Telugu tyagasindhuvu - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

వ లంయల్‌లసకదమిళ్ళ త, నీ, నత. జ లే నీ 1 ల. వ క... ర స్మయాళ్యక్ష ఆ | సళ ఆ . యా సే 1 6 గ 4 నా. / లా నగ ॥ సక్‌ న ఆచర్య కాగ దం 11 సన యం యత 11 న ను కాట... ( య/ ఆ|| గ్త్‌. కటిత్యాగణందను)ు. .

అక జ్ఞానపీర అవాళ్డ్లు గ్రహిత | జా సీ నారాయళ[ా లెట్టె గౌరి - బహూకరణ త్యాగసిలధువ్ర | | / / . =. న్‌ ఖే జ్‌ ఏపిస్‌ఖే స €రచు చనాణక) న్‌ ప్‌ వ న వ వ్‌ థి న! బ్‌ వ గ్‌ న షు భారతీపుత్ర ము శ ద్విశతావధావి జ | ర్‌ ను ఓ పను.

డా॥ కడిమిళ్ళ వరప్రసాద ద్విశతావధాని సులర్‌ ప్పాస్కూల్‌ నరసాపురం 534 275 వర్‌ - కయం౦ం - 4594 కెజి - 4876 చ ట్రీతులు 500 సం లి ఇకా ప్రతులకు వై శామునుందల్‌ ల లూ 6 8వ లైను శాంతినగర్‌ 6౬ వలూరు గల ముఖ చిత్రం ఉయ్‌ ధాలయ్య ఖ్‌ లో ము. చీత్రాలయ రాంబాబు ఏళ్టోరు "టే నే "థు రర9 ౧) మ ళ్‌ వెల. రూ 25/- వై యు టిం ముద్రణ ఏలూరు ప్రింటర్స్‌, విలూరు 2 7౬011 04 / 69 5౧ ౪ 840/0% 0౧ 8 కట 68 ౬౬౮౧౮6

త్రీ ళృ సతనారాయణమూరి (రా స్తీ కొరళృు స ౭9 జా అతి

కృతక్తదత అాాాాాణాలాతదొ డా / తడిమిల్స వర్యవనాద ద్విశతావధాని

కవి కల్పతరువులు జవదౌొన బోటొ త్రీ వడ్డి జా త శ్రీమతి

ఇల్‌ (బ్రహ్మ బిందువు ణి కడిమిళ్తాన్నయ వార్థిచంద్రముడ రేఖామాత్రవిన్యాసమే ర్పడ గాంగేయ కధా విధానమును కబ్బంబట్టు గావించు నీ వడికిన్‌ మెచ్చెద మచ్చుకుండుకెటులబ్బా గోత్రసాజాత్య మి బృడియున్‌ ముబ్బడియౌచు డెందమును నిస్వార్థమ్ము నుఖ్జూపంగన్‌ రెండే రోజులలో శతాధిక వచ శ్రీ మద్వధానంబులన్‌ పండింఎంచిన నీకు నీ త్రిశతికినై పద్ధెన్మిదేరీతి బ 'జ్టం? డంబౌ జయసంఖ్యకున్‌ సరిగమిటించెన్‌ జగన్మాత నీ యండన్నిల్చిన భారతీజనని శేయ స్సుందరాకారతన్‌ త్యాగత్తీనిధి భీష్మ జీవితమునందాయాయి కోణంబులెం తే గంభీరము లీవు చూచితివి గానీ కండ పట్టించును ద్యోగంబేలనా చేయవైతి వమితాళూక్తుల్‌ పిసాళింప కా వ్యాగంబుల్‌ చివురించునే రసఫలప్రాప్తుల్‌ ప్రసాదించునే స్వాంతర్హర్హణ లాత్మదూషణలు పశ్చాత్తాపముల్‌ మెవావి భ్రాంతుల్‌ నిందలు జీవితం బగతి సంగ్రామంబుగా సాగియే సంతృప్తుల్‌ గనలేక 'పైవరములే శాపంబులై కాల్బ నే కాంతంబందలి తత్త్వ్వగీతిక కదా గాంగేయుండూహించినన్‌ నిలకడ వలయును కృతికని పలికిన ఆసామి పాద పద్మములెపుడున్‌ తలచుక (మొక్కదే కృతులన్‌ బలుకక నక్కెడ (ప్రసాద పండిత సుకవీ = ఆచార్య బేతవోలు రామబ్రహ్మం 21-7-97

యో గోవొలల్టుత్ణ శ్రానీ విన్చిపొల్‌ క శ్రీ గౌబమి ఎద్యా వలం రాజమయండ 533 05 29797 వివాయ గురవేనమ

భారతీ పుత్ర త్రీ కడిమిళ్ల వరప్రసాద ద్విశతావధాని వ్రాసిన త్యాగసింధువు కావ్యము నామూలచూడముగ నవలోకించితిని త్యాగమే నిష్టయాత్మ స్వరూపావస్త్థాన లక్షణమగుముక్తికి సాధనము న కర్మణా న ప్రజయా ధనేన త్యాగేనవై న అమృతత్వమానశు అనుశ్రుతి అమృతత్వ'్రాప్తి ప్రజా ధన కర్మాదుల వలన కలుగదని వక్కాణించుచున్నది నర్వకర్మఫలత్యాగమే త్యాగశబ్దార్ధమని భగవద్దీతాన్మృతి విశదపరచుచున్నది సర్వ కర్మఫలత్యాగం ప్రాముస్త్యాగం విచక్షణా ల్యాగ వ్రతాచరణా మోఘయశోవిలాసి 304 యగు శ్రీ భీష్కాచార్యుల దివ్యగాధను సరలసుందరముగ కవి ఈ కావ్యమున నిబంధించినారు

ఈ లఘుకావ్యమునందు ఆరు ప్రకరణములలో 308పద్యములు గలవు సర్వప్రాణిసాధారణమగు షడ్భావవికారములకు సంకేతముగ జననము మొదలు అంపశయ్య వరకు అరు ప్రకరణములుగా విభజింపబడుట యుక్తము కావ్యములు కాంతాసమ్మితముగ ఉపదేశములు గావించుచుండును త్యాగ వైభవము నుపదేశించెడి ఈ కావ్యమునందు అచటనచట పాయసమునందు జీడిపప్పువోలె శాస్త్రీయ సిద్ధాంతములు పొందుపరచబడినవి

ప్రాణికోటి అజ్ఞాన (ప్రయుక్తములగు రాగ ద్వేషములకులోనయి. పుణ్య పాపకర్మల నాచరించుచు తదనుసారి జన్మలను బొంది దు ఖముననుభవించుచుందురు కాగా సాంసారిక దు ఖజాతమునకు అజ్ఞానప్రభావములగు రాగద్వేషములే కారణములని తేలుచున్నది దుఖ నివృత్తి గోరుమానవుడు ఈ రాగద్వేషములను దూరము చేసికొనవలయును ఈ రహస్యము "రాగము ద్వేషము దూరము చేసి పరాత్పర మోక్షమొసంగ గదే 280 అను పద్యములో సుబోధముగ వర్ణింపబడినది

పాండురాజును సోమయాజిగ బుద్ధిశక్తి యగ్నిగ ప్రజకు మంచిసేత పరమఫలముగ వర్హించుటలో కవికిగల మిోమాంసాశాస్త్ర పరిచయము స్ఫుటమగుచున్నది 2 2 ద్రవ్యనవకమందొకటియై తనరుచుండుకాలమని తర్మవిదులు పల్కంగవచ్చు

77 అనుచోట తర్క శాస్త్రమునందు (ద్రవ్యములు తొమ్మిదిగ విభజించుటను స్పృశించుచు శాలలీలావిభూతులకు దగిన హేతువుచూపు తార్కికుడు లేడని చెప్పుట కాలమాశ్వర స్వరూపముగావున ఈశ్వర లీలా విభూతి ఎవరికి తెలియును? అను అభిప్రాయము గలది

ప్రారబ్బమాపదరమె

అంతమకాలమ్మున తనవంత్రా నిలుతునది క్పు వలమొకు భయ గతత్తో

తర వరవాళ మన్దుదాతంణమగరునా గోలరా

నత్బయొబ్చ టేయే గదా కాళ్టుతమ్సు. 36

భల మొల్టు టయ ౧దా ద్రవతమ్ను (36

మున్నగు ఉపదేశవాక్యములీ కావ్యమునందసంఖ్యాకములు

యాగము నా బ్రతుకంతయు దతృలమంతము నీయది గైికొనువూ 280 అను భీష్మవాక్యముచే సర్వకర్మఫలత్యాగలక్షణమావిష్కరింపబడినది త్యాగశీలుండు భీష్మపితామహుండె త్యాగజీవమునకు నాదర్శమతడే 7

ఇట్టి నత్కావ్యములు సమాజమునకత్యంతోపాదేయములు సంస్తు తిపాత్రమయిన ళఈ క్రావ్యమునకు (పేరకులగు ఆస్తికులు ఉదారులునగు శ్రీ వడ్డి శ్యామనసుందరరావుగారు ధన్యులు అభినందనీయులు భారతీకటాక్షపాత్రులగు శ్రీ కడిమిళ్ల కవి ఇతోధికముగ సకలాభ్యుదయములు పొందునట్లు సర్వమంగళాజానియగు సర్వేశ్వరుడు అనుగ్రహించుగాత

= శివం భూయాల్‌ విశ్వనాధ గోపాలకృష్ణూస్త్రి

అవమగాహనం ఈశన్రీశావుక్త్ష పక్షింద్రవావౌ (ప్రావృడ్వార్ముచ్భారదాంభోదదేహా పాతాం సర్వ్వైశ్యర్య సంపత్‌ సమృద్ధిం దత్వా తత్తా వర్తావ బోధంచ భక్తాన్‌ వనం కవనం భువనం జలం అన్నవి తేవనం భావనం ధావనం అనువాని వల్లకం'ట అవగాహనం అనునొకదాని వల్లనే సుగమాలౌతాయి అయితే అది అందరికీ అందుబాటు కాదేమో వీటిల్లో రెండోది మరీ మరీ గహనం అగమ్యం తదవగాహనానికి కొంత అధికారం అర్హత ఉండాలి అందుకే భాస్మరాచార్యులు తన సిద్దాంతశిరోమణిలో తదవగమననిష్ట, శబ్దశాస్త్రే పటిష్ట అంటూ అవగమనం ౪౧౮౭౧ ఇగి6 ౧౮ 0202ఇ06/ శబ్దశాస్త్ర వ్యాకరణ పాటిష్ట్రం అవసరం అని సూచించాడు ఇది విషయాంతరం ఒక కృతిని సమిక్షించేటప్పుడు సమిక్షకుడు ముందుగా అవగాహన సామర్థ్యం కలవాడై ఉండాలి రాగద్వేషాలుండరాదు నిషక్షపాతదృష్టి కల్గియుండాలి విమర్శ లేక సమిక్ష విషయైక నిష్టమై ఉండాలి కాని వైయక్తికం కారాదు మరి ఆ లక్షణాలు నాలో ఉన్నాయో లేదో కాని సమిక్షకు సాహసిస్తున్నాను త్యాగసింధువు అని కావ్యానికి పేరు పెట్టుటలోనే వైలక్షణ్యం ఉంది వివేక సింధువు కొండనార్య ప్రణీత వేదాంత కావ్యం నిర్ణయ ధర్మ భక్తి రసామృత సింధువులు వరుసగా కమలాకర భట్ట కాశీనాధోపాధ్యాయ రూపగోస్వామి ప్రణీతాలైన శాస్త్ర నిబంధన ప్రబంధాలు విబుధులకపరిచితాలు కావు కాని అది ఆ (గ్రంధాలవంటిది కాదు అది ఒక మహాపురుషుని నామధేయంగా కల్పించబడిన కావ్య నామధేయం ఇందు త్యాగసింధువు భీష్ముడు తత్త్యాగవైభవ మపారం కావుననే సింధూపమానం కావ్యారంభం సంప్రదాయబద్ధంగా శ్రీ కారాదిగా వర్ణ్షగణాదిశుద్ధిమంతం అభ్యు[భృ్యయదాయకంగా సాగింది ఇందువస్తువిన్యాసం రూపకాలంకార శోభితం

మూడుంబాతిక 3 గా పాదాలు దీర్ణ్షసమాసభాసురాలై గంభీర భావశోభితాలై పద్యం అంటే భగ్గున మండిపడే కిగ్గాడి మూకకు మూకీ భావాపాదకాలై రసిక సారంగాలకు తనివిగూర్చు నవకుసుమాలుగా నిలిచాయి తర్వాతి తొమ్మిది కవి కుటుంబౌన్నత్యం గురుస్తవం తక్కినవి కృతిపతి ప్రశంస కవికల్పతరు ప్రస్తావన రచనొత్కంర్యాన్ని ప్రతిపాదిస్తు: న్నాయి 3వ పద్యంలోని ఎజిగి యొజిగి అను (ప్రయోగం ఎజ్జనగారిని తలఎస్తోంది ఈ కావ్యంలో జననం ప్రతిన గురుసమరం వంశం సంగ్రామం అంపశయ్య అని ఆరు విభాగాలున్నాయి. అమాంబాపతు కావ్యం అంతా 308 పద్యాలు 22 కృత్యాది పద్యాలు మొత్తం 320 ఉన్నాయి 10 56 [57 280 29 981” 992 572 6278 *॥1 279 308 వెరసి 56+72+70+ 7+63+30=308 రచయిత ఈ కృతిని కేవలం 8 రోజుల్లో వ్రాసినట్లు ఈ గ్రంధాంత గద్యంలో స్పష్టంగానే ఉట్టంకించారు కూచిమంచి తిమ్మకవి శివలీలా విలాసాన్ని రెండు ఆ్వూసాల భక్తికావ్యం 32 రోజులలో వ్రాసానని చెప్పుకొన్నారు. చురుకుగా వ్రాయుట ఏ౭గ౪గ౧౪ాదు దీర్జసూత్రిగా (వ్రాస్తూ తూనాబొడ్డు అంటూ కూర్చోవడం ఒకగీఆగ౧ణాదు బాగోగులకు జాగు వేగం తూకం కాదు జననం అను ఖండిక యందలి ఆరంభపద్యం నైకామోఘ తపోధనాశ్రయము తల్గోకమ అన్నది సత్యలోక వర్లనమని చెప్పకచెప్పుచున్నది అదే చాతుర్యం 23వ పద్యం కలయో నిక్కమొ నిద్రయో మెలకువో అన్నది. పోతనగారి కలయో వెషవమాయయో అన్నదాని పుత్రికయో ఉత్తర రామచరితంలో భవభూతి చెప్పిన విస్సోతుంశక్యోనసుఖమితివా దు ఖమితివా ప్రమోవో నిద్రావా కిమువిషవిసర్ప కిముమధ అను దాని పొ(త్రియో 3237274 పద్యాలు అని పలుకాడు అనే ఎత్తుగడతో ప్రారంభమయ్యాయి ఆ (ప్రయోగం ఈ కవికి ఇష్టమేమో 45వ పద్యంలోని ఉన్మత్త శృంగార వాంఛ అన్న పదబంధం విలువ కట్టలేనిది 5లో బిడ్డ యేడుపు ప్రణవమ్ము వినిచినట్టు అనుటయు అపూర్వ ప్రయోగమే 47లో అచ్చట్లు ముచ్చట్లు 58లో ఏండ్డు పూండ్డు సమయోచిత పదవిన్యాస విలాసము ర58లోన వెంటాడు అనుక్రియాపదం ఘుణాక్షరాయితం కాక ఈ కవి వేటకు వెంట అన్నమాట యున్నట్లు తొాలిసియే

'ప్రయోగించెనని ఘంటా పధంగా చెప్పకతప్పదు వేట వెంట పేడ పెండ మొదలైనవి “రలమృతాంశులో శశము రెమ్ముద మంచుదలంచి వెంట యింటి కుందేలిది యెందు బోగలదు అని విజయ విలాసంలోని చామకూరపాకం తెలియని దద్దమ్మలు వంటయింటి అని దిద్దేశారు అని సమగాంధ్ర సాహిత్యచరిత్రలో ఆరుద్ర అట్ట్లకాడ కాల్చి అంటిచారు ఇట్టిదేదో "పేడ పెండ కొజవి గోపరాజుసింవాసన ద్వా(త్రింశికలో “పెండయెత్తైడునట్టిముండకిచ్చె అని ప్రాస ఘటితంగా (ప్రయోగించాడు అది సుట్రంకోర్టు తీర్పులాంటిది దీనికి అప్పీలు లేదు సరే నాకల్పం నా కలం దూకుడు జోరయింది ముకుతాడు లాగి ముందు దారికి తెస్తా 77లో (ద్రవ్యనవకమందొకటియైై కాలమని తర్కవిదుల పల్కంగవచ్చు అనుట

కవికి గల తర్కశాస్త్ర పరిచయం సృష్టికరింపబడుతోంది అందే లీలా విభూతి అన్నమాట కూడా భగవానుని కున్న విభూతి త్రయం 0 నిత్య విభూతి లీలా విభూతి (తిపాద్విభూతి అంటే ఏమిటో ఈయనకు తల స్పర్శిగా తెలిసియే ఉన్నట్టు ద్యోతకం కాక మానదు 82 లో పుడమి గుబ్బెత అనకుండా పుడమి పడతియు అంక లెస్సయేమో ఇది అమర్చిన దాంట్లో అత్తగారు వేలు పెట్టినప్లే అనియు అనుకోవలసియున్నది 83వ పద్యం చక్కని జాణతనం అందం కలికితనం కాంతిమళవించిన మేలి రవణం శిశీలో పడవనడుపు పడతి యొడుపుల తీరు కవి గడుసుతనాన్ని ప్రకటిస్తోంది 87లో భాసుని ళ్ట్‌కాన్ని స్వీకరించుటలో ఈ కవికి మహామహుల'పై వారి రచనలపై ఎట్టి భక్తి గౌరవములున్నవో వ్యక్తంకాక మానదు

ఇది చక్కని ఆదర్శం గదా 89వ కందంలోని అందం అనన్యసాదృశ్యం 6లో ఈ కవి శాంతనవనిష్ట అనుటలో ఆంతర్యమేమిటో శాంతము నవము నూతనము

