాతికావ్యం, స్కాట్‌ (53310) వద్ధతి ననునరించి (వావివ “రంగమతి" (1880) అనే శృంగారకావ్యం, ఇతని రచనలలో విశిష్టమైన శ్రీ కృష్ణుడికథకి నంబంధించిన మూడుకొవ్యాల సంపుటి, మహాభారతాన్ని అనువ రించినది. ఈ కొన్యాలు మూడూ : "రై వతక్‌” (1888), "కురుక్షేత్ర. (18990 “"వ్రలాస్‌' (1890) విడివిడిగా అద్బయ్యాయి. ఈ కావ్యాలలో శ్రీ కృన్ణుడిపాత్ర విలక్షణపద్ధతిలో చిత్రించదిడిండి, ఆర్య, అనార్య నంన్కృతుల సంఘర్షణవి వారించి, వాటివి నమన్వయసరిచే మహావ్యక్తిగా కృష్ణుడు (వ్రదర్శించబడ్డాడు ఈవిధమైనదృష్టికి (లేక మహాభారతంయొక్క నవీన నిర్వచనావికి) ముఖ్య కార కుడు బంకించంద్ర చటర్జీ, చటర్జీ కృష్ణగాథకి ఇచ్చిన పునర్నెర్వచనాన్ని సేన్‌ (గపాంచాడు, ఈ (ప్రభావం ఈ త్రిప్పటిమీద ఉంది. వీటిలో ఆధ్యాత్మిక నై తిక చర్చలు ఆ(వ్రస్తుతంగా చాలా ఉన్నాయి.

కావ్యదృష్టిలో వీటిని లోవళూయిస్టకావ్యా లనవచ్చును. ఇలాంటి ఉదాత్త వస్తువుమీద మహాకావ్యాన్ని వ్రాయడానికి తగిన భావనాళ_క్రి సేన్‌కి లేదు. తీక్ట మైన (ప్రతిభ లేదు. వ్యుత్స త్తికూడా తక్కువే. హృదయాన్ని ఆకర్షించే కవిత్వం తక్కువ, ప్యాఠచ్శితణం అనహజంగా ఉంటుంది. బతిహాపిక వాతావరణం "పేలవమైన నన్నివేశాలతో. అర్ధంలేని ఆర్భాటాలతో నవ్వులపా లవుతుండి. భావనాళ క్రియొక్క ఆభానంచేత ఈ (త్రిపుటి పటుత్వాన్ని పోగొట్టుకొంది. పేన్‌ తరవాతిరచనల్నిగురించి చెప్పవలసింది చాలా తక్కువ వీటిలో చంపూవద్ధతిలో (వ్రావీన 'భానముమతి” (1900) పేర్కొనదగినది

దేశాభిమాన భావాలు లేకుండా, వ్య క్రిగతమైన అనుభూతిమీడ ఆధారవడిఉన్న శొల్పవికకొన్యం ఈళాన్‌ చందద్రబెనర్జీ (1836-1897) (వ్రానిన “జోగేళ్‌' (1881) ఆనే కాన్యం. ఇతను హేమచందద్రబెనర్జీ తమ్ముడు, ఇతను *జోగేక్‌' కావ్యం కాకుండా, ఇంకా మూడు గీతికొావ్యసంపుటాల్ని (1878. 180, 1887) (వ్రకటిం చాడు ఇతవిమీద బెనర్జీ సేనుల (ప్రభావం ఉంది, "జోగేళ్‌కాన్యం, ఒక భగ్న ఓసేమికడి గాత. దీవిలో కొంత కవియొక్క ప్వీయకథకూడా ఉండిఉండవచ్చుము,

230 వంగ పాహిఠ్య చర్మిక క్రావ్యంలో కవి (వ్రతిఠ అంతగా కనదిడకపోయినా, ఆంతళ్ళుద్ధిమాతం ఉందిం ఈవిధమైన కావ్యాలలో, కొందరు (వాపినవాటిలో. ఇది ఉందవికూడా చెప్పలేము.

ఛందోబద్దమైన కాల్సవిక రచనలలో ఆక్షయ్‌చంటద్ర చౌధరి (1850-1808) వ్రాసిన "ఉదాపివి' (1874) ఈ సందర్భంలో చెప్పదగింది. ఇంగ్రీ మలో పార్నెల్‌ గౌజయల!) (వాపిన 'ది హెర్కిట్‌” (౧౬6 కలాఖ10) అనే కావ్యాన్ని ఇది కొంత వరకు అనుసరించింది. ఆ రోజులలో 'ది హెర్మిట్‌' అనే కావ్యం విశ్వవిద్యా లయాలలో పఠనీయ్యగంథం కౌవడంచేత దీనికి ఆమవాదాలు అనునసరణలు ఎన్నో నాడు బయలుదేరాయి. ఈ కౌవ్యాన్ని మొట్టమొదట అనువాదం చేవినవాడు 1858, రంగలాల్‌ బెనర్జీ, చొధరియొక్క శ్రైలి సరళంగా మధురంగా ఉటుంది.

కఫ కథలు ననలలు=బంకించంద చటర్జీ వద్యంలోలాగే గద్యంలోకూడా కాల్పవికరచన చెయ్యడావికి టాన్‌ (₹0థి6) “రాజస్థాన్‌ "లోనీ కథలు, వంగరచయితల్ని ఆకర్షించాయి. ఐతిహాసిక కథల్ని మొట్టమొదట్యవాసిన వంగరచయిత శశిచందదళ్తు. "ఓల్స్‌ ఆవ్‌ యోర్‌" (౭1౮ 0[%0౯౯1848 ?) అనే పేరుతో విటి నతను ఇంగ్నీమలో (వాకాడు. ఇంగ్లీ ుచదువుల వ్యాప్తికి తోడ్పడిన కలకత్తా కుటుంబాలలో ఇకనికుటుందిం ఒకటి. హిందూకాలేజి విద్యార్థులలో (వ్రముఖుర్తైన భూదేవ్‌ముఖక్తీ ( 8251804) వంగభాషలో మొట్టమొదటిసారిగా కథ, నవల (వాకాడు, "ఐతిహోపిక్‌ ఉపన్యాస్‌" (180) ఆనే పేరుతో ఒక కథ, ఒక చిన్ననవల ఉన్న పుస్తకాన్ని (వ్రకటించా డితను. ఈ రెండింటికి ఇతినృత్తాన్ని అతను తె. హెచ్‌. కౌంటరు (౮). ణే. (028867) (వ్రానీన 'రొమాన్స్‌ ఆఫ్‌ హిస్టరీ” (002006 01 ౧13107) నుంచి (గ్రహించాడు, రెండోకథ "అంగురీయ వినిమయ్‌' అనేది. 'ది మరాఠా లీఫ్‌ (౧6 ]4ఏ5౧2/2 ౫16) అవే 'కౌంటర్‌” (వ్రాసనకథవి ఆధారంగా చేసుకొవి అంతకంటె సొగసుగా ముఖర్జీ తీర్చిదిద్దినది. జొరంగడేది పేనమీద శివాజీ విజయం, మొగలు ఫాదుషాకూతుకు బిందీకావడం, ఆమెకి శివాజీకి (పేమ కల గడం మొదలయినవిషయాలన్నీ కథలో ముఖర్తీ ఐతిహాసిక వాతానరణావికి భంగం లేకుండా వరి ంచాడు. వంగభాషలో మొట్టమొదటి కాల్పవిక నవల అయిన “దుగ్లేళ్‌ నందివి'లో బంకించంద్ర చటర్జీ, “అంగుకీయ వివిమయ్‌'లోవి కథాభాగాన్ని స్థూలంగా అనునరించాడు, ముఖర్జీ శై లియొక్కం కొతిన్యం ఆతని బఐతిహాసికకథకి విశేషప్రాచుర్యం రాకుండా చేపిందిం వంగజీవితాన్ని ఆచారవ్యవహారాల్ని చక్కగా చిత్రించే వచనరచనల్ని (ప్రారం లించినవాడు పియార్‌ చంద్‌మిత్ర (1811-1888) అవి చెప్పాలి. ఇతను పేక్‌ చంద్‌ కాకూర్‌ అనే మారుపేరు సెట్టుకొవి తన వంగరచనల్ని (వకటించాడు కళ్లకి కట్టినట్లు వంగనమాజాన్ని చిత్రించిన కథలు, వీతిటోధలు, ఆధ్యాత్మిక ఆభ్యానాలు మొదలయినవన్నీ ఆరుప్ప వ్రకాలలో మ్యిఠా వెలువరించాడు. ఇంచు

లల వంగ సావాత్య చర్విత మించుగా ఇవన్నీ న్రీలని ఉద్దేశించి (వ్రాసినవే, మి(శ్రాకూడా హిందూ కాలేజికి చెందినవాడే, ఇంగ్లీ మచదువు ప్రారంభించకపూర్వం వంగభాషాసాపాత్యాల్ని వజ్జ్ణంగా చదివినవాడు. దిహుముఖమైన (పజ్ఞ కలవా డితను. ఆనేకవిషయాలలో ఆనక్రి కలవాడు. వాజీజ్యరంగంలో కూడా కొన్నాళ్లు కృషి చేశాడు. చివరిరోజు లలో థియానఫీతోకూడా నంబింధం పెట్టుకొన్నాడు. ఇంత (ప్రతిభానంతుడూ వివిధరరంగాలలో అనుభవం కలవాడూ అయినా, ఈ క క్రినంతటినీ ఆతను తన రచనలలో వివియోగించుకోనే లేదు.

1851 లో స్త్రీలకోవం ఒకప్యత్రిక స్థాపించడంతో మిశ్రాయొక్క పాహిత్యకృషి (పారంభం అయింది. ఈ కార్యంలో ఇతవికి తోడువీడ అయినవాడు రాధానాల్‌ విక్టర్‌ అవే అతను, హామాలయాలలో ఆత్యున్నత+ఖరం “ఎవరెస్ట్‌ అని కము గొన్నది ఇతనే. ప్యతికాసంపాదకులయిన ఈ ఇద్దరు, స్త్రీలకు ఆర్జమయ్యేభాషలో రచనలు ఉండాలని నిర్ణయించుకొని, తేటమాటలతో __వ్యావహారికభాషకి సావాత్య భ్రాషకి మధ్యగాఉండే భాషలో = రచనల్ని చేసి, తమపష్మ్యతికలో (ప్రకటించి. మంచికృషి చేశారు. ప్రతినెలా వెలువడే దీవివి 'మాసిక్‌ పత్రికా" అన్నారు.

మిశ్రారచనలలో మొట్టమొదటిది, అతని రచనలికి (ప్రతినిధిగా ఉండదగినది *ఆలాలేర్‌ ఘరేర్‌ దులాల్‌' (నంసన్నుల ఇంటి గారాబుకొడుకు)ు అనేది, ఇది 18055_"57 మధ్య ఈ పత్రికలో వరునగా (వకటించబడి, 1808లో వున్తక రూవంలో వచ్చింది. నంపన్నమైన ఒక మధ్యశరగతి కుటుంబంలోని పెద్ద కొడుకు చాలా గారాబంగా 'పెరిగి చదువునంధ్యలు అంటక, ఇష్టంవచ్చివట్లు తిరిగి త్ర్‌స్సుడె పోతాడు. వయన్స్నుమళ్లిన తండ్రి ఏమీ చెయ్యనరేడు. అప్పుడు చిన్న కొడుకు అన్నగారిని బాగువేపి, సరిస్పితుల్ని చక్కచేస్తాడు. ఈకథ సందేశాత్మక మైనది. నవలకి ఉండవలపిన లక్షణాలు ఉన్నది కొదు. కావి, ప్యాతపోషణ చాలా బాగుంది. కొన్నికొన్ని నంఘటనలు సన్నివేశాలు ఆద్భుతంగా తీర్చిదిద్దబిడ్డా మి. వోన్యరనం తొణికినలాడుతూఉన్న లాగా లెన్నో ఉన్నాయి, (ప్రతిపొత్ర నజీవంగా ఉంటుంది. 18 వ ళతాల్లిలో హుగ్లీ నదీతీరాన్నిఉన్న నగరాలలో జీవించే మధ్య తరగతి నంవన్నుల జీవితవిరానాల్ని ఈ వచనరచన చక్కగా _వదర్శించింది. నమకాలికసాహిత్యంలో ఇలాంటిరచనణు చాలా తక్కువ. కక్‌ (మోనం) చాచా అనే ముస్లిము మున్షీప్యాక, అలాంటివే కొన్ని ఇతరసా్యత్రలు చాలా చక్కగా పోషించవిడ్డాయి. పదహారోళతా్టి కవి ఐన కవి కంకణ్‌ యొక్క. భామృదత్త

కతలు, నవలలు-బంకించం[ద్రచటర్డీ ణ3 పాథ్రలాగే, మిశ్రాయొక్క- కక్‌ దాచాకూడా వంగసాపాత్యంలో శాశ్వతంగా ఉండే మోనగాడిపాత్రం

మై కేల్‌ మధుసూదన్‌ద త్తు వంగకవిత్వానికి చేవిననేవ = కొంచెం తక్కువ పరిథిలో - మిత్రా వంగకథకి నవలకి చేశాడు. మ్మిత తన శై లివి కాను నృష్టించు కొన్నాడు. ఇతవిశ్రైలి విలకీణమైన వ్యాకరణ(వనయోగాలతో, విఘంటువులలో మంచి తీసిన మారుమూలవదాలతో, రమణీయంగా లేకపోయినా ; భావన న్య కక్రీకరణకీ చాలినంతగా, సజీవంగా ఉంటుంది. మిశ్రారచన (వకటించకపూర్వం ((ముఖర్డీ (వ్రాపిన కాల్పవికకథవి మనం ఇక్కడ గణించనక్కరలేదు. ఆది పూర్తిగా కల్పితం కాదు. కాలేజి తరగతులికి పాఠ్య్యగంథంగా (వ్రాయబడింది) వచనకథ అవి విజంగా పిలవదగినది లేదనే చెప్పాలి. జానపదకథలు, నంస్కృతంలో నుంచి ఉర్దూ ఫాక్సీలలోనుంచి ఇంగ్రీమలోనుంచి తీనుకొన్న శృంగార సాహనకథలు ఉండేవి. మి(త్రారచనల్ని _వప్రథమంగా విమర్శించిన రాజేం్యద్రలాల్‌ మిత్రా అన్నట్లు, పియార్‌చంద్‌ మిత్ర ళఈనరచనలతో, “పేలవమైన ఛందన్సులోఉన్న శృంగార శథల్ని, శబ్దాడందిరంఉన్న వచనంలో (వ్రాయబడిన సాహనకథల్ని చదివి విను గెప్తిన వంగపాఠకుల్ని” సంతోషింప జేశాడు,

మ్మిశాయొక్క వచనశ్తై లిలో గర్భికంగాఉన్న వికాసావకాశాలు, ఆతని ఇతి వృత్తంలో ఉన్న జనాకర్షకలక్షణాలు సమకాలికులు బాగా గుర్తించలేదు. వాళ్లం దరు విద్యాసాగర్‌ శ్రై లిలోవి మాధుర్యగాంభీర్యాల్ని ఇం5- నురిచిపోలేకపోయారు. ఇంకా సమ్మోహితుల్రై ఉన్నారు. దీవికి ఆపవాదం ఒక్క కాళీపనసన్నపింహ (1840-1876) మాత్రమే. ఇతను మహాభారతాన్ని వచనంలోకి అనువాదం చేయించి అచ్చువేసి ఉచితంగా పంచిపెట్టాడు. మైకేల్‌ మధుసూదన్‌ దత్తు వంగ కవిక్వావికి చేసిన పేననుగు_ర్రించి ఆతవికి బహిరంగసమ్మానం ఏర్పాటుచేశాడు. నమకాలిక వంగజీవికాన్ని. వ్య క్రిగతలక్షణాల్ని (ప్రదర్శిస్తూ కొన్ని అవహేళన రచనలు చేశాడు. అంతళ్ళుద్దిలేని, అవినీతికిలోనై న సంసన్నులజీనితాల్ని విశి ఈంగా విమర్శించాడు* భాష స్వచ్చమైన కలకత్తా వ్యావహారికభాష, అక్కడక్కడ ఆశ్లీ లపదాల (ప్రయోగంకూడా ఉంటుంది. మిత్రారచనలవల్ల సింహా' (పోత్సాహం శలిగినా, మిత్రాకఓన్న అనుభవంగావి మానవతావాదదృష్టిగాని సనింహాోకి లేదు. ఆతవిశై లిలోని గాంభీర్యంకూడా ఇతనిశైలిలో కనబడదు. వింహా (వాపిన “హుతొమ్‌ పేంచెర్‌ నక్షా" (పరీక్షిస్తున్న గుడ్తగూవి నగిషీలు) కులాసాగా చదువు

లైప్రత్న వంగ పాహిత్య చర్మికి కొవేరచన (1862). అయితే కొంత చవకబారుగా ఉంటుంది. హాన్యం మోటుగా. ఉంటుంది. ఈ పుస్తకొనికి ఇప్పుడు ఉన్నదంతా ఐతిహాసికమైన విలువ

ఆ రోజులలో ఈ పుస్తకావికి మంచ్చిప్రచారం వచ్చింది. వెంటనే దీన్ని ఆమక రిస్తూ పుస్తకాలు ఐియలుదేరాయి. సింహా విమర్శించినవ్యక్తుల్ని సమర్థిస్తూ కొన్నిపుస్తకాలు దియలుదేరాయి. రేనాల్డ్స్‌ (ఓం+801843) నవలల్ని 16870 ప్రాంతంలో వంగభాషలోకితెచ్చిన రచయితలందరు, పింహాశ్రైలివి అమన రించారు. ఈవిధంగా బయలుదేరిన మొట్టమొదటిరచనలో “హరివాసేర్‌ గు_ప్తకథా" (1872) అవే పున్తకం విశేషవ్రచారాన్ని పొందింది. కొంచెంకొంచెం చదువు కొన్నవాళ్ళు, యువకులు ఈ పుస్తకాల్ని బాగా చవివేవాళ్ళు. ఆశీ లళబ్దాలు, అసభ్య నన్ని వెశాలు వీటిలో చాలా ఉంటాయి. అయినా, వీటిలో కొన్ని బాగా నేఉంటాయి. శేవలం *చెత్త అని కొట్టిపారెయ్యడానికి వీలులేదు+ వీటివి ఇన్సుడందరూ మరిచి పోయినా, ఒకప్పు డివి మంచిప్రచారంలో ఉండేవి. కలకత్తాలో వాడుకలోఉన్న వ్యావహారికభాషలోఉన్న ఇవి, భాషలో నులభశ్రైలివి (ప్రచారానికి తెచ్చాయి

బంకించంద్ర చటర్జీ (1898-1804) పూర్వాచారపరాయణ మైన కుటుంబాని చెందినవాడు. హుగ్లీ కాలేజిలో చదువుకొన్నాడు. మైకేల్‌ మధుసూదన్‌ దత్తు వంగకవిత్వావికి చేపినది, ఇతను వంగనవలకి చేశాడు. అంళే భావనవి తెచ్చా డన్నమాట. దత్తుకంచె చటర్టీ కొంత అదృష్టవంతుడు. శ్రైలికోసం భాషని వృష్టించుకోవలనిన బాధ ఇతవి కంతగా లేదు. అప్పటికప్పుడే వచనశైలి స్థిర రూపానికి వచ్చింది. ఇతను చేసినదల్లా, శ్రైలిని కొంచెం సంస్కరించడ మే. దాని శబ్దాడంబరాన్ని, పునరు కక్రివి తీపివేప, శ్రైలివి సంభాషణావద్దతికి సన్నిహితంగా వేశాడు.

ఈశ్వర్‌ చం్యద్రగుప్తా మార్గాన్ని అమనరించి చటర్డీ మొట్టమొదట పద్యరచనతో' ఈన సాహిత్యజీవితాన్ని (ప్రారంభించాడు, కవితామార్ష్శం తనమార్షంకాదవి అతను వెంటనే (గహించాడు. ఇది మంచిదై నది. తన్యప్రతిభవి నవల రచనవై పు తిప్పాడు. (ప్రకటించిన ఒక దబిహుమానంకోనం తన మొట్టమొదటి చిన్ననవల (వ్రాశాడు. విహుమౌానం రాలేదు. ఆనవల అచ్చుకాలేదు. అచ్చులోవచ్చిన అతవి మొట్ట మొదటినవల "రాజ్‌ మోహన్స్‌ వైఫ్‌" (గబ్యెఐండ208 ౪/16) అనేది. ఇది ఇంగ్లీ మలో ఉంది, ఇండియన్‌ ఫీల్డ్‌ అవేష్యతికలో వరునగా (పకటించదిడింది- (184 ఐహుమానంరాని అతని వంగనవలకి ఇది అనువాదం కొనచ్చును..

కఠలు, నవలిలు-దింకీంచంద్రచట ర్డీ లగి “దుర్గేశ్‌ నందివి' (1815) ఆనే ఇతని మొట్టమొదటి కాల్పవిక నవల, భూదేవీ ముఖరీ (వాసిన “అంగురీయ వినిమయ్‌'యొక్క కథానం విధానాన్ని అనుసరించింది. ఇది స్కాట్‌ (30011) [వాసిన *ఐవాన్‌ హో” (1720506) ననునరించిన నవల, విద్యాసాగర్‌ శైలిని అనుసరిస్తూ చటర్టీ తనశ్రైలిని తీర్చిదిద్దాడు. నమకాలిక పరి స్థితుల్ని, ఆఖిరుచివిబిట్టి, వీచశేజీకిచెందిన పాత్రల్ని హోన్యసవ్నివేశాల్ని కల్పిం చాడు. మందదుద్ధిగల (బొహ్మణుడి పొత ఆలాంటిదే. కొవి, కథమ్మాతం నవ్య మైనది. ఆనందాన్ని కలిగించేది. _పేమకథకి, కల్పితమైన ఐతిహాసిక వాతావర జాొన్ని స్పష్టించి, వైవావాక్నప్రేమవిమాత మే ఎరుగున్నవాళ్లకి, రమణీ యమయిన శృంగారనవలవి చటర్జీ చదివి ఆనందించశానికి ఇచ్చాడు,

దీవి తరువాతినవల *కపాల్‌ కుండలి (1806) చటర్జీ (వ్రానిన కాల్పనిక నవలలో ఇది పథమ్యశ్రేణికి చెందినది. కథని మంచి ఆకర్షకంగా, భావస్ఫోరకంగా చటర్జీ తీర్చిదిద్దాడు. కథలో కిఠ, అద్భుకనన్ని వేశాలు మొదలయిన అసహజ విష యాల్ని పరిహరి స్తే. ఈ నవల చాలా నై వుణ్యంతో (వ్రాయబడింది. భవభూతి మాలతీమాధవం నాటకంలోఉన్న పా్యతనమసరించి కపాలకుండల అనే పేరు కథానాయికకి చటర్జీ ఉంచాడు. కౌళిదాసు శకుంతలప్మాతని, 'షేక్సయర్‌ మికండా (31140864) ప్యాత్రవీ మనస్సులో పెట్టుకొని, చటర్జీ తన పాత్రని తీర్చి దిద్దాడు. (వ్రతానకథకి తగినట్లుగానే, శై లికూడా రమణీయంగా ఉంటుంది.

దీవి తరువాతీనవల “*మృణాలివి” (1860). ఇది పేలవంగా. (వథన.వ్రయత్న రచనలాగ్‌ ఉంటుంది. ఉన్నత శేణీలోనుంచి వతవంలా కనవిడుతుంది. బతిహావీక వాశావరణంలో ఒక (ప్రేమగాథ ఇది. ముఖ్యప్యాతలు అస్పష్టంగా. అనహజంగా. ఆపసరిపూర్ణంగా ఉంటాయి. (వధానకథకి సమాంతరంగా నడిచిన మనోరమా పళు వతుల కథవి. వేరేనవలగా రూపౌందించిఉంళే చాలా బాగుండేది. “మృణాలివి" వవలనీ “కపాలకుండల'క౦0'బ ముందుగా చటర్జీ (వాసి ఉండవచ్చును.

వీటీతరవాత, కేవలం కాల్పనీక నవలలరచనలతో చటర్జీ తృ ప్తిపడలేదు. వంగీయుల మేథానంప త్తికి ఉద్దీసనం కలిగించడం, సాంస్కృతిక పునరుజ్జీవనం తీనుకొవిరావడం, ఆదర్శాలుగా పెట్టుకొవి రచనలు సాగించడం మొదలుపెట్టాడు ఈ ఆశయంతో 'వంగదర్శన్‌* ఆనే మానవ్యతికవి 1872 లో (ప్రారంభించాడు. అతని చివర రెండుప్పస్తకాలు తస్ప మిగిలినవన్నీ మొట్టమొదటిసారి ఈ వ్మతిక లోనే ముద్రించబడ్డాయి. ఈ రచనలలో = నవలలు, వ్యాసాణ, హాన్యరచనలు,

236 వంగ సాపాత్య చర్మిక విషయవినరణచేపే నచనరచనలు ఎన్నో ఉన్నాయి. ఇవిగాక, ఆధ్యాత్మిక్కవనం గాలు, పాహిత్యవిమర్శలు, ప్పున్తక నమీక్షలుకూడా ఇందులో ఆచ్చయ్యేవి,

'రెండుకథలు, ఒక చిన్ననవల తప్ప చటర్జీ (వ్రాసిన మిగిలినవన్నీ కుటుంబ జీసితాన్ని చిత్రించేవే. నంఘసంన్కరణదృష్టి, నై తికసూకాల (ప్రాధాన్యం = ఈ రచనలలో మనకి కనబడతాయి. వంగదర్శన్‌లో ధారావాపాకంగా అచ్చయిన మొట్టమొదటి నవల “విషవృక్ష" మనేది (1879). వితంతువివాహంవల్ల వచ్చిన సాంసారికవిషాదావ్ని ఈ నవల చితిస్తుంది. విద్యావంతుడు, ధనవంతుడు, వివా హితుడు ఆయిన నగేం్యద్ర అనే అతను, కారణాంతరాలచేత కుంద (కుందనందివి అనే యువతికి తన ఇంటిలో ఆశయం ఇన్వవలసివస్తుంది. నగేంద్రభార్య సూర్య ముఠఖియొక్క_ బఐంధువుకి ఇచ్చి కుందని వివాహం చేళారు. వివాహం ఆమున కొలది కాలానికే ఆమె వితంతువు అవుతుంది. ఈవిధంగా నగేంద్రగృహావికి వచ్చిన ఆమెని ఆతను (పేమిస్తాడు. ఈవిషయం సూర్యముఖికి తెలుస్తుంది. తనభర్త ఆనందాన్ని గాఢంగా వాంఛించిన ఆమె. కుందని వివాహం చేసుకోవలపినదని భర్తని (పోత్సహిస్తుంది. వితంతువివాహం జరుగుకుంది. వివాహం అయిన వెంటనే సూర్యముఖి ఇల్లువిడిచి వెళ్ళిపోతుంది. కుందమీదఉన్న (పేమ నగేందకి ఇంకిపోతుంది. తన భార్యవి వెదకడానికి బయలుడేరుతాడు. సూర్యముఖివి ఒక నన్యాసి మృత్యువునుంచి తప్పిస్తాడు. నగేం్య్రకి నూర్యముభి దొరుకుతుంది. ఇద్దరికీ రాజీ కుదురుతుంది. కుంద దుఃఠలంతో ఆత్మహత్య చేసుకొంటుంది. ఆ(ప్రధానపా(త్రలు, ఉపాఖ్యానాలు కొన్ని ఉండి, ఈ నవల మనకి విసుగు కలిగించ కుండా చూస్తాయి. ఈ నవలలో మొట్టమొదటిసారిగా వంగపాతకులికి మధ్యతరగతి (వ్రజలజీవితం కళ్ళకి కట్టినట్లు కనబడుతుంది. విషవృక్షమనే ఈ నవలలో తన ఆఖ్యాననై పుణీని చటర్జీ ఆన్భుతంగా (వదర్శించాడు. కాని, నవల రచయితగా, ఈ వవలతో, చటర్జీయొక్క పేరు తగ్గడం మొదలు పెట్టిందని చెప్పవచ్చును. ధర్మోవ దేష్ణగా చటర్జీ మారడం మొదలుపెట్టాడు. నవీన సంఘనంస్కరణకి వ్యతిరేకిగా కూడా ఇతను కనవిడతాడు. కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయం మొట్టమొదటి (గాడ్యు యేట్లా ఇద్దరిలోనూ ఇతను ఒకడు. కావి, (న్రముఖమైన సాంఘికనమన్యలమీద ఇళనివి పూర్వాచారపరాయణుల భావాలు.

నమాంతరంగా నడిచే నంబింధం అంతగాలేని రెండు కథావస్తువుల మిశ్రణం చల్లి “చంద్రశేఖర్‌ " (1877) అనే నవల చెడిపోయింది. కఠాసన్నివేశం, వద్దెవి

కథలు, నవలలు-బంకించందద్రచటర్జీ రగా మిదో శతాన్లిలో జరిగినట్లు కల్పించదిడినా ఇది ఐతిళాసిక నవలకాదు. కొని, దీవిలో ఒక విశస్తథ ఉంది. ఆది నవలలోవి శ్రి వలినిపాత, పూర్ణవికాసాన్ని పొందినప్మాత ఉన్న చటర్జీ వవల ఇది ఒక్కటే చటర్డీకి మంత్రతం[శ్రాంమీద ఉన్న మక్కువ, ఈ నవలలో ఎక్కువగా కనబడి, దావిఅందాన్ని చెడగొట్టింది.

దీవి తరవాతిననల “రజని, దీవిలో "*విల్కి కాలిన్స్‌ (1/16 0011108) వ్రాసిన *ఎ ఉమన్‌ ఇన్‌ వైట్‌" (4 1/0020 10 1106) అనే నవలపద్దతిలో ప్వీయచర్నిత చెబుతున్నట్లు ప్యాకనృష్టి జరిగింది. బుల్‌వర్‌ లిటన్‌ (54144౯ కంర. యొక్క "లాస్ట్‌ డేస్‌ ఇన్‌ పాంపెయ్‌ి (128 64౪81౧ కింణ?61) లోవి నిదియా (17412) పాథతనిపోలి దీనిలోని (ప్రధానప్యాత ఉంటుంది. ఒక అంధ కన్యకపేమకి నందింధించిన ఈ నవలలో. కళాశల్పిగా చటర్జీ ఉన్నత్నశేణి! పోతాడు. ప్యాతచ్చికణం, శ్రైలికూడా బాగుంటాయి. ఎగుడుదిగుళ్లు లేకుండా శైలి వడిచిపోతుంది.

“కృష్ణకాంతేర్‌ ఉ ఇల్‌” (1878) అనే నవలలో భావానికి ఉద్వేగాన్నికూడా తోడుచేశాడు చటర్షీ. ఇందునల్ల ఈ వవల, పాశ్చాత్యనవలల్ని తలపింపజేస్తుంది. ఇతివు త్త౧ “ఏషవృక నవలనే పోవిఉంటుంది. ఒక కటుంబంలో బయలుదేరిన క్ముటతో నవల (ప్రారంభమై. వివాపాతు డొకడు వితంతువు ఒకామె రూపంచేత వమ్మోహితుడై నర్వనాశనం కానడంతో అంతం అపుతుంది. ఆత్మత్యాగంచేసిన ధర్మపత్ని, భర్త ఆత్మవి రకించగలదనీ కేవలం దై పాకమైనకామం నాళనావ్ని తెస్తుందనీ, చటర్జీ ఈ నవలలో నీతిబోధ చేస్తాడు.

చటర్జీ (వాసినవాటిలో విజంగా ఐతిహాసిక నవల అవి చెప్పదగింది. *రాజ్‌ పింహ' అనేది. (1881; 1808 లో విష్కలీకరించబిడింది.) కొని, చరితతో నంబం ధంలేవి సంఘటనలు, ప్యాకలు దీనిలో ఉండడంవల్ల, ఐతిహాసిక వాతావరణం దెబ్బతింది. అయినా, కథాకథనం చాలా హృద్యంగా ఉంటుంది.

“ఆనందమళ్‌” (1882) నవల, ఇతివృత్తం అంతగాలేవి రాజీయననల. నవల రచయితగా చటర్జీ (ప్రతిభవతనాన్ని ఇది విర్దేశస్తుంది. 1778 లో ఉత్తర వంగరాస్ట్రంలో జరిగిన నన్యాసుల తిరుగుబాటుని ఆధారంగాచేనుకొవి ననల వస్తువు కల్పించదిడింది. ఈ తిరుగుబాటునిబట్టీ వచ్చిన ఇతినృ శ్తానికి మళ నందింధమైన, రాజకీయమైన ఆర్జాన్ని చటర్జీ ఇచ్చాడు. తవ ప్యాత్రల్ని స్వార్థంలేని దేళశభ క్తులుగా, భగవద్గీకననునరించి జీవించే విష్కామయోగులుగా, తమకంపె

280 వంగ పాపాత్య చర్మిక ఎన్నోరెట్లు బలంఉన్న (విటీషుసేనల్ని ముందువెనకలు చూడకుండా ఎదుర్కొనే పాహనవీరులుగా, ఇతను చితించాడు. అంతకుముందుసంవత్పరం వచ్చిన ఘోర జెమానికి కౌరకులు (విటిషువాశ్లేనని ఈ విస్తవవీకుల దృఢనిశ్చయంగనక, వాళ్లని నాశనంచెయ్యడం తమ విధ్యు క్తధర్మంగా సన్యాసులు విక్ణయించుకొన్నారు. చటర్జీ అప్పుడు (ప్రభుత్వోద్యోగి గనక, నన్యాసులకోహ తప్పనీ, వాళ్ల టఓడిపోవడావికి శారణం వాళ్ళలోవి లోపాలే అని (వ్రాళాడు. (వైటివువాళ్ళ వేర్పరతనంగావి, ఆధిక నంఖ్యలో ఉన్నవాళ్ల బలంగాని కారణంకాదవి చటక్టీ విరూవింవాడు, వ్యక్తిగత కారణాలచేత, తాను భారతీయుడు కావడంచేతకూడా చటర్జీకి (వ్రిటిషువాళ్లంటే ఎక్కువ అభిమానం ఏమీలేదు. అప్పుడప్పుడే తల ఎత్తుతూఉన్న జాతీయోద్యమం నంగళి ఇతవికి తెలియకపోలేదు. దానికి తటస్టుడూ కొడు. ఈ నవల ఆతని (ప్రతీ కారం, (పశంస కూడాను. నవలగా ఆది గొప్పదికాదు. కాని, దేశభక్తిని విర్వ చించి చూపి, (పజళికి *వందేమాతరమ్‌' అనే జాతీయమంత్రాన్ని ఉపదేశించి, వాళ్ల దృక్సథాన్నిమార్చిన ఘనత ఈ నవలదే. ఈ దృష్టితోచూ స్తే, చటర్జీనవలత్త్లో ఇది సర్వో త్తమమైనది. ఇరవయ్యోశతాబ్టి మొట్టమొదటిలో కొనసాగిన సాయుధ విప్లవావికి _పోత్సాహాన్ని ఇచ్చిందికూడా ఈ నవలే ఆంఘే, ఇలాంటి ఉద్యమాల మీద దీవికి ఉన్న(ప్రభావం ఆర్థం అవుతుంది.

(క్రమక్రమంగా చటర్షీకి సొపాత్యకళమీద అభిమానం తగ్గి, (వ్రచారంమీద నుక్కువ ఎక్కువైంది. భగవద్గీకకి వవ్యవిర్వచనం ఇస్తూ. థీయోనఫీనుంచి వరోక్షంగా సొహాయ్యాన్ని పొందుతూ, (వచారంలోకినచ్చిన ఛాందన హూందూ మఠంయొక్క ప్రతినిధిగా చటర్జీ తయారయ్యాడు, (బ్రాహ్మమతంయొక్క ఏకే శ్వరారాధన, సంఘనంన్కరణ అంటే నచ్చనివ్యకిగా చటర్జీ మారిపోయాడు. +దేపీ చొధరాణీ" (1884 అనే నవలలో చటర్టీ మన కిలా కనబడతాడు. కాల్పవిక శిల్పంతో వ్రాయదిడిన ఈ నవల కుతూహలాన్ని కలిగించేదిగా, రమణీయంగా ఉంటుంది అనడంలో నందేహంలేదు. కొన్నినసంఘటనలు వాన్తవికంగా నహ జంగా ఉంటాయి. కౌవి, కథానాయికప్తాతని చి(తించడంలో కొంత అనహజమైన వైరుధ్యం కనబడుతుంది. భ రృచేత విడవదిడిన ఈ మె, దొంగలముకాకి నాయకు చాల, కృష్ణ క్తురాలై, పాహసకార్యాలు చేస్తూ జీవించినట్లు వర్ణించడం అనావళ్య కమూ, అసహబజమూను.

శథలు, నవలలు-బంకించందద ఎటర్డీ 2989

చటర్జీ వ్రాసిన చిట్టచివరి నవల “సీకారామ్‌” (188%), మున్హిము (వభుక్వంమీద దిగువన బెంగాలు.ప్రాంతానికి చెందిన ఒక హించురాజుచేపిన తిరుగుకాటు. దీని ఇతి వృత్తం. దీవిలోవి ప్రముఖపాత్రవి చటర్జీ చక్కగా చిత్రించినా, మిగిలిన పాత్రల చిత్రణం అంత బాగాలేదు. ఈ చ్యికణఎలో అతను అంతదృష్టి పెట్టినట్లు లేమ. కథావన్తువుని (పదర్శించడంలోగాని, సన్ని వేశకల్పనలోగావి, నేర్చు చూపించి వట్లు లేదు వీటికి తగినళ్లు, శై లికూడా ఎగుడుదిగుడుగా ఉంటుంది.

చటర్జీ రచనలలో, నవలలతరువాత పేర్కొనదగినవి రేఖాచిత్రాలు. ఇవి హాన్య ఈనంతో తొజీకిసలాడుతూ ఉంటాయి.*కమలా కాంతేర్‌ ద_ప్పర్‌' (కమలాకాంతుడు గిలికిన (వాతలు = 1875; దీవిని విపురీకరించి 1885 లో *కమలాకాంత్‌' అవి (ప్రచురించాడు ఆవేదావిలో హోన్యరచనలణు వ్యంగ్యభావపూరితాలు. డీ క్వెన్పీ (06411266). ఆంగ్ల ౦లో (వ్రాసిన రచనని (6026181008 028 ప! 3% 0౧|౪మ-52+ల) పోలిఉంటాయి ఇవి, వీటిలో మనకి, చటర్జీ ప్రతిభ బాగా కనబడు చుంది. చటర్జీ వాసిన వ్యాసాలు రెండుభాగాలుగా. వెలువడ్డాయి. వీటిలో బతి హోసిక విషయాలమీద, సామాన్యకాస్త్రవిజ్ఞానంమీద, సాపాత్య నిమర్శమీద (వాపిన వ్యాసాలు ఉన్నాయి. ఒక పెద్దవ్యానం మిల్‌ (1411) యొక్క యుటిలి "పేరియావిజమ్‌ (౮౪111/61514938) మీద, ఇంకొకటి కొసమే (009040 యొక్క పాజిటీవిప్పిక్‌ హ్యూమవిజమ్‌ (?0%161719410 1120201800) మీద దీవిలో ఉన్నాయి. వంగదేశంయొక్క వ్యవపాయవరిస్థితుల్ని ఇతను బాగా అర్థంచేనుకొన్నాడు. 'రై తులనమన్యల్ని సూక్ష్మంగా పరిశీలించాడు. వాళ్ల జీవితాలికి సంబంధించిన ఏష యాళ్ని ఆకళింపు చేసుకొన్నాడు. ఈ నిషయాలమీదనే అతని కుతూహలం ఉం'ే బాగుండేది. ఆది ఆ్రేకాలం లేదు. ఉన్నది నిలవలేదు. మంత్రతం(్రాలమీద, అతి లోకవిషయాలమీద ఆనక్తి (కమ్ముక్రమంగా ఎక్కువై. మిగిలిన సమన్త (వవంచాన్ని అతను విన్మరించాడు. సాంఖ్యత త్ర్వాధ్యయనంలో. గీతాపఠన పాఠవా దులలో తవకాలాన్ని వినియోగించడం మొదలుపెట్టాడు. అతనిజీవితం చివరి నంవత్ప్సరాలు ఇలాగే గడిచాయిం కృష్ణత త్ర్వాన్నిగురించి తెలుసుకోవడంలో మ, గీతాధ్యయనంలో ను కాలం వెళ్లుబుచ్చాడు, తన పరిశోధనలఫలితాల్ని-ధర్మత త్త్య" (188%). “కృష్ణచరితి (1882, పునర్ముద్రణం, 1882) అనే రెండు (గ్రంథాలలో విడిప్తం చేశాడు. వీటిలో “కృష్ణచరిత్ర బాలా ఉద్దంఠం. చటర్జీ విమర్శనా పాటవావికి, ఐఠిహాపిక దృష్టికి ఇది వికషోసలంగా పవి చేసింది.

240 వంగ సాహిత్య చరిత్ర చటర్జీ కఠవి చెప్పడంలో గొప్పనేర్పరి. కాల్పవికరచనలు చేయడంలో పద్ద హా స్తుడు. జీవితంమీద ఆతవిదృష్టి లోతై నవ, విమర్శనాత్మక మైనది కాకపోయినా చటర్టీ గొవ్చ నవలరచయిత అవి చెన్సక తప్పదు. అతని రళవాపరిధి కూడా. అంత విస్స్పృతమైనది కాదు. అయినా, సామాన్య నవల రచయితకం టె ఏస్టుడవి అంగీకరించక తప్పదు. సాహిత్యంలో నవ్యమార్షాల్ని కనుక్కొని, అ మార్గాలలో వడిచిన మార్గదర్శి, నుిజీవనావికి చాలినంత ఆదాయం, నమాజంలో గొరవస్థానం ఉండి, ఇంగ్లీ ముచదువులు చవివిన వంగదేశస్థుడికి చటర్జీ పతివిధి. పాశ్చాత్య విజ్ఞానజ్యోతిని జనబాహంళ్యావికి చూపించవలసినవాడు. సాషాక్యకృషికి ఆశన్ని (ప్రోత్సహించినది, సంసారంలోఉన్న న్వల్పమైన ఇబ్బింది. ఇప్పుడు మనకి ఖెలిపినదానినిఐట్టి. ఈ ఇబ్బంది చాలా న్వల్పం ఆయిందనీ, అంత బాధాకర మైంది కాదనీ. నిర్ణయం అపుతుంది. దీవిచేతనే (_పకోపితుడై. రచనలద్వారా విరాశవి 'వెలువరించినట్లుంది. కొని, ఈ నిరాశ ద్లై వోసహతుడి విరాశవంటిది కొదవి వెంటనే తెలుస్తుంది. అతని నవలలలో కనబడే కాల్చవిక వాతానరణంయొక్క- రమణీయత, జీవితంలోవి తృప్తి; వికోరయా యుగంలోని ఉత్తరార్థంలో వంగదేశం ఏవిధంగా ఉండేదో మనకి కనఐరుప్తాయి. అయితే, ఇది తినడానికి తిండి ఉన్న వాళ్ళమాకే అనుకోండి, చటర్జీ నవలలు చదిపేవాళ్లకి ఈ తృ్త, రమణీయత, నేటికీ అనుభవంలోకి రావడం, ఈ వవలలి విశిష్టత. ఇతనికి ముందుగాని వెనక గవి. ప్రజల ఆదరణాన్ని ఇంత ఆ(న్రయత్నంగా పొందినరచయిత లేడంటే ఆతి యో క్తి కాదు. ఇంచుమించుగా అన్ని భారతీయభాషలలోకి ఇతవిననలలు అనువాద మయ్యాయి. అనువాదం అయినభాషలలో ఇని అ భాషల సాహిత్య పునరుజ్జీవ వానికి తోడ్పడ్డాయి. నంజీవ్‌చంద్రచటర్జీ (1884-1808) బంకించంద్ర చటర్జీ అన్న. సహజంగా వ్రకిభాశాలి. తన పాహిత్యకృషిలో పట్టుదల, స్థిరత, చూపించిఉంటే ఇఠను తన తమ్ముణ్ణీమించిన రచయిత అయ్యేవాడు. తన తమ్ముడు (ప్రారంభించిన మాన వత్రికకి దాని చివరి సంవత్సరాలలో తాను నంపాదకుడుగా ఉండడ మేకాకుండా, *భ్రమర్‌” (ఏప్రిల్‌ 1874 మంచి) అనే స్యత్రికనికూడా స్థాపించి నడిపాడు. శలకత్తాకి ఉత్తరంగా ఇరవైనాలుగుమైళ్స దూరంలోఉన్న వాళ్ల న్వ(గ్రామం కాంకాల్‌పాడానుంచి, ఈ రెండుప(తికల్ని అచ్చువేసి (ప్రకటించేవాళ్లు. “మర్‌” మొదటి రెండు నసంచికలలోము, నంపొదకుడి కథలు రెండు ఉన్నాయి. వీటిలో

కథలు, నవలలు-బంకించం(ద్రచటర్జీ 241 'శెండవది నవీనకథావికకి నాంది వంటిదని చెవ్పవచ్చును. రవీం(ద్రనార్‌ కాకూర్‌ (వ్రాసేదాకా, ఇలాంటిరచన బయలు దేరలేదని చెన్పవచ్చును, “కంళమాల'” (1877) అంత బింకంలేవి నవల, రచవకూడా చక్కగా అతికీఉండదు. ఏడో నడుస్తుంది. ఈ నవల ఇరవయ్యో[పప్రకరణంలో వర్జించవిడిన దానధర్మాలుచేసే సంఘమే, ఐంకించం(ద్ర చటర్డీకి “ఆనందమక్‌” అనేదాన్ని నృష్టించాలనే భావం కలిగిం చింది. “మాధవీలత'" (ధారా వాహికంగా 1878-80) నవలలో *“కంఠమాల' లోని పాత్రలలో కొన్నింటి పూర్వచర్శితలు వివరించబడ్డాయి. ఈ కథ నునకి వంగ జానపదకథల్ని జ్ఞాపకానికి తెస్తుంది. కథ కుంటిగా నడుస్తుంది, నన్నివేశ కల్ప నలో హఠాత్పంభవావికి ప్రాముఖ్యం హెచ్చు. ఆభ్యానపద్ధతి డొంకతిరుగుడుగా ఉంటుంది. కౌని, దీనిలో పీతమ్‌పాత _పేమప్యాతమైనది. రచయితయొక్క ఆత్మవ్య క్తీకరణమే కావచ్చును ఆపాత. జొల్‌ (ప్రతాప్‌ చంద్‌ (మాయ (ప్రతాప చంద్రుడు-1881) ఆనేది ఒక ధనవంత మైన కుటుంబంలో జరిగే కుుబల్ని కళ్లకి కస్రేటట్లు వర్షించి చెబుతుంది. పంధొమ్మిదోశతాబ్లి (ప్రారంభదశలో ఇలాంటివి వలుగురినోళ్ళలోను పడేవి. దీనిలో సత్యం ఎంతో కల్పితం ఆంత. ఈ కథని బాలా భావత్సీవతతో ఇతను (వ్రాశాడు. నంజీవ్‌ చంద్రచటర్సీ వ్యక్తిత్వాన్ని చక్కగా చూపించేవి అతని య్యాత్రాచ్చితాలు. వీటిని 'పాలమౌ” (ధారావాహికంగా 18801882) అనేపేరుతో పుస్తకరూపంలో (ప్రకటించాడు. వీటిలో ఆతని భావనా శక్రి చక్కగా (వతివింించింది. ఛోటా-నాగ్‌పూర్‌ కొండల (ప్రకృతిసౌందర్యం, నాగరకత సోకి నాశనంకావి ప్రాక్సృతమానవుల జీవితవిధానం: చటర్మీ (ప్రతిభ న్వయం వ్యక్తం కావడావికి తగిన నేపథ్యాన్ని కల్పించాయి. ఈ సౌందర్యాన్ని రమణీయంగా (ప్రదర్శించడావికి తగిన కవితాసామ(గ్రి అతనికి పుష్కలంగా ఉంది.

సంజీవ్‌చంగద్ర చట్నీ (ప్రతిభావంతుడయిన రచయిత, భావనాళ క్రి ఉన్నవాడు. కాని, వట్టుదలవరిశ్రమ లేకపోవడంచేత రావలసినంత'సేరు రాలేదు. ఇతను ఆంతా వచనమే [వాసినా కవి అనదగినవాడు. బంకించంద్ర చటర్టీ విషయంలో ఇది ఆన లేము. అకవిపేరుమీద (పేరు పోడానికేమో:) ఒక కావ్యనంపుటం ఉంది )కూడాను 1

మధ్యతరగతి(ప్రజలలో దిగువున ఉన్నవాళ్ళ కష్టసుథాల్ని, ఈర్ష్యా ద్వేషాల్ని, జయానజయాల్ని తారక్‌నాథ్‌ గంగూలీ (1845-1801) తన "న్వర్హలత" (1870) లో చాలా చక్కగా వర్ణించాడు. నిజమైన వా_స్తవికతని (ప్రదర్శించిన మొట్టమొదటి

కేం

లైశ్సల వంగ సాహిత్య చరిత్ర వంగ నవల ఇది. ఈ వాస్తవికత సంసారజీవితానికి సంబంధించినది, జీవితం లోనుంచి వచ్చినవే ప్యాతలన్నీ. శల్పంలోగావి, వస్తువులోగావి దింకించం[ద చటర్డీ (ప్రభావం లేదు. గంగూలీ మూడుకథల్ని, రెండుననలల్ని (వాకాడు. వీటికి ఇతినృత్తాల్ని తన అనుభవంలోనుంచే (గహించాడు. ఇతను గవర మెంటు నర్వీనులోఉన్న డాక్టరు,

(ప్రశాప్‌చం(ద్ర ఘోష్‌ (మృతి 1820) *వంగాధిప్‌ పరాజయ" (మొదటిభాగం 1860. రెండోభాగం-1884) ఐతిహాపిక నవల. బంకించంద్ర చటర్జీ నవలల (ప్రభావం ఏమీ లేదు. వంధొమ్మిదోళతావ్లీలో బయలుదేరిన నవలలలో, నమకాలికొ అయిన ఇంగ్లీషు నవలలికి ఏమాత్రం తీసిపోవనిది ఈ నవల, జెస్సోర్‌ (ప్రభువైన (వ్రశాపాదిత్యయొక్క పరాజయం దీని ఇతివృత్తం, ఆంతఃకలహాలు, రాజు యొక్క గర్వం, బలహీనత దీవికి కారణాలు, రచయిత ఏషియాటిక్‌ సౌవైటీ (3240 50016౮) కి ఆసిఫైంటు లై(బేరియన్‌ (ఉీకషి+లి6 ష10౯8120) గొ ఉండేవాడు. పురానస్తువిషయాల్నిగురించి మంచి పరిజ్ఞాన ఉన్నవాడు. ఇందువల్ల చరిత్రకి నందింధించవి ఇతరవిషయాలు తన నవలలోకి [పవేశంచకుండా. జాగ రూకురై. ఉన్నాడు. పదిహేడోళతాట్టి [ప్రారంభంలోఉన్న ఐబతిహాపికపరిస్థితుల్ని, వాతావరణాన్ని చాలా చక్కగా నృష్టించాడు. ప్యాతచ్శితణం బాగుంది. కావి. నవలగా కొన్నిలోపాలు ఉన్నాయి. శ్రైలి చాలా ఆడందిరంగా ఉంటుంది. ఆథ్యాన వద్దతి మందంగా ఉంటుంది. మొత్తంమీద కొంచెం వినుగు కలిగిస్తుంది అనాలి ఈ లోపాలుఉన్నా, ఇది కొంతనరకు (ప్రజాదరణాన్ని పొందింది.

రమేశ్‌ చంద్రదత్‌ (1848-1809) ఇండియన్‌. పివిల్‌ సర్వీస్‌ (156129 6౪71 5లగ10ల) లో వవిచేశాడు.. ఇండియన్‌ నేషనల్‌ కాం[గెవ్‌ (126122 240221 0698౯689) ఆధ్యకుడు, వంగదేశం ఆవతల ఇతన్నీ ఆర్‌, పి, దత్‌గా (ప్రజలు ఎరుగుదురు. బంకించంద్ర చట్ట (ప్రోత్సాహంనల్ల ఇతను నవలలు (వాయడం ్రారంలించాడు, ఇతని నవలలలో ఐతిహాసిక నవలలు, గృహజీవితా నికి నందింధించిన నవలలుకూడా ఉన్నాయి. ఇందులో మొదటి రెండు నవలలు ఆభాన ఐతిహాసిక నవలలు, ఐతిహాపిక వ్యక్తుల పేర్లు ఉన్నా. నంఘటనలు నన్ని వేశాలు చాలానరకు కల్పితాలు. వీటిలో *వంగనివేత" (1874) ఆక్సరుకాలాన్ని, 'మాధవీ కంకణ్‌ ” (1877) షాజహాన్‌ కాలాన్ని నేపథ్యంగా తీనుకొన్నాయి. వీటి తరవాత (వ్రాసిన రెండుననలలు నిజంగా బఐతిహోన్‌క వస్తువుని తీసుకొని (వ్రాసినవి.

కథలు, నవలలు-బంకించం(ద్రచటర్జీ 243 వీటిలో “మహారాష్ట్ర జీవన్‌ ప్రభాత్‌” (1878) మొట్టమొదటిది. శివాజీ బారంగ జేబుల నంఘర్షణళు, మహారాష్ట్ర రాజ్యావతరణ ఈ నవలలో వర్తి ంచవిడ్డాయి. 'రెండోనవల "రాజ్‌పుత్‌ జీవన్‌ నంధ్య" (8/00. ఇది జహంగీర్‌ కాలంలో రాజ ప్యుకుల (ప్రాభనం నాశనంకావడాన్ని అభివర్షి స్తుంది. ఈ నవలల ద్వితీయము[ద అంలో, ఈ నాలుగు నవలల్ని 'శతవర్ష్‌' (1870) అనేపేరుతో కలిపి దత్తు ముదించాడు. ఈ నవలలకథలు, నలుగురు మొగలుచ(కవ ర్తుల నూరుసంవత్సరాల పరిపాలనాకాలాన్ని మన ఎదుటి ఉంచుతాయి. *వంగవిజేత” నవలలో సంఘటనలు గుబురుగా మూగినట్లుండి మనల్ని విపిగిస్తాయి. వీటిలో కొన్ని ఆంగ్ల మాతృకలికీ ప్యుతికలు. *మారవీ కంకణ్‌ ' కథ, ఇంగ్రీమలో పెన్నిసన్‌ ([₹ల03809) (వాసిన *“ఈనక్‌ ఆ్థెన్‌ * (౬౬00౧ శం6ిలు) కావ్యాన్ని కొంత అనుసరిస్తుంది. శల్చం లోను, శ్రైలిలోను ఇది 'వంగవిజేత'కంచ. పరిపక్వతని చూపిస్తుంది. “మహా రాష్ట్ర జీవన్‌వభాత్‌' ఇంకా బాగుంటుంది. చటర్జీ 'రాజ్‌సింహ'లో కంచె, దత్తు నవలలో బొరంగజేబుపా(త బాగా చిత్రించబడింది, దత్తుయొక్క దేశాఖిమానం కూడా చక్కగా వ్యక్తం చేయబడింది. *రాజ్‌పుత్‌ జీవన్‌సంధ్య'లో కథకంళకె ఇతిహోసానికి ప్రాముఖ్యం ఎక్కువ. ఎక్కున సంఘటనలు, అభ్యానవద్ధతిలో తొందర, దీవిలోవి లోపాలు

దత్తుయొక్క చివరి రెండునవలలు వంగ(గ్రామీజజీవితాన్ని. నగరణజీవితాన్ని వ్రదర్శించేవి. మధ్యతరగతికంటె కొంచెం తక్కువస్థాయిలోఉన్న కుటుంబాలు పల్లెలలోను సట్టణాలలోను ఏవిధంగా జీవిస్తారో తెలియజేసే కాల్పనిక నవలలు ఇవి. కొన్నినంనత్సరాలు దత్తు జిల్లా అధికారిగా పవిచేశాడు. అప్పుడు సామాన్య వ్రజల జీవితవిధానాన్ని తాను స్వయంగా చూశాడు. ఈ అనుభవాన్ని ఈ రెండు నవలలోను దత్తు వినియోగిందుకొన్నాడు. వంగ(గ్రామీణ జీవితాన్నిగురించి. రిన 'రెంద్‌ లాల్‌ విహారి డే (67. 4] పెండ? సేన) “కంల! 50883286 ణి (102608, 1874) వంగగ్రామీణజీవితం అవే ప్పన్తకం (వ్రాశాడు. దత్తు పనిచేసిన (ప్రాంతంలోవి (ప్రజల జీవితచ్శితణమే ఆది, “సంసార్‌” (18%) అనే వవలలో దత్తు స్త్రీ పునర్వివాహాన్ని విర్భయంగా నమర్డి చాడు. బంకించంద్రచటర్జీ భావాలికి ఇది ఎంత భిన్నమయిందో మనకి తెలుస్తుంది, ఈ నవలకి వచ్చిన (వచారాన్నిబట్టి,

1. "ది లేక్‌ అఫ్‌ పాస్స్‌” (గాం 1 02213) అనేపేరుతో దీన్ని (నంపార్‌ వన లివి) ఇంగ్లీపులోకి అనువదించాడు. (లండన్‌; 1802)

౧! వంగ సాహిత్య చరిత్ర ఆప్పటికి [పజలు ఎంత ముందుకిపోయారో మనకి తెలుస్తుంది. “విషన్ఫక్ష' మనే వవల నాటికి (ప్రజలింత పురోగమించలేదు, నమాజ్‌" (1804) అనవే నవల, “వంసార్‌" నవలలోని ముఖ్యపా(తలజీవితాల్ని పూర్తిగా పూరిస్తుంది

అర్‌, పి, దత్తు, బుగ్వేదాన్ని పూం్రిగా చంగభాషలో వచనంగా అనున దించాడు, (1885-1887). ముఖ్యమైన మతసంబంధాలయిన (గంథాల్ని పరిళో ధించి, వాటికి అనువాదాలు కూర్చాడు. ఈ విషయంలో ఇతను మ్యూర్‌ (1431) వండితుణ్లి అనుసరించాడు. ఇవి రెండు వాల్యూములలో (1890541896) అచ్చయి నాయి. ఇతను రామాయణ భారతాలికి చేసిన ఆంగ్ల అనుసరణలు అందరికీ తెలిసి నవే, *ది లిటరేచర్‌ ఆఫ్‌ బెంగాల్‌” (1887) అనేపేరుతో నంగ్రహ వంగ పొహిత్య చరిత్రకూడా (వ్రాళాడు. మనదేశంయొక్క సాంన్కృృతికచర్శిత్రని 'పివిలి వేషన్‌ ఇన్‌ ఇండియా” (01౪1112408 12 18412) అనేపేరుతో (వాసి రెండు వాల్యూములుగా _పకటించాడు.

వంగపాహిత్యచరిత్రలోను, భారత సాంస్కృతిక రాజకీయచర్శితలో కొంత వరకును, ఆర్‌. సి. దత్తు ప్రముఖవ్య క్రి*

బంకించంద్ర చటర్సీ నవలల్లో కొన్ని విషాదాంతాలు కావడం నవయువకులికి, శ్రీలకి నచ్చలేదు. సుఖాంతమైన కథలు, ఉత్సవకుతూహలంతో కుటుందింలోని వాళ్ళందరు కలుసుకోవడం. ఈ తరగతి _పజలికి నచ్చుతాయి. ఇందుచేత దామో దర్‌ ముఖీ (18568.1007) చటర్జీ విషాదాంతకథలలో ఉత్తమమైన *కపాల్‌ కుండలిని సుఖాంతంగా చేస్తూ “మృణ్మయి” (1874) ఆనే నవల వ్రాకాడు, చటర్జీ “దుగ్లేశ్‌నందివి" అనే నవలలోవి రెండవనాయిక “ఆయేషా' పాతవి (గ్రహించి, “నవాబ్‌ నందిని” అనే నవలని సుఖాంతంగా (వ్రాశాడు. స్కాట్‌ (5004) వ్రాసిన “ది వైడ్‌ ఆవ్‌ లేమర్‌ మోర్‌” (1౬౦ 81600 01 29ఐలయ0౯6) అనే నవల్ని అనునరించి ముఖక్చీ "కమల్‌కుమారి" అనే నవల్ని, “విల్కీ కాలిన్స్‌" (1/16 (0011199) (వ్రాసిన *ఎ ఉమన్‌ ఇన్‌ వైట్‌” (4 ౪/70%30 1 1౪/0110) అనేదాని ననుసరించి *శుక్సవననా సుందరి అనేనవల్ని (వాకాడు, ఈ రెండూ, పైని పేర్కొన్న రెండూ = మొత్తం నాలుగూ మంచి[సచారంలోకి వచ్చాయి. ఇవిగాక, ఓక డజనుకం లె ఎక్కువగా స్వకపోల కల్పితకథల్ని తీసుకొని నవలలువాకాడు. వాచ్యంగా సందేశాల్ని ఇవ్వడం, అద్భుతసన్ని వేశాల్ని కల్పించడం అనేవి ముఖర్షీ నవలల్లోని ముఖ్యలోపాలు,

కథలు, నవలలా-బంకించంద్రచటర్డీ లైశీ5్‌

కల్పితకథల్ని నృష్టించడంకం టె, బకిహావికకథల్ని (గ్రహించి నవలల్ని వాయడం సులభం కావడంచేత, నంధొమ్మిదోళతాబ్లి ఉత్తరార్థంలోని రచయితలు ఈపద్ధతివి అవలంబించారు, కావి, వీటిలో="ఇతిహాసం తక్కువ, నవలపోకడలు అంఠకంబె తక్కున"; అవడానికి వీలయిన నవలలే ఎక్కువ. అయితే, అన్సు ఉప్పుడు మంచిని బయలుదేరకపోలేదు, అలాంటివాటిలో, హరణ్‌ చంద్ర రావో (వ్రాసిన *రణచండి" (1878) ఒకటి. అస్సాం నరిహద్దులలో వంగదేశంయొక్కం వశ్చిమో త్తరభాగంలో ఉన్న కచార్‌యొక్క చరిత్రకి సంబంధించిన కథ ఇది. కచార్‌ చిట్టచివరివభువైన గోవిందచం్యద నారాయణ్‌ దగ్గిర, యౌవనదళలో మంగలిగా పవిచేపిన ఒకవృద్దుడు ఈ కథవి రాహాకి చెప్పాడట. ఆ (ప్రభువు మృతి పొందినతరవాత, రాణీకి ఏజెంటుగా పవిచేసిన ఒకవృద్ధుకూడా ఈ కథని చెప్పగా శాహో విన్నాడట.

న్వర్ణకుమారీదేవి (1853-1982) రవీంద్రనాథ్‌ అాకూర్‌యొక్క అక్క, సాహిత్యంలో నర్వతోముఖమైన (ప్రతిళ చూపించిన (ప్రథమ వంగనారీమణి, ఒక అర్జశతాబ్టిపాటు ఈమె సాహిత్యకృషి అవిచ్చిన్నంగా సాగిపోయింది. ఆ కాలంలో నవలలు, కథలు, కావ్యాలు, నాటకాలు ఎన్నో (వాసింది. ఈమె మొట్టమొదటి నవల "దీప్‌ విర్వాణ్‌' (1876 ఐతిహాసిక (ప్రపిద్దిపొందిన పృథ్విరాజు కథ దీవి ఇతివృత్తం. దీవి తరవాతి రెండుపుస్తకాలలోను సోదర్శీపేమ కథావస్తువు పీటిలో మొదటిది, *“ఛిన్నముకుల్‌' (1870) అనేనవల. రెండోది *మాలతి" (1879) అనే పెద్దథ. ఆమె తరువాతిననలలలో "స్నేహలక'” (1802) చాలా విశిష్టమైనది. సంఘసంస్కరణాలిలాషులై (ప్రగతిసథగాములై న, కలకత్తాలోని మధ్యతరగతి (వ్రజలనమస్యల్ని చాలా చక్కగా ఈమె చిత్రించింది. తనళలోదరులు 1427 లో ప్రారంభించిన *భారతి” అనే ప్యత్రికవి, ఆతి సమర్దతతో ఈమె కొన్ని వంవత్సరాలు నిర్వహించింది.

ఈకాలంలోనే నవలణు (వ్రానిన శివనాల్‌ళొస్తి (1847-1810), శ్రీ₹చంద్ర మజుందార్‌ (మృతి=1808) అను ఈ సందర్భంలో పేర్కొనాలి. శాస్రినవలలలో “మే జబౌ” (రెండోకోడలు-1879), *“యుగాంతర్‌” (1805) అనేవి, సాంసారిక జీవనావికి సంవింధించిన నన్నివేళాల్ని నంఘటల్ని చాలా చక్కగా (ప్రదర్శిం చాయి. ఛాందసకుటుంబాలలో ఇంగ్రీషుచదువులం పే ఎలాంటి అభిప్రాయాలు ఉండేవోకూడా బాగా చ్యితించాయి.మజుందార్‌ కాల్పవికననలలలో *ళ క్రికానన్‌”

౨46 వంగ సాహిత్య చరిత్ర (1877). 'ఫల్‌జావి" (180), “విశ్వనాథ్‌ (1890) అవేవి (గ్రామీజజీవితాన్ని చక్కగా (ప్రచర్శించాయి. వంద, రెండువందల నంవత్సరాల[క్రితం పల్లె ప్రజలు ఎలా జీవించేవాళ్ళో ఇవి బాగా చూపించాయి. (ప్రకృతిసొందర్యంలోవి లోతుల్ని దర్శించి, ఆ సౌందర్యాన్ని మనఎదుట పెట్టడంలో మజుందార్‌ మంచి ప్రతిభ చూపించాడు.

తరవాత సత్రికారచయితగా పేరుపొందిన నగేం్యదనాథ్‌గుప్త (1861.1840 మొట్టమొదట నవల రచయితగా తన సాహిత్యజీవితం (ప్రారంభించాడు. 1888 లో ఇతని మొట్టమొదటి కాల్పనికననల "పర్వతవాసివి" నచ్చింది. దీవితరవాత “లీల” (188%) ఆనే సాంసారికనవల వచ్చింది, ఇది చాలా బాగుంటుంది. తాను చవి పోయేదాకా ఇతను నవలలు (వ్రాస్తూనే వచ్చాడని చెస్పవచ్చును. ఇవి బంకించంద్ర చటర్బీ నవలలమార్షాన్ని పట్టిపోతాయి. గుప్తా కొన్ని చిన్నకథల్నికూడా (వ్రాశాడు. వీటిలో కొన్ని ఇప్పటికీ ఆనందాన్ని ఇచ్చేవి ఉన్నాయి.

ఇంద్రనాధ్‌ బెనర్జీ (18401811) వ్యంగ్యరచనలకి ఒకప్పుడు మంచ్చిపచారం ఉండేది. వీటిలోవి హాన్యమేకాకుండా, నం(పడాయాభినివేశం సంస్కరణ వ్యతి రేకతకూడా పాఠకుల్ని ఆకర్షించేవి. ఇప్పుడు మనకివి అసభ్యంగా అశ్లీలంగా ఉంటాయి. ఇతని హాన్యంలోని మోటుదనం మనకి కొంచెం వెగటుగా ఉంటుంది* ఇప్పు డితస్న్‌ అందరూ మరిచిపోయారు. ఇతని న్యంగ్యనవల *తుదీరామ్‌” (1874) నవనమాజాన్ని హేళనచేపే రచన, కొందరు వ(త్రికారచయితలు ఇలాంటిరచనలు చేయడానికి ఇది మార్గదర్శకం అయింది. ఐదు ఆశ్వాసాలలోఉన్న “భారత్‌ ఉద్ధార్‌" (1817) ఆనే ఇతవి వ్యంగ్యకావ్యం పైదానికంయె చాలా మంచిరచన,

ఇంగద్రనాఠ్ట్‌ బెనర్జీ నాయకత్వంకింద, ననాతనధర్మాన్ని పునరుద్ధరించాలనే కూటమిలో జోగేయ్యదచంగద్ర వను (1854-1008) (ప్రముఖుడు. *వంగవాపి” అనే ననాతనభావాల్ని (వచారంచేసిన వత్రికని ఇతనే (ప్రారంభించాడు. బోస్‌ (బస్సు ఆరుదాకా వ్యంగ్యనవలలు (వ్రాశాడు. ఎన్నోకథలు [వాళాడు. వీటిలో “మోడల్‌ భగివి” ౦ ేశండల! ఈ5186ల-1886-1898) అనేది మంచివచార ంలోకివచ్చింది. సాంన్కృతికంగా, సామాజికంగా 'పేరుప్రభ్యాతులుపొందిన ఒక కుటుంబాన్ని 'హీళనచేస్తూ విను దీవివి వాకాడు. ఇతనిరచనలలో 'రాజలక్మీ' (1608-1902) ఆఅనేనవల మంచిది. వంగభాషలో ఇది పెద్దనవల. హ్యాగో (8౪8680) అనే పరానురచయిత నవల (1ఆ సిటటిటలజల!టల' ననువరించి ఇది (వ్రాయబడింది. నమ

శతలు, నవలలు-బంకించండద్రచటి ర్డీ లైశ్స7 కాలికమైన వంగజీవితాన్ని ఇది చక్కగా (ప్రదర్శించింది. ఐసు రచనలతో సామాన్యమైనలోవం౦ శబ్దాడంబరం. ఈ లోపం ఈ నవలలోకూడా ఉంది. దీర్చ వళ్ళనలు, ఆ(ప్ర స్తుత్వవసంగాలు ఉన్నా ఈనవల చదవడానికి బాగానే ఉంటుంది.

