Telugu telugulo padha kavitha_0 - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

[|| || లా పూ త. స్ట ప. | షి కన "య్‌ గ (1 కు .

తెలుగులో పదకవిత 1980.81లో అం్యధ్యపబేశ్‌ సాహిత్య అకాడమి

అవార్డు పొందిన (గంథం, శ ష్య నొజన్యం క! మన్నే ఆచార్య హరి శివక్తమార్‌ రర ప్రొపెసర్‌ తెలుగు డిపార్ట్‌మెంట్‌ వోంలయ విశ్వవిద్యాలయం, వరంగల్నొ

శా! ఎస్‌, గంగప్ప, ఎం ఏ పిహెచ్‌ గి

క్ష "తెలుగులో పదకవిత : అంధ్రప్రదేశ్‌ సొహిత్య అకొడమీ అవార్డు పొందిన గంథం. రచయిత : ౪ నం “డా! ఎన్‌, గంగప్ప్ర ఎం, వ, విపషాచ్‌. డి, నో ల జ్‌! ఓ ఆంధ్రోవన్యానకులు, నాగార్జున విశ్వవిద్యాలయం, ర్ట త్రి గ ఒగీ నాగార్జనసగర్‌ .. 522510, గుంటూరు జిల్లా ర (౧4 గే ణే లం /న (౧ ) వథను ముద్రణ న! ఆగస్టు 1983 [౮ ర్ట (పతులు : 1000 మఖష్మృతచ్శితణ శ్రీపిం నాగుల, నంగళగిరి. వెల. రూ 30|[_ 20 వ. గ రయి! ప. (వ్రతులకు : కా... ప ప్రాదరాబాద్‌ార శ్రీమతి ఎస్‌. పార్వతమ్మ, స చా శశీ ప్రచురణలు, సి_73, ్రీనివాననగర్‌, గుంటూరు.522 006 ముదజణ। వెషవి |పింటర్‌, గుంటూరు! ₹20%0 : 25383 06 ౧89 0060 9466 27212016 99 6 607౬ 01 [614 44 0016069910041 18063 (240)

ఆప్రకా-. విషయనూచిక

మేలిపలుకు , అభినందన ఆమోదం ౧౦౫౮6౫47౮౬4౫10%15 అభినందనలు అంకితం కృతజ్ఞతలు (యస్తావన 10 వదకవిత ._ ఆవిర్భావ వికాసొలు 40 11... పదనిర్వచనం ర 1,2. వాగ్గేయకారుడు 17 13. పదకవిత .. ఆవిర్భావం 19 1.3.1 సంస్కృతంలో పదకవిత 21 1.32 పొందీ మరాఠీ భాషల్లో వదకవిత 23 1.33 తమిళంలో వపదకవిత 24 13.4 కన్నడంలో పదకవిత 26 13.5. తెలుగులో పదకవిత 27 136 పచకవితా వికాసం వగ!

సూచికలు 86

క 9,0 పవకవుల చర్మిత ఉ1ఓ. 120

డై. యుగ ఏిభజన శం 2,2 అన్నమౌాచార పూర్వయుగం (1400 వరకు జా టీడీ 2,3 అన్నమాచార్య యుగం (1400 = 1600) = 53 2.4 మ్ష్మేతయ్య యుగం (1600 = 1750) = 71 25 త్యాగయ్య యుగం (1750 = 1850) = 93 2868 ఆధునిక యగం (1850 జు నుంచి అ= 112

సూచికలు కే2ైడ్ల

8.0 పవకవితా వైభవం. 129 _ 186

ర! ఉపోద్దాతం ణఐ 129

౩2 _అన్నమాబార్యుని పదాలు = కవితారీతులు = కపళ

గ్ర తాళ్ల పాక పెద తిరమ్తులాచార్యుడు ల!

రశ క్షేత్రయ్య = 56

టో 36 సారంగపాణి పదాల్లోని కవిత ల 174 డై శ్యాగరాజు కవిత ణు కేరి! 40 భాసా విశేషాలు: 187. 920

42 అన్నమాచార్యుల సంకీర్తనలు - థాషావిశేషాలు 18?

శ్క3. క్షేత్రయ్య పదాలు = భాష 202 4,4. రానుడాను కీర్తనలు భాష 208 45 సారంగపాణీ వదాలు . భాష 210 46 త్యాగరాజ కృతులు = థాష 217 సూచికలు 220

ఇ ర0 శృంగారం, భక్తి నీతి ిరాగ్యాలు లిరి1_ 246 వ్‌ క్షే శృంగారం డ్డ వ్‌ కంక అన్నమాచార్యులు లా శృంగారం, 221 512 క్యేతయ్య = శృంగారం 225 5 1.3 సారంగపాణి _ శృంగారం 227 514 రామదాసు - శృంగారం 229 వ్‌ [5 త్యాగరాజు నా శృంగారం 230 ద్‌ 2 మధురభక్తి 231 521 అన్న మాచార్యుని మధురభక్తి రెం క్‌ 2.2 క్షేతయ్య మధురభ కీ 2933 523 సొరంగపాణి మధురభక్తి £ం4 వ్‌ ప్రై భ క్‌ 235 క్‌, 1 అన్న మాచార్యుని భక్తి 235 532 సారంగపాణీ భి 237 53.3 రామదాసుభకి రం ల! ఏ.3.4 త్యాగరాజు భ కి 240 క్‌4 సీతి, వై రాగ్యాలు డత] 5.4.1 _అన్నమాచార్యుని ఆధ్యాత్మికత, 'వైరాగ శం స! $42 రామదాసు నీతి వై రాగ్యాలు 243 543 పోతులూరి వీర్ణబహ్మం సీతి వై రాగ్యాలు గ! 5,4,4 సారంగపాణి నీతిబోధ 245 545 త్యాగరాజు సీతివై రాగ్యాలు 246 క్‌్వా సూచికలు 28

1

60 సంగితం, అభినయం 249 ._263 6౮1 సంగీతం 249 61.1 అన్నమాచార్యుల సంగితం 249 61.2 క్షేత్రయ్య సంగీతం 251 6.1.3 రామదాసు నంగీతం 253 614 మునిపళ్లై స్యుబహ్మణ్యకవి | లైవత్స 6 1.5 సొరంగపాణి నంగీతం 255 61.6 త్యాగరాజు సంగీతం 256 62 అభినయం 258 621 క్షేతయ్య పదాభినయం 299 622 సారంగపాణి వదాధినయం 261 70 వదకవుల "సేవ 264,265

ఉపయు య! ోంధాలు 266-275

ఇ “ఆ ఈభార్య్థ"చూమాటి దొణప్ప, నాగార్జున విశ్వవిద్యాలయం పిఎగ్‌డీ/ డిలిట్‌, నాగార్జున నగర్‌ తెలుగుకాకాధ్యత్షులు = -కళాశాలాధ్యత్తులు ఆగస్టు 11 1983 చు'లి పలుకు నృత్యసంగీశాది అలితకళలునలెనే కవిశను మార్గందేశ విభేదాలతో విభా గింఒ వళ్లేషించడం విషర్శకిలోకంలో మామూలు, అందులో దేశికవికా నిభూతీ నిబద్ధమనీ, అనిబద్దమనీ శెండురీతులు ఈ జెండురీశులను (బ్రమంగా శష్టసాహిత్య "మినీ, శీళ్షేతరసాహిత్యమనీ కొందరు =పెద్దలు ఉజ్హాయింస్పగ్లా వ్యనహరించడంకద్దు, న! వ! ణి టి “కళశిష్టం ల *ఘయ్రో'వేదవిదాన్‌ 1" 'వేదవిదులే శిష్ణులని యిశ్ర్వాళుల పూర్వపు నాటిమాట. “వ్యాకరణ జ్డాః శష్టాః చ్యాకరణజ్డాలే శిష్తులని ఓకనాటినూట ఎవరి ల లా జా ల భాషావేషాదులు ఇతరులకు అనుకరిణ యోగ్యాలప్పశాయో వారు శష్ణులని యీనొటీ సట ౧ఖిష్టులు కౌనివారు శిష్టేతరులు, పేరినీ ్రామీణులనీ, జొనపదులనీ, స్టూలి దృష్టితో పరిథాషించడం పరిపొటి హెతకాలస్ప శిలగుసాహిత్య వీధులలో ఎదుడపడే పొరులు .. జానపదులు ల్వన్నమాటలు శేవలర వాగివ్‌రి నివాన్మపాంశాలను దృష్టిలో పెట్టుకొని గురికి బా౭ెడు దూరంగాచేసిన ఏిథభజనవల మూ రినందినటిు జనావాసాలనుకొక, జనులభౌతిక, ణి న ళు జానపద” నిర్వచ మానసిక (ప్రనృత్తులతో ముగిపరిన జానపదుల నినర్షన్వభావాన్ని “జా న్‌ నో క నానికి ముఖ్యనుయిన మూలాంశంగా స్వీకరించడం కాస్త్రీయనని నూ భానన. జానపద స్వభాప్తలయిన జనులు తమ ఆళల, ఆశయాల కనురూప”గా ఉతవాంకంగానో, ఉళా,తొంకంగానో తరాళలతరవిడిగా, నుడుగుమీద నుడుగుగా ఎ సీ తలో అనీదిద పరుగుపేకలా అల్లుకుంటూరాగా రూసెత్తిన వాజ్యయనర్వన్వం ేశికవి ౦ రితికి చెందుతుంది. తెలుగులోని పదకవిత నిబిద్దవద్ధతికి చేరుకుంది. లిస్తూ జానపదకవిళారసలోలు పులయిన వాగ్గేయకొరులు సీతిథ క్కి శృంగారవై రాగ్య

ఇ111 పారమ్యాలయిన విషయాలను ఎన్నికచేసి ధాతుమాళువులన్న చృటంలో బిగించిన రచనానిశేషం *పదకవితి అని వదుగురాడునూటి 1 జ్ఞావతిర్దం' అనంతమూ; అగాథమూ ; తీర్థికులు తమవ్యుత్చ తినిబటి కాల లి పడాసంప తినిబట్హీ ఈ త్వార్యపవృ తినిదిటీ యీతీరాన్సి బహువారాలుసేవించీ టి గా అతి ఈ అతాకేల్తు ర య చి ఠి వ 9? భావించీ వృథక్‌ (వకొరులుగా ఆవిష్కరించడం వర్వసానూన్యం “వ్యాఖ్యాబుద్రిబలా శేక్ష అని ధీవృద్దుల సువ్లునిరయం,. క బి అ ౭౫ తెలుగులో వివిధ సాహితీశాఖలప సందింధించిన డాకర్‌ /./ రామప్పగారి ణి గంగవ్చ రచనలనేకం ఈవరకే విశీషవిదుల వాచవికెక్కిన విశేషవిధులు. వదకవితా సమీక్షక్షేతంలో చాలాకొలంగా పర్మిశమిస్తున్న వ్యవసాయికులలో డాక్రర్‌ గంగప్ప అటి వ! మొదటి మునుముకు చెందినవ్య క్రి. చేవట్టిన విషయంవట్ల ఈ రచయిశకుగల అవగాహనా శాస్ట్రీయవివేచనా, సాంకేతిక సంయోజనా (వస్తుళరచనలో పదేవదే (పన్ఫుటమవుతున్నాయి. విశిష్య, యీకృతి సాహిత్యఅకౌడమీ వారి దిహూకృతికి పాాతమయింది 1 కక్టళస్టేవ్థల్సీ బఅన్సి నమ్మి ఆరగాలమూ పాటుపడుతున్న యీక ఫిష్‌ పండితుని పంట ఇహుజన వొళాయ .. బహుజననువాయి” అన్నట్లు ఉపకరించగలదని మా నమ్మిక (సం) తూమా్రి దొణప్ప

శ ఆచార్య జ, ఎన్‌. లెడ్డి శ్రీ'వేంకశేశ్యర విశ్వవిద్యాలయం, విం ఏ్క ఏం లిట్‌., పీహెచ్‌, డి, తిరుపళి . 317502 తెలుగు అధ్యయనళాఖ, 10.8 1983. అభినందన

(ప్రపంచంలో థాషలేని మానవ సమాజంలేదు భాషఉన్నపుడు సాహిత్యం ఏదో ఒకరూపంలో ఉండకతప్పదు కౌబిట్టి సాహిత్యంలేని భాషాసమాజం కూడ ఉండదు అయితే మానవభాషల్ని సామాన్యదృష్టితో నాగరికథాషలని, అనాగరిక భాషలని వేరుచేసి చెప్పడం కద్దు _ నాగరికభాషలం'ే లిపి, గంధరచనా సరవ దాయం గల భాషలన్మి అనాగరిక భాషలకు అవి ఉండవని ఈవరగ్గీకరణలోని శాత్సర కం నాగరికత మాటకొ స్టే కొన్ని విషయాల్లో అనాగరికులకులనదిడే ఆటవిక జాతులవారే నాగరికులకన్నా నయం. అందువల్ల లిపిని (వధానంగ్యాగహించి భాషల్ని నాగరిక అనాగరిక ఖేదంతో 'పేర్కానడం సమంజనంకాదు

లిపిగల భాషాస్యవహ ర్తల్లో అక్షరాస్యతకు అవకొశంఉంటుంది అదిలేవి భాషాసమాజంలో అక్షరాస్యత ఉండదు, శాబిట్టి భాషల్ని నాగరిక అనాగరిక భాషలని 'పేదచేసి న్యవహరించడంకన్న అక్షరభాషలు, నిరతరభాషలు అని పేర్కొనడం సమంజసం, సమువితం ఈనాటికీ (ప్రపంచంలో లిపిగల భాషలకన్న, లిపిలేని భాషల సంఖ్యే ఆధికం

భాషలేని మానవసమాజం లేన్ల, సాహిత్యంలేని - సమాజొలుగాని, నిరక్షరభాషా సమాజాలుగాని, లోకంలోలేవు "అయికే సొమాజికమైన అర్థికవ్యనస్థను (వ్రజా జీవన విధానాన్నిబట్టి ఆయాభావల్లోని సాహిత్యన్వరూవంలో, పయోజనంలో భేదం కన్సి స్తుంది. సాహిత్యమంకే ఇతివృత్త నంభరితమైన గద్య, వద్య, నాట కాదిరచనలే అని భమపడరాదు. నిరక్షరసమాజొల్లోని పాటలు, గేణూలు, ఆకు కథలు మొదలై నవికూడా ఆనమాజపు సొహిత్యమౌతుంది. నిజానికి భారతదేశంలో నిరకర ఆటవిక సమాజాలు వందలకొలది ఉన్నాయి. ఆ నమాజాల భాషలనుగురించి, కొందరు కొంతపరిళోధన గావించినారేగాని, ఆ భాషల్లోని సంగీిళఈ, సాహిత్యాల పరిశీలనకు పూనుకోలేదు. భారతదేశంలోని నిరక్షరాస్యులై న ఆటవికజాతులు అనాది

గ

(ప్రజలు, అందువల్ల ప్రాచీనమైన థారతీయ నాగరికధాష సాహిత్యాలలో అనాది ఆటవికజాతులికు సంబింధించన నాగరికత, సంస్కృతి, సంగీతం, "సాహిత్యం, మొదలై 'సహట్‌ లక్షజొోలుఉండాలి ఉన్నాయికూడా. 'పరీశోధకుల్ని ఆహ్వానిస్తున్న కేేతమిది,

నాగరికథఛాషలనబదే. అక్షరభాషా సమాజంతోగూడా అందరూ అత శాస్యులుకారు గతయుగాల్లో తక్షలస్యతలక్‌స్తుల్చ్బం ఏనాగరిక భాషా సమాజంలో నైన నిరక్షరాన్యులే ఎక్కువగా ఉండేవారు. మనదేశంలోని (పతిభాషా సమాజం లోను, నిరత్షరాస్యులసం ఖ్యే ఈనాటికీ ఎక్కువ ఈసమాజాల్లోగూడ సాహిత్యం నిరక్షరదశలోనే పుట్టింది. అది మౌఖికం, అపప్రయత్నసంభవం. ఆ భాషకు అక్షర దళ సిద్ధించినపుడు అక్షరాస్యూలు" సృష్టించిన" సాహిత్యానికి తళ్చూర్వపు నిరక్షర 'సొహిత్యమే పధానాధారం అక్షరకుక్షులు నృష్టించిన సోహిత్యం లిఖితం, (ప్రయత్న పూర్వకం అయిజే ఈనాటికి గ్రంథరచన సాగుళున్న, అక్షరసమాణాల్లోగూడా నిరక్షరాస్యులసంఖ్య అధికంగా ఉండడంవల్ల , అక్షరాస్యుల లివితసాహిత్యంతోపాటు, నిరక్షరాస్యుల మౌభికసాహిత్యంగూడా సహజీవనం చేస్తుంది మొదటిదాన్ని శిష్ట సాహిత్యమని, _ రెండవదాన్ని జానపద సాహిత్యమని మనం వ్యవహరించు కొంటున్నాం. నిజానికి జానవద, శిష్ణసాహిళ్యాలు పూర్వపర్యకచుంలో వెలసినపే, జోనవద సాహిఠ్యలక్షణాలు శిష్ట సాహిత్యంలోఉన్నట్లు, శిష్టసాహిత్య "లక్షణాలు "జానపద ' సాహిత్య్థంలో' ఉండకపోవచ్చు.

గే

ఇటీవల. అన్ని దేశాల్లో జానపద సొహిత్యపరిశీలనమీద సాహిత్య్మపియు లకు, పరిశోధకులకు మోజు హెచ్చింది విశ్వవిద్యాలయాల్లోగూడా జానపదవిడ్ఞానావికి, జానపదసాహిత్యానికి ఇతర్రవిద్యలతోబాటు బంతికూడు అంకే నహవం క్తిధోజన గౌరవం_ లభించింది

తెలుగు జానపద నాబ్మర్మోద్దారత్రడుగ్యా పరిశోధకుడుగా సముచిత పరి శ్రమజేస్‌ తెలుగునాట 'పేర్ముషతిస్టలు సంపాదించుకొన్న సాహిత్య మ్యితులు డా[-గంగప్పగారు, వరనపాఠత [ప్రవచనాలతోపాటు రచనాదీకగల అధ్యాపకులు గంగప్ప బహుగంథకర్తః విరామాన్నిపొటించని రచయిత,

“= తెలగులో శిష్టసాహిత్యమని, జొనవద్రసాహిత్యమని వేరుబేసి, విడివిడిగా కొందరు పరిళోది స్తున్నారు. అయితే ఈరెండింటికి వారధిలాంటిది ఒకటున్నది అడే పదకవిత. నంగిత, సాహిత్యాలకు కూడా అదొక'సేతువు వాగ్గేయకారులు మసన కందించిన నుహాినసంపద పదక్షవిత. జాసవదసాహిత్య మే పదకవితకు పుట్టిల్లు, శిష్ట సాహిత్యం మెట్టినిల్లు ఇద్మివధానంగా పదకవితలోని విశిష్టత. తెలుగులో శిస్త్రజాన వదనునే రెండుసాహిత్య సంప్రదాయాలకు, కళల్లో సంగిత సాహిత్యాలనే రేండు లలితకళలకు సంబంద్సించి ఉభయమిత్రంగా, ఉభయకారకంగావన్న పధకవితా స్వరూవచరి తను తత్వాన్ని చక్కగా తేల్చే విమర ఛటందాలు లేపు. ఈ లోపాన్ని గుర్తించి సాహిత్యఅకాడ్వమీ నిర్వహించిన (గంఠరచనపోటీలో నెగ్గిన రచన, గంగవ్సగాలి “తెలుగులో వదకవిత”._ తెలుగుపదక వితను (వనాణబుద్దితో. పరి శీలించి పసందుగా నిర్వహించిన రచనఃఇది.

డా॥ గంగన్నగారి రచనలో. చక్కని విగయవిన్లేషణ, సముచితమైన ఆక రాల (ప్రదర్శన్మ సరళమైనశై ల్మి పాఠకుల 'మెప్పుపొందే నూతనాంళాలకూర్చు ఉండడం _ప్రళంసనీయం. ఈ (గంథ్రరచనవల్ల గంగవృగార్కి. పదకవిళా విమర్శకు లలో అ్యగస్టానం కలగడం ఒకవిశేషం. అందువల్ల ఉత్తమ విమర్శకుడుగ్యా రచయిళగా ఎదిగినట్టి సాహీత్యమ్మి తుడు డాః గంగవ్చను మనసారా అభినంది స్తు న్నాను. విశ్వవిద్యాలయాల్లోని యువవరిశోధకుల్ని తెలుగు జానపదరంగంలోకి; ముఖ్యంగా పదకవి తాళాఖలోకి అకర్షించగల చోదకగుణం గంగప్పగారి (గ్రంథంలో ఉండడం, గు ర్తింపదగ్గ విషథ్లుం,

(సం) టి, యన్‌, "శెడ్డి

ఆచార్య ఓ, రామరాదా, ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం, ఎం, ఏ, ఏహెచ్‌, డి, హైదరాబాద్‌ _ 500007 తెలుగు కాభాధ్యతులు, 29.7 1983 ఆమోదం తెలుగులో పద్యకవిత్వంనలెనే పదకవిత్వంకూడా చాలా ఉంది. నిజం విచారిస్తే వద్యకవిత్వానికంయె వదకవిళ్వానికే సొమాన్యులలో ఆదరం ఎక్కువ. పోళే పండితలోకంలో దీనికి సరియైనమన్నన లేనందువలన చాలాభాగం కొల గర్భంలో కలిసిపోయింది, దానితో మన దేశీయశామ్ముదఉన్న గొప్ప సాహిత్యం మనం చాలా కోల్పోయిసాము. ఉ _త్తమ్మశేణికి చెందిన కొందరి పదకవిత్వమూ, మహాభ కులూ, గాయక శిథధామటులూ ఐన వారి వదకవిట్వమూ కొంతైనా పండితుల అదరణకూ, పాలకుల ఆదరణకూ ప్యాతం కావటంచేత సంగితమౌలంగా కొంత్క సాహిత్యమూలంగా కొంత పదకవిత్వం నేటికీ ికికిఉంది. కాని చాలాభాగం భ క్తులవద్ద, భజనకూటాలవాళ్ళవద్ద, థిక్తుకులవద్ధ 'మేకాలవారివద్ద కొనఊపిరితో ఉంది. అమ్ముదికంగా చాలా పదకవిత్వం కాళష్యత (పతులలోను, పాఠకాలపు కౌగితప్పువ్రతు ల్లోనుఉంది కంజాపూరు, మధుగరాజ్యాలకాలంలో పుట్టిన సపదకవఏితలు, స్వదేశ సంస్టాదాధీశుల ఫోళ్చాహంతో వెలువడిన పదకవితలు శాళవ్యత్యగంథాల్లో చాలా ఉన్నవి. ఒకవ్పుడు నావద్ద నూర్ల కొది తాళవ్యత్టగంథాలు ఉండేన్ని వాటిలో కొన్ని 'శీలవదాలు చూచినోను. పద్య్యపంధాలలోను ఇతర శాస్ర్యగంధాలలోను కన్నాకుల మీదగాని, విడితాటాకలమీదగాని ఏవోవదాలు, క్రీ _ర్వనలు, జావళీలుఉండేవి ఇటువంటి వాబ్మయనుంతా పోగచే ప్రే బండ్ల కె త్తవచ్చు పోయినది పోగా మిగిలిందికూడా చాలానేఉంది, తాళ్ళపాక కపులు, రామదాస్తు క్షేత్రయ్య; సారంగపాణి వంటివారి పద కవితలగూర్చి కొంత పర్మిశమ పరిళోధనలుజరిగినవి. కాని అంటకముట్టకఉన్న పదసావాళ్యం ఇంకా చాలాఉన్నది ఈ పదకవితల వైశిష్ట్యం చాటటానికి "వేటూరి చకొకరళాస్త్రుః రాళవల్లి అనంతకృష్ణశర్మ, విస్సా అప్పారావు, భమిడిపాటి కామ్‌ శ్వరరావ్క, బొలాంతప్ర రజనీకాంతరావు, వడ్ల మూడి గోపాలకృష్ణయ్య, పుట్టప ర్తి నారాయణాబార్యులు, నిడుదవోలు వెంకటరావు, ఆర్ముద్క వేటూరి అనందమ్‌ా శ్హ, గొరి పెద్దిరానుసుద్చిశర్మ వంటి వండిళులు చాలా పర్షిశమించినారు.

క! లోనికి 'కేనటానికి కృషిచేస్తున్నందుకు. వారు అభినంద్యులు. ' 'ఇరతకుపూర్వం ఈ రంగంలో వెలువడిన ఆగంథాల పరిధి పయోజనంకంచ గంగప్పగారి ఈ రచన ళ్‌

ఒక థీసినొవలె ఉంది. గంగప్పగారు ఇందులోని వివిధ (వకరణాలలో పదకవితల ఆవిర్భావ వికాసాలు, పదకవులచర్శిత, పదకవిళా వై భవం, భాషావిశేషాలు, పద కవితంలోని పస్తువురసం మొదలై న విశేషాలతో ఒక సమ్మగత్వం సంపాదించినారు. ఇందులోని విషయ వై విధ్యమూ, వింగడింపూ, విన్యాసమూ అన్ని ఒక పజాొళిక

డా॥ గంగప్ప్బగారు నిరంతరం సాహిత్య వ్యాసంగం, పరిళోధినచేసునే ఉంటాడు. ఆయన సోహిత్య వతం ఇట్లాగే కొనసాగవలెసనీ పరాత్సరుడు' ఆయనకు గిన అపకాళాలు (వ్రసాదించపలెననీ కోరుతున్నాను

(సం) వి, రామరాజు

న సంచల అ. 7. 1 మింట 4 రట 00, క గం ల. (427006. 5. (౮/0). ఎల్రాడగ/0242742847, 0085908 2864 కండర, ౧606 0 08151 8-5-1983 ౮౦|గ|6౫గ47 64/00 వ గాష్టిల పడరేడజ లాం416 11 6020 1 2 301006 ల64 0 [16 శం2221 0084 సౌర!) 2644009, 0860 ౬016 సక్ర ఇ ంరే018 626/6 ఓంంయులే 2065061016 00 006 కం రమకి 206 విం: కం62866%్క 206 అంఫ॥ల376 082 గతం 2086 0 రయిులి 96 అుంగంకక 3౯00601108 సంలు ఈం 00006 0 మం 920006. 286 సం 6026 10 6 10181045+ నం 28రే2 ఏ 2 మంయడంమి. 0 9తమంట! ఏ ఇయ. 6488 2030290 మళ3కం, గేజంంల-0141 2292860ల వంంం. 00826002 2264 6640 40 2 39816 ముం 0 260ంటం 7టం06606 206 15 210 రేంటరికటవనం4 0 ౦ ుమంరి[203 0 20056 14 020 కటు 11 ఈల 020100 20612906 10 ఇస[ం1 1 05 ఫరరే?లంవంర... కొకంయు 10 0018012! 6యిం(10. 206 2016 9236 పడక రం+610064 0౪76 106 ౧601406 1200 2 80/ 60021013% 286 $50011 9ళంటళంథ ₹0010 ౦000 దుక ఎలు ళల సగం ండేఆ 2 ల 407 బజరే[ంయ. 411 42 06ల 2 వ2లూడ! *సీిం6 ౧ 00౧00021 206 46 పుటల ేే1ల200' 295౫ల! 25 2 00106 107 $00121 68986 206 00002210. ౨౯ 64082992 12 60006 ౫61] 60 ముత 1 064021 కపోల 10 8006 బతలంక6 స” ాంలుకం8క్‌ టం ల వర 26రంణ 24 1110 08021 226 ఆంగళంట2ంు 00062 16 230128 ₹12%0గంయిం ౫ 19 మిజు 5666 యయంంంం0ంల006 0 తగరం2! లట 11 మ. +679281 1002082220) 296 12 16 80014 ౧ 0801360 జ6 కయటింపం జలు తయుజుడట2దతు శం్ర్రికుత్తులు మంలాతుడు న్‌ ైడ- నబప్‌ మటు2రేం 264 221బులాం[1 షర జ 266 తైయింతర 6 జురే 201428 000౯004083 10 16 సంరరంగ 26 ఈం ఇంగ 285 లీంల8 ఇజసేనంకే. 23 చనలై0ం01666ే ఇట గరం 5రేస్రై 5085000. 24 అం41108. . 0 6౫84992 10 కుం ఆషతేం25008 04 120042 0౯1076 054 ఈం (0805 మతక రేంం6 ౩ంయుమ8ి మంగ 02 32282008 కం 58642 గాజయేటింం పంయి. ఈ6 (02ట6రి/ ల 2020000064 6౧01 2804 మ... 2 72016 286 ంక్సింంటాం మండల 0 ౧|గంట అరా[ండటంం ఇరంట తిల్యుడకైి 1 మం 20లుట02 0 50%01100/ 0015093)/ 26 22ఈల40 6800886. 1 మేజాం 01649026. మ 000202004488 0౯ ఆబు84022 0% ఏ క1లురేతే ౯౧02108401. బు డు పంకా ఉంటి ౮0౮.

న్‌ 8 శ జ నాదసుధార్దవ శ్రీరానుకృళ్ణ సదనం శ్రీ అన్న వరపు రామస్వామి, సూర్యారావుపేట, వోయులీన విద్వాంనులు, నిజయవాడ _ 520002 ఆకాశవాణి, 18._క1983 అభినందనలు తెలుగు వాగ్గేయకారుల గురించిన గ్రంథాలు ఎన్నో లేవు కీ శే సుబ్బ రామదీక్షికులుు కీ శే ఆచార్య ప్‌ సొంబమూ రిగారు, కళావ్రపూర్త భ్రీబాలాయ్యతపు అటి ళా రజనీకాంతరావుగారు మొదలైన పెద్దలు ఈ విషయమై కృషిచేసిన వారిలో పేర్కొన దగిన మహనియులు వస్తుళం “తెలుగులో పదకవితి అన్సే (గంశథాన్ని సవిమర్శకంగా రించి, 'పకటీంచిన డా ఏన్‌ గంగప్పగారు నున (పశంసకు పాత్రులు వారు దబహు _గంథకర్తలు కోలాచలం, శ్రీనివాసరావు నాటకొలనుగూర్చి పరిశోధనచేసి పిహేద్‌ డి పట్టా పొందాడు వారి “క్షేతయ్య పద సాహీత్యం” అనే (గంథం 1972.73సం లో అఆంధృప్రరే శ్‌ సాహిత్య అకాడమీ ఆవార్షపొందింది *“సారంగపాణ్‌ చి పదసాహిత్యం” అనే (గ్రంథాన్ని తిరుమల తిరుషతి చేవసోసంవారి ఆంకనహాయంళో న! సా! (వకటించారు హైదాబాద్‌ యువభారతి సంసవాడు వీరి *తెలబుగువాగేయకారులు" కై | న. అనే ఆంథాన్ని ఈనుధ్యనే (పెచురించాము ఇంకా పీరు స్పృశించని సావాత్య 'వ[కీయ లేదనుకొంటాను “కెలుగులో పదకవితి ఆనే గాః గంగవ్పగారి (గ్రంధానికి రెండవసారి ఆంధ పదేళ్‌ సాహి త్య అకాడ మీ అవారు రావడం ఎంతైనా నుదావహం. డు యూ డాః గంగప్ప అభినందనీయులు ఈ్టగంథంతో గంగప్నగారు. తెలుగులో వదపవిత ఆవిర్భావవికాసాలు, పదకప్పలచరిిత, వదకవిశావై భవం, ధాషావిశేషాలు, భ క్కి మధురథ కి, శృంగారం, యూ. ఇవానో బట్‌ నీతి వై రాగ్యాలు, సంగీతం, అభినయం, వదకపులసేవ _ ఆనే విషయాలను సప్త పకరజాల్లో సముచితరీతిని తమ పరిళోధనాత్మకళ క్రిన్మి సూత్మపరిశీలనను పక

న టించి, ఈ రంగానికి సంబంధించిన ఊ _త్తమ్మగంథాన్ని అందించారు. ధాతుమాతువు లప అంశే సంగీఠసాహాళ్యాలపన్న ప్రాముఖ్యాన్ని చక్కగా లలితంగా వరించడం, మాటోంట్లకు అనందధాయకం. ఇలాంటి “తెలుగులో పదకవిత* అనే ఉ త్తమ్మ గ్రంథాన్ని; సంగీతపే త్త సొహిళ్యాఖిని వేశం గలవార్కు నహృద్రయులు. ఇహు చనుక్సాారి ఆయిన మామ్మి తులు ట్రే శ్రీళవులుగారు (8మైద్ధ అసిస్టేంటు ాన్సువార్డు కమీషనర్‌), య! నద్దుణాలకు దోహదంచేసిన ఏ8 సతీమణి, శ్రీమతి కాయారమ్మ ౧దంపత్తులికు, డాక గంగప్పగారు అంకితం ఇవ్వడం మరీ 'మెచ్చుకోదగ్గ విషయం... డౌ॥ గంగప్పగారు మరిన్ని ఉ _త్తమ్మగ్రంథాలు రచించి తెలుగుథాతి వ్యాతిస్తే తెలుగుసంన్క్టృతిని విలబెట్టగలరని అభినందిస్తున్నాను. (నం). "అన్నవరప్పు రామస్యామి

త అ౦కితం౦ ఆ న స న న ర తామిమా న రట ఇట్‌ జ గ్‌ /| తట... మై ర! ట్రీ సి కేళవులుగారు భ్రీమతి కాయారమ్యగారు వ్‌ లంకని శ న. వు సంతి తొల షవుముగా వెరిషవ సంపూర్న విజాన సారమసుల్సు లిం ద్తా జ్‌ ఖ్‌ క్ట. నాహితి మైల ద నరసహాస్య వ్‌లితి సంభాహమణాపూర్వ్య చతురమములు జ శ అపు బహాుదడన హితమున్య బహుజన సుఖమును తిలచ్చి చేసిన బహూుధర్మపరులు వ శ్రలమనసున్య నిష్క-ళంకహృదియి 7 / కారుణ్యము చిలుక్‌గాను నరళు ఆజ్‌ జ ( | తష ఇవ" కేశ న నామ విభాజిత నం కా న | అపరాలు తాయార మ్మ అక్క-గారు | ఆజ ల క జగ వెల్ర౧సలోపవ కవి తి శోధిని ఫలితము మ వె చా శ అవఐపుకొను డింపతమ్ము వివ్యాపీనెలుగ జా జో శీ ఇగ్నో నా ఏ శా ఎం గంగప్ప ఖః

ళా? కృతజ్ఞతలు లై నన్ను యఖథారీతిని ఈ ఉ త్తమ్మ్గగ్గంథరచనకు ఫోత్సహించి “మేలివలుకు పలికిన నామీద అవ్యాజానురాగం గల పూజ్యాలు ఆచార్య తూమాటి దొణవ్పగారికీ, నా వరిళోధనా నమయంసనుంచి పదా హెచ్చరిస్తూ (ఫోళశ్చాహమిచ్చి, “అఖినసందని తెలిపి, నామీద త్యంత వాత్సల్యంగలిగిన పూజ్యులు ఆచార్య జి.ఎన్‌ ద్య శిడిగాలికీ, లు నా 1గంథాని అసొంతం పరిశీలించి, 'సెబాసని మచ్చుకొని, అడిగిందే లీ షై ఏ తడపుగ్రా. ఈను *“ఆమ్మోదంగ .అంద్రించ్రిన ఎపూజ్యాల్ను ఆచార్య విరుదురాజు రామ లాజుగారికీ? నా నిరంతర సాహిత్య స్యవసాయాన్నిక్రీ_ తఈత్పల్గిళాలకీ, నన్ను మెచ్చి ఆంగ ౦లో *బ్రల్సినందనలు (060%8౯212410%5 తెలిపిన పూజ్యులు ఆచార ఫి డివ్ని ఖే క్‌ శ రాఘవాచార్యులు గారికీ, అడిగిందేతడవుగా నన్ను అభినందించిన 6నాదసుధార్షవ” వఏిరుదాంకితు ఈ న మాన్యులు $ీ అన్నవరపు రామస్వామిగారికీ, నామీది వాత్సల్యంతో నన్ను గొరవించణానికే నా కృషిఫలితమైన

• శైలుగులో పదకవిత”ను అంకితంగాన్న దావగారు పూజ్యులు శ్రీ సి, కేశపులుగారు, అక్కగారు థశ్రీమకి శాయారమ్మ దంవతులకూ, నా పరిశోధనలో ఎల్మ 'పేళలా కంటికరెప్పలా కాచుకొని, నాకు కొండంత అండగా నిలిచి సహకరించిన నా సహధర్మచారిణ్‌ శ్రీమతి ఎన్‌ పారఇతవ్నుకూ న్రలకాశ్రిగ: నొకృషిని మెచ్చి, న్నాగంథాన్ని అత్యు త్తనుమైవదిగాఎంచి అవార్జునానగిన ఆంధ్యవదేశ్‌ సాన్‌త్య అకాడమీ సంస్టకూ,

మ!

" క్రీశే సుబ్బరామదీక్షితులు, కీ.శే. (వొఫెనర్‌ ప, సొంబమూర్తిగారు, కళ్ళ్నాపపూర్ర (్రీబాలాం[త్రపురజసీకాంతరావు గారి (గంథాలు నా యీరచనకు ఎంత గానో ఉపకరించాయి. వారికందరికీ ___

శుద్ధ్యపతి తయారుచేసిన పర్డిస్ణువులు థ్రీ గుమ్మా సాంబశివరాపు (వరి శోధకవిద్యార్థి, శ్రీ 3. సత్యనారాయణ ప్రసొద్‌, (పరిశోధకవిద్యార్థి), శ్రీ గరికవొటి -

ముచ్చటగా ముఖష్యత చ్నితణచేసి, బ్లాకలతయారీ, ముఖప్టతముదణలో- - సహకరించిన మ్మికులు శ్రీ పి నాగుల్‌, (నాగుల్‌ ఆర్ట్స్‌, మంగళగిరికీ,

న! జాణ రాజేంద్ర పసాడ్‌కీ__ నా అభినందనలు. డా! ఎన్‌ గంగప్ప

నగ (పస్తావన అాణాతే

01 పదసొహిత్యమన్నా, జొనవదసాహిత్యమన్నా నాకు నుష్క్టవ ఏక్కువ కోలాచలం శ్రీనివాసరావుగారి నాటకాలను గూర్చి పరిశోధించి డాక్టరేటు పటానుపౌందిన్నా సం వదాయసాపాళ్వానీ గూర్చి అనేకవ్వాసొలు, , గంథాలు రచిం

జ్‌ ౮ త్‌ శ్‌ ల చినా ఈ పదసొహిత్యంపై గల మొగ్గు తగ్గలేదు అనేక జొనపదగేయాల్ని "సేకరించి పలుష్యతికల్లో ఎన్నోవ్యాసాలు (వకటించాను. వదసాహిత్యంపై (వత్యేకకృషి సల్బ నారంథించాను తతృ్ఫలికమే క్షేతయ్య వదసాపాత్యం, సారంగపాణి పదసాహిత్యం, (వస్తుతం "తెలుగులో పదకవితి అనే గంధాలు ఇంతేగాక వెయ కిక వరిళోధ నకై ఈనాడు “అన్నమాచార్య సంకీర్తనలు _ ఇతర వాగ్గేయకారులు : తులనాత్మక అధ్యయనంి అనే అంకం చేబట్టాను. నాయీ కృషినిమెచ్చి భారత ్వవభుత్వం సాంస్కృతిక వ్యవహారాలళాఖవారు సీనియర్‌ "ఫెలోషివ్పును అనుగ్రహించారు. నాయీ వరిళోధన అప్పుడే (ప్రారంభించాను. నాయీ (గంథంమూలంగా వదకవితా రంగంతో ఎన్నో అజ్ఞారాంళాలు బయల్బడగలవనీ, అవి దే సమైక్యానికి చోహదం చేయగలవనీ విశ్వసిస్తున్నాను అంతో

0.2 నిరంతరం కొనసాగిస్తున్న నా పరిళోధనాత్మకకృషిలో భాగమే నాయీ “తెలుగులో పదకవితి అనే సవివరణ, విమర్శనాత్మక గంథం. ఇందలి విషయం అనంతం, అయినా సాధ్య మనంతవరకు సహృదయ హృదయాలను సంతోషపెశ్చులా (వయళ్నించాను.

న!

౧3౩ సంగీతంలో న ప్తస్వరాల్తా నాయీ గంఠం స వ పకరణాలతో

న! టు! అలీ విరచితం 'మెదట్‌ ప్రకరణం పదకవితావిర్పావ వికానాలను వివరి స్తుంది శెండో (వకరణంలో వదకపులచరి్శిిత యుగ విభజనాత్మకంగా సహేతుకంగా విశదీకరించడం జరిగింది మూడో (వకరణంలో పదకవుల కవితావై భవ వివరణముంది నాతో వక ల రణం పదకవుల భాషావిశేషాల్ని స్టాలీపులాక న్యాయంగా తెలుపుతుంది, ఐదో ప్రక శీ

రణం వదళపుల శృంగారం, భి మధురభక్తి సతి, వై రాగ్యాలను వినరిస్ట్రంది.

య. ఆరో 'వకరణంలో పదకపులాసరిగీళాభ్రనయాలగూర్చి క్ర ప్తగా చెప్పడం జరిగింది. శరివాత ఉవసంహార'మే ఏడో ప్రకరణం 0.4 పారక, పరిశోధకుల (వయోజనార్హం సూవికలు (00 ౫౦669) “ఆయ్హాపకరణాల అంతంలో ఇవ్వడం జరిగింది 05 ఉపయుక్ష్మగంథాలు _గంధాంతంలో' చేర్చాను. | ్‌ కొని పటలో.. . 0,6 తప్పనిసరిఅయిన -ఫ్‌ నసవరణలు చిట్టచివరిపుటలో ఉన్నాయి ౮67 నాయీ కృషి సహ్వ్గదయహృదయాలను అలరి సుందన్ని- ఉవక "రి స్తుందని ఆశిస్తున్నాను. ఆకాంక్షిస్తున్నాను. "అలాజరిగికే నాకృషి సవలమైనటు నో ఇనాతో కాత మ భి థానిస్తాను.

1.0 పదకవిత _ ఆవిర్భావ వికాసాలు “మహి మున్‌ తాళులపాఠక ధాత సృశయింపన్నొ క్షేతకామేశు డ మ్మహనసీయ స్టితి మూలమై నీలుప, శ్యామా భ్రాత్మబోవన్‌, మహా మహాలై గోవన, త్యాగయోగులు థజింపన్‌, సాంప్ప వాటిల్లు సీ ఐబహుళాంథ్రీ పద గేయ సుందరతర పాగల్య మూహించెదనొ”, స్‌ కళాప్రపూర్ణ థ్రీ వాలార్యతపు రజనీకాంతరావుగారు “తెలుగు సాహిత్యంలొ పద కవితకు ఒక (పత్యేక స్థానముంది. పద్య కవిత పండితై క పరిమితం పద కవిత పలువురు పామర జల పరవళత్వానికి హేతువు. ఇలాంటి పద రచనగానించిన పదక _ర్హృలను, పదకవిశా వై వాన్ని గూర్చి తెలుసుక నేముందు _ పదమంపే ఏమిటి ? పదక న! అంపే వాగ్గేయకారుని లక్షణాలేమిటి ? ఈ పద కవిత్వపు పుట్టు పూర్వో త్తరాలేమిటి ? మొదలైన విష యాల్ని అవగాహన చేసుకోవడం ఎంథైనా అవనరం. ఈ అనగాహన నేపఠ్యంగా ఉండీ ఈరువోత అనుశీలనకు అనేక రీతుల ఉపకతి _న్తుందనీ వేశ ఇెవ్చ నక్కం ర్లేదు. “మన్నుదడివిటులు విధవలంజలు పద కవితలు మారు బాస బావనవారల్‌ చదువని పండిత వర్యులు కదనొస్టిర పీర వరులు కడిది పురముననొ” నిది శ్రీనాథుని చాటువని ప్రతీతి. కాని విశ్వసనీయంకాదు, ఫ్రనాధుడు ఒక ప్రక్క ఉద్దండ పండిత చ్రశంసా ప్మాతమైన శృంగార నై షధాది కృతులకు కర అయినశ్షే, మరో వక్క పామర పజల మన్ననలకు ప్యాతమైన పల్నాటి వీర చరిత, కౌటనురాజు కథలను రచించి ఉండడం నర్వపంగిత లోకానికీ సువిదితమే,

త తెలుగుతో పదకవిళి పరంపరగా పండితవర్యులు పద కవితలకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వలేదన్న మాటహ్మాతం అక్షరసత్యం.

సంస్కృత సమాస భూయిష్టమైన ఫజ్దాడంబరసంయుత చంది పండితుల భాష సరళమూ, సులలితమూ, సుంభ్యగాహ్యమూ అయినది పామర భాష దీన్నే మనం లక్షణానుగుణంగా మరోవిధంగా చెప్పవచ్చు. (గ్రాంథిక భాష, (గ్రామ్యభాష అనవచ్చు. కానీ ఈ ,గాంధిక భావకం'ే (గ్రామ్యభాషే మొదటిదన్న సంగతి మనం మరవకూడదు పానురులు వాడుకచేస్తూన్న గామ్యభాష కౌలాంత రంలో సంస్కరించదిడ్కి వ్యాకరించదిది, లక్షణదిద్దమై ్రాంథికభాష ఆయింది అంపే పండిత భాష అయింది “పమాగ ₹రణం వ్యాకరణమ్‌” స్య తమే దీనికి చక్కటి నిదర +నం ఇదేరీతిని కవితావిషయంలోను మనం చూడగలం తెలుగు సాహిత్యా న్నంతటినీ పం"తసాహి త్యమూ, పామర సాహిత్యమూ అని స్థూలంగా రెండు విధాలుగా విభజించవచ్చు] దీన్నే (పాఢసాహిత్యమూ, జానపద సాహిత్యమూ అని "పేర్కొనవచ్చు ఇంతకంటే శిష్పసొహిత్యమూ, శిష్టేతర సాహిత్యమూ అని ఇప్పటం సముచితం, ఈ శిష్టసాహిత్యం కంపే శిష్టేతరసాహిత్య మే ఆదితో ఆవిర్భవించి వికాసం పొందింది. అ వెనుకే శిష్ణపాహిత్యం ఉద్భవించి తన బల్లాన్నీ, (ప్రాభవాన్ని స్టిరపరచుకొంది. నిజమే : *ముందొచ్చిన చెవులకంక్షే వెనుకొచ్చిన కొమ్ములు వాడి అన్న సామెత ఉందిగదా । అనాదిగా వస్తూన్న సహ జమ్మూ స్వాభావికమూ, నిసర్గ మనోజ్జమూ అయిన జానపదకవితను మనపూర్వులు “పీకరించి కొపాడలేదు. రొజాదరణప పాతమైన శిష్ణసాహిత శం అధికారం చలా యిస్తూ వచ్చింది. జానపద సాహిత్యమంతా అడి, పొడుకోటానికి ఉపకరించే పదకవితలు.. పండిరలకు మ్యాతమే.. పరిమితమైన శిష్ణసాహిత్యమంతా. పద్య కవితలు జానపద సాహిత్యం ఒకపక్కా, పండిత సాహిత్యం మరో ్రక్కా తమదారిన తామే కనసాగుతూ వచ్చాయి. ఇంకా మనం ఈ విషయాన్ని ఇలా 'వివరించవచ్చు. తెలుగు సాహిత్యపు మాగాణంలో_ శిడ్లేతర కవితా ప్రవాహం మూడు పొయలుగా (ప్రవహిస్తూవచ్చింది, మొదటిది కేనలం జానపదకనిత. దాని పుట్టుక అనాది లిఖితంకొలేదు. రెండోది పాల్కురికి సోమనాథునితో ప్రారంభ మైన ద్విపదకవిత, దీనికి మళ్ళీ జానపదుల వ్యా ప్తలోనున్న ఏలలు, జోలలు

వదకవిత_అవిర్భాన వికాసాలు ష్‌ మొదలై న పదరూపాలే ఆధారం. కాకపోతే ద్వివదని మ్మాతం ఇతడు (గహిం జూ. చాడు. హించడ'మేకాదు, దానికి కాన్యథాషా పళిప త్తని కెచ్చాడు. అంపేపండది తులు గౌరవించేద్దుచేశాడు "శేటకెనుంగున ద్విపద రచింతు ఒప్పదు ద్వివద గావ్యో క్తి నా వలవ దారూఢ గద్యపద్యాది (వదింధ పూరిత సంస్కృత భూయిన్ధరచన మానుగా సర్వ సామాన్యంబు గామ్‌ జాను తెనుగు విశేషము (చసన్నతకు నద్దులుగాక కావ్య పొఢి "పే నటణ రదరియింప నేర్చిసం జాలు ళా నుషమెంప గద్య పద్యోదా త్తకృతులు ద్విపదయు సమము భావింప... వరకపు ల్లొనియాడ పర్దనశకెక్క శ ణ ధరంకజెప్ప గృతియు నుద్యత్కృతిగాక? ---కని చెవ్నడమేగాదు. అనాటి పండిత లోకంలో తెలుగు వలుకులంే గౌరవాద రాలు లేవని తెలుస్తూంది ఆ పండిళుల్ని ఒప్పించడానికి పాల్కురికి పాటుదిడినట్లు “డరుతర గద్య పద్యో కుల కంచె సరసమె బరగిన జానుందెనుంగు పూ. చర్చింపగా సర్యసామాన్య మగుట గూర్చెద ద్విపదలు గోర్కా దై వాటం

తీ తెలుగులో పదకవిత “దెలుంగు మాట లనంగవలదు; వేదముల కోలదియకా. జూడు డిల నెట్టులనిన6 బిటి తూమునకును కాటియౌొ నేని బొటింప సోలయు. బాటియకాదె2_ తెలుగు మాటలనంగవలదు, వేదముల కొలదియ కాంజూడుడు* అని పాలు _రిక్‌ కా వట్టుపట్టి ఒప్పించాడు. అందుకే ఆ తర్వాత తెలుగు సాహిత్యంలో ద్విపద రచనలకు అత్యంతాదరం అఖించింది. ఒక కాఖగా శోభాయమానంగా వెలుగుతూ నన్చింది. ఇక మూడోది శాళ్ళసాక అన్నమాచార్యునితో ఆరంభమైన సంకి ర్తన కవిత. ఇది తెలుగులోని పదకవిత. అనాదినుంచి వసూ అనాటి సామాన్య (వజలలో. (వచా రంలో ఉన్న జానపద గేయరీతుల్ని _గహించి అనేక పదకపితల్ని, శిష్ణ్టకవితలో ఒకభాగంగా వెలయించి, పద్యకవితా పీరం పక్కనే పదకవితకు సెతం సరిపీరం చేసిన ఘనత అన్న మాచార్యునికి దక్కింది పైపెచ్చు *సంకీ రనలక్షణం” పష నే నలం లో సంస్కృత భాషలో ఠచించి దీనికి విశిష్టతని, గౌరవ 'పకిపళ్తుల్ని తీసుకొచ్చాడు. ఇది గమనించదగ్గద్మి గర్వించదగ్గది. శ్‌ క. ఈ వదకవితలు దేశికనిళా విభూతిలోభాగం కఏత్వం మార దేశ అని రెండు కి. విధాలు, దేశంలో అంతవరకు మార్గకవిత [ప్రచారంలో ఉండగా ేశికవిశ్వాన్ని తెలుగులో వలయించినవారు చాళుక్యరాజులన్న విషయం 'తెలిపినవాడు నన్నె చోరుడు. “మును మార్షకనిత లోకం మిన వెలయగ దేశికవితం బుట్టించి తెనుం గున నిలిపి రం్టధ విషయం దిన జనంజాసక్యరాజు మొదలుగ€ బలువుర్‌”3 నాకే! విభాగం మొదట సంగీత పరంగా చెన్సబిడింది, క.

పదకివిత_ఆవిర్భాన వికాసాలు వ్‌ ల్లో “మార్షదేశి విభాగేన సంగీతం ద్వివిధంమతమ్‌ (దుహిణేన యదుద్దిష్టం; యదుక్తం భరతేనచ తన్మార్లోహి యయాలరీళ్యా; యత్స్యాల్లోకానురంజనం కి. న! చేశేదేశే సంగీతం తద్దేశత్యభిధీయతే”. (సంగీత దర్చణము)

“బిహ్మచేత ఉద్దేశింపదిడి భరకునిచే చెప్పబడినది మార్గ సంగీతము ఆయా (పదేశమలయందు, ఆయా (ప్రజల అనురంజనార్థమై ఒక్కొక్క (వదేశమున ర్యము అనగా నియమదిద్ధమునుు లక్షణయు క్త మును, శాస్రసమ్మతమును ఐన సంగీతము మార్గము. ఈ లక్షణమే సంగిత రత్నాకరమునను గలదు,

“ద్రేశ్ళీదేశే జనానామ్‌యద్‌ రుచ్యా హృదయరంజకమ్‌

గితంచ వాదనం నృత్తం తద్రేశీత్యభి ధీయళే”

ఫైట ద్‌ “= అటి నియమముగాని, లక్షణముగాని లేక శా స్త్రములకెక్కక సామాన్య (వ్రజారంజ టబ థా నార్ధము షాడెడి చిల్డి రపాటలు, ఎదములు, కీ రృనలు మొదలై నవి దిశ సంగీతము. శః ఆరెండు జాశులకును సమాన ధర్మము గానము”. “*న్సరి ఈ భేదమే దశరూపకమున నృత్య, నృత్తవసరముగ చెప్పబడినది” ళోః “ఆద్యం ధావ్మ్శాశయం నృత్యం, నృత్తంశాళలయ్యాశితం ఆద్యం పదార్థాభినయోమార్ణో; 'దీశి తథాపరం” నృత్య: నృ తములలో నృత్యము భావము నాశ్రయించి యుండును అది గేయము "తాడి లోని పదములయొక్క అర్జాభినయ పూర్వకము. అది మార్గ మనిపించుకొనును రెండవది తాళమును, లయను మ్మాతమే అ్య్మ్ఞశయించి యుండును. అది నృత్తము; అది చేశి అనుపించుకొనును.

తెలుగులో పదకవిత 6 దళరూవకమును. ఆంగ్లములో అనువదించిన పొఫెనర్‌ వాన్‌. (1101, [284 అను. విద్వాంసుడు నృత్యమును 112% 5016 నృత్తమను ౧౦౫౬12౯ కట] అనియు అనువదించెనీ ఈ అనువాదము పై వివరణము నందలి అర్ధము నకు అనుగుణముగ నున్నదనుట స్పష్టము న్న క్త నృత్య పదములకుగల ఈ అర్రభేదమును సాహిత్య పరమాగా అన్వయించు కొన్నచో తేలెడి సారాంశమది నియమ బడమై, శిష్తసమ్మతమును, శాస్త్రసమ్మతమును అయి ఉత్తమ ఫణితిని రచింప జా ళా బడినది మడకవిత నియసరహితమై, శాస్త్రమున పక్కక కేవల (ప్రజాను రంజ క సమునకె రచింపబడినది దేశికవితొ",

"దే? అయిన తెలుగు కవిత నాలుగు విధాలనీ, అందుతో మధుర కవితారీతిలో చేరినది పదకవిత అనీ లాతణికో 8 ఉంది “తెల్లుకవిత యావ్తు మధుర, చ్శ్‌ఈ క! శీ విస్తరములసి నాల్గు తెజగుల గలదని” లాక్షణికులనిరి.... .... అందు మధుర కిఏిత యనగా పాటలు మొదలైనవి అతణదీపికలో సివిషయ మిట్లు చెప్పబడినది మధుర కవిత్వం బన్నచి నాటకాలంకారంబులు, కళికోత్కశికలు, విభక్త్యాది 'దేవకోడాహర ఇములు, స వ్రతాళ నటనలు, సట్టొట్టు గ్‌తఈ చజంధంబులు, చ శుర్చ్యదికాష్ట భది కలు విరుదాపళి, నామావళి భో గాపళి, రలగఘోవష, క్యాగఘోష, చతురతర సంఘ టనలు, యక్షగానంబున వెలయు పదంబులు, దరువులు, ఏలలు, ధవళంబులు, మంగళహారతులు, శోభనంబులు, సుయ్యాలజోలలు, జక్కుల "కేకు పదంబులు, చంద మామ సుద్దులు, ఆష్టకంబులు, వక్రపద, ద్విపద, తిపద చతుష్ట పదాష్టపదులు నిని

యాదిగాంగల్లునవి కన. మక పటి నిర్వచనం వ

“పదం” అంశే సామాన్యార్థంలో పాట అనే వాశుక, రాగ రాళాలతోన్స ఉండవచ్చు. లేదా కేవలం స్వరదేహితమూకావచ్చు ఇది జాసపదుల సాహిత్యంలో స్పష్టంగా తెలుస్తుంది కోలాట, దంప్పళ్ల పాటల్లో కఛాళముంటుంది, రాగంతోపాట్స, విష్మరాయి, కపిలిపాబల్లో రాగమేకాని తాకానీ కీవకాళం ఉండదు 'రెంటిలోను లయ ఉండి తీరుతుంది. *వదం” పాడమన్నది జనవ్యవహారం, భరతముని చాలాకాలం (క్రీతమే పదం అంపే ఏమిటో నిర్వచించాడు

పదకవిత_ఆవిర్భావ వికాసాలు 7

“గాంధర్వం యన్మయాపో క్రం, స్వరతాళ పదాత్మకమ్‌

పదం తస్య భవేద్వస్తు స్వరతాళశానుభావకమ్‌

యత్కెంచి దత్షర కృతం తత్సర్వం వద సంజ్హితమ్‌

నిఐిద్దం చానిఐిద్దంచ తత్పదం ద్వివిధం స్కతమ్‌

అతాళంచ, సతాళంచ ద్వి్యపకారంచ తద్భ వేళ్‌

సళాళంచ | ధువార్జేఘ నిఐద్దం తచ్చ 'వెన్కృతమ్‌” 7, --స్వరశాళ పదాత్మకమైంది గాంధర్వమన్కీ స్వర శాకానుభావకమైన పదమే వస్తు వనీ, అర నహితమెన అక్షరాలతో కూడినది పదమనీ, ఈ పదం నిబదం, అనిఐదం అని శెయవిధాలనీ? అవి అతాలము, సకాలమూనని రెండు విధాలనీ' భరతుని నిర్వ చనం. “*నియతాక్షర సంబంధము కలిగి, భందోయతి సమన్వితమై, తాలపాతము అతో కూడిన పదను నిబద్ధ మనబడును. యితిపాద నియమము లేనిదియును, అనియ తాత్షరమును అగుపదము అనిబద్ధపునదిడును 998 నిబద్ద పదాలలో 'ప్రధానములు వృత్త పదాలు. ఇవి సమవృత్తాలు, అర్ధ సమవృత్తాలు విషమ వృత్తాలు అని మూడు రకొలు. ఉక్త అత్యుకక్తం మధ్య, పతిష్ట, స్కుప్రతిష్ట, గాయ్యతి, ఉష్టిక్‌, అనుష్టుప్‌, బృిహతి, పంది, 'శిష్టువ్‌, జగతి, అతిజగతి మొదలైన 26 ఇందస్సులలో నుంచి (సంన్కృత .ళృందళ్ళాస్త్రంలోనివి వృత్తాలను తిసి (భువాధ్యాయంలో వదములుగా భరతుడు లక్షణం చెప్పాడు. శీ, (పకిష్టు స్కుపళిష్టు విద్యు. ద్భాంత, భూతలమాన్య, క్రమలముఖి మొదలైన 'రెండువందలవరకు పదములను చెప్పి వీటినే (భువ పదము లుగా ని స్ధేశించాడు దేశీయ వ్యవవారములోని దరువునుంచి (ధువ పదమనే లక్షణ నామం గాన్ని (ధువపదంనుంచి దరువు అనే వ్యవహారంగాని వచ్చి ఉండవచ్చునని ప్రాజ్జాల అభ్మిపాయము”. సంగీత పరి థాషలో ఈ పదాలు 'ప్రదింధాలనబడ ఛాయ. పైని భరతముని చెప్పిన వే.మతంగుతు, శార్ణదేవుడు చివరస వేంకటమఖి వరకు_నమంగానే ఉన్నాయి. ఇంక ఈ ప్రబింధంలోని లపయవాలు అంపే ధాతు వులు మొదలైన వాటిని పరిశీలిద్దాం, “*ప్రదింధ శరీరం 4 భాగాలు; 4 ధాతువులు. అవి ఉద్ద్రాహము, మేలాపకము, (ధువమ్కుు ఆధోగము ఉద్గాహము (ప్రబింధప్పు మొదటి భాగం. అనగా ఆరంభం (ధువము (పచింధపు ముగింప్పు, మేలాషకం ఉద్గాాహ (ధువాలను కలుప్పతుంది ఆఖో గము (ప్రదింధ రచయితనామమో, అంకిత మివ్చిన 'దేవశా నొనుమో మ్ముదగా కలిపిన తుదిభానం .... .... ఈ ధాతువుల ఏర్పా

ణి తెలుగులో పదకవిత టును బట్టి పబింధాలు మూడువిధాలు ద్విధాళుకాలు, (త్రిధాలుకొలు, చతుర్జాతుకాలు, యణ నో స పహ ద్విధాతుకం అంఘే ఉద్దాహ _ధువములుమ్మాతమే. ఉండే. ప్రబంధం ఉద్గాాహ 'చువాభో గాలుండేది చతుర్ధాతుకం ” “స్వరం, బిరుదం, పదం, తేనకం, పాటం, తాలం అను ఆరూ ప్రబంధానికి అంగాలు........ఈ అంగాలతో విరచితములై న్య మాట.” “మరొక మూడు విధాలయిన ,ప్రబంధవిభజనం ఉంది. అవి ఏవం" సూడ ప్రబంధాలు, అ? సంశయాలు, విప్రకీర్ణాలు.”10 యేలాద్దులు ఎనిమిది మొదటిరకం. వర్దాదులు 24 రెండోరకం. శీరంగాదులు 36 మూడోరకం. స్వరరాగాలతో పాడ్రబడేది గీతం. “స్వరరాగై ః పగాయంతి గీత మిత్యభి ధీయతే *” “కార్ణదేవుడు గీతములకు '(వదింధములకు ఒకే అధ్యాయం చెప్పాడు. 'పేంకటమఖి మ్మాతం గీతాలకు (వత్యేకాధ్యాయం చెప్పాడు గీతములు కుదనూడ, సాలగసూడ (ఛాయలగసూడ్య అని ర0డు భేదాలు శాస్త్రనియమాలు గల శాయలో పాడిదిదే గీతం శుద్దము సాలగసూడ గీతాలు (యవ, మర్య, వతిమర్య నిస్పారుక్క అట్ట, రాస, ఏక లనే ఏడు తాళములకూ ఏడు భేవాలు వీంలో ధాశుమాకువులతో చేరిన రెండు గీత ఖండాలలో మొదటిది ఉద్దాాహం దానికి న్యాసం ఉంచబడేచోట 'రెండవ ఖండం యవంగా వరర్షిస్తుంది- ఉద్దాంహ ఖండంలోని స్వరాలకంకె ఉచ్శ మైన స్వరాలతో ఆథో గఖండం (యవానికి [1 అతరాలు మొదలు 26 అక్షరాల వరకూ వచ్చే 16 భేదాలు చెప్పబడ్డాయి. వాటికి వేరువేవు పేర్లు రసాలు శాకాలు నిరేశించారు నన “ధువము మొదలై న నూళావఏడుతాళాలు, మోంపట్క రగణమర్యమ్ను అను 9 తాళాలలో మాతం గీతాలను రచించాలని 'వేంకటమఖి నిరేశించాడు..... గీతాలు కొన్ని "రెండు ఖండాలవీ, కొన్నిమూడు ఖండాలవీ, 'రెండుఖల్తూల గీశాలలో మెదటి ఖండంలోనే యథువం మధ్య షడ్డన్యాస ఎగా ప్రయుక్త మవుతుంది మూడుఖండాల గీతాలలో మొదటిది ఉద్గాంహము, రెండవది ఆధోగము మూడవద్ది ముదాఖండము? మొదటిదైన ఉద్గాహంలో మ్రవం తర్వాత అంతర్కి తర్వాత ఇాపడ్‌ (గితంలో స్తగలీ అని అర్ధం ఇచ్చే దేశీయ పదం ఆ తర్వాత రెండవదైన ఆధోగ ఖండం, వ్ష్ధి అంతర్కి చివర మ్మిడాఖండోము. అంతరి అనే ఖండం ఎన్నిసార్లు వచ్చినా ధాతువ్ల మాళువు మారకుండా ఒకే విధంగా ఉంటుంది * 21 ఇవి భరతుడ్న 'మొదలుక్రాని

పదకవిత._ఆవిర్భావ వికాసాలు త్త ఇతర సంగీత శాస్త్రవేత్తలు ప్రబంధం, గీతం.అన్నింటిని గురించి ఇెప్పిన విష యాలు ఈ సందర్భంలో కస్నడంలోని హరిదాసులు రచించిన వదొాల అక్షజణ వివరణ తెలుసుకోవడం సముఎటమే కర్ణాట హరిదాన వాగ్గేయ కారుల-కృతులలో ముఖ్యంగా కీర్తన; సూళాది ఉగా థోగాలనే మూడింటిని గూర్చి మనం గుర్తించవలసి ఉందె. ఒకే తాళ సహిత రాగాలలో పాడదగిన కృతికీర్తన, వీటిని గూర్చి ఎక్కున చెన్న వలసిన పనిలేదు. సూశాదుల రచన విశిష్టమైంది పేశ్వేరు స ప్తతాళాల్లో (్నధ్రువ, మర్య, రూపక్క రయుంపక, ిపట, అట్ట, ఏక" రచితమ్రైన కృతులు సూళొదులు, వీటిలో కౌన్నింట ఐదే తాకాలుంటాయి శః ఏడు (అధవా ఐదు శాళశాలమీద చివరికి రెండుసార్లు ఒక *జతి” వస్తుంది వెంకటమభి పసృండరీక విరలాదులు సంగీత సగంథాల్లో చెప్పబడిన సూడాది'యే కన్నడంలో సూళొది. కర్ణాటక సంగీత వైశి ష్ట్యాల్లో ఒకిటి సూళాదులని సంన్షిత విద్వాంసుల అభ్మిపాయం. ఉగాభోగమన్నది భావగీతం లాంటిది. ఈ ఉగాభో గాలు ఉద్ధసాహిత్య దృష్టితో అత్యంతం గమనించ దగ్గవి. ఉగాఖోగూ శబ్దాన్ని “ఉక్‌షఅభోగ” మనీ చాలమంది విడదీశారు, అయితే సంగీత (గ్రంథాల్లో ఇెప్పిన ఉద్దాహక, మేలాపక, (ధువా. అంతరా ఆ భోగాలనే అయిదు. ధాఠమలక్షణొనుసొౌరం పొడదగిన రచనలే ఉగాథోగొలు. పై ఐదు "పేర్ల తోని మొదటిపేరు చివరిపేరు కలిపి “ఉద్దా్తివాళో గి మని చేసుకొన్నారు. దాని తద్భవమే ఉగాభోగ శబ్దం... ...సూశాదులు. కాళలేయ (ప్రధానాలన్తీ ఉగా భోగాలు స్వర వ్రధానాలనీ పండితుల అధిప్రాయర; "12" వదకవిశా పిశామహండు, సంకీర్త నాచార్యుడు అని (క్రప్రిద్ధి పొందిన తాళ్ళ పాక అన్న మాచార్యుడు సంస్కృతంలో రచించిన సంకీర్తన అక్షజొన్ని అతనీ పనుమడు చినతిరుమలాచార్యుడు తేలుగులో పద్యాత్మకంగా రచించాడు. అందు లోని ప్రదకవిశా లక్షణం ఇది1* ఇది దాల“వరకు భరతాదులు వచించిన పద్దతే. “భరతాడుకుష్నగ్రంధంబుర్‌ ఏరచించిన అక్షణములు వేంకట భూమీ చై

10 తెలుగుతో పదకవిత ధరవర కీరన లక్ష్యము లురు పద కవిళా పిఠకామహుం డేర్చలచెన్‌”15 అని చినతిరుమలాచారురడే చెప్పి ఇంకా పద సంపదాయాల్ని, (పామాణికతవీ గూర్చి ఇలా విపరించాడు “రమణీయ సంగీత రత్నాకర 1ప్రబం ధా ధా్యాయమున నుక్త సుయ్యెం బదము సముచిత సంగిత చందికా దేశ్చైళ మందు మిక్కిలిం 'దేటమయ్యె. బదము అతుల తత్సంవాద మైనట్టి సంగీత చూడామణికి. బల్కు చోటు పదము ధవ్య సంగీఠ చుధాకర (గంథంబు నందు మిక్కిలి6 జలువొందు6 బఐదము శానె యిన్నిటికి మూలమన భరత మందు€ బంచ దశాధ్యాయ మందు విమల వృత్త చూర్ణ నిబంధక వివిధ నాను భవ్యలక్షణములకు నాన్నదము పదము.” ఎాషందులో పదనిర్వచసం సెతం స్పష్తంగా ఉంది. కూ లు “పదమగు సు పిజి నము అవనే లై శాల పదమవయవన, మపయవియును బదమన:బరగున్‌ొ దుదినీ తెఅంగులన్నియు, ఐదకవితాసార్హ సార్వభౌముండు 'దెలిపెన్‌ "16 దులో అవయన ప ఇం వ పదం చతుష్నాదం వృత్త, ధాతు అవయవాలలో పట్టంచ దిగుతుంది. ఈ పదాలు భృింగార వెరాగం ప 0 థి రాగ్య పదాలని దివి వ్‌ డూ నాధం ఈ శంగార పదాలు (గ్రామ్యో క్తలతో ఉండవచ్చును, లి

పదకవిత_ఆవిర్బావ వికాసొలు క్ష] “పదములు శృంగార వధూ మృదుమధుర మనోజ వోక్య మి్ళములై నన్‌ న! చ్‌ విదితార్హ (గామ్మో క్తులు పదిలముగా6 బొంకమతలి(గి వలుకగం జెల్లున్‌” ళ్‌ * వా ద్యుల్తాస నునోజ బంధు రో కులు చవియె ళం ట్‌ అక్‌ కా చెలును ామ్మ్యము ₹నను న్‌! కా హల్లీ సకముఖ్య నాటకాధిక ఫణితిన్‌”17 __అయితే నె రాగ్యక్‌పదాలు అలాగాక ఉదా తంగా ఉండడం అపసరం యూ నాని ఉచ్చ రాగ్య వృద్రికర గం సూ ఛ్‌ ధీర పద్యశేణి పొనగం బెనుప్పచు నగా మా రమ్య విష్ణు చరితో దారముఠలె యున్న ( జాలు ధరణి న్వెలయున్‌”!7, _.. వీటినే అధ్యాత్మపడాలంటారు. ఈ పదాలు సంస్కృత, (ప్రాకృత దేశభాసల్లో ఇప్పవచ్చు వ్‌టికి పద్యాల్లాగా యతిపాసలు వ 8 పాయని భరతాదుల మతం, ఉం శ నం! ధ పదంలో ఈ పదాలు నృత్త, నిజంధ, అనిజంధాలని మూడు విధాలు. ఈ నిబంధ వ నాలుగు పాదాల చరణ మొక్కటిగాని అంతకు మీంచిిగాని ఉండవచ్చు. ఇలాంటీ చరణాల అర్హాన్ని వదలక అన్నిటికీ ఏక వాక్యతతో గుద్మిగుచ్చినట్లు మరల వ! మరలా భాసిల్లునట్టి పల్ల వి ఉంటుంది. ఇది వల్లవి, శికొవదమని ద్వివిధం. “పద సమాన మాన పాదయుగ్య్మముకలది' పల్ల వి, అందులో సగం ఏకసొదం గలది శిభాపదం ఈ నిబంధపదంలో పలవి ఉంటే శికొపదముండబు. శికొ ళి గ పదముంపే పల్గివి ఉండదు. ఇలాంటి పల వి, శిథావదాలతో. గొడీస నిబంధ ళం పదం చతుర్ధాళుక, 'తిధాతుక్క ద్విధాశుక్క ఏకధాకుకొలని చతుర్విధం, కానీ ఏకధాశతు వదం అరుదుగా (వయు కనువుళుంది. వృత్రాలు నాలుగు వానో 'అనాతో అధి పొదాలతోను, . జాకులు రెండు పాదాలతోను ఉన్నశ్లే సంకీర్తనలు శూడా చళు వ వొక అర స్నాద, ద్విపాదాకృతిళో ఉంటాయి... ఇట్టి కీర్షసలలో దరుప్వ, వాక్యం, అర్హ

12 'కెలుగులో పదకవిత చర్చదిక్క,. ఏల గొబ్బిన్మ చందమామ. పదాలు అనేవి రెండు పాదాలగో ఉంటాయి. ఇవిగాక అష్టపడ్కి పదమాలిక్క, ళరభపాదపదం అనే పద విశేష లున్నాయి. ఇంక అనిబంధపదం అంటే అనిర్యుక్తపదం. ఇది. తాళ దింధ చృందోవిరహితమై చూర్జాఖ్యతో ఉంటుంది. దీనిని కాళగంధి అనికూడ అంటారు, ఇది సూక్ష్మంగా అన్నమయ్య సంస్కృతంలో చెప్పిన సంకీర్దన లక్షణం దీనిక్‌ లక్ష్యంగా "వేల సంఖ్యలో ఆతడు రచించాడు సంకీర్తనలు:18

ఇ్టే సుబ్బరామ దీక్షితులు కీ _ర్షన, పదం మొదలై నవాటిని నిర్వచించాడు '3, వాటిలో ముఖ్యంగా కీ _ర్తన, పదం, జావళివీటిని గురింంన దివరణ ఇది. *కీ ర్త నము; మాతువు 'దేవశాస్తుతిగాన్ను పల్ల ఏ, అనుపల్లవి చరణాలతోను మొదటి చరణప్ప కడపటి భాగము అమవల్లవి యొక్క ధాతుపును అసుసరించీ తక్కిన రెండు చరణాలు మొదటి చరణధాతుషను అనుసరించి ఉంటాయి. కొన్ని కీ ర్త నలలో అసుపల్ల వి చరణొల కడపటి భాగాలు మధ్యమకాలపు ఆవ _ర్తకములుకొగా, అనుపల్లి వి చరణాంతములలో తిరిగి పల్లఏ ఎత్తుకొనుటతో మాటుషలో భాపం పూర్తి అప్పతుంది, పల్డివి - +*క, ఖండనుయి'తే అనుపల్లవి "రెండు ఖండాలు చరణాలు నాలుగుఖండాలు. పల్లవి రెండు ఇండాలయితే తక్కినవి రెట్టింపుగాను ఉంటాయి .... ,.. పదము “యొక్క మాతువు శృంగారరస :నాయకా-నాయక లక్షణ వ్యవహారాదుళతో పల్లి వివెంట అనువల్లి వి చరణ మాతువులు విశందికాలముగా పొడదగినది. అనువవిలోను మూడవ చరణములోను .నాయక మ్నుదలు అనగా నాయక నామాంకితము -ఉండవళలేను. అనుపర్ల వనితలో నాయక ముద ఐళ్చికము

'మొదటి చరణ ధాతుప్ప 'పకొారమే 'రెండవ మూడవ చరణములు కూడా అనుస

రించి ఉండాలి. కీర్ణన - శృంగారాత్మకవై పదంగా మారింది .. దరువు

వదమువలెనేే శృంగార రసాత్మకము”,

గొవ!ి :.. ఇది దరుపులక్షణమను, (గామ్య గానమును అనుసరించి ఉంటుంది. సరళమైన వ్యావహారిక భాషలో సాగ శృం గారాత్మకమైన 'తేరిక పాటి, ధాతువ మధ్యమ కొలంలో చిందులు తొక్కుతూ ఉంటుంది అని “సుద్బిరామూదీక్షి తులు. చెప్పిన -వాటికి కజనిగారి వివరణ ఇది 20, కీ రన్స ఎలా

సో అమవల్డి విగాను తరవాతి (ధువమునే ఖండము పల్ల విగాను,

పదకవిత=ఆవిర్భాన వికాసాలు న్‌!

