Telugu thanjavuru thelugu kavulu - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

ఖే ంథక రృ నిసా లక్ష్మి కాంతశాస్త్రి అష్టావధాని వన్ని మఠ్‌ ని 71 త్తే ్‌ తా ్గ్‌ 103, నారాయణ మొదలివీధి మద్తాన-600001

మొదటి ముద్రణ పీపెల్‌, న! అ 51 ఉం 4 ౩00% 100౮52 109 షాజ?7202 ముుతే21 50066 3ెశ్‌జిషటి - 600001 గగ టీ ఖ (| ఇల: రూ. 36-60 యే ికిబాలయం క ళీ బ్‌ార గీర నె. |9ర్చికి * ఆ.శ4.తం ముదణ : (్రాంతి యెన్‌, మ్రాను = 600 001.

ముందు మాట

విజయనగర నమాట్టుల సామంత నృపాలు రనదగిన నాయక రాజుల చకిత దథఖీణ భారత చేళ చరితలో నే కాక తెలుగు సాహిత్య చరితలో కూడ మరచిపోదమన్నను మరపునకు రాని మధురా ధ్యాయము! “మేరు నమాన గ్రైర్య యశ _స్టిలకులు, చాహుబల నంద న్నులు నైన అ తెలుగు దొరల యీలుబడిలో దతశీ.ణావథమున "తెలుగువాణి నై స్రరవివోరము నలుపుటయేకాక.. ఆమెకు "పెండ్లి వందిళ్లు పైతము వెలసినవి, ముఖ్యముగా తంజావూరు మధుర మున్నగు (పాంతములలో 'లెలుగు మాటకు తెలుగు పాటకు నొక శొ_త్త చెలువము నొక (కొత్త చక్కదనము చేకూడినవి, నరన సంగీత సాహిత్యములను సమాదరించి సాహితీ (వవంచమున యశో విశాల్నురె [వలతిభాసించిన గరీయః (వతిభులు నాయక రాజులు, శిల్చ చిత లేఖనాది సుకుమూర కళలకు పాదులు వెట్టి, పెంచి వెద్దవేసిన (వముఖ కళారాథకులు వారు. (వజోవ రూగార్థము తటాక కూపాది సవనంతానములు (వెలయించి మహిత యశ స్సు నముపార్టించిన మహనీయులు వారు. నంగపహముగా. చేర్కొన వ లెనన్న చో వారెంత కళాహృదయులో అంత (వజాహ్‌్తె షాలు; ఎంత సాహీ త్యాభిమానులో అంత రసపహృృదయులు. కనుకనే వారు విశాలమైన చుత నహిష్ణుతను (వదర్శింవగలిగినారు. నహానమే నంన్క్య్భృతి అను నిర్వచనమునకు లత్యుముగా వారు తమ జీవితములను తీర్చి దిద్దుకొన గలిగినారు, అట్టి మహనీయులు చరిత్ర వినువీథిలో (ధువతారలై చో్యోతించుటలో ఆశ్చర్యము ఆవంతయు లేదు!

ఈ నాయక రాజులు దొరతనము సాగించిన ఆ నాళ్ళలోట_ అనగా క్రీస్తుకకము 15, 16, 17 శ కాబ్బులలో__ తెలుగువా శ నేకులు దథశీ,ణా వథమునకు తరలిపోయిరి, వారిలో కొందరు కొదమ సింగమునై నను అదలింపగల వీర యోధులు, మరికొందరు కమనీయ

కా

కవితా మూర్తు లనదగిన కవి కేఖరులు, ఇంకను కొందరు సరన్వరిని సామయోత్మరింవ జేసికొన్న వండితులు; వేదశా శ్ర్రములను ఆపోశనము: వట్టిన పురోహితులు కమనీయ గాంధర్వ విద్యలో గడి లేరిన గాయనీ గాయకులు; భకూవరను సంభ మాశ్చర్య చకితులనుగా చేయజూలిన నట్టువ కల్తెలు, ఒకరా యిద్దరా! వివిధ రంగములలో విలతణమైన శక్తిని నముపార్డించిన (వ్రముఖు 'లెందశెందరో తరలి పోయిరి, వారిలో వలువురు దీణభారత ములో నే వివిధ పొాంతములలో స్థిరనివాసము లేర్చరచుకొనిరి, తమిళ సాహిత్యమునకు (శ్రుశారము చుట్టిన సంగయుగములో వర్ధి ల్లిన ఒక కవి ఉఓర్కొ-నినట్లుగా, తమిళ నాడునకు తరలిపోయిన ెలుగువారు. “అన్నియు మనవూళ్ళే అసి: విశ్వసించినారు. వారి నంతతులకు తమిళనాజే పుట్టిల్ల యినది; స్థానికు లతో సన్నిహిత సంబంధము సైతము వర్చడినది. అయినను న్వభా మను న్యూత్రము వారు విన్మరింవ లేదు, ఉగ్గుతో అలవడిన తమ భామలో కొందరు కవిత లల్లి నారు; కొందరు గీత రచన కావించి నారు. అన్య భాషా చ్వేషదూసీతము కాని నస్వభాపాభిమానము వారిది!

జీటికిని తమిళనాడులో తెలుగు వూటయు పాటయు (శవో యుగభిలో మారు. మోగుచున్నదన గా, "తెలుగు కుటుం బములు తమ నంన్క్బృతిని నంరటీంచుకొనుచు నివసించుచున్న వనగా, అందుకు (వధాన హేతువు అ నాళ్ళలో తెలుగువారు దటీణభారతమునకు తరలిపోవుటయే అనవచ్చును. తెలుగు వ్యవహరించువారు. కొన్ని లతలమంది తమిళ 'బేశపు జనవదములందును వట్టణములందును నివ సించుచున్నట్లు భావింంబడుచున్నది. భారతావనిలో అంధ వ'దేశ మును పరిహరింవగా, తమిళనాడులో ఉన్నంతమంది అెలుగువారు. మరి యే యితర రాష్ట్రము నందును 'లేరనుట సత్య నన్నిహితము!

మధుర నాయక రాజులు తటాక కూవములు, గుళ్ళు గోపు. రములు, న్మతములు చావడులు మున్నగు వానిని నిర్జించి చరిత్రలో ఫానము నంపాదించుకొన గా, తంజూపు రాంధ నాయక రాజులు ఆలయ నిర్మాణముతోపాటు నంగీత సాహిత్యములను బహుథా అద

ఇ

6ంచి లబ్ధ్మవతిష్టులయిరి. చత మేమనగా, తంజాపురాంధ నాయక "రాజులకు వీమ్ముట తంజ నగరము నేలిన మవోరాష్ట్ర నృవతులు వైతము తెలుగుభాషా సాహిత్యములను యథాశ_క్రిని పోమించిరి; కవివండితులను అదరించిరి. అం లేకాదు; మహారాష్ట్రాలు కొందరు 'లెలుగులో కృతికర్హలె తెలుగు సాహిత్యమును సునంవన్న మొనర్భు టకు తోడ్చడినారు, అనగా చొక్క-పు తెలుగు వలుకు తెలుగులు కాని వారిని కూడ ఎంతగానో అలరింవ గలిగినదన్న మాట!

తంజాపు రాంధకవులలో 1వముఖుడై న కామరసు వేంకట వతి సోమయాజి తంజూపురమును చోళ బేశపు మంజీరమనియు, భూ రమణీ మణిపోర మనియు, నంవదల కొటార మనియు అభివర్షించి నాడు, వి ద్యాభోజులు విలసిల్లి న ఫురముది! నాటక శాలలు నెలకొన్న వట్టణ మది! చర్మిత (వ్రసిద్ధిగన్న అట్టి చోళమండలమును (తంజూ వూరు) తెలుగు భాషాసాహిత్యములకును తెలుగు సంన్క్బృతికిని రంగ స్థలముగా తీర్చిదిద్దిన అలనాటి (వభువులు వండితులు కవులు మున్నగు చారందరు (వ భాతన్ఫరణీయులు, వారి కృషీనలన దతీణ బేశీయాంధ "వాబ్బయము వెలుగు చూడగలిగిన దనుట నిర్వివాదము, ఈ వాబ్ళ యము తెలుగు సాహిత్య చరిిత్రమున కొక విశిష్టత నాపాదించినది, అంతకు పూర్వము “తెలుగు సాహిత్యములో 'వెలువడని యశగాన, నాటక, వచన, చేోయరచనా చక్రియలు ఈ దథీణ బేశాంధ వాబ్దయములో వెలువడి సంగీత సాహిత్య మర్భజ్ఞుల నలరించుట యీ శాక వారి ఆదరాభిమానములను కూడ చరారగొన గలిగినవి, కవ య్యితులు పలువురు రంగస్థలము నలంకరించుటతో దతీణాంధ వాబ్బయమున కొక (వ్ర త్యేకత కలుగుటయీకాక ఆంధ సాహిత్యము నశీ అపూర్వశోభ కలిగినట్లయినది. కాగా తంజావూరు తెలుగు కవ్చులను గురించి కెలిసికొనుట అవళ్య కర్త వ్య మే కాదు అభిలమ ణీయముకూడ, అందుకు (వకృత (గ్రంథము బహుథా ఉవకరించు ననుట నిన్సంచేపహాము, ఈ (వశ_స్త రచనమును పండితపామర రంజ శముగ _వెలయించిన విద్వద్వ రేణ్యులు అష్టావధానులు నైన (శ్రీ శిష్టా లఖ్నీ శాంత శా న్ర్రి గారి కృషి. కొనియాడదగినది,

ళా

తంజూవ్లూరు ెలుగు కవులు వదునొకండు అభ్యాయముల (గ్రంథము, కవితా మమచేవతా అను (వథమాధ్యాయములో ఆది కవి నన్నయ మొదలుళొని ఆంధ కవితా వీితామపహా ఖ్యాతిని పొందిన "వెద్దనవరకు సాగిన తెలుగుకవిత దిజ్ఞ్ఞ్యాతముగ అభివర్షి తము, పూ ర్వాంధక వుల తీరు తెన్నులను టే హించుటకు ఈ అధ్యా యము తోడ్చడు ననుటలో సంబేహము లేదు, అభినవ కృన్ల బేవ శాయ లనదగు రఘునాథ నాయకుని కావ్య విమర్శ రండవ అధ్యా యములోని యితివృ త్తము. ఆ తరువాతి అధ్యాయములో సాహితీ భోజుడై న రఘునాథనాయకుని కొలువుకూటములో సాగిన కవితా గోష్టి కనులకు కట్టినట్లు వర్శింవబడినది. *ఇంటిచేరు నన కవిత్వము వని అను నానుడికి కారణభూతుడై న చేమకూర వేంకటరాజ కవికి నంబంధించిన చర్చ నాలుగవ అధ్యాయములో అందాలు దిద్దుకొని నది. అ తరువాతి అధ్యాయములో కృతిక_ర్తయు కృతిభర్తయునై న విజయరాఘవ నాయకుని సాహిత్య సేవ వీివరింవబడీనది, ఆరవ అధ్యా యమున అతులితాష్ట భాపాశవితా విశారద అయిన వనుపులేటిం రంగాజమ్మ కమ్మని కవిత ముచ్చటింవబడినది. నంస్కృృ తాంధముల లోనేకాక ఛందశ్శాన్త్రమునందును (పజ్ఞాధురీణుడై న చెంగల్వ కాళ కవిని మనము వడవ అధ్యాయములో దర్శింపవచ్చును. ఎనిమిదవ అధ్యాయములో ముద్దువళని కవిత చర్చనీయాంళ ము, ఆ తరువాతి అధ్యాయ్మతయములో తంజావూరు అెలుగుకవుల రచనా వైలతు ణ్యము;, యతుగానములు, వైన్లవనుత (వథావము మొదలైన విక్కు. విషయములు చర్చింవబడినవి, అలవోకగా నైనను పదు: నొకండు అధ్యాయముల యీ [గంథమును వరిశీలించిన వో తంజూ వూరు తెలుగుకవులు 'చేవట్టిన వివిధ సాహిత్య (వ(శ్రీయల న్వరూప మును పాఠకుడు (గ్రహించుననుట చర్విత చర్వ్యణము,

తంజావూరి తెలుగుకవ్చుల రచనా వై లతుణ్యమును ఘకోగుగా (గ్రహీంవవ లెనన్న చో అంతకుపూర్వము 'చెలువడిన సాహిత్యమును: విమర్శాళ్శకముగా వరిశీలింపనలెను, అవ్వుడే ఆ వై లతణ్యము నష్ట మగును, శీవలము ఆ యా కవుల రచనలను వరిశీలించిన,

భా

చారి పాండిత్య (వలిభావిశేమములు బయల్పడునేకాని వారిలోని విశి ష్టత అంతగా బయల్బడదు, విశిష్టత లోవీంచిన రచన చాననారహిత (వనసూన మగుటయేకాక దానికి సాహిత్య చర్మితలో నముచిత మైన స్థానము లభింవదు. ఈ విషయమును [గహించిన వా రగుటఫే, రచయిత అవకాశము లభించినవు డెల్ల తులనాత్మక వరిశీలన మొనర్చి కాన్యగత విశిష్టతను పాఠకుని మనస్సులో వార్తుకొను నట్లుగా వివరించుట ఎంతయు ముదావపహాము, ట్రంథకర్త అవలం బించిన యీ విధానము (వశంసా ర్హృము,

“తెనుగు కవితకు నిజమగు ెనుగుతనము కలిగించినవారు తంజూనూరు నాయకరాజులు; వారి కవులు'.-ఇది (గంథకర్త అభి (ప్రాయము, ఈ యభిప్రాయమును సోవవ ల్తికముగ నిరూపించుటయు జరిగినది, తంజూవూరు ెలుగు కవులు కొందరికి నమకాలికులై న "తెలుగు జేశపు కవుల రచనలను (గ్రహించి వానిలో లెనుగుతన యెట్లు లోవించినదో రచయిత స్పష్టము చేసినారు, ఒక ఉదాహర అణము' నాయక రాజులకు విమ్ముట మహోారాష్ట్రలు తంజూపురము "నీలిరి. పాలకుల భామయా మహారాష్ట్రము. "బీశ భావమయా తమిళము, ఆ పరిస్థితిని చక్కగా (గహించి ముద్దువళని ఆ నాటి వ్యావహారిక భావకు తెలుగు చేశీయతను జతవరచినది; నలుగురికి 'కేట తెల్లమగు శైలిలో రచన సాగించినది, కాని ఆమెకు కొంచె మించుమించు సమకాలికుై న తెలుగుదేశపు కవులు తాము (వాయునది లెలుగు భాషా కవిత్వమను విషయమునే విన్సరించి తమ నంన్ట్భృుత భాసా పాండిత్యమును (వదర్శించిరి, తత్భలితముగా * ..నం తాన మచేభ కుంభ విసిత (గ్రహలాలన శీల సా్మాగవోగైేనర భానమాన...” వంటి దీర్ష నమాసములతోడి పద్యరచనను పండితలోకము వరించినది, ఈ కోవకు చెందిన నమానములు సంన్మ్బృత శావ్యములలో నోచ రించునో లేదో అను నంబదేవామును సంస్కృ తాంధ విడద్యాంసులై న (శ్రీ శాస్త్రిగారు వెలిబుచ్చిరి. సంస్కృత భాప్మావియులై న తెలుగు కవులు నమాన భూయిష్టమైన పద్యరచన వేయగా తంజావూరు "కెలుగుకవులు తమ కవితను తెనుగుతనముతో రంగరించి స్వభాపాభి

ఇ₹111 మానను [వకటించుకొనుట నిజముగానే పేర్కొనదగిన గొవ్ప విషయము... కనుక వారు తెలుగు సాహిత్యమునకు చేసిన యువ కారము విసరింప రానిదని రచయిత భావించుట అనమంజనసము కాదు, అటులనే రఘునాథ నాయకుని గురించి వస్తావించుచు రచ యిత తమ అభిప్రాయము నిట్లు న్పష్టము చేసిం, “వీని రచనలో పూర్వక వుల ముమ్మరంబులగు సంస్య్భత సమాసముల యాడం బరంపు వాద్యఘోమములను దిగవిడిచి, "తెనుగు కవిత, 'తెనుగుతన మును అలవర చుకొనినది, వ్యావహారిక ము లయిన చవొడుకనదముల పొందికతో వినర్గమైన మృదుత్వమును వహించినడి.” ఈ సందర్భమున రచయిత దర్శించిన నన్నయను కూడ వరి శీలించుట అవసరము, ఆదికవి రచనలో దీర్ధ్యములగు నంన్క్భృత సమా నములు తత్సమములును చుబ్బన భూరలు, నన్నయ నాటి కా శెలి అనివార్య మయినది, శబ్ద్బవీయులై న శానశ్ర వండితులను సంస్కృత విద్వాంసులను మెస్పించుటన్లై ఆయన అతుర రమ్యతను ఆదరింవవలసి వచ్చినది. అయినను తాను (వాయుచున్నది “అనుగు భారతమను మాటను మరచిపోలేదు. నన్నయ లోకజ్ఞుడు! కనుకనే సమయము వచ్చినవ్వూడెల్ల ఆయన 'చేశీయమైన తెలుగు కవితలోని తీయందనమును తెలియజేసి తరువాతి వారికి తెలుగునందు ఆదరాఖి మానములు కలిగించినాడు. అంతే కాక నన్నయభట్టు సమాన రచనలో (శ్రవణ సుభగత్య మున్నది, అది మువ్వల నవ్వడిని తల పించును; పాఠకలోకమును మురిపవించును. నంన్కృృత వదభూయిష్ట మైన శ్‌లిని ఉవ యోగించినందుకు నన్నయను విమర్శించువారు కొందరు "లేకపోలేదు, కాని అ కాలపు పరిస్థితులను మనసునందుంచుకొని విమర్శకు దిగుట సమంజసము, వీది యెట్లున్నను, (శ్రీ లఖ్మీకాంత శాక్ర్రిగారు నుడివినట్లుగా “కనితాపాకమునకు సంస్కృత తత్ప మములు లవణపాయములు, వానిని తగుమూతముగా వాడిన చో కావ్యము మధురాతి మధురముగా నుండును, పరిమితిని మించిన పుడు "వెగటుగా నుండును, మూానవలోకము వరిహసించును, తక్కుువయి

కై

నవ్వూడు రుచికి లోవము కలుగును” కాగా సంనృుత నమాసముల ఈోడి వద్యరచనయు అలరింప లేదు; అటులనే అచ్చ తెనుగు మాటల శూర్చ్పు వైతము రుచింవదు, ఈ విషయాదికమును పురస్కరించుకొని వూాచినవ్వుడు తంజూవూరు తెలుగు కవుల రచనా వై లతమణ్యము శొట్టవచ్చినట్లు "తెలియగలదు. చవీ చక్కన కల -జీశీయములతో గుచ్చెత్తిన శెలి వారిది. కనుక నే వారి కృతులు ఒకపాటి అతు రాస్యులకును (వీతిపాాతము లగుచున్నవి,

(శ్రీ శాస్త్రిగారి వరశీలన మెంత నిశితమో, ఆయన దృక్పథ చుంత విశాలము, రంగాజమ్మ "వేళ్ళ అనియు, విజయరాఘవ నాయ శుని యుంపుడుక త్తి అనియు సాహితీ వేత్తల అభ్మిపాయము, విద్యా వివేక నంవన్ను రాలు, రాజనీతి విశారదయునైన అమె కులముచేత వేళ శావచ్చునేమో కాని విజయరాఘవ నాయకుని యుంపుడు శ_ల్సె కాదనియు, యథఖాశా స్ర్రీయముగ అత. డామెను పరిణయ మాజెననియు, కనుక ఆమె అతని ధర్భ్శవతి అగుటలో నం చేహము లేదనియు (శ్రీ శాస్త్రిగారి అభిప్రాయము, అందుకు సాత్యుముగా 'రాజకుల గురువగు (శ్రీనివాన తాతాచార్యులవారి మాటలు. నుట్టం శించినారు. అదియు చాలదనుకొని కాబోలు ధర ్రపల్ని అన్నంత మ్మూాత్రమున వట్టమహిమి. కానక్కర లేదనియు, ఇాన్ర్రవిధిగా వరిణీత అగుచో చాలుననియు జేర్కొనిరి, అటులనే ముద్దువళనిని గురించి వాయుచు, వేశ్య అయినంత మాత్రమున ఆమెను నిరసించద పని "లేదనియు, కులమునకును విద్వత్తునకును నంబంధము లేదనియు రచ యుత నహేతుకముగ జఉేర్కొ.నుట గమనింవదగిన అంశము,

తంజావూరు అెలుగు కవులు వెలయించిన కృతులలో తల మానికము విజయవిలానము, త త్క- ర్వ చేమకూర వేంకటరాజకవి 'వేశ్యాతనయుడను అప్మపథ ఒకటి వండిత లోకములో కలదు. కాని అది అనమంజనమని. (శ్రీ) శాస్త్రిగారి మతము, తలి దండ్రుల పేర్లు "కెలుపని కవుల కులమును శంకింవనక్షు, కుల గో తములు తెలువని "వేంకటకవి కులమును కూడ శంకింవరాదని ఆయన యుక్త యుక్త ముగ పేర్కొనిరి, కాని పోతన అతి లౌక్యుడనియు, రామభ క్తుడు

న.

శాడనియు, అతడు రసికాాగగణ్యుడనియు రచయిత అభి. పాయముం అటులనే తిక్క-నగారి హరిహర న్వరూవ కల్పనము ఊపహోమనోహర మయినను శాస్ర్రవిరుద్ధ మని ఆయన అభిపాయపడిరి, "నేడు వ్యవ బోరము నందున్న అభ పాయముల కివి విరుద్ధముగా నున్నను, (వతి రచయితయు కొన్ని అభిపాయములు కలిగయుండుననుటలో వివతి వత్తి లేదు కనుక, వీనిని వర్యాస్తముగ వరిశీలించుట అవసరము,

రవూరమి 90 పుటలలో సాగిన రఘునాథ నాయకుని కావ్య చర్చ (గ్రంథకర్త నిశిత దృష్టికిని తులనాత్మక వరిశీలనమునకును ఒక నిదర్శనము. తంజావూరు నాయక రాజులలో అగగణ్యుడై న రఘు నాథ నాయకుని కొలువు కూటములో విదుపీ.మణులకు స్థానము లభించిను; కనకాభిపే.క గారవము కూడ లభించెను, ఆ రాజకవి శామాయణము రచించెను. ఎవరు రామాయణము వెలయించినను చారికి మాతృక వాల్మీక మే. తెలుగులో రానూయణము లెన్నో 'వెలసినను, వానిలో ేనికిని వాల్మీకి రామాయణమునకున్న గౌర వము రాలేదనుట నిజమునకు దగ్గరి చుట్టము, ఈ విషయమునే (గ్రంథకర్త స్పష్టము చేయుచు, “ఎవరెన్ని విధముల పాటువడినను సంస్కృతమున వాల్మీకి రామాయణమున కున్న గౌరవము తెనుగు. ఛామయందు రాలేదు. రాదు, రాబోదు” అని ఉర్కొ.నిరి, కొంచెము గట్టిగానే ఇెస్పీనట్లు నేను తలచుచున్నాను. ఆళావాదినైన "నేను. “భవివ్య త్తులో రావచ్చునేమో” అని అభప్రాయవడుచున్నాను,

వాల్ళీకము ననుసరించి [వాయబడినను, రఘునాథ రామా. యణము స్వతంతశావ్యమని నుడువ దగును. అది చాల్మీకి రానూ యణాంతర్గతమైన కథకు అనువాదమే కాని ఆం(ధీకరణము 'కాదసి- రచయిత సహేతుకముగ ఉర్కొనిరి, రఘునాథుని కృతిలో ఒక్కొక్క చోట కథ కూడ సంద ర్యానుసారముగ మార్చబడినది, అటువంటి సన్ని వేశములను రచయిత మూలమును తెలుగు చేతను ఉదాపవారించి వివరించినారు. కొన్ని చోట్ల రఘునాథుడు కథను "వంచి వాసినాడు, మొత్తముమిద రఘునాథుని రచన నన్న యాదులు వేసిన (తోవలో సౌగినట్టు స్ఫురించక పోదు.

న్‌!

ఈ సందర్భమున ఒక్క. విషయమును మనము స్ఫురణకు "కెచ్చుకొనుట అవనరము. మన పూర్వకవు లెవరును యథాను చాదములు చెయ్య లేదు, అనలు వారా వయత్నము చేసినట్లును- కనివీంచదు. కథను మాత్రము యథామాతృశ ముగా అనువదించిరి, కడమ విషయ ములందు స్వాతం[త్యము వహించిరి, భావ్యవధానమైన కవితను పరివ_ర్తించుటకు ఈ విధానము సర్వవిధముల అర్హ మైనదసి భావింవదగును, కనుక నే నన్నయాదుల రచనలు మూలవిభేయము”గా నున్నట్లు కనివించుచు పఠన యోగ్యములై పాఠకలోకమును అల రించుచున్నవి, వఠన యోగ్యత లోవీంచిన రచన్న నిర్ణంధ కుసుమము!

రఘునాథ రామాయణము న్వతంధత్ర శాన్యమనియు, అందులో వాల్మీకమునందు కానరాని న్వతంత్ర కల్పనలు పెక్కు కలవనియు. రచయిత ఉదావారణ పూర్వకముగ "తెలియ జేసిరి, ముఖ్యముగా బుశ్య శృంగుని వృత్తాంతము మధుర మోపానమైన రచన, అది రసవ(దచన మన్నను సాహసము కాదు. బోన్యమునకు వోన్యము, కల్చనలకు కల్పనలు మున్నగునవి అండాలు దిద్దుకొన్న ౦ కథా ఘట్టము. వాల్మీకములో లేకపోవుట అ కృతికొక లోపమని (శ్రీ శాస్ర్రి గారు "'ఇెలియ జేసీనారు,. రఘునాథనాయకుని యీ రనవంత మైన రచన మూలమునకు మెరుగు పెట్టినట్లు ఆయన అభి పాయము. ఈ క థాఘుట్టమును భార తాంధీకరణముతో పోల్చుచు, నన్నయా. దులు ఉన్నదానికి వన్నె చిన్నెలు దిద్ది మూలమునకు మెరుగు పెట్టినా. రనియు, ఆధారము లేనివోట అందమైన కోల్పనలు బేసి మూలమును మించిపోయిన రాజకవి రఘునాథనాయకు డనియు రచయిత తమ అభ్మిపాయమును సుస్పష్ట మొనర్భినారు. కాని మన దురదృష్టము! ప్మాతపోషణకు (పాధాన్య "మొనసగిన రఘునాథనాయకుడు తన రామాయణమును పూ_ర్తిచేయలేక పోయెను. అది కనుక పూర్తియై. యున్నచో, చడానికి భారతమునకు లభించినంత [వచారము లభ్యమొ యుంజెడి దనియు, తెలుగులో రామాయణ లోవము తీరియుండెగి దనియు గ్రంథకర్త అభిప్రాయము, ఉన్నంతలో రఘునాథ రామా: యణము (వళ న్తమైన రచన మనుట పాల్గుకాదు, ఇతర తంజూ

211 శ్రూరు కెలుగుకవుల కృతులలో వలె, అందులోను పెక్కు మాండ లికములును 'బేశీయములును తావు కల్పించుకొన్నవి. ఆ రాజకవి కావ్యములలో వాల్మీకి చరిత్రము కూడ (వశ న్వమైనటే. రసము ననునరించి భావ్మపకటనయు, భావము ననుసరించి పద్యర చనయు సాగుటచే ఆ కృతికి చిరంజీవిత్వము భేకూరినది. కాని వాల్మీకి చరి 1తములో వర్గ నలకు అధిక (పాభాన్యము లభించినది. కథయేమో అత్యల్చ్బము! ఈ విషయమునుకూడ (శ్రీ) శాస్త్రిగారు స్పష్టముచేపి, "కావ్య విమర్శలో గుణదోమముల చర్చకు సమ్మ పాధాన్యము కలదను అంశమును సమర్థించిరి, శావ్య ఏమర్శ-చేయుచు నడుమ నడుమ (శ్రీ శాస్త్రిగారు "విక్కు. విషయములు చర్చించినారు, అటుల చర ఏకు గురి అయిన అంశములలో ఒకటి కెలుగుకవుల స్యవ్నవృ త్రాంతము, కవులకు నస్వన్నములలో వారి యిష్టదెవములు (వత్యతమై ఒకానొక కావ్యము (వాయుమని కోరుటను [పాచీనాంధ కావ్యములు కొన్నిట మనము భూూడవచ్చును, ఇది కాళిదాసాది సనంన్కృత మహాకవుల కృతు లలో కనిపించదు, ఈ విషయమై [వస్తానించుచు. (శ్రీ శాస్త్రిగారు +, మైనము కృతినర్థించుట వలననే శావ్యమునకు ఘనత రానే రదు. రసవత్తరమైన కవిత యుండవలయును” అని మొగ మోటము "లేకుండ తమ మనసులోని మాటను అెలియజెప్పిరి, ఇట్టివే మరి శొన్ని అభ్యిపాయము లీ (గగంథమున కలవు. సందర్భము ననుసరించి తగుమాత్రిముగా రచయిత అలంకార చర్చ చేసినారు; ఛందో వ్యాకర ణాదుల (వశ 0౦న కావించినారు. స్వానుభ వమునుండి రుచికర ములైన కొన్ని విమయములు తెలియజేసినారు. ఇవియన్నియు సాహిత్య జిజ్ఞాసువులకు గోరుముద్దలు, నరళ సుందరము సలతీణమునై న భావలో సాగిన యి వేమర్శక (గంథమున తంజూనూరు తెలుగుకవులలో (వముఖులైన వారిని గురించి సాధికారముగా "చెప్పబడినది. ఒకవిధముగ చూచి చచో దీనిని (ప్రాచీనాం ధ్రకవిత్వపు నంగహాచర్మిత మనవచ్చును, నన్నయనుండి ముద్దువళనిచాక వెలువడిన తెలుగు కవిత్వపు తీరు

క!

"కెన్నులు స్థూలారుంధతీ న్యాయముగా తులనాత (్రకముగా ఈగంథ మున వరిశీలింపబడుటయే ఇట్లనుటకు వధాన హేచువు, ఈ కార ణము వలన ఈ రచనకు విశిష్టత కలిగినది,

మరియొక విశిష్టతయు ఈ [గంథమునకు కలదు, తులనాత్త (|| కముగా రచన సాగుటచే, ఆయా కవుల రచనములలోని మంచి జెబ్బరలు వివరించబడినవి, (పాచీనులని నన్నయాదులను పొగడ "లేదు; నవీనులని రఘునాథ నాయకాదులను తెగడ లేదు, రచయిత సమదృష్టి అవలంచించుటవలన, విమర్శ నహేతుకముగా నరనముగా సాగినది, “పూర్వకృతులలోని మంచి ఇచెడుపుల కన్నిటికి తల యూాపుట నా వద్ధతికాదు. లోవములు వెలిబుచ్చుటలో తవు లేదు” అని రచయిత జర్కొన్న మాటలు ఆయన నత్యదృష్టిని స్పష్టము చేయుచున్నవి, విమర, గరుడు దోమైకదృక్కు- కాకూడదు; గుణములను మాలతమే భూపించు భటాజును కాకూడదు, గుణదోవమములు ఆంటిని (వదర్శించి పాఠకునిలో ఉత్తమాభిరుచి కలిగించుటకు విమర్శ. కుడు తోడ్చడవ లెను,

కథలు కాకరకాయలే సాహిత్యమని కొందరు భావించుచున్న యా నాళ్ళలో ఒక ఉత్తమ విమర్శక [గంథమును__అందును (పాచీ నాంధ సాహిత్యమునకు నంబంధించిన చానిని...[(వక టించుటకు సాహసించిన. (శ్రీ అరుణా బుక్‌ వశాన్‌ అధిపతులు సాహిత్యోపాస కులునైన మిత్రులు (శ్రీ యన్‌, వి, రత్నం గారిని అభినందింపక తప్పదు, వారింకను ఇట్టి ఉ_త్తమసాహిత్య (గ్రంథములను (వకటింవ గలరని నా నమ్మక ము, రనహృదయులై న "తెలుగు పాఠకులు, ఈశ రత్నంగారి కీని నముచిత రీతిని (పోత్సహింతు రనియు నా నమ్ముకము,

ఎడా! చల్లా రాధాకృష్ణళ ర్మ యం,ఏ,ఎయం.లిట్‌. ,పిహెచ్‌ డిం ెంైా0021 వంం6062107 ఏ2210/2 శఓ2గేలయి!

వం ఆక్‌ళ్చా జల అన నమశాలీవన పాదూజిక జీవనానికి సాహిత్వం దర్పణం వుటిది శావటంవల్లమూ; అయా భాపాజన అవార వ్యవవోరాల్ని, నాగర శతా సంనృ్భృతుల్ని మననం చేసుకోవటానికి చారి భాషాసాహిళ్యాలే [వధానాధారం కావటంవల్లమా; నమాజానికీ సాహిత్యానికీ మధ అత్యంత ॥ ఏర్పిడిందనీ; అందువల్ల నే తెంతిెరాలుగా మం అవిచ్చిన్నంగా సాగుతోందని; సాహితీ (ప్రియులకు మేము సవినయంగా విజ్ఞ న్తి చేస్తున్నాం. ఇామలందు తెలుగు లెన్స' అని కీ ర్సింవబడిన మన అెలుగుళావ విశిష్ట శ్రంథాల వచురణ విషయంలో సాటి భామలతో పోల్ఫుకున్న పుడు శికడుగు వెనుగ్గానే వుండటం ఆత్యంత శోచనీయం, సాంఘిక [వయోజనాన్ని కల్లిస్తూ - మానవ జీవితానికి సార్ధ శ శ్వాన్న్సీ వరమార్ఞాన్నీ, ఇశ్వశానందాన్నీ కల్లించే మహత్తర (పౌచీన తెలుగు [గంథాల్ని [ప్రచురించి ఫొందరు [వచురణ కర్తలు వివరీతంగా నష్టవడిపోయి, ఏివలురై, విరమించుకున్న సంగతీ మోకు "ెలిసిం చే! అయినా - అణగారిపోతున్న. అంధ భాషాజిజ్ఞానను పునరుద్ధ లించటానికీ; తెలుగు హృదయాలలో ఏ మారుమూలనో చాగియున్ని భాపాళిమానాన్నీ; అభిలామనూ వెలికి తీయాలన్వీ సత్సంకల్పంతో, సంపూర్ణ విశ్వాసంతో, సావానంతో, (శ్రేయోభిలాషుల (పోళ్ళాహ నవాకారాలతో, ెలుగు సాహితీ నందనంలో మంచి గంధపు చెట్లుగా భాసిల్లిన కొన్ని ఉత్తమ సాహితీ (గ్రంథాల (వచురణకు పూనుకున్నాం. మొట్టమొదటి (వచురణగా అంధ్యవబేశ్‌ సాహిత్య అకా డమి బహుమతిని పొందిన (శ్రీ) శిష్టా లమ్మీకాంత శాస్త్రిగారి రచన

న్‌ “వ్రిర్చవతి కవ్చల సాహిత్య నమ్లతును వెలువరించాం. దానికి కళా వపూర్మ. జాకి దివాకర వేంకటావధాని ఎం, పీ, (ఆనక్సు) షి మెచ్‌,డి, గారు వీశికను, (వసిద్ధ చిత కారులు (శ్రీ బాపుగారు త్రివర్గ ముఖవ(శాన్నీ అందించి మాకెంతే సహకరించారు. లెలుగు పానకలోకం మా మొదటి ్రంఛాన్ని (వశంసిస్తూ శమ అభి 'పాదూల్ని తెలువటం మాళంతో వార్షాన్ని కల్గించింది.

'కెండన వచురణగ్నా (శ్రీ) శిష్టా లమ్మీకాంత శాన్ర్రిగారిజే *త్రంజ్లాన్లూరు. తెలుగు కవులు వెలువరిస్తున్నాం. దీనికి అర్ధశి శాధిక ్రంథకర్తగా, వండిగులుగా, వరిశోధకులుగా (వసిద్ధులెన డా చల్లా 'రాధాకృవ్ణశర్మ ఎంంవీ., ఎం.లితొ., పి మోచ్‌.డి. గారు విపులంగా పీశికను వాసి యిచ్చినందుకు మూ వృాదయపూర్వక ఆభివందనాలు "కెలుపుకుంటున్నాం. ముద్దులొలి శే (త్రివర్శ ముఖచ్వికాన్ని అలంక రించిన ప్‌ చాపుగారికి మా ధన్యవాడాల్ని సమర్చించుకుంటున్నా౦-

మూడవ 'వచురణగా శామరాజ భూమణ విరచిత “వను చరితను సవ్యాఖ్యంగా 'వెలువరించలోతున్నాం. ముందు ముందు మరికొన్ని ఉత్తమ సాహితీ (గంఛాల్ని వకటించాలన్న జే మా వ్‌కైక భయం ఆని మనవి చేసుకుంటున్నాం

నకాలంలో, చక్కగా మా (గ్రంథాల్ని మ్ముదించి యిస్తున్న గాంతి వెన్‌ యాజమాన్యం ఇరికి మా మనఃపూర్వక కృత ళ్థ తల్ని తెలుపుకుంటున్నాం.

మాయి బృహత్తర వథకానికి సముచితం7గా నలహాలనిస్తూ మమ్మల్ని ఉత్సావావరచే మితబ్బండానికీ, అంధ్రపాఠక లోకానికీ భాపాభిమానులకూ కృతజ్ఞతలు కెలుపుకుంటూూ వారి ఆశీస్సులకై అభ్యర్థిస్తూ సెలవు తీసుకుంటున్నాం

ఇట్లు మ(న్రామ-1 వ-శ-1981 || (వకౌశకులు.

విషయసూచిక అలం యా

1. కనితా మమజేవత ఉ6ం క్షే $, రఘునాథ నాయకుడు ఉ ఇం క్రి
2. కవితా గోష్టి ఎఖ ఏ 120 శ, చేమకూర వేంళటరాజకని 0 126 క, విజయరాఘవ నాయకుడు ంం 218 6, రంగాజమ్మ ఠం అం విశ్వకై గా చెంగల్వ కాళకవి అం 565 8, ముద్దువళని ం 68 ౨89 _ీ రచనా వైలత్‌ణ్యను ఎ అం 883
3. యతగానములు జ ఇం 859 11, వైన్లవ మత్మవభావను లం 879

ఆలాశ్రివరీనదరనమ। తంజావూరు తెలుగు కవులు ౧ కవితామమ దేవతా _

అని చేతవట్టినాడు గంటమును నన్నయ పురుడు కొట్టిన వసి బిడ్డ వదునాకండవ శ ఆాబ్బమునాటికి 'లెనుగు సారన్యత వాణి, తమిళ కన్నడ ఫామల నంపర్మ_మున రూపు కోల్పోయినది, వలుకుబడి పాడయినది, లెనుగుతన మంతరించినది. అందము డీందువడినది.

విపుల శబ్దశాసనుడు నన్నయ, బహు పురాణవేత్త, ఉభయ భాషా శావ్య ర చనాభికోభితుడు, లోకజ్ఞుడు. బుద్ధికి బృహాన్పతి, ఒక్క-సారి పరిశీలించి నా డాపాద మన్తకము తెనుగు వాణిని, “స్వస్థాన వేమ భాపాభిమతా స్పంతో రన్మవలుబ్ధ ధియః” దరికి చేరదీసి యాదరించినాడు. ఉగ్గు పెట్టి నిగ్గ 'కేర్చినాడు, తెరగులు మార్చి మెరు గుటు పెట్టినాడు, తీర్పులు దిద్ది కూర్పులు కూర్చినాడు.. సర్వాంగ సుందరిని గావింబచినాడు. వలుకులో మారందరనము తొణికినలాడీ నది. నడకలో రాయంచగతుల యొయ్యారము వియ్యమందినది. (పోడతనంబులో నిండు [ప్రాయపు జవరాలి గచ్చి గుబ్బల బెడంగు పొడసూపినది. మురిసి మువ్చందుమైనాడు నన్నయభట్టు, సాలం కృతను గావీంచినా డా లోకసుందరిని, బంగారు చిరుమువ్వ గెల మంజీరము పాదముల తొడిగించినాడు. “విజయ తే వాణీ” యని భారత కధా వేదిక నెక్కి.ంచినాడు, అనాడు నాట్యకళా (వదర్శన మహో త్స్‌వము, ళొలువుకూటము (్రికి-రిసిపోయినది, మంత్రి సామంత పురోహిత దండనాధాదు లొకవంక నానీనులయిరి, కవి గాయక

తీ కే

నే తంజావూరు తెలుగు కవులు వండిత నాట్వకళా ళోవిదు లింకొక వంక నుపవిష్టులైరి, పౌర (వము ఖులు కోరులుతీరి మరొక వైపున కూర్చుండిరి. వెండి సింగంపు దలల దండములు వేత ధరించి రాజభటులు బరాబఠు లొనరించుచుండిరి, మహారాజు రాజరాజ న రేందుడు, తూర్పుచాళుక్య చ ీ వర్తి. రత్నసించోనన మలంక ర0 జను, మొళినున్న జిగి మెరుంగు మగశరాల తురాయి కాంతుటు ముత్యాల వెల్ల నొడుగుతో మేల మౌాడుచుండెను, ఇరు వలంకులందుండి యూడిగంపు విరిబోడులు వింజామరములు వీచుచుండిరి. సూది ్రీందవడిన చవ్వుడు వినిపించు చుంజెను. స్నిగ్ధ గంభీర మగు ముఖమండల మెగయించి మహారాజు వంక వరికించినాడు నన్నయభట్టు, మందహానము మారు వలికినది, రాజరాజ న లేందుడు రాజకులై క భూవమణుడు, అర్థ ధర శ్‌ శాశ్ర ముల అెరం గెరింగినవాడు. కావ్య నాటక 'శ్రమములు "క్కు వరాచిన వాడు, ఈశ్య రాగమములందు బుద్ధి నిలివినవాడు,. పాండవ వంశీయుడు. భారత మాయనకు (ప్రాణవదము, నరవ్భాదయము (వత్యశముగా నవగతము గావించుకొనగలడు, మందజోనములోని మర ము (గ్రహించుకొనినాడు నన్నయ. నభికులవంక కన్ను మలిపి నాడు. శ్రీ వాణీ గిరిజూ శ్చిరాయ దధతో వతో ముఖాంగేషుి అనుచు నాందిళ్లోక మారంభించినాడు, నన్నయ వా గనుశాననుడు, వద నంపుటి రాగ తాళ లయాన్వితముగా తలు సాగి వచ్చుచుం డును, మేఖ గంభీరము కంఠ రావము, మయూరముల్రై పురులు విచ్చి నాట్య మొనరించినవి సభికలయంతరంగములు, వేదాంతులు వహవ్వా యని తలయూచినారు. నన్నయ 'వేద్యబాహ్మణుడు. మహారాజు “వేదవిదుడు, 'వేదవమాణమను కలది కాలము, గతే 'వేద్యతయ మూర్తయ (్మేయసే భూయాసుః” అని పురుషోత్త మాంబుజభన (శ్రీకస్థరులకు చేయెత్తి నమన్కరించినాడు, విరామము లేదు. కాలి యంబి ఘల్లుమన్నది. శీలి కజెములు గలుఘల్లుమన్నవి. వలివెంపు "మేలి ముసుంగు తెర తొలంగదీసికొని ముందరి కరుచెంచినది తెలుంగు భారతచాణి, పాద మంజీర కాంచీగుణ శింకిణీ కర కంకణ

శవితా మను దేవతా $ి రుణం రుణ రుణ చుణక్కారములతో నాట్య మారంభించినది, అది లోకో త్తర కవితా గానము, మంచాకినీ మథుర కల్లోలినీ కల్లోల చూలికా వీధుల సంచార మొనరించినది. ఆ వద విన్యానము లలం శార నహీతములు, తాళ మూన గతులను దలపీంచినవి, మార్చంగిక ఛ్వనులను మరవీంచినవి, భావములు రసోచీతములు, మానసిక 1వవృక్తికి మధురనము పోసినవి. గుక్క తిరుగ లేదు సభికులకు. ఎత్తిన తల లె త్తినక్లు నిలిచిపోయినవి, నిగిడిన చెవులు నిగిడినళ్లు నెగడినవి, భూపులలో నచ్చెరుపాటు, మనసులో నబ్బురపాటు, శ్వాస వీల్చుట కై న సావకాశను లభింవ లేదు, పద్యముల వెంట వద్యములు నడచి నవి, ఆది వర్వ మంతరించినది, సభావర్వము సాగిపోయినది. అరణ్య వర్వ మవళశగించినది, వలుకుబడిలో నమృతము జూలువారినది,. అలం కారములలో మినుకులు నివ్వటిల్లి నవి. కథా కవితార్థ యు కిలో శనము నెల్లి విరిసినడి. అత్షుర రమ్యుత కంతు లేదు. వండితులు (వశం సించిరి. కవులు 3 వార మొనరించిరి. గాయకులు కర తాళములు 'వెలయించిరి. ముందున్న రాజన_ర్తకి సంవర్థిత (భూలతా నివేవ ముతో మంజీర శింజూ నినాదంబు మెరయ చరణములు జళిపించినది. రత్నసింహానన మందుండి చాళుక్య చ్మకవ_ర్ధి “వం జీ ఆంధకవితా గుర వే” యని యిరుకరములు శిరమునం దిడుకొని నమన్కరించి నాడు. నన్నయ కనులనుండి యానం దా శువులు జడివారినవి, నిమో లిత నయన కమలుండయి జన్మ చరితార్థమైనదని లోలోన నుప్పాం గినాడా మహానీయుడు, తెనుగు భారత కవితావాణి యశము నిండు జూబిల్లి వెన్నెలలు "కాయించినది, వికశన న్నవ కైరవ గంధ బంధురో చార సమిర సౌరభము దాల్చి సుధాంశు వికీర్యమాణ క ర్ప్బూర వతాగ పాండు రుచి పూరము లంబర పూరితంబు లయినని, (శ్రేయాంసి బహు విఘ్నాని నన్నపార్యుడు కన్ను మాసి నాడు, చాళుక్య చక్రవర్తి స్వర్గస్థుడైనాడు, కడవల తరబడి కన్నీరు

( తంజావూరు తెలుగు కవులు శార్చినది తెనుగువాణి, రాజమహేందనరమునం దామె కాలు. నిలువలేదు. *విపులా చ వృథ్వీ” యని. బయలు చేరినది. వేగి మండలము వీగినది, తెలుగునాడు తరించినది. రెండువందల నంవత్ప రములు ఇల్లనక వాకిలి యనక వళ్లెలు పురములు వర్యటించినది. పుట్టిన కవులు పుట్టుచుండిరి. గిట్టిన కవ్చలు గిట్టుచుండిరి, అమెను కన్నవారు విన్నవారు తల ల్‌్షి (వణతులు గావించికేగాని నిలువ రించి వలుకరించినవారు లేరు. నన్నె చోడుని కన్ను లకొలిపినదిం సోమనాధుని మిద చూపు నిలివినది. _ఖాన్క-రుని వలుకరించి కరాచినది, నన్నయ కున్న రవశ్శ క్రొవారికి 'లేకపోయినది. ఆ యవి రభ ఛారాశుద్ధి యంతకంశు లేకపోయినది, అనలు రభాన్య మర్ధ్థము: చేసికొనినవారు కనిపీంచ లేదు, విసిగి వేసారినది. నెల్లూరుసీమ చేరినది.

మనుమసిద్ధి మండలాధివతి. అతడు కవితారన పిపాసి, "పెండ్లి కుమారుడయి సింహపీఠము మిద కూర్చుండెను, కర్మగహాణము జరుగుచుండెను, తిక్కనగారు కన్యాదాత, ఆయన మనుమసిద్ధికి మంటి, ఆస్థాన విద్వాంసుడు, మహాకవి. నిర్వచనో త్తర రామాయ: ణము కృతి సమర్పించుచుండెను, చవిచూచిన డా కవనంపు తెర గులలోని తియ్యదనము, వడిగాపులు కాచినది, కాలముననై నిరీ తీంచినది. తిక్కన వైదిక మార్షనిష్టమగు వర్తన కలవాడు. అసా ఛారణ ధివణా ధురంధరుడు. చూచినా డా భారత కవితావాణి దివ్య సుందర విగ్రహమును, గీర్వాణవాణి 'రాణివానంపు గాంభీర్య మా రూపులో మూడుమూర్తుల గోచరించినది. బెడగారు నొయ్యా రంపు నడకల తీరులందు జెలుగుతనము తలవించినది, వదముల పొందిశలో వినూత నత్యము కనిపించినది. అఆలోచించినాడు తిక్కన మహాకవి. అవగతమయినది రచనా చమత్కారము, అఆనందాతి శయమున (బ్రహ్మా కూకటి ముట్టినాడు, “న్చిర్రసా (వణమౌామి ఆంధ కవితా విశారచాయ విద్యాదయితాయ మహాత్మనే నన్నయాయిా అని వినుతించినాడు, నానా రసాభ్యుద 'యోల్లాసి విరాటవర్వ మట యుద్యోగాదులుం గూడగాం బదియీనింటిం బెనుంగు వాన రచి

కవితా మమ దేవతా గ్‌ యించు టొవ్చగు-నని నిశ్చయించుకొనినాడు, లేఖని నందుకొని (శ్రీయన గౌరినాం బరగు చెల్వకుం జిత్తము వల్లవించు. పారిహర నాధుని ప్రా్సి ంచినాడు, ఇంక గంట మూగ లేదు, కాగితముల వెంట కాగితములు తిరిగిపోయినవి. పర్వముల వెంట పర్వములు పరువు "భెతత్తినవి, వదునై దు వర్వములు పూ ర్తియెసవి,

లిక్క.నచూపఫు మిగుల వాడియెనది బుద్ధి సూయా తి నూత శ్రి చుయినది, ఖారతము సకల మానవ నమాదరణీయము కావలయు నని యోయన తలంపు, ,అ మహామహుని యాదరాభిమానములలో "తెనుగు భారత కవిళాసరస్వతి. వినూతనమగు శోభ వహించినది, అది నృష్టికి (వలినృష్టి. కళలు మారినవి. నడకలు నవీనముళలై నవి, అతడు శిల్పకవి, వాని గంటము సునిశితమైనది, పోకడలు విచ్శితము లైనవి, వర్ణ్గనా విమయములందు మూర్తి కన్నులకు కట్టినట్టులు తోపించును, అందును (స్రీలను వర్షించుటలో లిక్క,న యంబెవేసిన చేయి, వీ స్థితియం "జీ యవయవ మెంతవరకు కదులునో వాని గంటము చక్కగా చిత్రింంగలదు, దానిలో (పాణమున్నది.

కావ్యంపు రచనా వద్ధతులకు చారి తీసినవాడు తిక్కన, ఆతడు రసిక శేఖరుడు, నిండారవీచ్చిన నెత్తమ్మి ఫూరేకుల మొత్త మ్ములు వరచి తెనుగు సాహితీ సరస్వతికి అడుగు లొ _తృనీయని వె త్తనగు రాజబాట కల్పించినాడు తిక్కన. ఆమెను వమూనవలోక నంచారిణి గావించినాడు, రెండు విభిన్నాకృతులతో భారత కథా "వేదికమిోద నృత్య మొనరించిన నన్నయ తిక్కునల కవితా నరన్వ తులకు చేతులు కలివి చుట్టరికము కుదిర్చినవాడు శంభుదాసు, ఆయన 'వతిభ యిరువురను మించినది. నన్నయలో మునిగి తిక్కనలో "కేలినాడు.

భారతము పూ ర్తియైనది, కవితా నరన్వతికి స్వాఠంత్య మల వడినది, దిట్టతేనము చేకూరినది, ఆమె యిస్పూడు నర్యలతు.ణ నంవన్ను శాలు, అందచందములందు తోడి భాషాయువతులకు శిరోవిభూ మణ మయినది, నలువురిలో నామె యాడినది యాట, పాడినది

॥ తంజావూరు తెలుగు కవులు పాట, అఆమెవాక్కు. వేదవాక్కు. చానిని కాదనగలవారు లేరు. "బీ బేళనములు తిరుగ నారంభించినది. ఆమెను గారవింవని రాజులు "లేరు, చేరతీయని కవులు లేరు, పొగడని వండిశులు లేరు, ఒక్కొక్క వట్టునందు సంస్కృత భారతమునకు చక్క-తనంపు. తీరులు దిద్దినది. తిరిగి తిరగి కొండవీటి మండలము చేరినది.

కొండపీటి వభువులు వీరాధివీరులు, శాశ్ర్రవిదులు. సాహిత్య తత్ప్సరులు, లలితకళలు వారికి (పాణపదములు, చిగురాకు తొగరు ముంగాలి మొన యటుమోపీ తొంగిబూచిినది భారత కవితావాణి, గజ్జెల యంబె ఘల్లుమన్నది. డిరుక్కూమని వెనుళకు మరలి చూచి నాడు (శ్రీనాథుడు, (బ్రహస్టనందము పొందినాడు. అతడు లోకో త్తర సాహితీచకవర్షి, (శ్రాహ్మీద_త్త వరవసాద కవితావేశుడు, తర్క వ్యాకరణ ఇాశ్ర్రములు వానికి కరతలామలకములు, వివాద (వాఢి యందు గాడ డిండిమభట్టు కంచుఢ క్కా_ వగులగొట్టించిన యుద్ధండ వండితుడు. ఫాలామునైన పరిగణింవని దిట్టం

"జే

వలచుటశేమి శంకరుని వంటి మవహోరు స్హండు లింగరూపిమై

కులుకుమిటారి గబ్బి చనుగుబ్బల నందునం చాండవింవంగన్‌

అని శంకరునంత వానిని చేయెత్తి చూపిన అగఆతాయి, అతని వంటివాడు అెలుగులోకమున *నభూతో నభవివ్యతి', భారతము పురాణవాణి, పుట్టి నాలుగు శ తాబ్బములు గడచినది, అయినను (పాయంపు బిగువు నడల లేదు, నిత్య యావనవతి. చభరూచినకొలంది యపూర్వములగు వినూతన విలానము లా మెయందు పొాడకట్టును, లాతణికులే యా మాట నంగీకరించిరి. (శ్రీనాథుని చిత్త మూరకుండు నదికాదు. (వాతలో శ్‌ొత్తలు సిర్మింవగలశ క్రి దానికున్నది. "తెన్నులు మౌర్చినది. వన్నెలు పెంచినది, నవీనంపు బోకడలు మైగొలిపినది. (కొ_త్తడారులకు మలిపి కావ్యంపు నెరనీటుక _త్తెనుగా తయారు వేసినది. తనలో విలీనము గావించుకొనినా డా వినూతన శావ్య కళావతిని (శ్రీనాథమహోకవి. వేగినాడు మొదలు తమిళనాడు వరకు గల

కవితా మను దేవతా శి యాంధ'జేశము నలుమూలలందు నూరూర బంగారు వల్ల కీల జెక్కించి యూశేగించినాడు, జను లామెను బూజించిరి, కానుక లర్చించిరి. (బవ్మారథము వట్టిరి. కర్చూర నీరాజనము లొనంగిరి, మహారాజులు గజూరోహణ మహోత్సవము లొనరించిరి, ముత్యాల శాలలలో దీనారటంకాల తీర్థమాడించిరి, ఆ మహావై భవమున కంగు లేదు,

(శ్రీనాథునితోడి పొందికవలన తెనుగు సాహితీసరస్వతి యనుభవింవని యానందము లేదు, చవి భూడని సుఖములేదు. ఆంధ సారస్వత చర్మితమునందది సువరయుగము. మందహోాసంపు వికాసము ముఖారవిందంబులందు తళుకొ త్త జవాది మై పూతల వల పులు దిశల నలముకొన కర్పూర తాంబూల చర్వణంబు గావించు కొనుచు, బంగారు నరిగంచు వట్టుసాలువలు భుజములందు వల్లెవాటు లమరించి కవులు పురవీథులందు తిరుగాడు దినములవి. పోతన భాగ వతము రచించెను,

సాహితీ సమరాంగణ సార్వభౌముడు (శ్రీశృన్ణ రాయలు, విజయనగర 'రాజ్యాధి నేత, కత్తివట్టి యళశాతివీర ధరాధివతుల తలలు నమరావని సము త్తరించిన వేతితో గంటముపట్టి యాము_క్తమాల్యద యందు శవితాసీమంతవతికి వినూతన కళావిలానములు వట్టువరచి లాన్యమాడించిన యాంధ భోజభూవతి యా ఏరాధివీరుడు, కవి మాన్యుల క్యగపహోరము లిచ్చి యామరణాంతము పోమీంచిన మహో చాత. *జేశభామలందు ెలుగు లెన్స యని గుర్తించిన మహో పురుషుడూ,

నంన్కృ తాం భాపాయోపానుణుల పొ దాంభోజములకు మగరాల వసిండి గజ్జెల జోడంబెలు తొడిగించి ధిమిద్ధిమి ధిమింధిమి నాదంబులు మార్చంగిక ధ్వనులయి పొడమ నాశుపద్ధతి రాయల నభాంగణమున నృళ్యమాడించిన వాడు అలసాని "పెద్దన అడుగు దమ్ములకు మహారాజుచేత గండపెంజేరము తొడిగించుకొనినవా డా కవితావితామహుడు, మనుచరిత్ర (గంథక_ర్త, నన్నయ (శ్రునాథుల

& తంజావూరు తెలుగు కవులు మూ_ర్యంతరము; ధూర్జటి. తిమ్మనార్యులమాట చెప్పనక్క-ర లేదు, “స్తుతమతిమైన యాంధకవి ధూర్జటి వల్కు-ల శీల కళై నీ యతులిత మాధురీ మహిమ” యని రాయలంతచా డాశ్చర్యపోయెను, లిమ్మన పారిజాతములో తేనెలు పోసినవాడు, కాలము తీరినది. రాయలు లోశాంతర్గతు డయ్యెను, అంతటితో తెనుగు కవితామళల్లి వైభవ మంతరించినది, అందందు కవులు మరికొంద రున్నను కావ్యర చనా వద్ధతులందు రనపోమణమునందు నవీనత నాపాదించినవారు లేరు, కాదంబరిని కన్నులలో పెట్టుకొని కళాస్తూర్ణోవళకుము కల్పించిన వాడు పింగళి సూరన గారు, కథాకల్దునలో గడుసుతనమేకాని కవనంపు పోకడలలో (కొ _త్తడారులు (లొక్కినజాడ లంతగా నగువించవు, *నిరవధిః కాలః కాలము నిరవధికమయినది, అది మహో (వ్రవాహమువంటిది. ఆని వార్యమగు శర వేగముతో (వవహించు చుండును, పరిస్థితులనుబట్టి మలుపులు తిరిగి మార్పులు చెందు చుండును, దాని తరంగ గర్భములనుండి మహారాజులు జన్మింతురు, మతేశ_ర్తలు పుట్టుదురు, కవులు (వభవింతురు. మహారాజులు హౌసన కర్తలు, వారు కల్పతరువుల వంటివారు. చల్లని వారి కడకంటి చరాపునీడలందుండి గురువులు మతబోధ కావింతురు, కవ్చలు కాన్య (వవంచములను నృష్టింతురు. వారి యూపహోగానములలో (వకృతి వినూతన సౌందర్యములతో గోచరించును, మత సాంఘిక వరిస్థితులు సన్నని సున్నితంపు మంచులెర మరుంగులోని జూబిల్లీ వెలుంగువ లె వ్యక్రావ్య కరూవములతో నగువించును. నాటి యాచార వ్యవవోర ములు అనుభవమునకు లెచ్చుచుండును. వారి రచనలు కాలాభి పాతములు, *కవిః కాలఃి చారి కల్పన లతి విచితములు, అవి నత్యము లని పాఠకు లుప్పాంగి పోవుచుందురు. కవి నమ్ముక మయిన యసత్య వాది అని మొక పాశ్చాత్య వండితుడు విమర్శించినాడు, అది నిజము. వారు ఉపూసము.ద్రముల యొడ్డున నేలకీ లతలు లవంగపు తీగెలు మొలిపింతురు, అవి తరంగ నంఘట్టనలచేత మనోవార కళా

కవితా మమ దేవతా థి విలానములతో లాన్య మునరించు చుండును, కదూ వినతలు నము(దతీరమున కరిగిరి. చారు

వివిథోత్తుంగ తరంగ ఘట్టన చల "జ్వేలా వనైలావలీ

లవలీ లుంగ లవంగ నంగత లతాలాస్యంబు లీషీంచుచున్‌ చనిరట.” ఇది నన్నయగారి కల్పన, అయన కంక నొకా శెక్కుువ చదివినవాడు అలసాని "పెద్దన గారు, మలబారు (ప్రాంతములోని పోక 1మాకులను హిమాల్వయంపు లోయలలో నాటించినాడు. దానికి కారణము లేకవో బేదు, 'పళూధిని..

పూచిన యొక్క. పోక నును బోదియ చేరి విలోకన వభా

, వీచికలం దదీయ వదవీ కలశాంబుధి వెల్లీ నగొాల్చు టకు వీలుగా నుండవలయును, కొమ్ములు "రెమ్ములు నున్నవో నడ్డము వచ్చును. నన్నయ లతలచేత నాట్య మాడించినాడు, మృదంగ నాదము లేని లాన్య మందముగా నుండదని

అంబర చుంబి శిర నర ర్చ రీ

వటల ముహుర్భుహు ర్లుక దభంగ తరంగ మృదంగ నిస్వన

స్ఫుట నటనానుకూల వరిఫుల్ల కలావ కలావీ జాల ములను కల్పించినాడు, ఇరువురు గానకళా కోవిదులే, వద నంపు టిలో తాళగతులు పొడసూపుచుండును, మొర్షంగిక నాదములు మాకు వలుకు చుండును. నన్నయగారి మూ_ర్యంతరము "పెద్దన గారు, నమానంపు టట్లి కల జిగిబిగువులం దొకరిని మించినవా రింకొకరు, (శ్రీనాథునిలో సగమంళ పెద్దనగారి యందున్నది. నన్నయ (శ్రీనాథుల శవనంపు నమ్మేళనము మనుచరిత్ర,

శావ్యములు నిగ్గుటద్దములు, చానియం చాయాకాలముల లోని సాంఘిక మతాచార వ్యవహారములు పరిస్థితులు (వతిచించించు చుండును,

0 తంజావూరు తెలుగు కవులు జిలుగు సంధ్యారాగ చీనాంబరము చాల్చి కొవ్చువైం జిన్నిపూ గు న్తరించి నదట 'వేదపురాణ శాస్త్ర, వదవీ నదవీయసిమైన 'వెద్దము ల్రైదువ, తత నితంశాభోగ ధవళాంఘుకములోని యంగ దట్టపుం గావీి రంగువలన జాజువారగ చందదకాంత శిలా వేదిక నాసీన మైనదట వరూథిని, చందిర కావిపావడ పిసాళి ర్హువ్లుల్‌ నరిగంచుంజీర వై ౧ జిందులు (దశ వచ్చినదట సుభ (ద వలిపె చెంగావి పావడ కొనల్‌ బీగియించి కుంకుమ పువ్వంచు కోక గట్టి నారట యిళకు, ఇది యువతుల వేషధారణము. ఆ యాకాలము: లందలి మునలి ము ల్రెదువలు (పాయంపుం గన్నియలు కావ్య కథా నరణిని బట్టి వివిధ పాత్రలుగా నమరుచుందురు, (వవరుడు నిత్యము వరణా తరంగిణీ దర వికస్వర నూత్న కమల కషాయ గంధమునహీంచి (వత్య్యూమ వవనాంకురములు వైంగొను వేళ వామన స్తుతి వరత్వమున లేచి సచ్చ్భాత్రుం డగుచు నిచ్చలు "నగ యయ్యేట నభమర్ష ణ స్నాన మాచరించి సాంధ్య కృత్యము తీర్చి సావితి జపియించి మైకతస్థలి కర్శసాతీ శెఆంగి ఫల నమిత్కు-ళ కుసుమాది బహు వదార్థ తలియు నుదికిన మడుంగు దోవతులు గొంచు (బ్రహ్మచారులు వెంటరా

కవితా మమ దేసకా కీ నింటెకి వచ్చుచుండునట, రాయల కాలమునందు విజయనగరము లోని అహి తాగ్ని (శూవ్యాణ కుటుంబములందలి నిత్యకృత్యమయిన యావార మిది, నదీ తీరమునం దున్న కొన్ని కొన్ని [గామములలో నీ యలవాటు ఆహి తాగ్ని కుటుంబములం దివ్చటికీ నున్నది. విజయ. నగరమునకు (పక్కనే తుంగభడానది కలదు. (వ త్యేకించి యిది "పెద్దనగారి యలవా టనవలయును, అందుక నే *వామన స్తుతి వర త్వమున “లేచి” యని నుడివెను. ెద్దనగారు మొదట అై వతి థఠ కోవ యతికి శిష్యుడ్తయి వైష్టవమును స్వీకరిం చెను, కవుల యను భవనములు శావ్యవాహినిలో- "జచ్సీరత్నములవలె మెరయుచుండును, (వ్రవరుడు వీ భూపాలుండీ వచ్చినను సాలగామము మున్నుగా గొన డట, మాన్య శేతములు "వక్క. చండాలం బండునట. అందు: మూలమున నొళవ్వుడుం దరుగ దింటం భాడియుం బంటయున్‌ -దీనికి "ఇెద్దన గారి జీవిత మే తార్కాణము, రాయలు కోఠళటా ద్య నేశకాగహోారములు "పెద్దనగారికి దానము

చేసెను. రాయలు మహాదాత. ఆయన చేయని దానములు లేవు. (ావ్మాణు లాయన కాలమునందు నకల సుఖము లనుభపించిరి, విష్ణుచి త్హీయము చదివీన వారి కిందలి నత్య మవగతము శాకపోదు, (వవరుని భార్య

వండ నలయదు 'వేవురు వచ్చి లేని

నన్న పూర్ణ్మకు నుద్దియో నతని గృహిణి

యతిథు లేతేర నడికి అేయైనం బెట్టు

వలయు భోజ్యము లింట నవ్వారిగాలణ,

ఇది శ్రీం వద్ధతి. ఈ వద్యము “నా స్తి శాక బవుతానా స్తు

వ్లతానా _న్యపూపో నాస్యోదన సౌష్టవంచ కృవయా భో _కృవ్యం” అను విష్ణుచి ' త్హీయనులోని విష్ణుచిత్తునింట అర్థరాత్రి నమయమం వైన వినివించు నతిథధులయడ నాదరింపు. బలుకులు చెవులలో (యమోయించును, ఆ కాలమునందలి యతిథి మర్యాద లట్టివి, మనుః

కి తంజావూరు తెలుగు కవులు చరితలోని మొదటి యాశ్వానము రాయల కాలమునందలి (ాచ్ళాణ కుటుంబములలోని యాభార వ్యవహారములకు (వతి బింబము, విష్ణచి త్తీయములోని సాంఘిక వరిస్థితుల వర్ష నాంశము “'లొకొక్క-వ్వుడు వానికి వ్యాఖ్యానము లనిపించును, రాయలు మహో 'రాజయ్యును లోకానుభవము కలవాడు. విష్ణుచి_త్తీయమునందు అరె కులు మొదలుకొని మహారాజుల వరకును, పూజారి మొదలుకొని “రాజ పురోహితునివరకును యథాతథముగా సాంఘిక పరిస్థితుల నున్నవి యున్నటుల వర్శింప గలిగాను. వెన్నా వ మతాచారము లను పూస (గుచ్చినటులాబుసోనయనమునకు సోచరించునటుల చ్నీతింవ గలిగను, పలువురు కవులు వలుకాన్యములను రచించిరి,

చునుచరిత విష్ణుచిత్తీయము వై జయంతీవిలానములందు (వద శృింవబడిన సాంఘిక వ్యవస్థలు మళే యితర కావ్యములందును +వదర్శింవబడి యుండ లేదు. కావున నే వానిలో వినూతనత్వము తెర చమాూటునందుండి (పాయంపుం. బెండిలి కూతురువలె తొంగి భరాచు చుండును,

వైజయంతీ విలాసము వచ్చి బూతుల బుంగ యని యనాలో -చీతముగో నిమర్శించినవారు గలరు, అది యాకాలమునందలి సాంఘిక దురాచారములను మూఢ నమ్ముకములను లోకమునకు బహిర్గతము గావించిన యుత్తమ శావ్యమని [గహించుకొన లేకపోవుట వారి లోవము, శావ్యములందు వై విధ్యమునకు సాంఘిక దృష్టి యొక కారణము, రస విభేద మింకొక కారణము. కవి యే దృష్టితో కావ్య మును రచించెనో పాఠకుడు ముందు గ్రహించి తరువాత విమర్శనకు పఫూనుకొనవలయును, వై జయంతీ విలానము కృతిక ర్వ కాలమునందు టైన్నవ మతములో నంకురించిన దురాచారములను, వేశ్యల దురా గతములను, మూఢనమ్ముక ములను విమర్శించిన చక్కని సాంఘిక శృంగార (వబంధము, ఫారత శరామాయణములు ఆ యా కాలము లందలి సాంఘిక (వవృత్తులను మనసున కవగతము గావించు చిత

కవితా మమ దేవతా ఏ ములు, కావున నే యవి సారన్వత చర్మితమునందు (వధాన స్థానము నాక మించినవీ, అవి చిరంజీవములు,

శాళిచాసు శాకుంతలమునకు జీవము పోసినది యా సాంఘీక (వదర్శనమే “తత శ్లోక చతుష్టయం” అనుటలో నదియే రవాస్యము, పాశ్చాత్య కవుల రచనలలో నిగూఢముగా నిమిడియున్న (పాణ మా లోక (వవృ్తియే. పేక్సస్పియరు నాటకముల కనంత మగు యశము నాపాదించిన దా (వదర్శనమే. అది కావ్య దర్చ్భణమునందు పాఠకుని యాంతరంణిక _దృష్టికి అవగత మగుచుండవలయును, అవ్వదే యందము కలదు. అది దపొరచుయిన కొలందియు కావ్యము నందు శోభ నన్నగిల్లుచుండును. దానిని చాపునకు తెచ్చినకొలందియు. లేల కంటగించుచుండును, విముఖత్వము కలుగుచుండును, వాన్తవిక వాదుల రచనలు లోకాదరణీయములు కాకుండుటకు కడవటిచే కారణము, ఇది వవంచ మంగీకరించిన సత్యము. సంఘమునందు, కావ్యములందు మతమునకు (వధాన స్థానముక లదు. మతమున కను గతమయి శావ్యమునందలి యితివృ త్త ముండును, డాని ననునరించి రనముండును, రసానురూవము కవిత్యము, నన్నయభట్టు భార తాది యందు *తే వేదతయ మూ_ర్రయ (శ్నేయనే భూయాసుః”” అని 'వేదములందు [వతిపాదింవబడిన పురుషో త్త మాంబుజభవ (శ్రీకన్ధరుల "నేక ముఖముగా నమన్క-రించినాడు. వారు ముగ్గురు సకల భువన నంరతుుణ (వ్రభువులు, త్యత్పసాద నమాసాదిత నిత్య (వవర్థమాన మవహోమహీ రాజ్య విభవుండు రాజరాజ న లేందుడు, అతడు వివిధా గమ వరిశముడు, ఆ కాలమునందు వేదములకు (తిమూ ర్తులకు నాంధలోకమునం దింటింట పూజూావీఠము కలదు,

కుమారిలభట్టు మహో వండితుడు, వడవ శ తాబ్బములోసి వాడు, జైమిని సూత్రములకు భామ్యము (వాసెను. చానిని పూర్వ మోివమూాంస యందురు, అది 'వేదకర్శులను బోధించు (గంథము, కపి లుని సాంఖ్యము చానియం. దిమిడియున్నది. కుమూారిలభ ట్లు జైన బౌద్ధ వండితులతో వాగ్యాద మొనరించెను.. వారి నోడించి యా

కథ తంజావూరు తెలుగు కపులు మతముల నడుగంట విధ్యంసము గావించెను, జేదములు (వమాణ ముగు శాహ్మణ వముతము నిలువ బెశ్లైను, “వేదములు క ర్భావబోధ కములు, రాహ్మాణులు క ర్భానుబద్ధులు, కుమూరిలభ ట్టు అను యాయులు, మూ_ర్షితయోపాసకులు, నన్నయ వేద వాహ్మణుడు, అవిరళ జవహోమ తత్పరుడు, నంహి తాభ్యాసుడు. భారతము వంచమ "వేదము, నిప్కా మళర్శను బోధించు [గంథము, “న్యభావో దురతి శశమళొ, భార తాంధ్రీకరణమునందు నన్నయ శరీర నుప్పాంగినది, మనస్సు రసావేశము చెందినది. కవిత్వ మేకధ్యాటిగా వరుగ త్రినది, ఆది సభా వర్వములు 'వేదవిహిత... శర్టులను బోధించు ఘట్టములు. వానిని వర్ష్మించునప్పూడు కవితావాహిని యొడ్ల నొారసి నుకుగులు (గ్రక్యుచు దుముకులు పెట్టినది, శబ్బజాలము మహోత్తుంగాభంగ తరంగ మూాలికలవ లె నొండొంటి యొడళ్ళు కలుపుకొని యను(ప్రాన లతో లయా నహీతముగా ముందునకు దొరలి వచ్చినది, ఆ నమాన ఘటనములో మృదంగనాదము లువృతిల్లి నవి, పద నంపుటిలో తాళ గతులు తాండవీంచినవి, జన మేజయుని నర్చయాగము, ధర్మ “రాజు రాజసూయము, ఉదంకుడు నాగశాజులను స్తుతించుట- మొద లగు కథా భాగములు చదువునవ్వుడు మనస్సున కమితానందము శలుగును, బహు వన పాదపాబ్ధి కులపర్వత పూర్మనర స్సరస్వతీ నహిత మహోమహీభర మజ్య[న నహ్యన ఫణాళిం దాల్చి

ఇత్యాది వద్యములు వీద్వత్క-వులకు (శవణ రసాయనములు, పోతన నమాస ఘటనమునకును నన్నయ సమాన భఘటనమునకును "శారతమ్యము కలదు, అది వీణా తంతువ్రల విశుత నినాదము, ఇది చిరు మువ్వగ జైల ఫఘలం ఫఘల రావము. ఈ తాళగతి డానియం దుండదు,

నన్నయ దుమ్యంతో పాఖ్యానమునందు కణ్వమహర్షి యా మము పర్షించెను, పోతన భాగవతమునందును క ణ్వాాశమమును వర్శ్మించెను. అందు నన్నయ చాయలే గోచరించును, కాని యా

కవితా మమ దేవతా కేక 1వనన్నత యా యర్థగాంభీర్యము పోతనలో తడిమి కదూచినను కని శీంచవు, కాని, లుంకించి గుణ నినాదము ఠంఠమ్మున రవఠవ గదుర చురుడు బాల నేసిన కుసుమాన్ర్ర నినాదము విశదముగా వినివించును, పోతన రసికాగ గణ్యుడు. నన్నయ 'వేదవి పుడు, ఆ 'శారతమ్యము వారి రచనలో నడుగడుగునకు నగుపించును, తిక్కనగారు కూడా ఆ రసికత కొంత అన్వు "'తెచ్చుకొనవలసిన చే, ఆయన కవిళాళిల్చి, మూట చమత్కౌా.రము కలవాడు, పోతన రచనా (వగల్మి, వదము లలో నందచందములు కలవాడు, వీల్ల లమజ్హేపినవీరభ [దుడు శృంగార శాకుంతలము రచించెను, అందు శణ్యాశ్రమము. వర్మెంచెను,. ఎవ "లెన్ని విధముల వర్షి ంచినను నన్నయ రచనలోని యా మలయ వూరుతము లతా లలనలు కాల్చిన కుసువూతశ, తావళులు, వచి తనర్చి తలిర్చిన (కోవులు, పూచిన మంచి యశోకములు, సుర పొన్నలు, పొన్నలు, ళేదగులు, ఆజ్య పావిర్ధ ఎత సౌరభ ధూమ లతా తతులం బెనంగిన [మాకులు గోచరింవవు, అవి యామ సహజములు, ఆ వర్ణన చదువునప్పుడు నిజముగా నచట నున్నటు లనే తోచును. అఆ వాతావకణమును బట్టి వృత్తములు గూడ మారినవీ, అదియాయన రచన, ఇంక్‌ ధర్మ వ్యతిరి కృత వాటిల్లి నవ్వూడు వీరావేశ మో కోపా వేశ మో చెప్ప లేముగాని ““కురువృద్ధుల్‌ గురు వృద్ధ బాంధవులు” వంటి పద్యములు వరుసలుకట్టి వరంవరలుగా -.. చొరలుకొని వచ్చును. ఆది నథా రణ్య వర్వములు ఆ మజవోకవిచేత

నాం(ధీకరింవబడుట యాంధుల సుకృతము, ఆయన కవిత

ధవళ విభూవణ ధామానుశేవనా

మలినాంగి సిత పువ్చు మాల చేతం గొని పువ్చసాయకు కుసు మేతరం ఖైన యారవ సాయకం౦ం బనల

ముగ్ధ మోహన కళ్యాణ మూర్తియె 'ెలుగొందినది, అది

పౌళాణిక సుందరి.

న! శంజావూరు తెలుగు కవులు

శాలము గడచినది. భావములు మారినవి. (బ్రహ్మకు స్థాన చలనము కలిగినది. శివ శేశవులకు భేదము వాటిల్లి నది, శివ మయం జగ త్సర్యం” అని కొందరు, “విష్ణుమయం జగ త్సర్వం” అని మరి కొందరు, ఇరు వతము లేర్చడినవి, శివుడు యోగి. విష్ణువు భోగి, శివ భక్తులు శెవులు, వారికి వైరాగ్యము (వధానము, విష్ణు భక్తులు 'వైష్ళవులు, వారికి భి (వభానము, ఇరు తెగలవారికి రవరవలు పొడమినవి,

మల్లి కార్టున వండి కా రాధ్యుడు మపహోవండితుడు,. వేదములకు శివపరముగా (శ్రీకర భావ్యమ్నుగవింెను. అపై కై వులకు వమాణ (గ్రంథము, బన వేశ్వరుడు నందీశ్వరుని యవతారమని జనులలో (వతీతి కలిగినది. అతడు వీరవై వ మతమును (వచారములోనికి 'ెచ్చాను, క ళ్యాణపు రాధీశ్వరుడగు బెజ్జలుడు బన వేశ్వరుని మంతతిగా నియమించుకొ నెను, మతావేశమున మహారాజును వధించి బనవే శ్వరుడు రాజయ్యెను, కాని యాతడు బహుకాలము జీవింవ లేదు, అతని మేనల్లుడు చెన్న బన వేశ్వరుడు మంతియై వీరశై వమును కట్టు దిట్టముగా నభివృద్ధిలోనికి "'శచ్చిను.

వం(డెండవ శ కాబ్బమునందు వీరశై వమత మొక మూల నుండి యావేశమున కట్టు. తాళ్ళు (లెంచుకొని పరవళ్ళు (తొక్కుచు "'కెనుగు దేశమును ముంచెత్తి వైచుచుండెను, ఛాలవరకు రాజులు వీరశైవ మతావలంబకుళై రి, కవులు వీర శెవులై నారు. (వజలలో వీరవైన మతము (పాకిపోయినది, [గంథములు వాని వతిబింబను: లై నవి, నన్నెచోడుడు కుమారసంభ వమను స్వతంత్ర కావ్యము రచించెను, అది శివుని గాధ, పాల్కురికి సోమనాధుడు చేగీయ చృందమగు ద్వివదయందు బనవపురాణము, వండి తా రాధ్య చరిత్ర (వాసెను. అవి శెవమత (వచార (గ్రంథములు, మత కల్లోలముల మాట యొట్లున్నను శావ్య రచనకు ద్వివదకు చారి. సూపినవారు పీర నై వులు, వారి [గంథము లుజేక పూరితములు, రచనలు వారి చృాదయములవలెనే యావేగ నహితములు, పాల్కురికి సోమ

కవితా మమ దేవతా [క్‌ నాధుడు ఆంధ సారనస్వ తౌాకాశమున (భువతారమె వెలుగుల నొల యింఖెను, వాని కావ్యము లొక విధముగా సాంఘీకములు, మరొక విధముగా చారి.తకములునయి కవిత్వమును నూతన మార్గమును (తొకిరాంచినవి, తరువాతి కవుల కవి యాదర్శ పాయము లై నవి. శఠకోపుడు = నాధముని - పుండరీ కాకుడు - రామమి[శుడు- యామునాచార్యుడు వెొందలగువారు వెవ్పవమతమును (వచారము లోనికి తెచ్చిరి. _శెవమతమునందువ లె నే వైవ్దవ మతమునందును వర్ష భేదములు లేవు. తక్కువ జా£ివారు కూడ వైన్లవమును స్వీక రించిరి. భగ వద్భ క్తులయి 'యున్నత స్ధితికి వచ్చిరి. వరమ భాగనతుల భూజ లందుకొనిరి, దివ్య[వ బంధములను తమిళ భామయందు వాసిరి, అవి వైన్లవులకు శిరోధార్యములు, రామానుజుడు శంకరుని య,ద్రైత మతమును ఖండించి విశిష్టాద్వైత మతమును నెలకొల్పెను. దానిని (శ్రీవై న్హవమందురు. కైవ వైన్లవములకు సంఘర్ష ణము సాగినది.దిశలు (వాకినది, తెలుగు చేశ మల్ల కల్లోలమయినది. (వజలలో వై కమత్యత నశించినది, వరమత నపహానము రూపుమాసినది. వదమూడవ శతా బ్రమునాటికి మత వై మమ్యములు "పెరిగి "వెద్దవయినవి, పాదులు కట్టు కొని బలిష్టములయినవి, చూచినాడు తిక్కన మహాకవి ేశము నందు నాంతి భ్మదతలు నెలకొల్ప తలంచినాడు, శైవ వెప్ణవములకు శమైక్యత కల్పింవ నెంచినాడు. కుమవూరిల శంకర రామానుజ సిద్ధాం తములకు వరన్పర నంబంధము కుదుర్ప నూహించినాడు, భారతమును సాధనగా [(గహించినాడు, భారతము వేదముల సారము, నిష్కామ కర్చను బోధించునది. భక్తి వై రాగ్యముల సమ్మేళనము, వివిధ ధర్శములు నందు నంతర్మ్ఫ్భూతములు, ళ్గునము మూూలాధారముగా గలది. ఇరు మతములవారికి నాదర్శ పాయుడు నువ దేఘ్టయు గాదలంచి నాడు తిక్కన, మొదట యజ్ఞ మొనరించి వవ్శితుడయినాడు, ఆయన మహోామంతి, అధికారమునందున్న వాడు, లోకము కన్ను తెరచి చూచినది తిక్కనను, అబ్బురపోయినది. తన తవ్వు తాను హించినాడు, వేదముల ('పామాణ్యము (గహించినది, లోళము త 2

18 తంజావూరు తెలుగు కవులు వంక కన్ను మలిపి చోచినాడు తిక్క.న, తన యభిమతము కొంత వరకు నెర వేరినదని (గహించినాడు. “అధాతో (బ్రహ్ము జిజ్ఞాస యని "లేఖని నందుకొనినాడు, ధర్మా గలేమును బోధింవబూనినాడు, (శ్రీయన గౌరినాం బరగు 'చెల్వకుం జిత్తము వల్లవింప భ (ద్రాయిత మూ_ర్రియె పారి హరంబగు రూవము ను కల్పించినాడు. అదియొక వింత న్వరూవము “నివముయో విష్ణంః వంటిది కాదు, శివ కేశవుల రూవ సమ్మేళనము, ఇది విసూతనా కృతి, అదివరకు విన్నది కన్నది కాదు. శైవ వైన్ణవులకు చుట్టరికము కలుపుటకు నిర్మింపబడినది. *-వానీ యిల్లాలు (శ్రీయనినను గారి యనినను *ఓి యని వలుకును, తిక్కన మిగుల ఆలోచనావరుడుం మతములో మం(తాంగను వొనిపించినాడు, విష్ణురూ పాయ నమ శివాయ యని వల్కె-డు భ_కృజనంబు వైదిక ఛ్యాయిత కిచ్చ మెచ్చు వరతత్వ మా హరిహరమూర్తి, కవులకు వైరాగ్యము (వధానము, దానికి జ్ఞాన ధ్యాన నమాధులు అంగములు, "వైప్టవులకు భక్తి (వధానము, తను పృాద్భామల నఖ్యముక్‌ (శవణమున్‌ చానత్యమున్‌ వందనా రృనముక శీవయు నాత్మలో నెజటుకయున్‌ నంకీ రృనల్‌ చింతనం బను వినా భక్రిగాని న్మివృ్పయోజనమని నిరూపించుచు “భ_క్రజనంబు వైదిక ధ్యాయితకూ అనిభకి ధ్యానముల "రంటిని నిన్రేశించినాడు. ధ్యానమునకు భ_క్రి వై రాగ్యములు రి యుండవలయును. ఆ ధ్యానము వై దికము కావలయును, అనగా వేదహితముయి యుండ వలయునని వైదిక శబ్దము వేర్చనాడు తిక్కన, వైదిక మనగా నిత్య నైమిత్తిక యజ్ఞ యాగాదులైన కర శ్ర శాండ లని భావము,

కవిశా మమ దేవతా 19 ఇందుమకూూలనున భక్తి (చధానమగు రామానుజము క్షాన్వవధాన మయిన శాంకరము కర్ణ (వధానమయిన కువమూరిల భాట్ట మతములు నిరూపీంవబడినవి, పూర్వో _త్తర మిమాంసా చాదములకు సమైక్యత శల్పింపబడినది. తిక్కన తొణికినలాడని వేడాంత హృదయుడు, శావున నే హరిహరనాథుడు వైదిక మార్గ నిష్టమగు వర్తనముకి దగ నిర్వహించుచు న్ఫేదము లేని భక్షి మది నిర్ణుల వృ _త్తిగ జేయుచుం

దువని వినుతిం చెను. ఈ వద్యభావమునకును వైవద్య భావమునకును చక్కని సంబంధ మున్నది. బారిహరంబగు నా వరత _త్వ్వము విష్ణు రూపాయ నమః అనినను, శివాయ నమః అనినను ఇచ్చ మెచ్చు కొనునట, వరత_త్త్వము (శ్రహ్మావదార్థము, అది నిర్ణణము, చానికి శూవ రన గంభాదులు లేవు, 'అనంత మూకాశం (బ్రవజ్ఞయని (బ్రహ వదార్థమంతము లేనిది, అవకాశము లేనిది, అఆకాశమువ లి రూవము లేనిది. ఇది శంకర మతము, నిర్గుశోపాననను బోధించునది అ్వ్వె తము. తిక్కన యా వరత_త్స్వ్వము పహారిపూరంబయినదని సనిరూపిం వెను, ఇది నగుణోపానన, “నవా శీర్ష 0౦ చేవం విశ్వామం అని విశిష్టాద్వైతము, గీతలు బోధించు. విరాట్బరూవము అది. వెన వుల కది భగవత్స్వరూవము. వారు సగుణోపానకులు. ఇచ్చటనే అమ్వైత విశిష్టాదై్యైతములకు భేదాభ్యిపాయము. కలదు. తిక్కన వరత త్తే మనుటచేత అనంతమయి (బవస్టైవ దార్థము సర్వ వ్యావక మయినదనియు, అది పహూరిహరంబగు రూవమనియు ని స్రేశించెను, అందుమూలమున నే నపుంనక లింగమును వాడెను, ఇది తిక్క.నగారి ధర్మాదై వోముః ఆ వరత _త్వ్వమును నన్నిధిగావించుకొని

కిమ_సిమాలాం కిం కౌస్తుభం వా

వరిమ్కీఎయాయాం బహుమన్య సే త్వం

కిం కాలకూటః కీిమువా యశోదా

_స్తన్యం తవ స్వాదు వద (వభో! మే

ణి తంజావూరు. తెలుగు కవులు యని (వశ్నించినాడు. చాని శా వారిపహర వరత త్త సమమి తానందము: వపొందినదట. ఆ విరాట్స్వరూవమును గురించి (వచారము సాగించి నాడు. కలలు కనినాడు, పారిహరనాధుడు కలలో సామయోత్కరించి నాడు. మ న్నామాంకితముగా భారత మాంధీకరింపు మని సెలవిచ్చి నాడు. తిక్కన కోరిక వండినది. “యద్భావం తద్భవతి” కార్యా చరణమునకు ఫపూనుకొనినాడు తిక్కన, ధర్భాదై్వైతమత (వచా రము నంగతి టైవమెరుగును. భారతము విరాటమౌాది వదునైదు వర్వములు వరిపూ_ర్తియెనవి, శంక రాదులందున్న తవశ్శ క్తి (వతిభా విశేషము తిక్క,నయందు లేవు, అతడు మహాకవి, మంతి. మతకర్త శా లేక పోయినాడు, ధర్మ్మాద్వైత మాయనతోడ నే యంతరించినది, తరువాత పహారిపార పరత_త్త్వమును ఒక రిద్దరుతవ్చ అంతగా తలంచిన చారు లేరు. కాని యాయన కవిత్వము తలంవనివారు లేరు, తిక్కన మొక యపూర్వమగు వ్య క్రి, లాక్యుడు. కళా వై దగ్ధ్యముచేత శలలు కనును. ఆ కనినడానిని కన్నుల యెదుట నిలుపుకొనును. బుద్ధిసూత్మతకు మానసిక దృష్టిని జోడించి త్మీవముగా వరిశీలన గావించును. లేఖనికి వని చెవ్వును, తలంపునకు సరియైన దృశ్యము ఈయారుచేయును. చాని ఫలితమే కరుణా రనము దొంగి తొరంగెడు చాద్పున శశిలేఖ నమృతము జాలువార పారినీల ప్యొతిక సురభి చందన మున్న గతి నాఖి ధవళ వంకజము నెజయ గుజిమైన్ల .చెలున్సన నెజసిన లోక ర కీ తణొమన గరళంబు చాయ దోవం (బధమాటదిం దో తెంచు భాను బింబమునాను రమ్మునం గాస్తుభ రత్న మొన స్తురనదియును గాళిందియు 'బెరసినట్టు శాంతి పూరంబు శోభిల్ల శాంతమూ ర్డి

శవిళశా మమ దేవథా (|| వెలుగొందు వారిహర రూవ విశేషము, ఆయన శిల్చకవి, చాని శిల్ప ములో [పాణమున్నది. వాని కవిత యొక (వ త్యేకమగు నినూతన మొర్షమున అడుగుల నునుం గాంతి నయ్యెడ వద్భురా గంబుల నెలకట్టు కరణి నొవ్చం "ాలిండ్లు తను వెడ (వాలింపవం జెన్నాందు ననదుల గొందీగె యల్లాడుచుండం దరివేచి వెనువెంటం దగులు కామాంధకా ల రము లీలం (గొవ్వెద కొమరు మిగుల. గర్గభూవమణ మొంక్తిక వభా డోలన మోాచణ దీపు ల నినుముడింవ నందియల మొరవమ్మున కరుగుబెంచి (వోది రాయంచ రయమున. బోవు నవ్వి ధంబు దగ నభ్యసించు చందమున. దోన చనల నొయారంపు నడకలతో భారతో ద్యానవనమునందు నంచా రము గావించినది. దాని ననుకరింం వలయునని యవ ెన్ని విధముల (వయత్నించినను సాధ్యముకాని వని, బిరుదులకు తిక్క_న్నలు కావ చ్చును, కవితకు కాజాలరు. అది నవ నాగరికాంగన, జూణతనము నేర్చిన పురాణంపు తెనుగు చేశీయ [వబంధ కన్యక, నిండు జవ్వ నంఫు మిటారిక_్రియ. ఆమెయందు రజోగుణమున్నది, కావున నారి శీళ పాఠకమున వడినది. శ, వక్తా శ్ర తిక్క-న్నగారి ధర్మారై య. పోయినను కొంతవరకు కవుల" విషయమై ఫలకారి మయైనద్శా త్రా (గడ, శంభుదాసుడు, నృసింజాపురాౌణము, పారివంశము ౦(ధ్రీ కరించెను, అవి విష్ణుకథలు, పోతన శివపూజా తత్పరుఫ, శగవత మాం(ధికరిం చెను, అది విష్ణుగాథ. శారణములేమైన నుండవచ్చును,

జి తంజావూరు తెలుగు కవులు అవి నిమిత్త మాములు, వరిగణనీయములు గావు, వదునాలుగు వదునై దు శ శాబ్బములందు గంగా యమునల వలె శైవ వెన్టవము లొండొంటి నొరసిళొనుచు నాంధ దేశమున పొరలి వవహించుచునే వచ్చినవి, కాని శెవనమునకు జనసామాన్యమునందున్న వలుకుబడి వై హ్టవమునకు "లేదు. దాని థాకకు వెన్నవ మాగ లేకపోయినది. (శ్రీనాథునివంటి వీర శైవ కవులు కాశీఖండము, భీమఖండము, హార విలాసము, శివరాతిమహాత్మ్యమువంటి శైవకావ్యములు రచించుచు వచ్చిరి. పారుడు చితా భన్ఫృధారి. మరుడన్న వానికి మనసు కొలు వదు. నుదుటి కంటిమంటలు భన్మ మొనరించును, ఆయన పాద భక్తులు వీర శైవులు, వారికి శృంగారమనిన గిట్టదు, భస్మావ లేపన మనిన వరమానందము, వారి ప్రబంధములు తదనుగుణములు, వక శ్రావుల కరములందు చిక్కిన కనితా లతాంగి వెగాగ్య మవలంబించి ముళ్యాల మొలనూలు ముకువు ఇరావెడునట్టి జఘనంబుపై మొంజి నంతరిం చెం గందుక క్రీడ మై గారాబు వచరించు హాస్తాబ్బములం బూనె నతమాల కస్తూరి శాంగ రాగములతో విలసిల్లు తనువల్ని హాత్తించె ధవళభూతి బొమ్మ ండిలి పాటం (వొద్దుపుచ్చు వెలుంగు నీలకంఠ స్తోత నియళలిం గూర్చెం బసీడీ కమ్ముల యందంపుం బట్టుచేలం గరతయారాణించు యేనెల్ల 6 గ గురువొడువ గంతగా వై చెం బులితోలు కళవసంబు వదునై దవ శతాబ్దము వచ్చినది, వై వ్యవము నాలుగు పాయ లుగా చీలినది. అళ్యారుల చేతులలో వై వృవము పౌరాణికమతమయి (ద్రావిడే వబంధ రూపముగా వరిణమించినది. వారికి (శ్రీకృష్ణుడు వరత_త్త్వము, నీల వాని ేవేరి ఈ మతమును గురించి ముందు

కవికా మమ దేవకా ఃి నమ(గముగా చర్చింవబడును. విశిష్టాద్వైతము "ళండవది, దీనికి (శ్రీవైస్తవమని నామాంతరము గలదు, దీనిని రామానుజులవారు స్థావించిరి. ఇది 'వేద్యపవమాణమైన మతము. మహవోవండితులు దీని నంగీకరించిరి. రామానుజుని శిష్యులలో నొకడు రామత_త్త్వము (వచారములోనికి "తెచ్చెను, వాని యనుయాయులకు రామాయ ణము వరమ (వనూణము, వల్ల భస్వామి (శ్రీకృవ్ణత_త్వమును బోధించెను, ఆయన (శ్రీకృన్ణ జనుకాండకు భామ్యము (వాసెను. వైతన్యుడు జయ టేవుడు లీలాశుకుడు వల్హభస్వామి మతావలంబకులు, వీరికి గర్గ వ్యాన భాగవతములు (బహ్ముక్రైవ_ర్తక పురాణము (వమాణ (గంథములు. శ్రీకృష్ణుడు వరత _త్త్వము, రాధ యాయన "దేవేరి, (వకృతి స్వరూవిణి, దీనిని రాధాకృష్ణ మతమందురు, సాంవ చాయ మొక్క-టయినను భావభేదములచేత నీ నాల్లు మతముల వారికి నొండోరులలో రవరవలు పొడమినవి, ఇవి గృహకల్లోలముల వంటివి. అళ్యారులు శామునెడ పెడయొగము గలవారు, (శ్రీకృష్ణ వరముగా రంగని భక్షి గావించిరి. రాము జేకవల్నీవతుడు, అది వారికి గిట్ట లేదు. (శ్రీకృష్ణుడు గోపికాలోలుడు, ఆళ్వారులు (స్రీవ చ్భావముతో నోవికలవ లె (శ్రీకృష్ణుని శేవించి తరించిరి. గోడా "జేవియు నశ్షే కావించెను. కాని యామె నస్ర్రీయగుటచేత సహాజ మగు కామవికారమును బొందినది, రంగని వరిణయమాడీనది. దాంవత్యఫలము ననుభవించినదిం

జయ జేవుడు. (శ్రీకృష్ణభ క్తుడు. ఆయనకు కోదండపాణియె (శ్రీరామచంగదుడు (వత్యతమయ్యెను. హింసాకరమ౫ు సీ కోదండ ముతో నిన్ను చూచుటకు నే నిచ్చగింవను, వేణుగోపాలమూ రివ నాకు సాయోత్క_రింపుమని యర్థిం చెను, “నోోన్సు వెంటం దగులు కోడె భంగి యను భాగవతసూ క్రిని (వత్యతర సమన్వితముగా తమ యందు సార్థకము గావించుకొనినవారు (శ్రీకృష్ణ తతో్యోపానకులు, (శ్రీకృష్ణుడు వరమ పురుషుడు, తాము గోపికలు, దీనిని వైన్లన మందు మధురభక్తి యందురు. వారి కవితలు మధుర (వబంధములు,

ఃఏ తంజావూరు తెలుగు కప్పలు అవి నిమిత్త మాతములు, వరిగణనీయములు గావు, వదునాలుగు వదునై దు శతాబ్బములందు గంగా యమునల వలె శేవ వైష్ణవము లొండొంటి నొరసికొనుచు నాంధ దేశ మున పొరలి (వవహించుచునే వచ్చినవి. కాని వైవమునకు జనసామాన్యమునందున్న వలుకుబడి వైష్టనమునకు "లీదు,. దాని భాకకు వైెన్లవ మాగ లేకపోయినది. (శ్రీనాథునివంటి వీర శైవ కవులు కాశీఖండము, భీమఖండము, హార విలాసము, శివ ర్మాతిమహోత్శ్యమువంటి శై వకావ్యములు రచించుచు వచ్చిరి. హరుడు చితా భస్ఫృధారి. మరుడన్న వానికి మనసు కొలు వదు, నుదుటి కంటిమంటలు భస్మ మొనరించును. ఆయన పొద భక్తులు వీరశైవులు, వారికి శృంగారమనిన గిట్టదు, భస్మావ లేవన మనిన వరమానందము. వారి [పబంధములు తదనుగుణమనులు, వీర శైవుల కరములందు చిక్కిన కవితా లతాంగి వైరాగ్య మవలంబించి ముత్యాల మొలనూలు మురువు చూ పెడునట్టి జఘనంబుపై మౌంజి నంతరిం చెం గందుక క్రీడ వై గారాబు వచరించు హాస్తాబ్బమలం బూనె నతమమాల కస్తూరి శాంగ రాగములతో విలసిల్లు తనువల్లి హాత్తించె ధవళభూతి బొమ్మ ఇఎండీలి పాటం (వొద్దుపుచ్చు వెలుంగు నీలకంఠ పోత నియలిం గూర్చెం బసిడి కమ్ముల యందంపుం బట్టుచేలం గరతమారాణించు మేనెల్ల౧ గగురువొడువ గంతగా వై చెం బులితోలు కళవనంబు వదునై దవ శ తాబ్బము వచ్చినది, వైన్లవము నాలుగు పాయ లుగా చీలినది. ఆళ్వారుల చేతులలో వై నవము పౌరాణిక మతమయి (ద్రావిడ బంధ రూపముగా పరిణమించినది. వారికి (శ్రీకృష్ణుడు వరతత్త్వము, నీల వాని బేవేరి ఈ నుతమును గురించి ముందు

కవిశా మన దేవకా న! నమ్మగముగా చర్చింవబడును, విశిష్టాద్వైతము శండవది, దీనికీ (శ్రీవైన్సవమని నామాంతరము గలదు. దీనిని రామానుజులవారు స్థాపించిరి. ఇది వేదవమాణమైన మఠము, మచోవండితులు దీని నంగీకరించిరి, రామానుజుని శిష్యులలో నొకడు రామత త్తేము (వచారములోనికి "తెచ్చెను, వాని యనుయాూయులకు రామాయ ణము, వరమ (వమాణము. వల్ల భస్వామి (శ్రీకృవ్ణత_త్వ్వమును బోధించెను, ఆయన (శ్రీకృష్ణ జన్ముకాండకు భామ్యము (వాసెను, వైళన్యుడు జయ టేవుడు లీలాశుకుడు వల్ల ఛస్వామి మతావలంబకులు, వీరికి గర్గ వ్యాన భాగవతములు (బహ్మక్షైవ_ర్తక పురాణము (వమాణ (గంథములు, శ్రీకృష్ణుడు వరత_త్త్వము, రాధ యాయన “జీవే. (వకృతి స్వరూపిణి, దీనిని రాభాక్ళష్ణ మతమందురు. సాం[వ జాయ మొక్క-టయినను భావభీదములవేత నీ నాల్లు మతముల వారికి నొండొరులలో రవరవలు పొడమినవి, ఇవి గృహకల్లోలముల వంటివి. ఆళ్వారులు రామునెడ వెడమొగము గలవారు. (శ్రీకృవ్ల వరముగా రంగని భక్తి గావించిరి. రాము జేకవల్న్నీవతుడు, అది వారికి గిట్ట లేదు, (శ్రీకృష్ణుడు గోవికాలోలుడు, అళ్యారులు న్ర్రీవ చ్భావముతో గోపికలవ లె (శ్రీకృష్ణుని సేవించి తరించిరి. గోడా "బేవియు నక్లే కావించెను. కాని యామె (స్రీయగుటచేత సహాజ మగు కామవీకారమును బొందినది, రంగని వరిణయమాడినది, దాంవత్యఫలము ననుభవించినదిః

జయ బేవుడు. (శ్రీకృన్ణభక్తుడు. ఆయనకు కోదండ పాణియై (శ్రీరామచం్మదుడు (పత్యతుమయ్యెను. హింసాకరమణు నీ కోదండ ముతో నిన్ను చూచుటకు నే నిచ్చగింవను. "వేణునోపాలమరూ _ర్తివె నాకు సామూత్క-రింపుమని యర్ధి వెను, “గోవు వెంటం దగులు కోజె భంగి యను భాగవతసూ క్రిని (వ్రత్యతుర నమన్వితముగా తమ యందు సార్థకము గావించుకొనినవారు. (శ్రీకృష్ణ తత్యోపాసకులు, (శ్రీకృష్ణుడు వరమ పురుషుడు. ఆను గోపికలు, దీనిని వైన్నవ మందు మధురభ క్రి యందురు, వారి కవితలు మధుర (వబంధములు,

క తంచావూరు కెలుగు కవులు శైవ వైన్లవ బ్వేమముల కీ యంత స్ల్యేమములు తోడయినవి. సంఘము విచ్చిన్నమయినది.

కవులు శాంతి (ప్రియులు, 'జేశాభ్యుదయమున క్రై. తమ లేఖనిని వినియోగింతురు. పోతన తెనుగుబేశమునందు మతకల్లోలములను మాటువుడంవ తలం బెను, దాని కపాయ మాలోచించెను, సర్య మఠ సామరన్యముగల (శ్రీమన్నారాయణ కథ్యాపవంచ రచనా కుతూజూాలుం డయ్యాను. వోతన తాత తండ్రులు శ వశాశ్ర్రమతాను గాములు, తల్లి లక్కమాంబ నదాశివ పొద యుగార్బ్చనానుకంపా నయ వాగ్భవాని, పోతన మ హేశ్వరపూజూ ధురంధరుడు, వంఛా తరీ మంతోపానకుడు. అయినను శివ కేశవుల భేదమాయనకు లేదు. 'రాకానిశా కాలంబున సోమోవరాగంబు రాక గని గంగకుం జని నాడు. మహనీయ మంజుల పులిన తలంబున మహేశ్వర ధ్యానంబు జీయుచు కించి దున్సీలిత నయనుండయి యుండెను. (శ్రీరామ చంద్రుడు సాతూత్క-రించెను, నేను రామభదుండను. మ న్నామాం కిరముగా (శ్రీమహాభాగవతమును బెనుంగు సేయుము, నీకు భవ బంధంబు తెగునని యానతిచ్చి యంతర్జి తుం డయ్యెను, వేసినది శివధ్యానము, సామోత్కరించినది (శ్రీ రామచంగదుడు. ఇది వరన్పర విరుద్ధము. లోకమునందు జరుగనిది,

పోతన యతిలౌక్యుడు, అంద రనుళొనునట్లు (శ్త్రీరామభ క్తుడు కాడు. ఈ విషయమున సారన్వతో పాసకు లందరు పొరవడిరి, లోక మును పెడదారికి మళ్ళించిరి. “గతానుగతికో లోకః” శివ్రనకు (శ్రీ మన్నారాయ ణావతారుండగు రామచం[దునకు భీదములేదు, ఎవ రిని ఛ్యానించినను ఫలిత మొకళే. శివుడే శేవవుడు శీళవుడే శివుడు అని లోకమునకు [పకటించుటయే పోతన యభిప్రాయము. “శివన్య హృదయం విష్ణుః విహ్లోశ్చ హృదయం ళివః, యధా శివముయో విష్ణుః” అను సూ క్రియందలి భావ మాసంఘటన చేత వ్య _క్రీకరిం చెను. శావున నే

శవికా మమ దేవతా క్‌

పేతు లారంగ శివుని. బూజింవం జేని

నోరు నొవ్వంగ చారికీర్హి నుడువం జేని యని భాగవత వీఠకయందు నుడివెను, బారికీ రృనంబు సర్వజన సమ్మ తమని యుర్దాటిం చెను. ఎవరిని 'జ్వేషించినను వాని జను తల్లుల కడుపు చేటని [వబోధించెను. ఇందు మూలమున ఏరశైవ (శీవై న్ల చవుల వరన్పర విబ్వేషము మహాపాపమని [వకటిం చెను. వేదార్థ (వతి పాదమునందు తిక్క_నగారికంకు పోతనగారు (వజ్ఞావంతుడు. కాని "వీదాంత విద్యావిదులు ఇరువురను అంగీకరింవరు. తిక్కనగారి హారి పహారస్వరూవ కల్పనము ఊపహామనోహరమయినను శా ర్ర్రవిరుద్ధము, పోతనగారి (శ్రీరామచంద్ర సాతూత్కారము. వినోదకరమయ్యును నత్యదూర ము, ఉపానన్మాకమమునకు ఇరువుకు తమ కార్య సాఫల్య మునకు నిరూపించిన వన్నాగములు అని త్మీవముగా నాలోచించిన వారికి తోచక తవ్చదు. వారు మహాకవులు, ఊహావవంచమున నంబారము గావించురు, *“ళాభ్యాం నమః

వోతన భాగవతము నాం(ధీకరించుటకు పూనుకొ నెను. ఆది యందు (శ్రీకై వల్య వదంబు "చేరుటకునై నంజాంగనా డింభకుని చింకిం చెను, ఇది వింతలో మరొకవింత, అంకితమిచ్చినది రామునకు; ధ్యాన యొనరించినది నందాంగనా డింభకుని. కాము కృతి నమర్ప్చిం చిన చేవత నే యాదియందు ధ్యానించుట కవుల నంవదాయము, తిక్కన హరిహరనాధునకు భారతము నంకితమిచ్చెను. ఆదియందు జబారిపార నాధుని ధ్యానిం చెను. గోపీనాధ వేంళటకవి తన రామా యణమును (శ్రీకృష్ణున కంకిత మొనరించెను. అ నందనందనున శాదిలో నమన్క-రించెను, రఘునాధ నాయకుడు తన కృతులను "రామాంకితము గావించెను. అఆదియం దా రాముని ధ్యానించచను, ముద్దు వళనియు నశ్షే, కానించినది. వీరందరి కా యా జేవతలు (వత్యతు మైరి. కృతుల నర్ధించిరి. ఇది వరంవరాగతము. కృతియొక బేవున శిచ్చి, ఛ్యాన మింకొక బేవుని చేసినవారులేరు, అట్లుచేయుట భజక్రి లతణము కాదు. పోతన భాగవతమును రామాంకితము గావించి

ఃం తంజాపూరు తెలుగు కవులు (శ్రీకృష్ణుని చింతించుటలో విశేవమున్నది. విష్ణు వవతారములయిన రామకృష్ణ 'లేశరూపులనియు, చారిలో నెవరిని వినుతించినను (వణు తించినను కెండవవారికి కూడ చెందుననియు లోకమునకు నిరూపిం చుటశే యట్లు గావించెను, ఇట్లు శివుడు రాముడు కృష్ణుడు భిన్న మూర్తులుగా గోచరించుచున్నను అభిన్నులని వీఠకయందు ని న్రైశించి భాగవత కథా కథనమున కువకమించెను, ఇందుమూలమున కెవ విశిష్టాద్వైత వల్ల భస్యామి ఆళ్వారు మతస్థులకు పాఠము నేర్చెను,

భాగవతము భగవ త్త త్త్వ్యమును బోధించు ([గంథము, భగవ చృబ్ద నిరూనవణచేత నొక్క విష్ణువును (గ్రహించుట యనివేకము, విష్ణుత _త్వీమును బోధించు విష్ణుపురాణము, శివత _త్త్వమును బోధించు శివపురాణము (వ ల్యేకముగా గలవు, భగవత్‌ శబ్బముచేత వేదము నందు (వతిపాదింవబడిన మూరి తయమును (గ్రహింవవలయాను. (గున్నా విష్ణు మహేశ్వరులు వర్మ బహ్మ మూ_ర్యంతరములు, వారి మహిమాతిశయమును బోధించునది భాగవతము, అది నారాయణ కథా (వవంచితము, ఆంధ రాష్ట్రీయాస్థాన కవులగు కాళీ కృష్ణా 'ఛార్యులవారు బందరునందు భాగవత త _త్వమునుగురించి యువన్య సించుచు భగవత్‌ శబ్బమువేత శివ్చనిగూడ వరిగహింవ నగునని చెప్పినటుల నాకు పాగా జ్ఞావకమున్నది, (శ్రీయాచార్యులచారి మాట సత్యము, భాగవతమునందు విష్ణుమూర్తి దశావతార కథలే గాక దతాధ్యర విధ్యంసము (త్రిపుర సంహారము మొదలగు శెవ గాధలు గలవు, (బ్రవ్మాను గురించిన కథలుగలవు, భాగవతము నకలమత సామాన్యమయిన (గంథము, కావుననే పోతన తన యఖి మతమున కనుగుణమగు భాగవతమును అెనిగింం బూనెను, దానిని రామచందదుని నోట 'చెవ్చించెను, అందు మూలమున తన భాగవత మునకు కీర్తి వతివత్తులు సమకూడగలవని తలంపు. అది యశ జరిగినది, కొందరు సువ్రసిద్ధ విమర గులు తలంచినటుల పోతనగారు (శ్రీకృష్ణత త్వ మొక్క-ఒ దానినే బోధించుటకు భాగవతము నాంధీక రించ లేదు.

కవితా నుమ దేవతా లి

భాగవతము భక్తి (వధానమగు [గంథము, భక్తి రెండు విధములు. దానభ క్రి మధురభక్తి - “తనుహృద్భామల నఖ్యమున్‌ క అను పద్యము రెండువిధముల భ_కిని నిరూపించును. వహ్లాదచరిత గ జేందమోతు.ము అంబరీహోపాఖ్యానాదులు డానభ క్రికి దృష్టాంత ములు, ఇది రామానుజ మతసాంవదాయము. దశమన్క_.ం౦ధము లోని రాసక్రీడ (భమరగీశాది గోపికా వృత్తములు మథుర భక్తిని (ద్రదర్శించును. అందు శృంగార మంతర్జీ నమయి యుండును, గోపి కాంగనలు తన్నూూలమున తరించిరి. ఇది యాళ్యారుల మత నంవ జాయము, వల్లభ ైతన్యాదులు జయబేవుడు (శ్రీకృళ్ణతత్తో్వోపాస కులు, పోతన (ఫ్రీకృష్ణత_త్వమును తెనుగు 'బేశమునందు. (పదా రములోనికి "తచ్చెనను నంగతి ఎంతవరకు నత్యమో విజ్ఞులూహించు కొనగలరు, పోతన కవిలోకాగగణ్యుడు. రనమయాంతరంగుడు, ఉభయ విధముల భ కిని భాగవతమునందు నమ్మగముగా (వదర్శించి యపారమగు యశము నార్జించెను, ఏ పద్యము 'నేవిధముగా నడిపిం చిన నే రనమెట్లు వెల్లి విరియునో పోతన టాగుగా నెరుంగును. వాని యందు కైవవైవ్లవములు గూడు కట్టుకొనియున్నవి, ఆ కార ణముచేత వీర శృంగారములు భ క్తి శృంగారములు మేళవించి కవిత నతి మనో హరముగా నడివింం గలిగౌను, పోతన రామభ క్ర్తుడనియు “విష్ణు మయం జగత్సర్వం అను నంగతి చక్కగా ననుభూతికి తెచ్చుకొనిన వరమ భాగవతో త్తము డనియు కొందరి యభిపాయము, పోతనను చారు సరిగా నరముచేసికొన లేకపోవుటయీకాక లోకమునుగూడ చారు తమతోపాటు వెడదారిని వట్టించి సారన్వతమునకు మిగుల నవకార మొనరించిన వారయిరి. పోతన శివమం[తో పానకుడు, లోక పా'తార్థము భాగవతమును అెనిగించెను. ఆయన మనోభాన మున కది సరిపోయినది. ఆయన రామభ క్తుడునుగాడు విస్ణుభక్తు డును కాడు, భాగవత త _త్వ్వమును ఇశాగుగా నవగతము వేసికొనిన రసిక ేఖకు డగు మవోకవి, అవస్తుతమైనను నింకొక విషమయమును- నుడివి దీని నింతటితో విరమింతును,

జ తంజావూరు తెలుగు కవులు భాగవతమును సర్వజ్ఞ సింగ భూవతి భూమిలో పూడ్చించె నను (వ్రవాదము లోకమున గలదు. సీింగభూవతి మహోవిద్వాంసుడు, కాన్య రన పిపాసి, భాగవతమువంటి యుత్తమ (గ్రంథమును విధ్యం నము గావించు నవివేకి కాడు. భొగవతము నాంధీకరించున పుడు పోతన యొక (కమమున "తెనిగించ లేదు. తన యిచ్చవచ్చిన కథా భాగములను స్క_ంధములను ముందు "కెనిగంచుకొనుచు వచ్చెను. .తరువాత వానిని యధాకీతిగా కలుపుకొన తలంచెను. విధి విరోధిం ఇను, పోతన మరణించెను. ఆఅ భాగములు అకు మిగిలిపోయినవి, “తరువాత నారయాదులు పూరించిరి, ఇది యసలు సత్యము, 'ేనివోని బిందలు మోవి సీింగభూపొలుని సారస్వత (ద్రోహుల జూబితాలో మొదట వేర్చినారు చరిత్రకారులు, అచేవరం వరాగతముగా కథలు గాథలయి దిగుమతిమైనవి మనకు, దున్న యిీనినదనిన దూడను శోష్టములో కట్టివేయు మనినవార మయితిమి మనము, ఉభయ మతములకు పొందు నాపాదింవ తలంచిన వోతన్నగారి విశషణమున "తెనుంగుర్హాత యత్నిపౌఢ మైనది. వీర శృంగారమును భ_క్రి గృంగా రము నలవర చుకొనినది సౌవర్డ్మ కంకణ రుణరుణ నినదంబు శింజిీనీ రవముతోం జెలిమి సేయం డాటంక మణి గణ ధగధగ దీ పులు గండ మండల రుచిం గప్బికొనంగ ధవళత రాపాంగ దళధళ రోచులు వాణ జూల (వభా వటలి నడవ శకరపొత ఘుమ ఘుమ శబ్దంబు వరివంధి నైనిక కలకల న్వనము నుడువ నుభయ తత్త వ్రములను చాల్చినది. ఒకటి శాద్రము, "శిండవది _వైన్లునను. అంధలోళమున కబ్బురపా టొదవించినది, ఈడు వచ్చిన యాడుది కవితా లతాంగి. ఎంతకాలమని యోవిక వట్టగలదు! "లేం

కవితా మమ దేవతా ! గ్రాయంపుం జిన్నారి యగుటచేత నన్నయగారి పెందకమున ధర్మ వన్నాగములకు తలయొగ్గి సిగ్గరియెనది. తిక్క_నగారి చేతిలో నిండు పాయంపు బిగువుల నొయారియెై సింగారంపు. బోకడల నెరజూణా తనము నభ్యసించినది. మనసు తీరియుం దీరకమునుపు నడిమి కాల మున వీరశైవ మవలంబించినది. తవశ్చర్యకు పూనుకొనినది. అఆ తవశ్చర్య పార్వతి తవశ్చర్యవంటిది కాదు, విష్ణుత్వము కొరకు పాశు వత చర్య, కోరిక నెర వేరినది. వోతన్నగా రాధారముగా దొరికి నాడు. ఉభయ మతావలంచిని యెొనది, ఉభయ రనముల నడుమ మాగిసలాడినది. కొంతకాలము రుచిమరిగిన (పాణి. లెగించినది చివ రకు, వదునారవ శతాబ్బము నాటికి వెవ్లువ (ప్రాబల్య మూాంధమున నెక్కుువయినది, అద్వైతులు విశిష్టాద్వైత మతము స్వీకరించిరి, వైన్టవము మరింత బలమయినది, కొత్త వింత, (పాత రోత. మహా రాజులు మతములు మార్చుళొనిరి, విష్ణ భక్తులైరి, విజయనగర స్మామాజ్యాధి నేత (శ్రీకృష్ణరాయలు, ఆయన వైన్లవుడు, విష్ణువు శృంగార పురుషుడు, ఆయన భక్తులు శృంగార పురుషులు, పునుగు జచాది వాననలు మేన గుబాళింవ, వీటిరన వాననలు దిశల నలము' కొన పురవీథఘులందు నంచరింతురు. వారి మురిపెంపు పోకడల నరసి మురిసిపోయినది తెలుంగు కవితా లతాంగి.

రాయల యాస్థాన కవి యలసెాని "పెద్దన. అయన ఆహితాగ్ని మొన విశిష్టైట్యైత మతస్థుడు. మొదట అద్వైతి. శఠకోవయతి శిమ్యత్యమున వెప్దవమును పర్మిగహిం చెను, మహోకఏవి రాయల చారి చేత ఆంధ కవితా పితామహ యని పిలిపించుకొనిన యుభయభాషా కోవిదుడు. సుఖజీవి

నిరువ హాతిస్థలంబు రమణీ (వియదూతిక తెచ్చి యిచ్చు క

వ్వుర విడె మాళ్ళు కింపయిన భోజన ముయ్యెల మంచ మున్నగాని కవితా రచనకు గంట మందుకొనని మపహోభోగి, వలచి వలపించుళొన్న దా మహాకవి నానవడి కవితావాణి, కాని యాత

గ్‌ా ఠంజావూరు తెలుగు కవులు డజాహితొగ్నీ కుటుంబములోనివాడనియు వేదనిదుడనియు మర చిపోయి నది. మనుచరిఠమునందు మనలు కొన్నది, హిమాలయం పులోయలో జీశాంతమునం డావానము కల్పించుకొన్నది. శృంగార రపోద్దీపక ములైన యపూర్వ చాతావరణములను కలిగించుకొన్నది. గున్న మావినీడ చం(దకాంత శిలావేదిక మిద మృగమద ఘనసార విభవ ద్విగుణిత వీటి గంధస్థగి తేతర వరిమళమై వీణాగాన మొనరించుచు కూర్చున్నది, భృంగారమునకు నంగీతము దగ్గర చుట్టము, “నంనగీతం సాహిత్యం చ సరస్వత్యాః _స్తనద్వ్యయం” సరన్వతికి సమాకర్ష ణీయ ములైన యంగములు సంగీత సాహిత్యములు. "ఈంటి నమ్మేశేన మిక్క-డ చక్క-.గా కుదిరినది. దారులు 'వెదకీకొనుచు వచ్చినాడు (వవరుడు. అతడు జయంత వనంత కంతులం జక్క_దనంబునం గెలువ జూలిన య లేఖ్యతనూ విలాసుడు. కవితా లతాంగి తన యభిమతము నెరవేరిన దనుకొనినది. లోలోన నువ్విళ్ళూరినది, ఉబలాటవడీనది, ఉపఫ్పాంగిపోయినది. నయనాంబుజములు వికసించినవి, శాంతి పెల్లు చ్చినది. కనీనికలు వికసితోత్సల వంక్తులు (గుమ్మరింపగా చూచి నది. రుణం రుణత్క-టక సూచిత వేగ వదారవిందమయెై లేచినది. కశుచంబులుం దురుము లేనడు మల్ల లనాడ గంపె డానతో దగ్గ ఈ కరి గినది, అతడు పరమళాందసుడు, ఇంతలు కన్నులున్నను దారి కాన రాని యమాయకుడు, చెప్పినను తెలియనివాడు. తెలిసిసను నచ్చని వాడు, తన కథనంతయు 'వెళ్ళబోసికొన్న చా యిల్లాలు, ఆశలు "వట్టినది. బానలు వేసినది. లాభము అేకపోయినది. తహతహ వడినది. యారాటము భరింవ లేక పాంచ దూషణ బాహుమూల రుచితో. బాలింక్లుపొంగారంటబైై యంచుల్‌ మోవంగం. గౌంగలించి యధరం బాసిం చినది.. అ వ్రాహ్మణు డోరమోమిడి తదీయాంస ద్వయంబంటి పొమ్ముంచున్‌ (దోచినాడు. ఆ యగారవము నహింవ లేశ పోయినది. వనితల్‌ తనంత. చావలచి వచ్చిన చుల్కనక్రాబె యేరికిన్‌ __..అను

కవితా మమ దేవతా క! శొనినది. తెనుగు దేశమునం దావె కింక కాలు నిలువలేదు. ఆ (తోపుతో, మళ్లైల్‌ _మోయంగ గబ్బి చన్నుగవ కంపంబంద వేణీ్‌భరం బట్టిర్తై కటి చిమ్ముచీకటులు (గమ్మన్‌ చవతీణ దిశాభిముఖమొ వరుగువారినది. తంజావూరు చేరునంతవరకు మనస్సాగ లేదు, విషాదము డిందువడ లేదు,

అలి రఘునాథ నాయకుడు (శ్రీళృన్ణ చేవరాయలు దశీ,ణముగా విజయయా త సాగిం చెను. చోళ రాజ్యమును జయించెను. దానిని స్వాధీనము గావించుకొ నెను. తంజూపూరునందు విశ సనౌాథతనాయకుని శాజ(వతినిధిగా నియమిం వెను, ఆతడు సర్గనమర్థుడు: మధుర తంజూవూరు మండలములను జనరంజ కముగా వరిపాలించెను. రాయల మెప్పు నంపాదించెను. రాయల యనంతర మాయన నహోదరు డచ్యుత రాయలు విజయనగర సింహా నన మధిష్టీం చెను. అచ్యుత రాయల "జీవేరి చటికుమలాంబ, ఆమెకు మూ ర్తిమాంబ యను సోదరి కలదు, ఆమెను ఏీంశిరో మణియగు చిన్న చెప్వప్పనాయకుడు వరిణయమయ్యును, అతడు స్కువసిరద్ధుడగు తిమ్మనాయకుని కుమారుడు. బయ్యాాంబిక గర్భకు క్రి ముక్తాఫలము. అచ్యుత రాయలు మూ_ర్తిమాంబకు స్రీధనముగా తంజావూరుమండల యమొనంగెను, చిన్న "చెవ్వప్పనాయకుని విశ్వనాథ నాయకునకు నహాయ 'కారిగా నియమించెను. కొలది కాలమునకు అచ్యుత రాయలు మరణించెను, అతని సోదరుని ప్యుతుడు నదాశివరాయలు సింహాపీఠి నధిప్టీ చెను, ఆయన కాలమున చిన్న చెన్వనాయకుడు తంజా వూరు మండలాధివతిగా నియమింవబ డెను. విశ్వనాథ నాయకుడు మధుర మండలమునకు రాజయ్యను. చిన్న వవ్వవృనాయకుడు సొర మార్టి కబుద్ధి కలవాడు. శివభక్తుడు. ధర్మశార్య నిరతుడు, శ్రునైల అరుణాచల వృద్ధాచలములలో శంకరార్చణముగా ననేక కైంకర్య ములు గావించెను, చిన్న "చెన్వనాయకుని జాన ధర్మములను గురించి రఘునాథ నాయ కాభ్యుదయమునందు వారిలో. జినచెవ్వ వసుధా బలారి మేరు ధీరుం డనంగ మేదిని వెలసెం

రఘువాఢ నాయకుడు శకి

జిరతరంబుగ భక్తి (శ్రీశ లమందు

నరుణాచలమున వృద్ధాచలంబునను

శంక రార్చణముగా శాశ్శతానేక

నై ౦కర్గములు హ్‌ ఘన ర్థిగాంచ నని యున్నది. _ తిరువగ్తామలైలోని యరుణా చ లేశ్వరాలయ మునకు వదునొకొం డంతరవుల తూర్పునోపురము నిర్మించెను. వృద్ధా వ్యమునందు చిన్న చెవ్వనాయకుడు తనూజు డగు నచ్యుత నాయకు నకు రాజ్యము నవ్చగించెను, తాను శివధ్యాన తత్చరుడయి జీవిత "శీవమ-ను గడవెను, అచ్యుత నాయకుడు మహోవీరుడు, త న్నెదిరించిన భూవతులను రణావని దునిమి నవ్యసాచి యని యశము నొంటెను, అచ్యుత నాయకుడు విష్ణుభక్తుడు. తండివలెనే ధర '్రశౌర్యములం చాని కలవాడు,

రంగభామునకు (శ్రీరంగమునందు

బంగారు నజ్జలుం (శారములును

రంగుమిోటు కిరీట రాజంబు మేలి

శృంగారవనములు నిర్చిం చను, ఆ మహారాజు బేవేరి మూర్తిమాంబ, ఈ రాజ దంవతులకు అచ్యుత నాయకుడు రఘునాథ నాయకు డను నిరువురు కుమారులు జన్మించిరి, వారిలో రఘునాథ నాయకుడు చిన్నవాడు, చెవ్వవ్ప అచ్యుతనాయకులు టైన చింతనము కలవారు. వారి యంత।ః (వవృ్తి పారమార్థిక నిన్టకలది. సారస్వ 'ఆాభివృద్ధికి వా రొనరించిన కమి. యంత గా గనిపించదు, కవులను పోషించి శావ్యము లను కృతి గొనిన జాడ లేమియు నగువీించవు, రఘునాథనాయకుడు అమిత పరాక్రమవంతుడు, సాహసోజేతుడు, తంగడి వనుపున విజయనగ రాధీశ్వరుండయిన "వేంకటపతి బేవరాయలకు సహాయముగా నరిగి యతని రాజధానియగు వెనుగొండను ముట్టడించిన మహమ్ము దీయులను దురమునం దోడిం చెను, అచ్యుత నాయకునకు వార్ధక్యము

తక

$4 తంతొవూరు తెలుగు కవులు (ప్రాపిం'చెను. రాజ్యపాలనమునందు విర_క్తికలవా డయ్యెను.కుమూరు డగు రఘునాథ నాయకుడు దమృుడని యూహిం చెను. రాజ్య భార మును రఘునాథ నాయకుని భుజస్కుంధములపై నారోపించెను, తాను (శ్రీరంగమును జేరి రంగభాముని పాదారవిందములను జేవించుచు కాలము గడపెను. తండి జీవించియుండ కువూరునకు రాజ్య మవ్చ గించుట తంజూవూరు నాయక రాజులందుమూ (శ మే శాన్చించుచున్నది,

శేశ వేఒభ్య _గ విద్యానాం

యావనే విషయెమీణాం

వార్థ శ్రీముని వృ త్తీనాం

ఆూగోనాంతే తను త్యజూం

అను శ్లోశార్థమునకు దృష్టాంతము నాయక రాజుల జీవితము,

రఘునాథ భూనీభుడు,

వనసుమతీ రాజ్య నిర్వాహకుం డగుచు

దుండీర పీరుని దురములో దునిమె

చండించి ఖండించె జగ్గ భూవిభుని

నొాలంబు చేసి పొండ్యావనీపాలు

పాళెంబు డాసి తజ్చ్బాలికశకా మణుల

మొటజుం 'బెట్టగాం దన మూకలచబేత ఇరవట్టి 'లెప్పిం చెను, (వజానురంజక ముగా రాజ్యపాలనము గావీం ఇను, అతడు చాన శీలుడు. నిరళావారితాన్నన్యత నంతోమిత వంచాశత్సవాన భూసురుండు, నిజ నామాంకితాకలంక వ స్తుసమ్మగ బమవుళ్ళగవోర భూమీత చోళ ధరామండలుండు, ఉభయ భాసా కోవిదుడు, కవిలోక మాన్యుడు. ఆంధభోజుడను విఖ్యాతి గడించు కొనెను. (శ్రీకృన్ణరాయల తరువాత తెనుగు జేశమును పరిపాలించిన రాజులలో నంస్కృ కాంధభాషా వండితులయిన కవుల నాదరించి పోమించినవారు తంజావూరు నాయక (వభువులు, వారి జీవిత కథలు ఆంధ్ర దేశ చరిత్రమునందు (శ్రీకృన్ణ జేవరాయల దివ్య జీవిత చరిత్రతో

రఘునాఠ నాయకుడు ఠిఫ్‌ పాటు సువన్షాతురములతో (వ్రాయబడినవి, వారి కీ ర్తి యాం సారన్వత (వపంచమునందు "తెలి వెలుంగు వెన్నెలలను కాయించి వది, " వారి పితృభక్తి వరాయణత్వము రామచందునితోడిదయి చఛిఠరాతుర స్థాయిగా కావ్యత్వమును చాల్చినది, వారిలో నొక్కొ శ్కరు బహ్ముగంథ కర్తలు, తంజావూరు నాయక రాజులలో రఘు నాథనాయకు డ్మగగణ్యుడు. తరువాతి నాయక రాజులకు సర్వవిధ ముల మౌొర్గ్షదర్శకుడయి వెలునొం చెను, నాయక రాజులు విజయనగర సామాజ్యాధిపతులను తమ జీవితమునకు మేలుబంతి గావించుకొనిరి, అందును '(శ్రీకృన్ణజేవరాయలు చారి కాదర్శపురుషండు. నిత్య జీవి తమునందు ధర శార్యములందు సారస్వత పోవమణమునందు తంజూ ఛూరు. నాయకరాజులు (శ్రుకృవ్లశాయల యడుగు జాడలలో (1వవర్హించిరి. సామాజ్యాధివత్యమునందు శాయలంతవారు కాక పోయినను సారన్వత పోవణమునందు దాదా వంతవారని యొవూ శొనక తవ్చదు, నాయశ రాజుల కాలమునందు అంధ సారస్వత సరస్వతి "వక్క ఛందోరూవములగు వినూత నాలంకారముల నల వరచుకొన్నది. అందు యతగానములు వదనులు మంజరులు "జీర్కొ.న తగినవి. విరవాది తావులు విరిసిన రీతి వదములు మంజరి (వముఖ శావ్యములు చయొదలనూ కంకీతమ్ములు చేసి తీవు అని రాజగోపాలస్వామి విజయరాఘవ నాయకునితో నుడీ 'వెను, వివిధ చృందో వాబ్బయభూమితమొ కవితామళతల్లి తంజూ చూరు నాయక రాజుల కొలువు కూటమునం దవిచ్చిన్నముగా ఉఊజాదాపు 'జెబ్బది సంవత్సరములు కనశాభియే.కాది నివిధ గారవములతో విల సిల్లి నది. (శ్రీకృన్ణరాయలు కవు లెవరికిని కనకాభిేక మొనరించి నటుల కనిపించదు. మొదట దవీ.ణాధీశుని ముత్యాల కాలయందు (శ్రీనాథునకు కనశాభిపేకము జరిగినది, తరువాత తంజావూరు నాయక రాజులలో రఘునాథరాయల కా గౌరవము లభించినది,

ర తంజావూరు తెలుగు కవులు మధురవాణి రఘునాథ నాయకుని యాస్థాన విదువీ.మణి. రఘునాథా. భ్యుదయాది కావ్యములు రచించెను, అమెకు కనకాభిపేకము. హేయించినాడు రఘునాథ నాయకుడు, అనంతరము విజయరాఖభఘవ నాయకుని యాస్థాన విద్వాంసురాలు కవయి(తియు నగు రంగా జమ్మకు మరల అ గౌరవము చేకూరినది. అమె ఉషపా పరిణయాది. బహు కావ్యములను రచించిన వండితురాలు. (స్రీలకు తమ కొలువు నందు స్థాన మొనంగిన వారు తంజావూరు నాయక రాజులు, కావుననే "పెక్కుమంది కవయ్యిత్రులు విదుషీమణులు నాయకుల రాజ్యకాలము నందు చీళటి మరుగులను తొలగ తీసికొని వెలుగులోనికి రాగలిగరి, (స్రీలకు విద్యా స్వాతంత్యముల నొకవిధముగా (ఫోత్సహించినవారు తంజూవూరు నాయశకరాజులు, వారు తమిళ ేశమునందు ెనుగు భామను (వచారములోనికి "తెచ్చిరి. అందుమూలమున లెలుగు వెలుంగు వీన్తరించి వికాసము పొందినది, విజయనగర రాజులకంకు నాయశ రాజులు తెనుగు భాషా విస్పృతికి నధికముగా తోడ్చడిరనక తప్పదు. ఒళ్క- శవిత్వమేకాదు, సంగీతము నాట్యము నాయక రాజుల కాలమునం దత్యం తాభివృద్ధి నొందినవి, వీని కన్నిటికి దారి మూవీనవాడు రఘునాథ నాయకుడు, ఆయన సుగుణ నంవద తరు వాతి నాయక రాజులకు (ధువతార మైనది, తంజావూరు మండలము "లిన తరువాతి మహారాష్ట్ర) వభువులువైత మా మవోరాజు నడుగు జాడలలో వర్షించి చిరకీ ర్తి నార్టించిరి, రఘునాథ నాయక రా జేందుడు విశిష్టారై సల్‌ మతావలంబి.

