Telugu tharuvoja ( padya sankalanam ) - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

న ఇ న ననన శస క న (| న ననన ననన ననన ననన . ఆ అట పద్య సంకలనం వ క... ౯. స్యా? వో నం... గ్గ ప్‌ " " య మ. ల | వై 4 (స సహజ కవి మల్లెమాల [1 జు శ మనసుపడి మక్కువతో సేకరించిన ట్ల య [ఈ పుస్తకాన్ని సాహిత్యాభిమానుల కోసం 1 / ల టై ఆనందంతో బహూకరిస్తున్నాం,

• మలైమాల కుటుంబం - గల ంచరలంల 4 గం ల హన శీ “స / స్‌ో ఖీ కీ ప క! స లలన న _ " పండరంగని అద్దంకి శాసనం . | స . (క్రీ! ఈ 848) . ర. టాకీ (గ గీ | వ్ర . . [షం ళు. ? . చ న. జీ. ల్‌ ఇం ళీ ల ) న ఖా. ళా. ర! నష =, స " శ శ ౯ ప్రకాశం జిల్లా రచయితల సంఘరలి

తలతువాజ (పద్య సంకలనం) అద్దంకిలో పందరంగని క్రీ.శ 848 నాటి అద్దంకి శాసనానికి ప్రతిశాసనం (2822104) ఆవిష్ణరణ సందర్భంగా ప్రచురించబడినది. లు లో ఊళ అకాశం జిల్లా రచయితల నంఘం ఒంగోలు - [23 002 ప్రచురణ నం. 15

తరువోజ (పద్య సంకలనం) . జయం ప్రధమ ముద్రణ : 2005 న. [సక ప్రతులు వ 1000 లభించు చోటు : కే బి. హనుమారెడ్డి అధ్యక్షులు, ప్రకాశం జిల్లో రచయితల సంఘం రాభాపానగల్‌ రోడ్‌ " మానా ఒంగోలు = 528 002 లు (ంలా లల్టు గా సెల్‌ : 944 02 88080 ౭ 2. విశాలాంధ్ర పబ్లిషింగ్‌ హౌస్‌ శాన సీ స్తో అన్నీ బ్రాంచీలలో మో | పా ప్రో (గ్రంధాలయ ప్రతి వెల రూ 150/- (26 ) సాధారణ ప్రతివెల : రూ. 100/ త్‌ కవర్‌ డిజైన్‌ : శ్రీ దేవిప్రసాద్‌ ప్రజ్ఞ గ్రాఫీక్స్‌ 6/9 బ్రాడీపేట, గుంటూరు ముద్రణ : శ్రీలక్ష్మీ ప్రెస్‌ 14/2 అరండల్‌పేట గుంటూరు - 522 002 ఫోన్‌ : 0863-223806483

పందరంగన్థ అద్దంకి శాసనం అయి (టీ౬ న కర్రల క కరలంటంలాం 20రల పళ రో భాబి గ దిప్పల్లప్తి ల నిచ షం క ప్రతిది బల బయగ గ ఫస్‌ ఇదదరంణ దజ్రీ ర్లుల్లి'మల0ది దడ బటుట్రత్తువద[ (0 జ్రజోద్‌ం ౮లం వరత దక రోడ డ్హోద్దరీక్య గళ రర దగగ 2460065 చడిలోదిల లాలు ఈ శాసనం చెన్నైలో గల ప్రభుత్వ మ్యూజియంలో (ఎగ్మోర్‌) భద్రపరచబడియున్నది.

ప్రకాశం జిల్లా రచయితల సంఘం స్థాపితం - 1971 ఒంగోలు - 522 002 రిజిస్టర్టు నం : 122/939 గౌరవాధ్యక్షులు లా కార్యదర్శి డా॥ నాగభైరవ కోటేశ్వరరావు / (| పొన్నూరు వేంకట శ్రీనివాసులు వు న అధ్యక్షులు కోశాధికారి బి, హనుమారెడ్డి ౬. బాలకృష్ణారెడ్డి ఉపాధ్యక్షులు డా॥ మండువ నరసింహారావు యమ్‌.వియస్‌. హరనాధరావు డా॥ యు. దేవపాలన డా॥ తూమాడి సంజీవరావు యస్‌.ఏ.టి.కె. ఆచార్య పంతంగి వెంకట సీతారామాంజనేయులు సహాయ కార్యదర్శులు

టి. అరుణ కొం్రెడ్డి వెంకటేశ్వరరెడ్డి డా॥ వీరం సుందరరావు బీనీడి కృష్ణయ్య

మూడమంచు వెంకటేశ్వర్లు

సభ్యులు దా॥ యస్‌. కోటేశ్వరరావు 'షేక్‌ మహబూబ్‌ జాన్‌ చేగిరెడ్డి చంద్రశేఖరరెడ్డి అన్ను విజయకుమారి పాలూరి శివప్రసాద్‌ గోపిరెడ్డి ఓబులరెడ్డి మల్లవరపు రాజేశ్వరరావు సయ్యద్‌ ఇస్మాయిల్‌ శ్రీరామకవచం సాగర్‌ గాదేపల్లి దివాకరదత్తు మంచికంటి వెంకటేశ్వరరెడ్డి వడలి రాధాకృష్ణ కెయస్వీ ప్రసాద్‌ వి. రూన్సీదుర్గ కుర్రా ప్రసాద్‌బాబు గంగిశెట్టి నరసింహారావు 1౮/

విషయసూచిక మా మాట - (ప్రకాశం జిల్లా రచయితల సంఘం * పణ్జరంగని అద్దంకి శాసనము = జి. పరబ్రహ్మశాస్త్రి ల! నన్నయకు పూర్వపు తెలుగు-శిలాశాసనములు - మల్లంపల్లి సోమశేఖరశర్మ 11 శాసనము = బూదరాజు రాధాకృష్ణ 206౪ తరువోజ - పాటిబండ్ల మాధవశర్మ 300 నిరంకుశాః కవయః - దేవళ్ళ చిన్నికృష్ణయ్య 0% స్త్రీల రోకటి పాటలు తరువోజలే! = తంగిరాల వెంకటసుబ్బారావు ఏరి తరువోజ పద్యానికి పేటెంట్‌ ప్రకాశం జిల్లా - ఎ. రాజా హుస్సేన్‌ 064 1 స్వాగతం -. బి. హనుమారెడ్డి 1 2 అందచందాల తరువోజ - జె. బాపురెడ్డి ణి 8౩ అడవి దొంగ వీరప్పన్‌ - అమిరిసెట్టి వెంకటేశ్వర్లు 8 4 అడవి దొంగ వీరప్పన్‌ మరణం - పురాణం త్యాగమూర్తిశర్మ ర్‌ 5 అద్దంకి సీమ - కపిలవాయి లింగమూర్తి ల్లా 6 అద్దంకి స్‌మ = బి. సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి 8 7 అనురాగం - ఎద్దుల శంకరనారాయణ 10 8 అమ్మ = పాలపర్తి జ్యోతిష్మతి 11 9 అమ్మ-([్రేమ - బెజవాడ టత్రిపురాంతకాచారి 12 10 అల్పుడు-అధికుడు - దరెగోని శ్రీశైలం కేశ 11 అవతార తరువోజ - నాగపురి శ్రీనివాసులు 15 12 అవధానం - ఈ.వి. సుబ్రహ్మణ్యం 17 13 అవినీతి భూతము - శిబ్బెన కల్యాణ ప్రసాదరావు 18 14 అక్షర నీరాజనము - మొవ్వ వృషాద్రిపతి 20 15 ఆంధ్ర ప్రశస్తి = ప్రయాగ సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి ల 16 అకాంక్ష - బులుసు వేంకటేశ్వర్లు 28 17 ఆకాంక్ష - రాచకొండ రాజయ్య 25 18 ఆత్మకథ - పూనుమల్ల పీతాంబరం లగ 19 ఆధ్యాత్మిక దృష్టి - వలకుల వెంకటసుబ్బారావు లం 20 ఆనాటినా అద్దంకి వైభవము = ఇలపావులూరి సుబ్బారావు 80 21 ఆవేదన - చామర్తి కృష్ణమూర్తి త్రై

ఖా

22 ఆశంసన - కోడూరు ప్రభాకరరెడ్డి 38 28 ఆవ్వానమిడ రండు! - టి. ఆదిశేషగిరిరావు త్రీ 24 ఉత్తమ నరుడు - చెరుకూరి వెంకటసూర్యనారాయణశర్మ 36 25 ఊగరా నాయన్న - వెల్లాల సువర్దాదేవి 38 26 ఎవరనుకొన్నారీ తెలుగువాడు! - వుండేల మాలకొండారెడ్డి 39 27 ఎజ్జన్నకు సుబ్బన్న తరువోజల జేజేలు - సి.వి. సుబ్బన్న 4౦0 28 ఓహో ప్రవరా! ఓ విప్రవరా! -. పుల్లాపంతుల రాధాకృష్ణమూర్తి త్తే 29 కందుకూరి వీరేశలింగం -. దేవులపల్లి విశ్వనాథం తై 80 కన్నమదాసు - జ్యోతి చంద్రమౌళి శీర్‌ 81 కరివేపాకు - గొబ్బూరి గోపాలరావు శం 82 కర్తవ్యపథము - తాటిమాను నారాయణరెడ్డి త్తే 883 “కుంభకోణం కడుపుచిచ్చు - కరణం బాలసుబ్రహ్మణ్యంపిళ్లె త్తం 84 కుమారసంభవం -. యామా స్వామిరంగయ్య ర్‌1 35 కోటికోటులకొక్కడు - గుత్తి చంద్రశేఖరరెడ్డి 58 86 గణపతి...!! - యల్లలచెరువు సుబ్రహ్మణ్యాచార్యులు ర54 37 గదా యుద్ధం - వివి. సుబ్రహ్మణ్యం 5్‌6 ౩8 గుజ్జిము జాషువా! కోటి దందాలు - మల్లవరపు జాన్‌ 57 తి9ి చూపుము ప్రతిభను శుభములు కలుగ - రోచిష్మాన్‌ 58 40 జన్మించు ఓ రామ! జగతిలో మరల - తెద్దుపాటి రామబ్రహ్మం ర్‌9 41 జాతిపిత హత్య . - చింతలపూడి వెంకటేశ్వర్లు 60 42 జీవజలం - డబ్బుగొట్టు వెంకటేశ్వర్లు 61 48 జీవన చిత్రం - నారాయణం బాలసుబ్రహ్మణ్యం 62 44 జీవన రేఖ - రసరాజు 63 45 తరువుల రక్షింపందగు నిరంతరము! - దిట్టకవి శ్రీనివాసాచార్య 64 46 తరువోజ -. ఏస్‌. గంగప్ప 65్‌ 47 తరువోజ -. చిటిప్రోలు కృష్ణమూర్తి 66 48 తరువోజ - యు.ఎ. నరసింహమూర్తి 67 49 తరువోజ = మన్నవ గంగాధరప్రసాద్‌ 68 50 తరువోజ! ఓ తరువోజ! = అలంకారం కోటంరాజు 70 51 తరువోజల్లో తాజమహలు - అద్దంకి జాన్‌ వెస్లీ 72 ౪

52 తరువోజ స్వగతము - పి. నాగమల్లీశ్వరరావు 78 53 త్యాగం - లక్కరాజు శ్రీనివాసులు "క్ష 54 తెనుంగు తరువోజ - నారుమంచి లక్ష్మీనరసింహమూర్తి 75 55 తెలుగు తల్లి తరువు నోజస్సు - అల్టీ రామకృష్ణ 76 56 తెలుగు వెలుగు - కొప్పిశెట్టి సూర్యనారాయణ 77 57 తేనెలొలుకు తెలుగు - గుమ్మా సాంబశివరావు 79 58 దశావతారములు - గాడేపల్లి సీతారామమూర్తి 80 59 దివ్యభారతి - షేక్‌ దస్తగిరి 82 60 దేవత - మల్లవరపు వెంకటరావు 8ిక 61 నరసింహావలోకనం - వి.వియల్‌. నరసింహారావు. 85 62 నేను - మలయశ్రీ 87 68 పద్య భారతి - అన్నదానం చిదంబరశాస్త్రి 88 64 పాత బాట - కొత్తవంక - నీలంరాజు నరసింహారావు 89 65 పుట్టినరోజు - స్వరూపరాణి 9] 66 ప్రబోధము - నరాల చినచెన్నారెడ్డి ర 67 బాల కార్మికులు - మల్లవరపు రాజేశ్వరరావు 88 68 బుజ్జగింపు - యమ్‌.వి. రమణారెడ్డి రశ 69 భగవదవతారములు - జొన్నలగడ్డ మృత్యుంజయరావు 95 70 భారతం నాదు-నేదు - కె. రామకృష్ణ రంగారావు డ్ర్‌? 71 భారతభూమి = శ్రీధర సత్యవేంకటసుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి 98 792 భారతమాత - చేగిరెడ్డి చంద్రశేఖరరెడ్డి 99 78 ఖారతమాత - బాబయ్య లక్ష్మయ్య మచ్చ 100 74 మంజీర మావోత్మ్యమ్‌ - గండ్లూరి దత్తాశ్రేయశర్మ 102 75 మందాకినీ విరహం - వియల్‌యస్‌. భఖీమశంకరము 103 76 మన తల్లి తరువోజ - గరికిపాటి నరసింహారావు 105 77 మన భారతం = పద్దెనిమిది లైన్లు - గొదేపల్లి దివాకరదక్‌ 107 78 మనిషిగా నసురుండద...!! - జోస్యము విద్యాసాగర్‌ 109 79 మహాత్మాగాంధి -. చిల్లర భావనారాయణరావు ష్ష 80 మా జన్మభూమి - మైనంపాటి వేంకటసుబ్రహ్మణ్యము 118 81 మాబడి - గలిజేరుగుళ్ల పాపయ్య 115 న.

82 రాజకీయము - సతికళ రామలింగయ్య 116 88 రైతన్నకు ఓదార్పు...! - వేదగిరి వేంకటనరసింహరాయశర్మ 117 84 వరకట్నం - గొట్జెపాటి నాగేశ్వరరావు 118 85 వర్ణాల తోరణాలు - యు. దేవపాలన 119 86 వాణీ తనూజ - ప్రాగ్భావ తర్వోజ - ఉన్నం జ్యోతివాసు 120 87 విద్య =. డేగల చలమయ్య 121 88 వివేకభ్రష్ట సంపాతముల్‌ - యమ్‌.హెచ్‌.వి. సుబ్బారావు 122 89 విశ్వశాంతి " - పతి వేణుగోపాలశర్మ 128 90 వృద్ధాప్యము = కొండ్రెడ్డి వెంకటేశ్వరరెడ్డి 125 91 వృద్ధాప్యం శాపం కాకూడదు - శానంపూడి కమలకుమారి. 127 92 వేంకటాద్రి వైభవం!! = శేఖరమహంతి ధర్మారావు 129 98 వేదనాగంధం...!! - మన్నవ భాస్కరనాయుడు 131 94 వేదనా నివేదనం = వి.వి. శేషయ్య 138 95 శివస్తుతి - బొడ్డుబోయిన వేంకటనారాయణ 135 96 శ్రమైకజీవన సౌందర్యం - ఇంద్రకంటి పినాకపాణి 187 97 శ్రీ దుర్గా విజయము - సి.వి. రాజారావు 189 98 శ్రీరామరక్ష =. శీలం వెంకటరంగం కైశ1 99 శ్రీరామళ్ళరణంమమ - మద్దాలి శ్రీరామచంద్రమూర్తి 142 100 సప్తర్షి రామాయణం -. పువ్వాడ తిక్కన సోమయాజి 148 101. సామరస్య సందేశము - షేక్‌ ఆలీ 145 102 సీతారామ కల్యాణము = దేవినేని పెద్దడోటయ్య 146 108 సీర భారతము - చేరెడ్డి మస్తాన్‌రెడ్డి 148 104 స్త్రీ యన్నత్యము - కదెము వేంకటసుబ్బారావు 150 105 స్నేహము - పి.వి. రమణారెడ్డి 152 106 హృదయాంజలి - యు. గౌరీశంకర్‌రావు 153 107? హృద్యపద్యమ్ము - ఆచార్య ఫణీంద్ర 155 108 వాలాహాలికులు - సశ్రీ 156 ౪1

జర్‌ ఒల్ళీ టీ పుస్తక ప్రచురణ సౌజన్యం |] _ య తన్ను. ఫట శ్రీమతి & శ్రీ శిద్ధా రాఘవరావు | (చీమకుర్తి - ప్రకాశం జల్లా శ్రీశైల దేవస్థాన ధర్మకర్తల మండలి పూర్వ అధ్యక్షులు రాష్ట్ర తెలుగుదేశం పొర్టీ అర్గనైజింగ్‌ కార్యదర్శి . రాష్ట్ర గెలాక్సీ క్వారీ ఓనర్సు అసోసియేషన్‌ అధ్యక్షులు | | | | | |

వ కు దచగ మం ఇటు గటు, . త కలత ని పురులు వ న్యు మ స 1 పల | సంవిదిరలైనున సద నలక [షష క న చనన టం న టి. టం. ఉద్య. చక బోర బిళ్ళని ట్ర న స ల! ససంటన్‌క్‌ | ల రలీ 2. ము వ. ర్మ! న ల... న నఖ సో స్‌ యు. లో వ ఒకోక పల లత 21 ఇచి యన హే లీ న. క క | స అహి రు ః ం న షః య త్‌. అవన చయ టలు " ంీసగ న న్‌ య. ॥ ననన | గ్గ శ 1 ప రా! [ . ర గక. ఫీ " స్మ! (| గుల్ల అద్ధంకిలో ఆవిష్కరించిన పండ ల న పండరంగని నిలువెతు పద్య శాసన సూపం 19-08-2005 గ్‌

మా మాట

ప్రకాశం జల్లా రచయితల సంఘం తన 15వ ప్రచురణ ఈ “తరువోజ”ను మీ కందించ టానికి సంతోషిస్తున్నది.

తరువోజ దేశ్య జాతిచ్చంద పద్యం. నాలుగు పాదాలలో గణగక్రమం కలిగి, యతి ప్రాస నియమాలు కలిగి ఉన్నది. ప్రతి పాదానికి 3 ఇంద్ర గణాలు + 1 సూర్య గణం + 3 ఇంద్ర గణాలు + 1 సూర్య గణం వరుసగా ఉంటాయి. (సమ విభాగం చేసి 8 పాదాలుగానైనా చేసుకొనవచ్చు). నాలుగు పాదాలలో ప్రతి పాదం రెండవ అక్షరం ప్రాస స్థానం. ప్రతి పాదంలోనూ 1-3-5-7 గణాల మొదటి వర్ణం యతి స్థానం.

నన్నయకంటె పూర్వమె ఛందో బందోబస్తుతో ఉన్న తరువోజ పద్యం, ప్రస్తుత ప్రకాశం జిల్లాలోని అద్దంకి మండల కేంద్రమైన మరియు అద్దంకి అసెంబ్లీ నియోజకవర్గ కేంద్రమైన అద్దంకిలో (పూర్వపు నెల్లూరు జిల్హా, తదుపరి గుంటూరు జిల్తా, ఒంగోలు తాలూకా) ఒక "పెరటిలో 1926కు కొంతకాలం వూర్వం శిలాశాసనంలో బయల్పడింది. కిశే. కాకాని కోటయ్యగారి కృషి వలన దానిని పురావస్తు శాఖవారు చెన్నైలోని ఎగ్మోర్‌ మ్యూజియంలో 4.0.0. ౫౦. 1804/72 నంబరుగా భద్రపరచారు.

ఈ శాసనం, పండరంగని అద్దంకి శాసనం అని ప్రతీతి. పండరంగడు వేంగీ (తూర్చు) చాళుక్య రాజైన గుణగవిజయాదిత్యుని సైన్యాధిపతి. అద్దంకికి చేరువలోని ధర్మవరం వేంగి రాజ్యం లోనిది. మేటి యుద్దాలలో పరాక్రమం చూపి గెలుపులు సాధించిన సందర్భంలో పండరంగడు ధర్మవరంలో ఆదిత్యభట్టారనికి కొంత భూదానం చేశాడు. ఆ దానాన్ని తరువోజ ఛందస్సులో పద్యంగా శిలాశాసనం చెక్కించి, అద్దంకిలో స్థాపించాడని కొన్ని చారిత్రకాధారాల వలన తెలుస్తున్నది. ఆ తరువోజ పద్యం క్రీ.శ. 844 (శ, సం. 770 ప్రాంతం) ప్రాంతానికి చెందిన రచనగా శ్రీ కొమజ్టాజు లక్ష్మణరావు గారు తేల్చారు. శ్రీ బూదరాజు రాధాకృష్ణగారు మరికొన్ని చారిత్రకాధారాలను పరిశీలన జేసి ఇది క్రీ.శ. 848గా నిర్ధారణ చేశారు. వేంగీ (తూర్పు) చాళుక్యరాజు గుణగవిజయాదిత్యుడు క్రీ.శ. 844 (ప్రాంతం నుండి 892 వరకు వేంగిమండలాన్ని పాలించాడని పరిశోధకులు చెప్పినారు. కొందరి పరిశోధనలో శ్రీ.శ. 848 నుండి అని చెప్పబడినది.

అదే తూర్పు చాళుక్య రాజుల కాలమైన 11వ శతాబ్ది నడిమి భాగంలోనే నన్నయ కూడ 12 తరువోజలు భారతంలో రాశారు. ఆ తరువాత తిక్కన 5 తరువోజలు, ఎజ్జన 2 తరువోజలు భారతంలో రాశారు.

ఆదికవి అనుకుంటున్న నన్నయకు మూడు శతాబ్దాలకు పూర్వమే సలక్షణంగా విలసిళ్లి, సాహిత్య చరిత్రనే మలుపుతిప్పిన తరువోజ పద్యం మా అద్దంకిలో దారకడం అద్దంకి చేసుకున్న వురాకృత పుణ్యఫలం. శ్రీ ఎ. రాజా హుస్పేన్‌గారన్నట్టు తెలుగు పద్యానికి

౫

అద్దంకికి సేటెంట్‌ హక్కును కల్పించిందీ పండరంగని శాసనంలోని తరువోజ పద్యం అద్దంకి ప్రాభవ వైభవాలు చరిత్రలోను, సాహిత్యంలోనూ కొన్ని కొన్ని రూపాల్లో పదిలపరచ బడ్డాయి. అంతటి అదృష్టానికి నోచుకున్న అద్దంకి ప్రాంతీయులమైన మేము, అద్దంకిని అందంగా పదిలంగా తెలుగునాడు సాహిత్యపటంపై చిరస్థాయిగా నిలిపే మరొక ప్రయత్నాన్ని ప్రకాశం జిల్లా రచయితల సంఘం “జననీ జన్మభూమిశ్చ స్వర్గాదపి గరీయసి” న్యాయంతో పండరంగని శాసనానికి ప్రతిశాసనాన్ని చేయించి, ప్రఖ్యాత కవులతో తరువోజ పద్యాలు మాత్రమే రాయించుకొని, తరువోజ పేరుతోనే పుస్తకాన్ని ప్రచురించి, అద్దంకిలోనే ఆవిష్కరించి, భావితరాల హృదయాల్లో ప్రకాశించాలని ఈ ప్రయత్నం చేపట్టాము.

తరువోజ పద్యాల కొరకు పత్రికల్లో ప్రకటించాము. ఎంత క్లిష్టమైన ఛందస్సెనా ప్రముఖ సాహితీకారుల నుండి, నిన్న మొన్నటి రచయితల వరకు మాకు సహకరించి పద్యాలను అందించారు. మా ప్రయత్నానికి సహకరించి పద్యాలను అందించిన కవులు, రచయితలు అపూర్వంగా హృదయాలకు హత్తుకొనునట్ట్లు పద్యాలు రాశారు. మేము వస్తునిర్దేశం చెయ్య లేదు ఐచ్చికమైనందు వలన అంశాలు విస్తృతంగా వచ్చాయి. రేజామాత్రంగా ఆ యంశాలను పరిశీలిస్తే, కొండలపైని దేవుళ్ళు, వారి ప్రక్కనే కోనల్లోని నక్సలైట్లు, వీరప్పన్‌ను దేవుడుగానూ, రాక్షసుడుగానూ, అమ్మ (పేమ, వాళ్సల్యం, మానవుడు, మానవ సంబంధాలు, నిన్నటి నీతి, నేటి అవినీతి సమసమాజం, జాతీయ నాయకులు, రాజకీయ నాయకులు, భరత మాత్ర, తెలుగుతల్లి, మాతృభాష, తరువోజ, అద్దంకిసీమ, తాజమహల్‌, ఆధ్యాత్మికం, కుంభకోణం విషాదం, ప్రాచీన కవులు, ప్రబంధాలు, పురాణపురుషులు, అవతారాలు, రైతు, కూలీ, బాలకార్మికులు, బడి, గుడి, వృద్ధాప్యం వగైరా వస్తు వైవిధ్యంతో పురాతన, సనాతన, తరువోజ ఛందస్సును రస సమ్మేళనంగా, రంగుల వల్లరిగా అందించే అవకాశాన్ని పెద్దతరం కవులు, మధ్యతరం కవులు, ఈతరం కవులు మా సంఘానికిచ్చారు ఏ అంశా న్నయినా పద్యాల్లో సమర్థవంతంగా చెప్పవచ్చునని నిరూపించారు. ఇప్పటి వచన కవితల రచయితలు కూడ ఈ ప్రక్రియపై పునరాలోచన చెయ్యవలసిందే. మొత్తం దాదాపు 800 తరువోజ పద్యాలు ప్రచురించే అవకాశం మాకు మించినదే అయినా చేపట్టాము. తరువోజ కెంత సౌభాగ్యం అద్దంకి కెంత అదృష్టం మాకెంతటి మకుటం తెలుగు నేల, తెలుగు ప్రజ ఉన్నంత వరకు తెలుగు జెండాపై తరువోజ రెపరెపలాడాలని మా ఆకాంక్షను మీ ముందుంచుతున్నాము.

ప్రకాశం జిల్లా రచయితల సంఘం మరొక అద్భుత ప్రయత్నం చేసింది తరువోజ ఛందస్సు రాబోవు వేనవేల సంవత్సరాలు తెలుగు (ప్రజలకు చేరువగా ఉండునట్లు చేయాలని, రాబోవు తరాలవారికి తెలుగు లిపి, తెలుగు ఛందస్సు, అమె వయసు, మనసు, సౌందర్యం, సౌశీల్యం హృదయాల్లో ఆనందతాండవం చేయాలని ఎంతో ప్రయాసకోర్చి, అద్దంకిలోని పెద్దలు, సాహితీ సంస్థల సౌజన్యంతో అప్పటి పండరంగని (తరువోజ) శాసనానికి

క.

ప్రతిశాసనాన్ని తయారుచేయించి, పూచిన తెలుగు గుండెల సమక్షంలో అద్దంకిలో స్థాపించి, తెలుగుతల్లికి కంరాభరణం కావాలని ముందుకు సాగి సఫలికృతులమైనాము.

ఇదేరోజు తరువోజ పుస్తకాన్ని ఆవిష్కరించ తలపెట్టాము ఆ ప్రయత్నం ఎంతోమంది మిత్రుల సౌహార్దం వలన ఈనాటికి రూపుకట్టింది. ఈరోజు మీ ముందు పండరంగని (ప్రతి) శాసనాన్ని ప్రతిష్టించి తరువోజ పుస్తకాన్ని ఆవిష్కరించగలిగాము. ఈ సమయం, సందర్భం తెలుగుతల్లి పాదారవిందాల చెంత తరువోజ పుష్పాలతో పూజ చేసి దివి, భువి ఉన్నంత కాలం ప్రకాశం జిల్లా రచయితల సంఘం దేదీస్యమానంగా ప్రకాశించాలని అభిలషిస్తున్నాము.

పండరంగడు మరల ఇవాళ అద్దంకిలో ప్రత్యక్షమయ్యాడు దయాగుణాన్ని జ్ఞప్తికి తెచ్చాడు. సాహిత్యానికి పరిమళాలద్దాడు చాళుక్య రాజుల చల్లని నీడలో, కమ్మని తెలుగు తేజరిల్లిన కాలంలో మనం జీవించి ఉన్నామన్న కమనీయ స్ఫురణను మన ముందు వెదజల్త్లాడు మణిమయ కిరీట ధగద్ధలతో గుణగ విజయాదిత్యుడు, పరాక్రమ విభవ ప్రభలతో పండరంగడు, దాన ధర్మ వితరణ స్వీకరణతో ఆదిత్య భట్టారకుడు, అద్దంకి పాటిగడ్డపై మన ముందు కనులవిందుగా సంచరిస్తున్న ఈ మధుర క్షణాలు రాబోవు తరాలకు సాహితీ చేతనా వేదికలై తెలుగు పద్యం రత్నబచిత సింహాసనాన్నధిష్టించ గలదని మా అచంచల విశ్వాసం, ఈనాడు పరిమళించిన శనిలాశాసన/సాహితీఖండం విశ్వంభరలో సూర్యచంద్రు లున్నంత కాలం పరిఢవిల్లగలదని మా ప్రగాఢ నమ్మకం.

ఇప్పటికే ప్రకాశం జిల్లా రచయితల సంఘం ఈ దిగువ పుస్తకాలను ప్రచురించి ఆవిష్కరింప జేసింది. 1 పొాద్దుపాడుపు, 2. సావనీర్‌, 3 ప్రకాశం రచయితల సంఘం రజతోత్సవ సంచిక, 4 కవితా ప్రకాశం-1999, 5 రా... ఇలా కోయిలా, 6. డా॥ సినారె. సమగ్ర సాహిత్యం 3, 4 సంపుటులు, 7. ఫిడేలు రాగాల డజన్‌ + పరాభి పంచాంగం, 8. వెన్నెల పువ్వు, 9. కవితా ప్రకాశం-2002, 10 పల్లెకు దండం పెడతా, 11. మూల్యాంకనం, 12 దివ్యస్మృతి, 13 పద్యప్రకాశం, 14 కిలికించితాలు

ఇవాల్టి “తరువోజ” మా సంఘానికి కొత్త ఊపిరులను, సరికొత్త శోభలను కూర్చిపెట్టిందని సంతోషిస్తూ ఇకముందు కూడ మా ప్రకాశం జిల్లా రచయితల సంఘం చేపట్టబోవు కార్య క్రమాలను తెలుగు నేల, తెలుగు గాలి, తెలుగు నీరు సహాయసహకారాలందించాలని అర్ధిస్తూ శలవు తీసుకుంటున్నాము

నమస్తే ప్రకొశం జిల్లా రచయితల సంఘం ఒంగోలు - 523 002 ౫0

పజ్జరంగని అద్దంకి శాసనము జి. వరబ్రవ్మాశాస్తి (శ సం. 770 ప్రాంతము) శ్రీ జి. పరబ్రహ్మశాస్తిగారి 'తెలుగు శాసనములు' పుస్తకము నుంచి

మొట్టమొదట తెలుగులో గణయుక్తముగ వ్రాయబడిన పద్యము అద్దంకి శాసనమని కీర్తిశేషులు శ్రీ కొమజ్ఞాజు లక్ష్మణరావుగారు గుర్తించి ప్రకటించియుండిరి. (ఇపి. ఇండి 1% పుటలు 271-275) ఇది తూర్పుచాళుక్య రాజగు గుణగవిజయాదిత్యుడు పట్టాభిషేకమైన మొదటి సంవత్సరమును జెప్పుచున్నది. కనుక నిది సుమారు క్రీశ 844 (ప్రాంతమునకు జెందిన రచన గావచ్చునని వారు నిర్ణయించిరి ఆ మొదటి యేడు పండరంగుడను నాతడు 'సేనాధిపతిగ పట్టము గట్టబడెననియు, రాజుచే పంపబడి సామన్తసేనతో పట్షైణ్డు బోయ కొట్టములను వశము చేసుకొని కట్టెపు దుర్గమును తెజపించి కన్దుకూరు (నగరము)ను బెజవాడతో సమానముగ చేసెననియు ఇందు జెప్పబడెను వేరు విధముగ గూడ కొందజు చెప్పిరి,

ఈ పద్యము తరువోజ. ఇందు ద్విపదలోని పాదములు రెండేసి కూడి యొక పాద మగును. ప్రాస, యతులు గలవు ఈ క్రింది మూలము శ్రీ జయన్తి రామయ్యపంతులుగారి శాసన పద్యమంజరి నుండి గ్రహింపబడెను. మూలము :

పట్టంబు గట్టిన ప్రధమంబు నేణ్డు బలగవ్వ్‌ం బొప్పంగ బైలేచి' సేన పట్టంబు గట్టిజ్నీ ప్రభు బణ్జ రంగీ బజ్బిన సమత్తీ పడువతో బోయ కొట్టంబుల్వ్లైణు గొజిీ వేంగి నాణ్జీం గొజుల్చీ యాత్రిభువనాంకుశం బణ” నిల్చి కట్టెపు దుగ్గాంబు గడు బయల్సేసి కణ్ణు కూర్చెజవాడీ గావిళ్చా మెచ్చి వ. పణ్జరంగు పరమ మహేశ్వరుణ్థు ఆదిత్యభటారనికీ ఇచ్చిన భూమి యెనుబొదివుడ్డ ఆడ్డపట్టు') నేల దమ్మవురంబున దమ్మువులు వీని రక్తింజ్పిన వారికి అశ్వమేధంబున వలంబు"* అగు.

1. బొవ్పంగంబై లేచి అని చదువునది 7) త్రిభువనాంకుశమున అని చదువునది
2. గట్టి్చి 99 8) కందుకూర్చెజవాడ 7
3. ప్రభుంబణ్దరంగుం 92 ౦) భట్టారకునకు 99
4. సామంత ౩ 10) పుట్టఅళ్ల పట్టు 9
5. కొట్టముల్పతెణుగొని 31 11) అశ్వమేధంబున ఫలంబు 19
6. గొళచి - అనియుండనోవు 7” ౫||

నన్నయకు పూర్వపు తెలుగు మల్లంవల్లి సోమళేఖరళర = శిలాశాసనములు (భారతిలో 1926లో ప్రచురించబడ్డ వ్యాపం) మనకిప్పటివరకున్న ఆంధ్ర కావ్యములలో నన్నయభట్టారకుని ఆంధ్ర మహాభారతమే మొట్టమొదటిది. దీనిని క్రీస్తు శకము పదునొకండవ శతాబ్ది నడిమి భాగమున వేంగీచాళుక్య వంశజుడైన రాజరాజనరేందునికి ఆశ్రయుడగు నన్నయభట్టారకుడు రచియించెను. ఆంధ్ర మహాభారతమునకు పూర్వపు గ్రంధము లేవియు ఇంతవరకు కనిపించకపోవుట చేత నన్నయభట్టారకునికి పూర్వపు ఆంధ్ర భాషా స్వరూపమును దెలిసికొానవలెనన్న ప్రాచీనాంధ్ర శాసనములే మనకు శరణ్యములు శాసనములలో గూడ శిలాశాసనములే కాని తామశాసనములు మనకు వినియోగించవు ఏలయన సర్వసామాన్యముగ తామ్రశాసన భాష పూర్వకాలమున సంస్కృతమే. గ్రామముల యొక్కయు, క్షేత్రముల యొక్కయు సరిహద్దులను దెలుపవలసి వచ్చినపుడు మాత్రమే వాటిలో తెలుగు మాట లుండును ఇక ప్రాచీన శిలాశాసనముల భాష సర్వసాధారణముగ దేశ్యమే అందువలన నన్న్మయభట్టారకునికి పూర్వము వెలసిన శిలాశాసనములను బట్టియే మనము ప్రాచీనాంధ్ర భాషా స్వరూపమును, రచనలను దెలిసికొనవలసియుండును. అయితే యీ శిలాశాసనములు నన్న్మయభట్టారకునికి పూర్వపువి ఇవి కావు అని తెలిసికొనుట యెట్లు అని యొక ప్రశ్న కలుగవచ్చును. ఇందుకు సమాధాన మిట్లు చెప్పవలసి యుండును. తెలుగు భాషలో వ్రాయబడిన ప్రాచీన శాసనములలో శకవర్షములు కాని, తిధి, మాస, సంవత్సరాదికములు కాని కానరాని మాట నిజము అందువలన అవి యే శతాబ్దినాటివో నిళశ్చయముగ జెప్పుటకు సాధ్యము కాదు. అయినను ఆ శాసనముల లిపిని బట్టియు, వాటిలో నుదాహృతులైన రాజుల యొక్క వంశములను బట్టియు అవి నన్షయభట్టారకునికి పూర్వపు వగునో కాదో తెలిసికొనవచ్చును ఎట్ట్లన, కొన్ని ప్రాచీనాంధ్ర శాసనములలో వైదుంబ రాజుల పేర్లు వచ్చును, మరి కొన్నిటి బాణరాజుల పేర్లు వచ్చును, ఇంక కొన్నిట వేంగీ చాళుక్యుల యొక్కయు, బాదామి చాళుక్యుల యొక్కయు పేర్లు వచ్చును చరిత్రకు 1 ఇచట రెండు తామశాసనములను గుజించి చెప్పవలసియున్నది. (౧) ఏడువాడల పాలెపు శాసనము, (౨)'అహదనకరము' శాసనము, బ్రహ్మశ్రీ పెండ్యాల వేంకటసుబ్రహ్మణ్యశాస్రిగారు ఏడువాడలపాలెపు శాసనమును రాజరాజనరేంద్ర పట్టాభిషేక సంచికలో బ్రకటించిరి ఇదియంతయు తెలుగు శాసనమే నాకు తెలిసినంతవరకు సంపూర్ణముగ తెలుగు భాషలో నున్న తామ్రశాసన మిది యొక్కటియే ఇది శకాబ్బములు కాలం నాటిది అనగా శ్రీశ ౧౦౧౮ నాటిది రాజరాజనరేంద్రుని తండ్రియైన విమలా దిళ్యుడు రాజ్యము చేయుచుండినప్పటిది రెండవదియైన “అహదనకరము"” తామశాసనము కొంత సంస్కృతమునను, కొంత తెలుగునను గలదు దీనిని డాక్టరు ప్లీటు దొరగారు 'ఇండియన్‌ ఆంటిశ్వెరి' పత్రిక యొక్క ౧౩-వ సంపుటములో ప్రకటించిరి ఈ తెలుగు భాగ మిపష్పటికి నర్థమగుట లేదు ఈ శాసనము వేంగీచాళుక్య భూపతీయగు మూడవ విష్ణువర్ధనునిదిగ దోచును ఇవియే తెలుగున్న రాగి శాసనములు 1||

తెలిసినంతవరకు ఈ వైదుంబులు, బాణులు, వేంగీ చాళుక్యులు, బాదామీ చాళుక్యులు ఈ వంశముల వారందరు రెండు శిలాశాసనములును, ఒక తామ్రశాసనమును (సంపూర్ణ ముగ తెలుగు భాష నున్నది) మాత్రము దొరికినవి. వీటిలో తామశాసనము క్రీ.శ. ౧౦౧౮ నాటిది, మిగిలిన రెండు శిలాశాననములలో ఒకటి సోమలదేవి శాసనము క్రీ.శ. ౧౦౬౫ నాటిది, రెండవది దీర్జాసిశాసనము క్రీ.శ, ౧౦౭౫ నాటిది. ఈ రెంటిలో గూడ మాత్రాగణ బద్ధములైన దేశ్యజాతులలో చేరిన సీసపద్యమును, జటవెలదియు గలవు. వాని కూర్పులో కూడ తెలుగు పదములెక్కువగా నున్నవి. నన్నయభట్టారకుని నాటి తెలుగు పుస్తకములు ఏవియు ఇంతవరకు దొరకకపోవుటచేతను, ఈ రెండు శాసనములలోను పద్యము లుండుట చేతను ఇవి ఆంధ్రభాషకు అమితోపకారకములు.

నన్నయభట్టారకునికి పూర్వపు తెలుగు శాసనములు ఇంతవరకు అంతగ ప్రకటింపబడ లేదు. బట్టర్‌వర్తు, వేణుగోపాలశెట్టిగార్లు విశేష కృషిచేసి, అప్పటికి వారికి సాధ్యమైన రీతిని నెల్లూరు మండలమునందలి శాసనముల నన్నింటిని మూడు సంపుటములుగ బ్రకటింఛి మనకు వంద్యులైరి. ఈ సంపుటములలో పూర్వపు తెలుగు శాసనములు కొన్ని కలవు. కాని ప్రతిబింబములు సరిగ లేని కారణముననో, శిలలు అప్పటికే పాడయియున్న కారణము ననో యథామాతృకముగ ప్రకటించిన వారి శాసన మూలములలో అందందు కొన్ని అప పాఠములు దార్లినట్టు తోచును, అంతేకాక కొన్నికొన్నిచోట్ల అక్షరములు తెలియరాకపోవుట చేత శాసనమున పాఠమే యేర్పడుట లేదు.

అటుతరువాత ప్రాచీనాంధ్ర శాసనములను సవ్యాఖ్యానముగ విశేషాంశములతో సరి యైన పద్ధతిని ప్రకటించుట కారంభించిన గౌరవ ప్రతిష్టలు శ్రీయుతులు జయంతి రామయ్య పంతులుగారివి. ననయభట్టారకునికి పూర్వపు తెలుగు శాసనములను బ్రకటించుట సంతులవారు ఆంధ్రసాహిత్య పరిషతృత్రికలో ప్రకటించిన వేంగీచాళుక్య వంశజుడైన యుద్ధ మల్గుని బెజవాడ శాసనముూతోనే ఆరంభము. అటుపిదప వారే బెజవాడ ఇంద్రకీల పర్వతము మీది సర్వలోకాశ్రయ శ్రీ విష్ణువర్ధనమహారాజుల శాసనమును గూడ పరిషత్పత్రిక లోనే ప్రకటించిరి. కాని యీ శాసనమున మొదటి నాలుగు పంక్తులు మాత్రమే తెలుగున గలవు.

పంతులవారు ప్రకటించిన యుద్ధమల్గుని బెజవాడ శాసనము పద్యమయ మగుట వలన దాని విలువ మరింత హెచ్చినది. ఆ శాసనమంతయు దేశ్య జాతులలోని వగు మధ్యాక్కజలను పద్యములలో చెప్పబడుట వలన అది నన్షయభట్టారకునికి పూర్వపు 2. ఏడువాడలపాలెము శాసనము (ఒకటవ పుట్టునోటు చూచునది) 3. రాజరాజనరేంద్ర పట్టాభిషేక సంచికలో ఈ శాసనమును కీర్తిశేషులయిన శ్రీ కొమజ్ఞాజు వేంకట

లక్ష్మణరావు పంతులుగారు ప్రకటించిరి. 4. ఈ శాననమును ఎపిగ్రాఫియా ఇండికాలో శ్రీయుతులు రావుసాహెబు గిడుగు వేంకటరామమూర్తి

పంతులుగారు ప్రకటించిరి. 5. ఈ శాసనమును శ్రీ పంతులవారు ఎపిగ్రాఫియా ఇండికాలో గూడ ప్రకటించిరి.

౫4

దేశి రచనల తీరుతెన్నులనే కాక అప్పటికి వాడుకలో నుండిన ఛందఃప్రవృతిని గూడ గొంత వరకు తెలుపుచున్నది

యుద్ధమల్లుని బెజవాడ శాసనమునకు పిదప ఇంతవఅకు ప్రకటితమైన తెలుగు శాసనములు మూడే కలవు అందు ౧) కడప మండలపు చోళరాజు శాసనము. దీనిని కీ శే శ్రీ హెచ్‌ కృష్ణశాస్రిగారు ఇంగ్లీషున ప్రకటించిరి. ౨) పాండరంగని అద్దంకి శాసనము 3౩) పాండరంగని కందుకూరి శాసనము ఈ కడపటి రెండు శాసనములను కీ.శే శ్రీ కొమజ్ఞాజు వేంకటలక్ష్మణరావు పంతులుగారు చిత్రాడ ఆంధ్ర పరిశోధక మహామండలి పంచమ వార్షికోత్సవమున తమ యధ్యక్షోపన్యాసమున బ్రకటించిరి. ఈ కడపటివి రెండును నెల్లూరు మండల శాసనములలోనివే బట్టర్‌వర్హు, వేణుగోపాలశెట్టిగార్లు శాసనములను సంపాదించు నాటికి ఒంగోలు తాలూకా నెల్లూరు మండలముననే యుండుటచేత పై రెండు శాసనము లును వారి సంపుటములలో జేరినవి ఈ రెంటిలో అద్దంకి శాసనము పద్యమయమై యుండునని శ్రీయుత మానవల్లి రామకృష్ణకవి గారును, శ్రీయుత చిలుకూరి వీరభద్రరావు గారును, కీ.శే. శ్రీ వంగూరి సుబ్బారావు గారును అనుమానించినను యతి ప్రాస గణములను బకశీక్షించి కందుకూరి శాసనమున సీసపద్యమును, అద్దంకి శాసనమున తరువోజయు గలవని నిశ్చయించి తెలిపిన గౌరవము శ్రీ లక్ష్మణరావుపంతులుగారిది వారీ రెండు శాసనములను సక్రమ పద్ధతిని ప్రకటింపదలచి వాటికి క్రొత్తగ ప్రతిబింబములను దీయించు టకు ప్రయత్నించిరి కాని అప్పటికే కందుకూరి శాసనశిల కానరాకుండపోవుట వలన ఆ శాసనమును మజిల (ప్రకటించు తలంపు వారు మానుకోవలసివచ్చెను పంతులవారి కోరిక మీద గౌరన్మెంటు శాసనశాఖ వారు అద్దంకి శాస్షనమునకు మాత్రము క్రొత్త ప్రతిబింబముల నెత్తి వారి కొసగిరి. కాని వార్చికోత్సవము కొద్దిరోజులున్నదనగా ఈ ప్రతిబింబము వచ్చుట వలన వార్షికోత్సవము నాటికి సరియైన పారమును తయారుచేసికొనుటకు వారి కవకాశము చాలకపోవుటచేత వారిచ్చిన శాసనపారమున కొన్ని తప్పులు దొర్జినవి *

తరువాత శ్రీ జయంతి రామయ్యపంతులవారు ఈ యద్దంకి శాసనమునకు తమకు స్పష్టమైన ప్రతిబింబము లభించుటచేత సరియైన పారమును నిర్ణయింప వీలుకలిగెనని చెప్పి, ఈ శాసనమును ప్రతిబింబముతోను, సంపూర్ణ వ్యాఖ్యానముతోను ముందు మరల ప్రకటింతునని అప్పటికి శాసనమును మాత్రము ఆంధ్రసాహిత్య పరిషత్పత్రిక యొక్క క్షయ సంవత్సర చైత్ర-వైశాఖ మాస సంచికలో ప్రకటించిరి కాని, ప్రతిబింబ వ్యాఖ్యానము లతో నిప్పటికిని ప్రకటింపతేదు 6 కీిశే లక్ష్మణరావుపంతులుగారు తరువాత ఈ తప్పుల నన్నిటిని సవరించుకొని సరియైన పాఠరమును

తయారుచేసి ఇంగ్లీషులో “గ ౧౦16౦౧ 9 గీర౦02౧10 [౧8౦౧౧00౧ ౦! ౬౧6612౧94"అని ఒక వ్యాసము

వ్రాసి ప్రకటనార్థము వానిని ఎపిగ్రాఫియా ఇండికాకు పంపినట్లు విందును కాని అది యేకారణముననో

ఇన్నేండ్లకయినను ఇంతవరకు ఆ పత్రము ప్రకటింపబడలేదు అదియేగాక వారు సజీవులై యుండగనే

ప్రకటనార్థము ఎపిగ్రాఫియా ఇండికాకు తయారుచేసి పంపిన పిదప కూడా శాసన వ్యాసములను

ఇంతవరకు ప్రకటింపబడలేదు కారణమేమో!

|/

నేను మ్యూజియములో నెత్తిన శాసన (ప్రతిబింబములలో ఈ యద్దంకి శాసనము కూడ నుండుట వలన ఇది ఆంధ్రభాషకు చాలా ముఖ్యమైనదగుట చేతను, ప్రతిబింబ సహితముగ నింతవజకు ఇది ప్రకటింపబడక పోవుట చేతను మొట్టమొదట ప్రతిబింబ

సహితముగా దీనినే ప్రకటించుచున్నాను.

వా అద్దంకి శిలాశాసనము ఈ శాసనశిల ఒంగోలు తాలూకాలోని అద్దంకి గ్రామమున ఒక పెరటిలో నున్నది. దీనిమీది శాసనము బట్టర్‌వర్తు, వేణుగోపాలశెట్టిగార్లచే ప్రకటింపబడిన నెల్లూరు మండల శాసనములను (గ్రంధము రెండవ సంపుటమున ౮౯౬ వ పుటలో గలదు. అందున్న యీ శాసన 'ప్రతిబింబమును బట్టి ఆనాటికే యీ శిల ఎగువభాగము విరిగిపోయినదని నిశ్చయింప వచ్చును. అందువలన శాసన ప్రారంభ భాగము మనకు దొరకదు. శాసనశిల ఎగువభాగమున సగము నుండి కుడివైపు అయిమూలగ పగులుట వలన కుడివైపున ఎగువ రెండు పంక్తులలో రెండవ పంక్తి చివరి అక్షరములు కొన్ని కనిపించుచున్నవి. మొదటి పంక్తిలోని చివరి రెండక్తరములలో దిగువ భాగములు మాత్రమే కనబడుచున్నవి. ఇట్లే శిల దిగువ భాగము కూడ పగిలినది. ఇందువల్ల శాసనము చివరి పంక్తిడేమియు నష్టము కలుగలేదు కాని 'బ' వర్ణముల ఉత్వములకును, 'అ', 'ల'ల దిగువ భాగములకును గొంత విచ్చేదము కలిగినది కుడి, యెడమ వైపుల మాత్రము శిల నిలువుగ ఏమియు బగులలేదు. శాసనమంతయు చాళుక్య లిపిని వ్రాయబడియున్నది. ఇందలి లిపి భారతి మొదటి సంపుటము, మొదటి సంచికలో ప్రకటింపబడిన గుణగవిజయాదిత్యుని సాతలూరు శాసన లిపిని బోలి చూచుటకు ముచ్చటగ నున్నది, ఇందలివి పాంకమైన గుండ్రనికత్తు అక్షరములు, చాల పెద్దవి. శాసనశిల చాలచోట్ల గంట్లుపడుటచేత కొన్నికొన్ని యక్షరముల స్వరూపము స్ఫుటముగ లేక 'గజిబిజిగ' నున్నది. ఈ శాసనమున అచ్చులలో అ, ఇ, ఎ లు మాత్రము వచ్చినవి, హల్టులలో ఖ, ఘ లును, ఛ, రు లును, ర, ఢ లును, ద,ఫలును,ష్కుళ లును రాలేదు మిగిలినవన్నియు వచ్చినవి. అనునాసికములలో న, ణ, మ లు మాత్రమే వచ్చినవి. జూ సంయుక్తాక్షములలో వచ్చినది, జ అసలే రాలేదు. శాసనమున వలపలగిలకతో నున్న హల్వర్ణము ద్విత్వముం బొందినది (చూ. పం ౩, ౭౬, ౮ లు) ప్రాచీన వర్ణక్రమ పద్ధతిని చ, ట, డ లు మాత్రమే వర్గానునాసికములతో గలసి యున్నవి, ఒక్కచోట మాత్రము (పం. ౫) 'బజ్బిని అనుటకు 'బణ్బిన' అని కలదు. మిగిలినవి అనుస్వారములతోనే ఉన్నవి. ఈ శాసనమున అనుస్వారము నాగర లిపిలో వలె అక్షరము మీద గలదు. ఒక్క రెండుచోట్ల తక్క (పం. ౪, ప్రభుం, పం. ౯ పణ్జరంగు) శాసనమునందెల్ల ఏ యక్షరము మీద నుండ వలసిన యనుస్వారము ఆ తరువాతి యక్షరము మీద నున్నది. ప్రాచీన చాళుక్య శాసనము లలో గొన్నిట నీ పద్ధతి కనబడును. ప్రాచీన వర్ణక్రమము మారినపుడు వర్గాక్షరములతో గూడిన వర్గానునాసికము లన్నియు క్రమముగా అనుస్వారములైనవి. ఇట్టగుటకు మకారమే మొట్టమొదటిదిగా కాన్సించును, మొట్టమొదట మకారపుపాల్లే ఈ యనుస్వారమని నా గ్య]

నమ్మకము. శాసనమున ౬వ పంక్తిలో 'వట్లెణ్డు' అను మాటలో శ్రారకు బదులు శకటరేఫము వాడబడినది. కొన్నిచోట్ల 'శ' వర్ణమునకు “సి వర్ణము ప్రయోగింపబడినది. (పం. ౯, ౧౧) గుణింతమున ఉ, ఊ, ఎ, ఏ, ఒ, ఓ లకు వ్యత్యాసమున్నట్లు కాన్పింపదు. అ (ష్ట్ర అను వర్ణము ౬-వ పంక్తిలో 'గొజల్బియ' అను మాటలో వచ్చినది.

శాసనభాష యంతయు తెనుగు. శాసనమున మొదటి యెనిమిది పంక్తులు పద్యము, మిగిలిన నాలుగు పంక్తులు గద్యము. ఇందలి పద్యము తరువోజ. ప్రాస లేని రెండు ద్విపద చరణములు కలిసిన ఒక తరువోజ చరణమగును. ఇట్లు దీనికి నాలుగు చరణము లుండును. ఉత్పలమాల చంపకమాలలో వలెనే నాలుగు చరణములందును చరణ ద్వితీయాక్షరము ప్రాసనియతి నుండును. ప్రతి చరణమునందును మూడుచోట్ల విభ్రమ స్థానము లుండును. అనగా (ప్రతి పాదమున నాలుగుచోట్ల యతిమైత్రి గల యక్షరములు రావలయును. ఇది తరువోజ లక్షణము, మన శాసనమునందలి పద్య మిందుకు లక్ష్యము.

౪ ౬ పంక్తులలో 'ప్రభుం' అన్న చోటను, “పల్షెణ్డుంగొణి' అన్న చోటను అనుస్వారము తేల్చి పలికిననే కాని లేనిచో 'భు, 'ణ' అక్షరములు గురువులై గణ భంగ మగును. అందువలన ఆ యనుస్వారముల నిపుడు అర్జానుస్వారములుగ గ్రహింపవలసి యుండును. అనుస్వారార్థానుస్వారములకు గల భేదము వాటి ఉచ్చారణలో మాత్రమే ఉండెడిదనియు, ఊది పలికిన అనుస్వారమనియు, తేల్చి పలికిన అర్భానుస్వారమనియు నూహింపవలసి యుండును.

ఇట్లే “గవ్వశంబొప్పగ' అనుచోటను, “కోట్టంబు'లను చోటను గూడ అనుస్వారమును శేల్చి పలికి లఘువును జేసిననే కాని లేనిచో అచ్చట గణ భంగమగును. గవ్వళలంబు, కోట్టంబులలోని బిందుపూర్వక బుకారమును తేల్చి చదివినచో మధ్య అనునాసిక స్వరము గల్లిన “గవ్వూయబు', “కోట్టంబు' అగును. బ్రహ్మశ్హీ వేటూరి ప్రభాకరశాస్త్రిగారు 'నన్న్మయకు6 బూర్వకాలమున 'యబు' అను రూపము కూడ నుండెడిదనియు, ఈ రూపముండుటను బట్టియే ము విభక్తి యతి యేర్చడుట సంభవించె ననియు దెలుపుచున్నారు. ఈ ప్రకార నుయినచో “గవ్వ్దూయబు', 'కోట్టంబు' పదములు గణభంగము చేయనేరవు, 'బు' రూపమే తుదకు 'ము' గొ మారెనని భావింవచ్చును. గవ్మ్భు లేక గవ్వ౯ంబు - గవలమ్ము- ఈ రెండు రూపములును మన శాసనకాలము నాటికే వాడుకలో నుండినట్లు కాన్చించును. “బు' రూపొంతరమైన 'ము' యించుక తరువాత వాడుకలోనికి వచ్చినదనుకొందును. ఏలయన 'ము' రూపము అప్పటికే వాడుకలో నుండినచో '0బు'కు మారుగా ఆ రూపమునే లేఖకుడు వ్రాసియుండును. ఇది వ్రాయుట యెంత తేలికో అది వ్రాయుటయు నంతే తేలిక.

అందువలన నేటి వర్షక్రమము ప్రకారము 'గవ్వ౯యు', 'కొట్టంబు' రూపములను 'గవ్వ౯ము', 'కోట్టము' లనుగా వ్రాయదగును. ఇందువలన గణములకును భంగము రాదు.

౫0/1

ఇక మరియొక చిక్కు కలదు. శాసనమున ౬వ పంక్తిలో “గొజల్చియ' అను పదము నలము కాని, నగము కాని కాకున్న గణభంగమగును. ఇప్పుడున్న రీతిని అది “జగ'ిము (జగణము+గురువు) అగుచున్నది. ఎట్లన : 'ల్చి' సంయుక్తాక్షర మగుటచేత 'అ' (ష్ట్ర) వర్ణము గురువగుచున్నది. శాసనమున స్పష్టముగ గనబడుచుండ నది సంయుక్షాక్తరము కాదనుటకు వీలులేదు. అందువలన దీనిని తప్పించుకొనుట కొకటే మార్గము కలదు. అందువలన ఈ పదమునందలి “ల్చి' ని తేల్చిపలికి “శిథిలద్విత్వము' చేసినచో అచట గణభంగము లేదు. ఇట్టు సంయుక్తాక్షరములను గణభంగము కాకుండ జేళ్చి పలుకవలసిన పట్లు కొన్ని బసవ పురాణమున గలవు. బ్రహ్మశ్రీ వేటూరి ప్రభాకరశాస్త్రిగారు తమ చక్కని బసవపురాణ పీఠికలో ఈ శిథిలద్విత్వమును గుజించి ఒక పేరా వ్రాసియున్నారు. అందుండి కొంత భాగము తీసి యిచ్చట పొందుపలుచుచున్నాను.

“శిథిలద్విత్వము :- పు. ౧౪౪ 'అట్టయునీడ్పించి యగడ్లవైపించె.' కర్ణాట వ్యాకరణమున

'ఇథిలద్విత్వము'ను గూర్చి యొక ప్రకరణమే కలదు. తెలుంగున శిథిలద్విత్వ ప్రశంస గానరాదు.

శిథిలద్విత్వమనంగా సంయుక్తాక్షరము తేలంబలుకంబడుట. దానిచే. దచ్చూర్వాక్షరము లఘు

వగును. తెలుగున 'అధ్రుచు, విద్రుచు, చిద్రుపలు' అను పదములు మాత్రమే యిష్పుడు శిథిలద్విత్వము లనందగినవి గానవచ్చుచున్నవి. కర్ణాట శిథిలద్విత్వములలో6 గొన్ని యైనను దెలుంగునం గూడ బ్రాచీనకాలమున శిథిలద్విత్వములుగా నుండియుండ వచ్చును.

“'యగడ్తవైపించె' నను నీ ప్రయోగమందుకు స్ఫోరకము....”

ఈ శిథిలద్విత్వములు" మన శాసన కాలము నుండి పాల్కురికి సోమనాథుని నాటి వజకు నుండెనని యిప్పటికి స్పష్టమగుచున్నది.

భోషా విషయమున జూచినచో నీ శాసనమునందలి రెండు మూడు మాటలు క్రొత్తగ నున్నవి : (౧) కొజల్చియ, (౨) పదువ, (౩) బాణ.

౧) కొజుల్చియ:- ఈ రూపము అవధారణార్థకమని నా తలంపు. దీనిని బట్టి అసలు రూపము 'కొజల్సి' అగును. ఈ పదమునకు అర్థమేమియో తెలియుటలేదు. కాని యిందఠి టను “బండిజిగ మార్చిన యెడల ఈ పద మర్థమగుననుకొందును. అప్పుడు దీని రూపము కొఅల్బి' యగును. “కొఅల్చు', “కొజల్చి'యను వాటిని 'ాజలు' ధాతువు యొక్క ప్రేరణ రూపములుగ గ్రహింపదగును. 'కొాజలుట' అనగా ప్రకాశించుట, శోభించుట యని యర్థము, ఈ యర్థమున నిది అకర్మకక్రియ. “కాల్చి యనునది ధ్రేరణరూపమగుటంజేసి ప్రకాశింప దేసి, శోభిల్లదేసి, విజృంభింపజేసి అని దాని కర్ణము చెప్పుకోవలసి యుండును. “వేంగినాటి. 7. శబ్దరత్నాకరకారుడు 'కొజలు' ధాతువును అకర్మకముగను, సకర్మకముగను గూడ జెప్పి సకర్మక మయి

నప్పుడు 'పాందు” అను నర్థమిచ్చి దానికి 'భారతము, అనుశాసనికపర్వము'లోని “ఎ.గీ. శాంతింగాజలి

విప్ర, కులము దైవస్వరూపంబగుట మనంబు, నందు దృఢముగ నిల్చి” అను నుదాహరణ మొసంగి

యున్నాడు. అప్పుడు “బోయకోట్టముల్వళ్ళిణ్డుగాణి వేంగినాణ్లి గొజుల్చి” అను దానికి “బోయరాజుల

కోటలు పండ్రెండు జయించి వేంగీరాజ్యమేన పొందించి” అని యర్ధమేర్చడును. కాని ప్రభాకరశాస్త్రిగారు

సకర్మకము కాదనియు దానికి కూడు, చేరు అను నర్ధములు లేవనియు 'శాంతి6గొబలి' అనగా శాంతి

చేత కౌజులి అని అన్వ్మయమనియు చెప్పుచుండుటచేత దానిని అకర్మక క్రియగనే భావింపవలసి యుండును. ౫/1]

“కాటుల్చి' అను పదము, 'కొఅల్చి' యగునా? 'టో వర్ణము 'అ'గ మారిన యుదాహరణయ లేవైన గలవా యని సంశయము తోపకమానదు. కాని 'జ'గ మారునని చెప్పుటకు కొంత యవకాశము కలదు. “బి వర్ణము తాబుటూరు, పజుకి, ప్టోల్నాణ్డు - ఇట్టీ పదములలో గూడ (ప్రాచీన శాసనములందు గాన్సించుచున్నది. వీటిలో మొదటి పదము దా వర్ణము బండి'జ'గ మారినట్టు నిశ్చయముగ జెప్పలేమేమో కాని కడపటి రెండు మాటలందును మారినట్లు నిస్సంశయముగ జెప్పవచ్చును. ఎట్ట్లన, ప్రాచీన కాలమున “పటిక యనబరగిన విషయమే ఇటీవల “ప్రక్కి'నాడని వ్యవహరింపబడు చున్నది. 'పజుకి' 'పఠ్కి' అయిననే కాని (మఅుగు-మల్లు-మ్రగ్గు వలె) వ్యతిపాతరేఫఏ సంయోగమున ప్రక్కి కాదు. అందువలన 'పబుకిలోని “జూ బండిజ'గ మారినదనియే చెప్పవలసి యుండును. ప్టోల్నాళును ప్రాచీన శాసనములందలి రూపము నేడు ్రోల్నాడని మారుటను బట్టియే ఈ పదములోని బు కూడ 'బండిజటగ' మారియుండవలెనని తోచును. (ప్టోల్నాణ్డు-ప్టోల్నాండు-ప్రోల్నాడు). అందు వలన నీయుదాహరణముల ననుసరించి *జూ వర్ణము బండి'అ' గ మారుట కూడ గలదని యంగీకరించుచో 'కొజల్చి' యనునది 'కొటల్చి' యగుట కభ్యంతరము లేదు. అట్టు కాదనిన దానికర్ణ మూహింపవలసి యుండును.

౨) పదువ అను పదమునకు సమూహము, సైన్యము అని అర్థము చెప్పవలసి యుండును. అయికే 'సమూహము' అను నర్ధ్థమున ఈ పదము ఊకారాంతముగనే మనకు దెలియును. 'పదువియే కాలక్రమమున “పదువ్ల'గ మారినదేమో.

“'పదువ'లోని మధ్యమాక్షరమును, ఏడవ పంక్తిలోని చివరి యక్షరమును ఒక్కరీతి నుండుటచేత రెండును '“దు' వర్ణములైన గావలసియుండును లేదా “డు” వర్ణములైన గావలసియుండును. ఏడవ పంక్తిలోని కడపటి యక్తరము “డు వళ్హ్షమయిన ఆ పదము “కడుబయల్సేసి' అగును. అపుడు అర్ధము సరిపడును. అట్లే “సదువ' 'పడువ' కాగలదు. “పడువ' అన్న సైన్యమని కాని సమూహమని కాని అర్ధమున్నదో లేదో. ఎచ్చటనో బాగుగ జ్ఞాపకము లేదు కాని శాసనములలో “ది వర్ణమునకు “డి వర్ణముతోను, “డి వర్ణమునకు “ద' వర్ణముతోను ఉన్న పదములను జూచితిని. ఇదియే సరియైనచో 'పదువి 'పడువి పదములు సమానార్థకములే యగును. లేదా, ఈ పై నుడివిన రెండు స్థలములలో నెచ్చటనో యొక్కచోట లేఖక ప్రమాదమనియైన సరిపెట్టకొనవలసి యుండును.

౩) 'బాణ”- 'త్రిభువనాంకుశబాణనిల్పి' అని శాసన పాఠము. వేంగిచాళుక్యులు త్రిభువ నాంకుళశులని బిరుదుకెక్కినవారు. అందువలన ఇచట '“త్రిభువనాంకుశ బాణ' యనగా “త్రిభువనాంకుశ బిరుదముచే విఖ్యాతులైన వేంగీచాళుక్యుల బాణ'యని భావము. “బాణ” అనగా పరాక్రమమని కాని, జెండా యని కాని యూహింతును. కాని బాణకు సరియైన యర్థమేదో తెలియరాదు,.