జానపదకథల శ్రే లివి, శిల్పాన్ని అనునరించి చక్కవికళల్ని త్లై లోక్యనాథ్‌ ముఖర్షీ (1847-1918) వ్రాశాడు. “కంకావతి” (1889) ఆనేదావి కథ చిన్నపిల్లల పాటలలోంచి తీసుకొవి, *ఏలిస్‌ ఇన్‌ వండర్‌లాండ్‌” (41106 ౪ ₹/0%64ల1806) వద్ధతిననుసరించి దావివి తీర్చిదిద్దాడు. ఈననల సిన్నలికి పెద్దలికికూడా బాగుం టుంది, వాన్హవికత, కేవల కల్పన, కరుణ, (శ్రానం మొదలయిన విరుద్దభావాల నమ్మేశనం ఈనవలలో చాలా మనోహరంగా చేయబడింది. బుద్దిపానమైన, ఆపదలకి మూలమైన ఛాందసాచారాల్ని ఇందులో అవహేళన చేస్తాడు, ఇది కథకి ప్రాణం ఇచ్చింది. ఇతనికథలు *“ముక్తానమూలి అనేపేరుతో 1001లో పున్తక రూపంలో వచ్చాయి వంగసాహిత్యంలో వీటివి "కొత్త ఆరేవియన్‌ నైట్స్‌” కథ లనవచ్చును. ఇతవి మృతితరవాత, 1828 లో *డమరు చరిత్‌" అనేపేరుతో డమరుధర్‌ నాయకుడుగా ఇతను వ్రాసిన వికారమైన వ్యంగ్యకథలు పున్తక రూపంలో వచ్చాయి. దీవిని “డాన్‌ క్విక్పోట్‌' (002 ౧411616) కెయ్‌ లుంగ్‌ (1౬21 పిళళై్ర) మొదలయినవాటితో 'పోల్చవనచ్చును. *“వంగవాపి" మృతికకి సంబం ధించిన రచయితలలో ములర్నీ (ప్రముఖుడు,

20 రంగస్సలం సే (వ్రత్యేకవ్యక్తుల పోషణకింద అభివృద్ధికివచ్చిన రంగస్టలంమీద అనుభవం నంపా దించిన ఉత్సాహవంతులు; సార్వజనిక రంగస్తలం, వికాసాన్నిపొందడావికి తోడ్పడ్డారు. దీవిని ప్రారంభించినవాళ్ళుకూడా వీళ్ళే. జాతీయద్భృష్టి పెంపొందు తున్నకాలం అది. అందుచేత మొట్టమొదటి సార్వజనిక రంగస్థలావికి “నేషనల్‌ థియేటర్‌” అని పేరుపెట్టడం నహజమే. అప్పటికింకా, కాశ్వతమెన ర ంగస్థలం, నాట్యశాల ఏర్పడలేదు. ఏ ధనవంతుడి ఇంటిలోని విశాలమైన హాలో, గృహాం గణమో, ఎప్పటికప్పుడు రంగస్థలం అయ్యేది. ఇలాంటి పెద్ద ఇళ్లు, ఆ రోజులలో కలకత్తాలో చాలా ఉండేవి. “నేషనల్‌ థియేటర్‌” (తరవాత ఇది, “(గ్రేట్‌ నేషనల్‌ థియేటర్‌"గా మారింది.) 1388 లో డిసెంబరునెలలో (నదర నలు ఇన్వడం మొదలు పెట్టింది. దీనబంధుమిత్ర (వ్రాసిన “నీల్‌ దర్చణ్‌” మొదలయిన రూనకాలతో ప్రారం ఖించిన ఈ నాట్యశాల ఒక్కపారిగా విజయాన్ని సారించింది. పొంత నాట్యశాలలో నాటకాలు (ప్రదర్శించిన మొట్టమొదటి సార్వజనిక సమాజం పేరు, “ది బెంగాల్‌ థియేటర్‌”, స్త్రీలను నటులుగా (గవాంచిన మొదటి నమాజంకూడా ఇదే. ఇంతకుపూర్వం. పురుములే న్రీస్నాతలను ధరించేవాళ్ళు. ఈ “థియేటర్‌” నడపడానికి కావలవిన మూలధనాన్ని, వద్ధెనమండుగురు యున కులు, ఒక్కొాకళ్లు వెయ్యిరూపాయలుచొప్పున వేసుకొని పోగుచేశారు. ఈ ఉద్య మానికి ముఖ్యపోత్సాహకుడు, “థియేటర్‌ "కి గొరవకార్యదర్శిఅయిన శరత్‌చంద్ర ఘోష్‌, నవీనభావాలు ఉన్న సంవన్నుడు. రంగస్థలపరికరాల్ని ఎక్కువగా ఆపే త&ీంచని హాన్యనాటకాలు దీనబంధుమ్మిత నాటకాలు. “నేషనల్‌ థియేటర్‌" వాటితో (ప్రారంభించింది. “బెంగాల్‌ థియేటర్‌” ఈ మార్గంలోపోక, పై కపార రాజసోదరుల వ్య_క్రిగత రంగస్థలపద్ధతిని అనుకరించి, విశేషంగా రంగస్టలసామగగ్రిని పేక లించింది. రంగురంగులతెరలు, అరీదై నదుస్తులు, భూషణాలు సేకరించి. ఈ సామ (గతో (వేక్షబల్ని “బెంగాల్‌ థియేటర్‌" వళం చేసుకొంది. రాజసోదరులు తమ రంగస్థలంమీద, సందొమ్మిదోళకాల్సి మధ్యకాలంలో జయవంఠంగా (పదర్శించిన

శంగస్థలం 2త్తం “రత్నావళి, 'శర్మిష్ట' అనే నాటకాల్నే తీసుకొని 'జెంగాల్‌ థియేటర్‌” రన వంతంగా రమణీయంగా (ప్రదర్శించింది. 1878 ఆగస్టువెలలో *ళర్మిస్ట' నాటకం (ప్రదర్శించడంతో ఈ "థియేటర్‌” కార్యక్రమం ప్రారంభం అయింది. ద త్తు తర్క-రత్న (వ్రాసిన నాటకాల్ని ఈ థియేటర్‌ వాన్లు తరుచుగా (వదర్శించేవాళ్లు. 1874 మంచి రంగస్థలంమీద (ప్రఖ్యాత వంగరదయితల రచనణు (ప్రదర్శించ చిడ్డం (ప్రారంభం అయింది. (శవ్యరచనల్ని దృశ్యరచనళుగా మార్చి (ప్రదర్శించే వాళ్ళు. ఈవిధంగా బంకించంగద్రచటర్జీ మొట్టమొదటి కాల్పవికరచనలు, రమేళ్‌ చంద్రద త్తు రచనలు, మైకేల్‌ మధుసూదన్‌ దత్తు. హేమ్‌చండద్రబెనర్షీ, నవీన్‌చంద్ర "పేన్‌ మొదలయినవాళ్ళ మహాకొవ్యాలు, ఆఖ్యానకావ్యాలు (ప్రదర్శించబడ్డాయి. ఇంత మా్రంచేత, నాటిరంగస్థలం సామాన్యప్రజల అభిరుచుర్ని మన్నించలేదని కాదు. వాళ్లకోసం, హోన్యరసపూరితాలయిన (పహననాలు, ఫార్సులు ప్రదర్శించేవాళ్తు చాటి సమాజంలోని అవినీతిని ప్రదర్శించేరూపకాల్ని (ప్రదర్శించేవాళ్ళు, నమాజం కట్టుబొట్లవి లెక్కచెయ్యక, అవినీతిగా (ప్రవర్తించే పెద్దమనుష్యుల్ని అవహేళన చేసే రచనలికి రంగస్థలంమీద మంచ్విపచారం ఉండేది. 1875 సంవత్సరం మధ్య కొలంనాటికి వంగ రంగస్థలంమీద, ఉత్తేజ జనక నాటకాల్నపదర్శనం ఆరంభ మయింది. ఈ పద్దతి నాటకాలికి *ఉ పేంద్రనాథ్‌దాస్‌" (1848.“85) మార్గదర్శకుడు, 3875 ఆగస్టునెలలో “ది (గ్రేట్‌ నేషనల్‌ థియేటర్‌"కి, దాస్‌ డ్రై రెక్షరు అయినాడు, ఇతని (స్రయత్నాలనల్లనే వంగ రంగస్థలం [వభుత్వం గోపావికి గురి అయింది. పోలీసు లదృష్టిలోకి వచ్చింది. 1875 నంవత్సరాంతంలో, "(పిన్స్‌ ఆఫ్‌ వేల్ప్‌" (ఇతనే తరవాత ఏడవ ఎడ్వర్జు అయ్యాడు ) ఇండేయా వచ్చాడు. కలకత్తా వచ్చి నప్పుడు ఇతను, వంగజనులు ఎలా జీవిస్తారో చూడాలవిఉందనీ, అందుచేత ఈనని ఒకజంటికి తీసుకొనివెళ్లండి అనీ. నన్నిధానవర్తుల్ని అడిగాడు. కావి, శఈులీనుడయిన ఏ వంగ్యపముఖుడూ. (కోరినవాడు భారత దేశానికి చక్రవర్తి కొనల పినవాడయినస్పటికి) తన ఇల్లు చూపించడానికి నీద్ధవడలేదు. ఒక విదేశస్థుణ్ణి ఈన ఇంటిలోకి రావివ్వడానికి ఎవళ్ళూ ఇష్టపడలేదు. చిట్టచివరికి, కలకత్తా హైకోద్దలో (ప్రాక్టీసుచేస్తున్న ఓక జూనియర్‌ గవర్నమెంటు ప్లీడరు, తన ఇల్లు చూపించడావికి ఒప్పుకొన్నాడు. (ఫ్రొవిన్‌షియల్‌ లెబీప్లేటివ్‌ కౌన్సిల్‌ క, (ప్రభుత్వం చేత నామినేటుచేయబడిన ఈ ప్లీడర్ని అధికారులు ఎరుగుదురు. ఈ (బ్రాహ్మణుడు, ఈవిధంగా పిద్ధపడినందుకు అధికారుల మెప్పుపొందాడు. ఒక విడేళస్థుణ్జీ ఇంటి

250 వంగ పొహిత్య చరిత లోపలికి తీసుకొనివెళ్ళిన మొట్టమొదటి వంగదేశస్తుడు ఇతనే. ఆంతకిపూర్వం ఏ విదేశస్థుడూ స్రీలు వివపించే ఇంటిభాగంలోకి అడుగుపెట్టడం వంగదేశంలో జరగలేదు.

ఈ స్లీడరు చేసినపని, వంగనమాజాన్ని కల్లోలపెట్టింది. పెద్దలందరూ దీన్ని గర్హ్మించి విమర్శించారు. ఈ నవ్నివేశాన్ని అవహేళనచేస్తూ, హేమచందబెనర్షీ ఒక మంచి హేశనకావ్యం (వ్రాశాడు. (ప్రభుత్వంసాయంతో, ఇతను కలకత్తా వంగసమాజంలోని పెద్దలకం'లొకూడా ఎక్కువ గౌరవాన్నిపొందడం, అందరికీ కోపకొరణం అయింది. కాని, (సభుత్వం అండగా ఉండడంచేత నమాజంలో ఇతవికి వెలిబాధ తప్పింది. కావి, ఇతనికి ఎవళ్లూ ఊపించవి ఇంకోవై పునుంచి దెబ్బతగిలింది. 20 ఫిబ్రవరి 1876 లో, "ది (గేట్‌ నేషనల్‌ థియేటర్‌" ఇతన్ని అవహేశనచేసే ఒక ఫొర్సును (వ్రదర్శించింది. దానితో అల్లరి (ప్రారంభం అయింది. పోలీసులు (వదర్శనాన్ని ఆపు చేయించారు. కొని, ఆదే మారుపేరుతో, మార్చి 8 వ కేదీవి మరల (ప్రదర్శించబిడింది. దానితో (ప్రభుత్వం ఒక ఆర్డినెన్సు, తరవాత ఒక చట్టం జొరీచేయవలసి వచ్చింది. నరువునష్టాన్ని తెచ్చే, ఆనళ్యమైన (వ్రదర్శనల్ని అరికశ్తేు చట్టం అది- దీనివి అమలుసరిచేహక్కు రాష్ట్రప్రభుళ్వావికి ఇచ్చారు ఉసేంద్రనాథ్‌ దాస్‌ వ్రాసిన “సురేంద్ర వినోదిని" (దీవిని మొట్టమొదట 18/5 లో ఆగస్టు 18 వ తేదీని ప్రదర్శించారు. (వదర్శన "బెంగాల్‌ థియేటర్‌"లో జరిగింది.) అనే హాన్యనాటకంకూడా (ప్రభుత్వంకోపావికీ గరి అయింది. కింద కోర్టులో ఈ నాటకాన్ని అనభ్యమైన రచన అని తీర్మానించారు. కాని, ఆపీలుమీద హైకోద్ద ఈ తీర్మానాన్ని తోసివేసింది.

వంగదేశంలో. బహిరంగంగా రూపక(స్రదర్శనలు (ప్రారంభం అయినప్పటి ముందీ, రెండు ఉద్దేశాలు రచయితల్ని, (వ్రదర్శకుల్నికూడా ఉ _శ్హేజనరిచాయి. (ఢేక్షపల్ని విజ్ఞానవంతుల్ని చేయాలనే ఉద్దేశం మొదటిది. ఇది కాల్మకమాన్ని, రాజకీయభావాల్ని (ప్రచారం చేయడంగా మారింది. దేళ స్వాఠంత్ర్య్యం, వంగదేశీ యుజ్హీ మొట్టమొదటినుంచీ కదిలించే భావనే. 'స్వేచ్చలేవి భారతదేశం. నాటకా లలో, వాటికలలో, 1878 నుంచీ (వ్రదర్శించబడుతూనే వచ్చింది. ఇంక రెండో ఉద్దేశం, (పేక్షకుల్ని ఆనంపింపజేయడం . ఇదికూడా ఆనేకమార్తాల్ని తొక్కింది. ఫార్సులలో, హాన్య (స్రదర్శనాలలో అనూచానంగా వస్తూఉన్న “యాత అనే (ప్రదర్శనలేదం లీలగా గోచరిస్తూనే వచ్చింది. సంగితరూవకాలు వ్రజలహృద

రంగస్థలం 281 యాల్ని బాగా ఆకర్షించడంతో. వాటిలో కొత్తమార్పులు రావడం మొదలు పెట్టాయి. 1880 ప్రాంతంచుంచి. సంగీతరూసకాలు పౌరాణికగాథలతోటి చేతులు కలిపాయి. మనోమోహాన్‌ విను అంతకిపూర్వమే (ప్రారంభించిన భ_క్రినాటకాలు (్రమ్మకమంగా వికాసావ్నిపొంది, సంగీతంతో పుష్టి జెంది. గిరీశ చంద్రఘోష్‌ చేతులలో పరిణతికి వచ్చాయి, ఇతను వరనుహంన ఆయిన (శ్రీరామకృష్ణకు శిష్యుడై భ_క్రిరన్మప్రధానాలయిన తన నాటకాలతో రంగస్థలాన్ని ఉల్లూతలూగిం చాడు. ఈవిధంగా కాల[కమాన్ని పొరాణికేతిన్స త్తంగల నాటకాలు, సంగీతంతో కలిసి మంచీ _సచారానికి వచ్చాయి,

రూపక రచనాశిల్పంలో వచ్చిన ముఖ్యమైన మార్చు, ఛందోరూపానికి నంబం ధించివది. దత్తు (సచారంలోకి తెచ్చిన నులభమైన ఛందన్సుని, రాజ్‌ కృష్ణరాయ్‌ 1881లో రూసకరచనలో (వయోగించాడు. తరవాత, దీవినే గిరీశ చందదఘోస్‌ ఇంకా ఎక్కువ సనర్ధతతో తన (పొఢరూవకాలలో వినియోగించుకొన్నాడు. రంగ స్థలనిర్వహణంలో చెప్పదగినమార్చులు ఏమీ రాలేదు. రవీంద్రనాథ్‌ ఠాకూర్‌ యొక్క నంగీతరూపకాల్నిచూచి, ర ంగస్థలనిర్వహణంలో మార్పుల్ని విద్యా వంతులయిన నటీనటులు, ఇరనయ్యోళతాబ్టీ (వ్రథమదళొబ్దులలో తెచ్చేవరకు. రంగస్థలం మామూలుగానే ఉండేది. హరలాల్‌రాయ్‌ (వాపిన *"హేమలక' (1878) అనే కాల్పనికరూవకంలోను, "వంగేర్‌ సుఖావసాన్‌" అనే ఐతిహోవిక రూపకం లోను, మొట్టమొదటిసారిగా జాతీయోద్యమభావాలు కనవిడతొయి. పదమూడో శతాబ్ది (ప్రారంభంలో ముస్తిము దండయా(త్రలనలన వంగదేశం స్వాతం(శ్రాన్ని పోగొట్టుకోవడం “వంగేర్‌ సుఖావసాన్‌” (1874) లోవి ఇతివృత్తం. ఇది ఐతి హోపిక సృష్టభూమి నననరించిన కల్పితగాథ. వీటికరవాత రాయ్‌ వ్రాసిన, “రుద్ర పాల్‌” (1874) ఇంగ్లీషులోవి హేమ్లెట్‌ (685160) వాటకాన్ని అనుసరించిన్నీ, “శతునంహార్‌” (1874), *కనకపద్మ'" (1875) అనేవి నంన్కృతంలోనవి. వేణీ నంహార శాకుంతలాల్ని అనునరించిన్నీ (వ్రాసినవి. ఈ ఐదు నాటకాల్నీ రంగస్థలం మీద జయవంతంగా చాలాసార్లు (సదర్శించారు. వీటిలో “హేమలత” చాలా (ప్రచా రావికివచ్చింది. రాయ్‌, (వ్రభుత్వోద్యోగంలో ఉన్న కలకత్తా స్కూలుటీచరు.

రవీం(ద్రనాడ్‌ కాకూర్‌ అన్నలలో జ్యోతిరింద్రనాథ్‌ తాకూర్‌ (1848-1825) తన నమకొలికులలో విశిష్టవ్య క్రి, నంగీతవిద్యా(ప్రవీణుడు. వయిలిన్‌, పియానో 'మొదలయిన జంధత్రాల్ని చక్కగా వాయించగలిగినవాడు. మంచి వరనం (వ్రాసే

252 వంగ పాహిత్య చరిత్ర చాడు. అనన్యసామాన్య ప్రతిభానంతుడయిన రవీంద్రనాధ్‌ తాకూర్‌వి, బాల్యంలో తీర్చిదిద్దిన అన్న, జ్యోతిరింద్రనాథ్‌ లాకూర్‌, లాకూర్‌ కుటుందిం "జొరళాంకో" థియేటర్‌వి ప్రారంలించిననాటినంచి. జ్యోతిరిందద్రనాథ్‌కి, దానితో సందింధం ఉంది, ఇతని మొట్టమొదటి రూపకం, "కించిత్‌ జలయోగ్‌' (1872) అనే ఏకాంకిక. 'కేళశవచం[ద్రపేన్‌ ఆనుయాయులయిన (బిహ్మసమాజసభ్యుల సాంఘిక భావాల్ని హేశనచేసే హాన్యరచన ఇది. దీనికి 1872."?5 మధ్య మంచిప్రచారం వచ్చింది,

భారతదేశంలో జాతీయభావాల్ని (ప్రేరేపించి, ఆలాంటి భావాలుఉన్న దేశ వాసుల్ని సంఘటితపరిచిన మొట్టమొదటి సంస్థః మహర్షి దేవేంద్రనాథ్‌ ఠాకూర్‌ మ, మహర్షిపుతులు, స్నేహితులు, (ప్రారంభించిన “హిందుమేలా' అనేది, ఠాకూర్‌ కుటుంబం దేశభక్తికి పెట్టివదిపేరు. అన్ని జాతీయోద్యమాలూ, సంస్థలు, పత్రి కలు, (ప్రచురణలు ఈ కుటుందింయొక్క. సాహాయ్యాన్ని పొందినవే. మొట్టమొదటి జాతీయగితాల్ని. ప్రార్ధనల్ని వ్రాసినది మహర్షి పృుతమ్మిత్రబ్బృందం. జ్యోతిరింద వాథ్‌ (వ్రావిన “పురువిక్రమ్‌"* (187 ఆనే నాటకంలో. మొట్టమొదటిసారిగా జాతీయభావన న్ఫుటంగా, విప్పలంగా పాహిత్యంలో కనబడుతుంది పోరప్‌ అని (ట్రీకులు పిలిచే పురుషోత్తముడు ఈ నాటకంలో భారతదేశానికి సంకేతం. అలె గ్దాండరు (విటిష్ముపళుత్వావికి చిహ్నం. టఓడించబడినా; లొంగిపోని పట్టుదల ఈ నాటకంలో చక్కగా (ప్రదర్శించబడింది. నాటకం శల్చదృష్ట్యా ఆంత ఉత్తమ మయినది కాకపోయినా, రంగస్థలంమీద విజయవంతంగా చాలాసార్లు (ప్రదర్శించ బడింది.

జ్యోతిరింద్రనాథ్‌ (వ్రాసినతరవాత నాటకం '"నరోజిని" (1816) అనే విషా చాంఠనాటకం. దేశభ క్రికి. పితృభక్రికి నంఘర్షణ దీవిలో చక్కగా చిత్రించ బడింది, ఇతివృత్తం చమత్కారంగా తీర్చి దిద్దబడింది. దీనిమీద మైకేల్‌ మధు సూదన్‌ ద త్తుయొక్క “కృష్ణకుమారి” (పఠావం, యూరిపిడేస్‌ (90౧09:6ఆ) వ్రాసిన “ఇఫిగెనయ్యా ఇన్‌ బౌలిస్‌' (100%60613 19 తీళ113) యొక్క (ప్రభావం ఈనదిడుతుంది. జ్యోతిరింద్రనాథ్‌ [వ్రాపినరూసకాలలో దీనికి ప్రచారం బాగా వచ్చింది* దీవివి “యా(త్ర* ్రదర్శనావికి అనుకూలంగామౌార్చి, వంగదేశం చాలుగుమూలలా ఎన్నోసార్లు ప్రదర్శించారు. ఇతని రెండోఫార్పు “ఏమన్‌ కర్మ

కే ఇది గుజరాతీలోకి అమవదించబడింది. రా

రంగస్థలం 258 ఆర్‌ కర్పోనా" ((ఆలాంటిపని మళ్ళీ చెయ్యను. 1871) రంగన్థలంమీద బాగా: రాణించింది. దీవిపేరు *అలీక్‌ బాబు” (నకిలీబాబు.1800) అవి మార్చి, తరవాత చాలా(ప్రదర్శనాలు ఇచ్చారు. వంగభాషలోఉన్న ఫార్పులలో ఇది మంచివాటిలో ఒకటి. ఆనభ్యతగావి, ఆనావళ్యక మైన అవహేళనగావి దీవిలో లేదు.

ఇతని 'ఆ(కుమతి' (1870) అనే నాటకంలో (_పేమకి కుటుంబగొరవానికి మధ్య నంఘర్షణ ఇళివృ త్తం. రాజస్టాన చర్మితలోనుంచి ఈ కథ (గహించదిడి౦ది, చిత్తూరు మహారాణా (పతావపింహుడి కూతురు, మొగలు పొదుషా అగ్బరు కుమా రుణ్జి (పేమించడం దీవిలోవి కథ. అగ్బరు (ప్రతాపపింహుల రాజకీయసంఘర్షణ ఈకథకి నేసథ్యం. “అృకునతి' రంగస్థలంమీద అద్భుతంగా రాణించింది. దీవి: తరవాత జ్యోతిరిం[దనాథ్‌ వ్రాసినది "*మానమయి"' (1880) అనే నంగీత రూసకం. దీవి'పేరు తరవాత 'పునర్వసంత'మని మార్చబడింది (189%). ఇంగ్లీషు, లోని *ఎ మిడ్‌నమ్మర్‌ నైట్స్‌ (డ్రీమ్‌ (4 కెజీ16ంంంుయం? 10684 00620) అనే నాటకంలోమంచి దీవి ఇతివృత్తం (గహించదిడింది.

దీవితరవాత, ఇతను (వ్రాసిన నాటకం'పేరు “న్వస్నమయి”. పదిహేడోళశాన్లి చివరిరోజులలో వంగదేశంలో జరిగిన ఒక సన్నివేశాన్ని ఆధారంగాచేనుకొని ఇది [వాయబడింది. వంగదేశం దక్షిణ-పశ్చిమభాగావికి చెందిన ళోభాపింగ్‌, రహీంఖాన్‌ అనేవాళ్ళు కలిపి మొగలుసాృాామాజ్యంమీద తిరుగుబాటు చేశారు. ఈ తిరుగుబాటులో వీళ్ళు ఉత్తరంగా పయాణంచేసి, బిర్వ్వాన్‌రాజా అయిన కృష్ణ రామ్‌రాయ్‌వి ఓడించి హత్యచేశారు. శోభాపింగ్‌ రాజ్నపాసాదాన్ని ఆక్రమించు కొవి. రాజకుమారిక సత్యవతిని బంధించాడు. తరవాత ఆమెని వాడు బలాత్క శించగా, సత్యవతి బాకుతో పొడిచి ళోభాసింగ్‌ని చంపివేసింది. “న్వన్నమయి" నాటకావికి ఇతివృత్తం ఇది, ఇది కేనలం ఐతిహాపిక కథ అనలేము. ఇందులో కల్పనకి తావు ఎక్కువ. అయితే, ఇంతకిపూర్వం ఇతను (వ్రాసిన నాటకాలకం టె ఇది భిన్స౦గా ఉంటుంది. పృాతపోషణ బాగుంది. కవితాపదార్థంకూడా కొంత ఎక్కువ అనే చెప్పాలి. ఈ విషయాలలోను. కథానస్తువుని తీర్చి దిద్దడంలోనుః రచయితయొక్క- తమ్ముడి'పప్రభాపం ఇందులో కనదిడుతుంది అనవచ్చును, ముఖ్యంగా ఈ నాటకంలోఉన్న కావ్యభాగాలు, హాన్యసన్ని వేశాలు తమ్ముడి రచన లనవచ్చును. న్వస్నమయి తరవాత, జ్యోతిరింద్రనాథ్‌ (వాసినవాటిలో “పొతే విపరీత్‌* (1806) అనే ఫార్సు. రెండు సంగీతనాటికలు (1800), ఆతవి

లై5్‌డీ వంగ పాహిఠ్య చర్విత న్వకపోల కల్పితాలు, వీటికం పెగ ఆతనుచేసిన అనువాదాలసంఖ్య చాలా ఎక్కువ. నంస్కృత ౦లో ఉన్న అన్నీ ముఖ్యరూపకాల్ని, ఆరోజులలో నే బయటపడిన భాసుడి నాటకాల్ని. సేక్స యరు (వ్రావిన జూలియస్‌ సీజర్‌ ($01138 022౯ నాటకాన్ని ఇంకో ఇంగ్రీషునాటకాన్ని అనువాదం (18891004) చేశాడు. (ప్రెంచి భాష లోనుంచి ఓ నాటకొన్ని (మోలియల్‌ (వ్రాసినదాన్ని) *“హళాత్‌ నవాట్‌" (1881) అనే పేరుతోను? ఇంకోనాటకాన్ని “దాయే పోడే దార్యగహ'" (1802) అనేపేరు తోను ఆమవదించాడు.

ఎన్నోవ్యాసాలు 'వ్రాళాడు, (పెంచిభాషలోనుంచి చాలా అనువాదం చేశాడుః ఇంగ్సీషులోనుంచి కొంత, మరాఠీలో నుంచి కొంత అనువాదం చేశాడు. వంగపాళ కులికీ, మొపాసాం మొదలయిన (పెంచి రచయితల్ని మొట్టమొదటిసారిగా సరి చయం చేపినవా డిరనే.

విజనుయిన ఉ_శ్రేజనాపూర్వకమైన నాటకాన్ని (వ్రవేశ పెట్టినవాడు ఉపేందనాల్‌ దాసు. 'ది (గ్రేట్‌ నేషనల్‌ థియేటర్‌” (1875-1876%లో ఇతను నటుడు, దిగ్ద్గర్శ కుడు. 1876 డిసెంబరులో అమలులోకివచ్చిన చట్టానికి (నాటకప్రదర్శనాల్ని అదుపులో పెట్టడానికి వచ్చినది) ఇతను (వ్రాసిన 'హేశనరచనయే కారణం. "శరత్‌ సరోజివి" (1874), “నురేంద్రవినోదివి' (1875) ఆనే ఇతని వాటకొలు,.. దేశ భి భావనకి, (ప్రేమకి సంబంధాన్ని కల్పించాయి. అద్భుతొానహాలయిన సవ్ని వేశాలు ఎన్నో ఉన్నాయి. ఈ రెండునాటకాలూ రంగస్థలంమీవ బాగా రాణించాయి. వీటిలో రెండోది (ప్రజల్ని వాగా ఆకర్షించింది. ఇంకోనాటకం ఇతనిది, "దాదా ఓ అమి" (187) అనేది, ఒక అంగ్ల నాటకంమీద (850లుల ౨111 ఇథే 1) ఆధార పడిన దీనివి, దాసు ఇంగ్లండులో ఉండగా (వ్రాశాడు. మొత్తంమీద ఇతను రంగ స్థలానికి నూతనో _శ్రేజాన్ని కలిగించాడు.

పడ్యం [వాయడంలోను, గద్యం (వ్రాయడంలోనుకూడా సమాన చాకచక్యం చూపించినవాడు రాణ్‌ కృష్ణరాయ్‌. వీటిలో తారతన్యూన్ని గుర్తించాలంటే. పద్యం వ్రాయడంలో ఇతను గద్యం వ్రాయడంకం టె నిపుణుడు అవి చెప్పాలి. ఇతవికి (ప్రతిభ ఉంది. కౌవి, సాధనకి తగిన అవకాశాలు లేకసోయాయి. చదువు చాలా తక్కువ చిన్నతసంనుంచీ, (వ్రాతవల్ల జీవించవలవి వచ్చింది. ఇదిఆ రోజు లలో చాలా కష్టం. దితకడానికి కొవలవినంతమా(త్రమైనా దీవివల్ల డొరకవిరోజులు అవి. రాయ్‌ ఒక నాటకళాలని విర్వహించాడు దానిలో బాలురు. న్రీలప్యాతల్ని

రంగస్థలం లర్‌ ఛరించేవాళ్లు. ఇతనినాటకొలలో చాలాభాగం రంగన్థలంమీద (ప్రదర్శించడంకోనం (వాసినవే. ఇతని ఉదా త్తనాటకాల ఇతిన్ఫ త్తాలు పురాణాలలోనుంచి (గహించవిడి నవే. ఈవిధంగా ఇతను రంగస్థలాన్ని, *“యాత్ర' (ప్రదర్శనాలస్థాయికి తీసుకొని వచ్చాడవి చెప్పవచ్చును

రాయ్‌ మొట్టమొదట, “*నత్సినత" (1875), “*నాట్యసంభవ్‌” (1876 అనే రెండు నంగీతనాటకొలు (వ్రాశాడు, వీటిలో మొదటిది సావ్మితీ నత్యనంఠతుల కథ మీద ఆధారపడింది. రెండోది, భరతముని రూవకాన్ని నృష్టించిన కథకి నంబం ధించినది. వీటితరవాత ఇతవి పొరాణికాలు నచ్చాయి. వీటిలో ఐదు నాటకాలు రామాయణంమీద ఆధారపడిఉన్నవి. రెండింటి ఇతివృ త్రాలు ఇతిహాసానికి నంబం ఛించినవి, ఈ నాటకొలన్నీ రంగస్థలంమీద బాగా రాణీంచాయి. “ప్రహ్లాద చరిత్ర" (వజల ఆదరాన్ని విశేషంగాపొంది, రంగన్థలంమీద ఈవిషయంలో చరిత్రని నృష్టించింది. ఇవికొక, ఇంకా ఇరవైదాకా హాన్యసంబంధమైన లఘు రచనణు చేశాడు. *'హరధనుర్భంగ' నాటకం (1881లో, విషమపాదాలణుఉన్న గీతికా లేదాన్ని నవేశపెట్టాడు. ఈ నాటకాన్ని ఇతను ఒకవారంలో (వ్రాశాడు. ఈ గీతికా భేదం తరవాత గిరీశ చంద్రఘోష్‌ చేతులలో పరిణతి పొందింది. వంగ రంగస్థలం మీద, ఉర్దూ ఫార్చీకథలు ఇతివృ త్రాలుగాఉన్న నాటకాల్ని ఇతను (ప్రచారంలోకి తెచ్చాడు.

గీతికారచనలో రాజ్‌ కృష్ణరాయ్‌ పిద్ధహస్తుడు, ఇవి అల్లడంలో ఆలనట ఎర గవివాడు, ఇంచుమించుగా ఇతను (వ్రాసిన గీతికావ్యాలు ఇరవైదాకా ఉన్నాయి, ఇవిగాక ఇతను రామాయణొన్ని, మహాభారతాన్ని అనువాదం చేశాడు. కొన్ని సంవత్సరాలు “వీణ” (1885) అనే పద్య పత్రికని నడిపినాడు. కొన్ని నవలలు (వ్రాశాడు, గద్యపద్యాలలో కొన్నికథలు (వ్రాశాడు. విషనుపాదాలఉన్న గీతికా భేదాన్ని సృష్టించి. వద్యరచనలో పరిశోధనలు సాగించాడు. వచనపద్యాలు వాయ డంలో కృషిచేశాడు. రాయ్‌ భావాలుతన్న మనిషి. కాని, తన తెలివికేటల్ని పూర్తిగా వినియోగించడావికి అతనికి అవకాశం చిక్కలేదు పాపం ॥

వంగ రంగస్థలంమీద నటుడిగా. నాటికకర్తగా గిరీళ్‌ చంద్రఘోష్‌ (18444 1911) చాలా గొప్పసేరు నంపాొదించాడు. సార్వజనీన రంగస్థలం (ప్రదర్శనాల్ని ఇన్వడం (ప్రారంభించింది (డిపెంబరు 1872) మొదలు, ఇతనికి దానితో నందింధం ఉంది, దీవితరవాత దియలుదేరిన (ప్రతి నాట్యశాలతోమ, ఇతనికి ఎప్పుడో

ల్‌ 6 వంగ సాహిత్య చర్మిత ఒకప్పుడు నందింధం ఉందనే చెప్పాలి. వ్రతిభావంతుడయిన నటుడిగా ఇతనికి "పేరు వచ్చినవెంటనే, వాటి (సేకకుల అభిరుచుల్నిబిట్టి బంకించంటదచటకీ కాల్ప, విక నవలల్ని. మైకేల్‌ మధుహాదన్‌ దత్తు సద్యకావ్యాల్ని. రూపకాలుగా తీర్చి దిద్దవలవిన ఆవసరం ఇతవికి కలిగింది. (1878-1875). 1877 లో చిన్నచిన్న సంగీఠరూపకొల్ని వ్రాయడం మొదలుపెట్టాడు 1801 నుంచి ఉదాత్త సాటకరచన ప్రారంభించాడు. ఇతని మొదటి సొంత నాటకంపేరు 'ఆనందరహో' అవి. దీవివి ఐకిహాసిక నాటకం అని పిలిచాడు. ఇందులో చరిత్రా, నాటకత్వం-రెండూకూడా తక్కు వే. రంగస్టలంమీద అంతగా రాణించలేదు ఈ నాటకం. తరవాత పొరంాణిక నాటకాల్ని (వ్రాయడం (ప్రారంభించాడు ఘోష్‌. వాటిలో “రావణ్‌ వధ్‌' (1881) మొదటిది, (క్రమక్రమంగా ఘోష్‌ నాటకాలలో భక్తికి (ప్రాముఖ్యం హెచ్చి, నాటకీయత దెబ్బతినేస్టితివరకు వచ్చింది. ఇతను అవకారపురుషులమీన, మహా త్ములమీద ఎన్నో నాటకాలు (వాకాడు (1884.“80%), వీటిలో “*బుద్ధదేవ్‌ చరిత్‌” (1885) గొప్పది. దీవి కథావిధానం, ఎడ్విన్‌ ఆర్నాల్డ్‌ (2412 గశఇం!4) వ్రాపిన “జైట్‌ అఫ్‌ ఏషియా” (1180101812). మీద అధారవడిఉంది. దీవితరనాత, కొన్ని నాటకౌల్ని కుటుందిజీవికంమీద, పుంణ గాథలమీద (వ్రాశాడు. వీటిలో “ఫ్రపుల్ల” (1891) అనే నాటకం జనుల్ని బాగా ఆకర్షించింది. కుటుందిజీవితం లోని విషాదవిషయాలు దీనిలో అత్యధికంగా వర్ణించదబడడంవల్ల, (ప్రజలు కన్నీళ్ల కార్చినా, నాటకరమణీయత నశించింది. ఘోష్‌ (వ్రావిన నాటకాలలో చిట్టచివరివి, దేశభక్తి (ప్రపూరితాలు, నమకాలికమైన న్వదేశీఉద్యమం వీటికి (ఫపోత్సాహోన్ని ఇచ్చింది. దాని (ప్రతిబింబం వీటిలో కనబడుతుంది. వీటిలో (ప్రాధాన్యం వహిం చిన భావం క్రోధో(దేకంతోకూడిన కార్యకలాపం కొదు. సం్యవ్రదాయపిద్దమైక ఓర్చు, ఈ నాటకాలలో [ప్రదర్శితమైనది, ఈ సందర్భంలో వివేకానందుడి (ప్రభావం కనబడుతుంది.

"ఘోష్‌ విర్విరామంగా నాటకాలు (వ్రాసినవాడు, ఇంచుమించుగా ఇవి ఎనథై దొకొ ఉన్నాయి. ఇతని నటనాకౌశలంచేత, అవన్నీ రంగస్థలంమీద పేరు పొందాయి. (పేక్షకులికి ఏమికావాలో ఇతనికి బాగా తెలుసును. హృదయాన్నిశాకే కథతో, ఇక్కడా అక్కడా కొన్త హాన్యంతో, నరియైన స్థలాలలో పాటలతో ఉం'పే చాలు, నాటి (పేకకలోకంలో నాటకం ర కక్తికట్టడావికి. ఘోష్‌నాటకాలు ఇలాగే ఉండేవి, సామాజికులలుద్ధిని అంతగా వాధపెళ్లువి కావవి, సంస్కర

రంగస్థలం " లక? చాన్నిపొందినపాందూమతం, విద్యావంతులయిన వంగీయుల్ని ఆకర్షించిన శోజులవి అని మరిచిపోకూడదు,

ఘోష్‌ (వ్రాసిన సాంఘికనాటకాలలో, కలకత్తాలోని మధ్యతరగతికం జె ఈక్కువస్థితిలోఉన్న జనుల జీవితవిధానం. ఇతివృ త్తంగా కనబడుతుంది. కాని, వాళ్లజీవితంలోని లో లోతుల్ని ఘోష్‌ (ప్రదర్శించలేదు. ఆవి ఆతనికి అందలేదన వచ్చును. వాటి ఆంచుల్నిమాతం అతను న్పృంచాడు. దుః ఖాంతనాటకాలు, ఉత్రేశానాత్మకంగా కనబడతాయి. మధ్యతరగతికుటుంబాలలోని నిజమైననమన్యలు వ్యక్తుల ప్రవృచ్తులలోఉన్న ముఖ్యలక్షణాలు, ఆశయాలు, అపోహలు ఘోష్‌ చి్నితించలేకపోయాడు, 1టిక్కెంట్టుడబ్బులు కిట్టుబాటు కావాలి అనుకొనే పేక్షకుల ఆడరాన్నిపొందే రంగస్థలంకోసం ఘోష్‌ నాటకాలు (వాళాడు. మనం ఈదృష్టితో చూ స్తే, ఘోస్‌నాటకొలు ర ంగస్థలంమీద రొణీంచాయి అనే చెప్పాలి.

శ క్రిసామర్ధ్యాలలో కొంత తేడాఉన్నా, ఘోష్‌లాంటివాడే అన్ఫుత్‌ లాల్‌ బోస్‌ (1858-1829) కూడాను. సార్వజనికరంగస్థలంతో (ప్రారంభంనుంచి ఇతనికీ నంబంధం ఉంది, ఆ సందింధాన్ని చివరిదాకా ఇతను కొనసాగిందాడు. నటనలో, రచనలోకూడ టోస్‌ హోన్యనాటక(ప్రియుడు,. జ్యోతిరింద్రనాభ్‌ తాకూర్‌(వాసిన ఫొర్సుల్యవ్రభావం ఇతవిమీద పడింది. కావి, ఇందనాథ్‌ బెనర్జీ రచనలలోఉన్న మోటుకనాన్ని ఇతను గుర్రించకపోలేదు. రంగస్థలహాస్యాన్ని సాధుమార్గంలో నడిచేటట్లు చేపినవాడు, మొ త్రంమీద టోస్‌ అనే చెప్పాలి. టోస్‌ (వావిన ఒకటి రెండు ఫొర్సులు, మోలియర్‌ (14011లా6) రచనలమీద ఆధారపడిననని చెప్పాలి. “కృపణేర్‌ ధన్‌” (లోభివాడి ధనం_1800) అలాంటివాటిలో ఓకటి. ఇది లావరే” (147826) అనేదావిమీద ఆధారపడినది. "చోరేర్‌ ఉవర్‌ ఒ'ట్‌ పాడీ (దోచుకో బడిన దొంగ-1876) ఆవేది "బొకాషియో” (3006620610) రచనమీడ ఆధారపడిన రచన. మిగిలినవాటి ఇతివృ త్తాలన్నీ, ననుకొలిక నంఘటనలమీడ ఆధారపడినవిం నంఘంలోఉన్న అనహజపరిస్థితుల్ని, అత్యాచారాల్ని, వివిధవ్య క్తుల విచ్శిత్రవృ త్తుల్ని ఇతను తనఫాక్సులలో చక్కగా చి(త్రించాడు. ఇలాంటివాటిలో "వివాహ విభ్రాట్‌ (1884) విలక్షణమైనది పాళ్చాత్యసంస్కృతిని సరిగా జీర్ణంచేసుకోని, అర్ధ విద్యావంతులయిన యువ వంగదేశస్థుల ఆచారవ్యవహారాలు ఇందులో చమ త్కారంగా చ్విత్రించదిడ్డాయి. ఇలాంటి యువతీయువకులు, పాశ్చాత్యనంస్క్యృతిని అనుకరిస్తూ ప్రవర్తించినా, వాళ్ళ తల్లి దండ్రులున్మూతం, కట్నం కానుకలు మొద

కె?

258 నంగ సాహిత్య చర్మిక లయినవాటికోనం తాష్య్తతయపడడం నునోహరంగా (ప్రదర్శించబడింది. కొత్తగా ఇంగ్లండుమంచి తిరిగినచ్చిన 'పెళ్ళీడు కొడుకుకి బాగా కట్నం నంపాదించాలని ఒక తండ్రి, పెళ్ళికూతురు తండ్రితో సాగించే మంతనాలు ఇందులో కళ్ళకి కళే టట్లు వర్షించబడ్డాయిః

టోస్‌ కొన్ని కొల్పనిక రూపకాలుకూడా రచించాడు. వీటిలో మొట్టమొదటిది “హీరక్‌ చూర్ణ (వజ్రపుపొడి-1875). ఇది సమకాలికమైన ఒక నంఘటనమీద ఆధారవడినది. అప్పటి బరోడా గైక్వాడు. ఇంగ్లీము రెసిడెంటుని చంపాలని, పానపాాతలో వజపుపొడి ఉంచడం దీవి ఇతివృత్తం. దీనవితరవాత ఇతనువ్రాసిన కాల్బనిక రూసకాలలో హాన్యరపానికి ప్రాముఖ్యం అధికం. ఏటిలో “ఖాస్‌ దఖల్‌* (1%11%). 'వవయౌనన్‌'” (1018) ఆనేవాటివి పేర్కొనవచ్చును.

గిరీక్‌చంద్రఘోష్‌ నాటకాలలోఉన్న గాంభీర్యం. బోస్‌ నాటకాలలో కన బడదు, టోస్‌ సందేశాన్ని అందజేసే దేశికుడుకాడు. (పేశ్షకుల్ని ఆనందింపజేసే వాడు. కౌవి. ఇతవి హోన్యనాటకొలు (ప్రజలమీద కొంత (ప్రభావం చూపించక పోలేదు.

'ఘోమా, బోసూ రంగస్థలంమీడ ఉచ్చస్థితిలో ఉన్నప్పుడు, రవీంద్రనాథ్‌ తాకూర్‌ ఈమ గృహాంగణంలో ఏర్పాటయిన రంగస్థలంమీద సొంఠనాటకాల్ని చేయిస్తున్నాడు. నంగీతరూపకాల్ని. గంభీరనాటకాల్ని ఆయవ రచించడమే కాపండా. నటుడిగాకూడా తన నాటకాలలో పాల్గొనేవాడు. రచనలో (ప్రదర్శనలో తొకూర్‌ నాటకాలు, నమకాలికనాటకాలలో ఉత్తమ్యశేణికి చెందినవి. కాని, ఈ నాటకాలలో “రాజా ఓ రాజి (1989) అనే నాటకంతస్ప, మిగిలిన లాకూర్‌ నాటకాలు ఏవీ సొర్వజవిక రంగస్థలంమీద, తరవాక చాలాసంవక్సరాలదాకా, (పద రృించబడలేదు. “రాజా ఓ రాణీ" (రాజూ, రాణీ నాటకం రంగస్థలంమీద బాగా ప్రచారాన్ని పొందింది. కావి, ఈ (పచారం పామాన్య_పేక్షకులవరకు పాకలేదు, ఈ నాటక(ప్రదర్శనంతో కలకత్తాలో రంగనిర్వహణంలో ఉ త్తమపద్దతులు నెల కొల్పవిడ్డాయి అవి చెప్పవచ్చును. కాని, ఈవద్దతులు చాలాకాలం అమలులో లేవు. కాకూర్‌ నాటకాలు సార్వజనిక ర ంగస్థలంనుంచి వెంటనే వైదొలగడమే ఇందుకు కారణం. మరో ఇరవైఐడు నంనత్సరాలదాకా. అవి ఈ రంగస్థలం మీదికి రాలేదు. నటుడిగా లౌకూర్‌ (ప్రభావం సనుకాలికనటులమీద ఎలాపడిందో, అమర్‌ లాల్‌ బోస్‌ తన *“అమృతమదిర” (1808) లో ఒకపద్యంలో వివరించాడు.

రలిగ వలం 259

డి. ఎల్‌. రాయ్‌ (1868-1918)గా (ప్రచారావ్నిపొందిన ద్విజేంద్రలాల్‌రాయ్‌ (వభుత్వోద్యోగి. న్యవసాయపద్ధతులనుగూర్చి శిక్షణ పొందడంకోనం (ప్రభుక్యం ఖరనివి (వీటన్‌ పంపించింది. నాటికక ర్తగా ఇతను టోస్‌ అడుగుజాడల్ని అనున రించాడు. ఇతని మొట్టమొదటిరచన “కల్కి అవతార్‌” (1805), పిల్లల ఉయ్యాల పాటల ఫక్కీలో నడిచింది దీవిలోవి గీతికారచన. కొన్ని హోన్యగీతాలుకూడా ఉన్నాయి. రాయ్‌ (వ్రాసిన తరవాతి నాటకాలలోకూడా ఈ హాన్యగీతాలు కనదిడతాయి. ఇవి నాటకంలో ఆకర్షకాలయిన విషయాలేకాకుండా, రాయ్‌ రచించినవాటిలో కొంత శాశ్వతత్వం కలవికూడాను. రాయ్‌ వ్రావిన మూడు గంఖీరనాటకాలఇతివృ త్తాలు, రామాయణ మహాభారతాలలోనుంచి (గ్రహించ దిడ్డాయి. వీటిలో రెండు రామాయణనాటకాలు. ఒకటి మహాభారతనాటకం. మహాభారతం లోనుంచి కథవి తీనుకొవి[వ్రాసిన నాటకం పేరు “భీష్మ '(ఇది రచయిత మృతి తరవాత 1818 లో వ్రచురించబడింది. *“పాషాణి' (1800). *నీతఈ' (19802) అనేవి రామా యణనాటకాలు. వీటిలో మొదటిది, ఠాకూర్‌ (ప్రచారంలోకితెచ్చిన న్వచృంద చృందస్సులో రాయ్‌ వ్రాళాడు. *పొషాణి” అహల్య కథ, ఇంద్రుడు ఈమెని నం చేసుకోవడం అనే కథవి, రాయ్‌ చాలా నవీనంగా తీర్చిదిద్దాడు. పాత్రచితణంలో గిరీశ్‌ చంద్రఘోష్‌ (సభావం కనబడుతుంది. పొటలు, రవీంద్రనాథ్‌ లాకూర్‌ రచనలికి అనుకరణలు. రెండోరామాయణనాటకం “సీకి, అంత్యప్రానఉన్న ఛందస్సులో సాగిన ఈరచన, రాయ్‌ రచనలలో అత్యు త్తమమైనదని చెప్ప వచ్చుమ,

“కారావాయ్‌' (1908)వి, “సోరాబ్‌-రుస్తుమ్‌. (1800)వి నాటకాల అనడం కంటె, నాటక పద్యకావ్యాలు అనడం ఉచితం. *తారావాయ్‌” కథ, రొజప్మక చర్మితలోనుంచి (గహించబడింది. రెండు రచనలలోను పాటలు చాలా ఎక్కువ, “హోగ్రాల్‌-రుస్తుమ్‌'లో ఇవి మరీ ఎక్కువ, దీవిమీద రవీంద్రనాథ్‌ తాకూర్‌[ప్రభావం చాలా ఉంది, మూలకథలోవి విలక్షణవాతానరణం తీసుకొవిరావాలని రాయ్‌ (పయ త్నించినస్లే కనదిడదు.

రాయ్‌ మిగిలిననాటకాలన్నీ వచనంలో ఉన్నాయి. కథలన్నీ రాజపుత చర్మిత లోమంచి తీసుకొన్నవే. ఉపేం్యద్రనాథ్‌ దానుయొక్క రెండు నాటకొలప్రభావం బాగా కనబడుతుంది. కొన్నిపొటల నంగితరచనవి, పొళ్చాత్యనంగీకాన్ని అననరించి రాయ్‌ స్వయంగా (రాయ్‌కి నంగీతంలో (ప్రతిభ ఉండి) కల్పించాడు. వీటి (ప్రచా రానికి ఇదికూడా కొంత కారణం, రంగస్థలంమీద ఇని బాగా రాణీంచాయి

260 వంగ సాహిత్య చరక అభాస చారితికనాటకొలయిన ఇవి, దేశభ క్రిప్రపూరితాలయి ఉండడంవల్ల (ప్రజల్ని బాగా ఆకర్షించాయి. రాయ్‌ చార్మితికనాటకాలలో “షాజహాన్‌ (1910 ఉత్తమ మైనది. నాటకక_ర్తగా అతనికిఉన్న లోపాలు దీనిలో తక్కువ. రంగస్థలంనుంచి, ఆలభాన విషాదాంతనాటకాల్ని, అర్థరహిత ధార్మికనాటకాల్ని తప్పించిన ఘనత రాయ్‌ నాటకాలికి దక్కిందని చెప్పక తప్పదు.

ఓక కలకత్తా కాలేజీలో రసాయనశళాస్త్రాచార్యుడయిన క్షీరడ్‌ (ప్రసాద్‌ విద్యా వినోద్‌ (1808-1027) నంగీతరూవకాలు వాసి 1895 లో నాటకరచయితగా ప్రారంభించాడు, వీటిలో ఒకటి “ఆలిబావా* (1807) అనేది. ఇది అందరికీ తెలినిన *ఆరేవియన్‌ నైట్స్‌ (4౯౫0128 212813) లోనుంచి (గ్రహించిన కథ. ఈ నంగీతరూనకం గొన్ప (ప్రచారంలోకి వచ్చింది, యాభై ఏళ్ల తరవాతకూడా దీవి ఆకర్షణ తగ్గలేదు. “యాత” నాటకాలలో కనిసించే హాన్యప్యాతల్ని మళ్ళీ తీసు కొనివచ్చి. నంగీతరూవకంలో కొ త్తరూసంలో (ప్రవేశ పెట్టాడు. నంగీఠతం (పూర్ణ చం(ద్రఘోస్‌), నాట్యం (నృ పేర్యదచండద్రటోప్‌) దీవికి చక్కగా అనురితన్నాయి. సార్వజనికరంగస్థలంమీద ఈ నాటకం _ప్రఖ్యాతికి వచ్చింది.

విద్యావినోద్‌ ఎన్నో నాటకాలు (వ్రాశాడు. వాటిలో సంగీత, చార్మితిక, కాల్ప విక, హోన్యం భ_క్తిపధాననాటకాలు ఎన్నో ఉన్నాయి. సాంఘకనాటకం [వ్రాయ లేదు. తన నాటకాలలో కథని తీర్చి దిద్దడానికి ఇతను ఎక్కువసయత్నం చేశాడుం భక్తివధానాలయిన నాటకొలలో, పౌరాణిక నాటకాలలో ధార్మికదృష్టికి పాధా ఈరణంగాఉండే (ప్రాముభ్యాన్నీ తగ్గించి, కాల్పనికదృష్టికి (ప్రాముఖ్యం ఎక్కువగా ఇచ్చి, నాటకధర్మాన్ని రక్షించాడు. మంచినేర్పుతో ఒకవై పు గిరీశ చంద్ర ఘోష్‌ని, ఇంకోవైపు రవీంద్రనాథ్‌ కాకూర్‌వి అనుకరించాడు. ఘోష్‌ని నాటకిల్పం విషయంలోను, తాకూర్‌ని కథాకల్పన విషయంలోను అనుసరించాడు. *రఘు వీర్‌” ఇతని నాటకాలలో ఉత్తమమైనది (1808). ఇతని మొదటినాటకం “పూల్‌ శయ్య?” (1894) ఆభాన చార్వితికనాటకం, రవీంద్రనాథ్‌ ఠాకూర్‌ తన నాటకాలలో ఉపయోగించే ఛందస్సుని విద్యావినోద్‌ అనుకరిందాడు- ఇతని చివరినాటకం "రత్నేశ్వరేర్‌ మందిరే' (రత్నేశ్వర్‌ గుడిలో 1822) అనేది. అన్సుడే కొత్తగా వచ్చిన సినీమాశిల్పాన్ని ఇతను (గ్రహించాడు, ఆ (వ్రభానం దీవిలో న్ఫుటంగా కనబడుతుంది. దీవికథ న్వకపోల కల్పితం.

డై] కాల్చనిక రవులు నంస్కృత కాలేజీకిచెందిన విహారీలాల్‌ చ్యక్రవర్తి (1884-1804) తనంతటతానే (ఫ్రలోధితుడై కవిత్వం (వ్రాయడం (ప్రారంభించాడు. ఇందుకు బాహ్యపేరణ ఏమీ లేదు, చక్రవర్తి కలకత్తాకి చెందినవాడు. ఇతను సంస్కృతాన్ని పాండిత్య దృష్ట్యాకాకుండా, సాహిత్యదృష్ట్యా చదివాడు. నంన్కృతకావ్యాలం'పే ప్రీతి ఎక్కువ, ఇతనిమీద వాల్మీకీ కొళిదానుల్మపభానం పడింది. ఇతవికి ఇంగ్లీషు వచ్చును గాని. ఆది ఎక్కువగా స్కూలులో చదివింది కాదు. ఇది మంచికే వచ్చింది అనాలి. మైకేల్‌ మధుసూదన్‌ దత్తువి, ఇతరుల్ని. ఇంగ్లీవుకవిత్వం దిగ్భాంతుల్నిచేసినట్లు ఇతన్ని చేయలేదు. చృక్రవ_్షికి (ప్రాచీన వంగకవుల రచన అతో గాఢమైనపరిచయం ఉంది. ఈ కారణాలన్నీ చ(క్రవర్ధిని తన ననకాలిక కవులలో విశష్టుజ్జీ చేశాయి. అన్యవహిత పూర్వులనంగతి చెన్సనే అక్కరలేదు, చక్రవర్తి మొదటిపున్తకం, నూరుపాటల సంకలనం. (ప్రొచీనపద్దతిలో నడి చింది దీవిరచన. తరవాత “పూర్ణిమ” (1858) అవే నృతికవిస్థాపించి నడిపాడు, ఇది ఆగిపోయినప్పుడు, “ఆటోధ్‌ఐంధు' ఆనే సతత్రికని (ప్రారంభించి నాలుగేళ్ళు (1888-1889) సాగించాడు. ఇతవి రచనలు మొట్టమొదట ఈ ప్యతికలో వెలు వడేవి. “ఐంధువియోగ' (188%) అనే నాలుగధ్యాయాలకావ్యంలో కవి తన (వ్రథమభార్య న్మృతికి, ముగ్గురు బాల్యమ్మితుల స్మృతికి అకుతర్పణ చేస్తాడు. డీవిలోని పద్యాలు, ఈశ్వర్‌ చంద్రగుప్త రచనల ఒరవడిలో ఉన్నాయి. కాని, కవి వ్యక్తంచేసిన న్వదేశాలిమానం, తన (ప్రాంతంలో ఇయలుదేరిన కవిత్వంమీడి (యేమ, వీటి విశష్టలక్షణాలు, ఆదేసంవత్సరంలో (1868) కవి, "ంపేమ్‌ ్రవా హివి' అనే ఇంకోకాన్యాన్నికూడా (ప్రచురించాడు. శైలిలో మొదటికావ్యానికీ, లెండోకావ్యావికి అంతగా భేదం లేకపోయినా, రెండోదావిలో ఒక (ప్రత్యేకగుణం కనబడుతుంది. జీవితంలోను, (పేమలోను విరాశోవహతురైన కని, కవిత్వంలో దానివి వ్యక్తంచేసి తృ _ప్తపొందుతాడు, అంతరంగంలో జ్యోతి వెలిగినన్సుడు కవి ఈవిధంగా అనుభూతిని పొందాడు.

£౮2 వంగ పాహిఠ్య చరిత్ర

“విశ్వమంతా ఇప్పుడు అ(గ్రాహ్యమైన కిరణవికరంలో వెలుగుతోంది హృదయం ఉవ్వెత్తుగాలేచి జయజయధ్వని చేస్తోంది. (క్రమ్మక్రమంగా లోక కోలా హలం మాటుమణిగింది; లలితమైన వేణునాదంమ్మాతం అంతా వ్యాపించింది అమృతసాగరంలో నా మనస్సు మువిగిపోతోంది; నా దేహం ఆనందాతిశయంచేత శేలిపోతోంది.”

హృదయంలేని స్టూలహస్తులయిన విమర్శకుల్ని, కారణాంతరాలదచేక (ప్రదా ఛానికివచ్చిన పద్యాలల్లే వాళ్లని, కవి నిశితంగా విమర్శించాడు. సంప్రదాయసిద్ద మైన మార్గంలోనడిచే, (ప్రతిభ లేవివాళ్ళవి కవి ఈవిధంగా నిరసించాడు,

“ఇకరులు కుడిచి విడిచినపా తని నాక్రేవాళ్లు వీళ్లు. వాళ్ళ సొంతం ఏమీలేదు. కాని, వీళ్ళు విరంకుకులు, వంగదేశనాయకులు, కవితాపథంలో వీళ్ళమనస్సు ఎప్పుడూ సంచరించి ఎరగదు. కావి, కవులు తమమార్గాన్ని అనుసరించాలి ఆంటారు వీళ్లు. అమృతస్వాదుక్వాన్ని జన్మంలో ఎప్పుడూ ఎరగని వీళ్ల, దాన్ని విక్రయించడానికి పిద్ధవడతారు.!

చక్రవర్తి మూడోకాన్యం “విసర్గ నందర్శన్‌" (186%) ఆనే ఎనిమిది ఆళ్వా సాల (గ్రంథం, 1887 నవంబరులో కలకత్తాని నాశనంచేసిన తుపాను కవి హృద యాన్ని కదిలించివేసింది. ఈ కావ్యంలో తన హృదయం ఎలా క్షోలించిందో కవి వర్ణించాడు. కాన్యం చతుస్పదులలో (వ్రాయబడింది. ఇందులో బేవి సాదానికి బేసి పాదంతోను, నరిపాదావికి సరిపాదంతోను ఆంత్యప్రాన ఉంది, శైలి సులభ మైనది. కవి ప్రయోగించిన ఛందస్సు, భావాఖివ్య కక్రికి తగినది, (పకృతి, మాన వుడు కాన్యరంగాన్ని పూర్తిగా ఆ(క్రమించగా, కవి నేపథ్యంలో ఉన్నాడు, దీవి ఛరవాత కవి (వ్రాపినకావ్యం *వంగసుందరి" (181%). దీవిలో కవి కాల్ప నికదృష్టి న్ఫృుటంగా కనదిడుతుంది. ద్వితీయము[దణం (౧880) లో 'సురవాల' అనే మూడో ఆశ్వాసంకూడా కవి (ప్రచురించాడు. ఇది దీనితరవాత బయలుదేరిన ఉదా త్తకావ్యానికి ఉపోద్దాత ప్రాయమెనది. సురబాల” మొదటి రెండు ఆళ్వాసాల కంటె, కవి ప్రతిభని స్పష్టంగా చూపిస్తుంది, కవి అసంతృ ప్త్పవి మొదటిఆశ్వానం వర్షిస్తుంది. రెండో ఆశ్వానంలో ఆనంతనుందరి. సర్వాంగసుందరంగా అభివర్డించ బడింది. మూడో ఆశ్వానంలో కవియొక్క “ఆప్రాప్తమనోహరి రూవం చితించ విడి౦ది. ఆమెను పొందలేవి,పియుడు, కుటుంబం బలపంతంమీద ఇంకోసిల్లవి పెట్స్‌ చేసుకొంటాడు. నాలుగుగోడలమధ్య యావజ్జీనం జీవించవలవి వచ్చినన్త్రీ

కాల్పనిక కవులు 268 నాలుగో ఆశ్వాసంలో మనకి కనబడుకుంది. రోజూ, చేపినసనులే చేస్తూ సంవత్స రాలు వెళ్ళబుచ్చుతుంది. విరామంలేని విసుగుకలిగించే ఈ జీవితంలోనుంచి విముక్త పొందడానికి పున్తకవఠనం (ప్రారంభించింది. కావి, గృహకృత్యాలలో నుంచి ఆవిడకి విముక్తి కలగలేదు. అన్సటికప్పుడే ఆలస్యం అయిపోయింది, తన ఇంటి కిటికీ లోనుంచి, నమీపంలోఉన్న పూరిగుడి సెలు కాలిపోతూ ఉం పే, నమ్మలేకుండా చూస్తూ ఉన్న బాలిక ఐదో ఆశ్వాసంలో కనబడుతుంది. నంస్కారంలేని వృద్ధుడికిచ్చి 'పెళ్ళిచేయబడీన బాలిక దురవస్థని ఆరో ఆశ్వానంలో కవి వర్శించాడు, మిగిలిన ఆళ్వాసాలలో కవి తన నిరాశాధావాన్ని త్యజించి. ఉత్చాహంతో విషయ వినరణం చేశాడు. తనభార్యని; నెచ్చెలిగా, (ప్రియురాలిగా, నంతానాన్ని (ప్రేమించే మాతగా తీర్చిదిద్ది కవి వర్ణించాడు.

చక్రవర్తి రచనలలో మిక్కిలి _పచారంలోఉన్న కావ్యం *శారదామంగళ్‌ (1473) కావ్యం. దీవి'పేరు కవికి ప్రాచీన వంగసాహిత్యంమీద ఉన్న మక్కునని కెలియజేపేవిధంగా ఉన్నా, దీవి శిల్పం, భానం అంతా నవీనంగా ఉంటుంది, ఇలాంటిది అంతకిపూర్వం ఎవళ్లూ ఎప్పుడూ (వ్రాయలేదు. “శారదానుంగళ్‌" యొక్క ఇతిన్ఫ త్తం, అసంపూర్ణంగా, అపరిపక్వంగా, బుద్ధికి అందీ ఆందనట్లుగా ఉంటుంది. తన ధ్యానంలో, భావనాబలంచేత తన ఆదర్శాన్ని రూపొందించాలనే కమిపయత్నం దీనిలో కనదిడుతుంది. కవి భావాలు ఆసరిజతంగా. అస్పష్టంగా ఉన్నాయి. భావన చంచలంగా, ఆవా స్తవికంగా, ఏర్పడుతూ ఏర్పడుతూఉన్న ఇంద్రధనున్సులోని రంగులులాగ పలచగా ఉంది, ఆనందంమా[తం కవి హృద యాన్ని పూర్తిగా వశం చేసుకొంది. ఇవన్నీకలిసి, “ళారదామంగళ్‌” కౌవ్యాన్నిం శైలిలో ఎగుడుదిగుడుగా, అక్కడక్కడ అవ్యక్తంగా, కొన్నిస్టలాలరో ఆర్థం కాకుండా ఉండేటట్లుచేశాయి. మొత్తంమీద (ప్రారంభదశలో ఉన్నకావ్యం అనాలి దిన్ని.

వ్యాధుడి బాణంతగిలి ప్రాణాలు పోగొట్టుకొన్న నగసక్షీనిచూచి నిర్వేదం చెందిన వాల్మీకిమహర్షి ళోకొనికి శ్లోకత్వం రావడం, (ప్రథమాశ్వానంలోవివిషయం, రెండో ఆశ్వానంలో, కవిభావన ఆనందంకోసం వెదకడం వర్శించబిడింది. ఈ అన్వేషణ, వైష్ణవగితాలలో రాధ కృష్ణుడికోనం గవేషించినట్లు చ్చితించబడింది 1వళురిందాడు. జో్యోతిరింద్రనాథ్‌ లాకూర్‌ ధార్య (ప్రొాత్సాహంమీద దీనివి పూర్తిచేశాడు, .

964 వంగ సాహిఠ్య చర్మిక మూడో ఆశ్వాసంలో కవియొక్క ఆంతరంగికనంఘర్షణ (ప్రతిధ్వనిస్తుంది. గమ్యం కనవిడినశ్లు కనబడి, మరుకణంలో మాయమవుతుంది, ఈ దాగుడు మూళలు సేరానవి కలిగిస్తాయి. చివరి అశ్వానంలో, కవి అన్వేషణ పూర్తి అయి హిమాలయోత్తుంగ శిఖరాలమీద అతవికి ఆనందంకలిగినట్లు వర్ణించబడింది. “శారదామంగళ్‌" కొవ్యం తరవాత చెప్పదగిన చ(క్రవర్తిరచన "సాధేర్‌ ఆసన్‌' (1886-88) అనే కావ్యం. ఒకవిధంగా దీవిని మొదటిదావికి పూరకరచన అని చెన్పవచ్చును, కాన్యం పేరులోనే, దాని జననానికి కారణం కనబడుతుంది. దీని ఉద్భవానికి కొరణంగా ఒక చిన్నకథ ఉంది. చకన ర్ల, కాకూర్‌ కుటుంబానికి స్నేహితుడు, విశేషించి, ద్విదేంద్రనాథ్‌ ఠాకూర్‌ నకు ఆంతరంగికమి[కుడు, జ్యోతి రింద్రనాథ్‌ భార్య, చ్మక్రవ_ర్షికవిత్వాన్ని చాలా మెచ్చుకొనేది, తన గౌరవాన్ని (ప్రక టీస్తూ ఆమె తాను స్వయంగా అల్లిన ఊలుదిండు నొకదాన్ని కవికీ ఐహూక రించింది. బహుమతికిబదులుగా కౌవ్యాన్ని కాంకించింది. చక్రవర్తి (పారం భింబాడు. కావ్యంలో మూడుపద్యాలు (వ్రాసినతరవాత, కవి ఆంతా మరిచిపోయి ఊరుకొన్నాడు, ఇంతలో ఆమె ఆకొాలమృత్యువువాత పడింది. కవి చాలా చింతించిం వెంటనే కావ్యాన్ని పూర్తిచేశాడు. దీనిలో పది ఆశ్వాసాలు, ఒక ఉవసంహార భాగం ఉన్నాయి. సౌందర్యసందర్శనంతో కావ్యం,ప్రారంభం అవుతుంది, వివిధ అనుభూతులకు, భావనలకు వెనక గర్భితంగా ఉన్న సొందర్యశకక్రి, మానవుడి ఆదర్శాలవరమావధి_కవికి దృగ్గోదరం అవుతుంది. కవి తన న్మృతిపథంలో, ఈన బాల్య యౌవనదళలని భావిస్తాడు, తా ననుభవించిన కష్టసుభాల్ని న్మరించు కొంటాడు. భావాంబరవీధిలో సయనిస్తూ, న్వర్గానికి ఆనుకొనిఉన్న ఉద్యానవనంలో (ప్రవేశిస్తాడు. అక్కడికి వచ్చేటప్పటికి, (ప్రేయసిమీద కవికిఉన్న (పేమ విశ్వ పేమగా మారుతుంది. “నరనారీ లోకాన్ని (సేమిన్తున్నా నేను, చరాచరజగ త్తుని (_పేమిస్తున్నాను, పేమించుకొంటున్నా నన్ను నేను ॥ ఆనందంలో ఉంటున్నాను.” స్వర్గావికిపోతున్న ఒక సత్మివత ఆత్మని కలునుకొంటాడు. ఆమె వాస్పకణం ఒకటి రాలి, తసిస్తూఉన్న కవిహృదయాన్ని శాంతపరుస్తుంది, ఆమె స్వర్గద్వారం మంచి లోపలికి పోతుంది. కవి ద్వారం దాటిపోలేకపోతాడు. నానమరూసాలతో.

కాల్పనిక కవులు 265 భానన్మక్రియలతో. నానావిధ వై విధ్యంతో, స్వ్యయంన్య క్తమవుతున్న దివ్యపౌంద ర్యాన్ని భావించుకొని, కవి ఆత్మ తృప్తివడుతుంది* చివరికి కవి, తనకి (పోశ్చాహ మిచ్చిన, "శారదా మంగళ్‌" కావ్యం నమాప్రిపొందడావికి కారణమైన దేవిని కవితాదేవిగా భావించి గొరవిస్తాడు.

విహారీలాల్‌ చ(కవర్తి, ఆతవి అనుచరులయిన ఇతర కాల్పవికకవులు, ఆత్మా శ్రయకవిత్వం (వ్రాయడంలో సిద్ధహస్తులు, (పేనుని.ముఖ్యంగా ఫ్రీ _సేమవిం ఇతర స్నేహనంబంధాల్ని నొక్కిచెప్పడంలో వీళ్ళ విశష్టత ఉంది, సాంఘిక సమనస్యలవిషయంలో వీళ్ళదృష్టికి. సమకాలికులయిన ఇతరకవుల దృష్టికి భేదం చాలా ఉంది. సమకాలికులయిన ఇతరకవులలో చాలామంది ఇంగ్రీషుచదువులు చదువుకొన్నవాళ్ళయినా. సంఘసంస్కరణవిషయంలో . న్రీ పునర్వివాహవిష యంలో. స్త్రీవిదగ్య విషయంలో = సం్యపదాయవాదులకు సన్నిహితులుగా కనబడ తారు. వీళ్లు సంస్కరణదృష్టి యథాలాభంగా నడిచిందికావి. (ప్రత్యేకపద్ధతిలో నడవలేదు. కొన్నికొన్నివిషయాలలో వీళ్లు తటస్థులుగాకూడా కనబడతారు. కావి, కాల్పనికకపుల దృష్టి వేరు. వీళ్లు కాలేజీలలో పెద్దచదువులు చదివినవాళ్లు కారు. కంలో _క్రీగా నంస్కరణకై (ప్రచారం చేసినవాళ్లూ కారు. కావి, వీజంగా నంన్కర జోద్యమానికి సాయంచేసినవాళ్లు ఈ కాల్పవిక రచయితలే. నంవదాయవాదుల దృష్టిలో శ్రీ తక్కువదే. నమాజాఖివృద్ధికి కానలసినదయినా, ఆమెస్టానం నీచ మయినదేం

సురేంద్రనాథ్‌ మజుందార్‌ (1888-"70) కాల్బవికకవుల (వ్రభావంకిందికి వచ్చిన నంపదాయవాది కవి. ఇతని ఆత్యుత్తమకావ్యం మహిలా (1870.7 అనేది. ఇతని మృతితరవాత ఇది రెండుభాగాలుగా (1880. 1888) వెలువడింది. చ(క్రవర్రియొక్క *వంగనుందరీ' కావ్యప్రభావం దీవిమీద ఉంది. “మహిలా' కావ్యం నాలుగాశ్వాసాలుగా ఉంది. (ప్రథమాశ్వానం ఉపోద్దార ప్రాయం. మిగిలిన మూడాశ్వాసాలలోను శస్రీ-మాతగా, గృపొణిగా, సోదరిగా చ్విత్రించదిడింది. పీటిలో చివరిభాగం అసంపూర్ణంగా ఉండిపోయింది. ఈ భాగంలో నాలుగువద్యాలు మూ(క్రం ఉన్నాయి. పురుషుడి అభ్యుదయానికి కొరణం శ్రీ అనీ, ఆతవికి స్వర్గాన్ని చూపించేది ఆమెయే అవీ, కవి భావించాడు. భార్యగా శ్రీనివర్షీ ంచినభాగంలో నాథ్‌ మజుందార్‌ (కవి తమ్ముడు) ఈ పేరు పెట్టాడు.

ల266 వంగ పాహిళ్య చరిత కవి తన హృయాదవేగాన్ని వెలువరించాడు. తాను చనిపోయినతరవాత, తన ఆక్క ప్రియకాలినమీపంలో వంచరిస్తూ సృష్టినంతటినీ (గేమప్రవాహంలో ముంచి తేలుస్తుందని (వ్రాకొడు :

“పదోషసమయంలో మవ్వు దీపాన్ని వెలిగించి, వీ చీరచెంగుతో దాన్ని గాలి మంచి రక్షిస్తూ మందగమవంతో వెడుతూ దావివైపుచూ స్తేందీ వ్రముఖియైన దీర్చ్‌ రక్త (ప్రదీపశిలలో: (సేమావృతుడన్నై నిన్ను ముద్దు పెట్టుకోవాలనే తహతహతో కంసిస్తూఉన్న నేను కనబడతాను.”

చషక్రవ ర్హిలాగే మజుందార్‌ కూడా సంస్కృతం బాగా చదువుకొన్నవాడు. అందుకే ఇతనిశై లి సంస్కృతళద్దిబహుంళంగా, స్నిగ్ధంగా ఉంటుంది. "మహిలా” కావ్యం, ఏడుపాదాలుఉన్న పద్యాలలో (వ్రాయబడింది. మజుందార్‌ (వ్రాసిన మిగిలిన "పేద్రకావ్యాలు ఆంత బాగుండవు. కాని, అకని లఘుకావ్యాలు కొన్ని మంచి కపిశ్వంతో బాగుంటాయి, కౌని, ఇవన్నీ ఇంకా సంకలన్యగంథరూపంలో రాక పోవడం విచారకరం, మజుందార్‌ వచనంకూడా (వాశాడు. టాడ్‌ యొక్క “రొజి స్పాన్‌” (౦౩ మ౪3ల289)లో కొంతభాగం అనువాదం (1878.“78) చేళాడు కూడాను. ఇకను (వ్రాసిన "హోమీర్‌” (ఇతని మృతికరవాత ఇది 1801 లో (ప్రచు

రించబడింద్రి అనే ఐతిహాసిక నాబకం రంగస్థలంమీద బాగా రక్తి కట్టింది. (వచారానికి వచ్చింది

ద్విజేంద్రనాథ్‌ కాకూర్‌ (18401028) తన సోదరుడు రవీంద్రనాథ్‌ ఠాకూర్‌ లాగ బహుముఖ(ప్రజ్ఞ కలవాడు. ఇళనికి గణితకాస్రం మొదలు సంగీతందాకొం ఈ త్త్వశావ్రం మొదలు సంక్షస్తలేఖసంనరకు, కుతూహలం. ఉంది. రేఖాచిత్రాలు చక్కగా గీయగలిగేవాడు. కార్డుబోర్డుతో పెలైలు చేయడంలో. నేర్చరి. కాని, దేనిమీదా ఆతవిమనస్సు = ఒక్క త త్త్వళొస్త్రంమన తప్ప - విలకడగా లేదు. ఇందుచేత ఆతనవి(ప్రజ్ఞ చాలాభాగం పూర్ణ వికాసాన్ని పొందడానికి వీలులేక పోయింది. కవిత్వం (వాయాలనే గాఢవాంఛ అతనికి ఆడపాతడపా కలిగేది. కావి, వంగభాషలో మంచి వచవరచయితలలో ఇతమ ఒకడు, కవితారంగంలో చాలా విలక్షణమైన ఒక కావ్యంకూడా (వాశొడు.