(శ్రీరామపాద శేవాన క్తుడు, (శ్రీరామచంద్ర సాంద్రకరుణా కటాతు లబ్ధ సారస్వత విశేవ నిరర్షళ వాగ్లై ప్‌ వాకేవ సాహిత్య కా ఖోజుడ నని రఘునాథ రామాయణ గద్యయందు చెవ్చుకొ నెను.

కోదండ దీయోధి గురుంజైన రాముం

జే జైవమని యెంచు నెంచం డన్యులను

అ రఘునాథ నాయక శిరోమణి

శఘునాథ నాయకుడు శి? ఆ భూజూని అచ్యుత నాయకాభ్యుదయ మను ద్వివద శావ్య మును రచించి తన వితృభ క్రిని లోకమునకు (వకటించేను, విజయ రాఘవ మన్నారు బేవ నాయకుల కాదర్శ_సాయు డయ్యెను, విజయ రాఘవనాయకుడు రఘునాథనాయక మహారాజునకు తనూజుడు, రఘునాథ నాయ కాభ్యుదయ మను ద్వివద శావ్యమును, యతగాన మును రచించెను, విజయరాఘవనాయకుని కుమూరుడు మన్నారు జీవనాయకుడు. ఆయన విజయరాఘ వాభ్యుదయ మనువేర తండి జీవితకథను ద్వివద కావ్యముగా బంధిం చెను, నాయక రాజులకు పాండిత్య సాహిత్యములు పితృభక్తి వంశ వపరంవరాగతములు, ఈ నాయకుల కాలమునందు ద్వివదలకు యత్సగానములకు అధిక (వతీతి కలిగినది, అవి "దేశీయచ్చందములు, వాని నభివృద్ధిలోనికి చ్చి తమ బేశీయ సారస్వత భక్తిని 'చేశీయ తాన క్రిని వెల్ల డించిరి, “ోస్వస్థాన "'వేవ భాపాభిమతా స్సంతో రన (వలుబ్ధ ధియః లోకీ బహు మన్యంతే వైకృత కావ్యాని ఛాన్య దవహాయ” రఘునాథ నాయకుడు అచ్యుత నాయ కాభ్యుదయ మే శాక పారిజాతెవపారణ మను మహాకావ్యమును రెండు జాములలో న త్యాశువుగా చెప్పెను, లేఖకు లా ఛారావాహిని ననుగమింవ లేకపోయిరి. తచ్బిబ్బులయి (శ్రిందుమోదులు వరికించిరి, అది నముత్తుంగం బగు హీమావనీ ధర శృంగాగము నుండి నిరంతరంబుగా నవనికి వినిర్గ్ణతేంబయిన గంగా తరంగిణి. చానిముంబెవలాగ గలరు. అందు మూకంద కందళ దమంద మరంద బిందుధారా నసందోహములు వెల్లి గొనినవి.

వమూాకంద కందళ దమంద మరంద బిందు

త్వం పారిజాత హరణం త్యరయా నిబద్ధమ్‌

యామ ద్వ యేన యదునేరరి పారిజాత

మాజీవార త్సరన మచ్యుత రాయ సూనుః

శావ్యం తద విబుగై స్తు కథం కథంచి

చాలేఖ చిత మవథాయ ఫణీంద్ర కల్పైెః సా,ర ఈ సంగతి మనసునం దుంచుకొని చేమకూర 'వేంకటరాజకని

నా తంజావూరు తెలుగు కపులు రసిక మూగత్రుండె యంతఃపుర వ్రడీన సార సారస్వ తాభార శారి కాను కవన కృతముఖ కుక కళాకలన వ్యాష్ట్ర బుధ జనాస్థాని రఘునాథ భూమిజూసి వి, వి. యని యఖభినుతించినా డా రఘునాథ నాయక ధరణీవతిని. ఆ కవితాధాటికి పండితు లబ్బురపోయినారు, అచ్యుత నాయక మహీ జాని యొడ లుప్పొంగినది. కన్నులు ఇమ్మగిల్లి నవి, ఆసందాశు ఫూరములు జడివారినవి. చూచినాడు గోవింద దీథీ.తులు, అయన రాజగురువు, మహామంధతి. సకలశాస్త్ర వరిజ్ఞాలే, రఘునాథ రాయల: (వజ్ఞావి'శేమంబున కంతరంగంబునం దలరినాడు,ః మవోారాజునకు మనపి జేసినొడు, అవునని తలయూచినా డచ్యుత నాయ కావనీవతి, మరుతణము వండితే సభామధ్యంబున రఘునాథ రాయలకు కనకాభి శకము జరిగినది. ఏవం వదన్తనయ మేవ కృపా రసౌ యః జూతాభిపేక మసి తం జగతీ చిడౌజః త కాభిషించత మణీభి రసొ సభాయాం ఆనీత్స వవ వసుఖేశ వటాభిే.కః సార విద్యానేవ విజానాతి విద్యద్దన పరిిశమం, ఆశువుగా నుత్చల మాలీకను చెప్పి యలసాని పెద్దన (శ్రీకృష్ణ్టరాయల మన్ననల నందు కొనెను, అంతకు ముందు సమస్యలను పూరించిన వారె కాని యేక ఛాటిగా వృత్తమాలిక లాశువుగా చెప్పినవారు "లేరు. ెద్దనయు నాశువుగా వబంధము లల్ల లేదు. ఆశువ్రబంధ రచనకు రఘునాథ శాయలే మొదటివాడు, ఆయన కవనంపుం. బోకడల యందచంద ములు కల్చనాశ _క్రియు రఘునాథ రామాయణమునందు కొంతవరకు నగువించును, అది నంస్కృతమునందు వాల్మీకి రచించిన (శ్రీమ్మదా మాయణమున కనువాదము, గీర్వాణ భావమయందు భారత భాగవత రామాయణము లు_త్తమ (గ్రంథములని పండిత మండలిచేత 'నేకీవముగా నంగీక

రఘునాథ నాయకుడు 80 రింవబడినవి, అందు రానూయణమునకు గల గారవము భారత భాగవతములకు లేదు, భారత మితిహోనము, భరతుని వంళీయులగు రాజుల చరిత, ఒక విధముగా నది పురాణము, భాగవతము భగవ త్కథ, (వ త్యేకముగా నది పురాణముల వట్టికలో చేర్చబడినది, భారత భాగవతములందు కథకు మాత్రమే (పాథాన్యము కలదు, రామాయణ మట్లుకాదు. (శ్రీమహావిష్ణువు నవతారమగు రామ చంగదుని కథ యందలి యితివృ త్తము, అందుమఠరాలమున నది భగవత్కథ. కావున భారతీయుల మత్మగంథము. విశేషించి విశిష్టా శై వ్రులు చానిని శిరమున ధరించుకు. వరమ [(వమాణ (గ్రంథ మని వినురించుకు. *రామో విిగహావాన్‌ ధర్మః రూపొందిన ధర్మము రామచం[దుడు. కావున ధర్మావబోధక మగు [గంధము రామా యణము, అది కల్పతరువు, దానిని పఠించినవారికి సకలాభీన్ట ములు సిద్ధించు నను నమ్మకము కలదు, సంన్క్భృత భామ వచ్చినను 'రాకున్నను వాల్మీకి రామాయణమును అనుదినమును [పాతఃకాల మున స్నాన సంధ్యాది కృత్యములు నెర వేర్చుకొని పారాయణము గానించువా రివ్చటికిని వెక్కు.మంది కలరు, వండితుల మా టటుండగా పామరులు శపైత మాగంథ రాజమును వఠించినను వఠింవక పోయినను “చామేభూమిసుతా పురశ్చ పానుమాన్‌” ఇత్యాది శ్లోకములు చదివి నిత్యము ధూవదీవ నై 'వేద్యారాధ నలు జరుపుచుండు వారును గలరు, వారి దృష్టిలో రామాయణమే (శ్రీమన్నా రాయణావ తారు డగు రామచందదుడు, రామాయణము 'వేదాంత(గంథమని మహో వండితులు (వళంసింతురు, మూ తండడిగారు శిష్టా నరసించాశా స్త్రి గారు మడ్డర్శనముల నామూల్మాగముగా చదివిన మహోవండితుడు, వేదా భ్యేత, మాడభూపి. వేంకటాచార్యుల వారియొద్ద (శ్రీభామ్యము సాంతివేసిరి మాడభూవీి. 'వేంకటాచార్యులవారు సకలశాన్త్ర వండి తులు, ఆయన రామాయణము నందలి శ్లోకములకు విశిష్టాద్వెతా క వరములుగా జీవాత్మ వరమాత్ముల నంబంధమును వతిపా దించు 'వేచాం తార్థమును చివుచుంజెడి వారని మూ వీతృపాదులు

శీలి తంశాపూరు తెలుగు కవులు వినిపింపగా వలుసారులు వినియుంటిని. తరువాత గోవింద రాజీయ వ్యాఖ్యానమును వరిశీలించుట కలిగినది. అప్పూ డందలి తత్త్వమును కొంతవరకు [గహించుకొన గలిగితిని, రామాయణ మొకవిధముగా పురాణను, రఘువంశ రాజచర్మితమగుట చేత ఇతిహాసము, కావ్యము, వేదాంత (గ్రంథము, అందలి న్లోశములకు శ్లోకమునందలి శ శ్రార్ధము లకు కథతోపాటు (పాధాన్యము కలదు, అట్టి (గ్రంథము నాం(థీక రించుట యసాధ్యము.

కవి యొక శిల్పి, తన బుద్ధినై పుణ్యమునకు (వజ్ఞావెదగ్ధ సములు జోడించి స్వతంత్రముగా నొక కావ్యమా ర్షిని తయారు చేయును, చానికి వన్నెలు చిన్నెలు దిద్ది యసాధారణ మనోపవారాకృతిగా నొన రించును. అది మానవ మానసోల్లానకారి శావచ్చును. రసిశఠశ జనుల చిత్తము చూరగొనవచ్చును. చాని నికొకచానితో సరిపోల్బుటకు వీలుండదు. డాని కదియే సాటి కాని యొక నజీవమగు రూవమును బోలిన రూవమును చెక్క.వలసి వచ్చినప్పుడు శిల్పి తన చాతుర్యము నంతయు వినియోగించి బైటి యాకారమును యథాతథముగా నిర్శిం చినను దానికి జీవము పోయలేడు. పృాదయ శ్యానకో శాదులను పొందువర చ లేడు, నంన్మృృతెము గంభీరమగు భామ. అది దానికి (పాణము. తెనుగు మిక్కి-లి సున్నితమగు భామ. ఇది దీనికి జీవము, కవీ తానెంత పాటువడి నంనృృత భామలోని కాన్యము నాంధీకరించి నను భాహానహాజమగు గాంభీర్యమును విండి పోయలేడు మూల కృతిలోని యర్థమును తెచ్చి పెట్ట లేడు. ఈ సంగతి చాగుగా (గహిం చినవారు నన్నయ పోతనాదులు. భారత భాగవతము లాంధధ్రీక రంచు నపుడు మూలానుశరణమునుగాక న్వతంత్రమును గాక మధ్య మార్గ మనునరించిరి, అవి పురాణములు, కథా (వధానమగు (గ్రంథములు, కావున వారు కృతకృత్యులు శాగలిగిరి.. యశము గడించిరి. అవి తెనుగు సారస్వతమునందు నాటికిని నేటికిని రూపు మాయని యుత్తమో త్తమ (గ్రంథములై నవి, 'శావ్యములం దర్భము (వ్రధానము, వానిని తెనిగించవలసి వచ్చినవూడు (శ్రీనాథునివలె

రఘువాథ నాయకుడు 4 గమి కర్చీకృత నై కనీవృతుడనై యని తెనిగింంద వలసి యుండును, శామాయణము భారత భాగవతముల వంటిదికాదు. నైవధాది శావ్యములవంటిదియును గాదు, అది యొక (వ ల్యేకమగు విశిష్టత గల (గ్రంథము. కావుననే దానిని తెనిగించుటయం బెవరును కృతా ర్టులు కాలేదు. వాల్మీకియే మరల జన్మించి 'కెనిగెంచినను వోస్యా స్పదు డగును. భాన్క్మరుడు నన్నయాదుల దారి ననుకరించి రామా యణ మాంధీకరిం చెను. కావున అర్థగారవము 'జేలేకపోయును, నగోవీనాథ వేంకటకవి శా వ్యవద్ధతి నవలంబించి యందందు సొంతపోక డలు పోయెను, అది "వే దాంత[గంథమని మరచిపోయెను, సౌంతపోక డలు రామాయణమున వనికిరావు. వావీలకొలను సు్చారావుగారు అర్ధగారవము కొరకు వెనుగులాడిరి. లాభము "లేకపోయినది, కావున ఎవరెన్ని విధముల పాటువడినను సంస్కృతమున వాల్మీకి రామా యణమునకున్న గౌరవము తెనుగు భామయందు రాలేదు. రాదు, రాబోదు. ఈ సత్యము (గహించినవాడు రఘునాథ నాయకుడు. తన రఘునాథ రామాయణమునందు వాల్మీకి రామాయణములోని కథా మాతృక దృష్టియం దుంచుకొని న్వతంత్ర కావ్యముగా (వాయ నారంభిం చెను, “కాసల్యా సుతుం డిచ్చు మాకు నెపుడుం గళ్యాణ సాకల్యమున్‌ * అని యాశీ ర్వాదము గావించెను, ఇది మంగళాచర ణము, మంళాదీని మంగళ మధ్యాని మంగళాంతాని చ కావ్యాని (వథంతే, ఆశీర్నమస్కియా వస్తునివ్రేశో వావి తన్ముఖమ్‌. యధా (శ్రమముగా రఘునాథ నాయకుడు ఇష్ట చేవతా నమస్కా-రము గావించెను. సుకవి పురస్కారము కుకవి తిరస్కారము నొనరిం చెను, ఒక్క_ (వబంధంబు నిబంధింవగా వశేయ నూహీం పెను, ఒక్క-నాటి “వేకువ జామున శ్రవణ కుండలములు చందు గెల్చిన నెమ్మ్లై గమునకు సీరాజనము లొనంగ మొలక నవ్వద్దాల గెలిచిన చెక్కుల కడలకుం బెల్లి పావడలు వీవ

శీత ఈంజాపూరు తెలుగు కవులు బంగరు విలువైరి. బరిమార్చు శేలికిం గనకాభిపే.కంబు నొనరం జేయ మంజీర రవము వద్దుముల భంగించిన వదముల బిరుద సంవదలు నొగడ వెంట జయలమ్మీన లె మచ్చెకంటి యోర్తు సీడవలె నొక్క. కొమరుండుం గూడి నడువ గన్నుల దయారనంబు చిల్కంగ నొక్కు సీల వర్షుండు రఘునాథ నాయకుని [మోల నిలిచెను, ఇది (శ్రీరామచంద్రుని వర్ణన" పోతనగారికి (శ్రీరామచంద్రుడు సామౌత్కరిం చెను, మెజుంగు చెంగట నున్న మేఘంబు కై వడి నువిద చెంగటనుండ నొవ్వవాండు చంద్రమండల సుధాసారంబు పోలిక ముఖమున. జిరునవ్వు మొలచువాండు వల్లీ యుత తమాల వసుమలీజము భంగి. బలువిల్లు మరాంపునం బరగువాండు నీల నగాగ నన్నిహిత భానుని భంగి ఘన కిరీటము తలం గలుగువాండు పుండరీక యుగముంబోలు క న్నులవాండు ఇడద యురమువాండు విపులభద మూ ర్తివాండు రాజముఖ్యుం డొకళటరుండు నా కన్నుంగ నకు నెదురం గానంబడియె అని వర్షించెను, ఇది పౌరాణిక వర్ష న, నడకయందు కొంత కుంటూ వడీనను రఘునాథ నాయకుని నద్యమునందు. ఒక రకముగు నూత నత్వము శిల్పము నున్నది, ఇట్లనుట చేత పోతనగారికంకు రఘునాథ నాయకుడు ఘనుడని నేను చెవ్చుటలేదు, ఆయన కవితలో శిల్పము లేదని నుడువు వ్య క్తులలోని చాడనుగాను,

రఘునాథ నాయకుడు 4 గువ్పించి యెగసిన కుండలమ్ముల "కాంతి గగన భాగం బెల్ల గప్పికొనంగ ఇత్యాది వద్యము చదువు చున్నపుడు సామాత్తు (శ్రీకృన్ణ భగచా, నుడు చకము శీల ధరించి గుప్పించి యెగురుచున్నటుల నే కనులకు శానుపించును, భీష్ముని యంతరంగమునందలి భక్తి మాట మన మెరుగముగాని భ_క్తిరసావేశము పాఠకుని చిత్త కుపూారమున పఫొడమి' అనంద్యాశువులు వెల్లివిరియును, పోతనగారు మవోనుభావుడు, ళాను (వదర్శింవ దలచిన చ్మితమును తన కనుల యెదుట నిలుపు కొనును, త్మీవముగా వరిశీలించును. అతి మృదులములగు పదముల సముదాయంపు వన్నెల నందచందము లమర్చి బీరుపోనీయక పద్య ములో రూపొందించును, పాఠకుడు దానిని చదువునపుడు తేనెల సోనలయి వదములు రసనాాగమున (వాలును, భావము మనసును ఆకట్టును, కనుల యెదుట రూవ(వదర్శనము వాటిల్లును, అయన శిల్పము సినిమా [వదర్శనము వంటిది, అతివేగముగు సంచలనము కలది. *తన వెంటన్‌ సిరి లచ్చివెంట నవరోధ (వాతమున్‌ ” వలె చకచక గడచిపోవుచుండును. తిక్క-నగారి శిల్బరచన యట్టిది కాదు, నిలిచి నిలువరించి యందచందములను చూపి పోవుచుందును, కావున (ట్రహీంచుకొనుటకు నవ కాశ మున్నది, తిక్కనగా రొకళొక్కవ్వుడు వదముల పొందికకంకు ళిల్పమునకు (పాధాన్య మిచ్చుచుండును, రఘునాథ నాయకుని వద్య మటులున్నది. రఘునాథరాయలు మహో రాజు, ఆయన వర్ష నమునం దా లతణములే గోచరించును, కవులకు వండితులకు కనకాభిపేకము చేయుట రాజుల కలవాటు, బంగారు విల్లు వైరిని బరిమార్చుశేలికి కనకాభిపేకము చేయుచున్నదట, (శ్రీరామ చందదుని దథీణ వా_స్తము విజయాంకిత మయినదని సూచి తము, రాజులకు విజయము మహానందకరము. అంతకం ళు నాల్గవ పాదము మరింత వింతమొనది. రాముని పాదమునకు మంజీరము తొడిగినాడు రఘునాథ నాయకుడు, అది వద్దుములను భంగించిన వదముల చికుదు నంవదలు పొగ డుచున్నదట, మవోరాజులు పాదము. "

4కి తంజావూరు తెలుగు కవులు 'జెదుట నిలుచుండి నాజేర నీవు సేయు శాన్య మంకిత మొనరింపు భవ్యనరణి అని యాచించినాడు సారంగు తమ్మృయ్యను. న్నీహ మెంతటి వని నై నను జేయగలదు. ఇంకొక మెట్టు మించినది ముద్దువళని. రాధికా స్వాంతనము రచించినది. అందు (శ్త్రేళ్ళన్నవరమాళ్య యే నాయకుడు, రాధ నాయిక. సంభోగ శృంగారము అణుమా[తత్రమయిన విడువక వర్ణించినది కవయి(తి, ఆ వర్ష న విని మరల నొక్క-సారి యానం చెంద తలంచినాడు వేసినది చాలక (శ్రీకృష్ణుడు. వళని కలలో కని ఫేంచినాడు, చిన్ని కృష్ణుండ నీనాదుచి _త్తమునకు నమ్మతంబై న రాధికా స్వాంతనంబు తగ నొనర్చు మదీయాంకితముగ నీవు అని (పోళ్స్చాహా మొనరించినాడు తన చర్యలు లోకమునందు (వచారము కావలయు నని యా భగవంతుని యూహా కాబోలు, “అరుగు చున్నాడు (శ్రీనాథు డమర పురికి అని యమిత దృఢవిశ్వా నముతో నుడివిన మహాకవికి ఒక్క. కలయంచహైనను దైవము కని వీంచ లేదు, కృతి సర్ధి ౦చ లేదు. ఆలసాని 'వెద్దనగారి కసలు కనవడ "లేదు, తిక్కనగారు కలగనినారు. అందరి క బేవని యొనది.గ తాను గలికోలోక ః”-న్వపవ్నములు కనుటవలనను, దైవము కృతి నర్థ్సి ంచుట చలనను; కావ్యమునకు ఘనత రానేరదు. రసవత్తరమైన కవిత యుండవలయును, మనుచరి[తత్రము నే చైవము కృతి యర్థి ౦బెను, శావ్య (ప్రపంచమునం దది చిరస్థాయిగా క్రీ _ర్తిచం[దికలను గాయించు చున్నది, రఘునాథ నాయకుడు తన కల నంగతి కొలువునందు వినిపిం ఇను, అందలి వండితులు "బీవునియందలి భ_క్రియ భావించ నపూర్వ మెందు భక్తి మహిమటచే

శఘువాథ నాయకుడు శ -జీవు-డె తోడుతం బలికిన "బీవర భాగ్యంబు సన్నుతింవం దరమే యని వినుతించిరి, రామచరిత్రం బుభయ భాషా ధురంధరులు మెచ్చం (బ్రబంధంబుగా నిబంధింపు మని వలికిరి రఘునాథ నాయ కుడు నంగహ శామాయణముతో కథ (ప్రారంభిం చెను. వాల్మీకి నారద మహామునిని [వళశ్నించుటయు నారదుడు రామాయణ కథ సంథీ ప్తముగా నుడువుటయు నిందలి వృత్తాంతము. వాల్మీకి రామా యణము బాలకాండమునందలి (వథమ నర్గలోని కథ. రఘునాథ రామాయణము. వాల్మీకి రామాయణములోని కథకు అనువాదము కాని యాం(ధీకరణము కాదు, ఒకొక్క చోట కథయు సందర్భాను సారముగా మార్చబడినది, (వ్రవిశ్యతు మహారణ్యం రామో రాజీవలోచనః విరాధం రాతనం హాఠత్వా శరభంగం దదర్శహా సుతీళ్షం హి! ప్యగ_న్త్యం చ్‌ అగ_న్య్య ాతరం తథా అగ న్య వచనాచ్చైవ జ(గామైోంద్రం శరాననం ఖడ్గం చ వరమ్రీత స్తూణీ రాతయ సాయకౌ అని వాల్మీకి రామాయణమునందు కలదు. రఘునాథ నాయకుడు అరిగి దండకమున కా దండ సాధిత సాధు విరోధి విఠాధుం (దుంచి శరభంగ ముని సురీజ్ఞ మహర్షి దర్శించి సజ్జన వినుత సౌళ స్తుండై న యల యగ స్త్యుని నగ _త్యయాతం గనుంగొని యయ్యగ స్త్యుని వచనానుమతిని నైంద శరాననం బతయ బాణ తూ ణీరమున్‌ ఖిద్దంబు నెనమ్మిం జెంది అని తెనిగిం చెను. రామాయణ మంతయు నీ విధముగా సాగ లేదు, వాలవరకు స్వాఠంత్యము నవలంబించెను, మూలమునందు

గా తంజాపూరు తెలుగు కపులు మృ కేతు తస్మిన్‌ భరతో వసిష్ట (వముై ర్ల్విడై: (వయుజ్యమానో రాజ్యాయ వైచ్చ (దాజ్యం మహాబలః? అని యున్నది అంత వసిష్ట (వముఖులు మంతనము నెలంగ భరతు మహి మండలికిన్‌ శాంతునిం జీయంగ వలెనని చింతించుచు భరతుం బిలిచి చెప్పె నతండున్‌ కన్నుల శావ్చవారి దొలంకం గలక స్థుజి వారిం బజత్కెై నా యన్న రఘూద్వహుం డడవికై చని కొండలమిోందనుండ నే నున్నత భ దపీఠమున నున్న జనుల్‌ ననుం జూచి నవ్వే యెన్నంగ నా మనంబునకు నెక్క.నకం చిది యెల్ల రాజ్యమున్‌ అని రసానుగుణముగా నసందర్భమునకు తగినట్లు పంచెను, ఈ వద్ధతి రఘునాథ రావమాయణమునం బెల్లెడలను కనిపించును, ఒక్కొక చోట మూలములోని కథాంశమును పూర్తిగా విడిచిపుచ్చెను, కుశలవుల వృత్తాంతము రఘునాథ రామూయణమునందు లేదు, దశ రథుడు పుతకామేస్టి నారంభించెను, డాని ఏీఫీంచుటకు (బ్రహ్మది: నకల సురలు నరుబెంచిరి. వతన్ని న్నంతశే విళ్లు రువయాతో మహోద్యుతిః శంఖ చక గడా పాణిః వీతవాసా జగత్ప్చతిః అని వాల్మీకి రామాయణము, రఘునాథ నాయకుడు తన కృతియందు పురందర [పముఖబృ్బందడారకు లందరు న వ్విరించిం బురన్క-రించుకొసి పాల మున్నీటి నడుమంగల శ్వేత ద్వీవమునకు హరిని సందర్శింవ నరిగి నటుల వర్ణించెను. రఘునాథుడు వర్మ న (ప్రియుడు. శ్వేతద్వీప మును దాదా పిరువదియైదు వద్యములలో వర్ణించెను. ఇట్టివి వలు మార్పులను గాపించెను, రఘునాథ రామాయణమును న్వతంధత 'శావ్యముగా తయారుచేనెను, అందు వాల్మీకి రామాయణములో శానరాని న్వతంత్ర కల్చనలు "పెక్కు. కలవు, నారదుడు తన దారి

రఘునాథ నాయకుడు ళి కా నరి్శగను. వాల్మీకి భరద్వాజుని. వెంట నిడుకొని స్నానార్ధము ఠమసా నది కరి్శెను, నిర్దులమగు తమసా నదీ జలము నరసి

మినమిన మెజయుచు లోవల

నిసుకలు గనవ చ్చుచుండ నింద్రమణి నిభా

విసరము వలె నింపెనంలగోడు

(వనన్న నలిలంబు మనసు రంజిలం జేయున్‌

అని శిష్య భర ద్వాజుం

గనుంగొని యా తీర్థ మహిమ గనుంగొంపటేన

ద్ద్‌న వృాదయంబును బలెం గడు

వినిర ్రలత మించెం జూడ వేడుక సింబెన్‌ అని పొగ జెను, ఈ సందర్భమున వాలీ కీ

రమణీయం (వనన్నాంబు సన్మునువ్య మనో యథా అవి మాత్రము వర్షిం చెను, నన్నయ ఇద్దనల కందవద్యములం దొక విధమగు చోయముల నడక కలదు. అది గణముల కూర్చులో నున్న ది, వానిని చదువు నవూడు గానము కూడగట్టుకొని నచ్చుచుం డును, ఉదాహారణకు *ఉత్తరపుగాలి వినర అను భారత వద్యమును “ఉల్లలల దలకా జల యను మనుచరిత్ర వద్యమును నరయవచ్చును. ఆ రచనా విధానము కొంత పోతనగారియం దున్నది. రఘునాథ రామాయణము నందు అచ్చటచ్చట నా పోకడ లగువీంచును, *మిస మిస మెజయుచు” నను పద్యమునం దా నడక తీరు కలదు.

కులకులం గూయుచు విలపై '

జల జలం జట్టువలు రాల సారం బొరలుచున్‌

విలవిలం దన్నికొ నెడు నల

పులుగుం గని మాని కరుణం బొగులుచు -నిలి జెన్‌

ఇత్యాది కందవద్యముల నడక (వశంసింవం దగినది రఘు నాథ భూవతి చక్కని యూహాలు కలవాడు, ఉోహల కనువగు

శశ

650 ఈంజాపూరు తెలుగు కవులు పాండిత్య మున్నది. చానికి తగినటుల ను్రభయ భావమలందు (శ్రుతి మనోపహారములగు వెంత్తని వదములు దొరలి వచ్చును. అందును "జీశీయములగు. తెనుగు వదములు చేరులు కట్టి కారులు సాగునూ వాల్మీ! స్నాన మొనరించెను, నదీ తీరమునందు పతుల కోలా బాూలము లాలకించుచు నిలుచుంజెను, ఆ సమయమున కుటుచగాం జుట్టిన కుఅటువమూాపు దట్టివై 6 నొడవలితో దోంటి కూడం జెరివి కొడిది పూనల జేరు మెడ నంటంగాం గట్టి చిగియెక్క. జెవిం బీలిబెండ్లు వెట్టి కొంగ యీాంశలు గొన్ని యంగుగాం దలంజుట్టి నంకు బల్కడియంబు నందిట నిడి గట్టి యల్లి క తట్ట బుట్ట చంక నమర్చి "ెలవిల్లు నమ్ములుం జేతం బట్టి చిక్క- మురిగోల వల బిన జిగురుం గంజెం జాదియును గొంచు బుడుతరా. కాల నెమిలిం గాజుల గక్కెరం గ ల్లేటి. గారుకోడిం నొక్కెరను బట్టుచును వచ్చె నొక్కు యెటుక ఇందు శిల్చ్బరచస యున్నది, కాని కవి సంపూర్ణ ముగా నాకా రమును చితించ లేక పోయినాడు, ఆ విషయమున తిక్కనగా రొక్కరు మాతమే సిద్ధహా స్తులు, అయన రచనలో కళావై శద్య మున్నది, అది యీ పద్యమునం దంతగా గోచరింవదు. రఘునాథ నాయకున కనుభవ మున్నది, కావుననే వివిధ సాధనములు నడవి వమయులలోని రకములు వరునగా జఉర్కొన గలిగెను, ఆ ఎలుక నుదుటిపై నొక (వేలు గదియించి (ౌంచముల్‌ నిలుచు వోటిది యని తెలిసి తెలిసి చంక బుట్టటు వెట్టి సారెకు బుడుతనిం 'జేరకు మని నన్న చేసి చేసి

రఘునాథ నాయకుడు క్‌1 కిజు కిటుత్క-నకుండం గిజుకు మెట్టులు విడ్శి పొద డారి మెల్లన పొంచి పొంచి మండి (వేయుచు (మౌని దండ దండగ నిల్చి నూటిగాం బలుమారుం జూచి దూచి కుజచ తడవింట నొక మిట్ట కోలం గూర్చి 'ేర్చడర నూర్చడచి తెగనిండం దివిచి కామ మోహితమైన యా (శౌాంచ యుగము నందు నొక్క-టి నేసెం బుళిందుం డపుడు పుళిందుని చర్య లతిస్వభావ సిద్ధముగా వర్గి ంవబడినవి, ఇది స్వా వో క్తి, రఘునాథ నాయకుడు మపహోరాజు, అడవికి "వేటకై. యరుగు చుండును, అచట కిరాశుల చర్య లరయుచుండును, వానిని అవ్చొత్తి నటుల నిందు చితించెను. అందులకు తగిన వదములు కూడ సేక రించి నమకూ ర్చెను. చంక బుట్టటు వెట్టి, బుడుతని. జేరకుమని నన్న చేసి మండి(_వేయుచు ననునవి చక్క-ని వాడుక పదములు, వాడుక వదములతో 'ేశీయములను తద్భవములను కలయకలిపి వద్యములందు భారాళశముగా వాడుట తంజావూరు కవులకు చక్క-ని యలవాటు. అది తెనుగు కవితకు నరియగు తెనుగుతనము నాపాదించును. పుళిం దుడు కాణమును విడిచెను, మిట్ట కోల బోర వట్టు దాకి చెట్టు మిీందినుండి చట్టువ "ల్బెదర న ప్పిట్ట విట్టపిడుగు వృథివి వడియె, వడి రో-జుకొనుచు నెత్తురు బుడబుడం (గ్రక్కుచును బోర పొడవై యెగయకా రృడరంగం బొరలం దొడంగెన్‌' 'చెడ ఆవ్పం గన్ను గప్పి "వేదన బలియ౯ా విష్ణుచి_త్తీయమును పరిశీలించి చూచినచో (శ్రీకృష్ణ జేవరా యలవారికి లోకానుభన మెక్కుువ కలదని స్ఫురించును. రఘునాథ

ణా తంశాపూరు తెలుగు కవులు శామాయణమును చదివి చూచిన యెడల రఘునాథ నాయరకునకు. నిశిత మగు పరిశీలనా శక్తి కలదని తోచును. లేనిచో సమముగా వటీ మర ణావస్థ లన్నియు నొకటి వెంట నొకటి యిట్లు వర్షించుట యసాధ్యము, బోర పొడవగుటా-హఊార్చడరుట-వెడ చెవ్చం గెన్నుగవ్ని “"జీదన బడుట-వరిశీలించినగాని బయలువడవు. ఆవి యాహశందునవి శావు ఆ వర్ణనకు కందవద్యము నరిపోయినది. ఫావమునకు రనము నకు తగిన వద్యము నెన్నుకొనుటలో కవి 'తెలివికేట లున్నవి. క్యాల్తీ చాను మేఘనం దేశమును మందా కాంతమునందును, కమార్మణథ్‌ వములోని రతి విలావము వియోగినీ వృ త్తమునందును రొజ్‌ంచుట చవేతసీ యంత బాగున్న వని రనజ్ఞులగు లతణ వేత్తలు నుడివిరి, "తెనుగు కవ్రలందు నన్నయ కట్టి తెలివి తేటలు గలవు, ఈ విమ యము ఆదివరకు సూచించితిని. రఘునాథ రామాయణమునందు మిక్కి-లి రసనంతము లగు ఫట్టములలో నీ బోయని వృత్తాంత మొకటి, ఈ కాఘట్టమును చదివిన తరువాత వాల్మీకి కన్నులార వీఖీంచియు నీ విపాదగాధ విపులముగా వర్గింవక సంతేవముగా: మూడు. నాలుగు శ్లోకములలో ముగించుట లోవమని తోచక మానదు, భాన్కర గోపీనాథులు రామాయ ₹శాంధీకరణమునందు కొంత స్వతంత్రించి రనళ తవ్చదు. వారికి పైత మా యూహా పొడమ లేదు.

కులకుల ళకూయుచు నిలపై

జలజలం జట్టువలు రాల సాళరెం బొరలుచున్‌

విలవిలం దన్ను కొనుచు [కౌంచి మరణించినది. వాల్మీకి శోశావేశమున కిరారుని శవించినాడు, అ శాపామరములు శ్లోక మై పొడకట్టినవి, వాల్మీకి యబ్బురపాటు తోడ న్మాశమమున కర7ను, నర్యలోకమునుండి (బ్రహ్మ యరుబించి రామాయణము రచింపుమని నుడివి పోయెను, ఇది (వథ మాశ్వానములోని కథ. కోసల ేశ వర్ష నతో ద్వితీయా: శ్వాన మారంభమయినది,

రఘునాథ నాయకుడు క్‌ి 'వేదండంబుల పా స్తకాండముల రీవిన్‌ బొల్బ్చు బల్లంటలం (బోదిస్సీ లెడు రాజనంపు వరిగుంపుల్నిండి యెక్కా-లమున్‌' ళకేచారంబులం బండి తట్టారగి వీషీంవగ నానంద మూ చు నా దేశము భాసిల్లుచుండునట, కోటలు సన్యనమృద్ధి. ఆదియీ మొదట తోచినది రఘునాథ రాయలకు, దానిని (వథమమునందు వర్షించినాడు. కీరము ల్ఫుక్కుల గ్‌ఆ నిల్వక జూజటు చెలువంపు రనదడాళి చెటుకుం. బాలు చెంత నంతటం బండి చిదిపిన ముంతమా మిడి పండ్ల రనములో. బడి పొరలుచు నుడుతలలు నగొజుకంగ నొండొంటం దొరలెడు నారిశేళంపు బొండ్లముల నీట గలసి చేరువ యేటి కాలువలను గూడి ములు రాజనపుం జీల వల దిరుగుచుం దరులం బొదరకులం బరువంపు విరుల వడియు శమ్మం "'బెనెలుపై. (గమ్మి (గ్రమ్మునంగ ననుదినంబును అన్ని యెకల నాచేశమునందు (వవహించుచుండునట. ఫల పుష్పా దుల సమృద్ధిని బెల్పు చక్క-ని యూవహో కల్పనము. భోజనమునకు శాజనంపు వరి ఛాన్యము భోగానుభవమునకు రనచాళి చెఆకు ముంత మామిడిపండ్లు నారి కేళ ఫలములు పువృములు. హోలికులు చక్కెర "చేయు వద్ధతి వింతయొనది. చిలుకలు ముక్కు-నం బొడువం జిల్లున6 జిమ్మున (గోవులం బలెన్‌ వెలువడు నియ కాండ రన నిర్జర ముల్‌ నికటస్థ వల్వలం బులం బడి యెండ కాంకలను బొంగుచుం జిక్క-ణ పాకమైన రం జిలు తమిం దొక్కి. చక్కెరలు సేయుదు రక్క-డి వోలికో_త్తముల్‌

న! కఠంశావూరు తెలుగు కవులు అంత రస పూరితములయినవి కోనల యందలి చెజుకులు, ఈ "రెండు వద్యముల చేత కోనల జేశము ధాన్య ఫల పువ్చ శఛర్క_రాదులతో నమృద్ధమయి యలరారుచున్నదని నిరూపించెను. చక్కని జానయిన 'శేట వెలుంగు పదముల పొందగు మేళవింపు, చానికి తగినటుల ఇవ్రలకు కటువుందనము పొడమనీయని యమరముల యను[పాసలు రఘునాథ భూపాలుని కవితలో నెల్లెడల (వధానముగా కనిపించును, దీనినే నన్నయ యతుర రమ్యత యని నుడివినాడు, తరులం బొద రులం బరువంపు విరుల వడియు కమ్మం “బేనెలువై 6 (గ్రమ్మి గచ్భు నంగ, రంగు మెటుంగుల బంగరు ముంగిట, మొదలగునవి అరయు నది, ఈ రచనా రమ్యత నంసన్మృత సమాసాదులందును కని వీించును, శాలకు ఫాల కుటిల లంబాలకు బాలకు, నగర వధూటీ కోటి. తులాకోటి ధ్వని మాటికి మొదలగునవి, ఈ యతర రమ్యత యొకొక్క-వూడు ఈఆళ లయా సమన్విత మై యుందును, చావీ.ణాత్యులు నంగీత నాట్య వియులు, ఆ "ఆంటికి నన్యోోన్య సంబంధము కలదు, సంగీత సాహిత్యములు కవ తొరంగని లలిత కళలు రఘునాథ నాయకుడు జన చేత నాంధుడై నను నివాసము తంజూవూరు, డాషీణాత్యుల కొలువు ెలుములు కలవాడు. వారికి గ్‌తి 'వ్రీయత్వము నాగుగా నలవడినది. అ కారణముబేత కవితకు కాళ లయాదులు అందందు జోడించుచుండును. ఆ వదతి కంద వద్య రచనయందు మిక్కుటముగా కోనివించును, రఘునాఫ్‌ నాయకుని కందమునకును, ఇతర తెనుగు కవుల కందమునకును కాల ఆకార తమ్యమున్నది, రఘునాథ భూవతి కందమునందు లయా తాళములు పొందుపడి యుండును. ఈ సంగతి యిదివరకు సూచించి యుంటిని, చెండియు

నదతణ భరణ నము

న్నిద్ర కృపానిధి నమ్మగ నీతి సకల సా

ముదిక లతణ లవీత

భ(దాకారుండు రామ భదుంజె తలవ౯

రఘునాథ నాయకుడు కక్‌ చివరి లండు పాదములు వరిశీలించునది. ఈ రచనా వై దువ్యుత నన్నయ పాలిటి సొమ్ము, ద్దనగారికి నం(కమించినది. చానిని రఘు నాథకవి పుణికి పుచ్చుకొనినాడు, ఇబే కాదు సంస్కృత నమాన సంఘటనమునందు నన్నయ ెద్దనలకు దరిదాపులోనివాడు 'వెండియు నా నృపాలునకు వేఆ నమాత్యులు గల్లియుందు రా ఖండల మంతి థీ విభవ ఖండన వండితు లాపహావ [కియో ద్దండులు దండనీతి నముదడార విచార కళా ధురంధరుల్‌ కుండలి సార్వభౌమ నిభ కోవిద సన్నుత వాగ్విజృంభణుల్‌ మరొకటి వద మంజీర రుళంరుళార్భటి జటా బంధామృతాంథ స్తటి న్యుదయద్భృంగ ఘుమంఘుమన్యన ముకండూద్యన్న క ఖదంగధ నిం బాదలింవంగనటించునాంటి నటుం డింపుల్‌ మీర నాడించుంగా తదయ న్శ (ద్రసనాగరంగమున వాగ్ధాటీనటి న్యాటికిన్‌ "తెనుగు రచనలోని యా మెత్తందనము సంస్కృత వద సమాన కల్పనయందు నలవడినది. తెనుగు తనంపుం బోకడ లాయన స్వయం సమార్టిత విత్తములు, అవి తంజావూరు కవు లందరికి యలవడినవి, కోనలకు ముఖ్యవట్టణ మయోధ్య, దాని (ప్రాకారములు అగ డ్తలు సౌధములు కావ్యవద్ధతిని వర్ణి ౦వబడీనవి, రామాయణమును మహో శావ్యముగా రచింపవలయునని రఘునాథ భూపతి భావమయి యుండ నోపును, పుర వర్శన మిరువది వద్యములు గావించెను, రచన యందు వలెనే భావములందును మార్చవ మున్నది, అఆ నగరి కోట మలచిన మానికంబు లంశు పాలాతవంబుచే నలరం జేసి యగడితలలోని వద్దుంబులందు రాగ మునుంవ గాం బద్భురాగంబు లనుచుం బరగె నట, మంచి కల్పన, రాగ శబ్దము మిద శేమ.. ఒకొక్కప్పుడు

“గ తంజావూరు తెలుగు కవులు రఘునాథ నాయకుని యూహాలు చందమండలమున కన రాకీ యమృత మందిపుచ్చుకొనినవి, ఉవిదలు ల సౌధ శిఖరోవరి కాంచన చందశాలలం దివుట విటాలి తోడుత నబేశ సమాగత చంద్రమండల (న్రవ దమృతంబు చేతం గొని చందనముం బిరుసొందం జేసి మె నవరగంబూయుచుందు ఘనసౌరభముల్‌ నభ మెల్ల ౧ గవ్చంగన్‌ అంత యెత్తయినవి యయోధ్యా నగరములోని మేడలు. ఇది అతిళ్ళ యోచక్సి వాని శేవిధమునను శతీసిపోవ్రనవికావు ఇంద (వస్థములోని మేడలు, "శీలమృతాంశులో శశము రెమ్ముద మంచుం దలంచి జాళువా మేలి పసిండి సోయగపు మేడల గుజ్జన గూళ్ళ నందడిన్‌ జాలిక లుండి యావల జనంగని చింతిలి వంట యింటి కుం జీ లిది యెందుం బోంగలమ నేటికి నేమని యందు రందులన్‌' కవ్చలు సైత మొకరి నొకరు తీసిపోవు వారుకారు. సమ కాలికులు, (పాణస్నేహితులు, కావున భావములు సరినమొనము లై నవి, ఆయన నువోరాజు, య్యోతము కలవాడు. కావున వేశ్యల చేత దోయిళ్ళతో నమృుతము తెప్పించి గంధములో కలిపించినాడు. వేంకటరాజకవి యరాహ్మణుడు, ఎంతయిన నాశితుడు, వంటయింటి కుంజేలని శాలి కలవచేత నుడానీనముగా ననివీంచినాడు, స్వ భావములు డాగునవి కావ, వనుగులను కావ్యములందు ఎక్కుమంది వర్మించిరి, అందరు నడళొండలవ లె నున్నవనినవారె, సమర్థించి వివరించినవారు. లేరు, రఘునాథవిభుడు ఘనములగు గండ శైలము ల్క-దళికలును ాదముల మేఘములు దంత వటిమ వంళథ గౌరవము మైల బరాగముల్‌ గలిగి చెలంగం గుంజరమ్ములు పురి నడనగొండ లనంగ

ఛఘునాథ నాయకుడు క్‌ అని సరసముగా క్షేమను వినియోగించి సమర్భించెను, ఆయన వైదు వ్యమున 5! వద్యము దృష్టాంతము, ఆ నగలేమునందలి యీనుగులు కొండ రాళ్ళనంటి గండస్థలములు గలవయి, అరటి చెట్లవంటి కెక్కె ములు దాల్చి పాద (వ చేశములందు మేఘముల వలె మదజలము ార్చుచుండ, వెదురులను దలవించు తెల్లని భఘునములగు దంతము లతో ధూళి (శమ్ముళొని నడగొండల వలె నుండునట, కావ్యాం గనకు శోభ తెచ్చునవి యలంకారములు, అవి వినూతనములగు శల్చనలు కలవయినచో పాఠకుల మనసు రంజించును,. కవికి శావ్యమునకు కీ రి నంపాదించును, మనుచర్మిత -జేరెత్తినంత నే *యింతలు కన్ను లుండి యను వద్యము క్ఞావకమునకు వచ్చును, అందలి వ్యంగ్యము మనమునకు స్ఫురించును, వహవ్వా యని పాఠకు చువ్విళులూరించును, “ఉవమా కాళిదానన్య” అను నుడి లోక మెకుగ నిది కాదు, కాళిదాసు జేరు వెవ్చగానే ఉపమాలంకారము మనస్సు నకు తోచును. అమితమగు నానందము కలిగించును. రఘునాథకవి అయోధ్యయందలి గుజ్జముల నిట్లు వర్ణి ౦ చెను, జవ లీలం దనతోడ విగ్రహము నశాంతంబు గావించు గం ధవహుం (గోలు మహోవకారి యగునా దర్వీకర స్వామి మ! క్కుువయా.౫ా బరువంచునో మదిని లోకు ల్మెచ్చ వాజి వజం బవనిన్‌ సోశక చాంటి మింటంజను న త్యాశ్చర్య చర్యం బురిన్‌ కల్పన ఆ త్యాశ్చర్యకరము కాకపోయినను కొంత వినూతనత్య మున్నది. ఆ యలంకారము లయినను మితి మించిన వో పాఠకునకు నేవగింపు వాటించును. “అతి సర్వత వర్ట యీత్‌. 'రఘునాథకవి నాలవ ఆఅశ్వానమున ్వ్వేతిద్వీవమును యిరువదియారు వద్యములలో వరిం ఇను. అన్ని యు క్సేతులు నతిశ యో క్షులు, చదువుటకు విసుగు పుట్టించును, వల్లెవడుచు పెళ్ళికూతురు "'వేవమువ లె శాన్యమున కట్టి రచన బరువు చేటగును. ఇట్లనుటచేత కావ్యములలో వర్ష్మన లుండ కూడదని నా యభిప్రాయము కాదు. వర్శనాంశములు కావ్యమునకు కౌరడ మాపాదించు ననుటలో నంబజేపోము లేదు, వర్ణనలలో నితి

క్‌ి శంజావూరు తెలుగు కవులు వృత్తము నిమిడ్చి వ్యంగ్యమూలక మున రూవ కల్పనలు గావించుటు వలన శావ్యమునకు శోఛభ నాపాదించును. నంన్కృతమునందూ కాళిదాసు,

స్థితాః తణం వత్ముసు ఆాడి తరాధరాః

వయోధ రో ల్సేధ నిపాత చూర్షి తాః

వలీషు తస్యాః స్టలితాః (వజేదిశే

చిశేణ నాభిం (వథ మోద చిందవః అను శ్లోశమునందు చేసిన వని యే, వై శ్లోకముచేత కనుకెవ్చతో వెందుకలు ఒండొంటితో నెనసి దట్టముగా నున్నవనియు, నధర మతి మృదులనుయి చిగురాకును బోలినదనియు, _న్తనములు ఉన్నతము లయి బిగువు కలవనియు, నాభి మిక్కిలి నతమనియు పార్వతిని వరించెను, దానికి తోడు కను లర మోడ్చి మెడ నిగిడించి యురము నుబికించి తవ నృమాధియం డాసీనమై యున్న పార్వతి రూవము వై శ్లోకమునందు కనులకు గోచరించును, పార్వతి సౌందర్యము సమాధి న్యరూవము కాళిదాసు వ్యంగ్య రూవమున నిందు వర్ణించెను, ఇట్టి వర్ణ నాంఛములు కావ్యమునకు గౌరవము, పాఠకున శాహ్లాదము, కవికి చరయశము నార్జించును, "తెనుగు నందు ఇట్టి రచనలు నన్నయ 'వెద్దనల శావ్యములందు కలవు. ఛారతమందలి *అతిరుచిరాగతుం డయిన యాతనికిన్‌ భృాదయ [వమోద మాతతముగ” మొదలుగా గల వద్యములు “అబ్బుర పాటుతోడ నయనాంబుజముల్‌. వికసింవి ఇత్యాదికములై న మను చరిత ద్వితీయా శ్వాసములోని వద్యములు నరయవచ్చును. మనుచరితలోనున్న గొన్చ విశేవమదియీ. కావున మనుచర్మిత కంత గౌరవము వచ్చినది; పెద్దనగారి కంత కీర్షి లభించినది,

పూర్వ కవ్చలు తమ శావ్యములందు నాలుగు వర్షముల

వారిని క్రమముగా వర్శించుచు వచ్చిరి. రఘునాథ నాయకుడా విభా నమును వదలిపువ్ఫాను, (వ ల్యేకముగా సీ శాన్యమందు

రఘునాథ నాయకుడు రఫి కబ్చరబోగి వంటకముం గ్‌మ్మగ "నేవడియ న్ఫుజించి మే ల్లువ్చటు లట్లు మూరగల తోరపుం బచ్చడము 'ల్చెలంగంగా గొవ్చ కడాని వైండిజిగి గుత్తపు టుంగరము ల్కరంబులం' (దిష్పుచు రచ్చ చేయుదురు "రెడ్డిదొర_ల్తమి పౌచ్చ నచ్చటన్‌' అని రెడ్డిదొరలను మతము వర్శ్మించుట [కొ త్తవికేషము, శ్రీకృష్ణ కాయలు విష్ణుచి _త్తీయమునందు గుకుగుం చెంచలి దుమ్మి "లేందగిరిసాకుం దింధత్రిణీ వల్ల వో త్క_రముం గూడం బొరంటి నూనియలతోం గట్టావి కుట్టారునో గిరము ల్భాక్కి.తమింబసుల్చొలమువోం (గ్రోపుల్‌ మెయిన్నాక మే ెరువుం గుంవటి మంచమెక్కిరి (వభ్యుత్వైకా్లి రెడ్డబ్దడిన్‌' అని వర్గి చెను, ఇది జాతి వై మమ్యాము, కృష్ణరాయల కాలమునందూ కొండవీటి పరిపాలకులు "రెడ్డి రాజులు, వారు రాయలచవారితో విరోధిం చిరి. ఎదిరించి దుర మొనరించిరి, రాయలు నమరాంగణ సార్వ భౌముడు, వారి నోడించి రాజ్యమును (వధ్వంనము శకావించెను. ఆ విద్వేషము, వరిహానము ఈ వద్యమునం దుబుకులాడుచున్నది. ఇరు వరు శెడ్డివభువుల నే వర్ణించిరి. ఇందలి (వభ్ళుత్వైకా_వ్లిలో నెగళాళి యున్నది. రఘునాథ రాయల "రెడ్డిదొరలలో గౌరవ మున్నది. రెండు వర్ణ నలు నిజమైన వే, అబద్ధ మేమియు లేదు. దోసెడు కొంవలో బసుల (తొక్కి-డి గల శాపు రెడ్డి (వభువులు వీరు, ధనిక కుటుంబము- లోని డ్డి వభువులు రఘునాథ నాయకుడు వర్ణించినది. రఘునాథ సాయకుడు "డ్డ సహాయ నంవత్తిని పొంది విజయములు సాధిం చెను, అ యభిమానమా పద్యమునందు కలదు,

"కెలంగాణ వలనాడు తంజావూరు రాయలనీమలు ెడ్డకు. చేరు మోసినవి. ఇవ్చటికిని అచట పళశ్లైవట్టులందు. రెడ్డి దొరలు రచ్చలు చేయుచుందురు. తగువులు తీర్చుచుందురు, వారు మిద కవ్చుకొను దమువ్చటులు జేరా గుడ్డలవ లె మిక్కి -లి నిడివి వెడల్పు కలిగి. యుండును, రఘునాథరాయలు ఈ వద్యమునందు చేసిన వర్ణన సవా

గ్‌ా తంజావూరు తెలుగు కవులు జముగా నున్నది. [వలి పదముసందు సత్యము కలదు. సారస్య మున్నది, కన్వురబోగులు ఒక రకమగు నన్నబియ్యము దథఖీణ -జీశమునం బెక్కువగా వండును, వానితో వండిన భోజనము కడు పాఠ భుజించి, నిడివి వెడల్పు మూరగల దువ్చటులవంటి దట్టపు వచ్చడములు కవ్వుళొని, ఖరీదుగల అచ్చ మేలిమి బంగారుతో వేసిన కాంతిగల గు _త్సపు టుంగరములను చేతియందు "తాల్చి వానిని (తివ్పుకొనుచు, రెడ్డి దొరలు రచ్చ సాగింతురట. ఇవ్పటికిని రెడ్ల యాభరణము లన్నియు అచ్చ మేలిమి బంగారముతోడ నే చేయించ్చు శొందురు. నవరసు బంగారము వారి మనసునకు నచ్చదు, ఆ కార ణముచేత కడాని వైడియని వాడినాడు కని, అట్టి బంగారముతో వేసిన విలువగల యుంగరములను ధరించిరి, అవి జూరి రాకుండ వారి (వేళ్ళప గు్తముగా నుండును, వానిని చేతులతో తిప్వూుకొనుచు రచ్చ చేయుచుందురట, ఉంగరములను (తివూకొనుచు ననుటలో సారన్య మునది, అట్టిచేత పురుషుల కందరి కొక యలవాటు, చానిని కవి క వెట్టి యిచట వెలిబుచ్చినాడు. ఈ సందర్భమున నొక సంగతి

నేను అవధానాల మోజులో వడి తిరుగుచున్న రోజు లవి, నిజాము రాజ్యమునందు "వేంకటాపుర మొక ముఖాసా, చావులూరు "వేంకట లథీ, శ్రనారాయణగారు దానికి అధినేత. నా మిత్రునితో వారి యింటికి పోవ్టట కలిగినది, మే మందరము మధ్యాహ్నము ఫల హోరములు ముగించి లోకాభిరావమాయణ మారంభించితిమి, నర దాగా సాగిపోవుచున్నది, లఖ్మీనారాయణగారు సాహిత్య (వీయుడు, "వేంకటా స్ర్రీగారు వారి శిష్యుల మాటలు వచ్చినవి, నందర్భము వేసికొని నా మితుడు నా నంగతి ముచ్చటించినాడు. అవ్బటికి సాయంకాలము నాలుగు గంటలయినది. నే యషావధానము అన్నారు, ఆజే సమయానికి రంగారావుగా రక్కడికి "సిబ్బందితో వచ్చిరి, అఆ రోజులలో ఆయనది చుట్టువట్టులలో శెల్ల పెద్దముఖాసా, చాదాపు నాలుగువేల యెకశాలకు అధివతి, తుపాకులు గుతాలు

రఘునాథ నాయకుడు 61 బాంగామా బాలా ఉంజేది,. రంగారావుగారు కవిత్యముకూడ[ వాసే వారు, అవధాన మారంభమయినది, నగము గడిచినది. రంగారావు. గారు లేచి “కవిగారు నాకు ఆలన్యమయినది యింటికి ఫోవుదును, నా (వశ్న నాకు పూర్తిచేయండి” అన్నారు, “అరగంటలో అందరికి పూర్తిచేస్తాను” అన్నాను నేను. మాట(వకార మవధానము పూర్తి మైనది, ఇంకా అవ్చటికి అరగంట (వొద్దున్నది. రంగారావుగారు నవ్వుచు 66-జ్పీ న్తొక్ట్ర సమస్యయి చ్చెదను, ఆశువుగా ఆరెండు నిమివమ ములలో పూర్తిచేయాలి” అన్నారు. “అంత కాలములో కెండు సమస్యలు పూర్తి చేయవచ్చునండి” అన్నాను నేను, సమన్య యిచ్చారు రంగారావుగారు,' దారము లేనిపోర మువిడా! యెవ రిచ్చిరి నీకు చెవుమా” మందారము రాకూడదు డారము వాడకూడదు, పీరములు౯ విదూరజము లింవగు నంజ మెటుంగు నిగ్గులం జేశిడు కెంపులుం దళుకు నీలము లచ్చఫపు రత్న జూతు లె న్నో రకముల్‌ కనుంగొనంగ నొప్పియు నేమగు నొక్క శేనియుం చారము లేని హార మువిదా! యెవ రిచ్చిరి నీకు. జెన్పువూ అని పూర్తిచేసితిని. (వక్కనున్న లవీనారాయణగారు “అయ్యా కవిగారు ఇంకా నిమువమున్నది. రెండుకడా చెప్పుదు నంటిరి, మో. మాట నిలపెట్టుకొనండి, అబే నేనుకూడ యిచ్చాను” అన్నారు. కొంపఎెము కష్టమే అనిపించినది. అయినా యిట్లు చివ్పితిని వారిజలోచనా! విను వీవాదము లేటికి నీకు నాకు నె వ్వారికి జూపినం బెలియవచ్చు నిజంబు వగుళ్లువారి యీ తీరున రూపు మాసి గురుతింవంగ నోవని జాతి వచ్చలం చారము లేని హోర మువిడా! యొవ రిచ్చిరి నీకు చెవ్వుమూా' రంగాఠావుగారు మహానంద వడినారు.. ఇద్దరు ఆలోచించుకొని యిచ్చిన నమన్య. లఖ్ష్మీనారాయణగారు తటాలున లేచి అనూంత ముగా నన్ను కాగలించుకొనిరి, ఆయన చేతిలో వీడికెడువలె నైతిని, అంతలో రంగారావుగారు నా యెడనుచేయి వట్టుళొని యొక యుంగ

69 తంజావూరు తెలుగు కవులు రము (వేలికి తొడిగిరి. అది కెంపు నీలపు టుంగరము, పూరి కరుచును, నాకు చాల సంతోవమెైనది. వారము గడచినది, నేను మా నాయన గారిని చూచుటకు బందరు పోయితిని. వారు ఉంగరము చూచి 'ొొక్క-డి దని యడుగవలయును, నేనీ కథ వారికి వినిపింవ వలయు నని నా తలంపు, రాయి తళతళ లాదునటుల కుడిచేతితో ఉంగరము తిప్పుచు [వసంగించుట మొదలు పెట్టితిని, చూచినారు నా చర్య మౌ గురుపాదులు, ఇల్లా అన్నారు, “ఆడడానికి గాజులమోజు, మగ వాడికి ఉంగరాలమోజు” కొడుకు తల్లిని కౌగలించుకొని డబర్లూల శొరకు మారాను చేసినాడుట. ఆమె కొత్తగా చేయించుకొనిన గాజులుగలగల లాడునట్లు చేయి యూపుచు అదిగో మో నాయన గారి నడుగుము అని కనరినదట. కుమారుడు తండడినిచేరి యడిగినాడు, ఆయన యుంగరపు[ వేలు ముందుకు చూపుచు మియమ్ము 'వెచ్రైతీయు చున్నది. అదిగో పోయి ఆడుగుము అనినాడట., కావున మగవానికి ఉంగ రాలు నవరించుకొనుట మొక యలవాటు,రఘునాథభూవతి యా యలవాటు వై వద్యమునందు (వకటిం వెను, ఇట్టివద్యములు కావ్యము నకు జీవము పోయును నూతనత్యము కల్పించును. కవి యిీవద్యము చలన రామాయణమున కొక చణుకు నాసాదిం చెని, అది నజీవమయి నది, చక్క-ని తెనుగువదముల సమాన నంభఘటన మి వద్యమునకు మరింత శోభ కలిగించుచున్నది. ఇట్టి నమానకల్పన లీ కవికి సహజ చుగా నలవడిన విద్య. ఈయన యాస్థానకవి చేమకూర వేంకటరాజు, అచ్చిక సమాస కల్చ్పనమునం చాయన నర్వవిధముల సిద్ధహస్తుడు, ఆయన కూర్చులో నిండార విరిసిన (కొ వ్విరులలోని మారంద రనము జడివారు చుండును, ఆ విమయమునందు చేమకూర వేంకటకవికి సాటి యగు చారు తెలుగు కవులందు లేరు, రఘునాథ కవి వెంకట కవికి దరిదాపులోనివాడు, వీని తెనుగు వదముల కూర్పులో గులాబి పూళేకుల మె త్తందన మున్నది. ఈ రచనా విధానము తంజావూరు శవులలో మొలకెత్తి విన్తరించినది, ఇది వారి కవితలోని (వ ల్యేకత, నంగ్‌త సాహిత్య నాట్యకళా కోవిదుడు రఘునాథనాయకమణి, తంజా

ఛూరునందు నాటక శాలలు నిర్మిం చెను, రఘునాథాభ్యుదయమునం దీ విషయము పేర్కొనబడినది, రఘునాథ నాయకు డట్టి నాటక శాల లను అయోధ్యాపురమునందు నిర్మించినాడు, అంతటితో నూరకుండ "లేదు, అం దాటక కెలు నిరంతరము నాట్యమాడుచుందురట వోటక మణి సౌధంబుల నాటకళాలల నటించు నగర-వధూటీ కోటి తులా కోటి ధ్వని మాటికి గుచ్చితలు. బర్వి ముబ్బులలోనళా అన్నాడు రాజకవి, ఆ నాట్యశాలలు సౌధ సౌధంబునందు నున్న చట, అవును, కళాభిమాన మట్టుండవలయును. భావానుగుణమైన చక్కని తాళ నహిరతమగు రచన, అందులో వృత్యను[ పాస, ఆయ నను మించినవా డాయన ఆస్థానకవి శేమకూర వేంకటరాజు, ఇంద్ర (వస్థమునందు విపుల భరతకళా శాస్త్ర, నిపుణులైన బిరుదు పాత్రలు గలరట, 'యథా రాజా తథా [వజా', అ యోథ్యాధివతి దశరథుడు ఆ నరవతి నకల వీీతిం చా నేలుచు విభనమునకుం దగినట్టి సుతుం గానక ఘన సంతావము మానక యుల ౧బులోన మల్లడీ నొనంగన్‌ సుమంధతుం డను మంతితో ముద్దు నగుమోము నందపు బొద్దు మెజటుంగు మేను. జిన్ని బొజ్జయు సెం తేం (బొద్దులు జర పెడు జిలిబిలి సుద్దులు గల పాలకులను జూడన్వలదా చవ్చటులు చరచియిటు మొ యవ్చలు రమ్మనుచుం చిలువ నలకలు నుదుటం గవ్చంగ నంబెలు మొరయంగ6 దవ్వు టడుగు లిడుచు వచ్చు తనయుండు వలదా

జి శంతావూరు తెలుగు కవుల యని తన యావేదనను వెళ్ళ బుచ్చుకొ నెను, ఎంత స్యభావ సిద్ధమగు

• వర్షన బొద్దు మెజుంగు మేనుం జిన్ని బొబ్బయునటం శిశువులకు పాల మెటుగువలన మేను నిగనిగ లాడుచుండును. బొజ్జ కొంచెము. ముందునకు వెళ్తుకొని వచ్చును, బాల్యమునం చారోగ్యవంతులగు వల్లలు బొద్దుగా మినమిన లాడుచుందురు. చూడ ముచ్చటగా నుందురు. రసానుళభవమువలన భానో_బేకము కలుగును, తన్మూ లమున కవితావేశము వాటిల్లును. అందువలన నంస్కారముగల కవికి అపయత్నముగా భావానుగుణములయిన వదములు దొరలుకొని వచ్చును. దీనినే తిక్కన కవితావేశ మనినాడు. అట్టి యావేశ పూరి తమయిన పృాదయముతో (వాసిన వద్యములివి. కావున రసవంత ములై భావోచితములగు వాడుక వదజాలముతో నంత రమ్యముగా కుదిరినవి. వానిని చదువు నపుడు చిరుబొజ్జ బొద్దురూవముగల శిశువు కనుల కగుపించును. ఆ రచనలో నాయంద మున్నది, రఘునాథ భూవతి కందవద్యము నడివించుటలో చనుకుడు, అంత చిన్న వద్యములో చితరచనము వాని (వతిభ యనవలయును.. అఆలకలు నుదుటం గవృ్చగ నంబెలు మొరయంగందవ్వు టడుగు లిడుచు వచ్చు తనయుండు కావలయునట. కీడు నవాజమగు శిల్ప రచన, చేమకూర వేంకటకవి సారంగధర చరిత రచిం చెను, అందు రాజరాజన రేంద్రుడు సంతతి కొర శావేదన వజెను, అరచ నలోనీ నవాజ సౌందర్యము లేదు, ఈ చితక ళా (వదర్శనము లేదు, ఈ వివయమునందు రఘునాథభూవతి విజయ కంకణము థరించి నాడు. అనుభవముమోద (వ్రాసిన వద్యము లివి. వేంకట కవియే శాదు. ఉత్తర హరివంశము రచించిన నాచన సోముడు, ఎతా (వగ డయు కూడ తవు కృతులందు విపుడు తన నంతతిని గుచి (శ్రీకృష్ణునితో మొర పెట్టుకొనిన కథా ఘట్టమును పొందువరచిరి, ఆందలి భావములలో నైన నీ య్యుబేకము కనిపించదు. దశరథుడు మిగిలిన మంత్రులను వీలిపిం చెను,

రఘునాథ నాయకుడు కిక్‌ వెన్న ముద్దలు వోలె సన్న నుగ్గిడితంపుం 'చెలిచల్వ బటువు పాగలు పొనంగ నునుసాలె యజచట్టలును వాని కొనరిన వలిపె వచ్చడములుం జెలువ మెనంగ నొండొంట నరవచ్చుచున్న చెంవల గొవ్న సీలాల పోగులు నిగ్గు దొలంణ నృవమ్ముదల చెలంగు నవరంజి ముద్దు టుం గరములు కరములం గరము మెఆటయ శుద్ధ "వేమవంబుతోడం (్రసిద్ధ్యలెన నచివు లధిపు నరయ వచ్చిరి. ఈ వస్తా్రాాలంకారములు దశరథమపహాోారాజు మంత్రు లవి కావు. ఇట వర్ణించినది దశర థామాత్యులు శారు, కవితన శాలమునందలి వ్య క్తులనే కావ్యమునందలి ప్యాఠలుగా సందర్భము లనునరించి వర్ణించునని మనవి చేసితిని. "తెల్లని వెన్న ముద్దలవంటి గుండని తలపాగలు వట్టు వలిపెంపు ఆరచట్టలు, వాని కమర్శ్చిన నన్నని వళ్లెవాటు వచ్చడములు, చెంవల గొవ్పనీలాల పోగులు, ఇవి జంపుపోగుు లయియుండ వచ్చును. (వేళులకు నవరంజి నృవము[దికల యుంగరములు. తన యాస్థాన మంగత్రులనే వరిం చెను, వారి వస్తా? లంకారముల నే దళర భామాల్య్యల కలవరిం చెను, రఘునాథ నాయకుడు (్ర శ. వదియారు వందలు మొదలు వదియారువందల మువ్చదివరకు రాజ్యపాలనము గావించెను, అవ్చ టికి వరాసులు వ_ర్తక వ్యాపారమును వాగుగా సాగించుచు వచ్చిరి. వారిలో అధికారులు చొక్కాలకు వశ్లెవాటుగా వట్టు వలిపెములు కూర్చి కుట్టించుకొను నలచవాటు కలదుం దూస్లే వరాసు గవర్నరు, అట్టి దుస్తులతో నున్న దూన్లే చితము నా చిన్నతనమున ఆామ్సృను పాందూ బే చర్మితలో చూచినట్లు బాగా జ్ఞావకము కలదు. ఆ విధానపు టంగీ శెండవ పాదమునందు వర్ణింవబడినది. చావీణా తీర్‌

ఆ తంజావూరు తెలుగు కవులు త్యుల తలపాగాలకును ఇతరుల తలపాగాలకును తారతమ్య మున్నది, రఘునాథ భూవతి వర్శించినట్లు చావీణాత్యుల తలపాగలు తెలి వలివె ములతో చుట్టుదురు. అవి గుండనయి నున్నగా వెన్న ముద్దల నలెనే యుండును, వై చెవులకు నీలాల జంపు పోగులు ధరియించుట ధనికులగు రెడ్డి కులజులకు వలనాడు మొదలగు నీమలం దొక యల వాటు, కావున రఘునాథ నాయకుని మంథ్రివర్ష మే యిచట దశరథా మాత్యులుగా చతింవబడినది. "ండవ పొాదమునందు *“నును- సాలె యరచట్టు అనియుండుట పొరపాటు “సాలు అని తోంక వలెను, ఉన్నిబట్ట యని యర్థము, అట్లున్న వో ఉకారనంధి జరిగి సాలరచట్టు అగును, గణము తప్పూను, సాలునకు సాలువు అని వాడుక కలదు, *సాలు వరచట్టు అగును, అప్పుడు సరిపోవును, ఈ పద్యమునందు చదివినంత జే రూవము ళన్నులకు పొడకట్టింప చేయు చక్కని శిల్చ మున్నది, ఇట్టి రచన రామాయణమునం దచ్చ టచ్చట కనిపించును, నిడదవోలు వేంకటావుగా రీ సీసపద్యమును దమీణ "జీశీయాంధ వాబ్బయమునం దుడాపహారించి యిది వేత ధరుల వర్షనమని నుడివినారు. వేత ధరులు వేరు నచివులు వేరని నా తలంపు, లేదా వారు చదివిన (వతియం దట్లుండిన నుండ వచ్చును, రోమపాదుడు వేశ్యలను వీలువనం వెను, చిగువుం జన్లవ మోటు వగలెల్ల 6 గనిపించు నజజూజు వయ్యెద లంద మొందం 'జెలునంపు నెజిక కుచ్చెలలపై 6 బచ్చ శా మొగపుల మయొడిదారములు సెలంగ సన్న దంగి ీకు వన్నె చొవ్చడు కీలు జడలు పీజుందల నందడింవం జక్కుల డిగ్గం బూసిన మేలి జవ్వాది నిగ్గు వానన ది ల్నిండికొనంగ

రఘునాథ నాయకుడు న! గిలుకు మ్పైలు మొరయంగం గులుకు నడలు జీని బంగారు సురటులు పూని రోము పాదు డగ్గణ శేతెంచి నారు వేశ్యలు, ఇందలి రూవకల్పన కళాకాశలమునకు రచనా సౌంద ర్యము నన్నె పెట్టినది, శృంగార రనమునందు అచ్చ అెలుగు వద ముల కూర్చు అందము నొదవించును. పాఠకుని మనస్సు రంజింప చేయును. శృంగారము మృదులమైనది. రసానుగుణముగా రచనయు వదముల పొందికయు నుండవలయును, అట్టి వదముల నంపుటీశకరణ మ్‌ వద్యమునం దున్నది, *చెలువంపు నెరిక కుచ్చెలలకై . బచ్చరా మొగ పుల యొడిడారములు సెలంగ”” చక్కని యాచ్చిక వద నమౌాసన శల్చ్పనము, ఇట్టిర చనకు మూలము తిక్క-నగారు ఎడ మేని నెత్తావి సుడియంగం బయ్యెద నగము దూలించి వై మగుడ దిగిచి విరా అల్లదనంబున ననువు మెకొనం జూచు నడపు కాంతికి వింత తొడవుగాంగ విరా ఈశత్సమముతో కలయ కలివి వెరుగెక్కి.ంచినవాడు (శ్రీనాథుడు చదలేటి బంగారు జలరువాంబుల తూండ్లు భోజనంబులు మాకుం బూవుంబోడీ శృం,నై చానికి తీర్పులు దిద్దినవాడు అలసాని వెద్దన చిన్ని వెన్నెల కందు వెన్ను దన్ని సుధాబ్ధి పొడమిన ెలున తో యుట్టు మాకు మను, చేర్చుక్కుగా నిడ్డ చిన్న జాబిల్లి చే సింధూర తిలకంబు "చెమ్మగిల్ల మను, కాసగా నాచరణలో "వెట్టినవారు తంజావూరు కవులు, చారిలో నొరపులు పెట్టినవాడు రఘునాధరాయ భూవతి, ఆయనను మించిన వాదు చేమకూర వేంకటకవి

గ తంజాపూరు తెలుగు కవులు జళుకు కాటుక కంటి సొలపు చూ వెదలోనం బట్టియుండీన పేమ వట్టి యాయం జికీలి బంగరు (వాత జిలుంగు టొాయ్యాారం పుం ఖైంట గుబ్బల గుట్టు బైట వేయ విజ ఇక్యాది. ఈ రచనా విధానము ఈ నూర్షవము ఈ సొంపు ఈ నడకలోని జిగి బిగి మళీ కవికి నలవడ లేదు; అలవడదు, 'జేంశటకవి రచన నన్నయ, తిక్క-న, 'ెద్దనల రచనవలె (వ ల్యేకత కలది. ఆ వివయము ముందు చర్చింపబడును, రఘునాథ నాయకుడు రెండు. మెట్లు తక్కువ, వేశ్యలు విభండక మహాముని యా[శమమునకు (వయాణ వముయిరి, మౌార్గమునందు జనుల యసనసూయాలావములు, విటుల పలుకులు, "వేశ్యల నగలు చక్కగా చితింవ బడినవి, రఘునాథ శాయలు లోకానుభవము మొనవ స్వభాన విజ్ఞానము [వకటించు ఫఘట్ట మది, "వేశ్యలు విభండకుని యాశ మము చేరిరి, ఎనిమిది వద్య ములలో అ(శమ వ చేశము వర్ణింపబడినది నకనకం గానులు బెళకంగ సికతొా కలశములం జలున బెలువొందంగ. జె ట్లకు నీళ్లు వోయు చుండిరట మునికన్యకలు, చక్కని భావము, వారి తవశ్శక్తి వెల్ల డించునది. ఈ పద్యము పరశురాముని తల్లి యగు -శ్‌ణుక యిసుకతో జలకుండిక ననుదినము నిర్మించి జలము మోచుళొని వచ్చు వృత్తాంత మును క్షావకము చేయుచున్నది, బంగారు వెండి గొలుసుల భంగిం గంఠములం గోజె పాములు వెనగన్‌ ముంగినలు పర్ణ శాలల ముంగిళ్లం బరువు లిడు చున్నవట, అంళతకంయె విచ్శితము

రఘునాథ నాయకుడు న! సోమ వేళ లెటుంగుచు. దామె వచ్చి కుండ లటు వెట్ట నిండం చాల్లురిసి మగిడి పొలములకుం బోవు గోగణంబు లట. అశమ మహిమ చక్కగా నిహాపింవ బడినది, వేశ్యలకు ఆ బుళ్యశ, ఎంగ మానియు మూరెండు గడ్డమ్ము నె తి మొలిచిన కొమ్ముం 6 నో జూజల మెకమ్ముతోలు వి శారము బెలువంగ నసెదురుగా. గనిపించెన్‌ ఇందలి బుకార రకారముల (పాస గమనింవ తగినది, ఆ యంగనలకు బుళ్యశృంగుని రూపు లేఖలు, వేవము నబ్బుర పొటు భయము కలిగించినవి,. వారిలో వారు కొమ్మురో నడునె త్తిం గొమ్మేేంది యా చుట్టు జడలు 3ెంవల (వేలంబడుట యే్‌ంది మెడచుటుం జిలుల చిడివిరా లూర్చిన వ్‌ ళం ళ్‌ తీరునం బూనసల జేరు లేంది బుసి గవ్వకొన్న చొవ్వూన మేన నిండంగ మేదించినట్టి యా బూది యేీంది కసపు మువ్పిరి (శాటం బొనగంగల గట్టిన పొడజింక తోలు కచ్చట మ చేంది నొనల మసిబొ ట్టిచేంది యొళ్టైనల నిట్టి బూచిం గనుంగగొన మమ్ముక్క- దూచి నపుడె 'వెజవడశెి నంచు. 'జేరొమ్ము చర చికొనుచుం గడంగి డగ్గటాం జేరక కడనె యుండి రట, నంభావణలో వర్ణన నిమిడించుట [యొక రకమగు రచనా వద్ధతి, ఇందుమరాలమున బుశ్యశృంగుని రూవ ేఖలను వేషమును విపులముగా నిరూపిం చెను, వేశ్యల య చ్చెరుపొటును [వదర్శిం చెను,

శ తండొపూరు తెలుగు కవులు వంది వదవయోగ మి పద్యమునంద్యు వింత నొదవించుచున్నది. ఇది 1గామ్యమని తలంపు, వమి.,ఇది వమిది వంది అయినది. ఇది చేశీయ మని కొందరి వాదన, పలనాడు నెల్లూరు (పాంతములం దీ వదము మిక్కు.టముగా వాడుదురు, కనవుమువ్చిరి తాడు అందమయిన నమానమ్వు, ఇందు వరిపోన మిమిడి యున్నది బుశళ్యశృంగుడు మానిసి మెకమట, మనువ్య మృగమునకు చక్కని వికృతి రూపము, వానిని నమ్ముకూడదట, దగ్గర శీగినచోం టైం (గ్రమ్మి తల వంచిళొని వడిం గొమ్మునం జిమ్మునట! అవును. అది మృగముల అలవాటు, నవ్వు పుట్టించు పరిహోనము, వారు నవనాగరి కాంగనలు, అందులో నందక ల్తెలు, నాజూకుతనము కలవారు. వేశ్యలు, రాజాశ్రయము వారికి రత్త, మిడిసిపాటు తనమున కేమి తక్కువ? నోటికి వచ్చిన క్లుల్ల వీేళాకోళ మారంభించినారు. ఈ పట్టవర్థనం 'బేటికి నుదుటికిం దీరుగాం గస్తూరి దిద్దరాబె అన్నది యొక వారాంగన, రఘునాథనాయకుడు విష్ణుభ కుడు, వైవ్ళున సంపదాయములు కలవాడు, పట్టవర్థనములు "ాల్చును. బుశ్య శృంగునకు గూడ నుదుట పట్టవర్థనము లలవరిం చెను. (శ్రీ) వైవ్యవునిగా వేసను, వట్టవర్థనము'లె శాదు ఈ తులసీ భూమ లేటికి. జెవ్చలకుం గట్టాణి యొంటులు వెట్టరాటె

అన్నది యింకొక వెలయాలు, చెవులకు తులసీ భూములు 'కాల్చినాడట బుశ్యశృంగుడు, తులసి దళము లలంకారముగా వెని రంధములందు ధరించెను కాబోలు, అందుక నే కట్టాణి ఇఅళొంటులు పెట్టరాదె అన్నది. తులసి విష్ణువునకు మిగుల (ప్రీతియెనది. మాకేడు శివునకు బ్రీతి, వైన్ఫవులు తులసి దళములను ఇని పోగులందును, చెవులందును ధరింతురు, అశ్లే బుశ్యశృంగుడు కూడ విష్ణువున కర్చనచేసి ధరించి యుండును, (శ్రీమ([దామాయణమునందు రోమపాదుడు వంవీస

రఘునాథ నాయకుడు ఇ వేశ్యలు వైవ్ళవు లగుదురో కారో నిరూపించ లేము కాని రఘునాథ శావమాయణములో రోమపాదు డంపిన వారాంగనలు మ్మూతము శన్చక వైన్లవులు, అవును, వై నవ్గవ భ కుని వశవరచుకొనుటకు వైన్షవులే పోవలయును, వైజయంతీ విలాసమునందు నాయకుడు వివనారాయణుడు, అతడు విష్ణుభక్తుడు. ఆయనను వళ మొనరించు కొనుటకు బేవ దేవి విష్ణుభ క్తురాలి వేమముతో పోయినది. సాధించు కొని వచ్చినది, వ యెొండ శా గొడుగు "తెలి గందవొడియ మంతించి మై నటు చల్లి వెంటరా మర'ెద వీనిం గొమ్మ!

అని పంతములు వచరించినది వేరొక వారవనిత. అమె గట్టివాయి. మంత తంత్రములు నేర్చినది. వైన వీడను నివారింవవలసి వచ్చి నపుడు శెవులు నై తులు విభూతిని మంతించి శరీరమునందు రాయుదురు. విశిష్టాద్వైతులు నారాయణ మంతముతో బారిచందనపు పొడి మంతించి మేనికి రాయుదురు, విష్ణు పాదోదక మొనంగుదురు, భల్లాలరాజు విఠల బేవరాయలు, ఆయన కెవుడు, ఆ మండ లేశ్వరుని కుమా శ్తెకు (బ్రహ్మురాతుసి వట్టినది. రామానుజులవారు అష్టాతరి జపించి జారిచందనము రాజకువూరి మేన 'పూయించేను, విష్ణు పాదోదకము (ఆావించెను. (బహ్మారాతసి విడిచి పోయినది. విఠల 'బేవరాయలు వై వ్లవము న్వీకరిం చెను. విష్ణువర్థను డని జరు మూర్చు కొనెను, ఈ 'వేశ్యాంగన విష్ణు భక్తురాలు, కావున అెలిగందపుపొడి వశీకరణ మంత్రముచేత మంథలించి చల్లెద ననినది. వేశ్యలు కామ ఇాస్త్రోపాధ్యాయినులు, వశీకరణ మంత తంతౌమధములు నేర్చిన చారు, ఎంతకై న ఇవాలుదురు. ఆ వెల వెలందుకలు బుశ్యశృంగునకు జవ్వాది శానుక యిడిరి. అది గోపిచందనమనుకొని ఫాలమున దిద్దు కొనెనట, మరువ మొనంగిరట, తులసీ దళమని ఛభథీంవ భూచెనట. రఘునాథ నాయకుడు తన వై వ వాభిమానమును రామాయణ శావ్యముఖమున చక్క-గా (వకటిం చెను. ఇంత అభిమాన మున్నను అతడు శ్రైవజ్వేపి. కాడు, రాజు సర్వజనరంజకుడు, పోమకుడుగా

7 ఈంజాపూరు తెలుగు కవులు నుండనవలయును. సర్వ మత నవాత్యము రాజ లషతణము, ఈ నిషమయ మున రాజ నం్యవదాయము "లెరుంగక చాలమంది చరిత కారులు పొరవడుచున్నారు. హిందూరాజులు పక్కుమంది జైన జొద్దుల నాదరించిరి. వారికి వెక్కు. మాన్యము లిచ్చిరి. వారి తీర్థంకరుల (వసాదములు (గహించిరి. అంతమా[త్రముచేత ఆంగ్లోయులు జై నులని బౌద్ధులని వారిని నిరూపింతుకుగాక. భారతీయ సం్యవదాయ మెరిగిన మన చరిత కారులు వారి దారినే యనుసరించుట విచారణీయాంశము, విమర్శకుడు స్వబుద్ధి చేత అలోచింవవలయును, సాంవదాయములు లతణములు తెలిసికొని యుండవలయును, తవ్వు దారికి పాఠకులను మరల్చరాదు. రఘునాథ నాయకుని గుణగణములు రామాయణ కృతియందు

(వతిచింబమువ లె పరిస్ఫుటముగా నగుపించుచున్నవి, కవి వూనసిక (వవృత్తికి (వతిబింబము కవిత్వము, కవీ యంతరించినను (వతివింబము మాయదు, అది కావ్య విశిష్టత, రఘునాథ భూవతి వైన్లవుడు. ఒక్క. లింగడు పోయినను పోయినక్లు యని యనుకొను సంకుచిత స్వభావము కలవాడు కాదు, వరమత నవానము, (తిమూ ర్తులయందు భక్తి, వేదములందు నమ్ముశము గల మహోదార న్యభావుడు. విశాల హృదయుడు, మెత్తని మనస్సు కలవాడు. కావుననే వాసి భావములు మృదులములు, కవిత నవనీతము, శైవ _వైన్లవులకు వాద (వతివాద ములు, "జ్వేమ విద్వేషమములు మిక్కు-టముగా నున్న వదునేకవ శ తాబ్బమునందు తాను విశిష్టాద్రైతుడయ్యును రామాయణ కృ ళ్యాది యందు

వద మంజీర రుళం రుళార్భటి జటా బంధామృతాంథ _న్తటి

న్యుదయద్భంగ ఘుమం ఘుము స్యనము తండూద్య న క్ష ఖఫదంగ ధ్వనిం

బొదలింపంగ నటించు నాంటి నటు. డింపు లీ నాడించుం గా

తదయన గు (ద్రననా([గ రంగమున వాగ్ధాటీ నటి న్మాటికి౯ అని శివుని (వ్రార్భి ంచినాడు, రఘునాథ రాయల భక్తి నంతరితంభబై న యంతరంగము నుండి వినిర్ణతమయిన కవితా సుధాంథ _న్తటినీ తరంగ

నఘునాత నాయకుడు 78 చాహీని యిది, దీనియందు శివుని పాద మంజీర రుణం రుణార్భటి యున్నది. కవి భ_క్రి రసమయుండయిన గాని యిటువంటి పద్యము (వాయ లేడు. ఇది నన్నయాది మహాకవుల కవితాధాటికి దీటయిన వదగుంభనములు గల గంభీర రన తరంగిణి, ఆ వద మంజీరము వేదము. శఘునాథ నాయకుడు సంస్క ాంధ్ర భామలయందు నమానముగా శవిత్యము నడిపింంగల యుభయ భాపా కోవిదుడు, ఆయన వ్యాకరణ శాస్త్ర పాండిత్య మా నమాస ఘటన మే వేయి ముఖముల చాటు చున్నది. *'ధరాధ కేంద నందన ఘన వాగ్వి కేన కలన న్వలనొవ్చంగ చాకు నీవ్రతన్‌ * అని పార్వతి నర్ధించినాడు, ఇట్టి రనవంతమగు కవిత రచించిన రఘునాథనాయకుడు నిజముగా నాం(ధభోజుడు, (శ్రీ కన్న రాయలకు నమాన మయినవాడు, కావున లెనుగు కవితా వనజూత లోచన రాయల మరణానంతరము రఘునాథ నాయకుని యండ మాచుకొనినది. వినూతన మార్గము లవలంబించి తరగని యశ చూర్చించుకొన్నది, మూడు తరములవరకు తంజావూరు కదల లేదు, చానికీ కారణము నాయకరాజుల యవ్యాజ మగు కవితాన_క్రియే, అది తరువాతి మహారాష్ట్రా భూవతులకు దారి చూపినది. రఘునాథ నాయకుని శివ కేశవులందలి యభేద భావము బుశళ్యశృంగుని కథయందు పై తము గనవచ్చును, వేశ్యలు బుసి కవ్వుకొన్న -చొవ్వున మేన నిండంగ మేదించినట్టి యీ బూది యీంది అనుళొనిరి. విభూతి శివ (పీతికరమైనది. శైవులు దానిని ధరింతురు, బుళ్యశృంగుడు నుదుట పట్టవర్థనములు శాల్చెను, మేన విభూతి రాచుకొనెను,. ఈ 'వేవము శివ కేశవులం దభేద భావము సూచిం చును, దానిని చితించిన రఘునాథ రాయల చి _త్త్వము నటువంటి టే. చెలువలు వన్నీరు చెంబు లిచ్చినం గాళి కుప్పెల జల మంచు. గోల నెంచు పొలతులు వెలిగంద వొడి యిచ్చిన విభూతి యిది యటంచు. పుండ్ర మిడం దలంచు

4 తంజావూరు తెలుగు కవులు ఈ పాదములు నట్టి యభేద భావమునే సూచించును. రఘునాథ నాయకుడు రసికుడు, వలుకులలో వరిహోనంపు చణుకులు వెలయించు. భావములు కలవాడు, ఆయన శల్పనా శక్తియు నూజహోపోపహాలు (వశంసింవ దగినవి, వారాంగనలను చూచినాడు బుశ్యశ సంగుడు, న లేన జన్ఫువభృతి దృష్ట పూర్వం తవస్వినా స్ర్రీనా పుమాన్వా యచ్చాన్య త్సర్వం నగరరాష్ట్ర్రజం ఆని మాత్రమే నుడివినాడు వాల్మీకి. బుళ్యశృంగుని అమాయక త్యము గాని యబ్బురపాటు గాని యిసుమంతయిన (వదర్శింవలేక్‌ పోయి నాడు, అతడు మహర్షి, ఆ యూహ లందుకొన లేకపోయినా డను కొందము, అది రామాయణ శావ్యత్వ్యమునకు తీరని లోవ మనుటకు నంబేహను లేదు, అందుక నే రామానుజులవారు రామాయణ మొక యితిహోన మని చవ్చరించిరి. భాస్కరుడు గోవీనాథులకై న నీ లోవము తీర్పవలయు నను భావము కలుగలేదు. ఈ లోవము: శోహించినవాడు రఘునాథ నాయకుడు, వారాంగనలను బేరం బని నాడు బుశ్యశృంగుడు, అబ్బురంబుగ నెద గుబ్బకొమ్ములు మొల్చి ఘనులు వఏీఠార నాకన్న ననుచు బదములం బొడ 'మెడుం బద ము ల్వీరల మహిమ యెంతటి వంత మహి నటంచు ఘనములు వెను వెంటం గదియుచున్నవి జల డాకర్ష ణము వీరి కబ్చె ననుచుం బలుకుల నమృతంబు దొలంకేడు బళి! వీర లమృ తాంధసులకన్న నధికు లనుచుం గాన మెన్నండు నీ సామగాన గరిమం గతిన పాపాణముల నీరుగాం గరంచె నంచు మదినెంచి వలుముజు నరుదువడుచు. గొమ్ము కొనయరగ. దలయూచి కొనుచుం జేరి,

రఘునాథ నాయకుడు 16

ఈ వద్యమునందు బుళ్యశృంగుని యమాయక త్వము,అ చ్చెరు. పాటు, వారాంగనలందలి గౌర వాభిమానములు నిరూపింవబడినవీ, వమయోంతరమున వేశ్యల రూవ వర్షనము చేయబడినది, ఇట్టిరచన మహోకవులకు నహజము, 'స్థిల: తణం వత్స సను ాడి కాధరాః” అను శ్లోకము నందున్న వ్యంగ్యము ఈ పద్యమునందు "లేదుగాని రన భావాదుల నిండిక యున్నది, బుశ్యశృంగుడు న్ర్రీ పురు తార తమ్య మెటుంగనివాడు, వారాంగనలు మహర్షు లనుకొనినాడుం వారి స్తనములు గుబ్బలవంటి కొమ్ము లనుకొనినాడు, తనకు తలమై నొక్కా కొమ్ముకలదు, వారికి ఉరమున ఆరెండు కొమ్ములు మొలిచి' నవి, కావున వాగు తనకంకు ఘనులని యూహించినాడు. పాదముల. వంక నరసినాడు, అవి తామర పూలవలె నున్నవి. కాళ్ళకు కమల. ములు మొలిచిన వనుకొనినాడు, వారి మహిమ వింతమైన దని తలంచినాడు, జడల నీఖీంచినాడు, మేఘము లని (భమసినాడు, మేఘముల నాకర్షించు శక్తి వానికిలేదు. వారికా శక్తి కలదను కొనినాడు. వేశ్యల వలుకులలో నమృతము జాలువారినది. వారు- "జీవత లనుకొనినాదు, వీశా తంతువులు నరినొ త్తి గాన మొనరించినా రా వారాంగనలు, ఆ గానమునకు రాలు కరిగి (నవ్‌ంచినవి. అది సామగాన మని (బమసినాడు. ఎంత యమాయికత? సారాంశము 'వేశ్నలు జేవబుషు లనియు, తనకంు ఘనులు మహీమకలవా రనియు బుళ్యశృంగున కూపహా పొడమినది. కావుననే యా[శమమునకు గొని పోయి యాతిథ్య మొసంగినాడు ముని కుమూరుడు. ఇట్టి తలంపులతో “కొమ్ముకొన యూగ6 దలయూచికళొనుచు వారిని చేరినాడట. స్వభావసిద్ధ మగు చర్య, నవ్వు పుట్టించు భావము, అంతకంటె వింత నంగతి, రఘునాథ నాయకుని యూహాలు వార వనితల చూపులలో "బేవతార్చనకు కలువ పూవులు కోయించినవి, నవ్వులలో వినువాక జలమని స్నానమాడించినవి. శీలి వచ్చల గాజుల నిగ్గులు దర్శలసిః శోసికొన డాయించినవి, జెన్చవేయక భూచు చూపులు వార లనిమి షులని తలవంచి (యొక్కి.ంచినవి

కి తంజావూరు తెలుగు కవులు అపుడు తన కొమ్ము కను దాకునంచు నెంచి "నెనుకకై పోన చారలం గనుచుం జేరి యకట! నాొమోంద దయలేచె యనుచు బలుకు నట. అంతవరకు తెచ్చినాడు కవి. కవులు ఘటనాఘటన నమర్థులు, తలంచుకొనిన నేమైన చేయగలరు, కవి సంస్కారము కలవాడు శావలయును, రసావేశ పూరిత మయిన యంతరంగమునుండి గొరలు కొని వచ్చు కవితా వాహినిలో పొడమిన యలంకారములు ముత్యాల ముగరువులు మెజయించుచుండును, అవి కావ్యాంగనకు విన్నాణంపు కంకాభరణము లయి మిగుల శోభ నొదవించును, అవి మితి మారినచో కృతికి వికృతాకారము కల్పించును, వసుచరిత్ర యందలి లోవములలో నది యొకటి యని వండితకనుల యభిపా యము, రఘునాథ రాయలు రన్మపియుడు. ర సాభివృద్ధికి తగిన యలం శారమునే వాజెను, కులుకు గుబ్బెతల చూపులు గల్వ విరు లంచు "జీవ 'శార్చనకుంగాం దివియం బూను, ఇర్యాది వద్యమునందలి (చాంతిమదలంకారము రసోవస్కారక మయి కథా ఘట్టమునకు శోభ సమకూర్చినది. చివరి గీతముస్వ భావ సిదమగు భావము కలది. నాయికా నాయకులకు మేను మేనితో నొరసికొనునవ్వుడు కాని యెడవా టొదవినప్పూడు త్మీవమగు వియోగ "కావ మనుభవింవరు. రఘునాథ నాయకుడు రనజ్ఞుడు. మాట చతు శత కలవాడు, వనుల తీకులలో పరిణామ మెలింగ్‌న వాడు. బుశ్య శృంగు నొశ యడుగు ముందునకు నడివినాడు. అమాయిక త్వను నంతరింవనీయ లేదు, తొల్లింటి భావమును మాయింవ లేదు, జోను కుండిక లెట్టు "లెద మోచికొన్నార లని కుచంబులు శేల నంటి యంటి యి లేల్ల ర్ముదాతు 'లేడంగ్ళై నటంచు చోరము లలు మూజు నలమి యలమి

రఘునాథ నాయకుడు ఇ? మంచివి కటి బద్ధ మొంజీ గుణము లంచు మొలనూళ్లు సాళెకు ముట్టి ముట్టి సూత్ము వల్క-లము లెవ్చోటం బెచ్చితి రంచుం " బసిడంచు చేలలు వటి వటి ల ల హోమ రతుల పరిమళం బున్న దనుచు మేలి కస్తూరి తిలకము ల్భాల సీమ మోము దార్కొో.న మూర్కొ-ని ముని కుమూరుం డిట్లు (బ్రమయంగ నంగన "లెల్ల జూచీ నారు, మనవేతం జిక్కె..బో యనుకొనినారు. వలికించ లేదు, నలుక రించ లేదు. మాటలాడని సినిమా చి(త్రమువలె నాటకమాడించినాడు రఘునాథ నాయకు డీ రంగమునందు, మంచి అెలివికల దిట్ట (వద్ధ కలవాడు. వ్‌ కావ్యమునం "జీ కవియు నింత చక్క-ని రచన చేయ "లేదు. తెనుగునం బేకాదు, నంన్కృృత సారన్వతనునందు సై తమిట్టి రచన యున్న దనుకొనను. చదివినంత సేపు పాతలు వాని చర్యలు కనులకు పొడకట్టుచునే యున్నవి, నవ్వు పుట్టించుచు నే యున్నవి, రఘునాథ నాయకుని యువబ్ఞ తకు నహవ్యా యనిపించుచు నేయున్నది. రంగము అయిపోయినది. అ మరునాటి నంగతి రెండవ రంగము, విందు భోజనములు, మూడవరంగము బుశ్యశృంగునిం గొనిపోవుట, అందును వింతగలదు. సావకాశ ముండవలయునుగాని యొక (గంథము: (వాయ వచ్చును. ఇది కావ్యములలో రసవంతమగు కావ్యము, అమేడిత పద వయోగములో చకని సారన్య మున్నది. 'వేళ్యల స్తనముల దగ్గరనుండి యధః శాయమువరకు నవరించినాడు ముని కుమారుడు తనివితీర, ఈ రంగమునందలి వద్యము లన్నియు సాన వట్టిన జాతి రత్నములు, వానియందు శృంగారాద్భుత వోస్యరన ములు పిండి పోసినాడు రఘునాథ నాయకుడు, వేశ్యల రూవ ేఖా లంకార వర్గ నలను పొందువర చినాడు. మరునాడు బుళ్యశృంగుడు "వేశ్యలను కలిసికొనినాడు, ఇది నంభావణ రంగము, “ఓ బుషులారా। మిరలు నూ యాశమం

భి ఈంజావూరు తెలుగు కవులు 'బునకు వచ్చి మా సేయు నువచారంబులు శైకొని పోవలయు” నని (ప్రార్థించినాడు. చా రంగీకరించినారు. బుళ్యశృంగుడు వర్ష శా 'లాంగణమున రసాల సాలంబు నీడ నందరకు నందంబుణా దర్భాన చనంబులు వరచినాడు, కూర్చుండ నియమించినాడు, రసాల సాలంబు నీడ అందంబుగా నను వదములు వ్యర్థముగా నువయోగించ లేదు. చక్కని సారన్య మున్నది. తన ఘనత వారి యెదుట కనిపించ వల యును, అది మానవ (వకృతిః

*ద్పబె యర్ధ్యం బవిజె పాద్యం

చిజె కసుమ ఫలోవవోర మీటె కొమ్ము” ఆని పూజలు నమర్పణచేసినాడు ముని సుతుడు,

“జంటల నేండు నిన్నటికంకు వెళ్టి

మిగుల గనివీంచెి ననుకొనినారు 'వేళ్యలు, అది కామ వికారమని వారి తలంపు, అందు శీ “వెట్టి? అన్నారు, "లేనగవ్చు లలర నొయ్య డగ్గజ కటు చేరినారు. చనవు సావశాశము లభించినది, వారు తెచ్చిన 'లెలి చక్కెరలు శబ్దములు వై శాన్క- లిచ్చినారు వెల వెలందుకలు,

“మునినాథ మా ననంబులం బండు లివి ళొన్ని

చవి చూడుము” ఇఅనినారు. నిజమని నమ్మినాడు బుళ్యశృంగుడు, శేల్చాచి యందు శొనినాడు, (శ్రీ పురుషుల తారతమ్య మెజుంగక పోవ్రటయేకాదు; ఛలభ శ్యుముల భదముకూడ 'ెలియని యమాయకుడు బుశ్యశ్చం గుడు. అరితేరిన యారించాలు వేశ్యలు, వానిని పట్టుకొని నాటక వమాడుచుండిరి,. అన లిది నాటకము, నాటకములో అంతర్నాటక

(తుంచి భథీంచుచునె కొమ్ము తుద యొకింత

కదల దల యూచి సంకుల కరణి ధవళ

ధఘునాథ నాయకుడు 7

దంతములు గానుపింవంగ నశంతనంబు

చెలగ మొగ మెలి నవ్వుచుం జెలులం జూచి బుశ్యశృంగుని చర్య చక్కగా వర్ణింవబడినది, ఇది స్వభావో క్ర అఆనందానుభవము, తృప్తి, కృతజ్ఞ 'ళాశ్చర్యము లిం దిమిడియున్నవి,

“బని మా వన తరు ఫలములె

చవి యేమనవచ్చు! నమృత సంభవులో! యా

భువి నెన్నడు. గనుంగొన మా

దివినవై నం గలవె! యిట్టి తీయని ఫలముల్‌”,

“ఎంత దదూరంబు మూ వన మిచటికి” అని యడిగినాడు విభండక సుతుడు

“దూర మేడది, గడియెడు (తోవ, యింఠె,

వనను కనుంగొని వండ్లు తేవచ్చు, నొడలు

కదల కుండంగం- దొడుక పోయెదము నిన్ను” అన్నారు వారాంగనలు, గడియెడు (తోవట చక్కని వ్యానహోరిక ము ళ్‌

“బనుెించెద నేనును మో

"నెను వెంటనె” అనినాడు బుశ్యశృంగుడు, రంగము ముగిసినది, వదములకు వెదకి కొనుట లేదు. యతి (పానలకు తడుముకొనుట లేదు. తా వెరింగి తమంతట తాము వచ్చి వాలినవి శబ్దములు, వ్యర్థవద మగుపించదు, ధారాళశ మగు శయ్య. తీరయిన రచన, (చాతమోపాకమున వడినదిం అన్వయ కాఠిన్య మరయుద మన్నను కనిపించదు. సంభామణ పద్ధతిని శథ నడిపించుట తిక్కనగారి విధాన మని కొందరు [వముఖులై న విమర్శకుల యభ్మిపాయము, అయిన కావచ్చును, అది దుమ్యంతో పాఖ్యా నాదులందు నన్నయగా రవలంబించిన వద్ధతి యను మాట మరువరాదు, దానిని తిక్క-నగారు సొంతము బేసికొనిరి ఆయన రచ నలో నచ్చ టచ్చట క్లిప్టాన్వాయము లుండును. అది నారిశేళ

౫ తంజొపూరు తెలుగు కవులు. పాఠము, రఘునాథ నాయకుని వద్యములలో మార్షన మున్నది. (శ్రీకృళ్ణ రాయలు సాహితీసార్వభౌముడు. ఆయనకంకె వలుకు తియ్య తనము వీనియందు కలదు, ఇంక మూూడవ రంగము తళుకు బంగరు (వాత వలివ వేలలు వన్నె నవ లేరువడం జాల బావణు మించ. గాసెల తీరుగాం గట్టి యావై నల్ల | వట్టుదట్టుల లీలం బరణగ జడలు నడుముల. జుట్టి యందముగాంగ నందుపై 6 బలు శెంపు మొలనూళ్లు పరిఢవించి అవికలు ముడులు జూజకయుండ చిగియించి ము శ్తేల జన్నిదంబులు ఘటించి మేలి చందురుకాని రుమాలు లొక్క- వింతగా నాల్గు చుంగులు వెడల, గట్టి యొడల నిండంగం చెలిగంద వొడులు చట్లి వల్ల వాధర "లెల్ల నం మము మెజయ (వయాణ నన్నాపహాము గావించినారు,. “*వేణీం జొళ్లెము. వెట్టి సంఘటిత నీవీ బంధమొ” అని రచించిన పోతన్న గారుకూడ నత్యభామ వేత యింత (వయత్నము చేయించ లేదు, అవును, అది యుద్ధ (వయత్నము, ఇది కాలు నేలమోవకుండ బుశ్యశృంగుని మోసి కొని పోవలసీన (వయర్నము, కొంచె మెక్కువ (వయాన మున్నది, రఘునాథ కవి వ్యూహము పన్నించినాడు వేశ్యలచేత, తరలాత్తు లిద్ద రొండొరుల చేతులు గూర్చి పొడవుగా సెల్సి యిర్షడలం గొమ్ము వగ పాస్తములు సాంచ వారి 'వెన్నులం జన్ను. గవ వాత్త నిద్ద ఆంగనలు నిలిచి

రఘునాథ నాయకుడు 1

"దంతపుం గొజెల చండానం గంకణ శరం

బులు నిగిడింం వారలకు నడుము భామ లిద్దజు నిల్చి వటము పోలిక గరా శ్రైరంబు లుయ్యెల వట్టుగాంగం

బట్టి యా చుట్టు ముననాబు వన పొనంగం.

నుడి భుజంబుల (క్రిందట జడలు బెచ్చి

యొండొెరుల రొండిం జెక్కీ- వసిండి నరిగ

చేల వన్నాగముగ వైచి లీల మెజయ

అందలము కీతి నందజు

నందంబుగం గూడికొనుచు నందు మునీందుం

బొందుగ నిడికొని వదరక

మంద గతులు మెజయ పోరి మార్గ్షమునందున్‌ సాగి నడచినారు చారాంగనలు, అది వద్ధృవ్య్యూహము, లోవల (వ వేశించువర శే, బయటకు తిరిగి వచ్చుట యుండదు. డానికి వారి యన్నుగహాూ ముండవలయును. అర్థము చేసికొని పన్నింవగల దర్శకు దుండవలయునుగా ని కన్నులకు విందొదవీంచు సీనిమా (వయోగము. "ివ్చ వాల్సక చివరివరకు (జేతుకులు వీవీ.,తురు. రఘునాథ నాయ కుడు ఎన్నో .ై వతోత్పవములు చేయించి యుందును, ఆ యుత్సవము లలో నిట్టి (వదర్శనములు యూచి యుండును, వానిలో నొకచాని నిందు వర్శ్మించినాడు. వేశ్య లిట్టి వినోద విద్యలం చారి లేరిన నిపుణలు, అందును మధుర, తంజావూరు, (శ్రీరంగము, తిరుత్తని మొదలగు కేత్రములందలి. వేశ్యల సంగతి 'చెవ్చవలసిన వనిలేదు.. వారు నాట్యాభఖినయ గానములం జే కాక క్రీడా వినోదములందు ఇట్టి విద్యల యందు మిగుల ఘటికురాండు. బెట్టు కట్టుట తొట్టి కట్టుట జడకొలా టము మొదలగు వినోద [వదర్శనములు వారికి వెన్నతో పెట్టిన విద్యలు,

6

శ9 తంజాపోరు తెలుగు కవులు భోగి చేవట్టుళొని పోవు కూగు మెఆయ వనజవిలోచన ల్మెతుంగు వాలిక చూపులు (తేళ్లు దాట న మ్ముని సుతు సారెంగన్లానుచు ముద్దుల వేడుక చింక చిక్కెంబో యనుచు లన ద్విలాన వరిబోనస వచః (శ్రమముల్‌ సెలంగంగాం జనిరి. శాంతా బుశ్యశృంగుల వరిణయముతో ద్వితీయా శ్యానము ముగిసీనది, చక్కని యుపాఖ్యానము, మనసు రంజింవవేయు కథా నరణి. రనవంతమయిన రచన, నవ్వు పుట్టించు హోస్యము, వింత కొలివీంచు కల్పనలు, నరనములయిన వదములు, ధారాళమయిన కవిత్వము. ఇంశేమి కావలయును, ఇటువంటి రచన వాల్మీకి విడిచి పుచ్చుట (శ్రీమ్యదామాయణమున కొక లోటని యెంతవారికి నని పవింవక పోదు, రఘునాథ నాయకుని యూరచన మూలమునకు మెరుగు పెట్టినది, వాల్మీకి యా రనస్థాయికి రాలేక పోయినాడు, “పురాణ మిల్యేవ న సాధు నర్వం” అనినాడు మహోకవి కాళిదాసు, అది యనుభవము మిద అన్నమాట, పూర్వ కృతులలోని మంచి 'చెడుపుల కన్నిటికి తల యూపుట నా వద్ధతికాదు. లోవములు వెలి బుచ్చుటలో తవ్వులేదు. భార 'ాం(ధీకరణమునకు రఘునాథ రామాయ అాంధీకరణమునకు ఇవాల తారతమ్య మున్నది, ఉన్న డానికి నన్నెలు దిద్ది మూలముకంక ముద్దు లొదవించినారు నన్న యాదులు, అన లాధారములేని చోట అందమయిన యలిక లొద వించి మూలమును మించి పోయినాడు రఘునాథ నాయకుడు. అతర మున కతరము, పదమునకు వదము తెనిగించుటలో ఘనత అేదు, అది (బ్రవట్టదులయిన చేసి మెన్పింవలేని వని, నూాలములోని లోటు పాటులకు మెరుగు దిద్దుచు రనము లొలికించు కవిత (వాయుటయే ఘనము, రఘునాథ రామాయణము ఫూ రిగా రచియించినచో భాస్కు రాదుల రామాయణము విప్పి చూచు సారన్వత (వ్రీయు లుండెడివారు కారు. (బ్రహ్మకు కను కుట్టినది, ఆదిలో నాయుకర్హాయము (తుంచినాడు. రఘునాథ శామాయణ మంతటితో ముగిసినది,

రఘువాత నాయకుడు 8

వోరుకొండభట్టరు కృన్ణమాచార్యులవారు మహావండిశులు, నా శా_ప్తమ్మితులు, భాప్యాంతము వ్యాశరణశాన్త మధిగమించిన వారు, ఏ విషయ మయిన అయన నాలుక తుద నాట్య మొడు చుండును. అయిదు భావమలలో చాల ఫఘటికుడు, నంన్నృతము, "కినుగు, అరవము, హిందీ, పర్యమక్‌ ఛామలలో ఆయన చదవని సాహిత్య (గ్రంథములు లేవు. పూర్యో త్తర మిమాంసలు (శ్రీభా మ్యము వానికి నంబంధించిన ఖండన (గ్రంథములు అమూలాగ ముగా చదినెను. ఆళ్వారుల దివ్య (బంధములు మొదలుకొని వై వవ మత (గ్రంథములన్నియు కంఠస్థములు, వాల్చీి శామాయణము నంస్కృృృత భావకు జేీవతా (వసాదమని వారి అభ్మిపాయను, అది వారికి నిత్య వఠన (గ్రంథము, సాధారణముగా వారు మొ యింటికి వచ్చుచుండుట యలవాటు, సారన్వత నంబంధములగు నంభామణలు జరుగుచుండును, ననీ వ్యానము (వాయుచు బల్లమిోదనుంచి లోనికి పోయికిని, తిరిగి వచ్చునవ్చటికి చారు వచ్చి యా వ్యానము చదువుచుండిరి. పూర్తి అయినది. పున్తకము బల్ల మిద నుంచిరి,

“వాల్మీకి నె త్రిమోది శక్కీ.ంచాలే రఘునాథనాయక భూవ తిని అన్నా రాచార్యులవారు. ఆ మాటలో చాలా అగ్ధాలు భావాలు స్ఫురించినవి చారి వలుకుబడిని బట్టి, "జను చారి ముఖము మాచిలిని. ఒక రకముగా అసూయాభావము కనిపించినది,

“జే నెక్కించిన బేమున్నది ఆయనే యొకి-నాడు” అన్నాను నేను

“ఆస్థాయి కందుకొన లేక పోయినా డంటిరి. మోవంటి వా

రలు అనవచ్చునా*?” అన్నా రాచార్యుల వారు,

“నిజమే” అన్నాను నేను. మౌ యిరువురకు "రెండు మూడు గంటలు తర్జన భర్టనలు జరిగినవి. వారే ఒకవ్వుడు “*భాన్క_రాదులను మించినాడు రఘునాథ నాయ కుడు” అన్నారు, ఇపూడు నేను “వాల్మీకిని మించినాడు అన్నాను.

