Telugu uthara rama charitram - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

స్రీరన్తు, ఉత్తరరావముచరిత ము. హాలంతా ్చ్న్‌ ఇది భనభూతి మహాకవికృత సంస్కృత వాటక మునకు జయంతి రామయ్య చి. యె; చి. యల్‌. రచిర్రాటేన్‌ యాంజ్రోనము వాదము, ఆమం సరస్వతీ పవర్‌ ముదాతరశొాల లో కాజమహేం ద్ర వరము ౧౯౨౩౧ [వెల రు గ౧=-౦.౧

౧7 గి ర్చ ల యో యు! జే. బ్‌ స్‌ తననన: ఫి, ఖ్‌ న్‌ వ.

ఉ పో వ్దౌ తము లంారాంలాా-- నరంస్క్భృతనాటకముఅ౦ జెల్ల నుత్తమమని జరు పొందిన యా చాటక్‌ మీంతకుంబూర్వము పలువురు తెనింగించియున్నశు. దీనియందు నాకు. గలయశఖిరుచి చేకను, గుణ మేమా, మున్నను సహృదయులగు సాకకులు గణింపకుండ రను నమకము చెతను ేనుగూడ దీనిం చెలిగంపంబూనుకొంటిని. మూలములో ని భెవమా అకును రసముఅకును భంగము కలుగకుండ నాం ధ్ర భాహిసం ప్ర దాయములం ఒబాటింప శ శ$ికొలంది యత్నించినాంయను. ఆయశర్న మెంతవణికం నొనపాగివదో రసజ్ఞాలు నిర్ణ యింతురు7-క,

వ్ర జూనుర౦జన జేం న! కు 'ల్హీమధ రమని నరికి రుటేలే యా నాట కముముఖోల్లట్లేశమని నా భుఖ ప్రాయము, నీత్నాష్తర త్యాగ శ యిళవృ త్త మూలోం ప్ర థానభౌాగము. (ఈ పరిత్యాగ మశెర్యమని యు, ఫ్రై వసి చరిత్రము నందు గళంకము గా వన్నవేవియుం 'గొంధఆం థావించుచుస్నారు. ఇది కళంకము శాశబోవటయీ గక కాముని చరి త్రీచూనకు వన్న పెట్టు స్మవజ్షతనే యీ చాటకము

చమవు వారిక. దోంచకమానదు. జాటకమం దెక్క-డంజూాచినను రామునికి నీయందు. గల్రేమ యుక్క_ట నని కృురించుచున్నది. * ఈపె జెద్ది వీ, యము శాదొక్కం- విరహ౦ంబు వెగటు గాక 2. (౧_౩త్సా యను నొక్క_మాటలో నిదియంతయు. నిమిడియున్నది, శాముని యనంతరవ్నర్హనముగూడ దీనిని సిరపటుచుచున్నది. అట్టి వ్ర యుకాలిని, నిర్షోషను, కతోర గర్భఖిన్న ను, వంశాంకుగోత్చ్స తి కాధార మయినదానిని, ఛామాం "డేల నిడిచిపె్పైను ! జనామరంజ నార్థ మే. కుఅగురువగు. పనిమ్టు నుపదేళమును, నిజ పంశాచారమును, పిరృచరి త్ర మును బురస్మంరిందుకొని లో కారాధన చే పరమధ మ! మని రాముండు నిళ్చయించెను. పరిత్యాగ శాఅమరందు * రాముండం జీవించియుండు టకు సై మోజనము “వేంటితోం దీతినది.. జగత్తు జీర్లకూన్యారణ్య నుయినది. సంసార మసారము,)”) అని రామా డన్నమాటఅ చారని యు త్తరవ్ఫి త్తీము స్ధిర పజుచుచుశ్నాఓి.. ఇట్టి దుక్క-ర కార్య 'మొనర్చుట ెంత దృఢమయిన ధర్షనిష

కావలయునో యూహింఫుండు.

షే

ఈ నాటకమం౦దలి చ్ర, ధానరసము విప్ర, అంభళ్ళం-గారమని కొందటును, శరుణమని కొందఆంను వాదించుచున్నారు. కరుణజే లుందలి 'ప్రధానరసమని వా నుతము. శ్రుంథము కరుణరసభూయిన్టమనుట నిర్వివాదాంళము. కొని, నాట శాంతమందు నీతారొములకుం బునస్సమాగమము. కలిగినది కావున శృంగారమే శ్ర, ఛానర సమనియు6 గరుణము దాని కంగమనియు, నంతయు€ జేరి వి ప్రలంభ ళ్ళంగార మయినదని యు కృంగారవాదుల చాదము. ఇది సరికాదు,

చిట్టచినర సమాగమము కలిగినను. ఆట్లి సమాగమము ప్ర, త్యాశావిషయ మయి నప్పే విప్ర, లంభళ్ళంగార మనగునుశాని, ప్ర త్యాశ లేనిది విప్త్ర లంభ్‌ ముండదు. ఇదియీ లాక్ష ణిక సిద్ధాంలేము. దీనికిం గొన్ని ప్రమాణముల స్రీ ంద నుదొహరించెద.

(1) * ఇష్టవియోగమువలనం బుట్టివదియు,. రతితోం గూడుకొననిదియు( పరిమితమునగు మనోవికశారము శోకము, అట్లయిన నిష్టవియోగమువలనం గలిగిన విప్ర, లంభముకూడం గరుణము శెలనీ విచ్చుచేయన్న విప్ర లంభమందు ఛోకమా రతితోం గూడి యం౦.ష ను, “గావున నది శోకము కాదు. రరియనం ల్రీ చిమా గ్ర, ము శొదు. ్రీ ఆలే శోకమును బుట్టదుగదా ! ఈపట్టున ర్తి యనలా నిష్టసమౌాగ మాభిలాషయేగాని. శేవల్‌ "ప్రేనకొదు.. కమారసంభనమునందు. రతియొక్య_యు, శాదంబరియండు మవ* శ్వేతయొక్క.యు రఘువంళమునం ద జానియొక్క_యు( చ్రైలాస మ. దు బాధనిశ్చయముమూలమున నిష్టసమాగ మాభిలాష జనింపలేదు. కౌెవున నా స్థలములందలి రసము కకుణజు: మృతుని విషయములోంగూడ బీవితాళ మయొచ్చటం గలుగునో యచ్చట నిషసమాగమౌాభిలావష కలుగును గావున రసము విస్ర్రలంభ శృంశారయే ఇచ్చట కాధ సంజేవాను. ఛ్రై వ్యానం జేహమునందుం బర్యవనీక మగు చున్నది. శాన సమివాకుం ఛు కీబంధము లేదు..?” అని రసకరంగిణి! (00) మతియు నా శ్ర, భధమునం జే _

“ వోకముయొక్క_ పరిపోనణము కొరుణమగను, అశావిచ్చేకహైనచో నక్వేం ద్ర, యములు 'న్లైంతము లగును. విప్ర అంభమం దిహైళయుండునుగాన సీ కరుణ లంభిక్ళుంగారన్య కరుణర నత్వా పత్తి వృస్య రత్యాలింగితత్వాశ్‌-నదకతి ? (నీ తి క్తయా£ కాళోకోఓశోత్పక్య కే ఈథానానంధవ ఇరివాద్యమ్‌ | ఇష్ట సమీహాజినిత మనశోవిళ్ళ శేరశేరు క్రత్వాత్‌ | పమారకంభి దేరత్యా॥ శాద౦బర్యాళి ఇుహాశ్వేతాయా। రభబువంశేఆగన్య పళలావే కరుణబీనరనః ఈ_ఠఠకక్విచాథధ నిళ్ళయే “ళ్లస్టునవన్తుసమీహాయా ఆభాజాగ్‌ [ యశ్ఫివమ్భృతపవ జీవితొకా తతర్తిళ్ళంశారవవరసః | కాథ కంబేహాన్య (గావ్యాకందేవాన ర్యకనీకకయా ఇమీచాయా అక్రితీజంధకత్వాశ్‌.

శే అశణమునకు విప్ర్రలంభమం దతివ్యాప్లి కలిగినదని వెప్పంహాడదు. అళావిచ్శేవ 'వెనప్పుడు కరుణమేగాని విప్ర అంఫము కెదు) అని యున్నది. (1) ($) రసార్లవసుధాశకరకారుండు__ ౪ చాయికౌ నాయకులలో నొకరు మరణింపంగా వారు శిరిగి వచ్చువణికు ఇండనవారుపొందుదుఃఖము కరుణమనంటెలదు. ఏలన :ఫునస్సంగమాళ గుఃఖ ౦ ముతోం గూడియున్నది గావున)” అని వెప్పి ** ఆ నమదనవధూరుపప్లవాంత౦ వ్యసనకృళా పరిపాలయాం బభూవ భ్‌ ళశిన ఇవదివారనస్య రేఖా కిరణపరి కయభూసరా ప్ర నోషమ్‌ ? అను కుమారసంభవళోకి ము నుదాహరించి దానికి_

• ఇచ్చట నాకెళవాణి పలుకునందలి నమ్మకముచేక రతికి. గృకత్వాదులచే ననుమితములైన గ్గా న్యాది వ్యఖిచారిఫానములచేక వృద్ధినొంది సమయపరిపాలనాది యం శ థ్‌ జ వ కూపములై న యను ఫావముల చత విప్ర్రలంభమా స్యక్తమపచున్నడి.?* అని వ్యాఖ్యా నము చేసను. (1) " .. హరకో పానలముచే భన్యమైన మన్గథునిగూర్చి రతి విఅపించుచుండం ఛి యు మ నితో దనకు బునస్పమాగఖు మగునని యాకెాళవాణి పలికిన పలుకును ని యానవరాగమము వ్ర తీశ్షీంచియున్న ెౌఅములో రశ పొందిన శోకము వి వ్రళంభ మని దీని తాత్సర్యము. దీనినిబటిహూడం ట్ర శ్యౌకతోం నాడినప్పులే థోకము కు లా జ్‌ లే విప్రఆంభ మగునని విద్ధించ్చుచున్నది. (8) రసగంశాధరకారుయు__ కరుణవిప్ర, అంభముల స్వరూపములును బానికిం గలవేదనును- జర్చించి ఈఈ నాయికెచాయకుఅలో నొకరు మృశనొంగి రనుజ్ఞానము కలిగినప్పుడు రతిపోషిత మెొనళోకము కరుణమే యగును. చురణజ్తాన మున్నను జీవతా ప్ర, సాౌదాదులవలన( బునరుజ్జీవనమాు కలుగు నను కానము కలిగినచో వాలంబనమాన శత్యంతే నిరాసము లేదు (1) శోకన్య పరిపోమః కరుణ! | అళాఎచ్భేదేసతి నర్వీంది్వ్శియక్ల్యమోవా | కదవిప్రి9ంభేడ్పైతి జ్యాస్తి! | శరే్రంేస్రాశాయాః వతౌస్ప్‌త్‌ తద్విచ్భేదేశు నవిపశ్తిలంధ 8 కరుణనవ॥ (8) ద్వయోరీ?శ్య మరణే చ్రనసంజీననావధా | విరవాశ కరుణోనష్యాక్చం గమాశానువ ర్తనాశ్‌ |! అ(కాకాళ్‌ జరన్వథీప 9త్యయేనర ఖే ర్వొవఫిలంభ8 శృళత్వాద్య నుమిలైః గ్లాల్యాదిఛి ర్య్యాభిదారిభావై పోష శస్పమయపరిపా లజాదికూపై రనుభా వై నష్టర్య లే *

॥

కళా శానల బీరప్ర చాసమందువలె రసమా విప్ర లంభజు కొని కరుణము కొదనీ శెప్పెను. (1)

ఇదియు విప్రలంభమందు ఛో కాను భవకెఆమునం చి గౌళ యుండవలయు ననుబాదమును బలపణుదుచున్నది. (4) సాహిర్యదర్భణమునందు_.

4 నాయికొనాయకులలో నెళరు లో కాంఠకరగతు లె తిరిగి లభింపందగినవా రగుచుండ చారితై కెండవవారు దుఃఖించిననో నది కరుణ విప్ర లంభ మనిపించు శొనును. కెద౦బరిలో6 బుండరీక మహా శ్వేతావృ తంత మిందునకు దృష్టైంతము,

వాట మృతినొందినవాండు --ర% లభ్యుండు శాకపోయినను ళరీఠరాంతరముచేత లభ్యుండ్రైనను గరుణరనసమే. ') ఆని శ్‌ లథకర్హ స్పామకమును బెలిపి (9)

• ఆకౌళవాణి పలికినవీదప సంగమ ప్ర, త్యాక చేత రతి ఫుట్టినందున శా యాకాళచాణీభాహానంతరర సము కృంగారమనియు. దత్చూ ర్వానుభూతరసము క రు? మనియు€ గోవిడులు తలంతురు. ౨” ఆని మకాంతరమును నూచబించెను. (8)

(5 రసచం డ్రి కెకారుండు._ + "

ఈ నప్ర త్యాళోవిప్రలంఖో నివ్పత్యాకః కరుణ! 3) ఆఅనుకొరిక నుడాహ తించి జీనననిశ్చయము కలిగినపుడు జానివలన భొవిసంభోగ రూప మెన యిష్ట సాధన్లతా క్టైనమును దదధీన మైన యిష్టసంగను సమోహయుం గలుగుకు గావున నది విప్క్రలంభ మగుననియు, జీవనాభావనిశ్చయము. కలిగినప్పు డట్టి సమివాకలుగుట కవకెళ ముండదు, శకెవున, నది కరుణరసముశుననియు, వివరించి నిశ్చయజానము. లేక జీవిత

. సంబేవామున్నచో రతిళోళములు ఆెంణెంటికిం ట్రౌభాన్యమాండును.. గావున నా

(1) మృశశ్వజ్డానడ శాయాంతు రతిపోషిశన్య వైక్షబ్యన్యేతికరుణవవ (, యదాఈ సర్యపిమ్భుత క్వస్ఞానే బేవతాసప్రసా దాది శాచునరుర్టీవనక్దానం కథంచిత్స్యాత్‌ | తదాలంబనప్యాత్య౦తిక నిరాసా భావాచ్చిర ప్రివాన ఇవ విసిలంభ వీనననకరుణ!*

(1) యాశోరేశతరన్మి నతవతి లోకాంతరం ఇ్రున్గభ్యే 1 విమనాయతే యదే1న్తడా భధ వేశ్నరుణ వివఫిలరగాఖ్య॥ | యదా కొదంబర్య్యాం ఇృండరీక మహాక్వేశాన్యర్తాంతే | చ్రనరలభ్యే శరీంా0ంశరేణతా లభ్యేతు కరుణాఖ్య వీనరనః॥

(8) కించాశౌ9ికాళ నరజ్వశీధాన ణాంతరమేనళ్ళంగారకి | నంగమప )ర్యాకయా ౮ లేరుద్భవాత్‌ , చథకుంకు కరుణఎఏవ ఇత్యభియుూ మనస్థి సేన

జ రసము కరుణముకం౦ మేను విప్ర అంభముక౦ కును విఅక్కణమైనక రుణ విప్రలంభమగు?? నని నిర్ణయిం చెను. (1) ఈకరుణవి ప,ల౦ంభఅతుణమునకును జఖూర్వోదాహృర త త్ర నలత ణమాలకును నొంకత భేద మగపడుచున్నది. ఈ అశ్సణము చేతనైనను ట్ర, త్యౌాశాహాపక మైన రతి ల్‌నిజే కరుణవిప్ర అంభము ఫుట్రనేరదు. ఈ ప్ర, చమూణముఅంబట్టి చూడల ట్ర క్యా” సహితమైన శోకము విప్ర, అంభమనియు6 ట్ర లౌళెరహితమైన ఛోకము కేసల కరుణ |. మ్రునియుం 'జీలుచున్నది. వ్రీయుండం లోకొంతరగతుండనుటచేం. గలిగిన విప్ర అంభ మందుం ్రైభాసాదిజన్య వి ప్ర అంభముకంైు ళోశమధికను గా నుండును కావున చానికిం గరుణ విప్ర అంభిమని "పీరు పెట్టిరి. దీనియందును రళయ్‌ే స్థాయి యని వూర్వలాక్ష, ణిక మతము. రసచంద్రి క నుబట్టిమౌ శ్ర, ము కళుణమును రతియు శెండును స్టాయులే, ఎట్లయినను రతి యుండకతప్పదు. ఇచ్చట రతియనణగా౯ బునస్ఫమాగ మాఖిలా పూ రూపళమా, విశిష్టవస్తు ప్రీతి శీపల క రుణమందును గలదు గావున నా ్రీశియే విప్రలంభమందు స్థాయియొన రతి యన(గాడిదు.. ఒక్క_ళోక మీ యనుభూతమెనచో౬ గరుణమగును. ఒక్క-టరలిరయ్‌ే యనభూతమెనవో సంఖోగళ్ళంగార మగును. ఊభయస్థాయిసమ్మేళనముచే స రసములు రెండింటికం యేను విలక్షణమైన జీలొకరసము ఫుట్టును, “ 'శెల్లకుపెటి సండిన చేయపొటశాయకూర శేవఅము చేయను గాక శేవలను సాకి పయ గాక యి ్రిండురచులకంయు విలక్షణమైన యింకొళరుచి కలిగియుండును. లెల్లము పెట్టక వండిన చేందుపొట్లకెయ కూర తిని, పిదప లెల్లరు తన్న చోలకాడ శేవలను చేంయను, బెల్లము శీవఅము నుధురము నగును, టేనిరుచి దానిటే, రెండును 'శ్ర, ధానములే, కౌని, యొకేదాని కొళటి యంగము కానేరదు. స్వస్నములో. జేడో గొప్పవిపత్తు తటస్టించినట్లు తోంచి యుర్మ_టమెన దుఃఖము కలుగును. మేఅ్టా-నిన పీదప నదియ౦తయు మిస్యయని తెలిసి సంతోషము కలుగును. ఆయినను స్వప్న కెఆముం దనువించినది శేవలము థఛోక మే, తరుచారం గలిగిన సంతోవముపఅన దానికి మా శ్చేమియు6 గలుగదు. అశ్షే దూర'జేకమున శేగిన వ్రీయుండు మృతినొందినట్లు మిథ్యాపృ త్తాంతము తెలిసీ 'ప్రేయని విలపించుచుండలగా వా చ్రియుండు వచ్చి ప్రేయనినిగూడినను బూ (0) విపంలంభే లీవననిక్చాయీన భావిశంభఛోగ రూసేన్హ పాథనతాళక్డాన నల్త్వా ఈఫీణా త తృమీవాను వర్తకే] కరుగేతు లీవజాభావ నిళ్ళయేన భాలినంధోగరూపేన్దు పొధనతౌజ్డానా భావాశ్తడఫీనా శతృమీళోని వ ర్స్‌ శే...యక90)తయోరన్యతరన్మిన్‌ అవతిన్పుకేవా జీవిశశంటేవాళ్తతవి ని గదు బావిరశాన రళిళో క యెోరు టభయోగసిపా9ధా వా్థ దుభియస్థాయికః కరుణ రిప ఫిలంబ్లాఖ్యోస్థతిరి కి వబీవఠ నశిక |

ళో శ్వానుభూత మొన శోకము కోకమేయగునుగదా. శోశానుభవకాలమందుం ట్ర త్యా ప ప,నుగును. ఇదియే శయున్నచో శోకతీస్క్రళ కగ్గుకు, ప్ర త్యాళలేనిచో భోక మతిలీప్ర, ఇ కరుణవిప్రఅంభ కృంశారములకుం గలభేదము. గ్రంథము సమరము గాం జదివినవో శామునకు దీతాఫునస్పమాగమ చ శ్యాశ యొంతమాశ్రము. లేదని వెప్పకగప్పడు, నీత మృతినొందినదని నిశ్చయ జ్ఞానము లేకపోయినను దృఢ ప్ర త్యయముమా శ్రే ము శామునకుం గలదని స్టాలీప్రలాక న్యాయముగా నీ శ్రీంద నూచింపలడు భాగముఅచ స్పష్టమగుదున్నకి.” 'ప్రభమాంక మందు రడ, కళా పద్యములు. ॥ ద్వితీయాంక మందు శప పద్యము. తృతీయా౦క మ౦దు ౨౮, 99, రళ, ఈం, కతా పద్యములు. ఇహైంకమందు కిన పద్యము, రామునశేకెక నుమంగ్థు ండు, జనకుండు, కౌసల్య మొదలగుజూరికిాడ స దృఢ ప్రళ్యయమున్నట్లు చ, 9థమం దచ్చటచ్చటం శానవచ్చుచున్నది. ఇట్టి స్ధితిలో ళశామునకు+ చ, గ్రయుండుట కపకాళములేదుగదా. - నీఠ జీవించియున్నదను నమ్మకము రామునకున్నదని మాటవరున కొప్పు కొన్నను, నిర్జోషియని యెటియియుండియు, నాపె తనకు ట్రాణసమానయయినను. జనవాపవాదము కలిగినదను శారణముచే జనానురంజన మే ప్ర, ధానముచేవికొని విడిచిపెటిన రాముండు, తిరిగి యా మెను దెచ్చుకొనం దఅంపండుగజా. అటి తలం పేమా శ్రమున్న నతండు రాముండే కాళపోసలనీ వచ్చును. ఉన్నదని చెప్పుట నిరాధారము, | చాటక్‌ ము శుభాంతముశో నుండవలయునని చిట్టంకోోసొము కొ నాయక ఫునన్సవమౌాగమనుము కివి కల్చింపెను. ఈ సమాగమము చాల్ళ్మీకిమవర్డి తన లోకో త్రీరతపః ప్ర, భాపనుచే మర్యామ ర్యభూతగ్రా మనునంత నొక్కచోంకూర్చు నా భూత్చా మము నీత పనిగ్రు, రాఅని రమీక తీ వముగా నంగీకరించుటచే, నీతను తిరిగి పరి శ్రహీంపుమని యరుంథతి యాజ్తాపింపలగా రాముండు గురువచనమును శిరసావన సాంచుటచేత నయినది. అట్లు జరుగునని కఠలోనయిన రాముల డనుకొని యుం డండు. కెవున నిది ప్ర, త్యౌశావిషయము "కా చేరదు. ఫునస్పమాగమ జనితరసము శేనల కృంగారమే.. తత్యూ సర్పురనమాు శేవల కగుణయేం. రెండును చేరి వి చ్కళంభ శృంగార మయినదనరాదే. నాటకమూునకు ళ్నంగార, వీరరసములు కంటిలో. "వేదో

ఛే _ యొకటి యంగిగా నుండపలయునని నాటకలకుణము కెవున నాటకమ౨నుల గరుణ మంగియగుట పొసలదని యింకొకచాదము.. .. శృ0గారము శాని వీరము శాని యొక కే ఆంగిగా నుండవళయును, లెక్కి-న రసముఅన్నియు నంగములుగా నుండవచ్చును, నిర్వవాణమం దద్భుత ముండసలయు 32 నని పాహిత్యదర్చ్భణమూ. (1) దీనికి టీక యిటున్నది-ఐ ళా ల... ఊర్కంర్షాధానము నిమిత్త మొక్క-రసము నే యంగిని 'చేయవలయువని (దీని శరము. శృంగారముగాని వీరముగాని యని యారసకులం బేర్కొెం-నుట సరము శే చితరసనూదకము.. దీనివలన నుల్తరఠామ చిరితమందు క మణమునకును, ప్రబోధ చంస్టోదయనుందు శాంతమునకు నంగిత్వ మచ్యాహతేము శావుననే ధ్వనికారుడు. .... శ్రుబంధమున కుత్క-ర్న ము కలిగించుటకై ప్రనీద్దమగు నానారసనిబంధ నములోే -సేదోయొకరసము నంగి గాం జేయవలయు ) నని చెప్పెను. (0) ఈ టీకావాక్యముచేత సియా క్షేసము. ప్రతిహరమైనది.. భవభూతి వీరరన త క్‌ ల ళీ ప్రఛానమా గా మహావీర చరి త్ర యు, శృం గారరన ప్ర, ధానమా గా మాలతీమాధవ మును రచించి కకుణరస ప్ర, థానముగా సీ యుత్తర రామచరిత చాట!కము రచించిన ట్రగపడుచున్నది. నాటకము నుఖాంతముణా నుండవలయు నను నూవాతోం జీవర నీతారాముల ఫునస్సమౌగము మతికమ, అఆయగు కతుకుగానే యున్నది గాని యీకాన్వయమగునట్లు ఫూర్వకథతోం గలినీపో లేను. మృశినొందిన భార్యకు ప్ర తిక్ళతి. చేయించి యదియ్‌ే సహాధగ్ముచారిణి గా య్త్‌ మొనరించుట. ధర్మ శా స్ర్రువికద్ధము. కౌవున నువపరవికౌరమగు నీతౌ ప్ర పక్ళంతో నళ్వ'మేధమూ చేయ వం బూనిన ఛామునకు నీతాజీవితర్వనిక్సృయ మున్నదనక తప్పదని దేటొళ వాదము. క ళా త దీనికీ6 ట్ర మాణము గా... యస్య భార్యావి గూరప్తా, ప4తా దూషితాపివా ఆనిచ్చు:; ప్రతికూబావా, తస్య ప్రశికృతె క్రియా)? ఆను శోక ముడావారి ఎపయిడినది. నీత జీఏంచి యున్నదనుకొన్నను, ఈ భగ్మశా ,సవాక శ్రమున కి గ్చటం ట్రైవృక్కె యెట్లో విప్ర లంభవాదులు వెప్పవలనీయున్నది. ,, విదూరసా) యను పద్దులో6 బడవిల / (౧) వశవీవభ్‌ వేదంగీ కృంగారో వీరపవవా , ఆఎగమన్య్యే రసః నర్వేకారోప్ట నిర్వహణేద్భు కః ॥ (౧) ఉక్కర్షాధానాయ వకవవరసోంగిల్వేన నివేళయితవ్య ఇత్యర్థః | శృంగారోవీరో వేతికథ ఇంతకి నముచిత రశనూదకం | లేనోత్తరరామవరిలే కరుణన్య ప్రిలోధడంపోరిడయే. భాంకన్య చాంగిత్య మవ్వ్యాహఠత౦॥ ఆకవవోక్రం ధ్వనికృతౌాలా (| వశిద్ధేవి ప్రలంధానాం నానారవనిబంధనే | వళోరసోంగీ! ర్థవ్య నేహా ముత్కంర్జ హిచ్చకా ఇధి...

ఇ యును7+ని శీత మటేయొక పద్దులో6 జేకట కవకౌళము లేదుగదా! ఈ పట్టున విదూరగ్థ చనల యజ్ఞ కాలమునకు. వచ్చుటకు సాధ్యముకానంత దూరమందున్నదని చెప్పవలయును. నీత యం౦ంకదూరములో నున్నదా? లేదు. ఇాల్మీకి తపోవనసమిప మ్‌.దుంగచా లక్షీణుం జామెను విడిచినది. ఆది యయోధ్య కత్యంతదూరము కెదు. పీమాత,ము పయత్నమాచేనీనను యజ మున కౌమెను రప్పించుట కవకెళశమాన్నది. త ౪ య అటి పఫపృయత్న మే జరుగలేదు. ఇదియుంగాక , చవాటకమునుబటి యజ సంకల్ప శాల ల ఆ లు మో ముంద శీత రసాతలమం దున్నది. రసాతలమందున్నను విదూరసయే యందురా 1 అట్లయిన మృతినొందిన చానినిగూడ విదూరస్లగా జీలయెందలాదు! నీతా జీవి (0 చా తత్వమందు రామునగు నిశ్చయజ్తాన మారోపించుట కొభధారము లేమియు లేవు. న _బ౦గారు గీతతో నశ్వచేధముచేయుట వాల్మీకి రామాయణమం'జే యున్నది. రామా యణమం దున్నదానినే గ్రహించి భవభూతి. దానికి మెలల పెళ్టైను. వీత నష్ట మయినదని యెంచియు నా మెబొన్లునే ెట్లికాని యకళ్వ మేధము చేయం బూనుట శామునకు నీతీయందులఅ ప్రీలి కుత్క_ర్జ ము కలిగించుచున్నది. దీనిని బెడ్దగుణము గా చ ] జ వ అచ శు పొంపవలనియుండంగా శ్‌ధ ర్మ శా త్తు దృృప్పిచె దోషమని వాదించు జాదము సరస మెన వాదము శౌదు. ఏీవిధమునం కాచినకు నీతా ఫునస్సమాగమ విషయములో రామునకు నమావహా గాని ప్ర త్యాళగాని యున్నదనుట "ాధార మేమియులేదు. కౌవున సీ చాటకమందు వ్ర, ఛధానరసము కరుణచే యని సిద్ధాంరను. ము క్రీశ్వరము జాతి జయ౦ళ రాను య్య. సెేపింబరు 1981 లి ఊ ర్తరఠామచరి శ్రీ మూఅమునందు పౌళభఖేదము లచ్చటచ్చటం గలవు. నేను బహుళముగా వీరళాఘవాచార్య వ్యాఖ్యానసమ త పౌళము నే ఇ యవల౦చించినాల డను. కొన్నిచోటుల మౌ చ్రే ను పాళాంతరముల చహించితిని వానలో ముఖ్య న్‌ మైన చాని ని్రి౦ద నుదావహారించుచున్నా6ండను, కేం ద్వితీయాంకము 28 న పద్యము మూండవ పౌదములో ో*ీవంజబుఅ అలౌనిి) యను పాఠము గ్రృహింపంబడినది,

• బొంాయి నిరయసాగరముడాతరళాలా పతి. న్‌ యు యే గ్రామ లా్ర్రతి

జి క. చతుర్గాంకము 18 వన పద్యము తరువాక శకాసల్యావాక్యములో *కుతోముఖం క్ట! వినల శే” యను పాశ మంగీకరింపయుడి నది.

8. పంచమూాంశకను 6న పద్యము వశాండవ పొదములో "ఖండన బదులుగా *ళమయుండ?) యను పాశనును, నాల్లవపొదములో జ“తృవ్యత్‌ 33కు బదులుగా తృష్యత్‌. ?? ఆను పాఠమును శ్రహింపయిడినవి.

9. షష్టాంకము 4వ వద్యము పీదప విడ్యాధరీ వాక్యములో 4 విమలము"క్తూసర

". ఫీ3అం, * ఆనందమంద ముకుళితలో చనయా”? అను పాఠములు (గహింహం బడినవి.

క, ఆయంకమంణే 14వ పద్యము మూండవ పొదములో * రత్మ్మంర శయ సే

ఆశీ క్‌ మనోబ్జాః)) ఈతను పొశఠము గహింపలుడినది.

4. అఆయంకమంజే 84 న పద్యమున నుత్త రారమందు ఉదుస్థరః?) యను పాశమును,

= థి 868వ పద్యాదియందు *ళడ్రచ్రా?” యను పొశమును శ్రపాంపలుడినవి. 7, న పమాంకములోని 16వ నూలళోకను పశ్నీప ముగా విడువంబడినది. అత్‌ (న టి ౨ జం రా,

చరితముచేత ధరగ్ధముల సర్వజనాళికి బోధనేయ భా . న్కర కులమందు రామన్ఫప చంద్రముండై యవతొరమొంది ని | రర కృప ఛాత్రింబ్రోచిన పరాత్సరుదివ్యచరి త్రమందు ను | . శ్రీరచరితంబు కూపకముం ద త్పద సన్నిధిం జేర్చి మ్రొక్కెదన్‌. /

అవతారిక.

