Telugu vachana kavitha kaadambini - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

కవిత కాదంబరి

వచన . కరవీతా కాదంబ్‌న్‌ి వ డాక్టర్‌. ఆచార్య తిరువంల షగ ప్రచురణ శుభాంగి సాంస్కృతిక సమ్‌తి హైదరాబాదు

౪404కి నఉ/44 గఉం418104| ము్ముదణ : డిశంబరు 1999 కంబ (పతులు ; 1000 తతా తా నర్వ స్వామ్యములు రచయితని ముఖ చిితం : అద్దంకి తిగుమల నరనీంహాబార్యులు వెల : రూ $50/. క్షా మా డా, ఆచార్య తిరుమల / “'పథధాని 1111 152/1/1 గ్ర/ సౌభాగ్యపురం - అరల ఫధాలయ నావ హైదరాబాదు - భర్య పటం గ్‌ ఫోన్‌ 87690) ఖ్‌ 4610) * కనా సా | ౮న వమయలికపువుు | ముుదణ ఫ్‌ మాధవి (సింటర్స్‌ కుత్చిగూడా, హైదరాబాదు . 27

ర్ట యడ ల నా మ నహ న స గ శీ క ప నా నం సీ ము స్‌ న బై 1. పో నా... ల స ల! న్‌ జ్జ ో (స కూ. న. నే ర ఇనా స న ఖీ ఫ్‌ 1 హన కట సు! న వ న. మ మ హా

1. న మ. న సై ర పన్తు ల. ష్‌! హం టం య గే న రే. న శ. హో న్‌ శే రు మ మ మా స, హు ను శ న... ( న వ్‌ మం న ర టం నా ప. స మల్‌ ' షా ల! ల! నటు. స్లో. న ను. స సర్‌ హై న చ న? సా స న ల, టం వ ల్లో గ్‌ న. న స వ. ల సే ప ల స్ట నన సమర * ఛం స్త సః టన . షో. క్తి నలం స మం. ః అం తేలని |. టట. [మ వ ప న. న య. ప గ స. మ గ్‌ మం. హే బే క్త గ్య క్‌ న. య్‌ స మా వ హు సై! ము న లీ మ. వ స న్‌ మ - గా మ మ. న ఇ మం రన * ణ్‌ న ను వ య. వ స న స్‌ సో క సమా నం వల న... న. టం. మ స్‌ న న్‌ వసన న 1 కో న పభ 2 చే టం. న లే మోము క సో నం ఇహ్గో న. ల! అర్య అలా వం ఎయ్‌ భే సమము త్‌ ట్ట న బవొ ఠ్సీపి ల్‌ తు న త్రశ్రు = నే టు దివ? స శి స్క్రృతికి అం కొచే క (|

“శుభాంగి సుభాషితం!

డా. ఆచార్య తిరుమల గారు జగమెరిగిన విద్వుత్కావులు. మాకు గురువులు, వారి ఆన్మీయత, ఆదరణ మాకూ, మా నంస్థకు జవం; జీవం! తిరుమల గారి రచనలకి దేశ విదేశాల్లో ఎంత ఆకర్ష వుందో, ఎంత స్పందన వుందో మాకు స్పష్టంగా తెలుసు; (వత్యక్షంగా తెలుసు: ఆ ఆకర్షణని, స్పందనని పదికాలాల పాటు పదిలపర చాలనే, మా కోరెకని-ఇదిగో-ఇలా- ఈ బృహత్సంపుటిని మీకు అందిన్వటం ద్వారా తీర్చుకుంటున్నాం- ఈ [గ ౦థాన్ని తిరుమలగారికి గురుదక్షిణగా సమర్పిస్తున్నా౦. ఇది వారి సాహితి రజతోత్నవ సందర్భ పురస్కారం కావటం మాకు మరింత సంతృప్తి కరంగానూ, ఆనందదాయకంగానూ వుంది ఆపార కృషపాంతరంగులు, కళాభిమానులై న కీ.శే. పీ. వెంకట అప్పయ్య శాన్రుగారి దివ్యస్కృతికి ఈ పూనిక అంకితం కావటం-బంగారానికి తావి అబ్బినట్టుగా భావిస్తున్నాం.

“కభుభాంగి" పచురణ పరంపరలో లోగడ కరుణశ్రీ, గొల్లపూడి మారుతీరావు వంటి నుపనిద్ధ సహెహితీ వేతల రచన లున్నాయి. అలాగే వర్జమాన రచయితల్ని కూడా (ఫోత్సహించాం,

“ఖృభ్రాంగి” 8 మీ శుభాశీస్సులెస్పుడూ వుండాలని కరు కుంటూ, మాకీ ఆవకాశమిచ్చిన డె- తిరుమల గారికి కృతజ్ఞకలు తెల్పుకుంటున్నా౦.

మీ పి.వి. సూర్యనారాయణ మూర్తి “శుభాంగి సాంస్కృతిక సమితి

ఎండిపూత ఇది నొ సాహికీ రజతోత్సవ సందర్భంగా వెలుపడుతున్న వచన కవితా సంపుటి. పాతికేళ్ళ కితం. అంటే 1087 శ్రోనా (పథమ కావ్యం “యమునాతటి” అచ్చయ్యింది. నాటి నుండి నేటి 'యుగగితి వరకు _ అం్భధాంగ్ల సాహిత్యాల్లోని వివిధ (ష్మకియళ్లో నేను రచించిన సుమాడు 80 పు సకాలు అచ్చయ్యాయి. ఇన్ని పుస్తకాలు అచ్చయ్యా యంచటే - దాని వెనక ఎంతో మంది ఆత్మీయుల, అభిమానుల అండ దండలున్నాయి. అలాగే, పష్యతికలు, రేడియో. టి.వి, కవి సమ్మేళనాల ద్వారా నాకు లభించిన 'పోళ్చాహానికి ఈ రజతోత్సవమే ఒక (వకీకగా భావిస్తున్నాను. నా సాహిత్య కృషికి అనేక సన్మాన స్కా రాలు, వీరుదులు, జాతీయ-అంతర్జాతీయ స్థాయిల్లో గుర్తింపులు, అవార్జులు-లభించాయి. గల్లీ లీడర్‌ నుండి ఢిల్లీ లీడరు వరకు గల ఎందరెందరో (వముఖ నాయకుల, (పసిద్ధ కళాకారుల, వాజ్మయ దురంధరుల [ప్రశంసలు నామీద కురిశాయి. ఇదంతా కేవలం నేను నమ్ముకున్న ఆ వాగ్జేవీ కృపాకటాక్షంగానే భావిస్తున్నాను. నాడి తెచ్చి వెట్టుకునే ఆర్భాటం కాదు. సంపన్న విద్వత్కు టుంబంలో పుట్టాను. తాత తం్మడుల తాత్త్విక వైజ్ఞానిక (సోతన్వి నిలో అఘమర్షణస్నాన మాచరించిన భాగ్యకాలిని నేను. కః సాహిత్య పిపాస నాకు రక్షనిష్టం! నా ఊపిరి ఆగే వరకూ ఇది నన్ను వదలదు. అందుకే నా రచన పాచీన-ఆధునిక క్రవితొ రంగాలకు వారధి అవుతుంది. పాటల వడవల మీద [(పయాణం చెన్తుంది, విమర్శల వలుగుతీరాలు చూస్తుంది. కన్నీటి కెరటాల మీదుగా అనందలోకాలు. చేరుతుంది. కవిత్వం త త్త్యగర్భితంగా

ఉండాలన్నది నా దృష్టి. ఆలా కాకపోతే “*ఖీలము గాకుండునది ధ్యాతి కృతియ” అనే సూక్రికి అర్థం ఉండదు, అది నా థాత్యికాభిని వేశ భూమికః

లౌకికంగా నేనీ స్థితిలో ఉండటానికి కారణభూతులై న నహృ దయ సాహితీ మూర్తులెందరో ఉన్నారు. పూజ్యులు దివాకర్ణ వెంకటావధాని గారి, డా. దొశఠరథిగారి, డా సి నారాయణ రెడ్డిగా రి సొజన్య సత్‌ షపవర్తనా ప్రభావం నామీద చాలా ఉంది. ఒక్కాక్క విషయంలో ఒక్కాక్కంరిని ఆదర్శంగా తీసుకుని సాహితీ యాత సాగిన్తున్నాను. నాకు అనూయ లేదు. ఏదో నాకు జరగలేదనో, జరగటం లేదనో అనంతృప్రి గానీ, నిరాళా,నిన్సృహలు గానీ, కోవ కాపాలు గానీ నాకు లేవు, వుండవు. అలాగే ఎవరిమీదా వై రాలు గానీ, ద్వేషాలు గానీ లేవు. నేనో మెట్టు వైకి ఎక్కితే నా కింది వారిని ఓ మెట్టు వెకి లాగటానికే నా (ప్రయత్నం. సరే

“ళఖాంగి సాంస్కృతిక సమితి 1పదాన కార్యదర్శి, నా శిష్యవరేణ్యుడైన పి వి. సూర్యనారాయణ మూర్తి ఈ కవితా ము్యదణ భారాన్ని వహించటం - ఆనందంతో నా కంట తడిపెట్టించ టమే అవుతూ పుంది. చి॥ మూర్తిని సకల శుభాలతో వర్ధిల్ల చేయు మని శ్రీమదవ్యయేశ్వరుని హృదయ పూర్వకంగా (పార్దిస్తున్నాను.

నిజానికి, నేనెంత? నాకు తెలిసిన దెంత? అవగింజలో పెయ్యో వంతైనా కాదు. నా కళ్ళ ముందు సాపొతీ మేరుశిఖరాలుః: అపార తత్వ జ్ఞాన సాగరాలుః ఈ 'నేను"కి అర్థం గానీ, పరమార్థం గానీ యింకా కనిపించటం లేదు. మరి ఈ రజతోత్సవం ఏమిటి? ఇది - మండు వేనవిలో బాటసారికి కనిపించే & చెట్టునీడ। నా సాహితీ య్యాతకు సహకరిస్తున్న అమృత హృదయులందరికి కృతజ్ఞతలు తెలియజేసుకుంటున్నాను,

ఆచార్య తిర్గునుఖ

ర92? కిం866 [౪25 001% 1౧ 116 క3518౧6 006001 40 1౧ (6 1/69 01 (181 67686౧౪6? 6068౪87 ౧100 ౪౧౧95966 1౧6 0110 01 116 781600 1208018204 6010. 1] 06196 1౧4 116/6 5 50౧811౧0 1౧ 01056 ౧౮/6 ౪81615 ౪1160 068166 1౧6 ౧౦0666 2౪69 1౧ ౧16 11 1౫ 00114006. 1 ౪166 8౧6 (10 90౧6 6౧1 6606086666 1౧ 66గ౧౦51౧0 ౪౭7563 ౧౧౭17108౭11/ 81016 ౭0౮9 0 15. 1706 98019 ౪౧06 8౧6 6011 ౧0౧౧౧౮౭ 1౧ ౧6 €0 ౧15 687. గగ? 0067 02౧ ౪101913806 ౧౮౧09౯ 061 ౧౫ 0౪00౧18 ౨8౧ ౧6౪6! 09 ౪1౧044 80గ16 ౧08110 1006. 1౪ 8౧ 1౧2116 ౧౭౨18 ౧80 0% ౧౪ ౧౧౭1౧0. |18 166౧041100 0 గా 561 ౪11౧ 1116780019 గా౮9€ 09 646 ౧౦10౧1౪ 10 గ 006 66668 0 ౧౧ ౬7116౯12౧0 ౧౧894 8 8190 10 118 00౧౮6౧|౭| ౭200050066 06౪౩11౧0 1౧ 8౧6 2700౧6 | [౦౧౧౪ ౦1 918 “13౧%, 1 1687౧6 (౮6|గ౪౧(3 61 910864 8౧6 540817 1/0[ ౧07 01806 1800607 57 ౧80878 008౧/614 ౪౧౦ ౪/89 850 8 9౯921 3000187 1౧ (16 91% 0898025 6 ౪౭: 8 ౧౦61 8150 ౧౮ ౪28 109 861007 0 “8113072 587808౪8”. [1౩ 10౪6, ౭60000 8౧6 80006/99గ06౧1 రంళగ6 ౧6 10 111918'౮86 ౧౭7౧౭౧6౧17 5౪60 60 15 ర | 66| ౧౯/16 ౧6౧6౪6? | 16081 10 ౧౧౫ గ౧6 109 5౧961 9108 9 8౧౮ 6006 510౧288 7601166 57 ౧1౧ 1౧ గ౪ 0%116%006 686 స (306! 57 5/101292608గ/814 ౪89 ౭1560 8 07981 ర091 806 న౧|050006!. (8 19 ౧01 )691 8 ':06/ 1009 [౧0 16 గ “410; ౧6 19 ౧౫ 6౦6! సం' 0౧1+ 1౧6 01006 108౯110౪53 1౧ ౧ ౪16౧5 18 [19 5641 8160 118 ౧౦౪౫౭ (1౬1 81611163 | గ 1౧060018. 0౧ ౪11 ౧15 6516551005 (0016 | 80016౪6 ఈ81! ౧8౪6 40016౪66 10 119116 [౧6 ౧11265 ౯౧6 (606౧- 0/౧5! 901869 646 10 06 00692౧ ౧ (౧0౪16006 గ6 [086 ౭26 1/00 ౪100 | ౧2౪76 1006111660 8 801 ౧010౧. 16 83 ౧01)౪51 8 ౧౦/౧౧! ౧౧౭౧ ౧6560606 8 “||౩౧| 10౧0660 (385. ౬19 5/1 గ8౧౧|0|8008 ర౩60020; ౧087, ౧6 ౧౭6 116 “258 గో 0 8 1000146 1౧ 06 016 101౧9 01 81 గ15008 2౧౮ 991512 [4203501 010% 0806006 11% “6న. 69, ౧19 0011090, (60096061 910 29 2౧ |౧08/౧240౧ 01 ర్గంర,. గ

ఈం 2616 €0 ౧౦౪6 1084 1౧6 గ180850848008 ౪89 16 “నిర్రగింగి8గ08 668". 10౪/ 02౧ 2౧౪ 0౧6 01059 10 ౧1౧ ౧9 లని?౧114660066 07 500% 8 ౦౭1 ౧౪౪6౦౧౭0! 1౧ ౧18 ౧౯6 56౧09, |! ౪౩66 €0 [391 1౧౭1 | ౪89 ౭౧౮6౧1౧౮ 1౧౧6 ౧౦౦౧|4 8౧0 19 6106 6001 0766289, 2౧౮ 1౧ (౧9 ౯2080౧1 110౪/697-88- రంగం. | 198704 0౧ గ +20%8! ౧౦౪ 10 ఆ౮౧ర౮9౧518౧6 ౧౭౧ 0౯ ౭ 11167877 ౦౯ 0 2/౬. ౦౧ 5006 06062510౧5 ! ౪/0166 ₹07? '8 ౧౦౮15 8 68౫7 1651 10 ౧18352 ౧10౧. |! ౧౭౪6 ౯86౮ ౯౭౧౦౮౧64 6,000 ౨500%8 ౩౧౮ 1166 10 2558659 1౧6 ౪0౯0౧౪7 00౧౯104110౧9 01 6౧౫1౧6౧1 ౧6౯506౧211465 1౧2 1119786016 ఇర ౧౧11090౧0౪. 86 1౧18 18 8౧ 9౧౮1659 10౪౯౧౦? ₹6 ౧౭1౧8 279 14611 01 1+1౧౦?౧9 8౧6 ₹107/69?5. “౧6౯6 2౯౪ 5829 2/0౪౧౮ 1౧6 ౪౦16 2౭౧6౮ 1016169 19 ౧0౦6177 8౧0696 1౧6 9089“. 1 ౧0081766 9012 2౧౧|2456 2౧64 ౭864౪76569 0/141604గ. కాస84 15 961 ౧౭౯౮౯౭1. దల 1 [౧2౪6 ౧6౪6౦౯ 58164 0౯ ౪౧116౧, ౭౧౪71౧1౧69 ౭021౧51 ౧౧౫ 00౧9616౧66 0౧1౪ 1081 ౧౭9 ౪౦0౧ ౧౧౭ 2 ర|206 88 2 ౧౦౪1 5068166? ౭౧6 611110. ౧8198150 ౪౧౪ | 6౦౮|6 ౪/6 45 00019 ౪౧100 ౧8౪6 ఈ621086 108 ౧౧6 0000 6021001౧98 0711019౧00 88 ౪/81! 25 8౪/8565. [10 01/60 6519 ౪06 ౯౭ ౧౦౧ ౦0% €06 1769 11 16565 0౧: 1 105౪6 118 04/౧ ౪|౧౮5. | 616 ౧౦ ర౭౧6౧6 0౧ 1౧19 ౧011010411 ౧౦114166 ౪/౦|6: | 66౧౭౧౮66 ౧౧ ౧౧౫ 6౦౧9౦18౧66 : ! 09116౪66 1౧ €౧౦56 6౯౪౭ 908!5 &2£ ౪౧౦056 +998 ౨|| ౧౮౧౧౭౧1౦ 0705 ౧2165 6౪9౧/ ౧౧౦౯౯1౧8 తిగిం ౧౧౪ “054౧6౪8 166 గ 60౪/౧; 11 ౧౭౩ +28680 ౧౧౩ 10 1౧6 “౭110081 గం 1976! 1౧ 1986 2౧6 *1౧16/౧8110౧81 గ౦౯1” 1౬౪౭1 1౧ 1968 1! ౪8౩ వం?౧ 1౧౭ 6! +0ం60 3౧117 | 8గు ౧౦1 ౪07166 890౪1 గం18718! ౭9౭11౧. 1 ౪౩8 00/0 1౧౭ ౧1౦౧1౫ 66౮6౮08166 80౧121 రంగ" 1806 1౧ ౩640౭60౧ 1! ౧8౪౭ 066% 1౧1౧0 10 [౧౦౪ ౧౧0౯69 2౧6౮ ౧౫౦౦ ౨౧౮ ౧౭౦6౪6౯ 1 ౧౭౪6 162000 ! ౧౭౪6 569౧ 1171౧910 1611 81 ౧69 01౧6౧5 1౧౭8 12016081 ర01 06861161 ౪/8౪. 10 60౧11౧౮6 1106 1౧ 19811 1౧461 ౪190 01 1౧ ౧6 ౯60081౧109 ౧2౧౧ 0₹€ గ౧౫౪ 1116 “రి4871108 ౪667288001 గిం 76౧౩ క101'? రి౦810/900016 5/౧0 0౪1109 1౧౧౭ 11018 5[00616 6౫1986 1౧6 ₹[0౧/19/౧5 01 0౧8౯6౧2, 5%0016 0470 2౧౮ ౮౭1 ౧౮11606 1౧ 16 116 0 6౪0- 1400౧9, 30౧0౪16 0660౧౪ ౧౭౦10! 1౧ 2550018110౧0 ౪111 ౦౭౮9

కిగ6 ౧౦గ౧౫1౦16606. 116500౪416 2148౪79 (111 ఏలగ8010 ౪1 09261 8౧6 01159 1119 ౧౦౪౧౦96౧ 1 11 60683 ౧01 20016079 016,

0 80016౪76 11168 090)6611౪76 న౧౦610/ గా౮౦! అం0ం0గ18 9983800664 ౪1౧ ౧౧11090౧. 719 ౪౦16 ౧౧౮౩06 95082౧0 11166 20౧ 2/0౪/-11 9౧0౦౮16 ౧16706 66౪౧ 1౧40 16 ౧6౭11 8౧6 6/98169 ౪6౧౧0౮05 0% 6౧110%0+6%౧౧06౧€ 2౧౮ ౭08౧౦౪/16606౧6౧1. 4 [౧0416 0/0౪6 & ౧౬౧౭౦62 07 ౭11 6 0౪01698 01 1౧19 ౪/౦0/16. 0816 ౧౮ 1 58 ఫ0910/ 19 ౧౦ 1౧ 116 ౮౯61 0662౧ 961 1౧ 116 6003 01 1923?8 0౧6 ౪౧౦ ౧88 ౮గ౧ర681346006 168/8 159 8 “18011. [6 ౧౭౪ 06 2 ౪810౧111 0౯ ౩౧ గింగ8/2 7116౧02818. క09115 8 1980[06! ౧౦ 0౧6 68౧ 06 1 16880161 0 ౧౧౬౧ స ఆగ౧రే6ంగ51806106 8౧6 [6806౧0 10 507౦౪. 0౧819 టా. ౧౭౪76 0960 (/1౧6 10 ౧౮11%/ ౧౫౪ ౧౦6౯౮౯౫ ౪1౧ & 106000 06 ౧11030010౪. 1! 078౪8 10? ౪0064/ 0139510085 1౧ €౧|3 9౧౮68౪0౦౪౯.

1 ౧2౪6 00౧౧9 89 2 5గ౭11 50061; ౧64 ౪04 ౧379 6౧- $3౯096 ౧౫6 1౧10 8 010 ౪766. 1! ౧8౪6 60౧6 28 2 500811 08౧౬! 2౧6 ౪0౪0 ౧8౪79 (67066 ౧౧6 1౧0 2౧ ౦068౧. | ౧2౪6 60౧6 &8 గ్‌ 41061109 502 2౧6 06 ౧8౪9 ౧౧8౦6 ౧౪ ౩ 018 48 తి ర218౫ | 1961 ౪6౧౯ ౧8౧0౫. 13041 €/ (0? 116 ౧9209 2౧|| [2001౧688 0[8|1. 1 ౪/11! 548064 89 8 1/66 ౪౧,601 ౪11 50 & (6801 10౯ [311028 01/69! | ౪1|| (39 19 56౧" 500701౧0 ౧౦౭1 041 ౧[0౪166 6001 50806 €0 01619 $ ౪11 61511001 8011౧02 5625005 €0 811; |! ౪11 ౪166౧ ౧16 ౪౧1656. 1/66/2086 రం06౧౧08/-1 992 0౪675

శీంయ2ో/2 212

లోకతి-తిశజోశ 9. ఉ౦యష4మి/4 0205%4ఉకత వెళ ., ౨.16౬? “245౧8258 11-11-152/1/2, 50౪/0[89780012%), గ న. ౯6/80, 17ఈ092484ఉ0-500 660. (ఉగ) ౧౧౦౧౫౯: 876902. టి 9071౧ 8 గ48౧౧౧౮౧6|౧/. త గ్‌ 1౧0618 1౧ 1945 10 5/1౧001౪/83930[040౧/. 8 500018! ఈ న౧|1[090008/ ౭౧౮ 5౧౧ 56+ బ్రంగ8ళ8101, ౨౯00901 ౮) ౩౧6 8640068165 21 ౧6౧18ర26౮, 51606 8౧6 /81181/ లి 01 18546 01 418 060706 (0౧ గిగ౧౮[౧౯2 ఆ౧/6[౧510/ 60౧16166 1౧6 ౧౦౧౦౪౦? 00660? 01 681869 (0. ఓ!) 0౪ 106 /0114 షం8ర6గ౫ 0 49 2౧6 60౪1169 గీగ8/108. టీ 0౯51౧6 85 ఓ601606! 1౧ 70100౪6 10 0౧41112078 8185818. బి శీల౧0/01 45 00015 *)00౧ 1౧01666 ౧0610౧ 0/0599. 072018, 7105, 310/9, వి811609 8౧౮6 111072౧ 6౯11100900. లీ. ₹0800109 ౬6716౧06 20 ౪762౧5. బీ డీర౪/1808: 56౪6111 041412] వగీకం0018110[౧5 12 తీ, 5 51416. చీ [000౧646 ౧/౧69166౧1 : 6౧౭1108074 క8 188818, [1760672086 గీ, డొ, టీ ౪151096 ఇ 70811306, [18180/318, 510౧020018 1౧ 1983, ఆ-౩. శ 1౧) 19805, 828౧9[0% 1౧ 1988 8౧6 ౮౦1642౧ 886 40/66 1౧ 1991 25 2 8060141 10౪1166. టి 8౧11010006 1 0౧/16 701096 0001916006 21 9820081019. 2 210 సింగ0ఉగ6ంగ02 61066 00౧1616౧06, ఓ05 నగీగం165 అ4|7/ 1985,

3 "440/8 11180" = గి 5గా౧౦- 51౪40 01.౧061, 5064141 20౧6 6641౯౩! 66౧౪6 - ౭6౧౮? 21 [/౪75076. 4 50౪00 1౧012 /7119౯5 గిశ 661 81 1౧1౪9౧6౯40. గం/818. 5 [8౪1 580౧612౧8౧, గేం86- 964 0౪ 0. 19౭4౧ 81 సం౪/ 061111. 6 1౧:8/౧౧2110౧81 ౧౦౩5” గి! 661 8 1562000641. 7౮౧1067. 7 ౫౧౬౯ ౫|| 1/0॥/64 ౧౦౧౩౫658 0₹ గ౦8159-21 8800౧08 6 13513౧0౮61. 8 90 శి! [౧012 10/516675 00౧1890౧66 25 ౧౯651660౧1 0 గ౦813 ౮416౧1౧0 4 [1766145086 9 ౧౯౪౪]1ర6664 0౪787 గ౧౧౮|(1-|1౧ 86౭1 8౪! తి౭గాగ6!8౧4౧ గ "603011. 10 1/0/164 గ61191063 00%1816- ౧069 2 [01298480 కౌరష[- 142౧ల. మీ 5010661664 29 [1280001 ౧06౯10! 1886, ఈ 0798013664 5601[42/5, 00019/6౧099, ఓ11640/ 2౧౮6 0౮౮414- 81 140౧011009. తీ కడీ!66 గగ 90010 0౧ ౪౭/౦౮ 1118/2గ/ +ం/గా౩. తీ 8౧00686664 ౪0608 ౪౧1165, ౧౦619, గి తీ!115195 1౧ లీగ౧8106 06 2౧10100169 2౧64 1౧ 91౪1౧0 0౧౧౦గ౧4౧11165 0౧ 1౧6 51826,

టి 00౧6460466 ౭౧౮6 ౧68666 8 ౧౮౧9౬౯ ౦1 క60663010608] 065 ₹0/ 16 5106603 1౧ 1౧618. లి 561860010౧ 00౧1011196 గ)ంగారిం? ౦04.1! గ. 2౧౦ ౪. టి కింం614౯ ౧4౯106108000 1౧4, 1. [౧ 8౧౮ 7, శ లి 60౧౪96౪౧08 10 ౪8౧౦౮౩ ౯900౮61696 ౮౦౮7౧౭15 10 7౭౬౮౮. టి ర౭గ101084666 1౧ గంం[0/ [986100 56551009 (9౧0656౧166 91080 20615/ 10 స8110౧8| 57౧౧౦518౧౧) 0 గ061/ & సంజ 0610! 8౧6 (౧6 ౧౦౭౧౧ “58౧07118 08౯58౧8గ” 85 80913166 1౧10 14 1౧౮18౧ 12౧౮౭౮6౩ 1౧ 1986 8౧౮ 80)46౮- 666 “18౧ 01 1౧8 500౪. 005 కిలకిఓ15ట8కై9ి 1 73౧౮౧884 2 గ౭||892)016 3 0౧౩8౬87808 00101 4 కళ8/8 ౪81181 5 1406600184 6 [1180866 (11811916 7 ౧4118౪1 8 5461008 90878001 9 761686 0౧౧౦౭1౪ 40 5%౧/2008 సో౭గా౭ 560608 11 [166028 80872001 12 0౧96884 సం06!6 13 ౪1007/౮6112108 14 న౯|౯౮ 308808 165 511818 ౧౦6౮816 16 నం౪008 గ812 17 ౪2008౧8 6౭8౭12 18 5౪483002 ౪66౧4 19 వీకింనిడ!:886౧1 20 గ8౪108౧5208౧౧ 21 గం ౧61816 22 ౪15048 001! 23 6(6604-- 8189010) 24 0౧3872 0౪/2818౧ 25 ర[౧౧౪౭ సం16114 26 *682 6661014 27 నీర్రగ! క॥/0662 268 0౧౪8౧ ₹8/2౧9810- నంర్ర8ర0814. కొంత్‌ రింలగా - 29 03 605౧౧౬9 0 ౧/ ౯/69, ౩0 [17 ఓ0౪79 0 ఓ0౪76. 07848౯8 [17524807 ౪0గగ8 : (ఆ౧-౧౪౦|19066)

1. 688. గశీ!6 (౦600) 2) 5401069 ౧80౧4౧) (55523)

2. గ౭(08 4౧౧౧౩6౧4 (04806 8411609 4) గం60[8162౪28608

3. గం[8 ౪16404 18878814 (082౧09 821160 6) ₹20౧64౪43 10912 (02006 88116 7) ౯/20878 ౪720061101 (౨4౧౦6౪ 881160

4. 53880౪0/౧150060౧1 ౮౩౧4౧2౧) (1618-౧18౪ 0౧ ౮65౮5 ౮౧1180

5. ౧౭8౭౪89౪40 (1651681 631160 10) ॥880౭0806[8గ౧-- (08౧09 88160 11) 54068 58౯262 (56/18! 1౧ దిగరయగ౧8 గ₹/250[08 ౪6611 0౧ ౪0680414౧౧ 12) 4114600 ౧8౭ ౧౧0౮౦- 6010౧641 (41౧ ౧12౪) 13) 76౧౧8 91964760 (41౧ ద] ౩)

6. [123102 8౧1801 (08౧4) 15) ౧13౧81౧4 (41౧ ౧18) 610; 8౧6 200౪1 500 11001 ౧౪510 50108 80015 08౯0104760 7౦ 0/. 7180041414 న క 54/28/08౧1 (౧౦61౧౧ 0౪ 5/1 గ217302668. 513/0.

2. 50౧/2 0౪313౧ (౧097౪) 0౪ గ౭3౮, 6672086. ౩3. 8166 10౧0౮414 0144313118 (0౯8౧02) 0౪ 580466౪ 8 ౧౧౭116౧081, ₹864091100ఈ3.
3. గ8రడ8 58౧061. - 0 ర. ౧౩౪1౧6౧ 5206, 560గ/3064 5, 5272608 542/310 (౧౦61౧౧ 57 51౬ 581268 తి502౪876[౧8౧
4. గృత[8!! రి౭గ౧2/8గ) (దం6౯౧) 0౪ 06606641 అీ8ర8ర65[ ౪౩; 9౯0: తీ 717౬6539 ౦౦౧౫౧౯౧౧౬౦: 1. న8౪। 'ం౪9140%8 2, 58010; 57/1/8 3, 12606473 8౧441| “౯0% 011- 68౮౦) త గీ8ర0ం గ8౪! (₹80గ 66)4/ ఆ౧|౪6911/)
5. ౪1548 8[4/44% (70౧ 528/85- ౪౭౧౧! ౧౦౦౪౧8౧ ౪.6.0. శీలి6 7190641698 1000 ౪61! ౧0౪/౧ ౧౦85, 6714108 2౧6 ౭71849.

తీ జశిషగివి5

41. ౧1౧౧9౯ ౦0 “06౪6180811 గగ90౧8 585057 నం” 10 ౧15 ౧౦౪116 ౪౦/1 “౧౧౮6౮౦18 50౧8౧801.

2 ౧౧69? 0 “కంగరంగ0! గీంగం7181 తీాాా6” 10/౯ ౧15 06110 ౪౦/౬ “0౧౭69886 ల

3. 110౧6 ౦1 [115. ౪0౧1 గ8[460౪“5 089% ఉళ/2౯6 86/161/- ల. 5. గీ.

4. “గింం08౧10100 ఉళి౭[0 0౧0 గీంళు *0/6-౮. 5 జీ,

5. “౮౪00010020/69 ఉళ౭806 +0గా గీ!864/౧35 ౧08 ౧19 ౧౦610 అం? “ఉికంక[8[820901” (10/07/6 5/69)

6 “సీం0ర06? గ౭౪! గిా౭6'' 0౧ 186400390643౧ 0౧4 జిం50- 0181100౧, 6౪138౬ 51816.

7, “గిం0గ8-538604%02 ఓ106/20/ జీిళ/2౯6

8. “౪1548 5801001 ఓ16(20/ 448/6 10౯ ౧15 న౦6౪16 ౪౦౧ “నిగణం(౧8 168210.

9. “౧46401౧1 -౧/2౧2౪06222 ఓ116[20/ శిాా౭6/ 001 గర.

10. [1210098] 8606546480 061-11311008! గఉీళా౭/6. ౧౭106112 [08 “గకం[087428801“.

11. “1౧6౧8౪60౧4! 60106౧1 ౧౦6 ఉిం8!6'' 00౧ ౪౦౧16 న౦8౯౫ డింతరంగా౫ (170690 ౫ ౪/07/1164 ౦౦౧౩౯౪5౩ ౦ ౧౦౭౪5. 854౧0౧0.

12. “7010946 అఆ౧గ610 దీ౭ి!రే” 101 ౧18 ౧౦660౦ *ం౪౯ “0618 దిళత801

_=ర--

డా. ఆచార్య తిరుమల (వచురిత రచనలు 1, _యమునాతటి (పద్యకావ్యం) 196? 2. రాళ్ళ గాజులు (కథాసంపుటి) 1068 తి చకార పం క్రిరివ (పద్యకావ్యం) 1971 శ. స్వర వల్లరి (లలితగీత సంపుటి) 19/5 ర్‌... మరీచిక (సాంఘిక నాటిక) 1979 క. మాట్టాడే మట్టెలు (కవితా సంపుటి) 199 7, పల్లవి (లలితగీత సంపుటి) 1960 6, స్పేచ్చ్భాభారతి (సంగీత రూపకం) 1980 9, తెలుగు తమ్మెరలు (వ్యాస సంపుటి) 1981 10. _శ్రీరామనామసుద (శతకం) 1989 క్షే హృదయ భారతి (పద్య కావ్యం) 10839 కేవ. చీకటి మెరుపులు (కవితాసంపుటి) 1969 కేశి. విద్యుల్లత (మినీ కవితాసంపుటి) 1068 14. పీతృ న్మరణ (స్మృతి కావ్యం) 1988 షల, అగ్నిక్రీడ (కవితాసంపుటి) 19838 ర్‌. శిలల పొదలు (క వితానంపుటి) 1984 17. కవితా కళ (విమర్శనాత్మక సాహిత్య (గంధం) 19864 18. వచన భగవద్గీత 1984 శం, స్వప్న వీణ (గేయసంపుటి) 1985 20. అక్షరాగ్ని (కవితాసంపుటి) 1065

81. కవి దర్శనం (వ్యాస సంపుటి) 1086 ల2, అమృత నేేతాలు (కవికా సంపుటి) _ 1987 లవ, విశ్వవిభూతి (పద్యకావ్యం) 1988
82. గీతా భాషిజీ (లలిత గీతసంిపుటి) 19068 ౨5, చ్యకధ్వజం (పద్యకావ్యం) _ 1989
83. 710 009౧౧09 1౧ 1౫ ౬/6 1990
84. గి? ౬0౪78 01 ఓ0౪6 | 1991 ౨0, (ధువ కోకిల (కవితా సంపుటి) 1992 రి యుగగీత (వ్యాస సంపుటి) 19002
85. ధ్వని తరంగాలు - పగడాలు (వ్యాన సంపుటి ] 9092 ఖ్‌

ఇందులో__ 2, చీకటి మెరుప్పలు లి, విద్యుల్లత &. శిలల పొదలు 6. అమృత నేతాలు ౯7 [భువ కోకిల

నూటాడే మటైలు హా ఏం

ఇవీ ముక్లొలు:

సీకోనం

ఉడ్డీపన

“దేశమంటే మనుషులోయ్‌” * 9: సృష్టి దృష్టి

పల్లవి

మాట్లాడే మల్లెలు

వెలుగువూలు

భయపడి కాదు (బతికేది

లే:

గుండె తలుపు తెర్‌ | [వభుభకి

చీకటి కిరాణాలు

నిత్య స్వాగతం

వఏకోఒహం బహుస్యాం

తై మోడ్పు.

నాగ బంధం,

రుధిర ఖడ్గం

మల్లెల వై 'నడిచిపో ॥

సజీవ పుస్తకాలు,

మావాడు మంచివాడు | కావలెను శూన్య వీందువు

ఖే

యుగసంధి.

చలన శిల్పాలు, సజల నయనాలు, అనంత నిరీక్షణ, స్వప్న వాసంతిక, ఉదయోదయం, కన్నీటి సొగసు. మంచు బొట్టు

నీ కోసం

నలిగిపోయిన పూలనే ఏరుకుంటాను పగిలిపోయిన గుండెనే కోరుకుంటాను ఆవేదనా అశుకణాల మీదుగా ఆంతరంగానికి పయనించి అస్పష్ట జీవిత చిితాల్ని చేరుకుంటాను:

ఆ శనోదాలు-నై రాళ్య గీతాలు-దై న్య నందేకాలు

కటిక చీకటి సిరాతో

సీ కనురెప్పల మీద

కవిత్వ రూపంలో రాస్తాను: లోచన లేని ఆలోచనతో దేశాసకి పనికిరాని సందేశంతో గతి లేని (పగతి కావాలనే వాళ్ళని సీ ముందు నిలబెట్టి నలిగిపోయిన వూల కూర్చు నేర్పుతో వర్ష్మకమాల ఆక్షయ అక్షరాల శవిక్షగరపి ధనిక మర్యాద హద్దులు చెరిపి ' పగిలిపోయిన గుండెల విషాన్ని విరిచి ఆమృత దృష్టిని అందరికీ విందు చేస్తాను (బతుకు గోడలకి ఆదర్శాల ఉక్కు మేకులు కొట్టి

ధ్‌

సుస్పష్ట న్యాయ చి,తపటాలు తగిలిస్తాను స్‌ కోనం

అవకాశపు ఆకాశ విస్తరిలో

ఆశయాలు వడ్డించటానికి ఆనంద్శాశుధారలతో

అనంత విశ్వ్యంలోక్సి

ఆవిర్శపిస్తాను.

రి

అస ఉద్దీపన ఈ లోకంలో ఆకలితో మాడుతున్నప్పుడు “అడుక్కు” తిని -_ ఎండుటాకుల్లా (బతుకులు రెపరెపలాడుతున్న ప్పుడు కళ్ళారా చూస్తే - నాలో కవిత్వం రాయటానికి ఇన్‌న్పీరేషన్‌ వస్తుంది కానీ 'రాయను. ఎందుకు ? నా కళ్లల్లో మనను లేచిఫోయింది - వైగా వెనుకటి రాపిడికి గుండె మంటగావుంది ల్లి నేటి రాజకీయ గర్భంలోని చీకటిలో నా చేళులు కడిగి నా ఆకాంగ నా శిరోజాల తెల్పదనానికి తుడుచుకుంటే - నాలో కవిత్వం రాయటానికి ఇన్‌స్పిరేషన్‌ వస్తుంది కానీ రాయను, ఎందుకో 9? ఆమె ఎప్పుడో విడాకులిచ్చి వెళ్ళిపోయింది = పైగొ నిస్పృహ నిప్పులా దహిస్తుంతి : త్రి అమాయకత్వంతో. అయోమయంతో అప్మశుతులకి అంకిత మైన ఈ సమాజ గళాన్ని 'పొడ్షి'చేస్తే- నాలో కవిత్వం రాయటానికి ఇన్‌స్పిరేషన్‌ వస్తుంది కానీ రాయను ఎందుకు: క్‌

దీని గళం పాతాళంలోను పాదాలు జాబిల్లి మీద ఉన్నాయి- పైగా నావద్ద నాలుకలు పషిరిగిన కులాల కలాలు తఫ్ప కత్తులు లేవు ? కీ కోవెల చూసినా - కోయిల చూసినా లతాంతాలు చూసినా - వసంతాలు చూసినా వెన్నెల చూసీనా - వెచ్చని కన్నులు చూసినా వేడుకలు చూసీనా - వేదనలు చూసినా పుస్తకాలు చూసినా - పుష్పించే మస్తకాలు చూసినా -నాలతో కవిత్వం రాయటానికి ఇన్‌స్పిరేషన్‌ వస్తుంది కానీ రాయను ఎందుకు ? శపితా విద్యుల్హత కరిగిపోయింది - వైగా ఏది కవిత్వమంటారో తెలియక నా భావాల మేఘాలు మింటికి మంటికి ఏకధారగా ఏడుస్తున్నాయి. ర్‌ ఐనా-నా*గుంజెి కరగదు నేను కవిత్వం రాయను “రాయను” కాదు రాయలేను ఎందుకు ? ఆసలు కారణం చెప్పనా ? అన్నిటా తలె త్రినద్లే ఇన్‌స్పీరేషన్‌లో కూడా “రేషన్‌” తలెత్తింది నేను తలదించుకొని వున్నాను ; గాంతు చించుకొని వున్నాను :£! 8

“దేశముం పే వునుషులోయ్‌”'””' గురణాడా : మళ్ళీ యిక్కడ పుట్టకు ఈ గుండెల వెనుబండల్లో ఏకదాటిగా పారే వీకట్‌ "సెలయేటి మీద కవీతకు శ్రీకారం చుట్టకు |

ఆక్కడే వుండు :

మాకు అందని ఆ ఎత్తులనుండే చూడు | స్వేదంలో |పగతి నాదాన్ని పలికించే శమ జీవులకి మండు టెండలుపూసి వాగ్దానోల ఉమ్మెత్త పూదండగలు వేసీ చిడనవ్వులళో లాలించి పసకిరాకుండా - ఫట్టు బడకుండా షోయే నాయక న్నుగీవుల్ని చూడు

పసిపిల్లల పాలడన్బాలు సైతం దాచేసి

సంఘాన్ని నిలువునా డోచేసే

బందిపోటు వ్యాపారుల

ఇళ్లల్లో - ఇనుప వెన్లైలో కట్టుబడి

పెట్టుబడి కేగాని గిట్టుబడిలేస

నోట్టకట్టలి జోలపాటలతో

మగత న్మిదసోతున్న

కలుముల తల్లి భారత భాగ్యేందిరను చూడు :

ఠి

చట్టాల గుడి గంటలు వినలేక చెవులు గట్టిగో మూసుక్తొన్సి కట్నాల ప్రసాదాల కోసం ఒళ్శంతా కిట్టు చేసుకొని విద్యాలయాన్ని విద్యా _ లయాలుగా మారుస్తున్న యువతను చూడు 1 ప్దై్‌డు అన్నం కరువై రెప్పలు కొండంత బరువై మానవాకార నిర్భాగ్యంలా కెనిపించే కోటానుకోట్టమం దిని చూస్తూ చేలకు వేలు విందులు చేస్తూ పారేసిన మధురాన్నాల మీదికి" కుక్కల్ని ఉసిగొల్పుతున్న కర్కోటక వంళోద్ధారకుల్ని ముక్కు. మీద్‌ వేఠేసుకొని చూడ్చు ॥ నీఫాద్చల శీతల వాతావరణంలో లంచాల కంచాల్లో సామాన్య జీవితాలు వడ్డించుకొని చూపులతో ఆరగించే అధికారుల నిండు గుండెలోని విషజ్వాలలు చూడు | పంజరంలో చిలుకలాంటి నుతంమీది మమత సంతో సమత్వానికి.మానవత్వానిక్ర 10

గోరీ కడుతున్న గతకాల (ప్రియుల్ని కళ్ళారా చూడు | నిలువుటద్దంలాంటి దేశాన్ని ముక్క. ముక్కలుగా (బద్దలుకొట్టి పతి ముక్కలోను ముచ్చటగా ముఖం చూచుకోవాలనుకొనే (పాంతీయాభిమాన దుర్యోరనుల ఆలోచనల కపట కిరీటాన్ని చూడు! ఒకని శమాళాఖకి పదిమంది తల[కిందుగా (వేలాడుతున్న (పకృతి దృశ్యాన్ని చూడు | దేవస్టానాల్లో నిరాఘాటంగా సాగే వ్యాపారంతో బాటు పవి,త వ్యభివారుల శృంగార భక్తిని చూడు | ఆదాయం లేకపోయినా ఆదేవనిగా పిల్లల్ని కని దేశంమీదికి విసిరే సే ఆదర్శ దంపతుల ప్రణయ ఘాతుకాన్ని చూడు 1 11

కొబట్టి - గురజాడా : మళ్ళీ యిక్కడ పుట్టకు

ఈ రొంపిలో కాలు పెట్టకు

ఈ కుంభకర్ణుల వెన్ను తట్టకు

ఈ రుధిర తర్పణానికి దోయిలి పట్టకు ఈ స్వార్థ గృహాంగణంలో

కన్నీటి దివ్వె పెట్టకు

స్స ముళ్యాల సరాలు

ఇప్పుడు ముళ్ళ సరాలు

ఓ గురజాడాః వ్యెరివాడా, నా వాడా; దేశమంటే మనుషులు కాదోయ్స్‌

12

అచ ఈ ర్తి సృష్ట దృష. ఇది - ఇం[దియాల ఇంయ్యదధనున్సులో రాసలీల ః ఇది - 'సువర్ల' సాహిత్యానికి వర్షమాల ॥ ఇది చీకటిలో వెలుగు! ఇది వెలిగే చీకటి :: ఇది - సువిశాల కాద్వలాల మంచుతెరలు చీల్చుకొని ఇెంగు ఛెంగున దూకే కృష్ణ మృగవినోదం ; ఇది - దివ్య గాంధర్వ వీణాంగనా నవ్యరాగాల గమన విన్యాసం £॥ అందు కే--ా ఈ సృురణకి కఠిన పాషాణాలు కరుగుతాయి శూన్య హృదయంలో జరిగే ఆవ్య క్త స్వరకల్పనకి అవ్యయ జీవదీపాలు వెలుగుతాయి £ నర్రించే రసరేణువుగా నవమోహన వేణువుగా శరీర కీచకం మలచబడుతుంది అవ్సరస్సంగీతం తెలియబడుతుంద్‌ £ 19

అంతకు ముందు పరోషపు వింత శూన్యంలో___ “సీల్‌ నింగి ఆవిరి కెరటాల్లో మరుద్వాయు విశృంఖల విహారంలో జనించిన శబ్దళాంతిలో, ఇర సృష్టిరహస్య ఘోష లీనమౌతుంద్రి తర విశ్వంమీద అకర సౌొదామసి చలనంతో హొల్లు దేహాల హల్డులవై [ప్రాణ (ప్రతిష్ట చేయబడుతుంది హృదయాంధ తమన్సుకి .మూ_ర్రిసౌకాత్కారం జరుగుతుంది , ఇతే.చర్మ చముః పీతిక్స్‌ మాతం క్రాద్చ (త

పల్ల వి య్‌

ఏమిటి కావాలి నీకు ? కాకిగూటి కోయిలా ఏమిటి కావాలి నీకు?

అప్పుడే కొన్ము పట్టకు ఆమని క్షై కూత సెట్టకు ఇవ్వుడు నువ్వు చేరాలనుకున్న కాంతివనం ఎప్పుడో - విప్లవ భావ పవంగాలచేత నాశనమై పోయింది అన్యాయపు బెండల్లో మోడు వారిన (బతుకు చెట్ట్యకిందీ ఆశయాల పుడకలు తెచ్చి గూడు కట్టుకున్న

ఈ నిరు పేద నల్హరెక్క నీడ బీదరించుకోకు ఆరాటం పనికి రాముఅవివేకం ఉనికి నియ్యదు కాల చ్మకం తిరగాలి పూల మొక్కలు పెరగాలి నామాట విను!