18600 లో ద్విజేంద్రనాథ్‌ “మేఘదూత' అనువదించాడు. దాన్ని అందరూ మెచ్చుకొన్నారు. తరవాత కొన్ని భక్రిగీఠాల్ని. దేశభ కక్తిగీతాల్ని రచించాడు. శరవాత తండ్రివాపిన “బ్రహ్మధర్మ'" (గ్రంథాన్ని ఛందోబద్ధం చేశాడు. ద్విజేంద

శాల్నవిక కవులు 267 నాథ్‌ వాపిన గొప్పకావ్యం - భావ ప్రాధాన్యదృష్టిననునరించి = *న్వవ్న(పయాణ్‌ * (18737 1875 లో వ్రచురించదిడింది- దీనిని ఇంగ్లీషులోవి "పెయిరీ క్వీన్‌ (లం దైుఆజం) తో, '*పిల్న్‌గిమ్స్‌ ప్రోగైస్‌' (9116165 క౯01౯63) తో పోల్చవచ్చును. ఇది ఆధ్యాత్మికకాన్యమూ కొదు, కాల్పనిక కథా కాదు. రవీంద వాథ్‌ అన్నట్లు ఇది ఓక మహాసొధం. న్వన్నసదృళాలయిన రూవకల్పనలతో నిండిఉంది, విశాలమైన సావడులు, గోడలనిండా వర్షచ్చికాలు, పూలతోటలు మొద లయినవి మనకి కనబడతాయి. భావంలో. భాషలో, +శిల్చ్పవిన్యానంలో సాహనం ఈ కౌవ్యంలో మూ ర్తీలవించిఉంది. రీతిగతి ఆనుప్రానలనేవి చక్కగా కుదిరాయి, తన స్నేపాతుడు చృక్రనర్థిలాగే, సాధుభాషతో చలితభాషవి, కావ్యోజక్రిని సామా న్యోక్తితో కలపడానికి ద్విజేర్యదనాథ్‌ వెనకాడలేదు. అన్నింటికంటె ముఖ్యంగా కావ్యంలో ఒక గంభీరత కనబడుతుంది. ఒక ఛటస్టదృష్టి గోచరిస్తుంది. వీటి వల్ల కావ్యావికి ఉదాత్తత పిద్దించింది.

ఈ కావ్యంలో అంతర్గర్భితంగాఉన్న _ఆధ్యాత్మికవస్తువు ఒక జానవదకత వద్ధతిలో ఉంది. గాఢవిద్రలోఉన్న కవి ఆత్మ, జానపదకథలలోని రాజకుమారుడి లాగ, సాహనయాతకి బయలుదేరుతుంది, (ప్రకాశిస్తున్న సూర్యుడు, మిన్నులు పడ్డచోట నము[దంలో ములిగిపోయి అ స్తమించినట్లు, వై తన్యం విదలో లయమై పోగానే, మనఃకవాటాన్ని తెరవడానికి “*న్వప్నసుందరి. వస్తుంది. పాలపుంత (348 *8)) మంచి “భావనారథం” వస్తుంది. కవి (అతని ఆత్మ దానిలోకి ఎక్కుతాడు. "ఊహానుందరి' సారథ్యం వహించి, రథాన్ని “భావనా (ప్రవంచావి'కి తీసుకొవిపోతుంది. ఆ (పవంచానికి రాజధావియైన "ఆనందనగరం"లో “ఊవో సుందరి" కవినివిడిచి వెళ్ళిపోతుంది. "ఊహానుందకీ' వియోగంవల్ల కవికి సాహన చూత్రమీది మోజు తగ్గిపోతుంది, వెంటనే "స్నేహం' వచ్చి ఆ దేశాన్నిగురించి చెబుతుంది. రాజనంళాన్నిగురించి వివరిస్తుంది. "సేన' వచ్చి ఆతిథ్యం ఇస్తుంది కవికి. కొంత సేసటికి, *“ఆనందనగరం రాజు” అతన్ని పిలిపిస్తాడు. 'స్నేహంి కవిని రాజుదగ్గిరికి తీసుకొని వెడుళుంది. రాజు కవిని ఆదరిస్తాడు

ఆనందరాజు ప్రాసాదం కవికి సరిచితమండిరంలాగ కనబడుతుంది, మరిచి పోయిన తన బాల్యజీవితం గడిపిన ఇల్లులాగ ఉంది ఆ రాజప్రాసాదం, కవికి, 1పాసాదావ్ని పూర్తిగా చూపించవలపినదిని రాజు, స్నేహానికి ఆదేశం ఇస్తాడు, తరవాత ఊహాసుందరి (ఆమె నిజంగా రాజకమారిక) నచ్చి, కవివి “మాయాదేవి "మాయ? అంశే సృజనాత్మక (్రాంతి. ఇక్కడ చిన్న శ్లేష ఉంది. వంగభధాషలో దీవికి తల్లిపేమవంటిదని ఆర్థం. కవియొక్కం మాతృదేవత అప్పటికి కొంచెం (కిళమే వ్వర్గన్థురాలై నది,

౨266 వంగ సాహిత్య చర్విత మందిరావికి తీసుకొనివెడుతుంది. మందిరం నుహారణ్యమధ్యంలో ఉంది, అరణ్యంలోకి అడుగు పెట్టినవెంటనే రంగం నూరిపోతుంది.

“దక్షిణద్వారం తెరుచుకొని, మృదుమందగతితో ముతురాజు (బుతుకులవత్సి: వనభూమిలో అడుగుపెట్టాడు. లతికలన్నీ పూలకో విండిపోయాయి. పల్ల వదుకూ లాల్ని ధరించాయి. మలయసవనుడు తన గదిలోనుంచి ఎందుకు బై టికివచ్చాడో ఎవరికి తెలుసును ! లకాంగుల పూలముసుగుల్ని తొలగించి, సువాననల్ని వెద జల్లి, “ఆమె ఈమె కాదు" అని నిట్టూర్చు విగిడించి వెళ్తిపోయాడుం

కవి మాయాదేవిని కలుసుకొంటాడు, ఆమె అతవి తల్లిలాగ కనబడుతుంది. ఏవిధంగానూ మారవి కవివిచూచి, ఆమె కన్నీళ్తు విడుస్తుంది. ఆమె చెలికత్తె “రాజసి” కవి కంటికి _పేరణాంజనం పెడుతుంది. అంతే, కవి తన సరినరాల్ని మరిచిపోతాడు, కొంత సేపట్లో, 'ఈమస' అనే ఇంకో చెలికత్తె వస్తుంది. కవి ధ్యానావస్థ భగ్నం ఆపుతుంది. ఉత్సాహం ఉడిగిన కవి, స్నేహంతో కలిని "లోగ నగరం చేరుకొంటాడు. అక్కడ రాజకుమారుడు “భోగి” కవిని కలుసుకొంటాడు. ఆతను కవియొక్క బాల్యస్నేహితుడే. కవిని రాజకుమారుడు గుర్తించి ఇలా అంటాడు ;

"ఎక్కడ సత్య, హేమల (వ్రకాశంఉందో, ఎక్కడ వీరం సంచారంఉందో. ఎక్కడ గుణు* జ్యోతి కాంతి మనోంధకారాన్ని నివారిస్తుండో. ఎక్కడ రవి, సోములు నవళోభతో (పకాశిస్తారో-ఆ దేవ్‌ నికేతనానికి చెందినవాడు ఈ కవి.”

తరవాత కవి, *విలాసాన్ని" పిలిచి వాట్యంచేయుమన్నాడు. నాట్యంచేస్తూ ఆమె పొడినపాటలలో ఒకటి, కవికి తన బాల్యనఖుల్ని జ్ఞప్తికి తెస్తుంది. నాట్యం ప్పూర్తి ఆయినతరవాత, కవి *“ఊహానుందరి' తనకిచ్చిన పుస్పమాలని విలాసానికి ఇసాడు. “హాస్యం” ఈవిషయాన్ని "ఊహాసుందరి'కి తెలుపుళుంది. ఆమెకి కోపం వస్తుంది. ఇంతలో ఒక ఘోరవిసత్తు, కవిదృష్టికి గోచరమవుతుంది.. *పాఠాళ రాజు" చేతులలోనుంచి “ధైర్యం” ఒక సుందరినిర కిస్తాడు. ఆమెని రాజంతఃప్పరం లోకి తీసుకొనిపోతూం టే, రాక్షసులు మారు వేషంలోనచ్చి ఎత్తుకొనిపోతారు. కవి దుఃఖిస్తూ రాళొస్టానాన్ని ప్నేహం' సాహచర్యాన్నివిడిచి, “పకృతిమాఠ'ని చేరి

2, గుణేంద్రనాథ్‌ (గుణ్‌).కవియొక్క- పితృవ్యప్పుకుడుం

$. దేవ్‌ (దేవేంద్రనాథ్‌ ).కవి తండ్రి,

శాల్చనిక కవులు 269 శాంతిని పొందడానికి వెళ్ళిపోతాడు. కాని, దారితప్పి "ఉదాసీనత అనే మరుభూమి 'వ్రవేశస్తాడు. మార్గమధ్యంలో అనేకకష్టాల్ని, భయానకానుభూకుల్ని పొంది “ఉదాసీనంనగరం'” చేరతాడు, అక్కడ “దుఃఖం”, “అనారోగ్యం* అనే రక్షక భటులచేతులలో పడిపోతాడు, వాళ్లు కవివి బంధించి, “ఉదాసీన మహారాజు నము అంలో కవిని వవేళ పెడతారు. ఈ రాజు వివసిస్తున్నకోట, దూరంనుంచిచూ స్తేనే భయం కలిగించేలాగ ఉంటుంది. దావిని కవి ఇలా వర్షించాడు.

శోట చాలా ఎత్తుగా పెద్దగా ఉంది. పక్కగోడలు వడిపోయాయి. కొని, బురుజులుమ్యూత్రం గంభీరంగా విలిచిఉన్నాయి. పాడుబడిన కిటికీలలోంచి గాలి చిరామాటంగా వీస్తోంది.”

ఒక గుడ్తగూబ, ఒక స్తంభంమీదకూర్చుని అశుభంగా చూస్తోంది, రాజు చభలో కూర్చువిఉన్నాడు. కవియొక్క విచారణ ప్రారంభం కొకపూర్వం, తన పనుల్ని అప్రమత్రుడై చేయనందులకు మంతివి రాజు ఇలా దూషించాడు,

“నువ్వు హృషీకేశుడితో నరిగ్గా నమానం. వవ్నెండునెలలూ ఏమీ చేయకుండా, అనంతశయనం చేస్తావు. జీతం ఇచ్చేరోజునిమ్మాతం ఒక్కక్షణం చేతనత్వం వపాప్తావు.

రాజు ఇలా దూషి స్తే, మంతి ఇలా అన్నాడు.

“మహారాజా, కిందటి మూడునంవత్పరారిలో నేను జీతం ముఠం చూచి ఎరగను,”

వెంటనే రాజు ఇలా నమాధానం చెప్పాడు.

“నా మనుమ్యులందరూ నన్నంగా చిక్కిఉన్నారు. నువ్వు ఒక్కడివే మాంనం కొండలా పెరిగిపోయావు.. ఒకవ్వుడు నువ్వు విక్కచిక్కిన బడుగువాడివి, ఇప్పుడో ఏనుగు గున్నవి. పీకు జీతమే ముట్టిఉంపే, (ప్రపంచం నీకు తల్ల కిందు అయ్యేది.”

రాజకుమారుడు *భోగి'యొక్కం చారుడు కవి అని విర్ణయించి, కాళికాదేవికి బిలి కావాలని శిక్ష విధిస్తాడు ఉదాసీన మహారాజు. నృుత్యువాసన్నమయిన నమ యంలో '*దయాదేవి” కవివి రక్షిస్తుంది. సాహసోపేక మైన “ధైర్యం. వేనకి “నంటశ్రాసం' వేనకి జరిగిన యుద్ధాన్నిచూచి కవి భయ(భ్రాంతుడవతాడు, “దయా దేవి జాలివహించి, కవిని 'నత్సంగం'తో చేరుస్తుంది. 'నత్పంగం' కవిని “సదా

270 వంగ పాహాత్య చర్మిక చార పర్వశా'వికి తీసుకొనిపోతుంది. ఆక్కడ "న్యిగహం'", అతనికి “క్షమ' అనే కవచాన్ని, “ప్రశాంతత. “విజ్ఞానం' అనే గొడ్డలిని ఇస్తాయి కవి వర్వతంమీదికి పోతాడు. మానవపప్రపంచంలోని దుఃఖాలు, ఆతను వాటివి విడిచి పెట్టాలవి చేస్తున్న ప్రయత్నాల్ని వమ్ముచేపి. ఆడుగడుగున వెనక్కిలాగడం మొదలుపెట్టాయి. కవి మానవసానుభూతికి, విశ్వమానవ సౌ్రాత్రానికి తహతహపడతాడు. కాని, అవి ఆతనికి ఎక్కడా కనబడవు. కావి, *నత్సంగం' అతనికి ధైర్యం చెబుకుందిం ఊరడిస్తూ ఇలా ఆంటుంది, అతనిమనస్సు తేలికపడడావికి ;

“నువ్వు కవివి. నీకు దుఃఖం ఎందుకు ? నీకు స్యథ కలిగితే, ఆ వేదనని జగత్తుకి తెలియచెయ్యి. అదివివి, ఆడుకొనే పిల్లవాడుకూడా ఆట మావివేని నిశ్శబ్దంగా కూర్చుంటాడు అతని కజ్జలనేశ్రాలు సజలొలవకాయి....నువ్వు ఆరణ్యపకవి. 'స్వేచ్చాజీవివి. ఎందుకు విలపిస్తావు ? నువ్వెప్పుడూ స్వేచ్చావిహంగానివే. నేను మాట్లాడుతున్న అరణ్యం విజనప్రాంతం-గాలితో ముఖాముఖి మాట్లాడేది: తుపాను. లన్నా భయపడేదికాదు. అవి దిగంతాలచేత బ9ధించబిడింది కాదు. ఆది నిలకడగా విలబడి తన సదానందళాఖల్ని అంతరాళంలోకి వ్యాపింపజే స్తుంది.”

కవికి శాంతి లభించింది. “ఆనందనగరావికి తిరిగివచ్చి *“ఊహోాసుందరి'ని వివాహం చేసుకొన్నాడు. కవి న్వస్నప్రయాణం ముగిసింది. ఆత్మ చేస్తున్న అన్వేషణ పూర్తి అయింది.

ద్విజేంద్రనాథ్‌ ఠాకూర్‌ హాన్యధోరణిలో ఒక ఆభ్యానకావ్యంకూడా వాళాడు. దానిపేరు “యౌతుక్‌ నా కౌతుక" (కట్నమా? హాన్యమా? 1888). దీవిని తమ్ముడు రవీంద్రనాథ్‌ కాకూర్‌కి వివాహనమయంలో అఆంకిఠం చేశాడు. దీనిలో హాన్యగాంభీర్యాల రుచిరనమ్మేళశనం ఉంది. ఇది ఈ కావ్యంయొక్క (ప్రత్యేక లక్షణం అవి చెప్పవచ్చును ద్విజేంద్రనాథ్‌వ్రాసిన మిగిలిన పద్యఖండాణు, నన్ని హితులకోనం [వ్రాసిన హాస్యరచనలు, కావి, ఆవికూడా ఆతవికి భాషమీద ఛందస్సు మీదఉన్న స్వాతంత్ర్యాన్ని మనకి కెలినుజేస్తాయి. నంగ చృందస్సువిషయంలో ఆతను సాధించిన ఒక విశిష్ట్రప్మక్రియ ఉంది. సంన్కృతంలోఉన్న అక్షరచ్చంద న్సుల్ని, వ్యావవోరిక (చలిత) వంగభాషలో కవిత్వం (వాపేటప్పుడు ఉపయోగించి మార్గదర్శి అయ్యాడు. వంగభాషకి “షార్ట్‌ హేండ్‌” (5%1011226)వి కల్పిస్తూ ఆతను ఛందస్సులో వ్రాసిన "రేభాకర్‌-వర్దమాలా” (1917) విలక్షణమైన రచన

కాల్బనీక కవులు గట. అసామాన్యమైన సృష్టిగా, అద్భుతమైన ఛందస్సాధవగా డీనికి (ప్రత్యేకస్థానం. ఉంది.

వచనరచయితగాకూడా ద్విజేంద్రనాథ్‌ పేరు పొందినవాడు. అతని "గీఠాపాల్‌* (భగవద్లీతమీది _పసంగాలు-1015) అనుకరణ సాధ్యంకాని ఉత్తమనచనంలో ఉంది. అతవి ఇతర తాత్త్వికరచనలుకూడా ఇలాగే ఉంటాయి. చ్నితలేఖనంలో కూడా ఆతనికి _పజ్ఞ ఉంది. ఉత్తరాలలో అతనుగీసిన చిత్రాలు ఇందుకు విదర్శ నాణు, నంగీఠం అంహే ఇష్టం ఎక్కువ, పియానో (01100) వాద్యయంశ్రాన్ని వంగదేశంలో (ప్రవేశ పెట్టినవాడు ఇతనే.

దేవేంద్రనాథ్‌ సేన్‌ (1860-1928 నంవ్రదాయవాది కవులతో సంబంధం లేదనడానికి వీలులేకపోయినా, ఇతను కౌల్పనిక కవి ఆని చెప్పవచ్చును. శ్రీ (కొంతవరకు శికువుకూడా) ఇతని ఆరాధనకి స్థానమైన కావ్యవస్తువు, ఇఠవిశ్రైలి వాతి కఠినమై నరళంగా ఉంటుంది. కొని, మైకేల్‌ మధుసూదన్‌ దత్తు *'సానెట్‌” (5ం2960లో వాడినశ్లైలి, 'పేన్‌మీద తన్మ్నపభావం బాగా చూపించింది. పౌరాణిక గాతల సూచనలు, వాక్యాలనడుమ ఉవవాక్యాలు, ఈ (ప్రభావావికి విదర్శనలుగా. మనకి కనబడతాయి,

పేన్‌ ఆడ్వకేటు (గిడిళ00806)గా గాజీపూర్‌జిల్లా కోర్డులోను, అలహాబొదు 'హైకోర్టులోను _పాక్టీను చేశాడు. ఇతవికవిత్వంలో తాను నివసించ్మేపదేళంలో ఉన్న తరుగుల్మలతాదుల వర్ణన బాగా కనబడుతుంది. ఇతని (ప్య్రపథమరచవనలు మూడు చిన్న కావ్యనంపుటాలు (1880). ఆతని వివిధరచనలకి (ప్రాతినిధ్యం వహించే కొవ్యనంపుట్‌ *ఆకోక్‌ గుచ్చ” (18001) అనేది. ప్యతికలలోపడిన వివిధ నద్యాల్ని పన్నెండు పృస్తకొాలలో నంకలనంచేసి, 1911 లో (ప్రచురించాడు. ఈ పుస్తకాలన్నీ “గుచ్చ (పేన్‌కి పువ్వులంశే చాలా ఇష్టం) శబ్దంతో అంత మయ్యే'పేర్లు ఉన్నవే; గొలాప్‌ గుచ్చ, పేఫాలీ గుచ్చు పారిజాత్‌ గుచ్చు మొడ అయినవి. ఇవికాక మిగిలినవాటిలో కొన్ని'పేర్ల-ఆపూర్వ నై వేద్య, అపూర్వ €ళు మంగల్‌. అపూర్వ వ్రజాంగనా మొదలయినవి, ఈ పున్తకొలలో కొన్నింటిలో పద్యాల ఇంగ్లీషు అనువాదాలుకూడా (గంథాంతంలో ఉంటాయి.

'సేన్‌ ది కవి మనస్తత్త్వం, అతని ఆత్యుత్తమకవిత్వం (పేమమీద (వ్రాసినది. 'వైవాహక్యసేమ ఆ ప్రేమ. ఫ్రీ విషయంలోను, శశువువిషయంలోను కవికి ప్రత్యే

లాల సంగ సొహిత్య చరిత శాభిమానం ఉంది, ఇతవిలోఉన్న ధార్మికదృష్టి వయస్సుమళ్శినకొ లది బాగా వ్యక్త మపుకూ వచ్చింది. రవీంద్రనాథ్‌ ఠాకూర్‌ కవిత్వంఅంటే పేన్‌కి చాలా ఇష్టం, యువనకరచయితల్ని ప్రోత్సహించేవాడు, తరుచుగా ఇతను కలకత్తా వచ్చేవాడు, అస్పుడు యువరచయితలు ఇన్ని చుట్టుకొని ఉండేవాళ్లు.

గోవిందచం[ద్రదాస్‌ (1855-1818) కూడా వైవాహిక్యపేమని ఇతివృత్తంగా తీసుకొని (వ్రాసినవాడే. కాని, సేన్‌ కొవ్యాలులాగ ఇతనికావ్యాలు కేవలం వైనా హిక్యపేమవి వర్షించడంతో తృప్తిపడ్డవి కావు. కానూనికికూడా తాపుఉన్న పేమ, ఇతను వర్ణించిన _పేను. ఇతను వంగకవిత్వంలో కొ త్తపద్ధతిని (వవేశ పెట్టాడు, చూడండి.

"అస్టి మాంసంతోనహా నే నామెని (ప్రేమిస్తున్నాను. ఆ నారీరూపాన్ని, ఆ మాంనస్తూపాన్ని. ఆ (క్రీడా సరోవరాన్ని నేను (పేమిస్తున్నాను. ఆ కర్ణమంలో, ఆ సంకంలో నేను కాళియసర్పంలాగ విహరిస్తాను అహరహం. అస్థి మాంసంతో నహా నే వామెని పేమిస్తున్నానుం

దాస్‌కి ఇంగ్లీ మసాహిత్యంతో పరిచయంలేదు. ఆతవి నమకాలికులలో దే వేంద్ర నాథ్‌ పేన్‌ (ప్రభావం అతనిమీద ఉంది. దాస్‌ భావాలు తీనంగా. కఠినంగా ఉంటాయి. జీవితంలో కష్టాలు ఎరుగున్నవాడు, ఇతనికి (వతిభ ఉంది. అన్నీకలిపి ఇతనికవిత్వాన్ని ఆంతళ్ళుద్ది కలదావినిగా, త్మీనంగా. " మనల్ని బలవంతంగా చది వించేదిగా చేశాయి. కాని ఇతనిశ్తైలి ఆంత రమణీయంగా ఉండదు. పాఠ పలుకు ఐరులతో, ఆసంపూర్ణంగా ఉంటుంది ఈ శైలి. ఇతనిది పూర్వ వంగదేశం, ఇతనికవిత్వంలో అ (ప్రాంతపు భాషాసౌరభం మనకి లభిస్తుంది.

18871805 మధ్య ఇతవికావ్యాలు సంపుటాలుగా వెలునడ్డాయి. వీటిలో ధేమ్‌ ఓ పూల్‌ (188౧). కంకుమ్‌ (1891), కస్తూరీ (18905), చందన్‌ (188%, వైజయంతి (1005) మొదలయినవి (ప్రసిద్ధికి వచ్చాయి,

అక్షయ్‌కునూర్‌ బరల్‌ (18651918) కవికాగురుపు విహారీలాల్‌ చథక్రవర్షి ఆని చెప్పవచ్చును. కొని, చక్రవ_ర్ధి కవిత్వంలోఉన్న ఉద్వేగం, శ్రైలిలోవి నడ లింపు, బరల్‌ కవిత్వంలో లేవు. చ్యక్రవ ర్హి కవిక్వంలో మనకి కనబడే స్వతః స్ఫూర్తి, బరల్‌ కవిత్వంలో లేదు టేవేంద్రనాథ్‌ సేన్‌ కవిత్వానికి వై వాహిక పేమ (పోళ్సాహకారి అయినట్లు, బరల్‌ కవిత్వానికి ఏ ఒక్కటీ ఉద్దీననకారి కౌదు.

కాల్చనిక కవులు ణం జీవితంలోని హద్దుల్ని అత్మికమించినది ఆది, గోవిందచంద్రదాన్‌ లాగే, బరల్‌ కూడా ఉద్విగ్నహృదయుడు. కాని, ఐరల్‌ కవిత్వంలో హృదయగమ్యమెన దాని కంటె, బుద్ధిగమ్యమైనది అధికం. ఇందుచేత ఇది కొంత అవా న్తవికంగా ఉంటుంది కూడాను, రవీంద్రనాథ్‌ తాకుర్‌యొక్క (ప్రారంభరచనల (వ్రభావం కొంత బరల్‌ కవిత్వంమీద ఉందిగాని, ఆది అంతలోకై నది కాదు, అంగ్లకవి (టౌనింగ్‌ (వ్రభావం బరల్‌, మీవ ఉంది. ఇతని కై లిమీద (బౌవింగ్‌_పభావం న్ఫుటంగా కనదిడుళుంది. ఆంగ్లకవిలాగే, ఇతవికికూడా నృష్టియొక్కు మంచి తనంమీద నమ్మకం ఉంది. శబ్దపయోగంలో జాగరూకత, ఉక్రి నైశిత్యం, ఐరల్‌ క్రవిత్వంయొక్క ముఖ్యలక్షణాలు. కావి, వాక్యాలనడునము ఉనవాక్యాలు. ఇతని కవిత్వంలోనూ కనదిడతాయి.

బరల్‌ మొదటిపు స్తకం “(ప్రదీప్‌" 1886 లోను, అకవి చివరిప్ప న్తకం “ఈషా (అన్వేషణ) 1912 లోను అచ్చయ్యాయి. "ఈషా" అనేకాన్యం భార్య స్మృతి చిహ్నంగా కవి (వాపినది. ఈ కావ్యంలో కవి తన వ్య క్తిగతదుఃఖానికి విశ్వ జవీనత తీసుకొని రాగలిగాడు.

“నా హృదయంలోని ఈ మోహకళంకం, నీకోనం నేను చేపినత్యాగం అనే హోమాగ్నిలోని ఒక రూనురేల, కౌని ఈ కళంకం నశించి, హోమ! గగనం వైపు అజ్జులు సాచింది :"

కాల్చవిక కపులళాఖకి చెందకపోయినా. ఈ యుగావికిచెందిన కనయి[కులను గురించి ఇక్కడ (వ్రాయవచ్చును. ఈ కవయి.కుల కావ్యదృష్టి తటస్థదృష్టి, గిరిం మోహివీదత్తు (1851-1924) దాలా (వాసింది. తాకుర్‌ కుటుందింలోని సాహిత్య వాతావరణంతో ఈమెకి నంబంధం ఉంది. ఈమె కొవ్యాలలో తన బాలికా జీవితాన్నిగూర్చి, తాను నివపించినగ్రామంలోని _వజల్నిగురించి, తరవాత కలకతా వరినరాల్నిగురించి వ్రాసిన లఘుకావ్యాలు బాగుంటాయి. ఈమె రచనలలో “కవితో హార్‌” (1878). “భారత్‌ కునుమ్‌” (1887), “అృశుకణా” (188, “అభాష్‌" (1890), “అర్హ ళ్‌ (1902 మొదలయినవి ఉన్నాయి.

నవలలు (వ్రాసిన న్వర్శకుమారీదేవి, కొంత గీతికారచన చేసింది. రచన పామా న్యంగా ఉంటుంది. కాని, వంగసాహిత్యంలో కాల్పవికమైన వీరగాథా కాన్య రచనని (వ్రవేశ పెట్టినది ఈమె. ఇలాంటివి నాలుగు, 'గాథా' అనేపేరుతో 1890 లో (వ్రకటితమయ్యాయి.

[8

ల్లిత్త వంగ సాహిత్య చరిత్ర నమకాలిక కవయి[క్రులలో. రవీంద్రనాథ్‌ కాకుర్‌ కావ్యకైలినల్ల (వథావిత మైన (వఠములలో కామివీరాయ్‌ (1884-1988) అనే ఆమెఉంది కావి, ఆమె మనస్ట్థితివివట్టి మన మామెని కాల్పనికులలోగాక. సంప్రదాయవాదులలో చేర్చడం ఉచితం, ఆమె ఫ్రీ హృదయం తనకి సహజమైన (తపాభారంతో ఆమె కవిత్వంలో కనబడుతుంది. ఆమె కవిత్వంలో తటస్టదృష్టి ఉన్నప్పటికీ, వ్య క్తిగతమైన దృష్టి కోణంకూడా కనదిడకపోదు. ఆమెలో ఉందా లేదా అన్నట్లు ఒక విషాదరేఖ కవిత్వంద్వారా దిపొర్షత మవుతుంది. “ఓ (ప్రియతమా. నా అనంతజీవనం అంధకారమయం కాపీ, నా మార్గంమీవ వెలుతురు పడితే చాలు.” కామినీరాయ్‌ (ప్యపథమ కొవ్యనంపుటి. అమె అత్యుత్తమ కావ్యసంపుటికొడా అయిన 'అలో ఓ ధాయా' 1889 లో (ప్రకటించబడింది. అన్పటికి కవితా సామా జ్యొన్ని ఏలుతున్న 'హేమ్‌చం(ద్రబెనర్జీ. ఆ సంపుటికి పరిచయం (నాకాడు. దీవి తరవాత అమె ప్రచురించిన “మాల్య ఓ విర్మాల్యి (1918) కూడా బాగుంటుంది. ఈ సంపుటిలో, ఆమె జీవిత్యప్రారంభంలో (వాపిన కొన్ని వద్యాలకోవాటు(1880), తరవాతికాలం (1918) లో వ్రావిన వద్యాలుకూడా ఉన్నాయి. ఆమె ఉ త్తర రచనలమీద (19011980) రవీంద్రనాథ్‌ తాకుర్‌ (స్రభానం బాగొ కనబడుతుంది నాటకక_ర్తగా నమకాలికులలో "పేరుపొందిన ద్విజేంద్రలాల్‌ రాయ్‌ని, భవిన్య తరానికి చెందినవాస్త ముఖ్యంగా, హోన్యగీతాల రచయితగా జ్ఞావకం ఉంచు కొంటారు. 1882. 912 మధ్యకాలంలో, ప్పన్తకరూవంగా వెలువడిన పద్యాల్ని చాలా వ్రాశాడు. వాటిలో, “ఆర్యగాఠా (రెండుభాగాలు.1882, 1898). "అషాఢే (1998). "మండ్ర' (1902), “అలేఖ్య” (1907), “త్రివేణీ (1912) ఉన్నాయి. ఇతని నుంచికవిత్వంలో శైలిలో సౌలభ్యం. ఛందస్సులో స్వాతం(త్ర్యం కవదిడ శాయి. కౌవి, ఇతని కవిత్వంలో మెరుగు తక్కువ. (వ్రయత్నంలో నిర్విరామకృషి కనవిడదు.

లైలై రఏింద్రనాథ్‌ ఠాకుర్‌ వరిమాణంలోను, గతివిధానంలోను, విస్తృతిలోను రవీంధధ్రనాథ్‌ ఠాకుర్‌ యొక్క నృజనాత్మక్యవతిభ అనన్య సామాన్యమైనది. ఇంతటి (ప్రతిభానంతుణ్ణే మనం సాధారణంగా ఏ దేశంలోనూకూడా, తరుచుగా చూడం. విషయవై విధ్యం లోను, భావనలోను, రచనావద్ధతిలోను _ ఈయన కవిత్వంలోఉన్న వైశిష్ట్యం మనకి మిగతా వంగకవిత్వంలో కనఐడదు, మైకేల్‌ మధునూదన్‌ దత్తు వానిన వవ్యకవిత్వావికిగాని. వీహారీలాల్‌ చ(క్రన్నర్ధి (వ్రాసిన కాల్పనిక కవిశ్వావికిగావి తాకుర్‌ కవిత్వం సరిణామం కాదు. ఇది ఆంతా ఈయనసౌంతమే* అయినా అది వంగలూమిలో దృఢంగా వేళ్లూనుకొని నిలిచిఉంది. రవీంద్రనాథ్‌ కాకుర్‌ థార తీయ కవితామధువువి, పూర్ణంగా ఆస్వాదించినవాడు. ఉపవిష త్తులలోవి గంలీర మైన మార్మికతవి, కాళిదాను కవిత్వంలోని కోమలవిన్యాసాన్ని, వైస్ణవకవుల భావ త్మీవతని - ఈయన పుణికి పుచ్చుకొన్నాడు, భార తీయకవులలో, ఇంతటి భార తీయత మూర్తీభవించిన కవి లేడు. ఇది ఈయన విశ్వజనీనతకు అడ్డం రాబేదు, వేల నాలుగుచెరగులనుంచి ఈయన కవితానన్తువువి స్వీకరించడానికి అంకలేదు. ఇంగ్లీమ కవిత్వంనుంచి వంగభాషలోఉన్న పిల్లల పాటలదాకా, (వ్రసిద్దిపొందిన. విద్వజ్ఞన సంగీతం మొదలు జాననదగీతం౦దాకా = స్వీకరించడానికి తగినవిషయం ఈయనకి లభించింది. కావి, ఈయన దేవిని స్వీకరించినా, దానివి స్వాయ త్తం చేసుకొన్నాడు. అనుకరణ ఆయనకి చేతకాదు, లాకుర్‌ బాగా చదివినమనిషి. మానపుడికి సంబంధించిన, శాళ్వతమయిన' విలునఉన్న (ప్రతివిషయం ఆయనకి కావాలి. 'జరెన్స్‌ (₹61ల066) అన్నట్లుగా *నేన్సు మునిషివి. మనిషికి సంబంధించిన ప్రతివిషయం నాకు కావలసినదే, అవి" లాకుర్‌ దృష్టి, కాని, ఆయన ఎన్నడూ ఆడందిర్యపియుడు కాడు. తాకుర్‌' కవిత్వం ఎంత వంగకవిత్వమో, అంత భారతీయకవిత్వంకూడా. ఎంత భార తీయమో, అంత _ విశ్వజనీనమైనదికూడా. మానవజీవిత (నవంతియొక్క. లో లోతుల్ని ఆయన పరిశీలించడంవల్ల నే, జీవితంయొక్క మూలళత్త్వాన్ని. ఆయన (గహించడంవల్ల నే, ఈ విశ్వజనీనత ఆయనకవిత్వానికి వచ్చింది, గొన్న

276 వంగ సాపాఠ్య చరిత్ర శవిత్వం విశ్వజనీన మైనది కావడంచేత నే ఆయవకవిత్వం విశ్వజనీన మైనదికాదు. ఆయనకవిత్వంలో, భారతీయదృష్టి వమసరించి, విశ్వజనీనమైన నం కేతపద్ధతి కూడా కనదిగుతుంది.

తాకుర్‌ తన బాల్యజీవితాన్ని ఎక్కువగా గృహపరిసరాలలో నే గడిపాడు, కావి. అప్పుడప్పుడు ఇల్లువిడిచి దూరంగా వెళ్ళాలనే గాఢఠవాంఛ ఆయనకీ ఉండేది. ఆయన నాగరకపవంచం అంతా తిరిగాడు. వెళ్ళినపతిచోటా (ద్రిహ్మరథంపట్టారు ఆక్కడి _వజలు, (వ్రవంచంలో ఏ (వ్రభువుకి ఎప్పుడూ జరగనంత గొరవమర్యా దలు ఆయనకి జరిగాయి. ఆయన దర్శించిన (వతిదేశంలోను, కవిత్వం (వాశాడు, కావి, ఆయన ఎన్సుడూ తాను విర్మించిన ళాంతివికేతనానికి రావాలని ఉదిలాట తదేవాడు, పశ్చిమ నంగరాష్ట్రంలో, మరుభూమిలో, వాగరకసుభాణు అన్నీతన్న శలక త్రాకి నూరుమైళ్లదూరంలో ఉన్న శాంతివికేతనం, ఆయనకి ళాంతినిచ్చేది.

కాకర్‌ న్య _క్రీర్వం బహుంముఖమైనది. ఈ దిహుముఖత్వం ఆయనకి పూర్ణ శ్వాన్ని తేవడావికి సవిక్రివచ్చింది. గావి, వికలత్వావికి కాదు. ఆయన భాపుకురై నన్పటికీ, ఆవనరంవచ్చినప్పుడు నిష్కర్షగా నిశితంగా త్వరగా విర్ణయానవికినచ్చి, ధావివి ఆచరణలో పెట్టగలిగినళక్రికూడా కలవాడు. ఈశ ఎక్సీకీ 'విశ్వభారతి'యే. విదర్శనం.

ఆయన కవితాత్మ ఓకన్చుడు భావాంబరవీధిలో విహారం, ఇంకొకప్పుడు గవేషణ; ఒకప్పుడు నుస్తావన్ధ. మరొళన్పుడు విరంతరకృషి; ఒకప్పుడు ధ్యానా వస్ట, ఇంకొకప్పుడు వీద్ధి- అనేవాటితో దాగుడుమూతలు ఆడేది. కాలానుగుణంగా విరంఠరం మారుకూఉండే బుతువులు _ కాకుల్‌ కవిత్వంలో ఉవమానస్థానాన్ని తరుచుగా పొందుతూఉంటాయి. ఆయనకి ఈ ఉసమానం, విశ్వంయొక్క (నభవ తిరోధానాల్ని న్మరణకి తెస్తూఉండేవి. 'రేయిందివళ్లకి, చావుపుట్లుకలికి, జాతా క్ళారలకిమధ్య స్పందించే (ప్రకృతికి ఈ ఉవమానం (పతీకగా ఉండేది. ఆయన జీవితంలోనే. సాధించినదావికి పారించలేకపోయినదావికికూడా ఇది ఒక నంశేతం. ఈ విషయాన్ని ఆయన ఒకగితంలో ఇలా వ్య క్తంచేళాడు :

“వనంఠ హేనుంతాల నాట్యం, నుఖదుఃభాలతఉయ్యాలని ఊప్పతున్నాయి. వాటి మధ్య నే నెవ్చుడూ నా స్వాగతగీతాలతో విలిచిఉంటాను. సుగంధదింధుర మెన నంగీఠమాలను నేను ధరించిఉండడం వీ ఇష్టమా? న

తవీంద్రనాథ్‌ కాకుర్‌ ణ్ల7

ఇందుకే గాటోయ, వ్నిద నాకు దూరమముంది. మనన్సు వికలమైంి. అనంతో మైన వ్యథావనాన్ని ఉన్మ త్తపవనాలు తట్టూతలూగి స్తున్నాయి. నా రేయింబవళ్ళ వెలుగునీడలు కంపిస్తున్నాయి. నుగంధదింధురమైన నంగీతమాలవి నేను ధరించి ఉండడం వీ ఇష్టమా?

నా ఐన ఇంకా స్థిరపడలేదు; నా సని చెదురుమదురుగా ఉంది, విర్ణీతమైన పవి లేని నాకు తీరుఐిడిలేదు. ఈ విశ్వభువనమధ్యంలో, ఆయ్యో, నాకు కాంతిలేదు ఆళాంతియొక్క_ ఆఘాతం శగిలి, నా వీణ మోగుతోంది. (ప్రాణాల్ని ఆహుతిగొనే నా గీతాలజ్వాలలు విరంతరం జ్వలిస్తాయి, నుగంధదింధురమైన నంగితమాలని వేను ధరించితండడం వీ ఇష్టమా?”

పాళ్ళాత్యకావ్యపిపాసువులు ముఖ్యంగా గు ర్తించవలనినది తాకుర్‌లో ఒకటి ఉంది. ఆది జీవితంవిషయంలో ఆయన దృక్పథం. జీవితంలో లభించినదానివి చిరాకుగా. విసుగుతోకాకుండా; ఆనందంతో కృతజ్ఞతతో స్వీకరించడం ఆయన లోని విశేషం,

గృహవాతావరణంలో వికపించినవాడు లాకుర్‌, అఆయనకుటుంబం వండ నంవత్సరాలకం టె వైగా కలకత్తాలో స్థిరసడిఉంది. ఆయన కలకత్తాలోనే, ఆడపొ శఈడపా స్కూలలికి వెళ్ళాడు. తరవాక, లండనులో ఒకనంవత్సరం పైచిలుకు మ్కూలలికి వెళ్ళాడు, ఆంతే చదువు, కాని, ఆయనకి ఇంటిచదువుతోనే వంగ నంస్కృృతాంగ్ల భాషలలో మంచ్విప్రవేశం కలిగింది విజ్ఞానశాశ్రంలోని (ప్రథమ పాఠాలు నేర్చుకొన్నాడు. ఆయనకి చిన్నప్పటినుంచి నంగీకం అంటే ఇస్టం. ఇదిగాక, ఆ రోజులలో సంగీత విద్వాంనులుగా పేరు మోసినవాళ్ళలో కొందరిదగ్గిర వంగీళశిక్షణ పొందాడుకూడా. ఆరోజులలో, కుస్తీ ఆయన దినచర్యలో ఒక భాగం. సహజంగా ఆరోగ్యవంతుడయిన ఆయన, ఈ వ్యాయామంవల్ల మరీ దృఢ గ్యాతుడయ్యాడు. యాబ్లై నంవత్సరాలలోపున ఆయనకి ఎప్పుడూ 'పెద్దజబ్బు చేయ లేదు. ఆయన కవిత్వాన్ని పరిశీలించేటన్సుడు మనం ఈవిషయం జ్ఞాపకం ఉంచు కోవాలి. ఆరోగ్యవంతుడు, అందగాడు, స్వన్థచి త్తుడు (వ్రాసినకవిత్వం ఆయన శచన,

స్కూలుచదునంకే ఆయనకి మొదటినుంచి విముఖక, ఇది ఆయనవిగ యంలో మంచికే వచ్చిందేమో । వాళ్ల ఇల్లు నంగితసాహిత్యాలికి కేంద్రం. నమ కాలికసంస్కృృతికి అది విలయం: ఇంటిపట్టునతండే ఆయన అన్నీ వేర్ను

£78 వంగ సౌహిత్య చరగ్మిక కొన్నాడు. గృవావాతావరణంలో నే ఆయన్యవతిళ వికసించింది. ఆయనతండ్రి దేవేంద్రనాథ్‌ కాకుర్‌కి ఉసవిషత్పింద్దాంతాలమీద ఆదరం హెచ్చు. సంకుచితత్వం లేని సార్వదేశకదృష్టి, భారతీయ మూలపిద్ధాంతాలమీది వరమవిశ్వానం. జాతీయ భావము. అనేవి దేవేం్యద్రనాథ్‌ ఠాకుర్‌ విశిష్టగుణాలు. ఇందుచేత, కారుర్‌ ఇల్లు భారతీయ పునరుజ్జీవన ఉద్యమానికి 'కేర్యదం. కాకుర్‌ కుటుంబానికి ఇది ఒక విశిష్ట మైన అనుభవాన్ని ఇచ్చింది. ఈ కుటుంబంవారు కేనలం వంగియులు కొరు; భార తియులు వారు, ఈ కుటుందింవారు నడిపిన సథత్రిక పేరు “భారతి”; చటక్షీ వథ్రిక లాగ “వంగదర్శన్‌” కాదు.

దేవేంద్రనాథ్‌ కాకుర్‌ భాగ్యవంతులఇంటిలో పెద్దథొడుకు. అయినా, తన తండ్రి తీర్చక చవిపోయినబాధ్యతల్ని తాను వహించి, అవన్నీ తీరేదాకా సామాన్య గృహస్థులాగ జీవించినవాడు. రవీం(ద్రనాథ్‌ ఠాకుర్‌ పుప్రేటన్నటికి కుటుంది నరిస్టితులు బాగుపడి, పూర్వాన్నత్యం వచ్చింది ఆ కుటుంబానికి. కాని, నిత్య జీవనంలోమా[తతం సామాన్యకుటుంబంలాగే జీవించేవారు. రవీంద్రనాధ్‌ఠాకుర్‌ బాల్యంఅంతా అలాగే గడిచింది. మధ్యతరగతికం'టె ఒకమెట్టు తక్కువజీవిత (వ్రమాణంగల కుటుంబాలలోని పిల్లిలులాగ కాకుర్‌ పెరిగాడు. ఆయితే. ఆలాంటి కుటుంబాలలోని పిల్లలికి ఉండేస్వేచ్చ, నదుపొయాలుమా(శ్రం ఠాకుర్‌కి లేవు, ఆయన తనఠల్లికి కడగొట్టు సంతానం, అందుచేత ఆయనతల్లి ఇయ్యవలసినంత (శ్రద్ధవి. ఆయనవిషయంలో చూపలేకపోయింది. ఆయన నాలుగై దుసంవత్సరాల వయస్సునుంచి నౌకర్ల చేతులలో పెరిగాడు. ఒక నొకరు, తనవి గంటలతరదిడి ఒక గడిలో ఎలా దింధించిఉంచినదీ, తా నేవిధంగా ఒక కిటికీలోంచి కనబడుతూ ఉండే ఆకాశంవైపు గంటలకొలదీ చూస్తూ ఆక్క_డ కూర్చునిఉన్నదీ, తాకర్‌ శన "*రెమినిపెన్సెస్‌” (లు ఏంఅంలజంపూర్వన్మ ఎతులులో వాశాడు, తన వాలభాననలు, ఆకనబడే అకాశంలోవి మేఘాలమీద ఎలా తేలిపోయేవో, పిల్లి గాలులతో ఎలా పరుగుపెళ్లేవో ఆయన “పూర్వస్మృతులిలో (వ్రాశాడు, కవియైన శాకుర్‌లోని. ధ్యానదృష్టికి విరర్గ్షశభావ విహారానికి వీజావాపం అప్పుడే జరిగింది.

'మొట్టమొదట, కాకుర్‌కి సాహిత్యంతో నంపర్క_౦ పేవకులద్వారా, కుటుం: వాన్ని ఆశ్రయించుకొనిఉన్న వృద్దులద్వారా కలిగింది. కృ త్రివానస రామాయణం తోంచి, కాశీరామ్‌ మహాభారతాన్నుంచి వాళ్లు పద్యాలు చదివేవాళ్ళు. శబ్దాలంకారా లతోకూడిన దాళశరథీరాయ్‌ రచనల్నికూడా చదివేవాబ్ళ, రాగరంజికాలైన

రవీంద్రవాల్‌ తాజల్‌ ఓ్ల79 మధుకాన్‌ గీకాలలోంచి కొన్నిపాదాలు పాడేవాళ్ళు. ఇనన్నీ తమవ్రభావాన్ని వాల తాకుర్‌ కోమలహృదయంమీద చూపించాయి. వీటితరవాత, ఆయన హృదయం మీద (ప్రభావం చూపించినది, మహాకవి కౌళిదాసుయొక్క. మేఘమాతకావ్యం. అప్పటికింకా ఆయనకి సంన్కృతంతో పరిచయంలేదు. ఆయన పెద్దన్న ద్విజేర్యద ఇాథ్‌ ఆ కావ్యాన్ని చదువుతూంటే. కాళిదాసుభాష (శ్రావ్యంగాఉండి, కాకుర్‌కి నచ్చింది. కొన్ని నంవత్సరాలతర్వాత ఆయన నంన్కృృత మేఘదూాతం చదివి నప్పుడు, కాళిదామ్యప్రతిభ ముగ్దుణ్ణీ చేసింది. తనబాల్యంలో, గది కిటికీలోంచి వానా కాలంలో మబ్బుల్నిచూస్తూ. తాను భావాందరవీధిలో విహరించడం ఆయనకి జ్ఞాసకం వచ్చింది.

ఈలోపుగా బాలఠాకుర్‌ జయదేవుడి గితాలఛందన్సువి తనంతతాను విభజించి చూడడం, బంకించంద్ర చటర్టీ నవలలు మొదలుకొని చదుపదగిన వంగ వచన ఠచనల్ని చదవడం (ఈ నవలలు అప్పుడు “వంగదర్శన్‌'లో ధారావాహికంగా వచ్చేవి. చండీడాన విద్యాపకుల వైష్ణనగీతాల్ని (ఆప్పుడే ఆవి అచ్చయ్యాయి్యి, పఠించడం జరిగాయి. మైకేల్‌ మధుసూదన్‌ దత్తు కవిత్వం ఆయనకంత నచ్చ లేదు. "మేఘ్‌నార్‌ వథ్‌" కావ్యాన్ని వ్యతి రేకిన్తూ *ఛారతి"లో ఆయన ఒక నిమర్శ కూడా (వ్రాశాడు. దీనికి కారణం ఏమిటో ఊహించడం కష్టంకాదు, ఆ కావ్యాన్ని ఆయన పాఠ్యగంథంగా చదవవలిసివచ్చింది. పొఠంచెప్పిన పండితుడు, దావి రసాన్ని పాడుచేసి. అాకుర్‌ మనస్సు విరిచేశాడు. ఇంగ్లీమ3విత్వాన్ని ఆయన ఆస్వాదిస్తూ, ఆనందిస్తూ చదివాడు. దీనిలో ఆయనకి, రాజ్‌ నారాయణ్‌ లోను, అకయ్‌చం[ద చౌధరి సాయంచేశారు. చౌధరి అంగ్లసాపాత్య పిపాసు వేకాకుండా, న్వయంగా కవికూడా. సనుకాలిక వంగకవిత్వంలో ఠాకుర్‌ తనసోదరుడు వ్రాసిన “న్వవష్న్మపయాణ్‌" కావ్యాన్ని. బవిహారిలాల్‌ చ(కవర్తివాసిన "వంగ సుందకీ “శారదామంగళ్‌” కావ్యాల్ని ఎక్కువగా ఆదరించేవాడు. చ క్రవరికవిత్వం అంకే శాకుర్‌కి మక్కువ ఎక్కువ. ఆతవికవిత్వానికి (ప్రచారం రానడావికి శాకుర్‌ కారణం. అయినా, అతని కోవిత్వవభావం తాకుర్‌మీద బేదు. నిజానికి, ఆయన అన్న ద్విబేంద్రనాధ్‌ (ప్రభావం ఆయనకవిశ్వంమీద అంతర్వాహివిగా ఉంది అనాలి. యాభై నంవత్పరాలతరవాత. ఆయన పరిపక్వదళలో (వ్రాసిన చిన్న పిల్లలం పాటలమీద. లఘురచనలమీద అన్నగార్శివభావం కనబడుతుంది. తాకుర్‌ రచనలలో. లేఖలలో ఉనయోగించే రచవావిధానం మీద ద్విజేం[దనాల్‌ రచనా (ప్రభావం కనదిడుతుంది.

280 వంగ పావాత్య చరిత

తాకుర్‌కుటుందిం వాటివమాజంలో పాంన్కృతిక వువరుజ్జీవనావికి వాతీయో ద్యమవికాపావికి వట్టుగొమ్మ. కనక, ఆయన బాల్యరచనలు జాతీయభావపూరి శాలు హేమచం(దలెనర్జీ రచనలు (ముఖ్యంగా అతవి “భారత్‌ సంగీత్‌) ఆయనకి &రవబ్ళ. కలక శ్తావిడిచి దూరంగా వెళ్ళడం, ఆయన పన్నెండోఏట జరిగింది, 'దేవేంద్రవాల్‌తాకుర్‌ కుమారుజ్జీ వెంటబెట్టుకొని పంశాబుదాకా వెళ్ళాడు. అన్పుడు హామారియ్యప్రాంతం దర్శించిన రవీందుడు,. కొంతకాలందాకా తన చాల్యరచనలో పామాలయానవికీ వి+ష్టస్థానం ఇచ్చాడు, (1878-1875 ఆరచవత లలో, నిరళోనహతులయిన (సేమికుల వ్రజయగాథణు ఆభ్యానశ్రై లిలో అఖభినర్జి తాలు, ఈ రచనలమీద. ఆ రోజులలో ఆయనవి అకర్షించిన భారతీయ పాశ్చాత్య శవులప్రభావం కనబడుతుంది.

రవీం(ద్రుడు కాను మెచ్చిన వైష్తవకపుల్ని అనుకరించి వాయడం, ఆ దినాలలో కవియకాన్ని అఆర్థిస్తున్న ఆయనజీవితంలో ఒక పాహిత్యఘట్టం, ముఖ్యంగా ఆయన వివ్యాపతిని అనుకరించి (వ్రాశాడు. ఆ గీకాలు, వైష్ణవపదాలవలెనే గాన యోగ్యాలయి, ఆంతంలో కవి నామముద్రతో కూడిఉన్నాయి. వాటిలో ఠాకుర్‌ “భానుపింహ'" లేక భాను అని తన వామాన్ని కూర్చాడు. ఇంగ్లీషులో “థామస్‌ ఛాటర్‌టన్‌' (గౌకింరుక8 0088106102) (వ్రాపిన "రౌలే పోయమ్స్‌' (£01లా కెంయి9) శాలకీ చెందినవే ఇవికూడా. రెండూ పూర్వరచనలికి ఆమనరణలే; రెండూ మారు పేర్లతో కవులు (వాసినవే, మొట్టమొదట ఇవి “భారతి" నత్రికలో అచ్చయినప్పుడు :(1877, సాహిత్యజగత్తులో నంచలనం బయలుదేరిందిం (ప్రజలు మరిచిపోయిన ఒక (ప్రావీనవైష్ణకవి రచనలుగా వాటిని పాహిత్యవేత్తలు ఊహించారు, లిఖిత్యపతి దొరికిందికాటోలు అనుకొన్నారు. కాని, కాకుర్‌ వాటి విషయం అంతగా పట్టించుకోలేదు. ఏది ఎంాఉన్నా, ఒక్కవిషయంమా[కం చెప్పాలి. శ్రైలివిషయంలోను, విర్మాణవిషయంలోను అవి విశష్ణాలయి. ప్రత్యే కతవి చూపించాయి. పది హేడోశతాన్షి తరవాత, అలాంటి వైష్టవక విశ్వం బయలు డేరలేదు, బాలకవిలో. ఈ నైపుణ్యం కనబిడడానికి కారణాలు, జయదేవాదుల వదాల్ని ఛందస్సుననుసరించి విభజించి వాటిరీతుల్ని ఆయన ఆర్ధం చేసుకోవడమే;

1. “భాను అనేది, రవీందుడి'పేరులోని *రవి'" అనేదానికి వర్యాయనదం,. “నింప” శద్దిం “*శాకుర్‌” కస్పానికి వర్యాయనదంగా వాడబడింది. (విద్యావతి కవిత్వంలోని *శిన నీంహ” నామానికి ఇది ప్రతిధ్వని కావచ్చును.)

రవీరిదనాథ్‌ కాకుర్‌ 261 విద్యావతి. గోవిందదానుల రచనల్ని విమర్శదృష్టితో నూశ్మంగా వరిశలించిం వాటి లోతుపాతుల్ని ఆయన (గిపాంచడమే.

శాకర్‌ రెండవ అన్నగారైన నత్యేం్యద్రనాథ్‌ (ఈతడు భారతదేశంలో మొట మొదటి ఐ. సి, ఎస్‌. ఉద్యోగి), కవిని తా నప్పుడున్న అహమ్మదాబాద్‌ తీసుకొని వెళ్ళాడు. తరవాత తన కుటుందింతోబాటు, 188 నెపైంవరులో కవిని ఇంగ్లండు వంపించాడు, ఠాకుర్‌ న్యాయవాదివట్టం వుచ్చుకోవాలని ఊహ, కొని, ఇది జరగ లేదు. ఆయనకి క్లానురూము అం'హే, స్వేచ్చావాశావరణంఉన్న ఆ విదేశంలో కూడా, జ్లైలుతో నమానంగా తోచింది. అందుచేత, ఆయన ఫ్యిబినరి 1880 లో, తన విద్యాయోగ్యతకి ఏ వట్లంగాని, డి్యగీగాని చేర్చుకోకుండానే, న్వరేళం తిరిగి వచ్చాడు. అయితే, ఈ విదేశగమనం వృథాగా పోలేదు. అక్కడ అయన కలుసు కొన్న కొందరు; ఆయన హృదయానికి ఆర్ట్రత, వ్యక్తిగా ఆయనకి చొరవ మొద అయినవాటివి నంపాదించిపెట్టారు, లండను విశ్వవిద్యాలయకళాశాలలో ఆయన కొంతకాలం ఆచార్య హెనీ మోర్లే (2701802 కలం) సం5ల) క్లానులికి వెళ్లిడు. ఇందువల్ల కొంత (న్రటోధన కలిగింది.

ఆయన ఇంగ్లండులో ఉండగానే, ఆయనకవిత్వంలో వ్యక్తిగతమైన ఒక విళ€ష్ణలక్షణం కనబడడం మొదలుపెట్టింది. ఇది మొట్టమొదటిలో, దృశ్యాదృళ్యంగా ఉన్నా, (క్రమేణ బంసడింది. భారతదేశానికి తిరిగివచ్చినతరవాత, ఈ (పర్యేక లక్షణం (ప్రన్ఫుటమైంది. *నంధ్యా సంగీత్‌” (1885లో ఇది వాగా కనవిడింది. అప్పటికీ కవి ఇంకా అవరిపక్వదళలో ఉన్నా, నమకాలికవిమర్శకులకు, ఆరచనలో ఒక (వ్రత్యేకత = అంతకీపూర్వం ఎవరిలోనూ లేవిది = గోచరించింది. అప్పటి కింకా అది అస్పష్టంగా, పొగమంచులా ఉన్నమాట విజమే ! కొని, దాని ఆన్తిత్వం విషయంలో ఎవరికీ నంళయం కలగలేదు. ఈ లక్షణం, నమళాలిక విమర్శకుల్ని ఆశ్చర్యచకితుల్ని చేసింది. ఇందులో, కావ్యనస్తువు విశేషంగా ఏమీలేదు, యువ కవిహృదయంలో దాగిఉన్న ఆళలు, ఆశయాలు: నఫలకానఫలతలు ఇందులో (వతిధ్వవించాయి. పసంచంతో కవికి, కవితో (స్రసంచానికి ఇంకా పొత్తు కుదర లేదు. ఇందువల్ల కలిగేనై రాశ్యం, అనంతుష్టి, అప్పుడే యోవనంలో. అడుగు 'పెడుతూఉన్న కవిహృదయంలో చెలరేగి, కవిత్వంలో (ప్రతిఫలించాయి. పట్టు వురుగు శా నల్లినగూటిలో తానే చిక్కుకొన్నట్లు, యువకవి తన భాన్నోదేక ఛల్లరిలో తానే చిష్కకొన్నాడు. కొని, ఈ న్వైరాళ్యం చిరకాలం నిలవలేదు.

289 వంగ పాహిళ్య చరక వయన్సులోకి అడుగు పెడుకూఉన్న ఒక యువకుడి నందిగ్గస్థితి ఆది; వెన వెంటనే ఆడుగంటిపోయింది. *(వ్రభార్‌ సంగీత్‌" (1880) అనే గీఠతీకాసంకల నంలో ఈవిషయం న్పష్టపడింది. దీనిలో ఎక]_డా నై రాశ్యంలేదు. విశ్వమంకా సూర్యరశ్మిలో మిలమిలలాడుతూ కవికి కనబడింది. (ప్రవంచంలో - ఆంతవరకు తనకి అసహ్యంగా-కనబడీన, వినబకినవన్ని, అప్పుడు కవికి రమణీయాలయ్యాయి. అందుకే కవి ఇలా ఆంటాడు,

“నాకేమీ అక్కరలేదు. ఆశ్చర్యచకికుణ్ణీి అవుతూ. సమస్తం మరిచిపోయి, ఒక్క-ముక్కకూ శా అనకుండా, ఈ (ప్రసంచాన్ని చూస్తూఉండడమే నాకు కావల వింది.

“వభాక్‌ సంగీత్‌" తరవాతవచ్చిన కావ్యసంకలనం, “వీ ఓ గాన్‌” (184). ఆంతకిపూర్వం కవి (వ్రాపిన కొన్నిగేయాలు, గీతాలు దీవిలో చేర్చబడ్డాయి. కాని, ఈ సంకలనంలో *రాహుర్‌ _సేమ్‌', *ఆర్తన్వర్‌' అనే రెండుగీతాంఎమా తం అద్భుత మైనవి ఉన్నాయి. "రాహుర్‌ _సేమిలో (పేమకృష్ణ. తీక్షో కిలో వ్యక్తం చేయదికింది. *ఆర్తన్వర్‌ "లో, భావోచ్వగ్నత అంధకారదింధుర మైన, (వ్రళంజన భరిత మైనర్మాతితో పోల్చబడింది. కాకుర్‌ కవిత్వంలో వర్షబుకువుకి (పత్యేక స్థానం ఉంది. ఇది “నీ ఓ గాన్‌” నాటికే కనబకుళుంది. ఎండతో మండిపోతున్న మిట్టమధ్యాహ్నం ఒకటి, ఆయన కవిత్వంలో తరుచుగా పర్గించబిడేది. ఇదికూడా వై నంకలనంలో స్థానాన్ని సంపాదించి ఉంది,

“శనీ ఓ గాన్‌" తరవాత వెలువడిన నంకలనం *కడీ ఓ కోమల్‌” (1880). అనేది. ఈ రెండింటికినడుమ కవిజీఏతంలో ఒక మర్మాఘాతం తగిలిండి. ఆయన హృదయంలో భావో(దేకాన్ని రేపి. ఉల్జూత లూగించిన జఒకమి(త్రము మృతి. పొందుట జరిగింది. కళశామాత నద్భశమైన దీవివల్ల కవి తల్లడిల్లి పోయినా, ఆయనకవిత్వం పురోగమించడానికి ఇది పవికివచ్చింది. ఈ దెబ్బతో, ఆత్మ కేంద్ర కమై భావరాగకమై, వాన్తవజగత్తుతో సందింధంలేకుండా విశృంఖల పహోారం చేస్తున్న కవిభావన, భూమార్గం పట్టింది. హృదయానికి స్టెర్యం చిక్కింది. భావో (దేకావికి కేర్యదం ఏర్పడింది. వ్య _క్రీగత మైనదుఃఖావికి “విశ్వజనీనత వచ్చింది, ఆయన భావనలో, దృక్పథంలో. సానుభూతిలో నై4త్యం, పార్వదేశికత వచ్చాయి. రవీందుడికవిత్వంలో సంకేతంగా కనబడే మృత్యువ నేభావావికి జననం ఇక్కడ. ఈ బంధుమృతివల్ల, కవికి స్వన్వరూపజ్టానం కలిగినట్ల యింది, తక్ల.

తవీం[ద్రనాథ్‌ కాకుర్‌ 203 రచనల్ని కళాదృష్టితో చూడడం ఆలవడింది. ఇందువల్ల కవిహృదయానికి వికాసం, సౌందర్యాన్ని వివిధకోణాలనుంచి చూడగలిగినక క్రి, జీవితాన్ని సామ భూతితో ఆర్థం చేసుకోగలిగిన మెత్తదనం వచ్చాయి. శ్రైలిలో వదలాలిత్యం, "ఛందస్సులో కౌళలం ఏర్పడ్డాయి, రవీం్యద్రుడి కవిశ్వావికి పరిపక్వదళ వచ్చింది.

“కడీ ఓ కోమల్‌ 'లో, రవీంద్రుడ్మువాసిన కొన్ని ఆత్యు త్తమ్యసేమగీకాలు ఉన్నాయి, కౌవి, శారీరకమైన (పేమదృష్టి కవిలో చిరకాలం నిలవలేదు.

“ఈ; మోహం ఎంత తక్కువకాలం నిలుస్తుంది! ఈ మాయ కరిగిపోతుంది. హృదయాన్ని బంధించిఉంచేది ఏమీలేదు. కోమలబాహువులు నడలిపోయాయి. మదిరాతుణు మోహ పెట్టలేక పోతున్నాయి. ఆంధకారబంధుర మైన విశాసముయంలో ఒకర్ని ఒకరు గుర్తించలేరు. పుష్పించే దినాలు గతించినతరవాత పథులు పాడవు.”

“మానసీ" (1680) లోని గీకాలు, కాకుర్‌యొక్క. మనఃప౦పక్వతవి తెలియ జేస్తాయి. “నంధ్యా నంగీత్‌"నుంచి *కడీ ఓ కోమల్‌ 'నరకు కనబడే సంగీత (వియక, కవిలో తగ్గిపోయింది. భావాలికి ఆదర్శాలికి నడుమ పొడచూపిన నంఘ ర్షణ కవివి ఎదుర్కొంది దీవిని వన్ఫుటంగా నగ్నంగా. కర్కశంగా (వ్రదర్శిం చివకావ్యం "*విష్ఫల్‌ కామనా' అనేదిం

“ప్రీలో నిద్రాణంగాఉన్న అమృతత్వం ఏది? ఆంధకారబంధుకమవుతున్న నంధ్యాకొళానికి, మిణుకుమిణుకమ టున్న నత్షత్రాలికమధ్య, న్వర్షలోకంయొక్క సీమారహిత రహన్యం తొణీకిసలాడుతోంది. వీ వీలికన్నులలో వీ ఆత్మరహన్య శఖ, అవేవిధంగా కంపిస్తోంది.*

కొన్నిగితాలలో మానవజీవితం, (సకృతిసౌందర్యం చక్కగా చిత్రించబడ్డాయి. కింది (పకృతివర్ణన చూడండి :

“దినమంతా గడిచిపోయింది, సాయంకొలంమూ(త్రం ఇంకా ఊగినలాడుతోంది. దినాంతమందు సూర్యుడు అలపిపోయి. కాంతి తగ్గిన్నా, ఇంకా భూదేవికి వీడ్కోలు ఇవ్వడు. ఆశతో అలా చూస్తూనే ఉండిపోతాడు. ఆకాశంలో చెదురు మదురుగాతన్న మబ్బులలో రోజు ఇంకా చిక్కుకొనే ఉంది; పొలాలలో ఇంకా వడే ఉంది; నదీనీరాలలో తొణికినలాడుతూనే ఉంది; వృష్నాగాలలో ఇంకా ఊగు తూనే ఉంది. తన దీర్షచ్చాయవి _పసరిస్తూ. చెరువుగట్టుబాటమీద స్తబ్దంగా నిలిచి

య అనీ లబ అాల్‌టి ఉంది.”

బర్రిశ్ల వంగ సాహిత్య చర్మిక

“మానసీ'లోని కొన్నిపద్యాలు, మన నాయకులమీద, వాళ్లీభావాలమీద కవికి కలిగిన ఆళాభంగాన్ని తెలియజేస్తాయి. అన్పుడు కొత్తగా తలఎ త్తి, వచారంలో ఉన్న ధార్మికభావాల నంకుచితత్వం ఆయనవిమక్శకు గురిఆయింది. కలకత్తా నగరవాసులు "కడుపులో చల్ల కదలకుండ", తఈమల్ని తాము అభినందించుకొంటూ, తమకమ వరిధులలో ఇరుకుగా జీవించడం ఆయనకి బాధ కలిగించింది. ఆయనకి ఉన్న దూరదృష్టిగావి, అపరిమితమైన ఆశాభావంగావి. వాళ్ళలో ఆయనకి కనబడక బాధపడ్డాడు. నగరవానుల ఆత్మతృ వ్లితోకూడిన జీవితాన్ని విమర్శిస్తూ ఆయన (వ్రాసినరచన “*దురంత ఆళా' అనేది. కలకత్తాకి నాలుగువందల మైళృదూరంలో గంగకి ఎగువని గాజీపూర్‌లో ఈ రచన జరిగింది,

“మానసీ” ('వ్రచురణకి కొంచెం ముందుగా ఆయన, ్రాంసుమీదుగా ఇంగ్లండు 'వెళ్ళివచ్చాడు, (ఆగస్టు. అక్టోబరు, 1890) దీనితరవాత కొన్నినెలలకే, కుటుంబం అమీందారీ ఆయన నిర్వహణలోకి వచ్చింది. ఈ ఆస్తులు మధ్యో త్తరవంగదేశం లోను, ఒరిస్సాలోను ఉండేవి. అందువల్ల ఆయన, జమీందారీపనులకోనం వాడియా, పబ్నా మొదలయినజిల్లాలలో తిరగవలసివచ్చింది. (పయాణవమఎతొ, వదురిలో వడవలమీద జరగడంచేత (181-187 ఆయనకి నదీజీవితం, వంగ (గౌనజీవితం బాగా అనుభవంలోకి వచ్చాయి, ఈ అనుభవం ఆయన 3విత్వావికి చాలా ఉనకొరకమైంది. ఆ రోజుల (ప్రారంభదశలో వాసినగీతాణ, "సౌనార్‌ తరి (బంగారు వడవ, 1808) అనే నంకలన్యగ్రంథంగా వెలువడ్డాయి. (ప్రకృతిని ముళా ములి చూచినకవి అనుభూతులు ఇందులో రమ్యంగా చిత్రించబడ్డాయి.. “బంగారు వడవ' అనేపేరు సార్ధకమైంది, *మానసీ"దేవిని “బంగారు వడవిలో నేగడా అన్వేషించేది ॥

“సొనార్‌తరీలో కవి మానవ్మవకృళివికూడా చక్కగా చిత్రించాడు, ఆ కౌలం లోవే ఆయన (వ్రాసిన కథావికలలోకూడా ఇది కనదిడుతుంది. మనుష్యుల నుఖ చుఃభాలు జయాపజయాలు, ఆదర్శాల ఆచరణలు, హృదయదఘ్నంగా పరిశీ లించి కాకుర్‌ తన కథానికల్ని రచించాడు. వ్య క్తిగతాలు, (ప్రాళమికాలు అయిన నమన్యల్ని శక్రిమంళంగా ఆయన ఎదుర్కొన్నాడు. ఆయన గీతాలశ్తై లి నక శమూ, కోనులమూ. కవిత్వంలో లోపించిన శ్రైలిలోని ఉజ్జలత, కథానికల లోనీ వచనశ్రైలిలో కనదిడుతుంది. కొన్నిగితాలలో కనబడే అన్యాపదేశాలికి, ఆద్భుకఘటనలకి వీజాలు కథానికలలో మనకి కనబడతాయి. గీతాలికి కథానికలికి

తవీంద్రనాథ్‌ తాకమర్‌ €28్ర్ర5 గల సంవింధం అంతర్వాహినిగా ఉంటుంది. "వర్గాయాపన్‌” అవేగీఠంలో ఈ విషయం రధ్వవి (ప్రధానంగా వ్యక్తం చేయబడి ది:

“జగత్తులో శతశతాలుగాఉన్న అనమా_ప్తశథలు, అకాలంలో విచ్చిన్న మైన ముకుళాలు, ఆజ్ఞాతజీననాలు, వెలుగుచూడక ధూళిలో కలిసిపోయిన కీర్తులు = ఎన్నో భావాలు, ఎన్నో భయాలు, ఎన్నో దోషాలు, అహర్నిశలు (ప్రపంచంలో దళడిశల వర్షంలా రయురరుక వడుతున్నాయి. కణమఃథాల అశువులు, క్షణ మభాల నవ్వులు, రాశులు రాశులుగా పడుతున్నాయి. వాటి మర్మరథధ్వవి నేను ఆఅనవరతం వింటున్నాను."

“ఫౌనార్‌తరీలో విశిష్టస్టావాన్ని ఆక్రమించిన *యేతేశాహ్‌ దిలా, "నము దేర్‌ (వళి మొదలయినగితాలలో, కవి తన భావానుభూతిద్వారా జీఏతంయొక్క క్షణిక ల్వాన్ని. మళ్ళీ దావి అనంతత్వాన్ని; ఆశాదృష్టితో గతించినదానివైపు బాధతో చూడడాన్నీ (గ్రహించి వర్షించాడు. ఆయన ఇంటిలోనుంచి లై టికి వెడుతూం'టీ, "విన్ను వెళ్లవిన్వమ' అవి ఆయన నాలుగేళ్ల కూతురు అనడం, అనంత దేశకాలా లలో (ప్రతిధ్వవించింది, వాలుగుకాలాలపా కేనా తన ఒడిలో (ప్రాణుల్ని విలుప్తకో లేవీ భూమాత ఆ(కోశంలా ఉంది అది-

“విశ్వవిజన్యప్రాంతంలో ఆనంత వేణువు (గ్రామీణగానం వాయించినట్ల యింది. అదివిని. జాహ్నవీతీరంలో నన్యభూములలో తన వినీలకుంతలాల్ని విరటోసు కొని. నువర్ణాంచలంతో వక్షెన్ని కప్పుకొని, దూరంగాఉన్న వీలాందరంలోకి దృష్టి విగిడిస్తూ, విర్వాక్కయి, వసుంధర లేచి కూర్చుంఏ. న్లూనమైన ఆమెముఖాన్ని నేను చూశాను. మర్మాహతమై, _వ్తద్ధింగా ద్వార్యపాంతంలో విందిడిఉన్న నాలు గేళ్ళ వా కూతురులా ఆమె కనబడింది.”