శ్రీవాణీ ధరణీధ రేంద్ర తనయా 'ర్ర్రీరత్నముల్‌ నిశ్యమున్‌ శ్రీవమోముఖ వామభాగముల సంనేవింప (క్రీ పుంస హూ గావిర్యూత సమస్తలోక సముడాయాధారులై యొవ్వూనా శ్రీవ త్సాంక హిరణ్యగర్భగిరిశుల్‌ ప్రే మన్‌ మమున్‌ బ్రోవుకన్‌ ॥౧| వుట్లను బుట్టినట్టి మునిపుంగవుం డాదిగ సంస్కృతంబునన్‌ బట్టహరాణిగా వలచివచ్చిన భారతి నలి నాతనిన్‌ దొ ట్టి "తెనుంగునందు. గల దొడ్డకఏంద్రుల నెల్ట పారమున్‌ ముట్టిన భ_క్తితోడుతను మ్రొక్కి నుతించెద మాటిమాటికిన్‌ 1 ౨|| ఉ త్తృమకవిభవభూతికృ లతో త్తమకృతి యిదియనంగ నొ ప్పెడు శ్రీరా మో త్తరచరితము రసికుల

.... చిత్తంబుల కెక్కం+దెలుంగు సేయం దరంజబే॥ ర పలువు రింతకుం బూర్వమే తెలుగ చేసి నట్టి దీనిని మజుల జేయంగ నేల యనిన నయ్య]డి కావ్యంపు గుణగణంబు తప్పె యగుంగాని యరయ నా తప్పుగాదు ॥ ళో॥ ఎందజు చెప్పిన మది కా ॥ నందము కావించునది గుణంబకద గుణం 'జెందుం/గల 'ెందు లేదను సంజేహము మాన్చునారు సరనులె కాజే! ఫ్మో|

ల్సి శబ్ద లక్‌ 0కు నర్ట్‌ ముల్‌ నమధికంబు ల్వర్థములకంకె భావంబు లధిక మరయ భావకలనచే: బభవించు భవ్యరసము రసము కృగులకు జీవమై యెసయలాన ॥ ౬. దీటుగ సంస్కృతంబునకు. బెల్లొనరిం చెడు వారు మూలమున్‌ చాంటక భావమున్‌ రసష:' తప్పళ వద్చెడునట్లు లెంతయున్‌ 'ేటగ వేజుమూటలను 'జెల్పిన( బొల్పగు: గాక్ర యొప్పులో మాటకు మాట పెట్టి మొకమాడ్కీ.ని మాటిన మెత్తు శేబుధుల్‌! ౭1 పలుకుబడి వేటు పదపరిపాటి వేజు రీతులును వేజి యన్న్వయ రీతి వేజు భామభావకు ననువూట భావమందుం జేర్చి సంస్కృృతమును బెల్లు నేయవలయు ! ౮ 'కెలుంగుననె పుక్సె సీకృతి తొలుత ననెడుభావ మాత్మ. దోంచెడు భంగిన్‌ జెలగిన యనువాదమ సర ం నుల కింపొం గాకయున్న శోభింప దిలన్‌ ॥- బాకి. జీ,టివారు మెచ్చకయున్న జేటికొఆంత బ్‌ భుట్టకుండునె నాబోటి పురుషుల డొఠండు జీల విసలంబు కడ లేదు కాలమునకు ॥ నరియె భవభూతి మాబో-టు లనంణగం దగదు 1 ౧౦|| నీరసమైన కావ్యమును నిండ రసావవా వకొను గోవిదుల్‌ కూరిమితోడంజూడ నలకూరిమి తప్పిన మంచికావ్యమున్‌ సీరనమౌా విమర్శకులన్నే హను కల్మియ కావ్యకర్మకున్‌ నేరుపుగాక వేతెళయొక 'జేరుపు గల్లుట చెప్పనొప్పునే ॥ ౧౧||

పాతలు,. నూ పు రు షు వం. రాముండు న. కథానాయకుడు, కోసలాస్గిపతి. లత్మణుండు . శాముని తమ్మండం, కుళుండు | న శాముని కొడుకులు. కసలు, అవుండు | చంద్ర, కేతువు ఈం 4 అత్మయునిి కొడుకు. జనకుడు 4ం9 నీత రంశడ్రి ; మిధిలాధిపతి. వాలీకి అ నె భుహరి. రామాయణకర, ఆాజీ చె వాన్‌ ఆహై ఛు డు ఏ ళం ముని దంచజాయనుండు పొధాతకి | చాల్మి శిష్యులు శంబూకుండు ఉం 44 ళూద్ర ముని. నుమంర్రుండు ంలం అక్మణుని సారథి, దుర్తుఖుండు ఖం శుద్ధాంతచారి, చ,తీవారి ఎం కొంచుకి తలం విద్యాధరుండం . ్వ్రీలు. నీత లం కథానాయిక. రాముని ఫార్య. శాసల్య ఇల శాముని తల్లి. అరుంధతి ం ల వనీమ్లుని భార్యం అ శ్రేయి ౨29 శాపనీ. గంగ ఇ భీరధి 4... వదీచేవకలు, తమన మురళ వాసంతి న. వనటబేవత. పృధ్యి ంంం పనుంధర _ శీత తల్లి, విద్యాధరి అం 3

శ్రీ రను. ఉత్తరరానుచరిత ము. లలరాయాతళననాంన వక రాతింం సాలా వ్ర థభమా౦కము. దా. క. తొలుళటి కవివరులకు నం జలి యిటి కావించి మొక్కి. ఇాశ్వతయును జి త్కృళయును నై యొస్పారెడు “7 నలవాగ్లేవతను భక్తి నాత్మ. దలండున్‌. ౧ం (నాంద్యంతమందు సూ శ్ర ఛారుండు---వాలు, అతివిస్తర్సము వలదు, భగవంతుం డగు కాళ మ్రీియానాథుని యుత్పవమునకు వచ్చియున్న పెద్దల కొకవిజ్ఞ ప్తి పూజ్యులార ! అవధరింపుండు కాశ్యప గోత్రుండును, ఇశ్రీకంకపదలాంఛనుండును, బదవాక్యప, మాణజ్ఞాండును, జతుకగ్లీ పుత్రుండు వై నభవభూతిమహోకవిని మో ఆటుంగుదురు గజా! . కం చిత్తభవ్యాగజునకుం బలెం జిత్తములో మెలంగుం బల్కు జెలి యెవ్వనికా యుత్తమకవి రచియించిన యు త్తరశామచరితముం ట్ర యోగింతు మిలే ౨

లి ఉత్తరరామచకి తము ఇదిగో, కార్యవశనున జీ నయోభ్యాపురవానుండను, ఆనాంటివాండను నయితిని. పౌలస్తృ్యకులధూమేతు వైన శ్రీ గామమనోరాజు పట్టాభి పేకమహోత్సవము "శీయిం బవ శృవిచ్చిన్న నాందీకముగా జరుగుచుండెనేే యిపుడు చత్వరములయందు భటసంచారము లే జేమి? నటుండుం--( ప్ర, జేశించిి ఆర్యా! పట్టాభిపే.కమునకు వచ్చి యింతదనుక సమారాధన మొందుచుండిన లంకాసమర సుహృూదు లగు ప్తవంగరాతుసులును, నానాదిగంతీముల నుండి వచ్చిన బ్రహ్మర్షి రాజర్జులును మహారాజు వీడ్కొ లుపం దమతమ నెలవుల కరిగిరి. _ సూ శ్ర ఛారుండు---౪ఇది యొకకారణమే. నటుండు..--ఇం కొకటి కూడం గలదు, గీ. ఘనుండు మైత్రావరుణముని కదిసి రాంగం బుణ్యచరిత యరుంధతి ముందు నడన నల్లుసవనంబు వీత్సీంప నరిగి ెల్ల రాముకల్లులు బేవ్రులు రమణతోడ. త్రి నూత్రథధారుండు---పర టేశిని గాన నడుగుచున్నాండను, అల్టుం డన నెవ్వరు ? నటుండులాా గీ శాంత యనుకన్యం బడసి దశరథవిభుండు - కూర్తి రోమపొదున కిచ్చెం గూంతురుగను. ళా

_ ప్రథనూం కముం తి విభండకసుతుం డైన బుళ్యశృంగు. డామెను బెండ్తియాడి యిప్పుడు ద్వాద శవార్షి కయాగ యొకటి యారంభిం చెను అకారణమున నిండుచూలా లైనను జానకిని విడిచి పెట్టి పెద్ద లక్కడ కేగరి. ,

సూత్ర ఛారుండు---మన కిది యంతయు నేల? నిజకులమర్యా చానుసారముగ రాజద్వారమునే నేవింతము రమ్ము. నటుడు---అట్లయిన రాజుగారిరొద్దం బకించుటకై. నిర్జోమ మైన సో శ్ర మొక్క-టి రచింపుముం సూ శ్ర భారుండు...-నూరిషా |! గీ. తనకు. దోంఛచిన భంగిని దగును బలుక

నింద లేదన్నమాట అా నెందు. గలదు?

వనితలయెడలను గవుల వాక్కు లందు.

దప్పులే లోక మెప్పుడు. దడవుచుండు, ఫో

"నటుండు---ఈ విమయములో జను లతిదుర్దను లనియే చెప్పం దగును , నీ అగ్నిళుద్ధి యందును నిశ్చయంబు లేక

రావణుని యింట నున్నమా శ్ర మున జనులు

దివ్యవారి త్ర, మొన వైదేహేయందు

ేనినిందను మోపగాం బూనశ్వె కట! ౬

సూ శ్ర భారుండు---ఈ కింవదంతి మవోరాజువజకు. ట్రౌంశెనేని యనర్థము వాటిల్హ నోపుం

జీ ఉత్తరరామచరితము నటుడు... ముషులును "జేవతలును సర్వవిధముల క్రేయస్సునే సమకూర్తురు, (కొంచెము నడచ్చి ఇప్పుడు మవోరా జెక్కుడ ) (విన్న ట్రఖినయించి) జినులి ట్లనుచున్నారు. : గ్‌, ఇన్నిదినములు ముడముతో నిచటం గడపీ జనకుండు మజలి మిధిలకుం జనియె నిపుజె దీన మైయున్న జీవిని "జీర్చుళొఆకుం రా గొలువు విడిచి నరపతి తోపలకు నరిగె, ల [ని యిద్దణును 'వెడలిపోయిరి.) ఇదిస్ర స్తావను (వీకారాము లుపవిస్త్యులె ప్ర, జీశింతురు.) విడిచి పోవంగలరా? కాని, క. సతతానుస్టానపరులు 4 శ్‌ ళ్‌ నస్వతం త్ర 'కాహూను లబల భావింప గృవా సతప త్యృవాయసహితం థి ౬/ బతిసంకట మెందు నాహికాగ్నుల కిలలోన్‌. ౮ నీఠ...._.ఎజుగుదును, ఆర్యపు శ్రీ 1! ఎతుంగదును. అయినను బంధుజనవియోగము సంతొపకరము గడా! 'రాముండు....సత్య మే, వృాదయమర్శ చేద కము లగు సంసార భాగము లిట్టివే. కావ్లననే ఏనికి రోసి ప్రాజ్ఞలు. సర్వ కామముల విడిచి యరణ్యములందు వి శ్ర మిండుకుం,

వ్రథ మూంకముం ఫ్‌ కంచుకి---(ప్రజేశించి), రామభద్ర, 1 (అని సనముమాట చెప్పి జంకి) మపహోరాజూ స 9 . రాముండు-(చిటునవ్వుతో) ఆర్య, నాయనగారి పరిజనులు నన్ను రామభద్ర యనుటయే బాగుగా నుండును, నీ కలవా “ కంచుకి.....బేన |! ఖుమ్యశృ్ళంగా శృమమునుండి యష్టా వక్రులు వచ్చియున్నారు. సీఠ___ఆర్య ! అ ట్లయినం గాలవిలంబ మేల; రాముండు.-త్వరగా. డోడ్కొని రము కంచుకి..-చిత్తము (ఆని వెళ్లిన) అషహ్టావక్రుండు--(ప్ర, జేశించి మి యిరువ్లురకును శుభ మగుం గాకు రాముండు---అర్య్యా అభినాదనము చేయుచున్నాండను. ఇచ్చటః గూర్చుండుండుం నీత___ ఆర్యా, నమస్కారము. అఆత్తగార్లకు నల్లునికిని బూజ్యురాలైన సొంతకును గుశలమూా ! శాముండు-.నూ బావగారును, అక్కగారును జేయుచుండిన సోనమయాగము నిర్విఘ్నుముగా నెజవేజీనదా ) నీఠ_.మమ్ముః దలంతురా ? అష్టావక్రుండు---(హస్ఫండి) తలంపశీవ్రు. కులగుగువు లగు వసిష్టులు నీతో ని ట్రనుమనిరి

ఢ ఉత్తరరామచరితమను గీ. “అనఘ విశ్వంభశాబేవి కనియె నిన్ను ఛాతృసము. డైన జనకుండు తం డ్రి సీక్సు భాను. డేమునుం గురువుల మైనయట్టి యవనిపతులకు. గోడలవైతి వీవు ౯ శావున వేజె యాశీర్వదింపం దగిన జే మున్నది. వరమా తవు కము”--అని. రాముండు---అను గ్ర వాపా శత్రు ల మైతిమిం క, లౌొకికసాధుజనంబుల వొకులు వరించు నర్థపరి పాటివెయిం ట్రాకటముగ నర్ధ్య మెపుడు వాకులనే యకసరించు. బరమర్హులకున్‌. ౧౦ అస్తావక్టుండు...-ఈమెకు గర్భజావ్భృాదము. లగు కోర్కు లేవేవి కలిగినను వానిని దప్పళ వెంటనే తీర్చుచుండ వలయు నని పూజ్యారా లగు నరుంధతియు, ీవులును ఇాంతయు మజీమతీ చెప్పుమనిరిం ౪ శాముండు---ఈవెం చెప్పిన టెల్లం కేయుచునే యున్నాండను. అష్టావక్రండు--బుమ్యశృంగుండు. జేవితో ని ట్లనుమని ఇప్పెను. *వల్సౌ! నిండుచూలాల వగుటచే నిన్నిచ టకుం బిలిచికొని రాలేదు. నీ వినోదముళొజటకే రామ భద్రుని. గూడ నక్కడ నే యుంచినారము. నీవు సుత్ర . ఫూర్లోత్సంగవుగా నుండంగాం జూచెదము అని.

పథమా౦కము, “1 ం/ రాము.డు---(సంతోవము లజ్జ చిజునవ్వును దోంప అస్షే యగు గాక ! వసిష్టులు నా శేమియు నాజ్ఞాపింప లేదా! టై అష్టావ ప్ర యా-ఇదిగో వినుము. గీ యాగమువలన మే మిట నాంగినాము బాలుండవు నీవు రాజ్యంబు చాలం ల్‌ త్త " ప్రజల నెప్పుడు నంతోవపతుపు మద్ది యశము. "బెచ్చెడు నదియ మో కధిశధనము, ౧౧ 'రాముండు----వారి సెలవు ప్రకారము చేయుదును- క లోకా రాధనమునక్రై శోకం బనుమాట లేక సుఖమును దయ న సోకన్నేవాము నెనను మైకాంతాతనయ నైనం జయ్యన విడుతున్‌. ౧౨ నాజీ షా ఫీత__ కావుననే కచా, ఆర్యపుత్రుడు రఘుకులధురంధరుం డనివీంచుళొనుట-- రాముండు---ఎవండురా, అక్కడ ! అప్టావక్రులు వశ్తమిం తుగు. తగిన యేర్పాటు చేయుము. అషహ్టైావక్రుండు---(లేచి ముందుకు నడచి) ఇదిగో లత్యణకుమారుండు వచ్చినాండు (అని వెళ్లును) లత్షణుండు---(ప్ర జేశించి. ఆర్యులకు జయ మగుం గాక మనము చెప్పిన ప్రకార మర్టునుడు మా చరితము నీపట

8 ఉత్తరరామచరితము రాముండు..._వత్పా! న్యాకులచి త్తమయె యున్న జేవికి వినో దము కల్పించు మార్గము నీ వెజు/(గుదువు, ఇది యెంత. వజ కున్నది? లత్మణుండు.....ఆ ర్యావు తాశసళుద్ధి వణకు. రాముడు పాపము శొంతించునుగాకం క. జననమువే ళుచియానీ వనజూవ్నీకి వేతె శుద్ధి వలయునె తలంపన్‌ ! జననుత తీర్ధజలంబుల ననలంబును శుద్ధి నేయునవియుం గలవే. ౧౩ జీవ! జీవయజనసంభవు చిత్తము కలంగనీయకుముం ఈ ప్రవాదము నీవు జీవించి యున్నంతవణకు నుండున బే. గీ. ఖేదపజెడు జనుల నాదరింపవలయు నిన్ను నట్టు లనుట నీతిగాదు తావి గలుగువూల. దలయందు. చాల్పంగగాల దగును గాని కాళ 6 దన్న. దగనె? ౧౪ న. సీఠ......కానిండు, ఆర్యపు త్ర మాచరితము చూతము రండుం (అని లేచి నడచును) | లత్షణుండు.._ఇదిగో పటము, . సీఠ.....(వక్క_లాం జూచ్చి దగ్గఆి దగ్గజిగా నిలువయడి పైనుండి యార్యపుత్రుని స్తుతించుచున్న వీ రెవరు ! లత్ష్మణుండు---- బేవి, యివి పూర్వము భృశాొళ్వుండు కౌళికున కుప జేళించినట్టియుం వీదపం డాటకావధావనరమునం

పథమా౦కము 9 టో గాలికుం డార్యపుత్రునకుం బసాదించినట్లియు సరవహాస్య లీ లీ లు ఒజృ్బంభ కాన్ర్రుములు, 'రాముండు--జేవి, యివి దివ్యాస్త్రుములు* పినికి వందనము చేయుము క. జగదుపకారంబునకై యగణిశతతప మాచరించి యా_తృమహిను నాం దగునట్టి ఏనిం గాంచిరి దుగిణుండు మొద లై నయట్టి తొల్లి టిపెద్దల్‌. ౧౫ సీఠ_._..ఏీనికి నమస్కారము రాముండు...ఇవి తప్పక నీ గర్భుమం దున్న సంకతిని బం. దునుం నీఠ__.. అనుగ్రహమునకు. బాత్ర మెరినిం లతృణుండుంా9ది మిధిలావృత్తాంతము. సీత... ఓవళో ! నికసన్న వ నీలోత్సల శ్యామన్నిగ్ధ జేహసౌభా గ్యుంబును మా తండ్రి, వెటగంది విలోకించుచుండ శిఖండ ముగ్ధమండనుండయి నిమేమంబులో లీలగా శంకరు విల్లుం ద్రుంచిన యార్య పుత్రుని జి క్రీ కారుడు చకగా లిఖంచి నాండుం లతణు-డుఎల ర్యా వాళ్ళ దులతోడను నీదుతండీ, తోరపుంబూజల్‌ మ ల్సి

10 ఉ త్తరరామచరితీము సలిపెడు నిద్దై వసిష్టయు తుంలైన వియ్యంకులకు వధూనుణి కంక ౧౬ రాముండు----ఈ పొత్తు చక్కగాం గుదిరినదిం క. కొనువాండు నిచ్చువాండును ఘనం చాకొళికమునిపతి కావున నిపు డీ జనశీశ్వూకుల వియ్యము జనులకు నత్యంత మోద జనకము గాజీ? "౧౭ సీత.__ఇదినో, తత్కాలకృతగోదానమంగళు లగు మి యన్నదమ్ములు నలువురును వివావాదీశీతు లయియున్న వారు, ఆవో ! యేమో, నే నివు జాకొలమందు నాప్రజే శమందు నున్న క్లే యున్నది రాము(ండుజా చ. సదమలకంకణా ప్రీ. గడు( జక్కన హాచ్చంగ మూర్తి | 9 [మంత వకూ ముదమిడి నాగంబొల్పెసంి ముద్దులుగు ల్కెడునీశరంబు నా శెద యిగురింప గాతముం డహీనకృపన్‌ దయచేసినట్టి యా | యద నిబె గాగం దోయెడు సుథాకరబింబనిభోజ్జ్యలాననా. లతృణుండుంాఇది మిరు; ఇది యార్వ్యురా లగు మాండవి, ఇది మజదలు శ్రుతకీర్మి. నీత__వతక్సా! ఇంకొకతె యున్న దీవెం యెవ్వరు! లత్మణుండుల(నిగ్గుపడి, చిజునవ్వుతో. దనలో౯ చాను) వదినగా

చథమా౦॥శము క్షే ళ్‌ రూ ర్షిళనుగూరి సి యడుగుచున్నది, కానిమ్థుః తప్పించి శీతొకచోటికి. దీసికొని పోయెదను. (వక్‌ ఆశ్యా! ఇది మాడం దగినపట్టుం ఈకండు భగవంతు. డగు భార్లవుండుం నీత___(నం్రమముతో) నాకు వడంకు పుట్టుచున్నది ! రాముండు.---బుపీ.వర్య్యా 1 నీకు నమస్కారము లతృణుండు.--అన్గూ, చూడుము. అన్నగా రీయనను--(అని సగముమాట యన్న ౦6) రాముఃడు---(అ శేపవూర్వకముగా) ఓయీ! చూడం దగినది నీతీ---( ప్రీతఆయు శగారపమును దోంపం జక్య-గాల జూచి) ఆర్యపుత్ర, [1 ఈవినయమహ త్త్యము మీ శెంలేనియు శోభం దెచ్చు చున్నది. *"లత్మణుండు.--ఇదిగనో మన మయోధ్య ప వేశించితిమిం నహ ష్ష ఈ శాముండు.--(13 స్నేరు విడుచుచు) తలంపునకు వచ్చినదిం అకటా! తలపునకు వచ్చినదిః . గ, నాన్నగారు నజీవు లై యున్నయషు డమ లిముగా సేమంబు నరయుచుండం , శ కీ _ సొ త్తగా సారివచ్చిన కూ రిసతులం ట్ర/ంని వ్‌ గలసీ మనమున్న రోూూదినములు చనె. గట! ౧౯”

క్ర ఉ త్తరరామచరితము చ. లలి నొకసార౨ యూడి మరల న్విరళంబుగ నచ్చటచ్చటన్‌

• మొల చుచునున్న లేంతపలు మొగ్గలు మోమునకింపునింపంగా విలసిత నై జవి భ్ర,మము వెన్నెలనిస్టును మౌార్షనంబునుం గలిగినయీమె మేనినవకంబు హారించె మదీయచి త్తమున్‌. - లత్యణుండు---9ది మంథ రావృ త్తాంతము, శాముండు---(త్వరశా మజియొకచోటు చూపుచు) బీఏ! వై జేహీ* గీ. పూర్వ మాశ్ళంగిబేరాఖ్యపురమునందు స్ని గహ్బ్‌దయు' జె యెంతయు. కజెలంగనట్టి గువానితో న్నేహ మెచ్చోటం గుదిరె మనకు నట్టి యింగుదీపాదపం బదిగొ. జూడు ౨౧ లత్మణుండు--ల(నవ్వుచుం దనలో౬ దాను అన్నగారు మధ్య మాంబౌొ వృత్తాంతమును చా.టించినారుం నీఠ__ఓహో ! ఇది జాసంయమనవృ త్రాంతనుం లత్యణుండుంా గ వృద్ధు లై నట్టి యిమ్య్వోకుషృథివిపతులు తనయులకు రాజ్య మర్పించి తనివింజెంది సలుపుచుండిన వనవాసన ద్ర సతంబు చిన్నతనమంబి పూనె మాయన్నగారుం ౨9 నీత__ఇది ప్రనన్న పుణ్య సలిలయగు పూజ్యభాగీ5థి రాముండు.--రఘుకులజేవతా ! నీకు నమస్కారము. చం జనకుని యధ్య్వరాశ్వము రసౌతల మంటిన చానిం జేరంగా. జని కపిలర్షి కోపమునం జచ్చిన తాతలశిల్ల సద్గతుల్‌

పసథమా౦క॥కము కేశ్‌ ల పొనరిచెగాదె పూనిక నపఫూర్వుతపం బొనరంగం జేసి యో జననిరొ నిన్నుందెచ్చి యల శ్తైతలభ_ర్తభగీరథుం డహో! అట్టి ఇఈఊూకతల్లిరో యమకంధతినలె నీవును నీకోడ లగు నీత శెళ్ళప్పుడు శుభములు కోరుడాన వగుము. లతీణుండు---ఇది చిత కూటారణ్యమార్ల్షమున గాళిందీతీర లకక. ల! గి మం దున్న క్యామ మను మటి చెట్లు ల అ అల | నీత___ఆర్యపుత్రున కీ ప్ర'జేశము తలంపునకు వచ్చినా ! 'రాము.డు---దీనిని మజిచు కెట్టుం చం స్ఫురదరవిందనాళ మన సొంఫు వహించి పథి శ్ర మంయబుచేం గరముం గృళించినట్టి మృదుకాయము నెట్టులొయల్ల నల్లనా యురమునం జేర్చి యేను బిగు వొప్పం గవుంగిటం గూర్చి [యొ ల్తంగాం బరమసుఖా స్తి మెమజుచి బాలరొ నీ విటనిద్ర పోవబవే. లత్మణుండు-.-ఇది చిం ధ్యారణ్యముఖమందు విరాధుడు మనల నడ్డగించినపట్టు. సీత_.ఇది యింతటితో. జూలును. ఇంక నార్యపుక్రుండు తాళ ప త్ర ము 'నెండ కడ్డుగాం బట్టియుండ మనము దత్నీణా రణ్యము ప వేశించిన పటు భూతము. నూ! తి రాము(-డులాలా గీ. ఇవియె వై ఖానసా శి తవృతపం క్షి గలతపోవనంబు లిచట(. గలుగుమొని

క్ష ఉ త్తరరామచరితము బృందము నివరియన్నంబు ్రీతితోడ నతిధులకు( "బెట్టి ఛచఛూజించు సహరవాంబు. తో లత్మ్‌ణుండు----అంతరము "లేకుండ జెటతో నిండియున్న కారు నీలియడవినడును నెడ తెగక వర్షించు మేఘువమూలచే నలు సెక్సి న జనస్థానమధ్యమందు ధ్వనించెడు గోడావరీ ప్రవా వానుతో. గూడియున్న కందరములు గల అుకాపర్వ తము వేరు ప్రనృవణము. రాము(ండుజాలా చం స్థిరతరభ క్రితో నితండు నేవ మొనర్భుచు నుండంగా మనో నవారమగునిగ్గిరిన్‌ మనముహోయిగ నుండిన యాదినంబులున్‌ వరసరసాంబుపూర మగు పావనణాతమియుం దదీయఖా స్వరతటభూముల న్యనము సల్పిన యవ్వియు సంస్థ రించి జే? మతీయు,

చ, అలికులవేణిరో యిచటపహోయిగం జెక్కు నుజెక్కుంగూడ బౌ వాలువిడకుండనొళ్కొ కటియొత్సి పెనంగొనమెల్ల నెవ్వి మో జిలిబిలిపల్కుల న్మనము చి_త్తీ వెలర్పల నాండుచుండగా. దొలలిన యామము ల్మ దికిదోంపకయే నిశిజాచెనంతటన్‌ =

లత్మణుండు---ఇది శూర్చణఖావృ తాంతము.

సీత__వో! ఆర్యపు త్ర, ! ఇంతవల శే నీ దర్శనము.

శాముండు.--వి యోగ త్రస్తురాలా |! ఇది చిత్రము సుమిాం

నీక... ఎట్లయినం గానిండు దుర్జనుండు దుఃఖము నే కావించును గజా!

చథమా౦కము కక్‌ రాముండు---అక్క-టా 1 జనస్థానవృ శ్రాంత మిషూడు జరగు చున్న ప్లు పొడకట్టుచున్నది నొకుం

లత్మణుండు---

చ. అలహరిణంబురూపమున నట్లు మిమం బచరించి క్తూరు లె కులిశము వకూ లౌపగిది. గొండలుసై తము నేడ్చునట్లు మి మృలమరం జేసినట్టి కుటిలాసురవృ త్తీము నెల్ల చాపికోం గలిగితి మైన నద్ది పొడగట్టినచో నెద వ్రక్కలయ్యెడున్‌.

సీత___(వళావ్పయై తనలోం చాను). అకటా! దినకరకులనంద నుండు గూడ నాకారణమున నట్లు శ్లేశపజెను గదా!

లత్ష్మణుండు---(శామునిం బరికించి పాభిపాయము'గా) ఆర్య! యిది యీమిటి ] గీ. సరము సెరుగ రాలు వరమౌొ క్రీములు నా దొరలు నళ్తు లివ్వె ధరణి మింద. గదలుచున్న నాసికాపుటాధరములు బిగియగ బట్టినట్టి వగపుం 'జెలుపుం ౨ రాముండు--వత్స |! గీ వ్రీయను చాసినదుఃఖంబు పెద్ద యైన శత్రు సాధించువాంఛచే సెచినాండ మజల దుఃఖాగ్ని యధిక చైం మండుచుండి మెండు బాధించు నెదలోని పుండునోలె. ఏం నీర___అలిమా శ్ర భయావేగముచేత నేనిస్తూ డార్యపుత్రుని చాసి యున్న క్లే తోంచుచున్నది !

16 ఉ_తరరామచరితము లతగ్హణు(డు----(తనలో) కానిమ్థు, కథ డాంటించెదనుం (చిత్ర, మును జూపి పెకి ఇదినో ఇది మన్వంతరమునా.టివాం డును బూజ్యు-డునుు మనకుం చిరృసమానుండు నగు జటా యువు విక మచరి త్రల యుదాహరణము., _ సీఠత--హా! తం డీ 1 వీ యపళత్య స్నేహము నిరతశయముగచా! రాము.డుుానో 1 తండ్రీ 1 కళ్యపపుత్ర, ! పథఖ్నీరాజ! నీ వంటి తీర్ధభూతుండగు మవోత్తుండు మరల నెప్పుడు పుట్టునో కచా! లత్మణుండు---9ది జనస్థానము పశ్చిమమునం గబంధరూపుం డగు దను వా క్రమించుకొన్న కుంజవంత మను దండకా రణ్యభాగము, జానిసమిపమం దున్న యిది మతంగా శ్ర మపదము, ఈపె శ్ర మణియను సిద్ధళబర తాపసి అయ్యది పంపాపద్య సరస్సు | సీతఠ__.ఇచ్చటనే శాబోలు నార్యపుక్రుంఢు శై ర్యామర్ష ము లుజ్జగించి బిగ్గరగా నేడ్చినదిం రాముండు--- బేవి, యీ సరస్సు మిగుల రమణీయ మైనదిం చ. మదకలహంసపతుపవమానవిధూతవిలోలనాళికా స్పదక మలాంతరంబు లయి భౌసిలు కల్వలగుంపుసొంవు లిం పఫొదవలోం జీయ' గన్నులవ కుత్చపమైంతగు నీఫొలంకు సం పద మును గంటి 'బావృజల పొత సముద్గ మనాంతరంబులన్‌ లక్షణుండు--- ఈతం డార్యచరితుం డగు వానుమంతుండుం

పథమా౦ంకము క్ష? లో సీత___చిర కాలదుఃఖములో మునింగి యున్న జీవలోకము నుద్ధ రించి మవోోపకారము గావించిన మవోనుభావు! డీమా రుతి, క్‌ రాముండుఎా గీ, ఎవని శౌర్యంబున మనము భువనములును గంటి మిపషార సంసిది కలికి యట లథి థి ల ఆ యంజనానంద వర్ధనుం డైన బాహూ బలుండు వని బుణముం దీర్చ గలమె మనము! 9-3 సీశ__వత్సా! ఇగో ఇచ్చట బూచినకదంబవృతీముల మోద నెమిళ్లు తాండవము నల్సు నీపర్వతమం దోక శెట్టు శ్రీందం ఎ, భావసౌ భాగ్యావశిష్టుం జై యార్యపు ల్రుండు ముూర్చనొంద నేడ్చుచు నీవు పట్టుకొని యున్నట్లు ధ్రౌసీ యున్నది* ఇది యీపర్వతము ] జ్‌ లక్షణుండంా | ఉ. సీలము నిగ్గు నైన నవనీరద మగ్ర్తము నంటి యున్న యీ 3 లముమాల్యవంతమను క్లైధరరాజము చుమియార్యుండీ న్‌ 4 ఆశీ ర్‌వా రాము.డుంాజ జూలుని.శం జూలు సహింపగ(జాలం చాతయ ఇాల దహీం చెడుక౯ జనకజూవిరవాం బివు డబ్బినట్టులక౯. త్ర3 లత్మణుండు..-ఇటుపై ని వచ్చునని యార్యునియొక్కయు రాత నుల యొక్కయు నపరిమితో _తరో త్స రాశ్చర్యళ_ర్భలు ఠి

18 ఉతశత్తరరామచరితము " అర్య యలనీన ట్లున్నది విశృమించుట యుచిత మని నా మనవి

నీత...ఆర్యపుత్ర, ! యీ చిత్రవకముం జూచుటభే నా కొక కోరిక పొడమినది. మనవి వేయుదునా?

రాముండు.....అనతిమ్త్లు.

నీఠ....ఇంకొళసారి వ్ర సన్నగంభీరము లగు నావనములందు వివారింపవలయు ననియు. బవి శ్రే ని _రృలశిశిరసలిల యగు భాగీరథియం దవగావాము చేయవలయు నని కు వాంఛ పొడము చున్నదిం .

'రాముండుఎ-వత్సా ! లక్షణ ! ప

లత్మణుండు--వమిం సెలవు?

'రాము(డు--- ఈమె వాంఛల వెంటవెంటనే తీర్చుచుండవలయు నని "పెద్ద లిప్రుడే నసంటేశ మంపియున్నారు. కాంబట్టి కుదుపు లేకుండ నమముగా నడచునట్టి రథము సిద్ధము ల ఇేయింపుముం

నీత. ఆర్యపు శ్రీ మిరుకూడ రావలయును.

'రానముండు...-అతికకినప్ళాదయురాల ! ఆమాట నీ వనవల యునా?

నీఠ.___అ ట్లయిన నాకు మిక్కిలి సంతోవమము,

లతణుండు-మి సెలవు ప్ర కారము చేసెదను. (అనీ వెళ్లును)

రాముడు. వీ(యా ! చాతళాయనసమిోాిపమునం గూర్చుం దము

వ థమా౦కము 19 నీత __అళ్లు కానింకు. అలసటచేత నిద, కూరకుకొని వచ్చు (వ లో రాముండు..-అట్లయిన నమ్మ గటిగా. బట్లుకొము వెళ్లుదము, 0౮ క లు వాజ్టీ ర కం కుముదా పుని కిరణంబుల. జెమరుచు శశి కాంతసరము 'చెల్పున సభయ శ్ర మజలయుతవమూానీకర మమరుచు మో కంఠమందు 'పోయిగ నాకున్‌, 3౮ =. (అట్లు చేయించి యానందముతో) వ్రీయురాల ! ఇదియీమి ? చ ఇది ముదమో నిపాదమొె ప్రవృద్ధవిమోహ మొ కాక ని దయో “మద మొవిమంబుసోంకుడొ సమర్థండ గానువినిశ యింపలా ముదితరొ నీదుస్పర్శమున మూఢము లయ్యెడునిం ద్రి యంబులుం బదిలముగాక నెమ్గనను భ్రాంతము మూఢము నయ్యె నీఠ__నాయందు మిరు స్థోప్రసాదు లై యుండంగా నిం చాక ర్య మే మున్నది శై శాముండు...- జీప్‌ ! క, వాడిన జీవల తొంతము వోండివి చెడకుండ మరల. బొల్పొందంో సీ చవొడిన చల్లని పలుకులు మూడంగ సుధ యయ్యె మదికి శోతంబులక్రున్‌, 38.

80 ఉత్తరరామచరితమను నీత... వీ,యవాదీ 1! పరుండెవను (అని ఇటునటు కాచును. రాముండు---ఏమిటి వెచకకుచున్న దానవు గీ పెండ్లి యాదిగా గృహమందు విపినమందు | చాల్యమందు వయనునందు బాల సీక్ట స్వాపహేశు వై రగు రామబావా విపుడు! గూడ నీ కుపధాన మె కుదురుగాత. క || నీతాం(ని చ్ర నభినయించును) కొను నిజమే. అర్యపు శీ | (అనుచు ని చ పోయొను రాముండు...వమిా |! 'వ్రీయవచనములు వలుకుచునే నా యెదపై నిద్యపోయినది ! (పరికించి నం కూ. గీ. చందనం బయ్యె మేనికి స్పర్శ మహహ కరము ముత్యాలసర మయ్యెం గంఠమునకు రూఫు నుధ యయ్యెం గంటికి సీపె జెద్ది వ్రీయముగా దొక్కవిరహంబు వెగటు గాక, 3 వ శ్‌ ప్రతీహోరె___( ప్ర, జేశించి) జేవా! ఇటె వచ్చెను, రాముండు---టరీ ! యెవరు? ప తీహోరి.. బేవరయాసన్న పరిచారకుం కైన దుర్తుఖుండుం వాల ॥ న. యాక్ట్‌ 'రాముండు....(తనలో6 జాను పట్టణములందుం బల్లెలందును గూఢముగా సంచరించుటనై_ శుద్ధాంతచారి మైన దురు ఖుని బంపియుంటిని. (వై) రానిమ్సు. ప త్రీవళతిా ఇళ్ళిష్మోయెను)

పభనమా౦కము వే దుర్భఖుండు---(ప్రబేశించి తనలోం దాను) అయ్యూ 'జేవినిగూర్చి యిట్లి తలంపరాని జనాపవాదమును జీవర కెట్లు తెల్పు దును? అయినను మంద భాగ్యుండ నయిన నా కిది తవ్పని పనిగదడా |! నీత..-.(పఅవరించుచు) ఆర్యపుత్ర, ! ఎక్కడ నున్నాండవు? రాముండుటచి తీ, దర్శనమువలనం గలిగిన యావిరవాభావ నయే కలలో నగపడి బేవి కుబ్వేగము గలిగించుచున్నది. ( ప్రీ తివూర్వకముగా నాసె శరీరము నిమురుచ్యు సీ సర్వకాలములందు సాఖ్యంబు దుఃఖంబు నుభయుల కేక మె యొస్వ్పు నెందు నాయాసపడినట్టి యంతరంగమునకు విశా౦తి మెండు గావించు నెద్గి ల (చో ముసలిప్రాయమ' నందు రస యమొకించుక మొన వెలితి గాకుండంగా వెలయు నెద్ది పరిణయం శూదిగా మరణంబుడాంకను దద్దయు నానాంటం 'బెద్ద యగుచు6 జీజరిల్లెకు వల పను తే నసయందుం బండు వోలెను భద మె యుండు నెది ల మా ౧0౧ యట్టి యనుకూలడాంపత్య మహరనాంబు వుడమిలోపలః బడిల మై పొదలుంగాత ! షా దుర్థుఖుండు----(సమాపించి) "జీవరకు జ స్త నతక్రా న్వ్‌ యల లారా వప ఈ చి ల్‌ 1 టే న). షీ 4! తంటవనావన టి

ల్లిలి ఉత్తరరామచరితము రాముండు----నీవు తెలిసికొనివచ్చినది యెజుంగం జెప్పుము* దుర్గుఖుండు.... రామ దేవుండు, మమ్భు; దశంథమవో రాజును మజఆచునట్లు. చేసె నని పౌరులును జూానపదులును "జీవర వారిని న్తుతించుచున్నారుః రాముండు---ఇది యర్ధ్యవాదము లే; దోవ మేమైన నున్న "'దెలుపుము, సవరించుళొాందును. దు ర్థుఖుండు...-(కన్నీరు శ్రమ్భలా) మవోారాజూ! అవధరింపుండుం (చెవిలో) ఇట్లుం శాముండు._హో! యీవాగ్యజ, మతితీవము! (ఆని మూర్ళిల్లును) బన్‌ నూ రా దు రుఖుడు-- దేవా! ఊఆడిల్లుండు. 'రామః(డు......(ఊరడి ల్లి) గ్‌. వనిత పరగృవామం దుండె ననెకువింద యమ్భుతో సాయములవచేత నణంపంబడియు , విధివశంబున వెండియు వెట్టేకుక్క విమమువోలె నంతటను వ్యావీంచె నకట! తం మందభాగ్యు/డ నయిన నే నిప్రూదేమి చేయుదును! (విమ రించి దుఃఖముతో) మజే మున్నది? క. లోకారాధనమునశీ జీళార్య మయిన నొనర్హు రెప్పూడు నుజనుల్‌ లోక వ్రీతికిం గాజీ లో” తండ్రి విడిచె జీవనము నన్ను౯ా ఈం ఖ్‌ ల ఈం శే + . వం. న ౦.