అజ్ఞాతవాసంలోనే విజ్ఞానం సాధించు

అవై గూడు విడిచి అవనీ ఘటంలో

నవనీతం చిలికి నవనీత హృదయంతో

అమృత గానంతో ఆమని రప్పించు

అందర్నీ మెప్పించు

ఇది ఆకు రాదేవేళ: అప్పుడే “కొమ్మ” పట్టకు ః :

16

మాట్లాడే వుళ్లిలు కాటల నిర్మాణంలో కం,టాక్టర్ల నయనారుణకారల్లో-తారులో కంకర రాలలో - కెంధూళిలో చుట్టుకుపోతున్న మల్లెలు 1 “ఎముకల కణకణ (పేగుల "ఫెళ ఫెళ చెవుల్లో (మోగుతున్నా కొండలు (బద్దలు కొడుతున్న మళల్లేలు నిభ్రార్పుల మేడలు కడుతున్న మల్లెలు పాలు విడువని కన్నబిడ్డ ఏడుపు పోలుస్తూ జాలి కస్నుల యంతాల హోరు రాలుస్తూ యజమాని మేడి మెట్టులై న మల్లెలు పొగరుకి పొగచుట్టలై న మల్లెలు ఇల్లు గడవక - (బతుకులో వేగుచుక్క పొడవక కామరొక్షనుని కత్తుల మ౭చం మీద ఊవీరిలో విషం నింపుకొంటున్న మల్లెలు శీలంవై కిరో'సీన్‌' వంపుకొంటున్న మల్లెలు 16

పగబట్టిన కట్నాల కాల సర్పాల కాట్లు తినలేక చివురాకు నీడల నుండి ఆపవాదం రొంపిలో కూలిపోతున్న మల్లెలు ఆపరాధం అంకపిఠిని వాలిపోతున్న మళ్లైలు వయసు పారళాల విడిచి మనను పానశాల నడిచి మెదడు పేల్చుకొంటున్న మళ్లెలు మేను కాల్చుకొంటున్న మళ్లైలు ఉద్యోగాలకు - ఉద్యోగ రక్షణకు అధికార్ల వలపుటాకలి మీద అరమోడ్పు కళ్ళతో అసహ్యాన్ని చూస్తున్న మల్లెలు అనహనాన్ని నేస్తున్న మళల్లైబు ఇంకా - ఇంకా ఎన్నెన్నో ఇలాంటి మల్లెలు ః పాపం! ఇవన్నీ ఈ పుణ్యభూమిలోనే పుట్టినవి ఈ ఎండల్లోనే పుట్టేవి 1 పైపం ! ఇవన్నీ పాపాలకు తీరంలా ఉండవలసినవి వవ్మితతకి దివ్వెల్లై వెలగవలసినవి . కానీ * ఆలా లేదే శ ఈ మల్లెల మననుళో మాటలతో వాతిగితం అల్లేవాడు బేడే? ఇంక వసంత కాంతి ఏమిటి ? నితాంత (వళాంతి ఏమిటి ? శా

వెలుగు పూలు వెలుగు పూల తోరణాలు వెలుగు పూలతో రణాలు ఆంద కారమును చీల్చే ఆశయాల తో - రణాలు। ఏపేటా నరకుని తల [తుంచుటకై వేడుక ఎద ఎదలో ఆసురవృత్తి "పెంచుట మన వాడుక ఆకా ఆదర్శాలను దివ్వెలుగా వెలిగిస్తాం సమతా సహనాలను జున్వలుగా విసీరీస్తాం ; భూచ్మకం పనీతనం చిచ్చుబుడ్డి యౌవనం ల్‌ ఇల్‌ ఉప్పపొట్టం వృర్ధాస్యం ఐనా (బళుకంకా గోప్యం దినం డినం ఆరాటం భుక్తి కొరకు పోరాటం అయినా బాణాసంచకు అప్పు చేయ ఉబలాటం | 18

అల్లుడు కూతురు వస్తే వెల్లుబుకును సంబరం ఆవై లెక్క-లువేస్తే సర్యం దిగంబరం:

ముద్ద ముద్ద విష పిండం

వణ గణం యమగండం

ఆయినా మంటల పండుగ

ఎదవై తుమ్మెట తాండం : అమావాన్య మన స్వార్థం చీల్చివేయు తత్వార్భిం (పతి హృదయపు (పమిదలోన వెలగకున్న ఇది వ్యర్థం:

ద్ర

భయపడి కాదు (బతికేది | చావుకి భయపడి కాదు నేను (బతిశేది 1 మృత్యు స్వరూహెన్ని కళ్ళారా చూడాలనే జీవిస్తున్నాను "ఫెళ ఫెళార్భటులతో ఉప్పెనలా భూకంపంలా పేలిన అగ్ని పర్వతంలా దారుణ వ్యాధిలా- తానెన్ని రకాల కత్తులు రుళిపిసూ దుర్చలత్వం మీద విరుచుకుపడినా దాని వికృత స్వరూవమేమిటో విశ్వరూప నందర్శనంలా సంపూర్ణంగా నాకు వ్య కం కాలేదు నా సళ్చల మనన్సముదం కల్లోల పడలేదు నా తీక్ల వీక్షణాలు భీతితో అంతర్ముఖంగా ముడుచేకుపో లేదు) శిశిరంలో ఆకుల్లా 20

నక్షతాల్ని రాల్బగల శక్తి నాకుంది శతకోటి సూర్యగోళాలనైనా ఆరిపోయిన వత్తుల్లా మలచగల దృష్టి నాకుంది! అందు కే--- 1పాణాలు అరచేతిలో పెట్టుకొని మృత్యువే నా చూపునుండి తప్పించు కొంటోంది ః దాని భయాన్ని వేళ్ళుమేన పరుగెడుతున్నాయ్‌ : నాధైర్యాన్ని సింహ శార్జూలాలు రుచి చూసి వ్మికమిస్తున్నాయి : ఎప్పటికైనా గెలుపున్నాదే : ఏ ఆకృతిలో ఉన్నా నా (పకృతి నాదే : ఆందు'కే--- భయపడి కాదు నేను బతికేది; £ ధభాతకటంరాలయి న్ని ళం ఖ్‌ ఫ్‌ నద ఖః డ్‌ కాం? సష్షైదీళానాత్‌ ౧00 శ

ల్రే...! చీకటిగా వుండని చిరాకుపడకు చిరు దివ్వెను వెలిగించు ః గాలిలేక ఉక్కిపోతున్నానని గంతులు వేయకు గది తలుపులు తెరు శూన్యంలో సిఠవ నిశీధిలో బిక్కూపీక్కు మంటున్న విశ్వాన్ని తలచి బేలవై పోకు-(కుంగకు-నిటారుగా నిలబడు ।; పుడమి అంచున తడిసిన ఇసుక తిన్నెల కుచ్చెళ్ళు చూసి షొంగిపోకు పొలి కేక వెయ్యి 1 డబ్బుక్‌ శరీరం పరిచిన శ్రీ నవ్వులాంటి సమాజాన్ని నగ్నంగా దర్శించి సత్యాన్ని చూపులో బిగెంచ్చ ॥ ఉరుదివ్వె, తెరచివున్న తలుపులు ___ బిక్కుబిక్కుమంటున్న విశ్వం లడినీన ఇసుక తిన్నెలు - నగ్న సమాజం . కనుల కాంతిని, హృదయ కవాటాల్ని ఆకాపాళాన్ని, అర్థ భావాల్ని వై నందిన జీవితాన్ని పతిబింబిస్తామిం కవితన్లు జ్మమేడించి కొషాయాంబరాన్ని"చుంబిస్తాయి నీలో నిజమైన కవిలేస్తాడు నీముతలా ఆప్పుడే చెలకేగుతాడు 1 ఛి2ి

గుండె తలంపు ఆరం! నివురు తొలగిన నిప్పుమీద కశ్హైర జేయకు జోరీగల కచేరీకి చురుకుదనం శ్రుతిచేయకు నడిచే మల్లెల్ని చూసీ వెకిలిగా నవ్వుకు ఒరవీడిన కత్తుల మీదికి ఉండుండీ చేతులు విసరకు కరిగే కండల్ని కంచంలో వడ్డించుకోకు ఎగిరే జెండాతో చొక్కా కుట్టించుకోకు £ “పేలిన చీకటి కోనం గుండెలు బాదుకోకు రాలిన ఆకుల్గోంచి వసంతాలు తోడుకోకు నామాట విను గుండె తలుపు తెరు శవం కావాలనకు గతం రావాలనళు !1

23

"ఈటీ పభు భక్తి నా గుండెల మీద కూర్చుని నలుగురూ చూ'సేవరకు అరుణోదయంలో ఆరమోడ్చు కళ్ళతో జపం చెయ్యి : నాకు కర్తవ్యాన్ని ఉపదేశించి ఎడారులు దాటించి ఎండుటాకులు తినిపించి నువ్వు హృదయేశ్వరితో కాలం ఊపిరితిత్తుల్లో కత్తులుగుచ్చి నా కావ్య సుమ కయ్యలమీద విశ్రాంతి తీసుకో : నా వాధా రుధిరంలో కి స్వార్థపు మంచుగడ్డ కతిగించి చిత్తుగా (తొగి మత్తుగా ఊగు ; నా అకలి | పేవులు గ్రుతి చేని [వణయగీతాలు పాడుకో ; నా నిర్వేద మహోదధిని మధించి (గతి సుధని అందుకో : చీకటి కొండకి నన్ను కాపుంచి చుక్కలవరకు విహరించు నవ్వే ఏడీసమైనా నిన్ను “ఇదేమి'టని అడిగితే మౌనంగా నొనోటనే పలికించు “వళుళ క్రి'-అని, 24

చీకటి కిరళకాలం ఇంత విశాల నయనాల్లో ఇన్ని వేల యుగాలుగా వెలుగుతున్న వీకటిని ఎంత వెరిగా చీదరించుకుంటున్నావు ? రాజనీతి సంచాలక మైన దర్శ్మనితి ఎక్కడుంది ఇ కారు చీకటి 5టిక రంగు_కాలరుమీద గ్‌ శ్చ హృదయంలో పౌరిజాతాలు విరియించే - (వేయసీ దృక్ప్యకనేమి ఏమిటి ? __కాలాంజన కాంతి రేఖ "ః కలుపు మొక్క బదులు కల్పకం వరకు చరాచర వృక్షమూలా ౬ ఉండేది ఎక్కడ ? __సురక్షిత భూగర్భ తమస్సులో : [(గగహతారక గతులన్నీ ఎక్కడ ? శూన్య మైన చిటిలో : చీక టెన గాలి ఓడల్లో 18 ఈ మహా వాజ్మయ శబ్దోత్ప త్తి ఎక్కడ నుండి ? పరమాకాశ మోరాంధకార సాగర కెరటాల నుండి |; జనిత జీవరానుల చరవమానుభవం ఏమిటి : అనిర్వచనీయ కాల మృత్యు పరిష్వంగం : 25

పెలుగుకో సం పరుగెత్తే నీ వెనుకంతా ఏమీటి ? ._-పిళటి వెన్నెలకింత విలువను 'పెంచిందేమ్‌టి ? . చీకటి; వేదంలో - వాదంలో - పేకటి గతంలో - మతంలో . వీకటి 1పాణంలో - కృపాణంలో - చీకటీ అంతా చీకటి! చీకటి 11! చీకటి ౪; అఖరుకు తనువులు చీకటి కడుపునుండి మమతలు చీకటి విడుపునుండి ఇంత మహత్తరమైన వీకటిని ఎంత వ్యెరిగొ చీదరించుకుంటున్నావు 7 నీవు నిందించే ద్వేషం మోనం వంచన వృకతా వనసుమాలన్చల్వ పరిిభమించే బ చీకటి తుమ్మెదలు _ చీకటి బజార్హు చీకటి డబ్బులు = చీకటి తప్పులు అన్నీ --నీకంచె ముందుగా విశ్వగర్భంలొ (పవేశించిన మహత్తులే ; అద్భుత కళాజగత్తులే ః అయితేంాా " నీ అంతర్మూరి ఉక్కసారైనా 26

ఈ పెనుచీకటి కావలి తీరం చేరి

ఆ కాంతిగిరి శిఖరంనుండి

(కిందికి చూడాలి :

అంతే కానీ

ఆని పొమ్మంటే పోయేఏవ్‌ కావు

ఆ జీవాలునీ చేతుల్లో లేవు

కౌబట్టి---

పోడు లేకుండా (బతక దల్నుకుం'టే

ఛఈ తమోరాజ్యానికిరా! ,

ఈ చీకటి కిరణాల్ని (ప్రేమించు 11 లై

నిత్య స్వాగతం రాః ఇలారా వందలాది వత్సరాలుగా నీకోసం అణువు ఆణువు గాలించే నా విజ్హాన నేేతాసికి జ్‌ శ్‌ విందుగా -రా।? కర్చూరపు కొండలాంటి నా గుండెను ఒరుసుకుంటూ [ప్రవహించే చైతన్య విద్యు త్తరంగిణిలో విరిసిన ఆనుభఖూతి కావ్య కమల పరాగాన్ని ని పాదాలకు పౌరాణి చేస్తాను రా। । ఆ నువికాల హరిత మైదానాల నచ్చని చూపుల్లో కవళించే నీ చివుడు మువ్వల నవ్వులతో నొ ఆళలు . ఆశయాలు నర్తించే శిల్పాలుగా మారుస్తాను _ ౮||, ఆనంద మలయ మారుతాన్ని ఆ మేయంగ్గా జృస్మా్టద్షిన్తూ ఈ చీకటి కురుల్లో మల్డెల్లా కవ్వించే

ఆ చుక్కల్ని హారంచేసి నీ కంఠసీమను అలంకరిసాను - రా ః।; వింత వింత ర్వంగులతో కమ్మని నెత్తావులు పుక్కిలించి ఉమిసే ఈ మాట్లాడే పువ్వుల పొదరింటి ముందు (పణయాన్ని తినాసీలా పరిచి నిన్ను నడిపిస్తాను - రా ః నా ఆహ్వానాన్ని మన్నించు -రాః నా కౌగిలిలో కరిగిపోదువుగాని -రా ।: ఈ నేలను నీడలా వెన్నాడే | మూడ విశ్వాసాన్ని మన |పచండ వీక్ష్షణా కిరణంతో ఉరి తీద్దాం రా! కాంతి వర్షిద్దాం =ఎరా: ఉవ్వెత్తుగా నెరిగి ఊడలు దిగిన నిరాళా వటవృకాల్ని మన వజ సంకల్పంతో నరికి కళా కల్చ్పతరువులు పెంచుదాం - రా ॥ః వాటివైనుండి తెమ్మెరల్ల్హా సాగి (శమబిందువులు తుడిచేద్దాం _రా:ఃః మన్న ధ్యేయాన్ని మందరగిరి చేసి అపార కొాలసాగరాన్ని మధించి *£ అమూలః జాతిరత్నాలతోబాటు లు . ఆమంనేంద సుదన సాధిద్దాం -రా క “జన జైల ది రడ వం(్రంఉ్త హ్త్తంటు్లు న ఇల్ల లల్ల ౧౨కి ల ౧ర్లుష్యడ్రణ ఇంజంలు6 రకొళ్లళ్లునయి ఫం్రరొలిట్లద్తయి 67 ర్నం2 మి కొర్ర (ఆ ఇ5్‌ఐల జనొం

కంచంలో విషం కలుప్పకొని ౭8నే ఇపివేకానికి తెలివితేటలు గోరుముద్దలు తినిపీద్దాం - రా ౫ సమాధివద్ద ఉంచిన దీపంలాంటి నిజాబిల్‌ స్తూర్యటేంబంగా మలచి ముళ్ళ డొంకల్లో మల్లిలు పూయించాలనే దుచంహకార ఆఅధికారాసి రహదోరీకమళ్శిద్దాం రాః; రాహు దంష్ట్రలాంటి స్వార్థం దిగబడ్డ కాంతీ శీతాంతుని మన విజయనాద క్షీరాబ్ధిలో కడిగి ఆంతరంగాలో కీర్రిచం[దికలు కాయిద్దాం ,రాః! శొ వీలుప్ప మన్నించి.రా।ః నా చలిపు చవిచోద్దువుగాని రాః ఏమిటీ? అర్థంలేని ఆహ్వానమని సందెహ్‌గ్ర చ్రక్షృ ॥ ఎవరీ? అమాయకుడని పరిహనీంచక్సు | నీ వెవరో నాకు తెలుసు - నీత. మానవతవి నేనొ? నేను -- వందలాది వత్సరాలుగా నీకోనం తపించి _ తపీంచి పొగచూరుకుపోయిన వగతిని | వ- గతిని! రా! 20.

ఢి ర్తాలీఒ బద "అ నే ప్రక్రోఒహ బహాస్త్యా ం

కొండలు కడలికోనం చాచిన చేతుల్హాంటి నదీ న్నద్దాలు--- ఆనకట్టల హార్మోసియంమీద నరిన్లూ '“ఆనంధ ఖ్రరవి” ఆలపిస్తుం టే. విరహంతో కడలిరాయడు ఉప్పబడి-= చప్పుబడి విదేశ నాగరికతా నౌకల పెల విహారాలు చప్పరిస్తూంటే -- ఆవేశం - ఆనుకరణ తప్ప సృజనాత్మక శకి విపణిలో చెల్లుబాటు కాకుం టే--- లా కోణార్య-లో సూర్యుడునైతం తన గర్పుగుడిలో చీకటినే వీల్చలేకపోతుంచే ఉదయించే విజ్ఞాన కిరణాల పిచ్చిన్నక్లర స్పర్శతో శాంతిదేవి మేధస్సులో ఆజీర్ణవ్యాధి ముదురుతుంటే ఎండిన చెట్టుమీద నోరెండిన కాకుల్హాంటి పేదచూపుల బంజరు భూములు నీటీ చుక్క- కోసం నిక్కిచూడక చేసేదేమిటి + ఎవరీ దాహాన్ని తీర్చేది ? ఎవరీ మౌనాన్ని చీల్చేది? ఎవరీ ఐంజర్హలో బంగారు కాంతులు పండించేటి* నాతో నువ్వా? సీలో నేనా: ఇద్దరిలో మనమా ? మనమా ??

31

క్రీమోడ్పు 1 ఈ సమావేళానక్రి సమ'ఆవేళానిక్తి మువగీతం విన్చిస్తాను నవగీతం అనిపిస్రోను ఇరవై అకేళ్ళ్‌' ఎత్తుగల ఈ ఆత్మదర్పజంలో అలవోకగా కస్పస్తైను £ ఆ తరంలో _ ఆనాడు - ఆంటే మన స్వేచ్చా పతంగం తెల్పమబ్బుల నిబ్బరపు నయన పంజరంలో చిక్కిననాడు మల్లెల విశియలేదు మలయ్యాది చందన సౌరభాలతో మడుదంకురాలు మురియలేదు బీకటీలో అదిరివడే గుండెలు చిట్లిన నవ్వడి చిరుగాలికై నా తెలియలేదు బానిసత్వానికి వారసత్వం పుచ్చుకున్న ఆళోచనల ఆగ్ని గోళాల వేడి మాటల్లో బింబించలేదు కృపాధరాన్ని చుంబించలేదు 32

ఆధీకార గీష్మాతపానికి సొమ్మసిల్లిన వ్య క్రిత్వ కురంగానికి అనాదరణ బాణామఘాతం౦ తప్ప సమాదరణ వీణానాదం దక్కలేదు అవ్వుడు అలా--- ఇలా తలంలో--- ఆ_స్సవ్య ్రంగా కాలం స్తంభించినప్పుడు -- బంధీక్కత హస్తాలతో అంధకార పంజశారాన్ని చేదించి క_రవ్యాన్ని అభిషేకించి ఆహింసా ఆశసుమాలతో దీవించి స్వేచ్చా పతంగాన్ని జాతీయతా గగనాని కగరేసిండి వృద్ధ యువతా దరహాసం : ఈ తరంలో ఒకనాడు-- ఆ దరహాస వక్షఃస్థలం యద్దలుకొట్టి ఆ తీయని నెత్తురును మన ఆత్మ దర్పణునికి కళాయిగా వేసింది ఆ కళంకాన్ని మన చర్మితకి గంధంలా పూసింది ః మరి. ఈనాడు- కలహల తుపాకీ కాల్పులకి కాంతి హంసలు ఒరిగిపోతున్న ద్వేషాల రాళ్ళ వానలకి (పేమ సరోజాలు చివికిపోతున్నా ౩3

కరువుల రధచ్శకాల (కిందపడీ సంతోష సుమాలు నలిగిపోతున్నా సానుభూతి చక్కెర మిరాయిని సిర్చిష్యుపు చీమలు తింటున్నా -- విజ్ఞాన మందిరాల్లో అజ్ఞానపు పేకాటలు సాగుతున్నా గతాన్ని వెక్కిరించి ఆహంకారం గర్జిస్తూనే వుంది వర్తమానాస్ని రిక్క్లరించి అవేశం ఘార్కడిస్తూనే వుంది | ' నవ నాగరికత చెక్కుగా చూస్తూ పంకాల హోరుగాలిక విద్యుద్దీపాలు ఆరుతాయని పాకళాస్త్ర పఠనానికి ఆకలి మంటలు తీరుతాయన్ని వాదిన్తూనే వుంది: అందుకే___ నవ యౌవన [పా౦ంగణంలో అనుభవాల రంగవల్లులు జాతీయ గీకాలాపనకీ - “మని భవిష్యత్తును స్వర్జవిపంచి చేయమని ఈ రజతోత్సవ స్వతం్యత భారతికి క మౌడ్చు లందిస్తున్నాన్స, 34

నాగ బంధం నేల పొంగి నింగి మీద పడితే చైతన్యం నింగి పొంగి నేలమీద పడితే శూన్యం : నువ్వు (పకృతికి (మొక్కి-లే భక్రి (పకృతి నీకు (మొక్కితే శకి! నువ్వు ఒకరి మీద విరుచుకుపడితే శౌర్యం ఒకరు నీమీద విరుచుకు పడితే (కార్యం /| నువ్వు ఒక్కడివే సాహసి స్తే వ్యికమం పరాయివాడొకడు సాహసి స్తే ఆ|కమం నువ్వు ఒకర్ని మోసగిస్తే చాతుర్యం ఒకరు నిన్ను మోసగిస్తే చౌర్యం | నువ్వు వం చెప్పినా యదార్థం ఒకరు నీకేం చెప్పినా ఆబద్ధం 1 నువ్వు ముందుకు నడిస్తే స్వస్తి సీ వెనుక ఎవరైనా నడిస్తే నాస్తి నువ్వు లోకాల్ని చూడకపోతే వేదాంతం లోకం నిన్ను చూడక పోతే రాద్ధాంతం 1 నీ ఆకలి ఒకరి గుండెకి తోరణం ఒకరి ఆకలి నీ గుండెకి దారుణం | నువ్వు నీ పెళ్టాన్ని తంతే రంగేళి సీ పాం నిన్ను తంతే గయా?ళి 1 ఛా ఓ ఫక్‌

సీకంటె పెద్దవాడు నీతో సమానమైతే సౌభాగ్యం నీకంటె చిన్నవాడు నీతో సమాన మైతే దౌర్భాగ్యం

ఇదీ

నీ జీవన గంధం

కాదు నాగబందం

ఈ ర60డు నాల్కల విషజ్య్వాల లార్పాలనే

కన్నీటి తర్పణమయ్యాన్స

క రుణామృత దర్పణమయ్యాన్స

కానీ-

నీ మాటలు మోసుకువచ్చే ఈ న

₹ (కింది నేల పగుల్సుత్చోంద్రి ॥ నా ఊపిరిలో అగ్ని గు ఇేళం రగులుత్రో్యో | ఫెఢి

ఒర్రుధిర ఖడ్గం రాబందు రెక్కల వెచ్చని సీడలో-ఎా- తలదాచుకోవాలని పరుగెత్తే (తాచుపాములా నేటి యవళ క్రి ఉద్యమ (పబోధాల నాగనస్వరాలకి-బై టవడి-బరిమీద పడి కట్టుబడి- పట్టుబడి ఆఫీసు బుట్టలో అదే పనిగా తలూపుతూ ఇం్యకిమెంటు ఈశ్వర వేరుతో మాటల పడగ ముడిచి స్వేచ్చా సవృత్తి విడిచి కాలానికి చృటంలా చుట్టుకుపోయి చిరాకు బుసకొడుతూ నల్రగా వెలిగేకన్నా చీకటి బుట్టని చీల్చుకుని [ప్రగతి శిఖరాలు అధిరోహించే (పజాభ్యుదయ భావాల ఆడుగుజాడలిమీదపడగ (బద్దలు కొట్టుకుని ఆత్మార్పణ గ్రేనుకోవటం మంచిది. ఆ త్యాగబలంతో అ రుధిర ఖడ్గంతో రాబందు రెక్కలు నరకటం మంచిది ఎందుకంటేఎశూయ.వళ క్రి ఆరిపోని జ్వాల 1 ఈ జనహృదయం వాడిపోని భావాలమాల 1 1

(గ

శీ ర్‌. ం కన్నుల్లో తలపు కెరటాల మోషశ్లో కలలో చెలియలా కష్వించే [బతుకు కడలి అమృతాన్ని జ్ఞానామృతంలా (గోలి చిరంజీవి వైపో... మబ్బులా మోసుకుపో సీరివానలు కురిసిఫో చిరంజీవి వైపో / ఫండెని రెండుగా భాగించి తలపులు మూసేనుకో వలవులు దోచేసుకో (దావరనం నీరాగా నగ్న నత్యాలు రా సీసుకో చిరంజీవి వైపో ని కాలాన్నీ ఎ ఊపిర్నీ వీిగబటి లోకాల్సి లోచనాల్సి గురిపై కా ర ఈఓ. పెట్టి గటిగా పిలు | లబ వచ్చే వసంతాలు నిలుపుకో దిగంతాలకి మలుచుక్షో చిరంజీవి వైపో ॥ 36

నవ్వుతూ సాగిపో :

నీకేం భయంలేదు

నవ్విస్తూ సాగిపో : కడలి దాటి తూర్పుకొండ మీటి శూన్యోన్ని కొలుచుకుంటూ ఛుక్కలదారి పట్టినవాడివి నూ వెన్ను తట్టినవాడివి 1 వెనుచిరిగి చూడకు వనుక వంత పాడకు నవ్వుతూ సాగిపో : నా ఆత్షరాల మళ్లైల వై నడిచిపో 11

39

సజీవ పుసకొలు అణాల ఎంగిలి కంచం నల్దుల మంచం ఫిరంగి ముందున్న ఈ |1పపంచం ఇందులో _కార్చను కాపీ బానిసతనం చఇృగర్‌ కోటింగ్‌ పిల్‌ గతి ః రెండూ కోరుకుంటూ రెట్టటుతం రచయిత రెండింటికి దూరంగా రాజకీయ సన్యాసి 1 మొదటివాడి భావాలకి అక్షరాలు చాలవు రెండోవాడి ఆకరాల్లో భావాలు వుండవు." మొదటి వాడికి ఆకలెక్కువ కాసీ = ఆజీర్ణ వ్యాధి రెండోవాడికి ఆకలుండదు - అజీర్ణ వ్యాధి కానీ - దేన్నైనా జీర్హించుకోగలడు. ఇద్దరి చూపులు ఇద్దరి కేకలు ఇద్ధరి సనమన్యలు ఇద్దరి ఉద్యమాలు ఇద్దరి (ప్రబోధాలు ఫిరంగి గుళ్ళ తలియక నిప్పులు తింటూ . నిళ్ళ్శజ్దాన్ని తింటూ రెప్పలార్పకుండా జాలిగా చూసే సజీవ పుస్తకాలు నా ఊపిరికి నేస్తాలు, వం

వూ వాడు వుంచి వాడా వీడా? వీడు మా వాడు - కంఠాభరణంగా కనీసం ఊఉరితాడె నా లేనివాడు బాల మంచివాడు : తన చెమట చుక్కని తూర్చుకొండ మీద నిలబెట్టగలవాడు నేటి కివితకి కాంతి లాంటి వాడు నేటి (ప్రభుతకి ఊపిరి లాంటి వాడు బలే అందగాడు, వీడు - మీసమున్నవాడు 'స్వేచ్చగల బానిసీడు కరకు చూపులున్నా - ఒరలో కత్తిలాంటి వాడు బుట్టలో (తాచులాంటి వాడు పిడు మా వాడు! కాళ్లు ముడుచుకున్నక ఉలి లాంటి వాడు పడి చేత తెలియదు వీడి కూత తెలియదు వీడి లోతు తెలియదు బలే అందగాడు :ః నెత్తురుతో చేసిన చట్టాని3 నె త్రికొట్తుముంటాచం నీకూ-నాకూ వినిపించకాండా నిండుగా నవ్వుకుంటాడు త్తీ1

ఆనందాన్ని చీస్పలా పట్టి కన్నీరు తాగుతాడు సమస్యని చుటలా చుటి -ము య్‌ నిప్పు వైవు నోట పెట్టుకుంటాడు మోసాలు - కాలిబాట మీద చిల్లరగా అమ్ముతాడు గర్వాల్ని గద్దెక్కించి దూరంగా సిలబడి చూస్తాడు ఏడు అనాధ్యుడు ః ఒట్టి అమాయక్షుడ్సు; వీడి ధైవ ఛక్తి కొండ మెట్టు ఎక్క్లగలద్ష వీడు చేసే పాపాలుగంగతలో దక్కగల్రనృ పీడి వాలకం చూసిశక్కువ ఆంచనా వేయక్షృ సీ మూర్ధత్వానికి ముచ్చటగా వెలుగు పూయక వీడు గె కాదు గారె తోళ్ల గల సింహం | కొండల్ని కలపగల సింహం వీడు మావాడు కనీసం ఉరితాడై నా లేనిచాల మంచ్చి వాడ్సు వీణ

కొావలెను।; అఆ_ఫ్రమిస్తున్న నూర్యుడు గర్భిణీ న్రీని చెరబట్టిన ధూర్తునిలా వున్నాడు : పసిగుండెను ఎగదట్టిన వూపిరి చూపుల దీపాలు ఆర్బి చీకట్టు చిమ్మింది ః అవమానంతో కోర్కెల చుక్కలు నలిగిన మళల్లెల్ని దోసిటితో విసిరినట్లు ఎదుటి గుండె నింగిలో చెదురుమదురుగా మిణుక్కుల గొణుక్కుంటున్నాయి ' జొలి జాబీల్లి రాకతో కన్నీటి 'కెరటాల్డా నిట్టూర్పు పాట పాడుతోండిఆశయాల కలువ! అదెప్పుడు నవ్వుకి వేసిన శిలువ: వతి అణువులో అజ్ఞానం భ।దపరచబడింది (వతి అక్షరంలో అవివేకం న్మిదపోయింది ఈ అక్షరాల సేకాటలో సంఘవై తన్యం డివాలాతీసిదిగంబరి అయ్యింది. అన్ని (గహాలు ఉడుకుతున్న బఠాణీ గింజల్లా కుత కుత లాడిపోతున్నాయి దారుల్లో -- నక్కలు -కుక్కలు- గాడిదలు-గుడ్డగూబలు అరుస్తున్నాయి వేసుకున్న “చెప్పులు కరుస్తున్నాయి ః అందుశే-నాకీవేళ కర్మవీకుడొకడః కావాలి

ష్‌

ఆతను _రాజకీయ గర్జనలకి బెదరక కీకారణ్యాన్ని. కాకారణ్యాన్ని చొచ్చుకుంటూ ధర్మజ్యోతి ఆరిపోకుండా పట్టుకొని నిర్విరామంగా నడవగలగాలి అలవెన్సులు మామూలే । ఆదర్శం బేసిక్‌ శాలరీగా వుంటుంది ఆభినందనం ఇం[కిమెంట్‌ గా ఇవ్వబడుతుంది పీలుందే. ముందుతరం చరిత పుటల్లోకి (ప్రమోషన్‌ రావచ్చు ; గమసికి ; అభ్యర్థులు తమ సౌంత షేర్ణతోగాని విలాస చెరు 'నామాల'తో గానీ దరఖాస్తులు పెట్టుకోరాదు “సౌంత డబ్బా" ల లంచాలు పట్టుకు రారాదు ఇంటర్వ్యూ -ఏర్రమాన వర్షమాన కణంలో స్ధలం : జాతీయ భావనా కళాశాలలో ఇట్లు త్యాగాల 'సెకెటరి కం గుండెల కరస్పాండెంట్‌. శ

శూన్య బిందువు

వర్తమానం పెరట్లో

రెక్కల కొండలా నిలఐడ్డ

విజ్ఞానవృకం రాల్చిన

అకులకో అల్లుకున్నానో విస్తరి!

పెద్దబాలశికనుండి వేదాలవరకు

వడ్డించుకొని ఆరగింబాను

గడ్డ పెరుగులాంటి కాలజ్ఞానాన్ని

అడ్డు లేకుండా కబళించాను

ఆరటిపళ్ల ఆత్తాల్లాంటి పదార్థాలొలిచి

అత్మ సౌందర్య మాధుర్యాన్ని స్వాహాచేసాను

(దావగుత్తులాంటి చుక్కల్ని

ఆపిలుపళ్ళలాంటి సూర్య చందుల్ని చప్పరించాను

మంచి గుణాల్ని మానవతలో ముంచుకొని

బిస్కెట్టు ముక్కల్లా తిన్నాను

మేధస్సుల మేఘాలు పిండుకొని

కాంతి క్షీరాన్ని [తొగౌను ఆయినా-ఆకలీ తీరటం లేదు

కడుపునుండి కంఠరి వరకు వదడోగోల |

గుండె గుహలో - శిరో గువాలో

వదో.*రని అకాంతిజ్వాల ఈ అకలి తీ రేదెప్పుడు?

ఈ జ్వాల ఆరేదెప్రుడు 7 ఏదీ : ఎక్కడ ?

ఆ సారస్వత తటం ?

ఏ వూన్యబిందు మందిరంలో వుందిశాంతి చ్యితసటం ? త్‌!

యుగసంధి ఇంకా ఏం చేద్దామని ఇలా వచ్చావు 1 పో; రేపవళ్ట శ్రమించి నే నల్లుకున్న నుందిర స్వప్న మందిర ఛందస్సుని నిట్టూర్పులతో కూల్చివేశావు 1 విశ్వచ,కానికి సు'వర్ష' సూతనేమి నిర్మించే నా “మార్గశిర మహాళ క్రి నిర్వేదంతో నిరుత్సాహ పరిచావు । రస కళా జగత్తుకి నే వేసిన అనందపఠాన్ని __ నెత్తురు అడుగులతో పాడుచేశావు ; ఇంకా ఏం చేద్దామని....వచ్చావు ? ఇలా వచ్చినట్లే వచ్చి నా కన్నులవెలుగుకు నిప్పంటిస్తావు నా ప్రశాంత హృదయంలో విషమ సమస్యా వ్యకజాలాన్నికని లేచిపోతావు ; ,పో!: వెళ్ళిపో | తట్టి

సీ కలీతనం కట్టీపెట్టు! నేను నీ నుకృతాన్ని - కృతాన్ని : నీ అందంకోనం--- కడుపు చురుక్కున కాల్చుకన్న గతాన్ని - స్వగతాన్ని | పాలిచ్చిన ఉమ్ముుగుద్ది పగలబఐడీ నవ్వుతున్నావా ? నా శాంతి ఎరబారకముందే వెళ్ళిపో నీ చూపులలో నా సంస్కారం మైలబడుతుంది --- వెళ్ళిపో |

47

చలన శీల్చాలు

ఇలా వలయాన్ని తన

సౌంద వినీల కుంతలాలో

ముద్దబంతిలా తురుముకొన్న

ఆ దిగంబరాంబర సుందరి వెనుక

దివ్య కిరణ సాగర పీచికా డోలికలనుండ్పి

ఎన్నెన్ని చలన శిల్చాలు :

అహో ః అద్బుతం : ఓ శిల్చీ ; ఓ అమర శిల్పి | రంగు రుచి వాసన లేని పంచభూతాలతో -

నీవు నిర్మించే యీ శిల్పాల్లో

ఇన్ని రంగులు - ఇంత రుచి _ ఇన్ని వాసనలు

ఇన్ని ద్వంద్వాలు - బంధాలు ఆరాటాలు _ పోరాటాలు | అహో ; అద్భుతం :

ఇదంతా - శిల్ప నిర్మాణంలో రాలిన

సంచభూతాల కల్మషమా?కిరణ సాగర తమఃఫలకమ్రా కాదంటే. లేదుకదా: నీ ధ్యేయంలో దోషం

అది ఆనంద పీయూషం |:

లేదుకదా ? ఈ శిల్ప జీవనంలో దోషం

ఇది నిస్తుల సౌందర్య వేషం |

ఇంకేమిటి ? ఆ | తెలిసింది 1 మౌనశిల్నీ । మరిచిపోయావు వీటికి హృదయాన్ని పౌదగట్రం__ జొను. ఆంతే; అందుకే యీ శిల్బాలు అవుతున్నాయి కంటక తల్చాలు నీకళ।ఓకల:

తరి

కన్నీటి కైవల్యం

గోడ కడుతున్నట్టు

స్వార్ధంతో - వై వెకి సోయేఐవాడు

చూసేది చూపేది శూన్యం |

బావి తవ్వుతున్నట్టు

సత్యాన్వేషణతో _ గుండె లోతులకి పోయేవాడు

చూసేది చూపేది అమృత జలం :

అఖండాన్ని ఖండించేది గోడ

ఖండాల్ని ఏకం చేసేది జలం |

అందు క---

ముందు తరాల ఎద పొలాల్లో

ఏకత్వాన్ని పండించాలని

గోడలుకూల్చేస్తున్నాను

గుండెను (త వ్వేస్తున్నాను

అపహాస్యంతో అడ్డుతగలకు 1

ఎప్పటికై నా--

నత్యామృత జలం కరుణతో

నా కళ్ళలో నిలవకపోదు

అది ఆమూల్యం :

అదే నే కోరుకునే కైవల్యం :£1 షరి

అనంత నిరీక్షణ

కాలంతన (వభావాన్ని ముడుచుకొని

ఈ వివిధత్వ మాయాజాలానికి నిన్ను దూరం చేసినప్పుడే

దాని నిజ రూపం తెలుస్తుంది

(పకృతి దృక్పథం మెరుస్తుంది

దైవిక నియతితో

ఈ గోళాలు

ఎలో పుడుతున్నాయో

ఎలా తిరుగుతున్నాయో

అవగత మవుతుంది

శాశ్వత పశ రహస్యాలు

హృదయ వేదిక నుండి

అమృత తత్త్వాన్ని అలపీసాయి కాబట్టి

వర్తమానాన్ని భూతంగాను భూతాన్ని వర్తమానం గాను చూపెళ్ట గడియారం నీ చేత ఉన్నంత మా(శ్రంచ్రత్ర కాలం నీ ఆధీనంలో ఉందనుక్షోక్ష , ఆగమ్మ్యంగా ప్రవహించే నీ చూపుని సూర్యా స్రమయానిక మళ్లించు । తూర్పు పొలంలో కోటి వెలుగులు పండించు 1

50

స్వప్ప వాసనంతిక గగనంలో (,పళయానిల మఘోషలా “జుయ్‌' మనే శబ్దం 1 నిలబడ్డ శాద్వలాల మీద దిగబడ్డ చూపుల్ని "పెరికి భయాన్ని మోసుకుంటూ పరుగెత్తాను బాణంలా శబ్ధం తరుముతోంది [పాణం కళ్లల్లో తిరుగుతోండి ఆడుగు పడదు ఆగిపోయాను పిల్లి తెమ్మర కమ్మగా తాకింది పాణం గుండెగోకి జారింది నా చూపునిం/ పారింది అక్కడంతా మబ్బు ముక్కలు వాటిమీద పొవురాళ్త ముక్కులు ఆశ్చర్యం | అద్భుతం | నింగినుండి కందిరీగలు భయంతో - బాధతో నేల రాలి పోతున్నాయి పావురాళ్తు జలజలా వాలి భత శ ట్రంనాలయ శాప మరణించిన కందిరీగల్ని శాంగ గాంచు ముక్కున కరచుకొని, మబ్బు న 1౮720270... ల షా య యు. ధ్‌1 హైద వవడ సు 3

ముక్కాల మీద కెగిరిపోతున్నాయి అవి వాటిని తింటున్నట్టు లేదు ఎందుకిలా జరుగుతోంది ? ఆలోచన సాగుతోంది సూర్య కిరణాలు గుచ్చుకొని కల కరిగిపోయింది. కాసి పదార్థం = కందిరీగలా పావురాయి పాణంలా తఫుక్కు మంటున్నాయి మనసులో మగతలో; ।;

52

ఉధర్రువూదయం [ప్రశాంతమైన చీకటి తెరల్ని చీల్చే నీ కర స్పర్శతో లోకం రెప్పలు విచ్చుకుంటాయి ఆందమైన సీ మంద గమనంతో గాలి కెరటాల్లో మధుర గీతాలు లేచి నీ కీర్తిని పులుముకుంటాయి : అభయ హస్తం నుండి వచ్చి నూతనో క్సాహన్ని కురిపించే నీ సందేశంతో పుడమి ఎదలోంచి సవ్వడులు రెక్కలు సాచి ఎగిరిపోతాయి : స్మృతి విద్యుత్తులా మెరిసి నిదా ముదితమైన జగతిని మేలుకొలిపే నీ నేర్పుంా అహో ః అమోఘం : అందు కేలా ఓ ఉదయమా ఓ హృదయమా ః నేనూ నీకోసం లేస్తాను కానీ - నీ కోసమే న్నిదిస్తున్నాను ః:

గ్‌

కన్నీటి సౌగసు కష్టానికి రూపం చీకటి । సుఖానికి రూపం వెలుగు వెలుగు గుండె కష్టానికి కన్నీరు పతీక 1 బీకటి గుండె సుఖానికి చిరునవ్వు (పతీక : శన్నీరు వెలిస్తే మనను తేలికవుతుంది నవ్వు వెలిస్తే హృదయం భారమవుతుంది ఆందుకే. ఎవరి కన్నీరు వాష్ట తుడుచుకోర్వ ఎవరి నవ్వువాళ్లు నిలుపుకోరు అయినా కన్నీటీబొట్టు ఎంత భయంకరం ; [బళుకులా కడలిలా నవతలః కవితిలా. కళ

వుంచు బొట్టు

మంచు బొట్టులా

జారిపోయిన చణంలో

కవితను రాయాలనుకున్నాను శ నింగి ఒరిగేలా - నేలా పొంగేలా సీపగారే పదవి మబ్బు నిస్పులవాన కురి సేలా--- కవిత రాయాలనుకున్నాను

శిలల్లో వ్రెతన్యం ఉఊలికేలా

చీకటి వెన్నెల్ని పిదికేలా

చిట్రిన శాంతిదేవి గుండెల్లో

జీవనరొగం మెరి సేలా

కవిత రాయాలనుకున్నాను : కాలానికి మత్తు వదిలేలా కష్టాల పునాదులు కడిలేలా మరో (పవంచ కు శ్వాసకి మన చర్మిత మెదిలేలా కవిత రాయాలనుకున్నాను ॥

కానీఎ--

తెల్ల కాగితం మీద

సిరా టలికిపోయింది :

క్షణం శారీపోయింది :

పోని

కపీత చేపుతాను.

ఇది తెల కాగితం కాదు ఈ లోకం మనసు ఒలికింది సిరాకాదు

ఈ సమాజ స్వార్థం ణ్‌ రాయాలనుకున్నది కవిత కాదు

మానవత :ః।

క!