4 తంజొవూరు తెలుగు కవులు అచార్యులవారి కమిత కోవము వచ్చినది. అవ్పటికి రాత్రి యెనిమిది గంట లయినది, పూర్వవత్ష సిరాంతాలు "పెరిగినవీ, అది మా కొక వినోదము, గోవిందరాజీయముతో రామాయణ మా మూలనుండి యా మూల కొక సారి తిరిగిపోయినది. చివరికి అన్నారు. “చాలీ! 'యీమి కారణముననో రామలత్త శ్రాణాదుల జను వృత్తాంతము వరకు రామాయణ కథ కు వవరచినాడు”

“అటే నేను చెప్పబోవునది, వాల్మీకి సామాన్యుడా! దూర దృష్టి కలవాడు, నతత్రమండలము నంటుకొను మహోనగము నెక్క_ బోవుచు ముందుగా తన శక్తిని వ్యర్థపుచ్చుకొనువా డుండునా! ఇది యుపోన్హాతము రామకథకు, శావున కథను వరు” _త్తించినాడు. లరువాత కథలో నెవరు (వేలెట్ట గలరు, వెట్టి వరివోనముల పాలు శాకపోరు” అన్నాను "నేను,

“చకా ఆలోచించారు ఇాస్ర్రీగారుూ అన్నా రాచార్యులవారు నవ్వుచు,

“వా-లేమి సామాన్యులా॥” అన్నారు మా మతులు ప్యుత కా మేన్టి యశ్వ మేధ యాగముల వర్ణన తృతీయా శ్యానమునందు కలదు. ఈ కథాభాగము కొంచె మించు మించుగా వా కి "రామా: యణము ననుసరించి [వఛాయబడినది. రఘునాథ నాయకుడు వర్శన (వియుడు.అందును రసవంతములగు వర్ణ నలనే వర్మిగ హాంచుచుండును,

నరిగ చిితపుం గుట్ల సరిలేని ముత్యాల

బవిరి చౌకస్టులు పరిఢవిల్ల గుజుచ గేదంగి చేకుల యల్లి కల మించు జడలు వీటుందుల బెడంగు భచూవ జిగి వైండి యంచుల వగల చందురుకావి నెజీక కాసెల నిగనిగలు నిగుడ నభినయంబుల నేర్చు లలరించు కంకణ కలిత హాన్తముల సింగార మమర

రఘమునాక నాయకుడు రఫ్‌

ఘనతర మృదంగ ధిం ధిమి ధ్వనులు సెిలల

వింత కోపులు మెజయంగ వేశ్య లపుడు

నాట్య మొనరించి రమ్మహీనాథ మాళి

యాగ శాలాంతర చ్వార భాగములను, భోజన శఆొలయందు

గంతులు వైచుచు న్నగుచుం గాంచన శోభిత రత్న మేఖలా

శాంతులు దిక్కుల న్నిగుడంగాం బరివేమకు లవ్వు డచ్చటన్‌

బంతుల రీతి సూవ ఘృత పాయస ప్యాతలం బట్టి యాడుచు

న్పంతుల వెంట వేడుక లొనర్చిరి చూవఆ కెల్ల సెల్లెడన్‌ నిరతావారితాన్న నత సంతోషీత పంచాశ త్సపహా(న భూసురుండు రఘునాథ నాయకుడు, ఈ వినోద వూయనకు నిత్య వరిచయము, శావున నింత మనోహారముగా వర్షింవం గలిొను, ఇదె కాదు

గండ యుగ స్థలంబుల నఖండ మణీ ఘృణి మండల స్ఫుర

త్కుండలముల్‌ నటింవంగ నెదుర్కొ-ని వాదమొన ర్చి మాటికిం

బండిత కోటి యా ధరణిపాలకు నధ్వర వాటి నిండి వై

తండిక మార్గ వ(కతర తర్క వచః (శ్రమము 'ల్చెలంగంయగళా రఘునాథ నాయకుడు నండితుడు కవి. పెక్కు. మంది విద్వాంసులను కవ్చలను పోపి.౦చెను. తన కొలువునందు వండిత నభలు చేయిం చెను, కని విని యాూనందించెను. అ యానంద రసానుభవ ఫలమిోా వద్యముః పాఠకుల శీల నంతోవము కలిగింవ కుండున! అచ్చ తెలుగు వద ముల పొందిక వలెనె నంస్కృతే వదముల, పొందికయు నరనమయి మృదులముగా నుండును. చెవులకు కటువుతనము వినిపింవని యకుర ముల కూర్పు అను ప్రాసలతో రచన సాగిపోవుచుండును. కత్తి పట్టి నంత నె వీరరసము వెల్లి విరియ నరాతి భూవతుల చి త్తంబున కుత్తలపా టొదవించు నతిలోక భయంకర సింహా గర్హారవంబులు దిక్కులు పిక్కటిల్ల నావిర్భవించు మానసమునం దుండి, గంటము పట్టని నంతనె నె ల్తెమ్మి పూకు మొత్తమ్ములం దుండి జాలువారు

84 ఠండావూరు తెలుగు కప్పులు నూరంద రన ఛారల నూరించు నతి మృదులంబులగు వదంబుల, పొందికలతోడి పలుపోకడలం గవనంపు రచన సాగించిన రఘునాథ నాయకుని వడ్డి (వశంసింవ దగినది, చతున్ధాశ్వాసము "శ్వేతద్వీవ వర్శన, ఇందు నిరువదియారు పద్యములు మాత మే ముదితము లయి నవీ, ఇవి యన్నియు చక్కని భావములతోడను ఊపహలతోడను నిమిడియున్న వద్యములు, మచ్చునకు సీకుపావలు గుమిగూడి నింగీ గయ వీచికా రజ్ఞావులం గట్టి విడిచి నట్లి రా లు లు శాగితపు గాలివటము నిమ్మంవ లీల నున్నదో యనం బెలిదీవి వెన్ను మిజు, మనోహరమగు భావశల్పన. రూవకాన్ము పాణితమగు ను. క్పేమోలం శ్రారము, ఈ పద్యము మూలమున కాగితములు రఘునాథ నాయకుని శాలమున శే యుసయోగములోనికి వచ్చినవని మన మూహించుకొన వచ్చును. ఆ కాలమునందలి నాగరికతా విశేషములను స్రీ పురు షల వస్తాలంకారనులను “తెలుపు పద్యములు రఘునాథ రామా యణమునందు పెక్కు కలవు, వై వద్యములం దవి యరయ వచ్చును, రఘునాథ నాయ కావసీవతి భావములు మానవ సామాన్యుల కందు సాటులో నుండును, అన్వయ కాఠిన్యముగాని వదకర్క-శ త్వముగాని యగుపించదు, ఇదియే రఘునాథ రామాయణములోని వ త్యేకత. (శ్రీమ్యదామాయణము. పరమార్థ సాధనంబయిన పవిత్ర (గ్రంథము, అందు పలు విధములగు వేదాంత విషయము లిమిడీ యున్నవి. వానితో శావ్యంపుం బోకడల కలయకలుపులు కలవు, చాని వీశిష్టతను గురించి మొదటనే ముచ్చటించితిని. వంపానరోవ రాదిక వర్శనములు పౌరాణికములు, సామాన్య మానవుల చిత్తమున కందుబాటులో నుండవు, మందాకినీ తరంగ నందోపాముల వలె గగన నంచార మొనరించుచుండును, అలీతములగు సిమయముల నందించుకొను నపహాన మూ కాలపు జనులకు లేదు. భావములైనను అలంతి న్యూూతులగు వండితులకు అగమ్య గోచరములు, మహోనండితు

రఘునాఠ నాయకుడు య! లను నై తము తలకిందు వేయునవి, అ కారణముచేత నందలి ప్యాతలు గూడ మానవాతీశులయినారు, అది యొక యలాకిక లోకము, దాని యందు ముక్తి మోతము మూట కట్టుకొని యున్నవని తలంపు, శావున దానిని మడికట్టుకొని గాని ముట్టుకొనరు. భాస్కర గోపీనాథ ఆంధ వాల్మీకి (వముఖులు ఎంత (చయత్నించినను ఆ స్థితిని అందు కొన లేకపోయిరి. శావున ఆ గారవము చారి రావమాయణములకు శాలేదు,

నన్నయ పరమ లౌక్యుడు, ఆయనను మించినవాడు టిక్కున, వారు వ్యాన భారతములోని యలౌకిక (ప్రవృత్తి నావలకు (తోసి యాం,ధీకరించిరి. వారు (వవంచమును, (వవంచ స్వభావమును బాగుగా వరిశీలించిరి. అవగతము గావించుకొనిరి, డాని కనుగుణ ముగా తెలు గొనరించిరి, నన్నయకంళకె తిక్కన మరింత ముందునకు పోయెను, భామయందు భావములందు మానవ చి త్తవృ త్తికి అనుగుణ ముగా తెనిగిం చెను, విరాట వర్వమును మూలముతోపాటు చక్క-గా చదివి చూచినచో నవగతముకాక మానదు, కీచకుని కథా ఘట్టము "పెరుగుటకు కారణ మిదియె, తిక్కన విరాట ఉద్యోగ వర్వములు శావ్యములవలె చ్చిత్రించె ననుటలోని యర్థ మిదియే, (శ్రీకృష్ణుని రాజనీతి 'వేర్త్వయైన లౌకిక వ్యక్రీగా (వదర్శిం చిను, ధర్మరాజును “మెత్తని పులిగా నిరూపించినాడు, ఆ కారణముచేత తెనుగు భారత మున కంత [వచారము వచ్చినది లిక్కన “భారతమును పాడు వేసినాడు, వ్యాన ఘట్టములను భగవద్గీ ఆాదులను తెనిగించుట చేత రాక విడిచి పెట్టినాడు” అని వెక్కిరించిన నంన్మృ్య్భృత పండితులను "పెక్కుమందిని నే నెరుగుదును,. వారికా రహాస్యము 'శెలియదు, వ్యాన భారత మున్నది యున్నటుల ెనిగించినచో నింత భఘనతకు వ చ్చెడిది కాదు. రామాయణ స్థితియే వక్సైడిది. భారతమునుగూడ ఈపాటికి వందమంది యైనను జెనిగించెడివారు. భాన్క్నరాదులు తిక్క నయంత లాక్యులుగారు, కవితాశిల్బము కలవారును కారు, కావున వారి రామాయణము భారతమంత వసిద్ధికి రాలేదు,

శకి ఈంజాపూరు తెలుగు కవులు రఘునాథ నాయకుడు మహారాజయ్యును లోశమును శకాగుగా పరిశీలించెను, మూనవ స్వభావములను గుర్తిం చెను. నన్నయ తిక్క_ నల భార శాం(ధీశరణములోని రవాస్య మవగాహూనము చేసికొ నెను, రఘునాథ రామాయణములోని వర్మ నలు భావములు కల్పనలు పాఠ కుల యూపహాల కందుశాటులో నుండునటుల విరచించెను, బోయ వాడు [కౌంచము 'ేసిన విధము, 'వేశ్యవాటిక వర్ణనము, వారి మాయా నటనలు, వేషభావలు, బుశ గ ంగుని గొనిపోయిన విధానము లోక సహాజములు, అశ్వ మేధ యాగములోని భోజన ములు వడ్డనలు పండిత వాదములు నాట్యములు మానవానుభవము లోనివి, ధనికుల వివాహములందు సనమారాధనలయందు నట్టివి భూచుచుందుము, దశరథుని యనుతావము లోకము తోడిపాటిది. "శ్వేతద్వీవ వర్ష నము. లన్నియు పాఠకుల యూహల కందు బాటు లోనివి, ఇట్లు రఘునాథ రామాయణము నైనర్సి క లోక[వవృ తికి (వ్రతిచ్చందము గావించి చదువరులకు మనోరంజకముగా నుండునటుల విరచించెను. రచనా విధానమునందు లోకమును దృష్టియం దుంచు కొనిన రఘునాథ నాయకుడు పాతపోమణమునందు వాల్మీకిని విన్శ రింప లేదు. దశరథుని తన దాన మహిమ చింతాముణి కామధు కృంతానముల కోజ బంతిగాయగం దన హేతి సశల దిగ్ధరణీశ లమ్మ్ములం దో తెచ్చుటకుం దగు దూతిగాలోం దన నీతిగుతి యుగంధర ముఖ్యులకు నెల్ల శవణిల్లు వఠిత పాఠంబుగాయం దన కీర్తి ఘన నృపాస్థాన రంగములకు నన్య మూ క్రీ వితానంబుగాణల నలరు నా స్వర్గ మార్గ నిరర్ణఖైక రథుండు నంతత రాజాధిరాజ ద త్త

ఛఘునాళ నాయకుడు లలి

సార వస్తు నమగ మనోరథుండు

వైవత నుత (వథుండు నా దశరథుండు అని వర్ణించెను. ఈ పద్యము వాల్మీకి వరించిన శ్లోకముల కాంధ్రీకర అము కాకపోయినను వానియందలి సర్వ నంగపహాః, దీర్ధదర్శ, మహో కేజూ?) ధర్మవరః, (తిషు లోకేషు విశ్రుతః ఇత్యాది (వధా నాంశములందలి భావములను మనస్సునం దుంచుకొని రఘునాథ నాయకమహోరా జీ వద్యమును (వాసెను. ఈ రచనా సాందర్యము మళ యితర రామాయణములందు తరచి వూచినను కనిపించదు, మూలమున కే యందములెచ్చు భావన కల్పన, వర్శనలందు న్వ్యతం (తించినను (వథాన కథయం దొక్కొక్కచోట (శ్రమ దామాయణ మును ముందుంచుకొని తెనిగించెను. శాంతా బుశ్యశృంగులను గౌరవించుట, యజ్ఞ మునకు వ్రయత్నములు, మాంటతులతోడి నంభా మణ పరిశీలింప వచ్చును. మచ్చునకు

ఛిదం హి మృగయం లే౭త విద్వాంసో (బ్రవ్మారాతసాః

నిహాతన్య చ యడ్ఞన్య నద్యః కరా వినళ్యలి

త ద్యథావిధి పూర్వం మే క్రతు లేమ నమౌావ్య తే

తథావీధానం (కీయతాం

వగ వటి విద్యాంసులగు (బవ్మారాతసు

లు ల్విఘ్నంబు శీయంగ వేచి యుండు

శ్రతువునకు విఘ్న మేదైనం గలిగె నేని

గర్తకుం గొజంత వాటిల్లు. గాన మోర

లధ్య్వరం బెట్లు కొనసాగు నట్లు శ్‌యు డని రఘునాథ రామాయణము, అందందు మార్చు కానించినను వాల్మీకికంలు చక్కని పోకడలను (వదర్శించి పాత పోమణకు మరింత 'మెటుగులు దిర్రైను. గంభీరమగు భావములను వెలయిం చెను. వాల్మీకి

న! తంజావూరు తెలుగు కవులు కగ్రత్ర సా స్తం నమాలింగ్యి అని (వాసెను. "తాః చారాంగనాః తం బుశ్యశృంగం నమాలింగ్య ఇలి భావః, న్నేహిజనవత్‌. వశీక రార్థ మాల్‌ంగ్య ఇతి గోవిందరాజీయం, స్పళ్శేనాపి వశీకర్తు మాలింగన మితి (శ్రీను హేశ్వర తీర్టీయం. రఘునాథ భూవతి దీనిని మార్చి "వేసెను. హోమ కుండిక లెట్టు లెద మోచికొన్నార లని కుచంబులు శీల నంటి యంటి

ఇర్యాది వద్యమునందు బుశళ్యశృంగుడే వేశ్యల _స్తనములను పోరము లను చీళెలను కాంచీగుణములను నర్శించినటుల (ానెను, అట్లు మార్చుటలో వి శేషమమున్నది. బుశ్యశృంగుడు వేశ్యలను మహార్డులని తలంచెను. చారి మహా _త్త్వమున శాశ్చర్యవ డెను, చారి వేవము లకు అబ్బురపాటు నొంజెను. ఆ యచ్చెరుపాటు వేశ్యలను స్పర్శింప వేసినది, వింత వస్తువులను వరిశీలించున పుడు చేతితో తాకి వరీవీం చుట మానవ స్వభావము, అఆ స్వభావ మే బుశ్యశ్చంగుని (ప్రోత్స హించినది, వేళ ల _స్తనములు తాకినాడు. అంటి అంటి అను న్యామే డీతము నువయోగించుటచేత చాగుగానంటి వరిశీలించె నని భావము, అట్లు అంటుకొనుటలో నవి హోమ కుండిక లను వవిత భావమే: యాతని మసస్సున కలదు, కామో దేక మొదవించు నంగములని యత జెకుంగడు, అది బుశ్యశృంగుని అమాయిక త్వమును నూచించు చున్నది, అతడు శ్రీ పురుషుల తారతమ్యు మెరుగడు. శిశువు తల్లి పాలను | చావుచుండును. ఒక చేత రెండవ _స్తనమును పీడించు చుండును, అవి తనకు (పాణాభారములయిన పాలతిత్తు లను భావమే గాని వేరుభావము ఆ శిసువ్రున కుండదు, అట్టి యమాయికత్వము బుశ్యశృంగునియం డా పద్యము చదువున పుడు స్ఫురించును, మహ ర్టులు "జీశాంతరములకు పోశ్చనపుడు తమవెంట నగ్ని హో(త్రములను కుండికలం దుంచుకొని మోసికొని పోవుదురు, ఈ సంగతి పురాణ ములం దగువించును, బుశ్యశ, ఫంగుడు _న్తనముల నగ్నికుండిక లని తలంచుటలో వివరీత మేమియులేదు, ఇంకొక విశేషముకూడ ఇందు

రఘునాథ వాయకుడు శిఫి కలదు. "వేశ్యల _స్తనములు కుండికల వలె వర్తులములయి యున్నత ముగా నున్నవని కవి వతయోంతగమున వర్శించెను, ఇట్టి చక్కని భావములతో లోవ మొదవనీయని పాత్రపోమణలతో రఘునాథ రామాయణము నాలు గాశ్వానములు రచించెను. అది పూర్తియె నచో భారతమున కున్న [వచారము రఘునాథ రామాయణమునకు కూడ వచ్చెడిది. తెనుగునందు రామాయణ లోవము తీరిపోయొడిది, చైవ మసూయావరుడు, రఘునాథ నాయకుని యీ పోళడలు పరిశీ లించి కాబోలు ఆదిలోనే యంత పెమునరిం జను,

రఘునాథ శొనూయణమునందు పెక్కు. ేకీయములు మాండలికములు ఆచ్చికములు నగు వదములు వాడబడినవి, కుటు మాపు దట్టి, దోటి, కొడిది పూనలు, బుడుత, నీజతాటలు, కిటు. మెట్టులు, బోర, చట్టువలు, ఉంగటములు, సుగ్గడితము, అర చట్టలు, పాజారము, నోదమొగుళ్ళు, చొరువులు, నెక, వచ్చరా మొగ పుల యొడిచారము, నసంబళము, కమ్మహెాగాలు, "జెలనాకుం గవి లెలు,. మంజిటికావు బరణులు, మంజిడి చేలలు, కట్టాణి, చేపావడలు, వీణాము, ఒంటులు, నరవణ, గడియెండు తోవ, రుమాలు, చుంగులు, ముననాబు, కొండు, అనుసులు, గొల్లలు, ౌగ్గళ్ళు ఇటువంటి వద ములు సిక్కు. గలవు, ఇట్టి మృదు మనోహరములగు మాండలిక ములు వ్యావహారిక ములు "బేశీయములైన వదము లుపయోగించుట వలన తెనుగు కవిత కొక వినూతన వికానము కల్పించినవాడు రఘు నాథ నాయకుడు. ఒక్క. రఘునాథ నాయకుజే కాదు, తంజావూరు కవుల రచన లన్నిటిలో నీ యందమున్నదిః చానికి చారిమూపిన చారు పాల్కురికి సోమనాథుడు, నన్నె చోడుడు మొదలగు పీరకైన కవులు, వారి కాన్యములలో "జీశీయత తొణికినలాడుచుండును,

రఖభునాథ నాయక భూవతి వెలయించిన సుప్రసిద్ధ శావ్యము లలో నింతకంయె మెచ్చుకొన తగినది వాల్మీకి చరిత్రము, వాల్మీకిని గురించి వలు (గ్రంథములు వలు విధములుగా చెప్పుచున్నవి. వాల్మీకి (బవ్మా "శీతస్పువలన జన్మించే ననియు, శానవశమున కిరాశులం

శి తంజావూరు తెలుగు కవులు శూడి చారిదోవీడి తనముబేత నుదర పోవణము గావించుకొను చుండె ననియు, నవమహర్తుల (వబోధమువలన మహామునియయ్యె చనియు, పురాణములం దున్నది. (పాచేతసు డనగా వాల్మీకి, (వచే శసః అవత్యం పుమాన్‌ (ప్రాచేతసః భృగువంశీయు డగు [వచేత సుని కుమారుడు వాల్మీకి, కిరాతాంగనను వరిణయ మయ్యెనని ఇతర (గ్రంథములందు కలదు. ధర, '్రఖండమునందు వాల్మీకి కిరాత కులజుం డని యున్నది, అందలి కథ ననుసరించి రఘునాథ నాయక భూవతి వాల్మీకి చర్మితమును రచించెను. ఇది మూడాశ్వానముల (గ్రంథము, మొత్తము నాలుగు వందల నలుబది నాలుగు వద్యము లున్నవి. కఘునాథ రామాయణనులోని కవిత్వము చవి చూచినాడు (శ్రురామచందదుడు, అది సుధారన భారకంకు నింపై కనిపించినదిం రుచి మరిగిన మనస్సు నాకథ తొల్లి యర రచనా రుచి మించ6గం జెప్పి త్పె చా ల్ని చరిలత్రమున్‌ నొడువు మచ్చుగ నీవిపు డచ్చ్యు తాల్భజా! యని (క్రీరామచందుడు మరల స్వస్నమునం దగువించి రఘునాథ నాయకున కానతిచ్చినాడు, కవి కృతి నిర్మాణమునకు పూనుకొని నాడు, ఇందువలన వాల్మీకి చరిత్రమును రఘునాథ రానూయణము శరువాత నే రచియించి యుండునని యూహింవవలసి యున్నది, అట్ల యిున రఘునాథ రామాయణ మసంపూ ర్తిగా నుండనేల యను శలంపు కలుగ వచ్చును, రామాయణ మొక మహా[గంథము, శచన ఇంత నంత తేలునదికాదు, కొన్ని సంవత్సరములు పట్టును. శావ్యమును (పారంభించినాడు, (పారంభించిన వాడను కడ నెగ్గించ "లేక పోవ్రదునా యని వాని ధైర్యము. ఆ మహానము[దమును తుద వరకు నీదకమును*ే మథ్య నీ పల్వ్యలము తరించెను, “*అండాది. దొడంగి మూండుకృతు లాంధ కవిత్వ విశారదుండు విద్యాదయితుం ఉఊొనర్చె” నని తిక్కనగారు వచించినట్లు రఘునాథనాయశ భూవతి “ఆర్ధ రచనా రుచి మించంగం జెప్పితి” నని సంపూర్తి మొనట్లు

రఘునాథ నాయకుడు నే నుడివినాడు,. రఘునాథకవి తన వాల్మీకి చర్మితమును రఖఘువీరుని కు సమర్చితంబుగా నొనర్చినాడు, శ్రీవర చర ణాంభోజ ర జో వాసిత మగుచు నలరు సుకృతి నికర నం జీవనము పావనము బద రీవనము విముక్తి సుందరీ యావనమై ఆని బదరీవన వర్ష నముతో కథా పారంభము గావించినాడు. రఘు నాథ నాయకుడు తరువాతి తొమ్మిది వద్యములలో నావన మహ త్వమును వినుతించెను, ఆ వనమునందు పులులు తమ తమ యిచ్చం బచ్చికలు [దచ్చి వెసం జను హోమ భేనుసం భఘములకు గోవ బాలకుల కైవడి నేరమి వాల వాలదం డముల నదల్చి మగుడం గొని తెచ్చునట జాల రసాల సాల ముఖ పొదవ రాజికి. బూని మౌని రా జ్బాలిక లందు సైకత భటంబులచే నలిలంబు చోయుదురట, అంతేకాదు దిన్నంగ -నఖంబుల మన్నులు న్‌రి గీరి యా చవాలములందు నెక్క-ంగం బృవంగమ నంఘము లు గాలువలు తీర్చునట, ఎంత చక్క-ని యభిప్రాయము, రఘునాథ రామాయణమునందలి భావమున €ొక్‌ 'మె్రైక్కు.వ, గజము లుట జాంగణంబుల. గరములం గొని దినము నివ్వరి యన్నులు దెచ్చి వై చును అవి కపులు గోళ్ళ నొలిచి బియ్యంబు శీయు ను, అదియు

శః తంజావూరు తెలుగు కవులు మునుల పానిరన్న వేళకు ననువుగాంగ రఘునాథ నాయకుడు సర్వ స్వతంత్రుడు, ఆయన భావములు నశ్లేయుండును, ఇతరుల ననుకరించుట వాని కంతగా గిట్టదు, వాని రచనలో అభిన వోత్సుల్ల మల్లికా కుసుము గంధము నలవరించు శొని మంద మంద గతుల భావంపు మలయానిల ఫపోతములు వైర చంచార మొనరించుచుండును, అది కావ్య లతాంగికి 'వెన్నెముకమై సాహిత్య రంగమున నాట్యంపు గతులకు దిట్టళన మొదవించు చుండును, భావ్యవదర్శనమునకు వద విన్యాసమునకు నొ విశిష్టత నంపాదించి "పెట్టును, నన్నయాది కవి పుంగవులు తపోవనములను వర్జించిరి, నంన్న్బృత కాన్యములందు నట్టి వర్తనలు గలవు, వారెవరు వర్తించినను అడవి స్వ త్త్యములు జూతి ణ మ న్‌ా వైరమును విస్టరించి స్నేహముతో మెలంగిన వని పాడిన దానినే పాడిరి. రఘునాథ నాయకు డట్లుకాక మునులతోడి నిరంతర సాంగ శ్యమువలన అడవి న _త్వేములకు సజ్జన సేవానక్రియు వరోవకార (వ్రవృత్తియు నెలకొల్పి పూర్వకవులను మరపించినాడు. (శ్రీకృష్ణ రాయాది రాజకవి సార్వభాముల రచనలలో స్వతంత్ర శల్చనలు మున్నీటిలోని రత్న నంవదవ లె గోచరించును. కువూర నంభవము, అము క్రమాల్యదలందు కవితలో కొంత పెళుసుతన మున్నది, రఘు నాథ నాయక భూవతి కవితలో మార్చవమున్నది, అది (చామో పాకము, గోట గిల్ల నవనరములేదు. వంట నదుము నక్క-ర లేదు, శనము నిరాటంకముగా జూలు వారును, చెప్పవ లె. గవ్వరంబులు కువ్చలుగాం బోసినట్లు కుంకుము పె చం ట్‌. చమురు గప్పిన క్రియ విరి పొట్లము రా విస్పిన గతి ఘుమ్మునం గవిత్వము నభలన్‌ రఘునాథ రాయల యాదర్శ మది, వాని కవితయు న శ్లేయుండును, ఆదర్శమును బట్టి యధిగమనము,

శఘునాథ వాయకుడు కక్‌ వర్ష నాంశములందు రఘునాథ నాయకుని (వతిభ మెచ్చు శొనతగినది. వవస్తువు నైనను పౌరాణికముగాను తాకికముగాను అనుభవమునకు తెచ్చుకొనును. చాలవరకు పూర్వక వుల మార్గము లను భావములను వరిహరించును, విసూత నత్వము నాపాదించును, వర్మ నకు కడంగును. న_ప్త మహర్డులు విష్ణువును దర్శింవ నుభేశించిరి, శ్వతద్వీవమున కరిగిరి, "శ్వేతద్వీవము పాలనమ్ముదమునందు కలదు, "దానిని కవి యారు వద్యములలో వర్గిం చెను, (వాలి జలంబు (గోలు ఘన వారిద వం క్తులలో. దళుక్కునం (గాలు మెజుంగుం దీగియలు గన్లొన నొవ్వుచునిండు నందు నె కాా-లము వీచి గర్భములం [గమ్ముఆం (గమ్ముజం బుట్టునవరన్‌ స్రీ లన నెల్లచో ననధరీణ ధురీణ విలాన మూర్తులై ఈ వర్గ న పొౌరాణికము, పాలసము[ద్రమునుండి యవృరనలు జన్మించి శనుట పురాణ (వసిదము, క్ర న! స ఘన బడబాగ్ని కీలములం (గాగి యభంగ తరంగ కైతవం బున వెన నింగి వెన్నొరయంబొంగి చెలంగువయః (వపూర ముల్‌ దిన దిసమున్‌ నమాగత నదీజల యు క్తినడంగు నంద కా క నిమిమ మట్టు లున్నను జగంబుల నొకళథట నాకమింవ టే ఇది లౌకి శకానుభవనము., పాలు కాచినప్పుడు పొంగి పొరలిపోవును, కాసీని చల్లని నీరు చల్ల గానే యా పొం గణగిపోవును, రఘునాథ రామాయణమునందు శ్వేతద్విప మిరువది యేడు వద్యములలో వివిధ విధముల వర్షింపబడినది. వాల్మీకి చరి(త్రమునందు నాలుగు వద్యము లలో వర్మింవబడినది. అందును సీ యిరు తేరంగు లగుపించును. నీరుపావలు గుమి గూడి నింగి శగయ అను వద్యము నితర వద్యములతో నరిపోల్చి చూచుకొనునది, "శ్వేత ద్వీవమునందు వైకుంఠ నగరము శలదు, అది (శ్రీ భూమి నీళా విచ్శిత పాద న్యాస ధన్యానమాన సౌధ (వజంబు

కిక " శంతావూరు తెలుగు కవులు. లతో విరాజిలు చుండు నట, నీశ యాది గోపిక, (శ్రీకృష్ణునకు వట్టంపు 'బేవేరి. మేనమామ కూతురు. నీళా కృష్ణులను ద్రవిడ (వబం ధములు బహు ముఖముల వినులించుచున్నవి.

శాస్తుభ మణి గన్న కనకంపు బొమ్మ నా

వనధి కన్యక యురంబునం జెలంగ నిలయు నీళయు. బాద నళినముల్‌ గుబ్బ చ నృటువులం జేర్చి యందముగ నొత్త

బారి యా వైకుంఠ పురమునం దుండెను. అచ్చటి వారందరు “సార సాతు సార సారూవ్యములను గన్నవారట. విష్ణుభ క్తులు శమ తమ యాధిక్యతను బట్టి సాలోక్య సామిావ్య సారూవ్యములను పొందుదు. రని విశిష్టా మైత మతము, తనభేత విముక్తుండైన

వా స్తిలోక నాథుం డజ్ఞాన రహీశతుంై

విష్ణు రూపుం డగుచు వెలుంగు చుండె నని భాగవతము. మహార్దులు విష్ణువును దర్శించిరి, ఆయన ఆదరాళి మానములను బొందిరి. మగిడి తమ నెలవులకు బయలు బేరిరి. చారి యందు సప్త సముద్రములను కుల పర్వతములను చూచుచు గజ తీర్థ మునకు వచ్చిరి. ఇచట రఘునాథ నాయక కవి పది వద్యములలో గ జేంద మోశతణ కథను రచించెను భాగవతమునందు నకము చబూహూ నామక గంధర్వుడయి వారిని వినుతించి తన లోకంబున కరిగెననియు, గ 'జీంద్రుడు విష్ణు సారూవ్యమును పఫొంటచెననియు కలదు. ఇది వైస్టవ మఠ త_త్త్వమునకు తగియున్నది. గజరాజు దవిడాధీశుం డగు నిందద్యుమ్ను డనియ, కలశుజుని శావమున కరియై జన్మించె ననియు, ఫాగవతమునందు కలదు, రఘునాథ రాయలు

హారి హస్త న్పర్శనమున

కరియును గరి భావ మెడలి గంధర్వుం డై

సుర మార్గంబున కాయం

బురుహోత్వుం భ_క్రరతుం బొగడుచుం జనియెళ౯,

రఘునాథ నాయకుడు ౭1 అని మార్చెను. నవ్తర్దులు గజతీర్ధము వెడలి సేతువున కరు బెంచిరి. అంతటితో _వథమాశ్వ్యానము పూ _ర్తియైనది. ేతు వర్ణనతో ద్వితీ యాశ్యాన మారంభ మగును. వరినర తీర్ధము లన్నియు న్మకమముగా వర్షింవబడినవి. రఘునాథరాయలు రామసేతు - (శ్రీరంగ - విజయ శాఘవ పుర = కుంభకోణాది దివ్యస్థల (వలిష్టావిత్‌ రామభద్రుడు. అయా శ్నేతముల (పాముఖ్యత నెరింగినవాడు, దర్శించి విమర్శించు శొనినవాడు, ఆ యనుభవ మూ యా వర్శనలం దగుపించును, మహా ర్థులు మధురా నగరమున కరుజెంచిరి, హేమ పుమ్క్మరిణి చెంత నీవ వనాంతరమునందు వేంచేసియున్న కర్బ్చూరసుందర స్వామిని దర్శించిరి,

నంచశర భంగ కర్పూర పాండు రాంగ

మేరు కోదండ ధృత రమామి[(త కాండ

నాగ వర హోర కలధౌాత నగ విహార

నీకు (యొక్కె.ద మభవ యనింద్య విభవ అని వినుతించిరి. ఈ వినుతి మహార్షులది కాదు. "జీవళా సందర్శ నంబున పులకిత శరీరుండయి. యు త్తరంగి తాంతరంగంబున భక్తి 'వెండుకొన తన్ను ఆా నెరుంగక రఘునాథ రాయ లొనరించిన వినుతి, డాని కా యంశ్యపానలు రచనా వై దధ్య్యములే సాత్య ములు, ఏ పాదమున కా పాదమునందు (వ ల్యేకమగు నంత్యప్రాన లుండుట చేత పద్యమును మరింత శోళభామయము గావించినది. రన వర వశత్యమును పొందిన కవి చిత్త జలజమునుండి వెల్లి విరిసి వినిర్గ తంబులగు భావములు వదములను, అలంకారములను తమంతట "శాము కూడతీసికొని కవి లేఖని కందించును. అనుభ వజ్ఞుల కిది విదితము,

రఘునాథ రాయలు వైనవుడు, అ భశ్రాగగ్రోనరుడు సుందళే శ్వరుని భ_క్రి వరవశత్వమున నిట్లు వినుతించుటలో నా మహామహాని వరత _త్త్వే క్షనము (వకటిత మగుచున్నది. ఆది వరమతి నసవానమని కొందరు విమర్శకులు నుడివిరి, శాదు, వరమభక్తుడు అ నొక

త?

88 తంశావూరు తెలుగు కవులు టైవము నుపాసించును. దానిని వరతత్త స్రముగా నంగీకరించును, తద్భిన్న ట్రైవతములందు ఆ వరత తము నాయామూ _ర్యంతరము లుగా నెరుంగును, వారి నా రూవములుగానే వినుడించును, వర (బ్రహ్మ న్వరూవము సెరిగినవారి స్వభావ మది. రఘునాథ రాయలు వరమత _ల్వ్‌వే త్త విజ్ఞాన నంపన్నుడు. విష్ణుభక్తుడు, శివ్చని విస్ణువ్రయొక్క మూ _ర్య్యంతరముగా _ నెరింగి యట్లు వినుతించినాడు, పోతనగారి చిత్తవృత్తియు నిదియే, కావ్చన శివుని ధ్యానింవ రాముడై కనివించెను, అవృయదీఖీతులవారు లోక (వసిద్ధుడెన వండితుడు, శివారాధన తత్పరుడు, (వతిదినము సాయంకాలమునందు నంధ్యా వందనాదులు ముగించుకొని మొదట శివాలయమునకుపోయి శివదర గ్‌ నము గావించుకొనుచుం డెడివాడు, అనంతరము విప్వాలయమున కరిగి విష్ణుసందర శన మొనరించుకొను చుంజెడివాడు, ఒకసా డాయన శిష్యులు కొంకు తనమున మాటల సందర్భములో మనసు మరివించి తవ్వుడారిని మొదట విసాలయమునకు గొనిపోయిరి. ఆ మహ వండితుడు యథారీతిగా శవ _నవము నొరంభిం చెను, శిష్యులకు విష్ణువు వరమశివ్రుడుగా కనిపించినాడట, వారు నిర్ధాంతపోయి చూచు చుండిరి, తరువాత వారు శివాలయమునకు చారిలీసిరి, అచ్చట దీతీ తులవాకు విష్ణు సోోత మారంభించిరి. అచట శివ్ఫడు విష్ణువుగా దర్శన మిచ్చెను, అన్పుడు శిష్యులు తమ యజ్ఞానమునకు సిగ్గుపడిరి, తమ యవరాధమును గురువుల కెరిగించిరి. పాదములకు నమన్య- రించి శమింవ వేడుకొనిరి, (గైవ్మా వదార్థముయొక్క- త _త్త్వే మెరిగి యనుభవమునకు తెచ్చుళొనినవారి చి _త్తవృత్తులు విచ్శితములుగా నుండును, రఘునాథ రాయలు రౌచతవసీ, ఆయన మనోవ్యాపార మవగాబాన మొనరించు కొనినవాడు చేమకూర వేంకటకవి. పాగ ల్భ్యంబున విష్ణు శంభు మతముల్‌ పాటించి” అన్నా డా మహాకవి, మతములు పాటించుటయెొకాడు, మత (గంథములను నమ్మగ ముగా వరిళోధించినాడు రఘునాథ శాయలు, శావుననే - చతువ్దక్టి లీలా వినోది యగు హోలాన్యనాథుని మహిమ భావించి

రఘునాథ నాయకుడు శి మునుల కందంగ రాని మాశతంబు వజ్నీ॥కి దయచేనె నెవ్వ్యాండు నయ మెలర్చ వివి ధార్థములుగ (దావిడ సూత్రములు సల తణముగా నెవ్వాండు నంగ హ్‌ంచె జంబుకంబులం దురంగంబులుగాం జేసి యమ్మె నెవ్వాండు పొండ్యాధివతికి గతి నిందకుల. చామసుల ళూల విద్ధులం గావించె నెనవ్వాండు ఘనత మెజయం దట్టం దలం బట్టి వశ్హైడు వీట్టాసంగ ముసలి యవ్వకునై మన్ను మో నెవ్వ డట్టి లింగ స్వరూపున కఖల వతికి సోమసుందరునరకు నీడు జోడు కలటె వవీకి మోతు మిడుట, జంబుకంబులను తురంగంబులుగా జేసి యమ్ముట, ముసలి యవ్వకు మున్ను మోయుట్క మొదలగు నిమయ ములు (వనంగించిన యా వద్యము రఘునాథ రాయల (పొచీన దాశీ.ణాత్య శన వాబ్బయ పరిచయమును వివిధ విధముల (వక టించు చున్నది, శివుడు మోత్మవదుం డని (వశంసించుట రఘునాథ రాయలకు శివ కేశవులయెడ గల సమాన గౌరవ (వతివత్తులు వెల్ల డించు చున్నది. 'సోమసుందరునకు నీడు జోడు కలటె అన్నాడు రాజకవీ, వరత _త్వేముయొక్క- రూపొంతరముగా భావించినవ్వు డదియు వర(బహ్యా ్రమే యగును, చానికి తుల్య మింకొకటియుండదు, మపహోత _త్వ్‌వే త్త రఘునాథ రాయలు కాన్సన నే వానిని 'రాచతవసి యంటిని, ఇట్టి వద్యరత్నములు వాల్ళీకి చర్మిత్రలోని ద్వితీయా శా్వానమునందు పెక్కుకలవు, అదియొక రత్నాకరము. శివ శేశవుల సమదృష్టితో నిరూపించు ఘట్టము, సిమ్ముట మహర్డులు (క్ర్రీరంగము నకు వచ్చిరి, కావేరీ జలంబులందు స్నానమాడిరి. వేద శృంగమును, (వణవ మయంబును నగు రంగ వివానమునకు నమన్క-_రించిరి,

18 తంశాపూరు తెలుగు కవులు మంచి తెమ్మెర దూది మించిన నోథుమ వ న్ని పానుపుమోద నున్నవాని వలచే దలాడగా నిలిపి వామ కరంబుం జిజు తొడవై6 జూంచి మెజయువాని దృక్కో-ణ ఘన ఖృుణామృతము మిెడు లీల నెలనవ్వు ఇక్కుుల దొలగకువానిం దన పొద వద్భ్దుముల్‌ తవ్చక సేవించు నల విభఖీవణు. జూచి యలకువాని నరన వాయక జయజయ శబ్బములను మించు వంచఛాయుధములను నించువాని రంగ తరళిత మణి భూషణాంగ విభుని రంగవిభుం గాంచి రట మహామునులు, (శ్ర్రీరగంగమునందు రంగ నాయకులను సందర్శించిన చారీ వద్యమును చదివినచో ఆ స్వామి మనోహరమూ ర్తి చిత్తనయ నమునకు సొతశైత్కరించును. ఇట్లు విష్ణువును చితించిన యా "లేఖని భద నభావతి యగు నుమాపతిని నిరవధిక మగు భక్తి సుధా కల్లో లిని వెల్లివిరియ నతి నృుదు మనోహారములగు నాచ్చిక వైక్సృత వద నమ్మేళశనముతో నొసలి క౯ బెను మంట మనలునో వైకన నిడుద-శెంజడ గుంపు గడలు కొనంగ నిల సూందు పాదము నలగొన్న నూపురం బొండొండ శబ్దంబు లుగ్గ డింవ భక్తులం బిలిచి నంపద లిత్తునను భంగి థను ఢను ధ్వనితోడి ఢక్క. మొజయ సూాళి చందురు. డాకాలి యందియం దోచి నిర్ష ము భావంబు నెరయం జేయ

రఘునాత నాయకుడు 181 వా త్తి మె యొనవ్వు గంయెంబు గుత్తముగను గదిసి రింగులు వారంగ6 గట్టి యసుర మట్టి నాట్యంబు నలుపు నుమా ధవుండు అని వర్షించినాడు రఘునాథ ఛాయలు, ఇది నటరాజస్వామి వర్ష న, ఈ శళిల్చ్పరచన (వశంసింవ తగినది, రఘునాథ నాయక కవి నాథునకు శివుని యందు కల యపూర్వ్య భ _క్రిభావమునకు కవితావేశము తోడయినది, ఈ రూవచిితమును కల్పించినది. ఆ మహోచార భక్తి ఖావము ఇందు శేఖరు జేవించి యెందు మూకు భీద మెక్క-డి దంచు. గాన్పించు లీల నందు ఘన భోగ విభవంబు లందుచుండ దిల్ల గోవిందరాజులం జేట భక్తి శొలిచి రని నుడివించినది. శివకేశవులకు భేదము లేదట, ఇది రఘు నాథ రాయల అభ్మిపాయము. కనితారచన యొక దర్పణము, అందు కవి చిత్తవృత్తి (వతిబింబించు నని పాశ్చాత్య విమర్శల యఖి (పాయము. ఆమాట నత్యము, సాంజలిమై వతంజలి మహాముని రంజిలి చూడంగా బెనల్‌ మంజుల పాదనూపురరుళం రుళన ధ్వని మోయుచుండంగాం ₹0జడ లాకనం బడరం గేవల తాండవ మాజెం జిత్తభూ భంజనుం జెందు వేడ్క. నల ధర్శ్గనభం గని విస్శి తాళ్ళు లై నారట సృ్త్తమహర్చులు, ఈ వద ్ష రాయలకు వతంజలి కుడ గల యనమాన గాగ్గనుతు? 'పేక్షడ్‌ం , వతంజలి వ్యాకరణ మవోాభామ్య క్త ర ప్ల ్రాతు యరెయలో ప్యాంతము వ్యాకరణ శాస్త్ర మధిగ ఏంచ్వికు యవ్యకీవండితుడు, ఆ తుభోకవి తన కావ్యములందు ధారా వగా వాడిన శబ్దజూలమ్యు. చాుకి వబల సాత్యుము. అట్టి వానిక్ని వైతంజలిమహ్లన్లుస* గురుభౌవ ముండుట నహాజము, రఘునాళుర్తాయ్ర హవరమునం జే

నా తంజావూరు తెలుగు కవులు (వభాన గుణము శలదో బాగుగా గుర్తించెను. దానిని చక్కగా ననుభవమునకు తెచ్చుకొనెను, ఆ మూర్తిని చిత్తవిలోకనములతో వరిశీలించెను, వర్ణనము కానిం చెను, (శ్రీరంగవతి విభీమణునకు అభయ మొసగిన దయా సము[దుడు, ఆయన నశ్లు వర్శ్మించినాడు. శంకటాచలవతి అలిజేలు మంగాంబను మరులు కొలిసిన నవకోటి మదన న్నూలర్తి, ఆ స్వామిని మణి కిరీటంబు సంవద లేమి యనవచ్చు నమ్మ ముత్తియపు నామమ్ము డంబు మందదోనంబుల యందంయబు మో నే సరిలేదు మెడ కంటనరికి నెందు నుదర బంధము నొవ్వు లోహోొహో యొచ్చుల వెచ్చువో బంగాఠరు వచ్చడంబు శటి వసిండి కటారి కాంతి యెంతటి వింత మంజీరముల మంజిమంబు మేలు ఉచిత శృంగార మితనికి నొవ్వుం జూడుం డిట్టి చక్కని తండ్రి యెంటేని. గలండె వలతు రీ వేంకటాచల వల్ల భునకు యోగి పురుషులు మదియంద యునిచి చాల అని వినుతించినాడు రఘునాథ భూవతి, నిజమున కా చకథటనయ్య యలంకారము లట్టివి, వానినిగాంచి యోగి పురుషు తేకాదు బేవ తలు సైతము విముగ్ధులగుదురు. ఆ స్వామిని దర్శించిన భ క్రులందరు "శవ్చ వాల్చక యా మూర్తి సౌందర్యమును విలోకించి చి_త్తముల వాత్తికొందురు, అకారమును మించిన యలంకారములు, ఒకదాని నతి[క్రమించి యింకొకటి యుండును, కిరీటము మొదలు మణి మంజీ రముల నరకు తీెెలు సాగు చూపులతో నోరు తెరచుకొని విలోకిం చుచు నడుగు కదలింవ లేక యాశ్చర్యమున నిలబడి కన్నుల నప్ప గింతు రా స్వామికి. ఆ యాశ్చర్యరస భావ మి వద్యర చనయందు పాఠకులకు గోచరించును. రసమును బట్టి భావములు, భావముల

రఘునాథ నాయకుడు 108 ననుసరించి పద్యర చన రఘునాథ రాయల శావ్యములం దగుపిం చును, తిక్కన (శ్రీనాథుల తరువాత నట్టి రచనకు రఘునాథ రాయ లనే చెస్పవలయును, ఆరచనా భేదము వాల్మీకి చరితలోని వివిధ వేత వర్ష నలను అత్తరమైన భీరుపోనీయకుండ పాఠకుని చదివింప చేయును, (శ్రీక్రైలమును దర్శించినారు మునులు, అందు చుక్కలదొర యొకించుక నిక్క_ శిరసున వదినూజు చెంగులు పొగం జుట్టి తరుచు వెన్నెల లీను దళుకు నెమ్మోమువై దొలివల్కు_ లీనెడు తొడవు వెట్టి ముద్దుల జింక ముమ్మొనపోటు ముట్టును సరవితో రెండు హూస్తములం బట్టి వళ వళ మను చెజంగుల రంగు లడళెడు మూండువ న్నెల వట్టు మొలనుగట్టి ఆశేళ్తులుకు ముత్తియపుం జాయ గిబ్బ నెక్కి- వారుతర వోర శృంగార వోరి యగుచు ఛారుణీధర రాజ నందయు. చాను నమ్ముసీం్యదుల (యోలం (బత్యత్‌ మయ్యె నట. మనోహరగు వర్శన, నంపూర్ణ రూవశిల్పము, తిక్కన శిల్ప రచనకు నరితూగు వెశద్య మిందుగలదు,. చదువునవ్వు డా వరమ శివనరూర్తి మునుల మా టటుండ పాఠకుల మనో నయనము ముందు సామోత్క.రించును. మపహానందమున నొడలు పులకింవ “నమఃశివాయ శిల్ప కవితా సిద్ధహ న రఘునాథ నిర్మితాయి” అని కనులు మోడ్చి నమన్క-రింవని వారుండరు, మజోకవులు (శ్రీనాథాదులు శంకరుని వర్ణించిన వట్టులు పెక్కుగలవు, ఈర చనలోని శిల్పము రూవసౌంద ర్యము వానియందు 'లేవనుట నిర్వి వాదాంశము, ఇందలి రచనకు నొడ లుబికింం జేయు పదినూజు చెంగుల పాగ, తోలివల్కు- లీ నెడు తొడవు ముమ్మొనపోటు ముట్టు, "ళపళ మను చెజంగుల రంగు

! తంజావూరు తెలుగు కప్పులు లడ'రెడు మూడునన్నెల పట్టు, మూండువ న్నెల వట్టుట, ఎంత చక్క-ని వద సంపుటి! ఇటువంటి మృదు మధురములు భావగర్భితములు నగు నచ్చ తెనుగు సమాసము లా పద్య రచన కమృతము పోసినవి, ఇట్టి రసవంఠములగు వద్యములు రామాయణమునందు కంక వాల్మీకి చరి (త్రయందు పెక్కు గలవు, వాల్మీకి చర్మితము సర్వ విధముల రఘు నాథ రామాయణమును మించినది. రఘునాథకవి రస్మవియుడు, అలంకారములను చొనిపించుటకంకుర నసుతికి తలపు మలిపించును, ఇందు స్వభావో క్రి యలంకార మున్నది, జననీ జన్మభూమిళ, స్‌ కవ్చలకు జన గ భూమియం జాదరాభిమానములు మెండు, స్వస్థానమును తలంచుకొని నవ్వుడు వారి మేను లుప్పొంగును. పులకలు నిండార కను లర మోడ్చి యానందా[కు కణములను జూరవిడుతురు, అవకా శము లభించి నపుడు తమ కృతులలో వానికి స్థాన 'మెొంునంగుదురు, అఆ జీరు తమ కృతులతో పొటు చిరస్థాయిగా న్మరణీయములు శాన లయు నని వారి తలంపు, కాళిచాసు మేఘనం జేశమునందు తన జను స్థానమగు నుజ్జయినిని దర్శించి పొమ్మని మేఘు నర్థిం చెను. వ(క।ః వంథాః యదవీ భవతః (వస్థిత స్యోత్తరాశాం సౌథోత్సంగ (వణయ విముఖో మా నృభూ రుజ్జయిన్యాః, అందలి (వళృ్ళతి సౌందర శ్టమును బుగునంహోార శావ్యముగా రూపొం దించినాడు, బిల్చణుడు మహాకవి, కాళ్ళీర వాసి, భార చేశమంతయు

వర్యటిం చెను, వివిధ రాజాస్థానములను నందర్శిం చెను. కడకు స్వే శము మాట గుర్తునకు వచ్చినది. వాని మనస్పాగ లేదు. శాశ్ళీరము నందలి కుంకుమను పూదోటలు, తెల్లని యువతుల చెక్కిలి గవమ బోలు వన్నెగల (దాతా గుళుచ్చంబుల వందిరులు, పండితుల వరన పాఠ యోగ్యములగు చల్ల ని నీడలతోడి కావుల పరినసరములు ఒకటి

శఘునాథ నాయకుడు 95 వెంట నొకటి కనుల యెదుట నిలచినవి. వికమాంక జేవ చర్మితము నందు వానిని పూనగుచ్చినటుల వర్ణించినాడు.

నన్నయ "తెనుగు కవులకు గురువు, వ్యాసుడు న్ఫరించె నని -శాబోలు మాతృ బేశముమోది యమితాభిమానమున అర్జునుని

అనఘయమై విశిష్రాగహోర భూయిష్టు మై

ధరణీసురో త్త మాధ్వర విధాన పుణ్య సమృద్ధమై పొలుచు వేంగి జేశ విభవంబు చూచుచు దథీణాంబురాళి తీర్థమునకు వయనింవం జేసీనాడు, మాతృ చేశాభి చూన మటువంటిది,

నర్‌ వాల్చరు స్కా-టు “ల్పిజీశ నంచార మొనరించి తిరిగి స్వచేశమున కడుగులు మరలించిన వాని చిత్త మిది నా మాతృభూమి యని యుప్పొంగని వో వాని యాత్మ నిరీ వమైనది. వా డెంత ధనికు డైనను ఎన్ని బిరుదులు కలవాడయినను ఉన్న తాధికార వదవీయం దున్నవా డయినను ైహికముగాను అర్మికముగాను మరణించుచు బూడిద పాలగును, వానిళొరకు విలవీంచువా రుండరు, పొగడు వొ శుండనరు” అని నుడి వెను.

“-జీశమంకే మట్టికాబోయి” అన్నా డొక కీయకవి, అవును అందు మాతృత్వ మంతర్భూతమయి (వతి యణువునందు నిమిడి యున్నది, అట్టి మాతృ దేశముకొరకు (పాణాలపై యాళశ మాని కదన రంగమున కత్తి పట్టి యరి వకుల నురుమాడిన వాడు రఘునాథ రాయలు, వాని మాతృచేశ భక్తి అనన్య సాధారణము, అను తణము కర్ణాట తంజూాపుకీ 'కాజ్యములను కబళించ గాచుకొనియున్న చుఠరకలకు హృదయ శల్యమై మనలినాడు. అ మహారాజు నూతృ ీశాభిమానము తొణికి తూగినలాడి పొంగులు తేరి వాల్మీకి చరిత్రము చందు పొరలుకొని నచ్చినది. ఎవరు దాని నావగలరు, అ మహా "రాజకవి తంజాపురమును

186 తంజూపూరు లెలుగు కవులు వీ వీట నిరవొందు నిందు కేఖరుం డెప్తు బృహదీశ్వరుం డను పెంపు. గాంచి యే సట్టనమునకు నేలికయా నృసిం పా స్వామి జన కామి తార్థ భూమి యే (పోలి శెలన నెప్టైలరారు నీల మే ఫఘ శ్యాముం డిందిరా శకాముకుండు జీ నగరమున నిన్తే తుక దయం బోచు నతకల్చ్బవల్లి యానందవల్లి యొచట విలసిల్లు. దగ సుంద రేశ్వరుండు (ప్రాంత కాంత కే” కన్యాంబు ధన్య వివిధ సస్య (వశన్యయై వెలయుచుండు నట్టి తంజాపురంబున కరిగి వేడ్క- మును లందలి విభవంబుల పవీఖీంచి రని వర్షించెను. రఘునాథ రశాయల జన గ్గభూనిం తంజూపురము, అది ఆయన రాజ్యమునకు వభాన నగరము, డాని యభివృద్ధికొర శా మహారాజు మిగుల పొటువడెను. త న్నగరాభిమాన మాయనను కృతిలోనికి నెక్కీ.ంవ 'జేసినది. రఘునాథ రాయలకు (శ్రీనాథునందు గురుత్వము కలదుం (శ్రీనాథుడు సీసవద్య రచనయందు అంటెవేసిన చేయి. ఆయన పోక డలు తరువాతి కవుల 'కావ్యములందు మిక్కు.టముగా కనిపించును. రఘునాథ నాయక భూవతి వాల్మీకి చర్మితమునం డానడక లెళ్లెడల కనిపించును, అట్టివానిలో వై వద్య మొక నుచ్చుతునక వ్‌ వట్టనము [మోల నేలేరు (వవహీంచుం బృథివికి ముత్యాల జీరు వోలె ఇత్యాది (శ్రీనాథుని వద్యము లరయ వచ్చును. మహర్డులు కాళిని దర్శించిరి, ఈ నందర్భ్శమున కవి

రమఘునాఠత నాయకుడు శల (వతివీధి నంచర క్పార్వతీ చరణాంబు జూత నూపుర రుళం రుళ రవంటు విశ్వనాథ విహార వృవభరా జాకుంఠ కంఠ ఘంటా ఘణం ఘణ నినదము వటహాో రవ దభంగ భాగీరథీ భంగ నంఘ ఘుమం ఘుమ నస్వన భరంబు రమోధికార శ్రైరవ భుజూాన్తంభ గం భీర ఢక్కా. ఢం ఢ మారవంబు నరవి నెచ్చోట మోతుంబుం జాటు సిరుల కాపురం బగు నా కాళికా పురంబు అని వర్ణించెను. శివ శ్నేతముల ేరెత్తినను పార్వతీ పర మేశ్వరు- లను దలంచినను (శ్రీనాథున కొడ లుప్పాంగును. భ_క్తిరనము వెల్లి నొనును, అభంగ గంగా తరంగ సంఘము లట్లు భావములు- మిన్నంటి (వవహించును. వదములు రన స్తావితములయి నను నే నని పుంఖాను పుంఖములుగా బయ ల్వెడలును. వద్యముల “వెంట. వద్యము లమిత “వేగముతో సాగిపోవును, వానిని చదువు నప్పుడు పాఠకుల చిత్త మొక పరమాణువయి ఆ సనెల్సింబడి వరుగులు వారును, అ రనవత్క-వితా వేగ మటువంటిది. అందును కాళిని వర్మించు పట్టున (శ్రీనాథుని యొడ లమితా వేశము నొందినది, దానిని చదువు నప్పుడు పాఠకులకు పులకాంకురములు పొడమును, ర ఘునాథ రాయలు శివ శేత్రములను శివుని వర్మించు వద్యములందు నావై లక్యు మున్నది. (శ్రీనాథుని కవితలోని యావేగము లేదు కాని మృదుత్వ మాధుర్యము లున్నవి. దానికి కారణము భాపాశారతమ్యము, ో నాథుని శయ్య నంస్క్యృత నమాన సంఘటితము, గంగా తరంగిణి వలె నొడ్ల నారసుకొని పొరలి (వవహీంచును. ఆ కవిసార్వభౌముడు కాశీఖండము భీమఖండములందు వివిధ శేత్రములను వర్ణించెను. ఒక దానిని వర్ణించినటుల నింకొక దానిని వర్షి ౦చ లేదు. వానియందు.

108 తంజావూరు తెలుగు కవులు “క్కు. నీసవద్యము లున్నవి, ఒకడాని పోకడ యింకొక డానికి లేదు, "జేనిక జే కొత్తదారి (తొక్కి-నది. అనుభవజ్ఞులగు కవుల కది విది ఈము. రఘునాథ రాయ లా రచనలోని విశిష్ణత పృాదయగతము గావించుకొనినాడు. ఒక శ్నేతమును వర్శించినటు లింకొళ క్షేత్ర చును వర్ణింప లేదు, ఒక సీసవద్యపు నడక యింకొక చానిలో పొడమ సీయ లేదు. వాల్మీకి చర్మితయందు మూడువంతులు వర్శనాంశ ములు కలవు, వినూతనములగు భావములతోపాటు [కొత్త దారుల ననుకరించిన నీసవద్యముల పోకడలు పాఠకుని నొక పాదముయిన చిడిచిపుచ్చ నీయకుండ చదివించును. పై వద్యమును చదువునవుూడు శాశి నగర వీధులందు నిరంతరము సంచార మొనరించుచుండు పార్వతి పాద మంజీర ళింజూ రవము నందీశ్వరుని, కంఠమునందలి గంటల గలంగల నినాదము గంగా భంగముల ఘుమంఘుమధ్యానము ఢక్కా ఢమం ఢమ న్వన "మొకు...మృడి చెవుల సోకి మే నుచీకింవ చచేయును. ఇది శైవ నంరంభము, వేసవి యానన్నమయినది,

అట్టి వేసవి బెడిదంపు వెట్ట కరన

'ేల నందంద విరిసిన నెజియలందు.

ధరణి పాదంబు లెడ నెడం దవుల మెల్ల 6

దివిచికొని పోవ దివనంబు దీర్ధ మయ్యె నట, ఎంత చక్కని భావకల్పన. అవును, నెరియలందు దిగవడీన చాదములు దిగిచికొనుట కాలన్యము పట్టును, పాదములమిోద శ్లేమ, మునులు వయసించుచు పోయిరి, ఒక భయంకరం బగు వనమునందు శవ వేశించిరి, అఆ వనములో

తోరణంబులుగ వీళథుల నారం గట్టిన

యువ్వుం గండలకు నొండొండం దిరుగు పులుగుల అక్క. గాడ్చులం జాల నెగసెడు వసనరంపుం బొలకంపు ముసురు కొనంగం

రఘునాథ నాయకుడు 109 బసివట్టి నలుగడ. బజచిన మెకముల వచ్చి తోళ్ళను బండ్ల 6 (గుచ్చి "వెటుక బలు జాగిలంబుల భాబొ రవంబుల. నొంకి వంకములోన ఘుర్ధ్స రించి వరువులిడు నూర వందుల ముజికి గవులు కేంవ తట్టల గదురుళోం జెనసి చుట్టం గూంత పెట్టిన జనుల వాళొలువం "జేయ భయము గొల్చెడు నొక బోయవళల్లి గాంచి నారు మునులు. ఇందు బీభత్సరనము [వదర్శింవం బడినది, అందుండి. యొక బోయ వారిపై గదియ నేతెంచిను, వారిని బలు వధముల బాధించెను, చారు ఓరోరి నీవు చేసిన గోరపు. శళూవములు నీవ. గొడుకులు నాలుం 'జేరంబడి వంచుకొందురొ వారికీ. బనిలేశ సీక వచ్చునా చెపునూ అని బోయని (వళ్నించిరి, మునుల నందర్శనమున వానికి క్షనము పొడమినది, ఆ బోయ వన్లె కరిగెను,. మును లడిగిన (వశ్నమును భార్య బిడ్డల నడిగెను, వారు మాశేమి వట్టినది పొవమును వంచుకొ నుట కనిరి. బోయకు వారియందు విరక్తి పొడమినది, తిరిగి నచ్చి నాడు, మునులు వానికి రామనామ మంత ముస జేశించినారు, తమసానదీ తీరమున కూర్చుండి తవము (పారంభించినాడు బోయ వాడు, రఘునాథ నాయకుడు వర్ష నాంశములం బెంత ఘటికుడో కథను రనవంతముగా నడివించుటయందు కూడ అంత భటికుడై పై కథాభాగమును చక్క-గా [వదర్శించినాడు. అ బోయవాడు నుదుట జేగురు బొట్టు వదనింక( గాదని తులసి మృత్తిక నూర స తిలక మిడియె

శ16 ఈంజావూరు తెలుగు కవుల వట, చేయునది రామనామ మంతజవము, రాముడు విష్ణువు, జోయవాడు విష్ణు భక్తు డయినాడు, కావున వెన్లవ అఆచారమును రఘునాథ నాయక కవి బోయవాని కలవరించినాడు. కవి వై వ్తవుడు, వైన్ళవ నం్యవదాయమును బోయని కలవరించుటలో నాశ్చర్యము లేదు. తులసి విష్ణువునకు (వ్రీతికర మైనది. వైన్హవులు తులసీ మూలము నందలి మృ త్తికతో నూర్థ సపుండములు ధరింతురు. బోయవాడు నశ్లు కావించెను. *వాని కలవా రెల్లరు వెదకుచు వచ్చి బోయనిం గాంచిరి, వారు

వచ్చి కస్తురి బొట్టు వన మోజు నెన్నానల్‌

సుద్ద "శీకల చుక్క. దిద్దంబడెనె

యని తలంచిరి, సుద్ద క్వేతమృ త్రిక. దానితో వై న్లవులునామములను ధరింతురు, అది కేకల చుక్కయట. చక్కని కల్పిత పదము, ఇచట చుక్కకు బొట్టనియే యర్థము, ఇళ్లు “వాని కలవారు” అను పదము. రఘునాథ రాయల స్వకల్పిత పదములను రామాయణ వాల్ళీకి చరి (త్రములందు ఉక్కు. వాడెను, ఆయన విద్వత్క-వి. విద్వత్క-వులు నర్వ సమర్థులు, (ప్రాత శ బ్బములు నమలివేసిన తమ్మ పిస్పూలు. (౯ త్త వదములను నిర్మింతురు, అనమర్థులు వానిని తవూగా భావింతురు. బోయని చుట్టవక్క-ములు వానిని గురించి వలువిధముల దలంచిరి, అ పద్యములు చదువు నవ్వుడు ధూర్జటి రచించిన శాళపహా స్తిమావో తృ్యములో తిన్నని వెదుక వచ్చిన బోయల మాటలు గు ర్తునకు వచ్చును, మచ్చునకు అెండు వద్యములు

నట్టడవిం జట్టుకొడుకై

క శ్రైదుటన్‌ మనము నిలువంగాం జూడండు తా

నట్టటు వాంవన దయ్యము

వశ్షైనొ యీ రావినుండి వాపురె వీనిన్‌' నవ్వు పుట్టించు భావము, ఇందు చక్కని యభిప్రాయ మంతర్లీన మయి యున్నది. (ైహ్మారాతసులు రావి చెట్ల న్యాశ్రయించియుందురు,

రఘునాత నాయకుడు క్ష చారు వేదవి(పులు, కావుననే కాంచన దయ్యమని వాడినాడు కవి, దయ్యము వట్టిన వానికి దయ్యము గుణములు నంకమించును. ఇది చాంపన దయ్యము కావున జవ తపాదులగు (వాహ్మాణ గుణములు పేని కొదవిన వని యనుకొనిరి, “చట్టుకొడుకై” ఎంత చక్కనివదము, మగ 'రాతిబొమ్మ యను భావములో నిది వాడబడినది, రాతి బొమ్మకు నంచలన ముండదు. కావున '“చొడండు లౌ నిట్టటు అనుకొనినారు, ఇంకొక వద్యము, శానకు నేంగి వింత రుచి గల్గిన పిట్టలు. బెట్టు జున్నులున్‌ "జీనెలు చారవవ్వలును బెచ్చుంగ దా యిశ నంచుగూళ్ల లోం గూనలు వోని నీ కొడుకుంగుజ్జలు నీ చనుటెంచు (తోవంజూ పొనంగ నిల్లు ర య్యెడలు హో మముంబోంట్లకుం జూడవచ్చు నే, రఘునాథ రామాయణములోని కవిత్వమునకును వాల్మీకి చరిత్రము లోని కవితకును చాల తారతమ్యము కలదు. ఇది సాపు 'కేలిన శ్ర విళత్యము కులుకు గుబ్బలతో నె కురువింద పేరులు గనియుచుం బెనంగొని గొడ్షిం జూవ దంతంపుం గమ్ముల తళుకులు వలచని చెక్కు. టద్దంబులం జికిలి సేయం బగడల రతనాలు బవిరుల వికిలి పూ దండ కొండొండం ఫైదండ ఆయొసంగం గదలుం గొవ్వూనం జుట్టుం 'జెదరి పాలెడు మల్లె మొగ్గలు తెలి నిగ్గు (ముగ్గు లిడంగ నడవ్‌ి దడవిల్లుం శైళలొ ని యమ్ముం దొడిగి పొంచి మై వంచి నిను రెచ్చరించి మంచి "మికముం బడనేసి నిచ్చలు మెచ్చంజేయు నట్టి నాయకురాలి. చాయంగం దగునె ఇది నాయకురాలగు చెంచెత వర్ణన

క1న తంజాపూరు తెలుగు కవులు నును ముత్తియపుం దీవవని కుట్టు కనువట్టు వట్టు చన్క-ట్టు సం్భభమముం జూవ నిండు చందురు కావి నెరిశెచే రంగారు ' కడవన్నె బంగారు కాసి యనంగ వలిచుట్టి పూదండ వెలిచుట్టు గన నొప్పూ కన్వు చిప్పిలు సాము కొప్పు దనర రుళ రుళం రుళ నాద వాళ వాళితం వైన చిరుదు వపు జల్లి పెండి మమర మూటికిని (మోల జయడిండిమంబు మొరయ రయము భయమును నయమును (బీయము నముర నమరవల్ల భు కొలువున కరుగుటెంచె రంభ నన్నుత నాట్య నంరంభ యగుచు ఇది రంభ వర్గ నము, ఈ కెండు వద్యములందలి శిల్చ్పరచన నిండిక కలిగి మిగుల సహజముగాను మనోపబారముగా నున్నది, చ్నితరము నందు వలె రూపములు కనుల యెదుట దోచును. ఇంక వలరాజు మదదంతి తల మాళిగ యనంగం గలికి చన్నులం బట్టుకంచే లలర రతిచేతి జీని సురంటి యా నిది యనంగం గళుక బంగరు (వాత కాసె మెఆటఆయ శృంగార ఫణి ఫణా భంగి చాయితు చుట్ల గవ్వు మీారెడు సాము కొవ్వూ దనర నంఘీ వద్ధుము చుట్టు నతి వలయంబుగా నీలాల సరవణల్‌ సీటు సూవం బసిడి తీగకు నార్చిన వటీక నో లెం జటులు గందంబు నెమ్మేన జిగి తొలంక నృత్త వేవంబు మిక్కిలి బి _ల్తరింవ వచ్చె సూర్వశి నకియ లిర్వంకం గొలువ,

రఘునాత నాయకుడు 118 ఇది యూర్వశి వర్శనము, అలంకార నహితము, అయినను రూవ చ్మత్రము శనులకు కట్టినటుల కనిపించును, ఈ మూడు రూవచిితము లందు చక్కని నాజూకుతనము కలదు. ఒక్క రూవనులంటబే కాదు వదములందును ఆ నాజూకుతన మున్నది. రచనయందు భావ(వదర్శన మునందు మనోహరత్య మున్నది. రఘునాథ రామాయణములో రోమపాదుని వేశ్యలు దర్శింవ వచ్చిరి, వారిని బిగువు చన్లవ మోటు వగ లెల్ల 6 గనిపించు నజణజూజు వయ్యెద లంద మొంద అను పద్యముచేత వర్ణించినాడు రఘునాథ రాయలు, నరిగ చ్మితపుం గుట్ల నరిలేని ముత్యాల బవిరి చౌకట్టులు వరిఢవిల్ల , ఇ త్యాదిక మగు వద్యములచేత దశరథ మహీపాలు నెదుట యాగ శఇశాలయందు నాట్యమాడిన వేశ్యలను వర్శించినాడు. ఈ వద్యము లందలి రూవ కల్పన అంత పరిస్ఫుటముగాను నిండుగాను లేదుః కొంత మోటుతేనము కనివించును. ఈ నంగతి శిల్చ కవితా వరిజ్ఞా నము కల కవులకు విశదము, వదముల కూర్చ్పునందు వాల్మీకి చరిత్రము లోని పద్యములందలి నరళత రనుణీయత రఘునాథ రామాయ ణమునందలి వద్యములం దంతగా నగువించదు. నాగరి కాంగనకు వల్లె వడుచునకు గల తారమ్యుమును బోలిన భద మా రచనలందు కలదు. ఈ ారతమ్యము వర్శనాంశమునం టే శాక కథా కథన నంవిధానమునందును గోచరించును, వాల్మీకి చర్మితములోని కవి త్యము సర్వవిధముల బరిపూర్మ త్వమును బొంది పాఠకుని చిత్తమున కాహ్లోాదము కలిగించును, రఘునాథ రామాయణములోని కవిత అందందు కుంటుతనము కలదయి మనస్సు నొక్కొ-క్క-మూడు కుంచిం చును. రఘునాథ రామాయణము చదివి, వీమ్మట వాల్మీకి చర్మిత మును వఠించి, తిరిగి రఘునాథ రామాయణము చదివి భూచిన శవిత్వ త_త్వజ్ఞుల శీ విషయ మనగాహానము కాగలదు. రఘునాథ త 8

114 తంజావూరు తెలుగు కవులు నాయకుడు భూవతియు, వండిశుడును, కవి, నంగీత నాట్య కళాపారం గతుడు మాత్రమే శాదు, ఉపాసనా కాండ యంతయు వరిపూర్మ ముగా చదివినవాడు. ఆచరణలో పెట్టి అనుభవమునకు తెచ్చుకొనిన శాచతవసి, (శ్రీరామభ క్తుడు, బోయ ేడు సనరసిజాకరముల నరసి పద్యాతుముల్‌ పరివక్వముగ 'ేరువజచి తెచ్చి పురువు యోగ్యములై న పూనలు వరికించి ముఖములు ముఖముల మొనయం జేసి పర భాగములతో నవర భాగము లుంచీ నడుమ మేరువుగ ఆెండిడి యమర్శ్చి యంతరంబున (గంధు లమర సూతంబున నూట యొన్మిదియుం బొందువడం (గుచ్చి అత నరము శావించినాడట, ఈ మూలికా కరణ విధానము లెలిసిన చారు వాల అరుదు, అందును పురుష యోగ శ్రములైన పూనలుండు నని యెొరిగినవారు నూటికి కోటి కొక్కండయిన నుండునని నేను తలం వను, రఘునాథ రాయల పరిజ్ఞాన మ్‌ విషయమున మెచ్చుకొనదగి నది. అఆ యతనరమును (తివూచు “వురా మరా యని జవ మొనరించి నాడు నిరంతరముగా బోయరాజు. అది *రామ రామి”యమొనది. ఆ రామ నాను దపానుభావంబున నంతర్భుఖతం జూడ నల్ల నల్ల నల్లని మొగు లొండు నానాంటం గనుపవించె నదియుం నోదండ కాండాంకిత మగు నగుణ భావము నొంచె నగుణ భావం బెల్ల రూపీంవ నిర్దుణ రూవ మగుచుం గోటి రవి చంద లేజమై కొమరు మిగిలే నట్టి 'కేజంబునందును నంతరంగ మిట్టటు చలింవనీయక గట్టిగాయగం బూటబె కజగిన గతి నేకముగ ఘటించె

భఘువాత నాయకుడు 15 అ న్తేజంబున నెంతయు6 జిత్త మలయ నంతం శాయ సిద్ధి మెజటయలాగా బృాత్రామరనవె సూచుచు నుత్తమ యోగులు నుతింప నుండె నచలుండై ఇంతటితో ద్వితీయాశ్వాసము పూర్తియగును. ఈ వర్శన కొంత వరకు రఘునాథ రాయల స్వానుభవమై యుండవచ్చును, ఉపాసనా వరులకు వై విమయములు విదితము లగును, రఘునాథ రాయలు తారక మంతోపాసన పరుడు, తిరుమల తాళాచార్యులవారి శిష్యుడు. నగుణము నిర్ణణశోపాననకు మొదటి మెట్టు, (బహ్మవ దార్థము నిర్గుణము. అది అనంతము లేజోమయము, ఉపానకుడు మంత చేవతను కనులం దుంచుకొని నిమోాలిత నయనుం డయి జవ నూచరించును, వాని శాదియం దా రూనము వరిస్ఫుట ముగా నిలువదు, రాముడు నీలమేఘ శ్యాముడు, శావున నల్లని మొగులుగా నగువించినాడు. నానాట మతి స్థిర త్యము కుదిరినది బోయకు, అందుండి కోదండాంకితమగు సగుణరూవము (శ్రీ రాము డగుపించినాడు. దాని యందు బుద్ధి నిలిపి ధ్యానించినాడు బోయ, అది కోటి రవి చంద 'కేజమయి నిర్గుణ రూపముగా మారినది, వైష్ణవము సరత_త్తమును సగుణముగా నంగీకరించినది. కావున దాని శొక రూవము కలదు. అది గీతలో వదునొకొండవ అధ్యాయము నందు వర్శింవబడినది. అదె సతులు నిర్గుణ _త్వము నంగీకరించురు. అది శంకరుని మతము, రఘునాథ రాయలు అడ్ర్యైత మతము నంగీకరిం చిన వైైన్లవుడు, కావున నగుణము నిర్ణణముగా మారిన దని నుడి వెను, *'పొడుంశాయ మాద దళావతారాలని ఇళ్ళ వెళ్ళ 'వేంశకట శాస్ర్రిగారని నట్లు వాల్మీకి చర్విత చిన్న (ప్రబంధ మయినను నన రనము లిందు పొందువరువబడినవి, రఘునాథ రాయల (గంథము లన్నిటిలో నిది యుత్తమమయినది, ఇందు కవిత కోటి కెక్కీనది, బోయ'రేని తవ మభివర్ణి ంచుటతో తృతీయాశ్వాస మారంభ మయినది. తపోగ్ని ముల్లోకములను కలంచినది, ఇంద్రుడు భయవడి

114 తంజావూరు తెలుగు కవులు నాడు, నారదునివలన వనచర వల్లభుం డొకడు రఘువర వల్లభుని గురించి తవము చేయుచున్నాడని తెలిసికొనినాడు, రంభను ఊర్వ శిని తన కొలువునకు విలిపించినాడు. వారిరువుర వివాదము లీ వట్టు నందు రఘునాథరాయ లతి రమణీయముగా (వదర్శించెను, ఇది యా రాజకవి కల్పన, ఇచే కాదు ఈ యా శ్వానములోని కథయంతయు కల్పిత మే. ఊర్వశి యన్న మాట లివి శివ్చం డొక్క. నాడు కీళికి మెచ్చినా కిచ్చెం బెద్ద వ(జపుం గుచ్చు బిరుదు రవిగ్తా నా తండి బారి యభినయమను మేలని యిచ్చె బారినీలముల కడియాల జోడు చతురాననుండు సరన్వతియు గానము మెచ్చి యొనంగి రంచల యంచుం బసీండి కాసె విత్తాధిపతి తాళ విజ్ఞాన మరసి శే మం జెలంగి యుభయ నావమురము లిచ్చె నెన్ని యేనియుం గల వవి యొన్ని చూడం బెస్టెం బెళ్సైండు బిరుదులు గట్టి వెట్టి యున్నయవి వాని నేం జూడ నొక్క.నాండు బిరుదు లేటికి విద్యయే బికుదు గాదొ ఇందలి వదముల లాలిళ్యము ధారాశుద్ధి యట్లుండ వద్యంపుం బోకడ మెచ్చుకొన తగినది, అచ్చముగా నూర్వళి రంభ మిది యక్క-స్సు వట్ట లేక తన భునతను (వకటించుకొను చున్నటులనే యున్నది, ఊర్వశి యసూయ అపహాంభావము కోవము మువ్చిరులు గొని యా యా వాక్యములందు వెలికి యుబికిసలాడు చున్నవి, అవును, ఆరితేరిన శవిత కిదియొక తార్కాణము, రవి ఇది జేశీయ ముగు వ్యావహారి కము, కాసె నడుమునకు చిగించుకొను ఉ _త్తరీయము వంటి వ(న్ర్రము. చానిని కా'సెళోక యందురు, రఘునాథ రాయ లీ వదమునోఛాల “వోటులందు వాజెను, కరాజుల కొలువునకు వచ్చు త్రీ పురుషులు

రఘునాత నాయకుడు 117 'కా'సెకళోకను నడుమున బిగించుకొందురు. ఇది యాచారము, అల్ల సాని "వెద్దన మను చరి[త్రమునందు *“శాసి కొంగున వారించి గడవలగలకు అని వాడినాడు. ఆ వట్టున వాడిన కాసెకు గూడ ఇబే యర్థము, వ్యాఖ్యాతలు వెనుకకు దోపుకొను చీర ఇెంగని (వాయుట విచారణీ యాంశము, బిరుదు లేటికి విద్యయే బిరుదు కాదొ అన్నది యూర్యశి, రఘునాథ రాయల యంతరంగములోని యభిప్రాయము. ఫావ గర్భితమయిన చక్కని వాక్యమును బంగారు టుంగరములో వ(జము వలె నీ వద్యమునందు పొదిగినాడు మహోారాజకవి, ఆశ్రయించిన యవండితు లైనను బిరుదులు, వదవులు నంపాదింవనచ్చును. అవి నిరర్థకములు, విద్యయే (వథాన_ బిరుదము. “విద్వాన్‌ సర్వత పూజినఃజొ అని రఘునాథ రాయల భావము, అ మవ రాజునకు బిరుదుల యొడగల యనాదర భావ మిందు వ్య క ్మగు చున్నది,

శారతమ్య మెజుంగని వారి వద్ద

నుండు కంఆబను నడవులం గొండలందు

నాకు లలములు దిని యల్ల 'హారుని నైన

ముర పహారుని నైనం నొల్చుట ముఖ్య వృత్తి అని నిర్ముఖమోటముగా నన్నది యూర్వశి. ఈ వద్య మొక నిలున్స టద్దము. ఇందు రఘునాథ రాయల ఆంతరంగిక (వవ్త్తి (వలిబింబించు చున్నది, రాజు పాండిత్య [వకర్ష నెరిగి వండితులను సన్మానింవ వలయును, శిన శీశవ్రలందు అఖీద బుద్ధికలిగి యుండవలయాను, రఘునాథ రాయల కీ రెండు గుణములు గలవ్స, మధురవాణి రఘు నాథ రామాయణము సంస్కృతీకరించిన కవయ్యితి. ఉభయ భానల యందు కాన్యర చన చేయంగలదు. అమె వైదువ్యము రనవత్క-విళా రచన గుర్తించి రఘునాథ రాయలు తన కొలువునండు కనకాళి "సేకము. వేయించినాడు. చేమకూర వేంకటరాజు కృష్ణాధ్వరి మొదలగువారిని ధన వ న్తు వావానాంబ రాదికములతో సరి పెట్టినాడు చేమకూర వేంకటరాజు

118 ఈంజావూరు తెలుగు కవులు ఎందును విద్య లే యెజుంగ "రెవ్వ రెజింగినం గొంత మాత్రమే యందును సాహితీ రన మహ_త్త్య మెజుంగ ెజింగి-లీని యా యంద మెజుంగ లే ెటింగి నవ్చటికి౯్‌ విని మెచ్చి యీాయరె న్నందగు నచ్యు తేంద్ర రఘునాథ విభుంజె (వవీణుం డన్నిట౯

అని యొవ్వుకొనినాడు, రఘునాథుని గుణ గణములు చక్కగా

నెటీంగన వా డాకవి,

తిరువతి వేంకటకవులు విజయనగర సంస్థానాధివతులగు ఆనంద గజవతి మహో రాజుతో నిశ్లు మొర పెట్టుకొనిరి. పాండిత్య తారతమ్య వరిజ్ఞానము "లేకపోవుట రాజుల కొక లోవము, తిరువతికవు లీ విమయ మును “వండితావండితులైన వారల సభాస్థలి నీవలె. బూజసేయు రా జుంజెని” యని గద్వాల (వభువును వరిహాసించినారు. మై వద్యము నందు రఘునాథ రాయలు తారతమ్య 'వెజటుంగనివారి వద్ద అని వాదెను, వద్ద తప్పనియు ఒద్ద అని యుండవలయుననియు నా మిత్రులు కొంద రభ్శిప్రాయపడిరి. ఒద్ద వ్యావహోరికమందు వద్ద అయినది, మహాపండిత కవులే దీనిని వాడిరి. బేశ భావ యొక (వవాహము వంటిది. “*(వవాహినీ జేశ్యాా అని నన్నయగారు. అందు నూతన శబ్దములు వచ్చి వేరును, కొన్ని శబ్దములు కాలగళిని అర్థ రూవ ములు మారుచుండును, వానిని విద్వాంసులు వాడుచుందురు. వానిని మొవ్వులుగా వర్మిగహీంవవలయును, “అర్య వ్యవహారంబుల దృష్టంబు (గావ్యూంబు” లని చిన్నయసూరి, రఘునాథ రాయలు మహావండితుడు కవి, నరవణలు, రవిశ్తె ఇత్యాది వ్యవహార సిద్దంబు లగు వదములు తన శావ్యములందు పెక్కు. వాజెను, అట్టిచే “వద్ది యను వదనము, బోయేని తవమును భంగము గావించుకొని వచ్చిన వారు మిలో ఖఘనులని నిర్ణయించినా. డింద్రుడు, బయలు జేరినారు రంభోర్వసులు బోయరాజు తపోవనమునకు నముచిత పరివార సామ్మగులతో, వీరి వయనంపు వాళావాళి రఘునాథ రామాయణము లోని వేశ్యలు విభండక మౌని యా[కమమున కరుగు నార్భాటమును

బోలి యుండును. కవి వదిరెండు వద్యములలో దీనిని వర్ణించెను. ఈ

రఘునాథ నాయకుడు 118 పట్టున దాదా పిరువది మైదు పద్యములు (వ్రాయబడినవి, వీనిని చది విసవారు బోయవిభుని యా[శమమునందు కవి రంభాదుల యాట పొటలు నాట్యములు నెంతగా వరి ౧చునో యని యువ్విళులూరుదురు, శాని యా సందర్భమున కథ "కేల్చివేసినాడు రఘునాథ రాయలు, అది యొక లోవముగా దోచును, అచట రంభోర్వసుల ఆటలు సాగ లేదు. వారు బేవలోకమున కరిగిరి. జోయరాజు తవము నిరంతర ముగా సాగినది, వాని చుట్టు వూదలు పుట్టలు పెరిగినవి, కొంత కాలమునకు సృ్తమహార్డులు మరల నటకు వచ్చిరి, వనచరవల్ల భుడు పుట్టలను చించుకొని బైటికి వచ్చెను, సప్తమహర్ష్డులను దర్శించి నుతించెను, అప్పటినుండి వనేచరుడు వాల్మీకి యయ్యెను, వాల్మీకి తపము వర్ధిల్లి నది. (శ్రీరాముడు (పత్యతుమయినాడు. తన కథను (వాయ మని యాన తిచ్చినాడు, రామాయణమునందు వాల్మీకిని (ట్ర హ్మ చే వుడు (పోత్సహించినటులున్నది. ఇది వినూతము, నిరంకుశా; కవయః,

కవితా మాధుర్యముతోడి కామాధుర్యము పొత్తుకలిసి నప్పుడు. కావ్యము పృాదయరంజకముగా_ నుండును, వాల్మీకి చరిత్రమునందు కథ స్వల్పము, కావ్యానుకూలముగా రఘునాథ రాయలు పెంచి వివిధ వర్ణనలు చేర్చినాడు. ఇతివృ_త్తమును వర్శనలు మరుగువరచినవి, కథకు (పాధాన్యము తగ్గిపోయినది, వాల్మీకి చర్మిత మందు అదియొక లోవముగా కనిపించును,

3 కవితా గోసి

రఘునాథనాయక॥క మహారాజు కవి వండితుడు. పెక్కుమంది కవులకు వండితులకు నాశయ మి చ్చెను. నత్కరిం చెను, పోమీ చెను, ఆ మహారాజు నాదరాభిమానములను పొంది తెనుగుభావమ దటీ.ణ "బీేళశమునందు నలుముఖములను వ్యాపించినది, అనాంధులు నయితము తెనుగు భావ నభ వసించి కావ్యములు రచించిరి, ఆయన అస్థాన విద్వ్యాాసులలో సంస్కృత తమిళ కన్నడ భాషా కవులుకూడ కలరు, అందరిలో మిగుల జేరుపొందినవాడు చేమకూర వేంకటకవి. తరువాతి వాడు కృష్ణాధ్వరి. ఈయన యధ్వరము చేయుటచేతనే యీ చేరు వచ్చియుండవచ్చును. ఈ కవి నవైమధ పారిజాతీయము అను క్షేమ శావ్యమును రచించెను, చానిని రఘునాథ నాయక భూపాలున కంకిత మొనంగెను, ఈ [గంథము తంజావూరు సరస్వతీ మహాలు పున్తక భాండాగారమున నున్నది, ఇంకను ము(దింవబడ లేదు. రఘువాథ రాయల ఆస్థానమునందు కవయిత్రులు విదువీ.మణులు కూడ కలరు, (స్రీలకు కొలువుకూటమున స్టానము కల్పించిన మహారాజులలో మొదటివాడు రఘునాథ నాయకుడు, వారిలో జర్కొన తగినవారు 'రామభ(దాంబ మధురవాణులు, వీరు కులము వేత వేశ్యలు, నంన్కృృత (పాకృశాం భామలయం దనర్షళముగా కవిత్వము చెప్పగలరు, ఆశు కవిత చెవ్చుట యందును సమన్యలు పూర్తిచేయుటయందు నారి తేరిన దిట్టలు. రఘునాథాభ్యుదయ యశుగానమునందు ఏీరినిగురించి (వశం సింపబడినది.

రఘునాథ నాయనివారి మాట వింటిరా కవులారా! ఈ వడుచు లాంధ గ్‌ర్వాణ (పాకృత సమస్యలు ఫూరింవం నోరు చున్నారు, వీరినిం బరీఖీంపరయ్య

కవిశా గోస్టి 181 అన విని యమ్మహో రాజుతో గవిరాజు లేమనుచున్నారు. ఆయ్యయ్య! స్వామి! నగర లవత్నీ ౪ సరస్వతులు సామయోత్క-రించి యుండంగాం బరీతు యేలయ్య! అయినను మీ రానలిచ్చిన మాజి రాదుగద, ఈ కమలాన్యలకు నమన్య లిచ్చేమయ్య అని సమన్యలు ఇచ్చిరంట, ఎటువ లెను, సమస్య. -- ““రారాజని యచ్చ్యు కేందు రఘునాథ నృపా” శూరా! రామభ[ద్రమ్మవారు ఆ సమస్య పూరించి చదివిరంటం ఎటువ లెను వీరీ నీ నరి రాజులు భూరమణులు నిన్ను6 జూల బొగడుదురు భళీ! స్వారాజని ీ్‌రా జని రారా జని యచ్యు తేందు రఘునాథ నృపా! కైరా! ఈ వద్యంబు విని యాం[ధ కవితా నిర్వహణంబునకు మెచ్చి గీర్వాణ భామను సమస్య ఇచ్చిరట. ఎటువ లెను సమస్య: “కిం తే నంతాన పాదపాయం లే” అవురా! ఆశుకనితా వాణి యగు నా శుకవాణి ఈ సమస్య పూరించి చదివెనట. ఎటువలెను, కతికతిన వీతివతీయః కింతే రఘునాథ నాయకాయంతే భువి బహవః కిల రేరవః కింతే సంతాన పాదపాయం తే, అవురా! ఈ కీతి నంస్కృృత సమన్య పూరించి వదివిన వీని మెచ్చి అఆ రామభ (ద్రమ్ముకు మధుర వాణమ్ముకు వే శ్వేర (పాకృత నమస్య లిచ్చిరట. ఎటువ లెను. నమన్య:---౧ రహుణా పా ఖ్యాతి చందిరో విహాఖ సమస్య:---౨ వడ్డణ రముణోపహా రాయ పావహోహి అవురా! ఆ రెండు సమస్యలు వారు పూరించి చదివిరంట, ఎటువ లెను

గా తంశావూరు తెలుగు కపులు పరిపుళ్లి కళాహి సోహామూాణో అహియం సక్కుళ ణిచ్చ 'సెవ్వమాణో నహి ఎన చెది ఆఓ రహుణాపహూ ఖ్క-తి చందిరో విహోబ ఛాయ = వరిపూర్ణ కాలాభికోభ మానః అభితః నత్కుల నిత్య 'సేవ్యమానః నఖ! యశః చంది కాథఢ్యో రఘునాథ వ్నీతి చందో విభాతి అవురా! కెండవ సమన్య పూరించి చదివెనంట. ఎటువ లెను, తెల్లొక్కెక్క సుహావహ సుహపాయర వియయ రాహవం నఇణం జెహ్టణ ణశియ తణూయం వడ్డయి రహుణోపా రాయ సాహోహి శుభకర విజయ రాఘవ శశీనం దృష్ట్వా నిజ తనూజం వర్ధతే రఘునాథ రాజ పాథోథిః భళిభళి! మేలు మేలు! సారన్వత సామాజ్య వట్టభద! ఈ మహిమంబు స్వామి నగరింగాక తక్కిన రాణువుల నెక్కడిదయ్యా? (5, నా, అభ్యు) న! విద్వాంసురాండ కవితా పాటవమునకు రఘునాథ నాయక మహారాజమితానందము నొంజిను. మహారాజునశీ కాదు ఎటు వంటి వారికై నను మహానందము కలుగక మానదు. నంస్కృృతమునందు పాండిత్యము నంపాదింవ వచ్చును గాని (పాకృతములందు (వవేశము లభించుట చాల కష్టము, అందు కవిత

కవితా గోస్టి 128 చెవూట దుస్సాధ్యము, ఆశువుగా నమన్యలు పూ ర్తిగావించి రనిన వో మిగుల (వశంననీయను, ఒళ భావమకాదు. సంన్క్బృతము ఆంధము: [పాకృతము మూడుభానల యందు వై దువ్యము నంపాదించి రనినచో మెచ్చుకొన దగిన విమయము, పూర్వ కాలమునందు భారర బేశమున (స్రీలకు విద్య లేదని వాదించు నవనాగరికులు పెక్కుమంది కలరు చారీ వీమయము నెరిగిన వచో మరల మాటలాడరు, అదికాలము: నుండియు భారత దేశము విద్యలకు తరగని కొటారు. శ్రీ పురుషులు మహోని ద్వాంసులు,. వరిపాలకులు శాత్ర వండితులు, కళొవిదులు, విద్యా కోవిదులు, వారు విద్వాంసులను పోమించిరి, -శాస్తా)దికము. లను (పోత్సహించిరి. కావున భారతీయ సంస్కృతి లోకోత్తర మయినది, ఆ యదృష్ట మితర -జీళశములకు లేదు, ఆ శారణనుచేత అయా చేశనములందు సారన్వ ఆభివృద్ధి యంతగా. జరుగ లేదు, రఘునాథ నాయక భూవతి దిన ముఖోచిత శార్య[కమములం దను దినము కవితా గోసి. యొకటి,

భువి మెచ్చ నచ్చ్యు తాభ్యుదయ కావ్యంబు

నవరస చ్మితంబు నల చరిత్రంబు

హరువైన పారిజా తొవహరణము

మెజవడిం జూపు వాల్ళీ!ి చర్మిత

జూనకీ కళ్యాణ చాటు కావ్యంబు

తా నిర్వహించిన తక్కిన కృతులు

కొందటు వినిపింవం గొందణు తగిన

నందర్భముల నమస్యలు జళరింవ

నెదుట సంగీత సాహిత్య నాట్యములు

మొదలైన విద్యలు మూ ర్హీభవించె

నన మించు నల చంచలాయుల శేల్ల

గన శాంబరంబులు కరుణించి యొనంగో (ర “నా, అభ్యు)

కనిక తంజావూరు తెలుగు కవులు ఇది లోవలి నగళులలోని నంగతి, రాజ సభయందు వండిత కవి చోష్టుల మాట చెప్పవలసిన పనిలేదు, రఘునాథ రాయలు సాహిత్య మునే కాదు నంగీత నాట్య విద్యలను కూడ (ఫపోత్సహిం చెను. అను దినము పుత్ర కళత నహితముగా వానిని వినుచుండును, ఆనందించు చుండును, గాయికా నర్తకుల నత్కరించుచుండును. అ మహారాజు శౌలమున వలు విధములగు నాట్యనులు వాద్యములు నభ్యసించి యపార పాండిత్యము సంపాదించినవారు కలరు. వారు మూ గ్రీభవించిన చిద్యాధి చేవతలు, మహారాజు నెదుట తమ పాండిత్యములు (వద శించుచు వచ్చిరి,

వదచాళిం గొనియె రూవవతీ వధూటి

కొదలేక రణిం గొనెం చంద ేఖ

మిక్కి-లి కోపుల మెఆవడిం జూపి

జక్కి-ణి వినివిం చె శశిలేఖ యపుడు

ననబోండీ యగు లోకనాయకీ కాంత

వనజలోచన కీరవాణి లతాంగి

దురువదశేళిక దురుత నీ కోపు

వరున నటించిరి వన్నె మిజంగను (ర, నా, అభ్యు) ఇవి నాట్యములు, రఘునాథ నాయకుడు నిత్యము భూూచి యానం దించునవి, వదచాళి నాట్యము, ేరణి భాండోవరి నాట్యము, జక్కీ.ణి అట, దీనికి బల్లటి కతి 'జళుకు మొదలగునవి యంగములు, చురువద _ శేళిక కందుక శీళి వంటిది. ఈ నృత్యములు క్రీడలు హరాచుచుండుట వేత నే వేశ్వలు బుశ్యశ్చంగుని గొనిపోయిన విధాన మంత రమణీయముగా కన్నులకు గోచరించు నటుల వర్ష్మింవం గలిాను, ఇంక వాద్యవిశేవములు మనము విననివి కననివియు గలవు,

వీణీవిలోచన యింపుగా నాకతె

వీశె వాయించెను వంత రాగముల

కవితా గోష్టి 185 మురళి రాబు తంబుర దండె చెంగు నర్వ్యమండలంబు రావణపహాన్త మనల విలసిల్లు జంతేముల్‌ 'వేశ్వేరం బూని

ళం చిలందులు కొందలు వినిపించి రపుడు,

నకల కళాపోషకుడు (వజారంజకుడు రఘునాథ నాయకుడు, తరు

చాతివారును ఆ మహారాజును ననుకరించిరి, శావున నే యివృటికిసి

తంజావూరు గాన నాట్య కళలకు నిలయమయి విలసిల్లుచున్నది.

ళా చేమకూర వేంకటరాజ కవి

రఘునాథ భూవతి యాస్థానమున అంధ సాహిత్య కభా కరుండయి కీరితి వెన్నెలలు నలుదిశల వెలయించినవాడు చేమకూర 'వేంశటరాజకవి. ఈతడు లత్స స ణామాత్యుని కుమారుడు, అమాత్య శబ్దము తంగడిపేరు చివర వేర్చియుండుటచేత ఈతడు నియోగి (దాహ్మ్‌ణుడని యూహింపవ వలసియున్నది, శాను రచించిన గ్రంథ శీంకలందుగాని యాశ్యాసాంత గద్యములందు గాని చేమకూర 'చేంకటకవి (వ త్యేకముగా తన కుల గోతత్రములను మాతృ నామ మును నితర కవులవ లె చెప్పుకొని యుండ లేదు, అందుమకణాలమున కులమును గురించి శంకింవ నలసియున్నదని కొందరి యభి పాయము, శింకవీంద్ర ఘంటా పంచానన చిరుదాంకితులగు శీ చెళ్ళెళ్ళ వేంకట శాస్త్రిగారు చాల మంది తెనుగు కవులను గురించి వరికోధ నలు గావించిరి, ఆ కవికుల ేశికులు

విజయవిలాస కర్త సువివేకి మహోకవి యన్య జూతికిన్‌'

ద్విజునకు నుద్భవించిన సుధీతిలకుండు అనినుడివిరి, చారు తొందరవడి ఏ విషయ మనాలోచితముగా చెప్పరు,

వన్నిన నత్ప్రబంధమున కాగును నోగును జూడ కీనుచే

మన్నన మాలి మా కులము మాటం దలంతుర౭ చేమకూర వేం

కన్నకు లోవ మేమి కులమా కవనానకు "వేంట్ళాది రా

జన్న గణించి మిరలు దయామతిం (బోచిన నాకుం జూలబే అని బుచ్చివేంకు వెంకటాది నాయనితో ననెను. ఆతడు వేశ్య శులజుడు. కవి, అతని కులమును గురించి వెక్కి.రించినారు వాసిరెడ్డి 'వేంశటాది నాయని యాస్థాన విద్వాంసులు, చానికి నమాధాన ముగా నీ పద్యము చెప్పినాడు బుచ్చి వెంకు, 'వేంకటా(ది భూమిోపతి

చేమకూర వేంకటరాజ కవి 12? శఘునాథ నాయకుని సమకాలికుడు. చేనుకూర వేంకట కవి రఘు నాథ నాయకుని యాస్థానములోని వాడు, కావున బుచ్చి వెంకు 'వెంకటకవిని సెరిగియుండును. వాని మాటలలో సత్యము కలదు “జేంకటకవి వేళ్ళ కులమువాడు అని కొందరి వాదన, “కుల భేవము చేత లోకో_త్తరమగు వసుచర్మిత నుండి వద్యము లుదాహరింవని అవ్పకవీ విజయవిలాన రచయిత 'వేంకటరాజు కులము లెలియక పోవుటచే అయిదు వద్యము లుడాహరించినాడు” అనియు చేమకూర "వేంకటకవి తాను లక్ష్మృణామాత్య తనయుడనని చెవ్వుకొనుట చేత అప్పకవి యీతడు నియోగియని (భమిుచి యుండును గాజబోలు ననియు దఠీణ బేశీయ వాబ్బయమునందు నిడదవోలు వేంకటరావు గారు వాసిరి. అప్పకవి పలనాడులోని తంగెడుసీమ నివాసి. తంజా ఫూరు తంగెడు నీమలకు రాకపోకల వ్యవవోరములు నిరంతరముగా సాగుచుండెనని వారె యొప్వుకొనిరి, అవ్చళవి (క్రీ.శ. 1456 లోని వాడు. వేంకటకవి తరువాత దాదాపు మువ్చది యేండ్ల కుండెను, ఆంత వరమత బ్వేమము కల అప్పకవి వేంఠటకవి కులము తెలియ కుండా యెప్పుడు వద్యముల నుదాపారింవడు తంగెడునీమ తంజూ వూరుల మధ్య శన్నిహిత సంబంధములు కలవగుటచేత సుప్రసిద్ధ మగు విజయవిలాస (గంథము రచించిన వేంకటకవి కులమును గురించి అవ్చకవికి వాగుగా తెలిసియుండును. వారిద్దరి మధ్య మువ్చది సంవత్సరములు మ్యూతమే కలదు. తప్పక అవ్పకవి వాని నెరింగి యుండును, అతడు (శావ్మాణుడని బాగుగా తెలిసి వద్యములు తన (గంథమునం దుదాహ9ంచి యుండుననుటలో నంబేహాము లేదు.

వలిక్ష మామే వముహీిమ నీశ్వరుండే తలపోసి చూడనా

పాలిటి రామభదుం డని బంగరు పూవులం బూబ చేసి అనియు

(శ్రీరన భావముల్‌ వెలయం జెవ్పీ (వబంధము లెన్ని యేని మి

జఉరిట నంకితం చిడీన బిడ్డల నెందఆం బేరు పెట్టినం

దీరునె మో బుణంబు

శ తంజావూరు తెలుగు కవులు అనియు వీఠికలో 'వేంఠకటకవి రఘునాథ నాయకుని గురించి నుడి వెను. "తెనుగు కవులం 'దెవ్వరు కృతి భర్తల నంతగా పొగడినవారు లేరు, అంత వినయము చూపిన వారును లేరు. ఎంత నంస్కా-ర ముండినను వదోయొక వట్టున నైసర్గిక స్వభావము బైటవడక తప్పదు. వీని యందు వేంకటకవి కుల తత్వము వ్య _కృమగుచున్నది. వేంకటకవి గ్రహ్యణు డగుచో రఘునాథ నాయకుడు వానిచేత నట్ల నిపించు కొనునా! అతడు (శాహ్మణ భక్రికల మహారాజు అని కొందరు వాదింతురు. డచ్చిచ్చువా డుండవలయును గాని పొగడువాని నోటి కడ్డ ముండదు, అను లోకో క్రి యెకుగనిది కాదు, తెనుగు సారస్వత చరిత్రమునందు నన్నయభట్టు మొదలుకొని నేటివరకు గల కవులలో కృతిభ_ర్తలను ఈశునిగాను విష్ణువుగాను ఇంద్ర చందులుగాను చేసి పొగడనివారు లేరు, వారు నత్కరించనివో తిట్టనివారును లేరు, (వభువులు కృతు లందుకొనుట పొగ_డలకొర శే, కవులు శావ్యములు (వాయుట ధనముకొరకు. కాదనగలవారుండరు, పోతన మహాభ కుడు, ముముతువు అని యందరు తలంతురు, అతడు భోగినీ దండకము రచించెను. అది ధన లోభము. తా ననుకొనినంత ధనలాభము కలుగ లేదు, ఆశా భంగమయినది. రాజులమయెొడ వి ద్యేమము వాటిల్లి నది, విర క్సి పొడమినది. “ఇమ్మను జేశ్య రాధముల కిచ్చి అను వద్యము నుడివినాడు, భాగవతము రామాంకితము వేసినాడు. అభావే నిర క్సిః,

కవి లోశములోనివాడు. రాజును లోశకములోనివాజె, వారి వారిని విమర్శించు నప్పుడు లౌకిక దృష్టితో చూడవలయును, పార మార్ధి క దృష్టి వనికిరాదు, అది సత్యమును దదూరము చేయును. పోతన కరుడు గట్టిన భ_క్షిరస మనియు అనుదినము విష్ణువుతో వసం గించుచుండెడివా డనియు నుడివినవారు కలరు, దానిని గురించి విమ ర్మించుట కిప్పుడు (గ్రంథము ఇాలదు. వేంకటకవి రచించిన వై వద్య భాగములలో నొక విధమగు విశ్వానము జృాదయ గోచర మగు: చున్నది.

చేమకూర చేంకటరాజ కవి 199

కల నయిన మిమ్ము ణా కన్యులం గొలువ నంటి

కృతు లొకరి కీను మోశె యంకితము లంటి

వలిశీన వళిజ్ఞ ఇ₹ెల్లింవ వలటబె యిట్లు అన్నాడు రఘునాథ నాయకావనీవతి వేంకటకవితో. సమయములు వ్రత లు గావించు కొనునంతటి సన్నిపాత నంబంధము కలది వారి వరిచయము, అది కాల్యాదికము, అందును జీవలు కృతులను గురిం చియే వారి యొడంబడికలు, రఘునాథ నాయక మవోరాజు రాజ మాతు డెశాడు. బ్భృాదయ నంన్క_ ర్త, తాను మహవోవిద్వాంసుడయి వరులకు విద్యా జాన మొనరించి కవి మాన్యులుగా తీర్చి దిద్ది కనకా భిపే.క మొనరించి పొగడ్తలను పొందిన విద్యా గురువు, కొందకు తంజావూరు కవులు, తంజూనూరు నాయక రాజుల చరిత్ర, అ నాటి కవుల కృతులు, విమర్శకుల వ్యాసములు మొదలగునవి వరిశీలించి చక్కగా నర్థము చేసికొనిన యెడల రఘునాథ నాయకుని గుణములు అవగతములు కాగలవు అందుకనే ఆ మహారాజు నాయక రాజులకు వినోలంకారమయి యనంతమగు యశమును నంపాదిం వను, తరువాతి శాజులకు నార్ల దర్శకుడయి చిర నృరణీయు డయినాడు.

శబ్బయో రమ నమ 'వధానం

వశంవదం యస్య వదంతి న్వే

కృతీ న వవ్యాత కృతౌ నహాయః

నాథో మమ (శ్రీ రఘునాథ నేతా అని రఘునాథాభ్యుదమునందు రామభ దాంబ చెవ్వుకొనినది. ఆమె విశ్వానమే యామె జీవిత సర్వస్వము రఘునాథ నాయకున కంకితము వచేయించినది. ఆమెను విద్యా సరన్వతి యను జన వినుతికి తెచ్చిన వాడు రఘునాథ నాయక ధరాధినేత, వేంకటకవిని కూడ ఒకటకా వన్నిటం (బ్ర యోజకుడ వని వినుతింవం దగినవానినిగా మలిచియుండ వచ్చును. అ వయోజకత్వము "వేంళటకవిని గద్యలో నకల కళా (వవీణ యని సగర్వముగా చెవ్పుకొన చేసినది, వేంకటకవి సంగీత

శతం

18 తంశాపోరు తెలుగు కవులు సాహిత్య నాట్యాధది కళలయందు (వవీణుడు, అ (వవీణళకు మహారాజు శారకుడు, మహారాజు నకల కళావేల్త, కళారాధకుడు రఘునాథ మేళ యను వీణను స్వయనుగా నిర్మించుకొ సను, ఈ మాట తలంచు కొని నప్పుడు ఘోవమవతితోడ నుదయన మహారాజు మనసునందు పొడకట్టును, అతడు వినూతనములయిన రాగ తాళములను కనిపెట్ట 'శేదు. అతనికంచు ఘనుడు రఘునాథ నాయకుడు, జయంతి సేన యను రాగమును రామానంద యను "ళకాళమును శొత్తగా కని 'పిళ్లైను.. రాజు మహో వై ణీకుడు. నంగీత విద్యా -జీళికుడు. ఆయన యాస్థానములోని చారందరు సంగీత సాహిత్య కళా విద్వాంసులు, పరమ వైణిక శిఖామణులు యథా రాజూ తథా(వజాః శాసివారికి శిశైోభ్యానముల నొదవిం వెను. చాతుర్య మేతి కవితాసు చతుర్విధాసు ఏీణా కళా వకటనే భవతి (వవీణ (వళ్షా మియం నిపుణ మంచతి పాణినీయీ 'మీధాం వ్యన క్తి బహుధా వివిధావధా నే అని గర్వాతిశయముతో చెప్పుళొనినది మహోవిద్వాంసురాలు కవ యిత్రి వైణిక కళా వండితు రాలు మధుర వాణి. గర్వవడుటలో తప్పే మియు లేదు, విద్వాన్‌ సర్వత పూజితః, మహారా జూమెను తలపై నలంకరించుకొనినాడు, గొరవించినాడు, ఆమె ఘనత కొ మహారాజే శారణము, అక్లు మహారాజుతోడి వరిచయము వేంళట కవిని సంస్కా.రవంతుని చేసినది. విజ్ఞా నామృతము పోసినదిః వండిరునిగా మలచినది, కవిగా రూపొందించినది. నకల కళా (వ్రవీణు నొనరించి నది, అది మొదట సాహిళ్యముతో (ప్రారంభించలేదు, రణ విద్యతో నారంభించినది, తత ధర్మమ్మై కద సీకుం గలదు మొదటం దమ్ములు సురుల్‌ హితులు. గూడ మమ్ము గొలిచి తిపుడు కృతియును జెప్పి మా కింపొనర్చి తొకటం గా వన్నిటను [బయోజకుండ వీ

చేమకూర వేంకటరాజ కవి న! అవి నుడివిన రఘునాథ నాయకుని మాటలను బట్టి చేమకూర "వేంఠటకవి యుద్ధ విద్యయందుకూడ (వ్రవీణు డని విశద మగుచున్నదిః ఈ విద్య రఘునాథ నాయకుని యొద్ద నేర్చుకొని యుండును. ఆ మహారాజు వేంకటకవిని మహోావీరునిగా తీర్చియుండును. వేంకటకవి రణాంగణములందు రఘునాథ భూవతికి చేదోడుగా నుండి వైరి నిర్మూలనమునందు సాయవడియుండును. మహారాజు వానిని మెచ్చి మిగుల మన్ననలు గావించి యున్నత స్థితికి "తెచ్చి యుండును, “నన్ను వడివీన బహుళ సన్మాన మెంచి అను వాక్యములోని నిగనూ థాఖి ('పాయమే యది. బాల్య మాది రాజుతో గల వరిచయము సమర సాహితీ కళా వండితుని చేసినది వేంకటకవిని, అన్నివిధముల లోక మాన్యుని గావించినది. ఆ విశ్వానము వేంశట కవిని (వతిజ్ధ లొన రింవ చేసినది, సుత హీత సోదర నహితముగా రఘునాథ నాయకుని శీవింవ వేసినది. “వలిక మూత మే-(క్రీరన భావముల్‌ ” అను వద్య ములను (వాయుటకు నంతరంగమును పురిళొల్పినది. ఒక స్టితియం దున్న మానవుని మహోన్నత పదవికి గొనివచ్చి సర్వ జన నన్నుతి పాత్రునిగా నొనరించిన మహారాజు నెడ నంత వీనయము బూపీించు టలో నాశ్చర్య మేమియు లేదు. వేంకటకవి గద్యమునందు గాని పీఠిక యందు కాని కుల గో[త్రములు చెప్పుళొన నంతమా(తమున 'వేశ్యాకులజుడని తలంచుట యసమంజనము, అట్లు 'చెప్పనివారు "తెనుగు కవులలో చాలమంది కలరు,

నన్నయ భారతమునందు తన తల్లి దండ్రుల పేరు నుడువ లేదుః "పెద్దన తల్లి చేరు చెన్స లేదు. "కేషము వేంకటవతి గద్యయందు "శేషము శృన్ణమార్య తనూభవ యని మాత్రమే ఇెప్పుకొ నెను. ఇట్టివారి చందరిని నీచ కులజులుగా నెన్నుట "లేదు, వేంకటకవిని న్యూత చుక్సైన్నుటలో నర్థము లేదు. లత్స ్రగానూత్య తనయుండ నని "వేంకటకవి గద్యయందు (వాసికొ నెను. అమాత్య శబ్దము నియోగి 'శాహ్మాణులకు మాత మే వెల్లును. అందుమూలమున వేంకటకవి తన కులమును ెవ్వుకొనినళ్లు యగును. వేంకటరాజ అని తన జేరు

192 శంజావూరు తెలుగు కవులు చివర రాజశబ్దము చేర్చి జెప్పెను, రాజ శబ్దము నిరొవూగుల వేరు చివర “గంగరాజు లింగరాజు అని చేర్చియుండుట లోక (వసిద్ధము, శావున వేంకటకవి నియోగి (మాహ్మణు డగుటలో నంచేహము "లేదు, 'వేశ్యకొక్క- భర్త యుండదు, వేళ్యా తనయుడు తల్లి చేరు చెప్పుకొనుట యాచారము, తల్లి జేరు విడిచి పుచ్చిన వేంళటకనిని 'వేశ్యాతనయు డనుట సౌపానము, నీ వెవరి కుమూరుడ వని యడిగి నచో నంసారి తండి జేరు చెప్పును, తల్లికేరు చెప్పడు, ఆ విధము: ననుసరించి వేంకట కవీత్యాదులు తండ్రి పేరు మూతమే నుడివిరి, శావున వేంకటకవి కళంకము లేని నియోగి సంసారమునందు జన్నిం చెను, ఇంక బుచ్చి వెంకు సాత్యుము. చేమకూర ఒక యూరి జేరు, ఒక్క యింటిపేరు కలవారు సెక్కు. కులములం దుండుట అందరు నెరిగిన విషయము, చేమకూర వారు 'వేశ్యలందు నుండి యుందురు, ఆ. "బీంకనయే యి వేంకట రాజకవి యని యెనరు చెవ్చలేరు, మోదు: మిక్కి.లి యతడు వెంకన్న, ఇతడు "వేంళటరాజు, జరులో భేదము. కలదు. వేంకటకవి గద్యలో నమారాధిక బుధ నమాజుండ నని (వాసికొ నెను, అతడు 'వేళ్యాకుల నంభవు డయినచో నే బుధు డారని నారాధించును! బుచ్చి వెంకుని వలెనే వరిహాసించును. కావున వై వాదనలు నిరాధారములు, ఇట్టి యుత్తమ కళా కోవిదులతో

నంభావనీయా ధృత ఇాతకుంభా

_స్తంభావళీ సంభృత నూత్న రత్నెః

రమ్యా వికేపేణ నభా విభాతి

త(కేందిరా మందిర నామభేయా అందు రఘునాథ భూవతి నిత్యగోప్టి.. "వేంకటకవి *యిదం (యరూహ్మ న్‌ మిదం మోతి మనినటుల మొదట ఏీరాధివీరుడయి రాజుతోపాటు యుద్ధములు గావించి యరాతి వీరుల సంత మొనరించెను. కత్తివట్టిన యా చేతితోడనే గంటము వట్టి కృరులు రచించెను, మొత ధర్మ మును వరిత్యజించి వరశురాముని వలె కాంతి జీవిత మవలంచించెను.

చేమకూర వేంకటరాణ కవి 1838 సూర్యోపానన గావించెను. త(త్పసాద సిద్ధిని పొంటెను. (శ్రీసూర్య నారాయణ వర (వసాద లబ్ధ సారస్వత సుథాసార జనిత యశో లళాంకూరుండ నని గద్యలో (వాసికొ నిను. రఘునాథ భూవతి 'నహితము “సామాన్యుడ వే సూర్య వర (ప్రసాదివి” అని పొగ డెను, చారి మెటి అటువంటిది. మంత్రసిద్ధి ఉపాననా మంత్రము నొండొ రులు చెవుకొనునంత సన్నిహిత మైనది. వా రిద్దరు సాధ్యాయు లని కొందరు భావించుచున్నారు. అయిన గావచ్చును, "వేంకటకవి సారంగ ధర చర్మితయందు నచారాధిత బుధ నమాజుడయి, విజయవిలానము నాటికి అచ్యు తేరద రఘునాథ భూపాల దత్త బ్యాస్త ముక్రాకటక విరాజమాను డయి కవిరాజ పిరుదము నంపొదించెను, వాని కతు లలో కూడ నా ర చనాభివృద్ధి కనిపించును. చేనుకూర ేంకటకవికి రఘునాథ నాయకునియం దున్న దృఢ విశ్వానము నమితమగు భక్తి యంతరంగమును పురికొల్పినవి, భావో బేళమును కలిగించినవి, "వేంకటకవి రసావేశమును పొందినాడు, వీఠకయం ేకథాటిగా నేడు వద్యములు “నమర నిళశ్శంక రఘునాథ సాపాసాంకి యను ముకు టముతో వద వదమునందు రనము చిందించు భొవముల నిమిడించి (దామోపాకమున రచించెను. అందలి [వతి పాదము రఘునాథ నాయకుని సమర ళథా ఘట్టములలోని యొక్కొక్కట కథా (వపనంగ మును సూచించుచున్నది. నరా(కమమునందు రఘునాథ భూవతి నిజముగా సాబాసాంకుడు. (క్రీకృన్ణరాయల తరువాత సమర విచిత్ర గాథలు రఘునాథ భూవతి జీవిత చరిత్రమునంజే మరల వీనగలము, రామభ(దాంబ ర ఘునా థాభ్యుదయమును సంస్కృతమున రచించి వది. అందు రఘునాథ నాయకుని పరాక్రమము యుద్ధములు వర్షించి నది. అమె వద్యములం దీ భావకల్పనలు రసోచిత పద గుంభ నములు, రచనా చమత్కారము ఉ( బేకము కనివించదు. వేంకట శని సరయముగా చరాచి యనుభవించి (వ్రాసిన వద్యములు, కావున అంత రసోత్క్బృష్టములుగా కుదిరినవి, మచ్చునకు

$84 తంశాపూరు తెలుగు కవుల రంభ వాకిటను దోరణములు గ్సైడు తీవర మొక కొంత దీలువడియె మేనక యింటిలో మేల్కట్లు సవరించు నంరంభ మొక కొంత నడలువాశెం గనకాంగి యింటిలోం గర్బూర "వేదికల్‌ నవరించు టొక కొంత జూగువడియె వారిణి బంగరు మేడ నరవిరి 'సెజ్జలు నిర్హించు టొక కొంత నిలుకడయ్యె మబ్బు గొబ్బున నీ శౌర్య మహిమ వినక "తెసవతోడుత నెదిరించి తిరిగి విరిగి పాజిపోయిన మన్నీల పొటు సూచి నమర నిశ్శంక రఘునాథ సాహాసాంక మంచి రనవంత మయిన వద్యము, చక్క-ని భౌవకల్పన, నమరము నందు నివబాతులయిన వీరులు స్వర్గమున కరుగుదురు, అచట వారికి రం భాద్యప్పర నలతోడి వెలిని వాటిలును, అని మన శాశ్ర్రములు ఇచెవుచున్నవి, రఘునాథ భూవతి సెదిరించిన మన్నీలు యుద్ధము నందు తన్పక మరణింతురు. తమ యిండ్లకు వత్తురని 'వేడుకవడి రంభాదులు తము గ హాము లలంకరించుకొన మొదలిడిరి, కాని వారు రణమున భీతిలి పారిపోయిరి, కావున నిరాశ నొంది యచ్చరలు తమ (వయత్నములు మానిరట. రఘునాథ నాయకు సెదిరించి రణమున నిలిచిన చారు తవ్చక మరణింతురని సారన్యము, శృంగారము రనము, వీరము పోన్యము డాని కంగములు, వేంకటకవి కుందనంపుం బసిండి కుళాయి జగలెం చక్ర ట్ల నిగనిగ త్చాకళింవ చహురుమంజి ముత్యాల యర చట్టవై గొవ్చ వతళంపు వోరముల్‌ వరిఢవిల్ల

చేమకూర వేంకటరాణ కవి కేశిక్‌ చెలం జెవ్చరాని కెంపుల వంక జముదాడి పీతాంబరంబువై. బెరిమె నెరవ గచ్చి మన్నెకుమూర గండ పెండారంపు జిగి వదా(గంబువై 6 జెంగలింవ దొరల మంగత్రులం గవుల నాదరణ సీయు శరము కంకణ కాంతి నల్లడలు నిండ నిండు కొలువుండెం గన్నుల వండువుగను ఠీవి నచ్యుత రఘునాథ భూవిభుండు అని వర్శించినాడు, నిజముగా కన్నుల పండువు కలిగిరచు నజీవమగు ఛాయాచితము, దీనిలో జీవకళ యున్నది, మహారాజు మరణించినను ఈ వద్యము చదువుకొనినవారికి ఆ ఠీవి యా యలంకారములు, అ రూవము మనోనయనమునకు గో చరించును, ఇట్టి శిల్ప కళా వైశద్యము సారంగధర చరితము నందు వలు చోటుల గానిపించుచున్నను రచనా విధానమునందును మనోహర శయ్యా నూర్షవంబునందును పీఠకలోని వద్యములకు సారంగధర చరిత్రములోని వద్యములకును వాల 'శారతమ్య మున్నది, కీఠికలోని వద్యములు రనవంతమగు కవనంపు. బోకడలలోని సహజ లతుణములను గుర్తి చిన విమ్ముట స్వానుభ వముమిోద రచించినవి, విజయవిలాసములోని పోలికలున్నని, శావున ఆ వద్యములు వీజయవిలానమునకు నంబధించినవి, సారంగ ధర కృతి పరిసమా _ప్రియైన తరువాత వేంకటకవి కవిత్వానుభ వము నంపాదించి (వాసియుండును. సారంగధర శాన్యమునకు విజయవిలాస శావ్యమునకు కవితలో చాల భేదమున్నది. అది రనళ్ళతికయి పొటువడిన కృతి. అయినను సహాజమగు నస పోలేదు. సారంగధర చరిత చేమకూర వేంకటకవి (చథమ(వయత్నము, రన పోషణమునందును ఖావ [వపకటనమునందును రచనా విశేషము నందును విజయవిలాసమునకు వాల వెనుశసడియున్నది. ఈ కృతులు 'ెండు క్రీ.శ. 1680-1640 మధ్య రఘునాథ నాయకునకు వేంకటకవి కృతి యిచ్చియుండునని శ్రీ కందుకూరు వీలేశలింగము వంతులుగారు

186 తంజావూరు తెలుగు కపులు కవి జీవితములందు తెలిపిరి, రఘునాథ భూపతి కీ, శ. 1681వ సంవత్సరమునందు మరణించచెనని చరిత కారులు నుడివిరి, రఘునాథ నాయకుడు క. శ. 1600 లో పట్టాభిషిక్తుడయ్యెను. ఆ శాలము నందు. చేశ మల్ల కల్లోలముగా నుండెను. విరోధిరాజుల యొ శ్తిడి యెక్కువ య్యెను. యుద్ధములతో మహారాజునకు విరామము లేదు, మహామ్మదీయులతో సంధి కుదిరిన తరువాత కొంత నంరంభము తగ్గినది. రౌబ్యమునందు శాంతి భదత లేర్పడినవి. క్రీ, శ. 1615- 1680 నంవత్సరముల మధ్య కృతి నమర్చణ "కార్యము లన్నియు జరిగియుండును, వేంకటకవి తన కృతుల నా శాలమునంచే యంకిత మొనరించి యుండవలయును. అవ్నటికి వేంళటకవి “త్యతధర్శుమ్మై కద నీకు అను వీఠికలోని వద్యమునుబట్టి పెరిగి పెద్దవారయి కొలువు చేయుచున్న తనయులు కలవాడు. కావున వబ బేండ్లు పై బడినవాడు శావలయును, సారంగధర చర్మిత స్నువసిద్ధ మయినది. శ్రీ పురుషుల పృాదయ రంగములందు నిలిచి నిలయ మేర్చరచుకొనినది,. సామె తలు చలో కృలలోనికి (పొకినవి, వగలాడి యగు వనితను చికాంగి యందుము, తెనుగు జేశమునం దీ కథ గద్యములు గాను వద్యములు గాను ద్వివదలుగాను రూపొందినది. (శ్రీగెరంకవి యా కథను వద్య కావ్యముగా రచించెనని వాడుక, ఆ గ్రంథ మింతవరకు లభింవ లేదు, ఉని స్వరూవ మెవరికిని తెలియదు. అత జెప్పటివాడా యెకుగ రాదు. అత డొక శివ క్తుడని [గహించుకొనవచ్చును, (శ్రీగిరికవి శావ్యమును గౌరన చూచియుండెను, అ నంగది తన కృతియందు సూచించెను, ఆగడు నవనాధ చర్మితమును ద్వివద కావ్యముగా .. విరచించెను. అందు (శ్రీగిరి వద్య కొవ్యమగు నవనాథ చరిత ననుసరించి నటుల నున్నది, గౌరన నవనాథ చర్మితము నందు సారంగధరుని కథ యున్నది, అ కథ నాధారముగా వేసికొని కొలది 'చీరుల మార్పుతో వేంశటకవి యీ కృతిని రచింజను. మాళవ రాజు ఛాజన రేందుడు, వాని ేవేరి రళ్నాంగి. చికాంగి యను

చేమకూర వేంకటరాజ కవి 187 చుంపుడుక త్తి వానికి కలదు, 'రాజన లేందునకు నంతానము చాల శాలమువరకు కలుగ లేదు. శివుని వర్మ వసాదమున సారంగధరుడను కుమారుడు జన్నిం చెను. అతడు యావనవంతుం డయ్యెను, వానికి ఘూర్జర -జీశాధివతి కూతురగు ముంజుూవాణిని వరిణయము గావించి నాడు రాజన లేం[దుడు. కాలము గడచినది, రాజు వేట కరి్శెనుం ఒకనా డుబుసుపోకకు సారంగధరుడు పొవురము లాడుచుండెను. పావురము చి. తాంగి మేడమిద (వాలినది. సారంగధరుడు పొవురము "తెచ్చుకొనుటకు పోయెను. చి. తాంగి సారంగధరుని బలాత॥--రించి నది, ఇందు సారంగధరుడు నాయకుడు. చి. తాంగి జాయకురాలు, శృంగారాభానము రసము, ఈ కథ నాటికి సారంగధరునకు పాతి శీండ్లుండు ననుకొందము, చి, తాంగికి వబది యేండ్లయిన నుండును, ఆమె వాడువారిన సూనము. అమె సారంగధరుని వరించి ననుట కథయం జాచిత్యమునకు భంగము చాటిల్లుచున్నది. ఈ విషయ మూహించినాడు నాణాల శంభుడాసు, కథను మార్చినాడుః _ చ్మిళాంగి సారంగధరుని కొరకు నియమింవబడిన క న్యక యనియు, రాజు మోనము చేసి యామెను పరిణయ మాడెననియు చి(తించినాడు. కాణాల శంభుదాసు ద్విపద శావ్యము ననుసరించి అంధ నాటక వీతామపా ధర '్రవరం క ఫమాార్యుల వారు నాటకముగా ఓ కథను రూపొందించిరి. సారంగధరుని కాలు సేతులు ఖండించిరి, "వేంకటకవి శావ్యమునందు మంజువాణి విలపించినటుల ఎందును కనిపించదు, ఆమె (వస్తాము "లేదు. అది గొన లోవము. కవి కథ యందు శాని పా పోవణయందు కాని రనమునందు కొని యాచిత్యమునకు భంగము శానీయరాదు. అది కవితా శిల్పమునకు సహింవరాని లోవము. కవి ద్రతిభకు ఇను ఘూరము. శ్రాన్యమునకు తరింవరాని కళంకము, శ్రాన్యమునకు కథ శరీరము, రసము జీవము, ఆలంకారములు నగలు, కాళిదాసు శాకుంతలమునందు ప్మాతపోమణ ళశొరకు, కథయందలి యాచిత్యముళొరకు భారతమునందలి వీధాన

108 ఈంశావూరు తెలుగు కవులు మును మార్చినాడు. దూర్యాస ఇాపాదులను కల్పించినాడు, "వేంకట కవి య్యవధానములగు విషయములను చేర్చి ఒక్కొక చోట కథ వరిబోనముపాలు గావించినాడు, ఆ యా విషయము లా యా తావు లందు సూచింవబడును, వేంకటకవి సారంగధర చర్మితమును

రాజన లేందుండు రిపు ఫణి

రాజు న లేందుండు కళా వరాకమ "లీఖా

రాజిత భోగ వరాజిత

రాజ న లేందుండు సుధాకర కులుం డలరున్‌ అను వద్యముతో (ప్రారంభించెను. ఇది వస్తు నిస్టేశము, ఆశీర్నమ: సియా వ స్తుని శ్రేశో వాపి. ఈ యాచారము సంస్కృత కావ్యము లందు విశేషముగా కనిపించును, కాళిచాను కుమూర నంభవ కావ్య మును, *అ స్తు _త్తరస్యాం దిశి 'ేవతాత్మా హిమాలయో నామ నగాధిరాజః” అని (ప్రారంభిం చెను, (శ్రీహర్జుడు

నిపీయ యన్య వీతిరతణః కథా

_న్తదాదియం లేన బుధా స్సుధా మపి

నల న్స భూజూని రభూ ద్గుణాద్భుతః అని నైవధము నారంభించెను. తెనుగు శావ్యక_ర్త లీ యాఛారము నంతగా ననుసరించినటుల తోచదు, ఆశీ ర్నమ్మస్మియలతో తమ శావ్యములు (పారంభించుట వరంవరగా వచ్చుచున్న యలవాటు, అనలు కథ పుర వర్ణ నలతో చాల వరకు మొదలు "వెట్టుచువచ్చిరి. అలసాని "పెద్దన “(శ్రీవమోజ కురంగనాభ మెదవై” అను వద్యముతో నాళీర్వాద మాదియందు గావించెను, “వర ణాద్వీపవతీ యను వద్య ముతో అరుణాన్పద పుర వర్శన మొనరిం చెను, కథ మొదలు పెళ్సైను, భట్టుమూర్తి “శ్రీభాపుతి వివాహ వేళ యని యాశీ ర్యాదముతో వసుచర్మిత్‌ నారంభించెను. ముక్కు. తిమ్మున '“(శ్రీమదికిం (బియం బెసంగ'నని పారిజాకాపహరణమునందు. (శ్రీకృష్ణ్టరాయల నాశీర్య దించెను, “పారి నరకాసురుం గెలిచి అని వస్తు ని చ్చేశముతో కథ

చేమకూర వేంకటరాణ కవి శరఫి "మొదలు పెన్సైను, అందరు కృ ళ్యాది యందు ఆశీ ర్నమ[స్కియలతో వముంగళాచరణము గావించినవా-ళలే, వేంళకటకవియు విజయవిలానము- నందు (శ్రీ) లెల్ల వ్వు డొనంగ” యను వద్యముచేత రఘునాథ భూపా లుని కృ శ్యాదియందు నాళీర్వదింిను, “చందవ_న్తర సౌధ ఖీలని అను వద్యమునందలి ఇందృవస్థ పుర వర్ణ నతో కథ నారంభించెను, 'జేంకటకవి వీఠికలోని వద్యము లన్నియు విజయవిలానములోనివి. వానిని మొదట చేర్చి వావిళ్ళవారు సారంగధర శావ్యమును ము[దిం చిర, శావ్యము బోసిగా నుండుట వారి కష్టము 'లీకపోయినది శాబోలు, దీపాల వీచ్చయ్య శాస్త్రి గారు ము[దించినాదానిలో పీరిక వద్యములు "లేవు, వేంఠటకవి సారంగధర కావ్యము రాజన నేందుని వర్ష నతోడ నే మొదలు వెశ్చైను, అది యొక వద్ధతి,

శాజన ేందుడు మాళవ ేశమునకు రాజు, వానికి రళ్నాంగి యను బేజేరియ చ్మితాంగి యను నుంపుడుక త్రెయుం గలరు, ఈ. శాజన లేంద్రుడే రాజమహేంద్రవరము ీలిన రాజ రాజన కేందు డని ఇాలమంది కవులు వండిళులు పొర బడుచున్నారు. అప్పకవీ మొద లగు (ప్రామాణిక లతణ [(గంథ కర్తలు హూడా అజే (ాంతిని పొందిరి, ఆంధధశబ్ద చింతామణి విషయమున పెక్కు. కథలు గాధలు నృష్టించిరి. అది తెలుగువారికి తేలిక వని. అ పుక్కిటి పురాణము లను నమ్మి, విమర్శక మహాశయులు కొందరు తాము తవ్వుదారి యందు నంచరించి, పాఠకులకు గూడ తవ్వుడారులను భూవించి నారు, ఇవ్పటికి నవ్చటికి సారస్వత పిపాసువులు ఆ దారి వెంట గతాను గతికముగా చరించుచు ముందువారికి చారి గట్టివరచుచున్నారు. ఆ. రాజన ళేందునకు రాజ రాజన రేందుడు మౌాళవవతి రాజమహేం (దుడు రాజరాజను ఉేరులు కలవు, అతడు అనవత్యుడు, లాజు న రేంద్రుడు రత్నాంగితో

చక్కిలిగింత 'వెట్టినను సాళలెం గీశాకిక నవ్వుచుం బయిం

బక్క. బడంగం జక్క-ని కుమారుని మక్కువ మాటి నేడ్పురాం

శే(0 తంజావూరు తెలుగు కవులు జెక్సిలి గీంటి యెత్తి యెదం జేరిచి ముచ్చట దీజు నట్లుగా నక్కాట ముద్దు లాడవలదా కలదా యిటువంటి భాగ్యముల్‌ "అని తన విచారమును వెలిబుచ్పెను. ఈ సందర్భమున చేమకూర "వేంకటకవి మూడు వద్యములు (వాసెను. రఘునాథ రామాయణము నందు దశరథ మహారాజు తన యశవత్యతను తలచుకొని మంతితో తన వరితావమును వివరించెను, రెండు స్వతంత్ర రచన లే, రఘునాథ నాయకుని వద్యములు చదువు నప్పుడు కలుగు ఆనందము వేంకటకవి వద్యములందు కానరాదు. అవి రసానుభవమును పొంది విరచించిన వద్యములు, వానిని చదువునన్వుూడు పాఠకుని కనులముందు చిజు బొజ్జతో వసిపావ రూవము కనుపించును, వెనుక నుచాబారించిన పద్యములు వరాచుకొనవచ్చును. వేంకటకవి పద్యములు కవిత్వము శొరకు కావ్యత్వముకొరకు చాయజబడినవి, వై వద్యమునందలి చక్కని, అక్కట యను వదములు (పానకొరకు నను పానకొరకు వాడబడిన వదములు, అట్టి వదములు కావ్యాంగ న నెమ్మేన పొడమిన పుడుపుడు కాయలు నంళతాన రహీత నంసారంబు నాయక రత్నంబు "లేని హబోరంబుగా బె “ఇత్యాది వద్యమునందు వినో క్తి యలంకారము కలదు, అది రసావి ర్య్ఫూతికి నవాకారి శా లేదు, రసోదయమునకు కారణ భూతమయిన యలంకారము శావ్యమునందు 'రాణించును, కానినాడు పాఠకునకు “విసుగు పుట్టించును, అలంకారములకు శాన్యమునందు స్టానా స్థానములు గలవు, అయినచోటను, కానిచోటను వానిని పౌడిన 'శావ్య రమణీయత చెడిపోవును, రాజరాజన రేందుడు ధరణి గల జను లెల్ల రు శివ పూజ గావింవనలయునని చాట బనిచెను శివా “లయము లెళ్లెడల నిర్తి గిం చెను, రాజశిఖామణి పూజలు రాజ శిఖామణి మొనర్చి రమ్య దళాళిన్‌

చేమకూర నేంకటరాజ కవి కే

రాజీవ కుముద చంపక

శాజీ వకుళాది కుసుము రాసుల వేడ్క-న్‌ ఇట్టి శబ్ద చమత్కా-రములు అతుర రమ్యతలు తంజావూరు కవుల శావ్యములందు సాధారణముగా పెక్కు. తావులందు గోచరించును. అది వారి కృతులందలి విశిష్ట లతణములలో నొకటి

శాలలు గట్టిరి ఇచాలవి

శాలతలు చెలంగుచుండ సరయూ శటినీ

కూలమున సవనమున కను ల

కూలముగాం బనుల పహారువు కొము రొవ్పంగన్‌

అతని శుభ గుణము లల ఫణి

వతియును వాచస్పతియును భాషా వతియు

న్నుతియింవలే రయిన నా

మళ౭ికొల€ది వచింతుం గొంత మొని వళంసా (5, రమా

థీ రాజిలం జనవీరా

పీరాయిత శేళి నిన్ను వెలకు నొనేరా

రాల శేమి రారా

రారాపులు మౌని విజయ రాఘవ ధీరా (మ, దా.వి)

సీవ్ర పోయిన వనికి రానీవు కొదవ

వట్టి పల్లార్చి "బీవకి వట్టి నిటకుం

దోడుకొని వత్తు ననుచు నీతోడు చిలుక

నెమ్మి కన నెమ్మనమ్మున నమ్మి యుంటి (రా, సాం) ఇటునంటి శ బ్రాలంకారములు గల వద్యములు తంజావూరు కవుల కావ్యములం "బెందు మూూచినను గనిపించును. అందు చేమకూర వేంకట కవి కడు సమర్థుడు, విజయ విలాసమునం దిట్టి రచనా చమ "'క్కా-రములను విరివిగా వాడినాడు. అది యా కవి కొక వినోదము. మచ్చునకు

42 తంజావూరు తెలుగు కవుల

అయ్యారే చెలు వెక్కడ

నయ్యా లే సెలువం జూలు నంగజు నారిన్‌

వెయ్యారులలో నరి లే

రయ్యా రుచిరాంగ రుచుల నయ్యంగనకున్‌ ఇట్టి రచనల యందలి మోజునకు లోబడి యొక్కొ_క్క_వ్వుడు వ్యాక రణమును తో సిపుచ్చును

అన్నన్న మొగము "వెన్నుని

యన్నన్న జయించు గన్ను లన్నన్‌ నలినా

నన్నములు నడుము మిక్కిలి

నన్నము మాటలు సుధా [వనన్నము లెన్నన్‌ అన్ను నన్న జయించు నని నుగాగమము రావలయాను, దీర్ధ్స నమా నములు శ శ్రాలంకారములు రన (సుతికి నడ్డుపాటు అని యాలంకారి కల మతము, ఆవి మృదులము లయి కేలికగా నర్ధమగున వగుచో చువయోగించ వచ్చు నని రనగంగాధరుని వాదము, తంజావూరు కవుల కృతులందలి యీ శశ్రాలంకారము లచ్చటచ్చట తప్పు పాఠ కుల కర్ధము కానివి "లేవు, ఆవియును విజయవిలానమునంజే కలవు. సామాన్యముగా వారి వద చమత్కారము లచ్చ తెనుగుల మిదను చాడుక పదముల మిదను వాడుచుందురు. కావున తేలికగా నర చుగుచుండును. అందుమూూలమున పాతఠకున కానంద మొదవించు చుండును, దీనిని గురించి ముందు విరళముగా చర్చింవబడును. రాజ "రాజన లేందుడు కాశీశునకు నభిపే.కాదు లొనరించెను. శివుడు వాని పూజ లంగీకరిం చెను. మహారాజునకు (వత్యతుమయ్యెను.