పథమాంకము లికి లో ఇప్పుడే కదా వూజ్యుండగు వసిమ్షుండు కూడ సంచేశము చంపెను, ఇంతియ గాకు చం అలఘుత రార్కవంశకలశాబ్ధిశ ఇొంకులు సర్వలోక వూ జ్యులు నగు పార్టివు లమ విళుద్ధచరి త్రము చేత బండు వె న్నెలగతి లోక మెల్లెడల నింపిన తోరపుంీ ర్తి కియ్యెడం గలువయొకింత నావలనం గల్లినచో నిం నన్ను. గాల్పనేం బో! జీవి, చేవయజనసంభవా! వో! స్వజన్గానుగహూ పవి త్రి త వనుంధరా! వో! మునిజనకనందినీ ! వో! పానక వసిస్టారుంధతీ ప్రశ సశీలశాలినీ! వో! రామమయజీవి తా! (| వి బో ! మపోరణ్యవాస ప్రియసఖి ! స్‌. 'తాతప్రియా ! మితవాదిని ! ఇట్టి నీకీ దురవస్థ యెట్లు వాటిల్లేను ! గీ, నీఠతంబునం బుణ్యు లై. నెగడునటి ప్రజలు షీపట్ల నిషూడు పొపులైరి దిక్కు. లేనివారికి నెల్ల దిక్కు. నీవ సీక్షు జీం డక్కటా దిక్కు లేకపోయె. ళం (దుర్ముఖనితో) దుర్తుఖా ! మాటిపోయిన రామారా జూజ్ఞా పించుచున్నాండు (3ెవిళో) ఇట్లని లత్షణునితోం జిప్ప్తుముం దురుఖుండు--నో ! అగ్ని పరిశుద్దురాలును గర్భస్టసం తానయు ధి థి నగు జేవివిమయనులో దుర్దనవచనమును ాటించి 'జీవర యిట్టి నిశ్చయ మెట్లు చేసితిర్తడేచా |

లీ + ఉతరరామచరితము వాలి రాము.డు---అట్లనం “దగదు. పొరులును జానపదులును దుర్దను లె ట్రగుదురు 1 గీ పజల కిషమే యివ్వైొకువంశ మన్నం సూ. త్తి ౮% బుక్తై నొకవాదు జై వంబు చెట్టవలన మానె నదియు సద్భుతళుద్ధిమహిమవలన దూరవృత్త చకాటను నము శేరు దాని ళీళ __౨ న! ఇక బొము, జీ దు రృుఖుండు---పహోబేవి ! (అని పోయెను) రాముందు---అక్కటా! అగీబీభత్సక_ర్ధ చేయం బూనినాండను. ఎంత శ్రూరుండను ! గి, విన్న వోటనుండియు. బెంచి పియను నన్ను. న్న్న వ్ర స దద్దయును నమియున్న యీ విుద్దరాలి టి జూట్టీ ది యింటి చిలుకను బోయరకు నిచ్చునట్లు* జాణ జీను ఇాపుండను. అంటరాని వాండను. టేవి నంటుచేయు చున్నాండను, (ఆని నీత శిరస్సున జి తనచేయి లాగుకొనును) క, మెండగుపాసము వేసిన చండాలుని నన్ను వీడుము చయ్యన ముగుడదా చండవిమద్రుమమును శ్రీ శ ఖండం బను భ్రాంతిచేతం గదిసీతి వకటా! ఈో౬ (శేచ్చి అయ్యూ! యిష్పుడు జీవలోకము ఆకొజువమొా జైనదిం శాముండు జీవించి యం౦డుటకు. బ్ర యోజనము జంటితోం

చ థమా౦ళము లర్‌ దీటినది జగత్తు జీర్ణళూన్యారణ్య మైనది. సంసార మసా రము, శరీరము కాన్నప్రాయము= దిక్కులేనివాండ నైతిని ఏమి వేయుదును? నాకు గతియీమి ? కొనుం

క. శోళానుభూతి కొజిశే నా కీవైతన్య మిచ్చె నాళీకభవుం డీకలినాసులు వజ్శము ॥ లై. కీళులు ప్రిదులంగొట్టు ననయం బకటా | కీర వోతల్లీ 1 యరుంధతీ! పూజ్యులగు వసిష్టువిశ్వామి శ్రు లార ! భగవంతుండ వైనపావకా! వోజబేవి భూతధాలి, వోతండ్రీ,! జనక ! వో తల్లులార ! వోప్రియసఖ సుగ్రీవ మహారాజ ! సౌమ్యుండ వానుమంతుండా ! మవోపకారి వైన లంకాధిపతి విభీమణా |! హోసఖి త్రి, జట! మంద భాగ్యుండయిన రాముండు మిము నందజ మోసపుచ్చెను* అవమానిం చెను శ్రోనుగాని వరల దలపసెట్టుటకు జీ నెవం డను? గ్‌ వం గృతఘ్నుండం బాపుడ హీనమతిని చారలు మపహోనుభొవులు పావనాత్తు లట్లివారి సేం దలపెట్టినట్టులెన నము వారిని దప్పక యంటకున్నె 1 ఈ జీనా! గీ, తొముపయిం బడి యెంతయు నమి నిద వ్య చ ఆ పోవు గృవాలవ్నీం బ్రీయసతిం బూర్ష్మ గర్భ శ్రీ

డగ ఉర్తరరామచరితము నిర్పై కటిక నై త్రోయంగా నెంచినాండ ల్‌ ద్దలకు బలి వై. "చెడుకరణి నకట ! ళీ (ఆని నీకపొదములపనె శిరన్సునుంచి) రామునిశిరస్సునకు సి సౌదపంకజస్పర్శ మిదియే. చిట్టచివరది. (ఆని యేడ్చును) "తెరచాటున.-అయ్యో ! అయ్యో! రాముడు---ఎవండురా ! అక్కడ ! అది య్యేంమిటో కనిరమ్ము "కెరచాటున.(మరల) - క, లవణానురుచే నెంతయు నవమానితు ఫై నమునులు యమునాతీరో పవననివానులు నీ కడ - కవనార్థము వచ్చి రిద్లె యవనీపాలాం నం శాముందు--వమిోా ! యింకను రాతుసభయమా ! శానిమ్ము కుంభీన సపుత్రుండును దురాత్తుండు నగు మధురా నాధుని. నిర్దాలము చేయుటకు శత్రుఘ్నుని బంపెదను- (శొంకదూర మరిగి మజలివచ్చి) వో! ేవి, ఇట్టి సీ వేమగుదువోకచా ! పూజ్యరాల వగు వనుంధ రౌ, గీ, జనకరఘునో త్రములు గెంటికిని నహీన మంగళం బౌచు మించెడి మాన్యు రాలిం బుణ్యయక్షమునను నీకుం బుట్టినట్టి శుదురాలిని గనుపెటి చూడవము, గిం థి లబ వ్య (అని యేడ్చుచుచు న్యిమ్మ-మి౦చును)

వఖథవమా౦కము వి లీ సీత__-నో ! సౌమ్య, ఆర్యపు త్రం ఎక్కుడనున్నాండవు ! (అని వాశాత్తుగ లేచి) ఆహో! దుస్వపష్నము వలనం గలిగిన కల వరముబేత నార్యపుత్రు. డిక్కడ లేం డనుళొని మొజ సెట్టి తిని, (శలయశాచి) అక్కటా! నిద్ర పోవుచున్నన న్నొాంటిగా విడిచి నాధుం జెక్కడకు. జోయెనో ! కానిమ్ము, కనంబడీి నపు డలిగౌదను...సాధ్యమయ్యె నేని_-ఎవరురా నీవకుండుం దుర్ము ఖుందుల బేవ్‌, రథము సిద్ధముగా నున్నది జేవి యెక్క వచ్చు” నని లతుణకుమారుండు విజ్తావించుచున్నా డుం వాట్‌ ౯౬ నీత..ఇదినో ఎక్కినదాననుః గర్భ మదరుచున్నది మెల్ల గాం .. బోనిము భవ దు ర్థుఖుయం---ఇటు, ఇటు జేవి! సీగ_.రఘుకుల ేవతల కిబె నమస్కారము, తపోధనుల కిె పణామను, ఆర్యపుత్ర చరణార విందంబుల కిటి వందనము, జ్‌ న ( పెద్దల కంద కిటి యంజలిం (ఆందతాు నిిమ్య-మించిర్రి చ థనూంకము సమా_స్తము

ఉత్తరరావుచరిత ముం తననన ద్వి తీయా౦కముం (శెంచాటున) తపోధనురాలికి స్వాగతము. (పాంథజేషముతో నొక శాపనీ (ప్రవేశించును) ఆాపసి--ఇదినో. ఫలకునుమగర్భపల్ల వార్థ శ్రముచేత వన జీవత నాకు దూరమునుండియే యాతిథ్య మిచ్చుచున్నదిం వన జేవత...._( ప్రవేశించి అర్ధ్యమిచ్చి) చ, నిను. గను-/గొంటి సీదినము నిండ శుభావహ మయ్యె నాకు స జ్ఞినుల సమాగమం బెపుడు సంధిలు( బుణ్యము కల్గిచేత ఫ్‌ వనము మదీయ మిందు. గల పండ్లును దుంపలు నీళ్లు నెల్ల నీ మనమున ెక్కినట్టు లను మానము మాని గ్రహింపు శాపనీ. శాససి...-ఇక్కడం జెప్పవలసినది వేతె యే మున్నది! కం నిన,మాన్విత వాజ్నియమము పణ మాంచితవ_ర్తనంబు పావనమతి త్ర

ద్వి తీయా౦ంకము ల్లీ గ్గని యనవద్య స్నేహము నను నివి నె జములు నజనావళి కెందున్‌. ్క 6 జి (ఇద్దజుం గార్చుందురు వన జేవత...-పూజ్యురాల వైన నిన్ను జీ నెవరినిలా నెతుంగ వలయును? తొాపసి_-నా పే రాశ్రేయిః | | కొ వన జేవత_-ఆ ర్యా! అశ్రేయీ! నీ వెచ్చటనుండి వచ్చి తిటకు! దండ కారణ్య నంచార చుల చెసదు? ఆలేయి లో గీ కలశజూదులు త త్త్వజ్ఞు లలఘుమతులు పలువు రిచ్చటః గల రని లిసి వారి వలన నిగమాంతవీద్య శీంబడయఃం గోరి వచ్చితి నిపుడు వా లీక వలన నుండి. ప్ర “వన జేవత....ఇతరమునులు పురాణబ వావాదియైన యాప్రా చేతనునే ట్ర వాపారాయణనునక్రై శీవించుచుండ నింత వ్ర యాసపడి నీ విటకు రానేల!? - ఆ శ్రేయి---అచ్చట నొప్ప యధ్యయనవిఘ్న యమొక్కటి కలు గటవే నీ దీర్ధపృవాస మంగీకరించితినిం వనజీవత__..ఆ విఘ్న మెట్టిది ఆశ్రేయి-అప్పుడే _నృన్యము విడిచిన ట్టియు సర్వవిధముల నద్భుత ప్రకౌరు లై నట్టియు నిద్దజు 'బౌలుర నెవరో [మొక ేవతి

త్‌0 ఉత్తరరామచరితము తెచ్చి యా వవర్షి కొప్పగింఛెను, మహాద్టల శే శాదు తిర్యగంతువులకు. గూడ నా పిల్లలను జూచిన చేమపుటక

జ్ర న నూ లు

మానదు.

వన బేవత___వారి వేళ్లు తెలియునా ?

ఆల్రేయి---ఆ జేవత యే వారి వేళ్లు కుశలవు లని ఇెప్పి వారి వ భౌవముగూడం జెప్పినది

వన దేవర___ఆ ప్రభావ మెట్టిది

ఆ క్రేయిావాకరికి సరనాస్యబ్బంభ కాస్త్రుములు జ_న్గసిద్ధము లంటం

వనజేవఠ__ఇది చిత్యముగా నున్నదిం

టీ

అక్రేయిలావా లీక యా కిల్గలను ఛాాత్రివలె బోమీంచి రత్నీం చుచుండి వారికిం టౌొలక్ష _ర్వ మైనవిదప వేవము గాక మిగి లిన విద్యలు మూండును జెప్పి పదునొకండవయేంట యత్ర కల్పముచే నుపనీతులంశేసి వారిచే _వేడాధ్యయనమూ చేయించెను. అ శాలు రతిదీప్త పజ్ఞానంతు లగుటచే _ వారితో న _నృదాదులకు సవోధ్యయన యోగము. లేక పోయెను, వలన పా

చ మతిగలవానికి _నృతీియు మందునకుకా గురు వొక్కరీతిగా హితమతి విద్య చెప్పు మతి నీయను దీయను లేండు వారికిన్‌

ద్వి రీయా౦కము ల! మతియుతుం శొందు విద్య మతి మాలినవానికి నంట జీమి మే ల తనములటులం బలుగు త (శీ తాళ్లు గ్రహీంచునె బింబ మెన్నండున్‌ ? రో వన జేవత___. అధ్యయన వ్ర త్యూహా మిదియా ? అల్రేయి---మజియొకటి కూడ. గలదు. వనచేవత.____ఆద యేది | అశేయి--ఆ బహర్షి యొకనాండు మధ్యాహ్న నవనమున శ లో ఒటగాళట న్‌ు తమసానది కేగి యచటం గవగూడియున్న క్రాంచపత్సీ మిథునవముం దొకశచానిని వ్యాధుం డొకండు చంపంగాం జూచెను చూడగానె యతనిముఖమునుండి యాక స్తీక ముగా . “*దూనిపషూద ప్ర తిష్టాంత్వ మగమః శాశ్వతీః సమాః య ర్ర్యైంచమిభ్దునా దేక మవధీః కామమోహితమ్‌” అని నిరోవమెన యనుష్టుహ్ఫోళ మొకటి బయలువెడ లెను, 0౧ కూ తగా వన జీవత... వేనములందు. గాక యితరస్థలములందు ఛభంద స్పగపడుట కిదియే మొదలు. " ఆక్రేయి--విదప నొళనాండు బ్రవా యావిక్భూతశబ్లబవ్యా పశ"ళుండగు నాబుమియొద్దకు వచ్చి “బ్వుమివ ర్యా ల ౧ వాగ్భ్రహను. నీకు. బృత్యతు మైనది, కావున రామ చరితముం జెప్పుము, అర్షమైన నీ జ్ఞానచమయు వవ్యావాత

తి ఉ త్తరరామచరి తము జ్యోతిమైనది. నీ వాద్యకవి వై తివి” అని చెప్పి యంత రితుం డయ్యెను. తదనంతర మూ ప్రాచేతనుండు మనువ్యు లోకమందు. దొలుతీ తన ముఖమున నావిర్భనించిన శబ్ద బ్ర హ్తావిన _ర్హమును రామాయణముగా రచించెను స వనజేవత.అవళో, లోకము పాండిత్యశండ మయినది గజా! ల అశ్రేయి --దీని చేతనే యచ్చట గొప్ప యధ్యయనప్రత్యూ వాము కలిగిన దంటినిం వన బేవత___యు క్త మే. ఆ శ్రేయిాభద్రా ! విశ్రమించితిని. ఇం నగస్తా గ్రశ్సో మము నకు చారి చెప్పెదవా!? వన ేవత.ఇక్కడనుండి పంచవటికి వెళ్లి యక్కడనుండి గోడావరియొడ్లును బట్టే పోవునదిం అ శ్రేయి---(శన్నన శ్రమ్ముచుండ) ఇది తపోవనమా ! ఇది పంచ వటియా ! ఈ నది గోచావరియా ! ఈ పర్వతము ప్రస్తవ ణమా! నీవు జనస్థానవన దేవత వైన వాసంతివా వనేవత.-క నస, ఆ త్రేయి--వో వత్స! జానకి! గీ, నీకు నెంతయు. బ్రియమైన యీ కుజూళి నామమాత్రానకేష వైన నిను నిపుడు కన్నులారంగ నిచ్చట గన్నయట్లు తోంపగా-జీసె నిజముగా. దోయజావీ,. జ!

ద్వితీయా౦ళకము 8

వాసంతిక్ష__(భయంపడి, తనలోందాను) “నామమాత్రావ శేమవు” అన్న నేమి ) (38) నీత శేమి యాపత్తు వచ్చినది?

అ క్రేయి--వట్టి యాపత్తుమాత్ర,మేకాదు. సాపవాదమైనది కూడ, (ఛెవిలో) ఇ ట్లనిం

వాసంతిక...ఇది జారుణ దై వని న్హూతము. (అని మూర్చిల్లును.)

అత్రేయి--భడ్రా ! ఊజిడిల్లుము. ఆ

వాసంతిక....హో |! వీ యనఖ |! నీపుట్టువు చిట్టచివర కిందున కైనచా! రామభద్రా---నీతోం బనియేమి ! ఆర్యా- అత్రేయి! లత్మణుం డడవిలో విడిచి పోయినవీదప నీత

| 'యేవాయినదో వార్త యేమైన" గలదా

ఆ క్రేయి..లేదు, లేదు

వాసంతిక..అక్కటా ! రఘుకులమున కరుంధతీవసిమ్టులు

• గురువు లై యుండ, వృద్ధ రాజభార్యలు జీవించియుండంగా నిడి యెట్లు సరిభవించెను |

ఆక్రేయి--- అప్పూడు పెద్ద లందజును బువ్యుళృంగుని యాగ ములో నుండిరి, అఆద్వాదశవార్షి కసత్ర, మిప్రూడు ముగి యంగాం బెద్ద లందణు బముష్యుళ్ళంగుని పూజ లందుళొని యాతని వీడ్కొనిరి. పూజ్యురాలగు నరుంధతి కోడలు లేని యయోధ్య ప్ర 'వేశింవనని ఇెవ్పీనది. రామినిళల్లులు న క్లే తలంచిరి. అశ్లు పూజ్యుండగు వసిష్టుడు. వా 'ల్లీకివన మున కేగి యచ్చట నుండ నిశ్చయిం వెను థ్‌

కి ఉతరరామచరితము అణాల వాసంతిక...-ఇప్పడు రామభద్రునివ _రృన మిట్లున్నది ఆేయి.ఆతండు రాజక తువైన యశ్వమేధము చేయ టో టీ మొనా నారంభించెనుం వాసంతిక...-వమి, తిరిగి పెండ్లి కూడం జేసిొనియెనా ? వాసంతిక--యజ్ఞ మం దతనికి సహాధ రృబారిణి యెవరు ఆతేయి.-బంగారు నీతాపతిమను భార్యగాం జేసిళొని తో ల యెనుం వాసంతికఎ--అహో !

క. కులిశంబుకం వాండియు ॥ నలరులకంెు న్స అదువులు నై యుండు మహో త్తులచి త్తంబులు భువిలో

, పల వాని నెతుంగునట్టివారలు6 గలశీ? ౬ అ శ్రేయి--.వామ టేవుచే ననుమంత్రితమయన యజ్ఞాశ్వమును గూడ విడిచిపెడినారుం శాస్త్రుప శార మొగుఅమును లు టో లి రశ్నీంచుటకై భటుల నియమించి లత్మణుని కొడు కగు చంద్ర, శీతునకు దివ్యా్యన్రుసంప్రచాయముల నొసంగి యా తని సాభటకోటి కథిపతిని గావించి చతురంగబలముతో. బంపీరి. వాసంతిక-.-(వార్ష కౌతుక దుఃఖములు దోంప) వీమోొ లత్మణకుమూ [ | . / రునకు బుత్రుండా ! అమ్మ! బ్ర దికితిని !

ద్వితీయా౦కము శక్‌ ఆ ల్రేయి-- అంతట నొక శ్రావాణుండు చచ్చిపోయిన తన థొడుకును బెచ్చి రాజ ద్వ్యారమునందుం బడవై చి “అయ్యో! అయోళి యని గుండెలు కొట్టుకొనసాగెను అది విని కరుణామయుండగు రామభద్రుడు రాజాపచారము లేనిజే వ్రజిల కకాలమృత్యువు కలుగ దని తనయం జీదో దోమ మున్న దని నివూపిందళొనునవసరమున నశరీరవాణి---

గీ. అవని శంబూకుం డను ఛఈూద్రుం డధికతపము

వేయుచున్నా౧డు నీ కలచెనంటితపసి

వథ్యుం డగుం గాన వగ మాని వానిళిరము.

. నోసి ద్విజపుత్రు బ్రదికింపు కోసలేం దః 2 అని పలిశేను. అది విని జగత్పతి మొన రామభద్రుండు కృపాణపాణియై పువ్నక మెక్కీ. యన్ని దిశలందును విదిశ

+, లందును శూద్ర శాపసిని వెదక నారంభించెను,

చానసంతికం.--శంబూకు. డను శూద్రుం డధోముఖుం డై ధూను పానము చేయుచు సీజనస్థానమం దే తసము వేయు చున్నాండు.. కౌవున రామభద్రుండు మజల సివనము నలంశరింపనోపునుం

అక్రేయిాభ ద్ర! వెళ్ళెదను.

వాసంతిక---మంచిది. ఎండ మొంత తీళ్తముగా నున్నదో చూచితివా 1

ర్‌ం ఉత్తర రామచరి ఈము ఛా, ఎండం బుల్గులు గూండ్తలో నొదిగ్‌ యెం "కే సుక్కి కూజింవలగా _ నూ మెండ్రై కాకులు శ్రీంది నీడం బురువు లేయంగ మిటాడగాం 4 లు గండూతిం గరు లెల్ల 6 దమ్గు నొరయం గా రాలువుష్పాళిచే నండం గల్పినభూరువాంబు లీదినో టై యర్సించు నోచావరి౯. (ఆని నడచి యిద్దఆం న్మిమ్మ-మించిరి) (అప్పుడు దయార్ద్రవృాదయు.డైన రామళచద్రు ండ్తు ఖడ్గము చేతలబటుకొని ప జేశించును) (సో కో రాముడు ఉం. ఓ కుడిహ స్తమా మరణ చమొందిన విప్ర, సుగుండు వెండి నం క్షాకలితుందు గొగ నసిం జయ్యన " వె వము ళూదమాని పె &__ ట్‌ నే (వేశటిచేత ఖన్నయగు చజఉయసిం గానకు నంపినటి యె - టి టట షా తశ్యూకుని బావా ఏవనం స్‌ పొకస మెమెయిం సీకుం గ లెడి౯ ? శ ణి . (ఏలాగుననో క తి విసరివై చి) రామసద్భశ వైంనకృత్యము జరి | గినదిం ఆ బ్రాహణపుత్రుండు టెతికినట్లా |

ద్వితీయా౦కము రి? దివ్యపురుషుడు ---(ప్రజేశ..చ) 'జేవరకు జయమగుంగాక ! గీ. యముని శాసింప( జూలు నీ వభయ మొసంగ ద్విజుడు జీవించె నాకు నీ తేజ మొవనెం గొనుము శంబూకు. డొనరించు చణతి యిడినొ సుజినులవలని ఇావును ళకుభకరంబం ౧౦ రాముండు....-రెండును మా కిష్టమే. నీవు చేసిన మహాతపను ఫల మనుభవింపుము. క. కలిమియు. బుణ్యము మోదం బలఘుతరానంద మతిశయంబుగ నెచ్చోం గల వావై రాజపథం | బులు సీకు నొసంగుంగాత ఖభూరినుఖయిల్‌. ౧౧ శంబూకుండు---స్వామో! ఇది మి ప్ర; సాదమహిమయేం గాని నా తవ న్పేమి చేయగలదు? అట్రన నేల! తపస్సువల

• ననే పెద్దయుపకార మయినది, ఉ. అండయీ నేత వంచు జను ॥ లందలు ని న్వెదకంగ నెంతయుం గొండుక నైన న న్వెదకి కొంచును నీ విట వచ్చు టారయన్‌ మెండగు నాతపంబుఫల మే యటుగాక యయోధ్య నుండియు న్వెండియు దండ కాఖ్యవన ఏీథిక జేవర వచ్చు మె ట్లగున్‌ |

కరీ ఉ త్తరశామచరి తము శాముండు.వమిోా! ఇది దండకయా 1! (అంతటం గఅలయంజూచి వో! యొట్లు చ. సురుచిగననీలభాగనులు మోభకరాతివి శాలభాగముల్‌ నిరతముని ష్స్‌ రారము నిండ6గం బర్వెడుపట్లు గ్రర్తముళ్‌ వరమునివాసము బ్లిరులు పొవనతీర్థములుం గలట్టి యా పరిచితదండ కొవిపీన భౌగములం గన నయ్యె వండియున్‌ = శంబూకుండు---ఇది దండకయీ- జేవర పూర్వ మిచ్చట నివ సించియున్నష్తూడే గి, పదియు నాలుగు వేలును బదుగురు మళీ నలుగురును దూవమణా ఖ్యుండు నలఖరుండు " భూండుతలలవాం డిందటు పుణ్యజనులు నమరమందున నీచేత. జచ్చి రనఘం ంళీ జానివేశరనేగచా, అ _నదాదు లగుజానపదులకుంగూడ నీ సిద్ధమే త్ర, మందు నిర్భయముగ సంచరించుట కవశాశము కలిగినది. . శాముండు---9ది దండకారణ్యము మౌ త్ర మే శాదు,ు జన స్థానముకూడ---

ద్వితీయా౦కము ఏ శంబూకుండు.--నిశ్చయ మే. మదించిన "ఘోరమృగములతో నిండియుండు గిరిగహ్వూరములతో నొవూచు సర్వభూతము లకు రోమహార్ష ణము గలిగించు సీజనస్థానదీ స్థైరణ్యములు దతీణదిక్కుగా వ్యాపించియున్నవి. ఇదిగో చాడుండుం చ చిలుకలపల్కులుం జెవుల. జరకయుంజెడు నొక్కచో నిర ర్లళముగం ్రూరసత్వఘన శావము లొక్కెడ నుప్పతిల్లెడు౯ అలసటపేర్షి మైమజచి వోయిగ నిద్దురవోవుచున్న పెం జిలువల వేండియూరుపుల. జెచ్చిర వెల్వడు మంట లొక్కెడన్‌. ఉ. ఆరయంనీకెలంకుల జ లాశయమనము ల్విరళంబు లౌటయున్‌ జారుణమైనయట్టి తృమం దద్దయు డస్ప్సినతొండ లెండచే భూరిదరోదరస్థలుల బుస్సలు కొట్టుచు నిదవోవునీ భూరిఫణీంద్ర జేహములః బుక్సైడు చెన్తుటం గ్లోలుం జూచికే,

శ0 ఉత్తరరామచరితము రాముడు గీ. మున్ను ఖరున కాలయ మూచు నున్నయట్టి యిాజనస్థానమును గంటి నిపుడు మరలం బరగ నలనాంటి వృ త్తాంతసరణి యెల్ల 'ెండియును నే నిపుడనుభవించుచుంటి. ౧౭ (ఎళ్లెడలలయంజూచి) వై జేహికి వనము లన బ్రీ తి మెండు ఇప్పూ డీవనములో నాపెను బౌాసియుండుటకంకు దుఃఖకర మెద్ది గీ, అలరుతౌవులు వెద చల్లు నడవులందుం గాంత నినుంగూడి నివసింప గంటిననుచుం గలిక యేవేళ వేడ్క.మైం గులుకు చుండు నవరయంగా నాపెన్నేవాంబు నట్టియదియ. ౧ క, తననుఖ ముండుటచేతన తనమిత్రుని దుఃఖమెల్ల దప్సింపలో జూ లిన యామి శ్రే ము కంకును ఘనతరమౌవన్తు పెద్ది మ్షైతలమందున్‌. ౧౯ శంబూకుండు....-అలభ్యుము లగు వీనిని దడవనేటికి మదకల వాంసమయారకంఠకోమలమేచ కాచలావకీర్ల బులు, నిరం తరనీలబవాుళచ్చాయాత గుమండమండితంబులు,నసంశ్రాంత వివిధమృగయూధంబులును, బ, శాంతగంభీరంయులు నగు నీ మవోరణ్యముల, మవోళభాగ ! తిలకింపుము.

ద్వితీయా౦కము శ! ఇందు... చ, ఫలముల 'వేంగున నిగుల లో ఎక వంగిన నేశెడుబెట్లగుంపులళ . గులగుల మ్రైయుచు న్వడియు( గుందల( బాతెడు నిర్భరంబులం గెలశుల' వేశతసాళిపయి క్రి న్వివాగావళి యొక్క యాడుచున్‌ జలజల రాల్చు. బూవు లిజె సౌరభ మంతయు నీటి నంటంగాన్‌* తం _ మజీియు..- చ. ఎలుంగులు కందరయిుల న సీోనరవంబున. జేయునోదముల్‌ బిలములు వెండియు న్యాయ మితగ నెంతయు. బెదబొబ్బ లౌం న. గానిటె గ్రంథులనుండి శా తెడున్‌ నలలితగంధయుక్కటుక సోయము సల్ల కివృతు పం క్తులన్‌ ౨౧ శాముండు..--(కన్నిరు గ్రుమ్ల నివ్వెజపడీ చావ్పముల నిరోధించుచు) భదా ! జేవయానమార్షములు నీకు ళుభకరములగుంగాకం జూ వ పుణ్యలో కములకు బొమ్ము. 6

శి ఉత్తరరామచరితము శంబూకుండు---పురాణ బ్ర వావాదియైన యగనస్తున కభివా దన మొనర్చి శాశ్వతపదముం బ, వేశించెదను. (ఆని వెళ్లును) నా. న! శాముండుటల- ఉ. ఈరమణీయకానన మి "జీ కనుంగొంటిని వెండీ వ్రీ తియే పొరలో దొల్లి లయుందు వన చానగృహస్లత లన్న శెండు నొ నీయథధేర రతి ప్పారంగ న్వీయధర్మ పాయక జెందమునందు నిల్చ్బ సం సారనుఖయులం గలర _ నసంబు నెటింగినవాండ నెంతయున్‌. త్‌ గీ. కూయు నెమిళుల నొవ్పూసీథొండ లవియె వారిణమయము లై నటి యాయడవు లవియ లలితవంజులనిచులాదిలతలు మిగుల్నం దఆఅచుగా నున్న యీసరి త్తీటము లవియః ౨౨ గీ. మేఘమాలను బోలి సమిీసమందు నున్నయట్టులు గాన్సించుచున్న "జెద్ది వరంగ నోడావరీనది పొజు నెచట నద్ది (ప్ర సృవణాఖ్య వమకొన చి నిజము, తలో గీ. వాసముంటెను దానిపై బథ్సీరాజు .. ఇలను మే నుండితిమి యాకుటిండ్లలోను

ద్వితీయా౦కము శ్రీ బథ్సీరవమువే రమ్య మావృతుపంక్షి తనరు నలగాతమితీరవనములందు. ౨ ఇచ్చటనే పంచవటి యున్నది. చిరకాలనివాసము చేత మావివిధన్వేథ్భావిపోరములకు సాొతులైన ప్ర "జేశము లును వీ, యురాలి సఖయైన వాసంతియు నిచ్చటనే యున్నారు. ఇప్పుడు రామునిమిో.ద€ బడిన బేమిటి ఉ. ఊరక యుండియుండి కడు నుగ తం చాంకు వివంబుపోలికన్‌ సౌారయుతంబుగా నదలం జయ్యన వచ్చునలుంగు లాగునన్‌ జారుణవ్యా ద్ర వ్రంబుపయిం దద్దయు నొవ్వంగం గొట్టినట్టులం గ్రూరత నాంటిశోక మిటె ఛ్నొక్తదిపోలె నలంచు నక్కటా ! 5౬. అట్లివిమెనను జూర్వమి ఆ ములుగాన నీ వ్ర "జీశముల. జూచెదను, (నిరూపించి) భూతసన్ని వేశ మొక్కరీతిగా నుండదుగచా |! ఉ. వజులం దొల్లి సీరుపవ హీంచిన చోటుల లంక లేర ఏదెక్‌ -. భూరువాకోటిం జిక్ళందన ము న్విరళత్వము మా తె నెంతయున్‌

శక ఉత్తరరామచరితము 'వేటుగం దో-చె నీవనము "ెక్కుదినాలకు. గాంచినందున న్గాణకయున్న యా గిరులు మాత్ర మజేయిది యంచుం టెల్పెడిన్‌. *_౨౭ ఆహో! విడిచిపోవుచున్నను నన్ను. బంచవటి న్నేహము చేత బలవంతముగా లాగుచున్నదిం (దీనముగ్యా ఉ. ఇంటను బోలె నే నసెచట నింతిని గూడి దినంబు లెన్ని యేం నుంటి నుఖాన బేనికథ లుల్లముపొంగ సతంబుం జెప్తూకోం గంటిమి యట్టి పంచవటి. గాంతను గోల్పడి పాపీ రాఘవుం డొంటిగం జూడంగల్లెడినా యొప్పరికించి చనంగనోపునో "౨౯ శంబూకుండు...-(ప్ర,వేశించి) జేవరకు జయమగుం గాళు భగ వంతు డగునగ స్తుండు చేవర యిక్కడనున్నట్లు నావలన విని “నీరాజనాదిమంగళా చరణ దృవ్యములు సిద్ధపఆుచు కొని వత్సలయగు లోపాము ద్రయు మవార్దులును నీశాశనై. ఇ ఉ. ఎక్కడ సరు పాయె మును జేజుల నక్క-డ అంక అేర్చడెళా జిక్క-6దనంబు6 బల్చ్పనయుం కెట్లగుమి న్విపరీతమయ్యె నౌల "లెక్కు.దిశాఅకుంగనుట వేఆంగం దోంచెడు సవనంబనళో అుక్క..లు మాజకుండు గిగులే యిది యద్దియటంచు( జల్పెడిన్‌.