మెరుపులు

శీరి కలు ల

1, తెలుగు తేనె వై. అగ్ని కిరీటం ఠి. ఆనంత భమణం శ, అక్షర పరిమళం 5. అక్షరాల సెలయేజు 6. చేతులు | 7, శేష కీరి ॥ 8. ముక్తి । రి పాపందీపం 0, జ్జాన రథం 11 తాళం 19... పొది 18. ఆహుతి :! కేశ... దాటు 15. పాణ మండలం 18, ఉదయం ఎప్పుడు ఖి 17. మౌనాగ్ని బిందువులు 168. నిరూపణ శం, రవ్వలు 20. లోగుట్టు శ1... కిరణ ఖడ్గం శర్లి శాంతి సీమ

క్‌కి

ర ఆగు! ఆడుగు వేయకు ; ల్తె్త్త ఆకథా జ్వాల 25, కిటుకు 28. రసాభాసం 2, కక ధ్శాతి 28. సహవాసం 20, కాటు: 80 మలుపు తిష. ఆగ్ని గర్భ తికి. రూపా 'ఇః తిరి, ఆగ్ని గానం రికీ, రహస్య వేదాంతి కిరి. కిర్టిదీపం 86, తొలి పొద్దులు ఏమన్నవి", 87. వెలుగు నీర. ఎదురు! త వతి ధ్వనులు 40, రుదవీణలు శీ1. గురుజాఎ గుర్తు క్తి ఆ-రంభ శూరులం 1 48... బాపూ పుట్టిన రోజు 44. సూర్యవనం కీర్‌ గమ్యం శీర. వెరుగుదల 7, వీధి డీనం శరీ ఉవ్చుకడలి

తెలుగు తేన హివమాలయ..శిలా ళాఖకి వట్టిన తేనెపట్టు నాదేశం వెలుగు నాదేశం తేనెపట్టుని పిండితే వచ్చే తేనెధార నా తెలుగు : తీర సాగర తీరాన దేవాసురులకి అమృతాన్ని పంచే మోహినీ నయన తారల విలాసాల జిలుగు - నా తెలుగు నింగి తోటలో చుక్కల కను రెప్పల్లో ధా తశుక్కున ఊగే తలపుల చిలిసి మజుగు-నా తెలుగు తరాలవె ం హృదియాంతరాల వై వరాల నారాల వై _ రాగాల సరాలవై వెన్నెల వాన్టోకురిపించే శుక్ష _ కృష్ణ పఖాల జాబిల్లి కోయిల పులుగు - నా తెలుగు % [గుచ్చుకొన్న మన్మథ బాణంతో చిచ్చజ కంటివాని శిలసృదయంలో' పొంగిన శృంగార భావాంచలాన పరిమళించే" పురాణాల పునుగు - నా తెనుగు : భారతమో, (పపుల్ల రన వద్మమొ, తెళ్లుల 'కొవ్వెలుంగు కా సారమునందు- కావ్యమయి నన్నుతి కెక్కె, మదా? రీతి ఈ త 61

బారతడేశనీ పలుకువారకి తత్సుమ గంధ మాధురీ ధారల శూలిపోయె కవితామయమయ్యె సహ్మాస వర్షముల్‌ 1

ఆదికావ్యము మొదలు ఆధునీక కవనాల తీరాల వరకుగల తెలుగుదన మెన్నగా + శక్యమే ? సాధ్యమే 1

సొల్డు మోములకైన వేయి పడగలకైన

కలహంస గమనాలకలికి వరములకైని- అర్థ్‌సూ క్రికి నిధియ ఆదికవి నన్నయ్య ! తేట మాటల విధియ తిక్కన్న దీ నిధియ 1. నొనటి కన్నును దాచి సనగల్లు వర్ణనల కైలాస శీఖరాల కవితా రసాలాల సంచరించిన శంభుండా శంభుదాసుండ 1

తేనె పల్కుల నురికి

పల్కు పల్కును కారిక

కొను కెల్టుల పంట

కొవ్య కన్యల ఎదల పలుపు చై కన్సీటి చుకి;లను తను ,తొగి

షి థా ఓ మక్కువ జమ్ము ఆ మందహాసాలన్ని శ్గ్‌2

కాగవత సీమలో విరీయించి మా అన్న తలపు జున్నుల మిన్న రైతున్న పోతన్న ఆటు చందనపు వూత-లిటు భనస్మరాగాలు ఆటు రుృుద మాలికలు- ఇటు రత్న డోలికలు ఆటు శైవ వేదో_క్రి-ఇటు భామినీ రక్కి శృంగార నైషధం వల్నాటి భారతం మార్గ-దేశీ మార్గ మార్గదర్శక శక్తి. సాధించె నెన్వాడు సరస సద్గుణ వర్తి ఆతడు శ్రీనాథుండు కవిలోక యోధుండు | కనకాభి షేకాల కవిరాజు శ్రీనాథ కవిత్మాభ గర్హ్దనల నూ[ర్మోగి మా్యర్మోగి దిక్కు. చిక్కుల సాౌగిరనవీణలను తూగి మంతముగ్దము చేసి చెలరేగి - చెలరేగి. 'పది కింకీణీ “ధ్వను లఘల్లు ఘల్లులు దూసి కడగంటి చూపులను నుడులు రాశిగ పోసి -- వెద్దన్న పాదాన గండ వెండేరమెై తిమ్మున్న లేఖినీ నుమ పారిజాతమై కృష్ణరాయల హృదయ వాటిలో దొరికిన కవితా తటిద్వల్లి ఆము క్త్రమాల్యదై _- న్వర్ణయుగ చ్మతాన వర్ష మధు గా(తాన ఏ వెలుగు నిలిచెనో ఏ వెలుగు పీలిచేనో ఆ వెలుగు-నా తెలుగు; 63

గృరజాడ గోంతులో పలికింది నా తేలుగు రాయ (ప్రోలును మీటి పిలిచింది నా తెలుగు విశ్వనాథను కుదిపి - శ్రీశ్రీని కదిపి నానా సముద్భాస భావనా లోకాలు పావనం చేయగా (పవహించె నా తెలుగు ః నా తెలుగు నాది ఇది మధురిమకు ప్కనాదిః నవ రసాల శబ్ద ధనుస్ను నా తెలుగు నవ యుగాల కాంతి సరస్సు నా తెలుగు | వేదానికి భాష్యం నా తెలుగు నాదానికి భాష నా తెలుగు : ఈ డేశంభాషా సరికి నొసటి తిలకం నా తెలుగు సంస్కృృతీ.సభ్యతలకు చర్మిత. వనంలో వేసిన శాసన ఫలక౦ నా తెలుగు; నా తెలుగు నాది ఇది మానవత్వానికి పునాది! తెలుగు తేనె వంచే. స్వర్గాలెందుకు ? దుర్గాలెందుకు ? తెలుగు పలుకు వించీ_ పదవులెందుకు ; మృదవతుల 'పెదవృలెందుకు ఇ ఆత్మళ క్రి నా తెలుగు అమృత కీర్తి నా తెలుగు ఈ దీపని నిలుపుకో । ఈ కీర్రిని పులుముకో ॥ క్క

అగ్ని కిరీటం పండుగల మైలురాళ్ళ నడుమ గుట్టలు గుట్టలుగా పడివున్న కారుచీకటిని అంజనం వేసి దేశాన్ని చూకాను- ఎవరు మనసారా నవ్వుతున్నారు? ఎవరు సంతృప్తిగా (బతుకుతున్నారు * ఆధికార మత్తుల చేతుల్లో శేక్ర ముక్కలుగా మారిన (ప్రజలు ఎలా నవ్వగలరు * ఎలా _(బతకగలరు ? కలహాల తుపాకి కాల్పులకి శాంతి హంసలు ఒరిగిపోతున్నాయి విద్వేషపు రాళ్ళు వానలకి (పేమ సరఠరోజాలు ముణిగిపోతున్నాయి ః - కరువుల రథచ్మకాల (కిందపడి సంతోష సుమాలు నలిగి పోతున్నాయి కష్టాల వెను తుఫాను లాకిడికి సుఖాల పడవలు పవగిలిపోతున్నాయి ॥ అభివృద్ధి రహదారుల్లో" ఆటంకపు పశువులు నడుస్తున్నాయి సానుభూతి చక్కెర మిఠాయిని చీదరింపుల చీమలు తింటున్నాయి : పలకరింపుల వచ్చని చివుళ్లు వాడిపోగా ఐకమత్యపు కోయిల కూయటం లేదు రసిక మేఘాలు చెదిరిపోగా

65

భావాల నెమష్ట ఆడటం లేదు ! అరమ విషసర్భానికి హృదయం పుట్టయ్యరిది నయవంచన జంబుకానికి మనను ఎముకియ్యింది కపట భ్రమరానికి నాలుక పువ్వయ్యింది ఆపకీర్తి పశ్షికి ఈ జగమే గూడయ్యింది | ఇలొందేశం ముళ్ళ వాటల మీదుగా చీకటి లోయల్డోకి పడిపోతున్నప్పుడు ఇలా సరిశోకంసీటలు వారిన వీడు భూముల్లో కనవు మేస్తన్నపుడు. నాయక చిత్తుకానీత్రాల చె త్తబుట్టల్దా అనంబ్లీలు కనిపిస్తున్నప్పుడు- కత్తుల్ప పలికరిస్తున్నప్పుడు.పూ గుళ్తులు సెప్తషలో చేలుతున్నప్పుడు- వా చూపు జెండా ఘీద పడింది. అవేశం నా మీదకి ఉ వృెనలో చిరుచుకుపడింది. మాటల ఈచేలునా నోటి నుండి దొనుకు పోయాయి. సీగ్గులేనమ్మకు నవ్వే సీంగారం నీులేని పళుతకి చీరే సింగారం- [పశానీకొన్ని నవ్వించలేని ఛయ్యగస్ల ప్రజానీకానికి రక్షణ కల్పించలేని నిర్గుణ, నిస్తేజ (ప్రభుత్వానికి. 66

(పత్తి కాయలవంటి నా వజల మనమనతుల నుండి ఆగ్ని భావాల దారాలు తీసి కాలం మగ్గం మీద వేసి నిగ్గు దాచుకొందుకు ఓచీర నేసిస్తాను : ఆ చీర చెంగు మీద చెరగిపోని విధంగా నా విజ్ఞాన సువర్ణకోశాన్ని కరిగించి నా కలంలో నింపి “మానవత” అనే 'కవితి సువర్జ్దాకరాలతో రాస్తాను. ఆ కవితా గానంతో తరిస్తాను అప్పటివరకు నేను కవినికాను క త్రిపోటుతిన్న వేదాన్ని వేదాన్ని వంచిన నిరుపేద మాష్టారి ॥ి కాల్పుల్లో చిక్కుకున్న సామాన్య జీవితాన్ని అప్పటివర కు- న్గాది ఫృదయం కాదు- అగ్ని కిరీట ఉదయం £ 2; (07

అనంత [భవుణం సూర్యుడు అధ్యక్షుడు చందుడు ముఖ్య అతి౪ నచతాలు సభికులు । ఇది ఆకాళ సాహిత్య సభాంగణం | ఇక్కడ స్వగతాలు న్య్వాగతాలవుతున్నాయి “తాలిపలుకులు" తొాలిపలుకులవుతున్నాయి బుతుమాలికలు సుమమాలిక లవుతున్నాయి వర్ష ధ్వానాలు హర్షధ్వానాలవుతున్నాయి ః ఆక్షరాలు పలుకుతున్నాయి అమృతాన్ని చిలుకుతున్నాయి జీవితాలు (గంభాలవుతున్నాయి శిల్చ సౌందర్యాలు బంధాలవుతున్నాయి (ప్రేమానురాగాలు పీరిక లవుతున్నాయి అభిమానాల్సు అళాంసాంత వాటిక లవుతున్నాయి= మేఘాల శాలువాలు సవరించుకొని సూర్యిచం దులు కాంతి సందేశాలిస్తుం టే. మొగ్గల్దాంటి దేశాలన్నీ ముగ్ధ మోహనంగా విచ్చుకుంటున్నాయి : యుగాల చర్మితి పరిమళాన్ని తరాల (భఛమకాలు ఆస్వాదిస్తుం టే_-- పుటల్లోని అనుభూత్రులన్నీ పూర్ణత్వానిక్ర హారశులవుతున్నాయి 1 !

ఈ సూర్య కిరణ ఛృతం కిందనే ఆ రామాయణం పుట్టింది : ఈ చందుని చలువ పందిరి (కిందనే ఆ భారతం పల్లవించింది 1 ఆదే ఆకాళం ః అదే భూగోళం ౫ ఆదే ఆడఠ వాహిని ః ఆలాగే పవహిస్తూవుంది. ఇక్కడ ఈ సరన్వతీ తీర సభాసీమలో--- రాళ్లు కవిత్వపు జవరాళ్శవుతాయి ముళ్ట విమర్శల చూపుడు (చేళ్ళయి లత్యాలు నిరూపిస్తాయి హిమాలయాలు మేఘ సందేళాల్లో కరిగి పవహిస్తాయి చీకట్లు కోకిళ్టుగా మారి పంచమ (శతి శృతులు సవరిస్తాయి : ఇక్కడి అక్షర ఖిక్ష స్వీకరించటానికి ఆది భికువే తరలి వస్తాడు వర్ణాలు లేని స్వర్ణయుగాల అత్మశంఖాలు పూరించి సత్య సుందరంగా తరిస్తాడు, ఓకే సూర్యుడు. పతి సరస్సులోనూ (పతిఫలంచినట్ల ఒకే భారతీయ సంస్కృతి - ఒకే మానవాత్మ వేదంగా, వాల్మీకి, వ్యాస, కాళిదాస, భాస్క భవభూతి నాదంగా-ఆనందవర్థనంగా- కవ్మితయంగా- శ్రీనాథ, పోతన, పెద్దన, విశ్వనాథ, శ్రీశ్రీల జ్ఞాన (ప్రసాడంగా-విజ్ఞాన దనం౦గ౫ 69

కమీదళగాంర వీందంగా. పద్యంగా, గద్యంగా, గేయంగా, ద్యేయంగా నవలగా*'నాటకంగా ఎన్నెన్ని రకాలుగా రూప్పకి ట్టిండో ఎన్నెన్న్‌ కణాల కనురెప్పల మీద స్టించటానిక గజ్జె కట్టిందో ఎలా చెప్పటం? ఈ హృధయ కుసుమాల సొరభాలశెలా విలువ కట్టటం ? చ్యానంలో వున్న మునుల్లాంటి ఈ వు స్గకాల్ని అడగండి ? అమృళ రాగంతో ఆమరులై [పళ్నల కతు శేషాన్న గెలవండి ? వీ కోనం ఇెప్తన్నాను. ఇదీ ముగింపు లేనీ సాహిత్య సథ | ఇది మృత్యువులేని సత్య సొహిత్య నిత్య (ప్రభ 1 1 ఇడి అక్షరాలలో చెక్కిన రసొలయం 1 ర్‌ కీన్‌లయాలు మేసిన పీక నస్వరాలయం ఇ కిస దేవాశయం 1 ఇదీ [గోరత్రోల మయం । నిన్న కట్టిన ఈ ఆలయంలో =--- రే టక కీపదువృళుంది చక్రము. కై వకువుకులద 70

వీలువ కవివ్రీస్తుంది.

వెలుగు ఫీనిపిస్తుంచి 11

మీ హృదయ ఫంస్కృతి

అధ్యమషంగా, అతిథిగా, సభ్యమ,ండ.లిగా=

సర్వోవన్యాన సారాంశంగా

సాడాత్కరిస్తుందీ---

కాలాన్ని నిలిపి

కాంతి సాగరాలు నృష్టేస్తుంది.

ఆప్పుడు జాలా

ఈ భూమి మీకొక

పున్తకమై విక్చుకుంటుంది

అకరతతక్ర్వాన్ని మీ కళ్ళుల్లో పిండి

ఆనంత (భమణంలో లీనమవుతుంది 11 -స్లా

అక్షర పరివృళం ఈనాడు కవితలలో ఏముంది ? కవితలలో ఏముంది ? వెలుగుల వల; రంగుల కల : కివి జాలరి, కవిత జాబిలి | కవి విసిరేది నల; కవిత వినిరేది వెన్నెల : మరి చదువరి ? చదువరి ఒక చే, అతడు వేదాలుద్దరించే మత్స్య నౌకకు కట్టిన తెరదాప్‌: ఆ చేస గృర్తు వెండ్రావాడు మన్మథుడు, కాముడు వాడు సాక్షాత్తు మహాజ్ఞాని బ్రహ్మకు తమ్ముఢు వాీద్దిరూ అన్న దమ్ములు ఓకరికొక్రర్ర శతువులై నా. వాళ్ళనెదిరించట్టాన్సిక్ర మసకు లేవు దమ్ములు అందు 'కే.తప్పించుకో చూస్తుంది చేప / తప్పక 'చిక్టుకా వంటోంది జాలరి కనుపాప 1 నిజొనికి యా అఆచరాల సరస్సులో వేట అనంద౦ కోస్త సాగే వై యాట ఇది వరక్తు-క్రన్లి జ్ఞ రవి । | సమాజంలో చీకటిని శూర్చారబెట్లే భా “రవి? ? 72

ఇప్పుడు కవి-రవి కాదు రవీ-క ; పాలిండ్దకు అతుక్కుపోయే అల్లి వీల్రి తలపుల యవనిక అందకే-వీడు భా-రవి కాదు వై రవి: వీడి (పయత్న౦ 'వెసొక్తు సౌొకులేని ఆ నాటి కవి (ప్రయత్నం పైఫాకు అంచుకే - వూర్వ (గంథాలు, కాప్యాలు, పుస్తకాలు పుష్టిగా వుండేవి. ఇప్పుడో మరి-'అట్ట*"హానం తప్ప--- లోపల అక్షరాల వరలో చీకటిని బేల్చే చం్యదహాసం లేదు. నిజానికి---- ఈ క్షర విశ్వమంతా అక్రరంట్లో ఉండి ఆది అణువుగా, ఆకాశంగా, రోదనగా, రోదసిగా దేహంగా, మోహంగా, దాహంగా-ా- ఆనందంగా, ఆత్మగా, ఆత్మీయంగా--- దృష్టిగాః సృష్టిగా, కాలంగా, పదజాఅంగా విస్తరించి వుంది? అక్షరం విధి? ఆత్మ క్రైవళల్య నిధి మనిషికి దొరికే పెన్నిధి * ఏక్మ్యాగతతో హృదయ ద్వారాలు తెరిచి పిలు ; ఆకాశం నుండి బుషులు సలుకుతారు 73

అణువు నుండి నీ పూర్వీకులు ఆశీస్సులు చీలుకుకె పీలు 1 ఏకాగతతో వీలు 1 కివి-బుషి అంటే ఏమిటి , ఎవరు ఎప్పుడు వెక్కిడ సీళ్చినూ అతడు పలకాలి * ఆత్మీయలా బోధ శచేనీ ఆనందం చిలకాలి । పూర్వీకులంటే 'ప్టూక్రొవీక్షా? లనా? కాదు. వాళ్ట న్లీ మేధస్సులో లావాల్హా వెలిగే పురాణ దీపాలు . కన్ను పొడుచుకుని చూపు పోయిందంటే ఎలా ? కౌకరకాయ తీని చేదుగా వుందంటే ఎలా? చదువు మానేసి కాంతి లేదంటే ఎలా ? అతలు-ము స్తకం వీలువ తెలియనివాడు పస్లక౦ం వలువ ఏం తెలుసుకుంటాడు ? వాడీ నెత్తిన వీకటి క్రామ్మ 1 మన (ప్రగతి కళ్ళల్లో దుమ్ము ఈ సమాజంలో __ మంఠరగిరిలా త్రిగగుతూ, తిరుగుతూ ఉక్కొక్కప్పుడు నేను అనుకుంటాను మనిషే ఒక మేడిపండు కవిత ఒక పనస పండు. అని. ఏం? ఎందుకని, మనషి జీవికాన్ని చీలిస్తే పురుగులు: 74

కవిత కడుపు చీలిస్తే - పలుకుల పనసతా పబ తేనె వెలుగుల పులుగులు | వ్య క్తికి-వ్య క్షిత్వాసికి మూ ర్రికి-కి ర్రికి--ఎంత వ్యచ్యాసం?:? అందు కే-ఆడుగుతున్నాను చజాతోరా: కాలంతో నేను ఎగిరి పోతున్నాను “విత మీదికి కాదు, “కృతి” మీదికి---- -- ఆ “కృతి” మీదికి, సు “కృతి” మీద్‌కి, సంస్క్పతి మదికి బహుమతుల మీదకి కాదు ఐహు-మతుల మీదికి. రా। నాతోరా।ః కాంతికి ఆలయం కట్టి కాపలావుందొాం రా: శాంతికి-చావు-పుట్టుక ల ఆట్టవేసి పుటల్లా పరిమళిద్దాం రా | జాతి ఖ్యాతిని పల్లవిద్దాం రా రాఃనొాతోరా:। 70

అతరాల "సెలయేజు ఏ గతం గుండెళో పొంగిన ఆర్తనాదమో - ఆకారం 11 ఆ కారమైన నిరా కారమై కరమై-అ క్షరమై ఆంతరంగిక ధ్వనీ తరంగిణియై పొంగి పొంగి పదార్థం శిరసు ఒంచి పదార్థాన్ని ముంచి మబ్బులో మబ్బులా - గాలిలో గాలిలా అగ్నిలో అగ్నిలా - నీటిలో నీరులా మట్టిలో మట్టిలా కలిసీ అన్నీ తనలో కలిపీ విజయోన్మాదంగా వికృతంగా అభ్యుదయకరంగా _ విధ్వంసకంగా (వవహించి . [వవహించి మానవ మ స్తిష్కాల్లో నుళ్లు తిరిగి _ కళ్లు చిరిగి రాళ్ళమీద - రాగి రేకుల మీద తాటి యాకుల మీద-కాగితాల మీద విలయతాండవం చేస్తి | గంథాలయోల్లో మహా నిశ్శబ్దంలో లీనమై 76

శతాబ్దాల బరువు మాసీ అజ్ఞానపు చీకటి దుప్పటి కప్పుకుని రేపటి పసివాని ఆకరాభ్యాస ముహూర్తంకోనం నంగి చూపులు చూస్తుం టే నల్లటి గతం తెల్లబడేదెలా 2 ఆదే-ఆషమరం___ అవే అక్షరాలు: ఎన్నిరకాల కలుపు తీతలు :ః ఎన్ని రకాల మేలుకొలుపులు ఆ అక్షరాల "సెలయేటి రూపం ఒక్కటే ! కొనీ-ఆ సెలయేటి గట్టున

ఎన్ని బంజర్లు 2 ఎన్నెన్ని బండరాళ్ళు * వాటి గుండెల్లో ఎన్నెన్న్‌ ఆప శుతులు ళ్‌ ఏడ్పులు ? పెడ బొబ్బలు | యుద్ధాలు ? రకాలు? ఎందుకని ? ఎందుకని? ఎందుకింత అకాంతి తాండవిస్తుందని ౫ నిలకడ లేని ఆక్షరాల సెలయేటి గట్టుకు గండి కొష్టేవాడు లేడు-- గుండెల పొలాల్ని తడిపే ఒక్‌ నిస్వార్థపు కవి బిడ్డడు లేడుంా ఆందరూ-ఎవరి గుండెని వాళ్ళు... ఆ ఏటిలో ముంచి తీస్తున్నారు.

గట్టున ఆరేస్తున్నారు- ఆరిఫోయిన గుండెలు పలి"ీది

మళ్ళీ ఆ ర్వనాదమే 1 ఆందుకే ఇవరాల్ని కాగితం మీద చూడకు ? అక్షరాల సెలయేటి విన్యాసాలు గుండెల్లో చూడు |

అథరాల సెలయటి విద్యుత్తు

సీ అస్తిత్వానికి హేతువు ॥ పూర్వపు , ఆపూర్వుపు

అతరాల సెబయేటి హోరు - ఇకీరు = న్లీల్రో విను నీ కళ్ళు ఈ లోకానికి ఆతికించి

ఈ లోకాల్హోని ఇతి వృత్తాలన్నీ చెవులు మూసుకొని నీలో విను ; నువ్వు చెఫ్నకు 1

చెప్పీంది వినకు ః

ఆపయత్నంగా నీశ్వాస ఆగిపోయిన చోట---

ఈ సెలయేరు ఆగిపోతుంది : అక్కడే నీ హృదయం ఉదయిస్తుంది ; అనందంగా (పకృతిని నడిపిస్తుంది |

78

చేతులు ఇది = ఆంటే ఈ కుడి ఆరచెయి-ా ఇలా - నమ్మంటానికో; ఇలా - పొమ్మంటానికో ఇలా - చీవించటానికో;, ఇలా - యాచించటానికో ఇలా - తింటానికో; ఇలా వద్దనటానికో ఇలా - అంచం పట్టటానికో ఇలా - ఒకరితప్పులు ఎత్తి చూ పెట్టటానికో తప్ప+ ఇలా - ఒక సూర్యుణ్ని ఆందుకోటానికి నీంగికీ సాగదేం * అలా - ఆసూర్యుడు అందకపోతే ఇలా - ఒక మహాచ్చైతన్య విప్లవం కోనం వీగీయదేం ? దిని దుంప దెగ।; దీని దెలత వ్యర్ద (పయత్నం, దీని 3ంత స్వార్థం : దిని కఠచె- ఈ ఏడమ చేయి ఎంత నయం | ఇది మలినాన్ని ఇాళనం చేస్తుంది. కుడి చేయిచేసే తప్పులకి బేడీలు పడేటప్పుడు దానికి కానూ సహాయంగా వెళుతుంది ॥ ఇదెంత మంచిది ః ఒకర్ని కొట్టదు; ఏ అమ్మాటు? పట్టదు. 79

నానా కూతలు, చెత్తా చేదారులూ రాయదు రోడ్డుకి ఎడమవైపుగానే పోతుంది (ప్రమాదం రాకుండా చూస్తుంది. అంతేనా ? స్ప కౌన్నత్యం ఇలా వుండాలంటూ హిమాలయాల్ని చూపెడుతుంది ఇదే చాలా మంచిది అందుకే . గుండె కూడా దీని వైపే వుంటుంది. ఆందుకే - మన రాతలు కూడా ఎడమనుండే మొదలవుతాయి. కొబట్రి = విగియలేని కుడి చేతులన్నీ ఆందం కోసమో, హృదయ స్పందన కోసమో కనీసం - ఆత్మ మాలిన్య [పాళశనం కోసమో ఎడమవైపు చేరటం మంచిది, ఒక జెండాక్యర పాతెయ్యటానికై నా రెండూ కలిస్తే బాగుంటుంది రెండింటికి మధ్యనున్న హృదయాన్ని రెండూ కలిసీ - శిరస్సులో ఉదయంపకే స్తే బాగుంటుంది దోషాలు పూడ్చిన తర్వాతైనా గుణాల ముగ్గులు వేస్తే బాగుంటుంది. ఇవి - తూర్పూ - పడమర చిక్కులై సూర్యుడు అటూ - ఇటూ పతనంకాక్షండ్షా పట్టుకుంటూవుం చే బాగుంటుంది. 60

కానీ లాభం లేదు. ఆలా జరుగదు. ఆది (ప్రకృతికి విరుద్ధం. ఇవి చీలిపోయాయి ః ఆ చీలికల్లోంచి సూర్యకిరణాలు కళ్ళల్లో పొడుస్తున్నాయి 1 కాబట్టి - సూర్యుడికి చేతులు అడ్డుపెట్టి" చీకటిలో నవ్వుకునే ఈ భూమిని రక్షించే దెవరు 2 ఆగాధంగా - ఆపారంగా ఆనరితంగా - అజేయంగా భూమిని పౌదిమి పట్టుకున్న మహాసమ్ముదాలు తప్ప! ఆ మహాసముదాలు--- ఎన్నికోట్ల కాంతి యుగాలు కార్చిన కన్నీరో : కనీసం ఆ* కన్నీరు తుడవటానిత్రైనా ఈ చేతులు పనికిరావు--- ఇవి కాళ్లు పట్టుకుని వుండటమే మంచిది. కనీసం - రేపయినా దారి తెలుస్తుంది $ ః 81

శేషకీ ర్తి! ఓ గురువర్యా ః గుణధుర్యా : అజ్ఞాన అంధకార విధ్వంసకా ॥ అవినీతి ఆరణ్య విచ్చేదాకా! (శేమికా | పితృదేవా ః నువ్వు నీ శిష్యుణ్ని నీ భుజం మీద కూర్చోబెట్టుకుని వాణ్ని, చింతలు దాటేవరకు కాంతి తీరం చేరేవరకు మొయ్యి : ఆ తర్వాతా నువ్వు పోయిన తర్వాత వాడు-వాడి భుజం మీద నిన్ను చితి వరకు మోసాడ నీకోసం ఆగ్నిగానం చేస్తాడు గ వాడి జీవితాన్ని నీకోసం పందిరి చేస్తాడ సీ కీర్ధిలత ఆ పందిరి మీద పరిమళిస్తుంది అప్పుడు నువ్వు కీర్పిశేషుడివే కాదు జ్ఞానశేషడివి. ఆది శేషుడివి కూడా అపుతావు । :

82

వుంకి అాఖలే నీను చితిమంటల్లో శయనంచి మౌనంగా భస్మమౌళతున్న ప్పుడు నన్ను మోసుకొచ్చిన నలుగురూ స్నానాలకు వెళ్ళినప్పుడు నామీద కన్నీటివాన కురిపించే ఒక హృదయిం కావాలి నాకు ఆ నీటిలోంచి నేను ఈ లోకంలోకి కొట్టుకువచ్చి జ హృదయాన్ని వీజంగా నాటి ఈ భూమి మీద మానవతని పండిస్తాను నలుగురి బుణం తీర్చుకుంటాను ఒక్కసారి భుజం మార్చుకుంటాను | । 13

ఖానరథం

ఆదిగో : అదిగదిగో

ఆ తూరుపు మొగసాలను

ఖ్ఞానరథం ; జ్ఞానరథం |

పడం కలిపి భుజం కలిపి వర్ణద్వేషాలు నిలిపి శక్తి ధార కురిపిస్తూ ముక్త గీతి వినిపిస్తూ షాగండటు ; ఆ రథాన్ని లాగండిటు । లాగండిటు ఇతరులంపే భయమెందుకు ?

ఇరుకు దారి మీకెందుకు ?

విరుల్లై సభవించారే ర్ఫురులై [పవహించారే కాలమనే (కాంతి పథా

(కౌంతమైన చరి్మితలో, దర్శితిలో

రకారుణ జయఘంటా రావాలై _మోగారే। భావాలై సొగారే

ఊడిగాల నిట్టూర్పుల

గౌడ్చుల సెగలో సగమై

దాస్య మాతగా మారిన

దేశమాత శృంఖలాలు ఛేదించే ఖడ్గాలె

ఓరలు వీడి ?లిచారే , ఉజ్వులించి పిలిచార ; మీకా చీకటి తరభు ? మీకా ఆకటి సరులు ?

80 "

రండి ! రండీ; రారండీ శి భూ నభస్సు లేకమై మీ తపస్సు శ్చోకమై జాతి జీవనాభ్యుదయం ఖ్యాతికి సంకేతమై సర్వ తంత న్వాతల్మత్యం సర్యయం।త గుణ మంతం పల్లవించి-పరిఢ విల్ల వెలిసిందట జ్ఞానరథం ః చూడంరటు : నాగండటు విశ్వకుటుంబీకులమను విశ్వానం మీకుంటే ఐలిదానం కావాలిప్పుడు వామనుడెవ్వడు మీలో ?:? వికమించి సాగండటు జ్ఞానరథం లాగండిటు సాగరాలు పొంగినట్లు సాగండటు ; నాగండటు : ఇరుల గుండె పోటెత్తగ లేవండిటు ; సాగండటు లాగండిటు : రారండటు ః॥

87

తాళం 1'పతి మనిషికి చెప్పుకోలేని ఓ బాధ పతి యింటా ఓ ఏషాదడ గోళ : తతి కంటిలో ఓ అనాగరిక భాష; పతి యింటిలో ఉప్పుసము[దాల మోష; ఎక్కడ చూచినా ఆనందం కోసం పరుగులు ఎంత జ్మాగ త్త పెట్టినా = టి మనసుకి మరుప్పలు-చిరుగులు అందుకే. నోటికి పెదవులు ఇంటికి తలువులు- తెరిస్తే కంపు మూస్తే యింపు ॥1 08 -

పొది!

ఈ దేశం అమ్ముల పొదిలో రాజకీయ నాయకులు శస్తా9లు | రాటుదేలిన మఛావులు డివ్యాస్తాబు | విలుకాడు “ఓటు' : అందుకే - శస్త్ర చికిత్సలు ఎక్కువై తివ్యాస్తాంలు శవాకారం దాల్చి జువ్విచెర్రైక్కాయి ॥ & బృహన్నలా : విజయుడీవి కా; రా॥। |

త్రం

ఆహుంతీ !! నన్ను నొప్పించి నువ్వు నవ్వకు నన్ను ముల్లును చేసి నామీద గులాపీ అవ్వకు ॥ పెదవుల నవ్వులమీద మ్మాతమే వాలే సీకు గుండెలు చీల్చే పాణకంటక మౌకాన్సు నేనే ముల్లునైతే నువ్వు రాలిపోయిన తర్వాతకూడా వుంటాను. నువ్వు నవ్వించిన లోకాన్ని గుచ్చుకుంటాను ఆ తీయని రక్తంతో ఎజ్జగా నవ్వుకుంటాను ౯ అప్పుడు నన్ను అరికళ్లేది వాగ్దానపు అరిటాకు కాదు వీరతాండవం చేసే విశ్వ చైతన్య మహాగ్ని ఃః

00

దాటటం: కాలి (కింది రేణువుల్లో కమ్మని వెణువులు సాగాలం టీ- గుడిముందు పడిపున్న నీడల్లో నిప్పులు (మోగాలం టే _ ఐడిచూపుల మ నిమాపుల్తో చల్లగాలులు నిలవాలం కే ఘర్మజలాల పెచ్చని స్పర్శలో పుడమికన్నె పులకించాలం టే కన్నీరు ఇంకిపోవాలంటే- కాంతిరేఖలు గుండె గూటికి చేరుకోవాలం టే- వల విసిరి ఒడ్డున కూర్చోకు ! నడుం కట్టి యీ బురద నడుమ నిలు | నీ భుజంమీద కాలు మోపి ఈ జాతి ఆ 'వలి గట్టుకుచేరుతుంది 11

రి

(పాణవముండలం

కిస్నీటి బొట్టులో కడలి కెరటాల మోష మూగవోయిన మంటలో పగతి ఉదయాల వాష, శతణాల ఆద్దాల్లో

ఆశల సుందరీమణుల పిలుపులు ;

రుతువుల కౌగిలింతల్లో

(పణాళికా ఫలితాల మెరుపులు ।

తలకట్టులేని ఆక్షరాల్లాంటి స్నేహాలు వెలకట్టలేని శిలల్లాంటి హృదయాలు;

వేసిన ఆడుగులో వేదన ;

తీసిన అడుగులో రోదన |

కళ్ళల్లో నలుసులు, కాళ్ళల్లో ముళ్ళు ॥

ఇంక _

ఈ ఆనంతకోటి సక్మ్యత లోకంలో ఆ_స్రమయంలేని ఆనందోదయం ఎప్పుడు ; సీకంటె నీ స్వార్థం ముందు పరుగె త్తనప్పుడ్సు ॥

ర?

ఉదయం ఎప్పుడు కో నడి వేసవిలో నాయింటి పెరట్లో | నింగి-నేల ఏకంచేసీ నిలబడ్డ (తివ్మికమునిలా ఓ కొబ్బరి చెట్టు--- దాహం ।ః పగిలిపోయిన నేలలాంటి నా గుండెలో దాహం; రాలిపడింది - ఎండిపోయిన ఓ కొబ్బరాకు | చెట్టు తలకాయకి కొబ్బరికాయలు గుత్తులు గుత్తులుగా నవ్వుతున్నాయి ! రాలిన ఎండుటాకువ చూపి *ఇది నీ దాహం తీర్చుదు దీన్ని ఉపయోగించుకుని నీ ఆలోచనలతో దాహం తీర్చుకో" అని క"బ్బరిచెట్టు తలూపి పలికే మాటల్ని మోసుకొచ్చి మౌనంగా నాచేత చదివించింది వడగాడ్చు ౫ ఎండుటాకు దగ్గరికి వెళ్ళాను ఆది నదీ నదాలతో కడలిలో పరిచిన నాదేశంలాపుంది ! ఖనా ఆగ్ని నేకాల సూర్యుడు అదేపనిగా - నన్నే చూస్తూ '.పళ్నిమ. కామిని నొసటను ఫం

ముద్దు పెట్టుకోటానికి అడుగు వేశాడు: కొబ్బరిచెట్టు తన సీడతో నన్ను తాకింది ఏదో కొాంతహాయి!: మెల్లగా-రాలీన ఎండుటాకు ఈనెలు తీయటం మొదలు పెట్టాను తీనిన ఈనెలన్నీ కలిపి కట్టకట్టాను నా చేతిలో ఓ చీపిరి! స్యూతాల్లాంటి ఈనెల్లో శాస్త్ర [గంథంలాంటి బీపిరి 1 ఆ ర్రితో-అజ్ఞానంతో - జిజ్ఞాసతో - శేష (పశళ్నలతో అంధకార మయమైన అంతరంగాన్ని ఊడవటం మొదలు పెట్టాను కానీ-పరిశు భంగా వూడ్చిన గదిలో పడే ధూళిలాంటి యీ జీవితాంతర రంగాన్ని ఎన్ని సార్టిలా ఊడవాలో తెలియ లేదు - తెలివీ లేదు. (శమ తెలియని నిర్విరామ పర్మిశమ అది - ఏం చెయ్యను ణి అయానం తప్ప ఆత్మ తృప్తి లేదు, దాహం - మోహంలా తీరటం లీదు ఆకాశంలో అందకుండా వున్న-అమృత జలాలకాయలో రి4

నేలమీద పాదం మోపి నిలబడ్డ వేదంలా కొబ్బరి చెట్టు! ఆ చెట్టు కాసిస్తుండి

ఆ చెట్టుకు నేనో బానిస |

నేనొక సర్వతం[త స్వతం్యత సేవక ఖ్ణి : నేను కళ్ళల్లో పళ్ళతిని-కృతిని నర్రింపడే నే ఒక ఆగర్బ శబ దర్శిదుణి

నేను కరణంలో మలుపుని

మరణంలో పిలుపుని

చీకటిని పూసుకున్న వెలుగుని, నిళ్శబ్దంగుండెల్లో దిగిన పలుగుని

నాదాహం తీరాలంటే, ఈ మోహం మారాలంటే నాయీ ఊడుపులో.

ఈ లోకం కొట్టుకు పోవాలి

ఆ కొబ్బరిచెట్టు కూలి

ఆ కాయలు నా గుండెమీద పగలాలి

ఆ కొబ్బరి నీటితో నా దాహం తీరాలి

ఈ విష చ,కానికి ఒక అమృత నేమి ఏర్పడాలి ఆ చ[కిం ఉదయించాలి. "ఎప్పుడు ?

ఇంకా ఆ సమయమే కాలేదు-

అఆ ఉదయం ఎప్పుడు ?

రిక

మౌనాగ్ని ఏీందువులు కై మోడ్చి అడుగుతున్నాను ఈ శూన్యాన్ని __ ఇన్ని లక్షల, కోట్ల పుస్తకాలూ ఈ మానవ మేదో వనంలో పువ్వులై ఎందుకు వికసించటం లేదని ? దోయిలించి అడుగుతున్నాను ఈ ఉదయ కిరణాల్ని __ ఈ అనంత భావ జగత్తులో ఇంత చీకటి ఎలా వ్యాషించి వుందని । ఆవనత శిరస్కుజ్జయి అడుగుతున్నాను ॥ యీ మట్టి తల్లిని __ తరతరాల చర్మిత ర క్రపుటల హృదయాల్ని జీర్ణం చేసుకున్న ఈ జాతి శిశువుకి అభ్యుదయ కీరధారా పానం ఎప్పుడని 2 ఓ మౌనమా, మాట్లాడు 1 ఓ క్లానమా, మాట్లాడు 1 ఓ పండితుడా ; ఓ కవీ; ఓ తెలివై నవాడా:మాట్టాడు! ఠం

నిరూపణ ఒక స్వప్న నిశీధి- స్‌శ్శబ్ది వీధి చివర భయం బుస్సుమంది + ఉలిక్కిపడి లేచాను: గగుర్పాటుతో కలియచూచాను ః కొన్ని సీళ్ళు కొన్ని నాళ్ళు పుక్కిలించి స్తిమితపడి - స్మృతితో గతాన్ని ఇతవ్వాను ఎప్పుడో చేసిన తప్పుల అస్థిపంజరాలు అప్పుడప్పుడు పొందిన ఇఅపజయాల నల్ల రాష్ట తిండిలేక రాల్చెన కన్నీళ్లు అసూయా పిశాచాల చూప్పడువేళ్లు తప్ప నాగళ సీమకు చేరిన సుమమాలల పుప్పొళ్ళు నేను వెలిగించిన మి[తదీపాల వెలుగు కోగళ్ళు కన్నవారి కన్నుల్లో ఉదయించిన గర్వ రేఖలు నావి వాలిన ఆభీనందన తేఖలు- ఏ ఒక్కటి బెటపడలేదు అందు కే___ వర్తమానానికి క ర్రవ్యాన్ని సంధించ్‌ ఆడుగు ముందుకువేసి అడుగుతున్నాను భవితవ్య వనంలో శాంతి ఫలం ఏ 'క్రొమ్మ'నుందో నిరూపించు 11

త్రీ?

ర్‌ వ్వ లు నిటారుగా నిలవటం నేర్చుకో హుషారుగా నడవడం నీర్చుకో పాత పద్ధతులు మార్చుకో సీ ఎదలో వెలుగులు పేర్చుకో వంగి వంగి సలాము చేసే బానిస భావం మడుచుకో వాడిన చెక్కిట వేడి కన్నీటి ధారల చారలు తుడుచుకో ముదురు చెండలో మట్టికుండలో నూకల ఇజావను తడవకు వట్టినదంతా పసిడి చేయగల శ క్రిని చేవను విడవకు | నేను-నీవు భేదం లేదు ఎక్కువ-తక్కువ తేడా లేదు (పగతిని కోరే వారంతా 1పజాస్వామ్య రథ సారథులే । 98

లోగుటు రు ఫీలి నింగి ఆలా ఆందంగా ఉందంటే దాని వెనుక ఎన్ని అగ్నిపాతాలున్నాయో 1 పర్యతం జంత ఉన్నతంగా ఉందంటే దాని పాదాలెంత లోతున పాతుకు పోయాయో! కడలి ఆ గాంభీర్యాన్ని నిల్చుకుందంటే దాని కడుపులో ఎన్ని మంధరాలు తిరుగుతున్నాయో ఒకడు పేరన్నిక గన్నాడంపే అతని గతంటో ఎన్ని అపజ యాలు నమాధులయ్యాయో ఓక జాతి జెండా గర్వంగా ఎగిరిందంటే రిర్లి

కిరణ ఖడం ౧ శతకోటి బాధ్యతల ఉక్కు సం కెళ్టు బిగిసిన ఊపిరి నయన ]హొంగణంలొో ఉదాత్తంగా, ఉన్నతంగా నిలిచ్చి ఒక కిరణ ఖడ్గం కోసం హస్తాలు చాచి అర్ధిస్తుం పే__ శతకోటి హక్కుల హస్తాల శత సహ్యస కొట్ట అస్త్రాలు దరించిన ఓర్వలేని ఒక ఊపిరి హృదయంలో__ అగాధంలో మాటల చేటలతో చీకటిని చెరుగుతూ వికృతంగా వినోదిస్తుం పే-రోదన రోదని క్రాద్రా ? వేదన నివేదన కాదా ? చెప్పవే | దై వానుర సంప త్రిన సమతుల్యంగా (పకటించే అపర సంధ్యారాగమా ? నీ దివ్య సందేకాన్ని పరిష్కాారంగా__ ఉదయ్యాద్రి మీద్‌ ఆవిష్కరించవే ; కిరణ ఖడ్గాన్న్‌ ర్ఫుళిపించవే 11 100

శాంతి సీను జ్ఞానంతో-సంతోషంతో ఒకరి కోసం ఒకరు జీవించే చోట అందరి కోసం ఆందరు మరణించే చోట-- (ప్రీతికి కోపం భీతిల్లే చోట రాగానికి ద్వేషం కంపించే చోట విజ్ఞానానికి అజ్ఞానం అణగారే చోట- ఆర్రి-హాసంగా మారే చోట హానం-ఆలోచనగా మారేచోట ఆలోచన-అగ్ని శిఖలా మారే చోట- లేమి కలిమి లేని చోట కర్తవ్యం పగతికై పిడికిలించిన చోట- 'హేతువుళో ఇం[దియాలు వెలిగే చోట ం హేతువుతో హేతువుని మేధస్సులు పిండుకొనే చొట దె ర్యాన్ని పతి హృదయం ఆస్వాదించే చోట అన్నీ మరచి పోయి సాష్టాంగ వందనం చెయ్యి | అక్కడ. కాంతి కిరీటంతో చయదాలయ నో శాంతి ఉంది 11 ర ల గోన బగ్మీగ్ల/0 య గ న. ౮ ళ్‌. గ 101 గ ర యహైవరాడా

ఆగు అడుగు వేయకు

నీ వెవరు ?

రక్తసిక్త పటు కేటక కటకలా మానవత్వపు కూడలిలో

విలయ తాండవం చేసే నీ వెవరు విజాన హృదయంలో

లే

వెన్నెల కలల కిరణాలు చెరిపి

క్తలోల సం్యదాలు సృష్టించిన నీ వెవరు = పసీ మొగల బుగలు చిదిపీ

క మ.