“వసుంధరా"లో కని ఇంకా లోతుగా సరిశీలించాడు. ఆయన కన హృదయ న్పందనలో, ప్రాథమికమైన నృష్టిశక్రిని గుర్తించాడు. తనకీ దేళకాలాతీత మైన విశ్వాత్మకీగల ఆభేదాన్ని కవి (గహంచాడు. భారతీయమైన (బ్రహ్మవాదావికి నవీవమైన పరిణామపిద్ధాంతావకి ఇది ఒక విచ్చితమైన నంపుటీకరణం. రవీర్యదు డికి ప్రకృతిమీదఉన్న ప్రేమకి ఈ కావ్యం చక్కని తార్కాణం. భూమిలోని దృశ్యాలు, ధ్వనులు, నువాననలు, భావాలు, జీవితంలోని ఉదేకాలు = అన్నీ ఆయనకి కావలసిన వే. బాపుపుట్టుకల నేపథ్యంలో ఈ నాటకం అంశా జరుగు తోంది.

286 వంగ సాహిత్య చర్మిత

“బహంనర్షాణు నుప్వు నా వృథివివి. వీమృ త్రికలో నన్ను దాచావు. అనంత గగనంలో ఆశ్రాంతచరణాలకో, సవితృమండలాన్ని నువ్వు (వదక్షిణ చేస్తు న్నావు.... ............ఒకరోజుని నేను పద్మానదీతీరంలో ఏకాకిగా శూన్యంగా కూర్చుని ముగ్ధనయనాలతో చూస్తున్నాను. సీ మృత్తిక మధ్యనుంచి ఒక తృణాం కురం ఎలా బయలుదేరుతోందో నేను నా నర్వాంగాలలో, మనస్సులో వియణ దేరిన స్పందనద్వారా (గహించాను.”

ఈ సంకలనంలో మొదటిగితం, చినరిగీతం చాలా విశిష్టమైనవి. మొదటిగితం (సంకలనానికి ఆ పేరే ఉంఏ.) జాలా సరళంగొఉంటుంది. ఆమినా, దానికి చాలా వ్యాఖ్యానాలు బయలుదేరాయి. పద్మానదీతీరంలో ప్రథమవర్షాలు, దీవిలో వర్ణిత మైన విషయం, కన్నులకు కశ్తేటట్లుగా వర్ణన, చెవులకు ఇంవయేటట్లు ళద్ది (వ్రయోగం = దీని విశష్టలక్షణాలు. దీని అంతరార్థంకూడా (ప్రక్యేకమైసదే. ఈ (వ్రవంచాన్ని సృష్టించి, దానిలో మానవుణ్ణి భాగంగా చేసిన జీవననవంతి, అజరా మరమైవది. దీనితో సంబంధించిన మానవజీవితానికి శాశ్వతత్వం ఉంది. దీవికి నంవింధించనిభాగావికి శాశ్వతత్వంలేదు. _పత్యేకతలేదు. తన ఆదర్శాన్ని చేరుకో జానికి కవి చేసే గవేషణలో చాలావాటికి స్టానం లేదు, బంగారునడవలో పట్టనివి ఛాలా కవిదగ్గర ఉన్నాయి. వాటిని త్యణించడావికి కని సిద్ధపడి, ఆదర్శాన్ని అన్వే షించడానికి పూనుకోవాలి. చివరిగీతమయిన "*విరుద్దేల్‌ యాత్రాలో, “మాననీ" వేవివచ్చి పశ్చిమదిక్కుగా అవిర్దిష్టస్థానావికి వెళ్లి పోతున్న బింగారువడవ యాజ మాన్యాన్ని వహిస్తుంది.

"విరుద్దేశ్‌ యాత్రాలో వ్యక్తంచేయబడినభావం, “చిత్రా అనే కావ్యనంకల నంలో (ప్రముఖస్థానాన్ని ఆక్రమించింది. అక్కడ బంగారుపడవ యాజనూన్యాన్ని వపాంచిన మానసీదేవి, "చిత్రా కావ్యనంకలనం (1806లో కవి భవిష్యాన్ని పాలించే జీవనదేనతగా మారిపోయింది. కవి భావాల్ని, ఆశయాల్ని. విరివి ఆమె పాలిస్తుంది. ఈమె కవియొక్క కొన్నికావ్యాలలో జీవన్నపభుపుగా మారిపోతుంది. ఈ (ప్రభువు కవియొక్క_ ఆభివాదవల్ని న్వీకరిస్తాడు. అల్లకల్లోలంగాఉన్న జీవి శాన్ని తీర్చి దిద్దుకాడు.

కవి సాధించిన (ప్రకాంతచిత్రతవి, ,_వకృతిసౌందర్యాన్ని నెమ్మదిగాచూచి ఆనందించడానికి, “చిత్రా” కావ్యసంకలంలోవి *మభ్‌", “వ్యోత్స్నార్యాకే" మొద లయినగికాలు తెలియజేస్తాయి. కొని, కవిజీవింలో అంతా ఆనందం, శాంతి అన

శవీర్యదనాల్‌ తాకుర్‌ 287 చావికి వీలులేదు. అన్నివైపులా - శథిలత్వం, మృత్యువు; బాధ, విరాశ; దారిద్యం౦, అనారోగ్యం; (క్రౌర్యం. అన్యాయం _ ఉన్నాయి. వీటిమధ్యనుంచి చొచ్చుకొవి పోవలవినవిగా తనకి పిలుపు వచ్చిందని కవి గుర్తిస్తాడు. వెనకంజవేయడానికి పేలులేదు. మానవవిధి తనని హెచ్చరిస్తున్నట్లు కవి భావించి, *ఏ బార్‌ ఫిరావ్‌ మోరే (ఇప్పుడు నన్ను తిప్ప్రులో ఇలా (వాకాడు.

“ఎవరది? నాకు తెలియదు. నే నఠన్ని గుర్తుపట్టలేను. కావి, నాకుమాత్రం ఇది తెలుసును ; అంధకారదింధుర మైనర్యాత్రి, జంయూమారుతాన్నిగాని, ఉరుముల్ని విడుగుల్నిగాని లెక్కపెట్టకుండా యుగయుగాలుగా, ఆత్మజ్యోతిని కాపాడు కొంటూ మానవాళి ఆతనికోనం వయవిస్తోంది. ఇదిమా(తం నాకు తెలునును : అకని ఆహ్వానగీతం ఎవళ్లు వింటారో వాళ్లు నిర్భయంగా నంకటావ ర్లాలమధ్యకి దూకుతారు. సమస్తాన్నీ వినర్జించి, కఠోర+క్షలికి గురి కాగలరు. మృత్యుగర్జనవి నంగితంలా భావిస్తారు. అగ్నిలో దపించదిడడానికి విద్ధసడతారు: శూలాలతో గుచ్చినా, కుళారంతో ముక్కలుచేసినా, మాట్లాడరు. సర్వపియవ స్తువుల్ని కాతర' థావంలేకుండా, తమకి తామే ఆగ్నిలో ఇంధనాలుగా వేల్చుకారు. తామే హోమాగ్నిని రగుల్కొల్సి తాము జీవించినంతకాలం తామే సోమద్రవ్యం అవతారు. ఇదంతా, ఆతవికోనం, తమ హృత్చిండాల్ని రక్రపద్మాలుగా, భక్తితో అతనికి ఆంతివ పూజగా అర్పించి, మరణంతో ప్రాణానికి కృళార్థత నంపాదిస్తారు.”

కాకుర్‌ కావ్యాలలో బాగా (వ్రదారాన్నిపొందిన 'ఊర్వశ'కావ్యంలో, భారతీయ పాహిత్యంలో సుపరిచితమయిన ఇతివృ త్తాన్నే తీసుకొని ఆయనరచన సాగించాడు. ముగ్వేదంలో, న్వర్శసుందరి ఊర్వశకి ఆమె మానవ(సేమికుడికి ఉన్ననందింధం రమణీయంగా వర్షించబడింది. శతవథ(బ్రాహ్మణంలోకూడా ఈ కథ ఉంది. మహా భారతంలో నరేసరి. మహాకవి కాళిదాసు ఈ ఇతివృ త్రాన్నితీనుకొవి ఒక నాటకం (వాళాడు. (ప్రేమతగ్గిన న్వర్గసుందరిని, ఎలాగయినానరే తనతో నిలుపుకోవాలనే మానవ్యపేమికుడి తహతహ వేదంలోఉన్న, వర్తన. (బ్రాహ్మణంలోఉన్న కథలో, మూలంలోఉన్న భావతీక్షత కనబడదు, పైగా, ఊర్వశి దేవవేశ్యగానే కనబడు ఈంది. మహాభారతకవి ఊర్వ॥ జన్మవృ త్తాంతాన్ని విపులీకరించి చెప్పినా, అందులోకూడా ఆమె కాముకత్వమే (ప్రాధాన్యం వహించినట్లు తోస్తుంది. కానీ, మహాకవి కాళిదాసుచేతులలో ఈ ఇతివృత్తం చక్కవి _పేమకథగా మారుతుంది, వాయికా నాయకులు మానవులుగానే మనకి కనిపిస్తారు. తాకుర్‌ కావ్యంలో, ఊర్వః

286 వంగ సాహిత్య చరిత ఒక సంకేతం. (ప్రకృతిని మానపుణ్ణి సృష్టికి ఉన్ముఖంచేపే ఒక తీవవాంఛ ఆదిం ఆవంతమూ. అసరిమితమూ అది. మానవుడిలో సౌందర్యపిపానవి రేకెత్తించి, సొందర్యాన్ని ఆతవిచే నృష్టింపటే పేది అదే. మానవుణ్ణి కదిలించివేసే ఈ వాంఛ, అతి లోకసుందరికోనం అతను పడేతపన; పురాణగాథవి విమిత్తమాాత్రంగా చేసు కొని లాకుర్‌ అద్భుతంగా చిత్రించాడు, అంగసొష్టవంతో, వివిధాంగామకూన తతో విరాజిల్లే (గీకు విగ్రహంలాగ, ఊర్వశీకావ్యాన్ని తాకుర్‌ తీర్చిదిద్దాడు.

ఊర్వశీకావ్యం (వ్రాపినమరునాడే (24 అ(గహాయన్‌ 1802) “*న్వర్గ హైతే విదాయ్‌” (వ్రాశాడు. (యేమకి మంచితనానికి వంకేకంగా, స్తీయొక్క రెండోవక్షన్ని తాకుర్‌ ఇందులో (ప్రదర్శించాడు. మాతృమూర్తిగా అవతరించి ఓర్పుతో సమస్తం నహించే స్త్రీకి. ఇది సోత్రరూపవి వేదన. ఊర్వశీకల్పన దీనికి వ్యతిరేకమైనది, విశ్వమోహివిగా అవతరించి (వ్రజల్ని 'రెచ్చగొట్టడమేగావి, తృప్తిని శాంతిని ఇచ్చేదికాదు ఆమె.

“చిత్రా కొన్యనంకలనంలోవి చివరికాన్యం “*పింధుపారే' అనేది. దీనిలో కాల్పవికత, మార్మికత, రుచిరనమ్మేళనాన్ని పొందాయి. బంగారుపడవ గమ్య ప్టానం చేరడంతో నే ఆత్మయాత ముగిపింది. దృశ్యాదృశ్యంగాఉండి, పడవని గమ్యస్థానం చేర్చిన మానపి, న్వనస్వరూపంతో దర్శనం ఇచ్చి, కవివి అహ్వా విస్తుంది.

"చిక్రా' (గ్రంథం అచ్చయిన నాలుగునెలలలో, “చై కాలీ (1808) గీశాలు వ్రాయడం జరిగింది. వీటిలో, కవికి పిద్దించినకాంతి (వ్రతివించించిఉంది. అన్వే షణ ముగిసినతరవాత, (ప్రకృతివల్ల కవికి కలిగిన అనందం ఇందులో న్ఫుటంగా కనబడుతుంది. కవికిగల (ప్రకృతిిపేమ న్పష్టమవుతుంది. మూడు వేలసంవత్సరాల క్రీతం ఉసవిషత్కవి పొందిన అఆనుభూతినేపొంది ఠాకుర్‌ ఇలా (వ్రాశాడు :

“*ధమ్యజణ్ణి నేను, దివ్యజ్యోతివి చూశాను.

ధన్యుణ్ణి నేను, జగ త్తుని (ధేమిస్తున్నాను” కొని, శాకుర్‌ అనుభూతి వేదకవి అనుభూతిలాంటి మార్మికానుభూతి కాదు 'వేదకవి (ప్రతీదాన్నీ ఆనంతత్వపరిధిలో చూడగా, తాకుర్‌ (ప్రకృతిమొక్క ఆశా శ్వతత్వాన్ని, అనిత్యత్వాన్ని చూశాడు. ఆయన ఆనందానికి మూలం, (ప్రకృతిని ఈవిధంగా గుంర్తించడంలోను, క్షణికమైన జీనిత(ప్రతిరూపాల్ని _స్రకృతిదృళ్యాల్ని ముగ్ధడయి చూడగలిగి ఉండడంలోను ఉంది,

రవీంద్రనాథ్‌ కాకుర్‌ 289

తాకుర్‌ కావ్యశైలి ఆలంకారికపద్దతికి, నరళపద్ధతికి కాలానుగుణంగా మారుతూ ఉండేది. “మానసీ"లోవి శ్రైలీకాతిన్యం “సౌనార్‌తరీ'లో లేదు. “చిత్రా లోవి శైలి వల అల్తికలాగ ఉంటే, “వైఠాలీ' శైలి సరళంగా బుజావుగా ఉంది. (తరవాతి రచనలలోకూడా - "కల్చనా"నుంచి “క్షణికాదాకా, "వై వేద్య'మంచి “ఖ్రేయా'వరకు, శ్రైలిలో ఈ మార్పు కనబడుతూనే ఉంటుంది.) అవిభక్త కుటుంబింయొక్క జమీందారీనిర్వహణవల్ల కవి కొన్నిచిష్కల్ని ఎదుర్కోవలసి వచ్చింది. ఈ బాధ్యతలభారం, "వై తాలీ” కవిత్వంలో కనబడుతుంది. కార్యభారం చేత దిడలిన కవి మనస్సుకి, మూక(వకృతి చేతన్నాపకృతి కాంతినిస్తాయి, (ప్రాచీన భారత దేశంలో ఆదర్శమైన నంయసుజీవిశం తనకి ఆదర్శంగాపెట్టుకొని కవి ఊరట చెందేవాడు,

కొళిదాసుకవిత్వంలో ఓక కొత్తదనం కవికి కనిపించడం మొదలుపెట్టింది. కాని, తన పరిసరాల్ని కవి విన్మరించలేదు. తన కళ్ల ఎదుటపడిన (ప్రతి ఆల్స ప్రాణీ. ఒక వనిశష్టజీవిగా కవి భాఏంచేనాడు. నజద్‌ పూర్‌నివిడిచి ఆయన వెళ్ళిపోయే టప్పుడు = ఆ ఊరి భూములమీద అధికారిగానచ్చి వెళ్లడానికి అడే ఆఖరిసారి అని అప్పటికింకా ఆయనకి తెలియదు = ఆక్కడ సనులుచేసే ఒక చిన్నపిల్ల ఆయన. దృష్టివి ఆకర్షించింది. తన “అనంతవథే'లో ఆ పిల్లనిగురించి ఇలా (వాకాడు,

“కిటికీదగ్గిర కూర్చువి. నేనా పిల్లని రోజూ చూస్తూంటాను. ఆటలాడదు. వంషారుగా తిరగదు. తనవనుల్ని తాను మెల్లిగా చేసుకొంటూపోతుంది. కన్నీ శృతో బరువై నగుండెతో నే నా పిల్లవి ఆప్యాయంగా దూస్తూఉంటాను, ఈవేళ వా వడవ లంగ రె శ్తేస్తారు, నేను వెళ్లిపోతాను తన ఊరికి తాను. ఆపిల్ల కూడా ఎన్పుడో వెళ్ళిపోతుంది, నన్ను ఆ అమ్మాయి ఎరగదు, నే నా అమ్మాయిని ఎర గమ. తనజీవితం తాను జీవిస్తూ, ఎక్కడికి చేరుకుంటుందో ఆ అమ్మాయి, చూడా లవి ఉంది నాకు. ఏదో వల్లెటూశ్ళో, ఏదో ఇంటికి ఆ పిల్ల పెళ్లి కూతురుగా వెడు తుంది. తరవాత తల్లి అవుతుంది. ఆ పైవి, ఆ అమ్మాయిదారి ఏమార్గం వడు తుందో ఎవళ్లకి తెలుసు.”

“చై తాలీ'లోవి కొన్నిగీకాలలో బొవదేశికదృష్టి కనఐడుతుంది. ఇలాంటిదృష్టి ఉన్నగంథఠం *కణికా (18089). తరవాతికాలంలో, *“ఆటో(గాఫ్‌” ఆడిగినవాళ్ష కోసం వందలకొలది అలాంటి చిన్నగీకాలు కాకుర్‌ (వ్రాయనలనీవచ్చింది. ఇలాంటివాటిని (వంగభాషలోను, ఇంగ్లీ షులోను ఉన్నవాటిని కొన్నింటిని కలిపి

19

లం0 వంగ సాహిత్య చరిత్ర శక పున్తకంగా 1026 లో బుడపెస్ట్‌లో “శ్ర్రనే. అనేపేరుతో అచ్చువేశారు. మంచి ఉపమానాలతో, భావగాంభీర్యంతో, చీనావాళ్లు అల్ప(వమాణ చిితలేఖనం లాగ, ఈ గీతాలు మనోరంజకంగా ఉంటాయి. మచ్చుకి ఈ కిందివి చూడండి :

*“ప్రాతఃకాలంయొక్క- విమీలిఠ నేక్రాలమీద, వీడ్కోలుగా రతి పెట్టుకొన్న ముద్దు వేగుచుక్కగా వెలుగుతోంది."

“గాలియొక్కం స్వేచ్చ, వృక్షమూలంయొక్క- బంధనం చేతులుకలిప్‌ కొమ్మ లుగా ఊగుతున్నాయి.”

ఐతిహాసిక నన్నివేశాల్ని, పూర్వసావాత్యంలోని విషయాల్ని గవాంచి, శాకుర్‌ ఆభ్యానాత్మకరచనలు చేళాగు. వీటిలో ఆత్మత్యాగావికి [ప్రాముఖ్యం ఉండడంచేత, జాతీయభాననకి ఈ రచనలు నరిగా ఆతికిఉన్నాయి. "కథా" (1800) అనే నంకలనంలో ఇవి అద్భుతంగా రచించదిడ్డాయి.. “కాహినీ" (1800 అనే సంకలనంలోని కథలు ఇంకొ విపులంగా, నాటకీయంగా రచించబడ్డాయి. ఈ రెండు సంకలన(గ్రంథాలు, చాలా (ప్రచారానికి నచ్చాయి. వీటిలోవివిషయం అందరికీ సులభంగా భోధపడేలా ఉండడం, రచన నరళంగాఉండడం ఇందుకు కారణాలు ఛఠాకుర్‌ కవిత్వం, తనకొలానికి చాలా ముందుదిగా ఉండడంచేత, దావిని పూర్ణంగా అర్థం చేసుకొనేవాళ్లు, (వ్రాసిన చాలాకాలంవరకు లేకపోయారు) “గాంధారీర్‌ ఆవేదన్‌*, “కర్ణ కుంతీ నంవాద్‌” అనేవాటిలో, మహాభారతంలోని చమూడుప్యాత్రలు నవీనంగా, మనోరంజకంగా తీర్చి దిద్దబడ్డాయి.. (శేస్టభిక్ష “పూజారిణీి, “అభిసార్‌ మొదలయిన కావ్యాలద్వారా, బౌద్ధసాహిత్యంలోనవి విశిష్ట చన్ని వేళాల్ని ఠాకుర్‌ హృదయంగమంగా చిత్రించాడు. మహారాష్ట్రచరిక్రలోనుంచి. సిక్కుచర్మిక లో నుంచికూడా నన్ని వేళాల్నిగ్రహించి ఆయన రమ్యరచనలు చేశాడు. ఈ కథాకాన్యాలు, వీటీతరవాత ఆయన (వ్రాసిన దేశళ _క్రీగితాలు (ప్రజలలో జాతీయ భావాల్ని వెదజల్లాయి. జాతీయోద్యమానికి పృష్టివిచ్చాయి.

మళ్ళీ కవి భావాంబరవీధిలో నిహరించడం మొదలుపెట్టాడు. “కల్పనా (1000లోవి గీతాలు ఈవిషయాల్ని మనకి నృష్టంచేస్తాయి. ఈ గితాలశ్లై లి మంద్ర గంభీరంగా పొగింది. నడకలో రాజనం కనబడుతుంది. వేసంకాలంలో, శాంతి నికేతన్‌ భూముల్ని వీడుపడేటట్లు మాడ్చివేపే మధ్యాహ్నం ఎండని “వైకాట్‌ొ శావ్యంలో కవి, వియమినిష్టలతో యోగసాధనచేస్తున్న కథోరతవస్విగా పోల్చాడు.

ఛపీరదనాల్‌ కాకుర్‌ ల్లి]

"కల్పనా" శరవాతవచ్చిన *క్షణికా (1000లోని గీకాణ, కాకుర్‌ కవిక్వాన్ని ఉన్నత సథాలలోవికి తీసుకొవిపోయాయి. “చై తాలీ'లోతస్ప ఇంక ఎక్కడా కన బడని ఒక వప్వ్వైక్యం ఇందులో కనబకుతుంది. దీవికి ముఖ్యకారణం, దీవిలోని గీతాలు (ఇంచుమించుగా ఆరవై) రెండు మూడునెలలలో (మే, జూన్‌, 1900) (వ్రాయబడినవి కావడమే, శ్హైలి దాలానరళం. ఛందన్సు చాలా లలితగమనం కలది. చిత్తవృ త్తి కోనులంగా కనబడుతుంది. దీనిలో కొంత హాన్యధోరణి లేక పోలేదు కూడా. కొని, ఈ గీతాలలో కవి అంతక్ళుద్ది, భావోద్వేగంలో వాస్తవికత అంకర్గర్భితంగా త త్త్వదృష్టి కనబడకాయి. "క్షణికొ'లోవి విశిష్టత ఇది. అంతకి పూర్వం ఎక్కడా కనబడవి కవితాలక్షణాలు ఈవిధంగా దీనిలో ఉన్నాయి. కవి హృదయం ఈ గితాలలో నగ్నంగా సుస్పష్టంగా కనబడుతుంది, గేయాత్మకమైన శవీత్వానికి మూలభూతమయినదృష్టి, ఈ గీతాలికి (ప్రాణం. కణీకమైన అనందాన్ని గావి, దుఃభావ్నిగావి గాఢంగా పొంది, ఆ అనుభూతిని వ్యక్తిగతమైన ఆవరణ మంచి విశ్వగకంగా మార్చడంలోనే, ఈ గీతాలవైశిష్ట్రం ఉంది. "శేష్‌ అనే గీతంలో ఈ లక్షణం స్ఫుటంగా కనబడుతుంది. జీవితం అనేది కౌలవాహివిలో కొట్టుకొని పోతోంది. (ప్రవాహవేగాన్ని అనుసరించిపోయినప్పుడే,. జీవితంలోని మంచి మనకి లభిస్తుంది. కష్టం విషయంలోగాని, మఖం విషయంలోగావి దీనిని ఎదుర్కోడం మంచిదికాదు. జీపితం ఏదిఇ స్తే దాన్ని రెండుచేతులా స్వీకరించడం మంచిది.

“ఒకవిషయంయొక్క ఆద్యంతాలు కద్దంగా తెలుసుకోవడానికి, వరినరాల్ని గురించి పూర్ణంగా తెలుసుకోవడానికి లేశమైనా వ్యవధిలేదు. జగత్తు జీర్ణమైన మాయ. ఈవిషయాన్ని (గహించేలోవలే, జీవనర్యాతి తన స్వప్నాలకో నూయమై పోతుంది. మనం రెండురోజుల 'నెలపుమీద నద్చాం, అయికే, (పేమకి ఈ కొలం చాలు, కేనలం సనికోసమే జీవితం అంటే, ఆజీవికం చాలా విసుగుగాఉంటుంది మనం ఇక్కడ చాలాపేపు ఉండము. ఎవళ్లమూ ఉండము ఈ ఆవంధనిజ్ఞానంతో మనం కొలంవెనక పరుగెడదాము.?

శాకుర్‌ (పేమగీకాలు సీకాకోకచిణుకల రెక్కలతో సమానమైన వర్ష్యవకర్షవి, కోమలత్వాన్ని కలిగిఉంటాయి. కవి కులాసొగా ఊన్ల తిరుగుతున్న బాటసారి జేరవలసిన గమ్యస్థానంగాని, మార్గ ౦లో కష్టాలుగావి ఏమీ లేవు,

లిం2 వంగ పాహిత్య చర్మిక

“పరము ఉరస్ట్పలివి న(జమాణిక్యాలు మెరుస్తున్నాయి. ఆవ పొలాలలో మ కెక్కిన తుమ్మెదలు జమ్ము మంటూ తిరుగుతున్నాయి. ఎన్నోఊళ్లవి అంటు. కొని, ఎన్నో చెట్లవీడలకిందనుంచి, ఎన్నోపొలాల్ని అనుకొని ఈ దారి ఇలా పోతోంది. నేనిక్కడ ఎందుకో అకారణంగా నిలబడిపోయాను.”

కావి. ఈ బాటసారి వర్యటనలవెనక ఒక కారణం ఉంది. జీవితాన్ని (కేమించిన ఈ బాటసారి, (పపంచంయొక్క_ దృష్టినుంచి దీనిని రడించుకోనడంకోనమే ఈపద్ధతివి అవలంబించాడు.

“ఉదయం సాయంకాలం, పిల్లి ర్యగోవివి హృదయానికి హత్తుకొవి, మారు వేషంతో నేను, ఎవరికీ చెప్పకుండా తిరుగుతాను. నాకు తోచినరాగాన్ని నేను ఆల పిస్తాను. మధురస్వరాలు కలుప్కకాను. కాని, ఒక్క గీఈంమాడతం నాకోసం నేను. దాచుకొంటాను. అందరిముఖాలలోకి చూస్తాను. కావి, నస్వష్నంలోమాథత్రం విన్నే చూస్తాను.

“క్షణికాలో ఆభివ్య శ్రమయిన ధ్యానస్థితినుంచి, “నై వేద్య' (1801)లో కవి, జీవితనం[గ్రామంలోకి అడుగు పెడతాడు. అక్కడ మానపజీవికాన్ని. విశ్వ భవి ష్యాన్ని పరిపాలించే అవికొరళక్రి, కవికి ముఖాముఖి అవుతుంది. శిల్పంలా మలచబడిన “పానెట్‌" (5082860వి, కవి తన భావన్య క్రీకరణకి వివియోగించు కొన్నాడు. ఇందులో అడుగడుగున కవి హృదయన్పందనాన్ని మనం గుర్తించ గలం. కవి. మహోన్నతకార్యాలు చెయ్యవలసిఉన్నట్లు అనిపిస్తుంది. దేళం యొక్క-స్థితి, విహంశః కవివి (ప్రేరేపిస్తోంది కొటోలు.. పిగ్గుచేటయిన. దేశ దురవస్థ నంకుచితత్వం, మూఢత్వం, కవిహృదయాన్ని పిండి బాధిస్తు న్నట్లు కనబడుతుంది. ఒక్కసారి గొంతెత్తి వీటినన్నిటివి అండిస్తాడు. విద్ర మేల్కోండి అవి దేశవాసుల్ని (ప్రటోధిస్తాడు.

“ఈ మృత్యువువి ఛేదించాలి = ఈ భయమనే వలవి, పుంజీభూతమైన ఈ జడ శ్వాన్ని. కొండంతఎక్తు పెరిగిపోయిన ఈ చెత్తని ఛేదించాలి. కర్మధామమైన ఈ (ప్రపంచంలో ఈ దీప్త ప్రభాతకాలంలో మవ్వు జాగృతి వహించాలి । మేల్కో వాలిః

మనుమ్యులలో ఆత్మవిశ్వానం చచ్చిపోయింది. ఛాందసత్వమో, ఆంధ విశ్వా నమో వాళ్ళని నడుపుతోంది, పాళ్చ్ళాత్యుల్ని అమకరించడం కేవలం గొన్న

లసీంద్రనాథ్‌ కాకుర్‌ ల్లిర్రిప్రి కోనమే 1 బటోయర్‌ యుద్దంవల్ల, పొళ్చాత్యులననూజంకూడా ఎంత దురవస్థలో ఉందో కవికి అర్థమయింది $

“దయాహీనమైన నభ్యత అనే కాలసర్పం తన కుటిలఫణాన్ని విమేష మా(త్రంలో ఎత్తి, తీవ్ర విషపూరికాలయిన తన దంష్ట్రాలతో ఎదుర్కొంది,

జొరి (పేమ అనే నామం ధరించి, (వచంగఅన్యాయం, తన సకుబలంతో ధర్మాన్ని పార(దోలింది."

అజ్ఞాన తిమిరాన్ని, ఛాంవన(ప్రవృష్తివి ఛేదించి వెలుగులోకివచ్చే గొవ్ప దేశంగా భారతదేశాన్ని కవి భావిస్తాడు.

1901 డిపెందిరులో, ఠాకుర్‌ శాంతివికేతన్‌లో తన “బ్రహ్మచర్య” పాఠశాలని ప్రారంభించాడు. “న్హై వేద్య'లో వ్యక్తం చేయబడిన భావనకి ఇది రూపకల్పన. తనకి చిన్నతనంలో (కమబద్దంగా చదువు సాగకపోవడాన్ని మనస్సులో ఉంచు కొని, దానికి పతిరూపసానుభూతిగా ఈ పాఠళాలని కవి పప్రారంఖించాడేమో £

1002 వవంబరులో తాకుర్‌ భార్య చనిపోయింది, ఆమె న్మృతిమీద కవి వాసిన చీకాలు *న్మరణ్‌” (1808) అనేపేరుతో వెలువడ్డాయి. ఈ సంకలనంలోని గీతా లలో; కోమలత. ఆర్జ్రత, కృతజ్ఞతతోకూడిన సంస్మరణ మనకి కనదిడ శాయి. వ్యక్తిగతంగా కవికి సంభవించిన నష్టం, కవివ్యక్రికి ఉసకారకమైంది ;

“మనం ఇద్దరంకలిని అఖరిసారి మాట్లాడుకొనేఅవకాళం నీకు రానేలేదు. వాణీ విపానమైన ఆ తుది వీడ్కోలుదుఃభాన్ని భరించి, వ్యర్పంగా అన్నిచోట్లా వెతికాను. హృదయంలోని సర్వభావనలకింద, ఈ వేళ మన ఇద్దరిమాటలు కలుసుకొన్నాయి.”

తల్లివి పోగొట్టుకొన్న తన ఇద్దరి చిన్నపిల్లల అవ్య క్తవేదననిచూచి, కవి చాలా దుఃఖించాడు. వాళ్ళప్తితి ఆయనహృదయాన్ని కదిల్చివేసి, కవిత్వమూపంలో 'వెబవడింది. ఇదే 'శళు” (1008) అనే నంకలనకావ్యం. మానవుడిలో. (ప్రాఠ మికమూ, (ప్రాక్తనమూ అయిన శశ్యుపేమ, ఈ కొన్యంలోని గీకఠాలలో రమ జీయంగా చి(త్రించబిడింది* వరిషష్టం కావి శికుదేహంయొక్క సౌందర్యం, యుక్తా యుక్రాల్ని గణించవి శిశు పవృ త్తి, పట్టుదల సెంకితనం. అర్బంకావి ఆకలు విరా శలు = అన్నీ ఈ (గ్రంథంలో వర్షించదిడ్డాయి. శకువులో కవి, విశ్వంయొక్క నృజనాత్మకతవి దర్శిస్తాడు. వైస్తవగీతాలలో శశువర్ణవ, శకువంటే (పేమ కన బడుతుంది, కావి, వాటిలో వర్డించబడిన శికుపు దివ్యశికువు, $కువుగా అనత

లర వంగ సాహిత్య చర్మిక శించిన భగవానుడు, లాకుర్‌ శకువర్షన ఇలాంటిదికొదు. ఈయన కవిత్వంలోని శిశువు, అనంతందాకా (సతివిత్యం వ్రభవించే మానవశశువుకి (ప్రతీక ఈయన శిబవర్ణనలో ఈ విశ్వజనీనత కనదిడుతుందిం

“4కు'లోవి చాలాగీకాలు, పిల్లలు పాడుకోడానికి బాగుంటాయి. (నిజానికి పీటిలో దాలాభాగం లాకుర్‌ తన కొడుకు కూతురుకోసం (వ్రాశాడు. తన చిన్న తనంలో సోదరుడి పుత్రికా ప్యుతులకోనం (వాసినవీ, "కడీ ఓ కోమల్‌" (ప్రథమ సంస్కరణలో ఉన్నపవీకూడా దీవిలో ఉన్నాయి.) కావి, “శిజ్ర"లోవి గీతాలు పెద్ద వాళ్ళకికూడా పనికివచ్చే వే. చిన్నవాళ్ళ భానవిహారానికీ. పెద్దవాళ్ళ ధ్యానవిస్టకీకూడా దీవిలో పదార్థం దొరుకుతుంది.

1808-1804 మధ్య, మహితచం[ద్రసేన్‌ అనే ఆయన లాకుర్‌ వద్యాల్ని, రూవ కొల్ని కలిపి ఒకగంథంగా సిద్ధంచేశాడు. కాకుర్‌కవిత్వాన్ని విశేషంగా అలి మానించే ఈయన కలకత్తాలో త త్త్వళాస్త్రాచార్యుడు. ఈ రచనల్ని వన్తువువి బట్టి వేరువేరుగా విభజించి పేర్తుంచాడు. ఈ పేర్లు ఒక్కొక్కప్పుడు. మొదటి "పేర్లవి అనునరించి ఉండవు. ఈ భాగాలలో ప్రతిఒక్క-దానికి, ఉపోద్దాకప్రాయంగా శాకుర్‌ ఒక్కొక్కంగీతం (వ్రాశాడు. ఆ భాగంయొక్క 'సీరును వివరించేదిగా ఈ ఉపోద్దాతగీతం ఉంటుంది. 1014లో ఈ ఉపోసాత గీతాల్ని కలిపి “ఉత్సర్ల” అవే "పేరుతో ప్రచురించడం జరిగింది. ఈ గీతాలలో మొట్టమొదటిసారిగా కవి తన త త్త్వదృష్టివి వ్యక్తంచేశాడు. జీవితాన్నిగురించి కవికిగల భావాలు దీవిలో న్పష్టంగా వివరించబడ్డాయి. తన వ్య కక్తిక్వంలోనే, రెండుళ క్తులఉనికిని కవి గుర్తించాడు. ఆ రెండింటి అవినాభాననంబంధాన్నికూడా హించాడు,

“వష్పహృదయంలో కంపించే సుగంధం. ప్రాతఃకాల కాంతిలోవెలిగే (వభాత గీతం, శరక్కాలంలో పొలాలలో సూర్యరశ్మిలో కనిపించే వర్షవై విధ్యం = ఆ సుగంధమే ఈ దేవోన్ని విర్మించింది. ఆ గీతమే నాలో వవ్య_పేరణని కల్పిం: చింది, ఆకాంతే నాకన్నులలో పీడల్ని నిలిపింది. నాలోనే నన్ను ఎనన ఉంచ గలరు?

అహం (వ్రఠత్యయంమీద ఆధార పడిఉన్న ఈ రెండుళ శక్తులు తుల్యవిత్యత్వం ఉన్నవి. ఆహం ప్రాతివదికమీద ఆధారవడిఉన్న రెండోళ క్రి, దానిసాయంతో తమ్యంచేరాలవి = జననంనుంచి మరణావికి, మరణంనుంచి జననావికి = వయ

రవీంద్రనాథ్‌ కాకుర్‌ 293 త్నిస్తుంది, (గమ్యం అన్నాంగదా అవి, తాకుర్‌ విర్వాణాన్ని మనస్సులో ఉందు కొన్నాడని అనుకోకూడదు). విశ్వపర్శిభమణావికీ, వ్యాప్తికి అది కారణం.

“ఓ చిరమ్మితుడా, నన్ను ఎన్న్సటికన్పుడు నువ్వు మాతనంగా చేస్తున్నావుం నువ్వు ఎప్పుడూ నాతోనే ఉన్నావు, ఇంకముందుకూడా ఉంటాపు?*

“ఉత్సర్గ” కావ్య సంపాదకుడికి (వ్రాసిన ఓ ఉత్తర 0లో ఈ భావాన్ని కాకుర్‌ ఇలా విపులీకరించాడు :

"మీరు రవీంథద్రుడిగా చూచేవ్య కక్రిని నేనుకూడా ఎరుగుదును. (వ్రకృతిలోవి మొక్కలు, మొగ్గలు మొదలయినవాటిలాగే ఆతమా (ప్రకృతిలోవివాడే. ఈ వస్తువు (తాను) వికసిప్తే మంచిదే. లేకుండా వాడి నః స్తే నష్టంలేదు. ఇది ఎప్పుడూ మన చుట్టూ జరుగుతూఉన్నదే. నేను, అతవికి ఆందనంతదూరంలో ఉన్నాను, నేను అనంకాకాశంలో అనంతకాలంలో ఉన్నాను. ఏసుఖదుఃభాలు) ఏ ఇతిహానం, ఏ జననమరణాలు, నన్ను పట్టి ఉంచగలవు ౪

“ఖేయా” (1004) లో కవిభావన వైష్ణవ మార్మికతవైపు మొగ్గినట్లు కనబడు తుంది. గీతాలలో మాధుర్యంకూడా అధికమైంది. “లేయా” (బల్లకట్టు) పాఠకుణ్ణి మలభంగా, “గీతాంజలి'కి తీసుకొనిపోతుంది.

వంగదేశంలో *బఐవుల్‌” (పిచ్చివాడవి శబ్దార్ధం) గాయకులు చాలా (ప్రవిద్డి కెక్కినవాళ్లు. హిందువులు ముస్తీములు అనే భేదంలేకుండా వాళ్ళకి శమ్యలు ఉన్నారు. వైష్ణవమార్శికత (వధానంగాఉండే వీళ్ళ గీళాలంటే తాకర్‌కి బాలా ఇష్టం. తన చిన్నతనంలో కాంతివికేతన్‌ సరినరాలలో విన్న ఒక “బౌల్‌ గీళఈంి తాకుర్‌ ని ఆజన్మాంతం ఉత్సాహభరితుణ్తీి చేస్తూనే వచ్చింది. ఆది ఆయనకి ఒక మంత్రంలా ఆయిపోయింది. ఆ గీతంలో ఠొకుర్‌ న్మృతిలో గాఢంగా ఉండిపోయిన భాగం ఇది:

“పేరు తెలియవిసడి పంజరంలోకి వస్తూ పోతూ ఉంటుంది. రాకపోకలు ఎవళ్ళకే తెలియపు. నేను దాన్ని పట్టుకోగలిగితే, నాగుండెవి దావికాళ్లకి బేడీగా తగిలించి ఉండేవాణ్డీ,”

తన కుటుందింకాలూకు అమీని నిర్వహిస్తున్నరోజులలో మరధ్యోత్తర వంగ వేశంలో ఠాకుర్‌ విశేషంగా నంచరించవలసి వచ్చేది. అప్పు డాయనకి చాలామంది బౌల్‌ గాయకులతో సరిచయం ఏర్పడింది. ఆరోజులలో చాలా (వ్రసిద్ధిపొందిన

206 నంగ పొహిత్య చర్విత లాలన్‌ ఫకీర్‌ (కస్టియాకి చెందినవాడు)వి కూడా కలుసుకొన్నాడు, ఆయవమీడ ఎక్కువ(పభానాన్ని చూపినదిమా(క్రం ఒక వైస్టవత్తీ. అయన సిలైదాలో ఉన్న పుడు ఈమె తరుచుగా ఉదయంవచ్చి, కవి పాదాలదగ్గిర కొంచెంసేపు కూర్చుని వెళ్ళిపోయేది. కవి ఐిల్లమీద ఆలంకారార్థం ఉంచిన పృవ్వులు, వాడిపోగానే తీపి పార వేసేటప్పుడు, వాటివి ఆమె (ప్రసాదంగా స్వీకరించి పట్టుకొవిపోయేది. ఈ అసామాన్యవ్య క్తివి తన ఒక కథలో పాాతగాచేపి, లాకుర్‌ ఆమెకి అమరత్వాన్ని కల్పించాడు. ఇంతేకాక, ఇంకా కొన్నిచోట్లకూడా ఆమె (వ్రస్తావనన కవి చేపినట్లు శవిపి స్తుంది,

ఈ కాలంనాటికి కవీర్‌, మీరా, దాదు. గేయన్‌ దాస్‌ మొదలయిన వాళ్ళ రచన లతో ఠాకుర్‌కి పరిచయం ఏర్పడింది. వంగదేశస్థులయిన బవుల్‌ గాయకుల గీతాలు, వంగేతర(ప్రాంతంలోవి మహాన్య క్తులరచవలు కాకుర్‌మీద తమ ప్రభావాన్ని చూపిం చాయి. వీటితో లాకుర్‌ దృష్టి వైష్ణవమార్శికత వైపు మొగ్గజొచ్చింది. ఇందుచేత, శాకుర్‌ వైష్ణవసం(వ్రదాయాన్ని ఆదరించాడవి అనుకోడానికి వీలులేదు. కొని, ఈ వైస్పవనంప్రదాయంలో వంగదేశావికి (వఠ్యేకంగా సంబింధించినది కొంత ఉండడంచేత, ఈ నం్యపదాయం (ప్రాథమికంగా భారతీయసం(ప్రదాయావికి చెందినది కావడంచేత, కాకుర్‌ దీనిచేత ఆకర్షించబడినాడవి చెప్పవచ్చును. ఈ నం(పదాయం అభివృద్ధిలోకి తెచ్చిన నంకేతాలుకూడా ఆయనకి నచ్చాయి, ఎక్కడినుంచో వస్తూ ఉన్న (శ్రీ కృష్ణుడి మురశీరవం విని, కృష్ణాన్వేషణతత్పరతతో రాధ తిరగడం, (ప్రవానంలోఉన్న యతుడు శన ప్రియురాలికి మేఘంద్వారా వార్తపంపడం = 'రెండూకూడా తాకుర్‌ కి ఆర్ధవంతాలయిన అనుభవాలుగా కనబడ్డాయి. రాధయొక్క అన్వేషణ కవి తాత్త్వికాన్వేషణకి, యతుడు (ప్రియురాలికి సందేశాన్ని పంవడం శవియొక్క భావో(దేకానికి సాయనడిన నన్ని వేశాలయ్యాయి.

కవి రచనాకాలంలో "గీతాంజలీ కాలం” (1005="11 అనేది, ఆయన జీవి శంలో చాలా ఒడిదుడుకులతో కూడినకాలం. ఈ కాలంలోనే, పద్యంలో గద్యంలో, నవలలో, నాటకంలో, కార్యరంగంలో, త త్త్వచింతనంలో కవి.తవకి కూడా ఆశ్చర్యం కలిగేటట్లు, అద్భుతపగతివి పాధించాడు. కావి, వ్య క్రిగతంగా ఈ కాలం ఆయన జీవితకాలంలో పరీక్షకాలం. 1002 లో భార్య చనిపోయింది. క1908 లో రెండవకుమా_ర్ధై మరణించింది. 19807 లో కడగొట్టుకొడుకు మృతి ఫౌందాడు. కాంతినికేతన్‌లో ఆయన స్థాపించిన విద్యాశాలకోనం గాలా డబ్బు

శవీరద్రనాథ్‌ జాకుర్‌ 2097 అర్చుపెట్టవలవి వచ్చింది. దేళవ్యావ్తంగా విజృంభిస్తూతన్న జాతీయోద్యమం, ఆయన్ని కార్యరంగంలోకి లాగింది. (వ్రజలఉత్సాహాన్ని విర్మాణకార్య[కమంలో విమగ్నం చేయడంకోనం, వ్యాసాలు (వాయడం, ఉపన్యాసాలు ఇవ్వడం, ఆయన చేయనలసివచ్చింది. తమ జమీలో నిర్మాణకార్య[కమాన్ని (ప్రవేశ పెట్టడంకోనం ఆయన కొంత నఫలకృషి చేశాడు. కాని, ఇన్నిపనులు చేష్తూకూడా ఆయన తన ఈటస్థదృష్టీని విడనాడలేదు. కవిగా తాను నిర్మించుకొన్న గూడులోనుంచి బైటికి శావలసినదిగా ఆయనకి ఎన్నో(వటోధాలు అంతర్వాణి చేపింది. తాను నిర్ణయించు కొన్న విర్మాణకార్యక్రమంతో ఆయన రాజకీయరంగంలోకి అడుగు పెట్టాడుం కావి, ఆ కార్యకమాన్ని స్వీకరించడానికి దేశం ఇంకా పిద్ధంగా లేదు, విరాశోన హతుదైన కవి తిరిగి తనగూడు చేరుకొన్నాడు. కొని, వెంటనే మానవాశియొక్క హితాన్నికోరి, విశ్వకార్యరంగంలో ఆయన ఆడుగుపెట్టాడు. మానవా? ముందు శా నొక కార్య[కమావ్ని ఉంచడావికిబదులు, శానే తన అంతరాత్మ (ప్రటోధించిన తీతిగా విశ్వప్రజ ఎదుట విలబడ్డాడు.

ఈ కాలంలో నే “గీతాంజలి” (19810), “గీతీమాల్య' (181. “గీతాల (181 అనే కావ్యనంపుటాలు వెలువడ్డాయి. "గీతాంజలి". “గీతీమూల్య' కౌవ్యనంపుటాల +వచురణ మధ్యకాలంలో కవి ఇంగ్లండు అ మెరికాదేశాల్ని దర్శించాడు, *ఈట్స్‌" (1/4) కవిని కలునుకొన్నాడు. నోబెల్‌ (00061 ౧౯126) బహుమానాన్ని పొందాడు. ఈ దిహుమానం భారతదేశానికి విశష్టమైనగొరవాన్ని నమకాలిక (ప్రసంచఛంలో తెచ్చింది. (పవంచసాహిత్యంలో భారతీయసాహిత్యం తన స్టానావ్ని శాను పొంది, నిలుపుకోగలిగింది.

పైవి పేర్కొన్న మూడు కాన్యనంపుటాలలో మార్మికళ, భ_క్రిభావన నమాన ఛర్మాలు. ఈ కావ్యసంపుటాలలోవి రచనల్ని, పాటలన్నా వద్యాలన్నా ఆనవచ్చును. "గీతాంజలి" నుంచి మిగిలినవాటిదగ్గిరికి వచ్చేటప్పటికి, ఇవి పాటలికి ఎక్కువ వన్నిహితంగా వచ్చాయి. కావి, ఠొకర్‌ కవిత్వంలో ఇవి పాటలు, ఇవి సద్యాలు అని వేరుచెయ్యడంలో కొంఠ కష్టం ఉంది, సంగీతంలోకూడా (ప్రతిభావంతంగా వని చెయ్యగలిగిన కాకుర్‌, క్లిష్టమైన తన చఛందోరచనల్ని కొన్నింటిని సుందర మైవ గీఠాలుగా మార్చివేశాడు. కావి ఆయన నంగీకరచనల్ని, కావ్యరచనల్ని శొంతకుకొంత వేరు చెయ్యవచ్చును. కావ్యంగా(వ్రాసి, దాన్ని న్వరదిద్దంచేయడం మొదటితెగకి చెందినది; సంగీతదృష్టిలేకుండా వ్రాసినకావ్యం రెండోతెగకి చెండి

2096 వంగ సాహిత్య చరక వది. నంగీతరచనలలో ఆయన భావో[దేకం (పన్ఫుటమౌతుంది* కొవ్యాలలో ఆదీ. కొంఠ ఆణీగిమణీగి ఉంటుంది, నంగితరచనలశ్రై లి ఎక్కువ సరళంగా ఉంటుంది వాటి ఛందస్సు లలితంగా ఉంటుంది, భానన ఎక్కున కోమలంగా ఉంటుంది, ఇవి. పామాన్యలక్షణాలు,

ఇస్సటినుందీ కాకుర్‌ కవిత్వం అభివ్య క్రిపద్దతిలో _ పాట, పద్యం అనే' 'శెండుమార్షాలలో నడిచింది అవి చేస్పవచ్చును, (కమ,కమంగా వద్యంకూడాం మొదటిలోఉన్న గంభీకశ్రై లివి, విర్మాణక్లిష్టతవి వినర్తించి, పాటపద్దతివి అమన రించింది. కాకుర్‌[వ్రాసిన పాటలు, సాధారణంగా పరిమాణంలో చిన్నవి,

'ళాకుర్‌ కవిక్వంలో *ఐలాకా” (191%) విర్మాణంలో కొత్తవద్దతిని (నవేశ పెట్టింది. వీటి ఛందస్సు *పయార్‌” ఛందస్సుమీద ఆధారపడి ఉంది. పాదాలు ఒకే ప్రమాణంలో ఉండకుండా, పొడుగుగా పొట్టిగా, భావతీక్షతవి అమనరించి. ఉంటాయి. పాదంలో విశ్రామస్థలంకూడా పాద దైర్హ ఫంమీద ఆధారపడిఉంటుంది. ఈ విర్మాణపద్ధతి. కవి భావనకి, మనఃస్టితికి అనుకూలంగా ఉంటుంది. *బబాకా” లోవి గీతొలు, సుందరమైన రూసకొలంకారాలికి విలయాలు. శ బ్రమాధుర్యావికి స్థానాలు, వాటి గంఖీరగతి హృదయంగమంగా ఉంటుంది. ఈ విశష్ణలక్షణాలతో విరాజిల్లే 'ఐబలాకా” గీఠికా నంపుటి. విర్మాణసౌందర్యంలో మహాపాసాదంలా మనఎదుట నిలుస్తుంది. ఇంత మహోజ్ఞ వ్రరిమైన రచన, ఆంతకిపూర్వం, తాకుర్‌ కవిర్వంలో మనకి కనదిడదు. భావగీతి ఎంత బొన్నత్యాన్ని సాధించగలదో. ఆంత ఉన్నతిసీ ఇక్కడ సాధించింది. తన సౌందర్యంతో మనల్ని దిగ్భ్రాంతుల్ని చేసే *ఊర్వశ'కూడా, “ఐలాకా'ముందు తీపికన్లై ॥

కొంత భేదంఉన్నాణి “ఐలాకొ” మనకి *క్షణీకావి జ్జప్తికి తెస్తుంది. ఇక్కడ కూడా కవి బాటసారిలా కనదిడినా, ఈమాటు ఆత నొక్కడూ లేడు. విశ్వమంతా ఆశనితో ఉంది, *క్షణీకా"లో చేరనలసిన గమ్యస్థానం లేదు. బడి మావివేసిన పిల్లి వాడిలా ఇటూ ఆటూ తిరగడం కనవిడుతుంది “బలాకొలో గమ్యస్థానం. విశ్వం యొక్క గమ్యస్థానం, పరిణామం అవి పిలవండి; ఇంకేపేరైనా పెట్టి పిలనండి. ఆ గమ్యస్థానాన్ని. బాధలేదు. వ్య క్రిగతంగా మృతి ఉన్నా, మానపుడు అమ ర్తుడు, [గంథం అంతలోను నింహానలోకనదృష్టి కనదిడుతు౦ది. ఈ [వ్రపంచాన్ని విడిచి పోవలనినకాలం అనన్నమైనట్లు కవికి తోన్తుంది. అందుచేత. మొట్టమొదటసారిగా (ప్రపంచాన్ని (పేమపూర్వకంగా సంన్మరణదృష్టితో చూస్తాడు. అవి (వఠమః

రవీంద్రనాథ్‌ కాకుర్‌ లంం: (వ్రవంచ నం[గ్రామదినాలు, పాళ్చాత్యదేశాల దురాశ, మానవుణ్ణి అజగదొక్కడం మొదలయినవి కారణాలుగా ఆదేశాలు యుద్ధంయొక్క. భయంకరనరిణామాల్ని అనుళవిస్తున్నట్లుగా ఠాకుర్‌ భావించి, ఇలా అన్నాడు.

“ఓ విర్ణయుడై న భగవానుడా। వాళ్లు పేరానగలవాళ్ళు, మందబుద్దులు. నీ సింహ ద్వారం దాటిపోతారు. రహన్యంగా, వీ ఆజ్జలేకండా నీ భండారాన్ని దోస్తారు. ఆ దొంగసొ త్తుని భరించలేక, నిర్వీర్యులై పోతారు. కావి, దానిని వదుల్బుకోలేరు, నేమ కన్నీళ్ళతో విన్ను వేడుకొంటున్నాను. వాళ్లని క్షమించు. నువ్వు వాళ్ళని క్షమించడం, తుఫానుగా ఆలివ్యక్తం అయింది. ఆ దెబ్బతో వాళ్ళు మట్టిలో వడ్డారు. వాళ్లు దోదుకొన్నసౌత్తు తుఫానులో చెల్లాచెదరయింది. వీ క్షమాదానం ఉరుముల గర్జనలో వినబడింది. సూర్యా న్హమయంనాటి చీకట్లలో మెరిసింది. రక్త వర్షంలో ఉంది. ఊహించలేని ఉప్యదవాలలో ఉంది."

వదినెలలతరవాత, ఒక రచనలో ఠాకుర్‌ దేశభక్తితో ఆక్మత్యాగంచేపిన యుద్ధ వీరుల్ని మెచ్చుకొంటూ, యూరప్‌ దేశానికి యుద్ధానంతరం ఉజ్జ్వలభనిష్యత్తు ఉండాలని హృదయపూర్వకంగా వాంఛించాడు :

“ఈ వీరుల ర_క్తనదులు, ఈ తల్లుల అ్యకుధారలు, విలువలేకుండా మట్టిలో తలిసిపోవడ మేనా ? న్వర్గాన్ని దీవితో కొనలేమా ? విశ్వసంస త్తివి శాసించే భగ వానుడు ఈ బుణాన్ని తీర్చడా? ర్యాతి చేవినతవస్సు ఉబ్జ్వల్నప్రభాతాన్ని మనకి (వసాదించదా? దుఃఖభరిక మైన రాతి, మూనవుడు మృతిద్వారా తనవి తాను విడీ పించుకొన్నవెంటనే, అమ _ర్త్వ్యమైన భగవానుడి ఘనత దర్శనం ఇయ్యదా?”

ఏదో ఒకే కావ్యరీతిని పట్టుకొని ఊగులాడడావికి, ఠాకుర్‌ ఏమీ తక్కువ తరగతి కవి కాడు । “దిలాకా"లో తాను వాడిన ఛందస్సు నేగహించి, “పలాతకా" (1818 అనేపేరుతో కావ్యం రచించాడు. గీతికావ్యాలలో ఇది నవ్యవిధానాన్ని (గ్రవేశ పెట్టింది. ఈ నంకలనంలోనవి (ప్రతిశీర్షికకీ కొంత కథావస్తుపు ఉండడంవల్ల, పామాన్యుడి కష్టసుఖాలు, ఆళలు నిరాశలు ఇందులో చక్కగా వర్జించదిడ్హాయి.

1922 లో వెలువడిన *శిశులోలానాథ్‌"లోవి గీతికలీ, అంతకిముందు 1008 లో అచ్చయిన *ళు'లోని గీతికలికీ కొన్ని పోలికలుఉన్నాయి. కాని, ఈ రెండూ 'లెండు వేరయిన అంతరాలలో ఉన్నాయి. *శికులోలానాథ్‌ "లోని రచనలు, తాకుర్‌ కవిలో, విద్రాణంగాఉన్న బాలభావానికి పతీకలు. అటోధబాలకుడి అశ్చర్యభరిత

300 వంగ పాహిత్య చరిత్ర వేశాలకో కని ప్రవంచాన్ని వింతగా చూస్తాడు. తన ఇష్టంవచ్చినట్లు నడవడావికి వీలులేవి బాలకుడి ఆళాదృష్టి ఈ గీతాలలో కమబిడుతుంది.

ఈ పు సకాలతరవాకఠ, *పూరవీ (108 వెలువడింది, దీవిలోవి గీకాయి, కాకుర్‌ ఉత్తర అమెరికాలో ఉండగా, నిదేశయాశలో సమ్ముద్మపయాణం బేస్తూతన్నప్పుడు (వెప్టెంబరు 1924 నుంచి జనవరి 1926 వరకు) వ్రాసినవి. మ్ల క్తి" అనేదానవిలో కవి తన ఆశయాల్నిగురించి, ఆనందాన్నిగురించి (వాకాడు,

“మహుయా” (1928) లో కవి, ఫ్రీలమీద తనకున్న గొరవభావాన్ని వ్యక్తం చేశాడు. ఇందులో “నామ్నీ' శీర్షికకింద ఉన్నగేయాలు (ప్రత్యేకంగా పేర్కొన దగినవి. ఫ్రీ వ్య క్రిక్సంలోవి వివిధముఖాల్నిగురించి మధుకంగా (వాకాడు. ఆమె లావణ్యావ్ని భిన్నభిన్నకోణాలనుంచి వర్షించాడు. “వనవాణీ' (1981) లో కవి తరుగుల్మలతాదుల్ని వివరంగా అభివర్డించి, వాటిని జీవంయొక్క- (ప్రకృతి విజి యావికి (ప్రతీకలుగా చ్చితించాడు. స్ట్థావరజీవులు తాకుర్‌కి ఎప్పుడూ అనందాన్ని శలిగించి, కావ్యరచనకి మౌనపోత్సాహోన్ని ఇచ్చేవి.

“వరిశేష్‌' (108లో కవి ఆంకరదృష్టివి పూర్వసంప్మరణవి మవం చూడ గలం. శైలిలో సారళ్యం. భావగుంపనలో (ప్రత్యగత, ఇందులోవి గీతాలలో విశిష్టధర్మాలు, వీటిలో “క్షణికా'గీఠాలలోవి లాలిత్యం, “ఐలాకా'గీకాలలోవి ఓజస్సు ఏకతితమయ్యాయి, కాకుర్‌ ఉక్రివైచిత్యం ఇందులో ఉన్నత(శేణివి అందు కొన్నది. చివరి పద్ధానుగుశీర్తి కలలోవి గీతాలలో, (ప్రానలేవి ఆవియతఛందస్సువి వొడి. రాటోయే కావ్యాలలో తామ వాడేఛందస్సు వాచవివి, మనకి కాకుర్‌ చూపిం చాడు.

“వరి శేష్‌'గీఠాలలో కవి మవఃస్టితి, ఆశావాదావికి విరాళావాదానికి మధ్యగా ఉన్నట్లా కవదిడుతుంది. ఇందులో వశాంతచి త్తక నర్వ(త్ర దృగ్గోచరమవుకుంది. “దినావపాన్‌'లో కవి తామ భూమివి విడిచిపోయే దినావ్నిగురించి (వాస్తూ. ఆ పరి చ్థీతినో తామ (వకృతిలో మంచి సౌండర్యంఉన్న (ప్రతిచోటా ఉంటానని విశదీక రించాడు. తన నంన్మరణచిన్నాంగా పెద్ద సభలు జరగడం, భవనాలు విర్మించడం ఊహించి వాటివి విరపిస్తూ ఇలా (వ్రాశాడు:

"ఆకుల గలగలధ్వమలతో వా గీతాల్ని కలనవియ్యండి. ఎక్కడ, శేఫాలిక కింద మంచువిందుపులు క్షణకాలం మిలమిల మెరుప్తాయో;. కిరణకణమాలని

ఠవీంద్రనాథ్‌ కొకుర్‌ 301 ధరించి ఎక్కడ వీడ విశ్రమించితంటుందో; ఎక్కడ, కాను వవినేస్తున్నట్లు నటిస్తూ కాలం తీరుదిడిగా కూర్చుంటుందో, ఎక్కడ నా విర్వ్యాపారత, రంగురంగుల కలలతో సౌందర్యమంజూషనవి వింపుతుందో, ఆయా స్థలాలలో నా న్మృతి శాళ్వ తంగా విలిచిఉంటుంది.”

“పునళ్ళ” (1082). "శేష్‌నప్తక్‌” (1985), *వతపుట్‌' (1098), *శ్యామరీ (1886) లోవి గీతాలభందన్సు వచనావికి చాలా దగ్గిరగాఉంటుంది. ఇంగ్లీవములోవి “ప్రీ వెర్ప్‌” (7766 *జణం) కంటె, (పెంచిలోవి *వెర్ప్‌ లీల్‌” (7౬ 15056) కంటెకూడా, వచనానికి దగ్గిరిగాతఉంటుంది పైవాటిలోవి ఛందస్సు. ఈ “వదన వద్యాల' శై లికూడా వచనశ్రైలిలాగే ఉంటుంది. శద్దప్రయోగంలోమ, గమనరీతి లోవుకూడ, ఈ ఛందస్పువచనాన్ని తలసిస్తూఉంటుంది. వీటిలోవివస్తుపు. ఇలాంటీ ఛందస్సునే అపేడిస్తుంది. లేకపోతే, ఆవస్తువువి వ్య క్రంచెయ్యడం అసాధ్యం. ఇది లాకుర్‌ కీ ఏమీ కొ త్తవయోగం కాదు. ఆంతకీపూర్వం అలాం బివి ఎన్నో (వ్రాశాడు. కావి, వాటికి ఛందస్పందింధమైవరూపం ఇవ్వడం అప్పట్లో ఇష్టంలేక, ఠాకుర్‌ వాటివి కథాఖండాలుగా "లిపికా” (1922) అనేపేరుతో ఏర్చి కూర్చి (ప్రదురించాడు.

శాంతినికేతన్‌ కళాకారులు, తాకుర్‌. ఆయన స్నేహితులు, వేసిన టొమ్మలికి జ్రాషారూవం "విచ్చితితా" (18880 ఈ గీఠాలు బొన్ములికి వ్యాఖ్యానరూపంగా బయలుదేరినా, చినరి కవి బొమ్మల్నిమించిన (వముఅస్పానాన్ని పొందాయి.

“వీధికా (1085) కావ్యనంపుటియొక్క హృదయావిష్కరణం "అతీతేర్‌ ఛాయా” అవేగీఠంలోనే జరిగింది. అవంతభూకకాలంయొక్కం ఆగమనాన్ని వికీ తీస్తూ కవి జీవిస్తాడు. ఈ భూతకాలం తన మెడలో, ళతాద్దులనే వజ్రాలు పొదిగిన హోరాన్ని ధరించిఉంది. ఈ ళతాబ్దుల హృదయావేదనలు అన్నీ కాంతివహంచి మాలలో చేరిఉన్నాయి.

“భ్రాప్‌.ఛాడా* (1887) పిల్లలపాటల పుస్తకం, ఛందన్సుకూడా అలాగే నర కంగా ఉంటుంది. ఐతే, ఈ పాటలు పల్ల లికేకాక పెద్దలికికూడా ఆహ్లాద హేకుపులు ఆవడంలో ఏ విప్రతివ త్తిలేదు. ఛందస్సులోవి పారళ్యం, భావాలలోవి లాలిత్యం. ఊహాజగత్తులోవి కల్పనలు = ఈ పాటల్ని గ్‌ తీస్తు

గాం దరికి శ కొవిపోయాయిః భారం లా ప 9

802 వంగ సొపొత్య చరిక్ర

*ఛడార్‌ ఛవి” (1887) లోవి గీకాలు పెద్దవి. విషయంలో కూడా కొంత గురుత్వం ఉన్నవి. కవి పిల్లల్ని మనస్సులో పెట్టుకొవి వీటిని (వాసినా, వాళ్తు వీటివి పూ_ర్రిగా అర్థం చేసుకోగలరవి ఆయన ఊహించలేదు, వీటిలో చాలాగీతాలలో కవియొక్కం బాల్య యౌవనావస్థలలోని న్మృృతులు వర్షి ంచబడ్డాయి. వీటిలో రెండుగీతాలు అమోఘంగా ఉంటాయి. *పిస్నీ” వాటిలో ఒకటి. ముసలితనంచేత, సమీస ఐంధు వులమృతివల్ల ఆమె అన్నీ మరిచిపోయింది. కా నవరో, ఎవళ్ళకి బంధువోకూడా 'నరిగా గుర్తులేదు. ఇరుగుపొరుగువాళ్ళు దయవల్ల ఆమెజీవితం సాగుతోంది, ఈ దీనురాలి మూగబాధవి, పిస్నీలో ఠాకుర్‌ చాలా చక్కగా వర్ణించాడు.

“మొట్టమొదటిలో, ఇరుగుపొరుగువాళ్ళ దయవల్ల ఆమె ఎవళ్లకో ఒకళ్ళకి బింధువు; మణిలాల్‌కి అమ్మమ్మ, చూనీలాల్‌కి మేనత్త, ఇంతవరకు జ్ఞాపకం వచ్చినతరవాత, ఆమె అంతా మరిచిపోతుంది. ఇంక ఏ పేరూ గుర్హ్తుకి రాదు. ఆమె దీర్చ గా విట్టూర్పు విడుస్తుంది. "ఇంకా ఎన్నిరోజులు వెళ్ళాలో” అను కొంటుంది.

పొమాన్యరూపాలలో (ప్రకృతి, జీవం, అభివ్య క్రికానడం, తాకుర్‌ ని ఎప్పుడూ ఆకర్షి ంచేవిషయం. *పిఛుడాకా'లో ఈ న్మృతుల్ని కవి మనోహరంగా వర్షించాడు,

'పెద్దజబ్బుచేసి నిన్ముళించి విశ్రాంతికీసుకొంటున్నరోజులిలో కాకుర్‌ "ప్రాంతిక్‌” (1088) గేయాల్ని వ్రాశాడు. పయార్‌ఛందన్సులోఉన్న ఈ గేయాలు, విషాద భావళబలితంగా ఉంటాయి, (1087 లో, 'వెప్టెంబరు డిసెంబరునెలల మధ్యలో శాకుర్‌ వీటిని రచించాడు. ఈ గేయసంపుటిలో చివరిది = చైనా, జపానులనుధ్య జరిగినయుద్ధానికి కవి మనన్పులోవచ్చిన సరిణామం _ బాలా సొగసుగా ఉంటుంది. ద్వితీయ (పవంచసం[గ్రామావికి దారితీపిన ఈ యుద్ధం కవికి చాలాబాధ కలిగిం చింది,

“విషసర్పాలు నాలుగుమూలలనుంచి బునకొడుతున్నాయి. కశాంతియొక్క- లలిత వాణీ, ఈ ఆట్టహాపాలమధ్య వ్యర్థవరిహానంలా ఉంది, నేను వెలవుతీసుకొవి వెళ్ళిసోయేముందు, ఈ విషనర్సాల్ని ఎదుర్కోవడానికి ఇంటింట (ప్రయత్నాలు చేస్తున్నవాళ్ళతో కొంత చెస్స్పవలసిఉంది."

1088 లో వెలవడిన *షెంజూతి"లోవి గేయాలు, కవి మళ్ళీ మామూలుస్టితిలోకి రావడాన్ని తెలియజేస్తాయి. 1888 లో వెలునడన *పహాపివీ'లోని గేయాలు కొంత హాన్యరోరణిలో కవి వ్రాసినవి. *ఆకాళ్‌ దీప్‌" (1089లో, కవి అనుభవింవిన

శవీం్యద్రనాల్‌ కాకుర్‌ 909 కష్టనుఖాలు వెలుగు నీడలులాగ మనకి కనవడతాయి. కాకుర్‌ మెచ్చుకోని కవిత్వం (వావిన కొందరు పూర్వ వంగయువకవులు, ఆయనకవిత్వం పాతఠతబడిపోయిందవీ శాలదోషం పట్టిందనీ విమర్శించారు. వాళ్ళకి ఒకవిధంగా నమాధానంగా ఆయన (వ్రాపినదే “నమయ్‌ హోరా". పిల్లల పాటలలోముంచి, మధ్యకాలంలోని వంగకవిత్వం లోనుంచి తీసుకొన్నపద్యాలతో, అవ హేశనాపూర్వకంగా దీవిని ఆయన వ్రాశాడుం చివిధవిషయాల్ని సేకరించి, తఈన $ల్పవిర్మాణ (ప్రావీణ్యంతో వాటికి ఒకరూపం శల్చించాడు.

“నవజాఠక్‌" (1040) నంపుటిలోవి గీకాలలో కవి, యాంికమైన పాశ్చాత్య చభ్యతని మూల్యదృష్టితో విమర్శించాడు, “ప్రాయళ్చి త్త'కౌన్యంలో, (వ్రపంచ యుద్ధంయొక్క- అమానుషత్వాన్ని ఊహించి వివరించాడు. ఈ వివరణ 'సావై” (1840) నంపుటిలోవి “ఆవఘాత్‌” గీతంలో హృదయవిదారకంగా ాకుర్‌ వర్జిం చాడు.

“సూర్యా న్త్రమయమార్గంలో సూర్యకిరణాలు వాలుగా పడుతున్నాయి. గాలి అలిసి ఆగిపోయింది. ఓగర్డిదిండి, "నడియా'లో జరిగేనంతకి, మెల్లిగా పోతోంది. ఐండివెనకాల తాడుకికట్టిన దూడ అడుగులో అడుగు వేసుకొంటూ విర్మా మస్యమైన పొలాలలోంచి నడిచిపోతోంది. *“రాజనంళ'ని ఆనుకొవిఉన్న చెరు వులో, స్కూలుమేప్టరు వినమాలి పెద్దకొడుకు, మాట్లాడకుండా కూర్చువి చేవలు వడుతున్నాడుః

అప్పుడే ఓ (వెస్సు టెలిగ్రాం వచ్చింది. సోవియట్‌వాంబులు ఫిన్లాండ్‌ వి చూర్ణం చేశాయని దానిలో ఉంది.

“రోగళయ్యాయ్‌' (1010లోవి గీకాలు, *ప్రాంతిక్‌ "వి జ్ఞాపకం తెస్తాయి. కొని. వీటిలో ఒకవిధమైన చికాకు కనబడుతుందిగాని, నై రాశ్యం లేదు.

“వేను గాఢంగా వాంఛించినప్పుడు నా చేతులు సట్టు తప్పిపోతాయి. నాలో చేతన కలుగుతుంది. ఆది పాతఃకాలనద్భశం అవి తెలుస్తుంది. ఆళలిన్నస్వరూపవం అవి గోచరిస్తుంది. ఆది ఆకాశంగాని శూన్యం కాదు. అప్పుడు నాకు మహర్షలవాణీ ఆర్థం అవుతుంది, ఆకాశం ఆనందపూర్ణం కాకపోతే దేహం, మవస్సుకూడా, జడసదార్థంయొక్క- వాగపాశాలలో విశ్చలంగా వింధించబడి ఉండిపోయేవి. ఎక్కడ ఊపిరి ఉండేది: పరివేష్టించదడిఉన్న ఆకాశంలో అనందమే లేకపోతే 1

304 వంగ సొహిత్య చరిత్ర

“ఆరోగ్య” (1841) లోవి గీతాలలో. కవి కొంత హాన్యధోరణీని (ప్రదర్శిం చాడు. మనుమ్యులు, (పకృతి తనని _పేమతో రోగకాలంలో ఉపచరించినందులకు. కవి తన కృతజ్ఞతని తెలుపుతాడు. దూరంగా ఎక్కడిమంచో వివిసించిన గంటలు, కవి న్మృతిపథంలోకి పూర్వవాననల్ని తీసుకొనివస్తాయి. తాను (ప్రేమించిన భూదేవినుంచి విడినడిపోవలసిన స్తుందే అవి కవి పరితపిస్తాడు,

కావి, భూదేవీవియోగం 'కేనలం వియోగం కాదు, మట్టిలో (ప్రాణీకోటి సంచ లిస్తూనే ఉంటుంది.

కవి జీవించిఉండగొ అచ్చయిన చివరి కొవ్యసంపుటి 'జన్మదినే” (1840 అనేది వీటిలో కొన్నింటిలో తాషర్‌ తన జీఏతాన్ని పరిశీలించిచూడడం కనదిడు తుంది. కవి తన కృతజ్ఞతల్ని ఈ గీతాలలో తెలియజేసుకొన్నాడు. సుమారు ఆర వై ఏళ్ళక్రితం ప్రారంభించిన *“నంధ్యా నసంగీక్‌'కి ఈ “జన్మదిన ఆక్తృమైన నమాప్లిగా కవి ఊహించినట్లుంది.