ద్వితియా౦కము కీఫ్‌ యెదురు చూచుచున్నారు. కావున నిక్కడకు వచ్చి మమ్ము గౌరవించి విదపం బువ్సక మెక్కి. వేగముగా స్వచే శమునకు వెళ్ళి యశ్వమేధము చేయుడువుగాక 7” అని చెపూమని సెలవిచ్చిరి. ాముండు--వారి సెలవు ప్రకారమే చేసెదను. శంబూకుండు.---జీవ ! ఇటు ఇటుం రాముండు...-(ఫున్సకమును సాగించి) ఫపూజ్యురాలవగు పంచవటీ, పెద్దలయాక్ష నుబట్టి రాముండు ని న్నతికృమించి పోవు చున్నాండు. తుణకాలము తుమింపవలయునుః శంబూకుండు..- జీవ ! ఇదిగో చూడుము, ఛా. గుంజత్కు.ంజకుటీరకా శికఘటా ఘుక్కారవత్కీచకా సంజాతస్వన మూశశాకకుల మి శ్రైలంబు క్రాంచా ది నా గంజెన్నొందు నిట౯ మయూరగణ శే శారావమాలించి వే ఫుంజంబు ల్లొని గంధసారతకులం బొర్తాడెడు న్సర్పముల్‌ 4 ౩9ం మతియు=--= గీ. గుహూల నోచావరీవారి గులగులనుచు వెల్ల వేళలం దాం బ్ర వహించుచుండ

క్షం ఉత్తరరామచరితము నీలమేఘాళి మాళిపై 6 ఛౌలుచున్న యల్లదత్నీణపునగము లవ్వె నుమ్లు, ౩౧ గీ. కూడి యొండొంటి. చాక సంకులము లగుచుం బొంగ పై కుచ్చి మ్రోయు తరంగవూల లలర బుణ్యగంభీర సలిలము లైన యాసరిత్సంగ మంబులు నవియ నుమ్ము, 2 (ఆని ఆఅందతఆు వెళ్ళిరి ద్వి తీయా౦కము వమా పము, ఒం .

ఉత్తరరానుచరితము అఆాాోాఆాల న భళి నకాచక నయా ధాటుంం " సాలాలకా . తృ తీయా౦కము శావన్యక్షవైమపైల-- (రెండు నదులు ప్రవేశించును) పకనది.--సఖీ మురల! వమో తొందరగా వెళ్లుచున్నట్లు న్నావుం మురల...-సఖీ తమస ! పూజ్యం డగు నగన్తు్యనిభార్య లోపా ముద్ర సరిద్వర యగునోజావరిని చిలిచికొని రమ్మని నన్ను 6 బంపినది. *వధూపరి త్యాగము మొదలుకొని. గీ. ఆతిగభీర మగుట నగపడదు పయికి: గాని లోన మిగులం గనలుచుండ | _ గుతకుజీ మనుచు నుడుకు పుటపొకము గతి గురుతర మగురాము కరుణరసము, ణి అని నీ వెటింగియే యున్నావుగచా! అట్టి యిన్హజినళవ్లవిని సాతమువలనం గలిగిన దీర్చ శోకముచేత రాము డీిపు జెంతయు శ్నీణించియున్నాండు. ఆతనిని జూడం గునుము సమబంధ మగు నా హృదయము వడంకుచున్నట్టున్నది. రామభద్దుః డిప్పుడు మరల నిటకు వచ్చి పూర్వపరిచితము లైన పంచవటీవన ప్రచేశనులం. జూడనై యున్నాడు

శం ఉత్తరరామచరితము అప్పూడు నినర్గధీరు జె నను నాతని కిప్పటియవస్థయం దతి గంభీరాభోగశోకషటోభసంపేగమువలన మాటిమాటికి మహాప్ర మాదములు గలుగవచ్చు నని శంక పొడము చున్నది. కావున బూజ్యురాలవగునో గోదావరీ, గీ. శీకరథోోదములచేత శీత మగుచుం దమిపుప్పొడి డాల్చిన "తెమ్యైరలను 'జెలివి నొందించి రాముని 'దేర్చ వము యతండు మూర్చను మునిగిన యప్పుణెల్ల.” ౨ అనికూడ. జెపుమన్నదిః ॥ తమస...-స్నేహమునకు జాతమీణ్య ముచిత మే, కాని రామ భద్రునకు సమూలనైంన నంజీవనామధ _ మేర్చ్పడియేం తమస.___అది యంతయుం. జెస్పెద వినుము. లత్మణుయ వా _ల్లీక్రతపోవన సమిపమందు విడిచిపోయినవిదప నీతా "జీవి తనకుం బ్ర సవజేదన కలుగ నాదుఃఖము సహింసం జూలక గంగాప్రవాహామందుం బడి యం దిరువుకు బిడ్డలం గనియె, తదనంతరము పృథివియు భాగీరథియు నామెను రసాతలమునకు. గొనిపోయిరి. పాలు త్రాగుట విడిచి పెట్టినవిదప గంగాజేవి యాపిల్లలను టెచ్చి వా లీక

తృతీయా౦కము 4 మురల-=--(విస్మ యముతో) గీ, ఇట్టివారి కొదవు నికుములు మైతము తలంప మిగుల నద్భుతంబు లవుర ! , యింతలేసివారు హితు లౌచు నుపకృకుల్‌ . సలుపయని రట్టి సమయమందు. త్రి తమస..ఇప్పు డీ శంబూకవృత్తాంతముచేత రామభద్రుడు జనస్థానమునకు వచ్చియున్నా. డని సరయువువలన విని లో పానుద్ర, కువలెనీ తీనకును శంక గలుగంగా గంగా జేవి సీతను డోడ్కొని యేదోయొక గృవోచారంవ్యప దేశము వేత నోదావరియొద్దకు వచ్చియున్న ది మురల---వూజ్యురాలగు భాగీరథి మంచి కూజన చేసినది. రాజధానియం దున్న పుడు జగదభ్యుదయిక నానా కార్య వ్యగ్రతచే రామభద్రుని చి _త్తవివేపములునిరుద్ధము లె యుండును ఇప్పుడు వ్యాపా రాంతరశూన్యు. డ్రై శోక మే తోడుగాగల యాతండు పంచవటిం బ్ర వేళించినచో మహోనర్ధము సంభవించు ననుట నిశ్చయము. కాని నీత యాతని నూజుడించుట యొట్లు ? తమస.-పూజ్యురాలగు భాగీ5థి “వత్సా! చేవయజనసంభవ! ఇప్రూడు చిరంజీవులగు కుశలవుల ద్వాదశజి _నృవత్సర సంఖ్యా మంగళ గృంధ్యుత్సవము జరుగుచున్నది గదా, కావున మానవ రాజర్షి వంశక_ర్తయు, నీకుం 'బెద్దనూమయు నిర్గ 7

50 ఉత్తరరామచరితము నమ_స్తదోషుండు నగు సూర్యుని నీవు స్వయముగాం గోసీ 'శెచ్చినపూలచే నర్చింపుము. నాప,భావమువలన భూమిపై సంచరిచునప్తుడు నీవు వనజబేనతలకు సైత మగపడ కుందువు. మ ర్తుగలమాట 'ెప్పనేల ! ” అని నీతతోం జెప్పి “తమసా ! నీతకు సీయందుం ట్రేమ చెండు కావున. సీ వామెకు. దోడుగా నుండు”మని నా కాజ్ఞాపించెను. త చాజ్ఞానుసారముగా నడ చెదనుం

మురల...- నేను వెళ్ళి యి వృత్తాంతము పూజ్యురాలగు లోపాముద్ర, కు వినివించెదను, రామభద్రుండుకూడ వచ్చి యుండునని యూహించెదనుం

తమన._.._ఇదిగో గోదావరీ హ్రూదమునుండి వెలువడి.--

గీ, చిక్కియును జక్కనా తెలిచెక్కు[గవయు

వ్రీలి యసియాడు వేణీయు వింత గొలుపం

గాయ యొందిన విరహమో కరుణరపయెం

యనంగ జానకి తా నిదే వనమః( బొచ్చె ళీ

మురల....-ఇదినో యామె...

గీ. తొడిమ. పాసిన తలిరాకు వడువుదోంప

వాడి వెల్ల నై నట్టి యీ చేడెమేనుం

జిరవియోగా ర్తి మతి వాడంజేసె కార దతపనుండు "శేరకీగర్భడ భముంబో లె, |

తు 'వెడలిపోయిరి)

తృతీయా౦కము క్‌ ( తెరణాటున) అయో్యో! అయ్యో! (తరువాత సశ రుణౌత్సు్ఫళ్యము7ా వినుచు( బువ్వులు నోయుచు నీం ప్ర వేశించెను) నీర_._అవో! ఇవి నా వ్రీయసఖి చాసంతి మాటలవలె (తిరిగి తెరచాటున) న్‌ తొల్లి జానకీ సస్పయముగా సల్ల కి యిగు శీర్చిపెట్టి పెంచినయట్టి యేన్గుగున్న సీశఠ___జాని శేమి? (త్‌ చాటున) యువిదగాడి జలక్ర మాతముచుండ. "బెద్ద ద్విరదపతి చానిపై ౧డీ జనలు నిదిగొం ౬ నీత....(తొందరశాం గొన్ని యడుగులు నడచి) ఆర్యపుత్ర, ! రథ్నీం ఫుము, రత్నీంపుము ! నా భ్యత్రకుని .(జ్ఞ వికిగెర్చుకొని) అయో్యో![మంద భాగ్యురాలనై న నాకుం బంచవటీదర్శనము చేతం జిరపరిచితము లైన యాయతరములే స్ఫురించు చున్నవి, వో! అర్యపుత్ర 1 (అని మూర్చిల్లును) తమస.---(ప్ర, జేశించి)ి ఊటిడిల్లు మూటిడిల్లుము. ఆ (శెరచాటును వివాూానరాజమూ యిచ ర్టోస్టునుంలాలల; మూ. టో యం కేస శం ( స ( ఉట తంల త! ల ళ్‌ ॥ న్న్న ల్‌ జే సం ఆఅల టి

క్‌ ఉత్తరరామచరితము నీత___(ఊల్లాసమును భయమును దోంపు అవోో ! నిండు మేఘమ) నుండి వెడలిన గంభీరమాంసల స్తనితముగతి నెద్దియో వర్లోచ్చారణము చెవుల సోంకినమాత్రాన మందభాగ్య నయిన నాకుంగూడ నుత్కంఠ కలుగుచున్నది తమస.(స్నేవాబావృములతో) గీ, ఎచటనుం డిటు వచ్చెనో యెజుంగ రాని యన్ఫుటం టైన యానాద మాలకించి నంతనే కడు హర్ష యు నందితి విబె సీరదధ్వని విన్నమయూరివోలెం ౭2 నీత_ అన్ఫుటం బనియెజేల ! సర్వమునుబట్టి యార్య పుత్రుని పలుకుగా చహించుచున్న దానను, తమస---తపము చేయుచున్న ళూద్రుని దండించుటక్రై రామ భద్రుడు దండ కారణ్యమునకు వచ్చియున్నా. డని వినికిడి కలదుం న నీత__-దె వాను గవాముచేత నారాజు రాజధ రము విడువక షూ / 4 (శేరచాటున) గీ. ఎచటం జిరకాల ముంటి నే నింతి- గూడి యెచటి తరులును మృగములు నిష్టు "లెంతొ వట్టిగో చొవరీతీం ఘట్టము లివి. శా

తృతీయా౦ళము కం నీత__(చూచ్చి హో! వ్రభాతచంద్రమండలము. పోలెం ఛాలి పోయి శీణించి దుర్చలుండై మున్న యార్యవుత్రుని సహజ సౌమ్యగంభీరానుభాపమువేత న్టులో గుజుతింపంగలి తిని. ఆర్యా! తమసా నన్ను. బట్టుళొమ్ము. (ఆని వమసను కౌగిలించుకొని మూర్శిల్లును) తమస___.వత్సా! ఊటఆజిల్లుము, ఊ ఆడిల్లుము. (తెరచాటున) ఈ పంచవటీదర్శనము చేత గీ అకట మోహంయు న న్నిష్పు డలముళొనియె నంతరంగములోపల నింతదనుక నడేంగియుండి యుండియివుడు కడంక రవిలి మిగుల వ్యాపించు దుఃఖాగ్ని పొగ యనంగ, ణా హీ! వ్రీయురాల! జూనకి ! ,రమస.-(తనలోందాను) ఇంతవజుకు వచ్చు నని పెద్ద లూహిం చియే యున్నారు. నీఠ్ర___వ! నేజీమి చేయుదును, (తిరిగి తెరలో) వో! బేవి, దండ కారణ్యవాన ప్రియసఖి! విదేవారాజపుత్రి ! (అని మూర్చిల్లును) నీత__అయ్యో, అయ్యో ! ముదభాగ్య నయిన నన్నుం 'బేక్కొని నల్లకలువలం బోలు కన్నులు మూసికొని యార్య పుత్రుండు మూర్భనొం డేను. అయ్యూ! నిర ద్ధనిశ్వానుండై భూమిమిోంద నెట్లుపడి యున్న వాండో!త మసా!రత్నీంపుము?

ర్‌శీ ఉత్తరరామచరితము అష టె! "ఇ టి రథ్నీంపుము. ఆర్యపుక్తుని బదికింపముం.. (ఆని హౌదమలం మీిద6 బడును) తమస.__ గీ. అఖలలో కాధినేత యొనట్టి పతికి: ఖట్రాణ మొసంగుము తిరుగు గల్యాణి నీవె నీఠరస్సర్శ మతనికి నిండం బియము అదియ యాతనిం "జేర్చ సమర్థ మగును ౧౦ నీత___.వదియెట్లయినం గానిము. నీ యాజ్ఞానుసారము చేసెదను.

(అప్పుడు కన్నీ రువిడుచుచు నీతపట్టుకొనియుండ నావ్లోదఫూర్వక ముగా నిటూర్చ్పు నిగిడించుచు భూమిమిందం బడియున్న శాముండు చ జే శించును). టం

వం. నీఠ__్రాంచము సంతోషముతో) త)లోక్యమునకు మటిల.

శ్రాణము వచ్చిన ట్లున్నది* ఆపో! వమియిది? రాముండులా ఉ. చందనపల్ల వోత్కరర సంబొ నుధాంళుక రాంకురంబులం ॥ టోొందుగం బట్టి వీండ నటం బుటినసార మెం శోఠత సమె న. అవి షాా కందిన జీవము _న్గఆెలం గందళ మొందలోంజేసి 'లేర్పుచు౯ జెందము నం*శు నేదియొక డిందిసుఖం బొనరంగం జేయుచున్‌. ౧౧

తృతీయా౦క ము రఫ్‌ అంతియకాదుటా- చ. ఎటీి/గిన యట్టులున్నదిది యింతకు ముందుగ, నిక్క. మద్దియే యొరిసినచి_త్తము న్మఆల జీ జెజ గొల్పుచు శోకవహ్ని చేం 'బెగ-గినమూ్ళు. బచావీయును , వెంటనె బుద్ధికి మాటిమాటికిన్‌ మజపొనరంగల జేయు నతి

• వనూననుఖానుభవా క్రిచేతనే. ౧౨ నీత ___(భయకంపములతో) ఇప్పటి శిదియీం పదివేలు నాకు, రాముండు---(కాద్చండి) వత్సల యగు దేవి నన్నిప్తూ డన్నుగ హించి యుండ లేదుగద |! నీక అకటా! అర్యపుత్రుండు నన్ను నిందించుచున్నాండా రాముండు--కానిమ్ము, చూ'ెదనుః సీత.__తమసా 1! కొంచెము చాటునకు. జోవుదము. రాజు చూచిన యెడల ననుజ్ఞ లేని జే యిటకు వచ్చినందుకు నా మింద నాయనకు మిక్కిలి కోపము రావచ్చును తమస.._వత్సా! భాగీరథీ ప్రసాదమువలన వనజేనతలకు. గూడ నీ వగపడవుం సీత... అవు నది నిజమే.

కం ఉత్తరరామచరితము రాము(డుఎఎవో వ్రీయురాల 1 జూనకీ! సీఠ___(భయముతోం గూడిన గద్దద స్వరముతో) ఆర్యపుశ్ర, , యిప్పటి యీమాటలకును జరిగినపనికిని నతుకుటలేదు. (3 న్నిటితో) అర్యా! జన్గాంతరములందుం గూడ దుర్శభదర్శనుః డ్రై మందభాగ్యు నయిన నన్ను ద్దేశించి యిటులు వాత్సల్య ముతో. బలుకు నార్యఫుత్రునిమాంద నను కోశము విడిచి వజ, హృదయ గై యొ ట్లుండలలకు? ఈతని వృదయను నే నెలుంగుదును, నా హృదయ మాత. జెజటుంగునుం శాము(డుంా-(కఅయంజూచి నిశ్వేదముతోం) హా! యిక్కడ 'ీమియు లేదు! నీత__ఆర్యా ! నన్ను నిప్కారణముగం బరిత్యజించినవాం డయిన నిష్ప జీవిధముగా నున్న యితనిం జూచుటబే నా హృదయావస్థ యె ట్లున్నదో యెజుంగుదువా? తమస.__-ఎఆుంగుదును, వత్సా! యెొజు(గుదునుం సీ. ఆశకు బొ త్తిగా నవకాశమే లేని " పగిది దోయ6 దటస్థ భావ చమొుందుం బ్రీయుండు చేసినయట్టి విషయం బొకయింత తలంపునం బొడకట్టం గలంత చెందుం జిరవిచోగంబున( జెలువు డకస్తాత్తు శా నగనవడుటచే మ్రూనుపడును సహజ మైనట్రి సౌజన్యంబు మహిమచే సాలెసాళెకును బ్రనన్న మగును

తృతీయా౦ కము ర్‌? శ్రాణనాథుని వ్యధం జూచి వ్యధను బొందు. గరము ాద్చైన ప్రే మచేం గరంగిపోవు వత్స యిరీతి సీమది వలుదెఆంగులు గాణ వర్తిల్లుచున్న దీఠయణమునందుం ౧౩ రాముయ....- జేవీ, గీ ఆబల, న్నేవోర్ష ఏన్టీతలం వైన నీదు | స్పర్శ వమాకృతి గన్న వసాద మనలో నివ్రూడునుగూడ నం వ్రీ తి యెనగంజేయు నీవుమా త్రము ఇగానంగరావు నాకుం ౧౪ సీఠ__అగాథన్నేహసంభరితములు నానందనిమ్యందములు “నగు నార్యపుత్రుని యుల్లాపముల వింటిని. నిష్కారణ పరిళ్యాగశల్యవీడిత మయ్యు నాజన్య మిషూడు ధన్య మైనది పాము(డు.---ఎమ్హుడు నాసెనే తలంచుచుండు నభ్యాసము చేత శామునకుం గలిగిన భ్రామగాని యిది, వ్రీయురా లెళ్ళుడ నుండీ వచ్చును? (శెరచాటున) అయ్యా! వమాదము, మవహోప్రమాదము ! గీ. తొల్లి జానకి స్వయముగా సల్లకియిగు | శీర్చిపెట్టి పెంచినయట్టి యీన్లు గున్న (అని సగము చదువును) రాము(డు..---(శరుణౌక్సుక్యములు దోపు దాని కిప్పుడేమి 1 రి

కరి ఉత్తరోరామచరితము (తి8 'తెజచాటున) యువిద6 గూడీ జలక మాడుచుండ. 'బెద్ద ద్విరదపతి దానిపై ంబడి పెనంగు నిదిగొం ఒం (ఆనియు ర్రీరార్ధము చదువును) సీత__.వనుంగుగున్న పయీమునం బోరువా "'శివరున్నారు ? శాముండుానా వ యురాలి వుత్రుని భార్యా సహితుండై యుండగా. చాలగెడు దురాత్తుం జెక్కడ ? (ఆని లేచును) చాసంతిక.....((ప్రవేశించి సంభమముతో) జీవ! త్వరగా, త్వరగా. నీత__వమిీ! నా వ్రీయసఖి వానంతికయా ! శాముండు-=వమిో జీవి వ్రీ యసనసఖ యయిన వాసంలిక్రయా! వానంతిక___జేవు సత్వరముగ జటాయుశిఖరమునకు దశ్నీ ణమున నున్న నీతాతీర్థము నొద్ద గోడావరి డాంటి జేవి ఫు త్ర కుని రథీ,ంతురుగాక, నీత.__అకటా! తం డ్రీ ! జటాయు! నీవు లేకుండుటచే నీ జను స్థానము ళూన్య మైనదిగణా ! న రాము.డు....అవావా |! ఈపూర్వకథో స్దాటనములు వృొాదయ మ _రృచ్ళేదకములుగా నున్నవిం చాసంతిక.. జీవా! ఇటు, ఇటు, నీత___పూజ్యు రాలా ! నిజమే. వనబేవతకు సయితము జే నగపడుట లేదు తమస.__వత్సా! జీవత లందటకంకె మంచాకినీ ప భావ మధికము. నీ కీసందియ మేల కలిగను?

తృతీయా౦కేము 0 నీత___వారివెంటం బోవుదము.* (అని నడచును) ' శాముండు...-భగవతీ ! గోచావకీ ! నీకు నమస్కారము చాసంతిక_(పరికించి వధూద్వితీయు. డగు టేనిపుత్రుండు

గలిచెను. జీవర నంతోషింతురుగాక ! . రాముండుఎ-ఆయు వ్యంతుం జెప్పుడును విజయ మందునుగాకం సీత_.అవోో! నా పుత్రకుం డింతవాం డయ్యెను ! రాముండు...- జేవీ! నీ వదృష్షవంతు రాలవు. "

ఉం గ్‌ మొలకకోటితో నీ చెవిమొదట నున్న లవలిలేంజిగురాకును లాగుచుండు సీ నుతుండు మ త్తకరులం గాసిచేయు చున్నవాం డిదె నవవయో యుక్తుండగుచు.. ౧౫ నీత్ర___పీండు సౌమ్యదర్శనమైన యా భార్య నెప్తూడును చాయక దీర్టైయు. వై యుండుంాక రాముండు---సఖ, వొసంతిక్సా చూడు చూడును, వత్పీ శాంతానువృ త్రిచాతుర్యము కూడ 'నేర్చెను చ జలరువా కాండఖండముల. జాన తినంగ నొసంగుం బ్ధగం ధలసితవారిం బుక్కిటను చాలిచి క్రాగంగ నిచ్చు వేడుకన్‌

60 ఉత్తరరామచరితము జలములు వీల్చి వై కుమియు. జిల్లనితుంపరగా నవ క్‌ శాం డలసితప దపతము అె _ నార్‌ ఆ డంగుగ ఛ'త ముగాంగం బకెడున్‌. ౧౬ లీ లు నీత___అర్యా, తనుస్కా పీం డిప్పటి కింతవాం డభయ్యెనుగ చా కుళశలవు లిష్పు డెంతనా న యుందురో - . . తమసా-పీ. డెంతవాండో వారు నంతవాళే యగుదురు, నీత_...మంద భాగ్యనయిన సీ నిట్టి స్టిలికి వచ్చినదానను. ఆర్య పుతవిరవామేగాక వు తవిరహముగూడ సంపా ప మెనది నూ. లీ న నాకు, ” తమస...ఇట్లు కావలసిన యోగ మున్నది. నీత-___ఇంచుక విరళములైన తెల్లని లీతపలు మొగ్గలతోడను ముద్దులు గుల్కెడు నవ్య క్తనుధురవిమాసనంబుతోడను నిత్యసుందరమగు నా కొడుకులముఖపఫుండరీశయు గళము నార్యపుత్రుండు చక్కగా ముద్దు పెట్టుళొన నై న లేదుగడా! ఇట్టి సంళౌనము నేం గనిన ఫలమేమి? తమస.__బేవతా పసాదము వలన నదియు సిద్ధింపవచ్చును, కో థి నీత..ఆర్యా, తమసా పిల్లలు తలంపునకు వచ్చినందున చాలు చేంపువచ్చి, వారల తండ్రి, సన్ని ధానమున నుండు టబే నిపుడు చమణమూా త్రము నంసారవంతురాల నయితిని. _

తృ తీయా౦కము 61 తమన....ఇచ్చటం జెప్పవలసినది మేమున్నది?! సంతాన మనునది (వేమాతిశయమునకు. బరమావధి* తల్లిదండ్రుల పరస ఏరదృ శానురాగమునకు గూడ ముఖ్యకారణము* గీ. ఉభయులకు. బ్రేమపాత్ర మై యొప్తుం గానం | చల్సిదండ్రుల యిద్దణి యుల్త్లములను , గదియం గక్పైడు మోదంపు గ్ర, ౦థియగు చుం దనరుచుండును ధరణి సంతాన మనల ౧౭ చాసంతిక.౨-ఇటుకూడ జేవర చూడవలయునుం గీ, "మములకవీంఛంబుతోనున్న ముగ్ధ బరి ౯ జెంచె నీవియ వ్రీ తితో. బెరిగి యదియు మణిముకుటనిభశిఖం చాల్చి మహిజ మెక్కి. కూయుచున్నది కాంతతోం గూడి యిదిగొ, ౧౮ సీత....(కాతుకము, (చేమయుం దోయ, కన్నిరు గ్ర మ్ముఇది యదియేం రాముండుంావత్పూ ! నుఖముగా నుండుముం మే మదృష్ట 'వంతులము, సీత..-ఆ ట్లగుంగాకం రాముడు క కనుగవ ద్రిప్తుచు మటీమటి శనుబొము లొడంగ ముగ్ధ శర తాళనుతో డను నాడింపలల దిరుగుచు గునగువ న _ర్తించు నిన్ను. గొడుకుగ( దలంతున్‌,౧౯

68 ఉత్తరరామచరితము అహో! తిర్యగ్ధంతువులుగూడం బూర్వపరిచయమును మజవకుంకునుగడా |! గీ, ఇంచుకించుక పూచిన యీకదంబ వృథమును బెంచె జేవి తాం బీ తితోడ నీత___(కన్నర్ముగమ్మ) ఆర్యపుక్రుండు బాగుగా గుర్తించెను. రాముడు -ం బంధుభావంబునను జూవె వనమయకార మిందుపైై నెక్కి హర్ష యు నొందు నిదిొ, ౨౦ వాసంతిక__.ేవర యిచ్చటం గూర్చుందురుగాక,. ఇదియే "రాముండు......(హర్చుండున్యు చాసంతిక్ర-_ . _ . గీ. సఖయు నీవు. గూడి శయనించు జానేల యిదిగొ యాయనంటి౧యిీారమంగు నీత లేళ్ళ కిచట మేంతి యికుచునుంట . నిప్పుడు నవి విడువ వీస్థలంబు, “ఆం రాముండు..ఇది చూడశక్యముగాదు. (అని యేడ్చుచు 'జేతెక( జ చోటం గూరుచుండును.) ల నీత.___.నఖి వాసంతీ, శది చూవీ యార్యచుత్రునకు నాకు సెంతదుఃఖము గలిగించితివి! అక్కటా, అక్కటా! ఆర్య వుత్రు డతండే, పంచవటీవన ముదియే వ్రీయసఖ వాసం

శృతీయా౦కము . 6కి తికయు నదియే. మా రహన్యవ_ర్తనము లనేకములు చూచిన గోడావరీకౌననప్ర బేశములు నవియే. కన్న వీల్లలవలె నత్యంత 'వీ యము లై యుండిన మ్ళాగములు, పతులు, చెట్టునుగూడ నవియే. అన్నియు నున్నవి, _ కాని మందభాగ్య నయిననాకు మా శ్ర మేమియు లేదుం అహో! జీవలోక మెట్లు మాతేనది! వానంతి..__నఖి నీతా! రామభద్రుని యవస్థ చూడ వేల? మ నవనీలోత్పలకోమలావయవసౌం దర్యంబు నానాటికి _ న్నవమాథుర్యము లీనుచు _న్మదికినా నందయబు గావించి నా నవకం బంతయు. బోయి నేండు వనట న్న ల్వేదియు న్నాకనుం గవ కెంటే రమణీయ మై యితనియా "ారంబు గన్ప స్రైదుళ౯, 39 నీత___సఖీ చూచుచున్న దానను. తమన... ప్రియుని సీ వెప్తుడును జూచుచుందువుగాక. నీత..._వో దైవమా! ఈతని విడిచి నేను నన్ను విడిచి యిూతండు నుందు మని కలలో నైన నెవ్వరుం దలంచి యుండరుగద! జనాగ్సంతరమందును దుళ్ల భదర్శనుండును వల్స్‌లుండును నగు నార్యపుత్రుని గన్నీటి కెవి యందు ముజనూూర్తమా శ్ర ము కరావెదను, (ఆని చూచుచుం డెను)

కక ఉ త్తరరశామచరితమను తమస-=-(శాలిలించుకొని, కన్నరొలుక) గీ, మోదళోళజబావ్పము ల్ఫొంగి పొరలం "దెలుపు మధథురంబు ముగ్ధంబు దీర్ధ్స ము నయి చ్నీహనిమ్యందినియు నై న నీదుమూడ్కి- వ్రీయుని ముంచుచున్నది పాలవెల్లి పోలె. ౨9 వాసంతి. చ. ఫలములు. బువ్పము ల్లొనుచుం చాదవము _ల్తగునర్థ్య ఫ్టిమావుతన్‌ జలరుహూగంధ సంభరిత శై త్యవనానిల మల్ల పఏీశ్రకం గలరవసంయుతంబు లగు కంఠము లెత్తి వీకాళి పాడుతన్‌ వెలువడివచ్చె రాము. డిటె వెండియు నీ వనముం గనుంగొనన్‌ ం ౨3ఈో శానుందు--సఖ వాసంతీ, వచ్చియిటం గూర్చుండుము. చాసంతి.--/(కూర్చుండి కన్నీరు కెట్టుకొన్సి మవోరాజ 1. లత్మణ కుమూరునకు. గుశలవమూా . రాము(డం.--=(వినని వానినలె) గీ, అంబునీవారఘాసంబు లంబుజూథీ. వీ తిం జేయారం బెట్టి కాం బెంచినట్టి తరుశకుంత వారిణనముల వారల. జూచి నంతనే నాదు మనసు నీరయ్యె నళటం ౨

తృతీయా౦కము 65 వాసంతి... మహారాజూ ! లత్మణకుమారునకుం గుశలమా యని యడిగిలిని గచా ! రాముఃడు----(తనలో ౯ దాను మవశరాజూ! అవి వీలుచుటచేత సీమెకు నా యందు. బ్రేమ లేన ట్లగపడుచున్నడి. కన్నీ రొలుక గదదకంఠముతో లత్సణుని వివమయమై మాత,మే ల్‌ =ాళ్టీ రా ల కుశల పశ్నము చేయుటచేత సీతావృత్తాంత మోమెకు6 'జెలిసియున్న దని యూహించెదను, (ఫైకి) అం లత్యణ కుమారునకు. గుళలమేం ఇాసంతి.(ఏడ్చుచు జీవ యెంతటికూరుండ వైతివి ! నక న్‌ సీత... వ్రీయసఖి, వాసంతీ ఇక్లులనియెదు! అర్యఫుత్రు డంద ఆకు-.-నందులో ముఖ్యముగా నా వ్రీ య సఖివైన సీకుం. బూజూరు.ండు గదా! యౌ వాసందిాలా చ. వృదయమ వీవు నాకుం బరి

• కింపంగం బ్రాణము నీవ నాకుం గా ముదియును నీవ కన్లవ కవూ " వీవి మే ర్వనుడాబ్బి నిశంచునీ మొదలగు "లే నెపల్కులను ముగ్ధకు నమ్మి కపుట్టం బల్క్‌ సీ వదయత నామెనే తుదకు. జో! యింశం జూలు వచింపనేటికీ౯. ౨౬. (ఆని మాధ్ళిల్లును) ర _

6% ఉత్తరరామచరితము తమస.వాక్యనివృ త్రియు మూర్భయు సహజమే. 'రాముండు....నఖ, ఊటిడిల్లు మూజుడిల్లునము?, వాసంతి_(ఊజడిల్లి) చేవ! యిట్టే యకార్య మేల చేసితివి ! వీత.___.సఖ్య వాసంతీ, చాలింప్రు చాలింపుము. రాముండు-లోకము సహింపగని. =. వాసంతివమి హేతువుచేత ? 'రాము.డు.....వదో లోకమే మయొటుంగును. తమస.____ఇవ్వుడా యీయాశ్నేపము తోంచినది ? వాసంతి..._క్రూరుండా. గీ యశము నీ కెంతయును బ్రీయ మొనుగా దె

యించకంకెును దుర్యశం బెద్ది చెపుము

భీతవారిణా తీ. యేమయ్యె వివీనమందు

సెజటుంగం జెప్పుము నాకది మయొజటుంసచేని ౨౭ సీత...-సఖ వాసంతీ, సీవేదారుణవు. గతోరవ్రును వడ్చుచున్న

వాని మజీంత రేండ్పించుచున్నావు, తమన... ప్రణయము శోకము నిట్లనవించుచున్న వి 'రాముండు---సఖీీ యెజటు౧పట "శేమున్నది ? గీ త్ర _న్తవరిణాతీ వూర్మగర్భయు. నగు సతి

మృదులబిన కాండకౌముదీమి త్‌ క్‌ు

లాంగలతికను ల వ్యాదు లా క్రమించి

మాయ మొనరించి యుండును ము ర మిదియ. _౩౮

తృ తీయా౦కము 67 నీఠ___ఆర్యపు శ్రీ ఇదిగో నేను జీవించియున్న దానను రాముండు---హో ప్రియురాల! జూనక్సి యెక్కడ నున్నదా

నవు? - సీత___అఆయ్యో, అర్యఫుత్రుండు సామాన్యునివలె బిగ్గరగా నేడ్చుచున్నాండుం _ | తమస___వత్సా! ఇది యు క్తమే, దుఃఖతు లగువారు దుఃఖోప శమనము చేసిొనవలయువు గచా. గీ. అధిక వైం నీరు వచ్చిన యపుడు చెతువు గండిపొట్టిన భ్‌ ద్ర మై యుండు కరణి శోక మధిక మె చి త్తము౯ మోభపెట్టు నప్పు డెలులౌతత్తి యేడ్చిన హోయి గలుగు, ౩౯ అందులో రామభద్రున క్రీజ్‌ వయా త్ర బహావిధకవ్లములతో నిండియున్న ది గీ చేయవలయును రాజ్యంబు చింత విడిచి విరవాముూున సోలె మది యెండ విరుల పగిది నది న్వకృత మాట విలవింప నైతిగాదు - రుదిత ముచ్చ్వాసఫలదంబ యదియు మేల 30 రాముడు... అయ్యా, అయ్యా, చ. బలువగ బీంటటవాజు నెద వ్రయ్యదు రెం డగునట్లు మోవా మ గ్గ వముయి చాల జేడ్స డెడుం గాయము అెల్వి నశింపంబోదు లో