పాడే గుండెల గొంతులు నులిమి

కనీగా పసీరికనే మండించే నీ వెవర్స , శీములు రాలే కోరలతో

ఆహింసా న్వర పేటిని పొడిచి ఆట్టహాసంగా ఆనందించే నీ వెవరు హాయి మేశే మనగడను

పాఠాళానికి నెట్టిన పాపీ ! నీ వెవరు, మండే కొండలు కుచాలుగా వుండి

అగ్ని ధొరలళో న్యార్థాన్ని వెంచుతున్న నీ వెవరు ఇ

102

&ఓహో 1 సీవా 11? (పపంచ చర్వితనే రక్తాక్షరాల నింపిన మేటివి $ (పజా పవ్వితతకి రిక్తహస్తాలు చూపిన భన్మవరూబీవి £ ఓ యుద్ధ పిశాచి 1'తమపడి._ సమైక్య భాను డ స్రమంచాడని చెలరేగకు | సీ ఆయువు తీరింది వతి అణువు రామదాణమై సీగుండె చిలుస్తుంది శాంతి రథం సీ శవం మీదుగా సాగి సాగి వస్తుంది | మాట మాట నీకు గోరీ కడుతుంది మంచికి పట్టం కడుతుంది | అడుగు ముందుకు వేయకు ఆగు |; 103

ఆశా జ్వాల శద్దాలు (పసపించిన శతాద్దాల సుందర వనాలు దాటి ఆనంద మలయ మారుతాలు మీటి అసూయోన్మాద అసుభవాల ముళ్ళ పొదల కౌగిళ్ళలో రాలి పడిందో వేయి కిరణాల పువ్వు 1 అది జాతిచైతన్య భానుని నవ్వు £ దాని వెలుగు తావిని (కాగి ఈ చల్లని నేల మీద ఎ్మరగా వీచే ఈ గాలిని సందె పొద్దుకు పయ్యెదగా సవరించాలని తమస్సు నుండి కాంతిని (వనరించాలని తపస్సు చేసే నా ఆలోచనా ఆహస్సుని చురకత్తుల్దాంటి ముప్లచీల్చి అపహాస్యపు అగ్నిలో కాల్చి నల్లగా నవ్వుతున్నాయి- రాలిపడిన పువ్వుమీద కాలనాగులు వాగ్యల్లా (ప్రవహిస్తూ చీకటి బుసలు వవ్వుతున్నాయి-- అడుగు వెనక్కి పడింది,ఆలోచన ఆగాదంలో పడింది మానవతా (ప్రగతి (పస్టానం కోసం విచ్చకాన్న నా కళ్ళకి గుచ్చుకొని శతాబ్దాల చరిత గమనాన్నింకా శిలలే చెప్తన్నాయి। ఐనా-ముళ్ళల్లో పువ్వు “వాడటం” లేదు కళ్ళల్లో ఆశ 'వీడటం' లేదు ః

104

కీటుకు హాడ్రే వారిని బట్టి పాటలు కమ్మగా వుంటాయి ; పెటే వారిని ఒటి ట్‌ ల వంటకాలు రుచిగా వుంటాయి :ః॥ చెప్పే వారిని బట్టి ట్‌ విషయాలు ఇంపుగా వుంటాయి చూచే వారిని బట్టి దృశ్యాలు అందంగా వుటాయి ! పాలించే వారిని బట్టి రోజులు హాయిగా వుంటాయి | నమ్మకాన్ని బట్టి రోగాలు కుదురుతూంటాయి ః॥ 1'ర్రిక్ర

రసొభాసం ఒక రాయి విసిరికే ఆది సీ కొక పువ్వులా వచ్చి తగుల్తుంది నేను నీ మీదికొక పువ్వు విసిరితే అది నాకొక రాయిలా వచ్చి తగుల్తుంది నీ వెదవుల మీద నవ్వు విరుస్తుంది నాకన్నుల్లో కన్నీరు నిలుస్తుంది (వతి చర్యకు 1పతీకార చర్యకు ఎంత వ్యత్యాసం / రాలే నవ్వుకు- కన్నీటికి మధ్య ఎంత రసాభానం 11 106

క్షత ధ్యాతి భర్తను చూచి భార్య నవ్వుతుంది బిడ్డను చూచి తల్లి సవ్వుతుంది చందుణ్ని చూచి కలువ నవ్వుతుంది సూర్యుణ్ని చూచి పద్మం నవ్వుతుంది ఎక్కడ అనురాగం వుందో ఎక్కడ ఆత్మీయత పుండో అక్కడ నవ్వులు పుపుల్లా వికసిస్తున్నాయి కానీల-ఇప్పుడు -- తన వారిని చూచి తాను నవ్యలేడు భారతీ ముడు తన భాషను చూచి తాను నవ్వలేడు తెలుగువాడు ముళ్ళ పంటలు పండే దేశంపై ఉదయించే సూర్యుడు కూడా ఓడిపోయిన సైనికుడే ॥

107

సహవాసం అగ్గిపెపెలో ౧ అగ్గిపుల్లలు నా ప్రజలు మంటను దాచుకున్న ఆగ్నిముఖులు వాళ్ళు సింహాసనాలే కనిపిస్తాయో సింహనాదాళఠే వినిపిస్తాయో ఒక్క పుల్లను గీసి చూడు , నీకే తెలుస్తుంది ఆవిష్కక్రిన్తూ లీకటి సమన్యల్న ఆ కూర్చు క్రాగ్య ఓ ను అగ్గి పుల్టలా శ్రేద్హు “గత్ర? 106

కొట! నీ చేతిలో నాగ స్వరం వుంది పన్నాగ స్వరం వుంది నువ్వు వేస్తున్నావు ఎత్తులు చేస్తున్నావు గ'మ్మత్తులు' : అయినా... సీ ముందు ఈ నమాజం పడగ విప్పి ఆడుతూనే వుంది ఎందుకో తైల్పస్తా 2 పట ఆపితే కాటు వేద్దామని 11

101

వులు ప్ప ఉదయ సంధ్యలో ఆనంత ఆరుణిమను సీ కళ్ల చివురిస్తే కోయిలనై నేను కాంతి వసంకఠాలు తరలించుకు వస్తాను శ సాయం సంధ్యారుణిమతో నీ కష్ట రగిలితే నిరాళా నిస్సృహల దురాగతాలు చిమ్మితే. చైతన్యాన్ని మథించి సూర్మ్యామృత భాండాన్ని తూర్చు వెద్‌వికి అందిస్తాను | నీ ఎజుపష్పిళలో నా మెటుప్తు | నా మెఖుపులో నీ మలువు 11

1 1

అగ్నీ గర్భ సమ్ముదంలో అగ్ని బడబాగ్ని ఆడలో ఆగ్ని దావాగ్ని ఈ రెంటిని జీర్ణం చేసుకోగల అగ్ని మానవువు కడుపులో జఠరాగ్ని : ఆకలి పర్వతం పగిలితే. జఠరాగ్ని రగిలితే- సము[ దాలు చల్లబడతాయి ॥ అడవి కళ్లు పచ్చబడతాయి 1 ఊపిరికి రగిలే జరరాగ్నికి రెండు జ్వాలికలు- రెండు కళ్తు ॥ ఆవి వెలుగును తింటాయి వెలుగుతూ ఉంటాయి అవి కాంతి లేని ఖరీదైన కళ్ళల్లోకి సమ్ముదాల్ని పుక్కిలించి ఉమి సేస్తోయిం ఆ సముదాల కౌగిళ్ళలో ఆరణ్యాల్ని సృష్టిస్తాయి రెప్పలు లేని ఆ కష్టం ఆ-కష్ట దేళానికి, (గతికి రెప్పల్లాంటి పల్లిటూళ్ళ వాకిళ్లు 11

ల 111

వులు పు

ఉదయ సంద్యలో అనంత ఆరుణిమను నీ కళ్ళు చివురి స్తే కోయిలనై నేను కొంతి వసంతాలు సాయర సంధ్యారుణిమతో నీ కళ్టు రగిలితే నిరాకా నిస్సృహల దురాగతాలు చిమ్మితే. బ్లైతన్యాన్ని మథించి నూర్యామృత భాండాన్ని తూర్పు పెదవికి అందిస్తాను ; నీ ఎటుప్పీలో నా మెజుపు నొ మెళుప్పులో న్గీ మలువు 11

110

అగ్నీ గర్భ సమ్ముదంలో ఆగ్ని బడబాగ్ని ఆడలో అగ్ని దావాగ్ని ఈ రెంటిని జీర్ణం చేసుకోగల అగ్ని మానవుు కడుపులో జఠరాగ్ని ఆకలి పర్వతం పగిలితే. జరరాగ్ని రగిలితే- సము దాలు చల్లబడతాయి 2 ఆడపి క్ట పచ్చబడతాయి | ఊపిరికి రగిలే జరరాగ్నికి రెండు జ్వాలికలు- రెండు కళ్లు 1 ఆవి వెలుగును తింటాయి వెలుగుతూ ఉంటాయి ఆవి కాంతి లేని ఖరీదైన కళ్ళల్లోకి సముదాల్ని పుక్కిలించి ఉమి సేస్తాయి ఆ సముుదాల కౌగిళ్ళలో ఆరణ్యాల్ని సృష్టిస్తాయి రప్పలు లేని ఆ కళ్చ- ఆ-కళ్టు దేశానికి, పగతికి రెప్పల్లాంటి పల్లెటూళ్ళ వొకిళ్ళ 11

లగ

రూ పా “ఇ

ఓ రూపాయ్‌ తలగడ [కింద ఉంటే నిద పట్టలేదు పాపం : రామకృష్ణకి పాపం ఓక్క రూపాలైైనా తలగడ [కింద లేకపోతే నిది పట్టదు నీకు అందు కే. అతను పరమహంస । నువ్వు పరమహింస అసలు-హంనకి హింసకు తేడా తెలుసా “ఇ కారం ఇక్కడ-ఇీ అంటే ఇకనామిక్స్‌.11

౪1వ

అగ్ని గానం

నిశ్శబ్దాన్ని శబ్దం కబళిస్తోంది ధర్మాన్ని అధర్మం జ్యురు కొంటోంది ఎవరి పుణ్యానో వెలిగిన దీపం మీద గాలి యుద్ధం 1పకటిస్తోంది నీతిని ఆవినీతి మానభంగం చేస్తోంది చీకటి చెరసాలలో చిక్కుకున్న పేదరికాన్ని ధనస్వామ్య రక్షక దళం కసిగా, తనివితీరా రమిస్తోంది నిరాళా నిస్ఫృహల్ని చట్టాల చటాల్లో బిగించి వాగ్దానాల గంధపు దండలు వేసి రాజకీయం ఆంజలి ఘటిస్తోంది అక్బార్యాఘాతానికి గురైన ఆలోచనా పరాయణుల చచ్చుపడిన నరాల్లో వెచ్చటి నెత్తురు (ప్రవహించి అగ్ని గానం చేస్తుందంటే -ఇంక నేను నమ్మను ! ఇప్పుడు అవిళ్వాసమే నా విశ్వాసం చం[దహాసమే నా హానం : నా గురువు ఈ పభుత్వం | నా కన్నీరు నా కవిత్వం 1

గం

రహన్య వేదాంతి పూర్వం ఇవి మహా మేధావుల సమాధులు కాబోలు మళ్లెలై, సన్న జాజులై గుబాళిస్తున్నాయి | పూర్వం ఇక్కడ మన సాదా నాయకుల్ని పాతి పెట్టి వుంటారు ఇక్కడన్నీ పల్దేరులు (బహ్మ చెముడు డొంకలే ? ఓహ్‌ ఇప్పటి వరకు ఎంత వెరిగా ఆకాశం కేసి చూశాను అహో , మట్టీ 1 రహన్య వేదాంతీ : నేల తల్టీ 1 నీకు జోహాకు ;;

శత

కీరి దీపం

నన గర్భ గోళపు చీకటి వలయాలు దాటి వెలుగు వూపిరి పోసుకొని ఆదిపర్వ సుపర్వ కర్పూర హారతి నంది విశ్వ సభా [వవేశం వేసి-- రంగులు పెనవేసిన ర క్రబంధాలలో మాట్లాడే బొమ్మలు చూసి-- చిలికిన పెరుగు౮ాంటి చిరునవ్వుల వెన్నెలతో నలుగురిని క వ్విస్తూ-- “1 ఛి ౯ కొడుతున్నా 'జేజే' లర్పిస్తూ- ఎనాళ్లుంటావు ? తేఃరా।ః బాధాగ్న్ని కీలారణ్య పర్వం అదిగో : అనుభవాల ఆ స్తిని అస్తాంలుగా మార్చుకో విరాట పర్వ విరాట్‌ పురుషోపాసనలో సీ మనస్సు బృహన్నల ఆయినా స్రీపర్యం అడ్డురానంతవరకు ధీమాగా నర్తించు ః (పవర్తించు ! ధర్మంతో విజయుడవై నరత్వం వదలి దివ్యుడవై స్వర్గారోహణలో

115

యువతరం పరీక్షీత్తుకి

భావ సామాజ్యం కైవళం చేసి

భరత జ్వాలల వీకటివ భస్మీపటలం చెయ్యి ౫

ఆందుకు-

జనన మరణ రహస్య స్తంభాలకు కట్టిన

(బతుకు వంతెనవై నిలిచి

అటూ, ఇటూ చూడు ।

ఆ చూపుతోనే నింగీ నేలా కలుపు :

సీ కీర్తి దీపాన్ని సీ జ్ఞాన రూపాన్ని

భవితవ్యపు గర్భ గోశంతో నిలుపు ః 116

ణి తొలి పొద్దులు వున్నవి” యు ఏమన్నవి ? ఎమన్నవి * తొలి | పొద్దులు వమన్నవి ? ఆద మరచి-అదను మరచి నిదా న్వప్నాలు కజిచి ఎద లొతుల తాత్కాలిక మృత్యు పరిష్వంగానికి మోహంతో పరుగెత్తే పాణాలను వాణాలుగ సంధించే చాతుర్యం ఉంటేనే వెలుగన్నవి | ఏమన్నవి ? ఏమన్నవి ? తొలి పొద్ధులు ఏమన్నవి ః అన్యాయసపి సీమల్లో అక్రమాల వాడల్లో దౌర్జన్యపు లోగిలిలో దుర్మార్గపు కౌగిలిలో ఎగ సే ఆవేశంతో రగిలే ఆ।[కోశంతో నలుగుతున్న మానవత్వ రవ్షణకై ముందుకురికి (పేమ ఖడ్గ చాలనతో స్పందన దన లాలనతో పరుగెత్తే హృదయాలను పాలుపోని పెంచుకున్న భవితవ్యం కలదన్నవి ఃః ఏమన్నవి ? ఏమన్నవి ? తాలి పొద్దులు ఏమన్నవి 1 ష్‌ ద (గుచ్చుకున్న కిరణంతో చచ్చిపడిన చీకటిక్రై కళ్ళ నీళ్ళు తెచ్చుకునే వ్యాపారుల పాపొలయ (పాంగణాల బజారులను భుజం పట్టి బై టకీడ్చి 117

యువతారుణ నేత (వభ పభాతాల చెటసాలల

బంధించే ప్రభుత్వాల శాసనాల శాసించే

ఖ్యాతిలోని నీతిలోని డ్రై ర్య రసావేకాన్ని

కలిగివున్న జాతి ౩పుడు ఆనంద మె అభ్యుదయం

కాగలదని చెప్పుచున్నవి 11

ఏమన్నవి * ఏమస్నవి ? తొల్మిపొద్దులు ఏమన్నపి ?

(కుంగిన రవి కందుకాన్ని నింగికి విసిరివేయగలమన్నవి ః 118

"ఎలుగు దీపం ఉంచగానె ఇల్టు చక్కబెట్టుకో ॥ దీపల పెట్టి దెశాన్ని చక్కబెట్టుకో ॥1 నీ చుట్టూ చేకటి స్కష్టించి నిట్టూర్పుల [పధంజనాలు సృష్టించి నువ్వు దివ్వెలా వెలగలేవు | వెలిగినా ఎంతో కాలం నిలువభలేపు ః నిన్న నీ ఆధీనంలో వున్నా రేపు నీది కాదు. నిన్న సీకు కనిపించిన స్వేద సమదాఎ రేపు తమ గర్బాన్ని చీల్చుకుని బడబాగ్ని కీతనాలు ఎగురవేయవచ్చు కుభిత హృదయాల నిస్సహాయ మౌన జలపాతాలే రేపు దిక్కులు పిక్కటిల్రే జాతీయ గీతాలు కొవచ్చు ! చా కాబటి టబ్‌ వెలగ దల్చ్బుకుంపే జలధుల్నిః జలపాతాల్ని చదువు ః 1198

ఎదురు మేం ఎవరు ఏమిచ్చినా దాచుకుంటాం ఎక్కుడ ఏమున్నా దోచుకుంటాం _ మీరు పుట్టించిన పాపలం మేం మీ “పాలి కులం ;

1206

(పతి ధ్వనులు ద్వని నీకందె పతి ధ్వని ఎక్కువ చీపం కంటె కాంతి ఎక్కువ, మాట కంప మనను ఎక్కువ భావం కంటె భవం ఎకు్యూవ పువ్వు కంటె తావి ఎక్కువ ఇహం కంటె ఆహం ఎక్కువ. చెట కంటె ఆకు లెక్కువ

యు ఆహారం కంటె ఆకలెక్కువం ఆందుకని- ధ్వని వంటి ఓ భగవాన్‌ $ సీకు ఉపతిధ్యనివంటి ఈ సృష్టి నా కెక్కువ : ఈ నృష్టిని తన గుప్పెట్లో వీగించగల లు న. మనిషంటే నాకు మక్కువ !1 121

రుద వీణలు ఈ నిశ్శబ్దం పెదవి మీద ఏమిటీ అగ్నిగీతాల ఆడుగు సవ్వడులు ? సూర్యుణ్ని మింగిన కడలి (కాగే నదీ నదాల గుండెల గుసగుసలా = నాగలి క త్రితగిలి రక్ర పుష్పమైన పుడమి ఎద నిట్టూర్పుల రుసగునలా ? ఆకాశ మౌనాన్ని-ఆలయమౌనాన్ని అమఘాణిస్తూ - శతాబ్దాల మానవతా చర్మితలోని ఆరుణాక్షర నవత రత్నాల్ని హిమ బిందు కిరీటంగా ధరించిన హిమాలయ హృదయంలో (బద్దలై న కపట భావపు ఫిరంగి గుళ్ళ బుసబుసలా ఏమిటివి ; ఒక్కొక్క రేయి ఒక్కొక్క కావ్యానికి _పేరణగా నిలిచే భావుక లోకనాలు చీల్చే ఈ గీతాలు ఏమిటి = జలపాతాలా , నుృుపభాతాలా ? సంకేతాలా ? లేక రెక్క విరిసిన శ్వేత కపోతాలా ? కాదు-కాదు.

122

ఇవన్నీ ర క్షదారళ్లో చెమట చుక్క పడవ మీద స్వార్థ బావ వికృత హాసాన్ని ఎదురు గాలిలో-ఎదను జ్వూలలో ఏటి కాదరికి . ఈ దరికి నడుపుతూ వెరి నవ్వుతో - వింత తృప్తితో నిశ్శబ్దం మీది నర్తించే మౌన జొణలు | ఇవన్నీ - (శమైక జీవుల రుృదవీణలు | ఈ అడుగు సవ్వడులు “అడుగు” సవ్వడులు ః £

శ23

గరుజాడ గర్తు “దేశమం చే మట్టి కాదోయ్‌ దేశమంటే మనుషులోయ్‌ : ” దేశం “ఆంటి” మట్టిక దోయ్‌. దేశ మంటే మంతులోయ్‌ దారి తప్పతె దారి కలదోయ్‌ మాట తప్పితె మాట కలదోయ్‌ దారి తప్పక మాట తప్పక డబ్బులెట్టా వచ్చునోయ్‌ వెద్ద వెట్లా బొదువోయ్‌ గడ కెట్టా వొత్తువోద్‌, తెరిచినారట ముందు గేట్టు దొరికినారట బడా సేట్టు తగ్గినాయట హోటల్‌ రేట్లు దాచుకోవోయ పచ్చనోట్లు 1 ఆరగనీవోయ్‌ కొ త్తరూట్లు ౭ తిండి కలిగితే కండగలదోయ కండగలవాడేను మనిషోయ్‌ తినుట అంటే తినుట కాదోయ్‌ దేశమునె కబశించ వలెనోయ్‌ : కండ లేక గుండ వున్నా పదవి లేక్ష మేధ వున్నా 4124

పనికి రావోయ్‌ - పనికి రావోయ్‌

తినుటకంటె తెలివి లేదోయ్‌

తెలివి ఒక్కడి సొత్తు కాదోయ్‌

తినుట బాగా నేర్చుకొవోయ్‌

దేశ మాతను ఏలుకోవోయ - పాత పద్దతి వదలుకోకోయ కొత్రదనమును కోరుకోకోయ్‌ గతం ఏమీ వద్దు అంటే - గాంధి పోతే పోయెగానీ (శాంది మాట ఏమిటోయ్‌

కాటు వేసే పామునైనా

నమ్మి నీవు [బతకగలవోయ్‌

పోయి ఒక పోలీసు వోణ్ని

నమ్మి నువ్‌ నాశనము కాకోయ్‌

“రక్ష' యను మాటెరుగనాతడు

“రేపు నందసమాన ఘనుడోయ్‌ 1! ఒకరి దుమ్మును- దులపబోకోయ ఓకరి తప్పును దిద్దబోకోయ్‌ వైన వున్న బూజు దులిపితె అదే నీ తలమీద వడునోయ్‌

ఫీజుకట్టి చదువ వచ్చి

క్లాసు మాస సినిమా కెళ్ళే

126

కుురవాడా ! పిచ్చివాడా |

సనిమ చూసి క్రాసుకొచ్చి

హిరొ లాగ పోజు వెదకావ్‌

జీరొ మార్కులు తెచ్చుకుంటావ్‌

మంతి వయ్యే లక్షణం యిది

మర్చిపోకోయ్‌_.మర్చిపోకోయ్‌

దస్కతై నా నేర్చుకోవో'మ్‌

ధర్మదర్శన మిచ్చుకోవోయ కూలనీవోయ్‌ పేక మేడలు పేల సీవోయ్‌ గాలి బుడగలు రాలిపోయే మంతికోసం ర్మాతి విందులు ఎందుకోయ్‌ు _- నువ్‌ ముందు చూప్తున వుండనోయ్‌ మందు చూపున వుండవోయు ।

(పజల నోట పొల్డు మాటల

దుమ్ము బాగా కొట్టవోయ్‌

(ప్రభుత నీవై నిలవవోయ్‌

మంట నన్న్నై నిలపవో 1:

126

ఆరంభ శూరులం | ఎవరన్నారు ? ఆంధులు ఆరంభళూరులని ? మనం ఆ - రంభ శూరులం దేవతా వంశం వాళ్ళం మానవతా రేఖాంశం వాళ్ళం. పురాణాల్లో వంకాయల్ని కూడా పులుసులో వేసుకోగల వాళ్ళం "సెంటు భూమి లేకపోయినా "సెంటు వాసన కొట్టగల వాళ్ళ్శం- సున్నం పుట్టని వూళ్ళకి కూడా అన్నం పెట్టగల వాళ్ళం నేల మీద ఈత కొట్టగల వాళ్ళం కడుపులో వుండగానే కూత పెట్టగలవాళ్ళరి మనం తెలుగులం మర ఫీరంగులం తెలుపులో రంగులం రంగుల పొంగులం మనం అసలు “అరవం' ఏ మాటా 'మరువం' ! కానీ-మన సాహిత్య భారతి కాలాన్ని చీల్చుకుంటూ శిలల మీద। తాళ పష్మతాల మీద న రించి; నర్షించి; తెల్బకాగితం మీద చరణాలు మోపీ తెల్లబోయిన తర్వాత

1127

మనం మనం 'కాం” మన మాటలు మారిపోయాయి మన 'లో దీపాలు ఆరిపోయాయి చిచ్చులాంటి చీకట్లో మనకి మాటలకు గల అర్థాలన్ని కరిగి, కరిగి, '“అరంీలో గతారఠరమె హోయాయి-ఇప్పుడు-

థి థల అంతా తారుమారు, ఏది ఆనవచ్చో - ఏది ఆనకూడదో తెలియదు మాట విలువ తెలియదు నీటికి కలువ - మాటకు చలువ ఆందమని తెలియదు ఇప్పుడు తెలుగువాడు లేనెలవాడు కాదు దరిదదాసికి ఆకలెక్కువం టే తడ్జినానికి కూర లెక్కువంటాడు దిగితే గాసీ లోతు తెలియదంటే దింపితే గాని లోతు తెలియదంటాడు దానాల్లో కెలా నిదానం గ్రేషమం టే

యి రా ఠి కాదు గర్భాదానమే (శేషమంటున్నా డు-ఆంతేనా- రే ఏ మాట ఎవరంటే బాగుంటుందో తెలియదు. ఓ ఆదర్శ గృహిణి వెన్నెల్లో తన భర్త సన్నిధిలో.పేమగా “నీకు ఓపిక వుండాలేగానీ నేను 128

'కన*లేక పోతానా ౪?” అంటే

• ఓ కవిని చేరి - “నీకు ఓపికి వుండాలేగానీ నేను 'కన'లేకపోతానా?” అంటున్నాడో విమర్శకుడు ఆతను సరదాగా ఓ అమ్మాయిని. జేథి “టి పూబోడి? అంపే.- “ఎవ్మరా బోడి"? నీ అమ్మబోడి, సో ఆక్కాబోడి, నీ తాతబోడి, నువ్వుబోడే”- అంటూ' కస్ఫుమంటూ వుందా కలకంఠి ఇలా సరసాలు విరసాలై నవరసాలునీరసాలే పూవు వూడిపోయిన. తొడిమలా కాష నిలెవివుం టే- ఆసలైన మేధావులంతోొ రిఫరెన్సు బుక్చులా మారిపోతుంటే - ఈ పరిపాలనా యంతాంగం ఒకట్‌.? నోట్లో చక్కెర కడుపులో కత్తెర వున్న ఈ నాయకులు వచ్చిన తర్వాత మనదేశానికే అరం మారిపోయిందిలా ఇప్పుడిది.[దాఇరామ, శ్రీతైల+ ॥ పరమైన తిలింగదేశం కాదు స్తీలింగ, పుంలింగ, నప్పంసకలింగ'పర మైన (తిలింగం మొదటి రెండూ ఎక్కడైనా కనిపిస్తే మూడో రకం ఎన్నికల్లో కనిపిస్తుంది

129

పెళ్ళికి వచ్చీన వాళ్ళంతా పెళ్ళాలు కానట్బె గద్దెకు వచ్చిన వాళ్ళంతా పెద్దలు కారు మన వెద్దలుంగద్ధేమీద వాలిన గద్దలు "పేదయింట గానీరాచయింట గానీ ఎద్దు తినేది ఏమిటి కాగడ్డి ? ఏ పోర్టుపోలియో ఆయినా వీళ్లు తినేది ఏమిటి ? _గడ్జిః మనకి పపసంపద ఎక్కువ; పశుపతి సంపద తక్థువం భగవంతుడికి కాకపోయినా వార్చురుకైనా తలొంచిలి, మనం వీళ్ళకే తలొంకాలి. ఇప్పుడు జీవితాల్నీ పాలించేది విజ్ఞానం కాదు-విధి £ చీకపే మన పెన్నిధి : అందుకే చెప్తన్నాను- నూనెతో వెలిగే దీపం నువ్వులతో వెలగదు నవ్వులతో నిలిచే (వగతి గుడ్డిగవ్వలతో నిలవదు=-- బానిస భావాల కలుపు మొక్కలు పీకేస్తే ప్రచండ జ్గొన కిరణ సన్యం హస్తగత మౌతుంది జాతి మనుగడ జాజ్వల్యమాన మౌతుంది అందుకే నేను కిరణ మౌతున్నాను చీకట్టోంచి, కలుపుమొక్కల కళ్ళల్లోంచి చొచ్చుకొని పోతున్నాను పుసకమంటే నాకు తెలుసు-- మేధావి జ్ఞాన సమాధి పుస్తకం దేశ్శపగతికి సృనాది మసకం ఈ పుస్తకాల గుడిలో నేనో కిరణ దిపాన్ని 130

ఈ భావాంబర వీధిలో నేనో అషరనక్షకాన్ని ఆందుకే - కాటుక కంటినీరు చనుకట్టు పయింబడ ఏడ్చే భారతికి. పుస్తక వైరికంటె చెదపురుగు నయమని చెదపురుగుల్ని మన్నించి విద్యార్డులుగా మలుశుకుంటే జయమనీ ౭ ఈ సండుగ కానుకగా చెప్తున్నాను ఆమెకు నై వేద్యంగా' ఈ అక్షర అమృతాంధస మధ స్తక ప్ప స్తీకాల. పూల పొట్టాలు విప్పుతున్నాను ఉదర మే కాదు హృదయం కూడా నీంపుకోండి !, హృదయాలు చదువుకోండి | ఉదయాలు నసలుకోండి ;1

131

ఆలీ అద బాపూ పుట్టిన రోజు దాహం తీర్చలేని *నముదపు టుప్పుక త్తితో దాస్యాన్ని చీల్చిన .ఓ:అహింసాయోధూ : నూలు పోగుత్తో (బిటన్‌ కొండను కదిపిన ఓ చిరునవ్వుల.పీర జవాన్‌ | ఉపవాసపు పలుగుతో స్మామాజ్యవాద వటవృకాల్ని పెకలించిన ఓ కలియుగ వనమాలీ ; చూపు దారోనికి గుండె పూలు (గుచ్చిన ఓ విశ్వాలయ కాంతి పూజారి । ఓ మహాత్మా 1 ఓ గాందీ । నేడు నీ పుట్టిన రోజు నేడు నీకుయీ వసుధ ఒక వటప్మతమైనరోజు 1 నువ్వు మళ్ళీ మళీ పుట్టాలి నీ బోసి నవ్వుల పరిమళాలు గిలిగింతలు పెట్టాలి. “లీ! ఛీ; అంటూ నిన్ను నవ్వించటానికి చూసే మమ్మల్ని ఎవ్వరూ “రీ; లః” ఆనకుండాచూడాలి + ను వీ మళ్ళీ మ్స పుట్టాలి నన్సుల్లో పుట్టాలి 137

సూర్యవనం౦ నేను వసంతాల్ని చెట్ల మీదికి విసురుతున్నాను చెట్ల వూపిరులుకోసి నీ గుండె కుదురులో పోస్తున్నాను! నేను కాలాన్ని రెప్పపాటులో జనన మరణాల్ని సమంగా అనుభవించే కాలాన్ని | శరీరానికి ఆటూ._ఇటూ నిలిచి లోకాన్ని బంతిలా చేసి ఆడే ఇం్చదజాలాన్ని ॥ ఇందియజాలాన్ని ! సము[దాల మీద నేను ఒలకబోనుకున్న జ్ఞాపకాల వెన్నెల (తాగి ఇతిహాస ళిల్ప నుందరి తెలుపులూరింది £ ఆ నిర్జీవ సౌందర్యాన్ని మూల్యం చెల్లించి నువ్వనుభవిస్తున్నావు _ నీకు వూపిరిని దానం జేసిన ఈ యధార్డనిస్నార్థపు చెట్లిని చూపులతో నరి కేస్తున్నావు ఆందుకే___సే చిరునవ్వు మీదికి నా క్షడాల సైన్యాలు ఆగ్ని శూలాలు విసురుతున్నాయి ! కాబట్టి వీపునుండి నీ కళ్ళని పెళ్ళగించి ఇలా సూర్యవనంలో నాటు :

133

గమ్యుం

మత్తు చూపుల పొత్తిళ్ళలో హానవళత నవ్వేటప్పుడు య కత్తి అంచు మీది అహింస పూగుత్తుం గుండెలవై కాంతి గీతాలు రాసేటప్పుడు - రాజకీయ బదదంతి మస్తక మౌక్తిక కాంతిని వెదశకే విష్ణవాంకుళ మేధకు చైతన్య విద్యుద్దాతం తగిలేటప్పుడు నూర్య కాంతిలో చీకటి ఈ లోకం కళ్ళకి కాటుకయ్యే టప్పుడు - మాటలు కాటు వేసేటప్పుడు కర్తవ్యం అవులించేటప్పుడు. " గర్భవాసం విరిగిన ఇల్లులా మతం కొలకూట వీషం తిన్న పీల్లిలా గతం మనసులో గోచరించినప్పుడు ఓ కవే; ఉగ్గు గిన్నెలాంటి యీ సమాజంలో ఆనుళవాల చనుదాలు రంగరించే కవితా మాతృక్వాన్ని కోక్రక్రో , ఖగ హృదయ నైర్మల్యంతో ఆమృతనళోన్ని చేక్షకో

134

తృ, ల్‌ో పెరుగుదల భయంగా' వుంది యీ దేశంలో ఎదగటానికి భయంగావుంది వెకి ఎదిగితే హిమాలయాలు కొట్టుకుంటాయి (కింఓ కెదిగితే సముదంలో పడతానుః మంచుతో - మంచినీటిని 1రాగిన ఉప్పునీటి ౩రటాల పోటుతో - ఛలితో - భయంతో; అందరిలో ఒంటరిగా వొణికి పోయే నన్ను చూచి - హిమాలయాలు కదులుతున్నాయి నదుల్లా పారుతున్నాయి - రా ఎదగాలనుటన్న గుం డెల్నినదుల్లోకి వీసీరేసీ సము దాల్తోకి నెప్టేస్తున్నాయిః ల. ట్రావ డను! గుండెలేని నేను బండను; కేవలం రెండుకళ్ళ కోండ? హిమాలయాలు కరుగుతున్నాయి కరుణలో ఎంత కర్కశత్వం! దై వత్వంలో ఎంత దాన 5త్వం ! ' కృంగదీసి, నిస్సహాయుణ్ని, ని. జోడీ ;సే సానుభూతి నాకు వద్దు ఎ ఒక్క మాటపోటుతో అనంత విశ్వ [భమణాల్ని చూపిఎచగల శ తుత్వం నాకు కావాలి: 135

ఇప్పుడు నేను__వేలుగును అడ్డగించే నడిచే కొండను నన్నుచూసి హిమాలయాలు కరుగుతున్నాయిః నా సూర్యుడు హిమాలయాల్లో ఉదయిస్తాడు సమ్ముదాలసుండి నా గుండెను నేను పిండుకొని - “కాచి, “తోడు పెట్టి”. “పెరుగు'చేసి చిలికి చిలికి వెన్నతీని _ వెన్నముద్ధలా చేసి ఆకాళపు కడవలో దాచుకున్నాను జాబిల్లిలా : నా వెన్న వెన్నెలబాట పరిచింది నాకోనం నేను నా హిమాలయ సూక్యునికోసం నడుస్తున్నాను - నడిచాను నడిచాను నా సూర్యుణ్ని నేను అకమించాను ఇప్పుడు కాంతి నా బానిన ; నావెనుక .- నా నీడను ఈ సముదాలు-నా దేశంలా మోస్తున్నాయి | నేను నాయకుణ్ని - గొంతులేని గాయకుణ్ని భయంగా వుంది । ఎదగక ముందుకంటె ఎదిగిన తర్వాతే భయంగా వుంది నాకు అభయం కావాలి హే భగవాన్‌ । ఈ సీడ చెజపకు చెటిపితే నేనే కాదు, నుప్పూ చెడిపో తావ్‌ కాబట్టి భయానికి - ఎ౨భయం చూపెట్టు ॥ అభయంతో నీడని భయపెట్లు 11 136

లే వీధిదీప౦ం వాడికి ఓకప్పు లేదు, కవచం లేదు ఎండ, వాన, చలి, తుఫానులు, భూకంపాలు వాడికి తిండి: ఎప్పుడో నలుగురికంటే ఎత్తుగా ఎదిగి నలుగుర్నీ చూడటానికి అలవాటు పడ్డాడు వాడి ముందు ఎన్ని వ్యాపారాల్లు సాగాయో ! ఎన్నెన్ని పార్టీలు మారాయో | వాడు లెక్క పెట్ట లేదు వాణ్ని. ఎవ్వరూ లెక్క వెట్టి లేదు. అందుకే తుప్పు పట్టి పోయాడు ల

కళ్ళున్నా ఆంధులైన యీ జనాలకి దారి చూపించటం దండగని యీ మధ్యనే ఆరిపోయాడు చీకటిలోకి మళ్ళీ జారిపోయాడు ఇప్పుడు వాడు మున్సిపాలిటీ వాళ్ళు కనికరిస్తే వెలిగే వీధి దీపం : నిజానికి నలుగురికీ వెలుగులుపంచే

వాడొక అనావ । వొడొక శ్రమజీవి

137

ఉప్పు కడలి । ఎన్నికలలో--ఎన్ని-కలలో ఒక్క చేపకై ఎన్ని వలలో।ః సిరు విడిచి (బతక లేని దారిలేని పాణాల్ని తీరానికి లాగాలని ఎన్ని ఎరలో-ఎన్ని చెజలో : ఎంత (పేమ 1 ఎంత ౪పేమ శి ఈ ఉప్పు సమ్ముద6 మీద ఎంత వాన! ఎంత వాన: వె ఆ కొండల ఉక్కుగుం డెల్లో ఎంత వెన్నః ఎంత వెన్న ఈ అకాల శిశిరంలో ఏం వసంతం: ఏం వసంతం *ఃః అనలు- ఎవరి మీద ఎవరికి (ట్రేమ ఇ ఎవర్ని ఎవరు ఉద్దరిస్తున్నారని 2 జల పళయం రాసీ-అగ్ని (ప్రమాదమే రాసీ ఏదైనా ఉప్పు కడలికేగా మంట తెప్పల్లో జాలర్ల కేమౌతుంది ? ళ్సా న! వాళ్ళ కళ్ళల్లో ఎప్పుడూ నవ్వుల పంట: కానీ ఎన్నికళ్లో చేపని చూసి జాలరి అంటాడు - “నేను రెప్పలు విప్పితే సూర్యోదయం మూసే సూర్యా స్త్రమయం, నువ్వేనా సూర్యుడివి"-అనిః 138

వాడికి తెలియదు- నూర్వ్యుడికి ఉదయా సమయాలు లేవన వాడికి తెలియదు సూర్యుడు వ్మరగా వుండడని వాడికి తెలియదు వెలుగును చీకటి ఖాగిస్తుందని వాడికి తెలియదు వేదన వేదంతో భోగిస్తుందని వాడికి తలియదు___ గుడిలోదీపమైనా ముద్దు పెట్టుకుంటే మూతి కాలుస్తుందని వాడికి తెలియదు ఆకలి ఆనందాన్ని చీలుస్తుందని . వాడికి తెలియదు ఉప్పు కడలి ఎ్యరబడికే ఉన్న చిరునామాలు నల్లబడతాయని = కాలం మించి పోయినా గాలం వేసే వాడంటాడు “చేపని ఒడ్డున వేస్తా"నని, *ర్రక్షిస్తా"నని = ఎంత అవివేకం ! ఎంత అవివేకం: చేపా ; చేపా! 1వళయ సముదం నుండి నృష్టిని కాపాడి శాంతిని నెలకొల్పిన ఓ ఆది మత్స్య వంళాంకురమా 1 ఆ జాలరి వలపులో ఎంత పెద్ద “వల' వుందో తెలుసుకో: వాడు వేసే ఎరకి మీ కడలి దాచిన సూర్యుణ్ని తగిలించి

మీరే ఆ సూర్యుణ్ని నింగికి పిసరండి । రండి | అ (పచండ నూర్య కిరణాల్ని కానించమని చెప్పండి : ఎక్కడున్నా-వెలుగుకు విలువ కట్టమనండి :ః విలువకు వలువ కట్టమనండి 1 రెప్పలార్పకుండా మీరు రక్షించే ఈ దేశానికి ఒక శాత కాంతిగోపురం కట్టమనండీ ? ఎరను పడకండి ; ఎర బడకండి ! | 100.

విద్యుల్లత

భావాంబర వీధిలోన చెలరేగిన గర్జనలకు తాళలేక మెరుపులతో ఈ కీతిగ కురిసినాను

న్‌! 'పేమకు ద్వేషానికి ఒక్క మాట నిడీవి అఆసూయామయ జీవితం ఆంటుకున్న ఆడవి! : ర్డి మంటలు మాట్టాడగలిగితే సతి మల్లెలు మబ్బుల్లోకి ఎగర గలిగితే ఖ్యాతి ళా మనసులోని మాధుర్యానికి మత్తెక్కి పోయేదంతా మానవజాతి :ః: తి రాతి ఒక వణయ కావ్యం పగలు ఒక విప్ణవ గేయం !, ర్డీ తెలుపు విడగొడితే ఏడు గంగులు ఏడు రంగులూ కలిపితే (౧లుపుకాదు ః ఒకే దైవాన్సిక్ర యిన్ని రూపాలు ఇన్ని రూపాలూ కలిపితే చైవం కాదు: ఏకత్వం ఆనంద రసం దాన్ని చెడగొడితే విషం :: శేశ4

ర్‌ ఆడదాని సంపాదన మొగలి రేకుల జడ! మగవాడి సంపాధన ముక్కలు చేసిన చెఐఖకు గఢ్‌ ౪, శి కాలమం టే మృత్యు తల్పం కవిత అంటే సత్య శిల్పం కదలిపోయ జీవితలో ఘనత చూస్తే మవా స్వల్పం ॥ 7 ఏ విమర్శా పట్టించుకోకుండా పనిచేసేవాడు చేరగలడు' గమ్యం గమ్యం చేరినవాడు షం చెప్పినా కాళిదాసు ఉపమ లా రమ్మ౪ 1 రి ఒక్‌ హృదయం బాధతో నలుగుతుంటే ఒక హృదయం నిండుగా నవ్వుతుంటే దాని పేరు రాక్షసత్వం | తాను కష్టాల్లో కాలిపోళున్నా ఎదుటివారికి వెలుగు నివ్వటం - త్యాగ తత్త్యం 11 145

ర్ట జననేయదియాల మీదికి తప్ప క్ఞానేర్యదియాల మీదికి దృష్టిపోని యువత (ప్రేమను గూర్చి మాట్లాడుతుంది ఎంత వింత $ 2: | పేమించటమం టభేలణా గద్దె విడిచి బోధివృజున్నీ చేరటం శుపాకిగుండు తగిలినూ రామనామంతో రాలిపోవటం శిలువ మీద రక్త పుష్పమై వికసించటం 11 10 చీకటికి దీపానికి చెరిగిపోనీ వైరం ఐనా-దీఫం ఊఫిరి పీల్చే చీకటిదే తుది విజయం |: క్షే నవ్వలేని భనిషి కన్న నాల్గు కాళ్ళ పథవు మిన్న పవ్వులేని తోట కన్న పుంతదారి సుంత మిన్న 11 క్షి పోవల్నిఆది రోగి కాదు రోగం కావల్సింది ఉదయం కాదు హృదయం ఉండకూడంధీ విభాగ్యం కాదు విద్వేషం : నీ భ్యేయం .నీ లక్ష్యం - మనిషైనప్పుడు వ్‌ నాటి మనిషినీ తిట్రక్స ? వెన్ను తట్టటానికి బదులు ఛెంఫరాల గొట్టకు ల 146

1! ఎవ్వరూ పాడలేని పాట-దేవుడు 1 ఎవరై నా ఆడగల ఆట-జీవుడు 11 [శీ ఏ భౌతిక కాస్తాన్ని చూనినా పూర్వం నుండి విస్తరించి, విస్తరించి ఇప్పుడో మహావృక్షంలా వుంది, సాహిత్యం మ్మాతం పూర్ష్షమే మహావృకంలా వండి ఇప్పుడో రాలిపడిన ఆకులా వుంది! కేన్‌ దుష్లుడు తన కళ్ళల్లో కాల నాగులను నిలుపు మంచివాడు సంంలా నింగి నేల లను కలుప్తు!! కే( అందమైన నమాధిలో ఉంటుందా కాంతి? శిథిలమైన ఆలయాన లేకుందా కాంతి? 147

17 ఆకులు తినే మేక కాకాహాది ? మేకను తినే మనిషి మాంసాహారి । ? త్ర మనసుళో మబ్బులు కమ్మిలే కళ్లలో నీళు 1 అలల మాటల్లో మంటలు రేగితే మార్గంలో ముళ్ళు శి? షం జీవితాన్ని భాగిస్తే చీకటి.శేషం ; చీకటి సింగారిస్తే వెలుశుర్చ వేషం శి? లి0 కాలం ఎప్పుడూ మారదు మానవ స్వభావాలు మారతాయి భాషకు మృత్యువు లేదు దాన్ని మాట్లాజేవారు మరణిస్తారు ఆందుళ్సే కాలం కద్రల్రిక్షల్రో తరుగుదల భౌషకు నిలకడలో పెరుగుదల ః 14

ర్ట వంకర విల్లుతోనే వేయాలి బాణం వంకర మనసుతో సాధించాలి ధ్యేయం : రి . ఆకాశం హృదయంలో మెరిసే - కవిత +! ఆనందం. ఆలోచనలో విశిస్తే- మానవత 1 1. ల్డీత కాంచన సింహాసనం మీద చెప్పులు కారడవుల్లో శ్రీరాముని తిప్పలు హస్తినలో ధృతరాష్ట్రంని గుడ్డి దర్బారు అరణ్యాల్లో పాండవుల సంచారాలు నాటికీ = నేటికీ పిలువకు ఆరణ్య రోదన : అసమర్థత కి ఆందలాల మీద ఆరాధన! లక్షీ తనంత తొనుగాొ వీదవాడితో పలకడు ధనవంతుడు తనంత తోగుగా దుర్మార్గుడితో పలకచు' భగవంతుడు ఖై 140

8 నీ అంతట నీవే గొప్పవాడిననుకుంటే _ గొప్ప మాటలే చెప్పు | నీ అల్బత్వం ఎక్కుడై నా బయటపడితే అక్కడ నీ పూర్వీకుల్ని చెవ్వుః న్నీ సంప్రదాయాల్ని చెప్పు ః1 26 మనుషుల్లో మహాత్ములే ఘానవజా౭ికి రవ: మహాత్ముల్ని పట్టించుకోని (వళుత్వముంటే - అడి ఆ యగానికే శిక్ష 11 లి? .నేను జ్ఞానాగ్నితో దగ్ధమై చౌొడిదవృక్రాన్స నొ చితాభస్మాన్ని సిరాగా చేనుకొని కనీస నువ్వయినా ఓక ధివ్య కొవ్యం రాయి? ౭ర్రి పుట్టిన తర్వాత ఎలాగో ఆపః (బతకవచ్చు - నృుత్యువును గూర్చి నేర్చుక్రోకపోతే ఆకే కిన్నఖన్నక్రూ గ్రగిలే చిచ్చు ౯: 150

ల్‌ జీవితం ఒక కావ్యం 1 అది చిన్నదైనా ఫర్వాలేదు చక్కగా ఉంటే చాలు [1 80 కట్టుబాటు తెంపటమే నవ్యత్వం అఆయితే- "పేలి అగ్ని పర్వతానికి దూరంగా పారిపోవటం అన్యాయం |! ఉప్పెన వసే గుండె బాదుకోవటం అనవనరం [1 శ్రి! బంగారం మంచిదో, కాదో గీటురాయి చెప్తుంది ! మనిషిలోని మంచి చెడులక బంగారమే గిటురాయి అవుతుంది £ 1 రికి నవ్వులతో పిల్లల్ని కని ఏడుస్తూ వాళ్ళని పెంచటం అనోక్టి పేక కన్నీటి సంకెళ్ళు సికు పడినా నవ్వులతో పిల్లల్ని వెంచటం న్యా'మ9 ఓ 151

వ! గొడుగు వర్షాన్ని ఆపగలదు కానీ పిడుగు నాపలేదు వైద్యుడు రోగాన్ని ఆపగలడు కానీ మృత్యువును ఆపలేడు : : త్రి తీరాల మధ్య నదిలా సంధ్యల మధ్య పగలులా రెప్పల మధ్య చూపులా జనన మరణాల మధ్య (బతుకు 11 85 శిలని శిల్పంగా మార్చేది ఉలి గుండెను గుడిగా మార్చేది చెలి సవ్వును ముల్లుగా మార్చేది కలి మమళని మంటగా మార్చేది ఆకలి 1: శి6 ఎందుకూ పనికిరానిదాడు పోరాటం చేపట్టాలి ఎవరినైనా ఓడించగ లవాడే ఓర్పు పట్టాలి 1; 162

ఫ్ర? మాట"జారితే నవ్వుకో పెట జారితే నవ్వకో ఎ కానీ కాలు జారితే నవ్వకు : కన్నీరు కారితే నవ్వకు న. తిరి చట్టాన్ని విమర్శించటం చట్టాన్ని చేసిన వారిని పూజించటం సామాన్యుల ఎనెజం : అ విదానం తారుమారెతే ఆఅవిర్భవిస్తుంచ సమ సమాజం 1 త్రం 1పాణానికి పాణంగా ఉంటేనే "స్నేహం / దేహానికి దేహంగా ఉంటి వ్యామోహం :ః | 40 "పేదవారిని పొదుపుగా వుండమనకు ఉపవానం వున్నవారిని తిండి తగ్గించమ నకు పరిచయాన్ని స్నేహం అనకు కామాన్ని (పేమ అనకు ఆబలను ఆదిళ క్తి ఆనకు £॥ 153

శీ ఓక్క సత్యాన్ని పల్కటానికి ఉండాలి ఉక్కు నాలుక : ఆఅ నాలుక ఉన్నవాడే జనానికి నిజమైన ఏలిక 1 | 71 గొంతు పోయిన గాయకుడు తీగె తెగిన వీణ : ఓడిపోయిన నాయకుడు కురిని వెలిసిన వాన । । డ్తీర్రి ఈ (ప్రపంచం ఎప్పుడూ బలవంతుల దివాణం ఇందులో ప్రజాస్వామ్యం ఇప్పుడు చెల్టుతున్న నాణెం £ః డ్తీడ్తీ కడలిలో ఎన్ని స్వేద విందువులో కన్నీటిలో ఎన్ని స్వేద సిందువులో ఊహించగల మనిషి ఉర్విలో బుషి 1564

కీస్‌ ఉపకారం చేసేవాడు గుణవంతుడు ఆపకారం చేయనివాడు - భగవంతుడు :: డ్తీగ్ర ఎక్కువగా మాట్టాడేవారు కాలేరు కార్యశూరులు : (కియాశీలం గల వారివే అన్ని వెలుగు దారులు ః త్తీ/ రోజులో ఒక్క మంచి పనైనా సాధించతేనివారు రెండు పూటలా తినటం దండగ | రోజుకొక్క మంచిమాట'-విననివారు ఒక్కపూట తినటం కూడా దండగ! | శీర నదిలో వడిన మణివోరం నలుగురు నడిపే వ్యవహారం చితగతమైన ఫలహారం రెక్కలు తెగినా రిక్కలు చూసే మననుకు ఆశల అహారరి !! 155

కీ సిరల పంటకు చెమట చుక్క విత్తనం విత్తనం అంటే తెలియని హస్పానిది ఎప్పుడూ పెత్తనం ;: ర్‌0 అకాకాస్న్‌ గూర్చి ఆలోచించే వాడెవడూ తాను గొప్పవాణ్ననుకోడు అవకాశాన్ని గూర్చి ఆలోచించే వాడెవడూ తాను అల్పుణ్ననుకోడు : ర్‌ కామానికి [క్రోధానికి ఆయిద౦6 వయస్సు య లోఖానికి మోహానికి ఆలయం మనస్సు । మదానికి మత్శరానికి ఆయువుపట్టు తమస్సు : అన్నీ తొలగితే అహన్సు : అందుకు చేయాలి తపస్సు 1? న్‌ ర్‌ి జ్‌ గి జోగిని రాస్సక్కంటే బూడిద | యోగి జోగిని రాసుకుంటే - గాడిద ః: 150

రికి కూ సేవన్నీ కోయిళ్ళు కావు భూమిలో ఉన్నవన్నీ గనులు కావు: మౌనంగా వున్న వారంతా మునులు కారు మడి కట్టుకున్న వారంతా ఆచారవంతులు కారు * గుడికి వెళ్సీ వారంతా భక్తులు కారు దాతలందరూ దర్మాత్ములు కారు; ఆంధకారమంతా అజ్ఞానం కాదు అందుకొన్నదంతా ఆనందం కాదు ౫: క్‌4 కవిత ఆంటే _ చూస్తుండగా నీటిలో పడిన నెక్సెస్‌ దారిలో కనిపించిన మనీపర్స్‌ ఆలయంలో వంచిపెటి (పసాదం మండు వేసవిలో పండు వెన్నెల రేయి చెట్టున పండిన 'పంచదార కలళం మానవతా మందిరంలో దీపం మననులో నిదించే ఆనంద రూపం ర్‌ఫ్‌ జ్‌ సుక డాప్‌ పారేసుకున్న డిమాండ్‌ న న్య్యడు ! రిజక్‌ లెడ్‌ బ్యాంక్‌ చెక్‌ _-ధీమాన్నుడు ! 56 ఆలయం మీద బూతు బొమ్మలు చూచే వారికి అన్నీ బోడిలింగలే ఆలయంలో దై వాన్ని దర్శించ వాలీ అన్నీ అనుభూతి తరంగాళే 1ధ7 ప

ర్‌? అంతరంగంలో భావ తరంగం లేవని వాడు సాత్త్వికుడు ఆనుళూతి సౌందర్యాన్ని ఆవిష్క్లరిం దేవాడు తాత్తికుడు । ః ర్‌రి రాజకీయ రంగంలో సామాన్యులు-పావులు, శకటాలు (ప్రజా విప్లవం ముందు నాయకులంతా రాలే చుక్కలు, కరిగె మంచు ముక్కలు ;1 50 వర్తమానంలోని మానవుడు కవిష్యత్తువైపు తిరిగి గకాన్ని గురించి చెబితే గతమంతా అంధకారం గంత వైపు తిరిగి తవిష్యత్తును గురించి చెబితే తవిష్యర్‌ ఆంతా కూన్యం, ఆయోమయం.? = -€60 చరిత్రలోని సత్యమే వర్తమానంలో అనుభవించే ఫలం: చర్మితలో అసత్యమే కాష్ణవరకోకనక్షు బలం 11 $08

| వీ ధైర్య సాహసాలు 1పదర్శింజాడని హరికి సిరి పాద దాసి అయ్యింది 1 తనను పట్టించుకోని వారి వెంట పడటీళ సిరికి పుట్టుకతో ఆలవాటమ్యుంది: ః 6జి పాదాలు తా కేవన్నీ చెప్పలనుకోకు మంచితనాన్ని అసమర్జత అనుకోకు నిజమైన సాధువుకి - నింగి నేలలు కలిపే సమ్మదానికి కోపం వస్తే ఈ భూమే ఒక శవమై తేలుతుంది! | గతి విశ్వ రహస్యాలు తెలిసినవాడు --విజ్ఞోన్‌! ఓ విజ్ఞాని మాటలు విన్నవాడు జాన్‌? తనసు గూర్చి తాను తెలుసుకో లేనివాడు.ఆజాని 1 జా న అజ్ఞానాన్ని (పదర్శించనిఐడు---1 త్మక్థో గ్ర ఎంత గట్టిగా పట్టుకున్నా నిలకడగా ఉండదు సిరి. అది వెయ్యి కాళ్ళ జెట్జి సిరితో అన్నీ సాధించవచు , నను! వటం" తమ్ముడూ 1 ఒక '0దమైః వెళ్టేశష 159.