వర డాన సంవద వా మో త్తమాంగముల్‌

శైలజా గంగల సాఖీ, తెలువం గోవ (వసాదైక గుణ రూఢీం జూపులు చందమా మల్లుని సాషీ కెలువ

శేసుకూర వేంకటరాజ కవి 49 ఖలకిత. సాధురతుణమునం గటియుం శల శార్దూల మృగముల సాథీ. తెలువ ననువ మాజ్ఞా సిద్ధిం బునుక గంగాళంబు నరనీరుహోాసను సావీ. తెలువ బంధు రాష్ట్ర విభూతులు వరిఢవిల్ల 6 దనదు రాజశిఖామణిత్యంబు వెలయం (బమదమున మందవో సాననములతోడ వచ్చి ధరణీత లేందదుని స్వవ్నమునను ఇది శివుని వర్షనము. రాజశిఖామణి యనగా శివుడనియు రాజ శేష్టు డనియు నర్ధ్థములు, "5ండు వతములందు నన్వ్యయము నరిపోవునట్లు శ్లేసాలంశార మువ యోగించబడినది. అలంకారాంతరితమయి శివుని మూవవర్శ న యిందు నిమిడి యున్నది, శంపారు జడల (శ్రిక్సిరుకు నందులనుండి మంచాకినీ చేవి ముందు లరయ నమృతంబు జడివారు నెదలం జిన్ని చు క్క-లరాజు జిలుగు వెన్నెలలు గాయ వలెవాటుగా. గొన్న వాసుకి మలుపులో బునుక పేరులు వతుమున నటింప భువన నంరతణంబునకు. దార్కా-.ణమై హాలాహలచ్చ్భాయ లరుత మెజటయ భోగి కుండలంబులు బివి నూంగులాడ శూల డమరు వినొక కపాల పాణి యగుచు సాయోత్క-రించె నా యంబుజాన నాంబుజాత లోచనుల నమతమందు (చా,) ఇది చిత్రశిల్పము, ఈ రెండు పద్యములలోని యందచందములను పౌఠకు లూహించుకొనగలరు, అట్లు సామోత్కరించిన శివుడు “ర'త్రాంగి కదయవకా నొక రత్నమువంటి తనయుండు, వానికినా

144 తంజావూరు తెలుగు కవ్పలు శీరొడు మని యదృశ్యు డయ్యెను. అశ్లు కుమారుడు జన్మించెను, చాదు లా నంగతి రాజున శెరింగించిరి. రాజు మొగ మొకయింతయి బుజాలు మరాండయినవట. చక్కని బేశీయము. కూలకునకు సారంగ ధరు డని జేరు పెట్టిరి, కన్నుంగ వం గాటుక్‌ యిడీ చన్నిచ్చుచు నేడు పుడివి చకని ముద్దుం జిన్ని కుచూరుని మారుని "ఇన్నుద్దిని బత్తి నెత్తి వెంచిరి చాదుల్‌ రమణీయమయిన రచన, వరుగులువారు శయ్య. చిన్ని కుమూరుని నూరుని, యిది లాటానుపానము. చన్నిచ్చుచు జేశీయమగు వాడుక వదము, ఈ రెండునీ వద్యమునకు మెరుగు పెట్టుచున్నవి, రనపుష్టి శలిగించుచున్నని, ఇే కాదు. దీని తరువాత పూ నెట్‌ మేని రాకొమరుం బొత్తులలోవల నుంచి గట్టు వి ల్కా-ని వర [వసాదమునం గళ్లిన చక్కని యన్న నిదపా మ్మా నను. గన్న తండడియని మక్కువం బొక్కల జోలవాడి రిం. పూనిన జూళువా వసిండీ యుయ్యెల నయ్యెలనాగ లూంచుచున్‌ పూర్వ పాదాంతమునందలి వదము తరువాత పాదములోని (వాన స్థానమువరకు 'వొచ్చుకొని వచ్చినవ్వుడు వద్యము మిక్కిలి దూకు డుగా నడచి పోవృచుండును, ఆ ధారాశుద్ధి వద్యమునం దున్నది. ఈ వరుశ వద్యములు రనవంతముై నవి కను జెవ్చ వేయక కనుంగొంచుం. దనలోన నుంగుంగ యని సారె నుగ్గడింవ నెలనవ్వు పాల బుగ్గలపై దువాళింవ నత్తత్త యని దోగి యాడుచుండ విశ్రైముల్‌ సేయుచు వింతలే "కెన్వరు చవ్చటుల్‌ చరచిన నరన కరుగ జిలిబిలి ముద్దు మాటలతోడ దాది (వే లంది మెల్ల నె తవ్వు టడుగు లిడంగం

చేమకూర వేంకట రాజకవి కకక గను మొఆంగి చెలుల్‌ మజుంగున నడంగి తొంగిచూచిదోబూచి యన్నం గికాకి క న్నగం గుమారుం గౌంగిట గారవించి యలరుదురు 'వేడ్క.6 దలిదం[డు లనుదినంబు ఈ వద్యమునందు పాద పొదమునను వర్శ్మించబడిన యాటల మూూలమున సారంగధరుని (శ్రమకనూభినృద్ధి సూచింవబడీినది. అనుభవము కల మానవుడీ పద్యమును చదువునపుడు అంతకంత కొదవు నానందాతిశయముతోపొటు శిశివు వాని యమాయికపు ఆటలు మనో న్మేతమునకు బొడగట్టుచు నారు జెలలనుండి యేడాది వరకు వెరిగినవాడగును, ఇది స్వభావో క్షి ఈ వర్శనలో ఆశక్తి యున్నది, అది కవి (పతిభ, ఇట్టి యాశర్ష ణీయములగు భావములను "'ెలయించు వద్యముల మధ్య ఇన కర స్పర్శనంబున నింపుం గాంచి చిన్ని సారంగధరుండు భాసిల్లు కరణి ఇన కర న్పర్శనంబున నింపుం గాంచి చిన్ని సారంగధరుండు భౌసిల్లె నంత అనునీ పద్యములోని పాద యమకము ఉంగరములోని జూతి రత్నము వలె భాసిల్లినది, స్థానము నెరిగి (వయోగించిన నముచితమగు నలంకారము కావ్యమునకు శోభ నాపొదించును. లేనిచో ఫల ళూన్యమగు గారడివాని విద్యా (దర్శనము వలె రన విచారము చేయునపుడు కవి [వయాన మొకటియే మిగులును, “మం ఆాభిపేక మే మర్యాదం జీసెనో తల శెక్కిన వివంబు తొలంగ లేదు” “*వరజాన సంపద వామో త్తమాంగముల్‌ శైలజా గంగల సాఖీ లెలుప” ఇత్యాదిగా గల పద్యములు '50డు నీ కృతి కటువంటివి. రెండవ చానియం దలంకార (వనక్షికంయు శిల్ప రచనకు స్థానము కలదు,

148 తందావూరు తెలుగు కవుల కెచిత్య వెటేంగి పాాతపోవమణ గావించుటయందును అలంకారము లువయోగించుటయందును కని అెలివితేటలను వినిశమోగించవలసి యున్నది, ఇందుమూలమున 'ేంకటకవికి నౌాచిత్య విచారము లేదని 'ే ననుట కాదు. ఈ శావ్యమును (వథమ (వయత్న మని సూచిం చుటనా యు ధ్రేశ్యము. చందునకు స్వయం[వశాశత్వము లేదు, అది యొక మంచు గోళము, సూర్యుని కిరణములు చందునిమిద పడుటవలన చం[దుడు [వకాశించునని ఖగోళ శా న్ర్రము, అశ్లు రాజు శరన్చర్శ చేత సారంగధరుడు మిగుల (వకాశించెను, నానాట నభివృద్ధి నొంది యావన వంతుడయ్యెను. అని చక్కని భావము నెలళొల్పెను. తండ్రి వానికి యావ రాజ్యాభిపేకంబు గావించిను. ఘూర్ణ రాధిపుని కూతు రగు మంజువాణిని వానికి వరిణయ మయొనరించెను, కాలము గడచి నది, రాజరాజు ఒడ్డోలగంబం దుండెను, అట్టి సమయమున పులి తోల్కా- సెల నంట దోపిన వీడెంబుల్‌ పీలి పూండావళం బులు బల్పింగ పుం జుంచు దండకడియంబుల్‌ ఇెంపలన్‌ జెక్క. పీ కలు కేంజేగుటు బొట్లు జుంజుజు సిగల్‌ గారంపు మైపూతలున్‌' బలు దూపుల్‌ వెడవిండ్లును బ్రైలునొనర్చన్‌ భిల్ల జనంబులు కొందరు వచ్చిరి, జల్లులు పునుంగ జవాదుల వీల్లులు కుం బేటి లేటి పిల్లలు కానుక పెట్టిరి. ఇట్లు మనవి వేసికొనిరి, (కోల్పులు ల్థంపిల్లి గొట గొట మని రొప్పి బలు సింగముల నైనం బట్లం జూచుం గండ శొవ్వునం గన్ను గానక వందులు చిరు బేనుంగుల నైన నొరయం జూచుం గాజుఫుజ్‌ దిని యాము కవిసి మన్‌ బోతులు కారుపోతుల వైనం గదుమం జూచుం బోతరించి సివంగు లీత లాతల వేసి గచ్చి యొల్లుల నైన గిబ్బం జూచుం

శేయకూర వేంకట రాజకవి 14 సామి వాని చలంబు మచ్చరము. బలిమి యొక్క జేవంక నేమని యెంచ వచ్చు నొకటి నెక్కటి నడ్డ శీయక మెలంగు నా పొలంబున6 దరతరంతై 'మెకనులు రఘునాథరాయల కొలువునకు భిల్లజనంబులు వచ్చుచుందురుం రాజుతో మనవులు వేసికొనుచుందురు, వారిని వేంళకటకవి చూచి యుండును, కావున వారి వేను భావలు నైసర్గికముగా నుడునం గలి గను, అల్ల సాని "పెద్దన మనుచర్శితలో నాల్లవ అశ్వాసమునందు నిట్టి ఫఘట్టమును వర్షించెను. సారంగధర చర్మితమునందలి ౦య5ా కథా భాగములోని కొన్ని పద్యములు వానిని గుర్తుకు తెచ్చును, వరాహా ముల “కొన వెండుక యొక్క-టి "ెమ్మి దీసినన్‌. జిల్లున 'వెళ్ళుంటో చముకు చిమ్మన[గోవిని జిమ్ము శై వడిన్‌ *”” అని వేంకటకవి నుడీ వెను. "వెద్దనగారు పొడిచిన కై దువునకుం జము రిడంగా వల దగ్గికాంక యించుక యిడినన్‌ జెడుగజ్జుల (గుచ్చిన నం జూడు మంటలం దగిలి నెయ్యి జొటజొట వడియున్‌ అని వర్ణించిరి. ఇంతకంెం జై వద్య పాదములం దన్ని విధముల నతి శయ మెక్కు.వ కలదు, మనుచరి తలోని “ళళంద్రూతిక్రే రాయుం గర్క-శంబగు తుంటిం బీటం పెట్టిన (మాను పెల్లగిల్ల ల్‌ అను వద్యమునందున్న ఆలిశయ న్వభావో కలలోని యంద చంద ములు వేంకటకవి వద్యములందు కనిపించవు. రాజరాజన ేందుడు "వేటకు బయలు బేళెను, ఒంటు ము క్తెములతో నొంటు కెంపుల కాంతి ఇచెక్కుల జవ్వాదిం జకిలి సేయ చురమంజి ముత్యాల యమయొరగు పాగ వెంజుంగు నొనలి చిత్తరి బొట్టు ముసుంగు వేయ

న! తంజావూరు తెలుగు కవులు జూతి నీలపు. చాళి ఇాక చక్య (వభల్‌ కస్తూరి నెజి పూత గు_స్తరింప సొగసు సూర్య వటంపు సురెవాలుం మైదళ్కు వోళొంబట్టు దట్టివై నోలగింవం జేతి వజంపుం బిడితోడి చిక్కటారి వాయ వలెవాటు దువ్చటి నంకుం దోమ శరాచిలుక కేజి నెక్కె.డు కొతనంగం జక్క-ందన మువ్చతిల్ల ంగ జనవిభుండు ఇది రాజరాజనలేగదుని వర్ణనము, ఈ పద్యను పోకడ వీఠికలోని రఘునాథ నాయకుని వర్ణించిన కుందనంపుం బసిండీ కుళ్లాయి జగలపై 6 చెకట్ల నిగనిగల్‌ చౌాకళింప అను వద్యపు పోకడతో సరిపోలుచున్నది. రాజరాజన ేందుని వర్ణించిన పద్యమునందు సైతము మనోనయమునకు రూవము పొడ శట్టు శిల్పమున్నది, దాని కా యచ్చ తెనుగు వదముల కూర్చుగల రచన చక్కని యందము లెచ్చినది, తెనుగు వదములలో రసికజన చృాదయోల్లాసక రమగు మార్చవ మున్నది, ఆ మృదుత్యము ఆ వద్య ములో గలదు. డానికి నడక కొంత నపహాకారి యైనది, "వేంకటకవి సీన వద్యముల నడళ (శ్రీనాథుని సీసముల నడకను బోలియుండును. (శ్రీనాథుడు సీన వద్యములు నడిసించుటయందు జేరు మోసినవాడు, వతి పాదము యతి స్థానము దగ్గర వదము ఆగిపోవును, (వతి యర్థ పొద మెక్క-డి కక్క_డ విరుపుకల దగును, గణములు ఒకపాటున సాగిపోవును, మచ్చునకు చదలేటి బంగారు జలరుబూంబుల తూండ్లు భోజనంబులు మాకు బూవుంబోడి సత్య లోకముచాక నకల లోకంబులు అటవట్టులు మూకు నబ్బవదన

చేమకూర వేంకట రాజకవి 149 ఇత్యాదులు, ఈ నడకను "ెద్దనాది '(వబంధ కళవ్రు లనుకరించిరి, చుచ్చునకు కలశ పాథోరాళి గర్భ వీచిమ తల్లి కడుపార నెవ్వాని కన్న తల్లి తిక్క_నగారి నీనమునకు (శ్రీనాథుని నీనమునకు చాల తారతమ్య మున్నది. తిక్క_నగారి సీనము పాడారంభమునుండి చివరివరకు విరా మము లేకుండ థారావాహికవలె సాగిపోవును, యతి వదమధ్యగత చుయి యుండును "కాళ యొప్పిద మాండుక ట్రనుజ్యలము జ్సీ ళన ళల యంగ నంకుల వాపు లంద మెడల వివ కాంచన మయ వేదికా కనక్కే.తనో జ్వల విభమమువాండు కలకజుండు వివ ఇత్యాదులు మూచుకొన వచ్చును, గణములలో తూక ముండదు, రాజరాజన కేంద్రుడు వనమున కర్శౌను, వేటలాడి యందందు వింత లరయు చుండెను, అందు కనుమూయం జని నీత జెనకు కాకాసురుం గనువమూయంగా. వాటికొనిన చోటు తల కిక్కు. వలపునం దగులు కఈూర్చణఖ ము క్కును జెన్చల్‌ రాపాడుళొనిన వోటు నవరివేనం బైన చంద్రబింబము వోలె గుడి [వాసి జూనకి నిడిన చోటు కుహనా మృగ నిశాటు గబా నాధిజేవత కనుర క్షి బలి ఇచ్చినట్టి వోటు శనుంగొనినాడు, ఈ వద్యము మనుచరితలోని నిడుద వెన్నిఆి గుంపు జడ గట్ట నగరు ము మ్మూనుమండు తవముం ₹కొనిన చోటు

కక0 తంజావూరు తెలుగు కవులు ఇది మెొందలుగా గల వద్యమును బోలి యున్నది, ఇచట సారంగ ధరుడు ఉబుసు సోకకు ఒకనాడు తన నరి రాజ కువూరులతో పారా నతముల పంటె మొడ్డినాడు. అకాశ వీథికి తన పావుర మెగుర వై చి నాడు, అది అభ మాతంగంబు పహాన్తంబులోం. జిక్కీ- కదలెడు పుండరీకం బనంగ బారి విధుల్‌ వెఆంగందం బెరుగు నంబర శేశు తలవాంకం బేలాడు నెల యనంగ మిన్నేటి దరులందు మేత లాడుచు నున్న యుదుటు రాయంచ లేంగొాదము యనంగ వడిం బోవుచో జూరివడు నభోమణి తేరి "లెల్ల ని చిన్నారి బన్ని యనంగ ఇక్క లార్ఫుచు లకుముకి పక్కి. రీతిం లుపుచు ధరణి నేమైనం బెలుపుం గనినం బెట్ట యని గమకించి చూ'వెట్టు కొనుచు నుంజెం బారువ మవ్వు డయ్యువ జనంబు మనోపారమైన భావకల్పన. ఉ ల్చే్రేమోలంకారము. పాఠకుని.చి త్త్వము రంజింవ చేయుచున్నది. "రెండవ పాదమున శేలి..ఆడు లేలాడు అని నంధి చేయబడినది, శేలి క్యార్ధరము. క్వార్ధంటై న యిత్తొనకు నంధి లేదు అను సూ(తముచేత నంధి నిపే.ధింవబడినది. “వవాహినీ 'జీళ్యా” నజీవ మగు జీశభావ మొక (వవాహము వంటిది. ఒక్కొ క్కవ్వుడు వ్యాకరణ సూ(త్రములను ముం చెత్తుచుండును, [వనవంచ భామ లన్నిటికి గల లతుణ మిది, నిరంకుశాః కవయః, కాళిదాసాది కవల శావ్యములందు వ్యాకరణముల నతికమించిన తావులు కలవు, *తయంబకం దదర్శ.” అందుకే వ్యాశరణములం ివ్చటి కవ్పుడు అపవాద సూత్రములు పుట్టినవి, భాషావేత్తలు వాని నంగీకరించిరి, చేమకూర జీంకటకని స్వతంత్రించి యి నంధి కావించెను, విజయ

లేనుకూర వేంకట రాజకవి శక్‌! విలానమునందిటునంటి న్వతంత్ర (వయోగములు పెక్కు గలవు, అధునిక కవుల కావ్యములందు శ్యార్ధక ఇకార నంధులు చాల చోటు లందు కనివీంచు చున్నవి, కావున ఇట్టివి దోమములు కావు. అ(భమూా తంగమను డానికి ఐరావత మని బులుసు వెంకట రమణయ్యగారు వాఖ్యానించిరి, అ(భము ఆకాశ మను మాతంగము ఏనుంగు అని యర్థము 'వెప్పినచో అందము కలదు. కవి యభ్శిపాయముకూడ అజే యయి యుండును, ఒక అధునిక కవి సారంగధర నాటకమునందు గగ నేందిరా రామ ౨ సేయు రవలచే పొలుపారు పావట బొట్టనంగ

ఇత్యాది వద్యముచే పొవురమును వర్ణించాను, పారావతము కొంత తడవు గగనమునందు ([ీడించినది. రాజ కుమారుడు బిట్టుగం గోక వేసి విన పిల్చినాడు, అది వెండి కరంగి ముద్దయైన ట్టిరు ఇజెక్కలున్‌' ముడిచి చుక్క- తెగి వడు 'శ్రమమున రాందొడగినది. చక్క-ని యువ నమూనములు, దానిని చి_శాంగి వట్టుకొనినది. చ్మాంగికి సారంగ ధరునియందు వలపుకలదు. ఈ కారణముచేత సారంగధనుని తన సౌధమునకు రప్పించుకొన తలంచినది. వాని రాకతలంచుకొని వానన కుల్కు. కుందనపు బొమ్ముయో, కలికి రూవపైన రత్నమో, "క్రాక్‌ యల్ల మోహీనియో నాగ సాలంకృత మొ యెదురు చూచుచుం డెను, అంతటితో (వథమాశ్యానము పూర్తియెనది, ఈ కథ చదివినవారికి వినినవారికి నొక నంచేహాను రావచ్చును. చి తాంగి యప్పటికి వయసు మరలిన యేబది యేండ్ల యువతిమై యుండవలయును. కథను బట్టి సారంగధరుడు పాతిశేండ్ల్త వాడయి యుండ వచ్చునని తోచు చున్నది. ముదునలికి వయసునం దున్నవానిమై "నీటి (వేమ. కథ యం జౌచిశ్యము లేదు. అందుక నే (శ్రీకృన్ణమాచారిగారు తన సారంగధర నాటకమునందు కథ మార్చినారు, సొరంగధరకునికొరకు నియమింవ బడిన కన్యకను రాజరాజ నేందుడు మోనగించి వివాహ మాడినట్లు (వాసినాడు, అందుమూాలమున కథ కౌ-చిత్యము నాపా దించినాడు, రనము చక్కగా పోమీంవ బడినది, వేంకటకవి కది

ఃకి శంజాపూరు తెలుగు కవుల తోచలేదు, అని చాదింపవచ్చును. ఆ మాట కాదనను, ఈ శావ్యము నందు [వధాన రనము శృంగా రాఖాసము, కరుణ దాని కంగము, నయసు మళ్ళిన యువతి నడివయస్సునందున్న వాని పయిన వలపు నిలుపుటయు నొక రకమగు నాభానము, అని సరిపెట్టుకొన నచ్చును*

సారంగధరుడు పావురమును తీసికొని వచ్చుటకు బయలు బేరు టతో ద్వితీ యాశ్వాసము (ప్రారంభ మగును, సుబుద్ధి మంతి కుమా రుడు సారంగధరుని స్నేహితుడు, చ్మీశాంగి చిత్త మెజింగినవాడు, దూర దృష్టి కలవాడు అతడు

శా జొకం శూర లేండు చెలి (పాయపు బిత్తరి నీవు రూవ కే

ఖా జిత మన్నధుండ వటు కావున. బోం దగదయ్య నీకునో

శాజ కునవూర! యొక్కడి వరా కిటు సూడం గదయ్య భామినీ

రాజుల చిత్తము శ్రైలియరా బెటుసో యెటు వచ్చునో కచా! అని యడ్డగించి నాడు, ఈ వద్యమునందు ఇలి (ప్రాయపు బె త్తరి యనుట అంత నంజనము కాదు, కథను బట్టి రత్నాంగియు జితాం గియు కొంచె మించు మించొక్క- (_పాయంపు వ్నార్తై యుందురు, శాకున్న కొంత చిన్నది కావచ్చును. కథా ప్రారంభ మళ్లు చేయ బడినది, అవ్పటి కామె యిరువ బేండ్ల దయిన నయి యుండ వల యును, కథ నాటికి సారంగధరుడు వివాహితుడు, పాతి కేండ్డయిన నుండ వలయును, అవ్పటికి చి._తాంగి నలుబది మయైబేండ్ల ైనయై యుండును. ఆమె (పాయపు బిత్తరి యెట్లగును! కావున ఈ విశేషణ నుంత నమంజనము శాదు. ఎటుపో యెటు వచ్చునో చక్కని "బేశీయ మగు వాడుక వదము, సుబుద్లి మాట నిరాకరించినాడు రాజ కుమారుడు, చి_కాంగి మేడ కరిగినాడు.

సిక పువ్వు "త్తు తావికీ వెంటంబడు కేంట్ల

రుంకృతి మాగధ స్తవము గాలం గడిది రాయకుమూార గండ పెంబజేరంపు త రవళి కంచుకి లోక రవము గాంగం

చేమకూర వేంకట రాజకవి కకక

దలం జుట్టి వచ్చు దృద్ధాళ దళ్య (వభ

లిరువంక వేయి చానురలు గాగ నలు "జెనల్‌ మిజుమిట్లు గొలుపు జేబా చ్భాయ తలంగం (దోయంగ రాని బలము గాంగ

రాజనంబునం గ య్యూంతరములు గడచి

యరిగె నపుడు జగన్నోహ నాంగ విజిత

రాజరాజ కుమూర సారంగధరుండు

రాజరాజ కుమార సారంగధరుండు చక్కని పద్యము, యిక్క-డనుండి యీ శావ్యము నానాట పాలు పోసికొని పొట్ట పెరిగి గట్టివడు వరి కంకి వలె, నంత కంతకు రసాఖళి వృద్ధి కలిగి పోను పోను మనస్సును రంజిల చేయుచు మూూడన అశ్యా నమున వరిణాముమును పొందినది. ఈ నీన వద్యము నాల్గు పాదము లందు కవి నాల్లు రకముల సారన్యములను పొందువరచినాడు. వంది మాగధులు రాజులను కైవారము చేయుదురు, కేంట్ల రుంకృతి వందమాగధ _న్తవముగా వెవ్వుటచేత రాజరికము సూచింవబడినదిం "ండవ పాదమునందు చరణమునకు కుమూర గండపెంజేరము కల దనుటచేత యువరాజనియు అందువకాలమున మొదటి యావన 1పాయమునం దున్నవాడనియు తెలుపుచున్నది. గండ పెండేరపు రవళి కంచుకి లోక రవముగా వర్మింవబడినది. కంచుకి యంతః పుర నంచార 'యోగ్యుడై న వృద్ధ శీవకుడు, వివాహితు లగు రాజ కుమూారులశే యంతఃపురము లుండుట లోక (వసిద్ధము, అట్టివారి శే శంచుకుల యలజడి యుండును కంచుకీరావముగాగ యనుటవే చివాహితు డని సూచింపబడినది. నరూడవ పాదమునందు తలం జుట్టి వచ్చు దృక్కులుకలవా డనుటచేత ఆక కాంత విశాంతములు కను లనీ తెలుపబడినది, అందునకాలమున అందమగు ముఖము కలవా డని సారన్యము, మనుచరిత్రయందు. ఇంతలు కన్నులుండ అనుటలోని సారన్యము కూడ ఇదియే యని రసజ్ఞుల యభ్మిపాయము, నాల్గవ పాదముందు శరీర లానణ్యము నర్గి ంనబడినది, ఇట్టి రాసజము కల

న! తంజావూరు. తేలుగు కవులు సుందరాకారుడగు సారంగధరుడు చి(కాంగి సౌధమునందలి కయ్యం తరములను దాటి యరుగుచుం డెను, చ్మాంగి వేశ్య, ఈ వద్యము తరువాతి కథకు బీజము, “భోగ చాహ్య మయ్యె పూచిన సంపెంగ పొలుపు మధుక రాంగనలకు వోలొ అను వాక్యమునందు వరూథిని వల చుటయు (ప్రవరుడు తిరన్మరించుటయు గల కథ బీజమునందు మొలక నలె నిమిడి యున్నటుల కడిది రాయ కువూర గండ ెంజేరంపు రవళి కంచుకి లోక రవము గాంగ అను పాద భావములో సారంగధిరు డంతఃపురానక్తు డనియు చ్మిశాంగి వలపు నివ్ఫృల మనియు, కథ యిమిడీ యున్నది. అలంకార ము[క్సేక. గీతమునందు యమకము. సారంగధరుని రాక ఇచెలిక_ల్రె 'ల₹8గించిరి, ఉరు కుచ జెంద మెంత మృదువో నుతి తియ్యని తుంట వింటనే విరవిరవోవు నారి. గొని వెన్నెతి గొజ్టైగ తూపుచేత న ఇచ్చెరువుగం బొంచి కంటికిదిసించనివాం డపు జేసి యార్చెం బో సురసుర (సుక్క- మెత్త నగు చోటనె గుద్దలి వాండియాం గచా, కంటికి దిసింపనివాడు చక్క-ని పదము, కంటికి కనిపింపని వాడు మన్ముభు డని భావము, వెన్నిఆి గొజ్జగి తూపుచేత నేసినాడట సారన్యముగల భావము, చితాంగి వెన్నెజులయందు గొజ్జగి పూల నలంకరించు కొనినది. రసోద్దీవన కారణములు చం ద్రజ్యోత్స్న కుసుమాదిక ములు. ఆంతఃపురమున నున్న చి తాంగికి తా నలంకరించుకొనిన గొజ్జంి పూప లుడ్దీిషన విభావము లయినవి, చివరి పాదమునందు లోకో క్షి, రన నంఠమయిన వద్యము, "వేంకటకవి యిట్టి లోకో క్తులను రస పుష్టికొటి కీ ఆశ్వాసమునందు వలుచోటుల వాజెను, ఆతి వినయము ధూర్త లతణము వెన్నం బెట్టుకొని నేతికి నేటికి నంగలార్పంగన్‌' అర చేలోవలి నిమ్మువండు నీరు వైళొని వచ్చిన నేరికై నం గోళయను బుద్ధి శల్లునే

చేమకూర చేంకట రాజకవి [కథ ఇత్యాదులు, సంస్కృత లోకో క్తులును నందర్భానుసారముగా. ఛచఛాడబడినవి,

వినాశ కాలే విపరీత బుద్ధిః ఇవి యన్నియు హోరములోని జాతి రత్నముల వలెనాయా తావు లందు భావ గర్భితములై. తళుకులను నెలయించుచున్నవి, చూచి వది చ్మతాంగి సౌారంగధరుని, వాని యందమున కబ్బురపొాటు నొంది నది. ఇచట కవి యేడు వద్యములలో చిళాంగి నోట సారంగధరుని యఖలాంగశృంగార మభినుతింవ చేసినాడు. ఇది నాటక వద్ధతి, తిక్కన్న గారి రచనా విధానము, వింగళ సూరన (వభావతీ ('వద్యు మ్నామునందు ద్వారకా పుర వర్ణ నాదులు పొథతల నోట వర్ణింపిం చెను. అది యంద మగు విధానము, పాఠకులకు విసుగు పుట్టింవదు. కథకు రమణీయత నొదపించును, “చి త్తరువందు (వాయరా దిక్క- మనీయ రూవము”” అనుకొనినది చి తాంగి. “అలేఖ్య తనూ విలా సుడై” యను ెద్దన్నగారి మాటగు ర్తునకు లెచ్చుచున్నది. చిశ్రాంగి

అపుడు మంజీర కలకలం కూలకించి

వలదు వల దన్న గతి డోంవం బలికి పనలు

నంచ గమీం గాళ్ళం (దోచి యేతెంచె శకున

మడ్డగించిన వని శీయనగు ని యెందు ఇందు అర్థాంతర న్యాసాలంకారము కలదు, అలంకారములలో' పాఠకుని మనస్సు మిగుల రంజింవవేయునవి ఉవమా అర్భాంతర న్యాస ములు, ఉవమా కాళిడానన్య, ఉవమాాలం శారములకు కాళిజాసు. పెట్టినది జేరు ఆయన యువమానములు మనస్సు నాశర్షి ంచు చుండును. చానికి కారణను నూన వానుభవముకు దరిడాపులం దుండును. అందులో నానంద మున్నది. అనుభ వమునందున్న విషయ మును అలంకారము నందిమిడ్చి 'చెప్పుటచేత చానియందొక వాద యాకర్ష శీయమగు సూతనత్వము శని కల్పించినవాడగును, అందు.

154 ఈంజావూరు ఠెలుగు కవల చూూలమున పాఠకుడు చదువుచున్ననస్వూడు వెంటనే యర్థము చేసి ఛొనును, డాని ననుభవములోనికి 'ెచ్చుకొనును, సారమును ల్‌హించి యానంద మనుభవించును. ఆనండానుభవమే రసాను భవము, అనందో రనః. “పాంశు లభ్యే ఫలే లోభా దుద్చాహు రివ వామనః “ఏకో హి దోషో గుణ సన్నిపాతే నిమజ్జ తీందోః కరణే మ్యెవాకః” ఇత్యాదు లరయునది. . వీనిని చదువుచున్న పూడు కలుగు "ఆనందము *విదూర భూమి ర్నవ మేఘ కళ్లూ దుద్భిన్నయా రత్న శలాక యేవి అనుదానియందు కలుగదు, డాని నర్థము వేసినొని 'యనుభవమునకు తెచ్చుకొనుట కొంత ఆలస్యము వట్టును,. కావున సామాన్య మాన వానుభవమునం దున్న వానిని ఉవమానములుగా వాడుటలో నందము అర్ధముతో పొటు అవగతమగును, రన (సుతి! సహాయభూత మగును, అందుమూలమున పాఠక లోకమున కమిళా నంద మొదవును, ఆంగ్లేయ కవల యువమానములు మానవుల తలం పుల కందునాటులో నుండును. కావున వారి రచనలను చదివి మానవ లోకము మురిసిపోవుచున్నది. భారతీయులను పాశ్చాత్య వాబ్బయ వ్యామోహములో వడవేసినది యా సమాకర్ష ణీయ రచనా వై దధ్య మే. టాగూరును విశ్యకవిగా వేసినది యా నై నర్గిక కవితా రచనయీ, కాళిడాసునకు ఖండ ఖండాంతరములందు విఖ్యాతి 'నంపొదించిన దదియే, కాళిదాసుని యువమలలో నా యందమున్నది. ఉవమలలోనె శాదు అన్ధాంతర న్యానములందును నరనజన మానస సమాకర్ష శీయ మైన శ _క్సీ యున్నది, అందుమూలమున

శరీర మాద్యం ఖలు ధర్మ సాధనం __

యాచ్నా మోఫఘూ వర మధిగులే నాధచమే లబ్ధ కామా

(భచ్చున్య కావా గతి; _

(వమాణ మంతఃకరణ (వవృ_త్తయః, ఇత్యాదులు లోకో క్తులయి పండిత పామర జనముల రసన్నాగము అందు నృత్య 'మొనరించుచున్నవి. కవుల యనుభవములు, మానసిక 1వవృత్తులు అర్థాంతర న్యాసములం దిమిడీ యుండును,

చేమకూర వేంకట రాజకవి 1ళగ నమ్మియుండగా వలవదు బుద్ధిమంతులు నవ (వియులైన ధరా ధినాధులన్‌. . వనిత తనంత కావలచి వచ్చిన చుల్కనగా బె యీ్‌8$ిన్‌' వరులు మెచ్చని చెలువు నివృలమకాబె _ వనితల కలుక 'శార్యసాధనముకా దె _ మహాకవుల ఆావ్యములం దిట్టివి తెనుగు భామయందును గలవు. ఇట్టి లోక సవాజములై న విషయము లలంకారములందు నెలకొని ఉన్నత స్థాయి యందు (వవహించు కవితా వాహినిని మానవ సామాన్య స్థలికి 'కెచ్చును. రసానుభవ మొదవించును, ఆనందము కలిగించును. శవికి కీ ర్మినాపాదించును. ఉ(క్రేమోదుల కీ శక్తిలేదు, వేంకటకవి. యిట్టి యర్థాంతర న్యానములు తన శావ్యమునందు వలుచోటుల' వాడుచు వచ్చెను. బాన చేసిన వనజాముల నమ్మరాదు - చారకాంతల కింటైన వావీ కలబె _ మనసునకు మనసే తార్కాణము - నీరు వైంగొని వచ్చిన నేరికై నం గోక యను బుద్ధి కల్లునే లోకమునను,. ఇత్యాదు లరయునది. ఈ చాక్యములు ద్వితీయాశ్వాసములోని కథకు మెరుగులు పెట్టుచున్నవి, పాఠకునకు [పవంచము ననుభవములోనిక్‌ 'ఇెచ్చుచున్నవి. చిాంగి నికేణి శోణ మణి (గణి శాంతులం జరణాబ్ద రాగంబు శిరము దన్న జాతరూవ కవాట జాత రూవ స్ఫూర్తి నంగవల్లీ చ్భాయ యవల (దోయ జాల వాక్సిక వజ జూల మంజుల ద్యుతిం గను దోయి జిగి యోారగంటం జూడ నస్తంభ నీల మయి స్తంభ రుచితోడ నెజి కొవ్వు గవ్వు జాలొరసీ కొనంగ

శకి తంజావూరు తెలుగు కవుల

న వ్విలాసిని యతి మనోహరములై న

చనికె లరుగులు పాకలు చవ్చరములు

నాది మొన ని'కేషమ్ము లన్ని యతని

శెచ్చరించుచు మేడవై శేం నొనిపోయినది సారంగధకుని, (వకృతమును వర్శించుచు కథకు సంబంధించిన య(వకృతమును స్ఫురింవ చేయుటలో కవి (వతిభా విశేషము (వకటమగుచుండును, కళా నోవనమునందు కళ గలదని (ప్రాచ్య పాశ్చాత్య లాతణికులందరు నొవ్వుకొనిన సంగతి, వై పద్యము నందు అతిశ యో క్రి అలంకారము, మెట్ల నెక్కు-చున్న చి కాంగి విలానమును కవి వర్ణించెను, చానితోపాటు అంగముల యంద చంద చులను స్ఫురింవం జేసినాడు. ఒక పాత్ర నాపాదమ_స్తకము నైమ ఛాది (గ్రంథములందు వలె కవీ వర్ణి ౦చుటకంకె, కథా నందర్భమును వట్టి (వకరణోచితముగా నా ప్మాత యంద చందములు స్ఫురింవ చేయుటలో నెట జాణతన మున్నది. కళాసాభాగ్య మున్నది, పాఠ శునకు విసుగు పుట్టించదు. హృదయ నంతోమ సంపాది యగును, అట్టి వతిభ చతురత మొదట చూవినవాడు "పెద్దన. వరూధిని యంగ సౌందర్యమును కథతో విలీనము గావించి పాఠకునకు స్ఫురింవ జేసెను, ప్మాతను పాఠకునకు (వత్యశీభూతము గావించెను, *'చూచి” రుణం రయుణ త్కటకాది వద్యము లటువంటివి. నెత్తురు నెగజిమ్ము. చున్న యొజ్ఞని కమలములవంటి పాదములు, బంగారు వ న్నెను తిరస్కరించు చున్న వచ్చని మేని మిసిమి, తెలిము _త్రీయముల నిగ్గును కడకన్నుల వచరాపు నొరపుచేత జయించుచున్న వాలు కనులు, నీలముల నవల (శోయు ముంగురుల వైగనిగ్యము కల చి_తాంగి రూవ ేఖలు ఈ వద్యము చదువునపుడు గోచరించును,

లిక్కనగారు అడుగుల నును. గాంతి యను వద్యముచేత చుత్తరను వర్షించెను, అది రనజు లందరు వినుతించిన వదంము,

న ణి (శ ఫి

అందు తద్దుణము, స్వభావో కి ఉపమాలంకారములతో బొమ్మును చెక్కి. మెలటుగు వెట్టి వన్నె చిన్నెలు నవరించి శనుల యెదుట నిలిపి

కేముకూర వేంకట రాజకవి. 18 నాడు, వేంకటకవి యి వద్యమునందు మరింత సారస్యము నింపి నాడు, (గంథ విస్తర ఛీతిచేత నింతటితో విరమింవవలసి వచ్చినది. రనజ్ఞులగు విద్వత్క-వి వరులు గ్రహించుకొనగలరు, అది శయ్యా చుందిరము. అందు శృంగార రన పోమకములగు చి _త్తరువులు క్కు గలవు, తరువాతి నాటకమున కీది రంగస్థలము. చిశాంగి సారంగ ధరుని మణిమయ వీఠము మిద కూర్చుండ బెట్టినది. గారవీంచినది, అందలి చిత్తరువులు చూపినది. వ్యాఖ్యానము లారంభించినది, వాని కన్నిటికి (వ త్యాఖ్యానములు చేసినాడు సారంగధరుడు, అతని పృాదయము సునిశ్చల మయినది. స్‌తియు ధర్మము వద్శాననములు “వేసికొని కూర్చున్నవి. అవి పారమాశ్ళి క ఊకూగమవలంబించినవిం చ్నితాంగి మాటలు చెవి శిక్క. లేదు. సారంగధరుని బుద్ధి వెడచారి వట్ట లేదు, మొదటి (వయత్నము నివృలమయినది. ఉజానోపాయ మవలంబించినది,. అనలు ఇట్టి వలపు లూరింప తలంచినది, వనని కదంబము మంజుల ననన కదంబము ననర్ధ వర మణి భూపా విసరంబులు విరి నెత్తా వి నరంబులు దిగిచి వలపు వెలి వినసరంగన్‌ సారంగధరున కొసంగినది, వరూధినీ [వవరుల శథకును, చి_తాంగీ సొారంగధరుల కథకు దగ్గర పోలిక లున్నవి. రనము “"ండింటియందు శృంగారాభానము, రచనయందు పోకడలయందు భుజనులు రాచు శొనిన తావులును గలవు, వరూధిని నభో వాహినీ లబారీ శీతల గంధచాపహా వరిభేల న్థుంబరీ సౌరభ (గవాణేందిందిర తుందిలంబులివి మక్కా. తారనంతానముల్‌ అని (వ్రవరునకు "కెలిపీనది. అందలి సడ్యో వినిర్భిన్న సారంగ నాభికా పాత మైం వీసాళించు మృగ మదంబు

18 తంఠతావూరు తెలుగు కవులు

కనటువో బీతెండం గరగి కజ్జల నంటి

గమగమ వలచు చొక్క-ఫు జవాది

మొదలగునవి చూవినది,

వివిధ కుసుమ కదంబంబు దివిజ తరుజ

మృదుల వనన ఫలానవామేయ రత్న

భూవణంబులు గల విందు భోగ వరుండ

వయి రమింపుము నను గూడి యనుదినంబు ఆని యర్థించినది. ఈ గీతమున కనునరణము 'వనని కదంబము”అను కందము. దానిని వ్యాఖ్యానించుచు వనని ఎరుపు మించిన వసుపు వన్నె కలదయిన కదంబము, సువానన (దన్యములతో గూడిన చంద నము కలవము అని యర్థము (వాసిరి. చానిని ను కాదనను. వివిధ కుసుమము కదంబంబు మనసునం దుంచుకొని వేంకటకవి వనని కదం బము అని మొదట వాడినాడు, కావున వనని వాగయిన, కదంబంబు* వలు రకములగు పూలు, చేర్చికూర్చిన సిగమాల యని నా తలంపు, కదంబము చేశీయముగా కూడ వాడవచ్చును, దథీణ "జీళశమునందు వివిధ రకములగు పూల నేర్చి కూర్చిన సిగ బంతులకు కదంబము లందురు, ఇవ్వు డివ్వూ డా వదము మన ేశమునకు సిగ మాల యను నర్ధములో పాకినది, ఈ యర్థము సమంజన మని రెండు వద్యములు సరిపోల్చి చూచిన వారికి తోచక మానదు, విరి నెత్తావి నరంబులు కంఠ నూలికలు. పూల దండలు, వలపు వెలి విసరంగం దిగిచినది చి_శాంగి. వలపు=వానన, (పేమ యని యర్థములు, చాని నొకొ కటి యొసంగుచు నొళొక్కు భావ గర్భిలమయిన పదము విసరినది. వలుకు చతురత రసికుల పాలి సొమ్ము, ఓయి నెజజూణ యని నంబో ధించినది. ఆ నంబోధనలో నే చితాంగి నెజ జూణతన మిమిడి యున్నది. వలుకు చతురత వట్టుబడి యున్నది. వలపు తలపులు నెల కొని యున్నవి, సర్వము (గహించుకొని వర్తి గల నేర్పరి వని భావము, విరులు చూపినది, తలకొనః జేయుము అన్నది, తల తాల్పు, మని యర్థము, [వయత్ననునకు పూనుకొనుము, లీ అని పాచ్చరిక.

చేమకూర వేంకట రాజకవి ! జచాది కనువరచినది. యి వట్టుము అన్నది. ఊ తీసికో యి వాచుము అని యర్థము, ఎందు కాలశ్యము నను వర్శిగహింపుము అని సారన్యము కలావము చూపించినది. ఎదం జీర్పుము అన్నది. వతమున రాచుకొను మని భావము; నను శాగిలించుకొను మని నిగూఢార్థము, ఎంత మూట నేర్పరి చ్మితాంగి. నిజముగా చి.తాం గియే, చ్మితాంగి కాదు ఆ వలుకు చతురత వేంకటశకవిది. వాడుక వదములలో నింత శృంగార రన భావముల నిమిడించి (వాసీన వారు "తెనుగు కవులలో నింకొకరు లేరు.

నిజముగా చిశాంగియే మాటలొడు చున్నటు లున్నది, చెయి చాచి యందిచ్చు చున్నటుల సహ్భృాదయులకు కనిపింపక మాన చా చి తాంగి కనుల ముందు, (గ్రహించుకొనవలయును గాని [యొక విధముగా నవ్వు వచ్చును, మనస్సున శానందము కలుగును, “వహూవ్వా” యనివించును. అది నరనమగు రచన, రసికుల శానంద కోళము పద్యము. “ననుగూడి రమింపు మనుదినంబుి అన్నది వరూధిని, వ యాడది సిగ్గు విడిచి యట్లన గలుగును, ఎంత వేశ్య యయినను నిగూఢముగానే తన మనస్సును సాధ్యమగునంత వరకు దోబూచచులాడించును. చితాంగి వలుకులలో శ్రీ సహజమగు లబ్ద, నిగూ+ఢత, నిపుణత యున్నది. కో కొనుము అనినది, తీసికో అని భావము. ఎందు కాలస్యము నన్ను కైకొనుము అని తొందరించినది. ఆ తొందరపాటులో స్పర్శ సుఖ మనుభవించినది, మరుడు సామా న్యుడు "కాడు. వేసినాడు గొజ్జంగి విరి కోలలు, వేసిసట్లూరకుండక కో యని విజయ నాద మొనరించినాడు, బలుదిట్ట వేంకటకవి, నరన మగు రచన, సారన్యముకల వదములు, చక్క-ని నడక, అనుభ_వెక 'వేద్యములు సారస్యములు, అన్ట్రీలు (బౌను కోశములు బిఖీ, పెట్టవు, సహృదయులకు స్వానుభ వములు సాత్యుములు, కవికి వ్యాఖ్యాతికు విమర్శకునకు నవియే కోశములు, వ్యాకరణములు వట్టుపట్టవు- ఇట్టి మనస్సును రంజింవ జేయు వద్యరత్నములు చేమకూర రచనలందు పెక్కు. గలవు, గనిలో రత్నములతోపాటు గులక రాళ్ళుండవచ్చును,

తి 11

168 ఈంజావూరు తెలుగు కవులు అది లోక సహజము, వేంకటకవి కృతులను తూయుటకు- తెనుగు నాట జన్మించిన నవ్య్భాదయుడగు వండిత కవి కావలయును, ఆభర అాదులను చేనంటి నాదుదాపురముగా నీ పెళశ్హైకయుం. దుండనిమ్ము ఆనినాణు సారంగధరుడు. '“తాతికిం దోడు వోయినది. రాసుతు "'జెందము చక్కని వ్యావహోగిశ ము, నముఖంయబున నేటికి రాయ ారము-లని తలంచినది చితాంగి, వేంఠటకవి నందర్శోచితముగా చక్కని లోళో క్తులు పొదువు చుండును. అవి ముత్యాలవలె మిల మిల మెరయుచుండును, చి_తాంగి మూడవ (వయత్నమునకు తల ెట్టినది “తల్లీ తడవాయెనువచ్చి పోయెదను' అని లేచినాడు

అనిపోం గుచ్చెలు వీడ లేనడునము జవ్వాడన్‌ జగనో పాన

_న్తన కుంభంబుల మిద పోరములునృత్యం శాడ లోం ఉాల్ళీ యూ

డనింబాడన్‌ బులకాంకురంబు లొనంగూడం గట్టివా యింతి వే

చని యవ్వాకిటి కడ్డ మై నిలిచి కాంతం బట్టంగాం జోయినన్‌ అని వేంకటకవి,

వెతలం బెట్టకు మింక నన్ననుచు సీవీబంధ మూడన్‌ రయో

ద్ధతి సూర్పుల్‌ నిగుడన్‌ వడిన్‌ విరులు చిందన్‌ నొవ్వువీడన్‌ దసూ

లత తోడోం బులకింవంగా ననునయాలా పాతి దీనాస్యయొ

రతి నంరంభము మోర నిర్జర వధూ రత్నంబు వై పాటునన్‌ అని "ెద్దనగాగు,

ఈ రెండు వద్యములందలి రచనా శారతమ్యుము రసజ్ఞ లగు చదువరులు కేలికగా (గహించుకొనగలరు. చి_తాంగి సారంగధరుల సనంభావణ యీ నందర్భమునందు కొంతవరకు చక్కగా నున్నది

అంటకుమిో లతాంగి నను అన్నాడు సారంగధకుడు.

అంటిన నేమి మనోపవారాంగ! జే నంటు వడంగలే దనుచు

నంద నిన్ను అన్నది చి_శాంగి.

చేమకూర వేంశట ర్తాజకని 18 అటంట గాదు న, న్నంటలోం జెల్లునే జనకు నంటిన పిమ్మట అనినాడు సారంగధరుడు. ఐన నేడునీ యంటున నంటుగామి నెటు లంటును గెంటక మేన పాణముల్‌ మే లారడీ వెట్టంగా మేలా నిలు పోవలదు సుమూ చల కలా "మేలావజి నద్రూపళ మేలా! వరియింపుము అనుచు మిద వడినది చికాంగి. విజ్ఞాన సంవన్ను లయిన రసజ్ఞులు. నరనముగా మాట్లాడుకొను నషూడు పలుకులలో నెజ జాణలనమును “వెైలయించుట లోక నహజము, చ్శితాంగి నెరజూణ, ఆఅ జాణతనము వలుకులలో నొలక పోసీనది, ఇట్టి రచనా చమళ్కారము రసా స్వాదన వరుల ెవులలో నమృతము చిందించును. కాసి యది మితి మించినపుడు వెగటుగా నుండును, ఆతి సర్వత వర్జయేత్‌. “అంటు శబ్దము మోద చూపిన చమళ్కారము హృదయాప్లాదము గాను న్నది, అందుకు నంజేహాము లేదు. కాని రెండన వద్యము వెగటుతన "మొదవీంపక తప్పదు, అలంకారములు కృతి కన్యకకు నలంకారములు శావని నేననుట లేదు. కవితకు కావ్యత్వే మాపాదించు ననుటలో ననుమానము లేదు. అవి మితిమించినచో వికృ ాకారమును కలి గించును, అందును థ హ్రైాలంకార ములు శావ్యాంగ సన ధరించిన మై చీరె వంటివి, అది అతి సున్నితమయి మేని యంగ సౌందర్యమును దోబూచు లాడించు సింగారంపు జిలుగు చెంగావి చీనాంబరమువ లె నుండనలయును, ఆపాద మసస్తకను కప్పివేయు బీబీల ముసుంగు దువ్పటివలె నుండరాదు, చేమకూర వేంకటకవి శ శ్లాలంశారము లీ ావ్యమునందు పూలపాన్బుపయి వల్లేరు శాయలవ లె, అందందు పృాదయ బాధాకరముగా నున్నవని రసజ్ఞులకు తోవక పోదుం ఒక్కొక్క చోట కృతి సౌందర్యమును కప్పిపుచ్చు చున్నవి. _ పై నంభామణయం దీ సంగతి గోచరించును, *అంటు వడంగ లేదు

144 శంచాన్తారు తెలుగు కవులు అనుచోట పర పురుమ న్పర్శచేత మైల వడలేదు అని బులుసు "వేంకట రమణయ్య గారు (వాసిన యర్థమంత నమంజసముగా కని వించదు, అది కవి భావముయి యుండదు, అంటువడ లేదు అనుటకు బైట నుండలేదు అను అర్ధము సమంజసము, నన్ర్రీల యొడ అది నపహాజము, కొంత నంభావణ జరిగినది, సారంగధరుడు

ఇపుడు ర్రైర్యమూూని యిసుమంత పువ్చకో

దండ ధరుని వాధ తాళ లేవు

పావమెంచి మోదం బటుకార్ల 6 బట్టించు

దండధరుని కాధ తాళం గలవె యని (వశ్నించినాడు: చి_కాంగి నమాధానము చెప్పినది.

నను దుద్దు వెట్టి యుజుకంగ.6 దలం చెదు మానుమో వగల్‌

నిను. గలంచు భర్త కోవగాం డనంగ నేల

కోల బుజమున నిడి దున్న6 దోలువాండు

అవ్వ యన నేల రాజౌనా రడ్డియానొ

నాటి కిపుడేమి రారాజె యేటి కలంచ

ఇక్కల్ల బెలిసి విభుండిం

కొళవ్వ్చుడు సేయు సేంత కొప్పితిం బని లే

చెక్కడి తగ వెక్కడి కొల

యెొక్క_డి వావేల కొమ్మ 'లెవ్వరి సౌమ్ముల్‌ ఇటువంటి మనోహారములగు బేశీయములు మాండలికము లగు వద ముల మెరయింపులు సారంగధర శావ్యమునందు కలవుః దుద్దు వెట్టి యుబజుక తలంచినాడట సారంగధరుడు. చక్కని ేశీయము, నంభా మణ వైఖరి మాటల నహజత్వ్యము కాగున్నవి,

చారువన స్రీలం దగిలెం గాని యజేమొ

నీవలె ముక్కంటి నేరండయ్యె గారాబుం గూంతునే గవిని గాని యబేమొ నీవలెం బర మేస్ట్రి నేరం డయ్యె

చేమకూర వేంకట రాజకవి 185 నల యహాల్యాా కాంత నంయకం గాని యజేమొ నీవ లె జంభారి బేరం డయ్యె గురుని యిల్లాలితో. గూడెం గాని యటేమొ నీవలె నుడురాజు నేరండయ్యె వారికంెబను పెౌచ్చెనవాండ వౌర సీకుం గలబుద్ధి చారికి లేశపోయ నీవ్చు నాంటికి లేకపోయితివి గాక చేరి వారల యోజలు చెజునలేవె ఈ వద్యమునందు నిన్బృహల్వము నొంది నిలువున సీరయిన చి,ఆాంగి యంతరంగము దోబూచులాడుచున్నది, ఒళ విధమగు మైన్యము, "జెప్పిపొడుపు, అక్క-స్సు ఒక విధమగు జాలి, వేడికోలు రసిళ చఛ్యాదయమునకు పొడగట్టును, ఈ నూటలు చిత్రాంగి సారంగధరుని "వైపు వెనుతిరిగి సగము మొగము (త్రిస్పి కడగంట నరయుచు జూలి కొలుపు చూపులలో కన్నీరు సుడులు తిరుగ వలికి యుండును. ఈ వద్యము చదివి నప్వూ డా రూవము సౌపృాదయ హృాదయాకర్ష ణీయ చుయి మైమరపింపచేయుచు. నెదుట నిలుచును, పాఠకుడు ఆమె స్థితికి జూలి పడును, గీరము సనీన వద్యము కొన నమర్శ్చిన మౌ _క్రిక హారము లోని నాయక రత్నము, అందుండి .ై న్యాది భావములతో ముని రులు నొని యిన్ష్హ్యాసూయా కోవములు మెరుంగలయి తళుకులు చారుచున్నవి, అందు అడియాసల లొడి గట్టిన (స్త్రీ యంతరంగము ముమ్మూర్తుల నవగత మగుచున్నది. వరూధినియును వెలివట్టిరే కాడబులు వరాశరుం బట్టి చాళ కన్యా శేళి తవూ జేసి కులములో వన్నె తక్కు.న యయ్యునే గాధి వట్టి! మేనక చుట్టరికము!

! శంజావూరు తెలుగు కవులు ననుపుకాండై 'వేల్చు నాగవాననుం గూడి మహిమం గోల్ప్చడియ నే మూందకర్ణి? స్వారాజ్య మేలంగ నీనైలె సుర లహ

• ల్యాజారుండై న జంభాసురారి? చారికంకును నీ మహా_త్త్వంబు భఘునమె వవన పర్హాంబు భమతులై నవసి యినుప కచ్చడా ల్లట్టుకొను ముని(ముచ్చు "లెల్ల ం చామరన'నేత లిండ్ల బందాలు గాలి! ఉం యనినది,. ఇరువురు నొక బడియందు చదువుకొనిన వాలే, జననము నందు స్వ్యభావమునందు భేద మున్నది, వరూధిని వాక్కులలో అతి శయ మున్నది, అవును ఆమె గంధ ర్యాంగన, ఆమె మూటలు నంభా మణ యున్నత స్థాయిలో నడచినవి, దానికి తగినట్లు (వవరుడు (తికా లాగ్ని హోత. చిత్రాంగి మాన వాంగన, (క్రీ జన సహజ మగు సామాన్య స్వభావము కలది, ఆమెనంభావణలో నా మానవత్యము నోచరించును, సారంగధరుడు రాజ కుమూారుడు, పొవ భీతి కలవాడు, ఆ "ారతమ్యాము "పెద్దన వేంకట కవుల రచనలందు అడు గడుగునకు నగుపించును. పెద్దన చిన్ని వెన్నెల కొందు వెన్సు. దన్ని నసుధాబి న్న్న న్న్‌ల కేం, న్న 6 న్ని సుధా్థా పొడమిన వెలువ తోంబుట్టు మూకు అను వద్యములో పొందువరచిన యా ఘనతను *'తామరన నేత లిండ్ల బండాలు కాం యను తుదివరకు వద్య పద్యమునందు వ్ర్త రించు కొనుచు కులమున కనుగుణ మగు నున్నత స్థితియందు కథ నడిపీించినాడు, వేంకటకవి ఇంలింత గాని తమి న శ్కా.ంతా మణి యట్టు లతని గనుంగొని మణీ వీ శాంతరము డిగ్గి

చేమకూర వేంకటి రాజకవి 16? నది మొదలు *బేరి వారల యోజలు పెరున లేవేయను నంతవరకు చిత్రాంగి పా(తయందు మూనవ న్యభావమును నెలకొల్పుచు తదను నరణములగు బేశీయతలు (వతిబించింద వేయుచు. (వతి వద్యమును తూకముగా నల్లి నాడు, వేంకటకవి మనుచరి[తమును అతుర మత్స రమును వరిశీలించి తన సారంగధర కావ్యమును రచించెను, ఇట చి. కాంగ్‌ సారంగధరుల నంభావణము చందోపాలం భౌది ఘట్టములం దడు గడుగున అనుకరణములు గోచరించును, ఆెండు (గ్రంథములు దగ్గర ెట్టుగొని చూచిన సత్యము గోచరించును, మొదట నిపులముగా (వాయ తలంచియు నవకాశము లేమి మచ్చు నకు చవి చూవి విడిచికిని, మిగిలినది పాఠకులు ెలిసి కొందురుగాక, పిమ్మట చి కాంగి మాటల వశంబుగాడని బలిమి నొడసీ వట్టినది సారంగధరుని, అతడు వైకోక విడిచిచనినాడు, ద్వితీయా శ్యానము నందలి తరువాతి ఘట్టము వేట కరిగిన రాజరాజ న రేందుడు చి తాంగితోడి వియోగము వలని వేదనా వశమున చంద్ర దూవమణాదు లొసరించుట. మహాకావ్య లతణము లలో నిది యొకటి, అయిన శావచ్చును. అది యతుకు'పెట్టిన ట్లుండ 'ాడదు, కావ్యములందు సామాన్యముగా నాయిక మదన తావ వళకమున చందాదుల నుపాలంభించుట కద్దు, సారంగధర చరి(త్రము నందు నాయికా నాయకులు చి(తాంగ్‌ సారంగధరులు, వారి కిట్టి సావకాశము లేదు, వడో యొక వీధముగా దానిని చొనివించ వల యును. కావున కవి రాజరాజు నె _త్రిన మోవినా డాసని, అది యశ్లు యున్నది, మూడు కాళ్ళ ముదునలికి "పెండ్లి ముచ్చట యనివించును, రాజరా జింటికి తిరిగి వ శ్చాను, చి_తాంగి మందిరమున కరిగెను, తల వాసెన కట్టుకొని వరున్నదామె. అచట జకుగ వలసిన లాంఛనము లన్నియు జరిగినవి, అవెం లేచినది, సారంగధరుడు తన్ను టలాత్క రించె ననీ వయ్యెద తీసి గుర్తులు చూపినదీ, అవి గోటి పోటులు, స్వయముగా వేసికొనినవి, రాజు నమ్మినాడు. తన మంత్రితో నాలో

44 తంజావూరు తెలుగు కవులు చించినాడు. సొరంగధరునకు కబురు పంపినాడు ఈ ఘట్టము నుండి ఒళటి రెండు పద్యముల నిం దుదాహారింతును, నజి గొప్పు కొన గోర నివిరి చూబెద నన్న జెలి సీ వది ఘనంబు వేసికొ నిదు గట్టి చన్లవ "చేర ముట్టి చూచెద నన్నం జెలి యది యొక కొండ చేసికొ నెదు వసి కొను పిడికిటం బట్టి చూచెద నన్న: జెలి యది గగనంబు చేసికొ నెదు మించు మే నటు కెంగిలించి వరాచెద నన్నం జెలి యది బంగారు చేసికొనెదు 'తెవ్చ లెత్తిటు ఇరాడ వే యొవ్వులాడి చొంత దయలేని దానవే యేణనయన యాన వడువారి నెజుంగ వే యలరుం బోడి వాటు శద వేటిశే జలజగంధథిం అని నాడట సారంగధరుడు చితాంగిని. మిగుల సారన్యము గల పద్యము ఫఘనంబు కొండ గగనము బంగారు వదములలో చక్క-ని భావము లిమిడి యున్నవి, అనుచు నా శేలు వట్టిన యవమూ డధిప యేమి ఇప్పుదు నా నెగు లీశ్వరుండ యొలుంగు నా సిగ్గు. గాచువా రెనరు "లేక మిట్టి మానై వడు చెనంటి కిట్టు లంటి నన్నది చికాంగి శాజుతో. తృతీయాశ్వాసము చితాంగి సారంగధరునిమై నారోవించిన జీరమును వివారించుటతో నారంభముయినది. ధ ర్మాధికారులు విజ్ఞా నేశ్వరము చూచి “అయ్యజ్ఞుని వనిం గర చరణం బాజ్ఞ నిశా "జేళం జేయ నక్హ్మంాబని నిర్ణయించినారు, “వటి నటు లాబ్హ వేట్టం బల టట శా లబ

చేమకూర వేంకట రాజకవి 18 న ట్టడి జశీసినాడు రాజు, అంత సూర్యాస్తమయ మయినది, సంధ్యా రాగ మలముకొనినది.

(పామినుకు మానికమ్ముల భరణి మొన

తరణి శరనిధి మునుంగంగా నరగం దిగిచి

వేయంబోల్‌ పె వసు తతి నారాయణుండు

శాకది కృవీట జూత్తొ్లిం గాంచ నేమి,

ఈ వద్యమునందు "వేంకటకవి నంజ శింజాయను మనోహర ముగా వర్ణి ౦చినాడు,. అతని కల్పనా పాండిత్యపక కాదుల కిది మచ్చు తునక, విజ్ఞాన (వదర్శనమునకు జూతి రత్నము, వ్యంగ్య స్ఫూర్తి వివిధ ముఖముల 'వెలయించు. చున్నది, వేదము లనెడు మాణిక్యములు గల భరణియైన సూర్యుడు అనెడు నావ నము[ద్రము నందు మునిగినది కాగా, అందలి వేదరూవ మాణిక్యము లగు కిర అములను రత్న నముదాయమును లాగి నారాయణుడు ఒడ్డున వడ వేసి యుండ బోలును, అట్లు కాని యెడల నీటినుండి జన్మించుటను పొందుట యీ్‌ల కలుగును. తరణి శబ్దమునకు సూర్యు డనియు నావయనియు నర్భములు, సూర్యు డనెడు నావ యని న్లిష్ట రూవకము చెప్ప వలయును, అశ్లు వసు శబ్దమునకు కిరణములు రత్నము లని యర్థము, కిరణము లను రత్నములు అని యన్వయము ఇపవృవలయును, సూర్యు డస్తమించున పుడు ఊర్థ్వ ముఖముగా. నెజ్జని కరణములు వళ్చిమ దిశా సముద్రము చుండి వెలువడు చున్నటు లుండును, అందు నూూలమున కృపీట జూత్తొ్తి గాంచి నటు లుండును, అర్థాంతరమునందు కృవీట జూత నునగా అగ్ని యని యర్థము, అగ్ని తోడి పొందు గాంచుట యెట్లు గలుగును అని భావము, ఆరెండు కృవీట జాతములు గావున సొందు కలిగిన సొరస్యము సూర్యుడు “రాత్రియందు తన కిరణముల నగ్నియం దుంచి యన్తమించు నని "వేదము. ఇందు రూవకము శ్రాన్యలింగము లను నలంశారములు గలవు, (సోమకాసురుడు దొంగిలించిన) వేదములను నారాయణుడు నము[దము నుండి (వానిని నంపహారించి) బైటికి "తెచ్చె నని యలంకార

170 శంజావూరు కెలుగు కవులు తృత వస్తు ధ్వని, "ండవ వశమున పురాతనము లగు బంగరు నాళెములు కెంపులు గలదగు నావ నము[దమునందు మునిగినది . కాగా నీటియందున్న నరంగు బంగారు రతనముల సముదాయమును లాగి వచైట వడవేసెను, అట్లు కానివో సువర్మ రత్న సముదాయము: నకు అగ్నయొక్క_ పొందు 'శలుగుట యెందులకు, సువర్మ మునందు మాలిన్యము తీయుటకు అగ్నియందు పుఠము పెట్టుదురు. రత్నములకు 'మెలుగు పెట్టుటకు నీటిలో నుడక ెట్టుదురు. ఉభయ వతీములందు: శృపీట జూతావ్వాప్తి కలుగు చున్నది. (పామినుకులు అను శబ్దమునకు పురాతనము లగు బంగారు నాశ్తాములని యర్థము, వసు శబ్దమునకు బంగారము రత్నము లని యర్థము, కొందరు ఈ వతమునందు నీటి వలన నుండీ పుట్టుకను పాందుట కలుగుట యెందు కని యర్థము ఇచెన్సి నముదుడు రత్నాకరుడగుట (వసిద్ధ మని సమర్శి ంచిరి, అది చెల్లదు, వగడములు ముత్యములు మాత్రమే సమ్ముదము నుండి లభించును, అవీ నవ రత్నముల లోనివి, కావున ర త్నాకరుడను నప్పుడు (వవాళ మొ క్తికము లగు రత్నముల కాకరు డని యర్థము, వ[జాదులకు చెల్లదు, వజూదులు ఖనిజములు, వానిని కూడ నిమిడ్సి, నచో సనవయ వార్థము చెవూ నన్పూ డతివ్యా ప్లీ దోషము వట్టును, లాతుణికు లది యొవ్వుకొనరు, సాగరసారవారిరుహా శౌ” క్తిక మా క్షిక విదుమ (దుము అని నన్నయ, బంగారము కెంపులు భూమి గర్భము: వందుండి పుట్టినవి, కావున ఆ యర్థము ఆ సమర్థన చెల్లవు, ఇది శ$ేవ యని కొందరి మతము, వికేమణ విశేమ్యములు శేషించి నపుడు ధ్వని యని ధ్వన్యాలోక కారుని మతము.ఇది అలంకార కృత యలంకార ధ్వని, "రండవ వతుమునందు కావ్యలింగము కలదు. ఇంత చిన్న వద్యమునందు ఇంత భావము ఇన్ని యలంకారములు' ధ్వను లిమిడించి రచించిన వేంకటకవి (వతిభ (వశంసనీయము, ఇట్టి జాలి వము లీ కృతియందింకను కలవు, విమ్మట లోకముల కంట నలమ వేలా కృ ాంగి మిహిరకర రస మూనిన మిన్ను 'పెంచుం

వోమకూర వేంకట తాణకవి న! గదియ' సాంధ్య విభా దీవ కలిక రుడంగ. బడిన కాటుక యనః దవుః వటలి నెఆసె, నట, ఎంత చక్కని భావము, 'జేంకట కవికి కాటుకవట్టు విధానము: కూడ అనుభవములో నున్నది, అవును కవి కన్ని యనుభవములు నుండ వలయును, ఆ యనుభవము లలంకారరూవమున కవితలో శిక్సించుట యొక వినోదము, అది చదివి లోకము భావము ననుభవమునకు తెచ్చుకొనును. లోలోన మురియును. చిరునగవు వెలారించును. (్ర్రీలు మంచిగంథము నరగతీసి వశ్లైమునకు పూయు దురు, కరక్కాయ పొడితో దూది ఒ త్తిని చేయుదురు, ఆముదములో వేసి దీవము వెలిగింతురు, చానిపైన ఆ ప ళ్ళెముంతురు. చానిమోాద నల్ల గా మసి పారును, అవ్వుడు కాటుక వడినది అందురు, ఆ వసి తీసి యాముదము సచ్చకర్పూరములో మేదింతురు, అదియే కాటుక. వేలా లతాంగి తట్టిన కాటుక లాగ యున్నదిట చీకటి, ఎవరి కీ భావము అలంకారము నంతోవము కలిగింవకుండును, వగలంతయు సూర్యకరము లనెడు మంచిగంథ పు రనము ఆకాశమ నెడు పెంకునకు. పూసిన నంజ కెంజాయ దీవము వెలిగించినది. చీకటియను కాటుక వడినది, ఈ యత్న మంతయు బేనికందురా! లోకములోని వారి కనుల నలముటకు కనులకు కాటుక పెట్టగానే తశణకాలము కనులు మూసికొనిపోవును, వమియు కనిపించదు, ఈ కాటుక యలమగానే నిశియంతయు కనిపించదు. ఆ కాటుక కొన్ని ఆకు వనరులు కలిపి మేదించి వట్టినచో నిధి నిశ్షేపాదులు కనిపించును, అది దొంగల కువయోగించును. ఉభయ్యత నరిపోవుటశే వేంకటకవి మిహిరకర రనము అని వాడినాడు, ఫలి తార్థము లోకులకు కన్నుమూత, దొంగ లకు సహకారి చీకటి యని చక్కని యూహతో నిండిన పద్యము, రూవకము ఉ్మక్సేకు యలంకారములు. ఇట్టి మహ_త్తరమగు భావ ములళతో నిండిన సారంగధరను విలువ కట్టుటకు కవికుల బేశికులు మహానుభావులు కింళపేంద ఫఘంటావంశనాననులు తిరువతి వేంకట కవులు తగినవారు, వేంకట కవిని మహాకవుల (శీణిలో చృ్చేనారు.

శ79 శంజాపూరు తెలుగు కవులు 'సుథీతిలకుం డని పొగడినారు. వారికి నా ధన్యవాదములు, సత్యము 'వెలిబుచ్చిరి, వండితకవి వండిత కవిని గహింపగలడు, “'వేంకటకవిని గురించి చెప్పిన పద్య మరయునది ఒకసారి చెళ్లపిళ్ల వేంకటశాస్త్రి గారు బెజవాడలో చేనుకూర వేంకట కవిని గురించి (వ్రస్తావించుచు చయూట చతురతతో పాటు మనసు మరపించు రసవత్తర కవిత ేమకూరది అన్నారు, "బెళుకు కాటుక కంటి సొలపు బరా పెదలోనం బట్టియుం డెడి (వేమం బట్టి యాయ అను పద్యము చదివి సారన్యము రన భావాదులు (శ్రవణ శసాయనముగా వినిపించిరి. ఆ మహాకవుల శిష్యులు (శ్రీ పింగళి లత్మీశాంతముగారు. చారు బందకులో నున్నపుడు ఒక శిష్యుని కా చద్యము పాఠము చెప్పుచుండగా వినుట కలిగినది, అఆయంద చంద చులు తరువాత సందర్భమును బట్టి మనవి చేసికొందును. తలారులు సారంగధకుని కర పాదములు ఖండించిరి. ఆకాశ వాణి సారంగధరునికి “పూర్వ జన్మ వృత్తాంతము వినిపించినది. చేమకూర వేంకటకవి కవి తలో చక్కని శిల్పమున్నది, వలుకులో మాధుర్య మున్నది, చుచ్చునకు ఉమ్మెత పూవంటి యొజుపైన కుచ్చెల చెజంగు మశ్లైల మోదం జిందు (దొళ కా మెలవైన వలరాజు మేడపై బంగారు కుండలో యనం గుల్కు- గుబ్బ లమర నెమ్మూము "కీరాజు నమ్ముఖమ్మున ్‌మ్మి కమ్మువంజుల 'మెజుం గ్‌మ్మై సనెజవ భోగినీ మణి గాన పొందు శీయంగ వచ్చు సీలాహీ యన వేణి నీటు చరావ సైకత నితంబ మొక వింత చలన మొంద అలతి లేనడు మల్లలనాడు చుండ

చేమకూర వేంకట రాజకవి 179

నవని నిది గాక యొయ్యార మద్దిర యని

యెంచనట నాతి వచ్చె రాయంచ నటన ఇది కౌశాంబచి నగశరాధివతి యగు ధవళ చందుని భార్య భువనసుందరి యను భోగసతి వర్మ న, ఈ వద్యమునందు స్వభావో క్షి యలంకారము కలదు. దానికి రూపకము ఉ లేతు తోడయి మరింత మెరుగు "పెట్టు చున్నది. మొదటి పాదమునందలి కుచ్చెల యను శబ్దమునకు కటి వ(శ్ర్రము అని జితకాశియందు వ్యాఖ్యానించినారు దీపాల వీచ్చయ్య శాస్ర్రిగారు. కుచ్చెల యనగా కుచ్చెళ్ళు అని యర్థము, కుచ్చెల చెజంగు కుచ్చెళ్ళ చెంగు అంచు అనియీ యర్థము. - వారు చూపిన వయోగము లన్నియు ఆ యర్ధ్థముతోడ నే వాడబడినవి, భువన సుందరి భోగాంగన యగుటలో నంజేపహాను లేదు, రాజులకు వలు రశముల భార్య లుందురు, అట్టి భార్యలలో భువనసుందరి యొక లె,

“జేంకట కవి శృంగార రనము నెంత చకంగా పోసించెనో కరుణ రనమును గూడ అంత చక్కగా నిర్వహిం చెను, ఎన్ని చరాచిన లోవము లెంతవారిక్రైన వుండక తన్పవు, వానిని వధాన ముగా (గ్రహించి శావ్య (ప్రాశ_స్య్యమును డిందువరుచుట యుక్తము శాదు. [గంథము పెరుగునను భీతిచేత కరుణ రనమునందలి యొకటి "రెండు పద్యములు భూవి దీని నింతటితో విరమింతును, చికాంగి రత్నాంగితో ననిన మాట లివి

ఎంతకు లేవు బాలుం డనియే వచరించెద వింతె శకాకనా

చెంతకుం జేరి సీ కొడుకు వేసిన చేతం దలంవవైతి వో

శాంత నిజంబె యొవ్వరును గాళికిం బోయిన సుద్ధులే వతి

ఫ్టింతురు గాని యా నడుము చేసిన డోనము లెంచళే కడా

వల వితా దినంతు లివి యెవ్వరు వెంర్తురు నోరిలోవలన్‌'

(వేలిడి నప్పూడుం గవ నేరండు నీసుతుం డడ్డపావగాం

జీ లలితాంగి నీ వనక యే రి నందుళె యాయెంబొమ్ము ఇూా

ల్బాలును (తేళ్ళ నందులను జూతెడు వారలు లే రికెన్వరున్‌ స

శ?4 తంజావూరు తెలుగు కవుణు చీమి గయ్యాళితన ము! ఈ మూట లనుచు హోవన భావ నాట్య (వదర్శ నాలు కూడ చేసియుండును, చిత్రాంగి ప్మాత నతి రమణీయముగా పోపీ.ంచినాడు వేంకట కవి, రనమును బట్టి శయ్య కూడ మారినది, అ పలుకుబడి యా నానుడులు ఆ విరగ పొటుతనము తలంచుకొని యూ వద్యములు చదివికొనిన వారు మునసువికి లోలోన మురిసిపోయి చిన్న నవ్వు నవ్వుకొందురు. ఇంక శోకరసము మాట నంపెంగ నూనె వాననలం బెంపెక్కిన యలకలా యివి కూర్చి తళుకు మొలక చిట్టాడు నాండు నా చిటికెన (శేల్వట్టు చేశులా యివి ముద్దు చిన్ని కూన ఫఘలు ఘలు మని యందియలు (మోయ నడయాడు నడుగులా యివి (పోది యనుంగుం జూల (పేను నా చన్నిచ్చి పెంచిన సీ మేని సెక్తురా యిది పూవ నెనరు వట్టి యనుచు నట రాలి యున్నట్టి యతని కురులు కర చరణ ఖండ ర క్త వంకములు మమత నెత్తి యక్కునం జెక్కున నొత్తుకొచుచు విందుముఖ యేజ్చెం గోయిల 'లెల్లం గదియ “వేంట కవి రచించిన ద్వితీయ కావ్యము విజయవిలాసము, ఇందలి యిలివృ_త్తము భారతములోనిది, అర్జునుడు తీర్థయా[తల కరుగుట ఉలూచీ చిశాంగచా సుభదలను వపరిణయమాడుట మూడు శృంగారభఘట్టములు వూ జాశ్వ్యాసములుగాంగల (వబంధము, మొత్తము పీఠికతో కలిపి యారువందల 'జెబ్బది ఆరెండు పద్యము లున్నవి. కథ యింద్రపస్థ పుర వర్మ నతో (ప్రారంభమయినది. మహో శావ్యమునందు పుర వర్ణన నాయికా నాయకుల వర్శన మొదలగు నవీ యిరువది రెండు వర్ష న లుండవలయునని లతణక _ర్తలు నుడివిరి, ఈ శావ్యమునందు నాయకుడు అర్జునుడు,

చేమకూర నేంకట శాజకవి కే

పొజం జూచిన వరసేన పొజు. జూచు

వింటి కొరగిన రిపు రాజి వింటి కొరగు

వేయు జేటికి నల పొండ వేయు సాటి

పీకుం డిల లేండు వతి రఘుపీరుం డొశండు శఘుపీరు డను చోట (శ్రీరామచం్మదుడని యర్థము, రఘునాథ నాయకు వని ధ్వని, ఇటువంటి నోలుగు పద్యములతో అర్జునుని వేంకట కవి వర్శించినాడు, గదు డను యదువంశ నంభ వుడు చ్యార వతినుండి ఇంద్ర 1వస్థ పురమునకు న చ్చెను. ఏకాంతమునందు సుభద్ర యందచందములా నర్జునునకు వినిపిం వెను,

కోడు ెపౌచ్చు కొవ్వు దానిం

గడువం జను దోయి పౌాచ్చు కటి యన్నిటికిం

గడు "పాచ్చు సపాచ్చు లన్నియు

నడుమే వసలేదు గాని నారీమణికిన్‌ చద్యము రమణీయముగా నున్నది. ఒక దానిని మించి యింకొకటి యున్నటుల వర్ణి ౦చుటబేత ఇందు సారాలంకారము కలదు, చివరి పాదము వద్యమునకు జీవము పోయుచున్నది. పాఠకు మనసు మురి వించి నగవు కల్పించు రనవంత మగు భావము కలది. కవుల నాలుక తుదియందు న ర్హించుచుండును, ఈ రీతిగా నఖ ళిఖ పర్యంతము నొక్క. యంగ మయినను విడిచి పెట్టక ఒక సారికి ఆెండు సారులు "రెట్టించి శిట్టించి వర్షించినాడు, చివరకు నుభద నూగా రైనను విడిచివెట్ల లేదు,

లు

అయ్యా లే పలు వెక్టుడ

నయ్యా రే లువం జూలు నంగజూు నారిన్‌ అంత యందముగా నున్నదట. సుభ (ద అసూర్యంపశ్య, పోతుటీగ కేన చొరరాని నగళులలో మెనంగు కాలిక, గదున కామె నూగా "కెట్లు కనిపించినదో! కనిపించినది కనిపించినటు లూరకుండక యా తడవ డదానివై నంగతినే యెక్తుకొనినాడు. మూాగారుతో జోడించి

114 కంశాపూరు తెలుగు కవులు అతిన కుచంబులున్‌ మెటుంగు టారును వేనలియుళొ ధశాధి పో న్నలియు నహీన భూతి కలనంబు ఘనాభ్యుదయంబు నివు డొం దితి మని మాటి మాటికిని నిక్కుచు నీల్లుచు వీజ్దవీగుచున్‌

ఉన్నవట, నుంచి వరిశీలనా శ క్షి కలవాడు గదుడు. భరాచిన వానిని

న్మకమముగా వర్ణించినాడు, ఆ విశేష విషయమును

శీతి నటుగాె యొక్కొ-కరికి న్నడుమంతపుం గలి కల్లినన్‌

అని సమర్భించినాడు అర్థాంతర న్యాసాలంకారముతో, వద్యమున శేమి మంచి సారన్యము కలది, నడక వరుగులు వారుచున్నది. సారంగధర వద్యాల వలె వ్యర్థ వదాలు లేవ. చక్క-ని వదముల కూర్చు, మనో బారముయిన భావము, ఈ విధముగా చూచినవి వూచినట్లు తు.చ, తప్పకుండ వివరముగా వర్ణించినాడు గదుడు సుభదను వది వద్యా లలో, ఇంకా వర్శించవలసిన గుట్టుమట్టులు మిగిలిపోయినవి కాబోలు. సావశాశము లేశ పోయినదో యేమో *“ఎక్క-.డ ఇెవ్చినాడం దర లేశణ చక్క-దనంబు, శతాంశము చెవ్చలేదు, నే నొక్కొక యంగ మెంచ వలయును అని మిరమించినాడు, నాయకుని యొదుట నాయకురాలి కట్టుకోోక యడుగు మడుగునం దణగి మణగి యుండు మర్యాంగ ములను వరుడు వర్షించుట పాతతకు కళంక మని వేంకటకవి తలంచ

"లేదు కాబోలు, లోక విరుద్ధమని యూహకు తట్ట లేదో, వర్ష న యెంత

రమణీయముగా నున్నను పాతకు లోవము కలిగించిన చో కావ్యము:

గర్జిత మగును. ఇట్టి లోవములు మన తెనుగు కావ్యములలో ఇవాల వరకు కనిపించుచుండును, దీనికి బీజము సంస్కృత శావ్యములలో నున్నది. అవకాశమును బట్టి మనవి చేసికొందును, ఇటువంటి వానీని వరిశీలించి యాంగ్ల భాపా విదులగు నవ నాగరికులు తెనుగు కవులకు మన _స్తత్వము 'లెలియ దని వేళాకోళము చేయుదురు. ఒకసారి కోరాడ రామకృష్ణయ్యగారు ఇష్టానోష్టిలో నుండి తెనుగు (బంధాల విషయము వచ్చి యిట్లా అన్నారు. “తెనుగు కవులు (వబంధాల్లో విచ్చిగా వర్మించారు, పాత పోవమణ కెచిత్యము కూడ ఒక్కొక్క

చేమకూర వేంకట రాజకవి 14 చోట పాటించ లేదు, రాజు పుర వీథుల వెంట పోతూంటాడు, పౌరాం గనలు మేడల మిోదనుండి తటకావడి చూస్తారు. అది లోకంలో ఉన్న చే, (వతి యాడచానికి రాజువై మోహ మంకురించి నటుల సాత్విక భాచాలు వర్ణిస్తారు, ఒక్క- త్రెనా వత్సివత వుండదు కాబోలు, ఇంత కంచ అనభ్యత ఇంకేం కావాలి అన్నారు. నేను నవ్వుతు అన్నాను “అ-జీన్కిట్రండి అట్లాంటారు; ఒక్క- త్రైనా వతి్యవత వుండదా! పెద్దన్న గారు చూడండి ఒక్క- నే ాంబుజ మొక్క. గల్ల మొక చన్నొయ్యా రపున్‌ లీల అను మనుచర్శితలోని పద్యమును చదివి ఒక్క- లైనా వుందా లేదా అన్నాను నా (వక[న నున్న (కోర్కొండభట్టరు) కృన్నమాచార్యుల వారు ఆ మాట అందుకొని *అది మునలది, అందు కనే రాజ కశోరంబును అన్నాడు పెద్దన్న గాలేం తక్కువ తిన్నాడా అన్నారు. రామకృష్ణయ్యగా రతి గంభీరుడు త్వరవడి యీ మాటా అనరు, పూర్వాచార వరాయణుడు, నన్నగా “*చానికిని ఒయ్యారం ఒచ్చింది అని జూరవిడిచారు చిన్న నవ్వు చిలికిస్తూ. అందరము నవ్వుకున్నాం, నంన్కృృత కవుల కావ్యములం బే యి లోన మున్నది. నైవమధ వ్యాఖ్యాత యే అనుకుంటాను దీనిని గురించి చర్చించాడు,

అర్జునునకు సుభ(దవై అనురాగము జనించినది, ఆమెను వరి ఆయ మాడవలయును అను ఊబా పుట్టినది. నమయమునశకై కాచు కొని యుంజెను, దొరికినది. భూవదథీ.ణణమునకైై బయలు జేరినాదు, తీర్ధములు శీవించుచు గంగా తీరమునకు చేరినాడు. చేముకూరకు నహజమగు నన అందందు పొడసూవీనను ఇచ్చట నుండి చివరివరకు చక్కగా సాగినది.

సునానీర సూనుండు నూచెన్ని మజ్జ

జనా ఘోత్పత త్పంక శశాంక రాత్నో

ర్భి నిర్ణుగ్న నీ్‌లీజ శఖభోన్న మ దృ ఖం

గ నేతోత్సవ శ్రీని గంగా భవానిన్‌'

డీ 12

క! తంశావూరు తెలుగు కవులు ఇది భుజంగ్మవయాత వృత్తము. సందర్భమునకు సరిగా తగిపోయినది. అర్జునుడు 'జేవనదిని గాంచెను. ేనతా దర్శన మైనప్పూడు దండక మును వకింతురు, ఆ గణముల కూర్చులో భక్షి ను. బేకివచేయు శక్తి యున్నది, అట్టి నడక గణముల కూర్చు భుజంగ వయాతలో నున్నది. రనమునకు భావమునకు తగిన వృ_త్తమును వాడుటలో కవి "జెలివి కేటలు వ్య కృమగును. వ రసమునకు తగిన యా వృత్తమును ఛందశ్శాన్ర్ర, వే _త్తలు నియమించిరి.

శాళిడాసు వియోగినీ వృత్తమును రతి విలావ ఘట్టమునందు వాడీయుంజెను, అది కరుణ రనమునకు తగినదని సారస్వత తత్త | "వేత్తలు చెప్పగా వినియుంటిని, మేఘసం బేశమునందు మందా. కాంత మును వాడెను, డాని నడక అపాఢన్య (వథమ దివనమునందలి మేఘ గమన బోలి యుండుననియు, 'ఆ గమన సాదృశ్యమును శెలుపుటశీే ఆ వద్యమును వాడె ననియు నాకు మేఘసం దేశము పాఠము చెప్తూచు మా గురుజేవులు శీ శిష్టా నరసింహశాస్త్రి గారు 'శెలివిరి. అందలి నత్యాసత్యములు అప్పుడు నా కంత యనుభవము నకు రాలేదు కాని, నన్నయభట్టు క ణ్వా్యశ్రమ వర్ష నమునకు వాడిన మానిని కవిరాజ విరాజితములు (వశాంతమగు న్యాశమ చాతొావర ఇమును స్ఫురింవ జేయు శక్తి యా నడకలో నున్నదని తెలిసికొన గలిగితిని, శావున రసమునకు నందర్భమున కనువగు వృత్తనులు వాడుట ఉత్తమ కవుల లత్‌ణము, అర్జునుడు

పువ్వారు బోండివై సరి

యెవ్వా రన భీషుం గాంచి యింపొందితి వీ

నవ్వావి యెజుంగుదువె మూ

యవ్వా! పోషీంవం బాడి యగు నను నీకున్‌ అని వినుతించినాడు, బంధువు లొకరి నొకరు కలిసికొని నవ్వుడు (పాఠ చుట్టరిశాలు బైట వేసిళొనుట లోక సపహాజము, ఈ పద్య మిక్క_డ చక్కగా నరివడినది. సారంగధర శావ్యములోని కందవద్య ములకు విజయ విలాసములోని కందవద్యములకు నడకలో చాల

చేమకూర వేంకట రాజకవి 1ణ "శారతమ్యు మున్నది. వానియందు కుంటు కలదు, సాఫీతనము వాల తక్కువ, మచ్చునకు

నెలపూ చాలుపు మన పూ

జలు మెచ్చునె యని మదిన్‌ విచారింవకు చీ

కలి మాకిలిగా నల్లిన

వెలది తెర ల్బూచి నంతసించుట లేజే ఇది సారంగధర మొదటి యాశ్వానములోని వద్యము, వై వద్యము నందలి శయ్యా సౌందర్య మిందు లేదు. ఒక్క కందమునంజే కాదు వృత్తము లన్నిటిలో నా భేదము నిశితముగా పరిశీలించిన వో కనివీం చును, మొదటి యాశత్వానము సారంగధరలోని వద్యములకును ద్వితీయా శ్వాసములోని వద్యములకు తరువాతి వద్యములకు భీదము న్నది. సారంగధర తృతీయా శ్వానము తుదిఘట్టములలోని వద్య మిది

సీ దండకు రాకుండినం

బూదండల (వేయు నన్ను. బొడగని నపుడో

"వేదండ గమన సుమనః

కోదండ ధరుం డజేయమొకో దండ మనెన్‌ ఇంతళంె%లు నడకలో సాఫీ తనము మృదుత్వము విజయవిలాస కంద ములం దున్నవి, కందము చెప్పినవాడె కవి యని నానుడి, దానిలో నందము తీసికొని వచ్చుట వాల కష్టము. కంద వద్య రచనలో తిక్క-న్నగారు దిట్ట యని చినశుతి, దీనికి కవిచాడన్స పద్వమే (వబల సాత్యుము,

ముందటి దినములలోవల

కందమునకు సోమయాజి ఘను. డందురు నే

డందరు నిను ఘనుల డందురు

శందమునకుం గుందవరపుం గవి చౌడప్పా! విజయవిలాసములోని కంద వద్యములు శయ్యా రమణీయత కలిగి చాల మృదువుగా నుండును, దీనికి దృష్టాంతము వైవద్యము చాలునుం

198 తంజావూరు తెలుగు కవులు కంద వద్యము లేకాదు. అన్ని పద్యములను యున్నవి. సారంగధరలో వ్యర్థపదములు గాని, యతి (పాసలకొరకు యమకముకొరకు తడము లాడినట్లుగాని కనిపించదు. పద్యముల పోఠశడలను నిశితముగా నరి పోల్చుకొనుచు చివరకు వరిశీలించి చూచినచో సారంగధర యొక్క బిగువున (వాసిన (గ్రంథము కాదనియు, అంతరాంతములందాగ్‌ మూడాశ్వాసములు నుకూడు నాలుగు తడవలుగా (వాసిన ననియు తోచుచున్నవి. కవితలో పరిపూర్మముగా ననుభవము సంపాదించిన తరువాత విజయవిలానము వేంకటకవి (వాసియుండును. మరొక విశేషము. సారంగధరలో జాతీయములు అచ్చికములు వ్యావహోరికో ములు జేశీయము లగు వదముల కలయకలుపుతో పద్య రచన సాగినది, మచ్చునకు

(కిక్కిరిసి నగ రిలోనికిం

జక్క-న దురదురన చొచ్చి చనుచో 'నేమిం

'జెక్కు. సెమర్చ్సక యుండెడు

నక్కొ. మరుని. గాంచి వార లకి దుఃఖతుల్రై విజయవిలానమం దిట్లుకాదు. జాను అెలుగు వదములతో తత్సమ వదములు మిశ్రమము చేసి దీర నమాసము లందందు వెలయించుచు మృదు లాతిమృదులముగా వేంకటకవి రచన సాగించినాడు,

నంతోవ బాన ఛారలు

దొంతర గాం జూచి (యొక్కి- తోయధి వరనీ

మంతిని నా తిజగ ద్దీ

వ్యంతిని భాగీరథీ (నవంతిని బొగ జెన్‌ శెండు వద్యములందలి నడకలోని 'శారతమ్య మరయునది, సారంగ ధర యందు కంక విజయవిలానములోని కవిత మిగుల రనవంతమయి మనసు నలరించును. ఏ వద్యము వరిశీలించిన సీ శారతమ్యుము నోచ రించును, అర్జునుడు గంగాస్నాన మొనరించినాడు, చాన ధర ్రములు: చేసినాడు, హరికథాశవణ వరాయణుండయి యచట కొన్నాళ్ళుం

బేమకూర వేంకట రాజకని 881 'జెను, ఒశళనాడు గంగానది వై కతములందు నరుడు విహరించుచుం డెను, ఉలూచి యను నాగకన్యక వానిని చూచినది, విజయవిలాసనములోని మూడు శృంగార ఘట్టములు మూడు రకములుగా నడచినవి, మొద టిది యులూచి కథ. ఇందు ఉలూచి నాయకుశాలు, అర్జునుడు నాయ కుడు, బహు [వియాసదృళ శీలుడు, కావున దథీణనాయకుడు, అతడు ఇలవయి మత్స్యయం[త మొక 'యేటున నేసి నమ_న్త రాజులన్‌ గెలిచిన మేలు వార్త లురగీ వర గీతిక లుగ్గడింవ వీ నుల నవి చల్లగా విని నది యులూచి. వాని మిద వలపు నొనినది. వాని చెలువ మేక లీలల చి_త్తరువునందు (వాసి భూచుళొనుచు నానందించిన దింత వరకు, ఇవ్వుడు కంట బడినా డర్జునుడు. విభా వానుభావ సాత్విక వ్యభిచారీ నంయాగా (దన నివృలత్తిః..ఈ కథా ఘట్టమునందు ఉలూచి అర్జునుడు ఆలంబన విభావములు, గుట్టసియాడ గబ్బి చను గుట్టలవై. బులశాంకు రావళుల్‌ 'తెట్టువం గట్టం గోరికలు కేటలు వెట్టగ వేడుకల్‌ మదిన్‌ చొట్టికొనంగ నచ్చెరువు తొంగలి తెప్పల వీణ నొత్తంగాం బెట్టిన దండ తీయక విభీత మృేతణ యులూచి అర్జునుని చూచినది. (పారూఢ కటాయోదిక మనుభావము, "పెట్టిన దండ తీయక ఉలూచి యర్జునుని భూచుట యనుభావము, "పెట్టిన దండ౯ అను చోట నడుముపై మోపిన హాహునవును అని 'వేదం వేంకటరాయ శాస్త్రిగారు వ్యాఖ్యానించిరి, అది యెంతవరకు నమంజనమో విచారింవవలసి యున్నది, కన్నార్పక వరాచిన దని భావము, అఆ దూచుటలో తొంగలి 5న్పలను ఏీగనా త్తగా చూచి నది అనగా కన్నులను విరివి చేసికొని చూచినది, డానికి కారణ చు చ్చెరుపాటు, అర్జునుని యందచందముల కులూచి య చ్చెరుపాటు నొందినది, అ యచ్చెరుపాటు వాలు రెప్పలను వీగనొ త్తినది, విప్పారు నట్లు చేసినది. అట్టి విరివి కశనులనుండి రవ్చలార్పక చూచినది. ఆ “శరాపులు పాండ వేయు నలంకరించిన పూల నరము వలె నుండెను.

181 తంజాపూరు తెలుగు కవులు అ నరములను తోలంగ తీయలేదు. తేక దృష్టితో చూచిన దని భావము, "వెట్టిన దండ యనగా అర్జునుని అలంకరింపచేసిన దండవంటి నిరంతరమగు చూపు అని యర్థము, ఇట చూపును పూలహారముతో పోల్చినాడు కవి, అట్టి యెడ తెగని దీర్ధావలోక నమువలన గుట్టసి యాడినది. చను గుట్టల మిద పులకలు పొడమినవి, కోరికలు లేరు. కొనినవి, వేడుక లంకురించినవి, ఇందు పులకాంకు రావళులు 'లెట్టువ కట్టుట సాత్విక భావము,

_స్తమృ [వలయ రోమాంచాః స్వీడో వైవర్ల్య 'వేవథధూ

అశు వైశ్వర్య మిత్యప్రై సాత్వికాః వకీితాః ఇచట చమువీలి యను నాయిక చేష్టవలన పొడమిన సాత్వి కాను భావములవలన రతి స్థాయిభావము గమ్యుమానము, స్థాయిభావ వవ రసః, రతికి శృంగారము రనము. కావున శృంగార రనము ధ్వనితము, ఇది రనధ్య్వని,

మరు డనఖే కొంకు, అందు వలపు గల నాయికా నాయకుల మిదికి సల్లేరువై బండివలె పరుగులు పెట్టును.

వణావీ, నపుడు వెడసిం

గాణిం గొని యలరు తూపు గమిం జక్కెరయే

ఖాణముగాం గలిగిన కం

ఖాణపు దొర పింజ వీంజ గాడణగ నేసెన్‌ వీణావీ, నపుడు వెడ సింగాణిం గొని యలరుం దూపు గమి పింజపింజ గాడగ నేసినాడట, ఏ మాధాటి, చక్కని జూతీయములగు జూను "కెనుగు వదముల సమ్మేళశనముతో వద్యములు. రెండును పరుగులు వారినవి, కంఖాణపు దొర అచ్చు పొరపాటు ఖేంఖాణ మని యుండ వలయును. ఖేంఖాణము సంస్కృతము. చక్కెర యే ఖాణముగాం గలి గిన ఖేంఖాణపు దొరయట మదనుడు, కవితలో మంచి పరిశమ రచ నలో ననుభవ మున్నగాని యిట్టి వదముల యల్లిక కుదరదు. పాడి నటే పాడరా యన్నటుల పూర్వ కవులు వాడిన పదములనే యిటు నటు మార్చి వాడుటలో గొవృతనము లేదు, న్వశ _క్రిచేత వినూత

చేమకూర వేంకట రాజకవి 193 నములగు వదములను పర్యాయ పదములను నృజించుటలో కవి (వతిభ యున్నది. అదియే ఓిక్కనగారు నిర్వచనో త్తర కామాయ ణముళలో నుడివినది, క ళాపూర్జోదయములో వీింగళి నూరనగారు ముత్యాలు పోవాళించిన లీల యనుటయు నదియే, నన్నయగారు వాడిమయూఖమనుల్‌ కలుగువాడు అని సూర్యునికి చాడినాడు. తిరువతి కవులు తొండముల్‌ గలుగు జంతువు లని వాడినారు వన్లులకు. ఇట్టి వదములు భాషపాళభి వృద్ధికి నపహాకారములయి తరువాత కవులకు చారి భూపిన వగును. ఒక యాధునిక కవి నీటం బుట్టిన విరి. బొడమిన “వేల్పు అని (బహ్మకు వర్యాయ వదముగా వాడినాడు, ఇట్టి స్వతం (తములు విజయవిలానములో ెక్కులు గలవు, కావున నే వేంకట కని కవన పరిశమలో నారిలేరిన తరువాత విజయవిలానము (వాసెనని నుడివిలిని,

ఉలూచి యర్హునుని సొగసు ఎనిమిది వద్యములలో నుతించినది యున్న తమి కొలంది. ఎంతవర్షించిన "జేమి లాభము, ఉట్టి వదాడం బర మే కాని సారంగధర యందలి చిత్రకళా నిర్మాణము శిల్ప కళా నృష్టి విజయవిలానమునం దంతగా కనిపించదు,

సిగ నంపెగ పూ లొనవరి

వగ కస్స్తురి నామ మొజుపు వలెవా బారా

సౌగ సీటు లుండవలె నని

సాగసీ లతాతన్వి యతని సొగసు నుజించినది, రఘునాథ నాయకుడు కృతిభ_ర్వ, అతడు వై వ్లవమతము వాడు, గీరునావముము ధరించును, ఆ నామము వేంకటకవి యర్జ్హునునకు 'వెళైను, అర్జునుడు విష్ణువగు (శ్రీకృష్ణుని భక్తుడనుటలో సంజేహము లేదు, కాని యా కాలమునందు నర్గునాది విష్ణుభ క్తులు నామములను అనగా సూర్ధ్వ (తిపుండములను ధరించి నటుల నెందు నున్నటుల తోచదు, రఘునాథ నాయకుడు బుళ్యశృంగునకు వ స్రైవర్ధసము లున్నటుల వర్ణించెను. విష్ణుభ క్తులకు నాను తిలక ధారణ మిటీవలి సాం్రడాయ నుయినది, వేంకటకవి యా సాంవదాయమను అర్జును

1 తంజావూరు తెలుగు కవులు నకు కూడ యలవరచినాడు, అర్జునున శే శాదు. ఉలూచికి కూడ కస్తురి నాము నున్నట్లు వర్ణించెను, “నా వలపు క స్తురి నామము తోడు” అన్నది ఉలూచి యర్జునునితో, నామ మను శబ్దమునకు బొట్టు అని శబ్దర త్నాకరమునందు అర్థ మున్నది. కాని మంచి కపఫురంపు గీరు నామములుతీర్చి యను చందభాను చరితలోని (వయోగమునకును, *“నొనలన్‌ నామ మొకింత తాల్చినను చాలున్‌ నీకు నెవ్వార లై నను సుపూజ్యుల్‌” అను వరమయోగి విలాసము నందలి (వయోగమునకును ఊర్థ్వ (తిపుండ్రములని యరధ్థ ము, నామము లను శబ్దమునకు పశ్షైవర్థనము లనియే లోక వ్యవహారము. “నామాలు "వట్టాడు నా కొంవ తీశాడు అని లోకో కి, శావున ఇట నామము లకు ఊర్థ్వ (త్రిపుండ్రము లనియే యర్థ ము, (స్రీలకు నామము లుండునా యను నంజేపూ మక్కర లేదు, డానికి శశ్రార త్నాకర మే సాఖీ, ఇట ఉలూచి అర్జునులకు 'వేంకటరాజకవీ నామములు అలవ రించుట అనాటి వైన్యవ మత (పాబల్యము శకారణము, రాజు వెన్ల వుడు. అందుమూలమున ఉలూచి అర్జునులను వైప్లవులుగా మార్చి నాడు కవి, రాత్రి మొనది, అందరు వితాకులై యుండిరి, జాహ్నవీ తటమున నంధ్యవార్చి జవ తత్పరుడై యున్నా డర్జునుడు, ఉలూచి వానిని తన నగరికి ఉన్నవాని నున్నటుల గొనివోయినది మాయా బలమువేత, కన్నులు తెరచినా డర్జునుడు, ఉలూచిని చూచినాడుం ఇెళుకుం గాటుక కంటి సొలపుం జూ వెదలోనం బట్టియుండెడు (వేమం బట్టి యాయ జికిలి బంగరు (వాంత జిలుంగు టొయారంపుం ఖైంట గుబ్బలగుట్టు బైటవేయ సౌగసుం గుచ్చెల నీటు వగలు కన్నుల వండు గలుగ మాయపుం గౌనుం గలుగం జేయ నిడుద సోగ మెటుంగు జడ కుచ్చు గరువంపుం బిజుదు ేఖకు గెల్పు బిరుదు చాటం

చేమకూర వేంకట రాజకవి 185

గంట సరినంటు క స్తురి కమ్మ వలపు

కవ్వురపు వీడియపుం దానిం గలసీ మెలంగ

నొరపులకు నెల్ల యొబ్బమయై యుండె నపుడు

భుజగ గజగామిని మిటారి పొలుపు మాజి ఇది మిగుల రనభావ గర్భితమయిన చక్కని వద్యము, అర్జునునకు రసోద్దీవకములయిన యులూచి [పాయంపు సోయగము, అలంకార చేష్టాదులగు వీభావము లిందు వర్శ్మితములు. నాగాంగన వతమున సాత్విక భావములు సూచింవబడినవి, ఈ విభావానుభావ సాత్విక భావములతో మెటుగులు తీరిన ఉలూచి రూట్‌ శిల్పము ఇందు చితింవబడినది. కాటుక దిద్దిన 'ఇెళుకు కందోయి సొలపు చూపులు, వానిలో సువ్య కము లగుచున్న మనసులోని వలపు, అంతరంగిక చృత్తమునకు వ్యాఖ్యాత ముఖమని పెద్దల నుడి, ఉచికిన చందోయి మోది చికీలి బంగరు (వ్రాత వనితీనము గల సన్నని పైట; ఉట్టివెట శాదు, అది యొయ్యారంపు వెైట, నవనాగరి కాంగనకు వలె నొక వైపు చన్ను కనువీంచుచున్నది కాబోలు, అవును, మోహంబువలని వరవశత్వము నొందిన (పాయంఫు గులుకులాడి యులూచి, అందు మూలమున పైట కొంత జారియుండవచ్చును, ఆవెం

నాగరిక ముద గల మంచి బాగరి యట

నాగచానములో వింత నటనల దట శీ ననుటయీ శాదు వేంకట కవియీ యొవ్వుళొనినాడు. అనలే నాగ రిక ముద గల వాగరి,. అందులో వింత నటనలది. వానికి తోడు వలపు సాలపు గలది. కావుననే పెట జూరినది. ఇంక గుబ్బల గుట్టు 'వైటవడ కేమగును! చీరె కుచ్చెళులు లేని నడుమును ఉన్నటులు చేయుచున్నవి. ఇంక జడ నంగతి. రేలూచి జడ నిడుద మొనది., సోగ మొనది, చివర బంగారు కుప్ప కుచ్చులు గలవు, అవి పిరుదులకు బిఠు దులను చాటుచున్నవట. చక్కని యూహ. విజయములను పొందిన ఘనులు ఘంటా కంకణాది బిరుదములు ధరింగురు, ఆవి వారి గొవ్చ తనములను చాటుచుంగును. విరుదు లున్నతిచేత విజయమును సాధిం

186 కంజావూరు లెలుగు కవులు చీనవి, కావున కుప్పె కుచ్చులను ధరించినవి. ఆ కుప్పెకుచ్చులు ఏిరు దులకు బిరుదులు చాటుచున్నవి. అనగా ఘనతను వెల్ల డించుచున్నవి. "వేంకటకవి బలుదిట్ట, ఉలూచి జడ సిరుదుల నంటుచున్న దనియు, వీరుదులు మిగుల పెద్దవనియు భావము, కావుననే యొరపుల కెల్ల నొజ్జయె కనివించినది ఉలూచి, అమె యర్జునునియందు వలపు కలది ఓష్టః (వస్ఫుర తీశణే విచలతః కూపోదశే మత్స్యవత్‌. ధమ్మిల్ల ॥ కుసుమూంచితో విగళతి ప్రాపోవి బంధం పునః (వచ్చన్న్న [(వజతః న్తనౌ (వకటతాం (శోణీతటం దృళ్యతే నీవీ చ స్ధలతి స్థితాఒవి సుదృఢం శా మేంగితం యోపి.తాం 'ఇళుకు శాటుక కంటి సొలపు. జూపు, ఒయ్య్యార౨ పుం బైట గుబ్బల గుట్టు బైటవేయుట, జడకుచ్చు బిరుదులు చాటుచున్న పిరుదులు శాముకురాండ్ర లతణములు, ఇవిరన వర వశత్వమువలని తన్ను తా నెరుంగకుండుటచేత పొడము లతణములు, ఇందు _న్తంభ మను సాత్విక భావము వర్ణింపబడినది, _న్తంభ మచంచలత్య మని శ్రావ్యా లంకార సంగవాము, అది వరవశత్వమునలన కలుగును. ఇందును రనధ్యని కలదని కొందరు సాహిత్య వే త్తల యభ్మిపాయము, అది యంగిక రింపతగినది, అర్జునుడు *వధూనుణి! యొవ్వరిదానవు! పేరెయ్యది! నీకు నొంటి వసియింవం గారణ మేమి? యని యులూచిని (వళ్నించినాడు, అమె నాగవాసనములో వింత నటనలు గలది, కావున మేలి వసిండి గాజుల నమేళపుం బచ్చల కీల్లజెంపు డా శేలు మెజుంగు గచ్చి చనుం (గ్రోవకుం చార్చుచు సోగ కన్నులం జీలగం జూచి నది. ఇది స్రీ స్వాభావికమయిన శృంగార బేన్ట. మహాకవుల విశే వమణములు సార్థక ములు, “ఓ మదవతీ నవమన్నధ! ఈ జగంబు పాతాళము, జే చులూచి యను దానను, భుజంగమ రాజ కన్యకను అన్నది.

చేమకూర వేంకట రాజకవి 187

మదవతీ నవమన్థుథ అను నంబోధనవేత నే ఉలూచి వలపు వ్యంజిత మగుచున్నది. అంతటితో నూరకుండ లేదు,

నరిలేని విలాసము గని

వరియిం చింట దోడికళొనుచు వచ్చితి నిన్నో

కురవీర! వసింవలో నీ

కుటు వీర దృథాంక పాళి కోరిన చానన్‌ అని వ్యాఖ్యానించినది. దృథాంక పాళికి వేదం వేళటరాయ క్రాన్రి గారు గట్టి శౌాంగిలి యని యర్థము (వాసినారు. అంకము అనగా ఒడి యని యర్థము, “అంకము చేరి శెల తనయా_స్తన దుద్ధము లాను వేళ” అని మనుచరి[త, అంకపాళి అనగా ఒడిచోటు. భార్యభర్త యొడిలో కూర్చుండుట అనురాగ లతణము. అందుక నే కుజువు=తోడ, ఈర = ఈయవలసినది అన్నది ఉలూచి. అర్జును డామె (వత్యంగమును మాచినాడు, మెచ్చుకొనినాడు, అందమున కబ్బురపోయినాడు. అతడు నేర్పరి. వలచి వలవించుకొను "ఇెలివికలవాడు.

శాముకుండం గాక (వతినై

భూమి (వదథీ,ణము చజీయం బోయొడు వానిం

గామించి తోడితేం దగ

చా మగువ! వివేశ మించుశీని న్వలదా యని గడ్దించినాడు. “వనిత తనంత తావలచి వచ్చిన చుల్క-న గాబె 'యేరికిన్‌ ” అన్నాడు పెద్దనగారు, అందులో మహోవీరు డర్జునుడు, నదురు 'బెదురులు లేనివాడు. గడద్దించ శీమి! ఆ మాటలకు నవ్వు వచ్చినది ఉలూచికి, రాదా మరి. సుభద్ర మనోహారాయ సౌందర్య మును విన్నాడు, ఆమెను చూడవలయునను కోరిక జనించినది, నమ.

• యమున కెదురుచబూచుచుండెను. బైవ వశమున నవకాళము లభించి

నది. భూ (వదతీణము మిష, సుభదవై మనసు, ఈ సంగతి తెలియ నిది కాదు ఉలూచి, “వతినై' యనగానే నవ్వు వచ్చినది. పూర్వా వర కథా సందర్భ శుద్ధి గుర్తించి ావ్యము (వాయుట మజహాోక వి లశత్షణము, శావ్యమునందు 'కానువేయు (వతివదమునకు (వయోజన

48 తండావూరు తెలుగు కవులు ముండవలయును, 'జీంకటకవి సందర్భ మెరిగి స్మ్వపయోజనముగా విజయవిలానను నందు నదములు వాజెను. *వరియ మూటేగు గతి అనుటలో నే యర్హునుని (వతము లెల్ల మగుచున్నది, అందుక నే “నావ్రడు మోమున నులక నవ్యొలయన్‌ * అన్నాడు కవి, దానిని తరువాత వ్యాఖ్యానింప వేసినాడు. ఉలూచి వలి గబ్బి గుబ్బ చల ఠీవికింగా నటించుక నటించు కవు న్గనిపింవ వల్కి-నది. మంచి రన గర్భితమయిన వర్షన, సారన్యము గల భావము, వలి గబ్బి గుబ్బల శీవికి నించుక నటించు చున్న నడుము కనిపించు నటుల చేసిన దట. మొపము కల నాయకురాలు తన మర్భాంగములను హకూపి నాయ కుని మనమునందు కామో బేకము కలిగించుట (శ్రీ స్వభావము, ఉలూచి నన్నని తన కౌను కనిపింం చేసినది. అది నటించు కౌను, అందుమూలమున నది చాల సన్నని దని లేలుచున్నది. ఆ నటనకు కారణను చన్నుల ఠీవి, అవి గుబ్బల వంటివి. అందు మూలమున "పెద్దవై. బరువుకలవి యని స్ఫుటమగుచున్నది. ఆ బరువువలన సన్నని నడుము తూగాడినది, అదియొక నాట్య భంగిమ, అటించుక నటించు నను పదముల కూర్పులో నాట్యము గోచరింప చేసినాడు వేంకటకవి, వదముల పొందికలో అర్థ చమత్కృతి వదచమత్క్చృతి జోడించి రన నంయుతముగా భావము నవగత మగునట్లు చేయుట మహోకవుల రచనలలో నొకవిశేవము, దీనినే వలుకుబడివలన నర్థము ధ్వనింప చేయుట యందురు. ఇట్టి శక్తి పూర్వ కవులలో నన్నయ పెద్దన లకు శలదు. ఆ నంగతి మొదటనే వివరించితిని, తరువాతి కవ్చలలో "శేవము వేంకటవతి రచనయం దీ విశీమము కనిపించును. వల లతా జూల డోలా నమాలోల కాలామణీ గాన భాసురములు

లళా డోలికల యూఫపు వదముల కూర్పులో నెలకొల్పినాడు. అటు శరువాత ఉలూచి ఓ రసిక శేఖరా! యని యర్జునుని సంబోధించినది. అ మొలక నవ్వున కీ సంబోధన నరిపోయినది. అదియొక వరివోన గర్భిత మయిన నంబోధన,

చేమకూర నేంకట రాజకవి 1

నిను గీతి సాహితీ మో

వాన వాణులు చెవులు వట్టి యాడింవం గాం

గని యుండి కాముకుండం గా

నని వల్కి-న నాకు నచ్చికానె నృపాలా అన్నది యులూచి, ఈ నమాధానము వై విమయమును వ్యక్త వరచు చున్నది. నాయిక చతురకురాలు, అంతకంళ%ు చతుకు డర్జునుడు, “నమ _న్తమ్ము నెటుంగు వలంతివి, వరనతి నసెనయుట రాజుల ధర్ధుమా+” అని (వళశ్నించినాడు, వరనతి యనగా వరుని భార్య అని యిట అర్ధము. ఉలూచి వివాహిత యీమోనని పాండవేయు నను మానము,

కన్నియంగాని "వేరొక తెం గాను మనోహర రూప! నీకు నే

జన్నియ వట్టి యుంటి నెలజవ్వన మంతయు నేటిడాక నా

కన్నుల యాన నా వలపుం గస్తురి నామముతోడు నమ్ము కా

దన్నను నీదు మోవి మధురామృత మా నిటు జానచేనెదన్‌ , అని యరునుని నం జేజబాము తీర్చినది. నమ్ముడేమో నని యొట్టుమోద నొట్టు ెట్టుకొనినది, ముందు తనమిద తరువాత అర్జునునిమోద, ఆ. జానలలో ఉలూచి యావేగము స్ఫురించుచున్నది. మరల అడ్డుపాటు “తెచ్చినా డర్దునుండు.. “ఫణి జూలివీవు, ఏ మనుజజూతిని. అన్యజాతిం (వవర్తించుట క క్స్‌ మగునే! అని జూతి భేదమును నిరూపించినాదుం ఉలూచి కడు నమర్ధ్రరాలు, పూర్వ వృత్తము లెరిగినది,

తొల్లి (శ్రీ

రాము కుమారు. డై న కళ రాజు వరింవంజె మా కుముద్వతిళ౯-

గోమల చారు మర్తారర్తి పురుకుత్చుడు నర్మద బెండ్లి యాడంజే అని దృష్టాంతములు చరాపినది. *నీ మన సొక్క- శు కరుగ నేరదుగాని" అని యొక సూటిపోటు పొడిచినది. రమ్యమగు నంభావణ నాయికా నాయకుల మధ్య సాగినది, చక్కని నన్ని వేశములను సమకూర్చి నాయికా నాయకుల మధ్య మనోరంజకమును నందర్భు సముచితము. నగు సంభామణను జరిపించుటలో నిటీవల కవులందు చేమకూర

49 తంజొపూరు తెలుగు కవులు “వీంళకటరాజకవికిగల చాక చక్య మింక నితరకవులకు లేదు, సారంగధర చరిితమునందు చిశ్రాంగి సారంగధరుల నంభామణ, విజయవిలాసము నందు ఉలూచి అర్జునుల మూటలు, సుభ (దాక్టునుల వలుకు చతుర తలు మెచ్చుకొన తగినవి, ఉలూచి యతనుతావమునకు ఆాళ లేక పోయినది, ముఖాబ్దమునందు విన్న బా టొదవినది, చక్కని తెలి సోగ కన్నులయందు చావృములు (గమ్మినవి, గళంబునందు గద్దదిక పొడమినది, అమె వల వంత ముప్పిరులు గొన్నది. వై వర్ష్యము, అశువు, వై స్వర్యము లను సాత్విక భావము లిందు వర్ణ్మింవ బడినవి, "అర్జునుని మనస్సు కరగినది. అన్నాడు, చక్కె-ర బొమ్మ! నా వతము చందము బెల్సితి నంతెశాక నీ చక్క_ందనంబు గన్న నిమునంబయిన న్నిలుపోవ శక్యమే యక్కు-నం జేర్చ కంచు. అంతలో నింతవరకు లేని నునుసిగ్గు దొంతర లెక్క-డనుండి వచ్చిననో గాని యులూచి తల వంచినది, అర్జునుడు నరసుడు, అతివ మనస్సు శుర్తించినాడు, వివాహా విధిజ్ఞు (డైన మి నాంకుం డొనర్చినాం డిది శుళ్రైక ముహూర్తము రమ్ముటంచుంబ ర్యంక ము మింద నెప్బెలి కర్యణగహణం బొనరిం చెం దన్మణీ కంకణ కింకిణీ గణ వికస్వర సుస్వరముల్‌. సెలంగలోన్‌ శయ్యకుం చార్చంగా దుజుము జూతె సదంతటం జక్క దిద్దంబోం బయ్యెద జూజె నయ్యదిరి పాటున గ్రక్కున నీవి జాకెరా జయ్యెడ నవ్విలాసిని యొయారము చూచి కవ్ర్చంగలించ నా నెయ్యెడ 'మేలె చూచలుకు (గ్రహింవరు జాణలు జారుపాటులన్‌ అరన్ధాంతరన్యాసాలంకార మా వద్యమునందు కలదు. (గ్రహీంవరు జాణలు జూరుపాటులన్‌ అనునది లోక వ్యావహారిక మయినది, కాంగిటి. జేర్చు నన్సటి సుఖంబె లతాంగికిం బార వశ్యమున్‌ మూంగంలగం జేసి మోవి పలు నొక్కులురోజనఖాంకము లద

చేమకూర వేంకట రాజకవి 191 ల్గాగల కంతుశీళి సుఖ లతణముల్‌ వయిపెచ్చు లయ్యె న బ్లాగద యెట్టి వారలకు నగ్గలఫుం దమి కల్గి యుండినన్‌

ఇందు శాన్యలింగాకారము కలదు, 'కౌంగిటం "జేర్చు నవ్చటి

సుఖంబె లతాంగికి. బార వశ్యముళ౯ మూంగలగం జేసి ననుటచేత

నాయిక (పొఢ. సతత (వథితోల్బణ కామ యావనోత్సవయు, రళతాది మోహమును దాల్చు తలోదరి పౌఢ చా నగున్‌ అని శావ్యాలంశార సంగహాము, ఇది (పౌాఢసమాగమ వర్ష నము, ఉలూచికి సద్యోగర్భుమున కుమారుడు జన్మిం చెను, మానికి ఇలావంతు డని పేరు పెట్టిరి అర్జునుని తీసికొనివచ్చి యూలూచి గంగా తటమున విడిచినది, మరల తీర్థయాత్రలు సాగించినా డర్జునుడు, హిమాలయము వేరినాడు. వదియారు వన్నె గుబ్బలి రాచకూతురు వట్టంపు రాణిగాం బరగు జూణ వలి యర్థ 'చీహాంబు నతి యంట నిజముగా. (బలు శన్నియం గన్న భాగ్యశాలి ముజ్జగమ్ము వవ్శితముగం జేయు తీర్ధమ్ముం నగొనసాగం జేసిన యనఘమూర్తి భూమిధ రారాతిచే మొక్క. వోనని యరిది బిడ్డని. గాంచినట్టి మేటి 'యోవదుల మొలిపించిన యు _త్తముండు చల్లదనముల కెల్ల దీయో గురుండు సకల మాణిక్య రాశికి జనన సీమ యా నగస్వామి సద్దుణాస్థాన భూమి. అని హిమవంతుని బొగడినాడు అర్జునుడు, మనుచరి[తము నందు (వవరుడు.

188 రంకావోరు తెలుగు కవులు పసుపు నిగ్గులు చేటు పొంన జన్నిద మొవ్పం (బమథాధథివతి యింటి వ న్లైతింగె శచి కీత గజపుచుం జదలేట సురరాజు జలశేళి నవరించు చెలు వెతింగె నదనుతలో. జేపి చన్నవిసి యోవమధుల మ న్నూదవు కొండల శెల్ల బిదుక నెతిం "వేల్పు టింతులలోన విజ్ఞవీగుచు మేన నవరత్న రచనల రవణ మెజీగెం బరివరి విధంపు6 జన్నంపు బరిశరంపు సొంపు నంవద నిఖిల నిలింవం నభయు నవ్చ టవ్పటికిని జిహ్యూ (శ్రువ్వు డుల్ల నామెత లెటింగెనీ తుషార్శాది కతన తని హిమాలయమును వరించినాడు. "రెండు వద్యములు ఒశేరకమగు వదమిల కూర్చు కలవి, జానగు తెనుగు పదములతోడి వైకృతములు: మేళవించి 'తత్స్ళను పదముల కలయ కలుపుతో రచన సాగినది. నడక యందు ఆెంటికి నెడ విడని పోలిక కలదు, తెనుగు భామ వెన్నవలె నతిమృదుల వీయినది. అట్టి జానగు జేశీయముల సొందికతో విర చించిన పద్య మతి రమణీయమయి మనమునకు ముద మొదవించును. అట్టి రచనకు కవితావేశ ముండవలయును, అట్టి కవితా వేశమునకు రసానుభూతి [వధానాథారము, అట్టి రపానుభూతి కల తెనుగు కవితకు తెనుగుతనము నాపాదివ తలంచును, అందుకనే “న్వస్థాన "వేమ భాపాళి మళాస్పంతో రన్మవలుబ్ధ ధియః లోశీే బహు మన్యంతే వై కృత కావ్యాని చ అన్య దవహాయ” అని నన్నయ వచించినాడు, ఆయన యనుభవము కల కవి. లోకగురుడు. తెనుగు శావ్యములందు చక్కని రనవంతములగు వద్యము లన్నియు నిట్టి రచన కలవే యని రసిక హృదయు లంగీకరించుచున్న వీమయము, మనుచరిత్ర జళెత్తగానె “ఇంతలు కన్నులుండో అను వద్యము రసిక కులావతంసులగు కవులకు జ్ఞాపకము వచ్చును. వండితులమాట నేను

వేనముకూర వేంకట రొజకవి 198 (వసంగించుట లేదు. వారి (వవృ త్తి వేరు. చానిని గురించి (వనంగిం చుట కవకాశము చాలదు, కావున దానిని విడిచి పుచ్చి (వకృతము నకు వత్తును. శృంగార వైమధము తలంపునకు రాగానే *నలిననంభవు సాహిణము వారువంబులు ఇత్యాది జూను తెనుగు వదములతో తత్సమములు కలివి యందముగా రచించిన వద్యములు స్ఫురించును. ఇవన్నియు నొక్క. తరగతిలో ఛచేరినవి, వానిలో సౌకుమార్యము (వనన్నత తొణికినలాడుచుండును, కవితావేశ మున్నగాని యట్టి రచన కుదురదు, వేంకటకవి మంచి కవితా వేళశము కలవాడు అర్జునుడు వివిధ శ్షేతములను దర్శించుచు పాండ్య దేశమునకు

వచ్చెను, చానసికి ముఖ్య పట్టణము మణిపురము, ఆ నగరమును వరి పాలించు రాజు మలయధ్వజుడు. వానికి చ్మితాంగద యను కూతురు కలదు. అమె వెలిక తెలతో కేలీవనమునందు విహరించుచుండెను, అర్జును జామెను చూచెను, చిత్రాంగద సౌందర్యవలి, అర్జునుం జామెయందు వలపుగలవా డయ్యును, అంతలో సాయంకాల మయి నది, మంద మలయానిలము వీచినది. ఇచట

తనకుం గాంగిలి యీ వొకవ్వుడును నాథా నీ కర స్పర్శనం

బున గిల్లింత లె యంచు బద్భిని క రాంభోజమ్మున న్థుంద మం

ద నట ద్యాయు చలద్దళాంగుళులు క నట్టంగ న వ్వెల్లు రా

యని రారాయని బిల్చెనా. దె ద్వి రేఫాద్యంత దీర్ధ ధ్వనుల్‌ , అని కవి వర్ణించెను. నాథా! సీ కిరణముల నెడు చేతుల స్పర్శముచేత నన్ను చక్కిలిగింతలు మాము వెట్టుచుంటివి, ఒక్క-సారి యైనను కాంగలించుకొనవు. అని కమలపుం దీశె యనెడు. పద్మినీ జాతి (్ర్రీ, కమలములవంటి లేక కమలముల నెడు చేతులతో మంద మలయా నిలము వలన కంపించుచున్న "శ్‌కు ల సెడి (వేళులు కనిపించు నటుల 'రారాయని సూర్యుడ నెడు కేజః నహితు డగు రాజును ద్విలేఫ ముల యొక్క- నిరంతరమగు నాద్యంత దీర్చ ధ్వనులతో పిలిచినది. ఇచట రారా యనగో రమ్ము రమ్ము అని యర్థము, ద్విరేఫములు._

49 తంజాపూరు తెలుగు కవులు తుమ్మెదలు, శండు రశారములు అని భావము, రారా యనునది మొదటిదాని యందు చివరిదాని యందు దీర్హ ములుగల కిండు రకారముల వదము, ఇది యొక యన్వయము. ఈ యన్య యమునందు వద్భాని నాయకురాలు, 'జెలురాయడు నాయకుడు, మందమందనట ద్య్వాయువు ఉద్దీవన విభావము, చల ద్ద్హళాంగుళులు కంపించుచున్న దళాంగుళులు సాత్విక భావము. ఈ విభావ ఆను భావ సాత్విక భావములవలన రతి యను స్థాయిభావము గమ్యమగు చున్నది, '“గిల్లింత లె యనుటవలన నంభోగ శృంగారము ధ్వనించు చున్నది. ఇది రన ధ్వని, ఇందలి న్లిష్ట రూవకములవలన వర్భినీజాతి స్రీ రాజును కౌగిలి నిమ్ము రమ్ము అని పిలిచెను, అని అపకృత వస్తువు ధ్వనించుచున్నది, ఇది యలంకార కృత వ స్తుధ్యని, ఇడి "శండవది, ఇటువంటి రనవ స్తు అలంకార ధ్వనులు, రనవంతములగు భావములు, విజయవిలాసమునందు పెక్కు గలవు, వాని నన్నిటిని (వదర్శించుటకు తావు చాలదు, కావున మచ్చునకు దీని నొక్క- చాని నిచట పొందువరచితిని, ఇట్టి యుత్తమ కవితా లక్షణములు గల కావ్యము 'కెనుగు సారన్వతమున కొక యపూర్వ అలంకారము, తరువాత అయిదు పద్యములలో రాతిని వర్ణించినాడు కవి,

రాతి గడచినది, తెల్ల వారినది. మలయధ్వజుడు అర్జునుని సగారవముగా నొనిపోయెను, ఒక విడిదియం దుంచెను. అంతటితో (వథమాశ్వాసము నమొ_ప్తమైనది, చిితాంగద వివాపాముతో ద్వితీయాశ్వాస మూారంభ మగుచున్నది. ఈ ఘట్టమునందు చెప్ప తగిన విశేనము లేవియు లేవు, భారతమునందు 'మణిపురంబునకు జని యందున్న రాజు: జ్మతవాహానునిం గని యని యున్నదిః వేంకట కని మణిపు రాధీశ్వరుండు మలయఫ్వజు డని నుడివినాడు, దఖ్నీణ "జీశమునందు లభించిన వ్యాన భారత (వతులలో నట్టుండిన నుండ వచ్చును. (వధాన కథ యంతయు భారతము ననునరించి (వాయ బడినది, ఉలూచీ చి శాంగదలతో డి యష్టుకుని నంభోగ శృంగార

చేమకూర వేంకట రాజకవి 195 మును వర్ణించువట్ల వేంకటకవి కొంత 'శారతమ్యుమును చూవిం ఇను, చిత్రాంగద ఇగ్లెడు నెన్క.కుం బయికి నీడ్చినం బైంటం దొలంగం జీయం ళో లొగ్గైడు మి పోకముడి యూడ్చినం (గుంగిలి "ఆండు కొంగులున్‌ బగ్గ నడంచుచు న్విడిచి "వెట్టకు బాల ననం బనేమి యా సిగ్గుకు సిగ్గు లే దిటులం జేసిన విమ్ముట నుండ వచ్చు నే, ముగ్ధా నంభోగ మిది. ఆ సిగ్గుకు సిగ్గు "లేదట. చక్క-ని భావము, ముగ్ధ చితాంగద. శ్రీకి సిగ్గు సహజము, ఇంత జరిపిన తరువాత నిజముగా సిగ్గు తొలంగి పోవలసినది. అట్లు తొలగ లేదు, త్రీ నహాజ చుగు నా సిగ్గునకు సిగ్గు లేకపోయినది. కావున సిగ్గు రెట్టింంయి గట్టిగా అంటి వెట్టుకొనినదని సారస్యము, ఇటువంటి విచిత సారస్య ములుగల వాక్యములు చాల విజయవిలానమునందు కలవు, వానిని చదువునవుూడును అవి తలంపునకు వచ్చినవ్వుడును నవ్వు ఉబుకు లాడును, కవి రచనా చాతుర్యమునకు మెప్పు లొదవును, విజయ నిలాసమునందు సౌభద్ర తీర్ధ వృత్తాంతము తరువాతి ఘట్టము, ఈ కథ భారతమునందలి యాది పర్వము అష్టమాశ్వానము లోనిది, వదియారు వద్యములలో నిమిడ్బ బడినది. వేంకటకవి చానిని మువ్చదియారు వద్యముల చిన్న అఖ్యానముగా "పించి విర చిం చెను. అర్జునుడు తీర్థమాడుటకు నమక మ్లైను. అచటివారు మోశమునకుం బోవ మొన లెత్తుకొని పోయె ననెడు వార్త నిక్కమగు నటంచు (గుంక వెజతు "రవ్వరును మిర లటుం బోకు చని హెచ్చరించినారు. ఇందలి లోళో_క్రి వద్యమున కందము తెచ్చినది. చనుం డచటికి నిఫపు డింపెన య *“నదుఃఖం వళ్ళాభి నహి యనంగా మున్‌ విని యుందురె కద

"86 తంతావూరు తెలుగు కవులు అని నందాది యచ్చరలతో నారదు డనెను,. కథ నడుపు నవ్వుడు సద్యమునందు సారస్యము "లేని వట్టున నిట్టి లోకో క్తులు, చూ ఫొలు పొకింత గనుంగొని శావసుండట వలపుపేరు టైవ మెలుంగుళ, శావ మొసం బుమీ తిలక కంటివే మా యదృష్ట శ్‌ఖ కుడీచి కూర్చుండి యిబె యొక బెడదం "చెచ్చు కొంటి మేమేడ మకరులైయుంట యేడ “వలపు పేరు దైవ మెటుంగున్‌” "కుడిచి కూర్చుండి. ఇటువంటి వ్యావహారిక ములు, చానికిటోడు వివమాది యలంకారములు జోడించి యందముగా నడుపుట వేంకటకవి రచనలోని యొక రహాన్యము, సారంగధర చర్మితయం దీ నంగతి ెలిపితిని తనకు తోడు నీడ యయి వలచి వచ్చిన నవాకశారాళి వదంబుం జూడంగ వయస్యాహోళి వాటిల్లెడున్‌ నవాశారాళి వదంబుం జూడంగ వయస్యాహోళి యానేకచా ఇత్యాది పద పాద యమకాది శక్లాలంకారములు రసావస్కారకము లయినను కావలయునని చతురో క్రి నిగుంభనము లను తలంపుతో ేంళటకవి తరుచుగా వాడు నలవాటు, ఈ చిరుత కథయందు నహి తము మరచిపో లేదు, ఇదియొక లోవమని సాహిత్య కా రహస్య విదులకు తెలియని విషయము కాదు. ఆ కారణము వేతనే యాతని నమశాలికు లాతనిని మెచ్చుళొన లేదు. అ విషయమును శీతివయి వట్టి [మాకులుం జిగిర్భ వనంతుండు దా రసోవగుం భిత వద వాననల్‌ నెజన మెచ్చక చందుండు మిన్నునం (బస న్నతయును సౌకుమార్యముం గనంబడ ఆాల్దరంగంగం జేచి నే గతి రచియించి లేని నమకాలము వారలు మెచ్చళే కదా! యను వద్యమునందు సూచించినాండు. రసోవగుంభిత వద వాననలచేత శీవలము మూర్థృలను సంతోమ వెట్టవచ్చును. (వనన్నత సౌకుమా

చెమకూర వేంకట రాజకవి న! 'ర్యాది గుణములచేత రాయివంటి కఠిన పృాదయములను కరిగింవ వచ్చును, కాని మూర్జుడును కథినాంతరంగుడును గాని సహాజ రన నమాహిత కోమల చిత్తవృత్తి కల కవుల నుప్పాంగ చేయునది సజీవ మగు మనోహర శిల్పకళా సృష్టి, తిలకము ముఖమున కంద మొద వించు ననుటలో నంబేపహాము లేదు, అది లలాటమునం దున్నపుడు సౌందర్యమును వెలయించును, కణతలయందు "పెట్టిన వరివోనము నకు గురి యగును, ముఖమునం బెల్లెడలను పెట్టిన వో వికృతాకార మును కల్పించును. అ నంగతి వేంకటకవికి స్ఫురింప లేదు. మృదు మనోవార వద గుంభనలచేత సహాజ సుందరమయి సజీవమగు విజయ విలానమునకు రూవవైక ల్యము కల్పించినవి వచదాలంకారములు, పోతనయందు నహిత మిట్టి లోవమున్నది. కాని యతడు కొంతవరకు స్థానాస్థానము లెరిగిన వాడు. ఇట్ల నుట చేత చేమకూర జీంకటకవిని గాని పోతన్ననుగాని విమర్శించు చుంటినని తలంవళాదు, నత్యము 'చెలయించుట వీమర, కుని లతణము.

