Telugu vaagera - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

9, అ౯భ ల + (అజంతా నవల) . ం

• మం ॥ | త్రీ జీరినరసింహశౌప్త్ర శే సరం ౨కి య | " | , శశ క్వాలిటీ పన్లిషహర్స్‌ . సై... విజయవాడ2

వొఫిఠతా (అజంతా" నవల కవిన్యమాట్‌ శ్రీనోరినరసింహశా 'స్టి ళయై 46852387 నవేచయబుక్‌ హౌస్‌ ఆర్యసమాజ్‌ ఎదుట విధి కాచిగూడ హైదరాబాద్‌.27, షో (౧1 తియ కాశారు ౧ ర్వాంశ్‌ పజ్ఞతర్సు "శమమందిర్‌ం నీనింవిజయనాదడ 2

క్వాలిటీ (పచుర ఆ (థథమ ముద్రణ = మే 71 డు అరోరా న. య. ఇల: రు, 16.00 యా. లాగ్‌ ఖమ జాం చ త్తి ( లో స ఖ్‌ ల న్‌ సు పైత భద య మదణ: _ ఈ ల./ఈ56 సరమేశ్యరీ (ఢెస్‌, నిజయవాడ-2,

పరిచయనుం

అజంతా గుహలనుగూర్చి యెన్నియో (గంథములు వ్యాసములు వెలువడి నవి అందలి చిితములు విరివిగా (పకటింప(బదినవి, ఐనను అవి యన్ని యుః (బత్యేకశద్ధతో (జదువువారికే గాని సామాన్యుల కందుబాటులో లేవు, పొర్య(గంథములలో వానినిగూర్చిన పొఠములు తఅచుగా. జేర్చుచున్నను, పారకులకును, విద్యార్థులకును ఆ గుహలు ఇికువులకు తపోనిలయములె జనములతో6 గలకలలాడుచుండి సజీవములుగా నున్ననాటి స్థితి హృదయ మున హ త్తుకొను నట్లు చేయటకు సమర్ధములు కాకున్నబీ. ఆ కొజత తీర్చు నుద్దేళముతో ఈ నవల రచించితిసో

అజంతా గుహలలోని చితముల నంగతియే పలువు శెజుంగుదురు కొని అందులోని శిల్పనై పుణ్యము మందిర నిర్మాణ వై భవము తెలిసినవా రరుదు. ఆ (ప్రదేశము చూచినవారికే గాని ఆచ్చటి (వకృతి సౌందర్య మవగాహనము గాదు. ఆ తావు బహుకాల మజ్జ్ఞాతముగా నుండి కొలదికొలము (కిందటి వణకు చేరుటకు (పయాణసొకర్యములు లేని దగుటిచే నది మనుస్య నివాస ముల కందుబాటులో లేని చోట నెక్కడనో దూరముగా నడవిలో కొండలలో నున్నదను భావము సర్వసొమౌన్యముగా వ్యాపించి యున్నది. కొని యది వాస్తవము కొదు. ఉ_త్రరభారతమునుండి ద క్షిణావథమున( బళ్చమభాగమునకు వింధ్యపర్వత్యశేణి దాటి వచ్చుటకు అనాదిగా నువ యోగవపడుచున్న రాజమార్గమునకు సమీపమున సరిగొ నీ యజంతాగుహా రామము బున్నని. అట్రవి భితువులకును భ క్తులకును రాకపోకల కనువుగా నుండియు, తవస్వుల 'కెట్టి ధ్యానభంగము కాకుండునట్టి యేకాంతరమ్య స్థానమున నిర్మింస( బడినవి, ఆ గుహలలో కొన్ని పందలమంది భితువు పెండుబకు వీలున్నది, అవి భికువులతో నిండియున్నపుడు, ఇపుడు కొన రాకున్న భవనాదు లింకెన్ని యుండెడివో మన మూహింవనలసినదే కొని న్గాని చిహ్నము లిమ్సు డగపడప్పు,

త్రీ

ఇస్సుడక్కడ 20 గుహ లున్నవి, గుర్తించుట కొలకై ఆర్ష శాఖవారు వానిని తూర్పునుండి పడమటికి అవి యున్న వరుసలో నంకెలు వేసినారు. ఆ గుహలున్న పర్వతము గుజ్దిపునాడము ఆకారమున నున్నది. ఆ గుహ లలో నెల్ల 1, 2, 16, 17 గుహలు చి్యతకళాదులం చుత్తమమైన వని విజ్ఞుల యభిిపాయము కొండవంపులో మధ్యభాగమున నున్న 18, 17 గుహీలు (క్రీస్తకకము 8వ శతాబ్దము చివరిభాగమునను, తూర్చుచివర నున్న 1, £ గుహలు?వ శతాబ్దము మొదటిభాగమునను దొలువంబడిన నని పలువురు పండితుల సిద్ధాంతము. చతకళ యుచ్చదశకు వచ్చిన కాల ముననే యవి యేదో (పమాదమునకు గుజియై నిర్మానుష్య మైనవి. భార తీయ శిల్పముచిితకళ అద్వితీయ స్థాయి నందుకొన్న సమయముననే ఆవి యాకస్మికముగా సంతరించినవిషాదఘట్ట మీనవలలోచి(తించుటకుయత్నిం చితిని. అకాల మెన్నో విధముల భారతదేశ చర్మితలో స్మరింపందగిన కాలము. ఈ గుహారామము లున్న కుంతలదేశకము నప్పుడు సత్యా_శయ పులకే?ివల్ల భుండు వాతాపి నగరము రాజధానిగా. బాలించుచుందెను, ఆ పశ్చిమ చాళుక్యపభువు పల్లవ మహేంద్రవర్మ నోడించి వేంగిరాజ్యమునం దన తమ్ముడును తూర్పు చాభక్యులని నేడు పిలువ(బడుచున్న రాజుల వంళకర్రయు నగు కుద్దివిస్తువర్ధనుని రాజ(పతినిదధిగా నుంచెను.

తన సోదరుండు హూణులను భరతధూమినుండి పారరదోలి చనిపోంా, (శ్రీహర్ష వర్ధనుండ: ఉత్త్రరభారతము చాలవరకు నేకచ్చ(దాధిపత్యము (కిందికి. దెచ్చెను.. ఆతండు యోద్ధయే కాక (సియదర్శిక, రత్నావళి, నాగానందము అను (సిద్ధ నాటకములు రచించిన కవి. హర్షచరి_తము కాదంబరి రచించిన బాణభటును, మయూరాది కవులను సమ్యానించి పోషిం చిన సహృదయుండు. ఆ చ్హోక్రవర్షి దక్షిణ దిగ్విజయయాతకై నర్మదాసది చాటనుంకింవ, పులకేశి యాతని నరికట్టి జయించి దక్షీణాపథపర మేళ్వ రుండు డను విరుదము వహించెను,

ఆ తరువాత కొలదికాలమునకే పులకేశి క్యతువగు మహేందవర్క కుమూరు(డు నరసింహవర్మ సులకేశిని యుద్ధములో నిహతునిగావించి

గ్‌

వాతాపి తగుల బెళ్లైను, మామల్ల పురములోని (ప్రసిద్ద శిల్పము లును అనాటివే. జగత్స్రసిద్దుండగు చీనాయా్యతికుండు హా్యోనుత్స్యాంగు భారత దేశమున( బర్యటించిన కాల మదియే.

ఇది చరిత్రాత్మక మగు నవలగా నుదేశింపకపోయినను రచనలో చరిత విస్మరింపలేదు. ఇందలి పృాతలలో జీలకేశ, కుబ్దవిష్తువర్దనుండు, శ్రీహర్ష వర్ధనుండు, అతని దూత మేఘలకుండు చారి(త్రక " పురుషులు, తక్కిన పా(త్రలన్నియు. గల్పితములు. నర్మదానదితీరమున హర్ష వర్థను నితో పులకే? చేసిన సంగ్రామము కథలో నల్లుకొనిపోయినది,

(వస్తుతము మొదటి గుహయని పిలువబడునున్నది తూర్పు చివర నున్నది. ఈ కధ (ప్రారంభించునాటి కది నిర్మాణ మవుచున్నట్లును. కథా నాయకుని తండి యళశోకుండు దాని (సధాన శిల్చియనియు( గల్పింపంబడి నది. రెండవగుహ యనునది కథాంతమున6 గథా నాయకుండగు కొాండప నిర్మించినట్లు వర్షింపంబడినది. అధ్యతుండగు కుమార శ్రీనాథుండు తపస్సు చేసికొనునది 18 వ గుహ యనియా, అళోకుని గురువు తపస్సు చేసికొనుచున్నది 1? వ గుహయనియు, అవి మధ్యలో నున్నట్లు సర్టిం పంజడినందున తద్విదులు గుర్తింపంగలరు, ఈ గుహోారామము లన్నియు. బరీక్షించుటకు కుబ్బవిష్ణువర్ధను(డు తన పటికుటీరము. నిర్మించుకొన్న (పదే శము ఆనలికొండిమీద +167 ౨010 అని (పసిద్దిగన్న (పదేశము, శః గుహల యునికి ముందా (పదేశమునుండియే సై నికాధికారులు గుర్తించిన దగుటకే, నేటి సేనాధిపతులకు నాటి సేనాధిపతులకును సామరస్యము కూర్చంబడినది. మొదటి రెండు గుహలలో “నల్ల రాణి యని (పసిద్ధి శిక్కిన చ్యితములును, రెండవ గుహలో ఖడగ్గమెత్తి చంపంటోవుచున్న రాజుకాళ్ళు పట్టుకొని నమస్కరించుచున్న యువతి. చితమును, కథా నాయిక యగు వాఘిరా చ్యితములుగా భావింపందిడినపి.

ఆ కాలమున జరిగిన (వసిద్ధ విషయములను, ఆజంతా గుహావిహర నిన్యాసాదులను, విస్మరింసక దబూనవల రచించినను, ఆ నిషయము

6

లన్నియు. గథాాపవాహములో లీసమగునట్లు కల్పింపంబడిన వేకాని బలవం తముగా తెచ్చి "పెట్టలేదు. కొండను కోయుచు. వాఘిరానది (వవహించి తపతీనదిలో. గలయుచున్నళ్లు, కధానాయిక *వాఘీరా యును నాయకు. డగు కొండవ హృదయవిదారణ మొనర్చి తపించి యంతరించినట్లు చేసిన కథాకల్పనము సహృదయుల కాదరప్యాతము కాంగల దని విశ్వసించు చున్నాను.

అజంతా శబ్దము ఆచింత్యా శబ్దమునకును, వాఘురా, వాఘిరా శబ్దములు వ్యా(ఘా శబ్దమునకు (పొకృతరూషము లని "పెద్దల సిద్ధాంతము, గడియారము పూర్వము ఘటికాగారమున కన్వయించు చుండుటచే నాయర్ధ ముననే యిందు _బియోగింపంబడినది. శబ (పయోగములో. నట్టి నూడ్త్తో ములే మరికొన్నియుం బండితులు గుర్తిపంగలరు. ల

ఈ నవల రచించి వినిపించినస్పుడు (తద్ధగా విని, అజంతా స్వరూ పము కనులం గట్టినట్టు చిత్రించితి నని వాకు ధైర్యము చెప్పి యమూల్యము లగు సూచన లెన్నో చేసిన పూజ్యమి(కులును, హైదరాదాచు ఆర్ష శాఖా ధ్యతులును అగు డాక్టరు పుట్టప రి ్రీనివాసోచార్యులు, ఎబి. ఏ., ప, హెచ్‌. డి. గారికి నాకృతజ్ఞశా పూర్వక వందనము లర్చించుచున్నాను,

ఈ నవల విద్యార్థులకును సామాన్య పారకలోకమునకును అజంతా సంఘారానము జీవద్దీశ పృాదయములో6 గొంతవరకై న హత్తుకొనునట్లు చేయంగలిగినచో నాష్రయత్నము కృళతార్ధమైనట్లు పరిగణింతును. లేవ శె వడీ-22-55, నోరి నరసింహా శాస్ర,

ఇంధ్యారీపర్వత_శేణిలో నున్న అజం తాపర్వతమును "రండుగాల జీల్చుచు వాఘీరానది 'వేగముగాం (బవహించుచున్నది అది యక్షైన్ని వేల సంవత్పరములనుండి యూపర్వతమును నోయు చున్నదో యెవరి కేజుక్‌ ! వర్ష ర్తు వేళలం జూచు నారి కది కొండమిదినుండి కిందికి దుముకుచున్న పెద్ద వ్యామము వలెనే నోచరించును.

ఆ చుట్టుపట్టులం బర్యతపబేశ మంతయు. జెరిగిన పచ్చిక

పోట్ట స

తోడను లతాగుల్దుములతోడను వృతములతోడను వారిత వర్ణము దాల్చి థీపణ మనోజ్ఞ ముగాం జూపట్టును. ఆ ప్వరతా రణ్యమధ్యమునం చొనది వేయ్యుపవాహధ్య్వని పులి గార్మడింపు వలె నుండును+, వెలటుయనీడలు పడి దాని కెరటముల బెబ్బులి ఇవారల ననుకరించును. అ నది కొండ వై నుండి దిగునష్టూ జేర్చుడు స్పజలపాతములు పులివేయు గంతులం దలవీంచును, విమ ట్‌ నది శాంతమగు సరస్ఫుగా నేర్పడి మరలం (బవా హముళట్టి తపతీనదిలోం గలసి శాంతించుచున్నదిం సరిగా వ్యాఘమువంటి చాని యాకొారమును జూచిన యా పాంత (ప్రజలు. (పకృతి సౌందర్య మెజింగిననా రగుటచేే దానికి వ్య్యాఘానది యని శీరు. పెట్టిరి, అజే (పాకృతభామలో

క్రి

“వాఘీరా గ మాజి కొలంది మార్పులతో నిప్పటికిని వాడు కలో నున్నది

వాఘీరానది యు_త్తరతీరమునం బర్వతమువై గొప్ప బౌద్ధ సంఘారాను ముకటి యున్నది తై ₹ఖపూర్ణి మశాం డచట నేకుట వమహావై భవముగా బుద్ధజయంకత్యుత్సవము జరుగు

రా యఖ ల

చుండును, డానికి చుట్టుపట్టులం గల యశేవజనసమూహ ముజే కాక దదూరభూముల నుండికూడ భితృువులు (ప్రభువులు బోధిసల్వసేవ వై. చనుదెంతురు. అప్రబేశము దశ్నీశో త్తర భారతభాగములకుం _బయాణము లొనర్ను స యా తికులు వింధ్య పర్వత కేణి జఉాశెడి స చేశమునకు సమిపమున నున్నందున వింధ్య కుభయ పార్మ్వ్యములనుండియు య్యాాతికు లరుచెంతురుం

ఈ సంవత్సర ముక్పవ మైపోయినది కాని చాని సందడి యింకను బూూర్ధిగ నడలగివో లేదు, జననసమూవాము వచ్చి పోవ్చటచే నచ్చటం చేసన ఇ _త్తచదార మింశను శ్యభము శాలేదు, కొన్ని పందిరు లింకను విప్పుచునే యున్నారు, వాని సలంకరించుటకుం గ ట్ట్‌న చ్మితచ్చికికములై న వితానవ్యక్త్రుములు యననికలు పటములు నింకను (బోవులు ] పోవ్చలుగాల. బడి యున్నవి, అవి కొన్ని సంభారామమునకుం 'జెందినవి కొన్ని (ేణీపకులవి కొన్ని చితకాపలవి ఎవరివి వారి కింను చేర్చలేదు,

దూర చేళశములనుండి వచ్చిన యితిథులలోం బలువ్పరు పెద్దలు స్వేశములకు వెడలిపోయిర, కొందతింకను [బయాణ

వి] రి (పయత్నములో నుండుటచే వారి సేవకులు సందడిగా సంచ రించుచున్నారు. వారిలోం (బభువులు ధనికులునే గాక ఏలా పురము నాలంద వంటి సంఘారామములనుండి (ప త్యేకముగా నాహూతులై న భితువులును బండితులునుగలరు, నృత్యిములు నాటకములు గాంధర్వవిద్యలు కవిత్వ పాటవము చశుష్షష్టి కళలు [పదర్శించిన వివిధవినోదకులు భాగవతులు కధకులు నెందటో వెడలిపోయిరి, కాని చెదరు వాటుగా నొక రిచ్చట నొక రక్క-డళ్య్‌సుండి,క్టినిలిచియున్న 'వెద్దలపం దమతమ (ప్రతిభ లింకను (బుదర్శించుయనే యున్నారు అది ీవ తల మగుటచే శీణించి యున్నను వాఘా నది భీవణమనోజ్ఞ ముగా గంతులు వేయుచు సమస్తము చభూచుచానే చూడకున్నుట్లు (పవహించుచున్నది. తన జలము ననుతణము మలిన మొనర్ఫ్బుచున్న యీ జనముల కాలువ్య ములను నిరంతరము తన (వవాహామృతధారతోం (బవౌళన మొనర్చుచునే యున్నది. లై 'తెల్లనాజుం బోవుచున్నుది.. చుట్టుషట్టుల జనసను థ్వము సందడిగా నున్నను అజంతా సంఘా రామాధ్యతం జ

0

కమూర 'శ్రునాథుని మ్‌కాంత గుహామందిరములో6 బరమ శఇవాంతముగా నున్నది, అతండు 'మేల్కా-ంచి “స్తు త్తవిటకము” నుండి సుత్తములు కొన్ని పశించి పివు శ్రట భక్తి పరవశుండ్రై బుద్ధభగ వత్‌ ప్రోతములు గాన మొనర్భ్చినొండు.

కొంతతడవ్వ థ్యాసనిమిోలితలోచనులడై యుండి విమగ్తట శిష్యుం డొకందు దివ్వెగొని దారికీయుచుండ వాఘిరానదిలో నాతేనివై _పల్యేకము నిరి 'శ్రంపంబడిన స్నా నఘట్రమునకుబయలు "బేజినాండు. అతండు 'పోవు చారిపొడశ్రనను సొపానసం కిరు సార్మ్యనులను గజములు నాగరాజ 'పతిమలేకాక, నానావిభ ముదలతో బోధిసత్వ వి గహములును భగవానుయ శావిం జన లీలానిశేమములు మాహశ్కా-ర్యములును | బదరి గంచుచ్చిత ములు సెన్నిరూ మలంచియున్నవి, వాని కాతండు భ క్లివిన వే నమస్క-రించుచు జౌదధరా శీ యమును ఛ్యానిం మను శిష్యుని వెంటం బరమశేంతవక్తీగా నడచుచుంజెను.

7 న గాడ్‌ నాతని బుక ఫేని యంగువు

మతే _పచేశమును లేదు, ౦

ఈ నాం దేనుది ! అక్కడ స్వలశ్య శ్రేళ్ళ రుని పాదపద అది కదలుచున్నట్లు కూడ నున్న జే | అధ్యకృుసీయెడం గల భయభ క్తులచే నా (పాంతమున కెవ్వప నీ వస్తువును వారి యనుణ్ఞ లేనిది తీసుకొనిరాశ్ర[ ఎ బో

(|

కుమార్మశీనాథుండు తన మనస్సులోం గలిగిన యాశ్చర్య మునకు లోంబడక యవలోకిలేశ్వరుని సమిోపించి నమస్క- 80చినాండు, ఆతం జెంత వలదనుకొని నిగహించుకొను చున్నను ఆతని దృష్టియు శవణనులును మనస్సును మాటి మాటికి నా నూతన వస్తువు వంక శీ యాక్ళష్ట మవుచున్నవి.

ఆ సీడలోనుండి యీ మాజేదో ధ్వని వినవచ్చినది. అయ్యో, అది యీడ్పు ధ్వని ! పసిపాప యేడ్చిన ధ్వని !అన్ని దుఃఖములు వదలి షౌంతముగాం దపస్సుచేసోొన వచ్చిన యావృద్ధథీతువు హృదయములో నా పసిపాస యేకుపు నొంతు సూటిగా ముల్లువలె గుచ్చుకొన్నది. ఎన్నుండును లేని చాతండు (తుళ్ళిపణెనుం వంగిపోయిన యాతని 'బేహయపష్టి యా స్టిక ముగా సిలువంబడిన ట్లయినది. వడలి నుడుతలు వడిన యాకని చర్మము ర_క్తఫుం బోటుతో నించుళ యెల్ల చవాజీనది,

వెంటనే యాతనికి బుద్ధభగ వానుని లీలలు స్ఫుఠించినమి భగవానుండు వై శాఖపూర్జిమనాడు.లోక సం గహార్థము సర్వ సంగపరి త్యాగము చేసి పోవ నుండంగా నానాంజే తన ధర్మ పత్ని యశోధర (పథమపుతుని. (బసవించిన దవి వార్త వచ్చి నది, చివరిసారి (వియభార్యను బ్న్యుతుని జూచి ఫోవలెనన్థి కోరిక జనించి ఫురిటింటికిం బోయెను. న్నిదలో యశోధరచ్‌ణు నవ్వు నన్వాను, అది చూచి భగవానుండు మోహనుగష్టండై థాళ్యా ప్యుతులం దిలకించుచుండ లోకములస్నుయే జష్టోన్ల్‌

19 నంట ! అయ్యో, దుఃఖముతో ఘోషించు మనల నెల్లర నుద్వరింప భగవానుండు బయలుబేజండా చతుర్షశభువన మలు నొక్క- పెట్టునం గుయ్యిడినవంట | అ నాండు భగవాను నికి వినిపించిన యా_ర్తనాదమువలెనే ఈ పసిపాప రోదనము కుమూరన్రీనాథుని కప్పాడు ఫాసించినది,

ఆ పసికందు రోదనధ్యనితోడను దర్శనముతోడనుఆమహో స్థవీరుండు పర్వత మడ్డుతగిలిన [పవాహమువలెనే యాక నిక ముగా నిలువయడిపోయెను.ఘటిశకాయం। తమునతె మార్పు లేక పాతి శేండ్ల నుండి నిత్యము సకాలమున కొనరు స సా్నానకృత్య నున కీనాండంతరాయము సంభవించినది. చిరకాలా భ్యాశవశే మునం దొందరపాటు జయించిన యావృద్ధునినిశ ఎలస్టితికీనాండు భంగము వాటిని నవ. "'బేవామించుక కంపించినది కన్ను లొక్కింళ యార్జ్రమునైై నవి, శిష్యుం జేసేయు (గ్రహింపక ముంచే యావృద్ధచితువు వంగి ఫొ త్తులలోల జుట్టియున్న యా పసిపాపను (బేమమైం కేతులం దీసికొనెను. అట్ట యస హాయమైన పసిక౦దుల నెన్నుడు నె త్తికొనినవాండు కాకుండు టచే నాతని చేతులలో నిలువక ఆ పాప తల వెనుకకు (వాలి పోసౌగినదిం అది చూచి యాతండు తొటుపాటుతో వెంటనే తన వామహ_స్తము నా పాప తల్మకిందం శేర్చి పట్టుకొనెను స్నానఘట్టమునకుం బోవ్చట మాని యాతండు వెనుదిరిగీ 'తానుండు గంధకుటి! బయలు చేతినాండు, శిష్యుండు జ్‌చ్చ నోవుచు నాతని ననుగమించెను. వారి యా వేగములో నప్పు

కలి

జానమాపమున వైన పదముల యలికిడియు నిట్టూర్పునువారు వినిపించు కొనలేదు,

తన గంధకుటి చేరినవిమ్ముట నా పసిపాప నేమి చేయవలెనో కూడ నాతనికిం దోపలేదు. అభ్యాసము "లేని యాతని పట్టు వలన నాపాప కొ త్తిడి కలిగి వాధయైనదో, లేక యాంశలియ మైనదో తెలియదు కాని యాగంధకుటి చేపనప్పటికిపోరు వెట్టి యేకువసాగినది. ఆ రోదనధ్యని కుమూర్మకీ హృదయాంత రము నిండి యాగంధకుటి నాపూరించి సంభఘరామ మంతటశే కాక చతుర్షళ భువనములం బెల్లెడం టతిధ్వనించు చున్నట్లా దయామయుని మనస్సునకుం దోచినది. త_త్తరముతో నాతండు శిష్యునికి సంజ్ఞ చేసి తాను పూజూశకాలమునం గూర్చుండు చి తాసనమును బజవీంచి దానివై నాసాసనుబరుండః 'బెక్టైనుం పావ యొక్క-తుణకాల మేడుపాపీ మరల యభాపకారముగా నేడువసాగెనుం

వమి చేయవలెనో యేమియు. దోపక్‌ ఆ వృద్ధభితువు విచా రముతో నా గంధకుటిలో నిటునటు తిరుగుచుండెను. ఈ న్నార్త సంఘాూరామ మంతటం బొక్కి.పోయినది, చనవ్సు గల భితువు లందరు నొకరొక శే యచ్చటం జేరసాగిరి, నారా

క్షే పాపను లాలింప యత్నించుచుండిరి, కాని యొవ్వరికి నది సాధ్యపడ లేదు, య్రీుగాని యాపాపను సాశళే రని వారంద టకు నెటుకయే! ఆ గంధకుటిలో నాండు పురు వైన నడుగు ఇెట్టరాదని యా పాతిశేండ్లును జండశాసన నుండుటచే ఇవ్వరును నామాట సూచింప లేకుండిరి. సంభూరామములో. బనివారు శిల్పులు, చి తశారులు

ఇత్యాదుల నివాసగృహము లా సమిపముననే యున్నవి.

ఇప్పు డికళ్కటడ నా విహారములోం దూర్చు చివర గుహారామ

మొకటి (కొ త్తగాం దొలుచుచుండిరి. అందులో. బనిచేయు

చున్న శిల్పుల పాశ లక్క-డికిం జూల దగ్గరగా నున్నవి. ఆకుటీ రములలో నివసించుచున్న వారిలో. నొంద జఅక్క_డం గూడి గోడమిదినుండి యీ వింత తొంగితొంగి భూూచుచుండిరి. అందులో సాహసము గల ఐ చేళ్ళ కజ్ణనాం డొళండు గోడ దూకి వచ్చి యా పసిపాప యేద్చుచున్న గంధకుటి జ్యారము నొద్దకుబోయి విలువంబడి పండ్లి కిలించుచు తొంగి చూచు చుంజెను. అనుమతిలేని దట్లు వచ్చినందుల కాతనిని భితు వులు చూఫులతోం దర్శించుచు వెళ్ళిపామ శని హ్త్రసంజ్ఞలు చేయుచుండిరి, క

కుమార్మశీనాథుడుం డది గమనించి కుజ్జవాని వంకం దల

యొ_ఫ్ధి భూచినాడు, ఆ చిన్నవాని పెద్దనోరు, లావైన వెద వులు బలమైన దవుడళం, (వేలాడు చెవులు, నూదులవళలె

15 సన్నని చిన్నకళ్ళు చితముగాం గుమార్మశీనాథుని నాకర్షిం చుటబే నాతం డాబాలు నాదరముతోః (బశ్నించెను.

'నాయన్యా, సీ పే కేమి!

“రొండప 1”

“నిజమే 1! భగవానుని మొదటి శిమ్యుని జలే! నీ చెవరి విల్లవాడవు శ?

“చితకారుం డశోకుని విల్లవాండను 1”

అధ్యక్షుడు మరల నాదరముతో బశ్నించెను.

“ఇక్కడికి రాంగాడదని తెలియదా + ఎందు కక్క_డ నిలు చున్నావు

వీల్ల వాండు కొంచెము తడబకుచు ను_త్తర విచ్చెను, “ఇరాచుటకు ! ముట్కి నాకే ఈ పాపను ఓచార్చుళు - "తెలియును-

“రా నాయనా, ఓదార్చు ! అని వెంటనే కుమార్థీ పలికెను ఆ బాలుండు లోని కేగి పాపను బుజముమై 6 బెట్టు కొని బయటి గాలిలోనికిం తెచ్చిన దే తడవుగ పాపపోరు వెట్టి వీడ్చుట చాలించినది. అది చూచిన కుమారశీ ముఖము విశసించినది. మరలం (బశ్న వేసినాండు,

“మా రెంద అన్నదమ్ములు, నాయనా

“నాకు నలుగురన్నలు, ఒక్కాతము సందు, చిన్న పసిచెటల్లెలు, చానిని మూ యన్న యిళ్లు యెత్తికొనును 1

16

మజీకొలది సేపటికే పాస మరల నేడువసాగినది, ఈమూాతా కుఖవాం జెంత యాడించినను పాొపయేడు పాగ లేదు, అధ్యత్షుం డుసు భితువులును దన్ను చేతకానినాండని చులకనగాం జూచు చున్నట్లు గమనించి యభిమానముతో నా కుజ్ణువాడు విశద పజ చెను,

“పాప కాంకలి వేసినది మూ అమ చేతి కిచ్చినచోం బాలిచ్చి వీడుపు మాన్పగలదు.

అ మాటలు విని యధ్యతుండు 'మి మాతృ చేవతను దీసి కొనిరా 1 అనంగానే కొండప విజయగర్వముతో పరువునం బోయి. కూడిన జనులను (దోసికొనుచుం దనతల్లి ఛారణీ మూయి నకంాడి!ం బిలిచికొని వచ్చెను, అమె భక్రిగౌరవ ములతో నధ్యక్షుని పాదములవంశం దలవంచి చూచుచు *'వమి పని యున్నది, స్వామిోా 8) యని యడిగెను,

ఇతర- భితువు లానాడు జరుగుచున్న వింతలకు శతణ తణము నబ్బుర మెక్కు.వగుచుండ, నిప్పు డధ్యతుం జేమనునో వినవలె నని యుత్క-౦కతో. గుమార లీనాథునివంకం జూచు చుండిరి. కుమారీ కొలంది మాటలలో విషయము. వివ౦౦ ఇను. (క్రీలతో భితువు లెష్కవ మాటాడరాదు.

“అమ్మాయీ, ఈ వీల్లను మూక్రు బుదభగవానుండు (పసౌ దించినాండు. దీనిని పెంచుటకు మూ త్క్‌డ సౌధనములు "లేవ్స, సీ విక్కడికి వచ్చి పోవ్చచు స్‌ ఏల్ల పోషణ మాడం గలవా 1

తి 17

ఆమె, “చిత్తము, నావిల్ల లందజతోంబాటు నిది యొక తె. నాకు బరువులేదు ” అనుచు నా పిల్లను జేతులలోనికిం దీసి కొని పాలిచ్చినది. పిల్ల యేకుఫు చాలించి యప్పటిశే తల్లి యొద్దం జేన కొండపవంకం జూచుచు చిజుశత్వు లొలికింప సొగినది.