68 వాల్యం - పాఠ్యపుస్తకం కౌమారం - కథల పుస్తకం యౌవనం - సెక్సు పుస్తకం వార్ధక్యం ఎ రిఫరెన్స్‌ పుస్తకం ఃః 66 ఒడ్డున ఎంత నడిచినా నదిని దాటలేం లోకాన్నీ- ఎంత చూచినా నర్వజ్ఞులం కాలేం 1: 87 దేవుడు. తోడుగా ఉంటి యుద్ధమే ఒక యజ్ఞం భారత యుద్దంలా --- దేవుడు లేగ్రపోత్తే యజ్ఞమే ఒక యుద్దము దక్ష యజ్ఞంలా ---- 608 అన్ని వెదుళ్ళూ వేణువులు కాలేవు పూసిన పూలన్నీ సిగను చే! లేవు గొంతున్న. వారంతా గాయలు కాలేరు చదువుకున్న వారంతా సంసారవంతులు కాలేరు | 160

ర పరిసితుల పళ్ళ మధ్య ఠి సత్యం ఒక నాలుక పళ్ళ మధ్య పడిందా నాలుక |. కళల్లో గుండెలో చీలిళ్లః లుం వ! జ్‌ 70 మూర్టుడి మనసు ద్దాట్సింగ్‌ "పేపరు ఆడదాసి మనను డెలీ న్యూస్‌ జ్నిపరు విద్యార్థి మనసు వైట్‌ పేపరు, వేదాంతి మనను క్వళ్చన్‌ పేపరు 18 “11 గుళ్లో నందికి పూజలు, మొక్కుజలు బైట ఎద్దుకు దెబ్బలు, తన్నులు : ఆశయాన్ని బట్టి ఆదరణ స సి (1! విద్వత్తు; బట్టి స్వీకరణ ల్లి ఉలి దెబ్బలు తిన్న రాయే శిల్చ్బ్పమై ఆరాధింపబడుతుంది కష్టాలుపడ్డ మంచి మానవుడే మహనీయుడై- పూజింపబడతాడు |! 161

గ్య దేశాన్ని రక్షించేది చదువు : దేహాన్ని శిశీంచేది మధువు $; క్త సమ్ముదం చిన్ని గడ్డి పరకనైనా చేరసనీయదు అగ్ని తనను వెలిగించిన చేతినైనా కాల్బక విడువదు సమ్ముదంలా అల్పుల్ని చేరనీయకు అగ్నిలా నిస్వార్థంగా వెలుగు 1: 70 ఘన కొర్యొల సువాసనే కీర్తి ధుర్మార్గాల వికటాట్టహాసమే ఆర్తి ః 1 76 కొత్త పచ్చనోటు లాంటి

• వెళ్ళీకొని యవకుడు పెళ్ళయిన మరు క్షణం నుండి చిల్లర శి? 162

77 ఈ (ప్రపంచంలో నువ్వు సూదిలా వుండి గుచ్చుకోకు దారం లా అందరినీ ఒక్కటిగా కలుపు | సి వల్లే పపంచం ఒక మౌాల 1 సీ వల్లే (వపంచం ఒక జ్వాల! 78 చనిపోయిన సింహం కంట బతికున్న కుక్క నయం మహోజ్జ్వల చరిత కంటె మండుతున్న వర్తమానం నయం సీదికాని మేడ కంటె సీదైన గుడిసె నయం సికు గాని సుందరి కంటె నీదైన కురూపి నయం 1 70 పట్టణ కాంత పాదాల గజ్జెల మువ్వలు పతటూళు 1; లా ళా 80 పక్షి తను వాలిన కొమ్మను నమ్మలేదు తన రెక్కుత్నే నమ్ముకుంది- ॥ అలాగే నీవూ, ఆలాగే నేనూ : మనం నమ్మవలసింది-మన చూట్టూ వున్న మానవ సంఘాన్ని కాదు మన శ క్తినిి మన హృదయాన్ని 1 163

ర్ట మానవుల్లో కొందరు చేటలు పొల్టును చెరిగి మేలిమి నిల్చుతారు మరికొందరు జల్రెళ్ళు మేలిమిని విడిచి పొల్లును నిల్పుతారు! | 82 నువ్వు నలుగురితోనూ వుండాలనుకం చే రెండు పనులు చేయకు : పేదవారికి అప్పివ్వకు - తిరిగి వారునీ దగ్గరికి రారు గొప్ప వారిని అప్పు అడగకు. తిరిగి వారు నీతో మాట్లాడరు : 683 కష్టాలో ఉన్న వారి సలహా వినక సుఖాల్లో తేలిసోచ్సే వారికి సలహా ఇవ్వక 1; గ్ర మనిషి ఎంత్త్వతృన్నత శిఖరాన్నలయినా అందుకోవచ్చు. కానీ. అక్కడ నివసింద్ర లేడు ; ఆలా నివసించోగలవాడి8 ఈ భూన్ని _ బురదలో వడిన బంతి ॥: ?బ్లిగి

రీ5్‌ ఆశకు అనుగుణంగా మనం వాగ్దానాలు చేస్తాం భయానికి అనుగుణంగా అడుగులు వేస్తాం 11 86 పది మంచి పుస్తకాలైనా లేని మేడ కంటె-స్మళానం నయం పదిమందికి పనికిరాస మేధ కంటె ఒక్కరి కోసం రాలిపోయిన పేమ నయం 11 07 తెల్లటి శరీరం మీద నల్లటి మచ్చ వుంటే-అది-ఆండం ః నల్లటి శరిరం మీద తెల్లటి మచ్చ వుంటే-అది రోగం : ఆలాగే- మగాడికి ఆడదాని లక్షణం వుంటే-వగర్భు!,,: ఆడదానికి మగాడి లక్షణం వుంహేీసొగరు 1 84 అమ్మాయి వెనక -ఆవ్బాయి.నజిస్లేం తలియదు కాలం ఆబ్బాయి వెనుక అమ్మాయి నడిస్తే తతియదు దూర. ॥ |1ట్లఢ్‌

గ్ర యుద్ధం వస్తే. తుపాకీ పట్టిన సిపాయిలే కారు ఘనులు ; ఆ సీపాయిల కాళ్లకు మేజోళ్టు ఆల్లీ యిచ్చిన వారూ ఘనులే :1 ర్‌ం పువ్వుమీద వాలుతుంది తుమ్మెద పుండు మీద వాలుతుంది యీంగ దేనిమీదై నా వాలే ముందు నీ మనసేమిటో గుర్తించు : ఆగి, ఒక్కసారి ఆలోచించు ! 1 క భూమి చుట్టూ సాగరాలున్నాయి సౌగరాల చుట్టూ సాహిత్యం ఉంది 1 ర్ట ఇల్లు శ్ముభంగా వూడ్చుకులటాం సంతోషంగా- ధూ దానంతటడే వచ్చి పడుతుంది డోషం తాః. 166

రిక విద్యని డ్మిగిలతో కొలవటం అంటేం బంగారాన్ని గురవింద గిలజలతో తూకం వేయటం |; కాలాన్ని గడియారం ముళ్లు చూని చెప్పటం |! రక్త సర్వ భోగాలకి మూలం శృంగార వీధి ః సకల రోగాలకి మూలం అజీర్ణ వ్యాధి! [గ్‌ (పయాణానికి కాగితం పడవ పనికి రాదు పెరటి చెట్టు-వైద్యానికి పనికి రాదు మొగలి పువ్వు- పూజకు పనికి రాదు (సణయానికి 'పెళ్ళుం పనికిరాదు ౪? : ర్రిగ్రి “అంతా నాదంలోనే వుంది నేను నాదం కాదు “అన్నీ వేదంలోనే వున్నాయి _నాకు వేదం రాదు “అంతా మాయ” ఎనేను అమాయకుణ్ని “అన్నీ శూన్యం నుండే ష డుతునృ యి _ఐతే నేనో శూన్యాన్ని [1 1627

ర్ట్‌7 మనసులో 'దాగిన చీకటిని ఏ్‌ సూర్యుడూ చెజపలేడు అతనుకలో ఇంకిన పాలని ఏ పిలీ (తాగలేదు 11 ళా రస సామాన్యుడు క్‌ లోలుడై తే-వ్యభఖిబారి శ్రీమంతుడు స్త్రీ లోలుడై తే-రసీకుడు- అవతార పురుషుడు శ్రీలోలుడై తే-లోకోద్ధారకుడు ॥ చేసే పని ఒకటే. చూసే తీరు చేరు: :$ రిప చిన్నవాడు పెద్దవాణ్నె మెచ్చుకుం టేంపొగడ్ర ? వెద్దడు చిన్నబాణ్ని మెచ్చుకుంటే-ఆగడ్త 1॥ 100 మనిషి.__ శద్బార్థ కోళం ఆతన్ని వాడ్షు! *నే పకృతి ఓక్‌ రసమయ కవితావేశం 11 106-

101 విమర్శ చేసేవాడు గడప మీది దీపంలా వుండాక€ి చీకటిని తుంచాలి రచనకి - రచయితకి కాంతిని పంచాలి కాంతిని పెంచాలి ! ॥ 102 అన్ని మతాలు చెప్పేది మనిషి పతితుడు కాకూడదని; అన్ని పరిస్థితులు చూసేది మనిషి వైకి రాకూడదని - మట్టి కప్పిన విత్తనం మనిషి! నిజాని కతడు పుట్టలో బుషి ॥॥ 108 ఆడదాని సలహా వినటం్థ నిన్నటి వరికు వాజమ్మతనం మగాడి సలవో కోరటం నేడు దద్దమ్మతనం। :£ 04 మనసుతో పాల కడలి పొంగితే - మనిషి శ్రీహరి ॥ ఉప్పు కడలి పొంగిలే- నరవహారి!ః శ్రీహరి రమ్య నందనం నరహరి ర క్ర చందనం !॥ 1069

105 చిరుగాలితో ఆడుకొనే పూలకు తెలియదు చెట్టు వేరు త్యాగం _ చేరుకు తెలియదు పువ్వుల వినియోగం___

ఇల్లు-పూల తేరు 1 ఇల్దాలు. వేరు 106 నాలో ఎంత చీకటుందో నీకేం తెలుసు ? రెండు రోజుల వెలుగు, రెండు వందలేండ్ల చీకటి : అఆంధుకే-ఎవరినై నా నన్ను “నువ్వు తెలివై నవాడివి' అంటే నాకు చచ్చేటంత నవ్వు : 107 సాయం్యతం తూర్పు వాకిలి చూసి వ్ళెరిగా విడిచే నిట్టారుపు చొవబోయే వారు చచ్చిన వారిని గూర్చి ఏడ్చే ఏడుపు: | 106 క0డ అడ్డ మైతే వేగం పెరుగుతుంది నదికి. కొంచెం ఆటంకం వస్తే వేగం పెరుగుతుంది మదికి. నది-పంటలు పండిస్తుంది మది = మంటలు మృండిస్తుండి 120"

108 1పాణాలు సముల్లా వాలిన

చెట్టు = శివం విగిరి పోజే - శవం 1;

110 విద్యాధికుణ్ని మెప్పించటమక పే= వేపాకులు తినటం |; పండితుడితో వాదించటమం టే= గుచ్చుతున్న కత్తిని బైటకి లాగటం = భగవంతుణ్ని గూర్చి చెప్పటమంటే- చుక్కలు లెక్క పెట్టటం : భక్తుణ్ని గుర్తు పట్టటమం టే- చేయి చూసి భవిష్యత్తు చెప్పటం 1!

క 1|

జెండాతో క్మరకి వందనం పూలతో దారానికి మన్నన గురువుతో శిష్యుడికి ఆదరం: భర్తతో భార్యకి గొరవం। | 1122 అనుభవానికి మించిన వాదం లేదు అనుఖభాతికి మించిన వేదం లేదు అభిమానానికి మించిన సంపద లేదు అవమానాసికి మించిన ఆపదో లేదు* ? 1.

18 విప్ణవం = ఎరుపు - విషాదం - నలుపు వినోదం _ తెలుపు వెరి 7 అ ముదురాకుపచ్చ 4? కే మనస్స మేరలో తిరుగుతుంటే _ వేదాంతి హృదయంలో తిరుగుతుంటే - సిద్ధాంతి నాభి కింద తిరగుతుంటే . వానంతి లోకంలో తిరుగుతుంటే _ రాద్ధాంతి ! | 1మేన్‌ పూర్వం, కుకవి నింద : ఇప్పుడు, సుకవి నింద | 116 నేను తల దింగుకున్నా నా దేశ్య తలెత్తుకు తిరిగితే చాలు ః నేన్స పేదనైనా నా పొరుగువాడ్షు శ్రీమంతుడై తే చాలు నేను ఆకల్రిశ్రో ఉన్నా నా అనుచరుల ఆకలి శ్రీరితే చాలు నేను అందంగా లేకున్నా నొ క్షవిత్ర అందంగా ఉంటే చాటు 1; 172

వీ లల పొదలు

ర వితానవలి జి

1. సమ్ముద పష్పం
2. ఉద్యమ ఖడ్గం

8కి. వరదా : వర్రద్ల 4ఉ. నూనె దివ్వెలు

5. విద్యార్థి సూర్యుడు గ. పాటు వెలుగు కావి

8, తూర్పు ఉయ్యాల ర మత్యునేమి

10. జెండా పండుగ క. పుస్తకాల కోఛెల కేల, విచ్శిత విజ్ఞాఎ
11. నేతరోగం

కేటీ నేత స్పర్శ ॥ 15. నిజంగా ఆకకే 16. చీకటికోణం: ఎండి 17. ధనం వెలిగి చు. మేష, స్నేహ నూ_,0 10. రుచిర రోదన 0. ఓహో అమ్మా న్‌ః ఓవ గేఫో అమ్మాన్‌ !

ఇడ్ష సము[దపుష్పు౦। (పశ్నించే కళ్ళల్లో (పగతి కాంతి పోస్తాను శిశిరంలో రాలిన ఆకుల్ని శిలాకాసనాలుగా వేస్తాను । నేను భవిష్యత్తుకు దూసుకుపోతున్న బాణాన్ని వికసించే పువ్వుల్లో పరిమళించే పాణాన్ని ఎగిరే జండాకు ఎనలేని గీర్వాణాన్ని నిజానికి _ అక్షరాల చుక్కల దివాణాన్ని ః నేను - హిమాలయ హిమవేదిక నుండి పిలిస్తే హిందూ సమ్ముద ఘోషతో కన్యాకుమారి పలుకుతుంది శూర్చువాకిలి తెరిచి త్మీవంగా చూస్తే - కొండ మీంచి దూకిన సూర్యుడు పడమటి కడలిలో ఈతకొట్టుకుంటూ నావై పే వస్తూవుండటం కనిపిస్తుంది | కేన్సు _ వానరత్యానికి వార ఏణ్ని కాను మానవత్వానికి వాళి సుణ్ని | నాది మందిరం కను; మమతా నుందిరం నా ఆలోచనల్సునడి నదాలా (పవహిస్రాం. ల్ల మౌ నొ నమ్మకాలు పంటలా ప స తివాసీలు ఏరుస్తాయి నా (పేమా క్త నా వొషల్సు- రాష్ట్రాలు క౨ హారాలైె వా ,;ళాన్ని అలం +రిస్రాయి 176

నా పండీతుల పాండిత్యాన్ని గంధపు చెట్టు వహిస్తాయి నా కవుల పాదాలు కన్నిటి కెరటాల మీద నడచివళ్చి, మళ్లెతోటల్లో విహరిస్తాయి , జీవనదుల్లో కల్మషం చూ సేవారికి: పుప్వుల్లో పురుగుల్ని" వెదుక్కునే వారికి వెలుణు వాకిళ్ళలో చీకటిముగ్దుఎు వేసే వారికి నేను పాదాభివందనం చేస్తాను ఓ. వెనకి. తీసుకోని అడుగు ముందుకు 'వేయమనీ చేతులు కడుక్కుని శస్త్రచికిత్సల్లు చేయమనీ- పాదాభివందనం చేస్తాను £ దయా ధర్మ. సత్య. పౌఖాఖ్ర,;కోనం నా-గుండెను తీసీ సము[దం మీద పరిచాను ఆది సమ్ముద పుష్పమై, నా దేళమై శాంతి బాష్పమై నవ్వింది ? ఆ నవ్వుప-ఖడ్గంగా 'మాఠ్చి నీకు అర్పిస్తున్నాను" మెలకువలోనే కాదు న్విదలో కూడౌ ఆ ఖడ్గాన్ని,వీడకు 1. మండు చెండలకి నీ చూపు కరిగిపోతున్నా స్వాభిమానాన్ని విడిచి హాడకు | దండ తెంపకు! పూలు ఏరుకోకు! 177

ఉడి ద్య వుఖడఢ్గం

వీ ఉద్యమమెనా

ఏ ఒక్కని సౌత్తూ కాదు

అది చైతన్యం (వసాదించే అగ్ని ఖడ్గం 1 ఆ ఖర్గానికి

అరణ్యాలు కూలిపోతాయి [(కూరమృగాలు రాలిపోతాయి

సము[ద హృదయాలు చీలిపోతాయి అతరాలు పక్షుల్హా ఎగిరేవేళ

ఇతిహాసం వెన్నెల్లా కాస్తుంది

తూర్పు, సూర్య పతాకాన్ని ఎగరేస్తుంది. అందుకే ఎప్పుడూ =

ఏ దారైనా (పపంచం అంచుకి తీసుకుపోతుంది

కావల్సింది కాళ్ళల్లో సత్తువ 1

కాబట్టి, కొండలా నిలిచి (పవాహానికి దారి మళ్ళించు : కొడవళ్ళు కోసివా రెయ్య లేని పంటలు గుండెల్లో పండించు ః:

178

వరదాఃవరద చండ [పచండ కిర ణఖడ్గాల ఆఘాతాలతో చీలిపోయిన పుడమి మేని నుండి పచ్చదనం ప్రవహించి, (ప్రవహించి నిట్టూర్పు టెడారుల్లో యింకి పోయింది చూపుల్లో హూన్యం బీడెత్తి నిశ్శబ్దాన్ని కౌగిలించుకుంది వసంతాలమీద విహరించిన రెక్కలు ఎండిపోయి, గుండెకు చిల్లుల గొడుగుల్లా మారిపోయాయి = పశువుల బక్క (ఫేగుల్లో అవ్యక్త ఆర్తనాదాలు మార్ముమోగొయి నోరెండి పోయిన నేల నీటి చుక్కలక్తై తపించింది ఒక్క చినుకు పడితే చాలని దీనాలాసం చేసింది దాహం తీర్చమని “వరదా కావవే 1” ఆంటూ (పార్థించింది 1పాణుల నిటభ్టైర్పులు. నిన్సుహలు ఎగనీ, ఎగని |[పళంజనాలయ్యాయి కన్నీటి చుక్కలు సీటి చుక్కలే నింగి సానుభూతితో చెమర్చింది ఆంతే !

“179

గుక్కెడుమంచి నీరు. ఆడిగితే కుంభవృష్టి.

"[(వభంటజినాలి విజృంభణ : వరదా : అన్నందుకు వరదలు చెట్లు గట్టు ఏక్ళు ప్యూష్ళు వూళ్ముం అన్నీ - సిటి సుడిగుండాల్లో పడిన_ తృణ ఖండాలు, జల [పళయాం బీభత్సం జల వీచికల్లో

_భూమింటక కలువ ఆమె కన్నుల్లో కన్నీటి శిలుప : ఎండిన మేను సృటికి ఆహుతి. కిరణం శోసం,చరణ విన్యానం ఈ న్సీట్రి్స చీల్చే ఒక్క కిరణా దాపు వాబాలి ఈ వరదల్లో (ఎరదల్లో చిక్కుకున్న నేఎకు

ఒక్క శభ బ్ర “ణం రావాలి అటు అగ్ని - ఇటు నీరు నడుమనేల, నేల కిప్పుడు కళ్లల్లో

పలికే ఆక్షన్సి ఆకాంతి జ్వాల 11

కథి౭0

తల్లిని గుర్తు పడుతున్న

పురిటి కందుల్లాం

ఇన్ని విద్ద్యుద్దీపాల మద్య

ఈచేళశ -ఈ సూనె దీపం

చీకటిని చూసి నవ్వుతూవుంది 1

తను ఆధారంగా

వెలుగు వెలువ

నిశ్శబ్దం (బద్ధలె

నరకం తొలగి

స్వర్గం చివురిస్తుందని

నమ్ముతూ వుంది ।

పాపం |

మధ్య తరగతి [బతుకులా "పసితనం !

తన చుట్టూ తల్లి వొడిలా చీకటి |

తన మీద వాగ్దానంలా వీచే గాలి ః

నిజానికి తన పుట్టుక

చీకటి కంటికొక వెలుగు నూడిద |

కానీ - తెల్లారితే ఏముంది?

(పతి గడప ముందు

కావల్సినంత కోర్కెల. బూతీద | 1ద1

స్త న్‌ విద్యార్థి సూళత్యుడ సూర్యుడు ఉదయిస్తున్నాడు (కమ్ముకున్న చీకట్ల గుండెలు చీలుస్తూ వీలిన గుండెల రక్తాన్ని శూర్పు కాంత పాదాలకు పారాణి చేస్తూ సూర్యుడు ఉదయిస్తున్నాడు : గూటిలో ప్ని రెక్క మీద ఏటిలో తలెత్తిన చిరు కెరటం మీద మంచు బిందువుని మోస్తున్న పచ్చగడ్డి వరక మీద ళా మబ్బు దుప్పటి కప్పుకుని సనాతన సం్యపదాయ వాదిలా నిశ్చలంగా నిలిచిన కొండ కొమ్మ మీద కిరణాల చరణాలు మోపి సూర్యుడు ఉదయిస్తున్నాడు 1

రాకస రతిలో మాడిపోయిన ఆలోచనల చిక్కు వెంటటుకల్లో పౌపటలా ఒక్క కిరణం- ఎండిపోయిన తల్లి స్తనాల మీద గుక్క పెట్టి ఏడ్చి ఏడ్చి గొంతెండిపోయి పడున్న వసీకూన నుదుటికి గుచ్చుకుని

182

నిటారుగా నిలబడిన కిరణం- రిఇు సెడల్సు మీద గంటలు తరబడి దిగపడి కాయలు కాసిన అరికాళ్ళ మీద ఆప్యాయంగా ముద్దులు పెట్టుకుంటున్న శిరణ౦- ర్మాతంతా యంతంలా హోరుని నిశ్శబ్దం మీదకి విసిరి ఆలసి సొలసి ఆరమోడ్చు కళతో ఇంటి తలుపు తటే శామిక హస్రాంగుళ మీద గుచ్చుకుని నవ్వుతున్న కిరణం- కోడి కూతతో భుజమెకిిాన నాగలితో పొలం దారి పట్టిన ఆపర బలరామ దేవుల నిస్వార్థ న్మేతాల మీద కిరణం- సహ్మస వృత్తుల మీద సహ్మస కిరణాలతో సూర్యుడు ఉదయి పన్నాడ ః

జడత్వం తిన్న జాతి మన్ను తిన్న భుజంగం జ్ఞాన దీపం కొడిగట్టిన జాకి

183

రెక్కలు తెగిన పతంగం థావ దాస్యంతో [మగ్లే జాతి వాణం గుచ్చుకున్న కురంగం బంధనాలు ఛేదించే జాతి ఎగసి వచ్చే సమ్ముద తరంగం : పాదాలు చూని-6 సెత్తిన దేశం మధ్యందిన సూర్య బింబం బడుగు వర్గాల అడుగుల్లో దేశ సౌభాగ్య చ్మకాన్ని చూసే దేశం కాలం నిలిపే క్రీర్తి స్తంభం: చీకటి (పేగులు తొలగించుకుంటూ సూర్యుడు ఉదయిస్తున్నాడు ॥ శిర సెత్తిన దేశం మీదుగా సౌభాగ్య చక దర్శనం చేయించే క్ర్తి న్రంథభం మీదుగా సూర్యుడు ఉద! ంన్తున్నాడు : వీద్ధి ఐడిలోంచి పారశాల ఆవరణలోంచి కళాశాల (పాంగణంలో- చి విశ్వ విద్యాలయ సోపా $ పం క్రిలోం+ అక్షరం లోంచి, మాటల 'ంచి, వాక్యంబోంచి ఓహార్యుడు ఉద బిస్తున్నాడ్డు? । 184

దుస్సంధులు వైరి సమాసాలు లేని ఆలంకారిక భావ మండలంలోంచి

సూర్యుడు ఉదయిస్తున్నాడు-:' జాతి జాడ్యాన్ని, కుళ్లుని యింకింనజేన్‌ ఉక్కు పిడికిశికి నింగిదారి చూపిస్తాడు -! చీకటి బజారకి చీకటి తప్పులకి సం కెళ్లుగా తన కిరణాలు మలిచి మంచిని రహదారికి మళ్ళి స్తాడు ॥ పాడి పంటలతో, పరిిశమలఫలితాల వేచ్చునీ పరిదిళ్లలో ఆరిపోని నవ్వుల దీపాలు వెలిగించి శాంతి పసాదాన్ని అందరికీ పంచే హృదయంతో సూర్యుడు ఉదయిస్తున్నాడు | కల్రోలాలు, వైషమ్యాలు తొలగి సట్టూర్పుల ఎడారి తుఫానులు తొలగి మానవత్వం పతాకంగాసూర్యుడు ఉదయిస్తున్నాడు ! జాతి పునర్నిర్మాణానికి పగతి (వయాణానికి- అనంత చైతన్యంతో సూర్యుడు ఉదయిస్తున్నాడు ! గట్టును వొరుసుకుంటూ పారే జీవ నదిలా! పటాతీసుకొని వస్తున్న విద్యార్ధి లోకంలా |

ట్‌ లు థ్‌ సూర్యుడు ఉదయిస్తున్నాడు ॥ 196

పాటం రాతి పిట్ట తన చీకటి రెక్క విచ్చి ఎగిరింది ! ఆకాశం నక్షత నయనాలతో కామరసాన్ని పీల్చటం మరిగింది : వెన్నెల పొడరు పూసుకుని చందుడు పెకి వచ్చాడు తూర్పు కడుపున పుట్టటానికి సూర్యుడు పడమటి సందదంలో వడిచచ్చాడు :£: వెలుగు తావి ఒకిడు ఒంటె మీది ఎడారిలో ఒకడు ఓడ మీద సందంలో _ ఒంటచెకు దూరంగా నీరు కాని నీరు ఓడకు దూరంగా తుఫాను కాని తుఫాను హోరు ఒంటె కాలి డెక్కళ్లో విపవం రొ ళా ఓడ చీల్చిన సిటిలో అభ్యుదయం | ఒందెని-ఓడని చూడని గడ్డి పువ్వుల్లో కౌంతి గీకాల పరిమళం 1: 186

తూర్పు ఉయ్యాల

ఉలితో పలకరిస్తే శిల శిల్పంగా మారి పలుకుతుంది పరిస్థితులకు అనుకూలంగా మలుచుకుంటే సంసారం స్వర్గమై సంతోషం చిలుకుతుంది తూర్పు ఉయ్యాలలో వెచ్చగా నవ్వే సూర్యబాలుడు చీకటిని చూస్తే మండిపడే ఏకైక లోకపాలుడు। గుండెలో గూటిలో చీకటి మూగితే కోరిక రేగితే - అంతా అయోమయం ఆలోచనల ఆస్తమయం | అందుకే-నా గుండె వత్తిని సూర్యబాలుడు వెలిగించటానికి పడమటి కడలి కెరటాల పొత్తి గుడ్డలు తన్నుకుంటూ బయటపడుతున్నాడు

197

సి యిల్లు కావాళీ తూర్పు “ఉయ్యాల 'నిళోల కావాలి జ్వాల! తలెత్తుకు తిరిగేవాడు తెలుసుకోగలడు వెలుగు విలువ తలదించుకు తిరిగే వాడికి తలపుల్లో ' మట్టి కుచ్చెళ్ళు ఏకటి విలువ షోల చూపులు చూడకు : నింగి గుండెల్లోకి చూడు ః నీ దేశం మీద కీరి పతాకాలు _ఎగరాలం టే గది తలపులు - ఎద తలుపులు మూయకు కన్నబిడ్డని దరి్శదానికి ద_త్రతయిచ్చి కౌమకే?కి తాళం. వేయకు రహస్యం తెలుసుకో పగలు కొడుకు - రాతి కూతురు దేవుడికి యిద్దరే పిల్లలు భూత భవిష్యత్‌ వర్తమానాలు కాలానికి ముగ్గురే పిల్లలు నువ్వు దేజ్ళుడి వెనా కాబాలి: కొఠోసివైనా-కావాలి మంవం తవ్చ :మానవత్వుంలేని .వుడికి ఏం కనిషస్తుందిణకాంతి.౨మకుటం,; సౌఖ్య కరీటం..!

గ

వదుల మమీద-*ఆద్రాయం వందల మీద ఖద్బుః

కరువు చూస్తూ; బరువు మోస్తూ

పర్షువు విడిచి పరుగెత్తే

ఆజ్ఞానివి కారాదు నువ్వు 1

కాగితాల ఆక్షరాల్లోని

(పణాశికల పక్షులు

రెక్కలు విచ్చి ఎగిరి వచ్చి

నీ చేతుల్లో వాలాలి ।

సీ చేతుల మీదుగా

వీడు పంట భూమిగా

గుడిసె గుడిగా మారాలి ?

ఆడుగు వేసే ముందు

ఆలోచించలేని వాడు

ముళ్లు తినే ఎడారి ఒంటె:

సీ అడుగు, పూల మడుగు కావ్హాలి !

హద్దుల్ని చెజపకు

(పొద్దుల్ని చెఅచకు 1

నువ్వు దేళానికి.పనికి.ధావాల్సి

వపగతికి నువ్వు ఉనికి? కొవళి:.!*

నీ ముల్లు కావాలి, తూళ్ళ్చు! ఉభాట్ధలి !

సీ జోల కావ్వాలి:శస్బాల [2 198902

వృ్‌త్యు నేవిం ఎదురుగా వేల తుఫానుల హోరుతో (వహిస్తున్న జనాలు ఆహారం మీద వాలిన ఆలోచనతో ఎగుషతున్న పములు నీటి పొరల్లో సీడ లేకుండా తిరుగుతున్న జలచరాలు నిశ్చల దృగ్గోళంలో అనిశృల గోళాలు ః [నమణాళ్లో - పర్మిభమణాల్లో నడకల్లో య పరుగుల్లో శ్వానల్లో జ విళ్వాసాల్టో పచ్చదనాలు, వెచ్చదనాలు మృదు స్పర్శలు, పద ఘట్టనలు శాల ఖగ్గం అంచు మీద నడిచే క్షణాల రక్త చరణాల భాయల్లో హృదయ మంజీరాలు ఉదయ శింజూానాలు | అవ్య క్రమైన జ్వాలలు

190

అనిర్వచనీయమైన (మోతలు 1.

ఇప్పుడు = ఈ శూన్యంలో

తమస్సులో ఆహన్సున తై (పేలిన

నా తపస్సులో మృత్యు నయనాలు ॥

తెగిపడ్డ గొరె తలమీద నిలిచిన

బుద్ద చరణాలు

తెగిన ఆలోచనవై మొలిచిన

బోధి వృషిలు,

నా చెవుల్లో నాగుండె కొట్టుకుంటూ వ్పంది,

నేను (పవపాస్తూ, ఎగురుతూ, తిరుగుళో

చర్మితలో పడిపోతున్న వూహ |

పతనమై _పభలు విరజిమ్మగలనన్న ఆళ 1; “1.81

జఊరడా పండుగ వ్రణాలను ధారపోసీ 2 ప్లొధించిన స్వాతంత్యం వీగుళుతోంది కీతనమై ఎడ వెక్కిన నింగిలోన : £. ఇంకా .కస్నేర్డింకని "పేద (బతుకు ఆశయాలు జల్లు జల్గుగా కురిసి తడుస్తోంది 1పియ పతాక 11 కాలం జేర్చించుకున్న మేధావుల కడ వూపిరి చిరుగాలై వీచుచుండె అణగారిన నిప్పులపై : * స్వేజ్భాః 1య శృంఖల ము బిగిసిన ఏతి మనిషినే!) ఏ జెండా నైన సరే ఎగరేసే శీవక్కర . శ్ర

పుసకొల కోవెల అ పుష్పించిన మస్తకాలే పుస్తకాలు ః పుస్తకాల పరిమళాలే నతృళలితాల ముక్ష్తకాలు 1; గదుల్లో అర ల్లో బుక్కులు ఎదలో పొరలో బుక్కులు లు ణు మీటని వీణల్హా పేజీలు [పాణం మీటతే గుండెల్లో రోజాల గానం | రెండు అట్టల మధ్య (గంథం ర0డు సంధ్యల మధ్య బంధం. లోలోపల పలకాలి మెరుపు ఆది _బశతుకునే తిప్పాలి మలువు 11 చదవు ః చదువు ః, అని శాసిస్తుంది (పకృతి శాసనాన్ని ధిక్కరిస్తే వికృతి చదువులమ్మ నుర్తించని నాలుక మంచి తనాన్ని మసిచేసే జ్వాలిక | కళ్టు తెరిచి చీకటినే (తాగాలా ? ఒళ్టు మరిచి చీకటితో సాగాలా ? వెలుగు కన్నె కౌగిలింత కాదంటూ ముళ్లవంటి మాటల్నే వాగాలా ? వెలిగించుము అక్షరాల దీపం తొలగించుము అజ్ఞానపు శాసం చదువురాని వాడెపుడూ రెండుకాళ్ళపశువు | వాడి (బతుకు ఎప్పుడు చూడు అంధకార శికువు 193

విచిత వి జ్ఞాని మానవత్వపు వెలుగు దానవ మాయలో జీర్షించినప్పుడు కరుణ హృదయ కవాట వాటిని కరిన శిలలే మొలిచి నప్పుడు సంధ్యారుణ రాగాలయంలో ఆర్తారవం పినవచ్చి నప్పుడు చీకటి కన్నియ వాడిలో చైతన్యం న్మిదపోయి నప్పుడు నేను మళ్ళీ పుడతాను నిభిలానికీ కాశి కడతాను అధికారపు కొరడాతో కొడతాను అదిరిపోయేలా తిడతాను ఇన్నాళ్ళు వహించిన సహనం ఆవేశతో కావాలి దహనం ఇన్నాళ్ళు చేసిన ధర్మశోధన అనాటి కార్యానికి సమారాధన మంచికి స్టానం లేదని తేలిపోయింది మాటకి దోషం ఉందని తేలిపోయింది

194

నేనిప్పుడు రాఘవుణ్ని కాదు రావణుణ్ని | సాగర జలాలు పుడిసిలించి ఉమ్మేస్తాను అన్ని లోకాలు అరచేతికి తెస్తాను సూగ్యుణ్ని కుంపటిలాచేసి ఆడుకుంటాను గోళాల్ని గోళీలుగా చేసి ఆడుకుంటాను మానవ రూపంలోని మహాళ క్రినవుతాను సర్వాధికారిగా శాసిస్తాను 1జ్యాగత్త £ జ్యాగత్త | ఇదే నా హెచ్చరిక £

ఓ కోయిలా : నువ్వు కూస్తే పీక నులిపేస్తాను ఓ గులావీ ! నువ్వు పూసే కేకు నలి'పేస్తాను అంతా వినండి :

నా పాలనలో వెన్నెల వేడిగా వుండాలి

పాలు నల్లగా వుండాలి పంచదార పుల్లగా వుండాలి చెట్టు పూత లేకుండా కాయలు కాయాలి గర్భధారణ లేకుండా అర్చకులు పుట్టాలి జా్యాగత్త : జ్యాగత్త ః ఇంతకీ అనాడు

నేనెలా పుడతానో తెలుసా ?

అప్పుడు నా పేరేమిటో తెలుసా *

విషమ ఘడియలో విచ్విత పరిస్థితిలో కలియుగాంత కాంత నయనాల పురిటి గదిలో కత్తుల పరుపు మీద నెత్తురు (క్రాగుతూ పదళొన్‌ ! నా పేరు సైన్టిస్ట్‌

105

శేతిరోగం ఈ లోకం ఉన్న వొళ్జి ఉన్నట్టుగానే చూస్తుంది లేని వాణ్ణి లేనట్టుగానే చూస్తుంది ఉన్న వాడికి ఏన్ని ఆప్పులు ఉన్నా వాడెంత "ఊబిలో కూరుకు పోతున్నా వాణ్ణి ఉన్నవాడుగానే చూస్తుంది వాడి [బ్రళుకుని సుభాల,ఆలల మీద తేలిపోయే పూల పడవలా చూనూ ఆనందిస్తుంది. మరి న

• "లేనివొడూకొత్ర చొక్క వేసుకొన్నా అది నేరంగాన్తే పరిగణిస్తుంది వాడు హాయిగా నవ్వితే “ఆహంకార మని హూంక రిస్తుంది ఈ గాజు కంప రోగానికి ఏ వైద్యమూ లేదు పాలలో కలిసిన విషాన్ని ఏ హంసా చేరుచేయ లేదు “చం్యదుడిలో మచ్చని ఏ రబ్బరూ చెరిపషేయ లేదు : నోశ(ి

న్యేతస్పర్శ చూపు నూర్యాగ్నికి గుచ్చుకుంటూపుంటి 1 కరిగి, మట్టి పాటలా విచ్చుకుంటూవుంది! , పల్లవించిన పాట అందాల అద్దాల మీద వాలి నిరాకా నిక్వెద వలయాల్ని తుడిచి మస్తిష్క నగ్నవృజనికి వసంతాన్వేషణలోని మాధుర్యాన్ని పూస్తూవుంది : అక్షరంలోంచి అడవిలోంచి (భమా [వమాదంళొోంచి (శమాభ్యుదయీాన్ని పిండుకొని పచ్చబడి, వెచ్చబడి లోకానికి ఊపిరి విసిరి చిరునామా కోల్పోని రేపటి క్షణంగా-క వితగా (ప్రస్తుతాన్ని వెలిగిస్తూవుంది |

1970"

కొత్త.పంటకోనం

గౌంతుపోయిన చర్మితని

పలికిస్తూవుంది 1

గుండెలో (ప్రవహించిన చూపు

శూరడ్పుకొండ మీద

(శాంతి కావ్వంగా

పుటల అలల్లో లేస్తూ వుంది

నర్వ ధ్వనుల్లోంచి

శాంతి జ్వాల వీస్తూవుంది ః ః 168

నిజంగా ఆకలే... అన్నం కోసమే ఆకలైతే (పకృతి ఆహారాన్ని కురుస్తుంది అధికారం కోసం ఆకలైతే వికృతి వేటకుక్కలా కరుస్తుంది | అక్షరం కోసం ఆకలైతే కాంతి పంట: ఐశ్వర్యం కోసం ఆకలై తే అరని మంట: వేల నాలుకల ఆకలి కౌగలిలో ఎండుకుపోయిన [పేగు ఎండిపోయిన వాగు : కటిక చీకటిలో రేగిన ఆకలిలో గుండెల పిచ్చి కేకల వాకిలిలో కళ్ళల్లో కామం కొత్త మంటల్లో పలకని మువ లు ఆడ బువ్వలు : రాతిని తింటూ పగల పగలు మేసేస్తూ రా); మట్టి కోసం - మాట క్రోనం కాసుల కోసం - రాళల కోన పేరు కోసం - వెన్ని) కోనం 199

ఉరిగే ఆకలి 1.-తరిమే ఆకలి ; ఆకలి చల్లారితే జీవితం శ్మశానం ఆకలి వహించినంత మేరా నిశ్శబ్ద సమరగానం :£ జగమంతా అన్నం ః జనమంతా ఆకలి : అనిర్వచనియం - అనంతం అర్థం - పరమార్థం, = యదార్థం : నిజంగా ఆకలే- అదిగో వాన నిజంగా మంటే - ఇదిగో వాన |; 206

చీకటి కోణం నుండి "వెలుగు వీ.దికి. అసంతృ ప్రి ఊపిరి పీల్చుకుంటున్న పాలనలో సంతృప్తిగా మార్పులేని దిన చర్యలో జనావళి ః అధికార గర్వాన్ని కౌగిలించుకొన్న అజాన ఛ।;తం కింద ణో కెలా అమాయక విద్యార్థిలోకపు చురుకు చూపులు | (పశాంతి పరిమశిస్తున్నా యుదోన్యాద పర్మాకమాలతో వ! అ్యగగాముల ఆర్భాట వచనాలు | న్మిదపట్టని శ్రీమంతుల కృతిమ హాస్యాల్లో హాయిగా శమ జీవన బృందావన వసంత మాధుర్వాలు £ స్గంధాలయ సమ్మె నా కేమనిపీిసోందో తెలుసా |: ళీ ళ్‌ నో న గోడ ఉత” ఏలీ షా ఈ సమాజంలో (40 ఛం, లో / జ యంలో 201 ఆడాయి ప హైఠరత డ్‌ చ్వోస్తయ

వ్యాధి ఒక చోట ఉంటే వైద్యం మరో చోట జరుగుతోందని : మనసారా "ఆరు గుతున్న పనులు జరగకుండా మనసు లేని మహనీయులు అడ్డుపడుతున్నారని | శిఖరాన్నెందుకు చూస్తావ్‌ ? నీ పాదానికి గుచ్చుకోబోతున్న ముల్దును ముందుగా తీసి ఆవల పారై చేతులు తుడుచుకోని నిర్మలంగా చూడు ।; ఆదే లోకం 1 ఎన్నెన్నో పాలనలు ఎన్నెన్నో లాలనలు :1 ఎక్కుడా [వజల చరిత లేదు- (ప్రళుక్వాల చరిత తప్ప: [వజా చరిత నృష్టించు (వస్తుకాన్ని దర్శించు ॥ః

202

ధనం. ఎచెలిగించు'! కణం షణం కష్టపడి విజ్ఞానం సాధించు ః కణం కణం కూడబెట్టి ధన దీపం వెలిగించు । ఈ జగతికి మూలధనం, ధని? సీ పగతికి ఆ ధనమే. ఇంధనం-+1" కోరికలను పెంచుకుం)టె ఖర్చు 'వెరిగి (శమ మిగులు 1 శక్రిమించి ఖర్చు చేస్తే, సీ మనసున రగులు దిగులు ః. పావలా" రాబడి" అయిత రూపాయి ఖర్చును చేస్తే ఎగిరేను నీ చిరునవ్వులు వాఠేను చీకటి .గువ్వలుూ ౫ పువ్వు పువ్వు మకరందం తేనెపట్టు కాలేదా : ఇటుక ఇటుక పేర్చిచూస్తే ఇంటి రూపు కాబోదా ?" పొదుపుచేస్తే ముందు కాలం సీ చేతి అమృత పాత ౬ హద్దు మీరి వ్యయంచేసస్తే నీవే ఒకంవిష ప్యొత 209

అ షు

"స్నేహనూక్తం

సత్యంనుండి పారిపోతే

అబద్దంలోనే జీవించాలి ;

భయపడకు ।

బలహీనతను వదిలై |

నిరాడంబరంగా వుండు 1 కానీ

తెలివి తక్కువగా వుండకు । నవ్వకు |

తోటివారి దురదృష్టానికి నవ్వకు :

వేలెత్తి చూపేముందు

నీ వేలి గోటికున్న మట్టిని చూడు ౩

సమన్య నీకు లేదా?

సమస్యకు ఆందోళన చెందిన మనసులో

పరిష్కారం ఎలా మెరుస్తుంది ?

ధైర్యంగా వుండు ।

గతంలో జీవిస్తూ భవిష్యత్తునెలా చూస్తావు 2

నక్షశాల్ని + సమ్ముదపు లోతుల్ని చూడగల నీవు

నిన్ను నువ్వు ఎందుకు చూసుకోవు :

పేమైక జీవనం కోసం శోధించు ః

డబ్బుతో జీవితాన్ని కొలవకు :

[వేమగా ఉండటానికి డబ్బెందుకు ?

ధనాన్ని (పేమాగ్నికి ఇంధనంచై :

[పేమ బొష్పాలతో సత్య ద్వారాన్ని అలంకరించు

సీ ఉనికినిఈ నిరాశల ఎడారుల మీద చిలకరించు |;

204

రుచిర రోదన

విశ్వం పొయ్యి మీద (పపంచం గిన్నెలో ఆకాశ గంగా జలంలో నక్ష్మతాల నూకలు పోసి సూర్యుణ్ని మంట వెట్టి కాంతి వండుతూ కాలాకాశం పొగలో కనిపించ కుండా పోయిన వంటల వాడు ఆ దేవుడు గుండె దాహళ౪తో .- అక్షరాల మండు టాకలితో భూమి కంచం ముందు భోరు మంటున్న వాడు ఈ జీవుడు :1

20క్‌

ఓహో అమ్మాన్‌ ; ఓహోహో అమ్మాన్‌ £ ఎంత భాగ్యము 1 ఏమి భాగ్యము ఓ ఆమ్మాన్‌ ; నిను చూచు భాగ్యము చూపు మేరకు పచ్చదనమను మాట వీయని ఇసుక కడలిని ఎండ మావుల - కొండ కోనల కఠిన శిలల . అలల వొయల అందమంతా కూడగట్టుకు ఆవులించే నగర రత్నమ ॥ మబ్బు టూయెల లూగు నా మది నుబ్బి తబ్బిబ్బుగా చేసే మధుర మంజుల కారదా పద కీింకిణీ కలనాద కవితా గాన లహరీ ప్లవన యత్నమ | అమ్మాన్‌ : అమ్మాన్‌ ! అమ్మానూ | అమ్మనే మరపించు అమ్మానూ నీను చూచి కాంతికే నాలోని చీకటిని అమ్మాను.; సీమోల నా వలపు వూల తావులు తమిని జిమ్మాను : ఏమి సొగసులు నీవి అమ్మాను : ఏమి కులుకులు నీవి ఆమ్మాను ! 206

కొండలకు గుండెలో

సొగసు గౌంతులు [మ్రోయ

మార్గాల అద్దాల

నింగి చుక్కలు పూయ

నడిచేటి ఆంద్వాలు

నవ్వు సెగలే పంచ

నాణమైనా సరకు

నడి వీధి కవ్వించ

కనిపించు నిన్నాదిలి పోబోదునా ?

నినుగూడ నాతోనె గొంపోదునా ?