ద్వితీయా శ్వాసము డెబ్బది యేడవ వద్యముతో సుభడా వివాహ ఘట్టము (పారంభమగును, అర్జునుడు [వభాస తీర్థమునకు వ చ్చెను, ద్వారక యచటకు చేకవ యని యర్జునుడు వినెను, సుభద రూవలేఖా విలాసములు తలంపునకు పారినవి, అమెను వరిణయనూాడవలయునని మనస్సునందు నిశ్చయించుకొ నెను, ఈ కథ భారతమునం దరువది వద్యములలో (వాయబడినది, వివిధ వర్షనలతో మూడు వందల పద్యములకు పెంచి విజయ విలాసము నందు విరచింవబడినది, భారతమునందు

“వ, అవ్వురంబునం ద న్నారు లెటుంగకుండ వలయుననియు యాదవులు యతుల కతి భ_క్పులనియును మనంబునం దలంచి కృతక యతి వేను ధరుండయి” అను వచనముతో కథ (పారంభింనంబడినది విజయ విలాసమునందు

అనుచు నా కస్యం లైకొను నానం దగిలి

యతులకు విభీయు లగుదురు యాదవు లని

198 తంజాపూరు తెలుగు కవులు

తను నెటుంగ కుండవలె నన్యు లనియు. దలంచి

యనుచర జనంబు నందంద వనిచి యంద అని కథ నారంభించినాడు వేంకటకవి. వేంకటకవి విజయ విలాస శాన్యమును రచుంచునపుడు వ్యాన నన్నయ భారతములను కూడ కలుపుకొని స్వకీయములను. చేర్చుచు వచ్చెను. ఇ్యాసభారతము నందు

అనఘమై శిష్టా గహోర భూయిష్ట మై.

ధరణీ సురోత్త మాధ్వర విధాన పుణ్య సమృద్ధమై పొలుచు వేంగ్‌ బేఠ విభవంబుం జూచుచు విభుండు

అని నన్నయ భట్టారకుడు తెనుగు భారతమునందు సూచించిన వేగి "జీళ వరన లేదు, వేంకటకవి దాసిని వరిహరించెను. తెనుగు భారతమునందు కానరాని రామేశ్వర ధనుష్కోటి తీర్ధములను విజయవిలాస కారుడు వర్మిగహిం చెను. “ధనుష్కోటిం గృత స్నానుండయి పాండుసూనుం డందులం దులాఫపురుపాది చానమ్ము లాచరించి రఘువీర భూ భుజ భుజాదర్చ దర్చ్పణంబగు రామాయ అంబు పారాయణంబు జేసి” అని యున్నది, ఇట్లు వర్షి ౦చుటలో శారణము లేకపోలేదు. రఘునాథ భూవతి వట్టాభిపేక దినమున తులాపురుపాది బహుదానము లొనరించెను, దానిని జ వీ చేసినా డిచట వేంశటకవి. రఘువీర భూభుజ భుజాదర్పణం బగ్‌ రామొ యణం బనుటవేత రఘునాథ రామాయణము ధ్వనితము, రఘు వంశమునందు వీరుడగు రాజు (శ్రీరామ చందదుడు.. వాని కాహు వరాకమ గర్వమునకు (వతిచింబము రామాయణము అని యర్థము,

రఘునాథ నాయక మహారాజు సాహిత్య విద్యా గర్వమునకు (వతిబవింబమగు రామాయణము రఘునాథ రానవూయణము అని యన్ధాంతరము, రఘునాథ రాయలు తన రామాయణాది (గ్రంథములను (వతి దినము ఇందిరా మందిరమునందు కొలువు తీరి యుండి చది వించుకొని యానందించుచుండెడి చా డని రఘునాథ నాయకాభ్యు

చేనుకూర వేంకట లాజకవి 199 దయమునందు కలదు, దీనినిబట్టి విజయవిలాసము శ్రీ శ 1628 (పొంతమున కృతి నొందియుండుననియు, రఘునాథనాయక మపహోరా జవ్పటికి రామాయణము కొంత రచించి యుండుననియు, నదిపూ_ర్తి శాకనునుచే నురణించెననియు కేలుచున్నది, ఇత్యాది స్వయం కల్పితములు, నంస్యల్భ తాంధ భారతములందు లేనివి విజయవిలాసము నందు కలవు, మృగనాఖి తిలకంబు భుగభుగ ల్లల లలా టమువై మృదూర్ధ్వ పుండంబు దీర్చి తవనీయ కౌజేయ ధాళేయ నుగుకటీ రమున6ం గాహాయ వ(న్ర్రృము ధరించి కరణాగ ఆాభయ నంధాయక౦ంబైన దవీణణపాణి (త్రిదండ మూని రణ చండ కోదండ గుణ కిణాంకంలై న జాశేల నును. గమండలువు చాల్చి యుంజె-బో కాంతరన 'మెల్లనుట్టి వడంగ నంగనల పొందు రోసి నన్యాసి యగుట గద యుచిత మెందు నా నవ మదన మ్నూ_రి యంగనామణీం గోర నన్యాసి యయ్యొ నట, వింతలో వింత. పుచ్చుళొనినది వైపష్లన నన్యాసము, విఖా యజ్ఞోవవీఠములు తీసివేయ నక్కర లేదు, విభూతి ధారణము చేయ నక్క_ర లేదు, అందముగా నామము తీర్చి దిద్దవచ్చును. ఆది ముఖము నకు తిలకముకం3కు వేయింతలు సుందరముగా నుండును, నడుమున తవనీయ కౌశేయము మాద శాటి యొకటి యంచులు దిగజార ముదువ వచ్చును అధ్వ్వైత స్వాముల కొక్కబ దండము, వైవ్టన స్వాములకు (తిదండము, మూడు దండములు. కూర్చి కట్టుదురు, అది కొంచెము బరువుగా నుండిన నుండవచ్చును. కోరి వరించుకొని నా డా అందమగు వేవము నర్జునుడు, భావికథా ఘట్టమునకు రస పోనకము కూడాను, అర్జునుడు విష్ణుభ కుడు, విష్ణువు శృంగార

శి తంజావూరు తెలుగు కవులు పురుషుడు తన భక్తుల శృంగార చేష్టలకు తాను తస్పక నహకారి యగుచుండును, వారు నంసాకులు కానీ సన్యాసులు శాసీ అది యాయనకు వరిగణన లేదు, తన భక్తులకు తాను దానుడు, మధ్య దూత 'శార్యనమునకైన 'వెనుతీయడు, చివరకు వైకుంఠ మొసగుటకు శంకింవడు, తొండరడిప్పొడి యాళ్యారుల కథ అందరకు తెలిసిన జే, భక్తులకు నులభ సాధ్యుడు పారి, అర్జునుడు పహారిని తలంచినాడు, ఆయన (ఫ్రత్యమ మయినాడు, “"అవ్వుడు సామి దాం దలంచి నంతనె వచ్చె నటంచు విన్దయం బుప్పతిలంగ వేడ్క. ననలొత్తంగం గన్నుల హర్ష 'చామృముల్‌ చిప్పిలం బీడి పాద నరనీజములం (టణమిల్లి తదుచుల్‌ "రెస్సల నవ్చళించుచును లేవక యుండంగ నంభమంబునన్‌' (గుచ్చి కవ్ఫ్చంగలించుకొని కూరిమితోం గుకలంబు జేండి ళా వచ్చిన రాక లోం జెలిసి దా్చరక రైవత కాదది పొంత జే యిచ్చటికి౯్‌ సమివ మని కృష్ణుండు టెల్పుచుం దోడి తేరంగా వచ్చె రథంబువై నపుడు వానవి వేనవి యగు నంతకున్‌' వచ్చి రైవత కారామ వాటి నిల్చి కృష్ణుండం దిష్టగోష్టి నాళలేయి గడవీి యిచట నుండుము తావ కాభీష్ట మిపుడు శీయుదు నటంచుం బలైతృవ్వసేను నిలిపి విజయ విలాసమునందు సుభదా వివావా ఘట్టములోని కవిత్వమునకు తత్పూర్వ కథా ఘట్టములలోని కైతకు భేదము కలదు, అందు మూడు నాలుకు వద్యములు' వరునగా శస్రాలంకారములు లేకుండా నడిపిన పట్టులు లేద్రః ఈ సందర్భమున వాడిన భామకును (ప్రారంభ మందు వాడిన భామకు కూడ శారతమ్యుము కలదు, పై వద్యములు చదివినవారు (గహీంచుకొనగలరు, మొవటి యొకటిన్నర అనగా సుభద్రా వివాబా ఘట్టము మై నరకు శయ్య నేనెపాకమున నడచినదిం

వేమకూర వేంకట రాజకవి వ01 ఈ భట్టమున పాలవలె జూలుచారిసది, మై వళ కోత్సవమునకు సుభద యావతమూలికాభరణ మవ్వుడు కొందజు బోంట్లు ముంగలన్‌ శ₹వత కోత్స వాగత జనంబు బరాబరి జశీయుచుండం ద 'జ్లేవత కర్చనా నతు లతి (వ్రమదంబున. జేసెం జై వయిన్‌ వటైవత రాజ నందను ధనంజయునిం బతిగాం దలంచుచున్‌ అని వేంకటకవి, కణ దణు కింకిణీ కలిత కాంచన కాంచి కలావముల్‌ రణ" వ్‌ స్టుణి కల నూపురంబులు నమ ధ్వని నొవ్చంగ భక్తిం బాద చా రిణీ యయి కన్యకా జన వరీత సుభద్ర తది పూజన (వ్రణతులు శె నింద్రసుతుం బార్థు ని జేశ్వరుంగాం దలంచుచున్‌ , అని నన్నయ, ఈ వద్యమునందలి రాజనము మనోపహారత వై వద్యము నందు గాలించి చూచినను గోచరింవదు, సుభ ద మహోారాజు పుత్రి, (శ్రక అప్షాూని గారాబు చెల్లెలు, నర్వాభ రణ భూమీత కరణదణు కింకీణీ కలిత శాంచన కాంచి కలావ శణన్థుణి నూపుర ధ్వనులతో నది పూజన (వణతు లొనరించుచున్న యారూవము శబ్దముల కూర్చులో చదువునవ్చుడు మనోనయనమునకు నగుపీంచు నటు లొనరించినాడు నన్నయ, ఆయన మవోనుభావుడు, వ్‌ శబ్దమున శెట్టి శక్తీ యున్నదో ఆయనకు తెలిసినట్లు మాకే యితర కనుగు కవికి తెలియదు, శబ్దముల పొందికలో రూవ కల్పన చేయ స షి ళ్‌ వీ లశక్తి నన్నయకున్నది. కురువృద్ధుల్‌ గురువృద్ధ బాంధి వాది వద్యము లటువంటివి, అర్థముల నగల్పన నేయు స కహా శక్తి తిక్కన కున్నది, ఆయ గళ శరర్త శికక్‌ ఆక్థగ్య్య్మై నన్నయ కవితలో శిల్పము లేదని టెంచ్లు చాలక బాలమీంల్మే నెరుగు దును. అది వారికి 'తెలియకీతోనము ఈవ్గిచేరొకటి శాదు.* రర్దునుడు సుభ [దను మూాచినాడు. ఆమి య్రందమును వదునొకొండు' వద్యము లలో వర్ణించినాడు, ఇది చ ర్యజ్నన్యుం6 ను (ద్రగు మూడు

కి08 కంజావూరు తెలుగు కవులు చోట్ల ముప్పది వద్యములందు నదనులను మార్చి వర్గించినజే: మరల మరల వర్ణించెను, ఉలూచీ చిితాంగదలను అకు వర్షింజిను, విధానమునందు కాని విషమయమునందు కాని మార్పులేదు, దీనిని భూచియే వీల్ల లమజ్జీ పినవీరభదుడు *నన పోలే” దనె ననుకొందును,. అది నిజముగా ననయీ గాని వనలేదు. దానికితోడు శశ్లూలంకార ములు మరింత విసువు ఫుట్టించును. ఇట్టి వద్యములు విజయవిలాసము: నందు మొత్తముమోిద నూటయేబది పై చినుకు గలవు, వానిని తొలగంచిన చో వై దువందల వద్యములు గలుగు మిగుల రనవంతమగు- శావ్యమగును,

తంజావూరు నాయశ రాజుల కాలమునందలి నంన్క్భృ తాం శావ్యములను బరిశీలించి చరాచినచో అనాటి కవులకు వండితులకు శవ్రాలంకారము లనిన మిగుల (ప్రీతి యని తోచుచున్నది. దానికి శారణము వారి గీతి ('వ్రియత్వము, గీతములకు వదములకు నంగీత మాభారము, నంగీతము తాళ లయా[శయము. లయా తాళములు శ జబ్హాశయములు, ఆ శబ్దము లను పాసాను (పాణితములు, కావున గీతములు వదములు అన్నుపానలతో కూడియుండును. జయ ేవుని యష్టవదులు, నారాయణ తీర్థుల వారి తరంగములు పరిశీలించి చూచినచో నిందలి సత్యము 'లెల్లము కాగలదు. మచ్చునకు

శరణం భవ కరుణా మయి కురువీర దయాళో

కరుణా రన వరుణాలయ కరిరాజ కృపాలో అని నారాయణతీర్థులవారు.

వళ్యతి దిశి దిశి రహసి భవంతం

త్వ దధర్హ మధ్యూర వుధూని పిబంతం అని జయ దేవుడు. . శంగీక "విద్వాంసులు (వాయు కవిత్వమునందీ లత్‌ణములు కనిపీంచుచుండును. నారాయణ చాసు నెరుస్‌ని వారు "లేరు. ఆయన సంగీత విద్యాంసుడు, వారిదాసు. నంన్క్భృ కాంధ పాహిత్యవే త్తం శాశ్ర వండితుడు, వీణాసాదమునందు సంగ మేశ్వర

చేమకూర 'నేంకట రాజకవి 908. ఇాస్రిగారికి కొంచెము కుడి యెడమ యని చెస్పరగినవాడు, ఆయన నాకాభంగాది శావ్యములు "పెక్కు. రచించెను, వారి రచన లన్నియు. నను పానలతోను యమకములతోడను నిండి యుండును. సంగీత విద్వాంసులకు శబ్దము (వధానము, సాహిత్య విదులకు రనము (వధా నము, వేంకటకవి సకల కళ్ళావవీణుండ నని గద్యయందు చెపూ' కొనెను, దానిని బట్టి సంగీత విద్యయందు కూడ రఘునాథ రాయల కొలువునందలి యితర కవులు వండిశుల వలె కోవిడదుడయి యుండ వచ్చును. అదికాక రాజు మహాగాయకుడు, వండితుడు, కవి, పీ రందరు శబ్ద (వియులు, వీరిని మెస్పించుటకు నీ కట శశ్త్లాలంకారము. లను వాడియుండును, తన భఘనత నందు చూపుటకు అందరిని మించిన శబ్ద చమళ్కౌా-రములను (వదర్శిం చెను, ఈ శబ్బచ్మితములు గారడి విద్యల వంటివి. అవి రసిశ వృాదయములను రంజింవ చేయ 'నేరవుం వైగా రన్మసుతి శానకట్టలయి జీవన కంటకములుగా నుండును, (శ్రుకృష్ణు డర్దునుని వెంట కొనిపోయెను, కన్యాంతఃపుర నమిీవమునందలి యుద్యానమున విడియిం చెను. సుభదను శీవకు. నియోగించెను. అనలు సంగతి రుక్మిణీ సత్యభామలకు వినిపిం చెను. రహస్యము వెల్లడి కాకుండ కట్టడి గావించెను, చందుర కానీ పావడ వీసాళి రుచి ల్సరిగంచు. జీరమైం జిందులు దొళ్క వేణి కటిసీనము పయి న్నటియింన జాళువా యంబెలు [మోయం జంటి అవికంటి చనుంగవ విక్క-టిల్ల గాం జందన గంధి వచ్చె రభసమ్మున నమ్ముని రాజు శీవకున్‌ నిజముగా నారభన మీ వద్యమునందు కనిపీించుచున్నది. ఇచ్చటి నుండి నినర్గమయిన రనవంతమగు చక్కని కవిత్వము విజయ విలా సమునందు (ప్రారంభమగును. సారంగధర చరి[తమునందు సహితము విజయవిలాసమునందు వలెనే వేంళటకవి మొదటి "5ండాశ్వానముల లోను శబ్ద చిత్రములకొరకు వట్టి 'వెనుగులాడినాడు. మూడవ యాశ్వానమునందు కవిత నహజ న్య్వరావమును ఇ ల్చి జాలువారి నది. విజయ విలానమునందు కూడ సుభా వివాహా ఘట్టమునందు

204 తంజావూరు తెలుగు కపులు శచ్చాలంకార బంధములను చాలవరకు (లెంచుకొని రనమయమయి నిజరూవమున జూలుచారినది. సారంగధర తృతీయాశ్వాసములోని శచనకంకై విజయవిలానములోని యా క థఖాభాగమునందలి రచనలో నందచందములు గలవు, శయ్య మిగుల సాఫీతనము వహించినది. కాని సారంగధర చర్మితమునందు నాయికా నాయకాది వర్మ నలందు మయూపిన శిల్చ్పక ళా వైశద్యము విజయవిలాన మంతయు చెదకినను శనివించదు?- దీనిని బట్టి "వేంకటకవి శిల్పరచనా చతురత కల రనవంత మగు" కవిత్వము (వాయగల కవి యగుట న్పష్టము, కాని వాని శాచ్చిక దృష్టి సాహిత్య కళా దృష్టిని కప్పి వేసినది, సుభద యర్జును నకు ఉవలొనరించు చుంటెను, కరము సాచి నవాంబు కలశమిీ విడినడ్డ కుంకుమూంకపు ముద్ద్లు6 జంక మెజుపు ననలు బేజటోంగాళ్ళం జెనంగు నంచ -నదల్పం జూచు జంకిన వాడి మూపు బెళుకు పూరెమ్ము వంచుచో జూజు వయ్యంటం డాం గిలిమూూంత లాడు గుబ్బల బెడంగు పొలంతి కాయో వండొ పోయిన వని యన్న చిలుక మాటకు నవ్వు సొలపుం బేట మజీయు మజియును జూడ నే మనసు వాటి చారి కుసుమ ఫలంబులు జీరం బనుపుం దొలుతటివి చాల వని యా నధూలలామ సే మనగ వచ్చు వివ్వచ్చు'నేమ మింక , శుభ్ర జగ "జేకసుందరి. అమె కొరకు యతివేషము బూని వచ్చినవా డర్జునుడు. ఆతని భాగ్యమున న వ్వూవుబోడియే సేవచేయుట కరుబెంచి నది. వాని నునస్సు త త్తరింన శీమగును. ఉబికి యువ్విళు లూరినదిః చురియు నామెవంక నే చూచుటకు కోరిక లొదవించినది, అతడు భరాచినాడు, అది మానసీకళ (వవృ ల్సి. ఇది కాముకు లయిన చూనవుల స్వభావము, అనుభవము మిద వర్మించినాడు కవి

చేమకూర వేంకట రాజకవి వి0క్‌ సుందరి రానిచో నెదురు సూచుచు నుండనె వళ్లై వచ్చు చో నిందు నిభాన్య చక్క-6దనమే కని చొక్కుచు నుండం బక్లై నీ నందడి చేతనే యరుగ సాగెను (బొద్దిశ “వేళ యొవ్వుడో నంటి జవంబు నర్చనలు నల్పుట కా కవట (త్రిదండికి౯,

“వెలంది శి మో్మోవిం గని జపావృత్రి మజ చెం

దరుణి లేగగానుం గని బారి న్సరణ మటు చెం

గడమ యన నేల వేన మొక్క-టియ తక్క

మరచె నన్నియునా కృతిమత్రిదండి, ఇది భానోదయము. జవతపాదికముల సంగతి యిట్లున్నది. [(పొద్దాక సింగారముతో సుభద్ర యరుబెంచును. అర్జునుని మోహము శ్రుతి మించినది. రాగమున వడినది.

బలిమినిం బట్టంగాం దివురుం బట్టిన నొప్పళ యిట్ట టన్న-'వో

బలువు కెటింగి కేని నగుాటని కొంకుం దలం వెజుంగ కే

కలయంగ జూచుటల్‌ తగవు గాదని యుండు నతండు కాంత నె

చృలుల నొకింత పాసి తన చెంత మెలంగుచు నున్న 'వేళల౯. ఇది భావ నంధి, (త్రిదండి వేమమునం దున్నను అర్జునుడు రాజ) నను మాట మరచిపోలేదు. అత జాత్శాఖభిమానము కలవాడు. ధర ము: నీతి విన్శరింప లేదు. వర బృాదయము గుర్తించినంగాని కార్యాచరణ మునకు పూనుకొనుట తొందరపాటు, వికటించిన యవకీ ర్తి, ధీరో చాత్తుండగు నాయకు డది నహింవ లేడు. దానిలో నతడు ఉలూచి. యనినట్లు రసిక శేఖరుడు. రసిక శేఖరుడు బలవ తృమాగమమున కిచ్చగింవడు. డాన సుఖం బుండదని వాడెరుగును, కావున నీ యను. మానము గుంజూటన,

'వేంళటకవి యర్దునుని ప్యాత నీ వద్యము చేత చక్కగా పోమించినాడు. పాత్రపోమణలో వేంకటకవి యాంరి కేరిన దిట్ట యన వలయును. మోహము తల మున్క-లయినది, సుభద వినయము మదికింపొనంగయం. గంకణ రవములు పొనంగంగ నారసి రసాన్నములు.

గ్‌ా కంజావూర్లు తెలుగు కవులు వడ్డించును, ఆ కంకణ రవములలోనే శృంగార రనము కనుల శెగ శట్టించు నుద్దీవన విభావ మున్నది, అందలి రవాస్యము పూర్వక వుల 'యనుభ వములలో ముద్రవడి యున్నది, కావుననే నన్నయాది కవి మాన్యులు నాయికకు జూళువా యంబెలు రత్నకంకణ శాంచీ కింకీణు 'లలంకరింతురు, అవి లేనిది వారికి శృంగారము నడువదు, బేనికయి నను అనుభవ ముండవలయును, ఇచ్చటి నన నాగరిక నాయికలకు, శవులకు శ్రాంచీ మంజీర కంక ణాభరణములు మోటయినవి, అనలు సృంగాలే మనిన ఇారికి తల కంట కించును. ఒడలు సీఠరసించును. మాటలో సీర్వ్యాసూయలు జనించును. పూర్వ కవల నూరక నాడి పోసి కొందురు. ఆ రసమును ఆధునిక కవులు వేంక కేళ్వర స్వామికి శమర్సించిరి. వేంకట కవి యా (శేణిలోనికి రాలేదు. నవీనుడయ్యును వాని కా కంకణ రనములలోని మహా_త్త్య మనుభవమునం దున్నది, వానికే కాదు తంజావూరు కవు లందరికి ననుభవ మున్నది, మగ ఆడ యను తేడాలేదు, ముద్దు వళని రాధికా స్వాంతన మే దానికి తార్కా శాము, కథకు [తిదండి మరొక తార్కాణము,

చిలుకలు కొల్కి. వే యొడమచే ముడి గొల్పెడు జాజుకొవు నిం

పులు పులకింపుచుండు భుజమూల రుచుల్‌ జిలుగుం బయంటలోం

గులుకు మిటారి గబ్బి చనుగుబ్బలు సూచుకు కాని కీడిక

ర్మిలి మతి లేదు భోజనము మిది యే యొకించు శేనియుక్‌, శవికి శాశ్ర వరిచయ మే కాదు లోక వరిచయముకూడ ఉండ వల యును, ఆ శెంటిని స్వానుభ వమునకు అెచ్చుకొనవలయును. ఆమోద నొక మెట్టు ముందునకు పోయి స్వకీయమగ్సు నూహో [వవంచము నందు నంచారము చేయవలయును, అది వినూతన శావ్యనృష్టికి చారి చూవీంచును. అది లేనివాడు భట్టుమూ_ర్రినలె పరులవై నాభారవడి యుండవలసి నచ్చును,. ఉన్నవాడు సౌందరనందము చంటి కావ్యములు నృష్టించును,

“వేంకటకవి లోశానుభవము కలవాడు, చానిని స్వంతము

"శావించుకొని యీ వద్యము రచించెను. స్రీలకు పని చేయునవూడు

శేమకూర వేంకట రాజకవి 29? ఈలముడి వీడుటయు, మాటి నూటికి వైట జారుటయు సపాజము. ఆ నంగతి గుగ్రెరింగి పోతన్నగారు ముందుగానే జాగ త్తవడి వేణిన్‌' జొశ్లెము పెట్టించి సంఘటిత సీవీ బంధను గావించినాడు సత్యభామను నరకాసుర వధలో, ఆమె యతి (పౌఢ, సుభద కడు ముగ్ధ, అమొా యకురాలు, ముందు వెనుక లెకుగనిది, మొదట తల ముడి సరిగా దిద్దుకొనవలయునని తెలియదు. వంగి వడ్డన కారంభించినది, అనే యది జూరు కొవ్వు. యావనంపు టొయారములో మరింత జూరినది, కుడి చేయి యొంగిలిది కాబోలు, ఎడమచేయి”' వయికేత్తి సిగముడి సనవరించుకొనినది, ఇంజీమిశ! నందు దొరికిన దర్జునునకు, కనుల వండువుగా భుజమూల రుచులు చనుగుబ్బలు ఇరాచుట కారంభించి నాడు, మనోహర మగు వినూతన నంఘటనమును శాన్యమునందు నృష్టించుట కవి ప్రతిభ, చానిని మృదులములగు వద జాలముతో వద్యమునందు భావానుకూవముగా చితించుట చాక చక్యము. అఆ రెండు ఈ వద్యమునందు విశదముగా కనిపీంచుచున్నవి,

రమణి యొయ్య్యారముల మై. బరాకువేతం

జవి యెజుంగండు వడ్డించునవి యెజటులండు

భోజనము చేసి లేచె నా రాజసుతుండు. నిగనిగలాడు చంద్రకాంత పుం జగతివయిం గూరుచున్నా డర్జునుడుం సుభద 'వెనుకం బగడపుం గంబము వాటున మొగ మించుక కాని పేంవ నిలిచినది. సావకాశము లభించినది. నం భామణ (ఫారంభించినా జడా కవట (త్రిదండి, అదియు వెండిలిని గురించిన నంగతి, నందర్భము నకు తగియున్నది. *“వకాంతమునందున్న జవరాం(డ నెవం విడి వల్యారించు లాగింతియ గాక' యనివించుకొను భూసు లేంద్రుడు శ్రా డర్జునుడు,

చెలువ నిను రాజ కీరంబు వెట్టవక్సైం

గలికి నిను రాజహాంనంబు శాలు (దొక్కె-

మంచి శకునంబు లివి నాదు మాట చూడు

కన్నె యూాలోనం బెండ్లి కాం గలదు నీకు

900 తంజావూరు అెలుగు కవులు అన్నాడు. మంచి శకున శాన్ర్రవేత్త అర్జునుడు. అతని వేషము వంటిదే అరా జ్యోతిషము, లేకపోయిన 'రాజకీరము రాజహాంనముఅే దొరుకునా శకున ఫలితములు చెవూటకు. ఇందు కేమ, కవికూడ చమత్కారము కలవాజే అవును, కళనుబట్టి కళాశారుడు. లజ్యా వనత వదన తామరన మొసది శుధద. కాదామరి! శృంగార రసా విర్భావమునకు భావోదయ మొదవినది ఆ జవరాలికి. వీరు మహ త్శులు, 'శాను' వేసిన సీవకు మనమలరి వచించినారు స్వాము లని తలంచినది, నిజ మూమె శేమి తెలియును! అది నిగూఢము, కొంత చనువు దొరికినది సుభదకు,

మ్‌ రింద్మపస్థముం గని

నారా పాండవుల. జూచినారా? సుఖుల్రై

వారందటలు నొళకచోను

న్నారా! వీఠరాగగణ్యు నరు నెజటుంగుడదురా? అని (వశ్నవై (వశ్న వేసినది. నమాధానమునకై నను వేచియుండ లేదు, అమె యావేగ మామెది, నాలుగు నాలుగు మేడ మెట్ల వంటి (వశ్నలు., ఒకచానిని మించిన దింళొకటి. మొదటి ఆెండు (వశ్నలు తరువాత (వశ్నల కుద్చోధకములు. భూ 'వ్రదతీణ మొనరింవగ బోయె నర్జును డని సుభద్రకు తెలియును. అతడు తిరిగి వచ్చెనో శాలేదో యని నంబేహము, త న్నివృ త్తి కొణకు మూడవ [వశ్న యడిగినది. నాలవ (వశ్నలో ఒక విశేషము తగిలించినది. అది యాతని మిది యనురాగము వాని ఘనత వెలయించునది. అవ్పటి వేన నమాధానముకొర కాగ లేదు. ఇంటికి చేరనివో నెచటనైన కనిపించియుండు నేమో యని గుర్తులు చెప్పి ెలిసీకొను నంతవర కామె మన స్పాగలేదు. ఆ తొందరపాటా వర్ణనలో దాగుడు మూత లాడీనది,

వేనుకూర వేంకట రాజకవి శ00 ఎగు బుజంబులవాండు మృగ రాజ మధ్యంబుం బుణికి పుచ్చుళొను నె న్నడుము వాండు నెజి వెండడుకలవాండు నీలంపు నికరంపు 'మెటుంగు బామనమవాయ మేనివాండు గొప్ప కన్నులవాండు కోదండ గుణ కిణాం కములై న ముంజేతు లమరువాండు బవిరి గడ్డమువాండు వన్నిదం బిడి డాయ వచ్చు నందపు వెన్నుమచ్చవాండు గరగరనివాండు నవ్వు ఊమమొుగంబువాండు భకూడంగలవాండు మేలైన నసొబగువాండు వావీ మేనత్త కొడుకు కావలయు నాకు నర్జునుండు వరాశ మోపార్టునుండు, అని వావి వరనలతో సహో వివరించినది. ఇట్లు మొదటి 50 డింద గణములలో నంకుచిత వాక్యము మిగిలిన యన్నిగ అములలో కలివీ మొక వివరణ వాక్యము కలుగునటుల నసంభామణమునందు రచించిన నీనము మాటలాడు వ్య క్రీలోని ముగ్ధత్వము, బోళాత నము, వానితో పొటుత _త్తరపాటు సూచించును... మొదటి వాక్యమునందు కంక ెండవ వాశ్యమునందు ఉదాత్తత స్ఫురించును, ఇది కుతూహలము వలన చి త్తవివేవము గల ముద్దియల మాటలలో నధికముగా కని వించును. ఇందలి రచనా చాతుర్యము అనుభవము కలవారికిగాని యవగతము కాదు. ఇది యాత్సుక్యము, అర్జును డంతయు వినినాడు. సుభద్ర మనసు తెలిసినది. నంటజేపహాము నివృ త్రియైనది, ఇంక మనసు నూరింన మొదలు పెట్టినాడు సుభ(దకు, తీర్థయాత్ర శావించు నెడం గనుంగొనినారము నం[క్రందన నందనుని అన్నాడు కవట (త్రిదండి, సుభద కుతూహలము మరింత "ాచ్చినది. తీ 14

10 తంజావూరు తెలుగు కవులు ఎచ్చటం గంటిరో విజయు నిక్కువ నిక్కువ మానె రాండుగా ఇచ్చటి

శన్నది సుభ (దః తీర్థములను (గుంకి బేవకా సేవలు వేసికొనుచుం బెక్కు వానరములు కూడి యతండు మేము గోకర్ణ మునయందు నుంటి ఎక్కడ గోకర్ణ ౦ జన నిక్క-డి కది యొంత దూర మింతకు నతం &ీ చక్క-టికీ వచ్చునో లే కక్క_.డ'జీ యుండి యవలి కరుగునో చపుండా

యని (వళ్నించినది. ఆ [వశ్నలో మాటి మాటి కనురాగము శేట

వడినదట. ఇంక అర్జునునకు మన స్పాగలేదు, ఓర్చు నిలువలేదు, అక్క-జతోడ మంతనమునం దిటు "వేండెదు గాన నంతయున్‌ నిక్కముంగాగం ెల్పనగు ఆ కవ్వడి యతి వేషము చేకొని యున్నాండు నీకు. జెంతనె యున్నా ల్ళో కలదు వచ్చియిం నే

నీ కీలక మించువైన నీ వెటుంగవుగా అని యున్న నిజము ఇెన్సివేసినాడు. వేయి వట్టుకొని గాంధర్వంబున వరిణయ మాడు మని (బతిమాలినాడు, ఇది భావ శబలత, సాత్విక భావము లన్నియు నొక్కసారి ముంచుకొని వచ్చినవి, మిదు మిక్కి-లి కట్టుకొంగు పైతీ్‌ మిసుమంత వీడినదట సుభ (ద్రకు

వట్టిన మాత్రన జీని

వట్టి కరాబము లలాట వటిక ఇచెనుటల్‌

ట జ ట్‌

బేమకూర వేంకట రాజకవి వీ11 వగ్షై గగుర్పొడి చెం జను

కట్టాక యిసుమంత వఏజెః గట్టుం గొంగున్‌ 'శ్వీదము రోమాంచము నిందు సూచింవబడినవి, పొవ మాయె మాత మేమి చేయును! మరు డంత బేసితూపులు ధరించి నరి కోలల బడ'నేసీనను నహించినది. ఆమె కుల శీలములు గల కన్నియ. సితృ వరాధీన

మేరలా యివి మూ యంత చారలకును

'బెద్ద లున్నారు వాగెర్లి వెండ్డి సీయం

గలరు వేగిరపా టింత వల దటంచు

విన్నవము చశీేయరాబె యూ చిన్న చిలుక అని యన్యావ దేశముగా సమాథానము చెప్పినది, ఇది గై ర్యమను శృంగార చేష్ట, ఇంతటితో ద్వితీయాశ్వాసము ముగిసినది, వేంకట శవి మహా చతురముగా కథ నడివీనాడు, స్వభావసిద్ధమును మిగుల రసనవంతమునగు కవిత యీ కథా భాగమునందున్నది,

"వేంకటకవి కళానృష్టి కల్పనాళ_క్రి గల మవోకవి, ఈ కథా భాగశేీ దానికి నిదర్శనము, “లెనుగు శావ్యములందు శృంగార నైవధములోని నల దమయంతుల యొక్కయు, మనుచర్శితలోని వరూధినీ (వవరుల యొక్కయు నంభావణలు (శంసింవతగినవి, తరువాతి శావ్యములందు విజయవిలానములోని సుభ (డాడ్డనుల

సుభ (చాక్టనుల వివాహాముతో తృతీయాశ్వాన మారంభ మగుచున్నది,

అంలిపుర మున. (బమదా వనాంతరమునం

గృృన్ద కృష్ణా యటంచు నా కీరవాణి

రామ రామా యటంచు నా రాజసుతుండు చారినాము న్సురణ మీవమున నొండొరులను తలంచుకొనుచు నా “ళేయి గడవిరి, కృష్ణుడనగా నర్జును డని యర్థము. సుభద్ర యర్శనుసి

శ12 తంజావూరు తెలుగు కవులు శలంచుకొనినది. రామ యనగా స్రీ, ఇచట సుభ అర్జునుడు సుభ (దను లతలంచుకొనినాడు. వియోగులగు నాయకా నాయికలు వరన్పరము తలం చుకొనుట సహాజము. రామ కృవ్ల శబ్దములు విష్ణు వాచ్యములు, (శ్రీకృష్ణుడు విష్ణువు, సుభ్యదార్జునులు కృష్ణుని స్మరించి నారు, కష్టమునం దున్నవారు తమ యిష్టృదెవమును తలంచుట స్వభావము. ఇందు సుభడార్జునుల కృవ్ణభ క్రి వ్యంజితమగు చున్నది. భ_కృవరాధీనుడు కృష్ణుడు, కావున తన భక్తుల మనోభీష్టము తీర్చి నాడు, సుభ (దాష్టనుల వివాహఘట్టమున కిది నాంది, తెల్ల వారినది, సుభద లతుణములను కని పెట్టినారు సత్యభామా మి(తవిందాదులు, ఇంక వేళాళోళమునకు దిగినారు, పులకించే నేమేని తలంచుకొంటివె యంచు 'మేలంబు వచరించె మి(తనింద యిన్నాళ్ళవ లె మనసిచ్చి మాటాడ వే యెందు దృష్టి యని కాళింది తెగజెం జెలి పెండ్లి కత సెన్సం జెవి యొగ్గి విన వేమి కలదులే యని గోలి నలిపె భద వలపు వానన మించెం గలికి సీ మొగమంచు (ద_శ్తరి నెజపె సుదంత కొంత జాంబవతి నవ్వె లతణ నరన మాణజె "ేలగడు చేసెదరు ముద్దరాలి ననుచుం బలి'ె రుక్టిణి సత్య కన్లిలివె నపుడు చిన్ని మరదలి మోహాంపుం జిన్నె లెజింగి వారు నెజజాణలు, నాలుగు వైపుల నలుగురు చుట్టు ముట్టినారు సుభద ముద్దరాలు, అందులో చిన్నది, చారి ముంటెందులకు పనికి వచ్చును! వారి జాభాబాళికి తాళ లేకపోయినది,. సనూభానము

చేమకూర వేంకటి రాజకవి 218 ఇప్ప లేక తల వంచుకొనినది, సత్యభామ నంగతి చెన్చనక్క-ర లేదు, మగనిని తల తన్నిన మగువ, ఒకవట్టున నూరకుండునది కాదు, మరింత ేగినది, మాట చతురతశీమి తరుగు లేదు. కన్లిలిపినది. కన్లిలివినట్లూరకుండ లేదు,

రాగి యున్నది మిగుల నంగంబు నూడం

గలవరించుచు నున్నది కలదొ యేయమొ

సోశు డల్ల నన్యాసికే చభూవవలయు

భామ నని వలెనా నత్య భామ నగుచు. అనలు నంగతి బైట వడినది, సుభదకు మదనతావము మరింత సెచ్చినది. చెలిక త్తెలు శిశిరోవచారముల కారంభించినారు, వరం వరాగతమయిన యాఛారము మదన మలయ మారుళొది కోపా లంభములు, అవి సాగినవి, ఇట్టివానిని చూచియే నవ నాగరకులు "తెలుగు శాన్యములన్నియు ననుకరణ సామగ్రి కలవి. ఒకటి చదివిన చాలును అన్నియు నబేమూదిరి యని వరిబాసింతురు, అఆ నూట అంగీకరింవక తవ్చదు. కొంత డానియందు నత్యమున్నది. నంన్క్బృత శావ్యములం దీ యనుకరణములు చాల తక్కు.వ, మహాకవు లొకరు పోయిన దారి నింకొకరు (తొక్క లేదు. ఒకరు (వాసిన కావ్య మిం కొకరు [వాయ లేదు, సుభదార్జునుల వివాహమునకు సనన్నాహము లన్నియు జరిగినవి,

ముంచి మగండు వలయునంచుం గోరుచునుండ

మంచి మగండు గ ఖై మఘవ సుతుండు

మన సుభద సుకృత మహిమ యేమన వచ్చు

మనసు భఛదమయ్యె మనకు నెల్ల అనుకొనినా రందరు. వేంకటకవి భూచి వచ్చినట్లు పూన (గుచ్చి నటుల వివాహమంతయు విపులముగా వర్షించినాడు, అందుండి రెండు మూడు వద్యములు

214 తంజావూరు తెలుగు కవుల వియ్యంపు మర్యాద "వేస జూమున శచీ జూని బువ్వాన భోజనము నేసి గుమ గుమ వాసించు కుంకుమ కస్తూరి యమర వల్ల భుని వాస్తమున కిచ్చి గంబూర గుల్కిన తాంబూల మిందుండం దుకొనం బో జేనాని దోయిట నిడి వీతాంబరములు విప్పి య నేకము ల్వజి చేతి సంజ్ఞ జయంతు చేతి కొనంగి శేలం శేల్వట్టి కొన్ని వాకిళ్ళు గడచి రాగ విచ్చేసి యుండుండు రావల దని బలిమి బల భేది యెదురుగ నిలిచి (యొక్క "వేడుక మురారి ేల్మోడ్చి వఏీడుకొలి ప "వేంశటకవి రఘునాథ నాయక మహో రాజు నాస్థానకవి, రాజ మర్యా దలు రాజుల యింటి వరిణయములు చూచిన వాడు, కావున సుభ దా ర్టునుల వివాహము అంత చక్క_గా వర్ణ్మింపగలిగినాడు.. (శ్రీనాథుడు పార విలానమునందు పార్వతీ వర మేశ్వరుల పరిణయమును వర్గిం "చెను, అది చాల రమణీయముగా నున్నదని నేను తలంచు చుందును, విజయ విలానములోని సుభ దార్జునుల వివాహావర్గ న దానికే విధ మునను తీసిపోలేదు. ఒకొక్క_వ్వుడు దానిని మించిన జేమో యని కూడ అనిపించును. వేంకటకవి వలుకులో మాధుర్య మున్నది, కవితలో రన మున్నది. రచనలో చాతుర్య మున్నది. నంభామణ లలో నరనత్వము తొణికినలాడుచుండును. ఇటు ఇరాడుడు, రుక్సిణీ బేవి తమ యత్త (మోల శచికిం బసిండి గిన్నియం గస్తూరి యొకంగ నామె వేం దిగిచి జేవకీజేని మాందం జలికి వదినెగా రని యొకకొంత వావి నెటె

చేమకూర వేంకట రాజకవి $16 నట, పద్యము ఇవాల చిన్నది. భావను కొండంత యిమిడ్చినాడు, రుక్మిణికి అ _త్తగారు జేవకి, అత్తగారిని "వీేళాకోళము చేయ నూచుట శోడలి స్వభావము. అది తాను స్వయముగా చశేయరాదు, వావి వరునలు కలవారిచేత చేయించవలయును, నోటితో 'చెవ్చకూడదు, కావున రుక్టిణి తన యతత్త [మోల నంగనాచివలె నెరుగ నటుల నిలిచినది. పసిడి గిన్నియం గస్తూరి యందించినది. ఇందులోన రుక్టిణి జాణతనము అత్తగారి యందలి గౌరవము పైకి కనిపించు చున్నదిః మొదటి "రెండు పంక్తులలో రుక్మిణి శీలము చక్కగా పోమించినాడు -వేంకటకవి, ఆ యందమను ఫునత *_మోలి యను శబ్బములో నున్నది. శచి సామాన్యురాలు కాదు, అమె (త్రిలోక విభుని యిల్లాలు, నరనత "నేర్చినది, ఎంతవరకు నా సరసత నిరవవలయునో అెలియును, అమె కస్తురి చేం దిగిచి బేవకి మోద చిలికించినదట. వెకిలితనము లీని నరనత్వము, వనిలోనె కాదు వలుకులో కూడ అంతయె, వదినె గారని యొక కొంత వకనలాడినదట. మిత భాపిత్వము మిత సరనత్వము ఉత్తమ స్త్రీ లక్షణము, చక్క-ని పద్యము, (వతి వదము నందు రన ముట్టిపడుచున్నది. దీనిలో నే యతరము తొలగించినను ఖావము చెడిపోవును, పాత పోవణ రనపోమణ భాన (వకటన యంత నిండుకొని యున్నది. వదములు తూచి నటుల వడీనవి, ఏమి యొరుగ నట్లుండి వరులచేత తాను తలంచిన వని వేయించుటలో రుక్మిణి ఘనత యున్నది. (గహించుకొన వలయునుగాని. విజయ విలానసమునం దిట్టి రన భావన గర్భితము లయిన వద్యములు చాల శలవు. చేంళటకవి గొవ్చ యింటి యువతుల నరనత్వము లెరిగిన చాడు, శచి జేవకీబేవితో సిట్టు లన్నది తరువాత వీయపురాల వైతిగదవే యిపు డత్తవు తొంటి వాని నో తోయజనేతుం గాంచిన వధూమణి నీ సుతం బెండ్లి యాడం7గా నాయము నా కుమారునకు నర్భిలి బాత్తంగ నత్త వావిచే నాయువు గల్గువాం డవు నటం[డు కశుభంబగు దీన నెంతయున్‌

918 తంజాపూరు తెలుగు కవులు నత్యభామను చూచినది కచీబేవి, పారిజాత వృతము మాట జ్ఞాన కముసకు నచ్చినది. అమెతో నిట్టు లన్నది ఇెళ్లెల లెన్సలా "పెరటి ఇెట్టుగ నాటీన పారిజాత ము త్భుల్ల నవీన సూనములతో విలసిల్లుచు నున్నదా నడా యుల్ల ము దాని మోందట నె యుండును నాకది' (పొపుంబోపుం బు ట్టిల్లును జొచ్చినిల్లు నయి వృద్ధి యొనంగెడు నీకు సెంతయున్‌ విజయనిలాసములోని మొదటి వద్యములకును ఈ వద్యములకును గల శయ్యలోని శారతమ్యమును చదువరులు గమనింతురుగాక, రాను శాను అచ్చిక వదజాలము తగ్గినది; "జేశీయములు హెచ్చినవి, "వేంకటకవి శృంగార రన (వదర్శనమునం జే శాక వీరమునందు కూడ అరికేరన కవిత వెలయించెను, యాదవ వరులు చుట్టుముట్టిరి, - కేకు గడవగ మా యన్న దిఖ్రె నన్ను నేయ నేరిపె వింట నొక్కి.ంత నాకు నా వదినె సత్యభామ మున్నరక మొన నిలిచి ము న్నరశాసురు గెలిచెం గాబె అనినది సుభద్ర, భారతజాతి స్త్రీలు పురాణకాలము. నుండియు సంగీత సాహిత్య శాస్ర విద్యలం బేకాక రణవిద్యయందు నారి తేరిన వారు. ఈ యదృష్ట మితర బేశ (స్రీలకు నెవరికి లేదు, అర్జునుడు నీ వేడు శీల గాదన గావలె నటు వలెనె లేరు గడపు మటంచున్‌ జే విలు సమ్ములుం శైకొనె నా విజయుండు నమర నన్నపహాన డోవాలుండై తిన యాయుధంబు లవి యొన్నియొ యన్నిటి నన్ని తూపులన్‌ దుత్తునియల్లం జేయు మజి తోడనె పూనంగం జేతు లాడ నీం డ _త్తరుణీ రథాశ్యముల యండకు రా విడం డంవ తునయే నత్తి నాతంే మనగ నా శర లాఘవ సావధానతల్‌

చేమకూర వేంకట రాజకవి వ1₹ రకపుం 'జెయ్యులం చా వినోదముగ సారథ్యంబు గావించు క న్యకమై ౯ బెట్టిన చూపెకాని యిటు శీనం జూచుటా లేదు సా యక వంక్తుల్‌ నడుచున్‌ సహనములుగా నయ్యా రె వివ్వచ్చు మ్‌ తికి. గన్నుల్‌' గలవంచు నెంచి రపుడెంతే వీర యోభధాగణుల్‌.. “వివ్వచ్చు చేతికి గన్నుల్‌ గలవంచు నెంచిరటి చక్కని -జీశీయము, ఇబే కాదు ఇట్టివి రతనములవలె విజయవిలానము సారంగధర చర్మితలందు పెక్కు. "వెదజల్లి నాడు వేంకటకవి, మేన త్త వావిచే నాయువు కల్గువాండవును. ఇత్యాదులు నందర్శోచితముగా వాడుట వలన వద్యములకు జీవము పోసినట్లయి. శోభను కలిగించినవి, వానిని చదివినవూడు పాఠకున కొక విధమగు నానంద మొదవును, వీనికి తోడు. లోలో క్తులు వేంకటకవి సమయానుకూలముగా రెండు "కా వ్యములందు చాదాపు నలుబదివరకు వాడినాడు. ఇన్ని లోకో కులు పూర్వ కవు, లలో వాడినవారు లేరు. అలంకారముల మూటటుంచుడు, అవి భావ స్ఫూర్తికలనియై మనస్సునకు కథకు వికానము కలిగించినవి, ఈ నంగతి యా యా చోటులందు వివరించితిని. అతడచ్చ అెనుగు వదములా కొటారు. వానితో సమాసములు కూర్చుటయం దాతనికున్న చతురత మశే కవికి లేదు. ఎంతటి నమానమైన నల్లగలండు, అది రచనకొక యందము తెచ్చును, “కుందన పుం బసిండి కుళాయి జగలు, మలివసిండి గాజుల స మేళ పుం బచ్చల కీల డెంపు డా శీలు”ఇక్యాదు లరయునది. ఏ వదము నేవిధముగా మలిపిన నే యర్థ మెట్లు మారునో "వేంకటకవికి బాగుగా లెలియును, పెద్ద లెంచు క్వార్గక్‌ ఇకారాది సంధులు మొదలగు దోవములు నేను దోవమములుగా తలంవనుః రసానుకూలముగా లతణము నతి[కమించుట కొకొక్కూవ్వుడు మహో కవులకు స్వతంత్ర మున్నది. ఒక[* తెలుగు భావయందే శాదు, అన్ని భామలయందు నా నిరంకుశత్వము కలదు, శబ్ద యమకాది. ఆలంకారములు కొంత రనసుతి కద్దుపాటు ఘటించినను వదునేడన: శఆాబ్బనము నా తరువాతి క తౌబ్బము లందలి కవులలో వేంకటకవి య(గగణ్యు డనుటలో నంజేహాము లేదు,

గో విజయరాఘవ నాయకుడు రఘునాథ నాయకుడు (క్ర. శ, 1680 వ నంవత్సరమునందు మరణించెను, ఆ మహారాజునకు అచ్యుత నాయకుడు, అచ్యుత "రామ భద నాయకుడు, విజయరాఘవ నాయకు డను మువ్వురు కుమూరులు శలరు. రఘునాథ నాయకుని యనంతరము మొదటి కువమూరుడగు అచ్యుత నాయకుడు శాజ్యమునకు వచ్చెను, ఏ కారణముననో తంజూ వూరు శాజ్య సింహాననముకొరకు మూడు నంవత్పరములు అన్న తమ్ములలో నెడ తెగని పోరాటము తటస్థించినది. శ్రీ.శ. 1688వ సంవ శ్సృరమున విజయ రాఘవ నాయకుడు తంజావూరునకు రాజయ్యను, ఇతడు క్రీ. శ, 1688 మొదలు 1678 వరకు నలుబది సంవ తృరములు మహావై భవముగా తంజావూరు రాజ్యమును వరిపాలిం ఇను, విజయరాఘవ నాయకుడు వీరాధివీరుడుం పీరుడొ నవరము వేంకటవతిని అశాజందోలించి నీ వనుపులవేతం బన్షైన సీమలో. బందనల్లూరు కస్టీంచిన సాళానవంతుడు (శ్రీరంగ "రాయల. 'జేవట్టి నిల్చి యారాయ కార్యంబు లాంగా దటంచు దుండగించిన పాండ్య తుండిర వతుల ఖండించి వాకిలిం గావం జేసి న పరమ విశ్వాన స్మాతుడు, వేంకటరాయల యనంతరము (శ్రీరంగ “రాయలు కర్నాట, విజయనగర, రాజ్యసించోసన మధిప్టిం చెను. మధుర చేంజి మండలాధివతులు రంగ రాయల నసెదిరించిరి. రఘు

విజయరాఘవ నాయకుడు ి $19 నాథ నాయకుడు వలెనె విజయరాభఘన నాయకుడు రంగరాయల చతు మవలంబించి మధుర చెంజి మండలాధివతులను నంగ్రామము నందు ఓడించెను. “జీర్ణ కన్తాట స్మామాబ్య సింహాసన సంస్థాప నాచార్య” యను చిరుదము వహించెను. పిడుగులు కురిపించు మేఘుడు చల్లని యమృతమును వర్షిం చును, కన్నులు మిరుమిట్లు కొలిపించు. నబ్బురంబగు మెజపు తీగె లను పుట్టించును. ఘనుల యంతరంగములు నవరనములకు జన్మ స్థానములు. విజయశాఘవ నాయకు జెంత మహో వీరుడో యంత రసికుడు, ఎంత రసికుడో యంత కళాకోవిదుడు, కళా పోవకుడు. రఘునాథ నాయకుని వలె నాతడు కవి, నంగీత నాట్య విద్యలయం చారిలేరిన దిట్ట, అయన కాలమున తంజూనూరొక నకల కళామందిరము వలె నుంజెనని [వతీతి. వతీతియే కాదు దానికి తగిన నిదర్శనములు, 1గంథములందు పెక్కు. కనిపించుచున్నవి. ఇంగల్వ శాళకని రాజ గోపాల విలానమునందు వినత రాజన్య కోటీర వివిధ రత్న సమితి యీ రీతి నువచార నరణిం గూర్చు విజయ రాఘవ మేదినీ విభుని యం(ఘీ నార సాహిత్యరాయ పఎండార మమకు అని నుడివినాడు. అతని కవితను గురించి ఒక్కొక్క యెడం జీని చక్కె-ర పానకం చశానీన ట్లాహ్లాద మావహిల్ల నొక్కొక్క. యెడం దావీ నెళ్కొ-న విరవాది నరము లెత్తిన రీతి. బరిమళింవ నొక్కొ-క్క యెడం జవు లువ్చ తిల్ల గ మంద మారుతంబులు వీచు మహిమ చెలగ నొర్క-క్క. యెడ మేనం బొక్కు. నంపొదించు వెలంది వెన్నెల 'కేట విధము మించం

త20 తంజావూరు తెలుగు కవులు గవిత రచియింన విజయ రాఘవ విభుంజేి ేర్చునని వాణి న_ర్తించు నేర్పు మెజియం జూమ రానిల కందళ చలిత మగుచుం దనరు సభలోన నల శారదా ధ్వజంబు, అని వర్ణించినాడు. విజయరాఘనవుని నభయందు శారదా ధ్వజ మొకటీ యున్నదట, న్రైమధ శావ్యక_ర్త యగు (శ్రీహార్డుని కాలము. నందు శాళ్ళీరమున శారదావ్నిగవా ముంజెడిదనియు, అది చాల. మహిమ కలదనియు (ప్రతీతి కలదు. అ కాలమునందు శాళ్ళీరము- సరస్వతీ మహో బేవికి నాట్యమందిరమయి. కవులకు వండిశులకు నిలయముగా నుండెను. బిల్హణకవి కాళ్ళీర నివాసి. ఆయన విక మాంక చేవ చర్మితమునందు శాళ్టీరమును గురించి విపులముగా? వర్ణి ౦చెను. తంజూవూరు చివరి నాయక రాజుల కాలనున విశేమీంచి. “విజయరాఘవ నాయకుని కాలమున నాట్య నాటక నంగీత సాహిత్య శళలకు శారదా పీఠమయి విలసిల్లి నది. దానికి కారణను వీజయ. "రాఘవ నాయకుని కళాపాండిత్యము, వండిచుడు వండి తాభివృద్ధి. వాంభించును. అతడు కళాపోవకు డైనాడు, కళాకారు డైనాడు, శండడి గుణములే యా మహారాజున కచ్చినవి, దిగ్గుహో గహానంబులు- దద్దరిల్ల నరాతి ఏర వాహీనీ నివపహాంబుల గుంజె లవియించు సింహ గర్డా నినాదంబు లొదవించు కఠిన శిలా కర్క-శంపైన పృాదయ' కుహరమునుండి శావ్యరన సుధా వాహిని దునుకు లాడినది, అమిత మృదు మనోహర పద జూలములు పరవడులు (తొక్కి-నవి, టేశీయ 'శాభిమానము తీర్పులు దిద్దినది. పితృభక్తి వెన వేసికొనినది, క్తి వట్టి కదన రంగములో కంఠము లు త్తరించిన చేతితో వసిడి గంటము నందికొనినాడు విజయరాఘవ వీర నరపాొల శిలోమణి,. కవియై కావ్య రచనకు పూనుకొనినాడు, ద్విపద చృందమునందు రఘునాథ నాయ కాభ్యుదయము

వజయ రాఘవ నాయకుడు వినీ! (వాసినాడు, అది యా మహారాజున శిష్ట ై వమును దఖీణ జ్వారకా విభుండు నగు మన్నారు టేవుని యానతి, ఆ గ్రైవము న్వవ్నమున సాయాత్కరించి

మా యవతారమై మహి నుదయించి

మ్‌ యయ్యయమొ వైగ్య 'మేరు'వై మించి

యఘటన ఘటనా సమర్థుండ్రై వెలయు

రఘునాథ మేదినీ రమణుని చర్య

ధీ కౌళశలము మించ ద్వివద గావించి

వమా కంకిరము సేసి మనుము వే యేండ్లు అని నుడివినాడు, అందలి నత్యానత్యము "లెటు లున్నను విజయ రాఘవ నాయకుని మైవభ_కి, పితృభ_క్రి వేయి ముఖముల చాటు చున్నది, *నా విష్ణుః వృథివీ వతిఃకి అనుటవేత రఘునాథ నాయకుడు విష్ణు నవతార మని పాఠకు డంగీకరింప వచ్చును.

తండి కన్నను లు! .చైవంబు లేద

టండు భూసురులు నీ నది మది నెంచి భన వచో రచన గావించిన విజయరాఘవభూపతి మన్నారు బేవుని యవళార మని తండ్రిని వర్శ్మించుటలో నలిశయో_క్రి లేదు. ఆ మవశరాజు గురుభ_క్రియు నంతటిజే, తన స్వప్న వృత్తాంతము కుల శురువగు తిరుముల శాళాచార్యుల వారికి వినిపించెను ఆయన విజయరాఘవ భూవతిని ఆయన వంశము వారిని ఉరు వేర విను తించెను,

సాయాత్కరించి (వననుండై యున్న

దటథీణ ద్వార కాధ్యముం డై మించు

తిరునుల (శ్రీతాత ేశి భో త్తముండు

కరుణించి యనుమతి గానిం. చినౌడు కావ్య రచనకు, దఖీణ జ్వారకా విభుడట తిరుమల తాతా 'చార్యులవారు. గురుజేవోభవ. దీనిని చూచియే కాబోలు ముద్దు

వ్ల తంజావూరు తెలుగు కవులు వళని తన స్వవ్న వృత్తాంతమును గురు బేవులకు విన్నవించి ఆయన శిష్యుని వేత తన్ను. తన వంశమును కై వారము చేయించుకొనినది. తన్ను కాను వినుతించుకొనుట ఆత స హాత్య వంటిది, అది యురింగి (శ్రీశృష్ణరాయ లాముక్త మాల్యదయందు పెద్దనగారి పద్యములను ల హీంచినాడు, అది విలోకీంచి యాముక్త మాల్యద ెద్దన రచించి రాజు పేరు పెళ్లైనను వ్రవాదు బయలు జేరినది. నాలుకకు నరము "లేదు, రఘునాథ నాయ శాభ్యుదయము నాయక రాజల కాలము

నందలి తంజూవూరు ఛాయా చ్మిత్రము, మహారాజుల యాచార వ్యవ వోరములకు (వతిబింబము, పూర్వ కవి శాన్యములకు అనుక రణము, విజయ రాఘవ నాయకుడు తేన కావ్యమును తంజావూరు వర్మ నతో నారంభిం చెను,

కోట బైట జలంబు (గోల జీతెంచు

మేటి మ ల్తేభముల్‌ మేఘముల్‌ గాగ

పాతాళమున నున్న వన్నగ రాజ

ఇఛాతోదరులు తటిజ్ఞాతముల్‌. గాంగం

దగు పుండరీశముల్‌ డారలు గాంగ

గగన నమౌాన మై గనువట్టు వరిఘ యటుపై మిన్నంటు (పాశారము, చాని నంటి చుట్టు సోమ సూర్య వాస్తువుల విభవంబు ననునరించి రాజవీథులు, వాని కరువై పులందు బంగారు (వాత వనీ మించు గొవ్చ యువ్చరిగలు, వాని చెంత సుగంధ (ద్రవ్యములు మణి విశేషములు పూవుల నరములు నమ్ము నంగడి మళిగలు, అందందు కలువలు తమ్ములు చాసించు కొలకులు, బహు ఇశారికా కీర పారావతములతోడి యారామములు, వాని నంటి ఫావ భవ కళా వరము రవాన్య కోవిద లగు సాని కూతుల యిండ్లు గల చుట్టు వీధులు, వాని నడుము (వహరి. దడానిలోవల బంగారు కలశ ములు పైని మిటారించు కొలువుకూటము, వన్గుల శాలు గుజ్జపు శాలు నగరి సంవతి కరణములు జతకూడి (వాయు విశాల కాల,

విజయ రాఘవ నాయకుడు 229 (శ్రీరామచంగదుని చి్మితవటము గల రామభ[దళాల, సేనాధివతులగు. శాజులు దొరలు నుండు లఖ్మీవిలాన మందిరము, పున్నాగ తరు. కీతల వ్భాయ నున్న అచ్యుత రంగకూటము, రడి కూటము. నాటకశాల, మదనగోపాల విలాస మందిరము, (శ్రీరామ సౌధము, నగరి నడుమ రాజభవనములు; వానిలో నిందిరా మందిరము [వధాన మయినది, దానికి బంగారు కవాట మార్గములు గలవు, చంద శాంతపు వింత వనులు విలసిల్లు జగతిమోద వగజాల బటువు కంబ ములు దంతపు 'జేరుళ్ళ తుదల మలచిన చీన వతులు, శెంపుతా వనుల బోదియలు, వచ్చ తా వలకలవై కవ్వు ఇందసీలముల లోవరి. చలువ గోడలు, రావి లేకుల తోరణములు, 'ైడూర్యంపు. చార బందములు మొదలగు వానితో నిందిరా మందిరము విరాజిలు చుండును, చానిని నిరంతరము కంచుకీ వర్గము కాచుచుండును, చాని వెంబడి విజయరాభఘవ విలాస ముందిరము కలదు. ఇది తంజూపురీ చితము, రమణీయనముగా నూరు పంక్తులలో వర్మిం బడినది. తెనుగు సారన్వతమునందు క్కు శావ్యనులు కలవు, వానియందు ఫుర నర్జనలు గావింవబడినవి, ఇంతే విపులముగా కన్నులకు కనిపించునటుల వర్ణించిన కవి యొక్క-డును కానరాడు, వరంవరాగతములయిన యాఛచారముల ననుసరించి లాంఛనము కొరకు వరిఘా (పాకార సౌఛారానూడి వర్ష నములతో వారు తనివి నొందిరి. కావున వర్గ నలు పరిపూర్ణ త్వమును బొందలేదు, విజయరాఘవ భూపాలుడు తాను నివసించి నిత్యము విలో కించుచు విహరించు నగరము తంజాపురము, డాని నిర్మాణ వై వాదికములందు (వ్ర త్యేక గారవాదరములు గలవు, అది తాను వరి పాలించు రాజధాని. అందునకణాలమున (వతి- విషయము భఖాయా చిత్రమునందువ లె కనుల యెదుట నిలిపినాడు. (శ్రీడాభిరామమునందు ఓరుగల్లు వర్మింవబడినది. ఆ వర్ణనలలో నగరము కనులకు పొడ కట్టు ననుటకు నంజేహాము లేదు. కాని ఇందున్న ఐక్యత చాని యందు లేదు, పురవర్థ నయం జే కాదు, రఘునాథ నాయకుని దిన

నా తండాపూరు తెలుగు కవులు చర్య వర్షించు నవ్వుడును కనుల యెదుట జరుగుచున్నటులను శృభమింతుము, అదియా స్వాభావిక రచనా విధానములో నున్నది. తన కనుల యెదుట [వవ_ర్షిల్లినది. కావున విజయరాఘవ నృపాలు డట్ట్లు (వాయగలిగెను, భారత రామాయణములలో నున్న ఘనత “యయదియే. వ్యాన వాల్మీకులు కరాచి యనుభవించిన కథలవి, వానిలో శమకును భాగమున్నది. వా రందలి పాాతలు, కావున విపులముగా వతి విషయమంత చక్కగా నుడువ గలిగిరి, విజయరాఘవ నర "పాలుడు దర్శించి యానందించిన విషయము, అందు తా నొక పాత "కావున అంత విపులముగా రమణీయముగా రఘునాథ నాయకుని చిన చర్య వర్ణింప గలిగెను, ఈ శాన్యమునకు రఘునాథ నాయకుడు నాయకుడు, ఆ నరవతి

మేటి రాజుల ల్ల మేల్చంతి యగుచు

ధరణివై . గృతయుగ ధర్మంబు నడవం

బరమ దయాళుంై (వజలం వాలించె, శఘునాథ భూవతి జానధర (ములు నిత్యకృ తా నేకనవా న (మైహ్మణ శమారాధనలు ధర్భునతవులు దీనికి తార్కాణములు, అఆ మువోరా అజొకనాడు

సకియలు మేల్కొ-ల్చ్ప సంతోవ మెనసంగ

నిద్దుర మేల్కా-ంచి నిద్దంపు నిలువు

టద్దంబుం గని యిద్ద రయగార్ల 6 జూచి

బంగారు వించబెలం బాలు కన్లానుచు

మంగళ చదు గరుత్ముంతు నీవీంచి నాడు. ఇది నిద్దర లేవగానే నాయక రాజులు గావించు నిత్యకృత్యము= విజయ రాఘన నరపాలుడు సహితము నిళు,

నిదుర మేల్కొని పెద్ద నిలువు టద్దంబు

కవీల భీనువు పూర్మ కలశముల్‌ భూచ్చి

యపుడు భూ జేవ ద్వయంబు. సీతీంచి

విజయ రాఘన నాయకుడు కిడిర్‌ అని యాది యందు (ాసికొ నెను, ఉవ్చడమయిన పిదవ రఘునాథ నాయకుడు నారీ మణులు వేదండ లొనగ, వచ్చి. మెజుపుల మంచంబు మోద కూర్చుండెను. పుత్ర పౌ్యత కళతములు చుట్టుచేరి కొలువు తీర్చిరి, మహారాజు నంగీత సాహిత్య నాట్యకళా విద్వాంసుడు, నిత్యము నాయా కళలు చికుదు పాత్రలు విజృంభించి యా రాజవరు నెదుట (వదర్శించుట యలచవాటు, అందులో

వదభాళి గొనియె రూవవతీ వధూటి

కొద లేశ ఉరణిం గొనెం జం(దశేఖ

జక్కి-ణి వినివించె శశిలీఖ యపుడు

ననబోండి యగు లోకనాయకీ శాంత

వనజలోచన కీరవాణి లతాంగి

దురువదేళియు దురుత నటించిరి, వదచాళి నృత్త గీత ఇచాద్యములతో నభినయము జోడించి చేయు నాట్యము. ేరణి భాండోవరి నృత్యము. జక్కి-ణి యొకరక మగు నాట, ఇది కతి వల్లటి మొదలగు భేదములచేత నాల్గు రక ములు, కందుక [కీడ జడ బంధాదులు వీనిలోని రకములని కొందరి యభిప్రాయము, దురువద "శీళలికయు దురుతయు మొకికము లనియు నృత్యమున కే యందు (పాధాన్యము కలదనియు కొందరు నాట్య ఇాశ్రు విదులు చవ్చుచున్నారు. ఇవికాక

కొరవంజి శివలీల గుజరాతి జేశి

విరిలోండ్లు కొందజు వినిపించి రట. కొరవంజి యడవిజాతి వా రొనరించు నమిన్టి నృత్యము. శివ లీలయు నట్టిబే మై యుండవచ్చును. కాని శివతాండవమే శివలీల యని కొందరి అభిపాయము, గుజరాతి ఘూర్జర క! నాట్యము, అది దాదాపు లంబాడీల నృత్యమును బోలియుండును. జేశి (గామి ణుల నాట్యము, ఇవి నాట్య వినోదములు, ఇంక గాన వాద్య వినోద

తీ 15

226 తంచాపూరు తెలుగు కవల ములు వెక్కు- కలవు, వీర, మురళి, రళాబు, తంబుర, దండె "చెంగు, స్వరమండలము, రావణవా న్తము మొదలగునవి, ఇవి యా నాటి జంతవి'శేషములు, చివరికి సాహిత్య నోప్టి,. ఇందు రఘునాథ భూపాలుడు రచించిన శాన్యములు పఠించుట, సమస్యలు పూరిం చుట మొదలగునవి జరుగును, దీనిని గురించి యదివరకు వస్తావిం చితిని. ఈ విద్యలు [వదర్శించువారు (స్రీలు, వారికి సువర్ష విభూమ ఇఅాంబరముల నొనంగి గౌరవించుట యొక నిత్వకృత్యము. దీనినిబట్టి తంజావూరు నాయక రాజుల కాలమునందు నంగీత సాహిత్య నాట్య నాటక కళలయం బెంత ఘనత వహించినది మన మూహించుకొన వచ్చును, రాజులు న్వ్యయముగా నాటకములు యతగానములు రచించిరి. వానిని [వదర్శించి [(వచారములోనికి "శెచ్చుటకు నాటక శాలలు కట్టించిరి. (శ్రీకృష్ణ చేవరాయల శాలమునం దిట్టి నాటక (వదర్శనములు జరిగినట్లు గాని నాటక ళాల లున్నటులగాని కని వీంచదు. కొండపీటి రాజుల కాలమునందు వనసంతరాయల వరిపాలన

యందు నిట్టి నాటక నాట్య [వదర్శనములు వసంతోత్సవ సమయము లందు జరుగుచుండెడి వని (వతీతి, అందు కాటయ వేమారెడ్డికి (ప్రాధాన్యము కలము. అతడు నాట్యశా న్ర్ర వే త్త పండితుడు. వామన భట్టునకు సహాధ్యాయి. ఇాకుంతలాది నాటకములకు వ్యాఖ్యాత, ఆ "కాలమున కొండవీటియందు నాట్య॥ ఛామందిరము కలదనియు, నందు నంస్కృృత నాటకములు యతుగానములు, నాట్యములు (వదర్శించు చుండెడి వారనియు ([గ౧భములందు కలవు, అటు తరువాత అంతకు మించిన కళానిలయమైనది తంజానగరము, ఇప్పటికి నా పతీతి యట్టులనే నిలిచినది. పిమ్మట రఘునాథ నాయక మవోరాజు మద్దన మాచరించి

చలువ వంచ ధరించి జవ్వాది కావి

సన్న జాదులు సరుల్‌ చక్క-ంగాం జుట్టి

వన్నె మిోాటంగ దువ్వలువ వెం "జేర్చి

విజయ రాఘవ నాయకుడు న!

రంగు రుమూలు చెరంగులు జాజు

బంగారు సరిగ దువ్చటి చారి గట్టి

ము[దికాళభరణంబు ముళ్యాల యొంట్లు

భద్రమౌ (శ్రీరామ భద్ర తాళియును

థరియించి

తిరుచూర్మ శఖతోం దిరుముణి నుదుట

ధరియించి మేన జ్వాదశ పుండములను నవరించును. రఘునాథ నాయకుడువీర వైన్లవ మతావలంబకుడు, అయిన నేమి, వరవముత సపహానము గల మహారాజు, శివపూజా ధురం భకుడు 'రాజరాజన ేందుడు వాని కథ సారంగధర చరిత్ర, చానిని శృతి గైకొనినాడు రఘునాఖరాయలు. ఆది రాజలక్షణము, సకల జనులను రంజించువాడు రాజు,

(శ్రీకృన్ణరాయలు వైన్లవుడు. భూర్చటివంటి వీర కై వునకు తన శొలువులో న్మాశ్రయమిచ్చినాడు. ఉత్తముల యంతరంగములు మిక్కి-లి విశాలములయినవి. సంకుచిత భావముల కందు ఆావు లేదు, వై పాదములందు మూర్తీభవించిన వెైవ్దవాదార సంవన్నుడగు శఘునాఖథ నాయకుని రూవము చక్కగా చితింవబడినది, ఆ కట్టు బొట్టు అలంకారములు నామతీర్థమున కరుగునవ్చటి యాకారము, అటు తరువాత అహ్రైతరీ మంత జవము గావించి తిరువారాధన మాచరించును, పిమ్మట భాగవత రామాయణ శ వణము, నిత్య చానములు, చివరకు అచార్యుల మం(శాతతలు తలయందు ధరిం చును. ఇవి నిత్యకృత్యములు. ఇట్టి మవారాజును కన్న తెనుగు తల్లి యదృష్టవంతురాలు. తరువాతి కార్య[కమము ళొలువు సింగారము, దీనిని మువ్చది పంక్తులలో తీర్చిదిద్ది నవ మన్నథాశారుని గావించి విజయరాఘవ భఖూపాలుడు రఘునాథ నాయకుని పాఠకు నెదుట నిలివినాడు. చేమకూర వేంకటకవి చిితరూవ రచన దీనియందు గోచరించును, ఇరువురు మహారాజులను కన్నార చూచినవారు,

£28 ఈంజొవూరు తెలుగు కవల అల్ల సాని "పెద్దనగారు సైతము రాయల గూవ (వతిబింబమును

అంత రమణీయముగా చ్చితింవ లేకపోయినాడు, పెద్దనగారె కాదు; వ కవియు నే మహారాజును అంత విశదముగా విపులముగా రూవ కల్పన చేయలేదు. వారి లేఖనులు కావ్య శిల్పమునకు తడుములాడి సహాజత్వమును కోలుపోయినవి, విజయరాఘవ నరపాలుని గంటము ఉన్నది యున్నటుల చిితించి కళాజీవము పోసినది. వకభాటిగా నిట్లు వర్మించుటకు ద్వివద చృందము మిగుల సాయవడినది,

నంవంగి పువ్వుల నరములు చుట్టి

సొంపు రాణింవంగా సుప్పాణి గొవ్చ్న

ముత్యాల కుళ్ళాయి మోహన లీల

ముత్యపు రావులు మురువుగాం బూని

నిద్దంపుం 'జెక్కుల నీటులు చేర

వద్ద చౌకట్టులు [వీయముతోం బూని

యవిరళ నవ కుంకు మూంగరాగంబు

నవరించి వీనుల జవ్వాది నించి

సరిగ .ము_ల్తెపుం గుట్టు జంటివై మెజయ

హారువైన వైఠిణీ యరచట్టం దొడిగి

బంగారు చుంగులు కై మిీటారింవ

రంగారు పీతాంబరము కటిం గట్టి

కంటి కించై మించు కంఠ మాలికలు

శంట నరంబును. గడు వేడ. బూని

వచ్చల వదకంబు బవిరి చెక్క-డపు

పెచ్చు ముత్తెపుం దాళి యెదపై నమర్శి

మొలక కెంపుల వీడి మొలవంకిం జెక్కీ-

తళుకు వ(జముల యాత్తరిగలం బూని

చెలువైన వ(జూలచే నరుల్‌ కెంపు

కళుకుల వెజపుల కడియముల్‌ దాల్చి

నరిలేసి నవరత్న సంఘ నంఘటనం

విజయ రాఘవ నాయకుడు £20 బురుణింవంగా బాహుపురులు ధరించి అకలంక నూత్న రళ్నాంగుళీయములు చికిలి వై డూర్యంపుం 'జేయంబు పూని వరగ పాండ్య నృపాల ఫాల వట్టమున మురువై న నవరత్నములం దీర్చినట్టి బిరుదు వెంజేరంబు పెరిమె దీపవింవం జర ణాంబుజంబున నవరించి రఘునాథ నాయకావనీ విభుని విజయరాఘవ నాయకుడు పాఠకుని ఇొదుట నాపాద మస్తకము గోచరించునటుల చితించి నిలిపినాడుః (శ్రీనాథుడు పలనాటి వీర చర్మితయందు కొలువు సింగారములు గావించుకొనిన నలగామరాజును వదునైదు వం క్తుల ద్విపదలో వర్శ్మించినాడు, అది యింత విపులముగా లేదు. విజయరాఘవనాయక విభుజడా వర్ణనను భగూచి యారచన గావించి యుండవచ్చును, నలగణామరాజు నభయందు జరిగిన నంగీత నాట్య కళానోష్టి రఘు నాథ నాయకాభ్యుదయమునందు కం విపులముగా వర్ణి ంవబడినది, శాని రఘునాథ నాయకాభ్యుదయమునందు సూచించినన్ని వాద్య సాధనములు నాట్య భీదములు వలనాటి వీర చరి తమునందు కను పించవు, (శ్రీనాథుడు కస్తూరి రసమును గలిపిన యట్టి (శ్రీ చందనము మేనం జెలువుగాం బూసి తగటు కూనంబులు ధరియించి తలకు ఒక వింత యుస్టీమ మొవ్వుగాం గట్టి నవరత్నమాల కంఠంబున (వేల డంబుగాం గర్జ్మ కుండలములు చమెజయ భుజకీ ర్తు లనియెడు భూవమలు డాల్చి మేనికి రయయై మించు తాయెశులు దండ చేతులు కెంట ఛారణ నేసి మురుగులు గొలుసులు ముంజేశులందంం

ణం తంజావూరు తెలుగు కవులు

దిరముగా (వేళ్ళ ము[దికలను బెట్టి

నవరత్న ఖచితంపు నడికట్టు ఉాల్చి

గండ పెంజేరంబు కాలీికిం బెట్టి

బంగారు దువ్చటి వైనను గప్పి

పావు కోళ్ళను "ండు వదముల. దొడిగ్‌ అని నలగామరాజును వర్ణించెను, ఇది యూహాగానము, రఘునాథ నాయక వర్గ అనుభవాణానము., ఆ 'శారతమ్యుము చిత్ర నిర్మాణ ములో చదువరులకు గోచరించును, (శ్రీనాథుడు వదునైదవ శతా బ్దము లోనివాడు, విజయరాఘవనాయకుడు వదునేడవ శ తాబ్బము లోనివాడు, వ(న్ర్రధార ణమునందు నలంకారనములందు అ తార తమ్యము కనివీంచును, విరోధి రాజులను జయించి చారి [వలిమలు: దక్కి-న గండవండేరము కాల దొడిగికొనుట అవ్వుడు కల యాచా రము, రాయల వారికి మూరురాయరగండ వెంజేరము కాల నుండె డిది, విజయరాఘన భూపాలుడు వర్శన విషయములందు ఆరితేరిన దిట్ట, అతని లేఖనికి తీశ్హదృష్టి యున్నది. అమృతము మకరందముతో కలయ కలిపి జూలువారించు పృాదయ మున్నది, చూచినదానిని అనుభవమునకు లెచ్చుకొని వృాదయప్కాత యందలి ర సాయనములో ముంచి భావోచితములయిన వదములను వెలువరించును, వానిలో కర కంకణంబుల భఘలంభఘలలు, వదమంజీరంబుల జళం రుళలు, తాలిం పుల ఘుమ ఘుమలు బయలు వడుచుండును. రఘునాథ నాయకుడు

జీలి వట్టు గద్దియను

వట్టంపుం జెలులతో. బంతిం గూర్చుండం

గిలుకు మళ్లైలు (మోయం గీర సల్లావ

కులుకుచుం బచ్చడుల్‌ గొని వచ్చె నొకతె

జాళువా కడియముల్‌ నరిమోయ నొకళతె

శాలి తండులపు6 (బసాదంబుం బెచ్చె

ముంగామురంబులు మెరయంగా నాకతె

బంగారు చాయల వవ్వులు తెచ్చె

విజయ రాఘవ నాయకుడు న!

తరుణియొక్క_ తె సంది దండలు [మోయ

నరగునం ఆెచ్చెను నద్యో ఘృతంబు

నరివిణల్‌ తడంబడం జయ్యన నొక్క

గురుకుచ శాకపుం శూరలు బెచ్చె

నప్పడాల్‌ నువు పొడి హావణించి నట్టి

కవ్వ్చుర కోడి యొక్క. లతాంగి లెచ్చె

తురిమిన ెబెంకాయ తునియలు. గూర్చి

కరివేవ పొడి చల్లి కమ్మని "నేతం

బొంకంబుగా. దాల్చి పొదిగిన యట్టి

కుంకును కోడిం ₹ైకొని వచ్చె నొకతి

చణక భూర్మంబుతో నగంయాలు గాగ

మినున తే ముం గూర్చి 'మేదించి మిగుల

గమ్మగా వండిన కస్తూరి కోడి

కొమ్మ "వేళొక్క- లె కొనివచ్చె నపుడు

చవు లుట్టివడం జీని చక్కె-రం జల్లీ

నవనీత ఖండముల్‌ నవముగాం గూర్చి

మృదు పాకముగ నొనర్చిన పాల కోడి

యుదుటు గుబ్బల చెలి యొక్క-తె తెచ్చె

లకున ఖండములు వలాండు ఖండములు

విశదంబుగాం గూర్చి వేంపుడుం బొళ్లు

కలయంగ. జల్లి న కట్టుకోడియును

నులువ కోడియుం బెచ్చె నొక చకోరామీ ఒక కోళ్ళలో నె యిన్ని రకాల “జీపుడు కూరలు, తినుట కలవాటు వడి యుండవలయునుగాని చదువు కొలంది నోరు సూట లూరించు కమ్మని పోపులతో ాలింపు గుమూయింపులతో నెలిచెల కజకుట్లు "చేవల యూర్చు,

జూవ్మతియును గురాసాని యోూోమంబు

లే తంజావూరు తెలుగు కవుల రంజిలునట్టి చిరంజి, రొయ్యల యాూరక్పు, ఇంకా యన్నెన్నో కలవు, పిండివంటల నంగతి చెవ్చవలసిన వనిలేదు. ఉజీణీలుు మండెగలు, లడ్యములు, కజ్జాయములు, మణుగుబూరెలు, దధి వడలు, అ్మమపు వడలు, మెంకాయ రొళ్లై, సంకోరు రొక్సై, పపూకుడుములు, పన్నీరు పాయనము, చలువ పాయనము ఒక శుమిటి మనము కని విని యెకు గని పెక్కు రకములు కలవు. ఇంక రసాయనములందుమూా యువ్వు రసము, అతి రనములు, కంకాయ పాలు, వండ్లకు అంతు లేదు, రట్టలతో తెచ్చి రసదాడి తియ్య మామిడి, (దాత, ఖర్జూర, 'నేలేడు, దాడీిమ వరునగా వడ్డిం చెడి చారు వడ్డించుచునే యుండిరి, క వడ్డన కళ్ళయెదుట జరుగు చున్నటుల కనిపించును. అది నిరంత రాయమైన వడ్డన, నెలతల రాకపోకలు, తడచాటులేని వేగరపాటు, నందడి, ఆ రచనా విధానములో నిరవుకొనినది, ధనికుల యిండ్లలోని "పెండ్లి విందులంబైన నా వరున వడ్డన సాగదు. అందుక నే మహా రాజుల యిండ్లు నిత్య కళ్యాణము వచ్చ తోరణము అందురు. విజయ "రాఘవ నరపాలవల్ల భుని వర్శనలో వై శద్య మున్నది. సినిమా చిత్రమునందున లె 'వేగిరపా టున్నది. కన్ను మలిపిన కావలసినది చఊాటిపోవును, అందలి (వతివదమునకు విశిష్ట (పామాణ్యము (పాధా న్యము కలదు, విడిచి "పెట్టిన వో వెనుకకు తడుముకొనవలసివచ్చును. అది యా రచనలోని వెచ్మితము, మహారాజుల నిత్య జీవితమున కొ కవిరాజు రచించిన రఘునాథ నాయ కాభ్యుదయ కావ్య మొక (వతి చింబము, మూాచినకొలంది చూడవలయు ననివీించును, చదివిన కొలంది సాహీళ్య (వ్రియులకు విమర గ్థులకు చదువవలయునని వీంచును, విసుగు పుట్టింవదు. శయ్య వరుగులు వారును. పాల్కురికి సోమన, రంగనాథుడు, గౌరవ, (శ్రీనాథాదులు ద్యిపదలు రచిం చిరి. వారు (పొఢకవులు, నా దృష్టికి వారందరిలో (శ్రీనాథుని రచనయందోు జను లెల్ల భక్రిచే. జదువుట కొరకు నంగిత సాహిత్య వాతుర్య కవిత

విజయ రాఘవ నాయకుడు ! నాగులేటి నీటి వరదల పరవళ్లు [తొక్కినది, అది యా సీర రనము నకు చిరమగు నాయువు పోసినది. సంగీత సాహిత్య సరణి న నొక్క శృంగార కావ్యంబు శీయ నూహింవ తల పెట్టితి ననిన విజయ రాఖఘవ నరపాలుని రఘునా థాభ్యుద యమునందు కవితలో కావేటి సీటి తరంగాల వెల్లువ నెలకొన్నదిః ఈ సనిండిక శృంగార రసానికి జీవము పోసీనది. అడుగడుగున రాజ సము గాంభీర్యము వెలయించినది. (శ్రీనాథుని ద్విపదను,_ విజయ రాఘవ భూవతి ద్వివదను చక్క-గా పరిశీలించి చూచినచో విజయ 'రాఘన నాయకుడు శ్రీనాథుని రచనా. విధానమును ప్భాదయ గతము గావించుకొని వలుకు చిల్క-లకొల్కి- వె ఠిణీ చలువ జిలుగు6 బయ్యెద విదల్బిన రువారమున వర వచోరచనల వాననల్‌ గులుక విరచేనె లొలుకంగా వలుకు జవ్వని మోవి వంచ చారలను దిలకించు తీయని కేట మూటలను శన కీిరుల కనుగుణముగా తీర్చిదిద్ది వినిర్ణతము గావించినాడు, అతడు నవరసికుల కెల్ల నాయకుడై న, కవిరాజు అ భూపతి జీవిత చర్మితమే దానికి తార్కా.ణము. శాజరికములోని నిండిక, రసిక త్వములోని వలుకు మె_త్తందనము, కవిరాజుతనములోని మాధుర్య మూ కవితలో కనిపించును. దానికి తన తండియే కుల బైవమటంచు ననిశంబు కొలుచు మహారాజ యోగి విజయ రాఘవ భూవతి. అభక్షి రసావేశ మా మహారాజును వర్ణ నా విధానములం దొక యతుర మ్యూతమయిన లోవము రాసనీయ

విం తంజాపూరు తెలుగు కవులు కుండ చేసినది, అట్లు లోవము చేయట తండియెడ మవోవరాధ మనిపించినది. నరక 'హేశువని కూడ తలపించినబేమో, అడు గడుగునకు వితృపాదుల మూర్తి నంతరంగమునం దుంచుకొని కావ్య రచన సాగించినాడు, అట్లు కానివో అంత విపులముగా నంత యాశర్ష ణీయముగా నాటకమువ లె కనుల యెదుట జరుగుచున్నటులు వరి ౦వ లేరు,

రఘునాథ నాయకుని ఆయిన యాస్థాన కవులు క వయ్యిత్రులు బహువిధనుల వర్ణించిరి, శావ్యములు నృష్టించిరి. వారి రచనలలో నీ స్వాభావిక శిల్ప 'వాతుర్యములేదు.. ఈ గడి లేరిన రాజనంపు చ రచనా వె శిష్ట్రము కనిపించదు, వారు చూచి యానందించిన చారు. ఆనందించి యనుభవమునకు అెచ్చుకొనినవాడు విజయ శాఘవ భూవనతి, కావున ఆయన వర్శనలో మనసును మరవించి తనలో విలీనము కావించుళొను శ క్రియా కవితలో నెలొని యున్నది, పాల్కురికి సోమనాథునిలో శివళ క్రితో సమ్మిళతమయిన మతావేశమున్నది, ఉ(దేకము మతావేశమునకు ('ప్రాబల్యము సమ: కూర్చినది, అది కవితగా పరిణమించి రచనలో చిందులు (తొక్కి-నది= సోమనాథుని బనవ పురాణము వండి కా రాధ్య చరిత్రలలో కనిపిం చున దిది, స్రీ పురుషులు పొడుకొనుట కీ శావ్యములు రచించ బడినవి, డానికి ద్వివద చక్క-ని సాధనము, సంగీత సాహిత్యముల న మ్మేళనముతో నితివృ త్తము నిరాటంకముగా సాగిపోవును, వర్ష నలు అనికల్బముగా పరుగులు వారును, కావున విజయరాఘవ భూపాలుడు రఘునాథ నాయకుని కథా (వదర్శనమునకు ద్వివద సాధనము?ా గ్రహించెను,

రఘునాథ నాయ కావసీవతి పట్టపుక్రేనుంగునై నెక్కి. వరి చార సహితముగా సకల రాజ లాంఛనములతో వాహ్యాళికి బయలు "జీరినాడు, ఇది తొల్లింటి మహారాజుల కొక యలవాటు, (శ్రుళ్ళళ్ల్ణ శాయలవారికి కూడ ఈ యలచాటు కలదు.

విజయ రాఘవ వహాయకుడు వశిో్‌ ఎదునైనచోం దన మద కరీందము నిల్చి శీలూత యొసనంగి యెొక్కి-ంచుకొనియె ఆని యలసాని వెద్దనగారు చెప్పుకొనిరి. ఇట్టి సందర్భములం బే యా- నంఘటనము జరుగు చుండిజెది, రఘునాథ నాయకుని పట్టపు నుం: గునకు ఐరావత మని జేరు, ఐరావత సమానమై (వకాశించు నై రావతం బను నల భద గజము గుంవైన వచ్చల గుజరాతి జూతి శింపుల బవిరిం జెక్కిన కొమ్ముకట్లు వెల హెచ్చు నీలాల వేడెంపుం బనుల తళుకు వజమ్ముల తల మాళిగయును మొలక వెన్నెల లీను ము ల్తెపు సరులుం జెలువై మిటారించు ఇచెవుల జిల్లులును ఘనమైన పువ్యురాగ పుం జెక్క_-డమునం గనువట్టు ఫాలాది గంటల కారు మశరత వైడూర్య మాణిక్య రుచుల వరలుచున్న యురస్ర్ర వాల్మత్రములును హురమంజి ముత్యాల మయొరిజతో నంటి మెజయు వై డూర్యంపు మెడ గంట గొలుసు (వతి లేని శంపుతా రావి కేకలును రతనాల వపనిమించు రవల యందియలు నరిగ బొమ్మల కుట్టు చాల గ నట్టు మెటుంగుల నును వట్టు మేలిమి జూలు ముత్రియంపు బవంతి ముద్దులు గులుకు ్‌ొత్త సూరెపుటంపుం. గుజుచ గద్దిగము మొదలైన సవరణ ము స్తీబు చేసి మహారాజు నెదుట నిలివినారు. ఇందతిశ యో క్షి యేమియు "లేదు.. మహారాజులు తమ పట్టపు కేనుగును, స్వారిచేయు గుజ్జమునూ

238 తంజావూరు తెలుగు కవులు శమతోపాటు రత్నాభరణములతో నలంకరించుట యొక సగర్వ మగు మోజు, (శ్రీనాథుడు నలగామరాజు వట్టపు శేన్లు నిళ్లు వర్ణి ౦చినాడు, గంటలు మున్వలు గట్టి గాం గట్టి చుట్టు ముత్యపు 'జేర్లు శోభిల్ల 6 జేసి మణిమయ మంజరి మధ్య (వేలాడ చిరుత గంటల వేర్లు చెలువైన కరికి కరమందుం గూరిచి ఘంట నంధించి వంచ వర్శంబులు ఫాలమం దునిచి ముత్యాల జల్లుల మొొనసిన వటము కుంభ స్థలంబునం నగొమరొవ్చం జేసి శభ దంతంబుల శోభిల్లు నట్టి తవనీయ వలయముల్‌ దట్టించి మొనల ఘన శిత శన్ర్రముల్‌ ఘటనం గావించి బంగారు గొలుసులు వదములం. గట్టి గంటలు (వకటల గణ గణ (మోయ తొండంబు గొలుసులతోడ రంజిల్ల శృంగార మి రీతి శ్రమే చేసి (శ్రీనాథుని ద్వివద పాద పాదమునందు యతి స్థానము నొద్ద వద మొగిపోవుచుండును. అది చదువునవూడు పొడు నష్పూడు దరువునకు నరివడి యుండును, అది మంజరీ ద్వివదం పాన లేదు. విజయరాభున నాయకుని ద్వివద అట్లు కాదు, యతి దగ్గర ఒకొక్క_వ్వుడు వద మాగిపోవదు, పాస నియమ మున్నది. ఈ రచన కొంచెము కష్టము, కాని చదువుటకు చాల ఇజాగుండును, చిజయరాఘన నాయకుడు చక్క-ని యచ్చ తెలుగు వదముల పొంది కళతో ద్విపద చివరివరకు నొక్క_ తీరుగా నడిపించెను. శయ్యలో చూార్చెచ్చటను కనిపించదు. ఇట్లు తొంబది మైదు వం క్రులలో వావ్యాళి వర్షించినాడు. అందు మహారాజుల ఠీవి ధారవట్టి పోసినా

విజయ రాఘవ నాయకుడు నళ డా కవిరాజు, ఒకొక్క-వ్వుడు ఫూర్య కవల రచన వాని రచన. ముందు వనికిరాదనిపవించును. (శ్రీకృష్టరాయల శయ్యలో ఆందందుూ కరుకుతన ముండును, ఆ మాలరము కూడ యిందు కనిపించదు. నరి. పోల్చి చదువు సాహిత్య 'వ్రియుల కది విదితము కాగలదు, రఘునాథ నాయకుడు వావ్యోళికి బయలు జేరెను, పౌరాంగ నలు వాని యంద చందములు గాంచి మురిసిపోయిరి,. వాని మాద శీనలు చల్లిరి, ఒక (పాయంపు జవరాలు వానిమోద మరులు కొసి నది, ఆమె వేశ్య. చిత శేఖ యను చేరు కలది, ఇచ్చట నుండి పూర్వ కవుల కావ్యముల కనుశరణములు (పారంభమగును, చిత్ర "శఖ మరుభారికి తాళ లేక పోయినది, ఆమెకు తొవ మెక్కు. వయి నది. చెలికత్తెలు శిశిరోవచారములు గావించిరి, తావము తగ్గ లేదు, మన్నథ పూజ ేయించిరి. లాభము -తేకపోయినది. మద నోపాలం భాదులు సాగినవి, ఒక చిలుకను చీరి రాజు కడకు రాయహార మంవీనది. నల దమయంతులకు రాయంచ రాయహెర మే నాడు నడపినదో కాని యప్పటి నుండి కావ్యములందు వీలు చిక్కినషూ చల్ల పమలతో రాయబారాలు బలిసిపోయినవి, ఇంక వేరు విధ ములు వారికి తోచినవి కాదు కాబోలు. (వభావతీ (వద్యుమ్నములో చిలుక రాయబారము, రాధామాధవనులో రాధికా సాంత్వన ములో లతణా వరిణయములో చివరికి రఘునాథ నాయ కాభ్యు దయములో కూడ ఒకశు పంథ. పురాణ శాలములో వతులు మాట్లాడేవి కాబోలు నని నరిమెట్టుకొనినను వదునేడవ శ తాబ్బము: నందు వములు పాములు మాట్లాడిన వనిన-వో నమ్మువా_ ెవరు నుండరు. మన్నథ పూజ ఉపాలంభములు శిశిరోసచారము లయిన నంతగా ననిపించవేమో గాని శుక జాత్యము రఘునాథ నాయ 'కాభ్యుదయమున కొక పాటి వరిహానమును కలిగించు ననక తవ్పదు. అది సాంఘిక [పబంధము, సపొరాణికము కాదు. పాఠకుడు దానిని సాంఘిక దృష్టితో పరిశీలించును. ఈ కల్పనను చదివి వరిహసించును, కల్పన కథకు మెరుగు పెట్టవలయును గాని తరుగును కలిగించ

క్క0 తంజావూరు తెలుగు కవులు రి. ఇవి వదునేడన శ తాబ్బములోని యువగుల యలంకారములు, వీనిలో కొన్ని యివ్పటికిని మన దేశమున వల్లెవడుచుల యలంకార ములందు బూడగలము, నాయకురాలు విభుని రాక కెదురు చూచు చుండును, రఘునాథ భూ వల్లభుడు కై సేసికొని పుర వీభులందలి వినోదము లరయుచు చిత శేఖ యింటికి వచ్చును. వా రిరువురకు సమాగమ మగును, ఇది మూ డాశ్వానముల (గ్రంథము, మొ _త్తము "రెండువేల వదారు వంక్తులు గలవు, ఇందలి శయ్యా మౌర్షవము: వద లాలిత్య కథా సరళి పాఠకుని ప్రారంభము నుండి చివరివరకు కన్ను మలవనీయకుండ నాకర్షి ంచుకొని పోవును. విజయరాఫఘఫున భూపాలుడు ద్వివద రచనయందు చక్కని యనుభవము కల కని యని యొవ్వుకొనవలసి యున్నది. విజయరాఘవ నాయకుడు ఈ ద్వివదను సందర్భానుసార ముగా నువయోగించుచు కొన్ని వదములు, కీర్తనలు, చేర్చి నాట్య మున కువయోగించు నటుల రఘునాథ నాయకాభ్యుదయ మను యతగానము గూడ రచించెను, దానికితోడు వివనారాయణ చరిత (శ్రుకృష్ణవిలాన మను యతగానములు కూడ (వాెను. వీనిని గురించి తరువాత [వస్తావిందబడును. ఈ (గ్రంథములే గాక రుక్టిణీ కల్యాణము "చెలుదలగు నాటకములు, పెక్కు. (వబంధములు కూడ రచించెనని "కలియవచ్చుచున్నది. అవి యేవియు (వకటింవబడి యుండ లేదు, విజయరాఘవ నాయ కావనీ విభుడు నిజముగా తండిని మించిన తనయుడు, నమరావనియందు విజృంభించి విరోధి రాజుల నుక్క_డం: చెను. సాహిత్య స్మామాజ్యమున కధినేతయై చాదా జేబది (గంథ ములను రచించి సాహిత్య గండ పెంజేరము కాల తొడిగించుకొ నెను. సంస్కృ తాం భాపాపోమకుడయి పెక్కుమంది కవుల నాదరిం చెను, అమితములగు చాన ధర '్రములు గావించిను. జనర౦జకముగా రాజ్యము పాలించెను. విజయరాఘవ భూపాలుని కాలమందు కెలుగు కవితా సర స్వతి వివిధ రూవములను చాల్చి తంజూపురీ సంస్థాన-రంగమున మగ

విజయ రాఘన నాయకుడు 241 శాల మెజుంగు లిరవుకొను బంగారు నూపురంబులు భులు ఘల్లని మొరయ కరకంకణ కాంచీగుణ కింకిణీ రవంబులతో (వబంధ గతుల నాట్యము గావించినది. వీణా[శ్రుతులు. మేళవించి నంగీత సాహిత్యంబుల న మ్మేళనంబుతో ద్విపదలు యతుగానములు పదములు శీ రనలు మంజరులు నాలపించినది. కనశాభిపేక సన్నానములను పొందినది, శ్రీ పురుషులు కవనంపుం బెరగుల చిరుదుపాతులయి కృతి పుటంబుల కర్పూర నీరాజనంబు లర్చించినా రా మహో బేవికి. శామరుసు వేంళటవతి సోమయాజి, కొనేటి దీవీత చం[దుండుణ చంగల్వ శాళకవి, పురుషోత్తమ దీవీతులు, కృష్ణాంబ, రంగా జమ్మ మొదలగు విద్వాంసులు విదుపీమణులు విజయరాఘవ భూపాలుని కొలువు నలంకరించినవారిలో (వధానులు, తీ16 శో

౬ రంగాజమ్మ రంగాజమ్మ యష్టభాపా కవితా సర్వంకమ మనీషా విశేమ

శారద, రాజనీతి విద్యా విశారద, విచ్మితతర వ(ికాశత లిఖతచవాచి కార్ధావగాహన (వవీణ. వీజయరాభఘవ నాయకున కావెయం దమి *ఉశాభిమానము కలదు, మహారా జూమెకు కనకాభిపే.కము చేయిం ఇను. స్ర్రీలలో కనశాభిపేక సన్నానమును పొందిన కవయ్యి్రి వండితు రాలు, రంగాజమ్మ తవ్చ మరెవ్వరు "తెలుగు సారన్వత చరి్మితయందు కనిపించరు. ఈమె యింటీపేరు పసుపు లేటివారు, తండి 'వేంకట్ళాది. తల్లి మంగమాంబ, రంగాజమ్మ వేశ్య యనియు, విజయరాఘవ నాయకుని యుంపుడుక _త్తె యనియు కొంద రభి,పాయ వడుచున్నారు,

ఏ వనితల్‌ మముం దలంవ నేమి పనో తమ రాడువారు గా

రో వనలపించు నేర్చెరుగరో తమ కౌంగిటిలోన నుండం గా

రా వది యేమిరా విజయరాఘవ యంచిలు దూరి బల్మిచేం

దీవరక త్తెనై యిటులం డీసుకు వచ్చితినా తలోదరీ యని రంగాజమ్మ "చెప్పి వంపిన వద్యము (ప్రబల సాత్యు మని వారి వాదము, విజయరాఘవ నాయకుడు నిరంతరము రంగాజము సయం చనుర కడై యుండుట నహింవ నేరక యక్క-స్సు కొలంది రాజ చే వేరి దూతీ ముఖనున కబురంపె ననియు డానికి రంగాజమ్ము యా సమా థాన మంచె ననియు నందురు, వై వద్యమునకు రంగాజమ్మ వద్య విధానము నకును రచన పహాస్తి మశ కాంతర మున్నది, ఆ వద్యము రంగరాజమ్మ చెప్పెననుట నమ్ముతగినది కాదు, ఒక వేళ చెప్పినను రంగాజమ్మ వేశ్యయనిగాని యుంపుడు క _ల్లెయనిగాని యా వద్యము వలన నిర్ణయించుటకు సాధ్యము శాదు. విజయరాభఘవ నాయకుడు కవి, రసిక శీఖరుడు, రంగాజమ్మయు కవయితతి, శృంగార రనతరం

విజయ రాఘవ నాయకుడు 248 గిత వద కవిత్య మవానీయ మతి స్ఫూ్రి యగుటచేత గొవ్చ రసికు 'రాలనక తవ్చదు. కావున విజయరాఫఘనవుని చిత్తవృత్తి యావె యందు నెలకొని యుండుటలో వివరీత మేమియు లేదు, అనలు "రాజులు శృంగార (పియులు, నెఆజాణ యగు సౌందర్యవతి చేతి ందు బాటులో నున్నవుూడు విడిచి పుచ్చుట వారి స్వభావము కాదు, మెక చూటలు ఇప్పవచ్చును గాని యెవరు మాము విడిచి పెట్ట గలరు, మునులశీ చేత శాలేదు, “*ఇనువ కచ్చడా ల్క-ట్టిన ముని 1ముచ్చు లెల్ల . చామరన నత లిండ్ల బంచాలు గాల యన్నది చరూథిసి, సత్యము, “రత్నహోరీతు పార్థి వి రంగాజమ్మ వంటి నారీ +శత్నము దొరికినప్పుడు విజయరాఘ వావనీవతి యెట్లు (తేసిపుచ్చ గలడు, నముచిత లశత.ణ సంవన్నుడు సరసుడు నగు మహాోరాజభిల వే.0చి నవ్వు జే రసికురా లగు పడతి వెడమొగము వెట్టగలదు! అందులో నాశయురాలు రంగాజమ్ము. కావున రంగాజమ్ముకు విజయ "రాఘవునకు నన్నిహిత సంబంధ బాంధవ్య ముండుటలో నాశ్చర్య 'మేమియు లేదు, కానియా బాంధవ్య మెట్టిదని యాలోచింప వలయును, వేళ్ళ కుటుంబములలో వసుపు శేటివారు కలరు, అంధ "జీశము నుండి తంజూపురమునకు చాలమంది వళి రంగాజమ్మ పూర్వీ కులు కూడ వలనపోయి యుందురు. అంతవరకు నంగీకరింవ వచ్చును, రంగాజమ్మ కులము చేత "వేశ్య కావచ్చును. కాని విద్యా వివేక ఇంవన్ను రాలు, రాజనీతి విశారద, అంత తేలికగా నీచమగు వడుపు వృత్తికి లోబడదు. ఆమె మన్నారు దాన విలాన నాటకమునందు “అచ్యుత విజయ రాఘవ సార్వభౌమ ధర్శవలత్నియై రం"గమిాటు రంగాజమ్మ” యని (వాసికొనినది, కావున రంగాజమ్మ యథా శాస్ర్రీయముగా విజయరాఘవ నాయకుడు పరిణయమాడిన ధర్మ చల్ని యగుటలో నంజేహాను లేదు, మర్నాడు డాసవిలాసమునందు రాజ కులగురు వగు శ్రీనివాస తాశాచార్యులవారు చతుశాస్యుం డనం దగునీ ఇతి యిటు నిను గారవించి బహుమతి మిోజన్‌

ష4 కంజాపూరు తెలుగు కవులు గృతి రచియింపు మనన్‌ భా రతికిన్‌ (బతి వత్తువమ్ము రంగాజమ్మాా యనియు, నుషూ వరిణయమునందు సీ వతి మన్నరు దడాసుండు గోపాలుందడు కనుక నితండు కోర్కెలు సౌచ్చన్‌ “గ్తేవట్టి మనువ నెలకొను నా వలుకుల నెలంత సీ ముఖాంబుజ నీమన్‌' అనియును సాత్యుమిచ్చినారు. ఇంక కాదనగల వా రెవ రుందురు" ఇట్టి లిఖతములగు (వబల సాత్యము లుండగా రంగాజమ్మ విజయ: "రాఘవుని యుంపుడుక _లె యనుట సావానము, ధర 'శ్రవత్ని యన్నంత మాత్రమున వట్టమహిపి. కానక్కర లేదు, కాశ్ర్ర విధిగా వరిణీత మైన చాలును, రాజునో బహు వల్ల భాః_రఘునాథ నాయకునకు రామభాంబయు నిట్టి ధర్మ ్రవర్ని యే, విజయరాఘనవునకు మన్నారు చానను నామాంతరము గలదు, ఆ నరపాలుడు (శ్రీకృష్ణుని యవ 'శారమని (శ్రీనివాన తాతాళార్యులవారి వ్యాఖ్యానము, అధికారు లను నధివతులను నవతార పురుషులుగా నొనరించుట యాశ్రితుల వేరిలోని వని, రంగాజమ్మ మొదట (వాసిన కావ్యము “మన్నార డాన విలానము ఇది మైదాశ్వాసముల (గ్రంథము, రెండు మూడు తక్కు. వగా నైదు వందల వద్యములు గలవు, ఇందలి యితివృ_త్తము విజయ "రాఘవ భూపాలుడు కాంతిమతిని వరిణయమాడుట, కాంతిమతి రాజ చంద్రుని కూతురు, విజయరాఘవ నాయకుడు శృంగానైక రనంబులో6. బదములన్‌' 'జెల్యొంద మెప్పించి తౌ సంగీతజ్ఞులు మేలు నానుభయ భాషా చాతురి న్నీ విశన్‌ రంగ(త్వ్పౌఢిం (బబంధ మొక్క-టి యొనర్చంగా వలె న్థుత్క-థన్‌ రంగాజీ! భవదీయ వాగమృత ధారా వై ఖరుల్‌ - చిూజగణ్‌ా”

లఈంగాజమ్మ న్‌4ర్‌ అట్టి (ప్రబంధమును (శ్రీరాజ గోపాలున కంకితంబు గావింపుము, మజీయు నేత (త్పబంధంబునకు నర్యధిక మహత్వము గలుగ మన వీటం జెన్నారు మన్నారుల ఫాల్లుణ మహోత్సవాది దివ్య వైభవం బులు వక్షింపుము; అని యాసతిచ్చెను, డాని కనుగుణముగా తంజూ పుర వర్ష నతో రంగాజమ్మ తన కావ్యమును (ప్రారంభించినది,

సతతము తల్పురిన్‌ ద్విజులు సల్పెడు యజ్ఞ ములన్‌ భుజింపుచుం

గుతకము మిజు నం దిరవుకొన్న సువర్వులం గూడు వేక్క'బే

నతుల నిమాన సంగతుల నచ్చటికిం జను చెంచు నట్టి త

త్సతు లన సాలభంజికలు సౌధముల న్విలసిల్లుం జూరుతన్‌ (శ్రీనివాన కాశాచార్యులవారు రాజ కులగురువు, ఆయన యొడ విజయ రాఘవ నాయకునకు భక్తి వినయ విశ్వ్యానములు 'మెండుం రంగాజమ్మకు సహిత మాయనయం దమిత భ క్రి కలదు. (వతి కాన్య రచనకు ముందు నువారాజు నాజేళశము ననుసరించి యాయన యాళశ్తీ స్సును పొందుచు వచ్చినది. ఆయన సూరు యజ్ఞము లొనరిం చెను, కావున శత్మకతు (శ్రీనివాస తాతాచార్యులవా రని యాయనకు చేరు వచ్చినది, ఆయన యజ్ఞములు తంజానవూరునందు నిరంతర ముగా. సాగినవి, ఆ సంగతి మనసునం దుంచుకొని రంగాజమ్మ యా వద్యము (వ్రాసియుండును. ఆ యజ్ఞములందు బేవతలకు ముపొద్దు లను హవిర్భాగములు దొరికినవి, వానిని భుజించుచు మాటి మాటికి శానేల పోనేల యని తంజావూరునందు నివాన మేర్పరచుకొనినారు "జీవతలు, వారిని విడిచి యుండ లేక వారి సతులు విమానములమిద వచ్చిరా యను నట్లున్నవి తంజాపురియందలి సాలభంజిక లని యు చ్పేవీంవబడినవి, మనోహరమగు కల్పన,

కాలమునకు కావ్యమునకు నన్నిహిత నంబంధ ముండును, ఆ

నంబంధము గుర్తించినవ్వూడే వద్యమునందలి భావమును పాఠకు డవగతము చేసికొని యానందింవ గలుగును, లేనిచో సత్యము గహింవ లేడు. ఇవ్చటి దృష్టితో పూర్వకాలపు శావ్యములను వరి శీలించి విమర్శించిన చో తాను తప్పూ దారియందు నడచుటయీ కాక

248 ఈంజావూరు తెలుగు కవులు పాఠకులను కూడ విమర్శకుడు తవ్వూుదారియందు పెట్టును. అందు మూలమున సారస్వతమునకు, " కవికి మహా [దోహము చేసినవా డగును. ఇటీవల అంధ [వభయం దొక వ్యానము చూచితిని, అందు ఇతర సంగతుల మాటటుంచి యొకటి మనవి చేయుదును.

వ్‌క కన్య ఫమనే వరం పున

వాతం శమిత మస్య వేశ్య తం

జూత వహ్ని వర నంస్పృతిః విర్ర

సా విధూయ నిమిమోల శీవలం. అను నైమధ శ్లోశమును భూవి విమర్శకురాలు (శ్రీవార్డుని శాలవ్ను నందు విద్యుద్దీవములు కలవని నిర్ణయించినది, త్లోక మందరికి నర్థము 'శాదని కాబోలు

ఒక్‌ దీప మౌర్చిన నున్న దీవంబులు

నన్వుడు తమకు దా మారుటయును అను (శ్రీనాధుని వద్యము కూడ నుదాపారించినది, లోకము నంగతి యెటు లున్నను అటు సంస్కృత శ్లోకము కాని యిటు. లెనుగు వద్యముగాని ఆమె కర్ధము కాలేదు, అర్థమయినచో “జాత వహ్న్‌ వర సంన్ఫృతిణ” “*వరశ క్తి కల్పన” అనువానియందలి నిగూఢ భావ మవగతము కాలేదో మరి తెలియదు, నలదమయంతుల కథ పురాణ కాలము నాటిది. ఇవ్పటి విద్యుద్దీపషము లవ్వూ డెక్కడ నుండి వచ్చును? అది మంత బలము వర (వసాదముల బలము కల కాలము, నలున కగ్ని బేవుడు తలంచిన చోట నగ్ని పుట్టుటకు నారుటకు వర మిచ్చెను, భారతము అరణ్య వర్వమునందు “ఆ నలునకు నింద్రుండు వాని యజ్ఞ ంబులయందు నిజ రూవంబు వూవను, నగ్నియు వరుణుం డును వాని వలచిన చోటన యగ్ని జలంబు లుత్పాదింవను, ధర్ముండు థభర్మువునందు వారి బుద్ధి వర్శిలను వరంబు లిచ్చి “అనియు శేశినియు 'వాహుకునందు ైై నతాద్భుత [క్రియల మూచి వచ్చి దను యంతి కిట్టనియె,

రంగాజమ్మ వం? వినవమ్మ తృణమున్టిం గొని వాండు వీచుడు నందగ్ని యుదయించి యతని వంట లమరు నంతకు నింధనము లచేవీ.పవక యుడుగక మండుచు నుండు”

అనియు నున్నది, "తెనుగు భారత మైనను వారు చదివి యుండరు, ఆ వర శ _క్రివలన నలమహారాజు నవ్వులాటకు దీవము లన్నియు నొక్క సారిగా నారిపోవునట్లు చేసెను, మరల వెలుగునట్టు చేసెను, ఆయన కొత్త శోభనపు పెండ్డికుమూరుడు. తన చతురత దమయంతి యెదుట చూపించినాడు, అ సంగతి వ్యానము "రచించిన చారికి శెలియదు, విమర్శకులు కావ్యమును, ాన్యక _రృను, కాలమును బాగుగా నవగతము ేసికొని పరిశోధించి విమర్శింవవలయును. లేనిచో వరిహోసములకు పాలగుదురు, విమర్శన తేలిక పనికాదు, విజయరాఘవ విలాననులోని వై నుదాహరించిన పద్యమునందలి యువమానము కూడ చక్కగా నరికినది. జేవాంగన లని మేషలు, వారికి కనురెవృపాటుండదు, సాలభంజికలకు కన్నార్చుటయుండదు, పోలిక నరిపోయినది. వద్యమునందు మనస్సు రంజింవచవేయు భావము సారన్యము నుండవలయును. ఆ ఆెండు నిందు కలవు, మరొకటి

నూత్న గృవో(గ సీమను మనోహారయా పురలఖ్మీ వాలుగా

రత్నపు దీవియల్‌ వెలయ రాజెదుట న్నటనం బొనర్చుచో

యత్నముతోడం జూచు విబుధావళి పూవుల వాన త ద్వధూ

రత్నము మింద నించె నన రాజిలు6 జుక్క-లు దానివై6 బయిన్‌' ఇది రాత్రులందు తంజాపుర వర్ణన, రాజశబ్దమునకు చందుడనియు విజయరాఘవ శాజనియు నర్గములు, బుధు లనువోట ేవతలనియు వండితు లనియు క్షేమ, చంద్రుని యెదుట నటించుచున్న పురలమ్మీ మిద బేవతలు చల్లిన పూవులా యను నట్లు నయ్యత్రము లున్నవి యని యర్థము, విజయరాఘవ నాయకుని యెదుట నటించు పురలవ్మీ మోద వండితులు చల్లిన పూవులా యనునట్లు నతుతము లున్నవని యర్భాంతరము, శ్లేపాను (పాణిత మయిన యుల్పేష యిందు

! తంజావూరు తెలుగు కవులు శలదు, వై పద్యమునం దు(క్సేశు మా(తమే కలదు. ఇందు పుర సౌధములు చంద్ర మండలము నత్యత మండలము నంటుకొనుచున్న వని యతిశ యో క్తి ధ్యనించు చున్నది. ఇది యలంకార కృత యలం కార ధ్వని, భావములు ఛాగున్నవి. కాని యందలి అతుల, చారుతన్‌ , యళత్నముతోడ, దానిపై బయిన్‌ అను పదములు (ప్రాసల కొరకు పొదపూరణము కొరకు వొడబడినవి, ఆ పురమునకు అధివతి విజయ శొఘవ నరపాలుడు, ఆ భూవతి చంవక వనాధి నేతయగు (శ్రీనోపాల స్వామికి ఫాల్లుశోత్సవము చేయింప నిర్ణ యము గావించెను, " ఆంగ టితో (వ్రథమాశ్వానము ముగియును, వసంత కాలపు వర్గ నతో ద్వితీయాశ్వాస మారంభ మయి

నది, ఈ సందర్భమున కవిలోక సామాన్య మగు

కొమరు మిరిన నవ సల్ల వముల కాంతి

గాటమా సాంధ్య రాగంబు కరణి మించ

నపుడుం గనిపించెె నందంద యందముగను

చారకంబు లనంగను గోర కములు,

మలయ నిలయానిలుం డను మంత్ర వాది

యచట [(భమరాతు, సరము (దిప్వుచును మజియుం

బొనంగం గుసుమ వరాగంబు భూతి జల్లి

నల్సె యువతి మాన (గ హోచ్చాటనంబు ఇటువంటి వద్యములతో వసంత కాలమును వర్ణించినది రంగాజమ్మ. ఈమె వద్యములందు వదముల కూర్చులో నొక యందముగాని బిగువుగాని లేదు, వ్యర్థ పదములు పెక్కు. కనిపించుచుండును, మై వద్యములందు అపుడు; అచట, మరియు పొసగ అను వదములు లేక పోయినను భావమునందుగాని యర్థమునందుగాని యే లోవముకలు గదు. ఇట్టి పదములు రచనలో బిగువును సడలించి వద్యమును తేల్చి "వేయును, ఇట్టి వ్యర్థవదములు మన్నారుడాన విలానములో దాదా. వన్ని వద్యములందును గనిపించును,

చంగాజన్ము వలి తరుణీ జన మాన మద ద్విరదంబుల మద మడంవ. దివ్లురు మరునికిన్‌ దరమగు ర త్నాంకుశముల మురువునం గనువన్సై నపుడు మోదుగు మొగ్గల్‌ వద్యమంతయు చాగుగా నడచినది, చివరి పాదములోని అపుడు అవుడు కరిపించినది, విజయ రాఘవ భూపాలుడు (శ్రీరాజ గోపాల స్వామి యుత్సవమును దర్శింవ నరుగుటకు నలంకరించుకొనును, ఈ చందర్భమున విజయరాఘవ నాయకుడు రఘువాథ - నాయనాభ్యుద సఇకుుమునందు చూపిన యారచనా సౌష్ట్రవము గాని వద లాలిత్యము గాని రంగాజమ్మ వర్ష నయందు గోచరింవదు. చేమకూర వేంకటకవి వదర్శించిన శిల్చకళా వై శద్యము అనలు కనిపించదు, ఉత్సవము బయలు చేరినది, విజయ రాఘవ నాయకుడు ముందు నడచుచుం డెను, రాజచందదుని కూతురు ాంలిమతి అందమా వదముల యంబెల రవళి రా యంచలు వెనువెంట నంటి నడవం గవికి చూపులచేతం గనుంగొన్న యెడ లెల్ల గలువల వెదజల్లు చెలువు మాజి ముద్దు గుల్కెడు మోము మొలక నవ్వుల శాంతి 'నెలకొని వండు వెన్నెలలు గాయం బసిండి సలాకతోం (బతివచ్చు నెమ్మేను మెటుంగుం దల చాయ మించం జేయ దండ నుండజెడు చెలుల కై దండం గొనుచుం జెలు వలరు హేమ సౌధంబుం జేర వచ్చి రాజచం (దాహ్వయుండై న “ఆరాజు పుతి కాంతిముతి చూచెం నోపాలుం గాంతు తీర, పిమ్మట విజయ'రాభఘు చావనీవతిని కాంచినది

న! తంజాపూరు తెలుగు కవులు శాంచి సుపర్డువై మునుపు గాంచిన చక్క-ని మన్ననారు లే యంచిత లీల నిప్పు జలజూయేులు సేవ యొనర్చ్పం జుట్టున న్మించిన వేడ్క- నీ గతిని మేదిని వచ్చుచు నున్న వారొకో యంచు దలంచి యల్ల విహాగాధిపువై హరిం గాం చెం (గ్రమ్మారన్‌ ఇ

ఇరువురు నొక్క.పోలిక నున్నారు. శత(కతు (శ్రీనివాస కాతాచా

ర్యులవారు దీనికి కారణము చతుర్థాశ్వాసములో వివరించినారు. చ్వావర యుగమున6 జందుండు

గోపాలుని చెంత. జేరి కోర్కెలు మాజన్‌

(శ్రీవతి! రవి శశి లోచన!

"తావసన బ్చ్బాదయాబ్బ మ్మిత జానవశై (ఈ! "కామరస్తాప్త పుత్రి యయి ఛారుణి మిజు కళింద కన్యకన్‌ స్వామి వివాహా మాట విని చాల ముదం బొనకూటడే నెమ్మదిం (మ మదీయ పుత్రికను బెండ్ల యి యిష్పూడు "వేడ్క. మిజుంగా మూమన వాలకింపుచు నమంబుగ6 జూడుము రెండు కన్నులున్‌ =

అన విని గోపాలుం డా చందుం గనుంగొని

పలికె నిట్లనుచును భావ మలర

సీ ముగ్గు ఇళ్లెలి నేము ఇండ్లాడంగాం గోడ లయ్యెను సఏీదు కూతు రిపుడు కలి యుగంబునం జూల ఘనుంజై న రఘునాథ భూపొల వరునకుం బొడమి యేను విజయరాఘనవుండ నై విఖ్యాతి మోాజెద దటతీణ ద్వారకా స్థలిని న్‌వ్ర శాజచం[దుం డనందగు రాజ వయిన నపుడు నీ కన్యం 'బెంజ్లాడి యందముగను నంతనం బొనరిం చెద సరగ ననియెం గాన విను మింక విజయ రాఘవ నృపాల,

రంగాజమ్మ వని

నీవె (శ్రీరాజగోపాల జేవుండ విలం

జంగదుందే యెంచ నా రాజచంద నృవతి

ఘనత నా రాజ సుతమయెన కాంతిమతిని

బెండ్లీ చేసెద నే నీకుం (్రోను మాలు విజయ రాఘనవుని జన్ను [వకారమును గురించి రంగాజమ్మ వీఠికలో'

(శ్రురాజ నోపాల కౌరి. జెంగమ ేశు

"వేడ్క తో భావింవ 'వెన్నుం డలరి

యెదుట నన్నిధి శేసి నీ కిశ్తు వరము

"వేడు మన నంతసంబున విజయ మహిమ

నీ మహీ మండలం జెల్ల నేలం జూలు

తనయు నూ కిమ్ము 'బేవకీ తనయ యనిన,

'మెచ్చితిమి నీదు కోర్కి_కి

నచ్చుత రఘునాథ భూవ! యటులనె నీకున్‌

మచ్చిక 6 దనయుండనై ధర

నచ్చుగ నీ సాధ్వి గర్భమం దుదయింతున్‌ అని నట్లు వాసినది. ఈ యుపాఖ్యానమునందలి సత్యానత్యము లం దరు తెలిసికొన గలరు, నేను వేశే వ్యాఖ్యానింస వలసిన వని లేదు. (శ్రీనివాన కాతాచార్యులవారు స్వయముగా రాయబారము నడిపిరి, కాంతిమతీ విజయ రాఘవులకు వరిణయము గావించిరి. వివాహంపు కార్య్మకనుము లన్నియు వివరముగా నంచమా శ్వానమునందు- వర్ణి ంవబడినవి, ఈర ంగాజమ్మ పాండిత్యము గల యువళలి, అలంకార కల్చ్పనలయందు భుటికురాలు, కాని వద్య రచనయందు కాని, వద ముల కూర్పునందు కాని, విజయరాఘవ వేంకటకవులతో నరి 'శా'రదు, వారు సిదపహా స్తులు, ఈవె యందంతగా "ెవృుకొనతగిన విశేషములు లేవు, సదు మిక్కిలి రంగాజమ్మ కవితయందు నిరర్థ కము లయిన వదములు వెక్కులు గలవు, అవి యన్నియు గణ పూరణకొరకు యతి (పానలకొరకు వాడబడినవి. పూర్వ కవులందు

మ! తంజాపూరు తెలుగు కవులు మాత్రము వ్యర్థ పదములు "లేవా యని మిరనవచ్చును. లే వనను, శాని యవి కంకణమునం దతుకు పెట్టిన చోట టంకము వలె మెరు గులు తీరి వద్యములో కలిసి పోవును. అట్లు తీర్చిదిద్దగల చతురత రంగాజమ్ముకు "లేదు. (వతి వద్యమునందు వడికట్టు రాళ్ళవలె చాల వ్యర్థవదములు వేరుగా కనిపించును, అందుమూలమున నడకలో కుదింపులు కలిగి శయ్యలో బిగువు తగ్గిపోవ్రచు వచ్చినది, మచ్చునది

వనుణగను డిగ్గి యవ్వుడు

మౌానినియును. దాను మిగుల మచ్చిక మిాజం

గానుకలు వేడ నొనంగుచు

(శ్రీనిధి మన్నారులకును జెలంగుచు (మొక్కెన్‌ “ఇందలి అమ్పూడు, మిగుల మచ్చికమిజన్‌ , వేడ్క-, (శ్రీనిధి చెల గుచు (_మొక్కెన్‌, అనునవి నిరర్ధక ములు, అల్లికలో జిగి బిగువులు లేనిది కావ్యంపు కవిత రాణింవ నేరదు, బిగువు సడలిన వడంతి యెడ శనరసుని చిత్తవృత్తి వలె నట్టి కవితయందు సారస్వత ప్రియుల మనస్సు పెడ మొగము కల దగును,

మన్నారుదాన వీిలానమునందుకంకు ఉపావరిణయము నందలి

కవిత్వము కొంచెము (గుడ్డిలో మెల్ల యనివించును. ఉపావరిణయము శృంగార రన (వబంధము, దాని కంగము వీరము. ఇందలి నాయ కుడు (శ్రీకృష్ణుని మనుమడగు ననిరుద్ధుడు, నాయకురాలు శోణ పురాధీశుడగు శాణాసురుని కూతురు ఉమ. వారిరువురి వివాహ మందలి యిలివృ త్తము. ఈ (గంథమును తంజావూరు సరస్వతీ మవాలు పున్తక భాండాగారమువారు (వచురించిరి, అందు నాలుగా శాసనములు మా మున్నవి, నాల్గవ యాశ్యాన మనంపూ_ర్థిగా శనబడుచున్నది, అందును చివరి వద్యములు నిండుగా లేవు, ఈ యాశ్య్వానమునందు (శ్రీకృష్ణ చాణాసురుల యుద్ధము వర్మింవ బడినది. అదియు నంపూ ర్రిగా లేదు. ఉపావరిణయ మై దాశ్వానముల (గ్రంథ మనియు నై దవాశ్యానమున ఉహానిరుద్ధుల వివాహ ఘట్ట ముండి యుండుననియు (వచురణక_ర్త లభ్మిపాయపడు చున్నారు, అది

రంగాజమ్మ కంత నత్యము, దొరికినంత వరకు సీ కాన్యమునందు మూడు వందల యొను బది వద్యములు గలవుః

భారత భాగవత ఉత్తర హారి వంశములందు ఉపా పరిణయ. వృత్తాంతము కలదు. వాని నాభధారముగా చేసికొని కనువర్తి యబ్బయామాత్యుడు అనిరుద్ధ చర్మిత మను 'చీరుతో శావ్యముగా రచించెను, దీనిని మదరాసు (పాచ్య లిఖత పుస్తక భాండాగారము: వారు వకటించిరి. ఉషా పరిణయమను జేరిట దామెర్ల అంక భూపాలు డీ కథనే శావ్యముగా రచింబెనని వినికిడి. అది (వకటింవ బడలేదు, తాళపాకము తిరువేంగళ నాథుడు ఉపా కళ్యాణ మను జేరుతో నీ కథను ద్వివద కావ్యముగా (వాసెను, విరిపాటి నృసించా రాజు నడిమింటి రామజోగి, చెన్నయ మొదలగువారు యశ గాన ములుగా (వ్రబంధించిరి, ఇవి సరన్వతీ మవాలు పుస్తక భాండాగార మునం దున్నవి, ఇంకను (వకటింవబడి యుండ లేదు, వ్యాన కృత. మగు ఉత్తర వారి వంళమునందలి కథను [వధానముగా తీసికొని రంగాజమ్మ (వ్రబంధమున కనుగుణముగా కథను పెంచి ఉపా వరిణా యమును రచించినది. సంస్కృత ఉత్తర పారి వంశములోని శ్లోక ముల కనువాదము లిందు కనిపించుచున్నవి. ఆది విజయరాఘ: చావనీవతి యాేశము. విజయ రాఘవ నాయకుడు సతీ సుత పాత నహితుండయి రాజగోపాల విజయ సౌథమునం దుండి (శ్రీనివాన ఆాళాచార్యులవారు చెప్పు సారివంశ కథా (వనంగం ఇజాలించెను, రంగాజమ్మ మన్నారుదాన విలానమును వినిపించెను, తరువాత మహో రాజు

వరగ పారివంళశమున నుషా వరిణయ కథం “బెనుంగుం గావింపు మిక నీవు తేటగాంగ

యని నబవుమూనంబుగాం. చాంబూల జూంబూన చాంబర మాల్యా భరణంబు లొనంగెను, రంగాజమ్మ శాన్యర చనకు పూనుకొనినది, అమె యితర కాన్యములందు వలె పుర వర్మ నతో కథ (పారంభింప "లేదు.