అగు నిష్ట అని కాదు గదా ఇదియే ద్విశతావధానుల కడు గడుసుదనపు పోకడ

అనేకామోఘ అనుటకు మైఠకామోఘ అనియు అనిదంపూర్వ

అనుటకు నైదంపూర్వ అనుటయు. ్రొఢ ప్రయత్నమే _ 25లో రోదన మిగిలెన్‌ అన్నారు ఇది చరితాదులలో ఇముడుతుందా? చూడాలి మజి 33లోని దొక వైరాగ్యధోరణీ మంచిదే 32 కూడా అంత 2 9 39 లలో ఉసురు అసువు అనుట కంకులు చేర్చటం లెస్స ఇవి రెండు నిత్య బహువచనాంతాలుగా మజీి

57లో అతగాని సొత్తవై అనడం స్వతంత్రతయే 63లో గురునకు కన్నులనుండి కప్పురపునీరు వెడలెనట _ ్రాత్తదనం 89లో బీజము భూజమున్‌ దినుటయై ఈ ప్రయోగం గుడ్డొచ్చి ఎల్లను వెక్కిరించుట వంటిదే సత్తాగల వాక్యం

2 2లో పాండురాజు రాజ్యపాలన వర్ణనం రూపకాలంకారశోబితం భీష్మనైరాశ్యవైరాగ్యాలలో మహామహాుని త్యాగమూర్తిత్వం ద్యోతకమవుతుంది ఇట్లెన్నేని ఉదాహరణలను చూపవచ్చును కాని చద్దికంకే ఊరగాయ ఎక్కువ అవుతుంది వడ్డించే ముందు వాచవి ఎందుకు? కావ్యమంతా చేతిలో పెట్టిన తరువాత ఒక్కొక్క శు మచ్చుచూపడం అనావశ్యకం గదా చదువురులే స్వయంగా ఆమూలాగ్రం చదివి గ్రహిస్తారు అది చదువురులకే వదిలేసి నాలాంటి మాడియేటర్‌ “అమ్మాడియట్‌గా తప్పు కోవడం వారికి కూడా ఆసక్తీనీ ఆలోచననూ కల్పించటం వారి ఆనందానికి దోహదగ చేయడం సర్వశ్రేయం చివరిగా చిన్న (ప్రతిస్పందనం వడిగలతనంబు కడుమల్‌ నడకల యుడుపులును వాడి లాలిత్యంబున్‌ తడబడని బావ సంపద కడిమిళ్ళ కవిత్వమందు గడుసరి పాగసుల్‌ 2 ఉత్తమ కవితా రీతులు సత్రములగు వారి సత్తసౌజన్యంబున్‌ జిత్తమున హత్తుకొనియెద అత్తిలి గోపాలకృష్ణమాచార్యుండన్‌ య్‌! కడ వెళ్ళన్‌ జదివింపజేయుగద మికబ్బంపు విన్నాణముల్‌ గుడధానాయితముల్‌ దురన్వయ తతుల్‌ దూరాన్వయంబుల్‌ గనం బడవెప్పట్టుననైన దిట్టవగుదో భారత్యపత్య(ప్రధా కడిమిళ్ళాన్వయ రత్నదీప మదినాకాంక్షింతు ద్వ(ద్చేయమున్‌ కట్టు ఎభుదో ఎదోయతడు 27-7-97 అత్తిలి గోపాల కృష్ణమాచార్య నరసాపురం నామవిదోయడు నరసావ్రర వార్తవ్వుడు ఈళ్టురాపాఢల్చువ్తావ్రమో భానువానరం

• " ఇా.

ఎల్లనిచ్చే వాడెవడైనా ముందుగా అల్లుడి యోగ్యత గురించే ఆలోచిస్తాడు శ్రీ కొరళ్ళ సత్యనారాయణ మూర్తి రాజు చూడ ముచ్చటయిన రూపం కలవాడు విన ముచ్చటయిన వాక్కు గలవాడు చక్కగా చదువుకొన్నాడు రెట్టింపు వినయాన్ని సంపాదించుకొన్నాడు క్రమ శిక్షణకు మారు పేరు ధనమంటారా ఛాయా చిత్ర వ్యాపారంలో ఒక్కొక్క మెట్టుగా పైకి ఎదగడమే కాని ఒక చోట ఆగే పద్ధతి లేదు ఆయన క్యాఎటల్‌ స్తూడియో ఎప్పుడు చూసినా జనాలతో కిటకిట లాడుతూనే ఉంటుంది కానీ గమ్మత్తు అంతటి వ్యాపార వ్యగ్రతలోనూ మోమున అరనవ్వు చెదరదు పొరబాటు దొరదు తారతమ్యం లేకుండా వచ్చిన -ప్రతీ వారినీ గౌరవించడంలో ఏమరు ప్రాటుండదు వ్యసనముల సంగతే తెలియదు

ఛాయా చిత్ర కళా నైపుణ్యం విషయానికి వస్తే దండ మళ్ళీ వేయడం సూత్రం ఒకసారి పట్టకోండి మొగమిటు త్రిప్పండిలాంటి మాటలుండపు వారి పనిలో వారుంక్రే తన పని తాను చేసుకొంటూ పోతూ చివరకు ఫోటోలు చేతికి అచ్చేటప్పటికి వాహ్‌ అని ఆశ్చర్యపోవలసిందే జీవం తొణికిసలాడుతుంటాయి

ఫోటోలతో మొగం మొత్తే ప్రముఖ కవి బేతవోలు రామబ్రహ్మం గారంతటి వారు రాజుగారూ మీ చేత ఫోటో తీయించుకోవాలనుందని అడిగి మరీ ఫోటో దిగు ఐహికమునకు దూరంగా వున్న శ్రీ లక్షణ యతీంద్రులంతటి వారు రాజుగారు యాదృచ్చికంగా తీసిన ఫొటోనే నిలువెత్తు చేయించి ఆశ్రమంలో (పెదముత్తేవి ఉంచుకొనుట ఒక సభలో యాధాలాపంగా తీసిన ఫొటోను ప్రముఖ సంస్కృత శతావధాని శ్రీ చెరువు సత్యనారాయణ శాస్త్రి వారింట్లో (ప్రధానంగా అమర్చుకొనుట అటువంటి ఉదాహరణలు ఎన్నో ఎన్నెన్నో రాజుగారి ఫోటో గ్రఫీ నైపుణ్యానికి అద్దం పడుతున్నాయి. అన్నీ బాగానే ఉన్నాయి మజి వంశ మర్యాదో ముత్తాత శ్రీ బసవరాజు వాణిజ్య సంబంధంగా రంగూన్‌లో ఉన్నప్పుడు ఏదో సందర్భంలో మిత్రబృందం. ఫొటో తీయించుకొనే సమయంలో సరదాగా అ శెమోరాను పరిశీలిస్తుంకే ఇది నీకేం తెలీదులే అని కనురుకొన్నాడట ఆ ఫొటో గ్రాఫర్‌ అంతే పౌరుషం వచ్చి ఆ విద్య మొత్తం సాధించి కాకినాడ విజయనగరాలలో ఫొటో (గ్రాఫర్‌ వృత్తినే ప్రారంభించిన దీక్రాపరుడు తాత శ్రీ సిజి రావు తండ్రి బాటలోనే పయనిస్తూ నరసాపురంలో ఆ పరినర (ప్రాంతాలకే మొదటి ఫోటో స్టూడియోను ప్రారంభించడమ కాక ఉచితంగా వోమియో వైద్యము జెషధ వితరణము కూడా చేసిన దయాశీలి

తండ్రి శ్రీ వరదరాజు కూడా కొరళ్ళ వారికి దత్తుడైనా తన తండ్రి వృత్తినే స్వీకరించి మిలట్రీ ఫోటో గగ్రాఫర్‌గా ఉద్యోగం చేసి రెండవ (ప్రపంచ యుద్ధంలో అధికారుల 'ప్రశంసలందుకొని తిరిగి నరసాపురం వచ్చి ఫొటో స్తూడియోను అభివృద్ధి చేస్తూ పట్టణంలో మొదటి ఫొటో స్టాట్‌ జీరాక్స్‌ ను ఏర్పరిచారు అన్నయ్య శ్రీ జగ్గారావు శ్రీ కాకుళం జిల్దాలోనే మొదటి జీరాక్స్‌ వ్యవస్థాపకులు తమ్ముడు శ్రీ రామకృష్ణ వైజాగ్‌

స్టీల్‌ప్తాంట్‌లో ఇంజనీరుగా చేస్తున్నారు మరొక తమ్ముడు శ్రీ బదరీనాధ్‌ నరసాపురంలోనే ఉంటూ ఫోటో[గ్రఫీలోను జీరాక్స్‌లోను అన్నగారికి చేదోడు- వాదోడుగా ఉంటూ కళా వైపుణ్యంలోను వ్యక్తిత్వంలోను కూడా అన్ని విధాల అన్నగారికి సాటియైై నిలుస్తూ క్యాపిటల్‌ స్టూడియో పట్టణానికే మకుటాయమానమయ్యేలా తీర్చి దిద్దారు పైగా వారి పోదర సంబంధం అలనాటి రామలక్ష్మణులను తలపిస్తుంది తల్లి శ్రీమతి రత్నమాల కూడా గృవాకృత్యాలే గాక ఫోటోగ్రఫీ కూడా నేర్చుకొని భర్తకు వ్యాపార సంబంధమైన చేదోడు కూడా ఇచ్చిన సహధర్మచారిణి రత్నాల వంటి బిడ్డలను గన్న శ్రీమతి రత్నమాల నిజంగా ధన్యమాత అందుకని రూప ధనశీల కళా విద్యా వంశ మర్యాదలతో ఉన్నతుడే గాక నాకు పంచి "స్నేహితుడు కూడా అయిన శ్రీ కొరళ్ళ సత్యనారాయణకు రాజు నా కృతి కన్యను అంకితం చేసి కృతార్ణుడనవుతున్నాను శే ఆ విజ్ఞానమొ సత్కలాపటిమయో వ్యాపార వైదుష్యమో ఆ వైద్యమ్మునకౌషధమ్ములకు (ద్రవ్యాపేక్ష లేకుండుటో ఏవేవో కలవిట్టి లక్షణములెన్నెన్నో యొకే మాటలో "సేవా రంగధురంధరుండతడు సికె రావు సామాన్యుడా 2 రేవం జూఎ పరిక్రమించుచు మిలట్రీలో ఫొటో (గ్రాఫై ప్రావిణ్యమ్మును "సేవనాభిరతియున్‌ వాణిజ్యముందుంచి య య్యా వైదుష్యములందు దండ్రికిని దీట్టై మెపు ల్పలంగాంచి యెం దే వేనోళ్ళను నానె నా వరద రాజింకెంత సమ్మాన్యుడో ం! ఆలు సహధర్మచారిణి యన్నమాట వరద రాజాునిల్దాలి జీవనమునందు నత్యమైనది వృత్తికిన్‌ సాయపడుచు రత్నమాల నిల్చెను బతివ్రతయనంగ క! అట్టి తల్లిదండ్రులకు బుణ్యాల పంట విద్యనార్జించి తగిన వివేరమంది కళను బ్రేమించి సాధించి ఘనతనంకె నాప్రహితుడైన సత్యనారాయణుండు కరడిమిళ్ళ

గుండౌాకు నోరుం కు

అలా అంటుంది ఈ రోజుల్లో కవిత్వం ఎవరికి కావాలి ఒకవేళ ఆనందించే హృదయం వున్నా పోషంచే బెదార్యం ఎంత మందికి ఉంటుంది ఎవరైనా శతావధానం చేస్తారా చేయించేందుకు నేనున్నా అని పలికే సత్తా ఎవరికి ఉంటుంది సహస్రావధానం చేస్తే పాతికవేలు పారితోఎకం ప్రకటించి అమలు పరిచే ఎముకలేని చేయి ఎక్కడ ఉంటుంది ఎవరైనా మంచి కావ్యం వ్రాస్తే పదివేలిస్తాననే ఎపాస మచ్చుకైనా కనిపిస్తుందా అన్నింటిలో ఏ ఒక్క లక్షణం పట్టినా వానిని ఉదారుడు అనాలి అన్ని ఒక్కరిలోనే వుంకే కవి కల్పతరువు అనాలా?” అవధానభోజుడు అనాలా ఊహూ మాటలకందని భావాలను మంచి మనసులకే విడిచిపెడుతున్నాను ఇంతకూ ఆ అమృత హృదయుడు శ్రీ వడ్డి శ్యామసుందర్‌ వారి ఇల్లాలు శ్రీమతి సుజాత

ఖవంత్తువ్టుభవాదిల్పా భర్తు రివ్లు నత్యవతా అను కాళిదాస వాక్యానికి ప్రత్యక్ష ఉదాహర౭ఏ

కవితా ఎపాసలో వారి కుమార్తె లిరువురూ కూడా తండ్రితో పోటి పడతారు భర్తకు తగిన భార్య దంపతులకు తగిన ఎల్లలు ఈ కూడిక అదృష్టవంతులకు దక్క దక్కేది కాదు కావ్యం వ్రాయమన్నారు (వ్రాసేవరకు తొందర పెట్టారు వ్రాసాకా ముద్రణకు వీలుగా తయారు చేసి ఇచ్చేదాక తొందర పెట్టారు అవ్వగానే వారి ఊరిలోనే ఏలూరు) స్వల్పకాలంలోనే ఇదిగో అలా ముచ్చపైన రూపాన్ని సంతరించారు ముద్రణ సంబంధి వ్యయమే కాదు ప్రయాస రూడా వారే పడ్డారు. వారికి నేను ఎలా కృతజ్ఞతలు చెప్పగలను చెప్పడం నా వల్ల కాదు కనుక ఆ వాత్సల్యామృతాన్ని నామేనునిండా నింపుకుంటాను ళఈవికి కావలసింది సిరిసంపదలు కావు ఎడికెడు గుండె అందులో చిటికెడు స్పందన దానికి రవ్వంత రసజ్ఞత ఈ మూడూ కలిసిన మోహన రూపాన్ని చూసి క్తిర్తికాంత

శ్యామసుందరా నీపై మోజు తీరలేదురా అని అనుకోకుండా ఉండగలదా

అని అంటుంది కానీ పాపం నోరు లేదుగా అందుకని అనలేక అనుకుంటోంది

కడిమిళ్ళ 25 97

=జాటక్రతజతాుంతరంగరదాాంాా [అ సీ తట్‌ మ్‌ జత కావ్వాని వెలునరించినవుడు పొగ్తడ్తలే లభిస్తాయో / తగడ్తలో దొడుకుతాయోా/ వలనా నాళు వర్మవనాదనే

నిందతు నందతు వాసన్‌

అసూయురనసూయురత్రకింతేన

యత్‌ సన్మానస గమనా

యైవేదం మమతు పాధేయమ్‌

ఈ కావ్యవ్యయమున కోర్చిన సొజన్యమూర్తి

కవికల్చ్పతరువు అవధాన భోజ

శ్రీ వడ్డిశ్యామసుందరరావు

'ప్రయాసకోర్చిన సహృదయతాధని శ్రీ వి బందా

కృతిని స్వీకరించిన స్నేహశీలి అత్మాభిన్నుడు

శ్రీ కొరళ్ళ సత్యనారాయణ మూర్తి రాజు

తెక్కలు ముక్కలయ్యేలా (వ్రాసి పెట్టిన

గురుభక్తి పరతంత్రులు

శ్తీనుతి ౩ సత్య శ్రీమతి సి రుక్కిణి శ్రీ జి శ్రీనివాస్‌

అడిగిన తక్షణంబభిప్రాయములను ఆశీస్సులతో మిళాయించి అందించిన సరస్వతీ కంరాభరణులు డా వప్రసాదరాయకులపతి కనిఎంచే సరస్వతి శ్రీ విశ్వనాధ గోపాలకృష్ణ నడిచే గ్రంధాలయం శ్రీమాన్‌ అత్తిలి గోపాలకృష్ణమాచార్యులు సంచాలక సార్వభౌములు డా బేతవోలు రామబ్రహ్మం ప్రధమ సహస్రావధాని డా మేడసాని మోహన్‌ మవోసహ(్రావధాని డా మాడుగుల నాగఫణిశర్మ (ప్రామాణిక ఉదయ బాషావధాని డా చిట్టావూరి శ్రీరామశర్మ కవితా పాండితీ సంపన్నులు డా ప్రభల సుబ్రహ్మణ్యశర్మ కవితావధాన విాారదులు డా కేసాపెగడ నత్యనారాయణ

ముచ్చటగా ముద్రించిన ఏలూరు ట్రంటర్స్‌ వారికి ముఖచిత్రాన్ని పొందుపరచిన చిత్రాలయ రాంబాబు గారికి వీరందరికి సర్వదా సర్వథా కృతజ్ఞాడను - కడిమిళ్ళ కడిమిళ్ళ రచన కమనీయంగా రమణీయంగా ఉంది డా ప్రసాదరాయ కులపతి గుంటూరు అత్మీయ సోదరుడు కడిమిళ్ళ వరప్రసాద్‌ ఏ వాక్యం చెబ్బనా వాక్యం రసాత్మకం కావ్యం అనే ఆలంకారిక సూక్తికి ఉదాహరణంగా గ్రహించవచ్చు డా మేడసాని మోహన్‌ తిరుపతి సూటిగా ధాటిగా సుస్పష్టమై నిల్చు కడిమిళ్ళ పద్యంబు ఘనరసంబు డా మాడుగుల నాగఫణిశర్మ ్తైదరాబాదు కడిమిళ్ళ పద్యం గౌరవాన్ని తగ్గించదు డా చిజ్హావూరి శ్రీరామశర్మ రాజనుండ్రి కడిమి గలదియె కడిమిళ్ళ కవితయెల్ల డా ప్రభల సుబ్రహ్మణ్యశర్మ రాజమండ్రి కడిమిళ్ళ వారి పద్యాలు గోరువెచ్చని పాలు మాగడల రుచుల నోరూరిస్తూ కమ్మదనాన్ని అందిస్తాయి డా కేసా (పెగడ సత్యనారాయణ కిర్లంపూడి అడుగగనే పద్యమ్మి నడుగిడుచో పద్య పాదమడుగిడినట్లు జడియని కవితాసింధువు కడిగిన ముత్యమ్ము కాదె కడిమిళ్ళయనన్‌ మవోననా నావదాని డా గరికపాటి నరసింహారావు కాకినాడ