'పై నుడివినవి కాక 'పుడ్ణ', “అడ్డ పదములును పదవ పంక్తిలో వచ్చును. ఇవి యిష్టుడు పుట్టు, ఆళ్లుగా మారినవి. ఆళ్లు అన ధాన్య విశేషము. పుడ్ణ అనునదియే గసడదవాదేశము

౫

వలన 'వుడ్డ' అయినది. గట్టిన, వండ్రెండు ఇవియు గసడదవాదేశమున కుదాహరణములే. “ఎనుబాది యని శాసనము గలదు. అది “ఎనిమిది” కాదగునేమో.' ఇప్పటి వర్ణక్రమము ప్రకారము మన శాసనమునందలి తరువోజయు, గద్యమును ఇట్టుండదగును : తరువోజ :- పట్టంబుగట్టిన | ప్రథమంబు నేండు! బలగర్వమొప్పగ ।! బైలేచిసేన పట్టంబు గట్టించి |! ప్రభుంబండరంగు! బంచిన సామ(0*)త | పదువతో బోయ కోట్టము ల్వండ్రెండు ! గొని వేంగినాంటి। గొజల్చియ త్రిభువనాం । కుశబాణనిల్పి కట్టెపుదుర్గంబు | గడుబయల్సేసి | కండుకూర్చెజవాడ | గావించెమెచ్చి() గద్యము ;- వండరంగు పరమమహేశ్వరుండు ఆదిత్యభట్టారనికి ఇచ్చిన భూమి ఎనుబొది (ఎనిమిది?) పుట్ట ఆళ్లు పట్టు నేల () ధర్మపురంబున ధర్మువులు (1*) వీని రక్షించిన వారికి అశ్వమేధంబున ఫలంబు అగు(1*) శాసన విషయము ఈ శాసనమున పండరంగడను నతనికి (ఎవరో యొక భూపాలకుడు) తాను పట్టాభిషిక్తు కైన మొదటి సంవత్సరముననే సైన్యాధిపత్యమిచ్చెననియు, అంతట నాపైన్యాధిపతి సామంత సైన్యముతో బోయి, బోయ కోట్టములు, అనగా బోయరాజుల కోటలు పండ్రెండు పట్టుకొని వేంగీరాజ్యమును విజృంభింపడేసి త్రిభువనాంకుశుల (అనగా త్రిభువనాంకుళశ బిరుదముగల వేంగీచాళుక్య భూపతుల) పరాక్రమమును (లేక జెండాను) నిల్పి, కట్టెపుదుర్లమును చాల పాడువథీచి, కందుకూరిని'మెచ్చి బెజవాడ యంతటి ప్రముఖమైనదిగ జేసి, ధర్మవరమున ఆదిత్యభట్టారనికి కొంత భూదానము చేసెననియు శాసనము తెలుపుచున్నది. శాసన విషయ మిదియేయని నా తలంప్ప. అందువలన నీశాసనము పరమమహేశ్వరుడైన పండరంగని పరాశ్రమ కార్యములను దెలుపుటకును అతడు కావించిన ధర్మమును దెలువుటకును పుట్టినట్టు తలంపవలసి యున్నది. శాసనకాలము గుణగ, గుణగాంక, గుణక్కేనల్ల అను బిరుదముల చేత కీర్తింపబడు విజయాదిత్యుడను పేరు గల రాజు వేంగీచాళుక్య భూపతులలో నొకడు కలడు. ఇతనికి పండరంగడను ల

సైన్యాధిపతి యొక డుండినట్టును, అతడు మహాపరాక్రమవంతుడైనట్ట్లును ఆ భూపతి శాసనములును, ఆతని తరువాతి రాజుల శాసనములును దెలుపుచున్నవి. గుణగవిజయా దిత్యుని శాసనములన్నిటిలో పండరంగడే ఆజ్ఞప్తిగ నున్నట్టు కనబడును. చూడుడు : ఆజ్జప్తి రస్యధమ్మస్య పాణ్గరంగో మహాగుణ:, సో(?)సిధారా సముచ్చిన్న విద్విడ్చృందోపవన్షితః -సాతలూరు శాసనము ఆజ్జప్తి రస్యధమ్మస్య పణ్జరంగో గుణాధికః విజయాదిత్యభూపాలపాదపద్మ శిలీిముఖః -ఉరుటూరు శాసనము ఆజ్ఞప్తి రస్యధమ్మాస్య విక్రమాక్రాన్త త్రవః ద్వితీయ ఇన బీభత్సుః పాభ్దరంగః ప్రతాపవాన్‌ -మచిలీపట్నము శాసనము సూనుః కడెయరాజస్య పాణ్గరంగో గుణాధికః విజయాదిత్య భూపాలపాదపద్మ శిలీముఖ; పోణంగి శాసనము ఈ విజయాదిత్యుని విజయములలో కొన్ని పాండరంగనివేయైనట్లు ఒకానొక శాసనమున నిట్లున్లుది : | కిరణపుర మధాక్షీ తృష్ణ రాజాస్థితం య ప్రీపుర మివ మహేశః పాణ్ణరంగః ప్రతాపో తదహిముఖ సహ్మస్తై రన్వితస్యా ప్యశక్యం గణన మమల కీర్తే స్తస్య సత్సాహ సాొనామ్‌ పండరంగడు గుణగవిజయాదిత్య భూపాలుని సర్వసైన్యాధిపతి యనియు, కడెయ రాజు కొడుకనియు, మహాఫ్రతాపశాలి యనియు ఈ పైనిచ్చిన శోకముల వలన దెలియు చున్నది. కావున మన శాసనము నందలి భూపొలుడు వేంగీచాళుక్య భూపతిమైన గుణగ విజయాదిత్యుడేయనియు, ఈ పండరంగడు అతని 'సైన్యాధిపతియైన పండరంగడేయనియు మనము నిశ్చయింపవచ్చును. గుణగవిజయాదిత్యుడు వేంగిమండలమును ౪౪ సంవత్సర ములు పరిపాలించినట్టు చాళుక్య శాసనములు తెలుపుచున్నవి. ఆతని పిదప యువరాజ విక్రమాదిత్య తనూభవుడైన చాళుక్యభీమ నామాంతరమునం బరగు విష్ణువర్ధనుడు శకవర్షము ౮౧౪ లో సింహాసన మెక్కినట్ట్లు మన కాధారము కలదు. కావున గుణగవిజయాదిత్యుడు శ. ౭౭౦ నుండి ౮౧౪ వఅకు అనగా శ్రీ.శ. ౮౪౮ మొదలు ౮౯౨ వరకు పాలించెనని తేలు చున్నది. పాండరంగడు అతని సైన్యాధిపతియే కావున మన శాసనము క్రీస్తుశకము తొమ్మిదవ శతాబ్ది కడపటి భాగము నందలిది అని నిర్ణయింపవచ్చును. ఈ శాసనము వలన రాజరాజ నరేంద్రుని (క్రీశ. ౧౦౪౨-౧౦౬౩) నాటి వాడగు నన్నయభట్టారకునికి రమారమి రెండు వందల సంవత్సరములకు పూర్వమే తెలుగులో కవిత్వముండె ననియు, అది మాత్రాగణబద్ధమైన దేశ్యజాతిది యనియు నిశ్చయింపవచ్చును. 2061

స్థల నిర్దేశము

ఇందు వేంగినాడు, కచ్చెపుదుర్గము, బోయకోట్టములు, కందుకూరు, ధర్మవరము అనునవి పేర్కొనబడినవి. గోదావరి నదికిని, కృష్ణా నదికిని నడుమ నుండు దేశమునకు వేంగినాడను "పేరు ప్రసిద్ధమే. పూర్వ చాళుక్యులు వేంగినాటి వారవుటచేత వారి రాజ్య విస్తీర్ధము హెచ్చుచు, తగ్గుచు వచ్చినప్పుడెల్డ వేంగినాటి ఎల్లలు కూడ మారుచు వచ్చెను. గౌవరుమెంటు శాసన శాఖాధికారులు గుంటూరు మండలము నందలి తెనాలి తాలూకాలోని కఠేవరమే కట్టెపు దుర్గము కాదగు ననిరి, కాని, యది ఒప్పనుటకు గాని, తప్పనుటకు గాని మన కాధారములు లేవు. పండరంగు జయించిన బోయకోట్టములు నెల్లూరు మండలములోనివి కాని, కడప మండలములోనివి కాని కాదగును. ఆ ప్రాంతముల బోయలను వారు కలరనియు, వారు పూర్వము ప్రసిద్ధులైన యోధులనియు, పూర్వము పాళెగాండ్ర సైన్యములందును, హైదరాలీ 'సైన్యములందును వీకే యెక్కువగా నుండిరనియు, వన్యమృగముల వేటలో వారు కడు సమర్భులనియు “గెజటీర్లోలో తెలుపబడి యున్నది. కందుకూరు నెల్లూరు మండలములోని ఇప్పటి కందుకూరే. దీనిని బెజవాడ యంతటిదిగ జేసెననుటలో, బోయరాజుల కోటలకిది సమీపమున నుండుట చేత వేంగీచాళుక్య రాజ్యమునకు వారి వల్ల ఒత్తిడి, ఉపద్రవము కలుగకుండ కాపాడుటకై చాళుక్యరాజ్యమందానాడు ప్రముఖములైన పట్టణములలో నొకటి యగు బెజవాడ వలినే దానిని గూడ మొదలి దుర్గముగను, రాజప్రతినిధి స్థానముగను జేసి ప్రాముఖ్యమునకు దెచ్చినట్లు భావింపవలసి యుండును. ధర్మవరము ఒంగోలు

తాలూకాలోని యిప్పటి ధర్మవరమే.

061

మూలము యం. పరులకు టల లలంలంం భూపాలకుణ్డు” (1౫) ౩. పషట్టంబుగట్టిన ప్రథమంబు నేణ్జు బలగవ్వళలంబొ అ ప్పగ బైలేచి పేన (1) పట్టంబు గట్టిజ్బి ప్రభుం ౫. బణ్జరంగు (0) బ(ణ్చి))న సామ(0*)త్త పదువతో బోయ() ౬. కోట్టంబు ల్వళ్లైణ్డుం గొణి వేంగినాట్టిం గొజుల్బియ ట్‌ ౬ త్రిభువనాంకుశబాణ నిల్పి (స) కట్టెపుదుగ్గణంబు గడు ౮. బయల్సేసి కణ్డుకు బెజవాడ గావిళ్చా మెచ్చి (1) ౯. పణ్జరంగు పరమమహేస్వరుణ్డీ అదిత్యబటరని” ౧౦. కి ఇచ్చిన భూమి ఎనుబాదివుడ్డ అడ్డుగే పట్టునేల (ద ౧౧. మ్మవురంబుని దమ్మువులు' (1) విని” రక్తిబ్బినవారికి అస్వ ౧౨. మేదం(బు)[్న పలం(బు) (అ)గు (1)

• నేను తీసిన ప్రతిబింబము ననుసరించి ౧. ఈ పదమునకు పూర్వము “న' వంటి అక్షరము యొక్క దిగువ భాగమును, దాని వెనుకటి అక్షరము యొక్క ఉత్వమును కనిపించుచున్నవి. ఈ పగిలిపోయిన భాగము నందు నిలిచి ఉన్న 'రెండవ పంక్తీలోని చివరి పదమును బట్టి ఇది కూడ తరువోజగ కాన్చించును. క్రింది తరువోజ పంక్తుల సంఖ్యనుబట్టి దీనికి గూడ ౬ పంక్తు లుండవలసియుండును. అట్టయిన ఇంకను నాలుగు పంక్తులు కల శాసనశిలా భాగము విరిగిపోయి యుండును. పోయిన తరువోజకును, ఉన్న తరువోజకును ఏకాన్వయముగ కాన్ప్సించును. ౨. ఈ సంయుక్తాక్షరములోని దిగువ వర్ణమగు “చ' ప్రతిబింబమున స్పష్టముగ గానరాకున్నను దానిని రాతిమీద బాగుగ గుర్తింపవచ్చును. ౩. 'మహేశ్వరుణు' అని చదువవలెను. ౪. “ఆదిత్యభట్టారని' అని గ అడ్డు, అని. ౬. ధమ్మఃవురంబున, అని. ౭ ధమ్ము?వులు, అని. బా. వీని, అని. , అశ్యమే | ౯, ఆశ్వ ధథంబున, అని సేకరణ ౧౦. ఫలంబు, అని. గాడేపల్లి దివాకర దత్తు అద్దంకి క.

డొ? బూదరాజు రాధాకృష్ణ

శాసనము (శ్రీ బూదరాజు రాధాకృష్ణగారి శాసనములు” సంకలనం నుండి) కాలం . క్రీశ. 848 స్థలం * అద్దంకి, ఒంగోలు (తా), గుంటూరు (జి) అధారాలు ఫ్‌

1. ఎ బటర్‌వర్తు, వి. వేణుగోపాలబెట్ట్‌ ౫1 2 896-897

2 కె.వి. లక్ష్మణరావు, 31 19 271-275

౩ జ. రామయ్యపంతులు, 11 19 2/5-277

4. మ సోమశేఖరశర్మ, భా 5 473-484

5. జ రామయ్య పంతులు, &వళి0 15 20-22; $521౫1 1 1

6 చి నారాయణరావు, 12. 1321-22 'ప్రధానపారం = భా. ప్రకారం

క టం ఎ * పుర

2 4, * భూపాలకుణ్డు

3. పట్టంబు గట్టిన ప్రథమమ్ను నేణ్డు బలగవ్వూంబొ-

4 ప్పగ బై లేచి సేన పట్టంబు గట్టిజ్పి ప్రభుం-

5 బణ్బరంగు బ(ణ్చి)న సామత్త పదువతో బోయ-

6 కోట్టంబుల్‌ పజ్టెణ్టుం గొణి వేంగిరాబ్టిం గొటల్చియ-

7 _త్రిభువనాంకుశీ (బాణ) నిల్చి కట్టెపు (ను) దుగ్గూంబుగడు-

8. బయత్సేసి కణ్డుకు బృెలజవాడగావిళచ్చా మెచ్చి-

9 పాణ్బురంగు పరమ మహేశ్వరుణ్లు ఆదిత్యబటరని-

10. కి ఇచ్చిన భూమి ఎనుబొది వుడ్డ అడ్డు పట్టునేల ద-

11. మ్మపురంబున దమ్మువులు (విని) రక్షిజ్బిన వారిక్‌ అస్వ-

12 మేదం(బు)న వలం(బు) (అ)గు.

00౪

తరువోజ (శ్రీ పాటిబండ్ల మాధవశర్మగారి “ఛందఃశిల్పము” నుండి)

ఇది జాతిచ్చందము ద్విపద పాదద్వయము తరువోజ ఏకపాదము ఇట్టి పాదమున రెండేసి గణముల మీంద మూండు యతు లుండును ప్రాస నియతి కలదు సర్వ పాదము లును ప్రధమ పాదము ననుసరించి గుర్వాదులో లఘ్వాదులో కావలయును తరువోజ జాతిచ్చందమే యైనను కంద, ఉత్సాహముల వలె మాత్రాసమకములయిన గణములతో నిర్మింపంబడినది కాదు. కనుక జాతులలో నిది దేశ్యజాతి యనందగి యున్నది, అనంగా ఉపగణ నిర్మితమయ్యు పాదాద్యక్షర స్వరూప నియతి, ప్రాస నియతి కలది యని యర్థము. అక్కరలు నిట్టివే.

అనియతాక్షర సంబ్యాకములు, విషమమాత్రాక్షర సంఖ్యాచరణములునైన దేశ్యజాతి, ఉపజాతులకు గతి నియతి లేదు. కవీచ్చ్భానుగుణముగ గురు లఘు విన్యాసక్రమ భేదముల చేతను, గురు లఘ్వన్యతర ప్రాధాన్యము చేతను నానావిధములయిన గతులు దీనియందు సంభావ్యము లగుచున్నవి వీని యందలి లయము కవీచ్చాధీనమే

గణ క్రమమున భేదమున్నను పాద ప్రమాణమున సీసము తరువోజయు సమానముతటే. రెండింటను ఆజింద్రగణములు, రెండు సూర్యగణములే కలవు సీసమునందాజింద్ర గణములును వరుసగా నుండి వాని మీంద రెండు సూర్యగణములు వరుసగా నున్నవి. తరువోజ యందు మూండింద్ర గణముల మీంద నొక సూర్యగణము మరల మూడింద్ర గణము6ల మీ6ద నొక సూర్యగణము నున్నవి సీసపాద ఖండములలో ఒకదాని యందు నాల్గింద్రగణములు మరి యొక దానియందు రెండింద్రగణములు రెండు సూర్యగణములు నుండుటచే ఆ రెండు బండములు సమములు గావు తరువోజ యందు ఖండద్వయము సమానమే కనుకనే రెండు ఖండములను రెండు పాదములుగా పరిగణింప వీలగును దేశీయ చృందములందు సీసము, ఆటవెలంది అర్ధసమవృత్తము లన6 దగును. తరువోజ సమవృత్తము, పాదఖండద్వయము ముమ్మూర్తుల పోలియుండుట వల్లనే తరువోజ పాదమున అఖండైకత్వ భావన కలుగదు అట్టి భావము కలిగించుటకే స్థానత్రయమున యతి మైత్రి విధింపంబడినది సహజముగనే ఏకత్వము భాసించు సీసపాదములందిట్టి నియతి యక్కజలేక పోయినది ద్విపద చరణములు రెండు కలిసి తరువోజ చరణమైనదా? తరువోజ చరణ మొక్కండు తునిసి ద్విపద చరణములు రెండైనవా? యన్న యంశమున మత భేదములు గలవు

తరువోజలో సగము ద్విపద యను మాట కంటె ద్విపదకు రెట్టింపు తరువోజ యన్న మాటయే స్వాభావిక మనందగియున్నది అల్పాక్షర పాదములను సంధించి యధికాక్షర పాదములుగా నిర్మించు సంప్రదాయము సంస్కృతము నందును విస్తారముగం గనవచ్చు చున్నది. క్రాంచపదము బంధురము మొదలగున విట్టివే

06/

తరువోజను నన్నెచోడుండు తరువద యని వ్యవహరించెను తరువోజ ధ్రువపద వికృతి యని పండితుల యభిప్రాయము ధ్రువలు పెక్కు తెజగులవి కలవు అవి గేయములు తరువోజ యొకప్పుడు గేయమే యైయుండు ననుటకు విన్నకోట పెద్దన వాక్య మాధారము. స్త్రీలు రోళ్లకడ పాడుకొనుటకు తరువోజ యనువైనదని పెద్దన్న యనెను “తలకొని తలంబ్రాలు దంపెడిచోటం తరుబులచే సాంపుదనరు. దర్వోజ” (కావ్యాలం 8-50) తననాంటి సంప్రదాయమునే ఆతండు పేర్కొని యుండును. నన్నయ్యకు. బూర్వము నుండియు శాసనములందు కూడ తరువోజ యుండుటయు, పాల్కురికి సోమనాధుని నాంటివఅకు ద్విపద యునికి మృగ్యమగుటయు తరువోజ ప్రాచీనతను, ద్విపద యర్వాచీనతను స్టాపింప సమర్థములు కావు. శాసనములందు. గాని, కావ్యములందు. గాని ద్విపద కాన్చింపమికి కారణము దాని ముక్తకసూక్తి యోగ్యమైన అల్ప పరిమాణతయే యనందగి యున్నది శ్రమాపనోదనార్థము స్త్రీలు రోకంటిపాటల తాలమునకుం గూర్చి పాడుకొను మధురోక్తులకు మాత్రమే ద్విపద ప్రయోగము పరిమితమై యుండెననియు, అట్టి సూక్తుల వశమున నేకవాక్యత్వ - ఏకపాదత్వము ప్రాపించిన తరువోజ కావ్యాది ప్రయోగ యోగ్యతను గడించె ననియు భావింపందగును. ఆంధ్రమహాభారతమున మొత్తము 19 తరువోజలు కలవు. వానిలో నన్నయ రచించినవి - 12 ఎజ్జన రచించినవి - 2 తిక్కన రచించినవి - 5 తరువోజ యలసము, సుకుమారమునైన ఛందమని కవిత్రయమువా రభిప్రాయ పడి నట్టు వారి ప్రయోగమును బట్టి యూహింపందగియున్నది. చింత, శంక, దైన్యము, గ్లాని, శోకము మున్నగు నలస చిత్తవృత్తులందే తరువోజలు తజచుగా6 బ్రయోగింపంబడి యున్నవి. విశేషించి భారతమందలి పందొమ్మిది తరువోజలలో నేడు తరువోజలు స్త్రీవాక్యములై యుండుటచే విన్నకోట పెద్దన యన్నట్లు ఫ్రైణమైన మృదువృత్తముగాః గవితయము భావించిరని కూడ తలంపందగియున్నది. 00/

నిరంకుశాః కవయః డా సరళ బిర్బిధృ్రయ

ట్రిప్లికన్స్‌ చెన్హై - 600 005

వస్తువులో, వర్ణనంలో, భావనలో, భాషలో, ఛందోరీతుల్లో కవులు - నిరంకుశ మార్గ

గాములు వారి ప్రతిభ, వ్యుత్పత్తి, అభ్యాసం - దీనికి ప్రముబ కారణాలు నియతికృత

నియమరాహిత్యం, స్వాతంత్ర్యం, నిరంకుశ లక్షణాలు నవరస రుచిరమైన కవిభారతికి, ఇవి నిర్మాణ కొశలాపాదకాలు,

చరిత్రకు లభ్యమైన అద్దంకి శాసనంలో విజయపతాకగా దర్శనం ఇచ్చినది ఒక తరువోజ. ఇదే, నేటివరకు మన పెన్నిధియైన తాలి తెలుగు పద్యం ఎవరో ఒక అజ్ఞాత కవి - తెలుగు దనం దీపించిన తరస్వి - దీనికి కారకుడు.

ఈ పద్యం నన్నయాదుల చంపువులో నిండుగాను, అఆ చంప్తువులను సకారణంగా ఆక్షేపించిన పాల్కురికి సోమనలో అర్జాంశ రూప సాంగ “ద్విపద'గాను అవసధం కాగలిగింది. నన్నయ చంపువులో “ద్విపద' చోటుచేసుకోక పోవడంతో, సోమన దానికి అర్జాసన మిచ్చి సమాదరించడం జరిగింది. ఇలా, మనకు చంపూ కావ్యాలు, ద్విపద కావ్యాలు అనే ద్వివిధాత్మక సంపత్‌ సుకృతులు లభ్యములైనవి. తరువోజ తరించింది.

“ప్రకాశం జిల్లా రచయితల సంఘ' సభ్యులు ప్రస్తుత పద్య సంకలనంలో '“తరువోజుికు అగ్రాసనం ఆపాదించిన అగ్రేసరులు, వారికి సహకరించిన దీక్షాదక్షతలు గల, అభిజ్ఞా లైన-కవుల అభినివేశానికి అభినందనలు

సుసంపన్నమైన సంస్కృత అక్షరగణ సంప్రదాయానికీ, ఆంధ్ర జాతీయ మాత్రాగణ మార్గానికీ, దేహళీ దీపికలైన కొన్ని 'జాతి' పద్యాల్గో, తరువోజ సుప్రసిద్ధమైనా, కాలగతిలో కనబడకపోయింది, ప్ర.ర సం. అకాల వసంతమై తరువోజకు ఆయువు పోయడం, ఆనాటి అద్దంకి పండరంగనికి అందజేసిన పురస్కారం, తెలుగు తరువోజకు పర్వదినం. అంతేకాదు; ఈదృశ యత్నం మరొక పద్య సంకలన నవ్యపధానికి నాంది కావచ్చును ఇ ఆదర్శకంగా ఎ భవిష్యత్‌ కాలంలో!

గణాల పరిగణనంలో తరువోజ - ద్విపదకు రెట్టింపు, అయినా, లక్ష్య, లక్షణాల రీతిలో ఆ రెంటికి గల తేడా గమనించదగింది. తరువోజకు వృత్తాల వలె నాల్గు పాదాలు, ప్రతి పాదంలోనూ రెండేసి గణాలపై యతులు - అంటే 1-3-5-7 మాత్రాగణాల వర్థాలకు యతి నియతి సంయుక్త వర్ణం ఆ గణాదుల్లో ఉంటే, ఏదేని ఒక వర్దానికే యతి మైత్రి, బహుయతి నియమం - యతిభంగ కారకం. ఇక, ద్వితీయ వర్ణం - ప్రతి పాదంలోనూ - ప్రాస, ప్రాస పూర్వ వర్ణ (గురువో, లఘువో) నియమమూ (ప్రధానమే

న.

నన్న్మయ భారత భాగంలో సుమారు 11, తిక్కన (స్త్రీపర్వం) భారత భాగంలో 4 (తరువోజలు) - విశేష సందర్భ వృత్తాలు. ఎజ్జన భారతశేషంలో గాకున్నా, ఇతరత్ర తరువోజలు వ్రాశాడు. తక్కిన ప్రాచీన కవుల్లో తరువోజలు చెదురుమదురైనాయి. అనుకోని విధంగా, నేటి సంపుటిలో, చివుళ్లు తొడిగినది మొదలు రస నిభృత ఫలాలతో నవనీయాలైన నానావిధ “తఠరువోజిలు సాక్షాత్కరించడం, రసజ్ఞ సహృదయులకు రమ్యమైన అనుభూతులు నాటి, నేటి ఆ పద్య సంఖ్యల పోలికా - చదువరులకే సంజ్ఞాతాలు.

సంస్కృత కావ్యాల ఛందో నియతి కొంత పరిశీలనార్హం. ఇతిహాస, పురాణాదులు అనుష్టుప్పులను ఆశ్రయించాయి కాళిదాసాదుల కావ్యాల్లోనూ - ప్రతి సర్గా ఒకే ఛందంలో సాగుతాయి. నవనవలాడే చంపూ మార్గమే నాణ్యమని - ఆదికవిగా - నన్నయ నిర్ధారించిన సత్సధం ఇదే చాలవరకు సంభావ్య సంప్రదాయమైంది. కందం, ఆటవెలది, సీసం, వృత్తాలు

• ఇత్యాదులు - శతక రచనలకు సాధుమార్గం కావచ్చును కాని, నన్నయలోని ఒక ఆర్జవ ఉపక్రమం విస్మరింపరానిది సమకాలంలో కానీ, తనకు పూర్వం కానీ, ప్రచురీకృతమైన తరువోజ, సీసం, మధ్యాక్కర, కందం వంటి జాత్యుపజాతి పద్యాలను ఆ ఆదికవి మరిచిపోక, తన చంపూప్రక్రియలో చొనిపి ఉండటం ప్రశంసనీయం. వాటిలో, తరువోజకు నేడు ప్రాజ్జుల ఆదరం.

నిరవధికమైన కాలగతి, ఫలాపేక్షా రహితమైన ఈ సముజ్వ్వల ్రర.సం ప్రయత్నాన్ని నమాదరించగలదని ఆశంస.

నగ

ఆఅబార్వ తంగిరాల వెంకటీనుబ్బారావు ప్రీల రోకటి పాటలు తరువోజలే! బామ్‌ బెంగుళూరు - 560 060 పద్యం కన్నా గేయం ముందు పుట్టింది గేయం” అంటే జానపదగేయమే! నన్నయ భట్టారకుని కన్నా ముందు ఎంతో జానపద కవిత్వం ఉండి ఉంటుందని చెప్పడానికి ఎన్నో ఆధారాలున్నాయి పద్యకవిత్వం కూడా ఉండి ఉంటుందని భావించడానికి పద్య శాసనాలు సాక్ష్యమిస్తున్నాయి తెలుగు సాహిత్య చరిత్రలో మొట్టమొదటి గద్యశాసనం రేనాటి చోళుల ఎజ్జగుడిపాడు (కడప జిల్లా) శాసనమయితే (క్రీశ. 575). మొట్టమొదటి పద్యశాసనం “పండరంగని అద్దంకి శాసనం” (క్రీ శ 848-850). పండరంగడు తూర్చుచాళుక్య రాజైన గుణగవిజయాదిత్యుని సేనాని ఆతని యుద్ధ విజయాలు ఈ శాసన పద్యంలో వర్ణింప బడ్డాయి. ఛందస్సు “తరువోజ” ఇది నాలుగు పాదాల పద్యం ఒక్కొక్క పాదంలో 3 ఇంద్రగణాలు + 1 సూర్యగణం + 3 ఇంద్రగణాలు + 1 సూర్యగణం ఉంటాయి అంటే రెండు ద్విపద పాదాలు కలిస్తే తరువోజలో ఒక పాదం అవుతుందన్న మాట. (నల-నగ-సల-భ-ర-త = ఇంద్రగణాలు హ-న = సూర్యగణాలు), ప్రతి పాదంలోనూ 1-3-5-7 గణాల మొదటి అక్షరాలకు యతి మైత్రి ఉండాలి. నాలుగు పాదాలకూ ప్రాస (ద్వితీయాక్షర ప్రాస) ఉంటుంది. విన్నకోట పెద్దన అనే లాక్షణికుడు (క్రీశ 15వ శతాబ్ది) తన “కావ్యాలంకారచూడామణి” అనే అలంకారశాస్త్ర గ్రంధంలో 7, 8 ఉల్లాసాలలో ఛందో విషయాలు వివరించాడు తరువోజ లక్షణాలు చెపుతూ ఈ ఛందస్సులో స్రీలు “రోకటి పాటలు” పాడుతారని సూచించాడు ప్రీ పాటలలోంచి తరువోజ ఛందస్సు పుట్టి ఉండాలి - లేదా తరువోజ ఛందస్సులోంచి స్త్రీల పాటలు పరిణమించి ఉండాలి నన్నెచోడుడు (12వ శతాబ్ది), పాల్కురికి సోమనాధుడు (క్రీశ. 1160-1240) స్త్రీల రోకటి పాటలను పేర్కొన్నారు 1952-54 ప్రాంతాల్లో కీ శే. శ్రీపాద గోపాలకృష్ణమూర్తిగారు “కృష్ణశ్రీ” అనే కలం పేరుతో తాను సేకరించిన జానపద గేయాలను “పల్గెపదాలు” అనే పేరుతో ఆంధ్ర సారస్వత పరిషత్తు పరంగా ప్రచురించారు ఈ పుస్తకంలో స్త్రీల రోకటి పాటలు ఉన్నాయి ఈ పాటల్లో చాలా పాదాల్లో యతి ప్రాసలు శిధిలమైైపోయాయి. కొన్నిచోట్ల ద్విపద పాదంలోని పాదాల్దా మారిపోయాయి ఉత్తరార్థం కొన్నిచోట్ల పునరుక్తమవుతోంది. రాగయుక్తంగా పాడటంలో అది సహజం “కృష్ణశ్రీ” గారు సేకరించిన తరువోజ రోకటి పాటలను ఈ దిగువ ఇస్తున్నాను- “నా చేతి రోకళ్లు నల్లరోకళ్లు చేయించు అన్నయ్య చేవరోకళ్లు వేయించు అన్నయ్య వెండిపొన్నుల్లు సువ్వన్ని నేనాక్క పోటేసితేను చుక్కల్లు పిక్కటిలు సూరన్న కదలు! అస్సన్ని నేనాక్క పోటేసితేను ఆకసమ్మూ కదలు ఆ రాజు కదలు!” 060%

(మొదటి పాదం ద్విపదగా మారిపోయింది - రెండు, మూడు పాదాలు తరువోజ పాదాలే కాని 3వ గణం మొదట యతిభంగ మయింది. ప్రాస నియమం లేదు, నాలుగవ పాదం లభించలేదు).

“ముగ్గురన్నలతోడ నే బుట్టినాను నా నడుము మువ్వంచుచీర గోరింది! నలుగురన్నలతోడ నే బుట్టినాను నా నడుము నల్లంచుచీర గోరింది! అయిదుగురన్నలతోడ నే బుట్టినాను నా వొళ్లు అద్దాలరవిక గోరింది!”

(పై పాదాలలో యతి ప్రాసలు రెండూ శిధిలమై పోయాయి. తరువోజలో నాల్గవ పాదం నడిచింది).

“కోడలా కోడలా కొడుకు పెల్లామ! పచ్చిపాల మీద మీగడేదమ్మ? వేడి పాల మీద వెన్నలేవమ్మ? నూనె ముంతల మీద నురుగులేవమ్మ? అత్తరో! ఓ అత్త! ఆరళ్ల అత్త! పచ్చిపాల మీద మీగడుంటుందా? వేడిపాల మీద వెన్నలుంటాయా? నూనెముంతల మీద నురుగులుంటాయా?”

(ఇది నాలుగు పాదాలూ పూర్తిగా ఉన్న తరువోజ. యతులు అక్కడక్కడ ఉన్నాయి. మొదటి రెండు పాదాలకు మాత్రమే ప్రాస ఉంది. 3, 4 పొదాలకు లేదు తరువాత 1% పాదం ఉంది. అది ద్విపదగా మారిపోయింది.)

“ఇరుగుపారుగూలార! ఓ చెలియలార। అత్తగారారళ్లు చిత్తగించండి (ప్రాసయతి) పెత్తనం లాగేస్తై పేచీలు పోవు” (యతి)

“కారాలలోకెల్ల రెండు కారాలు ఉప్పుకారామొకటి ఉపకారమొకటి వాసాలలొకెల్ల రండు వాసాలు రాణివాసామొకటి విశ్వాసమొకటి కుంటల్లలోకెల్ల రెండు కుంటల్లు వడ్డకుంటా ఒకటి వైకుంరమొకటి” తే

“ఆడదాన్ని నేను అయి పుడితిగాని గండ్రగొడ్డలి క్రింద కొమ్మనైన జాలు గొడ్రాలు బ్రతుకేల కోటి ధనమేల? స్వారాజ్య మిచ్చినా సవతిపోరేల? చూడకా అడేరు చూచి ఆడేరు కానకా ఆడేరు కల్లలీప్రజలు పాటలు పాడితే పలవలంటారు పాడకుంటే జనులు మూగదంటారు. ర్‌

'పై పాదాలలో కొంత యతిమైత్రి ఉన్నా అది తరువోజ పద్ధతిలో లేదు. ద్విపద పద్ధతిలో ఉంది. మొదటి మూడు పాదాలకూ 'డికార ప్రాస ఉంది. 'డ-ట'లకు అభఖేదమనుకుంటే మొత్తం ప్రాస సరిపోతుంది. లేదా నాల్గవ పాదాన్ని “పొడికే పాటలు పలవలంటారు” అని మార్చుకుంటే నాలుగు పాదాలకూ ప్రాస నియమం సరిపోతుంది.

“పాపమ్ము చేసుకుని బావిలో పడితె పైమురికియేగాని పాపాలు పోవు చేటుకాలామట్ర శంకరుడ నీకు! అలిమీద్‌ పెండ్డి యెట్టాడినావు? ఊరిముందర చేను వేయబోకన్న! ఊళ్లోన వియ్యమ్ము చెయ్యబోకన్న! ఊరిముందర చేను కాకుల్లపాలు! ఊళ్లోని వియ్యమ్ము కష్టాలపాలు!

౫0

చేను మంచీదనీ చెప్పబోకన్న! చెరుకన్న రాజనం పండిన్నదాక ఆలి మంచీదనీ అనబోకురన్న! అది వచ్చి మనలోన అణగిన్నదాక అత్తింటి కోడలవు కావుగావున్నై ఆజ్ఞ సిగ్గులు నీకు లేవుగావున్నె వీపునిండ కొంగేదె? ఇరువరుసలేవె? మడమ తిరగబట్టేదె? మాటవాసేదె? 6 పైన ఉన్న మొదటి పద్యంలో మొదటి పాదంలోను, రెండవ పద్యంలో రెండవ పాదం లోను యతి నియమం చక్కగా పొటించబడింది రెండవ పద్యంలోని నాల్గవ పాదంలో ద్విపద యతి ఉంది “వీపు”ను జానపదులు “ఈపు” అంటారు కాబట్టి “ఈపునిండ కొంగేదె ఇరువరుసలేవె?” అని పాడుతారు మొత్తంమీద స్త్రీల రోకటి పాటలు తరువోజ ఛందస్సులోనే నడుస్తాయని చెప్పవచ్చును తరతరాలుగా నిరక్షరాస్యుల నోటిమాటలుగా (0/1 ౪201800) వ్యాపిస్తాయి కాబట్టి యతి ప్రాసలు శిధిలమైపోవడం సహజం దీనినే ఇంకోరకంగా కూడా ఊహించవచ్చును స్త్రీలు నోటిమాటలతో రోకటి పాటలు కడికే, పండితులు వాటికి యతి ప్రాసలు బిగించి తరువోజను సృష్టించి ఉండవచ్చును యతి ప్రాసలు శిధిలమైపోతే తరువోజ పాదం నుండి ద్విపద, మంజరీద్విపద చాలా సులభంగా ఏర్పడతాయి జానపదగీయాలు పాడుకోడానికి ఉద్దేశించినవి. వీటిలో ఛందస్సుకన్నా పాడటంలో తూగు ముఖ్యం “3 ఇంగ. +1సూగ +3 ఇంగ. + 1 సూ.గ” తరువోజ పాదంగా లాక్షణకులు చెప్పారు. కాని జానపదులకు ఈ గణాలకన్నా పాడటంలో మాత్రలు ముఖ్యం. ఈ లక్షణాన్ని వారు “5+5+5+3+5+5+5+3” మాత్రలుగా నిర్వచిస్తారు. అయితే “నల-నగ-సల-భ-ర-త” అనే ఇంద్రగణాలలో “నల”-“భ” అనే గణాలలో నాలుగేసి మాత్రలే ఉంటాయి అందువల్ల పాడటానికి వీలుగా జానపదులు వీటికి మరో మాత్ర చేర్చి “నలల” “భల” గా మార్చివేస్తారు. “నా నడుము” - “ఓ చెలియ” - “పైమురికి” మొదలైన పదాలలో “భల” ఉంది. “ఇరుగుపారు”(గూలార), - “అయిపుడితి” మొదలైన పదాలలో “నలల” ఉంది. జానపదగేయాలలో స్రీలు తరతరాలుగా పాడుకున్న రోకటి పాటలు తరువోజ ఛందస్సులో సాగాయని నిశ్చయంగా చెప్పవచ్చును, నోటిమాటలుగా వ్యాపించడం వల్ల యతి ప్రాసలు జారిపోయి ఉంటాయి ౨041

ఎ. రాజా హుస్సేన్‌ తరువోజ పద్యానికి పేటెంట్‌ ప్రకాశం జిల్లా! , తొలి తెలుగు పద్యం ఎప్పుడు పుట్టిందో తెలీదు కానీ మనకు దొరుకుతున్న ఆధారాల మేరకు ప్రకాశం జిల్లా అద్దంకిలో దొరికిన శాసనపద్యమే 'తాలి తెలుగు పద్యం 'గా పరిశోధకులు గుర్తించారు. ఈ శాసనపద్యం “తరువోజ' ఛందంలో వుంది క్రీశ 848 సంవత్సరానికి చెందిన ఈ పద్యం ప్రకాశం జిల్లాకు పేటెంట్‌ హక్కును సంపాదించి పెట్టింది “పట్టంబు గట్టిన ప్రధమమ్బు నేణ్డు బలగవ్వంబొ ప్పగ బైలేచి సేన పట్టంబు గట్టిబ్బ ప్రభుం బజ్జి రంగు బ (ణి) న సామ[(0) త్త పడువతో బోయ కోట్టంబుల్‌ పబ్లెణ్డుం గొణి వేంగి నాణ్జిం గొటిచ్చియ త్రిభువనాంకుళ (బాణ) నిల్పి కట్టెపు(ను) దుగ్గంబు గడు బయతల్సేసి కణ్జుకుబెజవాడగావిఇ్బ మెచ్చి” నన్నయ్య ఆంధ్రమహాభారతం లక్షణ బద్ధమైన తొలి తెలుగు కావ్యం అనుకున్నా అంతకు ముందే ప్రాజ్ఞన్మయ్య కాలంలో అపారమైన తెలుగు సాహిత్యం వాడుకలో ఉందనడానికి మనకు లభించిన శాసన పద్యాలే సాక్ష్యం కేవలం తొలి పద్యమే కాకుండా, మలి పద్యం కూడా ప్రకాశం జిల్లాలోనే లభించడం వల్ల పద్యానికి, ప్రకాశం జిల్లాకు అవినాభావ సంబంధ ముందన్న విషయం తేటతెల్లమవుతోంది తెలుగు పద్యం తెలుగు సంస్కృతిలో ఒక భాగం. తెలుగు సాహిత్యంలో ఆణిముత్యం. వచన కవిత్వం వచ్చాక పద్యం పాతబడిపోయింది. పద్యం రాయలేని వారు పద్యాన్ని పాతచింతకాయ పచ్చడని హేళన చేయడం మామూలై పోయింది రాయగలిగిన సత్తా వున్నవారు, చేవ కలిగిన వారు సైతం తగు ఆదరణ లేక పోవడంతో పద్యాన్ని పక్కన బెట్టేస్తున్నారు. పూర్వం అక్షరాభ్యాసం పూర్తయ్యాక శతక పద్యాలను వల్లెవేయించడం ఆనవాయితీగా ఉండేది అప్పట్లో వాటర్ధం తెలియకపోయినా పెద్దయ్యాక పద్యాల్లోని అర్థాన్ని, పరమార్థాన్ని తెలుసుకొని, వాటి అన్వయంతో జీవితాన్ని పండించుకున్న వాళ్లు చాలామందే వున్నారు. ఇప్పుడేమో ఆంగ్ల భాషా వ్యామోహం వల్ల 'బాబా!... బాబా!. బ్లాక్‌ షీప్‌, ట్వింకిల్‌ ట్వింకిల్‌ లిటిల్‌ స్టారొ , వంటి రైమ్స్‌ను పిల్లల చేత ఊదరగొట్టిస్తున్నారు అర్థంపర్థం లేని ఈ రైమ్స్‌ వల్ల పిల్లలకు ఆవగింజంత కూడా ఉపయోగం కలగటం లేదు. ఈ తరం పిల్లలకు పద్యం అంటే ఏమిటో కూడా తెలియదంటే అతిశయోక్తి కాదు. ప్రస్తుత తెలుగు సాహిత్యాన్ని చూస్తుంటే మనం ఎటు పోతున్నామో అర్థం కాని పరిస్థితి ఏర్పడింది ఆధునికత పేరుతో రకరకాల ప్రక్రియలు, విక్రియలు వెలువడుతున్నాయి. వాదాల పేరుతో వివాదాలు చోటుచేసుకుంటున్నాయి. 'ఇజాల' మోజులో పడి “నిజాల్ని మరచిపోతున్నారు కవిత్వంలో తీవ్రతను వ్యక్తం చేయడానికి ధూ . అంటూ ఉమ్మేసే కవులు కొందరైతే... 'దేవుడి మాన్యంలో దెయ్యం ఉచ్చ అంటూ మరికొందరు కవులు ౫0౦611

విశ్చంఖలత్వానికి పాల్పడుతున్నారు. ఆధునిక కవిత్వంలో సంయమనం కొరవడుతోంది కాలంతో పాటు మార్చు సహజమే కానీ... ఆ మార్పు వికృతమైతే దాని వల్ల కలిగే దుష్పరిణామాలు సాహిత్యాన్నే కాదు, సమాజాన్ని కూడా కకావికలం చేస్తాయి.

సాహిత్యంలో ఎన్ని మార్పులు, చేర్పులు వస్తున్నా... ప్రకాశం జిల్లా కవులు మాత్రం వికృతాల జోలికి పోకుండా తమదైన పంధాలో నడవడం చూప్తే ముచ్చటేస్తోంది. ముఖ్యంగా ప్రకాశం జిల్లా రచయితల సంఘం ఆధ్వర్యంలో వెలువడుతున్న వివిధ పద్య, గేయ, వచన సంకలనాలు సాహిత్యపు సువాసనలు వెదజల్లుతున్నాయంటే ఆ గొప్పదనమంతా ప్రకాశం జిల్లా కవులదే.

తెలుగు సాహిత్యంలో ప్రకాశం జిల్లా పేరు అదినుండీ ప్రకాశిస్తూవే వుంది. తాలి తెలుగు పద్యాలు ఇక్కడ లభించడం వల్లనేమో ప్రకాశం జిల్లా మట్టిలో పద్యం గుబాళింపులు మిళితమైపోయాయి తెలుగు సాహిత్యంలో దిగ్గజాలైన ఎజ్జన, వెన్నెలకంటి సూరన, లింగంగుంట తిమ్మన, కందుకూరి రుద్రకవి, పావులూరి మల్లన, చదలవాడ మల్లన, పిల్లలమర్రి పినవీరభద్రుడు, రంగాజమ్మ లాంటి వారే కాక నేటి తరానికి చెందిన వర్థమాన కవులు ఎందరో ప్రకాశం జిల్లా సాహిత్య వారసులుగా వెలుగొందుతున్నారు.

ఇంతకు ముందు ప్రకాశం జిల్లా రచయితల సంఘం తరపున 'పద్యప్రకాశం' పేరుతో వెలువరించిన పద్య సంకలనం జిల్లా పేరును ప్రకాశింప చేసింది. ఇప్పుడు '“తరువోజి "పేరుతో వెలువరిస్తున్న తాజా పద్య సంకలనం ప్రకాళం జిల్లా పద్యకీర్తిలో కలికితురాయిగా చెప్పుకోవచ్చు ముందుగా చెప్పినట్టు తాలి తెలుగు శాసనపద్యం తరువోజ ఛందస్సులో ఉండటం వల్ల తరువోజ పద్యాల సంకలనం తేవాలన్న ఆలోచన రావడం చాలా గొప్ప విషయం, అద్దంకిలోని పండరంగని అద్దంకి శాసన ప్రతిబింబాన్ని ఆవిష్కరించే సందర్భంగా తరువోజ సంకలనాన్ని తేవడం బంగారానికి తావి అబ్బినట్టుంది తెలుగు పద్య చరిత్రలో ఎప్పటికీ మరచిపోలేని అద్భుత సన్నివేశం ఇది.

తరువోజ జాతి ఛందానికి చెందినది ద్విపదకు రెట్టింపు తరువోజ రోకటి పాటలు తరువోజలోనే వుండటం జనపదాల్లో వాటి (ప్రాచుర్యాన్ని తెలుపుతోంది. ఆంధ్ర మహాభారత కావ్యం మొత్తంమీద 19 తరువోజలు మాత్రమే వున్నాయి ప్రస్తుత సంకలనంలో సుమారు 800 దాకా తరువోజ పద్యాలున్నాయి. ఈ పద్యాల్లో వస్తు వైవిధ్యం పుష్కలంగా వుంది ముఖ్యంగా సమకాలీన సామాజిక విషయాల్ని వస్తువుగా చేసుకున్న పద్యాలు కావటం వల్ల వీటికి తాజాదనం అబ్బింది. గుడి, బడి, వృద్దాప్యం, రైతు, కూలీ, బాలకార్మికులు, కుంభకోణం విషాదం, తెలుగుతల్లి, మాతృభాష, నేటి అవినీతి, సమసమాజం, వీరప్పన్‌ వంటి అంశాలు పద్యాల్లో చక్కగా అమరాయి,

“స్వాగతం తరువోజ సరసిజనేత్ర - సంపన్న తరువోజ సంపుల్ల కేజ” అంటూ హనుమారెడ్డి “స్వాగతం'తో ప్రారంభమైన ఈ సంకలనంలో మొత్తం 108 మంది కవులు తమ పద్యాలతో అలరించారు. ఈ కవితా సంకలనంతో తెలుగు పద్యమే కాదు, ఆ పద్యానికి ఆలవాలమైన

౦14

అద్దంకి నేల సైతం పాంగిపోతోంది. అరలేని ధరలేని అమ్మప్రేమ గురించి బెజవాడ త్రిపురాంతకాచారి రాసిన పద్యాలు అమ్మప్రేమకు తార్కాణాలు “పురిటినొప్పుల బాధ పూర్తిగా మరచి, జోలపాటలు పాడి జోకొట్టిన” అమ్మకు ఈ పద్యాలు నీరాజనాలు, ఎయిడ్స్‌ మహమ్మారి గురించి బులుసు వెంకటేశ్వర్డు వర్ణించిన తీరు బాగుంది. “చేతమే కోతి! విళ్ళంఖల లీలచే నీతి తప్పగా శృంగార పర్వ ఘాతమై 'ఎయిడ్స్‌'గ గ్రమ్మె నీతరము - కర్పూరమ్హై కలల్‌ కరిగిపోవగను “నాతిచరామి' మంత్రమె గొప్ప నుందు - నైతిక రక్తియే నవశక్తులందు జ్యోతులారిన వెన్క శోకింపనేల? చుట్టిన తిమిరాన శుష్కింపనేల?” సతికళ రామలింగయ్య, రాజకీయాన్ని గురించి వర్ణించిన తీరు మెచ్చదగింది. “రాజకీయా లంటే రంకులా!... కాదు... రాజకీయం అంటే దివ్యంగా పాలించే దివిటిరా!” అనడం పద్యానికి కొత్త సాగసు అద్దినట్టుంది తరువోజ అందాల్లో కొండ్రెడ్డి వెంకటేశ్వరరెడ్డి వృద్ధాప్యాన్ని హృదయ విదారకంగా వర్ణించిన తీరు కంట తడి పెట్టిస్తుంది. “పాడిగేదెను మేపి పాలన్ని అమ్మి పసివాళ్ల చదువుకే పంపించినాము పండిన పంటంత 'పైకమ్ము జేసి పంపాము వారికే పస్తులుండైనా కాడెద్దు లోబైన కాడి మోసైన గారవమ్మీడక గడిపాము నాడు మాడిపోతిమి నేడు మర్యాద లేక మరణమే శరణమా? మాకు ఈనాడు.” ముదుసలి బ్రతుకంత ముదనష్టమో, ముసలితనంలో ముసిరే ముప్పేట కష్టాలను కవి చక్కగా వివరించాడు. ఇల్లు, ఒళ్లు గుల్లచేసుకున్న బతుక్కి చివరకు మిగిలే వృద్ధాప్య భారాన్ని పిల్లల నుంచి ఎదురయ్యే ఛీత్కారాలు, నిర్ణయ గురించి కవి అనుభవించి రాసినట్టుంది. విద్యయే ప్రాణంబు, విద్యయే వేదవేద్యంబు, వృాద్యంబు, విద్యయే కన్న | విద్యయే ప్రణవంబు" అంటూ డేగల చలమయ్య రాసిన పద్యం విద్య గొప్పదనాన్ని తెలియజేస్తుంది ఈ పద్య సంకలనంలోని పద్యాలను చూస్తే, ప్రబంధ వర్ణనల్ని చాలావరకు దూరంగా వుంచినట్టు కనిపిస్తోంది వస్తువు భాష సమకాలీనం కావడం, వర్ణనలు కూడా వాటికి తగినట్లే ఉండటంతో పాఠకుడు తాదాత్మ్యం చెందుకాడు ప్రకాశం జిల్లా రచయితల సంఘం ప్రచురించిన 15వ పుస్తకం ఇది తరువోజుకు పెద్దపీట వేస్తూ తెచ్చిన ఈ సంకలనం ప్రకాశం జిల్లాకే వన్నె తెస్తుందనడంలో సందేహం లేదు. అద్దంకిసీనులో పురుడు పోనుకున్న ఈ తరువోజను తెలుగు సాహితీ జగత్తులో సుస్థిరం చేసే ఈ మహత్తర ప్రయత్నానికి నడుం కట్టిన ప్రకాశం జిల్లా రచయితల సంఘానికి, రచయితలకు జేజేలు. ౫0617

మాటకు , పాటకు పట్టం కట్టిన ఎ.బి.కె. వ్రనాబ్‌

తెలుగు పద్యానికి తొలిపూజ- అధికార బాష్ప శ్‌ హైదరాబాదు తరువోజ!

విశ్వనాధ ఆంధ్రుల కీర్తిచంద్రికల గురించి ప్రస్తావిస్తూ, తెలుగు అక్షరం, తెలుగు భాష తన వ్యక్తిత్వాన్నీ తన తనాన్నీ నిలబెట్టుకోవడానికి ఎన్ని పాట్లు పడవలసివచ్చిందో, వర్ణం, లిప్‌ ప్రభాత సంధ్యలలో తమ ఉనికిని చాటుకోడానికి, నిలదొక్కుకోడానికి మరెన్ని ఆటుపోట్లకు గురయ్యాయో పద్యంకట్టి చూపించాడు. 'ద్వారబంధాల పై బ్రాయబడిన తాంటి / తెలుగులిపి పోల్చుకొని కూడబలుకుకొనెడు / నా మహామాతృదేశ బద్దానురాగు / లెవరో నా గుండెనెత్తురులిట్లు కదిపి, కుదిపేస్తున్నారన్నాడు ! అలాంటి ముద్దులు కొలిపే తెలుగు తనవారి చేతులమీదుగా గారంగా, ముదిగారంగా ఎదుగుతూ ఎదుగుతూ క్రీశ తొమ్మిదవ శతాబ్బానికల్ద్టా తాలి గద్య శాననంగానూ (కలిమళ్ల శాననం 6వ శతాబ్దం), తొలి పద్యశాసనంగానూ (పండరంగడి అద్దంకి శాసనం - 9వ శతాబ్దం) అవతరించింది!

ఆ మాటకొస్తే తాలిచూలి బిడ్డగానే తెలుగు భాషా వికాసంలోని ప్రతీ తొలిదశా, మనకు ఆనందదాయకమే అవుతుంది. మొదటి తెలుగుమాట “నాగబు' (అమరావతి)లా, ప్రపంచ కధాజగత్తుకు ఆద్యుడైన తొలిఆంధ్రుడు గుణాఢ్యునిలా, తొాలివంశనాణెం (కోటిలింగాల)లా, శాతవహనుల చేతుల్లో రూపుదిద్దుకొన్న తాలి వెండినాణెంలా, “ఆంధ్ర శబ్దాన్ని భాషావాచకంగా వాడిన తొలి(నందంపూడి) శాసనంలా, తెలుగు మాటల్ని విరివిగా వాడకంలోకి తెచ్చిన తాలి పాలకులు రేనాటి చోళుల్లా - తెలుగు భాషా పోషకుల్లో తొలివాడైన చాళుక్యరాజు గుణగవిదియాత్య్యుని సేనాని పండరంగడు అద్దంకిలో దాన శాసనంగా వేయించిన తొలి పద్యశాసనం కూడా తెలుగువారికి ఎంతో గర్వకారణం.

తెలుగు ఛందస్సులలో వన్నెకెక్కిన వెలుగు ఛందం “తరువోజుిలో వెలసిందీ పద్యశాసనం. అద్దంకి 'తరువోజ' పద్యానికి “పేటెంట్‌ ప్రకాశం జిల్హాది'గా ప్రకటించుకోవడానికి సాహసించిన ఆ జిల్లా ప్రసిద్ధ రచయితల సంఘం 15వ ప్రచురణగా వెలువడిన సరికొత్త పద్య సంకలనం “తరువోజ”

ఈ కవితా కదంబంలోని విశేషం - కవిత్రయ భారతంలో “తరువోజ'లో అల్లిన పద్యాలు మొత్తం 19 మాత్రమేకాగా, ఆధునిక కవులు “నా బొందూ అంటూ అల్లిన “తరువోజి పద్యాలు 800 దాకా ఉండటం ! “మార్గ” (ప్రాకృత సంస్కృత సంప్రదాయ) కవితాస్థానాన్ని తోసిరాజనుకుంటూ 'దేశి' కవితను పుట్టించి తెలుగును నిలబెట్టినవాళ్లు చాళుక్యులు.

౧0004

అద్దంకిసీమ గర్వించే ఎర్రనకవి రెండే రెండు 'తరువోజ'లు రాయగా, ఎంతో వైవిద్యభరితమైన పద్యాలను 'తరువోజిలో నేటి ఆధునిక కవులు వందలాదిగా అల్లడం కేవలం తెలుగు. భాషాభిమానం నుంచి పుట్టుకొచ్చిన సొం(ద్రకవితా స్ఫూర్తిగా భావించాలి. “తరువోజ'పట్ల ఇంతటి అభిమానానికి అసలు కారణం - జానపదులు, శ్రమజీవుల పాటలలో, పదాలలో తరువోజ బాణీలు గూడుకట్టుకుని వర్థిల్లుతూరావడమే. ఎందుకంటే, పద కవిత్వాన్ని ఈసడించుకున్న కొందరు మూర్గపండిత వాదాల ఫలితంగా పదకవితల్ని, జానపద బాణీలనూ అనాగరిక భాషలో నోళ్లుపారేసుకున్నారు! ! అందుకే, ఆరుద్ర ఒక సందర్భంలో పేర్కొన్నట్టుగా పాటను కవిత్వంగా ఎంచక మనం చెడ్డాం. పాటనే కవిత్వంగా ఎంచి తమిళులు ప్రాచీన సాహిత్యం ఉన్నవాళ్లయ్యారు"! నేడు తెలుగు ప్రపంచ భాషగా, పరిపాలనా భాషగా వర్థిల్లడానికి ఎదురవుతున్న సవాళ్లమధ్య ఈ సమస్యను కొత్తగా పరిశీలించాల్సిన అవసరం ఉంది ఎందుకంటే అద్దంకి తొలిపద్య శాసనం ఎంతగా తరువోజ 'పట్టంబు గట్టిన ప్రఖథమంబు నేడు / బలగర్వంబొప్ప' అని చెప్పినా ఆ తెలుగు గర్వాన్ని తెలుగు భాషను ఎదగనివ్వకుండా, ప్రజాభాషగా వాడుకలో ప్రచలితం కానివ్వకుండా, ఒక కృత్రిమ వాతావరణాన్ని ఆంగ్లమాధ్యమం ద్వారా సృష్టిస్తున్న దశలో ఉన్నాం మనం. ఆంధ్ర ఛందస్సులలో తెలుగు వృత్తాల చారిత్రక పరిణామం తెలుసుకోడానికి 'తరువోజ' ఒక వేదిక, ప్రాకృతభాషా సంపర్కం నుంచి, సంస్కృతం ప్రభావం నుంచి విడిపోవడానికి నిశ్చయించుకుని తన తనాన్ని చాటుకోవడానికి తెలుగువాడు ప్రయత్నించిన ఓ శుభముహూర్తాన వెలసిన అమ్మబెట్టు (తరువు) తరువోజ దాని నీడనూ, తేజన్సునూ (వోజం) తెలుగుకి తేటగా దించిన ఛందం తరువోజ! విన్నకోట పెద్దన *తరువోజికు జానపద సమ్మతంగా “దంపుడు పాట' అని పేరుపెట్టాడు. అంటే స్రీ రోకటిపాటలే 'తరువోజ'లన్నమాట! విన్నకోట పెద్దన ఈ 'తరునోజ'ను 'తలకొని తలంబ్రాలు 0పెడుచోట / తరుణులచే సొంపుదనరు తర్వోజ' అని వర్ణించాడు ! ఈ ఛందాన్ని కొందరు ప్రొచీనులు నామమాత్రంగా వాడుకోవచ్చుగాని, ఆ తరువాత ప్రబంధ కవులెవరూ దాన్ని పదకవితగా ఈసడించుకుని ఈ తెలుగు పద్యాన్ని ముట్టలేదు ఛందోబద్ధ కవిత అయినా నరే 'తరువోజిను తట్టకపోవడానికి అసలుకారణం - అది దంపుడు పాటల్లోకి, రోకటి పాటల్లోకి ఎక్కడమే. శ్రమజీవుల గుండె గొంతుకలో పలికిన సుఖమైన ఛందం కావడమే! అలాగే ఛందోబద్ధమైతేనే కవిత్వం అనే భ్రాంతి ఛాందనులు కల్పించిందేగాని, మరొకటికాదు ! 'గద్య'ను గాధ అన్నారు ఛందోబద్ధ రచన ఎంత ్రాచీనమో గద్య రచన కూడా అంతే ్రాచినమని సంస్కారంగల పండితుల అభిప్రాయం ఈ రోజుకీ పద్యం )౦౦6/|

గొప్పదా, గద్యం/వచనం గొప్పదా అని తగాదాలాడుకుంటున్న వాళ్లున్నారు! ప్రతిభకు కాలమానాలుకావాలి గాని శైలీ, శిల్పాలపైన, ఛందోరీతులపైనా స్పర్ధలు అవాంఛనీయం. పండితుల అంచనా ప్రకారమే బుగ్వేదంలో ఛందః ప్రయోగం జాస్తీగా ఉఊంటే, యజుర్వేదంలో ఐతరేయాదుల్లో గద్య/వచన నిర్మాణం హెచ్చుగా ఉందని తేలింది, వ్లాదుకంటే పద్యంరాసి ఒప్పించే వారికన్నా అందమైన వచనం/గద్యం రాసి మెప్పించడం కష్టమని పండితులే జేల్చారు |! అందుకే కాబోలు 'గద్య రచనే కవులకు గీటురాయి” (గద్యం కవీనాం నికషం వదన్సి) అనీ, రసాత్మకమైన వాక్యమే కావ్యమనీ అంటారు సాహితీసప్రష్టలు!

“పాదం' రూపంలో లేకపోవచ్చుగాని, పదమూ, జానపదమూ ఎక్కడికి పోతాయి? వైదికసారసత్వం తీసుకున్నా గద్యంలో అలంకారాలు గుప్పించారు. నూత్రవాజ్బయంలో గద్యంవాడారు. దార్శనిక గ్రంథాలకు పెక్కుభాష్యాలు గద్యంలోనే ఉన్నాయి. సంక్షిష్టమైన విషయాలను వివరించడానికి గద్యాన్ని ప్రాఢంగా నడిపిన ఘట్టాలు ఉండవచ్చు. పద్యంకన్నా ముందు పాట పుట్టింది. పాట గేయం అయింది. గేయానికి ఢ్రేరణ జానపదం, జానపదానికి ఊతం శ్రమజీవుల కష్టసుఖాలు. పల్లెపదం శ్రమనుంచి బయలుదేరింది. శ్రమజీవి గొంతు అలసట మరచిపోయేందుకు లయను ఆశ్రయించింది, లయ కూనిరాగంగా, కూనిరాగం పాటగా, ప్రతిపద పద్యంగా మారింది. లయ వింతపోకడలు పోయి పొలం పాటలుగా, అలతి పాటలుగా, పాలతి పాటలుగా, దంపుడు పాటలుగా, తుమ్మెద పాటలుగా, బతుకమ్మ సారక్క పాటలుగా, పాటు పాటలుగా, నాటు పాటలుగా, కలుపు పాటలుగా, కపిల పాటలుగా, కోత పాటలుగా, కట్టేతపాటలుగా, కోలాట పాటలుగా, వెన్నెల గీతాలుగా, కన్నెల పాటలుగా, ఏతాం పాటగా, ఏరువాక పాటగా, వోలిపాటగా, లాలిపాటగా, వినోదపాటగా, విసర్రాయి పాటగా రూపుదిద్దుకున్నాయని మరువరాదు. నన్న్మయకు.ముందు రెండు శతాబ్దాలనాడే గద్యం, పద్యం చెట్టాపట్టాలుకట్టుకు తిరిగాయి. ఈ సత్యాన్ని విస్మరించి గద్యాభిమానులూ, పద్యాభిమానులూ ఉద్రేకాలు పెంచుకోకూడదు.

'తరువోజిలో అద్భుత వస్తు వైవిద్యం |!

అయితే 'తరువోజ' కవితా రసగంగాధరంలో వస్తు వైవిద్యం అపారం సమస్త వృత్తుల సమస్త చిహ్నాలకూ ఈ కవితా సంకలనం 'తరువోజ' సాక్షిగా ప్రాతినిధ్యం వహిస్తోంది నేటి తెలుగునాట సర్వవ్యాపకాలకు, ఉద్యమాలకు, ఉద్యమ వీరులకు, వీరగల్గులకు, సత్యాహింసలకు, రైతుకార్మిక సమస్యలకూ, సమసమాజ స్థాపనకూ, త్యాగమూర్తుల ఆశయాలకూ ఆకాంక్షలకూ, సాగుతున్న లైంగిక అరాచకాలకూ స్పందన, ప్రతిస్పందన మండద్రస్థాయిలోనూ, తీవ్రస్థాయిలోనూ ఉంది. నీతివచనాలున్నాయి. తాత్వికబోధలున్నాయి,

00౧/1

పద్యం నడకలో అందమైన విరుపులున్నాయి. చెప్పక తగిలించే చరుపులున్నాయి. ఒక్క ముక్కలో చెప్పాలంటే తెలుగువార్‌ సుఖసంతోషాలకు బాదరబందీలకు, 'తరువోజులోనే నిండైన (ప్రాతినిధ్యం ఉంది! తరువోజలో ఒక తరుణి 'రోకటిపాట'లో పొడితే పాటలు పలవలంటారు పొడకుంటే జనులు మూగదంటారు / చేటుకాలమట్ర శంకరుడ నీకు | ఆలిమీద పెండ్లి యెట్లాడి నావు'/అని ఆనాడే స్రీవాదిగా నిలదీసింది 1 మరో తరువోజలో ఒక స్రీ 'పాపమ్ము చేసుకొని బావిలోపడితే / పై మురికియేగాని పాపాలు పోవు'రా నాయినా అని హేతుబద్ధంగా అంటించింది !

ప్రకాశంజిల్లా రచయితల సంఘం అధ్యక్ష హోదాలో హనుమారెడ్డి అశీరాక్షతలతో (స్వాగతం) ప్రారంభమై, 'సశ్రీ" కవి 'హాలా హాలికులు' పద్యంతో ముగిసిన తరువోజ కవితాస్రవంతికి అనేకమంది జిల్హా, జిల్హాయేతర కవి కుమారులుగా తలావొక “తరువోజను కానుకగా అర్పించారు |

ఈ కవితలలో మరో విశేషం - మాధవపెద్ది బుచ్చిసుందర్రామ శాస్త్రిలా, 'పైపులూ, 'గైండర్హూ మిక్సీలు, గ్యాసుకుక్కర్లూ, కంప్యూటర్లు, స్పీకర్లు, రాబోట్టుకూడా పద్యకవితా వస్తువులుగా మారి చేపట్టిన “తరువోజిను నవంనవంగా నవీకరించారు! “ఎయిడ్స్‌'కు ప్రచారకవిత కాదుగాని, ఓ కవి యువతకు అందించిన సందేశం గొప్పది. 'నాతి చరామి” మంత్రమె గొప్ప మందు నైతిక రక్తియే నవశక్తులందు/జ్యోతులారినవెన్క శోకింపనేల, చుట్టిన తిమిరాన శుష్కింపనేల?” అలాగే ఇందులోని మరో “తరువోజ యువజనుల్లో ఆత్మవిశ్వాస సూర్యోదయాలు వెలిగిస్తూ 'చలనమ్ములో నుండి స్వర్గంబు పుట్టు/శిలనైన ఢీకొట్టి సెలయేరు పారు-/ గెలుపు వెన్నంటి నిలిచేటి ధర్మమే నిజమైన మలపురా, అని ఆదేశిస్తోంది! అలాగే తరువోజను '“శివస్తుతి'కి కొందరు ఉపయోగించుకుంటే, సామ్యవాద పతాకగా మరికొందరు భావించారు! "

“తరువోజుగాని, దాని తాతలాంటి పద్యంగాని, కవితగానీ ఎప్పుడు సార్థకం అవుతుందో “తరువోజిలో ఓ కవి చెప్పిన ఆప్తవాక్యాలతో ఈ వ్యాసం ముగిస్తాను కవితకు సార్ధకత “దళిత పీడితుల బాధలు చూసినపుడె/ధరణి తజ్జన్మ సార్థకమౌను సుకవి, రమ్యమ్ము శ్రామిక రమణులపాట 1 వ్రాయుమా ఇందున బడుగుల వెతలు / సొమ్యవాదముకిదే సత్యప్రతీక/ గమ్యము బోధించి కష్టము తీర్చగల కావ్యమే కమ్రమౌనిపుడు”!