కొంతసేవై న తరువాత నామె, “ఈ పిల్ల నింకం. దీసికొని పోయెదనాా స్వామి యని పిల్లను దీసికొని వెడలి పోనుండ నధ్యతుందు ఏలుపడదని వారిం చెను.

“చ్చీ మిావిల్లను వదలియుండ వీలులేదు. దీని పోపణకుం గావలసిన యావుపాలు నన్ని వస్తున్సలు ెప్పినం బెప్పింతును, భగవానుని [పసౌదము నికండనే యుంచి పోషణ చేయు చుండవలె !”

అఆనాండందజు సెలవు తీసికొని వెళ్ళిన తరువాత నధ్యత్షుం డా పిల్లకుం బరుండ మె _త్తగా నుండుట క్రై మంచము పట్టువలు వలు నిత్యాదులు తె ప్పీంచెను. అది దొరకనప్పుడు చుట్టియున్న పొత్తులును బట్టుపలువల, అ పొ త్తులలోః జూడగా. నొక యనూల్య రళ్నాంగుళలీయమున్సు దానిని జుట్టియున్న భూర్జ ష్యత మొక టియు గనుపించినవి.అష్మతమువై నేవోయతీరము లున్నవి కాని యెవరో యభాగ్యురాలి విపాదకథధ చదువుశేుల యని కుమారశీనాథుం డుపేవీంచి యా రెండింటిని భద ఛీటెచెనుం

(ప్రీ

అ తరువాత మూండు దినములకు వాఘీరాసది సరోవర ముగా నేర్పడుంచున్న చోట నొక యువతి శవము. శేలీనదిం ఆ శవము నొడలివై భూవలేవియు లేన్చగాని పట్టునలువలు కట్టి యున్నవి. సంఘారొమమున కుపాధ్యతండగు సంఖఘజి శ్రాశవ మును దీసివేయించి ఖననము వేయించెను. అప్పు జాశవము సనందతో చూడవచ్చిరి కొండపకూడం. జూడం బోయెను, ఆ శవాకారమున నేవో యతని నొకర్షించుటచే. నింటికిం బోయి పసటమొండు లెచ్చి దానిపై నా రూపము తనకా యిాడునం జేతనయినట్లు చిితించి తండిపటము తీసికొన్నందు లపం నోపించునని భయముతో జాన్సని తండ్రికి గనవడకుండ భ్యదవణవెను, అది యాతండు చ్మితించిన (పథధమచ్చిత మగు టే రహస్యముగా సప్పుడప్పుడు వై కిదీసి తిలకించుచు నానం చించు చుంజెడినవాండు,

క్షీ

అ స౦ంఘారామములో రమారమి మూడువందల చంది భిశువులు తపస్సు వేసీపొనుచుండికి. వారి పోవణ కజువది (మము లున్నవి, (శీసత్యా కయ పులకేసి వల్లభుని భర్య పరిపొలనములో నాగామముల. నుండి శావలసేద యాజ యము సంఘారాహానునకుం జక హారాల జెల్లుచున్నది. అధ్య

19

కండు తలందుకొన్న నేమి కొదువ 1 ఆ పిల్ల రాజభోగముగా నా సంఘారామములో'! బెరిగినది. దాని నందజు లాలించు వారే. ఇతర మేమియ.6 బట్టించుకొనని భితువులుకూడ దాని నెత్తుకగొని యాడింతురు, సాతోత్తుగానది భగవానుని (వసాౌద వను భావ మందజలో వ్యాపించినది.

అంత గారాబముతోం బెరిగినందున నా పిల్లకుం బెంజెతన మును జెరిగినది. అది మొదట దొరకినరోజునవచ్చిన పిల్ల వాంజే చానితో సహవాసమునకుం దఅచుగా వచ్చుచుండెను, ఆతండు కనంబడి నంతనే యాశిల్ల ేకసలు కొట్టును.కాని యీకొంచెము వోపము వచ్చినన్వు అది యతేనినైనను జేతులతోడను గాళ్ళ తోడను మరీ చును; నోళ్ళతోం బీకి పళ్ళతోం గణజచును, అది యేమిచేసినను కొండప నవ్వుచు దానితో నాడుకొనును.

ఆ పిల్ల నడక నేర్చుకొన్నది. ఒకనాండు కుమార (శీనాథుని దర్శింపం బలువురు నూతన భిక్షువులు వచ్చిరి. వా కాపీల్ల నతండు చూపి భగవానుని (పసాదమని చెప్పలా, వారి రాదరముతో దానిని దము చేతులలోనికి దీసికొను చుండిరి. అందులో నొక భితువు తీసికొన్నంతనే -- ఆ పిల్ల శీను శాధ కలిగినదో---లది పూజ్యుండగు నాతని చేతులలో నుండి యమర్యాదగా విదిలించుకొని కుమార కీ యొద్దకు బకు వున వచ్చినది, అందుల కధ్యక్షుం డావిల్లను శిఖ్నీంపనెంచి దగ్గజుకు వచ్చినడానీని 'జేుల నందకొనక, కోవీంచుచున్న వరాపుతో నావనలీకీం బొము శి సంణ్థ్ధ చేసెను, ఆపిల్ల నంజేహిం

లి చుచు నెండుమూండంగల దూరమునం గొాంతతడవ్రు నిలిచి నది. రెండు మూండు మాబు లావలికిం బామ శని 5 కఠినముగా గుమార్శశీ సంజ్ఞచేసెను. ఆ విల్ల చూచి చూచి యొక్క పెట్టునం గుమారీవై లంఘించి మిదంబడి కాలుకేతులం (గుమి్మి గోళ్లతో అక్కి. భుజముపైై గాటుపడునట్లు పళ్ళతోం బట్టి గట్టిగాం నగొతికినది, ఎన్నండు లేనిది మొదటిసారి కుమార కీ పకపక నవ్వుచు నావీల్ల నాదరాతిశయముతో నొడిలోం జేర్చిళొని యొడలెల్ల నిమురుచు ముద్దాడి,్థోఅమా శ నాఘీరావలెనే మిద దుమికి నావే, వాఘీరా 1” అ నాంటినుండి యా పీల్లకు వాఘిరా--వ్యాఘ్‌ _ అని నామకరణము ఇల్లి పోయినది, ఫ్‌ సాఫరా కంఠము (శావ్యమైనది. దాని బుద్ధి మిక్కి-లి చుజు సులభం విద్వాంసుల నడుమ పెంగినందున జాని! వలెనుండు్యు జదువు వచ్చినది. డాని [వాత ముత్యాఆఅ కోవ లోని వరము ఛ్రైమ్‌వులు వారాయణము చేయు “'ధమ్ముపదము” ర్ల న్నియో చాని నోటికి వచ్చినవి. ఫితువులు

3!

చానిం జేరందీసి తవుకు వచ్చిన వద్యములు పాటలు నెన్ని యో నేర్పుచుండ నవి డానికి శీ భుముగాం గంఠస్థము లగు చున్నవి

సమాయము కనిపెట్టి వారు డాని కెన్నోో సీతిబోధలొన ర్తురు. "వో పము పనికిరాదు, అడ మానవులకు శ్మ్యతువు. అది జీవులను జనచ కములోనికిం బడలాగు పాశము 1!” ఈ విధముగా వారు డానిచే సీతిపాశము చెప్పించు నెడల నది కొంతవరకుం జెప్పి యాశన్ని త్‌ ముగా మధ్యలో నాంగిపోవును.

వాఘీరా. "ేవాము నీలమేఫఘమువలె కాబునలుఫుగా నుండి యపూర్వ కాంతితో శోభిల్లుయుండును, చాని ముఖను కోలమొనది. తీర్చి దొద్దినట్లుండి ముక్కు. మూతి చెవులు నెంతో యాకర్ష కముగా నుండును, దాని నుఖ వుంతటిలోం గూడ కన్నులు విశేవ కేజోవంతనులు, ఆలోచించుచు నాలోచిం చుచు నది కన్ను లొక్క-సారి ఫ్లూర్తిగా వివ్వీ ేటిపాజుం జూచినచో డాని జేహమంతయునాకన్నులకాంతితో, వెజఫు మెజసినప్పుడు మేఘమువలె:ం దళతళ లాడును.

సీతిపాఠము మధ్యలో నది యట్లాగియట్టి వెజపుం జూపుతో నాభితువు వంకం జేతిపాజం జూచును, అంతటితో నా భితువు నేర్పుచున్న నీతిపాళ మాతని కంఠములోనే నిలిచిపోవునుః “ని వొకనాండు కోపించితివే--- అతండప్పుడు కోవించెనే 1- అప్పు డధ్యమ్‌ని కే కోపము వచ్చినబే 1-- కోప మందణకు నవాజిము కడా! అది యంత నా "శీనా

సాం | / 645 [21 |

లి కోపము పనికిరానిది ౪ ఇత్యాదిగా నాపిల్ల (పశ్నించుచున్నట్లూ భూఫులో స్పష్టముగా స్ఫురించునుం

ఆ పిల్ల శేపాఠమైన సులభముగా నెక్కి-ంపవచ్చుం. గాని సీత్రిపాళములు మాత మంటవు. అంటించుశుకాదు, చెప్పుకు

అది తజచుగా నసత్యమాడును, అది యెవస్రై నం గని పెట్టి యనృత మాడరాదసి బోధింపం జూచిననో నది పకపక నవ్వును. ళు (వపంచమే అబద్ధము అనిత్యముగడా 1 యను చున్నట్లు తన మెజపుం జూపులతో నట్టి భితువును నిర్వాక్కు నొనర్భ్చును, దానికిం "జేయు నీతిబోధ లన్నియు నిట్లు సగము లోననే తునిగిపోవునుం

అ సంఘారామములో నెన్నియో త్మీవనియమము లున్నవి, ఒకరు తపస్సు చేసికొను స్థానమున కింళొకరు పోశాదు, నియ మిత వేళలలోం దస్ప తమతమ గంధకుటుల వదలిపోరాదు. ఎక్కువ నవ్వరాదు. దినమునకు మా'టటాడుమవూటలకుం గూడం గొలత యున్నది. స్త్రీలతో మొదలే (పసంగింపరాదు.

ఈ సామాన్యభితుక నియమములుకాక భికువ్టులు సాధన కొజకు విశేపు నియమములు పాటించుటయ.6 గలదు. మాన నియమములు అహోర నియమములు విహార నియమములు నహింసా నియమములు నెన్ని రకా కలవు,

కాని వాఘీరానదివలెనే వాఘిరాయు సన్ని నియమముల నుల్లంఘించును. దానికి వేళలేదు పాళళేదు __ వ వేళనైన

వ్ర

నెక్క-డికై నను నిర్భయముగా జేగును ; వమాటమైన మాటా డును ; వమైనం జేయును, దాని రాకచేం (బధమములో ఛిక్షు వుల ' నియమబద్ధ జీవీతముల $కొకకొంత వికాసము వచ్చినను, అంతకంతకు చాని చేతలవలన వారికిం గంటగింపు కలుగ సాగి నది, చండ ళోసనుం డగు సంఖా రామాధ్యక్షం జావిల్ల.ై 6 బత్షపాత మూని యుండుట చేం దనుకు వచ్చుచున్న కోపమును దిగ (మింగుకొనుచుండిరి వాఘిరా యల్లరి పట్టరాకున్నది.

సంభుజి త్తు తన కఠోర నియమములచే సంఘారామములో నుపాధ్యత పదవి నందియుంజెను, వాఘీరా కధ్యతమ్‌ లిచ్చు చున్ను యలుసువై విసుగుపుట్టి యుకనాం జాతండు కునూర (శ్రీనాథుల దర్శించి వాఘీరా చేశలచే సంఘారామ నియమ ములకు భంగము కలుగుచున్న దనియు, దానిని దగు శితణలో నుంచుట యవసర మనియు ఏిన్నవించుకొ నెను,

సంధుజి శెంత యాచేగముతో విన్నవించుకొననో, కుమార (శ్రీనాథుం డంత శాంతముగాం గరుణార్జ ఏ)కంరనుతో నిట్లు త్తర “ముసలగనుం

“ఆర్యా ఒక్కం పసిపాప యాగడమున కే నీ నియమములు ఆజువాజైనచో, భగవానుండు నమూరుని యాగడములు ణి యెట్లు ధర్డింపం గలిగనో యాలోచించితివాశ! వాఘీరా జా. ళం భగచానుని (ప్రసాద మను భావముతో సాధన చేయుము

షు

అధ్యతుని నచనము అంత శాంతముగా నున్నను, సంఖు జిత్తున కవి పరిభప వచనములుగా భాసించినవి, కన్నుల దిరు గుచున్న కన్నీటిని నిగహించుకొనుచుం దానము తపస్సుచేయు గంధకుటికి విచారముతో నొతండు వెడలిపోయెను.

ఇన్తే యితర భితువులును వాఘిరావై నధ్యతునితో జేర ములు ఇెప్పికొన్న్నందులకుం బరిపరి విధములం జీవాట్లు వడిరిి ఖాసి యట్టి సమయములలో వాఘీరా యిట్టిభితువు "వెన్నంటి పోయి, యాతని కాళ్ళవై బడి కన్నీరు కార్చుచుం దన్ను వమింపుమని దీనముగాః (ౌర్థించును, అంతటితో నాభితువు కూడ నిజముగా నిది *భగచానుని భితయే' యని తన్ను చా నోచార్చుకొనును. ఆ విల్లగూడ మరల నెప్పుడు నా భితమువునకు సియమ భంగము చేయకుండ జాగరూకత వహించి మెలంగు చుండును

అది భయములేని పిల్ల, వాఘీరానది మిక్కిలి వేగము

గల వాగు, డాని (పవాహమధ్యమున నెన్నియో గండళిల లున్నవి, ఆ ర్ఫుకి (పవాహములో నా పిల్ల యిషైపు నుండి యావై పున కీదికొనిపోవును ఆవై పున మునిగి యావె పున। “బీలును. లా

ఆ చుట్టుపట్టుల 'నెన్ని టకా పర్వతములు నరణ్యములును గలను గ్‌ క్టీసోఖరము ఖై, నది యుడుప పీల్లవలెం మేంకపీల వలం బాచు. ం బ్లమరైమారణ్య మధ్యముననై న

ల్లి స్పకళొని నిర్భయముగం బోవ్రను, దాని

లి9ి గట్టిగా రుద్దుచున్న్నారు. అంతట నందు పై ముత్తెపుం బొడిచేం "జేసిన సుధతో ధవళఫుం బూంత పూయుచున్న్నారు. డాని తడి యారకముం జే చిత్రింపం దలంచిన చ్చితపు నేఖలు ముందు (వాసి మధ్య రంగు లన్నియుం బూరింపవలెను. (_వాసిన "లేఖ ఇటుప ఏలులేదు. తడియాబు లోపలనే చి తరచన యంతయు నిశ్మేషముగాం బూ 8 కావలెను. -

ఆ రంగులు చుట్టుపట్టుల గొరికు చెట్టరసముల నుండియు నాకు బసరులనుండియు శిలలలో లభించు గైరికాడి ధాతువుల నుండియు మణి వైడూర్యము వంటి (ద్రవ్యముల తోడను సిద్ధము చేయుచున్నారు. రంగులకై దూరము పోనలసిన యవసరము లేదు. అజంతా పర్వత మే యెన్నో ధాతువులు సమకూర్పుచున్నది వానితో రంగుల ముద్దలు ముంజే యాయి_త్తము చేసికొని పచ్చిగను జిగురుగను నుండుటకు గంజితో నరుగందీయుచుండిరి.

7 అ గుహిరామములో వ్మిగహా కల్పనము పూర్తిచేసిన పీమ్ముట నశోకుం డందులో వెళ్ళ జెక్కుడ నేయే చ్మితము లెట్లు లిఖింప వలెనా యని యాలో-చించుచు బహుకాలము గడవీయు౦డెనుం అ దినములలో రాతింబవళ్ళు నా గుహారావముములో నాతండు

తం

చ్మితళూన్యముల. గానున్న దానిగోడలవంకను మై కప్పావంకను జూచుచు ధ్యాన నిమగ్నుంై యుకాంతముగా జూములకొలది నిశ్చలముగా నిలుచుండియో కూర్పుండియో పరుండియో మననము చేయుచుండువాండు, ఆ శీలను మందిరాకారముగాం దొలిచి, _స్తంభములు గర్భాలయము స్‌త్యాది (పచేశనముల వ్మిగవాములు మలచి సాధించిన ఘనకార్యమున కాతని కేమా (తము తృ ప్రిలేకుంజెను. ఆ కుడ్యములును బై పటలాంతర్భాగ మునుజి తాలంకార ఛూన్యములై యుండ్కియాతని ననుతణము నవి తమ్ము కీ ఘుమే పూరింపుమని తొందర వెట్టుచున్నట్లాతనికి భాసించుచుండెను. అళోకునికి జ్యితరచన కావింప న్య్యగత యుతిశయించు చున్నకొలది భావములు దొంతరలుగా రా సౌగినవ, ఆ భావ పరంపర నతిశష్టమున న్మిగహించుకొని యాళండు చిత నిర్మాణ్యకవము నిశ్చయించుకొ నిను

గర్భగుహక్షు రెండు పార్శ్యముల రెండు బోధిస_త్త్య చ్మిత ములు సరిమాణమునను స్వరూపమునను ఉన్నతోదా _త్తరమణీ యముగాం జితించు టవసర మని ముందుగనే నిశ ఏయింబెను, అందులో నొకటి సర్వసంపదలు సీష్సితములు చేకూర్చు పద్శై పాణి బోధిసత్త్య చ్మితము. అందులో. దన। సజ్జ యంతయు (బెదర్శింపవలె నని యాతని సంకల్పము. శెండవది శతు సం హోరకమును సర్వాపన్ని వారకమును అగు వజపాణి బోధి సత్వుని చితము, ఈ ఇెంజే శాక మజికొన్ని బోధిస త్తే చ్మితేములును స్ఫురించినని,

త

కుమూర న్లీ,నాథుం డొకనాం డాగుహోరాముము దర్శింప వచ్చి, యశోకుండు చ్మితింపనెంచిన చ్మితముల వివరము లడిగి, యిందులో మారధర్ష ణ చ్మితిము ముఖ్యముగా నుండవలె నని సూచించెను. భగవానుండు బుద్ధత్వము (వావించిన వెంటనే, మారుండు వచ్చి. నయమునను భయమునను భగవానుని లోంగోొన యత్నించి ఛథర్షితుండై విఫల [పయత్నుండై న కథ యిందులో. జ్మితించుట యవసర మని యశోకుం డంగీకరిం వి సంఘాధ్యక్షల సూచన నొతండు శిరసావహించెనుః

సిద్ధార్ధ డై పుట్టి బుద్ధత్వము పొందుటకు బూర్వము, బోధి సత్తుం డెన్నియో జన ములె త్తి యొక్కొ-క్క- జన్శుమున నొక సద్ధర ఆను ననువ్యీంచి యందులో: చారంగతుండగుచు వచ్చెను అట్టివి వర్మించు జాతక కధలు సవ్యాసాధికముగా నున్నవి. అందులోనుండి యేవి _గహించుట |

ముండాతని నాకర్షించినది “శివిజాతకము,+శిబిచ కవ ర్తిగా6 బుట్టి డేగ వెంటాడుచున్న పావురమునకు శరణమిచ్చి, జేగ కాహారముగాం దన శరీరమాంసము కోసియి చి న బోధిసత్వుని జాతకళథ యాతని నాకర్షించుటవింత కాదు, మజికొన్ని జూతక్‌ కథలు 'సాడ నెన్నుకొని ' మహాజనక జూతకకథి విపులముగా6 జ్మతించినవోందన కళావై. దస్ధ్యము విస్తారముగాం (బదర్శింస వచ్చునని యాతండు నిశ్చయ మొన ర్చెనుం

రాజసోదరుండు రాజును సంవారింపలాగ ర్భృవతి యగురాణి పారిపోయి. చేశాంతరమున బోధిసత్వుని (బసవించి యతనికి

శ్రీ

మహాజనకుం డని జేరువెళ్సైను, అఆతండు వర్తకము చేయుచు సమ్ముచభయానము చేయుచుండ, నా నొక తుపానులోం బగిలి పోయెను, మహాజనకుండు రత్నీతుంతై. యొకరాజ్యము చేరికొన నా రాజాతని వృత్తాంత మెరింగి సీవలి యను రాజకుమారినిచ్చి వినావా మొన ర్చెను,. కొంతకాలమునకు వైరాగ్యము కలిగి మహాజనకుం డరణ్యమునకుంబోవ నిశ్చయింప్క రాణి నీవలి యాతని నెన్నియో విధముల మోహముగ్గునిం జేయ యత్నిం చియు లాభము లేక తుదకాతనితోలోం టరణ్యవాసమున "శేగెరు, ఈ మహాజనక జాతకకధ చ్నితింప నిశ్చయించిన పిమ్ముట నశోకుండు చ్నితరచన కుష్యకమించెను. అశోకుండట్లు (పథాన చ్మితము అెక్కడ నేయే రంగులతో లిఖంపవలెనో స్థరోపజచుకొని శిష్యుల చేతను సహాయ చ్నితకారులచేతను దాను గుర్తించిన | పచేశములలోం గుడ్యమును మొదటి 'బెందడి పూంశలతోం సిదముచేయించుచుం చానుగూడ వారి కందులో సౌయపడుచుంటెను. ఈ పనులలో వాఘిరాయును గొండపయుం గూడం దమచేతులు చేయుచుండిరి,

మొదటిపూత మైనవిమ్ముటం చైన ముత్యపుం బొడిశోం జేయు సుధాలేసనమును చానివై. కేఖలు. తీరు ఛటయు రంగు లతోం జతములు పూరించుటయు - శ పనులుమా[త మశోకుండే స్వయముగాః 'జేయుచుండజెను, ఆ పని యితరుల కప్పగింపండు, అతండట్లు చి(శించునపు డన్యుల నెవ్వరినచ్చట

శ వి కాటలలో దినదినము నాలుగైదు గండములు' తప్పుచుండునుం వీ గండమున కాగండ మెట్లు తప్పిననో భూచినవారికి విన్న వారికి నద్భుత మనివించును. “ఇది భగవానుని (పసౌద” మను నధ్యమతీని భఛావమున సందజకు విశ్వాసము ధృథతర మగు మయండెనుం

ఈ యాటలు పొటలు సాపాసకార్యము లన్నిటిలో నళోక ప్ముతుండు కొండప దానికి దోడుగా నుండును,

6

అ సంఘారామములో నప్పటికిం బధానభితువులు తపస్సు చేసికొనుటకును బూజకును గొండలోల్డ దొలిచిన గజ శావుము లిరువదియీ డున్నవి. అుదులో నాలుగు చె, త్య గువాలుం వైత్యగుహలు 'చేవాలయనులవలెం బూజు కుప యోగించునవే కాని భితమువుల నివాసమున క ద్లేశించినవి కావ, మిగిలిన యిరువది నూణు గువోరామములును - ఇత్స్‌ వుల నివాసముల కుళ్లేశించిన విహార గుటోలయములు.. కాని వానిలోం గొన్ని యసంపూక్ష్మములై. నిరపయోగనుగా నున్నవి? గుహూలన్నిటికిని వాధ్య భాగమున ఇద్ద విహారగుహలు "రెండు కలవు, అవి యన్నిటిలో, వాస్తుకళ్య శిల్పము చిత రచన---ఎందులో6 జూచిన సర్నువిధముల మసోహారతము

లిం మైనవి, ఆ ఆెంటిలోం దచూర్చున నున్న గుహావిహారమునం గుమార (శీనాథుయ తపసు ఎ. చేసికొనుచుంజెను, ఆ గుహా 'రామము ముఖభాగ నిర్యాణ మద్భుత మైనది. చాని ముఖ జ్యారమునుండి వెలుంగు (పసరించునట్ట్లు నిరి శ్రంచిన చిల్పచాతు ర్యము చూాపజు వేనోళ్ళ న్లాఘించుచుందురు.

ఈ గుహారామములే కాక సాధకుల భక్తుల నివాసార్థ మును, విద్యాశాలలకు, వెద్యశాలలకు, ధర శ్రళాలలకును నిర్మించిన భవనము లెన్ని'యో కలవు. అయిన నవి యక్క_డి భిమువులకు. జూలుట లేదు, కొంతకాలమునుండి తూర్పుచివర నూతన గుూహారావమ మొకటి తొబువంబడుచున్నది. ఈ నూతన గుహారామము తాను తప మొనరించు గుహారామముకంకును మనోజ్ఞ తమముగానుండనలెననికుమూర శీ యాళయము.అందు లవై దూర చేశములనుండికూడ శిల్చుల నాతండు రావించెను, అట్లు వచ్చిన వారిలోల్భృష్టాతీరమున నాగార్జున కొండ (ప్రాంత మునుండి వచ్చినవాండు కొండపతం౦్యడి యశోకుండు. అశోక్రుని మిదనే యీ నూతన గుహాలయ నిరా శర మంతేయు నున్నది,

వాఘీరా తన మితునకుం గొండలు కోనలు నడవులు చూపును, కొండఫ చాని కీగుహోరామములలోని శిల్పసంపద చితేకళ రూపించును, వంశ పారంపర్యముగా నాతనికి శిల్పము చ్మితకళ యలవడిన వగుటచ్చే వానిలోని సూత తు లాతం

వ్ల

డిశ్హై సులభముగా నవగావహాన మొనర్చుకొని దాని హృదయ మునకు వూద్తింపం జేయంగలండు, ఒకానొక చ్దితము నెదుటనో, వ్మిగహముముందో, వారిద్దజును గలసికాని, వేర్వే రుగం గాని, నిలిచి త చేకధ్యానముతోం జూచుచు, [గంథము త చేకనిష్టతోం బఠించు శడ్ధాళువు లగు విద్యాద్థలవలె, దీర్స కాలము గడుపుచుందురు. అది చూచిన భిత్యవులును బుద్ధ భక్తులును వారికి భక్రి పారవశ్యము కలిగిన దని గుసగుస లాడుచు వారల యేకాగతకు భంగము వాటిల్లకుండ సడి వేయక నెము ్రదిగా నావలకు నడచిపోవ్రచుందురు,

పదునై_ దుసంవత్పరముల్మ కిందట నారంభించిన యానూతన సంభూరామ మూ సంవత్సరమే పూర్తియె, అందులో చిత రచనమ్మాతమే కొజువడి యున్నది. అశోకుడు చ్చితరచన సాగించుచున్నాండు. అది స ర్వాంగసుందరముగా సిద్ధమవు చున్నందున వాఘిరాయుం గొండపయు దానిని బలుమాజు దర్శించి వచ్చుచున్నారు,

మజి యే గుహాఎయమునకును లేని ముఖమండప మొంకు దీనికి గలదు. ఈ గుహాలయములోం (బఛానభాగములు మూండు. ముందు పంచపాళి భాగము, మధ్య చావడి, వెనుక నంతరాళమున్న గర్భాలయము, పంచపాళినుండి చావడిలోనికే సింహద్వాక మొకటి చక్కగాందీరి ఏ. దిద్దినట్లున్నది. దాని కరువై పుల నెండు వాతాయననులును జివరియం చున రెందు ముఖ ద్యారములును గలవు, పంచవాళి॥ి "రెండు పక ఫాల లెందు

ల్రిర్రి గదు లున్నవిం మధ్యచావడి కన్ని్మపక్కాల నడవలును వాని శావల గదులును గలవు, గర్య్భాలయమున కిరువై పుల శంజేసి గదులున్నవపిం గర్భాలయములో ధ్యానము చేయుచున్న యన లోకిలేశ్వర బోధిసత్వుని యున్నతమూర్హి యుదా_త్త గంభీ రముగా మలచి యున్నది.

ఆ గుహూ _స్తంభముల మిద గోడల మిద నెన్నియో విగహములు' లతలు పుష్పములు జంతువులు ర మ్యుముగా మలంచంబడినవి. అందులో నొక _స్తంభమున నాలుగులేళ్ళు మలంచియున్నవి. కాని వాని యన్నింటికి నొశళ్క-ళు శిరస్సుం అ _స్తంభములో శిల్పసంపద అల్పమైనను, జమత్కారము కల్పించు చిత కవిత్వనువలెన్నే యా బొమమ త్‌ జనసామా న్యమును మిక్కిలి యాకర్షించు చున్నది.

ఆ గుహాలయము గోడలమిాదను లోకప్పుమోదను జిత రచన సౌగుచున్నది, కొన్నిచ్చితములు పూరియైనవి; కొన్ని బాయంబడుచున్నవి, కొన్నిచి తించుటకుం గుడ్యములు సిదము చేయుచున్నారు, ఖ

చ్మితరచనకు ముందు రాతినోడ చదునుగా చేయవలెను, గోడలపై ఆాతినాస్తులు సందులు ఉలిపోట్లు కనంబడకుండుటకై శోడలకుం 2ై కస్పులకు బంకతో నోమయము మట్టి ఊక కాతి పొడి ఇళ్యాద్మి దవ్యములు ఫకలివి మర్షించి 'బెండడిగాం జేసి చానిని మందముగా ధట్టించి పట్టించుచున్నారు. దాని యుపరి తలము నునుపుగా నుంఊటకు నున్నని శిలాఖండములతో

ర్‌] శ్రీల నుండనీయండు. ఛ్యానభంగము నాతం జేమాత మోర్చు వాండు కొండు!