లో అంకితం

1 ఏ యెడనే నెప్పుడో జరుగునే శుభ కార్యములందునైన నీ వ యగుపట్టుచుందువటులే కర పద్మమునందునన్‌ 'కెమే రా యొకటుండు దానికి విలాసము లెల్ల కొరళ్ళ సత్యనా రాయః యెట్లు నేర్పితివిరా భలిరా భలిరా చమత్కృతుల్‌

లి ప్రాయమునందు బిన్నవట బాప్తురె చిత్ర కళా వోషవి ద్యాయుత మేధయందున బురమ్మున గల్లు జనాళి గుండెలం దే యిలు గట్టుకొంటివట యెంతటి నేర్చు కొరళ్ళ సత్యనా రాయణ నిన్ను బోల గలరా కల చిత్ర కళావిదుల్‌ పరుల్‌

3 మాయిలు చేరవచ్చునభిమానుల గుండెలు గోడ లెక్కి యౌ రా యని మెచ్చుకొన్నపుడు (బ్రాణయుతమ్ముగ దోచుచుండె బొ మ్మా యిది తీఎరెవ్వరని మాటికి నన్ను కొరళ్ళ సత్యనా రాయణ ప్రశ్న వేసిన రవంత యసూయ జనింపకుండునే

జీ ఇంతటి వాడవయ్యు వినయేందిర నిన్నుగవుంగిలించుకే వింత గదోయి పెద్దలను విజ్ఞత తోడ నమస్కరించు నీ యంతటి వాడు ప్రాణ హితుడొటయు నాకొక భాగ్యమే యవి థ్రాంత కృషవలా వరద రాజమనోం బుధి రత్నదీపమా

ల్‌ ఆ యల్హాసమునా చమత్కృతియునయ్యానంద రేఖా కళా మ్నాయమ్మా దరవోస పారణము నన్నా నీ కెమేరాకునీ వేయే రీతుల బోధ 'సేసితివొా గానీ నిక్కముంబల్కెదన్‌ ఛాయా చిత్రము నీవె తీయవలె రాజా 'పెద్దలౌనౌననన్‌

6 మాయూహమ్ములు నిక్కమంట గవిరామ బ్రహ్మమో మౌని వి ద్యా యోగమ్మున కొజ్జ లక్ష్రణయతీంద్ర స్వామియో నేతలో ఆయా వ్యక్తులొ సాక్షులైనిలువరో యవ్యాజమైత్రీ ప్రియా ఛాయా చిత్రము నీవె తీయవలె రాజా పెద్దలౌనౌననన్‌

క నీ కంకితమిచ్చుటచే నా కృతి కన్యకకు [గ్రొత నవనవలంకొన్‌ ఈ కన్య త్యాగ సింధువు నీ కుందగుజోడు జోడు నీవే రాజా

8 నా కన్య వలన నీవును నీ కారణముననె కృతియు నిచ్చలు గవితా లోకమ్మున రసజీవన సాకల్యమునంది యశము జయముంగొనుడీ

9 ఆప్తుడైనట్టి సత్యనారాయణునకు నంకితమ్ముగనే బలుకాడనున్న కృతికి ద్యాగాబి భీష్క చరిత్రమునకు నిరవుకొనునట్టి యారంభమెట్టిదనిన

త్యాగ పొందువు క్షే శ్రీ వర్ధిష్టు సరస్వతీ హృదయ రోచిస్స్ఫార వాగ్వైఖరీ "సేవా తత్పర సత్కవీశ్వర మనస్ఫీమా మహోద్యాన భా షా వైదగ్భ్యసుమోహ సౌరభ రసస్వాదిష్ట మారంద ధా రా విహ్బార్దితముల్‌ కళారసిక సారంగమ్ములన్‌ దన్పుతన్‌ ఛై పెద్దది పొట్ట విద్దియల "పెట్టియకా నిడుపాటి తొండమా బుద్దుల కెల్లనూఎరియ పూజ్యుల వబ్కులనాలకింపగా బెద్దవిద్టైన వీనులును బిన్నలు కన్నులు బాహ్యదృష్టయ వద్దనుచున్ననొజ్దలగు వాడు గణాధిపుడిచ్చుదీవెనల్‌ ర భారతీదేవి యెసగిన పాలలోని శక్తి వేంకట రామయ్యణాస్త్రి (పేమ స్థితిని గల్పించె వారికి నుతుడనగుట నేను జేసికొన్నట్టి పున్నెముల పంట ట్శీ జనని భారతి ధారణా నత్వ మహిమ చిన్న తనమందె (ప్రజల కచ్చెరువు గొలిపె అదియు లౌకికమ్లైన విద్యలను గాక యమృతమయమైన యట్టి వేదాంతమందు వ్‌ కనుగవ యందునెన్నడును గన్పడరాదొక యెజ్జబీఠు ని ర్ధనత కృశిథప జేసినను ధర్మము తప్పెడు జాడలేదు మ జ్ఞనకు గభిరతా స్థితికి సాటికి వచ్చునె సం(ద్రమున్‌* మవి | వినయుడు వేదజీవనుడు వేంకటరామయశాస్త్రి మౌనియే ర జడమతులు గారు శ్రుతులం చుడుపతులే యెదిరి నిల్చు నుగ్రుని తలపై తడబడక నిలుచువారే కడిమిళ్ళాన్వయమునందు గవి నొక్కడనే |

౯ నేను వర(ప్రసాదుడను నిక్కము భారతి తల్లినాకు వి జ్ఞానులమోఘ దేశికులు సాహితియ హతమ్రైనయట్టివా రేనను గూడు మిత్రులునదే గదకే ద్విశతావధాన మా ర్గాన గమింప జేసెనవురా జనికెంతటి భాగ్యమో కదా

రి నీ నాల్క్మంగల పాణీనీయమది మున్నీరేమొ మ(ద్ఫ్భోత్ర కూ పానం జిందిన కొన్ని బిందువుల జీవచ్చక్తి సాహిత్య భూ మోనైదాఘము గొంత బాపినది స్వామి నమ్ము శ్రీ పాదల క్షీనారాయణ శాస్త్రి వర్య భవదం(ఘ్రద్వంద్వమున్‌ (మొక్కెదన్‌

9 రావురి వేంకటేశ కవిరాజ భవత్పద పద్మమంటి భా షావధి జూడగోరితిని యాశుకవిత్వ విచిత్ర తత్వ వి ద్యా వరివస్య చేసి యవధాన విధాన పధాన సాగ గో దావరి ఎల్ల గాలి నును తాకిడివంటి కవిత్వమిగదే

10 ఆర్య జనాభిరామ హృదయాంబుజముల్‌ వికసింపజేయు జ్జా నార్యముడయ్యు నత్తిలి కులాంబుధి చంద్రుడు సాటిలేని ధీ వర్యుడశేష శిష్య గణవందిత పాదుడునైన కృష్ణమా చార్య గురుండె దిక్కు గురుసన్నిధి సన్నిధి నాకునెప్పుడున్‌

క్ష కోటారావను నాలుగక్కరములే కొండంత యుత్సాహమున్‌ మూటంగట్టి శిరంబుపై నిడి కళా పూర్ణుండవై సాగి ము "'ప్పిటల్‌ పేనుమ శబ్ద భావ రసముల్‌ వెల్గొందుమాయంచు వా గ్లాటమ్ముల్‌ గయిసేసినట్టివి శిరస్తానీయముల్‌ 'సేవ్యముల్‌

లై చెజువున స్నానమాడుటకు జేరినచో రసలోపమేమి? మా చెబువవధాన వేదికకు జేరినచో రసలోపమేమి? యా చెబువు నిదాఘకాలమున జిక్కిన జిక్కగ వచ్చుగాని మా చెజువునకెన్నడేని రస సిద్ధికి లోటను మాటగల్లెనే?

అం

13 సిరిగలవాడు దర్పమురుచింపని వాడు కవిత్వమన్నచో బరుగున (వ్రాలువాడు కవివర్యులపై ధనరాశి వర్షమై కురియగజేయువాడొకడు కోటికి గల్గునె వడ్డి శ్యామసుం దరుడొకడుండె నిస్తుల వదాన్యుడు నేడవధాన బోజుడై

కత అతని ధర్మపత్ని యా యింటి దివ్వియ యగు సుజాత నిక్కమన్న పూర్ణ యర్థరాత్రమందు నతిధులేతెంచిన గన్నతల్లివోలె గడుపు దడుము

15్‌ గుణములందెల్ల మిక్కిలి గొప్ప గుణము నమృత తత్త వమ్మునందించునట్టి గుణము నేది యగునని నన్ను (బ్రన్నించినార లెజీగి యెజిగియునేమియునెణుగనట్టు

16 ఆ తల్లియునా తండ్రియు (బ్రాతిగ బ్రన్నించినారు వాత్సల్యముతో జేతస్సున దేజస్ఫ్సుల పూతలుగా నాదునెడద పొంగి పొరలగన్‌

క్‌ త్యాగము దొడ్డ గుణమ్మగు త్యాగమునందుండునమృత తత్త వము గనుకన్‌ యాగమ్ములు యోగమ్ములు త్యాగమునకు సాటి వచ్చునా నిలబడునా 8 అనుచు వా(క్రుచ్చినది విని యట్టి త్యాగి యుర్వియందున నుండెనే యొక్కడేని నుండెనేనియునట్టి పూజ్యాండెవండు వాని చారిత్రమును జెప్పవలయు మాకు శ్స్ర శబ్దమునకు వింటినారి అనియునర్థము అననా

9 అనుచు నా పుణ్యదంపతి యడుగునపుడు త్యాగశీలుండు భీష్మపితామహుండె యతడు టబదికిన (బ్రదుకెల్ల ద్యాగమయము త్యాగ జీవనమునకునాదర్శమతడె 20 ఆ(గ్రహమంది భీష్ముడు మవాహవరంగమునందు దూకి ధర ర్మ*గ్రహణమ్ము సేసిన బలాయనమే గతి యెట్టి వారికిన్‌ వ్యగ్రత వీడి చిత్తము దయాపరతంత్రముగా నొనర్చి ధ ర్మ (గ్రహణమ్ము సేసిన నమస్కృతియే గతి యెట్టివారికిన్‌ 2 ధర్మగుణము శ్రుతిని దాకుచుండిన జాలు వైరికోటి వెలలు వాజుగాదె ధర్మ గుణము *శ్రుతిని దాకుచుండిన జాలు పూజ్యకోటి యెల్ల మురిసిపోదె 22 అట్టి పరమ పూజ్యుడైన భీష్ముని దివ్య గాధ వినిన గుండె కజగి పోవు జనితరించిపోవు శ్యామసుందర సుజా తాకళత్ర స్తుతి పదైక పాత్ర 23 బాల్య చాపల్యమున నేను బల్కుచుంటి వత్సలత్వమ్ముచే వినవలసె మికు ననుచు బల్కాడి దివ్యగాధామృతమ్ము చినుకుచున్నాడ వారె యాశీర్వదింప 24 అమృతాస్వాదన చేసెడి యమరునకే మానవత్ర్వమమరినదేనిన్‌ సుమధుర గుణములకిక బా రము గల్గునె శ్యామసుందరా వినుమయ్యా అం

తూ టగమిందయునకు జననం

క్షే వైకామోఘ తపోధనాశ్రయము విన్నాణంపు కాణాచి వి ద్యాకంజాత మరందతుందిల సరిద్గమ్యోరు వారాశి ల క్ష్మీకాంతానఘ నాబి పద్మబనిత శ్రియోనిదానమ్ము వా ౯5కీ కంజాత భవాద్భుత (ప్రణయ సన్నిష్టమ్ము తల్లోకమే

2 ఆ లోకమ్మున ధాత్రధిబ్దత సబావ్యాసంగ చేతస్కులై ఆలోచించుచునుండ శాంతికయి (బ్రవ్మాండమ్మునందెల్ల న క్కాలంబెంత గతించి పోయినదియో కానీ మహర్తాళి జే జేలున్‌ యోగులు నిల్చినట్టి సభకున్‌ సిద్దింప వేయన్నువుల్‌

ట్‌ ఇ

ప అంతట వచ్చి (వ్రాలినది యద్భుత రూపవిలాసహాసయైై వింతగనంచయానముల వేడ్కలనించెడి తమ్మికంటియ్రై స్వాంతము చిక్కువెట్టగల శైవలవేణి ధరించి "సైకత (భ్రాంతి ఘటించు శ్రోణిగల పావన గంగ మనోహరాంగియై

టే వచ్చినయట్టి వేగమున వస్త్రము సుంత తొలంగి చూడగా వచ్చినయందమెల్ల బుఎవర్యుల కన్నుల కంటగింపు గా వచ్చిన వేళ పుష్పుశర భారము 'సేసి మవిభిషుండు తా ('ముచ్చిలి చూచుచుండె కల రూపము తాపమునాపలేకొగిన్‌

వ్‌ ఓయి మవాభిషా సభమహోన్నతయయ్యు త్వదీయ కామవీ నకాయుత చేష్టమై దొసగు కల్గుటచేనపవిత్రయయ్యె ధూ ర్హా యిక మానుషత్వమును తధ్యము గొమ్మిటనుండి పొమ్ముపొ మాయని శాపమి నలువ యాతడునాదలవాంచె దీనుడై

6... ధీరుడు శక్తిమంతుడు ప్రతీపుడు భూపతి చంద్రవంశ మం దారుడు పుత్తక్రామయయి దైవత సేవలొనర్చుచుండ బృం దారక వైభవమ్ములకు తావలమౌచు మహిభిషుండు బూ మొరమణుండు సంతసము మేకొనగానుదయించె పుత్చుడై

7... శంతను నామధేయమున చందిర రూపతనూ విలాసుడై స్వాంతము నందు చిత్తభవ చాయలు దోచెడి యౌవనమ్ము ర వ్వంతగ నంకురించి వృదయాంగన్రై తలపోయువళ త త్కాంతుని జెట్టపట్టుటకు గంగ తలంచె దలంచినంతలో

8 భద్రగుణపేటియగు తపోవనమునందు శాంత గుణపేటియైన యాశ్రమమునందు శిష్ట గుణపిటిద్రైన వసిష్టుడుండె దివ్య గుణపేటి నందినీ ధేనువుండె

9 ఆ వనమున వివరించుట కైవసువులు వచ్చినారు కాంతాయుతులై ఆ వనితల నొకరితయగు శ ద్య వల్లభ గిడ్డి గాంచి యోవాయనియిన్‌

0 ఈ గోక్షిరము నిత్య యౌావనమునందింపన్‌ సమర్ధమ్ము స ర్వాగ స్సంపరిహార సాధకము నిత్యానంద సంపాదన ప్రాగల్భ్య ప్రధిత ప్రభావముననే (బ్రహర్షి వర్దాయుతో ద్యోగామోఘ తపంబు సల్పగ సమర్థుండౌచు రాజిల్లెడిన్‌

న! అని వచియించినాడు విభుడాతని కాంతకు తన్మహత్త్వమున్‌ విని తన మిత్రమైన యొక పిన్నది యుండె నుశీనరాఖ్య భూ వనిత మనోహరాంగి మురిపమ్మున కాన్కను జేయుదాన గో వును గొని తెమ్ము నాకనుచు ముచ్చటగా వెలిబుచ్చె గోరికన్‌

2 మునుల కోపమ్ము దుర్గతి మూలమనుచు ఎజీగి యెజిగియు గోవు హరించినార లష్ట వసువులు ప్రారబ్ధమాపదరమె నెలతకెందేని గోరరానిదియు గలదె

అం

13 గోపాటచ్చరులైన అప్వసువులన్‌ గోపించి తీవ్రమ్ముగా ఇాపమ్మిచ్చె మహర్షి ఫఘ్రమ మనుష్యత్వమ్ము గైకొండు పో పోపొండంచునను[గ్రహింపుమనుచున్‌ మొక్కంగ మి కాపాపమ్మొక వర్షమే ద్యువునకో యాత్యంతికమ్మయ్యెడిన్‌

కే4 అనుచు విమోచనమ్ము పలుకాడగ వచ్చుచు మార్గ మధ్యమం దున గని గంగ మౌళి పయి దోయిలిజేర్చి నమస్కరించి గా ధను వివరించి మా కొజకు దల్లివి కావలెనమ్మ నీవు శం తనుని వివాహమాడవలె ధన్యులమౌదుమటంచు వడినన్‌

క్షే5 గంగ యంగీకరించె నా క్షణము నంద మరల వేరొక్క నియమమేర్చణచినారు (ప్రసవమందుట తోడనే ప్రాణములను తీసి మానుషత్వమ్మును దీర్ప్చుమనచు

6 కన్న సంతానమును జంపగలదె కాంత భర్త యద్దానికై యొడంబడగలాడె ఇంత 'ఘోరకృత్యంబు గావించుకొట్టు లంచు నొక్కింత తడబాటునందె గంగ

లౌ అది గమనించి యవ్వసువులాదరమొప్ప వచించినారు నీ హృదయము కందలించుటకు హేతువు కన్గొనినారమమ్మ మా తుదియగువాడు నీ పతికి తూరుపు ప్రొద్దగు నమ్ముమాతనిన్‌ (బ్రదుకగ చేయవచ్చు గుణవంతుడతండగు కీర్తి మంతుడున్‌

18 ఆ మాటల్విని సంతసించినది తానంగీకృతిన్లేసె ఈ వా మంజూషకు ద్వారముల్‌ తెరిచె దివ్యంబైన సౌందర్య మెం తే మొల్కెత్తిన వల్లియై పొెయలు సందీఎంచు పుష్పమ్ములై వ్యామోహమ్ము పరీమళమ్ముగుచు తానందందు తారాడెడిన్‌