68 ఉత్తరరామచరితము పలియుడు కై కాల్చు మళీ భ_స్తము నేయదు మేను నంగసం ధులు చ్రీదులంగ మోదు నుజి తుంపదు పాణము జెవ మక్కటా! 3౧ యో ఇ డూ చం, జనపదవానులార పుర సజ్జనులార వినుండి యింటిలో జసకజ యుంట మీ కందియ సమత మయ్యెను శూన్యకాననం ఎాజట్ట్‌ బునం దృణమట్లు ఏడినను బుట్టద జూలి తలంపు లెంతయు న్గననును సీరునేయ గతి మూాలుట నేడ్చెద నల్లంజోకుండీ, అక వాసంతి...(తనలోం దాను) కోపప్ర కటన మలిగంభీరముగా నున్నది (పెక) బేవా! కడచినదానికి వగవం బనిలేదు శ్రైర్య మూనవలయును, "ఆరాము.డు...వమిటి, శే ర్యమా? గీ జీవి లేనట్టి జగతికి. దీతె. బదునా కొండువర్ష ము ల్పే శెనం గలదొ అేదొ వసుధ రాముండు లే. డన్నవార్త లేద యింతకంశె భెర్యం బన నెందు. గలదు? 233 నీత___.ఆర్యఫుత్రుని వ్రియవచనములచే నేను మోహితురాల నగుచున్న దానను,

తృతీయా౦కము 69 తమస-_--అఆవును, వత్సా, గ్‌ వీ యతమంబులు. గడు ట్రే మమయము లయ్యు శోకఖీ వృముశైై నిన్ను సోశు నవ్వి తలంవ సవిమంబు తలా తేనె ధార లంతె గానీ యవి యెల్ల మాటలు కావుచుమ్మి, 2లో రాముడు... వాసంతీ నేవు, చ. కొరవిని ద్రిప్పినట్లు విమ గుంభిత దంతము నాటినట్టులు౯- గురుతరతీ వ్ర తన్‌ హృదయ కోశమునండలి కీళ్లు గనోయుచున్‌ బిరచిర శోకళంకు విటె 'ీేగముతోడుత. జీల్చుచుండలా స్థరమతితో సహించితిని దీన్గికి నంతము గల్లు "న్నండో! కి నీత___మంద భాగ్యను జ్‌ నార్యపుత్రునకు మరల నాయాసము గలిగించుదాన నైతిని. రాముడు --నే నంతఃకరణము నణంచి పెట్టి యెంతగుట్టుగా నున్నను జిరపరిచిత ప్రియవస్తుదర్శనముచేత దుఃఖ మాంగకున్నది. గీ, పొంగి పొర లెడుకోకంబుపొంగు నాంపం జలుపుయత్నంబు లన్నిటి సమయం కేసి

70 ఉళరరామచరితము వాని మమేచుం జ త్తవృ త్తీ యెదియొ, యినుకశట్లం బడలం దన్ని పాతునదీ ప వాహ మట్లు ౨౬ నీఠ__ఆఫటకు శక్యముగాక పొంగి పొరలుచున్న యార్య ఫుత్రుని శోక్రవేగముచేత నా దుఃఖము పోయియు గుండెలు పగులుచున్నవి. వాసంతి.__(కనలో౬ చాను) రామభద్రుండు మిక్కిలి కష్టదశలో నున్నాండు. కొంచెము మజపీంచెదను, (పెక) చిరపరిచిత ములగు జనస్థాన, ప్ర "జీశములకు జేవర దర్శనశగారవమిత్తురు గాక రానుండు---అటులే కానిమ్లు. (ఆని లేచి నడచును.) సీత___వినోదమున కై వ యసఖ చేసిన యీ యుపాయము వలన దుఃఖము మళతింత ౌచ్చునని తలంచెదను వాసంతి. జేవు దేవు చూకుండు, ఈపొదరింట నున్న పూజే. చ. పొరుగున గాతమిఫులిన భూముల నంచల. జూచువేడుకన్‌ ధరణిజ జూగునేయం గను దముల సీ వకు నిల్సియుంటి వం తట్టీ త రమణి వచ్చి నీ వలుక డాలిచినట్లులు దోంప భీతయె లు ర్న క న్సరనీరువాకు టలాక్ళతి౯. కిం శీ

తృ తీయా౦కము . 71 నీత___ఎంతక్రూరురాల వే, ఛాసంతీ ? హవృదయమ రృముల నాటుకొని యున్నయలుం/సలం బోలు సీపలుకుల చేత నార్యఫాత్రుని నన్ను. గూడ వేసచున్న దానవు రాముడు ఎ...కఠిను రాలా ! జూనక్రీ ఇక్కడ నక్కుడం గనంబడు చునే యున్నదానవు, నామింద మాత్రము దయలేదు నీకు. బో చేవి ! చ. హృదయము వ్రక్కలయ్యెడు ద హించెడు లోపలం దావ మెప్పుడుం బ్రిదిలెడు జీవాబంధములు విశ్వము శూన్యము గాంగం దోంవెడున్‌ ముదిరిన చిమచీశటిని మున్దెడు. జిత్తము క్షానళూన్య మై గదురుచు మోహా మెల్లెడలం గప్పెడు నక్కట యేీమినేయుదున్‌? 9తా (అని మూర్చిల్లుకు) నీఠ__అయో్యో, అయ్యో, అర్యఫుత్రునకు మజుల మూర్చ వచ్చినది ! "వొనంతి._ దేవు ఊజడిల్లు మూటడిల్లుము. నీత___ఆర్యఫు త్రీ! సకలజీవలోకమంగళాధారమ వై ననీకు మాటిమాటికి జీవిత సంకయశారక మగునిట్టి కవ్టదశ నా నమూలమునం గడా కలుగుచున్నది. అయ్యో, కొంత నిర్భాగ్యు రాలను . (ఆని మూర్చిల్లును)

"7౨ ఉత్తరరామచరితము తమస.__-వళ్చా! ఊజిడిల్లుము. తిరిగి నీ పాణి స్పర్శమే రామభద్రునకు జీవనోపాయము. వాసంతి.వమి, ఇంకను నూవిరి రాలేజీ! వో! నీతా! ఎచ్చటకున్న దానవు? నీ ప్రాణనాథుని బ్రదికింపుముం నీతఠ(తొందరగా వెళ్ళి. రాముని నతముందును లలాటమం దును స్ప ఫ్రశీంచును. వాసంతి....దై వానుగహూముచేత రామభద్రుండు తిరిగి జీవించి నాండుం రాముడు. చ వెలుపల లోపల న్ఫుధను 'జెలుగ మేనున(. బూసినటు లె ణు కే తొలుతటి మోవాముం దొల౮లో. దోసీ యను ప కరంబు వెండియుం ల లీ గలుగలగంేసి తోడుతనె _ గాఢనుఖానుభవనా వ్లిచేత నా కలయకను గల్లంజేసెడు న కారణరీతిగ స్పర్శ మెద్దియో. - షా 0 (ఆనందముచేకం గన్నులు మూసుకొనియె, సఖి వాసంతీ నీవు ధన్యు చాసంతి.__ఎట్లు 1 - రాముండు...-వమజీవు, మజల దొరకినద్ధి జానకి.

తృతీయా౦కము క! చాసంతి___ చేవాా రామభ ద్ర ఆమె యెక్కడ ! రాముండు-ా ( స్పర్శనుఖ మనుభవించుచు ) చూడు, ఇదినో

యిక్కడ, ఈమెకాదూ వాసంతి---జేవా రామభద్ర, ! ప్రీయనఖీ వియోగదుఃఖము ఛేతం దవీంచుచున్న మందభాగ్యురాల నన్ను మరృచ్భేద శములెన యీ కూరప లాపములచేత నూటి నమూటికిం యా నక కల గాల్చెజేల న] నీత__తొలగిపోవలయు నని యున్నది గాని చిరప్రణయాతి శయముబే సౌొమ్యుము. శీతలము నగు నార్యపుత్రుని . స్పర్మమువలన6 జిరకాలొనుగతచారుణతాపము పోయి, వజ్సిలేసనముచే నతికించినట్లు కదలి రాకున్నది, నా ముం రాముండుఎాసఖీ, ప్రలాపములేమి? . చా పరిణయమందునం దోలుత భానురకంశణభఛారిమయె నుధా కరకరశై త్యళాలి యయి కమ్రుల తౌాంకుర సన్నిభంబు నె కరము. ట్ర మోద మే కరము గల్గంగం జేసెను నాకు... నీత_._.అర్యపుత్ర, ! నీ వాతండ వే యిస్వడునుం రాముడు. _ నిష్పుడా కే0

77క్ష ట్‌ త్త రరామచరితను కరము లభిం చె వెండియును గట్టిగం బట్టంగం గంటి నే నహో. ళం (అని పట్టంబోవును ॥

నీఠ__అయ్యో ఆర్యఫుత్రుని న్పర్శముచే. జెలివిదన్సి యున్న నావలన. బొరపొాటు వచ్చినది.

'రాముండు=--సభీ వాసంతీ, వ్రీ యాస్పర్శనుఖమువలన గలి గిన యానందమువేత నిం ద్రియములు మూఢము లై "నేను బరవళుండ నయితిని. నీ వైన నీమెను బట్టుకొమ్హు. .

వాసంతి. అయో్యూ, ఉన్నాద మే.

సీత___.(త్వరగా వా స్తమును లాగుకొని చాటునకు వెళ్లెను)

రాముడు... అయ్యూ, వ్రమాదము !

గ కడుం జెమర్చి కంవించుచు జడమ మొన నాశరంబున నుండి తణంబులోనం గ్‌డు( 'జెమర్చి కంపీించుచు జడము మొన ఇాన కరపల్లవం బిజె జూజీపోయ. ళం నీత___ అయ్యో, పొంగి పొరలుచున్న వేదననే నా కింకను మనను గూటంబడ లేదు.

తమస..__(క్రేమ, ఇాతుకము, చిఆునవ్వును దోంపల బరికించ్చి

గీ ప్రాణవల్లభు నంటుట వత్సమేను గడు. జెమర్చి పులకలె త్తి వడంకు నిదిగొ తొలిజడిని దోంగి మొగ్గలు కలయంబొడమి గాలిచేతను గద లెడు కడిమి యనంగ, ళ9

తృతీయా౦॥ళము 75 సీక___(శనలో దాను) అవశాతృనైన నన్ను. బూజ్యురాలగు శ్రమ తమన లజ్ఞగొలుపు చున్నది. ళ్‌ పరి త్యాగ మేమి, యా యనురాగ మేమి” యని యీమె యనుకొను చున్నది శాంటోలును, "రాముండు----(ఎ ల్లెడం గలయంజాచి) వ4! వమి! లేనే లేదూ! " జీవీ నిర్ణయురాలా 1 సీత.__నిజముగా నేను నిర్షయురాలనే, ఈస్లితిలోనున్న నిన్ను( దె థు జూచియు జీవించి యున్న దానను 'శాము-డు--వ్రియురాల ! ఎక్కడ నున్నదానవు ! టేవీ, న న్ననుగహింపుము. ఈవిధముగా నున్న నన్ను విడిచి లు నీత. ఆర్యపు త్రీ , మూ నూటలు విపరీతముగా నున్నవి. వాసంతి. జేవు చెదరియున్న మి హృదయమును లోకో _త్తరమయినా మో ధే ర్యముచేత జే స్వస్థపణుచు కొనుండుం వదీ నా వీయనఖ) * ల శాముండు..కోన్యు లేదు, స్పవ్టమే. ఉన్నయెడల వాసంతికిం గూడ నగపడకుండునా ] ఇది కలయే మో! నేను నిదపోవుట లేజే! రామునకు నిద్ర యెక్క డిది ! నిక్కముగా నిది నన్ను మాటి నూటికి. బీడించుచున్న భాంతి జేవతయే* నన్ను! బట్టి వదలకున్న దిం , నీత... ఈభాంతి కూరురాల నయిన నావలననే కలిగినదిం లీ లో

శ6 ఉత్తరరామచరితమను వాసంతి... బేవ చూడు చూడు | చ. అదిగొ సురారి యిన్న్సరథ మల్లజిటాయువుచేత భగ్న మై నది యవిగో పిశాచవద నాంచితరధ్యఖ రాసి రాసు ల య్యటె తెగి యున్నవక్కట జ టాయువు తెక్కలు మించుతోడియం బుద మన జానకిం గొనుచు. బోయె దశానను( డభ్రగామియెం న్‌! సీఠ__.(భయముతో) ఆర్యపుత్ర! జటాయువును నజికుచున్నా డు రథ్నీంపు రథ్నీంపుము. నన్ను. గూడం దీసికొని పోవు చున్నాడు. శాముండుం-(కేగముగా లేచ్సి. ఓరీ దురాళ్తా! లంకాపతీ, జటాయువు ప్రాణమును సీతను హరించి యెక్కడకుం బోయె దవురా? వాసంతి...- చేను రాయనకులమును నిర్ణూలముచేసిన మో్‌రు కోపపడం దగినవా రింకను గలరా? నీత__-ఆవో, నాకుం బిచ్చి యెత్తుచున్న ట్లున్నదిం రాముడు... వేకోక విధమైన విపర్యయము గలిగిన దిష్పుడు-- ఉం ఇంతిని దొల్లి పొసినది యెంతయుం గన్టమ మైన వైరి నా

తృతీయా౦కము 77 యంతకు వెంతకుం బనుపు యత్న భరంబున నోర్వంగంటి నా వంతయు. దీవెం దటతలుని వి ప్రాణముతోడుత నిష్పు డన్ననో యంతములేని యీ ప్రవిల . యంబు సహింప నశక్ష్య మమయ్మ్యొడిన్‌ = ళీరో నీఠ___అంతము లేయఎట! అయ్యో, అయ్యో! రాముండుసో, యెంతకస్హము ! సీ, వానరాధిఫుమైత్రి, వమ్గయ్యె నెచ్చోట వానర శే "ర్యంబు వ్యర్హ మెచట థు భలూకపతి పజ పనికిరా 'జెచ్చోట ణా ఒకో ననిలజుం చెచ్చోటి కరుగలయే5 డలవిశ్వగ రజుం జె నటి నలు-డును నలో ఎట € ఎ . గెట యెచ్చోటికిం బన్న లేండు సూమి త్రి వటుబాణజాలంబులును గూడ సూటిగా నెచ్చోటు సౌరలజాల వట్టి గవానాతిగహూన మై యమమనట్టి బుద్ధికిని నూడే( బోల్సంగాం బొసంగనట్టి మాజుమూలను నిెచ్చోట మడింగి యుంటే వలఘు గుణజూల యోవ్రియురాల బాల ళగ నీత._...పూర్వవిరహమే మే లనివించుచున్నదిం

78 ఉశత్తరరామచరితము ర్యాఘముండులసఖ్త వాసంతి ఇప్పుడు రామునిం జూవెడు మిత్రులకు దుఃఖము తప్ప వేతొకటి లేదు. ఇంకనుని న్నెంతకాల మేడివింపను! నేను వెళ్లెదను సెలవిమ్గు, సీత___(ఉజ్వేగము, మోహము తోంయనట్లు తమసను గౌంగిలించుకొని) హో! పూజ్యురాల! తేమస ! ఆర్యపుక్రుడు వెళ్లిపోవు చున్నాండు. ఏమి చేయుదును! (అని మూర్చపోవును) తమస__-వత్సా! జానకీ స్తిగితపడుము. దై నము నీ కనుకూ లము కొం గలదు, చిరంజీవులగు కుశలవుల వర్ష వర్ధం త్యుత్సవము జరపుటకై భాగీరథి సమిీపమునకుం బోవు దము నీత. పూజ్యురాలా, తుణమా త్ర మనుగ్రహింపుము, ఈదర్శ నము మంల దుర్గ్శభము, తుణమా శ్ర, మైనం జూచెదను రాముండు--నాకిప్పూ డశ్వ మేధసవాధర్మచారిణి కలదుగదా | సీత__...(ఆ వేపఖూర్వశముగా) అర్యఫుత్ర | ఎవరు ? వాసంలి..-లినుుగ వివావాముకూడ నయినచా)? శాముండు...లేదు లేదు బంగారుతోంజేసిన నీతా పతికృతి, నీత_.._.(పోళ్వాసముగ ఆర్యపు శ్రీ *. నిజముగా నీ విం డార్య పుత్రుండ వయితివి. నావృదయకుందలి. పరిత్యాగ శల్యము నిష్పు జాస్యహుత్రుండు పెజీకినె చెను రాముడు... బౌవ్పదిద్ధములైన నా కన్నుల దానిచే నైనను దనిపెదను=

తృ తీయా౦శము 79 నీత___ఆగ్యపుగ్రువిచే నిట్లు నన్నానింవలుడి యార్య పాత్రని నంతోమపెట్టుచు జీవలోకమున కాళాబ)ధనై. యొప్పెకు నామె ధన్యగజా! తమస.-(చిణునవ్వు నవ్వుచు లీ తతోం గాంగిలిచుకొని వత్సా! నిన్ను నీవే పొగడుకొనుచున్న దానవు. " నీఠ_(అజ్జంచి ఎగ తాళి చేయుచున్న దానవు; నన్ను. చొసంతిట= ఈ నమాగమము నాకు మహో చనాద మైనది 'శాము వెళ్లువిమయములో నెట్లుచేసినం గార్యపహోని కాకుం డునొ యట్లుచేయుదురుగాక్ష, నీత__-వాసంతి నా కిప్తూడు ప్రతికూల మొనదిం తమస---వత్సా, రము పోవుదము సీఠ___అ స్లేచేయుదము, తమస___ "గీ చూచుకమిచేర వెడందయమై శోభ చెంది శాంతుపై నాటియవీన్న నీశన్ను దోయిం దిగిచి మజులింపం జూచుట ముగుద నీకు మర్మ భేదక మైనట్టి కర్థ మరయ 'రో౬ అట్టి నీ వెట్లు రాగలవు! నీత ___నుకృత పుణ్యలోకడ ర్మృనీయము లగు నార్యవుత్రుని పాద ప ద్య ములకు నమస్కారను, (ఆని మూర్భపాందును.) తమస---వత్సా ! ఊఆడిల్లుము,

80 ఉత్తరరామచరితమనము సీత--( ్లిమికపడి) మేఖఘములలో మజుంగుపడియున్న నిండు చంద్రుని దర్శనము తిరుగ సెన్నటికోగదా ! ల ఈమస___ వమి, యా సంవిధానకము ! గీ. కరుణ యొక్క శే రసమది కాంచువేజు * 'వేతురూపముల నిమి _త్తృభేదయు క్తి నలలు బుద్బుదంబులు నుళ్లు ననలవేఆు ఈలంవగా నవి యన్నియు సలిలమయమం ౮౭ (ఆందతును లేచుచుశ్నారు) తమసా నీతారాముల నుజేశించి చవాసంతులు ( ద్‌) గీ. అలయరుంధతీ నాథుండ్రై నట్టి మునియు నన్గయపతి తయీమూ రియ సచాది య శా వాలీ వాక్‌ సహితలై నట్టిధారుణీ జాహ్నవులును ౌాచ్చుగా నీకు శుభముల నిచ్చుగాళ 1 ళీరా (అందజు వెళ్ళిపోయిరిి తృతీయాంకము ననూ _ప్పముం

• కరణరసమెొంక్క_కు యదికెంచువేఆు,

శ్రీరన్తు, ఉత్తరరామచరితము చతు నాం కను యాలావానాలా 2 (ఇద్దటు శపేనులు ఛ్రే, బేశింతుటే) - ఒకండు.--సౌధాతకి ! అధికముగాం జేరియున్న యతిథుల సత్కరించుటకై_ సలుంపబడుచున్న శార్యభారముచేత రమణీయమైన వాల్మీ క్యాశృమ మిదిగో చూడుము, గీ. అపుడె యీనిననతి శ్రాగ నక్టుయున్న మధురవూ వేండి నిన్వరిమండనంబు

• నించుకంతయు విడువక మొల్ల దడ్రావె నాశృమంబునయందలి వారిణ మిదినొ, ౧ గీ. పండు చే/గు కాయలం గూర్చి వండినట్టి శాకములనుండి వెలువడు సౌరభ మిటె యావునేతితోంటాడిన యన్న రాళి గంధమును గూడి యెల్తెడం గలయం బర్వె. ఐక సౌధాతక్షి...అనధ్యయన హేతువులగుచు గొడ్డములు. నరసిన యా తపోధనులకు స్వాగతము, క్షే

8లి ఉత్తరరానమచరితము

మొదటివాండు---(నవ్వుచు) సౌధాతకీ పెద్దలను గౌరవించు టకు నీవుచెస్పిన హేతు వపూర్వముగా నున్నదిం

సౌధాతకి._దాండాయనా, ఇంతమంది యాండువారిని వెంటం బెట్టుకొని వచ్చిన యీ యతిథి పే లేమి?

దాండాయనుండు...పరినోసము. విడచిపెట్టుము. బుశ్యశృం గాశ్రమమునుండి యరుంధతీపురస్కృతుం శ దశరథ మవోరాజుగారి భార్యల వెంటబెట్టుకొని వచ్చిన యా మవోనుభౌవుండు వసిష్టుడుకాడా! ఇట్లు య్రేలెద వేల?

సౌధాలికి...ఊయాూం వసిష్టుండా ?

జఊజాండాయనుండు--మ'ఆీమి

సౌధాతకి._వదో పెద్దపులి యనుకున్నానులే, నేను,

ఉజండాయనుండు---లఅ ప్లేల యనుకొంటివి.

సౌధాతకి.__వల యనుళొంటినా ? ఈయన యిక్క_డకు వచ్చి పడెనో లేదో, పాప మానల్లావుపెయ్య బలవంతముగ “మడ మడా” అయినది,

చాండాయనుండు..._ీ సమాంసో మధుపర్క” యను శాస్రము ననునరించఛి తో త్రియు లభ్యాగతులుగా వచ్చినపుడు గృవా

" న్ధులు తతేవీ పెయ్యను గాని యొద్దును గాని వండి పెట్టుదురు.

ధ_రృనూత్రకారులు దీనిని ధర్హముగాం జెప్తూచున్నారు

సౌఛాతకి.._ ఓడిపోయినాండవు లే.

జచాండాయనుండు---ఎట్లు ?

చతు న్‌ ౦కము 8

సౌధాతకి..._వసిస్టుండు వచ్చుటచేతం దజఆొవిసెయ్యను. జంపి నారు ఇప్పుడే రాజర్షి మొన జనకుండు వచ్చి యుండలగా వా లీక మవార్షి యోయనకుం 'చెరుయతోను జే నెతోను మూ శ్రీ మే మధుపర్క మిచ్చి తజిపి పెయ్యను విడిచిపెక్సైను*

ఉజాండాయనుండు----ఆకల్పము మాంసభతుణము విడిచిపెట్టని వారి విమయమై. వెప్పంబడినది, జనకుండు మాంసభతు. ణము విసర్టించినాండుం

సౌభాతకి.._వమికారణముచేత 1

జాండాయనుండు..-నీతొ చేవికి సంభవించిన యా యాపత్తు విని యాయన వాన పస్తాశ మము పూని చందద్వీపతపో

థి ఓ టో

వనమందుం గొంత కాలము ఘండి తపన్సు చేయుచున్నాడుం

సౌఛాత!ి...ఆట్లయిన నిక్కడ శీల వచ్చెను?

ఉజండాయనుండు.-- పీయలుతు. డయిన వాలీకిమహర్షిని

శి లీ న్‌ా వాల్ట్‌ న! జూచుటకు.

సౌధాతకి....ఈయనకు వియ్యపురాండ్ర, సమావేశ మైనట్లా లీనట్లా ?

మట్‌.

చాండాయనుండు---స్వయముగా _ వెళ్ళి యాయనను బ్రీతి ఫూర్వకముగా దర్శింపవలయునని కౌసల్యకు నసిస్టుం డరుంధతిచేత నిప్పూడే వార్త యంపెను.

సౌధాతకి._.ఈ ముదుసళ్లు తమలో. దాము కూడుకొని యున్న ళ్లు మనము కుజ్జవాం డ్రతో: గలసి యాటవిడుపు

ర్ర్క ఉత్తరరామచరితము " టుతక్సవము. చేసికొని యాడుళొందము, ఆజనకుం జెక్కడ? జడాండాయనుండు---ఆయన వసిష్టుని వా్లీకిని సేవించి యాశ్ర మమునకు వెలుపల నొక చెట్టుక్రిందం గూర్చున్నాండు చూడుము. "శీ. ఉల మందున నీ తొవియోగదుఃఖ మెపుడుం. దగిలియుండలో దవీియించు నితండు పరంగ నుదరంబులోపల వహ్ని యెపుడు. బ్రడ్వరిల్లం గాలెడు వనస్పతియు౯ బోలెం ప్రి (ఇద్దజును వెళ్లిర) . (తరుభార జనకుండు (ప్రవేశించును జనకుడు. చ. తనయకు( గల్లినట్టి యతి జారుణమా దురితంబుచేత నా మనమున! కొదుకొన్న ఘన మన్యువు డెందముం గుందంజేయుచుం . దునియలుగాంగ మర్వములం ద్రుంచుచుం 'జెం పాక యింతలీక కా ననయముం 'బేర్చుచున్న దిది యాజుట గల్లద యేమి నేయ్గుదున్‌. ర

చతు గ్‌ ౦కము 8క అయ్యో, ముదిమిచేతను, దుర్భరమైన దుఃఖమువేతన్వు పరాకసాంతపనాదిత పశ్చర్యలచేతను ధాతువు లన్నియు శోవీంచియున్న పొపిష్టుశరీర మింకను బట్టు వదలి రాల కున్నది. ఆ _తృహత్య చేసిొన్నవారు చచ్చి సూర్యరశ్మి చొరని క్రటికిచీళటిలోకములకు జోదురని బుములు చెప్తుదుకు, అనేకసంవత్సరము లైనను బ్రతితణముం దలంపహనకు వచ్చుచుండుటచేత నెప్పటి కప్పుడే కొ త్తది పోలెం దీవ్ర మగుచున్నది గాని నాదుఃఖము శాంతించుట లేదు. ఓ తల్లీ, "బేవయజనసంభవా |! సీజన్హఫల మిట్లు పరిణమించినడి ! య భేచ్చము గాం 'నేద్చుటకుంగూడ సి గ్గగుచున్నది. వో! ఫుత్రి 1 ఛం మొలచుచునున్న లేత పలు మొగ్గలు వచ్చియురాని కము నా పలుకులు న్నిర్నిమి _త్తముగ వచ్చుచుం బోవుచునుండునట్టి యే డ్పులు చిరునవ్వులున్‌ దనరం బోల్చె సలారెడు చిన్ననాటి నీ జలజముంబోలునె మైగము చక్కదనంబు. దలంతు నెంతయున్‌, గో వూజ్యురాలవగు వనుంధరా ! నిజముగా నీవ్రగ ట్రిగుండె గలదానవే!

86 తరరామచరితీము న! చ ఇనుండును వహ్న్‌్యు నునులు వకూ. నీవును గంగ వసిష్టుపత్నియుం దనదు మవాత్త వ్రముం బెలియు తద్దులు వాక్కున విద్యపో లె. డా ఈ _ జననమునంబె నీవలన సం పరికుదయు నయ్యె నట్టి నీ థి రు తనయకుం గల్లినట్టి యతి చారుణహింసన మెట్టు లోర్చితో ! ౬ ( తెరచాటున) భగవతీ! మవోజేవులార ! ఇటు, ఇటు జనకుండు..లఇదినో గృష్టిడారి చూసలాా మహోనుభావురా లయిన యరుంధతి (అిచి..మబోచేఏ యనుచున్నా. జెవరిని?..(పరిశించి హో! వో! దశరథమహోారాజు ధ ర్త వపత్నియు నా ప్రి యసఖయు నైన “ఆాసల్యా + ఈమె చరామెయీ యని మయొన్వరు నమృలలరు ? గీ. దశరథుని యింటి సిరివోలెం దనశె నీవ పోలె నన నేల సిరియ మె పొ ల్పెసం] నకట యదియెల్ల జెడి యిష్పు డా్తి మూర్తి చెందినటు లయ్యె విధిదువ్షచేవ్షువలన. రి ౫ 6౬ గ్‌, పూర్వ మామెం గన్నం బూర్లోత్సవంబును గన్నయట్టు లయ్యెం గన్నుల గవకు

చతురాంకము 87 థి నిపూ డీమెం జూడ నెంతయు. గష్టమౌాం గురువులోన నుష్పూ గూరినట్లుం తా (ఆరంధతి, కౌసల్య, క౦చుకియు. (టజేశింతురు అరుంధతి.__నీవ్లు స్వయముగా వెళి జనకుని జూడవలయు .నని మీ కులగురువులు సెలవిచ్చి తన్నిమి త్రమైయే నన్నుంగూడం బుపిరిగదా ! అడుగడుగునకు సంకోచ మేల? కంచుకి---బేవ, ధైర్య మవలంబించి పూజ్యులయిన వసిష్టులు సెల విచ్చినప్రకారము జరిగింపవలయు నని మనవి చేయు చున్నాండను, కాసల్వ---కట్టి సమయమందు మిథధిలాపతిని జూడవలసి వచ్చి నందుకు దుఃఖము లన్నియు నొక్కుమడిగా నవతరించి వృాదయమును 'బెల్లగించుచున్న ట్లున్నదిం _స్తిమితపడం

• జూలకున్న దొన్థనుః ఆరుంధతి.___చానికి నసంబేనా మేమి? గీ, వ్రీయులం బౌసిన దుఃఖంబు విడువ శిపుడు నుంకునట్టి టే మైనను మెండు వ్రీతి గలుగు వొారలం గన్నపషుూ డలవిగాక పెక్కుమకుగులు పెద్ద మై పెచ్చుసెముగు. ౯ కాసల్య---అడవిపాలయిన కోడలితండ్రియగు రాజర్షి మొగ మెట్లు చూతును ?

రీ ఉత్తరరామచరితీము అరుంధతి... గీ. భవ్యచరితుండు మికు నంబంధి యితండు జనకనంశోద్వవాండు సజ్జనవరుండు యాజ్ఞ వల్కు్యుని శిమ్యుం డై యభ్యాసించె నన్ని విద్యల కాదియా నాత్మ విద్యం ౧౦ కాసల్య--నా కోడలితండి, నీరధ్వజుండైన యా విదేవా రాజు మవోరాజునకు హృదయతుల్యుండుం దుఃఖ మన్న జీేమో యెజుంగని యా నుఖదినములు తలంఫునకు వచ్చి నవి, హో! జైవమా ! ఆది యంతేయు గతించెనుగడా! జనకుండు......(దగ్గజకు వచ్చి పూజ్యురాలవై న యరుంధతీ, విదేహరాజైన నీరధ్వజుం డభివాదించుచున్నా ండు. చం గురువుల శిల్ప సద్గురుం డ్‌ కుండిన లేజుండునె వసిష్టుండుం బరమనవిత్రుగాం దనను * భావననేయును నీ కతంబునని బరల చ్రి లోకమంగళవ్ర వంద్యవు నెల్లర కిట్టి నీ కిజీ శిరము ధరిత్రి నంట నతి - సేసెననేం దొలిసంధ్యకుం బలెన్‌. ౧౧ యరుంధతి.__అతరమైన కేజన్సు ప్రతిభాసించుగాక నీకు, రజోలీతుం డై పృశాళించు. జేవత నిన్ను చావనునిం జేయుంగాక !

చతు శ్ధాంకము 89' జనకుండు....గృ్టీ, శాజుగారి తల్లికి. గుశలమా ! కంచుకి..(రేనలోం చాను). లది యతినిష్టుకమైన యొ్త్తి

పొడుపుమూట, (పెక) రాజర్షీ + చిరకాలమునుండి రామ భద్రుని బాసి యతి దుఃఖతమై యున్న టేవిని మో రిట్లు

• కోపవాక్యముల చేత మజియు దుఃఖంపంజేయుట యుచి తము కాదు. అగ్ని శుద్ధికుందు విశ్వాసము లేక యల్పు లగు పౌరులు బీభత్సమైన వ్రవాద మొకటి యెల్లెడం ట్రవర్తింపంజేయుటచే రామభద్రుడు దారుణమైనపని వేసెను. జనకు(డు...(కోపముతో) ఆం! నా కూంతును బరిశోధించుట కగ్ని యెవడు ! రామభద్రుండే యవమానము చేసె ననుకొనుచుండగాగా నిట్టి మాటలచేత జనులు నుమ్ము +, మతింత పరిభవించుచున్నారు. అరుంధతి._(నిట్టోర్పు నిగడ్చి) నిజమే, సీతవిమయమై. అగ్ని యనగ్ని యనుట యల్పభౌనణము. నీత యన్న నంతయు నంజీ యిమిడియున్నది. హో, నత్సా! చ, అరయంగ నాకు నీవు శిళు వైనను శిమ్యవు నైన నేమినీ పరమవిళుదత నిగుల _ థి 4 భక్తి జనించెను నాకు నీపయిన్‌ [వి

9 ఉత్తరరామచరితము ధర శిళు వైన నేమి వని 'కార్వము గల్లిన ేమి వూజకా కరము గుణంబ లింగమును గాదు వయస్సును గాదు చూడయగన్‌, (౧౮౩ శాసల్య---అవోో ! దుఃఖములు వృాదయమును సమూల ముగా 'ెల్లగించుచున్నవి. (ఆని మార్భపాందును జనక:డు---అక్కటా ! ఇజేమిటి ! అరుంధతి. రాజర్షీ ! మజియేమి ? చ వెస నిను మిత్రుం జూడ మది 'వెండీియు. డో-బెను నాంటిరాజు నా యసమసుఖంబు నల్న దివ సాళియు నీనుత నీత యెల్లయున్‌ వ్యసనము లిట్లు వెంబడిన చారల జెందము కుందకుండూనే కుసుమము లటుల నిగులం ర్య ఎ నోములము లద ఊఊ" చీ తముల్‌. ౧౩

1. వావి జనకుండు.--వా న! నే నెంతకూరకుండను! నా పియమితుం జాని లో ఈ టా డయిన దశరథుని వ్రీయపత్నిని జిరకాలమునకు. జూచుట తటస్థించినపుడు శత్రువువలెం జూచుచున్నాండను. గీ. అనఘ సంబంధి మిత్రుండు తనువు నెదయు జీవ మానంద మఖిలమొ జీవితఫల

చతు ఠా ౦క్షము రై మన్నినా కయ్యె దశరథుం డతనికంకు. బియతరం బైన 'దెద్రియు. బృథివిలేదు. ౧౮ లీ ను (ర్‌ హో! ఈమెయీనా యా కౌసల్య! గీ, ఈమెయును భార్త తమతమ యింగితముల నొకరు వినకుండ. ెల్చుదు రొళరు, వీరి యలుకయును గూర్మి నావశం బద్దియెల్లం దడవనేటికి దహియించు నెడంద నకట ! ౧౫ అరుంధతి.--చిరకాల మూవిరి బిగపట్టి యుంచుటచే నీమె వృాదయము సంచలనము ఏడియున్నది. జనకుండులా వో! చి యనఖి ! (ఆని క మండులకూదకము ెంజల్లును కంచుకి.. గీ. సదయు. రై నట్టి మితుని చంద మొప్పం యా శ న్‌ దొలుత సర్వంబు సుఖముగా. దోంపం కేసి వీదప మనమున కదియెల్న వెగటు పజుచు నదయమైనట్టి చైవ మేమసలవచ్చు? ౧౬. శాసల్య---(మార్చతేతి శ* వత్సా! జానకీ! ఎక్కడ నున్న చానవు! శరచ్చందనుందరంబును నవవివాహలశ్నీ రా. ల! విలాసమంగళంబును నగు నీ సంఫుల్నముఖారవిందము సరణమునకు వచ్చుచున్నది. తిరుగవచ్చి నా యంకతల వాళ్‌ మలంకరింపుమోా వత్సా! రఘుకులమవా_త్తరుల కెల్లం నోడలగు జనకనుత నాకు. గూతయచ4* యనెడువారు మవోరా జెప్పుడును--

రి ఉత్తరరామచరితము శంచుఓ.. దేవి యన్న క్షే, గి. పిల్ల లేవుర లోపలం బృథివిపఠికిం గూరిమి యధిగశము సుభావాు వైరియందు అటులె కోడం ద్రు నల్వురి యం దతనికిం బ్రీతి యెక్కువ యీారాజు కూంతునందుం ౧౭ జనకుండు-ఎ-పహో ! వ్రీయనఖ! మనోరాజ దశరథ! సర్వ ప్రృకారముల చేశ పృదయంగము(డ వెన నిన్ను మజచుకెట్లు 1 గీ. అల్లు నాప్తుల. బూజింతు రత్తవారు అద్ది మనపట్ల విపరీత మయ్యె, నరిగి తీవ సంబంధ బీజంబు నేగె నకట ట్రకికి యున్నాండ నే దుఖభాజనముగ. లూ శాసల్యంా-వత్సా! జానకీ ! నే నేమిచేయుద్దును! నిర్భాగుర్ట రాలనైన నా పొవిమ్ట జీవము వ (జ లేషముతో. గదల కుండ నంటించినట్లు నన్ను విడువకున్నది+ అకంధతి.. రాళ్డీ ! ఊజడిల్లుము. అపుడప్పుడు బావ్చ విశ్గామము క్‌ రృవ్యమే, బుశ్యశృంగా 1 మములోమిోా కులగురువు *తప్పక యట్లు కావలసియున్నది కావుననే యట్లు జరగినది. చివరకు శుభము కలుగు”నని చెన్పీన మూట జ షియందు లేదా? _ చాలి

చతురాంకము 98 థి శాసల్య---మనోరథములెల్ల గతించిపోయిన నా కది యొట్లు సంభవించును ! అరుంధతి.___ అట్లయిన, రాజపత్నీ నీయభిప్రాయ మేని 1 ఆది యసత్య మనియా య్‌త్రియు లట్టు తలంపరాదు. గీ. భూరి లేజస్పమేతు లౌ భూమినురుల పలుకులం జెప్పు సంజీవాపడంగం దగదు - భద్రయా లకీ నివసించు వారినోటం గల్ల యగుమాట వారికి గలుగ బెపుడుం ౧ ( తెరచాటునం గలక లము (అందతజును జెవియొగ్గి వినుచున్నారుు _ జనకుండు.... ఓహో ! శిష్ణానధ్యయన మని న్వేచ్చగా నాడు _ చున్న బ్రవ్యాచారుల శోలావహాల మిదిం శాసల్య---చిన్న తనమందు సౌఖ్యము నులభము*దా! (నిరూ పించి) ఆబో 1" చిన్న నాంటి రామభ ద్రుని యవయవములః బోలి కామారలఖ్మీవిలాసాశ్ర్యయము_లె మృదు లలితము లైన యనయవములచేత పవీకంందఆలోను నా కన్నుల కానందము గలిగించుచున్న యాశంజెవండో ? ఆరుంధటి._. (తెనలోందాను ఉఊత్క_ంళయు సంతోషముందోంప) కూగీ, రథి చెప్పిన సరహస్యక క్లామ్బుత మిదయే. కావచ్చును, శాన్కి చిరంజీవ్రులగు కుశలవులలో నీత- డెవ్వడో తెలియ కున్నది (3) .