లోపలిగది వామభాగమున వెనుక నోడమిోదం బెద్ద యొత్తున పద్శపాణి బోధిసత్వుని చచ్చితము (నాసినాయ, సువర్గ చ్భాయ గల బోధిసత్వుని నాధుసుంద రాకారము భక్షి గారవములు కలిగంచుచున్నది, చామగ (గెౌహిణులు కిన్నర గంధర్వులు మనోహరముగ నున్నారు. రాజదంపతులయు మయూరములయు శృంగార కీడలు రమ్యుముగా నున్నవి సీంహములు కోంతులు నకోశాదితరు లతాగుల్ముములు నానంద పరవశములుగాం జ్మతింపం బడినవి. పద పాణి బోధిసత్వుని చ్శితమునకు వామభాగమున నించుశక (కిందుగా నొక పజే శము నశోకండు ఛూన్యముగా వదలినాండు.. నెలలు జరిగిపోవు చున్నను ఆ పచేశమున నేమి చిత మెట్లు 1వాయవనలెనో యాతనికి నిశ్చయము శకావేదు. వకాంతముగా నా ళూవ్య [ప దేశము నెదుటం గూప్ప్చుండి యెన్నియో ర్యాతము లాతండు జాగరణ మొనర్చినను స్ఫురింహతేదు. పద పాణి పాదము లంటి ఛ్యానించినను దన కర్తవ్యము స్ఫురింపక ౦డుటచే నానాంటి కది యాతని కొక పిచ్చితమైన బాధగా. బరిణమించినది, ఇతర చ్నితము లన్నిరెకూ పూర్తిచేయుచున్నను పద పాణి సమిపమున నున్న యా శూన్య (పటేశమున సశోకుం జీచుయుః జత్రీరప "లేకునాస్తంయ.

ర

ఒకనా6 డశోకుండు చావడినడనకు ఎడమవై ఫున గువాలో మహాజనక జాతళములో '*“నెకాభంగము' చ్మితించుచుండెను. సుధవవై నల్లని మసిరంగుతో ీఖలు ముందు గీచినాండు, అట్లాకార మేర్పడిన బొమ శ మధ్య రంగుల పూరించినాండు, సుధ యాజిపోక ముంచే చ్మితమంతయు. బూర్తికావలె నను తొందరలో నూధ్యాహ్నిక భోజనమునకై న నింటి "క్షీగక్ర సౌాయంతనము వనజకు నచ్చటనే యుండి చితరచన సాగించు చుంజెను.

అంతసేపు నావల మధ్య మధ్య నేదో యలికిడి యవు చున్న ట్లాతనికిం దోచినది. ఎలుకలో యుడుతలో చేయు సవ్వడి యని సరిపెట్టుకొనుచుం దన చ్చితరచనలో వ్య గతతో నిమగ్ను6డ్రై యుండి యది మనస్సునకుం బట్టించుకొన "లేదు,

సాయంకాలమైనది, చ్మితము పూర్తియైనది శేఖలు జాంటీ (పక్కల కింకిన రంగును దొలగించుచు, మరల నట్లి యొడలం దూలికతో శాఖల (వాసి టాపీతో నొత్తి (వాసి _ సరిచేయుచున్నాండు. ఈ మూ జావల స్పష్టముగా సెవరో యిద్దజు సవ్వుచున్న శబ్దము వినంబడినది.

అశోకుం డులికిపడి కోపా వేశముతో నటు పోయినాండు. 'శాను శూన్యముగానుంచిన యటముందు వాఘిరాయుంగొలిడ

త్‌

పయు నిలుచుండి యేదో గుసగున లాడుచుండుట యాతండు గమనిం చినాండుం

“బ్బక్క-డి కేందులకు వచ్చితివిరా, విధవా[” అని యావేశ ముతోం గుమారునిం గొట్టుట కాతండు తన చేతనున్న పెద్ద కంశ ఎత్తినాండు. ఆతని కోపావేశము చూచి వారిద్దజు భిాయాతి"లేకముతోం (బక్క-లకుం దప్పుకొని యతసికిం జిక్కో- కండ గువాలోనుండి పాజిపోయిరి, వ మా యాశ్చర్యము' !

ఆ యట యిస్తూడు శరాన్యముగాలేదు. అక్క్‌-డ “నల్ల రాణి చిత మద్భుతము?గాల జ్మతింపంబడి యున్నదిం కుమారుని: గొట్టుట కెత్తిన యశోకుని చేయి యొత్తినశ్లు యున్నది. ఆ బొమ్మను జూచిన చూపు లాబొమ్ము మీదనే తప్పలార్పక నిలిచి పోయినవి. ఎన్నో నెలలుగా. చాను సాధింపలేని దుష్క-రచ్చితవిన్యాసము బుద్ధభగ వాను తీనాండిట్లు సాధించి పెట్టినాండు. అవలం దాను చి్వితించిన పద పాణి చ్చి! తమున కిది దీటుగా నున్నది. పరిపరి విధముల నతోకుయ దానిని బరీథీ౧చీ మూచెన, ఎన్ని పధములం జూచిననసీ “నల్ల రాణ్‌ చ్చి! తము తాను రశుంచిన పద సారీ చ్మితమునకు సంపూర్ణ తః చేకూర్చు చున్నదని యాతనికిం దోచినది. ఇది భగవానుని (వసౌదమే సాధింపం గలదు 1

చ్మితకారుల. డాచ్మితముపంకం జూచిచూచీ యూనందము పట్టలేక పరుగెత్తుకొని పోయి, ముందుగా ననుమతిమైన నడు గళ కుమార ళీనాథుండు తపస్సు. శేసికొను గంధకుటిలోని'

తిరీ శేగి యధ్యతునికి మొక్కి. యాసంద వావృములు రాల్కుచు, “నిజముగా వాఘిరా భగవానుని [పసాదమే చేనా!” అని యా'వేశముతో నజబెను,

. అట్లకోకుండు కావించిన ధ్యానభంగమునకుం గుమారీ మొదటం గొంచెము విసుగు చెందియు నాతని యా_ర్తకంఠము నానందనాక్కులు నాలకించి విన ్రయముతోం జ్మితకారునివంక య శాార్ధ్థకముగం దలయెొ త్తి తిలకించెను,

*వాఘిరా బుద్ద _పసాదమే. ఆతల్లి యల్లరి చూచి మధ్య మధ్య విసుగుకొస్తా వాండను, నాతప్పు తమింపుండు 1 వాఘిరా భగవానుని (పసాదమే!” అని చ్చితకారుం డనెను, అధ్యతుండు మౌనముతో నళ్లు చూచుచున్న కొలందియాం ఉతకారుయ మరల మరల *వాఘీరా భగవానుని (_పసౌ దమే! నిజమే, ఇన్నాళ్ళు 'శెలిసికొన లేకున్న నాపాపము &త&మిం పుండు ! అనుచు దీనముగాం (బాస్థింప సాగెను. కుమారీ తుద కాశ్చర్య మాఫుకొనలేక యేమి జరిగినదో. చెప్తామన నళోకుం డిట్లు విన్నవించిను.

“నే వెన్నో చెలలుగా జేయింబవళ్ళు నాలోచించియు నేమి చితము [వాయవలెనో యాలోచన తెగక 'బాధపడుచు ళూన్యముగానుంచిన యజలోం జ్యితమొకటి యద్భుతళ క్షి తో వాఘిరా యానాండు పూరించినదిం (శమయనుకొనక తనము రొ్‌ళమా అాచ్చితము స్వయముగాం దిలకించుటకు దయ వేయవఖ |)

త్రి? ముడుతలు వడిన కుమార శ్రీనాథుని ముఖమును హీమా (దినివలె6 జిటునవ్వు "వెన్నెలలు శాంతిమంత మొనర్భ్చుచుండ, నాతండు చి తకారునివెంట నా నూతన గుపోలయమునకు బయలు జేజెను. మధ్యమధ్య నాతం డట్లు వచ్చి యాగుపో రామినును జూచి పోవుచు నిరా శ్రగాదులకు సూచన లిచ్చి పోవు చుండుట (కొత్తకాదు. పద్శపాణి చ్నితము నొద్ద నోడ మోదం జ్నాళ తరచనకై ఫఘాట్టన మొనర్చి చ్మితము (వాయక కూన్యముగా నున్న యా యలు యధ్యతృని దృష్టి నొకర్షి 0 చియే యుంజెనుం ఇప్పుడు పోయి మూడలా నక్కడ “నఖ రాణి” చ్యిత మద్భుత (పజ్ఞాచాతుర్యములతోం జ్మితింపంబడి యున్నది, తడి యింక నాజకుందుటచే నా బొమ ౪ వింత మజుంగులు చిము శ్రచుంజెను. ఆవల “పద్మపాణి బోధిసత్వుని చ్మితము సువర్శచ్చా యతో గుడిచేత నిలోత్పలము పట్టి యొడమచేయి జ్ఞానన్ముద ధరించి యుండి థ్యానాస_క్త విలోచనములతో నాకర్షించు చుండ, నీవల "నల్ల రాణి” చ్మితము నీలకాంతితో విరాజిల్తుచు నర్ధచం(దాకృతిగా నంగియున్న నాళముతో కలువ యొకటి చేపట్టి పద పో తల యొంపున కనుగుణనుగాం దనతల వాల్చి శృంగారరసమయ మెన చి _త్తళాంతితో పద పాణి శక్తివలె ముద్ధమనోబముగా నలనారుచు ముల్లోకముల మోహీంపం శేయునట్లు తను (ప్రమాణముగా నిలిచి యున్నది,

లిం

కుమార కీనాథుండు త జేకథ్యానముతో నా చ్మితము వంకం జూచుచు నిశ్చలముగా నిలువంబడి పోయెను, ఆ వృద్ధ ఛితువు వృాదయకువారములో నే నలుబది యేంత్హకుం బూర్వమో యనుభవమునకు వచ్చి, యిన్నేళ్ళు విస్సృతి పథమునయుడిపోయిన భావము లీనాండొక్కు.మ గ్రిడిగా నేకెతత్తిన 'వేమో మటీ! తన్ను. [ేమించియు. దలిదం్యడుల బలవంత ముచే నింళొకని వివాహమాడిన తన (పియురాలి రూపమే యిందులో. జ్మితింప బడిన ట్లున్నది. ఆమె యితరుని భార్యయే మైనను దనవంక 'మోపహాము వదలక మయుకనాంటథి సాయం శాలమున నగరోపాంతవనముళలో. దన కామె దర సన మిచ్చి, రన యాని కేమ (పశటించినది. అఆ'మె పలుకులు వినం దన కసహ్యమెనది. పులి వెంటంబడిన లేడివలెం చాను పాప భీతితోం చాజటిపోయి వచ్చి సంఘాూరామము చేరి యపసంపద స్వీశరించినాండు, నగరోపాంతవనములో. దన (పియురాలు తన హృదయాంతరాళములో నా సాయంవేళ కలిగించిన న్యామోహా మిప్పు డిన్నేళ్ళకీ వార్ధిక్యములో సీచ్చితము చూచు చుండ నిప్పాజేయనుభవించు చున్నుట్లు [కొత్తగా భాసించినది, కునూర్మశీనాథు. డాపాదమ _న్తకము కంపింపపాగెను,. తన స్వానుభవము భగవానునశే కాశ మటి ఎవర శెటుక !

“ధగనానుండా నన్నురతవ్నీంపుము | రమీంపుము |)? అని దీనముగా న్నాక్రందన 'మొసర్చుచుం గుమారశీనాథుం గడుగులు పెట్టుటనైన నోవిక లేక్షన్నను భయముతో బరు

త్రీ

విడుచుం దన గంధకుటికే చాతిపోయెను, ఆ వింత _పవర్తనము నకు సంఘారామ మంతయు విస్తయముతో నట్టుడికిన ట్లుడికి పోయినది.

వాఘీరాయు. దాని మిృితుండు కొండపయు నశోకున్నిం జూడంగనే భయముతో నూతన గువానుండి పాజిపోయి యా ర్యాత మెల్ల నరణ్యములో గడపుటచే నిచ్చట నేమై నదియు వారికి. బెలియ లేదు.

వాఘీరా నెలవునకు రాలేదని యా చుట్టుపట్టులం బర్య తారణ్య ప'చేశము లన్నియు సంఘారానునేవకులు కాగడాలు పెట్టి వెదకినను జూడ కానరాలేదు.

కొండప తల్లి ధారణీమాయి కుమారుని జాడ ెలిసినదా యని భర్తను మాటిమాటి కడుగుచు నార్యాతి నిద్దురపో లేదు. అశోకునికిని నిద్దుర లేదు. కుమూరుండు కనంబడ లేదని కా దాతని చింత. వాని నేమి చేసినం వాపము లేదు, భగవానుని _పసా దము వాఘిరా కనయిడ లేదని యాతని దిగులు, సంఖూార్గా మము నుందు దివిటీ లెప్పుడు కానవచ్చినను జి తీకారుం డటు వోయి సేవకులంజూ-చి “*వాఘిరా దొరికినదా ! భగవానుని (పసాదము దొరికినదా 1” యని చారి నుత్మ-౦ఠతోం పళ్నించి వచ్చుచుండెను,

తన నెలవు చేరినదాది కువూర[శీనాథుండు సంధించిన వానివలెం బలువరింప సాగెను, త్మీనముగా జ్వరము వచి ్పేనదిం

తీ సంభూరామ వైద్యు లుద్విగ్నహృదయములతోం. జకిత్సచేయ యత్నించుచుండిరి.

అఆ మజునాటి సాయంకాలమున కాశలితో సీఠరసించి

సొమ ఆసలి పడియున్న వాఘిరాను చాని మిని నడవిలో నొక 'రావిచెట్టుకింద సంఘాూరామ కేవకులు చరాచి సంభూ "రామమునకుల 'జేర్చెరి,

ప్ర కుమూార్మకీ యస్వస్థులై యున్నందుద సంభూరామ వ్యివ హోరను లుపాధ్యత్సుం డగ సంభజిత్తు చదూచుచుంజెను, "వెనుక వాఘీరా యాగడము లాతయండ కుమారశీకే విన్న వించుకొన్మి చీవాట్లు తినెనుగడా 1! అప్పటి కాతండు లొంగినశ్షు యున్నును,షు ఆతని వృాదయాంతరాళములో వాఘీరా యన్న నసవ్యామ్యు పోలేదు. అందును బజేళ్ళ యీడువచి ్‌ 'పెద్దదగు చున్న యాపిల్ల యశ్షకాంతముగం గొండపతో నడవులలోం గొండలలో సంచరించుచుండుట యాతని కేమూష త మిష్టము "లేకున్నది. ఇప్పుడాతని క వకాశము చచిక్కి.నది. ఆట్లడవిలో నుండి సేవకులు "లెచ్చినరోజున నాతండు వాఘిరా నప్పటి శేమియు ననక కొండపను ముక్క “వీవాట్లు పెళ్సైను.

6 త్తే

కొండప కన్నీళ్ళు కార్చుచు నింటికిబోగా నశోకుం జెదు.రై య్యాగాహా వేశముతో, “ఓరీ విధవా,శైభగవానుని | పసాదము స్స పొట్టలగెట్టుకొనువాండ వే క అనుచు పైదండింపం బోవ్రచుండ ఛారణీమూయి యడ్డు నచ్చి తప్పించి యాశకలిచే నీరసించి యున్న పిల్ల వాని కాదరముతో నాహారము పవెట్టుచుం గన్నీరు పొరబుచుండ నాతనికి బుద్ధులు చెప్పసాగెను,

“నాయనా, నీ కోసము నిన్నటినుండి యొత దెగులు పడిలతినిరా ! ఆ పాడు నాఘిరాతో సహవాసము చేయకు తంశ్రీ |! అది యెష్టుశో ఏ పులినోటికో ని న్నప్పగించి పళపక సవ్వునురా ! అది పులి పిల్ల ర్యా మానిసి కాదు [00

తక్కి-న పిల్లలుకూడం గొండప చుట్టుం 'జేరి పది వూటలు ెప్పసాగిరి. వారందజలోం గడగొట్టుది యగ నాండుపడుచు కన్ను లాశ్చర్యముతోం బెద్దవిగా విప్పి లుట్లన్నది ॥

“అమా, వాఘిరా గళ్ళు నిజముగాం బులినో ల్ఫేనే. ఒక సారి దాగిలిమూంత లాడుకొనుచు నది పొదలో డాంగు కొనంగాం బట్టుకొనుట కక్క-డికి. బోయి నేను చూతునుగత్యా అక్కడ వాఘిరా లేబే. అచ్చముగాం బులివిల యువ్నదిం నే నదిమూచి భయపడి కెవ్వున శేకవేసి పాథిపోయి వచ్చితిని, మరల కొడ్డిసేపటికే వూమూజలు వాఘీరాయీ నవ్వును నా పొదలోనుండియే బయటిక వచ్చినచ్సే అమా శి [09

ఇంతలో నశోకుండు కజ్జవానిని వదలి వాఘీరా మేమ

మారయం బోయెను. అది యష్పుడే కొంచెము రొప్పై తిని

శ్తీల్రీ

పాలు ('తెవినది. అందువై వచ్చిన యోవికతో నొక ఆతి బండపై. గూర్చుండి కూనిరాగములు తీయుచు నడవిపాటలు పాడుచున్నది.

“అడ్రప్కీ అడప్కీ మి నొ న్నైవనే!

అక్క_డ పరెగే అశ్వత్థ మ్మే |

అడప్సీ అడవీ, మూ అమె వలే!

అగ్జులు పూసే ఆ యశోకమే !

అడప్కీ అడపీ, నీ కొడు శివలే 1

అడుగో కూ యనునా వీకమే!

అడవీ, అడవి, సీ విల్లెవనే

ఆటల పాటల ఆ సెలయేజే!

అయిళే, అడపీ, నీ మగం జెవళే ?

అడుగకు అడుగచవె అ గొండన్‌ 1౮”

అ వింతపాట వాఘిరా పాడుచుండ దాని కంఠనూధుర్య మునకు నుస్థండ్రై వినుచు నశోకుండు. నిలువంబడి పోయెను, సరిగా నప్పు డది యున్నది యూయర్థచం దాకృతి గల లఅూాళొండకోన లోనిగ్టిమధ్య ప చేశమునం గల బోధివృత్షమూల మున, అచ స్పటనే కుమార శ్రీ తపయొనర్ను సి గుహారామమును, డానికి బడమరగా నశోకుని గురువు చ్చితించిన చితములున్న గుహారామమును గలవు, అశోకుని గురు విష్పుడు చ్మితరచన ఇాలించి (తిరత్నములు స్వీకరించి బౌద్ధభిక్షువై యాగుహో

శ్రీ

రామనులోం దపస్సు చేసకొనుచుండెను, అటువైఫునకు వచ్చినప్పు డశోకుండు గురువుల దర్శించి | మొక్కిగాని పోండు. ఈనాం డాలోపలికే పోఠ వాఘీరాను బలుకరించి యది యా “నల్ల రాణి చిత మెట్లు చ్మితించెనో కెలిసిొనవలెనను కుతూపహలముకో నాలి యుంజెను

వాఘి రా కొంతవడి తనపాట పాడుకొని మజి కొంతవడి పరథ్యానముగా నేదో యాలోచించుచు నుండి యా తర్వాత చితశారుని రాక గమనించినది, వెంటనే యది చంగన గంతువేసి యాతని మెడ గట్టిగా '“మామా 1” యనుచు? గౌయిలించుకొ నెను. భగవానుని (పసాదము లభించిన దని యానందముతో: జ్మతకారుండు చానిని కన్నుల ఫద్దుకొను చుంజెనుం

కాని వాఘీరా యాతని ఏపంతయుం దన గోళ్ళతో జక్కీ. వేయుచున్నది; *కొండపను గొట్టవుగడా !-కొట్ట వన!” అనుచున్నది.

కొండప జేరెత్తలానే చితకారునికిం శోవము మంతీ పోయినది. *ఆ విధవను గొట్టుశేనా 1 చర 'మొలిపించిదనుం చంవీవేసెదను-””

ఆ పలుకులు వినంబడిన బే తడశ్రుగా, వాఘి రా కెండుేకుల గోళ్ళు నతని వీపునం బులినోళ్ళవలె దిగంబడి పోయినవిం “కొండనను గొట్టితివ్కా నిన్నుం జీల్చి వేసెదను.. గొంతు

శ్రీ

కొతీకిచేసెదను!-కొండపను గొట్ట నను !” ఈ విధముగా బలుకుచు వాఘీరా విజ్బంభించినది,

చ్మితకారుండు ని వ్యెరవోవుచు, కక ్రే కొట్టను లే, విడు ! నిజముగా నా కొళమాట కుత్తర మొసలితివా, అతని నెన్న టికి గొట్టను. ఆ చ్చితము (వాయవలెనని నీ శెట్లు స్ఫురించి నదో చెప్పవా వాఘీరాగొ అని (బతిమాలెను,

వెంటనే పకపక నవ్వుచు, వాఘీరా యశోకుని వదలిపెట్టి నది. *మామా! ఆ బొమ శ నేను _(వాయలేదు. కొండప (వాసినాండు. వమియుందోపర నన్నెదురుగా నిలుచుందు మని, వాండు మాటి మాటికిం దలయ త్తి నావంకం జూచుచునా బొమ్మ _వాసినాండు, నేను నవ్యాపుకొన లేక పోయితివి. ఆ గోడ పాడుచేసినాండా-? నేను తేఫు చెటిపి పెక్టైదనులే ! _ భొండపను గొట్టంబోకు, మానా [”

వాఘీరామాటలు చి ఈతకారుండు నమ, లే యింక నేమేమో మౌొట్రాకుచుండెను, అంతలో సంఖుజిత్తచ్చటికి నచ్చి యశో కునివంక6 జజచుజ చూచుచు "నీ కుమూరుంజే యను తొంటిన, సీవును దీనిని వాడుచేయు చున్నానా!' యని మందలించిను,

చ్మితశారుయ పరాభవముంది సిగ్ధతో నింటిశేగి కుమారున్ని బిలిచిి'ఒనేే నిజము ెప్పు $ ఆ చిత మెవరు (సిరి, నిజము చెప్పనిచోం జంవివేసెదను 1 అని కళినముగాం బలిశేను,

క్తీస్‌

కొండపకుం బజదునైై జేళ్ళు వచ్చినను మనస్సులోం జసి తనము వదలలేదు, “నేనే నాన్నా, నేనే! మరల నట్లు (వాయనుల్వే నన్ను కొట్టకు ! నాఘిరాను జూడం జూడ నది వెద్దదైనవచో నే యాకారము పొందునో యాలోచించ్లు కొనుచు నా విచ్చిగీతలు గీసినాను. మనస్సు ఉబలాట మూఫు కోలేక (వాసినాను. మరల నట్లు నోడ పొడుచేయను లే కొట్టకు నాన్నా, కొట్టకు! అని కొండప (బతిమాలుచుండెనుం

ఈమాజు కొండప నళోకుండు | చేమతో గాఢాలింగన మొనర్చుకొని యానందకావ్పములతోో నాతని శిరస్సు తడిపి "వేసెను,

“వీమది, అబ్బాయిని జంపుచున్నారు. మూ కేమైంనం బిచ్చియా 1 అనుచు ధారణీవూయి యళోకుని లాగి వేయు వజకు నాతని చిగికొౌంగిటం బిల్ల వాండు నలంగిపోవు చుంజెనని యశోకుండు | గహింపలేదు,

క్ర

ఆ సంభఘూరామ మున్న కుంతల 'ేశమును బాలించుచున్న (శీసత్యా శయపుల శేశివల్ల భ చ కన ర్హి సంఘారామము దర్శింప ానున్నాండని వార్త వచ్చుటచే, మహారాజుల శాతిథ్య

శీర

మిచ్చుట కెన్నియో (పయత్నములు జరుగుచున్నవి, కుమవూర (శీనాథుయ బలహీనముగా నున్నందున సంభజిత్తే సంభఘా "రామ వ్యవహారము లింఠను జూచుచుంజెను. మహారాజులు కొలంది పరివారముతో వచ్చి, యే కొలంది గడియలో యట నుండి భితువులం గుళలప్రక్న మొనర్చి పోవునని తలంచి సంఘుజిత్తు (ప్రయత్నము లన్నియు నందులశే తగినట్లు చేసి యుండెను, అతండెన్నడు లేనిది చ్మితరచన సాగుచున్న నూతన గుహారామమున ేగి యళోకునితో నంది నోడవై నొఠచో మహారాజుల (వీతికై వారి చ్చితమొకటి వై భవముగా లిఖంపు మని యాబేశిం చెను, అశోకుని కంతస్సున నిష్టము 'లేశపోయి నను, సత్యా శయపుల శేశివల్ల భుండు వై భవముగాంగాలువుతీర, విచేశముల రాయబారులు తెచ్చిన కానుక లందుకొను చున్నట్లు చ్చితమొ౦డు రచించి సంఘజిత్తును 'మెప్పింఇెను,

నముహీరాజుల రాక మూడు దినము లున్న దనంగా సంఘ జిత్తునకుం జేరిన వార్తలవలన మహారా జెప్పటివలం జన్న పరివారముతో: గాక ఇద్దయెత్తున దండమయాత పోవుచున్నట్లు నచ్చచుండెనని తెలియవచ్చినది. మహారాజుల యత;ఃపుర జన మంతయు గదలి వచు చుండెను వార యనుంగం దన్మ్గుడు. కుబ్జ విష్ణువర్ధనుండు రాణులతోం. జనుజెరచు చుంజాను మంత్రులు దండనా థభులు నగరపాలకులు చారులు వచ్చుచుండిరి. చతురంగబలములతో మహోశేనమయీ వచు క చున్నది

జి

ఈ వార్త తెలియయగనే సంభఘజిత్తునకు సం్య్టభమము కలిగ్శి ముందుగనే యమూల్యము లగు బహుమానములతో మహ+ రాజులకడకు దూత నంప్కి సంఘారామ మున్న పర్వతము చిన్న దసనియు6 దను పేదమం౦దిరము లిందజు 'వెద్దలకు సగొరవముగా నాతిధ్య మాయం జిన్నవనియు వినయ సంభమములతో విన్నువింపంజేసెనుం

మపహారా జూదూత నాదరించి యాతండు తెచ్చినకానుకలు పర్మిగహించ్చి. నానికి దళగుణముగా సంఘారామమునకు బహూకృతు లర్బించి యిట్లు (పతివచన మంపెను.

“భిక్షువు లైన నూరు మా కాతిథ్యము సీయ నవసరము లేదు. మీ ళశుభాకాంతలే మాకుం బదివేలు, మా కవసర మెన వస్తుజాల మంతయు మా వెంట నున్నది. మా పరివార మా వైపున నున్నంతకాలము వాఘీరానదీ జలములు పర్వ తము దిగునంతవజకుం గళ శ్రలము చేయకుండం గశినముగోం గట్టడి చేయుచున్నాము, మా మర్యాదలకు మీరు కలంత ఇందనలదు !”

మహారాజుల (పతివచన మందుళొని సంభుజి తోొకించుక -తేతకొనెను, ఐనన్వు మహారా జక్కడ నెన్నిదినములుండున్నో యీబమి లోపములు సంభవించున్నో యని దిగులు పడుచుండజెను, శాని మహారాజు పరివారము సంఘారామమున శెట్టి యొత్తి డియుం గలిగింపలేదు,

ట్రీ

రాణువ కదలిపోవ్రుచున్నశ్లు 'పెద్దయెత్రునం బటకుటీరములు ఖరిము.లు బండ్లు బలీవర్షములు ఉష్ట్రములు అశ్వములు గజ ములు వచ్చినవి. ఆ చుట్టు పట్టుల నరణ్య_పేశములో నక్క- డక్క-డం జెట్లు తవమకులు నజకివేయలూ మూపకులు కొలతలు "వేసిపోవ, స్థపతులు నివాసములకుం (గీడలకు భోజనశయ నాసనాదిసౌఖ్యములకు మందిరములు మహానగరమునవలె "రెండు దినములలో సిర్మెంచిరి.

కొలందిమంది వెద్ద యుద్యోగులు తప్పు సంఘారామ పర్వతమునై. 6 గాన్మి చాని యెదుట నున్న మహాపర్వతమునం గాని నివాసము శేర్చబచుకొన లేదు, అర్ధచం దాకృతిగ నున్న సంఘారామపర్వతము. సమ్వస్తము కనంబడు నున్నత్యపబేశ ముస నెదురుగా నున్న పర్వతమువై 6 గుబ్బ విమ్ణువర్థనుయ సహ్మసౌత్సు నట్ల తన పటకుటీరము నిరి ్రంచుకొనెను.

గుహారామము లన్నియు మహారా జక్కండికి వచి స్పేననాంజే శ్మీభగతి దర్శించి వచ్చెను. ఆ నాంజే యచ్చటి విద్యాశాలలు టైద్యశాలలు అతిథిళాలలు నోష్టములు స్ట్రపతుల శిల్పుల చిత కారుల సేవకుల నివాసము లన్నియు జూచి వచె నను. మహారా 'జేచేని వర్శింపం బోవ్రముం డ్యాప'చేశము భటులు పరీథీ,౦తురు; పిమ్మట రాజపురువులు బూయటరు; ఆ పిమ్ముట తమ్మ్లుండు కుబ్దవిన్ధువర్థనుండు దారి తీయుచుండ మహారాజు దర్శించు చుండును. మహారాజువెనుకనే (పధానదండనాథు. డనుసరించు చుండును, ఈ పటాటోప మంతయుం గాంచిన సంఘారామ

7. శ్రీ

భితువులలో జేవకులలో భయో ద్వేగములు కలిగినవి. మహా రాజు వేదమతాభిమాని యని (పకీతి, సరిపడనినా రెనరో సంఘారామమువై సిందబు మోపి వేగులు శేర్చియుండుటచేం బరీశ్నీంచి నెపమెంచి, శిిశీంచుటశే యిట మహారాజు వచ్చె నని వారిలో గుసగుస లారంభించినవి. ఐనను మవో రాజెక గా డను ముఖము చిట్లించినట్లుగూడ లేదని గమనించుటచే వారికి శ్రైర్యము చేకూరుచున్నదిం

అ మటునాంటినుండి మవోీరాజు పూట కొక గుహా రశామము వంతున. స బల్యేకముగాం బరికీలింపసాగెను. ముట్లు పరీవ్నీంచుచు రెండువారము లక్క_-డనే పరివారముతో నిలిచి పోయెను,

అ పరిశీలన కడు నిళిత మైనది, నైపుణ్యము కలది. గుహా రామము దర్శించు సమయములలో నళోకుందే మహారాజులక్షు మార్షదర్శకుండుగ నుండెను మహారాజు వేదమతాభిమాని మైనను, బుద్ధభగవానుని [శీమన్నారాయణుని తొమి శ్రదవ యనవళారముగా భజించు భక్టుండు. మహారాజులకు సమ్థతిము కానిది బుద్ధభగవానుండు కాదు గౌాతమబుద్ధ బోధ లను సనెపమున్క భగవానుని ధర ఆపవర్తకులము మేమే యని పక టించుకొనుచ్యు వేదవిరణ్ధాచారములు క్‌ర శైలు బోధించువారి బోధలే యాతని కష్టము కానిది. బౌద్ధ లిప్పూడు. ఇప్పు చున్నట్లు భగవానునకుం బూర్వజన ము లుండుటయు న్లాతిసికి సమ్మూతము కాదు, జాతకశథ. లాలేని శళ్యయదుటనే కశ్చ

క్‌

లయు కథవలయు ఊహోతిశయముచే మూరద్పు లందుచుండుట, (కొత్తవి పుట్టుచుండుటయు స్వయముగా నెజీగియున్నాండుం అనాదిగా 'చేశములోల (బవారములో నున్న వేదో_క్తకథలు పురాణశకథలునీజాతకకధల పేరుతో నూతనార్థములు స్పురింపం జేయుచు నూతశనరూపము లందుచుండుట మజోరాజు గటి సించెను, (పజలలో నమున్నెన్నండు లేని పరస్పరవి బ్వేషము (పేలేపించు కథలు కొన్ని (ప్రచార మవ్రచుండుట యాతనికిం గంటగింపుగ నున్నది.