శాకుర్‌ గేయకవిత్వం అవిర్వచనీయమైన ఒక ఆతి సూక్ష్మతని. అనుసమైన ఒక లావణ్యాన్ని, ఛందస్సువి ఆతి,క్రమించిన ఒక గమనవిన్యాసాన్ని నంతరించు కొంది. సౌందర్యసృష్టివిషయంలో, సాహాత్యాద్యనేక కళారంగాలలో, కాకుర్‌ అద్వివీయ్మప్రతిన త్రివి నంపాదించాడు, నసంగితరచనలలో, రాగసృష్టిలో, గమక కల్పనలో ఆయనకి ఆయనే సాటి. కొన్నిరాగాలు, ఛందస్సుకి పన్నె పెళ్తువిగా ఉంటాయి. కొన్ని ఛందస్సులు. సన్యూత్రవిరుద్ధాలుగా కనబడీనా, నంగీతరచననవి అనుసరించి పోతాయి* ఇది వాటి పత్యేకత. కొన్నిగేయాల్ని ఛందస్సువిబట్టిగావి, నంగితాన్నిబిట్టిగాని విభజించవచ్చును. ఇలాంటప్పుడు, నంగితం గేయానికి వైశిష్ట్యాన్ని తెచ్చిపెడుతుంది. ఒక్కొాక్కన్సుడు చిన్నచిన్నమార్చులవ క్ల పద్యాన్ని వంగితావికి ఆనువుగా మార్చవచ్చును, ఠాకుర్‌ నృష్టించినరాగాలలో ఒక అవ్య క్త మాధుర్యం ఉంది. జొనపదనంగీతాన్ని, శాస్త్రీయనంగీతాన్ని. అక్కడక్కడ కొంచెం పాశ్చాత్య సంగీతవిన్యాసంతో కలపడంచేతమా[త్రమే ఈ విశష్టమాధుర్యం జానికి రాలేదు. ఈ రాగకల్పనలో = ఛందస్సులోని గమనరీతి, నంగీతంలోవి కోమలత, నాట్యంలోని గత్నిప్రాగల్భ్యం కలిసిఉంటాయి. ఇదే కాకుర్‌ నంగీత రచనలోవి (ప్రత్యేకత.

“ఊర్వశీ, “ఛవీ* మొదలై నవాటిలోని సాహిత్య(వధానాలై న గీకాలికి నంగీ ఈత్వం కల్పించడంలో తాషర్‌ తన (ప్రతిభవి, జీవితంలో చివరిఏళ్ళలో వినియో గించాడు,

ఠపఫేంద్రనాల్‌ కాకుర్‌ 805

ఇంగ్లండునుంచి తిరిగివచ్చినవెంటినే 1881 లో తాకుర్‌ తన మొట్టమొదటి రూవకాన్ని రచించాడు ఇది నంగీతరూవకం, దోపిడిదొంగ, మహాకవి వాల్మీకిగా మారడం డీవిలోని కథావస్తువు. దీవిపేరు "వాల్మీకి ప్రతిభా (1881), పాందూ: (ధెపిడెన్సీ కాలేజీల పూర్వవిద్యార్థుల వార్షిక నమావేశనందర్భంలో ఈ రూపకం (ప్రదర్శించబడింది (మార్చి 1881). తాకుర్‌ ఇంటిలో నే వదర్శించబడిన ఈ నాట కంలో తాకుర్‌ వాల్మీకిపాతని ధరించాడు. ఆయన నవ్నిపాతబంధుపులు మిగిలిన ప్యాశల్ని ధరించారు. వంగభాషలో ఈ నంగీళకరూవకం నూతనళకాన్ని (ప్రారం భించింది. ఇందులో నంభాషణలు, గీతాలు వరన్పరపోషకొలు. నంభాషణలలోని శావాలికి గీతాలు (వతిధ్వనులు కొవు. ఈ వంగితరూనవకం మంచిపేరు పొందింది. మొట్టమొదటిసారి, ఈ రూపకావ్నిచూచిన సామాజికులలో బంకించం(ద్రచటర్డీ వంటి (వ్రభ్యాశరచయితలుకూడా ఉన్నారు.

దీని తరవాతిరూపకం “కాల్‌మృగయా" (1882)కూడా “వాల్మీకి ప్రతిలా" రూపకంలాగే ఉంటుంది. ఇదికూడా రామాయణానికి నంబంధించినదే. దశరత మవోరాజు, ఏనుగనుకొవి బుషికుమారువి బాణంతో చంపడం దీవి కథ. ఈ రూవకంకూడా రంగన్ధలంమీద రాణించింది. ఇంకో వార్షికోత్సవానికి దీనివి వ్రదర్శించారు.

శాకుర్‌ యొక్క మూడోవాటకం “(వ్రకృతిర్‌ వరిశోధ్‌” (1884) అనేది. దీనివి ఆయన కార్వార్‌లో రచించాడు. తరవాత కొన్నిగీకాలు కలిపాడు. దీవిలోవి కఠా వన్తువు, మొట్టమొదటిసారిగా, ఆయన జీవితసిద్దాంతాన్ని (ప్రదర్శిస్తుంది. విధికి (ప్రేమకి వచ్చిన వంఘర్షణలో, హృదయం మెత్తనడి, ఈ రెండింటికి నమన్వయం కుదురున్తుంది. నవ్యాపి, (వ్రకృతిమంచి వలాయనం చేయడావికి చేపినవయత్నా లన్నీ వినృలం అవనకాయి. (ప్రకృతికి అనుగుణంగా జీవితాన్ని తీర్చి దిద్దుకొని. నన్యాపి కృఠకృత్యు డవుతాడు. “వ్రకృతిర్‌ పరిశోధ్‌"లో వాటకీయతకం కె, గేయా త్మకత ఎక్కువ, ఇది ఎన్సుడూ (వ్రదర్శించదిడబేదు.

దీవి తరవాతినావికం “వలినీ" (1881)లోవీ కథావస్తువు, తాకుర్‌ (వ్రావిన ఆఖ్యానకావ్యం “భగ్నహృదల్‌* (1831) లోంచి (గ్రహించింది

“రాజా ఓ రానీ (1889) ఐదంకాల విషాదాంఠనాటకం. దీన్ని తాకుర్‌ సోలపూర్‌లో (వ్రాశాడు. ఇంచుమించుగా ఆంకా ఛందమ్సులో నే ఉండి, *మానపీ"లోని

వ్‌0

06 వంగ పాహిత్య చరిత్ర “విష్ఫల కొమనా* అనే పద్యంలో, దీని కథావస్తువు వీజపాయంగా ఉంది. విక దేవమహారాజు, రాణీ సుమిత్రని, రాజకార్యాలు అన్నీ విడిచివేవ (పేమిస్తాడు. కర్త వ్యాన్ని మహారాజు విన్మరించడం రాణీకి నచ్చదు. ఈ తీవ్య-పేమకి (పతిగా. ఒకప్పుడు తఈనమీన తీీవవ్యతిరేకత రాజుకి కలగవచ్చునవి రాణీ ఊహ, కర్త వ్యాన్ని | పరిపాలించవివ్వవి (పేమ, విజమైనదికాదని అవిడ అమకొంటుంది. ఇందుచేత, రాణి రాజ్నుపేమని పూర్తిగా అంగీకరించలేదు. రాజు మోహం వాళ్ళ జీవిశాన్ని విషాదమయం చేస్తుంది. దీనిలోనే ఇలా కుమారసేనుల (ప్రేమగాత కూడా కలిసితంటుంది. ఈ ఉవకథ, ఆసలు కథలో సరిగా ఆతకలేదు. ఇదిగాక, ఈ రెండోకథ అద్భుతంతోకూడిన అంతం కలది ఇది అప్మక్రుతిలా ఉంటుంది.

ఇన్నీలోపాలు ఉన్నా, “రాజొ ఓ రాసీ నంగభాషలోవి విషాదాంతనాటకాలలో 1వథమ్మశేణికి చెందినది, దీన్ని సదేసదే వ్రదర్శిందారు. (వజామోదాన్ని పొందింది. చీవితో, నాటకక_ర్తగా ళాతర్‌ పేరు వంగరంగస్థంంమీద స్థిరపడింది, ఇంతకు పూర్వమే, ఆయన పేరు సామాజికులికి సుపరిచితం. ఆయన నవల '*బొతొకురావీర్‌ హాట్‌” (1888)వి, కేదార్‌నాథ్‌ చౌధరీ, రంగస్థలావికి పనికివచ్చే వాటకంలా మార్చి (ప్రదర్శించాడు. తాకుర్‌ (వ్రాసిన గీతాలుకూడా కొన్ని ఈ నాటకంలో చేర్చారు. 1809 లో, తాకుర్‌ “ప్రాయశ్చిత్త అనే తన నవలవి ఆధారంగా చేను కొని, అదేపేరుతో బదు అంకాలనాటకం ఒకటి (వాశాడు. తరవాత 1970 లో ఈ నాటకమే మార్పులు చేర్చులు అయినతరవాత “వరిత్రాణ్‌" అనేపేరుతో (వక టించదిడింది.

నలల్తై ఏళ్ళతరవాత, “రాజా ఓ రాపీ* నాటకౌన్ని తాకుర్‌ మార్చి మళ్ళీవాకాడు. (ప్రధానకథతో అతకవి రెండోకథని తీసి వేశాడు. ఇంకో రెండుపార్రల్ని (పవేళ పెట్టాడు. అసందర్భసనన్ని వేశాల్ని తొలగించాడు, ఈవిధంగా పువర్ధన్మపొందిన నాటకం పేరు 'తపతి* (1820). ఇది అంతా వచనంలోనే ఉంది. దీవ్ని కొత్త నాటకం అన్నా, అనవచ్చును,

“వినర్టన్‌ " (1880) అాపర్‌ నాటకాలలో ఓక మంచినాటకం. విషాదభాన శబలిత మైన గేయాత్మకత దీవి ముఖ్యగుణం, రంగన్టలంమీదకూడా దీవివ్వై శిష్ట్యం వెల్లడి అయింది. 1888లో తాను (వాపిన “రాజర్షి” అనే నవలనుంచి. కాకుర్‌ ఈకథ (గ్రహించాడు. వదిహేడోళతాబ్లిలో "తిప్పెరాలో జరిగిన ఐతిహాసిక విషయం దీవికి వీజం. వివిధలావాలికి ఆళయాలికి; నంకుచిఠకత్వావికి, విశ్వమానవ

రవీంద్రనాథ్‌ తాకుర్‌ 807 దృష్టికి మధ్యఉన్న నంఘర్షణలు ఈ నాటకంలో చాలా చక్కగా (వదర్శించ బడ్డాయి. పాాఠపోషణ ఆద్భుకంగా ఉంటుందిం

“చ్చికాంగదా'* (1802), “విదాయ్‌ అలిళావ్‌" (1884). “మాలివీ” (1895), అనే వాటిని గేయరూవంలోఉన్న నాటకాలు అనిగావి, నాటకరూపకంలోఉన్న గేమాణ అనిగాని ఆనవచ్చును, వరిమాఖంలోకూడా ఇవి ఒకవిధంగొ ఉండవు. “మాలినీ కథావస్తువు, బొద్దుల *మహావస్తు" లోంచి తాకుర్‌ (గహించాడు. సూచనమాత్రంగా కథని (గ్రహించి, మిగిలినదావినంతా తాకుర్‌ న్వయంగా నృష్టించాడు, రెండోసాలి యూరప్‌ (పయాజంలో (18980), తాకుర్‌కి లండన్‌లో ఒక కల నచ్చింది. ఈ స్వప్నం, “మాలినీ నాటకంయొక్కం చివరిభాగానికి కఠావస్తువుని (వ్రసా చించిందిం

1885-18? మధ్య తాకుర్‌ ఎన్నో వోన్యనాటికల్ని. రేభారచనల్ని చేశాడు. శెండు (ప్రహననాలుకూడా (వాకాడు. *“గోడయ్‌ గలద్‌” (18020, “వై కుంతేర్‌ ఖాతా" (1807) అనేవి ఆ రెండూను. తరనాత 1028 లో తాకుర్‌ "గోడాయ్‌ గలద్‌'వి మార్చి వ్రాసి “శేష్‌ రజి" అనేపేరుతో _పకటించాడు. ఈ (వహసనాలు ఇప్పటికికూడా పాతఠతబడిపోకుండా. నవ్వు తెప్పించేవిగా ఉన్నాయి. మొట్టమొదటి సారిగా 'గోడాయ్‌ గలద్‌” నంగీత్‌ సమాజంలో, రచయిత పర్యవేశ్షణంకింద (ప్రద శ్నించదిడింది. భారతీయరంగస్థల చర్మికలో ఈ ఘట్టం వైశిష్ట్యాన్ని నంపాదించు కొంది,

*చిరకుమార్‌ నభా" (1001) ఒక విలక్షణమైన హోన్యనాటకం,. ఇందులో కథ అంతా సంభాషణలరూపంలోనే నడిచింది. ఇంచుమించుగా నవలలా ఉంటుంది, 1926 లో దీవికి విశిష్టమైన నాటకరూపాన్ని కాకుర్‌ కల్సిందాడు. * వజొనతిర్‌ విర్చంధ' అనేపేరుతో ఇది స్పృన్తకరూపాన్ని పొందింది. *చిరకునూర్‌ నలా కంచ కొంచెం చిన్నపు న్తకమైనా, దానినే పోలినప్పస్తకం "కర్మఫల్‌" (1808) అనేది. దీన్ని మార్చి. 'ళోర్‌టోధ్‌' అవి పేరుపెట్టి, (ప్రహననరూసం ఇచ్చి, తాకుర్‌ (ప్రచురించాడు (1926). ఈ రెండూ (“చిరకుమార్‌ నభా, “కోర్‌ బోర్‌ శంగన్ధరంమీద బాగా రాణీంచాయి.

శాశ్వతంగా శాంతినికేశనావికి తరలినచ్చినకరవాత, కాపర్‌ నూర్మికమైన

క “చిత్రాంగదా, ఆంగ్లామువాదంలో “చికి అంజంది. ఇది లండన్‌ నిగరంలో (ఏద ల్మించబడి, పామాజికొమోదాన్ని పొందింది.

908 వంగ సాహిత్య చర్మిక లేదా ఆధ్యాత్మిక మైన కఠాకేర్యదం ఉన్న నంగీతరూపకాల్ని (వాయడం మొదలు పెట్టాడు. ఇలాంటివాటిలో మొదటివి = *శారదోత్సవ్‌' (1008), *ఫొల్లువీి (181%, *వసంత' (1828) అనేవి. వీటిలో ఆయా బుతువులు (వ్రకృతియొక్క అయా అవస్టలికి (ప్రతీకలుగా (గ్రహంచబడ్డాయి. (పగతివథంలో సంచరిస్తున్న మానవాత్మ (ప్రకృతియొక్కం ఆ యా దళలత్మోముడిపడి ఉంటుంది. శాశ్వతానందావికి మూలసూత్రం త్యాగం, ఈ రూపకకథలలో “ఫాల్గున"కి బీజం బౌద్దుల “మహా వస్తు"లోవి మథాదేవ' కథలో ఉంది. ఐలాకా” గీశాలలోవి మూలత త్ర్వావికి సన్ని హీఠమైనత తత్త్వం దీవిలో కనబడుతుంది. ఇది 1015లో కలకత్తాలో (ప్రదర్శించ ఐడింది+ దీనిలో తాకుర్‌, ఆయన ఐబంధుపులు, కాంతివికేతన్‌ విద్యార్థులు అధ్యాన కలు పాల్గొన్నారు. ఈ (ప్రదర్శన, వంగర ంగస్థలచర్మితలో మరుప్పరావీది. రంగ ్రపాధనం, (ప్రదర్శనం _ రెండూకూడా ఈ శతాల్దిలో వంగదేశంలో (ప్రత్యేక స్థానాల్ని పొందాయి. ఈ నాటకంలో కాకుర్‌, యువకుడయిన కవిశేఖర్‌ పాత్రని, వృద్ధుడయిన బౌల్‌ పాత్రవికూడా ధరించాడు. కాకుర్‌ (వ్రాసిన రూవకొలలో నిజంగా సాంకేతికమైన మొట్ట మొదటిది “రాజా (181%) అనేది. దీవికఠ వీజప్రాయంగా బౌద్ధుల "మహావన్తు'లో. “కశ మహా రాజు కథలో ఉంది. రంగస్టలావికి వనికివచ్చే దీవి లఘురూపం “ఆరూవ్‌ రతన్‌" (1820) అనే పేరుతో వెలువడింది. పీశికలో లఘువుగా ఈ రూవకంలో ఉన్న పొం కేతికవిషయాల్ని కవి వివరించాడు. మర్యో త్తర వంగదేశంలో ఉండగానే, ఎనిమిదినెలల వ్యవధిలో ఠారుర్‌ “రాజోవి 'ఆచలాయతన్‌ అనేదాన్ని (వాశాడు. 'అచలాయతన్‌” ఇలివృ త్తం కవి న్వయంగా కల్పించింది అయినా, దాని వాతావరణం వస్తుత త్త్వం అంఠా వళివహోసికంగా కనబడుతుంది. [క్రీ స్తుళకం [ప్రారంభించి వేయి నంవత్పరాలు గడు మ్తండగా చివరి కతాబ్దులలోను, రెండో వేయినంవత్పరాలలో ని మొదటిళతాబ్బుల లోను, పూర్వ భారత దేశంలో మహాయానబౌద్ధంలో నవ్యశాఖలు తలలెత్తాయి. ఇవే వజయాన మంగత్రయానాలు, బొద్దవిజ్ఞానాన్ని. ధర్మాన్ని టోధించడంకోనం ఎన్నో విహారాలు తలలె త్రీ విబ్బృంభించాయి. ఈ విహారాలలో కాంత్రికసాధనలు శతోరరూవంలో కొనసాగాయి. వీటివలన, అలౌకికాద్భుకళ క్తులు లభిస్తాయనే ఓ ఇంగ్లీము అనువాదంలో గీవివేరు “0 కింగ్‌ అవ్‌ ద ఇర్భా ఈంరా (యె కమలం టం అజ యము నల),

రవీంద్రనాథ్‌ కాకుర్‌ 909 నమ్మకం గాఢంగా ఉండేది. శరీరాన్ని కృశంవజేసే ఉవవాసొదులతో, దేహ దార్ధ్యాన్ని పెంపొందించుకోవాలనే తహతహతో చేసే హఠయోగాదులతో, (నజ అందరూ విహారాలలోని సాధకుల్ని అనుకరిస్తూ దేశంలో సామాజికవ్యవస్థని శారుమారుచేశారు. ఆలౌకీకళ క్తుల్ని నంపాదించడమే జీవికపరమావధిగా పెట్టు కొవి అందరూ సాధనలు (ప్రారంభించడంతో = శక్తులు వచ్చాయో లేవో గావిం నిత్యజీవితంలో తటస్థదృష్టి ఏర్పడి, (ప్రజలు వాళ్లవాళ్ల వనుల్నిమానేవి, _స్తబృతవి వపాంచారు. డేళం విర్వీర్యమైపోయి. కొన్నిళతాబ్లులుదాకా స్వాతం(త్యాన్ని పోగొట్టుకొంది. ఇలాంటి సమాజాన్ని 'అచలాయతన్‌ "లో తాకుర్‌ కళ్ళకికట్టినట్లు వర్ణించాడు. ఈ రూపకం, తాకుర్‌ బౌద్ధపిద్దాంతాల్ని నం(ప్రదాయాల్ని ఎంత చక్కగా ఆర్థం చేనుకొన్నాడో మనకి తెలియజేన్తుంది. ఆయనకి ఎంత తీక్షమైన బతిహాసికదృష్టి ఉందోకూడా తెలుస్తుంది. *“ఆచలాయతన్‌” దాలా శక్తిమంత మైన నాటకం. తాంధత్రికబొద్దంయొక్క- పరిణామాల్ని సూక్ష్మంగా (వదర్శించిన నాటకం ఇది. ఆర్యానార్య వంస్కృతులు నంఘర్షణతో (ప్రారంభించి ఎబా ఆ రెండూ వమన్వయానవ్ని పాధించాయో ఈ నాటకం (ప్రదర్శిస్తుంది.

శాంతివికేతన్‌ విద్యార్దులు పదర్శించడావికి వీలుగొ, తాకుర్‌ “అచలాయతన్‌ “వి వంక్షేపించి “గురు' అనే లఘునాటకాన్ని పిద్ధంచేళాడు,

కాకుర్‌ [వాన్‌న సాంకేతీకనాటకాలలో అందరికీ బాగా తెలిసింది *డాక్‌ ఘర్‌" (1817) అవేది. రూపకదృష్ట్యా చూస్తే, దీనిలో నాటకీయతకం టె ఆభ్యానాత్మ కఠ ఎక్కువ. కథకూడా తక్కువే. నాటకరూవంలో ఉన్న “'గద్యకావ్యంి అన్నాడు ఠాకుర్‌ దీవివి. కావి, దీవిలో జీవం ఉంది. బలిం ఉంది. కాంతివికేతన్‌ లోను, ఇతరస్టలాలలోను దీనివి ఎన్నోసార్లు (ప్రదర్శించారు. అన్నిచోట్ల రంగ బ్టలంమీద ఇది బాగా రాణించింది

మానవుడి నత్యాన్వేషణవి '“డాక్‌ఘర్‌” సాంకేతికంగా విరూపి స్తుంది. జీవాత్మ గవేషణ ఇందులో సాంకేతికరూపాన్ని పొందింది. దీవితరవాతి రూవకం "ముక్త ధారా” (1922) లో తాకుర్‌, మానవుడి మంచితనం, ఇతరాలైన దుష్షళక్తుల్ని జయించడం అభివర్జించాడు. జాతీయత, సమర్థత మొదలై ననివాదాలతో (క్రౌర్యం, ఆఅధికారవాంఛ (వదిలడావ్ని కవి విరపించాడు. ఒకవిధంగా ముందు రాటోయే ద్వితీయ (వ్రసంచశం[గ్రామాన్ని కవి ఈ నాటకంలో సూచించాగనవచ్చుము. ఈ నాటకం (వాస్తున్నరోజులలో దేశంలో అనహాయోద్యమం ముమ్మరంగా సాగు తోంది- దానిఛాయలు కొన్ని దీవిలో పడ్డాయి.

శీ10 వంగ పాహిత్య చరిత్ర

శాకుర్‌ సాంకేతికనాటకాలలో చివరిది. కష్టమైనది “ర క్తకరవీ' (1024. పాత్రలన్నీ సజీవంగా. పూర్ణంగా ఉంటాయి. నాటకం శక్రిమంతంగా ఉంటుంది. దీవిలో పాంకేతికత సరిపుష్టమైంది. వరిణితి చెందింది. అధికారనాంఛ,. దురాశ వీవిధంగా నాగరక్యవ్రపంచాన్ని పీల్చి పిప్పిచేస్తున్నాయో, సామాన్యజనుల్ని అవి ఎలా పీడిస్తున్నాయో, వాటివల్ల జనసామాన్యం ఎలాంటిదుస్టితిలో జీవించవలపి వస్తోందో, ఈ నాటకం దాలా చక్కగా చిత్రించింది. విజ్ఞానం, ఆధికారం చేతులు కలిపి. మానపుడ్నిసకృతితో నహకరి స్తేనేగాని మానవజాతికి భవిష్యం లేదని ఈ రూసకం ఘోషిన్తుందిం

డీవితరవాత వచ్చిననాటకం “గృహ్మప వేళ్‌” (1825). తన చిన్నకథ “శేషేర్‌ ర్యాత్రి'నుంచి కథానస్తువునితీసుకొని తాకుర్‌ దీనివి (వ్రాశాడు. సాంకేతికతలేని శకేనలరూవకం ఇది. రంగస్థలంమీద బాగా రాణించింది.

“వటీర్‌పూజా' (1924) లో నంగీకావికి నాట్యానికి చాలా (ప్రాముఖ్యం ఉంది. ఇతిన్ఫ త్తం బౌద్ధధర్మావికి నంబింధించినవి. దీవిని తీసుకొవి ఠాకుర్‌ *పూజారిణీ అనే గితికాన్యాన్నికూడా (వ్రాశాడు. “నటీగొపూణా” చాలా (ప్రచారావికి వచ్చిన నాటకం. దీవిలో నాట్యనంగీకాలు చక్కగా మేళవించబడ్డాయి.. *“చాండాలికొ (10839) అనేదికూడా నాట్యనంగీతాల రుచిరనమ్మేళనంతో వెలువడిందే.. డీని వస్తువును కాకుర్‌ ఒక బౌద్దగాత (శార్దూల కర్ణావదాన) నుంచి తీసుకొన్నాడు. “దాండాలికా"కి “చ్నికాంగదా"తో కొంతపోలిక ఉంది. *చింత్రాంగదాలో నాయిక వర(నభానంచేత తాత్కాలికంగా పొందిన సౌందర్యంతో నాయకుణ్ణి ఆకర్షించాలని (ప్రయత్నం చేస్తుంది. కావి, ఒక్క (ప్రేమనినూతమే ఇతర ఆకర్షణలు ఏమీ లేకుండా, ఆతనికి అర్పించగలిగినప్పుడే ఆమె ఆతని హృదయాన్ని చూర గొంది. *చాండాలికొలో ఒక తక్కువకులావికి చెందిన యువతి, తన ళల్లి మంశ్రశ క్రీ సాయంతో ఆనందుడనే భిక్షువుని పొంవాలవి యత్నించింది. మంత్ర ళక్రివల్ల తనకి భిక్షువు దేహదృష్ట్యావళుడై నా, అకవి హృదయం తనదికాలేదవి (్రహించినవ్పుడు = జయం చేతికి అందుతూ ఉండగానే _ తల్లిచేక మంత్రో చృాటన్‌ మానిపించి, ఆ యువతి నర్వనంగపరిత్యాగం చే స్తుంది.

"తా వేర్‌ దేశ్‌” (1908) కొంత హాన్య'ప్రధానమైన రచన. డీవిలోవి సంగీతం, వాట్యంకూడా అలాంటివే. "వాంళరీ" (188) సంభాషణరూవంలో ఉన్న (పేమ

శపీంగద్రనాల్‌ కాకుర్‌ ప్రశ గాథ దీవిలో నాటకీయత కొంత తక్కువ, దీనిని రంగస్థ్టలంమీద ఎవ్వుడూ (వదర్శించలేదు.

జాకుర్‌ [వాసిన చివరిరూవకాలు, మూడు నృత్యనాటకాలు. అవి “చిత్రాంగదా”. “డాండాలికొ”, “శ్యామా” అనేవి. తాకుర్‌ (వాసిన “*పరిళోధ్‌" అనే గీతికావ్యంమీద ఆధారవడిన ఇతిన్ఫ త్తం “ళ్యామా'ది. నృత్యనాటకాలు, కాకుర్‌ (పతిభావికానం యొక్క చరమదళ అనవచ్చును. ఇక్కడ. నాట్యం నాటకీయతవి పెంపొందింద డానికి వచ్చిందిగావి, నంగీతావికి చేదోడుగా ఉండేవికాదు, ఈ నంగీతరూపకొలలో తాకుర్‌ నవ్యమైన ఒక రసానుభూతిని నృష్టించాడు. వీటిలో వంగీతం కవిత్వం తోను, నాట్యం నాటకీయతతోను వియ్యమంవాయి. అన్నింటికి నమ (ప్రాముఖ్యం ఉందవి చెప్పవచ్చును

వంగభాషలో నిజమైన కథానికలు (వ్రానినవాళ్ళలో మొట్టమొదటివాడు తాకుర్‌. ఇన్పటికీ ఆయన అత్యు త్తమ కథానికొ రచయితయే*, ఆయన కథల ఇతిన్ఫ త్రాలు పామాన్వ మానవుల జీవితాలికి సందింధించినవి. ఆయన మొత్తం నూరు కథల వరకు (వాశారు. తాను కఠలు (ప్రారంభించడానికి _పేరణ మొట్టమొదట ఎలా వచ్చిందో ఠాకుర్‌ ఓక గీతంలో (కొన్ని జామలలోకూడా) ఇలా చెప్పారు. +

"సామాన్యప్రజల జీవితాల్నిగురించి, వాళ్ల కష్టాల్నిగురించి, నాకు తోచినళ్లు ఒకదానితరవాత ఒకటి కథలు (వ్రాయాలని నా ఊహ. నితాంతమూ, నహజనూ, నరళమూ అయిన చిన్నచిన్న దుఃఖకథలు, నన్నకారు (సజల వ్యఠలు, (వాయాలవి ఉంది. అనంత వివ్యృతి సాగరంలో కొన్ని కన్నీటిదుక్కలు ఆవి.”

“వర్టనాడంబిరంగావి, సవ్ని వేశ సమూసాంగావి, త త్త్వపరిశిలనగావి, ఉవదేశాలు గాని ఉండవు. కథ పూర్తి అయినా, ఇంకా ఏడో అతృప్త మిగిలిపోతుంది. కఠ ఇంకా శేషించి ఉందనిపిస్తుంది.”

“జీవితంలో తృణీకరించబడినవాన్ని, గణనకురావిదాన్ని బోగుచేస్‌; జీవన (శ్రావణవిశీధివి నా నృష్టితో విన్మృతనృష్టిని కురిపిస్తామం*

శాకుర్‌ (వాఏిన చాలా కథానికలలో ఆంతర్గర్భితంగా విషాదభావనం ఉంటుంది, కావి ఇది మామూలుగా అందరూ అమకొనే భానంకొదు. జీవితం లోతుల్ని అన గాహన చేసుకొన్న వ్యక్తికి అంకురించే మనోభానం ఆది, కాకుర్‌ కథలు (వాస్తున్న తొలినాళ్లలో ఒక గీఠంలో ఈ వై రాళ్యాన్ని వెల్లడించాడు.

పలి వంగ సొహిత్య చరక

“ఇది ఊరికే రావడం పోవడం. (ప్రవాహంతో పడి కొట్టుకొవిపోవడం, చీకటి 'వెలుగులాగ, ఏడ్పులు నవ్వులు, అకస్మా త్తుగా కలుసుకోవడం, విడిపోవడం, వెళ్ళి పోతూ, బాష్పపూరిత నేత్రాలతో వెనక్కి. ఒక్కసారి చూడడం, విరాశల్ని విష వాల్ని విడిచిపెట్టి, కొత్త ఎండమావులకోనం సరుగెత్తడం అన్నమాట.”

"ఆశ అనంతం, ళ క్తి పరిమిఠం అపరిమిత మైన కృషికి అనంపూర్ణవలితం, శన్నాలున్న పాఠవడనలో సముద్రయానం, లోపల, భావాల విరుపు మూలుగులు వాటి అన్పప్ట వ్య క్తీకరణలు,”

“హృదయాల అర్ధపరిచయాలు. ఇది పూర్తికావి ఆర్భవదం, లజ్జ, భయం. శ్రొనం, ఆర్ధవిశ్వానం అనే వాటిమధ్య (ప్రేమకణం. లవలేశం-”

ఠాకుర్‌ కథావికలలో వైవిధ్యం చాలా ఉంది. (సేమకథలు మొదలుకొని, భూతాల కథలనరకు ఉన్నాయి ఆయన (వ్రాసినకథలు, శిల్పదృష్టితోచూ ప్రే, ఆయన శథలు (ప్రపంచంలోని అత్యుత్తమ కథానికలకు ఏమాత్రం తీసిపోవు. ఇంగ్లీవు, రష్యన్‌ కథలతో తులతూగగలవు, చివరి రోజులవరకు కవిత్వం (వాపినఫ్లే, శాకుర్‌ కఠతలుకూడా (వ్రాశాడు. ఆయన కళల్ని కొలానుగుణంగా మాత్మంగా వరిశిలి స్తే ఆయన కళయొళ్క (క్రమవికాసం మనకు అర్థం అవుతుంది.

శాకుర్‌ [వ్రాసిన మొదటి రెండుననలల ఇతివృ త్తాలు, పదిహేడో శశాల్ది వంగ వేశానికి నందింధించినవి. మొదటి నవల '“బౌతాకురానీర్‌ వోట్‌” (1888) యొక్క వస్తువు, మోష్‌ (నానిన “వంగాధివ్‌ వరాజయ్‌” (1880) మంచి తీనుకోదిడింది. కాని, ఈ నవలని ఐతిహాసిక నవల అనడంకం టె, కుటుంది జీఏకాన్ని చితించేది అనడం నమంజనం, “రాజర్షి” (188) వవల, యువననలాకారుడి నవలలాగే ఉంటుంది. తిప్పెర ((తిప్పర) (పొంకానికి చెందిన ఐతిహాసిక వస్తువుమీద (వాయ విరిన ననల ఇది. హృదయానికి బుర్ధికి నడుమ వడిచే నంఘర్షణ ఈ నవలల ఇతి వృశ్తాలలోవి ముఖ్యవిషయం. వీటిలో *బౌతాకురావీర్‌ హాట్‌ 'లో బంకించంద్ర చటర్జీ (వ్రభావం కొంత కనబడుతుంది. “రాజ్ష " నవలలో అలాంటిది ఎమీ లేదు.

ఈ నవలలతరవాత వదిహేనుఏళ్ళకి “చోఖేర్‌ బాలి” (180) అనే నవలని ఠాకుర్‌ (వాశాడు. భారతీయసాహిత్యంలో, ఇలాంటినవలల్లో ఇది మొదటిది అన వచ్చును. ఇందులో బహిరంగంగా జరిగే నన్ని వేళాలకం'చె, వ్యక్తుల మనస్సుల నంఘర్షణవల్ల వియలుదేరే ఘటనలే కథాగమనావికి ఎక్కువగా తోడ్పడళాయి.

లవీంద్రనాథ్‌ ఠాకుర్‌ $18 పాత్రల మనస్తత్త్వాలు వాన్తవికంగా ఇందులో చ్చితించబడ్డామి. కొని కఠ ముగిపినవద్దతి, కథలో అమనసరించబడిన వా_స్తవికతకి దూరంగా ఉన్నట్లు నేటి వినర్శకులికి తట్టవచ్చును, ఇది తాకుర్‌కూడా (గ్రహించినవిషయమే. అయితే, దానిని ఇంకోవిధంగా మార్చడావికి వీలుపడదు. నవలలోవి '"వినోదివి పాత్ర శీవితం ఇంకోవిధంగా వరిణమించడావికి వీలులేదు, ఇంకోవిధంగా అది ముగిసి ఉంటే, అనాటిపరిస్టితులలో, ఎంత విస్తవదృష్టిఉన్న పాఠకుడయినా, ఆ మార్పుని వార్షించేవాడు కాడు. కేవలం నవీనంగా ఉండాలనేదృష్టితో మార్పులు తీసుకొని శావడం తాకుర్‌క ఇష్టంలేదు. ఈ ననలతో నమకాలికంగా బయలుదేరిన “నష్టవీడ్‌ * (101) అనే పెద్దకథలో, “చోఖేర్‌బాలి'లో తీసుకొవిరావినూర్చువి తాకుర్‌ తీను కొవి వచ్చాడు.

“నొకాడువీ” (1805) నవల, ఇంచుమించుగా. *చోఖేర్‌బాలి. వెనువెంటనే వచ్చింది. *చోఖేర్‌బాలి'లో న్య క్రిజీవితం కుటుందిజీవికంతో సంఘర్షణకు రాగా, “న్గాక్రాడువీ'లో వ్య క్రిజీవితం సంఘజీవితంతో తలపడింది. 'చోఖేర్‌బాలి'లో నంఘటనలు తక్కువ. “నొకాడువీలో సంఘటనలకి, (ప్రమాదాలకి లోటురేదు ఆ రోజులలో కాపర్‌ సంపాదకత్వంకింద వెలువడుతున్న “ఐంగదర్శన్‌' (పున రుద్దరించబడింది) లో ఈ నవలలు రెండూ ధారావాహికంగా వెలువడ్డాయి.

శాకుర్‌ _వాసిన అత్యు త్తమనవల 'గోరాలో-వ్య క్తి సమాజం, రాజ్యం యొక్క. నమన్యలు ముడిపడిఉన్నాయి. వస్తువై విధ్యావ్నిబటి, విషయవి నృతినీ ఇట్టి "గోరా" నవలవి నవీన మహాభారత౦ అనవచ్చును. దేళశంయొక్క సామాజిక రాజకీయ భవిష్యాన్నిగురించిన సూచవలు ఇందులో ఉన్నాయి. మహాత్మాగాంధి నహాయవిరాకర ణోద్యమం [ప్రారంభించడానికి ఒక దళశముందే ఈ నవల, అలాంటే ఉద్యమాన్ని ఊవాంచింది. ఒక నవలలో ఉపయోగించినశిల్పాన్ని తాకుర్‌ ఇంకో వవలలో ఉపయోగించడు. 'గోరా"లో విశిష్టమైన శిల్పవిన్యాసం ఉందిం

“దతురంగ” (1814 పరనరనందింధం ఉన్న నాలుగుకథల నంపుటి. మొట్ట మొదట ఇవి వేరువేరుగా "నబూజ్‌ష్మత'" ( 815) లో ప్రకటించదిడ్డాయి. నంప్పు టీకి ఉన్న పేరుయొక్క_ రెండో ఆర్థావ్నిబబ్టి, ఈ కథలకితన్న పోరావినంబంధం వ్యక్తం అవుతుంది. ఇదిగాక, కథానాయిక నలుగురిచేతులలోనడి, కష్టాలపా అవడం ఇందులో ఉంది. ఒకళ్ళతరవాత ఒకళ్లుగా నలుగురు ఆమె జీవితాన్ని శాపిస్తారు. శిల్పం విషయంలోను, రిచనావిషయంలోము “చతురంగి దోషరహిత

రడ వంగ పాషాత్య చర్విత మనవి చెప్పాలి. వంగనవలలలో ఇది విశిస్తమయినది, ఈ నవలలో నమన్యపై నుంచి వచ్చినదికాదు, జీవితంలో దెబ్బతిన్నవ్యక్తి = శ్రీ గాని, పుకుముడుగావి - సరళ త్వాన్ని తెచ్చుకోడానికి. ఆధ్యాత్మికమైన తులనని తెచ్చుకోడానికి నదేబాధలు ఇందులో కళ్ళకి కశ్లేటట్లు వర్జించబిడ్డాయి.

“దతురం౦గ* వెనువెంటనే నబూజ్‌పతలో “ఘరే బాయ్‌రే' (19810 అనే ననల వెలువడింది. వచనరచనలో ఒక కొత్తదనాన్ని, నవల రచనళో ఒక నవ్య మార్గాన్ని ఈ నవల (ప్రవేశపెట్టింది. ఇది ఇరవయ్యోశతాబ్లి మొదటిదళలలో. న్వదేశీఉద్యమం నంగమేధావుల్ని ఆకర్షి ంచినకాలంలో బయలుదేరింది. విద్యా వంతులు, సంఘదురాచారాల్ని ఎదుర్కొంటున్న రోజులవి. న్రీవిద్యయొక్క ఆవశ్యకతవిగురించి, ఆర్థికస్వాతం(త్రాన్నిగురించి, దేశస్వాతం(త్రాన్నిగురించి తీవంగా ఉద్యమాలు ఐబయలుదేరినకాలం అది, శ్రీ పురుమలనంబంధావ్నిగురించిన వవీనభావాలు పాళ్చాత్యలోకంనుంచి దిగుమతి అయినరోజులుకూడాను ఆని, ఈ నవలలో నాయకుడు నిథిలేళ్‌ దేశభక్తుడు. తోడిప్రజల్ని సోదరుల్ని చూచినట్లు చూచేవాడు, తన భార్యఅంకే తగన్నిపేమ. అయితే, వీటినవ్నిటివి బలవంతంమీడ కొక, సంప్రదాయాన్ని కేవలం అనుసరించి కాక వడిసించుకోవాలి అంటాడు, వ్వదేశీఉద్యమంతో సహకరిస్తాడు. కావి, ఆ్య్భంలేకుండా అన్నింటినీ - పాళ్చాళ్య దేశాలనుంచి వచ్చాయి గనుక = బహిష్కరించాలి అంటే ఒప్పుకోడు. వాంన అం'ే ఆనహ్యించుకొంటాడు. (ప్రేమించడంవిషయంలో తనభార్యకి స్వేచృవి ఇచ్చి, స్వేచ్చని ఆనుభవించినతర వాత కూగా ఆమెకి తనమీదే _పేమఉం పే _సేమించ వలసింది అంటాడు. తనవి భార్యగా (పేమించడం విరి ఆవి తనభార్య అనుకోడం ఆతవికి ఇష్టంలేదు. ఈ నవలలో కొత్తపాతలకి. ఇంటా బయటాఉన్న లేదాల్ని థాకుర్‌ చక్కగా చిత్రించాడు. నవలలోవి మూడు ముఖ్యపాతతల “దినచర్యలు”, (ట్రాసుకొన్న “సూచనలు” ఆధారంగా ఈ నవలలో కథోవ్మీలనం జరుగుతుంది.

“యోగాయోగ్‌” (1080) శేవలం కుటుందిజీవితావికి సంబంధించిన నవల, నంస్కారం. నంన్కృృతి తరతరాలుగా వస్తూతఉన్న ఒక విర్ధనకుటుంబావికి ఆశా (యేరికుడ్తై ధనసంపాదనయే పరమావధిగా పెట్టుకొని ధనాన్ని కూడబెళ్టిన ఒక సామాన్యవ్య క్రికినడుమ వచ్చిన సంఘర్షణ ఈ నవలకి ఇతివృ త్తం ఒక కుటుందిం యొక్క. మూడు పురుషాంతరాలివి ఈ నవలలో అభివర్షించాలవి కాకుర్‌ సంకల్పిం చాడు. 'విచ్నితి పుటలలో “తీన్‌ప్పరుష్‌' అనేపేరుతో 'యోగాయోగ్‌' మొదటి

కపీంద్రనాథ్‌ కాకుర్‌ 915 తరం కథ వెలువడింది. కావి, దురడృష్టవళాత్తు తాకర్‌ మిగిలినతరాలకథని రచించలేదుః

“శేషేర్‌ కవితా" (1829) అవే పేరుతో 1928 లో బెంగుజూరులో కాకుర్‌ ఒక గద్యవద్యమిశ్రమైన నవల (వాశాడు. నంన్కృతంలోవి చంపూ కొవ్యావికి దీవికి కొంత పోలిక ఉంటుంది. కవిత్వానికి చాలాదగ్గిరిగా వచ్చే ఈ నవలలో, పాత్ర చ్నికణం తగుమ్యశంగా ఉంది = ఇది ఓక _పేమగాథ. ఇఠివృ త్తం. మనం వే డనుకొనేవద్ధతిలో, నవీనమైనది. ప్రాఠమికదృష్టిలో. ప్రేమకి (ప్రేయసీ ప్రియుల నమాగమం అనావళ్యకమవి ఠాకుర్‌ నిరూపించాడు. ఈ కథవ్వారా, తనవి వీమ రిస్తున్న యువరచయితల్ని ఠొకుర్‌ విరుత్తరుల్ని చేశాడు, కాకుర్‌ కవిశ్వం పాత వడిపోయిందని ఆ విమక్శకులవాదం. ఆ వాదాన్ని ఈ రచనతో నరా న్తందేసి, ఆ విమర్శకులు తనవి అనునరించేలాగ తాకుర్‌ చేశాడు.

“దుయ్‌ ఐన్‌” (10989) *మాలంచ” (1904 అనేవి పెద్ద కఠలుగాని నవలలు కాపు. ఇతివృ త్తంలో 'శేషేర్‌ కవితతో వీటికి పోలిక ఉంది. శ్రీ విషయంలో పురువుడ్శిపేమ రెండువిధాలుగా ఉండవచ్చును. భార్యగా ఒకన్త్రీవి (పేమించడం, (యేమికువిగా ఇంకో యువతిని స్వీకరించడం అనేవే ఆ రెండూను. ఈ రెండింటికి ఈ_త్త్వతః ఏమీ విరోధంలేదవి కాకుర్‌ అంటాడు. అయితే, సంఘర్షణ ఉండదవి మాథ్రం చెప్పలేము. *“శేషేర్‌ కవితలో నంఘర్షణ లేదు. “దుయ్‌బన్‌'లో ఉంది గవి, చివరికి సమన్వయం కుదురుతుంది. 'మాలంచ'లో ఈ నంఘర్షణ న్రీకిగాని, వృరువుడికి లేదు.

“దార్‌ అధ్యాయ్‌' (1084) వి, తాకుర్‌ సింహళంలో (వ్రాళాడు. ఇది నవల ఆయినా, పరిమాణంలో సెడ్డకథ అంత ఉంటుంది. సహాయవిరాకరణో ద్యమాన్ని ఆనునరించి వంగదేశంలో బయలుదేరిన పాయుధవివ్లవాల అంతరార్జం వ్యక్తం చేయాలనేపయత్నం ఈ నవలలో కనబడుతుంది. ఉద్దేశం ఎంతమంచిదై నా, చేశభక్తి (పటోధిత మైనడయినా, తన అంకరాత్మ(ప్రటోధానికి న్యతి రేక మైనదయితే న్య క్రి దానిని చేయకూడదని తాకుర్‌ విశ్వానం. ఆది వ్య క్రిత్వావికి నరివడవి దయితేకూడా చేయకూడదు. స్వాతంత్ర్యోద్యమంతో, నమస్తాన్ని త్యజించి దేశం కోసం మృత్యువుని ఆహ్వావించే యువతీయువకుల ధైర్యసాహసాలవిషయంలో శాకుర్‌కి ఎంతో సానుభూతి ఉంది. ఈ దృష్టివి ఈ నవలలో చాలా చక్కగా (వడ రించాడు. కావి, రక్తపాఠంజరిగే విష్లవాలవిషయంలో ఆయనకిఉన్న అసపిష్టుత

816 వంగ సాహిఠ్య చరిశ్ర కూడా ఈ నవలలో వ్య క్తంచేయదిడింది, ఈనవల వెలువడిన మొదటిలో (వ్రజలు దీనిని అంతగా ఆదరించలేదు*

ఈ విప్తవోద్యమంయొక్క (ప్రారంభదళలో (వముఖహాయకుడు బ్రహ్మబాంధవ్‌ ఉపాధ్యాయ్‌, శాంతినికేతన్‌ స్కూలు స్థాపించబడిన (1801) తొలినాళ్ళలో ఇతను తాకుర్‌ కి నహాయుడిగా వనిచేశాడు. “దార్‌ అధ్యాయ్‌' నవలకి (వ్రాసిన పీఠికలో శాకుర్‌, తనకి ఉపాధ్యాయ్‌ జరిగిన ఒక నమావేళాన్నిగురించి (వ్రస్తావించాడు, పాఠకులు ఈ పీఠికను నిశితంగా విమర్శించగా, కొకుర్‌ దానిని తొలగించాడు.

వ్యానరచయితగా శాకుర్‌ ప్రారంభంనుంచి (ప్రతిభవి చూపించాడు. అయితే, కవిగా ఆయనఖ్యాతీ పపంచవ్యా ప్తం కావడంవల్త, వచన రచయితగా ఆయన "పేరు పైకి రాలేదు, కవిత్వంలోకంచ నచనరచనలో ఆయన తొందరగా పక్వ దళకి వచ్చాడు. ఆయన మొట్టమొదటి విమర్శవ్యానం (1870) లోనే ఈ సరిజకి కనదిడుతుంది. ఒక కొత్తదనం తొణికినలాడింది అప్పటికి, యువకులుగావి వయోధికులుగాని ఈ నవ్యతని నంపాదించలేదు. అప్పటినుంచీ, వివిధవిషయాలి మీద కాకుర్‌ వ్రాస్తూనేవచ్చాడు, సాహిత్యవ్యాసాణ, సాంఘకనమస్యలమీద వ్యాసాలు, రాజకీయ నై తికవిషయాలమీద వ్యాసాలు, నంగీఠంమీద వ్యాకరణరి మీద వ్యాసాలు ఎన్నో (వాళాడు. కాకుర్‌ (వాసిన జొబులుకూడా వచనరచనలో ఒకళాఖకు చెందినవే అనవచ్చుమ.

విషయం ఏదయినా, కాకుర్‌ వ్యాసాణు నృజనాత్మకళాఖకి చెందిన వేగావి, నిమర్శనాత్మకవద్దతికి చెందినవికావు- కాళిదాసు కావ్యాలమీద నాటకాలమీద బాణుడి కాదందిరిమీద ఆయన (వ్రాసిన వ్యాసాలు, మూలగంథాలలో గూఢంగా ఉన్న సౌందర్యాన్ని వ్యక్తంచేసేవిగా ఉన్నాయి. యుగయుగాలుగా నస్తూఉన్న భారతీయాత్య్మవని (ప్రదర్శించడంలో కాకుర్‌కి పోలగలిగిన వాళ్ళెవరూ లేరు. ఉపవిష దృవులవి ఆర్థం చేసుకోవడంలో ఆయనకి ఎంతటి నేర్చు ఉండో. “కబీర్‌ "వి కుష్టి యాకిచెందిన *లాలన్‌ ఫకీర్‌ "వి (గహించడంలోను అంతటి నేర్ప్చూ, సానుభూతి ఉన్నాయి. మధ్యయుగంలో భారతీయభాషలలో బయలుదేరిన మార్మిక కవిత్వం యొక్క వైశిష్ట్యాన్ని (ప్రపంచావికి చాటిచెప్పిన (ప్రథముడు ఆయన. ఎక్కడ హైందర్యం ఉన్నా, ఎక్కడ విశ్వజనీనమైన సత్యంఉన్నా ఆయన అఆకర్షించదిడే వాడు. కాకుర్‌ వ్యాసాలు (వ్రాయడానికి పూర్వం, చిన్నపిల్లల పాటల్ని వంగ దేశంలో ఎవట్లొ లక్యుపెట్టేవాన్ల కారు. చిన్నపిల్లలపాటల్ని పోగుచేసినవాళ్ళ్లలో మన

ఠవీం(ద్రనాథ్‌ కాకుర్‌ క్ర? దేశంలో ఆయన (వవథముడు. నవ్యసాపాత్యవిమర్శకులలో తాకుర్‌ నేటికీ గజీంచతగినవాడే. సాహిత్యానికి సంబంధించిన, సౌందర్యమీమూంనకి నంబం ధించినవ్యాసాల్ని కొన్నిం 3వి ఏరి "వంచభూత్‌” (1887) అనేపేరుతో కాకుర్‌ (వ్రచురించాడు. ఇవి చదువుతూంటే నవలనో కథవో చదువుతున్నట్లు ఉంటుంది. కాకుర్‌కి వంగవ్యాకరణం అన్నా, భాషాశాస్రం అన్నా ఇష్టం, ఆయన “శట్దక త్త్వ" (1000 అనే పు న్తకానికి, అరువిక వంగభాషా కాస్త గంథాలలో ఒక విశిష్టస్థానం ఉంది. “వాంగ్లాభాషా వరిచయ్‌” (1080) లో వ్యాకరణవేత్తలికి ఆయన ఇచ్చిన నలహాలు ఉన్నాయి. _

(ప్రాచీన భారత దేశచర్మితవి ఠతాకుర్‌ చక్కగా వ్యాభ్యానింది చూపించాడు. ఐతిహాసిక విషయాలమీద ఉన్న అఖిమానంచేత ఆయన బౌద్ధ్యగంఠాలు మూలంలోనే చదివే పాండిత్యాన్ని నంపాదించాడు. ఈ పాండిక్యాన్ని ఆయన తన కొన్యనాట కాలలో నే కాకుండా, వ్యాసాలలోకూడా చూపించాడు. “భారత్‌ వర్తేర్‌ ఇతివో సేర్‌ ధారా" లో, మన దేశచర్మితలోవి (ప్రాథమికఉద్యమాల. రీతుల పరిణామ వికాసొల్ని అయన చితతించాడు (1811). బతిహాసికదృష్టితో చూస్తే, ఇకిహాసానికీ సంబంధించిన వ్యానంలా ఇది కనబడకపోయివా, దీనిలో వైష్టం లేకపోలేదు.

ధార్మికవిషయాలమీద తాకుర్‌ [వ్రాపిన వ్యాసాలు, కాంతివికేతన్‌లో వారం వారం ఆయన ఇచ్చిన ధార్మికోవన్యాసాలు సాపాత్యగొరవాన్ని పొందాయి. వాటి విషయ గాంభీర్యం. ఆయన ఆంతళ్ళుద్ధి వాటికి విశ్వజనీనత తెచ్చాయి.

తాకుర్‌ (వ్రాసిన రాజకీయవ్యాసాలు, (ముఖ్యంగా *న్వదేశీ నమాజ్‌” 1804లో వబ్నాలో జరిగిన (1008) రాష్ట్రీయనమావేశం అధ్యక్షస్థానంనుంచి ఆయన చేసిన ఉసన్యానం చాలా ముఖ్యమైనవి. (గ్రామ పృవర్నిర్మాణంవిషయంలో ఆయన చేఏన సూచనలు ఇస్పటికీ = (వభుత్వం తలపెట్టిన నంస్కరణలకం జొ = నవీనాలే అంపే, అవి వాటి కాలంకంపె ఎంత ముందుదృష్టితో సూచించవిడ్డాయో తెణ స్తుంది,

తాకుర్‌ (వ్రాసిన మొట్టమొదటి యాతశ్రావర్షన "యూరోన్‌ (సవానీర్‌ సతి (1481) అవేది. బంధువులకు, మి(క్రులకు (వ్రాసిన బేఖలరూపంలో ఇది ఉంది, పామాన్యవ్యవహారభాషలో ఈ లేఖలున్నాయి. దీవితరవాత ఆరు నంపుటాలలో, ఎన్నో వ్యాసాలలో, తన స్వదేశీ విదేశీయ్యాక్రల్నిగురించి కాకుర్‌ వివరించాడు,

“జీవన్‌ న్మృతి" (1912) అవేది తాకుర్‌ ఆత్మకథ, దీవిలో బుద్ది తెలివినవ్పటి నుంచి "కడీ ఓ కోమల్‌” (ప్రకటించేదాకా జరిగిన తన జీవికయా(తని ఆయన

818 వంగ సాహిత్య చర్మిక వీవరించాడు* దీవిలో ఆయన వచనశైైలి, భావానుగుణంగా మలచబడిన శబ్ద జాలంతో మధురగంభీరంగా ఉంది. గణనీయమైన ఈటన్థదృష్టితో ఆత్మపరీక్ష చేను కొంటూ లాకర్‌ దీనివి వాకాడు. “ఛేలే బేలా" (1040) చిన్నపిల్ల లకోసం్మవాపివా, పెద్దవాక్షకూడా చదివి అనందించ తగినట్లుంటుండి ఆది. “గల్ప్బవల్ప*' (184% లోవి కథలు, ఆయన బాల్యజీవితంలోవి అనుభూతుల్ని ఇతివృత్తాలుగా (గహం చాయి. ఇవికూడా, చిన్నిపిల్ల ల్ని మనస్సులో పెట్టుకొని తాకుర్‌ వ్రాసినవే.

తాకుర్‌ (ప్రతిభవల్ల, జాబులికి సొపాత్యగొరవం వచ్చి, వంగభాషలో లేభా సాహిత్యం అభివృద్దికి వచ్చింది. తన దీర్చజీవతకాలంలో తాకుర్‌ వందలు వేలు జాబులు (వ్రాశాడు. ఉకక్తివై చిత్యానికి, భావవైవిధ్యావికి, శ్రైలీసారళ్యావికి అవి నిదర్శనాలు, ఎన్నోజాబులు నంపుటాలుగా (ప్రకటించబిడ్డాయి. ఇంకా ఎన్నో మిగిలిఉన్నాయి. స్నేహితులికి, దింధువులికి (వాసిన ఉత్తరాలలోని కొన్నిభాగాణ 'ఛిన్నప్యతశ' (1912) అనే పేరుతో అచ్చయ్యాయి.

సృజనాత్మక కళాకారుడిగా తాకుర్‌ నిర్వహించిన చివరిపాత, చికలేఖనంలో. ఈరంగంలో ఆయనకి ఆఅమభవంగావి, శక్షణగాని ఏమీ లేదు, ఉన్నట్లుండి అక స్మా త్తుగా ఆరవయ్యోపడిలో చిత్రకారుడిగా రూపొందాడు, ఈరంగంలో ఆయన మార్గం ఆయనదే. శైలి సొంతం. పద్యాలు చిత్తులో (వాపేటన్పుడు వచ్చే కొట్టి వేతల నంకరగీతలు ఈ చిిక్రాలికి (ప్రారంభదళ అనవచ్చును. తమకు వ్య క్రిత్వాన్ని ఇచ్చి, నజీవంగా చెయ్యవలనినదవి, తననీ ఈ పిచ్చిగీకలు వేడుకొంటున్నట్లు తన అంతరాత్మకి తశ్లేదని, తాకుర్‌ తన స్నేషాతుడికి ఓసారి వాళాడు. కవిగా తనకి కలిగే భావో(ద్రేకఠకి, చిత్రకారుడిగా కలిగే భావో దేశతకి, లేదంఉన్నట్లు ఆయనవే వివరించాడు. కవిగా ఆయనభావావికి భాషతో (ప్రాణం పో స్తే, చితకారుడిగా రేఖకి భానకల్పన చేశాడు. అక్కడ భావం ముందు. ఇక్కడ రేఖ ముందు, ఆయన పాహిత్యకళ కంటె చిత్రకళ, గుండెలోలోతులలోంచి బయలుదేరింది. మత్త వైతన్యందాకా దావిమూలం పాకిఉంది. ఒకదృష్టితోచూ స్తే ఈ రెండుకళలు అయనలో పరన్పర వరిపూర కాలుగా కనబడతాయి. వికారం, అస్పష్టం, మార్మికం అయిన భావాలఅభివ్య క్రీ ళాకుర్‌ చిత్రాలలో కనబిడినట్లు ఆయన సాహిత్యంలో శనఐడదు. ఈ రెండు కళ్యాపతిభల రుచిరనమ్మేళనమే కళారంగంలో తాకుర్‌వి పూర్ణపురుషుణ్ణిచేవి ప్రవంచంలో ఆయనకి వై+ష్ట్యం తెచ్చింది,

23

ఇరవయ్యో శతాబ్ది తొలినాళ్లు యల గు ధార్మిక సాంన్కృృతికరంగాలలో ఛాందనత్వం పెద్చుపెరిగిపోయి, వంధొమ్మిదో శతాబ్ది చినరిసంవత్సరాలలో, సాహిత్యాపివిష మాలలో (ప్రగతికి దెబ్బతగిలేవరిస్టితి ఏర్పడింది. ఈ సరిస్టితివి విర్భయంగా ఎదుర్కొని రవీందదనాథ్‌ ఠాకుర్‌ (ప్రథమ విజయాన్ని సాధించాడు. (పముఖ (ప్రతిస్పర్థులు నిర్వాక్కులై నా, ఇంకా కొంత మంది ఛాందసులు మిగిలిపోయారు, వాళ్ల చేతులలో *వంగవాసీ'వంటి వారవత్రిక ఉండేసి. యోగేంద్రచం్యదవిసు, ఇంద్రనాథ్‌ బెనర్జీ. కాళ్ళీవనన్నకావ్యవిశారడ్‌ లాంటి వ్యంగ్యరచయిత లుండేవాళ్ళు. (హ్మనమాజభావాల్ని, నవీన విద్యావంతు లయినవాళ్ల ఆళయాల్ని 'నంజీననీ' ప్యత్రిక (ప్రచురించేది కావి, కృష్ణకుమార్‌ మిత్ర సంపాదకుడుగాఉన్న “సంజీనవీ' పిక, ధార్మిక సొంస్కృతిక విషయాల కంటె, రాజీయవిషయాలకీ ఎక్కువ(ప్రాధాన్యం ఇచ్చేది. ఇందుచేత, ఇంకో కొ త్తపష్మతిక స్ట్థావించవలవిన ఆవళ్యకత తాకుర్‌ క, ఆయన ప్నేహితులికి కలిగింది. దీవి పర్యవసానం 'పాతవాది" (ఎప్రిల్‌. 1891) వ్యతికాస్థాపవం,. దీవి ఆడర్శ వాక్యంగా, ద్విజేంద్రనాథ్‌ తాకర్‌ *హితం మనోహారి చ దగుర్గభం వచ అనే భారవికవి ల్లోకపాదాన్ని(గహాంచాడు. ఈ ప్యతికలోవి సాహిత్య విభాగావికి రవీంద్ర వాథ్‌ కాకుర్‌ పర్వవేక్షకుడు, వతికల్ని ఆకర్షించడంకోనం ఆయన కథావికొరచనకి పూనుకొన్నాడు, మొదటి కొవ్నినంచికలలోనే ఆయన కథలు ఆరుదాకా ఉన్నాయి, ప్యతికకి క మేణ నష్టం రావడంతోనే, వత్రికా (ప్రారంభకులు దానిని ఇంకొకళ్ళకి

ఇచ్చేశారు, దీనితో లాకుర్‌కి అవ్యతికతో ఉన్న సంబంధంకూడా తెగిపోయింది, కాని, నవ్యమార్షాలలో నవ్యభావనలతో పురోగమిందాలనే కుకూహలంమా(తం ఆయనలో నన్నగిలలేదు. సాపాత్యావికి జీవితావికి మధ్య అధికమపుకున్న అగా ధాన్ని అధిగమించాలనేదృష్టితో ఆయన “సాధనా (వవంబరు, 1881) వథికవి ప్రారంభించాడు. పాహిత్యంలోను, జీవితంలోను (వ్రగతిశీలతవి (వదారం చెయ్యడం ఈ మానపథతికయొక్క. ముభ్యాశయంగా అయన వెల్లడించాడు. అప్పుడే వీ, ఏ, సరీక్షలో ఉ త్రీర్డుడైన నుధీంద్రనాథ్‌ తాకుర్‌ (ఆయన అన్నగాతి

2920 వంగ సాహిళ్య చరిత్ర కొడుకువి, సాధనావత్రికకి నంపాదకుడిగా నియమించాడు. కావి, సంపాదకత్వ భారాన్ని ఆయనే వహించేవాడు. ఒక్కొక్కప్పుడు వ్యత్రిక అంతా ఆయన రచనల తోనే విండిటండేది. ఈ పృతిక నాలుగేళ్ళు నడిచింది. నాలుగోనంవత్పరంలో, సంపాదకుడిగా ఆయనపేరు (ప్రకటించబడింది. ఈ స్మతికయొక్క ఆశయం ఈవిధంగా వకటించదిడింది-

“ముందుకి వడు. ముందుకి నడు. వెనకపడిపోవడం, ఆడుగు వెయ్య లేకపోవడం చేతకానినవి. చచ్చిపోయినవాళ్ళవి, ఆలా ఉంచుతే ఏమి ఉపయోగం ? ముందుకి వడు. ముందుకి నడు.”

ఈ (పగతి కార్య(క్రమంలో తనకి సాయంచేసేవాళ్ళ దగ్గిరనుంచి ఆయన రెండువినయాల్ని అపేకించాడు. సొంతంగా ఆలోచించేశ క్రి ఉండడం ఒకటి, పాళ్ళాఠ్య సాహిత్యనంన్కృతులతో లోకై న సరచయం ఉండడం మరొకటి = ఆ రెండువిషయాలు, ఈ లక్షణాలు ఉన్నవాళ్ల ఆయనదృష్టిలో ముగ్గురున్య క్తులు ఉన్నారు. అశుతోష్‌ చౌధురీ అనే ఒక బారిష్టరు (తరవాత కలకత్తా హైకోర్లు జడ్జీ అయ్యా డీయన, లోకేంద్రనాథ్‌ పాలిత్‌ అనే ఒక సివిల్‌ఉద్యోగి, అకుతోష్‌ ఈమ్ముడయిన (ప్రమథనాథ్‌ (కరవాత (వమథ చొధురీ అనేవాశ్లే ఆ ముగ్గురూము. (ప్రమథ చౌధురీకూడా బారిష్ట్టయ్యాడు తరవాత. ఈ అన్నదమ్ములిద్దరూ. తాకుర్‌ కుటుంబంలోని కన్యలని వివాహం చేసుకొన్నారుకూడాను. కొంఠకాలం లండన్‌లో పాలిక్‌, తాకుర్‌కి సహాధ్యాయి. ఇద్దరూ యూనివర్సిటీ కాలేజిలో కలిపి చదివారు. ఇంగ్లీవు కవుల్నిగురించి *భారతీ' స్యతికలో అళుతోష్‌ కొన్ని మంచివ్యాసొలు (వ్రాశాడు. కాని, కలకత్తా హైకోర్టులో ఆతవి (ప్రాక్టీసు అభివృద్దిలో ఉండడంవల్లి, పావాత్యావికి ఎక్కువకాలం వినియోగించలేకపోయాడు. (పమథనాల్‌ కొంత ఠట వటాయిన్తూ సాహిత్యంలో అడుగుపెట్టాడు. కావి, కొద్దికాలంలోనే బారిప్టరు చదువుకోనం లండను వెళ్ళిపోయాడు. ఏ ఒకటో, రెండోవ్యాసాలు (వ్రాశాడేమో ; పాలిత్‌ ఒక్కడే కాకుర్‌కి ప్రాపు ఆయ్యాడు. అఆ రోజులలో పాలిత్‌ ఇంగ్లీషులో వద్యాలు (వాస్తూఉండేవాడు, ఆ పద్యాలలో ఒకదాన్ని ఠాకుర్‌ వంగభాషలోకి అను వాదంచేసి మానసీ'లో చేర్చాడు, వంగభాషలో (వ్రాద్దామని పాలిత్‌ (పయత్నం చేశాడు. కొవ్నివద్యాలు సాధనా భారతీ పథత్రికలలో నడ్డామికూడాను. ఇంతకం'పె ఉత్సాహంతో సాహిత్యరంగంలోకి దూకాలవి ఆతవికి లేదు. పాహిత్యాన్నిగురించి ఉర్తరాలద్వారా * చర్చించడం అం'పే అతనికి ఇష్టం ఎక్కువ, తాకుర్‌కి అతనికి

ఇరవయ్యో శళకాన్లీ కొలినాళ్లు క్రిం

మధ్య కొంతకాలం ఉత్తర(వ్రత్యు త్తరాలు నడిచాయి. ఆతనిభానాలతో తాకుర్‌ చాలవరకు ఏకీభవించాడు. సాధన (ప్రథమ(ప్రతి వెలువడేముందు, "పాలిత్‌కి కొకుర్‌ ఇలా (వాకాడు;

“మీరు సూచించినది విజం, వత్రికలికి వ్యాసరూపాలుగా వెలువరించడంకం కె. మన భావాల్ని స్నేహితులికి లేభారూసంగా వ్యక్తం చెయ్యడం చాలా సులభం, వన్యహరిణాలులాగ మనభావాలు కొ త్తవాళ్ళవిచూచి పారిపోతాయి. పాతభావాలుం “పెంపుడు లేళ్ళలాగ విలిచిఉన్నా. వన్యహరిణాలికి ఉన్న చురకుదనం వాటికి ఉండదు.

ఏ విషయాన్నిగురించి ఆయినా విర్హీ తమైనవిధంగా వాదోపవాదాలు ఆనవనరం* అవి చేసి ఏవో విర్ణయానికి రావలసినబాధ్యత లేదు, ఇద్దరు మేదావుల మనన్సుల పరన్పరనంపర్య్క_ం౦వల్ల నవ్యభావాలు ఉదయిస్తాయి. నానావిధాలయిన ఆలోచనలు వియలుదేరతాయి. సాహిత్యంలో ఈవిధమైన నంపర్క-ం౦ కనబడడంలేదు. (ప్రతి వాళ్లకీ ఏదో ఒకభావాన్ని వ్య క్తంచెయ్యాలపీ, ఆదే అంతిమనిర్ష్ణయం కొవాలనీ తహతహ. ఈ కారణంచేత మన మానవ్యతికలలో ఆధికాంళం మృతప్రాయంగా ఉన్నాయి.

మమష్యజీవితంతో నంబంధంఉన్న నత్యం విరుపమానమైనది.

మనకి సత్యంగా కనఐడినదానినవి, పాఠకుడు ఆ సత్యాన్ని తవలోనుంచి తానే పైకి వెల్లడించినట్లుగా ఊహించేటట్లు, వ్యక్తం చెయ్యాలి. మంచిదెడ్డల్నిగురించి నాకు ఉన్నభావాలు. నా నమ్మకాలు, అనుమానాలు, నా అనుభవాలు - అన్నీ దావితో కలినినప్పుడే *నత్యం” అవేది కేవలం మృతప్రాయంగా కాకుండా. నజీవంగా వై టపడుకుంది.

ఇది సాహిత్య [వ్రఠమస్తూక్రంంి

తాకుర్‌ ఆశయాలు పూర్తిగా సఫలం కాలేదు. పాలిత్‌, సాహిత్యరంగంలోకి వూర్షంగా దిగిపోలేదు. అందుచేత తాకుర్‌ ఒక్కడే మిగిలిపోయాడు. అయితే, కొందరు యువరచయితల్ని ఆకర్షించేనరకు తాకుర్‌ విజయాన్నిపొందాడు. మన పాంస్కృృతిక చరిత్రవిషయంలో (వ్రజల కుతూహలాన్ని ఆయన అధికం చేశాడు, అక్షయ్‌కుమార్‌ మైక్రేయ నంపాదకత్వంలో వెలువడిన “ఐతిహోనిక్‌ చిత్ర (1889) అనే వథ్రిక (ప్రథమనంచికలో ఉపోర్ధాతప్రాయంగా ఆయన ఇలా వాళొడు :

21

322 వంగ సాహిత్య చరిత్ర

“విదేశీయులు (వ్రాసిన బతిహాసికగంతాల్ని కంతస్థంచేసి పాండిత్యం నంపా దీంచవచ్చుమ. పరీక్షలలో మంచిమార్కులు నంపాదించవచ్చుము. కొవి, మన చేశచర్యితరచనకి కావలనినసామ్యగివి 'పేకరించడంలోమ, ఆ చరత (వ్రాయడం లోమ, కేవలం పాండిత్యనంపాదనయే అంతిమాదర్శం కాకూడదు. నిద్రాణంగా ఉన్న మన భావవాళ క్రి నంచలనాన్ని పొంది, (వవాహరూపాన్ని పొందుతుంది. ఇందువల్ల మన మనస్సులు జడత్వాన్నివిడిచి వికొపాన్ని పొందుతాయి. మన భావాలు నజీవాలు అవతాయి.”

“పాధవా" వ్యత్రికకి వ్యాపాణు (వ్రానినవాళ్ళలో రమేం్యద్రమందర్‌ త్రివేది (1884-1819). ఉమేశ్‌ దం్యర్ర ఐిటల్యల్‌ అవే ఇద్దరు (వసిద్దరచయిశలు ఉన్నారు. తివేది. కలక త్తాలోవి ఒక కాలేజిలో విజ్ఞావశాప్తొచార్యుడు. తరవాత అ కాలేజికి ఆతను ప్రవ్పిపాల్‌ కూడా అయ్యాడు. మన (ప్రాదీనదర్మం అన్నా, తత్త్వళాప్రం అన్నా. సంవ్కృతి అన్నా శత్రివేదికి చాలా ఇష్టం. వంగభాషాపాహత్యాలం పే (యేమ. బాగా చదివినవాడు. వ్యానరచయితగా మంచిపేరు పొందాడు. ఆ వ్యాపాలు పాండిత్యప్పోర కాలుగా. ఉక్రివై చ్మిత్యం ఉట్టీవడుతూఉంటాయి. ఒక్కమాటలో చెప్పాంంటే.....అల్పాక్షరాలలో అవల్పార్థ రచన అన్నమాట. దేశభ క్తుడిగా. రట యితగా అతడివి ఆరోజులలో తాకుర్‌ తరవాత గణించేవాళ్లు. విజ్ఞానకా ప్రవిషయాల మీద అతను _వాపివవ్యాపాలు మొట్టమొదటిపారిగా “వ్రకృతి" (1898) అవే "పేరుతో వ్వప్తకరూపంగా వచ్చాయి. తా్వికదృష్టితో అతను (వావిన వ్యాపాలు “జజ్ఞాపా" (1805. “కర్మకఠా” (1813) అవే ప్వువ్తకాలుగా వెలువడ్డాయి. భాషా వందింధమైన వ్యాసాలు *శద్దికతా" (1917) అవే ప్పువ్తకంగా వచ్చాయి. త్రివేది చవిపోయినతరవాత. ఇంకో మూడువంప్కుటాలవ్యాపాలు వెలువడ్డాయి. (త్రివేది, ఐత రేయ బ్రాహ్మజాన్ని వంగభాషలోకి అమువాదం చేశాడు. ఉోగేళ్‌ చంగద్రరాయ్‌ విద్యానిధి (18581856) కూడా ఏజ్జావశాప్తొచార్యుడిగా ఉండి పాహిత్యరంగం లోకి అడుగు పెట్టినవాడే. విద్యావిధికికూడా మన ధర్మనంవ్కృతులంపే చాలా ఇష్టం. అలవ్యంగా సాహిత్యరంగంలోకి దిగడంచేత. విద్యానిధి రచనలేవీ “షార్రవా” వ్యతికలో పడలేదు. వంగలిపవి నంవ్కరించడంలో. విద్యానిధి చేపిన [ప్రయక్నాల, లివోశైవ్‌ (1800౧06)ఏ, ఉనయోగించడావికి మార్గాన్ని ముగమం చేశాయి. వంగ మాంకలికాలమీద విద్యానిధి చేసినవరోరనలు. లాషాళాప్తోలి వృద్దికి బాలా సాయంచేశాయి. విద్యానిధి నరికోధవారచనలలో “అమాదేర్‌ జ్యోతిషీ & జ్యోతిష్‌" (1989)) ఒక ముత్యరచవ.