౫౮00౧/|

0 హాం -- బ్‌ గు హని. న్న! వం నం ము. | పరసం. అధ్యక్షులు న ల ఇం మ! ,. సుమారెడ్డిగాం పన / 2 వదక వక అతిధులను ||... 1. [స య , అఆహా౭నిసున 1ప.ద.సం. కారుద |. య | మ ంు.. క్ష ననూ ౧ ప్ర.ద.సం. కార్యదర్శి | ప య. న న... టక సే. | -/ జో ఫ్‌ | లం ల మం... న వ. | న్‌ క స [ం " గ / శ్‌ ౬ పాం క . [ ల మా లీ 4 ల” టం. 7 రుమళథ్సి రాజ్బులక్షి | ॥ మాం ఈ స. ల్లి రాజ్యలక్ష్మి గారికి క్ష] ఇ హైం క త (సన్మానం నం ప్పైరిస్తున్న వొట్టి శ్రరాములు . “ = ॥ క. శమ చ నా కా

జీ ల " వ అక ఎంటా! క్రి బల్‌ తాం? ఛో స [1 గ్ల శ్రీమతి జవ్చల మంజులత గారి స్‌ ము ఏ... బ్రో క శి న ల క న. న పద్యశిసనస్తుపనిర్మాణ | | మనత ॥ ప్రధాన దాత శ్రీ మట్టపల్లి | ప న టు... ప్రభాకరరావు గారికి సత్కారం [౨ న జట 4 | క ౧... స గ్ర 11 య! కట్‌ ఓ ః . _ యు. “తరువోజ” పద్య సంకలన || . " న ప్రచురణ ప్రడొాత యప లా ప్‌ వ క్ష [ లా మమ! ఉక్కు , శ్రీ శిడ్డా రాఘవరావు గారికి సన్మానం స సమస! సం వ... ప. ముఖ్య తిథి చేతుల మీదుగా | వో బె "| జ్ఞాపిక అందుకొంటున్న న! ॥ భు శల | ఒంగోలు పార్లమెంటు సభ్యులు 1 నస ౯ శ్రీ మాగుంట శ్రీనివాసులు రెడ్డి |. జ నం (. నన్న. (. న! 1] ట్‌ ా

లో య... య ఖీ చం స ఆతు 1 పద్య శాసన శంకుస్పాపన - వ్ర.ర.నం, మ్‌ ( న్‌్‌ న. నో సన శం! వ.ర.నసం. హ్‌ స సీ న య న. స , శ్రీ హనుమారెడ్డి స్తూప హా సు క టిలో గ్గ అధ్యక్షులు ప్రై డ్డి బ్ధాల ,' సటైన్చై తా షు... ప్రముఖ దాత శ్రీ మట్టుపల్లి ప్రభాకరరావు లి కత న టే ని 2 తతర ననా మా (1 ఖీ , ర్‌ శాసన శంకుస్థాపన పూజాదికాలు షై య గే నిర్వహిస్తున్న ప్రర.సం. అధ్యకులు . శ్‌ మీ! శీ ఉ ॥ ఛి గే గ] న మ ఇ ర్స యా శీ ఈ టవషుు! 2న అవిష్కరణ ప్రాంగణం ముంగిట [స సాం టు! రు వల ముఖ్య అతిధి కోసం ఎదురు చూస్తున్న న న | స స స న వి / క్ట | ర యయ టు. |; మ టీ ల్‌ మా ౫ వ గ్గ 2 1. స ఫం బే. “మా... ముఖ్య అతిథి గ ర్మ జ ల క అ (పాఠశాల విద్యాశాఖా మాత్యులు) గారికి స్త " న మా గ్‌ సల పట పూర్ణకుంభ స్వాగతం | | సనన్‌ స న సిత లా! [0 2 | స వచే 2

న క త యట కమర నేదురుమల్లి ర్యలక్షి గారే వట ర టాలీ మైకు టం [రాసన స్తూప అవిష్కరణ . ప శ్‌ భల! ల. మ న ర్ట ్టో నా! ॥| డే. ల ఎ నాం క ల క స్మ గ్‌ వ ఇటో? “న్ను న నం వ గ ॥ శః రా భ్‌! సట. డాం సాతి టా ( టా త... ప్రరసం. అధ్యక్తులు త స స న జ ఖ్‌ భన అర్రచక్‌ వొద్య్య సంమన్యటు నువ్చరం సంక శ్‌ న మా క. ము 1! బవిష్కరణ సభావైదిర = [ మాటి నాను | చ టం! గయ ఎ ల ముడు. సనముసనటా పుయా!!! ॥ | న న నాధా నారానాాాానాానాకాణానాన్లా నాకా నారాకారానానాకాతంా క్త నా సఖావేదిక | గ్ర రాం శ్ర పటపనపమురత రువ _లద్తంం టు పాగర. [న కళాన = ఇదంకి ము య ర ల (కళాసాగర్‌ = అద్దంకి) న. ణ్‌ ల , టు. |

ఎం రన నం... ల. పరక పదు సంక న |

1. య పున ఏ జైన్నీ తరువోజ పద్య సంకలనం విశిష్టతను వివరిస్తున్న ॥ ఇ లట అణి పీమకి ఆవుల మంజులత | న న న

మ. తే క్‌ . నం వా. స |

ఆప్యాయ అతిది (వ నం న న టు... సందేశం గ గల. 1. స స. మచే

స లయ

ఆప్యాయ ఆతివి | య. మ ము ఏ. | “ఘర 6 మ ఆ. వ్‌ వ్‌ ఆఅఆపాయ అతిథి , వా కరు | శ్రీ కరణం బఐలరామకృష్ణమూర్తి గాది , | | టల

: | న. క (| ఎప్వాయ అతిది . " టన ఇవ. ఎక గ్‌. శ్రీ బూదేపల్లి సుబ్బారెడ్డి గారి క్‌ు జం కూ. త్‌ కయ లా టా. - చు వా నా. స్థూప ఆవిష్కరణ సమయంలో య. మ్య ఎక్స్‌ ఖ్‌. శ్‌ జనసందోహం నడుము | || న నా. వ. క | ముఖ్య అతిథి 7. $ [ ముం తా. న... 0 | నం నాం సన సంబం ప లై శ్‌ ౯ ఇ సభకు విచ్చేసిన (౧ ( ; |. సాహితీ ప్రియులు ల్‌ వ. సం చక. ఊఉ లా ల సం సమీ. యు. న క్రీ శ మదం ఫ్ర నా మ వా డట చ

| నా 1.11 ము! స్ట. జ్ఞాపికను స్వీకరిస్తున్న | స్‌ సము... కే హూ య టీ య 4 ల క అద్దంకి శానన సభ్యలు స స సామ్య, 1 య ప్‌... శ్రీ క కప |. ల ల సావో య క్ల | చట్టాల టయాతీ శ్రీ మాగుంట శ్రీనివాసులు రెడ్డి గారి | ణా వ మ. " నుండి జ్ఞాపికను స్వీకరిస్తున్న || శన జ నం! సంతనూతలపాడు శాసనసభ్యులు (గై సక | గ జ గగ, శ్రీవారాసాంయ్య | మ్మం. 46 షి సం ఖు +ష్తు . కు ముల జ్ఞాపికను స్వీకరిస్తున్న న యస . (కే ఖీ శే 1. కందుకూరు శాసనసభ్యులు . యు షం య ఇ] శ్రీ మానుగుంట మహీధర రెడ్డి జ్ఞాపికను స్వీకరిస్తున్న | / హయ గ ఈ యఖ 7 దర్శి శాసనసభ్యులు | మ 9. .;- ం . / శ్రీ బూవేపల్లి సుబ్బారెడ్డి | త | టీ నా వ, |

" . జై |. నభ నుద్దేశించి వ్రనంగిస్తున్న ముఖ్య అతిథి | 1 గ్‌ లీ శ 1 శ్రీమతి నేదురుమల్లి రాజ్యలక్ష్మి క్‌ ఖీ సీ ల మ యు అ " జరి ఖీ. గ (మంత్రివర్యులు శ్రీసతి నేదురుమల్లి దాజ్యలక్ష్మి ప్రర.సం,ను అభినందిస్తున్న ఆత్మీయ అతిథి |, ౯. మా , ॥| 1

న. | స్‌ న జ్ఞాపికను స్వీకరిస్తున్న ప్రర.సం. కోశాధికారి క స 0; ౮|| ఏ 3. బాబకృష్ణారెడ్డి సి టఈఊ నా | కొర్యనిర్వాహకులు శ్రీ పంతంగి వెంకట ౪ . య న 1 సీతారామాంజనేయులు గారిని షు “న్నక య్‌ | సృజన వ్యవస్థాపక అధ్యక్షులు . కా. ర్న శ్రీ ఖూసురపల్లి వెంకటేశ్వర్లు, (| న [తీం | కార్యదర్శి డా. యు. దేవపాలన | సస ౫ క్హ | | న నో | ఖ్‌ ౯ డీ నన _ం ముణనాన ॥ స్‌. 0. సాహిత్యోపన్యాసం చేస్తున్న జము... | ఆచార్య కోవెల సంపత్కుమారాచార్య ఆచార్య గాలికి సన్మానం | (॥ స స. గ సమయము ఆ... తి తీభపతేటే న. న

(క్‌ కా కార్య నిర్వాహకులు సజ న ఇ" శ్రీ జయస్‌.యన్‌, దివాకర దత్‌ గారి . షట స. గ . సందేశం పద్య శాసన ప్రతి కృతి శిల్చి, ॥ న ఫైన్‌ ఆర్చ్‌ కాలేజి లెక్సరర్‌ () ఫో కీల శ్రీ ఓ. సెల్వరాజున్‌ గారికి సన్మానం ఆ . . 1 సనా శే గ్‌ [11 పద్య శాసన ప్రతి కృతికి క షు. సహకరించిన చెన్నై లోని || ప్రభుత్వ మ్యూజియం క్యురేటర్‌ ల్లా . | శ్రీ ఆర్‌. బాల సుబ్రమణియన్‌

కృతజ్ఞతలు

ప్రపంచంలో ఎక్కడా ఇంతవరకు జరగని ఈ తరహా ప్రత్యేక సాహితీ మహోత్సవమైన పండరంగని అద్దంకి శాసన ప్రతిని ఆవిష్కరించి సాహిత్యంలో పద్యాన్ని పునఃప్రతిష్ట చేసిన మన పారశాల విద్యా శాఖామాత్యులు శ్రీమతి నేదురుమల్లి రాజ్యలక్ష్మి గారికి,

తెలుగు బాషను ఒక కాపు కాయటానికి, బాధ్యతలు స్వీకరించిన తక్షణం ఈ 'తరువోజ' పద్య సంకలనాన్ని ఆవిష్కరించిన పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం, ఉపాధ్యక్షులు డా॥ ఆవుల మంజులత గారికి,

ఎల్లపుడూ మా సంఘానికి మూలస్తంభమై ప్రీతి పాత్రంగా అభిమానించే శ్రీ మాగుంట శ్రీనివాసులు రెడ్డి, యం.పి. గారికి.

అంతే ఆప్యాయంగా ఈ కార్యక్రమానికి సహకారాన్నందించి, మా ప్రయత్నాన్ని విజయవంతం చేసిన శ్రీ యం. మస్తాన్‌ రెడ్డి గారికి, జల్లాలోని శాసన నభ్యులు శ్రీ దారా సాంబయ్య, శ్రీ మానుగుంట మహీధరరెడ్డి, శ్రీ కరణం బలరామక్షిష్ణ మూర్తి, శ్రీ బూచేపల్లి సుబ్బారెడ్డి గార్లకు

పద్యానికి పేటెంట్‌ హక్కును అద్దంకికి ఇచ్చి కోట్లాది తెలుగు హృదయాల్లో తరువోజ పద్య సంకలనాన్ని పూయించి, ఈ తరువోజ పద్య శాసనాన్ని గుండెల్లో ముద్రించిన శ్రీ ఎ. రాజా హుసేన్‌ గారికి

తారా-చంద్రులున్నంత వరకు మంచి మనసు నిత్యం పరిమళించేది మంచి పుస్తకంతోనేనని విశ్వసించి, మేమడిగిన వెంటనే ఈ 'తరువోజు పుస్తక ప్రచురణకు ఆనందంగా తోడ్పడిన శ్రీశైల దేవస్థానం కమిటీ పూర్వ అధ్యక్షులు ప్రముఖ వ్యాపారవేత్త మనసున్న మనిషి శ్రీ శిద్దా రాఘవరావు గారికి,

క్రీశ. 848వ సంవత్సరపు పండరంగణ్ణి అద్దంకి పాటి గడ్డపైకి తెచ్చి ఆనందతాండవం చేయించి తెలుగు పద్య పూర్వ వైభవాన్ని భూమ్యాకాశాల అంచుల వరకు వ్యాపింప చేయటానికి ముందుకు వచ్చి శాసన ప్రతిరూపాన్ని స్థాపించటానికి సహాయపడిన వారిలో ముఖ్యులైన శ్రీ మట్టుపల్లి ప్రభాకరరావు గారికి మరియు శ్రీ సయ్యద్‌ మౌలాలిగారికి.

అడిగినవెంటనే వందల సంవత్సరాల క్రితం ప్రాచుర్యంలో ఉండి అద్దంకి పాటిమట్టిలో కూరుకుపోయిన అచ్చ తెలుగు “తరువోజ” ఛందాన్ని పెళ్లగించుకొని వచ్చి ఆనంద నృత్యాలతో ఈ తరువోజ వుస్తక ప్రచురణకు పద్యాలు వంపి సహకరించిన పెద్దలందరికి

తన వయోభారాన్ని లెక్కచేయక ఈ సంకలనంలోని అక్షరం అక్షరాన్ని .... కాదు .... కాడు... ప్రత్యక్షరాన్ని తన హృదయామృతంతో తడిపి, ప్రతి పదానికి, ప్రతి పాదానికి సొబగులు, శోభలు సంతరించిపెట్టి మా సంఘ ప్రయత్నానికి దివిటీలు వెలిగించి ముందుకు నడిపిన పెద్దలు ఆచార్య శ్రీ దేవెళ్ళ చిన్న క్రిష్ణయ్య - చెన్నై గారికి, పద్యాన్ని ప్రేమించి, లాలించి, పెంచి పెద్దచేసి సాహితీ పతాకపై నధిష్టెంప చేస్తూ, మా సంఘాన్ని అద్దంకిలోని నృజన నంస్థను అభినందించి సాహిత్యోపన్యాసం చేసిన ఆచార్య కోవెల సంపత్కుమారాచార్య గాలికి, పం౦డరంగని పద్య శాసనం ప్రతిని తయారు చేయుటకు సహృదయంతో ఎన్నో విధాల సహకరించి శాసనం ప్రతిని తమ ముందుంచటానికి కారకులైన చెన్నైలోని ప్రభుత్వ మ్యూజియం క్యురేటర్‌ శ్రీ ఆర్‌. బాల సుబ్రమణియన్‌ గారికి, ప్రతి శాసనం చెక్కియిచ్చిన శ్రీ జ సెల్వరాజన్‌ - లెక్టరర్‌, ఫైన్‌ ఆర్ట్స్‌ కాలేజి, చెన్నై గారికి, ఎంతో శ్రద్ధను, ఆప్యాయతను రంగరించి ఈ తరువోజ పుస్తకాన్ని స్వరాంగ సుందరంగా ముద్రింపించిన గుంటూరు శ్రీ లక్షీప్రెస్‌ అధినేత శ్రీ శ్యాంబాబు గారికి, కార్య నిర్వహణలో క్షణ క్షణం భుజం భుజం కలిపిన శ్రీ కె. బాలక్రిష్టారెడ్డి, శ్రీ పొన్నూరు వేంకట శ్రీనివాసులు, శ్రీ కొండ్రెడ్డి వెంకటేశ్వరరెడ్డి, శ్రీ పంతంగి వెంకట సీతారామాంజనేయులు, శ్రీ జ్యోతి చంద్రమౌళి, శ్రీ జయస్‌.యస్‌. దివాకర దత్‌, శ్రీ యు. దేవపాలన మరితర మిత్రులకు, పటిష్టమైన మా సంఘ కార్యవర్గానికి, మీదు మిక్కిలి మాకు ప్రశ్యేక సహకారం అందించిన సహచర మిత్రులు శ్రీ వై. కొండారెడ్డి, శ్రీ డి. రాజశేఖర్‌, శ్రీ జి. నాగిరెడ్డి, శ్రీ సి. వెంకట రామిరెడ్డి, శ్రీ ఇ విద్యా సాగర్‌, శ్రీ యం. సుబ్బారెడ్డి, శ్రీ వైపి. ఆంజనేయులు గారలకు, ప్రత్యేకించి అన్ని వార్తా పత్రికలు, ఇతర మీదియా వారికి, అన్నింటిని మించి ఉత్సాహంతో ముందుకు వచ్చి, ఈ కార్యక్రమానికి ఆర్థిక, హార్ధిక నహకారాల్నందించిన అద్దంకి, వెంకటాపురం, ఇతర గ్రామాల అభిమాసులకు, అందరికి మా కృతజ్ఞతలు ఇట్లు ది, హనుమారెడ్డి ఒంగోలు అధ్యక్షులు 19-08-2006 పరు

బి. వానుమారెడ్డి స్వా గతం అధ్యక్షులు (వ్రకాళం జిల్లా రచయితల నంఘం ఒంగోలు స్వాగతం తరువోజ సరసిజ నేత్ర - సంపన్న తరువోజ సంఫుల్ల తేజ స్వాగతం తరువోజ సంగీత గాత్ర - సంశ్లోక తరువోజ సంపద్విరాజ స్వాగతం తరువోజ సాహితీ గంధ - సంస్తుతీ భాగ్యమ్ము సంప్రాప్తినొంద స్వాగతం తరువోజ సచ్చిదానంద - సత్కారములు గొమ్ము సంతసంబొంద. ధర్మవరము నందు దానమ్ము చేయ - తరువోజ పద్యాన్ని తానెంచు కొనియె మరుగునపడె గదా మణిపూస యనుచు - మనవి చేసితిమి మరల మలిచితిమి. తరువోజ పద్యాల్ని తలచుటే తడవు - తరలి వచ్చినవహో తావులీనుచును పరలోక మందున్న పండరంగండు - పాండురంగని చెంత పరవశమ్మందె తొలకరి తేనెలా తొలిసంజ వోలె - తరువోజ అరుదెంచె దివినుండి భువికి తొలిగ చేకురె కదా తరువోజ యిచట - తూర్పు కొండలపైని తిమిరారి వోలె పల్లెసీమల పాట గలగలా వచ్చె - పరిమళమ్ములు తెచ్చె పాలించ వచ్చె తెలుగుతల్లీ మోము తిలకమ్ము దిద్ది - తిలికించ వచ్చిరీ ధీమంతులెల్ల. అద్దంకి పొంగెనో ఆనంద మొప్ప - అల్లంత దూరాన అజ్జంత జూచి అదృశ్యమైపోవు ఆత్రేయుకూడ - ఆకసంబున నాగి ఆశ్చర్య మొందె ఆంధ్రదేశము నీకు అహ్వానమంపె - అమల మర్యాదలు అందుకోనమ్మ అద్భుతాలను మేము అందించలేము - ఆనంద నాట్యాల అలరించగలము. తెలుగు అక్షరమొచ్చె తేరుపై నెక్కి - తరువోజ పద్యమ్ము తానల్లు కొనియె తెలుగు భాషకు మించి తేనెల్లు గలవె - తెలుగు వెలుగుకన్న తేజమ్ము గలదె మల్లెపూవుల దండ మదిగుచ్చినాము - మంగళా వాద్యాలు మాగర్మోగుచుండె వెలుగు పువ్వులు రాల్బ వేవేగవచ్చి - వెన్నెల గీతాలు వినిపించవమ్మ (గ్రకాళం జిల్లా రచయితల నంఘం శ్ర

జె. బావురెడ్డి, డి లిట్‌, అందచందాల తరువోజ ఐ ఎఎస్‌ రిటెల్ల ప్లాట్‌ 10, రోడ్‌ 5 జూబ్లిహిల్స్‌, హైదరాబాదు-53 ఎన్నెన్ని అందాలు ఈ దేశమందు!, ఎన్ని ఆనందాలు ఈ కాలమందు! ఇన్నులో మిన్నులో ఎచ్చోటనైన, ఇప్పుడు అప్పుడింకెప్పుడు నైన వన్నె చిన్నెలు లేని వస్తువే లేదు, వలపు తీర్చని కాలవాహినే లేదు ఎన్ని యున్నను దర్శనేచ్భలేకున్న, ఎవరి జీవితమైన ఎండమావేను! కడలి తరంగాల కదలికలలోన, కనిసించు తీరాల కనబోవు కలలు తడబడు పసిపాప తలిరు పాదముల, ధరణి చంక్రమణ చేతన కానుపించు సడిలేని నడిరేయి సదనమ్ము ముందు, జాబిల్లి వెన్నెల చానాపి చల్లు వడగాలి శిశిరాన పడిపోయి ఆకు, వాసంతమును గొనివచ్చు వెన్వెంట. పల్లెలు దిద్దును ప్రకృతికే సొగసు, పట్టణాలకు ఆటపట్టాక సాగసు మల్లెలు కురిపించు మధురమౌ ముదము, మట్టి పొందును మణి మయమైన ముదము వెల్లువల్‌ పారించు ప్రేమ భావనలు, వేదికల్‌ వెలిగించు వేవేల కళలు ఎల్ల ఆనందాలు ఎల్ల అందాలు, ఎదుగు రసజ్ఞుల హృదయాలలోనె. తరువోజ ఛందప్పు తళుకుల ముందు, తక్కిన ఛందాలు తాదాత్మ్యమొందు తరుణాశ్వసుందరతరగతి సాగు, తరువోజప్రై, తీయు దౌడు నా కలము తరగని భావగంధములు వెలార్చు, తరువోజ, నా మనోద్యానమై విరియు ధర దాన శాసన, ధర్మవదాన్య, తరువోజ, నా అత్మ తత్వమై వెలుగు. అద్దంకి శాసనమందు అనాడు, ఆదిత్యభట్టారకాగ్రేసరునకు ఒద్దికగా దాన మొనరించినాడు, ఉన్నత సేనాని ఒక్కింత భూమి బుద్ధిమంతుడైన భూపతి యాన, పుణ్యుడు శాసనపూర్వకమ్ముగను ముద్దుగా ఈ సత్యమును “తరువోజ”, మోముపై కని స్ఫూర్తి పొందిరి కవులు. 2 తరువోజు

ల అమిరి సెట్టి వెంకటేళ్పుడ్లు అడవి దొంగ వీరప్పన్‌ జల్లా వరిషత్‌ ఉన్నత పాఠశాల ముప్పాళ - 523 109 ప్రకాశం జిల్లా అనురాగపూర్ణయౌ యర్జాంగి విడిచి ఆనంద మొందగ యడవి. చేరితివి అనుగు మిత్రుల కెల్ల హద్దును విడిచి హరణోద్యమంబును నవతలః ద్రోసి ధనము నార్జింపగ ధర్మంబు విడిచి దాసుండ వైతివి ధరణిలో నీవు పనిపాట జేసెడి బ్రతుకును విడిచి పదిలంబు జేతువే పైకంబు నెటుల. అటవిలో నుండగ నటవి సంపదను ఆశ్రమింపగ నీకు యధికార మేమి? అటవి రక్షకులను నవమానపరచి అంతమొందించగ హక్కు లవేమి? పెటపెట మెలివెట్ట సెద్ద మీసాలు పెంచిన మాత్రాన పెద్దవా యేమి? అటనట వింటిమి యడవిదొంగకును అన లెట్టుండును అవనిలో నేమి? కొన్ని వేలేనుగుల్‌ కొనినట్ట్లు. దలచి కూల్చివేసితి వీవు క్రూరుండ వౌచు ఇన్నూరు పెద్దలన్‌ ఎగసి! జంపగను ఇలను వదలి రౌర! యిప్పటి కెప్పుడొ పన్నిదంబుల నెన్నా పగరపై( జూపి పచ్చిపుండైతివి ప్రజల కెల్లరకు కన్నతల్లి (ప్రేమ కలికానలేక కరుడుగట్టిన గుండె కారిన్య మందె రెండుపదుల యేండ్లు రేబవలనక రెండుచేతుల దండి జేడ వైనావు నిండు నూరేళ్లును నిండకుండగను నీ చేత వీరులన్‌ నీల్ల జేసితివి సండదా పాపంబు పండిన మీద పౌరు లందరు గూడి పరుషంబు లాడ నిండవా నూరేళ్లు నీకు సైతమ్ము నీకు తోడులు(గూడ నేడ్తు రిబ్బంగి. ఒక తల్లి నిను దిట్టె నోరి నిర్ణయుడ యొక శ్రీనివాసుడు నొరగంగ ధరణి ఒక యింతి నిను దిట్టె నోరి పాపాత్మ! యొక్క నాగప్పను నురిదీయ నీవు ఒక నాతి నిను దూరె నోరి కిరాత! యొక రాజకొమరుని నొడసి పట్టగను ఒక రాజ్ఞి శపియించె నోరి క్రూరాత్మ! యొక భటవర్గంబు నోడింప జూడ, ప్రకాశం జిల్లా రచయితల సంఘం 3

గుడి కూడ గట్టించి గోపినాధమున గుట్టుగా నైతివి గుడి పెద్దగాను గుడిమాన్య మిప్పించి గొంతులు గోసి గ్రుడ్డివారిని జేయ గ్రుడ్డి వైనావు బడిలోని చదువులు బడులకే వదలి బరితెగించగ నీవు భార మయ్యావు పుడమితల్లికి కంటి పుడకగా మార పుడమి నుండగ నీకు పూజ్యంబు. గాదె లొంగిపోయెద నని లొంగక నీవు లొసుగు లెన్నింటినొ! లుకలుకల్‌! జేసి తొంగి. జూచు తలను త్రుంచి వైచితివి దుర్నీతి పరుడవై దోష మెంచకను నింగి కెగెసెను నీ నిష్టు రోక్తులును నేరాల పుట్టవు నీచ కృత్యుడవు

పొంగిపోవరి ప్రజ పొంగళ్లు వెట్టి పులివంటి నిను జంప పోలీసు లిపుడు. అనదగా కూల్చిరి యమపురి. జేర యన్‌కౌంటరును జేసి యమభటుల్‌ వచ్చి ఖననమైనావుగ కర్మంబు(గాలి గంధపు స్మగ్లరు కలిమి వీరప్ప

కనకంబు. గాచునె కరినాత్ము నెటుల కాలయముని తోడ కాదుగా నటన గొనములు వదలగ గురువు 'సైతమ్ము గురుతులే కోల్పోవు గురువులందునను. దేశాభిమానపు దీప్పియే లేక దేవులాటలొ నీవు దెబ్బను దినగ

కోశంబునందలి కోట్టు ఖర్చయిన కోపించు 'ప్రభుతకు కోరిక దీం

ఆశయే తప్పాను అత్యాశ పడుచు యమపురి జేరవే యసువులు బాసి నాళనమ్మొందెడి నరుని సైతమ్ము నారాయణుండైన నాపంగలేడు.

జయభేరి వినిన, విజయడశమినను జనుల కామోదమై జైజై యనంగ జయలలితమ్మయు జయ మొందగానె జయజయ ధ్వానముల్‌ జగములు నిండె బయట బడితిరిగ బాహాట మొంది భయము వీడినయట్టి భారత ప్రజలు మొయిలు వీడిన భంగి ముంపును లేక ముచ్చట నుండిరి మురిపెంబు మీర! న! తరువోజు

వురాణం త్వాగమూర్తిళర్ణ అడవి దొంగ వీరప్పన్‌ మరణం నోయల్‌ జర్టలిన్ను ౧1౦5 25 పెంచుపాడు రోడ్డు, మదనవల్లె చిత్తూరు జిల్లా - 517 ౩25 చండ మారుతముల చలిగాలి కోర్చి చల్ది గుడిచి మరి చన్నీట ముస్లి గుండు చాటున దాగి గుండ్డను ప్రేళ్చి - గుండె నిబ్బరముండ గుట్టలు దాటి అండగా నీ వెన్క నడుగిడు వార లందర గాపాడి యానందమొంది మొండి బ్రతుకు కాగ మొనగాడి వనిరి మోసపు చావు నిన్‌ మోసగించె నహో. గండర గండడు గడుసరి నీవు కారడవులలోన కాపురముండ ఎండ కన్నెరుంగ కెంతెంతొ హాయి - నెల్ల వేళల మంత్రు లెందరో యుండి రండగా అని బల్కునది సత్యమయ్య! అట్టుకాదేని యింతాలస్య మేల ? పుండుపై కారము పూసినట్టయ్యె “బూటక ప్రతిచర్య బుట్టు మాయుటిల” బండల క్రిందను బంధువు చెంత, భార్య వద్దను దాచ బండార మంత, కుండలలో వండు కూడు మూకుళ్లం గుడుచుచు, కంటికి6 గున్కును గల్లి నిండు నిద్దురలేక నీదు బలగము నీకు తోడై యుండి నీ సేవ సలుప మెండుగ పధకాలు మెదడున మెదల మెలకువ నిద్రయే, మేనుకు మిగిలె. చండ శస్తాస్థ్రముల్‌ చాటున నుండి, చాకచక్యముతోన సంధించినావు సండుముదుసలుల పసిపాపల పయి పరమ దయాగుణపారగు. డీవు మండుటెండల దిర్గి మండెడు కడుపు మానిసుల వెదకి మానవత్వాన నిండుగా దినుమంచు నీ ధన మివ్వ, నీవు దాతవు గద, నీ సరియేరి ? రెండు ప్రభుత్వాలు రేపుమాపులును రేయింబగళ్లును, రేవులు గుహలు బండ చాటులు కలబంద పాదలును బంధువుల గృహాల్‌ బందూకు బట్టి ఎండవానలు మంచ దేదియు లెక్కకెక్కనీయక దిగ్గి నెంతయు సహన ముండి కానీ నీదు నున్కి తెలియ!(/, నుత్సాహపడిన దుత్తుత్త నటనయె. ప్రకాళం జిల్లా రచయితల సంఘం ర్‌

గుండెలు లేనట్టి గుంపులు వచ్చి, కూడిరి, తూటాల(గూర్చి తుపాకి భండనమ్ము సలుప భయపడినారు, భటవర్గము పథకం భాసిల్లె నిన్ను గండర గండడు గడిసరి వాడు కరినాత్ము డంచు కసరినారు నిను

చెండాడి నారిది చేడు నిజమ్ము చెప్పరాని చరిత్ర చెప్పు వీరప్ప !

నిండెను నూరేండ్లు నీకు వీరప్ప! నిశ్చలమ్ముగ కోన నిద్రించు నింక తొండముల్‌ సాచి దంతోద్ధృతి జూపు, తోడికరి ఘటలతో గజరాజు

గండము దప్పెను గడ్డిని మేయ, గల మింక వీరప్పగా రింక లేరు

రండని జింక లూరట జెంది పల్కి అంకులేసి మురిసె రమణీయముగను. నిండుగా నవ్వెను నీచావు జూచి, నీరజాక్షి లలిత నిర్భీత యగుచు

దండిగా ధనమిచ్చె దండధరులగు, తమిళ రక్షకభటతతి నంతొ పొగడి

ఉండు వేనునుననె నుత్సాహి యగుచు నురుతర దాతృత్వ ముట్టిపడంగ “కొండని కర్ణాట కోవిదోత్తముడు, గొప్ప బహూకృతుల్‌ కొందజకిచ్చె. దండితనము గల్గ దండు నెదుర్చు - దక్షుడ వీవని దారుణ చర్య

యొండు బూని పథక మొండమల్వఅచి, యొకయేడు వందమం దొక్కటైజ నిండు జీవ మెగిరెనింగికి నేల నీదు కాయమొరిగె నీతి దూర మిది

గుండె చెజువు గాగ, కుమిలి కుమిలియె కృళియించు నిక నీదు కులకాంతవీ. 65 తరువోజు

ట్‌ కపిలవాయి లింగమూర్తి అదంకి సమ 77-710 వాణి నదనము” దబ ఎద్యానగల్‌ కాలన్సి నాగరకర్టూలు మహబూబ్‌నగర్‌ జిల్లా-609 209 తెలిదమ్మి గద్దియన్‌ తీరుగా వీణ, తీగలు మీటుచు దేశీయ గతుల చెలువొప్ప బలికించు చిలుకల కొలికి, చిల్కచే అనుగల్లు చిగురాకు బోడీ నలుమొగంబుల వేల్చు నాల్కపై నెపుడు, నాట్యంబు సల్పెడి నలనాయతాక్షి నలివేణి నేవేళ నతిభక్తి తోడ, నంతరంగంబున ననిశంబు గొల్తు. నన్నయ తిక్కన నాచన మొదలు, నారాయణుని దాక నానావిధాల ఎన్నెన్ని రీతులో యెన్ని అందాలో, యొన్నిక శక్కిన యెన్ని చందాలో వన్నెలో వాసీలో వయ్యారములను, వలపులు గొలిపించు వామాక్షి యగుచు మన్నిన మన తెల్లు పల్కు తొయ్యలిక్కి మహియుండు నందాక మన వందనములు. తలబ్రాలు దంచెడు తరుణుల నోట, తలయెత్తి దెల్పుడి తప్పుటడ్డులను పలువిధమార్గముల్‌ బట్టిన పాట, ప్రధమాంధ్ర పద్యమై పలికిన పట్టు తొలి తెల్లుకైతల తోరంపు వెల్లు, దోబూచు లాడిన తూరుపు గట్టు చెలువైన యద్దంకి సీమ యనంగ శ్రీసరస్వతికది చిత్రనికాశంబు. అది మేటి వృషభాల కాలవాలమ్ము అనియె గాదది మేటి ఆంధ్రకవీంద్ర సదనంబు చాళుక్య శౌర్యప్రతాప, చాతుర్యముల కెల్ల జన్మదేశంబు అదె శంభుదాసుని అగ్రహారంబు, అదె సులక్షణ సార మట రచింపబడి అది జిల్ల యీనాడు ఆంధ్రకేసరికి, అవతరించిన యట్టి అపురూప భూమి. ప్రకాశం జిల్లా రచయితల సంఘం 7

శ్రి జ. నుబవ్మాణ్వళ్యాన్తి కార్యదర్శి అద్దంకి ణమ నూరన సారన్వత సీఘ నంద్యాల, కర్తూలు జిల్లా ప్రోలయవేమ నిరోధితారాతి పుష్కలైశ్యర్య నముద్భూత సీమ! పాలితజనగేయ పార్ధివబ్బంద పాలనా లాలిత వసుధా లలామ ! హాలిక శ్రమభావనాభిల సుఫల, హారి సస్యశ్యామ లామలరామ | ధీలసత్సంచార దివ్య కవీంద్ర తేజః ప్రసార విస్తీర్ణ 'అద్దంకి' సర్వతాహోబల ప్రధిత సోపానపంక్తి నిర్మాత ఉద్భవమైన చోటు ! గర్విత పరరాజ కదన కండూతి గాల్బి కనకమేడ గబ్టెనచోటు సర్వశాస్త్రార్థ విశాల విజ్ఞాన శాండడిండిములు విస్తరిలిన చోటు పర్వమ్మనుదినమ్ము పర్వజనమ్ము భాసిల్లు నద్దంకి వరమైనచోటు |! పండరంగడెవండొ ! పరగ నీ భాష పలుతీరుల బ్రశస్తి పల్లవింపంగ నిండు భావంబున నియతించె నొక్క నిర్మల శాసన నిగమాగమమ్ము పండువెన్నెల - తెల్గు భాషలో నద్ది పద్య సాహిత్యంపు ప్రధమాంశ మద్ది నిండె నద్దంకి మన్నీలయశమ్ము నిరుపమాన విధాన నీ తెల్లునేల |! కమనీయ కవితా గగన పథచారి కల్హార కోమల కావ్య నిర్మాత రమణీయ పదబంధ రాజశేఖరుడు రాశీకృత సుధర్మరాజి విభవుడు సమరసాల౦కార సంధానచతుర సార్వభౌముడు సూక్తి సరసాత్మకుండు అమరెగా ఎజ్జన అద్దంకిసీమ నది శంభుదాసుని ఆఅత్మాభిరామ |! యోగుల కట్టె నియోగులకును, ప్రయోగ ప్రధాన సంయోగములకును రాగుల కమిత విరాగుల కతుల రాజస ప్రథమాన రాదేంద్రాలకును సాగర వ్యాపార చతురాననులకు శాస్త్ర రహస్య విశారదులకును బాగ్రెన టెంకి విభ్రాజదద్దంకి ప్రాంతమ్ము శాంతి సంప్రాప్త్రవనమ్ము 1 8 తరువోజు

అద్దంకిసీమయే అలనాటి మేటి అవనీశులగు రెడ్డ కాలవాలమ్ము

పెద్దరికమ్ము సంప్రీతి గుణమ్ము (ప్రేమాభిమాన పరివ్యాపకమ్ము

నిద్దంపు హృదయమ్ము నియమశీలమ్ము నిజ సంపదత్యాగ నియతి సతమ్ము సుద్దులై జనగేయ శోభలై వెలుగు, చోద్యమే అద్దంకి చుట్టమ్ము లివ్వి ! నటులు కవీంద్రులు నర్తకుల్‌ బుధులు నవమార్గ దర్శకోన్నతులు పండితులు చటులోద్యమ స్ఫూర్తి సాంప్రదాయకులు సంఘ సంస్కర్తలు శాంతికాముకులు పటుతర పాలనా పాటవోపేత పార్ధివుల్‌ నేతలు ప్రజల సేవకులు

ఘటికులై వెలసిన గరిత అద్దంకి ] ఘనచరిత్రకు మూలకంద మద్దంకి ! పొట్టపోసుకొనను బుక్కెడు తిండి పోరాడినను లేని పుట్టదారిద్ర్య

మెట్టు తొలగని ఆహేయదినాల మేలి గురుకరుణ, మించిన వరము

తట్టిన భాగ్యమ్ము తను నాదుకొనగ తరగని దీక్ష సంతత మాయుధముగ

జెట్టి “ప్రకాశము జేగీయమాన శేఖరుం డయినట్లి సీమ “అద్దంకి |

గాడేపలి కవీంద్రు కమనీయ కవిత కాకరమ్మయి, హాస్యకవితా విధాత నాడెంపు రచనల నవసీమయు నయి, నవల కధాగార నగరమ్ము నగుచు ప్రోడ, నీలమురాజ భూరికవులకు పొలుపైన ఆవాస భూమియు నగుచు నీడమ్మనేకులు నిలువవై యశము నిల్బుకొనిన సీను నిక్క మద్దంకి 1

అద్దంకి గంగాధరాఖ్య కవీంద్రు నంకాన గొన్న దయామయి సీమ |!

అద్దంకి 'శ్రీరామ' - అభినయ “మూర్తి నాదరించిన కరుణామయిసీమ!

అద్దంకి మన్నారు ఆకాశవాణి నఖిలాంధ్ర మందించినట్టి ఈ స్స

ముద్దు గుల్కుతను కౌముది సూర్యకాంతి పుడమి నెందాక సంభూత మందాక! ప్రకాశం జిల్లారయితలనంధుం

ఎద్దుల శంకరనారాయణ అనురాగం 145-6-73-% నవ్తగిరినగల్‌ మదనవల్లె - 517 ౩25 చిత్తూరు జిల్లా సగము కష్టము దీర్చు సరసాంగి యింట స్వగత మంతయు దెల్చి సాగుము నరుడ! పగను పెంచు టదేల పడతుల పైన వగచి కన్నీ రడ పాపమ్ము బట్టు రగలించ సౌఖ్యమా రమణి ఎడంద ప్రగతి శూన్యంబౌను బ్రతుకులో నిజము నిగనిగ లాడెడు నీలాల కనులు నిగమమై దీపించు నిత్యమ్ము నీకు. సగము దేహము నిచ్చె శంకరు డెపుడొ జగడము లేలొకో చతురుడై తిరుగు పగులగొట్టకు వయ్య పరువాల మేడ పగలు పలకరించి భామతో నేగు పగలు సాంతము నీవి వగచే వదేల భగభగ మండకు వయ్యారి పైన తగదు కట్న మడుగ తరచుగ బలిసి తగును ప్రణయము ప్రధానము నేడు. ముగియించవల దోయి ముద్దుల మూట మొగము సుందర మౌను మోహమ్ము బెంచు సగలబడి నగగ బ్రహ్మాండ మామె వగ లన్ని దోచుకో వరుడవై సతము నగుబాటు చేయకు నయగార మందు నగ లెన్నా భూషించి న్యాయమ్ము గూర్చు ప్రగతి సాధింపరా పరువమ్ము నిలిపి పగవారు మెచ్చంగ పాలింపు సతిని. సొగసైన రూపమున్‌ సూదితో గ్రుచ్చు సుగుణమ్ము కాదయ్య సుందరాకార! వేగిరపడకయ్య (ప్రేమనే జూపు వెగటు జూపకు రోరి వెట్టి నాగన్న ధగధగ మెరిసేటి దండలు వేయ తగిన విధంబున తరుణి ధ్యానించు సిగపట్టి కొట్టిన చిన్నారి మనసు సెగలు గ్రక్కును గదా చెలిమితో జూడు. వగపేల పొందుట భామినిం దిట్టి పగడాల పండ్దపై పరువమ్ము జూడు మగతనం లాలించు మగువ చందాలు మగటిమి జూపించు మమతలో ముంచి సాగర మంతటి సంసారమందు సాగుట నేర్చుకో సరసాల బాట సిగలోన బెట్టుమా చేమంతిపూలు శ్రీగంధ మలదును శ్రీమతి నీకు. 10 తరునోజు

అమ్మ న కా కారో అద్దంకి - 523 207 ప్రకాళం జిల్లా ఆమెకే ఎరుక నా అకలి, అలుక; ఆమెకే ఎరుక నా హాసాల లీల, ఆమెకే తెలుసు నా అభిరుచీ, అశ; ఆమెకే తెలుసు నా ఆనందహేల, అమె నా కిచ్చింది అందాలరూపు, ఆమె నా కిచ్చింది అవనిపై తావు; అమె నాకై దాచె హాయైన స్పర్శ, అమె నాకై దాచె అతులిత ప్రేమ, ఆయె నా కయ్యింది ఆత్మీయ మంత్రి, అమె నా కయ్యింది అదర్శమూర్తి; ఆమె నా కందించె అపురూపమైత్రి; ఆమె నా కందించె అనుపమస్స్ఫూర్తి, ఆమె కోరింది 'అమ్మా! యన్న పిలుపు; ఆమె కోరింది నా అరుదైన గెలుపు, అమెక్రెతిని నేను అనురాగదీప్తి; ఆమె కిచ్చెద నేను ఆత్మసంతృప్తి (గ్రకాళం జిల్లా రచయితల నంఘం 11

బెజువాడ [తివురొంతకాచారి అతు మ్మ- ప్రేమ మిట్టపాళెం - 523 326 , అివురాంతకం (యం. (్రకాళం జిల్లా అమ్మ! నీ గర్భాన అంటుకొని యుండి, అదరక బెదరక అణిగియు నుండి, కమ్మని (ప్రేమకు కట్టువడి యుండి, కల లెన్నా కంటిని గర్భంబులోనె, అమ్మ! నిన్‌ బాధించి, అనుకూలముగను, అవని మీదకు నేను అవతరించితిని; అమ్మరో! నీ బుణము అది ఎట్లు తీరు, నని నేను గమనింప అలవి కాలేదు, పురిటి నొప్పుల బాధ పూర్తిగా మరచి, బుజ్జగించుచు నన్ను పులకించినావు; దరిలేదు, మదిలేదు, దారేది నాకు? ధాత్రివై పాలిచ్చి దక్కించినావు; మరి శోకమును లేక మరపించినావు, మాత! నీ ఒడి నాకు మంచి సౌఖ్యంబు; అరలేని ధరలేని అమ్మ! నీ ప్రేమ, ఆనందమును గూర్చి; అది ఎంతొ నాకు! జోలపాటలు పాడి జోకొట్టినావు, జుట్టుగ ముడివేయ జుంజురు దువ్వి గోలజేసిన గాని కొట్టలే దెప్తుడు, గోముపెట్టిన గాని కొసరలే దెపుడు, బాలురతో నే జేరి పలు ఆటలాడి, పగలంత గడిపిన బాధపడ నమ్మ; వేలు పట్టుకు వత్తు వెంటబడి వత్తు, ఎక్కడ వెళ్లిన ఎదురేగి వత్తు. జలకంబు లాడించి చక్కగా దుడిచి, చలువైన వస్త్రాల జతలను దొడిగి, మలినంపు వస్త్రాలు మరి బాగుచేసి, మంచిగా నను జూడ మరువలేకుంటి; తలపు లన్నియు నీవు తల్లిరో! నిజము; తప్పకను మరుజన్మ తల్లిగా రమ్ము; కలనైన నీ మాట కాదన చేను; కరుణించి నా మాట కాదనకమ్మ! గురువవై పల్కులను గుప్పింప జేసి, కూర్మితో కధ లెన్నా కురిపించినావు; మరువగా లేనమ్మ మంచిమాటలను; మాకెంతొ విలువైన మనసిచ్చినావు; పరువాన బడికిని పంపించినావు, బాగుగా చదివించి, పాఠాలు నేర్చి, బరువైన కరువైన బాధల తీర్చి, పంతుల వైనావు; బంగారుతల్లి! 12 తరువోజు

పాలుమాలికజేసి, బాధలు పడగ, పని మాని, క్షణములో పరుగున వచ్చి, చాలగా దుఃఖించి, చనువు నిండార చాల మందులు తెచ్చి, చాకిరి జేసి, కాలుగాలిన యట్లు కలవరము జెంది, కలతలు తొలగంగ కాచుకొని యుండి, వేలు వదలకను వెన్నంటి యుండ, విడిపోవు నా బాధ వేగముగ తల్లి! చిరుప్రాయమున నాకు చిక్కులు కలుగ, చేరదీసెడు తండ్రి చేరె స్వర్ణంబు; కరుణ జూపెడు వారు కరువైరి నాకు; కడుభార సంసార కష్టములు గలిగె; పరువైన విలువైన బాధ్యతల్‌ పెరిగి; పగవారు మనమీద పంతముల్‌ పట్ట తరుణాన దిగులుతో తల వనాచిపోవ, తగిన సహకరణ తల్లిరో! నీది. పదునారుమందికి పదిలము గాగ, పట్టె డన్నము బెట్ట బరువాయె మనకు, బెదరక, అదరక పెద్ద దిక్కగుచు, పెద్ద సంసారంబు పేదరికమున

చెదరనీయక, మాకు చేయూత నిచ్చి, చెప్పుచు బాధ్యతల్‌ చేయించినావు; ఎదలోన స్థానంబు నేర్చర్చుకొంటి, వే జన్మలో నిను నెన్నడు మరువ.

కోపము తెలియదు కొద్దిగా నైన; కుల గౌరవము నీవు కురిపించినావు;

తాపసి జపములు, దైవపూజలును, తగినట్టు నొనరించి, తగు తీర్థ మిచ్చి. ఆపదల్‌ కలిగిన అడ్డంకు లైన, అందరకు విభూతి అప్పుడే పంచి.

కాపులు, కరణాలు, కడజాతు లైన, కష్టముల నాదుకొని కాపాడినావు.

అమర (ప్రేమను మాకు అందించినావు, అమ్మ! నిన్‌ మరువగ అది సాధ్యపడదు, కమనీయ రూపంబు కనుల ముందుగను, కదలాడు చున్నట్లు కనిపించు చుండు; రమణీయమగు అనురాగముల్స్క్‌ కలలు, రంజింప జేయును రాచిల్క పలుకు; సమమైన నీ మాట సరళత్వ మొసగు; సాటియే నీ ప్రేమ? సత్యమ్ము తల్లి! టప్రకాశం జిల్లా రచయితల సంఘం 13

దరెగోని శ్రీక్లైలం అల్పుడు-అధికుడు బావన మాన్యంబు లీయ సమర్భులే లేరు, మాన్యముల్‌ జెరుప సమర్శు లందరును తన తప్పు దెలియడు, తరచుగా బరుల, తప్పు లెన్నుచు నుండు ధర హీనుడైన, ధనికుల పైన నందర దృష్టి యుండు, ధారుణి బడుగును దలప రెవ్వరును, తన ప్రాపు గోరు భూధవుని నిందించు, తగ గంధ సింధురంబులు దాల్చుచుండు. తాను దానము చేయ తన బుద్ధి రాదు, తాను సైపడు పరుల్‌ దానంబు జేయ; తాను సత్యము బల్క తన బుడ్ధి రాదు, తాను సైపడు పరుల్‌ తగ సత్యమాడ; తాను సజ్జన గోష్టి ధర జేయలేడు, తాను సైపడు పరుల్‌ తగ గోష్టి జేయ, తొను సళ్చురుషుల ధర్మంబు లన్ని, తాను సైపక యమధామంబు క్రేగు. తనకంటె బలవంకు తా దాకుచుండు, తగరు కొండను బాగ తాకి నట్ట్లుండు; ఏనుగు నైనను నెదిరింప జూచు, ఎనుబోతు కేలను నెత్తగాజూచు; తన పర శర్తులన్‌ దగ జూడలేక, ధర భంగపడుగాని తా గెల్వలేడు, ఇనబింబమున్‌ బట్ట నిష్టమున్‌ జూపు, ఇకనైన దలపడు నిది యసాధ్యమని. పాపకర్ముడు జేయు పాపపు పనులు, ప్రజల కసహ్యమై పరగుచునుండు; పొపొళ్మునికి దయాపరతయు లేదు, పాపభీతియు లేదు పరగ నాతనికి; పాపొత్మునికి రాజ్యభార మొసంగ, ప్రజల కెగ్గొనరించు పలుమారు నతడు; పాపపంకిలమైన పాడు దేహమును, ప్రక్షాళశనము జేయవలె నవశ్యమును. తాలిమి కంటెను తగ నుత్తమంబు, తామసంబున కంటె దౌష్ట్యంబు లేదు; కలిమి గల్గిన నాడు గర్వించుచుండు, కలిమి నశింపగ గర్యంబు నణగు; అల్బుని కెప్పుడు నధికార మీయ, అరుదుగా పెద్దల నవమానపరచు, అల్బునితోనైన నధికునితోనైన, అరయంగ స్నేహము “అతి ముప్పు కొరకె. క! తరువోజు

నాగవురి శ్రీనివానులు అవతార తరువోజ శ్రీ శివరామకృష్ణ నిలయం తాతానగర్‌ భువనగిరి నల్లగొండ జిల్లా-608 116 శ్రీమహావిష్ణువు శిష్టరక్షకుడు - శిక్షింపదలచును శ్రేయమ్ము నెంచి సోమకాసురుడు సంక్షోభమ్ము నెజపి - శ్రుతుల నపహరింప శోధించి వాని శ్రీమహితాత్ముండు చేపరూపమున - సోమకాసురు జంపి శ్రుతుల రక్షించె ధీమంతుడై దేవదేవుండు హరియు - దివ్యమౌ మీనమై తేజంబునొందె. సురులు అసురులంత సోదర(ప్రేమ - చోద్యమౌరీతి యశోకాములయ్యి క్షీరసాగరమును చిలుకబూనియును - శ్రీమందరము దెచ్చి శ్రేష్టవాసుకిని గిరిచుట్టు జుట్టివే గిరగిర ద్రిప్ప - క్రిందభూమిలా ముని క్లిష్టత గలిగి కూరిమితో 'ఆదికూర్మమైన హరి - కురిసె అమృతధార కొనిరి దేవతలు. హరికి శత్రువునయ్యె ఆ హిరణ్యాక్టు - డవని చాపగజుట్టె అతిగర్వయుతుడు ధరణి బాధను జెంది దయజూడు మనగ - తగిన వరాహావతార మెత్తియును కోరల పొడిచి గ్రక్కున ద్రాక్కివాని - కోపించి దునిమిన “క్రోడ'వైతివిగ సురల కాదివరాహ సుళ్లోకు డీవె - సురలోక మంత నిన్‌ స్తుతిజేసి గొలువ, హిరణ్యాక్టునిం జంప నెటు లోర్తునంచు - హేమకశిపుడు సహించక హరిని సురలోకమంతటా జూచి కోపమున - సుతుని శిక్షించగా చూపించబూని నరసింహ నీ దివ్య నామ మంత్రమును - నారాయణా! యని నమ్మి కీర్తించె హరిభక్తి గల్లి ప్రహ్హాదుండు గొలువ - హరియించితివి నరహరి వయి దేవ! బలిచక్రవర్తి సత్ఫృలవంతుడగుచు - బలగర్వయుతుడయి పరిపాలనమున ఇలలోన ననుబోలు ఇంద్రుడేడనగ - ఇట్టి గర్వము నెట్లు నెదిరింతు ననుచు కులము బ్రాహ్మణుడయి కొంగ్రొత్తరీతి - కోరి మూడడుగులు గొనియె వామనుడు నేలపై నింగిపై నెత్తిపై మోపి - నిర్జించితివి హరీ! నిత్యుండవగుచు. ప్రకాశం జిల్లా రచయితల సంఘం 15

శ్రీరామ! దుష్టులు శిక్తించు కొరకు - భూరి విశ్రముడవు భూజాతపతివి ఘారాటవిని తండ్రి కోరగా వెళ్ళి - క్రూర రక్కసుల గ్రక్కున నుక్కడంచి

హరిరాజు వాలిని హతమార్చితీవు - హరిసైన్యమేలి శ్రీహరివి; రావణుడు

చేరి సీతను రాక్షసేశుండు గొనగ - శీఘ్రమే వధియించి శ్రీరామ! దేవ!

వరభార్గవుని వంశవార్థిలో బుట్టి - వరుస క్షత్రియ జాతి వధియింపబూని యిరువది యొకమారు ఇనుని సమాన - యెచట రాజులు నుండె యెరుగ దిగ్గితివి ధరణి క్షత్రియులుంటె దయను వీడియును - దండించి పితరుల ధర్మంబు నిలిపి పరశువు చేగొని భార్గవరామ! - పరగ జంపితివయ్య పరమాత్ముడీవె.

శ్రీకృష్ణు నీ జన్మ శ్రేష్టతమంబు - చిన్నికృష్ణా! నీవు చేసిన పనులు

నికృష్టులను జంపి నీతిని నిలిపి - నిను గొల్బు భర్తుల నేలిన కృష్ణ!

సుకృత గీతామృత సూక్తిని దెలిసి - చూపిన దారియె సుగతియౌ మాకు ప్రకృతియు పురుషుడు సరమాత్ముడీవె - భవ్యావతార! సద్బాంధవు డీవె. శుద్ధోదనుడు మాయ సూనుండవగుచు - శుద్ధాత్మ సతియు యశోధరాదేవి సిద్ధార్థుడవుగ ప్రసిద్ధి నొందియును - శ్రీహరి అంశతో చిత్రృకాశమున

బుద్ధావతార! సద్భుద్ధిని గరుప - పుట్టి నీ యుగమున పూజ్యుండ వగుచు బౌద్ధమతము నిల్సి పరిశుద్ధమైన - భావాలు నేర్చిన భగవానుడీవె. కలియుగాంతము నందు కల్కివై నీవు - కనిపించి దుష్టుల కడతేర్చుటకును కలుషితంబులనన్ని కడిగివేయుటకు - ఘనమగు శంబల గ్రామంబులోన

నిల విష్ణయశుడని ఎసగు విఫ్రనకు - ఎంచి పుత్రునిగ జన్మించి ధర్మమును నిలిపి దుర్మార్గుల నిర్జించి కడకు - నేర్పుతో ధర్మము నిర్మించు హరివి!

16 తరువోజ

ఎద్వాన్‌ ఈ.వి. సనుబ్రవ్మాణ్యం అవధానం నుదరాను అవధాన మాంధ్రుల అపురూప విద్య - యలరించు నెల్లర కాహ్లాద మొస(గు! బ్రవిమలగతి నాంధ్రరాష్త్రమ్మునందు - రాణించె నట్లె భారతభూమి నెల్ల నవధాన మన నెంతొ హాయిని గూర్చు - నామని యట్టులై అతిలోకముగను భువిలోన నిటువంటి మోహన విద్య - బొడ(గాన - మయ్యె ఎప్పుడు-వేంకటేశ! వెజసి యెన్మిదిమంది పృచ్ళకుల్‌ నిలచి - వివిధ ప్రశ్నల నిచ్చి వేధించుచుండ అరుదైన వౌ నిషేధాక్షరి వర్ణ నాశు - వప్రకృతంబు న్యస్తంబు నింక వరలు సమస్య దీవ్యద్దత్తపదియు - భావింప గంటల పరిగణించుటయు నరసి ఛందోమయ మైన జవాబు లందించి - మథీ సెప్ప నవధానమౌర! అవధాన మనిన నేకాగ్రత యందు - రదె నూజుగురు పృచ్ళకాళి తన్‌ ముట్టి నవ నవంబులు వినూత్నములు సృచ్చింప - నలత నొందక చక్కనగు రీతి ప్రజ్ఞ మివ్లుల బయల్వడ మేల్‌ జవాబులను - మించుగా నిచ్చి తా మెప్పించవలయు నవుర యిట్టిదియె శతావధాన మని - అలరె నాంధ్రంబందు నతిలోక మగుచు. ఇ6క సహస్రవధాన మెన్న పండితులు - పృచ్ళకుల్‌ వేవురు నింపుమీజంగను చక చక మని ప్రశ్న సారింప వారి - సంతృప్తి పజిచెడు సరి జవా బిచ్చి అకలంక మగు ధారణాధృతి మీఅ - నప్పగించవలె నత్యంత వేగముగ సకల జనంబుల సాధువాదముల - సాగించవలె సరస్వతి కృపతోడ. ఈ రీతి ద్విసహస్ర మింపు మీరెడును - నింకను బంచసహప్ర మెంతొ రమ్యంబు భారతమున గల్గు భాష లన్నిటిలొ - భానింప నొక తెల్లుబాసలో మాత్ర మీ రీతి నవధాన మెన్నా చిన్నెలను - 'ఇంతింతయై వటుం డింతయై' నట్టు “'ధీరమ్య విద్య'యై దీపించుచుండె - 'తిరుపతి వేంకట దీవెన లొప్ప. టగ్రకాళం జిల్లా రచయితల నంఘం శ/

శిబ్బెన కల్వాణ వ్రసాదరావు అవినీతి భూతము మద్దతిడ 2% ప్రకాశం జిల్లా అవినీతి చెలరేగి అవిరామ మగుచు అమృత మధనమున హాలాహలముగ ఎవరన్న జడి లేక యెదుగుచు బోయి ఇల జనకోటుల ఇరికించి పట్టె! జవనాశ్వమును మించి చటుల వేగమున జరజరా వ్యాపించి జనపాళిలోన అవినీతిభూతమ్ము అఖిలంపు ప్రజల అవలీల చెడుదారి అదిమి లాగినది. అన్నివర్గమ్ముల యందలి ప్రజను ఆడ మగల భేద మణువంత లేక ఉన్నతంపు పదవు లున్నట్టిచోట; ఉద్యోగముల యందు, ఓషధులందు ఎన్న యెజువులందు, విత్తనమందు, వేలుబెట్టుచు నీతివేర్లను గూల్చి పిన్న పెద్ద లనెడు పేచీలు లేక పీల్చి పిప్పిని జేసె పిడుగవినీతి. నీతిపరుల కిన్ని నీళ్లును లేవు; నియమవంతుల కింత నీడయు లేదు మతిమంతులకు భూమి మరియాద లేదు; మనసున్న వారికి మనుగడే లేదు వెతలయ్యె సత్యమ్ము వెలిబుచ్చటమ్ము; వెటయ్యె ధర్మమ్ము వివరించడమ్ము కుతిక బిగించెను కోట్లాది ప్రజల, క్రూరంపు యవినీతి కుచ్చిత నీతి! కష్టించి చదివిన కష్టమ్ము గూలె కాపీలుగొట్టిన కఠినుల వలన! నిష్టగా పనిచేయ నెముకలు మిగిలె నీతిరాహిత్యపు నీచుల వలన! సుష్టుగా లంచంబు జూపించినట్టి సోకురాయళ్ళకే సుఖములు నేడు! అష్టదిక్సాలురే యఖుగుదెంచినను అమ్యామ్య లిడకున్న అసలుకే సున్న చదువుల మహరాణి శారదయైన సభయందు గుర్తింపు సహజమ్ము గాదు పదిలమ్ముగా సృష్టి పనిజేయు బ్రహ్మ ప్రభవపు గుర్తింపు పలుకుల గాదు ఉదిత యుద్యోగాల నుండగా వలయు; ఓపినంతయు సొమ్ము లొసగగా వలయు పదుగురు కాకాల పలుగాకిమూక ప్రక్కన దండిగా పరుగిడవలయు॥! 18 తరునోజు

బర్హు సర్టిఫికెట్లు బడయగా వలయు! పరగ రేషనుకార్డు పొట్టును గలవు

కర్తదై విద్యల కార్డుల నంది, కసుగందబోవక కాకాలు బట్టి

స్ఫూర్తితో యుద్యోగ శోధన జేసి, సొమ్ముకట్టల బట్టి చొరవతో నేగి

బెర్తు సాధింపుమా పిరికిని వదలి; పేరవినీతికీ ఫీట్లు తప్పవుగ!!

అవినీతి దరిగొన యవినీతి గూలి; అజ్ఞ్జుల యట్టుల ఆశలో తూలి

శవరాజకీయమ్ము సాగించుచున్న; సహచర హితులార! సజ్ఞనులార!!

మావి తియ్యందనము మానవత్వమున; మణిగియున్న దటంచు మరువబోకండి! భువి కిటు గల యోర్చు భూజనులకును; భూషణ మగుమాట భూషించుకొనుడు! మనసులు గలిసిన మానవజన్మ; మనుషుల గలుపును మమతలతోన!

మనిషి గలసియున్న మనుగడ సుఖము; మధురవంత మగును మనిషి బ్రతుకు] మానవత్వము కన్న మాధుర్య మేది?! మమత కన్నను మించు మధుర మేది?! అనసూయ గల్గిన ఆనంద మదియె; అనహంకరత్వమ్ము ఆణిముత్యమ్మె!

ఆశల లంపట మందున జిక్కి - అలమటించగనేల? ఆయాస మేల?

రోసాల భయదంపు రొచ్చులో నిక్కి - రోజురోజును రుసరుసలవి యేల? అళశనిపాతము వంటి అవినీతి విడిచి - ఆనంద శిఖరాల హాయిని గనుడు! హాసవిలాసము అనంద మగును - అన్యాయమును వీడి అమృతము గనుడు! తనువు నిత్యము గాదు తగులమ్ము లేల? తనయులు తరుణియు తన వెంట రారు ధనముల కోసము ధర్మమ్ము వీడి - ధనమది దాచినా ధరిణిలో నీకు అణుమాత్రమును గూడ నాసొమ్ము రాదు - అవినీతి పాపమ్ము అదియె నీతోడు! ఉననమ్ము మరణమ్ము నిత్యమ్ము లగుట - శమదమములె భువి సౌఖ్యమ్ము లగును! ట్రకాళం జిల్లా రచయితల నంఘం 19

“సాహితీవాచన్సతి” అక్షర నీరాజనము మొవ్వ వృషాద్రివతి రేవల్లె, గుంటూరు జిల్లా అవనీ నభో భాగ మఖిలమ్ముం గ్రమ్మి ఆంధ్రసాహిత్య వాగంగనా యశము దివిజుల నోళులం దీయనిపాట, తెమ్మెరగుంపుతో( దేలియాడంగ స్తవనీయ మని యెంచి జలజాతభవుండు, సంభవించెను ఆదిసత్కవీంద్రునిగ6 బ్రవిమతి నన్నయ్య రస భావ రచన, వాగనుశాసనత్వము నందె దాన అల్బాక్షరముల ననల్పార్థరచన, అఖిలాంధ్ర జగతికి నందింపం దలంచి కల్పవృక్ష సుమాళి. గలంబోసి దివ్య, గంధంబు పలుకుల. గైశ్యానం దురిమి వేల్చుబాసయు నెమ్మి వెజ(గంది నిలువ, వెస వాణి తెలు(గుష్పధ్విని బుట్టె గాన శిల్పచాతురిపేరం జెందె తిక్కన్న, సితకీర్తి బ్రతిలేని స్థిరమైన ప్రజ్ఞ. భారత సంహితన్‌ బరిపూర్ణ రీతి భవ్యాంధ్రులకు సమర్పణ మొనర్చంగ ధీరుండు సురలోక దేశికుం డేగు, దెంచె మనుష్యాకృతిని దెల్లు టిలకు6 గారణజన్ముండై కఅకంర భక్తి కలితుండై యెజ్జన్నగాం బ్రబంధముల సారలక్షణ మెల్లం జాటించె. గాదె, శంభుదాసు6 డనంగ సత్రకాశమున. చణ శేముషీ విశేష విశిష్ట మహిమ, జన్మించె శేషాహిసార్వభౌముండు ప్రణుతాంధ్ర కావ్య నిర్మాణార్ధ మవని, బ్రతిలేని శ్రీనాథ పండితకవిగ నెనసిన గౌడడిండిమభట్టు ఢక్క, నె వ్రక్కలింపించె నిరుపమప్రజ్ఞ గణుతి కెక్కిన మహాకావ్యరాజములు, గొవించె శారదా గ్రైవేయకములు. మకరంద లహరియో? మధుసుధారసమొ?, మంజువాణీ పాద మంజీర రవమొ? సకలాంధ్ర లోకమ్ము. జవులాన నిలిచి, శ్చాఘించు పోతన్న శ్రమ భాగవతమొ? ప్రకటితం బయ్యె నిర్మలమైన తెలుంగు, పలుకుల మాహాత్మ్యపటిమ నల్దెసల సుకముగా శీతాంశుజ్యోత్స్న లింపారె, సురగంగ భంగాల శ్రుతికల్పి పాడె. రామాయణము లోకరంజన శైలి, రమణీయ కుసుమ సౌరభములు విరియ బ్రామాణికమ్ముగా శ్రాసె మొల్లమ్మ పలుకుల గపురంపు( బలుకు లింపార ఆ మాట లాలింప నబ్దజురాణి, ఆంధ్రదేశము సేరి యానంద మంది (ప్రేమతో నిటనిల్నె విరిమొల్లపూల, వినుతంపు వాసనల్‌ విరియు తావులను. 2 తరువోజ

ప్రయాగ నుబ్రవ్నాజ్వళాస్రి ఆది బ్యరి. రిటైర్డు తెలుగు వంజిట్‌ అంధ్ర ప్రశస్తి లయను గుంటూరు జిల్లా

దేశభాషల యందు తెలుగు లెస్సనగ! తేటతెల్లంబుగా తెలిసె నానాడె

నాశమందగ లేదు నాల్గుదిశలను! నయ మొప్ప వర్ధిల్లె నానాటి నుండి

దిశలు నిండిన కీర్తి దేదీస్యముగను! దేవలోకము చేరె దివమంత నిండి

వశము గాదెవ్వరికి వర్ణించి పొగడ! వనరంగ వెయ్యేళ్లు వర్ధిల్లుగాక!

రాయ లేలిన సీమ రతనాల సీమ! రాజ్యమంతటిలోన రాజనాల్‌ పండె

నయమొప్ప పాలన నడచింది నాడు! నాల్గు దిక్కుల ఖ్యాతి నాట్య మాడింది భయపడి శత్రువుల్‌ పారిపోయారు! ప్రజలు జేబేలంచు ప్రణతు లిచ్చారు జయపరంపరలచే జగతి కంపింప! జయజయధ్వానాలు జనము లఅందించె! రమణీయముగ నేలె రాయ లానాడు! రాజ్యంబు చేసెగా రాజులు పొగడ

విమల మనస్కులౌ విద్యాంసు లెల్ల! విద్యాధికారులై విలసిల్లినారు

వేములవాడలో భీమన్న నాడు! ఫేరోంది నట్టెనల్‌ వినుతుల నందె

వేమన్న అలనాడు వేదాంతు లొప్ప! వేమన్న వేదమని వినిపింపలేదె ?

ఆదియౌ నన్నయ్య నందరు పొగడ! ఆంధ్ర భారతమును అందించె గాదె

కదను త్రొక్కను గాదె కవితాలలామ! కవిబ్రహ్మ తిక్కన్న కంఠాన నిలచి

మది నలరించెడి మధురమౌ కవిత! మారన్న కంఠాన మాట్టాడసాగె

అదను కోసము వేచి అందరి మనసు! అల రామకృష్ణుడు అలరించెగాదె!

పలనాటి బ్రహ్మన్న పగఅ కానాడు! ప్రక్కలో బల్లెమై ప్రఖ్యాతి నందె

బాలచంద్రుడు నాడు పగతో పోరి! పటుతర శౌర్యంబు బరపించినాడు

కలము, హలము పట్ట ఘనుడు పోతన్న! కరము ప్రఖ్యతిని గాంచెను గాదె

ఎలమి పాపారాయు డెనలేని కీర్తి! ఇంపుమై కాంచెగా ఎదలు ఉప్పాంగ.