కః తంజావూరు. తెలుగు కవులు జనమేజయ జన పాలుండు విని వీనుల విందుగాంగ వెన్నుని కథలన్‌ దనివొందశక వైశంపా యనునకు సిట్ల నియె మజియు నాదర మొవ్పన్‌ అను పద్యముతో (ప్రారంభించినది. ముక్కు. తిమ్మునార్యుడు తన పారి జాతానహారణమునందు కథ నిళ్లు (పారంభిం చెను, అందలి యితి వృత్తము చారివంశము నుండి (గ్రహింవబడినది, తరువాత జనమే జయు డొక సీసపద్యములో కథా విషయమును గురించి వైశంపా “యనుని పృచ్చించును. ఆ వద్యము ననునరించి రంగాజమ్మ ఉపా పరిణయమందు తరువాత నొక నీనమును (వాసినది. కథా (ప్రారంభ చంవిధానమునందు రంగాజమ్మ తిమ్మునార్యు ననుకరించినది. “హారి నర కాసురుం గెలిచి యను వద్యముతో నసలు కథ కుష్మకమించి నాడు తిమ్మన, కస్ట వైన్నవాగ్రోసరా! బలి తనూభవు డగు బాణా సురుం డొక్కనాడు” అను వచనముతో (ప్రారంభించినది రంగా జమ్మ, పార్వతి వరమున జాణాసులేందునకు ఉమయను కుమాస్తై జన్మిం చెను, అమె ెరిగి "పెద్దదయ్యెను, ఒకనాడు వపల్లవంబుల మించు వదముల రతనంపు టందియల్‌ ఘల్లు ఘ్యల్లనుచు (మోయ ఘన నితంబములందుం దనరారు బంగారు మొులనూలి ఘంటలు మురువు చూవ శృంగారముల మోటు కింగోలుం దమ్ముల సీలంపు గాజులు చాల వెజయం దవనీయ మయ రత్న కాటంకములు నుంచి నిద్దంపుం జెక్కిళ్ళ నిగ్గు లీన నరులం బెనంగొని పాలిండ్లు సాకం గులుక 6 గాను లసియాడ మదవాంన గతులు మెజయ

రంగాజమ్మ ! వనితలును దాను శృంగార వనముం జేరె భావమిగురింం నల యుషా భామ యపుడు చున్నారు చాన విలానమునందు శకాంతిమతిని అందమూ వదముల యంజెల రవళి రా యంచలు వెనువెంట నంటి నడవ కలికి చూపులచేతం గనుంగొన్న యెడ లెల్ల గలువల వెదచల్లు 'చెలువు మోర అను వద్యముచేత వర్షించినదిః దీనికంయె వై వద్యము శయ్యలో శొంచెము బిగువు గలిగి సాపుగా నడచినది, శొంత శిల్చ్పము కూడ శలదు. కాని సంపూర్మముగా నా యావనవతుల రూవ (వతిబింబము పాఠకుని కనుల యెదుట నిలువ లేకపోయినది రంగాజమ్మ. మూడవ పాదములోని “చాలి నాల్లవ పాదములోని *మంచి) అను వదములు 1ఉపానయతికొరకు గణ పూరణము కొరకు వాడబడిన వడికట్టు రాళ్ళు. ఇంక “మిజు శబ్దము చెప్పనక్క-ర లేదు, వై వద్యములోను శ్రింది వద్యములోను నెక్కడ పడితే యక్క- జెల్ల యథానులావముగా వచ్చి చాలుచుండును. రంగాజమ్మ కయితలోని వదములు చాల నృుదుల సులు, కాని ఇట్టి వ్యర్థపదములు నడకకు నెడరు వాటించు చున్నవి. “అమెకు కవిత్వానుభవము చాల తక్కువ ముక్క-_ంటి గౌరి యవ్వని మిక్కి.లి (వేమంబు మాజి వెజయంగా నా మక్కువ గని యువ తన మది నక్కఖాట యిట్లుండ వలబె యనుచు. దలంవన్‌ వై శాఖ మానమునందలి శుక్ల వత్స ద్వాదశి రాతి సీ కలలో నిన్నె వ్వడు పొందునో యతండె నీ పతి యగునని గెరి యామెకు వర మిచ్చినది, అశ్లు యా నాడు ఉనకు కల వచ్చినది, కలయందు కనిన యా పురుషునివై విరాళి గొనినది యువ. ఇది (ప్రథమాశ్వాసము లోని కథం

కం ఈశంజాపూరు తెలుగు కవులు వద పద్దుముల చాయ పారిన మయొడలను బజజచిన చెంగావి వాగు మిజు నెమ్మేని శాంతులు నిండిన దిశలను బంగారు నును ఫపూత రంగు గులక్‌6 గలికి లేజూపులు గలిగిన బయిటను గలువ తోరణముల 'ెలువు వెలయ "తి కొవ్చు బలుకవ్వు నిగ్గు దోచిన చోట్ల సీలముల్‌ వెదచల్లు నీటు దనర బాణ నందన మొనట్టి పద్భుగంధి మందయానలు గొలువంగ నందముగను మనసు నాథునివై నిల్పి మచ్చి కలర వన్నె మితీన యుదజ్యాన వనము చే అను వద్యముతో ద్వితీయాళ్య్వాన మారంభమగును, ఇందు మొదటి "ఆండు పొదములలోను శద్దుణాలంకారము శలదు, శాని (వబంధ కవిత్వమున కుండవలసిన బిగువు ఈ వద్యమునందు "లేదు, వదములు మృదులము లనుటకు నంబేబాము లేదు, (పానలకొరకు తడుము లాడుకొను నలవాటు తీప్పినది కాదు. గీత వద్యమును చదివిన సాహిత్య తత్త్వవిదులు అందముగను, మచ్చి కలర, వన్నె మిోరిన మొదలగు పడికట్టు రాళ్ళు గ్రహించుకొన గలరు, మన్నారు దాన విలాసమునంజీ శాక యుసా వరిణయ మందును నీసవద్యములు యతి స్థానముల యొద్దను (పతి యర్థ పాదము తోడను ఆగిపోవును, గీతవద్యములు వైతము యతి యొద్దను పాదాం తములందును ఆగిపోవ్రచుండును. ఇట్టి విధము వద కవిత్వమునందు వందము సనమకూర్చును. రంగాజమ్మ శృంగార రశ తరంగిత వద కవిత్వ మహనీయ మతి స్ఫూ _త్రినని గద్యయందు (వాసికొనినది, అ మహనీయ మతి స్ఫూర్తి జావ్యములందలి నీన వద్యములందును (వదర్శించినది, ఉపా తరుణి చెలిమిక "తెలతో వన విహారము గావించును, ఇచట రగడలో వారి మాట చతురతలు నరనములు

రంగాజమ్మ $57 ఇాల మనోహరముగా వర్మించినది రంగాజమ్మ. నడిమి (పాయంపు బిగువు గుబ్బెత లా వనితలు, చతురుల కేమి తక్కువ, మళ్లె మొగ్గలు మారె మరుని శర నగోలలన నెల్లేడలం దన చాయ లెనయ నిదిగో లలన! చింబో్టి. యేసె దగం బెంచి తిటు సాలమును డంటై న యట్టి నీడల నీ రపాలమును నెంత దూరము చనియె నిందుశే యీ..లేమ కంతుపూజకునన్న గనక ము లెంయి లేమ "వేడుకలు నించె నిట వెలంది నారంగములు నాడంగా గుంపులై యలరె సారంగములు అవుర! బంగరు చాయ నమళ₹్‌ జంబీరములు యువతి! నీ కుచము లెనయునె వట్టి బీరములు గురువెంద గుత్త్తిం ₹ై కొను మేల జగడంబు వరికింపు వీనికిం (తి యగునె వగడంబు చాలు నిక నన లనుచు సరసో క్తులను బెనుచు ఇజాళి మారగం జూల కాణ నందన మోల ఇచక్క్‌ని అంత్య (పానలతో నరనంపుం. బద జాలముల కూర్చ్పుతో రచన యందముగా సాగినది. వనశేళి నలిపిరి, పిమ్మట జలశేళి, యావల మన్శు థఛారాధన, థ్యానావాహ నాన నార్థ్యాదిక ములు ముగిసినవి, సూర్యుడ _న్త్వమిం చెను, చందు డుదయిం చెను, అ యెడ వలరాయండు బలు రాయిడి ెందమ్మి జిగి కరాదూరులచే నాయమ్ములు గాయమ్ములు శజీయన 'సదిరాతీ, బెగజెం ఉత్తములోనన్‌' ఉమకు మరు తావ మగ్గల మయినది, నఖులు శెత్యోపచారములు గావించిరి, కలలోవల గలసినట్టి కాంతు జెదుట నిలిచి నటుల తోచి నది ఉమకు, ఇక (వలావము లారంభించినది. తీ 17

నకి తంజావూరు తెలుగు కవుణ జాటుకాండగు పీండు జుణింగి పోవకయుండం దోయజాథీరొ! తల్పు మూయవమ్ము కన్నగాండగు వీడు కదలి పోవక యుండం బడతి! నందిటం (గుచ్చి వట్టవమ్మా వంచకుండగు వీండు వదలి పోవక యుండం జంచ లేతణ! యడ్డగిం చవమ్ము దిట్టమై తగువీండు "కేలిపోవక యుండ నతివ! జగేమని యడుగవమ్ము సొరిది నల పోతుటీగకుం జబొరంగ రాని యిచ్చటికి నేటి కీ వేళ వచ్చి తనుచు మంచి మాటలనే వీని మనసు తలంపుం గలువ కంటిరొ! తేటగాం 'చెలియవమ్మ ఇట్లు ఆరు సీసపద్యములందు ఉపా (పలాపములు లేలుప బడీనవి, తరువాత మదన దూవణ కలదు. మన్నారు చాన వీలానము నందు నహితము శాంతిముతి యా యవస్థలన్నియు వాందినది, వన శి జలశేీళి సూర్యాస్తమయ చందోదయములు మదన తౌవము (వలావములు మొదలగున వన్నియు యథా[కమముగా నడచినవి, కాంతిముతి ఉపా కన్య వలెనే విజయరాఘను రూపు నెదుట వరాచి చక్క-.ందనము చూచి సొకీ?,తి నా సామి బటువు గుబ్బలు శేలం బట్ట వేర మక్కువ నీ తేటమాట కీ వలచితిం ముద్దు వెట్ట వబేర ముచ్చ టలర సీ శాజనముం జూచి సీకు నే దక్కి-తి జెక్కు. నొక్క. వబేమి చెలువు మిజు సౌగవైన నీ వొయల్‌ సూచి నేం గోరితిం జగొంగలింవ వజేమి కాంక తీర

రంగాజమ్మ లకి నింత నన్నేతురా వంత మేల నిన్నుం జూల నమ్మిన కచశానరా జూణరాయ వచ్చవిల్తుని శేళిని కాగు మిట విజయరాభఘన నన్నేలు వేడ్క. మాటు అని మరింత మోహము కొలది నారు నీసవద్యములలో (వలాపించి నది, మాటలందు కాని మరులందు కాని యొకరి నొకరు తీసిపోలేదు. శాంతిముతియు మదనుని నోరార సిందించినది. రంగాజమ్మ (వాసిన యా కావ్యములం దే శాదు, తంజూనూరు కవులు (వాసిన వతి శావ్యమునందు మదనోపాలంభాదులు కలవు, అవి తేశపోవుట మహో శావ్యమున కవరాధ మని తలంచిరి శాబోలు, అ వనిని మూడు కాళ్ళ ముసలి రాజరాజున కంటకట్టినాడు సారంగధర చరితలో ేనముకూర జేంకటకవి. ఒక తంజూవూరు కవులనియీ కాదు. శృంగార (వబంధములు [వాసిన యే యిద్దరు ముగ్గురో తప్ప మిగిలిన వారందరు ఒకనిని మించి యింకొకరు ఈ యుపాలంభాదులకు పూనుకొనిన వారే, వరూథిని 'పారంభించిన యీ కార్యము నాటినుండి నేటివరకు చివరికి తిరువతి కవుల లత్షణా పరిణయమునందును సాగుచునే వచ్చినవి. ఇట్టి లోవములు సారన్వత (ప్రియులకు "తెలుగు కావ్యముల యెడ నేవగింపు పుట్టించినది. ఒకసారి కట్టమంచి రామలింగా రెడ్డి గారనియీ నాకు క్షావ కము, తెనుగు కావ్యములలో శొకటి చదివిన చాలును, మిగిలిన చన్నియు నకిలీ శావ్యములు, ఆంగ్లేయ సంస్కృత భామలం దట్లు "కాదు అన్నారు, నిజము. అలసాని "పెద్దన గారు మనుచరిత్ర రచించిరి, వెంటనే భట్టుమూ_రి వసుచరిత నందుకొనినాడు, శృంగార శావ్యము లన్నియు కొం'చెము భదముతో చాని చారి ననుసరించి నవి, పింగళి సూరన రాఘవ పాండవీయము (వాసినాడు, నే నెందుకు శవాయ రాదని భట్టుమూర్తి బారిశ్చం[ద సలోపాఖ్యానము రచిం ను, తరువాత యాదవ రాఘవ సాండపవీయము, నల యాదన

280 తంజావూరు తెలుగు కవులు రాఘవ పాండవీయాదులు బయలుజేరినవి. అంతకంచళు మిగుల విచారణీయము, ఒక యిలివృత్తమును వేరు వేరు కవులు శావ్యము లుగా రచించినవారు కలరు, ఉత్తర రామాయణము లిక్క-న, కంకంటి పావరాజులు (వాసిరి, ఉత్తరబారి వంశము నాచనసోముడు, ఎజ్జన (వాసిరి, ఇట్లు చెప్పవలసి వచ్చినచో చాల కలవు, ఒక్క రామాయణమును బండ్ల శెక్కీించ వచ్చును, చివరి శేమయిన మిగి లినవి యున్నచో కవి సార్వభౌమ (శ్రీపాద కృష్ణమరా_ర్రికాస్త్రిగారు భారత భాగవతముల దగ్గరనుండి అన్ని కావ్యముల నకిలీలు తయారు వేసీనారు. ఆయన కళతాధిక (గ్రంథకర్త, మరీ చివరి రోజులలో రోజున కొక (గ్రంథము తయారుబేసిరి, చదివేవారు మ్మూతము "లేరు, వమిటి శాతయ్యగారు ఈవని అంప్‌ వానిమోద విరుచుకు వజేచారు-

తిక్కన భారతంపు నుడి తేనెల తీవి వనందు వెంపుతీ

క్కడ కృష్టభారత మభబెక్కుడ నక్క_కు నాశ భూమికిన్‌

రిక్క-కు నజ్జవాంధవ మరీచులకుం గల భేద ముండం [దు

'స్పెక్కిన యుక్కు. దీగె యన నేటికి మాటికి మచ్చరింవలోన్‌ అన్నాడొక మహాకవి తన గురు దఖీణలో, ఇట్లు ఒకరు (ఛాసిన కావ్యమును మరొకరు (వాయుట తమ ఘనతను (వకటించుకొన పోయి యగారవమును నంపాదించుకొనుట, నంన్కృత శవులం దీ యలవాటు లేదు. ఒకరు (గ్రహించిన యితివృత్త మింకొకరు శై కొనలేదు. ఒకరు పోయిన చారి నింకొళరు పోలేదు, కావుననే నంన్మ్భృత కావ్యములు నాటకములూ సర్వసామాన్యముగా 'ేని కది వ ల్యేకత కలదయి. పాఠకుని మనసు నాకర్ణ్షించు. చుండును, సంస్కృత కవులలో నాలుగైదు శావ్యములు (వాసినవారును గలరు, శాళిదాసు రఘువంశాది కావ్యములు ఇాకుంతలాది నాటకములు రచించెను. ఒక దానియం దున్న కథా ఏథాన మింకొక డానియం దుండదు. ॥

"పేక్సియరు అంగ్ల మహోశవి. "వెక్కు. నాటకములు రచిం

చెను, ఒక చానిలోని నంఘటనము లింళొక డానియందు కనిపించవు

రంగాజమ్మ న! అర్నాల్లు సెల్లీ గోల్డుస్పిత్‌. మొదలగువారు పెక్కుమంది కలరు, ఒకరి నొశరనుకరించ లేదు, ఎవరిచారి వారిది. ఆది వారి (వతిభాదు లను (వకటించును. (వతిభా నంవన్నుడు ఒకరి మౌర్ష మనుకరించడు, కస్తూరికా జనన శ క్రిభృతా మృోేణ కిం సేవ్య తే సుమనసాం మనసావి గన్ధః

అట్టి (వతిభాశ _క్రి తెనుగు కవులందు చాల మందికి కొరతవడి యున్నది. కావున అను కరణలు అనుసరణలు తెలుగు శాన్యము లందు అధికముగా కనివీంచును, లతణ కర్తలు శావ్యములకు నాట కములకు లతుణములు నికరూవీంచిరి, అవి యన్నియు శావ్యములందు శావలయునని తలంచుట కవి యవివేకము,.

మేఘనం బేశము మహోకావ్యమని నిర్ణ యింవబడినది. "చాని యందు మన్మథ దూమణాదులు లేవు, దాని శేలోపము కలిగినది! కవి లతణ నిర్భాత, లతణమునకు చాసుడు కాడు, అది యెకుగరు కెలుగు శావ్య కర్తలు, కావున లతణ (గ్రంథములలోని వర్తన లన్నియు తమ "శావ్యములందు జొనిపీంచిరి. కావ్యము లన్నియు నొక్క రకముగా తయారయినవి, [పతిభా విహీనత !ది తోడయి నది. తెనుగు శావ్యములను వరివోసమునకు పొలువేసినది, రంగా జమ్ము మొదట మన్నారుదాసవిలానము (వాసినది. విజయరాఘవ భూపతి యభిమతము ననుసరించి కథకు భునత మబా_త్వము కల్పించి నది, అంతవరకు కథా విధానము నాగున్నది. కాంతిమతి స్వవ్నము సందు విజయరాఘనవుని గాంచుట్కు మోహోావేశమున (వలావించుట కొంతవరకు మానవ స్వభావమని యంగీకరింవవచ్చును. అంతలో మహాకావ్య లతణములు క్లావకమునకు వచ్చినవి కాబోలు! వన శేళి జల శకేళి మన్ధుథపూజ చంటదదోదయము విరాళి శై త్యోపచారాలు, మదనోపాలం భాదులు పూర్వ కవులవలె చాచాపు నూరు పద్య ములు (వాసినది. పాడిన జే పాట. విసుగు పుట్టించ శేమగును! అజే వని యుషా సరిణయమునందు చేసినది. ఆరెండు ఒళకీ రకమగు శావ్యములుగా తయారయినవి, ఇతివృ_త్తమునందు చాల భాగము

2682 తంజావూరు తెలుగు కవులు చర్విత చర్యణమయినది. మన్నారుడాన విలాసములోని భఛావముే యుహా వరిణయమునందును (వదర్శింవబడినవి నణతి యొక్క. తె చేరి బంగారు పాచాలు వదములం. గీలించె కాగుమిజ ఉపా.,వప రంగు మితిన యట్టి రతనంపుం కౌవలు వదములం గీలించెం బణతి యొకతె మ.దా వి ఇత్యాదు లరయునది. వదములలో మౌార్షవ మున్నది, అంత మొత ముచేత 'కావ్యమునకు రమణీయత ఘటిల్ల దు, బిగువు సడలని శయ్యా సౌందర్య ముండవలయును, వానికి పృద యాకర్ష ణశీయములగు నలంకారములు తోడు కావలయును. వినూతనములగు సారస్యములు, తొణికినలాడు భావములు (వతిపాదింంవలయును, రనము జీవమయి వికానము నొదవింవవలయును. అవ్వుడు కాని శావ్యాంగ న సర్వాంగ సుందరియై పాఠకుని యంతరంగము నాకర్షించి తన్ముయత్వ మొద వింవళాలదు. ఆ యువ్శ్ఞ్ఞత రంగాజమ్మాయం దంతగా కనివీంచదు, చిత లేఖ యనిరుద్ధని తోడ్కొని వచ్చినది తన మాయా బలముబేర, ఉమ కశయ్యాగారమున నిలిపినది. అతడు కనులు తెరిచి భూాచినాడు, ఉలూచీ యర్జునుల సమాగమ ఘట్టమునకు సర్వవిధము లందు సరిపోలిన ఘట్టమిది, చేమకూర వేంకటకవి చూపిన యా రచనా చనుక్కా.రముగాని, నంభామణా వై పుణ్యముగాని, ఆవర్శన లోని చితకళా వై దగ్ధ్యము కాని, రంగాజమ్మ రచనలో నే మూల కనిపించ లేదు, కావ్యమునకు సంభామణ చమత్కారము. _ప్రాతోనీ పోయును. తిక్క-నగారి రచనలోని విశిష్టతలో వది యొకటి, అనిరు ద్ధుని చూచినది యుష, వాని చక్కందన మొక వద్యములో వర్ణించి తన జిలిమి క త్తతో ఇప్పినది, ఇందు బెంబముతో నెనవచ్చు నీతని నెమ్మోము భూడు మిందీనరావీ. భాను సమానుడై భాసిల్లు సీతని "కేేంబు చదాడు మంభోజ నేత

రంగాజమ్మ టి చక్కెర లొల్కె.డు చక్కని యితని శెమ్మోవిం జూడుము కీర వాణి వండు వెన్నెల చాయ భాసిల్లు సీతని కుజు నవ్వు చూడు చకోరనయన యరులవై కౌాణ వర్ష ముల్‌ కురియు కతన జ్యా కిళాంకిత మించు బాహా యుగంబుం బరుల తల మెట్టు మృదు పాద వంకజముల భామ ఏీవీంపు కన్నుల వండువుగను, అనిరుద్ధుడు కనులు తెరిచినాడు. చలులు చుట్టును గొల్వం జిగురాకు విల్కా-ని మోహనాన్త్రం బన మురువు మాజీ సిగ్గుచే తలవంచి చిరునవ్వు నవ్వుచుః గ్రైోగంటం దనుం జూచు కీర వాణిం బసిడి సలాకతోం (బతి వచ్చు నెమ్మేని శాంతులు దిక్కు.లం గలయం బర్య మిక్కి-లి (చమచే "మీను చవెమర్చుంగం దనలోన రతిం గూడం దలంచుడాని బాణసుతం జూచి నాడు, ఈ రెండు వద్యములందును శిల్ప మే కోళమునను గనివిం చదు, శిల్ప విరహితమగు వర్ష న శావ్యము వించుటకే శాని కళా సాభాగ స్టమునకు కాదు. ఉపాకన్య అనిరుద్ధునిమై మరులు కొనుటయు, "కాను వానిని గొనివచ్చుటయు, "మొదలుగా; గల వృత్తాంతము విని పించినది చిత లేఖ, ఉహానిరుద్ధుల నంయోగ వియోగ శృంగార ములు తరువాత వర్షింవబడీనప్‌. ఇది వరుసగా వచ్చుచున్న యల వాటు రఘునాథనాయ శాభ్యుదయమునందు విజయరాఘవ భూవతితో (పారంభించినది , రంగాజమ్ము డాని సనుకరించినది, అది

ప! ఈశంతావూరు తెలుగు కవులు పల్నీత్వము. తరువాత కాణాసు రానిరుద్ధుల యుద్ధము. అందొళ వద్యము

అనిరుద్ధుండును రోవ భీమణత 'రావాంకార వుంకారుండై

దను జానీకముం బేరి చూచి నగుచున్‌ దర్చంబు మిజం గడున్‌

దునియల్‌ గాం బడ(వేయ నద్దనుజులన్‌ దుర్వార ఖడ్గంబుచే

ననికిం జూలక పాణీ రందటును పోసహసాకారముల్‌ మోాటజంగన్‌ ఎన్షైట్లో కడ నెగ్గించినది కావ్యము, వచ్చిన భావములే మరల మరల (వదర్శించుచు, నిచ్చిన ఫుక్కి-టి విడెంబులే మరల నివ్పించుచు, చీరిన చను గుబ్బలను మరల మరల చీరించుచు, వచ్చిన 'మిీజి' అను వడికట్టు రాయి గణ పూరణకొరకు మరల మరల "వేయిసారులు వాడుచు; విజయరాఘవ నాయకుని మనసు తీర్చినది. మహారాజామెకు కనకాభిపేకము చేయించినాడు. రాజు తలచుకొనిన నేమైన చేయ గలడు, అభిమాన మొకటి యుండవలయును,

రి చెంగల్వకౌళ కవి

విజయరాఘవ నాయకుని కొలువు కూటమునం దున్న కవు లలో కాళయకవి ఉర్కొనం దగినవ్వాడు. అతడు (శ్రీవత్స గోతుడుం పాక నాటి నియోగి (శాహ్మణుడు, ఆయన తాత కాళయమంధతి. పీతామహి గంగమాంబ, తండి "వేంకటయ్య,. తల్లి కృష్ణమాంబ, తండియగు "వేంళటయ్య రణరంగ గంధవారణ చిరుదాంకిశుడగు (శ్రుకంక భూవతి మంత్రి. ఆయన పార్వతీ వరిణయ మను కావ్యమును రచించెను. కాళయకవ్‌ శివపూజూ ధురంధరుడు. (శ్రీము త్కాళహా స్తీ శ్వర కరుణా కటాతు లబ్ధ సిద్ధ సారస్వత నయుడుః, విజయ రాఘవ భూపాలునకు (వ్రియ మిత్రుడు, వారి మైతతి

విందునకు. దాము గరితలు వేడ్క. వచ్చి

వరున సొమ్ములు తముయింటి వారి కొనంగి

యాతృృజుల కెల్ల ౧ జతురంత యానములను

మహిత భూవణములు బబూువుతులు నొనంగు నంతటి సన్నిహిత మయినది, ఇట్టి యాదరాభిమానములు శాజులకు కవుల యెడ అనాది సిద్ధము. వాలీ కీ జనక మహారాజున శాస్తమితుడు, ఆ మైత్రియే సీతామవో బేవి కా్యశయ మిచ్చినది, శాళిడాసు భోజునకు వరమ (పియుందు, అయున్టాయమునందు నగ భాగము వంచుకొనిరి, అలసాని పెద్దన రాయలవారికి గురుతుల్యుడుః పుర మేగం బల్ల కి. దన శీలంబట్టి యొ త్తినాడు, రఘునాథ నాయకు నకు చేమకూర వేంఠళటరాజకవి (పాణ్శపియుడు, అతడు తన కృతుల నా రాజున కంకిత మొనంగి, ఒీవింవ 'వతిన వశ్ర్రైను, విజయ రాఘవ భూపతి శాళయ కవి యింట విందు భోజనము లారగించెను. వాని పుత్ర కళతములకు బహుమతు లొనంగెను, ఆ మైతి ఒకనాటిది కాదు, బాల్యాదిక మై యుండవలయును,

266 తంశాపూరు తెలుగు కవులు అయ్య దినముల రామభ (ద్రమృవారు నేడు కృష్ణాజి కవితల నేర్పు మెజసి వినికి సేయుట లెల్ల మీ ఘనతం గాజె కవి వినుత చర్య చెంగల్వ శాళ నార్య! అని (వశంసించినాడు కాళయ కవిని విజయ రాఘవ నాయకుడు, రామభ్మడాంబను గురించి కవితా గోష్టి యందు విపులముగాం (బ్రసం గించిలిని, ఆమె రఘునాథ నాయకుని యాస్థాన విద్వాంసురాలు, రఘునాథాభ్యుద యాది కావ్యములను నంన్కృతమునందు రచించిన శవయ్యి[తి. రఘునాథ నాయకుని ధర్భవత్ని. కృష్ణాంబ విజయ రాఘ వావనీవతి యాస్థాన విద్యాంసురాలు, ('వస్తార సంఖ్యను వదమూండు కోటులు నలువది ఆెండు లతలు న చేడు "వేలు నేళ్ళ్నూలును వింశతియును నాజు నృత్తంబులందు నీ వృత్తమునకు సీ వర్ణన సమస్య నీవు గూర్చు మటన్న నా వృత్తమున సమస్యను రచించి యంధుకు శ్లోకంబు లాశువుగాం జెప్పి యవి తెనుంగునను వద్యములు చేసి యిరువదాటును భఛందంబు బెఆజింగి యిట్లు కవిత జెప్పిన వార లీ భువిని. గలకఆె యనుచు నందటజు వినుతింవ ఘనత. గాం జన వండితురాలు కృష్ణాంబ, వీరిరువురు చెంగల్వ శాళకవికి శిష్యు 'రాండు. కావున శాళయ రఘునాథ నాయకుని కాలమునుండియు (వసిద్ధిగాంచిన కవి యని చెప్పవచ్చును. కాని రఘునాథ నాయకుని యాస్థాన కవృ్చలలో కాళయ ళరెందుకు గానరాదు! ఇందుమూలమున సీ కవి రఘునాథ నాయకుని యాితులలోని వాడు కాడని నిర్ణ యింపవచ్చును. రాజ్యాశయమునందు కంళే యువరాజు నాశ

వెంగల్వకాళ కని నే యించి జీవించుటలో కొంత స్వాతంత్ర్య మున్నది. కొలువు సేవల. యందు కట్టుకోటులు తక్కువ, మాట విలున యెక్కువ, కాళయకవి. యది గుర్తించి విజయ రాఘవ నాయకు నాశ్రయించి యుండును, రఘునాథ నాయకుని కాలమున విజయ రాఘవ నాయకుడు యున రాజు, వయసున చిన్నవాడు, అందువరాలమున కాళయకవి విజయ 'రాఘవుని వృాదయమును పరిపూర్మముగా తన మై పున కాకర్షించు. కొన గలిగను, ఆశయము మై(తిగా వరిణమించినది. ఆ మైతి అంతఃపుర వరిచయమునకు (కమ [శమముగా చారి తీసినది. అది యంత కంతకు నభివృద్ధి నొందినది, ఒండొరుల యింట విందు భోజన ములకు నహావం క్తి భోజనములకు నలవాటు వరచినది. ఇట్టి వరిచయాభిమానములకు కృష్ణాంబయు చం[దలేఖయు కొంత కారణమై యుండ వచ్చును. కావున కాళయకవి “రాజగోపాల విలాసము” వీఠిశయందు *వస్తార సంఖ్యను పదమూడు కోటులు) అను వద్యము చేత కృష్ణాంబను అంతగా వినుతించెను. ఒక వతమున తన సామర్ధ్యమును గూడ నందుమరూూలమున (వకటించుకొ నెను, అళ్యా సాంత పద్యములందు “ముద్దు చంద శేఖా నాథా, ముద్దు చంద కేఖా- చేను స్టేమాభిరామా, ముద్దు చంద్రశేఖా మదనా యని చంద్ర -శీఖను న్మరిం చెను, వీఠకయందు లీ₹] మెజుంగుల తీరున నిరుగడ వరున బంగారు పాపడలు మెజయం: బఆపుగా వలగొన్న భాను మండలముల పారువున నవరంజి హరిం లమర మొగిలు మొ త్తంబులు మోహరించిన రీలిం (బమ్ము సాంబ్రాణి ధూపమ్ము లలర విద్యా నిశేవముల్‌ వేశ్వేర వివరించు వావణిక చీరుద వాద్యములు యమొరయ వీర వేంకటరాయ వృథ్వీ మహేందద దత్త బహు విధ బిరుదముల్‌ దనరు చుండ

168 తంజొపూరు తెలుగు కవులు నముఖమున నిల్చి యా ముద్దు చందశేఖ వివిధ విద్యలు వినిపించె విత యనలో నని పొగడినాడు. చందరేఖ నాట్యక లె, మొదట వీర 'వేంళట రాయల నా(శశ్రయించెను, తరువాత (శ్రీ శ. 1614 (ప్రాంతమున తంజావూరు. చేరినది, విజయ రాఘవ నాయకుని తన విద్యలచేత మెన్పీంచినది, అవ్వూడాయన యువరాజు, మురిసి మువ్పందు మయినా జామె కళా విలానములకు, లోబడి చేవట్టినా డామెను,. రాజు జాగా నే చందశేఖను వరిణయ నూడినాడు, ముద్దు చంద రేఖా నాథు డైనాడుం రాజాన్ముగబా ముండ వలయును గాని భోగ భాగ్యముల శేమి శొదవ! కాళయ కవిని వివిధ రాజ చిబ్నా చిహ్నిత భాగాభీయుని గావించినాడు విజయ రాఘవ భూవతి సించోనన మథిస్టించిన యనంతరము, అప్పటికే కాళయకవి రాజగోపాల విలాసము విరచిం వెను. అందలి వద్యము లవ్వడవూడు విజయ 'రాఘభువునకు వినిపించి యుండును, నాయక రాజులు మిగుల శృంగార (వ్రియులు, భక్తి వరులు, విశేసీంచి చివరి రాజుల నంగతి చెవ్చనక్క-ర లేదు, రాజు తోపాలుని గూడ తమతోపాటు దఖీణ నాయకుని గావించి శృంగార బద్ధునిం జేసిన శాళయకవి పోళశడల కుప్పాంగిపోయినాడు విజయ “రాఘవ వతి. కాను రాజు కాగానే వదియార్వన్నె వసిండికిన్‌ వలపు పైపై జెందు చందంబునన్‌ చదురుల్‌ మిీాజు భవ [శ్సీబంధముల నిచ్చల్‌ దథీణ ద్వారకా నద నాస్థాన కథఛానువంగములచే సంభావ్యమై మించె నే డది మా కంకిత మి వొనర్చు మని యాస్లోదంబు నంధిల్ల (గా అర్థి ంచినాడు విజయ రాఘవ నాయకుడు, శాళయ కవికి నహ్యూజా శటి నగపహోరంబులు,వచ్చల వల్లకి, భద్ర కరులు, తార హోరములు, అంగుళీయాది రాజూ ర్స భూమలు

చెంగల్వకాళ కవి న6ఫొ శీళాకూళుల నజ్జల "శీలీ వనములను మించు గృహా రాజంబున్‌ ్రీలెనంగ

నొనంగౌను.

విజయ రాఘవ నాయకుడు చంపక వన వేతమునందలి రాజనోపాల స్వామివారి వదభ కుడు, ఆయన జేర తన కృతు లన్నియు నంకితీ మొనర్చిన మేధావీ, కౌాళయ కాన్నమును కృతి ని ౦చుటలో ముఖ్యకారణ మది. కాళయ విజయ రాఘవ నాయకుని మనోవృ త్తిని గుర్తించియే రాజగోపాల విలానమును (వాసి యుండ వచ్చును.

'కాళయకవి ఆశు కవిత్వము ఇెవ్చగల (వజ్ఞావంతుడు, గడి యకు నూరు వద్యములు ఇపెవ్చగలవాడు, చత కవిత్వము, మధుర కవిత్యములం చారి తేరినవాడు. వర పహ లేతర యుక్తి భాగ నూతన శథా ఇాతుర్య ధుర్యుదూ, వరులు పోయిన డారిని పోవక వినూతన విధానమున కావ్యమును నడిపించుటయందు చతురుడు, కావున రాజగోపాల విలాసమునందు (శ్రీకృష్ణుని యెనిమిదిమంది బే చేరులను సెనిమిది రశముల శృంగార నాయికలుగా నిరూపించి కథను కొత్త చారియందు నడివీం చెను,

రాజగోపాల విలాన మొక విధముగా లత్యుగంథ మని చెన్న. వచ్చును. ఇంతలి యిలివృ_త్తము చంవకారణ్య మావోళ్మ్య మను స్ధల పురాణము నుండి ట్రహింవబడినది, చంవ॥శ వనమునందు నో వళయుడను ముని తవము గావింజిను,. పారి వానికి (వత్యత్‌ చుయ్యెను. ఆ మునివరుడు గోపాలుండవయి వదునారు వేల గోవీకల తోడను, నెనమం(డు -జీవేరులతోడను చంపక ననమునందు శ్రాపురం బుండు మని హారి సర్ట్సి ౦చెను, హారి యందుల కంగీకరిం చెను, నాటినుండి యా శ్నేత్రమునకు దఖీణ ద్వారక యను జేరు వచ్చను. వారి (శ్రీకృష్ణ భగవానుడయి. అష్ట మహిషులతో నచట క్రీడించు.

శ70 శంశావూరు తెలుగు కవుల చుండును, ఆ శేతమునకు సమివమున పార్మిదా (వంతి (ప్రవ హీించు చుండును. అది నకల పావసారి, రాజగోపాల విలాసము నాలుగు వందల జెబ్బది పద్యములు గల ఐదాశ్వ్యానముల శృంగార కాన్యము, మొదటి నాలు గాశ్యాన ములందు (శ్రుకృష్ణుండు తన ీవేరులతో వినోదించుట కలదు, ఐదవ అశ్వాసమునందు పారి చా నదీ మాహోత ము వర్మింప బడినది, శకాళయకవి రాజగోపాల విలానమునందలి పీఠికలో విజయ రాఘవ నాయకుని నభావై భవమును వర్మించెను, అందు మహనీయ నవరత్న మయ భూషణ ద్యుతుల్‌ భూ నభోంతరములం బొదివి కొనంగం శాళ్ళీర శస్తూరికా సంకుమద సాంద్ర సౌరభ విభవంబు నందడింవం గటి తటాభోగ సంఘటిత వోటక చిత వనన దీప్తులు చుట్టు వలనగొనంగం శాద పీళలోవరి భాగ నంవేశిత పాదాంగద (వభల్‌ వల్ల వింపం చార గంభీర రవము లుదారముగను జనత 'సామి! వరాకు పాచ్చరికి యనుచు ెగ్గడులు 'వ్మేతములు పూని హెచ్చరింవ నిండు కొలువుంజె యా మేదినీ విభుండు. అని కవి విజయ రాఘన నాయకుని వర్ణించెను, కాళయశవి నమకాలికుడు చేమకూర వేంకటకవి, అతడు శఘునాథ రాయలను కుందనంపుం బసిండి కుళ్లాయి జగలపైం చౌకట్ల నిగనిగల్‌ చౌకళింవ అను వద్యముచేత వర్షిం చెను. చేమకూర వేంకటకవి వద్యమునందు గోచరించు సజీవ ముగు ళిల్చ కళా వైశద్యము శాళయ వద్యను

చెంగల్వకాళ కవి న! నందు లేదు. వేంకటకవి చేశీయములగు జూను అెలుగు పదముల శూర్చుచేత వద్యమున కొక వింత యందము నాపొదించెను, వసిండి కుళ్లాయి జగల మిది చెకట్లు, ముత్యాల యరచట్ట వెని వతకంపు చోరములు, వీతాంబరమ్ము మిది కెంపుల జముడాడి; పాదడాగంబు నందు గండ పెండారము, కరములందలి కంకణములుతోడి రఘునాథ నాయకుని రూవము చితవటమునందు వలె నయన గతము కావిం చెను. కాళయకవి సంస్కృత నమాన సంఘటితముగా వద్యమునల్లి యతిశ యో క్రిని పొందువర వెను, ఇంత పాటు పడినను విజయ శాఘవ భూపాలుని యాకారము పాఠకుని కనుల ముందధ్రు నిలువ లేక జోయినాడు. (శ్రుకృన్ళ రాయల వారిని అలసాని "పెద్దన ఇందీవరంబుల నీను (శాల్లన్నుల శరదిందు ముఖులు ామరము లిడంగ నను పద్యము చేత వర్మించెను, అందు మవోరాజు రాజస వై భవము తోచరించును. అలసాని పెద్దన యా వద్యమునందు దీర్ధ్స నమానములు వాడెను, వానియందలి వదముల కూర్చు రాయలవారి రాజనంపు ీవికి (వతినిధులా యనిపించును. ఆరచనా పాగ ల వముయినను కాళయ వద్యమునందు కనిపించదు, ల శాళయకవి వర్ణనలలో శిల్పము లేదు, అతడు శిల్పకవి కాడుం రూవ శల్చ్పనయందలి చతురత వాని శావ్యమునందు వెదకిచూచిన చో 'నెందును కనివీంచదు. మపోరాజు కొలువునందు శారదా ధ్వజము శలదు, దానిని రెండు నీన పద్యములలో వర్ణించినాడు కాళయశవి, ఒక్కొక్క యెడం జీని చక్కెర పానకం శానిన ట్లాన్లోద మావహిల్ల నొళ్కొక్క. యెడం చావి నెళ్కొన విరజూది సరము లెత్తిన రీతి పరినుళింప

మ! తఈంశాపూరు తెలుగు కవులు నొకొ-క్క యెడం జల్వ లువ్చతిల్లంగ మంద మూారుతంబులు మించు మహిమ చెలల నొక్కొక్క_ యెడ మేన. జొక్కు. నంపాదించు వెలంది వెన్నెల "లేట విధము మించ కవిత రచియింవ విజయ రాఘవ విభుంజె "నేర్చు నని వాణి నర్శించు "నేర్చు మోాజు ఇామ రొనిల కందళ చలిత మగుచుం దనరు నభధయందు నల తారడా ధ్వజంబు పద్యమున శేమి? వదము లర విచ్చు కన్ని గులాబి ేకులలోని. "వె_త్తదనము పుణికి పుచ్చుకొనినవి, యతి కొరకు పాన కొరకు తడుము లాడినటుల కనివీంచదు, వదములు తమంతట తాము వచ్చి వాలినశ్లు యగుపించును, కాని అనలు శారదా ధ్వజ స్యరావ నిరూవణ మిందు కనిపించదు. విజయ రాఘ చవావనీ విభుని కవితను నురించిన కై వారము విపులముగా కనిపించును, తరువాత నవ నవోల్లేఖన నవన 'యోగ్యము గాని వద్యంబు జనులకు హృద్య మగునె అను పద్యము నిట్టి జే. అందును శారచా ధ్వజ రూప మిట్టి దని నిర్ణయించ లేదు. సర్వజ్ఞ సింగ భూపాలుని కొలువునందు శారదా విగహాము కలదు, ఎటుల మెప్పించెదో నన్ను నింక మింద నకల సద్గుణ నికురంబ శారదాంబ! యని (శ్రీనాథుడు నుతించినాడు, ఇందుమూలమున అది శారదా వ్మిగవా మని స్పష్టమగు చున్నది. కాళ్ళీర భూవతి ఇారడా నిల యమునందు విగ్రహము కలదు. అది మహిమ కలది, (శ్రీహర్దుని వైవధ కావ్య (పాశ_న్య్యమును నిర్ణయించు వట్ట వరంవరగా వచ్చు చున్న కథ దానికి తార్కాణము, ఇంక విజయ రాభువ నాయకుని

చెంగల్వకొళ కవి 870 కొలుపునందలి శారజడా ధ్యది మెట్టిదో శాశయకవి వద్యములందు శానరాదు. రఘునాథ నాయకుడు "ెవృవలె. గవ్వురంబులు కువ్చలుగా. బోసి నట్లు కుంకుమ పెపెం ళం చార గప్పిన (క్రియ విరి పాట్లము విప్పిన గతి ఘుమ్మునం గవిత్వము నభలన్‌ అని క విత్వ గుణమును వివరించిను, విజయ రాఘవ నాయకుడు విరవాది తావులు విరిసినరీతి అనియు వలుకు. జిల్యల కొల్క్‌. మై తిణీ చలువ జిలు(ంగుం బయ్యెద విదల్బిన రువారమున వర వచో రచనల వాననల్‌ గులుక విరి చేనె లొలుకంగా కవిత చెవృవలయు ననియు నిర్ణయించినాడు, శాళయకవి రచించిన మొదటి వద్యము చదువు నపు డీ రెండు రచనలు క్షావకమునకు వచ్చును, తరువాత కాళయ నభా నాట్య గాన (వదర్శనములను వివరించెను. ముందు చంద్రకేఖ వివిధ విద్యలు వినిపిం చెను. అనంతరము చౌావదశేళిక రూవవతీ కాంత శబ్బచూడామణి చంవ కాఖ్య చెలు నగు జక్క-ణి చెలువ మూర్తి వధూటి కొరవు కోమలవల్లి గురు నితంబ నవ వదంబులు లోకనాయికా లోలావీ. యల జేశి శశిలేఖ కాబ్ద నయన దరువదంబులు రత్నగిరి నితంబినియును జీరణి విధము భాగీరథియును తీ 18

క4 కంచావూరు తెలుగు కవులు మదన వద దూత్య నవరత్న మాలి కాది బహు విధాలత్యు నాట్య (వవంచ మెల్ల ఖఘనత విలసిల్ల దక్కిన కాంత లెల్ల నభినయించిరి తమ నేర్పు లతిశయిల్ల ళం ఈ వద్యము రఘునాథ నాయ కాభ్యుదయములోని వదవాళిం నొనియె రూవవతీ వధూటి కొద లేక ఉరణిం గొన చందకేఖ ఇత్యాది ద్వివద పొదములకు ననుకరణము, ఇవి యన్నియు నాట్య విశేషములు, అనంతరము ఏీణ వాయించెను శోణాధర యొకర్తు శిన్నెరం బలికించె కన్నె మొక తె అని గాన (వదర్శనముల జూబితా కూడ వణీ విలోచన యింపుగా నొకతె ఏశజె వాయిం వెను వింత రాగముల నను ద్విపద వంక్తులను బోలి యున్నది. వీనిని ఇతర యనుకరణ లను బట్టిచూడగా 'కాళయకవి విజయ రాభవ భూపాలుని రఘునాథ నాయకాభ్యుదయ కావ్యము రచించిన తరువాత శాజగోపాల విలా సము కృతి యిచ్చియుండకునని తోచు చున్నది. విజయ రాఘన భూపాలుడు సర్వ విధములను తండిని పోలిన కుమవూరుడు, కొలువు లోని కార్య(కమములందు నహితము తండి యడుగు జూడల నను నరించెను. వానిని యథాతథముగా వివరించినాడు కాళయ. వాని వీఠికయందలి మొదటి యిరువది యొనిమిది పద్యములలో పదునారు వద్యములు విజయ రాఘవ నాయకుని నభా రంగమునకు (వతిబింబ ములు, కాళయ విజయ రాఘనవుని వరాశమమును తొమ్మిది వద్య ములలో వరిం చెను, అందుండి యొక వద్యము

చెంగల్వకౌళ కని 876 వర గూఢ తంత (వబం ఛార్థములు బెల్చ వ్యాఖ్యాన మెవ్వాని వచన రచన నిఖల శా్యాతవ భూత నిగహాం బొనరించు మంత్రంబు 'లెవ్వాని మంద్ర శక్తి గంథాంధ వరివంధి గంభేభముల నిల్చు నిగళంబు 'లెవ్వాని మగతనంబు (వత్యక్థి పార్థివ (వతిమల నాడించు స్యూతంబు 'లెవ్వాని సూత్ము బుద్ధి అతడు చెలువొందు విశ్వంభ రాతిశాయి వికమ [కమ విద్వివమ ద్వీర కోటి కుంభినీ ధర గుంభిత కూట కోటి శఠిన శతకోటి విజయ రాఘవ కిరీటి చక్కని రచన, పృాదయా స్లోాదకరమగు భావము. ఆ శఆింటికి నంద “'మొదప్‌ంచు శ జ్రార్థాలంకారములు, ఈ వద్యమునందు రూవశము కలదు, వ్యాఖ్యానము, మంత్రము, స్య్మూత్రములకు న్లిష్టరూవకము చెన్పవలయును, మొదటి పొదమునందు శ్లేష, వీనికి తోడు రచన శొక రకమగు చణుకు నాపొదించు వృత్యను_ పాన లాటాను (పానలు., వర=ఉ_త్తమములై న, గూఢ =ర హన్యములగు, తంత్ర = శబ్దశా న్ర్రముయొక్క-యు, (వబంధ = కావ్యముల యొక్కటయు అర్థ ములు=అర్థములు అని యర్థము చెప్పిన వో విజయ రాఘవ నాయ శుని వ్యాకరణ సాహిత్య పరిజ్ఞానము (వకటిత మైన ట్ల గును, అపుడు 'శేపాలంకార ముండును. కాళశయకనవి పద్య రచనకును, మిగిలిన తంజూనూరు కవుల వద్య రచనకును వాల 'శారతమ్యము కలదు. రఘునాథ నాయకుని మొదలు ముద్దు వళని వరకు గల కవు లందరు అచ్చిక వై కృతనులు "జేశీయ వ్యావహారికము. లగు పదములతో సమ్మిళతము. గావించి ఆందందు తత్సమ వదములు వొనిపి వద్యములను రచించిరి, కావున వారి శయ్య నన్నంపు సున్నితంబగు 'తమ్మెరల 'ళాకునం బొర లెత్తు

లకి తంజావూరు తెలుగు కవులు జల తరంగముల ముర్చు శారావములతోడి వృాదయాసన్లాద మొద వంచు కమలాకరమువలె (వనన్న శీతలంబయి యుండును, భావ ములు (పతిబింబించు నీడవ లె వరిస్ఫుటముగా నగుపించును, మచ్చునకు

కురులు కెంపుల బొగడల నెరయ దువ్వీ

నిక్క. చను గుబ్బలం బయటం జక్క్‌ం జేర్చి

వలిశెం గలకంఠి మోమున. బెలివి తొలక

ముత్తియపు. ముంగర యొకింత మోనిం గదియ, (వి. విలా) అఆ నుడికారములోని చక్కందనము ఒకింత మోవి కదలించి వెలా రించిన ముంగరలోని ము_త్తియంపు తళుకుల వలెనే యున్నది, ఇంక చెంగల్వ కాళయకవి వద్య రచన వాల వరకు దీర్స నమానముల తోడి తత్పమ వదములు పెనంగొని యంత రాంతరములందు అచ్చి కముల తళుకలు పెలయించు చుండును. శయ్య చాలు టద్దము తలపై బడిన యావగింజ వలె వద్య వమౌారంభించిన దొది యంతము వరకు విరామము లేకుండ వరుగులు వారును, అందు నిరంత రోత్తుంగ తరంగ నంఘాూతముల ఘుమం ఘుమారావములతో వరుగులువారు సెలయేటి (వవాహంపుం ద్మీవత కలదు, అంతర్గతములగు భావము లంత సులువుగా నగోచరింవవు, పాఠకుని వతమునందు కొంత వయ త్నము కావలయును, కాళయకవి వద్యము లొక్కొ-క్క-వమ్వడు నన్నయ పెద్దన (శ్రీనాఢుల పోకడలను తలంపునకు ెచ్చు చుండును,

జలధి విలోల వీచి విల నక్కల కాంచి నమంచి తావనీ

తల వసాన తేమంబయిన దతీణ హూ న్త్వమునం దదున్నమ

ద్ద దురు ఘర్శ్గు వారి కణ కమ కరాబ్బము వట్టి నూతిలో

వెలునడం గోమలిం దిగి వ్నిశుత కీర్షి యయాతి (వీతితోన్‌' ఇది నన్నయగారి వద్యము, నన్నయ దీర్ద ములగు సంత్కృత నమూ నములు వద్యమునందు వాడుచుండు. ననుటలో నంచేపాము లేదు, కాని వద్యమంతయు నొక సమానముగా చేయుట వాని నులేము

చెంగల్వకొళ కవి శ? శాదు. మధ్య మధ్య వై పద్యమునందు వలెనే చిన్న చిన్న వద ములబేత నమానములను వేరు చేయుచుండును, వృత్త వను (పాన నమానములం దువమయోగించును, అదియు ఆరెండు మూడు వదము లకు మూరిపోవు చుండును. అను (పానలు లయానుగ తములయి యుండును, వద్యాంతమునందు "5ండు వ్య్తములగు వదము లం దను(ప్రాన వాడును, చదువు నపుడు వానిలో ముగ్చాయింపు స్ఫురించును, వై వద్యమునం దీ లతణము లరయ వచ్చును. ఆయన నమానము లన్నియు మృదులాతర నంయుతములై యుండును, సాధ్య మగునంత వరకు వర్ష యుక్కు-లను వాడడు. అందుమూూలమున నమానములో (వనన్నత నెలకొని యుండును. చదువు నవు్వుడు చృాదయాన్లోద కరములుగా నుండును. రచనలో నూర్షవము కనిపిం చును, నడకలో మె త్తందన మావహిల్లును. ఇట్టి రచనా విధాన మును సరిగా ననునరించినవాడు అలసాని పెద్దన, '“అటం జని కాంచె అను వద్యము నరయుసది. కాని "విద్దన యొకొక్క_వూడు వద్వమం తలయు నొక్క_పే నమానముగా నడిపించిన తావులు గలవు, 'ఉల్లల దలకా జల కణి అను వద్య మటువంటిది. ఇంక (శ్రీనాథుడు నమా నముల కూర్చులో నీ నియమము లంతగా పాటింవడు, నయాగరా జల పాతము వలె వదములు పుంఖాను పుంఖముగా ధారలు కట్టి చొరలి పోవుచుండును. నన్నయ పెద్దనల సనమౌానములలోని మార్ష వము (వనన్నత చవానియం దంతగా నుండదు, మచ్చునకు ఎంచి నుతింవ శక్యమె మహేశ్వరు నంతటి వానిక్తైన ర త్నాంచిత రోచి రుద్గమ నిరస్త రవీందు మరీచి జూలమున్‌ గాంచన కందరా యవని కాయిత వారిధ రాంతరాళ ని ర్వంచిత "జీవతామిథభున వాంఛిత మూలము కీత్రశై లమున్‌ శ (వా, విలా) శాళయ సంస్కృత సమాన కల్పనలయందు (శ్రీనాథుని రచనా "వేగము, నన్నయ పెద్దనల యతర రమ్యుత నెలకొని యుండును, అందలి గాన లయాతాళ నరళి యిందుండదు, అయినను మృదు

క తంశావూరు తెలుగు కవులు మధురములగు పదముల కూర్పుతో నమానములు చెవుల కింపుగా నుండును, మలయ తటీ వటీర తరు మాంనల సౌరభ భార మంద నం చనల నమిర లోల జలజాత సుజూత వరాగ రాగనం కవిత మనోహా రా న్తరణ కాంత నిశాకరకాంత వేదికా తలమున నుండి యవ్వికచ తామర సాతీం దలంచి నెన్మదిన్‌ పారియించె వారి బడలిక పరిసర కాసార తీర పరిచిత వాంనీ గరు దంచల హూతి చంచల సరసిజ దళ 'శాళవృంత జాతా నిలముల్‌ ఇత్యాది వద్య రచన లరయ వచ్చును. వద్యాంతమునందు నన్నయ "పెద్దనల రచనలోని యా ముగ్జాయింపు వినిపించదు, కాళయకవి విజయ రాఘవ మహీ పాలుని పాొదమునందలి సాహిత్య రాయ "వెంజేరమును అయిదు నీనవద్యములలో వర్షించెను, [వతి వద్యము నకు చివర “సౌర సాహిత్య రాయ పెంజార మవురుి నను మకు టము కలదు. ఇట్టి రచనకు శావ్యమునందు చారి చూపినవాడు చేమకూర వేంకటరాజ శని, మగరాల నిగరాల మయొగపుల నిగనిగ లభిపీక జలముల పహావణు గాంగ నందంద నందమా కుందనంపు మెఆుంగు రంగైన కనళశాంబరంబు గాంగ గుంపుగా నంజూతి గుజరాతి కెంపుల విడి కుంకుమపుం బూంత విధము గాల బవిరిగాం జెక్కిన బటువు ము కెపు డాలు బొండుమల్లి య గుండు దండ గాంగ నలరం వ సేసి యఖల విద్యానవద్య సించా పీఠంబు నెక్కిన ెలువు మిజు

ఇెంగల్వకాళ కవి శి విజయ'కరాభవ మేదినీ విభుని యంఫి నార! సాహిత్య రాయ పెండార మమరు సాహిత్య రాయ పెండారముయొక్క_ న్వరూవమిందు వర్శ్మింప బడినది, అందుర వ్వలు, గుజరాతి కెంపులు, గుండని ము_ల్తెములు, పొదివిన బంగారు మంజీరము, విజయ రాఘవుని కాలియందు వీర బిరుద పంజే రము కూడ కలదు. మహారాజు జయించిన వైరి నృవతుల (వ్రతిమ లందు చెక్క-బడినవి, అది విజయరాఘవ నాయకుని వర్మాక మను వెల్లడించుచుండును. అంటె సింగారించ నందిచ్చు నెవమున ధవుని. గన్లొనియె మాళవ వధూటి కీలు పొందిక శేసి కీలించు నెవమున భర్తం గన్లొనియె నేపాల జాల పాద పీఠము నిల్చు వని నెవంబునం జేరి మగనిం గన్లొనియెను మగధ శాంత చరణాంబురుపహాూ జీవ సవరించు నెవనమున విభుని గన్లానియె సౌవీర తరుణి ఇట్లు కనుగొని యరి కాంత లెలమిం జెంది విజయరాఘవ మేదినీ విభుని యం(ఘి చిరుదు పెంజెంపు బొమ్మకా (ప్రియులం గాంచి వగతు రాత్మల నిట్టూర్పు నిగుడనీక విజయరాభువ నాయకుండు మాళవ, నేపాల, మగధ, సౌవీర, నృవతులను జయించి వారి భార్యలను తనకు వనిక త్తెలుగా నియ మించుకొ నెను, ఆ రాజుల (వలినములను *పంజారమునందు చెక్కించు కొనెను, ఆయా రాజకాంత లాయా శాజుల (వతిమలను అంచె శాలను తొడుగు నెవమున వరికించి విలపించుచుందు రని యిందలి భావము. ఈ సంగతి యెంతవరకు నిజమో చరితను వరిశీలింపవలసి యున్నది,

0 తంజావూరు తెలుగు కవుల శాళయకవి రాజగోపాల విలానము మొదటి నాలుగాశ్వాన ములు నంభామణా విధానమున నొక నాటకముగా కథను నడివీం చెను, నాలుగాశ్యాననులు నెనిమిది రంగములు గావించెను, ఒక్కొక్క. రంగమునందు నొళ్కొక్క. బేవేరి నాక్కొక్కం శృంగార నాయికగా చేసెను. (శ్రీకృష్ణుడు నాయకుడు, ఆతడు దశ్నీణుడు, మొదటి రంగము రుక్టిణి యంతఃపుర సౌధము. అందు జాళువా కుందనపుం దీవె చాలు పూచి శలయ రాల్చిన యకరుల గమి యనంగ వజపు గల కుంకుమపుం బూవ్చు వజపు దనరం జవిశె టాకున మించు మంచమున కూర్చున్నది రుక్టిణి, నీరజనాభు డా వేకువ. బొంచి యుంజెను, రుక్మిణి తనలో వలా కొండెము వింటి (పాణ విభుతో నేలా చలం బూనితిన్‌ "వేళల్‌గా నలుగంగ వంచుం జెలియల్‌ వేమూరు చాటింవంగా నేలా నే విననైతి నిట్టి వెతచే నేలాగు వేగింతు నిం శే లీలన్‌ విభు వేడుడాన నని యెంతే వంతం జింతింపుచు౯ా "చెలులు గనకుండ నేర్పునం జెలువ విభునిం జ్యతవటమునం గస్తూరిచేత (సి గచ్చి గుబ్బల తుదలు సోకంగం జీర్చి నది, కలలో నైనను సీదు మాటలకు నాంగాదంచు మాతాడుటల్‌ గలవో! వాడల వాడలం దిరిగి రాంగా నీకు మెండొడ్డుటల్‌ గలవో! చూచినవార లందజు నగంగా నిన్ని విన్నాణముల్‌ గలవో! నూనవతీ విలాస మకరాంకా! యింక నేమందురా!

చెంగల్వకాళ కవి న! వలాగు విపారింతు లీలా నరః (ప్రాంత కాంత నిశాకాంత కాంత సరణి ేలాగు వైరింతు నేలాతి సౌరభ భమ జాతి విభమ భమర గతి ీలాగు వసియింతు నీలాశ్ళ కృత వేళ్ళ జాల శీతల మరు డ్ఞాలకములు క నేలా! చెవిం జేర్తు లోలామ దళ వలణ్‌ కలకంళ కుల కంఠ కల రవంబు నెటులం గనుగొందు నకట! పూశ్ఞేందు బింబ” జూధ రనపూర వరిధాత సౌధ యూఖథ టంక ముఖ క్ష ప్త చిత్రవిటంక నీడ చంచ చాంచల్యవ చ్చ్సల చ్చంచు విహాతి ఆని బహువిధముల విలపించినది. ఈ వరుసను వదిఆెండు వద్యములం శాళయకవి రచించెను, అవి యన్నియు మిగుల రనవంతము లయి నవి. రుక్ళిణి న్వీయప్యాత సామీ శీలార్టవ కోమల కమనీయ స్వీయ యని శావ్యాలంకారము, అందు అలుకచేత నధిపుని ెగడి అను శయము చెందుచున్నది, కావున కలవోంతరిత యగును, తలంచ వైతివి కదా కల ధాత మయ సౌొథ కలిత మన్చుథ కథా కథన నరణు లెన్న వైతివి కడా నన్నత పున్నాగ పారాన తారావ వరిచయములు చూడవైతివి కడా [కీడా గృహా క్రీడ శూఢ గాఢ నవోవగూపహానములు 'శలియవైతివి కడా దృఢ మాన మౌనస (వ్రమచార్థ శవథ సంభామణములు శొదను నెల నెలవంకల కొదలు దీర్చు నభినవ నఖాంకములు గుబ్బలందు వెలయం

982 తంజావూరు తెలుగు కవులు (బ్రణయ బంధంబు "వేజైన వట్ల నిపుడు మరచు శీ వింత తొబ్లింటి వముమత "లెల్ల అని అనుకొనినది రుక్టిణి, పారిజాతావహూరణమునందు కృతకాది కందరా శేళీ నిగూహన "వేళా వరస్బ రా న్వేషణములు పోపవీత మూధవీ పున్నాగ పరిణయో త్సవ కల్పి తానేక నంభమములు, అను వద్యమునకు వై వద్యము కొంచె మించుమించుగా నడకలో భావమునందును పోలి యున్నది, అక్కడక్కడ చెంగల్వ "కాళికవి పోకడలు పారిజాతావపహారణమునందు కనిపించును. అందుమూలమున నంది రిమ్మనను చెంగల్వ శాళకవి యనుకరించె నని తలంచుటకు వీలులేదు, కవి తా నెంత స్వతంతించి కావ్యము (వాయ తలంచినను పూర్వ కవుల పోకడలు భావములు నందందు రాక మానవు, వానిని న్వతంత్రములుగా మెరుగులు దిద్దుటలో కవి చతురత యమరి యున్నది. ఆ నిపుణత కాళయ కవియందు కలదు, ఉానికి మై వద్య ములు తార్కా.ణములు, అట్లు వరితపించు చున్న రుక్మిణిని నమిావించినది చలిక త్తె మొక లె, వలికిన మారు వల్క-నని వంతము లాడితి వింత మాతమా నిలిచిన వాని వెంతలనె నిల్వ నటంటి వె యొంటి పాటునం గలికిరొ! నేడు చ్మితఫలకంబున నా భువనైక మోహనున్‌ సొలపున (వాసి వేండికొనం జూచినం జూచినవారు నవ్వే యని యెగ కాళి చేసినది. రుక్టిణి మానవతి, వినుము లతాంగి! యేం గొలుచు వేలుపు వేండితిం గాని నెమ్ముదిం గినుక దొలంగ వల్ల భునిం గ్నీర్తన శేయంగ నీవు వింటివా! యని సమాధానము చెప్పినది, అందు పాత్ర శీలార్టవములు వెల్లడి యగుచున్నవి, పిమ్మట (శ్రీకృష్ణుడు ముందర నిలిచెను. రుక్మిణి

ఇెంగల్వకాళ కవి నిశికి కోవము తీర్చెను, సరనశేళీ వినోదంబులందు నంతృ వను గావిం చెను, అంతటితో (వథమాశ్వాన మంత మగును,

సంభామణ రూవమున నాటకము వలె కథను నడిపించుటకు- మొదట దారిని చూసినవాడు నన్నయ, దువ్యంతో పాఖ్యానము, యయాతి చర్మితలం డా విధానము కనిపించును. అట్టి రచన బ్బృాదయాకర్ష ణీయముగా నుండును. ఆ చారి ననుసరించినవాడు తిక్కన, కీచకుని వృత్తాంత మొక నాటకరంగము గావించెను, ఉత్తర కుమారుని కథ విరాట వర్వములో మరొక నాటకరంగము, అందు వర్ణనలు సైతము నంభామణలలో నిమిచ్చేను, ఆ వద్ధతిని. శావ్యమునం దంతటను [వదర్శించినవాడు వింగళి సూరన, (వభావతీ (వద్యుమ్నమును దృశ్య రూవమయిన శత వ్య శాన్యముగా (వాసెను. చాని ననునరించినవాడు చెంగల్వ శాళకవి,. కాళయ తుదివరకు నా వద్ధతిని నమర్థింప లేక పోయినాడు, రుక్మిణీ కృష్ణుల రతీనినోదములు వర్ణ నాళ్ళ కములుగా నొనరించెను. ఆ విమయమున ముద్దు వళని సమస్థరాలు, రాధా మాధవ రతీ వినోదములు నంభామణలలో స్ఫురింప చేసినది, ఆమె నెటజూణ,ఆ నెజజూణతనము కాశళయ కవి- యుకు లేదు.

వలుద గుబ్బల గోరువంక లేడవి రాధ!

యవి నీ వెజుంగుదు వంబుజూతు చక్కెర ెమ్మోవి నొక్కు "లేడవి రాథ! యవి సీ వెజటుంగుదు వమర వంద్య

ఇత్యాదియైన రాధికా సాంత్వనములోని వనచ్యాదు లరయునది, దీనిని. గురించి తిరువతి కవుల సాహిత్య సనమాతయలో విపులముగా వివరించి" తిని,

భద లతణల వృత్తాంతము ద్వితీయాశ్వానమునందు కలదు, పీరికువురను జారిణుల జాబితాలో కవి చేర్చెను. జారిణి యను శబ్ద మునకు వ్యభిచారిణి యని యర్థము, లతుణ రీళ్యా జూరిణి సామాన్య యగును, భచా లతణలు సామాన్యలు గారు. వారును స్వీయ లే,

౨84 తంశాపూరు తెలుగు కవృణ అందు భద కవి నిరూవణను బట్టి అభిసారిక యగును, (శ్రీకృష్ణుడు విచ్చిత చిత రాజి రాజిలు నొక సౌధ 'రాజమందు "వెలలేని రత్న ముల నెంతే విరయా తిన్నెవె దూతి రాక మది నాకాంటీంచి ఎల్ల గరితలు తన జూడ లెజులగ కుండ జార భావంబు మదిం గోరు కౌరి కడకు భ్‌ (ద చెంతకు వంపిన (ప్రౌఢ దూతి యరుదెంచెను, ఆమె “స్వామి! యొంచిన కార్యంబు సఫలమయ్యె, నెచట నంతమో యానతీయవలయూు నని యడిగినది, అందులకు శాం కలికిరొ! నీవు వచ్చు దనుకన్‌ సురపొన్నల వజ్ఞ గొబ్బగుల్‌ వలగొను లేట మంచు అెలి వాశల చెంతల మావి మోకలన్‌ మలకలుగాంగ నల్లి కొను మాధవికా లతికల్‌ మరందముల్‌ చిలికెడు పువ్వు చప్పరము 'దెంగటి యా పొదరింట నుండెదన్‌ అని నంశీశము ెలిసినాడు, ఆమె వెడలిపోయినది, శాశయకవి సంస్కృత వదముల కూర్చుతో వద్యము నెంత మృదు మనోహరముగా నడిపించునో "తెనుగు పదనుల యల్లికలో కూడ నంత రమణీయముగా నడిపించగల (ప్రతిభావంతుడు. రెండు రశముల రచనలందు పద్యము శరవేగముతో పరుౌత్తును, ధారా శుద్ధి (వశంసింప తగినది. వై వద్యము నరయునది, ఒక యా పద్యమే 'శాదు అన్ని పద్యము లకే యున్నవి, వ్యర్థ వదములం వెతికినను గం థి శనివీంచవు, వదముల కొరకు తీడుములాట అంతకంకు కనిపించదు, ఇటువంటి రచనకు ముక్కు తిమ్మన చాల జేరుపొంటబెను, నత్యభామ తన శృంగార వనంబులోన గిరి పొంతం జక్క-గాం దీర్చి ది ద్దిన పూంబీనియ యేటి కాలువ దరిం 'జెంగల్వ పుప్పాళ్ళు నిం చిన చం[దోవల 'వేదివై నరస నోస్టిన్‌ బోటియుం చాను

చెంగల్వకొళ కవి క్‌ నుండిరి. ఆని పారిజాతావహాంణమునందు రంగ నిర్శాణము గావిం ఇచను, ఈ వద్యమునందు కంె%ు కాళయ పద్యముసందు జిగియు చిగియు కలదు, దూతి భదను చేరినది. ఆమెతో నమయోచిత శృంగారము నముచితముగం బూనవమ్మ సారనముఖి! సీ రమణుండు నాతో. జెప్పిన సమయస్థలిం జేర నిపుజె చనవలయు. జుమో అన్నది. ఇందుమూలమున భద యభిసారిశ యగును, (వియాభి సరణ శీలా అభిసారికా. కృత సంశేతం (పతి యా (పాయ మభిసరతి సాఅభిసారికా ఇతి, శామార్తాఒభిన రే శ్కాంతం సార యీ చ్వాజభి సారికా, శామార్తా సతీ యా కాంత మభినళేత్‌ న్యయం అథవా అభిసారయేత్‌ ఇతి అభిసారికా, [పియుని గురించి ట్‌ స్థలమునకు అనుసరించిపోవు యువతి అభిసారిక యగును. అందును కొలము సాము లటంచుం గూడి రాకుండను చాదాంగదమ్ముల బరివారింపు మొగిలి మొత్త మటంచు మూక సేయక యుండ గీలు గంటునం జేర్చు మేలి ముసుంగు వెలంది వెన్నెల యంచు చెంట రాకుండను తళుకుం గన్నులం జూపు 'శజెళకనీకు మనుంగుం జుట్ట మటంచు నంటి రాకుండను జన్నుల బమయ్యెద జూరనీకు మనుచుం గై చేసి నన చంది కార్హ్హముగను వాంన శీకీ చకోర రథాంగ కులము లనునరింవక యుండ నుద్యానమునకు నెలత దోడ్కొసని వచ్చెను ేర్చు మాజి, అనుటచేత భద్ర జ్యోత్స్నాభిసారిక యగును.

వ! తంజావూరు తెలుగు కవులు శాళయకవి జూరిణి భద యనుట యుచితము కాదు. నాయి శలు న్వీయ, అన్య, సామాన్య భీదములచేత మూడు రకములు, “అందు స్వీయ ముగ్ధ, మధ్య, (పౌఢ యని మూడు విధములు, మధ్యా (పౌఢలు మరల నొక్కొక్క-టి ధీర, అధీర, ధీరాధీర 'భశేదములచే (తివిధములు. వారు జ్యేష్ట కనిష్ట యను భేదములచేత వండెం డగు “దురు, ముగ్ధతో కలిసి స్వీయ సదమకాడు విధము లయినది. అందొ శొక్క నాయిక స్వాధీనవతికాది అష్ట విధ శృంగార నాయికల భేదములవేత నూటనలుగు రగుదురు, కావున స్వీయయు నభిసారిక కావచ్చును. ఆమె జారిణి కాదు. కావున భద్ర కూడ స్వీయ యగును, ఒక్క- రుక్ళిణియే కాదు. (శ్రీకృష్ణుని 'జేవేరు లందరు స్వీయలే యగుదురు. వారిలో భద (ప్రస్తుత కావ్య స్థిరిని బట్టి జ్యూత్సా ఉభిసారిక యను నుత్తమ శృంగార నాయిక యగును, జాూరిణి కాదు, భద రాయంచల యొయారంపు నడకలు కలది, అందుమూల

మున నామె కాలి యంబదెలు మురాళంపు రావముల నొనరించును. , అవె నెజిళొవ్వు మొగిలుల మొ త్తమువలె నల్లగా నుండును. తళుకు "బెళుకు చూపులు తెల్లని వెన్నెలను గాయుచుండును, చనుదోయి రథాంగములను బోలియుండు నని మై వద్యమునందు (వకర ణాంతర మున వర్ణింవబడినది, గీతమునందు (కమాలంకారము కలదు, ఒక విషయమును వర్ణ్శించుచు నింకొక విమయమును కూడ వపద్యమునందు స్ఫురింం చేయుట యు త్తమ కవుల లతణము, చేమకూర వేంకటకవి సౌధము మెంట్లు 'నెక్కుచున్న చ్మికాంగి వళ్ళనమునం దిట్టిభావ మిమి డించెనుు ఈ విషయ మచట విపులీకరించితిని ఇంక లతమణ వివయము

వారము నేడె యంచు యదు వల్లభు రాకను నోరి లతమణా

సారన గంధి శేళి మణి సౌధము తాం గయుశేసి వేడుకన్‌

హోర వదాంగద [వముఖ హోరిణియె తవనీయ మందిర

చ్వారమునందు నిల్వ నొక వారిజ లోచన బేరి యిట్లనున్‌

ఇెంగల్వకొళ కవి ౫? అని యుండుట చేత లతణ వానకసజ్జ యగును. [పియాగమన "వేళ గృవాముందనువు నవరించు నింతి వానక సజ్జ, జూరిణి లతుణయనుట విఛారణీయము, జాంబవతిని విపలబ్ధగాను, మి(తవిందను ఖండిత గాను, సుదంతను విరహోత్క-_ంఠిత గాను, శాళిందిని (పోమీితభ_రృక గాను, సత్యభామను స్వాధీనవతిక గాను లతణముల ననుసరించి శాశళయకవి కథలను నడిపించెను, ఐదవ అశ్వాసమునందు నో వళ యుడు తవ మయొనరించుటయు హరి వానికి (వత్యతు. మగుటయు వారిజనాభ ! నీవు మును ఉ్వారకలోవల నోవ గోపీకా చారము రుక్టిణీ (వముఖ వారిజ నేతలు సేవ సేయంగా చారిథి తీర శైల వన వాటికలన్‌ విహరించు నట్టి యా 'మేరలు చంవకాటవి నమావమునన్‌ మెజయింపు మింపుగన్‌ ఆనీ వరం బడుగుటయు, హారి యందుల కంగీకరించుటయు, వదునెని ముది వద్యములలో కలదు. తరువాత సౌరాష్ట్ర "జీశాధివతి కథయు “బారిదా నది మహాత్త్యము నున్నది. అందుండి యొక వద్యము అభీర భీరూ కుచా[దులతో బీడు వియ్య మంబెడు సట్టి వేడ-ం గలి” నోరూవవతి సురూపీశణములతో నసయ్యంబుం గావించు సౌఖ్య మబ్బె వల్లవ వల్లవీ వదన వద్ధ్దుములతో నెయ్యంబు నవరించు నెనరుం గలి ఘోమ కూహామణీ కుంతలంబులతోడం గలసి మెలంగు విఖ్యాతి యొద వె ననుచు రంగ _త్తరంగ రభాంగ మీన కమల శె వాల కల్గార గరిమ మెజటయం దన రుచులు నెల్ల .దిక్కులం దనర నలరు ధర్మముల దొంతి యల బారిదా (స్రవంతి,

న! శంచావూరు లెలుగు కవులు కాళయకవి వద్యములు మృదులములగు వదముల కూర్చుతో మనో రంజళకముగా నుండు ననుటలో నంచేహూము లేదు,

కావ్యమునకు శయ్య యొక శు (వథానము శాదు, అది యువతి మేన తాల్పు చీరవంటిది. కావ్యాంగనకు కథ శరీరము, ఆది చక్కని నన్ని వేశములతోడను నంభుటనలతోడను నంభామణల తోడ్తమ వృాదయాష్లోదకరముగా నుండవలయును,

రాజగోపాల విలానమునందలి కథలో పాఠకు నాళర్షి ౦ంచు భట్టములుగాని నంభామణలుగాని "లేవు. పాడిన పాటలు, ఆడిన ఆటలు, ఎనిమిది మంది జేవేరులు నెనిమిదిమంది శృంగార నాయి. శలు, కథలో నసూతనత్వము "లేదు, అందము లేదు. అది యొక లత్యు గ్రంథముగా తయారయినది, కావ్యత్యముకొరకు ద్వారకా పురవర్శ నాడులు చేర్చెను. అవి యతుకు వెట్టినట్టు లున్నవి.

శావ్యమునకు జీవము రసము, అది మనస్సు ను. బేకింం చేయు: భావములతో కూడి యుండవలయను, ఆ ఛావములు నముచి 'కాలంకార సహితములయి నవ్వూడు పాఠకుని చిత్త ము_శ్తేజత మొన రించి యానం దో త్తరంగితము గావించును, అట్టి కొత్త భావములు గాని యందమగు నలంకారములు గాని రాజనోపాల విలానమునం "జిచ్చటను గానరావు, (శ్రీకృన్ణప్యాత కావ్యమునం దొర స్యూతము, ఎనిమిదిమంది నాయికలను ఆట బొమ్మాలుగా వసి కృష్ణు సూత్రము నందు గుచ్చిపెట్టి నట్లున్నది కథా సరళి.

రాయంచ బంగారు జరీయంచుల వట్టు చవేలమును సింగారిం చిన నిరుజేద యిల్లాలు వలె నున్నది కావ్యము, ఇది మహోకావ్య మని కాళయకవి ని వ్రైశిం చెను, కాకి వీల్ల కాకికి ముద్దు,

లా ముదుపళని టి శాల చ్మకము వరి,భమించినది, నాయక రాజుల పాలన మంతరించినడి. తంజూవూరు భోనల , వంశీయులగు మహాోక్తాన్ట) ఫిభుల కైవన మైనది. వకోజ్‌ మహారాజు వరిపాలన మారంభింభను, అయనకు వెంకోజీ యను నామాంతరము కలదు. వకోజీ మహారాజు నకు శపహాజ్‌, శరబోజీ, తుక్కో జీ యను కమూరులు గలరు, తుక్కోజ్‌ మహారాజు క్రీ. శ. 1799 మొదలు 1785 వరకు తంజావూరు రాజ్య మును వరిపాలిం చెను, తుక్కోజీకి తొళజ మపహారా జను ఉకు కూడ కలదు. ఈయన నాయక రాజుల వలెనె వండిగుడు, కవి, నంన్క్భృ తము తమిళము తెనుగు నభ్యసిం చెను. అ భామల యందు కావ్య ములు రచించెను, తెనుగు భామయందు “రాజరంజనవి ద్యావిలానము” అను చరుతో వేదాంత నంబంధమగు నాటకమును (వాసెను, అది సంస్కృతము నందలి [వబోధ చందోదయమును పోలి యుండును, తొళజ మబోరాజు తరువాత ఆయన కుమారుడగు (వతావసింహ మహో రాజు రాజ్యమునకు వచ్చెను, వ తావసింహ మహారాజు తండివలె మిగుల విద్వాంసుడు, నంగీత సాహిత్య నాట్య కళా (ప్రియుడు. కళావోవకుడు. ఈ మపహోరాజును ఏ రాజు కువలయం బెల్ల రంజిలం జేసి ఖై వాతృ కాఖ్య నిచ్చలుం దలిక్చు నీ కలా బాంధవుం డిలం దముంబు లడంచి చక (వమోదంబు నంఘటించు నీ ఘనుండు శరంబు లేవేళ6 గురియించి వరవాహినుల నెల్లు భంగ వజచు "సీ యీశుం జార్యాననాయ త్త మతిం గాంచి కీర్తింప సర్వజ్ఞ మూర్తి యాను తీ 19 జా

క00 ఈంజావూరు తెలుగు కవల వాండు నృవ మ్మాతుండే రఘూద్వ్యహ దయా (వ వాహ వర్ధి త భోన లాన్వయ పయోధి సోమ తొళ జేందుని తనూజుండు (శ్రీ (వ "తావ సింహ తమాపాల తల్ల జుండు, తన యార్య నుత మవ దార్య విస్ఫురణంబు వ్‌ 'లేఖ్మదుం బండ్లి గిలింవం "జేయం తన రామ భక్షి వధాన మొనన శుద్ధి నారదు వెలవెల బార6 జేయం దన నర్వ విద్యావధాన మేథా స్ఫూర్తి వన్నేందుని తలల్‌ వంవం జేయ దన య భేద్య గభీర తానారత ఖ్యాతి యంభోధి భంగ పాటొందం జీయ నమర శీతాది శతు మధ్యావనీ త లాంతర నిరంతర యశో విశాల భాన వమూనభోనల తొళజ రాణ్ముణి సుత చ కావ సింహేంద్ర నూాళి (వతౌవ పహ్‌ళలి, అని యభినులించినది ముద్దు వళని. ఇందువలన (చళతావ సించపా మహారాజు (వజారంజకు డనియు, వరా మవంతుడనియు, నండిత పోమకుండనియు, రామభ కీ వధాన మానసుండనియు, సర్వ విద్యావిధాన మేధా నంవన్నుం డనియు విశదమగుచున్నది, ముద్దుపళని (వకావసింహుని యాస్థాన విద్వాంసురాలు, అమె యనలు జేరు వళని, ముద్దు వంశ వరంవరాగత మయిన బికుద నామము, పళని వేళ్ళ, 'వేశ్వ్యయనినంత మాత్రము చేత కొందరికి నిరనన భావము కలుగవచ్చును. పాండిత్యమునకును, కులమునకును నంబంధము లేదు, నన్నయ వైదికి శావున భారతము (వాయ లేదన వచ్చును. అసూయా వరులయి యకస్సు కొలంది యాడిపోసికొన

ముద్దు వళని ణః చచ్చును. కొని మహా జీవి యగు సరన్వతికి జూతిమత 'జ్వేమములు "లేవు. సుకృత వరిశీలన మామె గుణము, వతషపాతమున శొవె చచిత్తమునందు తావు లేదు,

"బెంగుళూరు నాగరత్నము లోక విదిలమైన గాయఫ్‌కురాలు, మహారాజు లామెను గౌరవించిరి. వండితులు వినులతించిరి, -కవులు వద్యమాలికల నలంకరించిరి,. ఆమె కంఠ మెత్తిన చాలును, ఆ రాగా లావమునకు కోయిలలు విస్తుపోవును. వీణలు (వేళ్ళు కరచును. ధన కోటి “నీపాట కోటి ధని మనిపించుకొనినది. ఆమె 'వేళ్యం గానము, నాట్యము వారి జన గృుహక్కు_లు. వారిని కాదనిన వారు "లేరు,

స్వామి వివేకానందు నంతటివాడు 'వేశ్యయని గానమును తిరన్మ-రింవ లేక పోయినాడు, ముఖే ముఖే సరస్వతి విద్యను నిరాద రించుట నరన్వతిని తిరన్క-రించుట, అట్టి వానియం జామె వడ 'మొగము పెట్టును. ఆ శారణముచేర నే రాజూధిరాజులు కుల మత ఇశఛీదములు పాటింపక విద్వాంసులను పూజించిరి. విద్వాన్‌ సర్వత పూజితఃశవతావసింహ. మహారాజు కళాపోవకుడు, వళని నంగీత సాహిత్య భరత శాస్తాది విద్యాపారంగతు రాలు, వీరరాఘవ టేశిక సార్వభౌముని సన్ని థానమ్మునం దున్న విద్యబ్దనంబు

ఘటియింన నేర్తువు కవన జాతు లెటింగి

వలుకుల కల్కి 'వెల్వెలనం "సాటి నీయంగా నేరుతు విలం గోరిన వరాలు నగరాజ సుకుమారి నగము గాంగ. జెల్లింవ నేర్తువు చెప్పిన రీతిగాం గని (డావదీ సతి శాన శేగ నటియింవ 'నేర్తువు నవ రనంబుల నంటి తగు రంభ యనిమిమత్వము వహింవ నని వళనిని వినుతించిరి. ఆజె రనవంతమగు కవితా పాటవమున కీ చద్యము మొదటి సాత్యము. ఇందు శే జొనివించి వద్యభావ ములో సారన్వత (వ్రీయుల చిత్త ముూరఠించు లెండు మారంద బిందు

ల! తంజాపూరు తెలుగు కవులు వులు చిందించినది ముద్దు వళని. మొదటి చివర పాదము లందంత పొగడ వలసిన ేదియు లేదు. వరహా యొక్క రూపాంతరము వరా, ఇది పూర్వకాలమునందలి బంగారు నాణెము, దీనికి బహు వచన*లు" నర్శమ్ము చేర్చగా *వరాలు అగును, వరమునకు బహు వచన'ల్లు వర్ధృము చేర్చి “ము వర్ణమునకు లోవము చేయగా పూర్యోచ్చునకు దీర్స మునచ్చి *వరాలు అని కూడ అగును, కోరిన వరము లీయ గలవని యర్థము. కోరిన వరహా లీయగలవని శేష, ఇంక మరూడవ పాదమునందు కానక_.వగన్‌ = కాన ీగన్‌ =కనవడ కుండ పోవునట్లు అని యర్థము, కానకున్‌ ,వీగన్‌ = కాన శేగన్‌ = అడవుల శేగునట్లు అని శేమ, ఈ శబ్దముల మిద నిట్టి _క్లేమలు పూర్వ కవ్సు లెవరు నిరూపించ లేదు. ఇది పళని యువ త వకటించు చున్నది. గోడా బేవి తిరుప్పా వను మువ్పది పాశురములను విరచించి నది. వానిలో పది పాశురములను తెనిగించినది వళని, *మార్షళి _త్రింగళ్‌” అను పాశురము ెలిగించుచు

(శ్రీనివాస గురుని తలంచి చిత్తమునను ముద్దు వళని

"ఫూని చేయు [ద్రవిడ పాటలోని భావమై

చలంగి లెలియ వాణి తనదు జిప్వా శొనను నిలిచి యిటుల.

బలిం దిరుప్పావు స్వవవది వదంబుగా అని వెప్పుకొనినది. వీనిని పాడియు, నభినయించియు, మహారాజు మెప్పును పొందినది వళని, పూర్వపు తంజూవూరు కవయితులలో నభి నయము నేర్చిన వారెవరు లేరు, ఇంక నంగీతము వళనికీ వంశ వరంవరగా లభించిన విద్య. ఈ మె పవీతామహీ తంజనాయకి.

వీణ వాయించెనా వివిధ చి_తాద్భుత (వతిమలెల్ల ను తలల్‌ వరగ నూచు కీవి నటించెనా చేవ లోకపు రంభ కొంచక యాదల వంచు కొనును

ముద్దు వళని 209 గానంబు వినిపింవం బూనెనా యా మహీ గిరిరాజ మైనను గరంగిపోవు నభల మాటాడెనా చల్ల గాం బన్నీరు చిలికిన కేవను జెలువు మోజు నని దొరాదొర లెన్నంగా ఘనత స్థెమె జోడ చేజెలలో సీడు జోడు లేకగ తత సుగుణ టి దివ్య సాందర్య వాటి యతను మదఘోటి తంజనాయకి వధూటి ఇంట పుట్టిన విద్య ఒంట వట్టినది, పళని నంగిత నాట్య కళలం ద(వతి మాన [వజ్షావంతురా లయినది, సాహిత్య మందుమూ నర నంపు నడక తీరులు మహోకవులకు పైత మనుసరణీయములై నవి, తిరువతి వేంకట కవులు లోక వసిద్ధులు. అధునిక సారస్వత యుగ మున శాదిక ర్తలు, వారి (శవణానసందమునందు వళని పద్యంపు నడక చారుల ననుకరించిన చోటులు పెక్కు. గలవు, పాడెనా గంధర్వ పాటలాధరల వీ ఇఅా నినాదంబు చిన్న తన మూను ఆడెనా రంభా నుఖాప్పరో భామినీ వర్ష మెల్ల ను దలల్‌ వంచుళొనును ఈ వద్యమును వై చానితో సరిపోల్చుకొన వచ్చును, ఇంకొకటి అధ రామృతమ్ము నీవానితినో కృష్ణ యది లేంజిగురు వగరంతె రాధ కలిన _న్తనము లెదం గలంచితివో కృృప్ద అవి లేంఠత లికుచంబులం కె రాధ లలితోరకు లూరుల మెలంచితివో శ్చ అవి యనంటుల త్వక్కు_లం లె రాధ లీలాంగములు కాంగిలించితివో కృన్ణ్య అవి ననలత కూనలం తి రాధ

ణః కంశావూరు తెలుగు కప్పులు చతుర సమరలి సుఖ మొనర్చితివొ కృష్ణ నవ సమాగమమున సౌఖ్య మవునె రాధ యువరతుల నిన్ను. గూడెనేమోయి కృష్ణ యా చమత్కృతి ముగ్ధ శెట్లబ్బు రాధ ఇది యిశౌ సమోగమానంతరము రాధాకృష్ణుల యేకాంత శ్తీ నంభామణ, లతణ నీరీతి లాలన చేయుజే యన మంచిడాన వే యనియు శౌరి యా బోటివై మనం బతికెనే యీ రీతి నన లేదు లేదు లేదనియి శౌరి యా యింతి కీ వింత లన్నియు నేర్పితే యన వెళ్టివాండనే యనియె శా యా నాతి కీ పీతి యమరెనే నీ మాద నన నించు మించుగా ననియ శౌరి యా లలన యున్నంజేని నన్నడిగెనే య టన్న నెటుంగునో మయెజటుగడో యనియి కౌరి చెవ్చకుందు వె నాతోడం 'జెప్ప వనిన నబల! సీ కలయిక సావీ యనియు శౌరి ఇది లషకణతోడి సమాగ మానంతరము రాభా కృష్ణుల సంభామణ, పై వద్యమును మనస్సునం దుంచుకొని ౧౮ వద్యమును తిరువతి కవులు రచించిరి, ఇద్దరూ యిద్ద'కే. ఒకరిని మించిన రసికు లింగొకరు, ఈ పద్యములను గురించి తిరువతి కవుల సాహిత్య నమియయందు ముచ్చటించితిని. *ెెండు వద్యములందు (శ్రీకృష్ణుడు దతీణ నాయ కుడు, రాధ పరకీయ, అందును (ప్రౌఢ. ముగ్ధా (పౌఢల వీవిధాంగ విభేదములను నిరూపించినది వళని, రాధ మానసిక త _ర్వమును 'ెలయించినారు తిరుపతి కవులు, ఇరువురు (పొభానమాగమ సుఖ ములే వ్యంగ్య రూపమున నభివర్థించిరి, వీనిని వ్యాఖ్యానింప వలయు

ముద్దు వళనవి 8లిక్‌ ననిన కొన్ని పుటలు నిండును, వళని యన్ని విధముల నతి పొఢు రాలు, అనుభవముకల యంగనామణి. కావుననే అళు కవిత్వంబు లల్లి కేనే నరా చత (వబంధముల్‌ శీయ వలబె గోటి తోడను ఏణ మిటితేనే నరా కొంచక రా ల్లరంగించ వలిబె వదవాళి రాగముల్‌ పాడిలేనే నరా పాత వొవ్చ వర్ణంబు లెత్త వలబె యల నాట్య భీదంబు లాడినేనే సరా నవ రనంబుల నంటి నడువ వలబి వింత వింతగ కలిసిన యంత సరియె యెమ్మెకాని మనోభావ మెటుంగ వలబె యని శాధ నోట ననిపించినది. పళని యిన్నిటియందు చతురురాలు, చతుపరా లే శాదు (వజ్ఞావంతురాలు, లతిరువతి కవులంతటి వారామె కవితా రీతుల ననుకరించి రనినచో నామె ఘనత వేలే చెవ్చవలసిన వనిలేదు, ఆమె సీనవద్యములలోని నాల్లు పాదములు తూచి నటుల నమానమగు తీరు నడక కలిగి యుండును, అది యొక విశిష్టమగు లతణము, (శ్రీనాథుడు నీనమునకు 'వెట్టినది జరు, ఆయన నీసము లొకొక్కవ్వడు నడలి పోవుచుండును, వళని వట్లు కాదు, చివరి గీత వద్యమునందు నా తూశము సాగివచ్చును. పై వద్యములు పరిశీ లింవవచ్చును. క్ష వళని వద్యములలో "జీశీయములకు వ్యావహోరికములు పొది గించి నమయానుకూలము?గా వాడుచుండును,. అవి వద్యమున కొక వింత యందము నొదవించును. జీవము ,(ప్రతిన్టీంచును, తంజావూరు కవులలో గాని, విజయనగరపు కవులలోగాని యా వద్ధతి యంతగా కనిపించదు, “అశుకవిత్వంబు” అను వద్యములో సీ విధానము గోచ రించును, *దొరాదొరలు” అను వద మటువంటిటే, ఏ సందర్భమునం "బెటువంటి యెంత ఊతవదమును వాడవలయునో వళని కాగుగా

జం తంజావూరు తెలుగు కవుల ఆేరుంగును, అ యూతమునం "బెట్టి సారస్య' మిమిడియుండునో యామెకు విశదముగా తెలియును. “అతను మదఘోటి" యట తంజ నాయకి వదూట్షి ఘోటి యను శబ్దము నువ కూ-గించుటవలన దృఢ మగు హా సొష్టవము పుష్టికరములగు నవయవములు మకు నహింస్థ్టగల డార్థ వ్ట్‌లీ స్ఫురించును, అయా లకతణములతో నా రూవము మనస్సునం దగుష్షించును, అంత్య (పాస లా వదమునకు మరింత బలిమి సంపాదించినవి, లోకమునందు బలిష్టమగు నంగ పుష్టిగల (పాయంఫు టింతులను గ క్రైల గుజ్జమని వాడుట కలదు, ఇళ్లు సాలంకృత యగు నిళను

గందవడిలోన దున్మూడి మంద గతుల

వచ్చి నెరితావి కళుల చాల్వలగొనంగ

చిన్ని మరు దంతి యని వర్ణించినది. నందర్భమునకు తగిన యువమానము,

ఇళ శోభనపు పెండ్లి కూతురు... కోరికలు పెల్లుబికి వట్టవగ్గ ములు లేక చేను పొంగారుచున్న యువతి, మదో _కృతశేత కన్ను మిన్నుగాన కెప్పుడెన్చుడా యని మనసులో దుబ్చిన లాడుచున్నది. ఆమె మరునిదంతికాక యేమగును, అమె ముగ్ధ కావున చిన్ని మరు దంతి, ఇట్టి మాన వానుభ వమునం దున్న యువమానములను వాడి రూపమును పాఠకుని వృాదయమున కగుపించు నటుల చేయుటలో వళని యందవేసిన చేయి, తంజావూరు కవులలోగాని యితర కవు లలోగాని యీ (ప్రతిభ లేదు. తన్ను గురించి *మేటియై మిాతె నతను ఘోటి భవ్య వాగ్ధాటి శ్రీ ముద్దువళని బోటి. యని చెప్పూ కొనినది,

"వేళ వ్రకు నంగ పుష్టి యవయవ పుష్టి యందము (చథానములు, అఆ మూడు ఆ ఘోటి యను వదములో స్ఫురించును. మశేవదము ఇవాడినను ఆ రూనము గోచరించదు. వళని నంగీత సాహిత్య నాట్య కళా శాక్ర్రములందు నిగ్గు తేరిన మావోరసికురాలగు (ప్రౌఢ యని

ముద్దు వళని £౯ వై వద్యములవలన విశదమగుచున్నది. ఆమెను సరిగా నర్థము చేసి శొనినచో చిన్ని శెన్సె లకందు వెన్ను దన్ని సుఢాచ్సిం రె బాద్‌మిన చలువ కోంటట్టా మిఖీ రహ్‌ వుట్ట జంత గ్యారముల తాల్లరంగించు విమల గాంధర్వంబు విద్య మాకు ననవిల్తు శాశ్ర్రంపు మినుకు లావ ర్హించు వని వెన్నతో బెట్టినది మాకు పాయమేధ రాజసూయము లన బేర్వడ్డ నవన తంత్రంబు లుంకువలు మూకు గనక నగ నీమ కల్ప వృతముల నీడం బచ్చరా చట్టు గమి ర చ్చవట్టు మారకుం బద్భుసంభవ వైకుంఠ భర్ష సభలు సాము గరిడీలు మాకు గో(ళామేంద ! అని చెవ్వుకొనిన వదాథిని జ్ఞావక మునకు వచ్చును. సాహిత్య విజ్ఞా నము లేదు వరూధినికి, అంతకంకు ఒకా క్కువ చదివినది వళని, కావుననే (వతావసింహ మహారాజు అనేక చామోక రాంబ రాభర అములతో నామెను బహూకరించినాడు. ఈ నంగతి యె త్రిచూపి కందుకూరు ఏవీళేశలింగం వంతులుగారు అనసూయ కొలంది వళని (వశావసింహుని యుంపుడు కల్తి యని నిరూపించినారు. అది పొర పాటు, ఇట్టి పొరపాటులు వారి కవుల చరితలో చాల కలవు, ఉంపుడు! త్తి కొనంగు చామిోక రాంబ రాభ రణములు బహుమా నము లనివీంచుకొనవు, అ సమాసనమునం దుంపుడుక త్తే యని నిర్గ యించుటకు తగిన యధారము లేదు. పళని మూయ నుర్శములు "లేనిది. ఆమె కుల వృత్తియం దామెకు గార వాభిమానములు గలవు,

న! తంజావూరు తెలుగు కవులు ముద మొవ్చం దన గోము మోము. గాంచినవాండె "బేజమొందిన రాజరాజు గాయం (బతి లేని తన కటి (వతిమం జెందినవాండె శెరనొందు భూతలాధిపుండు గాలం గొవు రొవ్చం దన గబ్బి గుబ్బ లంటినవాం2 నిరువమ దుగ్లాధి నేత గాయం నలువు మితీన తన నాభి చేళొనువాండె వైభ వోన్నత చథకవర్సి గాయం = జెలంగ కలిమియుం జెలిమియు. బెలివి గలిగి శకళయుం జెలువము తళుకును బెళుకు నళుకు చెలువు గురిశెడు వలపుల సౌలపు మిగుల మిగులు రామా వభూటియన్‌ సుగుణ జటి అని వర్ణించినది పళని, అవును, ఎవరి కుల వృత్తి వారికి ఘనము, ఈ వద్యమునందు చందుని వంటి ముఖము, భూవలయమువంటి కటి దుర్గములవంటి _న్తనములు, చ(కమువంటి నాభి కలది రామావధూటి యని (వకర ణాంతరమున వర్మించినది. వళనిని గురించి చెన్నాందు రంభ కాకున్న 'వోను (తావ సింహేంద్రు చంపును జందనేల 'వతిలేని యల కల్ప లతిక గాకున్న చో లలి ముద్దు లవీ. తః బుట్ట నేల తగు దివ్య సుగుణ రత్నంబు శాకున్నచో ముత్యాలలో నుండి పొరల నేల యిల సుగంధ(వద మిదియె శాకున్న చో (శ్రీనిచాన ప్రాప్తి జెలంగ నేల వీశ గల చంద్రళేఖయె కాకయున్న లలిత సకల కళా [పాఢ వెలయ నేల

ముద్దు వళవి ణం ఆని విద్వజ్ఞనులు పొగడిరి, ఇది తన్ను గురించి కాను చెవ్వుళొనిన వద్యము. వళని కల్చనా శకి వినుతింప తగినది. రంభ అచ్చర, ఇందుని కొలువునందు నాట్యక _ల్తె, మొదటి పాదమునందు (వఠళావ సించు నిందునిగాను తన్ను రంభగాను చెవుకొనుట చేళ్ళ (వతాన. సింహుని యాస్థానమునందు రాజన_ర్తకినని చెప్పుళొనినది. వళనికి లనీ. ఆను ఇళల్లెలు కలదు, లమతో బుట్టినది కావున కల్పలతికకు పోల్చుకొనినది. కల్పలత కోరికల నిచ్చును. వళనియు విద్వ(చ్భేణిసి ధనము లిచ్చి తనియించినది.

ఈయంగా నేరుతు విలం గోరిన వరాలు

నగరాజు సుకుమారి నగము గాంగ

ఆనియు

ఏనారి నీదారి నెలమి విద్వ(చ్చేణిం

దనియించె నెద మెచ్చి ధనము లిచ్చి

అనియు విద్వజ్ఞనులు పొగడిరి వళనిని, అమె సుగుణములు గల రత్నము, అట్లు కానిచో ముత్యాలలో నుండి యేల పుట్టును. ముత్యము నవ రత్నములలో నొకటి. అట్టి ముత్యముల నుండి వళని: జన్మించినది. ఆఅఆమెయు ముత్య మే, సుగుణములు గల రత్నము, పళని తండి పేరు ముత్యాలు, ముత్యాలు కూతురని ధ్వని, తల్లి పీరు (శ్రీపోటి.. ఇంక నాల్లవ పాదము, సుగంధ్యపద యనంగా భూబేవి, “గంధవతీ వృథివి యని. వళని భూజేవి, అట్టు కానిచో (శ్రీనివాసుని (ప్రాపించుట యెట్లు కలుగునని భావము. (శ్రీనివాసు. డనగా విష్ణువు, విష్ణువును సేవించుట యెట్లు కలుగునని యఖి (పాయము.

వళని విష్ణుభ క్తురాలు, వైన్ళవ మతావలంబకురాలు, (శ్రీని వాసాచార్యులు పళనికి సాహిత్య విద్యా గురువు, పాశురములను లెని. గించుచు. *(శ్రీనివాస గురుని. దలచి యని చెప్పుకొనినది వళని, కావున (క్రీనివాసాచార్యులను కేవించుట మెట్లు కలుగునని యర్ధాం:

క00 తంజావూరు తెలుగు కవులు తరము, ఇంకొక విశేమముకూడ కలదు, (శ్రీ యనగా నంవద, భూమి సకల సంవదల కునికివ ట్టయినది, *వసుంధరా=భూమి” యని, వళని నకల నంవదలకు స్టాన మయినదని యస్ధైాంతరము. ఇటువంటి హృద యమున గాహ్లాదము. కలిగించు భావములతో వ్యంగ్యములతోడను విచ్శత కల్పనలతోడను వద్యములు రచించినవారు చేమకూర వేంకట ₹వి తరువాత తంజావూరు కవులలో మరెవ్వరు లేరు. ఇట్టి వద్యములు వళని రచించిన రాధికా సాంత్వనము నందు

విక్కు. గలవు, అమె పోశడలలో విసూతనత్వ మున్నది. శబ్బములలో చూర్చవ మున్నది. రచనలో బిగు వున్నది. ఆమె విద్వాంసురాలు, వద్యములందు రంగాజమ్మ వలె గణ యతి (పానలకు తడుముళొనుట గాని _నిరర్ధ్థకములగు వదములను చొనిపించుటగాని కనిపించవు, (స్ధపాథ మౌార్గములందు గడితేరిన నిపుణురాలు వళని, ఆమె (్రుకృవ్న భక్తురాలు, న్వవ్నము నందు రాధా నహితుడయి శ్రీకృష్ణుడు పళనికి సామోత్కరిం చెను.

చిన్ని కృష్ణుండ నీ సాధు చి_త్తమునకు

నమ్ముతంభైన రాధికా సాంత్వనంబు

తగ నొనర్చు చుని యాన తిచ్చెను, తిగుమల వీర రాఘవాార్యుల పాదము లా(శ యించిన యువతి వళని, అయన యనుమతిని పొంది కావ్యర చనకు పూనుకొనినది, తిరుమల వీర రాఘవాచార్యులచారు రాజగురువు, కాకాచార్యుల వంశములోనివాడుం

రాధికా సాంత్వన మైదా శ్వ్యాసముల శావ్యము, అందు అయిదు

చందల యెొనుబఏి 'శాలుగు వద్యములు గలవు, ఈ శావ్యమునందు (శ్రుశృష్ణుడు నాయకుడు *ఆయన దథ్నీణుడు,. బహు (వియానద్భృశ శీలుడు. (వధాన నాయిక రాధ, అమె వరకీయ, ఇళ యువనాయిక, అందును ముగ్ధ, ఇళ కుంభకుని కూతురు, కుంభకుడు మిథిలా నగర చాసి, జనకాధిపుని మన్ననలను పొందినవాడు, నందుని శూవమరదిః

ముద్దు వళవి $80 యశోద యన్నగారు. అ కారణమున ఇళ (శ్రీకృష్ణుని మేనమామ కూగురగును, కుంభకుని కూతుకు నీళ యని సీలాసుందరీ వరిణయము- చెప్పుచున్నది. ఆళ్వారులు విష్ణుభ కులు. వారి (వబంధములందు నభ (శ్రీకృష్ణుని వట్టపు చేవేరి యని "చెప్పబడినది. ఆండాళ్ళు “తిరుప్పావై” యందు '“తూమణి మూడిర్తు” అను పాశురమున నీళ మేమమామ కూతురని ఉర్కొ-నినది. కులుకు తళుకు శయ్య నిద్ర గూరినట్టి మేనమామ కూర్చి బిడ్డ గడియ తలుపు గొలుసు మలువనవే అని యాంధీకరణము. నీలాబేవి వయోధర్నాది నడుమ న్నిదించు. (శ్రీకృష్ణునిన్‌ ” అని బెంగుళూరు నాగరత్నముగారి యాం(ధీకరణము, నీళా తుబ్ల _న్తన గిరిత టీసుప్త మద్చోధ్య కృష్ణం అని చానికి మూలము, నసీలకు ఇళ యను నామాంతర మున్నటుల గాని, కుంభకునకు నిళ యను కూతురున్నటులగాని, (దవిడ కథ లందు కాని (గంథములందుగాని యెచ్చటను కనిపించ లేదు, నీలకు ఇళ యని జేరు వళని కల్పించిన చేమో యని తలంచవలసి యున్నది, 'కేజరిల్లును బేరిళాబేవి యనంగ రాజనోపాలు వట్టంపు రాణి యగుచు కాలనేమి యను రాతసుని కుమూరులు అఆబోతులయి మిథిలా నగర మున జన్మించిరి. వారిని చంపి నీలను (శ్రీకృష్ణుడు పరిణయ నూడి నట్లు నీలాసుందరీ వరిణయమునందు కూచిమంచి తిమ్మకవి రచిం. వెను. రాధికా సాంత్వనమునంద్టోల్య విజ్ఞాశ కా విడక వాల్ల అడుగులకు న్హుడ్చుడ్త్డు లోకం గను యళీ దయు కార్యాబమునను జూడ ' గరిమ నందుండు కన్నులం గవ్వుకొనంగ రాధ పోషింనం దగ్గు నిళా రాజవ ౮ ధ 0వ టి ద లో నట బు

101 తంజావూరు తెలుగు కవులు యని వళని నుడివినది. ఇళ రాధ యొద్ద పెరుగుచున్నది, అప్పటి "కా'వెంకు "పెండ్లియైనది. కాని వసిబాలిక. రాధ నందుని చెల్లులు, శ్రీళష్ణుని మేనత్త, అమె

గురు కుచ కుంభము ల్కు-ధరము నాకున్న

గోపాల కర ఘాతిం గొనణగ నేల కలికి వాల్లన్నులు కలువలు గాకున్న పారి భచూఫు కాంతిచే నలర నేల

తుల మించు మైదీగె యల మించు గాకున్న6

గృప్టాంబుధరముతో నెనయ నేల

(శ్రీపాద వద్మము ల్బిగురులు గాకున్న

మాధవువేం జెల్వ మంద "నేల

యనుచు బుధ కోటి పొగడంగాం దనరు కోటి

యన్నువుల మిన్న నందుని కన్నం జిన్న

వారిధర వేణి రాధికా కీర వాణి

(వబలును జెలంగ పారి (పాణపద మనంగ ఈ పద్యము రాధికా సాంత్వనమునకు బీజము, రాధా మాధవుల యనురాగము బుధ కోటి పొగడుచుండునట. రాధికా సాంత్వన మతి భక్తి శృంగార శాన్యము. అందలి ౧“ాూఢ మగు నత్యమును "తెలిసి తెలియక వీమర్శించువారి కిది యొక సమాధానము, బుధు లనగా జేవతలు, సండిగులని యర్థము,

"జీవతలు కూడ (వశంసింతు రట రాధా నూధవుల (వణ యము, దానికి కారణము లేకపోలేదు, ఊర స్‌ లోకములందు గోలోక మొకటి కలదు, ఆ లోళమునందు కామభేనువు నంతాన ములు నివసించుచుండును. చాని కధివతి (శ్రీకృష్ణుడు. ఆయన వర ఈశ_త్త్యము, [తిమూర్తులు సకల జేవతలాయనను శీవించి యుందురు +క్రీళృష్ణుని 'బీవేరి రాధ. ఆమె రాసము నుండి జన్మించిన (వకృతి "బేవత. అమె రోము కూవములనుండి గోపికలు గోపాలురు జన్మించిరి,

ముద్దు వళని 18 శాధకు (శ్రీకృష్ణునియం దమితమగు ననురాగము కలదు. (శ్రీథా ముని కావ వశమున రాధ భూలోకమునందు జన్మింపవలసి వచ్చినది, చడానికి (శ్రీకృష్ణుని యాజేశము తోడయినది. ముందుగా (వేవళ్లె యందు పుట్టినది రాధ, "జీవ బుపి. బృందములు గోవిక లై జన్మించిరి, ఈ సంగతి భాగవతమునందు లేదు. గువ్మా క్రైవర్తక పురాణము చందు విపులముగా నున్నది. గర్గ భాగవతము నందున్నది, -రాధా మాధవుల [వణయములోని రహన్యము జీవతలకు సువిదితము, కావున బుధ నుత మైనది.

రామానుజుడు విశిషప్టా ద్వైతమత కర్త, ఆయన '*ెల ధారా వల్‌ అవిచ్చిన్న నతి నంతాన రూపా భక్రిణి అని (శ్రీభామ్యము నందు నుడివెను. ఛారా యను వదనము తల్టకిందు చేసిన రాభా మైనది. శంకరాచార్యులు “వళి తల్కక్రింయు చేసిన “శివ యగునని చుడివెను, తద్వత్‌ రాభా మైనదని వైన్లవ (వతిపాదన. భాగవత శ _త్వేము ఇది. కావున రాధ “'యవిచ్చ్భిన్న ను ఏత సంళాన రూపొ భక్తి? అని లేలినది.

భి స్వరూపు రాలు శాధ, కావున వండితులకు రాధా మాధవ (వణయము వినుతిపాత్ర మయినది. ఈ రాధాకృన్ల త త్వ చును మొదట బోధించినవాడు గెౌరాంగ వభువు చై తన్యాదుల శంశు పూర్వీకుడు. అ భక్రియే రాభా మాధవుల యవిచ్భిన్న సంభోగ శృంగారముగా పరిణమించినది. అది వండితులకు ఏదితము, శావున వారు వెంచచ్చుకొందురు. వైన్సవత _త్వే వెరుగనివారు వచ్చి శృంగార మందురు. ఈ రెంటిని కుదురు వరచి వళని *బుధకోటి పొగడగా దనరూనని వచించినది. తవస్సిద్ధుడెన దిగంబరుడు దారి వెంట పోవుచుండును, వానిని చూచి నవ నాగరికు లసనహ్వించు శొందురు, (స్రీలు సిగ్గువడుదురు, _ వాని మనశ్ళుద్ధి కలిసిన తత్త్వ 'వేర్తలు వానిని పూజింతురు.

! తంజావూరు తెలుగు కవులు

వళని భక్త వరవళమున నమ_న్త (వవంచమును మరచి 'బాహ్యేంతరంగములందు నిరంతరము (శ్రీకృష్ణుని తవ్చ అన్యమును: దర్శింవని మహోవ్య _క్రీగా రాధను తయారు చేసినది.

స్‌ పారి యిదొ నాదు లో వెళి నపార్నిశముం గనువట్టు చుంజెడిన్‌ వీరహా మిబేలనో మిగుల ేదనం బెట్టు దురాగతంబునన్‌ జస జ్య,

అని శాధ తలంచినది. ఆమెకు (శ్రీకృష్ణుడు వర మేశ్యరు డను బుద్ధి వరిపూర్ణముగా కలదు,

మును నిన్నుం గోరి చేరిన

దనుజాంగన ముక్కు. పోయె ధర నని తెలియన్‌

విని కని వలచితి ననుచో

నీను దూరలగ నేల నన్ను నే ననక పార్‌! ఇది రామావతారము నందలి కథ, రాధ కృష్ణునకు క్ఞావకము వేసినది, రాభా కృష్ణులు తోడు దొంగలు, ఒకరి నంగతి యొకరికి "కెలియును,

అపహాసహా వితగాణగ మిోన కూశర్శ్చాది రూూవ

ములను దాల్చితి వెజ్హినై ముద్దుగుమ్మ యనినాడు (శ్రీకృష్ణుడు రాధతో, ఇట్లు చెవ్చ తలంచినచో రాధిశా సౌంత్యనమునందు వాల గలవు,

ముద్దువళని (శ్రీకృష్ణ భక్తురాలు, కృష్ణ తత్త్వమును వోగుగా నవగతేము వేసికొనినది, అనుభవమునకు 'లెచ్చుకొనినది, రాధికా సాంత్వనము (వాసినది. అమెకు పూర్వము రాభామాధవ కవి రాధా నమూధవ కావ్యమును రచిం ఇను, 'వెలిదండ్ల వేంకటవతి రాధా మాధవ నంవాదమును (వాసెను, ఆ గెండు వళనికి నచ్చలేదు, నిజ మున కంలే యగును, అవి అచ్చ శృంగార రస [వథధానములైన శావ్యములు, రాధికా సాంత్యనము భి సమ్మిళితమగు శృంగారము: (వ్రధానమయిన శావ్యము, పళని (శ్రీళృష్ణుని వరమాత్మునిగాను రాధను నిరవధికమగు భ క్రి స్వరూవిణిగాను చిశ్రించినది.

ముద్దు వళని $05 భక్తి రెండు విధములు, జానభ క్తి, మధుర భ క్రి, అంబకీ పాదులు వదర్శించినది డాసభ క్రి, గోపికలు (వదర్శించినది మధుర భక్తి. దానినే ఆళ్యారులును గోడా బేవియు ననుసరించిరి, దీనిని గురించి చివరి (దకరణమునందు విపులముగా చర్చింవబడును. “తను జ్భామల నఖ్యమున్‌ శవణముళ౯ా” అని చెన్చబడిన తొమ్మిది మౌర్ష ములు ఆెండింటను నమానములే యగును, అళ్యారులు. విష్ణువును (శ్రీకృష్ణునిగాను తాము గోపికలుగాను నిరూపించుకొని ేవించిరి. నోడా బేవియు నకళ్లు వేసినది, ఎంత యూహించుకొనినను ఆళువారు స్రీలు శా లేరు. గోచా టేవి స్వయముగా శ్రీః స్ర్రీ= హృదయము ననుభవము నామె కున్నది. కావున గోడాబేవి రచనలలో భక్షి రనము శృంగార నమాహితమయి మధుర రూవమున పరిణమించి నది. అదియే మధుర భభ క్రి. నమ్మాశ్వారులు “అవర్‌ పాల్‌ ముల ఇప్పాల్‌ ఇవర్‌ తలయిప్పాల్‌” అన్నారు. గోడా బేవిపాలు _ననముల నుండి వచ్చినవి. అళ్య్వారుల పాలు తలనుండి వచ్చినవి, అవి న్యభావ జన్యములు, ఇవి యూసహో జన్యములు, అమె రచనలో రనమున్నది వీరి రచనలలో రనములేదు, అని దాని భావము. మధుర భక్తి శ్రీలశే చెల్లి నది. అది శృంగార రన సమ్మిళతము, భక్తి వరి ఇామము చెందిన కొలంది శృంగారము స్థాయికి 'చేకుకొనును. ముద్దువళని వేశ్య "కావున సిగ్గు విడిచి రాధికా సాంత్వన మంతయు వచ్చి శృంగారముతో నింవీన దని వీళేశలింగంగారు కవుల జీవితమునందు ఛాసిరి, చారెకాదు చాలమంది యక్ష యనుట నేను వింటిని. వారికా మధుర భక్తిత _త్త్వేము "తెలియదు, భాగవతమునందు పోతనగారు దళశమన్క-౦ధమున గోపికా వస్త్రావ పారణను, రాన్మక్రీడ మొదలగునవి వర్షించిరి. అందు చంచ త్పల్లవ కోమల శాంచన నవ రత్న ఘటిత కంకణ రుచిరో దంచిత కర నంఛాదిత వంచాయుధ గేపహా లగుచు. బడతులు వరునన్‌ త 20

శం తంజావూరు తెలుగు కవుణ

వట్టినం గాని మనోవిభుం

బట్టలడా యంచు నొక్క. బాలిక నఖ చే

వట్టుకొని చెప్పె ఆ్రై ర్యము

వ్పైల్లను మరువిమెంకి వట్టుగ నధిపా! ఇత్యాది వద్యములు రచించిరి, పోతన వేశ్య కాడు, వరమ భక్తుడు, అభిమానవంతుడు,. భాగవతమువంటి .బెవత గ్రంథములో నిట్టి వచ్చి శృంగారము వర్శించెను, వాని నెవరు నిందించ లేదు. నిందించినవో వరమ భాగవళతులు *నీకు భాగవత త _త్త్యేము "తెలియదు. ఊరకుం డుట మంచిది అని నమాధానము చెప్పుదురు, ఇన్చటి కాలపు దృష్టితో పౌరాణిక కథలు విమర్శించిన యెడల నన్నియు వచ్చి శృంగారము లగును, భారత భాగవత రామాయణ కథలు అన్నియు రంకుపురాణము లగును, భారలీయ నంన్క్బృతి దూష్య మగును, "కావున తత్త్వ 'మెరిగి విమర్శించుట యు_త్తమము.

శాధికా సాంత్యనమునందు వళని వర్మించినది భాగవతము లోని గోపికల భక్తి వంటిది. రాధ గోపిక, ఆమెది మధుర భక్తి వచ్చి శృంగారము కాదు, వచ్చి శృంగారమని యంగీకరించినను లాతణికులు శృంగార మొక రనముగా నిళూపించిరి, అది వియోగ శృంగారము, నంభోగ శృంగార మని రెండు రకములు, వానిని మూల మట్టుగా వర్ష్శించినది వళని, ఎందరు వర్షి ౦వ లేదు, కావ్యము నకు రసము జీవము. కావ్యమును చదువునపుడు కావ్య దృష్టితో . చదువ వలయును. అట్లు చదువకుండుట పాఠకుని తవ్వుగాని కవి తప్వూకాదు. అట్లు చదివినచో రాధికా సాంత్వనము శృంగార రసము నందు కోటికెక్కి న యు త్తమ [గంథమని "ేలును. అట్టి (గంథములు చుతేమునుగాని మానవునిగాని పాడుచేయవు. పాఠకుని దృక్పథములో నున్నది, అగ్ని గృహ దపానములకొరకు కాదు వచనాద్యుప యోగ ముల కొరకు, శావ్యము లట్టి వే యని గుర్తింంవలయును, తిరువతి కవ్చలు శృంగార రన కావ్యములను నిందించు నవ

నాగరికులను గురించి యిట్లు (వాసిరి. *%[వవంచము. శృంగార

ముద్దు వళని క్‌ మయము, అది లేనిది సకలము నీరస మగును, జాని ననుభవింత "లేనివాడు నివృయోజకుడు. రసికు జెవడు చానని నిరసింవడు” అని, అవును, ఆ మాట సత్యము. రసికుడు కానివాని జీవితము నిప్ప "యోజనము, (తిమూర్తులు శృంగార పురుషులు, అన్ని రనముల లోను శృంగార రసము (వధానము. శృంగారము నుండీ నకల శనములు నుద్భవించుచున్నవని శృంగార (వకాశిక శారుని మఠము, అట్టి శృంగార రనము సర్వజన స్లాఘాపాత మగుచున్నది,. అది శాన్యగతమయి యానందాపాది యగుచున్నది. దానిని వచ్చి శృంగార మని నిరసించుట శోచనీయ మగు నిషమయము, శాధ యిళకు నంగీత సాహిత్య నాట్యాఖభినయములు "నేర్చి

నది, నకల విద్యా (వవీణురాలను గావించినది.

నలు గలందు జలక్‌ మార్చును

జలువలు గట్టించు మ్మడసాన్నము లుంచున్‌

.జెలనాకు మడుపు లిచ్చును

గలికీ రమ్మునుచుం దీసి కవుంగిటం జేర్చున్‌

నతి నిట్లు రాధికా మణి

నతతము గనుగందనీక చనువున మని చెన్‌

రతి మగని తోంటలోవల

లతకూనను బెంచి నటుల లలితముగాంగన్‌ వళని రాధికా సాంత్యనమునం దువయోగించిన వదజూలము నర్వ జన సామాన్యమునకు తేలికగా నర్థమగు చుండును. వెద్దనాది పూర్వ శావ్య కవులందువ లె తత్సమ సాంస్కృతిక వదములనుగాని, వేమ కూర వేంకటకవి విజయరాఘవ నాయకుల వలె మిక్కుటముగా నచ్చ తెనుగు వదములనుగాని వాడలేదు. వాడుక యందున్న "జీశీయములు వ్యావవోరికములగు జాను తెనుగు పదములను కావ్య మునం దంతటను వాడుచు వ చ్చెను. అందుమూలమున వతి వద్యము చక్కగా నర్థమగు చుండును, పదముల పొందికలో గాని కూర్పులో ఇాని బిగువు నడల లేదు. అందు మనోహరములగు శ్లేమలు, అర్ధాంతర

84 శంజాపూరు తెలుగు కవులు న్యాసములు, నువమాలంకాఠరములు పొదిగి వద్యమును మరింత యంద చందములుగా రూపొందించినది, మచ్చునకు

కొమ్మ కటు యావన వనంత గుణ మెనంగం

దొలుత. గనువట్టు బాల్య జాతులు తొలంగెం

గరము చివుకులు తొవ ఆెక్కె. గడమ తావు

లొజపు మోూతెను గోకిల న్యరము లొదపవె

అరయం దన జోడు బయలాయె ననెడు వంత

చిత్తమున నాట నానాంట జిక్కె. గాను

వమానహోనికి సైతుశే మహీని దలంవ

బట్ట కటిన బలు గుణవంతు అెల

ల అల ఉం

చిన్న వద్యములలో చక్క-ని యలం కారములు కూర్చుట వళనిలోనసి మొక వీశేషమగు వజ్ఞ ఇట్టి వజ (శ్రునాథునియం దున్నది. పార విలానమునందు

మాట లేటికి. జూలింపుమూా తవంజబు

హరునిం గూర్చి సరోజ వ్యతాయతాతీ,

వధ్యు దివియంగం. బాశిన చాండి కొయ్డు

యావ స్మత్కియ కర్ష్యమై యున్నె చెపుము 'వైమధమునందు

అధిక తరులై నం గాని దిశాధి వతులు

కాతుకము నాకు సీ వంశ కథలయందు

దప్పి కొన్నట్టి వారి కా దప్పి తీర

నలిల ఫపూరంబు హితవొ యాజ్యంబు పాతనొ ఇట్టి వద్యములు రచించెను. ఈ శ_క్రి తంజూవూరు కవులలో నితరు 'లెవరియందును కనిపించదు. అది యొక (వతిభా విశేమము, ఇళ

శుభ దినమ్మున నవమ శుద్ధి కలిగి

వెలంగు వేళను గుజుమాఫపు చీరతోడ

ముద్దు వళవి శ09 నరస రుచిరాన్న భోజనో_త్తరమునందు నీడెటుంగని వేడీయ యీడు మిీఆై నట, ఇది మొదలు వది చద్యములలో దథఖ్నీణ ేళాచారములను .ెలయించుచు నవ్చటి వేడుకల నొకటి వెంట నొకటిగా నన్నియు వర్ణించినది వళని, నాల్లవనాడు తమ్మి గుమ్మిితి దొరచేతి తలికు టాకు చికిలి కాకును తేజుమాల్‌ చేసి నటుల స్నాన మాడించినారట యిళను, అవ్వగ ల చివ్వలకుం గాలు (దవ్వకొనుచు మరుని వడివాగ వై నోవ మట్ట మనంగ ఇళను ము న్తీబు చేసినారు. అచ్చిక నమాసములను కల్పించుటయందు చేమకూర వేంకటకవి సిద్ధహస్తుడు, తరువాతి కవులలో నట్టి చతు రత వళనియందు కనివీంచును. మ వద్యములలోని నమానము లరయునది, (శ్రీకృష్ణుని వైతము జలక మాడించిరి, తరువాత యిళా మాధవుల శోధన సన్నాహము, వలిపె చెంగావి పావడ కొనల్‌ చిగియించి కుంకుమను పువ్వంచు కోక గట్టి కలవంబు న్‌మ్మేన కలయంగ మేదించి హావణిల్లు ముఠ్యాల రవిక తొడిగి “దంగి "కేకులం గ్‌ల్జడ భటియించి చంద సూర్యాది భూవణము లుంచి పొాలుపు నంచపుళేకు బుక్కాము మైం బల్లి కస్తూరి తిలకంబు సీస్తు వజచి గోవ జవ్వాజి మెడను గీల్కొల్సి జఘన మునకు నగురు సాం(శాణి (కొంబాగలు వట్టి కనులం గాటుక కేకలు కదియం దీర్చి రాధిశామణి యిళకు నలంకరించె

$10 తంజాపూరు తెలుగు కవులు

జఘనమునకు నగరు సాంక్రౌణి కొంబాగలు వట్టినారట, ఈ యలవాటు కాన్యములం దెవ్వరు సూచించినచారు లేరు. వళని యొక "శెయే తెలిపినది, అమె వేశ్య, రసికురాలు గడనరి, కావున అందలి విశిష్టత గుర్మింప గలిగినది. అది (వథమ నమాగమము, (శ్రీకృష్ణుడు గడి లేరిన శృంగార నాయకుడు. ఇళ లేకోయంపు నోమలి. కావుననే యా [కొంబొగలు వట్టుట. తరువాత యిళా మాధవుల శోభనము: శాన్య వద్ధతిని వర్షింపం బడినది, చివరి గీత పొదమునందు రకార లకారములకు యతి వాడబడినది. అది యంత అంగీకరింవ తగినది కాదు, కాసి యహోబల వండితుడు కొంతవర కంగీకరించెను. అది యీ విషయమునందు కాదని నా తలంపు. చలునలు కట్టించు మడ స్నానము లుంచున్‌ అని యఖండ యతి వాడినది వళని, ఇట్టివి పూర్వకవుల కావ్యములం దందందు నరుదుగా కలవు, వేదండాదులం దివి చెల్లునని లాతుణికులు, ఇవి తవ్వూలని నేను నిరూపించుట లేదు. అధునిక కవుల యువయోగముకొరకు నిరూవీంచితిని.