సూత్ముము. అెన్నియో మహాశా జెటింగియుండుటచే నంశకు బూర్వము నూండునందల సంవత్సరముల (కిందటః (బవారములో నున్న సర్యపదడాయమున శేమా తముమారైై ఎస నక్క_డి (సతిమకాని, చ్మతము కాని (వదర్శించుచున్నచో, మహారాజది యేసర్మపదాయ మనుస౦ంచు. నని వెంటనే (పశ్నిందును. చక్కని చితముల మధ్యం బొసంగని చ్యితము శనయిడి నంతనే యాశ ఎర్యముళో నీదియేవుని మహారా జడుగును,

“*చితరచన చేతకాని భితువు తనకుం బెత్తన మున్ను యహంభావము పురస్కరించుకొని చి, తించి నోడయంతయు రంగులతోం సహాడు చేసెను, మహాప్రభూ 1 యని వెంటనే అుకోకుండు సమాధాన మిచు ను.

“డానిని దుడిచిచేయరాచా 1) యని మహారా జడుగలగాెః నశోకుండు వినయనుతళో. గలసిన చిజునవ్వుతో, “*అంతపని

ర్‌ వేసిన నన్నీ భితువులు పాతిత్యము కట్టుగొంటి వని బహిమ్మ- రింపర్తా (పభూ [ యసి విన్నవించును.

ఇక్షు చ్మితరచనము, (పతిమాకల్చనముు, గుబోవివోరో

నిరా 'శ్రంము, నిత్యాదిక విషయములు మహారా జడిగి తెలిసి కొనుచుంజెను,. కొంత పనిచేసి యావీన గువాలం గారి న్‌ యా వని యెందుల కాగిపోయిన దని మునోరాజు (పశ్నింస నీళ్ళు నమలుచుం జ్మితకారుం డిట్లుత్తర మొసంగెను,

“ముహారాజూ అది యెన్నండో జరిగినమూాటం పీశదముగాం గొరణ మిధమిత్ధమిని ఇప్పంజూలము. ఈ గహారశావము తొలిపింస నొజ్ఞాపించిన రాణి యది యూరంభించీన కొలది శాలమున శే కాలధర ్రమునొందిన దందురు, అదిగాక దీనిలో చిలాదోవము కొంతలోంతునకుం బోయిన తరువాతం గనివింఛి నది, నుహారాజు చూడనలె నని యనుజ్ఞ్ఞ యిచ్చిన గునప ముతోంగొట్టి బోలు. మోంత (పదర్శింపం గలను, ఇదిగో! యనుచు మహారాజూనుముతితోం బలుగు తెప్పించి కొట్టి శబ్ద భేదము [పదర్శించెను. ఇశ్లే యితరగుహల లోపముల నతండు మహారాజులకు విశద మొన ర్చెను,

“ముహారాజ్యా ఈ గుహ తిలకింపుండుం ఇది వట్టి సున్నపు తాయి కొంత గునపముల కెదురు తిరుగు వృజమువంటి కఠిన శీల కొంత, బీంటటలు సెజ్లైలు పడి యిది గుహో నిరా 'శ్రమున “శీవ్యూతము పనికిరానిది, దీని నారంభించిన స్ధపతిఃి ళిలా స్వరూపము అెలిసినళ్లు తోపదధు- ఈ ద్రిళాదు,

లదరయా?ి (గం ధాల్బ్య్‌ టో శ క్‌ తు ల ట్ర ౩ /]

ల్లి ఇందులో. గొంతదూరము (లవ్యిన విమ టు జలమూరుట బేం బనికేలా దని వదలి వేనీనొండు సతి [30

అశోకుని వివరములు స్‌నుచు మజపహోరా జన్ని గుహా రామములును దర్శించి చివరకు నూతనముగా నిర్మించి యకోకుందే స్వయముగా నలంకరించుచున్న గుహారామమును దర్శింపయోయెొను, అటి యన్నిటికంశుం దూర్చ్పుచివర నున్నదెం

క్షే ఛ్రాను తొలిపించి నిర్మించి స్వయముగాం జృతరచన చేయు చున్న గుహారామమును మహారాజులు దర్శింపం బోవ్లుచుండ, నశోకుని కొకవంక సంతోషము నింకొకవంక ను జ్వేగము నావేశించినవి. అదిచూచి సహృదయులైన మజబోరాజు అే మనుకొందురో యని యాతం డెజుంగ నుత్చానాము భయము పొందసాగను,

ఈ గువోరాముము దర్శించినప్పుడు మహారాజు వెనుకటి నలె నశోకు నేమియు. (బశ్నింపలేదు. ముందు దాని ముఖ మందిక విశిష్టత భరూచీ మవోరా జించుకశీ పాగి స్పష్టముగా ముఖనులో. (బీతి (పదర్శించెను. ఆ విమ ట్‌ ముఖద్వారము నుండి గర్భాలయములో ఛ్యానముతో నర్థనిమోలితలోచ

ర్‌

నుల్కై యున్న బోధిస త్తే వ్మిగవాముపై వెలుగు ఫున్మూల ముగాం (బసరించుట గమనించి, యళోకు నగ్గించిి “అది అవలోకి లేళ్వరుని వ్మిగవా మనియే యుళ్లేశించితివా ₹ అని యడిగెను, “చిత్త” మని యళశోకుండు_త్తరమిచ్చుచు నందులో6 దాను సర్మపదాయసిద్ధమగు నవలోకి లేశ్వర మూర్తిలోం "దెచ్చిన చిన్న మార్పులు మహారాజు గమనించినాం డని (గహించెనుం

అంతట మహారాజు గుహీరావముములోం. (బవేళించి ముందు గుహోనిరాాణ విశేమములు సింహోవలోకన మొనర్చెను. శిలలో నెంచైన మెఠతరదన మనమున్న బేమోా, అతికఠినశిల యున్నదో, పొ జుఫు లెక్కడనై న నున్నవియో్తో నీ రెక్కడనే నూరుచున్నదో మొదలగు విమయములు పరీథ్మీంచి, లోప ములులేమి గమనించి సంతుష్టుం డయ్యెను,

మరల ెండవనూజు గుహాలయములోం (బదథఖీణ మొన ర్చుచు నందుం జెక్కిన శిల్మాపతిమలు _స్తంభములు లతలు జంతువిన్యాసములు వేర్తేర (శద్ధగాం బరికీలిం జెను, గర్భా లయనుందలి యనలోకి తేశ్వర మూ ర్తియెదుట భక్తితో నిలిచి నమస్క-రించెను. “నీకు జన శ్రపరంపర యుడిగినది, స్‌ర్వాణ మున (బవేశింపు మని థ్యకాదు లి ౦చినను, “చళుర్ణశ భువనములలో జన పరంపరలో బడి యలమటించుచున్న జీవ కోటు లన్నియు నిర్యాణము (పావించువజక్కు, నేను నిర్వాణ మునం (బవేశింపినని భీష్‌, శిచి నిలిచిన యాశక్ళపామూక్ధి

ర్స

నెపరు సంభానింపకుందురు 1! ( ఉేతుకులకు విశేమ మాకర్షించు చున్న యొకతల గల నాలుగు జింకల _స్తంభము మాచి మహారాజు మందహాసము (పసరింపం జేసెను.

మహారాజు మూడనమాణుగుహో పదథీ.ణము (పౌరంభించి యందలి చ్మితరచన పరీతీంపపాగెను, ఫులశేశి వల్లభుండు తాను వైభవముగం గొలువు తీరి యుండ, వి జేశములనుండి రాయబారులు దర చనార్థ వరుబెంచి కానుక లర్పించుచున్నుట్లు (కొత్తగా జ్మతించియున్న చచ్మితము గాంచి యంతరంగమున నెంతయు. (బీతుం డయ్యు, నళోకుని చానింగార్చి యిట్లు (ప్రశ్నించెను:

“ఈ జాతక చ్మితముల నడుమ నీ చిత మెట్లు పొసల్‌ యున్నది ౪

అశోకుండు వెంటనే యు_త్తర మిచ్చను. “జాద్ధధర్మము రతీ,0చుచున్న మహ్మపభువుల చిత మా గుహారామములోని యిళతరచితము లన్నిటితోం బొసంగి యున్నదనియే నామనవి!”

ఆ సనూధానము. విని పులశేశివల్లభుండు స్పష్టముగా మరింత సంతుష్హుం డయ్యెనుం అటనుండి యించుక సాగి చ్‌తము (వాయ కున్న శూన్య ప దేశము నిర్దేశించి, “ఇకిడ నేమి చ్‌తింపం దలంచితివి + అని మహాశాజు (ప్రశ్నించెను,

అశోకుండు. జంకుచు. నిట్లుత్తర మొసలౌనుూ- “మహి భూ, ఇంకను స్ఫురింప లేదు. వమేమో యూహ లస్పష్ట ముగాం దోంయచు నవూయమవుచున్నవి, స్థిరముగా రూపము

కర్‌

(పత్యతము శాలేదు, అది (వత్యతమైనచో నాపై. జ్మిత నిర్వాణ మొకటి లెండు దినముల పనిమ్మూతమే [2

మహోరా జెత్తిన తల దింపకయే మరలం ( బశ్నింబెను; *అఖంయునచో ముందుగా గుజోనిరా '్రొము, అందలి ఇచక్కాడపుం బనులు, చితవిన్యాసము -- సమస్తము భావనలో నిర్థించు కొనకుండంగనే యా మహాకార్యమున కుష్మకమించితివా

ఇంచుక యనవనతవదనుండై. 'యశోకుం డిట్లుత్తర మొసం 7నుః గ పభూ తవురు సెలవిచ్చినట్లు మొత్తముమోద నంతయు ముందుగనే భావనలో నిరి శ్రంచుకొంటినిం ఐనను నిరా తను (పారంభించిన తర్యాత సమి_స్త విషయములలో మార్పులు చేయుచుండుట యవసర మైసది. మా గురువులు వెస్పుచుండు మాట లిప్పు డనుభవనులోనికి వచ్చినవి.”

ఫులశీళి ; మో గురు వెవరు?

అతశోకుండు ; సంఘా కామాధ్యశులు తపస్సు వేసికొను గుహారామమునకు6 బశ్చిమముగా నున్న గుహలో దపస్సు వేసికొనుచున్న వృద్ధితువులు, (పభూ 1! గంభీరమనోజ్ఞ్యమై న యా గుహారానుము వాశే తొలిచి యలంగకరించిరి.

అంతకు మించి యీమియు మహారాజు మాటాడకున్నను, ఎక్కడ నేమి చ్మితము (వాయవలెనో నిర్ధారణమ్ము చేసికొనక పని కుష్మకమించుట భావ్యముకాదని సూచించు మాపులతోం దిలకించుచున్నట్టుగా నశోకుండు గమనించి వివంళనినరణ

ర్‌ం

మునక మాటలు తడవికొనసాగెను. తుద కాకస్యికముగా గురువాక్యములు స రణకు రాలా నిట్లు విన్నువించెను :

“బి-రాధివీరు లగు మహో, పభువులకు స్ట్రపతుల వగ మా కష్టము మజీయొకతీరున విన్నవించుకొందును. వూకీ శిల బల ళాలియగు శ్యశ్రువువంటిది. మహాయుద్ధములలో శతు పరాజయమునకు సేనాపళతులు ముంబెన్నియో వ్యూహములు రచించి యున్నను, (బత్యతృముగా రణరంగములో నెప్పటి కప్పు జెన్నియో మార్పులు చేయవలసి వచ్చుట మహారాజుల కనుభవసిద్ధమే యని భావింతును. అకళ్లు స్ధ్రపతుల మగు మూకును ఈ శిలావిజయము ! మూ కీశిల యెప్పటి కప్పుడు (కొత్తచిక్కూలు "తెచ్చి పెట్టచుండును జనులు తలంచున ట్లీశిల నిర్జీవమైనది కాదు. దానికి దజుగు విటుగు లున్నవి, స్మిదాసమయములు జా్యాగత్సమయములు కలవు. ముందది త్మీవముగాం (బతిఘటించి నిరాశ పుట్టించును. అంతలో శిథిల మై కూలిపోయెద నన్నట్లు బెదరించును. కొంత కారిన్యము కొంత బుజ్జగింపు దీనికిని గావలె! అశివీతమైన యశ్వ రాజ మును వలె నీ శిలారాజమును స్వాధీన మొనర్చు కొందుము! వనమునుండి పట్టి తెచ్చిన గజరాజును వలె ఈ శిలారాజ మును సాధింతుము మహారాజా !--”

విషయము స్ఫురించిన తర్వాత నశోకునికి మాటలు (నవా హమువలె వచ్చు స్నచుం'డెను. అవి యాలించుచు. జ్మితకారుని యం దాదరాతిశయముతో నుహారా జాలోచనలోం బడ్‌

8] శ్‌?

పోయి మానము వహించెను. (పక్క- నేయున్న శాజసోజరుండు కబ్దవిమ్ణు వర్ధనుండు వెంటనే యందుళొనను. '*సీ్ర చాల యుద్ధానుభవ మున్న వానివలె నున్నా వే. వయే యాద్ధములలో! చాల్లూంటివి క?

“మహో పభ్యూ నేను చ్నితించిన యుద్ధచ్మి తములు ₹ంజే! ఒకటి భగవానుండు బుద్ధత్వము (_పాపించిన వెంటనే మారు నితోం గావించిన శారతియుద్దము. రెండవది అక్క డనున్న వృషభ యుద్ధము. అని చి_త్తగలచితిరగదా ! అందులో నేను చమాచిన దా వృషభయుద్ధ మొక శే. రెండవది నా మనస్సు లో భావించిన యుద్ధ మే, నేను చేసినవి ఉలి, సుత్తె, సమె తః కుంచె-ఈ సాధనములతో6 జేసిన యుద్లములే. ఈ .గువః రామ శిలతో యుద్ధ నూరంభించి యిప్పటికిం పదునై "జేళ్ళు కావచ్చినది, ఇంకను బూర్శి కాలేదు [”

కుబ్దవిష్ణువర్ధనుం డంతటితోం దృ వ్హిపడశ మథీ యె న్నెన్నో (పశ్నలు వేసెను. వంటనున్న దండనాథుండు నందులో. దోడ య్యెను. పులశీశి మహారాజులకు వార ట్ల శోకుని చాధించుట యిష్టములేక కాంబోలు,ముందునకు సౌగిపోయిరి, అశోకుండును వారి (సళ్న పరంపరనుండి తప్పించుకొని బయటంబడి మవో "రాజు ననుగమించిను,.

మహోజనక జూతక్ల చిత్రములు చూడక యే సరాసరి మహః రాజు పద్మపాణి చ్మితము నెదుట నిలిచి డానివై భవము త జేక దృష్టితోం దిలకింపసాగెను. ఆ చ్చితమును బరి వేన్టీంచిన సమస్త

శరీ భువనములందలి జీవరాసుల యానంద పారవశ్యము గాంచుచ. పులకేశి యానందపరపశు. డయ్యెను. అట్లది తనివితీఆఅం జూళి ఇరాచి మజోరా జశోకుని సిెట్టడిగను : “మణి యిది పద్దపాణి బోధిసత్తుని చ్యితమనియే యుళ్లే వించితివా + చిత్తము, (ప్రభూ [09 “అక్షైనచో నుఫ్టీమములో అమితాభ బొమ్మా "లేజేవి అశోకుం డించుక చిక్కునం బజెను. మజోరాజు చిత సర్మపదాయము చక్కగా నెజీలగియే (పశ్నించెనుం అశోకుండు "తెలియక వేసిన నూర్చుకాదు. అతం డిట్లు సమాధాన మొసం కుం “మబ్యోపభూ, తమరు సర్వజ్ఞులు, అ చ్మిరము నాకు గు థావనలో భాసించినప్పూుడు అమితాభ లేకుండంగనే _పత్యతు. మైనది. ఉన్టీమములో నమిళతాభచ్చిత 'మెన్నివిధముల సిము ద్భుటకు యత్నించినను గుదురలేదు. ఆచ్చితము పద్మపాణి నుఖవర్చస్సును మజుగు పరప సాగినది చ్మితకారుల కున్న స్వేచ్చ నవలంచించీ యీ విధముగాం జ్మితించితిని. ఆ కిరీట ములో రత్నమే యమితాభగా భావింపవచ్ను ను, కాకున్న సీ నీలరాజ్ఞ చ్మితము అమిళాభ శక్షియని [గహింపవచ్చును!” మహారాజు దృష్టి వెంటనే “నల్ల రాణి చ్మీతమువై6 (బస రించెను,. గుహోరాముము (పదఠీ,ణించ్చివచ్చిన "రెండు పర్యా యములును మబోరాజు నా చిత మాకర్షించియే యున్నది-

ర్‌ం

౨న నది సమయముకాదసి యప్పటికి దానివైనుండి తన దృష్టీ మరలు కొని, చాని స్వరూప మిప్వుడు చ్మితకారునినవలనం జెలిసికౌని మహారాజు దానివంకం ద జేక దృష్టితో నానంద తనగ్హయుండ్రై చూడసాగెను. అట్లు చూచి చూచి యకోకుని బహువాన మంద రమ్మని సంజ్ఞ చేయల్యా నాతండు వినయ ముతో మహోరాజుముందు మోకరించెను. మహారాజు తేన మెడలోని ముత్యాల కంఠహారము వీసి యళోకుని కీయలా, నాతండు మహాపసాద మని (గహీంచి, కన్నుల కద్దుకొన్ని నమస్కా-రపురస్పరముగా నది శిరస్సున నుంచుకొని యిట్లు మనవి వేసను,

క పభూ ఈ బహూక్ళతికి నేం దగను [39

జ్‌వ్ప్‌ల్ర 109

“మహో ప్రభూ, ఈ చ్మితము జీను (వాసినది శాదు

“బ్సుత్రీ యెవరు సిరి శం

*బ-జే న్రాక్రు నిర్ధారణ శావేదు. నేను నమ ్రకునొషను గాని నా మైదవకుమూారుందు (వాసి నట్లు తోచునుళ

మహారాజాజ్ఞ్మ చే నశోకుండు కొండప నచ్చటికించిలివిం చెను ముహోారాజు సన్నిధానమున నెట్లు | పవర్తింపవలెనో యెజుల నందున, బెరుకుతో. నొండప యచటికి వచ్చి; మహా రాజులకు నమస్కొా-రమైనం జేయక పండ్డి కిలించుచు నిలిచెను. ఆ కుట్టి వాని ెద్దనోర్కు సికిలింపు, కెలివితేటలు వ్య కము కానిముఖ భంగిఆాసర్వము చరాచుచు నితం ఇెవరని మబారా జడిగనుం

60 కలతయే-యాబొమ్ము (నాసిన నా కువూరుంకు కొండప, నువ్యపభూ [39 అశోకుని మూటలు మహారాజు నమ లేక పోయెను. తన జరడకుమారునివై నను, గహము (పసరింపంజేసికొనుట కై శిల్పి యబద్ధనూడుచున్నాం డని మహారాజులకు సంశయ లేశ ముద యుంచి“నట్టున్నదిం “జ్యే నీవేనా యూ చ్చితము (వాసినది 1” -.కొండప తడబడుచు, “వీచె, తెలియదు. నాఘీరా నీవే (నాసినా వనుచున్నది” అనెను, క6వాఘిరా యెవరు “భగవానుని (పసౌదము |!” అనూట లెంకన్మూతము తన కర్ధము కానట్టి చూపుతో మహా రాహు అశోకుని పంకం దలయ త్తి చూడ, నాతం డిట్లు ఏవ వ. “మహాప్రభూ ఈ సంఘారామములో వాఘి రాయను పిల్ల "పజుగుచున్నది, అది చితమైన పిల్ల, అది భగవానుని | పసాద మిని యిక్కడ మా యందటే విశ్వాసము. అది ఏంతో మైతి

61

నెజుపు చుండును. దాని నెదుట నిలువంబెట్టి ఈ కుజ్తవాండీ బొమ్మ చ్యితించెను. దానిని జూచుచున్న యా 'వేశము వల్లనే శాన్‌ బొమమ 5 (వాయంగలిగితినని ఈ కుజ్జవాని విశ్వాసము, సరిగా దాని చూపే యిందులో! జ్మతించినాండు--ల

“వెంటనే మహారా జూపిల్లను జూడవలెనను కుతూపాలము వ్య క్కపజచెను, ఆ పిల్ల ఛయభక్కులు లేకుండం బెజిగిన దగు టచే మహారాజుల క్మాగవాము కలిగించు పనులేమవి చేయునో, వీ మనునో యని, దాని నిన్నాళ్ళును సంభుజిత్తు మహో రాజు లకుం గనంబడకుండ, నలికష్టముమిోద నెట్లో తన గంధళుటి లో చాచి యుంచెను. అందుచే నకోకుండు పోయి నాఘిరాను జూడ మహారాజు లిచ సృగీంచుచున్న్నారని ఇప్పంగనే సంఘజిత్తు "తెల్ల వోయెను,

“అయ్యో, వాఘీరా సంగతి మహారాజుల కవరు చెప్పి నారు ౪

అశోకుండు సంగతి సందర్భిములు వివరింప, సంభజిత్తునకు దిగులు పుట్టినది కర్తవ్య మేమి! అపూంట కది యస్వస్థముగా నున్నదస్‌ సాకుచెప్పి తప్పీంచెను. కాని యూ మధ్యాహ్నుమునం బంపక తప్పినది కాదు

అత్యద్భుతమ. గా నున్న యాగుపోరామనును విశేషించి యందులోని పద ్రసాోచ్చితమును, “నల్ల రాణి” చ్చితమును, జూచి యానందించుట కా మభధ్యాహ్నుమున వుహోారాజు తన పట్టమహిమీని గూడం. బెచ్చెను.. “నల్ల రాణి చ్నితరచన

ఢి వృత్తాంతము వినినంతనే మబోరాళజ్ఞి కూడ వాఘిరాను జూడవలెనను కోరిక (పకటించినది. ఇంజే మున్నది! చిత కారునికి. బోక తప్పలేదు. సంఘజిత్తునకుం బంపక తప్పలేదు, ఉఊొనుతో నుండి విడివడిన పులిపిల వలెనే వాఫిరా మహారాజు క్‌డకు వచ్చినదిం “” ఇన్న్నాళ్ళును దన్నేల ఎక్కడికి బోనీయకుండ నుంచిరో దాని కష్టముకాలేదు. ఇప్పుడు వదలినంతనే, పట్టరాని రో ముతో 'జూంగిపొరలి వచ్చుచున్న దుఃఖముతో, దురుసుగా వచ్చినది. అది భికృవ్చులను, శిలు ఎలను, జత కారులను సంఖఘా 'రామమునకు సామాన్యముగా నరుజెంచు భక్తులను మతము మాచి యెజటులపనుగాని మహోరాజులను రాణులను జూచి యెబులదు, ఉత్సవసమయములలో కొందలు రాజు లక్క-డికి వచ్చు నాచార మున్నను, ఉత్సవము లన్ననే యిష్నములేని నాఘి'రా తిరునాళ్ళలో సమిపారణ్యమునం బొద్దుపుచ్చి నచ్చు చుండుటచేం జూచియుండ లేదు. ౧ అంత రోవముతో దురుసుగా వచ్చిన వాఘిరా యిక్కడ మహారాజును రాణిని జూచి నివెంరపో ౯ సరవ యినది, వరల సౌంద ర్యమ్సు గాంభీర్యము, 'కేజస్పు, విశిషవేప.ములు, వారలయొుడ నితరు లందణు: జూఫుచున్న గారవము- అన్నియు నేశ్రచె వాఘిశాకలహాడ వారలయెడ గొౌరవభొవము. కోలీగించినవీ. వారిందజు కొండ్రప చ్మితించిన *నల్ల రాణి దుండుటయు. నక్క_డనే కొండప రి ఐ యుండుటయుం జూడ,

6

చానికి వీ రందలు గలసి కొండప నా బావ (నాసినందులకు శిశ్నీంపనునోన్నళను భయ మావేశించినది, నీరు గిజ్జునందిరుగు చున్న కన్నులతో నది డీసముగాం దలయెలత్త్మి రాణివంకం జూచుచు మోకరించి, కొండపవై. గోపింపవద్దనిబతిమాల సాగినదిం

“తల్లీ కొండప తప్పులేదు, మానాన్న యిన్ని బొమ్మిలు (వాసి నోడలు నింపునే, నీ వొక్కటి యా శూన్య ప చే ములో (వాయలేనా, యని యెన్నియో మాబజు లాశని నేం గవ్వించితిని ! సీ నెదుట నిలుచున్ను నెట్లు (వాసెదనో చూడు మసి యాతండు నాతో బంబెమువేసెను. అఆనాండు నే నాతని నిక్కాడికి రహస్యముగా లాగికొని వచ్చి; యిక్క-డ నిలుచుం టిని. బొమ్మావేయు మని రోవము తెప్పింపలా నాపోరు పడం జూలక అది వాండు [వాసినాండు, తర్ముడి చూచిన నెక్కడ కోపించి చంపిసోవునో యని చకచక (వాసినాండు. వాని తప్పు "లేదు. తప్పంతయు నాది 1

అవూాయిక నుయిన చానిమాటలు విని రాణి ముచ్చట పడి “అమ్మాయి; నీ వానాః జెట్లు నిలుచుంటివో భూఫు నునంగనేే సరిగా నట్లు నిల్చి చూవినది. కొండప తల వంచు కొనెను, ఆఅశోకుండు. విస ్రయముగ్ధుండై నాడు. మహా రాజ్ఞి కిని మహారాజులకును వాఘీరాయెడ విశేష (పసన్న భావ ముద యించినదిః చిజునవ్వుతో శాణి యిట్లనినది :

64

“అమాగ్తయిీ, వీ వొక పనిచేయుట కొప్పి కొందు వేని, సీ మి[శ్రుని శితీంపము. సమ్ముతింతువా !”

“అమ్మాా, పాప మతని తప్పులేదు, అతని శిత్నీంపని పష మున నే నెంతటి శితమకైనం దల రకొొగ్చెదను”

“నిజమా ౪

“*భ్బగవానుని యాన ! నిజము 1

“స్తళే సీ మ్మితు నిజే శితీంపక వదలితిమి, నిన్ను మా యంతఃపురములోనికిం దీసికొనిపోయి యక్క_డ సీకుం జదువు ఆటపాటలు శితీంసం జేసెదను, వచ్చెదవా 1

“చిత్తము, తల్లీ |! కొండపను శిజ్నీంపరు గడా [1

ఎంటనే మహారాజ్ఞ్మి వాఘీరాను తనవెంట నంతఈపురము సనకుం గొంపోయినది, అక్కడ చానికీ సర్వ సౌఖ్యములు రాణి యమర్చినది అనుదినము నావీల్ల రాణిని, * నాక్రన్సత్ష యెప్పుడు విధించెదరు + అని పశ్నించును. *వాళాపికి వెళ్ళిన తరువాతి నని రాణి యుత్తరమిచ్చును. అట్టి మహారాజి వేళులలో శిశమనొందుట యొక మహో భాగ్యముగనే వాఫ్టీకహీక్టం వోచి నట్టున్నది. అది తన శితై3ై తొందరపడసాగినది,

అక్క-డనుండిమహారాజు రాణువతోలదలిపోయి తలెటిన విజయ య్యాతలు పూర్తి చేసికొని యాజునెలలకు రాజభని యగు వాఠావి చేరికొనెను, నారివెంట వాఘిరాను వాశాపికిం దీసికొని వెళ్ళిరి,

ఖు క్షి

చాఘిరా యంత యాకస్టికముగా రాణి యంతఃపురము చేరిన వార్త ెలిసినంతనే కుమూరన్రీ, కలవరపజెను. సెలయేటి వలె కచ్చగా సంచరించు వాఘి రా యంతఃపుర నియమములు పాటింపలేక నిజాఘ సమయమున ' సెలయేటివలెనే యెండి పోవునని కువూరశ్రీనాథుని భయము, అదిగాక యది తనకు భగవానుం డను గహించిన (వనాదనూయెను 1 అది సంఘా 'రామమును విడిచిపోవుట తనకే కాక సంఘారామమునశేీ శ్నేమము కాదని యూతనికి భయమైనది. వేతులార భగవ త్ప్రసాదము వదలుకొనుచుంటి మని దిగులు పుట్టినది. ఎన్మైనను రాణి వాఘిరాను దీసికొని పోకుండ: జేయ నతం జన్నియో [(పణయత్నములు వేసెను, తుదకు మహారాజు రాణువతో౭ గదలి పోవుచున్న దినమున, భగవానుని _పసాదమును సంభా 'రామమునుండి కదలించుట శుభము కెదని మహారాజులకు విన్నుఏ౦ప వారావారునిం బం'పెను.