. తరువాతి రచనలళలో పరిణమించాయి. ఉద్గాాహంలో రెండు పంక్తులు, (ధువంలో రెండు పంక్తులు ఉంటాయి. చరణాలు పంక్తుల చొప్పున... ఎనిమిది, ఉంటాయి, అందుకే వొనిక్షి అష్టవదులని _'పేర్షువన్చెంది. .... నారాయణతీద్ధల నాటికి, ఆయన తరంగాలలో వివి (ృభువం). ముందుకువచ్చి ఒక పంక్తి గాను, తరువాత రెండు సంక్తుల ఉద్దాాహం అనుపల్ల విగాను మారి శాళ్ళసాక వారి నాటివలె ఒక్కొక్కటి నాలుగేసి పం క్రులుగల మూడు చరణాలతో ముగియ వచ్చింది .... .... చరణాలు కొన్నిటిలో మూడు మ్మాతమేగాక 4, 8,9, 10 కూడా ఉంటూ వచ్చాయి. షేతయ్య నాడు తరువాత త్యాగయ్యాదుల నాడు కూడ పవి, అనుపల్లి వి క చరణాలు ఉండే సర్మపడాయం వచ్చింది” “క్షేతయ్య వరకూ వచ్చిన శౌరి క్షీర్హనలలో, పదాలలో చరణాలు మూడేసి ఉండటం కద్దు. త్యాగయ్య, దీక్షితులు మొదలైన అద్యతన వాగ్గేయక్తారుల రచనలలో కొన్నిట్‌లో. ఒకే చరణం కసఐడు ఈూంది ...: తొలిరోజులలో పదము, సంకీ శ్తనము పర్యాయపదాలుగా ఒక్తే అర్ధంలో వ్యపహారముంటేది. అవి శృంగార సంకీర్తనలనీ, అధ్యాత్మ సంకీ-ర్తనలనీ '3ండు విధాలయి -లానుత్తాను క్షేతయ్య- నాటికి శృంగార సంకీర్తనలు పదాలనీ, . త్యాగరొజు నాటికి . ఆధ్యాత్మ సంకీ ర్ధనలు కీర్తనలనీ వ్యవహారం రూధమయింది .... కర్త నలో ధాతువు, మాతువు సమపాళ్ళలో ఉంటాయి క్షేత్రయ్య కాలంనుంచి ధాతువు అధికంగా ఉండి మాతుపు తక్మవగా ఉండి విళందింగా గమక, వరికలతోను, విన్యాసంతోను గానంచేసే పస్పరి-వ్యాపించింది. ఆ తలువాత ర్యాగరాశ్రాదుల కాలంలో ఏలంబ పదశైలి మధ్యమ కాలసంగళులతో కూడి ఇప్పటి కీర్తనశై లిగా పరిణమించింది ”

“కి ర్తన ధాతువులో సంగళుల విస్త ఎతితోకూడిన (వస్తావముతోడయి క్యాగ రాజు నొటినుంచీ నెరవకల్చనతో చిట్టస్వర కల్చనలతో దురింత పటిష్టమై క్రీ _ర్ధనకు కృతి అనే వ్యవహారం వచ్చింది.”2! ఇది కీర్తనకు కలిగిన 'శ్రమపరిణానుం

ఇది ఇలా_ ఉండగా సంగీత సాహిత్య వేత్తలలో. అ్యగేసరుల్టైన రాళ్ళపర్ణి అనంతకృష్ణళర్మగారు పదనిర్వచన మిట్లు జేశారు “కాని ఇప్పుడు శృంగార మయమై, ఎక్కువగా విలంబకాలమందు, క్వచి త్తుగా మధ్యమకాలమందు నడచుచు పల్పవాను పల్లి వనములు మూడింటికి తక్కువకాని చరణములు కలిగి మపాచీన రక్కి రాగములలో చేయబిడిన గేయరచనకు “పదములని”పేరు. .... సంగీత రచనా (ప్రధా

14 తెలుగులో పదకవిత నములకు త్యాగయ్యగారి రచనలవంటి వానిని “కృతు*లను చున్నాము. భక్తి యదా నములగు రామదాసు పాటలనంటివి “క్రి రృనములు” అనుచున్నాము సంగీత సాహిత్యములు రెండును చౌకరకముల'ై. దేశీయ రాగములలో చిల్టర శృంగారపు మాటల; గూర్చిన పాటలను జావళ్లు అనుచున్నాము. కృతులందునలె సాహిత్యమును గాని, కీ _ర్తృనలందువఠలి సంగితమును గాని దిగ్మ్మమింగుటకు పదములలో అనువుతి లేదు. రెంటికిని సమాన 'పౌడాన్యమీయగల సంగితశిల్చికి తప్ప తక్కిసనవారి కిందులో పప్పుడకదు”22. ఇది పదాల గూర్చిన రాళ్ళపల్లి వారి నిష్క్మర్ష అయిన అభ్మిపాయం కాని థ్రీ పడ్డ మూడి గోపాలకృష్ణయ్యగారూ పదమంయపే ఇలా వివ రించారు. “పదమంటపే లోకంలో చాలాకాలంగా పాట అన్న అర్ధం పరివ్యాప్తమై

*న్నది. ఈ దృష్ట్యా పాటలుగా వున్న భాగాన్ని పదభాగమసి, పద్యాలుగాపున్న

ాగాన్ని పద్యభాగం అనికూడా అనవలసివస్తుంది. వస్తు స్టితిని పరిశీలి "ఫ్రే పద

పద్యాలకు భేదం కన్పించదు. పదమంశే పద్యమసీ, పద్యమంకు పదమని ధావించడంలో శాస్త్రీయంగా దోషములేదు శాస్త్రాంతర్యం పరిశోధనా దృక్న థంతో తెరిపినారుగాని మామూలుగా లోకంలొ అత్యంతసామాన్యుతై న పాకురులు గాని వద పద్యాలకు శేదం పాటించరు సామాన్యంగా పవిపాటలు చే-సిప్పుడు ఉత్సాహం కోసమో, వర్శికమమూలక మైన బడలిక 'వై పునుంచి నునసును మళ్లిం చడం కోసమో, కాలక్షేపం కోసమో ఏదైనా ఎవరైనా పాడితే. బాగుంటుంది అనుపన్నప్పుడు *ఓసోయాబుల్లీ: పదం అనవే 'పదం ఎ త్తవే __ పదం అందుకో పేాంపదంపాడు'సే__వంటి దూటలతో కోరడం జరుగుతుంది. బట్రవంటి సందర్భాలలో ఈ కోరికమీద కేవలం పాటమ్మాతమే పాడడం జరగదు. పద్యాలు కూదా పాడడం జరుగుతుంది *పదం అనవే అంశు శేవలం పాట మ్మాతమే పాదాలని అవతలి వారు _ అర్ధితులు _ అనుకోరు వట పద్యాలలో దేన్నయినా పాడ వచ్చు రెండూ పాడడం కాడా జరుగుతూ వుంటుంది. అంజే పదం అంజకే పాటకావచ్చు, సద్యమూకావచ్చు నన్న మాటపామరుల దృష్టిలో. రగడ_తరువోజ_ ద్విపదలవంటి వేవైనా జాగా సంగీతం మేకనంచేసి పాజొరను కోండి, అప్పుడవి అసలు పాటలనే అనుకుంటారు. పూమూలు మన్సుష్పలేకాదు.

(పత్యేకించి ళందోలక్షణాలను దృష్టిలో బెట్టుకొని పరిశీలించిన వాత తేనేతప్ప

లేకపోతే అందరూ_ విద్యావంతులు కూడా పాటలనే భావిసార”_ అని తెలిపి

పదకవిత_ ఆవిర్భావ వికొపాలు కేన్‌ పదం అంటే కేవలం *సంకీ రని, పాట అనేగాక పద పద్యాల కది సంకేతమవు తందనీ *పదం” అం'పే కేవలం శృంగార పదమేకాదని, సమ సమయిన పాటలు అందులో గతార మవతాయనీ వడ్రమూడి గోపాలకృష్ణయ్య గారు సెదీర్హ చర్చలో ళా

సయు కి కంగా నిరూపించారు.28 సమ స్తంగా వపదవాజ్మ్యయాన్ని పరిశీలించిసప్పుడిది వాసవమే కావచ్చు కాని ముఖ్యంగా క్ష్మేతయ్య పదాలనే (గహ్‌ంచినప్పుడు మాత్రమే పదం అంపే శృంగార పదం అని రాళ్ళపల్లి వారి అభ్మిపాయంగా మనం తలంచ వలసి పుంది కారణం సుబ్బరామదీక్షితులు, వద నిర్వచనం చేసూ “పదం యొక్క మాతువ్వు శృంగారరస నాయికా నాయక క్షణ వ్యవవారాదులతో కూడిన "దని చెప్పారు 24

పెగా సంగీత శాస్త్రం ఎంతో అభివృద్ధి చెందింది దీనిలో కేనలం పదం (చత్యేకార్థంలో ప్రయుక్త మవుతూ వచ్చింది. నంకీ _ర్తన, కీర్తన, కృతి మొద అన రూపాలు ఎంతో అరవంతంగా సంగితజులు (ప్రయోగిస్తున్నారన్న సంగతి ఈ లా |! వో అటి సందర్భంలో మనంగు ర్థుంచుకోవడం చాలముఖ్యం.

ఇక్కడ ప్రసిద్ధ సంగీత శాస్త్రజ్ఞులు ' పొఫెసర్‌ పి సాంబమూ రిగారు కీ ర్రన్మ కృతి వదం___అనే వీటినిగూర్చి వివరించిన రీతులను ఉటంకించడం అవవ లి ఎంతైనా అవసరం. “| ఇ 00 లయ! ఇ మం 3286 10 ఈం? 6 1006 0 6134020400 9607668 10 204 60 10284. ఏంర0 5000126 టి 46696 ౪0 (ల: 206 క5/ల080/08. ౨46 1౬ 19 రజస80160 10 690100 6 1 14 (0 గం 6002091008 ఇక096 ౧1210 10 96౯501౪ మె8306 1169 000/6 10 18 8810 ఓం 0 16 వ్‌డన!08 1002029 206 0166౯ 20 క169. మమ! 13 2 డేంళ61009ల06 ౦౪ 06 1010802 - కరం మ1(2విడ 886 16 016 10 18 పళ! 6670100064 [0౧ 200219 20044 66 06801163 1440.

లర 10202 పే 2 501000) 320764 [00 19 980108 195 002 రేం౪010881 08980160; 0౯ 1923 701419 60 4 వం1010 ఉఓంంయం. 11 మ &150 96 10 012136 01 8౯680 66701665 (046029). 118 0810 28 ఇం] 28 16 0 200 51000]6. 111 & 00౫5081109 0010892108 10 ళ6 6810 0 2001166 10010 406 16 000910 13 ౪964 031 45 & ౪య!016 07 (6 98108 0£ 6 810/6 0! ం 6046; 16 16 మళంం 2866 9010) 29 2 6203 10 28 664, శకం 4310 స 820-0౯4104166 10 ళం 520108,

తెలుగులో పదకనిత కేర్‌ ఇంగరకటాల ౧89) 2060822389 2౯6 411 3808 60 (ల "4036 తరు కంకుంకయం6 00262613 1696 ేఅంఉతలళళం!ం 2 భం 2411471 తీ9ళ02114% 19 2 ర159609స0164084.18 8 కట802. 1106 2586 0% 116 మటక0 13 9ష05 294 6 0606 010 68311 06 ]*2౯0609 9016 సక[18026-- 2౯6 90811 60000366 10000601 ₹ఓక్రడ8 “౨ ఉలంర4 = 52002 మజ 06 05 2 $20866 ౧౦౬౪6౦౪121 61820168 206 గొల 0౯63 3006 0010 28 2 ౪6%1016-609 క16- 8188108 0£- బయల ₹0163 26 [ఈ 06 ఇ0ఈం 18 60501ట 296 951566 ఇ 1601516005 ఈ0కలో గరటక కుట 06 016 “0౯ మిం/6 0షజ/కిజ,. ౧|ల య గ 58006 రే 01 61కం601 రే089 006 *12886ఈ4 02 1౬౧111 616766 ౪582113 076 1సే [82 0011+748, మీ[103--2028212 6090161068 146 (600080 9660 18 [గరం క83-2౯6 76112016 ₹234 31213 2164 ₹6 667176 00/16620 0 [6 02% 1206 (15౯29౯72) క28య0010 రం కను, 16 రక్రంతి “6 ా1ంఖై రడ క్రళ 10 45” వ 00 10 2 0161 2064-5403 & ఏ0 ఇక 0౪011 11160౯6646409 15 -- 30%1516 09910 01819.

“16 ౧41144, 2600211271 2064 0111202 జం 16 మ1ం1మ8మ ఉుటు6డ! 10283 0% 1 మల1ష. 0616 943 6 006 0౯ 0760082988. 1 సుమి పరగ (ల 60పం 0! గం 110ట 14 01 టం 12204. 19 ౧0086. 10 శతారుకుక్షంం క్రిష్న 0టరురొజయిం2114 40 10 రణం రు కం 592మి 130144౯ 640110 0 లజం00టే1801 13.46 ?600జ6గే 11 6 ౧81202

వ. “రెడ [3 2 50801256 6080031101 '080మ 164 - 13 30016. క1మట 8060 10 818010 200 66౪0410141 6090081100. 111 0917. 11 [06 0000 (126 ఇం 1218 0 1204౯66 02623 01 లిడ202586254..4 231౯2 వతరేం8810) 2664 110 46౬11 ౧2643 0 (16 టిం "206479౯ 6 మళం081) వతరేం86, 20౪6ల 06 (90 1 610౪6 0 11 06 0? 00%0031= 1102 ౪0108 00౧89 0 (16 30166 06 రేశగంల ౧౦40 ల 0% గన 206 [48102 ౯612108510 శీ10408% 5051083 “1872066 క్‌ు 3646 బి26 15 418 10 008666 01 2000301 0 16 391041. అల లంం, 0 106ల31806 & [802 25206 286 (0 604% 0 1150 16 521011 006 80494 మ2౪6 3006+ 10716686 0 టి 7 (10766 206 16 10700) 12002008 జ ఆ ఆ. వైీంక $262 60ల0ి౦:11001 4600101 2 రేా21 0642108; 116 044 746 తక4 * మంక08 636616 11 ఇం 0110302010] [92 6102

పదకీవిత_ ఆవిర్భావ వికాసాలు [7 “06 ౧864 989 (66 61711009 0211270 2900811871 286 0027202. 20లాం 9280 06 (0౯66 0౯ [0086 01814925. గనీలాం 286 9౦ 58082615 286 0 (6౧96 9820052843. గ|౦ 810910 19 910% 284 షేంళం 10 2౨8041! 40గ6/ 16 16108 1 9100)6 గ06 01606 ఏ [601616 ౪౧ 288, 904272, 206 2 38+-(11066 0214906 19 0410121806 కంగా (60 ఇం6ీక 206 6034 ౦6618 709 00202829 సడ? రం 94906 505910 ౮011000121 ఇంకేం సకంం6 1౧0 (806 3221082725,

• వివరాలన్నీ గు రించాక పదం అన్నది పద్యం కంపే థిన్నమని తెలుసుంది. ఉం న్‌ గ! ఇదే సంకీర్హన కీర్హను కృతి అని మూర్చులు చెందుతూ వచ్చిందని వాగ్గేయకారుల రచనల్ని పరిశీలి స్టే స్పష్షమపుళుంది. ఈ పదకారులు లేదా పదక రలు లేదా అదో ళు ఊత వాగ్గేయకారుల లక్షణాల్ని గూర్చి తెలుసుకోవడం అవసరం ల వాళ్హయకారుడు గ “తాళ్ళపాకవారి కాలమున సంకీర్ధనమునకే పదమనియు న్యవహారము దానినే గేయమనియు. నేటి వ్యవహారము. “కత సంశబ్దనే'__కీ ర్రించునది కీర ల! ఈట్‌ నము సమ్యక్‌ కీ ర్రనము (గీయత ఇతిగీతం) పాడదిడునది గీతము లేదా గేయము, కాగా అవాజ్యానస గోచరమగు దివ్య। క్త్‌ని క్‌ _ర్హించి పొడునది కీ రనము, లేక సంకీ రన్ననది ఇటు గీయమాసమగు కీరనమే ఖ నని హృదయమును పరమా అబా. భా ళా అాాదో త్ముని పాద సన్నిధికి గొంపోవునది. వదగతే అని అమరము, అందువలన అట్టు తీసుకొని పోవునదే వదమనియు రూఢి కెక్కినది. ఇట్లు నాడు క్రీ _రృనము, పదము అనబరగిన రచన సంగీత సాహిత్యముల సమ్మేళన రూపము. (ప్రాచీన లాకణీకులిందలి సాహిత్యాంశమును “వాక్‌ అనియు సంగిళాంశమును గేయనునియు వ్యవహరించిరి ' పీనికే (క్రమముగా మాతు, ధాతు సంజ్ఞలు కూడ కలవు” 2%, పదంలోని వాక్కును గేయాన్ని రచనచేయగలవాడు వాగ్గేయ కారుడు. శార్థదే వుడు సంగీత రత్నాకరంలో వాగ్గేయకారుని గూర్చి నిర్వచించినవాటిని బాలా్యతపు రజనీ కౌంతరావు గారు వివరించారు. వాటి వివరణ యిది?”, “వాజ్మాతువచ్య తే గేయం ధాతు రిత్యభిధీయతే వాచం గేయంచ కురుకేయః సవాగ్గేయ కార" వె

16 శెలుగులో పదకవిత పదంలోని 'వాక్కు షూతువు గేయం ధాతువు అట్టి వాక్కును గేయాన్ని రచించగలనాడు. వాగ్గేయకారుడని అర్థం. కాగా ఈ వాగ్గేయకారున పండపలసిన ణి థి లక్షణాలివి. “భద్ధాను శాసన జ్ఞాన మభిధాన (ప్రవీణత | ళా ళనః 'వఖేద 'పేదిత్సమలంకారేషు కౌళలహమ్‌” చి --శబ్టైనుకాసన జ్ఞానము, అభిధాన 'ప్రవీణత రసభావాల పరిజ్ఞానము, లోకజ్ఞత, అశేషభాషా జ్ఞాసంతోబాటు సమ స కళా శాస్త్రాల్లో అభివివేశమూ, నృత్య గీత వాదాల్లో నేర్చు మనోహర గ్యాతం, కాళలయ జ్ఞానము, కాక్వాదుల వివేచన, పళిభ, సుభగగేయతి దేశీలిగాలో సంపూర్ణజ్ఞానం, వాక్చటుత్వం, సరసత, బాచిత్య ఉగ జ్ఞానం, నూత్నధా తునిర్మాణక్షను, ఇతరుల చి శ్రవృత్తుల పరిజ్ఞాసం, ప్రబంధ 'పాగళ్ళ్య్యం, ధృతగీత నిర్మాణంతోపాటు నానా గీత రచనా దత్తత, మంద మధ్యమ శారస్థాయిలలో గమకం (పయోగించగలనేర్చు, ఆలాపనలో సంపూర్ణ జ్ఞానం అవధానం _ అంశ్షే ఓత్తైక్యాగత_అనే గుణాలు కలవాడే ఉ తమ వాగేయ వావి లి కాడడు. అంపే శః వాగ్గేయ కార లక్షణాల్ని పరిశీలి పే ఊఉ త్తమ కవికండనలసిన లక్షణాలతో 'ఏమ్మాతం తీసిపోవని తెలుస్తుంది. అంతేగాదు కవికంపె ఉతమ వాగ్గేయకారునితో సంగీతాది కళలలో పరిజ్ఞానం ఉండాలని స్పస్తమవుఠుంది వాగేయ నే ల కౌరుని *“బయకారు” డనటం వాడుకలొ ఉంది చకురకలి నాథునకు, రామామాత్యు ళ్‌ సక్కు *“రాయబయ౫ార" (రాజవాగ్గేయకారుడు అన్న బిరుదం ఉన్నట్లు తెలు సూరీది2కి క్‌ “మాతూంళ్న ధాతూనుభయాన్‌ క్రరోో యసం విదుశ్చోభయకార సంజం తో వా తమేవలోకా బయకార నామా పదంత్యస భ్రంశ పదేన సర్వే = అంపే మౌాతుష ణి తున శ కానీ (ప్రపంచంలో ఉమా చ్చద ంటిని గుర్తించినవాడు ఉభయకారుడనీ, పటన రవీ గోవు ద డాని దిదుల అవ్మళంశ బయకార ళజ్జంతో వి లు శబ్ద వ్యుతృ్షిని వినరించార్ర28, కొగా పద కవిశావిర్భావ వికాసాల్ని తెలుసుకోవడం అవసరం,

ఖు సౌజన్యం ఈ ళ్ష ః పదకవిత_అవిర్భావ వికాసాలు. శీ॥శే॥ ఆచార్య హరి శీవకుమౌర్‌ 19 క్ర నెక్‌ హా పెసర తెలుగు డిపార్టమెంట్‌ అల ళ్‌ 4

1. పవకవిత _ ఆవిర్భావం "వాకతీయ విశ్వవిద్యాలయం, వఠంగలా సద పద్య కవితలలో పదకవిత్వమే ముందావిర్భవించినదనడం సర్వజనాంగీ కృత విషయం 'ప్తాక్షన మానషడు సుఖదుఃఖాది అనుభూతులను పొందినపుడు, తదనుగుణంగా ఆడిపాదుకొనడంలోనే ఈ పదకనిత పుటింది. అదే కాలాంతరంలో సంస్కరించదిడి మరోవిధంగా పద్య కాస్యంగా, (పౌథకావ్యంగా, పండిత కాస్యంగా అంగీకరించబడి, గొరవపా(తైనది సదకవిత పండికామోద ముద న! నెంత మాతము బొందకపోయినా, విద్యదోషులలో ,పసొవించకదిడకపోయినా న నల రె ర్‌ క్ష రాజగౌరవం సంపాదించకపోయినో దాని దారినది నడుస్తూనే ఉంది. అభివృద్ది చెందు భి తూనే ఉంది. సామాన్య (ప్రజల నమన్ననలకు ష్మాతమప్పతూ నేఉంది. చివరికి రాజ గౌరవం కలగడ'మేకొదు, పండితులు సె తం సదూదరించడం జరిగింది. నా. పదక ఏతాపిర్చాన్ని గూర్చి ౬ 6. స4011,601 పండితుని అభ్మిపాయాలు ఇవి. రసం 00070664 170041 50% అ౦ంగుతింరి21 0౯ 1861716041, ఫం142148 0౯ 24410, 13 ౧2002010 116 9190164 296 11091 90091296033 000 0 1౫౦ ల|855109 .. 216 (౮6 8008 1 0౯92౯110 0 10891190- ౪60౪1 0455 01 అ౫౦|10% 0౯ 6910640921 గంట 19 12020226 ఇససనీ 09 20111635 0 ౪౦16 2064 గాయ? ఇఆం10ట 0౯ 98598656 616 ఉర6010198 (కం10% 886 0 గల|౦69 ౮1౯6 286 0౯0000) 0! 512222 13 86421466 10 540% 6061141069 0 [06 5188198 ౪౦0106 29 42098111 6698010 ౫0110021 44006. చౌ[6 ౪0౯69 056 06 2964 ఇ 16 9206 ౪006 710% 12 0020014100 2806 96౧54003. గాం 00 0091 60806406 [6 ఇంక్రైంగంా 2౧6 90666, 6 కం 2064 600, 0 (16 కశంయ08488 661108 0£ 116010 9206 6009స3512108 (06 1072040681 0 6 298012011౫ 0₹ 646 0% 16 ౦6౯ 270౦160198 121410. చ06 ౧61060 2006 96 [20116 109 10 ౧౦0008 0--366౧660069, 0౯608201౫7 ౦60 ౧ (6 ౦81110 296 ఇ₹ఖ66 10 116 ౪91041 [0% 0613 ₹౪0ఇ61 308163 ౨... 16 8098 1, ం060006, 1006 20 800 06068 10౧16 1062 9891041 “౮/39 పట( 16 0008191 01 (౭6110921 021126 15 [011 90లఏ హేల 00600 1% ౧29 0౯18102166 ౪98811 108 0౯21 [010 20028 2 ఉంర0౧86- 160౪9 10011640 060016, 2064 183 0600 29666 60౪8 20088 00 6 ఇం1[64 0 040, 13 86800211 00౧00666. 930 గం అం ఇంటం॥ 05 0౯1810 13 & 68651101 9111 ఇం6లా 6104391013,

న శెలుగులో పదకవిత

[186 వా వశ్‌జ000గారగ00 6 ఘా 09016 16069 06

భధాంంవకంి ౩108198, 583198, రేం0ళ-2౯6 తేగా 186 కంల 09080 ర 0 006 బాంం58 16619] ఇంరే తడరడ. . .. గషం 021126 60౧౫01- ఈలి 36582 26 [64614 3 10 635116 3868 16 19 600 త ₹60102] 0౯ 50198 256 2 9088 10 1203? 612363 1 1036 $006 రక 00 1 1371085 1106 *సి)6 1 8648179 6016044 6066 €0 చంింంట 11 2050 2558006 608110 664110 10 ళం రింగ గ ౪ష106 6 51086 0౯ 0111౯ 0 6 ఫం60 1మ[ైంం6098198 భం 3062102 4250660. 2 షం ళం 0 106 021186 3 2060360411 1 01016 00045316, (16 1041 6ొంం6 0 ఇం 1 0ల లీ 8019006 69 2 600౧5. 0616468 01 6 45 3. శం కశ్తుంం 24401 0% ఈం 981144 1౪ రేతంక *010% ౧17 08 1946001041, "00100 0 అరం 32,

శః విషయాన్నే పింగళి లత్ష్మీకాంతం గారు తను సహజ దోరణిలో ఇలా వీవశించారు.

“ఈ పొడదగిన కాన్యమునకు పదమని"పేరు.

“ఏ వాబ్మియసు నంప్టైనను ఈ పదకవిశ్వము పద్య కఏిత్వము కంజ “చుందువుట్టి పెరుగుననుట బహుజనాంగీకృత మైన సిద్ధాంతము. చిత్ర పిచ్చిక కార్య కషసీయ పర్వశారణ్య మయమైన (పకృతిళో పృట్టి పెరిగిన [పొకృత జీవియగు మాన మాసపని హృదయమన సెంకోషమయమేా చుఃఖమయమో యగునొకా

ఖో నొళ భావము జనించి పరవకుని చేయగా అతని నోటివెంట అప్రతర్కికముగా, ఇకపాటి ప్య _క్రమెయుండుననియ, అవేళపూరికురై అతో డొపొటిను బిందులు అనిపేరు పెట్ట వచ్చుననియు, అదియే కవిత్వ్యమునకు శ్రీకౌరమనియ ఈ సిదాంతము యుక్క సారాంశము. ఠి

“అసలు ఒకవ్య కి నరవశస్థతియందు చేసెడి (ప్రసంగమకాని పొడ్షపాట గావ్కి శశీరావయన విశ్షపముతో ర్తడ్ష అభినయ పూర్వకముగానే న్య క్రమగు

జాన్‌ చుండును. భావోచ్వేగమనునది ఒక హృదయమును మ్యాళమే కడిలించి ఊథకనదు అది శరీరము నంతట్టిన్స ఊగింది వేయును, కొబిట్టి ఆదికాలమున ావసరవళుడై పొటఫాడిన అపా క్రసకన్మి ఆడు చున పొదెననుబ శొస్ట్రీయముగా సమ్మదగిన విషయము న్‌

వదకవిత__ఆవిర్భావ వికొసాలు 21 “క్ష 'ఆట్ర_పాట"లో మూడు భిన్నకళాంశములు కలవు అడుగు వేయుట, రాగము తీయుట, మాట పలుకుట కౌస్ర్రవరిభాషలో ఈ మూడింటికి నృత్యము, గీతము, శబ్దము అనిపేరు ఈ మూడు అంళములను మూడు ళాఖలుగా కాల్మకమ మున నాట్యము, సంగీతము, పద్యము అనెడి కళలుగా పరిణమించి దేని రాజ్యమును అది యేలు కొనసాగెను కాని ఈమూడిటికిని జన్మస్టాన యొక్కటియే అవి స్వతం శా నిరూపణార్థము ఎంత విడిపోయినను పరిణత సంపూర్ణ స్వరూపములో వరల ఏకీభవించు చుండును “ఈపద కవిత్వమున ళబ్దమున కెంత ప్రాధాన్యమున్నదో గీతికకును అంతే (పారాన్యమున్నది అనగా ఇందు సుందర శబ్దరచనతో పాటు, మధురమైన పాట యును కలిసి యుండును” 33, పద కనితనుంచే పద్య కవిత్వముదృవించిందనీ వదమే ,(ప్రాచీనమని రాళ్ళపల్లి వారి అభ్మిపాయం “మన “దేళంలో చాలా ప్రాత పాటలు వేద సూ క్రములు మనుష్య జాతీకి అవి మొదటి రచనలు అని యూహింప వలసినవి. వాటి గాన మందు తాళములేదు అన్నది మన మిక్కడ గమనింప వలసిన తత్వము .... నేటికినీ తెలుగులో పరమ ప్రాచీనమైన పద్దతి యనిచెప్పదగిన పల్లె పాటలు, కపిలె పాటలు మొదలగునవి_కొన్ని తాళనియమము. లేకండ పాడదడు చున్నవి. ఈ రాగ ళొళములు రెంటిని కలిపి హృదయంగమములై న భాపములను వెలువరుచు భాషను అలంకరించుటయే పదరచనకు పరిపూర్ణ స్వరూపము... దాని పూర్జానుభవమును మనకప్పుడే సతాళముగనో, వితాళముగనో కావ్య కళారసొను భవమును (ప్రాచీన మనుష్యజాతి పాట రూపముననే అనుభవించి లసించినదని సండితులూహింతురు మన పద్యములన్నియు పదముల పరిణామములే అని భావిం చుటకు పెద్ద సూక్ష్మదృష్టి అక్కరలేదు” 34, 18.1 సంస్కృతంలో పదకవిత ; శెలుగు వాజ్మయంలోని పదకవిళ్వానికంటే ముందుసంస్కృృతాది భారతేయ భాషలలోని పద కవితారంభ వికొసొలను తెలుసుకోవడం అవసరం భక్రితత్వం థారతీయ తత్వం; భ క్రితోపాటు పదకవిత_ సైతం (ప్రారంభమైంది. నిజానికి న్‌ నూక్తాలే మొట్టమొదటి పదాలన్న రాళ్ళపల్లి వారి మాటలు పూర్యోక్రం సామపెదం

22 తెలుగులో పదకవిత గాసయోగ్యమైందన్న సంగతి సర్వజనవిదితమే. భరత మహర్షి ,ధువాగానాన్ని నాట్యశాస్త్రంలో వివరించాడు. అంపే భరతముని కాలానికే ఈ 'ధువాగానం ఉందని స్పష్టం. 13వ *॥ నాటికే శార్ణదేవుడు తన సంగీత రత్నాకరంలో చెప్పిన (ప్రబంధ

మ! య ర్‌ళులన్నీ సంస్కృతంలో పున్నట్లు మనం గమనించవచ్చు. తదనంతరం అభినవ

ళ్‌ గుష్తాదార్యుడు అభివన భారతిలో రాగకావ్యాలనబడే పబంధాలను గూర్చి పేర్కాా న్నాడు. 1,_12 ళాబుల మధ్యకాలంలో వెలసిన 'గిత గోవింద? మనే మధుర యి కావ్యంలో జయదేవుడు రాధాకృష్ణుల _-సేమను అభివర్ణించి తరించాడు. వా సవానికీ ణా అబన మధురభ కికిచే ఆరంభం. ఇందు రాధాకృష్ణుల్మ-పేమ జీవేళ్వరుల సంబంధాన్ని వాటు తూంది. గికగోవిందం అష్ష్షదులలో రచితం. జయదేవుని తర్వాత సంస్కృతంలో నే పేర్కొనదగిన. వాగ్లేయకారుడు.. ఫీలాళుకుడు ఈతని కృష్ణకర్ణామృతంలోని టి ల్లోకాలు భక్తికి సంపూర. నిధులు, సంగిత సభలలో, భజన గోష్టులలో ప్రిన్సిక్ర న ల

షనలేని (ప్రచారం ఈ నాటికి ఉంది. లీలాశుకుడు 13వ శశాబ్దకి చెందినవాడు. అంయకే జయథేషుని తర్వాత నూరేండ కవతరించిన మహాసనుభాపుడు. యావద్భా రతంలో లీలాకుక్తుని ఇ క్రిసము[ద్రంలో ఓలలాడసీ భక్తుడు లేడంకే అత్యు కికాదు. "తెలుగులో థమ వాశ్షీయ కారుడ్డైన అన్నమా చార్యుడు సంస్కృతం లొను మనోహరమైన పదరచస జేసి. ఈరిందాడు. తద్వారాకన ఉభయ భాషా పాండిత్య (పశర్షను వ్య క్త ంచేశాడు. ఈ పదాలు చాలవరకు శృంగార విషయంతో

జయదేపుని అష్టపదుల్ని పోలిఉంటాయి. అవెనుక పేర్కొన దగిన వాశ్లేయ కారుడు శివనారాయణ తీద్దలు (1580...

1680). ఇతడు సంస్కృతంలో రచించిన థ్రీకృష్ణ లిలా తరంగిణి చాల పసిదమె

నది ఇదిమిక్కిలి సులభశైలిలో ఉండడం విశీష ్రీకృష్ణలీలా చిశేషాలను వ్లాస్తో

జ్ఞంగా వర్ణించాడు. భ _కీపారవళ్యరలో లీలాళుకుని తర్వాత శివనారాయణ స్రిర్రల

రచనలే చాల (పసిడి పొందాయి క

న రామదాసు -సెఈం సంస్కృతంలో కొన్ని క్‌ర్షనలు రచించడం విశేషం. నాదోపాసక్షుడు త్యాగయ్య (1767-1847) తెలుగుతోప్రాట్స సంస్కృతంలో సైతం కృతులు రచించడం ఆయన ఉభయ భాషా పాండిత్యానికి నిదర్శనం,

వదకవిత_ ఆవిర్భావ ఏకాసాలు డ్డ ఇంకళ్యామ శాస్త్రంలు అంతకంపే ముత్తు స్వామి దీక్షితులు సంస్కృతంలో కీ రనలు రచించిన మహాను భావులు. ఇలాగా సంస్కృతంలో పదరచన కొనసొగిం అాది దని స్పష్టమవుతుంది. లు 18.8 హీందీ మరాఠీ భామల్లో పదరచన ;_ భారతీయ భాషల్లో భక్తిగీతాలు రచించబడడానికి కారణం బౌద్ద సిద్ధుల తాత్విక చర్యగీతాలే కారణనుంటారు రాఘవన్‌గారు. సరి 18 10 (16 ఇ650 ౧౯ 0612 6 ౮818 [5టంక ౪6౯6 ౧౯౧౮౪0౦108 113 1196 05 61606010 114ల40౧6, 10 (06 2450416 38660138 5166245 01 523412 6316 ౪6౯6 6000031688 10 90000110 12980286 (5286002-- 008494) గ013080001081 80883 0411664 002/2 - 81125; 25 సై2ర6ే25 056 01218 81125 ₹/6£6 211 56 €0 ౧0510 2064 1౧ 2 ౪29, ౧49 06 6005166౯66 €0 క&276 వడ7664 (16 ౪/23 [0౯106 6౧6౯806806 06 ౧6 111864 52186 2064 టం]. $01096 18 106 06120 1208028637"35 ఈ విధంగా భారత దేశంలో భ క్రీగీతాలు. ఆరంభసయ్యాయి.. కృష్ణ భ కికి వంగదేశం ఆటపట్టు కృష్త భక్తిని _ప్రతిపాదించనవాడు వల్ల భాచార్యుడు. అానొ ప! ఇ =వి గ! ఇతని “అష్షచాపవ్‌” అనుఎనమండుగురు శిష్యులలో ముఖ్యుడు సూరదాను హిందీలో స! కృష్ణళ కితో మమరచి ఇతరుల మురిపించిన వాడీతడు సూరదాసు పదాలు భ కరస అవి మ్‌ % అవి ఘు?5లు,.వంగ 'దేశంలో వల్ల భాచార్యుని తర్వాత కృష్ణ భక్తి పారమ్యం పొందిన వాడు చైతన్య స్వామి (1486..1534. చైతన్య స్వామి సంస్కృతంలో రెండు సో శాలు మామే పాడినా ఆయన శిష్యులు సంగ సంస్కృత భాషలలో కృష్ణ న ణి భ క్తి సాహిత్యాన్ని సృష్టించారు విద్యాపళి మెథిలీ భాషలో శ్రీః శ॥ 14న ₹॥ అదో వూ రాధాకృష్ణ భక్తి వకిపాదకాలై న ఎన్నో పదాలు రచించాడు ఇతడు మన క్షేతయ్యతో అన్ని విధాల సరితూగగల వాశ్షేయకారుడు. విద్యాపళి పదాలను చై. తన్యస్వామి ఆల పించి తన్మయత్వం చెందేవారట. వంగ భాషలో కృష్ణపదాలు రచించిన మరొక పదక _ర్హచండీ దాసు. ఈ ఇద్దరు వదక్నర్హల గూర్చి ప్రశంసించిన శ్రీ అఠవిందుల వాణీ స్మరించదగినది. “కప్పం రేంహిం 0 ఇం 3011 08 06 1 టం! 1800 1060 ౪౫800110 పే[్రం!6 1 ఈం 011011 1076 0016 0 భ604 మరంమనిడి......... శాల 2000110866 176011 [000 901388 &4 0006 10 060606 0100 [05

ః శెలుగులో వదకవిత ; 16 3608811 (600806, 6 ల1009 01 16 6౪1 +ఇ0 060 ౪00 ౪8664 1 | ౨ ౪160920211, 4 ౧౦౪02886 27051 0 ౪076 826 1106 2046 ౧16 10501౯66 51086", 0188461629 10 ఇ0056 14006 52984 3006 0 (16 కళారి౭[603 రఢీ మ౦31 ౧0180291 2664 లంర్వం[5116 1076 19[03 12 20 10088ల3క మహారాష్ట్రలో 50 మంది మహాభ ప్రలుండేవారు. వారిలో క్లానదేవ, నామ 'దేవులు 131 శల మధ్యకాలంలో ఉండేవారు. నామదేవుడు అభంగ వృత్తాలన దిడు క్రావగీతికలు రచించాడు. ఇక్కడే సమర్థ రామదాసుతో పాటు పరిగణింప దగిన భక్షాగేసరుడు భ కళుకారామ్‌. పీరు అభంగులు ర౬ంచిభ కిని (ప్రకటించారు, అతి అత్‌ అతో ప్రోక్త రాజస్థాన్‌కి చెందిప మీరాబాయ (16వ భ॥ పూర్వం మహాకృష్ణ భకురాలు ఈమె రాజస్థానీ గుజరాతీ, వ్రజ, హిందీభాషలలో. సుమారు 2400 అవీ కృతులు కృష్ణ కి పారమ్యంగా రచించి తరించింది ఇచ్చట మీరాభాియి క్రిత త్త్వాన్ని గూర్చి శ్రీ అరవిందల వారు__ “తలింకులా 606 13 061666 10 6 0601 $౪౯109 ౧ 1 రం స మ న నం 1908263 0 ౧16 క౯19002 5౪00౧1 276 మంగా కే60ళ0 11066 1010 5088 0! €06 1076 206 ౧౯౫౪16 0 116 రేం౪106 1076 9 కం $03101 116 5188ల37. అని హసంసించారు ఈ సమయంతో హీందీలో కృళులు రచించిన భక్త కవీరును పేర్కొనడం సమంజసమే భక రామదాస్సు గురువీతడే ఇట్లు ఉ_క్హర హిందూస్టానంలో కృష్ణభక్తి ప్రపూరితమెన్నే గీతాలు కోకొల్ల లుగా రచింపదిడుళతూ భద్తితోహాటు పద కవితాభివృద్ది చెందనారం ఖించింది. ఇ 18కి తమిళంలో పదకవిత ; పై విధంగా ఉత్తర హిందూస్టానంలో కృష్ణ క్త బహుళ వ్యా పిని సొంద్రి దక్షీణ 'చేళాన్సిక్ర న్రైఈం వ్యాపించింది, దానితోపాటు పదకవిత్రో మీక్క్‌లి అభివృద్ది చెందింది. అంతకుముందే భీ .కిచీజాలు గల దక్షిణ భారతంలో కృష్షభ కి క్ర ఎసలీకి గౌరనం అభించింది క్‌ శ క కర్టాటాంధ్ర భాష ఉం “+, గరికింగా సంస్కృతంలోన్లేగ్యా తమిళ, మలయాళ, ఇ ౮ భాషలలో ్య్య్య పూరితస్సున పదకవితో మూరు -_4 గార్రుకా నా వికాసం చెందింది. ఈ లేషయాని గ ఆ రారుకాయలుగా ఆ న మాటలులేథించడ్లం సమునిత్ర త అధికారికంగా విపరించిన రాఘవన్‌గారి థి న

పదకవిత_ఆవిర్భాన వికొసొలు లక “20 0/016 02006 (౧౦౫ 3010) ౧|| [0606 296 7620166 వం%2611 10012 28410. 10870088 08510, 62006 2006 62%06-6142298 16 1906006 0£ ౮2౫16672 30౧646 50081 ౪2౯69 28264 10 01080, సమడ808064, 20011 266 1121232120. ౦1౪6౧981 3607163 &96 ౧1233 08 రేం౪060181 లయలు 776౯6 9౮00003966 18 52031016 2006 €0656- 1208088053. శద0204 206 3920202 80ళ66 [0001 1282620002 001680 204 08 తిం౦84]! 810 006 6న1066 50 €01[ 00 2 8011 21664 96 9064-0664 0౯ 384% 4౦ కం* 08 0066 (6 ఇ2466 [౯0 0000౯ 26689, 066 600 2 ౯108 167 6౯09 0 రం౪70(10881 20510 296 రేజ2606 - 6౯259238, తమిళనాడులో జేన బోద్ధమతాలను త్యజించి కొందరు సుమారు 7వ శతా బ్రంనుంచి శ్రైవమతాని ౩ెక్కువన పాధాన్యమిచ్చి పోషించారు. అనై వెష్పవ గో చు ఆ ల ర మతం (పాబళ్యానికి వచ్చింది. “*ఒకవెప్ప శ వము మరియొకవెపు వైష్టవమును 'ప్రబలుచుండినకాలనుది. న్దైవ సమయాచార్యులకు నాయన్మారులనియు, వైష్ణవ మళాచార్యులకు ఆభ్యారులనియు న్యనవారనానుములు కలిగెను.... ....మత విషయిక వాదోపవాదములలో మునిగిపోయిన నాయన్మారులుగాన్సి ఆళ్వారులుగాని వత్యేక ంథములు నంఠతరించక పోయినను, భక రస 'ప్రపూరములగు గీతము అనేక జాతీ ణ శ ములు వెలయించిరి ఆభ క గీతముటే తరువాతి కాలమున సంకలనము చేయబడి గంథ రూపమున వెలువడెను. శై వగీతకదంబమునకు తిరుమతై అనియు, వైష్షవ గీతికా సందోహమునకు నాలాయిర్మప్రబంధము అనియు వ్యవవిరనామములు కలి గను. కనుక శెవ వెషవ మతాచార్యుల యుగమున (వచారములోనికి వచ్చిన న. ఓ కలె వి తమిళ సాహిత్యము. మధుర గేయ మయిమై, భక్తిరన పపూర్ణమై యన్నదనుట కా అతి ర్‌ు ల సమంజసం. ఆళ్వారులును, నాయన్మారులును సంస్కృత థాషాభిజ్ఞాలేసను భక్ష్య 'దేకమున వారు ప్రజల భాషయందే గీతములు పాడిరి33. నాయన్మారులలో . లోష్టుడైన మాణిక్యవాచకరు దేశికవితా. శాఖకు చెందిన అచ్చనగాయల పాటలు, గొవ్చిపాటలు, జోలపాటలు వంటివాటితో మధుర కవిత వెలయించాడు శైవం లాగా వైస్టనం క్‌ూడా (ప్రాచీన మతం. దక్షిణ భారతంలో ముఖ్యంగా తమీళ దేశంలో వై ప్టవమత వ్యాప్తికి తోడ్చడిన వారు ఆక్వారులేం, ఆళ్వారులు పన్విదరు, పీరి విస్తుభ కి గీతాలు నాలుగు వేలున్నాయి. ఈ సంకలన గడా = షరి క తె 4 నాళాయిర ప్రబింధమని 'పేప. ఈ ఆళ్వారులలో నమ్మాక్వాడ 'శేష్టడని పతికి. వీరిలో మహావిష్ణు భష్తరాలు శ్రీ ఆండాళ్‌ (గోదాదేఫ్సి పెరియాళ్వారు ప్మతిక, ౮ త్స

తెలుగులో పదకవితో 26 భక్తి పరపశయై ముప్పై పాజరాలు పాడింది. ఇచట శ్రీ ఆండాళ్‌ భక్తిత శ్వాన్ని అశ ఉఒా. కా య ణి గూర్చి శ్రీ అరవిందు లిట్లు వివరించారు. “7015 (1౬0138౧2 08210 15 81౫౯9 ర! జ ర్‌ ట్‌ 861] ౫౦16 611606 09 6 2 50480 ౧06163 (ఉం6281) 13 6 192 9 16నంేక 25 6 9గకం 0౯ రగంపిం2 41 ఇట్లు తమిళదేళంలోని మ వ్వైష్ణన కవులు వృత్తరచన చేసినను సంస్కృత భాషాధిజ్జులేయైనను వారికి "తమిళ టల (వ గ లని థాషమీడి అదరమెక్కువ. పవ్నితమెన గీతాల వెలయించిన కపులువాటి ఇవి గానానుహలమె ఉండడం మరో విశేషం42 ఈ తమిళంలోని తేవారమ్‌, దివ్య (పదింధాలు దేవాలయాలలో కీ రించబడేన, ఇవి పరమ పవిత్రంగా భావించ బడేవి,*3 పోతే మలయాళం చాలకొలం వరకు తమిళంరోనే కలసి ఉండడంవల్ల ప్రత్యేకించి. భ క్రిపూరితమెన పదకవిత వెలయలేదేమోకాని జానపద కవితకు మ్మా మా భాషలొ కొదవలేదు. ఉలుపతయ పెరుమాళ్‌ పొట్టు (రోకంటి పాటలు అచ్యుతం ప్పరాన్‌ పాట్పు రామకథ పాట్లు మొదలైన వీకోవకు చెందినవి కలపు. వా! జ. మంజరీచ్చందస్సులో రచితమైన కృష్ణగాథ పేర్కొన దగినది, తత్క ర్త ఎవరోగాని మహాభక్షుడని తెలుస్తుంది. ఇంక 18వ 4లో ఆటికథ అనబడు కథకళి ఆరంభ మైంది “కృష్ణనాట్టం” అన్నది గీత గోవిందంను అనుసరించి [వాయబడిందని ఏజ్ఞాల అభ్నిపాయంి, 194 కన్నడంలో పవళవిత : తమిళనాడులోని నాయన్మారులా, ఆశ్వారులా భక్తి కన్నడదేశానిక్ర ప్రాకి నా ౧తాలభివృద్ధిచెందాయి 10 1కు 66 అం6 కొం 0460 00 262000 64002251 ఇనీలం ౮౦౫0412016 10 [ం ౫ తీ1ళ2%, (౫0 8020 0 91166 2౯056 116 1251118 0 1 ఇ శ్‌ 145, గ్‌ వ ఒర మర్ల రేడు 13వ శ॥లో ఉడిపిదగర ద్వైత సత (వ్రవక్ర లగు శ్రీమధ్వా వార్యులు అవతరించి స్రైవమతానికి బన వేశ్యయవ్‌లాగ్గా భాగవతధర్మాన్ని వ్యా ఏలో న్‌క్రి తెచ్చాడు ఇతని శిష్యుడు నరహరి తీద్ధలు దాసకూట నిర్మాతలు. హ్‌ మ్య్‌ పద్యనార రిర్టులు. ఇతని శిష్యుడే శ్రీపాదరాయలు (1451)... కన్నడంలో కంఖ న్నే కీర నరను రరింద పూనా సమయంలో వద్‌ ఆరంభించి ప్దీ | శః ఒన ఘనత పీ8్రక్షి దక్కింది 46 జ్య కీర్తనలు రంగవిశిలమకటం కో రిథిం చాయి. శ, పాబ్రలల్రో పద లాల్రిత్యమ్రా షా | నిర హించ భా థా (ప్రౌఢిమ,. భ క్రి ఖృంగారాదులు చే రికి కోతల నాళర్షస్తుఉంటాయి. శ్రపాదటతల “ఉ యావ ట్ర రాయలముఖ్య శిష్యుడు, విద్వద్వ

వదకనిత_ఆవిర్భాన వికొసొలు 27 రిష్టుడు తపస్సంపన్నుడు వ్యాసరాయస్వామి థ్రీ కృష్ణ దేవరాయల కాలంలో ఆస్మా మాజ్యానికి తనతవళ్ళక్తి ని దసాదిస్తూ మహారాజుచే పూజల్ని, సత్కారాల్ని పొందినవాడు. మనోహరబున నూర్హ కొలది కీ రనలను రచించి దాస కూటాన్ని చ్‌ అత్‌ | ఉన్నతస్సితికి తెచ్చిన (ప్రముఖుడు 47, శఈదాస కూటంలో పరందకదాసు కర్ణాటక ఏ! సంగీతానికి పితామహుడు జ్యాసరాయల 'వియఃిష్యులలో పురందరదాసు. (పథమ గణ్యుడు. మహాపండిళుడు. వాళ్లోయకారకచ్మకవర్థి. “ఆయన (వాసినల్ని కి రనలు ల అతో వ! మరెన్వరూ వాయలేదు. *సూళాదులు, ఉగాథోగము' లను భూదా ఆతడు రచించెను. ఇవి యొక విధమన పాటలు . పురందరదాసు కర్ణాటక సం గీతాధ్యాసమునకు చక్కని _ యూన వజాశిక నేర్చరచి దక్షిణ భారతంలో చిరస్మరణీయుడై నాడు.”*8, తెలుగులో వేం కొలది సంకీర్తనలు రచించి సంకీ _ర్హనాచార్యుడనీ, పదకవితా పిళావమాహుడనీ పేరు పొందిన అన్నమాచార్యుల కాలంలో యువకవె తరువాత కానుగూడ కన్నడంలో నూ. లక్షవరకు సంకీ రనలు (దాసరహాడుగళ్ళు రచించి కర్ణాటక 'దేవంతోనే గాక ఆరయ్మధ వాటి మ్‌ కా క. (ద్రావిడ, దుహారాస్ష్ర దేశాలలో ఆరాధ్యుదైన వాన్గేయకారుడూ, పరమ భక్షాగేసరుడు న! మ్‌ “్‌ ప్పరందరదాసు (1484.1564).49, ఇపే పరందరదాసను పథావాన్ని గూర్చి ఎ లా కః వెళిష్ణంగా చెప్పిన రోఘపవన్‌ొగారి మాటలు ఉదాహారించ దగ్గి, ఆరం క, గంళం ౧౭౧01664 01 ₹0[00వరంళ0800 (4౦ [16 1125030230 కళంంగం ఇ1రిల 6040 11" 9060-8గ2౯256 " ఉరిడక 2150, 011652 000620 188 2990018000 *గల ౧0910. [6 80680 25100 16 న168-+102+-౧ ౧౩ 019 30000! 46౧4౧౮2౯౩3 25& (1480-1564 13 ౯876866 25 [040061 ౧౯ ౦6ఈల6 క2ం4రాగడ ౧౮౩16 ... 19 క. 10 ఇ౦రె6] 296 $08006 0౯ 1090162106 [0౯ 0022202012, 0 24016 [01 1161 రెంళ0ం॥10%, 80121 20011089, 9003126 583108్ర9 ఇ18 206 38641౯6 &గి6ే ౧0౧1105000 1041 (6౧1550, ఇస్లే వ్యాస రాయలశిష్యులలో పేర్కొన దగిన మరో హరిదాసు కనకదాస్ను ఇంకా గోపొలదాసు, విజయదాసు, జగన్నాథదాసులు అనేకకీ_ర్తనలు పొడి కన్నడంలో దాసర పదాలకు ఎంతో ప్పష్టి చేకూర్చారనడంలో సందేహంలేదు. 1.8.5 తెలుగులో పవకవిత; పె పరిశీలన సొరొంళానుసొరం ఏ సాహిత్యంలోనై నా పదపద్యకనితలలో హా.

శెలుగులో పదకవిత ర! పదమే మెదట ఫారంభ మైనదన్న సిద్ధాంతం సర్వజనా మోదన్ని పొందిందని వ్యక్తమైంది. అదే రీతిని తెలుగు సాహిత్యంలో పదమే (పథమంగా పట్టించి 11వ శవాద్దంలో నన్నయ భారతంతో తెలుగు కవిత్వం (య్రారంభసైనప్పటి నన్నయ ఆదికవియెననూ ఇంతకం'పె విన్నమయిన అసలుకు సిసలయిన తెలు కవిత ఒకటి ఉండాలస్కీ అదే వదకవిత అనీ, దాన్ని'దేశి. అని అంటారనీ మనం మరవకూడదు. కవిత్వం మార్గ దేశి అని రెండు విధాలు, పంచిళులచే. లక్షణాను గుణంగా వెలయించదిడిన దానిని మాగ్గకవిత్వమనీ, లక్షణాలతో సంబంధంలేకుండా తమహృదయడుచి ననుసరించి సామాన్య జనులచే. వెలయించదిడిన. దానిని. దేశ కవిత్వమనీ చెవ్పవచ్ళు. 51. శ్రలక్షణాలు మొదట సంగీత పరంగా చెప్పబిడ్డాయి. “శార్ణదేవుని సంగీత రళ్నా కరమున 'చివ్మాదులచే మార్గితమై ఈశ్వర సనుక్షమున భరకాదులచే (ప్రయోగింప బడినది మార్గమనియు, నాయాచేశములందు. జనులకు హృదయ రంజకమగునది 'చేశియనియు జెప్పదిడినది” 52. శ్రరువాత ఇది సాహిత్యా నికి సైతం సమన్వయించ బడింది. తెలుగులో మొదట మార్గదే! పదాలను వాడిన కవి సన్నెచోగుడు53, “శార్డదేపుడు సంగిత రత్నాకరమున గాన గంధర్వములను గూర్చి వివరించుచు గానము నిబద్ధము, అనిబద్దము అని రెండు తెఅంగులనియ గాంధర్వ గాసములు మార్షడే భేదముల కపర రూపము లవియు 'దెల్చియండెను, కవిత్వ విషయమున మార్గదేశి పద్ధతులు. రెండింట కూడా నీ రెండు తెజంగులు గోచరించునని చెప్పవచ్చును, నన్నయ్య రచన నిబద్ధ మార్గము. అనగా స్వతంత 'చృాయలతో కూడిన మార్గపద్ధతి, పాల్కురికి సోమనాథుడు పేర్కొన్న శుమ్మెద' , వెన్నెల పదాదులు శుద్ద దేశీనూర్గమునకు జెందినవి. అవియు నిదిద్దములు. స్తో నొభుని రచనలు నిదిద్ధ దేశిమార్గమునక్ష జెందిన వ ౫5 “కాబట్టి పాటలు, పదములు, కొన్ని తెఅగుల పద్యములు మొదలగు పాండిత్య నిరసేక్షములగు రచచములును, నొనిని ఐంధించు ఛందో వ్యాకరణ విధులును కొన్ని యంతకు (నన్నయ్య) ముందే గలవనుట నిశ్చయము”55 “నన్నయ్య గారికి పూర్వము తపవనోజలు, మధ్యాక్కరలు రగడలూ. కవులు రచిస్తూ ఉండేవారు సీసపద్యానికి ముడి ఛందస్సనిపించే ఛంద న్పులో పొటలుండేని. *56 నన్నయ కాలమందలి వదాలెలాంటినో మృనక్ర తెలియదు. కొని “నన్నె చోడుని కౌలము నాటిక్షి (6 శ 50) ఊయల పాటలూ, గౌడుగీక ములు ఉండేవని ఆయన సాశ్యమువల్ల తెలుస్తుంది57. తలుగు. చేశేయతను నమాదరించిన పాల్కురికి సోమనాథుడు శనకాలంరోని పదాలను పేర్కొన్నాడు.

వదకవిత_ఆవిర్భావ వికాసాలు 29 ఇతడు తన బసవప్పరాణానికి “ఆతత సకల సపృరాఠన భ్రగీశార్డ సమితియే మాతృకో అని 'పేర్కోన్నాడు, ఇంకా “మదినుబ్బ సంసార మాయా_స్టవంబు

పదములు, పర్వత పదము, లానంద

పదములు, శంకర పదముల్‌, నివాళి

పదములు, వాలేశుపదనులు, గొబ్బి

పదములు, వెన్నెల పదములు, 'ససెజ్జ

వర్ణన మణిగణ వర్ణన పదను

లర్జవ 'ఘోషణ ఘూర్జిల్లు చుండ*

• భక్తులు శ్రీశైల పర్వతారోహణ సమయంలో పాడినట్లు చెప్పాడుక%, కాని పైని పాల్కురికి పేర్కొన్న అనేకపదాలకు అనాడు లక్ష్యాలు లేకపోయినా దేశీ

. చృందన్నెన ద్విపద కధిక (ప్రాధాన్యం ఇచ్చి కవిత చెప్పిన మహానుభాపు డీతదే

అయినా సన్నయ్యకు పూర్వంసైతం అనేక దేశీఫణకులలో పదకవిత్వం తెలుగు 'దేళంలోఉండి తీరాలి. థీనికి నిదర్శనం "సైతం లేక పోలేదు నన్నయ్యకు పూర్వ శాసనాలు పరిశీలి స్టే ఈ విషయం సృష్టమవుతుంది. నన్నయ్యకు పూర్వకాసనాల్లో తరువోజ, సీసం, మధ్యాక్కరలు అన్న దేశీయ చృందస్సులు వాడబడ్డ్దాయి.50 ఇవి కొంతవరకు నిబద్ధ చృందస్నులలో ఉండడంవల్ల శాసనాల్లోకి ఎక్కాయి. కాని అనిబద్ధాలే పండితులచే ఈ:సడించబడిన పదాలు పరిగణన లోనికి రాలేకపోయాయి. కాబట్టి వాటికి స్థిరత్వం లేక నశించాయి. ఇక్కడ శ్రీపాద గోపాలకృష్ణమూ లి గారి మాటలుల్లే ఖించదగ్గవి. “ఏ వాజ్మయంలోనై నా పాటలే ముందూ పద్యాలు తరువాతనూ. కనుక కెలుగులో నన్నయగారికి ముందు పాటలు పుట్టి ఉండాలి, రాజుల సోషణగల నభా వాజ్యయమే చాలమట్లుకు ఖిలయై పోగా, జానపదుల వల్లి ంప్ప మీద అధారపడిన పాటలు ఎలాగ నిలబడగలవూ ₹ఇీ**, అయినా మానపుడు జన్మించి సహజ సంతోష దుఃఖాల అనుభూతిని పొంది నప్పటినుంచీ పదాలు కోకొల్లలు వెలసి ఉంటాయి. పొనుర ప్రజలే పట్టుగొమ్మలై వాటి కాధారమయ్యారని తలంచవలసి ఉంది. “నన్నయనాటికి 'తెనుగున నెలకొన్న రచనములు పాటలు, పదాల్కు ఏలలు, జోలలు, అర్ద చందికలు మొదలగు గేయ రచసములును, అక్షర

తెలుగులో పదకవిత 30 ర ం. గణములతో గాక మాతా గణములలో నివిద్ధములగు అక్కరలు, రగడలు, సనమలు, గీతములు, మంజరి తరువోజ, ద్విపద మొదలగు పద్యవచనములును, వాని పక్క రును నె యుండును”92,. “తెలు క్రవిత యాళు, మధుర, చాత్ర, విస్తరములని నాల్గు చెంగులు గలదని లాక్షణికులనీరి, అందు మధుర కవిత యనగా పాటలు మొదలగు విలాసం అన్న (వ్రగింధం రచించినట్లు తెలుస్తూంది. అందులో ఒక జాొజరపాట “*ఫ్పిళ్లాగాన్సం వెన్నెల తేట రాణమీరగా రమణుల పాట "పేరుచెప్పిన్ల పిన (బ్రాహ్మణువీట జాణలు మెళ్తుడ జాొజరపాట” ఆ ఇలాంటి కేటతెలుగు ప్షద కవితల చవిచూచే భాగ్యం తెలుగు 'వజలకు లేక పోయింది ఇదిగాక ఇంకా తదితర పదాలు. లభించక పోవడంవల్ల, తెలుగులో సంకీ _ర్హన వాజ్మయం కృష్ణమాచార్యులతోనే ఆరంభమైంది కృష్ణమాచాయ్యిడు సంక్రీ _ర్హనలు సింహగిరి వచనములు అనే పేరుతో అనేకం రచించాడు ఇవి వచన:గంధులు సింహాచలం 'దేవాలయంళో అయన కీ రించినటు ఇాతో వు! అతడు 12వ శతాబ్దముసకు చెందినట్లు పరిళోధనలవల్ల తెలియ వచ్చింది, [2 శశాబ్దంలో కన్నడ వాజ్మయంలో సైతం వచన వాజ్మయం (ప్రజలంగా వెలిసింది. అయితే “గ్రని లక్ష్యం వేరు. ఇవి శై వ నుతి (ప్రచారోర్దిష్టమెనవ పీట్టి నారంభించిన వాడు చిసవేశ్వరుడు ఏషైనా తెలుగులో మొదట వాగ్గేయకారుడు కృష్ణమాచార్య డనడంలో సందేహముండ నక్కరలేదు (ప్రాచీన కాలంనుంచీ దేవాలయాల వ ! సంకీర్రన లుండేవని భ్రీపాద గ్‌ పాలకృష్ణమూ ర్రిగాా మౌటలనల్ల వ్య కేమపుతుంది. “కావ్యరచన చేశారో ల్రేద్దో గౌని నాటీ కవులు దేవాలయములలో సుతులు చేస్సండే 'తెలుసుంది, ”5 అహోబం ఉ, వ ఉం స్తు 9, సింహాచలం మొదలైన దేవాలయాలో 13, 14వ డ్‌ ౪6 భం శతాబ్దాల్లో శికృష్ణమాదాడ్యని నాషసంకీ ర్రనల్సు సంకీర్రసం చేయబడుతూంచేవని

పదకవిత_అవిర్భావ వికాసాలు వై వేటూరి వారు శాసనస్టాధారాల్ని చూపించారు*, అంటే కృష్ణమాచార్యులతో ఆరంభమెన సంకీ రన పద్దతి ఇలా వ్యాపించిందని తఅంచ నలసిఉంది.

జ. అవి

“కృష్ణమాచార్యుల తరువాత చెప్పుకోదగ్గ పదకర్త వచనకారుడు, యాగంటి _వారు. ఇతనిపదాలు, వచనాలు, ఏలలుకొన్ని 'పచారంలో ఉన్నాయి, వీరికి ఏగంటివారు, యాగంటివారు, ఆగంటివారు అని వ్యవహారం ఆయా ప్పస్తకాల్లో పన్నది**7

ఇంక శ్రీనాథుని యుగంలోను వదకవితలుండినట్లు స్పష్తమవుతుంది. పద

ల

కవితలను ముదివిటుల కింద తీసిపారేశాడన్న నెపం ఒకటి శ్రీనాథుని - మీదుంది. కాని ఈమాట అత డని ఉండడనే తలంచాలి. కారణం (పత్యకసాక్ష్యం అతని పల్నాటి పికచర్మిత 14వ శతాబ్దంలో ఓరుగంటితో పలనాటి వీరుల కథపాడి, ఆది నట్లు (క్రీడాభిరామంలోఉంది, ఈ వల్నాటి వీరచర్శిత మంజరీ ద్విపదల్లో రచితం. “మంజరీద్విపద కావ్యాలన్నీకూడా దేశిరాగవై ఖరులతో తాళముతో ఇతర అంగముల మేళవింపుతోపాడుకొనుటకే పుళ్చైను ” € శ్రీ నాథునికి పదకవితపై న అభిమాన మనడానికి

క్రీ గ్రింత్రు రెదాని కీరి గంధర్వులు

అక ది బాన

గాంధర్వమున యక్షగాన సరణి"”7', --లఅనీ, పామర (వజల యక్షగాన పద్దతిని చెప్పడ మేచాలు శ్రీనాథునికి కనకాథి "షేకము చేసిన దేవరాయల ఆస్థానంలో చతురుడనే (పజ్ఞానామంపొంది సాక్షైత్సం

న! గీత దేవత, అభినవ భరతాచార్య, రాయబయకార తోడరనుల్ల అనేవిరుదులు గల కల్లి నాథుడుండే వాడు “"నంగీత చర్మితలో రాయబయకార (రాజవాళ్చేయకౌర ఉద్యోగం _పథమంగా అ పేరుతో ఇతనినుంచే (ప్రారంభించినట్లు కనబడుతుం"దనీ అతడు శ్రీనాథుని కనకాభిషేక సమయాన బిరుద ,పబంధులు పాడిఉంటాడని భ్రీరజనీకాంతరావుగారి ఊహ. 71 క్రాబట్‌ ఆనాడు గేయ్మ ప్రబంధాలు ఉండవచ్చు స!