పళని కళాచతురురాలు, శా కల్పనయందు అంబెవేసిన చేయి, ఇళా వృత్తాంతమును వళని నృష్టి చేసినది, ఇది శా వ్యేరి వృత్తమునకు బిందువు ఈ కథ రాధికా సాంత్వనములోని ఉత్తరకథ వ్యాప్తి ఇందుటకు కారణభూతమెనది, రాధా మాధవమునందు కాని, రాధా మాధవ నంవాదమునందు కాని కళాకల్చ్పనలో చమత్కా.రముగాని, కళా కౌశలముగాని లేదు, నూతనత్వము "లేదు. వళని యిళ కథ నాధారముగా చేసికొని రాభా మాధవుల వియోగము రాధ కోవము, కృష్ణుని సాంత్వనము, వియోగానంతర నంయోగము నృష్టించినది. రాధా మాధవ నంవా దమునందు (శ్రీకృష్ణుడు మధుర కరగుటవలన రాధ వియోగ మనుభ. వించినది. అది యంత రమణీయముగా లేదు, ఇళా మాధవులను కుంభకుడు శోభనానంతరము రాధ యనుమతిని బొంది మిథిలకు తీసికొని పోయినాడు. రాధ వియోగ తావ మనుళవించినది. ఇది స్వభావ సిద్ధముగా నున్నది. దానికి తోడు చిలుక కొంజెములు ఇళ

ముద్దు వళని 11 మాధవుల మిద కోవకారణములయినవి రాధకు. ఇంక "దెవృవలసిన 'బేమున్నది. మూలుగుచున్న నక_ తలమిద తకాటిశాయ పడినది, ఇకాధ యినుమడించినది. వళని ముందుగా కథా విధానము నంతయు చక్కగా నాలోచించి శాన్య రచనకు పూనుళొనినది. నీలకు యిళ యను ఉరు మార్చినది (సీలాసుందరి వరిణయ గాధ తలంపునకు రాకుండ, అది కథకు కొ_త్తతినము నాపాదించినది, ఇళ రాధ యొద్ద "రిగినటుల నుడివినది

వారిని గని రాధ యల యాట లాడఢడ్గుదాను

వడక టింటికి రమ్మని తొడరి విల్వ

నాడ నేం గూడ వచ్చెద నను నిళయును

నవ్వి రాధికా మాధవుల్‌ రవ్వ నీయ వళని మానసిక తత్త్వము ఇకాగుగా. నెరిగిన (వోడ, అందుక నే

వింత వింతగ గలిసిన యంత నరియె

యెమ్మెశాని మనోభావ మెజుంగ వలబె అన్నది, ఇళ బాలిక, అమాయకురాలు, అవ్చటికి లోక మెరుగదుం బాలికలు, బాలురు "పెద్దవాళ్ళ చెంటం బడుట న్వభావము. ఆ స్వా వమును మదియం దుంచుళొని వళని యీ పద్యము (వాసినది* దీనిని చదువునపుడు ఇళ అమాయికతకు నవ్వు వచ్చును, కొంత వోస్యము, ఇట్టి చమత్కారములకు సహోన్యమునకు తావు కల్పించుకొనినది వళని, ఇట్టి కల్పనవేత ఈ వరుస వద్యములన్నియు నవ్వు పుట్టిం చును. పళని కల్పనకు వపావ్వా యనిపించును, దానికి తోడు అమె చాడు వ్యావహారిక ములు నంభావణలో నైసర్లి క సౌందర్యమును 'తెచ్చిపట్టును, అందుమూలమున పద్య మాకర్ష శీయముగా నుండును, అట లాడుదాము. నోచ్చీనె, ముస్తాబు, నూకులు, బి త్తల, _ఆవ (విన జోక, హుషారు, దొరసాని, నా కోనరము, నేల రాచ కున్న-ఇ త్యాదులు వందల కొలది శలవు. అవి కవితకు స్వభావతను

812 ఈంజాపూరు తెలుగు కవుల కలిగించును. రాధా మాధవ సంబాదమునందు తప్ప యింత వ్యావవో రకముగా కవితను నడిపిన కవులు పూర్వమునం 'బివరు "లేరు. "తెనుగు కవితా వాహిని నన్నయ భారత కథాకాశమున

మంచాకినిమయై (వవహించినది, అది బుధావగాపహాన 'యోగ్యము,

తిక్కన భారతంపు హినూ)చలాగములందు చేరి కవిసిద్ధులకు సంసీ వన ఆోగ్యమయినది. తంజూనూరు కవుల కావ్య కలావములలో మలుపు తిరిగి వళని రాధికా సాంత్య్వనమునందు మైదాన (వ దేశమున

ముర్చురా రావములతో మురువులు కురిపించినది. సకల మానవులకు గమ్యుమాన మయినది, రసొనుభూతికి (వథమ ఘట్టమయినది. తిరువతి. కవులు సృజించిన కావ్య (వవంచమునందు వరవడులు (లొక్కుకొని ముందునకు సాగినది, వళని కామ ఇాసో)పాధ్యాయిని. స్వానుభవముగల రసికురాలు, కళా రహన్యము లెరిగినది. రంగా జమ్ము వళని వలె రసికురాలు (_పౌఢయు కాదు. అనుభవ మున్నను అవగతము చేసికొను శ క్రి లేదు. ఇతర కవుల యూవో గానములు అనుభవజ్ఞురాలయిన వళని ముందు వనికి రాలేదు. ఈ నంగతి ఆళ్వారుల వృత్రాంతమునందుమనవి చేసితిని,

వళని రాధికా సాంత్వనమునందు మూడురకముల నంభోగ

శృంగారములను వర్శించినది. ఒక దానితో నింకొక చానికి సంబంధము "లేదు, వయోగ శృంగారమును సైతము రెండు రకములుగా వర్ణించి నది పళని, తనకు పియమైస వస్తువు నితరు లనుభవించుచున్న పుడు కాను పొందు వరితావ మొకటి. తా నసూయను పొందినపు డనుభ వించు వియోగ తకావము రెండవది, ఇట్లు ఉత్తర కథ యందు

నంభోగ వియోగ శృంగారములను వివిధ విధములందు వరిపూర్ష్మ

స్థితుల వర్శించినది పళని. ఆమె సమ్యగముగా ను ర్తీర్థురాలయినది.

ఉసికొల్పి వంచించి దుసికిలు చను దోయి చే నంట “నమ్మ నొచ్చీనో యనును మొనసి యేమరం. జేసి మో వాన గమకింస వడి నుల్కి. కర వల్లవములం గవ్వూ

ముద్దు వళవి న! నల్ల ం౦దులకుల జొచ్చి యటు నీవీ వదలింవ మిటి మానె బెటు కొటుకాడు లు ౦ లు లు విభుం డందు. జెనకీ తా వికవిక నవ్వుచో నటు గిరుక్కున మళ్ళి యలుక నించు శళను గురించినం గని తన కనులు మరాయు6 గవకవల్‌ నించుచో (వేప చెనవ్చులం. జొనుపు కొను నిశా మానినియు ముగ్ధతేనమునం బూని రాజ గోపాల నంగమారంభ వేళ, గొనకొను సిగ్గు మోహమును గూడంగ నొక్కాటి కొక్క-_ బుక్కు టై] "నుంగొనం గోలు మోమువయిం 'బెట్టుక మెల్లన (వేళ్ళ సందులం గనుంగవ రెన్చ లార్చక యొగాదిగ కనానె స్రార్రి వక్తమున్‌ మనసీజశీళి నై పుణిని మానక మానిని యవూ జెంతయున్‌ ఇది ముగ్ధా నమాగమము, ఇళ చెయిదములు చాల స్వభావ సిద్ధముగా వర్శ్మించినది వళని, ఇట్లు వర్మించినవా రెవరు "లేరు, ఆ కేయి యంతయు వరితావమున వేగినది రాధ. సొమ్ము లియ్య వచ్చు సౌొమృ ్భాంద మియవచ్చు నియ్యరాని (పాణ మియ్య వచ్చు తనదు విభుని వేరు తరుణి చేతికి నిచ్చి శాళ వళమె యెొటి దానిశేన ళు దా అని తలంచినది. తెల్ల వారుజామున (శ్రీకృష్ణుని యొద్దకు వచ్చినది. తినలోని వంత నన్యావ దేశముగా కౌంకి తెలియచేసినది. అతడు నెజజాణ అది విని శౌరి రాధ కర మల్లనం బట్టి బిరాన చే నరాల్‌ గుదురుగ6 గంకణంబులునుగూడంగ ఘల్లుమటంచు [(మోయం7ా6 గదియంగం దీసిన న్గలికి కాంతుని వరెద (వాలినది, వారు మ శ్సేభముల వితాన

814 తంజావూరు తెలుగు కవులు శొనరు వల్కులం (గమ్మి గోటి కత్తులం జిమ్మి శానెలో6. జెయి'వేసి కదియం దీసి కన్నాత లాగించి గౌంగిటం గదియించి సరి బ్‌త్తలల నెత్తి చనులనొత్తి యల్లందులకుం జొచ్చి కల్ల మ్ములకు వచ్చి మెజుంగుం జెక్కిలి గొట్టి కురులు వట్టి తొడ కంబముల నాని తోపు నూకుల నూని నందు వేసుక నొక్కి. ముందు శేిక్కి- యదలుపులు కీలుగొట్లు నెయ్యంపుం దిట్లు గళ రవంబులు దుడుకులు చెలంగగ రాధ మాధవుండును గడి తేరి మారుసాము పోయిగాం జేసి నరిగెల్పు లంది రపుడు అవును ఇద్దరు తగినవారు, ఒకరిని మించినవా రొకరు, నమ యుజ్జీలు= శావున వారు సరి గెల్పు లొందిరి. అనుభవము మిద వర్ణించిన వద్యము. ఇట్లు ఎవరు వర్ణి ంవలేదు. ఇది (పొధా సమాగమము, (శ్రీకృష్ణుడు మిథిల నుండి తిరిగి వచ్చినాడు. వానిని చూచినంతనె అసూయా కోవములు మరింత పెరిగినవి రాధకు, . అందపు. మైట కొంగు వదనాబ్దముపవై నిడి శౌరి దూడనా యిందునిభాన్య యేచ్చె నెలుగెలత్తి కలస్వన మొప్ప 'వెక్కు-చున్‌ నందగు గబ్బి గుబ్బలను జూలరెడు తనయ నాంబు పూరముల్‌ మందర మేరు శైలముల మాటికి బాటు రురంబులో యనన్‌ అని య్యు క్పేవీంచినది. చనులు మందరము మేరువులట, సమ వీన _న్తని రాధ, సంతోమ సమయమునం దవి నిరంతరములయి యువికి యుండును, *ప్రాంచ దూవణ 'నాహు మూల రుచితో పాలిండ్లు పొంగారి అని "పెద్దనగా రందుక నే అన్నారు, దుఃఖసమయములం దవీ వికాసము ఏడి సడలు వారును, అందుమూలమున రెంటికి నుధ్య, అంతర మేర్చడును, కావున “నందగు గబ్బి గుబ్బలు” అన్నది వళని.

ముద్దు వళవి 815 వళని యనుభళభవము కల రనజ్ఞురాలు, ఇట్టి వింత సంగతులు రాధికా సౌంత్యినమునందు క్కు. నెలకొల్చినది, వానిని చదివి నపుడు నవ్తుు పొడమును. బాగు కాగనిపిం చును వారి జేరురముం జూచినంత. జన్లుబ్బలు సిగ్గు మాలుచు నైక చిటుల నుబ్బు

నట, ఎంత యనుభవము మిద చెప్పిన మూట! ఏమి వింతభావము. మోహము పెల్లుబికి నవ్వుడు క ళాస్థానములు విరివిత నమును పొందును, ఈ నంగతి రసికుల కందరకు తెలిసిన జే. చానిలో నిగూఢ భావము శ్రీ గావున స్వానుభవము మిద తెలిసికొని పాఠకుని మనస్సునకు సూటిగా తగులునట్లు చెవ్చగలిగినది వళని, అనుభవ మొక్క-టి కావ్య రచనకు చాలదు. తూచినట్లు భావమును (వద ర్మింవంగల శ_క్రియు నుండవలయును, అట్టి శక్తి పళనియం దమితముగా గలదు, అంతేశాదు. ఏ వదము నంజెంత యావేగము నూత మున్నరో వళనికి తెలిసినట్లు తంజావూరు కవులలో నింకెవరికిని తెలి యదు, ఆమె వదములే వేరు,

చిలుశ వజీరుం డత్తరిని జందర వందర: జీతు నంచునా

చిలుకల ళకొల్కి.వై6 గదిసి చివ్వలి రవ్వ లడంగ జూతి "పెం

జిలుకు లకోరి కోల లటు చేరాను దుమ్మెద నారి (మోయంగాం

గలికి మెతుంగు గుబ్బలను ఖంగు ఖణీలు ఖచిక్కు. రింగనన్‌ ఆఅ యనుకరణ ధ్వనులెంత నహజముగా నున్నవో వరిశీలింపందగును, ఈ యనుకరణ శబ్దముల చేత _న్తనముల గట్టితనము (వదర్శింవ బడి నది. తగులగానే ఖంగున (మోగినవి. ఖణీలున (గుచ్చుకొనినవి, ఖచిక్కుమని దిగబడినవి, రింగున గింగురె త్తించినవి, ఇట్టి వనంఖ్యా కములు గలవు. అవి యన్నియు చదివి తెలిసికొనవలసిన బేగాస్‌ (ాయుటకు చోటు చాలదు,

*3ెలి యటు లేడ్వం జూచి హారి చేరి వదంబులు వట్టి కూర్చిచే

నెలతరొ యేడ్వ 'జీల నిను మించినవాండ నె కోవ మంతగాం

ఢ14 తంతావూరు తెలుగు కవుల గలిగిన నన్ను. జేయంగల కార్యము లన్నియు జేసికొమ్ము నేం దలంవంగో నీదు సొమ్మానుచుం చా బలిమిం గొని కౌలలించినన్‌ అంత. బడంతి మైమర చె నంబుజ నాభుండు మోని యానె నీ మంతిని చక్కు. నొశ్కి- హరిమగ, ము లంకె మిటారి ముద్దిదెన్‌ గాంతుండు నోట మూాకంజెలి గన్లొనె వెన్నుడు నిని విప్పినా కంతుని దంతి కారసిలె. గమ్మ వజీరుని పోరుకున్‌ వడిన్‌ ఇది సాంత్యనానంతరము శాభా నమాగమము, అయా ెద్దుముల లోని తొందరపాటు ఈ వద్యమునం దరయ నగును. ఈ మూడును చూడు రకములుగా వర్ణించినది వళని, అనుభవమున్న గాని యిట్లు వర్శించుట పాధ్యము కాదు, అనుభవ హీనమగు కేత రనవంతముగా చుండదు. కావున కవికి అనుభవ ముండవలయును, మిగిలిన ముద్దు ముచ్చటల సంగతి యిచ్చట (వసంగించవలసిన పసి లేదు. ఇట్లు విపులముగా సంయోగ వియోగ వృంగారములను వరించిన కవి లుంకొకడు లేడు, ముక్కు. తిమ్మన యీ కవయితికి ఒరవడి. పెట్టి నాడు, వాని చాయ లందందు గోచరించును. కవి సౌందర్యోపానకుడు. (వకృతిలోని యందమగు వస్తువును వరిశీలించును, డాని నవగాహానము గావించుకొనును. హృదయ గతే “"మొనరించుకొనును, స్వానుభవమునకు "తెచ్చుకొనును. తన (పతిభా శ క్రిచేత డానికి వినూతనత్వ మాపాదించును, రన పుష్టి కల్పిం చును. మనోహారత చేకూర్చును. (వపకృతికంయె భిన్నముగా దానిని తయారు చేయును, కవితా శిల్పమున తీర్పులు దిద్ది మెరుగులు తీర్చి శావ్యకళా న్వరూపమున (వతిప్టించును. అది యెంత (వగాఢముగా చితించగలిగిన మానవ పృాదయము నంత దరిడాపుల కది యాక్‌ ర్షింవగలిగి యుండును, కవిత్వము లలిత కళా సమ్మేళనము. అందు కవి యొక మహో శిల్పి, సుసిశితమగు తన బుద్ధిని వినియోగించి రూపకల్పనలు గాపించును, అవి యుట్లి పొంచాలికలు కావు, వాని యందు ఉద్దీపన శ_క్రి యున్నది. చిత్తమును కరగించి భావో, బేళము శలిగించును, వానికి మనస్సున్నది. మనస్సుతో మనస్సు నైక్యము

ముద్దు వళవి కై? శావించుకొని నంభామణమును సాగించును. వోవ భావ విలాసాదుల "చేత మేను మరవీంచును, తనలో విలీనము కావించుళొనును. ఆనంద వదవియందు ఏిముగ్ధుని. గావించును.

కవి చితకారుడు, (వకృతి చ్మీతమును లిఖంచును, దానిలో జీవనము పోయును. అవి చిగురులు నిగుడించును. కమ్మ ఆతావులతో పూలు పూయును. తుమ్మెదల రొదలతో శుక వక ఇఛారికాదుల. గీ తాలాపములలో కనుల యొదుట సాతోొత్కరించును, వహావ్వా యనిపించును, చల్లని పిల్ల తెమ్మెరలు మేన పొలయ నర మోడ్చు, కనులతో స్వవ్న లోకమునందు పాఠకుడు విహారించును,

"కాళ లయాత (కము గానము, అది ఛందో బద్ధము, మృదు మనోహర వద విన్యానములతో వృత్త వివంచి (శుగులను సవరించి త మూలవీంచును, అది (బవ్టనంద వదవి. ఒక విచితమగు వింత లోకమునందు దివ్య సుందరాకారముల నడువు పాఠకుడు నమాధి నిష్టితుడయి సర్వము మరచిపోవును. క ళాన్యరూపుండయి తనలో తాను నవ్వుకొనును, నొణుగుకొనును, పొడుకొనును, అఆడుకొనును. ఆనందించును. ఇది శావ్యలోకము,

గాఖే జర్శును "బీశ వండితుడు. కాళిడాసుని శకుంతలలోని _శ్లోశములను పొడుచు నాట్యము వేసీనాడు. (వపంచమును విస్ఫృరించి చిందులు తొక్కినాడు, భార్య చకితురాలయినది. బంధు మి(తులు విచ్చి యెత్తినదని తలంచిరి. కళా [వభావ మటువంటిది. కళను కళా దృష్టితో వరిశీలించిననవ్వుడే యానంద మున్నది. అట్లు చూడక పోవుట పాఠకుని యవి వేశము,

గులాబి సూనము విచ్చి వికాసము నొందినది. నెత్తావులు. నలు వలంకుల నొలయించినది, డాని నెక నడిమి (పాయంపు యువతి భూచినది. పుణికి తలపై నుంచుళొన తలంచినది భ క్తడవలోకించి. నాడు. చేవ పూజకు తగినదని యూహించినాడుం వైద్యుని కంట వడినది, 'లేహ్యామున కువయోగింప నెంచినాడు. [వకృతి శాస్ర కడు వరిశీలించినాడు, నిర్మాణ విధానము వరికోధించుటకు ఆకర్ష

118 తంజాపూరు తెలుగు కవల ణాది వ్యతములను విదళింం యర్నించినాడు. కళారాధకుడు డాని సౌందర్యమును తనివితీర గంటల కొలంది విలోకించినాడు. దానిని పృాదయ వీఠమునం దుంచుకొని గాన మొనరించినాడు. మానవ స్వభావమును బట్టి దృష్టి వరిశీలన ముండును,

శావ్యము ఒక యందమగు కళా (వవంచము, గాభే కళా "రాధకుడు, ఇాకుంతలములోని న్లోక చతుష్టయము లయా'తాళ సహితముగా 7గానము వేసినాడు, రవివర్మ చిత కారుడు, శ్లోకాను .గుణముగా శకుంతలా దువ్యంతులను చితించినాడు. కవి రన పిపాసి. నాయికా నాయకులను రన స్వరూపులుగా నారాధించినాడు. “శకుంతల వ్యభిచారిణి యన్న వారలు కూడ కలరు. రాధికా సాంత్వ నమును కావ్యదృష్టితో వరిశీలించినచో మృదు మనోహర మగు వద గుంభవనలతో రనపుష్టి కలదయి హృాదయాకర్ష శీయమగు కల్ప నలతో కవ్చలకు రమణీయముగా కనిపించును, సంకుచిత మాన సులకు వచ్చి శృంగార మనిపించును, భ_,క్సిత _త్వ్వే మెరిగిన వారికి రాధికా సాంత్యనమునందు భక్రిరసము శృంగారంపు నన్నని తెర మరుంగుల చుండి తొణికిసలాడు చున్నటుల కనిపించును. రాధ వివాహిత, అల్తీ చూమలు వావ మరుదులు తోడి కోడళ్ళు భార్త అన్న దమ్ములు శలది,

గోముఖ వ్యాఘమై గుదిగొను మాయ త్త

వదినగారికి మారు వలుక రాదు

అను వద్యముచేత విశదమగు చున్నది. వీరందరికి సున్న బెట్టి తాను (శ్రీకృష్ణునిం 'జేరినది. అమె (శ్రీకృష్ణుని ఎత్తి ెంచినది. అప్పటి చుండియు నాతనియందు మరులు కొన్నది రాధ. చానికి వధాన శారణము-(శ్రీకృష్ణుడు (శ్రీమన్నారాయణుని యవతార మని -యందరు గోపికలతో పాటామెయు నెటుగును, తన యభి_పాయమునం డామెకు దృథవిశ్వాస మున్నది, వాని నా విధముగానే యారా థించినది, ఇళా నహితుండయి పారి మిథిలా నగరమున కరిగెనుం వాని వియోగము సహింవలేక పోయినది రాధ, (శ్రీకృష్ణుని తలంచు

ముద్దు వళని 810 ఛొని వాని (పత్యంగము నిరూపీంచుచు. నాపాద-మ_స్తకము వర్షించి నది, అవీ మువ్చది రెండు వద్యములు, (వతి వద్యమునందు భక్తి ఈశనము. వెల్లి విరియుచుండును. రాధ మాకెట్లున్నను వళని తానె రాధ ననుకొని యచంచల మగు చిత్తవృ ల్సితో నేక దీతగా +శ్రీకృవ్ణ వర తత్త్వమును బృాదయమునం దుంచుకొని రసా వేశమున ఆ పద్యములు విరచించి నటుల తోచును. అందు సంజేహములేదు, ఆ వదజాలము న్షై యున్నది. అది యాళ్యారుల సాం్యవదాయము, వైష్ణవ మత (వసిద్ధము, అండాళ్ళు పాశురము లన్నియు నట్లు (వద ర్మింం బడిన వే. “నాచ్చియార్‌ , తిరుమొళలియు దాదా వటువంటి టే, భ_క్రియందు గోదా బేవి వళనికి మార్గదర్శకురాలయినది.

కా స్తుభంబుతోడం గనువట్టు ఫణి రాజ

కాయి గళము కంఖమాయె ననుచుం

గనక వటముతోడం దనరు గోపాలక

స్వామి కటి యుగంబు చక మయ్యె ఇందలి యువమానములగు శంఖ చ(క్రములు విష్ణు సామ్మగి,

ముద్దగంబులు వెన్నుని బొజ్జ నున్న

'కెజుంగు వివరించు చారి నాం (దివళు లమరుం

గదిసి వళి భంగముల. బేలు కమల మనంగ

నలువగుము లీను కృష్ణుని నాభి దనరు ఇట్లు (శ్రీకృష్ణుని విష్ణువుగా వర్శించినది రాధ, ఆ కారణముననే "రాధ నందనందనుని పొం దభిలపీంచి జాల (ప్రాయముండియు చేర దీసి వెంచినడి, అతడు దశావతార పురుషుండని రాధకు బాగుగా "తెలియును.

మును నిన్ను. నోరి చేరిన

దను జూంగన ముక్కు. పోయె ధర నని కెలియన్‌

విని కని వలచితి ననుచో

నిను దూఆంగ నేల నన్ను నే ననక హారీ

$89 తంజావూరు తెలుగు కవం యని నిందించినది. అందును బారీ యని నంబోధించుటచేత నందనం దనుడు నారాయణు డను ఫావనతో వరించి (శేమించి తన మాన (పొణము లర్చించిన దనక తప్పదు. దీనికి తోడు వివకంధరు నెచ్చెలివై వివకుచ చను హాలు గోలి వివనిధి లోన౯ విమధరుపై. దగు నీదగు విషమ గుణం బేల పోవు విమరుహూ నయనా అని (శ్రీకృష్ణుని నమతమునందు వినుతి గర్భితముగా నిందించినది. అట్టి సకల లోశేశుడు తన వశమయి నవ్వూ/ జే యువతి తన సర్వ న్వము వాని వశము చేయకుండ గలదు. కావుననే రాధ “బారి యిదొ నాదు లో వెలి నహార్నిశముం గనువట్టు చుం జెగిన్‌ కనుంగొన పహారిమోము గనుంగొన జే కోరు వీనులు వారి మాట వినంగం కోరు నాసిక హరి మేని వానన ల్లోనం గోరు నధరంబు హారి మోవి యానం గోరు జెక్కిలి వారి నోటి నొక్కు "బుక్కు. లె కోరు గుబ్బలు హారి తొమ్ముం (గుమ్ముం గోరు కరములు పారి సెంతొ కాంగలింవగం గోరు మేను (శ్రుహారి (వకేణ మెలంగం నోరు నిన్ని యొక్కొ-కః. పే కోరు నిదిగొా నాదు మనసు గోశెడి కోరకల్‌ మట్టు లేవు నెగడు పారియె యాయుర్హాయ మగుట శుకమ యన్నది, ఇంతకంళు అ త్ళార్పణ మే మున్నది. తన సనకలావయవ ములు చి త్తము మాసము హరి వరము కావించినది. తన కీ [వపంచ మున నొంజేమియు వద్దనినది. భాగవతమునందు *“'కమలాము నర్చించు కరములు కరములు” అను వద్యము నతి వథమునం

ముద్దు వళవి 831 డుంచుకొని య౫ఠ5ా వద్యము వళని రచించినది, ఇంతకంయకు భకక్రికి వరనూావధి లేదు,

(శ్రీకృష్ణుడు గోపికల వస్ర్రము లవహరించినాడు. కరము లె త్రి నాకు నమస్కరించి మా మిోా వన్ర్రములు కొనిపొం డనినాడుం అచట అత్నాభిమానము వారి కడ్డము వచ్చి సిగ్గు తెరను కప్పినది. అది కూడ తొలంగి నపుడజే భక్తి వరిపూర్ణ్మ త్యమును. పొందును, ఆవ్వడే వారి కోరిక నెరవేరును, పారి (పసన్ను డగునని వైన్లన తత్వము. వైన్లవ తత్వమే కాదు, శివలె త్వము అంతే. “అన్యధా శరణం నాస్తి త్వమేవ శరణం మమి” అని సర్వము హరి కర్చించిన గాని మోత పాప్తిలేదు. గ జీందుడు “బ్పసే తప్ప యితః వరం 'బెకుగి ననిన గాని వారి నంరతీ,ంచ లేదు. (జావదికి పారి ఆమయ వ(స్ర్రదాన మొసరించినదియు నా స్ధిగెకి వచ్చిన తరువాతనే యని నమ్మాాళ్వారులు వ్యాఖ్యానించిరి. వీరి నందరిని మించిన భక్తి రాధది. వళని యా పాత నట్లు తయారు వేసినది,

శాభా మాధవకవి నేంకటవతి కవుల కది చేత కాలేదు, వారి రాధ శృంగార నాయిక. వళని దిద్దిన నాయిక మధురభక్రి నాయిక, ఆమె రాధ మూలమున తన్ను (శ్రుళృష్ణున కర్చించుకొనినది, తన్ను కా నర్చించుకొనుటయీ శాదు. తాను (కేమించు వతివస్తు వును వర మేశ్వరార్చణను గావించుట భక్తుని స్వభావము, రాధ యిళను అల్లారు ముద్దుగా బెంచినది, నకల కళా పారంగతురాలను గావించినది. మనసార (కేమించినది. ఇళను రాధ తన చేతులతో "కాను నందనందనునకు వరిణయము కావింఛచినది. వారిరువుర నొకటి వేసినది, ఇళ తన యనుభవమున కడ్డమయినది. మీదు మిక్కిలి ఉగ్రాధిళ్తా మణిం డొరగు మటంచు వేడుకొనినిదట, మాధవుడు “'నళె యనినాడట. చిలుక వచ్చి రాధతో ఛెప్పినది. వళని స్రీ స్వభావము చకళగా గుర్తించిన యువతి. తాను (0 అనుభవము మోదనసీ నందర్భమున నరువది పద్యములు వాసినది, (పతి వద్యము నందు రనము చిప్పిలుచుండును. రాధ అక్కసు అసూయ కోవము

తీ 21

812 ఠంజాపూరు తెలుగు కవుల వరితావము విపాదము నిండుకొని వద్యములు చదువు నవ్వు డొళ విధముగా నవ్వు, రాధ యెడ జాలి, పొడము. చుండును, ఇట్టి పద్య రచన వళనిశే చెల్లినది. వళని కల్పనా శక్తి, కథలో నల్లిక తెరంగు నెంతవానికైన నబ్బురము కలిగించును, ఇళ వృత్తాంతము రన పుష్టికొరకు కల్పించిన కథ, ముందుగా కథా నిర్మాణ విధానమును సరి చూచుకొని తరువాత రచనకు దిగి నది, నిపుణురాలు పళని, కథా నంఘటనలను కల్పించుట యందు నెంత నిపుణురాలో రసవంతముగాను సర్వ జనాకర్ష ణీయముగాను వద్యము రచించుటయం దంత కంకి నిపుణురాలు, ఆమె వాడిన (వతి వదమునందు రసము తొణికిన లాడుచున్నది. తిరువతి వేంక "ఓీశ్వర కవుల [శవణానందము పాణిగృహీతలందు వళని చారులు, పోకడలు, వదములు దొరలాడిన వనినచో వళని రచన యెంత రమణీయమైనదో వేలే చెప్పనక్కర లేదు. మచ్చునకు “వన జేశణ పలికె వలపు వడ్డికి పొజన్‌ ” “ల్చార ఇాశాసు మేలు బళా బాగు బోయి” అని యేక జేశమునం దుజేకమును సూచించు పెక్కు ఆశ్చ ర్యార్థ ములు వాడుట వళని స్వార్డి తము, వానిని తిరువతి కవులు పుణికి పుచ్చుకొనిరి, భావములు పదములు చెన్పనక్క-ర లేదు. వళని చూతము సామాన్యు రాలా! అమె రచనలో వరుల పోకడలు న్వంతము చేసికొన్నవ్‌ చాల కలవు. రాధ చిలుక మాటలు వినినది, వమేమిా వెరవింత లేకయె యిళా హేమాంగి యిట్లా డెనే యా మాటల్‌ విని మంచి దంచనియెనే యాధూ ర్త గోపాలుండున్‌ రామా! యట్ల నె కాని మంచి వని రారాజీల యీ మాయెనా భామారత్నము గూడి తా సుఖముమై వరిల్లి నం జూలజే అన్నది రాధ, రామూ! విషాదార్థకము, వళని వైన్దవత్వ్యము (పద ర్శించు చున్నది.

ముద్దు వళని లవి వ మేమి కలహోశనుం డచటికై యీలెంచి యిట్లాడెనా యా మాట ల్బెవి యొగ్గి కా వినియెనా యా గోపికా వల్లభుం జీ మే మాజెను రుక్మిణీ సతియు నీ వింశేటికిన్‌ చాచెచే నీ మోమోటలు మాని నీరజముఖ నిక్క-౦ బెజీిగింప వే అన్నది సత్యభామ పారిజాతావహరణములో. నందితిమ్మన గయ్యాళి తనములో ఆడవాళ్ళను చంపి పుట్టినాడు, ఎంత్‌ (వయత్నించినా ఆ గయ్యాళి గచ్చపొద తనము మరొకరి కబ్బదు, సత్యభామ నా విధముగా తయారు చేసినవారు ెనుగు సారన్వతేమున నింకొకరు "లేరు, అనలా మాటలు తమంత తాము భారా వాపాక వలె పుట్టు శొని వచ్చినవి, వళని నిజమున కంతది కాకపోయినా, రాధ నారక ముగానే తయారు వేసినది. ఆమెలో భ క్తి రసము నొడపోసి నింపి నది, తిమ్మన సత్యభామలో అ భక్తి లేదు. రోపాభిమానములు నిండిపోయినవి. భ_క్రికి తొవు "లేదు. శీర వాణులచేతం న్‌ళ్ళాకు లంవీతే శిరసా వహించు నో నరసిజాత్నీ నాతి యెవ్వత మొన నా మేర వేండితే కను 'లెజ్టం జేయు నో కంబుకంఠి యొలమి నా కోసర వెంతవారల నైనం "జెగనాడం దలచు నో చిగురుంోడి యేం జూచి చూడక యీ మాటం జెప్పిన జవదాట వెజచు నో సన్ను తాంగి యీ వదార్థంబు లైన నా యెదుట కెట్ట శివరికి నొనంగం బోవండో యిందువదన చేరి యటు లున్న విభ డిట్లు చేస నేని తిరుగ (బతుశాడ వలెనకు శరదవేణి అని రాధ,

జ తంజావూరు తెలుగు కవుల కలలోన నైన నవ్వులకై న నామాట జవడాట వెఆచునో చంద్రవదన యే వదార్థంబు నా యెదుటం బెట్టక మున్న యువ్వారి కొనంగండో యిగురుబోడీ చెలులు నాతో నేమి చెవ్చుదుకో యని లంచంబు లిచ్చునో చంచలాట్నీ తోడి చేడియలు నాతోడి వంతులకు రా నయిరింవ6 జూలం డో సన్ను అంగి యరమరలు లేని కూరిమిననంగి పెనంగి కొదలు తీరని కోర్కు-లం గూడి మాడి కవట మెజు(గనీ మమతలం గలసి మెలసి యున్న విభుం డిట్లు నేయునే యో లతాంగి యనినది నత్యభామ, ఇట్టి యనుశరణములు రాధికా సాంత్వనము సందు చాల కలవు. అరువుల సొమ్ము లయినను బరువుల వేటు శ్రా లేదు, స్వకీయములలో కలిసిపోయినవి. వళని వాల్మీకి రామాయ అణాదులు చదివిన వండితురాలు హోరోపి నార్చితః కంశే తవ విశేష భీరునా అను భావము వరి[గహించి అలమి కౌంగిటం జేర్చ నడ్డ మయ్య్యీనని వోరంబు లొల్లం డో వబాంనగమన మను నీనముగా పెంచినది. నిజతన ముడి గింటింటికి. దిరుగుచు బలిమాలు హరికి. చెఆటవలు కజవా తిరిపెం బెత్తెడు చానికిం 'జెరుగుం గూజేమి (కాంతి విధుభింబ ముఖ!

ముద్దు వళవి త్‌ నందసుతుండు మున్ను నా మింది (శేముచే నొకటి *షయం బోయి యొకటి సేయు అత్త నెలత్తిం జేతు లంగడిలోం గన్ను లాయె ననుచు. జెలియ లరసి నవ్వ ఇట్టి లోకో కులు సందర్భాను సారముగా వాడుచు వళని రచన కొక యందము కొని లెచ్చినది. శాధ వియోగ గాధ రనవంతముగా నడిపినది వళని, భ_క్షవరాధీనుడు (శ్రీహరి. గోవువెంటం దగులు శోజె భంగి భక్తుల వెంట తగిలి యుండును, మిథిలా నగరమునుండి తిరిగి వచ్చినాడు (శ్రీకృష్ణుడు. ఈ సందర్భమున రాధా మాధవుల బంభామణ చదువు నపుడు మిగుల నాహ్లాదకరముగా నుండును, శావేటి శాల్వలై కడుం బారు కన్నీరు చారక రుడిచెడి వారు లేక విరహోాగ్ని 'శిఖలచే “వేగుంచు బొరలాడ నూరడిల్లు మనెడి వారు లేక దిగులుబే నిలలేక తెగువ నేం జేయుచో వల దని వలిశేడి వారు లేక మరుకోల లెద నాటి నెర కొట్టుకాడంగా భయపడ వలదను వారు లేక కలంగి మోహోస్ధిలో మున్ది గాలి సోక గట్టు గానశ యుంటి నే గాసి వజడెడి నాటికీ లేని మటి నీవు నే/టి శీల చాల తడవాయె "లెమ్ము నోపాలరాయ ఇటువంటి మనసు కరిగించి జాలి గొలిపించు పద్యములు వాల శలవు, రాధ మాటలలో నిరాశ నిషాదములు ధార పట్టి పోసినది వళని, ఆమె కవితయందు కళలయందు సిద్ధి పొందిన యువతి, ఆవెం భచనలోని యందమును సరిగా (గహీంచినవారు తిరువతి కవులు, చారి (శవణానండాది యుత్తమ (వబంధములు చాని! సాత్యుముం

428 తండాపూరు తెలుగు కవుల వారు నిజమయిన కవులు, రగ పిసాసువులు కళారాధకులు, రగ వికాసము తెలియనివారు రాధిశాసాంత్యనము వచ్చిశృ్ళంగార మని యవలకు [తోయుదురుగాక. అది వారికి నపుంనకునకు రంభవలె అహ్లాదజనకము కాకపోవచ్చును, అది వారి దోవము, అంత మా(తముచేత దాని గొప్పతనము నశింవదు. వంచ శుభం వంచా శుభం, తిక్కనను తిట్టినవారు గలరు, *వళని సిగ్గు విడిచిన బోగంది అన్నవారును గలరు, పరిశోధకులకు రాధికా సాంత్వనము నిగ్గుటద్దము, అందు వళని కాలమునందలి సాంఘీ కాభార వ్యవహారములు వస్త్రాలంకార ధారణములు పరిస్ఫుటముగా (వతిబింబముల వలె గోచరించును. రాధికా సాంత్వనమునందు వళని చిత్రించిన (శేవళ్లె తంజావూరులోని వేళ్ళ చాటిక, కొంచె మించుమించుగా రఘునాథ రామాయణములోని వేళ్యవాటికా వర్మ నమును బోలి యున్నది, శాసి వళని భాగవతము దశమస్కంధము త్తర భాగము 600 మొదలు 685 వరకు వద్యములు మనస్సునం దుంచుళొని (వాసినది, భోనల వంశీయులగు తంజావూరు మవోరాష్ట్ర (వభువులు నాయక రాజుల వలెనె సంగీత సాహిత్య నాట్య కళా ప్రియులు, కావున , అఆ కాలమునందు వేశ్య లా యా కళలను సాధన చేసిరి, వారిలో వళని (వముఖురాలయినది. ఆశు కవిత్వంబు లల్లి కేస సరా చత (వబంధముల్‌ శీయ వలబె అను పద్యము తన కంక తక్కువ వాంని వెక్కిరించుచు పళని "చెప్పిన వద్యము, లలిత కళలందు సంపూర్ణ పాండిత్యము సంపా దించుట "వేశ్యలు ఘనముగా తలంచినట్టి దినము లవి, వేళ్యలే శాదు నంసారులకు నజే యభ్మిపాయమయి యుండవచ్చును. ఆ నాటి యభ్యాసనమే యివ్చటికిని దథీణ ేశమునందు అలవాటులో నున్నది జ్‌ంగీత నాట్య కళాభ్యానము వారి కొక వేడుక, వీణ వాయించుట తంబుర మిటుచు గానము చేయుట వళని కాలమునందలి నంగీత పాధనము,

ముదు వళవి శీ2? “నగరాల కంబాల నొగి యంత పాంచాలి కలు మోటు వీచెలం గులుకు రాగ ముల సొక్కి- తల యఃూూచు “శ్రంబుర మీటి గీలంబు పొడుచు నొక్క- మధురోష్టి నరిగమవథని యనంగ” యని వర్ణించినది వళని. రఘునాథ రాయల కాలమునం దున్నన్ని జం[త్రములు పళని కాలమునం దున్నటుల తోచదు. నాట్య విద్య యందు సై తము వివిధ భేదము లంతరించినవి, చేశి గుజరాతి జక్కి- ణలు మాలతము (వళారమునం దున్నవి, భరత నాట్యమునకు (ప్రాధాన్యము లభించినది, “జ్వల్యర్రాతి జక్కి.ణీ కోపులాడుచు నొక్క- భామిని జీవు నల్లా మనంగ” 6 ఆ్రబ్ర నాట్య భీదమ్ము లాడి లేనే నరా ,నవరనంబుల నంటి నడువ వలె” అన్నది పళని. దీని మూలమున రసాభినయ భావ పా _సృము[దలతోడి భంగిమలు వర్ణింవబడిన భరత శాశ్ర్రము నభ్యసించిన వారి కే ఘనతే, గౌరవము అఆ దినములలో నాట్యమునందు కలదని స్ఫుటమగు చున్నది. ఇంక నాచార వ్యవహారములు వరిశీలించిన చో తెనుగు చీళ మునకు దతీణమునకు చాల శేదము కనివించుచున్నది. ఇళ వ్య క్తురాలయినది చాన నిట్లర వడకింటిలోని కనిచి మొల్ల పూపాన్పుపై న _త్తమిల్ల నునిచి దగ్గరను నింబదళము బె త్తంబు నునిచి యుగ్శలుల నందు జూగరం బుండం. బనిచి మాం,త్రికులం చిల్చి యిలు చుట్టు మంత యంత తంత్రములం గూర్చి నలిన ల్తప్పిచారి ళం అవాతీ

శ తంజావూరు. తెలుగు కవుల భూరముల నెందు జోరనీక భూతిం బల్లి కలికి. గాపాడెం గను ఆెవ్చ గాచి నట్లు 'వేడ్క6 గావించి మరునాడు విట్టుం బెట్టి కలశముల నెత్తి సీమ సీమలకుం దనియం బంచి వంచమ దినమున. బసుపు నూనె యందరికిం బోసి చెలిని "బెండ్లరుగు నుంచి స్నాన మాడించినా రిళను, ఇది దతీణ జేశాచారము, ఈ యాచాక ములు తెలుగు జేశమునం దున్నటుల కనిపించవు, ఇంక ఇళా మాధవుల శోభనోర్స్పవము తాంబూల ఫల దానములు ముగిసిన, ఇళా మాధవులు శీరాన్న మారగించిరి, చలువ లెనంగు చవ్చరపు జంత్రపు బొమ్మలు పావురంబులు స్లిలలల మంచము న్విరులు నించిన సెజ్బయుం నీచు బుజ్జియు న్దలగడ దిండ్లు దోమ తెర తశ్కను డోలిక నిల్వు టద్దముల్‌ గల వడకింటి కేగి యట కంజవిలోచనుం డుండె నత్తరిన్‌' ఇది వడకింటి యలంశారము. కీచుబుజ్జల తలగడలు నాయక రాజుల కాలమునుండి యువ యోగములోనికి వచ్చినవి, వలిపె చెంగావి పావడ కొనల్‌ చబిగియించి కుంకుము పూ వంచు కోక గట్టి కలవంబు నేమ్మేనం గలయంగ మేదించి బానణిల్లు ముత్యాల రవికె తొడిగి "దంగి శేకులం గీల్దడ ఘటియించి చంద సూర్యాది భూవణము లుంచి పొలుపు నంచఫపు ేకు బుక్కా.ను మెం జల్లి శస్తూరి తిలకంబు సిస్తు పరచి గోర జవ్వాజి మెడను గీల్కొల్చి జఘన మునకు నగురు సౌంాణి (కొంబాగలు వట్టి

ముద్దు వళని లిజీ కనులం గాటుక ేశలు కదియం దీర్చి రాధిశామణి యిళకు నలంకరించి నది, బుక్కొా-ము మెంజల్లుట, జఘనమునకు పొగలు వట్టుట “తెలుగు చారికి విత యాచారము, ముత్యాల రవిశిలు తొడుగుట ధనికుల యింటి యలవాటు, మొగలి మొల్ల నంపెంగపూల యువ యోగము, చోళ రాజ్యమునం దధికముగా నలవాటులో నున్నటుల కనుపించు చున్నది, మల్లి కాదుల విషయము తంజూవూరు కవులు సూచించి చటుల కనిపించదు, కన్యలు త్వరగా వ్యక్తురాం (డ్రగుటకు మందులు చూకులు వాడుట యొక యలవాటుగా నగుపించు చున్నది. కలికి క న్నెరికంబు దొలంగం జెంచుల శింతొ యిచ్చి తీసిన మందు లిచ్చు చుండెడి దట రాధ యిళకు, ఇది వేశ్యల యలవాటని నా తలంపు, సంసారులందు నుండిన నుండవచ్చును. ఇట్టి విత వింతలగు నల వాటులు రాధికా సాంత్యనమునం దచ్చటచ్చట కనిపించును, అవి యన్నియు [గంథ విస్తర భీతిచే నిచట నుడువ లేదు, వళని మానసిక వవృ త్తి రసోబేకము కలది. అమెయ్‌ే ఛనమునం కైనను తేలికగా [పవేశింవగలదు, కవితా వేశము పొంద గలదు. ఆమె చిత్తము నిరూఢమైనది. ఆ స్థిరియందు గణ యతి (పాసలకొరకు తడుములాడు కొను నవసరము "లేకుండ రసానుగుణను లగు వదములు యథాస్థితిగా వచ్చి (వాలుచుండును. అవి వ్యావ చాోరికము లయినను వై కృతము లయినను అన్య "జీేశీయములయినను శ్రామ్యములయినను పరిగణన లేదు, రనపుష్టి కలిగించిన ఇాలును, ఆ రసావేశ ము బేకించి నపుడు వదములు మరింత యూతము కల వయి కవితలో బిగువు పాచ్చుచుండును. ఆల గంజ నాయకీమణి కలిమియుం జెలిమియు గణింవగా. దర మగునే "శెలినో గొలివో వలపుల చెలువం గెలునం దలంచు. జెలువమువేతన్‌

8860 తంజాపూరు తెలుగు కవులు గోరువేత నె కాదు సౌరుచేతను గూడ చారా వినోదంబు నాజడించు వహాల నీలీల నిటు దొరాదొరలచేం బొగడొంటె గడి బేటి పొలుపు మాటి శా నెత్తి పెంచంగా దగు నిళానతి మాద వడినేల బలుకారు కారుచేసి కురులు వట్టీడ్యకు గుట్టు దక్క_- దటంశకు చీకాకుగాం దీసి చిక్కు. వజచు నిన్నుండే మానిసియైె నిన్నే వెలిసేయం బూనె నెలత భళాళే వదలితి చీర నా యెదుట నేచిత్తల నను జూడంబో కని నగితి ఏవె పై పద్య పాదములందలి తెలివో గెలివో, అజడించు, దొరఠాదొరలు బారుచేసి, వట్టీడ్వకు, నిన్నుంటే, కరాడబోకని మొదలగు వదములే శాక తలళొట్లమారి ఛాత, కొల్ల కొల్ల, కోటానుకోట్లు, జలుములు, జీవు సల్లాము, కందురు టీగ, (బతుకు శాగాయె, హుళక్కి, నొచ్చీను ఐతే, ఇటువంటి వ్యావహారిక పదములు వళని రాధికా సాంక్వనము నందు పెక్కు. వాడినది. ఆమె జీనికయందు వలెనే భావములందును, రచనయందును' 'స్వేచ్భాస్వాతంత్య్యములు కలది, "కారక లరుబెంచి మారుండు వథికులం గాల్చ నించిన చిచ్చు గుండ్ల నంగ 'శారకలను ఫిరంగి గుండ్ల కు పోల్చినది రాధ, నన చెండులను జెండు నాతి లేంజనులకా కజకు గోటి ఫిరంగి నజుకు లెల్ల ఫిరంగి నరుకులట. ఇట్టి స్వతంత్ర పుం బోకడలు నవీనములగు నువ మానములు అందందు కనిపించును. వళని యనలే *'యశరను ఘోటి

ముద్దు వళని 833 రసా నేశమున అంతరంగ ము(ేకించి నపుడు భావములు విజృం- భించును. వానికి కట్టు _కాళ్లుండవు, అఆ యు బేకము ుహ్మాకూకటి! ముట్టినకాని సంతృ ప్రి నొంద "రదు. ఆ స్థితియందు కవితావేశమును బొంది రచన కువ[కమించుచుండును, కావున నే రగనమునంటైన నా యు బేకను కనివించును, తదనుగుణములగు వదములు, భావములు వరంవరలుగా నుతృన్నము లగును, చిలుక వలుకులను వినినది రాధ, ఆమెకు కోవము, అసూయ వట్టరానిబైనది, అ స్థిరియందు లోకో క్తులు ఒశటి వెంట నొకటి సందర్భానుగుణముగా దొరలుకొనుచు వచ్చినవి. వాని జతపరచి (వాసిన వద్యములం డా యు(బేకము ఆవేశము కనిపించును. ఆ కవితా వాహినిలో లోకోక్తులు నిండార విచ్చిన ఇపెంగలువలు నె _రత్తమ్ముల వలె నంద చందముల నొదవించినపిం ఇాని వదరకు మింక మూంద దాని మోము గనంగ వలదని కౌరిని గట్టి పెట్టి చింకములు కూల నర కాలం బెట్టి "జీల రాచకున్నను నా జేరు రాధ కాదు అన్నది, అది రాధ యు[బేకము శాదు,. పళని రసోజేకము, ఈ వద్యమును (వాయుచు వళని పండ్లు వటవట నూరిన బేవమో కూడ అనిపించును, నిన్నుంజే మానిసియై నిన్నే వెలిసేయం బూనె నెలత ఛళాళే ఫొ న్నంగడిలోవలనే యన్నన్నా మాజు జేర ముగునే చెలియా ఈక తోక లేని (క్రీకృష్ణు మాటలు పొలలి నమ్మి నానం బోసికొనియెం దగిలెనా తగులును దప్పెనా తప్పును నాతి వెజ్టేవాని చేతి రాయి అన్నియు వాడుక వదములు. చక్క.గా నెదుట నూటలాడు చున్న టుల తోచును.

$1 ఈంశాపూరు తెలుగు కవల కవిత పళని చేతిలోని కీలుబొమ్మ మైనది. ఆమెతన భావాను తుణముగా సనిష్టము వచ్చి నటుల నాడించినది, ఈ రకముగా శవితను స్వాధీనము వేసికొని రచన సాగించినవారు (వ్రబంధ క_ర్షలలో శొలదిముంది మామే కనివీంతురు,. ఆమె నిజముగా సిద్ధహ స్తు రాలు, ఆమె రసో బేక మే సంభోగ 'శృంగారమునందు కూడ తుది ముట్టువరకు నామెను తీసికొనిపోయినది. ఆ స్థతియందు తన యను భవమును వద్య రూపమున చిత్రించినది. అందులో నామె కామ ఇాస్త్రోపాధ్యాయిని, కావున తారాశశాంక విజయము, వైజయంీ వలానాది శ ంగార శావ్యములందు కంశు అతిశయత రాధికా సాంత్యనమునందు కనిపించును. అది యొకొక్క_వ్చుడు కొందరి *క8ి అనిసించును. కవి మానన (వవృత్తికి వతిబింబము శావ్యము. వళేని ఆతను ఘోటి, అఆ యు(బేకము శృంగారమునందును గనవరచినది. కొనరు వల్కు- లం (గ్‌మ్మిి గోటి కత్తులం జిమ్మి శాసిలోం జెయి వేసి కదియ. దీసి కన్నాత లాగించి కౌంగిటం గదియించి నరిచి తలల నె త్తి చనులనొ త్తి “యల్ల ందులకుం జొచ్చి కల్ల మ్ముులకు వచ్చి మెజుంగు చెక్కిలి గొట్టి కురులు వట్టి తొడ కంబముల నాని తోపు నూకుల నూససి సందు చేసుక నొక్కి. ముందు "కెక్కి. యదలుపులు కీలుగొట్లు నెయ్యంపు తిట్లు గళరవంబులు దుడుకులు చెలం శాధ వమూధవుండును గడి తేరి మారు సాము వోయిగాం జేసి సరిశెల్పు లంది రపుడు రసావేశములో వళని చివరిమెట్టు వరకు జేనినయిన విపుల ముగా వరించిన గాని తృ్తి నొందదు, అమె కశనుభవ మెక్కువ, అ యనుభవము రన సిద్ధిని పొంది కవితా హూవమున రాధిక సాంత్యనమయినది..

౯ రచనావై లక్షణ్యము

కవి కాలముయొక్క.. వతినిధి, వాని రచనలు కాల వాహి నికి వ్యాఖ్యానములు, ఇతివృ _త్తములు మానసిక (వతిచింబములు, వర్మ నలు స్వరూప (వ్రతిచ్చందములు, కెనుగు సాహితీ సము[ద యాన మొనరించు కవులకు నన్నయ (ధువ నశ్యతము, అతడు నంహి తాభ్యాసుడు, పురాణవేత్త భారతము తెనిగిం చెను, ఆది రాజ రాజ న రేందుని యాబేశము, అతడు అర్థ ధర్మ శాస్త్ర. విదుడు, ఉదాత్త రసాన్విత శావ్య నాటక (ప్రియుడు, ఆయన చిత్తవృత్తి నిరంతర మిశ్వ్యరాగమములందు మోదించు చుండును. అవ్బ్చటి వండిశులు నంన్కృృత భాపోపాసకులు, వారి యడుగులకు మడుగు లొత్తు దొసాను డాసులు మిగిలినవారు. ఇంఆీమున్నది! గ్‌ర్వాణ: వాణి నగర్వముగా రొమ్ములు నిగిడించుకొని తెనుగు జేశనమం 'ళ్లైెకల పచారు గావించి, లాతమూరుణములైన తన పొదముద లుసనిచినది, (బవ్మారథము వట్టించుకొనినది, రాజూధిరాజు మొదలు. కొని ఉవకుని వరకు మానవ లోకముంతయు నామెకు పాద పూజ లొనరించినది. నభా భవనములందు యొదటి తాంబూల మామెొది, శాక యేమగును! బేశ మంతయు నొక్క-కే తీరు. వైదిక నంవ జాయములు పెల్లి విరిసినవి, వైదిక మనగా 'వేద నంబంధ మనినా

"కెలుగు మాట తలచినవారు లేరు, నూటికి కోటికి నొక రిద్దరున్నను వారి మాటంతగా పాటింపునకు రాదు, ఎవ్వ "ఈ (గ్రంథము రచించినను నభల మెవూ సంపొదింవవలయును, నభలః లోని వారందరు నంస్కృృత వండితులు, ఇాన్త్రవే త్తలు, వారు తల లూచిన [గంథము (వళారములోనికి వచ్చును. 'వెదిమె విరిచిన చో నెంతటి రనవంతమగు శాన్యమైనను తలంపునకైన రాదు, అెలు

484 తంజావూరు తెలుగు కవుం గనిన వారికి గిట్టదు, తెలుగొక భామ కాదనియు, తెనుగు సాహిత్య మొక సాహిత్య మేనా యనియు వారి తలంపు, అది యివ్పటి వరకు వేరులు పాతుకొని (మానులు కట్టి యూడలు దిగి సంన్కల్భృత చండితుల చిత్త శ్నేతము న్నాకమించు కొనిపోయినది.. చీకటి మయము కావించినది. తెనుగు గడ్డవై పుట్టి, తెనుగు మాట్లాడుచు "తెనుగును తెనుగు కవులను 'జ్వేమించుట వారి న్వభావమయినది, వారి చిత్త వృత్తి బాగుగా (గహించినాడు నన్నయ ఆయన స్య స్థాన 'వేవ భాపాభిమానములు కలవాడు. ఏమైన నేమి? వారు ఆమో చించినగాని భారతము శంఖతీర్ధము కానేరదు. అఆలోచించినాడు ఉపాయము, శాశ్రువండితులు శబ్ద్యపియులు, అశతురరమ్యత కమితా చందము నొందుదురు, కాళిదాసాది మహాకవులు వైతము అట్టివారి శొరకు తము శావ్యములలో అను(పాసాది థ క్రైలంకారములకు వ ల్యేకముగా స్థానములను కల్పించిరి,

కనులు రన పిపాసువులు, సారస్యముగల రుచిరార్థ నసంవదలందు వారి మనస్సు మోదించు చుండును. నన్నయ నానా రుచిశాక్థ సూ_్రినిధి. కావున,

సారమతిం గపీందులు (వనన్న కథా కలితార్థ యుక్తి లో

నారసి మేలునా నితరు లతర రమ్యత నాదరింవ నా

నా రుచిరార్థ సూ శ్తులతో భారతము తెనిగించినాడు నన్నయ, అవి అచ్చికములుగాని వైకృతములు గాని మయొనచో వండితులకు నచ్చవు, కొవున సాంస్కృతిక తత్సమ వదముల బాహుళ్ళ్యముతో అతర రమ్యత నెల శొల్చి కవిత నడివీంచినాడు, ఇతరు లనగా వండితులని నన్నయగారి భావము, అ కారణముచేత నన్నయగారు తెనిగించిన భారత భాగ ములు దీర్ధ్స ములగు సంన్కృృత సనమాసములతోను తత్పమముల ఈోడను నిండిపోయినవి. ఆయనకు కవితావేశము ెరిగిన కొలం చియు సమాసములు వెరుగుచు వచ్చినవి, మాదిరికి

రచనా వైలవణ్యను ల! భారుణి రాజ్యసంవద మదంబున6 నోమలిం గృవ్దం జూచి రం భోరు నిజోరు జేశమున నుండంగం చిల్చిన యిద్దు రాత్ళు దు ర్వార మదీయ మాసు పరివర్తిత చండ గడాభి భూత భ న్నోరుతరోరు. జేయుదు సుయోధను నుగ రణాంతరంబునన్‌

ఇటువంటి వద్యములు ఘుమం ఘుమారావములతో గంగా వాహిని

చలె దుముకులు పెట్టుచు విబుధ లోకమునకు నాళ్లోదము గొలిపించి నవీ, చిర వరిచయము మరువ రానిది. ఆది యెటువంటి చారినయి నను చాసుల గానించుకొనును. నన్నయ వాల్యాత్‌ (వళృతి నంన్టృతముతో డి నంబంధ "చాంధవ్యములు “కలవాడు, తెనుగు వాక్య రచనయందు సైతము “అగ్నులు వివారింపుము, ఇది నాకు తొల్లి వరింవబడిన భార్య- (కచ్చర వేట వచ్చి, యయాతి కలిగ ఇత్యాది వైదిక, సాంనల్భృుతిక నంవడాయములు చవొరబడినవిం నన్నయ రచన కొక వింత వికానము కలిగించినవి, ఈ రచనా విధానము నన్నయగారి కవిత కొక విశిష్టత్వమును అపాదించినది. చనంన్క్భృత భాసాభిమ్తానుల వినుతికి కారణ భూతమయినది, ఇట్లు నన్నయభట్టు ఆ శాలమునందలి వండితుల చి _త్తమును తన వై పునకు చురలించుకొన గలి”ెను, తాను రచించిన భారత భాగముల మొడ జబభానదుల యామోదమును పొందగలిగాను, నన్నయ 'శాను వాయు చున్నది తెనుగు భారత మను మాట మరచిపో లేదు. (వవాహమును చాట తలంచువాడు కొంత దూరము చానితేపా టీదుకొని వోవును. 1వవాహమును తన వళము గానించుళొని చాట నుంకించును. అశ్లు నన్నయ వండితులచి ' త్తవృ త్తిని తన రచనా విధానముబేత స్వాధీ నము కావించుకొ నెను, నడుము నడును

అలిగి యాడు గజచి యాకటి పలుచన

నిలువ నోవ కసుర నింగి జాకం

'వెరిగి యరుగుజెంచె భీమ రూవంబుతో

నుగ భంగి భీము డున్న ెనకు

జా తంజాపూరు తెంగు కవనం

(పొద్దు నేండు పెద్దనోయె నిత్యము నిట

తెచ్చి యిచ్చు బలియు€ బెచ్చి యీల

నొల్ల శెలుంగు లిచ్చుచున్న వాం డ మను

జాధముండు మెచ్చం డయ్యు ననుచు ఇటువంటి పద్యములను చొనిపించుచు "జేశీయమగు. తెనుగు కవిత లోని తియ్యతనమును చవి భబూవినాడు, తెనుగునందు చారికి గాగ వాభిమానములు కలిగించినాడు. తరువాతి కవ్సలకు చారి చూపించి నాడు, దాని ననుగమించినవారు వీరశైవ కవులు, చారిది పారా ణిక మతము, ఆ చాయలు వారి రచనలలో కనిపించును, వారిలో మొదటివాడు పాల్కు-రికి సోమనాథుడు, ఆయన కాలమున తెలుగు "జీఠము సర్వ స్వాతయ్శత్య మైనది. మతాభిమానముతోపాటు జేశాభి మానము పెచ్చు పెరిగినది, (వభువులు తెలుగు జేశీయులు,. చేశ భావ వైదిక సాంస్కృతిక నం్యవదాయ శృంఖలములను వదలించు కొని వైటవడినది. చేశీయములగు స్యతర్మత రచనలు బయలు బేరి నవి, ఛందస్సు బేశీయము, భామ బేశీయమైనది, బనవ పురాణము, వండితారాధ్యచర్మిత, (వభులింగ లీలలు మొదలగు (గ్రంథములు "వెలువడినవీ, అందు

బండారి బలబేవ దండనాయకుండు

శివ భక్తునికి. బెండ్లి సేయుదు నన్న

(వవిమల మగు తొంటి శాన తలంచి

యిట్టి భక్తుని శక యింక నా కూతు

నెట్టి వారికి మటి నే నిత్తు నంచు

బనవ కుమూరుని పాలికిం బోయి బ,ప్కు సోమనాధుని (గ్రంథములు ద్వివద చృందములో నున్నవి. శినుగు సాహిత్యమునకు "అెనుగుతనమును కల్పించినవాడు సాలురికి సోమ నాథుడు, వాని రచనలో చజేశీయత తొణికినలాడుచుండును, పూలోేీనియలోని తరితీవితసము ఉచికినలాడుచుండును, కవిత సామాన్య మానవుల కందరకు నందువాబులో నుండును. అందలి

రచనా వైలత్షణ్యాము 887 యంద చందములు [గహించినవాడు తిక్కన. చానిని చంపువుగా రూపొందించి విరాట వర్వ మాది భారత కథా నాట్య రంగము మోది ి!;,.-0౦చి లోశమునకు (వదర్శించినాడు, అది రసిక జనముల మనములు భూరగొనినది. కవిత లోకమున కాదరణీయ మెనది. మచ్చునకు వలు పోకలం బోవుచు వి చ్చలవిడి నాట్యంబు నూపు చాద్బున నిచటం గులనతుల గజువ చందము దొలంగలంగ విట్లునికి దగునె తోయజవదనా! వి,వ తిక్కనయం దొక యపూర్యమగు శక్తి యున్నది, అది పూర్వ కవులలో నెవరికి లేదు. తాను చూచిన దెనిని శకూచినటుల కవి తలో రూపొందించగలడు. అది తరువాత కవులందు అంతేగా కని పించదు,. అది న్వయం నంభవము, (వయత్నించిన వచ్చునది శాదు, అల్గ్లదనంబున ననువు మైకొనం జూచు నడపు కాంతికి విత తొడవు గాంగ చెడ వెడ నూగారి వింతమై యేర్చడు 'జీరని వళులలో నారు నిగుడ నిట్టలు (దోచుచు నెరవుల కల మేర వెల్లను బిగి యొక్కి- యేర్చడంగం "జెలుపును గవ్వును వెలయంగ మెటుం క్కు తారకంబులం గల్కి. తనము దొడర. జరణములును నడుము. జన్నులుం గన్నులు జవ్వనంబు చన్ను నివ్వటిల్లు చునికిం బెలుపు చుండ నుత్తర చనుటెంచె నలరువిలుతు పువ్వు టమ్ము వోలె వీ ప క

8౫ తంజావూరు కెలుగు కవులు ఇది యెొల బవ్యన మంకురించుచున్న యుత్తర రూవ వర్గ నము, నంవత్సరము గడచినది, *“అడుగుల నును కాంతియను వద్యమునందు నర్తనశాల కరుగుచున్న యుత్తరను వర్ణించెను. అందు వరిపూర్ణ ములగు నంగ సౌందర్యములతో (ప్రాయంపు దిట్టతీనంబునం దున్న యుత్తర కనుల యెదుట కనిపించును. కెండు వద్యములలోని రూవ కల్పనలు చక్కగా పరిశీలించి యనుభవమునకు తెచ్చుకొనిన వారికి లతిక్కనగారి యూహాో సామర్థ్యము, కల్పనా శక్తి, శిల్పరచనా నైపు ణ్యము అవగత మగును, ఇట్టి వతిభా చాతుర్యములు "తెనుగు కష్ట లలో నెవరికి లేవు, ఆయన శిల్పకళా రచనకు జూనగు చేశీయంపు తెనుగు వదముల కూర్చు మెరుగులు పెట్టినది. నంన్క్బృత తత్సమ వదము లిన్నిరకములు పొందువరచినను ఆ రచనా సౌందర్యము రాదు. ఇట్టి రచనలో తిక్కన సిద్ధహస్తుడు, భారతకథా (క్రమమున శీయన రచన వినూతనత్వ మాపాదించినది. ఇందు మూలమున తిక్కన కవిత అతు రాస్యులగు సామాన్య మానవ నముదాయమునకు వినుతి పాత మయినది. ఎచ్చటనో విబుధ లోకమునందు విహరించు చున్న భారత కవితా వాహినిని రన సిద్ధులగు మూనవ లోకము నందలి కవుల కవగాపహన యో గ్యమగునటుల హీిమాలయశృంగము మోదికి తెచ్చినవాడు తిక్కన. వాని రచనలో శ బాలం కారములకు కావులేదు, వాని వద జూలము సహాజ సుందర మైనది. డానికి 'వేళే 'చాహ్యోడంబర మక్క_ర లేదు, తిక్కన ననుసరించినవాడు కేతన, అతడు దళకుమూర చరి (తమును రచింశెను. వదువైదవ శ తాష్టాంతము వరకు నూనవ చిత్తవృత్తులు వరమార్థము వై పునకు పరుగులు వెట్టినవి. దాదాపు శవు లందరు పురాణములనో పురాణాంతర్గత భాగములనో తెనిగిం చుచు వచ్చిరి. ఇట్లనుటచేత స్వతంత్ర రచనలు కాని యితర రచ నలు కాని లేవని నా యభిప్రాయము కాదు. బనవ పురాణము, వండి కా రాధ్య చరిత, వల్నాటి వీర చరితె-ఇ త్యాదులు స్వతోరత్ర శావ్యములు, వదునారవ శ తార్టారంభము నుండియు (ద్రబంధములు

రదనా వై లకణ్యము 9 విరివిగా బయలు జేరినవి, అవ్పటినుండి [వబంధ యుగమని సారస్వత చర్మితకారులు జేరు పెట్టిరి, (శ్రీనాథుడు [వబంధ రచనకు దారి భూపె ననియు, నలసాని వెద్దన అది (చబంధక ర్త యనియు వారి యూహా.

'కనుగు భామయందు మొదట [ప్రబంధ రచన గావించిన వాడు నన్నెచోడుడు, అతడు చోళ వంశీయుడు, వీరశైవ మతఠస్థుడు, శివ పురాణములోని పార్వతీ వరిణయము. నితివృ త్తముగా తీసికొని శుమార సంభవ మను స్వతంత్ర కావ్యమును రచించెను. సంస్కృ తమునందు కుమార సంభవమునకు దానికి నెట్టి సంబంధము "లేదు, అతడు వం(డెండవ శ తాహ్రాదియందు నివసించి యుండెను, కావున (వబంధ రచనకు చారి చూపినవాడు నన్నెచోడుడు కాని శ్రునా థుడు కాడు. (శ్రీనాథుని వల్నాటి వీరచర్మితకు పాల్కురికి సోమ నాథుని బనవపురాణాదులు మూర్షదర్శికములు, మత మవ్రైమన్యుముల చూట యొట్లున్నను స్వ్యతంతములగు ద్వివద శావ్యములను (వబంధ ములను విరచించి తెనుగు సారన్వతమునం దొక వినూతన మార్ష మును కల్పించిన వారు వీర శైవులు.

నన్నెచోడుడు ఆది (వబంధ కర్త, కుమార సంభవము శృంగార కావ్యము. కాని యది వీర శైవ శృంగారము, నలతణ చుయిన చక్కని శృంగార రస (వబంధములు రచించిన వారు వైన్ఫవులు, అది వారి మత సాంవదాయ సిద్ధటైంన రనము, ఇంటం బుట్టి ఒంట జితించినది. దానిని వారు చక్క_గా ననుభవించి యవ గతము చేసికొని (వబంధరూవమున లోకమునకు వంచి పెట్టిరి, సద్యో వినిర్భిన్న సారంగ నాభికా సృూతమైన మృగమదము విసొాళింపు, కనటువోబీతెండ కరగి కజ్టల నంటిన వొక్క-పు జవాది కమ్మువలపు, పొర లెత్తి ఘనసార తరువులం దను దాన దొరగిన వచ్చకవ్వరపు సిరముల ఘుమాయింపు, గొబ్జగి పూంబొదలు గురియంగ బటికంపు చొనల నిండిన తుహీన జలములోని చలువతనము, వివిధ కుసుమ శదంబంబుల యంద చందములు, వారి కనుభవమునం దున్నుఎులత

840 తంజావూరు. తెలుగు కవ్పలు మరెవ్వరికి నుండవు, ఇవి శృంగార (వ్రియులకు నిత్యావనరములు, వానితోనే వారికి వనియున్నది. వారి యారాధ్య దైవము విష్ణువు,

ఆయన శివుని వంటివాడు కాడు. అచ్చ శృంగార పురుషండు, గోపికా లోలుడు, ఆయన కీ సుగంధ (ద్రవ్యములు కుసుమకదంబము లతో నిత్యము నవసరమున్నది. వానిని నర్పించువారు ఆయన భక్తులు. వారు గోపికామాతులయి యా వరమ పురుషంనకు వన్నీట జలక మాడింతురు, మేన కలవముల లందుదురు. వస్త్రాలంకారముల నలవరింతురు.. పూలమాలికల నలంకరింతురు. చూచి (బ్రహహ్రీనంద మును బొందుదురు, తన గ్సుయము వహింతురు. విస్ణువు వరమాత్ముడు. గోవు వెంటం దగులు కోడె భంగి వారియందు ఆయన క్రీడించు చుండును, వారికి కాక మరెవరికి శృంగార రసానుభవ ముండ గలదు, కావుననే యలసెని "వద్దన చక్కని శృంగార రన వబం ధము [వాయ గలిగినాడు, ఎవరికైన ననుభవ మున్నగాని రసా 'వేళము కలుగదు, రసావేశ మున్నగాని భావము లుత్పన్నములు గావు, భావములు ఉత్ప్సన్నములై నగాని కవిత నడువదు.

అలసాని పెద్దన శృంగార రసానుభవముగల కవి. కావుననే వరూధినీ (వవరుల సంభామణ అంత రనవంతముగా చక్కని భావ ములళో (వాయగలిగినాడు. నంన్క్మబ్భతమునందలి శుక రంభా సంవాదముకూడ అంత బాద యాస్లాద కరముగాలేదు, తెనుగు సారస్వతమునందు మను చరిత వంటి రనవంతమగు శృంగార కావ్య మింకొకటి పుట్ట లేదు, అది తెనుగు వబంధ (వవంచమునకు లిక సాని. ఆ శథా విధానమునంటే యొక యపూర్వ విశేమ మున్నది. నాయికా నాయకులు విరుద్ధ (వవృత్తులు గలవారు. వదూ థిని కామ ఇాస్త్రోపాధ్యాయిని, గంధ ర్వాంగన. _ [వ్రవరుడు వివిధా ధ్వర నిర్హుల ధర్మ 'ఖ్రక రు దీయోవరతంధత్రుడు. మానవుడు. కవి వైదిక (వవృత్రికల శృంగార పురుషుడు. ఇంశేమి ఆయన లేఖని ఇరు పత ములందలి వాదములలో నమృతము ధార వట్టి వద్యములలో జార పోసినది, కవి తన కవికా శిల్చ రచన కనువగు కథ నెన్నుకొనుట

రచనా వైలతణ్యము న! లోనే తెలివి యున్నది. అలపాని "వెద్దనలో రూవకల్పనా చాతుర్య మున్నది, ముడిచిన మయొంటి శెంజడ మూయ మువ్వన్నె -మెగము తోలు కిఠశీటముగ ధరించి కకళపాల ీేచార కటక ముదిత పాణిం గుజటుచ లాతాముతోం గూర్చి వట్టి మైణేయ మైన యొక్డాణంబు లవణివే నక్కొళించిన పొట్ట మక్క-ళించి యారకూట చ్భాయ నవఘళింవంగం జూలు బడుగు 'జేబామ్మున భన్మ మలంది మిట్ట యురమున నిడు యోగవమై మెజయం జెవుల ర్ముడాతు పోగులు చవుక ళింవం గాని కుబునంబు జల కుండికయును బూని వేం దేవా మావధ సిద్ధు డొకళండు, అల్లసాని వెద్దన చక్కని కవితా శిల్పి. తిక్కనకు రీసిపోవువాడు శాడు. చేశీయములగు వదముల శాచ్చికములు వైకృతములు జత కూర్చి తతృ్పమముల పొందికతో రచన సాగించినాడు, ఆయనది వబంధ కవిత్వము. మంచిబిగువు కలది, సంనృత ననూ నములం దీ బిగువు వృత్యను( ప్రాసలతో ఉల్లు ల దలకా జలకణ వల్లవిత కదంబ ముకుళ వరిమళ లపహారీ హాల్లోహూల మద బంభర మల్ల ధ్వను "లెనంగ వినరె మరు దంకురముల్‌ ఇట్లు మరింత మనోరంజశము”ా నుండును, మను చరిత వరిపూర్మ మగు [వబంధ లతణములు కలిగి శృంగార రన భావములతో తొణికినలాడు ను_త్తమ [(గంథము, దాని కబే సాటి. తరువాత చెప్పు కొన తగినది పారిజాతావపారణము, ఆెండు రెండు రకముల శృంగార

$ి48 తంజావూరు కెలుగు కవుల శావ్యములు., ఒకరి చారి నింకొక రనుసరించ లేదు, ఇద్దరు మహత్తర వతిభాళక్తి కలవారు. తిక్కనాదుల జేశీయంపు రచనకు వ్యావబోరిక ములను జోడించి కవితను గట్టిన చేతలుం బనలుం గల్లదనంబులు నీవు పుట్టంగాం బుట్టిన వెందు లేని వలు పోకల నూయలు నీకు ెన్నతేం బెట్టిన కౌతింగియును శేలతనంబున నిన్ను నమ్మి నా గుట్టును "బీజము న్మిగులం గోల్పడి పోయితి నేమి చేయుదున్‌ అని యిట్లు మానస పృాదయంబునకు మరింత దగ్గరకు తెచ్చినవాడు నంది తిమ్మన. ఈ మహాకవి రచనలో కవితా వాహిని హీమా లయ [కబేశములను చరారవిడిచి దిగువ భూములకు దిగి నచ్చినది, చానిని నర్వ మానవుల కనుభవ 'యోగ్యముగా నుండు నటుల మలుపు (తిప్పినాడు రఘునాథ నాయకుడు, వీని రచనలో పూర్వ శవుల ముమ్మారంబులగు నంన్క్టష్భత నమానముల యాడంబరంపు వాద్య ఫఘోవములను దిగవిడిచి, తెనుగు కవిత, లెనుగు తనమును అలవరచు కొనినది. వ్యావహోరికము లయిన వాడుక వదముల పొందికతో నిసర్ణమైసన మృదుత్యమును వహీంచినది. డానికి మాండ లికము లయిన బేశీయ వదములు మరింత పుష్టిని కల్పించినవి, అందుమూూలనున రఘునాథ నాయకుని రచన చదువువారికి 'కేలిక?ా నర్థమగును, చదివిన కొలంది ఇంకను చదువ వలయు నను. బుద్ధి ముందునకు తరుముళొని పోవ్రచుండును, అన్వయము కొరకు గాని భావముల కొరకు గాని వెనుకకు తడుముకొన వలసిన వనిలేదు. అరచనా విధానమునకు వదముల పొందిక మరింత శోభను 'అెచ్చినది, మచ్చునకు మినుకు వింనుకున నొకనాడు మెజుపుం గనము గగనమున నెందు. జేటంత మొగులు లేదు చినుకు బంగార నుయ్యె నీ మనంగం దూర్చు గాడ్చు నొక్కి.ంఠత మెదల బే కారణంబొ.

రచనా వై లకణ్యము షి కొండల వలె గోద మొగ ల్లండొండం (వళాత "వేళ నుదయించి తణం! బుండి యడంగౌడు నుశి వెలి యండలు గాయంగ. దొడంగె నేమన నింకన్‌ొ. అని తలంచినాడు రోమపాద నృవతి, చేటంత మొగులు, చినుకు బంగార మయ్యె, గోద మొగుళ్ళు, వెలియెండ, చక్క-ని వ్యాన హారిక బేశీయములు, ఎంత దూరంబు మి వన మిచటి కనిన దూర మేడది గడియెడు (తోవ యింతి వనము గనుంగొని పండ్లు తేవచ్చు నొడలు కదల కుండంగ. దొడుక పవోయెదము నిన్ను అన్నారు వేశ్యలు బుమ్యశృంగునితో, దూర మేడది, గడియెడు తోవ, ఒడలు కదలకుండ దొడుళ పోయెదము. ఇవి ఎంత చక్కని 5 వ్యావహోరికములు, మాటలాడు చున్నటులనే యున్నది. చిన్న చిన్న వాక్యములతో వద్య రచన గావించుట రఘునాథ నాయకుని కవితలో నొక (వ ల్యేకత. ఆది తిక్క-గారి వద్ధరి, మచ్చునకు ఇదియ నిశ్చయ మీమ్మాట వదల కుండు మనిన నీ వొక్క_రుండవ యరుగు జేర వలయు లేకున్న నయ్యెడ నిలుచుడానం గానుజూ నిక్కు.వం బని పూని వలి! నన్నయ వద్యమంతయు నొక్క- వాక్యముగా నడుచును. అది వండిత నంవదాయము. ఇది కవి నంవ్రదాయము, కాళిదాసు మవోకవి, ఆయన శ్లోకములన్ని యు దాదాపు చీన్న చిన్న వాళ్యముల పొందిక కలిగి యుండును. వదము లన్నియు. కేలికగా మండును. ఉదాహారణ మానువీషం కథంవా స్యా దన్య రూవన్య నంభవః న [వభా తరలం జ్యోతి రుబేతి వనసుథా తలాఠ్‌

$41 తంజావూరు తెలుగు కవుల అన్ని శ్లోకము లిళ్లు యుండును. అది యా మవోకవి రచనలోని విశిష్టత, డాని యంద మనుభవమునకు తెచ్చుకొనినవాడు తిక్కన, ఆయనను వొాలమంది యనునరించిరి, వ్యావహోరిక పదముల పొందికతో రూవ కల్పనలు జక వరచి కవనంపుం బోకడలకు మరింత మెరుగులు దిద్దినాడు రఘునాథ నాయక భూవతి. బిగువ్సం జన్లవ మీటు వగ లెల్ల గనిపించు నఆఅజూటుం బయ్యెద లంద మొదవం 'జెలువంపు నెజిక కు చ్చెలలవై 6 బచ్చి రా మొగపుల యొడిదారములు పొనంగ నన్న శోేదంగి కేకు వన్నె చొవ్పడు కీలు జడలు పిజుందుల సందడింవం 'జెక్కుల డిగ్గం బూసిన మేలి జవ్వాది నిగ్గు వాసన దిళ ల్నిండికొనంగ ,గిలుకు మశ్షైలు మొరయంగ. గులుకు నడలుం జీని బంగారు సురటలు పూని రోము పాదుని చేర నీకెంచినారట వేశ్యలు. ఇది రఘునాథ రాయల కాలమందలి తంజావూరులోని వేశ్యాంగ నల యంద చందముల చిత రచన, ఈ మొగలి పూేకుల జడలు తంజావూరు కవుల శావ్యము లందన్నిటను విరివిగా కనిపించును. వీనికి తోడు నంవెగ పూలు నధికముగా గోచరించును. ఆ (ప్రాంతములందు శ్రీలు. వాని "నెక్కునగా వాడుదురు కాబోలు. ఆ మొగలి -ళకు జడల 1వభావమో లేశ చెక్కుల డిగ్గం బూసిన మేలు జవ్వాది నిగ్గ వాసనల మహిమయో గాని, లిక్కనాది కవుల న్ర్రీ వర్ణనలు చదువు నవ్వుడు మనో నయనమునకు నోచరించు నవ నాగరికత గల నాజూకు రూవములు తంజావూరు కవులు వర్మించిన పద్యము లలో కనిపించవు. అజేమి కారణమో కాని కొంత మోటుతనము

ఛచనా పై లకణ్యము కిన్‌ స్ఫురించును, ముద్దు వళని మరునిఘోటి, మదనుని దంతి, మొదలగు నూతము గల వదములు వాడుటలో నిదియీ కారణమేమో యని 'పించును. అయిన కావచ్చును. వళని రాధికా సాంత్వ్యనమునం చా యువతుల మనోవృ త్తికి నవయవ పున్ఫికి తగినటు లంత (వగా ఢముగా సంభోగ శృంగారము వర్షించి నైజ స్థితిని. వెల్ల డించినది. వళని స్వయముగా “అతను ఘోటి. అనుభవమునం దున్న యావే శములోని సత్య స్వరూపమును రాధ ముఖమున [వకటించినది. శావ్యము కవి చిత్తవృత్తికి (వతిబింబమని పాశ్చాత్య చండితుల యఖభిపాయము, కవితా పాకమునకు సంస్కృత తత్ప చమములు లవణ (పాయములు. వానిని తగు మాతముగా వాడిన చో కావ్యము మధురాతి మధురముగా నుండును. వరిమితిని మించినపుడు “వెగటుగా నుండును. మానవ లోకము వరిహాసించును. తక్కువయి నవూడు రుచికి లోవము కలుగును, అచ్చ తెనుగు కాన్యము లా శారణముననే జన సామాన్యమునకే రుచింవని వైనవి. ఆ నంగతి రఘునాథ నాయక భూవతి చక్కగా హిం చెను, కావున చోటక మణి సౌధంబుల నాటక శాలల నటించు నగర వధూటీ కోటి శతులాకోటి ధ్వని మాటికి గుబ్బతిలుం బర్వి మబ్బులలోనన్‌ నిజమునకు కావ్యంపు కన్నియ కోమల వద వల్లవములకు తొడిగిన తులాకోటి ఘనం భన నినాదములు గుబ్బతిలం జేవులకు విందొన శించినది, వది ఎచట నెంత వరకు వొడ వలయునో యట్లు వాడు టలో రమణీయత యున్నది. ఇట్టి రఘునాథ నాయకుని "జీశీయంపు తెనుగు కవితా రీతులకు శ బ్లౌర్ధాలంశారముల చేత మెరుగులు. దిద్ది సారన్యంపు రన భావములను వ్యంగ్యములను పొందువరచి శ్రావ్యంపు చారులకు మలపిన వాడు చేదుకూర వేంకటకవి, శావ్యమునకు శ శ్రార్ధములు వధానములు, “తదదో పౌ పరికృత్‌ చవాగస్థై”శ బ్బము కావ్యమునకు శరీరము. శబ్దజాల మెంత మృదులము

4కి తంజావూరు తెలుగ కవుల మనోహరముగా నున్న శావ్యము చదువుట కంత యాళ్లోద అన కముగా నుండును. డాని కను (పాసాది యలం కారములు జోడించి నవ్వూడు వినుటకు మరింత యింపుగా నుండును చానిజే నన్నయ యతర రమ్యత అన్నాడు. అందందు వృత్యన్ముప్రాసలను గూర్చి క్వణ దణు కింకీణీ కలిత కాంచన కాంచి కలావముల్‌ రణ న మణి కల నూపురంబులు వెలయించుచు శ శ్రార్ధములకు నమ (పాధాన్య మొనగి భారత భాగ ములను నినుటకు చదువుటకు రమణీయముగా నుండు నటుల విర చించినాడు నన్నయ. తరువాత పోతన భాగవతమునందు నన్నయ: చారి ననునరించి వృళత్యను[ప్రానల కం త్యాను (సొనలు జోడించి చెవులు గింగురెత్తు నటులు ముగ్దాయింపులతో మృదంగ నాదములు: (యోయించినాడు, కాని యా యా తానులందు అర్ధ ముకంకె కబ్బ మునకు (ప్రాధాన్యము మిక్కుట మగుటచేత శావ్యశోభ తరుగుచు. వచ్చినది, రన [పియు లా దారిని మెచ్చుళొనరు, తిక్కన రసవాది, అడుసు (తొక్కు నేల కాలు కడుగ నేలాయని యటు వైపున వైన కన్ను మలప నిచ్చగింప లేదు, (ప్రబంధకవులు తూకము తపవ్పనీయక వలా లతా జాల డోలా నమాలోల బాలామణీ గాన భాసురములు ళా, శ,ని అని వర్శ నాంశములం దచ్చ టచ్చట శశ్లాలంకారములు వాడిరి, ఎవ ళిన్ని విధములగు శశ్రాలంకారనులు వాడినను సంన్కల్భత వదముల మోదనే సాము చేసిరి, తెనుగు వదముల మిద చమత్కా-రములను: స్వేచ్చగా (వదర్శించినవాడు చేమకూర వేంకటకవి. యమకము లనిన వానికి (పాణము, అవకాశము కల్పించుకొని ఐనచోటను కాని చోటను యమకములు విరివిగా వాడుట వాని యలవాటు. రవరవలు నెఆజపు సీలపు రవ రవణముతోడం జెలి యరాళ కచంబుల్‌

రచనా వై లకణ్యను లే

కవనకన నవ్వుతు వలి జ

క్క-న కవం గలకంత కంకి కఠిన కుచంబుల్‌ వి. వి ఇది పాదాది యమకము

నలిన లీలల నంచు నలినలి గావించు

నించు మించు లాడు నించు మించు

"లేమ నగవు చూపు లేమన వగు కాపు!

జగ మెటుంగు చాని జగ మెటుంగు వి, విం ఇది పాద మధ్య యమకము, పాద యమకములు కూడ” కలవు, ఈ యమక ములకు వృత్యను (పాన జోడించి

కౌర వీని మోహనాశార ేేఖలే

మూరు మాలు హారి కుమూారు మూజు

వీని కన్ను దోయి పీరి దమ్మి తొగల తీ

శీపు మాపు కాపు! శేపు మాపు సా, చం ఇట్లు కవితను శశ్లాలంకార నివిడము కావించును. పాఠకుని మనస్సు సూగిన లాడించును, ఒకొక్క_వ్వడు లాటాను (పాన భేకాను పాన లను చొనివించి

హ్‌మ రమైక శెకతమునందడు విబూరించు

శైర వేషం వేషు ఘన నిభాంగు

నెనరు దవుల దవులనే చూచి క్రీడిగా

నెటింగి యార! యారగేందు వదన అని యిట్లు మనసు 'కారుమూరు చేయును. ఇది పాసలాఘవము: వంటిది. వదముల మిద ఆట. ఇటువంటి వద్యములు సారంగధర చరిత, విజయ విలాసములం దెచ్చట చూచినను గలవు, వెతుకు కొన వలసిన పని యుండదు. ఇట్టి రచన కావ్యాంగనకు బరువుల చేటు, రన (శ్రుతిః నక్డుపాటు, ఇట్టి శబ్ద చమత్కా-రములను బలా 'క్కారముగా చొనికించి యర్థంపుం "బెరువ్లులందు తిశమకలు కొలు

148 తంజొపూరు తేలుగు కషం పుటకంబు నహజ రమణీయమగు కవిత కావ్యమునకు మిగుల శోళ్ళ కలిగించును. శబ్ద చమత్కారము లధికముగా గల శావ్యము లధమ శావ్యములని లాతణికులు నుడివిరి, అట్లని 'వేంళటకవి శావ్యములను (తోసి వేయుటకు వీలులేదు. వాని యందు మిగుల రసవంతమగు కవిత కలదు, ఆ విమయ మదివరకు ముచ్చటించితిని, శశ్చాలంకార ముల జోలికి పోక ముద్దువళని వ్యావహారిక పదములతో జేశీయము లను గుద్చెటత్తి నిరత 'రాస్యులకు కూడ అర్థమగునట్లు శాధిశా సాంత్వనమును రచించినది. వళని కాలమునాటికి నాయక రాజుల రాజ్యమంతరించినది, మహోారాష్ట్రాలు "జీశ పాలకులయిరి, చారి భామ మహో రాన్ట్రము, అనలు ేశ భామ తమిళము. "రెండు భామల నడుమ నలిగిపోవుచున్న "తెనుగు నంతగా మనసార నాదరించి యర్థము వేసికొనువారు తగ్గి పోవుచుండిరి, పళని లోకము వరిశీలించినది. అవ్చటి వరిస్థితి గతుల శనువగు వద్ధతి నాలోచించినది. వ్యావహారిక భామ "బేశీయంపు "తెనుగునకు జతవరచఛినది, మానవ సామాన్యమున కర్థమగు నటుల రచన సొగించినది. మచ్చునకు కుమ్మురికిం జూడ నొక యీడు గుదియ కొక్క పెట్ట టన్నట్టు దీని యెబ్బెట్టు తనము "లెల్ల నిబె తీరు నొకసారి యిటకు కౌరి వచ్చి నిన్నేల నిందుకు వగవ నేల ఎంత వేండిన బదులాడ వేమి చిలుక శాలగతు 'లెట్టు లున్నవో గడచినామె శాం గలది కాక మానదు గానం బెల్చు చల్ల 3 వచ్చి ముంత డాచంగ నేల ఇంతకంె3కు మరింత ముందునకు పోయి వరులు వచ్చిన రిత్త వలుక నయి్య్యానని "తెర యొత్త నియ్యంకో శరద'వేణి

రచనా వై లక్షణ్యమా $49ి అలమి కౌంగిటం 'జేర్చ నడ్డ మయ్యినని హోరంబు లొల్లండో హాంన గమన

అయ్యీనని, ఎ _త్తీనియ్యడు ఇటువంటి (గ్రామ్యములు కూడ చేర్చినది, (పాణగొడ్డము, కజఆకంఠుడు (గామ్యములు, భారత కవులు వరిగ హించిరి, తెనుగు నజీవమగు వాడుక భావ. కాల (శ్రమమున శబ్ద ముల రూవములు అర్థములు మారుచుండును, “*వ్రవాహినీ జేళ్యా” నమయానుకూలముగా వానిని వాడుట దోవము కాదు. అర్య వ్యవపహోరంబగు భామ నువ యూగించ వచ్చునని వ్యాకళణ కారుల. మతము. (వతి సజీవ భామకు నిట్టివి పొడముట నపహాజము, కవులు రచయితలు వానిని తమ రచనలం దువ యోగింతురు,. భామ లతణము "తెలియక యిట్టి (వయోగములు దుష్టము లనుట తవ్వ. భావ రిగిన కొలంది భాషా లతణములు మారుచుండును, వానిని నంగ హించి భాషావే త్తలు వ్యాకరణములను మార్చి (వాయుచుందురు. (వవంచమునందలి భామ లన్నియు నిశ్లు మారుచుండును. అవి. దోషము లని (వచురణ కర్తలు దిద్దుట మపహోావరాధము. వానిని నిపే.ధించుట పెరుగుచున్న తీగను "రెమ్మలు నరుకుటవంటిది. అది యొక విధముగా భావ కవకారము శావీంచుట యగును, వళనికి. కొంచె మించు మించు నమకాలికు లయిన కవులు తెనుగు ేశము నందు పువ్నగిరి తిమ్మన, ఎలకూచి బాలసరస్వతి, వన్గు లత శ్రణాకవి మొదలగువారు పెక్కుమంది కలరు, వారు తొల్లింటి కవుల కట్టు కాట్లకు లోనయి తెనుగు భామను వెరుగనీయక వట్టి బంధించి యుంచఛిరి,

(గ్రానము లేక (సుక్కిన జరా కృళమైన విశీర్ణమైన సా

యాసనమునైన నష్ట రుచి మైనను (పాణ భయా_ర్తమైన నం

(తాన మబేభ కుంభ విసిత (గహా లాలన శీల సాగవో

(గోనర భానమాని మగు శీర జీర్ణ తృణంబు మేయునే అని, కాము (వాయునది లెనుగు భాపా కవిత్వ మను మాట, పూర్తిగా విస్ట్రరించి తమ నంనల్భృత పాండిత్యము నంతయు (వక

68 తంచాపూరు తెలుగు కవల 'టించుచు సుదీర్ధ ము లయిన నంనృత నమానము లను పాశము లతో బంధించి తెనుగు పొడ కాననీయకుండ చేసిరి. ఇట్టి సంస్కృత సమాసములు గ్‌ర్యాణ భాషా శావ్యము లన్నియు గాలించి మాచీన దొరకునో దొరకవో యనునది నంచేహమే. కాళిచాసువంటి మహా కవి “ఇాహోోద్యాన స్థిత పారి శిర శ్చృం[దికా శాత బార్మాః అని “మయముక్క_ పాదము నమానము వేయుటకు వెనుక ముందులు అలో చించినాడు., తెలుగు కవులు వందల కొలంది నమానములు నిర్గ ్ష్య ముగా రెండు మూడు పాదముల పొడుగున కల్పించినవి తమ "కావ్యములందు కలవు, అఆ వద్యములు చదువు నవ్వడు నంన్క్య్బృత శవిత్వమా "తెలుగు కవిత్వమా యను నంజీహము కలుగుచుండును, ఇట్లు సంస్కృత భాపాభిమానముచేత అెనుగు భామను తెనుగు కవులు ేశమునందు విరూవను గావించుచుండ, తంజావూ రాంధ కవులు తెనుగు కవితకు తెనుగుతనము నలవరిచి నర్వ జన మౌన సోల్గ్లాన కరమగు వికాసము కల్పించినారు. వారు ధన్యజీవులు, "వారి యువకారము మరువ తేగినది కాదు.

సాహిత్యము వండితులకు కవులకు మాత మే కాదు; స్య మానవ సామాన్యమునకు జృాదయ గత మొనరించి నప్పుడే దాని వయోజన మున్నది, అందలి రనమును [పజానముదాయ మొాస్వా దించి యానందించి నపూడే కవి ధన్యజీవి. లేనినా' డా కవియు, వాని కావ్యము నిరుపయోగము. అట్లని భామ నధోగతి పాలు చేయుట నా మతము కాదు. వికారాకారము కల యువతి నభిల పే.0చువా రుండరుకచడా, రఘునాథ నాయకుని రచనలందు మలుపు తిరిగిన లెనుగు కవితా వాహినికి వ్యావవోరిక ములను చేర్చి ముద్దు వళని మరింత రస పోమణము గావించినది. నకల జన సామాన్యము నకు నవగాపహాన ఆూోగ్యము గాపించినది. కావ్య రనమును పిపాొ సువులకు పంచి పెట్టినది. తరువాత కవులకు దారి చూసినది. ఈ చిశేషమే తిరువతి కవుల సాహిత్యమునకు (వత్యేక మగు వినూతన వికాసము నాపాదించినది, తెనుగు కవితకు నిజమగు తెనుగుతనము

శచనా వైలక్షణ్యము జః శలిగించినవారు తంజావూరు నాయకళరాజులు; వారి కవులు ఈ నందర్భమునం దొశ విమయము ఇెవ్చవలసి యున్నది. రాధా మాధవ నంవాద మను శృంగార కావ్యమును వెలిదిండ్ల వెంకటవతి యను కవి రచించెను, అతడు తంజావూరు జిల్లాలోనివాడు, కావేరీ వట్టణ వాసి, కోనమాంబ తిరు వేంగ శార్యుల పుత్రుడు, వదియేడు చందల (పాంతములోని వాడు. కావున ముద్దు వళనికి కొంచెము పూశర్వీకుడని చెవృవచ్చును. అఆ కవి కావ్యమునందలి వద్యముల అనుకర ణము రాధికా సాంత్వనమునందు చాల గలవు, మినుకు. జెక్కు ల గోటి చెనకు లేడవి కృష్ణ! యదిగచా నీ వెటుంగుదువు రాధ! క ప | సొంపు కన్నుల నిద మంపు లేడవి కృష్ణ! యదిక డా నీ వెజటుంగుదువు రాధ! శెంపు వాతెరం బచ్చి కెంపు లేడవి కృవ్య! యదికచా నీ వెజటుంగుదువు రాధ! నును మేన జిజు గాజు నొక్కు. అేడవి కృష్ణ! యదిగడా నీ వెలుంగుదువు రాధ! నిన్న మొన్నటి వాడవు నేడు చూడ | నేడ నేర్చితి వీ మాట లీవు కృవ్ల! నాకు నాశ్చర్య మైనది నీకు ెల్చం గూడ దది గచా నీ వెటుంగుదువు రాధ! అని రాధా మాధవ నంవాదము, దీనిని పోలిన వద్యములు రాధికా సాంత్వనమునందు "అండు కలవు, అందొకటి వలుద గుబ్బల నోరువంక లేడని రాధ! అవి సీ వెలుంగుదు వంబుజూతవ్‌ ! చక్కెర ిమ్మోని నొక్కు. "లేడని రాధ ! అవి నీ వెజుంగుదు వమరవంద్య !

శ52 తంజావూరు తెలుగు కచ్పలు,

మిసిమి 'తెవ్పలం దమ్ము రసము లేడని రాధ!

అవి నీ వెటుంగుదు చాది చేవ! తగు వెన్ను నరిపెన దండ లేడని రాధ! అవి నీ వెజటుంగుదు వతనుజనక !

అనుచు నిరువురు గడి తేరి బానువు మితి

యాని నరివోరి "కెమో్ళోవు లానం జేరి

తిమి చెలగం జేరి యల శీరజముల చారి

కోరి మరుకారి నలసిరి కొమరు మీటి అని రాధికా సాంత్వనము, మొదటి వద్యమునందు రాధ (వళ్నించి నది. కృష్ణుడు నమాధానము బెప్పినాడు, వారి నంభావణ దిట్టలగు నాయికా నాయకులకు నహూజమయినది. అందు రాధ నంపూర్ష ముగా వరకీయ యగు శృంగార నాయిక, కెండవ వద్యమునందు (శ్రీకృష్ణుడు (వశ్నించినాడు. రాధ సమాధానము. చెప్పినది. వాక్యాంతములందు అంబుజాత్సు, అమరవంద్య, ఆదిచేవు అతను జనక, యని సంబోధించినది. అవి (శ్రీకృష్ణుని విష్ణుత్వమును (పళ టించుచున్నవి. అందు రాధ భక్తి వెల్లడి యగు చున్నది, (శ్రీకృష్ణుని మానవ మౌాతృనిగా వరింవ లేదు, విష్ణువుగా తన మేను నమర్పించి నది. కాన ఇందు భక్రి సమ్ముళితమయి శృంగారము గోచరించును, అది గోవికల భక్తి మధుర భ క్తి. రాధికా సాంత్య నమునందు నెల్లడ రాధ ప్మాతయం దదియే కరడు కట్టి కనిపించును, వళని రాధా మాధవ నంవాద కావ్యమునందలి రచనా విధానమును చాాసగా హృదయ గతము గావించుకొనినది. ఆ యడుగుజాడల ననునరించినది, అందలి కవిత మిగుల రనవంత మైనది.

తంజావూరు కవుల శావ్యము లన్నిటిలో విజయ విలాస ముత్తమ మయినది, తరువాత చెవ్చుకొన తగినది రాధికా నాంత్వ నము, దానికి కవనంపు దారులు చూపినది రాధా మూధవ నంవా దము. అందుండి మరి నాల్గు వద్యములు,

ఛశచనా వైలకజ్యను 858 చైవం బెంతకుం. బెచ్చె నీ వలపు లేడా నాటికి 'న్నీటికిన్‌ (దోవల్‌ పుళ్రైనె నాటి దీ గుణమె కాదో నాటి విమ్మేనులే శావో లేక యిబేమి యీ నడత లీకై లాట లీ మోనముల్‌ నీవా కృష్ణంండ "వేను రాధనుకడా సీళేజ వ్యలేతణా,

ఇన్ని దినంబు లే (బతుక నెంచుట యేమిటి కంటివేని యీ

కన్ను లటబేమొ నిన్ను. దమ కాంతులు దీరణాజూడయగోశళి నీ

నున్నది దేవుండుం దెలియ-కుండునె దేవం డటంచు నీకు తే

కున్నను మాకు శామరిక మున్నది యున్నది యాల లోవలన్‌. వంచన మాని గుట్టు మగవారికి నాడుది మించి యియ్యరా

దంచు వచింతు కానది యథధార్థము ముంగల నిన్ను నొక్కటా

సించిన దానం గాన నది చెవ్పక తీరదు నేను వడ్డ పా

బ్రంచగ కశాధ దయ్యముసుమిా యిది యేమని చి _త్తగించెదో, ఒంటిగా. బవళింవ నూరక నాగుంజె

యదరంగ నెగవైచి నట్లు తోంచు వడి లేచి తెగువతో నడువ నూహించుచో నదుముచుం ఖై(బడీ నట్లు తోంచు శాదని యటు లేవ గమకింవ వడంకుచు నదియే మొ కుదియించి నట్లు తోంచు గోరంత యుబుసుగా. గూర్చుండం దలంచుచో నమ్మై సివంటాడి వట్లు తోచు వెట్టి వట్టం గోరంత వివేక ముండు జలధిలో. బడ్డ నొక లెవ్చ గలిగి యుండు నీంతగా దిక్కు. చెన లేని యిట్టి వెతలు నాఠల నె పెట్ట వలెనె యా ధార కైన, అని రాధ తన వియోగంపు వెతలను (శ్రీకృష్ణునకు చెప్పికొనినది, భావ నిర్టస్ట మగు చక్కని వ్యానహోరికము, వదములు మనో త 29

న! తంజావూరు తెలుగు కవులు జూరములు, భావములు రన గుంభితములు, శయ్య జెలయేటి నీటి తరంగముల వలె నిరంతరమయి దుముకులు పెట్టును, కావ్య మారంభము నుండి చివరి వరకు పాఠకుని చిత్తము తన య మొన రించు కథా (వనంగములు ఒక నాటకము వలె రంగము వెంబడి రంగము నడచి పోవుచుండును. దాదాపు నాలుగు వందల వద్య ములుకల మూడాశ్వానముల (గ్రంథము, ఒక్క వద్యము కాగుండ లేదని పించదు, [వతి వదరమణీయ మగు నిట్టి కావ్యము ఆ కాలమం దింళొకటి కనిపించదు,

విజయ నగర సా్మామాజ్య మంతరించినది, ఆంధ కవితా కల్లోలిని దఠథ్సీీణ దిశాభి ముఖముగా మరలినది, అచటి జనుల చిత్త వృద్తి తన వైపునకు మరల్చు కొనినది. కవుల మాననములు శృంగార రన స్తావితములు గావించినది. వద నొదవించి శృంగార (వబంధములు పండించినది,. పంట కాపులు వైవ్లవులు, గుత్త కొనిన వారు వైవ్లవులు, చారికి (వమాణ (గ్రంథములు భాగవ తాది పురాణ ములు, ఆళ్వారుల చరితములుఆదర శ (పాయములు, (దనిడ (వబంధ ములు నిత్య పారాయణ (గ్రంథములు, ఇవన్నియు శృంగార రన (వధానము లయినవి, వారి యారాధ్య ైవము విష్ణువు. విష్ణు తత్తో పొనకుల చి త్తములు శృంగార రన కల్పితములు కాక మరే మగును. యధా బైవ స్తదా భక్తః, వెన్లవము పౌరాణిక మతము, భక్తి చేత మోశుము లభించునని వారి సిద్దాంతము. క్షాన వై రాగ్య వాటాది రకూగములు నిరర్ధకము లని వారి యూహా,

నాహం వేరై ర్న తవసాన దానేనన చేజ్యయా

శక్య ఏవం విధో (దష్టాం దృష్టవా నసి మాంయభధా

భక్య్యా త్వ్యనన్యయా శక్య అహా మేనం విధోఒర్జునా

క్టాతుం దష్టుంచత ల్వేన (వవేష్టుం చ వరంతజ అని భగవద్గీతా వాక్యము, దీని నువ చేశించినవాడు. (శ్రీగృష్ల భగచానుడు, ఆయన త _త్వేము భాగవతమునందు కథలు గాథ లుగా వదర్శింవబడినది, అది వ్రైవవులకు వరమ (వనోణమైన

ళచనా వై లక్షణ్యము కక్‌ లత్యు (గ్రంథము, అందు నిరూపింవబడిన భ క్రీ ల్త్త్యమును చారను శరింతురు, అందు శృంగార రనము వరివక్వ స్థితిని బొంది యుండును, వైన్లవులు విష్ణువు నేరూవమునం దుపొసించినను భాగవత తత్వము ననునరింతురు. (శ్రీరంగ భర్త దథీణబేశీయులగు ైవ్దవుల కంద రకు నుపాన్య టై వము. వైన్సవమున కాది కర్త లాళ్యారులు, శక్ర ళకోపుడు, నాధముని, (శ్రీరామమి[శ్రుడు, యామునాచార్యులు, మొద లగు వా రందరు (శ్రీరంగవిభుని కృన్ణవరముగాశీవించిరి, పూజించిరి, ఇనుతించిరి. విష్ణుచిత్తుడు మపహోభ క్షుడు. విల్లి పుత్తూరులోని మన్నారు "జీవుని కృన్ణవరముగా వినుతించెను, గోదా బేవి విష్ణుచిత్తుని కూతురు, ఆమె తండి యడుగుజాడలలో వ_ర్తించినది. విష్ణువును కృష్ట్దవరముగా వినుతించుచు (వబంధములను రచించినది. వారి రచన లన్నియు తమిళ భామయం దున్నవి. వానికి (దావిడ (వబంధము లని బీరుః అవి యన్నియు శృంగార రన భూయిష్టములు,

(చావీడ వ్రబంధములు వైన్హవులకు నిత్య వఠన ఫొాఠములు, రామానుజాచార్యుల వారు వాని నాదరించి గౌరవించిరి, సం్రవదాయ సిద్ధముగా వారి యడుగు జూడలందు [వవర్తించు వెస్టవుల రచ నలు శృంగార మగుటలో విచిత్ర మేమియు లేదు. ఆరాధ్యదైవము మొదలుకొని మతవరంవ రాగతమయిన శృంగార రసమును పోమీంచు టందు వైన్లవులు ఆరికేరినవారు. కావున చారి (వబంధములు అన్నియు శృంగార రన (వధానము లయినవి,

సారంగు తమ్మయ వైన్లవ మతస్థుడు. కండాళ అప్పలా చార్యుల శిష్యుడు, తొోండరడిప్పాడి యాళ్యా రయిన వివనారా యణుని చరిత వైజయంతీ నిలాసమను జర రచించెను, శేవము "వేంళటకవి విష్ణు తత్త్యోపానకుడు, కందాళ రామానుజాచార్యుల శిష్యుడు. తారా శళాంక విజయను రచిం చెను. వంగల సీనయార్యున శంకిత యమొనంగెను, ఆయన వెవ్లవుడు. ఇవి శృంగార రన (వ్రబం భము లని నేను వేరె చెప్పవలసిన పనిలేదు. తంజావూరు (వభువు లందరు వైష్ణవులు, వారి న్నాశయించిన తెనుగు కవులు కనయి[తులు

శ58 తంజావూరు తెలుగు కవులు 'వైన్ళవులు, వారి కావ్యములు శృంగార రన కల్పితము లైనవి, "బే4శమునందు శాంతి భద్రతలు నెలకొని యున్నపుడు పాలక పాలిత జనుల చి త్తములు శృంగారాయ _త్తములై యుండుననియు, ఆకాలము నందు కవులు రచించు [వబంధములు శృంగార రన (వధానము లయి యుండుననియు, సారస్వత చరిత్రకారులు విమర్శకులు నుడివిరి. "జీఠము శాంతియుతముగా నున్నవ్వుడు కవులు (వబంధములు రచిం చుటయు సారస్వత (వ్రియులగు. రాజులు కృతు లందుకొనుటయు లోక (ప్రసిద్ధము. కాని శృంగార రన (వబంధములను కవ్ర్చలు రచింతు రనుట విచారణీయము.

(శ్రీకృష్ణరాయల కాలమునందు ధూర్జటి (శ్రీ) కాళవా స్తీశ్వర మాహోల్మ్యము రచించెను, అది భ_క్రిరస (వ్రథధానమగు కావ్యము, అలసాని "పెద్దన మనుచరిత విరచిం చెను, అది శృంగార (వబంధము, రాయలవారు స్వయముగా విష్ణుచి త్తీయము (వాసిరి. అది భ_క్రిరస శావ్యము. ధూర్టటి వీరశైవ మతస్థుడు, రాయలవారు వైవ్లవుడు, అనిసాని పెద్దన విశిష్టాద్వ్వైతి, వారి వారి చి త్త (వవృత్తుల కనుగుణ ములగు కావ్యములను రచించిరి. వైన్లవము నందు విశిష్టార్వైత నం వదాయము కలదు. దానిని రామానుజాచార్యులవారు స్థానించిరి, అది పండిత సాం్యవదాయము, వారు "వేదములను (వమాణముగా నంగీకరింతుకు. యజ్ఞ యాగాది నిత్య నైమిత్తిక కర్ణులవలన 'బేవతార్వ స్ధిరి కలుగునని యొవ్వుకొందురు. కర్మల వలన న్వర్ష సుఖానుభవ ములను బోధించు భాట్ట మతమును, జ్ఞానము మోత సాధన మని నుడువు శాంకర మతమును ఖండింతురు,

"వెద్దన మహావండితుడు, ఆయన చిత్తవృత్తి మత విశ్వానము మను చరితలోని వరూథినీ (వవరుల నంభామణలయందు స్ఫుటముగా నద్దములోని (వ్రతిచింబమువలె గోచరించును. వారి వాద (వతివాద ములలోని పూర్వపయ సిద్ధాంతములు పరిపూర్ణ ముగా నర్థము చేసి కొనిన చో పూర్వ మిమాంసన మత ఖండన మని వండితులకు కేట "లెల్లముగా తెలియును,

లచనా వైలక్షణ్యము శక్‌?

మనుచరిత్ర ద్వితీయాశ్వాస మంతయు విశిషప్టా టైరమును బోధించు వేదాంతమునకు శృంగారమును జోడించి వండిత కవి జన చునోరంజకమగు నంభామణతో కథా సంవిధానమును కూర్చినాడు, చుహోవిద్వత్క-వి యలసాని పెద్దన. దానిని చదివినవ్వుడు మనస్సు చరమానందమును పొందును, మనుచరి[తవంటి (గ్రంథము శావ్య 1వవంచమునం దింకళొకటి లేదు. ఇక్‌ ముందు పుట్టబోదు. అందుక నే “ఫ్లూత మెజుంగులుం బనరు. బూవ బెడంగులు వూపు నట్టివా కైఠలు అన్నాడా మహాకవి, దానిని నరిగా నర్థము వేసికొనినాడు (శ్రుళృవ్ణ చేవరాయలు, ఆయన యొడ లుస్పొంగి పోయినది, “ఆంధ కవితా వితామహ యలసాని పెద్దన కవీంద్ర” యని సంబోధించి నాడు, గురువుగా మిత్రునిగా తలంచినాడు, మనుచర్మ్శితం బందు శొనువేళ పురమేగం బల్లకిం దనశేలం బట్టి యొత్సినాడు.. అంత ళం మానవుడు పొందగలిగిన గౌరవ మింశేది కలదు. *సుకవితా యద్య స్త్రి రాజ్యేన శం రాయలవారి చిత్తవృత్తి యంత యున్నత స్ధితి నందుకొన లేక పోయినది.

విష్ణుచి_త్సీయమునందు పౌరాణిక వైన్నవమును (ప్రతిష్టించి నాడు, వీనిని గురించి [ఛాయవలయుననిన వందల కొలంది పుటలు పుట్టును. కాళహా _న్తీశ్వర మహోత్మ్యము శుద్ధస్వాతిక భ_క్రిని బోధిం చును, అది వీరశైవ మత సాంప్రదాయము, కవి మానన (పవృ త్రిని బట్టి శ్రావ్య రచన యుండును, అది మత సాం్యవదాయముల మాద నాభారవడి యుండును, జేశమునందు కాంతి భద్రతలు శలయవ్వుడు చిత్తము శృంగారము వె పునకు మరలు ననుట అనాలోచిత మైన యూసహ, కని యితివృలత్తమును శాల పరిస్థితుల కనుగుణముగా మలచి మనోవృ త్తిని బట్టి కావ్య కన్యకను రూపొందిం చేయును, చానికి రన స్థితి కల్పించి (పాణ (ప్రలిన్థ వేయును, రనసిద్ధి కవి వ్రతిభా విశేషమును బట్టి యుందును. ఒక్క. శృంగార మే యను నియనుము "లేదు, శాలను గతించిన కొలంది వై. వ్టవమునందు వై దిక సొంప శాయము లడు గంటుచు వచ్చినవి, సాం డదాయములు చబలము

శకి తంశావూరు తెలుగు కవులు లై నవి. [కమ [కమముగా పారమార్థి క దృష్టి తగ్గిపోయినది. లౌకిక (వవృ ల్సి యా వేశించినది. విజయరాఘవ నాయకుని కాలము నాటికి మతము నిర్వీర్య

మైనది. రాజజసరువులకు మతము మిదకంు వదవుల మిద నభి మాన మెక్కుువయినది. రాజుల నవతార పురుషులను గావించినారు రాజ గురువులు, విజయరాభఘవ నరవతి మన్నారురాజనోపాలుడయి నాడు, చందుడు రాజచం(దుడై నాడు, ఆయన కూతురు కాంలిమతి మైనది. భక్షి వర మేశ్యరునిలో కలిసిపోయినది. శృంగార మొకటి నిలిచినది. మన్నారుడానవిలాసనమువంటి. [వబంధములు బయలు "బేరినవి. ఇంక మన్నారు స్వామియే స్వయముగా రఘునాథ నాయ కుడు తన యవతొర మని 'చెపూకొనినాడు. స్వామి దథీణ నాయ కుడను మాట లోక విదితము, తన్ను వలచిన వారిజాముల కోక తీర్చుట ఆయన వని, మిగిలిన సంగతుల మాట యొట్లున్నను, దవీణ నాయకత్వము రఘునాథ నాయక భూవతి యందు నర్వ విధముల తగిపోయినది. రఘునాథ నాయ శాభ్యు దయము (వబంధింవబడినదిః రాజులు భగవంతులయినారు. దటథీణ ద్వార కావాసు డయిన మన్నారు రాజగోపాలుడు మానవు డయినాడు, ఆయన భార్యలు స్వీయ జూరిణీ మొదలగు అష్టవిధ శృంగార నాయిక లయినారు,

వరునం దన రాక రాశేందు వదనలకును

"జెలువప నియమించి [మొండొరుల్‌ చెలియ కుండ

దూతికల నెల్ల బహుమతితోడ నపుడు

వంచె పంచేషు లీలా వవంచ చరితుండు మన్నారు రాజ గోపాలుడు, వారిని నేశాంత కేళీ వినోదనుల తని యించినాడు, అది రాజగోపాల విలానమయినది. "తెనుగు (వబంధము లిట్లు శృంగారము లయినవి, ఇతి వృ _తములలో నీతి నియములు నళించినవి, కావున శృంగార (వబంధములకు మానసిక (పవృ బత్తి శారణము, దాని కాథారను మత సౌంవచాయములు అయినవి "జేశ శాంతి భదతలు కావు,

౧౦ యక్ష గానములు

గీత నృత్యాభి నయముల సమ్మేళనము యతగానము, గీతము గానా్శాశయము, నృత్యము కాళ లయాశయము, భావాశయము అభినయము, వీని కలయికతో కథా వ స్తువును దృశ్యరూవమున (వదర్శింవ బడునవి యతుగానములు. ఇవి మొదట _వదములతో (ప్రారంభ మయినవి, వదములు భక (వధానము లయిన శృంగార గీతములు, అవి జేవతల లీలానిలాసములను వర్ణించి చెవ్చబడినవి, చానిని నృ త్యాభినయములతో గానిములను జోడించి వేశ్యలు బీ్‌చా లయములందు బేవతా సన్నిధిని (వదర్శించిరి జెలుగునందు శేతయ్య మువ్వ గోపాల వదము లటువంటివే, నంస్కృతమునందు జయ బేవుని అష్టవదులు, నారాయణ తీర్థులవారి తరంగములు అటు వంటివి, శాల మమున నేక వస్తు (వతిపాద్యము లయినయిా వద ముల సంపుటమును ఏక పా(తాభినయముగా వేశ్యలే నిర్వ _ర్రించిరి, వానిని (వాసినవా రందరు మవహోభ కులయిన కవులు, అన్నమా చార్యుల వంటివారు, వేశ్యలను అభినయమునకు తయారు చేసిన చారు భరత శాన్ర్ర విద్యాహారీణు లయిన విద్వాంసులు, గాంధర్వ విద్యావే _త్తలయిన భాగవతులు, అవ్చటి కాలమునందు వేశ్యలు వారి చేగులలో మహః వండితురాండ్రు, నంగ్‌త సాహిత్య నాట్యాది కములందు నిగ్గు "లేరిన చికుదు పా్యతలునయి యుండిరి. తంజాన్లూరు రాజల కాలమునందలి మధుర వాణి, రామభ(దాంబ, రంగాజమ్ము, చంద శేఖ, తంజనాయకి, ముద్దు వళని మయొదలగువారి జీవితము లిందుకు నిదర్శనములు,

రాధికా సాంత్యనము వీఠ8క చదివి అనాటి 'వేళ్ళ్యల పాండిత్య (వతిభ లెట్టివో మనము కొంత (గహించుకొనవచ్చును. బందరులో చీమంథడ వెంకటచలం వంతులుగారు సువ్రసిద్ధు లయిన ధనికులు,

860 శంతాపూరు తెలుగు కవుల వారి యింటిలో వివాహామయినది. విజయనగరమునుండి మహః విద్యాంసురాలగు నొక 'వేళ్య వచ్చినది. ఒక నా డామె నాట్య (వదర్శనము జరిగినది, నభ [కిక్కిరిసిపోయినది,. వండితులు కన్చలు గాయకులు ధనికులు పెక్కుమంది వచ్చిరి, నభ్యులలో చెళ్ళవిళ్ళ "వేంళట శాస్త్రిగా రొళరు, నాట్యము (ప్రారంభమయినది. భౌమ కలావము అన్నారు. కొంత కథ నడిచినది, ఆ వేళ్య మహా వండితు శాలని విన్నారు వేంకట శాస్త్రిగారు. అవ్బ్చటికి రాతి నడిజాము జఊాటినదట. శాస్త్రిగారు లేచి బాళార్తుగా “శాంతే దృష్టి వథం గకే నయనయో రాసీ ద్వికాసో మహోన్‌” అను పువ్సటాణ విలాన ములోని శ్లోకము నిచ్చి అభినయించమని అర్ధి ంచిరి, ఆమె నభికుల వంక చూచినది, అందటు నమ్మతి సూచించిరి, ఆనర్తకి వట్టిన పహాూన్తం వట్టకుండ, హూాపిన భంగిమ చూవకుండ వలు రకములుగా నా త్లోక మభినయించినదట, పూర్తి యగునప్పటికి లెల్ల వారిసది, నభ్యులు వరమానందము నొందిరి, వేంకటా స్ర్రి గారు అమెను మెచ్చుకొని ఆశువుగా వది వద్యములు వెప్పి రనియు. (శ్రీవంతులు గారు ఆమెకు నూరు నవరసుల గండ పెంజేరము శాలికి తొడిగించి రనియు మా గురుపాదులు చెవుచుండెడివారు. అనాటి వేశ్యల పాండిత్యము లట్టివి. ధనకోటి బెంగుళూరు నాగరత్నము మొదలగు వారు అట్టి కోవలోనివారు, వారు మహీ గాయకురాండడ్రు, విదువీ. మణులు,

వేశ్యలకు మహారాజులు మండలాధివతులు మడి మాన్యముల నిచ్చి జేవాలయములందు నిత్య నాట్యాభినయ శీవలకు నియమించిరి, ఇవ్పటికిని కొన్ని కొన్ని బేవస్థానములందు. వారు వారి వృత్తులు మానుకొనినను శ్నేతముల ఫలసాయముల ననుభవించు చున్న వారు కలరు. అందుక నే వారికి జేవ దాసీలను జేరు వచ్చినది. నాట్యకళ నభ్యసించుటచేత వేశ్యలు కళావంతులయినారు. ఆట సాటలు వారి కులవృత్తి అయినది, ఇది యనాది | సిద్ధము. తరువాత భామను కలావము, గొల్ల కలావము, యశోద చూలు, దళావతారములు,

యక్‌ గావములు 841 'జేశీయ చృందములందు (వాయబడినవి, వీనిని నృ త్యాభినయ రూవ శముగా వేళ్ళ లే 'జేవాగారములందు నుత్సవములందు (వదర్శించుచు వచ్చిరి. ఇంతవరకు వీని కలావము లనియీ చేరు.

కూచిపూడివారు వరమ భాగవతులు, భరత శాన్ర్రమునందు మొదటినుండియు. పరిశమ చేసినవారు, నాట్యాభినయ _ విద్యా గురువులయి (వదర్శన నమయములందు వెనుక పాంగు కావించుచు వచ్చిరి. కాలక్రమమున కూచిపూడివాే స్వయముగా నీ వదర్శన ములకు పూనుకొనిరి, తెనుగు చేశమునం టెల్లెడల. (వచారము గావించిరి. చారి నాట్యాభినయములకు మహారాజులు అబ్బు పోయిరి. వేశ్యల (వదర్శనముల శంకు వారి (వదర్శనములు మిగుల నాకర్ష ణీయము లైనవి. ఇంతవరకు నన్నియు నేక పాతాశనయ ములే, సిద్దేంద్ర మహాయోగి వీరి (వదర్శనములను చూచెను, వరమానందము నొంటబెను, అతడు భరత శాశ్ర పారంగతుడు, అనేక పాతాభినయ రూనకములను (వాసి కూచిపూడివారి కొనం .౫ను, వానికి యతగానము లని వేరు వెళ్సైను, వానిలో ఉషా వరిణయ మొకటి.

భరతముని యముల నహాయమున నాటకాభినయ (వదర్శన చులను జీవ లోకమున జరిపించెనని నాట్యశాన్త్రము "తెలుపు చున్నది. గానము [వధానముగా గలిగి యయులచేత (వదర్శింప బడిన రూవకము గావున యతగాన మని చేరు వచ్చెను, ఈ సచేం 1దుడు వం(జెండవ శ కాబ్బము లోనివాడని కొంద రభిపాయ వడు చున్నారు, మొత్తము మిద రాయన బాస్క-రుని కంక చాల పూర్వమునుండి కూచిపూడివారు ఉపావరిణ యాది రూపకము అలయిల యతగానములను (వదర్శించుచుండి రని కథలవలన తెలియు చున్నది, త్యాగ రాజులవారు కూచిపూడివారి (వ్రదర సృనములను చూచి నట్టు కలదు,

మధురా నగరిలో చల్ల నమ్ము వోయెద చారి విడువుము కృష్ణా! కృష్ణా! శమధురా॥

శ88 తంజావూరు తెలుగు కవులు అను కీర్తన గొల్ల కలావము లోనిది, ' ఇది ఆనందళై రవి రాగము: నందు [వాయ బడినది. దీనిని కూచిపూడివారు త్యాగ రాజులవారి యెదుట అభినయించిరట, అది చూచి త్యాగరాజుల వారు వరమా నందము పొందిరట. కూచిపూడివారి ఆనంద భెరవి రాగాలావము. నకు వరవశము నొంది తన రచనలలో ఆనందశ్రైరవి రాగము నందు కృతి (వాయనని కూచిపూడివారికి మాట యిచ్చినారట, అందుక నే త్యాగ రాజులచారి కృతులలో ఆనందభైరవి రాగము "లేదని యొక కథ 'జెవ్వుదురు, కావున యతయగానములు మొదట "తెనుగు ేశమునందు పుట్టినవి, మొదటి యశగాన కృతికర్త సిద్రేం్యదుడు. వానిని (వదర్శించిన వారు కూచిపూడివారు. కురువంశజులనుండి యతగానములు పుట్టిన వని 'వేటూరు (వభాకర శాస్త్రిగారు |వాసిరి, కోతిజాతికి మానవ జాతికి కొన్ని పోలిక లున్నవని మానవులు కోతుల వలన పుట్టి రనుట వంటిది వారి వాదన, ఈ యతుగానములను (వదర్శన రూవమున దళఖీణ భారత ేశమంతట వ్యా వ్లీకీ లెచ్చినవారు కూచిపూడి భాగ వరులు, ఉపా వరిణయము, శశిలేఖా పరిణయము, వ్రహ్లాద వారి వధాన (వదర్శనములు, ఈ (వదర్శనములందు నాయిక వేత దశావ తారములు వట్టించుట వారి యలవాటు, భామ కలాపము గొల్ల కలావనము వారి కభిమానవదర్శనములు, వబది యేండ్ల (శ్రిందటి వరకు వెంకటనారాయణగారు నాయిక పాతను ధరించిరి, నృ త్యాభినయముఎందు నపారముగు కీర్తిని గడించిరి, అంఠటి అభినయ వేత్త మరెవ్వరు లేరు. తరువాత నాట్యము శ్నీణ స్థితీ వచ్చినది. తంజావూరు నందును కూచిపూడివారు రూవళములను (వదర్శించిరి. మెవ్వులను పొందిరి, వారి వదర్శనములను చూచి ఇరరులు కూడ యతగానములను (వదర్శింం నారంభించిరి. కూచి పూడి చారి రూవకము లన్నియు విష్ణు సంబంధము లై నవి, శ్రైవులు వాని ననుకరించి శివలీలలు, శాము దపానము మొదలగు యత గానములు రచించి యాడుటకు మొదలు పెట్టిరి, (శ్రీనాథుడు

యక గానములు 362 కీ ర్తింతు ెచ్వాని కీర్తి గంధర్వులు గాంధర్వమున యతగాన నరణి అనియు సాని యీశానిమై మహోత్సవమునందు శీల నవ చందకాంతపు గిన్నె పూని వీధి భిమోటన మొనర్చు 'వేళంజేయు మరులు నృత్యంబు జగముల మరులు గొలుపు, ఆనియు భీము ఖండమునందు నుడివెను, దీనిని బట్టి పదునైదవ శతాబ్దము నాటి కీ రూవకములు వాగా (వచారమునం దున్నవని విశదముగా లేలుచున్నది. యతుగాన మంఠతటి (పాచీన శాలము' నుండి తెనుగు బేశముననున్నను దానికి వ్యాస్తము జనాదరణమును గలిగినది. దానిని తంజూపురపు ఆంధ నాయక మహీవతులు చేపట్టిన పిదవనే యని నుల్లంవల్లి సోమ కేఖర శర్మగారు. (వాసిరి, అది కొంచె నూలోచింవ వలసిన వివమయము, నాయక రాజుల కాలమునందు క్కు, యతగానములు రచింవ బడిన వను మాటలో నబద్ధము లేదు. కాని తెనుగు జేశనునందలి యశ$గానముల కున్న (వవారము వానికీ రాలేదు, దానికి కారణ మున్నది. యతీగాన ములు అన్నియు భగవంతుని నంబంథించిన పౌరాణిక నీతి కథలు, ఇప్పటి వరకు వెలువడిన నాయక రాజుల కాలమునాటి యతుగాన రచనలు స్వార్ధము (వధానముగా గలవి, సాంవదాయ విరుద్ధమూ వైనవి, నమ్ము తగనివి, వ భాగవత సంఘము వానిని (వదర్శించి బైటికి తెచ్చును, శాజులయెడ భీలివలన గాని, [బ్రీతివలన గాని యెదుట హాగున్న వని మెచ్చుకొనినను చాటున లోకము పరిహా సింవక మానదు, యతగానములకు కాన్యములకు ఇాల భేద మున్నదిం శావ్యముసం దితివృ త్తమును సౌందర్యముళొరకు మార్పులు చేయ. వచ్చును. క"చిత్యమునకు భంగము కలుగ కుండవలయును. యతు గానములందు వసిద్ధమగు కథ శెట్టి నూర్పు 'తెచ్చినను (వేతుక

శి64 ఈంజాపూరు తెలుగు కవల లోకము సహింవదు. ఆ మార్చు అనాచిత్య మైనవో వేళీ ఇప్ప వలసిన "జేమున్నది. విజయ రాఘవ నరపాలుడు వివనారాయణ చరిత్రమును యత.గానముగా రూపొందిం చెను, వివనారాయణుడు (శ్రీరంగవాసి. అనుదినము పూల మాలికలను నిర్మించి రంగేశున శర్చించుచుండెను. విష్టు మాయా [వభావమున దేవ చేవి అను వేశ్య యందు వలపు గలవాడయ్యెను, వీని కథ యంతయు. (శ్రీరంగము నందు జరిగినది, (శ్రీరంగవల్ల భుడు వీని భక్సికి వెచ్చి తొండర డిప్పాడి యాళ్యారని జేరు వెళ్లైును, భన్రాంఘీేణువని దాని కర్థము, ఈ కథను భక్రాంఘీ రేణు చర్మిత మనుజేర ఉత్తర రంగ కవి యషగానముగా ర దించెను, దానిని (శ్రీరంశేశున కంకిత మొన శించెను, అందు “నా యొనర్చుం బూనిన భకాంఘిేణు విలాసం బను నాటకంబునకుం (ధాన గణ్వంబై న (శ్రీరంగ నగరం బెట్టి దనిని యని కథ (స్రీరంగమునందు జరిగినళ్లు కలదు. మరియు “(శ్రీరంగ నాయకులు విిపనారాయణుని తో నే మనుచున్నారు”

“తావక భజక్రికి మెచ్చితి

నా వాడవు నీవు వివనారాయణ నీ

వే వర మడిగిన నొనలెదం

గావలసిన కోర్కి.. బెల్పం గా వలయు ననఘా!” యని కలదు. ఈ కథ నే పిడుగు వేంకటకవి వివనారాయణ చరిత మను జేర (వబంధముగా రచించెను. సారంగు తమ్ముయ వె జయంతీ విలాసమను జేర కావ్యముగా (వాసెను. ఎవ లెన్ని వాసినను కథ (స్రీరంగమునందు జరిగినశ్లు కలదు, విజయ రాఘవ నాయకు డింత లోక (వ్రసిద్ధమయిన కథ తంజావూరు మండలములోని దథీణ ద్వారక యను కేరుగల మన్నారు శ్నేతమునందు జరిగినటుల రచించెను. అదియు తన కాలమునందు జరిగి నటుల వర్షించెను. విజయ రాఘవ భూవతి రాజగోపాలుని భక్తుడు, వివనారాయణుని వలన (శ్రీరంగ చిభుడు పొందిన కీర్తి మన్నారు నాథునకు తనకు లభింపవలయు నని అఆ మహారాజు నాశయము. తాను రాజగోపాలుని యవళఠార నుని

యక గానములు $65 మన్నారుచాసవిలామునందు రంగాజమ్ముచేత (వాయించు కొనిన విజయ రాఘవున కిట్టి కోరిక కలుగుటలో నాశ్చర్య 'మేమియు లేదు. రామాను జాచార్యులవారు వదునొకండవ శ కాబ్బములోసి

వాడు, ఆయన కాలమున నూరేండ్లు వెబడిన వృద్ధు యామునా' చార్యుల వారు, కంచియందు శామానుజని బాల్య దశలో విద్యా భ్యాన మొనరించుచుండగా చూచిరి, యామునాచార్యులకు అళ్యం జారు లని జేరు, ఆయన తాళ నాథముని, నాథముని గురువు శఠళ కోపుడు, అయనకు నమ్మాళ్యారులని శేరు. ఆయన తొమ్మిదవ శ తాబ్బములోనిచాడు. ఆయనకు పూర్వుడు తొండరడిప్పాడియాళ్యారు. ఎనిమిదవ శ తాబ్బములోని వాడయి యుండ వచ్చును. అవ్చటి వివ నారాయణుడు తన శాలమునందు అనగా వదు నేడవ శ తాబ్బమునం' దున్నటుల కథ నిబంధించుట చాల సాబానము, వరిహోసాస్పదము. విజయ రాఘవ నాయకుడు వివనారాయణుని

కూగ విద్యాశాలి యువనివ బ్వేది |

వరము పావనుం జేక (వత్నీ (వతుండు అనియు

ఎంతొ విరక్తుండై యిళల్లెల్ల రోసి

తల్లి యు దండి యు _త్తరువు. నాలింవ

నిల్లాలిం బుట్టిన యింటి కంపించి

ధరణీమై దీర్ధ్స యా తావరుండగుచుం

దథీణ చ్యారశా సిం "జేర వచ్చె. నని నంసారిగగా నిరూపించెను. ఇతర (గంథములు వివనారాయణుడు (బహ్మచారిగా ెస్తాచున్నవి. రాజ గోపాలస్వామి గుడిలోని పూజారుల సంభామణ యంతయు లమిళ భామయం దున్నది, తమిళ "బీశమునందు జరిగిన కథ కావున తమిళము వాడి యుండ వచ్చును, శాని ఇటు లెలుగులకు అటు తమిళులకు వివనారాయణ చరిత (వదర్శన యోగ్యము శాకపోయినది. విజయరాఘవ నాయకు

66 తంజావూరు తెలుగు కవల యత, గానములలో (శ్రీకృష్ణ విలాసము జేర్కొన తగినది, చక్కని శభ ాసంవిధానము కలది.