కుమార్మశీ (పయత్నము. లన్నియు సంభజిత్తు వ్యర్థము లొన ర్చెను,. తుదకు సంఘాధ్యతం డంపిన వార్తాహరుని మహారాజుల దర్శింపకుండం. గూడం జేసెను. కుమార (శీనాథుండు వార్థక్యముచే మళితప్పి యనుచీత కార్యము లొనర్చుచున్నాండని తన కష్పుడు తాత్కాలికముగా సంక మించిన పెద్దజీకము నవలంబించి, కు చూర్యశ్మీపయత్నము

66

లన్నియు గొట్టువడం జేయలగలిగను, మహారాజ్ఞ్మకి అపియ మేమ్మూాత మేని కలిగించుట సంఘజిత్తునకు సమ్మతము కాదు, ఈ విధను.గా నాఘీరా వదలిపోవుట:చే సంఘారామనియమము లి స్మ మముగా సాగలల వనియు నాతండు సరిపెట్టుకొ నెను. ఈ సందర్భములో సంఘాధ్యత లగు కుమారశ్రీనాథులకు చాఘిరాను దమవెంటం బంపుట సమ శ్రశోము కాదని నూచన (పాయనుగా వైన మహారాజులకును రాణికిని బెలియనే లేదు,

'తానంపిన వార్త మహారాజుల కందలేదని కుమూర (శ్రీనా థభుల జెజణుగయ, పూజ్యమైన సంఘారామాధ్యముల యిచ్చున ల్ల ంఘి౧చి, భగవత ఎఏసౌదమును మహో రా జెత్తుకొన్సి పోయె ననియే కువూర(శీ తిలంపు. “*అవసౌనమున నిది వమహారాజులకు శుభముకాదు |! శుభముకాదు!ి అని పలు మా-జు కువూర'శ్రీనాథులు గొణిగికొనుచుండుట యిష్పుడు సామాన్యమైనది.

వాఘిరా వెళ్ళుటచే నశోకుం జేమియుం జింతింప లేదు, పట్టమహిషి. యన్ముగహమున వాఘీరా యదృష్టము పండిన దనియీ యాతని యూహ,

వాఘీరా వెళ్ళిన చాది కొండప (వవర్పస మంతశంతక్రు నిచ్మితేము కాందొడంగెను, వీచ్చివానివలెం చాను వాఘీరాతో నాటలాడీన కొండలం గోనల నడవుల వేదో పాజువేసిఫొనిన వస్తువు వెదకుచున్నవానివలె. దిరుగాడు చుండెను, చలితో నొడలు బిగిసిొని పోవువజకును, [(పవాహ వేగమున కంగము

607

లన్నియు నిస్సారము లగు నంతవజక్కు నతండు తజణిచుగా " వాఘీరా నదీజలముల సీదులాడును. ఆ సౌ్వ్వైనమునకు వేళ పాళలు లేవు. గుబులుగా వాఘీ రాను జూడవలెనని యెప్పుడు తోచిన, నప్పూజే యాతం డావాంగు నీటిలో దిగును, దాని కర్ధర్యాత మనిలేద్రు అపరర్శ్మాత మని లేదు. నామాసామ్య మున నొ" నది తన నెచ్చెలిగా నాతనికిం దోంచుచున్నది.

ఆతం డాహాోరని, దలు సరిగాంజేయుట మానివేసెను. ఛారణీ మాయి యెంత యాదరముతో నాతని బుజగించిన నామె మాటలు చెవిం బెట్టు. ఆమె (పశ్నలకు బడీలు పలుకండుం

కొండపవిచ్చిత్మపవర్తన మళశోకుండుగమనిం చెను, చి తకారు లకు యావన_పాదు ర్భాప సమయముల నట్టిడి _కొత్తకాదని యాతల డనుభవ పూర్వక ముగా నిజుంగును, తన కుమూరుండు మహాచ్చిత కారుండు కాగలండని యాతని యాశ. తానెజిలిన వ్‌ద్య యంతయు గుమూరునకు నేర్పుట కాతం జెంతయు యత్నించుకు. కొండప మనస్ఫూ ర్తిగాం బనిచేయ నొల్లండు. ఆతని యద్భుతశ క్తి గుర్తెటిగి యుండుటచేం దర్శడి యాతని నొత్తిడి చేయండు, కోపింపండు, బుజ్జగించి బోధించును. అడి కొండప నెత్తికెక్సి౦చు కొనండు.

+-కొండపకు పహృదయభారము దుర్భరముగా నున్నపు డాతండు కువూరకీ సన్నిధి కీగి దీనముగా విలపించును. కుమూర్మశీ యాతని నోదార్చును, ఈ ఛితువు రకావనము నాటి పూర్వస శతు లన్నిటిని దనరాక చే వాఘిరా వెల్ల నించు

68

చున్నను, హృదయముశ కదిచల్ల దనము కూ ర్చెడిది. వాఘీరా ఇప్పుడు దూరమగుటచే నీమధ్య బహు సంవత్సరము. లెజుం గని వాధయొకటి మరలం (గొ_త్తమయై యాతని వేధింపసాగినది. అయిన నాతండు చిరకాల సాధనచే నాత శ్రన్మిగహమభ్యపించిన చాం డగుటం దన బాధ నంత బయటికిం గనంబడ సీయం, మధ్యమధ్య “పర్యవసానమున మహారాజున కిది శుభముకాదు, శుభముకాదు!”' అని గొణుగుచుండు నపు డాతని చేహ మంతయు గాలికీ చలష్మతమువలె చలించివోవుట తప్ప ఇతర చాహ్యలతుణములు కాన్పింపవు.

కొండప యొకనొాండు కుమూర్నశీ యొద్ద కేం, యెప్పటి కంచు. నిక్కువగా నేడున మొదలు పెళ్సైను. కుమూర్మన్ర్రీ, యాలోచించి, “నీవు మహానాజు కొలువు సంపాదింపరాదా ? సీకుం బరిచయపష్మత మిత్తును”ో అనెను,

కొండపకుం గొండయెక్కి-నట్లయినది. అంతవజకు నాత్ర నికి వాతాపి. వెళ్ళి వాఘీరాను జూచిరావలె నని మైన స్ఫురింప లేదు, వెంటనే యాతం డిప్పుడా పరిచయ పత్రిక తీసిొనెను, అందులో నధ్యతుండు, తద్పతండు మూ సంభూ 'రామమున. జ్మితకారుండు, రాజను౧దరము నలం౦కరింపలోల (పజ్జ్మ యీతని కున్నది” అని (వాసి వ్మేవాలు పెట్టి బోద్ధి (దుమమ్ముద వేసి కొండప కిచ్చెను. కొండప విశసించిన మొగముతో నాప్యత మందుళొని కన్నుల కద్దుకొన్ని కుమారశీనాథుని యొద్ద సెలవుగైకొనుచుం దొందరలో

69 వందసమైనం జేయుట మజచి యటనుండి తలిదం్యడుల సెలవు లీసికొనయబోయెను. తనపిల్లలకు భర్తకు నెదురాడుట యెజుంగని భారణీవూాయి యాతనిః గన్ని తో. దీవించి సెలవిచ్చి పంపుచు నక్కడ వాఫిరా సహవాసము చేయవద్దని మఠిమజి యా బేశించెను, అశోకుండు కుమారుని యుల్లాపవైఖరి కనిపెట్టినాండు, ఆతండు వాఘీరా సాహచర్యమునశే రాజభానికిం గదలు చున్నా6ం డని పసికట్టినాండు. వమైన నీ విధముగాం దన (వియప్కుతుండు రాజ పొాసాదము నలంళరించి (పసిద్ధండగునని సంతోమముతో నాశీర్వదించి పంవెను. అట్లు పంపుచు నతనికి రవహాస్యముగా ను_త్తమతూలికల నిర్మాణము, వర్ణములు మిళిత మొనర్చుటలో సూమ్ముములు, రంగులు స్థిరముగా ఇాశ్వత ముగా నిలిచియుండుట్టక్షై చేయవలసిన (సయోగరవాస్యములు నెర్నియో యుప బేళిం చెను, క్షేశ పూర్వ కాలమున దతీణశాపథమున నిల్వలుండు.. - వాతాపి యను నిరువుకు రాతససోదరు లుండజెడివారు, వారు మునీశ్య రుల నతిథులుగాం బిలిచి, వారిలో నాతావి శామరూవి 'యగు

70

టచే మేషరూపమున నతిథుల కడుపులలోం. (బవేశించి, విమ్ముట నిల్యలుండు వలిచి నంతనే యా మునుల పొట్టలు (వక్క-లు చేసికొనుచు బయటికి వచ్చుచుండెడినాండు. ఆసోదరు ల్‌యాటనే 'కేజళ్ళాలి యగు నగ_స్త్యమహర్షికడ సాగింపం జూడ నగ స్త్యుండు మేపరూపమున నున్న వాతాపిని భత్మీంచి (తేచి "జీర్ణం జీక్షం వాతవీ జీర్ణమ్‌” అన్న౦తన్నే వాతాపి యాతని కుషీలో జీర్ణ మయ్యెనుం ఇల్వులు డు విబ్బంభింప నాతని నగ_స్త్యమహర్షి తన దృవ్ఫిమూ_ తమున భీ శ్రభూతు నొన ర్బెను. ఈ విధమున నగ స్త్యుండు దత్సీణాపథము మునీరద నివాస యోగ్య మొనర్చిన పుణ్య వేతమున, వాళతాపీినగరము వెలసి “వదవముతాభఖిమానులగు మవోరాజవంశముల రాజధానసీ నగర మైనది. అక్క-డ నగ_స్త్యమహర్షి పతిష్థ చేసిని యగ్యేశ్వర మూర్తి చాళుక్య (వభువుల కిష్టద్టైనము, ఆ మహర్షి _పతిష్టిం చిన వాతాపి గణపతి విద్యాాపదాతయె యిప్పటికిని భక్తుల చేం గీ ర్హింపయిడుచున్న్నాండు, అగ స్త్యుండు తపస్సుచేసిన యాశ్రమ మున నిప్పటికిని గురుకుల మొకటి శోభతో నొప్పుచుం జూళుక్యవల్లభుల పూజూగౌరనములకుం బ్యాతయమై యలరారు చున్నది

రాజాంతఃపురమున నిన్నాళ్ళును వాఘిరాకు నిమివకాల మట్ల గడచిపోయినవి, స్వతం_తముగా నదుపాణ్మలు లేక సంఘా 'రామములో. 'బెంగిన యా పిల్ల రాజమందిరముస నొ త్తిడికిం చాళ లేకపోయి యుండునని భావించుట సపహాజము, అడవిలోం

ఖ్గ

'బెరిగిన వనలత పెల్లగించి యుద్యానములో నాటేన్క నది పెరు గక వాడిపోవు నని భావించుట సర్వసామాన్యము. అది యనుభవములేని కవుల కల్పనమే కాని వాస్తవము కాదుం అరణ్యములో బెసగు లత బెచ్చి లీలోచ్యానములో వేసి, యనుభనముగల వనపాలకుండు వెంచినచ్తో నది వనమున గంశు బలముగా మనోజ్ఞ ముగాం. బెరుగుట యనుభవసిద్ధము గచా!

అశ్లు వాఘీకాయు. నంతఃపుర నియమములతోం బెరిగి మనోజ్ఞ తరముగా వికసించినది, అదియుంగాక సంఘారామ ములో స్వాతంత్య ముంజెననియు, నంత;ఃపురములో నియ మము లెక్కువనియు, భావించుటకూడ స ల్యేతరము. సంఘా రామ నియమములు వేజు, అంతఃపుర నియమములు వేజు కావచ్చును. స్వేచ్చకూడ నంతే!

వాఘీ రాకు సహజముగాసూత్య్హగహణళ క్పియు, (గహించి నది దృథముగా నిల్పుకొని మజచిపోని ఛారణ శక్తియుం గలవు, వానికింోడు దాని చేవాము నది సౌధీనములో నుంచు కొనం గలదు. అంతఃపురములోని యా యావండితుల శిక్షణ వలను డానికి శీ ఘముగా సంస్కృతి (పాకృత భావలలో6 చాండిత్యమే కాక రమ్య మైన గాథలు _పాకృ్ళతములో. జెప్ప గల శక్రికూడ నబ్బినది, దాని గాథలు కొన్ని యాస్థాన వీద్యత్కంవుల 'మెస్పులు వడసీ వారి జహో_గముల నృత్యమాడి

79

నవిం కపత్వముతోం చాటు సంగీతము నృత్యము డాని కద్భు తముగా నలవడినవిం

భగవానుని | వసౌదమని సంఘారావుములో.: గల వాఘీరా యశస్సు రాజ్య! పాసాదనమునకును (బాంశినది. అదె నామమాత మునే పట్టపురాణి పరిచాగములోనిదిగాని, చానికి రాణేకి వలెనే సమాదరము జరుగుచున్నది. సత్యా శయఫుల శేనివల్ల భులకును మహాోరా జ్లోని మొతమేకాక్క యంతఃపురమునం గల సమస్త పరిభారికా బృందమునకు నక్క డికి వచ్చిపోవు విద్వాంసులకుం గవ్చులకుం గ ళావిదులకు మంతి దండనా థులకు, నదె యాదర పాతమైనది.

వాఘీరాకు వయస్సు వచ్చినది. నల్ల రాణి చేతిలోని నల్ల గలువ వలెనే దాని యందచందము లొక్కొసారిగా విచు స కొనినవి. దాని యవయవము. లన్నియు వ్యటువ శేలినవి. మూచిన వారందజు చాని యందమునకు ముగ్ధుతౌా చుండిరి, ఆ యందవః లో నపూర్వత యున్నది. ఎట్టనారికిని దానిం గాం దినం బవ్మితమగు "చేవతాభాన ముదయించును, శా మర్చించు బేవత సామోత్కా-రము కానలె. నని పరితవీంచు భక్తులు, ఎఐ"ఘిరా (వత్యతీమైనచోం దయు యిష్ట 'బేవత యా రూపముతోడనే యుండునని భానించుొని తృ ప్తినందు చుందురు,

మహారా బోొకనాండు పట్టపురాణిళో దీర్ధాలోచనము వేయుచుంజెను.. అప్పటికి (శ్రీహర్ష వర్ధనుండు ఉ_త్తరదిగ్యి

10] 78 జయముచెేసి, వింధ్యపర్వతములను నర ్రగౌనదమును దాంటి దత్నీణ బేశముపై. దండెల్తివచ్చుటకు, శేనాపతియగు భండిశో మంతనము లొనస్పుచుండె సని వార్తలు వచ్చి కొంళశాల మైనది, పుల శేశివల్లభుం డప్పటికే మధ్యచేశ మంతయు జయించి, వింధ్య దాంట్సి యు _త్తర చేశములవై దంజెత్తుటక సర్వ్మ్యావయత్నములు గావించి యుండెను తన రాజ్యమునకుదశ్నీ ఇఅమున పల్ల వరాజగు మహే౫దవర శ్ర వలస నీ సమయమున నెట్టి పమాదనము రాకుండుటకుం దగు కాపు వెట్టి యుత్తర దే యా, తాసన్నాహము లొనర్పవలసి యున్నది

అట్లు పులశేశిమహారాజు తన పట్టమహిమిళో మంతన ములు సలుపుచుండ కార్యాంతరనమున నక్కాడికి వాఘీరావచ్చి వారి యెదుట నిలిచినది, అప్పుడది శిరస్సుపై పుష్పపల్లవ కిరీటము ధరించినది. రత్నఖ చితమైన కడియములవంటి పెద్ద పోగులతో [శవణము లలంకరించినది మెడలో వ్యజూల హోర మున్నది, దాని [కింద ము_క్తెపుసరులు పేటగా వేసికొని వెనుక ముడివేసినది. దండ చేతులను శేయూరములతో నలంకరెంచి నది, ముంజేతికి గంకణములు పెట్టినది. నల్లగలువ యొకటి నిడివియగు డాని కాండము కుడిచేతిశో విలాసముగాం బట్టు కొని యున్నది నడుమునుండి వై భాగ మించుక వెళుకకు వాల్చి, శిరోభాగము నోరగా నముఎదున కొకింత వంచి, (తిభంగి స్ఫురించు విధముగా నదె నిలుచున్నది. -మెజుఫులీ నెడి చానిచూపు లర్థనిమిలితములై వేతులనున్న నల్లగలువవైై

(|

లగ్మోమయ్యుర జశదో యందలి యాంతర పదార్థమును తిలకించు చున్న ట్లున్నపిం

చానిని జూచినవెటనే వారిరువురకు నొక్క-సారిగాం చాము సంఘారామమునం దూర్పుచివర సలంకృతమగుచున్న గుహా రామములో6 జూచిన నల్ల రాణి చి తాకృతి య. నచ్చి నది, సరిగా నిష్పుడిట్లు నిలిచిన యూ వాఘీరా బొమ ణ్రనేః యచ్చు. గుద్దినట్టు చిళకారుం డక్య-డం జ్నితించినట్లు వారికీ స్ఫురించినదిం మూడేళ్ళు నుందుగా దీని యిప్పటి రూపము చ్మితకారుండు ఫావించి యూహించియుండుట యెంత యద్భు తము! వాఘీరా నిజముగా సలౌకిక వ్యక్తి యే, భగవానుని (పసాదమే యనిపించినది. వారి కప్పుడు విభౌంతి కలిగినది ఆ వి భాంతితోం బాటు, వారికి నల్ల రాణిని చ్మితించిన యా కుమూర చితకారుని మోటురూసము జ్ఞ _ప్రీకవచ్చి, యాతని జూడవలె నను నుత్క-౦ళ కలిగెనదిం

రాణి; నాఘిరా, నీవు చితకళ అభ్యసింతువా?

నాఘీరా: చిత్తము, తల్లీ |

రాణిః (ప్రభూ, చవాఘరాకు నల్ల రాణి చ్శితము చ్శతించిన కునూర చిత కారునిచేత చ్నితశళ నేర్పించిన నెట్లుండంను!

ముహారాజు; నాకు సరిగా నదియే తోచినది. వెంటనే వాని నిశథ-డి కంప సంఘారామమునకు వార్త పంపెదను,

ఇట్లు వారు సంభాపించుచుండలనే, (పతీహారి వచ్చి, యజంతా సంఘారావునునుండి యెవరో చేవర దర్శనార్థమై

ర

'జేచియున్నాండని నివేదించెను. మహారాజు - చిణు నవ్వుతో; “ఆ కుమూరచ్చి తకారుంటే శాదుగడా! మహో రాజ్ఞి సిద్ధసంక ల్పత ఇగాతము!” అనుచు నింటనే యాతని (పవేశమున కనుజ్ఞ యొసలౌనుం

ఆ వచ్చినది నిజముగా నాకువూర చ్వితకారుంతీ!

అళతం డంతఃపురను చూచి 'బెదరుచు, సరిగా నడుగులై నం 'బెట్టలేక తడంబదుచు, మధ్యమధ్య నిలుచుచు ముందుకు సాగు చుండెను, తెరచిన ెద్దనోరు తన విశృతాకారనును మజీంత వికృత మొనర్పు చుండ, నతండు తొ. టువడుచు ముహారాజులకు రాణికి వందన మాచరించి, కుమార శీనాధు లిచ్చిన పరిచయ వ్యతము నర్చిం జెను. అద్భుత తాళ, ఎర్యమగుషం డై మజోరాజు కను సన్నచేయ, వాఘిరా యాష్యత మందుకి చదివి విని ఫీంచెను,

అది కొండపను జూచిన వెంటనే గుర్తించినది, కాని యది యంతఃపుర మర్యాదల కలవాటుపడి యుండుటచ్వే దనహవృుద యములో నతనియెడం బొంగిపొౌరలి నచ్చుచున్న యాదరము న్మిగహించుళొని, వానిం బలుకరింపనే లేదు. తన్ను వాఘిరా గు_ర్తింపనై న లేదని కొండప తలంచి చిన్నువోవుచు, మణీంత కలవరపాటుతో నిలిచియుండెను,

రాణి ; వాఘీర్థా ఈ చ్మితకారునియొద్దం జ్శ్‌తకేళ నేర్చు కొందునా 1

లి, జ వాఘీరా : చి_త్తేము, తల్లీ |

76 మహారాజు ; నీ పేరేమి?

“రొండప 1%)

మహారాజు గొంతవడి యాలోచనలో నిమగ్నుండైై యిట్లు నెను : *కొండపా! ఈ యంతఃపురకుడ్యముల నలంకరించుట కింశేమి వేయవలసి యున్నది 1”

కొండప :; భూచి మనవి చేయుదును, మహా వభూ !

ఆ యంతఃపురము సర్వసం పన్నముగా చ్మళాలంకృతమై యున్నది. ఆ కారణమున నందిం శీవియు నలంకరింపవలసీన పని లేదని మహారాజుల భావము!

అట్టు మహారాజులకు మనవిచేసి వెంటనే కొండప యంతః పుర చ్మితములం బరిశిలింస బయలు జేజెను. చ్మితిపరశీలకలో కొండపకుం దడంబాటంతయుం బోయినది, ఇతరము సమ _స్తము మజచియు౦డి చితములన్నియు నతండు మొచి చూచి మహో రాజు నొద్దకుం దిరిగివచ్చి, “మహ పభూ, ఈ యంత;ఃపుర కడ్యమువై నను మై కప్పుమోదను జ్మతించిన చ్మితము లద్భు తముగా నున్నవి. వానికి నేం 'జేర్పవలసిన 'చేమియుం గనుపింప "లేదు అనెను,

మహారాజు తుక్టినొందిన చిజునవ్వుతో, “మటీ సీకిక్క.డం బని యేమున్నది కొండపా ౪ యని యడిొను,

కొండప నిశ్చలముగా ను_త్తర మిచ్చెను, అతనికా (ప్రదేశ మంతలోనే యలవాటు వడినది, అదిశాక చ్యిత్యపళంసా సంద ర్భములో నాళనికిం దొణుకు "బెణుకులు "లేవు

77 “మహ పఘా లేశేమి! చాల పని యున్నది. ఈ మండ సములు శాలలు నాచ్భాదనములు "లేకున్నవి. ఇక్క-డ యవ నికశలవై 6 జ్మితములు (వాసి (వేలందీసి యా యంతఃపురమును మజింత మనోహరముగా వాసయోగ్యముగాం "జేయ వచ్చును" సత్యాాశయపుల కేశి వల్లభున కా మాటలు వినినంతనే కొండపవై నన్నుగహూము ద్విగుణీకృత మయ్యెను. క్షే5 కొండప కిప్పుడు రెండుద్యోగములు సాగుచున్నవి. అవి ₹ండు నొకచానికంశు నొకటి యాతని కానందము గూర్చుచున్నపిం అంతఃపురమును బెద్దయవనికలతోం జ్మితచ్చితముగా నాతం డిప్పు డలంకరింపసాగెను. అందులో నొక విశిష్ట్రతే నాతండు (పదర్శిం చెను, ఇకంాడి చ్మితములు సంఖఘూరామములోవలె బౌద్ధసర్మప జాయమునకు సంబంధించినవి కావు. పులశేశి వల్లభుల పితా మహుండగు పులశేశి నల్లభుండు వైభవముగా నొనర్చిన యశ్య మేధయాగ. చ్నితము లెన్నో మనోజ్జముగా గోడలవై6 జ్మాతింపంబడి యున్నవి, ఇదినరాహము తేన దంస్ట్రతో

78

భూ బేవిని సమ్ముదజలముల నుండి యుద్ధరించుట, (| తివికమా వళారము నద్భుతముగాం జి తితమైనపి. అన్నిటిశకంె నెక్కు వగా నచ్చట మహాథారత కధా ఫట్టములు (పదర్శించు చ్నితము లున్నవి. చాళుక్యులు తాము చం దవంశత్మ్యతియుల మని ఇెప్పికొనుచుండుటచే మహాభారత చ్నితములే శాక చందవంశపు రాజుల చ్నితము లెన్నియో యక్యడ వారు చితింపంజేసి యుండిరి. కచ'దీవయానుల సంతాపకథ శరి శ్రష్టా యయాతుల (పేమకథ, నహుషుని శాపళధ్య ఇనశ్రైన్నెన్ని యో కథ లున్నవి. ఇంక నకథడం జితించియున్న మహాభారత కథా దృశ్యముల కంతులేదు, మహాభారతావతరణము నుండి స్వర్షారోహణము వజకు శతసపహ్మ స సంఖ్యాకముగాః జ్మితము లున్నవి, యవనికలవై6 జ్మితించుట కింక మహాభారతకధలు మిగుల లేదు. జాతకకథల కక్కడం బాత్తుకుదుర దది కొండప ముంచే (గహిం చెను తానిక్కాడ 'నేమిచ్మితములు (వాయవలె?

కొండప యొకనాంటి రాతి యేక్యాగముగాం జ్నితించుచు. (జొద్దువోవువజుకు మేల్కా-.0చి యుండెను, అనల నాళికులు గడచిన గడియలు (పకటించుచుండిరి. గడియారమున గంటలు [(మోయుచుండెను. పరథధ్యానముగా గంటలు లెక్క మెట్టు చుండం గర్హ వ్యము స్ఫురించినది, రావూయణ చ్మితములు రఘువంశచి తములు చి తించినచోోనా మహా భారత చ్చితములు చర్మదవంశ చితములతో నేక్మశుతిగాం గలసిపోవువని యాతనికి స్ఫురించినది, కాళిదాస మవోకని కధ (పభానముగా నత

70

డనుసరింప నిశ్చయించెను, రఘువంశ చ్మితములను డిలీప మహారాజు గనోసీవాదీతతో నాతం డారంభించి, తుదకు ఆ లోలుండై రాజయక్షు, ఉ్రధిలో "బేహము చాలించినయగ్ని వర్డుని చ్చితములతో పరిసమాప్తి గావించెను,

రఘువంశ చ్చితము లారంభించిన దాదిగ్యామహారాజుల వేం నాహూతులైై పలువు రాజ్థాన విద్వాంసులు కవులునాచ్మిత ములు చూచి నూతన చ్నితకారుని యద్భుత్యపజ్డ్మ ను గొని యాడసాగిరి, అట్టి పెద్దల సౌాహచర్యముచేం గొండపకును (కొం (గొత్త యూహలు స్ఫురింపసాగెనుం ఆయా ఫఘట్టములలో నతనికిం గలుగుచున్న సంచేపాములు వారి నడిగి ెలిసికొను చుంజెను. రఘువంశ చ్చితములు పూర్తి కావించి కుమార సంభవములోసి పార్వతీపర మేశ్వరుల చ్మితములు హిమాలయ దృశ్యములతో (పసన్న గంభీరముగాం జృితించిి యంతట మేఘదూతములోని ఘట్టము లారంభించెనుం

యతని విరహము మేఘుని గమనము యన్నీణి నిరీతు ఆము నాతండు చిళవిచి తమార్ణముల6 (బదర్శిం చెను.అందులో యతని యాకార మన్ని రూపులం గొండప రూపమే; యశఖతీణి యాశార మన్నిరూపుల వాఘిరా రూపమే, ఇంక మేఘుని చిత చ్మితగమనము లపూర్వముగా నున్నవి

ఇట్లాశ్‌ సంకనంతఃపురమునలంకరించుటకు మహాయవనిశలు చ్నితించుచుం గొండవ మజీయొశళవంక వాఫింరాకుం జ్మ్యితరచన 'నేర్పుచుండెను,

80

వాఘీరా చిన్నతనమునుండియు సంభూరావిములో సెన్ని యో రమణీయ చ్మితములు చూచి యుంజెను, అంతః భబురమున మణియెన్నియో చ్మీతములు దర్శించి యున్నది. అందుచే డానికి బుష్క-లముగా. జితపరిజ్ఞాన మున్నది అందులకుం దోడుగా సర్వతోముఖముగాం (బసరింపంణిల (పక్డ్మ డానికి సహజముగా నున్నది. కావున దానికి శీఫఘుకాలముననె చవ్నితకళలోం (టవేశమే కాక పాండీత్యముకూడ నచ్చినది. అదియు. గాక ఫొండప పచ్చినప్పటినుండి దాని కుత్చాహ 'మెక్కువై నది, వారు తజచుగా సంఘా రామములో. దామా డిన యాటలు స్ఫరించుచు కుమార శీనాథ్గుల నిరతిశయ వాత్సల్యము భక్తి గౌరవములతోం బశంసించుచుందుకు,

అంతమ్శాతమును వాఘినా 'వెనుకటివలెం గొండపతో నడవిపిల్ల వలె నసర్గళముగా సంచరించుచున్న దని తలంప ' రాదుం ఇప్పుడు వాఫీరా పట్టపురాణి ఇలిక ల్తెం కొండపయో, చుపారాజుల భృత్యుయ.. రాణి భ్యత్యులం జూచునళ్లే వాఘీరా యిప్పుడు కొండవను జూచుచున్నది. మొదట మొదట నది కొండపక6 (గొత్తగా నుంజెను; పిమగ్జటం గష్ట ముగాం దోెను. ఐనను వాఘిరా సన్నిభానమున నుండుట జానిజూచుట్ట దానితో మాట్లాడుటయీ, యాతండు నముహా భాగ్యముగాం బరిగణించుచుండుటచే దాని [ఫవర్తనమున కల వాటు పడెను. మహోారాజ్ఞ మందిరములో.ంజానొక్ష భృృత్యుండ నని గశ్వై జింగ్‌ (పవర్తింపసాగెను, అందువలన నతనికిం గలుగు

1 రీ చున్న బాధ వాఘిరా గమనిం చినళ్లు లేదు. కొండప యేకాంత “ముగా నుండి, వాఘిరా చర్యలు తలంచుకొని విశేషముగా వ్యధనొందు నప్పుడు తన చిన్న చెల్లెలి మాటలును మాతృ వాక్యములును స్థరించి “ఇది నిజముగా వ్యా! ఘియి! దీనికి జూలి యక్కడిది *్‌ యస నిందించును, క్ష్‌

మేఘదూత చ్మీతము లారంఖించినప్పటినుండి కొండపరకొక శొత్త వాధ యారంభించినది, _పతిదినమున మభ్యావ్న్న "వేళను సాయంసమయమునను, అగస్త్యాశనుములోని గురు కుల యహ నౌక మయొకండు పట్టమహిషి. యంత;పుకమునకు వచ్చి రాణి యిష్ట్టదై వమగు పర మేళ్యరుని పూజ నిర్వ ర్సించి పరమేశ్వర తీర్థ పసాదములు రాణికిని బరిజనమునకు. నిచ్చి పోవ్చచు౦ండును. ఆతండట్లు వచ్చి పూజ శావించు చున్నంత శీప్పును వాఘిరా యచ్చటనే యుండి పూజూనసానమునం దీర్థ (పసౌదనులు (గహింపం దనవంతు వచ్చువజుకు (ద్ధాభ క్త లతో వేచియుండి, (శ్రీపరమేశ్వర పాదతిర్థము నిరస్సునం జల్లుకొని పుచ్చుకొని _పసాదభతణ మొనర్సును,

అంతేకాదు. పూజ్యా పారంభమునకు వ్యవధాన మున్న సమయములలో, నా (బవా నారి కొండప చ్చితములు (వాయు

త్రీ

చీతశాలకు వచ్చి పటములు తిలకించుచుండును, పటములు మాచునష్పు డజాతనిమనస్సు చ్మితకారుని నేర్పువైల౧గాక చితిం చిన విపషయిమాన లగ్నమై యానందముతో వికసించును. గురుకులమున నాలండు శ్యుళూపు చేయుచు తనశాఖ వేదము సాంగముగా నధ్యయన మొనర్చి పూర్వమిమాంసా (గంధము పఠించుచున్న్నాండు.