ఇరవయ్యో కతావీ తొలినాళ్ల 329

ఉమేశ్‌ చంద్ర ఐిటబ్యల్‌ (1862-1898) విమర్శదృష్టిఉన్న నంస్కృక వండి తుడు. వేదావికి సంబంధించిన ఆతనికదనలు ముఖ్యమైనవి. వీటిలో ఇతిహాసొవికి. వేదవ్యాఖ్యానానికి నందింధించినవి చాలా ఉన్నాయి. సాంఖ్యక త్త్వంమీద అతను (వ్రాసినవ్యాసాలుకూడా చాలా ముఖ్యమైనవి. పాంఖ్యళ _త్త్వంమీది వ్యాసాలు కొన్ని “పాధవా” వత్రికలో (ప్రకటిందదిడ్డాయి. ఐటబ్యిల్‌ మృతి తరవాత ఇవి “సాంఖ్య దర్శన్‌" అవేపేరుతో (గంథరూపంగా వెలువడ్డాయి (1809).

అశ్షయ్‌కుమార్‌ మై(క్రేయ (1881-1980) రాజ్‌షాహిలో ఒక న్యాయవాది. ఇరవికి మన దేశచరిత్రఅం'టే దాలా ఇష్టం. “సాధనా పత్రికలో ఎన్నోవ్యాసాలు (ప్రచురించాడు. పురావస్తువరికోధనల్ని కొనసాగించిన వరిశోధకులలో ఇతను ఈ శతాన్టీలో ముఖ్యుడు. రాజ్‌షాహిలో వీరేంద్ర వఠిశోధవానంస్థని స్థాపించినవాళ్లలో ఇతమ ఒకడు. వంగభాషలో వచన రదన చేయడంలో పిద్దహస్తుడు. మన స్వదేశీ ఉద్యమంనాటి ఐతిహోపికులలో ఇతనికి విశిష్టస్టానం ఉంది. ఇతవిరచనలలో “పిరాజద్దాలా' (1887), “మీర్‌ కాసిమ్‌" (1804), “ఫరింగీవణీక్‌ " (1827) ముఖ్య 'మైనఏ. వీటిలో మొదటి రెండు ప్పన్తకొలు, వంగదేశాన్ని పరిపాలించిన ఆ నవా బులచరక్రని (వ్రజలలో (వ్రదారం చేశాయి. భారతదేశగర్శికవి జాతీయదృష్టితో వరిశీలించ్చివాపిన _ప్రతమ్మగంఖాలలో ఇఏి చేరుతాయి.

ఈ సందర్భంలో వే మనం న్మరించవలపిన ఇంకో సాహాత్యకారుడు, వథారామ్‌ గజేక్‌ దే ఉప్కర్‌ (మృతి-1016. తరతరాలుగా డేవ్‌ఘర్‌ వాన్తవ్యులై న ఒక మహారాష్ట్రకుటుంచింలో ఇతను పుట్టాడు. ఆప్పుడు దేవ్‌నుర్‌ నంగపాంఠంలో చేరితండేది. ఇతమ పాఠశాలలో వంగభాషవి అద్యయనం చేశాడు, మామూ2గా వంగభాషలో[వ్రాపే పామాన్యరరయితలకం'చె ఇతను బాగా (వాపేవాడు, ఆ భాషలో మంచి వార్దాటి ఇతవికీ ఉండేది. మొట్టమొదట ఇతను ఉపాధద్యాయనృ త్రీలో ఉండే వాడు. మహారాష్ట్ర(ప్రాంతంలో బాలగంగాధరతిలక్‌ నడుపుతూవచ్చివ ఉద్యమం, వంగదేశంలో చాలామంది యువకుల్ని ఆకర్షించిన ళ్లు దే ఉప్కర్‌వి కూడా ఆక ర్షించింది. మహారాష్ట్రడర్మిత - ముఖ్యంగా వంరొమ్మిదోశతాన్లిలో ఇంగ్లీవువళు త్వాన్ని ధిక్కరించిన. పీరులదరిత - వంగ(ప్రఅల్ని విశేషంగా ఆకర్షించింది. దే ఉవ్కర్‌ ఈ వీరులదర్మిత [వ్రాయాలని నంకల్పిందాడు. పరళోదనలు కొన పాగించాడు. వీటీఫలితంగా - “నాజీరావు” (18398), “గూవ్పీర్‌ రాజ్‌కుమార్‌” (181). 'అవందీవామ్‌' (18%) అవేేగ్రంఠాణు వెలువడ్డాయి, నాదేప్రజల్ని

ర్రై24 వంగ సాహిత్య చర్మిక కల్లోలపెట్టిన నమన్యల్ని తీసుకొని, (పదారాత్మకమైన ప్యత్రాల్నికూడా దే ఉన్కర్‌ రచించాడు. వాటిలో “కృషకేర్‌ నర్వవాళ్‌' (1004). “*దేశేర్‌ కథా" (1904 (వళస్తమైనవి. కొన్నాళ్ళిళను 'పితవాది' వత్రికకు ఉననంపాదకుడుగా పవి వేళాడుం -

“సాధనా” పత్రికలో (వ్రాస్తూవచ్చిన యువరచయితలలో, బాలేందద్రనాథ్‌ఠాకుర్‌ (18701898) మంచ్నిపతిళవి చూపించాడు. తనకు నన్నిహితబంధువైన ఈ యువకుడివిషయంలో రవీం(ద్రనాథ్‌కాకుర్‌ (వ్రత్యేకమైనశద్ధ తీరుకొన్నాడు. బాలేం[ద్రనాథ్‌ కలకత్తా నంన్కృతకళాళాల విద్యార్థి. ఇంగ్తీషు బాగా వచ్చినవాడు. గద్యవద్యాలు రెండూ ఇతను (వ్రాస్తూవచ్చినా, వచనరచనలోనే ఇతని (ప్రత్యేక వ్రతిళ వ్యక్తం అయింది. “భారతీ, "సాధనా" వ్యత్రికలలో (పచురించవిడిన ఇతని వ్యాసాలు కొన్ని 1694లో “చిత ఓ కావ్య" అనే పేరుతో గంథరూపాన్ని పొందాయి. తన చతుర్షశసది (302000 రచనల్ని “మాధవికా' (1086), “శ్రావణీ” (1801) అనే సంపుటాలుగా ఇతను (నకటించాడు. ఇవన్నీ _పేమ గీతాలు, రాగరంజికాల్లై న ఈ గీఠాలమీద రవీంద్రనాథ్‌ తాకుర్‌ (ప్రభావం కనదిడు తుంది. (వ్రతిభావంతుడైన ఈ యువరచయిత, నాలుగుకాలాలసాటు చికి దిట్ట కడితే బాగుండి ఉండేది 1

"*పాధనా” కాలంలో, సామాన్యమానవుడి జీవికాన్ని, నమన్యల్ని (గహాంచే (ప్రయత్నం మనకి కనబడుతుంది. తొకుర్‌ (వాసిన చిన్నకథలద్వారా, వీధి మనిషికి పాపాత్యవీధులలో విహారం లభించింది. యువకులైన తన స్నేహితుల్ని కొంద రివ, సామాన్య శ్రీ పురుషులనుగురింపి కథలు (వ్రాయవలసినదిగా రవీం(ధ్రనాల్‌ ఠాకుర్‌ (ప్రోత్సపాంచాడు, ఈ (పోత్సాహోన్ని స్వీకరించి రచనలు సాగించిన (పప్రత ముడు, కాకుర్‌ పూర్వమి(తక్రుడు, [శశ చంద్ర మజుందార్‌ (మృతి.1808). ఇతను ఆ రోజులలో వీహోరు వల్లె (ప్రాంతాలలో రెవెన్యూ ఆఫీసరు, వీహారులో దక్షిణ (పొంకానికిచెందిన (గ్రామీణజీవితాన్నిగురించి కొన్ని రేభారదనలుచేవి *సాధనా" వత్రికకి, మజుందార్‌ నంపాడు. ఇతనితమ్ముడు శ్రైలేశ్‌చంద్ర (మృతి.!014 కూడా కొన్నికథలు (వాశొడు వీటిలో మధ్యతరగతి, అంతకం'కెకూడా దిగువగా ఎన్న(ప్రజల కష్టసుఖాలు, ఆశలు నిరాశలు, జయాపజయాలు చక్కగా చిత్రించ 'ిర్ణాయి. ఇవి "చ్చికవిచ్చికి అనేపేరుతో 1802 లో అచ్చయ్యాయి. అశ్షయ్‌చం(ద్ర శౌధకీ భార్యఆయిన శరత్‌ కుమారీ చొధరాణీ (1881.1020) వంగకుటుంబాలలో

ఇరవయ్యో శకాల్ది తొలినాన్ల 825 మహిళాజీవనాన్నిగురించి రేభాచిక్రాల్ని ఎన్నింటినో రచించింది. ఇవన్నీ తరవాత “ళభవివాహ్‌'గా వెలువడ్డాయి. (1800). ఈ రేభారచనలలో అత్యుత్తమమైనది జతీంద్రమోహన్‌ సిన్హా (18581838 (వ్రావిన *ఉడిష్యార్‌ చిత్ర" (100%. దీవిలో ఉత్కళ్ళవజల దై నందినజీవితం చక్కగా చ్చితించబడింది. ఈ రేఖా చిత్రాలు మొట్టమొదట ధారావాహికంగా “భారతీ” సత్రికలో (ప్రచురింపబడ్డాయి (1000-1902). సిన్హా. ఒరిస్సాలో ఒక రెవెన్యూ ఆఫీసరుగా వియమించవడిన వంగవావీ. ఇతను కొన్నినవలలు, కథలుకూడా (వాశాడు. కాని, తరవాత కొంఠ కాలావికి ఇతను సనాతనవాదిగా మారిపోయి. రవీంద్రనాథ్‌ తొకుర్‌ని, ఆయన రచనల్ని తూలనాడేవర్గంలో చేరాడు. ఆ నందర్భంలోనే ఇతను “సాపహాత్యేర్‌ స్వాస్థ్యరత' (1022) ఆనేరచన చేశాడు,

తాకుర్‌ తరవాత. కథానికారచయితగా పేరుపొందిన (వ్రభాత్‌కుమార్‌ ముఖర్టీ (1878-1082) మొట్టమొదట గీతికారచయితగా తన సాహిత్యజీవితాన్ని (ప్రారం ఖించాడు. ఆరోజులలో చాలామంది ఇలాగే (ప్రారంభించేవాళ్ళు. అప్పుడు కాకుర్‌ ఇతకవికి గీతికారచన మానివేసి, నచనరచన = ముఖ్యంగా కథానికారచన = చేయ వలసినదని నలహా ఇచ్చాడు, ముఖర్జీ మొట్టమొదటి వచనరచన, లాకుర్‌ గీతికా వనంపుటి “చిత్రా'మీద, విమర్శనాత్మక నమీక్ష, ఇది “దాసీ వ్యతికలో మేనెల 1806 లో అచ్చయింది. కాపర్‌ కవిత్వంఅం కే నరిసడని ఈర్ష్యావపుల కిది మంచి నమాధానం. ముఖర్జీ వ్రాసిన మొట్టమొదటి కథానిక . బహుశః ఆంగ్లానునరణ = ఇంకో నాలుగునెలలకీ బయలుదేరింది, ఇంకో రెండేళ్ళతరవాత, ఇళను ఒకదావి తరవాత ఇంకొకటిగా తన కథల్ని “భారతీ స్మతికలో (ప్రచురించడం (పారంఖిం చాడు. ఇతని మొదటినాలుగు సొంతకథలు కాకుర్‌ ఆస్యతికకి సంపాదకుడుగా ఉన్నప్పుడే (1898-1889) అందులో (వ్రకటించబడ్డాయి. “లా” (12౪) చదువు కోనం (1001) లో ముఖర్జీ ఇంగ్లండు వెళ్ళాడు కొవి, "భారతీ" నత్రికకి కథలు (వాయడం మావివేయలేదు. తన మొదటినవల “రమాసుందరీ'ని ఇంగ్లండులో ఉండగానే (వ్రాశాడు. ఈ నవలలోని కొన్ని నవ్నివేశాలికి కాశ్మీరు రంగస్థలం. ముఖర్డీ ఆ (ప్రాంతానికి ఎప్పుడూ వెళ్లలేదు. కావి (బ్రిటిషు మ్యూజియం (311031 వేశీఎ3640ి) లోమంచి, కొశ్మీరుదేశానికి సంబంధించిన లౌగోళికాదివిషయాలు అన్నీ (గ్రపాంచి, ముఖర్జీ కన నవలలోవి వర్ణనలు రచించాడు. కళ్లకు కట్టినట్లున్న ఈ వర్శవలు చదివి, రవీంద్రనాథ్‌ తాకుర్‌ ముగ్దుడై నవలని రెండోసారి చదివాడు,

826 వంగ పొపాత్య చర్మిక ఈమాటు కుతూహలాన్ని ఆప్పకోలేక, తాకుర్‌ కాశ్మీర్‌ దేళం వెళ్లి వచ్చాడు (1818. భారతదేశం తిరిగినచ్చినతరవాళ, ముఖర్జీ మొట్టమొదట రంగపూర్‌లోము, ఈరవాఠత గయలోను న్యోయవాడిగా పవిచేసి, చిట్టచివరికి కలకత్తా చేరుకొన్నాడు, కాని తరవాత సాహిత్యంకోనం న్యాయవాదివృ త్తి మానుకొన్నాడు. అయితే, చివరిదాకా కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయం లా కాలేజీలో (ప్రాధ్యావకుడిగామాతం వని చేస్తూనే ఉన్నాడు. జీవితం చివరి పది పండెండు నంవత్సరాలలో ఆకవి ముఖ్య వృ త్తి. నాటోర్‌ మహారాజా జగదింధద్రనాథ్‌ రాయ్‌తోకలిసి “మానసీ ఓ మర్మవాణీ వత్రిక (మానస(త్రిక)కి సంపాదకుడిగా నవి చెయ్యడం,

ముఖర్జీ కథావికాసంపుటాలు ఒక డజనుకంచె ఎక్కువగానే ఉంటాయి. వీటిలో బాగా (వ్రచారావికి వచ్చినవి ఇవ్వి : *నవకథా" (1800). “షోడశీ (180%), "దేశి ఓ విలాతీ" (1810). *గల్పాంజలీ” (1818), “గల్బవీధి" (1916). “షత పుష్ప" (1017), 'గహనార్‌ బాకు (1821), “హతాళ్‌ (ప్రేమిక్‌' (1జి, “మాతన్‌ బౌ” (1026). “జామాతా బాబాజీ" (1881). ఇఠము కొన్నినవలలు కూడా (వ్రాశాడు; “రమానుందరీ' (140౧), “నవీన్‌ సన్న్యాపి' (19 12), “రత్నదీవ్‌” (181%. 'జీవనేర్‌ మూల్య” (1016). "పిందూర్‌ కౌలూ” (18 $) మొదలై నవి ముఖ్యమైనవి, ఇతవి నవలలన్నీ వ్యత్రికలలో మొట్టమొదట ధారావాహికంగా (ప్రచురించవిడిన వే.

ఐతిహాపికదృష్టితో చూ_ప్తే ముఖర్జీ వనరిణ విలనలేవుగావి, చదవడావికీ మా(్రం చాలా బాగుంటాయి. నత్యవిషయాలమీద ఆధారపడిన ఇతివృ త్తంతో. శళ్ళకి కట్టినట్లుండే సన్నివేశాలతో ఇఠవి ననల ఉంటుంది. కాని, వివిధాంగాను రూనత, ఆంగాంగీ సామరన్యం అందులో మృగ్యం. ఇతనికి సన్నివేశకల్పన అన్నా, పాత్రల్నవవర్తనల వర్ణనలన్నా, బాలా ఇష్టం. నవలలో ముఖ్యంగా కావల నిన నర్వాంగ విన్సృతి, ఇళని నవలరచనలో కనబడదు. అందుకే ఇతను నవల రచయితగా పేరు పొందలేదు.

కళానికొ రచయితగా ఇతవికి సులభంగానే, మంచిపేరు వచ్చింది. తాకర్‌ కథల్మవభానం తన రచనమీద పడకుండా, ఇతను జాగ త్తపడగలిగాడు. జీవితం లోలోతుల్లోకి తాకుర్‌ చూడగలిగితే, ముఖర్జీ మనకందరికీ బాగా కవబడే బాహ్య రూపాన్ని చూశాడు. ముఖర్జీ కథలలో మనకి: జీవితం అంే ఒకవిధమైన అలి మానం, కష్టాలలోగావి అవజయాలలోగాని దానిమీద విసుగు కలగకపోవడం

ఇళవయో్యో కళళాల్ది తొలినాళ్ల కల్లి మొగలై న జీవిత సామాన్యలశణాలు అ&ీగోచరాలనకాయి. ముఅర్జీ పశ్చిమ వంగ రాష్ట్రంలో పుట్టాడు. స్కూలు, కాలేజిచదువులు నీహారులో సాగించాడు. కఠ కత్తాలో విద్యార్థుల వనఠిగృహంలో కొన్నాన్ల ఉన్నాడు, (వీటనువెళ్ళి “లా” చదువు కొనివచ్చి. ఉత్తర వంగప్రాంతంలోను దక్షిణ వీహారులోను న్యాయవాదిగా (వ్రజ లతో కలివిమెలిసి తిరిగాడు. (ప్రతిచోట, మనుమ్యులు, వాళ్లజీవితాలు అతన్ని ఆకర్షించాయి. కేనలం మనుమ్యులేకొదు, నోరులేని జంతుప్పలుకూడా అకన్ని ఆకర్షించాయి. వంగభాషలో; అంతువుల్ని కథలలోకి తీసుకొనివచ్చి, వాటికికూడా మనుమ్యులతో నమౌనంగా (వ్రతివ త్తి కల్పించి, రచనలు సాగించిన (ప్యవథమ రచయిత విహుళః ముఖర్జీయే కావచ్చు. మధ్యతరగతి వజలకంపె ఒకమెట్లు తక్కువగా ఉన్నవాళ్శన్నా, జీవితరంగంలో అవ్వుడప్పుడే అడుగుపెడుతున్న విద్యార్దుల జీవికాలన్నా, ముఖర్జీకి ఆకర్షణ ఎక్కువ. విద్యార్థుల వసతిగృహోాల్ని గురించి, ఎక్కడో మారుమూల రై లుస్టేషనులలో ఉద్యోగులుగా ఉండి జీవికాలు చెళ్ళబుచ్చుతున్నవాళ్ళవిగురించి, కాశీలో స్థరవడిఉన్న వంగకుటుంబాల్నిగురించి, ఎడింబరో. లండను మొదలై న పాళ్చాత్యవబ్దణాలలో విద్యార్థులుగాఉన్న నంగ దేశీయుల్నిగురించి, చిన్నచిన్నవట్టణాలలో న్యాయవాదుణుగా సవిచే స్తున్నవాళ్లవి గురించి. ముఖర్జీ అద్భుతంగా కథలు (వ్రాశాడు. వంగరాష్ట్రావ్ని, భారతదేశాన్ని అధిగమించి, తన పరిధిని పెంపొండించుకొని రచనలు సాగించిన మొట్టమొదటి వాడు (వ్రభాత్‌ కుమార్‌ ముఖర్జీయే అనవచ్చును.

మంచికఠలు వ్రాసినవాళ్లు ఇంకాకొందరు ఉన్నారు. వాళ్ళలో ఇద్దర్ని పేర్కొనక తవ్పదు. “సాధనా" పత్రికకి సంపాదకుడిగా రవీంద్రనాథ్‌ అాకుర్‌ చే ఎన్నుకోఐడిన సుధీంద్రనాథ్‌ కాకుర్‌ (1863-1829) కూడా కొన్ని మంచికఠలు (వ్రాళాడు. ఇతని కఠల నంపుటాలలో - మంజూషా (1808). కరంక (1012). చిశ్రాలీ (1810) ఉేర్కొనడగినవి. మరేంధద్రనాల్‌ మజుందార్‌ (మృతి - 1081) వీహారులో శివెన్యూ ఆఫీనరు, నం్యప్రదాయపిద్ద నంగీఠంలో సిద్దహస్తుడు. ఇతను "పాహత్య" స్రికలో కొన్నికథలు (నాకాడు. తరవాత ఇవి రెండు చిన్నసంపుటాలుగా-'ఛోటా శోటాగల్స'" (1815), “కర్మయోగేర్‌ టీకా” (1818) అవే పేర్ణతో వెలువడ్డాయి. ఇతని వగవశై లి గుత్తంగా. చిక్కగా ఉంటుంది. హాన్యరోరణిలో నడిచిన ఈ కథలికి ఈ కలి బాగా నప్పింది. కొని, ఇళని కథఠలికి రానలసినంత (ప్రచారం రాలేదు. దీనికి కొారణలు రెండుగా కనబడతాయి. పామాన్య పాఠకుడికి ఈ శైలి

328 వంగ సాహిత్య చరిత్ర మలభం కాకటోవడం మొదటికారణం, “భారతీ సత్రికకున్నంత (ప్రదారం “పావాత్య'" పృశికకి లేకపోవడం రెండోకారణం,

“పిఠనాది' వతికయొక్క సాహిత్య విభాగంతో తెగతెంపులు చేసుకొన్న తరవాత రవీంద్రనాథ్‌ ఠాకుర్‌ “సాధనా వ్యత్రికవి ప్రారంభించాడు. ఇంతకి ఒక నంవక్పరం ముందు "సాహిత్య" వతికని సురేశ్‌ చంద సమాజ్‌ పతి (1810 = 1821) (ప్రారంభించాడు. ఇది మాసపత్రిక, ఇతను విద్యాసాగర్‌ మనుమడు. శొన్ని సంవత్సరాలలో, ఈప్యతిక (పజాబాహుక్యాన్ని బాగా ఆకర్షించింది. ఇందులో (స్రకటించబడిన సాహిత్యవిషయాలే కాకుండా. రేఖా చిత్రాలుకూడా ప్రజల్ని బాగా ఆకర్షించాయి. పాళ్చాత్యకళాఖండాల చితాలు ఈ ప్మతికలో (ప్రకటించదిడేవి. ఈ విధంగా (ప్రకటించిన మొట్టమొదటి వంగపటత్రిక ఇదేం ఇంగ్రీఘులో అచ్చయిన ముఖ్య(గ్రంథాలలోవి విషయం క్రోడీకరించబడి ఇందులో అచ్చయ్యేది. ఈ పత్రిక విశిష్టలక్షణాలలో ఇది ఒకటి. సమకాలిక వంగరచయితల్ని, వ్యత్రికల్ని దుయ్యదిట్టడం ఈ పత్రిక చేసీనవనులలో ఒకటి. సామాన్యపాఠకుడికి ఈ విమర్శ ఇంపుగా, కుతూహలాన్ని రెచ్చగొళ్సేదిగా ఉండేది. ఈ ప్యికకి వాసే వాళ్ళంతా (సభ్యాతవ్యక్తులే. దేవేంద్రవాథ్‌' సేన్‌ పద్యరచనలు తరుచుగా ఇందులో వదేవి. అక్షయ్‌కుమార్‌ ఐడాల్‌ రచనలు పడేవి. ఈ పత్రిక (ప్రారంభమైన మొదటి సంవత్సరాలలో లాకుర్‌ అవ్బుడప్పుడు దీవిలో వ్రాస్తూ ఉండేవాడు. పద్యరచనవి +పారంభించిన యువకుల రచనలు దీవిలో తరుచుగా పడేవి, ఆలాంటి వాళ్ళకి ఈ వ(త్రిక మంచి (ప్రోత్సాహం ఇచ్చేది. ఈ రచయితలలో కొందరికి తాకుర్‌ అంజ వడేదికాదు, (క్రమక్రమంగా వాళ్ళందరూకలిసి ఈ సత్రికని ఠాకుర్‌కి, ఆయన శచనలికి వ్యతి రేకమైనదావివిగా చేశారు. 1889 మంచి. కలక త్రాలోవి వంగ సాహిత్యక్షేక్రంలో. రెండు చీలికలు ఏర్పడ్డాయి. శాకుర్‌ (లేదా ఆయన నత్రిక థారతి) వర్గానికి చెందినవాళ్లు, నమాజపతి (లేదా, సాహిత్యపతిక) వర్గానికి చెందినవాళ్లు అవి పాహిత్యసిపాసువులు విడిపోయారు. కావి, దేవేరదనాథ్‌ వేన్‌, శమేంద్రసుందర్‌ త్రివేది మొదలై నవాళ్లు కొంతమంది = సాహిత్య పష్యతికలో ఎక్కువగా (వాసనా = నమాజవతి అనుయాయులు కాలేదు. తటస్టుల సంఖ్యకూడా ఎక్కువగానే ఉండేది అవి చెప్పాలి. వీళ్ళలో వద్యరచయితలుకూడా చాలామంది ఉండేవాళ్లు. 1805 నాటికి “పాపాత్య” వత్రికకి చెందినవర్షానికి ద్విజేంద్రలాల్‌ రాయ్‌ వాయకుడయ్యాడు, తాకుర్‌ కి, విహిరంగంగా వ్యతిరేకత (ప్రబలింది. కావి *వ్రవాసీ

ఇరవయో్యో శఠాన్టి తొలినాళ్ల 829 వ్యతిక (ఇది 1008 లో ఆలహాబాదులో రామానంద చటర్జీ చేత స్థాపించబడింది. ఇతను “మోడరన్‌ రివ్యూ” సంపాదకుడు), కాకుర్‌ రచనలికి మంచిస్థానం ఇచ్చేది. 1405 మొదలుకొని, 1041 లో ఠాకుర్‌ దినంగతుడయ్యేవరకు, ఆయన రచనలన్నీ మొట్టమొదట ఈ వత్రికలోనే వడేవి. ఈ విశష్ట్ణయోగ్యత ఈ వృత్రికకి కలిగింది, సాహిత్యరంగంలో నేకాక, చిిత్రకళారంగంలోకూడా [ప్రవాపీవ్యతిక గణనీయమైన కృషిచేపింది. నవీన భారతీయ చిత్రకళకి పువాదులు వేసిన అవనీంద్రనాథ్‌ శాకుర్‌ చిత్రాలికి భావాలికి విరివిగా (ప్రచారంతెచ్చిన, (ప్రోత్సాహం ఇచ్చిన సిక ఇది ఇందువల్ల భాషాన్యతికలలో దీవికి విశష్టస్టానం ఉంది. సాపాత్యంలోము, కళలోను (వ్రగకికి, నమాజంలో వంస్కాారావికి, రాజకీయరంగంలో విర్మాణాళ్మకమైన కృషికి, ఈ వతశిక దాలా సాయనడింది. దోవహాదం చేపింది.

1801 లో, నవలరచయిత అయిన శ€ చంద్రమజుందార్‌ “వంగదర్శన్‌” వ్రికని తిరిగి ప్రారంభించాడు. ఇతను కాకుర్‌కి మిితుడు, ఈ సతికకి 'ఠాకుర్‌ వంపాదకుడు. ఇంతకి కొన్ని నెలలపూర్వం తాకుర్‌ శాంతినికేతనొలో తన విద్యా లయాన్ని (బహ్మవిద్యాలయ్‌ స్థాపించాడు. (బ్రహ్మబాంధవ్‌ ఉపాధ్యాయ్‌ (1681. 1910) ఆయనకి సహాయకుడు. ఇతను బాలా విశస్తన్వధావుడు. కులీన (ాహ్మణుడిగాపుట్టీ క్రైం _వ్రవమళాన్ని స్వీకరించాడు. (మొట్టమొదట (పోటస్టెంటు, “ఈరవాత కేథలిక్కు ఆయ్యాడు). చిట్టచివరికి కై9 స్తవ - వేదాంతి సన్యాసిగా మారాడు. వంగరాష్ట్రంలోలి విష్ణవోద్యమాన్ని (ప్రారంభంలో నడిపనవాళ్లలో ఒకడు. విష్ణన విక 'నంధ్యా'వి నమర్దతతో విర్వపాంచినవాడు. పునరుద్ధరించ ఐడిన 'వంగదర్శన్‌*లో ఉ_శ్తేజకరమైన వచనరచనలు కొన్ని చేశాడు.

ఈ పషతికకి పద్యరచనలు పంపినవాళ్లలో (ప్రియంవదాదేవి (1871-1085) (ప్రతిభావంతురాలు. ఈమె మంచికుటుంబంలో పుట్టింది. (వంధొమ్మిదోళతాల్టి చివరిదిశలలో కవయ్యితిగా కొంత పేరుపొందిన (ప్రనన్నమయీదేవికూతురు ఈమె. అకుతోష్‌, (ప్రమథచౌధురీలణు ఈమె మేనమామలు. “*వంగదర్శన్‌"లో (వాపేటప్పటికే అమె “రేణు” (180) అనే గేయసంకలాన్ని (ప్రకటించింది. ఈమె చివరిదాకా వద్యరచనలు చేస్తూనేఉంది. జీవితం ఉత్తరార్థంలో చేసినరచనలు మూడు నంకలన్యగ్రంథాలుగా (స్రకటించదిడ్దాయి. అవి “*వతలేభా (1910, ఆంకు' (1827). “చంపా ఓ పొటల్‌' (1884) అనేవి. ఈ మెరచనలు, నుకుమార మైన వ్రీసృదయాన్ని. కోమలంగా చిిస్తాయి. భావవిన్యానంలో నరళతం

$80 వంగ సాహిత్య చరిత ప్రశాంకత కనదిడకాయి. *“వంగడర్శన్‌"లో రచయిళ 'సేరులేకుండా అచ్చయిన కొన్ని చిన్నరచనలు, కాకుర్‌ తనవే అనకొన్నాడం'పే, (పియంవదాబేవి (ప్రతిభ మనకి అర్థం అవుతుంది.

“వంగదర్శన్‌"లో [వాస్తూవచ్చిన ఒక యువకని నతిశ్‌చం్యద్రరాయ్‌ (1882- 1904). శాంతిని కేఠన్‌లో అధ్యాపకుడిగా పనిచేస్తూ, తాకుర్‌ యొక్క వాత్సల్యాన్ని చవిచూశాడు, అకాలమృత్యువు ఇతన్ని కబళించడంచేత, (ప్రతీభానంతుడైన ఒక యువరచయిత వంగభాషకి లేకుండాపోయాడు.

శాకుర్‌ కి యాభై ఏళ్లు నిండినప్పుడు వంగీయ పాహిత్యవరిష త్తు ఒక పన్మానం చేసింది. నమ్మాన నిర్వాహకనంఘంలో ర మేం(ద్రసుందర్‌ త్రివేది. జగదీశ్‌చం[డ్ర వను, (ప్రపుల్లచం[ద్రరాయ్‌, శారదాచరణ్‌ మిత్ర, మణీం(ద్రచం(ద్రనంది (కాశింబవారు మహారాజా, జగదిం(ద్రనాథ్‌రాయ్‌ (నాటోర్‌ మహారాజా) మొదలై న్వపముఖులు ఉన్నారు, సమ్మాననభ కలకత్తా టౌన్‌హోల్‌లో జనవరి 18 వతేదీని 1012లో జరిగింది. ఈనభ విమర్శకుల నోళ్లకట్టింది 1918 లో నోబెల్‌ బహుమానం రావడంతో, ళాకుర్‌ కీ క్రివ్రతిష్టలు మిన్నుముట్టాయి. పొళ్చాత్యదేళాలలో ఆయనని మెచ్చుకొన్నాక. భారతదేశంలో అయనని గుర్తించారు అవి అవడం. ఈన్సవి టొనుహాలు పమ్మ్యాననక రుజువుచేస్తోంది.

2డీ (పపంచసం[గానుంనుంచి సహాయనిరాకరణోద్యనుంవరకు (వ్రళుత్వం అవలంబించిన దమనవిధానంవల్ల, వంగరాష్ట్రంలోవి విప్లవోద్యమం (వ్రచృన్నరూపొన్ని దాల్చింది. యువతరంవాళ్ల సానుభూతినికూడా సంపాదించింది ఆ ఉద్యమం. యు క్రాయు క్రపరిజ్ఞానంఉన్న పెద్దవాళ్ళకి; ఉద్యమంలో నర్వస్వావ్ని శ్యాగంచేసి పాల్గొంటూన్న వ్యక్తులయందు గొరవంఉన్నా, శతాబ్దులుగా విద్రా అంగాఉన్న జాతిమీద ఉద్యమ్య[వ్రభావం ఎలా పనిచేస్తుందో ఆవి కొంళ ఆందోళన ఉండేది. తరతరాలుగా ఆహింసవి, నహనబుద్ధివి ఆదర్శాలుగా పాటించే (ప్రజల స్థితిలో ఈ ఉద్యమం ఎలాంటి మార్పులుకె స్తుందో అని వాళ్ళఆందోళన. ఇదిగాక, విద్యావంతులై న యువకులు సాంఘిక సాంస్కృతిక పారిశ్రామికరంగాలలో కృషి చేయకుండా తమ (వ్రతిభాసంన త్రిని ఈ ఉద్యమంలో వివియోగించి వ్యర్థు ివుతున్నా రవి కొంతిమంది ఊహించారు. విర్మాణాత్మకాల్లై న కార్యక్రమాలలో పాల్గొన కుండా, విప్లవోద్యమంలో తమళ ప్తల్ని వృధాచేస్తున్నారీ యునకులని కొంద- రూహంవారు. ఇది దేశంయొక్క సర్వతోముభాభివృద్దికి ఆడ్డపడుతోందవి పూర్తిగా విళ్వపించిన (స్మపథమన్య క్రి తాకుర్‌. పాంసొత్మకచర్యల్ని _. లొకీకదృష్ట్యా ఒక్కొక్కన్పు డవి సమర్థనీయాలు కొవచ్చును - హింమాముతోద్ధరణకోనం అన్నట్లు నటిస్తూ చెయ్యడాన్ని తాకుర్‌ సహించలేకపోయాడు. అప్పటికప్పుడే. ఆయన వంగదర్శన్‌ పత్రికతో నంబంధాన్ని తెగతెంపులు చేసుకొన్నాడు (ప్రచా లాన్నిగావి, ధనాన్నిగాని ఆశించకుండా, (వజలలో నవ్యభావాల్ని (ప్రవేశ పెట్టి, వాళ్ళ(వగతికి తోడ్పడేవ్యతికని స్థాపించాలని ఆయన తహతహలాడాడు. “సాధనా డినాలలో, ఆకర్షించాలని తాను (స్రయత్నించినా సాహిత్యంవై పుమొగ్గని పనుక చొధురీవి (18881948) తన వతికకి నంపాదకుడిశా తాకుర్‌ ఎన్నుకొన్నారు. ఈయన తాకుర్‌యొక్క సోదరుడిప్పుతికని వివాహమాడినవాడు. అన్పటికి కలక త్లా- హైకోర్టులో ఈయన లాయరు. అస్ప్సుడస్పుడు “భారతీ” వ(తికలో సద్యాలు, నచన

-$్రి32 వంగ సాహిత్య చర్విత రచనలు (వ్రచురిస్తూండేనాడు. ఈయన రచనలు నిష్కర్షగా, నిశితంగా ఉంటాయి. శ్రైలిలో వటుత్వం, భావంలో సారళ్యం ఈయన విశష్టధర్మాలు.

“నబుజ్‌సత్ర (వచ్చని ఆకు) 1014లో మేనెలలో (ప్రారంభం అయినది. ముచ్చటైన ఆచ్చుతో, చేతికి వీల్లైనవైజులో, ఆడ్వర్పెజుమెంట్లా ఏవీ లేకుండా బయలుదేరిన ఈ పత్రిక పాఠకుల్ని బాగా ఆకర్షి ంచింది. ఆకునచ్చవి అట్టమీద, “శాటాకు' వీడబొమ్మతన్న, ఇంకేవిధమైన చిత్రం నృతికకి చిహ్నంగా అచ్చు వెయ్యలేదు. అవ్నిచెట్లకంచె ఎత్తుగా, విటారుగా విలిచిఉండే తాడిచెట్టు ఆకు, మిగిలినచెట్ల ఆకులకంపె చాలాకాలం సచ్చగాఉంటుంది గనక, తాషర్‌ దానివి తన పతికకి నంకేతచిహ్నంగా (గహించాడు, వ్యతికలో ముఖ్యరదయికలు కొన్ని సంచికలలో అన్నీ వాళ్ళే (వాపేవాన్ల - లాకురున్నూ, ప్యత్రికానంపాదకు డున్నూ అవి చెప్పవచ్చును. మిగిలిన రచయికలందరూ, కాకుర్‌వి గుకువుగా భావించేవాశ్ళే. అందరూ చొధుకీకూటంలో వాళ్ళు. భావంలో సారళ్యం. రచనలో న్లైశత్యం వాళ్ళసొమ్ము. వ్యావహారికభాసషకి, (గ్రాంథికభాషకి మధ్యఉన్న అగాధాన్ని తరించడానికి ప్రయత్నించాలని ఈ స్మత్రిక (వ్రచారంచేపింది. “సాధుభాష' (గ్రాంథిక భాస స్థానంలో “చలితభాష'" (వ్యావవోరికభాష)వి (ప్రవేశ పెట్టడానికి తాకురున్నూ, చౌధురీవి బాలా (సయత్నంచేశారు,

చౌధురీ తన గీతికారచనవి చాలాకాలం సాగించలేదు. ఆయన(వ్రానీన సొనెట్టులు (50064) . రెండుపుస్త్పకొలుగా వెలువడ్డాయి. “సానేట్‌ పంచళత్‌ " (818) “వదచారణ్‌ ” (181%) అని వాటిపేర్లు. సాంఘిక రాజకీయ సాంన్క్బృతిక విష యాలమీద ఆయన (వాసినవ్యాసాలు భావస్ఫోరకాలై నవి. లలితమైన హాన్యరోరణీ కూడా కనబడుతుంది, ప్పన్తకరూపంపొందిన ఆయన రచనలలో "శేల్‌ నున్‌ లక్షీ" (31806), *వీర్‌ బలేర్‌ వాల్‌భాతా' (1001), 'నానాకళా' (1010, *దు ఇయార్కీ-' (౨1409 (120), “నానా చర్చా” (1829 ముఖ్యమెనవి. తీవవిమర్శలున్న వ్యాసాల్ని "వీర్‌ఐల్‌' అనేపేరుతో ఆయన (ప్రచురించేవాడు. ఆగ్బరు దర్చారులోవి వీర్‌ఐల్‌ లాగే, పాఠకులికి వ్రరోచనం కలిగించడంకోనం అవహేళన గర్భితమైన వ్యాభ్యానాల్ని కాను చెయ్యగళిగినట్లు నిరూనించడానికే ఆయన ఈ పేరు పెట్టు కొన్నట్లు ఉంది. చౌధురీ చాలా మంచికథానికలుకూడా (వాకాడు. వాటిలో మొట్ట మొదటిది, చాలా మంచిది “దార్‌ -ఇయారీ-కథా' (1016) అవే కథాదతుస్త్ణయ

మున్న నంప్పటి.

(వ్రనంచవంగ్రామంమంచి నవాయవిరాకరణోద్యమంవరకు క39$9.

“నబుజ్‌వ(క" ఇంకో సంవత్సరానికో, రెందేళ్ళళో వస్తుందనగా, "భారతి" పృతికలో (ప్రతిభావంతులై న నవ్యకవులు రచనలు (ప్రారంభించారు. వాళ్ళ నాయ కుడు మణీలాల్‌ గంగూలీ (1888.1829), కలకత్తాలో రవీందవాథ్‌ కాకుర్‌ ఇంటిలో, ఆయన ఆధ్వర్యవాన్ని నమావేశమవుతూఉన్న '"విచితసథి అనే పాంస్కృతికనమాజం ఈ కవులికి (ప్రోత్సాహం ఇచ్చింది. గగనేంద్రనాథ్‌ రాకుర్‌ అనవీందద్రనాథ్‌ తాకుర్‌ మొదలయిన [వముఖులందరూ నమావేశంలో ఉండేవాళ్లు, అవనీం(ద్రవాథ్‌ కాకర్‌ (ప్రొఢశిమ్యలై న (శ్రీ ఆపిత్‌కుమార్‌ వోల్దార్‌ (జననం, 1800) వందలాల్‌ బోస్‌ (1888-1066) మొదలై నవాబ్షకూడా “విచితనభికి వస్తూ- ఉండేవాన్ల.

“భారతీ' పత్రిక నంపాదకుడ్తైన గంగూలీ, నహాయనంపాదకుడైన శ్రీ పౌరీంద్రమోహన్‌ ముఖర్తీ (జననం 1884), ఇంకా కొందరు యువరచయితఠలు ననల రచయితలుగా. కథానికా రచయితలుగా పేరుపొందారు. ఈ యువరచయిత లలో చారుచందద్రబెనర్జీ (1877-1088), (శ్రీ హేమేంద్రకుమార్‌ రాయ్‌ (జననం, 1084), హీేమేం్యద్రలాల్‌ రాయ్‌ (1802.108%), నురేశ్‌చంద్రబెనర్జీ (మృతి-1882), శ్రీ (పేమ్‌కుమార్‌ అతర్థి (జననం, 1800), (శ్రీ విళభూతిభూషణ్‌ భట్ట (జననం, 1881), మొదలయినవాళ్లన్నారు. గంగూలీ నాయకత్వంకిండ రచనలు సాగించిన ఈ యువరచయితలు తమ కఠానికలలోను, నవలలలోను వాన్తవికతవైపు మొగ్గు చూపించారు. “భారతీ” వ్యతికతో నందింధంఉన్న యునకులవైశష్ట్యం ఇది.

“భారతీ' స్మత్రిక పునరుద్ధరించబడిన తరవాత, వచనరచయితగా పేరుపొందిన ఆయన అవవీంద్రనాథ్‌ కాకుర్‌ (1871-1801). అధువిక భారతీయ చితకళకి ('ప్రాణంపోపిన వ్యవస్థాపకుడు ఈయన. 1895 నాటికే, సాహిక్యరచనలు సాగించ వలపినదిగా రవీం(ద్రనాథ్‌ ఠాకుర్‌ ఈయనని (ప్రోత్సహించాడు. దీనిఫలితంగా రెండు చక్కని పిల్లల కథల పున్తకాలు వచ్చాయి. ఒకటి స్థావికమైన జానపద కథని ఆధారంచేసుకొవి బయలుదేరినది. రెండవది శకుంతల కథమీద ఆధారవడి ఉన్నది. ఈ రెండింటిలోను చిత్రాలుకూడా ఆయనే వేశాడు. తరవాత రాజపుత్ర వీరులగాథల్ని తీసుకొని కఠలు (వ్రాశాడు. మొట్టమొదట ఇవి, 1804-1008 వంవత్సరాలనడును భారతీ సతికలో (ప్రచురించబడ్డాయి. తరవాత ఈ కథలు. “రాజ్‌ కాహివీ" అవేసేరుతో రెండునంపుటాలుగా వెలువడ్డాయి. కొని, పిల్ల లకోనం ఈయన (వ్రాసివపున్తకొాలలో “భూత్‌ పత్‌రీర్‌ దేశ్‌ (1౪15), *భొతాంచీర్‌ ఖాతా”

$84 వంగ సాహిత్య చర్మిక 1914) అనేవి చాలా వాగుంటాయిం వీటీలోవి చ్విశ్రాలుకూడా ఆయన నేసినవే. మొదటిదానిలోవి కథానంవిధానం “అరేబియన్‌ నైట్స్‌ (420112 16) శథల్ని పోలిఉంటుంది. చిన్నపిల్లల స్వాస్నికజగ త్తది. ఇలాంటిప్ప న్తకం, కలాన్ని కుంచెవి సమాననై పుణ్యంతో తిప్పగలిగిన (ప్రతిభావంతుడే పిద్ధం చెయ్యగలడు. ఇంక రెండవపు స్తకంలోవి కథ, ఆందరికీ అనుభవంలోఉన్న గృహనన్నివేశా లను చమక్కారంగా మలచి (వ్రాసినది. ఆననీం[ద్రనాథ్‌ తాకుర్‌, తన జీవితంలో చివరి కొద్దినంవత్సరాలనరకు. చిన్నపిల్లలకోనం (వ్రాస్తూనేఉన్నాడు. ఈయన “వ్రావ్‌న మిగిలినపున్తకాలలో విశిష్టమైనవి = వథే-వివథే (1919) అనే కఠల నంపుటి. "వాంగ్లార్‌ వత" (1919 అనే పేరుతో (వ్రచురించబడిన స్త్రీల వకాలకు నందింధించిన సచిత్రవ్యానం, 'బంగేశ్వరీ $ల్చ (వదింధావలీ' (1941) అవే "పేరుతో (వ్రకటించబడిన వ్యాససంపుటి, కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయంలో “బంగేళ్వరీ” (ఫొసెనరుగా ఆయన కళమీద, కళావిమర్శమీద ఇచ్చిన ఉసన్యాపాలు ఇవి (1988. 1028). ఇంతకిపూర్వం భారతీప్యతికలో ఆయన కళమీద (ప్రచురించినవ్యాసాణ, *లారథ్‌ శిల్ప" అనే పేరుతో ఈమధ్యనే ప్పున్తకరూవంగా వచ్చాయి. చివరిరోజులలో ఆయన (వ్రాపినప్పుస్తకాలు ఆత్మకథవి పోలిఉంటాయి. శ్రీమతి రాణీ చందాతోకళిని ఆయన “మరోయా” (1941). *జోడాసాంకోర్‌ ధారే (1944 అనే రెండు రచనలు చేశాడు. కాకుర్‌ కుటుంబావికి సంబంధించిన విశేషాలు, కబుర్లు వీటిలో ఎన్నో ఉన్నాయి.

“భారతీ నమాజంలో ఆవనీంధద్రనాథ్‌ తాకుర్‌ (ప్రత్యక్షనందింధం పెట్టుకోక పోయినా . ఆయన అల్లుడు మణిలాల్‌ గంగూలీ నిర్వహించిన గోప్టీ కార్య(క్రమా లలో, ఆయన ఎచ్చుడూ పాల్గొవినట్లు లేదు = ఆయన[నభానం యువతరంటుద చాలా పడింది. ఈ ప్మతికయొక్క ఆఫీసు, ముదణాలయంఉన్న ఇంట్లోనే, మేడ మీడ హాణలో ఈ గోష్టీసనూ వేశాణజరుగుతుండేవి. ఈ యువకుల సాహిళ్యాలి రుచి, భారతీయచిత్రకళ అంటే అభిమానం, ఫారసీ కవిత్వం అంటే (పేమ (మొగలు చిికకళ, ఉమర్‌ ఖయ్యాం రచనలు ఇందుకు కారణం), లలితసద్ధతిలో

-జీవితం గడవడం మొదలై నవాటికీ అఆవసీంర్రనాథ్‌ తాకుర్‌ 'పళానమే కారణం.

“భారతీ' నమాజావికిచెందిన (ప్రముఖులలో నత్యేంద్రనాథ్‌దత్త (1882. 1922)

చిరవ్మరణీయుడు. వంగభాషలో ఛందోబద్ధమైన రచవచేసిన ననుకాలికులై నవాళ్ళ “అందరిమీద, కాకుర్‌కం పెళూడా ఎక్కువగా ఇతవి(వభావమే వడింది. రవీంద్ర

శవవంచనం[గ్రామంమంచి నహాయవిరాకరణోద్యమం వరకు $85 వాభ్‌ని కొంతవరకు అనుకరించవచ్చును; కాని అనునరించడం కావినని, దత్తని అనుకరించవచ్చు. ఆనునరించి లాభం పొందవచ్చును.

వంఠొమ్మిదోశశాల్లి మధ్యకాలంలో వచనరచయితగా “సేరుపొందిన అతయ కుమార్‌ దత్తయొక్క మనుమ డితను. నిశితమైన సాండిత్యదృష్టి, జిజ్ఞాన, టేళ భ క్రి, (శాంతమైన జీవితంమీద మక్కువ మొదలయినలకణాలన్నీ ఇతవికి కాత గారినుంచి నం,క్రమించాయి. నమాజాన్ని, రాజకీయరంగాన్ని అలజడి పెడుతున్న నమకాలికనమన్యల్ని ఇతను చక్కగా (గహించాడు, (పేరణ పొందాడు. న్వచేశీ ఉద్యమం తల ఎ త్తుతున్నప్పుడు కవిత్వరచన (ప్రారంభించాడు. నహాయనిరాకరణో చ్యమం ముమ్మరంగా సాగుతున్నరోజులలో మరణించాడు. ఇతవి మొదటి పద్య రచనలు కరవత్రాలుగా (1900. 1906) (ప్రచురించబడ్డాయి. ఇవి. "వేణు ఓ వీణా (104) అనే పేరుతోను, *వోను ఖా” (1907) అనే పేరుతోను వెలువడినవి, ఇతరకవులనభావాల్ని వ్య క్తంచేస్తాయి. వీళ్ళలో మైకేల్‌ మధుసూదన్‌ద త్త, దేవేంద్రనాథ్‌ సేన్‌, అఆక్షయకుమార్‌ ఐడాల్‌ ముఖ్యులు. వీళ్ళలో చివరి ఇద్దరి వల్ల వే ఇతనికి 'సాహత్య' నమాజంతో మొట్టమొదటిలో పరిచయం ఏర్పడింది, తరవాత, ఇతని కళాశాలమ్మితుడు నతీళ్‌ చం్యదరాయ్‌ (వ్రభానంవల్ల ఇతనికి కాకుర్‌ తోను, ఆయన రచనలతోను పరిచయం ఏర్పడింది.

ఠాకుర్‌ కవిత్సాన్ని అనునరించడం అసాధ్యం అవీ, మానవులగుండెలలో లోతులలోకిపోయి భావనంభఘర్షణని అర్ధంచేసుకొని దానివి ప్రదర్శించడం తనక మించినపవి అసీ, దత్త సులభంగానే [గహించాడు. అందుచేత, శబ్దచమత్కట్టృతివి ఛందోవిన్యాసాన్ని రూపకల్పనవి, తన కవిత్వానికి (ప్రాణాలుగా అకను చేను కొన్నాడు, కనుకనే, ఇతవికవిత్వంలో రాగరంజితమైన భావస్ఫూలర్హికంపె, పైవి పేర్కొన్న వబాహ్యలక్షణాలకు విలున ఎక్కువ. ఇతని మూడన([గంథమైన “పూలేర్‌ వనల్‌” (1911) లో కొంత సరిజతి కనదిడుతుంది. ఈ (గంథనామాన్ని “నల్‌ ఏ గుల్‌” అనే ఫార్పీ శద్దికల్పవనుంచి (గహించినట్లు తోస్తుంది. వీని తరవాత వెలువడిన "కుహు ఓ కేకా" (1918) లో కూడా ఈ పరిపక్వత కనదిడు తుంది. “తులీర్‌ లిఖన్‌*లోవి గేయాల్ని గాథాపద్దతిలో, 1909 లో వర్షాకాలంలో (వ్రాశాడు. "అల ఆనీర్‌” (1916) లోవి గేయాణు, కవిఛందస్సులో చూపిన కొ త్త పోకడలతో విండిఉన్నాయి. అనువాదంలో ఈ సౌగనులురావడం అసాధ్యం. తాను కృషిచేసినరంగంలో కవి గృతకృత్యుడై నాడు.

836 వంగ సాహీత్య చరిక్ర

హాన్యరోరణిలోను. అన హేళనదృష్టితోను (వ్రాసిన వద్యాలలో దత్త (పఠిక మనకు సులభంగా తెలుస్తుంది. “హనంతికొ అనేపేరుతో ఇలాంటివి కొన్ని 1017లోపు _స్తకంగా వెలువడ్డాయి. కొన్నివ్యాసాలలో (వ్రమథచౌధుకి చూపిన తరుకుదనం, దదత్తవ్రావిన అవహేళనరచనలలో కనబడుతుంది. ఉదాహరణగా దీవివి (గహించవచ్చును. 1914, ఏ(పెల్‌ నెలలో బర్జ్వాన్‌లో జరిగిన ఎనిమిదో నంగియ సాహిత్య నమ్మేళనంలో అధ్యకోవన్యానం ఇస్తూ. హరవసాద్‌ కాని “నమకారీన వంగసాహిత్యంలో ఆల్పరచనలే కనదిడుతున్నాయి. దీర్చ మైన గురు రచనలు లేవు అని అనడం జరిగింది. దీనికి సమాధానంగా మరుచటినెల *వవాసీ” వత్రికలో దత్త ఒకవద్యం (వ్రాశాడు. దావిలో కొంతభాగానికి ఇది అను వాదం ;

“ఇలా చూడు. సొంఖ్యసూ,క కొరుడు కొన్ని చిన్న సూత్రాలుమాత మే (వాకాడు. అందువల్ల పావం ఏ కాన్ఫరెన్పులోను డయస్సు (10113) మీద కుర్చీ దొరకలేదు. అక వేగనక మూడు నాల్యూములు (వ్రాసిఉంటే, ఏ కాన్ఫరెన్సులోనై నా, దార్శనిక శాలకి అధ్యక్షు డయ్యేవాడు. పాపం పిచ్చివాడు. హ,య,వుర,ల అంటూ ఏవో ఆర్ధంకానివి చిన్నవి (వ్రాళాడు. లేకపోతే ఈ అంబూద్వీసంలో ఏ ఫిలాసపీ లెక్సరరో (21110300 6001ల) అయ్యేవాడు 1"

(వళమ (ప్రవంచనం[(గామం తరవాత, విదేశీయులవరిపాలన అంతం అవు తుందని భావించినవాళ్లకి నిరుత్సాహం కలిగింది. 1920 లో మహాత్మాగాంధీ (ప్రారంభించిన నహాయనిరాకరణోద్యమావికి ఈ అనంతృప్లి సాయపడింది. తన నమకాలికు లందరికం టె ముందుగా, దత్త ఈ ఉద్యమాన్ని (పోత్పపాన్తూ పద్య రచన చేశాడు. భారతీయసాపాత్యంలో, నహాయవిరాకరణోద్యమాన్ని కీ రిస్తూ వచ్చిన (వ(ప్రథమరచనలు ఇతవివే, (సథమో(దేకంలో, ఇంగ్లీవునాళ్లు చేపిన వన్నీ తప్పులుగానే కనబడ్డాయి. క్రామికులంపే విసరీతమైన అభిమానం కలిగింది. తన 'చర్కార్‌గొన్‌"లో దత్త ఇలా (వ్రాశాడు.

“*“(పాళ్చాత్య) నభ్యత ఆంతా దూకమైన భన్మలోచనం. యువకుల యౌవ వాన్ని పీల్చి ఏప్పచేపే మిల్లులు, దానినృష్టి, పొగగొట్టాలలోంచి వచ్చేపొగ, సన్య శ్యామలాలయిన భూముల్ని నాశనందేస్తోంది. (మిల్లల) పెప్టిక్‌ టాంకు (000116 ఓు లికి గంగ కాలవ అయింది?"

(శనంచవంగ్రామంనుంచి నవాయనిరా కరజోద్యమంవరకు కె

1014 మొదలు, తన మృతివరకు ఇతమవాసిన నద్యాలనన్నింలిని; “వేలా శేషేర్‌ గాన్‌". 'వివాయ్‌ ఆరతి” అనే సేర్తతో రెండునంవు పాలుగా 1928 లో (వచ రింబారు. ఇతని మృతికరవాత ఈ రెండూ వెలువడినాయి. ఈ రచనలలో కవిగా అతవి 'పెరుుదల ఏమీ కనదిడమగాని, ఛంకస్పులోను వవవయోగంలోను స్వేచ్చ కనబడుకుంది. మాండలికవవాల్ని (వమోగించడంలో కవికి ఉన్నమక్కువ వెళ్లడవుతుంప. దత్త(వావిన అత్యు త్తమవచనలలో కొన్ని ఈపు నూలలో ఉన్నాయి. మంచి నేర్చగతనంతో ఎన్నుకొన్నమాటలతో, ఛంకోవిన్యానుతో, మున కళ్ళఎమట చక్కవిదృళ్యాల్ని ఉంచడంలో దత్త గొవ్పవతిళ చూవంచాడూం “పాల్కీర్‌ గాన్‌ " *డూతేర్‌పొల్లా'వంటి రచనలలో ఈ (ప్రతిఠ నృుబంగా కనబడు తుంది.

నర్వ్యేం[ద్రనాథ్‌ దత్త కొంఠ వచనంకూడా (వాళాడు. వీటిలో దాలావరజు అవహేళన రచనళతే. ఇలాంటి తన వద్యరదనలవలెనే, తన గద్యరచవల్ని కూడా' ఇవవకుమార్‌ కవికత్న" అనే మారుపేకుతోనే దత్త (వ్రచురించాడు. ఒక పెడ్డ వ్యావం = ఒక చిన్నపున్తకం అంత ఉంటుంది = చమత్కారమైనది ఉంది, దీని "సిక *"ఛఎదః నకన్వతీ. ఇవ భారతీ పృతికలో 1918 లో (వ్రచురించదిడీం3ం నంగభాషలో ఈందస్పునాంవన వరిశామవికాశాలు, ళంవోరూవంలో ఇందులో చిత్రించదిడ్డాయి. ఇంగ్లీ పుకచయితలలో కొందరి చిన్ననాటకాల్ని, యూకప్పలోని రొళ యితలరచవల్ని కొన్నింబివి, దత్త అనువదింవాడు, ఈ రరయితలలో స్టీవెన్‌ ఫిలిప్స్‌ (5860160 ౨1111109), పి హెచ్‌. పియర్స్‌ (7. £. 620% మారిస్‌ మేఠర్‌లింక్‌ (1420106 శిశ2ం+ల11లం మొదలమునవాన్ల ఉన్నారు “రంగమల్లీ" (1918) అనేపేరుకో ఈ అనువాదాలనంకలన వెబవడింది. ఇతను పొంతంగా ఒక హాన్యవాటకం (వాకాడు, దావిపేకు “*రూసేర్‌ ధుమాలి. ఇది 19:0 లో భారతీవ్మతికలో (వకటించదిడింది. దీవిలో అన్నిపాత్రలు స్రీ పాాతలే. దశరథ మహాంజా అంతఃపురంలో ఇది జరిగినట్లు చ్చితించదిడింది. ఐకిహాపిక వేవథ్యాన్ని కల్పించడంకోనం, రచయిత రంగస్థలసూచనల్ని ఎన్నింటినో చేశాడు.

వ్యానహారికభాషలో ఒక నవలవికూడా దత్త ప్రారంభించాడు కాని, పూత్తి శెయ్యశేదు. ఇకమ, నార్వేదేశస్తుడయిన *జోనస్‌ లి ()0%28 ఓల (వ్రావిన లివ్‌న్ల వెన్‌” (14౪35137) అవేవాన్ని “జన్మదుః;పీ అనేపేరుతో 19312 లో

రో

4936 తంగ పాహిత్య చర్మిక అనువదించారు. *టాయిజమ్‌ి గ2ం10) మీదు “కన్ఫూ ్యషియవిజమి (060%%620159) మీద నాజగు చిన్నివ్యాశాలు(వాన *ద్రీ వేక్‌ రూప్‌" (191 ఇనేపేరతో (వకటిందాడుు ఈవిధంగా దీనా త త్త్యవిధానాల్నిగురించి వంగ (వ్రజలికి తెలివింది.

1 గ్రవంచంకోని (ప్రాదీవు ఆధు౨కభాష అన్నింటిలోంచి ఇందుమిందుగా దత్త వద్యాల్ని అనువాదం చేశాడు. ఇకవికి ఇంగ్లీవు, నంన్కృతం బాగావచ్చును. వవానుభాషకూడా వ్యవహారావికి సరివోయేటంక ఛా తెబసువు. ఫారసీభాష, ఒకటి రెండు భారతీయభాషలు, ఇంకా కొన్ని పాళ్చత్యళాషలు ఇతవికి సామాన్య రూపంలో వచ్చుమ. ఇందువేత, ఇతవి అమవాదరవనలలో చాలావాగం వివిధ భాషలలోవి రచనలికి ఇంగ్లీ వములోగల అనువాదాలికి అనువరణ(పాయాలుగా కన బడతాయి. ఇళని అనువాదాలు మూడుభాగాలుగా (వకటించబడ్డామి. “తీర్థవలిల్‌* (1908). “తీర్థ రేణు' (191% "మజీముజూషా” (181% అవేవి ఆమూకు ఇాగాలకీ పేర్లు, ఈ అనువాడాలలో = వేదాలనుంఏి నంవ్కృృత కావ్యాలమంచి, వవీనభారత ౨ ఆర్యధాషలనుంచి, (ద్రావిడభాషలముంచి అస్ట్రిక్‌ + టీబెట్టుం అర్మాభాషలనుంచి. చీనా జపాను భాషలనుంచి, మలయన్‌ మంచి, ఇంగ్లీవు మంచి. ఐరోపీయభాషఅనుంచి (గహించినభాగాణ ఉన్నాయి. ద త్త అను వాదంచేపిన ఆం గ్మై కోపీయకవులలో * ఆల్ఫ్రెడ్‌. ఆస్టిన్‌ (410006 తం), రొజర్డ్‌ విర్స్‌స్‌ (10061 3116%ట), విలియమ్‌ వట్లర్‌ ఈట్స్‌ (11/111126 కెజ॥ం04ట) ఎా పౌండ్‌ (0223 కంళ%60, వి కర్‌ యుగో (110102 కళ్ళం). మారిస్‌ మేళర్‌లింక్‌ (34236106 4361601120), పాల్‌ వెర్లేన్‌ (21౪ ₹ల14సల, పాల్‌ వెలెకీ (0831721600. ఎమిలీ వెర్‌ హేరన్‌ స! ₹లన2లగ)) మొదలై వవాళ్ళు ఉన్నారు.

ద తకి అనువాదం చెయ్యడంలో (నత్యేకవజ్జ ఉంది. అతని అనువాదాలు తన్పుడూ మూలానికి నన్నిపాతంగా లేకపోయినా, భాషమాత్రం మందరంగా ఉంటుంది

ఈ శతాన్టీ శెండోదశకంలో కొంతమంది పాహాత్యవిపానువులు కొంత మంళి విశ్వాన్ని (వ్రాశారు. వీళ్ళలో దాలామందిమీడ చదత్తయొక్క (వభావం వడిండి. ఇది ముఖ్యంగా అతవి ఛందోవిన్యాసావికి నంబంధించినడి. ఈ అమకరజవి నాటి మషొళకులు ఆమోదించారు, ద్తత్తయొక్క(వ్రభానం పోకవి కొద్దిమందిలోను ద్వినేండ్ర

(వ్రవంచనం([గ్రామంమంచి నహాయ నిరాకరణోవ్యమంవకకు 839 వారాయణ్‌ దిగ్బి (1873-1027) ఒకడు, వఐగ్బీకి రపీంద్రనాల్‌ తాకుర్‌ కవిత్యం అంపే చాలాఇస్టం. తాకుర్‌(వభావం బఐగ్బీరచవలలో అడుగడుగున కవదిడుతుంది, ఇకను ఎక్కువగా (వవాయలేదు- ఎక్‌తావా" (1917) అనే వద్యనువృజి ఒక్కటే ఇతనిది కినదిడుతుంవ, ఇతని పిఠృవ్యప్పుకుడు జతీంద్రమోహన్‌ ఐగ్బీ (18782 క918)హూడా తాకుక్‌ యొక్క అభిమావి. ఇతని రచనణు 1839 నుంచి, వవిడ్ధ వృకికలలో (పకటించబడ్డాయి. ఈ రచనలు = "లేఖా" (1౪0%), “రేఖా (1910, “అవూజితా" (1918). "నాగ్‌ కేవర్‌ (1917), "నీహారికా" (1972) మొదలైన వున్తవాలుగా (పచురించదిడ్డాయి. ఈయన వద్యకచన సరళంగా ఉంటుంది రూన కల్పన కళ్ళకుకట్టినట్లు ఉంబుంది ఈయన సమకౌలికులలో చాలామంది కవి త్వంలోలాగే ఈయన కవిత్వంలోమ, (గ్రామీణజీఏతంమీద ఆదరం కనబడుతుంది. పొమాన్యజీవికం అంపే ఈయనకు మక్కువ ఎక్కువ

శరుణావిధాన్‌ బెనర్జీ (1877.1935), ;శీ కుముడ్‌రంజన్‌ మల్లిక్‌ (అవవర్కి 1832). (శ్రీ కాశిదాప్‌వాయ్‌ (అననం, 1889). ఆవే ముగ్గుర్ని కలిపిచెన్పడం అరివాటు, కవిత్వంవిషయంలో వాళ్ళదృష్టికంటె, ముగ్గురూ ఒకేనృ త్తికి చెండిన వాళ్లు కొనడం, ఈ కలయికకి కారణం. వీళ్ళందరూ అధ్యావకవృ త్తికి చెందిన వాళ్ళు. "వంగమంగళక్‌" అనే విజయగానంతో, 1901లో బెనర్జీ పాహిత్యరంగం లోకి ఆడుగు పెట్టాడు. వ్వదేశీ స్యమం (ప్రారంభించిన తొలివాళ్ళవి. ఈ రచవ అంత వాగుండ: పోయినా, బెనర్జీవి పాఠకులకెదుట ఉంచింది ఇని. ఈయన తరు వాతిరచనలలో - “వపా (1904). "ుడావూర్‌” (1911). *లంఠిజల్‌ (191%) *థాన్‌ దూర్వా" (192 ) "రవీంద్ర ఆరతి" (1987) ముఖ్యమైనవి. ఈయన రచనలు నరళంగా కోమలంగా ఉంటాయి ఇవి మనకి దేవేంద్రనాథ్‌ 'శీన్‌ రచనల్ని జ్ఞవ్రికి తెస్తాయి. బెనర్జీ ఎక్కువగా (వ్రాయలేదు. వన్తువై విద్యం కూడా తక్కువ

థెనర్జీకంపె, దిగ్పీకంపె మల్లిక్‌మార్గం భిన్నమైనది. ఈయనకి (గ్రామీణ జీవికంమీద మక్కువే కాదు; దావికంచి గొవ్ప దేదీలేదనేరావంకూడా ఉంది. ఈయవవి వైష్టవలక్రుడుగా మనం (గ్రహించవచ్చును. ఈ విషయాన్ని ఆయన రచనలు కప్పిపచ్చవు. ఈయన 1900 నుంచి కవిళారదనలు చేస్తున్నారు. వడ మూరు చిన్ననంపుటాలుగా ఈయన రచనలు వెలువడ్డాయి. వీటిలో = "ఉశాన “వనకులపీ', 'ళళదక్‌" అనేవి 1911 లో అచ్చయ్యాయి. "న్వక్టనంధ్యా" అవేడి

కి40 వంగ సాహిత్య చరిత్ర 1948 లో అచ్చయింది. ఈయనశ్రైలిలో అడంబరం తక్కువ. పొవజికగాథల లోంచి (గవాంచిన నందర్భాలతో ఈయనరచవనలు నిండిఉంటాయి.

దిగ్స్‌లాగే రాయ్‌కూడా నటోర్‌ మహారాజా జగదిండనాథ్‌ాయ్‌ మొక్క కూటంలోవాడు. "మానసీ ఓ మర్మవాణీ" అనే మానపష్మతికని ఈ మవహాంజా స్థాపించాడు. రాయ్‌ పద్దెనిమిది నంపుటాలగా తమ కఏత్వాన్ని (వకటించారు. వాటిలో *కుంవ" ((%8). కివలయ్‌” (19110, “పర్షపుట్‌ " (1910, "తద్‌ కుండా" (19)2), “లై కాలీ. (1910) మొవర్లై నవి ఉన్నాయి. ఈ యనకవిత్వంలో లాలిత్యం ఉందిః (వకృతసౌందర్యాన్ని కౌల్ప్సవికదృష్టితో వేమిఎచడం కనజడు ఈంది.

న్వల్బంగా (వ్రావిన ఆధువికులలో. కిరణ్‌ ధన్‌ చటర్తీ (1887-1901) వి పేర్కొనవచ్చును. ఇఠను మణీలాల్‌ గంగూలీ బంధువు. చలర్తీ తన రచనలన్నిం టిసీ భారతీ వత్రికకోస మే మొట్టమొదట్లో 'వాళాడు. “నతున్‌ఖాతా' (190) అనే 'కీరుతో ఇని కాన్యనంప్పుటి ఒకటి వెలువడింది. దీవితరువాతకూడా భారతీవత్రి కలో అడపాఠడపా (వాస్తూనే వచ్చాడతమ ఇతవి క్రావ్యవస్తువుకూడా (ప్రేమే. కావి, దేవేర్యదనాథ్‌ పేన్‌, కరుణావిధాన్‌ బెసర్టీలలాగ ఇతవిదృష్టి భక్తివెపు విశేషంగా (వనరింగలేదు. అందుచేత ఇతని కౌల్పనికత వాన్తఏకతకు ఎక్కువ దూరంగా పోలేదు,

మకుమార్‌ రాయ్‌చౌధురీ (1887-2928) కూడా *భారతీ' సమాజావికివెందిన వాడే. 'టుంటువీర్‌ కథా (1910) అనే చిన్నపిల్లలపు న్తకాన్ని నంకలనంచేపిన త పేంద్రకికోర్‌ రాయ్‌చౌధురీ (1868-1915) ప్యుకు డితను. *హాఫ్‌టోన్‌ బ్లాక్‌” (2౩1౧0006 01000) ముదణాన్ని మనదేశంలో వ్రవార లోకితెచ్చిన (వవళక మములలో ఉ పేందకిళోర్‌ ఉన్నాడు. సుకుమార్‌ రాయ్‌చౌధురీ ఫొటోగాపుకళలో అద్వితీయ (ప్రతిభానంపన్నుడు. ఇరను 19)1 లో *నండేళ్‌ అనేపేరుతో ఒక చిన్నపల్లలప్మతిక (ప్రారంభించాడు. ఈ పృతికకోనం ఎన్నో బాలగే యాలు (వాకాడు. వీటికి వంగబాలసాపాత్యంలో కాళ్వతమైన స్టానం ఉంది,

నవలరచన మామూలువద్ధతిలో నడిచినా, ఇతివృ త్తంలో కొంత మార్చు వచ్చింది. [పభ్యాశ (ప్రాచ్యవిజ్ఞాన వే త్తలయిన హర,(ప్రసాడ్‌ శాస్త్రి (1838-1931), ఆయన శిమ్యడ్మైన రోలల్‌దాప్‌ బెనర్జీ (18831980) మంచి ఐతిహానికనవంణ

వవంచవంగ్రామంనుంచి నహాయనిరాకరణోద్యమంవరకు కిత్తుక్లి బ్రాశారు. శాస్త “వేశేక్‌ మేయె (192% అనే తననవలలో వ్యావహారికభాషకి చాలా నన్నిహితంగాఉండే భాషవి, శైలివి వాడాడు. వదకొండోళతాబ్రిలోవి వంగ వమాజాన్ని. వాతావ:ణొన్ని ఈ ననల చాలా చక్కగా చిత్రించింది. ఇతని ఇంకో పుస్తకం 'కాంచిన్‌మాలా' అనే ఐతిహాపిక కథ. ఇది మొట్టమొదట “వంగ దర్శన్‌" (188%) లో (వచురించబకింది. తమ నమూలికులలో దాలామందికం టె శాన్త్‌ మంచిభాషని వాసేూడు నంన్కృళంలో వకమ్మశేణికిచెందివ విద్వాంచ డైనా, ఈన వంగకచనలలో అనవనరంగా కష్టమైన నంన్కృృతవదాల్ని గుప్పిండ లేదు.