ప్ర జీవ హింసయు మదికి రుచింపదయ్యె నయ్యునయ్యాయి (క్రూర మృగాళి వలన హతము కారాదు జనమనునట్టి తలపు శంతనుని బంపె గహన సీమాంతములకు 20 శర శరాసన హస్తుడై శంతనుండు తిరిగె వనమెల్లనో పిక తరిగి గాని ఒక్క మృగమేనినమ్మున జిక్కదాయె నాతడే చిక్కెడప్పికి నలసిపోయి 2 నాచు జడముడితో సుడి నాభితోడ సంకు గొంతుతో తొగకంటి సౌరుతోడ నిర్మలాంబు మనమ్ముతో నెగడువాక యొకటి కనుపట్టె నందాల యువిద వోలె 22 ఆదరి చేరి యంబువుల నాదట వోవగ '్రావువేళ [గ్ర వ్యాదుల మోసపుచ్చి యమృతాశన భాగ్యము వేల్పుకోటి క త్యాదర లీలనిచ్చిన మహాంగన మోహిని యాత్మజాతయే యౌ దివి వీడివచ్చినదియా యనదోచె నొకర్తు దవ్వునన్‌ 23 కలయో నిక్కమొ నిద్రయో మెలకువో కన్హోయి మున్నెన్నడున్‌ దలపం జాలని వింత యందముల మొత్తమ్మెక్కచో గాంచుని స్తుల భాగ్యమ్మును నోచుకొన్నది గదా తూగాడునమ్మేని సౌ రుల కి జీవితమప్పనమ్మయిన జాలున్‌ జన్మ సార్ధక్యమౌ 24 అరమోడ్పు కనులతోనతివ చూచిన జాలు మేనెల్ల్సనమృతంపు వానజలు ఒడుపెల్ల దనదీగానడుగు వైచిన జూలు గుండె లోతుల వింత క్రొత్త గుబులు గాలి తాకున బైట కదలెనా రవ్వంత పంచబాణుని (పేమ పలకరింపు కనరాని నడుమునే కన్గంట కల్లెనా ముద్దు ముచ్చటలకే పులకరింపు 'పెదవి కదిపెనా శృంగార పదవి నాకు జిక్కుకే గాదె అపెయే దక్కకున్న వ్యర్థమే గాదె మాహేంద్ర పదవియైన అనుచు గంగను గాంచి శంతనుడు దలచె

25 లక్ష్మీ నీ తల్రియా యీ విలాసమేమి మన్మధుడు తమ్ముడా రూప మహిమమేమి చందమామ నీ మామయా అందమమి నాతిరో చెప్పు నీ చిబునామమేమి 26 అని ప్రశ్నించిన టేనికొక్క చిబునవ్వర్పించెనానవు వలో తన జన్మాంతర పుణ్య సంపదల మొత్తమ్మిందు బుబ్బంచెనో యనినట్లై తన మేను మొత్తముగ రోమాంచమ్మునై కొంత ణం గ్గునునాపై మజికొంత సంతసము చేకూరెన్‌ ధరాబర్తకున్‌ 27 నవ్వుగాదది యరమలైై పువు వ్‌లేమొ పువ్వులును గావుపో పాల పొంత యేమొ పొంతయును గాదు వేల్పుల బువ్వయేమొ ఏదియును గాక ఆనందవేది యేమొ 28 అనుచు దలపోయుచుండ నయ్యతివ వలికె పలుకు పలుకులో ముత్యమ్ములొలుకునట్టు చిత్తమునకింత యమృతమ్ము చిలికినట్టు గుండె కేదారమున (ప్రేమ పండినట్టు 29 గంగను వేను విష్ణు పదకంజయుగమ్ముననొక్కవ్రేలు నా కుంగల పుట్టినిల్లు సిరి కూరిమితల్లి మనోభవుండు ము ద్దుం గయిసేయు దమ్ముడు విదూర తలమ్మున వెల్లుచున్న నా బంగరుమేనిచాయ గలవాడు శుభమ్మొన గూర్చు మామయున్‌ 30 నీ చూపులునా తమ్ముని "పేచీ పట్టులకు నిలచు వేదికలయ్యెన్‌ నీ చెలువము నాలో విర బూచిన యందముల చెలిమి పుట్టగ నొప్పెన్‌ లో

పే నీ యదయెల్ల నా సొగసు నిల్బినదే యనుకొమ్ము సంత స మ్మేయనుకొమ్ము మానవుడవీవునయోనిజ నేను గాన నా పై యనురాగముంగొనుట భావ్యము గాదని నీవెబుంగవే ఏ యెడనైన నింగిని వరించుట చెల్లునటయ్య నేలకున్‌ 3౩2 అని పలుకాడు గంగ మరియాదకు భాష్యముగా న్ఫురించె (యే మనుగని త్రోసి రాజనదు మాయెడగల్సిన బాతి భేదరే ఖను గని కాదు పొమ్మనదు కాంక్షకు జాతికి మధ్య హద్దు శం తనునకు గుండెలో బలుగు త్రవ్విన యట్టయి పల్కెనామెతో 33... స్త్రీ పురుషులు కలగలుపుగ గాపురముండుటకు (బేమ గావలె గానీ ఈ పుట్టుక గల జాతులు శాపములై వలపు దలపు జంపగ వలెనా డడ ఒక్క జాతియై (ప్రేమ లేకుండెనేని బలవదుద్వాహమునకొడంబడిరె యేని కలువ కాంతకు మొసలితో జెలిమికాదె అదియు నిదియును జలజాతి యగునుగాత 35. కలువకు జందమామకును గల్గిన మైత్రికినర్ధమేమి త మ్ములకును జిత్ర భానునకు బొందికలో గల సూత్రమేమి యే కొలములొ జాతులో యెదల కూర్మికి తావలమయ్యెనేనినే కులమని సాగరుండు తనకూతును వెన్నునకిచ్చె జెప్పుమా 36 భూమి సుత యా యయోనిజ రాముడు యోనిజుడు నరుడు పప్రణయమ్మున యం దీ మహియందా సీతా రాములకున్‌ సాటిగలరె రామా చెపుమా

37 అని పలుకాడు శంతనుని యాదరమాతని (ప్రేమ సాగర మును గమనించి గంగ రసపూర్ణ తరంగితయయ్యు బల్కె బూ జనపతి నీవు పల్కినది సత్యము ధార్మిక భాజనమ్ము నా కును గల నేమమొక్కటి యకుంరితమప్రతి హన్యమానమున్‌ 38 ఎన్నడేనియు నా చేయునెట్టి చైద మేని నీ మానసమును నొబ్బంచుగాక అయ్యు నాకడ్డబడ చెల్లదడ్డు వడిన దత్‌ క్షణము నంద నిను వీడి తరలిపోదు ౩ం ఇందుల కిష్టమేని వరియించెద నీకు పరిగ్రహంబనై పొందికలో మహాసుగుణ మూర్తిని బిడ్డను గాంచి దేవతా బృందములెల్ల వాని దృఢ దీక్షను ధార్మిక జీవనమ్ము నా నందముతో (బశంసలిడునాడు కృతార్ధగ బొంగి పోయెదన్‌ తం జన్మసార్ధకమైనట్టు సంతంంచి నాడు నిలువెల్ల బులకించినాడు టేడు ఇంతి నియమమ్మునంగీకరించినాడు మించు బ్రేమతో గరము గ్రహించినాడు తీ శృంగారాపగలో రసాంగి జతగానీదాడి యానందముల్‌ పొంగుల్‌ వారుచు నుష్పరమ్మెగయ గాముండేయు బుష్పాస్త్రముల్‌ రంగుల్‌ వారుచు నాకసమ్మునకు జిత్రమైన యందమ్ముదె చ్చెం గాంచన్‌ గగనారవిందమును దోచెన్‌ సత్యవాక్యమ్ముగన్‌ తై ఒక్కొక్క వత్సరమ్మును నొక్కొక్క క్షణమ్ము వోలెనురుకుచునుండన్‌ చిక్కని రసానుభూతికి జిక్కిన యాటేడు తృప్తి చిక్కని వాడై అం

త గంగమాటకెదురు కలనైన బలుకడు చెయిదములకు నడ్డు చెప్పబోడు ఆమె పలుకు మంత్రమై చేత భాష్యమై (ప్రేమకెదురు గలదె విశ్వమందు న! (ప్రేమకు ఫలమై జంపతి కామితమాడేర్చు సుతుడు కలుగుచునుండన్‌ ఆ మాతృదేవి పుత్ర (ప్రేమను దిగమింగి నీట విడుచుచునుండెన్‌ త్‌ ఒకరా యిద్దరా ముగ్గురా నలుగురా ఒక్కొక్క యేడాది కొ క్కొకడై యేడ్డురు నీటి పాలగుటయా ఉన్మత్త శృంగార వాం ఛకు లోనైతిని బిడ్డలన్‌ మెసవితిన్‌ సమ్రాట్టునైయుండి కాం తకు లోనై శిశుహంత నైతినిక క్రంతవ్యుండనెట్టయ్యెదన్‌ గ జీవమ్ములు నిలబెట్టడు జైవాతృక వంశమందు జన్మించియు గా మావిలచిత్తుడనై ని ర్జ్‌వులుగా సుతుల జేసి నిర్ణయనుంటిన్‌ త అని లోగుందుచు శంతనుండు సతితోనచ్చట్టు ముచ్చట్టు మా నిని వైనమ్మును లేక పూర్వ ఫణితిన్‌ నిత్యమ్ము కామోత్సవ మ్మున వెట్టెత్తుచు జిందులాడుచు మవి మోహమ్ములో మున్లి పో యిన వైనమ్మును లేక మధ్య గతుడయ్యెన్‌ బుత్ర లాభార్థియై తీరి తూరుపు దిక్కున సూర్యుని తేరరుదెంచుటకు మున్ను దివ్యమ్మగు దే జోరాశి నింగినంకును వారాశులు పొంగె విరుల వాసనలెగసెన్‌ నం

క! శంతనుని కంటి కొలకుల వింతగనమృతంపు వాన వెలిరాజొచ్చెన్‌ అంతరమున నిలువెత్తున సంతోషము పుష్టిచెంది సందడి సేసెన్‌

వ్‌0 ఒక మగబిడ్డ యడుగుర యూర్ణిత శ్ర ధరించినట్టి య రృకుడుదయించినాడమృత భాక్కు నరాపఘనమ్ము దాల్చి భూ మికి దిగి వచ్చినాడచలమేదుర విర్య గుణాభిరామ శా సకుడగునట్టి యా శిశువు జాలిగ గ్రుక్కెడు పాలకేడ్చెడున్‌

వ్‌క్షే బిడ్డ యడుపు 'ప్రణవమ్ము వినిచినట్టు మధురమై తోచె లోక సమస్తమునకు కాని యా తలి తట్టుకోలేనిదగుచు గుండెకత్తుక పట్టి చన్గుడప సాగె

వ్‌2 ఇది తగువేళయంచు గమనించి సమిపము జేరవచ్చి యి య్యదునున బాలు పట్టదు క్షణాంతరమందున నిటి పాలు సే 'సెదవిది మాతృ ధర్మమని చెప్పిరె నీకెవరేనినొక్క గొ డ్డుదియును జంటి బెడ్డల మడంగున దద్రోయుట కిచ్చగించునే

వ్‌3 పుట్టుచునున్న బిడ్డలను బుట్టియు బుట్టక ముందె నీటిలో నెట్టిన నీ దురాగతము నేను సహింపగజాలకుండియున్‌ బట్టున గుండెయందదిమి పట్టితి చేఎన బాస తప్పుచో చుప్పెడు పాపమో మదన చోదిత తాపమొ కట్టివైచుటన్‌

లో

వశీ ఇంక పాపమ్ము నన్ను వధించు గాక వృాదయ తాపమ్ము నన్ను దహించుగాత (ఢేమ పాత్రుడై ఈ యొక్క బిడ్డడైన నిలువవలెనంచు జేడడ్డు వలికినాడు వ్‌5 ఆ పలుకాలకించి దరవిసముతో దలయూచె గంగ నీ వీ పసివాని నెవ్విధి భరించుచు సాశెదవయ్య వీనినా ప్రాపున నుంచెదస్‌ వయసు వచ్చుట తోడనె అప్పగింతు రా జా పలు విద్యలన్‌ గజుప జాలెద నన్నిటు విశ్వసింపుమా వ్‌6 అనుచు ఒప్పించి గత చరిత్రను వచించి నీమమును జేసి యా గంగ నింగకగిరె ఆమె లేదన్న బాధ రవ్వంత కలిగె అత్మజ ప్రాబ్హ దృప్తి కొండంత మిగిలె అం

శతా ఫగపింధువు ల్‌ (తిన న్‌ ఏ గంగ పొందర్యమిాక్షించి సభయందు ప్రాగ్గన్మమందు శాపమ్ము వడసె ఏ గంగ సౌందర్యమిక్షించి ఈ జన్మ అమెకే యప్పనమ్మంచునెంచె ఏ గంగ సొందర్య మిక్షించి తనకడ్డు పలుకబోనని తాను బాససేసె ఏ గంగ సౌందర్యమిాక్షించి తనకన్న బిడ్డలన్‌ నీటిలో విడువనిచ్చె అట్టి గంగయు విడనాడి యవల జనియె వీ వేడుకొన్నది యే కన్నబిడ్డ కొజక్‌ చిత్రమాతనింగూడ దీసికొని పోయె రెంటికిని జెడ్డ రేవడి టేడు నేడు వ్‌8ి ఈ విచారము తోడనే యేండ్డు పూండ్డు గడచుచుండగనొక్కనాడడవికేగె క్రూర మృగముల వెంటాడు కోర్కి తోడ నచట శుష్క గంగా ప్రవావహమ్ము గనియె ర్‌9 అదికాదు నిదాఘము కానీ నది యేలా చిక్కెనంచు నాటిన శంకన్‌ బదిపది యడుగులు వయుచు బది యారేండ్లున్న యొక్క బాలుని గనియెన్‌ 650 ఎన్ని బాణమ్ము లెట్టు గుబ్బంచినాడొ అమ్మహా (ప్రవాహమ్మునకడ్డు నిలిఎ నీటినే నిల్వరించిన నేర్చుకాడు పిన్న వాడయ్యు శస్త్ర సంపన్నుడతడు అనా

61 ఈ పసిబాలుడెట్టు ధనురేక సవోాయుడుగా బవిత్ర గం గాపగ నిల్వరింపగల యంతటి వాడయినాడు క్షాత్ర వి ద్యా పరమాద్భుతాంచిత మహౌజునుడీతడు క్షత్రియుండె కా నోపునెడంద విని గని యూరక వారక సందడించెడిన్‌

62 _ నరతనువును దాల్చినకి న్నరుడో కింపురుషవరుడొ నాకమ్ముననే పారబాటొనరించుటనో పరమర్హ్యభి శస్త్రడగుచు బడెనో పుడమిన్‌

63 అతనికిని నాకు గల బంధమేమొగాని కలుగుచున్నది యొక కోర్కి కౌగిలించి తనివి. తీఠగ ముద్దాడి మనమునందు బండు వాత్సల్యమును బంచవలయునంచు

64 కానీ తెలియని వానిని నీ నరనాధునకు కౌగిలించుట దగునా మానస భవ వత్సలతో ద్యాన జనిత పుష్ప గంధమాపం దరమా

గ] అనుచు జింతించుచున్న శంతనుని కనుల గోటి దీపాలు వెలిగించుకొనగనెంచి గుండె గిన్నెలో నెయ్యమ్ము గుస్తరించి యచట నవ్రాలెను గంగ (పేమాంతరంగ

రర గంగా దర్శనమాత్ర సంజనిత రాగస్నిగ్ధ మోహమ్ములు ష్పాంగన్‌ బొంగుచునింకినట్టి (పపణయాంభోరాశి యువ్వెత్తునన్‌ నింగిన్‌దాకి తలంపు తారకలకున్‌ 'స్నేవాభిషేక (క్రియల్‌ సాంగోపాంగ సుమాస్త్ర వేదహితముల్‌ సాగించినట్టయ్యెడిన్‌

• జామదగ్ని కర్ణ భారమ్‌లో భాసుని (ప్రయోగం

వ 6౮7 అంతలోననె మదిలోని కంతు గొంతు నులిమి బిగపట్టి నియమమ్ము నిలుపు కొనుచు కేవల "స్నేహ దృక్కులం గిలు కొలిపి కనుల తోడనే కుశలాదికములనడిగె 68 ఎకిమోని నిగ్రహూమునకు నకలంక స్నేహ వర్థితాదరమునకున్‌ సకల క్రేయోదాయిని (ప్రకటించెను గంగ ధన్యవాదాంజలులన్‌ 69 రాజా నేనొక నాడునీ ప్రణయ సా(మ్రాజ్యానకున్‌ రాణినై రాజన్నాక జనాభిభోజ్య వదనున్‌ రాజన్య వంద్యున్‌ గుణ (బ్రాజిప్టున్‌ సకలాగమార్థ వినుత వ్యాసంగ చేతస్కు ది వ్యా జశ్ళాలిని గాంచి యుంటి దృడ దీక్షాయత్తు దేవవ్రతున్‌ 70 ఈ బాలుండతడే నీ సాబాలును మఖియు నాకు సాబాలగుచున్‌ ధీబల భుజబలములు దీ కాబలమున పెంచుకొనెడి సంయమి యితడే ౯7 శాస్త్ర విద్యలందు శస్తాస్త్ర విద్యల యందు రాజనీతి యందు ఘనుడు వేద విద్యయందు వేదకిరోవిద్య యందు గూడ పారమందినాడు 72 నేర్పిరిలైై పెను తగవుల తీర్చరియ్రై విజిత రాజ తేజుండై ధ ర్మార్సిత తనువై నిచ్చలు కర్పూరపు కళిక తానుగా వెలుగొందున్‌ అననన 7

73 ఎన్ని విద్యలు నేను నేర్పించినానొ ఎంత వానిగ దీర్చి దిద్దించినానా సూరిముని వరిష్ణుడు వసిష్టుండు సాక్షి