అతని చేహము బంగరు వాయ గలది. నాసిక తిలపుపష్పుము వలెం డీర్చిదిడ్దిన ట్లుండును. ఇెవులు శ్రీ కౌరములవలెం జెక్కీి- శ ఛద్దములవలె 'మెజటయు చుండునె కన్నులు షద గ్రవష్మతములవలె విశాలమైనవి, ఫాలతల మష్టమీచర్యదనేఖ ననుకరించును, సంస్క రింవని యాతని శిరోజములు జడలు ేలి ముడివడి యుండి బహ గేజస్సుతోమిసమిసలాడునాతని దేహకాంతి వై, 6 గిరీటమువలె భౌసించును, ఆతని బుజమున యజ్ఞోపవీతము, నడుమునం జుట్టిన ముంజగడ్డితో మెలివెట్టిన మేఖల, వేత నుండు పలాశ దండము, నాతని కొకవింతయందము చేకూర్చు చుంజెను, అతని యాశారము మనస్సున నుంచుకొనియే కొండప రామాయణమున బుశ్యశ, సంగుని చ్నితము లిఖం చెను, ల బహ శబారియచ ముగా బుక స్ర్రంగుని దలపించు చుంజెను,

అతండంతకంత కిపుడు పూజాకాలమునకిక్కు-వ ముందుగా వచ్చిం యెొక్కుపకాలము చ్మితళాలలోం జ్మితములు హూచు చుం ద_త్తత్కృథాభాగములందు మనస్సు లీనమొనర్చు చున్నాండు.. ఆ చ్మతము లాతని నాకర్షిం చినవి,

8కి

ఆ (టువ్మాచారి కనంబడి నంతనే వాఘిరా ముఖ మానంద ముతో వికసిందును. అది యాతని యెడ భ క్షిశద్ధలు పద ర్మించుచు6 జ్మతశాల కతని ననుగమించి, యచ్చటి నూతన చ్మితములు మొపుచు, విశేషములు వివరించుచుండును. పూజకు సిద్ధమైన దరి సూచించు " ఖభుంటారావము విని యాతందు బయలు చేట, వాఘీరా వానితోంబూజామందిరిము నకుం బోవ్చను, ఆతండు పూజ పూర్తిచేసి వెళ్ళిన తరువాత గాని వాఘీఠా. కొండపకుం గనిసింపదు. (బహ్మచా కను చామైన తరువాత వాఘిరా కుళ్చాహము తగ్గిపోవును. దిన ములు గడచిన కొలందియు నిష్పుడు (బహ థ్‌ వెళ్ళిపోయి నంతన్తే వాఘిరా కుష్పకూలిన ట్లవుచున్ను దని కొండప గమ నించినాండు,

మొనట మొదట వాఫిరా మోపామును గొండప సరి హోసము చేయుచుండు వాండు. అతండు బుశ్యశ్చంగునివంటి వాం డని యది చీరునవ్వు నవ్వుచుండె కిది, అట్లు కొన్ని దినములు గడవలా కొండప పరిహాస మెక్కు.వ యగుచున్నదిం నాఘిరా శాతని పరిహోసము చిరాకు ఫుట్టింప సౌగినది. వురి కొంత కాలమునకు (బహ రి వెడలిపోయినవేళం గొండప కనం బడినచో చాని కన్నులలోం (గూరమగు వ్యర్టఘి మూపు వ్యక్తము కాంజొ చ్చెనుం వికారాకారము గల అను కనంబడి నంతెనే వాఘీరా కి సహ్యాము కలుగుచున్న దని కొండపకు తట్టినది, అది చ్నితిరచన నేర్చికొనుటకుం గాని జ్మతరచనలో

రశ దనకు సౌహాయ్య మొనర్స్పుటకు గాని చ్మితళాలకు వచ్చుకే యరుదై నది, (బవ్మాచారి యచ్చటికి వచ్చి నప్పుడు వ. మది తప్పక వచ్చుటయు. గొండప గుర్తించినాండు, కొండప కంతరంగములో నిది ముబోసంటోభము కలిగించుదున్నది. చ్యితకారుండు తన హృదయా వేదన నెట్లు వ్య కృముచేయః గలండో, సరిగా కొండప యశ్హు యది వెళ్ళర్ళగక్కు. కొనెను. ఇప్పుడాతండు మేఘదూతములోని ఘట్టములు వితించు చుంజెనుగచడా ! ఆ చ్మితములు (బహ శారి చూచుచు వెను కటి వలె దన్నయళత్వ మందక జూలితోంగూడిన విపాదశేఖ ముఖమున వెలార్చుచున్నాండు. అది గమనించిన కొలంది కొండప కాతనివై రోషము '్వేషము సతిశయింప సాగినవి “నా వాఘిరాను తన పేమ వాగురలోం బట్టుకొని యిీాడ్చుకొని పోవుచున్న యీ (బహ శబార్మిబువ్కునకు పేమ చ్మీతములన్ను నింత యీసడింపా? ఏమినటస! ఎంతదొంగ[- ఈ విధముగా (బహ రిని కొండప మనస్సులో దూషించు చుండెను, ఒకనాటి మధ్యాహ్న సమయమున పూజకు వ్యవథాన మున్న౦ందున | బనవా నారి చితశాలకు వచ్చెను, ఆతని వెంటనే వాఘీరఠరాయును వచ్చి స్బినది.(బహ టాం రఘువంశచ్చి తములలోం జివరనున్న అగ్నివర్డుని చ్మిఠతములు ముందు పరికించెను, అగ్ని వర్జుం తన రాజ్యభార మంతయు మంర్యతులవై 6 బెట్టి, విమయ లోలుంై లీలోద్యానాదులలో సరిగీత నాట్య కభాది నో న్హు

రఫ్‌

లలో విహరించుచుండుట నానావిధములం జ్మితితమైయున్నుది: రాజదర్శ్గనము కావలెనని కాంవీంచిన (పజానీకనున కాతండు సౌధముపై గవాశతమునుండి తన పాదాంగుష్టము (వసరించుచుండెను. ఆ చి_తము లన్నియు నుజ్జులమైన వర్ణ ము లతో మహావై భవముగాం జ్యితింపం బడినవి, తుద కాయగ్ని వర్డుండే చిక్కి. శల్యమై. పాలిపోయి. తయవ్యాధితో వాధ పదుచు, నతనివలెనే యెండి (మోడైన సవాకారతరువు కింద నవసానదశలో నున్నట్లు చిితింపం బడెను, (బహ థొ యా చ్నితములు చూచి నిశ్వేదమంది, యచ్చటనుండి సరాసరిమేఘ దూత చ్మితము లున్న యడకు వచ్చి యతిశయించిన జూలితో వానిని దిలకీంపసాగెను, ఇంతశీపును వాఘిరా యా (బహ్మ చారి వెంట ఛాయవలె నంటియే యుండెను,

ఆవల పట్టమహిషి. పూజామందిరమునుండి పూజావేళ మైన దని సూచించు ఘంటారావమువినవచ్చినది. (బహస్షవారి పూజకై. బయలుజేరుచుండ్య వాఘీరా యాతనికంకొ ముందుగా చారికీయచు బయలు జేరినది. ఇంతవరకు కొండప తన చరాపులతో వాఘిరా ననుసరించుచు, నది తనవంక నైవ జూడక ఊఈరా (బవా త్‌ ననుగమించుచుండుట చూచుచున్న కొలందిి ఆతనికే నమూత్సర్యముతోం గూడినకోధ మతిశయింప నాగెనదః తుదకు వాఘిరా (బహ థో వెళ్ళిపోవుచుండ నాతం డది భరింపలేక, 'వాఘిర్యా ఇట్లాకమూాజు శా! యని విలిచెను,. “త్వరగా పూబకుం బోనల. ననుచు నాఘీరా

86 యాతని పిలుప్తు లత్యుము చేయక వెనుదిరిగి మైనం జూడక (బహస్ధచారితో విడలిపోయినది, తన వాఘిరాను ఆ (బహ వారి తనకుం గాకుండ నె త్తుకొని పోవ్రచున్నాం డని కొండపకుం దోచినదిం

వాఘీరా వెళ్ళిపోవుట చరాచిన కొండపకు చేవామంతయు తిరుగుడు వడినది* కడుపులోనుండి యేదో తేమలుు కొని వచ్చు చున్న ట్లయి కలచుచున్నది. కన్నులు పొడిచికొని వచ్చు చున్న ట్ల యిసవి. అతండు ఇప్పలేని యారాటముతో కుమిలి పోయెను.

ఆ మధ్య్యాహ్ను వేళం గొంతతడ వట్లు మ్‌భ పడి పడి కొండప చివాలున లేచి కుంచెయు రంగులు సందుకొనెను. యతృుని'ై పీరహ వేదన పడుచుం (బేవముతో నిరీమీంచుచున్న మేఘదూతములోని యఖ్నీణి ది తములో, ఆయన్నీ, ణి నె త్తుకొని పోవుటకై. "నెనుకగాం. బూంచి యున్న (టబవ్మూరాతుసరూప మొకటి వెంటనే కొండప చ్మిళింప నారంభించెను. కొండప హృదయములోని యా వేగముకొలది, ఆచి తమును శ్నీఘుగతి రూపాంద సాగినది.

సరిగా నందులో సరుకుల (బవహ్యుచారి యాకారమే యతండు చితింపసాగను, ఆ (టవ చారి ముఖములోని సౌమ్యతగాని ముగ్ధతగాని పూర్మ తగాని యాచచ్మితములా' నేమాతము లేవు, ఆ (బ్రహ్మచారి ముఖను రేఖ లించుక ములంచుటచే విక్ళతాకారము నొందినది. అతని జడలు

రి వానపాముల రూపొందినవి. ఆతని యజ్లోపవీతము మేఖల బుసలు కొట్టుచున్న నాగులచాములవలె)నస్నీవి, కొన వంకర తిరిగిన యాతని కోలముక్కు. చివర మజింత సూత మై త్య్మదపతలం జీల్చి చెండాడు జేగముక్కు. ననుకరించుచున్నది. సంశ్కా-రము చేయక పెరిగియుండు (బ్రహ్మచారి చేతులం గాళ్ళ నోళ్ళు జేగ గోళ్ళవలెం నొనలు తేలి వాండిగా నుండు నట్లు చ్చితించినాండుం అతండు. జేత ధరించు (బహ దండను కాలదండనువలె భయంకరముగా మాతినదిం జేహచ్చాయ పొగవారీనట్లు చేయుటతో [బవా ఖొరి రూపమున _బవ్మూ రతస్సు నాకార నూవహిం౦చిసది.

17 సొయంశాల పూజకు (బహ్ముచారి వచ్చు వేళ యగు చున్నది. కడుపులో6 గునులుచున్న కోషమునోడను గసి తీర్చుకొంటి నను చ్తితమైన తృ పీతోడను (బహ రి రాకకై కొండప యానాండు నిరీఖీ౦పసాగెను, (బహ గ్‌ కాషతీము చూపి యాతని నొప్పింపవలె సని యాశని యాలో చనము., ఎన్నండులేని దీనాండు (బహ తా రావలె నని యాతని కుత్మ_ంఠ కలుగుచున్నది. _బవా రి యెంతటికిని

రితి

రాకుండుటవే నతనికిం జిరాకుగా నున్నది. ఆ సాయంకాల పూజే (బహ తరి శాళేదుం

తీఅనీ కోపముతో నా రాతి యంతయు. గొండప తన కసి తీర్చుకొను నుపాయము లాలో-చించుచు. గడ'పెను, కసి యెవరి మిద 1! ఆ _బహ్యుచారి మిద, జుది తీర్చుకొను "కెట్లు! ఆ (బవాస్త్రచారి. వచ్చి పోవు దారిలో రహస్యముగా. సాచి యుండి యాతనిం బట్టుకొని కొట్టవలె నను నాలోచన నూతనికిం దట్టనే లేదు. ఆతని ఫోపమంతయు నా, బహ్మరతస్సు బొమ్థుమోదనే లగ్న మైనది. నిజరూపముతో నెదుట సంచ రించుచున్న (బహ ఆరి రూపముకంశు. చాను చితించిన (బవా శ్రరటోరూపమె యాతనినిజరూపముగా నాకుదూర చ్చిత కారునకు భాసింపసాగినది. కావ్రనం దన కసి యంతయు నా బూమి ్రమాదనే తీర్చికొనవలెనని యాతని యిలోచన. ఆ రూషము మజింత (కూర భయంకరముగా విశ్చుతముగా. (బదర్శించు కొట్లు "జ్వేష మాతని యూహలకుం బదను గలి గించినది. ఆ ర్యాతి యంతయు నట్లాలోచనల తోడనే వెళ్ళం బుజ్చెను.

మచముజునా6ల డుదయముననే చ్మీతశాల జీ యతండు (బవ్మా రథో రూపమున దన తూలిశకతోం గొన్ని మూర్పులు గావించీ నాండు,ఒడలివై నుండు సూత ఆలోనుములు "శేలుకొండుల వలె రూపొందించి యందులోం: గొని గుతులు గు త్తులుగాంి ఇ్మతించినాండుం (బహ్మచారి ఆటొమ్ముువై 'బెద్ట శణితి యొకటి

18. ర్వ యసహ్యుముగాం జ్నితించినాండు. చానితోం నొండప తన హృదయ భఛార మంతయు (బహగచారి పృాదయముమై6 బెట్టి నట్టు భావించి తృ్తి పడినాండు,

గత సాయంకాలముకంకు నెక్కు-న యుత్క-౦ఠతతో (బవ్మా ఇారి రాకకై కుమార చిత కారుండీయుదయ'ము నిరీశీంచి నాండు, ఆతెనికి మరల నాళాభంగ మైనది. (బహ్మచారి పూజకు రాలేదు.

అట్లు కొండప వారము దినములపాటు (బహ్మరతుస్సు బొమ్మ నంతకంత కెక్కువ వికృతభయంక రము గావించు వ బిహగ్టారి రాకకై యెక్కు వగుచున్న యా వేగముతో నిరీ తీంచు చుండెను, పాప మాతని కాసంతుప్వి చేకూరనే లేదు, ఆ వారము దినములు (బహ్యచారి పూజే రాలేదు. అభ్ని నాళ్ళును వాఘీ రాకహూడం జ్మితళాలకు రాలేదు.

విస శ్రియ పరవళుండై కొండప కారణ మేమని నిచారింపగ్యా (బహ్మచారి. గురుకులమున జ్వరముతో చాధపడుచుంజె నని "తెలియ వచ్చినదిం

ఆ టుహ్మచారికి 'జీపహామంతయుం దాపముతో మండుచున_ ట్లుండెను శిరస్పునం దంతట నిరంతర" మేమో' (పాయలా ఎ చున్నట్టు గులగుల లాడుచుండెను,. అతని యజ్ఞోపుం మున్నంత మేరను నాగసర్పను [_పాయమన్నట్లు భాసింను చున్నది, నడుమునంగట్టిన మేఖల జెజ్చిపోతు చుట్టినబు చిం పీయుయన్నది. రోమకూపములం బెల్రైడ6 జేళ్ళు కుట్టుచున్నట్లు

రర

జాధగా నున్నది, (పక్క-నుండు దండము కాలదండమువలెం దన్ను లాగుటకు మెలికలు తిరుగుచు మిోదికి వచ్చుచున్నట్లు భయ మావేశింపం జేయుచున్నది, అన్ని బాధలకంశు గుంజెలో 'చాధ యొక్కువు తన గుండెపై నేదో పెద్దద్దొండ పెట్టినట్లు బరువుగా నున్నదని యాతండు నిరంతర మారాట పడు చుంజొనుం

తోడి (బహ గారు లుపదారము లొనర్బుచుండ గురుకుల వై. ద్యుం డాతనికిం జికీత్స చేయుచుంజెనుం వ్యాధి తన శెంతటి కేని లొంగకుండుటచే నిది పర్యపయోగమని వై ద్యుండు నిర్ధా రణ మొనర్చెను. ఇన్ని దినములును గులపతి యజ్ఞ దీతలో నున్నందున నా (బహ ట్‌ి దురదృష్టవళశమున గురు జర్శ నము శా లేదు

వారము దినముల వీవు త్‌ దన యజ్ఞ దీమ పరిసమా్లి శానించుకొన్సి కులపతి యనవభ్ళభథ స్నాన మొనర్శి విద్యార్థి యస్వస్థుండై యున్నాండని తెలిసిన నెంటనే యాతనింజూడ వచ్చెను దూడంగాం గులపతికి | బహ లారి రూసము గాక యాతని నావరించిన (బహ్మరటోరూపమే భాసించినది, కుల పతి తత్తరపాటుతో, “ఆయుపష. తన్‌? నిన్నుం ద్నీవముగా 6 "బ్వేమించు వారెవరున్నార్కు నాయనా!” యని _పశ్నిం చెను,

(శీ గురదర్శన మైన తణమున నుండి (బహ్మచారికిం దాప మించుక యుషళమించి నట్లున్నది. ఒడలివై బళ్ళు పాములు పాణ లాడుట మందగించినదిం పృాదయభార మించుక్ల

రై

శాంతించినది, ఆతండు లేచి. గురువులకు. కూచాభివందన మాచరించుచు *గురుజేవా, నన్ను 'జ్వేషించు వా లెనరు నున్నట్లు నా కేజుక లేదు” అనెను,

కులపతి యాతనిం బరుండ నొజ్ఞావించి, తన యమృత వా_స్తము నాతసి శిరస్సున నుంచి యాతనిం దన కరుణామృత దృష్టితో నాస్లావితు నొనర్చుచు, నర్ధఘటికా సమూతము ధ్యానమగ్నుడై యుండెను, అప్పటికి (బహ్మచారి నావరించిన రత్షోరూప మాతని వదలి తన యెదుట దినముగా నిలిచి యున్నుట్లు భాసింపంగా కులపతి, “నీవ వచ్చినచోటికి జామ్ముుః నిన్ను సృష్టించిన వానిని చాధింపకు సుమా! సీకుం బేళ్ళకు విముక్తి రాగల 1 దని చానిని శాసించి పంపివేసెను,

కులపతి యంతం దన హస్తము (బహ్మచారి శిరస్సు వైనుండి తీసి “నాయనా నీకిత స్వస్థత కలుగునులే, నీవీ నొందు. వలసినంత గోశ్నీరములు -శేబీంపుము. మాయనుజణ్ఞ "లేనిది మరల రాజమం౦దిరమునకుం బోవకు సుమూ[ి యని విధించి తన పర్ణ శాల కేగెను, తర్వాకం గొలంది శీపటిే (గ్రువ్మాచారి. యాలి దహించుకొని పోవుచున్నదని గోల వజేయంగా తోడి (బహ్మదారులు గు ర్వాజ్ఞావిధి ననుసరించి యాతనికి గోత్సీర మిచ్చిరి అతం డార్మాతిలోపల నంత గోశీరములు [తావుట మూచినవారి. నెల్లర వి భాంతుఆ

రి మూడు దినములలో నా (ుహడారి స్వస్థుండై గసరుకుల మున నడయాడం గలిగెను. వారము దినములకు యధా సకార మూతయ మిమాంసాధ్యయనను సాగించెను.

క్షే క (బహ్హరతస్సు బొమ్మ (నాసీనది వాఘీరా యొటుగందు, వెనుకటి (బహచారి జబ్బుగా నుండి చేనతార్చనకు వచ్చుట "లేదని పూజ కిప్పుడు నచ్చుచున్న యింకొక (బహ్మచారినలనం “'జెలిసికొన్నది. పూంట పూంట అతని జ్వర మెట్లున్నదో యని వ్య భతతో 6 దెలిసికొను చున్నది. ఆతండు పడుచున్న చాధ వ్‌ని కాను వాధపడ సాగినది. ఆతనికి నయమైన దని కెలిన్లి న్ల్గంతవజకు వాఘీరాకు సరిగా న్ని దాహారములు లేవు. నయ మైన వీమ్మట నాతని రాకకై యది యుత్క౦జతో శిరీక్సీంప సాగినది. తుద కాతం జడిశం బూజకు రాజముందిరమునకు శాండని. కెలియంగనేే వాఘీరా హృదయములో నొక్క "పెట్టున మహాభారము (ప్రవేశించినది

ఈనాండు మహారాజ్ఞ్య చ్చితశాల దర్శింప నుజ్హేశించిన

దను వార్త ముందుగా. జెప్పుటకు వాఘిరా చితశాల కరు 'దెంచినది, *ఈ మధ్య నేను రాకున్నప్పు జేమేమి క్‌ొత్శ

03

చిత్తరువులు (వాసితివి!” అని కొండపను దయతోం (బశ్నించి నది. కొండప ళోపముతో మూతి బిగించుకొని " బదులు పలుక లేదు,అ్య పయత్నముగా నాతని చూపుమూ్య తము యవ్నీణి న్‌ త్తుకొనిపోవ నున్న (హ్మూరతస్సు చ్మితము వంకళకుం (బసరిం చుటచేే నాతని చూపు ననుసరించి వాఘీరా యా చ్చితను ఇాంచినది. వెంటనే యాభయంకరాకారము ఛాటునం చాను భక్తితో భావించుచున్న యా [బహూ థొీి యాశార ముప లశ్నీంచి నివ్వెజపోయినది.

“రొండ్యా నన్నా (బహ్మ్‌చారి యెత్తికొని పోంచలంబెనని భయపడితివా

కొండప మాటాడక మొగము ముడిచికొ నెను.

“రొండ్త్యా ఈ మేఘమాత చ్చితములలో యవీ,ణిరూపనము చ్నితించుటకు నిలుచుండి నీకుం దోడుపడినంత మా తముచేతనే కేను నీకు భార్యనైతి ననుకొంటివా!- బుద్ధభగవానుని (పసౌద మో లోకములో నెవ్యరిని వివాహమాడ. వాల్పడ దని |గహింప నేరకపోతివా?! నేను నీవై6 జూపిన జూలి నీ కింత మైమజపు కలిగించినడా 1”

అప్పటికిని గొండప మూటాడలేదు, అతనిముఖముసం గోప ముళోం జీంళటులు ( కముగచున్నవి. వాఘీ రాకు స్పష్టముగాం "దెలియకున్నును, బహ శసు నాళ్ళతికిని తాను వినియున్న (వా తి పడిన బౌాధకును గొంత సామ్య మున్నట్లు స్ఫురిం

ర చినది, వాఘిరా మనస్సులో. నొండపవై న్నాగహ ముద యించినది,

“రొండ్యా సీవింత (కూరస్వ్యభావము కలవాండ నని నే నెన్నండు సనుకొనలేదు, ఎజిగియున్న-వో సీతో నే నెన్నడు 'నేస్తను చేసి యుండనులో

ఈ నూటలకుంూడం గొండప మానము వదలలేదుం వాఘీరా చివ్వున: దలమెత్తినది. దాని కన్నులు కోపముతోం [బజ్వలించీనవి,

“చి తకార మహాశయా, ఈ నాండు తాము చ్దితళాల దర్శింప వ త్తుమని, మితో6 జెప్పిరమ తి (శ్రీమహా రాజ్ఞి వారు "సెలవిచ్చినారు- ఆ (బహా్జరత స్సు చిఠరము వారు చూచుట కిచ్చగింపరు!”-ఇట్లు పలుకుచునే వాఘిరా గిజ్జున "వెనుదిరిగి యంతఃపురమున గను.

ఈనాటి మధ్యాహ్న మే మహా రాజ్ఞ చ్శితశాల దర్శింప వచ్చినది. ఆమె సరీనారముతో వాఘిరాయును వచ్చినది. వాఘీరాయ్‌ే మహారాజ కక్క.డి చితములు భూఫుచు వివ రించుచున్నది. _బహ్మరెతస్సు బొమ్ము కొండప తీసివేయ లేదని గమనించి వాఘీరా యాతని వంకకుం దిరిగి చుజచుజు భూచి నది, కొండప మూతి ముడిచికొని తల వంచుకొనెను,

'రాణికి రఘువంశచ్చితములు కుమాగసంభవ చ్చితములు వాఫిరా చూపీనది, కుమారస్వామి 'కార్వురు కృత్తికలు

పాలిచ్చుచున్న చ్చితము రాణి వేడుశతోం దీలకీించుచు నట్టి

లీఫ్‌

కువమూరుండు తన కెప్పుడు (పా_ప్తించునా యను లోలభౌావము వ్య _క్రీకరించినది.

మేఘదూత చ్నితములు చూపకుండ దాటివేయ యత్నించి నది నాఫీరా, అందులో యత యశ్నీణీ చితములు మేఘ చ్మితములు రాణి నొకర్షి ౦చీనపి, అందులో వాఘీరా యాకా రము కొండప రూపము గుర్తించి రాణి వారిరువురవంకం (బసన్న శావముతోం జూచినది, అది యేసియు వాఘిరా మనస్సునం బట్టించుకొన లేదు, ఆ (బవా శ్ర తస్సుచ్చిత మెన్షైన శాణి కంటం బడకుండం జీేయవలె నని నాఘిరా బహువిధ ముల యత్నించినది, అంతసేపు నది యా చితమున కడ్డ గా నిలుచుండి రాణితో సంఛాపీంచుచున్నది. “తల్లీ ! ఇవి శేవల కానుకుల చ్చితములు, గాలికి జెల్లా చెదరయిపోవు మేఘ చితములు, విశేషము లేదు. అదిగో, అక్కడ శ్రీ, సత్యా (శయపులశేసివల్ల భుల యుదాతత్త చిత మున్నది. దర్శింతము రండు!” అనుచు రాణి నటనుండి బయలు చేజందీసినది, రాణి కదలినంతనే వాఘీరా తీణిన హృదయ భారముతో నాచ్చిత మున కడ్డు తొోలంగి రాణి ననుగమించుచున్నుది.

ఆంతఃపురనములో వినోదము కొజుకుం గుబ్దలను బరివారిశ లంగాం బెట్టుకొనుట యావారము, వారి యాశారమున కనుగుణముగనే వారికి వకవిషయములు సులభముగా నోచ రించును. అట్టి కుబ్జ యిష్వూడు. రాణి పరిసారముతో వచ్చినది, తానికి సరిగా నిప్పుడు (బవాురతస్సు బొమ్మ కనంబడి

96

నది. “అయ్యో, దొరసాస్స్‌ ఈ చ్మీత మంత భయంకరముగా నున్నదో చి_త్తగించితిరా 1” అని కుబ్జ 'వెళ్ళుచున్న రాణిని శీకవీసి పీలిచినదిం

మహారాజ్ఞ్మి వెనుదిరిగి యాచితము చూచినది, కొండపను జూచినది. వాఘీరా వంకంజూడ నది తలవంచుకొన్నది. రాణి మరల మేఖఘుదూత చ్మితము లన్నియు సించోవలోకన మొనర్శ్చినది.

మహాస్యామాజ్య మేలెడి, సత్యా శయప్పుల కేశివల్ల భుల పట్టమహిపిమయై, రాజ్యభారము. వహింపం దోడ్పదుచున్న "రాణి కంతమ్శ తము "తలియచా? ఆ శువ్మారతశ్చి._తములోం దనమం౦దిరమున6 బూజార్థము వచ్చుచుండిన శహ్ముచారి రూపము గుర్తించినది. _(బహా్జచారికీ నచ్చిన రుగ శ్ర్రతయు చానితో నీ బామ సౌమ్యుమును ఆమెకు స్ఫురించినవి.

వాఘిరా మనస్ఫుకూడం 'జెలిసికొన రాణియత్నించినదికాని యవగతము కాలేదు ఐనను దొందరయేవు?! తన శా చ్మితము కంటం బడకుండ వాఘీరా చేసిన యత్న మామె కప్పు డర్ధమైనది. రాణి కొండప "బ్యేవ కథ తెలిసిళొన్నను ముఖమున నేమూూతము కోపము వ్య_కము కోసీయ లేదు, ఆమె నిగ్మీత్సపకారము చ్మితెశాల పూర్తిగా దర్శించినది.

ఆ మబటునాంటీ యుదయముననే శ్రీ సత్య్యాశయపుల కేశ వల్లభులు తమ యీకాంత మందిరమునకుం నగొండపను బిలి వించి యూతనికి. చారితోమీకముగా నయిదు వేల సువర్థము

18. ర లిప్పించి, “నీవిక మా చ్మితళాలలో నుండవలసిన పనిలేదు; సీవ్చు వెళ్ళందలంచిన చోటికి మూ యాళఖ్యిక భటులు సురత్నీత ముగాం జేక్పంగలరు. [పయాణమునకు సిద్ధమట కొక జాము వ్యవధి చాలు ననుకొందుము!” అని సెలవిచ్చిరి. మవేారాజు మాటలకుం గొండప నిర్విఖుం డయ్యెను, అతని నోట మాట రాలేదు. మాట్లాడ. దలంచుకొన్నన్తు అందుల కవకాశము లేకుండ, మహారాజుమాటలు ముగిసిన బే తడవుగా ఉజ్యారపాలకుం జాతని నావలకుం గొంపోయెను, కొండప ని స్రబ్ధుండై యభ్యాసవళశమునం జ్మితశాలకుం బోయి కూర్చుండెను, ఆతండు (పయాణ_పయత్నను లేవియుం జేయలేదు. ఆతని కాలో-చించుటకై న మనస్సు మొద్దు వాటి నది వాఘఫీరా నొకసారి చబూడవలె ననికూడ తోపకుండినంత స స్ధండయ్యెనుం వాఘీరా యాతనిం జూడ రాలేదు. అట్ట తల జెంతకాలము కూర్చుంజెనో యతని కెజుక లేదు. రశాజమందిరమున గడియారమనమునం గొట్టు గంట లాతండు విని పీంచుళొన లేదు, అంతమ్మాతమున గడియారమున గంటలు (మోయు టాగలేదు. చాజఛటులు కాలగమునము కనిపెట్టు చునే యుండిరి. మహారాజు పెట్టిన గడు విశ నరగడియ యున్నదనంగా నాళిక భటులు వచ్చి, “సిద్ధముగా నుంటివా!” యని కొండపను హెఛ్చరించి3. కొండప శేమియుం దోప లేదు. అతండు నిద మైకమున నున్న ట్లళ్లు కదలకుండుట చూచి, రాజభటులే యాతని తూలో

న!