పశ్చిమాంగన ఫాల

భాగాన తిలకమై

అమ్మాన్‌ చార్మిత

సౌందర్య ఫలకమై

కనిపించినట్టి ఆ సూర్యవింబమునందు

లీనమై ఆనుభూతి గానమై-

కిరణ నేతాలతో ఎ

ఇసుక సందాలలో

మనిషి మహనీయతను నేను చాటిను ! 207

అమ్మాన్‌ నగర వీజాంగినీ సృదయ (సెప్టెంబరు, 1991 ళో గౌరవ డాక్టరేట్‌ ఆందుకోటా అవత ల్‌ ఊఉ అమ్మాన్‌ నగరాన్ని సందర్శించినప్పుడు కలిగిన అనుభూతికి 208

జ శాత అక్షరాగ్ని

అక్షరాగ్ని రేఖలు

1. అక్షర విజేత

2. సూర్యలేఖిని

3. నిరీష్షణ శ. నిరుత్తర పళ్న ర్‌. శూన్యయుగం

4. చరమవాంచ

5. తోదన 68, తుషార జ్వల

6. శిలా గరుత్తులు

7. అఆరుణహానం

8. పునరసి జననం

9. అకరాగ్ని

10. చీకటి వంట

11. కాంతిజ్వాల

12. ఊపిరి తుఫాను

13. తేడా 1౧ స్వేచ్చ

14. కొత్త నాజెం ర్త, ధ్వని స్పర్శ 21... విశ్వాస కిరణం

15. ప్రజా (ప్రభాతం

17. _ ఇన ధకొండలు

ల్లిడ్తీ స్వల్ప శిల్పం

కీర. రుధిర (వభ

26, తెర వెనుక

కీ నో!

క8. మనవి

20, ఇలాచూడు

తి0, అన్వేషణ

త, ఆటపట్టు

82, గౌరవ గంధం

లికి, అగ్నిముఖీ । రా:।ః లికి మంచుబొమ్మ

లీల, నిత్య విజేత

తీర. విశ్వన్నేతం

87. చరితోదయం

తర, జఠరాగ్ని

898. పిడుగులతో వూలవాన శీ0, హృదయంలో పునరుళ్తానం

212

అతర విజేత అక్షరాలతో జ్ఞానాన్ని కొలిచి లోకం ఒడిలో పోస్తున్న వ్యాపారిని నెను 1పవాహానికి వేగాన్ని చగ్గించి అందానిక ముదిమిని పూసి నిటారుగా నిలిచిన వెన్నును ధనుస్సులా వంచి వేసిన ఆకుల్ని పూసిన పూలని - నేలరాల్చి నిశ్చలంగా నవ్వే కాల వ్యాపారిని 'నీను బుతు (భమణాలకు "కేయ్యద బిందువును నేను జననాల కోయిళ్ల కూతలు మరణాల మహదార్త నాదాలు పూర్వాపరాల నిశ్శబ్ధ మాధుర్యాలు మధ్య జీవన మహాద్టీ ఘోషలు నడకలు, పరుగులు న్యాయాలు - కన్నీటి సం కెట్లు అన్నీ నా అవర్తాలు అన్నీ నా ఆవృత్తాలు రప

నేను పదాన్ని చీల్చుకుంటూ వచ్చే ఆర్థాన్ని నేను ఆర హృదయంలో దాగిన పదాన్ని ది శేను గర్భంలోంచి శారి చితి మీద పడే పరమాత్మని బురదలో వడిన బంతిలా అజ్ఞానంలో ఈ లోకం |: దాహం తీరని లోకం ఇది- ధారా గుణ విరాజితం నా మది ఈ లోకం నవ్య కవనం . విప్పుడూ నాదే విజయం :॥ 214

సూర్య లేఖిని పంకం లోంచి వద్మంలా ఈ సమాజంలోంచి నా కలం వికసిస్తూ వుంది : నా భావాల పరాగ ధూళిని పిల్లగాలులు తరలించుకుపోతున్నారు ! ఎదల నల్ల రేగడిలో వెలుగు పంటల బృంద గీకాలతో ఆభ్యుదయ [ఖభమరాల ఆర్భాటాలమీద విదిలించిన నా కలం దీవెనలు | చైతన్య రక్తాన్ని తూర్పు కన్నె పాదాలకు అరుణసంధ్య పారాణిగా పులిమి సూర్యపద్మంగా

ఉదయిస్తున్న నాకలం

దుర్చల జాతికి అందే ఫలం !1

216

నిరీకణ నిశ్శబ్దం కాపలా కాస్తున్న ర్యాతిలో నా కవితా ప్రవాహ ధ్వనస : అనంత విశ్వ శీర్షంలో ఆవరించిన చీకటిని చీల్చాలని ఆలోచనా కిరణాలు : కళ్ళు తెరిచే నరికి ' చిక్కగా రాలే చీకట్లలో పూడుకుపోతున్న నా ఊపిరి 1 నా శిరస్సు మీద దారి చూవ లేని అనంతకోటి నక్మతాలు : కాలం కాలేదు కాన్చు కావటానికి తూర్పు దిక్కుకు 1

216

జ నిరుత్తర పశ్న నా రెప్పల్లో ఈ జగతు వుంది నా హృదయంలో మహత్తు వుంది 1 నేను ఏడ్వనీ నవ్వనీ ఊ$దేకించనీ కాంతించనీ సివు చే సేదేమీ లేదు నా శకక్రిని నక్షత శిలల మీద చెక్కుతున్నాను నాస్వప్నాల్నినీ కళ్ళల్లో పిండి ఆద్భుత రసావేశంతో కీడిస్తున్నాను సీవంటి ఆనంత జీవ భాయల్లో విశమిస్తున్నాను జ్వాల - జలధార నా తారా దీపాలు! నావల్ల (_పేమతో దగ్ధమవుతున్న సూర్యవింబ మదిగో అవిగో నిర్విరామంగా సుడులు తిరిగే బుతు |పథలు | చూడు ః ఇదిగో నా నాలుక: నా యశస్సుని నేనే పాడుకోగలను | నా వికృతివి నిత్య యాచకుడిని సీవా ? నన్ను -.. 217

ఇతళలాన్యు యుగం

(పణయ వ్యాధితో బాధపడే కవిలా వెన్నెల విహరిస్తూ ఉంది

కళ్ళలోంచి మంటలు (ప్రవహిస్తున్న మానవతా వాది ముందునుండి

వెర్రి నవ్వులు విసుకకుంటూ

నాగరికత నడచిపోతూ ఉండి సత్పురుషుల వ్మీగహాలు

చూస్తున్నట్టు అలాగే ఉన్నాయి

వాటి చుట్టూ తలల తుమ్మెదలు సర్నిభమీస్తూ నే ఉన్నాయి

వెలుగు చుట్టూ చీకటి అంచు |

విషంతో భఛేసిన జొషధంలాంటి “కాతొన్నీ" సేవించే జీవితం :

ఆందుకే 1.ఇదిగో

ఊ శూన్య యగం మీదికి

** ౨౬౦ నుండి కవితా హారాన్ని తెంపి విసురుతున్నాను

అక్షరాల్ని అల్లరి చేయవద్దని. కనురుతున్నాాను.

18

చరవు వారభ పువ్వుల సంశెష్ట తెంచుకొని " నా మనసు పారిపోతుంది ౫ మివార కిరణాల వలయాలు ఛేదించుకొంటూ జైతన్యజలధి వీచికా సందోహ: మందస్మితాల్ని దాటుకొంటూ స్వప్న తీరాలు వెతుక్కుంటూం ' మండుతూ పారిపోతొంది- ! కరడుగట్టిన ఎడదల్ని స్పృశించి కరుణ ఎండిన కన్నుల్ని దర్శించి వసంతాల వొడి నుండి (గీష్మాల మీదికి లంఘిస్తూంది £ దిన జనాశు తరంగిణి తరంగాల్లో తేలి- రక్తాభిషి క్త మృత్తికా కణజాలం మీడ వాలి- వివశ విరహాశ్తేష జ్యోత్స్నాలిసారికలా అరుణీకృత న్నేతాంచల ఖండిత లా- త్మొటిల్లుతూ పౌరిపోతోంది 2190

శిరస్సులో శిథిల గగనాలయాన శత నహ్మస (గహ దీపాలు వెలిగించి ఉపభోగ్య తాగ్య భాషా పాటవంతో అహింసా కృతికి పేమ భాష్యం రాసి నా మనసుని పీలవాలి పూల సంకెళ్లతో బంధించి కొంతి గీతం వినిపించాలి : ఆహో । చ్రేజాచి అరిస్తున్నాను థా మీటండి మీ మానవతా వేణువులు । పలికించండి మాన సుధా రేణువులు ః 20

శోధన

మరణించిన "హేమంతాన్ని రాలిన హరిత దళాన్ని చూస్తూ; కాలగంధాన్ని [పకృతి దేహానికి పూసూ "కీతనంలా పియద్వీథిలో ఎగిరి వాయు వీచికా విన్యాసాలు పసిగడుతూ నా జాతిని నిలబెడుతున్నాను అన్నీ తెలిసి మూగవారైన మేధావుల హృదయాల్టోని సతత హరితారణ్యాల్లో గర్జించి

ని. గ జి జడత్వాన్ని చల్లాచెదురు చేస్తున్నాను సముుదడం మీద తుఫానులా విజృంభించి సర్వునాశక శతుఘ్న దళాల మీద శాంతి ప్రవచన సుమదళాలు జల్లుతున్నాను కురుక్షేతం, పానిపట్టు, బొబ్బిలి (కిమియా; కొరియా రణభూముల్ని (పథమ, ద్వితీయ [వపంచ నం[గామాల్ని చరిత చెరసాలలో బంధించి - ఈ భీకర భయదాంధ జీవితానికి - ఒక్క (ప్రభాత రేఖని వెలిగించటానికి అంతరాత్మని రగిలిస్తున్నాను హృదయాంతరాళాన్ని శోధిస్తున్నాను కః

721

తుషార జ్వ లః

ఆంత చల్లని చందుడు నూర్యాగ్నిని పానం చేస్తున్నాడు (శేమ ఒక అగ్ని ః దాన్ని ఎవరు (గోలగలరు ? ఒక్క అశు పీందువు తప్ప । ఆందుకే హేమంత నిశీధిని అణు కుహర చైతన్యోదృవం కోసం మృదుమంజుల తుషార బిందువులు రాలుస్తూ (ప్రభాత పుష్పమానస చషకాలు చూస్తూ భావనాసీమలో'వి సరిస్తూవుంది. గత మహాంధకార సింహాననంమీద ఆరిగో : హిమాంశు మూర్తులు | రఘు వంకార్డవ కీర్తులు భారత కథా సుధాకరులు అరిగో ।; అఖండ మానవతా స్నామాజ్య సార్వభౌములు బుద్ధుడు, జీసస్‌, మహమ్మద్‌, గాంధీ- ఆచార్య తయం, విద్యారణ్య నాగార్జున ధ్వృయం:ః. ఆరిగో జనాంత స్సౌందర్య సాధన కోసం తత్పరి పోషణ కోసం జీవిత సౌఖ్యాన్ని (వేల్చి కర్పూరంలా కరిగిపోయిన మహా కవిపుంగవులు : అజ్ఞాత శిల్పులు : రనరాజ్య నిర్మాతలు : హసన్నిత్య సత్య నిర్ణేతలు | దిగంత విళాంత యశచ్చందికా మండలంలో అదిగో । కాంతి : ఆది ఫీషణాగ్ని నయన కాంతి |

రైం2

ద్‌ల్రా గురుత్తులు అగాలో తాజ్‌ మహల్‌ శ్రీనగర్‌ బోటు పౌనసులు ఢిల్లీలో కుతుబ్‌ మీనార్‌ హైదరబాద్‌ చార్మీనార్‌ ఆజంతా గుహల వికాసం ఎల్లోరా శిల్ప విలాసం కలకత్తా కాశీమాత, ఖాట్మండు జలనారాయణుడు' ఖజురహో మైథున రీతులు రామప్ప, [శావణ్‌ బెళగొల బేలూరు, హశేవీడుల శిల్పకశో-విన్యాసొలు' కవ భ్యాకా డాం సన్హైజీ నది - నాగార్జున సాగర సల గంగా, గోదావరి, నర్మద కావేరీ : నింధు జలొ ళ్ళ ఇ! యః షణ షణం ఊరిస్తున్నాయ్‌ ః ఊరిన ఉడికిస్తున్నా. బదరీ కాశీ గయ | పయాగ న, న్‌ జానర్‌ సోమనాథ్‌ పూరీ ద్వారక - శ్రీశైలం? తిరుపలి, ౯ శ్రీరంగం, మధురై ;శశంచి జయ గంటలు వినిపిస్తున్నాయ్‌ చూచుటకై రమ్మంటున్నాయ్‌ | ఉత్తర (ధువ ఆరోరా. బొగియాలిస్‌ దక్షిణ _ధువ పెంగ్విన్‌ పక్షీ న సాగరాల సంగమ వు _ పర్వతాల శీతల వననం స్వాగతాలు పలుకుతువున్నాయ్‌ స్వగతాలను చిలుకుతు వున్నాయ్‌ | 223

రోడ్స్‌ కొలొసస్‌ లపోలొ శీల్చం బాబిలోన్‌ (వేలాచె తోటలు హాలి కర్ననస్‌ మాసుల స్పమాధి పారోస్‌లో లైట్‌ హౌస్‌ ఒలింపీయా జూస్‌ వ్మిగహం ఆసియాలో డయా నాలయం ఈజిప్టులో పిరమిడ్డు కలల తుపానులు రేపుతు వున్నాయ్‌ మనసును ఉప్పెన చేస్తున్నాయ్‌ ః మరి నేనో....నేనో...మరి*., ఉత్సహించి, ఉచ్చాసించి దిరిదాన (బతుకును ముంచి కన్నీళ్ళు చిమ్ముకుంటూ కాలాన్ని నమ్ముకుంటూ శిలా గరుత్తుల శిల్పంలా కంటకాల తల్పంలా ఉన్నానంటే వున్నాను ఉన్నానోయ్‌ వున్నాను. అణుకేందం సాక్షిగా పపంచం అవని దాటుతోంది ౫ తూర్పు భళ్టమన్నా నామీద ఒక్క (పత్యూష పవనం లేదు నా చుట్టూ నిన్నటి ధూళి: నా ఎదలో శూన్య నివాళి £1 224

అరుణ హోసం౦

భవితవ్యపు మూట లాంటి

పంచాంగంలోంచి

కాల పురుషుడు నవ్వుకొంటున్నాడు

రక్ష సిక్త న్మేతాలతో

ఆశల ధారలు జ్మురుకొంటున్నాడు.

మేధావులు, కళాకారులు

వలసపోతున్న పరలోక మాధుర్యాన్ని

పంచమ స్వరంలో నిలుపుతోంటి శరీకృతళ

చీదు నవ్వుల పువ్వులు

పలుకుతున్నాయి సార్హగతం

చివుక్సలో మార్చు ఏదో

కత్తులు మొలవని క్షణంలోకి

హృదయం 1(పవహిస్తూవుంది

మౌనంగా ఎ(రబడుతున్న.

నా అడుగు జాడలు చూచి

కాలపురుషుడ్సు నవ్వుకొంటున్నాడు 1-1 225

పునరపి జననం దప్పీకతో తిరుగుతున్నాను భువన వవనాలు కవితా ధారకోసం : ఉదరంలో రుర్చర కీల హృదయంలో నిర్భర జ్వాల మేధోవనంలో అనూహ్య సమస్యా జన్య కస్ట దావానల లీల: నిలువు నిలువెల్ల [పజ్వల ద్వహ్నిశిఖా సౌందర్యం! అనంకాభ సీమా వీధుల్లో ఆవృత్త మరుత్తరంగాల డోలికలపె నక్షుతాల నావలు । వార్డుక మేఘ గర్జారవాళల్లోంచి విమల విద్యుల్లతా వితాన (పభల్టోంచి ఎండిన వెదవులకి మండే గళానికి పగిలిన శబ్దాల పుడమికి రగిలే ఆనుభవాల ముదిమికి ఊరటగా - చినుకు : చినుకు । చినుకు;

226

నావల్లోంచి వెలుగు చినుకు = సరవ నిశీద జీవన

నిర్భాగ్య బాప్ప బిందువు మీద సమాలింగనంతో వెలుగు చినుకు:

అగ్ని సౌందర్య తనూవల్లిక మీద

చినుకుల అక్షితలు!

ఎక్క-డివీ అపూర్వ సున్వరాలు?

ఎక్కడవీ ఆగాధ స్వప్న జగద్వరాలు?ః విషదగ్ద్గ జగన్మానస సరోవరాన

ఎక్కడవీ సౌభాగ్య సౌరథ్య సుధాభావకల్తారాలు * శై శిరాఘాత పతిత పత్త9 బృందబృందావనాల్లో ఎక్కడివీ నిర్మల _పేమోాదయ

కిరణ కన్యల వసంత లావణ్య గీతాలు *

దీన హీన రేఖా పరినర్పిత మృత్యురాగిణీ రమణీయ కరవాల ధారమీద

ఎక్కడివీ కాశ్వతాభంగ భావనాకార కోలలు 1 ఖండాయమాన భూమండలం మీద మారణాస్త్ర ఆరుణాధరాల మీద

ఎక్కడివీ హృద్గత కాంతిసాగర రత్మహాసొలుః

22ఫం2

చాలవు నా ఈ కన్నులు: చాలవు నా ఈ మాటలుః బాలవు నా ఈ పరుగులు నా నుదుటి మీద హిమాలయం మొలిచింది నా కళ్ళల్లోంచి జీవ నదులు _పవపాస్తున్నాయి హృదయంలో సాగరాలు భావంథో దప్పిక ॥ దాహం ః దాసోఒహం: అహం: పునరపి జననమ్‌ 1 పునరపి జననమ్‌ ; 2226:

పడగ విప్పి అక్షరం కాటేస్తే

పండితుడేకాదు

పామరుడూ అమరుడవుతాడు.

అడర సర్పం నుండి తప్పించుకుంటే

(పజాస్వామ్యం బతుకుతుంది

[పజాభ్యుదయం అ స్తమిస్తుంది

కవులు-దరి.దాన్ని పుట్టలా చూచుకుంటూ

ఇహ-పరాల రెండు నాల్మఎలు బాచుకుంటూ

జ్ఞాన దంష్ట్రలతో కాటేస్తేనే

ఇదిగోఎలోకం ఇలా

బతికి బట్ట కట్టింట్‌.:

జీవితం బూతు పుస్తకం కాదు;

అనుభూతి మస్తకం ।

మాతృదేవత [పసవ వేదనలోంచి

(వళయ రోదనలోంచి

రాలిన వేదాంత (గంథం మనిషి |

వసంతాల పూల వాసనల పొట్లం మనిషి ॥

సరస్వతీ క్షీరబిందువు [(గంథాలయం

సర్య మానవ లోకం ఒక అక్షర సింధువు 229

వచరమాత్మ పవ్వ్యంచిన కీర సాగరం జీవ గంథం- మథనంలో హాలాహలం మననంలో అమృతం 1 జీవి అమృతం. జీవనం హాలాహలం తల్లికడుపులో ఆకారం పుష్టిటప్పుడు ఆకారం | న్వరాలన్నీ జీవన “భాన్వరాలు 1 మిగిలిన వన్నీ పాొలులు-హలులు |

ఛా రా మనీషి వర్ణమాల గ్‌ మానవత కవితా జ్వాల 1

230

చీకటి పంట దర్శిదం కురుస్తోంది 1 దర్శిదంలో తడుస్తున్న (పజల జీవితాల్లో నవ్వుపంట లెలా పండుతాయి ః సంప్రదాయం బముసకొడుతుంది గట్లమీద కుల మతాల “బహ్మ చెముడు డొంకల్లో సం్యపదాయ దురహంకార నర్చంి బుసకొడుతోంది ౫ (వజల హృదయాల్లో ధైర్యం ఎలా స్పందిస్తుంది [లః చీకటి నవ్వుతోండి ॥ కిరణం చీల్చిన తన గుండెను కిరణాలే కుట్టి, గాయాన్ని మాన్ని తననాక గేయంగా పాడుతుంటేం అమాయకు లెలా హాయిగా వుండగలరని చీకటి నవ్వుతోంది 11

• 21

1షకొంతి జ్వాల వీస్తన్నాయ్‌ మంటలు వినిపిస్తున్నాయ్‌ మృచ్యు మంటలు: పులికి ఆవు కావాలి గాని ఆవు పాలు దేనికి? రక్త నాట్యం చేసే కత్తికి శకాకాహారపు విందులు దెనికి ? రాలిపోతున్నాయ కలలు పేలిపోతున్నాయ్‌ కలలు మనకి నిధుల్లేవు గానీ విధులున్నాయ్‌ : మళుళ్లేవు గానీ చమకతాలున్నాయ్‌ |! శమవారిక్రి సర్వం త్యాగం చేసి గద్దెలెక్కి బుద్ధులెన నా నేతల్ని చూసి గద్దె విడిచి బుద్దుడెైన వాడు గుహల్లో గోళ్ళు గిల్టుకుంటున్నాడు : జనం వ్యరి గాసీ= చెరువుల్లో రత్నాలు దొరుకుతాయా ? సముదాలు కుక్కల్లా మొరుగుతాయా ? గడియారాలు ఆగితే కాలాలు ఆగుతాయా ? నేతలు మారితే నుదుటి రాతలు మారతాయా అనంత థరిత్రి దృష్టిలో మణిగి

ఘు ట్‌ (ప్రపంచ చర్మితకి మరో పేజీ తొడిగి చేతులు తుడుచుకొని మరీ చెప్తున్నాను- నా దగ్గరేముంది బూడిద ః నన్ను రాస్తకున్నవాడు గాడిద : 1

లైప్ద2

ఊంపిరి తువాను తీరానికి దూరంగా ఓడలు సామాన్యులకి అందని ధనవంతుల్లా : ఎటు చూసినా ఉప్పు సరు తీరానికి కెరటాల నురుగు నవ్వుల వోరు! దొంగరవాణాదొరలు = మేకవన్నె పులులు | రెండు నాల్కల దళారీ పొములు | స్వప్న సా్యమాజ్య నేతలు - కుహనా స్వాములు బుద్ధిలేని సిద్దులు. మంత్రపుష్పం రాని వూజారులు లంచగాండి గుమాసాలు అసమర్థ నాయకులు గుండాలు-రౌడీలు. చీకటి వ్యాపారస్థులు లం నల్దదనం కుబేరులు వ్యభిచారులు - జూదరులు కామ గృహాధిపతులు- హంతకులు చోరులు ్ట న్యాయాీస్ని, ధర్మాన్ని నిలువునొ పాతి వేల్టి ఉర్మితాడుతో ఉయ్యాల చేయరిచుకోని ఊగే బడాబాబులు- ఓడలచుట్టూ కెరటాల్డు "కెరటాలు ; కెరటాలుగా | 233

కదిలీ కదలనట్టుగా ఓడలు ః జీతాలు రాని ఉద్యోగులు కూలి చేతికందని (శమ జీవులు కట్నాలు ఇచ్చుకోలేని ఆడపిలల సగటు తండులు- షు కొడుకులకి పెద్ద చదువులు చెప్పించుకో లేని మట్టి చేతుల రె తన్నలు - టబ ఈ పెరిగే యింటి అద్దెలు కట్టలేక, నౌంత గూడులేక్ష నలిగిపోతున్న సామాన్య గృహస్థులు- మత పిళాచి పద ఘటనలో బ్‌ ఛా చిట్టిపోయిన పిల్లల్ని, భ_ర్రల్ని తల్చుకుంటూ దికుూతోచక పీక్కటిల్లే అభాగినులు -_ న్వప్నాలు విరిగిన విద్యార్థులు చెద పున లుతిన్న పు_్రకాల్దాంటి మురుగు కాలువగట్టు (టతుకులు దుమ్ములో - ద్రూశిబో నంస్కార విరహితంగా (పేగు లెండిపోయిన వనిపాపలు- 234

శిక్ష లనుభవించే నిర్జోషలు నిష్కపట నాటక వేషలు అన్నార్తులు, ఆసహాయులు = మ్లానులు- హీనులు-డీనులు చీకట్లో కూర్చొని వెలుగు జెండాలునేస్తున్న కార్మికులు-ధార్మికులు- ఆంతా-నిరంతరం ఓడలు చూస్తూ తీరంలా తడ.స్తూ, ఆరిపోతున్న తీరంగా = కానీ - ఎప్పుడో-ఒకనాడు = రగిలే తీరం ఊపిరి తుఫానుల్లో చిక్కుకునే ఓడలు £ పాపం ఓడలు తీరానికి రాలేని ఓడలు ఃః 236

వది స్వచ్చ వంట గిన్నెలు బురద మట్టితో తోముకొనే అజ్ఞానం ఆణగి పోయినప్పుడు నా బడగు జాతికి "స్వేచ్చ ॥ ఆకాశంలా ఆవక్షాకాలు విశాలం కావని తెల్చుకున్నప్పుడు నా 'అడుగుి యువతకు స్వేచ్చ :॥ "తేడా ఒకనాడు రథం ముందు జనంలా మహా నాయకుని ముందు పజాళదక్రి। ఈనాడు శవం వెనుక జనంలా మౌన రదక్రిః:

హితవు బీపిరితో చిత్తు కాగెతాలు కాదు వీదవాశు- నం పారేసుకొన్న వచ్చ నోట్లు ? చికాకుతో కొట్టిపా రేయడానికి మెతుకుల కోసం ఎగరొచ్చిన కాక్తులు కాదు ఆఅడవాళు-_ ఛ్సా పాదాలు తాకే నముదాలు ! హాయిగా కాల్చి పారేసే సిగ రెటుకాడు ర్వా చీ విద్యార్థులు దేశ (పగతికి డైరీ పుస్తకాలు | కాబట్టి-ఊరి కే అరవకు ॥ కాలాన్ని కరవకు ఃః 287

కొత్త నాణెం ద్వేషల మీద (గేమతో వంచకులమీద విశ్వాసంతో ఆపకారులమీద ఓర్పుతో రాతి న్మిదలో మునిగిపోతున్నాను ఆందుకే. ఉదయాన్నే (పళాంతతలో తేరి హృదయంలో ఏదో మధుర గీతం వింటున్నాను! సూర్య కిరణాలు అల్లుకుంటూ పగలు త్యాగం మీద నడుస్తున్నాను అందుకే-ఆంత తేలిగ్గా ఏ మధుర గీతాన్నీ వినిపించలేని ఈ (పపందం నా జేబులో రూపాయి నాణెంలా వుంది $।

238

ధ్వని స్పర్శ రాట్న బుషి గాంధీ గడియీారంలా ఉంద ఈ దేశం పిడికిలి శూన్యంలోకి విసరటం కాదు శూన్య హృదయాన్ని మాన్య క్షేతంగా మార్చటానికి కాలాన్ని వొడికి క_ర్తవ్యాన్న నేసి నడుం బిగించి ఉప్పు కడలివైపు నడు! మతిని నసబర్మతిగా మార్చు ॥ కత్తిని కౌగిలించుకొని ని్యదిస్తూ ఉదయాన్నెలా వర్ణిస్తావు ? ఉరిమే సము[దాలు మాట్లాడే మంటలు పలకరించే అడవులు ఎడారుల్లో అడుగులు అన్నీ దయాగ్ని స్వరూపాలు : [వేమ శంఖధ్వని స్పర్శతో వసంతాలు పూసే మానవతా బీపాలు ! మౌనం ఏమిటో తెలినిన నన్నిప్పుడు పలకరించకు "సెకండ్ల ముల్లులాంటి నన్నాపకు- శంఖాన్ని పూరిస్తున్నాను-లే ॥ శూన్యమా | పూర్ణిమవుకా |

239

విశ్వాసకిరణం

ఆమృతోపమానమైన స్వాతం్యత్యం పాశవిక స్వార్ధ ఖడ్రామఘాతాలకు

న! లి తునాతునక లై పోయి ఉత్తుంగ శృంగం మీది ఉజ్జ్వులించే జాతీయ భావం

జి

శృంఖలా బదమె

చి దాతి శీర్షం ఆవనత మై - రణ గుణ ధ్వనుల్లో చు_స్రర మృత్యు సాగర గర్బాన ఈ విపుల వసుధాస్థలి ఒక చెజసాలగా మారిపోయినప్పుడు అంతర్గత శక్తుల విము క్రికై బహిర్గత తమళ్శాఖల విచ్చేదనకై. మృదుల పథ వర్ధినియె సాగి వచ్చే ఒకే ఒక్క ఆత్మ విశ్వాస కిరణం వినూత్నేతిహాసాభరణం :1

240

అక్లీ (ప్రజా [పభఖా తం

మనిషి జీవనది మానవత మహా నమ్ముదం : ఆశల _. ఆదర్శాల పడవల రాకపోకలు ఆలోచనల తరంగాలు - ఆనందపు పొంగులు = నిరంతరం ఏవేవో ఘోషలు

అవ్యక్త మధుర భాషలు |

చావు పుట్టుకల తీరాల మథ్య జీవనది మనిష్‌ = మనిషి ఒక వృక్షం ॥ మాట్లాడే మానన వృషం' 1 మానవత మహావనం

తన చూపుల వాల మీద అధికారపు భెండలు = అనురాగపు వెన్నెల దండలు-

మృదువుగా తాకుతూ సోయే

బాల పవనాల బృంద గితాలు-

తన శక్తి యక్తుల కొమ్మల మీద ఎక్క_డెక్కడనుండో ఎగిరివచ్చిన

వకుల పలకరింపుల గూళ్ళు

తన ఫలాలతో నిండేశరాల అంతరాల కళ్లు £ త్యాగంతో మోడై రాగంతో వసంతపు నడ సలిచే వృక్షం,మనిషి

241

మానవత మహాసము[దం . చూనవత మహావనం నాదేశం. మహానము[దంలో మహావనం : చసంతాల్ని తరలించుకువచ్చే కాంతి కోయిళ్ళు . నిలబడ్డ ఎడారిలాంటి (బతుకుమీద వెన్నెల శాలువాలు కప్పే (పణాశికల చందుష్శ మొగ్గల్లా పల్లెటూళ్ళు, పువ్వుల్లా పట్టడాలు వండ్రలో మహానగరాలు - చాలా

నా దేశం మహావనం

ఈ తేజం మహా జనం ; స్యార్థాన్ని నిలువునా ముంచుతూ అర్థాన్ని నిలువెత్తున "పెంచుతూ వీడు గుండెల్ని పండిస్తూ - నడుస్తూ - పరుగెత్తుతూ “అనకొట్టల మీద ఆనంద నాట్యాలు సవరిస్తూ మానవత వైపు మహానదులు 1 నా దేశం మవి సముుదం ? నా వాసం పమోద రుదం | ఇక్కడి కష్టం కన్నీటి బిందువు ఆది ్నపగతిని ఉదయింపజేసే చైతన్య సింధువు మహానడుల్లో టురదళలా మహావృషుల్లో పురుగులా

2శ్త2

ముడుచుకుపోయిన గుండెల్లో మొలికే కుల మత వర్గ విద్వేషపు గోడల్ని కూల్చే దైతన్య సీలధువ్పు' నా కన్నీటి బిందువు ! నా దేశం నవ్వుల జ్వాల నా తేజం నిప్పుల మాల! దీపంతో దీపాన్ని వెలిగించే చేయినోది సేమతో 'పాణాన్ని వలికించే పొతినొదీ 1 నా దేశం సువర్ణ వీణ $ నా గీతం రన పవీణ పచ్చదనాన్ని మండించే నళ్హ్మతాచులు- అమాయకపు [ప్రాణాల్ని కరుచుకుపోయే పొగరెక్కిన రేచులు = ఈ సువర్ష వీణా తం్యతుళ్లో ణి ౮ పరవశించి నర్రించే అనంతకోటి రాగాల అగ్నికుండంలో ఆహుతికాక శప్పదుం ఖోగులున్నా బోయీలులేక ఆవిగో విరిగిన పల్లకీలు ని అవిగో చరితలోని ర క్షు మఠకలతో మలినమవుతున్న చలువరాని కట్టతోలు క అవిగో. శ్రీమంతుల చిరుతవ్వులి శఈీథాలమీద్‌ రకర

దట్టంగా వా్‌పేస్తున్న ఫ్యాక్టరీ పొగ మబ్బులు -

“నడవటం కాదు పరుగేత్తండి 1) అన్నట్టుగా

అవిగో : పతిధ్రునిస్తున్న సైరన్‌ గర్జనలు £

నిర్విరామ కృషిలో

నిమగ్న మైన ఎదల తుమ్మెదలు-

సమైక్య సందేశంతో దేశంమీద

పఏిహరిస్తున్న కిరణాల తుమ్మెదలు

అదిగో, ౧స్వణాతి ఖ్యాతితో, స్వదేశ సీతితో

(ప్రాంతాల రేకులతో వికసించిన

పద్మంలాంటి దర్మచ[కంతో ఎగిరే కేతనం

(పతి హృదయంలో ఒక కేతనం 1

శిలల్ని శిల్టులుగా మూర్చే ద్యేయంతో

ఈ దేశర వుట్టిలోంచి మహా పురుషులు -

మహా సందేశాలు, పలిగే హస్తాలు

వెలుగు రాస్తాలు . అవిగో

సమ్ముదంలో నదులు - వశంలో వృషాలు

మాలలి పువ్వులు . నా దేశంలో (ప్రజలు $

బీకటిని చీల్చే కత్తులు

నా దేశీయ భావ గకత్తులు :

సత్యం శివం సుందరంగా

మానవతా- పరిధిలో ఆదిగో చూడు

కోటి గొంతులిశ్లో ఒకే జాతీయ గీతం

బేటి? అడుయుల్లో క్రొత్త వెలుగుల సుప్రభాతత.! ౬ 244

కన్నీటి కోండలు కొండలు విలపిస్తున్నాయి | గుక్కెడు" మంచినీరు దొరకని ఎడారి యినుక కెరటాల మీద పడిన ఒంటరి అడుగు జూడలు చూస్తూ కీకారణ్యాల్లో [కూర మృగాబ ఆకలి చూపుల మధ్య మౌనంగా తిరిగే [బతుకుల్ని చూస్తూ రవ్వంత జాలి కురియని మానవ మేఘాల్ని తలచి కొండలు విలపిస్తున్నాయి ఆలయ సోపానాలకు ఆటూ-ఇటూ పడివున్నంక నిర్భాగ్య జీవిత భాయల్ని చూస్తూ ఎండిన చెరువులా ఉప్పునీటి 'బావుల్లా కనిపిస్తూ (శమైక రహన్య రాగాన్ని సలికించే పూరివాడల నీడలు చూన్తూ- , రవ్వంత ఆలోచించని రసిక నయనోళ్ని తలో కొండలు విలపిస్తున్నాయి | ఆరిపోయిన [పాణంతో ఆలమటించే తల్టుళ్ని : విలయ రుంరుకు కొట్టుకునే గుండె తలుపుల్ని చూస్తూ- గృహ దహనాలళతో, మానళంగాలతో

రక్‌

నూకంపాలతో వరదలతో- వ్యాధులతో వ్యాకులమై మోభిస్తూ, దారులు వెదుకుతూ పరుగె శ్రే దుర దృష్టవంతుల్ని చూస్తూ రవ్వంత ఘోషించని సంపత్సృము,దాల్ని శలచి కొండలు పిలపేస్తున్నాయి £ కరుణ, | పేమ కరులై - నీది కాని నీ దాని కోనం ఉవ్వెత్తున నిలిచి ఆన్ని దారుల్ని అడ్జగించే ఓ మనిషీ ; ఓ శిథిల హృదయా ఓ స్వార్ధలోలా ॥ నీకంటే మేమే నయమని కోండలు జాలి గుండెలతో కరిగి, కరిగి ఫిలపీస్తున్నాయి 1 నదుల్లో కాదు - కన్నీటి ఏటి పాటల్లో - దివ్య దీపాల నావలా కనిపిస్తున్నాయి £ గాలి దారుల్లో విమానాలు మంటను శిరుగుళూనే వున్నాయి ' జీవితం విమాన్మాశయం కాదు శిలామయ పథమని కొండలు విలపీస్తున్నాయి $1

“శైషం

స్వల్ప శిల్చం ఎవరి నడిగి కూస్తుంది కోయిలమ్మ ? ఎవరి నడిగి పూస్తుంది మామిడిరేమ్మ * వివరి నడిగి, ఎవరి నడిగి నూర్యోదయమౌతుంది ? శ? వెన్నెల కాన్తుండి * ఎవరి నడిగి పారుతోంది నెలయేరు ? ఎవరి నడిగి పల్లవించు విరికారు ? ఎవరి నడిగి! ఎవరి నడిగి నెమలి నాట్యమాడు + మొయిలు నింగి వీడు? ఎవరి నడిగి ఉదృవించె వేదాలు ? ఎవరి నడిగి విలసిల్లెను నాదాలు ? వెవరి నడిగి, ఎవరి నడిగి అగ్ని (పజ్వలించు 2 అనిలము వనరింతు శి ఎవరి నడిగి స్వాతంత్యం వస్తుంది ణి ఎవరి నడిగి సమభావం వీస్తుంది * ఎవరి నడిగి, ఎవరి నడీగి జాతి సాగుతుంది * నీతి “మోగుతుంది శి పూవు తుంపి అతికించుట కవ్ట6రా : ఉనుగు తీని ఉసురిచ్చుట శఈుచుకదురా ౫ భయ సాగర గర్భంలో భవ సైగ్రర ముందీరా 1 రేణువైన కాని నీవు అడిగి ఏమి లకళళై $ 247

అచ రుధిర (పథ రాత్రి; భయంకర కాళరాతి ॥ గిరి శిఖరాలు - లోయలు సాగరాలు - నది నదాలు ఎడారులు _ అరణ్యాలు- సాధు సత్త్వాలు - (కూర మృగాలు- ఆంధకొరంలో లయించి అగమ్మ మైన ధాతి । గాడ నిదాభిన్నేతి : భయద నిళ్శబ్దంతో మృత్యు గర ॥ మతోన్మాద పరశుధారకు ఒక ఆమాయక (పాణి బలి । తెగిపడిన శిరస్సు మీద కదిలిపోయే పిల్లతెమ్మర ; కన్నతల్లి 1పేవులో కార్చిచ్చు : ఇల్లాలి సీగపూవులో సెగ : పసిపాపల జాలి కళ్ళలో మబ్బుతెర పాతాళంలోంచి గాద్దదికార్త స్వనం వికృతాకారంతో చెట్లు - విహ్వలమైన చుక్కలు ఆరిపోయిన దీపం మీద (వళ్నాకార ధూమం ; ఎక్కడో ॥ ఎక్కడో ॥ నిట్టార్చులతో పుడమిని తుడుస్తూ ఉదయం ; ఏమీ వెరగనట్టు రవళించే ధ్వజ స్తంభపు చిరుమువ్వలు ;ః॥ 2408

తర వనుక

కురవని మేఘాలు- ఫలమివ్వని వృక్షాలు గంభీరంగా లేచి వచ్చి ఒడుకు కొటుకుని

2 లబ తల పగిలే సముదపు కెరటాలు చుక్కల మిణుగురులు-ఎంతో న్వలాభపరులు స్వార్టజీవులూ-అంతే ! వాళ నవ్వుల మౌనం వెనుక' చూడు *

రా కావల్సినంత కాపేసే చీకటి ॥॥

డై4క్రీ

పచ్చని పంటలమీద మంటలు వాలుతున్నాయి ర క్ష్మపవాహాల్లో శిరస్సులు

ఆజ ణల కెందామరల్లా తేలుతున్నాయి

ళు 4

గగన వృక్షం నుండి పక్షులు ప్మతాల్లా రాలుతున్నాయి వ్యాధుల భయంకర దంష్ష౦ల్లో జీవాలు చూర్చమై కూలుతున్నాయి లోకం తిమికావృ త్తమె శోకాగ్నిని పానం చేస్తోంద్‌ చళ దికాంతరాళంలో చుర్భర దుర్వార విహ్వ్యూల నాదం మారుమోగుతోంది. కావ్యాలు కాలిపోతున్నా6 సిళులు నిస్తేజ మవుతున్నాయి పసి పువ్వుల మీద నుండి తుపాకి పశువులు నడుస్తున్నాయి అ౦ఠా దుర్గమ దుర్గంధ రోదసి ఈ భూమి- ఒక సౌందర్య స్మశాన _పేయని | ఏమిటీ 1 దృశ్యం ఏమిటి ; దారుణ స్వప్నం | మళీ పపంచ యుద్దమా

ఛా ౧ (కూర కిరాత అణ్వస్త్ర మృశ్యు నృత్యమా ళి నో,

250

నిప్పులాంటి నాలుకా । ద్వేషాన్ని రగిలించకు, నరకం లాంటి శళరీరమా : స్వర్గాన్ని ఆశించకు. మంచులాంటి దురాళా : పాపాన్ని పసవించకు. ఆవిదిలాంటి స్వార్హమా 1 అధికారం చెలాయించకు. ఇలా చూడు ఆహారం రూసంలో ఆయువు నిన్ను కలుస్తూనే వుంది కళ్ళల్లోంచి చెవుల్లోంచి (పపంచ జ్ఞానం నీ గుండెల్లోకి కనీసం ఒక్క పాణి అమునా నీ ఉనికిని ఆశినూనే వుంద్‌ నిన్ను పలకరిస్తూనేవుం ది ఆరణ్యమో, ఎడారో నీ ఆపానం కాదుగదా 14 ఎందుకంత నిరాళ ః ఎందుకింత దురాశ | 261

ఆ న్వే షణ నడస్తున్నాను వెదుకుశున్నాను గుండెల కొండల్లో కొండల గుండెల్లో అరణ్య హృదయంలో హృదయారణ్యంలో అన్వేషిస్తున్నాను గ్‌ హరిత మైదానాలు హసిత ఉద్యానాలు రమణీయమైన సంధ్యలు శరన్నవ రాతులు మధురిమ కోసం గాలిస్తున్నాను : కౌలానికి ఎదురీదే కావ్యాల్ని చుక్కల శిరస్సులొంచే కాస్తాంల్ని మధుమాస గీతాల్ని సరాగ జలపాతాల్ని ఏదో ఆందుకోవాలని జస్వాదిస్తున్నాను 1

" అృఘాణిస్తున్నాను ॥ 2ధ్‌2ై

ఆకాశం మీదికి ఆశలు వినురుకుంటూ సముదం మీదికి ఆలోచనలు పిండుకుంటూ ఎండల్ని-వానల్ని

దినచర్యగా “పేనుకుంటూ

మౌనాన్ని వెలిగించుకుంటూ దిగంతాల్ని ఊహించుకుంటూ జీవితానికి అందని

నిర్వచనం కోసం నడుస్తున్నాను | మొగలి పొదల్ని ముళ్ళ డొంకల్ని నిందాస్తుతుల్ని

మీటుకుంటూ.-. దాటుకుంటూ స్మృతులు రగిలించుకుంటూ నడుస్తున్నాను " నన్ను దేవతలే చూస్తున్నారో రాక్షనులే వెన్నాడుతున్నారో

• నాకు తెలియదు |

నా గుండెల్లో మేరువు

నా కళ్ళల్లో సూర్యాగ్ని

నాచుట్టూ ఎంత చీకటి:

ఇన్నాళ్లూ తెలియలేదు

గర్భస్థ శిశువు తల్లిరూవం చూడలేదని మరియీ అన్వేషణ 13

289

తిల పట్టం

నాగరికత కప్పుకుని నగరం న్నిదిస్తోంది రహస్యాలు కలిసిన గాలిలో ర్మాతి రోగిలా మూల్షుతోంది | పూల మెట్టమీద కలలు జారిపడిన సవ్వడిని పెనిమిటికై వేచిన కళ్ణు విన్నట్లు ఎవ్వరికీ తెలియదు. మహామహుల విగహాలు చీకటి స్నానాలు చేయటం ఘూర్థా టార్చొ చూడడంటేదు తొండాలేని వనుగులా

గే ఠ కొండలు పడున్నాయి- చచ్చిన తెల్టతాచుల్లాంటి వీధుల్ని నిళ్శబ్దం పీక్కుతిందోంది ఆశలు దురాళలు-నిరాశలు పాతాళంలో (వతిధ్వనిస్తున్నట్టు న్మిదామ్ముదిత జీవుల ఊపిరులు : ఎక్కడో. ఆత్మజ్ఞాని హృదయంలో ఉదయ వీణాస్వనం ? తెల్పారితే ఏముంది * వీధుల్లో [వవాహాలు | వరదలు । తుఫానులు £ ఉప్పెనలు?:ః

254

గౌరవ గంధం గాలికి ఎగిరిపోతున్నాయి రివ్వున ఎక్క డెక్కడికో ఎగసీ శూన్యంలోకి కరిగిపోతున్నాయి- సివు-నేన ; వారుమనం నాది-నీడి అనే మాటలు, అ స్రిత్త్వాలు నా న్తిత్తాలు ఆధిక్య గర్వ రేఖలు- న్యూనతా ఖొవ వీచికలు వేర్వేరు పూజలు, 1పార్ధనలు, ఆచారాలు-నం్యవధోయోలు దాచుకొన్న కత్తులు, కఠోరాస్తాలుః రంగు రంగుల నవ్వులు- మాట ్రో మధుశాలలు-చూపుల్లో విష జ్యాలలు= లాతీలు-లూఠీలు, దేశ దేశాల ఆలింగనొలు సరిహద్దుల సంకెళ్ళు గాలికి ఎగిరిపోతున్నాయి ఈగాలి- న జీసస్‌, గాంధీల రక్తంలో ఫ్టావితమై బుద్దుని కాంతిలో సుస్నాతలై విద్వేష వటవృక్షాళ్ని 'వెకలించి విజయ ఘంటల్ని (యమోగించి నవ మానవ మానస వనసీమలో విహరించే సమతా దర్శన శ్వాస | ఈ శ్వాసలే ఆళ్వాసాలుగౌొ అదిగో ; కాల బుషి కర కమలాల్లో రగులుతున్న ఇతిహాస (పబందం శ. (ప్రగతి తరాల హృదయాలమీద సతత సొరభ గారవ గంధం ః :

అగ్నిముఖీ ' రా: కురుల్లో పువ్వుల దివ్వెలు మాౌవివై నవ్వుల రవ్వలు చూపుల్ళొ కూరిమి మువ్వలు మాటల్లో తెల్లని గువ్వలు ఎవరు నువ్వు 727 రా; చీకటి నాసటను (గుచ్చుకొన్న సూర్య వాణాన్ని లాగి పడమటి పొదిలో దాచుకొంటున్న ఆ వింత (పకృతి స్వార్థాన్ని చూడు తీ అగ్నమువీ £ ఓ అమాయక సామాన్య జీవిత సథీ ఈ పురాణ హృదయంలో నిలిచి ఆ నవీన రాక్షస నయనాంధకారాన్ని చీల్చు: ఏది నభీ ! ఎక్కడ | ఎక్కూడ నీ ఖర్గం ? 256

వుంచు జొవు డ్రి అనుక్షణం కరిగిపోయే మంచు బొమ్మలాంటి జీవితానికి ఆలయం కట్టడం దేనికి ? ఆవంది రన నిమగ్నత కోనం సీ చూపుకు గుచ్చుకుని ఎన్నెన్ని నక్షతాలు పరిమిస్తాయో చూడ్తు 1 నక్ష్యతం-మనిషి నవ తం -జీవితం | ఆశల కొన ఊపిరి మెరుపు ఆచరణలో ఆళా నక్షతం అవనికి దగ్గరగా రాగలిగితే అదే సూర్యోదయం ఆచరణతో అన్సుత ఫలాలు సొధిస్తే ఆదే చల్లని చంద్రోదయం | ళా ఏదీ కాని జీవితానికి ఆలయం వేనికి ? తలో చన చూపులు ఎండల్లా కానీ దయా పూర్ణ ఆలో చనళ్న్‌ దగ్గం చేస్తున్న ఈ రోజుల్లో" 257

పతనమైన వారే పతన మైన వారిని గురించి మాట్లాడుకారన్న సత్యానికి నివురు గప్పిన ఈ కాలంటో- ముళ్లను ఓర్చుకొని గుకాబవీల సౌరభాన్ని ఆ్మఘాణించడం నేర్చుకో ః 'కేయి-పగలు సమంగా ఆ్మశయించుకున్న నమ్మ్యతంలా- రెండు భాగాల జీవితం- మొదిటి భాగంలో అనుభవించే శక్తి ఉండి ఆవకాశం లేకపోవటం- రండో భాగంలో ఆపకొాశం పుష్క్టలంగాఉండి అనుథవించే క క్రిలేకపోవటం - ఈ చెరుద్ద సమాసాసికి సంధి కూర్చే ఆశ 1 ఆరాటం తపన ।; దొహం : పరుగు 1 ఇనుప గోడల నడుమ పరుగు సము(దంలో ముత్యాల కోసం వెదకాలి గాని- శెరటాల మీద తేలే గడ్డి పరకల కోసం చూపుల్ని శూలాల్లా చేసుకుని గాలించటం దేనికి ? 258

మానసిక వికాసాన్ని మంచి మాటల (ప్రకాశాన్ని హృదయ పాాతికలో మధువులా సంపే

ఒక మనిషి కోసం -

దగ్గర గా- మరీ దగ్గరగా వచ్చిన . అక్షర నక్షతం కోనం -

అడుగు వెయ్యి |

కాలాన్ని, కాసించిన వారినే కడుపులో దాచుకుంది ఈనేల | తుపానువి కాకు -

మలయ మారుతానివికా :ః

మంచు బొమ్మకి ఆలయం దేనికి ల ఆ బొమ్మకి అందాలు దిద్దుకానంటూ ఈ అధికార జ్వాల ఏమిటి? నష్మతాలే పరిమళిస్తే

(పతి కణంలో ఒక తోట |

వతి అడుగుకి ఒక బాట

25

నిత్య విజేత

బాధా రుధిర నయన భావాలు

హారతి పడుతున్నాయి

జీవితాన్ని కాల్చుకు తింటున్న కాలానికి ః - ధైర్యాచల శృంగాలు వెఠిల్లని (పేలి దుర్చర ద్వేషానల కీల లెగసీ

గాఢావృత దూమ సీమా వక్షఃస్థలంమీద లావా. కాథోప శాఖలై పాయలు. పాయలై.