రడీ ఉత్తరరామచరితము చ. కువలయనీల జేహమును గూకటియుం జెలువొంద. జేజమం దవని వటూత్కిరంబునకు నాభరణం బన నొవ్పి వెండి శె శవదళ నొందినట్టి రఘు సత్తముం బోలి సుభాంజనంబు దా నవు నన నాకనుంగవకు పోయిని గొల్పెడు నీతం జెవ్వడో ? ఆం కంచుకి...ఈవీల్లవాడు తప్పక త త్రి య బ్రహ్మచారి యిని జే. దలంచెదనుః జనకుండు......అవును, ఈతనిక్రి___ చం గరుల శిరంబు మూర్కొ నెడి _ శాండనిధిద్యితయంబు ఏంపునం దురమున భనృలాంఛనము నొప్పగు నైణపు జన్నిదంమీ ను స్థిరముగ నారిచే మొలను జేరయంగట్టిన కావిపం చెయుక్‌ గరమున రావికోలయును | గార్వుకముళ జపమాలయుం దగున్‌ ౨౧ పూజ్యురాలనయిన యరంధత్కీ యిీిశతం జెవండని యూహిఎచెదవు ? , అరుంధతి... మేము నిప్పూడేగద వచ్చితిమి.

చశతు ఠం కము 9$్‌ జనకుండు... ఆర్యా, గృ పీ నాకు. గుతూవాలము మెండుగా నున్నది. నీవు వెళ్ళి పూజ్యులైన వాల్మీ కిసే యడుగుము. ఈ వీల్ల వానితో “వత్సా! పెద్దలు ఏరెవరో నిన్ను. జూడ వలయునని కోరుచున్నారు” అని చెప్పుము, కంచుకి.-జేవర సె+-వుప, కారము చేసెదను, (అని వెళ్లెను) శాసల్య----కంచుకి పిలిచినమోందట సీ్‌తండు వచ్చునో రాడో, మో లేమని తలండురు ?

• జనకుండు---ఇిట్టి రూపముగల చోట సద్వ్భృత్తము లీకుం డునా! " కాసల్య-ా-(పరికించి చూచి) వమి, గృన్టిమాటలు సవినయముగ విని తోడిబాలుర, నెల్లర విడిచి విల్లవాం డిటు వచ్చుచు న్నాండు, జనకుండు--(ఛాల సేపు పరికించి) ఓవళో యిజేమిటి?

• నీ, వినయళిశిరంబు మాగ్ధ్యమసృణము పండి 'శాధిగతము నీతని మహిమాతిశయము దృఢమహొనట్టి నామదిం దిగుచు నిదిగొ యాయసము నీళ్ళు నూదంటుకాయి పోలె, ౨౨౩

లవుండు.--((పజేశించి వయః[కమూానుసారముగా. బూజింపం దగిన వీరివయన్సు తెలియకయే నే నెట్లభివాదింతును ? (యోజించ్సి ఇది యవిరుద్ధ ప్రకార మని 'పెద్దలవలన వినియు న్నాను, (వినయముతో. జేరవచ్చి) మిాకివే లవుని రఃప్రణామ పరంపరలు,

86 ఉ త్తరరామచరి-ఈము అరుంధతి__భద్రా ! ఆయువృ్యంతుండ వగుము.. కాసల్య-.-వత్సా ! చిఠంజీవివి కమ్లు, ఆరుంధతి.__ఇటురా వత్సా! (అవని నొడిలో/ గార్చుండంబెట్టు కొని శనలోందాను) దెవాన్ను గ, వామువలన€ జిరకాలమున కుశ్చంగ మే కాక నా మనోరథముకూడ. బూర్ల నైంనదిం కాసల్య-..-వత్సా! ఇక్కడకుం౧హాడం గొం చెమురమ్ము. అహో! కొంచెను వికసించిన నల్ల గలువలవ లె. టై, కౌళించుచున్న "జీవామువేశత మాత మేగాఠక పదశేసరములు మింగు లో శీ లో టచే వగరెక్కిన కంఠముగల కలహంస స్వరమువంటి స్వర ముచేతలంజాడ నీచాలుండు రామభద్రుని బోలుచున్నాండంం - కతోరకమలగర్భ పత్యలశరీరస్పర్శము కూడ నద్ది యీ. వత్సా! వశీ ది సీ ముఖఫుండరీకము చూచెజను (గర్జమెత్తి పరికించి శన్నరు గ్ర మ్రపాభిస్ట్రాయముగ్యా రాజర్షీ ! చూచితివా? చక్కలాం బరిశీలింప నీతని మోమునందు. నా ముద్దుకోడలి ముఖ - చందుపోలికలు కనంబకుచున్న వి. 7 లో జనకుండు--- చూచితిని సఖ్త చూచితిని, కా సల్య--అయ్యో వీచ్చియెత్తిన జానివలెనా వ్యృాచదయము పరిపరివిధములం బోవుచున్నదిం - జనకుండు---ఉ. బాలునియందు. గాన నగు బాలికపోలిక రాముపోల్కియుం జూలగ రూప మయ్యదియ చక్కనికాంతియు నద్ది వాణీయున్‌

చకు నట్ట ౦కము 97 శీలము నన్నియే వినయ . సిద్ధియు నయ్యది, బేవి యక్కటా 'యేలొగొ కానిమార్గమున నిట్లు మనంబిటె పర్వులెల్తెడున్‌. 4 ౬.3

కాసల్య---వత్సా! నీకు. దల్సియున్న డా ? తండ్రి, నెజుంగు

దువా? లవుండు---టఊోం. చవూ.. కాసల్య-ానుళి నీ వెవ్వరివాండవు | - - లవుండు.---పూజ్యు-డడయిన వా ల్లీకివాండను. కాసల్య--- చెప్పవలసిన దంతయు. జెప్పుము. లవుండు---ఇం తే నాకుం బెలిసినదిం

( తెజచాటున)

ఓవోో సెనికులార ! ఆశ్రమ సమిపప, "జీశమునకు. వెళ్లం

• గూడదని చంద్ర, శేతుని యాజ్ఞ మైనదిం ఆరుంధతీజనకులు.-యాగాశ్వరతనిమి_త్తము వచ్చియున్న

చంద్ర శీశువును జూడనవకాశము కలిగిన దీదినము నుది

నము, శాసల్యంా-అవో ! లత్మణుని కొడు కాజ్ఞాపించుచున్నాండని

యముత బిందుతుల్యములయిన యతురముల వినగంటిని, లవుండు-- ఈ ర్యా! చంద్ర, కేతుం జెవండు! జనకు-ండుఎ--రామ లత్షుణు లను దశరథ పుత్రుల నెజుంగుదువా! లవు-డు---వాలేకదా రామాయణ కథాపురుషులు

18

98 ఉత్తరరామచరితము జనకుండు..-- అవును | _ లవుండు---అయిన నెటు శేరి?

జనకుండు..ఆ లక్ష్మణుని కొకుకే చం ద్ర శేనువుం

లవుండు.-అతండూ ర్లిళాహత్రుయం. రాజర్తిమయైన మైథిలుని చాహిత్రుండు,

అరుంధతి..._.కథాసప్రావీణ్యము చక్కలాం ై,కటించినాండు.

జసకు6డు....(ఆలోచించి) నీకీ కథ తెలిసిన వో దశరథుని గొడు కుల కెందజు వీల్లలో, వారి వేళ్లవో, యే యేభార్యల యం 'ెనరుపు[ిరో చెప్పుము వినియెకను,

లవుండు---ఈ కథాభాగము మాకుగాని మజటీయితకులకుం గాని తెలియదు.

జనకుండు---వమి ? కవి రచియించి యుండలేడా ?

లవుండు---రచియిం చెనుగాని చవగౌాశము చేయలేదు. ఆ కథ లో నేదోయుకభాగము ప్రబంధముకంకె రసవత్తర . మయిన నాటకముగా రచించి తానే న్వయముగా న్రాసి వ్యాల్లీకి తౌర్య త్రీకసూత్రఛారుం డైన భరతునియొద్దికి బం "ిను,

జనకుండు.....ఎందునిమి _త్తము?

లవుండు..అప్పరసలచేత భరతుంజా నాటక మౌాడించుటకై ,

జనకుండు.....-ఇదియంతయు వింతగా నున్నది మాకు

లవుండు---ఈ విమయమున వాల్లకి కాస్థ మెండు. ఆ పుస్తక మును గొందజు శిమ్యులచేత భర తా శ్రమమునకుం బంవీ

చతు థె ౦ళకము థి త్రోవలోం బమూాద మేమియు రాకుండుటకే చాపపహాస్తు( తో చా ఎలక జెన నాభాకనుగూడ వారంతో. బంపెను. రా ల శాసల్య--ానీకు భ్రాతకూడం గలడా? " లవుండు-జకలండు, ఆయన పేరు కుళుండుం కౌసల్య -- అనంగా నాతండు నీ కన్నగా రన్ననూట. లవుండు---అవును పసనవొానుకమమును బటి యాయన లీ టి? లు పెద ॥ ద్‌ _ జనకుండు..-మిోరు కవలా ? లవుండు---మటి యేమి. ॥ జనకుండు----కథ యెంతవజకుం ట్రై శాశము చేయంబడినదో చెప్పుము వత్పౌొం లవు(డు--- అసత్య పౌ రాప వాదముచే నుద్విగ్నమనన్కు.డైన

• శాజు నాక్షన్థేత నాసన్న ప్రసవ వేశనయు, "బేవయజన సంభవయు నైన నీతాబేవి నొంటిగా వనమందు విడిచి లమీణుం డింటికి వచ్చుపర్యంతము. వాట్ట్‌ శాసల్యంాహో ! వత్సా! ముద్దులగుమ్ము ! వకాకినిగా నరణ్య మందు విడిచిపెట్టినపుకు కుసుమకోముబమగు నీబేహాము నకు దైవదుర్విలాసమువలన. ఉజటియవన తటసించి యా బల థి థి యుండునోగచా ! జనకుండుఎూవో వత్స!

100 ఉత్తరరామచరితము ఉ. ఓరువరాని యాపరిభ వో గ్ర తచే మతి సంతవింపంగా ఘఘోరవనంబుమధ్యమున. త్రూరమృగంబులు చుట్టి భీకరా కారత నార్వలాగాం బసవ ల్‌ కాలపువేవనం బొక్కుచు న్నిరా భఛారను గావుమయ్య ననుం - దండ్రి యటంచును నెంత యేడ్చితో! ౩ లో లవుండుం-ఆర్యా ! ఏీరిద్దజు నెవరు? అరుంధలతి..ఈమెం కాసల్య, ఈయన జనకుండుం ' లవుడుా(బహుమాన ఖేద శౌతుకముఅతోల జూచును) జనకుడు... అహో దురాత్తులయిన పౌరుల నిర్ణయత అవో రామభద్రుని తొందరపాటు! ॥ ఉ. గీవిత వ 'విపాత సమ తీళ్షుపరాభవజాత కోపము౯ా శాపనువేతం గాని యిబె చా పముచేతను గాని శీపెదన్‌ _ కాసల్య-.(భయమాచే వదయచు) వూజ్యురాలా, రాజర్షి కోప మావీ రథీంపవలయును, లవుండు---పాపులచేత నా పరిభ వంబునకురొవ్యగు ఇా_స్థి యద్దియే .

చతు సట ౦కశము 101 అరుంధతి. భూపతి నీకు రాఘవుండు పుత్రుండు పాల్యులు దీనుతొజనుల్‌ వ్‌ జనకు(దుుు గ్‌ ఫు త్ర భాండంబు 'రాముండు పోల్ప నాకుం జారజనులందు నుందురు బవాుళముగను ద్విజులు ఊబౌలవికలాంగ వృద్ధజనులు శాన నారెండు శాంతించు. గాక యిపుడు, ఈ (వటువులు ప్ర జేశించి తొందరశ్యా కుమారు కుమార గ్రామములలో నశ్వ మశ్వ మని చెప్తూ కొనగా మనము విన్న జంతు విశేవు మిష్వుడు నూకు స్వయముగాం బత్యతమైనది. నా రిల లవుండు-.-అశ్వమన్లు జేరు పశుశాన్తుమందును. సంగ్రామ సందర్భుమందును వినియున్నాను. అది ఇమీలాగున నున్నది? || వటువులు.....ఇదిగో వినుము. చ. శల దొక పెద్దతోశ వెను కన్‌ సతతం బది యాడుచుండు జె క్కలు మజినాలూ్య, పొడవు కంఠము, మూమిడికాయలం సంతా జ పను స ర్‌ న 4 ఖ్‌. న. శ సే ట్‌ స శూ కో

109 ఉత్తరరామచరితము ద్రలుగ వెలల్చుం బేడ సత తంబును చాలతృణంబులం దినుం బలుకు లికేల పోశ్రదము | పర్వున ర మ్మైది దూర మేగెడున్‌. ౨౭ (ఆన్‌ యజినమును జేతులును బటుకొని లాగుకుకు) లవుడుఎ--(ఊపగోధము, శాతుకము, నినయము౨దోంప) అఆర్యులారు చూాకుండుు వీరునన్ను లాణకొని పోవుచున్నారు. (ఆని తొందరగా నడచిపోవ్రచున్నాండు) అరుంధతి || వీిలవానికి. గౌనుకము మెండు. జనకుండు ౧0 శాసల్య-.-అరణ్యవారియైన ఏని గూపముచేతను మాటల చేతను, విూకును నాకును సంతోవ మయినది. వూజ్యు రాలా! అవిల్లవానిని జూచినప్పుడు నామనస్సు వంచిత మయి సరిగాం జూడలేదు. కావున నిష్పుడు పరువెత్తు చుండగా నా చిరంజీవిని మజల6 జూచెదనుం అరుంధతి...._.ఆ చపలు( డతి వేగముగా. జూలమూర మేగినాండుం వానిని జూచుకెట్లు ? శంచుకి..--(స్ర, జేశించి సమయము వచ్చినప్పుడు మి కిది తెలి యు నని మాతో జెప్పుమని వాలీ కిమవార్తి సెలవిచ్చెను. జనకుండు.....ఇదియీదో యతిగంభీరముగా నున్నది. పూజ్యు శాలవగు నరుంధతీ ! సఖ కౌనల్య, ఆ ర్యాగృప్టీ మనము స్వయముగాంబోయి వూజ్యాండగు ప్రాచేతనుం జూతముం టిని వృద్ధవర్గము వెళ్ళెను)

చను గొట్ట ౦కము 108 వటులు---(వటులు ప్రవేశించి) కవూర! ఈ యాశ్చర్యమును జూడుము. లవుడు---చూడకు జూచినాండను, అెలియను బెలిసినదిం నిశ్చయముగా నిది యశ్వమేధ సంబంధమైన గుజ్హము. వటులు...-ఎట్టు తెలిసినది ? లవుడు---ఓరిమకార్జులార ! ఆకాండమును మీరును జదివియే యున్నారుగచా ! కవచములు దండములుం దొణీర ములు ధరించిన రతకులు ప్ర 'క్యేకముగా నూర్లకొలది చాని నెంటనున్నాను. మోూారుచూడలేదడా) ఇదియశ్వ మేధా శము వెంటనుండవలసిన'.త బలము, మిాకునమ్థకము లేనిచో. బోయి యడుగవచ్చునుం వటులు---ఓవళో సెనికులార ! విదారు పరి వేష్టించియుండ గుజ్జమిట్లు సంచరించుటకు. గారణ మేమి? లవ్రేండు---(సస్ప్ఫృవ్తూముగా దనలోదాన్సు. అశ్వమేధ మనంగా విశ్వవిజయులగు తుత్రియులయొక్క.. సర్వతత్రపరిభవ _ కరో త్కర్ష నిశవము, ( తెరచాటున) నీ, వినండి జనులార మిోరలు వినుండి యీవా యంబు దశకంఠకులఖండ నాంకులై న నప్తలోవై కవీకుుని జయపతౌక యనంగం దద్వీర ఘోమంబు నన్నగ జప్తు. , యా

10% ఉత్తరరామచరితము _ లవుండు.--(సగర్వముగాా అహో! యీయతురములు సందీ పనములుగానున్న వి. వటులు---వెప్తుట కేమున్నది* నీవు ప్రాజ్ఞండవుగచా! వమని యొదవు | లవుండు---వమి ! పృథివి & త్రి యళూన్య మైనదా మి రిట్లు విజృంభించుటకు ? ( తెరచాటును _ ఓరీ మవోరాజునెదుట శు త్రీయు లెక్కడ ? లవుండుయాప్రేలుట 1యుడుగుండు. గీ కలరుతు త్రియుల్‌ తప్పక కలరు కలర యేల యిపు డీబెదరింపు లీల మీకు రి త్తమాటల. బనియేమి చిత్త మలర సీపళాకను పహారియింతు నివుడ జీను. ౨ "సృ వటులార ! చుప్టుకొని బెడ్డలతోంగొట్టి యిగుజ్తమును గ" లేళ్ల కదుపులోనికి. దోలుండు. ఒకపురుముండు-_(ప్రజేశించి సక్రోధమగా) చీ చపలా! వమ న్నాండవు ) ఆయుధములు తీశ్తములు, విల్లవాండు పలి కినను గర్వపువాక్కులు సహింపవు. రాజపుత్రు డైన చం ద్ర శీతుండు దుగ్దాంతుండుం అపూ ర్వారణ్య దర్శనముచేం దడసినాండు. అతండు రాకుండగనే మిరు శీఘముగాం బోయి చెట్లవాటున దాంగికొనుండుం

చతురాంకము కథీ5 శ థి వటులు....కువమూర! యా గుజ్జముమాట యికం జూలున్యు మోైోయుచున్న శరాసనములతో నీ సెనికులు నిన్ను దర్శించుచున్నారు. ఆశమ మేవెళా దూరముగానున్న దిం జ లో రమ్ము, లేడిపరువునం 'బాజిపోవుదముం _ లవుడు.ఎవమి ! శరాసనములు (మోయుచున్నవా! (అని ధను వెక్కు.. వెట్టి) - ఉ. నారియజివ్వూ తద్గతక నద నకోటులె దంవలె తగళల ఖు 'ట్రుహె= "ఘోరతరోరురావపటు ఘోమసమిద్ధమదీయచాప నే పారుచు లోకభతుణ ప శాయణ తావాసదంత కాస్యసా కారత నొందుగాత భయ ; _ కింవీతభూరివిరోధిమెన్య మెం 8ం (ఇట్లు యధథోచిరతమాగం దిరిగి యందణం 'వెళ్ళిపోయిరి.) చతు ర్థాంకము సంపూ కర్తను. క్షేశ

శ్రీరన్తు. ఉత్తరరాముచరితము వా వవపసార్టీధీలటనిటై లాం వంచమా౦ళకము “లిధావలా ( శెరచాటున) ఓవళో! మెనికులారా! దొరకినది మన కూంత, చ, పెనంకువ మాటనిన్న "వను వెంటనె మిజిది యిది పల వకా జి జ ననక హూయంబు లెంతయుర యంబునం కాఆగ. గోవిచారఆే తనము చలింప సూటిగ ర థంబు నుమంత్రుండు తోల వచ్చెడుం గను డీచె చం ద్ర శేతుండు జి గన్నుతవి శ్ర మేఖ యొస్పలగకొాం ణం (ఆప్పుడు నుమంగ్ర్రుండం. నడుపుచున్న రథమెక్కి. ధనుస్పాణియై యద్భుత వార్ష సం భమములొప్పం జంద్ర, శేతుండు ప్రవేశించును.) చంద్ర శేతువు---అర్యా ! నుమం శ్రా! చూడు చూడుము. గీ. చిజునలుకను మో మించుక జేవుతింపం బంచచూడంబు లలాడ జౌణవృష్షి ఉగ లు

ణి వంచమా౦కము 10? కురియుచున్నాండు నేనపై నురక్మమోయు వింటిచేతను నీ విల్లఏీరు. డెవడొ? న

ఆశ న్నర్యము | -

• చ. ఘనతర కోపభారమున గంధగ జేంద్రకపోలభాగముల్‌ తునులందలంబుగా వెజుంగు6 దూపుల నేయుచు నార నూత్నవమా నినకులదుర్యశోంకుర మొ యీతం డనంగ నెసంగునట్టి యా ముని శిశువుం గనుంగొనంగ కాదను గల్లెడు నామనంబునళం క్రి నుమంత్రుండు---సీయి ! అఆయువ్యంతుండా . నీ, జేవదాసవాతీత మై తేజరిల్లు నితం వేజంబు రూపంబు నెంచిదచూడం గాళికసవనరతుణకాలమందు ధనువు పట్టినరాముండు తహ్పై మదికి, ళో చంద్ర, శీతువు-.-ఒకనికై యింతమంది పూనుకొన్నా మే యని నాకుసి గ్‌ గుచున్నదిం ఛా. బాలుం డొకళాండువీండు దుర్శురశర వ్రాతంబు 'లన్నేనియున్‌ లోలత్కౌాౌంచన కింకిశీర వభర ప్రో్యద్రళానీక ము

108 ఉ తృరరామచరితము కాలంబు _న్గద మాజికుండు నిభసం ఘాతంబులు న్లవ్గి!యా ఛీలం బై తనరారు సెన్య మితని న్వేష్టించి వీడించెడున్‌. న! సుమంత్రుండు.వత్సా ! ఇవి యన్నియు. గూడిన నితనికిం జూలవు, విడివిడిగా నున్నం జెప్పనేటికి చంద్ర శేతువు.._ఆర్యా! త్వరగా. దోలుము. త్వరగాం దోలుము. ఈతండు మన సేనల సంహరించుట కారం భించినాండు, చూడుము. _ శా. జ్యానాదంబు నమందదుందుఖిచ య సాప్టనంబు నొక్కుమ్లాడిన్‌ వీనుల్లాడ గువళోదరంబుల. గరుల్‌ _ ఛీతిల్లి గర్జింపలాగా నేన ల్లాలుండు పొట్టనిండం దిని యూ చ్చిష్టంబుగా ఏజెనా | న్మేను ల్గుండము లెల్లెడం బజపెనీ నిర్వ శ, శౌర్యుం డహో, | ౬ నుమంత్రుండు.(తనలోం దాను) ఇట్టివానితోం జంద్ర కేతువు ద్వంద్వయుద్ధము 'చేయుట కె ట్లంగీకరింతును. (చింతించి) నే ని మ్వోకుకులవృద్ధును గచా |! యుద్ధీ, మూసన్న మైనపు డి గతియీమి ?

"| వంచమా౦కము 109 ఛంద్ర శీతువు---(విస్మయము, అజ్ఞ, పంభనము దోప) ఛీ ఛ్కీ నా " కైన్య మంతయు. దిరిగి వచ్చుచున్నది నుమంత్రుండు...-(రథము వేగము గాం దోంలుచ్చు పయి! ఆయు

వ్యంతుండా | సీ విప్రుడు ప్రశంసించుచున్న ఏరు డిడినో- చంద్ర, శ్షేతువు....(మజచిపోయిన ట్రభినయించి) ఆర్యా |! ఈతని 'జీమని వీలిచిరి యింతకుముందు ? సుమంత్రుండు.--లవ యని చంద్ర శీతువు--- గీ, ఓ మశవోబామాుండ వినవె యో లవుండ సెనికులతోడ నీ శీల సమతం 'బెనలగ నిదిగొ నే నిట నున్నాండ నిటులు రము కడిమి చేజమందునం ీజ మడంయగంగాత ! త్తి _నుమంత్రుందు...-కుమూ రా ! చూడు చూడుము, గీ. పృతనముథనంబు నొవీ యీ పిల్లవాండు మజులు నీ వంక నిదిగొ నీమాట వినుచు జలదనినదింబు విని సింవాళాబకమ్లు శరివధము మాని వెన్కకు. దిరుగునట్లుం ఛా (అప్పుడు ధీరోద్దతపరా క్ర ముం డయిన అవుండు వ్ర, జేళించును.) లవుండుూాబళీ, రాజపు త్ర బళ్కీ నిజముగా నీ వై శ్వొకుం డవే! ఇదినో నేను వచ్చినాండను, ॥ క ( తేరభాటునం జేద్ద కలకలము)

110 ఉత్తరరామచరితము ॥ లవుండు-.( సావష్టంభము ౫6 దిరిగి చూచి వమిా! యిష్పుడే జెబ్బలు తిని పోయి మజిల నిలద్రొక్కుళొని నా వెను కనే వచ్చుచున్నారు చమూపతులు ! ఛా గ్‌ మందరవో భఛజూజ్వల్య మాన బాడ బాగ్నికిం ట్ర భయ వాళావా లౌస్థీజలము భంగి నిర్భర మైన యాబలము నాదు కట్టలణక కొక్క కబళ మౌొంగాత మిపుడుం గ్‌ (జేగమాగాం దిరుగును) చంవ్ర శీశువు-... ఓయీ 1! కుమవూర! నీ వ్రీయసఖుండ నై తివి గుణాతిశయముచేత నాకు నావాగు నీవాకు నాణగ వేతె "పినలగ నేటికి నీ పరిజనముతోడ సి ప్రృతాపంబు నిశకమంబు నేనకాటె? ౧ం లవుండు.--(వార్ష సంభమములతోం దిరిగి నచ్చి) అవళో, విక _ర్త్‌న్ద కుల కుమారు 2న యాీామనోనుభావుని వీరవచనములు పైకిం బ్ర నన్నములును లోపల బింకములుగా నున్నవి. వీరలతోం. బనియేమి ? ఈతనినే గారవిం చెదను. | (రరిగి “కరచాటునం గ అక అము) లవుండు----(శోధని క్వేదములతో) వమిా! ఈ పాపులు వరసంవాద మునకు విఘ్నము చేయుచు నాకుం బని సాగకుండం జేయు చున్నారు (అని వారి కెదురుగాం బోవున్సు చంద్ర శేతువు--జిర్యా |! చూడుండు, ఇది చూడందగినది.

పంచవమూ౦కము క్షే చ, పటుతరదర్పముం గుతుక శి భావము నొప్పలగ నన్ను. జూచుచుం జటుల జలయబు వెన్కొని పే నన్‌ దను ముట్ట నుదీర్ణచాపుం డ్రై యిటునటు నూలి నీతయ సన మృద్ధమరు త్తర లేం ద్రచావనం .. భుటితవినూతనాంబుధర శాంతి వహించి యెనంగు నెంళయున్‌. ౧౧ నుమంత్రుండు...-కుమార 1 నీవే యీతనిని జూడనై నం జూడం గలిగితివి, బీనా, వి _నయముచేతం బరవళుండ నే మైపోయి నాండనుం చంద్ర శీరువు.ఓ శాఆజలోర ! గీ చావోనారూఢుల్రై యుండి పౌదచారి.

• గవచభధారులు గానుండి కవచహీను బవాుజనరీ- బిట మూర లీళాలు నొకనిం జెనకీ పోరుట మనకెల్ల సిగ్గుగా టే, ౧౨౩ లవుండు--(సోన్గాదమాళ్యా వమా! నామూాంద దలంకుదలంచు చున్నాండా! (నంటభమముతోం జిరిశించి) శానిమ్గు ఇాలనార ణము కాకుండ్‌ బృంభ కౌత్రుము వ, యోగించి యి సెని కుల న్తంభింపంజేసెదను. (ఆని ఛ్యానీంచుచున్న ట్లుండును) నుమంత్రుండు---వవియిది! మనమై న్యఘోమ మకస్తార్తుగో నడంగిపోయినది !