ప్రకాశం జిల్లా రచయితల నంఘం 21

పగజకు వెన్నిచ్చి పరతెంచి రాగ! పతినెంతా పురికొల్చి పంపె నొక పడతి జగ మగంటిమి ఆంధ్ర జగతిని ఏలి! చెలరేగి రుద్రమ్మ శేముషీ మరయ పగరను దునుమాడ పతిని పంపించి! పరువును నిలబెట్టి పడతి ఇంకొకతె తగ యుద్ధరంగాన తంత్రాగ్ని పన్ని! తగ వెల్లె నాగమ్మ తను వెంతో పొంగి అమరావతీ శిల్బ మతిశయం బెన్న! ఆనంద ముష్పాంగు నందరు మెచ్చే అమరె హంపీలోన అతి సుందరంబు! అరుదైన శిల్పాలు అలరు నచ్చోట విమల కీర్తిని గన్న విబుధులు మెచ్చే! వెలసె భైరవకోన విఖ్యాతి నంది కమలబాంధవు తేజు కరుణతో మనకు! కననయ్యె శిల్పాలు కాంతులు చిమ్మ, అరయ చేనేతలు అపురూపముగను! అందరి నలరించె నానందముగను సిరిని చిందించెగా చిన శిల్సి కళయు! శ్రేయమై వెలుగొందె చిత్రలేఖనము అరయ నాట్యకళకు ఆదిగురువైన! అనఘు సిద్ధేంద్రుని అందరు మెచ్చే భరతశాస్త్రమునకు ప్రాధాన్యమిచ్చి! భరతమునికి తగ్గ ప్రాముఖ్యమిచ్చె. తిరుమల తిరుపతి దేవళం బొకటి! త్రిపురాంతకం బను తీర్ధంబు రెండు పరమ పావనమైన భద్రాద్రి మూడు ప్రఖ్యాతి గన్నట్టి బాసర నాల్గు సిరులు చిందగ వెల్లు శ్రీశైల మైదు! సింహాచలంబారు చిత్రమ్ముగాదె వరుసగా చెప్పిన వందల కొలది! వర్ణింప వీలౌనె పరగ లెక్కించి! గలగలా గోదారి కదల పారంగ! గబగబా నీరమ్ము గంతులేయంగ జలజలా వాగుల జలము లుప్పాంగ! జరజరా హృదయాల జవము నిండంగ గలగలా నదులన్ని గంభీర మవగ! కళకళా రైతుల కాంతి హెచ్చేంగ కిలకిలా నవ్వుచు కృష్ణమ్మ రాగ! గబగబా రాష్ట్రమ్ము కేల్మోడ్చి మొక్క! 22. లదు

బులును వేంకట్యళ్పుర్లు అఆఅరొం క్త “కల్పవృక్షం” చిట్టివలన విశాఖ జిల్లా-537 162 అర్ధమ్ము లేకుండ నాంగ్లపద్యముల నర్భకకోటితో ననిపించి మురిసి వ్యర్థమ్ము జేసి - యా పసితనపు కలలు - అనుగుబిడ్డలు బొమ్మ లౌనట్లుగా"కృ తార్జులై' పెంచెడు తల్లిదండ్రులకును - తమ భాషయైన ఆంధ్రమ్ముపై భక్తి వార్థియై హృదయాల భావ ముప్పాంగ - వలె; ఆంధ్రి మోద బాష్ఫమ్ములు కురియ. కమ్మరి కొలిమిలో కాలిన బాల్య - కనక స్వపష్మా లెల్ల కళ లీనునాడు అమ్మకపుంబొమ్మ లట్లు గాకుండ - స్రీలెల్ల హక్కులు చేకొనునాడు సమ్మతి దేశీయ జాతీయ కళలు - సరవితో వికసించి సాగిననాడు అమ్మహోాదయమందె ఆంధ్రికి ముదము - అమ్మహాదయమందె అమ్మకు శాంతి! బహుళ విదేశీయ వాద్యాల హోరు - బంధనమ్ముల తెల్గుపాటయే చిక్కె ముహుర మోఘముగ విముక్తమై తెల్లు - మోహన్రుతి వీధి ముద్దుల గుల్క సహితభావమ్ముతో సాహిత్యరేఖ - సహృదయ హృదయాల సందేశ మిడగ విహరించు నెపుడు మా పిల్లకాయలకు - ప్రియమైన చుట్టమై విచ్చేసి-పాట! చేతమే కోతి! విశ్శంఖల లీలచే నీతి తప్పగా శృంగార పర్వ ఘాతమై “ఎయిడ్స్‌గ గ్రమ్మె నీతరము - కర్పూరమ్మై కలల్‌ కరిగి పోవగను “నాతిచరామి మంత్రమె గొప్పమందు - నైతిక రక్తియే నవశక్తులందు జ్యోతు లారిన వెన్క శోకింప నేల? చుట్టిన తిమిరాన శుష్కింప నేల? మతము దైవమునందు మహితానురాగ-మాధుర్య భావమ్ము మళథీ పెంచవలెను మత మొక్క అర్చనామార్గమ్ము; వేల మార్గాలకైన గమ్యమ్ము నొక్కటియె మతము నరుల జంపు మార్గమ్ము గాదు; మతము లోకులగ్రుమ్ము మహిషమ్ము గాదు నతులంద నారాధనారీతి మతము; నాగర రస చేతనా సిద్ధి మతము! ప్రకాళం జిల్లా రచయితల సంఘం 23

పగజకు వెన్నిచ్చి పరతెంచి రాగ! పతినెంతా పురికొల్చి పంపె నొక పడతి జగ మగంటిమి ఆంధ్ర జగతిని ఏలి! చెలరేగి రుద్రమ్మ శేముషీ మరయ పగరను దునుమాడ పతిని పంపించి! పరువును నిలబెట్టి పడతి ఇంకొకతె తగ యుద్ధరంగాన తంత్రాగ్ని పన్ని! తగ వెల్లె నాగమ్మ తను వెంతో పొంగి. అమరావతీ శిల్బ మతిశయం బెన్న! ఆనంద ముపష్పాంగు నందరు మెచ్చే అమరె హంపీలోన అతి సుందరంబు! అరుదైన శిల్పాలు అలరు నచ్చోట విమల కీర్తిని గన్న విబుధులు మెచ్చే! వెలసె భైరవకోన విఖ్యాతి నంది కమలబాంధవు తేజు కరుణతో మనకు! కననయ్యె శిల్పాలు కాంతులు చిమ్మ అరయ చేనేతలు అపురూపముగను! అందరి నలరించె నానందముగను సిరిని చిందించెగా చిన శిల్పి కళయు! శ్రేయమై వెలుగొందె చిత్రలేఖనము అరయ నాట్యకళకు ఆదిగురువైన! అనఘు సిద్ధేంద్రుని అందరు మెచ్చే భరతశాస్త్రమునకు ప్రాధాన్యమిచ్చి! భరతమునికి తగ్గ ప్రాముఖ్యమిచ్చె. తిరుమల తిరుపతి దేవళం బొకటి! త్రిపురాంతకం బను తీర్థంబు రెండు పరమ పావనమైన భద్రాద్రి మూడు ప్రఖ్యాతి గన్నట్టి బాసర నాల్లు

సిరులు చిందగ వెల్లు శ్రీశెల మైదు! సింహాచలంబారు చిత్రమ్ముగాదె వరుసగా చెప్పిన వందల కొలది! వర్ణింప వీలౌనె పరగ లెక్కించి!

గలగలా గోదారి కదల పారంగ! గబగబా నీరమ్ము గంతులేయంగ

జలజలా వాగుల జలము లుప్పాంగ! జరజరా హృదయాల జవము నిండంగ గలగలా నదులన్ని గంభీర మవగ! కళకళా రైతుల కాంతి హెచ్చేంగ

కలకిలా నవ్వుచు కృష్ణమ్మ రాగ! గబగబా రాస్ట్రమ్ము కేల్మోడ్చి మొక్క!

22. తదవోప

బులును వంకవేళ్పుర్లు అకొంక్ర కల్పవృక్షం” బిట్టివలన వళాళ్లు జిల్లా-537 162 అర్థమ్ము లేకుండ నాంగ్గపద్యముల నర్భకకోటితో ననిపించి మురిసి వ్యర్థమ్ము జేసి - యా పసితనపు కలలు - అనుగుబిడ్డలు బొమ్మ లౌనట్టుగా-కృ తార్జులై' 'పెంచెడు తల్లిదండ్రులకును - తమ భాషయైన అంధ్రమ్ముపై భక్తి వార్థియై హృదయాల భావ ముష్పాంగ - వలె, ఆంధ్రి మోద బాప్పమ్ములు కురియ. కమ్మరి కొలిమిలో కాలిన బాల్య - కనక స్వప్నా లెల్ల కళ లీనునాడు అమ్మకపుంబొమ్మ లట్లు గాకుండ - స్రీలెల్ల హక్కులు చేకొనునాడు సమ్మతి దేశీయ జాతీయ కళలు - సరవితో వికసించి సాగిననాడు అమ్మహాదయమందె ఆంధ్రికి ముదము - అమ్మహాదయమందె అమ్మకు శాంతి! బహుళ విదేశీయ వాద్యాల హోరు - బంధనమ్ముల తెల్గుపాటయే చ్కొ ముహుర మోఘముగ విముక్తమై తెల్గు - మోహనశ్రుతి వీధి ముద్దుల గుల్క సహితభావమ్ముతో సాహిత్యరేఖ - సహృదయ హృదయాల సందేశ మిడగ విహరించు నెప్పుడు మా పిల్లకాయలకు - ప్రియమైన చుట్టమై విచ్చేసి-పాట! చేతమే కోతి! విశ్శంఖల లీలచే నీతి తప్పగా శృంగార పర్వ ఘాతమై 'ఎయిడ్స్‌'గ గ్రమ్మె నీతరము - కర్పూరమై కలల్‌ కరిగి పోవగను “నాతిచరామి మంత్రమె గొప్పమందు - నైతిక రక్తియే నవశక్తులందు జ్యోతు లారిన వెన్క శోకింప నేల? చుట్టిన తిమిరాన శుష్కింప నేల? మతము దైవమునందు మహితానురాగ-మాధుర్య భావమ్ము మజీ పెంచవలెను మత మొక్క అర్బనామార్గమ్ము; వేల మార్గాలక్రైన గమ్యమ్ము నొక్కటియె మతము నరుల జంపు మార్గమ్ము గాదు; మతము లోకులగ్రుమ్ము మహిషమ్ము గాదు నతులంద నారాధనారీతి మతము; నాగర రస చేతనా సిద్ధి మతము! వ్రకాశం జిల్లా రచయితల సంఘం 23

పాపాల పుట్టలై పరధర్మరతులు - వైరిమార్గము ల్లెల వందులై మెచ్చి లోపాలనే చూచి లో సంతసిల్లి - లోకులనే గోతిలోనికి ద్రోాయు పాపాత్ములకు ఘోరభావాత్ములకును ం వాసమ్ము గాకుండ భవ్య భారతము దీపించు గాక - సంధించును గాక తెగువతో యువశక్తి దీక్షాస్త్రచయము! అధికారభాషయౌ ఆంధ్రమ్ము విడిచి - అన్ని చట్టమ్ముల నాంగ్లాన నెణపు అధికార గణముల కబ్బును గాక - అంధ్రభాషాభిమానాంతరంగమ్ము వ్యథితులౌ (ప్రజలకు భారమ్ము గాక - ప్రతిరాజకీయుండు “ప్రజకు కాకమ్మ కధలు చెప్పక లోకకళ్యాణబుద్ధి - కటిక పేదల వేగం గావంగవలయు! జలయజ్ఞములు చేసి సాధించుకొన్న - జలరాశి చేలకు జలజలా కదలి ఫలవంతమై శ్రమ-ప్రత్తి ధాన్యములు - వ్యావసాయక నేత్రపర్వమౌ నాడు పలునిరాశల క్రుంగి ప్రాణాలు కోలుపడు దుర్గతుల రైతు పడకుండు నాడు తెలుగు వారికె కాదు దేశాన కెల్ల - దీప్తవిశ్రాంతితో దివ్య సంక్రాంతి.

24 తరువోజ

రాచకొండ రాజయ్యా నాగారం - 508 712 ఆకాంక్ష వలిగొండ (ముం, నల్లగొండ జిల్లా శ్రీభారతావనిన్‌ సిరులొల్కుచుండి - చిరునవ్వులను జనుల్‌ చిందించవలెను ప్రాభాతసూర్యుని ప్రభగల్లి జగతి - ప్రగతిపధంబున భాసిల్లవలెను సౌభాగ్యవంతులై చదువు సంస్కృతిన - సౌాఖ్యంబులొంది యశస్సు గాంచాలి శోభాయమానమై సొబగులం జిమ్మి - శూరులై వీరులై సుఖమొందవలెను. బీడీలు సిగరెట్టు పేదవారైన - ప్రేమతో ధూమంబు పీల్చుచున్నారు బిడియంబు పోనాడి బీడీలు కాల్చి - పెద్ద ఫోజులు బెట్టి పెద్ద చిన్ననక ఎడకెగకుండగ నేర్చడే స్నేహ - మిది విడరానట్టి దెంత సంబరము పుడమి సౌఖ్యములందు పూర్ణత్వమంచు - భువిని ధూమముగ్రోలు పురుషులిట్లనిరి. “సాగరు” 'మానికుచందు' 'ఆశీకి - చవిజూడు 'గోవ' 'రాజాఖైని' గుట్క వేగమే తంబాకు విరివిగా గొనియు - విధిగ 'జోడాబైలు' “విమలు' తినాలి త్రాగాలి సిగరెట్లు తగు బీడి చుట్ట - ధనమున్న సిగరెట్టు ధనహీను బీడి సొగిన తీరున సర్జ్దుకొన్‌చుండి - సర్వకాలము మత్తుస్వాము లయ్యెదరు. బీరు త్రాగనివాడు పీరు సాబేను - బీడి త్రాగనివాడు బిచ్చగాడౌను సార త్రాగనివాడు సత్తుపీనుగయె - సచ్చిన వానితో సరితూగు ననిరి కోరి వైన్సుకు వెళ్ళి కొడితేను మందు - కూరిమి విద్యల గురుడునంచనిరి భారమై మనసున్న బ్రాంది త్రాగన్న - బాధలన్నియు పటాపంచలైపోవు. మాదకద్రవ్యాలు మత్తు వస్తువులు - మనసుదీరగ గ్రోలి మది సంతసించి పేదసాదలు నైన ప్రియమార గొనుచు - పెట్టచుందురు ఖర్చు పిన్న పెద్దలును బాధలెన్నున్నను బరిమార్చు ననుచు - పట్టుపట్టెడి మందు బాబులు కలరు మోదమొందుచు త్రాగి మొహమాటపడక - ముఖ్యమౌ యోచనల్‌ పుట్టునందురుగ. ప్రకాశం బిల్లా రచయితల సంఘం 25

పొగ త్రాగవలె దున్నపోతవ్వకుండ - పాలుపు మీరగ చుట్ట పొట్ట నిండగను త్రాగకున్నచొ జన్మ తరియించు టెట్టు? - తాగి తందానాడి ధరణి వర్ధిల్లు!

సాగి స్వర్గముదాక సాగుట యెట్లు - స్వర్గమంచుల జేరి సంతోషపడుము!

త్యాగి, యోగుల మని దరిజేర్చుకొనుచు-తగని బుద్ధులు జెప్పి ధన్యులయ్యెదరు. మందు త్రాగినవాడు మత్తులో బడియు - మానసంబంత సంబరమెంతా కలిగి కొందరు మైకాన క్రూరాత్ములగుచు - ఘోర పాపాలను కోరి చేయుచును ముందు ఆరోగ్యాన్ని మొత్తంబు మరిచి - మురిసి జీవనరేఖ మూలాన్ని నరికి ఎందుకీ జీవికి నిడు నాశనము? - “బుజు అలవాట్లతో తృప్తిగా బ్రతుకు”

నేటి యువకులంత నిండు జీవితము - నిలువునా నష్టమునే జేయకుండ

సాటి మానవులతో చక్కగా బ్రతికి - సద్బుద్ధి పరులయి సౌఖ్యంబు నెంచి

పోటి చేయకును దుర్చుద్ధి మానియును - పూర్ణమౌనాయువు పొంది జీవించు! మేటి భారత వీర! మేదినిలోన - మెదిలి ఆదర్భంబు మీరే కావాలి. వూ

వూనుమల్ల నవీతాంబరం ఆఅత్మక థ బోనునగర్శ్‌ బీరాల థట్రకాళం జుల్లా ఆదిత్యభట్టున కద్దంకిసీమ, అలధర్మ వరభూమి నభిదానమొసగ ఆదానకర్తగ నప్పండరంగు, నభినంద దాతృత్వ మలరె శాసనము అదిగ ఛందమ్ము నలరె నాపేర, ఆదిపద్యమ్ముగ నలరారినాను ఆదిత్యభట్టుడే ఆదికవి యని అస్మదీయులునైన నౌననరారె! తొలి పద్యశాసన తొలకరి యనగ, తొలుదొల్త ఆంధ్రాన తోచెను చుక్క అల దానకర్శత్వ మవగత మనగ, అలరెను స్ధల శిలా యంకమ్ము గాగ చెలువార దాతయు స్టిరము గ్రహీత, చెలగిరి తరువోజ చేతాళమందు కలకాల మలరగా గాంచిరి కీర్తి కమనీయ ధన్యత ఘనతయు గలుగ! సేనానిగా తాను సేవలు జేసి, శిలరూపశాసన చిహ్మమ్ము గాగ దానశాసనమున దనరజేయంగ, ధరణి గర్భములోన దాగిపోయాను పూనిఃి తొమ్మిదో పుణ్యశతాబ్దీ, పొల్చు కాలంబున పులకించె ధరణి కానగ పండరంగని దాన మొప్ప, ఘనశాసనంబుగ కాంతి చూచాను. తొలి మూడు నింద్రుడు తుద సూర్యగణము, తొలియర్థ మట్టులే మలియర్థ మలరు అలరారు పాదాన అష్టగణాలు, ఆరీతి పాదాలు నలరును నాల్లు చెలగు యతులు నాల్లు చెలువ పాదాన, చెలువొందు ప్రాసలో చేతాళమొప్ప సలలిత తద్గుణ ఛందమ్ముగాగ, సాగును నడక యాసక్తికరంబు. నన్నయ్య కవితలో నలుసునై యుంటి, నడక తిక్కన్నలో నటనట నుంటి ఎన్నగా పోతన్న యిరువదిమార్డు, ఎర్రన్న రచనలో నింతింతగానె మన్నిక శ్రీనాథు మండిత కవిత, మసకగా దోగాడి మసలియున్నాను పన్నుగ నవయుగ పండిత కవులు, పలికింప లేరాయె పద్యాల నన్ను! (కాళం జిల్లా రచయితల నంఘం 27

అర్థ వివరములో నాధిక్య మలర, అనుభవ పథమున నలుసునై యుంటి వర్థమాన కవుల బలవర్ధనముగ, వర హనుమారెడ్డి వరదీక్షగాగ

సార్దకమగు రీతి సాహిత్యమందు, ఛందమ్ము నాదిగ సత్కవితలను

వర్ధన మొప్పార పండితకవుల, ననుగూర్చి వ్రాయుడు, నవ్యత గోరె. అద్దంకిసీముది యలరారె నేడు, అల ప్రకాశం జిల్ల యవధి లోపలను ముద్దుగ పుట్టింటి ముచ్చటదీర్చ, ముత్యాల కవితలో ముదమునే గూర్చ 'సెద్దయ హన్మయ్య ప్రియమార నాక్సు, పెద్దపీటను వేసి పేరు తెచ్చేను ఒద్దిక పోషింప నొనరైన తండ్రి, ఉజ్వలకీర్తితో నొప్పారు మయ్య!

తరువోజ గంధాలు ధర తెల్గునాట, తను మన విస్ఫూర్తి దనరంగ జేసి వర కవిబృందాలు వ్రతముగా బూని, వర పద పలుభావ వాత్సల్య మలర గరగర కవితలే కావింపబూని, కంకణబద్భులై కలము పట్టారు

చిరవర శ్రీ కీర్తి చెలువొందు పగిది, చెన్నారు మాధుర్య చిద్విలాసాలు! తరువది సుర కల్పతరువుగా దనరు, తచ్చక్తియోజగా తనరారు గాత! తరువోజ నామమ్ము తారుణ్యమొప్ప, తరతమ భేదాలు తరలి పోవాలి తరువోజగా దివ్యతత్త్యమ్ము దెలియ, ధార్మిక సద్భావ ధనరాజు లలరు

వర కవిబృ్బందాలు వరదీక్షతోడ, శోభిత ఆరోగ్య శుభముల నందు. తరువులు ఫలముల తనరారు ఛాయ, ధర వంటచెరకుల తరుగక నొసగు వరకట్టడములందు వరలగ కలప, వరముగా నొనగెడి వరతరుగణము చెరుపగు కాలుష్య చెనటిన్‌ దునుమ, శ్రీరామరక్షగా చెన్నారుచుండు

ధర వనరాజి వాతావరణాన, ధారాపాతవృష్టి దనరంగ జేయు

నా యాత్మకథ యిట్లు నవ్యత నలర, నాణ్యత నొంగోలు నవభావ మలర వేయేల దెల్పితి వేడుక మిగుల, విబుధగణంబుల విభవంబు చెలగ సాయంబు కర్తవ్యసాధనగాగు సహృదయ సత్సంగ సద్భావమలర

మీ యాత్మసాక్షిగ మీమాదు తృప్తి, మేలిమి చెల్మికి మేలగుగాత!

28 తరువోజు

వలకుల వెంకటనుబ్బారావ్ర అధ్యా త్మ్‌క దృష్టి నీలకంరవురం - 623 165 శ్రీగణనాధుని చిత్తాన నిల్చి చిన్మయమూర్తిని సేవించి శ్రద్ధ ఆగమ నిగమజ్ఞులా దివ్యమునులె అత్యంత భక్తితో నర్చించినారు జాగృతి కలిగించి జన్మ కర్మలను సరి తొలగింపుము సర్వ సంరక్ష వేగ నన్‌ రక్షించు విఘ్నేశ! దేవ! వినమిత దేహినై విన్నవించెదను. శ్రీశైల మందుండు శ్రీమహాదేవ శివ! గిరీశ! మహేశ! శ్రీమల్లినాధ! కాశీపురాధీశ! కాళహస్తీ*! కావగ రారమ్ము కరుణాలవాల ఈశా! మహేశ్వరా! ఈశాన! శూలి! హిమగిరి జామాత! ఇంద్రాది వినుత శ్రీశక్తి నీవయే శిల్పముల్‌ పెక్కు శివతైల మొక్కటే శివుడొక్క వేల్పు, అమ్మల గన్న మా అమ్మ దుర్గమ్మ! ఆర్హుల రక్షింప నవతరించితివి ఇమ్మహి దుర్గగా ఇంద్రకీలాద్రి ఈశాను నర్ధాంగి విలవేల్పవైతి వుమ్ము సంరక్షించు మా స్వర్ణదుర్గ! మల్లేశ్వరస్వామి! మమ్ము దీవించు ఇమ్మని కోరము హేమ భూషలను ఈ బెజవాడ నీ కిపుడు పుట్టిల్లు. కనకదుర్గాదేవి! కరుణతో నాకు కామితార్థము లిమ్ము కైవల్య మిమ్ము కనకమ్ము కోర నే కౌస్తుభం బడుగ కరుణ జూపీన చాలు కడలేరగలను సనక సనందులు సద్భక్తి గొల్చి సదసత్తు రహితమ్ము సాధించినారు జనక రాజర్నులు జన్మకర్మముల చక్రభ్రమణమును సమయించినారు. తన తల్లి సత్యము తనయుడే ఓర్పు తండ్రియే జ్ఞానమ్ము తనను కాపాడు తన ధర్మమే భువి తన సహోదరుడు తన భార్య శాంతమౌ దయ మిత్రు డగును తన తల్లి తండ్రియు తనయుడు భార్య తన సోదరుడు మిత్రతతియు వీర౦ంత ఘన మృత్యు వెదురైన కానరా రెవరు కలిగియున్నప్పుడే కానిపించెదరు. (సకాళం జిల్లా రచయితల నంఘం 29

ఎం ఇలవావులూరి నుబ్బారొావు రిబెడ్డు తెలుగు వండితుడు అనాటి నా అద్దంకి నగర వైభవము 1243ల సిదడు (వ్రకాళం జిల్లా - 523 201 అరువదేడుల క్రితమ్మద్దంకి నగర మతి చిన్ని పురముగా నలరారుచుండె నురువైన యొక కోట యూరు శోభిల్ల నుత్తర దిశయందు నోప్పాంె నాండు సరిలేరు తన కంచు చాటుచు రెడ్డి సామ్రాజ్య సంపద సాక్ష్యమై నిలిచె పరుగెత్తి నేనష్ట పైకిక్కి నాడ భావంబులో నాటి భటుడ నే ననుచు. తరువోజ తొలుత నద్దంకి భూస్థలిని, తదుపరి సీసంబు ధర్మవరమున దొరకుట నిద్దాత్రి తొలి పద్య భువిగ తోచె, నాండద్దాని దుర్ణయుం డగుచు పరిపాలనముః జేసె ప్రభువతంసునిగ, పండరంగండు తన బలమిచ్చి కావ అరి భయంకర విజయాదిత్యభూపు. డవని దానములందు నా బలిన్మించి. ఆదిత్యభట్టార కాఖ్యుండు తొల్లి యందె గుణగ విజయాదిత్యు వలన భూదాన మన్నట్టు ముఖ్య శాసనము పొలములో నద్దంకి పురము నందొకటి ఆధారముగ లభ్య మయ్యె వందేండ్ల యపుడు చాళుక్యరాజారీతి ధర్మ వాదియై తొమ్మిదవ శతాబ్ది పూర్వ భాగార్ధమున నిలన్‌ పాలించె ననగ. ప్రోలయ వేమునిం బొడంగంటి మదిని భూషించుచున్నట్లు పూజ్యుం డెజ్టనను, క్రాలుచు ప్రక్కగా గలగలా పాజు కమ్మనౌ నా గుంద్గకమ్మలో భక్తిం దేలుచు స్వచ్భ నదీవారి మున్లి దేవుండౌ శివుని నుతించుచు నానృ పాలు౦ండు కోటలో పాదంబు మోపి పాలన మొనరించు పగిదిగా6 దోచు. తల్లి పోలేరమ్మ! దయః జూపు మనుచు దలవంచి ప్రార్ధించి తదుపరిన్‌ శివుని చల్లన్తా నభిషేక జలములే క్రోలి సంతోష భరితు(డై చనుదెంచు ప్రభుని వల్లమాలిన యట్టి భక్తి భావమున ప్రతి నిమేషంబును పరవశ మ్మంది పుల్ల సరోజాక్టుం ప్రోలయ వేము పూర్తి స్వరూపంబు పొడమె నా కనుల 30 తరునోజు

అదె వేయి స్తంభాల యాలయాంగణము, అ శిల్ప సౌందర్య మత్యద్భుతంబు పదివంద లొకసారి భవు నర్చనమును భక్తిచేయగ నుండె వసతీ యచ్చోట

అది సహింపని మ్లేచ్చ్భు లద్దానిం గూల్చి యచ్చోట నిర్మించి రట మసీదొండు హృదయాలు దద్రవియించు నీ తీరు గన్న నెనలేని తచ్చోభ యెల్ల మాయుటను. ఆలయమ్ముల బావు లలరు నూటొక్క డద్దంకి లోనని యననట్టి వాండు తాలుచు ఖరుపుత్రు తనువన్న వాదు తనరు శాసనముగా ధరణిపై, నట్టు లాలిఖింపగం బిడ్డ యా శాసనంబె యావినాయకు నాలయము ముందు నుండె కాలక్రమంబునం గలిసె నా జాయి కాళ్యపీ గర్భానం గనరాదు నేండు.

అద్దంకి కొండగా నలరారునట్టి యతిసుందరంబైన యవనీ ధరంబు

అద్దరిన్‌ కాకౌరి ననతి దూరమున, ఆ కొండపై తమ యరుల రాకడల

నొద్దికన్‌ గనిపెట్టి యద్ధముంజేయ నొక దుర్శిణీయంత్ర ముంచి రచ్చోట

అద్ది నేటికి. గూడ నగపడుం బొడ నరుగుగా శిఖరాన నందమ్ముగాను. సింగరకొండ యా చెంతనే కలదు చిలు నిద్రలో నుండు సింహమైై, దాని శృంగమ్ము పై నారసింహుడు వెలసి శ్రితరక్షకుం డౌచు చెలగు నాతండు రంగారు నారెడ్డి రాజులా దేవు ప్రార్జించి రట దేశరక్షణన్‌ గోరి

పాంగారు నిష్పుడా భూధరేంద్రుండు పూజలన్‌ భక్తాళి పొంగుచూ సల్ప.

ఆనాటి వైభవం బామట్టిలోన నణగారె ననియన్న ననృతంబు గాదు

ఆనాండు నీనాండు నామట్టిం ద్రవ్వ, అగుపించుచున్నవి ఆ విగ్రహాలు

అనాటి యద్దంకి ననుకొన్న మనసు, అనురాగ జలధిలో నతిభక్తి మునుగు ఏనాటికైన నే నింకొక్క జన్మ మెత్తువో నద్దంకినే యెత్తం దలతు

టగ్రకాళం జిల్లా రచయితల సంఘం 31

బామర్తి కృష్ణమూర్తి అవేదన బోడవరం ఎిశాళ్లు జిల్లా గంగా జలంబులు కలుషితం బయ్యె, గాఢమై “ఓజోను” కన్న మేర్చడియె భంగమై పోయెను పర్యావరణము, పట్టణంబులలోన పల్లెలలోన; అంగుళమ్మున కొక్క వ్యక్తిగా దేశ మంతట జన సంఖ్య అగ్గలంబయ్యె రంగారు వనములు రక్షణ లేక, రాత్రికి రాత్రి నిర్గతి నొందుచుండె. దురితాత్ము లుగ్రవాదులు విజృంభించి, ద్రోహచర్యల చేత దుఃఖపెట్టంగ స్థిరముగా కాశ్మీరు చిచ్చు రేగంగ, ఛిద్రమై ఐక్యతాసిద్ధి లోపింప కరువు కాటకము లుగ్రంబులై యడర, కర్షకలోక మాకలి చావు లొంద ధర లాకసము నంటి దౌడుదీయంగ, దక్కునే యొంటి పాదము ధర్మమునకు. ప్రతియూర నొక్కొక్క బాబా జనించి, పాదపూజలు సేయు భక్తాళి కెల్ల సతత మాశీర్వాద సంపదలిచ్చి, సామీప్య సారూప్య సాయుజ్య మోక్ష గతి కటాక్షించుచు గారడీ సేసి, కడలేని యాస్తు లక్రమముగా బెంచి రతనాల భవన మాశ్రమము గావించి, ప్రవచనంబులతోడ వంచించుచుంద్రు. ఆహారధాన్యాదులందు కల్తీలు, బెషధంబులు విత్తులందు కల్తీలు సాహసంబుగ దొంగ స్టాంపుల లీల, సరితూగ గల వెక్కసపు దొంగనోట్లు దాహంబు తీరనిదౌ అవినీతి, తమ స్వార్థమున కంకితంబైన ప్రభులు మోహరించిన అణుభూతంబు వలన, భూతలానికి చేటు మూడినదేమొ. క్రమము దప్పని అధికారి గణంబు, కలుషవిదూర నిష్కామ “చట్టసభ ప్రమగల్లు కార్యనిర్వహణ వ్యవస్థ, ప్రాంజలింపందగు న్యాయవ్యవస్థ ప్రమదాళికల్ల గౌరవ రక్షణంబు, భంగంబు కానట్టి పత్రికా స్వేచ్చ అమరినచో దేశ మంతట శాంతి, అభివృద్ధి సౌఖ్యము లబ్బునుగాదె. 32 తరువోజు

డా/ కోడూరు వ్రభాకరరెడ్డి ఆఅఆశంసన ప్రొద్దటూరు కడన జిల్లా పాలబుగ్గలతోడ పక పక నవ్వు, పసిపాప పలుకుల వరలంగ వలెను! పూల సాగసులన్ని పొలుపొందగాను, మురిపంపు సొంపుతో పొాలయంగ వలెను! ఆలనా పాలనల సమానముగను, అమృతంపు టెడదతో అలరంగ వలెను! కాలమ్ము కాటేయ కష్టజీవనుల, కరుణాధ్ధ దృష్టితో కాపాడ వలెను! పాలమీగడ వలె, పచ్చివెన్న వలె, పరిశుద్ధ హృదయులై వర్తిల్ల వలెను! సౌలభ్యముగ మీరు సౌఖ్యసంపదల, సౌరును తమిదీర చవిగొన వలెను! నలుగురితో పొటు... నలుగురితో పాటు నారాయణన్న, నానుడి నాదు కర్ణము దాక నన్న పలుకులమ్మను హృది పలుమారు తలచి, ప్రాసల ననువైన పట్టులందునిచి సలలిత శబ్బార్థజాలంబు లెల్ల, ఛందోనిబద్ధమై చక్కగా నిల్వ వలనొప్ప “తరువోజ' వ్రాసి యీనాటి, పారకలోకమ్ము బరియించమంటి! ప్రకాశం జిల్లా రచయితల సంఘం 33

టి. ఆదిశవగిరిరావు ఆఅహ్వాానమిడ రండు! ఒద్దుపాలెం, ముడీవేముల (అవురాంతకం (యం./ టగ్రకాళం జిల్లా ఓ మహాశయ! ఓ మహోదయా వినుమ |! ఓ శాంతగుణ వైభవోన్నతా కనుమ భూమియం దభివృద్ధి పొంగి పార్లినది పూర్ణ స్వతంత్రంబు పుష్టి నిచ్చినది యేమి విడ్డూరమొ యీ దివ్య ప్రగతి నేవేవొ యపశ్రుతు లిందందు. దోచె నీ మహాజ్జ్వల భావ నిర్ణయం బిపుడు నిండు శ్రుతులు పంచి నినదించు గాక. ఇటు చూడు మిటు చూడు మీ క్షామపీడ యింత జల్లే దేమ యే లేని నేల ఇటు చూడు మిటు చూడు మో రైతుపంట ఎండిబెండై చేతి కే రాని తంట ఇటు చూడు మిటు చూడు మో కూలిగాధ యింత పొట్టకు గంజి యే లేని బాధ ఇటు చూడు మిటు చూడు మో ధరల్మిట్టి ఇంతింతయై మింటి కగసె సైకొట్టి. అటు చూడు కట్నాల యత్తగారిళ్లు ఆరళ్లతో నంగలార్చు కోడళ్లు అటు చూడు డిగ్రీల యా జగజెట్టి యౌ నిరుద్యోగి భూ మంతయు: జుట్టి అటు చూడు శీలాపహరణ కృత్యంబు అ త్రాటి ఉరి తన్కలాడు వైచ్యంబు అటు చూడు కులవర్గ మందించు చిచ్చు అం దమాయకులె బూదైనారు పెచ్చు. ఇటు చూడు మిటు చూడు మి డబ్బు లీల యేలికై శాసించు నెన్నొ లోకాల ఇటు చూడు మిటు చూడు మీ రాజ్యకాంక్ష ఎసరు. బెట్ట విధించు నేడేదొ ఆంక్ష ఇటు చూడు మిటు చూడు మా బాంబు పొగలు ఎంతపంతమొ యార-వేమొకో పగలు ఇటు చూడు మిటు చూడు మి కుమ్ములాట ఇదియె యైక్యత లేని హీనమౌ బాట. అటు చూడు మటు చూడు మవినీతికంపు యా కంపులో తాన-మాడెడి గుంపు అటు చూడు మటు చూడు మా యయ్యడాబు యాడాబుతో నింప-నాశించు జేబు అటు చూడు మటు చూడు మవియె లంచాలు యా లంచ మందించి యలరు చెవ్బాలు అటు చూడు మటు చూడు మా పేదగోడు యా గోడు నాలింప రవని యేనాడు. తశ... తదవోటు

ఇటు చూడ నటు చూడ నెన్నెన్నొ వ్యధలు ఎంత విన్నను నంత-మే లేని కథలు కట కట పడి నీవు కంప మొందకుము కష్టాల జడి చూచి కలతనొందకుము అట మటంబడు వారి కాశ్రయం బిచ్చి యా దౌస్ట్రములకు తీయగ బుద్ధి సెప్పి దిటవుతో పటిమతో ధీబల్మి తోడ తిన్నతిన్నగ తీర్చిదిద్దు మా జగతి.

ఎమ్మ్యేలు బియ్యేలు ఏవేవొ చదివి యీసురో మనిన లాభించునే పదవి అఆమ్యామ్య లేకున్న నండ లేకున్న ఆశించు ఉద్యోగ మబ్బబోకున్న సౌమ్యుమ్ముతో బాటు సహనమ్ము కల్గి స్వయముగా జీవించు చక్కగా వెలి రమ్యమౌ తీరిదేరా యాశలున్న రాజమార్గంబేదిరా యింతకన్న.

హాయిగా బ్రతుకుచు నానందమంది అన్యోన్య సహకార మందింప లెమ్ము తీయనౌ అనురాగ తేనెల్లు పంచి దీనుల సౌఖ్యాల తేలింప లెమ్ము

హేయమౌ అవినీతి నెందు వారించి హితముతో మతి మార్చ నింపుగా లెమ్ము సాయాల నా పేదసాదలం గాచి సమసమాజం బిల స్థాపింప లెమ్ము

నీ నేర్చు నీ యోర్చు నీ నిశ్చయాలు నీ పురోవృద్ధికి నిర్దేశకాలు

నీ నోట నీ మాట నినదించు పాట నిత్యకల్యాణ కిన్నెరవీణ మోత

నీ నవ్య నీ దివ్య నైర్మల్య యుక్తి నిజము! లోకాదర్శ నిర్మాణశక్తి

నీ నీతి నీ ఖ్యాతి నీ భూతి కెపుడు నిఖిల లోకాలెత్తు నీరాజనాలు | సొమనస్యము వెల్లు సౌశీల్య మెపుడు శాంతి దాంతులు నిండు సౌజన్య మెపుడు (ప్రేమకత్త్యము బెంచు ప్రియవాక్య మెపుడు పేదసాదల బ్రోచు ్రేరణం బెపుడు సామరస్యము కల్గు సాధుత్వ మెపుడు జనని భారతి చూచి సంతోషపడునొ

అ మహాదళ చేరువయ్యె నైక్యమున ఆహ్వాన మిడ సమాయత్తమై రండు ! (ప్రకాశం జిల్లా రచయితల సంఘం 35

వెరుకూరి వెంకటనూర్యనారాయణళర్మ ఉతమ నరుడు తెలుగు వండితుడు, జివ. ఉన్నత పాఠరళాల న్‌ ఈదరాడు మామిడికుదురు (దుం) తూర్పుగోదావరి జిల్లా శ్రీగణనాథు నర్చించి తర్వోజం జెప్పం బూనితి నది చిత్రగతు లిల నా గణపతి నన్ను నాదుకొని మది నంటిన దుర్గుణనాశ మొనర్చి త్యాగబుద్ధి నిడుచు నాహ్దాద మొసగు నంచు మది దలచ నౌర తీయంగ సాగె నీ పద్యాలు చక్కనౌ సరణి చదివి చెస్పవలయు సారంబు మీరు. భక్తకోటియె కోర వరము లొసంగు పావనమూర్తి యు పాపహారి కడు శక్తివంతుడు సృష్టి సర్వము బ్రోచు సదయుడు దేవతాసార్వభౌము డను రక్తితో సంపద రప్పించు కొనెడు రమణమూర్తియె కడు రమ్యమౌ పగిది శక్తియుక్తు లొసగ సాగె నీ కవిత చక్కనౌ విధమున సారవంత మయి. కామము తోడను కన్నును మిన్ను గానక చరియించు ఖలునకు తప్ప దోమరణమదత నొక్కని గాక నొంపును వంశము నొక్క యూపున మ హా మును లెందరు నాయువు జెల్లునా యమ సీతను నప్పగించు రఘు రాముని కని జెప్పి రైన రావణుడు లక్ష్యము లేక మరణమొందె నని. క్రోధము జగతిని కొలిమిగ మార్చి కూర్మిని. జంపును, కుట్రలు బెంచు నీ ధనధాన్యము లిండ్లును చేలు నీకును దెలియక నేగు కౌశికుని గాధను జూడగ కండకావరము గల్గితి నంచును కరుణలేకను, త పోధను వశిష్టు. బోరున కీడ్వం బోవ సంపదలోగిపుట్టగో చమరె. లోభము మనుజుని లోకువం జేయు లోకులు మెచ్చరు లోఖభిని, నతని ప్రాభవ మంతయు పాడుబడు నతిలోభమె కీర్తికి లోపము. దెచ్చు నీ భువి ధృతరాష్ట్ర డేమి బావుకొనె నెందరు వీరులు నీల్లిరి రాజ్య లాభము. గోరి యలక్ష్యము జేయ రాజ్యము నీకీ ధరన్‌ పాండవులకు. 36 తరునోజు

మోహమె విజ్ఞులన్‌ మూర్చుల6 జేయు మోహము నొందిన మునులకున్‌ ముప్పు తహతహ లాడకు తరుణుల కొజకు తగులు 'నెయిడ్సు'రా తమ్ముడ! వినర! మోహినిం గాంచియు మోహము నొంది ముక్కంటి వెంటాడి మైొక్కడె కాము నాహా! శివుడె దాసు డాయె శత్రువున కచ్చెరువుగను మోహమునొంది గాదె! మదమును గల్గిన మనసున కేది మంచియొ, చెడుగో, భ్రమయెొ, వాస్తవంబొ, కాదో, యవునొ యెరుంగక చిక్కు లెన్నా గల్పించుకొంచును కాటి కేగెదరు సదమలబచిత్తులు సజ్జనుల్‌ ధర్మజాదుల నందరి. జంపగం బూని

మదమున చరియించి మట్టుపడె గద మహిని కౌరవరాజు మానధనుండు. మత్సర బుద్ధియే మాన్యత నణచు, మానవజాతికి మచ్చను! దెచ్చు

నుత్సాహ మణచి నిరుత్సాహ మొసగు నొప్పదు మైత్రి నయోగ్యుని జేయు సత్సహవాసియు శౌరియె నుడువ సలహాల నెన్నియో, సరుకు జేయకను మత్సరబుద్ధితో మట్టి గళిసెను మహి సుయోధనుడు తమాయించు కొనక. సజ్జన గాధలు చదువుచు వినుచు సజ్జనమైత్రిని చక్కగం జేయ

సజ్జను డౌ పాపసంచయు డైన, సద్బుద్ధి నరయగ సాక్ష్యంబు వినుడు సజ్జనరాముడు సాచిన కేలు చక్కగ బట్టిన సరన సుగ్రీవు

సజ్జను డంచును సన్మునివరులు సంభాషణలలోన సన్నుతి( జేసె.

పరసతిం గోరకు, పరధన వాంఛ వలదుర! శరణను వారిని ధరను

నిరతము బ్రోచుము నిను గని పెంచు నీ తలిదండ్రుల నెన్నడు విడక భరియించి, దీవెనల్‌ వారివి గొనిన భావి నీ కౌనుర బంగరుబాట

నరులలో నుత్తమ నరునిగ వెల్లు నరుడె శ్రీనాథు డనబరగు నరయ,

ట్రకాళం జిల్లా రచయితల నంఘం 37

విద్వాన్‌ వెల్లాల నువర్హాదోవి ఊగరా నాయన్న తెలుగు వండిట్‌ వ్రభుత్వోన్సత పొరశాల కొమరోలు, (ప్రకాశం జిల్లా ఊగరా నాయన్న ఊయల్లా వూగు, ఊగుతూ నాకన్న ఊయల్లొ తూగు ఊగూగి వూయల్తొ ఓఓలు బలుకు, ఊగుతూ నాచిన్న ఊఊలు బలుకు రాగాలు దీసేవు రారార రార్క రాగాలలో తేలు రసరాగ ర్ఫురివె ఏ గాలి సోకెనో యేడు పాపేవు, 'పైగాలి నిను జూచి పలుకరించేన. పగలెల్ల పరువిడీ పడిలేచి సాగి, నగవుతో మురిపించి నాట్యమాడేవు ఎగసేవు నొకపరీ యేడిపించేవుు మొగమోట మదిలేక మురిపె మాడేవు బుగులేమొ నొకపరీ బువ్వైన దినవు, వగకాడవుర నీవు నగవు జూపించి ఎగసి చంకెక్కేవు యెత్తుకొమ్మనుచు, దిగజారి యంతలో దిక్కుజూసేవు. చెలరేగి పోబోకు చిన్నినాయన్న అలగబోకోయన్న అలక దీర్చేము ఎలుగెత్తి యొకమారు ఎక్కియేడ్చేవు, నులకమంచముపైన నలతగుండేన కలత లేటికి నీకు గలగలా నవ్వు, మొలక మీసము నీకు మొలవనందులక అలుపు సలువు లేక ఆడుకోయన్న, పలుకరించరు నిన్ను పడియేడ వాకు. పసివాడవని నిన్ను పలకరించేరు, బోసినవ్వుల చిన్ని భోజ రాజనుచు మాసిపోయిన దాంధ్ర మహవైభవమ్ము, మాసిపోవగనీక మహకవీ వయ్యి వ్రాసి గ్రంథాలెన్నా రాశి బోసేవ, వాసికెక్కిన కవన వైభోగములతో ముసిముసీనవ్వుతో మోము చాటెయకు, మోసమ్ము మెలివేయు మేధ నీదేర 38... శ్రరువోట

డా వుండేల మాలకొండారెడ్డి

ఎవరనుకొన్నారీ తెలుగువాడు! __222252

మిధిలానగల్‌ రోడ్‌ నం. 12

బంజారాహిల్స, హైదరాబాద్‌-39

ఎవరనుకొన్నారు ఈ తెల్లువాడు ఎదుర న్నదేలేక యెదిగెడువాడు

వివిధ శాస్త్రంబులు విద్యలు నేర్చి విజ్ఞాన వేత్తయై వెలిగెడువాడు

భువి నంతటను తన బుద్ధిబలాన భూరి సత్కారంబు పొందెడువాడు

అవిరళకృషితోడ అనితరసాధ్య మైనట్టి విజయంబు నందెడువాడు.

ఆవేశ మన్నది అతనికి గుర్తు ఆరంభశూరుడన్‌ అపవాదు కద్దు

ధీవరేణ్యులతోడ తీరని పొత్తు ధీరత్వ మాతని తిరమైన సాత్తు

శ్రీవేంకటేశుని స్టిరభక్తితోడ చిత్తాన నిల్చి అర్చించు నిత్యమ్ము

ఆ వేమయోగి వేదాంత బోధలను ఆదర్శముగ నెంచు అనవరతమ్ము

భరతదేశంబున భాష పేరిటను ప్రథమ రాష్ట్రము గొన్న పరమధీశాలి

పరుల పెత్తనమును పైన నొక్కింత భరియింప నొల్లని పౌరుషశీలి

పరులకోసమె పాటుపడుటె ధ్యేయముగ పదవిని చేపట్టు ప్రాభవశాలి

శరణన్నచో నెట్టి శత్రునికైన సాయ మందించెడు సౌజన్యశీలి.

పలనాటి బ్రహ్మన్న వలె సామ్యవాద భావముల్‌ గల్గిన ప్రగతి కాముకుడు

కలిమియు లేమియు కష్టసుఖాలు కలిసియుండు నటన్న కఠిన సత్యమ్ము

తెలుపగా ప్రతి ఉగాదికి చేదు పులుపు తీపి పచ్చడి చేసి తినిపించువాడు

తలచిన కార్యసాధన కయి కత్తి ధరియింప వెరువని ధైర్యవంతుండు,

ఇల్లువాకిలి గాక ఎల్లలు దాటి ఎల్ల దేశాలకు ఏగినవాడు

ఉల్లమ్మునం దెప్పుడుల్హ్లాస మొదవ ఉన్నత పదవుల నొప్పారువాడు

ఎల్లర కాశ్చర్య మేర్చడు రీతి వృత్తిలో ఎత్తుల కెదిగెడువాడు

తల్లిని తండ్రిని దైవము లట్లు తలచి సేవలు చేసి తరియించువాడు.

ప్రకాశం జిల్లా రనయితల నంఘం 39

నో జేజే డా/ సి.వి. సుబ్బన్న జి శతావధాని ఎజ్జన్నకు సుబ్బన్న తరువజల లు ప్రొద్ధటూరు-516 360 కడవ జిల్లా

వ్యాస ప్రణీత మహాభార తేతిహోసము పంచమ మగు వేద మనంగ

భాసీల్టు, నద్ధాని( బద్యప్రబంధ వైఖరి నన్న్మయభట్టారకుండు

వ్రాసె. దెన్గున మూండు పర్వముల్‌ పిదప వ్రాసెం బదేను పర్వములు తిక్కన్న

వ్రాసె శిష్టము వనపర్వ, మెజ్టన్న భారత మిగతి( బరిపూర్తి. గాంచె!

బమ్మెర పోతన్న భాగవతమున ్రతిపద్య మెజ్టిన వాకృణీతులుగ

నిమ్ముగం జేకొని యిమిడించికొనియు నెజ్టిన పేరు స్మరింపకపోయె

సమ్మతిం బ్రాక్కవిస్తవ మొనరించు సందర్భమందు మాత్సర్యమునూని

యమ్మహితుం గృతఘ్నుం డనరాదొ? భక్తుం డని నోరు విప్పరో యాంధ్ర రసికులు.

చర్చింప దశమంపు స్కంధమ్మునందు సకల మెట్టన కాలి జాడను బట్టీ

కూర్చిను బద్యముల్‌ కోమలశబ్దగుంఫన మెస6గ్య ఆ కూరుపునందు.

బేర్చు శబ్బాచితి వీసరవోయె విద్వజ్ఞనాళి కీవిషయము తెల్ల

మర్చింప నర్భు( డెజ్జన కవిత్రయమునం దొకం డకళంకయశ ఉజ్జ్వలుండు.

శ్రీకృష్ణలీలలు శృంగారమధుర శిల్ప సుందరరీతి. జిత్రించినాండు

గోకులమ్మున నాడుకొను చిన్నిబాలకుల ముద్దుముచ్చటల్‌ కొండాడినాండు

వీంక రక్టోజాతి విదళించు విష్ణు ప్రకటాహవ'ప్రౌఢి వినుతించినాండు

వైకుంరు శ్రీకంరు ద్వైవిధ్య సరణి బలుకక భక్తి. బ్రపంచించినాండు.

వాగనుశాసను వాగ్గుంభ వైభవము, సోమయాజి భావప్రసాదనము

లో(గొని, తెలు(గు(బలుకు సంస్కృతోక్తి వ్లుతింబొంది పాసంగి మేల్తోవ రాణింప

తాంగావ్యములు శంభుదాసుం డొనర్చె దన మేలిమిన్‌ బ్రబంధపరమేశ్వరుండు

నాంగ రాజిలె నెజ్టనకు నమో౭_ర్చ్భణ మొనర్చని కవి యుండునా? ధాత్రియందు.

40. తరవోట

వుల్లావంతుల రాధాకృన్ణమూర్తి ు జీ జ అధ్యక్షులు, శ్రీ పెద్దన కళావీరం ఓహో ప్రవరా! ఓ విప్రవరా! థకులు, శీ పెద్దన కవీ గ్రకాళం జిల్లా - 523 3౩26 గగన గంగన మేని గంధంబు వోవం గమ్మని జవ్వాది. గడిగి పోందుడిచి సొగపైన తనువు నించుక నేవగించు, సుందరాంగా యిటుసూడు మెవ్వండవు?! అగునగు నీవల యరుజాస్పదమున, నవనీసుర ప్రవరాఖ్యుండ వౌదు తెగబడ్డ యలవరూధిని మరుల్‌ రోసి, తిరిగి యిల్సేర యత్నించుచున్నావొ?! మతకరి సిద్ధుండు మజథీ6 గొంచె మిడక, మంచున( గరంగునన్‌ మాటైన ననక నతికించె లేపనం బాసేతుశీత, లాచలాలోకనకై యిట. జేర నతికిన పసరు నీహారాద్రి. గరగ, నాదిలో హంసపా దన్నట్టు లయ్యె చతురవరూధినీ సరససాకూత, చర్యకు దొలంగుటే సరిపోయె నీకు. తమలంపు తావిచే. దరుణుల యునికి, తలపెంతయాస. దొందరవెట్టె నిన్ను గమనింపలే దేమొ గారుడోత్కీర్ణ, కమనీయ మైన యాకాంత సౌధంబు “ప్రమద! నీ వెట్లు నిర్భయత నున్నావు, ప్రవరుడన్‌ మాయూరి బాట యే”దంటి వమరని నీమాట లాలింప నామె, కగుపించు 'నెపమె' (ప్రేమాంకురమ్మయ్యె. అలవరూధినికి రంభాదులు సఖులు, హరిజాంక మదనాదు లాస్త్రప్రముఖులు కలుముల దేవేరి గారాలయక్క, గానాదికళల కాకలకంరి యిక్క తులలేని జపతపాదుల ఫలమ్మామె, తొలిచూపుననె నీకు దొరలించె మరులు భళిరా! ప్రవర! విప్రవరుండవే కాదు, పావన మానవప్రవరుండ వీవు! జాణయై కామశాస్త్రమ్మున దాను, సరి యుపాధ్యాయినిచాయ. బల్కుచును నీ నిగ్రహమ్మును నీరుగారించు, నెలంత వరూధిని నేరకపోయె 'ప్రాణప్రదము శీలపాలన యందు, ప్రధిత మహామహోపాధ్యాయు నిన్ను నీ నిర్మలగృహస్థ నియతినిం బోలి, నిత్యమౌనె వరూధినీ సంగమంబు. ప్రకాశం జిల్లా రచయితల సంఘం త]

ఆనందమేబ్రహ్మ యన్న “ప్రాబల్కు”, నావరూధిని యెట్టి యర్ధంబు గూర్చె పూనికం దనతోడ6 బూవిల్తుకేళి పొందుటే పుణ్యమన్‌ బుద్ది. గుదుర్చం

దా నెలుంగకం గాదు “త్రయి” పవిత్రంబు( దన్వి కామార్తయై తలపోసె6 గాక జ్ఞానివౌ నీకు మీసాలపై దేనె, చాడ్చు6 గాదే! శీలసాంకర్య సుఖము. బెనయ్య! ప్రవర, నిన్నారసి నంత, నావరూధిని తన యమరత్వ ముడిగి మేను. జెమర్చంగా మెఅపుకన్‌ గులుక, మిగుల జలించె నేమీ! నీదు సాగసు మానవ వనితగా మార్చెనేగాని, మానిని మనసు సంబరపెట్టదయ్యె

దాన దీరినది గంధర్వుని మోజు, తా మోసపోయె. గదా! వరూధినియు

కదిసి బాహువు లెత్తి కౌగిలించినను, గంధంబు నెద నంటగాం బొదవినను పెదవి నందీయ(గా( బెన(గిన6 గాని, విదలించి శ్రీహరిన్‌ పేర్వెట్టి తలంచి ముదితను పొమ్మన్న ముడినిగ్రహంబు, ముల్లోకముల నెట్టి పురుషున కుండు నదిచూచి గద నిన్ను హవ్యవాహనుండు, నరుణాస్పదముం జేర్చ ననుకంప వచ్చె. తొలిపల్కులను భక్తితో వల్లెవేయు, దురు శిష్యు, లికం దండ్రి తొలివేల్చుసాటి! ఇలువెళ్లనీ దంబ యెష్ట సందెలను, నిల్లాలు నీమనం బెజి(గిన మేటి! ఇలవేల్పు లతిథులు నిష్టులై నిలువ, నికం దీర్థయాత్రలం చేలయ్య నీకు చిలిపి సిద్ధుని వల్లః జెడితివో గాక; సెలంగు నీ యిల్గాదె సిద్ధ తీర్థంబు!? ప్రవర! నీ నియమవర్తన వరూధినియు, రచ్చ కీడ్చెను సురరాజాది ఘనుల సవరింపలేని మోసమునం జిక్కిననుం జతురత గంధర్వ సౌఖ్యంబు లందె నెవరెట్టులైన నీ హిమగిరియాత్ర, యిల నొక్క మను వుదయింపంగ. జేసె 'ప్రవిమలంబైన యీ భారతావనియు, భవ్య ప్రజాళి శుభస్థితి నిలిచె.

42 తరునోజు

దేవులనల్లి విశ్చునాభం కందుకూరి వీరేశలింగం అవురాంతకం వ్రకాళం జుల్లా-623 326 రాజమహేంద్రవరంబున పుట్టి రమ్యుమౌ కావ్యముల్‌ రచియించి సితము, భూజను లెల్లరు పాగడంగ, స్రీలు పుడమిలో శిరసెత్తి పోడిమి నంద తేజితకీర్తుండై ధీరుండై తనువు దీనుల కర్పించి దిటవుగా నాడు రాజిత చరితు(డై రహియిల్లె సుకవి, రక్తితో స్త్రీవిద్య రాణింపం జేసె. వీరేశలింగంబు విరిసిన పూవు, విజ్ఞుల కెల్లను విజ్ఞుండు, ఘనుండు వీరోచితంబుగ, వెలదులకొరకు విరివిగా బడులను, వెలయింప జేసె ధారపోసె నిల వితంతువులకయి, తన సర్వమును మున్ను తన్మయుం డగుచు పార మెరింగిన పండితుం డతండు, ప్రగతిశీలుండు కవీశ్వరుడు, దేశికుండు. కవుల చరిత్రను ఘనముగా గూర్చి ఖ్యాతిని గాంచిన కవి తిలకుండు ప్రవిమలమతితోడ, పత్రికారచన ప్రబలంజేసినయట్టి ప్రజ్ఞాయుతుండు, భవితకు చక్కని బాటలు వేసి, వసుధ సంస్కరణకు, వన్నెలు దిద్ది వివిధ రీతుల కృషి విలసిల్లంజేసి వెలుంగులు చిందించి వెల్లిన దివ్వె. వీరేశలింగంబు, విస్ఫులింగంబు, వెల్లకిలంబడిరి, విబుధు లానాడు, పోరాడి మూఢతపోకార్చి ధరణి మూఢనమ్మకముల పుటమార్చె నరయ, వీరాధివీరు(ై, విప్ణ్ల్పమందు విజయంబు సాధించి, వినయధనుండు, ఘోరముల్‌ తొలగించి కూర్మితో సుగతి కోరిన సంస్కర్త కొండంత యండ. కందుకూరి కరంబు, ఖడ్గమై వెలసి ఖండించె దురిత మఖండంబుగాను, విందులు సేయుచు, వెలవెల బోవు వెలదుల హృదయాల (ప్రేముడి నింపె, అందజీ కభ్యుదయంబును గూర్చి యాణిముత్యంబుగా యశమంది మించి, మందబుద్ధులకెల్ల, మానవత్వంబు, మక్కువతో నేర్చి మణిదీప మయ్యె, ్రకాళశం జిల్లా రచయితల నంఘం 43

అక్షర మాయుధ మయ్యెను, చూడ, నలజడి6( బాపగా నవతార మెత్తి కక్షలు దీర్చుచు గర్వంబు వీడి, కార్యశూరు. డగుచు, కదలె శౌర్యమున, దక్షత చాటగా దానవత్వమును దండించి, నిలుపగా ధర్మంబు నవని, రక్షణ6 గూర్చె పరాక్రమం బలర, రక్తతర్చణ దీర్చి రంజిల్లం జేసె. వ్యవహార భాషకు ప్రాముఖ్య మొసం, పరిథవిల్లగంజేసె ప్రావీణ్యమలర, వ్యవధానమే లేక వరుసగా కృతులు వర్ధిల్ల, చైతన్య భాస్కరుండగుచు, నవదృక్పథమునకు, నాందియు పలికె, నవనీతహృదయుండై, నవరసములను, చ్తవులూరం జేయుచు, చక్కగా, కావ్యసంతతి పోషించి సద్యశ మందె. సాహితీయజ్ఞంబు సల్పిన యజ్వ, సద్విమర్శను గూర్చి, సంస్తుతి కెక్కి సాహస మొప్పగ, సద్గంథములను, జనుల కందించిన సత్కవివరుండు, కాహళ మోగించి, కార్యరంగమున, కన్నులు తెరిపించె ఖలులకు, ప్రగతి వాహిని నెల్లెడ ప్రవహింపంజేసి బాల్యవివాహముల్‌ బాపిన మేటి కులమతముల యడ్డుగోడల6 గూల్చి కుళ్లును పెకలించి గుర్తింపునంది, వెలదుల వేవెల్లు, విజ్ఞానఖనియు, (ప్రేమావతారుండు, పెన్నిధియునయి తిలు(గు తేజము దశదిశలను నింపి, దీనుల పాలిటి దేవుండై వెలసి, అలుపు సొలుపు లేక యనిశంబు, దేశ మభివృద్ధి పొందగా నర్చించె బ్రతుకు. ముత్యాల సత్యాలు మురువుగా పేర్చి, ముక్కుసూటిగ పోయి, పూజింపంబడుచు నిత్యంబు కృషిసల్సి, నీరాజనముల నిఖిలంబు గైకొని నీటుగా కదలి ప్రత్యహమును శ్రమపడుచును బడుగువర్గాల బ్రతుకులు సండింప. జేసి అత్యవసరముగ నాంధ్రుల కెల్ల నాప్తుడై మెలంగుచు నాఢ్యుండై వెలిలె. టీటీ తరువోజ

ల విద్వాన్‌ జ్యోతి చంద్రమాలి

క న్నమ దా ౯ అద్ధంకీ ప్రకాళం జిల్లా

నల్లనివాడురా నగుమోమువాడు నాయుడుపెంచిన నగధీరధీరు కల్లలు యెరుగక కరుణతో నుండు కరవాలమును బట్టి కరినుడై నిలచు కల్లోలమును జేయు కదనరంగంబు కాలుడై నిలచును క్రార్యంబుతోడ నలగాము సైక్యంబు నాశంబుజేయ నాయకురాలిని నరకుదు ననియె. అలరాజుతో గూడి ఆటలుయాడి ఆత్మీయుడై యుండె అన్ననాయునకు మలిదేవరాజుల మన్ననలంది మాచర్లచెన్నుని మదిలోన దలచు పలనాటి కృష్ణుడు బ్రహ్మనాయునకు ప్రతినిధై నిలచెను పటుతరంబుగను కాలరుద్రుండైన కన్నమదాసు కడతేర్చె శాత్రవుల్‌ కంఠముల్‌ దునిమి. అసహాయశూరుండు అమితబలుండు అంచితగుణముల నలరారువాడు పసగల ధీరుండు ప్రజ్ఞాదురీణు పరుల మెప్పుల కాసపడనట్టివాడు బాసదప్పనియట్టి భావంబువాడు భయమన్న దెరుగని భద్రుడతండు కాసెను బిగియించు కదనంబుకేగ ఘనబాహుబలముతో కడతేర్చు పగతు. మాటలు పిడుగులు మరపించుచుండ మనుగడ లేదురా మనకిక ననుచు పటువిక్రమస్స్ఫూర్తి ప్రజ్వరిల్లగను పరసేనలను జంపి పంతంబు దీర్చ ఈటెలు బల్లెముల్‌ యేపుగ దాల్చి యెదురైన పగతుర వేటుగ నరక ధాటిగా నెదిరించె దర్భంబుతోడ ధరణీశు నలగాము తత్తరపడగ, కన్నమదాసుండు కదనరంగమున కరకర కంఠముల్‌ ఖండించు ర్‌తి కన్నుల నిప్పులు గ్రోలంగ నంత కలబలంబులతోడ కదలెనో యనగ చెన్నకేశవ యంచు చిత్తంబునందు చెలువార మొక్కులు చేసె నెన్నెన్నా పన్నుగా పలనాటి ప్రఖ్యాతి నిలుప పటుతరంబుగ దద్రుంచె పగతు రందరినా. ప్రకాశం జిల్లా రచయితల నంఘం 4ీర్‌

గొబ్బూరి గోపాలరావు క్ర రివేపాకు నబ్‌ కలెక్టరు కార్యాలయం భువనగరి - 508 116 నల్లగొండ జిల్లా దొరవని కొలువగా దురితములార - దూరముంచగను విద్రోహమ్ముకాద? దూరగాలేను వేదోక్త రంధ్రమున - దురితమర్ధనజేసి దుఃఖమ్ము బాపు! నారాయణా! నాలొ నాదన్నదంత - నమ్మరా నాతండ్రి నాదేల నీదె పరికింం పరమాత్మ పరమార్థమేది - పరతత్వ మొకటదే పనికిరాదాయె. పరుల యర్థము నంద పారమౌ కాంక్ష - పరుగెత్త నరునింక పరికింపవేమి? మరణమొక్కటి లేని మహిత జీవనము - మరులుగొని నరుడు మార్గాల వెదక బిరముగా ఫలియించు బృహదోదయమునె - పేరెమ్మిడుచు సాగి పేరాసనంద పరమేశ నూరేండ్దపాటు జీవించి - పరమపదము జేరు పధమేదొ దెలియ. పరపీడనమ్ము స్వ ఫర భేదభావ - పారమ్ములన పార ప్రజ్ఞ దీపించ ఘోరాతి ఘోరమార్గోదేష్టయ్యి - ఘోరైశ్వర్యతృష్ణ ఘోరారువయ్యె మరణంజయుండైన నునుజుండు తాను - మరచునే పరసీడ - మార్గాలనన్ని నూరేండ్డ బ్రతుకుక నూహ్యరీతులలో - నోరులేనట్టి దీనుల నోరుగొట్టి. కరుణన్నదే వీడి కాసాయి రీతి - క్రూరమార్గాల నాకలికేక లణచె' ధరణి నా దన్నచో ధర నవ్విపోద - ధరగర్భ ముడుకంగ దావముష్పాంగు హరిగర్య ముష్పాంగ యడవి నాదన్న - హరిహరి చీమలు హరియించు నెట్లు ధర గల్గినటువంటి తపనీయ శిలలు - ధరణిపై బరచినా ధర దద్దరిలద. పురరాజు వీధి నేప్పగ రంగులద్ది - పూరిండ్ల నేగాల్బ పోవునే లేమి? తేరిపై వూరేగి తెలివిదప్పేలె - తేరిపారగ జూచి తేల్చనా నిగ్గు మారణహోమాలు మానవుడు సేయ - మరియాద కాదయ్య మౌనమ్ముదాల్బ నీరింకి నారెండె నేనేమి సేతు - నీరుగారిన దాశ నిగ్గులే జచ్చి. 46 తరువోజ

“లలితకని”

కఠ వ్య పథము తాటిమాను నారాయణరెడ్డి

లై బేతంచెర్ల కర్టూలు జల్లా శ్రీమహేశ్వరపాద, చింతనామృతము, ననవరతాసక్తి నాస్వాదనమున సామగానవిలోల, సారసంపదల, ప్రజల కందరికిని, పంచిపెట్టంగ సామరస్యంబుగ, సర్వానుమోద, వేదసంస్కారాల, ప్రియమారగూర్చి ధీమనోవిభవాన, దివ్యకార్యాల, నిర్వహించినవాడె, నిర్మలాత్ముండు. విజ్ఞానవేత్తలు, వివిధ యత్నాల, విశ్వసౌందర్య మన్వేషింపబూని అజ్ఞానులట్ట్లుగా, నంతంబుగనక, ఆశోపహతులైరి, యావేదనమున సుజ్ఞానవంతులు,స్ఫూర్తి ప్రదముగ, విశ్వస్వరూప సంవృద్ధిక్రయాల ప్రజ్ఞావిభూతితో, పరమేశు లీల, స్వానుభూతి నెరింగి, స్పష్టంబుజేసె. దైవమున్నాడా! యదార్జస్వరూప, మెవ్వడెరుగజేయు, నీవిశ్వలీల? నావికుడే లేక, నావెట్లు నడచు?, ఆధారరహితమై, యవని యెట్టుండు? జీవరాసులకెల్ల, సృష్టియంతటికి, ఆధారభూతమై యలరారుచుండు. దైవంబు కన్నుల, దర్శింపబడడు, స్వాత్మ నన్వేషించి, సాధించవలయు. కాలునిపై యధికారంబు గనరు, రారాజులైనను, రణహరులైన మేలెంచగా లేరు, మృత్యుహస్తముల, తప్పించుకొనునట్టి ధైర్యంబు గనక జాతిని రక్షించు సాహసుం డెవడు], ముజ్జగంబులనైన, ముప్పులే గల్లు ఫాలలోచను పాద, పద్మాల నమ్మి భక్తి శరణు వేడ, భవబాధ దొలగుం. అత్యాశతో నరు లనుచితాకాంక్ష బాహ్యవస్తువుల సంపాదింప దలచి దైత్యానువర్తులై, ధర్మంబు వీడి, పరపంపదల దోచ, భావించి మదిని నిత్యజీవితమున, నీచాతినీచ, హత్యాప్రయత్నాల, హర్చించువారు మృత్యువు నెవ్విధి మెప్పించనౌను!, ముందుచూపు గనక, ముష్పు లందెదరు. ప్రకాళం జిల్లా రచయితల నంఘం టీ?