అగ్ని హోరాలై .-ఆగ్నేయ శల మాలికలై.. భయంకరార్భటుల హసిస్తూ-(పవహిస్తూ ఎత్తిన తిగ్త స్సుల్ని

పాఠాళంలో పాతి వెడుతుంటే- నయనాలునిశ్చల నిశ్శబ్ద. దర్పణా,లె ళూన్యాన్ని బింభిస్తూ ఆశను చుంబిస్తూ చిటికెడు వెలుతురుకోనం

కరిగి కరిగి పోతుంటే _

క్‌రోర కర్కాళ దంష్ట్రలతో

ఉక్కు నాల్థ్టూలు చాచుకుంటూ

హారతులు హ్రర్రిన్తూ

అనంత రత్రల విహరిసూ ఆదేయంగా_ ఆపారంగా. కొలం;,

26061

విశ్వ నేతి. విశ్వన్నేతంలోంచి పొంగి, ఉప్పొంగి ఎగసి వళ్ళే భీషణ _పళశయ తరంగిణి 1. రాజ్యాలు, రాజ్యాధి నేతలు పెరిల్లున (౬ద్దలెన శట్లాలు. | హాహాకారాలత్రో తిరగబడ్డ దురహంకార నౌకలు | పేలే స్వార్థ (పణాళికల విమానాలు. !. దొంగలు. దోచేన్నిన ధనాగారాల్డా శ్రీమంతుల హృదయాలు..!- కూలిషోత్తన్న వాఢలఅ' గాథలు శిణలాలు.! కొట్టుకుపోతున్న నిళ్ళష్ణ నిస్తేజ నిళ్శజ్ఞ దినాలు! ర క్తవాహిన లో కంఠదమ్నంగా-నిలిచి కాంతికోసం ఆక్రోశించే (కాంతి, శంఖాలు ॥ పంటల్క్నమీద కొడువళ్ణ ః స్వేద కవనాల వీడ పూల. ప్పఫ్పొళ్లు, *. దూరంగా న్మేకాన్ని వీషిస్తూ? మహా జీవిత స్వవ్న సాగర డిండీక హానం.? మరీ దూరంగా కాల యవనిక” మీద” వినిర్మల మానజేతిహానఠ 1 £'

వైర]

చకితోదయం

చర్మిత నిదిస్రోంది ! ర క్రపు మరకల పెదాలతో గురు వెట్టి నిదిస్తోంతి-లేపండి 1

ఒక శిలువనో-ఒక తుపాకినో.

కలంగా చేతి కందంచి హృదయ ఫలకం మీద శాంతి వచనం రాయించాలి :ః లేపండి

ఆదర్శాల పంజరంలో మనిషిని

అజ్ఞానంలో ముంచుకొని తింటూ

ఆలయాలమీడ, మసీదులమీద, పవ్శిత జీవనులమీద హింసను ఉమ్మేస్తూ-.క్షణాలమీద నడుస్తూ

జ్లాపకాల కుబుసాన్ని విడిచే కాలంమీద

చరిత ని దిస్తోంది-లేపండి $

(వనజా ర్తనాదం (పభుళత్వానికి వినిపించక

అవసరానికి ఆరోగ్యకరమైన ఏ వస్తువూ కనిపించక కావ్య శాస్తా9ల కంర నరాలు

[గంథాలయ వీణల్లో లబుంచి, రోగిలా వళమానం రోగంలా భవితవ్యం.నడుస్తూ, వన్తూం టే = దానవత్యం నమత్వాన్ని నడుపుతుం టే-

కొలం కుబుసం కాటేసి మానవత్వం మరణిస్తే హాయిగా-చర్మిత న్మిడిస్తోంది; లేపండి

(పశా సముదపు

కోర్కెల కెకటాలమీద వచ్చే ఉద్యమాల ఓడల్లోంచి చైతన్య శృంఖలాన్ని దిగుమతి" చేసి.

కాలాన్ని బంధిలచి - చరితని లేపండి £

వెలుగుతో చర్మిత వెదవులు తుడిచి

ఆకురాలు దాని నోలుకమీద పిండి

కళ్ళు తుడిచి-తీనుకు వెళ్ళీ సూర్యగురుదేవునికి అప్పగించండి : గీదయించటం ఎలాగోః వద్దన్నా, తెలుస్తుంది ?

ణ్‌ జఠరాగ్ని విష్ణవం విజ్ఞాన సాగరం కాదు నిరాకా 'వీచీకః అసంతృప్త జ్వాలిక 1 ఎవరి కన్ను వారు పొడుచుకోరు ఎవరిలు వారు కాల్చుకోరు ళా ఎవరి జాతిని వారు కూల్చుకోరు కాలిలో ముల్లు గుచ్చుకుంటే కడు వెవ్వరు కోసుకొరు! నం! కత్తులతో తూటాలతో కాంతి రాదు; కాంతి రొదు- కోధాగ్నిలో దగ్గమౌతూ భస్మాన్ని కాకుండా పూలెలా వూయిస్తారు । ఆలయీల్ని, కళల్ని ఆకలిలో (వేలిస్తే ఆనంద కలశం ఉదయిస్తుందా + పరిష్కారం ఫలిస్తుందా ? మానవతా పతాకాన్ని ఎగ రేయటానికై నో కావాలి ఒక శిఖరం! ఒక చ్రైతన్య శిఖరం. అరణ్యాలు నరికే స్తే కూర మృగాలు నగరాలకి మకాం మార్చుకుంటాయి ॥ (గీష్మాతపం లేకపోతే వర్షధార లెక్కడ | 263

న! ఉన్న వ్యవస్థని కూల్చటం కాదు మార్చటం ముఖ్య హింసలో సంస్కృతి లేదు, హింనకి సిష్యఎతి లేదు $ అలెగ్జాండర్‌ కి హారతిపట్టి హిట్టర్ని తిట్టుకోవటం దండుగ : సోమరులకోసం షేక్స్‌పియర్‌, మిల్దన్‌, సా_రే9ల్ని వాల్మీకి వ్యాస, కాళిదానుల్ని, గాంధీని ఠాగోర్‌ వంటి మేధావి వర్గాన్ని: శన్యక్షయుగాల కాంతుల్ని కలిపి కట్టి గంగలో విసిరేయటం ఆధునిక దృక్పథం అనిపించుకోదు పిచ్చాసుష్మతి వేదాంత పాఠకాల కాదు : అరుపు నినాదం కాదు : ఎటుపడితే ఆటు తిరిగే నాలుక కాదు కావల్సింది ఎట్సు ప్పక్షిత్రే ఆటు నడిడే బలమైన చరణాలు కావాలి £ వీష్ణవం దావానలం కాదు జఠరాగ్ని: ః జాత్యంతర చైతన్యం :

చెజ్ఞానిక పాంచజన్యం 11 264

ఇ నే పిడుగులతో పూలవాన నుదుటిమీద స్వేచ్చాగితం హృదయంలో బానిస భావం: ఎదెనందిన జీవితాలలో గండాల సుడిగుండాలు $ దర్శిదంలో ఆనందాన్ని అనుభవించే ఆశల జెండాలు: మనిషి మనిషిక్తి దూరాలు తెగిపోతున్న కాంతి తీరాలు ? చెదిరిన కాశ్మీర సింధ్రూర రాగ తెగి మెడకు (వేలాశ్రే న్వర్హాలయ పతకం ల చిరిగిన దక్షిణాది కుచ్చిత్ద రా ఉగంగా ఉన్మాదంగా వెలిగే చీకటి కళ్లు 1 కురవని మేదస్సుల మేఘాలు ఎన్నాళ్టే కుంటి నడకలు గ! ఎకగ్రాడి వీ చేదు మరకలు ? ఎగిరే జెండా సీడన రాక్షసుడు పట్టిన రంభ నా దేశం : ఈ వుష్పవర్షం [కింద ఉరుముతోంది నా ఆవేశం. ?॥ 265

పహ్యృూదయంలో

పునరుక్టానం ముల్లు గుచ్చుకుంటే తాళలేని నేను ముళ్ల కిరీటం ధరించిన నిన్ను చూచి లా ఓర్చుకోగలను ? బ్లేడు కోసుకుంటి ఓర్చుకో లేని నేను మేకులు దిగబడ్డ నిన్నెలా చూడగలను 2 నేలమీద తిన్నగా నడవలేని నేను సీటిమీద నడచిన నిన్నెలా అర్ధం చేసుకోగలను = ఓ మహాత్మా ! సీవు పభవించినప్పుడు- ఈ మష్తా పుష్పం మీద నీ చరణాల తుమ్మెదలు వాలినప్పుడు- వికసించిన కాంతి వినిపించిన కాంతి ఇప్పుడు ఎక్కడ వెతుక్కోూను 2:2 వభూః నీ పుట్టుక చీకటికి [ప్రళయం | నీ నిష్క్రమణ కాంతి! (ప్రళయం ఈ ఉదయించు ప్రభూ । హృదయంలో నినదించు ; (వభూ ఉదయంలో ;ః*

266

వి

జాన నక్మతం పొడిచింది ః లా ఆమాయకపు గొ(రెకాపరులు ఆపార జాన సంపన్నులు ఆ నష్మ్యతం వెంట నడుస్తూ నడుస్తూ ఆశ్చర్యంతో ఆగిపోయారు చీకటి లోకానికి పశువుల పాకలో సూర్యోదయం ॥ రోదనలో వేదనలో కూరుకుపోతున్న [వపంచాని, కాక శాంతి వేదంగా కాంతి ఆవిర్భావం మదం- మత్సర6-మతాహంకారం పాప చింతన-దై వ వంచన అజ్ఞా నం-ఆన్యాయం-ఆదర్శాల. భయంకర సర్ప మండలం మీద ఉదయించిన కాంతి పాదం : ఉజ్జ్వలించిన శాంతి నాదం ః

20%.

అదిఒక శకానికి నాంది ఆది ఒక బిందువులో సింధు సాఇుత్కార6 ఆది-క త్రికి పేమ చేసిన (ప్రతీకారం 1 ఆది.ఆర్హులు, వ్యభిచారులు, అనాథలు, రోగులు, దీనులు, హీనులు ఆత్మ తృప్తితో కరిగిపోయిన మాధుర్యాలంకారం ॥ శిలువ నెక్కిన ఆ కొంతి ను౦డి (వహిస్తున్న అహింస (పతిర క్తషృ బొట్టులోంచి “పేమ-(పేమ.[పేమ” ఆంటూ [పతిధ్వని 1 ఈ (పపంచప్ప పళుల పాకలో అది అమృత ధుని; 268

అమ్ముత చవేతాలు లో

న్మేత (పథలు

1. సమైక్య దర్శనం, ల, తెలుగు పిలుపు, రి. జీవ శిల,

శ. నెత్తుటి వైట,

5, గమనం.

6, ఉదయ రేఖం

గ్ర పెకృత వివేకం 58. నది గితం.

రం... ఆకా తమస్సు. 10. విరామ యాత, య్షే అశ్వయోనం, ” 12, క్రీర్తి యవనిక, 18, అమృత న్మేశాలు, 14... స్వరూప దర్శనం. .

21

15, మృత్యు కాంతి.

16 పరివర్తన.

17. క్షమాపాాత.

18. ఆనంద ధుని.

19, [పాణ చర్య.

20. జీవన స్వరం.

£1. ఆవేశం.

22, శిథిల వృత్తి.

28, కాంతి య్యాత.

జీ. అగ్ని ధనుస్సు.

వీర్‌. ఎడారి వెన్నెల.

లర, అవ్యక్త య్యాత.

27. నిగ్గ తెర.

28, సుగంధ సింధువుం

లర, శెందామర,

తి0. భావన్వర్గం

తి. సౌగసు నిట్టూర్చు. 272

సమైక్య దర్శనం

మూడు ఆక్షరాళు కలిసే వటవం

మూడు రంగులు కలిస్తే చతాకం 1

జాతి ఒక రసాత్మక వాక్యం,

దేశం ఒక నిఘంటువు!

కొన్ని ధ్వనులు కలిస్తే అమకఠ +

కొన్ని అక్షరాలు కలిస్తేవదర

కొన్ని పదాలు కలిస్తే వాక్యం!

జాతి ఒక రసాత్మక వాక్యం :

దాని ఆర్జం-పరమార్థం ఉాతీయ్‌త్‌

మానవత ః విశస్తజసేనత ః

దేశం ఒక నిఘంటువు :

నిఘంటువులో పతి పదానికి.

ఆర్థం దొరుకుతుంది-

దేశంలో పతి వ్యక్తి ఒక పదం,

అర్థవంతమైన పదం

దేశం ఒక నిఘంటుచు :

సందర్భాన్ని బట్టి వయోగించటంో

పదానికి శ క్రి పుడుతుంది

జాతీయ దృక్పళానికి విసయోగింఛటంలో

వ్య క్తి శక్తికి మహత్తు పుడుతుంది 273

శికుందువు వాక్యం కాదు, వాకార్థసికి సమఘంటువు కావాలి ? సిఘంటువులో కొందరు ఇాతి రత్నాల్హ్లాంటి పదాల్ని ఎన్నుకొని ఆనందిస్తూ ఉంటే. మరికొందరు న త్తగుల్లల్దాంటి అశ్చీల పదాల్ని తడిమి వినోదిన్తూ వుంటారు । పావం | నిఘంటువు దేం తప్పు : అది వదధాల పేల్లల తల్లి (| దాని కడుపు శీపి కలం ధారులకి తప్ప అర్గధాషలకి తెలియదు లేదం. దృశ్యానిది కాదు, చృష్టిది £ వ్య క్రిధి కొటు, సృష్టిది ? పదం లాంటి వ్య కిని పరీక్షించి చూడు | రెండ కక్టు, రెండు చెవులు రెండు ముక్కు పుటలు- కెండు చేతులు, రెండు కాళ్లు. ఈ జంటల్లోంచి. ఉక్‌ చూపు ఒక వినికిడి. క్‌ వూవీర్రి. క్ర [కియ-ఒక గమనం ।; 274

మరి. ఒక తల: ణక హృదయం ౯ ఒక ఉదర౦ ॥ కాసీ-చేలాది ఆలోచనలు, లవలాడి సృంద్‌నలు ఆనంతకోటి జ్వాలలు | అన్నిటికీ ఒకే ఒక నోరు ః ఒకే ఓకీ నాకుకే'॥ నాలుక-ఐతే ఏలిక లేకపోతే జ్వూలిక ఫి చాక్యానికి పనికిరాని పదం ఎందుకు 1 జాతీయతా భావం లేని వ్యక్తి ఎందుకు. .? పొరలు పొరల్లో వున్నా

దానిమ్మ పండులోని గింజల్లా

దేశ సంస్కృతిలోని వ్యక్తి భావాలు చవులూరించకపోతే ఎలా :ః

చర్మితల త్యాగాల వేదికల వెలుగు షిడ ఎగురుతున్న వతాకం

“కీవలం మూడు రంగుల గుడ్డకాదు? పదాల (పణవనాదాల వెన్నెల గడ్డ | కలయికలోనే

ఇ_క్రి-ఆనుర క్రిఆంధకారం నుండి విముక్తి 1 ఉదయం నుండి హృదయానికి లా!

దేశ సౌభాగ్యం కోనం స్పందించు | విహంగ పవీష్షణం నుండి

276 ౯2

విహాయన వీశ్షణానికి రా ; నీ యింటి నుండి నీ దేశాన్ని వీక్షించు 1 నాణానికి బొమ్మా-బొర్వసు వున్నా అందు .ఖర్తుష్షే ', దేళానికి నేనూ.నీవ్లూ వున్నా “మన అన్న డొకే అంచు మంచినే నలుగుర్తక్షి పంచ్చ / (వణవాన్ని వేతోకాన్ని కోరుకో ప్రగతి తీరాన్ని జైర్చక్ఞా , [100 రివద్ల క్‌ దినోత్సవ సందర్భంగా కొత్త ఢిల్లీలో ఏర్పా దిన *జొరీయ కని సమ్మేళనద లో చదివిన కవిత) 27గ0,

తలుగు పిలుప్పు

ఆమెరికాలో ఐదవ తెలుగు నజీలు తెలుగుదనానికి ఐదవతనం ప్రభలు : కాలిఫోర్నయా బంగారు. కంచంలో కమ్మని ముచ్చట్ల తెలుగు పచ్చట్లి ఈ లాస్‌ ఏంజెలెస్‌ళో కెలుగు చూవుళి వలకరింపుల వెచ్చని' కౌగిళ్లు | కడుపు ఆకలితో మండి ఆశయాల నీళ్ళ న్వదేశపు చెరువుల్లో ఎండి ఖండాలు నముదాలు దాటినా. గుండె వీణియలు

నవ్య నాగరికతా తంత్రుల మీద కలిమి పాటలు పాడుతున్నా ఎక్కడో. ఎక్కడో లోలోవల

"సేగు మాతం

“తెలుగు-తెలుగు అంటూ కలవరిస్తూనే వుంది ?

అవీ జాతీయత । అదీ' నంన్మృతి * ఆదీ ఆఅవయవాలకీ ఆలోచనలకి అతీతమైన ధక్త్రజంధం' ₹

ఖగ

చెట్టు ఎన్ని అడుగులు వైకెదుగుతూ పోయినా దాని వేష్ణ మ్మాతం అది మొలకెత్తిన నేలలోనే : వీజంగా పడినప్పుడు ఆదరించిన నేలని ఏ చెట్టు కాదంటుంది +?

ఓ ఉత్తర మెరికా

ఉజ్జ్వల వనసీమల్లారా ॥ మీ చరణాల ముుదలు కెల్లుగుతల్లి గుండెల మీద ఇంకా చెరిగిపోలేదు చూడండి : మాతృ పేరమను చవి చూడండి : మిమ్మల్ని పలకరించి పులకరించటానికి వచ్చిన ఈ తెలుగు గాలులతో కలిని హాయిగా పాడండి £ విమానం మీద వచ్చేటస్పుడు ఏం తెలిసింది గనుక విడమరచి చెప్పటానికి 2? అరేబియా, మధ్యధరా, అట్లాంటిక్‌ నమను[దాలో గల్ఫ్‌, జర్మనీ, ఇంగ్లాండ్‌ దేళాలో పర్వతాలో, నదులో, అరణ్యాలో ఏవైనాగాని.అస్ని ఒకళఠే ; ఒకటే కెలుగు నేల నుండి తెలుగు జ్ర ాలకు వాలాను. పిడికెడు అనుభూతిని తెలుగు నేల మీద వెద జిమ్మాలని కోరాను ఫీ ఆళోకనల. రత్నొల హ్హారాలు

270

తెలుగు తల్లికి వేయండి.!

మీ చెలిమి కలిమి వెలుగును

తెలుగు మేనికి గంధదంలా పూయండి

మీ కోనం పుట్టింటి తలుపులు

ఎప్పుడూ తెరిచే వుంటాయి రండీ? ;

ఈ డాలర్లు గాక

రూపాయల్లాంటి తెలుగు పాపాయల్ని తెకడీ +

మా కనుపాపల అదంతో మీ ముఖాలు చూోదుకోండీ' | ద్ద న

మీ ఎద హపారల్లో తెలుగుదనాన్ని దాచుకోండి ? !

[5.7.'85 న లాస్‌ ఏంజెలెస్‌ లో ఉత్హం అవెరికొ ఖదపః

“భల _పారంజోత్సవలలో చదివిన [వత్యేళ కవితే

2723

బీవ ఖిల తమాషాగా కళ్ళు మూసుకుని సీ వెవ్వరిని ధ్యానిస్తున్నావో ఎవరికి నమస్కరిశ్తున్నావో నేను గుర్రించలేకుండా వున్నాను. తెలివికేటల-'పూలతోటల్ని నర్‌కి ఊఈంచాల్వి పునాదులతో పెకలించి గేమానురాగాలు చీల్చి ఆదగించ్లిన వారి గుండెల్లో కన్నీరు హౌంగించి పొలాల పచ్చదనాన్ని మంటల్లో స్నానం చేయించి బూడిద గుట్టల మీద కిది పతాకాన్నెగర వేసుకుంటూ వినోదించే-నీ ద్యాన పరమార్థ మేమిటో నాకు తెలియటం లేదు! రక్షాన్ని శీర్థంలా-అ_ర్రిని పసాదంలా స్వీకరించే నీ భ క్రిని చూసి భయపడి - ఆవతార పురుషులు, మహాత్ములు ఎప్పుడో మ్మిగహాలై పోయారు : నేనే నీ కోసం జీవ శిలగా మిగిలాను ః

280

,త్వాప్తీ ౮ నెత్తుటి వట రావణ్య రేఖలతో కారుణ్య సీమల నుండి వచ్చి కవిత మీద వవ్వశించిన అందాన్ని, పరవశంతో మట్టి పలుశకరిస్తో ౦ది ః కస్నిటిలో నానిపోయిన మాటిల్ని కనకాంబరం వపూలుగా / అర్చిస్తోంది-ఆర్చిస్తోంది శ కాధామయ గాథా తాళశవృంతం మీద _ సముదాలు చిలకఠించి. నిశ్శబ్ద దృక్కులతో వీస్తోంది ! కాలి, కరిగి, శక్తిలా (ప్రవహిస్తున్న , కండల జ్వాలా ఖండాల మీదుగ పీస్తున్న గాడ్చుల్ని మానవతా “ద్వారం వద్ద నిలిపి సీేతలత్వాన్ని ఊపిశెలో నింపుతోంది పరవశించిన జ మట్టిని చూస్తే నాకెంతో భయంగా చందు దాని భుజం మీద శైటతొో +” నప్పటి రతా టావో 281

గవునం

వవఠరది

నా మాటల్ని (తొక్కుకుంటూ పోతున్నారు? నా కళ్ళల్లో కెందామరల్ని చూసి కలకలా నవ్వుకుంటున్నారు ? పంటలతో, ఫలరాశులతో

ఆకలికి సమాధి కట్టి-

అనందాన్ని (బతుకు నుదుట బొట్టు పెట్టి నెళ్తుటి చారికల

చర్మిత ఖడ్గాన్ని

వెన్నెల్లో కడగాలని పరితపించిన

నా మీద ఎవ రిలా

బురద పులిమి పోతున్నారు ? అగాధాల్లో పునాదుల్లై పోయిన

అనోథ జన హృదయ ఆర్తగీతాన్ని స్వకాలు విరిచి

అగ్నిసూ క్రంలో ఆహుతి చేయాలనీ _ ఉక్కు పాదాల [కింద పడబోయే “ఇక్క | పేగుని

ఆత్మ విశ్వాస వీణకు తంతిగా మలిచి అభ్యుదయ రాగం ఆలపించాలనీ. ఆలోచనకు పదును పెట్టి

అడుగు ముందుకు వేసి నిలిచిన నన్నెవ రెలా ముందుకు నెట్టి వెనక్కు చూడకుండా పోతున్నారు ? ఓ కొలమా 1! ఓ లోకమా :

ఎవరది ? ఎవరది ? ఎవరు ?

282

ఉదయ 'రేఖ

మృత క శీబరాల మీద రాబంధుల విహారం చూసి. వెదురుటడవుల వాయువీచికల వేణుగానం మూగబోయింది | కసిగా స్వార్థాన్ని జల్లుకుంటూపోయే నాగరికతను చూసి పాల బుగ్గల మీద-న్ర్రీల హైల భాగం మీద పచ్చ తోరణాల మీద (మోద కారణాలమీద విహరించే సంస్కృతి నిర్దాంత వదనంతో నిలిచిపోయింది : (పతి కార్యం లోనూ (పతీకార జాలలతో 1పళయాలు అవృ త్తమవుతున్నాయి పగిలిన విషపర్వుతంలాంటి మనిష్నికి- మృత్యు స్పర్శతో విలపించే కాలాన్ని గూర్చి ఏం తెలుస్తుంది ౬ ఆ కళ్ళల్లో ఉదయరేఖ ఎలా మెరుస్తుంది ?

283

విళ్ళతి.విచేకం మాతృ గర్భంలో మాంసపు మ.ద్ధలా వున్న నాలో ఏ ఆకాశం తన (పాణాల్ని పిండి ధారపోసిందో. ఈ నాడింత తేజస్సుతో మెరిసే వ్‌ మెరుపులూ చెప్పడం లేదు * [(వళమంగా ఏ అక్షరం అగ్నిలా జ్వలించి.నా సర్వ శరీరంలో వాజ్యయంగా వ్యాపించిందో ఏ ఆలయ మంత ఘోషా చెప్పడం లేదు ; ద్వేషం, తన చేతి ఖడ్గంతో కానే ఖండ ఖండాలుగా ఖండించుకొని మాటలుగా మారి నన్ను కాకి నా పదాన్ని గాయం చీసీందో. ఇప్పుడీ మలయ మారుతంలో ఏ స్మృతీ చెప్పడం లేదు ! వికృతిని (మింగి జీర్ణింయకున్న [పకృతి-ఎంత 1 వెద్ద:్రళ్న ॥ (1పకృతిలోని వికృతిలో ఎంత వెచ్చటి జ్యోత్స్న : 2ఫ4

నది గీతం

గొడ్డలితో నరికిపారేసి వంటక బైలు చేసుకునేందుకు దేశం- ఎండిపోయిన చెట్టు కాదు: గిరి శిఖరాన్ని - సమ్ముద హృదయిన్నీ కలిపే నది వారధి ।ః నాగరికత మొలిచి, మొగ్గతొడిగి: పుష్పించి, పరిమళించిన తీరాల మధ్య దేశం - ఒక జీవనది: ఇక్కడా ? ఆకలి మంటల చుట్టూ చేరి ఆలోచనలు చలి కాచుకొనేది ? ఇక్కడా ? పచ్చిక మైదానాల్లో కలిసి స్వార్ధాలు కత్తులు దూనుకొనేది ౫ పక్షికి కావల్ఫిండి గూడుకాదు - రెక్క మనిషికి కావల్సింది (భమకాధుంళమ | పిడికెడు మట్టిని పలకరించు (పగతి గీతం పాడుతుంది ! కొండవై నిలిచి చూడ దేశం నీ పాదాలముందు బడుతుంది ;

2కిక్‌

కావల్సింది బకిట్టు - చేన్తాడు కాదు - తాటాకులు మోస్తున్న తాతలనాటి మాటల్ని తోడుకోటానికి, సమ్ముది హృ్‌దియం కావాలి $ నముదానివై ఎ సర్వ వవాహాల్ని ఆహ్వానించు ఎ ఆవాహనచైై ॥ కిటికీలోంచి ఆకాళాన్ని చూడకు ఈత రాకుండా సీళ్ళల్లోకి దూకకు | కోరికల్ని అగ్గిపుల్లల్లా ఎక్కడపడితే ఆక్కడ గియ్యకు ॥ సూర్యోదయ మవుతుంటే గుండె తలుపులు ముయ్యకు మంచు గడ్డ మీద కూర్చోకు మట్టి గడ్డమీద కూర్చో ॥ దండలో దారం కనిపిస్తుందా ? తీగలో విద్యుత్తు కనిపిస్తుందా ? జారి హృదయంలోని సంస్కృతి ఎవరికై నా లేదనిపిస్తుందా దేశం రాష్ట్ర దళాల పద్మం కాదు; రాష్ట్రావయవాల హృదయం హృదయానిదే సమైక్యతా శక్తి ! కాబట్టి-ఉదరాన్ని చూసుకోకు హృదయాన్ని చూడు ; పంజరాన్ని ఛేడించు 1 రేపటి కళ్ళు ఆన క్రితో పాడుకొనే నకీగిక మై భాసించు । 1 286

ఆశా తవుస్పు ఆకాశంలో చీకటి న్మిదపోతూ వుంది : మనిపిలోని మత్సరంలో అసత్యంలో-అన్యాయంలో ఆత్మ వంచనలో-కృత ఘ్నతలో తన జీవాణువుల్ని దాచుకొని అకాశంలో చీకటి న్మిదపోతూ వుంది : “పేదరికం కాటేసిన సీమాకాళంలో మిగిలేది చీకటి న్నిదగాక మేమిటి ?!2 ఆశలాంటి సూర్యుడు చీకటి కలలో ఒక కలవరింత | లేదా, కలవరింతలో లేజవ్వని కౌగిలింత : చూపును తూపులానాటి ఆలోచి స్తేఏముంది ? తలలన్నీ పాపపు గూళ్ళు | కళ్ళనిండా కల్మషపు "సెలయేళ్ళు | మాటలకు వ్మరటి గాట్లు మమతకు ఒంటి నిండా తూట్లు నాకిప్పుడు మలయమారుతాల్లో పువ్వుల్దాంటి శిరస్సులొద్దు; అగ్నిలో నడిచిపోయే బలమైన చరణాలు కావాలి * అవి జీవ కిరణాలై రావాలి! జాతి శీతనాలే లేవాలి 11

287

విరావు యూత రోజులు మౌనంలో మునిగి కరిగిపోతున్నాయి ౫ ఆలోచనలో శాంతి కోనం రగిలి ఇగిరి పోతున్నాయి | రోజూ జనన "మరణాలు - అనుభవించే సూర్య చందులు నవ్మ్యతాల నూకల కోసం వాలి ఆకాశం వలలో చిక్కుకున్న పతా ఉన్నారు :£ పగలు-కేయి రెక్కల సవ్వడిలో చివురించిన ఊపిరుల్లో ఊయెల చిగు గంటల ఊరావలి చితి మంటల-అలజడి | అరణ్య వృక్షాలు ఆరామ లతలు ఆశీస్సులు చిలికితే మౌనంగా కాంతి హృదయం పలికితే జితిజ రేఖ మీద వ్మిశమిస్తాను : జతి సుండి హాయిగా నిష్క్ర౦మిస్తాను 11

288

అశ్వయానం

కామం రౌతుగా

మనసు మహాశ్వమై పరుగెడుతూ ఉంది :

ఇరుకు దారులు దాటి

రాజ మార్గాలు దాటి

రహస్య పథాలు దాటి స్మామాజ్య సమరాలు చిమ్మిన భస్మ రానుల్ని దాటి

భూమి దాటి

చందుజ్జి దాటి నూర్యాభిముఖంగా

పరుగెడుతూ ఉంది :

శౌర్యం, చౌర్యం

దర్చం, దౌర్జన్యం

పన్నిన వ్యూహాల్ని చీల్చుకుంటూ స్వేచ్చా కిరణాల్ని పీల్చుకుంటూ పరుగెడుతూ ఉంది :

పంటలు పచ్చ తివాసీలు

పరిచిన చోట జీవితం ఒక జయధ్వజంగా భాసించిన చోట రవ్యంత సేపు ఆగుతూ ఉంది । చ అళశ్వ్థయోనం నా ప్‌శ్వ గానం

289

కీరి యవనిక వాట్‌ పాపం । సన్మానాల బంగారు గొలుసుల్లో ఆ కీర్పిమంతు డెంత నలిగిపోతున్నాడో : అన్ని కాకులో ఒక కోకిలా ధా ఏంత ఒంటరివాగై పోతున్నాడో ఆ గుండెల్లో పొంగేతి ఆనందమో" ఆవేదనో ।; పాపం : ఇప్పుడతడు కుండ బోర్సించిన దీపం :£ అతనికేం తెలుస్తుంది ఆరణ్యాగ్ని విజృంభణ ? ఆతనికెలా తెలుస్తుంది' దౌర్జన్యానికి రాలిన ఆకులు చెప్పే అత్మకథ ? ఏ దివ్య వభాత వాణి అపార కృపారసాభిషేకంతో వాడీ నొసట యశ స్సీలకం దిద్ది పెద్ద జేసిందో -_ ఆ పభాతానికి దూరమైన వాడి కళ్ళ వాకిళ్ళలో ముగ్గ మోహన (గామసుమాలు దోసిట తెచ్చిననే నెలా నివ గలనో తెలియటం లేదు | క్లీరి యవనిక తొలగటం లేదు ః॥ 290

అప్యుృత నేతాలు అగ్ని మార్గాల్లో నడుస్తూ నడిలా సేవ చేస్తున్నాను । బాధాచ్మక పరిిభమణంలో నిలబడి నిర్విరామ కాంతి నిష్టలో ఉన్నాను ః అనుక్షణం భయం ఆరని మృత్యువు కరాళ హస్తాలు చాచి వేధిస్తున్నా సహనంలో హృదయాన్ని దాచుకొని ర్రేర్యంగా గగనాంతరాళంలోని! చొచ్చుకొని పోతున్నాను ! సంకల్చ్పం సానదేరి చూపు విజ్ఞాన (పచండ కిరణమై (పకృతి దివ్యాభరణమై దేవతలు వీరతాండవం చేసే వేశం ధ్వనితో గుచ్చుకొన్న హింసను బలంగా బయటికి లాగి ఈ మట్టి కుండలో రకాన్ని నిర్మలం చేస్తున్నాను : ఈ అమృత న్నేతాలతో నీ కళ్ళలో విష పాత్రలు చూస్తున్నాను :

291

స్వరూప. దర్శనం ఈ భూమ్మీద మానవుడొక (పళ్నగా నిలిచి చూస్తున్నాడు ॥ సమాధానం చెప్పలేక సూర్యుడు పడమటి సందంలో మునక లేస్తునా డు | తరాలుగా యుగాలుగా కాలం తరగలెత్రి నిశ్శబ్దాన్ని కాకి శబ్దంలో లయిసూ వుంది ౫ మాటల్లో ఏ పువ్వుల చూపుల్లో ఏ వసం మానస ద్వారం తెరచి చూస్తే.వముంది ?1?

[వళ్నల సుడిగాలులు ; స్కతల తుఫాన్సుల్సు 1 కరగని చీకటి , కావల్సినంత భీభత్సం ॥?

292

వృత్యుకౌాంతి

మృత్యువు మెచ్చుకోవాలనే ముస్తాబవుతున్నాను మనసులో పడే సం'దేహాి'ల ముడుల్ని మాటలతో విష్పుకుంటున్నాను | జీవితపు పంజరంలో చిక్కిన “స్వేచ్చా విహంగ పక్ష వికష్షేపాల్ని స్వరాల్లో, రేఖల్లో- శిలల్లో, మువ్వల్లో దాచి ఆ లలిత (పకంపనాలకు స్పందిస్తున్నాను' మతాల్ని పాఠ్యాంళాల్లా చదువుకొంటూ ఆదర్శాల్ని అందుకొనే జీతంలో చూచుకొంటూ నేత గవాకాల్ని తెరిచి నిఖిల గగనాన్నీ చుందిస్తున్నాను కాలిపోతున్న కాగితంమీది కవితలాంటి కాలాన్ని ఆస్వాదిన్తూ ఈ బీకటి సీమకు దీవ్య తేజస్సుతో తరలి వస్తున్న మృత్యుసుందరిని దర్శిస్తున్నాను ఆహ్వానిస్తున్నాను ? ఆరిపోయిన దేహాణువులనుండి ఆగ్ని వృషకం ఆంకురిస్తుందని నమ్ముతూ తుది శ్వాస వరకు అభయాన్ని పరిచి మృత్యువుని నడిపిస్తున్నాను । మృత్యువు మెచ్చుకొన్నదే ఇతిహాసం | నొచ్చుకొన్నదే పరిహాసం |

293

పరదివరన అాణమై ఆదరణ లేకున్నా అచరణకై నిలిచిన చరణాల్ని కువిమర్శల విషపు పురుగులు కొచ్హేసి వెకిలి నవ్వులు వెక్కిరింతలు మనసుని అగాదాల్లోకి నెపేసీ ళా ల్‌ నిస్సహాయంగా నిలచిన నా మీద (ప్రచండ మార్తాండ కిరణ వర్షం కురిసి భగ్గున తడిసి ఒక రోహిణీ దివస సాయం సంధ్యలో నా నిట్టూర్పులు కలపి ఒరిగిపోయాను | కాలంలో కరిగిపోయాను : ఆశయం లేని కోయిల నాగుండెల నిశ్శబ్ద వేదనలా ఎక్కడో కూస్తూ ఉంది | నాకోసం ఒకి గొడ్డలి కజకు చేతులో మెరుస్తూ ఉంది ! వీం చేస్తాను, శి వసంకాల్ని ఆదర్శాల్లో దాచుకొని (గీష్యాలకే తలుపు తీస్తాను * పుట్టుకని కన్టైళగా మార్చుకొని అగ్నిలో ఆగ్నిలా రగులుతాను । కొత్త విత్తనం కోసం పిడికెడు మళట్టినై మిగులుతాను । 294

తవూాపా[త కమించు ఇది నా అశక్తత : తామం రగులుతున్న ఆ కళ్ళకు (పేమప్య్నాత అందుతుందని ఎలా అనుకుంటాను" కాలనాగులు బుసలుకొడుతున్న ఆ నవ్వులకు స్నేహ ప్కాత అందుతుందని ఎలా అనుకుంటాను 1 ముళ్ళు వికసించిన ఆ మాటలకు ఆదరప్కాత ఆందుతుందని ఎలా అనుకుంటాను ? శూన్యం ఆభరణమైన ఆ హస్తాలకు సతృల ప్మాత ఆందుతుందని ఎలా అనుకుంటాను ః సోమరితనం నంకెలలో ఒరుసుకొనే ఆ వూహకు సుమషపా్శాత ఆందుతుందని ఎలా అనుకుంటాను ? ఆ విషప్మ్నాత నిజంగా మధుపాత అవుతుందని ఎలా అనుకుంటాను * ఆందుకే - నీ కళ్ళ్శల్డాని ఆ కమాపాతని అడుగుతున్నాను నాకు దానం చెయ్యి ! నేను దోషాల్ని పానంచేస్తాను : నీ కోరిక తీరుస్తాను ఒక నిళ్శబ్ద తీరాన్నై నిలుస్తాను ః ః

295

ఆనంద ధాని స్వార్థ న్మేకాలతో బలహీనుల రక్తాన్ని పిండుకొని సేవించి తృప్తిగా నవ్వుకొనే ఆ నికృష్ణ ధన మదాంధుని కేం తెలుస్తుంది తల్లీ ః సీ అపార కృపా రనం విలువ ? నిశ్చల నయనాలతో నిర్మల హృదయంతో మానవానీక మహోద్దరణ కోసం నేను ఆడుగు వేసినప్పుడు- నిర్వికార భావ సమాధిలో దివ్య జ్యోతులుగా మారిన శాంత మూర్తుల చరణ పద్మాలు కడిగి, ఆ పావనోదక బిందువులతో విరాజిల్లే నా శిరస్సుని చూచినప్పుడు- బుక్కుల గాన యజ్ఞంలో (వభవించిన పారవళ్య పీయూషాన్ని పులుముకొని విజయ తాండవం చేస్తున్న నా అంతరంగాన్ని స్పృశించినప్పుడు-

296

సీ వెంత పులకించిపోయావో ' నాకు తెలుసు తల్లీ | నాకు తెలుసు | అవోర్మాతులు నీ పరిష్వంగం కోనం,. పరితపించే యీ పేద గుండె నీ కేమీయ గలదు! ఆనంద ధునీ: నదుణ ఇసీ ! నాజననీ ॥ పావనీ ః జనావనసీ ః ఆవనీ ః

బరి?

(పాణచర్య కనుబొమలు ముడిచి కళ్ళతో [కౌర్యాన్ని కక్కుతూ బోధివృశు శాఖా భాయల్ని ఆలోచనా పథాల మీద పడిన ఎ(రటి శిలువ నీడల్ని సోోకటీస్‌ ఖాళీ చేసిన నల్ల నవ్వుల విష పాతని దాటివచ్చి జ నొ విజ్ఞాన జ్యోత్స్నా సౌరభ స్మామాజ్యం జొచ్చి మృత్యు మంశాన్ని ఉచ్చరిస్తూ - నా గుండెకు ఆణ్యాస్తాాన్ని గురిపెట్టి నిలిచిన ఓ ఆ్యగజుడా | “సంధించిన అస్త్రాన్ని విడువకు” అని నేనంటే - సమరంలో నువ్వొక గిరి శిఖరం | “రా 1 విడు?” అన్నానా చర్చితలో నేనో మేరునగం ॥ |

296

జీవన స్వరం రగిలి రగిలి అఆసూయామయ హృదయాలు నలుగురు నడిచే దారుల్లో సేలినంత మాాతాన- వసంత మాధుర్యం ఎండిపోయి కనుచూపు మేర దూరంలో కోకిల కరిగిపోయినంత మాతాన- ఆరుణ మనోజ్ఞ యుగళ నంధ్యా కృతికి మసక చీకటి అంటి మలిన మైనరిత మ్మాతాన- ఎవరు నీ నుండి నన్ను విడదీ సేది ? వెలుగునైై, వెన్నెలవై సీవున్నప్పుడు నీడలా నిలిచి నే నెంతగా నిన్ను చూళానో, మైమరచిపోయానో సీకు తెలియదా ? జననంమరణాల మధ్య మృత్యు రేఖలా మనం లేమా ? బోసి నవ్వుల నుండి బోసి నవ్వుల వరకు మనం ఒకటి కాదా ? ఓ జీవన స్వరమా | మనం ఒక్క-టి కాదా 21

299

ఆ వేశం వర్షాలకు పొంగిపోయి మండు చెండలకు కృంగిపోయే సామాన్య నది లాంటి జన (ప్రవాహాన్ని నిర్వికార నేతంతో చూస్తున్నాను ॥ ఉభయ తీరాల ఇసుక తిన్నెల్లో దురదృష్టాల్ని అంచనా వేస్తున్నాను ట్‌ 6 నయ గట్టమీద ఎన్నెన్ని చెట్టు | ఆవలి పొలాల గుండెల్లో ఎన్నెన్ని పాణ వాయువులు । ఒక్‌ తీరాన _- సుఖాలు తెలియాడే నాగరికతా మహోద్ధతి ఎ వేరొక తీరాన _ రష్ట జీవన సౌందర్య మందస్మితంతో 1గామీణ వినమ వదతి . (€ ఛి నవీన . పురాణ తరంగాలలో =. జన (ప్రవాహం | ఒక్‌ న ర్తకిలా ఒక గాయనిలా ఒక్‌ నిళ్ళబ శబ్ద జీవన కావ్యంలా ళం న! జన వవాహం | ఈ [ప్రవాహాన్ని చూస్తుం టే నీకేమో గానీ . దీన్న దాటాలని నా కెంత ఆవేశంగా ఉంది 11? 300

శిథిల వృత్తి

నవ్వులు పరిమళించే

భోగాలు కోసుకొని

దండ కట్లుకుంటున్నాను :ః

ట్‌

నేను అడుగు పెట్టిన తోటకు ఆవల- ఆదే పనిగా ఆకలి దప్పులు అరుస్తున్నాయి ॥

నాకేం. అరవనీ :

వెన్నెల్లో తడిసిన నా ఆలోచనల్ని నేను

౮

గుడి గంటల మీద ఆరేసుకొంటున్నాను :

ఈ శిథిల మానవ మందిరాన్ని ఏలుతున్న చీకటి

నన్నేం చేయగలదు ? _ నేను నా చూపుల్ని

నిశ్చల దీప కళికల్లా చేసుకొంటున్నాను ః హాయినినా ఇందియాలకు

గంధంలా పూసుకొంటున్నాను

నాలో తుషార ధారలు తప్ప (పచండాగ్ని వీచికలు లేవు =

జొను లేవు ః

ఆయినా ఇదేమిటి 121 నా చేతిలో దండ వాడిపోయింది ; ఏం జరిగింది 112 _

80

కొంతీ యా [త

మేధావిలా ఆకాశం

మెరుస్తూ వుంది

రణ భూమిలో

మృత వీరుని

సింహ గర్జనల్ని

మేఘం (సకటిస్తూ వుంది 1

అత్మీయ వ్య క్రి

అకాల మరణాన్ని

భయ విహ్వూల నాదంతో

పిడుగు (వదర్శిస్తూ వుంది :

మహనీయుల

విజ్ఞాన ఖచిత కరుణలా

వర్షం కరుస్తూ వుంది :

భూమి మీద

పాయలు పాయలై

(బదుకుటాళ పారుతూ వుంది:

వికాంతి లేదు

ఎక్కడా ఆగి (పయోజనం లేదు

ఈ రురగులు-ఆ గిరులు దాటి

ఆ చైతన్య ద్వారాన్ని చేరుకోవాలి ।

ఆవరించిన మహాంధకారంలోకి

నాయాత సాగించాలని

వరిపూర్ల విశ్వాసంతో నంకల్పిస్తున్నాను :

వ!

ఎవ్వరూ (పశ్నించకండి య.