నని తలంఛడం అసమంజసం కాదు 1.8.6 పదవిశళా వికాసం :

తెలుగు పదకవితకు 15వ శళాద్దం వసంతకాలం. అనాడు వేలకు పేలు

క్రి శిలుగులో పదకవితో దాలు రచించబిడ్డాయి. తెలుగుపదకవితకు ఆద్యుడు అనవద్యుడు అన్న మాచార్యుడు, ఇతడు 1424 వ సంవత్సరంలో జన్మించి 1503లో దివ్యధామం పొందినట్లు తెలుస్తూంది 72 వీరికుటుంది మంళా కవికుటుంబం. 16వ శతాబ్దం చివరివరకు పిక పదకవిళా (పాగల్మ్యం 'పబిలిందీ. తాళ్ళపాకవారి పదకవిత తెలుగు తల్లి కన లేని మణిభూషణ నికరం, అన్నమాచార్యులు రచించిన సంకీ _ర్హనలు 32000. ఇవి అధ్యాత్మ శృంగార సంకీ _ర్హనలని రెండువిధానాలు శ్రీ వేంకపేశ్వరస్వామి కంకిళాలు. “మరి అన్నమయ్యకు పూర్వము వాడుకలోనున్న జానపద గీతములు: జొజణిలు, చందమామ పదములు. తుమ్మెద పదములు, గొబ్బి పదములు లాలలు, జోలలు, తందన్నాలు మొదలగునవి ఆయన రఛనలో నున్నవి *”౩ ఇతడు పద కవిళా పితామహుడు, సంక్రీ _ర్హనా చార్యుడు అని పిరుదులు వహించాడు అవి అత రాల సార్ధకం. అంతకు పూర్వమే తెలుగులోని. పేజ ('ప్రాయషైన పదకవిత ఇతని కాలంలో ఫలించింది. అటు జయదేవుని గితగోవింద 'పకావమ్హూ ఇటు ఆళ్వారుల పాకురాల మహిమ, మరోప్రక్క “దాసర కూటములు” మహిమాన్విత వైశిష్యమా అన్నమయ్య పద రచనకు ఉవకరించాయి. పూర్వో క్రమైనట్లు తమిళ దేశంలోని వైష్ణవ సాయ్యపదాయకులై న ఆళ్వారుల 'చవిడ (పదబంధాలు ఉద్బోధ కాల్టై ఉంటాయి

అన్నమయ్య సతీమణి తాళ్ళపాక తిమ్మక్క “సుభ దాకక్యాణమనేగేయ

కొవ్యం రచించినది పెద తిరమలా చార్యులు కూడా సంకీ ర్తసక ర్తగా ప్రసిద్ధి పొందాడు ఇతడు అన్నమయ్య ద్వితీయ పుడు, అనేకళ్ళంగార్క అధ్యాత్మ సంక్షీర్హనలు, వైరాగ్య వచనగీశాలు మొదలైన వెన్నో తెలుగున మధుర కవితలు గోవెలయించాడు. పెద తిరుమలాచార్యుల పెద్ద కుమారుడు చిన తిరుమలాచార్యుడు. "తండి. శాతల సత్కవితా సంగీత సం్రపదాయము వేంకపేశ్వర భ కినిషా, సంస్కృతాంధ్ర (పాకృళతాది. భాషా వైదుష్యము కలిగిన బన తరుమలయ్యకు అష్టధాషా కవిచక్రవ రి అన్మి భ్రీరామానుజ సిద్ధాంత స్థాపనాచార్య, వేదాంశాచార్య, కవిశార్కికక్తేసి అన్ను వీరుదాలున్నట్లు కాసనాలవ తెరున్రద, ఇతడు అన్నమా చాడ్యలు సంస్కృతంలో రచించిన సంకీ రన ' లక్షణాస తెలగుచేశాడు “7

ఒర అతి ట్‌ ౮

ఇళడష్ట ధొషాదండకం రచించాడు. పెద తిరుమలయ్య షరాక ప్యురుడూ చిన తిడుమలయ్య తమ్ముడూ అయిన చిన తిరువెంగళనాథుడన్లే చిన్నన్న నంకీ ర్హనలు

పదకివిత_ఆవిర్భావ వికాసాలు ఏ3 మనక అభించలేదు కొని ఇతడు అన్నమాచార్య చరిత, అష్టమహిషీ కళ్యాణము, పరమ యోగవిలాసము, ఉషా పరిణయము _అనే ద్విపద కోవ్యాలు రచించాడు. ఇట్లే తాళ్ళపాక వారి కదుంబం తెలుగు సంకీర్తన వొజ్మయానికి ఎనలేని "సేవ చేళా రనడంలో అత్యు _క్ర్‌లేదు

అటు తర్వాత 16వ కళాబ్దంలో మధురకవితలు వెలిశాయి. 16న శశాబ్ది ఉ_త్రరార్థమందుండిన కందుకూరి ర్యుద కవిత లిఖించిన వ్యపథమ యక్షగానం, అదే. కాలంలోనిదే వ్మిపనారాయణచర్మిత కలదు (గంథం లభించకపోయినా, 'పోలుగంటి చెన్నశౌరి “సౌభరిచరితం యక్షగానం రచించినట్లు తెలుస్తూరది, ఇతడు నరసింహరాయళణచే సత్కరించదిడ్డాడట. ఈ నరసింగరాయలు పినపీర భద్రుని పోషకుడూ, అన్ననుయ్యకు మి్యితుడు అయిన సాళ్వ నరసింగరాయలే. ఇతడే కూచిపూడి భాగవతుల నృత్యం తిలకించి మర్మార్లుడైన నంవెట గురవరాజును శిక్షించినవాడు ఈ యక్షగానాల కధిక (ప్రాముఖ్యం అంతకు ముందు పండితులలో లేకపోయింది. "సామాన్య ప్రజల్లో ఉండేదనడానికి పూర్వో _క్రమైన శ్రీనాథుని భీమ ఖండంలోని “కీ ర్థించురెద్దాని కీర్తి గంధర్వులు, గాంధర్వమున యక్షగాన సరణి.” అన్నది చక్కటి నిదర్శనం అంపే అంతకు పూర్వం నుంచీ ఇలాంటి యక్షగానాలుందేవని తెలుస్తూంది. తెలుగులోని నుధుర కవితలలో యక్షగానం ఓకటి.. ఈ యక్షగానంలో అనేక పదాలు దరువులు, కీర్సనలు సామాన్యమే, ఇంకా ద్విపదలు, ఉదాహరణకావ్యాలు వెలిశాయి. అయితే ఇవన్నీ పామర్శపయో జనోద్దిష్టాలే. అయినా కొంతనరకు ద్విపదలు పండిశాదరణకు ప్మాతమైనా పదకవి ళప పాముఖ్యం వచ్చినట్లు శేదు. కాని పండితా మోదమ్ముద్రగల (ప్రబింధాల్లో సైతం నాయిక చెలులతో పుష్పాపచయం చేసే సందర్భంలో రగడఅనబడు గేయ ఫణుతులు 'వవేశించే ఉన్నాయి, మైసూరు ప్రాంతం కఎలహంక (ప్రభువైన పెద '3ంపరాయడు (15131569) గంగా గౌరీ విలాసమనే తెలుగు యక్షగానం రచిం చాడు. ఈ విధంగా 17వ శతాట్టంలో యక్షగానాలు విరివిగా రచింపదిడ్హాయ్యి అదొక పదతి.

స!

అన్నమయ్య తరువాత "పేర్కొనదగిన మహా వాగ్గేయకారుడు నారాయణ

తీరులు (1580160-ఇళతడు ఫ్రీకృష్ణలీలా ళరంగిణి అన్న గేయ కావ్యాన్ని వ్ర

తెలుగులో పదకవిత వడ సంస్కృతంలో రచించిన అం్యమడు. జయదేవుడే నారాయణ తీద్ధలుగా అవతరిందా డన్న ప్రతీతి ఉంది. భ్రీకృష్ణలీలా తరంగిణిని సంస్కృతంలోని యక్షగానమంటా రజనిగారు”5, ఇతడు తెలుగులో పారిజాతాపహరణమనే యక్షగానమూ, మరికొన్ని సంస్కృత (గంథాలు రచించాడు. కూరిపూడిలోనే రచన ఆరంభించినా రాజ్యాశయం కోసం తంజావూరు వెళ్ళిసట్లు తెలస్తూంది ఇతని శిష్యుడు సిదైయ్యదయోగి (16001700). కూచిపూడి భాగవతమేళాలప ఆద్యుడు. ఇతడు తన భామా $లాపం అన్న రచసద్వారా జూచిపూడి సంప్రదాయాన్ని ప్రతిష్టించాడు. కాని అస ఐకు సిసలైన పదకవితలు వెలయించినవారు లేకపోయారు అన్నపయ్య దగ్గరనుంచి క్షేతయ్యపరకు. రాజుల మీదేగాక్త మువ్వ గోపాలనిపై వేలకొలది పదాలు రచించి తరించిన వాడు క్షేత్రయ్య “తెలుగు పదకవితా కన్యకు పితామహుడు శాళ్ళపాక అన్నమయ్య గారంటివి. కాని జనకుడే క్షేతయ్య, శాత మొదలుపెట్టిన పనిని తలపొలము దికొ ఈడ్చిన తండ్రి యితడు ౫78 అన్న రాళ్ళపల్లి వారి మాటలు సార్ధకమైనవి, ఇతని కాలంలో కంచెర్ష గోపన్న అనబడే రామదాస్‌ అనేక కీర్తనలు భ కీ పరవళుదై రచించాడు, ఈ రామదాసు తెలుగువారి మన్ననలకు ప్కాకుడై వాడు, తరువాత అధ్యాత్మరామూయణ కీర్రసలు రచించిన మునిపల్లె స్తుబహ్మణ్యకవి (1730-30 పేర్కొనడగ్ల పదళీ ర్త. ఇంకా ఈ పదకవితలు మహోన్నత శిఖరాల నధిష్టించిన !సనమయం తంజావూరు రాజుల కాలంలోనే, శృంగారరస పిపాసువుళె న రాజులు పోషించగా ఎంతోమంది కపులు, కనయి తులు, గాయకులు, న కా వెలసి కెలుగు పదకవితంక్ష సంగీశాది కళలకు ఆరోజులు అటపట్టయ్యాయి. " అన్ని _పాంశాలనుంచి కళాకార్పలు తంజావూరికి వలసపోయాడ ఈ పషయాన్ని చెప్పిన రాఘవన్‌ గారి మాటలు స్మరించదగ్గవి, త బుజం జ6 య గా పమ్యంగ, [0800 667000 16805ఉ8 286 810196 10906 6౦౫౦౦౦౦683 గం స వ పనీ ౪891 1666; 14 1/23 త 1200౯ 2 (6006 211 ష్‌ 2౧11 02 166 [0 748)0/9. 70 28 6 8016000 86 0 004411 కం??. క్షేతయ్యక అశయమిచ్చిన విజయరాఘవ వట పదక _ర్హ- రంగాజన్ము మొదలైన కవయ్యితులు యక్షగానాల్లో ఇతని ఆస్త్వా వస న్‌ చూ దనదు వ యకగానకర్త 0౦ జ అగ కార్యానో నంగుడొ చతుర్దండి ప్రకాశిక 8 _ర్త అయన 'వేంకటవఖి వొగ్గేయ

పదకవిత_ఆవిర్భాన నికాసాలు 25 కార్వేటి నగరం ఆస్టానంలో ఉండిన. సారంగపాణి, క్షేత్రయ్య తరువాల చెప్పుకోదగ్గ వాగ్గేయకారుడు. విజయరాఘపుని ఆస్థానంలోని యక్షగానక్నర్రలలో కోనేటి దీక్షిత చందుడు, ప్తరుషో త్తమ దీక్షితుడు మొదలైన వారే కాక పెద్దిదాను అనే వదక రై తముండేవొడు మహారాష్ట్ర రాజుల కాలంలో సంగీత సొహిత్యా అక మధుర, తంజావూరు రాజ్యాలలో ఎనలేని పోషణ లభించింది గిరిరాజకవి ఘనం శీనయ్య, కాశీ నాథయ్య, వీరభ్యదయ్య, భ్రీనివాసయ్య, ఆదియప్పయ్య, మాతృభూతయ్య మొదలై న వారెందరో పదకారులు వెలిశారు. పదాలేవాక శద్దాలు మొదలైన రచనలు వచ్చాయి. సంగితానికి పట్టాభిషేకం జరిగింది. త్యాగయ్య (1767-1874) నాదోపాసనలో. త్యాగరాజు భక్త (ప్రపూరిశాలైన కృతులు రచించి కర్ణాటక సంగీళానికి స్టిర రూప మేర్చరచాడు. క్షేత్రయ్య పదాలలో సంగీత సాహి త్యాలు సమపాళ్ళలో ఉండగా, త్యాగయ్య తన కృతులలో సంగితానికే ప్రాధాన్య 'మొసగిన మహానుథాపుడు. ఇది త్యాగయ్య తాత గిరిరాజకవి కాలంలో ప్రారంభమై త్యాగయ్య నాదంతో ఒక సురూపం పొందింది, త్యాగయ్య "కేవలం త్యాగి. రామ భక్తుడు. ఇతని కృతులలో భక్తికే ప్రాధాన్య మెక్కువ. ఇతని ప్రహ్లాదభక్తి విజయం అన్న నాటకం, నొకొచర్మితమన్న గేయ నాటకం, సీకతారామవిజయం అసంపూర్ణ గేయ నాటకం లభించాయి. త్యాగరాజు తర్వాత ఆ సంగీశాన్ని పెంపొందించినవారు శ్యామశాస్తుఏలు, ముద్దుస్వామి దీక్షిచులు మొదలై న మహానుభావులు వారి క్రీ ర్హనల్లో, కృతుల్లో సంగీత సాహిత్యాల్లో సంగితానికే_అంజే ధాతు మాతువుల్లో ధాకువునకే అధిక ప్రాధాన్య మిచ్చినా పదరచన (శ్రమపరిణతి చెందినట్లు సృష్టమపుకుంది.

తెలుగులో సదకవిత 36 సూచికలు కూరి నారాయణరావు,

1. పండిళారాధ్య చర్మిత-పు, 18.20 పరిష్కర్త. డా॥ చిలుకూరి న్నా
2. గ _1952
3. బసపప్పరాణము-పు. 8,9 పరిష్కర్త. ట్రీ బండారు తమ్మయ్య_ 2 కమార సంభవము 1_23, తీ 6 01980౧0014 064636 09 21064 ౨18౧20౯ 00, 425. క్‌. థ్రీ పింగళిలక్ష్మీ కాంతం ఆంధ్రసాహిత్య చరితం పు, 28.33 6 ఫ్రీ వేటూరి (ప్రభాకరళాన్రి.సించాపలోకనము_ పృ. 42.
4. భరతముని నాట్యశాస్రము_అధ్యా. 32: ళో 25.47. +. డొ పి, యన్‌, ఆర్‌, అప్పారావు = నాట్యశాస్త్రము _ అధ్యా. 32 పృ. 809 ర ఖ్రీ దాలాంక్రపృరజసీకాంతరావ _ఆంధధ్ర వాగ్గేయ కారచరి[తము పృ. 56,57.
5. పై దే పు 57,538, 59,
6. పైదే వు 74275, 12 ట్రీ ఏం. చిదానందమూ ర్తి న. ఉగాధోగగళు ముత్తు వచనగళ ప్రబుద్ద కరాటకీసం, 46, శోధసం చె (త సంచికే, 1. ణి సు మైసూరు విశ్వ విద్యాలయ, పైసూడ్కు 196465.
7. థ్రీ చినతిరునులాచార్యుడు సంకీ రన లక్షణము. ౪701. 1 66 9107 0౯03 0౯ 21120212 ర0064. కరే 69 1 10101 హం గా 6. శగే!౧8023208 4102-1935. 14 డా॥ వేటూరి ఆనందమూ ర్తి తెలుగు సంకీర్తన లక్షణమలక్ష్యలక్షణ సను న్వయముభారతి_ఆగ్న్ట 1971.ప్త $9 ఇందులోని విషయముల'నే ఇక్కడో చాలవరకు (గ్రహించాను.

, వదకనిత_అవిర్భాన వికాసాలు 37 15. పైదే 12 సూచికలోనిదే పద్యం, 13, పు. 139, 16 పైదే. ప 18,24 పు 141. 17. పెదే. ప. 5రుం8,59. నా. 18 పై జే 14 సూచికళోనిదే. వ. 11-16. 19 సుబ్బరామ దీక్షీతులు; సంగీత సం్మవదాయ (వదర్శిని. మొదటి సంపుటము. ప 106-111. 20... శ్రీ బాలాం్యతపు రజనీకొంతరాపు. ... ఆంధధ్రవాగ్గేయ కారచర్మిత్రము ప 75-77. 21 పై దే. ప. 7860. 22 శ్రీ రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణ శర్మ - పదములు క్షేతయ్య. ఆంధధస్మతిక (సంవత్సరాది సంచిక.వ్శితభాను సంచిక, (194243పు.15

• క అభ

23. శ్రీ వడ మూడి గోపాలకృష్ణయ్య జు పీరిక_శృంగార పదనులు పుటలు 31౮౫11 24 పై దే 19 సూచికలోనిదే_పుట 109.
24. ఫం! ?. 58902 ళం) - 5060 06120 080616 8189. 1-4
25. 41-56.
26. డాః వేటూరి అనందమూల్జి _ కాళ్ళ్గపాక కవుల వదకవితలు .. భాషా (వ్రయోగ విశేషాలు_ద్వితీయ భాగము పు.2
27. ఆంధ వాగ్గేయకార చర్మితము _ పు. 48-55. శి 28 పెదే పుటలు 33, 34, 37, 53.
28. గోవింద దీక్షితులు సంగీత సుధ,
29. ౬. ౮6.14041800 = జారుం6? 2101 సిగశ6661413 00 640 1101301 ఫి ౧. 13 196 14,

క 'శెలుగులో పదకనిత 3 216 31001600 - గ శం6ంలు లత 08 స4ల80050-- 1 1002060408 10111620 ౧౦6౦౧ 226 1910162402 - 0110280

• 1915 -- వ, 605. 32 పై దే. బై. 440.

93. థ్రీ పింగళి లక్ష్మీకాంతం = పీరిక పల్నాటి ఏీరచర్శిత. పు, 20.25.
94. థ్రీ రాళ్ళవల్లి అనంతకృష్ణశర్మ ... సాహిత్యోపన్యాసములు_3. శ్షేతయ్య పద సాహిత్యము. పు 1213 35 ౨౯ ౪.424782 - 16 6:46 10408626065- 06 54104 510863 0 12612
95. 5 గిం019640 - ౧౦6 00862003 ౧౯ [15064148 0410166 క 361
96. సెచే. షా
97. పైదే. 35వ సూచికలోనిదే. 2. 19 39 40 ఆచార్య చల్లా రాధాకృష్ణశర్మ = శమిళ సాహిత్యము = దకిణ భారత తే పై. 36 సూచికలోనిడే ప 362 42 పై 39, 40 సూచికల్లోనిదే. ప్ప. 27. జి పై+- 35 సూచికలోనిదే ప్త 21, 22. జీ4. డ్రాాశకెయం ,_ అను: ష 2 జారి అను ; చల్లా రాధాకృష్ణళర్మ_మలయాళ సాహిత్యము. కణ భారత సాహిత్యములు. పు 116-133.
98. పై. 35 సూచికలోనిడే ప 24. 46 పై 12 నూచికరోనిడే 47 స్రీ గడి ల గంయారం రామకస స్ట శర్మ ల కన్నడ సాహిత్య చర్చిత దక్షణ భారత స్వా ఖ || శ హిత్యచరిత, ప్ప 9294, “ పైద ప 94

పదకవిత_ఆవిర్భావ వికాసాలు ౩9 49. శ్రీ దొలాం్యతపు రజనీకాంతరాపు. పురందరదాసు. ఆంధవాగ్గేయ కారచర్నిఈ ఎప్పు 151. 50. పె. 35 సూచికలోనిదే. పు. 25 51, (పొ సఫెసర్‌॥ దివాకర్ణ "వేంకటావధాని . మార్గదేశ కవిత్వములు సౌరస్వత వ్యాసములు. పథమ సంపుటము పు 21 52 పై దే. పుట 19. 53. కుమార సంభవము 1-23. 54... పై. 51 సూచికలోనిదే, "ప, 26 55. _ శ్రీ వేటూరి (ప్రభాకరశాస్త్రి . సింహావలోకనము. ప్ప. 2, కర. థ్రీ పాదగోపాల కృష్ట మూర. బే సారస్వత విభూతి ణి అజాన్‌ _కిన్నెర (డిశంబర్‌ 1953) పు 553, కౌ పై దే. 58. పాల్కురికి సోమనాధుడు . బసవ సప్పరాణము. పు, 9 59, పాల్కురికి సోమనాధుడు _ పండితారాధ్య చరిత వు, 513. 60. (పొ॥ దివాకర్ణ వేంకటావధాని _ _పాజ్న్బయయుగము.ఆంధ వాజ్యయ చరితము, పు, 913. 61. పై 55 నూచికలోనిదే. పు. 8,9. 62. పై 56 సూచికలోవిదే. పృ. 557. 63. పై 55 నూచికలోనిదే. పు, 42, 64. విస్సా అప్పారావుగారు మొదటి ఆంధ వాగ్గేయకారులు నృత్య సంగీత 65. ప్రై 56 సూచికలోనిదే.. పు, 553.

జఇెలుగులో పదకవిత 40 66. డా వేటూరి అనందమూ రి, మన సంకీ _ర్హన భాండాగారము. అక్షరార్చన సై పు, 173. 57, పె 56 మాచికలోనిదే. శ49 రక... ్రీవాథుని (క్రీడాభిరామం. పృ, 21, 22. 9 (దుతతాళంబుని ప. 116 ౫ గర్తించియరసి, ప 117, ణి వచ్చని పిండి గంధమును ప, 124

69. భావరాజు పేంకటకృష్ణారావు = శ్రీనాథుని పల్నాటి వీరచరత_కిన్నెర (డిసెంబర్‌ 1949. పు 56,

70, శ్రీనాథుని ఫీనఖండం.

క. ఆంధ్ర వాగ్గేయకార చరితము. పు, 3 34.

72 భ్రీ పేబూ8 'వభాకరళాస్త్రి _ అన్నమాబార్య చరిత, పీఠిక పర 3.

73 పై 64 సూచికలోనిచే, పు క్కర

గ ఆంధ వాగ్గేయకార చర్మితమ పృ, 142.

7కు పైదే, పు 17%

76 శ్రీ రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణశర్మ _ పదములు క్షే తయ్య_అం, ధస్మతిక ఒక త సంపత్సరాది నంచిక_చ్చత్ర భానుసం, (194243 ప12,

77 2 641 1200088606 = గారం వ్‌310( 510863 0 50611,

00 3018౧641 ర

2.0 పదకవుల చరిత

పదకపుల చరిత అనడం కంకే వా _స్పవానిక్‌ పద సాహిత్య చరిత అనడమే సముచితం. కానీ ఇక్కడ పదకవుల చర్విత అన్నంత మాతంచేత పదకవల జీవితాల చితణ మ్మాతమని కాక, పదకప్తలు చేసిన రచసలు, వాటి వైశిష్టమూ మొదరైన విషయాల వివరణ (పారాన్యం పహిస్తుంది సదకపుల కవితా వైభవం మొదలై స విషయాలు తెలుసుకొనే ముందు అయాయుగాలలోని ఆయాకవులగూర్చి లహించడం ఎంతైనా అవసరం వాగ్గేయ కారులనే పదకపులు లేదా పద కర్తలు లేదా పదకారులు అనడం లోకంలో ఉంది. ఇలాంటి పదకపుల చరితను చక్కగా గ్రహించడానికి అం'పే అధ్యయన సౌలభ్యానికి చెలుగుపద సాహిత్యాన్ని యుగాలుగా విభజించు కోవడం అవసరం శః యుగ విభజన ఏ సాహిళ్యానిశై నా, ఆయా సాహిత్యాల్లో అంతర్భాగాలై న సాహిత్య (వ్యక్రియలకై నా అవసరమే. తెలుగు వాజ్మయాన్ని సైతం అధ్యయన సొలభ్యార్థం కొన్నియుగాలుగా విభజించి ఉండడం సొహిత్య వే _త్తలప తెలిసిన విషయమే. అదేరీతిలో తెలుగులోని పద సాహిళ్యాన్ని కొన్నియుగాలుగా సమంజసమైన రీతిలొ విభజించడం అవసరమే. ఇంతవరకు సముచితమన యుగవిభజన జరగలేదు దీనికి కారణముంది పద సాహిత్యాన్ని గూర్చిన-సమ్యగ్రమైన వరిశోధనల్కు అధ్యయనాలు జరిపి (ప్రామాణిక (గంథాలు రచించ వలసినంతగా తెలుగుతో వెలయక పోవడమని చెన్నవచ్చు. కళ్ళాపపూర్ణ థ్రీ వాలాంతపు రజనీకొంతరావుగారి ఆంగధ్రవాగ్గేయకారచరిత మొక్కే (పామాణీక గంథం. అంతకముందు సుబ్బారామదీక్షీ తులు వారు రచించిన *సంగిత సం్యపధాయ (వదర్శిని"లో వాగ్గేయకార చర్మితఉంద్ది. ఇంక డా. వేటూరి ఆనందమూ ర్రిగారు తాళ్ల పాక కవలమీద- వెలువరించిన గంధాలు డా. ఎన్‌. గంగప్ప శ్షేతయ్య, సొరంగపాణిమీద వకటించిన (గంథాలు అకాడమీలు మొదలైన సంస్థలు 'వెలువరించిన ప్రత్యేక సంచికలు, (వధానంగా త్యాగయ్య మీద అనేక్యగంధాలు మ్యాత్రమే ఈనాడు ఈ దిశలో మనకు లభించే (గ్రంథాలు, కాసీ పరిపూర్ణంగా తెలుగు పదకపవుల చర్షితను తెలిపే పద సొహిత్య చర్వితలేద్ను ర

తెలుగులో పదకవిత తై ల పపంగా పదకపుల కవిశామాధుర్యాన్ని ఆస్వాదించే ఘుందు.. వారి చర్మితల్ని క బో తెలుసుకోవడం ఆవసరం. అందుకు యుగ విభజన అత్యంశానళ్యకం ఇం పదరచనా పరిణామాల తీరుతెన్నులు. అంతర్జీ సంగా ఉంటాయి. 91 యుగ నిభటన : వాగ్గేయకౌరచర్శికను యుగాలుగా. విభజించ. దొరకొన్న మొబ్టమొదటి క గ అది ఘనత శ్రీ బాలార్యత్రప్పరజనీ కాంతరాపుగారికే దక్కింది. అ విషయం ఇక్కడ ఉట్రక్కించడం ఎంతైనా ముఖ్యం.

“వాజ్మయ చరిత్రమును యుగములుగా విభజించినట్లు వాగ్గేయకారచర్మిత మును కూడా విభజించవచ్చు. (ప్రబంధ రచనా పద్దతిలోని ఏశష్ట లక్షణాలనుబట్టి ఆభయాయుగాని కాయా'పేరు పెట్టడం అన్ని భాషలలోను వాబ్మీయ చరిత కారులవ లఅంవించిన పసిద్ద సంప్రదాయం. ఈః సం ప్రదాయాన్నిబట్టి మన వాగ్గేయకార చర్మితముసు ఏయే యుగాలుగా విభజించషచ్చునో పరిశీలిద్ధాము” అనెతెలిపి “స్రావ గానయుగం, గాంధర్వ్యయుగం, ఆభ్యానయుగం, ధృవాగానయుగం, రాగకావ్య యుగం గీత గోవిందయుగం, చేళభాషా సంకీ ర్ధనయుగం, యక్షగానయుగం, ధాతుకల్చనా పరిణజామయుగం, సభా సం్రపదాయయుగం, హలశికథాయుగం”, అని యుగవిభజనచేసి వాటి సార్థక్యాన్ని ప్ల్రప్పంగా వివరించారు.!

కానీ ఈ యుగవిభజనక్కీ వారి (గంఠథ్మపణాళికకు అంతగా పొంతన కుదర లేదు, అయితే వి స్స పతాఃకపై ఈ యగ విభజన చేసిసట్లు తెలుసుంది. ఆం్భధ్ర వాగ్గేయకార చరిత్ర అన్నప్పుడు “జేశభాషా సంకీ రన యుగం" దగరసేంచి మాతమే యగవిభజన వర్తి స్తుంది అంతక పూర్వమన్నదంశా పూర్వయుగం గానే మనం చెప్పుకోనడం అవసరం; అవసర'మేకాదు సముచితం, దీనిమూలంగా ఈ పద వాజ్మయాన్ని సృజించిన వాగ్లేయకారునకుగాని, దాన్ని సిర పరచిన పద క న వ ర్న క నాం దాన్నీ విసృతప్రరచిన నాదయోగులకుగాని సముచిత స్థానం కనిపించ శ దు ఈ విషయాలను దృష్టిలో పెట్టుకొని సముచితంగా పదసాహిత్యాన్ని యుగాలుగా విభజించవచ్చును, ఈపద సాహిత్యంలో (ప్రముఖుల న మహాను "కౌపుల 'పేర స్పిద్సగాశ్సే క్‌ అవసరం * అయాయుగాలుగా విభజితం కౌనడం 'సెతం మిక్కిలి

0, అనామహష్న జ కూ | | మపలక్ర (ప్రాదాన్యం ఇవ్వడంగాని, వధాన పదకారుల్ని విన్మరించ

పదకన్వల చర్చిత తె డంగాని ఇందులో చేయగూడనిపని. అందువల్ల ప్రముఖ వాగ్లేయ కారులను, జార సంగీత సాహిత్యాలకు, భక్తినీతి వై రాగ్య (వబోధంతో మానవకోటికి సంస్కృతి మార్గంలో చేసిన సేవను పురస్కరించుకొని యుగ కర్తలుగా నునం _గహించడం అవశ్య్థమాచరించ వలసిన కార్యం.

తెలుగులో పదకవిత అనగానే తాళ్లపాక అన్న మూచార్యులు గుర్తుకు రావల సిందే. ఆతడు ఈ: పదవాజ్మయానికి జేసిన సేవ అనన్యసామాన్యం. ఆతని వ్మతపాతులు సెతం ఈ మార్గాన్నే అవలంభించి సుసంపన్నం చేసిన మవిను

క్‌ భాపులు. అంపే తాళ్లపాక కుటుంబమంతా ఈ పదవాజ్మయానికి "సీవబేసింది. ళణి అంతేగాక అన్నమాచార్యులు సంకీ ర్తనాచార్యుడనీ, పదకీవికాపిశామహుడనీ ఆ నాటికే ఎంతో వసిద్ధిపొంది ఉండటంవల్ల ఈ తెలుగుపదసాహిత్యానికంతా మూలవిరాదు తాళపొాక అన్న మాచారయ్యడనడంలో వ్శ్‌పతిప తిలేదు.. కనుకనే వ! భా ఇటీ

తేలుగుపదసాహిత్యంలో అతని "పేరు మీదుగానే ఒకయుగం వ్యవహరించ బడటం చెవ్వుకోదగ్గ విషయం అంతకంపే ముందున్న పదకవిత నంతా పూర్వయుగంగా మనం పిలవడంలో దోషంలేదు. కౌబిట్టి ఈ చక్కటి ఆవగాహనతో. తెలుగుపద సాహిత్యాన్ని ఈ విధంగా యుగవిభజన చేయడం సముచితపనీ నాభావన.

శ అన్నమాచార్య పూర్వయుగం (1400 వరకు

ణి అన్నమాచార్య యుగం (1400 ల 1600)

3. క్షేత్రయ్య యుగం (1600 . 1750)

4. త్యాగయ్య యుగం (12750 - 1850)

5. అధునిక యుగం (1850 నుంచి అం

సముచితమన ఈ యుగవిభజన మూలంగా పదసాహిక్యాన్ని ఆధ్యయనం చేయడం చాలానులభతరనువుతుందని చెప్పడంలో ఏ విధమైన సందేహమూ ఉందనక్కరలేదు. పై యుగవిభజన అద్దంపట్టినట్లు వాయ కారుల్న శారతమ్యాన్ని స్నష్టీకరిస్తుంది. పె పెచ్చు మరో సౌలభ్యాన్ని సైతం సంపాదించి పెడుతూంది. పద

బ్‌ గ్‌ా మ కవుల చర్మితఅన్నప్పుడు శీపలం పదకపుఠే కాక, పదాలు, దరుషలు (ప్రాముఖ్యం వహించిన యక్షగాన క రలు, కొలజ్తాన తత్వక ర్తలు, అద్యతనయుగంలో వెలసిన అనీ ర

తెలుగులో పదకవిత గీత హరికథా వాగ్గేయకారులు వారి వారి కాలానుగుణంగా పైయుగాల్లోనే (వవ వస్తారు. అంప ఈ యుగవిభజన నిర్ణష్టమూ, విర్ధిష్తమూనై చక్కటి సమన్వ శోసముచితమై ఉన్నదని స్పష్టమవుతుంది. ఈ యుగవిభజన ఆధారంగా ఆయా యుగాల్లోని అయా పదకవల గూర్చి సంక్షి పమే అయినా సముచితంగా తెలుసుకోడానికి (ప్రయత్నిద్దాం. లి అన్నమాచార్య పూర్వముగం (1400 వరకు ౩ తెలుగులో వెలసిన పదకవులందరితోనూ చుక్కల్లో చంద్రుడిలా జగజ్జేగీయ సూసంగా వెలుగుళూన్నవాడు శాళ్ళపాక అన్నమాచార్యుడు. వా _స్తవానికి .అన్నమౌ గార్యువితో నే పదకవితకు పట్టంగట్టబ్లడినట్లు మసకు తెలుసు, సంక _ర్హనాచార్యుడనీ, పదకవితా పిశామహుడనీ అతనికో విరుదులు. కౌదిట్టి అన్నమాచార్యుని (ప్రధాన వదకవిగా గ్రహించి ఈయుగవిభజన జేయడం సమంజసంగా జరిగింది. అన్నమా చార్యునికి' పూర్వం ఉన్నయుగాన్నంతటినీ అన్నమాచార్య పూర్వయుగమని పేర్కా నడం సముదితమే, వా స్తవాని కీ యుగం తెలుగు సాహిత్య యుగవిభజనలో 'పాజ్న స్నయయుగం లాంటిదంకే సుస్నష్టమవుతుంది. నన్నయకంపే పూర్వమున్న శాస నాల వల్లనై తేనేమి, అంతకు పూర్వమూ, సమకాలికమూ అయిన జానవద సాపా త్యంతో అయితేనేమి ఎలాంటి పదకవిత ఉండేది, నన్నయనాడు, నన్నెచోడుని, పాల్ళురికి సోననాథుని కాలంలో ఆవెనుక 1400 వరకు ఎలాంటి పదకవితలు వెళలిశాయీి సూక్ష్మంగా పరిశీలించడమే శ యుగంలో పధానంగా చేయడం వాస్తవానికీ శ్వ విషయాన్ని (పథమ పకరణంలో తెలుగులో పదకవిశావిక్రాసాన్ని గూర్చి వివరించిన సందర్భంలో మనక సుబోధమైంది. పోతే | యుగాని కంతటికీ తెలుగువార్లోయ కారుల్లో మొట్టమొదట పేర్కొనదగ్గ సింహెగిరివచన రచన బ్లేసిన కృష్ణమాచార్యుడాక్క డే (ప్రముఖంగా మనముందు నిలసాడ్రు, అంతకుముందే ఈ పదకనిత ముఖ్యంగా సంస్కృతంలో వెలసినా, మన శెలుగునాడులో సెతం దానికీ (పామఖ్యమూ, (వచారమూ ఉండట్రంవల్ల ఆ విషయాన్ని ఇట ఆరంభంలోనే తడ వటం అసమంజసమేమ్రిక్రాదు. పైగా అవసరంగూడ్రా, అందులొ ముఖ్యంగా గత గోవిందక _ర్త జయదేవుడు, థ్రీ రృష్ణకర్ణాన్భుతక్ర ర లీలాకకడు అనే సంస్కృత కమలను గూర్చి ప్త్తంగా వివరించడం ఇందుకపకరించ్దే వషయం.

“వదకవుల చరిత త్‌

తెలుగు జానపద కవితావిర్భావం అనాది తెలుగుజాతి బతుకులో ఒకభాగం. అది అనియతం కావడం వల్లా, అదికేవలం ఆకువ (0121 కావడం వల్లా 'చాని స్వరూప స్వభావాన్ని అనాదినుంచి పరిశీలించే అవకాళంలేదు. ఆధునికయుగంలో మ్మాతమే జానపదవాజ్మయ ఉద్దారకులు "సీకరించి వరిరక్షించడానికి యత్నించారు. ఇదిఎన్నో మార్పులకు: గురిఆయి ఈనాటి రూపంలో ఉందని మనకు తెలుస్తుంది పొతే (పాజ్బన్నయ యుగంలో అఖించిన శాసనస్ట్థ _ఆధారాన్నిబట్టి నన్నయకు పూర్వం తరువోజలు, మధ్యాక్కరలు, ద్విపదలు, సీసం, రగడలు మొదలై న దేశచ్చందస్సులలో గానయోగ్యంగా పదాల్లాంటి పద్యాలుందేపని తెలుస్తుంది. వీనిలో ద్వివదను నన్నయ భారితమున _వాయుకున్నను తద్వికారమన(దగు తరువోజను గహింబెను ఆకని భారతమున *రగడ” రచనలులేవుకాని నాంటిచాకుక్యరాజరాజు కోరుమిల్లి శాసనమున ఇిన్నయతులు గల సంస్కృత రగడరచన మున్నది కాషన శిష్టసాహిత్యమునంగూడ సీతీరు రచసల కొనాండే ,పవేశముకలిగిసదని చెవ్నవలసి యుండును.

“ఇకనన్నె చోడుడు దేశి కవితను పేర్కొని ఉద్ది సత్కవుల సంస్తుతి” చేసియే యున్నాడు అంతేగాదు, దేశి కవితాళాఖకుండెందిన తనకాలపు గేయఫణీకు లను గొన్నిటినిగూడ "పేర్కొనెను. అతడు కుమారసంభవమున ఈశ్వరునిగూర్చిన అంకమాలికలు (3-38) (11-51; కల్లుదించువారి “గొడ్షగీతికలు” (6-45): శబరకామినులు “రోకటింగొని దంచుపాటలు (6-17), ఉవిదలింపుగపాడు" నూయల పాటలు” (4.89); మున్నగువానిని ప్రస్తావించుచు ననపాల బాలికలు నవలితికాందో లనుల వేడ్క నలుప్తుచు నాలశు లొగిండేసిపొడిన (4-112) విధమును గూర్చియు, అంకమాలికలను *ోవనిగొన సాహుళి ఫలమంజరమునం బేరాళి నాందోళి భైరవి నాటి నునుపార నాలతుల్‌ నూల్కోనంజేసి” (9.135) పాడినరీతిని గూర్చియుంగూడ కొంత వివరించెను ఇవి యెల్లనాడు _ప్రచారమందుండిన దేశి వరుసలే. వీనిలో “అంక్రమాలికలు" సాడుకొనుటకు వీలుగా సక్షర్మకముమున మాలికారూపమున పాల్కు 8కి సోమనాథుడు రచించిన *“అక్షరాంకమాలికోలను గద్యపద్యాదులను బోలిన రచన లేమో।; ఇంకనతడు పేర్కొన్న ఊయల, దంపృళ్ళిపాటలు నాటివి కానరాకున్నను నేటికిని (పచారమందున్న వరుసలే.”2

ఇెలుగులో పదకవిత ఉర ఇలాగే పాల్కురికి సోమనాథువి కాలంలో తుమ్మెదపదాలు, వ్‌ వెన్నెలపదాలు మొదలె న పదాలు పాడుళున్నట్లు చెప్పిన విషయం పూ వ్‌! ఇరాగే జోలపాటలు, కోలాటపాటల్సు చాగుభళాలు మొదలైన పాటలు క కాలంనా తున్నట్లు సైతం ఇతడు పేర్కొన్నారు.3 పాల్కురికి సోమనాథుని కాలం లి డా సంగీత సంప్రదాయాన్ని 'గూర్చి వివరించిన భ్రీ రజసీకాంతరావుగారి మాటలు ఉలేఖించదగవి. లి మ “పాల్కురికి సోమనాథుని సంగిత శాస్త్ర వైదుష్యము అసాధారణమై యుండాలి. భారతదేశములోని వివిధ రాజ్యాలలో నెలకొని అలముకొంటూ పండిన వివిధ సంగీత పదతులలో సోమ్షనాథునిది 'శత్యేకించి చెప్పదగిన శాఖలోనిదని ఛి తోసుంది ఈ శాఖలోనికొన్ని అంశములకు శార్ణదేవుడు మొదలైన సమకాలిక లక్షణక రల పద్ధతిలోని అంళములతో ఏకొంత మాతమో సాధారణ దృష్ట్యా "సామ్యం ఉన్నప్పటికీ విశేషాంళాలెన్నిటినో సోమన పద్ధతి తనసకాలప్ప దేశీయగాన సంపదనుండి పృణికి పుచ్చుకున్నట్లు ఊహింపవచ్చు”4 “స్టోను్య "పేర్కానిన పద్మ్మకియలట్టుండగా నాతని అక్షరాంక పంచ (వ్రకారాడి గద్యములును, బసవాషక గంగోత్న 8 సద్గురు చెన్నబసవ రగడాదులును ఇ 'అాటొ స్మువ్రసిద్ధములగు గేయకృతులే యసనవలెను. వీనిలో గ క్రిమయములగు సీతని గేయకృతులే తరువాతి కాలమన వచన సంకీ రన పద్దతి యనునొక నూతన పద్ధతికింగూడ దారితీసినది సోోక్సనాజ్టుని ఈ రచనల తరువాత చకపాణి రంగ నాథుని రచనలుగా (పభాకరశాస్త్రిగారి చేత నితీవం 'పకటింపబికిన నయన, నమశ్శివాయ రగడలున్ను కృష్ణదూచార్యుని రచనణగా నా పరిశీలసమున గు 68 0ప చిడిన రామనామ, నృసింహనామములనంబిడు రగడ రచనలునిట పేశ్యాన్గన్లస్స యున్నది. వీని తరువాత నాచన సౌమనాథుని జాజరపాటయే పనకునేంటి లక్ష్యోదా హరణము నించుక మిగిలియున్నది క్ట వ్యర్మాపెగ్గడ సంగీతర సిక్రుడ్రట, పోతన “గోరిందుమీద పాటలు చాలు నంకించి ॥ న శ న న ట్‌ పే గ్రాన్నాడు.. శ్రీ నాథుడు జాజరలనదిడే చర్చరీ శా ప న్‌ లన్న, వల్మాటీవీర్రగ్గాగ్రలి "పేర గ్రాన్నాడు.... దేశీరచన యక్షగానరీతిని

పదకవుల చర్మిత 47 'వశంసించాడన్న విషయం పూర్వోక్తం. మడికిసింగన *“చతురలీలలనాడి సంకీర్ట నము చేసిన వైఖరిని ్నప్రస్తృతించాడు. ఆ వెనుక త్యాళ్లపాకవారి సనుకాలికులు, ఆ తరువాతి తెలుగు కవులు తమ సంగీత పాండిత్యాన్ని 'పకటించుకొన్నారు.

ఈ యుగంలో అన్న మాచార్యులకు ముందు పదకపులని చెవ్పదగ్గ వాగ్గేయ కారులు లేరు. కొన భగపతీ స్తుత్యాత్మక వచనాలు రచించి పొడిన కృష్ణమాచార్యులు మ్మాతమే పనకు కనిపిస్తాడు కృష్ణమాచార్యుని గురించి తెలుసుకొనేముంధు సంస్కృతంలో (వసిద్ధగే యకృతి గావించిన జయదేపుని స్మరించడం అవసరం. జయ'బేవ్రడు (1090.]1158) :

“అది పం డెండవ శళతాద్దారంభం, అప్పటికింకా థారతీయ సంగీతంలో గాం త్త హిందూస్టాన, కర్ణాట పద్ధతులనే చీలిక రాలేదు. ఇంకా శార్డదేవుని సంగీత రత్నాకరం వెలువడటాని కా ళతాబ్దం పూర్రికావలసి యున్నది “దర్మిత కారులు ఆ కాలాన్ని రాజప్యతయుగం అన్నారు అప్పుడు ఉత్తర భారతదేశమంళా ఖండ ఖండాలై వేర్వేరు రాజుల పాలనలో ఉంటోంది. పడ వుట పాంచాలం మొదలు తూర్చున గౌడదేశం (బంగాళం) వరకు వేర్వేరు రాజ్యాలు. మహారాష్ట్ర కర్ణాటకా లలో పళ్చిమ చాసక్యుల్డు కళ్యాణ్‌ చాళుక్యులు, ఆంధ్రదేశంలో తూర్పు చాళు క్యుల్డు దక్షిణాన చోళులు తషుతమ రాజ్య వి_స్ఫృతికి కట్టుదిట్లాలు చేసికొని దేశ భాషలలో సాహిత్య కళలను ఉద్ధరించడానికి (ప్రారంభించారు. అప్పటికవ్చుడే రాజరాజసరేర్యదుడు నన్నయభట్లు చేత మహాభారతం తెలుగులో (నాయించాడు (1060,

కాస్యగీతి పియుడు, కవిపండిత గాయక పక్షపాత్కీ స్వయంగా సంగీత సాహిత్య వండితుడూ, (బంధ రచనాదక్తుడూ 'అయిన అక్మణ'సేనుడనే రాజు గౌడ దేశాన్ని 1116 నుంచి 1160 వరకు పరిపాలించాడు. ఆతని ఆస్థానంలో. వెలసిన వాడే వరకవి జయదేవుడు. ఈతని గీతగోవిందం సంగీత సాహిత్యాల సమ్మేళనం, రమాదేవి భోజదేవులు ఇతని తల్లి దంయడులు. ఇతని జన్మస్థానం విందుబిల్వం. కాని కొన్ని శ్లోకొల్లో కేందువీల్వమనీ, కిందుబిల్వమనీ, తిందువిల్వమనీ చెప్పబడింది,

టో న! బహుళా అది వ్రాయసగార్యడ దోషమేమో | విందువిల్వం ఒరిస్సాలో జగన్నాథ

జెలుగుతలో పదకవిత ఉర , కడ

క్ష్మేతానికి.సమీపాన ఉంది, కొని వంగదేశంలోని దిది అంటారు కొందరు. లో ఏపేటా జన్మదినం జరుపుశారట. కొన్ని సాత్ష్యాధారాల్ని బట్టి జయదేవుడు సు ల 1090 లో జన్మించి 1153 వరకు జీవించినట్లు తెలుస్తుంది బహుశా ఓ్యఢ్ర దేశం జన్మించినా. వంగదేశంలో జీవించి ఉత్తమ వాగ్గేయకారుడుగా ,ప్రసిద్ధిపొంది ఉంటాడని భావించడం అసమంజసమేమీకాదు “పద్మావతి చరణ చారణ చక్రవ్థీ అని 'ఈన భార్య పేరు పద్మావతి అని "పేర్కొన్నాడు. జయదేవుడు రాధాకృష్ణ భ కుడు. రాధాకృష్ణ (వణమయాన్ని "వదింధాలుగా గానం చేస్తుండగా పద్మావతి నోట్యం చేసూ ఆ (ప్రవింధాల్లోని భావాల్ని అభినయిస్తూ ఉండేదట. ఆ వ్రదింధాలే 'శ్రమగళిని గీత గోవిందమై వెలిశాయి.

“ఇతి అష్టపదులలో కీ 8 ధవ్షళము, మంగళాచరణము, (భమరపదము, గడడపదము వంటి. దే? (ధవింధరీతులు కనిపిస్తాయి “పళయ పయోధిజలే” అను దళావకారాష్ట్రపది క్ర క్రీ ధవళము. ఇది సంగిత అక్షణక రలు ప్రబంధాధ్యాయా లలో స్పష్టీకరించిన ధవళ. 'ప్రదింధంగా మాతమేకాక, తెలుగు మధుర కవిళా రీతు లలో ఒకటయిన ధవళంగా కూడా-మనం గుర్తించవచ్చు. అలాగే ద్వితీయాష్షపది ఈ కమలా కుచమండలి అనేది మంగళాదార ప్రబంధం భమర పదాని దా హరణం, *చందన చర్చిత నీల కశేబర పీత్రవనన వనమాలీ, గర్రడ్త ప్రదాని కదాహరణ,-*వహడ్రి షలయ సమీరే మదన హృదయముపశిధాయి, ఆర్రాద్రా గోవిందుల 'ప్రణయ, విరహ, విశ్లేష్క కలహ్మ ఖండన, సానునయ్య, సమాగక్మ, సంధానముల ద్వారా జీవ్మబి హ్మైక శ్రీ సంధాన వేదాంతం వ్యంజితమప్పతోంద్రన్సి గత గోవిందం: పరమారం తెలిసిన పెదలు చెబుశారు *7

ధి చి , ఇంకా చాలక, రీతిమంజరి, కారకనాదం, ఈత్వచింశాష్రణ్రి అనే ర రంన్‌ కర జయదేపుడన్న (్రకీతి ఉంది ప్రసన్న రాఘవ నాటక కర్మా ఫంగార -నూధవీయ చంపూరచయిత “వేర్వేరు జయదేవ నామకులన్మి గీజ్రిగశ్చ్థ్వా తో ర్రకాదని తెలుసుంది. లీలా శ్చుక్చుద్తు [18వ శ్ర; జయే ఇతని కాలం నే క ల్‌ తవాత భారతదేశంలో (పసిద్ధ వాగ్గేయక్రాగ్షడ్ష లీలాభక్షుడు క శౌన్టీ అని పండిత 0 లు తలంచార్తు, ఇత్ర ఉత్కభుడ్రని కొదరు

పదకపుల చరిత శ్ర తలంచన్నా, ఆం్యధ చేశీయుడని పలువురు అంగికరించారు.. లీలాశుకుడు తన కృష్ణ కర్ణానమ్యుత కొవ్యోన్ని తెలుగు కవలాగానే. _ ఆశ్వాసాలుగా విభజించడంనల్ల ఇ ౪౬ గర ర! చింతానుణి పేళ్యమూలంగా సన్యసించిన విల్వమంగళడన్న వాదం ఉండడం వల్ణ , 16వ ఇ. లోని ఎలుగుపూడి వెంగ్యాగణ్‌ అనే కవి కృష్ణకర్ణానృుతాన్ని తెలుగులోని కనువదించడం వల్డ వీబాళుకుడు అం్భధుడని థీ రజనీ కాంళరావు గారి భావన.

కానీ రాళ్ళప థి అనంతకృస్తశర్మగారీ విషయాన్ని అంగికరించలేదు. “ఇళ్లే

ఉరి నే

శ్రీరజనిగారి అధ్మిపాయాలు కొన్నిటిని యథావత్తుగా అంగీకరించడం కొందరిక్‌ సాధ్యం కాకపోపచ్చు.. లీలాశుకుడు ఆంధుడనుకొనడానికి వొరందించిన హేచు ప్పెలు చాలా దుర్చలములుగా నాభ కానవచ్చినవి నః

ఆజ్బ్యయృ్ఫదేపుడు గీత గోచిందంతలో రాధాకృష్ణుల వజయ శృంగారంలో అవస్తా భేదములను (ప్రదర్శించ, మూనవ మన స్తత్వానుగుణ మైన రూపక నిర్మాణం చేశాడు. లీలాశుకుడు గోపికలతోపాటు తన్ను, మసలనుకూడా నాయికలనుచే సి; నాయకుడై న శ్రీకృష్ణ కిళోరమూ ర దివంసంగళ వి;గహాన్ని తనివితీరా కోటిభంగు

టా గో చిల్ల వావీ వ (౮ ట్‌

అలో (ప్రదర్శించడమే కాకుండా ఆదర్శంలో తనకూ మనకూ కూడా కలిగే సత్య సౌందర్య పరమావధియైన ఆధ్యాత్మికొానందంద్వారా నిర్మాణాన్ని సాదించిన వొడయాడు.1?

సంగీత సభలతో రాగమాలికలుగా- గానంచేసే కృష్ణకర్ణామృత ల్లోకాలు ? శకస్తూరీ తిలకంలలాట ఫలకే; కస్తంబాల వాలానుజః; కౌళిందీ పులినేషు; గోధూళి ధూసరిత కోమల; సాయంకాలే వనాంతే కుసుమిత సమయేః హేగోపాలక హదయా జలనిధే; రామోనామదిభూవ హుం; మొదలైనవి. గేయచృందస్సులున్న సృ ్తాలు నర్కుటం, మంజుభాషిణిః హరిజిస్ణతం, మాలిని వృథ్వీ, మత్తకోకిల, తోటకం మొదలై నవి. “ఇత్యాదిగా సంగీకానిక్కి నృత్యానికీ, అభినయానిక్సీ చ్యితలేఖనానికీ, శిల్చానికీ ప్రదర్శన యోగ్యాలయిన గేయచృందస్సులు కృష్ణకర్ణానృుళం ద్వారా మనకు అందించిన లీలాశుకుడు శిశుసొందర్యంలో పర్మబ్రహ్మనుచూసి, భక్తి

సరమా తిక | బహా కలిగించి శృంగార పరమావధిలో అధ్యాత్మిక (బి గ్రైనందము లిగించిన 'పముఖ వాగ్గేయ కారులలో అద్వితీయుడు” 11. గి

పదకీవితో క తెలుగులో ప కృష్ణమాచార్యులు (1268.]1828) ; “౩వ శతాబివాడే అయి సింహగిరి నరహరిపె వచనమాలికాగేయాలు గ్‌ కా లో రచించిన కృష్ణమాచార్యుడు లీలాఖుపనికి సమకాలికడపుతున్నాడు ౮ వాలంళ ఆంధదేశాన్ని పరిపాలించిన కౌకతీయ రాజులు శ్రైవపశావిపూనులు, దేశం అంతటా శ వమతం (పాఠంలో ఉండేకాలంలో లీలాకుపుడు ఆరంధంలో పంచాక్షరీ నుంతో పాపకడు కావడం సమంజసమే. కృష్ణదూచారి నెలవై న సింహగిరి లాగానే కాకతీయ రాజధానికి అంత సమీపంగాలేని వై ష్టవక్షేతమైన 'పేద్యాదికి చుట్టు పక్కల ఇతడు సగం జీవిళం గడిపి ఉండవచ్చు.”12 అని స్రీ రజనీకాంతరావుగారి అభ్మిపాయం+* కృష్ణమాచారద్యుడు కాకతీయ రాజులలో రెండవ ప్రశాపర్నుదుని (కీ శ. 12541323 కి సమకాలికుడు. ఈతని జననం భ్రీ నిడదవోలు 'వెంక్కటావు మొదలై న పండితుల 'శ్రకారం 1290. కానీ కృష్ణమాచార్యులు వచనాల ఆధారంగా అతని జననం 1268లో కావచ్చునని డా॥ వేటూరి ఆనందము 8గాప అభ్మిపాయ వడపన్నారు 1%, అందుకు తగిన ఉసపత్తులు చూపించారు. కానీ డా॥ ఎమ్‌. కుల ఖరరాప్పగారు ఆల్‌ని జననం 12650 1పాంతమంటున్నారు ఇళ కృష్ణమా వాని న్వ్యాగామం సంతూరు లేక సంతనప్పరం. ఇది ఆంధ్రదేశంలోనిదే అనీ. సొ గా ప న రలం జా మహబూబ్‌ నగర్‌ జిల్లాలోని సంశపూరని డ్రా॥ ఎమ్‌, కల పెగారు నిరూపించారు!5, దీన్ని డా॥ 'పేటూరి ఆనందమూ ర్హి అంగీకరించారు, ఇది. సముచిళంగానే ఉంది. న్‌ వ్యకీపాతమాగాన క్త పడవేసపిక కవార (కుహూ ప్లోంవల్ల అబాలుని తల్లిదండులు పాడ్పుదావిలో

• సేంహానలానిక్రి చేర్చగా అక్కడ స్వామివా౭ి అభి'షేకక్షీరాన్ని ఆసాదించి కళ్ళకదుకోగ్గా చూప్పవచ్చిందట. ఇతని చే మ య న్‌ గ. , ఎవచ్చిందట. ఇతని మేనమామ ఖ్రీ రంగాచార్యులు ఇతన్ని వ _పన్లివిచ్చి పెళ్ళిచేశాడు సాంసారిక జీవితం గడుపుతూ పృ తసంతానం ౦ద్కి పృతవియోగంతో దాథపడి, సంకీరన (" వే 9 వాక్చూజలు చేస్తూనే ఆవెనుక శ్యాలోలుడై ఉండగా ఆకని దర+నార స నో అగా ఇనార్ధం బౌతకమూరు అర్షరు సోదర్ర భాగవతులు వచ్చారు వారి దర్శనంతో ర షమాచారి గి గ్‌ కథటున్నాయి = ఏరీ మా క చార్యునికి కనువిప్పు కలిగింది. ఇలాగా ఎన్నో చా అవు కిస సు 4 వ్‌ భిసంకీర్రలను పాడుకొంటూ మహిమలెన్నో వద

నలా నా నడకను / ఎ చే గ టో మ్‌ స టా. వ్‌ పదకవుల చర్మిత నన (బం! క్‌] త్శిస్తూ శః మహనీయుడు, పుట్టింది సంతనపు శౌాశ్రమున్నా దిహుకొలం సింహా చలంలోనూ, నడువు కాలం వోరుగల్లులోను, చివరకు భ్రీరంగంలోనూ జీవయాాత సాగంచినదు తెలుసుంది. ఆంధ్రదేశంలోని ,ప్రసిద్దవై షవ పృణ్యక్షే శాలనర్నిటిని గర జాని ధజఒటి ర్‌ ఆ ట్ర దరి+0చినటు కూడా తనవచనాలలో ఆయనే పేరొ న్నాడు” 17, తా ంణు మా.

కృష్ణమాచార్యుని వచనాలపై కర్ణాటక వీరశైవ వచనాలు సంస్కృతంలో రామానుజస్వామి విరచితగద్య_తయం (భావం ఎంతోఉందని విజ్ఞాల అభ్మిపాయం వివిధపదాల నిర్వచనాలు మొదలైన వివరణ వఠస వకరణంలో మనం (గహించాం.వృ త్త, నిబంధపదాలనీ, చూర్జాఖ్యల నీ పదాలు మూడువిధాలు. అందులో కృషమౌచార్యునివి చూర్తాఖ్య పదాలని తాళ్ళపాక చిన తిరునులాచార్యుడు తెలిపాడు.

ఫైల్ల న్‌ డి

“ధర కృష్టాచార్యాదిక

విరహితమె చూర్తాఖ్యం

ఈ ణ్‌ బరగు ననిర్యు క నాము భాసితనుగుచున్‌” 38, అానే దీన్ని కొందరు కాళగంధి అని అంటారనీ, శాళగంధి అంపే ఇదనివీరు తెలిపారు...

“*భందో గణముల నియతిం

చొందక తాళ (స్రమాణమునంగడుంెలువై్వై

కొందరిచేందచ్చూర్తం

|!

బందముగా తాళ గంధియన౬ బొగడొందున్‌ ”18.

కృష్ణమాచార్యుడు ఆనియత పదాలెన చూర్ణనామక వచనాలు రచించి తరించాడు.

“ఆంధదేళమున వచనరచనరు, భజన సంకీర్తన పద్దతులప పరమా చార్యుడు, (ప్రపికామహుడు నయినవాడు నున మెరిగినంతలో నీ కృష్ణమాచార్యుండే, “ఓం నమోనారొాయణాయి”, అనియు “నమోనమో లక్ష్మీవల్ల భా అనియు, *అనాథపతి

ల సింహగిరి నరహరీ నమోనమో దయానిధిః” అలియు, మాయతి రామానుజముని వరం దాళారు కృష్ణకువ్యారస్యామి నరహరీ నమోనమో దయానిధి ; *అనియు ణి పర బహ] సీంహ హా మో ( న ల పర్యబహ్మ సింహగిరి సరహారీ నమోనమో దయానిధీ ।! అనియు మకటములుగా

కి కేలుగులో పదకవిత స్వామి వారి యనంతనామగుణ కథలకు వచన బావంబున నీతడు విన్నపము సేయు చుండెడివాడు, ఈ విధమున కృష్ణమాచార్యుడు పాడుకొన్న వచన సంకీర్తన ములలొ ఏీన్నపములుగాను, చూర్జికలుగాను. గుర్తింపదగినవి కొన్నిష్మాతమే నునకు లభించినవి ,... పదునైదు, పదునాజు శతాబ్దాలలో వెలసిన తాళ్లపాక కపీశ్వరులు ఈ కృష్ణదూచార్యునే తనుకు మార్గదర్శకుడుగను, తాళదింధచ్చంచో విరహితమై చూర్జాఖ్యందిరగు నట్టి పదరచనలకు పశికల్బకుడుగను పేర్కొని నాద స నె కృష్ణమాచార్యుని అభ్య మైన కృతులు వచన సంకీ రదముల్కు ఉలసీ మహా త్మ్థము, నృసింహనామాలు, రామనాము కీ _రృనము, రాషనామాలు అయినా ఈతడు చాతుర్లక్ష నచనాలు రచించినట్లు తెలుస్తుంది వాటిని వై ష్ణవమత సిద్దాంత పలి పాదకొల్సు పస్వరాణ సంబంధమైనవి, 'పేదాంత పరమైనవి, నీతివటోధక మైనవి అని నాలుగు విధాలుగా విభజించవచ్చు, భక్తి (పబొధాత్మకంగా, వర్ణవ్యపస్టా రహితంగా చెప్పిన ఒక వచనం. కక “దవా. విష్టభ క్రిలేని విడ్వాంసునికంజ హరిక్‌ _ర్తనము సేయునతందెకుల బాండు, శ్వపచుండై న నేమి? ఏ వర్థంబైన నేమి ? ద్విజున కంటె నతంె అజుండు. సంధ్యా (వందనాద్భి నిత్య కర్మానషానంబులు తప్పక సడపిననేమి ? సకల ధర్మంబుణు "సేసిననేమి *? మా సింపహాగర్‌ మట కల బూ బంహగిరి సరహరి దాసులకు దాసువెనం గాని లేదుగతి స్వామి * సింహగిరి సరహరి సమోనమో దయానిన్‌ 1”20. -ా కృషమాదాపంవి వచి ప “తెలుగు భాషలో చ ౮. నవచసనైక చేయుటలో (ప్రథమదైన క్షషమో చార్యుల (పభానన్లు అతని తరవాత టి చున్నది. రచన వదతి య న కొన్సిం 1 వద్ధ ందును, భావమునందును, స షట.

౩ అం్రపదాయనుసందును ఈ యగ్రగామి యగుటవలన పే సం పదాయమిన్న హా ములు (వాయట యందీతడే 'పేశ్యర వచనముల్సు శఠక్ర్వో ఏప్నేపమలు దం రచనలు జేసిన శ్రీ పేంక

కొశికారీోశర వచనముల గు వావి రచ $ క్‌ చనములు మొదల

వదకవుఅ చరిత ర3

ఇలాగా వచనాలు రచించి సంకీర్తన వద్దతికి, వై స్టవభక్తి (ప్రవ ల్తికి చక్కగా (పచారంతెచ్చిన ఘనత కృష్ణదాచార్యునికి దక్కుతుంది... పై పెచ్చు తదితర యుగాల వారిపై తన ప్రభావాన్ని అనంతంగా నెరపిన మహానుభావుడీతడే. ఏమైనా తెలుగులో అన్న మాచార్యుని పూర్వయుగంలో వాగ్గేయకొరుడుగా చెప్పదగిన వాడు ఒక్క కృష్ణమాచార్యుడే అన్నది సారాంశం " హత అన్ననూచార్య యుగం (1400.1600 ;

తాళ్ళపాక అన్నచూచాద్యడే తెబగలోని పదకనితలకు ఆద్యుడు. ఆతని “పప మీదుగా ఈ యుగం పిలువబడడం ఎంతైనా సముచితం. యుగం అం'పే సామాన్యంగా వంద ఏళ్లని లెక్కలోకి తినువోవడం పరిపాటి. అయితే ఇక్కడ అన్నమాచార్యయుగం 1400 నుంచి 1600 వరకు. అంపే ఆయన మరణానంతరం సుమూడ వంద యేండు కలుస్పకొని పిలవడం జరుగుతూంది కారణం ఆతని ప్మత ప్మాతులు 1562 పరక కొనసాగారు... వీరిలో ఎవరినీ యగకర్తగా స్వీకరించ వీలులేదు. పోతే ఈ యుగంతో తొలి యక్షగాన కర్తలు, తత్వక _ర్హలున్నారు. వారిని పదకర్రలుగా చెప్పుకోవడం తప్ప సంగీకానికి వారు చేసిన "సేవ అంతగా కానరాదు. కాబట్టీ హరెవరూ యుగకర్ధకాదగిన అ నక్తతను పొందలేకపోయారు. ఆ తరువాత అన్నమాచార్యునంతటివామ క్షేతయ్య క్షేతయ్య వరకు కొనసొగిస కాలాన్ని మనం అన్నమాచార్యయుగం గానే పిలవడం సముచితమని భావిస్తు న్నాను

కృష్ణమాచార్యులు అనిబంధ పదాలైన వచనాలు రచించి తరించాడు ఇది దేశీ రీతి. మార పదళిలో నిబదపదరచన జయదేషవితో ఆరంభమైన సంగతి మనం గు ర్తింొను? ఆనాటి పండితులు దణ సొహిత్యం అం"'పే ఆదరించే వారు కొరు. ప్రైగా ఈ పదరచనను లెక్కచేయలేదు. అందుబేత తాళ్ల పాక అన్నమయ్య దేశీ ఫణుళులై న పదాలు నిబంధకీతిలో రచించి ఆడి పాడి, భక్తి ముక్తికీ సోప్రా సమని నిరూపించాడు. ఈ విషయాన్ని డా॥ 'వేటూరి అనందమూ రర్హిగారు ఇలా వివరించారు.

“న్సన్షదేశఘున 'ప్రాచీనవగునీ” వచన సంకీ ర్త పద్దతి యొక పక్కన 'ప్రబారమునక వచ్చుచుండగా మళటియొక వంక భాషా వ్యుత్చ తియ, సంగీత

తెలుగులో పదకవిత కడ

పరిజ్ఞానమును గల శిష్టులగు. వాగ్గేయకారులు. కొందరు తత్పూర్వపు మాగ్గ ప గేయే రచనారీతుల నాకించుకొని “సంకీర్తనా పరికుద్దినే దగం జేయంబూని, అ వ్‌ లక్షణ సవృన్వయముతో నిబంధ కవితా పద్ధతికి గూడా చక్కటి మార్గమనుగల్నింప సొగినారు.. వారిలో (కీ; ౪ 15వ శశాబ్టి నడిమి భాగము నుండియు అకద గల పదకవితలతో 'చేశ్వము నుబ్జూత లూగించిన శాళ్టపాక వారే మణులు ॥ 'ప్రథమాచార్యులును అనవలపియున్నది వారికిం బూర్వమట్టి పదకవితలు దేశీయతా మ్ముద్రగలిగి జానపదుల వాగ్య్యవహారముననేగాని లక్షణ శుద్ధిగలిగి శిష్ణసాహిత్య మున చేర్చందగినవియ, కాలమును గ రృత్వమును గు ర్రింపవీలగునవియు నధిక ముగ లేవనియే చెప్పవలెను ప్రాచీనుల ద్విపదలు, రగడలు, తరువోజలుకాక అట్లు కౌలమును, కర్భృత్వమును గుర్తింపదగిన పొటలలో, పదములలో నాచన సోమునిదని చెప్పబడు జాజరయు, గార్లపాటి లక్క్మయ్యాగారి వని యిటీవలనే తలపం బడుచున్న (యాగంటి ఏగంటివారి పదములలోని “ఇివశిపయన'మేలు తుమ్మెదా అను తుమ్మెద పదమును, “సూర్యసోమావహ్ని నడుమూ శౌర్యమనే చిలకాగంటి” అనెడి వలయు కొన్ని మాతమే కనబడుచున్నవి, పీనితో ఏగంటివారి పదముల రచనాకాలము విషయమున విమర్శకులలో సభ్మిపాయభేదము లేకహోలేదు.”22

కాగా సంస్కృతంలోని జయదేవ లీలాజటం రచనలు తెలుగులో ప్పద కవితకు దోహదం ॥ చేశాయన్న పిెషయం పూర్యోక్తం, ఇంక కన్నడభథాషలోని ప్రాచీన పీరశై వ యుగంలోని విస వేళ్వరుడు మొదలై నవాప పచించినభ క్తి జ్ఞాన, వైరాగ్య బోధక వచనాల్ని గమకీ కళాకోవిద్రులు మనోహరంగా ఆలపించే సంప్ర డాయం శ నాటిక కర్ణాటకలో వుంది. ప్రిటిని పీ పులు కాస్తాాలస్టీ వ్యవ హరిస్తారు... వ్రీట్టిన్సి మన వచన సంకీర్రనల లాంటివని చెప్పవచ్చు. ఈ కరాటక వచన గీతాలే తెలుగుతోని వ్యాన ఫ( రృనలక మూలమని కంంచడం సంజ సమే. పోలే శ్రీపాదరాయలక్రో ఆరంభమైన. దాన సాహిత్య ప్రభావం సెతం ఉందన్న వషయం పూర్యో యకం హా తాళ్ళ పాఠ అన్న మాచాక్య్యుడు (14081508) న

తెలుగులోని పదక వికాలయ్రానిక మూరివిరాట్టు శ్రార్ల స్యా అన్న మాచారడు పాశవానిక్‌ ఈ అన్న మూబార్య యగం తెలుగు వదకళా కర కః వసంతీకొల సంచే అత్యుక్రికాదు, స్రహజ్లో క్రి (4

పదకపుల చరిత 55

అన్నమాచార్యుడు సందపరీక బాహ్మణుడు. బుగ్వేది; ఆశ్వలాయన సూతుడు, భారద్వాజ గ్‌ తుడు అయిన నారాయణ నూరిక్తి అతని ధర్మవళ్ని అక్కమాందికు స్రీ వేంకటేశ్వరస్వామి అన్యుగ్రహంతో “బిరుదు గజ్జీయల ముప్పిడి కఠారంబగు నందకాంశళమున వై శాఖ విశాఖా నక్ష్మతమున, చక్కని (గహము లుచ్చయమున మూండలర?” అన్నమాచార్యుడు జన్మించాడు, ఈతని జననవత్సరం 1424, దివ్యధామం చేరిన వత్సరం 1503 అని వేటూరి ప్రభాకరళావ్రుగారు నిర్ణ యించారు 2 ఈ విషయాన్ని బలపరచారు. డా॥ వేటూరి ఆనందమూ ర్తి గారు,2క కానీ అనేకొధారాలతో ళీ గౌరి పెద్ది రామసుబ్బశర్మగారు అన్న మాచార్య జననం. 1408 అని నిరూపించారు "

“అన్నమయ్య కీ. ౪ 1424 (క్రోధి సం, వైశాఖ శుద్దపూర్ణిమనాడు విశాఖా నత్మతమందు జన్మించినట్లు కీ. శే ప్రభాకరశాస్త్రిగారు 'పేర్కొానియున్నారు. శాస్త్రి గారే వేంకపేశ్వర వచనములకు సీరిక్మవాయుచు (1945 పీఠిక_ప్ప 12,13 అన్న మయ్య జన్మకాలము కీ.శ. [1408 అని (వాసి, అన్ననూచార్యచరిత పీఠిక (1949 పిఠరిక-పు. 2,3)లొ దానిని సవరించి కీ శ 1424 అని వొసినాప.. డా॥ వేటూరి ఆనందమూ ర్రిగారు తాళ్ళపాక కవల కృతులు వివిధసాహితీ (ప్రీయలు అనే ంఠతమున (పు 60.65) దీనినే బఐలపరచుచు థ్రీ సాధు స్నుదిహ్మణ్య శాన్రిగాలి నిర్ణయమును, శ్రీ చాగంటి శేషయ్యగారి నిర్ణయమును శో సిపచ్చిరి.

“1408 విరోధి వై శాఖశుద్ధ పూర్ణిమవిశాఖానక్షతమున జన్మ మనుట నబబు విర క్షడగు అన్నమయ్య ఈ విధముగ లెక్కించెననుట సమంజనము” 2క్స్‌

అన్న మాచార్యుడు కొండనెక్కే నొటికి పదహా రేండ్లవాడని చెప్పిన (ప్రభాకర శాస్త్రిగారి మాటలను అంగీకరించక అన్న మాచార్యుని మనుమడు చిన్న అన్నమా చార్యచర్మితలో చెప్పినట్లు కొండనెక్కేసరికి ఎనిమిదేండ్లే అని భావించి ఐదో ఏటనే ఉపనయనం జరిగినట్లు విశ్వసించి, దానికి తగిన ఉపపత్తులు గౌతమ ధర్మ సూ(శాల నుంచి ఉదాహరించి, పై చెప్పిన దానిని ఈ విధంగా స్టాపించారు శ్రీ గోరి పెద్ది రామసుబ్బశర్మగారు.

“ఇక దుర్చలాహారులగు నేటివారు గూడ కాలినడకన ఎనిమిదవ యేబన్లే కొండనెక్కుచుండుట (ప్రత్యకమైన విషయమే. అట్లు అన్నమయ్యయు, పుట్టిన దాది యెనిమదవ యేటనే కొండనెక్కియుండుట వింతగాదు.

తెలుగులో పదకవిత క్‌ర్ర

ఈ లీల నెనిమిదియేడుల పిన్న

చాలుండయ్యును నిష్టంచినింబూని యతండు

వితత నృత్తంబుల వేంకట పతికి

శతకంబు కుతుకంబు సమళార+దీర్చి

సదనులాచారుండె సనుదెంచి యతడు”

ల (అన్నమాచార్యచర్మితము. పు. 23, 24) అని చిన్నన్న కాతగారి చర్మితమును దగ్గర దగ్గరకాలములో విన్నవాడు చెప్పుచుం డగా శ్రీ శాస్త్రిగారు కోమల మకులుగాన, అన్నమయ్యను సుకుమారునిగా భావించి ఏనిమిదపయేట కొండ నెక్కించుటకు సందేహించిరి.” 268 ల్రన్సి తెలుపడం సము చితమే కాబట్టి అన్నమాచార్యుని జననం 1408 అనడశే సమంజసమని నేనుసైతం భావిస్తున్నాను.