సాధనాబలమున, సంసారసౌఖ్య, భౌతికసామగ్రి బడయంగ జెల్డె వీధిబడి మొదలు విద్యాలయాల విజ్ఞానదీపంబు వెలిగించబడెను! మేధావివర్గాల, మృత్యువు నాపు, విశ్వప్రయత్నాలు విఫలంబు లయ్యె, మాధవ పాదాల, మానసోన్నతిని, ముదమార సేవింప మోక్షంబు గల్లు. చర్మసౌొందర్యాల, సంతోషరతులు, మాయావిమోహాల, మదమత్తులైరి, కర్మావలంబులు, కష్టనష్టముల, కౌగలించగలరు, కర్తవ్యమెన్ని, ధర్మావలంబులు, దైవానురక్తి దానదయావ్రత, ధారులై తృప్తీ నిర్మలచిత్తాన, నీలకంరేశు, ముదమార సేవించి, మోక్షంబు గనరె! ఏనాటికానాటి, కేమి లభ్యంబొ, సంతృప్తి జెందిన సంతోషరతులు మానావమానాల, మత్సరంబాది, మదినెంచ బూనని, మాధుర్యమతులు మానసోల్లాసాన్న మౌనవ్రతాన, భక్తివైరాగ్యాల భాసించువారు, కానలవాసాన, కౌతూహలమున, జపతపంబుల ముక్తి సాధించువారు. సీతామనోహర్క శ్రీరాము డెలమి, కానలందేల తా కష్టాల బడసె! జ్ఞాతివిద్వేషాల, సామ్రాజ్యభ్రష్ట్ర పాండవు లేల ధార్భాగ్యులైనారు? పోతనామాత్యుని, పూతానువాద, భాగవతం బెట్టు ప్రఖ్యాతిగాంచె! వీతరాగులు వేదవేత్తలై దివ్య, పురుషార్థముల నంది పూజార్కులైరి. మార్తాండతేజాన, మానవాభ్యుదయ, మంగళకార్యాల మత్తిల్లువాడు; ఆర్తుల కాధార, మాశ్రయం బొసగి, ఆనందమున దేలు నాత్మోన్నతుండు, పూర్తిగా తను మనో బుద్ధి సామర్థ్యాల, పర్వసమర్చిత సౌభాగ్యశాలి; కర్తవ్యపథగామి, కర్మానురక్తి, విశ్వకళ్యాణంబు వీక్షించుచుండు.

గ ఎ. లరువోజ

కరణం బాలనుబ్రవ్నాణ్యంవిఖె “కుంభకోణం కడుపుచిచ్చు 2-2౫. 00, సొసైటి కాలని (కుంభకోణం పట్టణంలో బడిలో మదనవల్లై 5/0 ౩25 సజీవ దహనమైన బిడ్డను చూచి తల్లి ఆవేదన) జ క అల్లలా దైవమా |! అయ్యొ నా చిట్ట, అన్యాయమై పోతివా యింతలోనె తల్లి |! నే బడి కేగెద ననుచు బోయి, తరలిపోయితి వట్లె తగునటే నీకు? చెల్లునా నీకిది చెనటి దైవంబ, శిశు వేమి గావించె చెడ్డలు నీకు కల్లలై పోయె నీ కారుణ్య బిరుదు, కసికందు పిల్లల కాల్నివైచితివి. బుడిబుడి నడకల పుస్తకాల్‌ సంచి, మూపున నిడుకొని ముద్దొకటిచ్చి బడికి పోయెదనని పరువిడి పోయి, పడితివా యగ్గిలో బంగారుకూన ! కడవెడు చిచ్చు నా కడుపులో బోసి, కనుమూసికొంటివా కనరానిచోట బడి కాలె పచ్చని బ్రతుకులు కాలె, పసికందుల పసిండి భవితలు కాలె. కాలిన బిడ్డల కనులార జూచి, కన్నులు ప్రేలవే కాలదే గుండె కాలడే దైవంబు కాలదే భూమి, కాలిపో రేబడి కట్టినవారు ప్రేలరే బడి నడిపెడు వారు కాలి, విడిచి పాతీన వారు వెస కాలిపోర కాలిన బిడ్డల గన్నట్టివారి, కడుపు చిచ్చునబడి కాలరే వీరు. పాలు త్రాగిడు గ్లాసు బహువేడి యనుచు, సడవేయ నందుండి పాదాల మోద పాలింత వేడిగా పడిన క్షణాన, పల్గటిల్లితివమ్మ భరియింపలేక కాలానలము నిన్ను గవిసి ముట్టికొన, కాతరవై యెట్లు కళవళించితివొ ఈ లేత తనువల్లి యిట్లు కాలంగ, నెంత రోదించితో యెట్టు లోర్చితివొ. తలచిన హృదయమ్ము దగ్గమైపోవు, దైవమా యీ హింస తగదేరికైన శిలయైన కరుగునే చెనటిదైవంబ, శిశువుల జంప నీ చేతులెట్టాడె అలమిన మంటల నటునిటు పాణి, యల్త్లాడు బిడ్డల యార్తనాదములు విలవిలలాడెడు బిడ్డల చావు, వినలేదొ, కనలేదొ వేడ్క జూచితివా. ప్రకాశం జిల్లా రచయితల నంఘం ఉం

చిన్నారి చెల్లెలు చేష్టలు దక్కి, చిత్తంబు చెదరి వీక్షించెడు చూడు కన్నతండ్రియు నిన్ను గని మది చెదరి, కడుపప్పళించుచు గాసిల్లె చూడు నిన్న గుమ్మడిపండు నిగనిగల్‌ నెజపి, నే డిట్లు మసియౌట నిజమను టెట్లు కన్నులు మూసి యీ కల మాసిపోవ, కనువిప్పి మునువోలె కాంతునే నిన్ను. అరచేతులందున నడుగులమిద, అద్దవే గోరింట యని కోరినావు అరచేతు లేడ ? నీ యడుగు లెక్కడనె అకట! గోరింటాకు లద్దుట యేడ ? తిరముగా పుట్టిన దినమని' నీకు, దెచ్చిన దుస్తులు తెచ్చినట్ట్లుండె గురుతుగా ముందుంచుకొని యేడ్డు నొక్కొ, కాజలేక నిను మిత్తికొనిపోయె చిట్టీ తలదువ్వు టొకముద్దు తలలోన పూల, దండలు తురుముట తనివోని ముద్దు తిలకంబు ధిద్దుట తీరని ముద్దు, తెలిచెంప ముద్దాడ తీయని ముద్దు కలికి మువ్వల సద్దు కనుగొన ముద్దు, కరముల గాజుల గలగలల్‌ ముద్దు యిల నింక నీ ముద్దు లెటు తీర్చుకొందు, యేమున్నదిక నాకు నీ బుగ్గి తప్ప. నిను లెస్స జదివించి నీ సెండ్డీచేసి నీ నిండుసంసార నియతి చూడంగ కనినట్టి కలలన్ని కల్లలైపోయె, కలలన్ని బడిలోనె కాలిపోయినవి ఎనసి దావాగ్నిలో నేడ్తెర కాలి, యెండిన తరువోజ నిట్లు నిల్చితిని మొనసి స్వర్గము చేరబోయి నీవైన, మోదాన నుండవే పుణ్యాలరాళి! 50 క్ట తరునోజు

యామా స్వామిరంగయ్యు అట్ల ర్వలెర్ల హెడ్నాన్టరు కుమారసంభవం గౌతవరం,. రం (ము వ్రకాళం జిల్లా - 523 368 దేవత లెల్లరు దేవలోకాన, దివిజేంద్రు కొలువులో తీర్చిన సభను కావగ తమవైన గణముల ఘనుడు కావలయు నటంచు గణ మెల్ల కోర భావజు డపుడు తా భవదీయనాజ్ఞ పాటింతు నని లేచి పాకశాసనుని తో వల్కె సభలోన తోయజాక్షి రతి దోయిలి యొగ్గుచు తోడుగా నిల్వ. తరువు లెల్ల చిగిర్చి తమ శాఖ లెల్ల తలలు వంచంగ సుందర మౌచు దోచ గిరి శిఖరమ్ముల కీరముల్‌ పలుక, కిలకిల మంచును కిచకిచ ధ్వనుల మరకటమ్ముల గోల మహి పులకించ, మారుతముల్‌ వీచ మదిని గలంచ పరవశింపగ జేయు వాసంతవేళ పరమశివుడు దపము జేయుచుండె. మదను డపుడు చూచె మది దోచ శివుని, మారుతమ్మును తోడు మహిలోన గొనుచు పదును దేరిన పూల బాణమ్ము లేసి పరమశివుని మది పరవశింపంగ వెదజల్లె వాసనల్‌ విరజిమ్ము పూల విరివిగా భవునిపై వేడృతో నతడు పదిలమైన మనసు పరమేశు గలచి పరిమళమ్ముల జిక్కి బంధాల దొరికె. ఘుమఘుమల్‌ వెదజల్లు కుసుమాల జోరు కోకిల గీతాల కుహుకుహు ధ్వనులు సుమశరు విరితూపు శుభదమై నాట, శుభకరుండౌ శంభు చూపు మరల్చ సుమశరంబుల వేటు చోద్యంబుగాగ చూచెనే కనువిచ్చి సుమశరు వంక కమనుడు ముక్కంటి కంటి మంటలకు కరుణ యింతయు లేక కాల్బంగబడెనె. కన్నుల మంటలు గగన మంతయును గప్పుచు మన్మధ కాయంబు మండ కన్నుల మంటల గాంచి భయంబు గలుగగా పణకుచు గౌరి దలంచి మన్నన జేయంగ మౌనంబు వీడి మానిని రతీదేవి మదిలోన వేడ గ్రన్నన యా యమ కరుణతో వేడె కైలాసవాసుని కావు మటంచు. (ప్రకాశం జిల్లా రచయితల సంఘం యసళ్యు (గ్రంధాలఖ్య- వా 51 వా

పూలబాణము సోక పులకించి శివుడు, పొంగగా దేహము పూనె నృత్యంబు చాలగా ధిమిధిమి శబ్దాలతోడ సల్పుచు నాట్యంబు చలిమలల్టుండు బాలయౌ పార్వతి భావ మందుండ పరమేశు డప్పుడు పరవశమ్మంది

చాలు జేసెను నృత్య సంరంభహేల సంతోషమంది తా శా౧తంబు నొంది. వెడలిన వీర్యంబు విలువైన దగుట వేగంబుగొ నది వింతగా జే

మడమక గిరిసుత మానసంబందు, మాహాత్మ్యమై దాన మాహేశు శక్తి నడుగులకు సరియౌ నవవసంతంబు నందున ప్రభవమై నందన రూపు తడబడు గౌరికి తనయు డవంగ, తాదాత్మ మందడే తనలోన శివుడు? హిమమంతు బిడ్డకు ఇబ్బంది గలుగ ఇచ్చెనే గంగకు హితముతో దాని కమనీయ రూపుడై గాంగేయు డాయె, కార్తికేయుం డాయె కదలెనే దివికి సమరమ్ము సల్ప్బంగ సరిజోదు డగుచు సంబర మందిరి సర్వసురులును తమము బోద్రోలెడి తరణీగా వెలిగి తాపసులను గావం తరలి రా గనుచు. దేహ మంతయు కాలి దేవకార్యమును దీర్చ మన్మధుడు నిర్దేహుండు కాగ దేహమ్ము గోల్ఫోవ దీనవదనగ తేర్కొని రతీదేవి దృఢచిత్త యగుచు

మహేపు దలచంగ మాన్యుండు భవుడు మహిని తా దాల్లును మరుని బూడిదను దేహ మంతయు దాన తీరియుండుటను తేజరిల్లు విబూదిదేవు డనంగ.

అని పల్కి శంకరు డా యమను గని అనలమున తనువ దంతయు బూది యనుచు దెల్పగ నంత అత డనంగు డాయె అసురులను యంతమొందించ తనకు గల్గిన సుతు తనువునకెల్ల తాను కారణజన్ము డాయె ననుచును వినిపించగా నష్ట వినువీధినుండి విరులవాన గురిసె వేడ్క మోరంగ. 52 తదునోు

గుత్తి (బోళదరాళి చంద్రశేఖరరెడ్డి కోటికోటులకొక్కడు బెంగుళూరు సరిలేరు సాహిత్యసమరాంగణాల - సరిలేరు భువినేలు సత్యధర్మముల సిరులొల్కు తెలుగమ్మ చెలువంపుతనయ - స్టిరక్తీర్తి నలరారు శ్రీకృష్ణాయ కరుణతో కోరిన కమలనాభునికి - కరమర్థి గూర్చితి కావ్యరాజమ్ము అరిమూక లెదురైన అనిమొన నిల్చి - హరిణాల హరివోలె అణచివేసితివి. కోటికోటుల నొక్క కొదమసింగమవు - గోటిమోటున గొంటి కోటలెన్నెన్నా తేటతెలుగునకు తేజమ్ము గూర్చి - దీటులేనట్టుగా దిద్ది తీర్చితివి మేటివి కవులందు మేదిని నృప్పుల - మాటి తెలుగువీణె మెప్పించితవని మాటలకందని మధుర భావనము - మాటిమాటికి కల్గు మహి నిన్ను తలప. అష్టదిగ్గజముల అలరారు కొలువు - అద్భుత శిల్పాల ఆలయమ్ములును తుష్టితో పుష్టితో తులతూగు జనత - తుంగభద్రాతల్లి దోగాడు నేల దుష్టుల ఎదలందు దుందుభుల్‌ మత - తులలేని సంపదల్‌ తులతూగు నెలవు శిష్టులకును రక్ష శ్రేయాల పంట - సృష్టిరాజన్యుల ్రేష్టండవీవు. అమరమ్ము నీ కృతి అనుపమానమ్ము - అంబుజానాభుని కంకిత మిడితి అమలిన ప్రణయాని కవధియాగాధ - “ఆముక్తమాల్యద యంచు పేర్వడసె అమరొప్ప దిగ్గజ ఆస్థానమందు - అమరప్రబంధాలు అవతరించాయి సమతానురాగాల జనులను బ్రోచి - చతురత రాజ్యమ్ము సరిదిద్దీనావు. ప్రకాశం బిల్లా రచయితల నంఘం 53

యల్లలచెరువు నుబవాణ్వాచాడ్యులు గణపతి... ...!! విశ్రాంత నహాయక ఇంజనీరు యజ్ఞుగొండపాలెం ప్రకాళం జిల్లా హరుని వరమడిగి ఆ గజాసురుడు, హాయిగా పొట్టలో హరుడినే దాల్బ పరమాత్మ జాడను పార్వతి కనక, పద్మనాభు గొలిచి పరికించ వేడె తరుణంబు కనిపెట్టి తాల్మితో వెడలి, తంత్రంబు యోచించి తనియంగ జేయ హరుడు విముక్తుడై హర్షంబుతోడ, యరుదెంచె కైలాస హర్మ్యంబునకును. పతి రాక వినినట్టి పార్వతీదేవి, పరవశమును జెంది ప్రతిభతో మెలగి హితమైన నలుగును ఇసుమంత దీసి, ఎసలారు బాలుని ఎలమితో జేసి ప్రతిపత్తి గలుగుచు ప్రాణంబు పోసి, పనిచి వాకిటిలోన ప్రతిపాలకునిగ అతి త్వరగ జలకమాడుచు నుండు, నంతలో పశుపతి యరుదెంచ, జూచి. వాకిట నాటంకపరుచ బాలుండు, పశుపతి కోపంబు పరవళ్లుద్రొక్కి ఒక క్షణమున ద్రుంచె నుద్రిక్త శివుడు, ఉద్వర బాలుని ఉత్కృష్ట శిరము ఆ కాకతాళీ యానర్థకమునకు అపరాజితయు విస్మయము జెంద, శివుడు కౌకృత్యముల నెల్ల గమనించినంత, గజశిరము నమర్చి కాయంబు నిలిపె. ప్రాణంబు నిలిపిన పార్వతీశులును, బాలుని కొడుకుగా భావించి పెంచి, అనతికాలములోన ఆదిదంపతులు, అనలజుని గనిరి ఆవశ్యకముగ మునులు దేవతలును మునుకొని వచ్చి, మునుముందు విఘ్నాధిపుని కొరకడుగ అనుమతించుచు శివుడా నందమునను, అర్హుల కొరకు తానరయుచునుండు. గజముఖుడును మరి కార్తికేయుడును, గణితవ్య పదవిని కాంక్షంచుచుండ త్రిజగమ్ముల నదుల తెగువతో మునిగి తేలుచు, ముందుగా దివ్యంగ చేరు అజితునకె పదవి నప్పగింతునన, ఆశ్చర్యచకితుడై ఆ గజముఖుడు అజునిని (ప్రార్థించి యడిగి గ్రహించి, ఆ జనని, జనకు లాత్మలో తలచి. 54 తరునోజు

మూడు ప్రదక్షిణల్‌ మురిపించి సలుప, మున్నాడి నెరవేరె మృదువైన కోర్కె నాడె విఘ్నములకు నాయకుడౌచు, నైష్టకాచరణంబు నాందిగా పలికి గడిదేరి గణముల గణపతి యగుచు, కార్య సాధనలెల్ల కైసేత సలిపి అడకువ చూపుచు నగ్రగణ్యునిగ, హైమవతీశుల నాహ్లాదపరచె.

అఆ భాద్రపదశుద్ధమందున చవితి, అపరాజితుడొసగ నధికృతు జేసి ప్రభవించె విఘ్నాధిపత్యంబు, నాడు, భక్తులెల్లరు తినుబండారములను విభవమౌ విధిన నైవేద్యంబు లిడగ, విధ్యుక్తముగ స్వామి స్వీకర్త యగుచు, ప్రాభవంబుగ వచ్చి పార్వతీశులకు, ప్రణమిల్ల బోవగా ప్రతిబంధమయ్యె. భరియించి సాష్టాంగ పడబోయినంత, భగ్నమై తోచెను ప్రతిరోధమౌచు బరువైన పొట్టతో పాదంబు లాన, పంత మగుచు మోము సై కెత్తవలసె అరిపడి శిరమునే ఆనింప, కాళ్లు అపహాస్యముగ భూమి యానుటమానె పరికించి చంద్రుండు పక్కున నవ్వ, ప్రతిదృష్టి దోషంబు సటువుగా తగిలె. కరిముఖుని కడుపు కటువుగా తోచి, కన్గంట పగులుచు గళితంబు వెడలె గౌరి కోపంబుతో క్రాలి చంద్రునిని, కాంచు వారికినెల్ల కలయప నింద అరిపడి శపియించి, అనిమిషుల్‌ వేడ, అరోజు గణపతి నర్చించి పిదప పరిగృహీతాక్షతల్‌ భక్తితో శిరము, పై నుంచుకొమ్మని పార్వతి నుడివె.

ఏ కార్యమారంభ మేమరుపాటు, నెడపక మున్ముందు ఇమ్ముగా కొలువ ఆ కార్యమెందున ఆటంకపడక, అనుభావమును గల్లి అభిలాష దీర్చి చీకాకు తొలిగించి క్షేమంబు నొసగి, శీలించి పాలించు శిష్టండు నౌచు శ్రీకము నింపు నాశ్రితుడో యనంగ, శితికంళు దీవన స్థితులన్ని గలిగె. ప్రకాళం జిల్లా రచయితల నంఘం 5్‌5్‌

వి.వి. నుబ్రవ్మాణ్యం

గదా యుదం రాజమండ్రీ

ఢా తూర్పుగోదావరి జిల్లా ఏమి చేతుము పార్ధ! ఈ సుయోధనున, కింత సులువు జూపె నిపుడు ధర్మజుడు భీము నొక్కని వాడు పెనగి గెల్చినను, విపుల రాజ్యము నిచ్చి విడచిపుచ్చునట! చమువెల్ల గోల్సోయి చావనున్నట్టి శత్రువుకు బలమీ జాలె మీయన్న తమ మేలు గానక తరచు ముష్పులను, తలకిత్తుకొనువారి దప్పింప తరమె? చూడగా నిదియును జూదమే యయ్యె, సోదరులను మంట జొన్నుబే యయ్యె కడగండ్ల జీవించి గండముల్‌ గడచి, కానలలో జొచ్చి కడువెతల్‌ పడిరి ఏడాది దాగిరి యేకచక్రమున, ఇంటింట భిక్రమ్ము నెత్తి జీవించి పడతి పాంచాలి మీ భార్య యైనంత, వంత బాసిరి రాజ్య భాగమ్ము నంది. నలుగురు తమ్ములు నలుదెసల్‌ గెల్వ, నాకాధిపుని వలె నాడు మీయన్న అలరుచు రాజసూయము సల్ఫి వెలిగి ఆది గొంచ నాకెంతొ హర్షమ్ము కలిగ విలసిల్లి మీరుండ వీడు సిల్పించె, పేరోలగమ్మున పెనుజూదమునకు తెలివితక్కువతో యుధిస్టిరుం డప్పుడు, తిన్నగా శరుని చేతికి చిక్కుకొనియె. అలి నొడ్డుచు జూద మాడంగ దగెనె?, అందు గెల్పుట, యోడు టది వేరుమాట వలువ లూడ్చిరి కదా పాంచాలి కప్పుడు, పాండవాగ్రజు తెల్వి ఫలితమే అదియు అలివి గల్చించె మీయన్న దాయలకు, అడవుల పాలైతి రందుచే మీరు అలమ్ములో జచ్చి రవనీంద్రు లెల్హ ఆ సుయోధనుని దురాళచే పార్ధ! అర్జునా మీకిప్పుడా పాపి చిక్కె, నది వ్యర్థమైపోయె నన్న వాక్యమున గర్జించి గెంతుచు గదబూని వీడు, కడు పోరుచున్నాడు కాన్బుమా యిపుడు దుర్గను డగు వీని తొడల భేదింతు, దుర్వార గద ననె తొల్లి భీముండు నిర్జించు మటులంచు నీ తొడన్‌ పార్ధ! నేర్చుతో దట్టు మనిలసూతి చూడ. 56 తరువోజ

భాషాప్రవీణ-'మధుర కవి”

గుజ్జము జాషువా! కోటిదండాలు మల్లనరస్హ జాన్‌ టప్రకాళం జిల్లా

గలగల మని విప్ర - గగన తలమున, కడువేగముగ బారు - కవితా ్రవంతి నలఘు తపోదీక్ష - నస్పృశ్య జగతి, కషర భగీరథు-డన గొనితెచ్చి పలు కావ్యముల పైడి - పంట బండించి, పంచమ జాతి క్షు-ద్పాధ తగ్గించి. కులమత సర్పాల - కోర లూడ్చితివి, గుజ్జము జాషువా! కోటి దండాలు. కుక్కల కన్న ద-క్కువగ భావించు, కులహీనుణను గూర్చి కొండపై నున్న ముక్కంటితో జెప్పి - మునుముందు మాకు, మోక్ష మెప్పుడొ? తెల్చు-మో గబ్బిలమ్మ! నిక్కము నా పై క-నీస మొక్కింత, నెనరు జూపెడి వారు - నీ కన్న లేరు చక్కగా దూత్యమ్ము - సలిపి రమ్మనుచు, సాగ నంపితి, వాంధ్ర సత్కవిచంద్ర! దారిద్య్రభయద భూ-తమ్మొక వైపు, దారు ణాగ్రకుల త-త్తమ్మొక వైపు గారియ వెట్టిన - కాలమునందు, కలము నాయుధముగ గైకొని లేచి తీరని వెతల సం-దిట జిక్కువడక, తెలుగు భాషాదేవి - దీవెన లంది పోరాడి యా రెంటి - పాగ రడగించి, పూజ లందవె! పద్మభూషణా! జాప్వ! ఖండ కావ్యముల పా-ల్కడలి మిగడల, కమ్మని రుచి జూచి- కడు సంతసించి కొండాడి నీ ప్రక్క - గూర్చున్నవారు, కుల మేమి? టని ప్రశ్న - గుప్పించి నపుడు గుండెలో పెను బాకు - గ్రుచ్చుకొన్నట్టు, కుంతీసుతుని భంగి - క్రుంగి కుమిలిన పండితకవి! చచ్చి - బ్రతికితి విపుడు, ప్రజల నాల్క్మలయందు - ప్రతిమలయందు. కలిమి లేకున్నను - గజముపై నెక్కి, కాలికి మేలిమి - గగ్గెర దాల్చి నిలు వెల్ల బంగారు - నీటితో తడియ, నీరాజనముల పె-న్నిధులను బడసి పలుకుల రాణి నన్‌ - బాయ దటంచు, పలికిన “కవి చక్ర-వర్తి” నీ వ్వ రిల సాటి వచ్చెద; రిను డుండు దాక, యెనలేని నీ కీర్తి - యేపారు గాక! థట్రకాళం జిల్లా రచయితల నంఘం 57

రోచిష్తాన్‌ చూపుము ప్రతిభను శుభములు కలుగ కుత్సితం బనియెడు గునపంపు పోటు, గుట్టుగ6 దగిలెను కువలయమునకు! వాత్సల్యపు విరులు వాడగ సాగి, వైషమ్యు మను యగ్ని వ్యాపించుచుండ మత్సరలీలలు మన్నన గొనగ్య మమతకు సమతకు మరణము వచ్చె సత్సొహృదయునకు స్థానము లేక సంఘర్షణమ్ములు సర్వత్ర పుట్టె. కప్పుకొన్నట్టి నాగరికత కనులం, గట్టిన దట్టపు గంతయై యుండ తప్పుడు తనముల తంతులు చెలంగి, దాడులు సలుపగ దడంబాటు హెచ్చె తప్పిపోవుట యెట్లు? ధరణీ తలమున, దాపురించగ నున్న దారుణ హేల చెప్పని కావ్యమై చిందదు శాంతి, చెయ్యని గానమై చెవులం బడదది! భీకరతనముచే భీతిల్లె జనత, పెరుగగ దుర్నీతి బిత్తణపోయి లోకము బెడదలలో దల్లడిల్ల, లోలోన సౌఖ్యము లుస్తమై, సోకె వ్యాకులితమ్మను వ్యాధిమతులకు! వైకృత, వైరుధ్య, వైసికత్వములు పోకాడవలె నిక పోకడనందు, పూని, దోసమెజింగి, బుద్దిని దిద్ది. చూపుము ప్రతిభను శుభములు కలుగ, చూడు మంతమ్మును జులుముల కథకు మాపుము క్రోధము, మాన్చ్సుము వణలు, మదపుటాలోచన మజీజోగు వలదు అపు మింక మనిషీ హత్యలక్రీడ, యత్నింపుమయ్యా, సమైక్యము( బడయ పాపపు! జేష్టలం బాజంగంద్రోలి, పరిణితి. జెందిన వర్తన తోడ. మాజుము మిత్రమా, మాజుము నీవు, మనికితములు తీరి మనుగడ యలర తీరులో తొలగని తిన్నన( గొనుము, తెప్పణీల్లి, సరియౌ తెలివిని. బొంది నేరము సేయట నేటితో వదలు, నేర్వుము నీతిని నెమ్మది వెలయ వైరము విడచిన వాండవై మెల6గ, వలె సుమ్మి మనమానవ చరిత మెఖియ. 58 లరునోజు

తెడ్డుపొాటి రామబ్రవ్మాం జన్మించు ఓ రామ! జగతిలో మరల ౩లును ఉపాద్యాయుడు 9/852, ఇందిరా కాలని కనిగిరి ప్రకాళం జుల్లా-623 230 ఒక తండ్రి మాటల కొన్నెను గూర్చు - నూరిడిచి యడవికి నురిక నెవడు ఒక మాట యొక భామ యొక బాణ మనుట-యున్నతి గూర్చంగ నున్నట్టీ మాట వికటించు మాటలు వేయున్న గాని - విడిపోని సోదరు లేరిరా భువిని యొక దేవుడని నిన్ను నొలతురే గాని - యొనరంగ నీగుణం బొచ్చెనే రామ! కోపంబు పాపంబు గూడని వైన - కూరిమి విడిచియు కొంపలన్‌ గూల్చె దీపంబు లార్పుట దీనుల ద్రుంచి - దేవుని నిందించి తిరుగుచున్నారు ఏపూట కాపూట యేడ్చులందున్న - యిలగల మనుజుల. నేడ్పింతురౌర పాపాలకే విరు భక్తులౌ కతన - పైశాచికంబుగ పరవశించెదరు. మరణంబు గూర్చుట మగువల జెరచు - మానసంబును గల్గి మనుజుడున్నాడు భరమింత లేకుండ బ్రతుకుట కొరకు - బైరాగి వేషాలు, బాబాల బ్రమలు ఉరియాడు పానంబు నుగ్రరూపమున - యుసురులం దీయుచు న్యూనతన్‌ గూర్చి వరుణదేవుడు గూడ వర్షించకుండ - వక్రించి మేఘాల వరుసలో నణగె. ధర్మంబు దప్పింది, దానంబు లేదు - దాక్షిణ్యమే లేని దనుజు లున్నారు నిర్మలంబుగ నుండి నిజమాడు వాడు - నిలువెల్ల కష్టాల నిలయమైనాడు మర్మంపు మాటలు, మౌనంపు దృష్టి, - మాయలు మోసాలు, మానవ తీరు కర్మసాక్షియు గూడ కరినుడైనాడు - కాల్చివేసెడి యెండం గల్గియున్నాడు. నగయాయె నాతికి నగ్నంపు బట్ట - 'నాగరికత' పేరు నవ్వొచ్చు నకట పొగరుగన్‌ మాటలు పోరాడు జనులు - పొరుగుల బాధించు పూర్ణకుంభములు అగరుబత్తీలతో నర్చనల్‌ గూడ - యౌద్ధత్య భాగ్యంబు నందుట కొరక జగతిని బ్రోవంగ జానకి తోడ - జన్మించు ఓ రామ! జగతిలో మరల, ప్రకాశం జిల్లా రచయితల నంఘం ర్‌కి

డా॥ చింతలవూడి వెంకటేళ్పుర్లు జాతిపిత హత్య నత్యనారాయణవురం, బల్ల (దుం) ఖమ్యుం జల్లా - 507 140 అద్దరాతిరి కూడ అడ దొంటరిగ, తిరిగితే స్వాతంత్ర్య మన్నాడు గాంధి- పొద్దుపోవగ నేల పోలీసు కంటి పోటు కాడది సెల్లు భోగాల చెల్లు పొద్దెక్కినా గాని పూబోడి నొంటి, పోనీక చెరచురా పాలిమేరసేన విద్దె కైనను స్త్రీని వీధి నొంటరిగ, వెళ్లనివ్వరు నేడు వీధి రౌడీలు. వృత్తివిద్యలతోడ విద్యాలయముల, వృద్ధియే దేశాభివృద్ధి అన్నాడు- విత్తు మెకాలేది, వేరు యాచనము, వెట్టి బానిసవృత్తి వృక్ష మెట్లగును? విత్తమే దైవమ్ము, విత్తమే మతము, విత్తాలయమ్ములి వీధికాన్వెంట్లు! గుత్త కమ్ముడువోయె గుట్టుగా ప్రభుత, గుండుసున్నలును కాకూడదు ఫెయిలు. గ్రామ సౌభాగ్యమే రామరాజ్యమున, గర్వకారణమని కలలు గన్నాడు- గ్రామాలలో నేడు రాజకీయాలు, రగిలి ముంటల వల్లకాడులై మిగిలె, పంటభూముల వల్ల బహువృత్తులకును, బ్రతుకు సాగును, బాగుపడుడి అన్నాడు- పంటభూములు పూడ్చి ఫ్యాక్టరీ లెట్టి, పని లేని వారిని పస్తులుంచేము. మద్యరక్కసి నుండి మనుజులం బ్రోవ, మద్యనిషేధమే మంత్రమన్నాడు- మద్యవర్తక మందు మత్తిల్లె ప్రభుత, మంది ఆరోగ్యమ్ము మాకేల ననుచు. కులమతమ్ముల గోల కూడదన్నాడు, కూడి అందరి మేలు కోరుమన్నాడు- కులమతమ్ములు లేక కూడు లే దనుచు, కుటిల పక్షాలన్ని గోల పెంచేను. జీవుల హింసించి జీవింపనేల, జీవరాశికి మేలు చేయమన్నాడు- జీవాల యంత్రాల ఛేదించి నేడు, చేస్తున్న వ్యాపార చిత్రాలు చాల! అందంద పిల్లల్ని అరికట్టవచ్చు, ఆత్మనిగ్రహమందు అన్నాడు గాంధి- అందుకో కండోము ఆనందమందు, అదుపెందుకంటోంది అధికారగణము! 60 తరువోజ

డబ్బుగొట్టు వెంకటోళ్పుర్లు బీవజలం తెలుగు వండితులు ఉలవపాడు ట్రకాళం జిల్లా భూతపంచకముల పరమేశు డెపుడొ, ప్రాణికోటికి నిచ్చి ప్రాణముల్‌ పోసె అత్యాశపడబోక, ఆరాటపడక, ననుభవించవలయు నమృతంబు నట్లు జాతి జీవమిలను జలమని యెంచి, జాగ్రత్త పడియెడి జనుల నందఅను సత్సౌరులని యెంచి సాధుపుంగవులు, సన్నుతి సేతురు సత్య మి మాట. పరగ జీవ జలము పాదుపుగ వాడి, పదిలపణచుకొంట పాడియౌ నునకు పరిశుద్ధ జలమును పాడుచేయకయె, పానంబు చేయుట బాగందజకును నిరతము నెజనమ్మి యీమాట జనులు, నిర్మల జీవన నియతిని గడపి భరతజాతికి మంచి ప్రఖ్యాతి దెచ్చి, ప్రపంచ సాఖ్యంబు పడయంగ వలయు. బావులదరులందు బట్టలు ముంచి, పరిశుద్ధ స్నానంబు పొటింప దగదు ఆవుల బట్టెల నత్యాళకొద్ది అలయేటి నీటికి నదలించ వద్దు గవులుగొల్బెడి నీరు కాలువలందు, కలుప యత్నించకు కపటంబుతోడ పొవిత్ర జలములు పొడౌను సుమ్ము, పారిశ్రమంబుల ్రక్క స్థాపింప. ప్రగత్టై యత్నించు భారతపౌర! పరులసాఖ్యమునెప్టు భావింపనయ్య వగపుల బ్రతుకును వరముగ నిచ్చి, భరతమాతకు నీవు బాధ గల్పింప తగ పౌరుడీవని తలచునా? జాతి, త్యాగబుద్ధి వలద ధరణిపై నిలువ పగ బూని జగతిని పాడుచేయకుము, పావిత్ర మూర్తివై భాసిల్లవయ్య. పరమేశుడిచ్చిన పంచ భూతముల, పదిమంది పాలని భావింపవయ్య పరియావరణమును పరమాత్మ యనుచు, పరమ పూజ్యంబుగా పదిలమ్ముజేసి నిరతము నీజాతి నిండు గౌరవము, నిలుపగ యత్నించి నీతిగ నడువ పరులంత సుఖియించి పాడిపంటలతొ, వది కాలముల్‌ నిల్వ భాగ్యంబు గాదె, (గ్రకాళం జిల్లా రచయితల సంఘం 6]

నారాయణం బాలనుబ్రహ్మాణ్యం ధేనువకొండ ' జీవన చిత్రం న్‌ పరమధార్మికబుద్ధి ప్రకటించువాడు, మచ్చుకు కనరాడు మహిలోన నేడు సిరులను వాంఛించి చిత్రమ్ముగ మది, వంచనాశిల్పాన వరలెడు నొకడు పరులను కడతేర్చి వరభికరముగ, ప్రాణిహింసను జేయు భ్రష్టు డొకండు గురిలేని మాటల గూర్చి దబ్బరలు, పని గడుపుకొనెడు జనుడొక్కరుండు. మత్తమాతంగమై మదమెక్కి నడచి, మమతల విడనాడు మందు డొక్కరుడు అత్తమామల జేరి అప్పల విడచి, అలి బెల్లమ్ముగా నరయు నొక్కరుడు చెత్తపనుల జేసి చేటు దెచ్చుకొని, చింతిల్లుచుండెడి చెనటి యొక్కరుడు మత్తుకు లోబడి మన్ననల్‌ విడచి, వీధిన బడునట్టి వెంగలి యొకడు. వనితానుగమునమ్ము వాంఛించి చెడియు, దీర్ధరోగాలతో; దిరుగు నొక్కరుడు పనులు చేయక యెష్ట పాలుమాలుచును, మందబుద్ధిగ సాగు మానిసి యొకడు వనితల వేధించి వల్లభుండ నని, కులుకుచునుండెడు కూళ యొక్కరుడు కనుపాపల సుతుల కనిపారవైచి, పట్టించుకొననట్టి పాపి యొక్కరుడు. రోజుకో వేషాన లోకమ్ము ముంచి, కొంపలు గూల్చెడు కొంటె యొక్కరుడు రాజకీయమ్ములో రమ్యతన్‌ సాగి, పార్టీలు మార్చెడు పాపి యొక్కరుడు మోజు తీరడు దాత ముదితతో గడపీ, చెప్పక వెళ్లెడు చెనటి యొక్కరుడు నైజమ్ము విడకుండ నమ్మించి పరుల, కరము సాగెడునట్టీ కఠిను డొక్కరుడు. ఇట్టీవారల జూచి యెంతయో మదిని, తల్లిభారతి కుంది తపీయింవ సాగి చెట్టథనము చేత సిరులు సాధించు, పుత్రుల గనుగొని ఫాగిలి తా నేడ్చె వట్టీిమాటలగాక వందనీయంప్తు పనుల జేసెడి వారి బడయ తా గోరి గట్టిగా మది నెంచె ఘనులైనవారి, నికముందు గనవలె నెటులైన ననుచు. 62 తరువోజ

రనరాజు జీవన రేఖ స్టేషన్‌ రోడ్‌ తణుకు - 534 277 వళ్చిమగోదావరి జిల్లా సమతలో మమతను శ్వాసించువాడు, సమరమ్ము సలుపకే జయగీతి పాడు ప్రమిదలో దివ్వెపై పగబూనువాడు, క్షమకు నర్హుడుగాక శలభమై మాడు సమయజ్ఞుడై విల్లు సంధించువాడు, జమునైన ఠేవతో శాసింపగలడు కమనీయకాంక్షతో గళమెత్తువాడు, సుమహారముల మధ్య శోభిల్లగలడు. ములుచమాట లవేల? పోనాడవలయు, పలుకుతేనెలలోన పల్లకీ కలదు కలలనే కనుచున్న కాలమ్ము తరుగు, చలనమ్ములోనుండి స్వర్గంబు పుట్టు శిలనైన ఢీకొట్టి సెలయేరు పారు, బలమున్న చాలదు - ప్రతిభ కావలయు గెలుపె ముఖ్యము-కాని - గెలుపు వెన్నంటి, నిలచిన ధర్మమే నిజమైన మలుపు. గుడిసెలో వినవలె గుండుచప్పుళ్లు, గుడిగంట లయువెన్క కొట్టిన నొప్పు మడిలోన, తడిలోన మాధవుండేడి?, పడిన మానవునిలో పరికింపదగును పొడిమాటలకు దాహమును తీరదెపుడు, కుడిచేయి పైకెత్తి గోడు బాపాలి గడితేరినపుడె స్వాగతవీచువేల?, వడదెబ్బలో కూడ వలపు లీయాలి. (్రకాళం జిల్లా రచయితల నంఘం 63

ల దిట్టకవి శ్రీనివాసొబార్వ తరువుల రక్షింప(ందగు నిరంతరము! రిటైల్ల లెట్టరర్‌ యజ్ఞుగొండపాలెం (వ్రకాళం జిల్లా తరువులు ధర. గల్ప తరువులే యగును, తరువుల కెట్టి యంతరు వుండ దెపుడు తరువులు సౌఖ్య ప్రధదాయకములగు, తరువులు ప్రకృతి సౌొందర్యమ్ము నొసగు, తరువులు జీవి కాధారభూతములు, తరువులు స్వార్ధమున్‌ త్యాగమ్ము చేయు, తరుణ మందు ఫలము తప్పక నొసగు, తరువుల రక్షింప( దగు నిరంతరము. వసుధలో వృక్షాలు బల్‌ బొగ్గు పులుసు వాయువుల్‌ గ్రహియించి ప్రాణావాయువుల నొసగుచు మనుజుల కూజట కూర్చి యుర్విలో తల లెత్తి యున్నత మయ్యె, పసులకు మేతగా పలు విధమ్ములుగ పనికి వచ్చుచును కాపాడుచునుండు, వసుధాజములతోడ ఫలితాలు మెండు, వానిని కాపాడవలె నిరంతరము. అవనీజముల నెల్ల నాశతోంబెంచ, నవి అల్ల పెరిగియు నభివృద్ధి చెంది యవనికి దిగివచ్చు నా మేఘతతిని నాపుచు వర్షమ్ము నవనికి. గూర్చు, నవసరమైనట్టి యారోగ్య మిచ్చి, యఖిల జీవులకును హర్షమ్ము గూర్చు పవనాలచే పటుభద్రమ్ము నాసగు పాదపమ్ములను కాపాడంగ దగును మనుజుల రోగాలు మాయమ్ము( జేయ, మ్రానులు విలువైన మహితౌషధాల నొన(గూర్చి మనుజుల నోదార్చుచుండి, యున్నతాశయముల నోలలాడుచును తనదైన యుపకార ధర్మంబు నెజపి ధరణీ ప్రజల కెల్ల దైన్యంబు6 బాపు కనుకనే ప్రజలెల్ల కనికరమ్మొదవ కాపాడవలయు మొక్కల! బెక్కుగతుల. తరువు తాత్మాహుతిన్‌ ధన్యత గాంచి తనువుల నెండించి తనరు గృహోప కరణమ్ములగు, వంట కట్టీయలగుచు కరుణతో నరులకు కడలేని సేవ లరమర లేకుండ నందించుచుండ, నాదర్శవంతులై యానందమొప్ప ధరణిలో ప్రజలెల్ల దర్భంబు తోడ తరువుల రక్షింపందగు నిరంతరము. 64 తరువోజ

అచార్వు ఎన్‌, గంగవ్ప తరువోజ న్‌-73, శ్రీనివాననగల్‌ కాలనీ గుంటూరు - 522 006 తెలుగు నుద్ధరియింప ధీరోద్ధతగతి, స్థిరముపరచగాను తేటయౌ పలుకు తొలుత నద్దంకిని దోహద మొప్ప తొలి శాసనమునందు తొలిపించు ఘనత బలశాలివీరుడు పండరంగుండు, పదిలపరచుకొనె ప్రాకటముగను తెలుగులు మరవరు తెలుగువీరవర!, తెలుగుభాషకు గల తియ్యందనమ్ము! తేటతేట తెలుగు తీయని తెలుగు, తీయగా రాగమ్ము దీటైన తెలుగు నీటైనదీ తెల్గు నిఖిల దేశముల, నిలువరించును బ్రజ నెమ్మదితోడ, వాటమైన తెలుగు వాసిగాంచినది, బహువిధమ్ముల జూడ ప్రవిమలరీతి, గాటపుముమతల కలనేత గాను, గానానుకూలమై కలకాల మిలను! దేశభాషలలోన దేదీష్యమాన, దివ్యభవ్యమునయి తిరుగు లేనట్లు ఆశలు చిగురించ హానభావముల, అర్హరీతిని దెల్ప్బ నమరంగ, సొవ కాశమునై నుడికారంప్తు సొంపు, గరగరల్‌ మెరయగా కమనీయ భాష పాశబంధ మరయ పలుకు తేనియల, ప్రాంజదువులవోలె పరగును తెలుగు! పరగంగ తరువోజ పద్యమ్ము తెలుగు, భాషలో నిలుచుండి వ్యాప్తి చెందంగ సరిగమపదనీల సంగీతమునకు, సరసరీతి వెలయ సమకూరి తెలుగు విరివిగా మెరయను ద్విపద రెండింత, లై రవళించ విలాసము తోడ సరమశోభస్కర భావాభిరామ, వరణీయ రీతి విస్పారెను తెలుగు! (ప్రకాశం జిల్లా రచయితల నంఘం 65

చిటిప్రోలు కృష్ణమూర్తి తరువోజ గామాలపాడు దాచేవల్లి (నుం. గుంటూరు జిల్లా - 522 414 తరువోజ పద్య మద్దంకి శాసనపు( దరువెక్కి దశ దిశాంతరములం: గనుచు మురువుగా హరువుగా మురిపముం బెంచి, స్ఫుటముగా నప్పుడెప్పుడొ వైచియున్న దరు విప్పటికిని నాదపఠరీమళములం దనుపు గూర్చును దద్‌జ్ఞతల్ల జావళికి6 దెరువు దీర్చును జగా తెలు(గు పొల్పరికిల దెజవు పేర్చును సాంస్కృతికపు మెల్పరికి. 'అలసగతి' గతి భవ్యము శ్రావ్య మగుచు, నల పద్మనాభ మ ట్లతిరమ్య మగుచుం గులుకున్‌ “ద్విరదగతి' కొను రొప్పం గరము, కొన లిడ బలు కల్పుగోలుతనమ్ము వెలయున్‌ “ద్విపద' తోడి విందు వియ్యముల, విపుల సీసముతోడి విడని నెయ్యముల గలదె ? యింతటి మేలికలిమియున్‌ బలిమి, గల తరువోజతో6 గనియు పద్యమ్ము ఆదికవి స్వామి యన్నట్టి ఖ్యాతి, నార్జింప నోయకొన్నట్టి నన్నయయె కాదు, భారత కథాకల్చ కాగ్రణిగ, ఘనకీర్తి విభవంబు గడియింప గంట మూందు విపశ్చిదగ్ర్యుం డధర్వణుండు, నుదయించుటకు నెంతయును బూర్వమందు€ (బ్రాదుర్భవించిన పద్యరాజంబు, బళిబళీ ! తరువోజ ప్రథ గణేయంబు. పండరంగండు తృప్తిపఅచె నాదిత్య, భట్టారకుని ధర్మవరభూమి యొసంగి నిండుమనము నవనీతముగా(గ, నిలిపె నా మధుగాథ నెలీ తరువోజ సండరంగ6 డతండె ప్రభవించెనేమొ ! వసుధ రాజమహేంద్రవర వల్లభుండుగం బండితాగ్రణీ పునర్భవమంది నన్న భట్టారకుం డయి భాసిల్లెనేమొ |! తరువోజ యగుచు నాదరు వయ్యెనేని, తఖు(గేమి లోకహిత ప్రవర్తనముః గజికొఅ లేని త్యాగ సహిష్టుతలును, గజచి మానిసి సార్ధకత నందంగలండు తరువోజ మేలిమి దర్శించి బుధులు, తత్రశస్తి సువిసృత ప్రచారమున మెళథియనోపిరి తదున్మేషమ్ము విరిసి మెళయును గాక ! బ్రాహ్మీకృపావాప్తే ! 66 తరువోజు

డా/ యు.ఎ. నరసీింవామూర్రి తరువో జ 8-౩0-7 సాయినగర్‌ త్తోటపొలెం విజయనగరం - 535 003 తొలినాటి తరువోజ దొరకిన చోట, దొర పండరంగడు తుమురాడు చోట తెలుగు పద్యపు కోట తీర్చి కట్టాలి, తెలుగు భాషకు కొత్త తేజమివ్వాలి తొలిసంజ మలిసంజ దూరునందాక, తెలుగు మాటలు నీకు తోడుకావాలి తెలుగు పద్యము తీపి తెలుసుకోవాలి, తెలుగు మాటల దీప్తి దిశలు నిండాలి. అద్దంకి వేమయ్య అరుణాంశురాగ, హంసగీతము మాకు హాయి నివ్వాలి గద్దె నెక్కిన తెల్గు గాధలో నేడు, ఘనుడు మల్తారెడ్డి గాన ముండాలి పెద్ద నన్నయ్య యంచు పేర్చిన భక్తి పెరియ కావ్యము రాసి పేరొల్ల ననియె ఇద్ది చదలువాడ ఎజ్జిన్న సుద్ది, ఈ బుద్ధి మనమంత ఎన్నుకోవాలి. తనియుచు తరుణులు దంపుళవేళ్ళ తకధిమి ధిమి యంచు దరువేయు పాట జానపదుల నోట జవము జీవమును, జానుదెను(గు సౌరు జతగూడు పాట ఈనోట ఆనోట ఏనోట విన్న ఇంపులొలుకు పాట ఇగురొత్తు పాట తెనుగు పద్యపు తొలి తీపు లందించె, తెనుగుపాటలలోన తేనెలై కురిసె, దేశికవితలోని తెనుగు అందాలు, తేజరిల్లిన వేళ తెనుగునై పుట్టి కోశమ్ము ఛందమ్ము కోవిదత్వమ్ము కోరి నా వెనువెంట కొదమదూడలుగ లేశమ్ము నిలువని లేగదూడలుగ, లీల లొప్పగ చెంగలించిన వేళ ఆశువై తరువోజ నందుకోవాలి, ఆపాట నాజన్మ కంద మివ్వాలి. అల నన్నయకు ముందు అవతరించినది - అంధ్రమహాభారతావతరణము గలలోన కనలేని కాలమ్మునందు - కలకలలాడిన గ్రామీణ కవిత ఆలోచనల నింపు అమృతంపు ఊట - అపాత మధురమీ అందాల పాట అలరుల చలువల నంది తర్వోజ - ఆచంద్రతారార్క మవనిలో నిలుచు. ప్రకాశం జిల్లారయితల సంఘం 67

మన్నవ గంగాధరవ్రసాద్‌ తరువోజ చెన్నై - 92 శ్రీవాణి పదములు చిందులువేయు సింగారు బంగారు చిద్విలాసాల ఆవానమందు. ఆ అందాలు నేడు యంతమాత్రమ్ము విహారమ్ము చేయు భావమ్ము కానము, ప్రాంతీయ భాష బండమోతగ మారి, పలుకరాదాయె నీవయిన చూడు నీడలుగ్రమ్ము నీదు భాష నిక, వాణీ, నిద్రమాని. తరువోజ యందము తలదాల్చి నేడు తాపించమును గూల్చదాల్చిన మిమ్ము కరుణతో జూచి వేగముగా ముగియగ, కావుమయ్య కాణిపాక వినాయక, ఇక మరువము నీ నామము సదా కొలుతుమయ్య సామి దయతో గావుమయ్య తరుణమిది గదా... జతకలిసి నడిచి, తరములు మరచిన తమసు తుడువగ. “సహితముగా నేటి సాహిత్యరక్ష 'సొబలముగా పూని సాహసించారు మహితలో మీ పేరు మరచిపోరిక మనసు గలవారు, మన్నింతు రింక గహనము దూరిరి కద... మీకు నింక కవనము... దవనపు గమనము కాగ సహకరింతురు హితసామంతు లింక, సమకూరు నిధులును, సముచితముగను. ఆధునికము నందు ఆరుతున్న తెన్గు ఆదరణము పోయి అవమానమంద ఆదుకొనగ మీరు అవతరించారు ఆనంద మింకేమి అన్యము కలదు? పొదుగ మన తెన్లు పద్యము వెలుగు పాఠవమును జూపి పరువు నిలిపిన పాదుషా లది పేరు ప్రస్నన జూచి పారిక నయితిని పావన మదియె! కాలము మారినగానీ జనులిట కమ్మని పద్యము గానము చేయ వీలుకలిగినచో... విడువరు, పాత వెగటని, పద్యము వెలలేని ధనము పాలు, తేనెల రుచిపాకము, చెవుల బడినచో నమృతప్రాయము తెలుగు నేలను మొలచిన నిక్వాణ రాగ నీకాశ మనియెడి నెలవీస మౌను. లూ

ఆదరింతురు మన ఆరాధ్య పద్యయాగము... ఎవరికీ అలవిగానట్టి

నాద ప్రణవమును నా తెలుగందు నటరాజు పొదిగినాడు, ఈ భాష వేదనల, ప్రణయావేశములందు, విష్ణవగీతాల, వేడుకలందు

సాధన చేయగ సరిపోవు అక్షరసంపద కలిగిన సారస్వతమ్ము

హనుమరెడ్డి లనేమి హాయిని కోరి యత్నించె తరువోజ అందము నిలుప? తెనుగువారి తొలిపద్దెములను చేర్చి తీపిధారలయందు తేలగ నిలిపి... చనుచునున్న యతని శ్రమను చూడంగ చలియించును శిలలు, జాలిన్‌గొను మది కనులార గాంచుచు కదలివత్తు మిక కార్యపుభారము గమనించి... కదలి... దిశలలో నాలుగు దిక్కులా శాంతిదీపము వెలుగును దేవుని వలన పశవులా కనుగాన్క... పరుగులుతీయ ఫలితము లేదను పరిణితి చెంది కుశలము చెందుట కూడుదలయని, కుహకము మనిషికి కూడదనెంచి నశమును జయించి నరులిక మెలుగ నా కాంక్షదీర్చుము నరసింహమూర్తీ, సుకృత మగు మనుజులుగా జనించి శుష్కంబు లయిన నీచుల చేరి ఏల వికృతము లగు ఈ పీడన లెంచి.. వీరుల మని రేగు భీరులు చేయు అకృతముల చూడ యాతన గలిగి, హరిని గొలుచు యావ యడుగంటినట్టీ ప్రకృతభావము భారమగు నిక... ఫలియించు నొక హరిభజన మాత్రమ్ము (ప్రకాశం జిల్లా రచయితల సంఘం 69

అలంకారం కోటంరాజు తరువోజ! ఓ తరువోజ! కందురూరు (వ్రకాశం జల్లా-523 705 తరువోజ తరువోజ తరువోజ యనగ ధర పద్యమునకు నాద్యంబయై యలరి వరణీయయై యాంధ్రి వర్ధిల్లి నాడు వరలితి శాసనావళిలోన మున్ను పురుడించి “యద్దంకి”- పాలుపారగాను పోడమి మీరగా పొల్చితి వచట మురువుగా తమ కావ్యముల యందు కవులు మురియుచు నిల్సిరి మోదాన నిన్ను. కమనీయ రమణీయ కాంతులతోడ కావ్య గ్రంధాలకు కవులకు గూడ తమకంబు గొల్పుచు తలపింప సాగి తమము బోగొట్టి పద్యమ్ముగా వెలసి అమరమౌ యానంద మందించితివిగ అలరు సుగంధమ్ము నలమిన యట్లు క్రమమైన పద్యమ్ముగా వాసికెక్కి గమనాన కలభమ్ము కరణియై నావు తొలి పద్యమై తెల్గు తులతూగ సాగి తులలేక కవుల చేతులలోన పెరిగి అలరు విల్తుని చేతి యసమసాయకమ అలవేణి యాంధ్రికి నలరుల దండ అల పారిజాతమై యాహ్లాద మొసగు అలసిన మనసుకు నానంద వీచి అలతీ పదాలతో నాళ్చీర్య మొదవ యల తిక్కయజ్వ నిన్నర్చించినాడు. మా కందుకూరు నీ మధుర వాజ్నియతి మాన్యమై యలరె నీ మహిమాంధ్ర చరిత ప్రాకటంబైన నీ పదముల బెడగు పైకొనె కావ్యాల పరిమళా లెసగ సాకల్యముగ నిన్ను చదివిన ట్లైన జై కొట్టరే తల్లి జనులు ముదాన వాకొనరానట్టి వన్నియదాన వైవిధ్యరసభావ వైనట్టిదాన. ద్విపద పెద్దక్కవై దీపించినావు తెలుగుల పంటవై తేజరిల్లితివి అపురూప మైనట్టి యనుగు పద్యమ్మ అలరారితివి గదా! ఆంధ్రదేశాన కపురంపు వాసనల్‌ గడలుకొనంగ కదలించితివి తెల్గు కవికుల మెల్ల ఎపుడైన నీ పేరు నియ్యాంధ్ర సీమ యిసుమంత మరతురే యెవరైన గాని. 720 లా రదనోు

జనవంద్య వైతివి జగతిలో నీవు జవము జీవము గల్గు ఛందమ్ము నీది తెనుగు కవిత్వమ్ము దీప్తి చెందంగ దివి నుండి దిగివచ్చి దేవతై నావు అనయంబు తెల్లుల కారాధ్య వౌచు అనురాగ హృదయవై యాదరించావు కనగ నో తరువోజ! కవులకు నీవ కనిపించునట్టి యా కల్పకమ్మైతి.

మా తెల్గు ప్రభలను మహితంపు గతుల మహిపైన వెలుగంగ మాన్యవై చేసి చాతుర్యరసధునీ! సరసంపునడల సాహిత్యమున నీవ సాొగితి వమ్మ

నేతవై దాతవై నింగిపై నిలిచి నీదు వ్యక్తిత్వమ్ము నిల్పికొన్నావు

ఓ తరువోజ! యీ యుర్వీతలాన యూళమై నిల్వవే యుద్ధతితోడ, మురిపాలమూటవై ముద్దుగొల్పుచును మునుముందు శాసనముల పైన వెలసి ఇరవొంద మా తెల్గు నింతగా పెంచి యిరుల బోనడపవే యిభరాజగమన పరిమళా ల్వెదజల్లు పద్మమ్ము నీవు పలువురు మెచ్చెడి పద్యమ్ము నీవు సురభామలను మించు సోయగా ల్నీవి సొగసుల నే పద్యసుందరి యీడు? సుందర సురుచిర శోభావినూత్న సోయగంబులతోడ సొబగ్రైన దాన అందాలతో ప్రథమాంధ్ర పద్యముగ అలరితి వమ్మ యీ అవనిలో నీవు వింద వైతివి కనువిందు సేయుచును వీనుల కింపొచు వెలిగెడి దాన మందానిలము వోలె మము సంస్పృశించి మమ్ముల నడపించు మార్గమ్ము నీవె, మరువంగలేము నీ మహనీయమూర్తి మధురవర్తన వీవు మాధుర్య ధుర్య సరిలేదు జగతిలో సద్గుణరాశి చదురైన కుదురైన చక్కదనంబ

చరిత గల్గినదాన జయ మమ్మ నీకు చతురత నీ యాంధ్రసాహిత్యసీమ వరణీయవై నీవు వర్ణిల్లినావు వరదాయివై తెల్గు పద్యమైనావు,

్రకాళం జిల్లా రచయితల నంఘం 71

ల ఇదధ్ధంకి జూన్‌ వెన్లీ

తరువోజలో తాజమహలు ట్రంక్‌ రోడ్స్‌ ఒంగోలు

యం ద్రకాళం జిల్లా (తాజమహల్‌ 350 వ వార్షికోత్సవ సందర్భం) ౯ అల యమునాతీరమ౦ దలరారు అందాల సురవీధి హర్మ్యమో! లేక జలతారు ముసుగులో జ్వలియించు నిండు జాబిల్లి కురిసిన జలజమో! లేక కలకాల విరహమున్‌ కన్నీరు కరుడు గిట్టిన స్ఫటికమో కాదట్టి వాని తలదన్న షాజాను తన సభీస్కృతికి ధర నిల్సిన సమాధి తాజమహలది! వరుసగా పదమూడు ప్రసవాలకైన వసివోని దా సొధ్వి వలిలేని మిసిమి తరచుగా నాజిలో తలపోటయినను తరగదా జేనికి దారపై పెరిమ సిరికన్న సామ్రాజ్య శేముషికన్న సింహాసనముకన్న సిసలైన ప్రేమ సుర లోర్వ లేరేమొ సుళువైన కాను సుల్తాని ముంతాజు సూదనంబయ్యె! అల్లా ప్రసాదించు ఆయుస్సు చాలు ఆగ్రా మయూర సింహాసనాధీశు నిల్గాలిగా జన్మ యీడేరునటుల నింకే పరాంగననెద దల్బ వలదు; ఢిల్లీ మహాక్షితు డేలిన యాలి ఠీవికిం దగిన మేటి సమాధిని మన యల్లారుముద్దు ప్రేమాల స్కృతిగను నలరుచు మని వేడి అసువులన్‌ వీడె! పారశీకమునుండి ప్రాజ్ఞులన్‌ బిళ్చి వసుధలో లేని భవన రూపులెంచి భారతావనిలోని బంగారు దెచ్చి వజ్రవైడూర్యాది మణుల తాపించి చారలేని మెళుగైన చలువరా ల్మలిచి సకీయ స్కృతి కపూర్వ సదన మమర్చి గౌరాబు సుతుల మొగ్గరములన్‌ జిక్కి కన్నుమూయు దనుక ఖైదియై కుమిలె! మూడున్నర శతాబ్దముల్‌ నిండినవి సమ్మోహన తాజ్మహాల్ముత్యంబు వెలసి వాడబారని యన్యమత సామరస్య (ప్రాగ్భోతి మైనది భరతమతల్లి వేడుకలర విశ్వవిఖ్యాతి నొంది వేర్వేరు దేశాలు వేనోళ్ల బొగడ ఏడద్భుతంబుల నెక్కటియైన దీ భువిన్‌ ప్రమమహిమ చాటిచెప్ప! ళా. తరువోజ

ల డౌా/ వీ. నాగమల్లీళ్తురరావ్రు తరువోజ స్వగతము తెలుగు లెక్టరర్‌ ఎ.బి.ఎం. జూనియల్‌ కాలేజి ఒంగోలు, వ్రకాళం జిల్లా-623 007 అలనాటి తొలినాటి యగ్రతాంబూల మటుల నా కిచ్చి, నన్నాదరించెగద! అలఘు గుణగవిజయాదిత్యు నాన యతని సేనాధిపు డల పండరంగ డలఘు దానగుణము నావిష్కరింప నటువంటి శాసన మాదిగా నిల్పె ఇలలోన నాకింక నేమి కావలయు? ఇంతకాలమునకు నిచ్చయు దీం! ఛందమ్ము లెన్నా తత్సమ భాష నున్న సరసమౌ పదముల సామర్థ్యమున్న ఛందముల్‌ దేశభాషా జనితములు సరళమ్ము లున్నను చాలంగ్య ఏమి యందమ్ము నాయందు నమరెనాొ గాని యావంత యైన నహము ప్రకటించ నందరు మెచ్చగ నాది కవయిత యాదరించెను నన్ను నాది పద్యమ్ము దేశమ్ము లోపల దీటుగా నిలుచు తెలుగునేల కలుగ తేజమ్ము, తెలుగు దేశాన 'అద్దంకి' దీటుగా నిలుచు తెలుగు గ్రామాలలో తిరుగులేకుండ లేశ మైనను దాన లేదు దోషమ్ము లీలగా తరువోజ లిఖియింప బడియె కాశమై యుండు నాకాశము దాక కలకాల మద్దంకి గ్రామమ్ము సుమ్ము! ధన్యమ్ము నాజన్మ తరువోజ గొన తరుణుల నాల్కలు ధరియించె నన్ను! ధన్యమ్ము నాజన్మ తరువోజ గాన దంపుళ్ల పాటలు ధరియించె నన్ను! ధన్యమ్ము నాజన్మ తరువోజ గాన ధరలోన శాసనాల్‌ ధరియించె నన్ను! ధన్యమ్ము నాజన్మ తరువోజ గాన తరమైన కావ్యముల్‌ ధరియించె నన్ను! సరసమ్ము లైనట్టీ సార్థకవితల సత్కవు లెల్లరు సంతరింపంగ విరసమ్ములౌ భావవితతికి జనక విమలరీతి కవిత వెదజల్ల తావి “ప్రరసమ్ము పక్షాన ప్రచురించి పిదప ప్రకటింప జేయగ ప్రకటింతు నెనరు హరుసమ్ము కలుగంగ నందరు జగతి హణిగల నర్పింతు హరికి సతమ్ము! ప్రకాశం జిల్లా రచయితల సంఘం 73

లక్కరాజు శ్రీనివానులు త్యాగం కుందుగ్రు నంతమాగులూరు (మం. థవ్రకాళం జిల్లా ఏ స్వార్థపరతతో నీ వృక్షతతులు, నింత తియ్యని పండ్ల నిచ్చేను మనకు? ఏ స్వార్ధపరతతో నీ జీవనదులు, నింత కమ్మని నీటి నిచ్చేను మనకు? ఏ స్వార్ధపరతలో నీ నేలతల్లి, యిన్ని బంగారు పంట లిచ్చేను మనకు? ఏ స్వార్థపరతతో నీ భూతకోటి, యినిన్ని శుభముల నిచ్చేను మనకు? కపురమ్ము వెలుగిచ్చి కాలిపోతుంటె, కాంతిల్లి క్రొవ్వాత్తి కరగిపోతుంటె? అపరంజి మెళుగిచ్చి యరిగిపోతుంటె, ఆమని గుప్పున యటు మళ్లుతుంటె? త్రపనార్చి మేఘమ్ము తరలిపోతుంటె? నెసమెన్నకే గాలి నిను కొలుస్తుంటె? ఈ పంచభూతాల యీ త్యాగనిరతి, ఈ కేల గాదురా ? యిది యేటి స్ఫూర్తి? త్యాగంబులో జీవధర్మంబు గలదు, త్యాగంబులో (ప్రేమతత్త్వంబు గలదు త్యాగ౦ంబులో బ్రత్కు భన్యంబు గలదు, త్యాగంబులో పుణ్యయాగంబు గలదు త్యాగంబులో తత్త తరుణంబు గలదు, త్యాగంబులో ధర్మదార్యంబు గలదు త్యాగమే సత్యంబు! త్యాగమే తంబి ! త్యాగిగా జీవించి తనరుమా! నమ్మి, సత్యమ్ము త్యాగమ్ము సహనమ్ము, శాంతి, చచ్చు మాటలు కావు, చాదస్త మవదు, నిత్య నిర్మల భవ్య నిర్గుణ (బ్రహ్మ నిరత మ్ముపాసించు నిర్మలభక్తి( సత్యమే, తమ్ముడా! సత్య మో సూక్తి సత్యసాధన కన్న శాశ్వతం బేది? ప్రత్యగాత్మను నీకు ప్రత్యక్ష పరచి, పరమమ్ము జేర్చించు వరమె సత్యమ్ము మంచిగా జీవించు, మనిషిగా మసలు, మమతానుబంధాల మదిలోన నిలుపు వంచించ కొరులను, వాంఛించి సిరుల, వైరమ్ము బీరమ్ము వలదురా! వలదు! అంచితమ్ముగ నీవు నాదర్శముగను, యవని వెల్ల్గొందరా! యంతియే చాలు, ఎంచి చూడగ పువ్వదెన్నాళ్లు బ్రతుకు ? నేముంది పురుగులా ఎన్నేళల్టొ బ్రతుక? 74 తరువోట

నారుమంచి లక్ష్మీనరనింవామూర్తి కతెనుంగు తరువోజ 2-3-18/7 తులనినగర్స్‌ అంబ్లరొపేట హైదరాబాదు - 500 013 చాళుక్య వంశంబు సౌభాగ్య మలర - సాంద్రకీర్తిని వేంగిసామ్రాజ్య దీప్తి నాలుగు దిక్కుల నాటించి యేలె - నలినాప్తీ చాంద్రమై నాట్య మాడంగ బాలిత మాంధ్రమై బహు సంపదలను - వర్ధిల్ల( దరువోజ వాక్చృటుత్వంబు లాలిత శారదా లాస్య భంగిమలు - లసదాంధ్ర శాసన లక్ష్యముల్‌ గా౮గ పండరంగని విప్రభక్తి నద్దంకి - వరశాసనంబునన్‌ బాగుగా. దెలిపి పండించి. దరువోజ పద్య మధురిమ - బది దిక్కులందును ఫణితు లెక్కగ( బండుగ నన్నయ్య భారతమునను - బండ్రెండు రూపాల భానుకేజంబు నిండ రాజనరేంద్ర నిర్నిద్రకీర్తి - నేటికి నాంధ్రులు నిస్థనెన్నంగ, రోకటి పాటలు జోళ్ల చేప్పుడులు - రోదసి నిండుచు రోచిష్టు లగుచు చీంకటుల్‌ డుల్చుచు సీమంతినులును - సిద్ధవాకృతులును( జేపట్ట వెలసి సాకార సాహిత్య సంప్రదాయమును - స్థాపించి యాంధ్రభాషా ప్రాభవమును జైకొట్ట లోకంబు జాతి దేశ్యతను - సారస్య మొనరించు సంబరం బలర, ్రకాళం జిల్లా రచయితల సంఘం 75

అల్లీ రామక్ళన్ణ తెలుగుతల్లి తరువు నోజస్సు ఆర్‌ఎస్‌, రోడ్డు, కలికి లా చిత్తూరు జిల్లా-517 234 సకల భాషలలోన సంపన్నమైన, స్వరయోగ శోభిత సౌరభ్య భాష పికశుక శారిక పిత్సత్రవములు, ప్రియమార కలబోసి పేర్చిన భాష అకలంక మౌక్తిక హారమ్ము వోలె, అలరారు లిపితోడ హవణిల్డు భాష మకరంద వాహినీ మల్లెల ఫేన మందున తడిసిన అత్తరు, తెలుగు. తల్లిభాష నెపుడు “తక్కు చేయకుము, తక్కొండు భాషలు దాపిడు నంతె తల్లి నెపుడు నీవు 'తని'గ చూడకుము, తల్లిభాషయె 'గుణాత' మగును సుమ్ము తల్లి యల్లినదె నీ తనుకులా యమున, తగులపు సుధలతో తనరింపగాను ఎల్ల లెంచగ లేని ఎలమి తల్లిదిరు ఇమ్ముగ నీ భాష ఇంపు కూర్చునదె. కెలికెల్లు తరువోజ తెమ్మెరల్‌పోవ, తీరుగ తేనెల తెజగులు చూపె తొలి తెలుగు వెలుగు ద్యుతు లెరుగంగ, తుంగభద్ర దరుల తొంగి చూడుముర తెలుగుబాస నెపుడు తేలిక చేసి, తెమలి నీయంతట త్రిమ్మరికాకు తళుకొత్తు కన్నుల తమమును గనుచు, తారకలు గల అంధకుడవు కాకు. అమ్మకు అమ్మ మాటాడు భాషకును, అంతర మెన్నుట అలఘుకార్యమ్ము సమ్మిక్థితమగును సంస్కృతి, భాష చచ్చిన భాషకు సంస్కృతి లేదు కొమ్మలు రెమ్మలు కుసుమాల తోడ, కొమరు ఫలతకువు కోమల భాష ఇమ్ముగా ఫలముల నెంతయో క్రోలి, యెస మ్రాకుల నరుక నెసగొల్ప తగునె. నన్నయ్య తిక్కన నాచనాదులును, నన్నెచోడనృప శ్రీనాధ పోతనలు అన్నమ, మేమన్క ఆద్యులే కాక, అన్యదెశస్థులు నర్చన చేయ ఎన్న రాజులు ప్రజ లెడము తలచక, నెందరో పూర్వాధునిక కృతమతులు మిన్నగా పరిపుష్ట మేర్చిన యట్టి, మేటి తెలుగుపల్కు మేరలేనిదిర. 76 తరునోజు

కొప్పిళెట్టి నూర్వనారాయణ తెలుగు వెలుగు తెలుగు నండిట్‌ బ్రభుత్వ ఉన్నత పాఠళాల అబచ్యుతావురం, విశాఖ జిల్లా శ్రీసాయి నామంబు. జిత్తాన నిల్పి - చెప్పెద తెలుగమ్మ శ్రేయస్సు గూర్చి! ఆ సారస కుమారు నను.గు నిల్హ్లాలు - నత్యంత కూర్మితో నాదుకొనంగ! వ్యాసాది మౌనీంద్రు లాది కవీశు - లనవరతమ్ము దయార్రతః బ్రోవ! నా సాహితీ లలనను పండితులకు - నయగార మొప్పగ నమ్రత నిత్తు! “శాతవాహన జేని సమయమ్ములోన - సరసత్వమును లేక సత్ష్యవుగాక, మాతృ గర్భములోన మావిమధ్యమున - మలినాలతో. గూడి మ్రగ్గుచునుండి, జాతి గర్వించంగ జనియించి నపుడు - జాతకర్మలు దీర్చె చాళుక్యవిభుడు! జాతవై “అద్దంకిశాసన' మందు - సారస్వత 'తరువోజుగ నిళ్చినావు! కవులకు నన్నయ్య కన్నయ్య వోలె - కాచుచు నిను బెంచు కాలమ్ములోన, కవనరూపము నొంది “గడుసరి' వగుచు గ్రమముగా కన్నెవై గణుతొక్కగను, కవిబ్రహ్మ నేర్చెందా కవ్వి-లెన్నా - కళల జాణగం దీర్చె గారాముతోడ! నవనిలో “నాంధ్రమే' 'యపురూపి యనగ - నా శంభుదాసుండు నలరింపంేసె. కనకాభిషేకు డొ కవిసార్వభౌము - 'కర్ట్ణాటభాష'గా గజ్జె మోగించి, విను కను జనులకు విందు సేయుచును - పేరోలగంబుల బేరొందినావు! జనన మరణ శూన్యచరితార్థు డగుచు - సంసార తరణమ్ము చాటు పోతన్న నిను గొల్వ, సద్భక్తి నిర్ధరుల్‌ పాజ - నీ కీర్తి దిశదిశల్‌ నిండించినావు. సర్వ శూరులలోన సరిలేనివాడు - సాహితీ సమరాన సార్వభౌముండు!] గర్వోన్నతి. 1బ్రబంధ కాంత'గా నిన్ను - కవిశ్రేష్టులను పెంచి, కైసేసినాడు! 'సర్వేతిహాసా'ల సారంబుందీసి- సర్వకావ్యములందు సర్టించినాడు! పూర్వజన్మల మాదు పుణ్యాల ప్రోవు - బొందుగా నీరూపు. బొందించినాడు! ప్రకాశం జిల్లా రచయితల సంఘం 77

పాటలో, పదములో, పద్యమ్ములోన = పదునుగా కదలు నీ పదపల్లవములు అట, పొటల కెల్ల నాటపట్టగుచు - నలరంగ6 జేసితి వన్ని దేశముల! తేటతేటల మాట తేనెకుండలను - దేశదేశాలలో! దిరిగి పంచితివి!