రాఖల్‌వాస్‌ బెగర్డీ గార్హన్థజీవతావికి నంజంధించిన మూడునవలల్ని (1910). ఏడు ఐితివాసికనవలల్ని (వ్రాశాడు. *పాషాణేర్‌ [థా అనే నవలలో కఠ తక్కువైనా శకయుగంనాటి వాతావరణాన్ని విశ్వాసం కలిగించే విధంగా ఇతమ నృష్టించగళిగాడు. “కరుణా” (1917) అనే నవలలో గున్త సా,మమాజ్యంయొక్క పకనావస్థవి, కుమారగు _ప్పవాజ్యకాలంనాట్‌ సాంఘికౌవి పతి చ్థికుల్ని బెనిక్టీ చక్కగా చిత్రించాడు. *శశాంక" (1914) నవల, (ప్రాచ్యభారత చేశంలో మద్యయుగాలలో (వఖ్యాతివవ్చిన వీరుడివరితవి రమణీయంగా చితి నుంది. పాలరాజవంశంలో (మఖువైన ధర్మసాలుడీ రాజ్యకాలావికి నందిర ధీంచిన నవల "ధక్మపాల్‌” (19 5) షాజహాన్‌ రోజులలో నంగడేశంలో మొగ లులకు పోర్చుగీసు వారికి నంభఏంచిన నంఘక్షణ ఇకివృ త్తంగాఉన్న కాల్పనిక వవల మయూల్‌” (1917), "ఆసీమ్‌' (1921) అనే నవల, వర్టెవిమిడోళకాడ్‌ లోని వంగడేశవాతావరణాన్ని చక్కగా (వదర్శిచింది. *ఉత్‌వుల్లా' అనే నవల వాడిర్‌షా ఢిర్లీవి అ్యకమించినరోజులకు నఎందింధింవిన నవల. ఇఏ 1907-49 మధ్య ధాం వాహికంగా పృతికలో (ప్రకటించబడింది. "హేమ'జా”, "ధ్రువా అవేవి అసంపూ ర్రిగా ఉండిపోయాయి. బెనర్జీ (వావిన ఐతిహాసిక నవలలు, చటరీ నవలలి కంచె ముందుకి పోకపో ౨నా, ఐతినోసిక వాతావరణం నృష్టింవడంలో బెరర్డ్మీ కృఠకృత్యుడై వాడు. ఈ నవలలరో ,వద్మ్శొంవబడిన ఐతీహాపిక ఏష మొలలో చౌలొ భాగం, ఆతను న్వయంగా వరళోధనడేపి పైకి తీవిన వే కొవడం విశేషం,

“భ్రాకతీ' వత్రిఃతో నందింధఎఉన్న యువరచయితలలో కొందరు. నంజీ బ్రాయపిద్ధమైన (సేమకథలమంచి దూరంగా వెళ్ళశాపికి (వయడ్నించారు. వీళ్ళలో శొండరు, వైవాహికజీవితంలోవి (ప్రేమనివిడిచి, విశృంఖల్నసేమవి తమ రచతే

తశ? తంగ పాహిఠ్య చర్మిక అలో (వవేశవెట్లే సాహసావికీకూడా దిగారు ఇలాంబిరచరలరో = మణి గాల్‌ చంగూలీ (హ్రపిన ముకి (1914లో మొట్టమొవటిరారి “భారతిలో (వదుంంక బడింది), చారుచం(ద్రబెనర్జీ (వాపిన *వంకతిలక్‌ " (1019), హేమేండికునూర్‌ ఛాయ్‌ వ్రానన “రూకేర్‌ య్యాత” (1928) అవేఏ (వపిద్దికెక్కాయి.

"భారతీ" పథతికతో నందింఠరంఉన్న అమళవజ్ఞుడైన రచయిక థీ పౌకింద్ర మోహన్‌ ముఖర్లీ (జననం, 1881) ఈయన ఈ పత్రికకి మొబ్దమొవట అని 'ప్టెంటు ఎడిటరుగా 19.8 లో (వవేశించారు. తరవాత నంయుక్త వంపాదషడిగా వవిచేశారు. ఈయన 19/8 మంచి కథలు(వాస్తూ, 1918 నాటిక తనకథల్ని మూకు వంపుటాలుగా వెబవరించారు. అవి. శేారీ (109), విక్టర్‌ (191, వుష్పక్‌ (1918) అనేఏ. ఇంతవరకు ఈయన (వ్రావిన కథణ, నవలలు, వాట కొలు ఇంచుమించుగా ఒక వందఉ౦టాలయిం వీటిలో చాలాభాగం అనువాదాలుగావి అనుసరజలుగాని అని చెస్పవర్చును. ఈవిధంగా అనమువవింవదిడిన, అమవనరిండ బడిన రచయితలలో = మోలియర్‌ (1401166), గోర్ట్‌వ్మత్‌ (60164610), యూగో (1100), టాల్‌ స్టాయ్‌ (౦102), మేతర్‌లింక్‌. (0420661100, తోర్కీ (6050). తుగ్గెనీవ్‌ గొంజ్రలాలు,. మొపాసాం (0420023300, 'హీం/ర్డ్‌ ౧౬3?ర), మాంతున్‌ (41-380), దుకూ 0౪౧129), స్టీవెన్‌ నన్‌ ($1౪౪6౦౧౦౧). రప్కివన్‌ 031100), డికెన్‌, ఏ. ౧0101609). ప్విఫ్‌ (6౪100, 'హీన్స్‌ ఆంకర్‌ నన్‌ (1409 4060605001), వాషింగ్‌ టన్‌ ఇర్వింగ్‌ (1/291108108 కె0008),లాల్‌ విహారి దే [1.21 910201 029) మొల మునవాళ్ళు ఉన్నారు. 10)1తో 'వ్వయంవర"” అవేపేరుతో సాష్యతీ నత్యవంతులకథవి ముఖర్జీ నాటకంగా వాశాయ, ఈయన (వ్రాసినరూపకాలు రంగస్థలంమీద బాగానే రాణి-చాయి అవి చెన్స వర్చుమ.

భారుచంద్రలెనర్టీ ("88." 938) అంత ఎక్కువ (వాపినవాడుకాడు. ఇతను శూడా కథావికారచవతో వే తన సాహిక్యజీఏతాన్ని (ప్రారంభించాడు. ఇంగీవు లోంచి. ఇతర పాళ్ళాత్య భాషలలోంచి ఎన్నో కథలు. నవలబ అనువ3ంవాడు, ఇతని కథావికనుపుటాలలో _ బరణ్‌ డాలా (19 0. వున్నప్యాత (1910. ఫొగాఠ్‌ (1911. వనజ్యోశ్చ్నా (9వ) 'పేర్కోరగివవి. ఢా? విశ్వ విద్యా లయంలో వంగభాషలో లెక్చెరరుగా వియమించచికేదాకా ఇకను *వవాసి చృకికకి అసి వైంటు ఎడిటర్‌గా నవిచేశాడు, ఇతవికి తొకుర్‌తో పుదయంఎ ఏర్పడిన

(నండనం[గ్రామంనుంచి సహాయ నిదా కరజోద్యమంవరకు రి4క్తి తరవాత, ఠాకుర్‌ ఇతనికి మూడునవలలు (వాయడానికి కథఖానన్తుపుణు సూచిం ఛాడు. “ఫ్రోతేర్‌ పూల్‌" (191%). దుయ్‌కార్‌ (1918), “హేర్‌ ఫేర్‌ (191%) అవేవి ఆ నూడూను. ఖెవరీ (వ్రాసిన రెండోవనవల "=ర్‌గాభా' ( 917), ఆతని రచనలలో ఉత్తమమయినది. జీవితంలో అవజయాల్నిపొందిన వ్య క్రి కఠ అదిం చిన్నపిల్ల లకోనం, రాబిన్‌ ఎన్‌ _కూసో (20012508 ౦౧౫౩౦6, 1910) వి. ఫొర్చీ కఠల్ని (1910) ఇతను అనుసరించి వంగభాషలో (వాశాడు. .

“మానపీ ఓ మక్మవాణీి న్యతికలో ధారావాహికంగా రచవలణ (నమరించిన వాళ్ళనంఖ్య తక్కువ. (వభాత్‌కుమార్‌ ముల్మ్‌ వీళ్ళలో (వముఖుడు, తక్కిన వాళ్ళలో ఫకీర్‌చండచటరక్టీ (మృతి, 198) '"పేర్కోదగినవారు. ఈ నషతికవి (పారం భించినవాళ్ళలో ఇతను ఒకడు కూడాను. మిగిలినవాళ్లలో _ మనో మోహన్‌ చటర్జీ. శ్రీ మనిక్‌ భట్టాచార్య, సురేంధ్రనాల్‌ గంగూలీ. ఇందిరాదేవి ముఖ్యంగా చెప్పదగినవాళ్ళు;ః వంగపాహిత్యంలో స్థానం ఉన్నవాళ్ల,

ఇందిరాగేవి. అమెచెల్లెలు అనురూపాదేవి. వాళ్ళ బాల్యప్నేపాకురాణ విరువమాదేవి, తమకొలంలో నవల రచయ్యికులుగా ేరుొందారు. ఈ రచ య్యితులతో మనం శరత్‌చం(ద్రరటర్షీ నికూడా కలిపినట్ల యితే, భగల్‌ పూర్‌ శాఖగా (ద్రభ్యాశిపొందినవాళ్ల నందరిని 'పేర్కొవినన్లు, ఈ కాలలో పైవి పేర్కొన్న రచయి(కుల బంధువులు కొందరు. చటర్జీ బంధుపులు కొందరుకూడా ఉన్నారు వీళ్ళలో శ్రీ పౌకీంద్రమోహన్‌ ముఖర్జీ శ్రీ విమాతికూషణ్‌ లిట్ట, నురేఎదనాథ్‌ గంగూలీ (1861-1958), (ఫ్రీ ఉపేంద్రనాథ్‌ గంగూలీ (జననం, 18681) మొక లై నవాళ్ళున్నారు. (పేమ, దుఃఖం; ఏకపత్నీత్వం, లహుపత్నీత్వం మొదలై నవిష యాలు వీళ్లు వాసిననవలలోని ఇతివృత్తాలు; (శ్రీ సౌరీంద్రమోహన్‌ ముల్తీ తన (వఠమనవల “ఆంధీ” (భారతీ పతికలో ఇది 1911412 మర్య ధారావాహికంగా (వకటించవిరింది లో *భాగల్‌ పూర్‌” కాఖకి చెందినవాళ్ళ రచనావద్దతుల్ని (నవేళ పెట్టాడు. వీళ్ళందరికంటె కొంచెం వెనకవచ్చినా, శరత్‌చంద్రచలర్జీ ఈ రచ యికఠలలో తలమానిక మైనవాడు,

శరత్‌చం్యర్రచటర్జీ (1878.1988) తన మాళామహుల ఇంబిలో భాగల్‌ పూర్‌లో 'సెరిగి పెద్దవాడయ్యాడు. స్తూలుచడపు, ₹లవేళ్ళ కాలేజీచదుపవు అక్కడే జరి గింది. తల్లి దం్యడ్రులనృురితో ఇతని గృహజీవితం భగ్నమయిపోయిది.. దీవితో ఇచా వాకిలీ లేకుండా నిరాదారంగా కొన్నిఏళ్లు ఉత్తరలీహార్‌లో ఇతనికి గడన

ర44 చంగ పాపాక్య చరక వలనివచ్చింది. 1908 తో ఇఠమను బర్మావెళ్ళి రంగూన్‌లో ఒక (వభుక్వకార్యా లయంలో గువస్తాగా కొన్నాబ్ల వవిచేశాడు, బర్మా వెళ్ళేముందు, ఒక కథ. వాసి ఈనమామ నురేందనాళ్‌ గంగూలీ "పేరుమీద ఒక పోటీపరీక్షకి దావివి పంపాడు. జీవి! (పథమవుం స్కారం లభించి, 1004 లో అచ్చయింది. 1907 లో ఇకవి కేరుతో నే *ఐడదీదీ' అవే పెద్దకథ, రెందుభాగాలుగా భారతీవ్యత్రికలో (వచురించ ఇడింది. కాని, 19138 వరకు సాహిత్యరంగంలోకి ఇకను పూర్తిగా దిగలేదు. ఆనాటికి ఇతనిరచనలు - జమునా, సాహిత్య, భారత్‌ వర్షవంటి (పముఖవ్యత్రికలలో (వంచురించణగ్జాయి. తన కథలు (వజాదరణాన్ని పొందడంవల్లి, డబ్బు ఇద్బింది తొలగిపోయి. చటర్జీ బర్మామంచి న్వడేశావికి తిరిగి రావడానికీ వీలు చిక్కింది. శరవాత కలక త్రాలొ స్థిరపడడం జరిగింది. పౌంతరచనలవల్ల డబ్బు నంపాదించు శొని సుఖమయజీవనం గడిపిన (వథమ భారతీయరచయిత చలర్తీ అనవచ్చును. ఈశనికి వచ్చివపేరు, (ప్రచారం = అంత తక్కువకాలంలో = ఇంక ఎ.ళ్ళకీ శాలేదనడంలో ఆతిశయో క్రికాదు. బంకించంద్ర చటరీ రచనలుగావి, అలరికి శాకుర్‌ రచనలుగావి, (వజల్ని ఇంతగా అఆకర్షించలేకపోయాయి. శరత్‌ కథలు పాధారణంగా పెద్దవి, నవలలు పరిమాణంలో అటూ ఇటూకూడా ఉంటాయి. శాక ర్‌ యొక్క[పభావం కవబడుఠుందిగావి, ఆయవికితన్న భావత్తీవత, గలీరత, ఛంరీ రిచనలలో లేవు. ఇతనిరదనలలో భావవేగంలో లేవిలోటు, భావగాంలీ ర్యంలో కనబడుతుంది. కథ లంత మెరుగులు దిద్ది'టు లేకపోయినా, ఇతి వృత్తంలో ఆంఠలోతు లేకపోయినా; (వజల్ని ఆకర్షించవానికి చాలినంక ఆంత శుద్ధి. వాన్తవికత ఈ రచనలలో ఉన్నాయి. *విందూరి ఛేదే” (1913), "రామేర్‌ మమతి' (191, "అరశిణీయ" మొదలయినవి ఇట్టివే,

అవేకకారణాలచేత, చఈర్జీ బొల్యదళ యౌవన (పారంభవళ కషాలతో నిండి ఉన్నాయి. ఆయినా, అకను ద్వేషంగావి, ఈక్ష్యవిగావి పెంచుకోలేను,. కావి జీతాన్ని తటస్టదృషితో చూచేశ క్రి, దీవివలన నిషవడిందవి ఇెవ్పక తప్పదు. ఇతవి కథలలో = ఈర్ష్య, ద్చేషఎ. ఆపాగ్భిండేసుకోడం మొదలై నవన్నీ ఉన్నాం చిటచికదికి అవి సఖభా.కాలగా మారిపోతాయి. ఈ లక్షణం, న్రీలవషయంలో పానభూతి,. నకళంగా కోమలంగా, సూటిగా నడివేరచన కలిపి చటర్జీ కథల్ని ఆ:ర్షకంగా చేశాయి. అవి (ప్రజలహృదయా లలో స్థానం నంపాదించాయిం

శరత్‌ ప్రారంభరచనలమీడ వింకించంగద్రచటర్లీ (పధావం కనబడుతుంది. “దేవ్‌దాస్‌” (రచన, 1901. ముద్రణ, 1917). “వరణీత (191), “ింాజ్‌ బౌ

్రవంచనంగ్రామంనుంచి సహాయ నిరాకం జోద్యమంవరకు కశక (19%. “వల్లీ నమాజ్‌" (191%) అశకే నవలల్లోవివన్తువు రచవావిధానరం, ఐంకించం(ద్రచటర్జీ రచనలతో పోలితఉంటాయి. అయితే. శరత్‌ రచనలలో కొత్తదనం, పో:ంళ్యం కనబడతాయి. తాకుర్‌ (వభావంకూడా కొంతవరకు కనబడు తుంది. ముఖ్యంగా ఆయన “చోఖెర్‌ వాలీ, "గోర అవే నవలల్యప్రభావం, శరత్‌ మీద పడిందవి చెప్పాలి. తాకర్‌ కథానికలుకూడా తమ్మవభావాన్ని-ళరిత్‌ కథానికల మీద చూపించాయి. గృహంలోను నమాజంలోను పీడించబడి, కష్టాల్ని ఎదు ర్కొనవలవివచ్చిన శ్రీలంపే కరత్‌కి చాలా అభిమానం. కరత్‌ కథలలోమ, వనవలలలోను (పదిర్శించలడిన పామాజి:పఃస్థికులు కొంతివంకు పాఠతబడినవై నాం ఆతవి రచనాన్నై షుణ్యంచేక పాఠకులు వాటిని గుర్తించకుండా కథాగమనావ్నిపళి పోజారు. తిన నమకాలికనమాజాన్ని ఛటర్జీ త్వీవంగా విమర్శించినా, ఏ కొలావికి చెందిన హైందననమాజం ఆదర్శాన్నీకాదని దావివి విమర్శింవడావికి పూమ కోడు, ఇది చటర్జీలోవి వైశిష్ట్యం. ఈన అనుభవాల్ని చిితించడంలో చటర్లీ వతిభ వ్యక్తం అవుతుం, ఇలాంటి వాటిలో = శ్రీకాంత (నాలగుభాాలు _ 19 7, 918, 1927. 191%). చం హీన్‌ (1917, విరాట్‌ బౌ (191), పర్లీనమాజ్‌ (1916). దేవ్‌దాన్‌ మొదటీ భాగం (ఇది ఆతని మొదటినవల), మందిర్‌ (ఇవి అతని ఆచ్చయిన మొదటి కథ) అనేవి ముఖ్యమైనవి, ఇవన్నీ, “శ్రీ కాంతి" వవల చివరి రెండుభా గలుతవ్న, (ఆ రెండుభాగాలు మొదటి రెండుభాగాలంక బాగుండవు). చటర్జీ 1918 నాటికీ (వాసినవని చెప్పవచ్చును. శ క్రిమంతుడైన కశకువిశ, నవల రచయితగా ఆతవికీ "పేరువచ్చిన (వథమడళలోవి రచన లివ్వి. తాకర్‌ వానివ "గోరా'వి అమసరిస్తూ థచావిన 'గృహదాహ' (191% తో ₹0కవదళ ప్రారంభించిందని చెప్పవచ్చుమ “గృహదాహ" చాలా పెద్దనవల, కథలో సత్తువ తక్కువ కొవడంచేత, కరిత్‌ మిగ లివ రచనలకి వచ్చిన పేరు దీనికి రాలేదు. ఈ పెద్దనవల పూ_ర్రికాకపూర్వం, చలర్జీ మళ్ళీ కాల్చవిక నవలవైపు తిరిగాడు "వత్తా" (1917.191%. “దేనాపావౌనోో (19.8) అనే నవలలు ఈ కాలకి చెందినవి, "వత్తా మొదటిలో ధారావాహికంగో (వకటిం:వబరింది. గేనా.పావొనా నవల, లౌన్షైస్‌ గిర్వీప్‌ (012168 61/0౫) యొక్క "“లియొలా డేర్స్‌ ఫార్ఫ్యూవ్‌” (16012 02165 క0గ149లవి చాలా పోలి ఉంటుంది. ఇందుచేత, కథలోని వాతావరణం కొంత విలతణంగా ఉందిం శాని, రచన చక్కగా పాగింది.

శెశం వంగ పౌహిక్య గరిక వంగరేశంలో చెలరేగిన విస్తవం, పొరగు బర్మామంచికూడా నడవదిడడి ఆరిగింది. దూర(ప్రాచ్యకేశాలకుపోయి. విస్తవకారులు భారత స్వాతం త్యంకోన౦ శృషిచేశారుం ఈవిషయాన్ని ఇతివృ త్తంగాతీనుకొని *నకేర్‌: దాలీ" (19.0) అవే వనలని చటర్లీ (వాళారు. తగినకారణ౦లేకుండా ఈ నవలవి నాటివభుక్వం దిషా క్కరించింది. "వివ్రదాస్‌. (198%) వవలలో చజర్డీ మళ్ళీ గార్హ్‌ స్ట్యజీవికావికి చంబంధించిన ఇతివృ త్తాన్ని (గహించాడు కౌని, దీవిలో కొత్తదనం ఏమీ కన చిడదు. చటర్జీ (వ్రాసిన చివరినవల (పూర్తి అయినది) “శేష్‌ వశ్ని (191. మవీషా సంబంధమైన నవల (వాయాలవి నంకల్పించిన చటక్టీ (వయత్నం ఇది, దీవిలో కథ తక్కువ. కాని, చర్చలు వాదోపవాదాలు ఎక్కువ. సమాజంలో వ్యక్తి స్థానం ఏమిటి? మొదలయినవిషయాల్ని పాత్రణ చర్చిస్తాయి, యేను, వివాహం అనేవాటికి వ్య క్రిజీవతంలోము, నమాజంళోను ఎంత పపాముఖ్యం ఉండాలి అవి కూడా ప్యాతలు చర్చిస్తాయి. నవలగా ఇది వీవవల్ల వరినూణంలో పెరిగింది, ఛటరీ కథలు కొన్నినాటకాలుగా తీక్చిదిడ్డదికి రంగస్థంంమీడ (వ్రదగ్శ్శి-చ బడ్డాయి. ఈరూనంలో ఇవి కొంతప్రచారాన్ని పొందాయి. ఇతనీరచనలు. అన్ని భ్రారతీయభాషలలోకి అనువదిందబడ్డాయి. ళరన్‌చం(ద్రచటక్తి, యౌవనావస్థలో అడుగుపెడుతూ ఉంకగానే. తనచుట్టూ పాహిత్య పిపాసువులైన యువకుల్ని కొందర్ని చేందీశాడు. అందరూకలిసి “రాయా” (188 ప్రాంతం అనే €వికపథతికవి ప్రారంభింవారు. ఈ యనక అందరూ తరవాత రచయికలుగా పేరు సంపాదించారు. అందరిలోకి చటర్షీ పెద్ద ప్రాయకడు. ఇకను (వాసిన$థలు వాళ్ళ వభలలో చవివేవాకళ్షు. ళివికప్టతికలో (ని, చదవనావికి అందరికి వంసపేవాళ్ళు, చటరీ ప్రారంభరచనలు. ఆతవివీ మెచ్చుకొనే యువరచయికలమీద గొవ్ప (వఠావం చూపించాయి. భగల్‌ పూర్‌ ళాలకి చెందిన రచయిళల రచనలలో ఎక్కువ పోలికలు ఉండడానికి ఇది ముఖ్య కారణం, కుంతలీన్‌ తలనూనె, ఇతర సువాననదవ్యాలు తయారుచేసే హెచ్‌. ఇను విర్వహించిన కథల పోబీలలో ఈ రచయికలందరు బహుమతులు పొందిన ఇాశ్ళే. వీళ్ళలో కొందరి _ప్రారంధరచనలు భారతీ వత్రికలో (ప్రచురించ ఐడ్డాయి. ఛీ పౌరీంద్రమోహన్‌ ముఅక్తీ రచనల్నిగురించి ఇంకకిముందే. తెలుసు: శొన్నాము. ఈయన నన్నిహిత ఒంధువులు. భూరేవ్‌ములర్లీ మమమాండ్రు ఆయిన ఇండిర, అనురూన అనే రచయి(క్రులు. ఇంచుమించుగా ఇదేకాలంలోం

(సంచవం గ్రామంనుంచి నహాయవీరాకరణోద్యమంవరకు బ్‌ తఈను రచనల్ని (వకటించడం (ప్రారంభించారు. ఇంకంాడేవి (1880-1920 తవ. కఠల్ని నాలుగు నంపుటాఇగా (వకటించింది. ఈమె (వాసివ అక్కు నవల “వ్వర్శషణి" (19 8) (వజాదరణావ్ని పొందింది. కుటుంబజీవళావ్ని ఈ నవల చక్కగా చి్యింలింది. ఈమె చేని అనువాదాలుకూడా బాగుంటాయి. ఈమె చెల్లెల అనుకూవదీవి (1812 = 1938) ఎక్కువగా (వావింది. ఈమె మొదటి నవల “*వ్యోతిహారా” ( 9 గ ధారావాపాకంగా (వకటించటడింది. ఈమె రెంకన వవల 'పోష్యపు త" (1912) పాఠకులికి ఈమెని బాగా వరిచయంచేసింది. మిగిలిన ఈమె నవలలరో *వాగ్గత్తా (19 4. *మంతళక్తి' (1915), “మహోవిశా (1౪1%), “మా” (1920 అనేవి విశష్టమైనవి. వీటిలో *మంకళ క్రి విశేష (వచారాన్ని పొందింది. ఈ వవ, కరత్‌చంద్ర చటర్టీ (వ్రాసిన *మందర్‌' అనే కథవి జ ప్త తెస్తుంది. అమరూనదేవి కొన్ని ఐతిహాసిక రూవకాలుకూడా (ాసింది,

(థ్రీ విళభూ*భూషణ్‌ లట (జననం, 1881) కభావికలు మాశమే (వాళారు. అవికూడా దాల చిన్నవి. ఇవి నాలగు వంపుటాలుగా వెలువడ్డాయి. "స్వేచ్చా చారీ" (191). “అకాడేర్‌౯జ్‌” (19 0, "వహజీయా (19/2), *నప్తవడీి (1029) అవేవి ఆనాలుగూవ, ఈయన మొదటి కథల పుస్తకం "అష్టక (19.7౮. ఈయన పోరి విరువమాదేవి (18338. 1910) (వ్రావిన కథలుకూడా ఉన్నాయి. ఈమె ఇంకా కొన్ని కఠళ్ని ఆశేయా” (1917) అనే పేరుతో (ప్రచురించింది. విరువమాదేవి ఒక డజనుకంచె ఎక్కువగా నవలలు (వ్రాసింకి, ఈమె మొదటినవల 'అన్నపూర్ణార్‌ మండిర్‌ (1918), ళరతఠత్‌చంద్ర రలర్డీ చిన్నకత “అనుపమార్‌ (పేమ్‌' నే, ఈ నవల బోలి ఉంటుంది. మంచి [వదారం లోకి వచ్చిన ఈమె నవల "దీది (ఇది దావాహికంగా (పకటించబడి దిం కే918 _ 1818, 1910) మిగిలిన నవలలలో “ఉచ్చృంలల్‌" (1920). "దేవశ్రి 'పేర్కోడదిగినవి ఈమె నవలలు చదవశావికి బాగానే ఉంటాయి. ఆంక నెద్దమి అంక చిన్నవికాకుంశా ఇవి పాఫీగా సాగికోతాయి. ఈమెశ్లైలి నరళంగా ఉఊంబుంది. న-దేశం ఇస్వాలవిగావి, వీతిటోధ చెయ్యాలవిగావి వయత్నం శనదికదు, "ళ్యామలీ” (19 9) ఆకే పవని, ఈమద్యవే నాటకంగా తీర్చిదిద్ది కలక త్రాలో (వదర్శింంరు. ఒక యువకుడికి పొరపాబున ఒక మూగపిల్లతో వివాహం అవుతుంది. భర్త అనురాగదిలంనల్ల ఆ పిల్లిలుస్త వికసించడం.

శం వంగ సాహిత్య చరిశ్ర శృదయం (దవీంచడం డీవిలోని ఇతివృత్తం, ఇడి రంగస్టలంమీక, ఊహింట శేవంతగా జమాన్ని సాధించింది.

(శ్రీమతీ శైలబాల ఘోష్‌ జాయా (జననం, 1824) భగల్‌పూర్‌ శాఖకి చెందక పోయినా, స్త్రీ దృక్పథంనుంచి పరిశి9ంది వవలలు (వ్రాయడంచేత, ఈమెనికూడా ఇందిర, అనురూపవ, విరుషమంతోకలివి విమర్శించడం ఉచికం కాని, ఈమె మార్గంలో కొంత భిన్నత్వం లేకపోలేదు. ఈమెకూడా మొట్టమొవట కథానికా రచయ్యాకిగానే (ప్రారంభించి. నవలలు తరవాత (వాయడం మొదణ పెట్టారు ఈమె మొదటీనవల “షేక్‌ అందు" (ధారావాహికంగా 1915, 1917 లలో (పకటించే బడింది) కథావస్తువు విషయంలో కొత్తవన్దతివి అవలంఏించింవ.. చదువు, నంస్కారం ఉన్న ఒక హిందూయువతి. యువకుడైన ఒక ముప్షిం డైంవమను (సేమించడం ఇందలీ ఇతివృత్తం. ఆ డెంవరు. ఆమె తండ్రియొక్క కౌరు డై9వరుకూడాను, పాఫల్యావ్నిపొందడానికి వీబులేవి, నమాజం ఒప్పుకొని ఈ (పేమని చృితించడంలో శ్రీమతి శై లరాలసాహసాన్ని (ప్రద్శించారని చెవ్పక ఈవ్పదు. “మిష్టిషర్బృత్‌ * (19.0) ౨నేనవల ఒక ముస్తింపటుంబాన్ని చక్కగా వర్ణించింది. "ఆన్మ-ఆపరాధీ' (1920 కథ విశ్వాాన్ని కలిగించేవిరంగా ఉంది. ఈమె ఏడెనిమిది సంపటాలకథళలు, ఇ5వై నాలుగు నవలలు, ఒకనాటకం (వాళారుం

వ్యతికారచయితగా, సంపాదకుడిగా పేరుపొందిన రామానందచటర్జీ ప్పుతికలు (శ్రీమతి కాంతాదేవి (ఆవవం, 18691) శ్రీమతి పీతాదేవి (జననం, 1806) రచ య్యుకులుగా పేర్కోదగి;వాబ్ళు.. ఈ ఇడ్డరు వ్రాసిన కథణ, నవలలు *పవాసి చ్యతికలో (పకటించదిడ్డాయి. చిన్నపిల్ల లకథణకూడా కొన్ని (వ్రాశారు. "ఉవ్యాన లకా' (1919) ఆనే నవలవి ఇద్దరూకలిసి వ్రాశారు.

“నమిజ్‌వ్యత' (వథమనంచిక మే, 1911 లో వెబవడింది. ఈ కూటావికి వ్యతి రేకులు, ఆదేశంవత్సరం నవ బరునెలలో "నారాయణ్‌" అనే మాసవ తిక 'వెబవరించారు. కలకత్తా హైవోర్టుతో న్యాయవాదిగా అప్పుడున్న చి త్తకంజన్‌ వాస్‌ (18 0192) దీవి వ్యవస్థాపకుడు, కొని, దీవి విర్వహఎజభాంం ఆంతా బిపిన్‌ చంద్రపాల్‌ వహించాడు లాకుర్‌తరవాత “*వంగదర్శన్‌"కి పాల్‌ నంపాదకు తయ్యాడు. ఇది 1918 లో ఆగిపోయింది, రవీం(దనాద్‌ తాకర్‌వి, ఆయన అను ఛరుల్ని కేవలం వ్యతి రేకించడంకోన మే "నారాయణ్‌" వత్రిక (పారంభించబిడిండి ఈ పృక్రికికి హర్యవ్రపాద్‌ కాన్త్‌ తిప్పకుండా వ్రాస్తూఉండేవాడు. దాప్‌ గేయాలు

అనంశనల్మగామంనుంచి సహాయ విరాకకజోడ్యమంవరకు 949 పొల్‌ వ్యాసాలు (వ్రాన్తూఉండేవాన. పాల్‌ కొన్ని కఠలుకూడా (వాళాడు. “నారా యణ్‌” నతికకి ముళ్గకథపడు నారాయణ్‌ చం్చద భట్టావార్య (మృతి, 19, ఇతను వినుగు వివమంలేవి రచయుక. కథలవు న్తకాలు, నవలలుకలిపి మొత్తం యాలై వరకు (వ్రాకాడు ఇతని మొదటి కశలపున్తకం “కథాకుంజి, 19)? లో అచ్చయింది. మొదటినవల "కులపురోపాత్‌*, 19.9 లో వెలువడింది. కథపడిఇ ఇరన్ని. శరత్‌చంద్ర చటర్డీతో పోల్చవచ్చును, కావి. చటరీ(వతిళ ఇతవికి లేదు. ఆతవి భావోద్వేగంగావి, తీక్షకగావి భట్లాచార్యలో కనఐకవు. (సభ్యాక చిద్వాంసుడు, తత్త్వ వే త్తఅయిన్‌ (వ్రజేఎ(దనాథ్‌ శీల్‌ ప్కుతికలయిన నరయుకాలి వాస్‌గుుప్త (1889-1919) కొన్ని వచనవద్యాల్ని, వ్యాసాల్ని రచించింది. 1911లో ఈమె తన మొదటిపున్తకం “వనంకపయాణ్‌ ' (పకటించింది. టక విశష్తావు తూతివి సాంశేతికపద్దతిలో ఈమె. దీవిలో చిత్రించింది. రవీంద్రనాథ్‌ తార్‌ దీవికి పీఠిక (వ్రాశాడు. ఇదిగాక ఈమె “్యతివేణీ' (191%), *దేవోక్తర్‌ విశ్వ వాట్య' (1910) అనే రెండురచనలుకూడా చేపింవ, వీటిలో రెండోది సాంకేతిక వాటిక- దీవీమీన ఠాకుర్‌_పభావం ఉంది రైతు కూలీలసమవ్యలు, ధవికవాదుల చమన్యలు మొదలయిన నవీనవిషయాలు ఇందులో చర్చించబడ్డాయి. ఈమెరచన అన్నింటిలో తత్త్వ వే త్తఅయిన ఈమెకండ్రి (పభానం కనదిమతుంది.

"నారాయణ్‌" వత్రికకి (వ్రాసినవాళ్ళలో హరివాస్‌ హోల్దార్‌ (1892419)4) విశిష్ట మైనవ్య క్రి. వాన్తవికవిషయాల్నితీసుకొవి పత్రికకి ఇతను కొన్నికథలు (వా?ాడు. శవి తరివాత “మదన్‌ వియాదా' (1918) అవే పేరుతో నంపుటంగా (వకటిండ విడ్డాయి, ఇతవి మొదటిప్పున్తకం *గోఐర్‌ గడేశేర్‌ గవేషణా” (191%) కాకర్‌ని ఇతర బుద్ధిమంతుల్ని ఆకర్షించింది. దీవిలో ఆరువ్యాసారు ఉన్నాయి. నాటినమా కాన్ని కల్లోలపెడుకున్న = పాంఘక, రాజకీయ, ఆర్జిక, ధార్మిక, ప్రాంచ్కృతళిక వమన్యలమీది వ్యాసాలు ఇవి. శైలి సరళంగా, హాస్యోకులతో విండిపంటుంది. నమకాలిక విషయాలమీద ఇతనివిమర్శ నిశతమైనది.

“వారాయణ్‌ * వథతికకి వత్యేంద్రకృష్ణగు స్త కొన్ని వా_స్తవికఠతోకూడిన కథలు వ్రాళౌడు కొని, వంగపాహిత్యంలో ఈకాలంలో విజంగా వాన్తవికతవి (వవేశ ఇట్టిన వ్యక్తి డాక్షర్‌ నరేశ్‌చంద్రపేన్‌గు_ప్త (ఆననం, 1882). ఈయన మొట్ట యొదట (వ్రకటించిన కఠలసంప్పటి 'ద్వితీయసతు” (1919) లో బేర్చదిడిన "తాన్‌

శ్‌50 వంగ సొహిక్య చరిశ్ర దీది” మొదట “నారాయణ్‌” ష్యతికలో 10918 లో ఆచ్చయింది. ఆ రోజులలో కొత్తగా స్థాపించబడిన థాకొ విశ్వవిద్యాలయంలో న్యాయకాఖలో కొంతకాలం ఆచార్యవదవివి ఈ మన నిర్వహిందారు. తరవాత కలకళ్తా హైకోర్టులో వ్యాయే వాదిగా పవిచేళారు; కొవి, థాకాలో (వగతివాదం బీజాలు నాటారు. తరవాత, “కధా” (192), “ళ్ళప్తి (19:1) అవే రెండునవలలు (వాళారు. ఈ నవలలలో వెల్లడిందదిడిన న్ర్రీ పురుషులనంబంధావికి చెందినభావాలు, నమాజంలో కొందరికి శోనం తెప్పించాయి. ఇవి నం్యవ్రదాయవిరద్దాలని వాళ్ళభావం. వీటితరవాతి నవం "'పాపేర్‌ భాప్‌' (1922). ఇది మొదట "మేఘ్‌నాథ్‌ అనేపేరుతో వత్రికలో భారా వాహికంగా (వకటించబడింది, వేదాన్ని, శ్రీ పురుములవం9ంధాన్నిగురించి కొంత చరకు బహిరంగంగా ఈ నవల చతతించింది. దీవితరవాత డాక్టర్‌ పేన్‌ గున్త ఈ వద్ధతివివిడిచి మిగిలిన నవల రచయితలలాగే. తనరచనకూడా సాగించారు ఈయన నుమారు యాల్సై నంప్పుటాలకథల్ని ననలల్ని (వ్రాళారు. కొన్ని వాటకాలు శూడా (వ్రాశారు. ॥ గిరీశ చంద్రఘోష్‌ చవిపోయినకరవాత వంగరంగస్టలంసీద చెప్పదగిన మార్పేమీ రాలేదు. కావి, కొంతవరకు ధార్మీక వాటకొలసంఖ్య తగ్గి దవి చెన్న వర్చును. నాటకాలపరిమాణంలోకూడా కొంక మార్చువచ్చింది. వాటిపొడుగు శగ్గింది, కాలేజీవిద్యారులు, బొత్సాహకనటులు డి. ఎల్‌, రాయ్‌ నాటకాలు (వద రించి ఐతిహాసిక నాటకంమీన పామాజికులకు రుచి పుట్టించారు, రాయ్‌ నాటకొ అలో "నూర్జహాన్‌" (198). “షాజహాన్‌” (19.9). చంద్రగువ్త" (1911) అవేవి రంగంమీచ బాగా రాణిందాయి. (ప్రజాబాహుళ్యంలో (వ్రచారానికివచ్చిన చాటకొలు వ్రాసివవాళ్లలో క్షీకద్‌(వ్రపాడ్‌ విద్యావినోద్‌ (186].192%, ఆసరేళ్‌ ఛంద్రముఖరక్జీ (1815-1031) విశికాంతననురాయ్‌ మొదలయివవా బ్లున్నారు. పాత వద్ధతికీచెందిన “విద్యావినోద్‌", వవీనవద్దతికిచెందిన నాటకాలు (వావినవాళ్లలో (వ్రఠముడయ్యాడు. ఇతవి "కిన్నరీ” ( 918) ఆ రోజులలో రంగస్థలంమీనమంచి శవచారావికి నచ్చింది, డి. ఎల్‌. రాయ్‌ వాటకాలికి (వ్రవారంతెచ్చిన నటుడు. ఇంగ్లీమాసలో అహార్యుడు అయిన శ్రీ ర్‌కుమార్‌ భాదు(రీ)డీ (జనవం, 1889) రంవిర్వహ అంలో విస్హవాన్ని తెచ్చాడు. ఈ మార్పుల తీనుకొనిరానడానికి ఈయనకి మటి

్రవంగవం[గ్రామలిమంది నహాయవిరాకకణోద్యమంవరకు క్రైకక్లై శాల్‌ గంగూలీ. ఇతరస్నేహితులు పాయంచేశారు. (శ్రీ భాదడీ తాకర్‌యొక్కం వాటకం 'ఫాల్గువీ (వరర్శించడం చూళాడు. ఈయనకి నటనాకౌళలం దాలొ ఉంది. ఈవిధంగాకూడా ఈయన సంకల్పించినవవివి నెర వేరృడావికి తగిన సామ ర్ధ్యంతో ఉన్నాడు. పార్వజవిక రంగస్టలంమీద ఈయన, జోగేళ్‌ చంద శొరురీ (1067-1918) వాటకం “ఏీకా'లో మొట్టమొదటిసారి అడుగుపెట్టాడు. వాటకం విజమాన్ని పొందింది; భారతరంగస్థలచర్మిత్రే మారిపోయింది,

25 స్వాతంత్యోద్యవుంనుంచి ఇంకో [పపంచసంగానుంవరకు వనహాయనిరాకరణోద్యమభావాలు రేశమందంకట వ్యా ప్రిపొందినతరవాత; ఆంగ(నభుత్వం న్వయంపరిపాలనావకాశం కొంత కల్పించినప్పుడు, దావితో చేతులు కలవడం, లేనన్సుడు శాననోల్ల ౦ఘనం నహాయవిరాకరణం చెయ్యడం, వేశంలో పరిపాటి అయింది. జనబాహుళ్యంలో రాజకీయచై తన్యం మెల్లి మెల్లి గా రావడం మొదలు పెట్టింది, దేశంలో పారి శామికా భివృద్ధికి పునాదుల వకడఎ మొక లయింది. ఇంగ్యీ మచదువులు మెల్లగా పళ్లైటూళ్లీ వరకు పాకాయి. కలక త్రానగరం, జిల్లాలలో వి పట్టణాలు, ఈమ పరిసరాలలోఉన్న (గామాలనుంచి ప్రజల్ని తమవైపు ఆకర్షించడం - మొదలుపెట్టాయి. సాహిత్యంమీవ దీవిప్రభావం ద్విముఖలంగా పాొగింది. ఒకకూటానికిచెంపిన యువరచమితలు, నగరంలోను తవితరవట్టకారి లోనుఉన్న మురికి పేటల జీవికాన్ని చి,తించడం [పారంభించారు. “భారతి, నాా యణ్‌ " వ్యశికలలో 'వాన్తవికత వి సాహిత్యంలో (పవేళపెట్టిన వృద్ధతరావికి చెందిన రచయికల్ని ఈ యువకూటంలో చేర్చి చర్చించడం (ప్రారంభం ఆయిడి, ఈ యువకూటం (ప్రారంభించిన *వవ్య” ఉద్యమానికి ముఖ్యాంగం *కల్లోల్‌" అవే కృతిక. దీవిని 1928 లో గోకుల్‌ దంద్రరాగ్‌, దినేశ్‌ రంజన్‌వాస్‌ (ప్రారంభించారు. దీవికి పూర్వరంగంగా *రూడేర్‌దోలా” (19:2) అనే కథావికా నంవృటి వెలు వడింది. దీవిలో నాలుగు చిన్నకథలు ఉన్నాయి. గోకల్‌చందనాగ్‌, దినే కంజన్‌ దాస్‌, (శ్రీమతి సునీతీదేవి, శ్రీ మణీఎ(దలాల్‌వను ఈ కథల్ని ((వాశారు (వచుకణకర్తలగా “ఫోర్‌ ఆర్స్‌ క్షట్‌' (గల సగం 0140) వ్యవస్థావకు లయ్యారు. నాగ్‌. గవర్నమెంట్‌ ఆర్డ్‌ స్కూల్‌ (౮౦౪౪౧౧9601 ఉ&ణ 50%00ఫ) విద్యార్సి. దాస్‌ బొత్సాషాక నటుడు. సునీతీదేవి పద్యాలు, వను కఠణ ,వాపేవాళ్ళు “క్రల్లోల్‌ “లోవి కథలు, నమకాలిక సమాజదృష్ట్యా వీతి బాహ్యాలుగా కనబడేవి కొందరికి. అవ్చటికింకా ఈ వత్రికవిగావి, రచయికల్నిగావి ఎవట్లా బాగా ఎరగరు.

స్వాఠం[త్ర్యోద్యమంనుంచి ఇంకో వవంచనం(గ్రామంవరకు $539 అందుచేత పాఠకుల అభిపాయం వెంటనే వెల్లడికాలేదు. కాని, కొంతమంది. రచయితలు (అంత యువకులుకారు ఈ రచయికలు) ఈ “కల్లోల్‌" రచయికల్ని 'హేళవచేస్తూ ఒకవ్యతికలో రచనలు (ప్రారంభించారు, ఇదేదృష్టితో (పారంఖించ ఐరీన ఈ వ్యత్రికపేరు “శనివారేర్‌ చిట్టి. ఇది వారపత్రికగా (ప్రారంభించి తరవాత మానవ్యత్రిక (నవంబరు, 1924) అయింది. డీవివి (శ్రీ ఆశోక్‌ చటర్జీ (పారం భించారు. తరవాత దీనిని శ్రీ నజనీకాంతవాస్‌ నిర్వహించారు. ఈ ఆనహేశన కొంతనవిచేవవా, పూర్తిగా ఉపయోగించలేదు. దీనివిమర్శలవల్ల, అనుళోకుండానే ఈ “నవ్య' ఉద్యమానికి (వచారం వచ్చింది. లేకపోతే అందరూ దీఏవి ఉపేక్షించి ఉండేవాశ్లే. “కల్లోల్‌'కి సాయంగా, "కొలీ.కలమ్‌” (1927) అనేన్యతిక కలకత్తా మంచి, *పగతి” (1928) వత్రిక ఢాకొనుంచి దియదేరాయి.

ఈ '(వగతి రచయికలు'" (0౯063176 ₹/1160) అందకూ కాకుర్‌ రచనల మంచి పుష్టిపొందినా. వాళ్ళలో కొందరు అంగీకరించికల్లు = భారతీయశం(ప్ర దాయంనుంచి దూరంగాఉన్న వీళ్లు, ఆయన కవిక్వంలోతు (గపాంచలేకపోయారు. యువతరానికి చెందిన ఇంగ్లీ షుకవులు ఠాకుర్‌ కవిత్వాన్ని *పాచ్యవలావంి అని విరసించడంకూడా ఈ ప్రగతి రచయికలభావాన్ని (సభావికంచేని ఉండవచ్చును. అన్నింటికం చ ముఖ్యకారణం, మహాకవి అన్నా ఆయనరచనలన్నా వ్యతిరేకత మళ్ళీ తలఎ_త్తడం. ఢాకాళాఖకీచెందిన (పగతీ రచయికల నాయకులయిన డాక్టర్‌ వరేశ్‌చం్యదపేన్‌గు స్త (నవల రచయిక, మోపాత్‌లాల్‌ మజుందార్‌ (కవి, ఇంకా కొందరు. సాహిత్యంలో తాకుర్‌ యుగం ఆంఠనుయిందవీ, ఇంకా శాకుర్‌నే వట్టుకొని పాకులాడడం అభ్యుదయావికి అడ్డం అనీ (వకటించారు. కొవి, బుద్ది మంతులయిన (శ్రీ వళినీకాంతగు_ప్త (జననం, 1889) మొదలబున విమర్శకులు, (గతి రచయికలలో కొందరిలో నవ్యత ఉన్నదవి ఒప్పుకొంటూనే. భారతీయ మన వ్ర త్త్వావికి నంస్కృృతికి విరుద్ధమైన నన్ని వేశాల్ని నంఘటల్ని ఈ రచయితలు. వృష్టించడం, విదేశీభావాల్ని వెదజల్లడం, ఆంగీకరించలేమని (ప్రతిఘజించారు.

(ప్రగతివాదానికి, నం్యప్రదాయవాదానికిచెందిన ఉభయపక్షాలవాళ్ల తన విర్ణయం చైెవ్పవలపినదిగా తాకుర్‌ నే (ప్రశ్నించారు. ఇడి విషమపరిస్థితి అయినా, తాకుర్‌ అంగీకరించి, తమ కలకత్తాఇంటిలో *విచితహోలులో నమావేశం ఏ్పూటు బే?డు. ఉఠలయపషాలవాళ్లు, ఏ పషెవికిచెందని కొందరు రచయికలు నమా వేళంలో పాల్గొన్నారు. ఈ సందర్భంలో రెండుననూవేశాలు (మార్చి, 1927) జరిగాయి

క్రైక్‌క్త వంగ సొపాత్య చరిత్ర మొదటిసమా వేశంలో తాకుర్‌ ఉపన్యసిస్తూ; రూవకల్పనలో వవ్యనృష్టి సాహిత్య కళ ముఖ్యోద్దేశమనీ, వస్తువు - విదేశేయమైనా. నం,ప్రదాయనిద్ధమైనదై నా, కల్పిత మెనదైనా = రూపకల్సనవిషయంలో దీనిని సాధిస్తే చాలునని వ్య శ్రంచేశాడు. తరవాత, పాళ్ళాత్యపసాహిత్యంలో “నవ్యత” ఏమిటో పరిశీలించి, ఆది సమకాలిక వంగసాహిత్యానికి ఆన్వయించదనవి నిర్ధారణచేశాడు. మూడురోజులతరవాత రెండో నమావేళం జరిగింది. కొవి. సభ్యులు ఏ నిర్ణయానికి రాలేకపోయారు. తాకుర్‌ చేపిన ఉనన్వానం (ప్రగతివాదులకు నచ్చలేదు. కావి. అప్పటికి ఊరుకొన్నారు. తరవాత శాకుర్‌, సాహిత్యంయొక్క [వయోజనాన్ని చర్చిస్తూ *సాహిత్యార్‌ ధర్మ" (జూలై 1928) అనే వ్యాసం (వ్రాశాడు. దీవికి సమాధానంగా, డాక్టర్‌ పేన్‌ గు_ప్ప "సాహిత్య ధర్మేర్‌ సీనూనా" (ఆగస్టు, 1928) అనే వ్యాసం వ్రాకారు. కాకర్‌ తానే తననియ మాల్ని ఉల్లంఘించినట్లుగా ఈ వ్యాసం విమర్శించింది, అయితే, ఈ వ్యానంలో కొత్తది ఏమీలేదు. ఇరవై ఏళ్ళకిపూర్వం డి. ఎల్‌. రాయ్‌ చేసినవిమర్శ ఇదే. ద్విజేంద్రవారాయణ్‌ విగ్బి, ఠాకుర్‌ని సమర్ధిస్తూ “సాహిత్యధర్మేర్‌ సీమానావిచార్‌” అనే తన తుదిన్యాసం (వ్రాశాడు, డాక్టర్‌ వేన్‌గుుప్త దీవికికూడా సమాధానం వ్రాశారు. వాదోవవాదాలతోకూడిన ఈ వ్యాసాలన్నీ “విచిత్రా'లో అచ్చయ్యాయి. ఈ సంఘర్షణ ఇలా కొనసాగుతూ ఉండేదేకాని, ఠాకుర్‌ "శేసేర్‌ కవితా" అనే నవల 'గద్యకవిత'లో వాపి, విమర్శకుల్ని నిరుత్తరుల్ని చేశాడు. (ప్రపంతసం(గ్రామం తరవాతగలిగిన అసంతృప్తి, సహాయనిరాకరణోద్యమ 'వ్రభావం కారణాలుగా కాజీ నజుల్‌ ఇస్తాం (జననం. 1899) కవిత్వం ఉదృవిం ఛింది. విద్యార్థిగా ఉండగానే యౌవన (ప్రారంభదళలోనే ఈయన అప్పట్లో కొత్తగా ఏర్పడిన “వెంగాలీ రెజిమెంట్‌" (3606211 ం8ముం౧0 లో చేరి యుద్ధవిరమణకి కొన్నినెలలముందుగా మెసపొ'కేమియా వెళ్ళారు. యుద్ధంలో పాల్గొనడానికిముందే యుద్ధం ఆగిపోయినా. ఈయనకి ఆ అనుభవం కావ్యరచనలో పనికి వచ్చింది. ఈయనఉన్న 'రెజిమెంటులోనే పంజాబునుంచివచ్చిన ఒక మౌల్వీ ఉన్నాడు. నౌల్వీక్‌ పారశీకకవిత్వం అంపే చాలా ఇస్టం. ఇతనితోకలిసి కాజీ నజుల్‌ ఇస్తాం, హాఫీజ్‌ కవిత్వాన్ని చదివారు. ఇదే ఆయనకి కవిక్నాపవపంచంలో అడుగుపెట్టడం. ఇంటికి తిరిగివచ్చినతరవాత (1918) హాఫీజ్‌ రచనల్ని నంగ పిస్తూ కొన్నిగీతాలు (వ్రాశారు, “ప్రలయోల్లాస్‌'. *విద్రోహి” అ నేవద్యాలు విశష్టము లయిన ఆయన (వ్రథమరచనలు, ఇవి రెండూ 1922 (ప్రారంభంలో వెలువడ్డాయి.

ప్వాతం[త్యోద్యమంనుంచి ఇంకో వవంచసం గ్రామంవరకు 85డ్‌ ఆ సంవత్సరం పూర్తికాకుండానే “ఆగ్నివీణ” అనే ఆయన కావ్యనంపుటి వక టించదిడింది. ఈ ప్పన్తకాన్ని అత్యంతోత్సాహంతో వజలు స్వీకరించారు. డీని కిచ్చిన స్వాగతం *న భూతో న భవిష్యతి" అనవచ్చుమ. తరవాత నల్‌ “కల్లోల్‌" కూటంలోచేరి. ఎన్నోగీకాలు గేయాలు (వ్రాశారు. ఇని ఇరవైకంపె ఎక్కువగా ఉన్నాయి. వీటిలో కొన్నిపాటలు ఇవికాక కొన్ని కథలు, నాటికలుకూడా (వాశారు. తరవాత వాటిలో కొన్ని వాగున్నా, వాటిలో “అగ్నివీణిలో ఉన్న ఉదేకాగ్ని చల్లారిపోయింది.

నాల్‌ ఉద్విగ్నహృదయుడు. కావి, ఆయన ఉద్విగ్నతకి అదుపు అజ్ఞ లేదని చెప్పాలి. ఆయనతో నన్నిషపాతత్వం ఉన్నవాన్ళు, ఆయన ఉత్సాహాన్ని అంతళ్ళుద్ధిని మెచ్చుకోకుండా ఉండలేరు. కావి, ఆయనరచనలు ఆయన (వ్రతిధతో తులతూగేవిగా లేవు. “అగ్నివీణ"లోని కొన్నిభాగాలునూ(తం ఇందుకు అనవాదాలు. నాల్‌ యొక్క విశిష్టమైన వ్యజక్తిక్సం, ఆయనరచనలికి ఒకవిధమైన వెలగునిచ్చింది, ఆయన సమకాలికుల కిది లేదు. వాళ్లనండి ఆయనని వేరుచేపేది ఇదే. అక్క డక్కడ పార్చీ, ఆరబ్బీపదాలు వాడి. ఆయన తన నంగశైైలికి వాడిని వేడిని తెచ్చారు. ఈయన తరవాత రాజకీయాలలోకి, భక్తి సాధనలోకి దిగారు. ఈ రెండూ ఆయనకవిత్వానికి హోనిచేశాయి. 'అగ్నివీణ' తరవాత, మంచి(పచారథ లోకివచ్చిన ఈయన రచనలలో “దోలన్‌ చంపా' (102%), “*విషేర్‌ వాంశి (1820. “లాంగార్‌ గాన్‌” (182. “పూటేర్‌ హ ఒఆి (10%) *బుల్‌ఐుల్‌” (124 ముఖ్యమైనవి-

మోహిత్‌లాల్‌ మజుందార్‌ (18881952) ఒక స్కూలులో అధ్యాపకుడు, కాని, ఈ ఉద్యోగం ఆయన అంత లెక్కచేపింది కాదు, కాజీ నజ్రాల్‌ ఇష్తాంతో కలిసి “కల్లోల్‌' కూటంలో చేరాడు, కావి, అన్పటికప్పుడే కొన్నిసంవత్పరాల మంచి కవిత్వం (వాస్తున్నాడు. ఈయన దేవేంద్రవాథ్‌ పేన్‌ బంధువు. పేన్‌ కవ శ్వాన్ని అభిమావించే నహృదయుడిగా సాహిత్యరంగంలో అడుగు పెట్టాడు, వేన్‌ని _పళంవిస్తూ *దేవేం్యదమంగళ్‌" (1812) అవే లఘురచనని చేశాడు. 1010 లో “భారతీ” నమాజంలోచేరి, భారతీవ్యత్రికకి తప్పకుండా (వాస్తూవచ్చాడు, నక్యేండ్ర వాథ్‌దత్త పద్యరచనని అనునరించి, మజుందార్‌రచన చెవికింపై నమాటలతో, తూగుతో సాగింది. కౌజీ నాల్‌ ఇస్తాం (ప్రభావం పడేదాకా మజుందార్‌ తన రచనవి మళ్లి ౦చుకో లేక పటోయాడు, ఈ రెండో(వ్రభావంవల్ల మజుందార్‌ రచనలో

ఠి56 వంగ పొౌహిఠ్య చరిత్ర ఫార్సీపదణొలిం (వవేశించింది. ఇకిన్ఫ త్తంకూడా ఫాక్పీకావ్యాలనుంచి వచ్చింది. ఈయన విశిష్టమైన (వథమ్యగంథం “న్వపన్‌_వసారీ (1922). దీనివల్ల ఈయనకు కవిగా 'పేరువచ్చింది. “అ ఘోర్‌నంథీ (1920 ఆన్నేగంథంలో ఆప్పటికప్పుడే దావుపుట్టుకల్నిగురించి తనకున్నభావాల్ని ఈయన న్య క్తంచేశాడు. దీనిలో ఉమర్‌ ఖయ్యాం ఛాయలు కనవిడతాయి. *న్వపన్‌-ససాకి' చెలవరినతరువార, మజుం బార్‌ కి ఠాకుర్‌ కవిత్వంమీద వ్యామోహం ఆకస్మా క్తుగా తగ్గిపోయింది. దీనివల్ల, “శ్రల్లోల్‌ కూటంలోని వాళ్ళందరికంచబె వయశ్సులో పెద్ద ఆయినా ఈయన నుల ళంగా దానిలో చేరగలిగాడు.

ఈయన రెండోపు న్తకం “విన్మరణీ" (1028) లో చేర్చబడిన కొన్ని విలడణ మైనగీకాలు, మొట్టమొదట “కల్లోల్‌" లో (ప్రచురించబడ్డాయి. ఏవిధంగానై నానరే జీవికాన్ని ఉన్నదున్నట్లు అనుభవించాల నేదృష్టి కవికి ఏర్పడింది. బావు తరవాత కవికి శూన్యంతప్ప ఇంకేమీ లేదు, “మోహమున్గర్‌" అనేగీతంలో మజుందార్‌ ఈవిధంగా థాకుర్‌వి నవాల్‌ చేస్తాడు.

“పూర్ణవయోధక అయిన ధర్మితి ఇచ్చే దుగ్ధధారవి తిరస్కరించి, బుభుకువు అయిన మానవాళివి ఇంద్రణాలంకల్పించి, వంచించి, చిరకాలం ఆత్మవంచన చేసుకొని, ఊర్థ్వముఖంతో ర్యాతి గగవకునుమాణచూస్తూ. కల్పిత ద్రాక్షవనంలో మధువుగ్రోలి, పాలిపోయిన పెదవులతో, ఎంకకాలం మర్త్యలోకాన్ని మోహీ వవంతో మోనం చేస్తావు? ఓ కవి వానవా:

షోపెన్‌హేవర్‌ ($010060120ల వి నంబోధిస్తూ వాసన 'పాంఠథి అనే గీతంలో, కవిదృష్టిలో వచ్చినమార్పు కనబడుకుంది మృక్కువుతరవాత ఏకో ఆకింవై తన్యమొకటి నశించకుండాఉంటుందని కవి నమ్మినట్లుంది. ఇది ఆక్మ కాదు. బొద్దత త్త్వశాస్రంలో పంచన్కంధాల్ని ఐంధించిఉంచేవ. మజుందార్‌ “వ్మరగరల్‌* (1806), *హేమంత గోదూరి” (140 అనే రెండు కావ్యసంపు టాల్నికూడా (ప్రకటించాడు. ఈయన మృతికరవాత *ఛందచత్యుకి (రచన, 1844) అవే చతుర్షళపదీ (308260 కావ్యం అద్చయింపి.. ఢాకా విశ్వవిద్యా లయంలో వంగభాషాధ్యాపకుడై నకకవాత ఈయన (వగతివాదంతో తెగతెంపులు చేసుకొన్నాడు. కౌని ఈయన కాకుర్‌వైపు మొగ్గక, వంధొమ్మిదోళతాబ్లిలో పాహిత్యనాయకులయిన మైకేల్‌ మమఘూదన్‌దత్‌, బంకీఎచంద్రచటర్జీ మొదలైన ప్రముఖలవైపు దృష్టి మళ్ళించాడు ఈకాలంలో నే ఎన్నో సావాత్యవ్యాసాలు

ప్వాతర్యత్ర్యోద్యమంనుంచి ఇంకో (వ్రవంచనంగ్రామంవరకు రిప్‌? (వాళాడు, అవన్నీ "అధువిక్‌ బాంగ్లాసాహిత్య" (1906), *పాహిక్యకలా" (1008) “పాహత్యవితాన్‌" (1812) మొదలయిన్యగంథాలుగా వెలువడ్డాయిం

మజుందార్‌ చాలా నైపుణ్యంగల కవి. శబ్దాన్ని ఏరి కూర్చేవాడు, ఎక్కడా తొందరరేదు, ఈ కారణాలచేత ఈయన ఎక్కువగా [వాయలేదు.

జతీంద్రనాథ్‌ వేన్‌గు ప్త (1887-1854) ఇంజనీరింగు చదివినవాడు. మూర్షిదా బాద్‌ జిల్లాలో ఇన్స్‌ పెళ్టరుగా ఇంజసీరింగుశాఖలో వవిచేశాడు. ఈయన 1310 మంచి కవిత్వం (వాస్తుర్నా. మొట్టమొదట్యిగంథం 192] లో అచ్చయింది. “మరీచికా (1028). *మరు!భా" (19)7). *మకమాయా" (1080) అవేవి ఈయన మొదటి మూడుపు న్తకాలుః (గ్రంథనామాల్నిబక్లే, కవి మనస్తత్త్వం మనకి తెబుస్తుంఏ. కావి, కవికి విస్త వదృష్టిగావి, అన్నింటిని అండించే దృష్పిగాని లేదు. జీవిశాన్ని ఉన్నదున్నట్లుగా కష్టాలతో, నుభాలతో, జమయాలతో, భయాలతో (టగహించాలని ఈయనదృష్టి. కముక ఈయనకవిక్వంలో కోమలమైన ఒక అవ "'హీళనావృష్టి కనబడుకుంది. మజుందార్‌ కి సేన్‌గువకి దృక్పథంలోఉన్న భేవం “దుఃఖేర్‌ కవి" అనేపేరుతో ఇద్దరూ (వ్రాసినగీతం పరిశిలి స్తే తెలుస్తుంది. మజుం దార్‌గీఠం. 'పేన్‌గు_ప్త (వాపినతరవాత (వ్రాసినది. బహుశః మొదటిదాని కిది నమా భానప్రాయమైనదని అన్నా అనవచ్చునేమో. పేన్‌గు ప్త ఇలా అంటాడు: “ఆమె శపథం చేసుకొన్నది మేలిమిబంగారం దొరక్కపోతే, నేను ఆలరణాలలేకుండా ఉంటామగావి నకిలీదింగారం వాకు పనికిరాదు... .... (శ్రీ చరణాలికి తలసోకగా మొక్కడ మేనా భక్తిపేమలికి రుజువు? మెడసట్టీవి తెంపేసుకొవి, వళువులసాల లోకి పారిపోవడమా? ముక్తి ఆంపే?”

మజుందార్‌ ఇలా ఊహిస్తాడు : “మిథ్య, మోహంచేత ఎవళ్ల్ళ కేనా నర్యం యొక్క సుఖం అబన్బికే, చల్లారిన అన్నాన్ని వేడిఅన్నం అనుకొంపే, వంధ్యాచ్తీ బాలగోపాలవ్మిగహోవ్ని పెంచుకొని మాతృత్వముఖాన్ని పొందుతే, ఎవళ్ల ఆనందా (తువులు విడవరు ? కిఠోరనత్యాన్నిచెప్పి ఎవక్లు ఆమెని బాధించాంవి అనుకొం టారు 1

చాలాకాలం పోయినతరవాత సేన్‌గువ్త "సాయం" (1040, “తిచూమా (18%) అవే రెండు వద్యవంపుబాల్ని (ప్రకటించాడు. “విశాంతికా (19)? ఆమన మృతితరవాత అచ్చయింది. ఆయన ఒకే ఒక వచనరచన '“కావ్యపరిమితి (188) కావ్యశాస్త్రావ్నిగురించి దర్చిస్తుంది,

కి58 వంగ సాహిత్య చర్మిక:

'ఠల్లోల్‌* వ(్రిక వ్యవస్థాపకులలో, గోకుల్‌చం[ద్రనాగ్‌ (1895-1925) ఒక విచిత్రవ్య క్తి. గవర్నమెంటు ఆర్డ్‌ స్కూల్‌లో విద్యార్థిగాచేరి, చదువు పూర్తి కాకుండానే దానివి విడిచివేశాడు. కలకత్తాలో ఒక పూలఅంగడిని కొంతకాలం నడిపాడు. వేషభాషలలోను, నృ త్రిలోను తన సొందర్యపిపానను న్య క్తంచేశాడు. దినేశ్‌ రంజన్‌ దాస్‌ (1888.19041) పాయంతో మే, 1028 లో *కల్లోల్‌" వత్రికని స్థాపించాడు. ఈ స్మతిక నడిచిన ఏడు ఏళ్ళు, వంగసాహిత్యంలో (ప్రగతివాదావికి ఇది వట్టుగొమ్మ అయింది. ఇది ప్రారంభం అయేటస్పటికి “భారతీ” పత్రిక విర్వీ ర్యంగా మృత్మప్రాయంగా ఉంది, '“నణుజ్‌ప్మత' అన్వుడప్పుడు వస్తోంది. ఇవి రెండూ 1927 నాటికి ఆగిపోయాయి. నాగ్‌ చనిపోయినతరవాత, కల్లోల్‌ పత్రికని కొంతకాలం దాన్‌ నడిపాడు.

కొకుర్‌ "లిపికా"వి పోలిఉన్న రచనలతో నాగ్‌ తన సాహిత్యజీవితం (ప్రారం ఫించాడు. ఇవి భారతీ, (ప్రవాసీ పత్రికలలో (_పకటించబడి, తరవాత *రూవ్‌ రేఖా” (1922) ఆనే పేరుతో కాన్యనంపుటిగా వచ్చాయి. ఇతను (వ్రాసిన మంచికథలు “మాయాముకుల్‌' (1827) అనేపేరుతో ఇతని మృతితరవాత సంపుటంగా వెలు వడ్డాయి. కొని, ఇతని అత్యు త్తమరచన “పథిక్‌" (102%) అవనే ననల, కల్తోల్‌ పత్రిక [ప్రారంభనంచికనుంచి ఇది ధారావాహికంగా (వచురించబడింది. దీవిలో కథ |అంకగా లేకపోయినా రచయిత చిత్రించిన జీవితచి(త్రాలు ఆకర్షకంగా ఉన్నాయి. కై లికూడా సులభంగా, వస్తువుకు తగినశ్లేఉండి పాఠకుల్ని ఆకర్షిస్తుంది. నన్యమార్షాన్నిపట్టిన నవల (ప్రారంభం అయింది.

దినేక్‌రంజన్‌ దాస్‌ కొన్నికథలు (వాళాడు, వీటిలో ఐదుకథలు “మాటిర్‌ నేశి (191. *భూయ్‌ చాంపా" (102 అనే నంపుటాలలో (ప్రచురించబడ్డాయి. ఈయన మంచి బొత్సాహిక నటుడు. రంగస్థలం అంకే ఇష్టం. వ్యతిక ఆగిపోయిన తరవాత సిసీమారంగంలో వ్రవేశించాడు.

(శ్రీ మణీంద్రలాల్‌ వసు (జననం, 1807) “భారతీ” ననూజంవైపు మొగ్గిన కాల్సవిక రచయిత. ఈయన మొదటినవల “రమలా (182%), నమాజంలో నుఖంగా స్థిరవడిన వాళ్లకి సంబంధించిన పేమకథ, యువరచయితల్ని కొందరి నిది (ప్రభావితం చేసింది. ఈయన కథావికా రచయితగా (ప్రారంభించి పేరుపొందారు. “మాయాప్పరీ” (182), “ర _క్తకమల్‌” (1824. “సొవార్‌ హరిన్‌" (1824. “కర్చి అకా” (1985), 'నహయా్రిజీ" (1841) మొదలయివ కథలనంవుటాలు ఎన్నో

స్వాఠంత్రోద్యమంనుంచి ఇంకో వ్రవంచనల[గ్రామంవరకు త్రి59 (ప్రచురించారు. “అజయ్‌కునూర్‌” (1082). "జీవవాయన్‌” (1886) ఆనే నవలలు తూడా ఈయన (వ్రాశారు.

(శ్రీశ్లై లజానంద ముఖన్టీ (జననం, 19800) పశ్చిమ వంగవేశంలో గనులుఉన్న ఒక పట్టణానికి చెందినవారు. ఇక్కడే ఈయన కాజీ న్నజుల్‌ ఇస్తాంయొక్కం నవి ధ్యాయి. ఈయనకూడా బెంగాలీ రెజిమెంటులోచేరాలని నజుల్‌తోకలిసి ఇంటి నుంచి పారిపోయారు. కావి, కలకత్తాలో కుటుంబాన్ని ఎరుగున్న పెద్దలు కొందఠు ఈయన్ని మళ్లీ ఇంటికి చేర్చారు. నజుల్‌ మెనపౌకేమియానుంచి ఇంటికి తిరిగి వచ్చినతరవాత, ఇద్దరుమి(తులూ, ఆగిపోయిన సాపాత్యవ్యాసంగావ్ని తిరిగి ప్రారంభించారు. చదువుకొనేరోజులలో ముఖర్లీ కవిత్వాన్ని, న్నజుల్‌ నచనకథల్ని (వ్రాస్తూఉండేవాళ్లు. కాని, ఇవ్పుడు ఇద్దరి అభిరుచులు తారుమారయ్యాయి, ముఖర్జీ కథల్ని, నజాల్‌ కవిత్వాన్ని [వాయడం (ప్రారంభించారు. ఈ (ప్రథమ్మసయత్నాలు 'వంగియ మునల్‌మాన్‌ సాహిత్యప్యతికా' (1821) లో (పకటించదిడ్డాయి. ముఖర్జీ మొట్టమొదట (వావినకథలు ఆమెర్‌ మంజరీ” (102) అనేపేరుతో నంపుటీక రించబడ్డాయి. వీటిలో రెండుకథలు, మునల్మాను కుటుంబజీవికాన్ని చక్కగా చ్నిత్రించాయి. కలకత్తాలో తమ _ప్రారంభజీవితంలోవి అనుభవాల్ని ఇతివృ త్తంగా (గ్రహించి ఈయన 'వోసీ”, “లక్ష్మీ అనే రెండు పెద్దకఠల్ని (వ్రాశారు. ఈ అను భవాలినే కథానస్తువుగా తీసుకొని తరవాత ఇంకా కొన్నికథలు (వ్రాళారు. వాటిలో భావత్సీవతకి "ధ్వంనవథేర్‌ యాత్రీ ఏరా" పేర్కోదగిన కథ.