కలి ఉత్తరరామచరితనము లవుండు--- ఇప్పుడీ (పగల్ఫునిం జూచిదను. నుమంత్రుండు...-(తొందరగ్యా వత్సా! యీవిల్లవాండు బృంభ కౌత్రుమును ట్రై చఊమోూగించినాం డని యూహించెదను గీ, వెజుపుం దమమును గ్రంబుగా 'జెరసినట్లు కన్ను దోయిని మిక్కిలి గాసిసేయు నిదియె పడియున్న దీనేన కదలకుండ నరయు నిది జృంభకా(న్హ్రుంబ రకూను నిజము, ౧౩ వమిీ యాశ్చర్యము | సీ. దరుల లీనములై న శరదంయబులం దున్న మెళుపుందీలల చాలు చెజుంగులీన6 గల్పాంతపవనయు కలంగంజిమిన యట్టి ; వింధ్యాద్రి, కూటాళివిధము దోంప నాతప్త మైనట్టి యారకూటము చాయం. _ జగడం జాలెడునట్లే దీపు లెనంగం చాతాళకుతీలో. బవళించి యున్నట్టి కటికిచీశటి. బోలుకాయ మొప్ప జటుల నంరంభ రభనంబు దిటమునొనలణ *. గగనవారుల యుల్లముల్‌ కలంతంజెంద నంబరం బెల్ల దట్టమై యలనముకొనియె | జృంభకా(న్ర్రంబు లివిగొ విజ్బృంభణనున- ౧౪ో నుమంత్రుండు.__జృంభ కామ్రుము లీతని కెపరివలన వచ్చియుం డునో ! -

చంచమా౦కము 18 ణ్శి చంద్ర, శేతువు--మవోనుఖావుండైన నా ల్లీకవలన నని తలం చెదనుం * నుమంత్రుండు..-వత్సా ! అన్ర్రుముల వివయములో, అందు లోను జృంభ కెౌస్త్రుముల విషయములో నీ వనినట్లు కాదు "వలన జాలా గ్‌ అలభృశాళ్వు. డు గనె వీని నాదియందు నతనిచేం బడసెను గౌళి కాఖ్యమౌని _ శాళికుం డుపజేశించె. గరుణతోడ శామభదున కీటె వీని కృమము వత్స్‌! యో లీ లీ చంద్ర ేతువు----అతిశయ సత్వ ప్ర కాళు లగు నితరమం తద, వలు సయితము స్వయముగా ఏనిం గని పెట్టవచ్చును. లు చి సుమంత్రుందు---వత్సా ! సావధానుండవు కమ్గుం నీప్ర తివీరుండు కుమూారులిద్దఆు---(ఒకనిం గూర్చియొకరు ఆవళో! యీతనిం జూడ నాకు. బ్రీతికలుగుచున్నదిం (్రీశ్యేను శాగముఅంతో బరిశించి) . చ ఇతనిని జూడ నాహృదయ వెంతయు సంతసమంటె దీనికిం గతము యదృచ్చయో మజియ గణ్యగుణాతిశయంబు కల్గియో 15

కడ ఉత్తరరామచరితము ॥ గతజనివైం (త్రి బంధన మొ . కాక యిబెద్దయొ దై వచేవ్షచే మతికి ననోచరం బగుచు ॥ మాటుగనున్న నిజానుబంధ మో ౧౬ సుమంత్రుండు---ఒక్కొకనియం దొకళ్కొక్కని కవ్యాజమైన వ్రీ తి పుట్టుట జీవకోటికి సామాన్యధ_ర్గ్వము చూచిన వమూాతౌొన. జము?ఃవీతి కలుగుట లోకవ్యవహోరమందుం లీ లీ గలదు, దానికి. గారణ మూహింప నలవిగాదు. గీ హేశురహీతం బయిన పతు పాతమునకు విళుగు దేనియు లేద యీధరణియందు నరయంగా భూతతతి యంతరంగములను న్నేహమనునట్లి దారంబు చేరం గుట్లుం ౧౭ ను రి కుమూారులు.._(ఒక రినొక రుచ్లేశించ్సి గి, కన్నమాశ్రాన సీతని. గాంగిలింప * బుద్ధి యువయించి మే నిజీ పులకలెత్తె నట్టి ననుబట్టువంటి 'జేవాంబుమోంద వాండితూపుల నెటులేయవచ్చు నకట! యా చ శరమ శరణ్య మిద్ధభుజ సారు నెదుర్కొనం గల్గిన ప్తూడా శరమును ధన్యమౌొ నిటులు చక్కనిడా గుతి యబ్బెనేని నే

ఇ పంచమా౦0కము కేర్‌ శర మిపు డుజ్జిగింప ననుం జాలనివా6 డని యాత: జెంచండే గురుతరమె తియుం జెజిచు/ ర ్ట/ గూరము లెంతయు ఏర పద్గతుల్‌. ౧౯ / థి సుమంత్రుండు---(అవునిం బరికించిచూచి కన్నీరు శ్రచ్తుందనలో (దాను) వ్యాదయమా కానిపరువు లెత్తెఎ వేల గీ. విధివశంబునం జెజె దాని బీజ మపుడ యిక మనోగథ మీాదేఆు "బట్టు లకట మున్ను తీవయే తెగిపోయి యున్న యెడల. బూవు లాతీవ వెండియు. బూచు కెట్లు? ౨౦ చంద్ర కేతువు..-అ ర్యా ! రథము దిగెదనుం . నుమంతుండు._..వల ? నూ. చంద్ర, శేకువు-- వీరపుషుని గౌరవించినట్లు నగును, శత త్ర ధ _ర్వమును బాటించి నట్లు నగును రథారమాూఢ్సులెననారు పారవదారుల మార్కొనరాదని సాస్రువిదులు చెప్తూదురుం నుమంతుండు---(తనలా*యానా) అభ్మ్యూ కష్టవశ వచ్చినదిః ల లు గీ ధ్వర్శ్య మెన దీని. దగదంచు ఖండించి మమృుంబోటివాప మాన్చుకెళ్లు ? అనుమతించుకట్టు లతిసాహసంబైన కృత్య మిద్ద యంచు జెతాగ్‌ యటం 1 . ౧

116 ఉత్తగరరామచరితము , చంద్ర శీకువు-ధ ర్గసంజేవహాము వచ్చినపుడు నాయనగార్లు కూడం బితృసఖుండవై న నిన్నడుగుచుందురుగదా ! అట్టి నీవు సంేహించెద వేల? - సుమంత్రుండు...అయువ్మంతుండా నీయూవహా యధాధ_ర్గము గానే యున్నదిః గ, ఇత్ధసాం ్రౌమికన్యాయ మిదియ యిగియ ధర సనాతనం బై నట్టి ధర్మ సకణి మజియు రఘువంశ్య సింవాల మాననీయ ఏరచారి త వపదతివిధము నిదియ ౨౨౨ ఆధి చంద్ర శేశువు-- ఆర్యా! సీ వచన _ మనురూపముగానే యున్నదిః గి ధర్మ శా(న్ర్రువచనమర్శంబు లితివోస సమితియును బురాణ సంచయంబ్యు _ _నఘవిదూరమైన రఘువంశవృ _త్తంబు నెల్చ నీవయెజుంగు దిట్ధ చరితం ౨3 నుమంత్రుండు....-.(ఆనంద వావ్చమూలు గ్రృమ్మంగాలిలించి) గీ. వత్స! సీతం డ్తి యింద్రజిదైరి తౌను, _. నిన్న మొన్నటి పిల్లవా జెన్నిచూడం దత్సుతుండును బూనెను వ్‌ఠధ ర మౌర దశరథుకులము సుస్థిరత్వంబు చెంటెం నికో

పంచమా౦కము క్షే? చంద్ర, కేతువు---(కష్టముశా) గ, కులము పెద్దకు వంశంబు నిలువనపుడు కులము నిలుచుట తొనెుటు కుదురు నకట జాని కేగద యాతనితమ్థు. 'లెపుడు భూరిదుః:ఖము చేతను బొక్కుచుంద్రు. నీ సుమంత్రుండు...-చంద్ర కేతుని పలుకులు హృదయ మర్మళ్ళే దకములుగా నున్నవిం | లవుండు---ఆహో ! యేమి ! యీరసమి।శ్రీకరణము ! గ్‌, ఇందు. డుదయింవ6 గలువ లానంద మొందు కరణి సీతని. జూడ నాకనులు తనిసెం గాని జ్యూ ఘోమరణి కాస్త మైనకరము కయ్య మన్నను డా నిజే కాలుద్రవ్వు ౨౬ నుమంత్రుండు...అహిత పరాభవము చేయుటయందు.. (శ్రీయ ఉజాది వరాహమూ గినీకుం దోడ్పడెడుగాత. మతియు. చం కులపతిభానుం డీవుతను , గోర్కెలు నీకు మహోనుభావుండౌా కులగురు వెఫ్లు సీ తముః నో రెడు/ దార బ్రహరీండ్ర వాయువ్సల్‌

118 ఉత్తరరామచరితము బలము నొసంగుచుండుదురు పాయక నీకు జయంబు నిచ్చుం బో యలఘుల రామలత్మణుల జ్యానినదంబను మంత్ర, మెప్పుడున్‌, ౨౭

లవుండు---నాకు. జేసిన మర్యాద ఇవాలువు, నీవు రథము మిోాంద నున్నపుడే మిగుల శోభింతువు.

చంద్ర శేతువు--అ ట్లయినచో నీవ్రకూడ వేతొక రథము నలంకరింతువుగాక 1!

లవుండుఎాఅర్యా |! రాజసుక్రుని రథ మెక్కిపుముం

నుమంత్రు.డు---చంద్రు కేతువు మాట ప్రకారము నీవు కూడం "జేయుము,

లవుండు..--ఎనరి యుపకరణములు వా రుపయోగించుట కింత విచార మేల? వనవాసుండనుగాన రథ మెక్కుట నా శభ్యాసము లేదుః

నుమంక్రుండు--వత్సా ! దర్చ్పసౌజన్యముల 0టి. సెట్టు ఇభూపవలయునో యెజుంపదువు, ఇమయ్వోకువంశ ప్రభువగు రామభద్రుడు నిన్ను. జూశెనేని స్నేహముచే నాతని హృదయము కరంగిపోవుకు,

లవుండు---ఒకమాట, చంద్ర కేశూ, ఆ రాజర్షి సుజనుం డని వినియున్నాాండను, (లజ్జ నభినయి౦చుచ్రు

వచవంచమా౦కము శం మః క్‌ తువిధ్యంనకవై రి జీనెయిటులా శాధింపుచుండంగ నీ థీలిలో నెవ్వరు త ద్గుణాంబు నిలయు _ న్సేవింపకుండై)న సీ వీరిస మ త్రి యజాతి కెల్లను వసో త్నేపా _తృకంబై న యా | క్రతు గంధక్వనురతుకాళి పలుకుల్‌ కాతించెడున్‌ డెందమున్‌. 38 చంద్ర శీశువు--వమి, మా పెగననాయనగారి ప్రతొపో త్కర్ష మందుంగూడ సీ శసహానమా ! లవు-డు---అనహాన ముండనిమ్థు లీకపోనిమ్లు. ని న్నాకమాట యడిగెదను, ఆ రావు. డుడదాంతు. డనియు నిర్లర్వు. డనియు నతని చజలుకూడ గర్వులు శాఠళనియు విని (యున్నాము, అట్టిచో నాతని పరిజనులు శాతసవాళ్య ములు పలుకుచిన్నా లేల | లరయ రాతనవాక్యంబు లండ్రు మునులు సర్వవై రంబులకు మజీ సర్వ పరిభ వంబులకు. గూడ నవి శారణంబు లగును న ఆ బుసులే శద్వ స్టతి శేకభామణముల నిట్లు ప్ర, కంసింతురు న్‌ కోరికలం జేంవు. గీడుల పేరు మాపుం . గీ ర్తి సీను వైరులం దోలు బూకక్తిగాను

120 ఉలత్తరరామచరితమ్ను శ _రృములభఛాని శాంతాచ్చ సత్యవాణి యరయ జనులపాలిటి వేల్పుటావుగా టె, 3ం సుమంత్రుడు. ప్రాబేతసాం తేవాసి యగు నీ విల్లవాండు శుద్ధ స్వభావుండు ఆర్ష సంస్కారాభిసంపన్నముగా మాట లాడుచున్నాండు. లవుండు.-చంద్ర కేతూ! ఒక్కమాట యడిగెదనుజెప్పుమూా! “వూ పెదనాయనగారి చ, లౌపోత్కర్ష యందును న్సీ కసపానమా” యంటివే శకతధ రము వ్యవస్లితవిష ఆల థి యమా యేమి ? సుమంత్రుండు వత్సా |! యిత్వ్వైకువంశప,భువైన రాముని లీ ల్‌ ము నీ వెజటుంగవు, అతి ప్రసంగము మానుముం గీ, పతిబలంబులపె 6 బడి భంగపజిచి సూ వ. నీదు శౌర్యంబు చాటితి నిజమ కాని జామదగ్నిని సాధింసం జూలినట్లి . దండి వీరుని నిరసింపం దగవు నీవు, ఏం లవుండు..(నవ్వుచు ఆర్యా! ఆరాజు జూామదగ్నిని గెలిచె నను నీ పెద్దమాట లేల? . గీ, పలుకులనె యుండు శౌర్యంబు కాహణులకు ఆ కానాువుల నుండు త త్తి యవర్యులకును విల్లు పట్టిన విప్రుండు భృగకులుండు అతని గెలుచుట నుతియె యా యవనిపతికి ) 3౨౩

చం చనూ౦0కము క్ర] చంద్ర "శీతువు---(కోపో శ్రీ కముతో) ఆర్యా యిీతనితో,మాట లేల?

గ, అరిదిముగం డౌర నేటికి నవతరించె భృగుకులుండును నితనికిం 'బెద్దగాండు సకలభువనభయహరణతు.మము లయిన శాతచరితంబు లెటుగం డీతద్‌ జ్ఞం డవానవా! 393

లవుండు---రఘుపతి చరితమును మహిమయు నెజుంగనివాం 'జవండు? శకాన్ని చెప్పవలసినది కొంచెమున్నది, పోనిమ్లు.- ఆది యెందు కిప్పుడు--కొని ఉ. వారలు ఉపెద్దలౌటం దడ

• వందగ జేరికి చారివృ త్తీమున్‌ చారి పరాక్రమం బనటె భామను చాటకం జంవువేళశ. బా కారిసుతు? జయించు సమ యంబున నాఖరుతోడ ధీరతం బోరుచునుండి మూండుపద ముల్గజీ వెన్కకు. 'బెట్టినపూడున్‌ = ర చంద్ర శీశువు---అవో! ఆాతాపవాదీ! మర్యాద మితి

• జే! చారిఖరున్వధించు సనుయంబున మూడుపదంబు లెట్టులో ;తాటీ చీనప్పుడుకా బఅవిడారి సుతుం బరిమూర్చినపుడుక-.. 16

గ! ఉ త్త్రరరామచరితను లవు-ండు--టఓయీి నామిందనే ౦05 కనుబొమల ముడి వెటుట? న! నుమంత్రుండు.....వీరిరువ్రరకును గ్రోధము శీంగుచున్న దిదిగో ఉ. కోపమువే బొమల్లలయ. గుంతలము "ల్పెదరంగ నంగముళల్‌ 'వేపసనమందం గెంవుటర విందద ౌకళ్ళతిం గన్ను లెజ్జనై వదోవంజెలంొడుక జెదరు తుమెద లొ ప్పెడు వంకజంబులో వాాట్ట్‌ దీవితలత్మయు క్రహిమ దీధిరులో యన ఏరివక్త్రముల్‌. దో కుమారులు...కుమూ రా ! కుమూరా! రమ్ము రమ్ము యుద్ధ మున కనువై న చోటునకుం బోవుదము, (ఆందజింను వెళ్లి పోయిరి) క వపంచమాంకను.-_.సనూ ము,

శ్రీకన్తు ఉత్తరరావమచరితము న లు పు ష్టో ౦కము అవాలవట్టీటాలా (విమాన మెక్కి. విద్యాధరమిధునము ప, టేశించును) విద్యాధరుండు... అహో 1 శకూతధ రమును బక్రటిందుచు. దగిన షు తకం / శారణము లేకయీం తి వముగాం బోరుచున్న యి వికర్తన కులకుమూరుల యత్యద్భుతవి కృమవిలాసములు జనా నురులను సెత మాశ్చర్యమగ్ను లం జేయుచున్న వి. మూడు పేయనీ ! ల మ, చిజంగరటల్‌ రొదనేయ జ్యానినదమ శీణంబుగా జెంతయుళొ భర మై భీకరలీల నెల్ల యెడలం బర్వంగ జపారిదు రృరవాపంబుల గట్టిగాం దిగీచి నా శాచౌము మెం తేనియు౯ా విరియం జిమ్సెడిఏీరి యు ద్ధమెసంగన్‌ భీమంబు. జి శ్రంబు వై ౧

కేలిడీ ఉత్తరరామచరితము ,, గీ అమరదుందుఖి మ్రైయంగ నవతరించి మేఘనాదంబు. బోని గంభీర మమున నినద మేతెంచె నత్యంత నిబిడముగను ఏరి శెంతయు మంగళకారి యగుచు. య కావున నీ మహోవీరులపై నవిరళమిళిత వికచ కనక కమల కమనసీయసంహతియు నమరతరుణమణినిభముకుళనికర మకరందబిందు నుందరంబును నగు పువ్పవర్ష మెసూడును గురివించు చుండవలయును, విద్యాధరి---ఏమియిది, వరాడ నలవిగాక యానశాళశము మెఆు పులు శ్రీమినట్లు కవీలముగా నున్నది ! విద్యాధరుడు-.ఇది యీమయి యుండును? గీ, నీలలోహిత చతుం డౌ సీలకంకు ఫొలలోచన మందలి పావకుండొ శ్వవ్వ పొనమై దెక్కించి తరిమెనయిడ. దిరుగుచున్నట్టి మార్తాండు కిరణచయ మొ] వ ఆ! కెలిసినద్రి టోభము చెందిన చం ద శేతుండు ప్రయో గించిన యప్ర, తిహతాగ్నోయాతస్త్రు మిది. దీనిమూలనున గ్‌. శీశనుచామకంబులు దగ్ధమైతనర వి మానమండలం బవలకు మజలిపోయె సరవి నవకింశుక ద్యుతి సదృశ మైన యగ్ని దహియించె నల్లధ్వజాంళుకములం ళీ

వమ పా ౦కము కే2ర్‌ న! రసము ! ఉచ్చండవ ద్ర ఖండావస్ఫోట పటురటద్న్విన్ఫు లింగుండ్తు నుత్తాలతుముల లేలిహోనోజ్జలజ్వాలాసంభార భెరవుండునగు వై శ్వానరుం జల్లెడల నిటి వ్యాపించి యున్నాండు, ప్రీ యురాలికి నా శరీర మడ్డునేసి యనలకుం దీసిళొనిపోయెదను. (ఆ (పశౌెరము చేయును) విద్యాధరి_. అమా ! ఆనంవమంన ముకుళిత ఘూరమానలో చన నయిన నొ సుతొప ముటి విమలవమా కికపోర శిశిర మయిన వ్రియుని చేహస్సర్శచేం నడంగినదిం విద్యాధరుండు---ప్రి యూ! నీకు నేనేమి యుపకారము చేసితి నిప్పుడు ! కౌకున్నను, క. తన నుఖముండుట చేతన | తన మిత్రుని దుఃఖమెల్ల/ దప్పీంపంగం జూ వినయా మిత్రువిక్రం కెను ఖఘనతరవా వనస్తువెద్ది త్లైతలమందున్‌ స్మ విద్యాధరి__అవికళలోల ఘూర్లమానవిద్యుల్ల తావిలాసళోఖి తంబులును, మ త్తమయకార కంఠ శ్యామలంబులు నగు మేఘము లాకాశ మంతయు నలమిళొన్నవి, వవికారణము! విద్యాధరుండు--లవుండు ప,యోగించిన వారుణా(న్త్రు ప్రభావ మిది. అవిరళముగా. గురియుచున్న యుదకథారలచే నానీ చూస్తు మెట్లు ఇాంతించినదో చూడు విద్యాధరి--ఇది నా శెంతయు. బీ యము,

196 ఉత్తరరామచరితీము = విద్యాధరుండు---ఆనో ! అతిమా త్ర వెంప్తుడును జెలుపే. కల్పాంతవాశకష్షోభముచే గులగులయని మ్రోగుచు నిబి డములై న మేఘముల యంధకారముచేత నావరింసంబడి నట్లును విశ్వము నంతను నొక్కు ముద్దగాం మ్రింగందలంచి మృన్యువు తెజచిన శరాళశవ్యక్ర్కృమనుగిరి కందరములో. జక్కుకొన్నట్లును యుగాంతమందు సర్వద్వారనిరోధము చేసి కూగనిద్రం జెందియున్న నారాయణు నుదరంబులో నిండియున్నట్లునుు భూతజూత మెంగయుం జిక్కువడీ యున్నది. బళీ ! చంద్ర, శేళూ ! బళీ వాయవ్యాన్హ్రుము మంచి నమయమునం బ్ర యోగించితివి, వలన గీ, విద్యమూలమున వివ గ్తవితతి యెల్ల బ్రహామందున లయ మొందు భంగిగాను ఘనము లై నట్టి జీమూతగణము లెల్హ గాలిచేతను నేడళో తూలిపోయె. ఇ" విద్యాధరి.___నాథా ! యిీశంజెవంకు చేయి వైకెత్తి యుత్త రీయము చెరగు. దొందరగాఏీచుచు మధు5 వ్రీయవచనము లభే యుద్ధము నాపుచు ఏరిరువురనడువు విమొనముం గడికి దింపుచున్నవాండు ? విద్యాధరుండు--(చూచి) ఈతండు శంబూక వధచేసి తిరిగి వచ్చుచున్న రఘుపతి. గ్‌, ఇమవోత్ముని ఇాంత వాక్యము విను ము6 "'బెనంగుటను మాని శాంతు. డయ్యెను లవుండు

మ పా ౦శము 127 చంద్ర శీశుంయు తౌ నిజే చాలి మ్రైక్కె: దనయసంగతి నీరాజు గనుత ళుభము, ౭

మనము పోవుదము, రా. (ఆనిపోయిర్రి (రొముండు, అవుందు, ప్ర ణళుండగు చం ద్ర, శేతుండును ట్ర కేశించిక) రాము(డు---(ఫున్సక ముడిని) గీ, ద్యుమణికులచంద్ర, చంద్ర, శీతుండ నీవు 'వేగవచ్చి నన్లట్టిగాం గాంగిలింపు మిహిశగతిం జిల్ల నైవ నీమేను నాదు చిత్తడావాంబు శమియింవం జేయు.గాత్‌ ! ౮ (శేవందీని, యానంద బావ సృములతో. ఇాలిలించుకొని నూతనముగా దివ్యాన్రుముల చేత యుద్ధము చేయుచున్న నీకుణుకలమూా! చంద్ర కేతు... అత్యద్భుత వియవయస్యలా భా భ్యు దయ ము వలన! గుశలమే, అనర్లళసావాసు:డై న యిీావఏ్‌కుని నన్ను

• వలెనే వికేమ న్ర్రీతిపూర్వకమైన చరూపుతో నాయనగారు వరాతురుగాక యని నావిజ్ఞాపనము.. . శాముండు----(అవుని బకికించి), వత్సా! నీ యదావయన్యు. డతి గంభీరమధురకల్యా ణాకృతిగలవాండు. చాల సంశోవము, చ అనువుగ లోకము _లృనువ నంగము దాల్చిన య్శ్త్ర వేద మో వనివడి వేదరతు సలు పందను పొందిన కూత ధర్మ మో

1208 ఉత్తరరానముచరితను గొనములప్రోవొ జీరుభుల గుంపొకొ కాక సమన్తలోక స జ్ఞనచరితోరు వుణ్యగణ సంచయమో యన నీతం డొప్పెడున్‌. ౯ లవుండు..--(శనలోందాను)ు అహో! యీ మహో సగుముండు పుణ్యానుభావదర గనుండుగ చా! _ గీ. భక్తి విసంభ నున్నేవా భావములకు నద్వితీయమా పరమా శ్ర యంబితండు భూరిసద్ధర్య సురచిరాకారుం డిరండు ననగ వచ్చును నిస్పంశయంబుగాలో, ౧౦ ఆవోో ! ఆశ్చర్యము ! చ, గతపజె వైర మొప్పెసలం గాతుకము న్వినయంబు హెచ్చెను ద్ధతిచనె సీతనింగనన త్‌ 4 ణనుం దిటె పారవళశ్య చుం దితిని మవోర్బ్యమైనయది తీర్థములందునం బోలె సెద్దియో యతిశయ ముండనోపును మ వోత్తులయందుం దలంచి చూడగ౯ా ౧౧ రాముండు---వమి, వకారణముబేతనో యీతందేక శతుణ మంజీ నాదుఃఖమును బౌపీి యంతరా త్రకుం బీతి వాటి లీ

మ షా ౦ళకను కేం యొనర్చు చున్నాండు.. అలోచింపంగా స్నవామునకు గారణ ముండవలయు నన్నమాట చెల్లందగినది కాదు.

గీ, ఆంతరంటై న టెద్దియో యతుకు నెదల బహిరుపాధులు లేకయే పరంగుం ట్రేమ భానుం డుదయింప వికసించు. బంక జంబు చంద్రకాంతము ద్రవియించు కశియు. డోంపం ౧౨ లవుండు.-- చంద్ర శీతూ, ఏరెవరు! చంద్ర, “శేనువు--- వ్రీయవయన్య, శాతపాదులుం లవుండుంానీవు నన్ను. బ్రెయవయస్య యని విలిచితివిగావున ధ _రృముచే నాకును చాతపాదులే. కాని, నీవు కాతపా దులనందగిన రామాయణకథా పురుషులు నలువురుగ చా! వారిలో నీయనయెొవ్వరు ? చంద్ర, కేతువు.--నూ పెద్దనాయనగారు. లవుండు---(ఊల్లానముతో) వమిి, రఘునాధు(డే! ఈ మపహోను ఛావుని దర్శనము చేయుటచే సీదినము నుదినము నాకు .. (నవివయము గాంజూచి నాయనగాగూ ! ప్రాచేతిసాం కేవాసి మొన లవుం డభఖినాదనము చేయుచున్నాడు, రాముండు---వ తా! రమ్తిటురము* (స్నేవావ్లూర్వ! ముల సౌంగి లించుకొని) ఈవినయము చాలును, గాని నన్ను గట్టిగాం గొంగిలింపుము. గీ దళితపుమ్మర గర్భచ్చదంబు పోలె _ మసృణనుకుమూర వీనవైయెసక మెసంగి క్షే

180 ఉత్తరరానుచకిత ముం , చంద చందన నివ్యందజడము నగుచుం ॥ లీ . దనరు సీమేనిస్పర్శంబు తనిపె నన్ను, ౧౩ లవుండు----(తనలోందాను ఈయనకు నాయం దశారణ న్నేవాము కలిగినది. తెలివితక్కువవాండ నయి రిదాయ నకు దోహమ: శేయు తలంపుతో నాయుధము పట్టి నాండను, (శి నాయనగారూ ! లవుని ెలివితక్కు. వను తుమింతురుణాక ! - 'రాముంకు...నీ వేమి యపరాధము వేసితివి వత్సా చంద్ర, కేతువు...-గుజ్జము వెంట వచ్చినవారు నాయనగారి . స తాపము వరింపలా విని యితండు పరాక్‌ మించెనుం నూ మూ శు రాముడు... ఆది త త్రి యున కలంకారమేకదా ! క ఉరు లేజస్వియగు నతం . డొరు తేజము. జూచి మయోర్వకుండుట సహజం - బరుణాంఠుం జేచి మండిన ” | ఖరకర పాపాణ మన్ని గృక్కక యున్నే? ౧౪ చఇంద్రకేశువు--- ఈ మహోవీరున కమర్షముసహిత మలం శారముగానే యున్నది, నాయనగాగూ ! చూడుండుం నా వ్రియవయన్యుండు ప్ర యోగించిన జృంభకాాస్త్రుము వలన ఘహైన్య మంతయు _స్తంభించియున్నది. . రాముడం---( విస్మయ ఖేదములతో. బరిశిలించి, తనలో: జాను) | ఆహా! యీ వీల్ణవాని చ్రభౌవ మిట్టిదా + (శకి వత్సా!

వమ ప్టా ౦కము కేశ్రి1 అన్త్రు ముపసంవారింపుము. వత్సా! చంద్ర శేతూ! నిశ్చే ష్టులైయున్న సెనికుల నోచార్పుము, (అవుండు ధ్యానము చేయును) చంద శేతుండు--తమ సెవు పకారము చేసెదను. ల్‌ ఈ (ఆని వెళ్ళును) లవుందం---నాయనగారూూ 1! అముము కొంత్‌ మైనది. రాముండు....-సరహస్యప్ర, ఊమూగోపసంవోరములగు జృంభకా ములు వత్సకుంాడ నథ్య స్తము లె నవి, సంతోవమము, క్ర జగదుపకారంబున క్రై | యగణితతప మాచరించి యా_తృమహి మనా. దగునట్టి వీని గాంచిరి దుగిణుండంు మొనలె నయటి తొలిటి పెడల్‌. ౧౫ 6... ో గి ఏ మహోమభావుండై న భృళాళ్వుం డీ యన్హ్రుమంత్రోపనిమత్తు ను వేయిసంవత్పరములకు. మై శుళశ్రూమ యొనర్చిన శాళికున కువజీళించెను, ఆ మహి తౌత్తుండు నా కుపజే శించెిను ఈ య్శ్త్రముల గురువూ ర్వానుక్కమ మిది, అబ్బాయా! మా సంప్రదాయ చెంవరినుండీి ? లవుండు-.-మౌా యిరువురకు న్యస్రుములు తమంకట. చామే రాముయ.....(ఆలోచించి) ఇం చదసంభన మేమున్నది ! గొప్ప వుణ్యమువలవం గలిగిన నుహిమ యీదో యుండవచ్చును. ఇరువురకు నని ద్వివచనమును బ్ర యోగించితి వేల!

189 ఉతరరామచరితము వానో లవుండు.-- మేము కవలము, 'రాను-డు---అ టయిన "జండవవాం జెక్కడ ? ( తెరఛాటున చడాండాయన, నీ. రాజసేనతో లవునకు. బబల యుద కో థి మగు చునున్నదియె సఖుండ యొనని యెటె? మొన రాజగబ్ద మిపూడ యడంగు(ంబుడమి తుత్రశస్తాగ్ని యిప్పుడే శాంతినొందు. ౧౬ రాముడు గ్‌, గాఢనవనీలనీరద ౫ ర్లిత మున గడిమివృతమంబు ననలెత్తు కరణినాదు -కును రవమువేతన వుల్కలూనంజేయు? __ నింద మణి మేచకచ్చ్ళవి యిీాతంః జెవండొ; ౧౮ టల వా లవుండు..-ఈతండు నా యన్నగారు. కుళుండను వేరివాండుం ఖర తొాశమము-నుండి తిరిగి వచ్చినాండుం 7 రాము-డు.-(నకౌతుకముగా వత్సా! ఆ ట్లయిన నాతని సిలు వుము. - లవుండుం-ళతమ సెలవుప, *శౌారము చేయుదును. (అని వెళ్ళెను) (కశుండు ప్ర, వేశించును) కుళుండు.-(న్మకోధముగా ధీరుండై. నిలిచి ధనుష్టంకౌారము చేయుచు)

మ షా ౦కము 188 చ. మకువుమొదల్‌ సతంబు శత మన్యు భియంబు నడంపంజూలుచున్‌ వినయవిహీనులన్‌ దునుము విక్రమ మూ నెడు భానువంళ్యులన్‌ జెనకంగం గంటి నేని శర నిర్భర వహ్నిశిఖాచ యోల్లసత్‌ ఘనగుణవ _నృదీయపటు

• ఆం ళార్తుక పెంంతయు ధన్య మొం గజా! ౧౮ (ఆవని యిటునటు దిరుగును) | శాముండుఎవమి, యి రాచచిడ్తని పొరుపాతి "లీకము! గీ, దృష్టీ 'త్ర,భువనసత్వంబు. దృణము సేయు నడక ధీరో న్ధతిని జీల నడలంద్రొక్కుం గొండుకయ్యూను మేటియా కొండ(బోలు _ దర్చమోో కాక కౌరమో తలంపనితండు! ౧౯ లవు-డు----(దగ్గజకు నచ్చి) ఆర్యునకు జయమగునుగాకం కుకుండు..._కొనుగాని, ఆయువ్యంతుండా, యుద్ధము యుద్ధ మను నీవ్నార్త యొట్టిది? లవు-డు.-.అది యేదో కొంచె మైనదిలెంు. మిరు దృప్త భావము విడిచి సవినయముగా వ_ర్రింపవలయునుః కుకుండు---వల 1

184 ఉత్తరరామచరితము__ లవుండు.--రామాయణకఖథానాయకుండును బ్రహ్మకోశరతు కుండు నగు రఘునందను€ డిటె యిచ్చట నున్నాండు గావున . “ కుకుండు.-ఈ మవాోక్ముం జాశంసనీయపుణ్యదర్శమండు. ఈయనయొద్ది శ్చీరితిగా వెళ్ళవలయు నని యోజించు చున్నాండనుం లవు-కు.---తం డ్రి యొద్దకు వెళ్లునక్తు వెళ్ల్తవలలయునుం కుశుండు --అదియీల లవుండు---అత్యుదాత్తుండును, సుజినుండు నా_ర్తిలేయుండు నగు చంద్ర, కేతుండు. నన్ను బ్రియనయన్యునిగా భావించు చున్నాండుం ఆసంటంధముచేత నీరాజర్షి మనకును ధ _రృముేం దండ్రీ, యీ యగునుః కుళుండు----ఈ సందర్భమున శాజన్యునియెడల వినయము చూపవినను దపష్తూగాదు, (ఇద్దఆం నడతురు) ల. లవు-డు---వివిధలోకో త్తరసుచరి తాతిశయసూ చకము గు రూపప్ర భావగాంభీర్యము లొప్పెడు సీ మహోాపురుము నన్న గారు చూతురుగాక 1 కుళుండు-----(పరికించి) గీ. కొర యీ నుపృనన్నరూ పాతిశయము బళిర యాపానన మవోనుభావమహిమ అదికవిచంద్రు వాగ్లేవి స్వానుహూప పాత్రమందున విని యోగవడియె[గదర, తం

వమ షా ౦కము,. 185 నాయనగారూ ప్రాచేతసాం కేవాసి యగు కుళుం డభి వాదము చేయుచున్నాండుం

రాముండుఎఎ-రము రము చిరంజీవి ! శ కీ గ్‌ అమృతమయమైన జీమూత మట్లు మిగుల . స్నిగ మెనట్రి సీమేను జేరందిగిచి ధి జాల శాగిలింపంగ నుత్కంఠ గలిగనాకు రము వత్స నీ విట వేగ.రము రము, ౨౧ " ాలిలించుకొని తనలోం కాను ఈత. జెవరి పిల్లవాండో, కాని ఉ. ఆరయ నాశరీరమున నంతట నూరిన స్నేహసారమో భూరిముదంబునం గరంగి పోయిన జెందము మూజుగూపొ యా శారముగన్న్న వేతనవి శాసయొ ఏనిం గవ్చంగిలించవగా నార సుధారసంబు మెయి యంతటంజల్సీ న చంద మయ్యెడిన్‌ | ౨౨౨ లవుండుంానూర్వ్యుం ఉజాశాశముమిందికి వచ్చియున్న వాండు, నాయనగారు ముజూ రకాలను సాలవృతచ్భాయ యంయు వి శ్‌ మింతురుగాకం శాముండు-వత్సా |! నీ యిష్టము వచ్చినశ్వే చేసెదను. (నడచివెళ్ళి యథోచికముశాం గూర్చుం డెను)

186 ఉత్తరరామచరితము/ (నలో. చాను) గీ, వినయభావంబు మెండుగా వెలసియున్న నాసనస్థితిగమనంబు లాదిమయెొన సర్వభావముల్‌ సా మౌ జ్యశంసకంబు లగుచుం దనరు నీ యిరువుర కరయ నౌర! ౨౩ గీ. విరియాతన్తులకు మురందబిందు లట్లు .- జాతిముణులకు రుచిరాంకుజూల మట్లు శాంగు లీనెడు వీరఆ శకౌయములకు నై జశోళావిలాసముల్‌ 'లేజ మొసంగు. ౨రో రఘుకుల కౌమారచిహ్నము లనేశములు ఏరియం దగ పడుచున్నవిః గీ మేను పా రానత్మీవ మేచకంబు మూంపులన్ననో యా-జోతు మూంపురములు నుప్రృసన్న మౌ సింహమ్తుచూఫు చూపు స్వనము మంగ ళమురజనిస్వననిభంబు. న్‌ (చక్కలగాలరిశిలించిి ఏరి యాూకృతి మావంశమువారి యాక్ళతిని బోలినదిమా త్రమే శాదు. | చం అరయలో నీ శిశుద్వయము నందు విజేవా నుతొను రూపమై వరగౌడు చొప్పు/ూడం గను పట్టుచు నున్నది యిద్దె యిప్పుడే

ము పా ౦కము 187 విరిసినయట్టి ఫొ త్త యర విందముపోలిక నెంతయు _న్తనో వారమగు ఛారుణీతనయ

• యాస్యము పెండియుం గంటి నిచ్చటన్‌-= ౨4. నీ, పండువెన్నెల నిగ్గుపల్వరున యదియ యదియ పెదవులకూరుపు నవియ చెవులు నీలలోహీతవర్షముల్‌ నెజియుం గనుల నైనం బరికింపంగా వొనియంద మదియ. _కిం (ఆలోచించి ఇదినా ల్తీకి నివానసమగు నరణ్యము, జీవిని విడిచిపెట్టినది యిక్కడనేకడా ! వీరలరూపము వయస్సు సీ విధముగా నున్నవి. అన్హ్రుములు ఏీరికి స్వతః ప్రకాశము లట! చి త్ర ప్రదర్శనసమయమున * సీ కడ్తుపులోనున్న శిళువుల కీ యస్తుము లభ్య న్తమగు ” నని నేను జేవితో నన్నమాట యీానందర్భమునః దలఃంఫునకు వచ్చుచున్నది పూర్వులకుసైత మృ్యమ్ర్రములు సం ప జాయరహితముగా వచ్చియున్న వని వినియుండ లేదు. ఆవోో ! విస్తయనులో మునింగి కేలుచున్న నా వృాదయమునందలి సుఖదుఃఖాతి ఫసయము విప్రలంభమువలె నున్నది. పీరు కవలంట! అనాయయ మాడంగా టేవిగర్భమం దిరువురు శికువులున్న చివ్నానులు కనంబడినవి. (శన్నరు శ్రక్తు) 18