“సాటి'లేరన నీకు, సారస్వతమున - జాటినా విల సర్వశాస్త్ర రీతులను! సీతమ్మ సిగలోన సిరిమల్లెపువ్వు - శ్రీరాము పెదవిపై సిరిసిరి నవ్వు!

మాళల్లి సుచరిత్ర మాంగల్యబలము - మగధీర మణులున్న మాణిక్యవీణ పూతచారిత్రుల పున్నెంపు చరిత - పూర్ణభక్తుల నించు భోగాల రచిత!

వ్రాత, కూతలలోన రతనాల పేటి - పొరుషాగ్నుల రేపు భావాల మేటి!

ఇల దేశ బాసలం దెన్నికం గనుచు - నింపుసాంపుల నింపి, యేలు మాయమ్మ గలగల గోదారి కదలిక ల్లలిగి - కల్మషాలను బాపు కరుణాలవాల!

పలుకు పలుకులోన( బాలమీగండల. - బంచదారను కల్పి పంచు మాతల్లి వలపుల నొలికించు వయ్యారి నడల - భావాల వెద(జల్లు వలరాచకన్నె! చిలుక పల్కుల రీతిం చిగురాకు సాబగుం - జేరి నేర్చినవారి జెప్పవే తల్లి! కలహంస నడకలు, కలువపూ సోయ-గము నే గురువు లొగిం గజిపిరే యమ్మ! జలధి గాంభీర్యంబు, జలద సత్కరుణ - సంగ్రహింపగ జేసి రెవ్వరే మాత! ఎలయు బాసల రూపు లిట్టె గ్రహించు - టేర్చడ బోధించి రెవరె మా జనని! అక్క సెల్లెండ్రలో నచ్చేర వీవు! ఆర్యభాషల మించు నందంబు నీవు! చక్కదనాలలో చేందాని వీవు! సరస లందజియందు సారస్య మోవు! అక్కజోరాండ్రలో నగ్రజ వీవు! అంతరంగంబందు నార్ధత వీవు! (ప్రక్కవారలలోనః బరువాని వీవు! పాతివ్రత్యపు పాదపారాణి వీవు!

78 తరువోన

డా గున్నూ సొంబళివరావు తేనెలొలుకు తెలుగు తేలుగు శాభాధివతి ఆంధ్ర లయోల కళాశాల విజయవాడ - 8 తేనెలు కురిపించు త్తేటైన భాష ధీశక్తి పెంచెడు దివ్వమౌ భాష ఊనిక గలయట్టి ఉత్తమభాష ఓజస్సు దీపించు నొప్పెన భాష గానము వలనన కరగించు భాష గౌరవమ్మును పెంచు ఘనమైన భాష మే నెల్ల కదలించు మెరు గైన భాష మేలైన తెలుగుగా మెఅసెడి భాష నన్నయ్య వ్రాసిన ననుపైన సూక్తి నయముగా తిక్కన్న నడిపిన మాట చెన్నుగా ఎజ్జన్న చెప్పిన వాక్కు శ్రీనాథకవిశాజు సీసాల సొగసు అన్నమాచార్యుని హరి కీర్తనమ్ము అలరారు పోతన్న అతులితభక్తి అన్నన్న యనిపించె అద్భుతమ్మైన ఆంధ్రకవులశక్తి హాయిని గూర్చి. . తెల్లమౌ కీర్తితో దీపించినట్టి తెలుగు భాష వెలుగు తేలిపోయినది చెల్లని నాణెమై చెదరిపోయినది శీర్ణమౌ భాషగా చితికిపోయినది ఎల్లవారలు తెలు గెంతొ ఘన మని యెలుగెత్తి చాటంగ నేకమై మెలగి తల్లిబాస బుణము తప్పక తీర్చి ధన్యతన్‌ పొందగా తరలంగవలయు. ధ్రవాళం జిల్లా రచయితల సంఘం 79

గాడేవల్లి సీతొరామమూర్తి

దశావతారములు వానవీనగల్గ్‌ అద్దంకి ప్రకాశం జుల్లా-523 207

ఒక మహాప్రళయమ్ము నొగి నిరీక్షించి, ఉద్యోగ మొండేమియును లేక అజుండు, సుకముగా నిద్రవచ్చుట కున్కుతీయ, సోమాఖ్య దైత్యుండు శ్రుతుల! గొంపోయి, చకచకల్‌ మోజ దాంచంగ సంద్రమున, రుష రూపమున ఘోరసమర మొనర్చి, నికషాత్మజాతు ఖండించి వేదముల నీ వాసంగవె విరించికి, విశ్వరూప! అమృతమ్ము నాంద దేవాసురుల్‌ మందరాద్రి కవ్వమ్ముగా నడరి క్షీరాబ్బిం దమకించి త్రచ్చు నత్తజి పట్టు తప్పి తరిగట్టు మున్గ నుద్ధర్తవై కావ కమరరూపము దాల్చి ఘనవీర్య మలర, క్ష్మాభృత్తు వీపుపై కదియించి మోసి, అమృతసాధన యృత్షమందు వారలను ప్రాస్తకాముల చేయవా, హృషీకేశ! మును హిరణ్యాక్తుండు భూస్థలిన్‌ జుట్టి భోగీశ్వరుని లోకమున డాంచిపెట్టి, నిను పట్ట లోకాల నెమకుచు౦ దుదను నీ అధోలోకంపు నెలవు చేరుకొని, కని నిన్ను భూదారఘనతరాకృతిని, కాశ్యపిన్‌ దంష్రికాగ్ర స్థితన్‌ జూచి, అనికిరాం గవ్వింప నా దుష్టుం దునిమి, అవని రక్షింపవే, హరి! చక్రధారి! అల హేమకశిపుండు హరి( జూడ నెంచి, అఅచేత కంబంబు నట్టె వ్రేయంగ, ఫెళ ఫెళార్భటులతో భేదిల్ల నద్ది వింతయౌ నరసింహ భీకరాకృతిని వెలలి నీ వందుండి వే దైత్యు. బట్టీ, ప్రేవులన్‌ నఖరాల వెడలించి చంపి, విలయమ్ము తప్పింపవే జగత్రయికి, విశ్వాత్మకా! భార్గవీ ప్రాణనాధ! త్రిజగద్విభుత్వమ్ము దేవేంద్రు నోర్చి, తేజమ్ము మెజయ పొందిన దైత్యు, బలిని, ద్విజవటూత్తంసుగా త్రిపద స్థలమును తిరిపమ్ముగా వేండి దివిముట్ట పెరిగి, భుజగాధిపుని లోకమునకు తన్‌ ద్రొక్కి 'ముదమార నేలు మబ్బువి' నంచు పంచి, విజితు నాఖండలున్‌ పిలిచి ప్రేమమున పీరమ్ము నీవే, త్రివిక్రమా! శౌరి! 80 తరువోజ

జనకు వాక్యమున లక్ష్యమ్ముంచి యగ్రజన్ములన్‌, మాతృకన్‌ స్వధితితో నఖుక, నినుమెచ్చి బ్రతికించె నీ తండ్రి యవల, నిక్కి హైహాయసుతుల్‌ నీ తండ్రి, జం, జనని యిర్వదియొక్క సార్లు ఉొమ్మగల, చజచుకొన్నట్టి దృశ్యమ్ము గాంచుటను, మనుజేంద్రతతి నన్ని మార్గు గొడ్డంట మాయింపవే పదంపడి, భృగూత్తంస! ముక్కోటి సురల బాములు దీర్చ పుట్టి ముగ్ధ జానకి హస్తమును చెట్టపట్టి, అక్కాంతతో నయోధ్యకు పోవుచుండి, అడరి భార్గవరాము నాము భంజించి, చక్కగా వని కేగి జనకు నానతిని, సతిని మ్రుచ్చిలిన రాక్షసుని రావణుని చక్కాడి ఘోరమౌ జన్యమ్ము నందు, సాంశవే జగతి నచ్చపుపేమ, చక్రి! దేవకీ పరమసాధ్వికి చెజిన్‌ బుట్టి తెరలి యా నందపల్త్నీ తల్పమునకు, చేవ శైశవమందె చెనకి పూతనను, చెండి కంసాధమున్‌ శిశుపాల ముఖుల, 'ప్రోవ పాండవుల, పార్థుని రథంబెక్కి, మొనసి యంతగ సర్వమును నిర్వహించి, ధీవిధిన్‌ గీత బోధించి కవ్వడికి, స్థిరముగా ధర్మమ్ము తీర్చవే, శార్జీ!

గి పురదైళ్యు అజువరమ్మున సెచ్చుమీటి, భువనత్రయము నేయ, బుద్ధరూపమున, మజలించి వేదోక్తమార్గమ్ము నుండి, మర్మోక్తులన్‌ వారి మగువలన్‌ చెజచి, ధరను తేరుగను, క్షత్తగ విధిన్‌ గూర్చి, తగ నీవె యస్త్రమై దగ్ధమ్మొనర్చి, హరునకున్‌ పురభేది యను ఖ్యాతి తేవె? హరి! ముకుందా! శాశ్వతా! జగన్మాథ! ఏలయిం కొక జన్మ మెత్తంగ కలిని, పృథ్వి నేలుచు వేంకటేశ రూపమున? కాలానుకూలంబుగా యక్షపతికిం గల పాత బాకీని గంగలో త్రొక్కి నీ లీలలను చూపి నిధుల నార్జించి, నీ భూషణమ్ముల నన్నిటి నమ్మివైచి, ఆలి లచ్చిని కుబేరాదులన్‌ పిండి, ఆర్హులన్‌ బ్రోవంగ నదనిదే, శ్రీశ! ప్రకాశం జిల్లా రచయితల నంఘం 81

దివ రతి షేక్‌ దన్తగిరి వేములపాడు స్ట్‌ ఖా గిద్రలూరు (మం./ గవ్రకాళం జిల్లా సరసిజోద్భవు రాజి చదువులందియ్య సరిబెడ్డల కొసగు సాధ్వీలలామ కొరతేమి జేయక కొడుకుల బెంచి గొప్పవారిని జేయు గుణవంతురాలు ధరణి నిత్యము సత్య ధర్మము తన ఎదను దాల్చి పోషించు ధాతృత్వమూర్తి పరమత సహనంబు పాటించి లోక బాంధవంబు వెరపు భారతాంబమణి. హరిహర బ్రహ్మల అంకాన జేర్చి ఆటలాడించిన అనసూయ మాత పరువెత్తి ప్రాణేశు ప్రాణంబు నిల్సి పరవశించిన సాధు పావనమూర్తి అరుణ నిప్పు కణాగ్ను లందున తిరిగి హాయిగా వచ్చిన అవనిజ సీత్ర అరుణోదయంబును అడ్డగించు సతి ఆ సుమతిని గన్న అగ్రభారతము. వేదసంస్కృతి నెల్ల విశ్వ దేశాల వెలయించిన చికాగొ వీర వివేకి వాద పటిమలో నెవరు సాటి యనుచు వాదించిన విభవ వాగ్భూషణుండు సోదర భావంబు స్ఫూర్తియై వెలుగ సొంపైన సంస్కృతి చూపించు ఘనుడు పేదసాదల నెల్ల పేర్మికొ జూచు ప్రియమైన భరతాంబ పెద్దసుతుండు. పంచమ వేదమౌ భారత కథను ప్రవచించు ముని వ్యాసభగవాను జనని అంచితభక్తి నిండార భాగవత మమరాన అందించు ఆ వ్యాసు నగ్గించు మాత వంచించి లంక నవనిజ జేర్చు కధ వ్రాయు అదిముని ఈ వాల్మీకి తల్లి ఎంచి చూడగ కవు తెందరెందరికొ విశ్వజననియైన దీభారతాంబ. అష్టదిగ్గజంబుల నాదరించెడు మహాఘను కృష్ణరాయల గన్న నేల నిష్టతో జన్నంబు నిర్వహించెడు మునీశ్వర బృందంబు నెన రొప్పు నేల నిష్టతో సత్యంబు నిల్బంగ దారుణి యొసంగు ధర్మాత్ముని గనిన నేల కష్టమనక మేని కండలు పురుగు కర్పించు శిబిం గన్న కారుణ్య నేల. 82 తరువోజ

చిన్నారి పొన్నారి చిరుప్రాయ మందు చెలగి కవితలల్లు శిల్పపాటవము అన్నార్తులకు కడుపారగ మంచి అన్నంబు బెట్టెడు ఆర్ధహృదయము కన్నీరు రానీయక పసిపాపలను కాపాడు మమతల కారుణ్యగుణము విన్నాన దీపంబు వెలిగించి జ్ఞాన విద్యల బోధించు వేదభారతము. మంచున కాలయమై దేవముని సమాగతాలయమౌ హిమాలయం బొప్ప మించిన కాంచన మేరునగంబు మేలైన కనకలక్ష్మిని ధారవోయ అంచిత ముగ్టమోహన రూప తేజ మచల వింధ్యానగ మందించుచుండ కొంచెము జేయక కుప్పలోషధులు కురిపించు సొత్సూరి కూర్మి భారతికి. పరమేశు శిగలోన ప్రభవించి భువికి జారిన పావన భాగీరధమ్మ కరుణతో స్వచ్చ గంగాజల మిచ్చి కామిత మీడేర్చు కావేరిమాత సిరులిచ్చి తనదైన క్రీరణలంబు సేద్యమున కొసంగు సింధూ స్రవంతి పరగంగ వరతోయ భాగ్య మందించు బ్రహ్మపుత్రాదులు భరతాంబవన్న, అమర భాషాశిల్చి అక్షర లక్ష లర్పించు భోజమహత్ము( గన్న భువి కమనీయ రసధుని కవిలోక బంధు కాళిదాస కవీంద్రు గారాల తనయ సమర సాహిత్య విశారదు కృష్ణసార్వభౌము గనిన సంభరితాత్మ రమణీయ శృంగారరస పప్రబంధంబు రచియించఛు పెద్దనార్య ప్రసవదాత. సమరరంగము నందు సవ్యసాచులని చాటిచెప్పదగిన శౌర్యభారతము విమలమౌ గాంధర్వ విద్యల నెల్ల వేణుమాధవు నెన్ను విపులభారతము అమరలోక పధంబు అరయ మంచిదని అంతట చాటిన అగ్రభారతము శమ క్షమాది సకల సద్గుణంబులను సాధింప జాలిన శాంతిభారతము. ప్రకాశం జిల్లా రచయితల నంఘం 83

మల్లవరవు వెంళటరావు దేవత 13-175, బీమక్సుర్తి (కాశం జిల్లా-523 226

అదియొక ప్రఖ్యాత-మైనట్టి సంస్కృ, తాంధ్ర కళాశాల-యందు, లెక్సరరు

పదవి గలిగి సదా - ప్రతి పని యందు, పట్టుదల గలిగి - ప్రతిభతో నామె

విధి నిర్వహణమున - విశ్రాంతి లేక, విద్యార్దుల కొకింత - విజ్ఞాన మిచ్చి

పదవిలోనె; శ్రమించు - పార్వతి యనెడి, పరువుగలిగి నట్టి - సడతీలలామ.

కన్నుమి న్నెరుగని - కామాంధు డొకడు, కలికి పార్వతి రూపు - కనులార గాంచి కన్నుగీటి పలికె - కమలాక్షితోడ, 'కామేచ్చ నీ పైన - కలిగి నా కనగ

చెన్నటీ! నీ కక్క - చెల్లెండ్రు లేర? చెడుమార్గ మేల? నీ-చెడుకూత లన్ని

విన్న నా ప్రాణము విలవిల లాడె, పెడదారి విడిచి జీ-వించు దురాత్మ్క

అంతట! వా డుగ్రు-డై దారి కాచి, అమె ప్రాణంబుల-నంతంబు జేయ

పంతమూని ద్విచక్ర-వాహనం బెక్కి, పడతి పార్వతిపైన-పడునట్లు నడిపె

నంత నా వాహన-మదుపు దప్పి పడె; అతని శిరమ్మున-కయ్యె గాయాలు

అంతలో నా లేమ-'అటోను' పిలిచి, అతని నందుంచి-అస్పత్రి జేర్చి.

పరుల మే ల్లోరెడి - పార్వతి వలన, బ్రతికితి నని వాడు-పలుమార్లు తలచి పరితపించుచు తన-పాపంబు నెరిగి, భయమున దరిజేరి-పాదము లంటి, కరుణింపు మని కోరి-కన్నీరు నింపె, కారుణ్యమున ఆమె - కన్నీరు తుడిచి

సరగున సద్గుణ-శాలివై సద్య, శముగాంచు మది నీకు-శాశ్వత మన్న.

తప్పు క్షమించు మో-తల్లి ని న్నాక్క దైవమ్ముగ దలంచి-తరియింతు నమ్మ

ఇప్పుడు గాని మ-రెప్పు డయినను, ఎట్టి తప్పిదముల-నిక చేయ నమ్మ ఎప్పుడున్‌, నీవు నా-కిలవేల్పువమ్మ, యిక హితోక్తులు గ్రహి-యించెద నమ్మ తప్పులు పైచి సా-దరమున నన్ను, దయజూడు 'దేవతా' - దండాలు నీకు. 84 తరువోజ

'సాహిత్యబ్రవ్యా” నరసింహావలోకనం డొ ౨.వి.యల్‌: నరసింవోరావ్రు రిటైర్‌ డైరెక్టర్‌ రాష్త్ర, కేంద్ర వ్రభుత్వ విద్యాశాఖ హైదరాబాద్‌ తరువోజ తెలుగు ఛందః పురా సంప్రదాయమ్మునకు సునిదర్శనము గద! మజిమఖి పరియింప మరులు గొల్పెడును, మన తెల్గు ఛందమ్ము మహనీయము గద! సరళంపు అద్దంకి శాసనమ్మునకు చక్కని బెజవాడ శాసనమ్మునకు నరసంపు తెల్లుభాషకు నేడు మనము శాశ్వతత్వము గూర్చు సంరంభ మిదియె. మన ప్రకాశము పేరి మండలమ్మందు మన తెల్లు రచయితల్‌ మహిత సంఘముగ అనువైన ఉద్యమ మ్మనుసరిపంగ అచ్చమౌ అంధ్ర భావాలంబనముగ గొనబు పద్దెము లల్లి కులపతుల్‌ మెచ్చ కుహుకుహూ నాదాల కోకిలల్‌ వోలె మనము రంజిల్ల కమ్మగ పాడుచుండ మన తెన్గుజనులు మైమజచి విందురులె. నన్నయ్య గారి నానా రుచిరార్థ నవ్య సూక్తిప్రసన్న కథార్థ యుక్తి తిన్ననౌ తిక్కన్న తెన్గు పల్కులను తెలిసి కవిబ్రహ్మ దీప్తికి మొక్కి చెన్నారు ఎల్జన్న స్నిగ్ధప్రబంధశేముషి మెచ్చుచు, శ్రీనాథు దరిసి పన్నుగ కవిసార్వభౌమత్వ మెంచి, భక్తితో పోతన్న పదములు గొలుతు. దేశభాషలలోన తెలుగు లెస్సనుచు దివ్వప్రబంధముల్‌ దిగ్గజ కవుల ప్రాశస్త్య మొష్పార పల్కించినాడు ప్రొఢుండు శ్రీకృష్ణపార్ధిన సుకవి ఆశీస్సు లందించె అలసాని పెద్దనార్యుండు; పారిజాతాపహరణము వైశిష్ట్య్ర మొప్ప చెప్పంగ తిమ్మనను ప్రస్తుతింతుము గద పారవశ్య్శమున. భూషణకవి కవిముఖ్యుడు; భావ మోహన కవిత చెప్పును రామకృష్ణు చాషాడభూతి యం చందలు నవ్వ; అంతట రుద్రుండు అతినిరంకుశుడు భాషావిభూతియు భావసంపదయు వరలంగ సుగ్రీవ వైభవగాన భూషితుడై మెప్పు పొందె, అ రీతి భువనవిజయమె అద్భుత మగును గద! ప్రకాశం జిల్లారయితలనంధుం 45

ఆఅ మొల్లరామాయణాదర్శ రచన కటుపిమ్మటను వచ్చె అందాల కైత చేమకూర కవీశు శృంగార రచన; శ్రీరఘునాధ విశిష్టమౌ కవిత రామాయణము పాపరాజు కంకటి రచియించి అందించె రసికవర్యులకు ఆమెత లిచ్చెబో అన్నమయ్యయును, ఆలాపనము చేసె నంత క్షేత్రయ్య. భావి కాలజ్ఞాన భవ్య సూక్తులను స్వామి వీరబ్రహ్మ పల్కె నా నాడు శ్రీవీరగురు తత్వ చిన్మయ గీత చిరబోధ జనుల నుజ్జీవింప జేసె; ఏవేళ శ్రీరాము నెదలో భజించు ఏ రామదాసు సాహిత్యమ్ము భజన భావన కీర్తనల్‌ పాడంగ జేసె వర దాశరథి శత పద్య సంగతిని. రామ సంకీర్తన శ్రావ్య సంగీత రమ్యతతో త్యాగరాజు భాసించె రామచంద్రుడె వచ్చి రాగరసముల రక్తి కఠూర్చగ త్యాగరాజు నర్తించె ఆ మహామహం క్రీర్తనావళి పాడి ఆమెతల్‌ గొనిరి గాయక మూర్ణమణులు సామగానమువోని సంగీత మధుర సాహిత్య సంపద సాధించినారు. ఆధుని కాంధ్ర కన్యాశుల్క రచన ఆ గురుజాడయో యన గురజాడ సాధించె నాటక సరస గేయముల; సరస సద్య కృతులు చక్కగా న్రాసి బోధ సల్పిరి రాయప్రోలు, దువ్వూరి; ముద్దుకృష్ణ కవితామూల్య సంపుటిని శోధించి నండూరి సుబ్బరాయాది సుకవుల కవిత సంస్తుతి చేయవలదె? పింగళి కాటూరి విశ్వనాథులను వేదుల తిరుపతి వేంకట కవుల రంగత్తురంగ విప్లవ కవి శ్రేణి ప్రజలకై కైతలు పలుకు శ్రీస్రీలు, అంగనల్‌ మహిళామహత్త రోద్యమము నావిష్కరించిరి అమృత రచనల, ఒంగోల్‌ రసజ్ఞ సంఘోదాత్తకృషికి ఉత్తము రచయిత లూపిరి కారె? తి తరనోటు

డొ/ మలయశ్రీ

నేను వేమన నగర్‌ (రేక్సుర్తి

కరీంనగల్‌ - 505 457 ఏమి చేసితి వని యెవరైన అడుగ, ఏమందు మౌనంగ యే నూరుకొందు, ఏమేమొ భావించి ఎన్నొ ఆశించి, ఎన్నా ఆదర్శాల నెంచి (ప్రేమించి, ఈ మూఢలోకమ్ము నెంతా మార్చంగ, ఇన్నాళ్లు శ్రమియించి యెంతో తపించి, నా మేనిరక్తమ్ము నా సత్తు వుడిగ, నా ఆశయా లన్ని నవ్వులాటాయె. పూలపానుపు మోద పొరల నెంచితిని, పూలె ముళ్లయి కుచ్చ పొరలి లేచితిని, పూలమార్గములోన పోవ నెంచితిని, పూలె రాళ్లయి తాక పాగిలి యేడ్చితిని, గాలిలో తేలి నే గగనాని కెగిసి, గతమంత తలపోసి ఘనముగా వగచి, చాల విచారించి జననీతి గాంచి, చాలు జీవితమని చతికిలబడితి. నా వార లనుకుంటె నను వీడినారు, నన్ను చేరినవారు నను ముంచినారు, నా వలె పరులని నమ్మి (ప్రేమించి, నానావిధాలుగా నలిగిపోయితిని, భూవలయము నందు పుణ్య మెక్కడన్నొ, ముసిరి పాపమె పరిపూర్ణమైపోయె, దైవ మున్నయెడల దయతప్పె నేమె, ధర్మమే నరులచే దారితప్పినది. ఇది యేమొ తెలిసిన ఇటురాక పోదు, ఇది మాయలది లోక మిది మయనసభయె, ఇది స్వార్ధపూరితం బిది సంకుచితము, ఇది ధూర్తుల నిలయ మిది నరకమ్ము మధువొల్కు పెదవులు మదులలో విషము, మాటలు చేతలు మనసు కల్మషము, కదనకుతూహల కాంక్ష - కర్కశులు, కరుణ శూన్యము - నాదు కలలన్ని కరిగి. ఎన్ని బాధలు రాని ఏమైన కాని, ఎన్నో నిరాశలే యెదురైన గొని, అన్నిటిని సహించి ఆశయాల్‌ విడక, అశతో ముందుకే అరుగుచుండెదను, ఎన్ని లోపా లున్న ఇది మాతృభూమి; ఇక్కడి వారు నా కెలమి సోదరులు! మన్నింతు మమతతో మార్చ యత్నింతు, మంచి చేరెడుదాక; మరణించుదాక. ట్రకాళం జిల్లా రచయితల నంఘం 87

డా॥ అన్నదానం చిదంబరళస్త పద | ఖారతి శ్రీవానుమదాధ్యాత్మిక కేంద్రం వేటపాలెం - 523 187 (గ్రకాళం జిల్లా ఓ భారతాంబ! మహాజ్వలంబైన ఉత్తుంగ హిమశ్ళంగ మొప్పు నీ యశము ప్రాభాతకాంతి ప్రభావంబు మించు భవ్యసుందరము నీ భద్రపీరమ్ము వైభవోపేతమౌ వరచరిత్ర( గని పరగ బ్రపంచాన బరిథవిల్లావు నీ భవ్యచరితమ్ము నిల్చెగదమ్మ నీ సుతుల్‌ కవులవాణిని శాశ్వతముగ, వేదవేదాంగాల విలసిల్లినట్టి విపుల ధర్మంబు లవ్వియ నీ పలుకులు వాదోపవాదాల వరలు శాస్త్రాలు భావపూర్ణములైన వాక్యజాలములు ప్రాదుర్భవించు కావ్యప్రపంచంబు ప్రవహించు రసర్వురుల్‌ వరలు నగాలు పాదుకొల్పంబడెన్‌ ప్రతిపద సూక్తివైచిత్రి ప్రజ మంచిబాటలో నడుప. అద్దంకిసీమలో నంకురించింది ఆంధ్రవాణికి తొలి యాభరణంబు పద్దెంబు తరువోజ పండరంగునిది పద్యసాహిత్యంపు ప్రారంభ దీప్తి విద్దె యెన్నివిధాల విలసిల్ల( దగునొ వివరించినది మంచి వెలుగు చూపినది ఒద్దిక మీజంగ నూత్సాహ మిచ్చి ఊహ లందిచ్చి పెంపాంద చేసినది. ఆదికవే భారతాంధ్రీకరణము న౦దుకొనంగ పద్యము వికసించె ఆ దేశి శివకవు లందంగ సోమయాజి యెజ్ఞన సోమ నాదులు దీర్చ ప్రోదిగొనే శ్రీనాధ పోతన్న కవులం బొదలి దిగ్గజకవుల్‌ పోషించి పెంచ తా దక్షిణాంధ్ర పథమ్ము శృంగార తాత్పర్యమున నిచ్చ దండి పర్విడెను. అవధానశేఖరు లవతరించుచునె అష్ట శతాధికా లందించినారు కవిత స్వరాజ్యమ్ముకె పోరుసల్ప కాహళి నూదె లక్ష్యము పూర్తి కాగ జవ మొప్ప సామాన్య జనుని వేదనల సందేశముల నిచ్చు సరణి యేర్చడెను కవివరు లూరూర గలుగం బుట్టింట ఘనమైన పద్యప్రకాశ మేర్చడెను. 88 తరువోపి

నీలంరొజు నరసింవోరావ్ర

వొతబాట - కొత్తవంక ౩4-15 శ్రీనగర్‌ అద్ధంకి

న్‌ (వ్రకాళం జిల్లా కొక్కొరోకో యని కోడికూయంగ, కోడలు చేపట్టె కుంచె చీపురును ప్రక్కల నిలుముండు పాచిని నూడ్చి, పలుచేంగ కళ్ళాపి పరిధుల జేల్లు చిక్కని పాల్పిండి చిలికియు దధిని, చేడియ సంకటి శీఘ్రమే వండు మక్కువ బువ్వను మగనికి. గుడుప, మజీయంత. జేనికి మగువ యేతెంచు. ప్రతిరోజు వేకువం బశుగోష్ట మూడ్చి, పాలకు లేగల బంధముల్‌ విప్పి పతియు కావడి బూని పైభుజమందు, బావినీటిని దోడి భాండముల్‌ నింపు కుతుకాన( గోడెల6 గోటేర్కు బూన్సి, కొద్ది పొద్దుకె దున్ను కోండ్రలు కొన్ని సతి చేల్టిం గొనితేర సంతుష్టి మెక్కి, సరిగ పొద్దుకు వ్యవసాయంబు సేయు. ఎండవానలు రైతు హీతమును గోరు, నెపుడును రైతు (ప్రేమించును వాని పండువెన్నెల లన్న ప్రణయి ఆతండు వరియించు జీకట్లు బహుసంతసమున బండపై నిదురించు పాన్పునం బలెను, వణకించు చేలిలోన బవళించు( జేల నిండు ప్రకృతి యందు నేస్తుడై యుండు, నేర్చు. బ్రకృతినుండి నిత్యసత్యములు. వేకువ( బల్లెల వివిధ నాదములు, వినంబడు సాంపుగా వీను లారంగ కాకకీరంబుల కలకలంబులును, గంతెడు లేగల శ్రందు వింతలును వేకువ వటువుల వేదపారములు, వీధుల విన్పించు వేద ఘోషలును ప్రాకటంబుగ( బాడు భక్తిగీతములు, రంజిల్లగా చేయు ప్రాతస్సునందు. ప్రకృతి సహజమైన బ్రతుకు క్షేమమగు, పరిపుష్ట మొందును స్వర్గసమ మగు వికటించు నన్యధా వికలత్వ మొందు, పృథ్విని బ్రతుకెల్ల పేలవం ఒగును సకల భోగంబులు సౌవర్ణ నిధులు, చంచల కృత్రిమ సంస్కారములును చికురింపం జేయవు చిత్తశాంతియును, జీవితసౌఖ్యంబు చిరకాల మవని. గ్రకాళం జిల్లారయళల సంఘం 89

కండలు దాచక కష్టించు రైతు, క్షమముతో బుతువుల గ్రమబద్ధ కృషిని

పండంగా నిలుజేర్చు పంట లన్నిటిని, వ్యవసాయ తరుణమ్ము పరిపూర్తి యైన గండెనిండుగ గొప్ప కోరికల్‌ దోప, కొడుకుల నెంతయో గొప్పగా. జేయ

దండిగా విద్యకై ధనము వెచ్చించు, తనయుల వృద్ధియు దక్తతం గోరి.

చేదివిరి కొడుకులు శ్రద్ధను బూని, శ్రమియించి దీక్షతో సంవత్సరములు నిధియోగమున వారు వెలుగొంద దెల్వి, విజయమ్ము నొందిరి పేరుగ నెల్ల ప్రథమ యత్నముననే ప్రాప్తించె పదవి, పాలన శాఖయే వరియించె వారి

నధికార మబ్చిన యాత్మజుల( గని, యానందవశుడయ్యె హాలికు డంత పరిపాలనాశాఖ( బాలించువారు, బహుగొప్పవారిగ వత్తిల్లుచుంద్రు

పరనాగరికతకు వపలైరి సుతులు, పాశ్చాత్య సంస్కృతి వ్యామోహమునను

మజచి రెంతయు పూర్వ మహితభూమి కృషి మాతాపితలపైన మర్యాద తగ్గె మురిసిపోయిన తండ్రి మోము బెంగపడె, మోటురైతుగ కన్నపుత్రులే తలప, పరభాష పరభావ పరసంస్కృతులకు, పరవశులై సుతుల్‌ భ్రష్టుజెందినను పరమచైతన్యంపు భరత సంస్కృతియు, పరమార్షపూత సంపద్యోగములును పరమోచ్చ సాహితీ ప్రాభవంబులును, ప్రఖ్యాత సత్కళావైభవంబులును

పరుల యాకలి దీర్చ బండించు రైతు, బంగారుపొాలముల పంటరాసులును భరతఖండము నందు భాసిల్లుచుండు, భాను చంద్రులు దివిన్‌ భ్రమియించుదాక, 90 తరువోజ

న్వారూవరాణీ పుట్టి నరో జా ఉంగోలు (వకాళం జిల్లా పుట్టిన రోజుంది పుడమి నందరకు, పుటక పువ్వయ్యేది భువిని కొందరికె అట్టి మలుపున కీ వానవాలైతె, ఆరోజు సలుపు రంగైన పండగను కట్టుకో పట్టము కాదన్న దెవరు, కాని నీ మంచేదొ గమ్ముమనాలి కట్టుగొయ్యకు రాని కాలాశ్వమునకు, కళ్లెమే యేడాది గడువు-బ్రతుకున పిట్ట ముక్కున గింజ పెట్టనిచ్చేమ? పేరుంది మనకెగా పీకలబంటి పట్టు-విడుపు లేక బండౌతు గుండె, బస్సు-రైలు పొగల బయలు జబ్బుపడె తట్టల కెత్తిన దండి చదువుల, తబ్బిబ్బులౌతున్న తలిరు బాల్యాలు వెట్టియై బిడ్డ భవిష్యత్తు కట్టి, వృద్ధాశ్రమాలకు వ్రేలాడు ముదిమి వెట్టోడి శవమైన వెలియె ఒలుకుల, వృత్తులే కులములై విప్పె పడగల మట్టిగొట్టకుపోయె మానవత్వమ్ము, మతములు రేపిన మంటలలోన గట్టికాపునకు కుక్కను చంపి పుట్ట, గాంధారి బాపతు కళ్లగంతలతొ నట్టడ్వి వెన్నెలే నాజూకుతనము, నవలాలు పల్లెత్త నానలేదండ్రు చట్టాలు ఊబిలో సంకెళ్లు వేసి, జమిలిక విడనీవు చక్కదిద్దవులె ఇట్టీ బాదరబంది నిల ముసురాయె, ఎవ్వారి బుణబంధ మెంత దీర్చేము? నట్టేట దేశమే నావయై నవసె, నడిపింప ఒడ్డుకు నడుము గట్టేమ? ఉట్టి గట్టుకు ఒక్క డూగాడ గలడె, ఉన్న నాలుగునాళ్లు ఉసులుగా నుండ మట్టు-మర్యాదలె మనకు ప్రాణాలు, మడిసి పబ్బము గాదు మంది మేల్టూడు మట్టిలో పుట్టిన మాణిక్యము వలె, మకుటాన జేరాలి మానిసి నడత పుట్టలో చెదలెగా పుట్టి గిట్టినచొ, పురివిప్పి నడవడి పులకరించాలి. పుట్టవే కార్తీక పూర్ణిమ గాగ, పొంగుటల లిరుగు పొరుగులు గారె పుట్టిన రోజదే పూరిల్లు-మేడ, పోరి ఒకటె ముగ్గు పోసిన రోజు, ట్రకాళం జిల్లా రచయితల సంఘం ౦1

నరాల చినవిన్నారెడ్డి

న మొవాథ్రీన్‌వురం ప్రబోధము ప్రకాశం మసన 336 భాషకు గుర్తింపు వచ్చు జాతులను, వచ్చు జాతికి గుర్తు భాషల వలన;

భాష జాతికి ప్రాణప్రదమగు, నట్టి భాష జీవ ముడుగ పతనమౌ జాతి;

భాషను సంస్కృతి భాసిల్ల జేయ, భాష వెన్నెముకౌను ప్రజల సంస్కృతికి;

భాష సంస్కృతులను భావాల నిలప, భాషోద్యమ స్ఫూర్తి ప్రస్ఫుటించేను.

మందార మకరంద మధుర మీ తెలుగు, మందగించెను నేడు మార్దవంబెల్ల; పొందుగా నుడికిని ప్రోదియౌ తెలుగు, బోసిపోయెను నేడు భూమిక లేక,

విందయ్యె నాంధ్రుల వీనుల కిపుడు, వినగ 'ఇంగిలిపీచు' వింతగా దోచ; మందభాగ్య మదేమొ! మాతృభాష నిటు, మరలించగా లెమ్ము మంగళప్రదము. పరదేశపాలన పతనమై పోయె, వారి సంస్కృతి ఇట ప్రబలమై నిలచె,

మరచిరి మధురాల మనభాష నిపుడు, మదిదప్పి పరభాష మక్కువతోడ;

మరిమరి 'కాన్వెంటు' మాటలు నేర్వ, మన అమ్మ నాన్నలు 'మమ్మి డాడీలు; తరిగిపోయెను నేడు తల్లి సంపదలు, తలచగా సిగ్గాయె, తల దించవలసె. సచివాలయములోని సర్వపత్రములు, సాగించ తెలుగులో శాసించ వలదె; వచియింప పంతుళ్లు బడుల మాధ్యమము, పఠనాల తెలుగు నిర్బంధించ వలదె; రచనలు తెలుగున రచియింపగాను, ప్రభుత చేయూత విరాజిల్ల వలదె; సచ్చరితంబగు సాహితి వెలుగు, సంతరించుకొనదె సౌభాగ్యగరిమ.

ఏ దేశ మేగిన ఎందు కా లిడిన నే పాట పాడిన, నే మాట లనిన;

నెదలోని భావాల నెనయించుమోయి, ఇలలోన నీ కీర్తి హెచ్చించవోయి;

ఈ దేశ సంస్కృతి, యీ సంప్రదాయ, మీ తెన్గు నుడికార, మీ తెన్ను వెలుగు; సాధికారముతోడ శాసించవోయి, జాతి గర్వించగా చాటించుమోయి.

92 తరువోజ

మల్లవరవు రావేోళ్తురరావు బాల కౌర్మికులు 6-32, బైపాన్‌రోడ్‌ నార్త్‌ ఒంగోలు, వ్రకాళం జిల్లా బాలలు రేపటిపౌరు లటంచు, పలువేదికలపై నుపన్యాస మిచ్చి బాలకార్మికులను పట్టించుకొనని, పాలకవర్గము పనితీరు గాంచి నేలతల్లి యొకింత నిట్టూర్పు విడచి, నేనేల గంటి నీ నిసుగుల ననుచు గోలవెట్టుట గని కూర్చుందు వేల?, కొంతేని మేల్టేయ గూడదా? నీవు. బడులకు జని విద్య బడయు వయసున, పనులలో దిగబడ్డ బాలకార్మికుల యెడ దయతో వారి యిడుముల నడిగి, యిసుమంత సాయము నిచ్చి ఓదార్చి బడులలో చేర్చించ భావికాలమున, పనికివచ్చెడి మంచి పౌరు లయ్యెదరు పుడమి సంపదలతో పులకించి నపుడు, పాడసూపునే? లేమిభూతమెప్టైన? చిన్నపిల్లలు దెచ్చు జీతమ్ము మీద, జీవించు పితరుల స్థితి మారిపోయి అన్నము బెట్టి విద్యాలయములకు, నంపించు పోషకు లండగా నున్న కన్నవారలు (ప్రేమగా జూచుకొన్న కఠిన చర్యలను సర్కారు గైకొన్న కన్నీటితో బాల కార్మికు లింక, కనబడ రొకరైన గాలించి చూడ. ఆకలిమంటతో నత్రువుల్‌ రాల్చి, అరిగి దొంగతనమ్ము లధికమ్ము జేసి యే కూలి పని లభియింపక బస్సు, నెక్కవచ్చిన వారి నీక్షించి జేరి వ్యాకులమ్ముగ భిక్త నర్థించు వారి, నట్బలే పొగబండ్ల యందలి కసవు లేకుండ దుడుచు వారిని గని జాలి, లేశ మైనను జూపలేని వా రెవరు? బాలచంద్రుల వంటి బాలుర నెల్ల, బడిలోన జేర్చించి భవిత నిచ్చుటకు పాలకంకుల వంటి - పసిడిపాపలను, పాఠకులను జేయ పాటుబడుటకు రూలి జేసెడి పసికూన లెల్లరకు, కూర్మితో విద్యను గూరుచుటకును పాలుమాలక ప్రతివారు యత్నించి, భావిపౌరులను సంభావింపవలయు, టగ్రకాళం జిల్లా రచయితల నంఘం 93

డా/ యము.వి. రమణారెడ్డి బుజగింపు మాజీ శానననభ్యులు జి బ్లాక్‌-23, వ్లాట్‌-8, బాగ్‌లింగంవల్లి హైదరాబాద్‌ - 500 044 “మారాజ! మారాజ! మార్తాండతేజ! మా గోడు వినవయ్య మహనీయ చరిత! పారేటి వాగులు, పంటతో చేలు, పాతర్లు నిండిన బంగారు సిరులు, గొరాబు కలలాయె, గతకాలమాయె, కడుపు నిండా తిండి కరువాయె నేడు, మా రేని వని నీకు మంత్రిముఖ్యుండ! మన్నించ గలవంచు మనవి జేసితిమి. కురిసేటి వానలు కొరనోములాయె, గొడ్గమేతకు గూడ గుంజాటనాయె, వెరపాయె అప్పులు, వెగటాయె బ్రతుకు, వెతలు దీరెడు త్రోవ వేరొండు లేక కరుణించి కాపాడ గలవంచు నెంచి, కడునమ్మి దూరాలు గడిచి వచ్చితిమి, దరిజేర్చు దొరవంచు దరిసించ గోరి, తరలి హైదరబాదు దారి బట్టితిమి”. అని విన్నవించేటి ఆపన్న జనుల ఆమంత్రివర్యుండు అరమోడ్పు కనుల కని జెప్ప మొదలెట్టె కాకమ్ముకథలు కడుపు నిండెడునట్లు కడు నేర్చుతోడ, “ఒనర విఖ్యాతులౌ ఓ రైతులార! ఓటిచ్చి గెలిపించు ఓ అయ్యలార! వినయంపు గనులార! విజ్ఞానులార! వివరింతు మనసిచ్చి వినుడు నా మాట. ఆనవాయితీ మేర కాణిముత్యాలు అర్పించుకొనుచుంటి ఆ రాము దయకు, కోనేటి రేనికి కుదురైన భక్తి కొనిపించుచున్నాను క్రొంగొత్త నగలు, పూని ప్రాజెక్టులు పూర్తి చేయంగ భూమిపూజలు చేసీ పోరాడుచుంటి, కాని మాటలు మీరు గణియింప తగదు, కలత జెందవలదు, కంగారు వలదు. శ్రీకాకుళం నుండి చిత్తూరు దాక సిరులు పొంగే రోజు చేరువయ్యింది, చీకాకులను వీడీ చింతనుబాసి, చేరండి సొంతూరు చిరునవ్వుతోడ, చేకొన్న పదవులు, చేసేటి పనులు, చేబట్టు లంచాలు, చేకూర్చు నిధులు మీకోసమని నమ్మి మెండుగా దలచి, మీ ఓటు మాకేసి మేలుజేయండి.” ర్రి4 తరువోజ

డా/ జొన్నలగడ్డ మృత్యుంజయరొవు భగ వదవతాదర ములు 23-15-4/4, జయభారత్మి నన్ఫయ్య వీధి నుభాష్‌నగర్స్‌ రాజమహేంద్రవరం తూర్పుగోదావరి జిల్లా - 533 105 సోమకుండనియెడు సురవైరి రేయి - శ్రుతిచతుష్టయమును ముచ్చిలివార్థి బ్రామిన్కులను డాంచి వర్తిలుచుండ - వరమిోనమై యబ్భ్ధివలనొప్ప( జొచ్చి, శ్రీమహావిష్ణువు శ్రితకల్పతరువు - సింధువు. గలయంగ. జెలరే(గ వెదకి సోమాసురుని( జంపి సుఖముగా! దమ్మి- చూలికి నిచ్చి తా శోకమ్ము మాన్నె. దివిజులు దితిజులు దేంకువ సుధను - దెచ్చుకొనంగ యత్నించి క్రీరాల్ధిం దివిరి యెంతయును మథింప మందరము. - దెచ్చి కవ్వమ్ముగ దెచ్చి వాసుకిని దవిలి దానిని దరిత్రాడుగా. జేసి - ధాత్రీధరము వార్ధిం దా మున్గకుండ ధ్రువముగా హరి కూర్మరూపు(డై నిల్పెం - ద్రోచి మోహినిగ దైత్యులః బ్రోచె సురల. అవని హిరణ్యాక్తుం డను రాక్షసుండు - చాంపంాం జుట్టుచు( జంప( బ్రాణులను, దివిజులు హరితోడం దెల్ప నాతండు - ధృతకిటిరూపుండై దితిజుని. గెడపి, యవనిని బంతిగా నాత్మదంస్టలను - నమితమౌ స్వాస్థమ్ము నందించి నిల్చె! యవనమ్ము గలిగించె హరి కరుజార - సాన్విత నయన పద్మాంచిత ముఖుండు. తన మాట చొప్పును దనయుండు వినక - మనమున విష్ణు నేమఅక నుతింప గనకకళిపు( డాత్మం గన్నకడ్పంచు( - గనక, ప్రహ్లాదుని ఖండింప6 బంచె జనకు. డెంతగ6 జంపం(గడంగిన నతండు - మనమున హరినుతి మానకయున్న( 'గనియెదం జూపు మో కంబాన హరిని' - గద్దించె జనకుండు, కమలాక్షు నతండు వినుతింప నిజభక్తు వినతిపై నృహరి - కనిపించి కంబాన( గడతేర్చెం దండ్రి. అదితి కళ్యపులకు ననుగుబిడ్డ్ణండయి - యదిర! వామనరూపుండై యేంగుదెంచి పదములు మూ డడ్గి బలి దితిజారి - నదుర( దైవిక్రమ ప్రాప్తిమై ధరణిం జదలను బైకొని, చదురుగా6 బెజను - జదిమె( దలనిడి రసాతలమునకు అది విదితము గాదు హరి శిక్త రక్ష - లమరంగం జేయునోయది రహస్యమ్ము టప్రవాళం జిల్లా రచయితల సంఘం 9్రర్‌

అవురవుర! దుష్టాత్ములైన క్షత్రియుల - నవని నిర్వదియొక్క యవసరమందు భువి6 దిర్గి వధియించి ప్రోవులు పెట్టె. - బుత్రుండై పిత్రాజ్ఞం బొనరంగ6 జేసె, రవివంశతిలకు శ్రీరాము నెదిర్చి - నవితథవాక్యు గంగాపత్యు భీష్ము వివిధాస్త్రశస్త్ర సంవేదిగా. జేసె - నవతారమూర్తియై యలరె భార్గవుండు. ఆదర్శ పుత్తుండై యలరారె ధరణి - నాదర్శ భర్తయై యలరారె భూమి

నాదర్శ వీరుండై యలరారె ధరను - నాదర్శ నృపతియై యలరాం భువిని నాదర్శ మనుజు(డై యలరారె మహిని - నాదర్శ మిత్రుండై యలరారె( బృథివి నాదర్శ సోదరు(డై యొప్పు దాతః - డాకృతి మద్ధర్మ మైనట్టివాండు

ఆదిశేషుని యంశమందు జనించి - యతుల గదాయుద్ధమం దారితేరి యాదవగోపాలకార్భక స్నేహ - మంది యాటలనాడు చలరెడివాండు యాదవకృష్ణు నెయ్యము గలవాండు - అలప్రలంబాసురు నాజి నోరిచియు నాదిత్య తటినిని యమునాస్రవంతి - నానవెట్టిన యాత(డా హలపాణి, చిన్నికృష్ణుండుగాం జేసి మహిమ ల -వెన్మొ కృత్యమ్ముల నేర్పడంజేసి

పన్నుగా నోమి యాపన్నదీనులను - అన్నిటం దానయై యన్ని తా నౌచు జన్నట్టి శ్రీకృష్ణు. జరితార్ధ జన్ము - నెన్నికౌ గీతార్థ మింపుగాం జెప్పి

మన్నిక మాజెడు మహనీయమూర్తి - మిన్నంటు ఘనకీర్తి మేటియౌ వాండు. జగతిని శోకమ్ము స్వయముగా. జూచి - సంసారమును రోసి చనియెం గానలకు భగవంతుం గూర్చి తపమ్మును జేసి - పరమసత్యమహింస పాటింప నేర్చి జగతికి బోధింప సంచరియించి - స్థాపించె బౌద్ధమతంబు దేశమున

మిగుల వ్యాపించెను మేటిమత మన-మేదినీశుల ప్రాపు మంద నెల్లెడల. కలియుగమ్మున( బాపకలితమై జగము - కలుషితమ్ముగం గాలగళ దత్తమైన చలనాశ్వమున దుష్టసంహృతి చేసి - జగతిలో ధర్మమ్ము స్థాపింప నెంచి వలనొప్ప జనులకు భద్రత గూర్చంగా- బయల్‌దేరును గల్కియై - యద్ది కలిగి లోకమ్ములు గడుశాంతితోడ - విలసిల్లం గోరుదము విశ్వప్రశాంతి.

96 తరువోజ

కె రామక్ళష్ణ రంగారావు

భారతం నాడు-నేడు కోవెల వీధి ఆరనవల్లి శ్రీకాకుళం జుల్లా

సరసశ్ళంగార విస్తరమైన ప్రకృతి సోయగమ్ముల ముగ్ధ శోభలం దనిసి సురుచిర కమనీయ సుధలాల్కు మధుర సాహిత్య సరసిలో జలకమ్ములాడి పారి పవిత్రంబైన పుణ్యప్రదేశముల నూని విసృమరపుణ్యంబు గొనుచు పరిపూతహ్రాదినీ వారి తరగల దోగియాడినది మాదు భరతమాత. మత భేదములు లేక మమతలుష్పాంగ సతతమ్ము మసలిన సౌమ్యంపు వెలుగు అతులిత కుల భేద మంతరింపంగ చరియించు జనుల సౌజన్యంపు గరిమ ధృతిమోర జనము లాత్మీయతల్‌ చిమ్మి కల్పించు సౌహార్దకపుంపు రుచులు వితత శాంతి సరోజ విమల సౌరభము తొడవుగానూనె నాదు భరతమాత, అసమానభక్తి భావాభోగమైన త్యాగయ్య కృతులతో తన్మయమొంది రసవత్రసిద్ధమై రాగబంధమగు క్షేత్రయ్య పదములు చెలువుగా పలికి లసదన్నమాచార్యు లలితకీర్తనల కలనాద లహరిలో కలవరించినది అసము వెన్నెలబాట హాయిగా తిరిగి దొసగు లెరుగదు నాదు భరతమాత. అలనాటి సార్వభౌమాధిపత్యమున ప్రచురమోదమ్ముతో వగలలో తనిసి జలధి గంభీర రాజన్య పాలనను పొలుపొంది మొలకనవ్వుల తేలియాడి సలలిత గీర్వాణ సాహితీర్సురుల అలవోక నీరాడి యలసిపోయినది తెలుగు సాహిత్యపుం దెలివెన్నెలలను దోసిళ్ల త్రాగె మాదు భరతమాత. అతి పుణ్యతీర్థాల ననిశమ్ము మునిగి పుణఖ్యభూములలోన పొలుపుగా తిరిగి స్తుత శౌర్య జలరాశి తోయమ్ములోన మజ్ఞన క్రియనూని మాన్యమై బరగి స్థితిమంతురాలయి చిరకీర్తి నొంది వైభవోపేతయౌ భరతమాత గని క్రతుభుజులరుదంద కమనీయ గతిని దేవదుందుభులెల్ల దివ్యమై మోగె. ట్రకాశం జిల్లా రచయితల నంఘం 97

శ్రీధర నత్వవేంఠళటనుబ్రహృణ్యళాస్తి ఖార తభూమి 4-707-74, వళువతినగల్‌ తాడేవల్లిగూడెం వళ్చిమగోదావరి జిల్లా శ్రీలను నిలయము సిద్ధికి తావు, జ్ఞానము పండిన జనులకు రావు వేదము లన్నియు వెలసిన చోటు, శాస్త్రయమునకు జన్మస్టలమ్ము ఇతిహాసముల జంట యిచటనే వెలసె, కావ్యంబు లెన్నియో కాంచె వె ల్గిచట బహుపురాణంబులు ప్రభవించె నిచట, వేదాంతవిద్యయున్‌ వెలుగొందె నిచట. వ్యాసవాల్మీకుల వాసపు భూమి, కాళిదాసాదుల గనినట్టి భూమి నన్నయాది కవుల గన్నట్టి భూమి, సాహిత్యప్రియులకు స్థానమౌ భూమి త్యాగయాదులకును జననియౌ భూమి, సకలమౌ కళలకు స్థానమౌ భూమి బహుమతస్థులకును ప్రాపైన భూమి, ఐకమత్యమునకు నాశ్రయభూమి. పురుషార్ధములకును పుట్టిని ల్లిదియె, మోక్షకాముకులకు మూలభూ మిదియె (పేమబంధమునకు పేర్గన్న భూమి, స్నేహబంధమునకు చేరువౌ భూమి నీతి నియమముల నెల వైన భూమి, భూతదయకు నిది పుట్టిల్లు భువిని మంచికే విలువిచ్చు మహితమౌ భూమి, మంచినడత గల్గు మనుజుల భూమి. గాంధి ముఖ్యుల గన్న ఘనమైన భూమి, శాంతిదూతను గన్న శ్లాఘ్యమౌ భూమి శాంత్యహింసలకును స్థానమౌ భూమి, అరిభయంకరు లైన ఆర్యుల భూమి హిమనగంబుల చేత నెల్లవేళలను, సంరక్షితంబైన చల్లని భూమి గంగయు యమునయు పొంగారు భూమి, దయయు, దాక్షిణ్యంబు తనరారు భూమి. శత్రువున్‌ సైతము క్షమియించు భూమి, శత్రువు కెన్నడున్‌ జంకని భూమి శరణన్న వారిని సాకెడు భూమి, ఆశ్రిత రక్షకం బైనట్టి భూమి. . విశ్వసౌభ్రాత్రంబు వేడెడు భూమి, విశ్వవిఖ్యాతమై వెలిగెడు భూమి భువిని స్వర్గంబైన పుణ్యంపు భూమి, భవ్యమౌ దివ్యమౌ “భారతభూమి”. 98 తరునోజు

చగిరెడ్డి చంద్రశేఖరరెడ్డి ఖార తమాత విశ్రాంత వ్రధానోపాధ్యాయుడు ఇంకొల్లు - 523 167 వ్రకాళం జిల్లా వేదాల యజ్ఞాల విజ్ఞాన మలర వేదాంత నిలయమై విలసిల్లు భూమి! సాధనా శోధనా సంప్రదాయముల సంస్కృతిన్‌ సాగించు సౌభాగ్యభూమి! ఆదికృతు లగు రామాయణ భారతాది శాస్త్రపురాణ యాదర్శభూమి! పాదయ్యె పుణ్యదేవాలయమ్ములకు భక్తికి నెలవైన పావనభూమి! కైలాసశిఖరాలు ఘనకోట లయ్యె కరిగించి హిమము నీ కాళ్లను కడిగి! కోలహాల కలిమి ఘోషింప నదులు కోయిల పాటలై కొనియాడె నిన్ను! అలవాలంబగు నగణిత నిధుల కంబుధుల్‌ నీ చుట్టు నలరారుచుండె! పోలంగలదె నీ యపూర్వచరితను పూజ్యభరతమాత! పుణ్యపునీత! మనినారు ధార్మిక మహనీయ మునులు మతతత్త్యయోగంబు మదియించి యిచట! చనినారు శాసించి సంస్కరణలను సకలకళల గూర్చి సార్వభౌము లిట! వనరంగ రాసిరి పండితుల్‌ కవులు ప్రముఖ ప్రబంధకావ్యమ్ముల నిచట! కనినాము భారత కమనీయ చరిత గతవైభవమ్ముల ఘనకీర్తి నిచట! బోధించె సత్యమ్ము బుద్ధు డఉహింస మును యజ్ఞబలుల రూపును మాపె నిచట! భేదించి పెరరీతి, వివరించి నీతి వెలయించె “బద్దెన” విజ్ఞాన మిచట! వాదించి మౌఢ్యమ్ము బారగజేసి వాస్తవాల్‌ “వేమన్న' వాగ్రుచ్చె నిచట! సొధించిరి సమతన్‌ సమరయోధు లయి సౌభాగ్య భారత స్వాతంత్ర్య మిచట! జలనిధి వననిధి శ్రమనిధి జోత! శమనిధి శరధి సుచరిత విఖ్యాత! తలమైన తులమైన దాళమైైన హోత! తమనీయ తరణీయ తళుకొత్తు గీత! కలనైన నిలనైన కనలేని పూత! కమనీయ రమణీయ ఘననీయ వేత! బలమైన విలువైన వైభవోపేత! పతితపావనమైన భారతమాత! (కాశం జిల్లా రచయితల నంఘం 9్రం

బాబయ్యా లక్ష్మయ్య మచ్చు 7-8-5777 గంజుభువనగరి భారతమాత నల్లగొండ జిల్లా - 508 1/6 శ్రీలను పెంపొందదేయుమా తల్లి, శ్రీ లలరారంగ శ్రేయస్సు గలుగ ఆలవాలమ్మయి అలరారుచుండ, అఖిల భారత మంత హాయియే నిండ జలమంత పారాలి బనమంత మురియంగ, జగమంత సంతోష సాగరంబవ్వ కలకాలమును మాకు కరుణయే జూపు, కష్టాల నన్నిటిన్‌ కడతేరబాపు. అకాశమంటిన ఆ శీతనగము, ఆధారమై నిల్చి అందరికొరకు ప్రొకటంబుగ మూడు వైపులా నిల్చి, రత్నాకరు డెపుడు రక్షించుచుండు సాకారమై దివి సంఘంబు నంత సంచరించుచునుండ సంపదలిచ్చి లోకాలకే ప్రతిరూపమై నిల్చి లోకాల చీకట్టు రూపుమాపంగ. వేదవేదాంగాలు వెలసెను నిచట, వేదపురుషులంత విలసిల్లి రిచట సాధు సజ్జనులంత సంఘమై నిలువ, సత్కీర్తి నార్జించి సాగినా రిచట ఏదిరా అనాటి ఇంపైన చరిత, ఎటుబోయె ఎటుబోయె ఎక్కడ దాగి వీధినీధులలోన వెతుకంగవలన, విద్వజ్ఞనంబంత వెతుకంగ రార. స్వాతంత్ర్య సంగ్రామ సమరాన దూకి, స్వార్థమెంతయు లేక సంపదల్‌ వీడి నీతి నీమము గల్గి నేర్చునే జూపి, నిండైన మనసుతో నెల్లవేళలను ఖ్యాతినే ఆర్జించి కాపాడినాడు! కఠిన ఆంగ్లేయులున్‌ గడగడ వణక ప్రీతితో పరతంత్ర ప్రేతమున్‌ దుంచి, విశ్వమంతా వెల్లు వెలిగించినారు. వేయివెల్లులతోడ వెలిగెనే ధాత్రి, విలువనే కోల్పోయి విచ్చలవిడిగ నాయకుల్‌ కుంభకోజాలను పెంచి, నడివీధిలో కీర్తి నగుబాటు కాగ మాయమాటలు చెప్పి, మంచి సేతుమని, మనుజావళిని నెంతయో మభ్యపెట్టి హేయంబుగాగ లెక్కియున్‌ పిదప, హేళనై యున్నారు హీనంబుగాను. 100 తరువోజు

ప్రజల బాధలు కూడ పట్టించుకోక, ప్రతివాడు నీతిని పలుకులు పలికి నిజమగు బాధ్యత నెప్పుడో మరిచి, నింపిరి ధనమవినీతితో నెంఠొ

ప్రజలకు బాధలే పలురీతు లాయె, ప్రాణాలు నిరుపేద బాయుటా నాయె సుజల సుఫల మనచూడంగనేడ, సుజనులకును నీవు చూపుము నీడ, నీతిమాలిన అవినీతి నేతలతా నేటి, భారత మొక్క నేతిబవీరయ్యె

నీతులే వల్లించు నే డొక డొకడు నిజమును గుర్తించనేరడు అయ్యొ

ఏ తీరు ఈ దేశ మెట్టు బాగుండు, ఏమి చేసిన సుఖం బేర్చడగలదు

ఆ తీరునే నీవు ఆచరించగును! ఆరంభమును చేసి అడుగిడవలయు. కరువొచ్చె, కరువొచ్చె కరుచుకుంటాను, కరువు కరచు చోట గాయంబులాయె తెరువేదొ తెలియదు దీనులు వీరు, తెలిసి నేతలు కూడ తెరువు జూపరుగ మరచిపోయినవారు మానవత్వంబు, మాటమంత్రము చెప్పి మాయ చేస్తారు మరువక నీవును మహిమనే జూపి, మార్చుమా కలతల మంచిసేయంగ. ఉగ్రవాదంబంత ఊపిరై యుండి, ఉబ్బిపోయిరి మంచి ఉనికి న్యాయంబు నిగ్రహంబును లేక నీచంబుగాను, నిల్చిరి దనుజులు నిలపైన నేడు ఆగ్రహంబును జూపి అందరన్‌ తరిమి, అంతమొందించుమా అతివాదమంత అగ్రభాగంబున అంతటన్‌ ప్రబలి, ఆదుకోవోయి సుహర్షంబుతోడ.

ప్రకాశం జిల్లా రచయితల నంఘం 101

ఎద్వాన్‌ గండ్లూరి దత్తాడ్రోయళర్శ మంజీర మాహాత్మ్కమ్‌ తెలుగు వండితులు (టోజాచలం తర్పూలు జిల్లా-518 222 అవి శరన్నవరాత్రు లమృతాంశు డెలమి చిరునవ్వు వెన్నెలల్‌ చిందించు వేళ సవిలాసముగ వాణి, చతురాస్యురాణి వినువీథి వేడ్కృతో విహరించు తిని “దివినదీఫేనమ్ము తెలిమబ్బు” నారసి కృణదణు కింకిణీ కలిత నూపురము అవనిపై తెగిపడె అద్దంకి చెంత ఆంధ్ర కవనమున కది క్రొత్త పుంత, అది పల్కు జెలి కాలియందె ఆ యందె గజ్జల గలగలల్‌ గంధర్వ గాన సదనమ్ము లానంద సంధాయకములు సకల వాజ్మయ కళా సన్నిధానములు కొదమతెమ్మెరలతో కొనసాగి దిశల మాగ్షోగి సుకవీంద్ర మనసుల నిండి పదములై, పాటలై, ప్రాఢకావ్యములు రసికరాజ మనోభిరామమ్ము లయ్యె. కనులార గీర్వాణి గాంచు టెప్పటికొ? కవితాభిషేకంబు గావించు టెపుడా? అని యనుక్షణము నవ్యాజరాగమున తలపోయు నన్నయ్య తపము ఫలింప మినుకుగ్సా మదిని ప్రొమినుకుగా “జయము” అక్షర రమ్యత్వ మమర స్ఫురించె తన శబ్దశాసనత్వమ్ము రాణింప పంచమవేదమున్‌ భావించి పలికె. రాజమహేంద్రవరమ్మున రాజరాజనరేంద్రుని ప్రాప్తమ్ము కొలది భూజనుల్‌ హర్షింప పొంగు గౌతమికి దీటుగా జీవనదీధాటి దోప ఆజన్మకారక౦ం బగు రీతి ప్రజకు భారతభారతి ప్రత్యక్ష మయ్యె పూజాఫలం బని బుధవర్గ మెల్ల భావించి భూషించి పరవశులైరి. ఆత డెజ్టిన కవి అద్దంకి గన్న ముద్దుబిడ్డ్ణడు కళామూర్తి యాతండు శీతాంశు శేఖరాశీఃపూత చిత్త సరసీజ పూజిత శారద యతడు ఖ్యాతి గాంచిన నన్నయ్యకు తిక్కనకును వాక్‌బంధు వగు మధ్యవర్తి యాతండు ఆ తపోధనతుల్యు నడుగుదమ్ములను అర్చించి కడు ధన్య యయ్యె అద్దంకి. 102 తదునోటు

మందాకినీ విరహం “ఎక ప తార్జాక్క హైదరాబాదు - 17

“కలగంటి కలికిరో! కలగంటి నమ్మ కలలోన నా స్వామి కనిపించె నమ్మ

తిలకించు భువిపైన దిటవైన మూర్తి, తెగువతో వాడంత తిలకించి నన్ను,

వలపున నా మోము వలకేల నెత్తి, వలదని నేనెంత బ్రతిమాలు చున్న,

చెలియరో! నా లేత చెక్కిళ్ల పైన చిలిపిగ నేమేము చేసెనే సఖియ!”