• త్రప్త భూజానియగు జామదగ్శి సాక్షి 74 అంచు సుతుబట్టి కాళ్ళు మొక్కించె గంగ చేతులంబట్టి గుండెకు జేర్చుకొనియె తండ్రి యా రెండు గుండెలు తాకునపుడు సడిని వివరింప గలిగిన నుడులు గలవె 75 ఆ గంగాసతి యరుగగ నీ గంగా పతియు సుతుడునింటి మొగమ్లై యేగంగా మువు వరిలో దూగంగా తోచె కొంత తుష్టియు దిగులున్‌ 76 గంగా దర్శనమై యనూవ్యాముగ గంగా సంగమంబై పున ర్గంగా దర్శన భాగ్య మొక్క క్షణమై కాలమ్మె యాటాడి పో యెంగానీ తరి తీపికిం గుజుతుగానీ బిడ్డడే చాలు జా లుం గొండంత లభించి తృప్తి జనపాలుండుండె సానందుడై 77 ద్రవ్య నవకమందొకటియై తనరుచుండు కాలమని తర్క విదులు పల్కంగ వచ్చు దాని లీలా విభూతికిన్‌ దగిన హేతు వొకటి చూఎంప గలుగు దార్కికుడు గలడె ౯7/ర్ర కాలమ్మొక్క విచిత్రగాపగ జనుల్‌ కాల ప్రవాహమ్ము నం దేలా కొట్టుక పోదురో యనుచు దామెంతేని శంకించి త ల్లీలాన్వేషణ జేయు బండితులునోలిన్‌ దద్‌ (ప్రవాహమ్ము నం దే లోభమ్మున మున్గి పోవుటలు కావే కాల లీలా గతుల్‌ అం

"79 దేవ(వ్రత గు గణములు ధీ వైశోరద్య గరిమ తృప్తి ఘటింపన్‌ భూ వల్లభుడానందో జ్జీవనకర జీవనమ్ము చేయుచునుండెన్‌ 80 తనయు యౌవరాజ్యాభిషిక్తునిగ జేసి యతని యేల్చ్బడి భావి భారతము నందు గలుగు వైభవ పటిమకై కలలు గనుచు గడుపు చున్నాడు భావికి గర్హలెవరు 81 ఒకనాడూరకయే విహారమునై యొక్కండుగా జేడు మే చక నీరాపఘనమ్మునే కలిగియున్‌ సౌందర్య స(మ్రాజిదై ప్రకృతిన్‌ మైమరఎంచునట్టి యమునన్‌ భద్రాపగన్‌ వీక్షణో త్ఫ్సుకతన్‌ జేరి చరించుచుండునెడనందున్‌ గాంచె నొక్కర్తుకన్‌ 82 పుడమి గుబ్బెత నల్లని జడను దురుము మల్లె పూబంతి యాబంతి మధ్య యందు పసిడి వన్నెల చామంతి వలెనె నుండె జమున యందంచ నావలో జాన యొకతె 83 చాన గాదది యెదదోచు జాణగాని తరుణి గాదది యందాల బరిణగాని కలికి గాదది వలరాజు ములికి గాని యింతి గాదది కనుదోయి కాంతిగాని 84 కొంగు బిగియించి పావడా కుచ్చె నొకటి పట్టి మెలిద్రిప్పి నడికట్ట నెట్టికొనుచు చేత చుక్కాని పట్టిన చెలియ యొడుపు పడవనో రాజునెడదనో నడుపుచుండె అం

85 ఊరక యమునా తీర వి పహారమునకు వచ్చి యందునచ్చెరువుగ నొ య్యారముల మొలక పాగనుల సౌరునకున్‌ మరులు గొనియె శంతనుడంతన్‌ 86 ఆ పడతి చూపులే విరి తూపులుగా గుండె నాడి తొలచుచునుండెన్‌ ఆ పెదవి విఎవ్బ పలికిన బాపురె మది పరుగు పట్ట పగ్గములున్నే 87 ఎన్నో యేండ్రకు బూర్వమిప్పగిది బంచేషు ప్రపాతమ్ము చే ఇ *ఛిన్నంబైనది గుండె గంగ గనుచో జిత్రమ్ము పుష్పాస్త్ర వి *చ్చిన్నంబయ్యె మరొక్కమారిపుడునక్షిణాతి లావణ్య సం పన్నన్‌ ధీవర కన్య గాంచి స్మరుడున్‌ బంచేషవెట్టయ్యెడిన్‌ 8కి అనుచు దలపోయుచున్న శంతనుని కనులు వలపు తొలకరి వానజల్లులకు గనులు తగులు కొనువేళనా లేత తనువు తడిసి ముద్దయ్రైపోయి ఎగ్గుతో ముడిచికొనియె 8 ఓ సామా నీ చూపుల బాసలు నా వలపుటింటి వాకిటి గుమ్మం బోసరిల దలపు తలుపులు తీసినటుల్‌ గుండె కొంత దిటవున్‌ దప్పెన్‌

9 పడవ నడుపుచునున్నట్టి పడతి సోగ కంటిలో గన్ను గలిపెడి దంట తనము పొడియా మోకునొక పల్లె వడచు మనసు నింత యల్లరి పాలొనరింతురేల 9 చేపలు పట్పెడి బ్రదుకుల కి పుడమి నెలంత గుత్తయేలుబడులకున్‌ బాపురె జత యొడగూడు నె మా పొందిక మికు మాకు మేల్లాదు దొరా ంై2 అని పలికిన యా కన్నియ మనమెజిగిన జేడు మరల మచ్చిక చూపుల్‌ గొనకొని విసరుచునెడమో పనివాడై పెదవి విబ్బ పలుకందొడగెన్‌ ఏ ముదితా నీ విటు బల్క బూనుకొనుటల్‌ ముగ్గత్వమే గాని నా వృదయ ద్వారము నిష్కవాటముగ నీకే స్వాగతంబిచ్చి నీ సదనంబై పరిపూతమై మనుటకై సంసిద్ధతన్‌ జూపు స్వ చృదరస్మేరములాన (పేమ కలకున్‌ జాత్యాదులడ్డంకులా 94 ఇంతకు నీ పేరేమిటి యింతటి సుందరికి జన్మనిచ్చిన వాడీ పొంతనె గలడే యెవ్వం డింతీ వచియింపుమతనినే యర్జిళ్తన్టుదర ఈ (గం ధాల్యై ల ళా మా 1 ల 95 _ అని పలికిన శంతనునకు (శ. గ్ర న్‌ తనువున విరబూచు ద్నబ్త దా నా యల విని బుటు వణకుచే ఎ గ స్యా నో బె న్‌ 000 01% గ్గునబడి గద్గదము తోడ గోమలి పలికెన్‌ అం

96 తన పేరు తండ్రి పేరును నునికియు సూచించి యొక్క యుదుటున జనెనా వెనుకనె పడి శంతనుడున్‌ జని చని యా దాశరాజు సన్నిధిసేరెన్‌

97 పుడమినినేలెడి దొరయ నడచుచు నాగూడు చేరినాడే యనుచున్‌ దడబడి ధీవరుడబ్బుర పడి యెదురుగనేగి య్రైదు పది గావించెన్‌

ర! మో వంటి దొరలు పల్లెల శై వచ్చుట వింతగాదె కానుకలిత్తున్‌ బూవుందేనెలొ పండ్డో జీవముగల జలచరాలొ చెప్పంగదవే

99 మనసులో గోర్కి పెదవి మాటుననె యుండ కనుల సైగలు గాంచి యాక్షణమునంద చేయగలవారు నీ చుట్టు చేరి యుందు రయ్యు మా త్నటకేదేని యడుగవలయు

00 అను దద్వ్యాహృతికిచ్చమెచ్చుకొని నేనత్యంతమున్‌ దృప్తి గొం టిని నీ ముద్దుల కూతునే యొసగి పెండ్డిన్‌ జేసి నీ యింటి య ల్గునిగా గైకొనుమయ్య సత్యవతియే లోకమ్ముగా జీవిత మ్మును సాగింతునటంచు జేడు వలికెన్‌ మోమోటలన్‌ వీడుచున్‌ 0 కలనైనను నూహింపని

పలుకుల నాలించి (ప్రణతి వాదమ్ముల నం జలి బద్దుడొచు విభునకు బలికెను సత్యవతి జన్మవైనమ్మందున్‌

102 సత్యవతికిమపరిచర వసువే తండ్రి తల్లి యద్రినాక తరుఃవియామె కాలలీల యేమొ కాని వారికి బుట్టి "పెరుగుచుండె నాదు బెడ్డవోలె 103 ఒక్క మహాత్ముని తేజం బిక్కాంతకు నిట్టి జన్మమిచ్చుట చేతన్‌ నిక్కమ్ముగ భూకాంతుడె దక్కగ వలెనంచు సతము దలచుచునుంటిన్‌ 104 కానీ మాదొక నియమము భూనాధా నాదు పట్టి పొట్టైయ టేడై ఈ నేలనేలవలయును దానికొడంబడిన బెండ్లి తప్పక జరుగున్‌ 05 పలుకులు గావవి తేనియ చిలికిన చురకత్తులగుచ్చు జీల్చెను గుండెన్‌ వలపణగారక తనయుని బలిసేయగ లేక ద్ర ఖ భాజనుడయ్యెన్‌ 06 తన సుఖ సంతోషములకు దనయుల తల(వ్రాతమార్చు దండ్రులు గలకే గనుకను మా నియమమునక్తు మనసొప్పదటంచు జేడుమజలె వెనుశక్సున్‌ 0/7 తనయ (పేమ యొకింత పుష్పశర సంతాపమ్మునొక్కింత రా జునకుం గుండియ ఎండుచున్నటులు దేజోరాశియైనట్టి మా నినియే కంటికి చీకటుల్‌ పులిమి బంధింపందొరంకొన్నయ ట్లును సంతప్తడు గాగ గాలమును గెంటున్‌ జేడు నిర్లిప్తుడై రా 23

108 మాటనీలేక యిచ్చిన మనను తిరిగి తీసికొనలేక యెదయెల్ల దిగులు నిండి "సెగలు పొగలుగా రగిలి కృశించుచున్న తండ్రి దు ఖ కారణమును దనయుడెజిగ్‌ 109 తండ్రి సుఖపెట్టజాలని తనయుడేల వాని (బ్రదుకేల నీ రాజ్య పదవి యేల పుట్టుటకు మున్ను లేనినా గిట్టునపుడు వెనుకబడి రాని పదవికా పెనుగులాట 110 కాంతా కనకమ్ములపై చింతయ యేకోశమునను జిత్తమ్మున ర వ్వంతయు సోకని నాకా వంత యశాశ్వతములైన పదవుల యెడలన్‌ క్షే నీ దౌపిటత్రుడు భూమినేలు వినుమా నిక్కమ్ముగా రాజ్య కాం క్షా దారిద్య మహార్థ సంపదకు నే న(మ్రాట్టునై భాతృ సే వా దీక్షా పరతంత్రతన్‌ నడతు వ్వూసమ్ము సంధించి క న్యా దానంబొనరించి మజ్జనకు నానందాబ్ధి ముంచెత్తుమా 112 అని గాంగేయుడు పల్కిన విని పల్కెను దాశరాజు పృధివీపతినం దన నీవు వదలినది నీ తనయులు విడనాడుకొనగ దలతురటయ్యా 13 కనుక సందేహపడుచుంటి గాని నాకు బుడవి జేడల్దుడొచుంట ముదము కాదె మిమ్ము నమ్మెద మజి నాకు నమ్మ బలికి బిడ్డ గొనిపోవుపెంతయు దొడ్డ గుణము లో

114 ఆ మాటలు తన భావికి స్వామిత్వమునెబపుచుంట భావించిన గం గా మాత ముద్దుబిడ్డడు "సేమము జనకునకు గూర్చ జేసెను (బ్రతినన్‌ 5 _ జనక వాక్సాలనాచార శీలుండైన సంయమిాందుండు దాశరది పైని జీవరాశికి నిత్య జీవనాధారమై తన రారు బంచ భూతముల పైని మాతృత్వ ధర్మ సంపాదనాలోలయైై కడుపార ననుగన్న గంగ పైని పుత్రాభ్యుదయ మాత్ర పూర్ణ ఫలావాఎ్వ తలపోయు నా కన్న తండ్రి పైని బాస చేయుచునిచ్చోట బలుకు చుంటి సార్వభౌమాధికారమ్ము సన్యసించి బ్రదికి నన్నాళ్ళు నైబ్బక బ్రహ్మచర్య దీక్ష వహియించు చుంటి సందియము విడుము 116 చుక్కలు నేలరాలినను సూర్యుడు తూర్చునస్తమించినన్‌ (గ్రక్కదలాడి దిక్కరులు కంపము నొందిన సంద్రమింకినన్‌ జిక్కల టేనిలో సెగలు రేగిన పర్వతముల్‌ చలించినన్‌ నిక్కము సుమ్ము శాంతనవనిష్ట చలించుట కల్గ్లదెన్నడున్‌ శ్రే 7 సాత్యవతేయ గణమ్మే నత్యమ్ముగ సర్వభూమి శాస్తలు తత్‌సాం గత్యమ్మున ధార్మికతా నిత్యుడనై మసలుకొందు నియతవ్రతినై అనం

18 నైదం పూర్వ కరోర దిక్ష తన సంతానమ్ము గైకొంట గం గాదేవీ తనువెల్ల నీరగుచు త్యాంగబన్న నా సంతుదే కాదేయంచు రవంత సంతసము పొంగన్‌ బొంగుచున్‌ వంశమ లీదా యంచునులో సుడింబడుచు బొర్లెన్‌ నేలపై దొర్జుచున్‌

ఏ వేల్పులెల్ల పుష్పవృష్దని గురిపింప పరమ బుషులు స్వస్తి వలికినారు దాశరాజు మిగుల తనివోయి ముదమందె కాని సత్యవతికి గనులు చెమరె

20 దాశరాజొడంబడినాడు తరుణినాసగ ననుచు దెలిసికొన్నాడు శంతనుడు మిగుల సంతసించుచు బెండ్డాడి నత్యవతిని - ముద్దుముచ్చట్లతో బొద్దుపుచ్చు చుండె

21 ఎన్ని జన్మల పుణ్యమో యీ లతాంగి సత్యవతి నాకు జాయరై సరసభూజ భావనామృత పూర్ణమై పక్వమైన (పేమ ఫలమిచ్చె ననుచు భావించు రేడు

22 తనకు గల్గిన సంతోష ధనము పుత్ర ఖైక్షమను సత్యమౌకాంత వలన నెజిగి పృథ్వి కంఎంచి తలపైని బిడుగుపాటు కలిగినట్టయ్యి క్రుంగె భూకాంతుడపుడు

23 శంతనుడా తనయుని దన చెంతకు బిలిఎంచుకొనియె శిరసు నిమురుచున్‌ వంతగొని కంటినీళుల దొంతరనభిఎక్తు జేసే తూలెనవనిపై

అం

124 ఎంతపని జేసి నాడవోయీ తనూజ నాదు సంతోషమునకునై నీదు బదుకు దారుణమ్ముగ బలివెట్ట దలచినావు నన్ను బుత్రభుక్కును జేసినాడవయ్య క్షే25 నీ జన్మము సకలావని భాజన సన్మానములకు బాత్రమ్మయ్యెన్‌ నా జన్మము సకలావని లో జీతృృతి పాత్రమయ్యె రోదన మిగిలెన్‌ 126 తనయుని (మింగిన తండ్రికి గన వచ్చునె పుట్టగతులు గానిమ్మిపుడే మనుకొనిన ఫలము గలదే మనుమా స్వచ్చంద మరణ మహిమాత్తు డవై 127 అనిదం పూర్వ మవిీ (ప్రతిజ్ఞయిది భీష్మాభిఖ్యతన్‌ గీర్తి భా జనమాద్యాశ్రమ భాక్ష్యమున్‌ బడయుమా సద్ధర్మసంపాదివై మనుమా నీదు పరాశక్రమమ్మును సయింపన్‌ మాసముల్‌ దద్రిప్పిని ల్చిన వాడుండడు నా వరమ్ము నిజమై జీవింపు దేవవ్రతా 28 అనుచు వరమిచ్చినట్లి నాయనకు (మొక్కి | కనులు విప్పార్చి దాపోహమనియె గాని పెదవి విప్పడు ధర్మార్థ విజ్హడయ్యు మౌనమున కంట మధుర వాజ్మ్యహిమ గలదె

త్త్య్యా టఉమిెింయధయుడక్తు ౯ గంతలు చనమరం 29 "పెండిలిని వీడె దేవవ్రతుండు గనుక వంశమంతటితో నిలుపంగ రాదు నమ్మి వచ్చిన కాంత సంతతిని గాంచి తనియ పలయునునిది తన ధర్మమగుట 30 సాగించెను సంసారము సాగెను గాలమ్ము వుత్ర సంతతి గలిగెన్‌ సాగెన్‌ మజొక్క వత్సర మాగరితకు మరల మరొక యాత్మజుడొడమెన్‌ చె పెద్ద చిత్రాంగదుండన్న పేరు వడసె బిన్న 'పేర్గాంచెను విచిత్ర వీర్యుడనుచు వారి శైశవాలోకన భాగ్యమునకు నోచనేలేదు రాజు కన్నులను మూసె 32 ఏ తండ్రి సుఖముకొజకై భూతలముననెవ్వరేని బూనని దీక్షన్‌ బ్రాతిగ గైకొనినానో ఆ తండ్రియ నన్ను విడచెనవనిని విడచెన్‌ ౩33 గంగనింగికరిగె గాంతుని విడనాడి శకాంతుడేగె నేడు కాంత విడచి పుట్టునప్తు ఎడుడొంటి పోవునప్పుడునొాంటి నడుమ కలుగు దోడు నాటకమ్ము 34 తన రాజ్యము మిగిలెనొకో తన కాంతయు వెంటబడెనె తనయులమేనిన్‌ వెనువెంట బడిన వారమె తనదని యనుకొన్నదెల్ల తన తోడగునే

135 ఇంతియగద యీ జీవిత మింతియనుచు బిడ్డలనుచు నేడ్చుటగానీ యంతిమ కాలమ్మున దన వంతై నిలచునది కర్మ ఫలమొక్కటియే

136 ఈ రీతిని శోకాగ్నిని వైరాగ్యాంబువుల చల్లబజచుకొనుటలో ధీరుండై భీష్కుడుపసి వారల తమ్ములను బెద్దవారల బేసెన్‌

క్షం తల్లికి సత్యవతికి బ్రణ మిల్దుచు రాజ్యమ్ము శత్రు హీనమ్ముగ వ రృిలుటకునై కృషి చేయుచు బల్లిదుడై సోదరునకు బట్టము గహ్టెన్‌