అన్న మాచార్యుని శల్లిదం్శడులు, వదిన పసులు చెబుళుండగా చేస్తుండేవాడు ఓకదినం కసుపుకోసి తెమ్మనగా వెళ్ళిచేతివేలు కోసుకొని విస్పవి తిరుపతికి. వెళ్ళా తున్న భప్తలతో కలిసి వెళ్ళిపోయాడు మోకాళ్ళ ముడుపష్ప వద్దకి చెప్పుల కాళ్ళతో వడచివెళ్లి అలసిపోయి. రాతిబండ మీదని దహోగ్గా, అలమేలుమంగ (ప్రత్యక్షమై అతని అలుపు దీర్చి వెళ్ళిపోతుంది. ఆమెఇచ్చిన పసాదం మూలంగా ఇతడు సరస పాపాత్య పారీణుడై అలమేలుముంగాంబపై శతకం ఆశువుగా చెప్పాడు. ఆ వెనుక కొండ మీదికి పదాలు షాగుకాంటూ వెళ్లి, కోనేరు మొదలైన వాటిని చూచి, స్నానా చులు ముగించి, ఫ్రీ వేంకపేశ్యరుని దర్శించి, పులకితుడవుశాడ అర్భకులు తీర్దపసొ దారు శఠగోపం ఒసగివంపార్తు పాపనాళాదుల్లో అవగాహనుడై ఫ్రీ వేంకపేళరుని పె శతకం చెప్పాడి స్వామిదర్శనాఎక్రి పోగా తలుప్పలు బిగించి ఉండడం గమనించి. ఆవేశంతో ఇంతకుముంచే చెప్పిస శతకం తోని పద్యాలు మళ్ళీ చదవగాన్సే తలుప్కలు వాటికవే తెరచుకొన్నాయి. అర్బకుడాళ్చర్య చకితుడవ కాడు. స్వామివారి ముత్యాల కం అన్నమయ్య పాదాలపై బడింది అచటి వైవాససార్చక్రలు అళ్ళర్యపడి స్వామి వారి అపరావకారమనిి కీరించారు, ఆ 'వన్సుక్ర ఘసవిషయతి స్వామి ఆదేశాను సారం అన్నమయ్యను శంఖచ కొంకిటినిజేస్మి పంచస౦స్కా గ్రాలు గావించి శరణా

పదకవుల చరిత ర్‌ గ ధర్మాన్ని బోధించి వై ష్టవనిగాచేశాడు. తల్లి వెళుక్కొంటూ వచ్చి ఇంటికితీనుకు తుంది యుక్రవయస్కుడు కాగా తల్లి దం డులు_తిరుమలమ్మ, అక్క_లమ్మలను ఇద్దరు కన్యలతో అన్నమయ్య వివాహంచేస్తారు. శరకోపముని వద్ద సకల వేదాంతి పరనం పూ ర్తిచేసు కొంటాడు. శ్రీ వేంళపేశ్వరునిపై పదరచన జేస్తూ 'వనిద్ధి కెక్కాడు ఇతని దాల్యమి కుడు సాళువ నరసింగ రాయలు పెనుగొండలో రాజ్యం చేస్తూండి ఇతనిని పిలిసించి శృంగారపదాలు పాడించుకొని మురిసిపోయి, తనపె సహితం అలాంటి పదాలు చెప్పుషని వేడుకోగా తిరస్కరిస్తాడు, హరినామస్మరణలో నానిన నాలుక నరుని స్మరించలేదని గట్టిగా చెప్పాడు శృంఖలాబద్దుని గావించాడు రాజా, గ “*ఆకట్రి పేల నలపైన వేళల. 'తేకవ హరినామమే దిష్క్త మజిలేదు” (3౮-100 అన్న పదం చెప్పగానే సంకెళ్లు ఊడిపోగ్కా అతని మహిమను గురించి పొదా న! ఛౌంటు డపుతాడు రాజు. ఆ వెనుక నన్మానించి పంపివేసాడు క్షమించి వెళ్ళిపోతాడు తిరుమలకు లన్న "చార్యుడు అక్కడ దినానికొక్క వదం చొప్పున బెప్పుతూ తీ 'వేంకపేశ్వరుని అర్భిసూ ఉండేవాడు. పు లమామిడిని తియ్యమామిిగా మార్చి, = అటి ళ్‌ నిరుపేద వివాహానికి ధనం సమకూర్చడం మొదలైన మహిమలు ,పదర్శించా. డట. లా పదకవితా పీశానుహుడె (పసిర్ధి కెక్కిన అన్న మాచార్యుని చరమ దశలో పురందరదాసు దర్శించినట్లు అన్నమాచార్యుల మనుమడు చిన్నన్న రచించాడు, ఛ్‌ “*ఏన్షయు నంధ్యలకు నీర్లి య్య జేకొనుచుం దనరు పురందర దాసాహ్వుయుండు షరమ భాగవతుందై వరగుచు సంద వరకుల్నాగ గణీయైన వైష్టవోత్తముండు సవరించు మురబై రి సంకీరృనములు కవలయంబున( బేపకొన్న న్యూతమున థి

ప దకవిత కి తెలుగులో ప తలంచిన భూత భేతాళ పిశాచ ములు పాజటీపోవ నిమ్ముల శుభం టెనం గ విని కనియను తోన వెలగందికొనుచు చని శాళ్టపాక శాసనుండన్న సయ్య ళం వెన్నుని గానె భావించి శీ నల్నించి సన్నుతి "సేయ నాచార్యవర్యుండు నతని విట్టలునిగా సనయంబు దలంచి కి లేని గుల సంథావించె.... 27 కానీ కర్ణాటక ఫిద్వాంసులు కొందరు దీన్ని అంగీకరించలేదు. క్రాసీ అన్నమా చార్యుని మనుమడే తన శాత జీవితచర్శిత రాసూ" తెలిపిన విషయం గనుక విశ్వ సించడమే సముచితం. అనేకోపపతులతో దీన్ని "నేను నిరూపించాను 2 శః పురందరదాసు కర్ణాటక సంగీత పితామహుడని | పసిది శెకి నవాడు ణి కకం న. క అన్నమాచార్యుడు 32 వేల పదాలు రచించినట్లు తెలుసూంది. అవి శృంగార ॥ + ణ్ష ళం అటో సంకిర్హనలు, అధ్యాత్మ సంక్షీర్హనలు అని రెండు విధాలు సంకీ ర్తనాచార్యుడనీ- పదకవిశా పితామహుడసీ శ్యతనికి సార్థక చిరుదులున్నాయి. ఇంకా శృంగారనుంజరి, అలమేలు మంగాందపై చెప్పిన శతకమూ 'ప్రకటితం. మరికొన్ని శతకాలు, ద్విపద నం, 'వెంకటాచల మాహాత్మ్యం (సంస్కృతం, సంకీర్తన లక్షణం (సంస్కృ, సం అన్నవి అభించలేదు. సంకీ ర్రన లక్షణాన్ని చిన తిరుమలొ చారుడు తెనిగించాడు “ఆళ్వారులు రంంన 'చావిడ వేదమని, “పంచమాగన్న మనీ పెలువబిదే అర్మధ వేదము ముష్ప రం: సవం సంకీ ర్రనములు క్రలగ్సి, పీటిలోకూడా (ద్రావిడ పర్నీభాపమ కల్పిత. ఉజ్వల రసానుభూతినొడవించుడు. ననేక పదాల పముల లోని యర్శ్చామూర్తుల సభి నరించుచు శరకొాగత్తి మహ చి ళ్‌ లోకనీటి దక _త్యమును 'పకిపాదించు నింక ననేకవిధముల లోకనీతి ధర్మోద్య్భోధ శ్య్య్య్హా విశేఫాంభముల వేలి అ చుచు ఎంతోవింతగ్యా. వేడుకగా స్వోను గ ౦ న్‌ గీత. సారస్యమతో,. సరవని భానో,

సదకవుల చర్మిక క్‌ి వేద పేదాంతేతిహాసాదిసూ క్షి తదర్థ (వతిపాదనములరో వెల్వెరిస్కి విజానవిమరై విరొజిల్లుచున్న వి” అని (పభాకరళాస్త్రులవాడు ఛాళారు.

“సంకీర్తన లక్షణంలో అన్నమయ్య, చిన తిరుమలయ్య జయదేవకవి గితగోవిందంను కొనియాడారు. అంకేకాదు. అన్నమయ్య తెలుగు సంకీర్థన ములేకాక నూర్జకొలది సంస్కృత భాషలోకూడా సంకీర్తననులు వేంకటేశాంకిత ములుగా రచించాకు”-9

కాగా అన్నయ్య. అనాడు జానపదుల ' వాడుకలోటండే జానపద గేయ రీశుల్ని అనేకం తనపదాల్లో ఉపయోగించుకొన్నాడు. అలాంటి వాటిలో _ జాజరలు, చందమామపదాలు, రుచ్ముదవదాలు, లాలి, సువ్వి, గొబ్బి, ఉయ్యాల, లాల, శోల్య శోధన, మంగళపదాలు, మేల్కొలుప్పలు, నలుగులు, దంపృష్ణ, కొట్నాలు, కూగూగులు, ఆల్లోనేరేళ్ల, ఛాంగుభకాలు, తందనాలు, వెన్నెలపదాలు మొదలై న వెన్నో వాడుకొన్నాడు

“అన్నమాచార్యుడు అద్వితీయ వతిధాళాలి, బుషికల్నుడు.._ పదంయొక్క అనంతరూపాలను తన రచనలలో వదర్శించాడు సంవాదగీకాలు అన్నమయ్య కీర్తనలలో కొల్లలు... ఈ విధంగా ఎన్నో అన్నమయ్య శృంగార వైరాగ్యాలను పరిపూర్ణంగా సమానస్థాయిలో ఆరాధించాడు. తన తర్వాతి పదకర్తలకు, కీర్ణన కృర్తలకు ఆయన మార్గదర్శి అయ్యాడు” 31%

అన్న మాబార్య భార్య తిమ్మక్క విదుషీనుణి మంజరీ ద్విపదల్లో “సుభ్మదా కళ్యాణ'మనే గేయకాన్యరచయి తి. ఈవిడ తెలుగులో మొదటికనయి తి.

అన్నమయ్య పెద్దకుమారుడు నరసింగన్నక, వాగ్గేయ కారుడుగా వ్రసిద్ధిలేదు, కవికర్ణరసాయసక ర్త ఇతడే అంటారు, రెండో కుమారుడు పెదతిరుములాచార్యుడు. తండ్రిలాంటి పదకిర్త. తాళ్ళపాక చిన తిరుమలాచార్యుడు పెదతిరుసులయ్య పెద్ద కుమారుడు; పదకదర్త. శాళ్ళపాక చిన్నన (తిరు పేంగళనాథుడు పెదతిరుమలయ్యగారి నాలుగో ప్యుకుడు_ద్వివదల్లో అన్నమాచార్య జీవిత చర్మిత, పరమయోగి విలానం, అష్టమహీషీ కళ్యాణం, ఉషాపరిణయం రచింనాడు. పదకదర్తగా 'వవ్యాతిలేదు. శాళ్ళపాక తిరుపేంగళప్ప (చిన తిరుమలాచార్యుని కుమారుడు రచించిన అమరుకం 'వకటిళం. కాని బాల్మప్రబోధిక, సుధానిధి అన్నవి అప్రకటిళాలు, ఇలాగా కాళ్లు పాక కుటుంబి మంళా కనికా కుటుందిం కొవడం విశేషం.

అన్నమాచార్యుల అనంతరం పదకవితలను వెలియించిన పెద తిరుమలా చార్యుడు, చిన తిరుములాచార్యుడు అనే వదక ర్తలను గూర్చి మరికొన్ని వివరాల తెలుసుకోవడం అవసరం పెద తిరమలాచార్యుడు (14581554 న అన్న మాచార్యుని చినధార్య అక్కలాందబి యందు పెద తిరుషులాచార్యుడు ఇన్మించాడు. ఇతని జననం 1458.1554 వరకు జీవించినట్లు తెలుసూంది అంటే సుమారు 9? ఏండ్లు జీవించి కృష్ణదేవరాయ, అచ్యుతరాయాదుల పరిపాలనలను అాచినట్లు అవగతమవుతుంది. ఇతడు గూడా మహిమాన్వితుడ నటు. ను | “"మండెముకోట మండలం వెరగ మండలా గ్రాహతి మహనీయ పృస్ప దామమైై ధర్మాంగద స్థితి. బొలిచె నే మవామహుని యహీన గ్నాతమన” అవి చిన్నన్న చెవ్నడం గమనించదగ్గ విషయం, ఈ విషయాస్న పెద తిరు మలాభార్యుడు “నాటికి నాడు గా న] 'నేటికినేడుగా తో (6-85 పదంలో చెవ్వు కొన్నాడు. దీన్ని “కరము జీడి పదను కలిగన మామిడి కరము సోకిన యంతనేః (అన్నమాచార్య చర్మిళ పీ __ 65%. అనే పదంలొను | వళంసించ దిగింది. (= సేదతిరుమంయ్య శృంగార సంకీ ర్రనలు, అధ్యాత్మ కీ రనలు రచించి, క న అపసరిందాడు, వేంకపేశ్వర వచనాలప శర శృంగార 0 నూ! ౦డకం త 0జర్కి శృంగారవృ త్త శతకం, వేంకపేశ్వరోదాహరణం, నీతి శతకం, సుదర్శనరగడ భగ్వక్చిజ్ర తెలుగువచన్తం మొదలె న వెన్నో. మధుర కవితలు వెలయించి తరించాడు. గ న్‌ షి అన్న మాచారుఃని తరువాత ఇ ఈ పదక్తవి ని ఘనత పెద కడవలాకావ విడే న ,సోతస్వినిని చక్కగా పారించిన క థ్‌. ఆ వెనక జ్య హార్గొన్నే అన్నుసరించినవాడు చివ తిరునులాచార్యుడు. గి

పదకవుల చర్మిత 61

“*సింహాగిరి నరహరి వనచములను 'సేరుతో తాళ గంథి వచన గితము లను రచించిన కృష్ణమాచాడ్యులు, అన్నమాచార్యులు, పెద తిరనులాచార్యులు తను సంకీర్దనల ద్వారా ఆంధవేదాంతక ర్హలని, పంచమాగమ సార్వభౌములని అన్నించుకొన్నారు. పెదతిరుమలయ్యకు శ్రిమద్వేదమార్గ _ ,పతిష్టాపనాచార్య, శ్రీరామానుజ సిద్ధాంత స్టావనాచార్య, వేదాంతాచార్య, కవితార్కిక కేసరి, శరణాగత వ్యజ పంజర బిరుదాలు కలవు, ఈతనికి వేంకపేశ్వరస్వామి మూడు పురుషాంతర ముల వరకు _పత్యక్షమును ఏడు పృరుషాంతరములవరకు మోక్షము ఇచ్చెదనఏి. పరమిచ్చాట్ట పెద తిరుమలాచార్యులకు ఉపదేశ గురువైన కందాడ అప్పలాచార్యులే తెనాలి రామకృష్ణకవిక్‌ కూడా వై ష్ణ మిచ్చిన గురువు.

“అన్నమాచార్యుని రచనలో పురాణయుగపు సారళ్యము, సౌకమార్యము, జే? పలుకుబడుల తీయదనమూ కన్పిస్తాయి పెద తిరుమలాచార్యుడు పట్టుమని (వబంద యుగంలో రాయలకు సమకాలికుడై నవాడు కనుక ఆయన కవితా కన్యకీ ముక్త వద్యగ_స్టములు, యకకాలు మొదలై నశద్దాలంకారాల సొమ్ములను ధరించిన 'పొఢతనంతో రానురాజభూషణాది (ప్రౌఢ (ప్రదింధ కపుల కవితా సుందరిని తల పింప జేస్తుంది ఇపై2 చిన తిరమలాచార్యుడు (11861562) న

ఇతడు పెద తిరుమలాచార్యుని కుమారులలో పెద్దవాడు, శాళ్ళపాక పద కవ్మితయంలో ఇివరివొాడును. అన్న మాచార్యులకు సిద తిరునులాచార్యులు చన సరి సుకుడ్డై తే, చిన తిరుమలయ్య ముద్దుల మనుమడు. ఇతనికి శాతగారే 'బ్రహ్మోవ 'దేళం జేసినటు తెలుసోండి.

ఛి జాలి

“కాళ్ళ పాక అన్నమాచార్య దై వనుపు సీవు మాకు

'పేళమే శ్రీహరిం గన వెరవానతిచ్చితివి

గురుడవు నీవే సుమ్మీ కుమతినై న నాకు

సరవి (బ్రహ్మోపదేశము “సీసితి

పరమ బంథుండవై నా పరికింప నీవేసుమ్మీ

వరుసనేం జెడకుండీ వహించుకొంటివి (16.139)

థి తెలుగులో పవకఏ

ఇతడు, కాత ఈశర్భడులలాగే శృంగార సంకీర్ధనలు, అధ్యాత్మ సంకీర్తనలు రచించి ఉ తమ పడళవిగా నిరూపించుకొన్నారు, ఇతడు సంస్కృృతార్యధ్ర భాషల్లో మహాకవి గొప్ప విద్యాంసుడు, అష్టభాషా చకవ ర్డీ అనే విరదు కూదా ఉంది. స్‌ంకీ గ్రన లక్షణాల్ని, అష్షభాషా ద”డకాన్ని ఇతడు రచించాడు

వ! న!

చిన తిరుమలయ్య కాతగా"ని అనేక సంకీ ర్త నల్లో (వస్తుతించాడు తనకు (చిహ్మోపదేశం అయిన వెనుక కొంతకాలం అన్న మాచార్యుడు జీవించినట్లు 'తెలు స్తుంది ఈతని సంకీ రనలవల ఇతడు అపాకమైన గురుభ క గలవాడు. " భగవ బాన్‌ న! న! బూ. బాట దృక్షి విరహితంగా రాజాశయాన్ని కోలే దైన్యాన్ని ఇతడు గహించకపోవడం వలి ఈతని వ్యక్తి త్వం స్పష్టమవుతుంది శ్రీ వేంకసేళ్వరునికి దిగువ తిరుపతిలో

న! అత

'వేల్పులకు గూడా ఇత డనేక కైంకర్యాలు జరిపించాడు.

“*ళాసవాధారాలను చిట్టియు, కీ రనలను బటీియు సీతడు నుత (వచారమున

ల అటి లబ కును సంకీ _ర్తన [పచారమునకును చిత్తూరు, అనంతప్పరవూ, కడప, కర్నూలు, నెల్లాడి, గుంటూరు మున్నగు నంకలములందు- సంచారము గావించినట్లు తెలియు చున్నది నుంగళగం 'దేవాలయమున సీత్రడ్షు సంకీర్రన అరుళప్పాడున కేర్చాటు గావించెను ఈతడు క 4 15602 వరకున్న జీవించియున్నట్లు తెలియ చున ధ్‌ 733 ల 2

దీల్లను వాశ్లేయకారుడుగా పేర్కాన్నాడు.3! కొసీ స్కుపసిద్ధ వాగ్లేయకోరుడై న అన్నమాచార్యుని గూర్చి తెలుపలేదు అన్నమాదార్యునే చిన్నయ్యగా సుబ్బరామ దీక్షితులు తప్పుగా "పేర్కొని ఉంటారని పలువురు విమర్శకుల అభ్మిపాయం, తెనాలి రామకృష్ణుని చాటువకబడే శ్ర 'శ్రీంది పద్యమ్సులో "న్నన్న ద్విపద కవి గానే పేర్కోవడం జరిగింది,

“చిన్నన్న ద్విపద వెర్షగును

పన్నుగ పెద తిరుమలయ్య పదమున కెర్షగున్‌

మిన్నంది మొరనె న్షర్రసం

గన్న కవిత్వంబు పద్య గద్య శేజిన్లాం

పదకవుల చరిత 63 --కాబిద్ది ఇలడు అష్టమహిషీ కళ్యాణం, పరనుయోగి విలాసం, ఉషా పరిణయం, అన్నమాచార్య చరిత అనే ంథాల రచయిత. కాలజ్ఞాన తత్త్వకర్హలు గ అన్నమాచార్య యుగంలోనే చెప్పుకోదగ్గ పదకర్తలు లేడా తత్వకర్తలు ఉన్నారు. వారిలో'పేర్కోో దగ్గవారు 'పేగంటివారు, పోతులూరి వీర్యబహ్మం, అతని శిష్యుడు దూదేవల సిద్దయ్య ముఖ్యులు. వీరూ ఇలాంటి తత్వకర్తలు సంగిత సాహిత్యాలకు చేసిన సేవ పరిగణించదగ్గది శాకపోయినా. వారితత్వాలు సొమాన్య వజల సముద్ధరణకు ముక్తికి సోపానాలయ్యాయని శ్రీ రజనీ కాంతరావు గారు చక్కగా వివరించారు. “కాని పండిత వర్గంతో గాని, రాజస్టానములతోగాని ప,మ్మాతం సంబంధమురేని పామరజనం, తమముక్తి పిపాసను తిర్చుకొనడం కోసం అన్నమా చార్యాదులు చూపిన సంకీర్తన మార్గంలోని వైరాగ్య పదముల పద్ధతినీ యక్షగాన ములలోని దరుపల పద్దతినీ అవలంబించుకొన్నారు. 19న శతాబ్దిలో సింవాచలంతో ఉండిన కృష్ణమాచార్యుల వచన గేయాలనూ, 13,16 శ లోతిపపతిలో వెలసిన శాళ్ళపాకవారి అధ్యాత్మ సంకీ ర్తనలనూ, ప్రాకి పదికలుగా తిసుకోనే, ఆ తరువాతి శశాబ్బంలో కొలజ్ఞాన తళ్వాలూ, అత్మబోధామృుత తత్వాలూ అనుపేరుూతో అధ్యాత్మిక (వబోధం కలిగించే కీర్తనలను రచించిన వాగ్గేయ కారులు ఉదయించారు. (బాహ్మణే తరకులాలలో జన్మించినవారూ, ఉషనిషత్తులలోను, 'వేదాలలోను చెప్పిన పరమార్థ తత్వాన్ని సులభభాషలో పామరులకు వోధించే కీర్తనలను వనేసిసవారూనూ. వీరు యోగసాధనలో సిద్దులై, అనేక శిష్యవర్గమును జేరదీసి తను విజ్ఞాన చందికలను వెదజల్లి నారు పరిజ్ఞాన జోధ అంళా (ప్రజలందరికీ సామాన్యముగా అర్జమయే మాట లతో కొంతవరకు సంకేతములతో రూపకాలం కారనులతో తళ్వార్థమును నిగూఢము చేసిన కీ _రృనలలో, దరువులలో సాగింది. కాని ఈ వాగ్గేయకారులు భాషా విశార దులనిగాని, శాస్త్రీయ సంగీత వైదుష్యం కలిగినవారనిగాని అనుకొనడానికి వీలులేదు. శాస్త్రీయ గేయరీతుల నూతన పవాహవేగంలో దేశీయ గేయరీశులు కొట్టుకొని, పోయి ఏహ్యూంకాకుండా ఈ కాలజ్ఞాన తళ్వాల రూపంలో కాలూనుకొని, నిలదొక్కు కొని ముందుకు సాగాయి. సాహిత్యంలో అంతమా తమేకాొని, సంగిత పరిణామంతో ఇవి చేసిన దోహదమేమీలేదు.” 35,

తెలుగులో పదకవిళో 64 వగంటి వాకు : శ శ యాగంటి ఈలాంటి త్రత్య్యక్ర రృల్లో (ప్రథమస్మ్కరణీయులు ఏ గంటివారు. రగాడ లేడా ఏగంటివారు అన్నమయ్య కంశ్ప పూద్వలని శ్రీపాద గోపాలకృష్ణమూ అరుణగిరీ “అష్పవడుల తర్వాతమనకు త్రర్రచ్చ వినబడే (పాచీనగేయను త ్వదూ నాథుడనే డిండిముడ్ష రచించిన నాడబ్రడు కళాదీనమోన మో, 'వేదమం్న చిన్న పానమోవమో అన్నద, చర్రజ్ష్యా చివ్వర “వరళూర వెలుగోటి అన్న విజయ మాటలేగ్స (ధువములేదు. పొట్రల్రో చరణములు మ్మ్‌తమే ఉన్నాయి. ఇది నగర (పౌఠచేవరాయం కౌలము నాటిది. యోగ “తర్వాతివి “పగ్యట్రి వచనాలు” అన్న గార పాట అక్మయ్యగారి రాజ ర ॥ వీ , ష్‌ గార్ల వాసుని కీ నలు. వీనిలో పై "నాద విందు కళాషి' వంటక _రృన్క, “కాదన్న వ్యా పదుల ములే స్లాక్ష లోక్తన్వు లన్ని యెకగనోచ్చ్వ్యా మ్మాత్రమెక్రాక్ర జయదేవుని అష్ట నలో వంటి క్ర _ర్తనలు చరణమ్సా, (మ్రవమ్మూ ఇంక్రాల్ర చరణము, (ధ్రువమూ వరుస వచ్చే చాలా ఉన్నారు. “ఠరువాశివి అన్నమయ్య సంక్టి రనలు86 వ వశ గార్థపాట వారి కీర్రనల షౌద్రాఖ చివ్వర వసనే రండు వాక్తరా వ వి కరణ రాస్టపాక్ర వొడి కాల్యల్రః అంత్రప్షర్రక్ర చరణాలకు చివర వచ్చె లస్సి ట్ర ల షీ మీదకీ ఎక్కీ క ర్తీనలకి త్రగ్గా నిలచింది * ోఏగంటి వ గాన్ని అన్నమర్వు క గ రఎసవయ్య నేంకీ రృనలక్ష దారి చేసిన తాిహపార సం సాతి ఆంటున్నాన్న ౫ కీ యక్త్‌నలు శిధిలమై నాటి రూపాలు కాచేమో పరిశీలిం రిశ్మయ్యగార పాల్మ్క్ట్యక్ష వొకిక్రి వృన్చెజ్చి _ దవాక్య_లు ఎతి వాటి విశే షార్దాలు చెప్పినారు, పౌటలన్నిలక రాగమ్మ ౧౧వామ్కు న అన్ని సంకీ ర్రనలక్షు రాగములు బై న్కు లైల చెప్పలేదు. అన్నహపయ్య డమ వొడియ , టై పాల్క్య్యక్రిక్ష అన్నమయ్యకూ న

పదకవుల చర్మిత 65

“*ప్రశ్రావాతా ఏగంటి వచనాలు విజయసగర సంగను కాలము నాటి వంటు న్నానసు.”37

కానీ దీన్ని - అంగీకరించక శ్రీరజనీకాంతరావుగారు_ *ప్పిర్రిక్రి ఏగటింవారు,

యాగంటివారు, ఆగంటివాడు అనే వ్యవహారం అయాపు _స్తకొలలో వున్నది. తత్వాల న్నిటిలోను, కొంత భాషా సెస్ట్రవంకలిగి, భావన స్పస్టంగా ఉన్నరచనలు ఏగరటి వారివి. ఏ గంటి లక్మప్పగాకి ఈళ్వాలు అనీ, ఏలలు అనీ పదిదాకా కౌలజ్డాన' తత్వ సంచయంలో వున్నవి. ఇదికాక యాగంటివారి యేలలనీ, తత్తా క్రలనీ ఇంకా 20,30 దాకౌ అందులో నేఉన్నవి పిటన్నింటిలోను చివరి చరణంలో ముద్ర యాగంటి యీశ అనికానిి, యాగంటి గురుడు అనికాని, యాగంటి దాసుడు అనికౌని కొన్నిం టిలో సంబోధన వరసుంలోను, కొన్నింటిలో (పథహా విభ క్తిలోను, కొన్నింటిలో తత్చురుషలోను _పయోగాలున్నవి. వీటినిదిట్టి యీ తశ్వాలన్నీ యాగంటి వారైన వేర్వేరు వాగేయ కారుల రచనలని గాన్ని లేదా అన్నీ ఒక లత్మప్పగారి రచనలే అని గాని ఇతమిత్దమని చెప్పడా”కి వీలులేదు." అన్నియేలలలోను శవపారమ్యము కలదు” అని "వీరు రాళ్ళపొక వారి సమీపకొలంలోని వారనిగానిి, తరువాతి వారని గాసి అనడానికి ఇద్మింది ఉండదు”38,. అనీ అభ్మిపాయ పడుకున్నారు ఈ అభి 'ప్రాయంళో ఏకీభవిస్తూ అన్నమాచార్య సమశాలికుడుగానే భావిస్తున్నారు "వేటూరి ఆనందమూ రిగారు. దీనికి తగిన రీతిలో ఉపపళ్తులుసై తం చూపారు. ముఖ్యంగా తనకాలంనాటి ఛాయాపహారుల్ని అన్న మౌచార్యుడు గర్హి అచినట్లు సొత్యమిచ్చే

“వెట్డులాల మీప'పేడుక' కలిగి తేను

అట్టువంచి తడుకల్ల ౦గరాదా పల్ల వి॥।

ఉమిసిన శమ్మలో నొకకొంత కము

సమకూర్చి చవిగొని “చస్పరించనేల

ఆమరంగ ఛాయావపహారము బేనుక

తోమమాట కూర్చొకే చైవము గనడా॥” మొదలె నవాటినీ ఉదాహరించి, ఇంకొ ఇతర ఉదాహరణాలతో ఈ తెగడబడినవారు ఏ గంచెవారనీ, కనుకనే ఈ యాగంటి వారిని అన్నమాచార్యునవ సమకాలికలుగా భావిస్తున్నారు. *,

త్తి

రక కెలగులో ఉదకవిత ఏగంటివారి తత్వాల (ప్రాధాన్యాన్ని గూర్చి శ్రీ రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణశర్మ గారిలా పేర్కొన్నారు ” జనులలో నెక్కుప వ్యాప్తిని గావించుబకును, మసనము చేయటకును పద్యములకన్న పాట లెక్కున పనికి వచ్చునను తత్వమును. పెండిఈా లనేకలు గమనించలేదుగాని, పామరులు మ్మాతషటింగి యాచరణకందెచ్చిరి అట్టి పాటలలొ సామాన్యముగాంగానరాని భాషాపౌష్టవము,. విషయమును సం్యగ్రహింది చెప్పుక క్తి ధారాళమైనశయ్యి.ఇవి యీ యాగంటివారి పదములలో ఎప్క్మువగాంాన వచ్చును. ఒకటి ఉదాహరింతును ప॥ “ఆసందవమయు.డు గావలెను పషనసు పదిలము సేయవలెిను, శః శనువులొపలి తెలివితో నె కనపళను కనుచూప్తలొకటి కావలెను, అందు ఘన చిదానంద లింగము గాసవళను”ో --శకన్నడనుందలి దేవరనామముపఠె. తెలుగులో. ఇటీ అద్వైత బోధకములగు పదములు లేక్కకు మీజి కలప 41, ర ౦ ఇలాగే శ్రురంజనీ కాంతరాపు గారు బాషాసౌస్టవమూ, భాననాశ ి కవిళా శిల్చమూ కలిగిన యాగంటివారి యాలలు, కోలాట పాటలు, ఫేచరీమ్ముద్రగల తత్వమూ ఉదాహరించారు 12 పోతులూరి ఫీర్టబహ్మంగారు వ యాగంటివాకి తరువాత "పేర్కానడదగ్గ (వముత్శికాలజ్ఞాన తత్వకర్త పోతుటాలి వీర్యబహ్మంగారు వీర్ణబహ్మం చెప్పిన కొలజ్ఞానతత్వం 'ప్రమౌాణ్యగ్రంథం, కాలజ్డాన నుంపే భూతకాలాన్ని ఛవిష్యత్కాలంగాచెప్పడంగఈకాలబ్ఞాన తత్వాల్లో పర్ణబహ్మం స్వయంగా చెప్పినవికాన్ని, ఆయన (పియశిష్యుడై న దూదేకుల సిద్దప్ప చెప్పినవి కొన్ని ఇంకొ అనేసపలు పీర్మబహ్మం అనుయాయులు ఇెప్పినప్‌ కలవు “పీర్ణదిహ్మంగారి కాలాన్నీ భూడా చర్మితకారులు రెండు మూడు రకలుగా చైష్యరున్నాడ థ్రీంవంతకృష్ణశర్మగారు, హ్మంగారు 17వ శతార్దిపధ్య భాగంలో బా

పదకవులి చరిత ర ఉండిన వారన్నారు, పీర్మబహ్మంగారి జీవిత చర్మిత్రమును నాసిన తాడికొండ రాఘవా చార్యులుగారు తను ఏీరాచార్యచర్మితలో ఆయన 1686 వరస జీవించినటును, శి జవంగుల నాగభూషణదానసుగారు తమ వీర్ణబహేంద్రస్వాముల చరితలో ఆయన 1594 వరకు జీవించినటు ఛ్రాశారు. న!

ప బహ్మంగారు సళ్వ,బాహ్మణులు సందికొండ్య గాదు వాస్తవ్యలై న యన మొదల పీరభోజాబాద్యుల, పీరపాపనూంది అను దంపపలకు ద _శృష్మళుడు, బాల్యంలో యాయన కర్నూలు జీలాలోని దినగాని పలెలో గరిమిరెడ్రి అచ్చస్కుగారి

న! న్‌ టై పపవుల మేపుళూ ఉండగానే అనేక మహినులను చూపినాడట. ' ....ఆయన ఒక చచ్చిన అప్పును, చనిపోయిన మనిషినీ దితికించాడట. ..... అతడు పోలేరమ్మ గడిందుదగా తిన్నిపై కూర్చుండి దుట్టకొల్భుకొనడానికి నిప్పుతెన్మని పోలేరమ్మ సకిగి, వారందరి ఎదుటా ఆ చాలిక రూపంలో వన్చి, చుట్టప నిష్పంటించే టట్లు జీళాడు ఒకనాడు జడివానలో' నిలచి, శడియకుండా వచ్చాడు” 4.

“రతడును విగ్రహారాధనను, జాతిభేదములు, జాతరలు మొదలగు వావిని ఖండించి ప్రజలకు హితోపదేశము చేసెను, ఇతడు సన్యాసిగాడు గొవ్చసంసారి, భార్యగోవిందమ్మ ఐదుగురు కొడుషలు, ఒక కాళురును ఉండిరి. ఇతని శిష్యులంద టీలో చూదేకుల సిదయ] 'వసిదుడో శ్‌

౮ ౨ ద ॥ ఇతడు శివకేశపలకు భేదాన్నీ, నుతభేదాల్నీ పాటించనివాడు. సర్వమానవ సాభ్యాశాన్ని వదోధించి ఆచరణతో పెట్టిన నుహితాక్ముడు ఆతని పద్ద 'బహ్మణులు మొదలు హరిజనులు వరకు స్వరూ ఉండేవారు. పిర్ణదిహ్మాంగారి సదూరి నేటికీ కడపజిల్లా, దిద్వేలు శారూగౌ కందిమల్డయ్య పళ్లెలోతండి ఇప్పటికీ (ప్రతి సంవత్స

న! భా ళ్‌ రమూ నై కాఖ శుదదశమినారు (దిహ్మంగారి ఉత్సవం జరుగుతూనే ఉంటుంది.

నూ క! యు

శ న గా ఇతని తత్వాల్లో కొన్ని దాగా ప్రచారంలో ఉన్నవి శ “చప్పబేదంటనక పొయ్యేడు, నరుల గుడని చేరి మొక్కితె బళకనేల్ఫేరు” 2 ఇలు వాకిలి నాది ఇలాలు నొదనుచు న! వ! యేల్మదినసితి సయ్యా మనసా... 3. చిల్ల రరాళ్ళకు మొక్కుచునుంపే చి తముచెకి పో నొరేనొశే ఇతి ఎఖాతి ణే “తియ్యని మామిగిపండు, వండుశినబో తే దోరకాదు జీసలబండుో

6కి తెలుగులో పదకవిత - “అక్కలమ్మసారె వచ్ళె వెన్నెలారో___”అని అన్నమాబార్యులు రచించిన వెన్నెల పదాన్ని జ్ఞావకంచే'సే చందమామ పదం ఒకటి" ఇదిహ్మాంగారి పొటిళ్లో పుంది ఇందు సహ్మసారశీర్షక మైన పామును యోగసాధనబీ లొంగదీసికొనుట పర్డి చాడు అనందైరవి రాగం _ అది చందనూము చందమామ చందమామా _ యూ నంధితెలి'పే జ్ఞానులెవ్వరే చందమాషా॥ కాయమను వుట్టలోను చందమామ ._ పాము ._ మాయగానె మెలగుచుండు చందమాషుి 45 దూబేకుల సిద్దయ్య ; థి (ిహ్మంగారి పియళమ్యుడు సిద్ధయ్య. దూదేకుల. పీరూసాయహేబు, ఆదం వీవీల పమారుడు. ఇతడు మహమ్మదీయుడై. నా వై రాగ్యంతో (బిహ్మాంగారి న్మాశయించి అనేక పరీక్షలను నిలబడి, నెగ్గి. శిమ్యుడు . కాగలిగాడు స్వమతస్థుల, కోపతాపాలకు గురి అయ్యాడు ఇతడు కూడా అనేక తత్వాలు రచించాడు. “ఈ విధమైన తత్వక_ర్తలందరిలోను ిహ్మంగారి తత్వాలకు కొన్నింటికి మ్మాతమూ, దాగా ఇటీవల ఎడ్ల ఛారుదాసు కీర్తనలకు రాగాల "పేర్లున్నాయి అవి అనాడు (పసిద్ధముల్లై జనబాహుళ్యంలో _పచారంలో ఉండిన. పూర్వవిరచిత గేయాల వర్ణ మెట్లలో రచింపబడినవై యుండవచ్చు. ఏకనాదమూ, చిరుతలూ [బహ్మంగారికీ కానీ, శిష్యులకుగానీ, వారి అనుయాయులకుగాని తప్పని సరియైన వాద్యాలు 6 నిద్దయ్య (ప్రసిద్ధ తత్వాలు = "పక్రలమని వివరనుడిగి తే యేమవి దెల్పుదులోకులకూ _ పలు గాకులక్నూ దుర్మార్గులకు, యా దుష్టులకూ॥ పాల భాగమున యాలలుబాడుచు భావముకన్నది నాపలము

పగక్షవుఖి: చర్మిత.. 69

“ర్యలమెంచగానేల-గుణమె కారణము

కులనవిందు కులమాయె కల మెక్కు వేది*॥

పీర్మబహ్మంగారి మనునురాలు ఈశ్వరమ్మకూడా కాలజ్ఞాన సంపన్నురాలు, ఈత్వకర్త్రిజ్‌. ఇలాగా ఈ తత్వకర్తలు పామర(వజల ముక్తి నాధనకు ఈళ్వాలు రచించి (ప్రచారం జేశారు యక్షగాన ఈక ర్త లు;

ఈ అన్నమా చార్యయుగంలళో మూడోరకం. = పదక ర్తలుగా- తొలికెలుగు యక్షగానకర్తల్ని పెర్కానడం. అవనర్దం తెలుగులో వెలసిన ఆకు, మధుర్క చత విక్లెస్టరాలనే నాల్గువిధాలై న కవితల్లో మధురకవిత ముఖ్యమైనది. అందులో దరువులు ఏలలు ధనళములు మంగళహారతులు, శోభనములు, ఉయ్యాల) జోలల్యు జక్కుల్వ శేకు పదములు చందమాను సుద్దులు మొదలై న వాటితో యక్షగాన పదాలు కూడా చేరుతాయి గనుక 'యక్షగాన కర్తల్ని పదకర్హలుగా స్వీకరించి తక్కిన వదక రలతోః తత్వక ర్తలతోపోటు (ప్రస్తావించడం సమంజసమే. న్‌

క్రీ క 12న శశార్ధికి ( నుందు కాలము యక్షగాన చర్షితలో నజాత

మో యుగమ్నుః అది యక్షవేషధాంణము వృత్తిగా నవలందించి యుండుటబే నేర్చడియంఢ దగునని య్హూహింపందగిన. ఎక్కలగాణల్క జక్కుల చాళుల ప్రాదర్భవస్థిశి. గర్భిత మెన కాలమైయుండునని (యూహింపవచ్చును ,... అనలు 15,16 శ. " ముందునాట యక్షగాన మొకసాహిత్య. 'వక్రియగా గాని శూపొంది నట్లాధారములు గానరొపు,,.. కాని యక్షగానములవలే దేశ సరణికిజెందిసనాబకములు కొన్ని లేకపోలేదు... అన్గాటి. మనదేశి నాటకములే పీధినాటకములను పేర ప్రపిద్రికెక్కినవి....షదునై దష శళాబ్చిలో: భీనుఖడ్లో దాహరణమును కీ ర్తింతురెద్దాని 'కీ రి గంధర్వు లు,. గాంధర్వ మున యక్షగాన సరణి (3:65) చిట్టి యది సో తపారోవయోగిమైన' యొక 'వత్యేక' గానవై. లి యనియు, శ్రీడాఖి రామోదాహరణమును చిట్టి మదిజక్కుల వురఠల,ధిచే నెక్కటిగా (శుతిలయాత్మక వాదోోపకరణ సహితముగా రాగతాశమున స్తాయిగనక స!

నిహితముగా(గథాభ్యాస స్పరస్పరముగా (ప్రమోగింపదిడు చుండెడిదనియు. దెలియ చున్నడిగదా” 471

చ విత 0 ఇెలుగులో వదక ఈ యక్షగానాన్ని గూర్చి సంకీర్తన లక్షణంలో ఈవిధంగా చెవదిడటిం జరిగింది, “యక్షగాన పదంబులు సవ్విధమున సముచి శానేకవిధకాశ సంగతులను సవరసాలంకియా సవర్ణంబులగుళు నలరునని హరికీ _ర్హనాదార్యుండనియె” శకి “పై విషయమునుబిట్టి 15వ శ. లో యక్షగానము కథాపలంబసను, సముచిళానేక విధ కాళ నంగీళములు, నవరసాలం కియా సనర్షములు నగు పదములును గలిగి కావ్యరచనోపయు క్ష స్వరూపమును కల్లి యున్నదని చెప్పనగును*క, న! టి (పోలుగంటి చెన్న శౌరి వ “చున కివృటికి దెలిసినంతలోందెనుంగున వెలసిన మొట్టమొదటి యక్షగాన ల ఇ 4 రచన క్రి శ 15వశ యు _శ్తరార్థమున నుండిన (ప్రోలుగంటి చెన్నశోతి ఫౌభరిచరికమే.. అడిమైన నతడు రచించినట్లు కెలిసినదే కాని గంథము లభింవ లేదు. అది ఇక్కులచర్మిత అని పేర్కొన బకినది. అది శాళపాక చిన తిరుములార్యుడు. చెప్పిన యతగాన లక్షణషట్టు నవరసాలంకృతముగో నున్నదని 'షేర్కొాసంయిరుట గమనింప దగినది. సొభరిచరితము. భాగవత విషషరాణము అందు గలది శ్ర చెన్నశౌరి ఇంకొ అనేక్యగ్రంథాలు ఏం నరసింగ రాయలచే సన్మానికు డయ్యాడట, 'వెన్నశౌరికి అగహారాదులిద్చి సత్కరించిన వరసింగరాయలు _ పిల్లల మ్మ రిపిసపీరభళ్నదుని పోషించి అంతపముందు అన్నమా చార్యులకు మ్మిరుడుగానుండీ, కర్ణాటక సింహాసనము (విద్యానగరం సంపాదించు కొన్న సాళ్ళనరసింగరాయలే” +, అనాటి, సామంతుద్దై న సంబెట గురవరాటు దౌర్జన్యాలను యక్షగాసంగా (ప్రదర్శించగా చూచిన ఈ నరసింగరాయలు గంబెట గురవరాజును శిక్షించాడని గూడా తెలుసుంద్కి”51 కందూనూది ర్మువకవి న్‌ “చుసకిపు డుపలద్ధిమైన యంతలోం గవికాలము. కేలినంతలో శ్రీశ

పదకవుఠఅ చరిత గ. 160వళ యు _త్తరార్థమున నుండిన కందుకూరి ర్ముదకవి స్కుగీవవిజయము అను యక్షగానమే ప్రాచీన తమమైనదిగా( బండితులెల్ల రిచే( దరిగణింపః బడు చున్నది కౌని చక్‌ప్పురి రాఘవోచార్యుడను నాతని కృతిగా నూహింవందగిన విప్రనారాయణ చరితమను యక్షగానము రుద్రకవి కృతి కొక్కించుక పూర్వమై నదిగా తోచును ఇది 16ప *. నడుము రచింపదిడి యుండును. రచనా వణాళకలలో 'రెండింటను జక్కంని సామ్యము గలదు. రెండింటను త్రిపుట, జంపి మొదలగు. కాళ (ప్రధాననులై న గేయ రచనలకును ద్విపదకును [బాధా న్యము = సంధి (ప్రయోజనాత్మకములగు చిన్నచిన్న వచనములు, ఏలలు, అర్థ చరదికట 'మొ॥ అతి విరళముగా. బద్యములును చయ _కృముళైసవి,52

ప తిపుట, జంపె, కురుచజంసె, అర్ధచం; దిక్క ఆటశాళి, ఏకళశాళ్ళి ద్వివద, ధవళం, ఏల అను దేశిగేయా లీ యక్షగానంలో ఉన్నాయి. ఆహిరి సౌరాష్ట్ర ఇ రవి, కళ్యాణి, పాడి రాగాలు కొన్ని దరువులు ముందు దూ(తమే కొన్ని తాళష్మత (వతులలో సూచింపబిడి ఉన్నట్లు (వభాకరళాశ్రిగారు పాదవిజ్ఞాపికలో (వట్‌నోట్‌, నీ బాద”.

“దకంచరాయలు ;

“ఆమ్పెస్తూరు ప్రాంతంలో ఏఆహంక గ్రభుపులుగా వ్రసిద్ధిపొందిన రాజ వంశంలో జన్మించి, 1513 నుంచి 1569 వరకు టి పాంశాన్ని పరిపాలించి, 1537లో బెంగళూరు పటణాన్ని నిర్మించిన ఇెదకంపరాయడు గంగాగొరీవిలాస

న! మనే తెలుగు యక్షగానం రచించాడు (గంధంపూరర్తిగా లభించకపోయినా ఉడా” హరణలుగా కొన్నిపద్యాలు, ఒకటి శెండు దరుపులూ, ఆ దరుపలప రాగళాళ (వస్తి ఉన్నిదొకో,

ఇలాగా పదక ర్తలు, తత్వక రలు, యక్షగానక _ర్తలు మూడు విధాలైన వదక ర్తలు అన్నమాచార్య యుగంతో ఉన్నట్టు స్పష్టం లశ మ్మేతయ్య యుగం (1600-1760):

అన్నమాచార్యుల తరువాత అన్నమాచార్యులంతటి వాగ్గేయకారుడు పద కవితా చ్మక్రనరర్షి శ్షేతయ్య. పదకవితా ఫిళామహుడు అన్న మాచార్యుడై శే సద

722 కెలుగులో వదళవిత కవిశా.-చ్యకవ లి క్షేతయ్య 1600-1750 కాలానికంతటికి యుగక ర్త కాడగినవాడు శ్ష్యైతయ్య, అంటే త్యాగయ్య- జనసం వరకు క్షేతయ్య- అంతటిపదకర్త నురొక్కడు శీకపోవటమే చీనికి కారణం.- పదకవితా వైభవాన్ని ఆరంభించిన మహానుభావుడు మొదటి-పదక ర్త " అన్న హాచార్యుడు సంగీతసాహిత్యాలకు సమ్మ ప్రాధాన్యమిచ్చి ఈభినయం జోడించిన పదకంత్త క్షేతయ్య -వదాథినయం క్షేతయ్యతోనే ఆరంభమైంది. ఫై గావదాలు అం'పే- శృంగార పడాలు అన్నభాపం తెచ్చిపెట్టిన ఘనత క్షేతయ్యదిం నమికాలికుడు సారంగపాణి (మొదలు ఆవెనుక ఎతదితరపదక ర్తలందరకీ క్షేతయ్య మార్గదర్శకుడు. ఈ-యుగంలో "సంస్కృతంలో శ్రీకృష్ణలీలాతరంగిణి రచించిన నారాయణ తీర్థులు కూచిపూడి చాట్యానికి ఆరంభకూడూ, నారాయణ తీర్థుల శిష్యుడూ అయిన పిద్దేర్ధదయోగి, దక్షిణాంయధ్రయుగంలో వెలసిన పదక ర్తలు, యక్షగానకర్తలు 'ప్రస్తావించదిడతారు

ఫ5వ-శ లో నంకీర్ర్తన పితామహుడైన - అన్నమాచార్యుడు. శృంగార సంక్షీర్హనములను, - అద్యాత్మనం కీ శ్రనముఅను. వేలకొలది రచించి తరువాత = వాగ్గేయ కారులకు పదకవితా మార్గదర్శి అయి బిరుదుపొందాడని చెప్పుకొన్నాము 16వ. శలో అన్నమాచార్యుల ప్ముకపాతులు పెదతిరుమలయ్య, చిన తిరుమలయ్యలూ, పురంద దానూ, సంకీ _ర్హనమును విహువిధాల రచించి వ్యాప్తితెచ్చారు 17వశ లొ "అనగా నారాయణ శ్రీర్ధులూ, రామదాసు, క్షేత్రయ్య అవతరించునాటికి సంకీర్షన రచనము మూడు.నవ్య మార్గములను తొక్కింది నారాయణ తిద్ధల కృషిలో సంకీ _ర్తనము (వధానముగా అధ్యాత్మ బోధను ఆదర్శముగా పెట్టుకొని శృంగారమును బౌపచారికముగా ఉంచుకొని, ఒకపక్క నాట్యాభినయ యు _క్షములై న యశగానములకు ఉసపొాంగముగా అవుతూ, ఇంకొక్యప్రక్క భజన పద్దతి ప్రాచుర్యానికి దారితీసింది. ఇది మొదటి మార్గము. ఇకరొమదాసు కీ _ర్తనలు భక్తిరస పరమావధినిపొంది పామరజనం కూడా భక్తి మార్గంలో సాధన చేయడానికి అనువయిన భజనగోష్టుల వ్యాప్తికి కారణమై నాయి ఇది రేరడవ మార్గము. "ఇది కొంత వరక నారాయణ తీర్దుల "రచనలకు కూడా దొరికిన మార్గమే శృంగార 1పదానమై, అధ్యాత్మ బోధ అంతర్గర్భితమై సొగినవి సిద్ధేష్యదుని యక్షగానముబ్హూ క్షేత్రయ్య పదములుకూడా. వీరిరువురి రచ నలూ తీర్టుల తరంగాలతోపాటు నాట్యాభినయ ప్రదర్శనలకు కూడా ఆలంబమువఐయి నాయి. వీరందరిలోను ఓక అడుగు ముందుకు బేసినవాడు శ్షేశయ్య, మిగిలిసవారి కం'బెక్షేతయ్య వేసిన ముందంజ ధాతుకల్చసలో, ఇదితన -తరువాతి వాగ్గేయకారు

సదళవుల చరిత 73 శిందరికో అతనిని మార్గదర్శిగా చేసేంది. నేటీ కర్ణాటక సంగీళప్ప రాగములేన్నో సృష్టరూవం శాళ్ళినడి క్షేతయ్య వదాలలోనే” ఈ, అని శ్రీరజనీకొంతరావుగాడ చక్కగా వివరించారు

“బ్బం్రగ్షీత్ర కళారహస్యనిధి రామరాజభూషణుడు అళియరామరాయలను పల్యాదుషుప్నించి రచించిన దిహునంస్కృృతాంట ధకృతులు నేడేవిః ఆ రాయవిమంత్రి మైన బయకొర రామయామాత్యుడు రచించి ప్రభువుకు వినిపించిన (ప్రబంధము లివ్పు కెక్కడ? క్షేకయ్య ఒక్కడే ఈ (ప్రవాహంలో ద్వీపనువలి నిలిచి నెలకొన్నళవి, ఇతనికి అన్ననుయ్య ఒరవిడి లభించినది” 59, అత్రెల్పుగు వ్రదకవితా కన్యకు సిళా నుహూడు కాళ్ళపాక అన్నమయ్య గారంటిని, కాని జనకుండే క్షేతయ్య. కాత మొదలు పెట్టిన వనిని, తఈంపొలను చిక ఈచ్చీన తండి యీతడు*5్‌7,. అన్సి పేర్కొన్న థీ లాళ్లపళ్ళి అనంతకృష్ణశర్మగారి మాటలు సొరకమెనవి.

వ! వ

ఇలాంటి క్షేతయ్యకు కొంచెం నయస్సులో పెద్ద వౌడ్ర న నారాయణతీరుల

గురించి కలుసుకోవడం సముచితం | న నారాయణ తీర్థులు (1580-1680) :

" ల్రీ కృష్ణలీలా తరంగిణి క ర్హ నారాయణ తీద్ధలు, ఈతని పేద మీదుగా *“పారిద్రాతాపహరణం' ఆనే యక్షగానం లభించింది, థ్రీకృష్ణలీలా తరంగిణి సంస్కృత భాషలోను, పొరిజాశావహరణం తెలుగులోను రచించాడు,

“నారాయణ తీద్ధల కోలనిర్జయమును గురించి డాక్టర్‌ వి, రాఘవన్‌గారు పరి శోధించి కొన్నిఅంశాలు చెప్పారు. తీర్థుల వారి శష్యుడు రచించిన సంచకోళమంజరి అన్ముగంథ మొకటి ఈంజాపూరు పుస్తక భాండాగారంలో ఉంది. ఆ కాళష్మక్రప్రతి తులబాజీ మహారాజు వాయంచినది.. ఆయనకాలం. 176582, నారాయణతీరులు అవ్నటికి. రమారమి 100 ఏండ్లషు ముందుండవలేను .... తీర్ధులవారి. గురువై న శివరానుతిద్ధలు గురుచర్చదిక అనే సంస్కృత (గ్రంఠం్యవాశారనీ, కంచిలో దడే వారనీ, వారికొలం వ్యికమ శళం 171830. అనగా క్రీ శ, 1675 (ప్రాంతమనీ చెరువు లక్ష్మీసారాయణళౌస్రీ గారు (వ్రాశారు. చీనినిబట్టి తీర్ధలవారు అధమం (క్రి ఇ

74 తెలుగులో పదకవిత 1700 వరకూ జీవించినట్లు తెలుహ్లైంది. మొత్తానికి ఆయన సుదూరు 1580 (పాంతంన జన్మించి 1614లోప్పగానే దక్షిణాదికి వెళ్ళి లక్కడ దాదాన 1630 వరకు జీఎంచి ఉన్నట్లు చెప్పవచ్చు",

ఇతవి గురువు శివరాపూసంద తిర్ధులు ఇతని స్వస్టలాన్ని గూర్చి షలుప్కురు సలువిథములుగా చెప్పారు కొందరు శ్రీకాకుళమనీ, నరికొందరు ళోభన్నాది లనీ, ఇకకొందరు కూచిపూడి అనీ, ఆచార్య సాంబమూ ర్హిగారు దక్షిణాదిన జన్మీంచాడనీ తలంచడం జరిగంది “తల్లావజ్ఞ ల శివళంకరస్వామిగారు. పై పండిళుల (వాతల నన్నిటినీ పశీలించి, వావిళ్ళ షష్టిపూర్హి సంప్పటంలో వ్రాసిన వ్యాసంలో. కేల్చిన విషయం, తండ్రిపేరు సేలకంరళాస్త్రిఅయ్యి. గాంధర్వదేవు డనేది ఆయనకు సంగీ తంతో 'పజ్జవలన వచ్చిన విపదనాసుం అయి ఉండాలి. ఈ నసీలకంరళొస్తి గుంటూరు మండలంలోని కొజ్మగామంలో ఉండేవారు. కాజ్మగామం. పరంపరా గతంగా నేటికీ తల్గాపజ్ఞృల వారికి ఆెటపద్దు తల్లావజ్ఞలవారికి నాటినుండి” అనేక తరాలుగా ముక్త్యాల 'పళువుల ఆదర గౌరవాలు లభిస్తూండడం కద్దు తల్లావజ్ఞ్యల వారి కుటుంబంలోని వారు నేటికీ తవ్చకుంగా కృష్ణలీలా తరంగిణిలో అధమం మూడు తరంగాలయిసా పారంచెయ్యాలని నియమం ఉన్నదట. తీర్టులవారు తిరునల్వేలి జిల్లాలోని శీర్ణమహా దేవి అన్నేగామంలో నివసించి, అక్కడనుండి కొశీవెళ్ళినట్లు కూడా ఒక పతి ఉన్నదట. తీర్ధలవారు కౌజలో జన్మించి. పెరిగి కాల్మకమాన దక్షిణదేశం వెళ్ళి, శీర్ణమహా దేవిలో ఉండి తిరిగి ఉ _త్తరదేశయాత్ర చేస్తూ ఆత్మీయులపై అభిమానం కొద్ది కొజ్క కూచిపూడి మొదలైన (శొమాలలో మళ్ళీ సంచారం చేసి ఉండవచ్చుననీ, ఆయన' సిద్దిపొండిన స్థలం దక్షిణ వేళంలోనీ తిరుప్పుం దుర్తియే అసి నిశ్చయంగా ఇప్పవచ్చుననీ శివశంకరస్వామి వాళదోకి,

నోరాయణ ల్‌్టుల్నే సిద్దేర్రయోగి అనే వారు కొందరున్నారు కానీ నారాయణ లిద్ధల శమ్యడు సిద్దేర్యదయోగి అని శేల్చవిడింది

నారాయణ లిర్ధులు కృష్ణలీలాతరంగిణి భాగవతప్పరాణ దళమస్కంధంలోన్ని కృష్ణగాధలలో (ప్రధానస్తైన వాటిని తీసుకొని, కొన్నిటిని సం్యగ్రపింఎ, కొన్నిటిని వి సంది 12 తరంగాలు (అంతొలుగ్యా రచించాడు. (పకితరంగారంభంలోనూ దానీ లోని కధను శోకొలలో సూవించ్చి తర్వాత పొటలలో ల్లోకాలలోనీ, సంధి గద్యలలో విష్పరీకరించాలు, లో తరంగాలన్నీ మహానాటకంలోని ఆదూసందర్భాల కనుగుణంగా

వదకవుల చరిత గాల్స్‌ సంభాషణలుగాను, సర్దనలుగాను, రచింపబడినప్పటికీ, దేనికది స్వతంత్రముగా థ్రీకృష్ణ పరమైన సంక్షీ ర్రనముగా, కృష్ణపరతత్వబోధకమైన అధ్యాత్మిక వినరణ ముతో కూడి ఉండడమే దానికి ముఠఖ్యకొరణం అంజేకొదు. తరంగం అనేమాట ల్యగంథం అ ఒక్కొక్క కీర్తనకు ఉద్దేశించిన పేరు కానేకాదు. కృష్ణలీలా చరిత్రకు సనందింధించిన 12 అంకముల మహానాటకంలోనీ ఒకొక్క అంకమునూ ఒక్కొక్క తరంగంగా పేర్కొన్నా డా నుహాకపి. ఆంధధుడై వెలసిన వాగ్గేయకొరుఐటో అన్న మాచార్యులకు తర్వాత ఇళడు అద్వితీయ (వతిబాళాలి నృత్యనంగీత సొహిత్య వేడాంళాది జహూళాస్త్ర షారదర్శియై, నిసర్గ సరళమయిన శిల్పంతో. నవ్యచూర్షాన సంస్కృృతాంయ్థధములలో యక్షగాన రచన సొగించాడు. పరమభక్తా ట్రేనడుడు, యోగి ప్పంగవుడు, తత్వ వేత్త సంస్కృతంలో 'వేడాంఠళాస్త్ర (గ్రంథాలను కూడా. రోచించిన మధురవావియైన వేతుడు” *9%

కఇందులో 156 కీర్తన లున్నాయి. వాటికి వాడిన రాగాలఏర ఈ తోరంగాలా చాల్మాపసీద్ధి పొందాయి.

ఇతరు కృష్ణలీలాతరంగిబి కాళ పారిజాాపహరణమున్లే తెలుగు యక్షగానం రచంవాడు ఈ పారిజాతావహరణ దరువులమ, శంకరాభరణం, ఘంటా, ఆహీరీ మధ్య పతి, పృన్నాగవరాః, జొళిరాగాలు వాడబడ్డాయి.

“తీద్దులవార్‌ నేయరచనలు. తగును పూర్వయుగ స్వభాసమైన సంకీర్తన సౌరభాన్ని దట్టంగో పట్టుకొని, తర్వాతి యుగలక్షణ మైన యక్షగాన స్వరూపం పరి పూర్ణంగా అపందించులిని, జయచేవాదుల భ క్రిశృంగార భావంతో కంశు భవా ధార్టిత్మికళా భాసంతో ఉదా త్త తరములై, నారాయణ తీర్చులను సంకీ రన యక్షగాన పొర్వభొమత్వమనే అనితర సోధ్యమైన వద ఏకి అర్షువిగా జేభాయిో 61, శ్ష్మేతయ్య (1580.1675);

అన్న మౌచార్యుని తరువాత అంతటి హాగ్గేయ కాదడు క్షేశయ్య క్షేతయ్య తన పదాలో సంగీతసాహిత్యాలకు సమ్మపాధాన్యం ఇవ్వడమేగాక సంగీతం జోరించి తెలుగులో పదాభిన యానికి పాభోన్యం తెచ్చినవారు. ఇది ఆనోటి బాచిపూడి నృత్య కళాకారుం (ప్రభాపంతో పరీషృష్టి చెందింది ఒక (ప్రత్యేకతను సంతరించూంది,

శ శెలుగులో పదకవిత తెలుగులోని వదకవితల ద్వారా సంగీత సాహిత్యాభినయాలకు ఎనలేని సేవచేసిన వాడు క్షేత్రయ్య. అందుకే ఈతడు ఈ యుగానికి యగక ర్త కాగలిగాడన్న విషయం పూర్యో కం

క్షేతయ్య పూర్వనామం వరదయ్య. అనేక పుణ్యక్షేశాల సందర్శన వల్ల వరదయ్యకు క్షేకయ్య అనిపేరు కలిగింది. క్షేతజ్ఞానం కలవాడు మేతజ్జుడు ఈ పేరకోనే దక్షిణదేశంలో ఇతడు (ప్రసిద్దుడు. క్షేతయ్య నివాసం మొవ్వ ఇది కృష్టామండలంలోని కూచిపూడి, పెదపూడి, ఘంటసాలలకు దగ్గరలోనే ఉన్న మొవ్వ. ఆ 'మొన్వలో వెలిసిన మువ్వగోపాలస్వామిపై భ క్రితో శృంగార రసభావాలతో రచించిన వదాలేమువ్వ గోపాలపదాలు, “మువ్వగోపాల' అనే (వసిద్ధమైనా మువ్వః మన్వరూపాలుగా వాడుకలో మారిపోయినట్లు తెలుస్తుంది మువ్వగోపాల మకుటంతో రచితమైనచే క్షేతయ్య వదాలు క్షేతయ్య కేవలం గొడ్లకాపరిగా ఉంటూ అలరిచిలరిగా శిరుగుళూండేవాడు ఒక యోగివల్లి గోపాలమం్భలోపచేళం పొంది జపందేశాడా. శృంగారరసాధి చేవత అయిన గోపాలుని అన్ను గహంపొంది “భ్రీవతి సుతుదారికీనే_నోపలేక నినువేడితే కోపాల? మువన్వగోపాలాః” అన్చే వల్లవితో ప్రారంభించి పదకవితలలి నటు తెలు స్తూంది కానీ బాల్యంలో ఇతడు .గొడ్లకాపరికావచ్చు. (క్రమంగా చక్కటి నే దుష్యం గడించినట్లు సృష్టం. సంస్కృతాంధ్ర భాషల్లోను, సంగితావినయాలంకారాది శాస్తా ల్లోను పొండిత్యం సంపాదించాడు. శృంగార ప్రదాయ చెన్న నారంభించాడు. ఆనాడు పనీద్ధమైన నుధుర, తంజావూరు నాయకులను అృకయించాడు, *పేడ్తుకక్రో.. నడచు కొన్న విటరాయడే” అనే వదంవల్ల మధుర తిరుమలేం్యదుడు, తంజావూరు. విజయ రాఘవనాయకుడు, గోలకొండ పాదుషాలను ల్మశయించినట్లు తెలుస్తుంది ఇంకా రఘునాధనాయకుని, తుపాకుల వేంకటకృష్ణవ్నృసాయక్యని పడా లే శ్రయించినట్లు సొత్ష్యాలున్నాయి. అందరిలోకి విజయరాఘవనోయక్కడు శ్షేతయ్యకు ఎక్కువ గౌరవం ఇచ్చేవొడట. ఇతర కవులు కొందరు ఈర్ష్యతో “మహారాజా? ఇదేమి: ఏరా, పోరా రారా అనే క్షేతయ్య మీద ఇంఠతమోహమా అన్నారట ఈ విషయం విజయ రాఘవనాయకుడు క్షేతయ్యతో చెప్పాడణ వెంటనే క్షేత్రయ్య “వదరకపోవే వాడేలవచ్చీని__వద్దు రావద్దనవే” అనే పదం చెప్పి మూడో చరణంలో ఓివరిపాదం అకవీం్యదులచే పూరింవజేయునుని రాజునుకోరి తాను. సేతుయ్యాతకు వెళ్ళాడట

వదకవుల చరిత 77 య్యాశతానంతరం వచ్చిన క్షేతయ్య వారికి సాధ్యం గాలేదని తెలిసి “రామరాను ఈ'మేనితో నికవాని మోము జూడవలెనా మొదటి పొందేచాల” అని పూరించాడట. సిగ్గుపడ్డ ఆకవీందులు స్ష్మేతయ్యను వశంసించారట విజయరాఘవుడు ఘనంగా సత్కరించాడు. ఆవెనుక గోలకొండ సాదుషాను క్షేతయ్య దర్శించి, అచటి తులసి మూ ర్థితో పోటీపడి నలభై రోజులలో 1500 పదాలు చెప్పాడట పాదుషా సత్కారా నికి పృాతుడయ్యాడట ఆవెనుక శృంగారి అయిన క్షేతయ్య మొవ్వ గోపాలుని ఆలయంలోని దేవదాసిని మోహించగా ఆమె తిరస్కరించింది. భక్తిపూరి ఈపదరచన చేస్తేఅతనికి వళమవుకానని చెప్పింది రశ్తేగాని భక్తి యెరుగని క్షేతయ్యకిది అగ్ని పరీక్ష, గోపాలదేవుని ఉపాసించి, అమ్ము గహీతుడై పూర్చో క్తమైన శ్రీపతి సుతు బారిక్‌ నేనోవలేక నినువేడితే కోపాలాః మువ్వగోపాలాః” అని భ క్రిభరితంగా పద రచన చేసి తరించాడు ఆవెనుక వరను భక్తా గేసరుడయ్యాడు. దేవబాసి చింతలేదు" మధురభ క్రిపరవళుడు క్షేతయ్య శానేనాయిక, తన్నపాణ వ శళుడు మువ్వ గోపాలుడు తుదుచితంగా మధురభక్తి పదరచన జేశాడు ఆంధధదేశమేకాక దక్షిణ 'దేనుశంతా తిరిగాడు సందర్శించిన ప్రతి 'దడేవనిమీద ఆదేవుడి ఉపమ్ము దతో (వధాన మువ్వగోపాల ముద్రతో పదరచన చేశాడు ఒకసారి ్రీపెడుందేవీ నరదరాజులకు కయ్యాననాలు సమర్చించి తలుపులు విగించి పూజారులు వెళ్ళిపోయారట ఆసనము యంలో దేవాలయం లోపల ఉండిపోయాడట క్షేత్రయ్య కెల్ల వారుజామున ఒక దిష్య స్తీ అంపే పెరుందేవిదర్శన మిచ్చింది క్షేతయ్యకు. ఆ అలౌకిక భృంగారాన్ని ఊహించిన క్షేశయ్య నోటినుంచి "మగువ తనకేళికా_మందిరనము వెడలెన్‌ొ” అనే అద్భుతపదం వెలుపడిందట. ఇది ఆనాటి క్షేత్రయ్య మానసికస్థితికి తగినట్లుంద్ని మొదట పరనుశృంగారి అయి ఆవెనుక మధురభ క్తి పరతం్యతుదై న క్షేతయ్య 1590 ప్రాంతంలో జన్మించి 1675 వరకు జీవించినట్లు భావించవచ్చు!2 అయితే. ఇతని జీవిత పరిసమా ప్తి ఎక్కడ, ఎప్పుడు ఎలా జరిగిందీ చెప్పడానికి తగిన ఆధారాలు లభించలేదు

తనపదాలో సంగీత సొహిళ్యాలను సమ్మేళనం జేసి అభినయం జోడించి,

న!

ఉ _త్హమవాగ్గేయ కారుడుగా, సమున్నళస్టానం ఆకమించుకొన్నాడు. క్షేత్రయ్య, నుధుర భర్త్యపాసపడుగా తరింది, భక్తులకు తరణోపాయం చూపించాడు తసపదాల ద్వారా సంగీత సాహిత్యాభినయాలలో ఎందరికో మార్గదర్శకుడయ్యాడు.. చేసింది పదరచనే అయిన్మా పదకవితా చృకవ్తిగాా అణ్య త్తమ మధురభ ప్య్యసాసకుడుగా తనవై శిష్ట్యాన్ని నిలబెట్టుకొన్న నహామనీషి; అమరుడు క్షేతయ్య,

గః తెలుగులో నసదకవిత

సిన్టేర్యచయోగి (1600-1700, :

ఈ యుగంలో క్షేత్రయ్య తరువాత పేర్కొందగ్గవాడు సింధ్ధేరదయోగి ఇతడు నారాయణ తీర్థుల శిష్యుడని నీతి. కూచిపూడి నివాసి

“16 వళ చివరి వరకూ జక్కులప్పరంధుల ఏకప్మాతక పదర్శనములూ, కొరవంజులూ వేటి కవి పేరుడేరుగానే పామరజనానికి ఏనోదాన్ని కలిగిస్తూఉందేవి, దాదాప ఆ్పపాంతంలో నే ఈ ప్రదర్శనలకుగాని, (పదర్శకలపగాని సామాజిక గొరవస్టాయిగాని సాహిత్య నిిద్దతగాని లేకపోపుట' గమనించి, అఖిలకాస్త్రపారంగ తుడూ, భరతో నాట్యసంగీత లక్ష్యలక్షణ పరిజ్ఞాతా అయిన నారాయణ తిర్ధలో, సిద్ధేర్రయోగో చకుష్షష్టకళలలో పాండిత్యం సంపాదించిన విద్వత్కుటుంబాలలోని పురుషులు నాట్యాథ్యాసమూ, యక్షగాన (వదర్శనమూ కలవృత్తిగా అవలంవించ నలెనని శాసించారు ఆశాసనం _వకారం స్త్రీలు వేషాలు వెయ్యకూడదు. సుమారు 150 సం (పాంళంనుంచీ కూడా కూచిపూడితో యక్షగాన (పదర్శనములు కల వృ _త్తిగా అవలంవిన (బాహ్మణకుటుందా లుండేసని తెలుస్తోంది” 63

సిద్దేయ్యద్రుడు సుమారు 17వ శ అంపే 1600-1700 సం.ల మధ్య కాలంలో జీవించినట్లు తెలుస్తుంది. ఇళని జీవిశానికి సంబంధింంన కధలు అనేకం ఇతడు బాల్య కొనూరదళల్లో విద్యాగంధరహితుదైై, దుర్దనుడై.. తిరుగుకూండే వాడు కూచిపూడి నాటక పదర్శకులకో సందింధం ఉండేది. అప్పటికే వివా హితుడు శాను చదువరికాదని ఆఅ త్తవాలింట్లో అవమానితుడై దూరదేశాలు వె శి సకల విద్యాపారంగళుడై తిరిగి వద్చాడటి ఆపద్ధర్మంగా స్వీకరించిన సన్యాసం స్థిరపడిపోయింది సిద్దయ్య సిద్రేరదయోగిగా మారిపోయాడు. నారాయణ త్‌ర్టల శిష్యరికం వల్ల న్స ఇంళటివాడైై యుండవచ్చు. ఈ సమయంలో పారిజాత యత్ష గానం రచించే సంకల్పం కలిగి ఉండవచ్చు

శా సిద్ధేర్యద్రయోగి కూచిపూడి వారి సంప్రదాయాన్ని (పతిష్టించిన వాడని మనం సమ్మడంలో దోషంలేదు , ఇతడు రచించిన పారిశాతంలోని తొలిభట్లమే భామాకలాపం _ పారిజాతాసహరణమూ, గొల్ల కలాపమూ. రెండూ సిద్దేరదుని రచనలని కొందరూ, భామాకలాపం మత్రం సిదేయ్యద్రునిదనీ, గొల్ల కలాషం భాగవతుల రామయ్య రచన అని కొందరు భావిస్తున్నారు సిద్ధేర్యదుని భామా

పదకవుల చర్మిత 79 కలాపంలో ఎక్కువ భాగం భామావిరహమూ, కృష్ణుడు భామను అనునయింబే వరలాసాగి చిపిరిభాగంలో పారిజాతాపహారణ కథ స్వల్పంగా సూచితమవుతుంది. గొల్లకలాపంలో. నాయిక వేపల్లెవాడలోని గొల్ల భాష "చల్లోయమ్మ చల” అంటూ యాదవ (గొల్ల) కాంతల సహజ సుందరమైన ధోరణిలో (ప్రవేశించి, వాస్యసంభాషణా చడురుడై న దాహ్మణ విద్వాంసునితో వివాదానికి దిగుతుంది. ఆ వివాదంలో ఆధ్యాత్మిక తళ్వాన్ని వైతం వివరించడం జరుగుతుంది. వీటిలో వెన్నెలపదాలు, దరువులు అనేకం ఉన్నాయి.