ఆ లీల విరహాన ఆ గంగ కృంగ, ఆమెతో ప్రియనేస్త మనియె నీ రీతి;

“ఓ లేమరో! శ్రీధరోర్ట్వ పాదాంబుజోద్భూత సలిల బిందోద్ధ సందోహ!

ఓ లాస్య సంభావి తోత్సాహ తోష! ఓ లలిత రసోర్మి కోజ్టుల భాన!

ఏ లక్షణోపేతు డెవ్వ డే విభుడు, ఏ పుణ్యమూర్తి నీ యెద నేలు వాడు,

భూలోకవాసుడౌ పొలపరి యంటి - పొలుపుగా నట్లైన పుడమి కీవేగ,

నీ లలిత శరీర నీకాశ రుచుల నిధ్యాన హతుడయి, నీ వెంట బడడె!

వాలారు వలరాజ బాణాల నవిసి, వడి నిన్ను ట్రేమచే పట్టడే ముదియ!

ఏల ఈ విరహ మ్మదేలా విచార మేల నీకీ వ్యథ! ఎలనాగ చెప్పుము”

అ మాట లాలించి ఆ వియద్గంగ, ఆత్మలో చెలికాని అరుల బాధింప,

ఆముక్త మహిత కామాసక్త యగుచు, అతులిత మన్మధ వ్యాఘాత యగుచు

నా మిటారి, ప్రియుడు హరుని విక్రమ, మహత్త్వ, సౌందర్య గుణాదుల వొగడ,

సామోద గర్వాతిశయ మొనరంగ సఖి చూచి యనియె : “ఓ శశిముఖీ! వినుము,

బులుపుతో దివినుండి భువికి నే దిగిన, పాలియక నవియశ భూమిని నిలుప గలిగినట్టి

బలుడు ఘనుడొక్కరుండె కలడు - జగత్కార్యకరుడు నతండె,

కెలసము కార్యంబు కృషి యతండె, కృతమును, కర్తయు, కృషియు నతండె,

తెలియుము సృష్టి స్థితి లయు డతండె, తిలకించు శైలోక్య ధిషణు డతండె,

ఒలయు నిగమముల కుపదేష్ట యతడె, ఉలియు ఓంకారంబు నోజస్సు నతడె,

ప్రకాశం జిల్లారచయితలనంఘం 1౦

ఒళవగు నిర్వత్తి కొజ్జ యతండె, ఒంటి కల్పాంతాన నుండు నతండె,

వలిగొండ వసియించు ఫాలాక్షు డతడు, బలువుడు ధవుడు స్వప్రభువుడు భవుడు, దళిత జనసఖు డతండె శంభుండు, ధర్మ తాత్పర్యు డతండె శివుండు

చూడ చక్కనివాడు, సాగసైన వాడు, సోగకన్నులవాడు, సుందరాంగుండు, వేడుక నొకనాడు వినువీధినుండి పెలుచ చూచితి వాని వెలిగొండ పైన,

దౌడ లెగ్రగ కందె, తడబడె తనువు, దడబుట్టై నెడదలో, తలకెను హనువు, వ్రీడతో తలవంగె, వెలరారె ముఖము, ప్రియుని చూచిన తోడ వివశనై పోతి. తళుకొత్తు మేటి అందాల రాయుండు, తనుకు మగసిరి యంత అతని సొత్తు, తలపంగ వీలౌనె తనువున గోము, తామర పూవట్లు తనరారు మోము, చెలువంపు మోముపై జిలిబిలి నవ్వు, సిరులొల్కు జాబిల్లి సిగలోని పువ్వు, సెలవాలు మొనంబోలు చెన్నైన ముక్కు, జిగిదేరి నిడివైన చేతుల నిక్కు,

చెలసి ఉబ్బిన నును చెంపల మెఅప్పు, చెలులకు ముద్దాడు చేష్టలు నెరపు, వలనుగ కూర్చుండి బాసికపట్టు, వలివెల్లు చలుపపై వలిమల గట్టు,

పొలుపుగా మూసిన బొమముడి కన్ను, ప్రోడల మోక్షంబు పొందించు తెన్ను, తిలకించవలె సామి దిటవున నౌరు, తిరమైన ఆ తీరు తెలివియు సారు.

మగువ మందాకిని మాటలను విని, మమతతో చెలికత్తె మారిట్లు పలిం, “వగనొందబోకుము వనితరో! వినుము, పశుపతియే నీకు భర్త కాగలడు, గగనాన నొకనాడు కలహాశనుండు కమలాసనునితోడ కబురాడ వింటి, నెగడుచు పురవైరి నిన్ను పెండ్డాడి, నెయ్యాన శిరమందు నిలుపు నటమ్మ!” 104 తదవోజు

డొ గరికిపొటి నరసింవోరావు మన తలి తరువోజ ఎం,వ, ఎం.ఫిల్స్‌ వి, హెబ్‌డ్‌. లా రాజేళ్చురీనగల్స్‌ కాకినాడ తూర్చుగోదొవరి జిల్లా-533 003 మనతల్లి తరువోజ మనమన:ః పూజ, మనజన్మమున కామె మమకార బీజ మనతల్లి పద్యమ్ము మధురఖాద్యమ్ము మాతృ నైవేద్యమ్ము మన జీవితమ్మ మనతల్లి అంకమ్ము మధురసాశయము, మన దేహ మా యొడిన్‌ మనెడు పద్యమ్ము మనతల్లి చిత్తమ్ము మధురగీతమ్ము మనతెల్లు పాత్తమ్ము మారుత్రిప్పటము. తెల్లవారక ముందె దేవి గౌరమ్మ, దీవెనల్‌ పడసెడి దీపమ్ము తల్లి తెల్లవారిన కనుల్‌ తెరువని నిన్ను, తీయని తిట్లతో దీవించు తల్లి ఎల్లలే లేనట్టి ఈ తల్లిప్రేమలు, ఎల్ల దేశమ్ముల ఇట్టు లున్నవియొ తల్లి ప్రేమలు భారతాంబ సొంతమ్మొ] తల్లిపూజలు వేద ధర్మ సారమ్మొ! నడుమ వచ్చిన ప్రేమ నయగార మౌను, నారీనరుల ప్రేమ నడుమనే ఫోవు నడచి వచ్చిన (ప్రేమ నడకయాౌ ప్రేమ, నా తోడనే వచ్చె నా తల్లిప్రేమ ఇడుము లందైనను ఎడబాసిపోదు, ఇంతగాయంబైన యెడ తట్టుకోదు కొడుకు దేవత యంచు కొలిచెడి ప్రేమ, గుడిగట్ట లేని దీ గుండెల ప్రేమ. నిదురపా మ్మన్నను నిమిషమ్ము కూడ, నిదురపో దీ ఫేమ నిత్య మీ ప్రేమ చెదరిపోయిన వేళ శిశువు గుండెలకు, చెమ్మగిల్లిన కళ్లు చేర్చిన ప్రేమ కదిలించు నీ ప్రేమ కదల దీ (ప్రేమ, కన్నీరు తొలగించు కన్నీటి (ప్రేమ ఎదను కోసిన గాని ఏడ్వ దీ (పేమ, ఈ కాలు జారునంచేడ్చు నీ ప్రేమ. జగము లేలెడితల్లి జనని యంచెంచి, జాతరల్‌ పూజలు సాగింత్రు గాని జగము నీ వేలగా జన్మ నిచ్చిన తల్లి, జగ మేలు తల్లికి సాటికా దొక్కొ! నిగనిగల్‌ జారిన నీరుగారినను, నిను గన్న దీ తల్లి నీ పూజచెల్లి సగమైన వేళ నీ సాయమ్ము కోరి, చాతకమ్మై చూడ స్వాతి కాలేవె? ప్రకాశం జిల్లా రచయితల నంఘం 105

ఉదయసూర్యుని కాంతి నొప్పెడి (పేమ, ఉసురుస్సు రనువేళ నోదార్చు (ప్రేమ హృదయాన మాత్రమే ఇమిడెడి ప్రేమ, ఈరేడు లోకాల నిమిడించు ప్రేమ పదినెలల్‌ మోయగా పండిన (ప్రేమ, పదికాలములపాటు పదిలమౌ (ప్రేమ పదికోట్ల కైనను పడిపోని ప్రేమ, పరమాత్ము డైనను పడిచచ్చు ప్రేమ. కచ్చిరేగెడు వేళ కాపాడు (పేమ, కరుణించి కరుణించి కాపాడు (ప్రేమ విచ్చుకొనుచున్నట్టి విరివంటి ప్రేమ, వీధుల నంటిన వెన్నంటు ప్రేమ

చిచ్చు మింగియు తేనె చిలికించు ప్రేమ, చిగురాకులే కల్గు చెట్టంత (ప్రేమ ఇచ్చిపుచ్చుకొనంగ ఎరుగని ప్రేమ, ఈ విశ్వమే నీకు ఇచ్చిన (ప్రేమ.

తొలి శాసనమ్మైన తొలిశ్వాస ప్రేమ, తులసమకే నీళ్లు తులకించు ప్రేమ కలియుగమ్మున కూడ కాపాడు ప్రేమ, కలికాల దోషమ్ము కలియని (ప్రేమ తెలుగుపద్యము వోలె తీయని ప్రేమ, తెలుగునైజము వోలె తీవ్రమౌ ప్రేమ తలచినంతనె దేవతరువైన ప్రేమ, తల్లి ప్రేమన్నచో తరువోజ (ప్రేమ.

106 లరువోజు

గాడేవల్లి దవాకరదత్‌ మన ఖారతం-పదెనిమిది అను భారతీయ స్టేట్‌ బ్యాంక్‌ ష్‌ లా ౯ అద్దంకి - 523 201 థప్రకాశం జుల్లా

1. మన కులం మేధావి మన మాటలాడు మనువన్న, కాదన్న మనముద్ర మనదె. కులపర్వం (అది)

2. మన చట్టసభలలో మంచికే లోటు మంచి కట్టిన చీర మైలబెతుంది. దుశ్తాసనపర్వం (సభా)

3. ఘనమైన అడవులన్‌ కనరావు చెట్లు గండ్రగొడ్డలి ఏడ్చు, కారడవి ఏడ్చు. ఆరణ్యరోదనపర్వం (అరణ్య)

4. మనకు రెక్కల్లేవు, మాన్యముల్‌ లేవు మనకు చిక్కదు పోస్ట, మరచిపో బెస్టు నిరుద్యోగిపర్వం (విరాట)

5. విను దుష్టళక్తులు వినరు సత్కథలు సెనుపార్లమెంటునే పేల్చబూనెదరు టెర్రరిస్టుపర్యం (ఉద్యోగ)

6. చినుకు లన్నవి లేవు - చెలమలున్‌ లేవు చిన్నరైతుల కండ్ల చిందు కన్నీళ్లు. జలపర్వం (భీష్మ

7. క్షణమొక్క జామైన చనుట దుష్కరము జాంఠాక్షసుల జోరు జనుల జేజారు ట్రాఫిక్‌ జాంపర్వం (ద్రోణ)

8. చను స్విస్సుబ్యాంకుకే సంపదల్‌ నేడు సామాన్యులకు చాల సంపదల్‌ తరుగు. ప్రణాళికాపర్వం (కర్ణ)

9. క్షణములో పనిచేయు కంప్యుటర్‌ మెషిను క్షర్కుమేధావులన్‌ కసిదీర తన్ను, కంప్యూటర్‌పర్వం (శల్య) ధ్రకాశం జిల్లా రచయితల సంఘం 107

10. మన ఇంట చీకట్లు - మన గాలి బందు మన బిడ్డ నేడ్చించు మన పవర్‌కట్టు. _ పవర్‌కట్‌పర్వం (సౌప్తిక)

11. కనదగ్నిహోత్రమ్ము కలకంఠి ఏడ్చు కట్నమ్ము తగ్గినన్‌ కాంత బూడిదయె. కట్నాలపర్వం (స్రీ

12. మును బల్లక్రిందనే - మొనగాళ్లు నేడు మొట్టి గ్రైకొంటారు, ముట్టాక శాంతి. లంచాలపర్వం (శాంతి)

13. మన షాలపీకపై మనకేది హక్కు మానిటరీఫండు మన నెత్తినెక్కు, ఐ.ఎమ్‌.ఎఫ్‌.పర్వం (అనుశాసనిక)

14. తిన నన్నమే లేని తిరుమలాచారి, తిరిపెమెతైడి ఏసు తిండికిన్‌ అలుసె. ఆకలిపర్వం (అశ్వమేధ)

15. మును చారుసౌబీసు - మునివర్యు డిపుడు ముని పర్ణశాలలో ముఖ్యుడీ మంత్రి. _ దొంగబాబాలపర్వం (ఆశ్రమవాస)

16. మన రోడ్డులన్‌ హార్పు, మైకుగొంతుకలె మామాట మీపాట మా చెవిన్‌బడదు. రణగొణధ్వనిపర్వం (మౌసల)

17. చినవాడు బడివైపు చేతిలో బస్త చెలగపారను పట్టు చిట్టీ ఇంకొకడు. బాలకార్మికపర్వం (మహాప్రస్థానిక)

18. క్షణమొక్క ఏడ్పుతో క్ష్మాసిరుల్‌ తరిగె కనిపించు నరకమ్ము కల్ల నాకమ్ము జనాభాపర్వం (స్వర్గారోహణ) లా

ల జోన్వము విద్వానొగర్‌ మనిషిగా నసురుండ... ...!! అని స్టెంట్‌ జనరల్‌ మేనేజడు మెహిదీవట్టుం, హైదరాబాద్‌ మానవుం డని నన్ను మాత్రమ్ము మనసు మాటునం దెంచుట మంచిది కాదు దొనవుండను నేను దైవమ్ము తోడు దరి లేని దర్పాంధతను గంటి నేడు మానవీయు డటన్న మంచి నార్జించి - మానుషమ్మును వీడి మసలుచున్నట్టి మానవత్వము లేని మహిషాసురుండ... మానవుం డనకండి మాటవరసకు...!!! వదనమ్ములో (ప్రేమ... వచనమ్ములోన వలపు తేనెల తీపి వసియించు శాన... పదము లందున రాగ పవనాల జోరు పలుకులన్‌ మమతలన్‌ భావాల హోరు 'పెదవులందున తొల్కు పెను నవ్వు జల్లు - పిలుపులందున వెండి వెన్నెలు చల్లు ఇది నాదు వెలి రూపు యీరూపు - పాలు! ఇకలోని వాడేమొ హింసించు తేలు... నమ్మి నట్టులు లేదు నా మాట మోరు... నమ్మక ద్రోహమే నా మరోపేరు కమ్మ కమ్మని తీపు కనులందు చేపు కసిమాత్ర మాత్మలో కలతల రేపు అమ్మాయి లెందరి నటు చెరబట్టి ఆవురావురుమంటు ఆరగించితినొ అమ్మొ! లెక్కించలే దైన నేనెవుడు అమ్మ మా దొట్టు నాకందమే గుట్టు! చెప్పితి గద యెన్ని సీతాపహృతుల చేసినాడనొ నాదు చిత్తమ్ములోన అప్పటి అసురుండు అ రావణుండు అతనెంత నాముందూరైన లెక్కించ చెప్పితే నమ్మరు చెలువ లెందరిని చిత్తాన చెరచినే చెలగి పోయితినొ అప్పుణ్య జనుడైన ఆ నరకుండు అతనెంత? చీమంత... అంతె నా చెంత! ఆడదానిని చూచినప్పుడే గాదు అర్ధమ్ము చూచినా అసురుడౌతాను దాడి చేస్తాను వాదాడుతానెంతొ దండించి దర్సాన తాటతీస్తాను వాడి కత్తులు వాడి వారి చంపేసి వారి సర్వస్వమ్ము వాడుకుంటాను ఈడైనవాడు నా కీలోకమందు ఏడ నున్నాడులే ఎంత గాలించ...! ప్రకాశం జిల్లా రచయితల సంఘం 109

విన్నారుగా నన్ను వివరమ్ముగాను... విడ లేద అనుమాన వీచి మోకింక

కన్నారుగా నాదు కర్కశత్వమ్ము - కాలేద సందేహగాఢ నివృత్తి.

ఎన్నెన్ని ఇంకెన్ని ఎన్ని చూసింతు ఎన్ని దారుణ చేష్ట లిట్లు విన్చింకు...

అన్నన్న నను మాత్ర మతిమంచి యంచు అంతరమ్మున నెంచ కని నేడుకొందు...! మొగము మాత్రము చూచి మురిసిపొకండి. మొగము కావల మోసములు దండి దండి పగవాడు కాడంచు పలుకాడకండి... పగులగొట్టున గుండె పాతాళమండి... నగుమోము కటుపక్క నాగమ్ములుండి నలిపివేయును విసనాల్కల పిండీ... సొగసు సౌందర్యాల సోకులో నుండి... చూడు రెచ్చును కోటి శోకాలు పండి...! కాకపోతే ఒక్క గట్టి నమ్మకము... గరుడధ్వజుండైన కదలిరాడనుచు...

వీకగా నను చంప వేల్పు లెవ్వరును వీలుచూచుకు వచ్చు విధమెలే దనుచు ... లేకున్న వచ్చునే రెచ్చి రాముడిగ... లేక నృసింహుడై లేచి రాగలడె ?

చీకాకుగొని తాను శ్రీకృష్ణు డనునె... చెలువాన చండియై చేర రాగలడె !

అందుకే నిర్భయ మ్మాత్మలో నాకు... అవతార మేదెత్తునా విష్ణు వనుచు

అందుకే నిస్సంశయము నాకు యెదను అతడెత్తు అవతార మది యుండదనుచు అందుకే నా చేత లతివేల మగుచు అవని నిండెను యెల్లలని లేని వనుచు అందుకే అంటున్న అయ్యలు నేను అసురుండ మనిషిగా నసురుండ ననుచు ! 110 తరువోజ

ల చిల్లర భాననారాయణరొన్స 4/694, రామనగర్‌ సౌల్‌ మహాత్మాగాంధి 4వ రోడ్స్‌, చెన్సై - 600 097 భారతదేశ సుస్వాతంత్ర్యమునకు, బ్రతుకు నర్చించిన పావన మూర్తి పారతంత్ర్య విషాగ్ని బాధానివృత్తి బరమ సత్యాగ్రహభండనము సల్చి సూర్యాస్తమయమునేచూడంగ రాక సొంపారు నాంగ్లేయ చోర సొమ్రాజ్య మారిపో సత్యాగ్రహావేశఖడ్గ మా నాడు ర్ఫుళిపించె నమరుడు గాంధి. రాట్నమ్ము విష్ణుచక్రమ్ముగా దిరుగ, రాచగుండెల దురాక్రమణ కాలుష్య పాటవం బంతయు భంజించె, నాంగ్లవస్తాల మిల్లులు పతనంబు నొందు పాట్లువడంగనే పాలకమౌళి భయపడి గాంధీని “పార్లమెంటు”నకు మాటాడ రమ్మని మర్యాదగానె మానితగతి బిల్బె మార్గమే లేక. మోకాళ్లవరకునే ముతుక కొల్దాయి, మూపున సెల్దాయు, ముచ్చెలు గాళ్ల, ప్రాకట “ఆంగ్లేయపాలన్నా.' సభకు రాజూచి గాంధీని రాచవా రెల్ల లోకువగా జూచి లోలోన నగుచు, “లోకాధిపతికొల్యు” లోనికి నిట్లు రాకూడ దన్న - “మో రాచరికాన రాపాడు మా బ్రతుకు రట్టిదే యనెను. స్వాతంత్ర్య సమరోగ్రవహ్నులు రేగి వ్యాపించి దీపించె భారతభూమి ఘాతుక పాలనా కలుషపిశాచి కడుపార ద్రావె రక్తంబు నీ భువిని చేతుల సంకెళ్ళు చెజసాల బ్రతుకు చెలరేగ, “బాపూజి” సింహగర్జనలు భీతిల్లంజేసెను “బ్రిటను” పాలకుల, “క్విట్టిండియా” యను వీరనాదముల. పారిపోయిరి “అంగ్లబాబులు” తిరిగి, భారతావని పొందె స్వారాజ్య మపుడు భారత స్వాతంత్ర్య భవ్యపతాక! ప్రథితమౌ మన ఢిల్లి పయి నాడసాగె, ధారణి “నౌకాళి” దౌర్జన్యహింస, తడిపెను రక్తపాతంబున భువిని, ధీరుడై దుమికె గాంధీమహాత్ముండు దీనులౌ జనుల శాంతిల్లగాంజేసె. ప్రకాశం జిల్లా రచయితల నంఘం 111

ముస్టిముల్‌ హిందువుల్‌ మూర్చత రేగ ముక్కలు చెక్కలై మూల్లె నీ నేల

కసిబట్టి యెకనాడు గాంధీమహాత్ము గాల్బె “గాడ్సే” నాడు కారిన్యమతిని అసువులు వీడుచు “హారామ” యనుచు6 యవనిపై వ్రాలెను యమృతస్వరూపి, కసిబసి యైతిని కలతనిద్దురన కనుమూయ నా ముందు గాంధి కన్పించి. “బ్రతుకు పోయినదన్న పరితాప మొదవ, బ్రతికిన యా నాడె వదలి కాంగ్రెసు స్థితమతి నైతిని, శిల్పరూపముల జీవింప పాతేయు చెడుదినాల్‌ వచ్చె!

నతు లౌచు నీ ప్రజానాయకుల్‌ నేడు నవపుష్పదామాల నా మెడ గట్టి

మితిమోరి లంచాలు మ్రింగి నిత్యమ్ము మోసాలు పెంచిరీ మేదిని అకట! కాకులు నా తల. గాళ్లూని పొడిచెం గాలెత్తి కుక్కలు గార్చి మూత్రమ్ము

నాకు దుర్దశ నచ్చె నని దుఃఖపడుదు, నా పేరు చెప్పుచు నయవంచనమ్ము ప్రాకట రాజ్య సంపద నెల్ల దినుట! పైపైకి నీతులు పలుకుటా! నేటి

చీకటి దయ్యాల ఛిద్రమ్ము గనుచు చెదరిన మతితోడ శిల్పమైపోతి! వాడవాడలలోన ప్రతిమనై నిల్చి పగలురాత్రిళ్లును పడుచుంటి బాధ!

నీఢ లేకను, వాననీళ్లలో6 దడిసి నిల్చుంటి నడివీధి నేటికీ జనుల

కూడ లెందుకు ? విను, కోర్కె నా దొకటి - గునపమ్ము గొనితెచ్చి గుట్టుగా నన్ను పోడిమి పడగొట్టి పూడ్చేయిం! నీకు పుణ్యమ్ము గల్గునో పుత్రకా”! యనగ. “నావల్ల అదికాదు నన్ను చంపేదరు! నా మాట వినుము కొన్నాల్లిల్లై యుండు, ఆవల నెప్పుడో ఆలయాల్‌ గట్టి యర్చింత్రు, నీ విగ్రహమ్ముల నపుడు

పావనుడా” యన్న - “బాపురే! గుడిని బందియై పడియున్న ప్రతిదేవు డెపుడు చావు బ్రతుకుల్లోన సతమతమౌను, చాలులే నడివీధి శాస్తి “నా” కనియె.

112 తరునోజు

మైనంపాటి నేంకటనుబ్రవృాణ్యము మౌ జన్మభూమి క. బుడుగుంటవల్లె శైల్వేకోడూరు కడవ జిల్లా - 516 107 సిరుల సింగారమ్ము చెన్నాంద నిలను ! స్థిరనివాసమ్మైన శ్రీద్యారక యన: జరియించు గోబ్బంద సౌభాగ్య మొప్ప ! సరసులై హరిహరుల్‌ సన్నిధిన్‌ గొల్వ వరపీరమున ! గొలువైన దేవుండు ! వరదుండు భక్తికిన్‌ వశుండగు మూర్తి తరుణి రుక్మిణీయు సత్యయు నిరుగడల ! దరహాస సుమములన్‌ దనియింపంగ నట. ప్రతిలేని 'మైన్షనపాడన్‌' బురానం 1! బతితోడ సతులుండ బ్రత్యక్షమౌచు సతతంబు భక్తుల సన్నుతుల్‌ గొనుచు |! సతమైన యోగము సాధింపణేయు పతి మాకు వేణుగోపాలదేవుండు |! పత6గ వాహనుడు త్రిభంగినిన్‌ నిల్చి యతిశయంబైన దయార్టహృదయు:డు ! నతిలోకు(డై బ్రోవ నాకాంక్ష వెలయ. ఇలువేల్పుగానున్న నెంచి మా దేవు |! నిలం 'దరువోజి రంజిల్ల(గాం దెలుప( గల 'నరహరి' వంశకరుండయి కీర్తి | 'నలరు సచివుగడుదయగిరిని ప్రభు వుల గొల్చి విధు లెంచి పుడమి బాలించి ! పాలుపొంద జనులెల్ల బొగడి మన్నింప వెలయు “నెండ్టూరు' రాడ్విభవమ్ము నెరపి ! విలసిత విక్రమ విన్యాస మొప్ప. వెలయంగ( బుత్రులున్‌ విఖ్యాతి నొంది ! విలసిల్లు 'ఎండ్లూరు' పృథ్వీశు కడను కొలువునన్‌ బ్రెగ్గడల్‌ గొమరారు భక్తి ! గొలిచి పురారాతి గోరి నర్చింప గలిమి నైవేద్యాదికము లొనరింపం ! గల మాన్న మిడు భూమి కైసేసి మొక్కి కలిత ధర్మార్ధముల్‌ గాంక్షించి లలిత ! కళల బోషింప సత్కార్యవర్యులకు. ఖ్యాతి నార్జించు విఖ్యాతానువంశ | కర్తలై వృద్ధిమై కర్తవ్య మెంచి యాతోద్యమ కళా విన్యాసమ్ములందు ! నాతిథేయాదుల నాదరించుచును భాతిమై నెనలేని ప్రతిభను మించి ! భూత భవిష్యమ్ము మున్ముందు గాల రితిని నిల్చి నిరీక్షంపంగలరు | రేబవలు కళాపరిశ్రమ నెంచి. ప్రకాశం జిల్లా రచయితల సంఘం 113

సారసంగీతమున్‌ సాహితిన్‌ గుల్కు! స్వరములన్‌ నృత్యప్రశంస లందుచును శ్రీరమావల్లభు చెంగటన్‌ భక్తిం ! జేరి కొల్వంగ సుస్టిరమతు లగుచు

వారికిన్‌ వారలై వర్తింప సాటి 1! వారలు లేరని బల్క6గా జనులు

శ్రీరమ్యు లాంధ్రదేశీయులన్నుతుల ! స్టిరవాసులై స్వామి సేవించువారు. ఉభయ కావ్యాలంకృతోన్నతిన్‌ రాజు |! లొడ్డోలగముల మెప్పాప్ప సత్కృతుల నిభరాట్ట నెక్కి యూరేగినట్టి సుకవీంద్ర సాహిత్య సంస్కృతిని బాలింప నభినయమ్మునను మహాభినివేశ ! మభిమానమును మజియాహర్యమునను యఖభివినీతమున నిత్యాభిరతిమతి |! నభిలాషితాంతర మానందమందు మాననీయులు మహిన్‌ మహితాత్ములగుచు ! మానుగన్‌ సర్వసమర్భులై మధుర గొన విచక్షణన్‌ గాంధర్వ విద్య గనుచు6 గమ్మని హరికధలు పాడి యవ

ధాన ధారణము వేదాధ్యయనములం ! దనరి తత్త్వార్ధమ్ము ధర్మమ్ములందు మైనముపాటి బ్రాహ్మణు లుత్తములగు ! మాన్య మహోదయుల్‌ మహనీయులైరి. అనాటి వైభవంబంత నేమయ్యె ! నా నృపతి సచివుం డామల్లనార్యు(

డౌ నీలలోహితు నర్చించి యిచ్చి ! దా నగ్రహారమ్ము దానమ్ముగాగ

నా నిత్యకల్యాణమన్న భోగంబు ! నలరించు గోపాలు దయ లేదేమొ

మానుగన్‌ మాన్యాలు మాన్యులే మింగ |! మనగలవే గుళ్లు ? మజీయు దేవుళ్లు. విన్నదేమన? చతుర్వింశత్కుటుంచి ! విభవమ్ము సకలమ్ము వీడిపోవంగ నన్నింట యోగ రహస్యార్థ మెజిగి యన్నె మెజుంగని మహాత్ము లెల్లరట

నిన్న నేడేమైరొ? నేర్చరుల్‌ బ్రతుకు ! నింపుకొనంగ వినీతమతులయి

యన్నిదిశల కేగి రైన నర్చింతు | నాత్మకున్‌ దర్శనీయము జన్మభూమి !

14 న తదనోం

వద్వాన్‌ గలిజోరుగుళ్ల పావయ్య మా బడి మొపొద్రీన్‌వురం అర్ధవీడు (మం. టపకాళం జిల్లా గగనాన మేఘాలు (గగ్రమ్ముకున్నట్టు, గాదిలి మెజపులు గమకించినట్లు తొగజేని చంద్రికల్‌ తొలకాడినట్టు, తోరంపు తరు లతల్‌ దోగాడినట్లు సిగలోని మల్లెల చిలటుహాసమట్టు, చిత్తాన వలపులు చిందేసినట్లు పగలెల్ల మా బడి ప్రాంగణం బెంతొ, పరమ రమ్యంబుగా భాసించుచుండు. ఒక్కొక్కతథటీ నాకు నుద్యాన ఎట్టు, నొక్కక్కతజీ నాకు నొక వార్ధి యట్లు ఒక్కొక్కతటీ నాకు నుజ్జలంబైన, యుల్లల ద్విజ్ఞానమూలట్లు ఒక్కొక్కతటి నాకు నొక దివ్యమైన, యొక గుడి యొక చర్చి యోలై కన్చించు చక్కని జీవన సొరమ్ము నెల్ల, క్షణములో చూపించి సంతోషపజచు. కొట్టినాడని నన్ను కొరికి నాడనియు, క్రుమ్మినాడని 'లేకొ కూసినా డనియు తిట్టినాడని బుక్కు తీసినా డనియు, తిరిగి చేయిని మెలిద్రిప్పి నాడనియు మొట్టినా డని నన్ను మోదినా డనియు, మొఅవెట్టు విద్యార్థి మూకలు నన్ను చుట్టు ముట్టాడంగ చూడాలి మనసు, సో౭_హమై తనువెల్ల సోలిపోతుంది. మాబడి మా గుడి మా మాత యొడిర |! మా బ్రత్కు పొత్తాన్ని మలచు మున్నుడిర ! అభములన్‌ దొలగించి, యభయమ్ము నిచ్చి, యాత్మీయతం బంచి యైక్యతన్‌ నించి ప్రాభవం బొప్పార పరువుగా బ్రతుకు, బాటల సవరించి భవితను దిద్ది శుభముల నొడగూర్చు శుభదాయి మరియు, సుఖదాయి మా బడి సూనృతమ్మోయి. పిల్లలు మల్లెలు ప్రీతిరా నాకు, పిచ్చిగా దేవుడున్‌ ఢ్రేమించు వారి పిల్లలే దేవుళ్లు పిల్లలే కళ్లు పిల్లలే నా యిల్లు పిల్లలే నాన్న పిల్లలే లేకున్న ప్రీతియే ముంది ? పీల్లలే లేకున్న పృథ్వినేముంది ? పిల్లలతో బళ్లు విలసిల్లు గాత, వెన్నెలై జ్ఞానమ్ము వెల్గువౌగాత 1 ప్రకాశం జిల్లా రచయితల సంఘం 115

నతికళ రామలింగయ్య రాజకీయము కాండ్రూర్రల్‌ మొవాన్రన్‌వురం అళ్హవీడు (మయం ౫, వ్రకాళం జిల్లా రాజకీయాలంటె రంకులా ? కాదు, రంగులు, పొంగులు, రౌడీయిజాలు; వాజమ్మ దద్దమ్మ, వారి ముత్తాత, వంశపారంపర్య వైనాలు కావు, బూజులా వ్రేలాడి - భుక్షికై బ్రతుకు, పూలదండల పిచ్చి, బొత్తిగా కాదు; తేజమ్ము శౌర్యమ్ము, దీపింప, ప్రజల, దివ్యంగ పాలించు దివిటిరా ! యిద్ది. మానాల ప్రాణాల పణముగా నొడ్డి, బ్రతుకు కర్పూరంగ బలిహార మిచ్చి ; కానల కష్టాల కన్నీళ్ల ద్రావి, కడగళ్ల కెరటాల కౌగిళ్ల మునిగి; దినమొక్క యుగముగా ధీరుడై సాగి, దీపించు త్యాగమ్ము దివిటిగా దాల్చి; జనముకై పోరాడు చైతన్యపరుడె, 'జననాయకుండు'రా ! జన్మతః వీర. ఎంత కొలంబెవ్వ రేలినా? రనెడి, యీ లెక్క పత్రమ్ములివి కావు సృతులు; ఎంత మంచిగ ప్రజ నేలినా? రనెడి, యీ ప్రశ్న యొక్కటే యిపు డవశ్యంబు; ఎంత నెత్తురు పిండీ యీ స్వేచ్చ మనకు నిచ్చిరోో యిసుమంత యింగితంబున్న; ఇంతటధ్యాన్నంగ నేలేర ప్రజల? నింతకన్నను సిగ్గికేముంది మొదల! గాంధి, నెహ్రు, పటేలు, ఘనుడు సుభాసు, కర్మవీరులు వారు, కార్యశూరులుర; బ్రాందీల పారించి, పాలించు నేటి, బాబు లెక్కడ ? వీరి బ్రతుకు లెక్కడర ? సందు చిక్కిన జాలు 'స్వాహాల' జేయు, శాంతి మంత్రమ్ముల జంబూక తతికి మందేది? మాకేది? మరిగమ్యమేది ? మంచిగా జీవించు మార్గమింకేది ? ఆఅడితప్పని వాడు, నాదర్శమూర్తి, యనఘాత్మకుడు, నంచితామల స్ఫూర్తి; పాడితప్పని వాడు, పరిశుద్ధవర్తి, పరమపావనదీప్తి పరహిత వ్యాప్తి, కూడియాడెడి వాడు, కూర్చరి, మేలి గుణశీలములవాడు, గురు చారుక్రీర్తి నేడు కావాలిరా ! నిన్నేల బ్రీతి, నిక్కమౌ నొక మంచి నీలమ్ము భాతి. శత తదను

వేదగిరి వేంకటనరనింహరాయళర

'రె త న క ఓదారు [1 జానకమ్మపేట-522 ౩/5 యా క . ప్రకాశం జిల్లా కరువు రక్కసి నేడు కడు భీకరముగ, కరవాలమును బట్టీ కన్నెజ్దంజేసి కొరకొరం జూచుచు కోరలుసాచి, కులుకుచు నున్నదా కుటిలాత్మురాలు చెరువులలో నీరు చేరెడు లేవు, చిరు బావులందున చెంబెడు లేవు దొరువులలో నీరు దోసెడు లేవు, దూరపు బావుల దుత్తెడు లేవు !

కలుగవు వర్షముల్‌, కలుగు టెన్నటికొ? కలకాల మొకరీతి గడువ6 బోదకట |! కలవరంపడి రైతు కన్నీరు గార్బె కళందప్పె పశువులు కసవు లేదాయె

కులకాంత మదిలోన కుములుచు నుండె, కూనలేడ్చిరి. గొని కూడు హుళక్కి కలకాలముండవీ కారుచీకట్లు, కలుగును నీకుషుకాలంబు, హలిక |

అన్నదాతవు నీవు అగచాట్టుంబడగ, అదరింపగ నెంచి రగ్రనాయకులు

పన్నులు గట్టంగ పని లేదటంచు, పలురాయితీలిడి పలికె సర్కారు

అన్న! నీళన్నియో అభయంబులిచ్చి, ఆర్జికంబుగ బుణాలందించిరౌర |

వన్నె. గాంచుము పూర్వ వైభవంబంది, వరుణుండు కరుణించు వర్ధిల్లుమింక! పట్టుము ములు€గజ్ది పట్టు నాగలిని, పండు రాజనములు పాతళ్లు నిండ

గట్టెక్కం గలవింక కష్టాల కడలి, గట్టిమేల్‌ తలపెట్టి గౌరవంబంది

పుట్టెడప్పులుం దీర్చి పూబోణి గూడి, పురుషార్ధపరుండవై పొలుపొంద(6గలవు పట్టింది సిసలైన బంగారమగును, పాడి( దప్పకు ధర్మపధము వీడకుము |

ప్రకాశం జిల్లా రచయితల నంఘం 117

గొత్టొపాటి నాగేళ్ళురరావు వరక ట్నం తెలుగు వండిట్లొ పేర్షమిట్ట నంతనూతలపాడు (మం.) (పకాళం జిల్లా కంటికి రెప్పగా కనుపాప రీతి కన్న కుమార్తెను కడుటప్రమతోడ ఇంటికి వెలుగని ఎంతయో మురిసి, ఏమియుం గసుగందనీయక పెంచి జంటకు తగునని చాల కట్న మిడి జరుప, వివాహమ్ము చదువరి కిచ్చి కుంటిబుద్ధి నతడా కోమలిం గూల్చె, కోరిన ధన మింక గొనిరా దటంచు. నిండుప్రాణము దీయ నెట్టయ్యె మనసు, నిధన శిక్షార్హుండు నిక్కమ్మతండు దండిగా డబ్బున్న దక్కునా ఏమి ? ధవునకు గృహమందు తజుగని సుఖము పండు వెన్నెల కాద భర్త జీవితము, భార్యతోడయి నిల్వ ప్రతి కార్యమందు ఎండినబీడె పో ఎవనిదేన్‌ బ్రతుకు, హీనవర్తినియైన ఇల్లాలి తోడ. బ్రతుకు నావ నడపు బాధ్యత సమము, పత్సీ పతులకును పరికించి చూడ పతియగు నతినికిన్‌ వరకట్న మీయవలసిన పనియేమి పడతుల కపుడు సతి, కట్నము గ్రహించి పలుమార్లు డబ్బు, బడయంగ భార్యను బాధించుటేల సతుల కిట్టీ యిడుముల్‌ సంభవించు టది, సమ్మతం బగునె ఈ సంఘ జనులకు. కనువిచ్చి గాంచుడీ కాంత లెల్లరును, కష్టాల గట్టెక్కగల దారి నరయ వనితామతల్లులు ప్రావీణ్యమెసగ, బాగుగా సద్విద్య బడయంగ వలయు వినుతవైదుష్యాన వివిధ రంగముల, విఖ్యాతి కెక్కగా విలసిల్లవలయు అనితర కృషిసల్పి స్వావలంబనము, నందవలయు జుమీ అతివ లందరును. స్టైర్యచిత్తలగుచు స్వావలంబలయి, సబలలై జీవించు సతుల నిద్ధరణి ధైర్యమ్ము గలుగునా ధవలోకమునకు, ధర్షణ భావాన దండింప బూన ॥ క్రార్యులౌ భర్తల కరిన కృత్యాల, ప్రతిఘటించగ వచ్చు ప్రబలలై యపుడు శౌర్యలై స్రీలెల్ల సంఘటించవలె, సమయింప కట్లు దుస్సంస్కృతి నిపుడు. 118 తరునోజు

డొ? యు. దేనపాలన వరాల తోరణాలు అద్దంకి ణ (వ్రకాళం జల్లా భారతావనిలోని వర్ణపిశాచి వదలదే నేటికీ పగ్గాలు నాల్గు వరణీయ సంస్కృతి వరలిన నేల, వ్యర్థ కలహములు వరిల్లు నేల? కూరిమిన్‌ కబళించి భ్రూరత బెంచు కులమత మౌఢ్యము కోరలుసాచె సర్వజనావళి సౌభాగ్యకాంక్ష సంస్కర్త వీరుల స్మరింతు నేను. కపటధర్మాలవి కక్షతో కినియ కడగొట్టు బిడ్డల కన్నీరు కడలి ఆ పలనాటి బ్రహ్మన యాదరమున నట్టడుగు జనుల నక్కున జేర్చి ఆప్తవీరుడు ధీరుడా కన్నమనికి యధికార మిచ్చెనే యాజినే నడుప చాపకూటిని బెట్టి చాటెను సమత సర్వకాలములకు చాటె మానవత. మన తెన్లు పలుకుల మధురిమగొన్న మాధుర్యఫలమురా మన వేమనయ్య మనసును వదలని మలినాలు కడుగు మంచి యావులపాలు మన వేమనయ్య మన భక్తి గుట్టును మట్టునదల్పు పదునైన ములుగర్ర మన వేమనయ్య పూని యంతరువులు పాలియంగజేయు పొత్తుకుడుపు చూపు మన వేమయ్య. దూదేకు సిద్ధని దొడ్డ భక్తునిగ తొలిపూజపుష్పాల త్రోవలు చూపె మాదిగ కక్కని మహితునిజేసి మానవజన్మలో మర్మము దెలిపె కదలు కాలగతుల జ్ఞానము దెలిపి కనులున్న యంధుల కాపుగ బ్రతి పేదసాదల యోగి వీరబ్రహ్మమన పేరుబడసినట్టి విఖ్యాతు దలతు. పూర్ణమా కన్యక పుడమి నుండేరు ప్రొద్దుపాడుపు మంచుముత్యాల సరుల కన్యలన్‌ కాసుల కమ్మివేసేటి కఠిన వ్యవస్థను కనులకు గట్టె గుణము నెంచి పొగడి కులమును దెగడు గొప్ప దార్భనికుండు గురజాడ గురుడు పుణ్యభూమి యనుచు పొంగక మనము పోటీగ శ్రమపడి పొందాలి జయము. టగ్రకాళం జిల్లా రచయితల నంఘం 119

ఉన్నం జ్యోతివాను వాణీ తనూజ - ప్రాగ్భావ తర్వోజ వేములపాడు (నయా) పెరిదేవి (వ్రకాళం జిల్లా-523 273 అలనాడు లేబ్రాయ పాంధ్ర వాక్సతికి, అమల గుణాస్పదమగు తొలిచూలు తొలినాడు అద్దంకి ధూళికి కవన, తోయము లద్దిన తొలికరి మబ్బు మలినాడు స్త్రీల సొంపారు పాటలకు, మాధుర్య మందిన మసృణ స్వరమయి అలరారి తెలుగుపద్య కుటుంబమందు, అగ్రజగు తరువోజా! విజయోస్తు! మునుముందుగా సీసమున కత్తవగుదు, పూర్ణీభవించిన పోలిక లందు, చనువున ద్విపదకు సహజ వగుదువు, ఛందో నియమముల సారూప్యమందు, కనగ మధ్యాక్కర కక్కవగుదువు, గణ సంప్రదాయాల గౌరవమందు, అనుపమ గుణశీలవై వాబయమున, అగ్రగణ్య వయితి వమ్మ! తర్వోజ! భారతస్త్రీల సౌభాగ్యము చెదరి, బావురు మన్న స్రీపర్వము నందు కారుణ్య రసమొల్కు కవిబ్రహ్మ నీదు, కనులకు చల్లని కాటుక దిద్దె, స్ఫార శివోత్కర్న పారమ్యమైన, సరసకృతి కుమారసంభవ మందు వారిత నవెచోడ వరకవి నీదు, పద చతుర్ధమునకు పారాణి దిద్దె. వాగనుశాసను వర్ణనా వైభ వము నీ లలాటాన బర్వె కుంకుమలు జేగేయమానమై శివదాసు కావన, శ్రీ నీదు పాపటి చేర్చుక్క దిద్దె ఈగతి నాది కవీంద్ర బృంద మిటు, లెన్ని సొమ్ముల బెట్టి ఎట్లాదరించె నో గాని మధ్య కాలోన్నత కావ్యు, లుబుసుకైనను నీదు ఊసెత్తలేదు. కనిపించు ప్రాచీన కవులయందు తుది, కవి గోసినాథ వేంకయ నిను మెచ్చి, గణనీయమగు, అలంకారము లిచ్చి, కావ్యవేదిన్‌ కనకాసన మొసగె ఘనమైన “ప.ర.స,ము' కడకు నీ పేర, కవన సంచిక కూర్చి గ్రంథరూపమున ప్రణతుల నందింతు వర్ధిల్లుమమ్మ, వాజీ తనూజ! ప్రాగ్భావ తర్వోజ। శం న రరనోట

డేగల చలమయ్య విద్య పాతమాగుల్లూరు నంతమాగులూరు (యం. ద్రకాళం జిల్లా - 523 ౩02 విద్యయే ప్రాణంబు, విద్యయే వేదవేద్యంబు, హృద్యంబు, విద్యయే కన్న ! విద్యయే ప్రణవంబు, విద్య విజ్ఞాన, విమల గాంధర్వంబు, విద్యయే నాన్న ! అద్యంబు, మరియు ననాద్యంబు విద్య ! యత్యంత గౌరవాపాద్యంబు విద్య! సద్యః ఫలంబు సంస్కారంబు విద్య ! సాధించకున్న నీ జన్మమే మిథ్య ! దొంగకు జిక్కదు, దోచుకో రాదు, దొరల దౌర్జన్యాల దొరకంగ బోదు; భంగించు, పాంగించు, భజియించు, మించు, పాలించు, లాలించు, ప్రఖ్యాతినించు; రంగారు భవితకు - బంగారు బాట, రసరమ్య జీవన రతనాలమూట; కొంగు బంగారురా ! కూరిమి విద్య, కొలిచి సాధించని కూళకు మిధ్య. దూరాన భారాన తొజగినా, విద్య, తోరంపు బంధుమై తోడౌను విద్య; ఘోరాల నేరాల కూలినా విద్య, గుండెలో మమతల కూర్చురా విద్య; భూరి సంపద విద్య, భూషించు విద్య, భువనభాండాలకే భుక్తిరా విద్య; సంగీత సాహిత్య సాయుజ్య విద్య, సాధించకున్న నీ జన్మమే మిథ్య. సత్య సద్ధర్మంబు, సత్కార్య ఫలము, సాధు సజ్జన చిత్త సౌహార్జ ధనము; నిత్య నిర్మల కీర్తి నిర్ష్ణణబ్రహ్మ నిగమాగమ స్ఫూర్తి నిర్మలానంద; మత్యంత ఫలదాయి, యాత్మీయ కలశి, అనురాగ రసర్సురీ యమలశ్రీ విద్య; సత్యంబు తమ్ముడా ! సాధ్యంబె విద్య, సాధించకున్న నీ జన్మమే మిధ్య, మంచిచెడ్డల దెల్పి మనిషిగా నిల్చి, మమతానుబంధాల మదిలోన నింపి; అంచితాద్వైతంబు నమరంగ జేసి, హరిహరాత్మక మొక్కటని చాటజేసి; వంచించు షడ్వర్గ వైరముల్‌ ద్రుంచి, వరి వస్కరానంద వర్షాన ముంచి; సంచితౌఘము లన్ని సడలించు విద్య, సాధించకున్న నీ జన్మమే మిథ్య ప్రకాశం జిల్లా రచయితల నంఘం 121

'నిశావతి” వివేకభష్త సంపాతముల్‌.. ుమ.హెద్‌వి. న్బారావ ల 48/10 వుడా కాం ప్లెల్ట్‌ సరూర్‌నగర్స్‌ హైదరాబాద్‌-35 గరళకంకఠుని జటాగ్రమునుండి జార గలగల నురగల గంగమ్మ పారె జరజర సుడులతో జడముడుల్‌ వీడె చదలు నేలకు మధ్య సాగె నిచ్చెనగ గిరగిర తిరుగుచు గిరులందు వ్రాలె కింకిణి ధ్వనుల నక్షీణరురిగను గిరి నిట్టనిలువుగా కెరలు చోటులను ఖేలతో జలపాత గీతమై పాడె దరు లొరసీయు కొండ దరులందు దూరె దట్టంపు టడవి యొడ్డాణమై చుట్టె నరులుండు యెడ నిదానముగ తా సాగె నాగరకతల కాణాచియై వరలె సరసియై జీవనస్తన్యంబు నిడి, ప్రజాకోటి జీవన సంరక్ష చేసె అరయంగ నదె గంగ అదియె గోదారి అదియె ఓల్గానది అదియె నైలునది. శరదృతువునను జ్యోత్సలు వెల్లివిరియ సరిత లన్నియు చిక్కి శల్యమ్ము లాయె కరువు లేర్పడి ప్రజాక్షయ మాయె, నరుడు కనుగొనె నది “'కానకట్ట'లన్‌ గట్ట బిరబిర నది తన బేడిసల్‌ త్రుళ్లు పెను పరుగుల వీడి పెదరిక మూనె ఒరపు నడకలును ఒయ్యార మాగె ఒనగూడె గాంభీర్య మొప్పె నిశ్చలతలును నరుని యాకలి దీర్చ నవ్వుతో నతని నాగేటిచాలు వెంటను పర్వులెత్తె వరు జేరబోవు త్రోవను నహీజనుల వంత దీర్చుచు తల్లివలె సంతసించె. కరడు కట్టిన స్వార్ధఖని యైన నరుడు కట్టెను తనచుట్టు కరకు గోడలను ఇరుగు పొరుగు మధ్య ఎల్ల లేర్చడెను ఎవని 'జానెడు” వాడు “ఇది నాది' అనెను కరుణతో ప్రవహించు గంగమ్మ ఖండ ఖండాలుగా మారె కలహాలు హెచ్చె మరియాద విడి ఆల మట్టిట్వ రగిలె మనిషి మనిషి మధ్య ముచ్చరాల్‌ పెరిగె “ధర కొరకే గాదు తన కొరకింక తగులమ్ము లగునేమొ ధరణి మున్ముందు! సరి వివేకభ్రష్ట సంపాతమందు సాటి నరుడె నాకు! సంచలార్భటుడు!” తరమిడి గంగయు తన భావి నెంచి, తరగల దుఃఖమ్ము దాచె నురగల. 122... తరువోటి

వతి వేజుగోపొలళర్శ విశ ంఏశాం తి సాహిత్య రత్త యలమంచిలి విళాఖ్లు జిల్లా ప్రతిమానవునికేదొ బలమౌ అశాంతి - క్లితిలోననెట్లబ్బు చిర విశ్వశాంతి మితిలేని సౌఖ్యముల్‌ మిగుల+ బ్రాపింప - నతిగ సాధనముల నావిష్కరించి బ్రతుకు విశ్రాంతిగా వసుధ సాగించి - పరవశించుచు నిడు ప్రతిభను గాంచి ప్రతిలేదు నాకు జీవన విహారమున - నతిశయించితినని యనుకొనున్‌ నరుండు. సుఖసాధనములకు చూడ లోటేమి? - స్కూటర్లు కారులు సుఖద సౌధములు ముఖమలు పరుపులు ముగ్ధకామినులు - ముచ్చటౌ టీవీలు పుష్పవాటికలు అఖిలప్రపంచ జనాళితో(గూడ అరుదైన సెల్టు, వార్తాలాసములును సఖులతో విందులు సౌధములెక్క - శ్రమలేని లిఫ్టులు స్టాలు కూలరులు అడిగినంతనె నీరందు పైపులును - అక్కరలేదన్న ఆపవీలగును గడియైన యాగని గాలిపంఖాలు - గైండర్డు, మిక్సీలు గ్యాసుకుక్కరులు కడుతీవ్రగతిని లెక్కలుగట్టునట్టి - కంప్యూటరులును స్పీకరులు రోబోట్లు ఎడతెగనట్టి యైహికభోగతతికి - కడ గానరా దదెక్కడ గనుగొనిన. ఇన్ని సుఖములున్న నిల శాంతిలేదు - ఖిన్నుండుగాని సంపన్నుడు లేడు ఎన్నో రోగాలతో నేడుచు నొకండు - ఎన్ని భోగాలున్న నేడ్చు నింకొకండు కన్నబిడ్డలు తన్ను. గనకేడ్చు నొకండు - మన్నింపకాలి నెమ్మదినేడ్చు నొకండు తిన్నది యరుగక తెగయేడ్చు నొకండు - ఉన్నవారిని. జూచి యోర్వగ లేడొకండు. కట్నమీయగలేక కడు నేడ్చు నొకండు - కటమందియు తృప్తి(గనకేడ్చు నొకండు పట్నవాసమ్ము దుర్భరమను నొకండు - పల్లెజీవితమొక పాడను నొకండు రాట్నములో నల్లు ప్రత్తి విధమున - రాయిడి కోర్వక గక్రందించు వధువు కట్నాల వేధింపుగావించి యత్త - కారాగృ్గహమున దుఃఖపడుచునుండు. థట్రకాళం జిల్లా రచయితల నంఘం 123

ఏదో యసంతృప్తి యిట్లు పీడింప - ఎండమావుల బడు నిజ్ఞి విధమున వేదనంబొందుచు విలపించుచుండ - ఏది శాంతి జగాన నెవ్వారికైన ఆదరమును ట్రేమ యభిమాన మిలను - అభినయమాత్రమై యలరారుచుండ ఈ దేశమును పొంచి యాదేశమెటులొ - కబళింపం జూచెడి కాలమునందు. విశ్వశాంతి యహో లభించునదెట్టు? విపుల యుద్ధమ్మున విశ్రాంతియట్లు నశ్వరజగతి నానందసంప్రాప్తి - జ్ఞానోదయము గాక జరుగనియట్లు

విశ్వాస శూన్యుడై వేదాంతవిద్య - వేయివిధముల ్రాపింపలేనట్లు

పశ్వాదులౌ చతుష్పాత్రాణికోటి - పరమార్థచింతనం బడయలేనట్లు. సాంద్రసౌభ్రాత్రము సహజమౌ (ప్రేమ - సమరసభావము సంధింపకున్న చంద్రలోకము జేరి సాధింపలేరు - సమసమాజమ్మును స్టాసింపలేరు ఇంద్రభోగము లొందియేని పొందుదురె - ఇహమున పరమున నీవిశ్వశాంతి ఇంద్రియసుఖముల కెగబ్రాకు ప్రజలు - ఈ విశ్వమున పాందనెంచుట భ్రాంతి. నేతిబీరను లేని నేయి విధమున - నీతియు ధర్మంబు నెమకిన లేక

ఏ తొవునన్‌ స్వార్ధమే యేలుచుండ - పూతమౌ భారతభూమియం దింక

ప్రీతిని గూర్చెడి విమల సుఖంబు - వెలయింపజేయు నీ విశ్వసుశాంతి చేతములలరంగ చేకూరుదనుట - నీతికోవిదులు మన్నింతురదెటుల?

శాంతి లేనట్టి యైశ్వర్యములేల - శాంతి చేకూరని సౌభాగ్యమేల?

శాంతి లేకున్నచో జగతి నారకము - శాంతి పూర్ణంబగు జన్మ సార్థకము శాంతిని స్థాపింపజాల డొకండు - సాంఘిక బలముతో సాధింపనగును శాంతితో చచ్చుట జన్మకు ఫలము - శాంతి నిహినమౌ జన్మ నిష్ఫలము.

124 తరువోజ

కొండెడ్డీ వెంకటోళ్ళురరెడ్డి వృద్దాప్య ము అధ్యక్షులు సాహితీనుధ యఖ 8/750 కొత్తపేట కనిగిరి బ్రకాళం జిల్లా-23 230 వంగిపోయె నడుము వడలెను తనువు, వాలిపోయె వయసు వణుకొచ్చె వడిగ లొంగదీసె సకల రోగమ్ములన్ని, రొష్టుబట్టి మనసు రోదన చెందె క్రుంగి వంగియు నున్న కుశలంబు నడిగి, కూడుబెట్టెడివారు కొదవాయె నింట ఎంగిలి మెతుకులు ఎత్తిపొడుపులు, ఎదురగు ముదుసలి కెనలేని బాధ! కన్నబిడ్డల నెంతొ కష్టించి పెంచి, కాలుజేతుల నిచ్చి కార్యాలు చేసి ఉన్న అస్తియు నంత ఒప్పగించినను, ఉరిమిచూతు రకట ఉక్రోషతోడ ఎన్నశక్యము గాదు ఎబ్బెట్టుతనము, ఎడసాలె గతి యాయె ఏ దరిలేక తన్నులు బహుమతి తరచి మాటాడ, తల్లి మాటలు వార్కి తప్పిదాలాయె! ఇద్దరే కొడుకులు ఇక్కట్టుండ వనె, ఇల్లాలి మురిపమ్ము ఇంకిపోసాగె ముద్దుగా పంచిరి ముదుసళ్ల రూడ, ముద్ద బెట్టగలేక ముదముతో వారు పెద్ద ఉద్యోగాలు పేరుకే గాని, పేగుతీపెరుగని బేహారు లైరి బద్ధశత్రువు లట్లు భావించి రౌర్శు బాధ్యత లేనట్టె బాధలుపెట్టు! ఆప్యాయతొలికించి అలరించు పిలుపు, అమిత కఠోరమై అదలించుచుండె జాప్యము లేకుండ జరిగెడి పనులు, జాగుతో దోగాడి జారుకోసాగి గోప్యముగ చెవిలో గొణిగెడి మాట, కోపాన చెంపపై కొట్టినట్టుండె రూప్యాని కొకనాడు లోటులేకున్న, రొదబెట్టినన్‌ పైస లుప్తమ్ము నేడు. కష్టసుఖమ్ముల కని వినుటకును, కన్నీరె అతిథిగా కనిపించుచుండు ఇష్టురాలైనట్టి ఇల్లాలు వెడలె, ఇంట నాతో లేక ఇక్కట్లు వినను అష్టకష్టంబాయె నామెకు కూడ, ఆ యింట పనిగత్తె అయ్యెను తుదకు నష్టజాతకులంచు నలుగురు తలుప, నగుబాట్ల పాలాయె, నరకమ్ము బ్రతుకు. ధ్రకాశం జిల్లా రచయితల నంఘం 125

పడక పుండ్లు పురుగు బట్టి వేధించి, భరియించ లేనట్టి బాధలుపెట్టు కడక మందును తాగి కడతేరనున్న గరళమ్ము నిచ్చెడు గతిలేక పోయె! అడుగుబట్టిన ఆశ అదియేమొగాని, అరక దిక్కులు అటునిటు చూడ చెడునాడు మాటలే చెవి జొరబారి, చెకుముకిరవ్వలై చెండాడుచుండు. ముదుసలి బ్రతుకంత ముదనష్ట మాయె, ముప్పేట కష్టాలు ముసురుటే నిజము కదలని మెదలని కాయంబు జూచి, కడకు ఈగలు గూడ కక్షనే జూపు

మదిదప్పి మాటాడు మనిషిగా నెంచి, మాటాడ డెవ్వండు మర్యాద నిచ్చి చెదబట్టె పరువము చెడెను పౌరుషము, చెడుతరి మిది యంచు చెమరును కట్లు! కనికరం లేనట్టి కష్టాల వరద కాలమే శూలమై కసిదీర పొడిచె

పనిలేని వానిగా ప్రక్కనబెట్టి పలుకరింపులు లేవు పంతాలెగాని

శనిగాడు ముదుసలి చావలేదంచు శాపనార్థాలెన్నా శలవిస్తు రకట

విని ఊరడించెడు విజ్ఞులే లేరు విధిరాత నేరీతి వివరింపగలము.

పాడిగేదెను మేసి పాలన్ని అమ్మి పసివాళ్ల చదువుకే పంపించినాము

పండిన పంటంత పైకమ్ము జేసి పంపాము వారికే పస్తులుండైనా

కాడెద్దు లోటైన కాడి మోసైన గారవమ్మీడక గడిపాము నాడు

మాడిపోతిమి నేడు మర్యాద లేక మరణమే శరణమా? మాకు ఈనాడు. ననా

ల ల శానంనూడి కములకుమారి వృద్దాప్యం శాపం కొకూడదు ప్రథమశ్రేణి తెలుగు వండీతురాలు ణ శ్రీ నూర్యదేవర నరనయ్య ద్రభుత్వోన్నత పాఠూల చేబ్రోలు, గుంటూరు జిల్లా శ్రీలను కోరదు, శ్రీలె బిడ్డలని చిరునవ్వుతో తల్లి చేయూతనిచ్చు; పాలను మురిపాల పాటతో నిచ్చు. బరవశమ్మై గుండె బరువు తీరంగ కాలమున్‌ గడుపును కన్నబిడ్డలను కంటికి రెప్పయై కాపాడుకొనుచు కాలమ్ముతో పాటు కష్టాల ముదిమి కదలిరాగ సుతుల కంటగింపేల? మదిని రోయక బిడ్డ మలమూత్ర శుద్ధి మనసార చేసెడు మహనీయురాలు కదిలిపోవును బిడ్డ కష్టమ్ముగాంచి కన్నులు మూయని కరుణాంతరంగ పదిమందిలో బిడ్డ పదవులన్‌ పొంది బ్రతుక వలయునంచు భావించుచుండు పదిలమ్ముగా పెంచ, పాశమున్‌ ద్రెంచి బయటకు నెట్టుట భావ్యమే సుతుడు? తల్లి శపింపదు తనయుల నెపుడు తన బాగుకోసమై తపియింపబోదు కల్లలు పల్కినన్‌ కన్నీళ్లు నించు కన్న బిడ్డల క్షేమ కాంక్షలే యెప్పుడు వెల్లువౌ ప్రేమతో వేమారు తలచు విలువైన విలువకే వెలుగురా “తల్లి” తల్లి మనసు వెన్న; తల్లిని చూచు తనయులే యోగ్యతా దాక్షిణ్యగుణులు. కారణమాత్రుడై కార్యముల్‌ చేయు, కాయకష్టముతోడ( గన్నట్టి తండ్రి కోరడు సుఖములన్‌, గోరడేదియును, కొడుకు చదువు తప్ప; కొమరుని యొక్క గౌరవజీవన కారణంబేది? కరిగిపోయిన తండ్రి కష్టమ్ముగాదె! తీరమున్‌ చేరక తిరుగాడు తండ్రి, దేవుడే నీయెడ దెలిసి ప్రేమించు. కడుపుపంటగ తల్లి కన్నదానాడు, కనులపంటగ తండ్రి కాంచె నానాడు కొడుకును భుజముపై కూర్చుండజేసి కోమలమ్ముగ పెంచి కోరికల్‌ దీర్చి నడిపిన యాతండ్రి నడుము వంగంగ, నడక నేర్చిన తల్లి నడువలేకున్న కడగండ్ల వారిని కడదాక ముంచు కన్నబిడ్డలు వొడి ఖడ్గముల్‌ గాం! ట్రకాళం జిల్లా రచయితల నంఘం 127

తనయులు దుష్పలై తల్లిదండ్రులను తల్లడిల్లగజేయు తత్త్యమ్ము పెరిగ కనిన పాపానికి కన్నీళ్ల మునిగి, కాలెడి కడుపుతో గన్నీళ్లు త్రాగి

కనులలోనే నీరు కజగిపోవంగ, కాటికై వృద్ధులు కాళ్లు చాచంగ

కనలేము, వినలేము కన్నీటి ఘోష; కన్నబిడ్డలు వద్దు, కన్నీళ్లు వద్దు

ఎండిన యొడలితో నిన్నేళ్లనుండి యెవ్వరిరాకకై యెదురుచూపమ్మ?

పండిన పంటలు పరుల పాలవగ నెవ్వరి రాక్రై యెదురుచూపమ్మ?

ఎండిన డొక్కతో నెడదవ్వు వరకు నెవ్వరి రాకకై యెదురుచూపమ్మ? పండుటాకులవోలె పడిపోవుచుండ పలుకునే జాలితో “పట్టి” యీనాడు? శరణాలయమ్ములో శక్తిహినులుగ శవములై పడియుండి శాపమ్ముతోడ కరకు గుండెల బిడ్డ కరిన వైఖరియె కాలసర్పమ్ముగా కాటువేయంగ

పరువు లేనేలేదు బరువయ్యె బ్రతుకు, పరమాత్మ పిలుప్తుకై పడిగావు పడుచు మరణమ్ము కోసమై మనసార కోరి, మదిని విరక్తితో మనుచునున్నారు. నిండుగా సంపదల్‌ నిండియున్నపుడు నిండైన (ప్రేమలు నిజములే కావు కొండంత సంపదన్‌ గోల్పోయినపుడు కూసింత చేయూత కొండంత బలము అండగా బిడ్డలే యాదరింపంగ నానందమే నిండు నాకాశమంత

పండుగే యింటిలో ప్రవయులకెపుడు ప్రవహించు (ప్రేమలో పరుషాలు రావు. కలిసి బ్రతుకుచున్న గౌరవప్రదము కలిసి చెలిమిచేయ కన్నులవిందు

తెలిసి ప్రశాంతమై తెలివిగా నడువ తీయగా కాలమ్ము దివ్యమై గడచు కలతలే యుండవు కష్టముల్‌ తొలగు కంటికి రెప్పలై కాపాడ సుతులు తొలకరి వాకిటన్‌ తొలిమబ్బు వచ్చి తులకించి కురియు సంతోషమ్ముతోడ. 128 తరువోజు

శేఖరమవాంతి భర్మారావు వేంకటాద్రి 'వెభవం [1 నెం 14-246. శారదానగల్‌ జూ పెందుర్తి - 537 773 విశాఖ జల్లా అఖిలాండకోటి బ్రహ్మాండనాయకుడు, అవతరించిన క్షేత్రమది వేంకటాద్రి దుఃఖములను బాపి జనుల గావంగ, దివినుండి భువికి అవతరించె నిచట శంఖచక్రాలు గదా శార్జ్యములను, చేతులందున ధరించె నిలచె స్వామి సభియలిద్దరు యిరుగడలను చేరి, శ్రీనివాసుని భక్తి సేవించుచుంద్రు. “వేం” యన పాపములని భావమొప్పు, వానిని తొలగించుట “కట” యనబడు పాయక భక్తుల పాపాల నెపుడు, బాపెడు స్వామి వెలసీన చోటగుట చే యీ యద్రి బరగు “వేంకటాద్రి” గను, స్వామి “వేంకటేశ” డనెడి పేరు నియతిగ వ్యాప్తిదెందె వసుధయందు, నరుల గాచు స్వామి నెనరు తోడుతను. ఆంధ్రదేశంబు నందున గల వెన్నో ఆలయంబులు, వాని యందున నొకటి పెందుర్తి జానియర్‌ కాలేజి వెనుక, వెలసిన క్షత్రమ్ము యీ ఆలయమ్ము అద్రి శిఖరాన గల్గిన చరణముద్ర, అది పూర్వ చిహ్నమ్ముగ వెలుగుచుండే ముదము గొల్పును మూడు శిఖరాలు, బ్రహ్మ విష్ణు మహేశ్వరుల బోలు నివియు. వైకుంఠమున వీడి వచ్చిన స్వామి, వెలసె నిచ్చోట భక్తుల నేలగాను చక్కనా ప్రకృతి శోభ గలుగు శేష, శైలంబు వేంకటేశు స్థావరమ్ము భక్తజనమ్ములు నిరతంబు జేరి, భజియించు చుందురు భక్తితోడుతను భక్తవరదుడు కలియుగాది పతియు, బ్రోచు నెప్పుడు జనముల ప్రేమతోడ, పుడమి వైశాఖపట్టణ ప్రాంతమందు, వెలయు సింహాచల నారసింహనికి అండనేయున్న దివ్య క్షేత్రమిదియు, అలరుచున్నది శోభ వెలుగొందుచుండ కొండలరాయుండు కోరి యిచ్చోట, కొలువుదీరిన నేల యీ వేంకటాద్రి అండనే నిండు జలములున్న నొక్క, అందమైన జలనిధి వెలసె నిచట, స్రకాశం జిల్లా రచయితల నంఘం 129

శ్రీనివాసుని నిలయంబు చేరంగ, చెలగియున్నవి రోడ్డు మెట్ట మార్గాలు వానిలో రోడ్డు మార్గాన వెలసెను, వాయుసుతు డభయహస్తంబుతోను వాని పొంతన జేరి దినకరుండుండె, విఘ్నపతి వెలసె వేడ్కనిచ్చోట

వీని వెనుక నుండె వల్మీకమందు, వేంకటేశుడు గోవు క్షీరంబు గొనుచు. అలిమేలుమంగమ్మ ఆలయం బిచట, అలరుచున్నది సప్తగిరి నగరాన వెలసె గోవిందరాజులు దొగ్గవాని, పాలెంబు నందున ముదముతోడుతను కలియుగంబున భక్తజనముల బ్రోవ, కదిలి వచ్చిన శ్రీహరి కొలువుదీరి వెలసె నీ రీతిగా పరివార జనులు, వెంటనుండంగ శ్రీనివాసుండు నేడు. పదవి విరమణ జేసిన పెద్దలంత, పూని నిర్మించిరీ దేవళంబులను ఎందరో దాతలు విత్తంబులిచ్చి, అందజేసిరి వారి సహకార మిందు ఆదరంబున శ్రమదానముం జేసి, ఆలయాలను గట్టి రిచ్చేోట జనులు భేద భావంబులు లేకుండగాను, పాటుపడిరి భక్తి భావంబుతోడ. భగవానుడైనట్టి వేంకటేశుండు, భూలోక మందున్న శ్రీవేంకటాద్రి

తగినట్టీ వాసంబుగా నెంచి యిటకు, తరలి వచ్చిన స్వామి పూజలందుచును కొంగుబంగారమై భక్తజనముల, కోర్కెలన్‌ దీర్చుచూ కాపొడుచుండె

బాగైన నామమ్ము భక్తితో పిలువ, జాగేమి లేకుండ రక్షించు గాదె. శ్రీవేంకటేశ్వరా, గోవిందా, పుండరీకాక్త శ్రీనివాసా, పద్మనాభ

కావగా రావేల కరుణింప లేవ, కలియుగంబున భక్తజనముల బ్రోవ నీవెగాకను వేరు దైవంబు లేదు, నమ్మి యున్నాను నీ పాదపద్మముల వేవేగ కరుణించు మా వేంకటేశ, వైకుంఠప్రాప్తిని కలిగించు దేవ.