138 ఒక తండ్రి బిడ్డలెల్లరు నొకరీతిగనుంట యెట్టులొడగూడును తా నొశటి తలంచినచో వే రొకటిన్‌ దైవమ్ము తలచుచుండును గాదే

౩9 అకట చిత్రాంగదుండు బలాతి గర్వ

మత్తుడైపోయి యొక్క గంధర్వుతోడ యుద్ధ మొనరింప నుంకిచి యుసురు బాసె అనువు బాసిన పోరు శ్రేయమ్మునిడునె

140 పిదప విచిత్ర వీర్యునకు భీష్ముడు పట్టము గట్టి సర్వసం పదలను గూర్చి పెట్టి పరిపాలనలోగల మర్మమేమొ యా పదలను దాటుటొట్టా తన వారెవరో పెజవారలెవ్వరో యది (గ్రహియించుకుట్టొ పరమాదర లీల వచించెనొబ్జటైై

అం

14 ఎడబాసె నాధుడప్పుడు నెడబాసెను సుతుడు నేడునికనిద్దజిలో గొడుకొకడు 'పెండ్రియాడుట కొడబడడట సత్యవతికి నూరటగలదే 42 జీవితమున గష్టమ్ములు ప్రోవులుగా వచ్చువేళ బూనిక నెటులో గావింపవలయు నొక్కశు భావహమగు కర్ణమపు స్పృడాగున్‌ బాముల్‌ 43 కోడలు వచ్చిన గానీ పీడలు విడనాడవంచు భీష్ముని తోడన్‌ జేడియ విపదంబుధికీ వోడవుగద యనుచు బలుకనూకొనెనతడున్‌ 44 కాశీరాజు సుతాత్రయమ్మునకునై కల్యాణమున్‌ జేయగా జేసెన్‌ గొల్వు స్వయం వరమ్ము (పకటించెన్‌ బీష్ముడా కన్యలన్‌ రోసం బొప్పనెదిర్చు రాజకుల వీరుల్‌ వెన్ను జూఎంపగా మోసమ్ముల్‌ మెలిద్రిబ్బ తెచ్చి యిడె నెమ్మిన్‌ దమ్మునిల్దాండ్రుగన్‌ జ్‌ కనులు మూసి తెజుచు క్షణ కాలమందున క్షాత్ర ధర్మమొకటి జరిగిపోయె నటులె యిష్టవడిరి యంబికాంబాలిక లంబ యెకతె మాత్రమడ్డువలికె 46 _ అయ్యా ధర్మవిదుండవీవనుట సత్యంబౌత నా చిత్తమున్‌ వ్రయ్యల్‌ చేయకు సాళ్వ భూవిభుని నారాధించుకు జీవితం బయ్యెన్‌ నాకు మదీయ జీవనము నందానందమో దు ఖమో నెయ్యమ్మో యతడే సమస్త మెటులన్‌ నీ తమ్మునింగూడెదన్‌

త ఉచితముగాదు క్షత్రయకులోచితమ యగుగాక 'స్నేహని ర్వచనము చేసికొన్న యొక పచ్చని గువ్వల జంట (ప్రేముడిన్‌ బచనము చేసికొంటకు వివాహమునాడగనిచ్చగించి లో రుచిగొనువేళ బెంటిని బరుండు బలాత్కృతి బట్టి తెచ్చుటల్‌

148 నా మానస మెవ్వనిపై (ప్రేమముగొనె వానికంయె వీరుడవగుచో స్వామి జోవోరులు నా సామికి సామేను వేణు పజచుట తగునా

149 వీరభోబ్యంబు రాజ్యంబు పృధివియందు నైననగు గాక కానినే నబలనయ్య అబలలను గూడ వీరభోజ్యలుగనెంచి పట్టి తెచ్చుటయే మగపాడి యగునె

50 రమణియును రాజ్యమొకరీతి రాజులందు నిలువ వలెనంచునెవ్వాడు పలికినాడు దాని కొడబడు ధర్మ శాస్త్రములు కలవె యటులనుండినవేని గాదందు నేను

న్‌ నారిని బూజించిన బృం దారకు లానంద పడెడి ధరణిని నేడి దారుణమిటు జరిగినచో నూరు కొనునె స్త్రీల యోర్మి యుసురై తగులున్‌

152... (ప్రేమకు గల మాధుర్యము (పేమంబడు వారొజుక వీరుడవయ్యున్‌ (ట్రేమనెబుంగని నీకీ డ్రేమ విలువ తెలియ గలుగు విజ్ఞత యున్నే

ర్‌ తండ్రి (ప్రేమకు స్పందించి తరుణి దెచ్చి యిచ్చినాడవు రాజ్యమ్ము నేలనంచు బ్రహ్మచర్య వ్రతమ్ము చపడుదునంచు బలికినాడవు మా (ప్రేమ విలువ గనవొ 54 _ రాజాంత పుర కన్యకావళికి నీ రాజ్యమ్ములో భద్రతల్‌ బూజుల్‌ వట్టిన బూరుషాధమ బలమ్ముల్‌ సొమ్ములై నిల్చినన్‌ సాజమ్మేగద గొంట యిట్టివెతలన్‌ సాధారణ స్త్రీలు ఖీ ష్మా జాడ్యమ్మిది మానవత్వమునకే మచ్చై ్రవర్తిల్లెడిన్‌ 55 ఆడుదానికంటనానంద బాప్పముల్‌ నిలిచెనేని లక్ష్మి నిలచునచట దు ఖబాప్పములకు దొయ్యలి కందోయి నిలయమైన బీడ కలుగునచట 56 _ అని పోకొత్తిన సంద్రమై పలుకునయ్యంబా వచస్తీవని స్వన ఘోషార్భటికిం జలచ్చిధిల నౌ ('ప్రాయుండు భీష్మండు క్ర మ్మిన దు ఖాంబువు వెల్లువై వెలికిరా మేల్లామి గాంభీర్యము (ద్రను మైదాలిచి పంపె దొయ్యలిని మర్యాదాకళాలోలుడై 157 _ ఆతని చేతనోడితినినప్పుడ నీవతగాని సొత్తువై యోతరుణీ మదంతికము నొంటిగ వచ్చితివెట్లు? ధర్మియై యాతడొసంగు గాక మరియాదయె భూపతి భిక్షగొంటి పొ మ్మాతనినే వరింపదగునంచు దిరస్కృతి సిసె సాళుడున్‌ కరి ఇంతకంకును దొర్భాగ్యమేమి గలదు ఆంటికిని జెడ్డరేవని వంటిదగుచు మిగుల విలపించి లోలోన బొగులుచుండె కర్మ పరిపాక మన్యధాకరణ మగునే

59 నా దు ఖమ్మునేరు కారణ మవో నా కన్నవారో మవి యోధుండై బలవత్రియా సరణీచేనుంకించి మజ్జీవితా వ్హాదోద్యానము మట్టుపెట్టిన ఘనుండా భీష్మ్కుడో క్షాత్రమే యాదర్శంబని పల్కి వాస్తిపురి పొమ్మన్నట్టి యా సాళ్వుడో

160 ప్రతికృతి చేయగ వలదే యతిమాత్ర తపమ్ము చేసి యద్భుతశక్ష్యు న్నతిగొని యా బిష్మని దు ర్గతి చూడగ వలయునంచు గాంత దలంచెన్‌

161 పూనిక దాల్చి తాపసుల భూమికినేగి మవాతప (క్రియా ద్యాన సమాధి యోగపరతా ్రతుదీక్ష వహించి తీవ్రని ష్టానల పూర్ణ తప్తహుత యౌవనమై మిగులందలంచున మ్మానిని మౌనిలో కముల మానసముల్‌ కరిగించె మంచుగాన్‌

62 తరుణి దీక్షను జూచి మాతామహుండు వోత్ర వాహన రాజర్జి యుద్యమించి బరశురాముని దౌహిత్రి దురితమింక మాన్చవేడెను మారె సమర్థులనుచు

63 పరశథరాముని యాజ్ఞపై బయలుదేరి వచ్చి ప్రణమిల్లినాడు దేవవ్రతుండు గురుని కన్నుల నుండి కపు రపు నీరు వెడలి శిష్యుని మేనెల్ల దడిపివైచె

64 స్వామా త్వత్పద పద్మ సేవన మహాభాష్యమ్ము కంరస్థమై యీ మేనెల కృతబ్రతాస్తి గతమయ్యెన్‌ నన్ను శాసింపుమ

రా జో న! య్యా ముల్గోకములన్‌ జయించి తమక్షై యర్చించుటో నన్నునే నే మాకర్పణ సేయుటో పలికి మన్నింపంగదే శిష్యునిన్‌

165 అని పల్కిన దేవవ్రత వినయమునకు సంతసించి ఎలిఎంచితినం బను గూర్చి యామె జీవిత మున శిశిరమ్మును వసంతముగ జేయవలెన్‌ 66 తెచ్చితివి నీవు తమ్మున కిచ్చుటకై సాళ్వ విభువరించుట బో నిచ్చితి వాతడు గాదన వచ్చినదీయంబ దీని పాణింగొనుమా 67 _ అనుజునైై యర్ప్చించెదొ వనితను నీవే వరించి పాలించెదవో మనమునకయ్యది రుచియిం చిననప్లే చేయుమంచు జెప్పెన్‌ గురుడున్‌ 68 జామదగ్న్య వాగ్షైఖరీ శస్త్రజాల దలిత వృదయుండు భిష్ముండు పలుకలేక తిరిగి తమ్మునికీలేక తరుణి తానె స్వీకరింపగా లేక న్చోప్పుడయ్యె 169 మౌనమ్మున కర్థమ్మా మౌనికి విస్పష్టమయ్యె మజీగిన యెదతో మానినికన్యాయము నీ చేనయ్యెన్‌ గనుక నీవె చేపట్టవలెన్‌ 170 రణమును గావింతువొవి రణమును (మోగింతువో తలంపుమురా దా రుణ యుద్ధ మిష్టమో తో రణములు నీ యింటి ముందు రాజిల్దుటయో అం

171 _ అనుచుంబల్కిన జామదగ్ని కనులందాగ్నేయమస్త్రమ్ముతో చిన శాంతమ్ముగ జూచు భీష్ము కనులుంజిందించెనో వారుణా స్త్ర నికాయమ్మనునట్టు తోచినవి న్మ్నూ్యూసమ్ము నాగాస్త్రమ య్యెనవో తానరనవ్వు గారుడముగానేసెన్‌ బవిత్రాత్ముడై

172 ఆ నిశ్శబ్ద మహారణంబున జగమ్మల్దాడె సహ్తార్షవ స్వానంబుప్పరమం'బొనర్యముని తైక్ష్య్యమ్మందై్వై గుణ్యమున్‌ ప్రాణి వాతము వగ మంచుమలయే మహ్వాూనరమ్మయ్యె దా రానాధుండు చలించె జుక్కలును రాలన్‌ నేల కంఎంచగన్‌

173 పెల్టుబికిన కోపమ్మున విల్ణంబులనందినట్టి విఫ్రనిగనుచున్‌ ముల్లోకములందునగల మల్పురు కంపించి మూర్భ మజిగిరి తృటిలోన్‌

174 గురువులతో సమరము నా చరితమ్మున మచ్చగాదె సర్వజ్ఞులు నా దురితములు మికు మాత్రం బురుక్రిర్తి కరమ్ములగునె యోచింప గదే

క్షే/5 దోసమునేమి చేసితిని తొయ్యలి వేరొకనిన్‌ వరింపగా నాసనుగొంట విన్న క్షణమందున బంపితి గాని యాతడే రోసము గుర్తు తెచ్చుకొని లోకము నవ్వునటన్న భితిచే జేసిన దానికిన్‌ గురుల చిత్తము నన్నిటు దప్పు వజ్టైడున్‌

76 అన్యగత చిత్తయగుని క్కన్యను నా తమ్మునింతిగా జేయుటయా మన్యు పరిపేరిత గురు మాన్యత్రై నాటి బాస మాని మసలుటా అం

77 తమ్మునిక్రై తెచ్చితినీ కొమ్మను దన చిత్తమన్యు గోరినయది పో నిమ్మన్నది పోనిచ్చితి నిమ్మగువను మణల తమ్ముడెటు పెండ్డాడున్‌

78 _ బ్రహ్మచర్య వ్రతమ్మ చేబట్టినట్టి నన్ను బెండ్డాడమనుట యన్యాయమయ్య కనుక గుర్వాబ్ధకేని యాననగలేని మంద భాగ్యుని శిక్షింపునవూ మవాత్మ

79 అని ముందు మోకరిలు భీ ష్మని గని కోపమ్ము హెచ్చి శూరుడవని నే ననుకొంటి నాదు శిష్యుడు వినయాచ్చాదితుడు పరమ భఖీరుండగునే

80 ఈ మెజ మెచ్చు పల్కులు సహింపడు శూరుడు జామదగ్ని నీ వో మజీ నేనా భూమి పయినుండవలెన్‌ గొనుమాయుధమ్ము ను (త్రాముని వజమో త్రిపుర దాహక తీక్ష్ట ఎనాకమో కుజా స్వామికి నేనొసంగినది వైష్ణవ చాపమొ యంచు గర్జిలెన్‌

8 బ్రాహ్మణుని తోడి పోరు క్షాత్రమ్ము గాదు గురువు తోడుత పోరు వాకొనగ రాదు కాని పరుడు కయ్యమునకు గాలు దువ్వ వెనుక తీయుట రాజ వంళ్యునకు దగదు

82 తనకుందప్పని దౌట భీష్ముడు మవిత్మా యాజ్జంగైకొంచు విం టిని జే బట్టుచునుంటి మొ నమర పాటిష్ట్రృమ్ము జూఎంపుడీ అనిదంపూర్వ మహారణంబిది జయంబా దైవతాధీనమ య్యును నే గెల్చిన మిరు గెల్చినను శిష్యుండిందు ధన్యుండగున్‌

నా

83 _ అని వినయమ్ముట్టిపడన్‌ ధనువందిన భీష్ముడపుడు దారుణ కోపా గ్నిని దెచ్చిపెట్టుకొని వె లిన కందోయి అగ్ని కీలల విసరెన్‌

184 అస్త్రము గురుడేసిన ప్ర త్యస్త్రము సంధించి దానినవలం గెంటున్‌ శస్త్రము గురుడేసిన బ్రతి శస్త్రమ్మున చట్టు దాని జాడలు దునుమున్‌

కేం ఇరువది రెండు దినమ్ములు వరుసగ గతియించె గాని భయదమ్మగు ద నర చండత క్షణము తగ్గినది లేదయ్యెన్‌

1865 అపుడు సహనమ్ము డిగ్గి (బ్రహ్మాస్త్ర మంత్ర పరన మొనరించినాడు దేవ (వ్రతుండు కడలి కడుపులో గల వేడి సుడులు చుట్టి 'పైకినెగ జిమ్మినట్టు విశ్వమ్ము వణుకె

87 నారదుడును జేజేలును ధారుణికిం దిగిరి భీష్మ ధర్మంబటవో యీ రీతిని గురు శిష్యులు పోరొనరించుటలు జగతి ముపు సన బడదో

88 అది యాధర్మికమయ్య ధార్మికుడ (బ్రహ్మాస్తోప సంహర్తవై పది దిక్కుల్‌ సుఖముండగా మనుపుమా వారాశులుప్పొంగి నీ రద లోకమ్మును దాకి సర్వజనతా ప్రాణవ్యపాయార్ధమై గదియం బోవకమున్న దారుణ రణోత్కంరస్‌ విసర్జింపుమా

. . 37

89 అని పల్కన్‌ బితృ దేవతల్‌ పరశురామా నర్వ శస్తాస్త వి ద్యనునెవ్వానికి బోధ 'సేసితివొ నేడా శిష్య సమ్రాట్టుతో డనె యుద్ధమ్మును జేఎం నీదు భుజ దార్థ్యమున్‌ (బ్రదర్శింప జూ చినచో బీజము భూజమున్‌ దినుటర్లై చిత్రమ్ముగా దోచెడిన్‌ 90 అదియునుంగాక వినుము వన్వంశ వలన జన్మమొందుట గంగయే జనని యగుట జనకు డొసగిన వరము గైకొనుట జేసి యతడజేయుడు పోరు శ్రేయమ్ముగాదు 9 నీవు దైవాంశ వలన జన్మించినావు సాధ్వి రేణుక జనని నీ జనకుడొసగ బద్ర వరములు పైని తపస్వివగుట నతనిబలె నీకు గలదజేయత్వగరిమ 92 ఇద్దరజేయులు పోరిన నెద్దరికిన్‌ రాని విజయమా విశ్వమ్మున్‌ (బ్రద్దలు చేయుట తధ్యము పెద్దలు వచియించు పల్కువిన గదటన్నా 93 _ అని పల్కాడిన బీష్ముడా క్షణమ బ్రవ్మోస్తోప సంహర్తయ య్యును వెన్వెంటనె జామదగ్బ్న్యుడు వినర్జించెన్‌ ధనూరాజమున్‌ బెను గాలుల్‌ చెలరేగి యాగినటులో భిత్యావహమ్మెన యు 'ప్పెన యువ్వెత్తున లేచి యాగినటులో విశ్వమ్ము శాంతింపగన్‌ "94. గురు శిష్యుల పోరాటము ధరణిని దహియింపబూనె దావానలమై గురు౭ిష్యుల పోరాగుట తరుణీమణి యెదను గాల్బె దావాగ్ని బలెన్‌

195 పరశురాముని యంతటి వాడు గూడ యొజ్జ్ఞయయ్యును బోరునందోటు వడిన "పెజిలు నిలుతురే యెంతటి వీరులయ్యు దైవ శక్తియే తగు నాయుధమ్ము గాక 196 అనుచు భావించి యంబమహా[గ్రవామున తీవ్ర తపమాచరింపగా దీక్ష బూవి యబల యనుమాట మజచి బాడబము రగులు కడలి నడచుచున్నట్టుగా కాంత కదలె క్షేం7 ఇంక విచిత్ర వీర్యుడతిహినము లౌ విషయేచ్చలందు ని శృంకగ సంచరించి తమి చాలమి నిత్యమనంగతా మహా పంకమనందు గూరుకొని వజము వంటి శరీరమెల్ల నే ల్యాంకితమై క్షయార్తుడయి (ప్రాణములన్‌ ద్యజియించె (గ్రక్కునన్‌ 98 దాశరాజు నియమ తాత్చర్యమేమాయె? కాంతనవుని బ్రహ్మచర్యమునకు నేమి ఫలము? వంశహీనమై కురువంశ దీప కళిక యందు తేజ ముడిగె అం