“ఈ కలాపాలు అనబడే అటభాగవతాలను మొదట కూచిపూడి వారే పురుషులు స్త్రీ వేషాలు ధరించి అడుతూపచ్చనా, దాదాపు [16వ ₹ మధ్యభాగం నుంచీ కళావనంఠతుల స్త్రీలు కూచిపూడి విద్వాంసులవద్ద _శిక్షణపొంది, భామ వేషము అను స్రీలే ధరించి ప్రదర్శనలిస్తూ ఉండేవారు”,

“* అందుకే వీటిని (భామాకలాపం, గొల్లకలాపం) రఎంచిన సిద్ధేర్భదయోగి యక్షగాన క _ర్హలలో, సంగిత నృత్యశాస్త్రీయ సంప్రదాయాలను పరిపూర్ణంగా ఆకళించుకొన్న వాగ్గేయకారులలో నారాయణ తీర్ధలకు తరువొత స్దానం అలంక రించాడు”.

“నారాయణ తీర్ధల కృష్ణలీలా తరంగిజీలోని తరంగాలు, సిబ్ధేర్యదుని యక్ష గానాలూూ లీలాకుపని కృష్ణకర్ణానృుత శ్లోకాలూ, క్షేతయ్య వదాఖినయమూ పారం పర్యంగా కూచిపూడి వారి (పదర్శనలలో తప్పనిసరి అంశాలు.... మొదట నారాయణ తీర్టులూ, తరువాత సిజ్రేందయోగి, క్షేత్రయ్యా తమ రచనలతో కూచిపూడి నాట్య సంప్రదాయానికి తోడ్చడ్డారనీ అనుకోవచ్చు" రఘునాఖథనాయకుడు (16001681) వ

రఘునాధనాయకుడు సంగీత సాహిత్యోనిధి ఇతనీ పరిపాలన కాలం 1600-1631. ఇతని ఆస్థానంలో కవిగాయకులు, వాగ్గేయకారులుండేవారని గోవింద దీక్షితులు రొజుపేర రచిం-న “సంగీతసుధ” అనే సంస్కృత (గ్రంథంవల్లి తెలుస్తూంది వేంకటమభి (ప్రముఖ వాగ్గేయకారు డీతని అస్టానంలో ఉండేవాడు, క్షేతయ్య సైతం రఘునాథు౦ దర్శించినట్లు సాక్ష్యం పంది 93 రఘునాధనాయషడు

/.// తిటుగుళో వఠక నళ ఇ త్రం థ్రీ పక్కిణీ కృష్ణ వివాహ యక్షగానము, కొనకి కల్యాణము భొటుకౌన్యము అనే రెండు యక్షగానములు రచించినట్లు తెలియవస్తూందిక వాటిస్వరూప స్వభొ వాలు తెలుసుకోడానికి పీలుబేక పోయింది కారణం అవీ లభించక పోవడమే. “రఘునాథమేశు అన్నపేరు కొ త్తగా తాను కని షెట్టిన రాగానికి పెట్టడమేగాక జయంత"సేన, రామానందమనే రాగాలను కనిపెట్టిన సంగీతజ్ఞాడు కంచెర్ల గోపన్న (భ్యదాచల రామదాసు (1620..1680 ;

భద్రాచల రామదానని 'పేరుపొంద్కి ఆంధధదేశంలోనే కొక భారతదేశ మంతటా పసిదికెక్కిన పరమ థకాగేసరుడూ, వాగ్గేయకారుడూ. అయిన ఇతని

ల త్‌ గ్‌ అసలు పేరు కంచెర్త గోపన్న. క!

ఇతని తల్లిదండ్రులు కౌమాంబాలింగన మంతులు, తెలంగాణాలోని నేలకొండ పల్లి స్వగ్రామం. ఇతనికి వైష్టవమిచ్చిన గురువు రఘునాధ భట్టాచార్యులు ఇతడు 1620 పాంతంలో జన్మించి [680 వరకు జీవించినట్లు తెలుస్తూంది ఈ కాలంలో గోలకొండ రాజ్యాన్ని అబ్బుల్లా కానాష్కా అబుల్‌ హసన్‌ తానాషాలు పరిపాలిస్తూ ఉండేవారు. వారి కొలుపులో ఉన్న అధికారులు అక్కన్న మాదన్నలు అనే అన్న దమ్ములు గోపన్న మేనమానులు వీరి మూలంగానే 1650 ప్రాంళంలో గోవన్న భ్యదాచలం తహసీల్దారు. అయ్యాడు అంతేగాక మవాభ క్త్రడూూ భజనకీ రనల రచయికా, వేదాంత అయిన కటీరుదాసు కితడు శిష్యుడు అంధే ఇతడు. నారాయణ తిర్ధలకు, సీ్టేంద్రయోగికి, క్షేత్రయ్యకుకూడా సమకాలికుడు అన్నవిషయం స్పష్టం, సాధునంతర్చణ చేస్తున్న సమయంలో (ప్రనాదపళాక్తువల్ల గంజిగుంటలోపడి మరణిం.న కుమారుని రామసంకీ ర్త ద్వారా 'ికికించుకో గలిగిననాటినుంచి ఇతనిక్రి రామదాసన్న ప్రసిద్ధి కలిగి దట

రామదాసు తహశీల్దారుగా ఉంటూ సర్కారుపై కం ఖర్చుపెట్టి భృద్భాది రామా లయానికి, తమ్మల చన్ముక్క అనే భక్మురాలలాగానే మరమ్మత్తులు. చేయించి, దేవునికి కైంకర్యం జేయించి నందుకు గోల్కొండ నవాబు ఆగ్రహానికి. గురిద్టై శారాగారళీక్ష పొందడం జరిగింది పం(ైండేండ్లు ఘోరనరకం కారలో అనుభవిస్తూ భ్రీరామని ఆర్హితో వేడుకుంటూ ఆనేక కీర్తనము. రచించాడు చివరికి శ్రీరామ

గ 1] ట్‌,

చంద్రుడు సలత్మణుడ్జై వచ్చిపైకం చెల్లించిరబదు నిచ్చి చెరవిడిపించినట్లు ఆంధ్ర అందరకు సునిదితమే

గడకన్తుళ భ్రర్మళ &]

“రామద్లాసగాతి : కీ ర్తసి9న్లు భజన గొన్టులలో శన్ప, సంగీత కచ్చేరీలలో తలవనే తలవరు అకీ ర్రనలలో ఆనిద్వాంసుల పిద్వత్పకర్షకు ఆవకొశం తక్కువయి, వొటిసంగిత రచన సరళ నృష్టలయాన్విక్ను థావస్ఫురణ సూటియై సామాన్య జనానికి గుంప్పలుగా గాడి పొడు కోటానికి కాడా సుకరమైన సులభరచనలు ఉండటం రూడా శాస్త్రీయ విద్వాంసులపు వాటియెడల అనొదరం కలిగించి ఉండవచ్చు "67 అని అంటారు రజనీకొంతరొప్పగారు,

“రానుదాసి చర్చిత ప్యస్తకొంనుదిద్ద, అతడు చాల్యములోనే సంస్కృతాంధ్ర భాషలలో పాంక్షిత్యం సంపాదించినబ్లు తెలుస్తుంది గోలుకొండ తురుష్క 'ప్రళుత్వంలో అధికారి కనుక, పారశీక, ఉర్దూ భాషలలో లాడా పండిళుడై ఉండాలి ఇతని కీ _ర్తనలలోని వేరువేరుుందో. రీలులను బట్టిచూ స్టే, 'దేశీయగేయరీళలను ఇతడు దాగా మనస్సుకు వల్దించొన్నట్టు కనందుకుంది వైదగలొనే కాక సంన్యృృతంలో లాడా రానుదామ ముదతో ఉన రనలు ఐదారింటికీ పెగా కనిపిస్త న్నాయి" 6 షం -ా

“అనందఖై రచి రాగం మన నంగీత చర్మితలో మొట్టమొదట ఉవయో గించిన వాగ్గేయకారుడు రానదాసే ... ఈ రాగం (పత్యేకంగా ఆంధధ్రులసొ ప్త, క్షేతయ్యటాడా దీనిని ఎక్కువగా వాడాడు భఖంచేత ఇది మొదట ఆంధలై రవి ఆ తర్వాత అనందభఖై రవి అయిందేమో $”

“అతని సంగీత రచనలనుదిట్టి అతని ఆశయం పాండిత్య (పకర్షకాదనీ, సంగీతం అతని భ కిసాధనకు ఉపకరణ మా్యతమనీ చెప్పాలి. అతని క్రీ ర్త లందుకే సహజభ క్తి భావావేళంలో, తన్మయత్వంలో అప్రయత్నంగా సంకిర్రన థావానుగుణంగా వచ్చిన నరళమైన రచనలు. అందుకే ఒకేసారి ఎన్ని గొంతుకలు చేరిపాడిన, శొవ్యమైన మేళంలో వినిపించే బృందగీతులని. రకక్రికి భజన గోష్టులలో లావదాసు కీర్షనల తోర్వాతనే మిఇలినవారి కీ రనలప "సేవ,

“వీటిలో రామడాను రచించినవి అని గుర్తు పట్టనగిన కీ _క్షనలు 100 మొదలు 108 వరకూ దోరుకుళాయి* 8,

(1

82 కెటగులో పదకవిత కాని శ్రీ మంచాళ జనన్నాథరాషగారు స్వరసహితంగా సేకరించిన రామ ఇవో ప్తి గా

ర్ట రృన్సలన్ను నిలబెట్లటం ముదావహం ఎ వసిదమెన రామదాసు కీ రనలువొన్ని . తారకసందతము కోరిన డొరికను; ధక అతా చం న తమ్మవేమి సనక, పటకే దింగారమాయెన;. ఏ తీపుగనను దయజూబెదనో మొదలె నవి సదరు ఇరవె దాకా ఉన్నాయి. పవైటూ కలో ఈనాడు ధజసగోవ కూ హు క! ళ్‌ ఠి లతో మసం వినవచ్చు విచయరాఫఘవ నాయకుడు (1480. 1678) న్‌ విజయరాష్తననాయకుడు తం్రి రఘునాఠనాయపని లాగానే కన్బలను, కవయ్యి తులను పహోషించడమేకాక్క యక్షగానాలు తానురచించ్చీ కవులు, కనయ్యితుల చేత రచింపచేశాడ అంశేగాీ్‌ ఈ నాయక శాజుల పాలనలో (వ్రత్యెకించి పడరచన కర్తలనేపలు వెలసి వదకవితకు పృష్టని అంజని చేకూర్చారు తండ్రీ ళు ణి తరువాత 1633 నుం 1673 వరకు రాజ్యంచేశాడు విజయళాఘప నాయకుడు ర ఘునాథాభ్యుదయ'నన్లే చాన్మితక ద్విపద కొవ్యాన్ని రించాడు ఇరవై మూడు యక్షగానాలు, మూడు ద్విపదకొవ్యాల్ను గోపికొగీతలు, శసవనితలు ఫౌల్టుణోత్సవ రగడంళౌపదిసనీ రాజగోపాల వండ కమూరదింది పడక ఎతు ప్రారాన్యమిచ్చెన వొడిచ్చడ్షు వాస్తవానికి రఘునాథుం కొబుపులో. క్షేత్రయ్య ఉన్నప్పటికీ ఎప్కువకాలం. విజయరాఘనవ్వని ఆస్థానంలోనే గడిసినట్టు చార్మితక సత్యం ఇఅదిపదరచవకు స్వర్ణయుగం. ఇతని యక్షగావాళ్లో (పాసాంత్యప్రాసాదులతో, ఆలంకారిక్తా లీ విన్యా సంఠో దథపషలనేకం' మనోజ్ఞంగా ఉండడం *విశషం జా పసుపులేటి రంగాజమ్మ వ్‌ విజయరాఎషిని అస్థానకనయ్యి శ్రి రంగాజమ్మ ళం్రి వెంకీట్యాని తోలి మంగసాంది ఈ బలాల వైధుష్యం గలది. నున్నాష దాస వెలాన్లే నాటకవనే యశెగాన క లి మన్నాళుడాసు విజయరాఘపుడు, అకని ఏలాసాన్ని అతని సభాన్టై భనాళ్ళి ఆశిపే యక్షగానం, శ యక్షగానం లోన దరప్పలు

నదకపుల చర్మిత క్‌ చక్కగా క్షేతయ్యని, _స్మరింపజేస్తాయి, క్షేతలయ్యలోని తెటగు పలపదిళ్షను, నుడిరారాలను, లన్ముపాసలను, భావన విశ్రాల్ని గుర్తుకు తెస్తాయి. “క్షేత్రయ్య పదాలను రంగాజన్ము పదాలలో కనవడేసామ్యుము విజయరాఘపు3 దదపసపులత్లో కాని సో కాలికళై న ఇతరుల దరువురుల్లలో కాని కనవడచు అందుచేత ఏరా మేరా, వచ్చేని, పోయీని అనీ (చాసినంతమ్మాతాన క్షేతయ్యను దక్షిణాంద్ర కవి ఆనడం కంపే, అదేపై, లిలో వాసిన రంగాజమ్కకూడా. పసుప్పలేది యింటి పేదనుబల్టి, ఏ కష్టా గోదావరీ తీరమునుండో క్షేతయ్యపలినే సొరస్వత ధ్వజం నెలకొల్చడానికి దక్షిణాదికి తరళివెళ్ళి దని చెప్పవచ్చు “*59 నంటారు రజసీ కొంతరాపేగారు ఈమాట ఎంతైన సమువతను9 భాఎంచడంలో తప్పులేదు సీజయలాఘనవుని ఆస్థానంలోని ఇతర పథకనవులు ]

గోవింద దీక్షితుని శ్వందోప్ముళుడు. వేంకటమువి. విజయరాఘవ నాయకుని ఆస్థాన విద్వాంసుడు, వాగ్గేయకార్మాగజీ విజయరాఘపొ కోలికపై చకుర్దండి (ప్రకాశిక అనే లగజ గంధాన్ని రించాడు. లనాటి సంగత స్వరూపషమా ఆగంథంనల్ల ప్య క్తమప్పరుంది

కాంరను. పేంకటపకిసోనుయాజి. విజయరాఘవ నాయకుని పట్టపుకవి, విజయరాఘవ చం్చదికొనిహారఘనే యత్షగానకర్త, “ఇందలి పదములు క్షేత్రయ్య పదఫక్కి మూదలగా రదింపందడినని అసలు క్షేత్రయ్య పదమే యొకటి “ోసుడినహాయెనే యా్యసొద్దు” అనునది యియు గహింపబడినది .... (రాగతా[ములు కూరినని రా యవృముగానిదే పదము ఇందు కొరంద (జొ దపవు లొక విశేషము. వానిలో కొరపవండి డేషభాషలు వర్షితములు ఇందనేక ప్రయోగ విశేషములుసు గలవ”79

పురుషోత్తమ. దీక్షితుడు తంజాప్పరాన్నదాన మహానాటకనునే యక్షగానం రచించాడు ఇది ప్రహసన్నపాయం ఇందులో తెలుగువాళ్ళ వంటకొలు పర్టితం

కోనేట్మ్‌దీక్షిళ చంద్రుడు ఏజయరాఘవ కలా బ్రోమనే యక్షగానాన్ని రించాడు ఇతడు విజయరాఘవ ౨బీ “ల్బగహార _ లారహారాది. చికుదవాద్య పారికోసిశాలు అందుకొన్న నాడు నిజయ రాఘవకాంతినతివినాహం ఇందులో పర్షితం

కశ ఇలుగులో పదకనిత జ వ్పిజబ్ఞయ రాఘప్పని కౌలంలో పెద్దదాసరి అవి సర సింహస్వామియెడల నుహా భక్తుడై న పదకదర్త ఉండేవాడస్నీ రాజుకోరిక ఘన్నించసందున అతనిపై రాజుకు అగ్రహం కలిగి ఉరిశిక్ష విధించాడనీ, అతడు శిక్షను తప్పించుకొని, నరసింహాలయం (ప్రవేశించి అంతర్జానుడయినాడనీ (ప్రభాకరశాస్త్రిగారు మున్నగు. పెద్దలు ాశారు. కగహఫలము మాయను” అనే చేపగాంధారి రాగంలో కీ ర్త పెద్దదాసరి రచనగా సంగిళతలోకంలో 'పచారంలో వున్నది” 1 నున్నారు దేవుడు 'హేషాబ్దనాయికా స్వయంవరసునే యక్షగానం రచించాడు? ఇళడు విజయరాఘవనాయకువి ప్యుళుడు, 1674లో యుద్ధంలో మరణించాడు. గద్దె నెక్క'నేలేదు. విజయ రాఘవ నాయకుడు "హేమాబ్దినూయిక అను చెంగమ్మను మన్నారు డనే రాజగోపాలునకు కల్యాణం చేసినకథ..ఈ యకగానంలోని ఇతినృ త్తం. పై కవులు 'వధానంగా చెప్పుకోదగ్గయక్షగానక ర్తలు. కంఠీరవరాజు (17041718) ; నాయకరాజుల పొలనలో యత్షగానొలు మూడు పూపులారుకొయలుగా. వెలస్‌ ఉండగా మైసూరు రాజ్యాన్ని 16721704 మధ్య కాలంలో పాలించిన చిక్కదేవ రాయలు సంస్కృృశారయ్యధ కర్ణాటాది' వాజ్మయ పోషకుడు. 1701-1713 ల నుధ్య పాలించిన ఇళని పృతుడు కంరీరవరాజు అనేక యకగానపదక ర ఇతని యక్షగా నాలివల్ల కమనీయ కవిశాన్టై భవమూ, బహంభాషానై దుష్యమూ, సంగీత సాహిత్య నాట్యవిద్యలలో 'నేర్చరీ అని సృష్టమపుళుండి “తొలియక్షగానములలో ,తిప్పట, జంపె, అటశాశములలో నడచిన రగడలు నాయకయుగప్ప యక్షగానాలలో ఈ తాశములలోచేసానే దరువులుగా, వదాలుగా పరిణ మించాయి రొగకల్బనొ, సాహిత్యానుగుణముగా రాగ ప్రయోగమూ నరిలి నస నాయక రొజుల కాలంలో అయ.క్షేతయ్య పదాలలోపసలెనే కాల వ్రమాణముచోకేమై రాగాను కూలతను, పొటలో థావానుగుణ మైన రాగవి ప్సశిసీ సంపాదించుకొన్నది. .... ఏది ఏమెనొ, తరువొతి శతాద్టింలొ మహారాజు, సహారాష్ట్రర్తి పోషణలో సంగీత సోహళ్యాలు, ఇతో ధికొభివృద్ధిపొంది ప్రజల వాగ్గేయకారులు జీవించడానికి తంజా

నదకవుల చర్మిత మ వూరు నాయకరాజుల కృషివల్ల అంకురారోవణ౦ జరిగింది”72 అని నాయకరాజుల నాటి యక్షగాన సంగీత సాహిత్యరచనా విశేషాల గూర్చి చక్కగా వివరించారు ్రీరజనీకాంతర్వావుగారు సారంగపాణి (1680. 1750) : అన్న మాచార్యునీతో ఆరంభమైన తెలుగు సదకవిత క్షేతయ్యతో ఒకస్టిర రూపంపొంద్కి సొరంగపాణీతో వి '_సృృతి పొందింది. కృంగారవదాలకు ఈ ముగ్గురు పదకపులను వరుసగా చెప్పుకోవడం పరిపాటి. అయితే అన్న మాచార్యునితో ఆరంభ మైన ఆధ్యాత్మికత నైఈం అంళర్షీ నంగా ఈ పద కవులరో లేకపోలేదు అంతేగాక పదరచనా ,కమరీతి వీరిలోమసం చూడవచ్చు అన్నమయ్య తరువాత పేర్కొన దగ్గ పదకవి క్షేతయ్య అలాగే క్షేత్రయ్య వెనుక చెవ్చుకోదగ్గ పదకని సారంగ పాణి తెలుగు పదసాహిత్యంలో సారంగపాణి పదాలకు వన్నెవాని ఉన్న నిషయం మనకు కెలిసించే సారంగపాణి చిత్తూవ నుండలంలోని కార్వేటి నగరం సంస్థానంలో (ప్రసిద్ధిపొందిన పదకర్హ, వాగ్గేయకారుడు. ఇతడు చెన్నపరి సమీపంలోని పొన్నేరులో సృట్టిసెరిగ, ఆ వెనుక కార్వేటినగరం చేరి అ యాస్టానంలో స్థిర పడ్డాడు, వేణుగోపాలన్ము బతో అనేక పదాలు రచించాడు మాకరాజు వెంకట పెడుకూళ్ళరాజు (1719...173%0, అతని సోదర ప్ముతుడు నూకరాజు కాల్వేటి రాజు (1733-1752) అనే కార్వేటి నగర రాజుల కాలంలో వారిచే సక్క్బృతుదై అస్టాన విద్వాంసుడుగా, విద్యాధికారిగా, వాగ్గేయకారుడుగా. (ప్రసిద్ధికెక్కాడు సారంగపాణి ఇతడు 1680 ప్రాంతంలో జనించి 1750 వరకు జీవితం కొన సాగించినట్లు తెలియవస్తూంది 73 సారంగపాణి విద్యాభ్యానమూ, గురపరంపర, వైదుష్యాల గూగ్సి మన కంతగా తెలియదు. కానీ సంస్కృతార్థధ్ర భాషానిప్పణుడనీ, నంగీశాభినయాల్లో దిట్ట అనీ సృష్తమషుతుంది అతని పదాల్ని పరిశీలిస్తే సారంగపాణి పదాలుగా ఇప్ఫటికి లభించినవి 201. కానీ వాటిలో 6 పదాలు క్షేతయ్యవి. తక్కిన 195 పదాలు వ్మ్యూతమే సారంగపాజివి, వీటిలో నాలుగురకాల పదాలున్నాయి. (ప్రథమభాగం ళృంగార పదాలు, ద్వితీయభాగం దేశీయ పదాలు... వీటిలో వేశ్యా

శం తెలుగులో పదకివిత విలాస, దూషణలు ఏవరించబిడ్డాయి తృతీయభాగం జాతీయ పదొలు, పీటేలో జాన్‌పద భాషారీతి స్పష్టం చ్‌వర్థ భాగం కీ ర్వనలు.. ఇవి వైరాగ్య సతి వలో ఛాలై ఉన్నాయి. ఏటిలో మూడు పదాలు సూకరాజు కార్వేటిరాజుస అంకిత మయ్యాయి. తక్కినవి చీబుగోపొలాంకి శాలు, కాశ్వేటినగర సంస్థానంలో పండితుదై, పదరచనచేసి, వాగ్గేయకారుడుగా ధ్రస్రిద్ధగక్కాడు.. వెజిక విద్యాంపుడద్దై సక్కృృకుడయ్యారు అభినయాచార్యూద్వై వభ్యాత గడించాడు శ్షేతయ్యలాగే హికంగపాణి తన పదాల్లో సంగితసొహిత్యా లకు సమ ప్రాధాన్యమిన్వడమేగాక అభినయం జోడించాడు 1731లో మాఠరొాణొ సంకట. పెకమ్మా కాజు. సారంగపాణికి దుర్గరాజపురమనే అ్యాగహారం దాన మిచ్చాడు. చివరిదశలో రాజ్మాశయాన్ని కోల్పోయి విదుపేదతనంకో శ్రీనాఠుసిలా సారంగపాణి అష్టకష్టాలు అన్సభపించిసట్టు శ్రీరజనిగారు అభిపాయపమాలున్నారు”. కాసే ఆరంభంలో శృంగార్నసవణమైన పదాలు రొజు కోరికపై రవించినా, (క్రమంగా చరమదశలో ఉత్తను భక్తుడై నట్లు ఆతసికి ర్తసలే సొత్ష్యం అన్నమయ్య, క్ష్మేరయ్య; రాసుదాసు, క్యాగయ్య" పదాలు నస్వరసహిత ంగా ముదితమైనట్లు సారంగపాణి పదాలు కాలేదు, ఈ పిషయాన్ని “కాని శేతయ్ల పదాలను నేర్చుకొని, పరంపరాగతంగా పొడుకుందూ నేటికి కొందరు మిగిలినట్లుగా, సారంగపాణి పదాలకు అంత్మప్రచారం శలిగినట్లులేదు జుసికి ₹రణం సివి కాలంలో. అలనిక్స్‌ రాజాస్టానాల్యప్రోపు శేకపోవడమూ,. కిష్య పరంపర శేకపోవ డమూ కావచ్చు ఈతని పదాల స్వర ఫణిడులను అన్వేషించి “సీకరించనలసి ఉన్నది "7. అన్న శ్రీరజనిగారి ఆకొంక్ష తరేదెప్పుడో? శ విషయంలో ర్ల వహించి ; పతిపత్సరమూ “సారంగపాణి” ఉత్సవాలు. కౌర్వేటి నగరంలో నడుపు తూన్న, ఆచార్య పి ఏ అరుణాచలంగారి కృషి వ్లాఘాప్యాత స్రైంది గోవిందసామయ్యా, కూననసామయ్యూ (18801714 || గోవిందసోబయ్య కూవనసానుయ్యలు అన్నదమ్ముల, సారంగపాణి సమ కాలికులుు కార్వేటి సగరం ఆస్టానంలోనే వాగ్లోయకారురై వెలిశారు గోవింద సామి భరకనాట్యళాస్త్ర కోవిదుడై న నాట్యాచార్యుడు కాళ్వేటి శగరరాణ ఇతనిని మిక్కిలి సత్కరించాడు? ఈ రాజు వెంకటగిరి రాజకుసూరి-అయిన తన రాట్‌ పై

పదకవుల చరిత 8 కోపంరి లనాదరించగా ఆమెకు సంగీళాభినయాలు నేర్చించ రాజును మెప్పించి స్వీళరించేట్లు చేశాడట ఈ గోవిందస్వామి “ఇతని రచనలో శాళస్పపోకడలు, శాతులమాడ్చుల. ననుసరించి సాగిపోయే జతిస్వరగతుట అద్భుతం గొలుపు పంటాయని నింజమూరి వరాహసరసింహాచార్యులవారు (వాశారో" “4, మోహన రానంలో *సరిగారాని” అనిస్వర సాహిత్యం వచ్చునట్లు రచించిన పదవర్ణము యీ సందర్భంలో పాగినదే. కావచ్చు. ఇంకా యితడు కేదారగౌళు నవరోజ్యా ముఖారి రాగాలలో పదవర్ణాలు రచించాడు ఇవన్నీ సృత్యాభినయానికి ఎంతో అనుకూలమైన జతిభేదాలను కలిగి ఉంటాయి. ఇతని తమ్ముడు కువసస్వామి రచనలలో నొటకురంజి రాగంలో *ఇంత అలుకి . అన్న పదవర్జము (వస్గద్ధమా” 75 జాహ భూపాలుడు (16641719) :

నాయకరాజుల అనంతరం తంజువూర్ను నుధురలు మవారాస్ట్రల స్స్టగత మయ్యాయి. అయినా ఆ కశావై భవం తగ్గలేదు “విజయరాఘవుని నమకణా నంతరం నాయకరాజుల పరిపాలనం అంతరించింది కాని తంజావూరు సారస్వత కళావై భనం శరుగలేదు. సంరిపాలన పహ స్తగతం చేసుకొన్న మహారాష్ట్ర రాజులు తను మాతృభాష నహారాష్ట్రుమయినా, పాలించేది చావడ 'దేళనుయినాా సంస్కృ తాం్భధ్రధాషల్లో, నంగీతసాపాత్య (గ్రంధాలను స్వయముగా రచింబ్కీ అనేక *కవి పండిత గాయకాదులను పోషించీ, వారిచేత (వ్రాయించ్కీ నాయక రాజునాడు 'పారంఖించిన సంస్కృతి వీజాలను ఇతోధిక భ కి శర్దలతో పోషించి అధివృద్డి చేశారు. నాయకరాజుల వలినే + మహారాష్ట్ర రాజులుకూడా చాలామంది స్వర్గ ముగా యక్షగానాలన్సు పదాలను రచించడమే కాకుండ, సంగీతలకణ 'ంథాలను కూడా. [వాళారు 6ం'సేక్రనుంది” వాళ్లోయకారులను పోషించి వారి రచనలకు 'పోళ్ళాహ మిచ్చారు?”?7,

నుహారాష్ట్రాలలో మొదటిరాజు ఏకోటి (1676-1683) సాహిత్యరంగంలో చేసిందేమీ. కనిపించదు. ఇతని ప్యతుడు కాహజీ ప్టానికలతో కలసిపోయి కృష్ణదేవరాయ, రఘునాథనాయక - విజయరాఘననాయకులతో సమానంగా స్వయంగా (గంధక ర్త అయి 16041712 మధ్యకాలంలో తంజాపూఠును పాంంచాడ 169)లో తిపవాసనల్లూరు- అన్నేగ్రామాన్ని కాహరాజ ప్పరమనే

న కెలుగులో పదకవిత “సిరుతో 46 సరు విద్యాంసులకు బహూకరించాడు. ఇతని యక్షగానాలు ఇరవై దాకొ ఉన్నోడు, పీటన్నిటిలోను దరుపులు పదాలు అనేకం ఉన్నాయి పీటిలో ఇతడు శంకరపల్ల కి సేవా 'చచింఛాన్ని, తిరువారూరి థ్రీ పీథీవిటంక శ్యాగరాజస్వామి పల్తకిసేవను గురించ చాలాచక్కగా రచించాడు పల్లకిసేవా 'వ్రదింధంలోని శాహజీ

ల! ళం దరువు “చల్లేటిగ-ద వొడి మె జారీ నిలువరో

పలకి పటిన ముదు పడశులారా ..” అన్నది లా చి ఛి __అన్నిమాచార్యుని “"కృలకేక్ర నడవరో కొమ్మలారా న జలజలరాలీని జాజులు మాయమ్మకో (౧౮.73) అనే పదాన్ని గుర్తుకు తెస్తుంది ఇతని ఆస్థానంలో థ్రీ్‌ధర 'వేంకటాచార్యుడూ మొదలెన కపులు, పద కప్పలు యక్షగానకర్తలు అనేకులు 'వెలిళారు గా

గిరిరాజుకవి (1681728) ;

శాహభూపాలునిచే పోషింపబడిన 'వసిద్ధ వాళ్షోయకారుడు గరిరాజకవి ఇతనిపయ్రడే త్యాగరాజు ఇతడు శాహభూపాలుని (1634-1712) కొలువులోను, శరభభూపాలుని (17121728) దర్భారులొనుఉండి అనేక యక్షగానాలను, పదాలను రచించి (_పఖ్యారి పొందాడు ఇతని పేర శాహేంద్రాంకికాలుగా శ్యాగేళాంకిళాలుగొ అనేక పదాలున్నాయి ఇతడు ఏడుయక్షగానాలు రచించాడు

మధుర శ్రీనివాసయ్య గ70ఓ1780 :.

మధురినేలిన తిరుమల నాయకపని వంళరాజులలో 11వతరం 'ా3న విజయ

రంగ చొక్కవాథుని ఆస్థానంలో మధుర శ్రీనివసయ్య _ వెలసినటు "తేలుస్తూంది,

విజయరంగ చొక్కనాథుడు అనేక పదాలన్తూ యక్షగాన క రలను పోషందాడు

నుధుర మీనాక్షి అన్ముగహంతో సంగిత సాహిత్యాలలో అద్భుతమైన 'వజబొందినటు జ ర! యా ఈగ తా.

ఐళిహ్యంపుంది | లర్థపష్ట్రీ శబ్దకయ్యా కలిగిన మాతువ్పలు మేలిమైన ధాతుకల్బనతో

అతడు విజయగోపాల ముద్రాంకితములై న కీర్హనలు రచింఏినాడట. నాటకరంజిలో

పదకవుల చర్మిత 89 ఏనుమించిసవారు, కాపిరాగంలో “నీవే నన్ను (టోవవలెనమ్మ”, కల్యాణిరాగంలో ఇంకా దయరాదా ఇతని రచనలు”+8, ఘనం శీనయ్య (17041781) :

మధుర విజయరంగ చొక్కనాథుని అమౌత్యుల్లో ఒకడైన వంగల శీనయ్యే ఈ ఘనం. శీనయ్య.. ఇతడు సంగీత సాహిత్యనిధ్శి వాగ్గేయకారుడు. శేషం 'వేంకటపళి కృతమైన శళాంక * విజయానికి ఇతడు కృతిభ ర్త ఈతని సంగీత వతిభను గూర్చి భళాంకవిజయంలో “*వాోహాహూహులు (అవళారిక-57) పద్యంలోఎిన్వరారోహ ప్రక్నియిలో గొప్పవాడనీ, “ఘననయ దేశీయ కమనీయ భామ మూర్భగా దిహువెధ విన్యాసధన్యా నమాన ళాళశమాన నొనానూన తాన విశానభంగీ తరంగిత సంగీతవిద్యా విశారదుడు” (అవ-23) అనీ "షేర్కోవడం గమనించదగ్గ విషయం ఇత డనేక పదాలు రచించాడు “శ₹వదీక్షిపరురాలనురా” అన్నదీతని పసిద్ధపదం “ఇతని పదాలలోని భావాలషొంకమూ, మాటల వింఠమూ క్ష్మేతయాదుల కనుకరణములుగా గాక, స్వతంతమైన పోక్రడలుగా కని

ప.

పిస్తాయి... ఈ కిందిదంలొ కొంత క్ష్మేతయ్య ధోరణిఉంది శంకరాభరణం (శిపటఎవాదెవరో మనమెవరో..వనితరో యీవట్టి వాదేల పోపోపే....” ధావను లలో అనుభవ పరిఫొకము, రచనలో శిల్బపుతూకమూ కనిపిస్తన్న శీనయ్య పదాలు క్షేత్రయ్య రచనలతో సమానములుగా తులతూగే పేకాని, అనుకరణకవుల రచవలలో తీసిపేయదగినవి కాపు వీటిని గానంజేసి అభినయించినప్పుడు వీటి రసాస్వాదన యోగ్యత మరింత సృష్టమపుతుంది.”” సూర్షవర్శి' శేమయ్యంగారు క

ఘనం- శీనయ్యకు పూర్వుడనీ, సంగీత సంస్కృృతాలలో గొప్పపండితుడసీః అభయోధ్యనుంచి వచ్చిన ్రీ వైష్ణవుడనీ, గొప్ప వొగ్గేయకారుడని మార్గదర్శి శేషయ్యంగారిని గూర్చి సుబ్బరామ వీక్షితులు ఫేర్కొన్నారు.!? మొదటి శరభోజీ (1711-1728) ణ్‌

శాహజీ తరువాత మొదటి *రథోజీ (1711-1720) తంజాపూడను

కై

గ తెలుగులో పదకవిళ పాలించాడు సంగితంల్లో సంస్కృృళారధాలలో విద్వాంసుడు, శరధ భూపాల కురవంజి అనే యక్షగానం రచించాడు తులటజాజీ (1718.1786) ః

ఇతడు శాహజీ రండో తమ్ముడు. ఇతడు సంగితసారామృతమనే సంస్కృత లక్షణ (గంధకర్త. విఘ్నేశ్వర కల్యాణమనే యక్షగావక ర. “ఏకరాబేంద వినుశా” మొదలైన ముద్రలతో పదాలు రచంచాడు ఇ నీతి బోధకమె, భకి

చూ క అవనీ

రసాత్మకమై ఉన్నాయి + శృంగారం తప్కవ. య శాపసింహుడు (1740-1762) ని

1740-1702 మధ్యకాలంలో రాజ్యంచేసిన (పశాపసింహాని నటువ కవ యతి ముద్దుపళని *ముహారాజ| పశాపసింహం-సలాము అనే మకుటంగల 'శదాలను కొన్నిటిని కూచిపూడి వారు పాడుతుంటాడు ం కాశీనాధయ్య (10.1789) .

(పకాపసింహుని ఆస్థానంలో ఉంగీనవాడు మేలటూరు కాశీనాథయ్య. ఇత

నర అద న ల డనేక శబ్దాలరవించినట్లు పరిశోధసలవల్ల తేళిన సారాంశం. *భ్రశ్సీ భశిర్మా సలాం, ధిస్తాం, వరా మొదలయిన "హెచ్చరిక మాటలతో, కవు శ్రముతో కలిసి కాకాను గతంగా యళ్చరఎన జాతులతో స్వల్చ సాహిత్యంతో కూడిన రచనను శబం అంటారు. పీటిని ఆలయనులలో, దేవళొసేవయందు, రాజాసానములలో రోజా కొలువదీర్చి ఉన్నప్పుడూ, వేల్పనుగానీ, రాజునుగానీ, విదదివ?ి రంగిొఘోషణ, యళోగీత ఇత్యాదులతో స్త్వశించి నృత్యగానాలతో సహా అభినయిసూ విద్వాంసులు గాని న _రృకీమణులుగాని (ప్రదర్శించేవారు “నాయకరాజుల నాడుండిప్‌ శె వారములు శార్త దేవాదులు. లక్షణ యగంథాల్లో వివరించిన నైవాడ 'ప్రబింధపు అద్యేతన వరి గ్గ

జామాలే"?1 వి ఠా ర ళో జ ల ఫ్‌ల్లి వ్‌

పీరథ్య దయ] సెతం | పతాపసింహ మహారాజు ఆపానంలో ఉండిన వోగేయ

ఉం జ ్ష గ గ

పదకోవ్సుల చర్మిళో త్త కారుడు ఇతడాం్థధ దేళం నుంచి వన్చిన తై 9లింగ్య బాహ్మణుడు “వీరభ్యదయ్య థోగులవంళజులై న తంజావూరు మహారాష్ట్రరాజుల కలదై వమగు *స్రశాపరాముని" ముద్రతో బహుకీర్హనములు అనేక ర _క్రీరాగములందు బహుదేశయ రాగములందున్ను, గేయకల్చనము వేశ్వేద విలసిల్లునటుల వివరించెనట ఇవిగాక, ఇతరు (వశావ సింహ రాజుపై నీ దరువులు, వదములు, తిల్లానాల్కు స్వరజరులు మొదలై నవి అనేక వివ్యిత గేయకిల్చనలు దేసి బహుభ్యాతి పొందెనట “ఈ చుహానుభాట్లుని వలననే దక్షిణ దేశపు గానమార్గము మిక్కిలి పరిష్కారము కలదిగా నేటికి0 (వవాళించుకొని యున్నది" అని వీరభ్యదయ్యిను గురించి నుబ్బరాను దీక్షితులు (వాసినదావినిదిట్టి మన వాగ్గేయకార చర్కిళలోగాని, కర్ణాటక సంగీత కమువరిణామంలోగాని వీర భ్యదయ్య యెటువంటి (వరాన స్టానాన్ని ఆ్యకమించి ఉన్నాడో తెలుస్తుంది” 82 కంకంటి పొపశాజు : ఉర రాసా యణకర్తగా కంఠంటి పాఫరాజు మిక్కిలి ప్రసిన్టుడు ఇతడు విస్ణుబాయావిలాస నాటకం అనే యక్షగానక ర్త _క్షీరసొగర కథనానికి పూర్వంగల మోహినీనృళ్తాంత : ఇందు కథ ఇతని కాలానికి సంబ ధించి లేదావ్మిపాయా లున్నాయి. పీరేళలిచంగాడ ఇతనికాలం [1790 అని చెప్పగా, డా॥ యస్వీ, జోగా రావుగారు [600 (ప్రాంతం కావచ్చునంటారుక', ఏమైనా షళతడు పదకసల చరీ తలో క్షేతయ్య యగంలోని యక్షగానకర్షగా. చెప్పుకోవడమే. సముచితం, “కందు (విష్టదూయా “బాసనాటకంలో రకరకముల వదములు, దడపషలళ్కు రాగ శా నారాశములై సం కలప ఎకతొక, జంపె, సలుచబంపి, (తివట, రచ్చతాళం ఆది, ఆటను్లైం, లఘు శీఖరం మొదలైన శాళ పధానములై న దరుషలే యెక్కువ ఏీలలు, లర్జచందికలు, ధవళ ళోభనములు, నడలు, శిస్తబకము మొదలై న అనేః దే? మధుఠ కవితారచనలు ౫;లవు”కి! మునిపల్లై స్కుబహ్మణ్యకవి . 178050) న్‌ మునిపల్లె సృుబహ్మణ్యకవి అధ్యాత్మ రామాయణక ర్త రామజునుకీ _ర్హృనల తరవాత తెలుగుదేకంలో మిక్కిలి జనరంజకమైన సంగీత సాహీత్యరచన _ కి ర్త నాత్మకమైన అధ్యాత్మ రామాయణం సంకీ ర్తనాత్యకంగా అన్నమయ్య ఆరంఖించిన

న్‌ తెలుగులో "పదకవిత,

గేయం అధ్యాత్మరామాయణంలో కథనాత్మకమైైంది రామాయణకథనంతటినీ ఆరుకాండలలో 104 కీర్రనల్లో స్ముబహ్మణ్యకవి వివరించాడు

ఇతని కాలం 1730,80 అని రజంగారు నిర్ణయించి “సంస్కృతాం్ట ధ భాషల లోను, సంగీతనాట్మాలంకారశా స్రములలోను, 'వేదాంతళాస్త్రంతోనుకూడా సుబ హ్మ్‌ణ్య కవికి "అపారమైన పాండిత్యం ఉన్నట్లు అతని రచనలవలన తెలుస్తుంది అంతేకాకుండా ఇతడు సరస్కృృతాం[ధములలో గేయరచనాదళ్తుడు. క్షేతయ్య, క్యాగరాజులప నడుము 'వెలిస్పి చిహుజనరంజకుడై న వాగ్గేయకారకుడు”85 అని విప రించారు. కొని ఇతడు 16వ * కి చెందినవాడని వివరించి “పస్తుతము సుది హ్మణ్య కవికాల నిర్ణీయము' సంతృ ప్తికరముగా జరుగలేదని. విన్నవించి. దానిని భావి పరిశోధకులకు వదలివేయుట మంచిదని తోచుచున్నది”39 అని వదలిపెట్టారు కుమారి మంగళగిరి (వమీలాడేవి. కాని సుబహ్మణ్యకవి క్షేతయ్య యుగమైన 1600..1750 మధ్యకాలంలో వెలసిన వాడుగానే భావిస్తున్నాను. ప్వైపెచ్చు శ్రీరజని గారు అన్నట్లు "క్షేత్రయ్య, త్యాగయ్యల నడిమికాలం వాడనటం మఠీ సముచితమని నాభావన “ అధ్యాత్మరామాయణను భక్తి, "వేదాంత ప్రధానమైనా స్టుబహ్మణ్యకవి ఈన కథాకథనంలో శృంగార రసాత్మకమైన మనో హరపదజాలాన్ని .- వల్ల వులలోనే కాకండ్కా కీ _ర్తనలలో చాలాచోట్ల అవకాఖం చిక్కి నప్పుడల్లా అనుసంధిస్తూనే వచ్చాడు భ్తితత్వ్యపబోధితులయిన పోతనాది మవికచ్చిలో పోయిన మార్గమే అది”8ి7,

సుబహ్మణ్యకవి పదాలు సైతం రచించాడు వాటిలో కొన్నింటిని ఊమ్మా వృజలి కోదండరామయ్య గారు (ప్రకటించగా వాటిని వివరించారు రజనిగార ఆ పదాలు దామెర్ల కుమార వేంక'కేందున్సి లళని కుకూరుడ్డై న కృష్ణస్వామినీ, కాళ హా స్తీశ్వరున్క్‌ అగ _స్మ్యనాథునీ నాయకులుగాచేసి చెప్పిన). “సు బహ్మణ్యకవి స్వతవోగా గొప్ప ఆధ్యాత్మికతత్వ వేత్త భక్రినిష్టా గరిష్టుడూ అయినప్పటికీ జీఏత్ర లోని శృంగారమునూ, సృష్టిలోని సౌందర్యమునూ, అనుభవానికి తెచ్చుకొన్న వాడేనని, శృంగార రసవిష్యంది అయిన మధురభావసంపదా, లలితపద జాలమూ అతనికి కరతలామలకములే అనీ... తెలుస్తూంది తనను ఆచార్య పీరాన ఉంచి గొరవించిన కాళహస్టి పాలపఠ కోరికపై ని కొన్నిపదాలుకూడా (్రొసీపెట్టి వాటితో పాటు ఆశీఃపూర్వకంగా తనకుతానుగా 'దై వాంకితంగా రచించుకాన్న రామాయణ

వదకపుల చరిత ఫ్రీ క్రీ 'ర్హృనలను కూడా దామెర్ల వారికి ఇచ్చి ఉంటాడు” “ఆంధ్రులను, ఆబాలగోపాల మును-పొగీంచిన వ్రసిద్ధ వాగ్గేయకొరులకోవలో ఇంచుమించు -చివరివాడు సుబ హ్మణ్యకవి అతని కిర్తనల సంగీతాన్ని ఉద్దరించుకొనడము వరదలో -మునిగి పోవనున్న నాగార్జున శిల్పకళాఖండాలను ఉద్ధరించు కొనడము వంటిదే. ఎక్కడో దక్షిణాదివారి బాణీనో, ఉత్తరాది బాణినో అనుకరించడం తన్న, అంధులకు సొంత సంగితములేదనుకొనే వారందరికీ _ అన్న హాచార్యులతో. పారంఖించ్చి స్ముబహ్మణ్యకవి వరకూ. మనము స్మరించిన వాగ్గేయకారులందరి జీవితములూ సరి యైన (ప్రత్యు త్త మియ్యగలపు”తి

“శ్షేతయ్యగొంకులో పరిపక్వమై. ధాతునూతు సమాన ' (పాధాన్యముతో సమ్మగ స్వరాపమునొందిన + పదరచన మహారాష్ట్ర్రలనాడు- శాహ భూపాలుడు, గిరిరాజకవి, మేరటూరి వీరభ్యదయ్య, కాశీనాథయ్య నంటి వాగ్లేోయకారుల రచనల్లో ధాతుకల్పన- మరింళ వి.స్ఫృతి పొందినవి. సలాముల్పు' శబ్దములు మొదలై న, సంగీత రచనలకూ.... ఇతోధిక ఇ ప్రవర్హకుదై నారు”

ఇలాగా క్షేత్రయ్యయుగం (1600-1750) లో వెలసిన పదకప్పులు సంగీత. సాహిశ్యావినయాలకు ఎనలేని 'సెవచేసిన్రద్లు సృష్టన్గయింది. లీస్‌ త్యాగయ్యయుగం (150450) ః

తెలుగు పదకవితా (వపంచంలో త్యాగయ్యయుగం చాల 'వరధానమైంది, (ప్రముఖమైంది, పదం్శకమ పరిణతిలో సంకీ ర్త క్ర రన అయి కృతిగా త్యాగయ్య యుగంలో రూపుదాల్చింది పదంలోని ధాతుమాతువుల్లో ధాతు(స్రాధాన్యం వపాంచ డం ఈ యుగ విశిష్టళ అన్నమాచార్య యుగంలోని పదంలో మాళతుపుకే ప్రాధాన్యం. క్ష్మేతయ్యయుగంలో ధాతుమాకువులప సమ్మ ప్రాధాన్యం; దానికి అభినయంతోడై జోడుకూడింది. కౌనీ జ్యాగయ్యయుగంలో పదం కృతి; దానికి ధాతుష్నజీవాతుప్త, క్షేతయ్యయుగంలో పదంసోయిన పలుపోశడలు మనం చమ చూశాం. ఈ యుకంవో- ధాశు _పాధాన్యమైన కృతిరూప పదసాహిత్యాస్వాదన చేద్దాం, ఈ యుగాని. కంతటికీ: నాదోపాననతో తరించిన త్యాగ్యబహ్మ యుగ కర్త. పైగా 1767లో. జన్మించి [1847లో జీవన్ముక్తుడై న త్యాగయ్యనే 1750-1850 యుగానికి యుగళ ర్తగా పరిగజీంచఛడం సముచితమే సైధాకు

| తెలుగులో పదకవిత కల్పనాశిల్బంలో త్యాగరాజు తరువాతనే ఎపరినైనా పేర్కొనవలసీ- ఉంది ఆతనితో శ్యామకాస్రి, ముత్తుస్వామి' దీక్షితులు గొప్ప వాగ్గేయకొరులు, ఆ వెనుక శ్యాగయ్య శిష్యవర్గం అత్యంత గణనీయమైన "సేవే సినట్లు విదితమవురుంది అంటే శ శ్యాగయ్య వ్రభావరి అనంతమని మనం తెలుసుకోగలుగు లున్నాము. అందుకే ఇది 1750..1850 త్యాగయ్యయుగం

ఈ సంంల్భంలో ఈ యుగ ప్రాధాన్యాన్ని గూర్చి వివరించిన శ్రీ రణని గారి మాటలు ఉల్లేఖించడమె సముచితం,

“ఒక్క. దక్షిణభారత సంగీతచరి తలోనే కాకుండా వ్రపంచ సంగీత చర్మితలోకూడ 1750 నుంచి 1859 పరకూ- అత్యంత ప్రధ్గానమైనయుగం, రెండు. చర్చితలలోను ఈ యుగాన్ని స్వతంతర్దాతు కల్పనాయుగమని పిలువ వచ్చును. యూరప్‌లో ఆనాడు వీతోవెన్‌, మోట్టార్డ్‌ మెండల్‌సోన్‌, షోపై నొ ఘాబెర్ట్‌, వీబర్‌ అనుగొప్ప సంగీత క _ర్హృలందరూ వెలిశారు, వారందరూ సోనాటా సింపోని ఇత్యాదిగా (ఆర్కెస్ట్రా వాద్య మేళములపై సీ (పత్యేక వాద్యములపై సీ ప్రయోగింపదగిన సంగీళ రచనలను, అపూర్వమైన ధాళుకల్చనా చాతుర్యముతో వెలువరించి యశోధనులై నారు ఇదేయగంలో తమ స్వతంతధా తుకల్పనాత్మ కములయిన కీ ర్రనలతో దక్షిణభారత సంగీశానికీ అఖండ పరివ్యా పివి చేకూర్చిన అవతారమూ ర్తులయిన వాగ్గేయకారులు క్యాగరాజ్తు శ్యామళాశ్రి, ముత్తుస్వామి దీక్షితులు. కర్ణాటక సంగీళో చరితకారులు వీరు మువ్వరినీ సంగీత త్రిమూ ర్తులనీ, రత్న్మ్యకయమనీ పిలుస్తారు. క్యామళాస్త్రులు 17621827; త్యాగయ్య 1767. 1847; ముత్తుస్వామి దీక్షితులు (7761835; నుగురూ తంజావూరు జిల్లాలోని శిరువారూరుకు సంబంధించినవా రే; సమకాలికులే వారీ రచనలలో రాగస్వథూపము పరిపూర్ణమై సర్వకళలతోను స్పష్టముగా స్ఫురిస్తూ ఉంటుంది మృదువైన భాషా శిల్చానికిగాన, సవ్యకల్పనలతొ నిత్యసుందరవయన సంగితశిల్పానికి గానీ ముందు పీరిని , స్మరించి, మిగిలినవారిని స్మరించాలి. అతి అపూర్వ రాగాలలోకూడ అతి సునాయాసంగా చెప్పిన కీ _ర్తనలూ, ఒకేరాగంలో వేర్వేరు వత్యేక వ్య క్తిళ్వాలు కనీపింజే వేర్వేరు కీర్తనలూ, అకీ రృనల "| రసభావౌన్నత్యమూ, వాటి సంగీత రచనలో ఆల్మో క్రేజకమయిస ఉదా త్తశ్కా ఈ ముస్తకు మహనీయులకూ. సంగీత రక్న్యకయ పదవిని పట్టముగట్టిన ప్రధాన లక్షణమొలని. శ్రీ సాంబమూ రగారు తమ వాగ్గేయకార చర్మితలో (వాశారు*0..

పదకపుల చర్మిత ర్‌

త్యాగయ్య నాదోపాననలో కృతి సుకృతి అయినది. ఈ క్యాగయ్యను గూర్చి తెలుసుకొనే ముందు ఈ యుగంలోని త్యాగయ్యకు పూర్వులు కొందరు వాగ్గేయకారులను గూర్చి పరిశీలించడం అవసరం పచ్చిమిరియం ఆదియప్పయ్య (1740.1898) :;

జ్యాగయ్యయుగంలో మొదట పేర్కొనదగ్గ వాగ్లోయకారుడు పచ్చిమిరియం అదియస్పయ్య ఇతడు 1740-1833 మధ్యన తంజావూరునేలిన (ప్రతాపసింహ, రెండో తులజాజీరాజుల కాలంలో .ఉండినవాడు, ఇతగు అసామాన్యమైన (వజ్జకల వాగ్గేయకారుడు ఇతని “విరిటోణో ఖైరవి వర్దం లాంటిదనీ, తానవర్షాలత్తో ఇతడు (ప్రస్తుతించబడ్డాడు. రక్థిరాగాల్లోను, దేశీయ రాగాళ్లోను విశేషగమకాలడ్నో జారీయాలతో, మేరటూరి వీరభ్యదయ్య మార్గంలో, "వేంకటరమణ ముద్రతో అనేక కీ రలు రచెంచి తరించాడు. రాగాలాపన, మధ్యనుకాల పల్లవి ఫణితులు ఇతనివల్ల నే పరిశుద్ద మైనట్లు వకీతి.

ఇతని కుమారుడు వీణ కృష్ణయ్య, మనుమడు వీణ సుబ్బుకుట్టి గొవ్చ వాగ్గేయకారులు,

41767లో త్యాగరాజు జన్మించునాటికి పచ్చమిరియం ఆది యస్పయ్యగారు వయోవృద్ధులు. శ్యాగరాజాది యాపవకి వాగ్గేయకారులు తరుచుగా అదియస్పయ్య గారిని కలుసుకొని శాస్త్రవిషయాలలోను రచనా సందర్భములలోను సంచేహాలను నివృత్తి చేసుకొనేవారు" 9. ఏణ పెరుమూళ్ల య్య (17601790) :

17601790 ప్రాంతంలొ తంజావూరు రొజులకొలుపులో వుండేవాడు. ఈ సమయంలోనే పుదుక్కోోట నేలుతుండిన విజయరఘునాథ తొండమానుడనే రాజువద్ద ఇరవై రోజులపాటు ఫైరవి రాగాలావనచేసి మెప్పించిన మహాసంగిత విద్వాంసుడు. ఇతని తమ్మువ్లకూడ సంగీత విద్యాంసులే, మూతృ భూతయ్య (1740.188) ;

మాతృ భూతయ్య - వాగ్గేయకొరుడు, యశ్షగానక ర్త తంజావూరునేలిన

"స్తిర తెలుగులో పదకవిత (వళాపసింహనిచే సమ్మానితుడు. రెండో శులజాజీ శమ్ముడై న అమరసింహాని మంతి శివరాయ మంత్రికి అంకతంగా పారిజాతాపహరణ' మనే యక్షగానం రచించాడు. ఆ వెనుక (తిశిరగిరి అనే నేటితిరుచ్చికావల్లి వెళ్ళి ర ఈశిరిగికో ముద్రతో అర్థపృష్టిగల నీశిపదాలు, కీ _ర్తనలు రచిస్తూ ఉండేవాడు.

ఇతని పారజాళాపహరణం౦లో కూఛచిపూడివారి గొల్లకలాపప్ప ధోరణులు చాలా కనిపిస్తాయని విజ్ఞుల అభ్మిపాయం.

మాతృభూతయ్య' పదోల్లోను, చరుపుల్లోను చక్కటి వెలుగు జాతీయత ప్రస్ఫుటంగా కనిపిస్తుంది. తచ్చరి' సింగరాజార్య ఉదాహరించిన పడాలో కొన్ని

న ళా

మాత్యభూళయ్యవి కావనీ7అవి- మునిపల్లె స్తుుబ్రహ్మణ్య కవిపే: అని ఫ్రీ రజనిగారి అభ్మిపాయం32, ఇనుప సెనగల "వంక్కటామయ్య వ

ఈ వాగ్గేయకారుడు ఆదియప్పయ్య సమాకాలికుడు. వయస్సులో చిన్నవాడు, సంగీతసాహిళ్యాలలో నిష్టాతుడు. ఇతని (పొఢరచనలను పాడుటకు - దుర్రభంగా ఉండడంవల్ల అనాటి గాయకులీతనికి ఇనుపసెనగల వెంకట్రామయ్య అని" విరుది చ్భారట గోపాలకృష్ణమ్ముదతో కొన్నిక్రీ రృనలున్నాయి.

(| 4 అ

ష్య వేంకటసుబ్బయ్య ః

ఇతడు సంగీతసొహిత్యాలలో విద్వాంసుడని వసిద్ధిపొంది, ఆదియప్పయ్యకు సమకాలికుడు; వయసులో కొంచెంచిన్నవాడు. విళహరి రాగంలో ' విచ్చిత'కల్బ్చనలకో రెండోకులజాజీపె ని ఒక వర్ణం రచించాడు. ఇతని వ్యుకుడు వేంకటరమణయ్య తండ్రిని మించిన వాగ్గేయకారుడు ఇతడే త్యాగయ్య బాల్యంలోని సంగీఠగురువు నుప 9

ప్వస్వామయ్య క

అమరసింహ మహారాజు కొలంలోన్సు శరథోజీ పాలనలో ఆరంభంలోను

*శృంగారక్షీ _ర్తనలను వరద వేంకటముదతో రచించాడు.

పదకవుల చర్మితీ 07 రాజనోపాలకివి (పల్లవి గోపాలయ్య) :

సంగీత సపంచంలో పల్లవి గోపాలయ్యనే వాళ్షేయకారుడే సాహిత్య కాపడుగా, కఏ రాజగోపాల వాగ్గేయ కార్మాగణిగా 'వన్‌ప్టుడు. ఇతని భక్రిజనపారి జాతమనే _పదింధంలో తనపూర్వులు గుంటూరువాసులని చెప్పుకొన్నాడు ఇతడు అమరసింహ, శరథోజీల కాలంలోనివాడు. “అటకాళంలో ఇతడు రచించిన *వనజణాకి”

• అనే” కల్యాణివర్షం ఈనాటికి స్యుప్రసిద్ధము శఈశానవర్ణములలోని వరికగమునములూ స్వరకల్పన, శయ్యా ఇతని సంగిత కల్పనా చమళ్కారనై పుణ్యములకు దృష్టం తమనులు.... ఇతని క్‌ర్తనల పల్లి పులలో రాగవిన్యాసం మనో ధర్మాయుతంగా సాగుతుంది తోడిరాగంలో “లఅందనాదు అనే కీ రృన, నాటపరంజి రాగంలోని “స్సిద్రుమూ ర్తి కాంభోజిరాగంలో “హరిస్వర” కల్యాణి రాగంలోని “మహిషాసుర* గోపాలయ్య రఏించిన ఈ కీర్తనలు ఈ నాటికీ కచ్చేరీలలో గానంబేస్తుంటారు”93 రామస్వామి దీక్షితులు (1788.1817) :

ఇతనికాలం 17381817. ఇతడు చాల్యంలో కంచితో గడిపి ఆ 'వెసుక మధ్యాద్దన క్షేశానికి దగ్గరలో ఉన్న గోచిందప్పరంలో నివసించాడు. సంస్కృ తాం్యధ భాషల్లో పొండిత్యం సంపాదించి, తంజాపూరు వెళ్ళిమేరట్టూరి వీరభ్యదయ్య వద్ద సంగీతమభ్య సించి, వీణనేర్చుకొని 'శతాపసింహాని కుమారుడై న అమరసిం హాని మెప్పించి సత్కృశుడయ్యాడు. అమరసింహుని రాగమాలికొ కీర్తన రచిం చాడు, తిరువారూరి లోని కషలాంబా త్యాగరాజస్వాములపైై భక్తికీర్సన లెన్నో రచించాడు, ఇతని ప్ముతుడే సుప్రసిద్ధ వాగ్లేయకారుడు ముత్తు స్వామి దీక్షితుడు. తన చిన్నకుమారుడైన చిన్నస్వామికి కలిగిన నేేత్రదోషాన్ని తిరుపతి స్వామిపై మన సా చేరితరుల తలచక అనే 48 రాగాల రాగమాళికను 'వేగవాహినీ రాగంలో “ఇంకా దయరాకున్నను' అనే కీర్తనను గానంచేసి తొలగించి, దృష్టిని ప్రసొవింప చేశాడట, మధురమీనాక్షిపె 40 రాగాల రాగామాళికను, అనేక కీర్తనలను, హంసధ్వని అనే రాగాన్ని కల్నించి (పబంధమూ రచించాడు.

ర తెలుగులో పదకవిత ఫైజాల "గురుమూ ర్తి గా న్‌ ఇతడు తిరునల్వేలి జిల్లాలోని కయత్తారు (గ్రామంలో. జన్మించిన అంధ (్రాహ్మబుడు. రామస్వామి దీక్షితుల సమకాలికుడు, వయసున పిన్న. ఇతని కృరు లన్నీ సంస్కృతంలోనే ఉన్నాయి. ఉపన్మ దృవ్మ యోగి (1720-1800) ఖ్‌ కాంచీప్పరానికి దగ్గరగా పాలాకునదీ తీరానగల (విహ్మష్పర వా సృప్యులయిన లక్ష్మీసదాశ్షివుల నోముల ఫలం శివరాముడు ఇతడొక ప్కుపనిగని గృహస్టాశ మాన్ని వదలి రామచం(దేం్యద్రయోనగా సనా శీస్యాశమం స్వీకరించాడు. ఉపనిషదృగవద్గితలకు భాష్యం రచించి, ఉపనిషదృహ్మేంద్ర యోగిగా సపసిద్ధిశక్కాడు.. క్యాగరాజాదులకు ఇతడు గుర్నుపాయుడు. “ఉవ్పనిషతులకు, గితకు, (చిహ్మసూ(తములకు థ్థాష్యములు(వాస్తి జ్ఞానమార్గముద్వారాను, నామా నళిని సంకీర్రనములను అష్టపదులను, తరంగములను గానముజేసి నాద్యబిహ్మో "పేతమయిన భ _క్రీనార్గము. ద్వారాను నిర్ణణ, సగుజోపాసనల రెండింటి ద్వారాను వరమాత్మజ్జానము పొందిన ఈయన త్యాగరాజాదులకు మార్షదర్శకుడయినటు ముందు చెవ్పుకొన్నాము౫, గ త్యాగయ్య (1707-1847) థ్‌ శ యుగానికి యుగకర్ధ త్యాగయ్య. త్యాగయ్య నాదోపాసనలో ముక _ పొంది భక్తులందరికి దారిచూపిన మవో వాగ్గేయకార సత్తమడు, అన్నమో బార్యుని ఆధ్యాత్మికసంపద్క పురందరదాసు సంగీతస్ఫూ ఇత్తి రామదాసు భజసరితిని ఫంజీభూతం. గావించుకొని, సంగీతసా మాజ్యానిక్ర అధినేతృత్వం వహించిన మహానుభావుడు త్యాగయ్య. త్యాగయ్య కాహభాపాలుని ఆస్థాన వాగ్గేయకారుదై (పసిద్ధికక్కిన గిరరాజక వికి స్వయానపాతుడు గిరిరాజళవి ప్టతులలో కనిమ్టుడు రామబ్మ హ్మం. రామ్మబహ్మం ప్వ్టముల్లో కనివుడు త్యాగయ్య. 1600 (సాంతంలో గిరిరాజకని తండ్రి కొకర్ణ పంచ లా అ] ౮ నద(బస్మం జైలుగునాడులోని కహ్నాలు గుండలంలోని కంభం ఛాటాకా (ఈనాడు

పదకవుల చరిత ంం (ప్రకాశంజిల్లాలో ఉంది కౌకర్శనుంచి తంజావూరు. జిల్లాలోని తిరువారూరుకి వచ్చి స్థిరపడ్డ ముళికినొటీ ఆం్రధ్మబాహ్మణుడు. సీతమ్మ రామ దిహ్మంలకు పంచాప "్రేళ (బిహ్మవనే జపేశయ్య, రామనాథ్యవిహ్మం అనే మొదటి ఇద్దరు ప్వ్టుతులు సంప్రదాయ చిద్ధులుగాక తల్లి దం్యడ్రులకు ఇబ్బంది కలిగింబేవారట. ఆ దంపకులకు తిరువారూరు త్యాగరాజస్వామి అను గహంతో కారణజన్కుడై వాల్మీకి, నొరద, సరస్వతుల అంశాన జర్కించినవాడు శ్యాగయ్య. ఇతడు 1767లో జన్మించాడు. త్యాగరాజ జనన సంవత్సరంగా ఇదే (ప్రసిద్దం. కానీ కల్లూరి పీరభదళా స్రిగారు 1783లో జన్మీంచినట్లు 'సేర్కొన్నారు్‌ , వాఠెందుకిలా వ్యస్తంగా దిని నాధారంగా (గపొంచి 'పేర్కొాన్నారో తెలియదు, " తండ్రి రామబహ్మం తంజాపూరు. (ప్రభుసు శరథోజీ ఆదరంలో ఉండే వాడు తాత గిరిరాజకవి మహా. వాళ్లోయకారుడు,. మాళామహూడు. వీణ కాళ హస్తయ్య (ప్రసిద్ధుడైన సంగీత విద్వాంసుడు, తల్లి పురందర, రామదాసాదుల కిర్తలను పాడు కొంటూ ఉండేది. సంగీతం త్యాగయ్యకు ఉగ్గుాలతో నే అబ్బింది. సంస్కృ కాంధ్రాలలో పొండిత్యం గడిందాడు. శొంఠి వేంకటరమణయ్యవద్ద చేరి సంవత్సరంలోనే సంగీతంలో (పావీణ్యాన్ని సంపాదించాడు. రామకృష్ణాసంద స్వామి _ అనే సన్యాసి నారదోపా సి మం్యళాన్ని త్యాగయ్య కపదేశించాడు. నారదుడు యతి వేషంలోవచ్చి స్వరార్థవమనే సంగీత (గ్రంథాన్నిచ్చి సమస్త సందే హాలు లిరిపోతాయని ఆశీర్వదించి పోయాడట తన గురువైన నారదుని అనేకవిధాలా కీర్తనల్లోస్తుతించాడు రామకృష్ణానందస్వామి ఆదేశానుసారం 96 కోట్లు రామ తారక మంతపరనంతో 38వ యేట శ్రీరాముడు నలక్ష్మణుపై దర్శనమిచ్చాడట ఆ సందర్భంలో చెప్పిన కీర్తనే అరాణా రాగంలోని “ఏల నీ దయరాదు పరాకు జేసే వేల' అన్నది. అనేక పర్యాయాలు సైతం రామని దర్శించినట్లు అనేకకృతులు సాక్ష్యమిస్తున్నాయి. అలాంటి వాటిలో” “అలక లల్లలాడగగని ఆరాణ్ముని యెటు పొంగెనో” అనేకృతి చక్కటి ఉదాహరణ

త్యాగయ్యకు 16ఏట పార్వతమ్మలో వివాహమైంది అ వనుక తంది రెండేండ్లకు మరణ్‌ంచాడు ఆ పిన్ముట ఐదేండ్రకు మొదటిభార్య గతించగా, ఆమెబెళ్లె లు కమలాంబినిచ్చి త్యాగయ్యకు వివాహం చేశారు, జీవనోపాధిై నరుల న్నాళయించలేదు. ఉంఛవృత్తిరో జీవించేవాడు. అన్న జ'పేళయ్యకిది నచ్చేది కాదు. రాజ్మాశయానికి తమ్ముని మనస్సు నురల్బ యత్నించి పిఫలుడయ్యాడు

100 తెలుగులో పదకవిత ఇలు విభజించి తమ్మునికి చాటా ఇచ్చి వేశాడు మారుశాడన్న ఆశతో. ఇది తనకిష్టం శేద్‌, ఉంఛవృ త్తి నిత్యరామసంకీ ర్రనమే కాను ఆచరించేవి, అయన కీ లి దేశమంతటా ఉతమ వాగ్గేయకారుడ్లుగా వ్యొపించింది. ఎంతోమంది అతనిచేత సంగీతసభ చేయించి పన్మానించ అభిలషించారు. తంజావూరు (వభువు రెండో శరభోజీ పలుకానుకలు పంపి ఆహ్వానించాడు. జపేశయ్య సంతసించాడు.. కానీ త్యాగయ్య తిరస్కరించాడు. “నిధిదాల సుఖమా రామునిసన్నిథి "సేవ సుఖమా” అంటూ ఆ సందర్భంలో పాడినకృతి. మహయోగ త్యాగరాజు. ఇదేరీతిగా తిరు వాన్కూర్మువభుపు స్వాతితిరునాష్ట ఆవ్వోనించగా తిరన్కరించి “పదవినీ సద్భ కియు గల్లుపే” అనే కృతిచెప్పాడు. విసిగిపోయిన జపేశయ్య త్యాగయ్య పూజించే పంచాయతన విగవాల్ని కావేరిలో పాలేాడట తెల్లవారుజామున త్యాగయ్య ఆ సంగతి తెలుసుకొని ఎందుదాగినాడో కృతి రచించి తన ఎదసొదను తెలిపాడట, తరువాత రాముడే కలలో కనిపించి చెప్పాడట. త్యాగయ్య కావేరనుంచి వ్మిగహాల్ని తెచ్చుకొని పూజచేయ నారంభించాడు.

తిరువొ త్తియూరు, కోవూరు, నాగలాప్పరం, తిరపతి, పుతూరు, కంచి, వాలాజ పేట శ్రీరంగం, నాగపట్టణం, ఘటికాచలం మొదలైన పుణ్య క్షేశాల్ని సంద ర్శించి ఆయాదేవతల ఉపమ్ముదతోటి అనేక కృతులు రచించాడు త్యాగయ్య.

“అన్న మాచార్యుల నాడు సంక _ర్తనముగాను, ఆధ్యాళ్మికపదంగానూ (పారం భించిన కీర్తన రామదాస్కు నారాయణ తీర్దులూ, సృుదిహ్మణ్యకవీ వంటి వాగ్గేయ కారుల చేత భజన కీ _రృనగాను, అధ్యాత్మ కి _ర్తనలుగాను పరిణమించి, మార్గదర్శి శేషయ్యంగారు, వేరుట్టూరు వీరభదయ్య గారల రచనలలో ధాతు కల్చనకు కొత్త

వ! మార్గాలవలంబించ్చి ఆనూతన రూపంలో త్యాగరాజు నాటికి కృతి అనే "పేరువపాంచి,

క.

పరిపక్వత పొందింది, కృతులు బయలుదేరునాటికి రాగాల స్వరూపంలో కూగా చాలా మాద్చలు సంభవించాయి, రాగస్వరూప దర్శనానికి త్యాగరాజు కృతులు దర్చణము వంటివి.

“సాహిత్యంలోని అంతరార్థమును మరింత (వ్రస్పుటం చేయడానికి. రాగసం చారంలోని ప్రత్యేక ప్రయోగాలద్వారా రాగభావాన్ని సాహిత్య భావంతో రంగరించి విస్తరించడానికి సంగళుల (ప్రయోగం విరివిగా జరిగి త్యాగరాజు కృతులక్ర (వత్యేక

వదకపుల చర్మిత 101 స్వరూపాన్నిచ్చింది ఈ సంగళుల విస్తరణనే ధాళుకల్పన దక్షతగా పేర్కొ నాము” 86, గా

త్యాగరాజు కృతులకు త్యాగ్యబహ్మో పనిషత్తు అనే ప్రసిద్ది. కలిగింది. ఇతడు 2400 కీ _ర్తనలు రచించినట్లు తెలుస్తుంది. అయినా ఈ నాడు సుమారు 60 కృతులు మాత్రమే సంగీళ స్వరాలతో (వచారంలో ఉన్నాయి. త్యాగరాజు 72 'మేళ క _ర్హరాగాలలోను కృతులు రచించాడు ఇతని ఘనరాగ పంచరత్న క్రీ _ర్తనలు వసి ద్దమే.

త్యాగయ్య పహ్లాదభక్త విజయం, నొకాచరితమూ, సీశారావవిజయమూ అనే మూడు నంగీతరూపకాలను రచించాడు. వీటిని (వదింధాలనీ వ్యవహరిస్తారు, ఇవినృత్య నాటికలు.