130 తరువోజు

డొ॥ మన్నవ భఖాన్కురనాయుడు రీడర్‌ ఇన్‌ తెలుగు, ప్రిన్సివల్‌ ఇన్విస్టీగేటల్‌ వేదనాగంధం లం! మేజల్‌ రీనల్స్‌ ప్రాజెక్ట్‌ గున్‌లో కాలేజి తిరువతి, బిత్తూరు జిల్లా తొలి తెల్గు పద్యమౌ ద్యుతి తరువోజ తొలకరి తేనెల తుంపర కురిసె తెలుగు చరిత్రను, తెలుగు సంస్కృతిని, తెలుగు తేజమును శ్రీర్తించెను వెరసి... అలనాటి పండరంగన శాసనమున అవిష్కృతాంధ్ర సౌహార్ద ఛందమది! విలువల వెలుగు నన్వేషించు నేటి వేదనాహృదయ ్రవృద్ధ గంధమిది ! వరి విత్తనాలతో వరిపైరు తప్ప పల్లేరు గాయలు పల్లవించవని చెరకు ముక్కలు నాట చెరకులే తప్ప చేదు ముష్టి వనాలు చిగురు వేయవని ధరణి సుమించిన ధర్మము చాటె, తరతరాల ప్రకృతి ధారలు మీటె 1. మనురి నవ్య మానవ మస్తక సీమ మలినముల్‌ మొలిపించు మాతృక లేవి?! బడులలో ఏ సత్యభావబీజాలు పడినవో, రోషాలు పడగలై మొలిచె 1 గుడులలో ఏ తత్వగూఢాంకురాలు కురిసెనో, ద్వేషాలు గొడుగులై వెలసే ! ఉడుపుల మెరుపు నే యుక్తి ధ్వజాలు ఉద్ధరించెనొ, ఓర్మి ఓటమి చెందె 1 ముడుపుల తడుపులే మూలముల్‌ తాకి ముచ్చటించెనొ, కూర్మి పాలములు బీడు! కుక్షికై బ్రతికిన కొండ మానవుడు క్రొత్త వెల్లుల తీపి గుర్తించి లేచి, అక్షర కిరణమై అర్థమై పూచి, ఆశయపధమున అడుగులు సాచి, వీక్షల కందని విశ్వమున్‌ తూచి. . విజ్ఞాన విద్యాసవితృడైన వేళ అక్షరాస్యత విద్య అనుకొని నేడు అసలు విద్యకు దూరమై తిరుగాడు | పదవుల వేటయే పరమాశయమగు, పనిచేయ నేర్చని బట్టీల మునుగు, హృదయసార విచార హీనమౌ, స్వార్థ తృష్ణ కధీనమౌ హైలయా విధ్య ? హృదయము గల ప్రజ్ఞ హృదయ విజ్ఞతలు, హృదయభాషలు సమీక్షించుటే విద్య! హృదయుము బ్రతికించు నీ ప్రపంచమును, హృదయమున్‌ బ్రతికించు స్వేచ్ళయే విద్య! ప్రకాశం జిల్లా రవయితల సంఘం 131

నిర్మాణ నైపుణి నిర్మించు తెలివి నేర్పులు చెలరేగి నిప్పు లైనపుడు

నిర్మల సంజీవనీ శస్త్ర ధరుల నీతులు పసలీగి నిరసనైనపుడు -

కర్మయోగ సమాజ గాండీవ విధులు కాల్డువ్వి వీధుల కయ్యమైనపుడు.. ఘర్మవీరులచేతి కష్టఫలాలు కలలలో పేర్చిన కలిమి దొంతరలు !

ఏమి చీకట్లు వ్యాపించి వాపులయి ఇంగితములనావరించిన విట్లు ?

ఏమి రాద్ధాంతాల ఇరుల కుంపట్లు ఇరుకుల మంటలై ఎగసిన విట్లు ? కామితార్థాల వక్రపు కిరణములు క్రాంతి వారణములై క్రమ్మె దిక్తటులు ! సామరస్యము, బుద్ధిసగయమనమ్ము సమకూర్చలేని ధీసమర సంపుటులు ! రైళ్లు, బస్సులు దేశప్రజలవి కావె? రాజ్యసంపద ్రజారక్తము కాదె?

కాళ్లు రెండును నాల్గు కాళ్లుగా ఒదిగి, క్రార్యమై కీలాల కాంక్షగా ఎదిగె... కళ్లిముల్‌ లేని వికార స్వేచ్చలకు కరగిపోయెడి జాతి గమనేచ్చ ఎంత ? కళ్లున్న చెమరవా కక్కసాలరసి... కడుపులు కాలవా కకవికల్‌ చూచి ? ఎంతెంత ఎత్తుల కెదిగిన గాని, ఎంత జ్ఞానము వికసించిన గాని, అంతరిక్షము కొంత అందినగాని... అవగాహనాదీప్తి నందుకోలేని,

భ్రాంతిలో మతులు విభ్రాంతిలో ఎదలు పలుచనై కురుచలై వన్నె తగ్గినవె ? పంతపు గుర్రాల పగ్గాలు వదలి పడుచు నెత్తురు లగ్గి పొదుగు నెగ్గుటకు... ఒడ్డులు దాటి అత్యుగ్ర వీచికల ఉదధి ఉప్పొంగిన... ఉర్వి ఏమగును ? దుడ్డు గర్రలు పట్టి దుడుకు పడగలు దొమ్మీల కెగిరిన... తుంగలేమగును ? తెడ్డు మకరమయి తెగబడినపుడు... తీరములను కోరు తెప్పలేమగును 7 అడ్డదారులె మన హక్కు లైనపుడు... ఆదర్శ సమదర్శనాశ లేమగును ? 132 తరువోజ

ఎ.వి. శేషయ్య వేదనా నివేదనం తెలుగు వండితులు కందుకూరు (వ్రకాళం జిల్లా పాడిపంటలకును పసిడిరాశులకు పొవనక్తేత్రంబు భారతంబిలను మేడి బట్టిన రైతు మేలైన సిరులు మేదిని పండించి మేటియై వరలు కాడి గట్టుట నుండి కన్ను మూయకనె కష్టించి పనిజేయు కర్టకోత్తముడు తాడి వలెను కూలె తడిలేక పైరు తలప వలసపక్షి తానయ్యె నేడు. సురభియై కన్సట్టు చుట్టాలకెల్ల శోభిల్ల నార్తులు సురవృక్షమయ్యు కరుణామృతము బంచు కష్టజీవులకు కారుణ్యమూర్తియౌ కర్ణుని పగిది వరుణదేవుని కరుణ వసుధలో లేక వలసబోయెను రైతు వాడవాడలకు కరువురక్కసి కడగండ్లను దెచ్చె కంరపాశం బాయె కవళంబు లేక. ఏపుగా పంటలు యెరుపెక్కి నపుడు యింపుగా వెన్నులు యింతలై యుండ మోపుగా వర్వాలు మేదిని గురియ మోడు లాయెను పైరు మిగిలె దుఃఖంబు కాపంత రాలెను కాలంబులోన కాలంప్తు వడగండ్ల కడగండ్ల వలన శాపంపు బ్రతుకాయె శ్రామికులకును చావొక్కటియె ధర శరణంబుగాను. వేలిముద్రలు వేసి వేలకు వేలు వేగదెచ్చిన యప్పు వేదీర్చలేక కాలికి బలపంబు గట్టీ వెన్‌దిరుగు కాబూలివాలాకు కట్టంగలేక తాళిబొట్టును గూడ తాకట్టబెట్టి తవిలి దెచ్చెడిదెదో దారియు లేక కాలప్రభావాన కర్మంబు చేత కాటికి తా జేరె కర్షకుండౌర! కండలు కరగించి కష్టాల కోర్య కాజేసె పంటను భామందు కొంత సండుగ పబ్బాల పరపతి దీర్చ వడ్డీల వ్యాపారి వంతుకు వచ్చె తిండికి కరువాయె తిరిపిగాడాయె దిక్కుదోచక రైతు దీనుడైపోయె బండరాయిని బోలు బతుకయ్యె రైతు, బాంధవు వ్యధలను బాపువా రెవరు. ప్రకాశం జిల్లారచయితలనంఘం ౧౦౩

కైలాసవిభు జేర కాటనుదొరయు కమనీయ కట్టడాల్‌ కట్టువా రెవరు కూలిపోయిరి మోక్షగుండమ్మువారు కూడునే డాములు కోరినట్లుగను కాలధర్మము నొందె కన కె.యల్‌. రావు ఘనమైన ప్లానులు గావించు నెవరు కాలమ్ములో మార్చు కానరాకున్న కష్టాలు తప్పవు కర్షకులకును

హరిత విప్లవ మొండు హాళికాళికి నెల్ల నార్తిబాపు నటంచనెను ప్రభుత సరసంపు ధర బల్క చట్టాలు లేవు క్షణములో మార్కెట్టు చదరంగ మాయె పురుగు మందును ద్రావి పుణ్యాళ్ముడాయె పోయెగా ప్రాణాలు పుడమి రైతుకును కరకు గుండియలన్ని కరగంగవలెను కర్తవ్యదీక్షతో కదలాలి జనత.

పని పాటలను జేయు పల్లెవాండైపుడు పగడాలు ముత్యాల వంటి వారిలను కనగ వారందరు కపటం బెరుగరు కామితార్జము దీర్చు కల్పవల్లియలు మనసార వారిని మనము దీవించ మనవారుగా వారు మసలుచుంద్రెపుడు కనికరంబును జూపి కావంగవలయు కర్తక్రాళి హితము గాంచంగవలయు. కలకలలాడుచుం కమ్మని తావి క్రమత నిచ్చు సుమాలు కానంగరావు చెలియతో జతగూడి చెన్నుగా పాడు చిన్నారిపక్టుల బేరంగలేము

జలజలా పారుచు సాగెడీ వాగు జాడ కన్పట్టదు జనపదమందు

తలపంగ తలరాత ధాత వ్రాసిటుల దాని దొటంగలేము ధరణిలో మనము. పసిడిపంటల హేల పాడిపశువుల పారవశ్యపు గోల పల్లెలో లేదు

వసివాడి మైడాయె పంటచేలన్ని వానచినుకికేది వట్టిదై పోయె

వసుధ నేలు ప్రభుత వడివడిగాను ప్రాజెక్టు కట్టించి పల్లెల కెల్ల

వెస దీర్చ్వవలయును వేదనమ్ములను విలువలు హెచ్చంగ వినుతింప జనత, 134 తరువోజ

బొడ్డుబోయిన వోంకటనారాయణ

శివస్తుతి అక్ష్మీగారివల్లె రెల్వేకోడూడు (మం.) కడవ జిల్లా - 516 107

కామితదాయకా! గంగాధరాయ! కారుణ్యసాగర! కందర్భహరణ!

శ్రీమహాదేవాయ! శ్రీైైలవాస! శ్రీకాళహస్తీశ! శ్రీచిద్విలాస!

రామేశ్వరా! యీశ! రాజశేఖర! హరా! త్రిపురాంతకా! రజతాచలేశ!

శ్రీమంజునాధేశ! శ్రీనీలకంర! శ్రీఫాలనేత్రాయ! శ్రీవామదేవ!

నాగేంద్రహారాయ! నవనీతహృదయ! నగజాత హృదయేశ! నందీశ్వరాయ!

యోగీంద్ర వినుతాయ! యోగ్యప్రదాయ! ఓంకారరూపాయ! ఓం శంకరాయ!

భోగీశ పూజిత! భూతనాధాయ! భూభృత్సుసేవిత! భూరిప్రతాప!

శ్రీగుణాలంకృత! శ్రితపారిజాత! శ్రీనీలకంధర! శ్రీమహాదేవ!

పరమేశ! జగదీశ! పొపొఘనాశ! పంచాక్షరీస్తోత! భవబంధనాళ!

స్మరహరా! పురహరా! సర్వేశ! యీశ! సంగీత సాహిత్య సర్వత్ర వినుత

పరమాత్మ! శ్రీకంఠ! బాలేందు ధరణ! పన్నగభూషణ! భస్మానుషక్త!

సురలోక వందితా! శోకవినాశ! సుశ్లోకరాజితా - శోభాప్రపూర్ణ!

దారిద్య్ర దహనాయ! దనుజ వినాశ! దాక్షాయణీనాధ! దాక్షిణ్యనిలయ!

గౌరీశ! మహనీయ! కల్పాంతకారి! కల్యాణదాయక! కైలాసవాస

చారుస్మితోజ్వల! సంసార తరణ! జగదేకసుందర! సంగీత నిపుణ!

నారదాది వినుత! నాట్యప్రవీణ! నతు లొనర్చెద నీకు నాగేంద్రహార!

ఆపన్న రక్షణా! ఆనంద నిలయ! ఆదిత్య సోమసురాద్యాది పూజ్య

శ్రీపార్వతీపతీ! శ్రీవిశ్వనాధ! శ్రీశైలమల్లేశ! శ్రీశూలపాజి!

అపూర్ణ వాత్సల్య! అతులప్రభావ! అఖిల సంపూజితా! అదిదేవాయా!

తాపసమందార! ధవళ శుభాంగ! ధ్యానింతు బ్రోవుము దయతోడ నన్ను.

ట్రకాశం జిల్లా రచయితల నంఘం 135

శైవల్యదాయకా! కైలాసవాస! కాశీపురాధీశ! కరుణాంతరంగ। మైవడి మ్రైొక్కెడి మహిలోన జనుల మంచిగ గాపాడుమా మహాదేవ! రేవతీ హృదయేశ! రిక్తత హరణ! రిఫ్ర వినాశన! రీఢ విదూర! భావజ సంహార! పావనాకార! భక్తిని గొల్బెద భక్తమందార నినుగొల్బు టొక్కటే నిజమైన భక్తి నీరూపు జూచుటే నిభమైన చూపు నిను గోరు హృదయమే నిభృతమై యొప్పు నీ గాధ వినగోరు నీీటైన శ్రుతులు తనరు నీ కవితలే ధరణిలో వెల్లు దైత్యారి యభవ నీ ధ్యానంపుగరిమ అనుకొన్న పనులెల్ల అనుకూలములగు అనుపమ నీ సేవ ఆనందకరము. గుండాలకోనలో కొలువైన దేవ! కోర్కెల దీర్చెడు గురుడవు నీవు వెండికొండను వీడి వేడ్కతో నిటకు విచ్చేసి యున్నావు ప్రేమమీరంగ గండాల బాపుచు గణుతిని గాంచి ఘనమైన కీర్తితో గ్రావెడు కతన దండాల నర్చింతు దయతోడ నన్ను తప్పక ్రోవుము దాక్షిణ్యనిలయ. ముల్గోక వినుతాయ, ముక్తీశ్వరాయ, మోదప్రదాతాయ! మునివందితాయ కల్లోల నాశాయ కాలాంతకాయ! కల్మష హరణాయ కాశీశ్వరాయ! ఉల్లాస కరజాయ! ఓజోజ్వలాయ! ఉదుపతి శేఖర! ఓం వైద్యనాధ! మల్లేశ! భవనాశ! మనసార గొల్లు మహిలోన బ్రోవుము మహిమలన్‌ గూర్చి. శ్రీయుతాకార! ప్రసిద్ధ చాతుర్య! శేముషీదాయకా! శ్రీరామ వినుత! న్యాయనిపుణ! మేరునగథీర! దివ్య నగజాతనాయక నాగేంద్రహార నా యిష్టదైవమా నందీశ్వరాయ! నా యాత్మలో నిన్ను నమ్మితి గనుక నా యఖభీష్టముల్లెల ననువుగా నొసగి నను బ్రోవు మీశ్వర నవనీతహృదయ. 136 తరువోటు

ఇంద్రకంటి నీనాకపొణీ శమైకజీవన సౌందర్యం ఇ.ఎం త్యూ-7 సిప్‌డబ్య్యు డీ క్వార్టర్స్‌ విజయనగర్‌ బెంగుళూరు - 40 చక్కనౌ తరువోజ సంపెంగమాల సాహసమ్మున కూర్చ సంకల్ప మయ్యె చిక్కనౌ ఒకగాథ చిక్కినగాక చేకూరదు ప్రతిష్ట శేముషి వలన ఎక్క డెక్కడి గాథ లెత్తి పోయవలె ఇటుల చింతించితి రిత్తయే గాని నిక్క మీ లోకాన నే కధ మిగులనీయక వ్రాసిరి నిందింపరాదు. రామాయణమును భారతమును లెక్క రానన్ని సారులు వ్రాసియున్నారు (ప్రేమాయణమ్ములు పెద్ద లెందరొ కవీంద్రులు ప్రీతిమై విరచించినారు ఏమంచు వ్రాసెద నేది మిగులదీ మన వంతున కింక ఈ పూర్వ కవులు క్షేమమ్ము మౌనమ్ము చింతింపనేల జీత మిత్తురొ మాకు 'జేలు పల్కెదరొ. ఏ దేవదేవునో ఇంపార బొగడ ఏ వేల్పు నిదురింప నిచ్చిరి కవులు నాదైన హృద్వ్యధానందమున్‌ వినగ నాకు శ్రోత లభించునొ ఒక్కడైన స్వాదుసత్కవి కృష్ణశాస్త్రిని కూడ సాధింపరే విమర్శక శిఖామణులు వాదింపరే ఉష్టపక్షి యటంచు పండిత శ్రీశ్రీలు బాధాకరముగ. చిక్కనేల కువిమర్శించు వారలకు శ్రీయమ్ము మౌనమ్ము చింతన వీడి ఇక్కడిది మది చింతించుచుండ ఎక్కడి వాడౌనో ఎవ్వరి కెరుక అక్కరమ్ముల మధ్య అల్బీయు డౌచు అగుపించినా డొక్క అర్భకుం డైన బక్కచిక్కిన ప్రాణి; బయలు వడుచునె, భాషింప దొడగెను బహుదీను డౌచు. “ఎక్క డెక్కడి కథ లేలకు వెతుక ఎందుకీ నిర్ణక్ష్య వేమి ఈ నింత సక్క నున్నట్టి మా బాధల గనక పరమాద్భుతము లైన భావనమ్ములను చెక్కుచుందు రదేమి చిత్రమోగాని ఛీకొట్టబుద్ధాను చేష్టలు గనగ అక్కజమౌ నిట్టి అతిలోకసరణి ఆత్మ మథనము శ్రేయస్కర మౌను. (్రకాళం జీల్లా రచయితల నంఘం 137

తరువోజయును దాని తాతయు గాని దళిత పీడితుల బాధలు చూపి నప్పుడె ధరణి తజ్ఞన్మ సార్ధక మౌను సుకవి! తప్పు నెంచగ బోకు ధాష్టీక మనుచు తరతరమ్ముల నుండి తనివితీర దినతరవాణి నైనను తలచ లేనట్టి

పరిభూత జీవుల బ్రతుకుల వెలుగు పండించు దారులు భావించలేవా! గేయపద్యము ఇద్ది కీర్తింత్రు దీని వేయేళ్ల పంటగా వేదులు; అట్టీ

తీయనౌ తరువోజ తేటతెన్లునను దేనికి వెరతువో దీనులగాధ

వ్రాయంగ; దీనికి పండితు ల్గాని పామరులే గాని పరవశించెదరు

మా యిడుముల చెప్పి శ్రేయమ్ము జూపు ఈ యొక్క టైనను ఇవ్వుము మాకు. రమ్యమ్ము శ్రామిక రమణుల పాట! వ్రాయుమా ఇందున బడుగుల వెతలు సామ్యవాదము కిదే సత్యప్రతీక! సరసముగా నిందు శ్రామిక జనుల- కామ్యమ్ములన్‌ దీర్చు గంభీరమైన కార్యప్రణాళికా జ్ఞానమ్ము దెలిపి

గమ్యము బోధించి, కష్టము దీర్చ గలిగిన కావ్యమే కమ్రమౌ నిపుడు”

అంచు అంతర్జాన మాయె నతడును అక్తరమ్ముల మధ్య కక్కజమ్ముగను సంచలించితి నేను సంపాదకులకె సర్వమున్‌ వచియింప సరి యౌ నటంచు ఎంచి ఉంచుచు నుంటి నిదిగొ! మీ ముందు ఏ గుణ-దోషమ్ము లే ఒప్పు-తప్పు మంచి-చెడ్డ, రసజ్ఞ మానసమ్మెరుగు మదినిండ మీకు నమస్సుమాంజలులు... 138 తరుం

నీ.వి. రాజారొవు శ్రీ దురా విజయము మదనవల్లె రభయితల నంఘ నభ్యుడు ౧ చిల్కూరి బాలాజీ రెనిడెన్టీ, అయోధ్యానగల్‌ కాలనీ కప్రా ఇ నీ.ఐ.ఎల్‌, రంగారెడ్డి జిల్లా - 560 006 శ్రీకరమ్ము భవాని చిత్మధామృతము, చింతాపహారమ్ము జీవతారకము లోకసంరక్షణా లోకదీక్షితము, లోభ, మోహ, మదాది లోపవారణము లోకమాత కృపాబ్ధిలోన మౌక్తికము, లోకకంటక దైత్యలోక భీకరము సాకల్యమగు ముక్తి సాధించు నెడల, సంశయమ్ముల బాపు సద్గురుసమము. మహిషాసురమ్మను మహిత భూస్థలిని, మహిషాసురుండను మత్తచిత్తుండు బహిరంతరమ్ములన్‌ పరమదుష్టుండు, పరిపాలనము చేసి బాధించె జనుల బహుదుష్టతన్‌ దివిన్‌ పట్టి నిర్జించి, పదునాల్గు భువనముల్‌ పాలింప నెంచి తహతహలాడుచున్‌ తపమాచరింప, తరలె నెవ్వరులేని తావున కతడు. దైవశక్తిని గోరి తా జేసె తపము, దారుణమ్ముగ నంత దానవాధిపుడు యావత్ష్రపంచమ్ము వ్యాకులమ్మంద, నన్నిలోకమ్ములు నారాటపడగ భూవాసు లలయ తపోనలమ్మప్పుడు, భుగభుగ మండుచున్‌ భువనముల్‌ చుట్టె దైవమావిలయమ్ము తప్పింప నెంచి, తా రక్కసునకం౦ంత దర్శనమ్మొసగి. వరము కోరుమనంగ ప్రాణమ్ము లెపుడు, పాయని యతులిత వరమోయ మనియె అరయ జీవులకెల్ల నంతమ్ము తథ్య, మని వేరె వరములు నర్ధింపు మనగ నర యక్ష గరుడ కిన్నర సిద్ధ సాధ్య, నగ చర సుర దైత్య నాగాది సర్వ పరిపంథి పురుషు లెవ్వరిచేత గాని, వధియింపబడనటుల్‌ వరము నర్ధించె. నాడు, నేడైన, ఏనాడైన గాని, నాతి యుద్ధమున తనను గెల్వ గలదె ఆడుదానికి జంకు నంత చేటేమి, ఆడించి ఓడించి యనుపుదు నంచు అడుదాని విడచి యన్యుల వలన, హానిలేని వరము నర్థించె నతడు వేడుకొన్న వరము వేగ నొసంగి, వెడలె దైవ మతని విడచి యంతటను. ప్రకాశం జిల్లా రచయితల నంఘం 139

వరగర్వమొలయ భూవరుల నుక్కడచి, పరుల వేధించి తాపసుల నొప్పించి పరహితార్థుల పట్టి బాధించి, బుషుల, బంధించి వేధించి భంజించి మించి పరసతులను బట్టీ పరిమార్చునంత, పాపాత్ము నసురుని సతనమ్ము కోరి కరుణింపుమని కాళికామాత మైల, కలగుండుపడి జనుల్‌ గదిసిరంతటను. చండిరూపు ధరించి జ్వలితనేత్రాల, చాముండియై వచ్చె జయదుర్గ జనని మండుచు న్నరుదెంచె మహిషు డయ్యెడకు, మాత కట్టెదుట నున్మాదమ్ముతోడ భండన మ్మొనరించె బలగర్వ మెలయ, బడబాగ్ని పడు శలభమ్ము పోలికను అండపిండాండ బ్రహ్మాండమ్ము లదర, అంతమొందించె నయ్యసురు దుర్గమ్మ సురలు సంతసమున సుమవృష్టి కురియ, సుజనాళి తనను ్రస్తుతుల కీర్తింప మురిసి దుర్గమ్మ తా మునుపటివోలె, మోహనాకృతి దాల్చి ముందర న్నిల్బె హరిహరాదులు సురల్‌ హర్షమ్ము నొంద, అట నింద్రకీలాద్రి నాదిదేవతగ

వరలె బంగరుదుర్గ వామదేవు కడ, మందారు మందార వరదాయినిగను.

జయము దుర్గాదేవి జయమమ్మ నీకు, జయము శాంభవి దిగ్విజయమమ్మ నీకు జయమమ్మ చాముండి సర్వత్ర జయము, జయము రాజేశ్వరీ జయ సరంజ్యోతి నయమున నిన్ను మా మనమ్ముల న్నిల్చి, ననుచు హృదయముల నతిచేతుమమ్మ జయమంగళము దేవి జయము శివాని జయమంగళము శక్తి జయమంగళమ్ము 140 తరువోజ

ళీలం వెంకటరంగం

శ్రీరామ రక్ష నింగరాయకొండ ధ్రకాళం జిల్లా

హరెరామ హరెరామ హరెకృష్ణ యనుచు ఆహ్హాదమున భక్తు లానందపడగ ధరణీలో రామావతారంబు దాల్చి - తాపసి జనముల దయతోడ బ్రోచి వెరగొందు వారికి విజ్ఞాన మొసగి వేనోళ్ల పాగడుచు వినుతు లందియరె కరుణాసముద్రయో కౌసల్య తనయు కలకాలమును గొల్లు కాంక్ష దీరగను. తాపసి జన్నంబు దయతోడ గాచి తాటకిన్‌ బరిమార్చి ధర్మంబు నిలిపి తాపసోత్తము వెంట తమ్ముండు నీవు తరలి మిధిల పోవు తరుణంబునందు భూపాలు రెందరో పోయియున్నారు భుజబలంబున శరంబును నొంచుటకును ఏపాటి దని నీవు వెత్తగా శరము ఇలపైని రెండుగా విడిపోయి పడియె. అంతటన్‌ జనకుడు ఆహ్లాద మొంది ఆ జానకిని రాము కర్పించు కొఅకు సంతసంబున రాజు సామంతులకును సకలరాజుల మిత్ర సద్బాంధవులకు చెంతగల వేగు శీఘ్రంబె బిలిచి శ్రీరాము తలిదండ్రి చేర బిల్‌పెంప అంతటన్‌ దశరథు డానందపడుచు అందంబుగా పట్ట మాలంకరించి. వెంటనే దశరథు వేంచేయు మనెడు వేగులచే వార్త విన్నంతలోన కంటిలో రామునే కలగాంచుచున్న కౌసల్య మొదలగు కాంత లందరును వెంట రాగా రాము వైవాహికమును వీక్షింప త్వరతోడ వేంచేసి రపుడు కంటి కింపగు రాము కల్యాణ మపుడు కాంచిరి కన్నుల కరువు దీరగను. సతిశాపవశముచే బండగా మారి పడియున్న నాతిని ప్రతిమగా జేసి క్షితిలోన సత్కీర్తి చెందికి వయ్య శ్రీరామ జయరామ సీతాభిరామ పతితపావననామ పట్టాభిరామ పావనగుణధామ పరమాత్మ రామ సతతంబు నీ నామ స్మరణంబుతోడ చరియించు భాగ్యంబు సద్భుద్ది నిమ్ము ప్రకాశం జిల్లా రచయితల సంఘం 141

మద్దాలి శ్రీ రామచంద్రమూర్తి శ్రీరామశ్ళరణంమమ రిటైర్‌ లెక్సరల్‌ దుర్గాడ, (యా చేబ్రోలు తూర్పుగోదావరి జుల్లా-583 440 రవివంశమున బుట్టి రవితేజమలర రవిసుతు రక్షించి రావణుం జంపి పవనసుతుడు పాదపద్మాలువట్ట పావకసంశుద్ది పడతిని గూడి కవికులశ్రేష్టులు గాయకుల్‌ పొగడ కాంచనరధ మెక్కు కౌసల్యసుతుడ! భవబంధములువోవ పాదముల్‌ బట్టి భక్తి సేవింతును పరగ రక్షించు జనకజాముఖపద్మ చంచరీకంబ జన్మ లేకుండగా జతపర్చ్పవయ్య ఘనఘనాఘనలీల గగనరూపుండ ఘనపంకనిర్మగ్న ఘనమునిజనుల వనవాసతాపసి వారిజాక్టులను వనవాసకాలాన వచ్చి రక్షింప కనకాక్షసంహార! కమలాక్ష! వరద కనకవసనచేల కావవే నన్ను. మునిజనసేవిత! ముచికుందవరద ముదితకుంకుమపూత మోదితదేహ భానువంశసుదీప భవబంధనాశ భవలతలలవిత్ర భరతసంసేవ్య జనకజాహృదయేశ! జాతవేదుడవు జనకరాజార్చిత చంద్రుడవీవు మానసంరక్షకా మంధరధరుడ మానక ననుబ్రోవు మాసాదిరూప! కమలకోమలదేహ కాంతిస్వరూప కారుణ్యరసపూర్ణ కాలస్వరూప తిమిరసంహారక తీర్థస్వరూప తిరుపతిపురవాస దివ్యస్వరూప వామనరూప యో వారస్వరూప వనవిహారగమన వర్షస్వరూప సామగానప్రియ సమతాస్వరూప సకలభూతాత్మక శరణు వేడెదను లోకుల పలుకులు లోన బాధింప లోలాక్షి వీడిన లోకహితుడవు చీకుచింతలు లేక చిలుతపాపలకు శ్రీరామరక్షని చేరి దీవింప వాకుననెప్పుడు వారి నామమునె భాషించి భూషించి వ్రాతలు రాయ నీకె చెల్లును రామ! నెయ్యంబుమీర నిన్నె గొల్చెదనయ్య నియమంబుతోడ, 142 తరువోజు

సప్తరి రామాయణం శ్పాడ్నల సన రాపదూలి పా యె విజయవాడ కృష్ణా జిల్లా-520 008

శ్రీరామ జననమ్ము శ్రితరక్షణమ్ము - శ్రీరామ గమనమ్ము జితరాక్షసమ్ము

తా రక్ష కౌశికాధ్వర నిర్వహణకు - ధన్యజేసి నహల్య తాటకాహారి

చేరి శివధనుస్సు శిధిలమ్మొనర్చి - సీత్రావధూమణి స్వీకృతిం దనరి

శ్రీరామచంద్రుండు సీతమ్మతోడ - శ్రీమదయోధ్యపురీ భాసుడయ్యె.

రామచంద్రున కీయ రాజ్యపట్టమ్ము - ప్రభువు యోజించి నిర్ణయము గ్లైకొనియె

కామాంధమై కోరె కైకమ్మ వరము - కపటి మంధర బోధ క్షణములో పాటె

“రాము డడవి కేగు రాజు భరతుడె” - ప్రభుని శాసించె నిర్ణయురాలు కైక

రామ-ఓరామ-నారామా-యటంచు - ప్రభువు దశరథు డప్రతిభుడై యడలె,

సౌమిత్రి వెంటరాన్‌ జానకితోడ - జలజాక్షు డడవికి సంట్రీతి వెడలె

క్షేమముగ గుహుడు స్నిగ్ధజాహ్నవిని - చేరిన వారల చేర్చి నవ్వలకు

రాము నొద్దకు వచ్చి రక్తి భరతుడు - ప్రణమిల్లి పితరు మరణవార్త దెలిపె

తా మూర్చితుం డాయె తజీతేలుకొనియె - తర్చణల్‌ విడచిరి తండ్రి కెల్టరును.

ముని యగస్త్యుని జేరి మురువైన యస్త్ర - ములు గొనెన్‌ రాముడు మునిగణాభయుడు

ఘనపంచవటి దండక వని లక్ష్మణుడు - ఖండించె శూర్చణఖకు ముక్కు చెవులు

జనకజ కొర్కిమై సౌవర్డ హరిణ - సంగ్రహభ్రమితుడై చనియె రాఘవుడు

వని నవనిజను రావణుడు గొంపోయె - వని శోకవని యాయ వాపోయె నవని.

వైరాన సుగ్రీవు వాలి సాధింప - వైనమ్ముగా గూల్చె వాలి రాఘవుడు

వారాశి లంఘించి వాయుపుత్రుండు - వైదేహిని యశోకవనమున్‌ గాంచె

శ్రీరాము నంగుళిన్‌ సీతమ్మ కిచ్చి - చిచ్చుపెట్టెను లంక చీకాకుపఖచి

శ్రీరామునకు దెల్పె చేరి కిష్కింధ - సీతను జూచివచ్చితి నంచు హనుమ.

డ్రకాళం జిల్లా రచయితల నంఘం 143

వానర సైన్యము వారధిం గట్టి - పరిగొనన్‌ లంకను వారిధిం దాటె రాణ మెజియ రఘురామభద్రుండు - రణరంగతేజుడై రావణు౦ జంపె పూని విభీషణు పురుషోత్తముండు - భూజాని జేసెను పురము లంకకును జానకితోడ పుష్పకమున తరలి - సాకేతరాముడు క్ష్మాపాలు డయ్యె. అశ్వమేథాదిక యజ్ఞ సత్మతుల - నలరించె రామరాజ్యమ్ము భూప్రజల శశ్వత్స్వధర్మాను సరణమార్గమున - సతియు సోదర హిత సపరివారముగ విశ్వమున్‌ సంతృప్తి పెనగొన నేలె - వినుత కుశలవాది వీరపుత్రకుడు శాళ్ళతానందద సరయు నిర్ధరుల - స్నాతులైరి యయోధ్య శాంతప్రజాళి, మధుర కథాసుధా మహిత మి పద్య - మాధుర్యముల్‌ గ్రోలు మాననీయులకు నధరమ్ములకు తీపు లాన పఠించు - నట్టివారలకగు సఘవినాశనము నధిక భోగములు భాగ్యములు చేకూరు - నతులిత పుత్రపొత్రాభిష్టములును నధిపతు లట్టులై యాపయిన్‌ సురగ - జార్చి తొచ్యుత పద మందుకో గలరు. శత ననా తరవోు

షేకొఆల్సీ ఎం.ఏ, బియిడి, సామరస్య సందేశము రాష్త్ర ఉత్తమ అధ్యావక వురస్కార'భ్రహీత చిలకలూరిపేట (గుం.,, గుంటూరు జిల్లా ఓ దేశ ప్రజలారా! ఓ మిత్రులారా! ఓ యన్నలారా! నిత్యోన్నతులారా! భూదేవి కెయ్యెడ బుద్ది నూహింప పొచ్చెంబు భేదమ్ము బొత్తిగా లేవు సాదరమ్ముగ సర్వజనులను జూచి శక్తియుక్తుల నిచ్చి సాకుచునుండు వాద భేదమ్ము లే వంకను లేవు పరమ పవిత్రమై భాసిల్లు కతన, నింగికి నీటికి నిప్పుకు గాని, నిజమెంచగా గాలి దృష్టికి గాని రంగు రంగుల వృక్షరాజికి గాని, రమణీయ ఫల, పుష్పరాశికి గొని మంగళకరమైన మైత్రికి గాని, మాధుర్యధుర్యమౌ మమతకు గాని భంగించు, దూషించు భావమే లేదు, పరులకు తోడ్పడు భావమ్ము తప్ప. ప్రకృతి కార్యంబిట్టి బంధురమైత్రి, పరమపనిత్రమై వరలుచు నుండ వికటించి మీరిట్లు విజ్ఞత వీడి, భేదభావంబుల పీడింప నేల ఒకడె దేవుడు వాని యూహయు నొకటే , ఉర్విజనుల నెల్ల నోమ గల్గుటయే సకల చరాచర జీవసంతతికి సాక్షియై వెల్లొందు సాక్షియు. నతడే. రాము రహీములు రసరాజు క్రీస్తు ప్రవిమలమతి బుద్ధ ప్రభువులు జగతి సమరస్యంలు నిల్చి సత్మషి సల్పి, శాంత్యహింసలు బోచె నల్చిరి పూన్క ఆమార్గమందున నందరు నడువ వాద భేదమ్ములు వైరముల్‌ రావు (ప్రేమ సర్వస్వమ్ము (ప్రేమయే జగతి, (ప్రేమభావము (్రేమించరాదు (?) కులమత భేదముల్‌ కోరగరాదు, గుణవంతుడేయంచు కులమునలేదా కులహీను డనరారు గుణహీను డొకడె కులహీనుడన జెల్లు కుతులంబు గోరు తలపక స్వార్దనంధాన కార్యములు, ధారుణిలో జనతకు కీడు చేయ తెలిసి యీ సత్యమ్ము తెంపున మీరు నిజదేశ కీర్తిని నిల్చుకొనుండు. ప్రకాళం జిల్లా రచయితల నంఘం 145

దేవినేని పెద్రకోటద్యు

సీతారామ కల్యాణము ముష్రగంగవరం గ్రామం

ముడివేముల (పోను)

(గ్రకాళం జిల్లా-523 328

శ్రీయును వాణియు క్షేమమై గౌరి, శ్రేష్టబుగా మది జేరికై నిలిచి

న్యాయంబుగా నేను నామది దలచు, మాటల నేర్ప్చుడు మహిమతోడుతను

నే యెడ తరువోజ నే వ్రాయ తలతు, నేర్పుడు సత్కళల్‌ నిర్మలముగను

నీ యెడ్‌ నే బల్కు నిర్మలమైన, శ్రీరామ, చరితంబు నింపార వినుడి.

శ్రీరాము డా మౌని జెప్పగా వినును, సీతా స్వయంవరం రేపని యనెను

ఆ రామలక్ష్మణుల్‌ ఆ మునివరుని, అనుసరించుచు నుండి రతిభక్తి తోడ

ఆ రామక్షేత్రమ్ములని మహి మరచి, అడుగిడ తద్దూళి అంటిన శిలయు

మారెను స్తీవలె మహి మది యేమొ, మౌనిని ఆ స్రీని మహిమేమి అనెను.

దిపయ దినముల కాల్నడ వారు, గడచుచు మిధిలను గనినారు జనకు

సదనమ్ము నటుగాంచి సన్మునిన్‌ జనక, జనపాలుడును గాంచి సాష్టాంగమెరగి

ముదముతో బాలుర మొదలంట నడిగె, ముని దెల్పె దశరధు ముద్దుల సుతుల్‌

విది తంబుగా యజ్ఞ వేద ఫలముల, ట్రీతిగా నల్వుర వేగనినారు.

జనకుని పంపున జని భటు లవుడు, చేని భారముగ దెచ్చి సభలోని కపుడు

ఘనమైన శివువిల్లు గనుగొని మొక్కి, కని రాజనందనుల్‌ కనినారు గురుని

కనుగొన యిది యొక్క ఘనమైన యెట్టి, కార్ముకమిది గాదు ఘనశైల మనుచు

కనుగొని ఒక డెత్త కదలక యుండె, కడువడి నెత్తగా కదలదేలామ.

ధనువన నిదికాదు తగకొండ సమము, తప్పుక చేనువారి తలపులు నచేట

పనిగొని ఆ ధన్వు పట్టగాదనియు, పట్టియు వెనుతిర్గి వచ్చెడి వారి

గననేల శివువిల్లు కదలదటంచు, ఘనులైన వారు వెన్కకు నేగిరపుడు

మునుముగా రాట్సుతుల్‌ ముచ్చటలేమొ, పూనిక విని సీత ముసిముసి నవ్వె.

146 తరువోజ

ఎత్తైన శృంగార వేదికయందు, వింతగా కనిపింప పెట్టిరా భటుల్‌ ఎత్తియు మోపెట్ట వెళ్లి రాట్సుతులు, వింతగా నద్దాని ఎత్తజోలకను సత్తువ జాలక జనుచుండ రామ, చంద్రుడా మౌని కన్సెగలు గాంచి

ఎత్తి నే ద్రుంతును ఈ భర్లు విల్లు, ఇప్పుడే యని రాము డింపుగా గదలె. గజ గమనంబున ఘన రాముడపుడు, కార్ముక మొక కేల గదియించిపట్టి అజగరమ్మును బట్టు ఆ తార్భ్యు బోలె, వామహస్తమ్మున నలకేల అల్లి ధ్వజమట్లు లాగగా ధనువును అపుడు, తావిగ్గె అట భువి దద్దరిల్లగను వ్యజనంబు వలె దున్లె భర్గుని ధనువు, ధ్వని గల్గె నుదధి ఆంతయు ద్రిమ్మరిలగ. వీక్షించి జానకి విరిమాల గొనియె, వేంచేసి ఆ రామవిభుని యరుతను వీక్షించి సభికులు విసరిరాపూలు, వీక్షించియు జనక విభుడును మెచ్చి వీక్షించి కౌశిక వేదార్ధ వరణి, వీక్షింప రాట్సుతుల్‌ వెర్రుల వలెను

వీక్షించి దీవించె వేదార్థ ఫణితి, విప్రవరుల్టేరి విరివిగా నపుడు.

జనకుడా దశరథు చయ్య బిల్వ, చేనుదెంచె నారాజు జనకుని పురికి కనినంత దశరధు ఘనముగా గొల్చి, కౌసల్య క్రైకేయి కాంత సుమిత్ర ఘనమైన భూసుర కాంతలు జనిరి, కని రాజు వారల ఘనముగా గొల్వ అనునయమున వారి కతిధి సత్రియలు, అనువగు రీతి మర్యాదల జూపె? శ్రీరామునకు నాడు సీతను గూర్చి, క్షేమమై మాండవిన్‌ చేకొని భరతు

కోరి ఊర్మిళ సుమిత్ర కొడుకున కిచ్చి, ఒప్పుగా శత్రుఘ్న ట్రతకీర్తులకును గారాల జంటలై కనువిందు గొల్ప, ఘనముగా సెండ్లిండ్లు గావించిరప్పుడు కోరిన కట్నాల కూర్చిరర్పించి, కుంభిని యంతము కూర్మినిండార,

ట్రకాళం జిల్లా రచయితల సంఘం 114/7

| చేరెడ్డి మస్తానరెడ్డి సర ఖార తిము 77-6-7239, ఆనందవర్టన నవోదయనగర్గ నరనరావు పేట గుంటూడు జిల్లా మీరు కోరిన రీతి మేలు కావింప మేకొనుచుండె సుమ్మీ! క్రొత్త ప్రభుత ఓ రైతులార! సహోదరులార! ఉడుగుడీ ఆత్మహత్యోగ్ర కార్యంబు దారుణ బుణబాధ తల్లడపెట్ట తట్టుకోలేక ఈ దారి బట్టితిర? ఏ రోజు వార్తల నీక్షింప దోచు నిద్దరో ముగ్గురో మృతిచెందినట్లు. ఒక్కడు లాంగలు లున్మాదు లనగ నొక్కడు మద మని ఉద్బృత్తి బల్కె! మ్రుక్కడు లీ భంగి గ్రుడ్డితనాన పోకిళ్లు పోయిరి; పొక్కకు మన్న! అక్కటా! దయమాలి ఆడిన మాట సానుభూతిని మాని అరచిన కూత ఎక్కించుకొననేల? హృదయంబునందు ఇద్ధబుద్ధుల అండ ఎప్పుడు నీకుండ. భారతోర్వరను ముప్పావు వంతు ప్రజ వసియించుచున్నది పల్లెలన్‌ వేడి వారలో ముష్పావుపాలు జనంబు పట్టుచున్నది ఎడబాయక మేడి సైరిక పరివార సంజాత నేతృ సంఘాత శాసన సమయంబున నలు సై!రిక ప్రోత్సాహ మాకాశసుమమె! ఆ సెద్దలకు నేమి అంత్యకాలంబొ! అప్పును తలపకు డసదుగా మీర! లప్పాట వరదయై సాంతమ్ము ముంచు! నిప్పుగా కొంపల నిలువున గాల్బు! నీచవార్థుషికుల నీడలు కూల్చు! అప్పును తగులీల బ్యాంకుల గొనుచు వ్యయమను హయమును నదుపులో నుంచి ముప్పుకు దూరమై పుష్కలశాంతి పొందు! డద్దియె పరిపూర్ణ వైభవము! “భారతరత్న లాల్‌బహదూరుశాస్త్రి బంధుర గౌరవ భరితాత్ము డగుచు 'సైరికుల్‌ సైనికుల్‌ జయ మంద నెంచి 'జై కిసా' నంచును 'జై జవా' నంచు ధారుణీతలము రోదసి దద్దరిల్ల ధ్వాన మ్మొనర్పడే? ధ్యానించి దాని ఈ రసామాత్యాళి ఈరసద్రోలి హిత మొనర్చుట పథ్య మెల్ల రైతులకు. శతక ననా దనోు

రవరవల్‌ మాని కర్షకపాళి ఒక్కత్రాటిపై నిల్చి పోరంగ వేళాయె

తివిరి కన్గానుడు కల్తీల శాల్తీల తెగబడి మీ కమ్మి దీనత గూర్చి

ఎవరు నిక్కిరొ! వారి నెల్లరబట్టీ ఏడుచువ్వల వెన్క కీడ్పించవలయు!

నవ కృషి తరువోజ నవనవలాడు నాజెమౌ దోహదజ్ఞానవర్శమున.

సిలుగుల ఎలుగుల చీకాకు దెలిసి శిరమున బూనితి సీరభారమ్ము! తులువలు పన్నెడి దుస్తంత్రములను తుత్తునియలు చేసి దూకంగవలయు! తలపోయ ననుపమ త్యాగపుష్ఫంబె తరువాత తరువాత తతభాగ్యతతిగ ఫలియించు ననియెడి వాస్తవ మ్మెజిగి వరణీయుడవు కమ్ము వసుధ కంళటికి, భావికాలమ్ములో బంగారు పూలవాన జల్గులలోన భాసిల్లగలవు

రా!వేలు గలవాడ! రా! పొలిగాడ! రా! యను రసగీతరాజి పాడెదను “రావోయి' యను పిల్పు రాజిల్ల ధాన్యరాసుల విహరించు రహి నందగలవు ఈ వసుమతి మతి నింత నమ్మితివి ఎనలేని కృపజల్లి ఏలు నాళల్లి! - అద్యమ్ము తనువు ధర్మాచరణాన, నమ్మేను సౌష్టవాఢ్యమ్మునై మెజయ 'సేద్యమ్ము సాధన్రేష్ట మ్మటంచు చిత్తాన హత్తి రచించెద నేను

పద్యమ్ము వర కృషీవల మంగళకర వాద్యమ్ము పండిత పామర నికర వేద్యమ్ము రసిక నైవేద్యమ్ము “'భావవిప్లవి ప్లవమాన విషయ హృద్యమ్ము ప్రకాశం జిల్లా రచయితల నంఘం 149

త్‌ కతడెము వేంకటనుబ్బారావు

త్ర యౌన్నత్యము ర్నిబొర్డు తెలుగు వండితుడు వందిళక్షపల్లి, వేటపాలెం (నుం.

వ్రఠకాళం జిల్లా - 522 3/04

స్రీమూర్తి తల్లియై శిశువు తన్నుగని, చిరుతను పెద్దగా జేసి పెంచునది!

ప్రీమూర్తి చెల్లిమయై చిరునవ్వు లొలుక, స్ప్నేహామృతపు జల్లు చిలుకరించునది !

స్రీమూర్తి అత్తమై చిన్నారి గాంచి, శృంగారిగ వరుని జేర్చుచుండునది |

స్రీమూర్తి భార్యయై చేరి కౌగిలికి, చిన్ని వంశాంకుర శ్రీల గాంచునది |

సృష్టి నిర్వహణలో స్రీ పాత్ర కెంతో, చెప్ప సాధ్యముగాని సేవ యేర్చడెను;

ఇష్టమున్నంత సే పింతితో కలసి, ఏ పురుషుండైన నేగు నవ్వలికి,

కుష్టితో పురుష బిందువు సీకి గర్భ, దోహదకారియౌ, తొమ్మిది నెలలు

కష్టాల వేవిళ్లు గని అనారోగ్య, గతి నెట్లో శిశువును గనును స్త్రీమూర్తి.

పురుటినొప్పుల కెంతో పాగలి, ఆత్మజుని, ముద్దుమోమును గాంచి మురిసిపోవుచును

కరముల నొడిజేర్చి కన్నయ్య నోట, కడు నేర్పు చనుమొన కదిలించి చొనుపు;

మురికైన మలమూత్రముల తొలంగించి, ముచ్చట నుడుపులు ముదమార తొడుగు

అరుదైన గుండె ఉయ్యాల కెత్తుచును, హాయిగా జోకొట్టి అడి పాడించు;

ఈక తోకయు రాగ ఏ పిల్లి పిట్ట, ఎగిరిపోవును, తల్లి యిరువును విడిచి

దాకొని దూడ మెత్తని గడ్డి మేసి, తల్లి పాలను మాని తను తానె బ్రతుకు;

ఏకడ తా నిర్వదేండ్ద యువకుడు, ఎపుడమ్మ చాకిరి కదురుచూచు గద;

పోకడ తలపులు పాలత్లై నడచు, ముసలమ్మ పడు పాట్లు ముసురుకోవెపుడు.

కాంతయ్య వెలకాంత కౌగిళ్ల బడుచు, కలిగిన ధనమంత ఖర్చు గావించు;

అంతంత మాత్రమే అమ్మ ఆరోగ్య, మమ్మాయి నొక్షతె పెండ్లాడరా! అనిన

సుంకైన వినడాయె - సోకుగాడగుచు, సొమ్ము లన్మియు దెచ్చి సుదతికి నిచ్చు,

అంతకంతకు మోహ మగ్గలింపంగ, అడుగువే నీకు నేదైన నిత్తునన.

150 తరువోజ

నీ వీక్షణంబున నేను కోరినది, నిజముగా నిత్తువా ? నీ తల్లి గుండె కావలెనయ్య ! తేగలవంచు కాంత, కడకంటి చూపుతో కవ్వించె - నతడు

ఏ విమర్శాజ్ఞాన మెదలోన లేక, ఎడ్డయై తన తల్లి యెదుటికి బోయి

ఈవమ్మ ! నీ గుండె యిపుడు కావలెను, ఎందుకయ్యా! దాని నేమి చేయుదువు? అమ్మ యిట్లనగానె ఆతండు నసిగి, ఆ కాంత అడిగినదమ్మ! ఇమ్మనెను; రొమ్ములు చేపంగ లోలాక్షి పలికె, రోపడంతి సుఖంబె లో దలంచితివ?

కొమ్ము బిడ్డా! యంచు గుండె జీల్చుకొనె, గుండె లాగియు వాడు కొనుచు గంకేయ; గుమ్మమ్ము తల గొట్టుకొన అమ్మ! అనుచు, కుప్పగూలి పడంగ కూర్మితో తల్లి. కన్నయ్య! అంత వేగముగ బోనేల? గమనించి నడువ ఈ కష్ట ముండదుగ అన్నంబు తిని పోర! అనెడి ఆ తల్లి, అమృతోక్తులకు వాని అత్మ రాపడియె; ఇన్నాళ్లు నా తల్లి ఈ ్రేమ గనక, ఇంటి ధనము వేశ్యకిడి మురిసితినె?

కన్నమ్మ దైవమే కననని యేడ్చె, కన్నవారి గనక కడు నీచుడగును.

అన్నము కూర భక్షాదులు వండి, ఆరగింపులు చేయ అమ్మయౌ సతియ తిన్నగా పానుపు తీర్చి కౌగిలిడి, తీరుగా రంభయై తీయనే సతియ

మన్మన మర్యాద మనసున కెక్కి మంచి తలపు చెప్ప మంత్రియౌ సతియ పన్నుగా నింటెడు పనుల జేయుచును, భక్తి రక్తిని జూప వరవుడే సతియ. సౌందర్యమున లక్ష్మి క్షమకు భూదేవి, షట్కర్మ యుక్తయౌ సతి అండద౦ండ అందచందా లింట ఆరబోసెడిది, అర్జాంగి నారళ్ల నణగ గ్రొక్కెదరు;

ఎందరో ఊరక హింసించుచుందు, రిది పాపమనుచు నూహింపంగ లేరు అందెల రవళుల ఆల్‌ బిడ్డలున్న ఆయిల్లు నందనోద్యానమ్ము కాద ?

(కాళం జిల్లా రచయితల సంఘం 151

వి.వి. రమణారెడ్డి "స్నేహము గేడ్‌-? తెలుగు పండిట్‌ జవ ఉన్సత పొరళాల రాచర్హ వ్రకాళం జిల్లా అవ్యక్త మధురమైనది స్నేహమేర, ఆనందసంధాన మది స్నేహమేర భవ్యమౌ భాగ్యంబు మరి స్నేహమేర, పదిలంగ నిల్చు సంపద స్నేహమేర దివ్య సందేశంపు దీప్తి స్నేహముర, ధీరత్వ మెదజల్లు దివిటి స్నేహముర నవ్యమై భవ్యమై నానాట పెరిగి, నవకళల్‌ పండించునది స్నేహమేర. 'స్నేహమ్మునకు మించి క్షేమమేముంది ? 'స్నేహమ్మునకు మించి సిరియు నేముంది ? 'స్నేహమ్ము వరమురా | 'స్నేహమ్ము పరము, 'స్నేహమ్ము రురమురా స్నేహ మాదరము 'స్నేహమ్ము హిమజైల శిఖరమ్ము కన్న, స్నేహమ్ము కడలేని దాహమ్ము నాన్న స్నేహమే లేకున్న స్థిర మేది రన్న, స్నేహమే లేకున్న సృష్టియే సున్న కొన్ని స్నేహమ్ములు కూల్చు కొంపలను, కొన్ని స్పేహంబులు కూర్చు గుండెలను కొన్ని జీవితరత్మ కోటలో కోటి, కోటి వీణల మీటి కొల్చు నిత్యంబు కొన్ని విద్వేషాగ్ని గుండమ్ము లౌచు, గుండెల్ని మండించి గునపాల దించు అన్ని స్నేహా లొక్కటనుకోకు కన్నా! యద్దాని గమనించి యడుగేయి నాన్న. చెలిమి చేశావంటె చెదర కూడదుర, చెదిరితే కాదది చెలిమి యెన్నటికి కలిమిలో లేమిలో కష్టాల జడిలో, కన్నీళ్ల యురవళ్ల కరగకూడదుర అలలాగ కలలాగ అమ్మ యొడిలాగ, హాయిగ సాగాలి అదియేర చెలిమి తళుకులు బెళుకులు తాత్కాలికాలు, తంబి ! కాబోదురా తగ చెల్మి యంటె. చలువ సందిరికన్న చల్లన చెలిమి, చలమ నీరము కన్న సారమ్ము చెలిమి; రలువ గంధముకన్న కమ్మన చెలిమి, కర్పూరమున కన్న కాంతిరా చెలిమి; వలిమలల్లుని దివ్వ వరమురా చెలిమి, వాంభితార్థము లిచ్చు వరమురా చెలిమి; కలిమి లేములలోన కావాలి చెలిమి, కలకాల మీ చెల్మి కలగాలి బలిమి. 152. తదువోటి

యు. గౌరీళంకత్‌రావు బి ౩04, గాయిత్రీ నివాస్‌ హృదయాంజలి మల న్‌ విళశాఖవట్టుం -16 గలగలా గంగమ్మ కదులాడు చోటు కమ్మని నెత్తావి కైసేయు చోటు తొలికారు మేఘాలు తులతూగు చోటు తొలివెల్లు కిరణమ్ము దోగాడు చోటు ఎలదేటి గానమ్ము లెగసేటి చోటు, ఇష్టధూమమ్ములు నెగసెడి చోటు జలతారు మెరుపుల సైకతవేది సంధ్యకాంతులలోన స్నానమాడుచును. ఇసుకరాసులతోన ఇండ్జెన్నా కట్టి ఇంటిలోగిళ్ళలో ఇంతుల నిలిపి పసిడికోటలు కట్టి పైరుపచ్చలను వరుస తోటలుపెట్టి వాగువంకలను విసవిసా నిర్మించి పెలుచ నవ్వుచును వినువీధి క్రీడింతు వేళేమిలేక కొసరి తెచ్చిన యట్టి క్రొంగ్రొత్త ఫలము కూర్చొని నేతిందు కొసరంట వరకు. నా యాటలన్‌ జూచి నా మాట వినుచు నా చెయ్డులన్‌ జూచి నా తిండి గనుచు ఏ యిష్టమున్‌ లేక యెలమి కూర్చుంటి నే భావమున్‌ లేక యిసుకతిన్నెలను ఏ యాటలాడలే యేపండు తినలె యిష్టమన్నది లేదొ యేమియో గాని హాయిగా నవ్వుచు నానందపడుచు ఆత్మసంబుద్ధివై హా సఖా! నీవు. రంగురంగుల వస్త్రరాజమ్ము లెన్నా రమణీయముగ చుట్టి రాజును చేసి చెంగావి నడ్డాల చెమ్కీల సరులు చీనాంబరమ్ములు చెవిపోగు లుంచి బంగారు మకుటాలు వంకకత్తులను వజ్రవైడూర్యాలు వరఠలంగ నిచ్చి రంగస్థలమ్ముపై రక్తికట్టింప రౌతుగా నన్నుంచి రగిలించినావు. రంగాన పాత్రనై రాత్రులు గడిచె రంగాని కంతంబు రాజులదొయె రంగమ్ము మారదు రాగమ్ము నద్ది రాతైన పగలైన ప్రారంభ మద్ది చెంగట నిలుచుండి చేకంపనముల చెప్పెదు నటనల, చేసెదునట్లు శ్రొంగొత్త రీతుల కూర్చు నాట్యమ్ము కోరిన విధమున కూడియాడితిని. ప్రకాళు జిల్లారయితలనంఘుం 153

ఏమి నాటకమయ్య ఎవరు న్రాసితిరి? ఏటి పాత్రలటయ్య ఎవరు వేసితిరి? ఏమి రంగములయ్య? ఏడ ముగింపు? ఏనాటి దీ కధ? ఏమి వైచిత్రి ? ఏమి సంభాషణ లేమి వర్ణనము లేపాటి సంగీత మే రాగమయ్య ? 'హేమిత్రమా! నన్ను నికనైన విడువు మెంతగానో డస్సి తిచ్చోట నేను.

ఈనాట కమ్మాడె దెన్నాళ్ళొ నీవ ఇద్దాని ముగియంప? ఈ చిత్తమయ్య ఈనాటి నాపాత్ర దే తత్వ్యమౌనా? ఈనాటికి నెరుగ నిది ఏమి మాయ?

ఈ నాటకమ్ముల ఏ నాడలేన! ఈ పొట్టు రంగాన ఏపడలేన |!

ఈ నట వేషమ్ములే విప్పివేతు ఈ గడ్డ మీ మీస మిదిగిదో చాలు. ఆటలాడుచు నేను అలసితినేని ఆత్మీయ నేస్తంపు టంకంబు చేరి

పాట వించును నేను పవళింతునయ్య భాగ్యమ్ము నట్టిద బరగె నచ్చోట మాటలాడుచు నీదు మాయలో పడుచు మళ్లి తేరెదు నీదు మర్మంబు లెరిగి గాటంపు ్రేముడి గారవించెదవు కార్యజ్ఞ నన్నీవు కరుణింపుమయ్య.

నవ్వుచు చూచెదు నవ్వుచు నిలచి నవ్వులాటలునయ్యె నా పాట్లు నీకు పువ్వుల పడవ నాపూర్వ బాల్యమ్ము ముచ్చట నచ్చోట పోవిడుమయ్య

అవ్వల కూర్చుండి యా యాటలన్ని ఆనందమూర్తివై అరయుదు గాని దవ్వుల నున్న నీ తాదాత్యమంది తపియించి తపియించి తరియింతు నేను. 154 తరువోజు

ఆబార్వ ఫణీంద్ర హృద్య పద్యమ్ము 102 శ్రీనివాన ఆర్కేడ్‌ మారుతీనగల్‌ హైదరాబాదు-500 040 మాట ముందర పుట్టె - మరి పైన పాట, మనుజు మస్తిష్కమ్ము మరి ఇంక పెరిగ్సి నోట గాన, గణీత నూత్న శాస్త్రముల, నొక్కి వక్కాణింప నోపు నా స్థితిని దీటైన కవితగా దేదీపస్యమాన, “తెలుగు పద్యము' తీర్చిదిద్ది మానవుడు పాటవమ్మును చాటె - పద్య మా రీతి, ప్రతిభ పరాకాష్ట ప్రక్రియె నిలిచె! నానా రుచిర సూక్తి “నన్నయ్య” పలికె నాటకీయత నేర్చె నాడు 'తిక్కన్న' జాను తెన్గును తీర్చె జగతి “పాల్కురికి, సద్వర్ణన పటిమ చాటె “ఎల్టన్న' 'శ్రీనాధ' కవిరాజు శృంగార మొలికె, చిలికె భక్తిసుధలన్‌ శ్రీ 'పోతరాజు" రాణించె “శ్రీకృష్ణ్ణాయల' ప్రొఢి, రచియించిరి ప్రబంధరాజముల్‌ కవులు. చేసె చమత్కృతి “చేమకూర కవి", చీల్చి సంఘము గుట్టు చెప్పె 'వేమన్న' వ్రాసె “చెన్నపురి కావ్యము 'మత్కుమల్లి, ప్రగతి 'కంకణ' మిచ్చె భళి! రాయప్రోలు" 'జాషువా' కుల వివక్షత నీసడించె, స్వాతంత్ర్య సమరమ్ము సలిపె 'దాళరథి' ఏ సమయము నైన, ఏ మార్గ మైన, ఇందు మూల.మ్మేది? హృద్య పద్యమ్మె!

నశ్రీ హాలాహాలికులు 24-3-43, రామానగల్‌ విజయవాడ-520 003 శ్రీలు పొరలునట్టి సేద్యసీమంత చెదలు బట్టి వెతలు! జిందంగ నేడు మేలు నొసగు రైతు మేరువై ఎదిగి మేను ఎరువుజేయు మేల్చంతి. దాను కాలుడు పగబూన కర్షక్రులెల్ల కాయకష్టము6 జేసి కాలము దీరి వాలిన ప్రొద్దుగ వయసుడిగినను వలపు జావక మట్టి వదలనివారు. వేదము రైతుకు స్వేదము( జూడ వెలలేని ముత్తెమై విరియంగ తనువు మోదము బొత్తిగా మొలకెత్తదాయె మోసకారులు. జేరి మొలలోతు ముంచ పాదము నంటంగ పాశమ్ము రైతు పరిపరి విధముల బాధలు( బడుచు సాధనమున పని సమకూరదాయె సాపాటు సాగక చాలించె తనువు రెక్కలు ముక్కలౌ రేయింబవళ్లు రెప్పాడు శ్రమంేసి రేగిననేమి రొక్కము దొరకదు రోగముంబోదు రోసిన ఓదార్చు రోజులు. గావు దిక్కులేని బ్రదుకు! దేహమ్ము డొల్ల! తీసియౌ ప్రాణమ్ము తీరినదేమొ చక్కగ నినుదిద్దు జనులు లే రిచట చావు చేతులుచాపి చల్లగా పిలుచు. నకిలి చేష్ట లివిగా నవ్విననేమి నయవంచకులు. జేరి నంజుకు దినిరి వెకిలి వేషములెన్నా వేసితిరోయి విత్తనము లెరువు వెర్రివిం గాగ చకచక వచ్చును జలములు కనుల! చక్కగా పంటలు చచ్చినా రావు పకపక నవ్వును పగబట్టిన విధి పాడియె రైతును పలుకరింపగను! బహుళజాతి తలలు బాహాటముగనె పావులు గదుపుచు పబ్బము. గడుపు సహనము చెరచుచు జలగల రీతి జనులను రైతును శాసించుచుండ అహమును మింగుచు యామిని నింపు యముడయి ఎల్పీజి అవతారమెత్తి తహతహ తీరక దావానలముగ ధరలోన రైతును తాడించుచుండె! 156 తరునోజు

నా మ స. ఆ ( [ వట న. ఖ్‌ శీ న్‌ | 17 శ | తగ [1 గ్‌ వి /” బు చ టట వే మ్న్‌ ణ్‌ ౬ ంధంంిలక్టంణ సే తో ధ్రకాశం జిల్లా రభయితల నంఘం (| 157 వడ . డద.

రో నన్‌ లాలు టు ల ళా నో చసత. యు. ఇష 2 జ /4 మ? మం! ము... ||

• (షి భట /.. “గోదావరీ పావనోదారవా:పూర ౧ నక న. వే సె శ జే కం వష మఖిల భారతము మాదన్న నాడు, కం. ణ్‌ తుంగభద్రా సముత్తుంగ రావము తోడ ని. కవుల గానము శ్రుతి గలయు నాడు, ల్‌ నా వ కేల హుద్‌ పెన్నానదీ సముత్పన్న కైరవదశ పస్‌ లే శ్రేణిలో తెను వాసించు నాడు, నేన కృష్ణా తరంగ నిర్నిద్ర గానము తోడ ్గ్‌ క్త! చ శిల్పమ్ము తొలిపూజ సేయు నాడు! ౪ గ న పళ అక్షరజ్ఞాన మెరుగదో యాంధ్రజాతి, ర్త స్‌క్‌ విమల కృష్ణానదీ సైకతముల యందు ఈ స్ట స్ట కోకిలపు బాట పిచ్చుక గూండ్లు కట్టి ల _ నేర్చుకొన్నది పూర్ణిమా నిశల యందు! ః ” లీ. (( ॥ లే స లలితలు. - విశ్వనాథ . వ ల్‌ (వ జె [(. ప