తా వో మెందువు షే వంశం 99 _ తల్లి సత్యవతీదేవి తనయు బిలిచి నడుపమన్నది దేవర న్యాయవృత్తి బ్రహ్మచర్యమ్ము తనకు సర్వన్వమగుట మాతృదేవుడు భీష్ముడు మాజువలికె 200 గతమొక్కమారు గుబుతున కతికినదా సత్యవతి మహర్షికి దనకున్‌ సుతుడుదయించిన తోడనె చతురుండై తపసి యగుచు సాగుట తోచెన్‌ 20 స్మరియించె గామరునాకపజి నర నిమిషమునందునామెకగుప'ప్టై బరా శరసూతి మాతృదేనీ చరణాబ్బములంటుకొనగ సాగిల బడియెన్‌ 202 _ ఏమి కావలెనమ్మ న్మరించినావు తల్లి కోర్కె దీర్చుట కంకొు దపము గలదె జనని సంతోషమున కంకొ జదువు గలదె యనుచు వ్యాసుండు మజి మఖి యంజలించె 203 సంతోషంచినదొచునా జనని మస్తమ్మంటి దీవించి యా ద్యంతమ్మున్‌ విషయమ్మ వించె నిజ పౌత్రపాాబ్హ చింతా తప క్షాంత కైణ్యకృదంబుదాకృతినపత్య శ్రేష్టమున్‌ వ్యాసు దు ర్థాంతామోఘ తప (ప్రభావు బరమార్థ (ద్రవ్య భండారమున్‌

204 మనసు గావలె దానికి మధురమయిన భావముద్దీపనము చేయ వలయు దనువు మతిని రంజింపగల యలంకృతులు వలయు పారవశ్యమ్ము కంటు శృంగారమున్నె 205 తాపసియగు ద్వైపాయను రూపమ్మంబికకు మిగుల రోత నొసంగెన్‌ బాపము కనుగవ మూఎన యాపేకు జనుషాంధుడగుచునర్భకుడొదవెన్‌ 206 అటులే యంబాలికయును

గటు రూపమునకు వివర్ణ గాత్రిగ మాటెన్‌

గటకట యవ్విధి కెంతటి

కటికతనము పాండువర్ణగాత్రుడు పుట్టన్‌ 207 మజల సత్యవతీదేవి మహితుడైన

పొత్రునింగోరి యంబికన్‌ బనిచె గాని

యాపె యోపనిదై దాసినంపెనామె

కొమరు మిగిలెడి జక్కని కొమరునాసగె 208 తనకున్‌ ముచ్చట దీర్చెడి

మనుమని గని సత్యవతికి మది పులకించెన్‌

తన బిడ్డకు బాలిచ్చుట

కును నోచని దాసి మిగులకుములంజొచ్చెన్‌ 209 ఆ మువు వరకును విద్యా

వ్యామోహము పెంచె భీష్ముడాచార్యుండై

శ్రీమంతులు బలవంతులు

ధీమంతులుగాగ దీర్చి దిద్దుచునుండెన్‌

క

210 యౌవనావస్థ యంకురమైన వేళ నాతడా మువు వరకు వివాహములు చేసె తాను విడనాడుకొన్న యుద్వాహ విధిని తమ్ములకు జేసె వారి సంతతికి జేసె 2 ధృతరాష్తుడు జనుషాంధు డతనికి రాజ్యాధికారమంటక పోయెన్‌ సుతుడు కనిష్టుడు విదురుం డతడర్హుడు గాడు క్షేత మన్యం బగుటన్‌ 212 పాండురాజు రాజ్య పాలనా బద్ధతా యాగమునకు సోమయాజియయ్యె బుద్ధిశక్తి యగ్ని పోకడ మంత్రమ్ము (ప్రజకు మంచిసేత పరమ ఫలము 213 దక్షిణదిజ్‌ నేతృ ధర్మశాస్తెక తా త్పర్యమై జన్మించె ధర్మరాజు వాయుదైవత మహాబల లక్షబ్ఞైక ల కృడుమ్ముగా భీముండ జననమొందె | ప్రాచీ రమానాధ బలపరాశ్రమ సర్వ సారమై ప్రభవించె నవ్యసాచి పరమర్తి దుర్వాస వరశ్తక్తిచే గొంతి మహితాతృ్మయును విరమాతయయ్యె ఆమెచే మంత్రము పదిష్టమగుట జేసి తత్సపత్ని మాద్రియు సుతద్వయము గాంచె నకుల సహదేవ యమళ మానందకరము నశ్వివీ దేవతా హృదయామృతమ్ము

214 నీరు పట్టిన మబ్బు నింగిపై చుట్టాడి యిరువెల్లనిలపైని దొరలు వేళ మున్నీటి యలలెల్ల బుసకొట్టి పడగెత్తు పాపజేండై నేల బడెడి వేళ సర్వం సహాగంధ సారమ్ము నాసికా పుటములన్‌ శూలమై పొడుచువేళ హోమాగ్నిచయజాత ధూమ సంఛన్ననే త శ్రేణిలో నీరు నిలచువేళ వాయు మండలమున సుడి పడిన వళ అడువులొక పెట్టనెలుగెత్తి యజచువేళ తులసి వనమున గంజాయి మొలకలగుచు ధార్తరాష్టులు నూఖ్లురు ధరణిబడిరి 215 వానప్రస్థము సొఖ్యదాయకముగా వ్యాసుండు సూచింపగా నానందమ్మనుచున్‌ స్నుషాయుత యరణ్యవాసనమున్‌ జేయ ప్ర స్థానమ్మున్‌ బొనరించె సత్యవతి చిత్‌ సర్వస్వయై దైవత ధ్యానైక వ్రతయై చరింపదొడగెన్‌ వ్యాలోలతాదూరమై

ళా న్‌గ పింధువుు 17 సంగ్రామం 26 ఉటజకలు వేయు దర్పము సుయోధను రూపము దాల్చి పాండవో ద్ధురుతర నత్య విక్రమ విదూషితమై నిలువెల్ల యీర్హ్యతో చిజచిబలాడుగాని గుణసేవన ధార్మిక జీవనమ్ములో వజణలు యశోమయమ్మయిన భాగ్యము నోచదయోగ్యసంగతిన్‌ 27 _ దోణాచార్య గురుత్వము ప్రాణమై పొండుసుతులు వఐలగ దౌష్ట్ర త్రాణ పరాయణ శీలమె ప్రాణమ్ముగ నుందు ధార్తరాష్టలు నౌరా 218 ఒడలెల్లను శాపమ్ములు గడబిడ గావించునట్టి కర్డుని చెలిమిన్‌ సుడిబడు దురహంకారపు సడికారవ్యునకు (బ్రణవ సమ్మితమాయెన్‌ 29 పాండురాజునుసుజు పంచభూతములందు కలసిపోయె జిన్నకాంత మాద్రి యతని తోడనరిగె హతవిధీ యినుమంత కనికరమ్ములేదు కాలమునకు 220 తండ్రిలేక పోయె ధార్తరాష్ట్ర కుతంత్ర లీలలకునునంతులికపోయె విలువ తగ్గిపోయె భీష్మునాజ్జకు గూడ తాల్మి పాండవులకు గల్మియయ్యు

22 తమ్ములు పలుకాలించిరి తమ్ముల సంతునకు గొంత తగ్గను గానీ తమ్ముల కొడుకుల కొడుకుల నమ్మకములు మారె వారి నడతలు మారెన్‌ 222 బాల్యమునయందె యాటల పట్టులందె పాండు పుత్రుల శక్తి సంపదల నెజిగి పనిచె నెన్ని కుట్రలు సుయోధనుడు ఖలుడు భావి రాజ్యమ్ము తనకు లోబడుట కొజకు 223 అశ్చర్యమ్ము సుయోధనాదులు విషాహారమ్ము 'పెట్టించినన్‌ దుశ్చర్యన్‌ బవనాత్మజున్‌ మడుగునందున్‌ ద్రోసినన్‌ బత్నికిన్‌ న్ఫ్చోతస్కత వల్వలూడ్చినను గానీ సుంత స్పందించడా నిశ్చాంచల్య మనస్వి ధర్మజుడు వానిన్‌ మొక్కినన్‌ దీలునే 224 ఆ సుయోధనునందు రాజ్యాధికార కాంక్ష విషవృక్షమై పెరుగంగ జొచ్చె సకల దోహదమ్ములు సల్పు శకునిమామ చెట్టు నీడకు కర్ణుడు చేరినాడు 225 ధర్మమెడ బాసినట్టు సోదరుని విడిచి విపుల యశమును గాంచె విభీషణుండు ధర్మ బద్దులైనట్టి పోదరులకెదురు నిలిచి రాధేయుడపక్తిర్తి పులుముకొనియె 226 వాసుదేవ వాక్యము వేద వాక్యమగుట ధర్మజాదులు జగతి కాదర్శమయిరి కర్త వాక్యము వేద వాక్యముగ నిలిఎ ధార్తరాష్ట్రులు రాజ్య లోభార్తులయిరి తక్‌

227 పాండుపుత్రుల ధర్మ తాత్పర్యమునకు తనివి నొందునే గాని ఎతామహుండు దార్హ రాష్ట్రల దుష్ట వర్తనము జూచి నిలువరింపగ జాలమి కలత బడియె 228 మాయాద్యూతంబాడిరి (తోయించిరరణ్యములకు దుష్పాత్మకులై పాయని ధర్మము వారికి శ్రీేయంబిడ గోరుచుండు చిత్తమునందున్‌ 229 అన్నదమ్ముల పోరు శ్రేయమ్ముగాదు పదవులందున శాశ్వతత్వమ్ములేదు ఐకమత్యాయుధమ్ము నూయైదుగురును బట్టుడని తాత చెవినిల్టుగట్టి చెప్పె 230 మంచి యుపన్యసించినను మాటికి మాటికి కాదు కాదు పొ మ్మంచును ద్రోసిరాజనెడి యర్భకులై యధికారముద్రక్ష పొంచిన నక్కలై పుడమి మొత్తము భీషణ రుద్రభూమి గా వించెడి ధూర్తులైనపుడు పెద్దల సుద్దులరణ్యరోదనల్‌ 23 పదిరెండేడులరణ్య వాసమున తీవ్ర క్లేశమున్‌ గాంచినె మృ్మదినజ్ఞాతము పూర్తి చేసికొని సామ్రాజ్యమములో గొంత మా యది యిఎబ్బంమటంచు ధర్మజుడు న్యాయమ్మిందు బల్కాడె నీ విది గాదంట యధర్మమే యనుచునెంతే బోధ గావించినన్‌ 232 ఆ ధుర్యోధను చిత్తభూమికను రవ్వంతేని దాక్షిణ్యమున్‌ లేదాలోచన లేదు ధర్మ గుణమున్‌ లేదుండినట్లక్కడో యేదో కొంత తళుక్కుమన్నపుడునేవే యుక్తులం బన్ని క ర్హాదుల్‌ చీకటి పూత పూసెదరు దుర్వ్యాసంగమాపాటిదో నా

233 మేనమామ శకుని తేనె పూసిన కత్తి యాశ్రితుండు కర్తుడల్పబుది లి ధి దురబిమానపరుడు దుశ్నాసనుడు వారు చెబ్బనట్లు చెట్ట చేఎనావు 234 చిన్నప్పుడు నీ చేసిన వెన్నో తబ్బృదములవి క్షమించును లోకం బన్నా యీ వయసున విన కున్నను పాడగుట తధ్యమూకొనగదవే 235 ఈ సర్వంసహనెందజో మునుపుతామే శాశ్వతమ్మన్న వి శ్వాసమ్మున్‌ మదినిల్పి యేలుకొని యజ్ఞానాత్తులై రాజ్య కాం క్షా సర్వస్వులుగా జెలంగి తుదకున్‌ సర్వమ్ముపవర్షించి భూ మాశుల్‌ మొత్తము బూదియైనపుడు గంట వారి నామాంశముల్‌ 236 సత్య మొక్కటియే గదా శాన్వతమ్ము ధర్మమొక్కటియే గదా దైవతమ్ము కాని పనులేల చేసెదో మానధనుడ ధర్మబద్ధుడవై యశోధనుడవగుము 237 నాయీ జీవము మున్ను తండ్రికయి మొన్నన్‌ దమ్ములంగూర్చి య ట్ర యాతమ్ముల బిడ్డలం దనుపగాదే నిన్ననీనాడు మి తై యర్పించితి పండబారినది కాయంబెల్ల నా కంటి ముం దే యన్యోన్య సమాహతిన్‌ బడుదురే యీ వృద్ధు బాధింతురే 236 మన వంశము దుర్వర్తన మునకెన్నడు మొగ్గు సూప బోదని చిత్త మున నమ్మి బ్రదుకుచుంటిని మనుమడ యీ తాత పలుకు మంచిని వినుమా నే

239 అని ధుర్యోధను జెంత నిల్చుకొని జ్ఞానానంద తేజోమయం బును వేదార్ధ సమాహితంబును (బ్రజామోదాను నసంధాయియున్‌ ప్రణుతామోఘ యశోభి శోభితము విద్వల్లోక సమ్మాన్యమున్‌ వినిచెన్‌ భీష్మ పితామహుండు యమియై వేమారు కర్త వ్యమున్‌

240 అది శరత్కాల పూర్ణిమాస్పద నిశీధి భీష్మ వాళ్చంద్రికా కాంతి వెల్లువగుచు తత్పుయోధను శ్రోత్రకాంతార సీమ ముంచి నిలువెల్లనొకమారు ముద్దసేసె

24. అన్నియు విని యుద్ధమునకు సన్నద్దుండయ్య టేడు సర్వంసహయం దున్న మవికర్షణయం దెన్నియొ జీవితములిట్టులే వృధయయ్యాన్‌

242 పలుమారులు సంగరమును వలదని పలుకాడినట్టి వాడే సైన్యం బుల నియమించెడి నేతగ

నిలుచుట విధిలీల గాక నిక్కంబగునే? 243 అన్నదమ్ముల మధ్య పోరాటమేమి? వరుల తలలెల్ల బంతులై పడుటయేమి? పసష్టెడన్నమ్మునకు రాజుపజ్జ జేర బాతికేండ్లకే నూటేండ్డు సపండుకేుమి? 244 వాని కాళ్ళపై నిలబడవలయుననుచు వ్రేళ్ళు నాలుగు నోటికి వెడలుననుచు కత్తి చేబూని సమర రంగమున దూకి కాలు సేతులు తెగిపోయి కూలుకేమి

లన్‌ ఒక తల్ది కడుపు కోయుచు ఒక సతి కుంకుమము తుడిచి యొక బిడ్డడి జీ వికయే 'హ్లార్ధముగా ఒకడొక్కొకడొక్కొకండునుసుబులు బాయుస్‌ 246 తలను పంచుట యేనాడు తెలియనట్టి పరమ వీరుల తలలొక పర్వతమ్ము మడమ త్రిప్పుట యెజుగని మహితవీర వరుల కాళులునది యొక్క పర్వతమ్ము 247 గోరువెచ్చని నెత్తుటి కొండవాగు పొంగి పొరలుచు బ్రవహించి పోవునాడు బాహులతలేని కేశ శ్రైవలము లేని కొట్టుకొని పోవొ కాలమున్‌ దిట్టుకొనుచు 248. పుడమిపై పుట్టి పుడమిపై మడియు నరుడు నడుమ పుడమికై కొట్టుకొనంగ జూచి పుడమి నవ్వుకొనునా జాలి పడునొగాని కోప పడకుంటయే దాని గొప్పదనము 249 కౌరా పాండవ పంచకమ్మచట సహ్తాక్షౌహిణీ సేన వి స్పారించన్‌ ధృతరాష్ట్ర పుత్ర శతమున్‌ సారించెనేకాదశం బారాజన్య పరస్పరామిత రణవ్యాలోలతా భీతయై క్ష్మ్యారోదించి పరిభ్రమించినది తన్మార్హుండునిన్‌ జుట్టుచున్‌ 250 జయమున్‌ బొందుట దక్కనొండు గలదే స్వప్నమ్మునందేని ని శృయమున్‌ జేసిన వెన్కబాటుగలదే సల్ద్లాపమందేనిన వ్యయ తీవ్రాశుగ కావ్యమాగునె యనధ్యాయమ్మునందేని తా తయ చేవింటికి శత్రుసేన పదివేల్‌ దైనందినాహారమౌ తం కా |

251 మొదటి నాడు తాత పదివేల 'పైన్యమ్ము సంహరించినాడు సంయుగమున మరల మట్టుబెట్ట మరునాడు పదివేలు పాండుసుతుని సేన బభండనమున 252 ధార్తరాష్ట్రసేన తలకు మించినయంత పాండునుతుని సేన పరిమితమ్ము వారి యెడల తాత పరమ ధానుష్కుండు వీరి యెడల త్రాత విశ్వగురుడు 253 అమ్మధుహంత బాణ పవనాశన నాశన దక్షదీక్తుడ శ్వమ్ములమోఘ వేగమున పత్రవిహిన విచిత్రవైనతే యమ్ములొ దృశ్య వాయువులొ యాపయి తామనణు ప్రమాణ చి త్తమ్ములొ పార్థసారధి ముదమ్ములరన్‌ విదిలించె పగ్గముల్‌ 254 జంభార్యాత్మజు తీవ్రభీకర ధనుష్టంకార మోంకారమై యంభోజ ్రవార్చనా భవనమున్‌ వ్యాఎంచి యుద్ధక్రియా రంభ శ్తీీ జయమాలికా సురభిలోల్దాసమ్ము రెట్టింపను జ్పుంభించెన్‌ నరుడున్‌ హరి(ప్రకటితాశీర్వాద నంపత్తిచేన్‌ 255... దుర్యోధను సైన్యమునకు యా రాలు ఖ్‌ శార్యము తగ్గినదొ నరుని శక్తి గనుటత్తో గ్‌ చ ధైర్యమ్మే తగ్గెనా ని ష్‌ | లీ | ర్వీర్యమై వెన్ను జూపి విడిచినదాజిన్‌ స్‌ అలో న సక 0డీ 256 అక్కట యా సుయోభథనునియందనుమానము మొల్లానశూాశావ డెక్కిన కన్నుదోయిని స్రవించిన నెత్తుటి చుక్కలెల్ల తా మొక్కక ్రశ్నవేఎనవి యాూర్షిత శక్త బితామహున్‌ యశో భాక్కును శత్రుజన పక్షము దాల్చెనటన్న శంకతో ననా