184?లతో త్యాగరాజు సిద్దిపొండాడు. స్వవ్న (పబోధికుడై తాను దివ్యధామం జేరేదినం సైతం గు _ర్తించాడు త్యాగయ్య. అనాటి నుంచి అతని నమాదధివద్ద ఆరాధ నోత్సవాలు జరుగుతుంటాయి.

ఇతని శిష్యులు అనేకులు. వీరిని వాగ్గేయకొరులు; సభాగాయకులు, ఇతరులని మూడు విధాలుగా విధజించవచ్చు అనీ, అందులో ముఖ్యులు వాలాజపేట 'వేంకట రనుణయ్య మొదలై ననారనీ రజనిగారు తెలిపారు,

జ ధి శః

శ్యామాశాస్త్రులు (1782-1997 ?

సంగిత శీమా ర్తల్లో 'రెండోవారు శ్యామాళొస్తులు, 1762లో జన్మించి 1827 దివంగతులు అయ్యారు. వీరిపూర్వులు ఆం్యధ 'దేభంలోని కర్నూలు జిల్లా కంభంలో ఉండేవారట. త్యాగరాజు పూర్వులు గూడా అప్రక్కనేఉన్న కాకర్ల నుంచే దక్షిణాదికి వెళ్ళినట్లు తెలుసుకొన్నాము ఇలాగా దక్షిణొదికి. వెళ్ళిన తెలుగువారు

ఛం

క్రమంగా తమిళం నేర్చుకొన్నా, తము మాతృభాష తెలుగును విడనాడలేదు. కాగా శెలుగులోనే సంగిత రచనలు చేశారు ఇతని పూర్వీకులు కాంచీనగరం వచ్చి అక్కడి బంగారుకొమాక్షీదేవి విగ్రహానికి అర్భకత్వం వహించారు తంజాపూరులో కామాక్షిఅమ్మ ఆలయాన్ని నిర్మించేట్టు తులజాజీవి 'ప్రోశ్సహించినవాడు శ్యామాశా స్తుల తర్మడి విశ్వనాథళా స్రియే. యు క్షీవయస్సు వచ్చే సరికి సంస్కృతాంధ్ర భాషల్లో

102 తెలుగులో పదకవిత పాండిత్యంగడించాడు, ఒక సంగితవే త్త అయిన యోగి వద్ద మూడేండ్లు సంగీతం నేర్చుకొన్నాడు ఆదియప్పయ్య ఇతనిని మిక్కిలి ఆదరించే వాడట.

“తండ్రి తర్వాత కామాక్షమ్మను అర్బనచే-సే అధికారము శ్యామాళాస్త్రలకు వచ్చింది. శ్యామాళాస్తంల స్వరజతులూ, శానవర్షనలూ, కృతులూ, రానురాను దిద్వ (తృసిద్ది పొందనారంభించినవి. సామాన్య రాగాలలోనే కాక అపూర్వరాగాలలోను, అతిక్షీష్టమైన నడకలు గల తాళములలోను ఆయన సుణాయాసంగా కృతులు రచిస్తూ ఉండేవాడు ఆయన మొదటికృతి “జననీ జనపరిపాలినీ పాహిమాంభవానీ”. "శ్యామాళాస్త్రల వసిద్ధరచనలలోకొన్ని 2కీర్తనలు; “ఓజగదాంది హిమాచలతనయ; “పాపి శ్రీగిరిజాసుతే, శంకరీ ₹ంకురు పాలించు కామాక్షి; తల్లీనిన్ను నెరసమ్మి; మరివేరేగతి యెవరమ్మమహిలో .... స్వరజతులు 2 రావే హిమగిరి: కామాక్షీ అను దినము; కొమాక్షీ” 97 ముత్తుస్వామి దీక్షితులు (1776-1885) ;

సంగిత (శీమూడ్తలలో మూడోవాడు ముత్తుస్వామి. దీక్షితులు, వ్రసిద్ధ

వాగ్గేయ కారుడైన రామస్వామి దీక్షి పలక నలభై ఏండ్లవరకు సంతతి లేకపోయింది భార్యాసమేతుదై ఫ్రీవై ద్యనాథక్షేతంలో ముద్దకమారస్వామికి సంకీ రన శేవజేయగా వరస్రసాది అయజన్మీంచినవాడు ముద్దుస్వామి దీక్షికులు,. .వేదాధ్యయనంతోపాటు వ్యాకరణాది శాస్త్రాల్లో నిష్టాతుడయ్యాడు చిదంబరనాథయోగి అన్నుగహంతో మంతోపదేశం పొందాడు. 'వేంకటమభిమాతుల పాళుడైన వేంకట వె ద్యనాథ దీక్షితుల సంగీత విద్యాశిమ్యడు తిరు _తణీలోని సుబిహ్మణ్యేళ్వరస్వామి అను హంత “గ్రీనాథాది గురుగుహాజయతి అనే సంస్కృత కీ రన వెలువడిందట. ట్రీ కొమాక్షిసన్నిధిలో కంజదశాయళాక్షి, ఏ కామనాధం భజేహం” మొదలెన కీర్తనలు అనేకం గేయకల్పనలలో రచించాడు. (ప్రచారంలోకి తెచ్చాడు, కంచిలోని ఉపనిష్టదృహ్మస్వాముల రామాష్టపదులకు వర్ష్మకమంలో రాగశాకాలన్సు ఏర్పరచిన ఘనుగితడు. ఆవెనుక తిరువారూద వచ్చి అచ్చటి థ్రీశ్యాగరాజుస్వామి మొదఠెన సమస్త దేవతలపై అనేక సంస్కృత కీ ర్రనలు రచించాడు కాశీయాత చేయడంవల పాందూస్టానీ రాగాలై న యమునా కల్యాణ ద్విజావంకి, బృిందావనీ సారంగ, భీమ్‌ పలాసి మొదలైన వాటిలో హిందూస్టానీ పరిచయం గోచరిస్తుందని పండితుల అభి పాయం.

పదకవుల చరిత 103 “సంస్కృత భాషా ప్రయోగంలో ఈయనవ అసాధారణమైన సామర్థ్యము న్నది అన్నికీరనలలోను అదై వ్రలౌత్మకమైన వేదాంతతత్వము అంతరీ నమ అదొ న! నాల ఆం ఇఒ ఉంటుంది వేంకటనుి రాగసంప్రదాయములలో గమక జాతీయాలతో, ఆయారా గాల జీవస్వరాలు రాగనామాలను కూడా చేర్చి కీర్తనలు రచించాడు సూళాదిస ప శాళాలలోను చేసిస నవ్యగహ కీర్తనలలో (చ్చిహస్నకే కారాపతే (బహ్మజాతే నమోస్తు కే॥)” ఈయనకు గల జ్యోతిషశాస్త్ర పాండిత్యం సృష్షపడుతుంది.... * అనని ల్‌ “*మెత్రానికి ఈయన కృతులు పండితులకు ఆస్వాదయోగ్యమయి నటుగా వ! ళా సామాన్యజనులకు కొవు. అవి సాధారణంగా విలంబికొలంలో సాగుతూ, అవ్వు డప్పుడు ఒకేకృతిలో నడువు మధ్యమకాలంలో కొంతనడివ, వినేవారు పూ రిగా సాలోచనగా, అనుభవి సేగాని ర్తికిరావు, త్యాగరాజు కృతులలో మధ్యమకాల రచన లెక్కువ. త్యాగరాజు సాహిత్యగుణం మాధుర్యం శ్యామాళా స్తుంలది వసాదగుణం. దీక్షిరులది ఓజస్సు. సమాసఘటితమైన శయ్యలో ఓజోగుణం వ రిసుందిి98 అాతీలావొ దీక్షితులకు స్టానం ఇవ్వనవసరం లేదు. కానీ ఆంధధుడై ఉండి ధాతుమాతువ లో ల రా ళం ధాకువుకు సంబింధించిన [క్రమవికాసానకి రోడ్చడినవాడు కావటంవల నూ, సంగీత భళి శిమూద్త్లో ఒకడు కావడం మూలాన ముత్తుస్వామిదీక్షిళుల గురించి ఇచట టా అమిటీ (వస్తావించడం జరిగింది. శరభోజ్డ్‌ వీచాజీలు (1798.185%) క్ష రెండో శరథోబజీ మహారాజు తంజాపూరు సరస్వతీమహల్‌ పుస్థకభాండా గారాన్ని నెలకొల్పిన ఘనుడు. వివిధ విషయాలపై అనేక (గ్రంథాల్ని తాళప్క తాల మీద్మ ఆనాటి కాగితాలమీద రొయించి భదవరచిన సొహికి (వియడు, సంగీత సాహిత్య సంబంధి బంథాలనేకం ఇందులో ఉన్నాయి. ఇతని తరువాతి రాజు శివాజీ. భ్యతపతి శివాజీ వంశీకుడు, ఇతనికి గూడా ఛ్యతపతి అనే నీరుదముంది. ఇతడు కవి పండితులను పోషించినవాడు. స్వయంగా అన్నపూర్ణా వరిణయమే యక్షగానం రచించాడు. థి

104 జఇలుగులో పదకవితీ మేరట్టూరి 'వేంకటామశాత్త్రి వ్‌ శరభో జీ, శివాజీరాజుల కాలంలోనివాడు. ఇతడు 'మేరటూరు కొశీనాథయ్య, వీరభ్గదయ్యల లాగా ఆం ధనుంచి వెళ్లి మేరటూరులో స్థిరపడినవాడు. ఆవంశీకుడే; సంగీతమూ రి యానికి సమకాలికుడు ఇతడు పసిద్ద గాయకుడు; నటకుడూ, నాటకకర్త; నారసింహోపాసకదై (ప్రహ్లాద చర్మితను యక్షగానంగా రచించాడు ఇంకా మార్కండేయ చరిత, రుక్కాంగదాచర్శిత మొదలై. న అనేక యక్షగానాలు రచించాడు. వీటన్నింటిలోను (వహ్లాద చరిత రసవ త్తరమని పండితుల అఖి పాయం. వీటితోపాటు '*విందు' అనే గేయాలను, అద్వైత శ్రీ _ర్హనలనూ రచించాడు బిందు అనేపదం _ నాద నాదు (కీయ = అది వల్లవి : తళుకు చెళప కులుకుగల మిరారిరా యేరా నాసామి.!॥ పల్ల వితో ఆరంభమై (ప్రాసాదులతో శృంగార రసృభరితమై ఉంటుంది. దొరసామయ్య (17821816) గ శరభోజ్కీ శివాజీ రాజుల సమకాలికుడు. ఇతడు సంగీత సాహిత్య నాట్య శాస్త్రాల్లో నిష్ణాతుడు. తెలుగులో కీర్తనలు, పదాలు, సుబహ్మణ్యమ్ముదాంకి తాలుగా రచించాడు. వీటిలో 49 పదాలు ఈనాడు ట్రచారంలో ఉన్నాయి. “అద్భుత నటనం బాడీనవిమా అంబరకేశుండు” ఆదిగాగల నటరాజు నాట్యసంబంధి నాలుగు కీర్రనల్లోను ఆయన నాట్యశాస్త్ర (పావీణ్యం స్పష్టమవుతుంది. “దాని దగ్గర కేగలేదని దాచేవేరాః దానికే తగునుగాని యేదానికై నా తగునా; నుందు గైకొనరే” మొదల్పైన పదాలు. శృంగార రసాత్మకమై. ఒప్పేతున్నాయి.. “అటు వంటివేళ నన్నాదుక్‌ వయ్య; అట్టి సమయమున నాదుచెయి ... బట్టి యేలు కోవయ్యా” అనేవి అతని అధ్యాత్మ కీ _ర్తనల పదాహరణలు, సర్‌, సి, వి రామన్‌ ఈతని వంశీకుడట. “ధాళుకల్చనొ దక్తులయినంత మతము _ మాతు రచనలో శిల్పముగాని, భావ గాంభీర్యముగాని తగ్గని వాగ్గేయ రచనలకు దొర సామయ్యగారి కీర్తనలు పదాలూ, చక్కని ఉదాహరణములు. సొల్డుకట్టు శద్దాలతో కూడుకున్న ఆయన ధూర్జచ నాట్యకీీర్తనలు పాడ్కి నాట్యాఖినయం చేయగాచూ పే క లాననాథుని తొండన దృశ్యం కన్ను లకు కట్టినట్లు కనిపించి సభ భూలోక శలాసం అనిపించుకోళపోదు” ర్‌ు 0

పదకవుల చరిత 105 “అద్వైత తత్వ జోధాత్మకమై చిదంబర నటరాజుప నాట్యానంతరం పాడతగిన లాలిపాటతో దొరసామయ్య గారి రచనా విచారం ముగిస్తాము. అపిరి... రుంపె ; *వరహంస నాలోన పవళింపవె,,..” ఈ పదంలోను కవిత 'ఉన్నళత పంథాలలో విహరిస్తున్నది భావాలు పరమో దాత్తములు పలుకులు కండ చక్కెరల వఠె కరిగిపోయేవి, చివ్మానంద రసానుభూతిని కలిగించే ఈ వషదమును రచి యించిన దొరసామయ్య రచనా శిల్నానికి జోహారు “ధాతు కల్పనలో సాధింవదిడిన (ప్రత్యేకమైన అభివృద్ధిని చిట్టి ఈ యుగాన్ని ధాతుకల్బనా దక్తులయుగమని పిలిచినా ఈ యుగపు వోగ్గేయకారులలో మాతుకల్పనలో విశిష్ణమైన పోకడలు చూపిన వారున్నా రనడానికి త్యాగరాజు, దొరసామయ్య, ముందు చెప్పదోవు సభావతయ్య చక్కని శార్కాణములు. దొర సానుయ్యకు సంగీత చిద్వల్లోకంలో పల్లవి దొరసామయ్య అని వ్యవహారం, స పాలయ్వను గూత్సి ముందు ము"39 పివి గోపాలయ్య ్భ ముందు చెప్పుకొన్నాము వకావసల్లూరు సభాపతయ్య గ ఆంధ నుంచి వలసవెళ్ళిన తెలుగువారు మేరద్దూరు, మూససలూరు. చి ర కక. ఖాలమంగళం, ఉతుకాడులలో స్థిరపడ్డారు మూవనల్లూరిలో స్థిరపడ్డవారిలో సభా న! థి పతయ్య, ఒకడు. ఇతడు పదక ర్తా, భరతనాట్యాచార్యుడూ అయి శరభోజీ కాలంలో ఉన్నట్లు తెలుస్తూంది. “స్త్రీ వేషంతో. భరభోజీ ఆస్థానంలో అభినయించగా అందరూ ఇతనిని వాస్తవంగా స్త్రీ అనే విశ్వసించారట. శరభోణీ ఏదేని కోరు కొమ్మం'పే రాజాంతఃప్పరంలోని ్చీకృష్ణవి గహాన్ని కోడకొన్న భ కుడు, సంపద “డ్త త్తరాంధంలో కృష్ణాతీరాన జన్మించిన క్షేతయ్యా, వళ్చిమాన' రాయల సీమలో జన్మించిన సారంగపాజీ, దక్షిణాన చోళమండలంలో వెలసిన సభా పతయ్యా ముందు చెప్పబోవ్న పరిమళరంగభ క్తుడై న అజ్ఞాత కవీ పదకవితా శాఖను పరీసక్వస్థితికి తెచ్చి 'దేళమంతటా విస్తరింపజేసి (వసిద్ధికెక్కి నవారు”, 14

“సభాపతయ్య పదాలనుబిట్టి అతడు రస పొరవశ్యానుభవ -రినిన కళా శిల్చి అని దోధపడుకుంది. కొన్ని పదాలు పల్లవి యెత్తుగడలోనే యే ఆభఘనిక కవి భానగీతమో అనిపిస్తాయి. అంకే వాటిలోని రసభాన మాధుర్యం (లిరికల్‌ స్వీట్‌నెన్‌ వాటికి అటువంటి నవ్యత్వాన్ని ఇస్తుందన్న మాట. శంకరాభరణం _ మశ వ

“దారి చూచుచున్నది సీదుపియ తరళాక్షియొ చిన్నది...

వారిజముఖి నీవు వచ్చు వేళనుకొని కోరికతో రాజగోపాలసామి దారి” * 1884 లో ఇతని పదాలు గుజిలీ (ప్రతిలో ము దితగైైనల్లు తెలుస్తూంది.

వు న. మాట గ కొందరు అజ్ఞాత పవకర్తలు ; పర్తిమళరంగ పవళర్త ఫ్‌

పరినముళరంగ మ్యుద్రాంకితాలైన పదాలు, కీర్రనలు రచించిన పదక ర "పేశేమిచో తెలియరాలేదు. తంజావూరు. నేలిన నుహారాష్ట్ర్రరాజుల కాలంలో ఇతడు

ల జీవించినట్లు సుబ్బరామ దీక్షితుల కథనం వల్ల తెలిసిన విషయం మువ్వగోపాలుడు, 'వేణుగోపాలుడు రాజగోపాలుడు మొదలైన వారి లాగానే పరిమళరంగడు గూడా ఏదోక్షేతంలో వెలసిన దేవతామూ ర్తి కావచ్చునని శ్రీరజనిగారు భావిస్తున్నారు], ఇంతవరకు పరిదుళరంగని పేరుమీద 8 కీర్తనలు, 48 పదాలు లభించాయి. కీర నలు పరిముళరంగనాయకికి అంకిశాలు. కీ ్రనల్లో భ క్రిరసాన్ని, పదాల్లో శృంగొర రసొన్ని ఎంతో సమువితంగా పోషించాడు.

“ఈ పరిమళరంగ పదకవి తనకు పూర్వపద క రల ధోరణులు అందులో అన్నమాచార్యుల పదరచనా రోర్లణులుకూడ. బాగుగా తెలిసిన వాడిలా కనిపిపాడు; ఘంటారవం ; న్‌

“నురువదు. నొథునీ చిన్నెలు మగువరో యెంతని తెలుపదు.

సరసము తేసెడు వింతలు జాడల నా మనసు"

వదకవుల చరిత 107 కొన్ని పదాలలో ఖృంగార రసం చుబ్బన చూజలుగా పెల్లువికే పచ్చితనం లేకపోలేదు కొని అన్నిటిలోను కూడ భావంలో అధ్యాత్మికార్థం వ్యంగ్యభూతమై అంతర్జీనమై ఉన్నది శృంగార రసాత్మక మూలమయినా ఆతని పదాలన్నీ. నాయికాశాయక భావంలో జీవాత్మ పరమాత్మల ఐక్యానుసంధానమునే (వస్ఫుటింప జేస్తున్నవి. వముఖులయిన క్ష్మేతయాది వదకపవులలో ఈ అజ్ఞాత వాగ్గేయకారుడు నాల్లవవాడు. క్షేతయ్య పదాలకు తరువాత దక్షిణదేశంలో పరిమళరంగని పదాలకే తక్కిననారు : తెలుగులో రచించిన మరికొందరు వాగ్గేయకారులు, యువరంగని, పదాలు రసభావాలు, భాషా శృ్చిమూ మెదలైన గుణాలో మనోజ్జమై సా టు! వ. ఉన్నాయి. కస్తూరి రంగని పదాలన్న "పేరులో ఉన్నాయి. ఇంకా ఘట్టుప లివారు, అనో శ్‌ న దొల్లి వరపవారి పదాలు శ భనగిరివారి పదాలు, ఓటుపల్లి వారి పదం, ఇనుకొండ వారి పదాలు, శీనరాంప్పరంవారి పదాలు అనే పదాలు అడ్హాత పదకర్షలవి ఉన్నాయి. ఇవిగాక ఇంకా ఎన్నో పదాలు అజాత పదక రలు రచించినవి ఉన్నట్లు ్రీవడ్లమూడి యా అవత మ! న! గోపిలకృషయం గోరు (పకటించిన “శృంగార పదములు” అనే (గంథ పీరికలో వివ రించారు 103 “పదరచన కరాటక సంగీతంలో రసభావయుతమెన రొగవఏి స్సృతికీ, నాటార్టిఖి ల మ్‌ అవా నయానికీ చాలా దోహదం చేసింది భక్తి వెరాగ్యం కన్నా, శృంగారం జనసామా న్యానికి త్వరగా ర క్రి కలిగిస్తుంది గనుక మొదటి రోజులలో పదాల ద్వారానే వా. అవనీ సంగీత సభాసం్యపదాయాలు వ్యా ప్తిచెంది రాగ, తాన వలఏి, కీ రనలద్వారా విసుగు ॥ ల! ళా అనీ కలిగిన (శోతలకు మనోరంజనమూ, సులభరసోత్చ త్తి సాధ్యపడినవి. 15వ ₹॥లో అన్నమాచార్యులు సంకీ రన అక్షణంలో భృంగార సంకీ రనమనీ, పదమనీ అలో లారీ 'పేర్కాని నిర్వచించిన లక్షణం (ప్రకారం లక్ష్యరూపంగా రచించిన పదాలే అద్యతన పదక ర అందరకూ మార్గదర్శకాలు .... క్షేతయాది అద్యతన పదకర్షల రచనల పద సలరూపం పళఠిపూర సుందరమె ధాతుమూకు సమౌన ప్రధాన శిల్చాన్ని దిది న్స్‌ త మి స. షన తర్చుకొన్నది.”10 ధాళుకల్చనా దత్తులయిన మరికొందరు వాగేయకారులు క

“108 శెలుగులో పదకవిత సుబ్బ రాయశాన్ర్రి (18081669) వ ఇతడు ళభ్యామళాస్తుంల కుమారుడు, సంగీతంలో, సంస్కృృళార్యద తమిళ భాషల్లో విద్వాంసుడు. ఇతడు సంగీతం మొదట తండ్రిపద్దను, ఆ వెనుక త్యాగ రాజు వద్దను నేర్చుకొన్నాడు. కుమారమ్ముదతో అనేక కృతులు, స్వరజలులు రచించిన వాగ్గేయకారుడు. సంగిత (తిమూ రులతో సమానమెన వాగ్గేయకారుడు. ఇ్యామశాత్త్రే శిష్య పఠంపర

• శ్యామకాస్రి (ప్రథమ శిష్యుడు అతని పృరుడు సుద్బిరాయశాస్త్రి, రెండోవాడు సంగీతస్వామి. సుబ్బరాయశా్త శిష్యుడు అతని పెంపుడు కొడుకైన అన్నాస్వామి శాస్తి (శ్యామకృష్ణాత్ర్రు (1827-1900 "త్యాగరాజు శిష్య పరంపర బహుశః వాగేయకొారులో త్యాగరాజు కున్నంత శిష్యపరంపర మళరెవళలికీ గ్‌ ల ర! ఖ్‌ న్స్‌ లేదననచ్చు. _పశిష్యులూ ఉన్నారు. వారిలో కొందరు వీణ కుష్తయ్యు, తిరువెతి ష్‌ టి లర త్త యూరు త్యాగయ్య, మానందువడి వెంకటసుబ్బయ్య, పల్ల వి శేషయ్య, వాలాజాక్సేబ 'వేంకటరనుణ భాగవతులు, సదాశివరామ, కృష్ణస్వామి భాగవళులు, పట్నం స్సుఐ హ్మణ్యయ్య మొదలైనవారు. దీశ్చీతుల శిష్య పరంపర చినస్వొమి దీక్షితులు (ముత్తుస్వామి దీక్షితుల రెండో సోదరుడు; బాల స్వామి దీకీతుడు (దీక్షితుల కనిస్ట సోదరుడు; ఇతని ద త్తృప్పుతుడు సుబ్బరామ దీక్షితులు; ఇతడు సంగీతంలో ఆంధ్ర సంస్కృత, [దావిడ ధాషల్లో విద్వాంసుడు 17 వఏటనే ఎట్టియాపురం సంస్టానాదీళురి మెవ్పుపొందగలిగిన దర్బార్‌ రాగంలో కారి కేయునిపే అటతాళ వర్ణం రచించిన వొగ్ల్వోయకారుడు. ఆ రాజు (పోళ్సాహం వానో నూ తోనే సంగీత సం్యవదాయ్మపదర్శినిని రచించిన నుహానుథావుడు.. తెలుగు థారతాన్ని చ్రావిడంలోకో అనువదించినవాడు.

స్వాతి తిరునాళ్‌ మహారాజు (18181847) :

1829.1847 నుధ్యకాలంలో తిరువాంకూరు. పరిపాలించిన ఈ మహారాజు సంస్కృతాం్యధ నళయాళ భాషల్లో విద్వత్తు గలిగిన వాశ్లేయకారుడు. కవి సంగిత గాయక శిల్చి పోషకుడు. కులశేఖర పెరుమూక్‌ అని గూడా ఇతనికి పేరు ఇతని అప్టానంలో అనేకులు విద్వాంసులుండేవారు అనేక వద వర్దాలు, వదాలు, తిల్లానాలు,

వ! కృతులు రచించినవాడు *సరసిజనాభి అనే కాంభో జరాగంలోనిద్సీ “సొమినిన్నే నమ్మితిరా"అనే యదుకుల కౌంభోణీ రాగంలో నినీ నాట్యోపయు క్రమె చాల (వసిద్ది

అలి ము ఖు పొందిన పద నర్జాలు. స్వొతి తిరునాక్‌ మహారాజు తెలుగుపదం. అరాణారాగం_చాపుతాళం, ప: వలపు కాళ వళథమా నాసొమికి

చలము సేయ న్యాయసా[ి

తెలుగుసె ౦ధపి రాగం_ఆదిళాళం ప: ఇటు సొహసములు ఏల నాపె చక్కనిసామి॥

వ. అప : ఇటులు వగలు తాళ నావశహా॥ో డుస తంలో కొని+ యక్షగానాలు సెతం రచించాడు

ల సంస్కృతం కొన్ని లుసైళతం 0 న వవ్‌, గ / సదాశివ (బ హ్మేగ్యదస్వామి (18015057) ;

ఇతడు 'వేమనలాంటి అధ్యాత్మతత్వ వేది అయన దిగంబర యోగిః సర్వనంగ పరిక్యాగి. కొ _త్తకోట సంస్థానం వా రీ తనిని గురుపుగా పూజించుకొంటారు. *మానస సంచరరే” అనే సామరాగకీ ర్త, “బూహిముకుందేతి....నహి 'దేవహిళంకా"॥1 మొదలై న అధ్యాత్మతత్వ బోధాళ్మకమైన ఇతని సంస్కృత కీర్తనలు ప్రసిద్ధం. ఇతడు రచించిన అధ్యాత్మ కీ _ర్తనలన్నింటిలోను వరమహంస” అనే మకుటం ఉంటుంది. కంచి “వేంకట్మాదిస్వామి ;

ఇతడు క్యాగరాజుకు సమకాలికుడు, అల్టూరి వేంకట్యాదిప్వామి. అని గూడా

110 తెలుగులో పదకవిత అంటారు. వేంకట్యాదిస్వామి కీర్తన లన్న 'సేరుళో ఆంధదేశంలోను, దక్షిణ దేశంలోను 'వసిద్ర్దమే. దిన్యనాను సంకీ రనమెగాక, హెచ్చరికలు, లాలిపాటలు,

య ఆతి

మంగళారతులు, భగవంతునితో భ క్తని సంభాషణాత్మక కీ _ర్హనలు వీటిలో ఉన్నాయి. త్యాగరాజు వాడిన రాగాలన్నీ వాడాడు. 1874న దినంగళుడయ్యాడు, తూము నరనింహచాసు :

ఇతడు క్యాగరాజుకు సమకాలికుడు. ఇతడు గుంటూరు వాస్తవ్యుడు. ఆంధ్ర సంస్కృత ధాషల్లోను సంగీతంలోను విద్వాంసుడు. భద్రాచలం రామదాసుపై భ క్తితో ఉత్సన సం్ట్రపదాయ పద్ధతిలో మేలుకొలుపులు, హెచ్చరికలు, లాలిపాటలు మంగశారళులు రచించాడు “భజనచే-సే విధము తెలియండి, రామాన్ఫుతమే నీకు రక్షకంబనుకోవే మనసా; ఎందుకే యీవట్టి బాధలు ._ నీకెందుకే” మొదలై నవి ఆంధధదేశంలో భజన కూటములలో వినిపిస్తాయి. (ప్రచారంలో ఉన్నాయి. దక్షీణ దేశంలోని పుణ్యక్ష శాలన్నీ దర్శించాడు, *ఠూము నరసింహదాస అనే మ్యుదతో కీర్తనలు రచితం భద్రాచలం వెళ్లి కైంకర్యం చేసి చినరికి రామునిలో ఐక్యమంది నటు జెలుసుంది.

ల! అాఖీ మద్దిరాల "వేంళకటవాయకవి :

ఇతడు త్యాగరాజుకు సమకాలికుడు. పిరాపరంలోని కుక్కు పేశ్వరస్వామి భక్తుడు; నిత్య-సేవాసంకీ ర్తనపరుడు.. ఇతడు. రాజరాజేశ్వరీ కక్కు చ్వేళ్వరుల శృంగార 'కలాపాన్ని “ఏకొంత "సేవా విలాసోమనే పేర రచించాడు. ఇతడు 1850లో పరమపదించాడు ఈ ఏకాంత సేనా విలాసంలో ధూవసేవా కీ రనలు, ఏకొంత "సీవ, భజనకీ ర్ధనలు అనే మూడు భాగాలున్నాయి. ఏకాంతసేవా భాగంలో శృంగార హాస్యాలు, తక్కినవి విడివిడి భ క్తి క్రీ _ర్తనలుగా ఉన్నాయి. ఏకాంత "సీనలో తలుస్పదగ్గర సంవాదగీతాలు, లాలిపాటలు, జోలపాటలు, అర్మాత్రికాలు, శోభనపు పాటలూ ఉన్నాయి, ఫ్‌ "పెవ గురాచార్యులు న

ఇతడు ర్యాగరాజుకు సమకాలికుడు. 1794లో జ్మొాంచి 1822న సరమపదిం చాడు. త్యాగయ్య దేశాటనలో ఇతనినీ కలిసి విద్వత్‌ గోష్టి చేసినట్లు తెలుస్తూంద్ని

పదకవుల చర్మిత 111 ఇతడు విజయనగరం, మాడుగుల్క తిరువాన్కూరు ప్రభువల ఆదరణను పొంది వొరి కంకితంగా గీతాలు, కానవర్లాలూ, తిల్లానాలు స్వరపల్లపులు, శృంగారవదాలు, ణల ఉగ భం కోణుగోలు శద్దాల్కు జక్కిణీదరువులు, సలాముదర్వులు, అనేక కీ రనలకు వరమెట్లూ చి అన్‌ మా వ! రచించాడు. విజయనగర విద్వాంసుల్లో వీరు వసిద్ధులె వెలిశారు న! ధక

పరాంకశడాసు :

ఇతడు భజన సంప్రదాయ కీర్తనలు రచించినవారిలో వసిద్దుడు త్యాగరాజు, కంచి 'వేంకటాదిస్వామి మున్నగువారికి 50 పెళ్ల తరువాతివాడని తెలుస్తూంది. పరాంకుశదాసు కీర్తనలన్న "పేరుతో ఎక్కువగా తెలుగులోను, కొన్ని సంస్కృతం, తమిళం, హిందూస్తానీలోనూ ఉన్నాయి, ఇవి భ క్షి రసాత్మకాలు. శెలుగుదేశంలో'నే గాక తమీళదేభంలోను ఇవి ్మపచారంలో ఉన్నాయి కందార్థాలు ఆరగింపుపాట, విడెము, శయ్య, పవ్వళింపు, లాలి, జోల, మేలుకొలుప్పు మంగళం మొదలైన సంకీర్తనలు గలవు. చెయ్యారి చెంగల్వ 'రామశాత్ర్రు (1810.1900 న

ఇతడు 1810 లో చెంగల్బట్టు జ్‌ల్లా పెరుంపేడు గానంలో జన్మించాడు. సంస్కృతాంధ భాషల్లో, భరతనాట్య, సంగీత శాస్త్రాల్లో పాండిత్యం సంపాదిం చాడు. సంస్కృృతాంధాల్లో అనేక కీర్తనలు, పదారు, యక్షగానాలు, పద్యకావ్యాలు రచించాడు... వేయి కృతులు రచించాడు. అందులో కంచి కామాక్షిపై 360, నుధుర మీనొక్షిపె 240, 'వేంకపేశ్వరునిపై నూటికిపె గా ఉన్నాయి. 1900లో దివంగతుడయ్యాడు సంగీత శిల్చంతోపాటు కవిళాశిల్బంలోను ఇతనితో దిబన,

నూ. వాడు ఈ యుగంలో పలవి దొరసామయ్య ఒక్కడే అని ' విజాల అి మ! ఖా

పాయం.

ఈ త్యాగయ్య యుగంలో పదాలు, సంకీ రృనలు, క్రీ _ర్తనలు, కృతులు, భజన కీ రనల్కు యక్షగానాలు రకరకాలుగా రచనలు వెలిశాయి. ధాతుమాతువలో భాతు

జాతి ణి

(సాఠాన్యం ర్స _ర్వనకారుల్లోను, మాకువిశిష్టత పదకారుల్లోను మనకు సృష్ట మయింది.

118 జెలుగులో పదకవిత లగి ఆధునికయుగం (1850 నుంచి ...): శెలుగు పదకప్తల చర్మితలో చివరిదైన అధునిక యుగం 1850 నుంచి ఆరంభముపుతుంది. కానీ 1850 కంశే ముందే జన్మించిన వారిని గూర్చి సై తం ఇందులో ్రస్తావించడం జరుగుకుంది ఈ యుగానికి అధునిక యుగమనే పేరు తస్పః వత్యేకించి ఒకానొక వ్యక్తి "'పేరమీదుగ పిలువదగి నంతటి వాగ్గేయకారుడు లేడనే చెప్పవలసి ఉంది. అందుకే దీన్ని ఆధునిక యుగం అని పిలుస్తు నాము, “ఈ శశాద్దంలో మొదటి సగములో మధ్యయుగపు (ప్రాచీనతకూ, ఆధునిక ముగపు నవ్యతకూ నడుమనుండిస సంధియుగ లక్షణాలు కనిపిస్తాయి. అందుకే ఈ తొలి సగంలో (ప్రాచీన పంకీ ర్రన యుగ లశణాలు, ధాళుకల్పనా దత్తులనాటి కృళి లక్షణాలు, సంగీత సభా సం్టపదాయాలూ కసిపిసాయి. అందుచేత ఈ తొలి సగంలో మసకు శారసిల్లే వాగ్గేయకారుల రచసలలొో ఈ- సంప్రదాయాలన్నీ కనిపి జనా ఒక్కొంర్కాలిక్షణం ఎక్కువగా భాసిస్తుందని ఇప్పాలి. “మొ త్రం మీద అధునిక యుగపు వాగ్గేయ కారుల రచనలను మూడు విధా లుగా విథజించవచ్చును ఒకరు-పూర్తిగా సంగీత విద్వాంసులై, సాహిత్యములో వాటి ప. ఒక విధమెన (ప్రవేశం కలిగి గేయరచనలు చేసినవారు రెండవ విధానానికి చెందిన వారు పూర్తిగా సాహిత్య పరులయి లీలగా సంగీతావిరుని గేయరచనలు చేసినవారు. మూడవవారు.సంగీత సాహిత్యములలో సమానాథిని వేళం కలిగి గేయరచనలు చేసిన వారో !105, ఇంకా ఈ యుగంలోని పదకఫ్లల్ని కేవలం వాగేయ కారులు, తత్వక రలు, శి అతో యక్షగానక ర్తలు, హతికధావాగ్గేయ కారులని గూడా విధజించవచ్చు త్యాగరాజ యుగం స్వరకల్పనను అం'పేధాతు (ప్రాధాన్యాన్ని పరిక్షించిన యుగంగా మనం చెప్పుకోవాలి, అయితే పదం పలుపోకడలు పోయిన విషయం టాడా మనం విస్మ రించరాదు. [క్రమంగా ఈ ఆధునిక యుగంలో పదచరన ఏలా కొనసాగిందో పరిశీ లిద్దాం,

పదకీవుల చర్మిళో 113 ' విజయనగరం మహారాజులు :

ఈ యుగారంభంలో విజయనగరం సాలించిన విజయరామగజపతి, అతని కుమారుడు ఆనందగజపతి ఈ రంగంలో బేసిన "సేవను గూర్చి రజనిగారిమాటలు ఉల్లే భించడం అవసరం ఈ మహారాజు (విజయనగరం విజయరామగజపతి తన ఆస్థాన విద్వాంసులయిన యీ (దూర్వాసుల నూర్యనారాయణ) సోమయాజులుగారినీ, ఏీణ వంకటరమణ దాసుగారినీ, తన కుమారుడైన అఆనందగజపతి యువరాజులుం గారినీ వెంటబెట్టుకొని దక్షిణాదిని మదరాసూ, ఉత్తరాన కాళ్ళీ కలకత్తా మొదలయిన యదేశాలకుపోయి, అక్కడ కొన్ని నెలలు ఆగుతూ, ఆయా హిందుస్తానీ, కర్ణాటక సంగీత మర్యాదలను తెలుసుకొని, తమ విద్వాంసులకు తెలియజేసేవారు. తండి కోరికపైని ఆనంద గజపతి కూడా వీజాదాద్యంలో (పజ్ఞావంతుడై, నంస్కృతాం ధ ములలో కృతులను రచించాడు శయన స్వరమే సాహిత్యంగా సాహిత్యమే స్వరంగాను వుండే స్వరాక్షరాల కందము నొక దానిని ఛై రవిరాగంలో రచించారు. ఈ మహారాజుగారి సంగీత శిక్షణ దూర్వాసుల సూర్యనారాయణ సోమయాజులుగారి వద్దనే”15 స్వయంగా వాగ్గేయ కారుడు గనుక ఆనంద గజపతి మహారాజుకాలంలో ఆదిభట్ల నొరొయణ దాసు, గురజాడ అప్పారావు వంటి రసజ్జులు వెలిశారు. గురజాడ నైతం పాటలు రాగతాళాలతో రచించినట్లు విదితమే. దూర్వాసుల సూర్యనారాయణ సోమయాజులు (18421896) :

ఇతడు విజయనగర రాజుల అస్టానంలో వలసిన వాళ్చేయకారుడు. తన తండ్రి దూర్వాసుల వెంకటరెడ్డి శాస్త్రుల వద్ద సంగిత సాహిత్యాలు అభ్యసించాడు విజయకామగజవతి మవారాజుపై 20 గీతాలు 15 స్వరజతులు, ఆనందగజపతి రాజాుకితాలుగా స్వరజష్మలు, వదగాబి, జావళీలు రచించాడు..72 మేళకర్త రాగాలలోను పూసపాటి రాజుల చాతక విజయాలను, వీరగాథలను నర్షిస్తూ కీర్తనలు రచించాడు.

కర్ణాటక హిందుస్తానీ సంగీతంలో నే గాక షపాళ్ళాత్యసుగీళ రీతులలోను 'పజ్ఞగడించిన వొడ్సు, కఫ)

తచ్చూూరి “ఆజెద సింగరాచార్యులు; చిన సింగశాచార్యులు ;

ఈ అన్నదమ్ములు జీవితాంతం ఆనందగజపతి మహారాజు ఆస్థాన విద్యాం సులు 50కి పెగా పెద సింగరాచావ్యలు థకక్తికీ _ర్తనలు, చాలా జావళీలు రచించ నట్లు. తెలుస్తూంది, తిరువళిక్కేణ్‌ రామానుజాచార్యులు సమకార్శిన సంగీత సర్వార్థసార సంగ్రహమనే గంధాన్ని (ప్రామాణికంగా పరిష్కరించి పకిటించారు బ్యాండు స్వర రచనలు చేసినవాప. వీరి *సామి నెడజాసి నేనెట్టు సై రింళునే" అనే 'దేవమనోహలరీ రాగజావ€, “వానిజోలి నాకేల” అనే బ్యాగు రాగ జావళీ, “ఎన్నాళ్ళ సై రింతునే ఓ చెలియ' అనే జంయీటి రాగజానళీ 'వసద్దమైనవ. *పద వర్జాల లోనూ, స్వరజశులలోనూ ఉండే స్వరకల్పనల ధాతువిన్యాసాన్ని వర్తి ౦వ, శృంగార

ఓ క రసాత్మక మైన సాహిత్యంతో మధ్యమకాలంలో స్పష్ట్టైన లయతో అందముగా సాగ్‌, తృరూత లూగించే రచన జాపశీ. సభాసం్యపదాయయుగంలో వర్ణమాలతో (ప్రారంభించిన సంగీత కచ్చేశీలో భక్తి రసాత్మకమైన కృతులనూ, (ప్రత్యేక రొగా లావననూ, నమూ, పల్లవీ ముగించిన వెనుక- పదాలు గానం చెయ్యుడమూ, చిట్ట

లి చివర మధ్యమకొలంలో చురుకైన లయలో ఓలలాడించే జావళీలు ఒకటి రెంగు పాడ మంగళంతో సభ ముగించడం పరిపాటి. అయిపోయింది. లభయాత్మకత వలనా, మధ్యమ కాలం వలనా, జావశీకి కూడా వదవర్థ, స్వరజకులవలెనే__భరత శాస్రాను

న!

గుణ్యంగా. నాట్యం చెయ్యడానికీ, భావం అభినయించడానికీ ఎంతో అవకాశం ఉన్నది... తెలిసినంతవరకు స్వాతితిరునాళ రచించిన జావళీతే చార్మితకంగా మొట్ట మొదటి జాపళీలని చెస్పవచ్చు.”107 నే జావా దం జ లెపి | తంజావురి వి సచ్చతుష్టయం (1829 1800

స్వాతితిదనాక్‌ ఆస్థానంలో ఉండిన పొన్నయ్య, వడివేలు అనే ఇద్దరూ , వారి వోదరలు శివానందం, చిన్నయలనే నలుగురు కలిసీ సంగిత లోకంలో తంజా ఖూరి విద్వచృతుష్ణయం అని సిద్ధి పీరు తెలుగులో వర్ణాలు, జావళీలు, కీర్తనలు రవించాడు.. పీఠి వంశీకులు శఃనాడు దక్షిణ దేశంలో "పేళిన్నికగన్న గాయ

పదకపుల చరిత క్షన్‌ డాసు శ్రీరాములు (1846._.1908) 2 కవిగా దాసు భ్రీరాములుగారు విద్వల్లోకానికి సుపరిచికులే, వీరు అనేక కృతులు, స్వరజళులు, పదాలు, జాపళీలు._రచించిన వాగ్గేయకారులు, అలంకార సంగీత భరతనాట్య శాస్త్రాల్లో నిష్టాలులు. ఎందరో ఆనొటి కళాకారులకు సహాయం చేసినవారని తెలుస్తూంది న్‌ ఇడ. ఏణ శేషన్న గారు (1859.1926) : శీషనం గారి పూరీఇకులు శరథోజీ దుహరాజు కాలంలో తంజావూరులో ఉండదే (౧ న్‌ వారు. తరువాత పైసూరు చేరుకొన్నారు "శేషన్న కాలం 18521926. ఇతడు కర్టాముడై నా శెలుగురో వర్ణాలు, జావళీలు, తిల్లానాలు రచించాడు. , వైణిక శిధామణ్‌ బిరుదు గల ఇతడు అనేక వాద్యాలలో సైతం నిప్పణుడు. నుమురాన సంగమేశ్వర శత్రు (18741981) 1 రుమురాడ సంగమేశ్వరళాస్త్రి ఆనందగజపళి. లస్టానంలోని వైణిపడైన థి న! టా. నందిగాన వెంకన్న శిష్యుడు కానపరమూ, తానచిటలూ, స్వరపల్త వులూ ఇతడు ణి త్తు ళా రచించాడు. దాను శ్రీరాముల సహవార్షోయకారుడు, న్యుత్తయ్య భ్రాగన తార (180౬1913) స్‌ తమిళనాడులో పృనల్వేలిలో జన్మించినవాడు ఇతడు హరికథలు రచిం చాడు. ఇతడు తెలుగు, కన్నడ, సంస్కృతం, తమిళభాషల్లో అనేకాపూర్వరాగా లలో వరాలు, కీ రనలు, దరుషులు, రాగమాలికలు, తిల్లానాలు వివిధలయ రీతుల్లో య! వాక్‌ రచించాడు వసూరు నుహారాజు కృష్ణరాజ చొడయరు తన అస్టానానికి రాపించి ర్ల ణి సన్మానించాడు..మ్మదాసు మ్యూజిక్‌ అకాడమీ అధ్యత్తులు.. ఇంకా అనేక పదపషలు, బిరుదులు, సన్మానాలు పొందినవాడు; పరిళోధకులు. 'మెసూరు వాసుబేవాచార్య న ఓ... ఇతడు మెసూరు మూడప కృష్ణరాజ వోడయర్‌ ఆస్టానంలోని సుుబహ్మణ్యా కై నో 4 న న చార్యులకు 1865 లో జన్మించాడు 1896 ల€ పట్నం స్ముబహ్మణ్యయ్యర్‌ వద్ద

తెలుగులో సదకవిత 116 ను; సంగీతాభ్యాసం ముగించి కచ్చేరీ చేసి సన్మానం పొందినవాడు. ఇతడు తెలుగులో? యః సంస్కృృతంలోను 300 కీర్తనలు, వర్జాలు రాగమాలికల్పు స్వరజతులు, తిల్లా రం తో భారత రాష్త్యపతి రాజేం,ద(పసొద్‌చే జాతీయ బహుమతి రచించాడు. 1954 లో భారత రాష్ట్ర ల్‌ (యాగ రంగశర్మ (18591927) : ఇతడు శూర్చుగోదావరి జిల్లా రాజోలు. శాలూకా. గుడిమెళ్ళంక లక్మణ ళ్‌ శాస్త్రుల ప్యుతుడు. అధ్యాత్మరామాయణం, అష్టపదులు, తరంగాలు శ్రావ్యంగా గానం చేసేవాడట. ఇతడు భజన సం్టపదాయ కీర్తనలూ, మంగళహారతులూ, తలుప్పదగ్గర పాటలూ, పెండ్లిండ్ల 'వేడుకపాటయా రచించాడు వీరి దౌహ్మితులే ళం మంగళంప ల్లి బాలమురశీకృష్ణగారు. “శ్రీరామమం,త్రపరనశాయశే; రావరామ యన ళా ణి రాదాఫి మొదలె నవి ఇతని , పసిద కీ రనలలో కొన్ని, లు క కొచ్చెర్ల కోట రామరాజు (186౬1946) ; ట్‌. ఇతడు తూర్పుగోదావరి జిల్లా కాటిపాక కాపురస్తులయిన కొచ్చెర్ణ కోటి వెంకటనారాయణ, జానికమ్మలకు 1870 జన్మించాడు 1940 లో దివంగతు డయ్యాడు కీ రనలూ, స్వరజతులు, సర్డాలు రచించి సంగీళ సాహిత్యాలలో పపిద్ధిపొందిన అంధదేశషు ఉత్తమ వాగ్గేయకారుల్లో ఒకరు సంవన్నుడు,. ఎంతో మండి విద్వాంసుల్ని ఆదరించాడు. వయొలిన్‌, నృదంగవాద్యాలలో 'వవీణురు. ఇతడెందరికో గురువు, ఇతని తానవర్దాలు, స్వరజశులు సభరలొ ఆ క్రికట్టడ మే గాక్క అభ్యాసకులకు సైతం మిక్కిలి ఉపకరిసాయి.. ఇతడు కరాటక సంగీతొని | బాట ళా 30తో "సేవ చేసిన మహానుభావుడు. ఇతనివి సుమారు 30 స్వరజతుటూ, 20 శాన వరాలూ, 50 కీ రనలు ఉన్నాయి, పీటిలో పసిదిపొందినవి సె తం ఉనాాయి. ట్‌ (ఆ ట్‌ ణు అబన ధి కా పాపట కాంతయ్య న ళం తెలుగు పొరాణిక నాటకొల్లోని పాటలకర్షగా (ప్రసిద్దుడు చిన్నవయస్సులోనే ఛి న! 0 అనేక వర్జాలు, కృతులు రచించాడు. ప్రసిద్ద వాగ్గేయకారుడు పావట్ల రామయ్య ఇతన్‌ అన్న. మైలవరం సమాజం వారి సావత్మి “డొపదీ వస్త్రాపహరణం, కృష్ణ తులాభారం మొదలె న నాటకాలో చక, టి పాటలు రచించాడు. సొవి,తిలోని లు ణన ఠా (6

పదకపుల చరిత శే? 6హ్రోవ్వచ్రున్నా డే” అన్నది కృష్టతులాథారంలోని ఈజ్చలేముంచి చొకబేరమూ; మునినరా” మొదళె నవి ఈనాటికీ (వ్రసిద్దాలే.

ప. భి ధర్మవరం రామకృష్ణమాచార్యులు (19581912) వ

నాటకకర్హ, వయోక్త, నటుడు రామకృష్ణమాచార్యులు; చ్యితనశీయం, విషాద సారంగధర, పాదుక మొదలైన వారి నాటకాలన్నిట క్రీ _ర్హనలు రచించి పాడి (వజల్ని సమ్మోహపరచిన నాటకవాగ్గేయకారులు వీరు కోలాచలం శ్రీనివాసరావు (18541919) :

నాటకకర్త, (పయోకక్ష్ర అయిన కోలాచలం శ్రీనివాసరావు గారు తమ నాట కాలు రొమరాజు చరిత, హరిశ్శం, ద, (పహద మొదలేన 28 నాటకాలో అనేక

౮ స సు ల రో

కీర్తనలు రచించినవారు కురాణం కనకయ్య శత్రు (18761954) :

పావట కనకయ। శిష్యుడు పసిద కరాటక విద్వాంసుడు, వాగేయకొరుడు.

ళం చి (ఆ ఇ 9 ర జే

ఇతడు యాదగిరి, గద్వాల సంప్పానాల్లో అస్టాన విద్వాంసుడుగా ఉండేవాడు ఈయన సంగీత రచనల్లో ఆనందఖె రం రాళంలోని “నిన్నే వళచియున్నదిరా” అనే వర్దం (వసిద్దం. ఇతని కుమారుడు ప్పరుషో త్తమళాస్త్రి పేరెన్నికగన్న విద్వాంసుడు విరాట్ల ఛంకరయ్య శౌ్త్రీ (1881. 1950) వి

పై కనకయ్యశాస్త్ర సమకాలికుడు. ఇతడు పర్దాలు, కృతులు రచించాడు

వూ. శంకరము దతో (పసిద్దికెక్కాయి ఇతని రచనలు.

ఈ సందర్భంలో యక్షగాన్క హరికభా వాగ్గేయకారులను గురించ, తత్వక రల గురించి తెలుసుకోవలసి ఉంది, ఆధునిక యుగంలో రచితమైన హరికథలు పూర్వం నుంచి వస్తూన్న యక్షగానాలు ఒకపే అని విజ్ఞాల అభ్మిపాయం. నారాయణ దాసు అభిపాయమూ ఇదే. దిహుపాతలచే వదర్శితమైతే అది యక్షగానమనీ, ఏ [వ్య కచ్చేపదర్శితమైతే హరికథా అనవచ్చునని కొందరి అభ్మిపాయం,

118 తెలుగులో పదకవిత గోగులపాటి హూర్మనాధకవి (17881800) ; ఇతడు రచించిన మృత్యుంజయ విలాసాన్ని 1870..1920 లో పండిన (వయాగరంగశర్మ హరికఠగా గానం చేశాడని తెలుస్తుంది. రచయిత కాలాన్ని బట్టి త్యాగరాజు యుగంలోకి వసాడు కారి దాని 'వచారం ఆవెనుకే గనుక ఇక్కడ ళా న! పేర్కొనడం జరిగింది కూర్మనాథుడు సంగీత సాహిత్య విశారదుదు. గరుడాచల యక్షగాన కర్టలు ఓబయ్య, యాదవదాసు; వీరు 18వ *॥ మధ్య ఉండినట్లు తెలుస్తుంది ఇందులో యాదవగాసు నాటకంలోని దరుషలు శునాడు (వసిదమే. ధి 18 19 శ॥ లోని మరికొందరు యక్షగాచక రలు , ల! వేలూరి కన్నయదాసు శ్రీమవాభారత విలాసమనే యక్షగానం రచించాడు. కౌళయ్య మార్కండేయ విలాసమనే యక్షగానం రచంచాడు. కూచిగితి యల్లదాసు రామాయణం; వేంకటనాయక కవి లేపాక్షిరామాయణం రచించారు. సన్నిధి జగ్గరాజ్ఞ ఎరుకులకురంజి అనే తత్య్వబోధాత్మక యక్షగాసం రచించాడు కానుకొలను వెంకటదాసు బందన నివాసి. ఛ్రీకృష్ణనాటక (ప్రబంధరాస్క క్రీడా విలాసం అనే యక గానం రచయిత ఇది కృష్ణలీలాతరంగిణి (ప్రభావంతో రచితమని విజుల అభి యో పాయం... సామినేని పార్థసారధి (పదింధ షట్క మనే పేర ఆరు వ్రబంధాలు రచించాడు. ఎరగుఎట్ల వేంకట శేషయ్య రంభారావనణ యక్షగానం రఏంచాడు ఇలాగా ఇంకా ఎందరో యక్షగాన కర్తలు అందులో కీర్తనలు, దరుప్పులు, వదాలు రచించి అంత్లో ఇంతో ఈపదకవితకు స్పేవచేశారంచ్చి తప్పులేదు హరికథా వార్లేయకారులు న “హరికధతు పందొమ్మిదో ₹ళాబ్దంనుంచ యక్షగానం అన్నపేరు పర్యాయ వాచకంగా కన్చిస్తున్నది.... తెలుగు హారికథ్రా రచయితలలో చాలగుంది తమ రచసన' లను యక్షగానాల9 "పేర్కొన్నారు "108 అని ఐదువందల పై విలుకు హరికథల్ని పరిశీలించి నిరూపించారు. ఆచార్య తూమాటి దొణప్పగారు తము తెలుగు హరికథా సర్వస్వంలో,

శాళ్ళ్యారి నారాయణ కవి మాగ్షగుండ రామాయణం హారికథగా రచించాడు. ఇందలి కీ రనలు సులభశె లిలో ఉంటాయి. తోహరాలు, మంజరులు రగడలు అంత్య _పాసయమకాదులతో కూడి. ఉంటాయి. సింగరిదాసు,ు నరసింహదాను సంగడి నాగదాసు, కృష్ణవాసు 'మొదలై నవారు హకికథలు రచించారు సింగరిదాను రామదాసు చర్మిత సిద్దం 1810..1902 మధ్యన జీవించిన బాగేపల్ళి అనంత రామాచార్యులు అనేక హరికథలు రచించాడు. వపీరందరిలోకి ఉ తఈమ హరికథా రచయిత ఆదిభట్ల నారాయణదాసు (1864. 194) తొమ్మిది హరికథలకు కర్ణ బహంభాషా వేత్తలు ఇతనికోపాటు 'చెవ్చుకోదగ్గ హరిదాసు బాలాజీదాసు, అనకొవల్లి. నివాసి; అనేక హరికథలు రచించాడు ఇంకా తిరునగరి శేషదాను, అయ్యగారి భృదరావ, కోసూరి భోగలింగదాసు, కొమ్మూరి బాల్యబహ్మానందదాను, పరిమి స్ముబహ్మణ్యదాస్తు ములుకుట్ల పున్నయ్యశా స్రిదాసు, పెద్దింటి సూర్యనారా- యణ దీక్షీతదాసు మొదలైన ఇంకొ అనేకులు ఈ హరికథారచనలు చేసి తరించారు. భక్తులకు తరణోపాయం చూపించాక కొందరు తత్వక రలు : తాలి తత్వకృ్శర్తల్లో కొందరిని గూర్చి పూర్వయుగంలో. "పేర్కొనడం జరిగింది, ఈ యుగంలోను కొందరిని (ప్రస్తావించడం అవసరం, నట్టల (పకాశదాసు గ్‌ 19వ శ॥ తొలిభాగంలోని తత్వక రలో చెప్పుకోదగ్గవాడు నిటల (వకాశరావు. అతిధి లె లు ఇతని తత్వాలు [ప్రజాదరణ పొందాయి. “గ్తూటిచిలకేదిరా అన్నా ...., గాలిపటమురా జీవా నారాయణ నీ నామము; రాములవారి మౌట; దై వసహాయ మెన్నటికో” మొద లెనవి పసిద్దాలు, ఇతడు కొన్ని మహినులు సెతం చూపినటు తెలుసుంది, సా చ కా. న్‌! అనే. ఎడ రామదాసు : ళా) +9వ శ॥ అంత్యభాగంలో కాకినోడలో వెలసినవాడు, తత్వక ర ఎడ రామ అవ్‌ ను దాసు. (బిహ్మంగారి తత్వాల తరువాత ఎడ్ల రామదాసు తశ్వాలకే (ప్రచారం

120 శెలుగులో పదకీవిత ఎక్కువ ఇతడు రచించిన [19 కీర్తనలు గల “సాంఖ్య యోగతార్కికామనస్క యోగం దనెడు సుజ్ఞాన చందికి కోఫాటు అతని శిష్యులు రచించిన కొన్ని క్రీ ర్త నలు కలిపి ఎడ్డ రామదాసు చర్మిత అనే పేరుతో ప్రకటితమైంది ఇతని శిష్యులు_ బూచి అప్పలదాస్కు చిట్టూరి నారాయణదాసు, విత్తనాల కొండయ్యదాసు, వెంకట దాస్కు టోని అప్పలదాసు, బోని గరవయ్యదాసు. మామిడి అప్పలదాసు మొదలైన వారున్నారు సుజినచం, దికను ఎడ రామదాసు తన జీవితచర్శితగానే రచించాడు.

వై జ్ఞానచండ డ్ర్‌ త ఇందులో తత్వాలు గాక క్ర _ర్హ్తనలు, భజనపాటలు, మేలుకొలుప్పలు, మంగళహారతులు మొదలై నవి వున్నాయి.*వర్యబహ్మం గూర్చిన కీ రృనలున్నాయి. “కశ్వరో జగ దీశ్వరా పరమేశ్వరా కరుణించరా” “జీవమా మేలుకొన'పే; అనుమానమెందుకే మనస ఈ తనుపు నిత్యము గాదు హంస; దీని భావము తెలియనలెనన్న నీలోను 1బిహ్మము అతల 4

“మె శానికి యీ తత్వాలలో సూటిగా అర్హం బేసుకోదోతే చన్ధుక్కారార్హం

అనాటో |! |! స్ఫురించే సంకేత పదాలుండడంవల బాగా ఆకరి తులె వాటిని కర్షాకరిగా నేర్చుకొని న! బె మ్‌ ఇ ణి

తర్వాత ఏ గురునివద్దో దాని పరమార్థం 'తెలుసుకోవడంద్వారా వాటికి బాగా (ప్రచారం వచ్చి ఉంటుంది. సాహిత్య పరులై న కొందరు ఆధు9క గేయ కవులకు ఈ తత్వ ములు కొన్ని ఒరవడులుగా పనిచేసినవి ....ఈ తత్వాలకు కొందరు కర్తలు ఏవో రాగాలు పేర్లూ అపీ విర్ణయించిన, అవి పాచీనకాలంనుంచీ వస్తూండిన ఏవో దేశీయ గేయ రీతుల వరుసలలో నస్పేటట్లుగా వారు తయారు జేసుకొన్న పేగాని, సంగీత్‌ రచనా శిల్పంలో తత్వక ర్తలు ప్రత్యేకంగా పాటుపడినారని చెప్పడానికి (పత్యేకాధా రొలు లేవు **99 అయితే పదరచనా పరిణామంలో వచ్చిన మార్చులు గనునించ డానికి మాతం ఈ తత్వక ర్త తత్వాలు ఉపకరిస్తాయంి చెప్పడంలో ఏ విధమెన నందేహమూలేదు. అ త్యాధునికులు వ

అధునిక యుగంలోని అత్యాధునిక వాగ్లేయకారుబను గురించి సె తం (ప్రసా

కి. మ్య అాటీ

విసే ఈ యుగం పరివూర్ణత పొందగలదు. అలాంటి వారిలో కొందరు : న!

పదకపుల చరిత కేం! హరి నాగభూవణం (1884 జననం) ?

తండ్రి హరి" నరసింహశాన్తీగాఠే వీ5ి విద్యాగురువు. వీరు, నంగీఠత సాహి త్యాల్లోను, సంస్కృృళాంధ్రాంగ్ల థాషల్లోను (వతిభగల పండితులు. వీరికి వాన్షేయికార రత్న, సంగీత సాహిత్య భావనాపరాయణ మొదలైన అనేక విరుదులున్నాయి. అనేక సన్మానాలకు నోచుకొని షష్టిపూ ని చేసుకొన్న మహనీయులు, వీరు కొన్ని తాన వరాలు, భ కివర కీ రనలు, హరికథలు, సంస్కృత గంశాలు రచించారు. ఈయన

గ! అజాత ర నాలో కీర్చనలు 50 దాకా ఉన్నాయి. వీప *జయనాటి అనే రాగాన్ని కల్పించి *రొమౌ యని పిలిచన పలుకవేమి, నొ మాటలు వినరావో అనేకీ రన రచించారు. “నీ మహిమలు బౌగడ తరమా; ఎవరి న్మాశయించెదరా; నీ. రూవము నెమ్మనముని; మొదళె నవి పీరి ప్రసిద్ద క్రీ _ర్హనలు.

,ఈ సందర్భంలోనే పేర్కోదగ్గ వొగ్గేయకారులు: ఓగిరాల వీరరాఘవళాస్తి,. గారు, నల్లాన్‌ చ్మృకవర్తుల 'వేంకట నారాయణాచార్యులు, శొంఠి సీతారామయ్య గారు, కీ॥ 4 రాళ్ళవృల్థి అనంతకృష్ణశర్మగార, జి ఎన్‌, బాలసుబ్రహ్మణ్యంగారు శిష్టా సత్యనారాయణ, రొజశేఖరంగారు, ఎమ్‌. సొందర్యవల్లి గారు మొదలై నవారు. త్రీ చాలార్యతపు రజనీకాంత రావుగారు 3

29.1.1920 న బాలాంత్రపు పేంకృట్రావుగారికి, వేంకటరమణమ్మగారికి నిడదవోలులో ద్వితియప్ముతుడుగా జన్మించారు 1940లో వి. ఏ. (ఆనర్పు డ్నిగీని (ప్రథమ్మశేణ్‌లో అంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం నుంచి _గహించారు. (ప్రతిభా సంపన్నులు, కవులు గాయకులు, అనేక నృత్యనంగిత నాటికలు రచించారు ఆకొశనాణి కేంద్రం డైరెక్టరుగా విశ్రాంతి దీనుకొని, తిరుమల తిరుషతి 'దేవస్టానం

ము న! అన్నమాచార్య కళాపీఠం అధ్యక్షులుగా పనిజేసి, హై్యదొవాద్‌ దూరదర్శన్‌ కేంద్రంలో (వస్తుతం పనిచేస్తున్నారు. వీరు ఆంధ వాగ్గేయకార చరిత్రకు 1955.58 సం॥ తెలుగుభాషా సమితి బహుమతి నందుకొన్నారు, ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం పేరిని కళ్ళాపపూర్దలను జేసీ గౌరవించింది. సంగిత సాహిత్య రంగాల్లో పీరి

ల “సేవ అనన్య సామాన్యమైంది. 16

122 శజెలుగులో పదకవిళ శ్రీ మంగళంపల్లి బాలమురళీకృష్ణ : స్టే పటాభి రాసముయ్యా సూర్యకాంచన్మగారబకు 67.190 న జన్మించారు (| బట్ట శ్‌ శీ శ్రి దాలముదిశీకృష్ణ:" తం్యడి స్వయంగా వాన్లేయకారుడు. వాగ్గేయకారుడు ప్రయాగ రంగశర్మగారు. పీరి హూశామహుడన్న విషయం పూర్వోక్త. గాయక సార్వ ఛౌముదై న్‌ పారునల్లి రామకృష్ణయ్య పంతులుగారి. శిష్కులు, శ్యాగరాజస్వానుల వారి (ప్రశిష్యులు. ఎనిమిదేళ్ళ వయన్నునుంచే సంగీత సభలు చేయనారంథించిన వతిభాళాలి వీరు; సంగిళాభిలాషుళందగికి తము గానంతో విందొనరించినవారుః ఇంకొ ఒసరిసూ ఉన్నవారు. అని పీరు స్వయంగా. వాగ్లోయకారులు,.. 72 మేళఠ్నర్త రాగాలలో. రాగానికి ఒక్కొక్క కృతి చొవ్చున “ఇనకరాజ కృతీమంజరీ* ఇఐనే గంథాన్ని రచించి (వకటించారు. నంస్కృృతార్శిభ్ర భాషల్లో నేగాక తమిళంలోను కీ రలు రచంచారు ఇవన్నీ అనేక సందర్భాల్లో రచించారు. పీరు స్వయంగా సృజించిన రాగం మోహ నాంగి రాగం. ఆరాగంలోవి కతి ః “షై ప్పానాంగి రాగం..రూపకతొళం ప॥ వీ నామము నా జీవము, సుధాగుధురము జప నీ మేను గాన మై-నీమాటగీతమై నిను తలఏ పలకించ..ఫలియించెను జన్మము నీ నామమే! చః పనీతమి సునొదమె యా న. భువనమె త్తి వినోదమై ఇనార్జన మనోహరి మోహనాంగి రాగిణీ రవళీ సునీల మురళీకృతి శనీనామమే॥119 ఇలా మధురమంజుల సురభిళమై సంగీత సాహిత్యాలతో సాగుకుంది. కృతి; ఫ్రీ వాలమనళి సుకృతి.

వదకపుల చర్కిత 123 ఎన్నో స్వదేశీయ, విదేశయ సభల్లో కచేరీ చేశారు. ఎన్నో సన్మానాలు పొందారు ఇపుడు అంధృ్యవదేళ్‌ సంగీత అకాడమీ అృధ్యత్షలుగా మన పభుత్వం నియమించి శ్రీ ఇాలమురళీకృష్ణగారిని. సముచితంగా .సత్కరించడం ముదానసహాం, పరి జీవిత చరిత న్త్పన్వరాలు మ్యుదితం, ఆధునికయుగంలో _పౌచీనవదం గేయ ఫణుతులలో గురజాడ అప్పారాపుతో ఆరంభమై వలురకాలుగా రూపుదిద్దుకొంది. చలనచ్చిళ పర్శిశను మూలంగా (పాచీన పదమే కొత్త కొత్త పలుకుల దుస్తుల్లో కనిపిస్తూనే ఉంది. అస్తు: ఇలా పరివ్యా ప్త్రమైన పదకవితారీకుల చ్మితణకు ఇది నేపథ్యంగా ఉపకరెంచగలదు. అంతేగాక ఇది రాన (వకరణంగాను దనం భొవించడంలో అసామంజస్యం అణుమాఠళమూ లేదు $

124 తెలుగులో డదకవిత సూచికలు క్ష అర్భధ వాగ్గేయకార చర్మితము._పు. 81.83. 2. డో. వేటూరి ఆనందమూ ర్తి శాళ్ళపాక కవుల పదకవితలు._భాషా పయోగ విశేషాలు (ద్వితీయ థాగమ్యు పు. 9, 10. 3. బిసవపురాణమను. పు, 22, 29, శ * పరిశోధన_ఆగన్లు, నవంబరు_సంచిక 1955. పుట 105. 5. ప్రై 2 నూచికలోనిదే_పు. 12, 6 పై1. నూచికలోనిదే. ప. 83. 7 పై చప స్త 88. 8 పై దే. పు. 93.95. వి పరిచయవాక్యాలు 2 ఆం్భధ వాగ్గేయకార చరితము. పు, 13. 10. పై. 1. నూచికలోనిదే, పు, 101. 11 పై దే. ప. 103. 12 పై చేప 9, 13. తొలి నంక్షీర్తన కపులు. పు. 14, 15. 14 ఉపోద్దాతమ. సింహగిరి వచనములు. పు ఇ; 15. పై దే వ. మ 16 పై 13 సూచికలోనిదే, పు, 15. గ వైదే, పు 19. 18. గషం వశం! కాం 0౯ 4114021801 20665. సంకీ _ర్తనలక్షణము _ పద్యాలు, 54, 55 పు 147. 19 పై2 నూచికలోనిదే, పు. 21. 20. సింహగిరి వచనములు, వచనం 11; వు, 9. 21. పై 14 సూచికలోనిదే. పు. ౫౮౮౫ 22, పై 2 సూచికలోనిదే. పు. 40, 41.

వదకవల చరిత శ [23

23. వేటూరి వభాకరళాస్తిగారు; సీరిక; అన్నమాచార్యుల జీవిత చర్మితము. పు 2, 3.

24... శాళ్ళపాకో కవుల కృతులు..వివిధసాహితీ వృకియలు_పు. 60.65.

25. అన్నమాచార్య శృంగార సంకీర్తనములు. సం. 12. పీరిక 6_8.

26... థ్రీ గౌరి పెద్దిరామ సుద్బిశర్మఃతృతీయ మ్యుదణ పరిష్కర్త : శ్రీ శాళ్ళపాక అన్నమాచార్యుల జీవితచర్శి ఈము..వి'వేక దీపిక పు._.18.20

27 అన్న మాచార్య చర్మితము._ ప్పశశ,45

28. పై. 2 సూచికలోని దే_అఢోజ్ఞాపిక_పు. గ

29. చూడుడు; నావ్యాసం “అన్న మాబార్య పరందరదాసుల సనూగమం” భారతి జూన్‌ 1982

30. పై 1 సూచికలోనిదే_ పు 112,113

31 పై దే ప. 120

ద. ప్రదే ప. 126

33, పై 24 నూచికలోనిదే పు, 121

34 సంగీత సంప్రదాయ (వదర్శిని : పటణ 8,9.

35... పై 1 నూచికలోనిదేంప్త. 409,410.

36. ్రీపాదగోపాల శృష్ణమూ ర్తి; అనువల్లని.కలగూరగంపః

భారళి (నెప్టెందరు 1961) పు 89.91.