తమ పట్టడానికి వమీపంలోఉన్న వొగ్గుగనులలోని కార్మికులజీవిశావికి నందిం ధించిన వా్తవికకథలు (వాపి, కథకుడిగా ముఖర్జీ పాఠకులముందు నిలబడ్డారు. "ఉీరుపొందారు. వీటిలో “రై జింగ్‌ రిపోర్ట్‌ * (213108 కెంంం/ (వ్రవాసీ వతి కలో (మార్చి, 1928) అచ్చయింది. “బిలిదాన్‌” (1828) కూడా దానితోనే వదు రించబిడింది. “మా” అనేకఠ (ఏప్రిల్‌, 1828), *నారీర్‌ మన్‌” (మే. 1028) అనే కథ “కల్లోల్‌" ప్యతికలో వచ్చాయి. ఈవిధమైనకథలు 1826 చివరిదాకా = కల్లోల్‌, (వవాసీ, వంగవాజీ. విజిలీ వ(త్రికలలో వస్తూనేఉన్నాయి. తరవాత ఇవి “కాయ్‌లా కుతీ" (1080), 'దిన్‌.మజూర్‌” (18382) అనేపేర్ణతో నంపుటాలుగా వచ్చాయి. వంగసాహిత్యంలో ఈ కథలు మైలురాళ్లు, వాన్తవికతకి, విషాదసంఘటనల వివ రణకీమాత్ర మేకాకుండా ఈ కథలు వంగసాపాత్యంలో [ప్రాంతీయమైన నస్తు కఠ నాన్నికూడా (ప్రారంభించి, మార్గదర్శకాలయ్యాయి. వీటితరవాత ఈయన (వ్రానిన

960 తంగ పాహిర్యి చరిశ్ర శథలలోకూడా ఈ (వమాణం తగ్గలేదు, కథావస్తువు రచయిత అనుభూతికివచ్చిన విషయం కావడం ఈ ఉచ్చ ప్రమాణానికి కారణం. వ్య క్రీగత మైనభావాల్ని చొప్పించకుండ, వస్తువుకి అనుగుణంగా ఉండేవిమాతమే అలివర్డించడం దీనికి దోహదం చేపింది. రచయిత తాన్నై ఏదో చెప్పాలనేఉబలాటం కథకి కథశావికి అడ్డుగా ఎక్కడా కనదిడదు, ఈయనకథలలో పెస్పవీ చిన్నవీ కలిపి = ఆతసీ (1025), వారీమేల్‌ (1028), వధూవకణ్‌ (1081. పొష్‌ పాఠ్వణ్‌ (19031, నతీ_ఆనతీ (1808), నారీజన్మ (1031) మొకలమయిననంపుబాలుగా. వచ్చాయి. వీటిలో ములక్తీ వాసిన అక్కు త్తమకథణ ఎన్నోఉన్నాయి. ఈయన (వ్రావిన నవలి కలు = మాటిన్‌ ఘర్‌ (1029), రుడో హవి ఆ (132%), జొఆర్‌ భాబా (102%, అనాహుత ( 931), అనివార్య (1981) అనేవి కథలంత బాగుండవు. కావి, “ష్షౌలొ ఆనా” ( 92ఏ) మాత్రం దీవికి అవవాదం. మామూణగా మనం ఆనుకొనే దృష్టిలోని నవల కాదిది, పశ్చిమ వంగరాష్ట్రంలోవి (గ్రామజీఏతాన్ని ఇది వర్మి మంది. (గ్రామదేవత ఉత్పవాన్ని ఆధారంగాచేసుకొవి ఈ నవల నడుస్తుంది. వానన్త వికత మూలర్తీకవించిన రచన ఇది. శుద్రవిషయాల్ని వివరించడంలో రచయిళ 'వెమకాడలేదు. మంచిని ఆతిగాపెంచి రచింవలేదు. వాన్తవికతవి కథానికలలో ప్రవేళపెళ్తినవాళ్ళలో ఆగదీశ్‌ చంద్రగు.వ్త (1838, 1957) వి, (శ్రీ శ్తెలకానంద ముఖర్జీ కో కలిపివెన్పడం పరికొటి. ఇద్దహా జీవ ఛాన్ని ఉన్నదున్నట్లు చూపించినవాశ్ళే. కొని ఒక్కభేవం ఉంది, ముళర్షీ కథలలో రచయికది తటస్థదృష్టి. న్వల్పంగా భావ్యపేరకత కనబడుతుంది. గు స్తశథలలో కొంచెం అవహేళనకూడా గర్భితంగా ఉంటుంది. గుప్త మొబ్లమొవట గోఎంక చం(ద్రదాస్‌వి అనుకరిస్తూ పద్యరచన చేసేవాడు. వీటిలో కొన్ని “అక్షూ' అనే పేరుతో నంపుటంగా వెబవడ్డాయి. ఈయన పద్యరచన చెయ్యడం మానక పోయినా, తరవాతరచనలు కాల్పవికాలు కావు. గుష్త్పవాపివ మొబ్దమొకటి కథా నిక "పేయింగ్‌ గెప్ట్‌ (02౫108 ౮19. ఇదీ దీవితరవాతది “విజలీ' పృతికలో క925 లో (ప్రచురించబడ్డాయి. తరవాతికథలు “కాలీ-కలమ్‌", (192%), *కల్తోల్‌ 'వంగవాణీ" పత్రికలలో వచ్చాయి. ఈయన విలక్షణతవి (ప్రవర్శించేకథానికలు ఉన్న (వథమనంపుటం *వినోదివీ' (1928). ఇవిగాక ఈయన _ రూపేర్‌ బాహిరే (1929). '్రీమతీ (1030). గతిహారా జాహ్నవీ (1985), శశాంక కవింాశేర్‌ స్రీ (198, పాఈక్‌ (శ్రీ మిషిర్‌ (ప్రామాణిక (191%), మేభూవృత అశవి

ప్వారయత్ర్యోద్యమంనుంచి ఇంకో వ్రవంచనం(గ్రామంనరకు 861 (194౧ మొదలయిన కథలనంపుటాల్నికూడా (వకటించాడు. ఇవిగాక ఈయన ఒక డజనునరకు పెద్దకథల్ని (లేకపోతే నవలికలు అనవడ్చువు కూడా (వాకాడు, “ఆసాధు విద్దార్ధ" (19/9). “మహిషి” (1829). *దులాలేర్‌ దోలా" (1030, “ఠోమంథన్‌” (1881) మొదలయినవి ఇలాంటివి. ఈయన చిన్నకథలు కిశోర మైన వాన్తవికతతో ఉంటాయి. ఒక్కొక్కప్పుడు అత్మికూరంగా ఉంటుంది ఈ వాస్తవికత విషమమైన మన న్తక్వంఉన్న పాత్రలు ఎలా (ప్రవర్తిస్తాయో, దుర్విధి మనమ్యల్ని ఎలా లాగుకొనిపోతుందో (పదర్శించే కొవ్నికథలు, (గీకు విషాడ వాటకాల్ని మనకి జ్ఞవ్లికి తెస్తాయి. కావి, ఈయన పెర్టకథలు (నవలికలు) (వచా లాత్మకంగా ఉంటాయి. చిన్నకథల రచనావద్ధతి వీటికి ఆన్వయించకపోయినా, ఆ పద్ధతినే రచయిత అనునరించడంచేత ఈస్థికి వీటికి నచ్చింది. అయికే, ఈ వత్యాన్ని రచయిక గుుర్రించలేదవి చెప్పలేము. అందుచేతనే తన "*దులాలేర్‌ చోలా" అవేదానికి పీఠిక(వాస్తూ. ఇలాంటివాటివి కథలనకుండా, వ్యాసాలని ఎవరేనా అం'ే, నే నాశ్వర్యపడనని రచయిత (వ్రాశాడు,

విభూతిభూషణ్‌. బెవర్డీ (18991850) (వవానీవత్రికలో 1822 మంచి కథలు వానస్తున్నా, అవి ఎవళృవీ అంతగా ఆకర్షించలేదు, ఈయన మొట్టమొదటినవలి “వథేర్‌ పొందాలి (1829). అప్పుడే కొత్తగా (ప్రారంభమైన "విచికా' వతికలో వడడంతో నే, బెవర్టీ పతిని ఆందరూ గుర్తించారు. ఈ వ(త్రికకి (శ్రీ ఉపేంద్ర వాథ్‌ గంగూలీ (ఆపనం, 1881) వంపాదకుడు, ఈయన భాగల్‌పూర్‌ కూటావికి ఇెండిన రచయిత ఎన్నో నవలలివి, కథానికలివి (వాశారు. నవలలలో “రాజ్‌ పథ్‌ (181%) మంచిపేరు పొందింది, బెనర్జీ (వావిన "పథేర్‌ పాంచాలి, దీవితరవాత కఠ “ఆవరాజిక' విశిష్టమైన ఆంతళ్ళుుతో, గాంలీర్యంతో ఈయన (వ్రాళారు, బెనర్జీ జీవితానికీ సంబంధించిన పన్ని వేళాలున్న కథలివి, నహృదయుగైన పాఠ కుడు ఇవి చదివి సానుభూతి చూపించకుండా ఉండలేడు. బెనర్జీ మొదటితో (వాసినకథలలో కొన్ని అత్యు త్తమంగా ఉంటాయి. వీటిలో *ఉమారాణీ' (1022), *పుయ్‌.మాచా” (19/9) ేర్కొవదగినది. ఈయన కథబనవ్నింటినీ ఒకడజను నంపుటాలవరకు (ప్రచురించారు. వీటిలో _ మేఘ్‌మల్లార్‌ (1831), మౌకీపూల్‌ (11:2), జ్నాకాబదల్‌ (1034 మొదలయినవి ఉన్నాయి. ఈయన ననలలుకూడా ఛాల ఉన్నాయి. వాటిలో పైని పేర్కొన్నవికాక-దృష్టిప్రడీప్‌ (193), ఆరణ్యక్‌ 188) ఆదర్శ పొందూ హొటల్‌ (1840). విపివేర్‌ నంసార్‌ (1841), దేవ

862 వంగ సాహిత్య చర్నిత్రై యాన్‌ (1044. ఇచ్చ్భామతీ (184) మొదలయినవి ఉన్నాయి. బెనర్జీకి (పకృతి అంపే (పేమ, కొండలు, ఆడపులుఉన్న ప్రాంకాలం'పే ఇస్టం. “ఆరణ్యక్‌' నవలలో ఇది (ప్రతివింవించింది. ఈయనది కాల్చవిక(వకృతి. అతిమానుష విష యాలయందు మక్కువ. ఉత్తరార్థంలో[వానిన కొవ్నినవలలలో ఇది కనబడు తుంది,

(్రీ విభూశిభూసషణ్‌ ముఖర్జీ (అననం, 1898) 1028లో (ప్రవాసీవత్రికలో ఓక కథ (ప్రచురించారు. అప్పటినుంచి ఎన్నోకథలు ఎన్నోప్మతికలలో (ప్రకటించ బిడ్డాయి. ఇవి . రాణుర్‌ (వథమ్‌భాగ్‌ (1887). రాణుర్‌ ద్వితీయభాగ్‌, రాణుర్‌ తథామాలా (1941), హతేఖడీ (104% మొదల్లై ననంపుటాలుగా. వచ్చాయి. ఈయన కొన్నినవలలు, నాటకొలుకూడా వ్రాశారు. హాన్యధోరణిలోఉన్న ఈయన కథలికి మంచి[ప్రచారం ఉంది.

గద్య పద్యశాఖకి చెందని, కాల్చవికము కాని చాలా చిన్నకథని, రవీంద్రనాథ్‌ మై (1896.108%) సాధించాడు. జీవితంలోని చిన్నచిన్నభాగాల్ని సూటిగా కేటమాటలతో చెప్పడం దీవిలక్ష్యం, సాహిత్యజగర్తులో ఈయనకి. తాను పెట్టు కొన్న “దివాకర్‌ శర్మ” అనేపేరుతో నే వ్యవహారం. ఈయన మొదటికథ “థర్డ్‌ క్లాస్‌” 1825 లో "బిజిలి స్యత్రికలో (వకటించబడింది. ఇది మంచికథ. ఈ యనకథలణు ఏడునంపుటాలుగా (వచురించబడ్డాయి. వాటిలో థర్డ్‌క్లాస్‌ (1028), వాస్తవికా (18810 ఉదాసీర్‌మాఠ్‌ (1౪81), దివాకర్‌ (881). (త్రిలోచన్‌ కవిరాజ్‌ (1838) మొదలయినవి బహుకసదారంలో ఉన్నాయి. ఈయన హాన్యనాటిక “మాన్‌ మయీ గరల్స్‌ న్కూల్‌” (1982) వేటికీ రంగస్టలంమీద బొత్సాహికనటులు (ప్రదర్శిస్తు న్నారుః

కేదార్‌నాథ్‌ బెనర్జీ (1068-1840), కాపర్‌యొక్క. “బాలక (1488 లో ఆప్పుడప్పుడు (వ్రాస్తూఉండేవాడు, తరవాత ఇరవై సంవత్సరాలవరకు ఏమీ [వాయ లేదు. ఈయన (ప్రభుత్వోద్యోగిగా 4 _శ్తీరభారతంలో చాలాచోట్ల పనిచేశాడు. ఈయనవి (పభుత్వం చైనా పంపింది. తన పర్యటనామభవాల్ని లేఖలుగా ఈయన “భారతీ” పత్రికలో (1808-1004) (వ్రకటించాడు. తరవాత కొన్నినంనత్సరాలికి “చీనొయ్యంత్ర్‌” (191%) అవే పుస్తకాన్ని ప్రచురించాడు. కొని, ఈయన మొదటే పుస్తకం, కాశేసట్టణంలోవి జీవితవిధానాన్నిగురించి హోన్యధోరణీలోఉన్న పద్య రచన డీనిపేరు *కాశీర్‌ కించిల్‌" (19105). కథకుడిగా ఈయన “*కబులతి అనే

ప్వాతయ్యత్ర్యోద్యమంనుంచి ఇంకో (వ్రవంచనం(గ్రామంవరకు 868 కళలో మొట్టమొదట “కాలీ-కలమ్‌" న్యత్రికలో (1026) దర్శనమిచ్చాడు. తరవాక “భారత్‌ వర్ష” వ్యతికలో క్రమంతప్పకుండా (వాస్తూవచ్చాడు. ఈయన కథలలోను వవలలలోను హాన్యధోరణి ఉండడంచేత పాఠకుల్ని సులభంగా ఆకర్షించాడు. ఈయనశై లి సులభంగా ఉంటుంది. కలకత్తాలో వాడుకలోఉన్న సామాన్యభాషనే ఈయన (ప్రయోగించాడు. అందువల్ల భాష కొంఠ విలతణంగా ఉంటుంది. ఈయన వవలలు దీర్చంగాఉండే నంభాషణలు అనవచ్చును. వీటిలో "కోస్టీర్‌ ఫలాఫల్‌* (1829). "ళాదుడీ మశై” (1081). “ఐ హేశ్‌" (1 143”.1086) మొదలై నవి "సీర్కొవదగినవి. నవవలలకం టె కథలు ఇంకా బాగుంటాయి. ఇవి చాలా సంపు టాలుగా వచ్చాయి. వాటిలో 'ఆమ్‌రా కీ ఓ కే (1927, 'పాఠేయ'” (1080). “దుః ఖేర్‌ దివాలీ” (1082). *కబులతి” (102%) ముఖ్యమైన సంపుటాలు.

హోన్యకథకులలో (వముఖరచయిత శ్రీ రాజ్‌శేఖర్‌ వను (జననం, 1880). ఈయనవి ఇంగ్లీములోవి జెరోమ్‌ కే' జెరోమ్‌ (౮౦1006 1. 6109ల) తో పోల్చ వచ్చును. ఈయన కథలికి శ్రీ జతీంద్రకుమార్‌ పేన్‌ కలం బొమ్మలు వేళారు. (వభాత్‌పమార్‌ నుఖర్తీ నంపాడకత్వంకింద వెలువడిన *మానసీ ఓ మర్మవాణీ"లో 'పేన్‌ బొమ్మలు వేసేవారు. ఈ టొమ్మల్ని చూసినతరవాత. హావ్యకథలణు వాయా లనేసంకల్పం వనుకి కలిగింది. వీటిలో మొదటివికొన్ని “భారత్‌ వర్ష'లో అచ్చ య్యాయి. ఈయన మొదటికథ “విరించి బాబా" అచ్చవడంతోనే, నూరుపేరుతో కథని (ప్రచురించిన కథకుడికీ ర్థి స్యువతిష్టిక మైనది. డీనితరవాత వచ్చినకథలు కథకుడి (అన్నింటినీ ఈయన తన మారుపేరు *నరశురామ్‌'తో నే (వచురించారు) క్రీ రివి వ్యాపింపదేళశాయి. ఇప్పు డీయనని, వంగభాషలోవి ఒక అత్యుత్తమ రచ యితగా పరిగణీస్తారు. మన మధ్యతరగతి కుటుంబాలలోఉన్న దంభాన్ని ఈయన తమకథలలో చ్చితించి అనహేళన చేస్తారు. ఇది ఎవరినీ బాధించేదిగాక, హాస్యం పుట్టించేదిగా ఉండడం విశేషం. ఈయన ఎన్నో సంపుటాలుగా తమకథల్ని (పడు రించారు. వాటిలో = గడ్డలికా (1824). కజ్జలీ (1927, హమమానేర్‌ న్వస్న (187). కృష్ణకవి (1958) (ప్రత్యేకంగా చెప్పదగినవి. ఈయన కొన్నివ్యాపాల్ని కూడా (వ్రాశారు. ఇవి "లఘుగురు” (1980), “విచింతా' (19506) మొదలయిన నంపుటాలుగా వచ్చాయి.

(ీ వ్రబోధ్‌కుమార్‌ సన్యాల్‌ (జననం, 1907) తమ మొదటికథని కల్లోల్‌ వథత్రికలో [ప్రకటించారు (1924). కొన్నినెలలలో '“కాలీకలమ్‌' (19286) వథత్రి

364 నంగ పాపాఠ్య దర్మెక కలో విడవకుండా కథలు (వావేనాళ్లలో ఒకరై నారు. 1ఈ వత్రికని శ్రీ శైలకా వంద ముల్గీ, (శ్రీ్యపేమేంద్రమితఈ (శ్రీ మురళీధర్‌ వసు (ప్రారంభించారు వన్యాల్‌ తమకథల్ని “నిశీవద్మ* (19381) అనేపేరుతో నంపుటంగా (వ్రకటించారు, కావి. ఈయన మొదటీవు న్తకం *జొజావర్‌” (1928) అనే నవల, దీవితరవాత “కొజుల్లకా' (19810, కలరవ్‌ (198) మొదల్తె నవి వచ్చాయి. కాము చేసిన య్యాళల్ని పర్టిస్తూ నన్యాల్‌ (వావిన "మహా(ప్రస్తావేర్‌ పఠే" (1938) 'పేక్కోదగిన (గంథం. ఈయనశ్రై లి వరళంగా కోమలంగాఉండి పాఠకుల్ని ఆకర్షి స్తుంఏ. కథల లోను నవలలలోను (ప్రపంచాన్ని తటస్థవృష్టితోచూస్తూ. చూచిందానివి యథా ఈతథఠంగా చ్మితించడం ఈయన విశిస్టత. థీ (వేమేంద్రమిత్ర, శ్రీ అచింత్యకుమార్‌. వేనొగుప్త, (శ్రీ బుద్ధదేవ్‌ వను, తమ రచనల్ని (ప్రార ంభించినవ్వుడు ఓక కూటంగా ఏర ఎర్జారు. ఈ “తిమూ ర్తుల్ని" (పగతివాదాన్ని ఎదుర్కొన్నవాళ్ళందరూ మొదట్లో దుయ్యబట్టారు. ఈ ముగ్గురి లోను ఒక సామాన్యలక్షణం ఉంది. గద్యావ్ని పవ్యాన్నికూడా సమానమైన వైషు అ్యంతో (వ్రాయగలిగిఉండడం ఆ సామాన్యలక్షణం, ఒక్క పేన్‌గు _ప్తకప్పం చిగిలినఇద్దరు తరవాత తరవాత, [ప్రారంభంలోకంచె. ఇంకా ఎక్కువ పావీ అ్యంతో ఈ రచనల్ని విర్వహిస్తూవచ్చారు. ఈ ముగ్గురుకలిపి రెండు ననలలుకూడా (వాళారు. శీ (పేమేంద్రమిత (జననం, 1901) రెండునంపత్పరాలు “కాలీ.కలమ్‌' వ తిక యొక్క నంపాదకవర్గంలో పవివేశారు. ఈయన (వాపిన మంచికథణకొన్ని, మంచి చద్యాలుకొవ్ని దీవిలో (వకటించదిడ్డాయి. ఇంతకి పూర్వం ఈయన పవాపీి చ్యత్రికకి (వాపేవారు. "నిజిలి పత్రికలోను, (శ్రీ అజిర్‌ద త్త (ఫ్రీ బుద్ద కేవవనుణ కలిసి ఢాకానుంచి _పమరిస్తూవచ్చిన "ప్రగతి" వత్రికలో నుకూడా మిత తమ రచ వల్ని (ఫకటిస్తూవచ్చారు. కలకత్తాలో మురికి పేటలలో జీవించేవాళ్ళ జీవితాన్ని గురించి ఈయన వ్రాసిన “పాంక్‌" (1927 అనేనవల "బిజిలిలో ధాావాహ కంగా (ప్రకటితంకావడం (ప్రారంభమై (195) తరవాత "కాలీ.కలకు (1924 లో కొనసాగింది. *పాంక్‌" నవలవల్ల కొంత చెడ్డపేరు (ప్రచారంలోకి వచ్చినా, ఈరవాతి రచనలవల్ల ఈయనకి మంచిపేరు పచ్చింది.. ఈయన చిన్నకథము = చంచళర్‌ (1929), బేనామీ బందర్‌ (1980). మృ త్రికా (190 మొనలయిన వంపుటాలగా వెలువడ్డాయి.

స్వారంత్ర్యోద్యమంనుంచి ఇంకో (ప్రవంచసం[గ్రామంవరకు 965.

మ్మిక్రాకి కవిగా ఎక్కువ పేరుంది. ఇది తగినదే. మొట్టమొదటినుంచి ఈయన వద్యాలలో. నమకాలికులలో చాలామంది కఏత్వంలోలేని, పరిపక్వత ఉంది. ధన వంతులకోనం పవిచేస్తూ, జీవితంలో కష్టాలు ఆనజమాలు పొందుతూ, బాధసడే వాళ్ళయందు ఈయనకి మొదటినుంచి సానుభూతి ఎక్కువ. ఈ సానుభూతి ఈ యనరచనలలో అడుగడుగునా కనిపించినా, ఎక్కడా ఈయన (క్రోధాన్నిగావి, వ్వేషాన్నిగావీ (ప్రదర్శించలేదు. విమర్శవి చేసేటప్పుడు కఠోరత (ప్రదర్శించలేమ, ఈయన నహరతయికలలో కొందరిలాగ. “స్త్రీ” ఈయన రచనల్ని అక్రమించుకో లేదు కవి హృదయంలోఉన్న సానుభూతిమే, పేరు (పభ్యాతులులేకుండా రేయిం దివళ్లు పర్మిశమించే లక్షలాడిజనులలో తానుకూడా చేరినట్లు, ఆయనచేత అనవిపిం చింది. ఇందుచేకనే ఆయన *పావ్‌దల్‌' (ప్రథమ్యప్రమకణ, 1920) అవే పద్యంలో ఈవిధంగా (వాశారు:

“ఎప్పుడూ పల్లికీలలో వెడుతూ నంగులైైనమీరు, దిగివచ్చి; బలమెన నగ్న పాదాలతో నడిచివెశ్ళేవాళ్ళతో కలివి నడవండి. ఇతరుల తలలమీదనడిచి, పావ భారంవేత బరువ్తైనపాదాణుగల మీరు; పుణ్యపథంలో నడిచి, పానభారాన్ని మట్టిలో కలవండి.”

(శ్రామికుడికో చేతులుకలసండి అవి హెచ్చరించేకాలం వెళ్లిపోయి. మిత్ర రచనలలో సొందర్య(ప్రకృతివి ఆరాధించేకాలం వచ్చింది. భౌగోళిక వరిధుల్ని అతిికమించి, ఒక న్వప్నజగ త్తువెపు ఆ దృష్టి మరలింది,

ఇంతవరకు ఈయన నాలుగు చిన్ని కొన్యనంపుటాల్ని (వకటించారు. ఆవి = (తమా (1982), న(మాట్‌ (1910), ఫేరారీ ఫొత్‌ (1948), సాగర్‌ తేకే ఫరా (196) అనేవి. ఈయన చిన్నపిల్లలికి కథలు, “వృష్టిఏలో” (1964) అనే వ్యాన వంపుటికూడా (ప్రకటించారు.

శ్రీ అచింత్యకుమార్‌ పేనొగుప్త (జనవం, 190%) వచనంకంటె నద్యం (వాయడంలో ఎక్కువ నేర్పరులు. ఈయన మొదటికావ్యం "“అమావశ్యా” (1930) నరళంగా కోమలంగా ఉంటుంది. అక్కడక్కడ కాజీన్నజుల్‌ ఇస్తాం రచనల్ని పాఠకుకికి జ్ఞాపకం తేస్తుంది. ఇదిగాక, "సేవ్‌గువ్త “ఆమ్‌రా (1080), “పియా ఓ వృథ్వీ' (193%). "వీల్‌ ఆకాళ్‌” (1950) అనే మూడు పద్యనంపుటాల్నికూడా (వ్రచురించారు. ఈయన మొదటినవల “బేదే” (1928), దీనిమీద “*న్నత్‌ హమ్‌ వన్‌" (001 ష2యుయి) యొక్క "హంగర్‌" (10%00) అనే ననల (వ్రభానం

366 నంగ పావిాత్య చర్మిక కనబడుతుంది. “బేదే* మొట్టమొదట 'కల్లోల్‌" వత్రికలో ధారావాహికంగా (19%. 1927) (ప్రకటించబడింది. దీవితరవాఠత “హమ్‌నన్‌' యొక్క "పేన్‌" (021) అమ వాదం, 'టుటాఫుటా' (1920) అనే ఆరుకథలసంపుటి (ప్రకటించదిడ్డాయి. ఈ ఆరుకథలు, అప్పుడప్పుడు వివిధవతికలలో వడ్డవే. అప్పటినుంచి ఇన్సటివరకు, సీన్‌గువ్త ముప్పైనంపుటాల నవలలు, పెద్దకథలు; ఇరవైనంపుటాల చిన్న కథలు (వ్రచురించారు. ఈయన నవలలలో _ ఆకస్మిక్‌ (1980), వివాహేర్‌ చేయే ఐడో (1081), ('ప్రాచీర్‌ ఓ (ప్రాంతర్‌ (19320, ఊర్జనాల్‌ (1998). ఇంద్రాణీ (1988). తుమి ఆర్‌ అమి (1984 ముఖ్యమైనవి. కథావికా నంపుటాలలో-ఇతి (1%, ర్యుదేర్‌ ఆవిర్భావ్‌ (1904), డబుల్‌ డెక్కర్‌ (1988), జతన్‌ బీలీ (3944). కాల్‌ఐడ్‌ కెరొపిన్‌ (1945), హాడి ముచిడోమ్‌ (1948) పేర్కోదగి నవి. వీటికి మంచిప్రచారం ఉంది.

నమకాలికులలో చాలామందిలాగే, ఈయనకూడా కథానికారచనలో నవలరచన కంచి ఎక్కువ నేర్చరి. మొట్టమొదటిలో ఈయనకథలు, నవలలు పొఠకులికి అంత రుచించలేదు. సంప్రదాయవిరుద్దమైనభావాలు వాటిలో ఉండడమే ఇందుకు కారణం. ఇదిగాక ఈయనశ్రై లికూడా అందరికీ నచ్చదు. చాలాచోట్ల సరళంగా, చరనంగా ఉండదు. పేన్‌గుప్త నవలలలో 'వివాహేర్‌ చేయే ఐడో'*. “ప్రాచీర్‌ ఓ ప్రాంఠర్‌” అనేవాటిని (ప్రజల ఒత్తిడివల్ల వాట్నిసభుత్వం బపొష్క రించింది (198) అం'పే, సంవ్రదాయవాదులకివి ఎంత నచ్చలేదో మనకి తెలుస్తుంది. ఈ వి'షేరాజ్ఞ (శ్రీ బుద్ధదేవ్‌వసు (వాసిన “ఏరా ఓరా ఏవం ఆరో అనేకే' అవే కథల నంపుటిమీదకూడా పడింది. ఇవన్నీ ఆసభ్యరచనలని నాటి[పభుత్వం విర్ణయించింది. గవర్నమెంటు ఉద్యోగిగా వివిధప్రాంతాలలోని పట్టణాలలో కథకుడు పొందిన అనుభవాల్ని తమకథలలో ఆయన వివరించారు. న్యాయళాఖోద్యోగిగా కలిగిన అనుథవాలివ్వి. తమ సొహిత్యజీవితం చినరిరోజులలో సేన్‌గుప్త భక్రిసాపా శ్యావ్ని పెంపొందించ తలపెట్టారు. శ్రీ రామకృష్ణపరమహంసమీద ఆయన (వ్రాసినప్ప న్తకం విశేష్మవ్రచారాన్ని పొందింది.

రచయితగా 'పేరపొందడావికిపూర్వం, (శ్రీ బుద్ధదేవ్‌ వసు (జననం, (1908) ఢాకానుంచి వెలువడే “ప్రగతి” ప్యతికకి సహాయ నంపాదకులుగా పవిచేశారు, (వగతివాదులై న ఈ యునరచయితల్ని ఈసడిస్తూ నం్యవదాయవాదులు జరిపిన “ఉద్యమం”వల్లి, ఈ యువరచయితలికి అనవనరంగా మొదటిలో చెడ్డ సేరువచ్చింది.

స్వాతంత్ర్యోద్యమంనుంచి ఇంకో (వ్రవంచసం[గ్రామంవరకు 367 “*వగతి' పత్రిక రెండుసంనత్సరాలమీద కొన్నినెలలు నడిచింది. (శ్రీ (సేమేంద మిత్రలాగే. వనుకూడా గద్యపద్యాలు నమానసౌలభ్యంతో (వ్రాయగలరు. ఈ రెండింటిలోను, మొదటినుంచి, ఈయన వద్యరచన గద్యరచనకం కె విశిష్టమైన దని చెప్పాలి. (వచనరచనలో, _సయత్నపూర్వకంగా ఇంగ్లీము మడికారాన్ని ఈయన (ప్రవేశ పెట్టడం ఇందుకు కారణం.) మొదటిరచనలలో ఈయన డి. హెచ్‌, లారెన్స్‌ (0. క. 14277400) ని అనునరించినట్లు కనబడుతుంది. ఈయన మొట్ట మొదటి పద్యరచన “మర్మవాణీ" (1926) థాకొనుంచి వెలువడింది. దీని విప్పుడు ఆందరూ మరిచిపోయారు. దీనితరవాతి ప్పన్తకం *“ఐందీర్‌ వందనా" (1900). దీనిలో పదకొండు వద్యరచన లున్నాయి. అన్నీ _పేమోద్వేగాన్ని వ్య క్తంచేపేవే, రచనావిధానంలో నం(ప్రదాయాన్ని ఉల్లంఘించాలనే తీవ్వవయత్నం ఈయన చేశారు. ఆంత్యాక్షరప్రానని అధిగమించాలని, తాకుర్‌వలె వ్రాయకూడదని ఎంతో (వయత్నించారు. కాని, పూర్తిగా సఫలీకృతులు కాలేదు. ఈయన చాలాపుస్త కాలికి (కథల పుస్తకాలు, నవలలు) ఠాకుర్‌ పద్యపాదాలు పేరుగా కనబడతాయి. కొన్నిపద్యాలు, ఠాకుర్‌నవల “శే షేర్‌ కవితా'ని మాటిమాటికి జ్ఞావకం చేస్తాయి. కొద్దికాలంలోనే, వసు కవిత్వానికి పరిపక్వత సిద్ధించింది. (ప్రారంభంలోఉన్న తొ_టుపాటు తొలగింది. తరవాత వసు (వాపిన కొన్యాలలో ఉత్తనుకనిత్వం చాలా ఉంది. ఈ కాన్యనంప్పుటాలలో సృశ్వీర్‌ వథే (1988), కంకావతి (1987, చమయంతీ (1948), (ద్రాపదీర్‌ పాడీ (1918) సేర్కోదగినవి,

వసు (వ్రాసిన వచనరచనలలో = నవలలు, కథలు, వ్యాసాణ (వ్య క్రీగత మైనవి, సాహిత్యసంబంధమైనవి, ఎన్నో ఉన్నాయి. అన్నింటిలో, రచయిత యొక్క వేర్చరితనంతో వాటు, రచనలో జాగరూకత కూడా కనబడుతుంది, నవలల లోన, కథానికలలోను, నను అంతర్హ్భృష్టికి ఎక్కువ (ప్రాముఖ్యం ఇచ్చారు. ఈయన నృష్టించిననాయకులు, తాము నృష్టించుకొన్ననలయాలలో తాము చిక్కు కొని ఇక్కట్లు సడకారు. కథలలో గతి తక్కువ. ఈయన ఆఖ్యావశైలి ఎంత బాగున్నా. కథలలో సన తక్కువ కొవడంచేత కొన్నిచోట్ల 'పేలనంగా ఉండడం తస్పలేదు. ఈయన మొదటినవల “సాడా (1980) నం్యవ్రదాయవాదులలో పెద్ద అలజడిని తీసుకొవివచ్చింది. కావి, ఇందులో అలజడీవి కలిగించవలపినంత అసభ్యత ఏమీ కనదిడదు. ఈయన ఇంచుమిందుగా నలభై నవలలదాకా (వాళారు. వాటిలో = అకర్మణ్య (1981), ఆమార్‌ఐంధు (1988), ధూవర్‌ గోరూరీ (1988),

8686 వంగ పాహిత్య చరక యే న్‌ పుట్తా కమల్‌ (1008). వరవ్పర్‌ (1884, కాలోహవా (1912). త్రి డోర్‌ (194%) ముఖ్యమెనవి. కథానికారచనలో వను వరిపూర్ణవిజ యాన్ని పాధిం బారు. ఈయన (ప్రదర్శించే అంఠర్ణ్భృష్టి కథాగమనానికి అడ్డంకొక, దావికి ఒకవిధ మైన వెలగువిచ్చింది. ఇవి చాలానంపుటాలుగా వచ్చాయి, వాటిలో _ రేభాచి త్ర (1981). అభివయ్‌ అభినయ్‌ నయ్‌ (1140), ఏరా ఓరా ఏవం ఆరో అనేకే (1930) మిసెస్‌ గుప్త (1984. భురేతే భ్రమర్‌ ఎలో గుజ్‌గుణిమే (103%), ఫేరియోలా (1940) పేర్కోదగినవి.

(చగతివాదావికి (ప్రతినిధిగా, వసు రెండువిధాలా వవివేశారు. టకవై పునుంచి వమర్థన, శెండో వైపునుంచి సం్యసదాయవాదులు మెచ్చుకొన్న పూర్వరచయికలి స్థానాన్ని (ప్రశ్నించే ఖండవ, అనేవి ఆ రెండూను. సాహిత్యంలో సయ్మసదాయాన్ని తృణీకరిస్తూ రచనలు సాగించే యవరచయితలికి ఈయన నాయకుడు కావడం లేత, (వ్రకిద్వంద్వులు ముఖ్యంగా వనువి దుయ్యలట్టారు. ఈయన, ఈయన అను యాయులు వాళ్ళతో పోట్లాడుతూ కూర్చోకుండా తమరచనల్ని (ప్రగతివద్దతిలో బేస్తూనే వచ్చారు. ఇదిగాక. వను మొట్టమొదట *స్రగతి' వృతికకి నహాయ సంపా దకుడిగా తరవాత “కవితా (198) సృతికకి వ్యవస్థానక = నంపాదకుడిగాః నవ్యకవిత్వాన్ని సమర్ధిస్తూ. ప్రతివ్వంద్వులు పూర్వకవులవిషయంలో వచ్చిన నిర్గ యాల్ని విమర్శిస్తూ అనేకవ్యాసాలు (వ్రాశారు. జీవనానందదాస్‌లాంటి నహజి విలకణకవి (ప్రచారాన్ని పొందడానికి వను (వ్రాసినవ్యాసాలు చాలావరకు సాయ వడ్డాయి. ఈవిధమైనవ్యాసాలు _ ఊ త్రర్‌ తిరళ్‌ (194%), కాలేర్‌ పుశుల్‌ (1046) సాహిత్యచర్చా (1954) అనే నంప్పుటాలుగా వెలువడ్డాయి. ఈయన మిగిలిన వచన రచనలలో నాలుగు సంపుటాల యాత్రాకథనం, న్మృతులు ఉన్నాయి ఇవిహకాత్‌ ఆలోర్‌ రుల్‌కొవీ (1985). ఆమి చంచల హే (198%, సముదద్రతిర్‌ (198%, నట్‌ పెయిచెర్‌ దేశ్‌ అనేవి. శ్రీ బుద్ధదేవ్‌ వను చిన్నపిల్లలకోనంకూడా (వ్రాశారు.

శ్రీ అజిల్‌దత్త (జననం, 1807): "ప్రగతి" వ్యతిక సహాయ సంపాదకులలో ఒకరు. ఈయన మొదటి కావ్యనంపుటి "కుసుమేర్‌ మాహ్‌. 190లో అవ యింది, ఇదేనంనత్పరంలో, ఈయనతోచాటు (ప్రగతి పతికకి నంపాదకత్వం విర్వహించిన (శ్రీ బుద్ధదేన్‌ వనుయొక్క “ఐందీర్‌ వందనా” వెలువడింది. 1980 సంచి నేటివరకు దత్త్శకవిత్వం చాలా (వ్రాశారు. అవి సంప్పటాలుగా వెలువడ్డాయి.

ప్వారంత్ర్యోద్యమంనుంచి ఇంకో (వ్రవంచనం/గ్రామంవరకు న! వాటిలో పొతాల్‌కన్వా (1888), వష్టచాంద్‌. (1945), పునర్నవా (1847) ముఖ్య మైనవి.

దత్త జన్మతః కవి. ఈయనకవిశ్వంలో ఒకవిధమైన మార్దవం, చిత్త (వ్రళాంతివికలిగించేగుణం ఉన్నాయి. రచనలో నంయమనం కనబడుళుంది, శ్రైలి వరళంగా, అన్వయకాతిన్యంలేకుండా ఉంటుంది. పాళకుణ్ణీ ఆశృర్యచకితుణ్జి చెయ్యాలనేభానం కవికి లేదు*

వ్రగతివాదకవులలో మిక్కిలి విలక్షణుడు. ఎక్కువగా నంవ్రదాయాన్ని ఉల్లం ఘించినవాడు జీననానందదాన్‌ (1889-1964). అందరికంచి ఎక్కువగా మౌలి కత కల కవి. ఈయన బరిశాల్‌లో పెరిగి స్కూలుచదుపు, కాలేజీచదుపులో (ప్రారంభదశ, అక్కడే జరిపొడు. తరహత కలకత్తావచ్చి విశ్వవిద్యాలయం చదువు పూర్తిచేశాడు, మొట్టమొదట పొఠసద్ధతిలోనే కవిత్వం (వ్రాశాడు. ఆ రచనలమీద నత్యేంద్రనాథ్‌ద త్త, కాణీ నజాల్‌ ఇస్తాం (సభానం కనబడుతుంది. వివిధన్యత్రిక లలో (వకటించవిడిన ఈ (ప్రారంభరచనల్ని *రురా పాలక్‌” (1028) అనేపేరుతో నంపుటంగా (వ్రచురించాడు. ఇంకకిపూర్వమే ఈయన ఆధువికపద్దతిలో కవిత్వం (వ్రాయాలని కొన్ని (స్రయోగాలు చేస్తూవచ్చాడు. ప్పస్తకం అచ్చయినవెంటనే, తనది పాఠమార్శం కాదవీ, కొ త్తమార్ష్శం అనీ (గపొంచి. దాస్‌ ఏకాగతతో నవ్య మార్గాన్ని అనుసరించి రచనలు సాగించాడు, ఆతి నవీనంగాఉన్న ఈయనరచనల్ని నం(వ్రదాయనాదులు వివరీతంగా విమర్శించి, హేళనచేశారు. ఇది సున్నితమైన ఈ కవిహృదయాన్ని గాయపరిచింది. జన్మతః ఈయన ఆంతర్జ్భృష్టికలవాడు. ఏకొంఠ వాసాన్ని అభిమావించేవాడు. పిగ్గరి. అందుచేతకూడా, నం్యపదాయవాదుల కునిమ రృలవి సహించలేకపోయాడు. ఒక కలకత్తా కాలేజీలో, జూనియర్‌ ఇంగ్లీవు లెశ్చెరరుగా పనిచేసేవాడు. ఈయన కవిక్వానికివచ్చిన విమర్శలనల్ల (వ్రభావితులై, కాలేజీ అధికారులు ఈయనవి ఉద్యోగంలోమంచి తీసివేశారు. తరవాత ఒక ఢిల్లీ కారేజీలోచేరి ఒకసంవత్సరం పవిచేశాడు,. ఎన్నోనంవత్పరాలు నిరుడ్యోగిగా ఉండి, చివరికి తన పట్టణానికి తిరిగి వెళ్ళిపోయాడు. ఆక్కడ 1948 వరకు ఒక కాలేజీలో ఇంగ్లీమ ఆధ్యాపకుడుగా పవిచేపి, రాజకీయకారణాలనల్ల ఈూర్పు పాకి ప్తాన్‌ విడిచి కలకత్తాకి వచ్చివేశాడు. కలక శ్రాలో చనిపోయేటస్పటికి ఇంగ్లీవు లెక్సె రరుగా పనిచేస్తూ ఉండేవాడు.

24

376 వంగ పాహిత్య చరిత్ర దాన్‌, అకస్మా త్తుగా నవ్యమార్గం ఎందుకుళొక్కాడో చెన్సడానికి ఆధారాలు లేవు. కొని, అప్పుడే ఇంగ్రీ ష్కపచారంలోఉన్న _వపంచపాంతాలలో ఎజాపొండ్‌ (224 పెంళ86), టి. ఎస్‌. ఇలియట్‌ (గ. 5. ౪1100 రచనలు ఆదరణపొందుతూ వచ్చాయి. ఇవి కలక త్రావరకుకూడా నచ్చాయి. ఇలియట్‌ మొదలై నకవుల సిద్ధం శాన్ని అనునరించి. కవి అందరికీ తెలిసినవిషయాన్ని వస్తువుగా తీనుకోకూడదు, కావ్యసృష్టిభావనతో కూడినది. కనుక, వస్తువుకూడా భావాందిరవీధినుంచి దిగి శావలసినదే, రచయిత భాననాబలాన్నేకాకుండా, పాఠకుడి భావనాఐలాన్నికూడా పరీక్షించేలా ఉండాలి రచన. కనుక, నన్యకవిక్వంలో భానం న్పష్టంగా ఉండదు. భాసకూడా క్లీష్టాన్వయంతోకూడి ఉంటుంది. ఇదిగాక, నవ్యకవిత్వం మానన విజ్ఞా నాన్ని అంతటిని తన వరిధిలో ఇముడ్చుకొంటుంది. బతిహాసికవిషయాలు, కాస్ర నంబింధాలయినవిషయాలు. తా త్త్వికవిషయాలుంచిట్టచివరికి, నుస్పచై తన్యంలో దాగితన్నవిషయాలు, అవి ఎంత అసంగతంగా ఉన్నాసరే _ ఈ కవిశ్వానికి వస్తువు కావచ్చును. ఇదిగాక, చిరకాలంనుంచి వాడుకలోఉన్న కవినమయాలు, ఛందో శీతులు నవ్యకవిశ్వావికి పనికిరావు. ఉన్నది ఉన్నట్లు, కన్నది కన్నట్లు చెప్పడం పాతపద్ధతుల్నపకారం చెన్పడంకంటె = పాఠకుల్ని ఎక్కువగా ఆకర్షిస్తుంది, వాళ్ళకి కవిహ్ఫృదయాన్ని విశేషంగా ఆవిష్కరించి చూపిస్తుంది. ఈ పిద్దాం శాల్ని అన్నింటిపీ అంగీకరించి, దాన్‌ కవితారచనకి పూనుకొన్నాడు, ఈయన మొట్టమొదటి విశిష్టకాన్యవంపుటే *రూసర్‌ పాండులిసి” (1936) లోని వదిహేడు రచనలలో కొన్ని “వ్రగతి' వ్యతికలోను (1927-1930), మిగిలినవి “త్రల్లోల్‌” మొదలయిన వతత్రికలలోను (వ్రచురించబడ్డాయి. ఈయన మిగిలిన కొవ్యనంపుటాలు. వనలకాపేన్‌ (1942 విషలీకరించబడినది 1952), మహావృథ్వీ (1944. సాఠ్‌టి శారార్‌ తిమిర్‌ (1918) అనేవి. 1954 లో ప్రకటితమైన *శేస్టకవితాలో, పైని 'సేర్కొన్ననంపుటాలలోమంచి ఏరికూర్చిన రచనలేకొకుండా, కొన్ని కొ _త్రరచనణ కూడా ఉన్నాయి. చివరిరోజులలో వచనరచన చేయాలవి వంకల్పించి, దాస్‌ కొంత వచనం (వ్రాశాడు, వీటిలో ఏ ఒకటో రెండో వ్యాసాలుతవ్న మిగిలినవి (వ్రాత (వ్రతుణగానే ఉండిపోయాయి. ఈయన మృతితరవాత, 1958 లో ఈ వ్యాసాలు “కవికార్‌ కథా" ఆనే పేరుతో ప్పన్తకంగా అచ్చయ్యాయి. ఈ వ్యాసాలలో దాస్‌ వవ్యకవిత్వాన్ని ననర్జిన్తూ. శాకుర్‌ రచనలతో వాటిని పోలుస్తూ (వ్రాశాడు. ఈ చందర్భంలో దాస్‌ (వ్రానిన ఈ వాక్యాలు గమనించదగినని ;

ప్వా తంక్రోద్యమంనుంచి ఇంకో [వ్రసంచసం(గ్లామంవరకు ర?

• శాషర్‌ తరవాతి సాహిత్యయుగం కల్లోల్‌ స్యత్రికతో (ప్రారంభం ఆయింది.... ఇక్కడ ఒక్క- రవీం(ద్రవాథ్‌కూడా లేడు. నిజమే. కావి. ఇక్కడఉన్న కొందరు కవులు రెండో రవీంద్రనాథ్‌ ఉండవలసిన ఆనళ్యకతలేకుండా చేశారు.” దాన్‌ వ్రావన “హోయ్‌ చిల్‌' అనే పద్యంలోని కొంతభాగానికి కిందది అను వాదం. ఆయన కవిత్వధోరణీ తెలియడానికి ఇవి వనికినస్తుందిం “ఓ డేగా, ఐంగారురెక్కల డేగా, ధాన్‌వరి నదిమీదుగా, తడిపిన 'మేఘాూలున్న మధ్యాహ్నం. ఎగురుతూ. ఎగురుతూ. కూత కుయ్యకు, నీకూత మ్లూనమైన ఆ మెకళ్ళవి జ్ఞాపకం తెస్తుంది. రాజకన్యవంటి ఆమె, ఆమె సొందర్యం ఇప్పు డెక్కడ? కూతకూసి ఆమెని వెనక్కి. పిలవకు. హృదయాన్ని శెలికి పూర్వ న్మృృతులు కలిగించి ఎవళ్లు బాధపెడతారు । ఓ దేగా, బంగారు రెక్కల డేగా, ధాన్‌ పిరి నదిమీదుగా. తడిపినమేమాలున్న మధ్యాహ్నం, ఎగురుతూ. ఎగురుతూ కూత కుయ్యకు.” థ్రీ విష్ణు డే (అననం, 1909) కూడా కాలేజీలో ఇంగ్లీషు లెశ్చెరరే. ఈయన. కూడా *వ్రగతి' వ్యత్రికతో నే తన సాహిక్యజీవితం (ప్రారంభించారు. ఈయన ఆరు కాన్యనంపుటాలవరకు (వ్రచురించారు. అవి - ఊర్వశీ ఓ ఆ ర్తెమిస్‌ (108). చొరాబాలీ (1981), వూర్వలేల్‌ (1041), నంద్వీపేర్‌ చర్‌ (1947), అవ్విష్ప (195%, వామ్‌ రేఖేచి కోమల్‌ గాంధార్‌ (1958) అనేవి. చివరి పు న్తకం పేరు, రవీంద్రనాథ్‌ కాకుర్‌నుంచి కవి (గ్రహించినది. డే సావదానంగా వొపే కవి. తమ 'ప్రారంభకావ్యాలలో కొన్నింటిలో, పాళ్ళ్చాత్య పౌరాజీకగాథలలో నుంచి పేర్లని వన్ని వేళాల్ని తీనుకొవి (ప్రయోగించారు, టి. ఎస్‌. ఇలియట్‌ (1. 5. 2110 వద్ధతిని అమసరింబారు. "ఊర్వశీ ఓ ఆ శ్రెమిస్‌" అనే గంథవామం, డే పాళ్ళాత్యప్రకా వావికి ఎంత లొంగిఉన్నారో - ఆ రోజులలో - తెలియజే స్తుంది. కవిత్వంలో పారళ్యాన్ని విడిచివేసి, సులభంగా అర్థంకాని నిఘంటుపులోవిపదాల్ని (ప్రయో గించి, పాళ్చాత్యసాహిత్యాలలోనుంచి పేర్ల నిగహించి, తమరచనల్ని ఈయన కష్టంగా చేశారు. పామాన్యవిద్యమాత్రం వచ్చినవాడికి ఆర్బం కొవివిధంగా కవిత్వం (వాయడంలో ఈయన ఇలియట్‌ ని అనునరించినట్లు తోస్తుంది. ఈయన తక్కు వగా వచనం (వాళారు. వ్యాసాల్ని రెండునంపుటాలుగా (ప్రచురించారు. అవి-రుచి ఓ (ప్రగతి, పాహిక్వేర్‌ భవిష్యత్‌ అవేవి (1952). ఈయన ఇలియట్‌ నద్యాల్ని కొన్నింటిని అనువదించారు.

972 వంగ సాహిత్య చర్మిక

1981 లో (శ్రీ నురీంటద్రనాల్‌ దత్త (అననం, 1901) “వరిచయ్‌” అనేవథతిక (ప్రారంభించేనాటికి, "వ్రగతి' పత్రిక తన మూడోఏట ఆగిపోయింది. *కల్లోల్‌” కూడా అదేస్టీతిలో ఉంది. "నరిచయ్‌ి' రాకతో “నబజ్‌ పత్ర” రూపాంతరాన్నిపొంది వచ్చివట్ల యింది. (ప్రగతి వాదాన్ని బలపరుస్తూ. సం్యస్రదాయవాదులకు 'వగతివాదు లకు మధ్యఉన్న విరోధాన్ని తొలగించాలనే (ప్రయత్నంకూడా *నరిచయ్‌' వ్యతిక చేపింది. ఇదిగాక, పాళ్ళ్చాత్య(పపంచంలో బయలువెడలిన నవ్యభావాల్ని (చారం చెయ్యడావికీకూడా ఈ స్మతిక పూనుకొన్నది, 19/9 (పాంతంలో దత్త ఒక కావ్యసంపుటాన్ని (ప్రచురించారు. కావి, ఆది చాలారోజులనుంచి (వచారంలో లేదు. ఈయన మొదటి విశష్టకావ్యం “ఆర్కెస్ట్రా” (080%ఆళ2 = 198ల్సి “వరి చయ్‌” వత్రికలో (వకటితమైనది. ఈయన. నాలుగు కావ్యసంప్పుటాణు (ప్రకటిం చారు. అవి = ఆర్కెంస్ట్రా (198), శ్రందసీ (197). ఉత్తరఫల్లుపీ (1940), నంవలర్త (1958) అనేవి, ఈయన (వ్రాసిన సాహిత్యవ్యాసాలు 'న్వగత” (1948) అనేపేరుతో అచ్చయ్యాయి. ఈయన తమవద్యాలు నరళంగాను కోమలంగాను ఉండాలని (పయత్నించరు. నంస్కృతనిఘంటువులలో తవ్ప ఇంక ఎక్కడా ఉండని శబ్షాల్నికూడా ఈయన (ప్రయోగిస్తారు. ద_త్తకవిశ్వం కష్టంగాఉన్నా, డే కవిత్వంలోని కఠివత్వంలాంటిది కాదిది. దత్త వచనంకూడా కఠినంగానే ఉంటుంది.

థీ సమర్‌ సేన్‌ (ఆననం, 1918) వవ్యమార్షానికి చెందిన కవులలో చిన్నవారు. నగరంలోని మధ్యతరగతి,వజల, అంతకంటె తక్కువతరగతిప్రజల కష్టసుథాల్ని వ్య క్తంచెయ్యడంలో ఈయన కృతకృత్యులై నారు. ఈయనది, అవహేళన చెయ్యా లనే దృక్పథం. నైైరాశ్యంకూడా దీనిలో ఒక అంగం. ఈయనవద్యాలు -_ కాయేక్‌టి కవితా (1917. (గ్‌హన్‌ (1940), నానాకథా (1942) తీన్‌పురుష్‌ (1944 అనే నాణగువంపుటాలుగా వెలువడ్డాయి,

మిస్టర్‌ హంమయూన్‌. కబీర్‌ (జననం, 1904) 'న్వన్నసార్‌' (1927, "సాథి (1982) అవే రెండు కావ్యనంపుటాలు (ప్రచురించారు. ఈయన విద్వాంసు డిగా, అధికారిగా, విద్యావేత్తగా పేరు పొందారు. ఏరంగంలోకి దిగినా తమ పాహిత్యవ్యానంగాన్నిమాత్రం మానలేదు. ఈయన *చతురంగ' (7083౯ 3, 1939) అనే తైమానికవతికకి నంపాదకులు. ఇన్నినంవత్పరాలనుంచి ఇది ఉన్నతస్థాయివి పోగొట్టుకోకుండా నడుసోంది.

ప్వాశం(త్రోడ్యమంమంచి ఇంకో (వ్రవంచనం[గ్రామంవరకు కట!

శ్రీ అన్నదా శంకర్‌రాయ్‌ (జననం, 1904) విద్యాభ్యానం ఒరిస్సాలోను వీహార్‌లోను జరిగింది. ఈయనకి మాతృభాష వచ్చినంతబాగా, ఒరియాకూడా వచ్చును, ఆ భాషలో గద్యసద్యాలు (వ్రాశారు. ఈయన వంగభాషలో సద్యాలు చద్యాలుకూడా (వ్రాసినా, గద్యరచన ఈయన (ప్రత్యేకత. వద్యకొవ్యాలలో “రానీ (1929. “ఏకొటి వనంత' (1980), “కాలేర్‌ కానన్‌” (1988), "కామనా వంచ వింశతి" (1984 అనే నంపుటాలు వచ్చాయి. (్రానక్రీడలు,. క్లైరిహ్యూలు (6లమల), పీరగాఠలు (3211263) ఉన్న ఈయన్నగంథం “ఉడ్కీ, ధానేర్‌ ముడ్కీ” (1949) అనేది. ఈయన సాహిత్యవంబంధమైన వ్యాసాలు, జీవిత చరిత్రకి నంబంధించినవ్యాసాలు చాలా (వ్రాశారు. వీటిలో = కారుణ్య (192%), ఆమ్‌రా (198), జీవన్‌శిల్పి (1941). ఇశారా (1948). వినుర్‌లోయ్‌ (1944, జీవన్‌ కాఠి (194%), (పత్యయ్‌ (1961) పేర్కోదగినవి. ఇండియన్‌ నివిల్‌ నర్వీస్‌ (1064129 0౧౧/1 567109 లో శ+కణపొందుతూఉన్నప్పుడు. యూరస్‌లో శానుచేసిన సర్యటనలను వర్ణిస్తూ ఈయన (వ్రాసిన “*వథే(ప్రవాసే (191) (ప్రశంసాపాతమైనది- మొట్టమొదట ఇది ధారావాహికంగా “విచిత్ర” వథ్రికలో 'వకటించబడిన నాటికి, ఈయన'పేరు ఎవరికీ తెలియదు. దీన్నినకటనతో పేరు వ్యాప్తికి వచ్చింది. “యూరో పేర్‌ చిట్టి (1949) ఆవి ఈయన లేభారూసంగా పిల్ల లకోనంకూడా (వాశారు.

రాయ్‌ చిన్నకథల్ని, వవలల్నికూడా (వ్రాశారు. ఈయన కథలు . (నకృతిర్‌ పరిహోస్‌ (1984), మన్‌పవన్‌ (194%, యౌవన్‌జ్వాలా (190), కామినీ కాంచన్‌ (1954) అవే సంపుటాలుగా వెలువడ్డాయి. *నత్యా నత్య' అనేపేరుతో ఈయన ఒకనవల షట్కం (వాశారు. ఇందులో = యార్‌ యథాదేళ్‌ (19012), ఆజ్ఞాతవాస్‌ (1988), కలంకనతీ (1984), దుఃఖమోచన్‌ (198%), మ్రేర్‌ న్వర్గ (1940, అవవరణ్‌ (1942) అనేవి ఉన్నాయి. ఇవిగాక మిగిలిన నవలలు ఆగున్‌ నియే ఖేలా (198%. అనమాపికా (1981), పుతుల్‌నియే ఖేలా (1908), వా (1951). కవ్యా (1958) మొదలై నవి.

(శ్రీ నజసీకాంతదాన్‌ (జననం, 1900 నంపావకత్వంకింద (ప్రారంభమైన “వంగ(శ్రీ" వత్రికలో (వకటిస్తూ కొందరు కథకులు. నవల రచయితలు వియలు దేరారు, దాస్‌ కొంత మంచికవిత్వాన్ని, హాన్యరచనల్ని (ప్రకటించారు, ఇవి- పథ్‌ చల్తే మాపేర్‌పూల్‌ (1989), అంగుష్ట (1981), మధు ఓ హూల్‌ (1981).

క! వంగ పొహిత్య చ్య్య్య కలికాల్‌ (1940) మొదల్లై ననంపుటాలలో వచ్చాయి. ఈయన “అజయ్‌ (19% ఆనేనవల (వ్రాశారు. ఈ నవల కథనిబట్టి. అప్పటికి ఈయన (వ్రగతివాదానికి చెంది నట్లు తోస్తుంది. తరవాత దాస్‌ తన వ్యంగ్యరచనలద్వారా ఆ వాదాన్ని హేళన జేశారు. ఈయన కావ్యనంపుటాలలో -_ రాజ్‌ హంర (1985), ఆలో ఆంఠారి (19%). వంచీషే వైళాల్‌ (1942) మొదలై నవి ఉన్నాయిం

శ్రీ వరోద్‌కుమార్‌ రాయ్‌చౌధురీ (జననం. 1902) శ్రీ తారాశంకర్‌ 2 (జననం, 1898) లు తమరచనల్ని మొట్టమొదట “కల్లోల” వథత్రికలో. వ్రకళో చారు. కాని, తరవాత “వంగ(శ్రీ'లో (వచురణలు కొనసాగించారు (1980 రాయ్‌చాధురీ పకనయోగ్యాలై న కథల్ని నవలల్ని (వాశారు. వాటిలో - బంధ” (1981). శళృంఖల్‌ (19082, అకాళ్‌ ఓ మృత్తికా (198%), మయూరాక్షీ (19%). హంనవలాకా (1987), పోమ్‌లతా (1988). కాలోఘోడా (194% మొదలయినవి పేర్కోదగినవిం

(శ్రీ తారాశంకర్‌ బెనర్జీ కథలు, నవలలు బాలా (వ్రాశారు. “రాయ్‌కమల్‌” (తర వాత నవలికగా 'పెంచబడింది, 1985) తప్ప, మిగిలినకథలలో మొట్టమొదట (వ్రాసిన మంచికథలస్నీ *వంగశశ్రీ, (వ్రవాసీ" స్మతికలలోనే (పకటించదిడ్డాయి. ఈ కథలు = ఛలనామయీ (1988). జలసాఘర్‌ (1౪81), రనకలీ (1988), పపాద్‌ మాలా (1916), మొదలై న సంపుటాలుగా వచ్చాయి. ఈయన ఇకవైకంటె ఎక్కువగా నవలలు (వ్రాశారు. వాటిలో -= చై తాలీ మూర్డీ (1929), సీల్‌కంఠ (1980). ఆగున్‌ (1987), ధాత్రీదేనతా (198%). కాలిండీ (1940. కవి (194), గణదేవతా (1940), వంచగ్రామ్‌ (194%), హాోంసూలీ బాంకేర్‌ ఉపకథా (1947, ఆరోగ్యవికేతన్‌ (1932), వాగివీకన్యార్‌ కాహినీ (1952) మొదలయి నవి ఉన్నాయి. తమ (పదేశావికిచెందిన వాతావరణంతీనుకొవి కథలు, నవలలు (వ్రాయడంలో ఈయన అఆరితేరినవారు. పశ్చిమనంగరాష్ట్రంలోని వీర్‌భూమ్‌జిల్లా పీరిడి. ఈ ప్రాంతంలోని (ప్రజల్ని, వారి ఆచారవ్యనహారాల్ని, భొషని ఈయన వాగా ఎరుగుదురు. ఈయన రచనలు ఎప్పుడూ కుతూహలాన్ని 'రేకెత్తించేలా ఉంటాయి ఈయన రెండునంపుటాల ఆత్మకథవి, స్మృతుల్ని (వ్రాశారు. అవి - ఆమార్‌ కాలేర్‌కథా (1901), అమార్‌ సాహిత్యజీనన్‌ (19058) అవేవి.

ఛ్రీఐలై చాంద్‌ ముఖర్జీ (జననం, 1899) వై ద్యనంబంధమైన డి(గ్రీ తీసుకో దానికి పూర్వంనుంచి, కవిత్వం (వ్రాస్తూవద్చారు. కవిత్వరచన (ప్రారంభించిన

శంత్ర్యోద్యమంనుంచి ఇంకో [వవంచసం[గ్రామంవరకు త్రి75 శటీనుంచి *వనపూల్‌” అనే మారుపేరుతోనే రచనల్ని (వ్రకటిన్తూవచ్చారు, ఈయవది భగల్‌ పూర్‌, హాన్యరనపూరికాలై న కొన్నిపద్యాలు. అవ హేశనాత్మక రచనలు, “వనపూలేర్‌ కవితా" (198%) లో కనబడతాయి. మిగిలినపద్యరచనలో “అంగారపసర్డీ " (1940). ఆహవనీయ (1918) పేర్కోదగినవి. ఈయన వ్రాసిన (1స్న చిన్నకథలు చాలా బాగుంటాయి. వై ద్యవిద్యార్థిగా, రోగకారణ వరిశీలకు విం తమకున్న అనుభవాల్ని ఈ కథలలో (ప్రదర్శించారు. కొని, అన్నింటికంపె (ర్కవగా అత్యల్పకథ (510౯-5101 51000) (వాయడంలో ఈయన ఎక్కువ వ తిభ్ర చూపించారు. (అమెరికా సాహిత్యపరిభాషలో దీనివి “షార్ట్‌-షార్ట్స్‌" '0టారుు. దీనిని గల్బ లేక గల్పిక ఆని అనడం ఉంది. ఇలాంటి ఈయన “థలసంపుటాలలో “వనపూలేర్‌ గల్ప' (1988). వైతరణి తీరే (1987, బాహుల్య (1949). అదృళ్యలోకే అనేవి విళ్టతగల రచనణ, ఈయనకిఉన్న సాంకేతికళక్షణ, ఈయన రచనలికి ఒక (ప్రత్యేకతని తెచ్చింది. నూనవ(ప్రకృతివి వరిశీలనచెయ్యడంలో ఈయనది కేవలం కళాకారుడి దృష్టిమ్యాతమే కాదు; కాఫ్ర వేత్తదృష్టికూడా, (వ్రత్యేకకగల ఈయన, నవలలలో. తృణఖండ (1986, కిళు క్షజ్‌ (1987), ద్వైరథ్‌ (1987), విర్మోక్‌ (1940) జంగమ్‌ (మూడుభాగాలు; మొదటిభాగం, 1943). స్టావర్‌ (1901). డానా (1948), పంచపర్వ (1954) ముఖ్యమైనవి. ఈయన (వభ్యాతికెక్కిన ఐతిహాసిక పురుషులను నాయకులుగాచేనీ నాటకౌలు (వ్రాశారు. ఈయన(వ్రాపిన = (శ్రీ మధుమాదన్‌ (1909), విద్యాసాగర్‌ (1941) అనే నాటకాలు, ఈవిధమైనరచనల్ని వంగభాషలో (పోత్సపాంచాయి. మజిక్‌ బెనరీ (1908-1956 *దివారాతిర్‌ కొవ్య” అనేదాన్ని *వంగశ్రీ” లో (వకటించి, సాహిత్యరంగంలోకి అడుగుపెట్టారు. ఇది 1985 లో పున్తకరూవంలో వచ్చింది. దీవితరవాతి నంనత్సరంలో (190 “వృకుక్‌ నాచేర్‌ ఇతికథా” వెలు వడింది. ఈ రెండునవలలు (ప్రజల్ని ఆకర్షించాయి. రచయిత (ప్రతిభానంతుడనీ, నవ్యదృష్టి కలవాడవీ అందరూ అంగీకరించారు. ఈ రెండుగంథాంతరవాత వచ్చినకథలు: ఈ రచయిత (గ్రామీణ(ప్రజల జీవితవిధానాన్ని చక్కగా (గహించిన వాడనీ, దానివి చిత్రించగలడనీ రుజువుచేశాయి, కావి, వీటిలో కొన్నికథలలో రచయిళ (ప్రచాకకుడిగా మారిపోవడంవల్ల, వాటి సొహిఠ్యస్థాయి. దెబ్బతింది. ఇంకకిపూర్వం ేర్కొన్నవికాక, బెనర్జీ రచవలలో కిందివి విశష్టతగల రడ నలుః జననీ (1980), ఆళసీమామీ (1985), పద్మా నదీర్‌ మూరు (19%.

876 వంగ పాపాత్య చళ్షక ప్రాగైతిహానిక్‌ (198), మిహి ఓ మోటా కాహిపీ (1988), వహరతలీ (రెండు భాగాలు, 1940019410, హలుద్‌ పొడా (194%), చతుష్కోణ్‌ (1948), పౌవార్‌ చేయే దామీ ((రెండుభాగాలు, 19611952). హరఫ్‌ (1954, హలుద్‌ నీ నబుజ్‌ బన్‌ (1956).

(థీ వ్రమథనాథ్‌ విశీ (జననం, 19010ఏయొక్క విద్యాభ్యాసం అంకా (స్కూలు శ్రాలేజీదదువులు) శాంతినికేకన్‌లో వే జరగడంచేత, రవీంద్రనాథ్‌ కాకుర్‌యొక్క (ప్రభావం పూర్ణంగా పడడానికి అవకాశం కలిగింది. శాంతిని కేకన్‌ వాతావరణాన్ని ప్వాయత్తం చేసుకోడానికి ఈయనకి కలిగినట్లుగా అవకాశాలు, ఇతరరచయికలికి ఎవళ్ళకీ కలగలేదు. ఈయన (వ్రాసిన సానెట్టులు (502866) బాగుంటాయి. వీటిలో కొన్ని “వంగ(శ లో మొట్టమొదటిసారిగా అచ్చయ్యాయి తరవాత ఇవన్నీ =ప్రాచీన్‌ ఆ సామీ హైతే (1984). విద్యాసుందర్‌ (1984, ప్రానన్‌ గీతికా హైకే (1%7 అనేపేర్ణతో నంప్పటాణగా వచ్చాయి. ఇప్పుడు ఇవేవీ లభించవు. ఈయన సున్నితమైనహృదయానవ్ని, ఆర్ష్య్రతవి తెలియజే సేసద్యాలు = అకుంతలా (1940). జుక్రవేణీ (1948), ఉత్తర్‌మేఘమ్‌ (1908) అనే నంపుటాలలో ఉన్నాయి. ఈయన కొన్ని పెద్దకథల్ని, నవలల్నికూడా (వాశారు. వాటిలో = పద్మా (195), జోడారీఘీర్‌ చాధుకీ పరివార్‌ (1987 ఇ, చలన్‌విల్‌ (1949) పేర్కో దగినవి. నవలలకం'పె ఈయన కథానికలు చాలా (వాశారు. వీటిలో కొంత హాన్య ధోరణీకూడా ఉంటుంది. ఈయన (ప్రచురించిన కథానికా నంపుటాలలో శ్రీ కాంతేర్‌ సంచమ్‌ సర్వ (1989), ఆశరీకీ, గల్చేర్‌మత (1945). డాకినీ (1915), ్రిహ్మార్‌ హానీ (1948) విశిష్టమైనవి. ఈయన కొన్ని హోన్యనాటికలుకూడా (వాశారు. వాటిలో = బుణంకృత్వా (118%), ఘృతం పిబేత్‌ (1985), మౌచాకే ఢిల్‌ (1948), పరిహానవిజల్పిఈమ్‌, మొదలయినవి బొత్సాహికరంగస్థలంమీడ బాగా రాజీంచాయి.

విశీ వచనరచయితగా (పజలఆదరాన్ని చూరగొన్నారు. ఈయనశై లి, ఈయన కున్న హాస్యచతురతవి చూసేదిగా ఉంటుంది. మెరుపులా నర్మోక్తులు, వోస్యో క్తృలు రచనలో తళతళ మంటూంటాయి. ఈవిషయంలో ఈయన [వమథచౌధురీవి ఖ్లివ్తకి తెస్తారు. శాకుర్‌మీద ఈయన ఎన్నో నంపుటాల విమర్శవ్యాసాలు (వచు రించారు. తమ విద్యాభ్యాసకాలాన్ని న్మరిస్తూ ఈయన (వ్రాసిన "రవీంద్రనాథ్‌ ఓ శాంతినికేతన్‌” (1944) అనేది చాలా ఉత్తన్యగంథం.

ప్వాతంత్రోద్యమంనుంచి ఇంకో వ్రవంచనం[గ్రాముంవరకు డ77

(శ్రీ అమియచ(క్రవరి (జననం, 1901) శాంతినికేళన్‌లో దాలా నంవత్సరాలు ఉన్నారు. కాకర్‌ యొక్క. కార్యదర్శిగా, మహాకవితో నన్నిపొతంగా జీవించారు, శమ సమకాలికులనలెగాక. ఈయన కేవలం వద్యాలే (వ్రాశారు. ఈయనకవిత్వం ఏడునంపుటాలుగా వెలువడింది, వీటిలో = ఖస్‌డా (1908). ఏక్‌ ముతో (1989), పారాపార్‌ (1958), పాలావిదల్‌ (1955) పేర్కోదగినవి. ఈయన కవిత్వంలో ఆత్మీయభానం ఎక్కు.వ. అక్కడక్కడ ఆది, కాకుర్‌ కవిత్వంతో విచిరమైన నన్నిహికళ్వాన్ని (ప్రదర్శిస్తుంది “ఎరో ప్లేన్‌” (ఉం001౬9ల అనే వద్యంలోని కిందిభాగం, వైవిషయాన్ని వెల్లడించేదిగా ఉంటుందిం

“ఆయువు (పళిక్షణం మహావిత్తం, (పకాండమూ, విరాలంబమూ. ఆయిన కాలం మధ్యం ఛాయావిహీనమూ ఆయన్పదృళ్యమూ అయిన దిగంతం దగ్గిర అది ఒక మాయాగేణుప్ప, ఈ తణంమీదుగా, ఒకవై పునుంచి ఇంకోవై పు తెరలుతెరలుగా రాగం (ప్రనరిస్తుంది. దీనిని నేను జీవితకాలం అంటాను; కింద చెట్లు, నదులు - ప్రియజనుల కదలికలు = దుకాణాలలో, కాలేజీలలో, (ెయినులలో; ఆ తజంలో జీవితం అం'పే ఏమిటో నాకు తిలియదు;- కాని, నీ భువనంలో. ఆక్ష్షణం నేను జీవించిఉన్నట్లు భావిస్తాను.”

ఇంఠ చిన్నపరిధిలో సాహిత్యచరిత్ర (వానినస్పుడు, 1911 తరవాత సాహిత్య రంగంలో కృషిచేపిన రచయితల్నిగురించి [వ్రాయడం కుదరదు, ఈ నంవత్సరం లోనే ఠాకుర్‌ చనిపోవడం, ద్వితీయ్యసవంచసం[గామం మనదేశాన్ని నమీసించడం జరిగింది. మంచీరచనలు చేసినా, ఏ నవ్యమార్షాన్నీతోక్క-వి రచయితల్నిగురించి, సాధారణంగా దీనిలో (వ్రాయలేదు. సౌందర్యం మూలసత్రాలాగే, సాహిత్యం మూరినత్తాకూడా విత్య నూతనం. దీవినే మనపూర్వులు లానణ్యం అన్నారు.

భారతీయ సాహిత్య నిర్మాతలు

ప్రాచీన, ఆధునిక భారతీయ సాహిత్య నిర్మాత లనుగురించి "తెలుసుకోవడంద్యాారా భారతీయ సాహిత్య చరిత్రలోని (వధానఘట్టాలను సామాన్య పాఠకుడు (గహించడానికి వీలుగా జీవితచరిత్రలు "వెలయింవాలని సాహిత్య అకాబెమోా ఉభ్రేశిం చింది.

ఏ భారతీయభామలోనై నా అభివృద్ధి వికాస ములకు తోడ్పడిన స్యువసిద్ధ రచయిత జీవిత కథనూ, ఆయన సాహిత్య సేవనూ ఈ శీర కకింద వెలువడే (వతిర చననుంచి గ్రహించవచ్చు. ఈ శీర్షి క్మకింద ఆంగ్లంలో వెలువడిన పుస్తకములు :

చూం

లవ్నీ నాల్‌ 'బెజబ్బరూవా.....హేమ్‌బరూవా ఎం వాార్‌0 రశాజారామమోహనరాయ్‌.___సౌ., శాకూర్‌ ౨౨. 2-50

• కేశవ సులె__ వాకర్‌ మౌాచ్చే లం వార్‌0 ఇళంగో అడిగళ్‌ ___ము, వరదరాజన్‌ లు. లార్‌0 న (వెంచంద్‌--(వ్రకాశ్‌ చంద్రగుప్త ఎం. వార్‌0 ఈశ్వర చంద్ర విద్యాసాగర్‌ __ హెచ్‌. ॥ చానర్జీ ఎం. వార్‌0
• కబీరు-_.[వభాకర్‌ మాచ్వే ఎం వార0 తోరుదత్‌ _-పద్భానీ సెన్‌ గుప్త ఎం. వార్‌0 -వేమన-వి., ఆర్‌. నార్ల ఎం. వార్‌0

360 రూ, వీ'రేశలింగం__వి. ఆర్‌, నార్ల ఎం వాార0 గాలిబ్‌ _యం, ముజీబ్‌ ఎం వార్‌0 మిరావాయ్‌ --ఉపానిల్బన్‌ ఆం వాార్‌0 షో లతీఫ్‌ _కల్యాణ్‌ వి, అద్వాని 4 వార్‌0 భార తేందు హారిశ్చం[ద్ర__మదన్‌ గోపాల్‌ ఎం వార్‌0 (వమఖా చౌధురి__ఎ. శ. ముఖోపాధ్యాయ ౨.౨. వార్‌0 చండీదాన్‌ _-=సుకుమూర్‌ నేన్‌ లం వార్‌0 కుదూరన్‌ ఆసాన్‌' __శె. ఎం. జార్డ్‌ లం లైార్‌0 నచాల్‌ నర్మాన్స్‌ -కల్యాణ్‌ వి, అద్వాని ఆం వార్‌0 జీవనానందదాన్‌ __చి. దాస్‌ గువ ఎఎం. లార్‌0 4 వీటి తెజగు అనువాదములూ దొరుకుతాయి. రయ (గంధ్రా శం లయ లాజ్‌.గ|0 0|గీ.