188 ఉత్తరరామచరితను గీ, చనవుమోజింగం దొల్సి నేం జపలనయన కడుపు చేతితో నల్లన దడవిచూూడ గర్భ మిరుమేను గానుంట కానవచ్చెం చి యయుం గాంచెను గొన్నాళ్ళవీదప దాని, ౨౮ (దుఃఖించి వీరినే యడిగెద నేదో యుపాయమువేత. లవుండుానాయనగారూ ! ఇది యేమి, గీ చావ్సవర ౦యబు తజచుం వైంబర్వుకతన భువనమంగళ మైన విణా ముఖము తనరు వున హిమాసారపాతంబు కతనం జెన్ను . తజిగియుండియు. జెలువొందు తమి పగిది ౨౯ కుకుండు. ..అఆబ్చాయీా, ఉం. జూాయను వౌసినట్టి రఘు సత్తము చిత్తము కుందక్షుండునే "జీ ప్రే య సి నన్హమైన భువి "పెదయరణ్యమ వారికూ_ర్రియ ది శీ త్యాయతమైన దీవిరంహా నూ తుదలేనిది యయ్యెు నీవు రా మాయణ మేనియుం జదువ . నట్లుల నిట్లులు పల్కెజేటికిన్‌ ) -- 9ం లు లు రాము.డు.....(శనలోం చాను. ఏరి సంభామణము తటస్థముగా నున్నది. ఇంక ఏీరిని బృశ్నింపనక్కజి లేదు. ముగ్ధహృద

ము షా ౦కము 189 యమా నీ కీయకారణవృథామనోరథ మెట్లు కలిగెను! హృాదయచారకమగు. నా దుఃఖమును జూచి శిరువులు కూడ జాలివడుచున్నారు. కొని, కథ తవ్పించెదను, (ఫె) వత్సలార 1 రామాయణము రామాయణ మనుచున్నారు, మిరు. అది మవోనుఖావు-డై న వాల్తీకి సరస్వతీనిమవ్యంద రూవమెన సూర్యవంశ పశ స్తీ ఆది కొంచెము మూరు

చదివిన వినవలయునని కుతూవాలపడుచున్నాండనుం కుళుండు--- మేము గ్రంథ మంతయు నావృ త్తిచేసినారను. బాలచరితమునందలి రెండు శ్లోశములు మూత్రము న్ఫృతి ౧౧ ల్‌ కిప్పూడం వచ్చియున్నవి* రాముండు.---అిశ్లోకనములు చదువుండుం కుకుండుంాా టు వ్రీయాకు నీతా రామస్య దారాః విళ్ళళతా ఇతి గురై రూపగుతై శ్చాపి ప్రీతి ర్భూయో వ్యవర్థతం తథైవ రామః నీ తౌయాః ప్రాణేభ్యోవి ప్రి ఆయోభవత్‌ హృదయం క్వేవ జూనాతి వీతియోగం పరస్పరమ్‌ ఓ రాము-డు---వ్భృాదయనుర్శోచ్ధాతములయిన యా పలుకులు వినంజాలకున్నాండను. సో, జీవి! నీ సంసారనృత్తాంతము "లెందునం బొందకుండు (భాంతిరూపము లయి _న్సతి మాళావశివము లె నవిగచా! ల ల న్‌ు

140 ఉత్తరరామచరితము చ అరమర లేనియట్టి వణ యంబునం గల్లు నుఖానుభూతి ని ర్భరమగు శాతుకంబు నుఖ భావము దుఃఖము నెల్ల వేళలం _ దిగువుర కొక్కరూపగు న హీనపుం గూరిమి నివ్వి యన్నియుం బరగువిడి నా-డె పోయె మతీ పాపపుంత్రాణము పాయకుంజెడిన్‌. 3౧ నో కవ్రము | క, వకాలంబున బవా శో భాళకారత నొప్పెనలోం చీయాగుణజూలం బేశాలము కడుదు _స్థర మాకాలమె మదికిందెచ్చి రకటా ఏీరల్‌! ప్ర గీ. అప్పు డేణాశీ చనుయొగ్గ లలంతులయ్యుం 'బెంంగి యల్లన నొకరీతి విస్తరించె వయనువలపుల. బెరిగెడు వలపుజేండు చిత్తమున ళేగె నొడలను జిబుతీయయ్యు. వికి లవుండు---ఇది చి త్ర కూటనూర్ల్షమందు మంచాకినీవివోరము నలుపు నవనసరమున నీతాజేవి నుద్దేశించి రఘుపతియన్న నూట న త్వదర్థ మివ విన్య స్తః శిలాపట్లోయమాయతః యస్యాయమఖితః ప్వుప్పైః షవృష్టు ఇవ శ్రీసరఃం

నము షా ౦కము క్షేత్త1 'రాముండు.(అజ్జ, చిజునవ్వు. స్నేవాము, కరుణయు. డోప) ళితు వులు మిక్కిలి ముగ్ధులు” దా 1 అందులో నారణ్యకులు, మతీయును. వో బేవి! ఆసమయమందలి విన,ంభ్యాతిపృనం లీ ఈ గములు నీకు జ పీలో నున్నవా'? ఈవి చ. కరము శ్రమాంబుబిందువులు గ మగ మండ సమోరసంగతిం ళా గురులు లలాటముం బొదువ. గుంకుమపంకకలంకహీ నతన్‌ నురుచిరమెన చెక్కుగవ ఈ. సొంపును వీనులయొప్పు నొప్పనా భరణవిహీనమయ్యు. గడు భాసిలు నీమొగముం దలంచెదక్‌. వో ( ప్రా ఏడినట్లుండి బీనా గా) అయ్యూ, లేదు... గీ దవ్వులం దున్న బంధులం దలంచి తలంచి మూాచినట్టులు భావించి సొాగయవచ్చుం బేయసి గతింపం బాడజు పృథివియెల్లం ల్‌ ణో గసమున నుడికినటగు నెమునంబుం 32 ఢీ దీ కాం ((తెరచాటున) గీ జవకుండు వసిష్టువ _ల్తీకసంభవులును శాణులు నకుంధతియుంగూాడి రాగ వేంగ

కశత ఉత్తరరానుచరితమూ వచ్చి రిటె బక్క-మేనులు వడంకుచుండ శిళువుల కలహూవాక్యముల్‌ చెవులసో/కం ౨8౬ రాము.డు.--వమి పూజ్యురాలయిన యరుంధతియు, నసి ష్టుండును, అమలు, జనకుండునుగూడ నిచ్చటనేయున్నా రా! | వారల నే నెట్లుచూతును ! (దీనకతో. జూచి) వీతృసమానుం కైన జనకుండుగూడ నిటకు వచ్చియున్నాండని వినుటచేత మంద భాగ్యుండనయిన నాకుం బిడుగుపడిన ట్లున్నది. , బొందల నాటి వినాహవేళనా జనకుండు నీతండుం గలిసి నంతనయమొప్పలగ నుంట గన్నయా శనులనె యిప్పూ డిట్లతనిం గాంచలలల్లిన పావినైన.నా - తను విటె ప్రీలకున్నయది తథ్యము చాలును రాము జెంతకుళ౯ళా 90 (శెరబాటున) అయ్యో మయెొంతకన్రము, గీ భేరి యనుఖావమాత్రావళిష్టుండై న రాము. దమయంత గుటుతింపరాక యుండి తొలుత జనకుండు కనిపట్టి శెలివినంత మూర్భనొందిరి తల్లులు మ్రో,డులట్లుః 9౮

మ స్టా ౦ళకము కే48ి రాముందుులా నీ. జనకరఘువంశములు ెంటికిని నఖండ మంగళం బన నొషూ నమ్గగువపట్లం గరుణవాసిన పావిష్టనరునియందుం గరుణచూపుట వ్యర్థంబు గాబి మూకు? వా వారిని సంభావించెదనుం. (ఆని లేచును) కుకలన్రలుం..నాయనగరోూా |. ఇటా ఇటుం . (వైన్యముతో నడచి యందతాను వెళ్లిరి.) వమస్టాంకము సమాప్తము, -అానానినానానినానాననాననని.

్రీకన్తు. ఉత్తరరామచరి తము

• వావ బ్రిభరతటనిమోలా-- - స ప్త మూంకము (అకృణుయ ప్ర జేశంచును లక్షణుండు...-మవోనుభావుండైన వాల్షీకి తన ప్రభావము చేత బహావమర్రాదిసమ _నపొరజానవదులను, అ 'సదాదు లను "జీ వానురతిర్యగాది సర్వచ రాచరభూత సమూవామును నొక్కచోం గూర్చినాండు.. అన్నగారు చ“ోవల్సౌా! లతవణా ! వాశీకిమవారి తౌను రచించిన కృతి యప్ప ఆశీ ఆస్ట యె రనలు నాటకముగా నాడుదురు గావున జూచుట్తక్సు రమని మవలం బిలిచెను. నీవు వెళ్ళి గంగాతీరమందు నాట్యరంగములో సామాజికుల వండ ఊ గూర్పుండంబెట్టు టకై తగిన యీహ్పాటులు చేయా*మని యాజ్డావించిరిం అ వ,శారము జీను మర్యామర్త్థ భూతగ్రామము గూర్చుండుటకై తగిన సౌనము లేక్పజిచి వచ్చితిని. షం థి ఇదిగో... గీ అలఘు రాజాశ్రమనివానుం డయ్య్యుం గన్ట మైన మునివృ త్తి బదానిన యన్నగారు

నపమా౦॥కము కశక ఘనుడు వా లీక యందున గలుగు గౌర వంబుచేతను చానిట వచ్చి నిదినో. ౧ (అప్పుడు రాముండం శ్ర కేశించెము.)

రాముండు---వ ర్చౌ సామూాజికుల నంద ఊం గూర్చుండం బెట్టి తివా?

లత్ష్మణుండుంాచి _త్తముం

శాముండు..-ఈ వీల్లల నిద్దజను జం ద్రశేశుతో సనమ

• చూగాల నూర్చుండ లెట్ట్రవలయాను _

లత్ష్యణుండు--మాకు వారియం డంత వ్రీ తి యుండుటనే నక్ష చేసితిని. ఇదినో రాజాననము పజవండియున్న ది. అందు.

శాముంకు....-.(కూద్చండి) ఆరంభము. చేయుండుం

నూత్ర, ఛారుండు----(ప్ర, వేశించ్చి “ మేమార్త చతన్సుచేం గను

• వట్టి పొవనవచనామృత మయినట్టియూ+ గరుణాద్భుత

రవమయ మమునటీయు. నొక కావ్యము రచించితిమి. చానియందు గొరవముగలవనా రయి సావభానముగా వినవలయు*నని మవోనుభావు.- డయిన వా _ల్లీకిమవార్డి స్థావరజంగమా _త్తేక జగత్వున కాజ్ఞావించుచున్నా డుం

శాముండు...--దీని శౌత్సర్య మిదిం మవార్దులకు ధర్మములు వ్ర త్యమములుం కావున వారి మాటలు దోపాతీతములు, సత్యములును. అవి యెొప్తూడును దప్వూనని సంశేయింస రాదుం 19

కకం ఉత్తరరామచరితమూ (శెరచాటున వో ! అర్యఫు శ్ర! కుమారలత్షణ, 005 యరణ్యమందు శరణలేక యేకాకినయి వ్ర సవవేదనపడు చున్న నన్ను. శ్రారమృగములు తినం జూచుచున్నవి. మందభాగ్యనయిన నే నిష్తూ డీభాగీరథిలో. బడియెదనుం లత్మణుండుయాకటకటా 1! వదో విపరీతము కానున్నది. గి. 'జేవి విశ్వంభరా_తృజ భూవిభుండు “పెద్ద యడవిలో: దన్నట్టు విడిచిపెట్ల చి న్‌ ౬. బనవళాలయు తన కంత. శూ పషమగుడు టా లి గంగలోపలం. బడవై చెం గాయ మకట! -కి ల (అని వెళ్ళిపోయెను) శాముండు....(తొండరశా) జీవీ, జేపీ, లత్ష్మణునినై నం జూడువాూ లత్తణుండు...- ఆర్య, యిది నాటకము. .. శాముండుూావో |! జీవి దండకారణ్యవాస ప్రియసఖి. రామునివలన నీకు గలిగిన ఫల మిదిగచా 1! లత్మణుండు--ఆర్యా | __స్తిమితపడి చూడవలయును. ఇది యార్ష వ బంధము . మెటల్‌ శాముండు....ఇదినోో వ టి మయవృృాదయు+డనై. సిద్ధముగా నున్న వాండను.

నప్తమా౦కము [47 (సెతియొక పిల్లను, ఒడిలో 6 'లెట్టుకొని తనను బట్టుకొన్న గంశావిళ్వంభర అచే నవల౦చిరయై మూర్భపోయిన నీత ప్రవేశించెను.) 'రాము.డః.---అబ్చౌాయీ, చారియు. బెన్నును 'జెలియని చీశటిలో. బడుచున్న ట్లున్నది, నేను; నన్ను. బట్టు ళొమ్ము. జీవులు గీ. ఊజడిల్లుము వె జేహి యూజిడిల్లు టైవకృ్ళవ చీకు. గళ్యాణ మావహిల్లె నలఘు రఘువంశ ధూర్వవా లై నయట్లి కవలకొడుకుల నీటిలో6( గంటి విపుడు- క్రి నీత (మార్చ లేత) జె వాను గ్‌ పామువలన నిద్దజి మగపిల్ల ల( గంటిని, వో ! అర్యపుత్ర,! (ఆవి తరుగం మూర్భపోయొను.) లతృణుండు.....( పాదముల వెం బడి. ఆర్య, టై వకృపచే మన మదృష్టువంతుల మైనారము, రఘువంశమునకుం. గళ్యా ాంకురము కలిగినది. (చక్క-లం జూచి అయ్యో! వమా, యేడ్చి యీడ్చి యన్న గారు మూర్భనొంది శ! (ఆని వీచును) 'జీవులులావత్సా ! ఊజిడిల్లుము. నీత__.(మార్చ కేజి అన్గూ! మి రెవ్వరు! వృథివి.-ఈమె సీ యత్రీంటి కులజీవత భాగీరథి సీత___అన్లూ నీకు నమస్కారము. భాగీరథి.----నీ చారి త్ర మునకు. దగిన శుభముల. బొందుము, లత్ష్మణుండు---అను గ్రహింపంబడినవార 'నైంతిమిం

148 ఉత్తరరామచరితముు భాగీరథి..-ఈమె నీ తల్లి విశ్వంభర _ నీత-__ఓ తల్లీ, ఇట్టి దశలో నీకంటం బడవలసివచ్చినదిప్పూడు. పృథివి..వత్సా ! నీతా! ఇటు రమ్ము. (ఒళరినొక రాలింగనము చేకిళొని యిరువ్రరు మూర్చిల్లిరి.) లత్షణుండు.---(వార్ష ముతో) దై వాను ఆవామువలన వది నెగారు పృథ్వీభగీరథులచే ననుగ్ర,హింపంబడినదిం | 'రాముండుజా-ఇది మజింత దుఃఖకరముగా నున్నది. భాగీరథి... అపత్య న్నే హమువే విశ్వంభర దుఃఖము పా లయినది. ఈ యపత్యన్నేహో ' రృకనెశానా తంథి చేత నాాప్రపంచమంతకు సాధారణమేగచా! సఖ భూత ధాత్రి! వత్సవై జేహీ, ఉఊజడిల్లుండుం పృథివి....(మార్చకేజ) జీవీ! నీతను గని యు ట్లూఆడిల్లి యుండలగలను ? - గీ, దన.జగ్భవావాస మోర్చినదాన నెట్లూ దయితు. డుష్టిగించుట యెట్లు సయింపవచ్చు శ గంగా " వూర్వకర్శముల్‌ ఫలియింపం బూనుళొన్న ' . వలదటంచు వారింస నెవ్వారితరము ? ర పృథివి జేవీ భాగీరథి ఇదియంతయు మి రామభద్రువకు యు క్తమే...

• సప్తమా౦॥ళము 140 కం బాలుండై చేపట్టిన జాలకరంబును జనకుని కావకు నన్నున్‌ శీలము వంశమునన్ని టిం జీలికగా.జూచి యట్లుధిక్కృతి నేసె౯. ణ్‌ సీత__..వో, అర్యపుత్ర, ! తలంతువా ! పృథివి-నీ శార్యపుత్రుం జవండు ?! ల నీత___.(శన్నిలొలుక అజ్జతో) కొను, అమా సీవనిన క్షే, శానణంతు--కల్లీ, పృథివీం ఇట్టినాండను నేను. గంగఎాభగవతీ, వనుంధర్వా నీవు సంసారా త్తక వ,పంచము నకు శరీరమువంటిచానవు, ఎజుంగనటు లల్లునిపై నిశ్లుల యలిగెదవు ? గీ, అలమె నపయశం బుర్విలో నగ్నిళుద్ధి లంకయంజౌట నమ్మ రీవంకజనులు వ్రజలం దనుపుట యిమయ్వొకువంశధనము ఇట్టి యిశస్థాట్టులో వత్స యేమి నేయు? ౮ లత్మణు,డు--- దేవత లవ్యాహ కాంత ప, కాళులుగచా | గంగ-_-నీ కి జేయంజలిచేసెదం బసన్నవుకమ్ము. శాముడు..-తల్లీ, భాగీరథీ, నీవు మొదటినుండియు భగీరథు వంశమం దన్నుగ, వాము చూపుచునేయున్న దొనవు- పృథివి.-నీయెడల నీ నెప్తూడును బ్ర,నన్ననేం శాని న్నేహసం వేగ మాపాతదుస్సహముగదా ! రామభద్రునకు నీత యందుగల న్నేహము "శీ నసెటుంగనిదాననుగానుం

150 ఉ త్తరరామవచరితమ్ము గీ. మెండువగపున జెందయు మండుచుండ * .

'జైవగతిచేత నత్పను చాను వడి

యరుదు రై ర్యంబు మహిమచే నవనిజనుల

పున్నెములదేతను బ,దికియున్న వాందు ౭ రాముడు.-_-వీల్లలయందు. బెద్దల కెప్పుడును దయయే యుం

డునుగచా |! సీత__(ఏడ్చుచు నంజలిచేస) తల్లీ నన్ను. దీసిళొనిపోయి నీలో వీిలయముం బజొండింపుము. గంగ__-అవి యేటిమాటలు, నీవు వర్గిల్లుదువుగాక | పృథివి..--వ త్సాా నీళొడుకుల నీవు చూచికొనవలయునుం సీత-.అనాథనై న నాకీ పిల్ల లేల ? 'రాముండు--వహవృదయమా నీవు వ శ్రి యమవేం గంగ---సనాథవైన నీ వనాఖ వగు యెట్లు! _ సీత__-అభాగ్యురాలనయిన నాకు. సనాథత్వమన నెట్టిది ? * "జీవులు గీ. వత్స నీసావాచర్యంబువలన మాప

విత్తృతయుంగాడ పాచ్చయ్యె విశ్వభువన

మంగళంబును లోకసమ్లాన్యవు నయి

నిను నిటులు నీవు నిందించుళొనియొ జేల ఛా లత్మణుండు---ఆర్య, వినుండు. శాముండు.లోకము వినునుగాశ !

=1నసనసవమా౦ కము శథ1 (శెరదోటునం గఅక అము) రాముండు----ఇదియేదో యద్భుతను ! సీర_.._ఇదియేీమి ! అంతరితముమందు మంటలు: గలక్రలము బుట్టినవి జీవులు--- లెలిసినదిం భృశాశ్వుండు, శారికుండు రాముండు ననీ గురు, క్ర,మముగల జృంభ కా్త్రుము లివిం గీ, వందనం బిబెవై జహి వందనయబు _ చి శ్ర పట మివు నాండు దర్శించినపుడ రా వేంద్రుండు మమ్గు చొారలకు నొసలెం గాన నీదునుతులె నూకు గతిగదమ్మ . లా నీతఠ___ఆర్యపు త్ర, ! నీయన్నుగ్కవూ ముప్పటికిని బ్రకీటిత లతణుండుాో ఇవితప్పక నీనంతానము నా శ యించియుండుో వశీ ల్‌ నని యన్న గారు ఇెన్పియీయున్నారుం "జీవులు గ్‌ వ్ర ణలియిబె మాకు బరమొన్ర్రుగణములార | ఘనులమైతిమి మిాయనుగ్క హముచేత( దలంచినపూడు వత్సీలం గసలయనలయు భ్‌ ద్ర మగుంగాశ మీకు జృంభ క్రములోర ! ౧౦

1569 ఉ త్తరరావమచరిత ముది రాముడు _ గీ. విసయానందభావ ముల్వి స్తరిల్లి . ఇనంణి మో భంబుగావింపం 'బెచ్చుపెరింగి కరుణ కల్లోలజాలంబుం గలలగంబలఆి చె . వ్యృాదయ మేనిది యొద్దియో యతుగజూల. ౧౧ 'జీవులు--సంతోషింపుము వత్సా! సంతోపి.పుముానీ పు శ్రులు శామభద్రతుల్యు లై రివుడూం నీత..._.పూజ్యులారా ! ఏరికి తమృత్రియోచిత నంస్కారము చేయు వాళెవరు? రాముడు... క ఘనుండు వనీసుండు గుగువౌ ననగ జెలణగునర్కువంశమందున జన్నిం చిన బౌలురకును సంస్కృతి . ఇమొనరించెడువాండు లేడయొక్కందు నకటా! దై గంగ---భద్రా! నీ కీ చింతయే? వీరుపాలు విడిచి పెట్టినవిదప మవోనుభావుండయిన వాల్మీకి కొప్పగిం చెదను. గీ అంగిరనుండును నలవసీష్టాఖ్య మునియు జనకరఘువంశములకు నాచార్యు లైన పగిది వా ల్నీకి యాశెండు వంశములకు నిపూ డొకండ యాచార్యుం డ్రై యొప్పుంగాక! ౧౩ రాముండు...-లఅవమ్థూా ! బాగుగానే యోంచినదానవుం

శి స వమా౦కళకము 166 లతృణుండు.౨.ఆర్యా! నిజము మనవిచేసెనను. అనేక హేతు. వులం బట్టి చూూడంగా నీపిల్ల లిద్దతును క్తుకశలవ్లు లయిన టూహించుచున్నా డను. మ్‌. గీ. పరమమాని మైనవాల్మీకిశిమ్యు లై రా 4 గు పదియు ిండు నేళ్ళ వయను గలిగి “ యా త సిద్ధములగు న్యన్త్రుముల్లలవీరి ార్యుపోల్కి యున్న దరయంగానుం ౧ళో ఇకా నే ___శావ్రననే నామనన్సు కడు. జంచలమైం నాశే మియు. దోః.పకున్నదిం పృథివి...వత్సా! వచ్చి రసాతలమును బవిక్రముచేయుము. రాముండు.... వ్రియు రాలా 1 లోకాంతరము పేెనదవా? నీత____జీవలోశ్రమువలని యిీపరిభవము సహింపంజూలను. అమ్లా, నన్ను వీయందు విలయము. బొంషంపుము. వప్యేణుండు-దీని క్తుత్తర మేమిచ్చునో ! పృథివి.___నామాటవిని పాలు విడుచువజక నీఠొకుకు*:ం 'బెంపుముం వీమ్ధుట సీయిష్ట వ్రకారము వసెకను, గంగ--అఆలాగుననే చేయవలయును. (గ౦గా విశంభరబును వీరయుకెళ్ల8.) శాముండు....వీమో, అలాగుననే మైనదా! హో! చారి శ్ర ేవతా! లోకాంతరమం దుండి పోయినివా! (అని మూ ర్చిత్తః వ

క15క న! త్త రరాముచరిత మి అశృణుండు...-మహోనుభావు-డవయిన వాల్షీ క్రీ రేషీంచుము, కషీంస్పముం, నీ శావ్యార్థమది చీంనా ? (శెరచాటున) రంగము చాలింపుం డింతటితో. ఓమర్య్యామ ర్త్యులార ! స్థావరజంగమములార 1 ఎా లీ కిమవార్షి చే సమకూర్చంబడి నటియు. బవితము నాశ్చర్యము నయినటియు నివయ చి నూ. ళ్సా _ లతుణుండుా " తట్టీ గీ. కలగంభాతె మధించిన కరణి గంగ యలపెం 'జీవర్షి నికరంబు లాకనంబు వసుధ గంగయు వెంట రా వచ్చె నార్య జలము వెల్వడి మిగుల నాశ్చర్యగతిని. "౧౫ ( వెరచాటున) గీ. ల్లి యోయరుంధతి జగద్వంద్యురాల జాహ్న ఏధాత్రులము మేను జనకజూత . నీఠ సీ కోడలిని బుణ్యశీల నిదినొ యొస్పగింతుము నీ వొప్పంజెన్పిళొమ్భు. ౧౬ అతృణుండు--- అవో 1 అక ర్య మాశ్చర్యము. అర్యా మూాడుము, అయ్యో, అన్నగా రింశను మూర్చ లేఆ లేదు

సప్తమా౦ళను కరస (ఆరుంధతియు నీరయు( ట్రవేశించికి. అరుంధతి. నీ. వత్స! వై జేహి ! బిడియంబు వదలిపెట్టి జాగునేయక నీవిటు వేగవచ్చి చల నె నటి నీకర స్పర్శ్గముసను ంంకా= ఈ శాలు రొముని బదికింపనవనలయు(జుమి, -- దల / కూ ఉీతుజజళ్యతందరశా వెళ్ళి స్పృశించి) ఆర్యపుత్ర |! ఊటిడిల్లు. రాముండు..... (మూర లేజీ యానందముతో) శవళో యీమియిడి! (చూచివాళ్షాద్భుత రసమాలుతోంప) వవ యామె నా జేవి జూనకియా ? (నిగ్గుపడి) ఏమి, యిరావెం యార్య యరుంథ లియా? వీరందణు బుశ్యశృ్చంగాదులగు పెద్దలా _ అరుంధతి.___వత్సా ! యీమె రఘుకుల "జీవరయగు భాగీ రఖి నుప్ర న్ను రాలు. ( తెరచాటున) జగత్పతీ, రామభ దః +ఆరుంధరివలెనే నీతకు నీవెప్పు డును శ్నేమను నాలోచించెకు చానవుకమ్లు.. తల్లీ ౯? యని చి త్‌ దర్శనకాలమందు సీవన్నమాట తలంఫానకుం జెచ్చుళొమ్లు. శీ నిప్పుడు బుణవిను కృనయితిని. అకుంధతి._ఈవెం నీ య త్తగారు వూజ్యురాలగు శనుంథర:

క్‌6 ఉ త్తరరాచుచరిత మునీ ( తెరచాటున) వల్లను విడిచిపెట్టు సమయమున “భగవతి వనుంభధం శ్రాఘ్యయగు ఏ కూంతురు జూనకిని గనిపట్టి'మని నీ వంటివి, అపృశారము చేసినదాన నయితినిగచడా ! రాముండు....-పూజ్యు రాలా ! కృ ళాపరాధుండయ్యును న్‌ యనుకంపకు+ మాత్రండయిన రాముడు నమస్కరించు చున్నాడు. ॥ అకుంధతి... ఓవో! పౌరజూనపదులారా ! ఇప్పుడే గంగా వనుంధరలు పశంసించి యరుంధతినైన నా కర్పించినటి యిీావెం యింతకు. బూర్వ మగ్ని దేవునిచే. బుణ్యచా ర్‌త్రయని నిర్హ్ణయింపంబడిన ది. బహోదిజేవతలపొగడ్త నొందినది. *జీనయజనసంభవ. సొవి శ్ర,కులము కోడలుం అట్టి యో జానకిని మారు" సవిత్రురాలుగా శ్తహ్‌ంప "వలయును, వమందురు? ణి సు లత్మ్యణుందు-.-ఆర్యా, అరుంధతిచే నీ విధముగా నిర్భ _ర్త్సితు లయిన జనులందఆం, భూత గ్రామమంతయు వది నెగారికి చతుస్కరించుచున్నారు. ఇదిగో లోకపాలకులున్వు సప్త ర్టులును బువ్చవృప్పి. గురిపించుచున్నారు. ఆరుంధతి..-జగత్పతివై న రామభ ద్ర! గీ. యాగమందలి జూంబూనచాకృతీకిని మూల మైనట్టి చీ, యురాలి ముద్ద రాలి

న స్రనమా౦కము 167 థ్‌ ర్య మెపూడు. దప్పని ధన్యురాలి ధర్మ పద్ధతి జలు మోధరణినాధ. నం. సీత్ర__.(గనలోంచానుు ఆర్భహత్రుండు సీస దుఃఖమును మొన్న దెలంచెడునా? రాముండుఎ-తమసెలఫు ప్ర శారమేం లతృణుండు--కృ తార్థుండ నై తిని! =ఉీతవాజశీను మరల జీవించిన దొన నైతిని! లత్తణుంయంయావది నెగారు ! నిర్హజ్ఞుండైన లత్మ్యణుం డీజె నమ స్కరించుచున్నా(డుం నీత.....ఇట్టివాండవయి చిర కాలము జీవింపుముం అకంధతి--మవోత్తా వాలీ క్రీ సీతాగర్భ సంభవులగు. కుశ లవులను బెచ్చి రాయమున కొప్పగింపూ మిష్రూడుం (ఆని విళ్ళెను.) ఆషైములతృణుంలుం్టాదై వానుగ్తహమువలన న నుళొన్న స్వే యయినగిం నీత_ఆవీల్ల లెక్కడ ॥ (వాల్మీకియ్యా! గుళలవులును ట్రవేశి.చిరి.) _ వాల్సీకి.._నత్సలారా ! ఈయన మోతండ్రి, రఘుపతి. ఈతడు మో వినతీం డ్రి లత్మణుండుం ఈవి మాత్‌ సీతం ఈ రాజర్టి మా మవాతొమవాు డైన జనకుండుం

త 168 ఉత్తరరామచరితమూః సీత___(వార్ష్మ కరుణాద్భుతి రసము లుప్పాంగంూాచి) ఏమీ, నాయన ణారా? వత్సలు--వో తండ్రీ, హో తల్లీ, వో మాతామహో! రామలత్మణులు...-(సంతోవముతో శగౌయిలించుకొన్సి వత్సలారా! పుణ్యవశమున మిరు లభించితిరి. నీఠ__నాయనా కుశ, నాయనా లవ, మీ రిటువచ్చి నన్ను. జూలసేళఫు కౌగిలింహండు, నేను మా తల్లిని లోశాంత రమునుండి వచ్చినదానను. కుశలవులు---(ఆ ప్ర కౌరముకావించి) ధన్యుల మెతిలు. నీత___పూజ్యుడ వయిన మహర్షీ + నీకిచె వృణావాము, వాల్మీకి_వ త్పొ, యిటులనే చిరకాలముండుమ. ( తెరచాటున) _ ॥ లనణుని నిర్తూలించి మథుశేశ్వసుం డిటై వచ్చివాలకుం లత్తణు-డు-.-ళుభములలోనే శుభములు వచ్చునుగడాం రాముండు..--ఇదియంతయు ననుభవించుచున్నను నమంజాలకు న్నాండను. అభ్యుదయముల స్వభావము కాబోలు నిదిం వాల్మీకి. రామభ ద్రా! నీకు మిక్కిలి వ్రీయమైన "జీదయా “తెలుపుము, కావించెనను, శలాము/కు----ఇంచ కం కుం బ్రియతరమయిన "జీవ న్నది! అయినను నిట్లగుంగాక |

స పమా౦ శకము 159 "మః వంవాగ వావిదుండునుం బరిణత ఆ టెలి పజ్ఞుండు నె సత్కకవీ త్‌ శ్వరుకావ్య మిది పాపము ల్లును ముతన్‌ భద్రంబులం గూర్చుతీం బరంగున్‌ గంగయు. మాతయు న్పలె.గడుళ భవ్యంబు రమ్యయు నై వజిలు న్నాటకరూప మై రస విదుల్‌ ' పొజూల ఎయోగింపలాన్‌, ల ౧౯ క్‌ ఈ ఇది శ్రీ మత్కౌ-కికనో శ్ర,పవిశ్ర జయంతివంకో రత్నాకరను ధాశర శామకునాను ధేయ ప్రశీతాం శ్రోత్తరళలామచరిత నాటక ము

సవరణవటిక 6 అావవవషప్రహ్రీళ్ట( - (పిన. ఫొరట పగ౧క్షీ తప్పు ఒప్పు క్షే 12 జునరకుబలె జునకుబలె 6 8 వమునుం వీమును లిం భద్రుని. భ్‌ ద్రుని రి 19 చక్కంగా చక్కగా ణా ₹ కలకు తలు [9 8 స్ని్గ స్ని్గ 10 అదినొజూడు అదిగొచూడు 18 18 పరమనుఖాస్త్తి పరమనుఖా వ్వీ ణః ఎట్లు ఎట్లు? క్షేడ్త 16 ఆడుచుండగా ఆకుచుండగా తేమ క పరము వటము లై 20 వీరి! వీతిని / ౬/ లిత్రి 16 రామారాజు రామరాజు 88 1 భయంపడి భయపడి 88 5 నిర రారము నిర రారనము యు యు శ్రి 9 నిల్చ నిల్వ గ్ర 10 సర్వమును స్వరమును క్‌8ి 14 జటాయు జటాయనా 61 1 మశ₹ేమున్నది మజతేమున్నది

ల్సి పొరట పంక్తి తప్పు ఒసే (4 8 నిమ్యందినియునై న నిమ్యండియగునట్లి 68 7 మిాకంది - మిోాకది 69 7 కొరవి కొఆవి 70 8 ఆపుటకు ఆంపుటకు గ్గ 8 వేవుచున్న వేంపుచున్న 72 క్షే మేనున మేనను 78 8 తొలగి తొలంగి 77 19 అరుగణగేరడు అరుగనేరండు 81 8 సలుపబడు నలువంబడు రక్ష 6 ఉలము ఉల్లము 85 17 జోల్చెసలారెడు బొల్పెసలా రెడు 17 నాటి నాంటి 87 19 మడుగులు-పెరుగు మడుంగులు._ పెరుగు 98 20 ఎవ్వడో. ఎవ్వంతో రిక్త 2౨ కూకటి కూకటి 8 ఎన్వడో ఎవ్వండో 12 గరులు గజులు 95 ల రఈ ప్రణామములు శిరః ప, ణామములు 108 14 సస్పృహముగా దనలో పస్పృహనుగాం దనలోః 112 వ ప్తొరటలో 8 వ పర్తి క్రింద చంద్ర కేతువు :_ " చానికి సంబేవామేమి ? క్షేషక్మ ]ై ననుబట్లి "నుతుంబట్టు 117 15 శ్రహిళ్ళు ఆహీరఠ

ట్ర

పొరట పంక్తి "ల లీప్పు ఒప్పు 120 20 భృగకులుండు భృగుకులుండు 121 ౨1 “నపుడున్‌ నపూడున్‌ క్షేవి4 6 అఆమరతరుణ అమరతరుతరుణ 1౨5 18 జావిన జూలిన 196 8 నిండి నిమిడి 1928 14 గనన గనిన 181 ౨1 వలవం వలన 96 21 యిష్వుడే యప్పుడే టై! ”్గ వరంబు వర్ష ౦బు 189 కశ్రి విత్భతా వీరృకృ తా కేశ0 6 నవ్వ్‌ యివ్వి ల! త్రి విస్తృంభ్యా విస్తంభా కక్‌ 9 నిదినో నిదినొ 146 9 శరణ శరణము)

8 పెట “టం

న... లు

• ననన థి లీ ఢీ థో యి శ క్‌ టి