37. ్రీపాదగోపాల కృష్ణమూ య్తిః ఏగంటివారి వచనముల కాలము_కలగూర గంప; థారతి (నవంబరు 1961) పు. 91,92

38. పై1 సూచికలోనిదే_పు_413,4]5

39. పై 2. సూచికలోనిదే_ ప. 4043

40. పై దే. పు. క5శీ556

41. వేవన : ఏ. 134135

42. పై 1 సూచికలోనిదే-ప్పు, 414,415

గే పైదే. ప్ప, 416,417

44. పై 41 సూచకలోవిదే. పు. 132,133

45. పై సూ కలోనిదే- పు. 149

శీ26 తెలుగులో పదళవిళ 46. పెదేప, 417 తగ డా యస్వీ. జోగారాపుగారు: ఆంయ్భధయక్షగాన వాజ్యయచర్మిత పథమ భాగము ప. 97.102 48. కకం? 18969 06 2411402680 ్రంంట-౪01 1 సంకీ రృనలక్షణను పద్యం - 66, 49, పై 47 సూచికలోనిచే పు, 103. 50. పైదేపు 104 51.. వై! నూచికటోనిడే_ ప. 153 52 పై 47 నూచికలోనిదే.ప్పం107,108 53. పై] నూచికలోనిచే. పృ, 156 54. పైదే ప_160 వ్‌ పైదే వు - 20210 56 రాళ్ళపల్లి అనంత కృష్ణళర్మగారు. క్షేతయ్య పదసాహిత్యము.సొహిత్యోప న్యాసములు .3పు 12,13 న్‌ రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణశర్మగారు పదములు..క్షేతయ్య ఆ అంగ్ర్రష్మతిక_చ్చిత భాను సంవత్సరాది సంళికి (194243) ప్త, 12 58. పై! నూచికలోవిచే ప. 163164 49. పై డే ప. 16%169 60. ప్రైదేపు, 162 651. పెదేపు, 181 ళం. వీసరాలకు న్మాగంథం గ్‌ క్షేతయ్య పదసొహిత్యం పు 41.42 'చూడనగును (6. పె. 1 సూచికలోనిదే. ప 182 రకం పైచే ప. 183 184 186 65. శ్యేతయ్య పదసొహిత్యం-పు 24.27 66. పై 47 నూచికలోనిదే ద్వితీయ భాగము- పు 251, 252 67 థ్రీ బొలాంళపఫురజనీకాంతరావుగారు: "పీఠిక; రామదాసు కీ ర్తనలు.- పు... ౪11

పదకవల చర్మిత 107 68. పె 1 నూచికలోనిదే. ప. 200203 69. పై దే పు-263 70. ప్టై66 సూచికలోనిదే_ పు. 265 7. పై1 సూచికలొనిదే. పు. 263 72 పై దే ప 264,265 7 వివరాలకు న్నా గంథం; సారంగపాణి పదసాహిత్యం” పు, 6-8. చూడగోరుతున్నాను, 74 పై 1 నూచికలోనిదే. పు, 318 75 మై జిప. 301 76 పైదేపు 291 77 పెదేపు, 271 78. పైడే ప. 288 7 (పై జే ప. 288290. (0 బాలాం్థతపు నశినీకొంతరావుగారః నమాలోచనము.శకాంక విజయమ్మ ప 2౨ 80. సుబ్బరామ దీక్షితులు; సంగీ సంప్రదాయ ప్రదగ్శిని_మొదటి సంపుటము_ పు. 12 81. పై 1 సూచికలోనిదే పు, 201 82 (ఏ పైదే పు. 284 (1) వై 80 నూచికలోనిదే. పు, 13,14 83... పై 4? మూచికలోనిదే. పు, 12.15 4 పై దేప. 16 85. పె 1 సూవికలోనిదే- పు, 240 కి6 కుమారి మంగళగిరి పమీలాదేవి.భారతీ కళాతరంగిజ్‌.పు. 36,37 87. పై 1 సూచికలోనిదే-ప్పు, 243 88. పైదే పు, 249,252 89. పైదే పు, 315,316

128 కెలుగులో పదకవిత 90. పైదే ప. 314 91 పై దే ప. 302 92. పైదే పు, 302306 93. పై దే ప. 307.308 94. పైదేపు. 310 | 9. థ్రీ కల్లూరి వీరభ్యదళా స్త్రి: శ్రీ త్యాగరాజస్వామి చర్మిత_త్యాగరాజ కీర్పనలు... విశేష వివరణము (వళమ సంపుటమృ ప. ౩౦౫ 94 పై... సూచికలోనిదే. పు 329329 97... పదే 346 348,349 98. వై దే పు, 3522 354 ఫ్రం పైదే పు. 361,362 ' 100. పై దేపు 363 101. పైదే పు 365 102. ప్రైదే. పు. 369 103. డా. వడ్తమూడి గోపాలకృష్ణయ్య 2 పీఠిక : శృంగారపదనులు, (సం; శ్రీ. ప్‌. సీఠాపతి 1. &. 5. ౯. .£ 0. 8 064) ఖ్రీ వేంకటేశ్వరరావు 1972 పుః ౫0 ౪7111 104. పై] సూచికలోనిదే ప. 374,375 105 పై దేవు 446 106 పై చేప 40 107 పెదే ప. 406407 108. అచార్య తుమాటి దొణప్ప ఏ తెలుగు హరికథా సర్వస్వం_పు. 909 109. పై 1 సూచికలోనిదే పు. 423-426 110 థ్రీ నుంగళంపల్లి సూర్యనారాయణ, ]4. గ, క 56. సప్తస్వరాలు _ పు 272, 273.

3.0 పదకవితా వైభవం పద పద్య కవితల్లో పదమే (పాఠరంభంలో ఉదృవించిందన్న విషయం పూర్వోక్షం. ఈ పద కవిత్వ వైభవాన్ని వరిశీలించడ'మే 1వస్తుత (వకర జోస్దేశం, ప *మ్సద్రివిటులు విధవలంజలు పదకవితలు మారుబాస దాపన వారల్‌ చదువని పండితవర్యులు కగనాస్థిర ఏరవరులు కడిది పురమునన్‌”. ఇది శ్రీనాథుని చాటుపని పకీతీ. కాని విశ్వసనీయంకాదు. ్రీనాథుడు ఒక పక్క ఉద్దండ పండిత హోంసా ప్మాతమైన శృంగార నైషధాది కృతికర్త అయి నై నుర్కోప్రక్క పామర పజల మన్ననలకు నోచుకొన్న పల్నాటి వీరచరిత్ర కాటమరాజు కథల రచించి ఉండడం సర్వ పండితలోకానికీ సువిదితమే. పరంపరగా మన పండితవర్యులు పదక ఏతలకు (పాధాన్యం ఇవ్వలేదన్నమాట మాతం అక్షర సత్యం చార్మితక సత్యం. సంస్కృత సమాస భూయిస్టమైన శద్దాడందర సంయుత మైంది పండితుల భాష సరళమూ, సులలితమూ, నులభ్యగ్రాహ్యమూ అయినది సామరభాష. కాని పండిత భాష కంపే పామరభాషే మొదటిదన్న విషయం మనం మరవకూడదు. పామరభాష కాలాంతరంలో సంస్కరించబడి అక్షణబిద్ధమై పండిత భాష అయినది ఇదే రీతిని కవికా విషయంలోను మనం చూడగలం. తెలుగు సాహిత్యాన్నంతటివీ పండితసాహిత్యమూ, పామరసాహిత్యమూ అని స్టూలంగా రెండు విధాలుగా విభజించవచ్చు. దీన్నే 'ఫౌఠసాహిత్యమూ, జానపద సాహిత్యమూ అని "పేర్కొనవచ్చు. ఇంతకంసపే శిష్ణసాహిత శమూ, శిశ్చేతర సాహిత్యమూ అనీ చెవృడం సముచితం, వాస్తవానికి శిష్ణసాహిత ఖం కంపే శిష్టేతర [7

130 కెలుగులో పదకవిత సాహిత్యమే ఆదిలో ఆవిర్భవించి వికాసం పొందిందనీ, ఆ వెనుకే శిష్ణసాహిత్యం ఉద్భవించి తన బలాన్ని, పాభవాన్ని నెలకల్న్చుకొన్నదన్న సంగతి పూర్యో క్రం. నిజమే ముందొచ్చిన చెప్తల కంజె ఎెనకొచ్చిన కొమ్ములు వాడి అన్న సత ఉంది గదా; అనాదిగా వస్తూన్న సహజమూ, స్వాభావికమూ అయిన న్‌సర్ష మనోజ్ఞమైన జానపద కవితను మన పూర్వులు సేకరించి కాపాడలేదు రాజొదరణకు ప్మాతమైన శిష్ణసాహిత్యం అధికారం చలారుస్తూ వచ్చింది. జానపద సాహిత్య మంళా అడిపాడుకోటానికి ఉపకరించే పదకవితలు. పంగితులకు మతమే పరిమిత మైన శిష్టసాహిత్యమంతా పద్యకవితలు. జానపద సాహిత్యం ఒక పక్కా, వండిత సాహిత్యం మరొపక్కా తమదారిని తాము కొనసాగుళూనే వచ్చాయి. ఇక్కడ నునమ్‌ విషయూన్ని ఇలా చెప్పుకోవచ్చు తెలుగు సాహిత్య మాగాణంలో శేష్టేతర కవితా ప్రవాహం మూడుపాయలుగా. 1 పవపిస్తూ వస్తూంది. మొదటిది శేవలం జానపద కవిత. దాని పుట్టుక అనాది లీఖితం కాలేదు రెండోది పాల్కురికి సోమనాథులితో పారంభమైన ద్విపదకవిత. మూడోది అన్నమయ్యతో ఆరంభ పైన సంకీర్ధన కవిత ఇది తెలుగులోని పదకవిత, జానపద గేయరీళుల్ని (గ్రహించి అనేక పదకవితల్ని శిష్ణకవితలో ఒక భాగంగా వెలయించ, పద్యకవిళా ప్రీరం (పక్కనే పదళవితకు సైతం సరిపీరం వేసిన ఘనత అన్నమయ్యది అలాంటి పదకవితా పరిమళాల గుభాళింపులను ఆభూణించి అనందించేముందు మరో చిన్న విషయం ఇచట పరిశీలించటం అనవసర మేమీకాదు.

కాగా జానపద గేయాలు వొజ్బయకోటిలో చేవతాయా లేదా అన్న విచికిత్స ఒకటుంది. కొనీ ఈ విచికిత్సకు ఈనాడు శావలేదన్న విషయం అందరికీ తెలి సిండే ఏ సాహిళ్యానితైనా రసాశందదాయక గుణం 'వధానమన్న సంగతి సర్వ పండితాంగీకృత విషయం. జానపద గేయమైనా అందులో రసస్ఫూ ర్రి ఉండటం వలి అది సాహిత్యంగానే పరిగణించబడింది. ఇది ప్రౌఢ సాహిత్యంతో తుల తూగక పోవమ్చగాక & అయినా ఇందులోని గీతి ప్రాఠాన్యంవ న్లి పౌడసాహిత్యం కంటే మిక్కలి రసానందదాయకమనడంలో సందేహంలేదు ఈ గేయసాపిత్యంలో సంగితంతోపాటు కవిత్వపు పాలు సైతం అధికంగా ఉం'పే తప్పకుండా బంగారానికి తావి అబ్బినట్టవుతుంది. అంటే ఆ గేయాలకు కావ్యత్వం సిద్ధింఎందని అర్థం. అందువల్ల ఈ గేయాలు సాహిత్యంలో చేదశాయనడం. రసానందో నిష్యంది అయిన ఈ జానపద గేయ సొహిత్యం సర్వజనా మోదకర మై__ ఎరాంటి (ప్రయత్నమూ

పదకలితా వె భవం శ 31 లేకుండగానే _ విన్న వెంటనే విషయం విశదమపుళకుంది. అనందం అనంతంగా కలుగుతుంది అంపే “నద్యణవర నిర్వ్యృతి:” ఇందున్నదని అర్థం సాహిత్య (వయోజనాల్లో “సద్యఃపర నిర్వ్యృతి” ఒకటని గదా ఆలంకాలరీికుల నళం ? అంతే కాదు; ఆలంకొరికులు చెప్పిన “వాక్యం రసాత్మకం కాన్యం(నిశ్వనాధుడు “రమణీ యాోర 'వతిపాదక శద? కొన్యం” (జగన్నాధ పండిత రాయలు) ___వీటిని పైతం మన్‌ ఇక్కడ అనునందించడం సముచితం. అందుకే ఈ జానవద గేయాలు సాహి త్యంగా పరి“ణంచబదిడాయి ఈ జానపద గేయ రీ్‌చుల్నే బ్‌హించి నిబద్ధితమైన డి నూ. పదకవిత కూడా తప్పకుండా వాజ్మయ కోటిలో చేరుతుందనడంళలో అచ్యు క్ర్‌లేదు పెపెచుు నహజో కి; అంశే “పదసాహిత్యంలో కాన్యత్వం ఉందని తీర్మానం శ బ అనా లి ఈ సిద్దాంతాన్ని అనుసరించే పదసాహిత్యంలో ఎంత మ్మాతం కాన్యత్వప్ప పాలుందో పరిశిలి సే అ విషయం స్పష్టమవుతుంది న! ళు పదకవిత లన్నిటిలో అనాది కవితలు జానపదగేయాలు. వాటినీ మొదట పరిశీలిద్దాం... నేను సేకరించి (ప్రకటింనన కొన్ని జానపద గేయ భోగాలు ఉదాహ రించి కవితాగీతిని, రిసిర్భరతన నిరూపిస్తాను, జానపద గేయ సాహిత్యంలో రానూయణానికి ఒక ట్రైత్యేకత ఉంది. అది (వజల్లో జీరించుకొనిపోయింది. లీ గం! ఖా రాముడితోపాటు సీళ అరణ్యానికి వెళ్ళినప్పుడు... "లఆదేవి కదడలుకా భూదేవి కదిలా భూలే ఏ కదలుతా భూగేవిపె నున, రుక్షలే కదిలా స్‌ రుక్లాలపె నున్న పక్షులే కదిలా" అని పెబ్బబడింది సీత అడపికి వెద్దకుండగా త్వన ప్యుతిక కష్టాన్ని చూచీ సహించని తలి భాదేవి సెళం చళించిందలట 1 అలాగే చెట్టు, చెట్లమీది పిట్టలూ కదిలాయటి ఆంపే పకృతి, ప్రకృతిలోని | వళ్ళిపాణీ సీతాదేవి కష్టానికి చలించిపోయాయని గేయ కవి హృదయం ఇది కవిత్వం కాదనగలమా * పయోగం జీసాడు వానో

132 తెలుగులో పదకనితీ

“ఏ'సెనే రామస్వామి ఎండమ్ముతోనా

కూలెనే ఆ మెకము కున్మురామాలా

సోళినే ఆమెకము సావ్పకట్టలా”__

రాముని అమ్ము దెబ్బతిన్న ఆజీంక “కున్మురామాలా* కూలిపోయిందట. “చొప్పకట్టలా” సోలి పోయిందట. చక్కని దిపమ్యం. సహజ సుందరమూ, నిసర్గ మనోజ్జమూను. పైగా ఈ ఉపచూనాలు పామర (పజల ప్రకృతికి తగిన రీతిగానే పయుక్షం కావడం విశేషం. ఇలాగే కపిలిపాటలు రసఘుళికలు. అందులో మొరటుతనం ముమ్మురంగా ఉన్నా మోహనంగా, సమ్మోహనంగా కవిత ఉండి సహృదయ రంజకమై ఉంటుండి,

"కందిరీగ నడుముదానా కాసులోళ్ల చిన్నదానా

అద్దమంటా సీ మొగము చూడా యొద్దులింటా పొలుగు తగిలో”

ఇది ఓక కపిలపాట. ఇందులో సహజ సుందరమైన కవిత ఉంది. *కందికిగ నడుషు దానా” అన్నాడు గేయకవి. ఈ ఉపమానాచిత్యానీకి సహృదయ హృద యాలే సాక్షులు: “అ స్టినా స్పి విచకిత్చా హేరుళాతోదరొ అనీ “సదసత్సంశయ గోచరోదరీ”" అనీ పేర్కొన్న భ్రీనాథులి సమాస భూయిష్ట రచన కంపే ఇది వండితపాడుర హృదయరంజకమై ఉంది. శ్రీనాథునిది పంగితధాష (ప్రజల భాషలో (గ్రామీణ వజలకు సహజమైన రీతిని స్రీ నడుం కందిరీగ నడుంతో పోల్బడం జరిగింది మర్గి ఇంతకం'పే కవిత్వమంటుందా ? ఈ గేయ కవిత సాహిత్యంలో చిరస్థాయిగా నిలవగలదు.

ఇలాగే (ప్రముఖ వాగ్గేయకారులలో క్వాందరి పదకవిశా వైభవాన్ని పరిశీలిస్తే ఆఅపదసాహిత్యంలో ఏమ్మాతం కావ్యత్వం ఉందో స్పష్టమవుతుంది,

అన్నమాచార్యుడు పదకవితకు అఆద్యుదేకాదు, అనవద్యుడు; సంకీ _రృనాచాడ్య డనీ, పదకవితా పితామహుడనీ విరుదులచేత (పసిద్దుడు. అతడు రచించిన శృంగార, అధ్యాత్మ సంకీ ర్తనలు వేలకు వేలున్నాయి. అందులో ఆత కవిళాత్మ బహుముకాలి అఆవిష్కృత మై ఉంటుంది. మచ్చునకు ఒకటి రెండు సదాల$ి పరిశీలిద్దాం

పచదకపళా 'మై భవం శ వస వల్గవి న పమెొకొ చిగురుటధరమన._యెడనెడ కస్తురి నిండెను దామిని విభసక [వాసినంవ్యతిక కొడు గరా ఏిముకొ3

1. కరికి చకోరాక్షీకి కడ_కన్నులు కెంపై తోచిన చెలువం వీష్పుదీదేమొంచి-తింవరే భెలులు నదాపున ాటీళ్వరుపై వాటిన యాకోన చూప్పలు నిలువున జెరుకగ నంటిన-నత్తురు కొడు గదా 1ఏయొకొః డె పడలికి చసుగన హెఅుగులు.పై పై పయ్యెడ పణలవషల కడుమీంచిన విధమేమొ.కనునోనలే పలులు ఉడుగని వేడుకకోం్చపియుడొ కిన నఖ కతిరేభలు వేజీదగ వేసవికాంస్త..వెన్నెల కాదుగదా ఇవ మొకోక స సుద్దెయ చెష్కుల కేలపల.ముత, సైసపిర్లుల చేర్చుల చొద్దిక లాగు రొపేమొెపూహింపలే చెలులు గద్దతి చిరువేంళటపతి..కామిం్‌ నదనాంబిజమున ఆగిన సురతప్తం జెదముటల.టందనము కొదుగదా ఏమొ! ౦ . ఇందులో నాయిక అయిన వద్యావత్‌దేపని చిలిక జైలు. పరాభకాలు ఆడడం ధాన విషయం పద్యానతికి శ్రీ మేంకకేశ్వరునిసై గల (పేమ కృంగారం అభి వర్ణితం. అన్ననుయ్య ఈ వదకపిళలో చక్కటి ఉక్తి చమత్కృృతితోపాటు, ఉృవ్చేఖ్రయుత కవిళామై భవం. మొదసై న ప్రయోగాలతో ఇలుగులో. ఏ ప్రబంధ కవికీ తీసిపోవడం లేరంపే. అశ్ళ్చర్యవడ పనిలేదు పై పడేంలో శస్ధాలు చత త్కారయతమై, రసనీష్యందులై , అనందాపొదులై ఉన్నాయి, వల్ల విత్కో చరణాల్లో కార్యకారణ సేందింధంతో పెలుబు ఒక భావాన్ని వళ్నార్థకంగా ఊహించి అందుకు కొరజుం.. ఇడీ కొటోలు అని శలచడంతో చక్కటి సనువ్వ్యయం కగెరి చమళ్కారం సృష్టమప్త కుంది. వ వ్‌బోని అష్టకా చిగరుబధరమున యెడనెడ కస్తురి కిండెను,. అని పశ్నించుకొని, అందుకు పరూదానంగా. 'బొమిని విళునకు గ్రొనీన శ్యత్రిక కాదుగడా ౧ అని భాఏంచడంలో ఈ చమక్కారం. గోచరిస్తుంది. ఇబాగే తక్కిన చరజొోల్లోను.

134 తెలుగులో పదకవిత నరో ఉదాహరణ ; పల్లవి అతివ జవ్వనము రాయలకు బెట్టిన (బెట్టన్సి కోట మ! పతి రాజ్యసుఖ రాజ్య భారంబు నిలుప ॥అతివ॥

1. కాంత కనుచూపు మేఘంబు లోపలి మెఅగు కాంకళునీ మనంబు చీకటి వావను ఇంతి చక్కని వదన మిందువిందిము నిభుని వంత కనుదోయి కీలునల జొక్కజేయ ॥౬తివ॥
2. అలివేణి ధమ్మిల్ల మంధకారపు భూమి కలికి రమణునకు నేకత మొసగను పొలకికి బాహువులు పూపగీగలకొనలు పొలసి పాణీ నలపుల లతల బెనచ ॥1అతివ॥
3. పంకజానన రూప్ప దింగారులో నిగు వొ 'వేంకపేశ్వరు స్‌రులు వెదజల్లగా చింక (జింకు చూప్పల చెలియ బేత మతనుని చేత యింకా నతనినె మోహించ జేయిగను 1వతివ॥ ఇందులో 'వదింధ కశవితప మింఏన కవికానె భవం అన్నమయ్య కుస్పించి ళి వూ. ఉండడం సహృదయులు (గ్రహించగలరు, రూపకాను పాణితమెన ఉత్చేక్షలం కారముతో, పల్లి నలో, చరణాల్లో అంతటా 'పస్ఫుటమై కొట్రవచ్చినటు ఈ పదంలో మనం చూడగలం. ఇది పదమే అయినా పద్య కవితని “సించిపోముందనడంలో సందేహంచేదు ద్రీన్సిక్ర కౌవ్యత్వం సిద్ధించిదనడం సహృదయ హృదమైక వేద్యం ! పదక వితాపిశామకండు అన్నమయ్యకొగా, పదకవితా చవ ర్తి క్షేతయ్య. క్షేతయ్య నాటినుంచి పదం అం'ే శృంగార పదం అన్న ప్రసిద్రి ఏర్పడింది అన్న మయ్య తరువాత పదకవితా రచినలో పెకపీరం మీద అభవసింిన వాడుక తయ్యే. త్‌ థి క్షేతయ్య శృంగార పదాల్లో సాధించని కవిశా రీతియేలేదు పె గా వివిధ శృంగార ష్‌. నాయికామూ ర్తి చితణలో ఆయానాయికల నున స్తత్వాల చతీకరణలో, దక్షిణ

పదకవితా ఏ భవం 1ప్రీక నాయకుని శృంగార రసలుబ్దతా వకటనలో అతని కతడేసాటి. అలాంటి పదాల్లో, ఇ ల ఒకటి ర0టిని చవిచూదాం. చి పల్లవి ఏ చాలుచాలు ఈ చిన్నె లతోనాదు_సరసకు జేరకుర అ.ప: చాలు: ఈ చిన్నెలు-సాగవు నొవద మువ్వగో న! పాలః భాపు వదకే పోర? ॥చాలు॥ న!

1. కన్నుల వీడెముతో _ కాటుక మోవితో వెన్నున కీల్ణడ _. వేటుతోను కన్నియ కెంపుల . గాజులి నొక్కుఅతోను వన్నెకాడ। నుదుటను _ నున్న లత్తుకతోను 1చాలు॥
2. నిదుర మబ్బుకోను _ నిండు బడలికఠోను చి ముద్దియ కలసిన _ ముదముతోను ఇల ల్‌ క తోను నిద్దంపుచెక్కిళ్ళ నెలవంకల3 వదురా పదులు _ వగకొడ నాళోను (చాలు! ధి చి
3. అలదాని కచముల _ నలదిన జవ్వాజి కల యురసలమును .. నంటి సన్నంటరాకు న! బలిమిచేసెదేల _ బాలమువ్వ గోపాల అలనొడె గూడిన _ చెలిమి పదివేలు ॥చాలు॥ (క్షేత్రయ్య పదములు._లెండవబాగం . పదం కఫీ. ఇదొక ననోజ్ఞపదం. ఈ పదంలోని భావాన్ని చృితకారుడుగాని, శిల్చిగావి, నర్హకిగాని, సాధించలేని దాన్ని క్షేత్రయ్య పదసంయోజనంతో, తన కవితా నై పుణ్యండో సాధించాడని చెప్పవచ్చు. మొదటి చరణంలోని బ్షావాన్ని ధ్వనిని చిత్రకారుడు చ్మితించలేడు. శిల్చి శిల్పంలో చెక్కలేడు. కవి మ్మాశం తన పదమనైన మాటలతో చెప్పగలిగాడు. “కస్నులవీడెము కాటుకమోవి', గతుసు _సయోగాలు విన్నవెంటనే ఎంరో అసహజ) అనిపిస్తుంది. ఊాతో కొనీ అందులోని వ్యంగ్యం భావిసే మనోహరమె మంజులమైన భావం స్ఫురిస్తుంది. నానీ హూ. నానీ శృంగారంలో థాగషున నాయికొ నాయకులు పరస్పరం కళ్ళు ముద్దు గొన్నారన్న మ్‌ ౧

136 తెలుగులో సదళవితో ధ్వని ఇందులో ఉంది కళ్ళలో వీడెమూ, మోవిని కాటుకా ఉన్నాయి, వెన్నున తీల్డడ వేటు తగిలిన గుర్తుంది. కెంపుల గాజుల నొక్కులు శరీరం మీద ఉన్నాయి. లత్తుక సుదుట ఉన్నదట అంటే నాయిక పాదాలకు (మొక్కాడన్నమాట ఇది శృంగారంలో పరాకాష్ట్రగదా! 'రెండో చరజణంలోన సీద్దురమబ్బు, నిండుబడలళిక, ముద్దియ కలసిన ముదము, చెక్కిళ్ళపై నెలవంకలు నాయికానాయకుల సురత్నకీడాచిహ్నాలు. మూడో చరణంలో *నాయిక స్తనద్వయం” పై అలదిన జవ్వాజి నాయకుని ఉరోధాగంలో ఉందని వర్జితం ఇలాంటి వ్యంగ్య న్మూర్థిరోటి ధ్వన్యాత్మకంగా చిత్రించడం మహాకవిశా శిల్చిఅయిన క్షేతయ్య'కే సాధ్యం. ఇందులోని చమళ్కారయుతరచన, వ్యంగ్యం, నిసర్గమనోజ్జమైస భావాలు, పీటిని సాధించడానికి ఆడందిరములేని భల సముచ్చయ _పయోగం, ఇవన్నీ క్షైతయ్య (ప్రతిభకు (ప్రతికలు, కేవలం అంగాంగి వర్ణనలు చేపే చబంధకవుల కంపే గూడా క్షేతయ్య గొప్పదనం గీనిమాలంగా నునకుసృష్ట మవుతుంది

పే క్షేతయ్య కృతి చమత్క్యృతికి మరో ఉదాహరణ. పల్లవి : ఏతీరున రమణిని గెలిఎసీ _ వెల్లు రూపొదువో' అ, ప: చూతమువరా? మదన నీ_బేజి బలిమి మాచెలియ ఇలీమి 1ఏతీరన॥ 1... రాతిరనే పనుగునెక్కి..రాకాచం్య దుడు గొడుగుగాను లేతతెమ్మెర మొదలైన దిళముల _ చేత గెలిషదనంటివా పోతుపేనుగు కుంభములే .. పొలతి గుబ్బలు మోము చందుడు నాత్మిపాణములే చలువ తెమ్మెర - జాతి వారిలో పగలు గలవా ॥1ఏ తిరున 2. జంట విరిదమ్మి యద - నంట గుబ్ముద సంటివా? ౩ఇదంటలే వెశికేటుదమ్మి" తమ్మి యొక్క పేసుమ్మీ శి తంట విలొక్కటినీది ల తునియనివిండ్లు చెలియ కన్నొమలు ళ్‌ ఇంట గెలిచిరచ్చగెాబువ వలెవను _ నెన్నికలేక పూనితివి ॥ఏ కిరున॥ 3... అంచలు మాచలిలి జూఐఎ = అడుగు బెట్టవెంచి చూడ పంచ వన్నెల “లుకి _ వకకులే చానపలుకులు సంచ బాణములు నీదు .. పఉతిమూపుటే కూులనగ - నెంచ శక్యముగాదా మీద = నేబకొన్నాడు మువ్వగొపాలుడు 11ఏ తీర్షన్ల,, (కతయ్య పదములు . చఠవ భాగము పదంబ్యళి

పదకవితా వె భవం 137 ఎ==ఇందులోని కల్చనానై పుణ్యం, చమత్కారం మనోజ్ఞం ని “రసజ్ఞ హృదయైక వేద్యం 1” ఇది ప్రబింధ వర్ణనలకుగానీ, చమత్కృతికిగానీ తీసిపోదు. పైగా వ్రదింధకవులు పద్యంతో సాధించిన దాన్ని క్షేత్రయ్య వదంలో సాధించాడు ఇదే ఆతని వైశిష్ట్యం. భావనాదిలం దానికి తగిన భాష్మాపయోగం నున కన్నులకు కట్టినట్లు చృితించే నేర్చు...పీటన్నిటినీ మించిన వతిభా-మొదలైై న మహాకవికి మహా కావ్య శిల్చికి_ఉండవలసిస లక్షణాలన్నీ క్ష్మేతయ్యలో కోకొల్లలు. పదకవితరచనలో క్షేత్రయ్య (పక్కనే నరిపీరమధివసించదగినవాడు సారంగపాణి సారంగపాణి పదరచనలో శేష, చమత్కారం, భావుకత మొదలై న గుణాల్ని సైతం సొరించి ఉండటం గమనించగలం. పలవి ; ఎఏిమిటికే నీపషేరేమని యడిగితివి టు! అ.వ. ; కోమలి నను వేణుపాలుడని దెలిసి 1ఏమిటికే॥

1. పడతి: నీ మోము..ముద్దిడు కొన్నప్పటినుంచి పద్మాక్తుడని నను.బలుకుడురే జడియక నీదు_ కీల్‌జడ యల్లి నదే మొదలు తొడరి శేషశయ.నుడనుచు విలుకురే ॥ ఏమిటి కే॥
2. అలివేణి నీమోవి_యానిన. నెపమున శతలకొని మధునూ._దను డందుఠె ఐళిమిసీ గుద్సిలు-బిట్టిజాచుట జేసి తలిధువోణి మందర_ధరుడని తలళుతే 1ఏమిటికే॥
3. మరుకేశి నినుగూడి_మరగినదే గురింటేసి మదనజనకుడని_. -పేమను గొలుళులే- పరిమళవతి సీమై-వసుప్ప దుష్పకైనది అరసి పీతాంబర_ధరుడనుకొందు'కే ॥ఏమిటికే;। (సారంగపౌజీ వదనులు_9) న.

138 కెలుగులో పదకవిత ఇందులో నాయకుడు నాయికని ప్రశ్నిస్తూనే కార్యకారణ సంబంధంతో కూడిన_.తనకుగల వివిధ నామములకు సంబంధించిన.వఏఎషయములు చెప్పి చమత్కా రిస్తున్నాడు. వాస్తవానికి అవ ఆయా కార్యాలపల్గ కలిగనవికావు. కానీ కలిగినట్లు చెబుతున్నాడు... రేసీతో నాయికా నాయకుల హెందర్య ప్రకటన సెతం కప సాధిం | శ కనా వాడు. ఇందులో కవి ధాపకత్క భావకతకు ౮దైన థాష, చక్కటి కల్పన, సహజ సుందరమెన పదబంధాలు, సొగసైన భావాలు వ్య క్రీకరించి (ప్రైడకపులకు ఏమ్యాతం రీసిపోడనీ, పైపెచ్చు పదాల్లో సైఠలం సహృదయరంజకమైన కవిత చెప్పిన భునుడు సారంగపాణి అన్న విషయం సృష్టమవుతుంది న! సారంగపాణి పదంలో శ్షేష వై భవాన్ని సాధించినందుకు ఓ ఉదాహారణ : పల్లి వి; వరకన్యాతిలక మీ.వనిత "పేరు దీని అప ; పరికించ వేణుగోపాలస్వామి 11వరకన్యా।।

1. పొలతి నెమ్మాము సం-పూర్ణ చం్చదోదయము " అలకాళిరుచి వినో._ దాం జనంబు 11వరకన్యా।।
2. దానీ మృదు మధువో క్రి _.ద్రాక్షెది రస మెంచ మానపతిచూప్ప మన్మథ దాణసమము 1;వరకన్యాః,
3. చెలియదాని గుణంబు_చింశానుణి సూ రి ఆలరించు పాట (చీళి-_కానంద రనము 1॥వరకన్యా!! 4 సరసొంగి పొక్కిలి వ.సంత కసుమాకరము అరయగా చనులు బి_ల్వాది నిరసీంచు 11వరకన్యా[॥
4. తరుణి సర్వాంగ సుందరంరసముః రతిజేలు కరుణ రాజన్ముగాంక_కలయు మీక రతిని 11వరకన్యా।! (సారంగపాణి వదములు_7) ఇందులో నాయికను అఖివర్షిస్తూ- ఆమె-గుణాలతో భాషధాల 'పేర్షని పేర్కొని ఆశద్దాలక్క, పదబంధాలకు ఉన్న అర్జద్వయంతో _శ్లేషను సాధించాడు వదకర్తః “పొలితి నెమ్మోము సంపూర్ణచం దోదయము” లో బౌవమ్యం కుదిరింది, *అలకాళిరుచి

పదకవితా వై భవం క్ష39 వినోదాంజనంబు” లొ నాయిక కరుల కాటుకవంటి నలుపును తెలుపుశుంది ఇలాగే తక్కిన 4 దాఇ్షదిరనము, చింకానుణ, వనంతకుసుమాకరము' వదదింధాలు శ్షేష సమన్వితాలు, వీట్‌ మూలంగా చక్కటి చమక్కారాన్ని సైతం కవి సాధించడం విశేషం పై వరిశీలనపల్ల వద పద్యకవితల్లో పద్యకవిత వండితలోకాొనికే వరిమిత మై ఉండగా, పదకవిత పండితపామరులకు సమానంగా ఆనందాపాదియై పద్యకవితా వయోజనం కంపే అత్యంత ప్రాముఖ్యాన్ని నెరపి-దనీ, దానిలో గేయరీతి సమ్మ స్ట జనసముదాయానికీ అత్యంత ఆదరణ ప్యాతమైందనీ మనక స్పష్టమవు తున్న సత్యం కాబట్టి పదాల్లో కవిత్వపుపాలు అత్యంత మనోరంజకమై ఉండడం , మూలాన్నే పదసాహిత్యం కాష్యత్వస్టాయిని పొందిందని చెప్పడంలో విపళిస్తి , ఉండరాదు కొగా సర్వజనానురంజకతగల కవితకే (ప్రాధరాన్యమన్న విషయం సైతం మన మిక్కడ మరవకూడదు. ఎంతగా శిష్టసాహిత్యం రాజ గొరవాదరా లకు మొదటినుంచి ప్మాతమై కొనసాగుతూ వచ్చినా శిష్టేతర సాహిత్య మైన పద కవితలు సైతం తమ మనుగడ సొగిస్తూనే వచ్చాయి. - వాటి కండదండలు సామాన్య జనమే. కాల్మకమేణ పండికులచేత' సమాదరించబరి సముచిత రొజ గౌరవం పొందడం ముదానహవిషయం. పైగా ఈనాడు కవిత . కొందరి కోసం కాదు, మందికోసం. తద్ద్వారా మందికునుగడకు, మంచిపనుగడకు ఉపకరించి మహోన్నతం కావాలన్నది మనందరి ఆకాంక్ష. అలాంటి అకొంక్షకు అక్షరరూప మిస్తారు నవకపలని ఆశిద్దాం ॥ కి అన్ననూాచార్యుని పదాలు_కవిళారీతులు అన్నమాచార్యుని పదాల్లోని కవితారీతుల్ని పరిశీలించడమన్నది ఒక అసా మాన్య విషయం; అది అనంతం. కనుక స్థాలీపులాకన్యాయంగా అతని కవితా వై భవాన్ని- కొండని అద్దంలోలాగా-ద్మిక్పదర్శన జేయడమే ఇక్కడ నేను చేసే (వయత్నం. 8.2.1 భావుకత : ఒక కవి కవిళాత్మకు నిదర్శనం అతని భావుకత. అత్యంత మనోజ్ఞమైన భావుకత ఉన్నప్పుడు కవిత్వం రసనిష్యందిమై ఆనందాపాది అపవ్పకుంది. ఈ పద

140 తెలుగులో జదకవిత కవితలో అన్న మాచార్యుని భావుకత భాసురై (బ్రహ్మానంద సహోడరమైన ఆనం దాన్ని అందిస్తుంది. ఓ చక్కటి ఉదాహరణ.

“వీడెమిత్తువు రానమ్మా ప్‌ండె పానుపుపై నున్నాండు జోడెన వయసులే సొంపులు వుటించీవి 1పల్లివి॥ మా బ్‌ సొలసి నీవు చూచిన చూప లెల్లాందితికిని కున పూవుదండలై కమ్ముకొనెను నెలత నీవు చక్కని నెమ్మోము చూపితేను వలుద చందవింబిమై వలపులు కేలెను 1వీడె॥ అరిది నొతనితోడ నాడిన మెల్ల ని మాట శరితీపు కేనెలె డె లువారెను మూ మూ సడగనీవప్పుడు సన్న సేసిన సన్న యెనసి శ్రీ వేంకపేజ యెదుట నవ్విన నవ్వు చెనకి సె6జలీ న సేసలాయను నూ. ల పెనంగి చేతులు వట్టి పిలిచిన పిలుప్పలు తనివోని కంకణ దారాలాయను ॥1వీడె!॥ (24117 ఇందులో కవి భావించిన తీరు అత్యంత మనోజ్ఞం. సరసహృదయాల్ని మురిసిస్తూంది. నాయిక చూచిన చూప్పలు నాయకునకు కలువ దండలు, నెమ్మోము చంద్రబింబం అయి తోచాయట. తక్క్‌న భావాలన్నీ ఇలాగే మనోహరం. మరో ఉదాహరణ “అబ్బె నొకు నేండంతటి లోనె సుబ్బిన చూరల సూచన అదివో 1పల్లవి॥

పదకనిళా 'వె భవం క! న. చేజీతనే నీ సెలవులను కాచె నిమ్మలివె కడు నీ వరమున పై చింతల'నే వండెను మోము ॥అబ్బె॥ మూంగీనొనె మొకరి తుమ్మిదలు తూంయేటి నీ నెరిశురమునను రాంగీంజిలుకలు రలీ సీ పలుకుల ఆఅంగీ(వికములు అదె కుత్తికను 1అట్బె॥ పాం్శశీనానే బాహులతలు గడు కాశల నీ నొ కొాంగిటను యేట శ్రీ వేంకపేపండందియ్యంగ సోశీ మదనుని సొమ్ములు రతుల ఏ లబ్బె!1 (26-28) ఇందలి భావకత సహృదయ హృదయ రంజకమై ఒప్పుతూంది అల్బాక్ష రాలతో అనల్బార్హ రచన ఈపదంలోని 'చక్యేకత. తెలుగు పలుకుల తియ్యందనానికి ళు ఇది చక్కటి నిదర్శన. శబ్ధాడంబర రహితమై అత్యంత మనోజ్ఞమైన రీతిని అన్న మయ్య థావించి తదుచితరీతిని పదరచన చేసి తరించాడు. ఇది అన్నమయ్య భావు కమనీయ కవిత ; పండితులను మ్మాతమే కాక పామర పజల్ని సైతం రంజింప జేయడం పదకవితల పరమ్యప్రయోజనం. సామాన్య (ప్రజలకు అందుబాటులో ఉండేటు, వారి యు ॥ అర్జావగతికి దగ్గరగా ఉండేట్లు సరళమూ, సులభమూ అయిన భాషలో పదకీవిశల రచన సాగడం ఎంతె నా ముదావహం. ఈ విషయంలో అన్న మాచార్యుడు అన్ని అట విధాలా సఫలీకృతుడై నట్లు ఆతని సంకీర్తనలే చెబుళాయి. ఇందుకు చక్కటి ఉదాహ ళు

కే42 తెలుగులో వదకవిత “విరహ మొక్కంద సూయ విచ్చేయనయ్యా నిరళి నాకెజూచి నీ వంటా మొక్కితిమి 11పల్లవి॥। చెక్కిటి చెయ్యే చెలికి శేష పరియంకమాయ జక్కన చన్నులు శంఖు చృకములాయ పుక్కు చెదుపే జలధివునికి "సేసుక నిన్నుం జక్కనీ సతి దలంచి సారూప్యమందె 11విరహ।। చలువ కస్తూరి పూతో సరినీల వర్ణమాయ మెలుతో నివ్వెర గనిమిష (దిష్టాయ తొలుత చిగురు పొన్ను తులసి పూజాయ నిన్ను జలజాక్షి తలపోసి సారూప్య మందె 11విరహ।। సిరల గట్టిన తాళి శ్రీధర భావమాయ వరుస వలపు భక్తవత్సల మాయ యిరవై థ్రీ వేంకటేశ యింతలో నీవు గూడంగా నరస నిన్నంబె నాక సారూప్యమందె ఏవిరహ॥ (శృంగార సంకీ _ర్తనలు ౫౮౧౧191) ఇందులో కమనీయకవిత ఉంది. ఆ కవితకు తగిన చక్కటి భాషపుంది విరహవన్యథాభంత మనస్క అయిశ నాయిక సర్వ విధాలా థ్రీ వేంకటేశ్వరుని లాగానే అయి సారూప్యమిందిందట. ఈ విరహం నాయికకు ఒక అందాన్ని చేకూర్చిందట. ఆ పారూవ్య నందిన నాయికనే నాయపడు ్రీ వేంకటేశ్వరుడే. కాబోలునని చెలులు “నిరతి నాకం జూచి నీవంటా మొక్కితిమి విచ్చేయనయ్యా” అని (పార్జిస్తున్నట్లు చెప్పారు. ఇందులో వ్యంగ్యం, హాస్యం (పన్ఫుటమై సహృదయ హృదయాల్ని ఆనందపరపకుల్ని చేస్తాయి. ఇంతేగాదు,. చెలిచెక్కిలి మీదిచేయి శేషపర్యంక మైందనీ, జక్కవ చన్నులు శంఖుచ్వకాలయ్యాయనీ, చెమట జలధి అయ్యిందనీ ఉత్చేక్షీంచడంలో (ప్రతిభా సంపన్నుదై న మహాకవి కండవలసిన భావకత్క తన్మూ- లంగా చమక్కాారం గోచరించి నున రసాొనందానికి అనధిలేకుండా చేళాయనడం అత్యు క్రికాదు. ఇలాగే తక్కిన రెండు చరణాల్లోను ఇలా వివరిస్తూ వెళ్ళితే

పదకవితా వై భవం కేశీ3 ఎంత్రై నా చెప్పవచ్చు. ఇందలి భాష సరళం. పైగా ఇందు క్రియలు “సీకనరియంక మాయ్య శంఖబ్మకములాయ” అని వ్యావహారిక భాషలోనే ఉండి పృష్టిని తుష్టిని చేకూర్చాయి. “ఆయెను” అంటే అంత సూరి వచ్చేదికాదనీ మనకు తెలుసు. 8.9, వరనలు ; |! “వర్దనా నిపుణఃకవిః” అన్నది లాక్షణ్‌కో క్తి. దీనికి చక్కటి ఉదాహరణ న! అతో మీపదం. మన పదింధ కవులు అష్టాదశవర్ణనల్లో (ప్రధానమైన బుతువర్ణన పలు రకాలుగా చేసి తమ గొప్పదనాన్ని చాటుకొన్న సంగతి మన కందరికీ తెలిసిందే. ఒకే చిన్న పదంలో ఆశ్ర యుతువల్ని వర్జించి వాళ్ళందర్నీ మించిపోయాడు వ!

అన్నమాచార్యుడు.

“క్షాంమ్స లారునుంగలిగె సీకు నిదె

బొాలకి యందే పైపై నీకు ఇవ ల్లవి॥

సతి కొప్పువిరులు జలజలరాలిన

లతల వనంతకాలము నీప

కతగాందన మైకొశలు చూపిన

అతి వేసవి కాలమప్పుడే పీకు 1కొాలము॥

కౌంగిట చెమటల కడు నినుందడిపిన

కొంగల తొలకరి కాలమది

పీంగని చూపుల వెన్నెల చలిన

ట్‌

రాంగిన మతికి శరత్కాలంబు కొలము॥

అంచపు(బులకల అలన సీరతుల

కంచపు హేమంత కాలమది

యెంచంగ థ్రీ వేంకపేళ వలపునతి

(శృంగార సంకీ ర్తనలు _ 20||_88)

క్రీశ జెలుగులో పదకవిత ఇంత సంక్షిప్తంగా ఆరు బుతువల్ని వర్షనచేసిన పదక వేగాదు, కావ్యకవి “'సితం నురొకరు లేరంకే అన్నమాచార్యుని గొప్పదనం స్పష్టమవుతుంది. మ్‌ చి నొయికానాయకుల శృంగార శీతులే ఆరు బుకువులుగా గోచరించిన శీతి నెంతో పృాదయావరకంగా వరించాడు ఆన్ననమయ్య. ఇందలి భావకళ అనన ఫై ర్‌ జ సెమి లన [1 సామాన్యం; అనితర సాధ్యం. 8,2,8 సంకీర్తన కఏతా వైభవం : అవ్నమయ్య తన వదరచనలో సంగిత సాహిళ్యాలకు సమప్రాధాన్యం ఇచ్చా డన్న విషయం విద్వద్వరేణ్యులు ఎరిగినదే అందుకే ఏ పదం (గహించినా అన్నమయ్య పదరచనా వైభవం మనకు గోచరిస్తుంది రసభావాలకు్క రాగళతాళా అకు సముచితరీతిని చక్కటి పద్మప్రయోగం చేసి, సహృదయ హృదయాలని అల రించడంలో అతని కతడేసాటి. ఉదాహరణకు శంకరాభరణంలో ఆదితాళంలో రచితమైస అలుమేలుముంగ దివ్యలాస్యాన్ని ఎంతో అద్భుతంగా అస్నమయ్య రచించాడు. పలవి ; అలరులు గురియగ.నాడెనదే ను! అలకల గులుపలు.,.నలుమేలుమంగ ॥1అలరు॥ చ ; అరవిరి సొౌబిగుల-నళతివలు మెచ్చగ అరకతెర మదగున-నాడెనదే వరుసగ పూర్వదు-వాళపు తిరుపుల హారి గరగింపుచు.నలమేలుమంగ ॥1అలరు॥ మట్టపు మలపుల-మర్హైల కెంపుల తట్టడి నడపుల..దాశునదే ళా అటిటు చిమ్ముచు.నలమేలుమంగ ॥1అలరు॥ ఖ

పదకవితా వైభవం కేతక్‌ చిందుల పాటల_సిరిపొల యాటల అందెల్యమోతల..నాడెనదే కందువ తిరువేం.కటపతి సెచ్చగ అందపు తిపపుల.నలమేలుమంగ 11అలరు।। (౫-24 ఇందులో అలు'మేలుమంగ చేసిన లాన్యం శమ పరిణతిలో వర్ణితం. అలకల కులుకులతో, అలరులుకురి సేట్లు అలుమేలుమంగ ఆడినదట, ఇది పల్ల విలో వత్తు కున్న విషయం ఈ విషయాన్ని [కమవికొసంతో చరణాల్లో విన్తరింపచేశాడు అన్నమయ్య. ్రీ వేంకపేశ్వరుడు కరగి పోయేట్లుగా, అకివలు 'మెచ్చుకొనేట్లుగా అరవిచ్చిన పూల సొబగులతో అరతెర మరుసుున ఆడింది అల వేలుమంగమ్మ ఇది మొదటి చరణంలోని విషయం కాను ధరించిన “వ్య జప్ప పెందెప తళుకులు అట్టిటు” పసరింపజేస్తూ మజ్హాల్యమోతలడోే, తట్టడినడకలతో ఆడిన సంగతి రెండో చరణంలో స్పష్టం. చివరి చరణంలో శ్రీ 'వేంకపేశ్వరుడు 'మెచ్చేట్లుగా చిందుల పాటలకో సిరిపొల యాటలతో, అందెలమోతలతో అందం౦గ్యా ఆనందంగా ఆడింది అఅమేలుమంగ అని వివరించాడు. ఇందులో ఎలాంటి దూరాన్వయంకాన్ని అర్ధ కాత న్యంగాని లేశిరీతిలో ఎంరో సొగసుగా, రసభావ న్యంజకంగా సరళమైన థాషలో రచించి తరించాడు అన్నమశ్యు. ఇందుకు నహృదయ హృదయలేపాక్షి. పూర్వోక్త మయినట్లు అన్నమయ్య పాటల్లో జానపద గేయాల్లోని అనేకరీతులు ఉన్నవని స్పష్టమవుతుంది. ఆరీళుల్లో ఓకతైన “చాంగుభళా అనే ఈ (కింది పాటను పాడి రాగంలో ఆది తాళంలో, అన్నమయ్యమనోహరంగా రచించాడు, చక్కెరమోవికి _ చాంగుభళా ॥చక్కని॥ చ; రులికెడి మురిసెపు _ కమ్మరింవు శన సచభపవుజూప్పులకీ - చాంగుభళా! పలుకుల సౌంప్పల _ బకితో గసరెడి చలములయలుకకు _ చాంగుభళా ॥చక్కంని॥ కఫ

శీశర శేలుగులో పదకవిత కిన్నెరతోసతి _ శెలన నిలుచు తన చన్ను మెబుగులకు = చాంగుభళా ఉన్నతిందితిపై _ నొరగి నిలుచు తన సన్నపు నరిమికి _ చాంగుభళా ॥చర్కని॥ జం'దెప్ప ముత్యపు _ సరులహారముల చందన గంధికి _. చాంగుభళా విందయి వేంకట _ విభుంపెనచిన తన సంది ద డలకు _ చాంగుభళా చక్కని (౧-00 ఇందులోటాడా అలుమేలునముంగా సౌందర్యంతో పొదు పలుకులు చూప్పలు, చేష్టలు అనన్యసాధారణంగా వర్జించి తలించాడు అన్నమయ్య. 1వతీపదం సారకమయి [ ౮ వ ర్‌ ఇందు (ప్రయుక్రమయి రస్మ్రగహణ పారీణులందరికీ కవిత్వపు విందు చేస్తున్నాయి. “ఉన్నతి ఐ8ిపై నొరగి నిలుచు తన నన్నపు నడిమికి _ బాంగుభకా” అనీ చెప్పడంలో ఉన్నతుడైన శ్రీ వేంక న. శ్వదనికి తగినరీతిలో సన్నపు నడుము సౌందర్యంతో అలుమేలుమంగ "ఆనందాన్ని కూర్చింది ఈ మాటల సార్ధకొలయి ఒప్పుకున్నాయి. ఇలాగా మనోజపదరచనకు ఎన్ని వదాలై నా ఉదాహరణగా చూవవచ్చు. ని వి 94 ఉ కి చనుత్కుతి న అన నుయ్య పషదకవితలో ఉ కిచనుత్కతి హూడా మనోజమ మహదానం 1 అవ రాలే. జు దాన్ని చేకూరుస్తుంది. నాయిక అయిన పద్మావతీదేవిని ెలిక'త్రలు పరాచికాలు ట్‌ అడడం ఈ (కింది పదంలోని ఇతివృ్తం. ఆ నూటల్లో చమళ్కారం రసనిష్యంది అయి ఆనందాపొదియె ఉండడం న్పస్తమవుతుంది. నాశన యి పల్ల వి ; ఏమొకొ చిగురుటపధరమున _ యెడనెడంగస్తురి నిండేను థామి9 విభునకు వ్రా్‌సీన లా పిక 'కొదు గదా 1, ఏమొకొః, ఇందులోని చమత్కారం సూర్యో క్షం, న! (౮౮1.82)

ప్రదకకిత్లా వై. భవం. 14? 8,9,5 భావన చ్మితాలు ర అన్నమయ్య పదాల్లో చక్కటి పదచి శాయి, భాన చిత్రాలు గోచరిస్తాయి. శః శ్రీందిది దంస్పళ్ళ పొట.. కన్నెలు తము మనసులను కదురులుచేసి అందులో నలపులను నింపి కనుచూపుల'నే రోకండ్ల తో దంపుష్ళ సాగించారు, అనల్బ కల్పనా. శిల్చం.నై తం ఇందులో గోచరిస్తుంది. ః సువి సువిళ నువి సువధని పల్డిపి సువ్వి సువ్వి ్య్‌ సువ్వ సుదతులు దంబిద .రోలాల 1నువ్వి॥" చర 2 వనితలు చ్రున్ససులు కుందెనచేసిటు వలసప్పల్లు తగ నించోలాల కనుచూప్పలనెడీ రోకండ్లను కన్నెలు దంచెడ రోలాల 1సువ్వి॥ బంగరు చెఅంగుల.వట్టపుట్టములు కొంగులు దూలంగ_నోలాల అంగన లందరు.నళి వేడుకతో నంగతి దంచెద రోలాల *సువ్వి॥ కురులు దూలంగ మంచి..గుబ్బచనుల పై సరులు దూలాడగ నోలాల అరవిరి బాగుల.నతినలు ముదులు థె సురియుచు దంచెద రోలాల ॥సువ్వి॥ ఘలుఘలునునుచు.కంకణరనముల న! ల! పల్దవ పొాణుల నోలాల అల్మ్యన నకుమల-అసియాడుచు సకు లొల నె దంచెద రోలాల ॥సువిల॥ గా వ్‌

14కి తెలుగులో పదకవిత కప్పుర గంథులు._కమ్మని పృప్వుల చవృరములలో.నోలాల తెప్పలుగా రతిందేలుచుం గోనే ఉప్పని. బాడెద రోలాల ॥సువ్వి॥ (౦1-352) ఈ దంప్తళ్ళ పాటలు, సువ్వి పాటలు అన్నవి జానపదగేయిరీళుల్లోని వే. పల్ణివి మొదలు చరణాలన్నింట భానచ్చి తాలు దృగ్గోచరమె అమిశానందాన్ని చేకూ గ టి ఆ త లాల రుస్తున్నాయి. “సువ్వి సువ్వి సువ్వి సువ్వని సుదతులు దంచెద రోలాల” అన్న పల్లవిలోనే చక్కటి భావచ్చితం మనకగుపిస్తుంది. ఇలాగే పతి చరణంలోను చక్కటి భావచ్చితం గోచరించి సహృదయ హృదయాల్ని అలరిస్తుంది. ఇలాగే మయ్య పరపళుడై మనల్ని సైతం పరవళలను చేసాడు 8,2,6 అపుళూస భౌచాలు ; అన్నహయ్య పదాల్లో అప్పరూప భావాల్ని వె న్లిగించి తద్ద్వారా ఈన (వత్యే కత నిలబెట్టుకొన్నాడు, బహుళా ఇతర పదకవలుగాని పద్యకవులుగాని ఈలాంటి చయోగాలశ్రై (వయళ్నించిసట్లు కస్పట్టదు. ఓ చక్కటీ ఉదాహరణ ; “వలపారగించవమ్మ వనిత సీ యలుక చిత్తమున కాశలి "సీసినది ॥పల్లి వి॥ అడియాసలనె పక్వమెన సోయగప్ప.. వెడయలుకల మంచి వేడి పేండి రుచులు ఎడొసేసి తాలిమి నెడయించి పెపెనె హా. పొడమిన తమకంపు జోనము 'వెటినది ॥వల॥ లి

పదకవిళా వై భవం 149 ఆ మంచి మధురంపు అధరాసృుతముల కోమలపుం దరితీపు కోరిక6 గుమ్మరించి భామకుపూందానుపు వశ్లైము వెట్టినది ౧వల॥ కన్నుల కాంక్షలనెడి కళచళములుదీరె సన్నపు నవ్వులనెడి చన వగ్గలించెను అన్నువపు మరప్ప నీకంత నింతం గలిగె నే(_ డిన్నియును దిరు వేంకటేశుని మన్ననలు ॥వలి! (2-2) ఇందులోని “వలపారగించవమ్మ, నీ యలుకచి _త్తమున కాళలి "సిసినది పక్వమైన సోయగము, మంచి వేడివేడి రుచులు తమకంబు బోనమువెట్టినదిః పూళధానుపు పశ్షైము వెట్టినది ఈ మొదలైన (వమోగాలు అపూర్వం. అన్నమౌ చార్యుని వతిభకు చక్కటి నిదర్శనాలు ఇంకా “నాచూస్ప నీకుంగావలి పెట్టింళునా (1280: లే;తమాయలు, పూతసిగ్గులు, యీంతవలపు (12-85); కన్నుల విసిగె డిని (12-88): చిరునవ్వు నిప్పులు దోసిట ముంచేనే (12.90); నిట్టూర్చు మెండలు (12-203; కన్నుల నద్దలింపుచు (12-242): కన్నుల పలప్ప చిలుకంగం జూడ (122513; 'మోహపుటాశటికి (12-221); ముంగిటిసిగ్గులు పెద్ద మోపాయెం "గద'పే (12.556), వాములై నవి నా వలప్పలు నీపై (24.108): తిగలు సాగెను స్‌ మూ తీరని వలప్పలు (24-256: పుళియదెప్పుడును పూచిన వలపు (24-260” ఇలాంటి (వయోగాలు అన్న హాచార్యుని పదాలన్నిట కోకొల్లలు. 8,2,7 అలంకారాలు ; శద్దాలంకారాలతో పాటు అర్జాలంకారాలకు అన్న మాచార్యుని పదాల్లో కొదవ లేదు కొన్నివేల పదాల్లో ఎక్కడ చూపినా వీటికి ఉదాహరణలు దృళ్యమాన మవుతాయి.

శ లో ఉగక్షబిత 150 తెలుగ్గుల్‌ స శై9.7.1 శస్దాలంకా రాలు గ అన్ను పాసొడులు అనేకం అన్నమాగార్మ్య్యుని పదాల్లో అన్నింటా మసం చూడగలం వృత్యన్నుపాస, యమకం మొదలైన (ప్రాసలకన్నింటిక్‌ ఉదాహరణలు కోకొలలు అంక్యాన్నుపాసకో ఉదాహరణ న! “చూడంవిన్నవుగాని సీసుద్దు లెన్టై షనౌంగలపు వేడుక క త్తెకంగాని వేసాలింత రావే 11పల్లివి।1 'శేలగల రమణని చిష్టించి సారెజూచేవు బేలకొం గాతండంటితే సిగ్గుపడేవు నొలితనాన 'సెలవి నప్వ్యూంగొంతన వ్వేపు యీలీల తరిశివులు యెన్ని చేర్చుకొంటిపే 11చూడ!॥ ముసుకొని మగవాని ముందరనూ(బొలసేవు పెసంగ్‌ పైకొంచేందస్పించు క్‌నేవు సునసిచ్చి యంతలోనె మంచి మాటలాడేవు యెనలేవి యడియానలెన్ని నేర్చుకొంటివే 11చూడ!॥ "సీవసే"సే దానివలె చేరావదనే వుండేవు ది శ్రీ వేంకపేళుండేలికే జేరరీ-సేవు - భావించ. డాత(డు-సన్వేలె పాడాలకు -మొక్కేవు (24-17) అంత్య(ప్రాప పదనంతటా వాడినా, ఒక తమాషాబేక్లాడు ఎన్న మౌచ్దార్యుడు "| వల్ల వి రెండో పాదంతోను, మూడు చరణాల్లోని నాలుగోపాదంలొ “వె అన్న పాసపోటించడం విశేషం. ఇదొక చనుక్కారం,. ఇటావిపరిసూ ఫోశీ ఎన్నెన్నో న ఠా లైల బలస్యో టి

• విశేషాంశాలు: బయట'--పడకాయి. ఇవన్నీ అలవోకగా వచ్చిన వే ఠస్ప (ప్రయత్న ఫలిశాలు కావు

పదకవితా వై భవం కేక £57.2 అర్థాలంకారాలు వ ఉపమాద్యర్థాలంకారాలు అన్న మాచార్యుని' పదోల్లో సముచిత రీతిని తఈమకు తామేపచ్చి చేరి పదకవిత శెంతో మనోహరశ్వాన్ని ఆపాదించోయి, కొన్ని ఉదాహర అలు; ఉపను : “వ్లాడే వాండే అల్ల రివాండదినో 'నాండు నాండు యమునా నదిలోన 11వల వి1। ళో కాంతలు వలయపు కంకణ రనముల నంతంతంగోలాట మాడంగను ఇంతల నడుమను శ్రీరమణుండమరె సరతతపుంజుక్కలలో చందుని వలెను 1వాండే॥ మగువలు ముఖపద్మములు దిరిగిరా నగపడి కోలాట మౌాడంగను 'నిగిడీ నడుమన'దె సీలవద్డండు సగటుతోంగమలదింధుని వలెను 1వాజే॥ (25.342) కూపకం , “పిచ్చే క్రైరంగుదువు నానెయ్యము వోరమణీ భావము లోపలనుండి భమయించ నేటికి పల వి॥ య చూపుటమ్ము బొమ్మ వింటజోడ్డై నిలిచెంగాన చేపట్టే మర్మ వేదసంజేయుంగాక కోస్తల మంచి తనప్తంగచనుండలను 'నేండు మేపన( (వాణాలకోడ యే ంటాడీ ప్ప (ల ల లాట మెట్లాడీనే 1సీపే 11

152 కేలుగులో పదకవితో తొడగి మబ్బుగవిసి దొడ్డకుటిలపుంగొప్పు కడు(గామాంధకారముంగప్పు(గాక నడుమ మోము(జందుండు నవ్వువెన్నెల గాయుచు చిడుముడి నామదిశి జీంళపేల సేసీనే నీవే! (25-44) ఉక్పేక్ష న్‌. “అల్లదె జవ్వని హరియరమున నదె మెల్లనె యిటు వపమించళరే మీరు ॥సల్లవిః| ము .త్తెపు జివ్చలో ముంచిన కలువలో వొ తిలి కనుం/గవ లొకమాటాడరే గుత్తపుం గుండలో కొండలో కచములో హత్తి యేర్చ్శడంగ ననరే మీరు 11 అల్లి 1 (25-375) అ ర్థాంతరన్యాసం | “*సరిమోహా లిద్ధరికి సాటికిం బెనంగ(జొచ్చె వరుసతోజవ్వనము వావెరు(గునా 1వల్లవి|1 పొంచి నీతో నవ్వంబోతే పోకముడి నాపజారీ నించియంతలోంజెమట సీకుంగారిని పంచలంజెలులివి చూచి పకపక నవ్వేరు చించుకొని వంస్కలు సిగ్గెరుంగునా ॥సరి॥ (25430) స్యభావో క్తి ఎట్టు నిద్దిరించెనో యారేత్రిరెల్లాను పట్టిచుట్టుక పయ్యద పడణదీసీ 'కీళ్లుండూ 11పషృల్ధవి।। కడుపే;యవను లేఎ కన్నులు పులుముకొంటా కడుపక్కలించి యౌ కలయ్యినని కడుపొక శేంబిట్టి నాకొంగొక చేతంచిట్టి అడిగినన్నము కృష్టుండవృుడే చూడరే 11 ఎట్టు?

పదకవితా వై భవం కేక్రస్త పెరుగు దరువ నన్ను౮దిరిగి రాజుటిచుటి బి ది

కురుచమాటల ముద్దు గునియుచును

తిరిగి కవ్వపు6 గొల దిక్క6 గాంగిలించి పట్టి

తరివెన్న వెటుమనీ తగునేయీ కృష్ణుడు 11ఎటు1॥

ళు న! లు (22-420 ఇంకా ఇలాగే తక్కివ అలంకారాలన్నిటికి చక్కటి ఉదాహరణలు ఎన్నైనా చూప వీలవుతుంది. 8.2.8 జానపద శేయ రీతులు :

అన్న మాచార్యుల పదాల్లో జానపదాంళశం ఎక్కువ ఈవాగ్గేయకారుడు వాడిన భాష పండితుల కంపే పామరుల కోసమే ననిపిస్తుంది ఆయాపదాల్లో మనం పరిశీ లి సే. అంతేగాదు. ఆనాటికి జొనపదులలో వ్యవవారంలో ఉన్న గేయ రీతుల్ని తన పదాల్లో వాడుకోవడం ఒక విశేషం. వీటి మూలంగా జానపద గేయరీళుల్ని కొంతకుకొంతై న మనం చవిచూసే అవకాశం లభించిందని చెప్పడంలో అళ్యు కిలేదు అలాంటి పాటలకు కొన్ని ఉదాహరణలు ; గొబ్బిక్లో (1298);

ఈతి. ఉరి అల్లో నేరేళ్లో (12129; జాజర (12-274, 332; సువ్విపాట (12-361:

ళా న! చాంగుభళా (12107; తందనాన (715102. కూగూగు (4-56): జోలపాట (అంచ. పీరిక ప్ప_61; శోభనం (121%); దోబూచి (12227; ఉయ్యాల (122246. 343); మేలుకొలుపు (1235202 సోన్గాన (3.132; మంగళం (3227: చందమామ ((2పు 35): ఎచ్చరిక (అచ, పీఠిక పు, 67).

ఈ గేయ రీతులన్నింటిని జానపద గేయాల్లోను, వీల పొటల్లోను మనం గమనించగలం. కౌబిట్టి జానపద గేయ రీతుల్ని - పామరులను "సైతం సంకీర్తన, వదతికి మళ్ళించడం కోసం అన్న మాచార్యుడు రచించినటు నృస్తమవుతుంది.

౦ భి ఈ ఉద తికి తాళ్ళపాక "పెదతిరములాచార్యుడు :

శాళ్ళపాక అన్న మాచార్యుని తరువాత అతని ప్మతుడు పెద తిరుములాఛార్యుని పదాల్లో కవిత్తప్పు సౌగసుల్ని చవిచూడడం సముచితమే, కవిత్వపుహెయలు

154 శిలుగులో పదకవిత తండ్రితో పహోదీ పడగలిగినంతగా పెద తిరుమలాబార్యుడు సైతం రచించి ఉండడం విశేషం కొనీ అన్నమాచార్యులు పదరచనలో అందెవేసిన చేయి.

8.8.1 భాన్సకత :

ఈ కింది పదంటో కవికిగల భావుకత గోచరిస్తుంది

“ఇద్దరి చుట్లరికేలు యుంచి యెంచి పోలుచకే

సుద్దులనే మోహము సూటిపడు€గాని 1పల్లవి॥

సశివదనను పూర్జచంద్రుని బోలుచకే

అతని కన్నులంగలువ లలరుంగాని

మితిలేని తురుము తుమ్మెదల బోలుచళే

తతి బతి మోవిందేనె 'దైలువారుం గాని 1ఇద్దరి॥

మించు. జన్నులీకెవి శామెరల దోలుచకే

ముంచి విభుంద్దేంట్లు మూంగుంగాని

పెంచి యిసుక దిబ్బగా బిలుందు వోలుచరే

అంచల నీతనీ మనోహంస వాలుంగాని 1ఇద్దరి॥

తక్కక యీకె పాదాలు ,తాందేళ్ళం .టోలుచరే

నిక్కీతని చెమపేరు సీండులాని

అక్కున నలమేల్మంగ యశ శ్రీవేంక కేళుండు -

చక్కందనాలు వోల్చకే సమములేగాని ఇద్దరి!

(2౫-240)

అతిసామాన్య మైన కవి సనుయాలనే వాడుకొన్నా సెద తిరుమలాచార్యుని ఈ

క.8.2 వరన ) భం

తం్మడితో పోటీపడుతూ - బుళుషట్కాపర్జన చేయడంలో - పిద తిరువమల్నా_,

చార్యుని వరనావె దగ్గ్యం స్పస్తనవుళుంది. ఇ ఆజ 9 లి

పదకశితా వై భనం "155

“అంగన విభుంగూడే దది యేకాలమోకాక

అంగజుని కిది గాల మాయనోకాక ॥వల్లవి॥

చఇెలియ పఏంపలనుండి 'ససీవంతి రేకులే రాలె

అలరు వసంతకాల మాయనోకాక

ర్‌!

యెలమి వాన కాలమిదియోకాక అంగన!

కాంత విరహపుమేనంగాకల యండలుగా'సె

యింతలో 'వేసవికాల మిదియోకాక

వింత పులక మొగను వెన్నెల 'తేటలుగా'సె

యింతట శరత్కాల మిదియోకాక $అంగన॥

్రీవేంకయేళు. జూచి సిగ్గు లీ కొమిని చిందె'

యూ'వేళ హిమంతకొల మిదియోకాక

భావించి యీతనింగూడ పయ్యద 'మేనంగప్ని

ఆవటించు చలికాల మదియోకాక ॥1అంగన॥

(23-529)

ఇందులో వర్ణనా పొటనంతోపాటు చనుక్కారం, భొపుకత మొదలైన కవి కుండనలసిన విశిష్ణగుణాలు ఉండడం: విశేషం. 38.8 భావ చ్మిళాలు :

పదంలో చరణంలోని (ప్రతిపాదం, రెండుతెండు పాదాలు, ఒకొక్క. చరణం ఒకొక్క వదచ్చితంగా థాసిస్తూ ఉంటాయి, ఈ కింది వదరలో చరజాల్లోని సగం సగం ఒకొక్క భావచిితంగా గోచరిస్తుంది.

“జ్రల్రప్పలో విరహమో తరుణిపై మోహమో

చెలియ సింగారమో "చప్పరమ్మా చెలులు పల వి॥

త

కంర జెలుగులో పదకవిత చి తరు పటము మీందంజెళలియ నెమ్మోము లౌసి గు త్తప్పం జందురు+డని గుండె వగల కౌ త్త్‌గాం (గమ్మర నా3 కచమండలము వాస్‌ డత. తలప్ప॥ వత్తి జక్కవలని (పియడ్టై (భమనె తలపు (పేమప్ప రమణి మేటి పిలుందు దానే ఛాసి కాముని కేరనుచుం గలంగ బారే కాముకుండె పతి యింతి కరపద్మములు నాసి కా ఆమని జలజ బాణాలని చూచి వెజచె ॥తలపు॥ అనుగు. దురుము (వౌసి అజలంటా వెజగందే ఘనుండయిన ్రీవేంకట విభుండు వనిత నింతా ఛౌసి వనిత కౌంగటిలోన తనరూప్ప 'ొనుకొని శాపమెలా నడంే ॥తలపు॥ ల! (23-511) ఇలాగా అత్యంళ మనోహరమై ఈతని పదకవితలు రసజ్ఞుల హృదయాలకు విందుచేస్తున్నాయి, కక వేతయ్య శి అన్నమాచార్యుని తరువాత అంతటి పదకవి క్ష్మేతయ్య. పదకవితాశిల్బ పరిరక్షణలో ఇతనిని మించిన వాగ్గేయకారుడు శేడంశే అత్యు _క్తిలేదు. 8.4.1 మనోజ్ఞ పవ రచన ; క్ష్మేతయ్య సర్వవిధాలా మనోజ్ఞమైన పదరచనలో ప్రతిభా సంపన్నళతను' నై పుణ్యాన్ని చూపించగలదిట్ట. ఇందు 'శేపద మైనా ఉదాహరణ అవుతుంది “ఫప్షల్రవి ; మగువ తనకే?కా_మందిరము వెడలెన్‌ ఉం అ, ప. ; వగకొడ మాళకంచి.వరద తె న్లరె ననుచు (మగువ!

పదకవితా 'న్నైభవం క్షేవ?