ఫ302

అగ్ని ధసుస్ఫు వ్మకించిన కాలం వికటంగా నవ్వుతోంది | ఆలోచలో అరణ్యాలు విచ్చుకొని మార్గాలు చెరిగిపోతున్నాయి : భయంకరంగా గర్జిస్తూ భయం దేహాణువుల మీద ధారాపాతంగా కురుస్తోంది : రెక్కలు తొడుక్కొని రహస్యాలు ఎక్కడికో ఎగిరిపోతున్నాయి : ఆకాశం నుండి తరాలున దిగి ఆశ్చర్యం చూపు మీద అడుగు పెడుతోంది । నక౦9 దంష్ష9లమీద కౌరర్యం నగ్నంగా నర్తిస్తోంది ః జీవితం రాల్చిన కన్నీటి చుక్కలో గర్వం పతిబిందిస్తోంది :£ ఎటు తిరిగినా స్వార్ధపు సుడిగుండాలు. ౩303

ఆకలీ జెండాలు |

ఎక్కడ చూసినా

నైచ్యంలో మొలకెత్తుతున్న శిరస్సులు-

గాఢ తమస్సులు

అందు శే-

ఉక్కు పాదాలతో

మనన్సుని కల్లోల పరుస్తున్న

[కూర మృగాల్ని రూపుమాపాలని

వేటగాణ్ని అవుతున్నాను-

అగ్ని ధనుస్సు నందుకొంటున్నాను 1 304

ఎడారి వె న్నే అ ఖడ్గ యుగాలకు

దాహం తీరింది |

నర చరిత మసి బారింది | ఆధర్మ పషల

ఆన్యాయ (ప్రియత్వం సాధించిన ఎడారి రాజ్యాల

ఇసుక దారుల్లో పయనించే నాగరికత పాదాల (కిందపడి నవ మల్లిక వంటి సంస్కూతి రెక్కలు విరిగి నలిగింది : ఆయినా =

గగనానికి

ఆశను జెండాగా ఎ త్రిపట్టి ఆశయాన్ని పాడుకుంటూ ఆడుగులు వేస్తున్నాను

వీరర క్రంతో వంతెనలు కట్టి వాతిని, జాతీయతను

వెలుగు తీరానికి దాటించాలని చూస్తున్నాను 1

305

భృకుటిలో వరాభవం

(బద్భలై - పవహిస్తున్నా

భయం వీస్తున్నా_

మసిని తుడిచే మగటిమితో

అసత్యం మీది నుండి తీసీ

సత్యం మీద నా అడుగు మోపుతున్నాను . చర్మిత-సంస్కృతి నా కింక సూర్యచందదులు 7

306

ఆలు "

వ్యక్తి యాత భూమి మీద నేను పడినప్పుడే కాలం తెగి వడింది ! ముళత్యోల్లా రాలి రోజులు దొర్లిపోయాయి ॥ నవ్యతలో వేళ్ళ కొనలు ముంచి ముత్యాలేరి మళ్ళీ కాల హారాన్ని కట్టి ఒక రసాత్మక జీవన వాకక్టం మెడలో వేయాలని (పయత్నిస్తున్నాను ॥ కానీ రాలిన ముత్యాలన్ని అందటం లేదు ఆగాధ రహస్యాంద సీమల్లోకి జారిపోయాయి ! ఆత్మలో ఎంత మధనం జరుగుతున్నా అమృతోదయం కావటం లేదు! స్యూతం చాలటం లేదు యత్నం చాలటం లేదు! కళ్ళల్లోకి పొంగిన రక్తంతో మత్యాలు పగడాల్దా భానీస్తూ అరచేతిలో సంద్యారాగాలాలపీస్తున్నాయి | ఒక అవ్యక్త ఖిషాపా్యత మనసులో కదులుతోంది ౫ ఒక అదృళ్య హస్త సంజ్ఞ అవలి తీరంలో మెరుస్తోంది 1

శి07

సి గుతెర ఆకులు రాలిపోయాయి : హిమ బిందువ్పలు కరిగి పోయాయి: నిష్కామ కర్మయోగి ఆత్మలా ఆకాశం నిర్మలంగా ఉంది | నీల నీరద శకలాలు విడిది చేసిన గిరి శిఖరాల నుండి సీలి వెన్నెల కురిసే నీలవేణి న్నేతాంచలాల వరకు - సహ్మస ఫనశాలతో విరిసిన సొందర్యం నా హృదయ సన్నిధిలో బుసలు కొడుతూ ఉంది : శబ్దాన్ని దాటి నా మనను విఠాంతి తీసుకొంటూ ఉంది । పరిమళ పుష్ప ప్యాతికల్లో నన్ను నేను నీకు అరి?ఇంచుకోవలసింది పోయి ని (పేమను డోచుకోవాలనీ నిన్ను నాలోనే దాచుకోవాలనీ ఆశించినందుకు ఆలోచించి నందుకు సిగ్గువడుతున్నాను 1 ఈ బుసల మధ్య ఒంటరిగా నలిగి పోతున్నాను ! 3028

ఉద త్తి

సుగంధ నింధువు ఇన్నాళ్ళకి అమృతం నా భావం మీద కురినీంది ః ఇన్నేళ్ళకి- ఆందం నాహృదయం మీద విరిసింది £ నీడల్ని తొలగించుకుంటూ భయాల్ని విదిలించుకుంటూ విషాదాల్ని దాటుకుంటూ వినోదాల్ని మీటుకుంటూ ఆంతరాత్మలో కాంతి పీజాలు నాటుకుంటూ నడుస్తున్నాను | ఇదే వవనంలో నా కొక జాన బోథ వినిపించవచ్చు | తః (పేమ పాత అవ్యక్త మధురానంద దారలతో నిండవచ్చు | ఉషః కిరణ స్పర్శతో ఈ బిందు వొక సుగంధ సింధువు కొవచ్చు

309

"కందౌావుర వనంతం వాలిన దృశ్యాన్ని చూస్తూ ఒంటరిగా నిలబడితే ఎన్నో ఆలోచనలు । ఒకేరకం కెరటాల్టాంటి కోజుల మధ్య ద్వంద్వాల మధ్య కలయికకు ఎడబాటుకు తేడా లేదు! జీవితం స్వప్నం కాదు; ఆగ్ని నిరంతర కష్ట జ్వాలలనుండి చూస్తే రక్షాకర కాసార తరంగాల్లో వికసించిన 'కెందామర పువ్వు నా మనస్సు: మేధస్సులో అవ్య క్తంగా మెరుస్తున్న భయంకర జ్ఞాన సౌందర్యం కోసం ఎన్నెన్ని మృత్యు దీపాల్ని కళ్ళతో కౌగిలిందుకున్నానో | ఈ వేళ నామీద ఒక సత్యం వసంతంలా వాలిది; అమృత సిదిని చూపిసూ :

0 అనానన్‌. 3౩10

జర అద థావ న్వర్లం ఫీకు నా టళుకు దారి వంకర నేనో వ్యర్థ జీవిని : నా కళ్ళల్లో ఉన్నది జూన్యం నా మాటల్లో ఉన్నది దైన్యం ॥ ఏ (పేరణకీ చిరునవ్వు మొలనని పాషాణ షేతం నా హృదయం : అవునా కానీ *- నామీద నువ్వు వినిరిన వలల్ని దగ్గరకు లాక్కొని నన్ను చూడు | నే నొక కిరణ మార్గాన్ని | మానవతా భొవ స్వర్గాన్ని !1 ప్ర11

సొగసు నిట్టూర్పు ళు జజ ఈ శరీరంలో జవసత్వా లున్నప్పుడు ఎండలు విరి దండలు | వానలు హాయి వెన్నెల సోనలు । చలి, చెలి కౌగిలి: ఆ జవనత్వా లుడిగినప్పుడు లే యెండలు మంటల తుపానులు ॥ చెరు జలులు ఉప్పెనలు! ర చలి, మీద పడిన పులి : చూస్తుండగానే ఎంత మార్చు ।; సౌొగను కెంత నిట్టూరు 21 312

[ధువ కోకిల

పదేళిని।ః

కశకుభవిలాస : ముకుంద | కీశవ శూలి భవ్య విరామమున్‌

నభరసంబులు జాగముల్‌ దగు నవ్యమై _ధువ కోకిలన్‌ ॥

అని సులకణసార మనే ఛందళ్శ్ళాస్రు [గంథంలో [ధువ కోకిల వృత్తాన్ని గూర్చి చెప్పబడింది. ఈ [(ధువ కోకిల వృత్తం 'నభరసజజగ" అనే గణాలతో, 182 వ అక్షరం యతిగాగలిగి ఉంటుంది. దిన్నే తరలీ మని కూడా అంటారు.

సులక్షణ సారం అధ్యయం చేస్తున్నప్పుడు ఈ 'ధ్రువకోకిల' అనే పేరు నా మనసుకు హత్తుకుంది. వృత్తం అవృత్తే మవుతూ వచ్చింది. నిజూనికి కోకిల, వసంత బుతు విహంగం. మరి; దీనికి 1ధువత్వ మేమిటి? ఎలా దీన్ని సెధించాలి? అనేకానేక ఆలోచనలు: ఆత్మలో అనేకానేక ఆలాపనలుః ఒక శుభ ముహూర్తాన మనసులో ఒక మెరుపు మెరిసింది. దాని పర్యవసానమే _ ఈ కావ్యం: ఈ కావ్యం చివరిభాగం |ధువ కోకిల వృత్త ౦లో ఉంది, అలా ఎందుకు ఉందో ధ్వనివేత్తలకు తెలుస్తుంది!

ఇందులో కవిత్వంలో తత్వం అంతర్వాపొనిగొ (ప్రవహిస్తూ ఉంటుంది, విభొగాల్ని కలిపే అంత స్ఫూ్యూతం కూడా అదే: ఈ తాత్త్వికాభిని వేశం బింబ = పతి వింబ భావంలో ఆత్మాశ్రయ పర్మాశయ, కవితా రీతుల్లో భౌతిక, ఆభౌతిక చాయలో అభివ్యక్త

మవ్వటాన్ని గమని స్తే = ఈ నా కృషి ఫలించినట్రే। మరి వసు స్థితిని బట్టి భాషని ఎన్నుకున్నానే తప్ప భాషా తాల్యం ఏమీ లేదు* వచన కవితా నారచన లన్నిటిలోకి ఇదొక వి£ఖన్నమైన రచన. ఈ కోకిలకు మీ హృదయం వసంతారామం కావాలని కోరు కుంటున్నాను. కీ ఆచార్య తిరుముల

శే కవిత రాయగ కోరుకున్నది కోరి కెరిగిన తీరికున్నది కూటి కెగిరిన గువ్వు [పాణం గూటి కవ్ప్చుడొ చేరుకున్న ది ॥ మట్టి సత్తువ వచ్చ చెట్టుగ పుట్టి నవ్ప్చుడె మేత పుట్టెను గుండె నవ్వడి గూడు కోగా : కొండలే 'కో' యంచు వలిశను కదలలేసన తరుల గిరుల ఎదలు కదలి వరుగు లెత్తును కథలె కాలపు టూను లొత్తును ॥ స్థిరము- అస్థిర మనెడు మాటలు వా న్రవిక సౌభాగ్య గరిమము వస్తు స్టితి-వాన్తనిక నంగతి , వాయు ధర్మ విశేష మర్మము । స్టావరంబుల జంగమంబుల సర్వ భూమీ చ్మక గతులకు, వాయు [(వనరణ (పాణ తుల్యము వాయువున న దర్తించు శల్యము | వాయువున పాణాగ్ని రగులును [ప్రాణమే వాయవ్య సథమగు (పాణ వాయ నంచార కాంతులె కొల వీణా తంతి విధమగు! - తై1ర్ట్‌

హృదయ నాదము లుప్ప తీల్పగ తం[తి కంపన సాగు చుండును కాలమును కబశించ బోయే గువ్వ గూటికి చేరుచుండును । వీచు గాలికి భఖేదమేమిటి ? పూలతోటల మీద' సాగును ముర్తికి పేట్టభ మీద సాగును ఇంప్తుకంప్తలు కలిపి, రేగును చిన్ని దివ్వెల నార్చివేయున్ను పెద్ద మంటలు వృద్ది చేయును ఆల్బ బుద్దుల నణుబి చేయును విశ్వ క్సావతు తెచయు. (డోయును (| సర్వ "సమతా 'వాయు వీక్షణ సొర మద్‌ నా కవిత కావలె; గూడు చేరిన గువ్వ-(పాణం - శాంతి రనమై కదిలి రావలె : సర్వజీవ లయాత్మ (ప్రేరణ సర్వా భావ కియాత్మ కారణ మూల ధనమై $ల 'ధనమై శబ్ద మాల్తై, కృవిత కావలె | 160

కవిత రాయగః కోరికున్న ది మనసు కవితను కోరుచున్నది మాట, వెన్నెలలోన తడిసి నగ్న కన్యగ తిరుగు చున్నది ॥ మాట కవ్వించేను నన్ను మాట కాటేసేను నన్ను మట్టి మాటగ మారినవుడే “మాట కోనము. మనను పోయేను మనను కోనము మాట పోయెను పోయినది కొంగొత్త రూపున వచ్చి రెప్పల తలుపు లీయును మాట షాతది _. మనను పాతది రెండు కలిసే కణము కొత్తది కణము పువ్వై విరిసనినంత.నె కవిత మధువై కానుపించును ః కవిత అన్నది జీవితంబగు కవిత చై రుద్యములు కలిసే [కమ మానస స్యూతమే యగు ః $17

తి పరుగులు పరుగులు చీకటి మెరుగులు మనసు పరుగుతో వయను పరుగులు ; నేటి కోసమై నిన్న పరుగులు రేపు కోసమై నేడు పరుగులు కడలి కోసమై నదుల పరుగులు వెలుగు కోసమై వెతల పరుగులు | జన సమ్మతిశ్రై (ప్రభుత పరుగులు (ప్రభుత కరుణకై జనత పర్పగులు | నవత కోసమై యువత పరుగులు కలిమి కోసమై లేమి పమగులు । సుఖము కోసమై చూపు వరుగుల్పు ధనము కోసమై పనుల పరుగుల్సు | (పేమ “'పీపతో కామి పరుగులు కొమ యా్యతలో (పేమ పరుగులు దొరల కోనమై దొంగ పరుగులు దొంగ ముసుగులో దొరల పరుగులు విద్య కోసమై గురువుల పరుగులు ఉద్యోగాలకు శిష్యుల పరుగులు । కాంతికనమై దాంతి పరుగులు ముక్తికోసమై భద్రి పరుగులు £ 318

ఆడవిలోన మృగటాతి వరుగులు శగనమందు ఖగజాతి పరుగులు తెల్లవారును-ర్మాతి వాలును తెల్ల మవ్వ వరుగులు పరుగులు

ల లా గర్భమందలి అగ్నిలోనికి వంటలన్నియు పరుగులు పరుగులు మృత్యు ముఖముగా నిత్యమీ (బతుకు. దివ్వైలన్నియు పరుగులు పరుగులు | మృత్యు ముఖముగా నిత్య మీ (బతుకు దివ్వెలన్నియు పరుగులు పరుగులు!

319

తి

అక్షర మొక్క చ్మితమయి అందముచిందును న్నేత భిత్తివె ఆకర మొక్క శిల్బ్పమయి హారతులందును దేవ భూమివై అవర మొక్క గీతమయి హాయిగ సాగును జీవ వేదివై అక్షర మొక్క కావ్యమయి ఆత్మల నేలును కాల వేదివై ః అడర మగ్నికుండమది ఆరదు జన్మల నీరుపోనినన్‌

అక్షర మాత్మ యజ్ఞమది ఆంతము లేనిది మృత్యుసన్నిధిన్‌ అశ్షర మట్టి గర్భమది అవ్యయ రత్న వితాన రోచులన్‌ అక్షర మద్భు తోదయ మనంత తమో గుణ జీవ లోకమున్‌ అక్షర వీణ వై పలుకు 1పపాణుల జీవన రాగ మాలికల్‌

అక్షర భూమివై మొలుచు [పాణుల నవ్వుల పూల వన్నియల్‌ ఆర కన్యపై కురియు పాణుల కోర్కెల కూర్మి వెన్నెలల్‌ ఆకర సూచివై తిరుగు అంశము లేని (పవపంచమంతయున్‌ ; ఆశర మొక్క ఖడ్గమయి ఆసుర వృత్తుల చీల్చివేయ; ది వ్యాక్షర మొక్క భానువయి అజ్ఞతి నెల్లెడ కాల్చివేయ; భ వ్యాతర మొక్క అబ్బమయి ఆకలి మంటల నార్చి వేయు; ఠి మ్యాష్షర మొక్క శజబ్ధమయి ఆఅకసమై నినదించు నెమ్యదిన్‌ ణ్‌ అక్షర మెక్కుబెట్రి హృదయాంతర సీమల నేలగా దగున్‌ ఆతర మెక్కుబెట్టి కవితామృత సిద్ధిని పొందగా దగ్వన్ల అక్షర మెక్కుబెట్టి సుగుణాంబుధి రత్నములందగా దగున్‌ అక్షర మెక్కుబెట్టి మహి మాన్వత కిర్రిగ నిల్చిషోదగున్‌

320

త్తే ఏదో తెలియని బాధతో రగులు ఎదలకు స్వాగతమిస్తున్నా ॥ వమీ తెలియని మూగచూపుతో ఏవో పాటలు మోనస్తున్నా + పచ్చిక మొలవని ఎడారి గుండెలు పండు వెన్నెలలు చూస్తున్నా | కాకులు దూరని కారడవులలో రామాయణమును కాన్తున్నా : కదలని మెదలని కరిన శిలాళికి కమ్మని రూపును పోస్తున్నా | మృత్యు సన్నిధిని ముచ్చటలాడే. ము_క్రికాంత ఎద దోస్తున్నా | సత్య కామినుల సరసాలాపన శాంత భావనగ వీస్తున్నా! - కాల వహ్నిలో కరిగే జీవుల కళలకు తలుపులు తీస్తున్నా | రేయీ పవలూ కష్ట సుఖాలను పడువూ పేకగ నేస్తున్నా |! మననున కందని జన్మ చ్యితాల మహిమలు కవితగ రాస్తున్నా 1

321

ర్‌

మనిషి పోయాక మాట మిగలాలి , ॥ మీగిలి రగల గల మాటలే వలికి మనిప్‌ మసిషిగా (బతకాలి మనిషి పోయాక మంచి మిగలాలి : మంచితనముతో వంచనట్‌ [తుంచి మనిషి మనిషిగా నిలవాలి

మనిషి పోయాక మమత మిగలాలి: జనత నడవగల వఐాటతే వేసి

మనషి మమతగా వెలగాలి ;

మనిషి పోయాక మనను (బతకాలి; లలిత కళామయ అక్షరాకృతుల మనిషి భావమై రగలాలి।

మనిషీ పోయాక స్మృతులు కురవాలి కురిసి పాఠరగల చం[దికా సతుల (పగతి శాంతినే వండాలి

మనిషి పోయాక మట్టి గలవాలి। కలిసి మట్టిలో మట్టి కే పసిడి తలిగా పేరు తేవాలి:

న్‌

3౩22

6

ఎవరి కెరుక? ఎవరి కెరుక? ఈ విశ్వం జవరి కెరుక? వాహ్యా భ్యంతర సీమా భావం బిది యెవరి కపక? ఎవ్వడెప్పుడెలా వీని కీ రూపము దిద్దినాడో £ ఏ ఏ మూలము లున్నవొః ఏ ఏ పాళ్ళును కలివెనొ: ఇన్ని రంగు లిన్ని రుచులు చీని కెలా వచ్చినవో ః ఇన్ని స్వనులు - ఇన్ని ధ్వనులు దీని నెల విచ్చినవో £ ఈ విశ్వం జచటినుండొా! ఈ విశ్వం వెంత వరకొ: ఎవరి 'ఇరుక ? ఎవరి కెరుక * (వళమం ఐన్నది ఉన్నది (పశయం బన్నది వుండునుః జ్వాల ఆరి- ఆకురాలి అనుభవాలు - అనుభూతులు వెను నిద్దుర నింకిపోయి ఈ భూమియె చితుకునేమొ ॥

ఆ సూర్యుండారునేమొ న ఆందమైన [గహ తారకలంతరించి స్రోవునేమొః ఏ మెరుపులు చూడవేమొ ఈ కన్నులు వలకవేమె) 1 చీకటి (మాకుల కొమ్మల ఏ కోయిల కూయదేమొః జననం-మరణం-జననం | మరణం-జననం-మర ణం కాంతి. కొంతి-( భాంతి 1 ళొంతి భాంతి కాంతి: మాత్స గర్భ వసంతాలు మరు భూముల శిశిర కురులు నవ్వుల ఏడ్పుల అలలు మరుపు జ్రాపకాల కలలు! అలల కలల సవ్వడిలో కలల ఆలల సవ్వడిలో గిష్మాతప పరిష్వంగ ఫీష్మోద్ధత (పజ్ఞలలో

323

ఎండీ యేండక యెండే పండీ పడక పండే ఈ విశ్వంబొక యేటై ఈ విశ్వం బొక పొలమై అంత ర్నేతంబందున అందగించు వేళలో దీని త త్త్వమాగమిం:ి .దీవి ధర్మ మావహించి హృదయ స్పందనలన్నియు ఉరుములుగా మెరుపులుగా ”ర్జా పిర్ణన్య పటల గాఢ భయద ధారాలుగా- నిర్హే తకమై :కురియ నిష్కళంక మై మురియ ఆళోవన మోడు బారి జళ్చర్యము కత్తి నూరి పంటకు బదులుగ శంకల మంటలు వండే వేళల వచ్చని దృశ్యాలు, చూపు పందిళ్లను అల్లుకోగ ఉన్నది-లేనిద యేదో లేనిది ఉన్నది యేదో శ్వాస లోన రగిలి రగిలి హాసమందు పగిలి వగిల్రి అరుణ గోళ వలభయమ్ములు స్ఫురణ వీధి పొగిలి పొగలి ఇహం” ఉసికి అస్థిర మై “ఆఅహం'*' ఉనికి అస్థిర మై మాయా క్రీలాలావస "మాధుర్య మై సుస్థిర మై ఎగ్కడెక్కడా యనుచు రెక్క తెగిన ఆలోచన శూనఃంబుగ మారిపోయి దైన్యంబుగ మారిపోయి ఏమీ లేదని చెలిసే అంతా ఉందని భమసే బిందువు పె మనను :వలిచి బిందు ధ్వని మనను ఉిలిచి నిళ్ళబ్దిప సరిగమలను నిశ్చాలముగ విన్నప్పుడు బా హ్యేం్యదియ జాబములో (బహ్మాగ్నులు నిండినప్పుడుం నాలో ఈ విశ్వమే న్యాతో ఈ విశ్వమై

ఫై24

నాతోనే ప్రభవమై నేను లేక [పళయమై

చూపుల వూపిరి కోభల నిజ వీణలు మోహారిరిచె,2 విశ్వ స్థితి నూత మెమి ? విశ్వగతికి న్మేత మేమి ? విశ్వాసము లేనప్పుడు విశ్వానికి ఉనికి లేదు నమ్మిన అన్నీ ఉండును నమ్మక ఏమీ ఉండదు | హృదయ వృక్ష శాఖలకు నమ్మకాలె పూలు పండ్ణు | విశ్వరూప మేమిటో విత్తనమునె చూడవలెను

'వెదవి విప్పకుండానే మింటి గుట్టు చెవృచలెను: 1 3 నృష్టి-స్టీతి-లయములన్ని విశ్వానపు రూపములే' * నంబంధము - సౌజన్య ము విశ్వాసపు ధర్మములే 1 విద్యా విజ్ఞాన నిధులు విళ్వాసపు లక్ష్యుములే ॥ గెలుపు-ఓటమి మాటలు విశ్వాసపు వీక్షణలే ॥ వేద-వై ద్య-ఘవతలన్ని విశ్వానపు రక్షణలే £ విశ్వాసమె తప్పని గురి ః విశ్వాసమె తరగని సిక. వి'శ్వాస'మునందె శ్వాస్‌ 1 శ్వాస వేరె విశ్వాసము విశ్వానపు విశ్వాస విశ్వదృష్టి సిద్దాంతము ౫ విశ్వాసపు విశ్వాసమె విశ నృష్టి రాద్ధాంతము 11

ఫె2ఫ్‌

గై

వస్తువున కాలమ్ము పుట్టును వస్తువున కాలమ్ము గిట్టును వాస్తవిక సంగతుల లోనే కాల మాతృక వెన్నుతట్టును ॥1 వస్తు సంఖ్యయె కాలమాయిను వస్తు రాశియ కాలమాయెను అఖండమ్మును ఖండ గతిలో ఆదుమునదియే కాలమాయెను ॥ ద్వంద్వ బంధిత [ప్రాణి కోటిని కఠిపీ చేయుట కాల మర్మము ॥ (1పాణులన్నియు మృత్యు సన్నిధి మోకరిల్టుట కాల దర్మము (1 1తికాలాలకు ఒకే బిందువు (తిలోకాలకు ఒ కీ బింందువు ఏక విందు (పతిష్టితంబగు ఆత్మ బింబిత కాల సింధువు : (బహ్మ భావము కాల తల్పము ఏక రసమీ కొల శిల్పము నీతీ శద్దము- భాతి సిద్ధము కాలమిది విశ్వాత్మ బద్దము 1 [పళ్నతో (పజ్ఞాన జీవుని గుండె కించుక మంట కాలము కొల తత్త్వము జ్వాల విత్తము కవన మానస రస మాహాత్మ్యము ॥

ఫ$26

8 జీవితం బిది జీవితం బిది చేతనోద్భృుత 'కితనం బిది జీవితం బిది జీవనది యిది కలిమి-లేముల గట్ల నడుమను కదలఠి పోయే భావనం బిది ః జీవితం బిది చిన్మయం బిద్‌ సింధు గమ్యం చేరుకోగా (మోగు జ్యోతుల మౌన మియ్యది జీవితం బిది జీవితం బిది తీరములు లేకున్నచో-ని శ్చలన రూపము నెత్తు “దో న్నది: “నేని అన్నద్‌ ఓక్క తీరము

“నీవ్చి అన్నది ఒక్క తీరము నేను-నీవుల నడుమ సాగే బంధ మన్నది జీవ సారము 1 జీవితం బిది చిత మియ్యది “వర్ర' వరాంతర విశేష ళు మ! వర్షముల విచ్శిత మియ్యది ః ణ జీవితం వీది సేవితంబిది 327

తర-క్షరమును కలుపు అక్షర వీక్షణా విశేపమియ్యది | జీవితం బిడ్‌ జ్ఞాన సుమ మిది: జన్మ-మృత్యు సౌందర్య సంధ్యల పవలు-రేల పరిమళం బిది స్కృతిగ మారిన గతము కడలిని తాకి తడసిన ఇసుక రేణువు వదము నంటిన పాదరేణువు జీవితం బిది రేణు వేణువు బివితం బిది అద్భుతం బిడి శాళ్వతంబగు బుద్భుదం బిది. ॥ 328

రి [పేమ అన్నది కాల సర్పము ! [పేమ అన్నది విశ్వ తత్వము ! వేయి పండగల దేవతాఫణి (పేమ, మానన రోదసీ ఘృణి వేయు చుండును కాటు, జీవిని మాతృ గర్భోదయం నందే ॥ కాటు తిని అవ్యక్త బంధన కదులుబే విశ్వాత్మ థావన ॥ భూమి నెల్లడ మోయుచున్నది (పేమయను శీేషాహి మాతమె ॥ ఆంత మన్నది లేని అనంత జ్ఞాన మెవిష్లువై శీష ళాయిగ మారుటన్నది పేమ బంధన స్యూతమే ॥ జనని గర్భపు పుట్టలో వీజమగు నిశ్శేష జీవము (పేమ స్పృందన (గోలి కదిలి [పేమ సౌరభ మాని మెదిలి శేష (ప్రేమగ దీపమై, (పేమ శేష స్వరూవమై అవ్య క్త జలధిని వ్య కృమై, సంస్కార సాగర ఘోషయై ఖండ ఖండాంతర జీవుని ప్రాణ శక్తిగ వ్యకమై

329

పరిధిలో పరమాత్మర్రు తంతిలో స్వర మంతమై చేతనాకృతి-చిన్న్మయోదృతి &ర సాగర తరంగాలను జీవితంబయి తేలి తేలి భావనా జగదంతరంగ రత్నకాంతులు శిరము దాల్చి భదకళాంతుల వరము దాల్చి- ఊహలో పౌరాణికముగ వాస్తవిక జక్రానామృతముగ (వభవ (ప్రాభవ సార్జకముగ మరణ వైభవ “సా్వోర్ధకముగ జన్మ జన్మల క్తార్థకముగ జన్మ కర్మల హార్ధికముగ- కానుపించే మహత్త త్తం పేమ అన్నది కాల సర్పము ॥ మహా కాలము మహా ఖీలము మానసీ మహనీయ మూలము [పేమ వేసే తీపి కాటును స్వీకరించని (బతుకు వ్యర్థము ॥ కాటు తిని ఏ తేటలూరని తలపు నుండుట మవి స్వార్టము ॥ 330

కే0

అర్థం ఆరం అంతో-అఆరం 0 ది అర్థం కానిది అంతా వ్యర్థం “| స్వార్థం స్వార్థం అంతా స్వార్థం స్వార్ధం లేక [బతుశే వ్యర్థం | పెళ్ళాడుటలో ఉన్నది అర్థం ॥ పేల్లల కనుటను ఉన్నది స్వోర్టం ॥ పనిపొపాయికి పాలను లాపే తల్లికి తీయని స్వార్ధం ॥ విడ్డకు చదువుల నిచ్చే తం్మడికి ఎదలో తీరని స్వార్ధం | 0 వాణియందు వాణిజ్యము నందు హిశమునందు - 'స్నేహిశము నందు ఏదో తెలియని మృదు వద స్వార్దం :£ ది

ఆనధి కారులకు ఆరని స్వార్దం ఆధికారతతిక హంకృతి స్వార్థం ॥ పలుకు పలుకున చిలుకును స్వార్థం ॥ కళల మెరుపులో కలం మలుపులో తొణకిన లాడును దుర్గమ స్వార్థం ॥ నంసారికి సంపాదన్‌ స్వార్దం సన్యాసికి సంచారము స్వార్థం ॥ త్యాగ ఫలితాన నవ్వును స్వార్థం యోగ ఫలమందు నర్తిలు స్వార్థం

331

మట్టీ మనిషీలో మహనీయునిళో గుట్టుగా దాగి కులుకనగు స్వార్దం ॥ చూపు రేవులో సొగసు తావిలో సుడులు తిరిగేది బుడి బుడి స్వార్భం 1 శిలువ నెక్కి - శకపురుషుండైన జీసెస్‌ కీస్తుకు శిష్యులు స్వార్దం ॥ గడ్ధె విడిచి - 1పబుద్దుండై న బుద్ధుడు = మౌనం వీడుట స్వార్దం 1 అన్నీ విడిచిన గాందీ తాత “మహాత్మ” బిరుదం అందుట స్వార్దం ॥ న విష ప్మాతలతో. పద యా[తలతో ఉరి (శాడులలో ఎద [(మాడులతో చరిత 'కెక్టూట పవ్మిత స్వార్థం ॥ తొలి (పొద్దులలో సరి హద్ధులలో వెలుగుల పేరిట రత్షణ పేరిట శిక్షణ స్వార్థం భక్షణ స్వార్థం ॥ పొలాలు దున్నుట హలాల స్వార్థం ఆకలి తీరగ అవీ స్తన్యం సేద్య విద్యతో (గోలుట స్వార్దం 1 వాఏన సం కెలలూడ్చుట స్వార్థం స్వేచ్భా వాయువు పీల్చుట స్వార్థం 1 ౩92

స్వార్దం బన్నది లేదంటావా *? ఛి నీవు ఎక్కడ * నేను ఎక్కడ ? స్వార్దం బన్నది లేదంటావా ? న! ఉనికి ఎక్కడ 2? మనికి ఎక్కడ ? స్వార్థం బన్నది లేదంటావా | సమర్‌ మెక్కడ ? నహన మెక్కడ్‌ ? స్వార్థం బన్నది లేదంటావా ౫ ఆశ యెక్కడ 2? భాష యెక్కడ ౯7 స్వార్థం బన్నది లేదంటావనా ? ॥ వఠగు ఎక్కడ ? పరువు ఎక్కడ 4 స్వార్థం బన్నది లేదంటావా ? నీతి ఎక్కడ 7 ఖ్యాతి ఎక్కడ ॥ స్వార్ధం బన్నది లేదంటావా అంద మెక్కుడ +, బంద మెక్కడ లి విశ్వ రచనమే దేవుని స్వార్దం ॥ “స్వార్ద అఆరమే జీవ పదార్లం ॥ 6 థి థి 333

క్షే

నిన్ను నేను పలికిస్తాను నిన్ను చూచి పులకిస్తాను నాతో నీవని ఆలోచిస్తూ నవ్య పథము తిలకిస్తాను 1 నా అభిమానం నా అనురాగం

నాదు కకామయ స్వాదు (పపంచం

నీవే నంటూ నెనరు చూపుతో నిత్యం నే నినదీస్తాను | జాతి యేమిటో నీతి యేమిటో న్‌ కులం ఏమిటో మతం ఏమిటో

భాష ఏమిటో (పాంత మేమిటో

నిన్ను నన్ను (పసవించే తల్లుల

(ససవ వేదనల పళయ ఘోషలను

ఏమి తెలుసునని ప్రశ్చిస్తాను :

శిశు జననంలో (ప్రభాత కాంతుల

గీత మాలికలు చూపిస్తాను 11

గోడలు కట్టే గోతులు (తవ్వే

చిత్త వృత్తుల శిరములు తరుగ

కత్తి నూరుమని కాలు దువ్వుమని

పదే పదే బోధిస్తాను ॥ పలుకు గుచ్చి వాధిసాను.; ఎచటి కేగెదవు ? ఎందుశేగెదవు ?

ఆ నిశీధివై ఏల మోగెదవు ?

తిరిగి తిరిగి నా కను పాపలలో

తలదించుకు నువు నిలవక తప్పదు ।

నీదు కన్నీటి రహదారులలో తల యెత్తుకునే నడవక తప్పదు : నాలో నీవని ఆలోచిస్తూ నవ్య జగతి తిలకిసాను । నవ్య జగతిలో-నవ్య స్వర ముతో స నిన్ను నేను పలికిస్తాను ॥

ఫఫోత

శని

ఎన్నెన్నో చేయాలని ఏమీ సాౌధించలేక నిలిచానని కాలం నిపష్పుటేషలో ఐడీ చుట్టుకు పోతున్నవాణ్జి ః కొట్టుకు పోతున్న వొట్డే ॥ ఆవసర మే అనుకుంటూ అనవసరపు చెత్తనంత పోగుచేసి చూచుకొంటు పొంగులెత్తుతున్న వాజి £ ఊదిని దిగబడుతూనే ఊయెలూగుకతున్నానని ఊహించే సంతోషిని ; ఊపిపన్న ఒక మనిషిని ః కలుపు శీత మొదలు వెట్టి “మంచి” మొక్కూలేలేన్తూ చీకటి” చిది మేయాలని వెలుగు గొంతు నులిమేస్తూ గుడి దేవుని తిట్టి పోని దెయ్యాన్ని వూజిస్తూ పాలకేమొ భయపడుతూ జ్వాలకు సంబరపడుతూ దివిజ గంగ అనుకుంటూ వైతరణిని మునిగిలేచి అజ్ఞానపు వస్త్రంతో తల తుడుదుకు వొడ్డుణేగి హింసను నెన్నుదుటివైన తిలకంగా దిద్దుకుంటు పరమ కురూపి నా మనసుని నిరుపమాన సుందిగిథని చాటుకుంటు-తృ ప్తిపడుతు తిరుగుతున్న నరపళువ్నని అసుర భావనా శిచవుని | ఆప్మశుతులను [శుతులనుకొని ఆ కవితే కవితనుళక్షొని 1భమసిపడే 1పజ్జా నిధిని ః ఆదిశేషువని తక్షక విష నర్పొనికి నా మేనును. పుట్టగ మార్చిన జ్ఞానిని ॥ గడిచిపోయె కాలమంత భవితవ్యం మిగలదింత ః వర్తమాన దర్పణాన నన్ను నేను తెలునుకోగ దర్చణమే వగులెనంట : ఏ మాటా ఎదనుమంట *ః ఎన్నెన్నో చేయాలని కొట్టుకు పోతున్న వాణ్ణి | పగిలిన నావను చూస్తూ పలవించే నావికుణ్ణి

335

18 లోకంలో తప్పులన్ని ఒప్పులుగా బతుకుతాయి । ఒప్పులన్ని తప్పులతో ఒద్దికగా కులుకుతాయి 1 కామం [కోధం లోభం మోహం మద మత్సరం- మనసున వుండుట తప్పని ఎవరికి తెలియదు కానీ, అవి లేని మనిషెవ్వరు కామం లేక కుటుంబమేమిటి ? కోదం లేక రక్షణేమిటి లోభం లేక భవిత ఏమిటి?మోహం లేక బంధమేమిటి? మదమేలేక పొరుష మేమిటి? మాత్సర్యం లేక వృద్ధి ఏమిటి 1 చెడును గట్టిగా చూస్తే మంచి : వెదురుకి బొక్కలు చేస్తే వేణువు 1 ఆలోచన ఆగినప్పుడు కూడా మట్టి ముద్ద ; ఆలోచ సాగినపుడు మట్టి కూడ మణుల గద్దె ॥ నీకు ఒప్పు నాకు తప్పు నాకు ఒప్పు నీకు తప్పు । ఒప్పు నేర్చి తప్పు చీయటం-జీవితం : తప్పు దిద్ధి ఒవ్వు నేర్వుటం-శేవనం ॥ 336

[4

(సవహించే కాలంలో పతి జీవి ఒక దిపం అవ్య క్రపు తమస్సులో ఆత్మ దిద్దుకున్న రూపం: నింగి నేలి కరటాలను పొంగులెత్తు (గహ నౌకా డిపాలను వెలిగించే నేత జ్యోతి సుర దీపం: ఆసలు వున్నదే చీకటి చీకటి-హన్య వధూటి ః వలుగన్నది | పేమ లేఖ ఆళాంకుర హిమ మయూః& ॥ ఆసుర వృళ్తుల నవ్వుల దద్ధరెల్లు గుండేలోన ధర్మ దీప కాంతి నిలుచు అవకాశం ఎక్కడుంది ? అజ్ఞానపు చీకటిలో శబ్ది మన్నదే డీపం విజ్ఞానుల వేదనలో కాంతి అన్నదే దీసం: కన్నుల [,పమిదల వెలిగే సూర్య కిరణ పరివర్తన సర్వ విశ్వ విశ్వాంతర (పకృతి భావ గుణకీర్తశ॥ నర నరాల రక్త రురీ గొనామృత డీప కాంతి చూచె అంతర్నయనమె వేదోదృవ స్వర్గశాంతి ॥ ముందు వెనక చీకటిలో మొలిచిన వెలుగువు నీవై పరిమళించు నకల (వజా వాంఛల ఊపిరి పూవై ॥

డ్రి?

15

ఎప్పుడు ఆ నూర్యోదయమెక్కడ ఆ సూర్యోదయ

మే తమస్సు విడిపోవును? ఏ రెప్పలు విచ్చుకొనును? శతాబ్దాల యుగాంతాల (ప్రవహించే చర్మితలో బలహీనుల సంవేదన నెత్తుటి చారిక లెలత్తెను ః

నర నరాలలో పీడన గుండె గుండెలో తాడన నిస్సహాయ దృక్కులలో నిండెను పరతంత గణన ॥ ఏ రెప్పలు విచ్చుకొనును ? ఏ వెలుగులు గుచ్చుకొనును ? పశువు వలె తలదించుక బతికే మానిసి, మానవ చరితకె ఒక కళంకమ్ము మానవతకె బొల్లిమచ్చ ॥ అజ్ఞానుల అణగారిరి విజ్ఞులె దొరగారలైరి సన్మార్గమొ దుర్మార్గ్లమొ యు క్రియె రాజ్యంబేలును ॥ చదువు కొనక దారి గనక సంస్కారము వెంచుకొనకం పగ సాధించే పద్ధతి [బతుకు గడవ నేమి ఫలము = సానుభూతి నీ కేలను ? అక్షర మే ఆయుధమ్ము మట్టిని తన్నుకు రమ్ము మహోదయమువైై పొమ్ము ॥ సంకెల విదశించి.కాంతి సంఖ్యలలో నిమిడి పొమ్ము- ॥ నిందా సుతులకు కాలం నిలబడదని తెలిసికొమ్ము నీ గుంజెను ఈక్షణమున ఒక సూర్యుండుదయించును ః శతాద్దాల-సొగరాల వెలుగు పరచి పయనించును ॥

338

16: ఏమున్నది ముందు వెనక్ష 2 ఎందుకలా రగులు కినుక ? ఆయుర్థాయపు తుహినము మరణాగ్నిని కరిగినాక ? పాపపుణ్య కర్మల్ని వీజములై మొలకెత్తునా | ఏ జననీ గర్భ తమము అంకురాన వెలుగొత్తునా : ఆకాశం ఉరుమునో : వాయు ఘోష పెరుగునో ఆగ్నికీల ఇందియాల నావహిల్లి తకుగునో ః నీరంతా గట్ట కట్టి ముద్ద కట్టి తేలిపోయి సాగరాల వై తేలే భూమి వోలె శరీరమే చిరుగులు చిల్లులు దాచి ఊపిరులకు మరుగునో ! వ చేదం బోధించును? ఏ కాస్త్రం అాషించును? యముడెవ్వరు ? నరక మేధి -2 చ్యితగుప్ర చిట్టాలను

ఫ39'

చదువ గల్లు జ్ఞానీ యెవరు * సర్వ భోగ పరాయణుల చిరునామా లెక్కడుండె ? ఏమున్నది ముందు వెనుక మరణాగ్నిని కరిగి నాక? 1పాణకన్య ఉండ లేక గడపదాటి పోయాక ఈ దేహం అగ్ని పాలు ఈ ఎముకలు_గంగ పాలు ఈ జీవం యృఘుని పాలు ఈ భావం గాలి పాలు ఇలువాకిలి జగతి పాలు దాచుకొన్న సొమ్మంతా దయమాలిన యెదల పాలు మీద్‌ కప్పీనట్టి బట్ట

మకు భూమిని చాకివాలు వెట్లిన పిండొ కూడు

తోడు నడిచినట్టి ఆలు

పనులు చేయ పరుల పాలు

| బతుకులోని కథలన్నిటి

శ్రి మున్నది ఆనవాలు ?

లేన దేదొ అది కావలె :

ఉన్నదదే నని తెలిపే

దేహాంతర దీపముగా

వెలిగి వెలుగులై పోవలె 1 £

= పడంి

క్షే వ మాకలి? ఏ మాకలి! నీ ఆకలి మండిపోను సీ నాలుక మాడిపోను | జీవులన్ని అన్నమైతె జీవ హింన పుణ్యమైతె విశ్వమునే తినవలెనని వెరి ఆలోచనం బొక్కటి వెంటనంటి -వస్తున్న ది ! తెలియకుండ మనసులోన స్వార్థం రగిలిస్తున్నది ః మొగ్గలలా [తుం పేస్తావ్‌ బుగ్గలలా గిల్లేస్తావ్‌ నిగ్దులలా కొరి కేస్తావ్‌ నిగ్గులేక తిరిగేస్తావ్‌ ! నీ మోహం కూలిపోను £ నీ దావాం రాలిపోను హింసా ఖడ్గం లాగా ఎందుకలా మెరుస్తావ్‌ ' ఎ్మరని వెలుగుల నెందుకు నా మీదే పరుస్తావ్‌ * నవ్వుదారులను కోరే పువ్వుల వై నడచి వచ్చు

341

నీదు ఉక్కు పాదాలను రోదనలో రంగరించి ఆర్తనాద నిర్మాణం చేసే కాలం (మోలను చేస్తున్నా వందనం । గర్భంలో నిళ్శబ్దపు గాఢ తమస్సమ్వాధిలో హృదయ స్పందన ఎచట నుండి వచ్చినదో ఓ ఎలా తనువ్వ నల్లినదో న తెలియరానిదై [ప్రాణం ఎలా వెళీపోయినదో ఏ తనువును చేరినద్యో- ఆంతర్వీక్షణ కైనా అందనంత సత్యమాయె తెలియబడని విషయాలే క్లానానికి లక్యమాయె 1 [పాణ గమనమెల్ల నీవు పసిగట్టే ఉంటావని ఆదను చూచి కాటు వేసి ఆనందిం చేస్తావని తెలుసుకోను తెలివిలేని మట్టి మనసులో ఎన్నో పడ?

జన్మలు రగులును పగులును | ఆరిన.వత్తుల మాదిరి

మాటలు- మాతము మిగులును :ః సి ఆకలో తేరదేమొ !

న్‌ జ్వాలిక ఆరదేమొ ౫

సేతో నవ రూపమెత్తు

స్ఫెష్ట శీఖ మారదేమొ

ఈ జగాన ఈ గీతము

వీ అర్ధము కోరదేమొ

“ఈ తుపానులో ఈ ఎద పీ-తీరం చేరదేమొ !:

ప43

18

ఎవరు కట్టిన కాడు ? లాగి బిగించి కట్టిన గట్టి వా రెవరు ? చేతులు కాస్టు ఆడపిదెట్టి బందము ? కత్తి సత్తువలు చెల్లవు; దూముడుల్‌ వీడదోయ పీటముడుల్‌ పడున్‌ చివరికి మన'సెంత్‌ పాశమొ చిక్కు వీడదు జన్మలన్‌ ॥ పొదుగు పాలను వచ్చి చేరునా మోహ పాశము చిత్తమున్‌ పదుగురాడిన నాటకంబయి పాపమే తెరతీయునో ! పదిలమైనవి చిత్తగింపులు పట్టి వీడని రాహువుల్‌

హృదయ దఘ్నము లీ విచ్శితము లీ పవాహపు వేగముల్‌॥ విరుల తొవులు-ఎండ మావులు ఖీకరాకృతి సీమలున్‌ మరులు గొల్పెడు మత్తు మాటలు మంట లెత్తెడు చూపులున్‌ సిరుల దారులు-మృత్యుధారలు చిన్మయామృత తారలున్‌ వెరసి యీ మనసన్న పాళవు వింకయే గద అత్మకున్‌॥ జైరల మాటున దాగి జీవుల లేనె కోర్కెలు జిమ్ముచూ సరస సుందర శబ్ద వార్ధిని సత్యమై (పభవించుచూ

నర నరాలనుదీ స్వరాలను నవ్య చేతన నింపుచూ

పొరలి వచ్చెను శాశ్వతాత్మకు (మొక్కి, చూడు వసంత మున్‌ స్వర మదే (ధువకోకిలై నడి భవ్య భావ వసంతమున్‌

స్థిర మదే (ధువకోకలై నది చిత్త కావ్య వనాంతమున్‌ స్వరమదే (ధువకోకిల్తై నది 1పాణలోక దిగంతమున్‌ వరమదే (ధువకోకిలై నది స్వాంత వైభవ కాంతమున్‌ : మరణ యాతన లాకు రాలున మానసీ తరు కాఖలున్‌ , మెరుపు దాడుల పూల జల్టులు మీటు 1పాణము జన్మలన్‌ తరతరాలకు ధ్యాతి పండును ధార్మికోజ్జల వంశమున్‌ మరచి సర్వము విన్నబాలు సమ్మాశిత (పలు కోకిలన్‌

క్లిగ 3౩44 7రో676

స శ్‌ స్ట? వా! . ఆధునికాంధ వాజ్మ యారామంలో సర్వ్మతా ఇప్పుడు వీస్తున్నవి . “తిరుమల'య పవనాలు అవే ఆచార్య తిరుమల కలం వివనలు. ఆచార్య తిరుమల - . పద్గం, గేయం, వచనం - దేన్ని స్పృశించినా సమున్నత ప్రభా బంధురం చేచుగల స్పర్శవేది; , (| కవత, సాహిత్య విమర్శ నాటిక. కథానిక, ఆలంకాగళాస్త్రం-చేపట్టిన్‌ _. (వతి [వ్మకియలోను నవ్యతను (పదర్శించి, వరిపక్వతను నిరూపించి జిజ్ఞాసుపు లకు, రసపిపాసులకు పరమావధిని నిర్దేశించిన సాహితీ సహ్మసొరుడు : జూతీయకవిగా ఢిల్లీ నుండి భారతీయ ఉల్తాన్ని పలవింపజేసీన సాహిరీ ళు , ణు నో ల ॥ వసంతుడు; " / “'యమునాతటినుండి 'యుగగీత దాకా సాగిన _నాపా" " ; ఎన్నెన్ని విజయాలు, పురస్కారాలు, కవికౌస్తుబీ. మదురభ్గారతి; సాహితీ , స్వరాట్‌, డింలిట్‌ వంటి ఎన్నెన్ని బిరుదులు, విదేశీ పర్యటనలు, మరెన్నెన్ని ..