కలు- రంగుల ప్యాతలు వ(స్ర్రుములు కట్ట కట్టి, యాతని సువర్మ్మ ములతోం చాటొక యశ్వము మూంపున (వేలాడవేసి, కొండ చను" జెక్‌ లు" కట్టుకొని నడిపించుకొనిపోయి యాగుజ్ఞమువై 6 గూర్చుండం 'భెట్టిరం

భ్ర్లటు లాతని నెక్క డికిబోదువని యడిగినన్తు ఆతం డుత్తర మూజయనందున వారతనిని సంభూరామమునకు. దీసికొనిపోయి యింటికడ విడిచి. వచ్చిరి, ఇరువది దినములు పట్టిన ౨ా పరణ మధ్యగాలమున నిరువది మాటలై నం గొండప నూట్లాడినళ్లు "అేదుం

10

ఆప్పుటికిణగాంత కాలమునుండి [శీ సత్యా శయపుల శేశివల్ల భుల 'శాజ్యనం'దంతట'యుద్ధ్యాపయత్నములతో సందడిగా నున్నది. శలాశాఫానియగు: నాతాపి నగరమున సందడి మజింత యధిక (ైంనది* పుల శేశివల్ల భు డు _త్తర'బేశ దండయా[ త చేయనుండు టేక్‌ దనన సామంతు లందజకుం దమితమ సేనలతో]గోడావరీ తీరమున: నొసికయొద్ద సమావేశము కావలెనని యాజ్ఞాష్మతిళ లంపి యుంజెను నిరత శాలనునకు సౌమంతులందజు. దమ తమ. శేనలతో నాసికా వమ్మేతమునం జేరకొనిరం. వేంగీరాష్ట్రము నుండి యక్క-డ నిప్పుడు రాజ్యపతినిధిగా నున్న కుబ్దవిన్ణు

రం

వర్థనుండు పచండ సేనతో వచ్చి, చహారాజులరాక 2ై7యెదులు చూచుచు, మిగిలిన సౌమంత “దండనాథులం “హార్చుకొని 'యా[తాసన్వావాములు సమి-చీన మొనర్చుచురడెను,

సత్యాశయపఫుల శేశివల్ల భుండును రాజథాస్‌ నగర *మగు వాతావికీ శ్యతువగు పల్లవము హేందవర వలన నాపదరాకండ రతణజైై సేనలుంచి, తక్కీినమహాశేనతో నాసిక చేంళొనెనుం “అప్పటికే సోదరుండగు కుబ్దవిష్ణువర్ధనుండు సర్వసనాహములు చేసియున్న్నాండు. ఐనను మరల మహారాజు .వచ్చిన వీమ్మట, జేనల నన్నిటిని -చారులు -తీర్చించి, లెక్క- పెట్టించి యే ఆయీ శీనాఖాగమున కెవళివరు నాయకులో నిర్ధారణ చేసెను,

శనాంగము లన్నిటిలోం జినపుది ప త్తి,.మూడుప త్తు లొక జీనాముఖను, మూడు "నీనాముఖనులు కలసిన నొళగుల్గుము. మూడు గుల ములు కలసి'యొక గణము మూడు గణము లొకవాహీనియు నగును. మూంఃడు వాహిను బొకృష్టతేన “యొను.: ననాడు పృతనలు కలసిన గానిని చము -వనియ్యుు మూడు .చమువులు కలనిన దొక యనీకినియు నందురు--బట్టి యయనీకిను లిప్పుడు-పది అక్క 'తేలినవి. శేనాఖాగనముల..పంభ్ల్య లలో మహాభారత కాలము.నాంటి సంఖ్య కొంత -దూజీనదమి అస్పటి రథసంఖ్య తెగ్జి దానికీ బదులు హాయసంఖ్య ఇెరిగినది, శనాఖాగములకు6 బూర్వనామము ల్లు నిలిచి “యున్నవి

“ఈ బలములు పరీషచేయుటకు మవోళాజులకు: “బదిదిన ములు పట్టినది, అని నిలిచి తనకు వందన మొనర్భు “ీదననే

100 చుహారాహ వాని బలాబలములు [గహించును, బలహీ*న మైన వాసిం బటిష్ధము లొనర్భు నుపాయము లాయాచమూపశుల కప్పూడప్పుజే సూచనలు చేయుచు కేనాపం క్తుల నడుమ తన (యయశ్వరాజముపై 6 బోయెను. మరలం దిరిగి వచ్చుసప్పటి కా మూచన లాచరణలోః బెట్టినది లేనిది సూతు ముగా (గ్రహించి, పెట్టనివారిని గట్టిగా మందలించు చుండేను. శనాపరీత్‌ పూర్తి చేసి, పిమ ట్‌ నింతటి సేనకు యాతా నుధ్యమున వ్మిశమ భోజనాదులకు వలయు సామ్మగి పరిశీలిం చుట మజియుక పదిదినములు పట్టినది. ఖడ్చాద్యాయుధములు ఇచేయువార్కు చాగుచేయువారు. హాణములు, విండ్లు సిద్దము షవేయునార్వు కమ గలు: వడ్రంగులు ఖనకులు, శిల్పులు ఎవరి సని వారు స్మకమముగాం గొనసాగించుకొనుటకు పరికర నులజో సంసిద్ధ్హులె యున్నది లేనిది పరీశ్నీంచినాందు. ఇట్లు సేనాసన్నాహములు చూచుచు, రాజ్యమున నన్ని “దిశలనుండి దూతలు 'తెచు స నా_ర్తలు జాగరూకులడై మహా రాజు పరిశీలించుచుంజెను, అన్నిటికంశు ముఖ్యముగా వార్ష వర్ధ్‌ నుని శేనాచలనములం గూర్చి తెచ్చు చారల వార్తలు విశేవ (శద్ధతో నాలకించు చుండెను. హర్ష వర్థనుండు మహాయోద్ధ, అతండు వింధ్యో త్తర భూమి జంతటినీ జయించి, దఠతీణబేశమువపైం గదలి రావలె నను యత్నములో నున్నాండని ఇెలియుటచేత నే, ఫుల కేశివల్ల భుండు నింధ్య దాటి యుత్తర బేశమువై దండెత్తి యాతనికి గుణ

101 పాఠము ఛెప్పవలె నను కుతూహలముతో సీ యాతా సన్నా హము లొనర్బి యుండెను. హర్ష వర్థనుని శీనలు నర ్రదానది చాటి దమీణభూమిలో నడుగు పెట్టరాదు ; తాను నర్మద తరించి, వింధ్యపర్వతములు చాటి, మాళవఘూర్టర "బేళములపవై దంజెత్తవలె నని పుల కేశి సంకల్పము,

శ్రీ హర్ష పర్థనుండు కూడ 'వేదమళానుయాయి మొనను కొంతకాలమునుండి మహాయాన బాద్లశాఖయం దభిమాూనము చఇంచుకొనుచు న్నాండని ఫులేశి వల్లఘులకుం 'చెలియవచ్చినదిః పులశీని రాజ్యములో యాతకుల గీలక స్థానములలో నున్న అజంతా ఎల్లూరా మొదలగు సం ఘారావునులు మహాయాన జాద్ధళాఖకు సిలయములు, అందుచే హర్ష వర్థనుని జీనలకు చాత్‌లకు నచ్చట స్థానములు దొరకు నేమో పరీథ్నీంచి, యవసరమగు (పత్నికియ లొనర్బుటశే, వెనుక నుహారాజు రాణువతోలదలి వచ్చి యా (పజేశములు తీళ్ణముగాం బరికీలించిపోయియుంజెను. ఇప్పుడు. చారు లింకను సంఘా రామము లన్నింటిని బరీవీంచుచు మహారాజునకు నా_ర్హలు చేర్చుచున్నారు. ఐనను సంఘారామములలో. రాజ దడోవా చర్యలు జరుగుచున్న వార్త లేమియు నింతవరకు రాలేదు,

ఈ మహ్మేపయత్ననులలో మవోరాజునకు వ్శ్‌శమింపం దీజీక 'లేకున్నది, సామాన్యముగా నాతండు న్నిదించు జూము న్నరకాల మైన నిప్పుడు నిదవోవం దీరుబడి లేదు. మహారాజు లతో మజో రాజ్ఞయు నంతఃపుర యయ. నక్ష

102

రాణి పరివారములో వాఘిరాయును గుబ్దయు నున్నారు, యుద్ధ్యపయత్నము లన్నిటిలో. బట్టమహిప్‌. సర్వవిధముల మపహారాజులకు. దోడవృచున్నది.

తన పరివారము యుద్ధవ మముగా నుండుటకై, రాణి పరి జనుల నందజ ఖడ్డాది రణ సాధనము లభ్యసింపుండని శాసిం చినది. ఇతర విద్యలనలెనే వాఘిరాకు ఖడ్దవిద్య శీ ఘనముగా నలవడినది. అది చూచినకొలంది రాణి కీమధ్యం జ్మతశాలా దర్శనమాదిగా వాఘిరాయెడం గలిగిన య్మపసన్న "భావ మొ కించుక వెనుకం బడిన ట్లున్నది, వాఘిరా నృత్యము వేయు నప్పుడు దాని కన్నులు మిణువురు పురువులవల మలమిల లాడును. ఇప్పుడద్సి ఖడ్గము (తిప్పుచుండం గాలమేఫఘములో వద్యుల్ల తవలె, దానిచేతులలో నసీలత తళతళ లాడుచుండును, అంతఃపుర రతణమునకు వాఘీరా ఖడ్డము శ్రీరామరక్ష యన్సి రాణి యప్వూడప్పు డనుచు వాఘీ రాముఖమ్ము కీయన్నులం బరీవీంచు చుండెను.

సత్యాశ యపుల కేశిపల్ల భమహారాజు లిట్లు జేనలను సంభా రములను సమిోచీన మొనర్బుకొన్ని జ్యోతిష్కు-లు నిర్ణయిం చిన ళుభముహూర్రమున గోడాపరీనది చాటి యజంళా విహార సమిపమునయల కనువుల చారిం బట్టి నర ్రదానదీ తీర మునకు దండయ్యాత సాగించి తన మహాపేనతో దశ్నీణ తీర మున విడిసెను,

20

కొండప సంఘారామము చేరంగానే తనకు మహారా జిచ్చిన మైదువేల సువర్థ్యములు ఛారణీనవూయి. కర్పించెను. అతం 'జెక్కు వ మాటాడ లేదు. దృఢముగాం బర్వతమువలెం బెరిగిన యాతని చేవము నాతని తల్లి తన ెండు చాహువులతోం జాదివి గాఢాలింగన మొనర్చుకొన్సి యానంద బాష్పములతో ముంచెల్తి ముద్దాడినది. వాండింత "పెద్దంనాడుగా మూజటినను ఆతల్లి కింకను జిన్నవాండుగనే తోచుచుం జెను.

ఇంతలో. దర్శడి యక్క-డికి రాగా, నామె తన కుమా రుండుి తెచ్చిన సువర్షము లశోకున కర్పించిను ఆ యనూ యకురాలికి. నగొండప సంతోవముగా లేండని తోచనైన లేదు, తర్మడి న్మూతము తేన (ప్రశ్నలకు కువూరుం డిచ్చుచున్న సర్యగవా సమాధానములచే,. నఠండింత ధనముతో వచ్చినను అక్కడ నవమానము పొందియుండు నని యూహించియు, వాని నప్పుడు వాధపెట్ట నిష్టములేక నెమ్ముదిగా వృత్తాంతము 'తలిసికొనవచ్చును లెమ్మని యస్పటి కూరకుంజెనుం

కొండప మజునాంటి యుదయముననే కుమూర్యశ్రీనాథుని దర్శింపం బోయి యాతని పాదముల గన్నీటితో' ముంచి వేసెను. కుమార్మశీ యిప్పుడు స్వస్థుంై సంభఘూరామ వ్యన హారము లన్నియు, సంఘజి త్తు బోక ఫ్ట్‌మేమియు లేకుండం దానే శభరాచుకొనుచుంజెను, అతండు కొండప దుఃఖశారణ

[0 మూహించీ ముందుగా, *నాయనా, వాఘి రా బాగున్నదా యని య పశ్నించెను.

“దేవా వాఘిరా. యిష్పూడు వెనుకటి వాఘిరా శాదు. అది యిుష్పుడు వాఘిరాయే కాదు, సంజరములోం. జిక్కిన చిలుక మైనది

“దానిని బంధించినారా, అయ్యో! ఎవరు 8 వల 1”

“వేణ బంధన మెందులకు ! అదియే యంతఃపుర జీవిత ములో స్వయముగా. దన్ను బంధిందుకొన్నదిఎి

“కొండపా నీమాట లర మవుట లేదు.”

“వ్‌మున్నది కండీ ! స్వేచ్చగా సెలయేటివలె గంతులు 'వేసెడి వాఘిరా యిప్పుడు రాజప్పుతిక మొనది. తీర్చిదిద్ది సింగారించుకొనును, ఒడలెల్ల నగలు ధరించును. చాని మాటలు సున్నితమై కొంచెమైనవి, ఒక్కపొల్లుహూటాడదు. ఒంటరిగా నాతోం గూడం దిరుగదు, అక్కడ _బహా ఉం యిశ్వరపూజ వేసి యిచ్చిన తీర్థపసాదములు మపశబ్గ క్త శాలివలె జీవించును, నన్ను సేవకునిం జూచినళ్లు మహఘాచినది-”

ఈ వీధనుగాం దన గొడవ యంతయుం గొండప వెళ్ళ ఎోసికొనుచుండ, నాలించిన కునూర కీనాథునకు వాఘీరా యంతఃపురములో సుఖముగా నున్నదని యవగాహన "'మెనదిం కొండప తనకుం చెలియకుండగనే వాఘిరాను (బేమించు చుంజెననియు, వాఘీరామా్యత మాతిని. దన చిన్ననాంటి

14] కే0ఫ మిశునిగా న్యూతమే యాదరించుచున్న దనియు బుద్ధిశాలి యగు కునూర్మక్‌ యూహిం చెను,

“పాపము పీచ్చికొండప్ప! --ఇతనిని భగబానుని _పసాద "మైన వాఘీ్‌రా కామించునా [_ఒ అది సవ్మితమైన చ చానికీ లోకసంబంధ మైన మాలిన్యము లంటునా 1---చదాని సంగతి యీ పసివాని జేము యొటుక ౮” ఈ విధముగా గుమారీ మనస్సులో నకుకొని దీనముగా విలవీరిచుచున్న కొండపను నాదరముతో నోడార్చ్కి *నాయన్యా వాఘీరా యెొకడ నున్న నెట్లున్ను భగవానుని _పసాద మని మజవ వద్దు !” అని యుప బేళిం చెను

“బ్బప్పూడు వాఘిరా భగవానుని (పసౌదను కాదు, భగ వానుని (పసాదము శాణికి వినయవిభేయతలతో ఉవలు జేయునా! పూజకు వచ్చిన (బహ తానీ పరిచారిశవలె ననుస రించునా

అ మాటలకుం గుమారకీనాథుని వృదయనులో నించుక కశలంత కలిగినది. కాని యాతండు మనస్సు కుదుర్చుకొని “జాడు, కొండపా ! అది భగవానుని (పసౌదము వార్నిపెం జూపు సన్ముగహము -- కటాష్‌ము! భగవానుని లీలలు బహుకాల మవగాపహాన మొనక్చుకొనం దపస్సు వేసిన మాశే పూ ర్మిగాంజెలియవు. పసివాండవు నీ కేసు యెటుక'-” అనెను,

వారట్లు సంభాషించు. చుండగనే ద్వార వాలతుం డగు శిమ్యుండు వచ్చి నూతనాగంతుకు లై న పెద్ద లధ్యతుల దగ్శింప

106 వేచి యున్నారని నివేదింప్క వెంటనే రవము ణి కుమారీ యనుజ్ఞ్హ యిచ్చెను,

ఆ వచ్చిన నూతినపురుముండు తనపేరు మేఖిలకుండని చెప్పి, సంఫఘాధ్యతులకు సాష్టాంగదండ్య పణామ మాచరించి, యేీకాం తముగాం గొంత మనవి వేసికొన ననుజ్ఞ వేగానుం

“మాయొడ్డ రహస్యములు "లేవు, ఈ కుజ్జవాడు మా కనూరునిపంటి వాండుం చెప్పం దలంచినది నివేదించుకొన

| నను వచ్చును 1!” అని కుమారీ చెప్పెను,

నూతనపురువుండు: “చతుస్సమ్ము దమ్ముదితసమ_స్తవసుమతీ నాథులు శ సమాగసంబుద్దుల పాదపదాగ్హరాధకులు నగు

ధి (శ్రీహర్ష వర్ధన శీలాదిత్య చ్యకవర్తులు వారికి చేవరవారి యెడం గల భక్రికిం జహ్నముగా నీ పదివేల సువర్ష ములు తమ పాద సన్నిధిని సమర్చింప నీ దాసుని. బంపినారు.” ఇట్లాతం డను చుండ నాతని 'వెంట వచ్చిన మున్ఫురు సేవకు లాసువర నులు బంగరు పళ్ళిరములోం గుమార శ్రీనాథుని పాటే నులముం దుంచి వెడలిపోయిరిం కుమార్మశీనాథుండు తణ శాలము మౌనముగా భఛ్యానస్థితుండై యుండి యా రాయ థి ర్ల ఆారితో నిట్ల నెను, గ శీహర్ష వర్ధనులకు _భగవానునియెడం గల భకికి స వమైనది, "కాని మేము తప మొనరు కొనుచున్న యా కుంతల బేళము పాలించుచున్న శ్రీ సత్యా శయపులశేశి వల్ల భులకునుు మి (పభువులగు శ్రీ వార్లవర్థనులకును, (బస్తుతము

107

యుద్ధ పయత్నములు జరుగుచున్న వని వినియున్నాము, ఇట్టి సమయమున మి (పభువు లెంత చి_త్తళుద్ధితో నంపిన కానుక ఖైనను మేము స్పృశింప రాదు--- అటుచూడనై_ నంజూడము!??

ఇట్ల నుచుం గుహూర(శీనాథుండు కన్నులు నూసికొని, చుఖ లకుం జేదియో యనయోవుచుండుట గమనించి, కన్నులు తేటు వకయే మరలం గుమారశీనాధు లిట్లనిరి :

ళ్‌వ్లూ యాశీర్వ్యచనములు కూడ (శ్రీసత్యాశయ పులక వల్లభుల యెొడనే పవర్రిల్ల 6 గలవు, తపస్వుల తపాఫలములో నాజివపాలు వారిని రథ్నీంచు (పభువులశే చెల్లునని ధర్మవే_త్త లగు మి శీలాదిత్య (_పభువులకుం జెలియకుండునా 1! అనవపర ముగా యుద్ధ్యప్రయత్నములకు మి (ప్రభువులు దిగకున్నచో, మూకు సత్యముగా వార్షవర్థనులు గాంగలరని గూ (పభువులకు మా యా చేశముగా విన్ననిం చి, సమా శ్రసంబుద్దుని ధరగ్జశాసన మిట్లున్న దని చెప్పి యీ ష్మత నుర్పింపుము (3?

ఇట్లనుచు 'ధమ్మపదము" నుండి,

“జయం వేరం పసవతి

దుక్థం శతి పరాజితో

ఉపసనో సుఖం సేతి

హిత్వా జయ పరాజయమ్‌ు” .. శోజయము వైరమును బుట్టించును. పరాజయము దుఃఖము కలిగిం చును. జయ పరాజయములు వదలి ఉసళాంతు. తగోవాతు సుఖించును, ధమ్మవదము : సుఖవగ్గము. శ్లో, ౫

108 అను సూక్తభాగమును గొండపచే భూర్జప్టతమువై మనో హరముగా (వాయించి రాయబారి కిప్పించి పంవీ వేసెను, ఎన్నియో రాజకార్యములు రాజమాతగా నుండి సమర్థతతో నిర్వహించిన మేఖలకుం డిప్పూడు గత్యంతరము లేక్కయీమాణజు లఘువుగా నధ్యతులకు నమస్యా-రము చెప్పి సేవకులచే సువ ర్షములు పట్టించుకొని, చిన్నవోయిన ముఖముతో వెడలి పోయెను. రాయసారి యావలి శేగువజకుం గుమారీ నాథుండు కన్నులు తెజువనే లేదు. అఆనాంటి సాయంకాలమునుండి కొండప సంఘారావు ములోం గనివింప లేదు. తల్లి దం్యడులకుంగాన్సి సోదరులకుగాని, తుదకుం దన చిన్న ఇచెల్లెలికిగాని చెప్పకుండ రహస్య ముగా6 బోయి్యి యా రాయబారి నాతండు పోవుచున్న మార్షమధ్య మునం గలసికొని తన్ను శ్రీహర్షవర్ధన చ్యకవర్తుల సేనలో. 'జేర్చికొమ్ముని యర్భించెను. కండలు తిరిగి కొండవలెం బెజీగిన కొండప శరీరదార్థ్యము చగాచి, మేఖలకుండు సంతోషముగా వన పరివారమునం జేర్చికొనెను, అతండు బహుకాలము ఫుల చశ్చీన్ది రాజ్ఞ పాసాదములో. జ్మతకారుండుగాం బనిచేసి యుంజె నని రాయహారి యెజింగినంత నే, యతిశయించిన యాదరముతో నాతని (శీవర్డ్షవర్థను లున్న స్క_ంంభానారమునకు రాజ దర్శ నార్థము గొంపోయెను, తన్ను పరాభవింఛిన సత్యాశయపుల శేశి వల్లభుల మిదను, రాణిమిదను కొండప యీ విధముగాం గ త్తిగట్టి

109

తనకసి తీర్చుకొన నుజ్జేశిం చెను. వాఘిరా నంతఃపుర శృంఖల ముల నుండి విడిపింపం జూలుదునని కూడ కొండప యోచింపక పోలేదు.

వింధ్యపాదమున నరస్హదానది కనతి దూరమున, శ్రీవార్ష వర్థనుల స్క_-ంధావారము మవోనగరమునలె శాతకుంభమను లున్న వెలిగుడారములతో, సుగు_ప్పమగు స్థానమున. నున్నది. మేఖలకుని వెంట కొండప మదగజయూథములను, అశ్వమం దురములను భరూచుచు, దర్ప్చశాత మను (పసిద్ధనామము గల హర్ష వర్ధనుని భదదంతావళము. దర్శించి యానందించుచు, మూడు క మ్యూంతరములు దాటి (శీవర్షవర్థన చ్మకనర్తిని గాంచి _పణవింల్లెను (1 శీహర్ష వర్ధనులు చుఖలకుందు నివేదించిన వాళ్యములు విని కొండప నించుక (పళ్నించిరి. కొండపయుత్త రము లాలకించి చకవర్తి సం పీకుండ్రై, యాతనివి మహా 'కార్యభార ముంచ! దలం చితిమని సెలవిచ్చి, యందుకు. దగిన రణశ్‌తముణ మొసంగ భటుల కాజ్లాపించి, కొండపను బంపీవేస్తి 'యీకాంతమున మేఖలకునితో వీంఠన మాజెను.

౭కే

వింధ్య పర్వతపాదమం దుపలవిమమయొ ఏిశీర్ణ మై నర్మదానది (పవహించుచున్న దని మహాశవి కాళిదాసు తన మేఘమాశ

110

కావ్యములో వర్మించినాండు, చాంటులతో: బోవున దను వ్యుత్స_త్త్యర్థము కల శేవానావముము కూడ చానిశే కలదు. ఈ నర గా నదీ సవ్మితజలములలో నీటితాంళన నున్ననై్వై “మెజుంగు లీను శిలలను నర ద బాణములను పవ్మితనామముతో స్వయంభూశళివలింగభూర్తు లుగా భావించి విశ్వ మంతటం బూజించుచున్నారుం

ఆ నరుదానది కిరువైపుల నిష్పుడు రెండు మహోాసేన లాటోపముతోం జేరియున్నవి. దథ్నీణ జేశముజయించు కుతూ హలముతో, శీహర్షివర్సనచ్మకవ రి మహాచేనతో నర శ్రా సది యు_త్తరతీరమున పీసియునా వయ. అతండు మహోపీరుండే "కాక మహాకవి, కాదంబరీ కావ్యక_రృయగు వాణభట్టునకు, మయూళాది కన్రలక్షు న్యాశయ మిచ్చిన రసజ్జుడు. భోగ ములు వర్దించి సా మాజ్యము పాలించుచున్న చకోవ ర్న ధర ట్ర నని విచేశయా,తికులచే పొగడ్త లందిన యశస్వి, ఆతని ననాధిపతి భండ్షి మహాసమద్ధుండని జగద్విఖ్యాతి కన్నవాండుం

నర్థదానది దతీఇఫీరమున, మధ్య భారతభూమి నంతటిని జయించి యేకచ్చ్య 'తాధిపలియై యేలుచున్న సత్య్యాశయపుల "కేశివల్ల భుందు మహాశేనతో విడిసి యుత్తరభారతనము జయింప నువ్విళ్ళొరుచున్నాండు. ఆతండు రాష్ట్ర్రకూటులను శదంబు లను జయించెను, కాంచీపుర పల్ల వరపు మహేర్యదవర ంి నోడించి, వేంగీరాష్ట్రము నాతండు తన రాజ్యములోం గలుపు కొని, తమ్ముండగు కుబ్బవిషునర్ధను నచ్చట రాజ్యపతినిధిగా

|. నుంచెను, కుబ్బవిద్ధువర్ధనుండాతని సర్వ సేనాధిపతిమొై యసా ధ్యములగు ననేక స్థలజలదుర్షములు పబ్బుకొని “సర్వసిద్ధి” యను (పతాపనామ మందిన వీరుండు,

“అహింసా పరమో ధర శ్ర యని బోధించు వేదధర శి నువలంచించు పులేశిక బౌద్ధమత ద్వేషము లేదు, అశ్లు యహింస పరమధర్థు మని (పకటించు బాద్ధ ధర్మ మభిమూ నించుచున్న హర్షవర్థనుండు. వైదిక మతానుయాయియే. వారిరువురకును రాజ్యతృష్ణ శతువిజిగీప సమానముగనే కలవు

ఇద్దజును మహావీరులు. ఇద్దజకు నుత్సాహళ క్షి, | పభుళ_క్రి మంతశక్తి గీ సహాయసంపద ఉన్నవి. ఇద్దజుకును బరస్పర జయకాంతు _యున్నదిం వారిద్దణ సేనలకు నర గాతీరమున జరిగిన మహాయుద్ధము చర్మిత (పసిద్ధము. నర్శుదానది కిరు పార్శ్యముల నున్న యరణ్య, ప చేశములలోం గొండలవాటును గుట్టలమాటును పాదల వెనుకం బుట్టల "వెంబడి వృతుచ్భా యల యోజనము పొడవున నిరువాగు విజీస్తి యొక చానితో నొకటి ఫఘోరముగాం దలపడినవి ఆ యుద్గ్లము వారముల

థు పొడవున సాగినది. గజములమిాద, నశ్వముల వై ని, ఫుట్లలో నను, నర్శడానది నుభఖయపత, మైనికలు డాటి యావలి శీనతోం దలపడుచున్నారు. నర దానది చాటు వారిని సది ఉఊాటు లోపలనే యావలివా రడ్డగించి (పతిభఘుటించుచున్నారు. ఇరువైపుల నదీజలములలో, శ్యత్రుసేనలకు. గనపడకుండ,

శ్ర రొజ్టులవలెం. జెక్కిన కట్టలు తీరము వెంబడి. బాతించు చున్నారు. ఇన్తుశ్నతునాశనమున కనేకమార్షము లవలంవించు

22 "సీనలోం జేరిన డాది కొండప యితరము సమ _స్తము మజుచి, యాయుధసాధనమే కాక, వ్యూహనసిరా శాన్ము, వాహినుల నడపుట, యిత్యాది రణవిద్య లన్నియు (శద్ధతో నభ్యసించి నేర్పు సంపాదించాను. ఒకనాండతనికి హ్వూవర్ధనుం జేకాంత ముగా దర్శనమిచ్చి, పుల ేశివల్లభుని పట్టమహిషి.ని పట్టి తెచ్చు కార్యభార మాతనివై6 బెట్టి, వాహీనీసతి పదవి యను(గహిం ఇను. కొండప “మహో పసాదిమని చ్మృకవర్త్హి పాదము లంటి యాకార్యము సాథింతు నని కతోర్యపతిజ్ఞ చేసెను. తన్న పె నా భార ముంచుట యదృష్టవశనున లభ్యమైన దని భావించుచు కొండప రాతిం దినము నా (పయత్నముననే

నివుస్నం డయ్యెను,

అతండు జాగరూకుండై. పుల శేళివల్ల భుని మహో రాజ్ఞి పరి నారముతో నేవైపున నున్నదో వా ర్వలు సర్టగహించుచు, నటువై పునశే తన వాహినిలోని గణపతుల సడువ నాజ్ఞవించు

1] 118 చున్నాండు. కాని యాతని వాహిని యొష్పుడు నర్ధుచానది చాట యత్స్నించినను, రాణి పరివారము డాని నరికట్టుచున్నదొ అతికాయునివలె నున్న యున్నతగశాయుండు భ్యతువాహినీ ఇతి యొుకం జెవండో తన పరివారమువు వెంటాడుచున్న్నాం డని రాణి పసిపట్టినదిః అమె సూతదృష్టి 'కాతం జెవరో తాను పూర్వ మెటింగిన వాండని గోచరించినది. కవచళింస్తా) ణములలో మబజుంగుపడి యున్నున్ను ఆతని యుత్తు, నడక, యవయవముల కదలిక, అజ్ఞాత పూర్వములుగా నోచరెంచినపి, కొండపను బంపివేసిన మొదిటి దినములలోకంకు నిష్టూ డించుక మెజుంగ్లై నన్ను మహారాజ్ఞ్మ కింకను వాఘీరాయెడ 'వనుకటీ యనుుగహము రాలేదు. అము దాని చర్యలన్నియు నొళ కంటం గనిపెట్టుచునే యున్నది. ఇప్పుడొకనాండు రాణి వాఘీరా నిట్లడిగీనది. వాఘీర్యా ఆ వాహినీపతి యన్వ కో, యుష్పుడో నేను వెనుక చూాచినట్లున్నది. సీ కేమైన నెవరో యూహాకుం దట్టుచున్నడా వాఘీరా తలవంచుకొని యమాయికముగా, “మహారాళజ్ఞ్య, నాశేమియు గుర్తు తగులుట లేదుటి అని య్య్వుత్తర మిచ్చినదెం అట్లది యన్న బే కాని కొండప నెన్నండో గు ర్కించినది. ఆతేస (పయత్నమును (గహించినది కృతిఘ్నుతతోం గూడిన యూ పిశాచ (పయత్నమునుండి యతేని నెన్హైన విశమింపం జేయుట కది మయొన్నియో యుసాయము లాలోచించినది. ఒక మూజుది వింట వాణము సంధించి దానికి ఒక్షష్ట్మతము తగిలించ్చి కొండప పట కుటీగములోనికి వదలినది. కొండప యాప్ట్రతము

114

చదివిన ట్లున్నాండు. రెట్టించిన (శోధముతో నార్మాతి యతండు తన వాహీనిని శేవానది దాటింప యత్నించి విఫల మనోరథుం

మహో రాజ్ఞి మంచి పట్టుదల గలది. ఆమె కొండపను గుర్తిం పక పోలేదు. వాఘిరా యాతని గుర్తించిన దనియు నామె (గహిందినది. దాని చర్యలు పరీమీంప నియుకృయైన కుబ్జ యది యాతని శేదో వార్త లంపుటకు యత్నించుచున్న దని ఇప్సియుంజెను. వాఘీరా తన మిత్రునికి దన్ను. బట్టించుటకు రహస్యవర్హి లంపుచున్న దనియే రాణి భావించినది. అందు శేత కొండప సెక్రైనను బంధించి, యాతనితోఠశాటుగా వాఘి రాను నిశ్సీంపవలె నని రాణి నిశ్చయించినది.