“బెందులు 'వెయ్యారులు వెంట నంటి కొలువంగా

నలరు విల్తుని రీతి నలరుచును

మలయుచు సొలయుచు మన్నారు బేవుండు

కొలువు కూటము వేరె. జెలువు మిర, అను దరువుతో (ప్రారంభమగును, అంతలో రుక్మిణి చెలికశ్తె యటకు వచ్చును. ఆమెతో

ఇబె వ చ్చెదము హారి దా

నది చెంగట మించు కాంచన వనయబున శా

మదవలి నటు. దోడ్కొ-ని రాం

"గదవే తామనము చేయక చెలీ వదవే, అన్నాడు (శ్రీమన్నారు రాజ గోపాల టేవుడు. రుక్మిణి యింటి కరిగి నాడు స్వామి, అచట పాచికల నాడుచుండెను, సత్యభామ ఇెలిక క్లె చూచినది. సత్యభామతో ఇెప్పినది. ఆమె కలుక పొడమినది, శోఛాగారంబు వేరి తలుపులు బంధించు కొనినది. స్వామి సల్యే భామ గృహంబునకు వచ్చెను. అలుక తీర్చి యేలుకొనెను, ఈ నందర్శమున నత్యా కృష్ణుల నంభామణ చక్కగా నున్నది, ఈ శరూవకమునందు విజయ రాఘవ భూపాలుని భక్తి చెప్పుకొన తగినది.

దీని తరువాత విజయరాఘవ నాయకుని రఘునా థాళభ్యు

.చయము రనవంత మగు చక్కని రచన కలది, రఘునాథ నాయ శాభ్యుదయ శావ్యములోని ద్యిపదలను నందర్భానుసారముగా వాడెను. పదములు దరువులు కీర్తనలు జతవరచి గద్యముల శూర్చుతో నీ యతగానము రచింవబడెను,.. విజయ రోఘవ భూపాలుడు మాఠా పితృ భక్తి కలవాడు. మన్నారు బేవునియందు చినయ విశ్వాసములు గలచాడు, ఆ రెండు దీనియందు వరిస్ఫుట

యత గానములు 867 ముగా కనిపించును. ఆ పితృ భక్షి రఘునాథ రాయలను శ్రీరామ చందుని మ్తూర్త్యంతరముగా జ్యిత్రింవ చేసినది. ఆయన నళ్లే పోషించినచో కథావస్తువు చాల రమణీయముగాను జనాకర్ష ణశీయముగాను పళంసా పాతముగాను నుండెడిది, విజయ రాఘవుని శృంగార రనమునందలి యఖభిరుచి రఘునాథ నాయకుని దశీ,ణ నాయకునిగా చేయించినది. చ్మితళశేఖా వృత్తాంతము ఛచేర్చించినది, శథ యంతయు ెడినది. రఘునాథ నాయకు డెట్టివా డయినను విజయ రాఘనవుని వితృ భక్సికొక కళంకము నాపాదించినది. విజయ 'శాఘవ విభుడు సంగీత సాహిత్య నాట్య కళా కోవిదుడు తంగడిన లెనె ఆయన చి త్తవృ త్తి శృంగారము కాక మానదు, అందులో నాదర్శ శైవము రాజగోపాల దేవుడు. కావున శృంగార రన నహిత మైనది ఆయన భ క్రికూడ, (వళ్ళతి కనుగుణముగా నా రాజవిభుని రచన లన్నియు శృంగారము. లయినవి, తాను చెప్పిన రంగాజమ్మచేత (వాయించిన మన్నారుచానవిలాస మను యతగానము కూడ శృంగార మయినది, మన్నారుదడాసవిలాస [వబంధములోని కథయీ యతగానమునందు కలదు. నాయకుడు విజయ రాఘవుడు, నాయిక శాందిమతి. విజయ రాఘవ నాయకుడు మన్నారు రాజనోపాలుడుగా విరూపింపబడెను, ఇది మిగుల విచ్శితమగు నంగతి, విజయరాఘవ భూపాలుని తనయుడు మన్నారు ేవుడుః శాత తండుల వలె రాజగోపాల స్వామివారి యందు భ కి కల చాడు, “హేమాబ్ద నాయికా స్వయంవరము అను యశతగానము శచించెను, ఇందలి కథ జేన దానవులు పాల నము[ దము మధిం చుట, లమ్మీ జన్మించుట, నారాయణు డామెను పరిణయ మాడుటం ఇది నృష్ట్యాదియం 'బెవ్వ్చుడు జరిగినదో నిర్ణ యింద నలవి కాదు శృత యుగమునం బెవ్వుడో జరిగి యుండవచ్చును. కలియుగమున విజయరాఘవుని శాలమునందు జరిగినట్లు (వాయబడినది. ఇంతకంళకు వరిపాసింపదగిన నంగతి యింకొకటి కలుగదు, విజయరాఘవ భూవతి చ్వాదళోర్ధ వ్రపుం్యడ్రంబులు ధరించినాడు,

లిణ తంజావూరు తెలుగు కవల

శృంగార వతులు తన చెంగట చేరి కొలువ

నంగీత మేళంబు నరన రాణింవ

రంగు మిీరంగా విజయ రాఘ వేందుండా వేళ

బంగారు మన్నారు వజ్జకు వచ్చె. అ సమయమున స్వామి "చెంగమాంబిక మిది మోపహమున వరిత షించుచుంజెను,. స్వామిని (వశ్నించి కారణము తెలిసికొనినాడు విజయరాభన నృవతి,

రయమున నీ (పొద్దు కడలి రాజతో మాటలాడి

శచఉియముగా నీ వెండి మాకు నొనగూర్పుము,

౮ న్స ్పి, అని యర్ధించినాడు మన్నారు స్వామి, అంగీకరించినాడు మహారాజు,

వెల లేని లేజి నెక్కి. విజయ రాఘ 'వేం్దదుండు

కలశాబ్ధి రాజు నగరికి కదలి వచ్చె నపుడు

ఘనత మిరం గడలిరాజు కైదండ యొసంగి

తనదు నగరికి మన్నారుదాసుం దోడి తెచ్చె, విజయరాఘవ భూపాలుడు వియ్యంపు రాయమనారములు నడిపెను, "ఛెంగమాంబా మన్నారుల వరిణయము జరివించెను, ఇది విజయ 'రాఘవు ననుమతిని మన్నారు బేవుడు (వాసిన రూవకము,. విజయ 'రాఘవుని కాలమునందు వెలసిన (వబంధములు యతుగానములు. వరిశీలించి చూచినచో నా మహారాజు గుణ శీలములు చక్కగా గోచరించును. ఆయన భ క్రి సంగతి యొట్లున్నను తాను "జీవత యో .జైవమో యను ఆహంభావము కలవాడని లేలుచున్నది. ఆంటి స్వార్థ వరులు కడవటి నాయక రాజులు,

"కెనుగు జేశమునందు వెలువడిన యతగానములు పౌరాణిక ఛ_త్వ్వము ననుసరించి (వాయ బడినవి, కావున నవి శివ సంబంధము లైనను విష్ణు నంబంధములై నను లోక వ్యా ప్లీని చెందినవి, వేశ్యలు "బేవ మేేత్రములందు, రాజ సభలందు యతుగానములను (వదర్శించిరి.

యత గానములు 892. కూచిపూడి ఫాగవతులు "ద్ద పెద్ద గ్రానుములందు ఒబ _న్తీలయందు రాజథఛానులయందు తమ (వదర గ్థనములను జరిపించి జనాదరణమును శాజ కసౌెరవములను పొందిరి, తరువాత జక్కులను నొశ కులము చారును వనాది భాగవతులు యతయగానముల నభ్యసించిరి. మాల గాదజెములందు క్ముగాముములందు (వదర్శించుచు వచ్చిరి. వాని నెవరు రచించితోగాని కూచిపూడివారి రూవకములకు జక్కులు వనాదు లాడు రూవకిములకు కథ ఒక్క యైనను రచనలో నే సంబం ధము లేదు. వారి (వదర్శనములలో హోన్యమునకు సింగి సింగడు పొత్రలు నృష్టించబడినవి, “జేటూరు (వభాకర శాస్త్రిగారు కొర వంజుల (వదర్శనములలోని సింగ్‌ సింగడు, నలుడు, బారిశ్చం[ద్రుడు మొదలగు ప్యాతలుగా మారినవని రచించిరి. యతు గానముల పుట్టు పూర్వో _త్తరములు సరిగా నాలోచించినచో వారట్లు (వాసి యుండ రని నా యూహా.

యత గానములు పామర వండిత జవాదరముకొరకు కళా విదులైన వండితులబేర వాడుక భామయందు మొదట (వాయజబడి నవి, వానియందలి యితివృ త్తములు పౌళఠాణికములు. వానిని (వద రించినవారు భగవద్భక్తులయిన నాట్య నంగీత కళా కోవిదులగు భాగవతులు సాహిత్య విదులు, తరువాత జనాదరము మిక్కుట మయిన కొలంది తక్కువ జాతివారు సైతము వానిని అభ్యసించి (వదర్శించుచు వచ్చిరి, "ెనుగు బేశమునందు వీధి నాటకములను ఉరుతో యతుగానములు మూల మూలలందు వ్యాపించినవి. కూచి ఫూడివారు దవీణ ేశమునందును వీనిని (వదర్శించిరి. విజయ రాఘవ నాయకుని శాలమునం దీ యతగానములు చాలా వెలువడినవి. వానియం దనాచిత్యములు “పెక్కు లుండుటవేత "తెనుగు జేశము నందలి (ప్రాచీన యతుగానములంత వసిద్ధికి రాలేదు. విజయ రాఘవ నాయకునితో నాయక రాజ్య మంతరించినది. యతుగానములు

తీ 24

శి70 శంశావూరు లెలుగు కవుడ (వాసినవి (వవారములోకి "తెచ్చుటకు సావకాశము కూడ లేశపోయి యుండనచ్చును, తరువాత కాలమునందు భోనల వంశీయులగు మహారాష్ట)

లకు తంజావూరు రాజ్యము వశమయినది, వారిలో తుక్కా-జీ యను నామాంతరము గల తులజ మజోరాజు రౌజరంజన విద్యా విలాస మను యతగాన మొకటి (వాసెను, దానిని యతగాన మనుట కళంశు నాటక మనుట యుచితము. నాటక లతుణము లందు మిక్కు టముగా కనిపీంచుచున్నవి, నాంది, నాంద్యంతమున (వస్తావన అందు స్యూతధార పారిపార్య్వకులు, కవి కథావస్తువుల గురించిన నంభామణ,

విలసిత కినలయ నవ సుము

ఫల వరిమళ కోభితములు భావజ చాపో

జ్వల గుణ శుక విక ముఖ రవ

మలయానిల భాసురములు మథు వానరముల్‌. ఆను వనంత బుతువు వర్ణనము కలవు, సూత్రధారుడు నాటకాం తమువరకు నుండును. నాటకములోని చూలళిక (వ వేశకముల కార్య ములను నిర్య _ర్రించును యతగానములందు పాంగు దారుడు చేయు వని, ఇది వేదాంత నంబంధ మగు నాటకము. అఆత్భ మహారాజు గాతపురము నేలుచుండును. నంతోషుడు, మాయా బేవి, మోహుడు కర శర్మ, సుఖుడు, అధర్ముడు, వర మేశ్వరుడు “మొదలగు చొ రిందలి పాత్రలు. నంస్కృృతమునందు (ప్రబోధ చం[దోదయము ననుస శించి యీ నాటకము (వాయబడినది, తుక్కోజీ మహారాజు శివ భక్తుడు. తన నాటకమున

(శ్రుమచ్చిచానంద! శివ! జగత్క-ంద!

సామాది నిగమ [వసవ మకరంద!

ఆతిశయాధార వద్యాంత రామోద

రత మధ్యువత! లస (త్రణవ స్వరూప!

యక గానములు మ!

వరిపూర్మ | నిర్షుణ! (వ్మండ కోటి

సురుచిర మణి సూత! సుజ్ఞాన దీవ!

నరసాతు రాకార ! సబ్బనాధార |

కరుణించి రథీంచు కరుణా వయోధి, అని నాందియందు నుడివెను, ఇందు శివున కువయోగించిన 'ఆతి శఇయాధార, వద్భాంత రా మోద రత మధ్యువత” యను విశేవము లను బట్టి శివ పంచాత్సరీ మం(తో పాసకు డనియ, నాటకమునందు శథను బట్టి గొవ్చ వేదాంతి యనియు తోచుచున్నది. కావుననే యిట్టినాటకము (వాయుటకు పూనుకొ నెను, వీరిశైవ సాంప్రదాయ ములకు వీర _వైన్సవ సాంపడాయనుల కిదే తారతమ్యము. వారిది స్వచ్భమయిన స్వాతిక భి. వీరిది శృంగార నంయుత మయిన, చుధురభ క్షి, వారిది నిశ్చలమగు పహాళయోగ నమాధి, వీరిది నవ చిధములగు దాస్య నిస్టై సమాధి, సయమనము వారికి (వధానము, వీరి కది అవధానము, శివుడు వరమ యోగి. విష్ణు స్వరూపు డగు (శ్రీకృష్ణుడు వరమ భోగి, వారి వారి మత సాంవదాయములను బట్టి భావము లుండును. కావుననే శెన కవుల కృతులు వై రాగ్య విశిష్టములయి యుండును, వైన్లవ్రులగు కవుల బ్రంథములు శృంగార విశిష్టములయి యుండును. నాయక రాజులు (శ్రీకృష్ణ భక్తులు, వారి యాస్థాన కవులు చాలవర కట్టివారు, శావున వారి రచన లన్నియు శృంగారము లయినవి,

రది వైష్ణవ మత (ప్రభావము

కవి యొక ('వ్రవక్ర, "కావ్యము చారి (వబోధము, కవిత్య మాతనిసాధనము, దానికిశ య్యా సౌందర్యములు పొందువరచి కవి లోకమునకు ్రదర్శించును. వాని రచనలు సాంఘిక (వవృ త్తికి నిదర్శ నములు, మత సాం్యవడాయములకు (వలిబింబములు, జూతి సభా నములకు (వతినిధులు, భావి మానవ లోశమునకు మార్షదర్శకములు, అవీ చిరంజీవములు, వానికి వినాశ ముండదు, జూతి యధః వతనము ఇంది మానవ (వవృత్తి. గాభాంధకారమునం దలుకులాడు నమయ మున సూర్యకి ణమువ లె వెలుగును (వసాదించును. అవి జాకి జీవనమునకు మూల కందములు, మతమునకు [పాణాధారములు, శాన్యమునందలి యిళవృ _త్తములకు జాతి మత సాం్యవదాయములు వైశన్యము నాపాదించును. పాఠకుల యూహో సౌజన్యముల నాక ర్షించును. వృాదయ ఫలకముసందు శిలాతురముల నొదవించును. చానివలన జూతి సజీవమై నిలుచును, (వవంచమునందలి యుత్తమ కవీ రచన లన్నియు నాయా జూతులకు రూపు మాయని వెలుగు దీష ములు, వానియందలి సాంఘిక పారమార్శి క తలత్త సములు జ్యోతి నృముదాయములు. పాఠకుల చిత్సమునకు వ్‌జ్ఞాన దృస్ట్విని (వసౌ దించును, ఆయా జాతుల జీవిత సర్వస్వము పహ్యృాదయ గోచర చమొనరించును. =

వరిషీయన్‌ జాతి అతి (పాచీన మయిన దని చరితలు నుడువు చున్నవి, అవెస్తా వారికి (వమాణ (గ్రంథము, చానియందు వారి మత సంప్రదాయములు ఆచార వ్యవహారములు 'జేవతలు వారి కథలు గలవు, వోమరు పుట్టుగుడ్డి, మహాకవి, గ్రీసు -బీశీయుడు, ఇలియడ్‌ ఒడిసి యను రెండు ([గంథములను (వాసెను, ఇలియడ్‌ రామాయణము వంటిది, గ్రీకురాణి "సాలన్‌. అమె నొక (టో జన్‌

'వైవ్లన మఠ వ్రభానము 870 పీజు జెత్తుకొని పోయెను, శ్రీకులకు (టోజనులకు వ జేండ్లు యుద్ధము జరిగినది, ఒడిసియులిసిన్‌ వీరగాథ, చఊచాదాపు భారతము వలె చుండును, రెండు (గ్రంథములందు గ్రీకుల వీశ్వానములు జీవతలు ఆచారములు జీవితములు హృదయ గోచరములగు చుండును,

మిల్టన్‌ ఆంగ్లేయుడు కై?నవ మతావలంబి, విద్వత్క-వి. శీతను కథను తీసికొని ఉరడైజు లాస్టుు జేరడైజు రర్చైన్‌ అను వద్యశావ్యములనువా(_సెను, సశేతను క్రైవమును తిరన్కరించుట, న్వర్గమునుండి (తోసివేయబడుట, తన జట్టును సమకూర్చుకొని వమురల స్వర్గ రాజ్యమును నంపాదింవ యర్నించుట, అందలి యితి వృత్తము. వానియందు క్రైన్తవ మత స్వరూవము అవగత మగు చుండును,

పీ.క్‌ స్పియరు పెక్కు. నాటకములు విరచించెను. వాటిలో మర్చంట్‌ అఫ్‌ వెన్నిసు స్మువసిద్ధమయినది, ఆ నాటకమున కున్న (వచారము మళే యితర నాటకమునకు లేదు. దానికి వధాన “"శారణము అందలి శ్ర న్తవ మతత _త్వ్వము. ఆంటానియో వర మార్థ జీవనము. మైలాకు దురాగతము, పోర్టి యా బోధించిన దయా స్వభావ స్వరూవములు ఆ రూవకమున కొక విశిష్టత కల్పించినవి, వో మ్లెట్టునందలి ''రాజభూతము క్రై) స్తవుల విశ్వానమును నిశ్వసించు చున్నది. మానవుడు మరణించిన తరువాత వాని యాత్మ "బేవుని యొక్క తీర్పుదినము వరకు గాలిలో సంచారము చేయుచుండు నని వారి నమ్మకము, శ్రీ స్తు మరణించిన తరువాత మూడవనాడు. వాని యాత్మ శిష్యులకు కనిపించినదని బైబిలు (గ్రంథము చెప్పుచున్నది. ఇట్టి విశ్యానములను మత త _త్త్వములను రూవక ములందు వొందువరచి నాడు పీక్‌ స్పియరు, కవి రచనలందు మత విశ్వాసములు నంద 'ర్భానుసార ముగా నిమిడి యుండును, జూతి సాం్యవ్రదాయములు సఫొందువడి యుండును, జూలి మతము లంతరించినను కృతులు వాని 1వలినిధులయి లోకమునందు నిలిచి యుండును, "

మ! కఠంజావూరు తెలుగు కవల

భారతీయులకు జేదములు (వమాణములు, ఉవనివత్తులు ఆరణ్య ములు వాని కనుబంధములు, హైందవ మత సాంవదాయ ములు వివిధ చేవతలు వారిని గురించిన న్తవములు వానియందు గలవు, (బహ్ము విష్ణు మహేశ్వరు లధిష్టాన టైవతములు, వేదము లందు వారికి వధాన స్థానము కలదు, ఇది వేద వాబ్బయము, భార తీయులు (తిమూర్తుల నీ కాలమునందు పూజించిరి. నులించిరి. యజిం చీరి, వేదములం దర్ధవాదములు కలవు, అవి కథలు, వానిని మార్చియ నూతన విషయములను వచేర్చియుు మానన జీవిత చర్షితలతో ఫొందువరచి ధర్మావబోధకముగా నుండునటుల [పాకృత జనోవ ఆయోగముకొరకు వ్యాస మహాముని పురాణములను రూపొందిం చెను. అవి వేదముల సారములు. వదునెనిమిది పురాణము లవి, ఉవ పురా ములు పదునెనిమిది, వీనియందు శివుడు (వధానుడుగా చెప్పబడిన పురాణములు శె వములు, విష్ణువు (వధానుడుగా చెవ్చబడిన పురాణ ములు వైనవములు, ఇది పురాణ వాబ్బయము.

యుగములు గడచినవి, "వేద సాం్యవదాయముల శెట్టి విఘా తము కలుగ లేదు. చరిత కాలము వచ్చినది, మత విప్తవము బయలు జేరినది. జైనులు బౌద్ధులు "వేద (పామాణ్యమును తిరంన రించిరి, అవి చార్వాక మతములు, ఉత్తర భారత బేశమును ముంచె _త్రీనవి. దథీణ దిశాభిముఖములయి త్మీవమగు [వచారము సాగించి నవి, (దావిడ జేశమునందు పౌరాణిక నుతములు పొడసూవినని, నాయనారులను శివభ క్తులు శెవమతమును [వచారము చేసిరి, ఆళ్వారు లను విష్ణు భక్తులు వైన్లవ మతమును (వచారము చేసిరి ఇట్లు వేద మతము విభిన్నము లె నది.

ఇది శ్రీ స్తు శకము ఆరవ శతాబ్దనములోని సంగతి. అవ్వడు వల్ల వులు రాజులు, వారు కెవులు, తిరుమళిశై అళ్యారు లీ శాలను నందు నివసించి యుండిరని ప్రతీతి, వడవ శ తాబ్బమునాటికి శవ చెప్ణవ మత (పాబల్యములు "ఎిరిగిపోయినవి, వారికి కులభీదములు "లేవు, తక్కున కులమువారు వైతము భక్తుల ఆగకులమువారి

'వైన్షన మత [వ్రభాసము 815 పూజలను గౌరవములను పొందుచు వచ్చిరి. వై రాగ్యము శె వలకు (వధానము, భక్తి వైన్ళశ్రులకు ముఖ్యము, స్కా౦భఛాది పురాణములు శైవులకు వమాణములు., భాగవతాది పురాణములు వైన్లవులకు (వమాణములు. (శ్రీరంగమునందలి విష్ణువును కృష్ణవరముగా నాళ్యా రులు పూజించిరి, వానిపై తమిళ భామయందు నుతులు (వబంధ ములు [వాసిరి. శఠకోపుడు, నాథముని, (శ్రీరామమి[శుడు, యామునా చార్యులు మొదలగువారు విష్ణుభ క్తులయిరి. వారు మహే వండితులు, వైస్టవ మతమును మిక్కిలి (వచారము లోనికి తెచ్చిరి, జైన జొద్ధ శైవ వైన్ఫవముల నదును "వేద మతము సన్నగిలిపోయినది.

కుమూరిల భట్టు అంధుడు. నకల శాస్ర వండితుదు. జైన బౌద్ధమత వండితులను వాగ్యాదమున నోడింపను, ఆ రెండు మతము లను అడుగంట తొ క్కి. వేసెను. వేదకర ల (పామాణ్యము నుద్ధ రించెను. జైమిని స్నూతములకు మహోాభామ్యము (వాసెను, చానికి పూర్వ మివమాంన యందురు, ఆయన మతమునకు భాట్ట మతము లేక కర 'ై మతమని జరు.

ఎనిమిదవ శ తాళ్రాంతమునందు శంకరుడు పూర్వ మీమాంన మతమును ఖండించి యై పల మతమును స్థావిం చెను, వ్యాసుని (హ్మ్‌ సూ(తములకు భామ్యమును రచించెను దానిని ఉత్తర మాూవమూంన యందురు, జ్ఞానమువలన మోశము లభించునని కంక రుని మతము, మరణానంతరము క్లానిమైనవాని జీవాత్మ అవరణ భంగముచే వరమాళ ' యందు ఐక్యము నొందునని యాయన సిద్దాంతము. శంకరుడు చిన్నతనమున నే నన్యసిం చెను, మహోావండితు డయి నకల మతములవారిని బాగ్వాదములం డోడించిను, అశేతు శీతాచల వర్యంతము భారత చేశ మంతయు (వచారము గావిం చెను, మఠములను వీఠములను నెలకొల్పెను, 'వేదమతము నుద్ధరిం చెను. జగద్గురువను విఖ్యాతిని బొంబెను,. అంతటి మత (వచారము గావిం చినవారు భారత చేశమునం దింకొళరు లేరు. జైన బొద్గాది నుతము లడుగంటి పోయినవి,

$్‌?6 ఈంజాపూరు కెలగు కవం

వదునొకండవ శ తాబ్బమునందు రామానుజుడు జన్నిం ఛెను, ఇంతవరకు అళ్యారుల చేతియందు పౌరాణిక మతముగా వర్థి లుచున్న వైన్సవమును బేవ మతముగా రూపొందిం చెను, దానికి విశిష్టా ద్వైత మత మని ేరు. దానినే (శ్రీవైన్దవ మనిగాని వీరవైన్సవ మనిగాని యందుకు, అళ్యారులు రచించిన (వబంధములకు (దావీడ (వబంధము లని చేరు, (శ్రీ 'రామానుజులవారు (ద్రావిడ (వబంధము లన్నియు జీకరిం చెను, వానికి వై వ్గవ మతమునందు (వఖథాన స్థాన వొొునంగెను, అవ్పటినుండియు వైష్ణవ మమితముగా (వచారములోనికి వచ్చెను, (దావిడ ేశము పాలిమేర లత్మికమించినది,. కన్నడ రాజ్యమున స్థిర నివాన మేర్చర చుకొన్నది.

"కనును చేశమునందు వైహ్లవమును మించి శక్రైవ మతము మీగుల (పాబల్యము వహిం చెను, వం(డెండవ శ తాబ్బమునందు మల్లి శార్టున పండితా రాధ్యులు (శ్రీశెలమున ఘోరమగు తవ మచ రించి వీరశైవ మతమునకు బీజములను వెదజళ్లెను, కళ్యాణ పురా థీశుండగు చిజ్జలుని మంతి బన వేశ్వరుడు, అతడు నందీశ్వరుని యవ "శారమని లోకమునందు వతీతి, బన వేశ్వరుడు వీర్నశై న మతమును మిగుల వ్యా _వ్రీలోనికి తెచ్చెను. ఆ కాలమునందు నన్నెచోడుడు కుమారనంభవ మను కావ్యమును రచించెను, తరువాత పాల్కు-రిక సోమనాథుడు వండి తారాధ్య చర్మిత, బనవ పురాణములను ద్వివద చృందమునందు (వాసెను. కాల [కమమున శివలింగ లీలలు, చెన్న బనవ పురాణాదులు వెలిసినవి, ఇవి వీరశైవ మత (వచారము కొరకు (వాయబడిన (గ్రంథములు, నీనియందు 3వ మళఠాచార వ్యవహారములు పాంవడాయములు గోచరించును.

(శ్రీనాథుడు రచించిన భీమఖండము కాశిఖండము హర్‌ విలాసాదులందు వీరశైవ మత తత్త్వము బహువిధముల సవగతీ మగుచుండును, వదునైదవ శ ఆాభ్రాంతమువరకు గల తెనుగు "జేళశము నందలి కవులందరు చాడాపు కె వులనియే చెవృవలయను, ఐనను వారికి విష్ణు జ్వేషము "లేదు. ఎత్హైవగడ శివపూజా ధురం

'వైన్ణన మఠ ప్రభావము శ రుడు, నృసించా పురాణము, జారివంశములను ినిగిం చెను, పోతన శివ నంచాతరీ మంతోపాసకుడు. భక్తి వైరాగ్యముల స్వరూపమును చక్క-గా నవగతము గావించుకొనిన శీరశైవ మతా ఇవార వరాయణుడు. భాగవతమును తెనిగించెను, ఆది వైన్లవులకు వరమ (వమాణ (గంథము. (శ్రీకృష్ణత త్త్యమును బోధించు నుత్తమ పురాణము, ఎత్తావగ ఉజదులు తమ కావ్యములను శావ్యక ₹ౌ దృష్టితో రచించిరి గాని మత దృష్టితో (వాయలేదు. కావుననే చారి రచనలు సర్వజనాదరణీయము లైనవి,

వదునారవ శ తాబ్బము నుండియు వైన్లవ మ'తాభివృద్ధితో పాటు వైన్లవ కవులు తెనుగు చేళశమునందు పొడసూవిరి. (శ్రీకృష్ణ రాయలవారు. విష్ణుచిత్తీయమును రచించిరి. అది వైస్లువ మత గ్రంథము, ఆయన వెవ్లవుడు, వైన్లవులా (గ్రంథమును మిగుల సౌరవింతురు, డానికి కారణ మందలి వైవ్దవమత త _త్త్వము, బనవ పురాణమునందు శివుడు బన వేశ్వరుని వీరశైవ మత (వచారము శొరకు (పోత్సహిం చెను, విష్ణుచిత్తీయమునందు. హారి విష్ణుచిత్తుని వైన్లవమత సంస్థావన కొరకు నియమించెను, స్వ వర భేదములు లేక “శివన్య హృదయం విష్ణుః. విష్ణోశ్చ హృదయగ్‌౦ శివః? అని వేద ములచేత వినుతించబడు వరత_త్వ న్వరూపులు శివ శీథవులు, వారికి స్వమ తాభిమానము వరమత ద్వేషము కల్పించినవారు మౌనవులు, మత (వభావము లటువంటివి.. తెనుగు "జీశమున వైన్టన కవుల శచనలందు కంక దథీణ ేశమునందలి వెన్లవ కవుల రచనలలో సీ వభావము మిక్కుటముగా కనిపించును. వైజయంతీ విలానకర్త సారంగు తమ్మయ. ఆయన వైనవుడుః తనకు సామోత్కరించిన (శ్రీరామ చందుడు

నగు మొగంబున నెలవంక నలిశ మైన తిరుమణి ధరించువాండు

అని వర్ణించినాడు. పోతనకు రాముడు సామోత్కరించిను. అయన ముఖమున తిరుమణిగాని తిరుచూర్ష ముగాని యున్నటుల వర్ణించ

కక తంతావూరు తెలుగు కవ లేదు. పోతనయే కాదు నులే యితర పూర్వ కవియు విష్ణువు ముఖ మున వశ్షైవర్థనము లున్నవని వర్ణించినట్లు "నేను తలంవను, వప నారాయణుడు నడు వీధిగల నిల్వు నామంబు పశ్షైలు శోభితంబగు తిరుచూర్ష్మ లేఖ కలవాడని వైజయంతీ విలాసమునందు కలదు. ఇది వైన్షవమత సాంవదాయము, ఇట్టి సాం్యవదాయములు తంజూనూరు కవుల శావ్యములందు నర్వసాధార ణముగా కనిపించును. రిఘునాథ నాయక భూవతి వైన్లవుకు, (శ్రీరామ భక్తుడు, రఘునాథ రామాయణమునందు బుశళ్యశ్చంగు నొక వెన్లవ భక్తు నిగా నిరూపించెను, నొనట నూర్ధ్వ (తిపుండ్రములు చెవులకు తులసి భూవలు, బుళ్యశృంగుని కూచనారు వేశ్యలు ఈ పట్టవర్థనం 'జేటికి నుదుటికిం దీరుగాం గస్తూరి దిద్దరాబె ఈ శులనీ భూమ లేటికి6 జివ్రలకుం గటాణి యొంటులు వెటరాబె లు ల అని తలంచినారు, రామాయణ కథ (శేశాయుగములోనిది. రాముని రాజ్య శాలమునందు వాల్మీకి కలడు. రాముని యశ్వ మేధము నాటికీ రానూయణమను పూర్తియెనది. రాముడు పుట్టక పూర్వము బుశళ్య శృంగ మవోముని నివసించి యుండెను, రాముడు కాని బున్య శృంగుడు కాని వట్టవర్థనములు ధరించి నటుల రామాయణమునం "జిచ్చటను చెప్పబడి యుండ లేదు. రఘునాథ నాయకుని నస్వమౌళి మానసము బుశ్యశృంగుని వైన్లవుని గావించినది. ఆయన ఆస్థాన కవి చేమకూర వేంశకటరాజు, అతడు విజయ విలాస శ్రాన్యము రచిం జను. అందు గంగా తీరమునందు దాన లీలా వరుండయి యున్న నవ్యసాచిని మూాచినది యులూచి,

వైష్ణవ మఠ (ప్రభావము శి?ఫా

సిగ నంపెగ పూ లొనవరి

వగ క స్తురి నామ మొజుపు వలెవా బారా!

సొగసిటు లుండగవలె నని

సొగసి లతాతన్వి యతని సొగసు నులిం చెన్‌. అని యర్జునుడు క స్తురితో నుదుట నామము ధరించి నటుల వరిం ఇను. అర్జునుడు (శ్రీకృన్ల భక్తు డనుమూట నల్యము, కాని పాశు వతముకొరకు ళివునిగూర్చి తవ మొనరించె నను మాట మరువ కూడదు. వేదకాలమునందు కాని పురాణకాలమందు కాని శివశీళ వుల యెడ భీదాభ్మిపాయము మానవులందు "లేదు. మానవులంజే' శాదు అవతార పురుషులయిన రామ కృష్ణులకు సైతము శివునియెడ విభిన్న [వవృ్తి లేదు. (శ్ర్రీరామచం[దుడు రావణ సంహారమువలని కలిగిన (బవ్మాహాత్యా వమపహోపావము తొలగించు కొనుటకొరకు. రా మేశ్వరమున శివ (వతివ్ఫ గావించెను, "వేదముల సారము పురాణ ములు, వేదములు గాని పురాణములుగాని శివ శేశవులను విభిన్న మూర్తులుగా నంగీకరించినవి గాని విభిన్న వృాదయులుగా నంగీక రింవ లేదు. కావున శివ మయో విష్ణుః అని చెప్పబడినది. చరిత్ర శాలమునరకు వారి నశ్లే మానవులు పూజించిరి, ఉపాసించిరి. వా ౩౭ తీరున తిలకమును ధరించినదియు నెవరును నిరూపింవ లేరు.

శివు డగ్ని స్వరూపుడు. ఓవథులతో అశ్వత్థము నారా

యణుడు. ఆ శారణముచేత రావి పుడకలు వన్మిత్రము లయిన నమిం ధలుగా నంగీకరించినారు మవోమునులు. నమిధలచేత (వజ్వలింవ బడీన అగ్ని శివమయ నుయిన విష్ణున్వరూవము, అందు "శీత. స్వ్వరావ మయిన అజ్యము 'వేర్వగా పొడమిన భన్మము పప్మిత్ర మయినది. దానిని అజ్య "శేమముతో. మిశ్రమము చేసి నుదుట. ధరించినారు అహితాగ్నులు, ఇది అరై సలులకు విశిష్టాధ్వెచులకు నర్య సాధారణ మయిన ఆచారముగా ఇవ్పటికి నున్నది. "వేద. పురాణ కాలములందు నిదియీ ఆచారమై యుండిన నుండవచ్చును, శైవ వైన్సవములు పురాణ మతములు, పురాణనులందు శివుడు

శ$0 తంజావూరు తెలుగు కవుణ భన్బ ధరుండని వర్మింవ బడినది, కావున శైవులకు భన్మము వవిత్ర చుయినది. దానిని వారు నుదుటను మేనను (తిపుండ్రములుగా 'ధరింతురు, మూడు లేఖలు వశువు పాశము ఈశుడని వారి వ్యాఖ్యా నము, అది వారికి రత, దానినే (శ్రీనాథుడు 'పాండు రత్రై ధృరి అని వాడినాడు. ఈ తిర్య క్రి పుండ ధారణము కాళిదాసు కాలను నకు పూర్వమునుండియు నాచరణలో నున్నదని యూహింవవలసి యున్నది.

కాళిదాసు ఆరవ శ తాబ్బములోనివాడు, ఆరవ శ తాబ్బము నందు తికరుముళి గ్‌, ఆళ్వారులు జీవించి యుండిరి, అది దశీణ భారతమునందు వల్ల వుల కాలము, వల్ల వ రాజులు శైవులు, అంతక పూర్వము ఒక శ తాబ్బమునుండియు వైన్లవ మతము (చావిడ బేశమునందు కలదు, వైన్లవులకు 3 వులతోపాటు శివుడు; శివుడు దాల్చిన భన్నము అనంగీకారమయినది.

సూర్యుడు నారాయణ స్వరూపుడు. సూర్యుని "లేజమువేత శే_ప్తమగునది మన్ను. కావున మృత్తును వవితమగు న స్తువుగౌ మొదట నుదుటయందు మూ డూర్ధ్వ ీఖలుగా వై వ్షవులు ధరించిరి, సచ్చిదానందమూర్తి (శ్రీమన్నారాయణుడు. సత్తు, చిత్తు, అనంద లీఖలు మూడనియు వాని నంయోగము (క్రింది పాదమనియు. వారి వ్యాఖ్యానము, తరువాతి కాలమువారు దానిని విష్ణు పొాదమని రూవించిరి. డానిని తిరుమణి తిరుచూర్మ ముతో 'పెట్టుచు వచ్చిరి. తిరు అనగా (శ్రీ యనియు మణ్‌ మణి మన్ను అనియు అర్ధములు, అశ్లే తిరు చూర్ణ మనగా (శ్రీచూూర్ధమని యర్థము, వీనితో (శ్రీవైన్ల

థి

వులు వట్టవర్థనములు పెట్టుదురు. కావున నామములు వైన్లవ చుతముతో పుట్టినవి. చాదాపు ఐదవ శ తాబ్బమునందు (ప్రారంభింవ బడీ యుండవచ్చును,

అర్జునుడు క స్తురి నామము ధరించెననుట అప్పటి వైన్లవమళ *వభావమని యూహింవ వలసి యున్నది. అంతే శాదు ఉలూచి అర్జునునితో నేను కన్నియం గాని వేగొకతెం గాను, *నా వలపు

వైష్ణవ మఠ ప్రభావము శ8ఏ కస్తురి నామము తోడు అని యొట్టు ెట్టుళొనినది. దీనివలన ఉలూచి నామము తకాల్చినదని యూహింప వలసి యున్నది. వాగు వైష్ణవులని నిదూపించుట 'వేంశటకని యాశయము, అర్జునుడు జ్వారకకు బయలు బేరెను, సన్యాసి "నేవము తాల్చెను. మృగ నాభి తిలకంబు భుగభుగల్‌ గల లలా టమువై మృదూర్థ్ధ్వ పుండంబు తీర్చి శరణాగశాభయ నంధాయకం వైన

దతీణ పాణిం (దిదండ ముని నాడట. ఇది వైన్దువ సన్యానము అని వేరి చెన్పవలసిన వని లేదు- వైన్లవ సన్యాసులకు నిఖా యజ్ఞోపవీతము నామములుండును, అై నో సన్యాసులకు శిఖా యజ్ఞోవవీతము లుండవు, విభూతి లేఖలు ధరింతురు. చారికి దండ మొక్క. శు యుండును, వైన్లవ సన్యాసులకు మూడు. దండములు కలిసి యుండును, కావున వారిని (తిదండు లందురు, చేమకూర వేంఠటకవి అధ్జునుని (త్రిదండిగా రూపొందించినాడు, అట్లు చేయుటలో వై వ్లవ మళాభిమాన మటులుండ నింకొక శారణము కూడ కలదు. శిఖా యజ్ఞోవవీతములు రీసివేయ వలసిన వని లేదు, తేలికగా సన్యాసి వేషము వేయవచ్చును. అందుకనియే. వివాహ నమయమున సుభ (ద నెయ్యంపు నఖు లర్జునుని

దండము. గాహాయంబును

గుండిక యును మాని "'పెండ్లికొడు కైనాడా

ఖండలుని ముద్దు కొడుకు అని వరిహోనము లాడిరి, భారతము నందు యతి వేమము కాల్చి నట్లున్నది. అది పురాణ కాలపు వేవము. అ(శ్రమములు నాలుగు. వానిలో యత్యాశమను చిపరిది. యతులకు సైతము శిఖా యజ్ఞోవవీతము లుండును. వానిని వరిత్యజిం వలసిన వని లేదు. శాహాయము ధరించి యోగదండము జలకుండికయు పూనిన చాలును, కేలికగా యతి కాగలడు, వని తీరిన వెంటనే వాసిసి

కః శంజాపరు కలుగు కవుణ పరిత్యజింవ వచ్చును. అ శారణముచేత భారతమునందు యతివేవ ముూూనె నని చెప్ప బఢినది. వేద కాలమునందు కాని, పురాణ -శాలమునందుకాని యిన్బటి అద్వైత విశిష్టాద్వైత సన్యాసులు "లేరు, 'వ్యాసాదులు యతులు, చారు జటావల్క-ల ధారులు, వేంకటకవి శా విధ మంతగా నచ్చ లేదు కాబోలు! అర్జునునకు మృత్తుతో లలాట మున నూర్థ్వ (త్రిపుండములు పెట్టించినాడు, చేతి! త్రిదండ మిస్పించి నాడు, విశిష్టాద్వైత స్వాములను చేసినాడు, అకాల మటువంటిది. వైన్సవనమత వభావము పురాణ పుకుషుల మిదికి కూడా వ్యాపించినది, మహారాజు రఘునాథ నాయక భూవతి వీరవై వవుడు, నవా "జముగా వెన్లవు లన్నను వైన్తవాచార సాం్యవదాయము లన్నను మహారాజున కభిమానము మెండు, “నాసాలిటి రామ భదూడని వినయాతి. వినయముగా వినులించిన ఆ్రితుడు వేంకట కని. -ముహోారాజు మీదను ఆయన మతము మీదను కల అత్యం శాభి మానము ఉలూచిని అర్జునుని వైన్లవులుగా మార్చి "వేసినది. రఘు నాథ నాయకుని వైవ్లవాభిమానము విజయ రాఘవ నాయక ధరణీ వతి రచించిన రఘునాథ నాయ కాభ్యుదయమునందు వర్ణింప బడినది, [వతిదినము నిద్దుర మేల్కా-ంచి నిద్దంపు నిలువు టద్దంబుం గని యిద్ద రయగార్ష్ల 6 జూచి బంగారు చింబిెలం. నాలు కన్లానుచు మంగళ (వదు గరుత్మంతు సీవీంచి -శరువాతి శార్య్యకమముల కువకమించుట రఘునాథ నాయకున *లవాటు, అయ్యగార్హనగా వైన్లవ స్వాములని యర్థము, వై ఫ్టవులు విష్ణు స్వరూపులు, (శ్రీకృష్ణ రాయలవారు. లేవగానే. హాజారు రామస్వామి యాలయ గోపురమును భూచెడి వాడని వ్రతీతి, తరువాత గరుత్మంతుని దర్శనము. గరుత్మంతోడు విష్ణు భ క్రుడు, విష్ణు వాహనము, వైష్ణవుల గురు వరంవరలో నొకడని కొంద

వైష్టవ మఠ (వ్రభావము ॥ి ఈశందుకు, విమ్ముట స్నానము. ఆ స్నానము కూడ *'తంబుగల జలజాయు లందించు జలముతో తంబుగ మెడ నిడివి గల వైనవు లువయో గించు ఒక రకమగు చెంబు. వైన్ళవు లందరు నజే రకపు చెంబు లను వాడుదురు. మపోరాజు స్నానాదిక ములకు వాడు ప్మాతలు వనైతము వైవ్యవీయములని 'కేలుచున్నది. ఆయన అఆభరణనులలో శానుభ[ద తాళి మొకటి. మందిరములందుమూ! కామభ(దశాల లన్నీ విలాస మందిరము, అచ్యుత రంగకూటము' ఇటువంటి విష్ణువు సంబంధమగు. జేర్లు కలవి, స్నానానంతరము నామ తీర్ధము నకు బయలు బేరును,. అప్పుడు సైతము నిద్దరయగార్హను చూడ చలయనను. అది శుభ 'వతిపాది యగు శకునము, విమ్సుట కవీల "భీనువునకు (గానమర్చించును. కపిల గోవులం దుత్తమ జాతికి వెందినది. అది కామ భీనువు నంతానమని పురాణములు వెవ్వ చున్నవి. అట్టివి గోలోకమునందు కలవనియు వానిని (శ్రీకృష్ణుడు పాలించు 'చుండుననియు (వా కైవన_ర్తకమునందు కలదు. భాగవత మునందు కృష్ణు డాల మేపరి యని చెప్పబడుచున్నది. గోవు (శ్రీకృష్ణునకు ప్రీతికరమయిన జీవి, కావున వైన్లవుల కది పూజ్యార్హ మయినది. నిత్యము దానిని పూజించి వైన్లవులు అైతులు కూడ లేంబచ్చిశ "పెట్టుదురు. అది భారతీ యాచారము, లక్షీ విలాస చుందిరమున రఘునాథ రాయలు,

తిరుదూర్ష శీఖతోం దిరుముణి నుదుట

ధరియించి మేన ద్వాదశ పుండములను

నవరించి మొ క్స్తిక జన సరం బూని

(వవిమలాష్టాతరీ వరమ జవంబు గావించునట, అష్టాతరి నారాయణ మం్రము వైన్లవు లందరు చాని నువజేశము పొందుదురు.

(వకట వైభవ మొప్ప రాజ గోపాలు

నకుం దిరు వారాధనము సాంగముగను

ఖః కంజాపూరు తెలుగు కవల భక్తితో నాచరించుట తరువాతి కార్యక్రమము, ఇది రఘునాథ నాయకుడు విష్ణువున కొనరించు నిత్య సేవ, అనంతరము విష్ణు కథా. (శ్రవణము, ఛాగవత రావమూయణనులను వినును.. ఆచార్యుల వారి మంకాతతలు చివరికి శిరమున ధరించును, అంతటితో 'ీవతా (వస్నక్తీ ముగియును. ఇది (వతిదినము జరుగు కార్యక్రమము, ఇది యంతయు వీరవై న్లవ నంవదాయమును లోకమునకు (వచారము చేయుట కొరకు వాయబడిన కథా భాగము. ఇంత విపులముగా వెన్షవమును వర్ణించిన కావ్యములు "తెలుగునందు కని పవించవు, విజయరాఘనవుని మతావేశము అంత? (వాయించినది. విజయ రాఘవ నాయకుడు తండిని మించిన ఏర వైవ్లవుడు.

ఐవ్రతర మతముల నిరసించి యిలను వెలయ

వైష్ణవ మతంటె నిలివి శాశ్వతము గాగ అని రంగాజమ్మ మన్నారు జాన విలాసమునందు నుడివిన మాట సత్యము, నాయక రాజుల కాలమునందు తంజావూరు రాజ్యములో వీర నై. వ్లవము మహోన్నత స్థితికి వచ్చినది. రాజులు వీర వైన్లవులు, వారి (పోత్సాహము వలన వీర వెన్లవము హౌగుగా (వచారము లోనికి వచ్చినది, వీర కవ మడుగంటినది. విజయ రాఘవ భూవతి శాజోపాలుని పాద భక్తుడు స్వామి ఆలయమునకు (_పాకార సోపు రాదికములను నిర్మించెను. ఉత్తమ వెన్లవ వేతముగా తయారు చేసెను. వైన్ళవ మతాభిమానముతోపాటు స్వామియందును దషీణ చ్వారశా వ్నేతము నందును ఆదరాభిమానములు మించిపోయినవి. వైన్ళవముతో పాటు తన చేరును రాజనగోపాలుని జేరునుత న్నిలశు మయిన చంవకవన శేతనామమును శాశ్వతముగా భూలోకమం దుండవలయునని విజయరాఘవ నాయక నరపాలు డాళించేను, కావున రఘునాథ నాయకాభ్యుదయ _కావ్యమునందు మొదట మన్నారు స్వామిని గురించి యంతగా పొగడినాడు. ఆయన కలలో కనిపించి

వైష్ణన మఠ (వ్రభావము శి85 బాగుగా నిన్ను చేవట్టి మా పట్టి లు లు వని యెంచి మో తల్లి యరుణాబ్ద వల్లి చనుపాలు ోలించి ఇవాల లాలించి తి నని వచించిను, “మా యవళతారయమై మహి నుదయించి “రఘునాథ మేదినీ రమణుని చర్య ధీకౌశలము మించ ద్యివద గావించి మూ కంకితము సేసి మనుము 'వేయేంచ్లు అని యాశీర్వదిం చెనని (వాసికొనినాడా మహారాజు, ఆానుతన తండ్రియు నవతారపురుషులమని, మహ_త్త్వ్యముశలవారమని, లోక మెంచుకొనవలయునని ఆయన యూహా. దానితో తృప్తివడలేదు, రంగ త్వ్పాఢిం (బబంధ మొక్క టి యొనర్చంగా వలె న్మత్మఒథన్‌ రంగాజీ! భవదీయ వాగమృత థారా వైఖరుల్‌ మిరంగన్‌ వీత్మత్పబంధంబునకు నత్యధిక మహత్వేంబు గలుగ మన వీటం జన్నారు మన్నారుల ఫాల్గుణ మహోత్ప్సవాది వె భవంబులు వర్ణింపు మసి రంగాజమ్మ నర్భి ౦చెను, ఆమె విజయరాఘనవులే మన్నారు రాజగోపాలునిగా చేసినది. మన్నారు దాన విలానము (వాసినది. దానికిని మనోరథము తీరలేదు. అట్లు కాదని వివనారాయణ చరిత తానె అందుకొని (వాసినాడు. రంగని కొదవిన వతీతి మన్నారు రాజనోపాలున కొదన వలయును. అందువలన తన తేరు (వతిష్టలు శాశ్వతముగా నుండవలయును. చంవక వనము దటీణ చ్వారక్‌ యని స్థల పురాణమునం దున్నది. దానికి (శురంగమున కున్న గొవ్చతనము రావలయును, అట్లు కావీంచుట వీర వైన్మవ ళం కం. మునే కాక విష్ణువునకును మహా_త్తరమగు సేవ కొవించినవా డగును, అందుమూూలమున జన్మసాఫల్యము నొందును, ఇన్ని కోరం కలతో వివనారాయణుని కథ మన్నారు రాజగోపాలుని సన్నిధిని తీ 25

880 తంచావూరు తెలుగు కవులు తన కోలమునందు జరిగినటుల మార్చు చేసినాడు విజయరాఘవ నాయకుడు, ఆ దినము లటువంటిని,

వైన్లవము మహారాజుల యాదరాభిమానములను పొంది సుస్థిరముగా "వేళ్లు పాతుకొనినది. తంజావూరు రాజ్యమునం ెల్లెడ లను వ్యాపించినది. అచంచల మగు (పాబల్యము వహీంచినది, జను లందు వైన్లవ స్వీ కారము మోతు నంపాదనకు రాజమార్ష మను విశ్వాసము పొడమినది. విశ్వానముమా బటున్నను మహారాజు దయాదరములు సంపాదింవవచ్చును, వీర శె వుడయిన చెంగల్వ కాళ కవి వంటి సాహితీ వేత్తలు రాజగోపాల విలానము వంటి విస్ణు కథ లను (వబంధములుగా (వాసిరి, అది దవీ,ణ చ్వారక నిలయుడయిన మన్నారు రాజగోపాలుని కథ, చంవక వన మత మహాత్త సము చానితో పొందువరచినాడు కవి. విజయరాఘవ భూవతి దానిని వినినాడు, మనసునం దమితముగా నుప్పొంగినాడు, కృతికొని లతల కొలంది ధన మొనంగినాడు కవికి ధన మూల మిదం జగత్‌ -దాని నర్థించియే చేమకూర వేంకటకవి ఉలూచి సవ్యసాచులను వీర వైన్షవులను గావించిను, మిగిలిన వైన్లవకవు లందరు వదో విధమున తమ మతాభిమానమును శావ్యములందు వూపుచూ వచ్చిరి, (శ్రీనివాస కాతాచార్యులవారు. విజయరాఘనవుని మన్నారు. రాజ గోపాలుని గావించెను. ఆచార వ్యవపహోరములందో మరే సంప డాయములలోనో వై సవ చిహ్నము కనివించకుండ (వాయుట శావ్యమునకు లోవమని కవులు తలంచిన కాల మది. మహారాజు విజయరాఘవ భూపతి వంటి వీర వెవ్లవుడు వ్మిపనారాయణుని కథ అట్లు మార్చుటలో నాశ్చర్యము లేదు. వివనారాయణుడు తొండ రడిప్పాడి యాళ్యారు. వైన్లవుల నసకు వరంవరలో చానికి స్థాన మున్నది, అతడు

ఆచార్యు చేత చ(క్రాంకితుం డౌచు (శ్రీచూర్మ్మ "కశీఖల చెలువు రాణింవ

వైష్ణవ మక ప్రభావము 887 నురువు మోరంగ చ్వాదశోర్ధ స పుండ్రముల ధరియించి జానరి తకావడా

లు తాల్చినాడట. చ్య్రాంకితు లగుట (క్రీ వైన్లవమత న్వీకారము

నకు చిబ్నాము, విష్ణు సాలోక్య సారావ్య వివిధ దివ్య భోగ సామాజ్య వెన్ల వాభోగ మహిమ

లలో సారూప్య దివ్యభోగ మది, చానికితోడు వీర వైవ్లవు లందరు

భరీరముమిద నాయా (వ చేశములందు వండెండదు నామములను

ధరింతురు, (శ్రీరంగమునందు వరమ భాగవతో త్తములు ఇటు వలెనే,

అలికాది కాంగంబు లనుగత (శ్రీచూర్మ్మ

ధవళోర్థ (1 పుండ్ర నాంధవము నెరవ వదనాంబుజములు దివ్య (వబంఛాను నం ధాన వాననతోడ నంటు శయం

గంఠ బేశంబులు కమలాతశతు తులసికా

మాలికా సౌహార్ష్ర లీల నడంవ బాహు మూలములు సుంభ త్చుదర్శన పాంచ జన్య లాంఛన మైతి నింఘటింవ

విష్ణు పర్యాయ మూర్తులె వెలుగొందుచుందురని సారంగుతమ్ముయ

వర్ణించినాడు.

(శ్రర ంగమునం జీ కాదు తంజూవూరు మధుర 'రాజ్యములం జిళ్లైెడల వదునేడు వదునెనిమిది శ తాబ్బములలో నవైన్లవ మంతు లేని యభివృద్ధి నొందినది. పై వర్తన యందలి యంత రార్థము విస్తు సారావ్యమును సూచించును. విష్ణచిత్తుడు వెరియాళ్యారు. తనకు సామోత్కరించిన విష్ణువునకు వళ్లాండునందు *ఇరువదియొక్క_. తర ములనుండి స్వామి! సుదర్శన పొంచజన్యాంకితులమయి నీ పాద భ కి కావించుచుంటిమి అని మనవి వేసికొనెను, ఇది వైవ్లన

888 తంజావూరు తెలుగు కవ్పలు మతములోని విశిష్ట సం్యవదాయము, ఆ ముదల కంత విలువ కలదు. (వస్లోదుని వంటి విష్ణు భక్తు డింకొఠడు లేడు, ఆయన శంఖ చ క్రాంకితుడు శా లేదు, ద్వాదళోర్థ శ పుండడ్రములు ధరింవ "లేదు. కావున వహ్లాదుని వీర వై ఫ్యవులు తమ మతములోని వానినిగా నంగీకరింవచేమో, అది వారి మత సాంవదాయము. చాని కిచ్చిన (పాధాన్య మసాధారణ మైనది. విపనారాయణుడు

*బెక్రు మంత ద్వ్యయమును "జలియ నూహించి

చరమ గీత శ్లోక జవము నేయుచును"

కవ్పీగ్ర వైన్లవ మతంజార మూర్తీభ

వీంచె నని జనులు పొగడి” ద్వార కా నగరమునకు వచ్చినాడట. తికు మంత్రము నారాయణ మంత్రము, ద్యయము కెండు వాక్యములు గల మరొక మంతము,

సర్వ ధర్శాన్‌ వరిత్యజ్య మూ మేకం శరణం (వజ అహం త్వా నర్వ పావేభ్యో మోతయిష్యామి మూ శుచః,

ఇది. చరమ గీత శ్లోకము, వెన్సవ్రుల భక్తి తత్త్య మంతయు దీనిలో నిమిడియున్నది. చ(క్రాంకితుడగు నమయమునందు గురువులు వీని నువ బేశింతురు, వీనితోపాటు గురు వరంవరను గూడ చెప్పుట వైస్లవ గురువుల యలవాటు, విష్ణువు, లమ్మ్టీ, గరుత్మంతుడు, వివ్వ "శ్పీనుడు, ఆళ్యారులు గురు వరంవర, వైవ్లవకవులు అందరు నెవరిని నుతించినను నుతింవకపోయినను తవ్చక మొదటి నలువురను' తమ శావ్యములందు వినుతింతురు, రాజగోపాలుని చంగమల వల్లిని వినుతించీ

అవశబ్ద గజముల నన్మత్క- విత్వ

విపులాది గుపహాలలో విబారింవ కుండ

స్యూతవతీశ ! సీ శుభకర కలిత

'వేత్రంబు కదిలించి విదళింవనయ్య

'వైస్తవ మఠ (నభానము 180 అని వివ్వు క్సేనుని విజయరాఘవ భూపాలుడు రఘునాథనాయకాభ్యు దయమునందు వినుతిం చెను, రంగాజమ్మ “వేతము శేలంబూని" యను వద్యముచే సూతవతీ 'ప్రియునే కాక

వన్నగ శాయి చరితము

వన్నుగ (దవిడ (వబంధ ఫణితి నుడువు నా

వన్నిద్ద రాళువార్ల ల

వన్నుల నన్నుతులు జేసి భావింతు మదిన్‌" అని మన్నారు దాస విలానమునందును

'సీేవాధినాయకు జీవించి భక్షిని

బన్నిద్ద శాళ్యార్ల టబ స్తుతించి అని యుషా వరిణయమునందు నుడివెను, ఈ వైన్షవనమత [వభావము

(శ్రీనివాసుండై న "శేషుని భజియించి

ఘన శరీరుండైన గరుడిం బొగడి

యఘు, విడారిమయెన హోరి చమూ వతి నెంచి అని రాధికా సాంత్యనమునందును గనిపవించును, వైన్టవమునకు జన్మ స్థానము (ద్రావిడ దేశము. (దానిడుల భామ అరవమను, వవెన్లవుల (బంధములు "వేదములు గురువరంవర కథలు, నం్యవడాయములు పూజూ విధానములు (దానిడ భఛామయందున్నవి, వైవ్ణవులు (చావిడ భామను మిగుల గారవింతురు, అరవము నచ్చిన వైన్షవులకు చూతమే 'జీవాలయములందు నంఘమునందు గారవమ ర్యాదలు, వలుకుబడులు కలవు, అరవనము రానివారిని తేలికగా చూతురు, "శెనుగు బేశమునందు పైత నుది పరిపాటి యొనది, (ప్రాచీన విష్ణు కేశములందు. (చావిడ వైన్లవులు అర్చకులు, వారు ేవతా సన్నిధిని అరవము తవ్ప యితర (పాంతీయ భావన మాట్లాడుటగాని, యితర (ప్రాంతీయ భఛామయందు స్వామిని వినుతులు గావించుటగాని మసహోవరాధముగా తలంతుకు, విష్ణువు _వెన్లవుల మ్రైవమని చారి

830 తంజొపూరు తెలుగు కవల తలంపు, అరవము వారికి జేవభావ, ఆ భామయంజచే స్వామిని విను లెంవవలయును.

తిరువతి తెనుగు ేశమునందలి విష్ణుశ్నేతము, అందలి యర్బకులు (దానిడులు, వారికి బాగుగా "తెనుగు వచ్చును. జేవా లయమునందు వారు అరవమునే మౌాట్లాడుదురు.. తెనుగు 'రానట్లు నటింతురు, తెనుగు మాట్లాడువారిని లేలికగా తీసివేయుదురు, తిరుపతి స్వామిని తెనుగు వద్యములలో వినుతింంబోయి అగౌరవము వలువురిలో వొందినవారిని నే నెరుగుదును, కావున అరవమునకు వైన్వవమునందున్న ఘనత మే యితర భామకులేదు. విజయరాఘవ భూపాలుడు వివనారాయణ చరిత్ర యతుగానమునందు మన్నారు 'రాజగోపాలుని ఆలయములోని పూజారి ఎంబెకుమూనుల నుభామణ అరవమునందు నడిపెను ఈ నంభాషణ వోస్యరసము_ కొరకు అరవమునందు (వాయబడిన దని (వకటనక_ర్త లభ్మిపాయ పడు చున్నారు. అది. కాదు, రాజగోపాలస్వామివారి ఆలయము మన్నారు తేతమునం దున్నది. అది దవీణ 'దేశము, అట్టి పరిస్థితి యందు కోవెలలో తెనుగు వాడుట విజయరాఘవ భూవతికి నవరాధ ముగా తోచియుండవచ్చును. ఆయన వీర వైవ్లవుడు. వైవ్లవులు (వ ల్యేకముగా గౌరవ మొనంగు నరవమును వాడినాడు. విశిహ్రై ట్రై వండితుల కివ్చటికిని అరవము తప్ప విడిచినచో, వర చేశీయు లతో నంన్కృతము మౌొట్లాడు నలవాటు కలదు, ఆంధ 'బేఛము నందు వండితులకం3ు దథీ.ణణ చేశమునందలి వండితులు మృదు మనో వారముగాను ధారాళముగాను నంన్క లేము మాట్లాడగ లరు, అందు వైష్ణవ పండితులు గణనకేక్కీ.నవారు, ఇది లోకవిదితమయిన సత్యము, _ అరవము తరువాత వైస్ణవులు మన్నించు భామ నంన్మ్భృతము.

వివనారాయణుడు మహావండితుడు, జీవ బేవితో నంన్కృతము నందు సంభావణ మౌారంభించెను. విజయరాఘవ నాయకుడు ఏబది “(గ్రంథములు రచించెను. అవన్నియు దాడాపు (శ్రీకృష్ణునికి సంబం

'వైవ్లవ మఠ (వ్రభావము 101 ధించిన కథలు, మన్నారు రాజగోపాలుని వరముగా [వాయబడినవి, (శ్రీకృవ్ణవిలాన మను యతుగానము రచించెను. అందు నాయకుడు మన్నారు రాజగోపాలుడు, రుక్సిణీ నత్యభామలు నాయికలు, విజయ ాఘవుని కుమారుడు మన్నారు 'బేవుడు. ఆయన హేమాబ్దనాయికా న్వయంవర మను యతగానము (వానెను. అదియు మన్నారు వరముగా నే (వాయబడినది, ఆళ్వారు లందరు రంగనిమిోద (వబంధ ములు చెప్పి పూజించి, తరించిరి. విజయరాఘవ నాయకుడు వాని యా[శ్రయులు మన్నారు వరముగా విష్ణు కథలను వాసి తరింవ నెంచిరి, వైన్దవమన్నను, మన్నారు శాజగోపాలుడన్నను చారి కంత ప్రీతి. ఆండాళు నాచ్చియార్‌. తిరుమొడి యను (వబంధము వ్రాసి నది. అందు విష్ణువు న్వ్యవ్నమునందు కనిపించి యామెను పరిణయ మాడినట్లు కలదు. దానిని బూచి రంగాజమ్మ మన్నారుడాన విలాసమునందు కాంతివుతి నిదించుచుండగా "వేకువ జామున న్వవన్నమున విజయ రాఘవ మహీ విభుండు వేడుక వచ్చి శయ్యవై గార్చుండి నరస మమర నక్కు-నం దనుం జీర్చి చెక్కిలి నొక్కుచుం బుక్కి-టి విడెమిచ్చి బుజ్జగించి కురులు మెల్ల నె దువ్వి కులుకు గుబ్బల మింద నందంబు గనువీించ గంథమలంది కావి గల్గిన తనదు శమ్మోవి యాని యీ విజయరాభనవుండ నంచు నెలమిం బల్కి చిగురు విల్తుని కీళికి జేరి నపుడె బాలిశామణి యంతట మేలుకొనియె నని (వాసినది, ఉపావరిణయాదులందు. నాయిక్‌ కలలో గాంచిన నాయకుని వగించుట కలదు. వరించిన వానిని కలయకయందు కనుట మన్నారుదానవిలాసము నందు కలదు. దీనికి మూలను అండాళు

892 ఈశంజావూరు తెలుగు కవుణ (వబంధములో నున్నది. అందలి చాయలు మన్నారుడాన విలాసము నందు కనిపించుచున్నపి,

రంగాజమ్మ వెన్లప్‌. మన్నారు రాజనోపాలుని భ క్తురాలు, వై న్ద్వవ వముతాభిమానము, వైవ్లవ ే క్తి (వభావము, ఉపా పరిణ యమునందు చూవించినది. శూణాసురుడు శివభక్తుడు, శంకరుని గురించి ఘోరమగు తవము గావించెను, శంకరుడు నీ వాకిలి కాచి యుంజెద నని వర మొనగౌను,

పార్వతి వరమున ఇాణాసులేందున

కల యుషా కన్యక యవతరించి

నది, ఆవె యావనవతి యొనది, శృంగార వనమందలి ముక్కంటిని గారిని చూచినది. పార్వతి వలన వరము పొందినది. ఇందు మూల మున ఉమయు శివునకు పార్వతికి భ క్టరాలనక తవ్చదు. అమె చెలి క _త్తెలు నట్టివారయి యుండవలయును. ఉమ వనవిపోర మొసరించి ెలిమిక కెలతో జల[క్రీడలాడినది. కొలను వెలువడినది. వారందరు

బొమ్ముల వట్టు కోకలను బొంకము మిరగ గట్టి మేలిమౌ

సొమ్ములు మేనందాల్చి కడుసాంవమరన్‌ జడలల్లి వింతగా

నెమ్మిని గీలు నామములు సీటుగ దిద్దినారట. గీరు నామములు వైష్టవాంగనలు లలాటమున తిలక ముగా ధరింతుకు, అది వెవవాదారము,

రాణ నడి ముక్కుమింద నన్నపు నాభినామంబు నడుము మంజిడికావి నిడుద కేఖ

శాల్చిం ేవ జేవీ విపనారాయణు సన్నిథికి వచ్చినదట, రంగాజమ్ము వైన్నవాంగనల నామము ఉవకు, నామె చెలిక _త్తెలకు దిద్దినది, అది మతాభిమానము, అంతేకాదు. కథా (పారంభమునందు వై శంపా యనుడు జన మేజయుని వై పృవాగ్రోనరా! యని నంబోధించినాడు, ఆ శాలమున కే వైన్లవ మున్నదని యామె తలంపు శావలయును.

'వైష్పవ మఠ (వ్రభానము 8 అయిన శావచ్చును, ఇట్టి యభి,పాయము వైనవ్లవ్రులకు చాల మందికి శలదు, అది యెంతవరకు నిజమో అలోచింపవలసి యున్నది. పురా అములు సమన్వయము చేసి చూచినచో సత్య మవగత మగును, రంగాజమ్ముకు మతాభిమానముతోపాటు విష్ణుభ క్షి రసావేశమున్నదిం ఉపా పరిణయములోని మొదటి మూడా శ్వానములలోని కై తకు (శ్రీకృష్ణుని యుద్ధ ఘట్టము గల నాల్లవ యాశ్వానములోని వైతకు వాల ఆరతమ్యము కలదు, శయ్య ధారాళమై బిగువు కలిగి వ్యర్థ వదములు లేకుండ నడచినది, యుద్ధ వర్శన విధానమునందు రమణీ యత కలదు. శివుని మూ_ర్య్యంతరములయిన అగ్నులతోడి కృష్ణుని యుద్దము, ధి సూణా శకఠాన్తము పారి ధ్‌ ణ (ఈ తరూణంబున దిగిచి రొమ్ము దూరంగ నేయన్‌ శోణితము లొలుక నతడున్‌ ్రాణంబులు తల్ల డిల్ల వాలె న్నేలన్‌ వదముల కొరకుగాని, (పానము కొరకుగాని, తిడుముకొన లేదు, మొదటి మాడా శ్వానములందు వద్య చద్యమున చనుకకు లాగిన "లేఖని యుద్ధ ఘట్టమునందు ముందుకు సాగినది. వరశు[ప్రాన కుఠార తోమర గచా పాకాంకు శేప్వాన ము ద్ద శక్యష్టీ ముఖాయుధంబుల మహో (వ(క్రియ దాల్చి భీ కర బేతాళ పీశాచ భూతగణ రత నంఫఘమున్‌ భూరిసం గర కాౌతూపహల వృ త్రి నార్చెం జెలుచన్‌ (ార్యం బవార్యంబు గాన్‌ నన్నయగారి యడుగు జూడలలో నడిచినది వద్యము, కవితా వేశము శలిగినవట్ల నన్నయగారి పద్యము లిశ్లు నడచును, వైన్లవా "వేఛము శంగాజమ్మ నిట్టి కవిత (వాయించినది. వోను పోను వథీకలాధ్యముండు నం ధువీత నిజవమవ్‌ తీళ్ణతుండా[గ్రములన్‌.

న! తంజావూరు. తెలుగు కవల

రమో నివపాంబుల ముఖ

వతుంబుల నండచి (వచ్చి వందజలా జెన్‌ ఇట్లు ఆవేశము వెరిగినది. విజయరాఘవ నాయకుని యాస్థాన కవు లలో చెంగల్వ కాళకవి యిట్టి కైత (వాయగలడు, శివ కి విష్ణు థ్‌ క్తుల పోరాటములో

వవి సమహా_స్తమ్మున వై

ప్దవ బలములు మిగులం గూల జజుచిన నదియున్‌

జవమరి బహువికృత స్వా

రవమున గావించె మిగుల కాదము గాలన్‌

అంత. గనోవము "ఆెట్టింవ నంత కోవ

మాకృతిని వ్రైప్ల్వవ జ్వరం బా జ్వరంబు

మ_స్తకంబులు నిజఘోర హూ _నములను

జదియ మోందుచు మజియు వతషంబు నడచి నని కవిత మరింత మనోహరముగా నడిచినది. ఇంత నరళమగు శయ్య ఆమె కావ్యములు ఆండింటియం బెందును కనిపించదు. చానికి కారణ మామెకు గల వైప్ణవాఖి మూనము కావచ్చును. అది (శ్రీకృన్ల గరుత్మంతుల పరస్పర వినుతి విధానములందు విశద ముగా స్ఫురించును. గరుత్మంతుండనిన మైన్ణవుల కభిమానము "చెండు, ఆయన విష్ణుభక్తుడు. విష్ణువాహనము, వానిని గురు వరంవర లోని వానినిగా కొందరు పాటింతురు. కావుననే దావీ.ణాత్యులగు కవులందు వైన్లువులు గురు వరంవరలోని వాడగు. వివ్వశ్రేనునితో పాటు గరుత ్ఞంతుని కూడ కావ్యములందు నుతించిరి,

స్థూల దృష్టితో వరిశీలించినచో వైన్నవమంతయు నొక

మళఠముగా గోచరించును, అంతః (వ్రవృత్తులను చక్కగా వరిశో ధించి చూచినవ్వూడు నాలుగు [వధాన శాఖలుగా నగువించును. 'వైన్టవ మతతత్త్వము భక్తి, అది పురాణ పురుషుడయిన విష్ణువు నందు శేందీ భావము నొందుటచేత వైన్యవమయినది. దౌని నవ

వైస్తన మత (వ్రభావము శీర్‌ లంబించినవారు నైన్లవులు, పురాణమునందలి విష్ణు భక్తులకు ఏరికి శాల తకారతమ్యుమున్నది, అది వైదికము. ఇది పౌరాణికము. దీనిని: వివరించవలసి వచ్చినచో చాల వట్టును, అది (పకృతము కాదు, ఈ పౌరాణిక వైన్లవము పౌరాణిక శ్రెవముతోపాటు తిరుమళి క ఆళ్యారులకం బ ఒకటి ఆరెండు శ 'ాబ్బములు ముందు జన్మించి యుండును, తిరుమళిశ్రై అళ్యారులు ఆరవ శ కాబ్బములోని చారు, కావున _వెన్సవము నాల్లవ శ తాబ్బమునందు [పారంభించి యుండ వచ్చును, ఆ కాలపు వైన్సవము విష్ణుభ క్ని [పధానముగా గలది. విష్ణు పురాణాదులు రావూయణము వారికి (వమాణములు, ఆళ్వారుల కాలమునందు. (శ్రీకృన్ణత_త్వము (వచారము: లోనికి వచ్చినది, వారికి నీలాకృష్ణు లుపాన్య దై వతములై నారు, నీల అది గోపిక, అళ్యారులు విష్ణువును (శ్రుళ్ళన్లపరముగా నుపాసించిరి. వారికి భాగవతము [వమాణ (గంథము, ఇది భాగవత మతము. గోపికా క పక్షుల వణయ భక్తిత తము వారిది. దీనినే ఆళ్వారుల మఠతమందురు. దీనిని గురించి యదివరకు [వస్తావించితిని, కశఠకోపుడు నాథముని, (శ్రీరామ మి(శాదులు ఈ మనమువారు, రామానుజుల (వబోధమువలన మరొక శాఖ యుత్పన్నమయినది. పౌరాణిక మయిన వైవ్లవముసకు "వేదములతోడి సన్నిహీత సంబంధము కూర్చి, గీతలతో చుట్టంకము. కలిపినవాడు రామానుజుడు, అది విశిష్టా ట్ర్వైరము. వండితాదరణము కలది. వాట్ట శఛాంకరమ తాను యాయులైన మహోానండితు లాదారి నంగీకరింతురు, (శ్రీధర స్వామి య'ధడ్వైతి, విశిష్టాద్వైతమత మంగీకరించినాడు. మధుసూదన నరన్వతి అైచై వర్‌ సిద్ధి (వాసిన లోకో త్త వండితుడు. రామానుజుని బోధకు 1ఠతల యూచినాడు, అళ్లు విశిష్టాదై స్రులు శంకరుని అటదై నే మతమును (వళంసించినవారు కలరు, వరవస్తు రంగాచార్యుల వారిని గురించి మా తండ్రిగారు ఉభయవేచాంత భాన్మరులు శిస్టా నరసింహా శాస్ర్రిగారు (వశంసింవగా వినియుంటిని. రంగాచార్యుల వారు విశిష్టా 'ద్వైతమత (నచారము గావించుచ్చు. 'జేశమంతయాు తిరిగిరి, అదై స్రీ

! తండాపూరు తెలుగు కవల వండితుల నందరిని జయించిరి. గుంటూరు వచ్చిరి. అద్వైత మహా -వండితులెవనరై న కలశేని నన్ను జయింపుడని వకళటిం చెను.

మాటభూవీ. 'వేంకటాచార్నులవారు విశిష్టాద్వైత మతస్థుడు, నకలశాన్ర్ర పండితుడు, అఆ రోజులలో మా నాయనగారు వేంకటా ార్యులవారి యొద్ద (క్రీ భావ్యము చదువుచుండిరి. రంగాచార్యుల వారి వకటన వినినారు 'వేంళటాచార్యులవారు. అదై సతుల వత్‌ మున వాదించుటకు నిర్ణయించుకొని విక వంపినారు. పిక నందుకొనినాఠు రంగాచార్యులవారు. ఆయనకు వింతగా తోచినది, ఎట్టి (వయత్నము విరమించుకొనుట మంచిదని రంగాార్యులవారు 'వేంకటాచార్యులవారికి కబురంవీరి, ఆయన లక్ష్యము చేయలేదు. నభ నిర్దయమైనది. దిగ్గంతుల వంటి మహావండితులు హోజరయినారు సభకు, అందరికి విచితముగా తోచినది. కాదా మరి విశిష్టాద్వైర మతస్థుడు 'వేంకటాచార్యుల వారు. అలై ర్‌ మతసంస్థావన చేయదు శట., ఎచ్చటను కని విని యెరుగని నంగతి, నభ (పారంభమయినది ఈంగాచార్యులవారు అజై సలేమత ఖండనకు పూనుకొనిరి. మొదటి చూడు దినములు నూరు దోషములను నిరూపించిరట రంగాచార్యుల వారు, వారి వాదన మనన్య సామాన్యము, అందరు నాశ్చర్యవడిరి, థెస్తవుల సంస్కృత భామ గంగావాహినివ లె సాగిపోవును, పూర్వ వతుము ముగిసినది,

నాల్లవనాడు వేంక టాచార్యుల చారు చాద మందుళకొనిరి ఆయన వకసంథా(గాహి, సంస్కృతమునం బెంత వండితుడో 'తెనుగునందంత వండితుడు. భ్‌ ర తాభ్యుదయ కృతిక ర్త థ తాన భానమునకు చారి చకూపినవాడు, నూరు దోవములను ఖండించుటకు చాల దినములు పట్టును, అసాధ్యములని తమకు తోచిన మూడు వాద' ములు నిరూపింపుడు, వానికి వతివాదము తెలిపి సిద్ధాంతము చేయు దును అనినారట రంగాచార్యులతో వేంకటాచార్యులవారు. ఆంకే చరకు శతదూవణి వైన ఖండన చెప్పినవారు లేరు, రంగాబార్యుల వారు ముఖ్యముగా మాడు దోవ్ళము లసాధ్యములయినవి "తెలిపిరి,

వైస్హవ మత (వ్రభావము 897 వేంకటాచార్యుల చా రారుదినములు ఖండన (వతిపాదించిరి, అమై న్‌్‌ మత స్థావన గావించిరి, వండితులందరు చేయెత్తి నమన్క-రించినారు. రంగాచార్యుల చా రోటమి నంగీకరించిరి. సాష్టాంగ "మొరగిరి, వండి తులు మహా మేధావులు, వారి కపూర్వ శక్తి కలదు, వారి యాలో చనలు కడు గంభీరములు, వారివి హేతువాదములు, అ కారణము వలన రామానుజ భాట్ట శంకర మతములు సుస్థిరములయినవి, చానిని వండిశులందరు నామోదింతురు. అవి 'వేద్యవమాణము లయిన. మతములు.

రామానుజుల చారి శిష్యులలో నొకరు రామత _త్వ్వమును' (వళారములోనికి తెచ్చిరి, వారికి (శ్రీరామచందు. డుపాసనా బైవము,. తారక మంత్రము పారు జపింతురు, వల్ల భస్వామి యాం[ధుడు. ఆయన రాధాకృన్ణమతమును బోధించెను. వారికి శ్రీ కృష్ణుడు వరత _త్త్వము, రాధ కృష్ణుని భార్య, రాధాకృష్ణులకు నగోలోకము నివానము, (బహ్ముక్రై వ_ర్తశపురాణము, భాగవతము, రాధామాధవ మతానుయాయులకే (వమాణ(గంథములు, వైెన్ల వమునం దీ నాలుగు (వధాన శాఖలు, పీ రందరికి శంఖచ(కాంక ములు జ్వాదశోర్థ్వ పుండ్రము లుండును, జయజేవ వై తన్యాదులు రాథా కృష్ణోపాసకులు, ముద్దువళనిది రాధాకృవన్ణమతము. ఆమె వేశ్య, వేశ్య లలో వాలమంది రాధాకృ్ళవ్ల మతస్థులు గలరు, భక్తి సాంవదాయ మన్ని శాఖలవారికి నొక శు. రామానుజులవారు శంక రాఛార్యులవారి విజ్ఞానమును భక్తి పరముగా నంగీకరించిరి. భాగవత తత్వమును చాగుగా వరిశీలించి చూచినచో భ క్షి రెండువిధములుగా గోచరించు చున్నది. చానభ క్తి; మధురభ క్షి, వీనిని గురించి యదివరకు నుడివి యుంటిని, అవి యొకొక్క-టి నవవిధములు,

తను వృాద్భామల సఖ్యమున్‌ (శ్రవణమున్‌ ఉఊాసత్వమున్‌

వందనా ర్చనముల్‌ చేవయు. నాత్మలో నెరుకయున్‌ నంకీ ర్తృనల్‌ చింతనం-

108 తండాపూరు తెలుగు కవు బనునవి, ఈ తొమ్మిది విధములను భక్షి నెరవీ భాగవతమునందు గోపికలు (శ్రీకృష్ణుని యన్ముగహాము సంపాదించుకొనగలిగిరి, అందు మూలమున తరించిరి. (శ్రీకృష్ణుడు వారి యభీ్టములు దీర్చెను, భాగవతము దళశమనశ్క_.౦ధము నందలి పూర్వభాగములోని ఎనిమిది వందల వదునొకొండవ పద్యము గోవీకా వస్త్రావహరణము మొదలు శొని వపదునొకొండువందల యొకటి గోపికా గీతముల చివరివరకు గల మూడువందల వద్యములను వరిశోధించి చూచినచో వై నుడివిన నవ విధముల భక్త్రియు నగతమగును, అది శృంగార నమాహితము, నృష్టిన్వభావ మటువంటిది. (శ్రీకృష్ణుడు భక్తి వరాధీనుడగు పరమ పురుషుడు, గోపాలురు కృష్ణభ కులు, వారి కోరిక వెంబడి నోపాలు శతో నాడినాడు, పాడినాడు, చలుదులారగించినాడు, వారితోడి చాడయి గోవులను పాలించినాడు, ఇంటింటం దిరిగినాడు. (శ్రుశాను చంద్రునకు (శ్రీకృష్ణున కిదియే 'శారతమ్యము, రాముడు రాజకుమా శుడు, ఆయన భక్తు లాయనయుడ "గౌర వమర్యాదలు భూపించిరి, శ్రీళృన్ల భక్తు లాయనయెడ చనువు చరాపించిరి. గోపికలు శ్రీలు, వారి యభిమతముల ననుసరించి రాన్మకీడ జల్మక్రీడాదులు గావించి నాడు, మరుశేఠియందు మనసు మలవించినాడు, అది వారి కానం చము. వారి వారి (వకృతులను చక్కగా నవగాహాము చేసికొనినది వళని, ఆమె త్రీ స్త్రీల స్వభావ మామెకు "తెలియును. వేశ్య నాయ శుని చిత్తవృత్తి చాగుగా (గహింవ గలదు, అందుక నే వింత వింతగ. గలిసిన యంత నరియో యెొమ్మెకాని మనోభావ మెజుగ వలబె

యనినది, రాధను నాయకురాలినిగా వేసినది. రాధనోపీక. నోలోకము నందు (శ్రీకృష్ణుని 'జేవేరి, వల్ల భస్వామి మతాను యాయులకు (శ్రీ శృష్ణుడు పరతత్వము, ఆయన కాల కిశోరమూ మై గోలోకము చందుండును, తన భక్తుల కా రూవముననే దర్శన మొనంగును. *శావుననే

వైష్ణవ మఠ ప్రభావము 899

రాధికా మణి కైదండ రమణం బూని

చిన్ని కృష్ణుండు కలను (బనన్నుండయ్య చని నుడివినది వళని, ఈ కృష్ణుడు (బహ్మకై వర్తకము నందలి కృష్ణుడు, లీలాశుకాదులు వీనినే యుపాసించిరి, నుతించిరి, ఆళ్వారుల కృష్ణుడు భాగవత కృష్ణుడు, ఆయన అవతార పురుషండు, గోలోకము నందలి కృష్ణుడే భాగవత కృష్ణుడని వల్ల భ స్వామి మతము. రాధ యందు నవవిధములగు భ క్రిభావము లారోపించి వళని రాధికా సాంత్యన మను శృంగార కావ్యమును రూపొందించినది. ఆమె కన భక్తురాలు, భాగవత తత్త్వమును హోగుగా నవగాహాన చేసికొనిన యువతి, వైన్లవ భక్తి స్వభావమును చక్కగా ననుభవమునకు లెచ్చుకొనినది. ఆళ్వారుల (బంధము లామెకు మార్గదర్శకము లయినవి, కాను రాధయయి శావ్యమునందు స్వానుభ వములను వెల యించినది. ఆళ్వారులు పురుషులు, తాము గోపిక లయి యొంత ఊహా (వవంచమునందు సంచారము గావించినను శ్రీలు శా లేరు, స్త్రీల చిత్తవృత్తి వారి కలవడదు. కావున వియోగానుభవములను కొంత వరకు మొాతమే వారి వబంధములందు వర్షింవగలిగిరి. అదియు నాండాళు విరచించిన తిరుప్పావై నాచ్చియార్‌ తిరుమొడి (ప్రబంధ ములలోని యందచందములకు సరితూగ లేదు,

ఆమె (0 (స్రీన్వభావము వానియందు చక్క_గా నిరూపించ గలిగినది. కావున నే నమ్మాళ్వారులు అండాళు రచన నంతగా వొగ డిరి. ఆయన సంస్కృత తమిళ భామల యందు మహోవండితుడు. ఆళ్వారులలో నగగణ్యుడు. ముహోకవి, అఆ సంగతి యదివరకు సూచించితిని, ఆండాళు కన్యక వియోగ శృంగారానుభ వములను మాత్రము వైనర్గికముగా తాననుభవించిన దంతయు నాచ్చియార్‌ తిరు మొడియందు (వదర్శింవగలినది. ఆనుభవముమిోద (వాసిన శత మహా రసనవంతముగా నుండును, కావుననే నన్నయ, రెక్క-న, (శ్రీనాధాది కవుల రచన లంత రమణీయముగా నున్నవి, ఆండాళు అనుభవ మంతవరశీ కలదు, ఆవెంకు సంభోగ శృంగా రానుభవము

480 తంజావూరు తెలుగు కవల లేదు, ఆమె ఆ దారి (తొక్క లేదు, వళని కా యనుభవ మున్నది, ఆవె మహో రసికురాలు. రాధ చిత్తవృత్తి స్వానుభవము వలన అవగాహాన చేసికొనగలిగినది, రాధా మాధవ, రాధానూధవ నంవాదకావ్యములలోని వృత్తాంతములను పరిహారించినది. తన "శావ్యముసనకు ఇళాప్మాతను నృష్టించి నూతన న్వరూవ మొసంగినది, వారివి పాడిన పాటలే, వానియందు శృంగారము (వథధానము, రాధ భక్తి స్వభావము వారి కర్థము కాలేదు. స్రీ స్వభావ మంతకంయె అర్ధము కాలేదు, తన శావ్యమును అళ్య్వారులకంయె అండాళుకంపె విభన్నముగా నంభోగ శృంగారముతో (పారంభించినది. దానికి భక్తి జోడించినది. రాధ సుధామునిచేత శవీంవబడి భూలోకమున గోపికయై జన్మించినది. ఆమె (వకృతి స్వరూపిణి, (శ్రీ కృష్ణుడు పరతత్వము, అఆ నంగతి యామెకు తెలియును,

ఎల్ల జగయుల న్గ గృునుచు "నేలిక కంజభవాది మాని వ్యా

త్భుల్ల నరోజ రాజములం బూని వెలింగెడు లేజ మని రాధ యెజుంగును.

తీర్ణపాదుని (శ్రీపాద తీర్దమందుం

థి థి

గల కమఠ నములు 'జేలి వెలికివ చ్చె నని (శ్రీకృష్ణుని మాగాళ్లుం జిబుతొడలు వర్షించినది.

ముజ్జగంబులు వెన్నుని బొజ్జనున్న

"ఇెజుగు వివరించు చారి నా (త్రివళులమరు నట, శీ కృష్ణుండు మందాకినీ పాదుడును, (త్రిజగంబులు కుత్షీయందు ధరించినవాడనియు. సీ వర్గ నలచేత నామెకు విశదముగా అెలియునని యవగత మగుచున్నది. యశోదకు ముల్లోకములు నోరు ెరిచి భూవించెనని భాగవతము, (శ్రీ) కృష్ణుని వర్మించిన (వతివద్యమునం దీత _త్త్వము స్ఫురించును, అం తేశాదు

మును నిన్నుంగోరి చేరిన దను జాంగన ముక్కు-పోయె

వైష్ణవ మఠ గ్రభానము 491 నని (శ్రీకృష్ణుని "బెప్పినది రాధ, ఇది రామావతారములోని నంగతి, “వాలిం జంపెను వేటకాని వగిదిన్‌ వచించి టై శ్యానుజన్‌' లోలంబట్టి విరూవం జేసెను అని (భమర గీతము, ఇంత యొరిగినది కావుననే (శ్రీకృష్ణుడు తన భ_ర్తయని గుర్తించినది, కదియరాదీసినది. పెంచి నది రాధ, వరమ భక్తురాలు, ఆమెది [వణయభ క్షి, యశోచానందు లది వాత్సల్య భ కి అని వైవ్టవు లందురు, తిరుప్పాణి ఆళ్వారు శీ కృష్ణుని వత్సల భి తో ఫూజించినాడు. వినుతించినాడు, ంచినడానవు దానిం గ దించిన డానవును నీవె తెగి మమ్మటకుం బంచిన దానవు నీవే. యనినాడు శాధతో (శ్రీకృష్ణుడు. రాధ నందనందనుని లాలించినది. ఊరించినది. మనోవాక్కా యములచేత (జేమించినది, మనకిద్దరికీ మున్ను మజుంగుగా నడిచిన మరుని ము చృ్చటలన్ని మజచినా వె. అని (శ్రీ కృష్ణుని మాటలందు రాధ చర్యలు స్ఫుటముగా తెలియును, చివరకు శార్యరూవమున తన్నుతా నర్పించుకొన్నది. వరమాళత్మయం చావెం భక్తి వగాఢమయినది. స ర్వేరద్రియములు అతని యందు శేందీకరింపబడినవి, కావున కనుంగవ పారిమోము గనుంగొనగ నే కోరు వీనులు పారినూట వినంగంగోరు నాసిక పారిమేని వాసన ల్లొనంగోరు నధరంబు పహారిమోవి యానంగోరుం చెక్కిలి పారినోటి నొకుః.. కుక్కు. లె కోరు గుబ్బలు వారి తొమ్ముుం (గుమ్మం గోరుం గరములు హారి నెంతొ కాంగలింపంగం గోరు మేను (శ్రీవారి వక్క మెలంగంగోరు, తీ 26

శరన తంజావూరు తెలుగు కన అనినది చిలుకతో రాధ. “కమలాక్షు నర్చించు కరములు కరములు, కంజూయునకుంగాని కాయంబు కాయమే అను "ెండు సీసవద్యములు భక్తికి లమతణములుగా వస్లాదుడు నుడివెను 3 వద్యము వీన్సిక లత్యుము. అందు భక్రి శృంగారాంతర్గతమయి నోచరించును. అది మోహము. నలన పొడమిన శృంగాలేచ్ళ కాదు. (శ్రీకృష్ణుడు వరంధాముడని చిత్తశుద్ధిగా నెజ్‌ంగి నర్వాంగముగా తన్నుకా నర్చించుకొనిన భ_కి శృంగారము; కావుననే (వలతివాక్యమునందు హరియని వాడినది వళని, సర్వావయవములు నంతరంగము (శ్రీహరి యందు శేందీకరించిన భ_క్రిధావము కలది రాధ, ఆ కారణము వేత బారిని తనయందును సర్వత చూడగలిగినది.

హరి యివో నాదులో వెలి నహర్నిశముం గనుపట్టు

చుండెడిన్‌, అన్నది చిలుకతో శాధ, ఇందులగలం డందు లేడని నం చేహమువలదు చక్రి సర్య్వోవగతుం

డని భాగవతము. “*విష్ణుమయం జగత్సర్వం” అను సంగతి వరిపూర్ణ ముగా ననుభవమునకు తెచ్చుకొనిన వరమభ క్త యోగిని యామె. కాని

విరా మి'బేలనో మిగుల వేదన బెట్టు దురాగతంబుగన్‌ అన్నది, అది మానవ(వకృతి. శ్రీ జూలికి న్వథావము, ఇచటనే అవ్వైతమునకు, వైష్టవమునకు భేదము కనిపించుచున్నది. మానవుడు (వగాఢముగా (శీమించు వస్తువునుగాని, రూవమునుగాని, మఘూొచి ఆంతరంగికముగా ననుభవించు ఆనందము ఆంగిక సుఖసాధనముచేత వరిపూర్మత్వము పొందును, ఇది వైన్లవ తత్త్వము. (శ్రీరాముడు దండ కారణ్యమున (వవేశించెను, అచటి మునులు రామచందుని

వైష్ణవ మఠ (ప్రభావము 408 గనులార భూచిరి, ఆనందించిరి, వాని యంద చందములకు వరవ శత్వము నొందిరి, వానిని నిండార కౌగలించుకొన నభిలపి.ంచిరి, శ్రురామచం[దు డది గుర్తించెను, నేనిపు జేక వత్నీవతుడను, ముందు కృష్ణావతార మెత్తుదును. అపుడు మీ కోర్కె. తీర్తును, అనినాడట, ఈ నంగతి రామాయణమునం "చెచ్చటను కనివీం చదు. (బహ్మకైవ ర్తక పురాణమునం దున్నది, అఆ మపహోమునులు గోపిక లె జన్మించిరట., ఈ విమయమున భక్తుల యశభీష్టము నెర చేర్చ నిచ్చగింవనివాడై నాడు రాముడు, కావున రాముడనిన అళ్యారుల శ్సీవగింపు, అందుక నే రంగని (శ్రీకృమ్ణవరముగా నేవించిరి, తమ యందు గోపికాత్వ వమూరోవీంచుకొనిరి, గోపీకా గీలములవంటి వియోగ శృంగార (వబంధములు రచించిరి, అండాళు వైతము తాను గోపికయొ తిరుప్సావై యను ముప్పది పాశురములు రచించినది. తానభిలమీంచిన పరమాత్ముడు తనకు అభింవనవూడు విరబావేదన తెవ్చనిది, భాగవతమునందు నోవిక లనుభ వించినదియు నదియే. దానినే ఆండాళు అనుభవించినది, ఆమె వడీన యా వేదన చక చాకములను పాంనలను అడిగిన (వశ్నలు "తాను శనిన కలలు రంగనితోడి వరిణయము నాచ్చియార్‌ తిరు మొడి, యను ఉర రచించినది. అదియే రాధ యనుభవించినది. అది శారీ శకము, అది అంగాంగ నంయోగముచేతగాని తీరదు, అదియే శతి, మధురభక్షికి స్టాయా భావము, దానినే అభిలపించినది శాధ, ఆది లభించలేదు. అందుకనే వేదన అనుభవించినది. (శ్రీకృష్ణుడు గోపిక లనుఅంగజ శేళీ వినోదముల చేత సంతుస్టివర చినాడు. “వారిని సోకిన స్థావరంబయిన ము క్తంబగు నని భాగవతము నుడువు చున్నది, పారి సంవర్క-ముచేత గోపికలు కృ తార్థులయిరి, "కొవున శాధయు ముక్షి బడయనెంచి (శ్రీకృష్ణుని సంవర్క_ మళభ్గిలమి.ంచినది. -ఈ సందర్భమున భాగవతమునందు వలెనే వళని 'కనుంగవ పారి

404 ఠంతావూరు తెలుగు కవల మోను కనంగోరు ఇత్యాదులందు హారి యని వాడుటలో విశే మున్నది. పారి యను శబ్దమునకు పావములు పారించువాడని యర్థము, అగ్నితో డీ నంబంధమువలన బంగారము మాలిన్యమును జాసి వరిశుద్ధమగునట్లు, జారి నంవర్య్క_ము వలన నకలపావములు తయించును, పావతయము పొందినవానికి మోశయమును (పా్షిం చును, చటాయి అహాల్యయగుట, మద్ది చెట్లు గంధర్వులగుట, దీనికి "కార్యాాణములు, అందు మూలమున పారితోడి సంకఊకోగమును బొంది గోపికలు అభీష్ట సిద్ధిని పొందిరి. శాధ గోవిక, పారితోడి నంబంధ మభిలషించినది. అది లభించినది. కృ తార్థురా లయినది, మనోవాక్కాయ కర '్రంబులచేత పారియందు నిరంతరము భక్తి వేయు జీని అన్య మభిలవీ.వదు. కావున రాధయు పవీడుదు బంధుల మగనిన్‌' వీడుదు ధన ధాన్య శేహా విభవము లెల్లన్‌' వీడుదు (పాణము లొడలన్‌ వీడంగాం జాల హరిని వే యన నేలా! అన్నది రాధ. అవును, మందార మశరంద మాధుర్యమునం బేలు మధువంబు మదనములకు బోనొల్లదు. ఇక్షు గోపికలు మరలంగ లేము మామ గల మాటల నొల్లము, వద్భుగంధముల్‌ మరగిన కేటు లన్యకుసుమంబుల 'చెంతను జేర నేర్చునే. అని (శ్రీకృష్ణునితో వలికిరి. అంత నిరంతమును [పగాఢమునయిసది ఆభక్తి, నను సేవించుచు నున్నవారలకు నే నా రూవముం జూవం జూ చినం జూలించి మదించి వారు మటినన్‌ సేవివరో యంచు,ని ర్థ్‌నికుం జాత (్రైధనంబు సెడ్డ నెపుడుం దత్స్చార వశ్యంబుం చా ల్చిలంభ ంగిన్నను పాసి మత్చ్రియుండు చాంజింతించు నారూవమున్‌

'వైష్సన మఠ (ప్రధానము 4695

అంగనలార! వరమ కారుణికుండళ౯. ,.

వమూనన బంధుండ నిత్య

ధ్యానము మోిళొనలగవలసి తలంగితిం జుండీ అనినాడు (శ్రీకృష్ణుడు నోవీక లతో, ఈ భాగవత వాక్యము చి_త్తమం దుంచుకొని _(క్రికృష్ణునితోడి వియోగము. కల్పించినది రాధకు వళని. అది నంయోగానంతర వియోగము, భాగవతములోని గోపికా గీతముల కనుకృతి.. రాధ (శ్రీకృష్ణుని తలంచి విరాళి ఇొందినది.

శాశిం జేసిన శృంగార రనమనంగ

నొకటి మొనట్టి మన్ముధాయుత మనంగం

జమయులకుం దోంచు కరుణారిశయమనంగ

బొలుచు గోపాల రూవంబు మువ్ప్చది నాలుగు వద్యములలో చక్కని యువమాద్యలం కార నహి తముగా వర్మించినది, ఆవర్శన రాధదికాదు, వకాగమగు చిత్త ముతో భక్తి పరవళశమున తాను రాధమై (శ్రీకృవ్ల వరమాత్ముని కనుల యెదుట నిలుపుకొని వళని వరించిన వర్ణన, ఆ దీష వాని యందు కనిపించును. తిరుప్పాణి ఆళ్వారులు రంగని దర్శించినాడు, ఒడలు తెలియని యానందము ననుభవించినాడు, భక్షి యంతరంగ మున నిండారినది, కవిత పొరలుకొని వచ్చినది, “అమల నాధపిరాన్‌ * అను వది వద్యముల (వబంధము "చెప్పినాడు. క్యాగ రాజు లిరువతి స్వామిని చూచినాడు, పులకి తాంగుడై నాడు, “శివుడవో మాధవుడవో ఎవరని పొగడుదు” నని యొత్తుకొనినాడు. అన్నమాచార్యుల సంగతి ెవ్చనక్క-ర లేదు, (వథమ దర్శనమున స్వామిని గురెంచి భక్సి శసావేశమున వదిపాట లాశువుగా పొడినాడు, అ వేశనముంతరంగమున నిలువనీయదు. శమించునంతవరకు తరంగ వరంవరవలె నేక ధాటిగా వెలువడును,

406 తంచావూరు తెలుగు కవం

వళని యట్టి మహత్తర రసావేశము నొంది యా వద్యములు (వాసినది, ఆ వద్యములే కాదు (పబంధమంతయు (శ్రీకృ్ల భగవానుని భక్తి నమాంతరిత చిత్తమునందు నిలుపుకొని అన్య చింతనము లేని రసావేశమున తాను రాధయమైయాయా ఘట్టముల ననుభవించుచు (వబంధించిన కావ్యము రాధికా సాంత్యనము, "కావున నే అంత (వగాఢముగాను, మనోహరముగాను, (వతిఘట్టము (వాయగలిగినది. ఆమెది వై న్తవత _త్వేము. గోపికల భక్సి వరిస్ఫుట ముగా నర్థము వేసికొనినది. (శ్రీకృష్ణత_త్వము ననుభవమునకు 'లెచ్చుకొనినది, అండాళు చి _త్త్మవవృ త్తి పరిపూర్ణముగా (గహించు కొనినది. వెన్లవ సాం్యవదాయము నడుగు జూడ లవలంబించినది. రాధికా సాంత్వన కావ్యము రచించినది, భాగవత స్వరూపము, (శ్రీకృ్ణత_త్వము, వైన్లవ మతము, తెనుగు సంస్కృతే సారస్వత ముల స్వభావము, "తెలియక వళని వేశ్య యనియు, సిగ్గువిడిచి వచ్చిశృంగారము (వాసినదనియు, నామెను నిందించుట అతి సాహనము. అెనుగు బేశమున వేమన వద్యములు చదువని వారుం డరు. వానితో నవినీతికరము లనివీంచు జుగుప్పాకర ములగు పద్య ములు చాల కలవు,

"వేమన మసోకవి యనియు, వేదాంతియనియు, జగము నులించుచున్నది. వేశ్రయ్య మహాభ క్తుడని ఆవాలగోపాల మెరిగి నటే. ఆయన వదములలో వచ్చి శృంగారవదము "లెన్ని లేవు! గార్గ్య భాగవతీమునందు రాభా మాధవుల నంభోగ శృంగారము. పురు పాయితాదులతో వర్శ్మింపబడినది, వ్యాసభాగవతమునందు గోపికల వృత్తాంతము శృంగార రనకలితముగా వర్షింవబడినదిః వీని నన్నిటిని దృష్టాంతపూర్వకముగా (వాయవలయుననిన వో (గంథము విస్త రించును. నలయువారు *వళని వచ్చిశృంగారము” అనునావ్యాసము నందు విపులముగా చదువంగలరు, పురాణ నిమయములకు కావ్య

వైష్ణవ మఠ వ్రభావము 407 స్వరూప మొనగినది పళని, అవి యన్నియు నింద్యములు శాక రాధికా సాంత్వన మేల నింద్యము శావలయునో ెలియకున్నది, సరిగా _ అర్ధము చేసికొనని చారి కన్నియు పచ్చిశృంగారముళే, అర్థము చేసికొనగలచారికన్నియు నాహ్లాదకరములుగా నుండును, (శ్రుకృన్ణత _త్వము. చక్కగా అనుభవమునకు ెచ్చికొనినవారు ఆళ్వారులు, వారి యనుయాయులు వైన్ణవులు, వళని వైన్లవి, ఆమె (శ్రీకృష్ణ భక్తురాలు, (శ్రీకృష్ణుడు సంపూర్ణ వరత త్త నర్గరూపుడని శాధ పరిపూర్ణ (వకృతి నస్వరాపురాలనియు వళని యెరుగును, అఆ "50డు నామములకు గార్ల భాగవత, (బవ్మాకైవ ర పురా ణములు బహువిధముల వ్యుత్పత్తి అర్ధములను (వలిపాదించినవి, కావున

అధశరా మృతంబు నీవానితివో కృష

అది అేం జిగురు వగ రంతె రాధ ఇత్యాది. పద్యములందు వళని యానామములటులనే వాడినది, ఇతర వర్యాయ వదములేవి వాడినను ఆ యర్థను రాదని పళని యొటుంగును. అమెకు విశిషప్టా ద్వైతమత ల్‌ _త్త్యము బాగుగా "తెలియును, "కార్యమయిన "కెల్ల చారి

శారి సారూవ్యమంది తన్‌. చేరవచ్చు నిళను

గనుగొనినారట యలివేణులు. పాదము చిన్నది, భావ నునంతమై యిమిడి యున్నది. మృత్తునుండి నృన్టింవబడిన ఘటము విభిన్నమయి మృత్తునందు కలిసిపోవునట్లు, వరమాత్మ నుండి పొడమిన జీవుడు పుణ్యకర్థు లాచరించి చివరకు వరమాళ్శయందు వైక్యము పొందు నని అహై్యైతమతము, శంకరుని వాదము, జీవుడు సత్క-ర్హుల నాదరింఛచి తరతనూధిక్యతల కనుగుణముగా సాలోక్యము, సామోవ్యము,

408 తంజావూరు తెలుగు కవుణ సారూవ్యములను పొందునుగాని, (బహ్ముమునం బ్రెక్యము పొందడని విశిప్టాదైైతము. రామానుజులవారి వాదము, ఇళ (శ్రీకృష్ణునితోడి పొందిక చేత కౌరి సౌరూవ్యమును పొందినదట, *పారిని సోకిన స్థాన రంబయిన మకంబగున్‌ * అని భాగవతము, (శ్రీహరి యగు కృష్ణుని తోడి సమాగమమున ఇళ సారూవ్యము పొందినది. అదియే ముకి, అందు ఇది జీవన్ము _కి. హరి కరుణామయుడు, తన్ను శేవించువారి!ి దురితము లడంచి పరమపద మొసంగును. గీత చరమ ల్లోశార్థ మదియే. కావున ఇళకు తన సంయోగము చేత సారూవ్య మొనంగి నాడు (శ్రీకృష్ణుడు. అదియే జనన మరణ విరహితమగు ముక యను భావము, ఆ వద్య పాదమునం దిమిడీ యున్నది. అది వైష్ణవ మఠ తత్త్వము, ఆ వావ సాదృశ్యము నీశన: పాదములందు వర్మింవ బడినది, మహిత గండస్థలీ మకరికా వతికల్‌ మొనలి వాపోగుల వనలు బెలువ వెలుంగు చన్నూనం (గ్‌మ్మి మెరయు తమ్మురనంబు వటుతర కౌస్తుభ (వభ ఘటింవం దలిరు వా తెజనొవ్వు బలు కెంపులల వేణు వివరంపు నొక్కు-ల విధ మెనంగ నలిగి 'వెన్నునం గుల్కు- "తెలిముత్తియపు జడ వన్నగ తల్పంబు చెన్ను దనర పోరగతి మణి (శ్రీవత్స సౌర కాంతి దళ దిళలు నిండి వెలింగనదట. ఇది సురతాంతమునం దిళా చేవి రూవ వర్షనము, (శ్రీకృష్ణ రూపమును బోలియున్నదట, ఈ వద్యము నందు విశిష్టా ట్రైతమళత త శ్రాంతగ్గతరతి శృంగారము వర్షి ౦వ బడినది. వళని భ క్రి న్వరూవము ఇశకాగుగా నెరిగిన యంగన, వియో గానల సంత_ప్తములయిన రాధ శరీరాంగముల నరసిన బెలిక లలు

వైష్ణవ మక వ్రభావము 499 అల జక్క-వలపెక్కువలం దొక్కు. బలునిక్కు. గల గుబ్బ పాలిండ్లు గలం గెనమ్మ అని యిట్లు వలు విధముల నోచార్చిరి. అందుకు రాధ

• తనివార పహారిమోము గనలేని కన్నులు కలంగిన నేమాయెం గాంతలార ఇలువుని కౌంగిట మెలంగని చేవాంబు చిక్కి-న నేమాయెం జిలియలార గోపాలక స్వామి (గోలని శవా శివి (సుక్కి-న సేమాయె సుదతులార యుమ్మెకాని యుర మ్శు (గుమ్మని పాలిండ్లు కమలిన నేమాయె రమణులార యెొటింగి యెటుంగశ వలిశద రింతె కాని యెొడవిడని కాళి రతిశేళి నెలమి నేలి నట్టి నా బేవు నడంకాసినట్టి వెనుక లు లు జీవనం బేల తనువేల జీవమేల అని సమాధానము ఇిన్పినది, ఇది శృంగార రనము [వధానముగాం గల వద్యము.ఇందు భక్తిత త్త్య మంతర్గతమయి వైన్లువమత సాం చాయనును (వదర్శించుచున్నది. (శ్రుళృష్ణ భగవానుని సేన కువ 'యోగించని యవయవములు ఉన్నను ఉడిగినను ఒక శేయని యందలి ఫలిఆార్థము. “గుడ్డికన్ను దామూయక విచ్చిన న్థురచి మూసిన నేమి అని వళని యభిపాయము. వారికి నుప యోగించని యవయవములు సనిమవృయోజనములు, వహ్లాదుడీ భావమునే కమలాయమనకుంగాని శకాయంబు శాయమే వవనగుంభిత చర ' భ్ర్రిగాక ఇత్యాది వద్యములందు నుడివెను, ఇది దానభ క్తి, మెది మధుర భక్తి లేక (వణయభ క్రి, గోపికలు

410 తంజావూరు తెలుగు కవుల

సీ యధగామృత ని క్ప్స రంబుల నేడు

శీరి వా తెరలవై జిలుకకున్న నీ విశాలాంచిత నిర ల వతంబుం గుచ కుట్టలంబుల. గూర్చకున్న

అను వద్యమునందు వై భావమునే వ్య _క్రీకరించిరి. వారు స్రీలు, వారి సకలాంగములు (శ్రీకృన్ణవరముగావించి సఫలము. గావించు కొనుట వారి యభినుతము, త ద్విధమగు శవ వారికానందము, అందుమూలమున ము_క్షి లభించుననుటలో నంచేహము లేదు.

ఏ వేదంబుల. గానని

జీవో త్తము గాంచి ముక్తి తెరువడుగక రా

జీవేశణ రతి యడిెౌను (శ్రీళృష్ణు నంగరాగాదుల నర్చించిన కుబ్బయామె. ఆమె యభిలామ శ్రీ నహాజము,

'కారుఖ్యాంబున కృష్ణుండు

"కారుణ్యము మెజసి మదన తంత్రంబుల లీ

లార ణి ఏధిం "జేళ్చెను. వరమ పురుషండు (శ్రీకృష్ణుడు,

వ యే వేళల నే నరోజముఖ యే యీ లీలలం గోరుండదా నాయా వేళల నా నరోజముఖ నాయా లీలలం జేల్చి

వరమవద మొసంగును. అది ఆయనకు సహజ గుణము. కుబ్ద వరమ భ క్తురాండ జాబితాలో చేర్చబడినది. ఆమెకు మోతుమిచ్చినాడు (శ్రీకృష్ణుడు. (శ్రీకృష్ణతత్త్యోపాసకులయిన వైవ్లవసాంవ డాయములో నున్న విశేషమే యది, రాముడు శబరికి మోతు మిచ్చినాడు, ఆ తత్వము వేరు. ఈ తత్త్వము వేరు. (శ్రీకృన్ణ త_త్త్వ్వమునందు నంయమన పరిత్యాగ మొక దోవము కాదు, “సర్వధ ర్యాన్‌ వరి

వైష్ణవ మత (ప్రభానము 418 త్యజ్య' అను గీత శ్లోకములో నే యున్నది, దాని శే యితర అర్థము. ఇెస్పినను లత్యుము సరిపోదు, వ్మివనారాయణుని కథ దృష్టాంతము, శండుత _త్వీములందు ఫలిత మొకశు. “రామా విగపహావాన్‌ ధర (క రాముడు ధర '్రస్వరూపుడు. కృష్ణుడు ౮ (వేమ స్వరూపుడు, (పేను జగమునం బెల్లెడలను వ్యావించి యున్నది. "అది-విన్నల యందు వాత్సల్య రూవము వహించును, భార్యా భర్తల యందు (వణయాక్ళతి శాల్చును. వర మేళ్వరుని యందు భ_క్రిగా వరీణ మించును, రాధ (శ్రీకృష్ణుని భగవంతుడని యెరుగును, కావున చిత్త శుద్ధి కలిగి పరమమగ్గు భి నెరపినది. ఆమె నస్ర్రీ.. (శ్రీకృష్ణుడు. వరమపురుషడు, (్ర్రీనహాబమగు నకలంకమయిన (వణయము: (వదర్శించినది కృష్ణునియందు,. రాధది వణయభ క్రి, అది వైష్ణవ సమ్మతము. మొదట సంభోగ శృంగారముగా నారంభించి వియోగ రూవమును వహించి తరువాత నసూయగా వరిణమించి చివరకు రోషముగా మారినది, [వతి ఘట్టమునందు రాధకు నందనందనుని- యెడగల నిరంతర భ_క్రి (వణయములు తొణికిసలాడుచుండును. వళని వజ్ఞా విశేషములు గోచరించుచుండును. చివరి ఘట్టమునందు (శ్రీకృష్ణుని రాధ చెప్పుచు వలికిన మాటలలో (స్రీ వృదయము: ముమ్మూ ర్తులను గోచరించును. వానిని చదువునప్పూడు ఎంతవారి కయినను హృదయము కరిగి (దవీభూతమయి కనుల వెంట నీరుగా దిగజూరుననుటలో నలిశ యో క్రి లేదు. ఒక విధమగు నిన్సృ హా విరాగము భక్తి [వణయము పద పదమునందు వరవడులు (తొక్కు చుండును, ఆ వద్యము లటువంటివి. వానిలో రనభావములు తొణికిస. లాడుచుండును. నై నర్లికమగు స్రీ చి త్త్సవృ త్తి గోచరించును, వళసి త్‌న (స్ర్రీత్వమంతయు వానిలో సిండిపోసినది. సౌరిది నిందరి కనుకట్టి సున్నం బెట్టి జీను నిను చేర నీవందు చానిం గోరం (బతుకు జాగాయె ధూర్త నోఫాలరాయ

అ18ి తంజావూరు తెలుగు కవం అన్నది రాధ. ఎంత స్వభావసిద్ధమగు రచన! ఎటువంటి వా్యావహశరిక వదజాలము!ోమువ్పున జవ్వనంపు సుఖముల్‌ దలపోసిన నేమి శ్రీకాటా యట. నిన్నసం బనియేమి కలికి కన్న! ఎంత చక్కటి సంబోధన! జానిలో (వణయ ముబికినలాడుచున్నది, వలపు వగవారికై న వలదు కృష్ణ, ఎంత చక్కని జాతీయత భావము, నవ్వు పుట్టించును. జాలి కలిగించును. ఆ నిన్న ఏవాలో విరాగము రాగము ను _త్తరంగితములగు చున్నవి. రన్మగపహాణ పారీణులగు సాహితీవేత్తల మనస్సు నుచ్చించు చణుకులిట్టిని (వతి వద్యమునందు కలవు, అవీ మిలమిల మెరయు చుండును. వాని నన్నిటిని వివరించుటకు (గ్రంథము ఇాలదు, వ్యావ జోరిక వదజాలనులో రన ముబికినలాడించు మేలుకవనంపు రచనల నారిలేరిన రసికురాలు వళని, కవితాలోకమునం చామె జన ము భధన్యమయినది. ఫభాగవతమునందు గోపికలు కృష్ణునిబెమ్పుచు పలికిన వద్యములు వదికలవు, వానియందు కావ్యత్వ మేకాని (స్రీ మానసిక (వవృత్తి అంతగా కనిపించదు. ఇట్లనుటచేత వళని పోతనగారికంకు భటికురాలని నాయభి([పాయము శాదు. తెనుగు సారన్వతమునందు "విక్కు శావ్యములు గలవు, వానిలో శ్రీ నైనర్గిక చి_త్తస్వభావము నెలకొల్పిన వారు మొల్ల, వళని, వారి రచనలు 'తెలుగువాణికి చరణ మంజీరములు, చానిలో పొదిగిన రత్ననంవద అమూల్యమయినది, విజ్ఞాసవంతులు వాని జూతీయత (గ్రహించుకొనగలరు.

వళని (శహ్ము క్రైవ రక పురాణము గార్గ్య భాగవతము వ్యాన భాగవతము, (దవిడ (వబంధములు చదివి సమన్వయము చేసికొనిన వండితురాలు, గొవ్చకవయి(త్రి;ి ఆమె రాధికా సాంత్యనము వైష్ణవ ఈ_త్త్వ్యవతిపాదకమయిన బంథము, (వతిఘట్టమునందు నిర్ణలమగు మంచునీటి (వవాహామునందు మిలమిల మెరయు నిసుక మట్టమువలేి శృంగార రసాంతరితమయి భక్తి కనిపించుచుండును, చివరికి “సరస భాండీరవట తరుచ్భాయలందు లాభాకృష్ణులు కూడి” వివారించిరట. వళని విజ్ఞానము తెలుపుట కీ వద్యపాద మొక్క-టి చాలును. భాండీర వట విటపి బృందచావనములోనిది, రాధ యొకనాడు బృందావనము

వైష్ణవ మఠ (ప్రభావము 419 నకు వచ్చినది. థాండీరవట వృతచ్భాయకు చేరెనట, అచట అమెకు దివ్యశ రీరము వచ్చినది, (బ్రవ్మ్లీది బేవత లచటకు చేరిరి, ఆమెను వలువిధముల 'వకృతి న్వరూపిణిగా వినుతించిరి. నందుడు (బ్రహ్మ యానతి ననునరించి బాలకృష్ణుని రాధచేతి కొసంగెను, (శ్రీకృష్ణుడు యావన వంతుడయ్యెను, గర్భుడు పురోహితుడు, (బహ్మానమకము నందు రాభా మాధవులకు వరిణయమొనరించెను, అఆ వెట్టునీడ లతానికుం జాంతరములందు రాధా మాధవులు వివిధ ీళీవినోదగతుల. వివారించిరి, రాస్మక్రీడలు సలిపిరి. మరల (శ్రీకృష్ణుడు చాలుడయ్యెను, రాధ వలు విధముల వాపోయును, అకాశ వాణి మాటల కామె ఊర డిళ్లైను, రాధ (శ్రీకృష్ణు నెత్తుకొనిపోయి యశోదకొనంగెను, ఇది పరమః రహస్యము, అన్యులకు 'తెలియరాదని (బ్రహ్మాయానతి, ఈ సంగతి వ్యానభాగవతమునందు "లేదు. గార్ల భాగ వతమునందు విపులముగా కలదు. పళని పై వద్యపాదమునందు “భాండీరవట తరుళ్భాయలందు అని నుడువుట చేత ఈ కథ సూచించినది. ఇట్టి వైనవ పురాణ వీమ యములు రాధికా సాంత్వనమునందు అంతర్ల తములయి అందందు- కనిపించును, (శ్రీకృష్ణ త_త్త్వ్వ్మవతిపాదకమయినది రాధికా సాంత్వన

వదు నేడు వదునెనిమిది శ తాబ్బములందు తంజావూరు శాజ్య మున వైన్నవమతము (ప్రాబల్యము వహించినది. వైన్లవస్వాములు మతగురువులు, వారి మాట రాజుల యొద్ద, బేశముసందు చలామణి: యగుచుం డెను, వైన్షవ మతసాంవదాయము లెళ్లెడల (పాకిపోయి. నవి, కవులు వైన్లవులు, శాన్యమునందలి యితివృ_త్తములు విష్ణు నంబంధములగు కథలయినవి, వెవ్లవసాంవదాయములు కావ్యముల లోని శెక్కి. నవి. ప్యాతల మోద (వనరించినవి. వదముల మిద వ్యాపించినవి, వెన్లవ మతమునకు తమిళము జీవము, వారి మత (గ్రంథములన్నియు తమిళ భామయం దున్నని, నంస్కృతభామ కంక. కూడ తమిళమును వైన్లవు లెక్కువ గౌరవింతురు, వైన్లవ మత సాం శేతిక వదములన్నియు తమిళముందున్నవి, తమిళము రాక

శీకేశ తంజావూరు తెలుగు కవుల పోయినను ఆ వదములను వైష్ణవులందరు నశ్లే వాడుదురు. అవిర్వే 'శావ్యములలోని "కెక్కి.నవి. సారంగు తమ్మాయ వైజయంతీ విలాసము నందు తిరువడిగల్‌ , శె ౦కర్యము, సాపాటు, తిరుక కై, తిరుమాళివా, లిరువంజనము, తిరుపుట్టము, ఇటువంటి యరవ వదములు వాడీనాడు, "అవి వైవ్లవ ముదకల పదములు, వానిని మార్చుటకు వీలు లేదు. వైష్ల వము మౌార్పున కొప్పుకొనదు. మార్చుట సాంవడాయ విదోహము, “తంజావూరు నాయక (వభువులు వీర వై వ్లవులు, వారి యాసశ్రిశులగు శవులు వీర వైప్లవులు, విజయశరాభువ నాయకాదులు తమ కావ్యము లందు పై వదములే కాశ -తిరుమూళిగలు మన్ననారు, కోవెల, మణు గులు, మళిగలు, కోగె, ఉవ్పవడమకే, తిరుమణి, తిరుచూర్జము, తిరు వారాధన యిటువంటి - వదము ఆందందు వాడిరి. వివనారాయణ చరిత యతుగానమునంమా సంపూర్మ ముగా పూజారుల సంభామణ యం దరవమే వాడబశినదిం వమయిన నేమి తెనుగు కవనంపుం బూయలోణి దతీణాత్యులగుగ మైన్ళవ ” కవుల సంగాతము వలన నలవరుచుకొనిన శృంగారళు బోకడలం తంజావూరు కవుల చేతిలో పరిపూర్ణ తనొంది వ్యావవోరిక భాపాసొండిత్యంపు. బొందికల నవీన వికాసములతో నందచందములు గలిగి సర్వజన సామాన్యయై భావి శవుల రచనలకు చారి షపరషించినడిం = పనలాజడహూలాడేతనా.

తెలుగు సాహితీ[పియులకు ఒక గుభవార్త అల్‌ లి ల తిరుపతి కవుల సాహిత్య సమిోక్ష (అంధ్రా ఎకాడమీ బహుమతిపొందినది)

అటు పండితుల్నీ - ఇటు పామరుల్నీ సమంగా సంతృప్తి పరచిన శవి సార్వభౌములు తిరుపతి వేంకటకవులు. ఆం[(ధదేశంలోని అబాల గోపాలం అప్పుడూ = ఇప్పుడూ = ఎప్పుడూ, “జెండాపై కపిరాజు... “చెల్లియో చెల్లకో.... “బావో ఎప్పుడు వచ్చితీవు?...” అంటూ కమ్మ శమ్మగా పాడుకోవటమే ఇందుకు నిదర్శనం. "తిరుపతి వేంకటకవులు అనేకానేక నాటకాలు, కావ్యాలు; విమర్శక(గ౦ఖాలు పుంఖాను పుంఖాలుగా వెలువరించారు. వీటన్నిటినీ సమీకపూ, వీటి కవితాసారాన్నీ, వీరిపత్వేక కవితా వైశిష్టాన్సీ 'వివరిమ్తా, వీరికి +పాటిగా చెప్పుకోదగిన పాహితీ సవ్యసాచి శ్రీ శిష్టాలక్మీకాంత శాస్త్రగొరు. ఆత్యంత సమగ్రంగా ఈ విశిష్ట (గ్రంథాన్ని సృష్టించారు. ఇందులో, తిరుపతి వేంకటకవుల ఉభయభాషా కవితా ధారా శుద్దిని, మృదుమధుర కవితా విలాసినీ విలాసాన్నీ, తేటతెలుగు పదాల (ప్రయోగ లాలిత్యాన్నీ, రస గుళికల్లాంటి వద్యరత్నాల్ని ఉదహరిస్తూ ఈ జంటకవుల రూపాలు పాఠకుల హృదయ వఫలకాల్లో (ప్రతిఫలించేలా వివరించారు.

సాహితీ సముద్రులు, కళాప్రపూర్ణ, డా॥ దివాకర్ల వేంకటావధాని ఎం. ఏ., (ఆనర్స్‌) పి. హెచ్‌.డి. గారి కమనీయ సమగ్ర పీఠిక ఈ మహా 1గంథానికి ఒక మంగళ తోరణం |

సాహితిప్రియులు, ప్రసిద్ధ చితళోరులు (శ్రీ బాపుగారి త్రివర్ణ ముఖ చ్యితం ఒక మంగళ నీరాజనం గి

డెమ్మీసైజు ఎ ఆఫ్‌ క్యాలికో- అందమైన గెటల్‌తో-వెల రూ. 36-00.

అతర వివరాలకు : శ్రీ అరుణా బుక్‌ హౌస్‌ నెం. 108 నారాయణముదలివీధి

• మదాను -600 001

నూవద లభించు (లు మాస్వంత [పచుకణలు

కే. సుందరకాండము (టీశా) ళు, 2క్‌-00 త, సుందరకాండము (మూలము) కు, 18-00 కి, తిరువతికవుల సాహిత్య సమా రు. కి6-06 4, తంజావూరు తెలుగు కవులు రు, 86-00 ఫీ

5, కలలు వాటి ఫలితాలు రు 10-00 6. అరుణా అంగ్ల భాఫా న్వబోధిని రు 17-00 వదన ణా రి అడవ వకాజాన వాడని వకాణమా అ జవ నాన