257 పలుకులు తన గుండియలో ములుకులుగా నాటి 'క్షాత్రమును శంకింపం గలవాడవిన్ని నాళ్ళకు గలిగితివా నాకు నిటుల కావలబనదే

256 మునుముందే వచియించినాడ నరునిన్‌ ముల్గోకముల్‌ గూడచి వ్వను సాధింపగ లేవు మొండితనమున్‌ వర్ణింపుమాయంచు గ ర్జుని శార్యమ్మును విశ్వసించితివి నన్నున్‌ (ద్రోఎరాజంటివా లను గొంపోయిననాడు నీ హితుని వీర్యంబెందులండాగెనో

259 సరియేలెమ్ము గతమ్ము సుమ్ము సమరోత్సాహమ్ము సంధించి యు ద్ధురుతన్‌ గార్ముకమందుకొన్నపుడు నాదోశ్ళక్తి సైరింప జా లరు లోకత్రితయమ్మునందు గల వీర క్షాత్ర విద్యాధనుల్‌ వర సంపన్నుడనౌాట జూపెద (బతాపమ్మావు వీక్షింపుమా

260 _ కానీ యొక్కటి నీమమున్నయది వీకంబోరు వేళన్‌ ధను ర్హీనుండార్హు డమంగళ ధ్వజుడు నారీమూర్తియో నిర వ్‌బొం డోనాకంటన్‌ బడెనేని వారి పయినేనుంకింపగా బోను నా నానారాచ మరీచి చాకచకి విన్యాసంబు వర్ణించెదన్‌

26 అని సుయోధను నమ్మబల్కినది తడవు భీష్ముడరి భయంకరుడౌచు విసరుచున్న బాణముల పంక్తి పాండవ (వ్రాతమునకు విడువ నీకుండె నిముసమూపిరిని కూడ

262 పరమేశని మెల్చంచిన నరవరుడును భీష్మ నికిత నారాచ హతిన్‌ విరుగం బూచిన మోదుగు కరణిననిన్‌ రక్తస్తిక్తగాత్రుండయ్యెన్‌

263 ఆ రూపంబును గాంచి శారియు మహోదగ్రాగ్రహవ్యాపృతిన్‌ తేరుస్‌డిగ్గి సుదర్శనాంచిత కరోద్దీప్త (ప్రధానాంగుడై వైరివ్రాత మహీధ్ర గర్వవిచలత్‌ పత్రావళి వజియై కారాకూరము గాగ సేన నడచెన్‌ గాంగేయు ఖండింపగన్‌ 264 హరి పారీంద్రము వచ్చుచున్నయది గంగాపత్య దంతీంద్ర నం హరణైకవ్రతనిష్టమై యనుచు సైన్యంబెల్ల కల్లోల సా గరమై ఘోషమొనర్చె గాని యచటన్‌ గాంగేయ గంభీర సా గరమందున్‌ జలనమ్ము కన్సడమి దా గైమోడ్చె సుక్షాత్రమే 265 వరికి నా ప్రాణమవసరమయ్యెనేని అంతకంకైను వలయు భాగ్యమ్ము గలదె? యనుచు గాంగేయు కనులు పల్కాడ దొడగ జేరుకొనునట్టులది గుండె చెవులయందు 266 గుండె లోపల యాదవ కుంజరునకు గలుగుచుండుట వింతైన గగురుపాటు క్షణము నిలుచుండెనంతలో సవ్యసాచి కాళులం బట్టి వాని వెన్క్మకు మరల్చె 257 పరమ (క్రుద్ధ జిగీషువుల్‌ సమర శోభాదీప్త గాత్రుల్‌ పున శృర సంధానము చేయసాగిరి (ప్రపంచమ్మెల్లనల్దాడగా నరుడున్‌ శాంతనవుండు దివ్య శరవిన్యాసేక్షణాకాంక్షులై వరుసల్‌ కట్టిరి మింట వేల్పులు జయధ్వానమ్ము గావించుచున్‌ 268 పోరు మొదలిడి తొమ్మిది ్రొద్దులేగె నేరినిం గూడ జయలక్ష్మి చేరదాయె నరుని వైపుణ్యమును శాంతనవుడు మెచ్చు శాంతనవ శ్రక్తికిన్‌ సవ్యసాచి తనియు నం

269 కాని సుయోధనుండు తమకమ్మున భీష్ముని జీరవచ్చి నీ కానరుడే యభేద్యుడగునప్పుడు శస్త్రములన్‌ ద్యజింపుమా ప్రాణ హితుండు కర్ణుడు సమర్థుడు వీర వరుండు యుద్ధరం గాన బరిక్రమింప క్షణ కాలము చాలునపాండవమ్ముగాన్‌

270 ఆహవము నందు నీవుండునంత దనుక తాను బతిన చేయుట జేసి కాలూనడాయె కర్షుడతడున్నచోనర గడియ చాలు నరుడు గిరుడును యమసదనమ్ము పాలు

271 భండనమున నీకుంగల పాండితి యొకనాటి మాట వయసుడిగి ధను ర్దండము వణ3ెడు వేళన్‌ జెండాడం గలవె రిపుల జీల్చంగలవే

272 ముదివగ్గువయిన నిన్నీ కదనపుబటెకిమాని జీయగా దగునే త ప్పిదమొప్పుకొనుచునుంటిని సదనమ్మున జేసికొనుము జపమో తపమో

273 నీవు ధనుస్తాగమ్మును గావించిన తత్‌క్షణంబ కర్ణుండు రణ ప్రావీణ్యము చూఎంచిన చో విజయశ్రీ వరించు సూనృతమయ్యా

274 అని పల్కాడిన దుర్యో ధన నిష్ణురములకు దాత తల్లడపడియున్‌ తన మనము చిక్కబట్టుక మనుమనితో బల్కె సహన మండితుడగుచున్‌

అం

2/5 నేముదివగ్గునన్న యొక నిష్టుర సత్యమెజుంగ జయువా డీ మహియందు లేమి ధరియించితి సర్వచమూ ప్రభుత్వమున్‌ నీ మొగమోట విడి కరుణించి వచించుట జేసి సత్యవా క్యామృత పాయినైతిని గదా జని ధన్యత గాంచె నేటికిన్‌

276 ఇన్నినాండ్డు (బదికి యిన్నేండ్డు 'పైబడి యింటి మొగము బట్టి యేగుకేల బ్రదుకు తీపి చేత వదలె మోహరమన్న చిన్న మాట నాకు జెందనేల

27 ఒక్క దినము గడువు నొాసగుమా దయతోడ నెల్లి రణమునందు నేనా నరుడొ కూల వలయు గాక కోదండమేనియు పోరువుడమి విడిచిపోదు తనువు

278 అని పల్కగ విని దుల్యో ధనునకునానందమగుట దరలుటలో శాం తనవునకున్‌ కర్తవ్యం బునకాలోచనలు తెరలు పొరలగుచుండెన్‌

ఇకా వో మెంధువు ళా అంపశయ్య వ్లం ఆ నిశీధియందునాలోచనల తోడ గుండె బరువుతోడ గూరుచున్న పరమ యమిని జూడ వచ్చిరి పాండవు లండదండ యగు మురారి తోడ 280 స్వాగతమోయిజనార్దన నీ పద సన్నిధి నాకు నొసంగితివా యోగము చెల్లక భోగము చెల్లక యుంటిని నేనిటనొంటరినవై యాగము నాబదుకంతయు దత్భల మంతయు నీయది గైకొనుమా రాగము ద్వేషము దూరము చేసి పరాత్పర మోక్షమొసంగ గదే 281... చేదురుచుల తోడ జిరకాల జీవినై పండిపోయి యాసలెండిపోయి మనుమలెల్ల యుద్ధము గారల్రువు వచో బొగిలిపోతి నిటుల మిగిలిపోతి 282 అన్నదమ్ముల మధ్య కయ్యమ్ములేల పరుల మధ్యన జుల్కన పడుట యేల వైకమత్యమ్మునే యడియాససేసి వంశనాశమ్మునకు నొడంబడగ నేల 283 అనుచు జెవినిల్లు గట్టి నే వినుచునదియు లెక్కగాకుండె నా "పెద్దరికమదేల తాత (బదుకేల మాధవా యాతనలకు భరత వాక్యమ్ము పలుకుమా స్వప్తయనుమ

284 _ దారల్‌ పుత్రుల్‌ లేని నన్ను భవబంధమ్ముల్‌ పరీరంభ వి ద్యారాసిక్యము చూపుచుండుటలు (బ్రవ్మాండమ్మునన్‌ వింత నా కే రాజ్యమ్మును లేదు యుద్ధమున నేనే ముందు నారాచముల్‌ సారింపన్‌ వలె బెద్ద వింత యిది కృష్ణా ముక్తునింబీయవే

285 అనుచు దేవవ్రతుండు కృష్ణునకు (మొక్కి యతిధి సత్మ్కారములును బూజావీకములు చేసి ధర్మజాద్యర్భన స్వీకరించి కుశలమును గూర్చి యడికి వాకొనగ దొడగె

286 బలముగలవారు కొండంత బలము మికు వాసుదేవుండు సద్ధర్మబలము మిమ్ము విశ్వజీతల జేయుట వింతగాదు వ్యాఖ్య నడువడి బదుకు కబ్బమ్మునకును

287 ధర్మ పక్షపాతమ్ము చిత్తమ్ము నాది యయ్యు తాతకిచ్చిన మాట యవలద్రోసి సత్య భంగమ్ము సిసెడి శక్తి లేక భండనమునందు నేనటు ('ప్రక్కనుంటి

288 మంచికో కాక చెడ్డకో మనుమలార ధార్తరాష్టుల "సేనకాధ్యక్షమిపుడు జరుపుచుండిన తాత యే సాయమేని చీయగలవాడె మాకు వచింపుడయ్య

289 సమరమ్మందున సాహ్యమెన్నడునునీషణ్మాత్రమున్‌ జేయ జా లమి నేదేని వరమ్మునన్యమును గోరన్‌ వచ్చు, నా ధర్మిక త్వము మై దాలిచి శత్రు పక్షమునెడన్‌ దాక్షిణ్యమున్‌ జూపిక్షా (త్రము పౌరుష్యము మట్టుబెట్టగనశక్తమ్మయ్య నాతత్ర్వమున్‌ ఖ్‌ నా

290 అష్టవసువుల యంశ నాయందునుంట గంగ చల్లని చూపు నన్‌ గాచుచుంట జనకు వరమున మృతియు స్వచృందమగుట నేరికిని గూడ నన్ను జయింపరాదు 291 శరవిన్యాసము నాకు (గ్రీడ సమరోత్సాహమ్ము సందించీ యు ద్ధురుతన్‌ గార్ముకమందుకొన్నపుడు నాదోశ్ళ్శక్తి సైరింప జా లరులోక త్రితయమ్ము నందు గల వీరక్షాత్ర విద్యాధనుల్‌ వర సంపన్నుడనాట జూఎన (ప్రతాపమ్మున్‌ సమిక్షింపుడీ 292 కానీ యెక్కటి నీమమున్నయది వీకంబోరు వేళన్‌ ధను ర్హీనుండార్తుడమంగళ ధ్వజుడా య త్ర మూర్తియో నిర్ధ్వజుం డో నాకంటన్‌ బడెనేని వారిపయి నేనుంకింపగా బోను నా నా నారాచ మరీచి చాకచకి విన్యాసంబు వర్షించెదన్‌ 293 కనుక పాండవులార మి కాంక్షయేమి యాహవాంగణమందు సావ్యమ్ము దక్క నేది గోరిన మికు నర్పించువాడ చెప్పగదటయ్య యేల విచ్చేసినారొ 294 అనిన దేవ(వ్రతుని పల్కు లాలకించి అడుగు కెందామరలు తలకత్తుకొనుచు నేలనడుగంగ గోర్కె యీడేరెననుచు వినయ ధనులాచు పాండవుల్‌ వెడలినారు 295 చిత్తూంతిని గృష్లుడాశీర్వదించి వీడికోలును గైకొని వెడలినాడు మరల వనేదియో వింత యంటరి తనమ్ము గుండెపై తిష్ట వేసిన బండయయ్యె

296 తూరుపు తెల్లవారినది దోషగుణాకర రాత్రి శత్రు సం హారమొనర్చె భాస్కర కరాశుగపంక్తి స్వకీయ మిత్రసన త్కారములందుకొన్నయవి తామరసమ్ములు కైరవాళి బా ధారుణ నేత్రయయ్యె సనసమయమమ్మొకకే ఫలముల్‌ విబిన్నముల్‌

297 అది పదియవ దివసమ్మట _ కదనమునకు నెవ్వరెటులగానున్నాలో తుది దివసమెవరి దగునో మొదలి జయమ్మెవరిదగునొ మోహర మందున్‌

298 కల్లోలాంబుధియే దరంగముల జెక్కల్‌ సాచి మిన్నంటగా నుల్హాసంబును జూపుచున్న పగిదిన్‌ యుద్ధావనీరంగమం దెల్లన్‌ సైన్యము మోహరించినది బద్రేబాశ్వరాట్స్యందనో త్ఫుల్లోత్తుంగ తరంగ రింగణ ముహురో క్రీడనోద్దర్తమై

లు చి న

299 _ నరగాండీవ విముక్త తీవ్రశర విన్యాసేక్షణాకాంక్షియై సురనాధుండును భీష్మ ముక్త శర ఎంక్రుబ్ధావనీదర్శన త్వరమై గంగయు మింటిపై నిలువ భూ్రవ్రాత విస్ఫోటనాం బరపాతాంబుధి లోక భబూగమనముల్‌ పాటిల్లినట్టయ్యెడిన్‌

300 శరము ముందు శరము శరము వెన్క శరమ్ము శరము పైని శరము శరము క్రింద శరము శరము ప్రక్క శరమాయె నా రీతి శరమయమ్మె యయ్యె సర్వజగము

30 అంతలోన వచ్చెనంబగా మునుబుట్టి భీష్మజంపగోరి భీకరముగ దపము చే శివుని దయను గాంచో యట్టి పూరుషుండు గాని పూరుషుండు

302 నరుని చెంత చేరి నారాచములు వేసె నాశిఖండి జూచి యాక్షణంబ విడిచె జేతి బిగువు విల్డు నేలకు జారె నతని తనువు మొత్తమమ్ములయ్యె 303 గంగయెడద యెల్ల గరగి నీరైపోయి భాస్కరుండు కడలి వ్రాలిపోయె నంబరమ్ము శూన్యమైపోయె క్షణములో నేలకొరిగె తాత సోలిపోయి 304 శరశయ్యాగతుడయ్యె భీష్ముడు మహౌజశ్ళక్తి సంపన్నుడై ధరణీ భాగము నెల్లనేలగల సద్దర్హెక జీవుండు వి శ్వ రమా భ్రూయుగ మధ్య భాగ తిలక ప్రాయుండు త్యాగవ్రతా చరణామోఘ యశోవిలాసి పరమైశ్వర్యార్థ విజ్హాతయున్‌ 305 _ తన వారికి తత్తద్పో ధనలను గావించి నరుడు ధాత్రీ గర్భ మ్మును జీల్చి యిడిన నీర మ్మును గ్రోలెను జిత్త శాంతి పొందిన వాడై 306 అసువులను భీష్ముడుత్తరాయణము వణకు నెటులొ బిగబస్లై నాకాలమేగుదెంచి పావనైకాదశీ మహాపర్వమొకటి స్వాగతము పల్కుచుండ గైవల్యమందె 307 _ త్యాగము జేసెను రాజ్యము త్యాగము గావించినాడు దారసుఖమ్మున్‌ త్యాగమును జేసె బ్రాణము త్యాగధనుడు శాంతనవుడు ధార్మికుడతడే

308 శ్యామసుందర యిది భీష్మ చరితమయ్య త్యాగసింధువు కధ సుజాతా కళత్ర సరసకవి భోజ యిది ధర్మ చరితమయ్య మంగళము మికు సర్వ సుమ్మంగళములు కిది కొండన్ఫున గ్యోతుండును తడియిల్భాన్తుయ నంథాతుండును ఖాలీ వేంఠపరానముయకాన్ధి దంవతుల న్యతుండును ఖారతవ్యత నండత లక్త్రోత్వాచి అిరుదాంచితుండును నగు వర్మవనాద ద్వాళతావదానిబో అవ్దాదళ బివనమాల్‌ నిట్టి తందబియిన త్వాగనిందున వావ్చమ్యు నంవ్యూరయు భరయ గం దాలల్య వ హంగ ళల | ఖ్‌ 7 69) (౫) సం చే సే ఖా అయా న పత 3% అం

వ పద్యమ్మునెవడురా | పాతిపెట్టెదనంచు . వెజ్జేవాడై విజ్ఞవీగువాడు .

వ పద్యమ్ము ఫలమురా ! పాతిపెట్టిన పెద్ద వృక్షమై పండ్ల వేవేల నొసగు . పద్యమ్మునెప్పుడో పొతి పెట్టితిమేము వ

. లోకుల హృదయాల లోతులందు .

. ఇప్పుడద్దాని పెకలింప నెవరితరము వ వెలికితీసి, పాతుట యెంతవెజ్డితనము

ప నిన్నటికి మున్ను మొన్ననే కన్ను దెజచు

వ బాల్య చాపల్యమునకెంత వదణు తనము (| . . పద్యస్వీకర్త : శ్రీవడ్డిశ్యామసుందరరావు /,.

(

: శీ కడిమి ॥ య. పద్య కర్త: శ్రీ కడిమిళ్ళవరప్రసాదద్విశతావధానిి | వ న భంగం నం ఏ) నిన