కొండప నదుపుచున్న వాహిని విడిసియున్న వన్మప చేశమున "కెదురుగానున్న గుట్టవై. నొళనాండు మహారాళజ్ఞ్మి విలాస నిదిరమేర్చాటు చేయించినది. సాయంకాలము మూడు జాము వైవనప్పటినుండియు, ఆ గుట్టవైకి (స్త్రీజనము విలాస _దవ్య సం

ట్రా.

భారములతోం జేరుచు, నాట లాడుచుం బొటలు పాడు చున్నారు. చీశటి పడినంతనే పెద్ద దివిటీల 'వెలుంగున రాణి సర్వాలంకార శోభితయై, యందణకు స్పష్టముగాం గనంబడునట్టు లా విలాస పటకుటీరము (పవేశించ్ది యాసాట లాలించుచు, మధ్యమధ్య బయటికి వచ్చుచు, లోనికేగుచు వినోదపరవళయొ కనుపించుచున్నది,

నది శావలిగట్టున నున్న వాహినిలో కొండప ళదలిళలు వాఘీ రా గమసనించినది. ఆతం జార్మాతి తన వాహినిళో

115

రాణియున్న కొండగుట్టపై. కి దండెత్తి రా నున్నాం డని యూహించినది. పాపము రాణికి మహాపద రానున్న దని వాఘీరాకు తత్తరము కలిగినది, అట్టిది జరుగకుండ నెన్సైన రాణిని రశీంప నిశ్చయించుకొన్నది. తానే పోయి కొండపను (శుతిమాలి, యాతండు వినకున్న( జిన్నతనమునందువలె జిక్కి కఆచిమైన, నాతని న్యాపయత్నమునుండి విరమింపం జేయ నిశ్చయించినది. అందులకైై. అది రాణ్‌ కంటంబడకుండ శీవానది దాటు బెట్లా యని యాలోచించినదిం

ర్యాతి జామున్నర (పొడ్దుపోయినది. రాణి ఇెలిక ల లతో లీలావినోదములతో మైమరచిన ట్లున్నది, అవల కొండప వాహినిలో సందడి తణతణము నతిశయించుచుండుట్క వాఘిరా తన సూత్థదృష్టితోడను, సూత్మతరము లగు (శవణములతోడను 'జెల్‌సికొని యావేగము పట్టే కున్నదిం అది సర్యాలంకృతయె మహారాణ్ఞి ని జీపించుచునే, నెన్ముదిగా నటనుండి జారి మహావేముగతో గుట్ట దిగి, నర గొలీరము శేరకొన్నది. అక్కడ నొక పొదచాటున డాంచి యుంచిన పుట్టి నెక్కి (తోవసౌగినది. ఆ ఫుట్టి దాని మనస్పువలెనే సుళ్ళు తిరుగుచు నర్మదానది య్వత్తరతీరమ్ము చేరినది,

ఎవరో 'బేవగవలెను రాణివలెను అమూల్యభూపాలంకృత మై,నీలాంజనరూపముతో మెజుపుందీగలతోడి కాలమేఫఘము వలె, నిర్భయముగా నొంట3గా నట్లువచ్చుచున్న యాయునతిని జూచి, యద్భుతాశ్చర్యమగ్ను లై కొండప! భటు. లెవ్వరు వారింసలేదు, నారు తన్నడ్డగించు యత్నము వేయు లోపలనే

116

వాఘీరా ఫొండప పటకుటీర ములో రివ్వున బాణమువలెం (బవేశించినది.

అప్పుడు కొండప యుద్ధమునకు సర్వసన్నద్ధుండై. కవచము శిరస్త్రాణము ధరించి, యొజనుండి క ్తితీస్కి దీపపు వెలుంగున దాని మెజపులు పరీశ్నీంచుచు, నానాంటిర్మాతి తాను చేయ నున్న రణ కమమునుగూర్చి యాలోచించుచ్చు రాణి స్‌ విధ ముగా బంధింతు సని కలలు కనుచున్నాండు, ఆతం డట్టు పరీవీంచుచున్న కత్తి మెబుగులో వాఘిరా. కన్నులు "రెండును మిలమిల లాడుచుం | బతిఫలించినవి తన కన్ను లాతండు నమ్ములేక యాలకించునంతన్సే యాతనికి జిరఫరిచిత మగు వాఘిరా పదధ్వని వినవచ్చినది. పూర్వ మా పదధ్య్వని విన్నంతనే యాతని పృాదయములో మెత్తగా దాని పాద ములు పెట్టినట్లు తోంచి 'చేహము పులకింవెడిది. (పధమతణ మున, నిప్పుడు సక్ష్తు తోంచి పులకించిన చేహముతోం గన్ను లజమెోడ్చినాండు. కాని నముణుతీణమున నాతండు మనస్సు దిటవు జేసికొని వృాదయము నావేశించిన మార్షవము విద లించుకొనెను,

వాఘీరా యాతని భుజమువై నెనుకనుండి చేయి వేసినది. అది యాతనికిం జల్లగాందోచి యొడలంతయు విద్యుత్తాడిత మైనట్లు వివ మొనగి నది బంక నది తన్ను యుద్గ పయత్నము చాలింపుమని కోరును, చానియెదుటయుడి, యీఏ తన కన్ను లతోం దనవంకం జూచుచు నర్థించినచో డానికిం చాను దాసానుదాసుం డగును. తన స్వామి కార్యమున కది విఘా

కే? తము కావించును ఇంక్‌ నాలసించిన లాభము లేదు, ఒక్క తణ మ్యాత నూతండు మనసు దిటవు చేసికొని, కన్నులను జెవులను నిగ్రహించుకొని వాఘిరా సుకుమార మగు హస్తమును తన కఠిన హస్తములతో గట్టిగాం బట్టుకొని తన చ్‌ ఆం ర! లు శేవకున కప్పగించి, తాను తిరిగి వచ్చువజకు దానిని దృఢ ముగా బంధించియుంచు మని యాజ్ఞాపించి, గుడారమునుండి యొక పరుగున వెలువడి వచ్చెనుం అప్పటిశే యతని వాహిని నర ్రదానదిని చాట నారంఖిం చినది 23 చందుం డ_స్తమించి మూడు గడియ లై నది. వెన్నల విమ్ముట వీశటీి యవుటచే, మరింత చీళటిగాం దోచుచున్నది. ఆ వీశటి మాటున కొండప వాహిని నిశ్శబ్దనముగౌొ ేవానది డాటుచున్నది. అనల గుట్టపై రాణి వినోదములతో ౧గాలచేప -మొనర్వు చునే యున్నది. వాహిని యంతయు నదిని తరించినది. రాణిపి వారము తను శాక గమనించినశ్లు లేదు. తన యదృష్ట మి నాంటికిం బండిన దనుకొనుచు, కొండప తన గణపతుల మువ్వురను, తమతమ గణములతో మూడు వై పులనుండి యా గుట్టను (కమ్ము ని శీ భుగతి నధిరోహింప నాజ్ఞాపించి, యెదుటి క్రై పునుండి తన బలముతో నెక్కిపోవుచుండెను.

118

వమో కాన్కి వారెంతకే పటు లధిరోహించినను రాణి పరివారము దూరముననే యున్న ట్లున్నదిం

కొంతదూర మతం డట్లుపోయి, యక్క డ వృతములకును, శిలలకున్తు జూదలకున్తు బిగించి లతలు పాళములు వలలు వలలుగా నడ్డము కట్టండి యున్నట్లు గమనించెను, వెంటనే నిర్భయముగాం దన ఖడ్డముతో నవి "భేధించుచు. సౌగుచ్చు భటులను గూడ నశ్ల్ల చేయ నొజ్ఞాపీంచెను,

మును పెన్నియో నూటజులు తా నంతఃపురములో విని యుండిన ఖఘంటానాద మొకటి, | శావ్యముగా గిరి శిఖరము నుండి వినవచ్చినది. రాణి శిబిరమును దటియుచున్నా నను నానందముతో, ఫొండప ముందుకు దుముకుచునే యక్శడ నున్న వల -తాళ్ళలో గట్టిగాం జిక్కుకొనెను.. ఆతం డెంత (పయత్నించినను గాలుచేశు లాడలేదు,

అప్పుడే స్వయముగా సత్యా శయ పుల శేశివల్ల భులు నడి పీంచుచున్న వాహిని కొండప వాహిని నాకస్మికముగాం డాం పరాభూత 'మొనర్చెను. కొండస వాహీనిలోని భటులలోం (బాణములు పోయినవారు పోలా తక్కులల వారందజు పట్టువడిరి,

పుల శేశివల్ల భుని విజయ మంతటితో నాగలేదు. మహాశాజు తమ్ముుండు సర్వసిద్ది బిరుదాంచితుం డగు కుబవిమవర్షనుం డా ర్మాతయే) మూ “డ్తన్లనుల నచటి! దిగువడు "నర్మదానది దాంటించెను, కెల్లవారుసరి కా సేన హర్థవర్డనుని జేనల - వెనుక భాగమున నున్న యాహారసంభారవు లన్నిటిని

119

స్వాయ_త్త మొనర్చ్భుకొనిి వెనుకనుండియే యా శజేనలం ఊజాశయచుండెనుం

(పొజ్రైష్కు- చున్నది. తమ యాహారపదార్థములూళ తు హృస్తగతే మైనవను దిగులుతో, నెశ్హైన నవి తిరిగి సంపా దింపవలె నను దీచతో, (శ్రీహర్ష వర్ధనుని శీనలు తలపజెను. వమి లాభము! అప్పటి కే వారి యాహారపడార్థములు నర్శదా నది దాటి దవ్నీణతీరము చేరుచుండెనుం

మధ్యాహ్న మైనది, నర్థదానది యెగువ-భాగముననుండి మజిళొన్ని యసీకినుల చాటించి, (శ్రీసళ్యాశయపుల శేకి వల్నభుండు | శీవార్డునిసేనల "రెండవవైపునం డాంశెను, ఆ "రెండుసీనల మధ్య (శ్రీవార్డుని సేన లడక తెరలో. జక్కు కొన్న ట్ల యినదిం

ఆనాంటి మహాయుద్గము భయంకరముగా జరిగినది, అణు పత్సముల వీరు లెందజో మడిసిరి, (శ్రీవార్డ వర్దనకీలాదిత్యుండు పరాజయ మంగీకరించి, పర మేశ్వరునింగా "స్త సత్యాశయ పుల శేశివల్లభుల నంగీకరించి, నష్టపరిహార మచ్చుకొని, యుద్ధమునుండి కొలంది మర్యాదతో. దప్పుకొనెను.

కో!

వాఘి రా కొండపభటునిచే బంధింపయిడిన ర్యాతియేే అవర రాతి వేళ కొండప శిబిరము న్మాకమించిన కుబ్బవిన్ణువర్థనుని

190 భటులకుం జిక్కినది. ఆ పిము, తట "రెండు దినములకు, విజయో తృవములు తిలకించుచు పట్టమహిపీ శిబిరమున నుండి యానం దించుచున్న పులశేశివల్లభుని యదుట, రాజభటులు వాఘీ రాను నిలిపి యది దొరకిన విధము సని స్తరముగా ని వేదించిరి" ఆవల నా పటకుటీరముననే కొండప బంధితుండై. యుంజెనుం అంతఃపుకకుబ్ణ్ద మహారాజుల కిట్లు సవేదించినది : “మహా (వభూ, తమరును దొరసానిగారును దీనివై జూపిన యన్ముగ హమ్ము పామునకు ఖీరను వలెనే విపముగాం బరిణమించి నది. ఇప్పుడు శ తునాహినీపతి మైన కొండప కీది మహా రాజ్ఞ యునికిని గూర్చినవార్త లంపుచుండ నే నెన్నోమాజు లుపల వీంచితిని,. ఆ రాతి వినోద గోష్టిలోనున్న దొరసౌసిని బట్టు కొనుట కిజే యదనని వార్త చేర్చుట కే తన కాముక మతే శిబిరము చేరినది. భగవానుని (పసాదము నిర్జోమురాలం కొఎడప యావల నజుచుచుండెను. వాఘీరా విభాంతి నొంది కస్నీప (వనా హాము కట్టుచుండ నోట మాటరాక్క పులశేశి పాదముల వై. దీనముగా (నాలెను, పుల శేశివల్లభుం డాగహో వేశముతో “దోప!” యని యజచుచు దానిని నజకుటకు ఖడ్డ మొజనుండి దూసెను, సమీపమున నున్న మహో రాజ్ఞ త _త్తరముతో,గోమహశ్మిప భూ, '్చహశ్యక స్వహ_స్తములనోం బాల్చజెదరా [ యనుచు వారించినది. వెంటనే మహారాజు కోపము న్మిగహించుకొన్మి నజకుట కెత్తిన కత్తి నెత్తినళ్లు నిలివివేసెను.

శర] 0|| శాణి యంతటం జిునవ్వు నవ్వుచు, నావల బంధములో గి.జుకొను మున్న కొండపను జూపి, “మహో వా, రాణీని బంధింప ననేక పర్యాయములు యత్నించిన మా ద్మితకారుని సెట్లు శివీంతురో మజీ ల యని యడిగెను,

ఆప్పటికి మహారాజు శాంతుండై యిట్రనెను : పోచేంజిక్కిన శృత్రువీరునికి శిత విధించు నాచారము మాకు ేదు, ఇ్లతేం డప్పుడు శ్రుహర్ష వర్థనుల వాహానీపతి. తన | పభుకార్యము నై వీరోచితముగా. బోరిన యీూతని సగౌరవముగా విడిచి ఫుత్తుము. మజి యంతఃపుర దోహ మొనర్చిన దీవి కే శిశు తగును

రాణి ; యుద్ధమున "వెన్ను చూపిన పందనువల్శె దీనికి శిరోముండన మొనర్చి సంభూరామమునకు గాడిద వైం బఎపిన సెట్లుండును !

మహారాజు : అది పూజ్యురార్యడగు బొద్ధభితుణుల నవ మానించిన ట్లగును. *“దోహి యని దీని ముఖమున త స్తము ద వేసి సంఘారామమునకుం జేర్చుట యు క్ల మనుకొందుము.

రాణి యందుల కంగీకరిం చినది.

2స్‌

వాఘీరాకు నోట మాట రాలేదు, కాను నిర్ణోషినని చెప్పీ కొనుటకు గూడ నది యిచ్చగింప లేదు. చెప్పినను నమ్మయ,

12 తన్ను శిశీంచుటలో రాజదంపతుల దోపములేదు. తాను చేసిన దోషమును లేదు, భగవానుని [పసౌద మని మన్నన గాంచిన తన కీ గతి పట్టినది. తన పరాభవము ముదితమైన వికృతముఖనులో పూ జ్యుం డగు కుమార శీనాథునిం చా నెట్లు దర్శింపం గలదు 1 సంఘారావాములో నెవ్వరి మొగ మొనల జూచుకెట్లు శి

రాజభటులు వాఘీరాను సంఖూరామ పర్వతము చేర్చు నప్పటికి ర్మాతి _పొద్దువోయినది. వెంటనే భగవానుని [(పసా వను వాఘీరానది సాత్కుండిలోనికి దూకు నున్నతశిల నధి వోసాించి, యందుండి యా జలపాతముతో. గలిసి దుమికి నిర్జీవముగా6 బడిపోయినది. తేల్లవాజు నప్పటికి, దాని శవము [పనాహ 'వేగమునకుం గొట్టుళొనిపోయి, నాఘీరానది సరోవర శూపమున శాంతముగా నుండుచో నొకశిలకుం బట్టినది.

ఆ యుదయమే నాఘీరా శవము నాఘిరానదిలో నున్నదని పరిచారకులు కుమార్మకీనాథునికి విన్నవించిరి. మజి కొంత శేపటికి కొండప వచ్చి, మవోరాజ సన్నిధిలో నన్యాయముగా వాఫ్‌రాకు జరిగిన పరాభవము కోపాచేశముతో వివరించి, వాఘీశా యొక్కడ నున్నదని యడిగెనుం

“వత్సా, ఇప్పుడు వాఫీరా మానావమానముల కతీత మైన స్థితిలో నున్న దెజుగవా 1” అనుచున్న కుమారీ మాటలు వినిపించుకొనక్‌ భగవానుని (పసాదము తన కిచ్చిన యాజ్ఞ శిరసావహింపక్క వాఘీరాకును దనకు నెట్లు పరాభ నము తేచ్చిళొన్నదియు కొండప నగొడవగా వివరింప సాగెను,

గేవికి

“వత్సా, వాఘిరా భగవానుని (పసాదము, అది _దోవాను చేయలేదని బుజువుచేయుటకు సీ సామ్యము నా కక్క-ఆ లేదు, సరిగా విచారింసక్‌ యన్యాయముగా భగవానుని _పసౌడనును విఖీంచిన మహారాజులకు రాణికి శుభముకాజేే పాపము! అయో్యోో! మన (పమాదముచే భగవత్పిసాదము మస స౦ంభలా రామమును గూడ6 బరిత్యజించినది. భగవానుని యుచ్ళ | ఛాఘీరా యిప్పుడు నూనావనమానముల కతీతురాలై, ఇగ వానుని సన్నిధిం జేరకొన్నుది వాఘీరానదిలో దాని శరీరను మాడవచ్చునుం

కొండప విలపించుచుం. బకుగునలోయి, నొహీరా శవను చూచి రోదన మొన ర్చెను. అది మొదట పసిఫిల్లగా దొణికీన మూడవనాం. డిక్క-డనే తొను చూచిన శవను నాకారసిశ్తు సరిగా నున్నదని స్ఫురించి, స్ట్‌ొండప పోయి శాను చ్మితించిన (పథమ చ్చితపటము తీసి సర్యభమాశ సేర్యములతో చాశిని కుమూర(శీనాథునకుం జూపించెనుం

అప్పటి శే, కుమార లీనాథు:డు వాఘఫిరా దొటకిననాండు పొత్తులలో నున్య రత్నాంగుళీయకము భూర్ణష్మతము భద పటిచిన స్థానమునుండి తీసెను. ఆ ష్యతములో ముళ్యాలకోచ వంటి యథతరములలో నిట్లు వాసి యుంజెను.

“శీకమూరకీనాథులకు పాదడాసి మనవి. నన్ను వివాహమాడిన భర్తను మోాయాచేశ (ప్రకారము పఠతివరన్వై శీవించితిని. వారు గతించిరి, ఈ బిడ్డ నాగర్భములో 'బేకున్న సవాగమనము చేసి యుందును, ఇప్పు శీ బిడ్డను మా సంభూ

౯ 7.

'రామనమునకుం గానుకగా నర్పించుకొనుచున్నాను మాకున్న యశేషధనము సీ వీల్లకు రాలబట్టుట కీ రత్నాంగుళలీయకము నిదర్శనము మి పాదదాసి.”

కశొండప చూపిన చ్మితము చూడంగనే కుమూర్మశీ యది వాఘిరా తల్లి రూపమని గుర్పించెనుం

“వాఘిరా నిర్జోవురాలై, దాని జననివలెనే వాఘిరా గర్భములో లీనమైనది. నీవు చ్చితించినది వాఘిరా తల్లి రూపమే 1)

కుమార శీనాథుని యాజ్ఞచ్చే ఇాఫిరానదీగర్భములో వాఫీరా బేహము సమాధిచేసిరి కొండప దానివైని వై త్యా "కారముగా చీన్న శిల తొలివెనుం

మజికొలంది శాలమునకే మహేం్యదవర ౪ కమారుండు నరసింవానర్ము పల్లవరాజై, వాతాపి సగరమువై దండెత్తి వచ్చెను, యుద్ధఫలితములు వై వాధీనములు, ఆ రణభూమిలో పుల కేళివల్ల భుయపీరస్వర్ష మలంకరింపంట్టమహిపి. సహగమన మొనర్భ్చినది* నరసింహవర్థు "సేనలు వాతి తగులం బెట్టినవి,

కుంతలరాజ్య "'మెళ్లెడ నల్ల్గరులు వెలలేలెను. సంఘా రామమునకుం జెందిన (గామములనుండి రాంబడి కట్టువడెను, సౌకర్యములు లోవించుటచే సంభుజత్తు మొదలుగా. భితువు లెల్లరు నజంళా వదల్కి యెవరి చారి నారు చూచుకొనిరి, కుమారీ మొత మాపబేశము వదలలేదు.

అశోకుండు థారణీమూయి. కాలధర శై మొందికి ఆండు పడుచు అత్తవారింటి కరిగినది, సోదరు. అందలు నన్ని

195 చారులు పట్టగా, కొండప యొక్కండు కుమార(శీనాథుని కుపచర్య లొనర్చ్బుచు నంచే నిలిచి పోయెను,

26 ఒకనా6 డాక స్టిక ముగా కొండపకుం దన జీవితము సార్థకము చేసికొనవలె నని యుత్క_౦0ఠక యావేశించిసది. తాను వాతాపి లోల జితించిన చితములు వాతావితోంబాటు దగ్ధమయ్యె నవి యతవకిం బెలిసినది. ఈ మాజు తన చ్చితములు దగ్ధము శాకుండ ఇాశ్యతముగా నిలుప నిశ్చయించితి నని యతెఃడు కుమార శీనాథులకు విన్నవిం చెను, కుమారశీ జాూలిశోో “వత్తా జగత్తులో ఇాశ్వత మైనది ధర్ధ మొక్క-ే! తక్కిన దంతయు తుణికము, అనిత్యమ౫!” అనెను,

“దేవా, ఈ వాఘీరానది శాశ్వతము కాదా! అచింత్య మగు నీ అజం తాగిరి ఇాశ్వతము శాదా! అని కొండప (పశ్వింపంగా కుమూర్శ్రీ మజింత జాలితోం జూచెనుం

ఆ నాంజే కొండప్కు తన తండి యశోకుండు తొలిచి యలంకరించిన గుహబోారామమునకుం బడనురగా నింకొక గువారామము తొలువ నారింభించెను, ఫరిగా ఆ _పచేశమున "కదురుగనే వాఘీ రా శవము దొజకినది. ఆ కొండను [బద్దలు చేయుచున్న థొలందియు నాతిని వృాదయ భారము శాంతించు

1వ6 చున్న ట్లుండెను, కొన్ని సంవత్సరముల కది తొలుచుట పూర్తి వేసి విగహములు మలచి యాచై6 జ తములతో చానినల౦క రింపం బూనుకొనెను..

అతం డందులో ముందు చితించినది తవమాభిత్న వేంయచుం దనపాదములవై (వాలిన చాఘీరాను నజకుటకు ఖడ్డమెత్తిన పులశేశి చితమే! పులశేశివైం దన కసి తిర్చుకొనుటకందులో పులశేశిని రాతసాశారముతో. శికోళభాగము.. చితింపక 'మొంజెముగా వదలెను, పట్టపురాణివై. గసిచే నామె చేతులు మాము చ్నితించి వదలెను, రాజు 'పనుశనే కుబ వికృత రూపము (పదర్శించెను. తాను చ్చితించిన యా వాఘీరా దీనాకారము చరాచుకొనుచు నతం జెంశో కాలము విలవించు చుంజెను,

ఆ తరువాత నాతం డందులో. జితించినది సర్వాంగ సుందరమగు వాఘిరా చి శమే. అదియొక_స్తంభము నానుకొని నిలుచుండి యెడమకాలు. వెనుక _స్తంభమున _కానించ్చి మయెడనుచేతిలో నాళ రత్నము పరీఖీంచు చున్నట్టు చ్మతించి నాండు. ఆరూప మాతం చితించి, ముగుడి చానినే భరాచుచు బహుకాలము చ్మితరచన చాలించకు.

కుమార్చశీనాథుం డది గమనించి యొళనాం డాతనిం బిలిచి, “వళ్ళా, బుద్ధపసాదమును కామనతో. జూచుచుండిన నీకు శాంతి వేకూరదోయి[ అని యుప చేశించిను.

కొండప తానే సర్వవిధముల భగవానుని [పసాదమన శసరాధము శ్రానించికి నని తన్నుందా నిందించుకొనుచు చాధ

127 శాంతించుట క్రై యాతండు మౌంతివాద జాతకము చ్చితింప నారంభించెనుం బోధిస త్య్వుండు (బహ కిగా జని 'శ్రంచి తాంతి సౌధన గావించెను, ముండ్ల కజ్ణితో జేహము మోదినన్కు కాలుసేశులు కోసివన్వు ముక్కు. జెవులు చెక్కినన్తు అఆతండు మోంతి (వతిజ్జ విడువ బేదు.

చాని తరునాత, జోధిస త్త్వుండు బంగారు వాంసగాం బుట్టి శాల్లీ రాజదం పతులకు ధర చోధ యొనర్చుట ధ్యానించుచుం నతండు వాంస జాతశము చితించెను.

అ వీిమ్భుట కొండపకు గౌతమబుద్ధుని జీవిత విశేషములు చ్మితింపం గుతూహల ముదయించి, మాయా బేవి స్వష్నృమ్యు లుంవినీవనగమనము, తుషితస్వర్ణములో. జేసిన జన నిశ, [ యము, గౌతనుజననము. మహో త్యాగము, విశ్వరూప సందర్శ నము -9ఇత్యాది చ్మితములు చితించెను. అవి చ్యితించుచున్న కొలదియు, నాతనికి భగవానుని లీలలు (వత్యతము లగు చుండెనుం

కొండప యట్లా గుపహోరామములో. జ్మితించిన చ్మ్‌తము "లన్ని యో కలవు, రురు జాతకము, వీధుర పండితజాతకము, పూర్షావదానము, కుక్కుటోపబేశముు మజీయు నెన్నియో చృితించెను. వది చ్మితించినను డాని భావములో: దనమనస్సు లగ్ను మొనర్చి యాతండు చ్మితరచనతోం వాటు థధరగ్దసాధన కూడం చేయుచుండెను

కొండప యాగువోలయము నలంకరించుచున్సే యొకనాంటి సాయంకాలమున, స్వానభఘట్టమునకు కాళ్ళు వడకుచున్న

128 కుమార లీనాభుని స్నానార్ధ ము తీసికొనిపోయెను. వారు సౌష్వైనము చేయుచుండలనే పెద్దపెట్టున వర్షము కురిని వాఘిరానది పొంగినది. అజంతాపర్వతము వైనుండి గుహా 'రామములల పైకప్పుల మిాదుగా జలపాతములు వాఘీరానది లోనికి దూకినది ఆ 'వేగమున కాగలేక వారిరువురి చేహ ములు వాఘిరానదీ గర్భములో లీనమై వాఘీరా వైత్యశిల చేరకొన్నపి. వారి చేవహాములకు ఖనన సంస్కారము చేయుటశై న నప్పు జెవరును సంఘారావమములో లేరు. వాఘిరా గర్భము లోని మత్స్యములే వారి. "బేహముల కంత్యసంస్కా రము లొనర్చినపిం వాఘిరానది నేటికిని ెద్దపులివలెనే, అజంతా గిరినుండి గంతులు వేయుచుం (బవహేంచు చున్నది. ఆ కొండయు నది “వేయు గంతులనాదరముతో భరించుచు. బేమాతిశయముతకో చాని కోతల నోర్చుకొనుచు, చాని నొడిలో ధరించి నిశ్చల ముగా నిలిచి యున్నదిం ర్మాతుల నేకాంతముగా నచ్చట గడపినవారికి వాఘీరా క విషాదకధను నాఘిరానది పాడుచుండంగా నాకొండ నెట్టూ ర్పులు విడుచుట స్పష్టముగా నిప్పటికిని వ్‌నివించుచుండును, దరద టంధా న! - శేటగాంల ఖా / మ. రఫీ ౯ ల త్తి స యో చద వా య లొ జర్ట00 01న

= ఇ | . ఖ్‌ ॥ "| " "