విడజారు గొజ్జంగి = విరిదండ జడతోను

కడు చిక్కువడి పెనగు .. కంటసరితోను

నిడుద కన్నులదేరు _ నిదుర మబ్బుతోను

తొడరి పదయుగమున _ తడబడెడునడతో ॥మగువ॥

సాగసి సౌగయని వలపు _ సొంపుజూపులతోను

వగవగల ఘనసార .. వాననలతోను

జిగిమించు కెమ్మోవి _ చిగురు కెంపులతోను

సగము కుచముల విదియ _ చందురులతోను [మగువ॥

తరితీపు "సేయు సను సురత బడళికతోను

జరుత పావడ చెఆజగు _ జారై ఎటతోను

ఇరుగడల కైదండ - లిచ్చు తరుణులతోను ॥

పరమాత్మ ? మువ్వగోపాల తెల్ల వాఠెననుచు జమగున॥

(గివ-19) ఈ పద రచనతో క్షేత్రళ్యు అమరుడయ్యాడు. ఇది ఆతని కీర్తికి జయ

పతొక | రసజ్ఞాలెనవారి కిందలి రస భావాలు అనుభవై కవేద్యాలు వల్ల ఏలోని థావం నాయిక తన శేళకా మందిరం _ ఏకాంతమందిరం _ వెడలి రావడం. “తన 'ేశికా ముందిరం" అన్నాడు కవి చాల సొభ్ళిపాయంగాః అనుపల్లి విలోని భావంతో పదంలోని ప్రధాన భావం పూ ర్తిగా వ్యక్త మవుతుంది. తక్కిన మూడు చరణాల్లోను నాయిక బాహ్యాంతరాల థావాలన్నీ స్పష్ట మపుతాయి. గతర్మాతి ఏకాంతమందిరంలొకి వెళ్ళతూ జడలోతురుముకొన్న గొజ్జంగి విరిదండి” విడ జారిపోతూంది. *కంటసరి” చిక్కువడి పెనగు లాడుతూంది విశాల నేశ్రాల్లో-ర్యాతి మేల్కోవడంవల్ల .. తెల్ల వారినా “నిదురమబ్బు”స్ఫుటంగా కనిపిస్తూంది. దానితో అలసట, అలనటచే తడబడునడకలు. పరవళత్వం వరిపూర్ణత్వం పొందీ పొందని “వలపు చూపుల సొంపులతోను, కర్చూరపు వపరిమళాలతోను, 3మ్మోవి . చిగురు 'కెంప్పలో కాంతులతోను, నాయకుడుంచిన నథఖిక్షతాలతోడి సగం మాతమే కనిపించే _స్తనద్వయంతోను, నాయిక శ్రేశికా మదిరం వెడలి వచ్చింది. అంతేకాదు. తరితీపులు కలిగించే “సమసురతం” వల్ల బడలిక కలిగింది. అదిస్పష్టంగా తెలుస్తూంది “ఆబడళిక

156 ఇలుగులో వదకవిత వల్ల జారిపోవుపై టను సైతం సవరించు కోవడంలేదు అండదండలుగా. చెలిక త్తెలు ఇరుగడలఉన్నారు కాబట్టి సరిపోయింది.” అయ్యోపరమాత్మ ॥ తెల్లవారి పోయింది. అంటూ నాయిక తన కేళికా మందిరం వెడలివచ్చిందటః ఇది. నాయిక పరిపూర్ణ పరపవశత్వానికి పర మోదాహరణం. అమ్మావార్నీ, అయ్యగార్హ్లను వేంచేపు చేయిం చాక ర్మాతి జరిపిన సురత (క్రీణా చిహ్నాలు ఈ పదంలో వర్ణితం ఇది భగవత్స రకమైంది. నాయిక తానేఅయి మధుర భ కి భావనతో క్షేతయ్య అభివర్జించాడు ఈ అలౌకికమైన శృంగారం అనితర సాధ్యమూ, అనన్యసామాన్యమూ అంశే అబ్బుర పడవలసిన పనిలేదు. ఇందులో *విడజారు, కడుచిక్కువడి పెనగు, నిదురమబ్బు,

" తడబడెడునడ, సొగసి సొగయని వలవుసాంప్పు, వగవగల, విదియచందురులు, తరితీపుసేయు,” మొదలై నవన్నీ సావ్మిపాయ పదాలు, ఇలాంటి పద (ప్రయోగంలో అందెవేసినజేయి క్షేతయ్య ఆయావదాలు భావస్ఫూ లర్హితో రసాస్వాదనకు అనుకూలి స్తున్నాయి, రసభావాలు సహృదయ హృదయైక వేద్యం: నురి ఈపదం” వాక్యం రసాత్మకం కావ్యం” “రమణీయార్డ చకిపాదక శబ్దంకావ్యమ్‌” అన్న సిద్ధాంాలకు సమంగ సరిపోతుంది. కారణమేమం'పే ఒక చ్యితకారుడు మనోజ్జవర్జచ్శితం చితించవచ్చు. శిల్చిశిల్పంగా చెక్కవచ్చు. కాని “నిదుర కన్నులదేరు నిదుర మబ్బును వగవగల ఘనసార వాసనలను వెదజల్లే - పద్ధతినీ చ్యితిచడం, చెక్కడం కష్టమే, నిదుర కన్నులదేరు నిదుర మబ్బునై న చిత్రించి, చెక్కవచ్చునే మోగాని, పగపగల ఘనసార వాననలను చ్మితంలోను చూపడం సాధ్యమయ్యే పనికాదు అభినయంలో నర్తకి నిదర కన్నుల నిదురనుబ్బును . ప్రకటించవచ్చునే మోగాని 'నునసార వాసనఅను వెదజల్లడం కష్టమే సంగీతంలో "నెతం ఇది సాధించడం సులభంకోదు. కాని థావనై కలోకంలో భాపుకుడు వీటన్నింటిని భావించి ఆనందించ గలడు. అదే కవినేర్చు, కవితాకలలోని సొగసు -అంగాంగ సౌందర్య నర్జ్ణనగల (పదింధ కవుల వర్ణనల కంటే క్షేతయ్య మనోజ్జవర్ణన ఎన్నో కెట్లు గొప్పది. ఇది చలత్సౌ౦దర్య వర్ణన. ఇందులో పదలాలిత్యం, భావాల సొగసులు ఉన్నాయి. ఇట్లీపదం ఎన్నివిధాల చూచినా క్షేత్రయ్య పదకవితా శిల్చానికి మమటాయ మానమై ఒప్పుతోంది, 'రససిద్ధాఃకనీశ్వరా.' అన్నసూ క్రికి నిదర్శనం క్షేత్రయ్య.

మరొక పదంల్గో చితకొరునకు, శిల్చికి న ర్తకిక్కి సంగీతజ్ఞనకు చేతగానిది కవికి మ్మాతమే సాధ్యమైనది, క్షేతయ్య తన పదంలో సాధించాడు. ఇది భావన వై క వేద్య నరసజ్జులను సమ్మోహ మొనరించగలదు.

పదకవితా వై భవం 159 పల్లవి ; “చాలుచాలు ఈ చిన్నెలతో నాదు..సరనకుజేరకుర అప. చాలు: ఈ చిన్నెలు.-సాగపు నొవద్డ 1 మువ్వగోపాల : భామవద్దికేపోర- 11 చాలు; కన్నుల వీడెముతో...కాటుకమో వితో వెన్నున కీల్ణడ...వేటుతోను! కన్నియ కెంపుల గాజుల నొవ్క_లతోను నన్నెకాడ 1 నుదుటను.నున్న లత్తుకతోను 1చాలు॥ నిదుర మబ్బుతోను..నిండుబడలికతోను ముద్ధియ కలసిన_ముదముతోను నిద్దంపుచెక్కిళ్ళ_నెలవంకలతోను వద్దురా వద్దులు_వగకాడ ః నాతోను 1;దాలు11- అలదాని కుచముల...నలదినజవ్వాజి కల యురస్థలమును..నంటి నన్నంటరాకు ,- చిలిమి చే'పేదేల_బాల మువ్వగోపాల అలనాడె గూడిన_చెలిమి పదివేలు (చాలు వై మొదటి చరణంలోని భావాన్ని, ధ్వనిని చ్యితకారుడు చ్చితించలేడు. శిల్చి శిల్చంలో చెక్కలేడు. కవి మాతం తన పదునైన మాటలతో చక్కగా చెప్పగలడు. “కన్నుల వీడెము, కాటుకమోవి* గడుసు (వయోగాలు. విన్న వెంటనే ఎంతో అసహజం అనిపిస్తుంది కాని అందులోని" వ్యంగ్యం థావి స్టే మనో హరమై మంజులమైన భావం స్ఫురిస్తుంది. “నాయికా నాయకులు ఒకరినొఠరు కద్ళ ముద్దు గొన్నాగరన్న ,ధ్వని ఇందులో ఉంది. కళ్ళలో వీడెమూ, మోవిని కాటుక ఉన్నాయి. వెన్నున కీల్దడ (వేటు తగిలిన గుర్తుంది కెంపుల గాజ్తుల నొష్కలు శరీరం మీద ఉన్నాయి లత్తుక నుదుట ఉన్నదట. అంజకే నాయకుడు నాయిక పాదాలకు (మొక్క డన్నమాట : ఇది శృంగారంలో ఒక భాగమేకదా। “నిద్దుర మబ్బు, నిండుబడలిక, ముద్దియ కలసిన ముదము, చెక్కిళ్ళష్టై నెలవంకలు” నాయికా నాయపల సురత

160 కెలుగులో పదకవిత కీడా చిహ్నాలు నాయిక _స్తనద్వయంపై అలదిన జవ్వాజీ నాయకుని ఉరోభాగంలో న్‌ 1 ఇది పురుషవర్ణన. పైని పర్డించిన “మగువ తన శ్రేఖకా మందిరము వెడలెన్‌” అన్న పదంలో స్తీ వర్జన. నిద్దుర మబ్బు, నిండుబడలిక_ఈ౭0డు పదా లోను, అందు స్రీపరంగాను, ఇందు పురషపరంగాను వర్జించాడు క్షేతయ్య. అందు సై గనుక “కుచములపై విదియ చందురులు,” ఇందు. పృరుుడు. గనుక నిద్దంపు చెక్కిళ్ళపై నెలవంకలు” పర్షితం. ఇట్లు స్తీపం సహజమైన రితిని వర్ణన కొన సాగింది. ఇది మహాపదకవితాశ్శిల్చి అయిన క్షేత్రయ్యకే సాధ్యం. ఇందులోని చమక్కారయుత రచన, వ్యంగ్యం, ఆడంబరంలేవి శబ్ద సముచ్చయం, నినర్ష మనో జ్జమైన భావాలు _క్షేతయ్య ప్రతిభకు (ప్రతీకలు ఇందు మనోజ్ఞమైన భావనాఐలంతో కూడిన పదరచనకు కొరణం క్షేతయ్య నాయిక; అనాయిక నాయకుని వర్ణించడం. ఇది ఆతని మధురభ కక్రిలోని రహస్యం ఇలాంటి క్షేత్రయ్య సాహిత్యం అజరా మరం. అతని _పతిభ నవనవోన్మేషశాలిని కేవలం అంగాంగ వర్ణనచే'పే ప్రబంధ కవుల, కంటె క్షేతయ్య గొప్పదనం దీనిన స్పష్టమవుతుంది. కి42 వర్ణనా వె వర్ధ్యం గ (వ్రబింధాల్లో వరా వైదగ్ధ్యానికే ఎక్కువ (పాధాన్యం. కవి సందర్భాను సారంగా వర్జనలుచేసి కావ్యానికి అందంచేకూర్చడం అందులో పరమావళ్యకమైన గుణం, పదకవితలోను అలాంటి వర్ణనలు కోకొల్డలు నాయకుని వర్ణన యు వృల్ధవి :. “ఎంత చక్కటనివాడే : నాసామి పీఎదెంతచక్క_నివాడే అప. : ఇంతి మువ్వగోపాలుడు..సంతతము నామదికి సంతోషముబేసునె ;ఎఏంత॥ మొలక నప్వులనాడె..ముద్దుమాటలవాడె తళుకారు చెక్కుటద్దములవాడే తలిరాకు జిగిదెగడ.దగుమోవి గలవాడె 'తెలితమ్మి రేకుక._న్నాల నమరవాడే 11ఎంత।। చిరుత్మపాయమువాడె..చెలువొందు విదియ చం దురు గేరు నొసలచే.మెరయువాడే చెరుకు నిత్తునిగన్న..దొరవలెనున్నా డే మెరుగు చామనభాయ.మేనమరువాడే 11ఎంత;।

పదకవితా వైభవం 161 పొదలు కెందామరల పెం._పొద్గవు పదనులవాడే కొదమ సింగపునడుము_కొమరమరువాడే మదకరి కరముల_మరువుచేతులవాడే సుదతి । మువ్వగోపాలుడెంత-సొగసుగలవాడే 11ఎంత।| ఏ (పదింధ కవులకు తీసిపోని వ్య జ్‌ వర్ణనయిది. పై పెచ్చు కేవలం (పదిం ధంలోని అంగాంగ వర్జనేకాక ఆయా విషయాల కనుగుణంగా వర్ణించడ్యం శ్మేతయ్య లోని వైశిష్ట్యం. 8. ఓ. 8 భావచ్చితాలు ; పైని వివరించినట్లు క్షేతయ్య పదాలలో చక్కటి వర్ణనలు, నంపూర్ణదృళ్యాలు ఉన్నాయి ఆయాపదాల్లోని చరణాలు మనోజ్ఞమైన దృళ్యాలుగా దృగ్గోచరమవుతాయి. ఇంతేగాక కేవలం కొన్ని శద్దాల సముదాయంతో ముచ్చతైన ముద్దులొల్కు భావ చ్యికాలు (10286) మన 'నేశాలలో తళుక్కున మెరసి మనో న్మేశాల్లో చొమ్మ కట్టి మనల్ని ఆశ్చర్యంలో ముంచి వేస్తాయి వీటివల్ల క్షే తయ్య వళిభా, భావుకతల తోపాటు భాషమీది అసామాన్యమైన అధికారం స్పష్టమవుతుంది. దానితో మవి సొహిత్య ్‌ష్ట క్షేతయ్య అనీ అవగతమవుతుంది, ఇందుకు చక్కటి ఉదాహరణ. “విగ్రిచ్చిఫ్రోలేక నడి-వడి గొన్న సడలతో” (గి.ప-100) అన్నపదంలో నిసర్గమనోజ్ప”' (ప్రియం భావక భావనై క వేద్యదృశ్యాలు ఉన్నాయి. వీటిలో చవిడివి పోలేక నడవడి గొన్న చనుగవ; జీరు కొప్పునను సడలి యాదెడు నిరులచేరు నుదుటిపై నిడిన కస్తూరి చెనుటచే కన్నుల మీదికి జారడం, ముంగురులు చెదరి కనుబొమలను సొంపు కలకించడం, అకే-ఎడనెడ నడుముపె పొదలడం, ఎడలేవి పిరుదుల భారంతో తడదాటువరు అడుగుల నడక్క కూటముల ఎడబాటు. పెటకడుతొడల జీరాడుకూన్నతీరు”.అన్నధావచ్చికాలు క్షేతయ్యవంటి భావుకునకే ఉఊహేంచళక్యం, ఇది మహాశిల్చిలక్షణం. ఒక నాయిక నొయసని ఒంటిమీద “గంధముచాటున ఘనమైన జడ'వేటు” “వల్ల కందియున్న సొగసు” (గిన్వీ-190ను కనుగొన్నదట. ఈ ధాన చ్మితమెంత పతిభావంతుని భావనాఐలానికి నిదర్శన మవుతుందో సహృదయ హృదయులు (గ్రహించగలరు. ఇవన్నీ చక్కని భావ చిశాలు,. పీట్‌ని భావించిన 2

162 కలుగులో వదకవితి కొలదీ అనంతముథాల భావాలుష్పతిల్లీ అనంద .కందమపృశాయనడంలో _ సందేహం లేదు. పైపద చ్చిశాలన్నిట ధ్వని మస్తుగాఉంది, వ్యంగ్య నోరబేకిని చక్కటి ఉదాహరణలు.

34.4 కృతి చమత్కృతి : కల్పవానై పుణ్యం, చమళ్కారమూ కధుర మంజుల కవిత్వానికి తోర్సైతే మరింత కోభాయ మూనంగ్గా ఉండి సహృాదయులను ఆకట్టుకోగలుగుతుంది; వరన లు శింప చేస్తుంది. క్షేతయ్య కఏతలో (ప్రశివదంలో ఏదో కొత్తదనం, ఏదో చమ జో అనే త్పృతి లేకండా ఉండదనే చెప్పాలి. చేమటార పేంకటకవి”తా రస పృషిమళదో [0 ఏ ద పదంబున జాతియువా రయున్‌ జమర్కారము సర్గగొరవముంగల్లు ననేక కృళుల్‌ వో థి ల పసన్నగంభీరగతినో రచించి మహిమించిన....” (విషయ విలాసం.అవళారిక (ప్రసన్న ( ప-31) అని చెప్పెనట్లు రఘునాథుడుు అతని ఆస్థానం " (పవేశించిన శ్షేత్రయ్యలో సైతం డౌతీవార్తా చమళ్కారములుండడం సనుంజసమేళదా? దూతిక సాయికొ విర హాన్ని నాయకనితో చెప్పి చమత్కరిస్తూంది. వ ఏ వ చి పల్గి వి; ఏ తీరున రమణిని గెలిచి సీ._వెట్లు రూపొదువో అప. : - చూళాము రారా । మదన సీ-చేతిబరిమి మావెరియబలిమి 11 ఏతీరున!! రాతిరనే -యేనుగనెక్కి_రాకాచందుడు . గొడునగుగాను లేత, తెమ్మెర మొదలైన చిలనుల..దేత గెలిషెదనంటివా పోళుపేనుగు పంభముదే_పౌళిచి. గుబ్బలు మోము చందుడు నాత్మిపాఎములే చలువ తె స్కుర-జాతివారిలో పగలుగలవా 11 ఏతీరన।! జంట విరదమ్మియెద_నంట గుమ్మెదనంటివా ళ్‌ శే దంట పే చెలిగలుదమ్మి.తమ్మియొక్కశ్తు సుమ్మి 1 నా. న్నే ంటి విల్లో క్కటటిసీది.తునియని. నిండ్లు చెలియకన్చొనులు ఇంట గెలిచిరచ సవ ఇం న్‌ గెలుపపలినను. నెన్నికలేక పూనితివి 11 పితీపన।ః

పదకవితా చె-భపం కేగ్ర) అంచలు మోటెలినజాది.అడుగువెట్టవెంచి చూడ సంచ వన్నెల చిలుకీ_.పలుపచే చాన వలుకులు వంచ బాణములునీదు.పడతి చూపులే తూపులనగ నెంచ కక్యముగాదా మీద_నేలుకొన్నాడు మువ్వగోపాలుడు 11 ఏశిరున;। (గ వేం,..స్వీ..32) ఇందులోని కబ్పనానై పుణ్యం, చమత్కారం మనోజ్ఞం, రసజ్ఞ హృదయైక వేద్యం. ఇది ఏ ప్రబంధ వర్జనలకుగాన్ని, చమత్కృృతికిగాని శీసి పోదు. పైగా (పదింధకవ్పలు వద్యంలో సొధించినదాన్ని క్షేతయ్య పదంలో సాధించాడు ఇజే ఇతని వై శిష్యం.. కార్యకారణ సంబంధాల్ని కవి సాధిందాడు* పై పెచ్చు వేటివల్లన్నై తే నాయికను జయించ దలచాడో అవే. నాయికలో ఉన్నా యంటూ జాతి వారిలో పగలు గలవా * అంటూ అర్జాంతరన్యాసాలంకొారంలో పళ్నిస్తూంది దూళికి. జే తక్కిన చరణాలూను ఈ క్రింది పదంలో నాయికానాయకుల పరిహోసాక్మక మైన మౌట్లల్లోని చమత్కారం వాల సరసంగా ఉంది పల్లవి ; మంచిడానవే చెలియ : మాటలకును ఇహ : పంచనగల సఫియని...వార్త చెప్పుకోప సి 11మంచి। చెలియ! నీ నెస్కూము...చందుడందురుగాని._ చర్మదుడై కే_చం్యదకళగావో ? సరసుడపు సీపు నేను.సరనములాడంగ. కళసేళన కళవచ్చు చళ్ళ దకళగానా ( మంచి కన్ముని నీముంగురులు_ శుమ్మెదలందురుగాన్ని త్‌చే? తుమ్మదలై శే ఎగురవా ? న. కామాంధకారమున ,. గతులు రేయిసలు

కరడ తెలుగులో పదకవిళ సకియ నీ చన్లవలు .. సంగటి కొండలందుకుగాని కొండలై కేకోట _, తలుప్పలేవే ? ఇక 'నేచేమిసేయుదు ? మువ్వగోపాల ? ఇదిగోపాలిండ్ల మై తకర్కింప రవికనుడి తలుపుగాద” 1మంచిః। (గిసం63) ఇందులో నాయికానాయకుల ఉదక్తి (పళ్యు క్తలతో కూడిన చమత్కారం ఏంతో నహృదయ రంజకంగా ఉంది. 3. 4ర్‌ సున్నితమెన భావన _పకటనా చణత్వం క ఇళ్లుసున్నితమైన భావాల్ని ప్రకటించడంలో గూడ అందెవేసిన చేయి క్ష్యతయ్య. దానివల్ల భాషమీద ఎంతటి అధికారం క్షేతయ్య కలిగి ఉన్నాడో, ఆయాభావాల కలాంటి భాషనేలా (పయోగించాడో మన కవగతమై ఆతని వై కిష్టం గోచరిస్తుంది. విరహోత్కుంరిత అయిన ఒక నాయిక “*తలప్పవోన్‌మీద నోయె "తల వొకిలెఇల్లాయె” (గిష_33) అనివాపోతుంది. “తలవాకిలె ఇల్లాయె అనడం ఎంత భావగర్భితమో, ఎంతటి మనోజ్ఞమైన భాననో, భాపుకుల భావనె కవేద్యం? ఇచ్లే నురొక నాయిక “ఇంతలో సీ వీడకు రాకుంటే, కన్నీరు కావేరి కాలున సుమి, వనజాక్షీ ? నీ వీడకువచ్చేదాక, తలవాకిలే యిల్లుసుమీ”, కన్నీరు కావేరి కాలువ సుమ్మీ తలవాకిలే యిల్లు సుమీ అనడం ఎంత సున్నిత భావ స్ఫోరకమో వ్యక్త మవ్వతుంధి, “ఉల్లనులరగ తన యెదపై నను, మళల్లెపూవలె నుంచుకొన్న వల్లి భుడు (గి.ప_18 రాడేయని వాపోతుంది ఇంకొక సాయిక. ఈ సున్నిత భావాల న్య క్రీకరణలో నవ్యతగోచరిస్తుంది, లలరువిల్తుడు “విరి భరముబూని కులుకు గుబ్బలనడును గురిజూచుచున్నా డే” (గి-హు83). అని విరహ బాధను తెలుపు తూంది వేరొకవిరహోత్క_ంరిత, “కొవ్చునను సడలియాడెడు విరులచేరు, నుదుటిపై నిడిన కస్తూరి చెమట ఉజారుకన్నులును, ఎడలేని పిరుదులని తడబాటు నడుగులను, ఎడదాటుపై ట కడుతొడల జారెదుతీ” (గిహ-100) ఇవన్నీ ఎంతోసున్నితమై నిసర్గమనోజ్జమై, సహృదయ రంజకమైనవ్య మై ఒప్పారు ప్రయోగాలేగాని వేరుగాదు. ఈ మనోజ్జభావాల మహత్వమెరిగి (పదర్శించిన క్షేతయ్య భావనాపటిమ, భావనపై గల అధికారం అనన్య సామాన్యమూ అనితరసాధ్యమూను, వీటన్నిట ఏదో

పదకవితా సై భనం 165 ఒక నవ్యళ, ఏదో ఒక విశిష్టత, ఏచో ఒక రమ్యత, ఏదో ఒక సొగసు ఏదో ఒక (ప్రత్యేకత లేపండ క్షేతయ్య (స్రయోగించడు.. నిజంగా ఇలాంటి. నున్నిత భావ (వకటనాచణ మైన క్షేతయ్య కవిత అజరామరం, క్షేతయ్య కవిన్నత్తముడు, పైగా సంన్కృత సమాసభూయిష్ట రచనగాని, శజ్ఞాడంబరంగాని లేక చక్కని “చిక్కని. తేట తెలుగుమాటలతో కూర్చగలిగిన ఆంధ భాషా మర్మజ్ఞుడు క్షేతయ్య. తి46 అల్బాక్షరాలతో అనల్బార్థరచనా సామర్థ్యం వి

సున్నితమైన భావాల్ని (ప్రకటించగల _ న్నైపుణ్యంకోపాటు క్షేతయ్యలో అల్బాక్షరాలతో అవల్బార్థంచన చేయగల సామర్థ్యం 'నైతముంది. వ్యర్జవద వ్రయోగం లేక (పయోగించిన వళిశబ్దమూ అర్థవంతమై ఉండడం ఈతని సదకవితలోని మహ త్తరశ క్రి ద్విపద నాదరించి కవిత చెప్పిన పాల్కురికి సోను నాథుడు “అల్బాక్షరముల ననల్బార్థ రచన కల్చించుటయెకాదె కవి విపేకంబు” అని (ప్రతినబిట్టినా భక్త్యా వేశంలో సంస్కృత మూయిస్థంగాన్ను, అనల్బిశబ్దాలతో ను రచనచేస్కి తన ప్రతినను నిలబెట్టుకోలేకపోయాడు. కాని తక్కువ పదాలతో, అనంతమైన అర్జాల్ని స్ఫురింపజేస్తూ వ్యర్థ పద్యప్రయోగరహితంగా, ఇద్దాడందిరం లేకుండా చక్కని కొవన్యశిల్చ్పంతో మనోహర రచన తెణగులో చేయగలిగిన వొగ్మి, మహాకావ్యశిల్చి, శబ్ద మర్మజ్ఞుడు అయిన తిక్కన సోమయాశి క్షేత్రయ్య తవ్చ అతనితో ఈ విషయంలో తులతూగగల మరొక్క కవి లేడంటే అళ్యుక్తి కౌదు. క్షేత్రయ్య పదాలన్నిట అల్పాక్షరాలతో అనల్బార్ధరచనబేసిన విధం మనం చూడవచ్చు. ఇతఃపూర్వమే ఉదాహృతమైన “మగువ ళఈన శ్రేఖకా మందిరము 'వెడళన్‌” (గివ-19) అన్న పదం ఇందుకు చక్కటి ఉదాహరణ వ్యర్థవదాలు లేక, (ప్రతిపదమూ అర్ధవంతమైన వదమిది (వతిశబ్దం అమోఘమైన అర్హస్ఫూ లి కలది, తక్కువగా చెప్పి, అనంతమైన థావాన్ని భావకునికే వదలిన మహాకవి క్షేతయ్మ. మువ్వగోపాలుని వగలెల్లి తెలిసిన వరకీయ, ఖండిత అయిన నాయికో అంటున్న మౌటలు .. పల్లవి : తెలియనచ్చెనురా 1 నీవగలెల్ల...దృష్టిశాకీనిరా అవ, ; వెలయ మవ్వగోపాల : దానింట నుండి_

విచ్చేయు హొయలు చూచితి ఇప్పడు తెలియ

166 తెలుగులో పదకవిత - చక్కెరశమ్మోవి పచ్చి నీ పలుకెంపు-

సామిః నీ కన్నుల నిద్దరమంపు

చెక్కుటద్ధములపై ఆొన్నెలగుంపు._

దక్కిన నలినాక్ష 1 దానిపై సొంపు 1తెలియ!

గుత్తపు వన్నెల కీలు జడ'ేటు లలదాని పసుస్త దుష్పటిపల్లైవాటు... చెలుసనడల మించిన తడబాటు 1తెలియ!॥ సందిట దింగార్డు గాజులదద్ధు.. సకియ దిద్దిన సుదుటి తిలకము ముద్దు అందకాడ | ముపష్వగ్లోపాల 1 యీ, పొద్దు ణుందువచ్చి నన్నేలిన పద్దు ఇతెలియ॥ (గి-ప-4క్తు ఈ పదంలో. వ్యర్తపదం కానాలన్నా దొరకదు. అన్నీ భావగర్భితమైన థ్‌ గ షె ఖఫ్లి వదాలు ఆయా భావాలు అనంతం. పైగా యయోగించిన శబ్దసముదాయం చాల తక్కువ. అయినా నాయకుని రూపురేఖలు మనకు కన్నులకు గట్జినట్లు, రస భావాల్ని కవి వ్యంజితం చేస్తున్నాడు, అయా భావాలు తరళితర్లవి చూచిన కొలది మనోజ్జమై, కడుంగడు అనందాన్ని సంతరిస్తున్నాయి. ఇదే అల్బాక్షరొలతో అన" ల్పార్త రచనాసామర్హ్యం అంపే : ఉరు ఖ 3.4.7 ఆలంకారాలు;

(పౌర (వ్రదింధాల్లోలాగానే క్షేతయ్య తన పదకవితలో చక్కగా, అతికి నట్టు, సందర్భాను సొరంగా అలంకారాలు కూర్చి, తన కవితా పటిమను ప్రకటించు కొన్నాడు. అంత్యాను (పాసాదాది శబ్దాలంకారాలు, ఉపమనాది అర్జాలంకారాలు ఇతని పదాల్లో ఎన్నో ఉన్నాయి, శేతయ్య కవపిత్తా కన్యకివి చక్కని అలంకారాలు.

పదకవితా వై భవం 167 8.4.7. 1 శళ్రైలంకారాలు న శద్దాలంకారాల్లో అంఇ్యాన్ముపానను చాలచక్య్థగా వాడుకొన్నాడు క్షేత్రయ్య, న! ఈక్రింది 'హదంలో పలవి, అనుపల్ల వి, మూడు చరణాల్లో పతి ఖండంలొను ఈ అంత్యాన్ముపాసను పాటింఏ " పదానికీ శోకిపభగత్వం చేకూర్చి చదవడానిక్కి దానికంపే అధికంగా అభినయించడానికి సౌలభ్యం చేకూర్చిన మహాకవి పలవి : ఇంటికీ రానిచ్చే నా ఈ మేనితో.ఇంతి । వాని దలిచేనా ల! అహ ? గొంటుకొడు మువ్వషగోపాఅరాయగు తంటాలుబేసితే_దండించక విడిజేనా 1ఇంటికి॥ ఇతనికి వెరచినే_నిక అంచమిచ్చేనా బతిమాలి నే రాయ_బారనుంపింబేనా పకి యని మునుపటి-భ-క్తి దయలుంచేనా ॥ఇంటికి॥ పేమదలచి తన మోమైన జూచేనా ఏమి చెప్పిన “నిజ_మెంచినా రామా; అయినదెగాని.రచ్చకువెరబేనా ఆమాట సభలోనే.ననక్‌ విగ్రిబ్లేనా ॥ఇంటికి ఎనసీన మొకమాట_మెంతై న జూచేనా ఏంతో వేడిన మన.సిచ్చే నా వనిత | పట్టినపట్టు_వట్టిదనిపించేనా పనీబూని “మువ్వగోపాలా* ః; యని పిలిజేనా ॥ఇంటికి॥ “(గి-స్వీలు) ఇందులో అంత్యాను పాసమనో హరంగా పాటించబడింది. "ఇది ఆయావదాల్లో చరణాల్లోను. చరణాల ఖండార్జాల్లోను, పొటించడం ఎక్కడ బఓతే అక్కడ చూడ వచ్చు. ఇంక లాటాను 'పానకు“మానినిరో ; బేర రమ్మని. పిలువని మాలిమేటి మాలిమే ౪ (గంస్వీ.135) __ పదం చక్కటి ఉదాహరణ. ముకి వద ॥ టా! గస్తానికి__

168 కెైలుగులో పదకవిత ఈయగలిగికేరాారాగలిగితే తే శే లేపంపే పో_పో లేకుంపే (గి-సా-27) అన్న పదం ఉదాహరించవచ్చు. ఇళ్లే వృత్యన్నుపాన, ఛేకాను (_పాపాదు లకు సైతం ఎన్నైనా ఉదాహరించవచ్చు. త్‌.డీ,7.2 అర్ధాలంకా రాలు ః ఇంతకంటే అర్జాలంకొరాల (ప్రయోగం సందర్భథుద్ధిగా చేసినప్పుడు కవి వతిభకు చక్కటి నిదర్శన మవుతుంది, క్షేతయ్యలో ఉపపాద్యలంకారాలు కోకొలలు. ఎ! ఉపమ $ అడవిలో 'ొద్దుగూక _ అంధకొరమైన వానలో తడిసి దోవగానని _ దానివలెనున్న తనకు॥ (గి-స్వీ్‌-124). ఇందలి బౌవమ్య మెంత హృదయంగమమో రసజ్ఞాల హృదయాలే సాక్షి, ఇప్టే “కాటుక కన్నులనీరు_ఘనమెన నీలములవలెనే”, పై టతడిసి రవికిదూసి గుబ్బలపై నిండెనే” (గి.స్వే.126). ఈ ఉపమాలంకార (వయోగంలో క్ష్యత్రయ్య 'ౌఢకవులతో ఉపమించగలడనడంతో సందేహంలేదు. ఇళ్లు లక్క_వంటి మనసు రాయై” (గి-స్వీ_125 అన్నది చక్కటి ఉపమాలంకారము. ఇంకా ఇలాంటివి అనేకం. రూపకం ; ఇళ్లే రూపకాలంకారం పై తం (ప్రయు కం. *ఏ తీరున రమణి 'గెలివినీ-వెట్లు రూపొదువో” (గి-స్వ్‌ం2) అన్నపదం ఇంతకుముందే ఉదాహరించబడింది. ఈ పదమంతటా రూప కొలంకారానికి ఉదాహరణలుగలవు. ఇంకా “మోవాంబు ధిలోమునిగి యెట్లోర్చుదాస” (గి_స్వీ.12, అన్నవీ, ఇంతకంె మనోజ్జమైనది “విరహసాగరములో దరిదాపులేనపుడు సీయురమను తెప్పపైనుంచి వెరపు తీర్చినం దుక్కొ (గి-స్వీ-78 అన్నది కలవ ఇలాగే తక్క అలంకారాల్ని క్షేశయ్య ఉమయోగించి తన (పతిభానై పుణ్యాన్ని, వ్యుతృన్నతను (నకటించడం మన కవగళమవుతుంది,

పదకవితా వె భవం 109 35 కంచర గోపన్న (రామదాసు) ; మ్‌. రానుదాసు కీ _ర్తనల్లో కవితా వైభవం కంచె భ క్రి ఆర్ష, మొర, వరివేదన, శరణాగతి మొదఠె న వాటికే (పారాన్యం. ఈ చి మత్రోకద్ధితో కూడిన వీటిమూలంగా కీర్తన రచన తనకుతానే సహజసుందరంగా గోచరించి రామహాను హ్యాదయావిష్క రణ గావించిందని చెప్పవచ్చు. కి. $ 1 రమణీయ రచన : రమణీయకీ_ర్తన రచన రామదాసులో మనం చూడగలం అనంకానందాన్ని పొందగలం. తానే యశోద అయి చిలిపి బాలకృష్ణుని లాలించిన తీదను పరిశీలి పే ఆతనిభక్తి పపత్తి స్పష్టమవుఠుంది నా! వాతో లే పల్డ వి; బూచివాని సిటవబోదునా ఓ గోపాఠిక్యష్టా ॥1బూచి॥ ప! అప: బూగివాని పిలువబోతె వదువదు వదనే ఊఉ ౧ ఛి చ : మత్తగజముకెచ్చి చిన్నతి త్తీలో నమర్చి నాదు లో బాకీ క నెత్తి మీదబెట్టి నన్ను ఎత్తుకోమనేవు కృష్టా 1బూచి॥ అల్లి మూరుగాయ పెదగు అన్నమారగించ మం'ె తలి వెన్నపాలు నాప్‌ తెన్ముతెమ్ము తెమ్మనేను 1బూవి॥ రోటగట్టి వేడు కృష్ణా రామదాన వరదా నీవు మాటిమొటి కిట్లు నన్ను నూరాము శోసికేను ॥1బూచి॥ (. 10) వపతితల్లి ఈనలఅల్ల రి పిల్ప వొణ్ణి సముదాయించి ననే రామదాసు యళోదామాత అయి లోలించినట్లు అవగత మవుకుంది. భావానికి" శోగన భౌష మనోహరం, చిలిపి కృష్ణువి మాటలు “వద్ధు వద్దు చద్దనేవ, కమ్ము 'శమ్ము తెమ్మనేవ” సహజ సుందరం, అలాగే 'ఆచిచ్చి జోలపొడిి అయి ఊచిన నిదురపోవ విజంగానే జోలపాటలాఉంది; హాయిగాఉంది, పొఠకులందరికీ రాముదాసుపాట జోలపాట ఇది జ

170 జెలుగులో పదకవిత ఇలాగే మరోకీర్తసలో రామదాసు మొర నునకు వినిపిస్త్రంది. ఇది పలవి :; నను, జోవవని చెప+వే సీతమతలి 1నను॥ లా ( వై జ్రిలల చ నను_బోవమని చెప్పపే నారీశిరోమణి జనకుని కూతుర జనని జాసకన్ము ;$నను॥ పక్కనచేరుక చెక్కిలి నొక్కుచు చక్కన మిరుకేశి సొక్కుచుందెడివేళ ॥నను॥ ఏకాంతరంగుడు. శ్రీకాంత నినుగూడి ఏకాంతమున నేకశయ్య నున్న వేళ 11ననుః॥ ల్మదిజ వినుతుడు భ్యదగిరీశుడు నిద్రమేల్కొను'పేళ నెలతరో బోధించి 1నను॥ (6. 112) రాముడు తన్నన్నుగహించలేదనిి తల్లీ సీతమ్మా నీవైన అ రామునకు నన్ను బో పుమని చెప్పుమనీ, ఏకాంతంలో ఏకశయ్య నున్నప్పుడు చెప్పుమనీ సీతా మాళతమ ,పారిసున్నాడు. మొరబెటు కొంటున్నాడు కీ రన రామదాసుమొరను, ని చక దులావ యై ల వ! మ్‌. ఆటీ ఆరి గాగ సృ్పష్టకరిస్తుంది. 8, 5. ఓ వరనలు : న! రామదాసు కీ రనలో అక్కడక్కడా చక్కటి మనోహరసున వర్తనళలు అత్‌ భర్త కా ణి "సి తం ఉండడం గమనించగలం. అవి మనమనస్సుకు పహాతుకొని ఆనందాతిశాయి మ్‌ అతి అవ్త తాయి. చ్‌ “మాయింటను జానకీపతి పూజయను పండువాయెన్సు సకలేందియములార సమయముగాదు, “సీయకయిపుడుండురే మీరో అంటూ భ్రీరామచందువి కల్యాణ ఠూసం వర్ణించి తరించాడు. “తళుకు తళురున ముద్దు కులుకు జీగి కుందనపు నిలుపుటంగి తొడిగి నే

పదకవిశా వైభవం [71 నలరు ఘుమఘును పరినశించే పన మాలిక వారములు మడనుపేసి అళిత కౌస్తుభ దివ్యరత్నాల చొ క్కపు తాళిమెడలో 'వేసియు అలదయాపర వి్యగ్రహునకు భుజకీ రల నిడి యవి ససరించు వేళమిరు ॥1సక॥ పదియారునన్నె బంగరు శాలువదట్టి గట్టి విడియచంగద్రుని గేరు నుదుట కస్తురి నామమును దిద్ది శానురలవంటి మృదు వదములందు కదిసి మువ్వలు పొదరనములం'దెలు ఖలు ఘల్లుమన పొంకముగా నుంచీయు గా కదిసి వడ్యాణములు మొలనూలు ఘంటలు హరికి అలంకరించు వేళమీరు (సక (కీ 86) ఇది పెద్దక్నీర్తన పల్ల వీ, చరణాలు చాలిపెద్దవి, ఇందులో మనోజ్ఞ మైన థ్రీ రామచంటైాని స్వరూపవర్జన నునకన్నులకు గట్టినట్టుండి నున ఆనందానికి ఆటపటయింది లబ ఇలాగే “కలియుగ వైకంరచైన భద్రాచలాన్ని మనసార్మా తనివితీరా రామదాసు వర్ణించాడు న్‌ “కాంచన సొధములు మానికములుమించిన దూలములు ప్మజములు చెక్కించిన _సంభములు సగడములని (_భమియించు ద్వారములు అంచయూన మరియెంచ వేరగదె మంచి పచ్చలు కూర్చిన వొకిళ్ళు ॥15కలి11

172 శెలుగుల్లో ప్లదకవిళ బంగారు గోపురములు దేవళముల వెలుగు మాణీక్యములు భేరి నృుదంగాడి నాదములు భాగవతుల సంకీర్హనలు రంగ్దెన కల్యాణ మండపములు కృంగారమేమని చెలియ నిన్నవింతు 1కలి।। (కీ. 39) ఇందులోని వర్ణన సహృదయ రంజకమె ఒప్పుళూంది, 8.5.8 భావచ్చికాలు ; రామదాసు కీ _ర్తనల్లో చక్కటి గద్ద పద, భావచి(శ్రాలు ఎన్నోఉన్నాయి “దబ వద చిత్రాలకు; న! రాతినాతిగ చేసినావు అ.జామిచనీపె కృప గలిగిని గే తుకంబుగ | బోచితివి |(ప.హాదు గాచితివట సభను. (దౌ వా ఆ లాకు పతికి జీరలు నొసగితివి సుం-కెన నాపె దయను చూపు జా కా (క. 66) ఇలాగే ఒక్కొక్క చరణం ఒక్కొక్క భావచ్చితంగా భాసించే రచన : “"ౌణి బాణ జ్వాల దాకిన బాలునికి 1పాణమీచ్చిన జగ్మత్చాణ రళకుడు ॥1ఏడ%॥ పాంచాలి సభతోన భంగమొందిననాడు వంచనలేకను పల వలిచ్చిన తడి 1ఏడ।। దుర్వానుడ్యుగ్రమున ధర్మసుతుని జూడ నిర్వహించిన నవసీశ చోరకుడు 11ఏడ।। (కీ. 9ంి ఇలాంటి వెనె మనో ఉదాహరించవచ్చు. ఓ. 8.5.4 అలంకారాలు ; అలంకొరాలు సెతం రామదాసు కీ రనతో ఎడనెడ కుదురుకొని కీ రనలోని సూ అవ్‌ (లి అనాన్‌

ప్రదక్రనిక్తా వై. భవం ?3 8.5.4] ఛక్లైాలంకారాలు క ఉదాహరణ పల్లవి ; రామ దైవశిభానుణి సురరాజమహోజ్వల మూవీ 11రామః1 అస ; శామరసాొకి సుధీమణి భవ్యతారక భ్యక్తచింతామణి 11రొను;। చ; నాడే మిమ్మ వేగికొంటిగా శరణాగత విరుదని వింటిగా వేడుతై మిముపొగడ్రగంటిగా నన్నుదిగవిడనాడ' వద్దంటిగా 11రామః! చింతసీయగానేమి లేదుగా ముందుబేసిన గతి తప్పదోదుగా - ఇంతకు మిక్కిలి రాబోదుగా నే యితరుల గొలిజేవిలేదుగా - (రాకు! (క. 1) ఇలాంటి వెన్నో ఉన్నాయి. 8.5.4.9 అర్జాలంకారాలు 5 భద్దాలంకారాలతోపాటు అర్థాలంకారాలు సైతం అత్యంత మనోహరంగా ఈ వ. రూపకం ? పల్డవి : రామజోగి మందు-కొనశే ఓ జనులారా రాన॥ అప : రామజోగి మందుకొనిపేమతో భజియించుడన్న కాన్ముకోధలోభమోహ..ఘనమైన ;రోగాలకు. మందు. రామః ఉపమ : చ. కాటుక కొండలవంటి.కర్మములెడబాపే మంటు సొటిలేని జగమునందు...స్వామి,రావుజోగి మంధు ॥రామ॥ (క్రీ-64) నించొాసుతి ; ఖాబట్‌ “వరమ్మదోపాని నిన్ను పకితపావనుగని, వ్రహ్లాదుడెటువలె ళలచెనో

కై?త తెలుగులో జదకవిత పరనుపావన సతి నడవికే పంపిన పాపకర్మునకెటు దయవచ్చునో” 11రానుః॥ “ఎన్నగ శబరి యెంగిలి భక్షించిన తిన్నని నడత లేనివాడవు రాదు నిజము నొమాట రానూ” (కీ-11 "ఇంకొ ఇతర అలంకారాలు సెతం వయు క్తృమయ్యాయి, కూ అటి ఇలాగే రామదాసు కీ రనలోను కమనీయ కవితావె భపం రమణీయ రచనతో అన్‌. ళం నూ. నిమిడి ఉండడం స్పష్టమవుతుంది. 8,6 సారంగపాణి పచాల్లోని కపిత : సారంగపాణి పదాలోను మనోజమెన కవికాశిల,౦ం సహృదయ రంజకమె ఒప్పుతూంది క.6.1 పద్య ప్రయోగ దక్షత ; పదప్రయోగంలో సమద్ధడు సారంగపాణి. పకిపద సార్ధక్యం సారంగపాణి పదాలో సృష్టంగా గోచరిసుంది అం'పే కెలుగు భాషపె చక్కటి అధికారం సారంగ ఛి వాని కా పాణీకి కలదన్న విషయం స్పష్టం. అది అన్ని పరాలోను సునం చూడవచ్చు. ఒక ప భి ఉదాహరణ : పల్లవి : రమ్మనే సామిని రమ్మనే న! / అనుప :; కొమ్ము నీపే నామనవిగైై కొమ్మని వేణుగోపాలుని 1;0న్మునే?। మచ్చుమీద జలి నవాని ॥రన్మునేః। భి ఇందుకాక కోర్వదం టె ఇందుకా కసరిందీపేళ” 11రమ్మ నే11

పదకవిళా వే భవం కేక్‌ అల సీమాటితో రేయెల్ల అలసి నమాటాడకున్నాడు 11రమ్మనే॥ కూడిన సామిని నీతో కూడిన నాపై దయయుంచి 1రన్మ నే (వ-23) ఈ పదంలో పద్మపయోగ దక్షత నృషస్టమపుళుంది. పదమాబిన్నది. భావమ నంతం పరిమిశక పదాలతో ఈ పదరచనచే అల్బాక్షరాలతో అనుల్బార్థ రచనని సాధించాడు సొారగంపాణీ. 8. 6. ఓ శేవవెభనం ; ల్‌ భాం హూ ఈశ్లేషని తనపదాల్లో సారంగపాణి రెండువిధాలుగా సొధించినట్లు తెలుస్తుంది. ఆయావదాలకు నస్వతస్సిద్ధంగా 'రెండర్జాలుండడం వల్ల న్లేషను సాధించడం మొదటిది. పదాల విరుపులవల్ల గలిగే అర్థద్వయ స్ఫురణ చేత కలిగే శ్లేష రెండోది. వదాల విపపువల కలిగే శేష కుదాహరణ. ల! శ్‌ పల్లవి 2 పడతి నేన్తనువేణుగో _ పాలమాను అను వల్ణని ; _ తడబడక నీవికను _ దానిచింతమాను 11వడతి॥ పంతమున అటు దిక్కుపదినాళ్ళు పోకమాను యింతికిచ్చేపు నుమీ ఈతమాను సుంతనునను ఘట్టిచేసి _ సుదళిశె మ్మా విమాను చఇెంతదీయకది నహ _ జగడగొండి మానును 11వడతి।। సతతముదీనితోనీకు _ బై లాయ'వేగిమాను మతియింతబేదు శుద్ద యు మడ్డి నూను పాతపుగా నావద్ది కీనుద్ది = తేకమాను తళిగా దిస్పడు నీవా = సతిని నిల్వవమాను 1పడతి॥ చెలిని గూడినడి మొదలు .. జేతికాసు వొడిశమాను అళివేణో నిన్ను నేను . లడుగుమాను.

176 ఇెలుగులో పదకవిత నలికిండి బెడితివా _ నాకు సింగీరేకుమాను పొలతి కొనగకు బీతి _ పూలగు త్తిమోను 1పడతి॥ (వదం ఇందులో మానులర్లుపే కవిపొందు పరచారు. *తడజణడక సీవికను . దాని చింతమాను” అందులో చింతమాను .. అంపే చింతచెట్టు, దాని చింతమాను - దాని ఆలోచన మానుమని 'రెండుర్జాలు -వదాల 'విరుప్పువల్ల వ్య క్తనువుతున్నాయి. ఇలాగే తక్కిన “హ్రోకమాను, ఈ తమాను, పేగిమూను, మద్ది మాను, తేకుమాను, బిల్వ మాను” మొదలైన వన్నింటా ఈ శ్లేషస్పష్టమపుతుంది. అలవోకగా ఆయాపదాలు వచ్చి సారంగపాణి పదాల్లో చోటుచేసుకొన్నాయి వాటికి ఆతడు యత్నించినట్లు లేనేలేదు. ఇది నిజమైన సహజమైన నిసర్గమనోజ్జ కవిత ఇలాగే పూర్వో కృమైన “*రమ్మమివి రనేమ్మ'నే” (పదం..23 లోను పదచ్చేదంవల్ల కలిసాగే శ్లేష నహజ సుంచఠమై బప్పుళూంది. క,ఎ6. 38 వర్షనలు న వర్ణనలు కమ్మిపతిభకు చక్కటి నిదర్శనాలు. 'యదింధకవుల పతిభ అంతా వాళ్ళుచేసే అష్టాదశ వర్ణనలు, ఆలళకొరికశై లీ విన్యాసంమీద ఆధారపడి ఉంటుంది. సౌరంగపాణి పదకవితలోను వర్జనా వై దగ్ద్యంతో తన ప్రతిభను దాటుకొన్నాడు. నర్దనలో దృశ్యసాక్షైక్కారమై మనఃఫలకంపై జెరగని మ్యుద పేయగలిగొతే అది ఊ తృమవర్డన. అందులో కవిభోవన, శల్చన స్పష్టమవుతాయి. ఇలాంటి వర్ణనలకు సారంగపాణి పదాల్లో కొదవలేదు శృంగారపదాల్లో స్రీ పురుష విరహాన్ని చాల చక్కగా చ్వితించాడు సారంగపాణి. స్త్రీ పుడుష వర్దనలే కొక ఇతర స్వాభావిక పర్టనలు 'సైతం ఇందులో ఉన్నాయి. బక చెలి నాయక స్వభావాన్ని యథాతథంగా పర్టించి బఇెబుతుంది. వల్లి వి ; ఎంతయే (బొశై రేనేమి.పాత పే గద సీపయీ అను ; బింతజూవి నవ్వనివారెవ్వరు వేణు కోపాలవాయ మొన్నటి 1దెంత॥ పడకటిల్లు వకనాడు కసువూడ్వదు పట్టిమంచ మెన్నడు కదిలించదు వడ్‌గె మెపుడు చై టబెట్టి కడగదు పరుపు దుష్పనైనా విదిలించదు ॥ఎంత॥

పదళనిళా 'వై భవం [7 పీడజూచిన్తా తల వెంటటుకలు ఎదురుగానె యెంగిలి పొగచుట్టలు గోడమీద విపరీతపు నల్లాలు కొమ్మ పెదవిపై సున్నపు గురుతులు ॥ఎంత॥ పల్లుకుత్తుని వేసిన పుడకలు పైటకొంగు కడ వెళ్లా మరకలు కెల్ల వార్డు వింటివిగా గురకలు చెల్ల గడితివి యాభై కరుకులు 1ఎంత॥ వారానికి పందులు సొకింది నల్ల మాల్ని కోళ్ళను జెంచింది నీరాకకు దోవలు గాచింది నిన్నుగూడి గర్వముమించింది. 11ఏంత॥ (ప-119) ఇది ద్వితీయభాగం 'దేశీయపదాల్లో ఒకటి. ఇందులోని వర్ణన అంకా జాగుప్సావహమే. కానీ స్వాభావిక వర్ణన చేయడంలో కవి ప్రతిభ గోచరిస్తుంది. ఆకనికి గల లోకజ్ఞత గోచరిస్తుంది, ఇంతకంటే తృతియభాగం జాతీయవదాల్లో “కరువు'ని వర్జించడంలో కవి 'తన _పళిథా న్రైపుణ్యాన్నంకా ఉపయోగించాడు. వల్లివి : అచ్చయ బుట్టీరది భూమికి బలుశద్బి రైణా దానన్ము సోజిది సూడెం అను వల్లని ; వచ్చినూకలు 'నేలా-బగితె యిదీ నేద్చిడేలు విచ్చగాల్ల శేశిడిశంవిరుదుబింట్ల నీతూరి 1అచ్చయ] మంటలు గదిలె పడమటిశీను 3ెగబడి కందులేశిరిగా శెక్క (వాక్కు పండే! అందులో సొంకోలే కమ్మెశిరే బీదల కందనంబుపై దడి కూట్నీల కిలటోయె 1అచ్చయ]] 2

178 శిలుగులో పదకీవిత 'శెటుమీది పచ్చులట్లు తలేపేశ ల ఛం మటుదొంగలు వగతట్లగి దేర న్‌ టగి గబిగా వీదోలప కలబండేగా కూడు న! ళం బటమరశేడ దిపష్పటి యాడమాసులకు 11లచ్చయ!1 లలుమొగడు గూడెదదివో రొబగురేగిచం సాలాపుడ కాడించె సప్పంనారాగాలు యీలో నాయేనుగోపాలుని దయసేత కాలువరిసము గురి/ కరుసు దెలిసి గాకి 11లచ్చయ! (ప-142) జాసపదుల మాటల్లో కరువునిగూర్చి కడురమ్యుంగా స్వభావో కక్రిలో వర్ణించాడు సారంగపాణి. ఇలానా వర్ణనా వైదగ్గ్యాన్ని పలువిధాలుగా 'పకటించి తన 'పతిభొ కు! పస్పృళ్యాన్ని న్య కంచేళాడు సారంగపాణీ్‌ టా. నాట్‌ స 6 ర్న భావచ్చి కాలు వ నర్జనా వై విధ్యంలో చూపిన మరో విశిష్ట లక్షణం ధావచ్చిత రచన. శబ్ద చిశాలతోపాటు భావచ్చిశాలు ఈతని వదాల్లో ఉన్నాయి. వాటిని మనం చదువు తూన్నష్టుడు ఆయా భావాలతో కవికి గల ఆత్నియత స్త్నషమపుశుంది. అక్కి ప గయత సృష్ట యంగా లేళహోతే అలాంటి రచన చేయడం సాధ్యపడదు, శః భావచ్చితాలు పదాలకు పదాలు, చరణాలకు చరణాలు, పం క్తులకు పం కులుగా ఉండడం గమ నించవచ్చు. పూర్వోదాహృతమైన పదాలు వేటికవే చక్కటి చిశాల్లా ఉండడం గమనించవచ్చు. పోతే ఒక పదంలోని చరణాలు మనోజమెన భావచితాల్లా ఉండడం న! మనం చూడవచ్చు. దాం పల్డి వి; నిన్నుదై వమనుచు యెట్లానమ్ముదుసయ్య ఆను ; ఉన్న సంశయము విన్నవించెదనిప్పడె వన్నముచ్చిలి దిన్న ప్రేబుగోపొలదేవ 11విన్ను!!

పదకవితా వె భనం 179 హూ. చెల్ల బోజమదగ్ని చెప్పిన 'నెవమున య్యెల భూతమ్ములు తల్జిడమందగ నుల్లము చెదర కత్యుగ కోపమున తలి ని ఖఇడమున తల్మదుంచి తకటా 1నిన్ను ల వేద శాస్త్రముల (ప్రవీణుడై యరుదెంచి 'వేద వటుదై బలిని 'పార్టించి "వేడగ పాద తఈయంబుర్వి ప్కాళుడని యర్చించ నాదట పాఠాళమణగబెట్టితివయ్యా ॥నిన్ను || ణల యే లోకముననై న యిట్టి వింతలు గలవా ? యీలాగు స్ముగివుడితవు దిల్కగానె సిలావు దెలియటశై నిరవరాధియైన చాలి నొక్కమ్మున వసుధ గూల్చితి వహహు నిన్ను (కిర్తన...161) ఇందులోని మూడు చర ణాల్లోవి పరశురాను, వామన, శ్రీరామావళారాల్ని వింకో సునోజ్జంగా భావచి. శాలుగా చితించాడు సారంగపాణి 8.6 కఠ అలంకారాలు వర్షనాత్మక "3 లితోపాటు ఆలంకారికశి లికి సమాదరించినవాడు సొరంగ టా. హూ. పాణీ. శజ్షారాలంకారాలు సముచితంగా ఇతని పదాలో చోటు చేనుకొనా, యి. దవ తో టె ఏ,6.5.] శళ్చైలంకారాలు ॥1 సొరంగపాణి వదాలన్నీ (పాసాన్ముపాసాంత్య పాసలకు ఉదా హారణలే. ఏ.6.5.9 అర్భాలంకారాలు ః కజ్డాలంకారాలతోపాటు విపధార్దాలంకారాల్ని (ప్రయోగించి తన పదళవితకు శోభచేకూర్చుకొన్నాడు సారంగపాణి. వాటివలన నహృాదయ పాఠపలు అనంద పరసనళులు కొకపోరు.

166 తెలుగులో వదకవిత ఉపను : వీణేలు మీటుచును..ఒక్కరికొకరు జొాణశనము లాడుచును మాణిక్కమువంటి..మగువ నిన్నేలిన 'వేణుగోపాలుడా..వెలిదిగూడిన గాని” (ప-51) రూపకం ; “కరుణబేతను కోరి మోహించి యా కనకాంగి నినుజేరి మజినుతి తమిమీజి విరహ భరముచే తరముగాక శారమరులూలరీ తరుణి గురుకుచగిరుల నురమున నొరసి మురిసిన సరనమెల్లను మరచివత్తురయేర యాదారి ఓరోరి” (ప..62) న్వధావో క్తి ; “తలమొలకడ నెల్లి నరసిపోయె దగ్గి దగ్గి హీన స్వరమాయె పిలివినాను జెవి వినరాదాయె బలము పుడిగి తప్పటడుగులాయె రాతిరై. "కే రేచీకటి గదలడు రమణి నీ బిగికౌగిలి వదలడు మూతిమీద బట్ట యేమారడు ముష్టి నకరితైన వేయనీయడు” (ప-10%) క,6.6 హోస్యం ఫి సారంగపాణి పదాల్లో హాస్యానికి సైతం ప్టానం ఉండడం విశీషమే, “ఇంత చక్కని అందగత్తె” అంటూ 'వేశ్యారూపాన్ని అపవాన్యంచేస్తూ హాస్యోతృ త్తికి అవకాశం కల్పించాడు సారంగపాణి ఈ క్రింది పదంలో. సల్ల వి ? ఎక్కడ నుండి దాపరమాయెనె ' ఇంత చక్కని అందగ త్రై లేని అనుపల్లవి : వెక్కులు పుట్టించి "వేణుగోపాలుని దక్కించుకొని యెవరు ఈన3దురులేరని 11ఎక్కడ!

పదకవితా 'మైభము క్ష81 ఆట చదువు సున్న పాటలంజ మందు బూటకముల కది ' పుట్టినిల్లు సీటు యింతనరాదు నిలువెెల కపటము గూటముపలె._. తివి కూర్చుంటే, కలదు 1ఏక్కుడ [1 అలన పల్వరుస గవ్వలతో వీయములందు కలబంద వానన కలికిమేను చిలుకరౌకు నగరు దలవ చీకటికోన వనలపుమందులసంచి ఒకనిమిష మేమరదు శ1ఎక్క డ1] మొగ చెంపలదిగాక మో మెల్ల 'మొటీమలు దిగబడ్డ చనులు తొర్జెనోరు వగలాడినయను యేదిదిమీద రెజ్లెల్లు యెగళాశళిసేయక వాడేలాగు గూడెనో ఎక్కడ! (వయర్ళు ఇలాగా చక్కటి కవిళావై.భవానికి అటపట్టులు సారంగషాణి. పదాలు. త? త్యాగరాజు కవిత : త్యాగరాజు కృతులలో మాకళువుకం'పే ధాతువుకే పారాన్యం. అందులోని సంగీఠానికే అత్యంత ప్రాధాన్యం. సంగతులు “వేయడంలో సంగీత 'మిద్వాంసుల నై పుణ్యాన్ని పట్టిన్వగలిగిన విశిష్టత ళఈః కృతులలోని 'వరాన విషయం. అయినా అక్కడక్కడా మనోజ్ఞమైన రచన సాగి కవితారీతులు స్పష్టం కాకపోవు. కవితా నై పుణ్యం కంటే నాదోపాసనద్వారా భ క్తి వై రాగ్యాల్ని (వకట్‌ంచిన తీరు సర్వ జనాదరణీయమై క్యాగరాజు హృదయం ఆవిష్కృృత. మవుతుంది 3, 7. 1 చక్కటి కృతిరచన నః సంగితం వదలళివేసినా సహజసుందరమైన భాషా రచనతో కృతి కమనీయమై ఒప్పుళూంఢడం మనం గమనించగలం. దీని శేక్యతి అయినా ఉదాహరణ మే అపు ఈంది. మచ్చుకు అ

82 తెలుగులో పదకవిళ *రాకొళ్ళశివదన ఇంక పరాకా సీకా గుణము కౌరా దవనీ_కాంత కరుణాస్వాంత 11511 నమ్మియున్న నిజదాసులకు_నమ్మికల నొసంగి మజతురా తమ్మికనుల నొకసారి నను.దయ జూడరాదా మరియాదా 11రా11 పారి పారి నిన్ననుదినము . కోరికోరిన వారిని యీ దారిర్భబోచితివా మాయా _ ధారి రారా ఏలుకోరా ॥1రా॥ నీవే దెలిసి కొందువనుచును _ భావించుచును చేను సీపద "సీవంజేసితి నుహాను .. భావ త్యాగరాజునిపై ॥రా1 (శ్యా క్తి 11-350) ఇందులో భ _క్రిపారిళమైన ఆ 'ర్తిగోచరిస్తుంది. రచన మిక్కిలి మనోహరమె సహృదయ హృదయాల్ని అలరిస్తూంది. పై గావల్లవి, అనుపల్ల వుల పృనరావృ త్తితో పొడినప్పుడా ఆ _క్రిమరీమనో హరమై ఉంటుంది. ఇలాగా ఎన్నైనా ఉదాహరించవచ్చు తె 79 వర్ణనలు ఫ్‌ సంగిత (పొరాన్యమే గాని త్యాగరాజు కృతి రచనా సై లికంత 'పారాన్యం లేదని భావించడం కద్దు. కానీ ఆనాదోపసనావ్య గమైన ఆమనో భావాల్ని పరిశీలిస్తే చక్కటి వర్ణనాత్మక శై లి తనంతళానే త్యాగరాజు నోటినుంచి 'వెలువడినట్లు మనం ఆహించగలం. అలాంటి వర్ణనాత్మక శైలికి ఒకటి రెండుదాహరణాలు; బాబముడెన ల! థ్రీరాముని దివ్య మోహన రూపొన్ని గాంచి విశ్వామి కుడు ముగుడెన తీరు ఈ వూ. (కింది కృతిలో త్యాగరాజు జనగన్మోహనంగా వర్షించి తరించాడు.

• జ లక్రలలాడగ గని ఆ రాణ్ముని ఎటుపొంగెనో న్‌. చఇెలుపు మీరగను మారీచుని మదమణచే వేళ 11అ11 ముని కనుసె గ దెలిసి శివ _ ధనువును విరచేసమయ మున త్యాగరాజ వినతుని మోమున రంజిల్లు 11అ]1 (శ్యా. క్రీ 119) *న్హూగ్రీచ్రుని సంహరించేప్పుడు, మునికను "సె గతో హరవిల్లు విరిచేసమయాన మ్‌ అలకలల్లాడు తూండగా, చెలువుమీరే”, ఆశ్రీరామచంధద్రుడు నున కన్నులకు కట్టినట్లు కనిపించక మానడు. ఇది త్యాగరాజు భక్తిపూరితమైన రచనలోని వర్జనావై దగ్ధ్యం.

పదకీవిశా ఏ భవం" క్ర ఇలాగే మరో (సిద్ధ కృతిలొ థ్రీరామచందుని వర్ణన కమనీయంగా చేళాడు. “*ననుపాలింప నడచివచ్చితివో న్మాపాణనాథ 11న వనజనయన మోమును జూచుట జీ వనమని నెనరున మనసు మర్మముందెలిసి 11న1॥1 సురపతి నీలమణి నిభతసుపుతో ఉరమున ముత్యపు సరుల చయముతో కరమున శరకోదండ కాంలితో ధరణీతనయతో శ్యాగరాజార్చిత పన! ఇందులోని పల్డివి, అంతకం'పే అనుపల్ల వి మరి అంతకంకే చరణం ఉత్తరో త్తరం మనోజ్ఞమై త్యాగరాజు హృదయాన్ని ఆవిష్కరిస్తున్నాయి. “దొరకునా ఇటువంటిసేవ 1దొ[ దొరకునాల్బ్పతప సొనరించినభూ _ సురపరులకె న సురలకైన 1దొ1 తుంబుర నారదులు సుగుణకీర్త _ నంబుల నాలాపము 'సేయంగా అంబరీషముఖ్యులు నామముసే _ యంగ జాజులు పై చల్లిగో వింబాధరలగు సురవారయళ _ 'వేణులు నాట్యములాడగా అంబుజభవపాకారు లిరుగడల ,. నన్వయ విరుదావళిని పొగడగా అంబరవాస నతులు కరకంక .. ణఅంబులు ఘల్లనివినరగ నుణీవో రంబులు కదలగ మాచే ఫణిత _ లృంబున నెలకొన్న వారిని కనుగొన 1దొ|!. (శ్యాం కిస. = 84 ఇలాగే గుక్కదిప్పుకోనంత పెద్ద కృతిచేశాడు త్యాగరాజు సర్వసామాన్యంగా చిన్నీ చిన్ని కృతులే అధికం, అందులో ధాత్ముపాధాన్యం ఎక్కువ. ఇక్కడ మాతు (ప్రాధాన్యంళలో రచన సొగింది. మనోహరంగా ఠన్నులకు క'ప్టేవర్జన ఇడి,

134 తెలుగులో పదకవిత 3. 7. 3 భావ చ్మితాలు శబ చిశ్రాలు, పద చిశ్రాలు, థావచి.త్రాలకు శార్జిగరాజు కృతులలో కొదవ యి జేదు. ఏ కృతిలొనై నా వీటిని మనం చూడవచ్చు కద్ది, పద చ్నితాలకు చక్కటి ఉదాహరణ . “ఏల సీ దయరాదు పరాకు -జే"సేపేల సమయముగాదు 11ఏ11 బాల కనకవయ బేల సుజన వరి పాల శ్రీరమాలోల వికృత శర జాల శుభద కరుణాలవాల ఘన సీల సవ్యవనమాలికొాభరణ 11ఏ11 ఏం టం లం (శ్యాం క_1_7) ఒక్కొక్క పాదంతో సగం - ఒక్కొక్క భావచితంగా చితించడం గమ వించగలం. “*సాగమ( జూడ దరమా నీ 11సా॥1 నిగనిగమనుచుంగపోల యుగము బే మెరయు మోము 11సా1 అమరార్శిక పదయుగమో అభయ్య పద కరయుగమో కనుసీయ తనునిందిత కాను కామరిప్పనుత నీ 1సా11 వరవీంబి నమాధర మో వకుళ సుమంబుల యురమో కరధృత శరకోదండ చమరకళాంగ వరమెన 11సా11 చూ చిరనవ్వోముంగురులో మజికన్నులతేటో -వరత్యాగ రాజార్చిత వందనీయ ఇటువంటి 11సా1॥ (శ్యాం క్రీ 11-476) ఒక్కొక్క పాదం ఒక్కొక్క కావచ్చితం ః “*ప్సరిమరి నిశే త మొరలిడ నీ.మనసున దయరాదు 1మ॥1 కరిమొరవిని సరగున చననీకు.కొరణమేమి సర్వాంతర్యామి 11ము

పదకగిళా వైభవం శ 18కి కరుణతో ధృవుని౩3దుట నిల్చిన-కథ విన్నానయ్యా సురరిపు తనయునిశై నరమృగమౌ.-.సూచనలేమయ్యా మరచియున్న వనచరుని శోచిన-మహిమం 'దెలుపవయ్యా ॥ ధరను వెలయు త్యాగరాజ సన్నుత..తరముగాదిక గ్‌! విననయ్యా” 11మ]] (క్యా కీ, 11.312) ఇలాగా శబ్ద, పద్య భావ చిత్రాలు త్యాగరాజు కృతులన్నింటా కోకొల్హలు. 3.7.4 జానపద గేయ రీతులు : అన్నమాచార్యుని పదాల్లో జానపద గేయ రీతులున్నట్లు పూర్వో కం. అదే తీతసీ త్యాగరాజు కృతులలోను జానపద గేయరీతులున్నట్లు సృష్టం. ఉత్సవ ళ్‌ నే సంప్రదాయ కీర్తనల్లో (త్యా కీ. పు_19 2240 లాలి. జోల్క నలుగుపాటిల్లు మేలుకొలుపు, హెచ్చరిక, శోభానే, మంగళం, పవ్వశింపు మొదలై న జానపద గేయ వాణీలు మస్తుగా ఉన్నాయి. ఏ. ₹. $ అలంకారాలు ; త్యాగరాజు కృతులలో శబారాలంకొరాలు సెతం సమకూరి కృతిని సుకృతిని అథ నూ జేశాయి క 7.5 థజ్దాలంకా రాలు క త్యాగరాజు కృతులందు (ప్రాసాన్ముప్రాసాంత్య (పానలకు కొదనలేదు. నృత్యన్ముప్రాన కో చక్కటి ఉదాహరణ ; “*క్షంద్రనము రఘునందన 'సీతు బంధన భ_క్ష్రచందన రామ 11వం1 (శ్రీదమా నాతో వాదమా నే భేదమా ఇది మోదమా రామ 1వం1॥ భారమా రాయబొరమా రాను ॥1వం॥ జ

కీ36 జెలుగులో పదకీవిత వింటిని నమ్ముకొంటిని శర ణఅంటిని రమ్మంటిని రామ 1వం1॥ ఓడను భ కిపీడను నొరుల "పేడను సీ వాడను రామ ॥1వ౦॥” (శా. కీ_148) ఏ. 7.5. లై అన్ధాలంకారాలు | ఉపమా రూపకొలం కారా లీ కింది ప్రసిద్ధ కృతిలో చూడవచ్చు. “వెర్రప్రేయగరాదా లోనీ తిరుపతి వేంకటరమణ మచ్చరమను 11లే!! పరమ ప్పరుష ధర్మాది మోకముల పారందోలుచున్నది నాలోని [811 ఇరవొంద్రగ భుజియించు సమయమున ఈగ తగులు రీతియున్నది న! తః ఫ్రా ష్‌ న! వొగురయని తెలియక మృగ గణములు వచ్చి తగులు రీతియున్నది "వేగము సీిమతము ననుసరింలిన క్యాగరాజనుత మదమత్సరమను 1811 (శ్యా కీ 710 ఇలాగే తక్కిన అలంకారాలు అంచ్సే (పరానంగా శ్తేష, నిందా సుతి, చృష్టాం తం మొదలె నవి అనేకం త్యాగరాజు పదాల్లో ఉన్నాయి. అ నూ. ళం

• ఇలాగా పదకవితా వైభవం స్థూలంగా పరిశీలించడం జరిగింది. ఈ (పకరణం ఈరువాతో (వకరణాల్లో విపరించే విషయావగాహనకు ఉపకరించగలదు.

శీ.0 భాషా విశేషాలు తే పద్యకవుల కంటే పదకవుల భాష సరళమూ, లలితమూనైై సామాన్య జనావగాహన కుసకరింజీ-” ఉండడం ఒక విశేషం. కొందరు వముఖ వదకపల భాషా విశేషాల్ని పరిశీలించడమే ఈ (ప్రకరణోద్దేశం. తన్మూలంగా పదకవుల భాషనంతటిని స్థాలీపులాక న్యాయంగా పరిశిలించినట్లపుతుంది. కలై అన్నమాచార్యుల నంకీ _రృనలు-ఫాపా విశేసూలు ; అన్నమాచాద్యుల సంకీర్తనల్లో ధాకువుకంపే మాతువునకు అంపే సొహి ళ్యానికే అధిక (పాధాన్యమిచ్చినట్లు విమర్శకుల అభ్మిసాయం. అయినప్పటికి అతడు పండితులనేగాక పామరులను సైతం మురిపించే భాషనే (_పయోగించినట్లు స్పష్టమవుతుంది వ. సానూన్య (జల భాప : ఏది యేసైనా అన్నమాచార్యుని సంకీ ర్తనల్లోని భాష సామాన్య (వజల భాష అనడంలో సందేహంలేదు ఇందుకు ఓ ఉదాహరణ ; “కాలచషెల్లా మోనపోవు(ముఇ కానియ్యరా కల శాామెల్లా జర'పేవు కానియ్యరా పల్ల వి॥ ఎడపుల జన్వనపుటింతి నొకతింగూడి కడలనే తిరిగేవు కానియ్యరా మడగట్టుకొకతికు మేలు వాండవై నీవు కడవ చొంకేవు నాతో కొనియ్యరా ॥కొాల॥ బంగారు మెజలుంగుచాయ వడంతీనొకతె “గూడి కంగనాడేపు నాతో కానియ్యరా అంగన నొకతే వెనకమర దాంచయకొని చొ క్కంగంజేసి ముద్దాదేపు కానియ్యరా ॥కాల॥

188 తెలుగులో పదకవిత నంపద గలాపెంగూడి సరసములాడుచు కంపులే పూసీవు కానియ్యరా 'వెంపరలాడుచు సీ వెంట- నొకతెరాలా-" కంసించక 'వేంకపీశ కానియ్యరా” 1కాల॥ (0131) ఇందులో సాయిక థ్రీ వేంకటేశ్వరుని దక్షిణ నాయకత్వాన్ని నిందిస్తూంది, ఇందులోని ాష సర్వసామాన్యమై ఓప్పుతూంది, ఖీ 22 అన్నమాచార్యుని సంకీర్తనల్లోని భాషలో (పత్యేకత ఉంద,” ' ఒక్కపదం మనం చదివినా ఈ విషయం మసకు నృష్టమవుతుంది. అన్నమో చార్యుని భాషా '(వత్యేకత అవగతమసుకుంది. ఆయా వత్యేకతల్ని 'కమంగొ పరిశీలిదాం. చి 42 2.1 తరచు (ప్రయోగించే పదాలు పదబంధాలు; 4.2 22 సంబోధనలో.__*ఆర” దిదులు.ఆల. అన్ములాల (౧-32, కాంతలాల (౮౫1.42), తమ్ములాల, అన్నలాల తల్లులాల, కొమ్మలాల, అక్కలాల (199), తొయ్యలులాల (౧౫౦1-1720 తరుణులాల (౮611-27, పొలళులాల (౧౮|1-_273), నాతులాల, పడతు లాల (౦౦-౩9. 42.23 కొన్ని పదాలు, పదబంధాలు. అదివో (౧౦|-14), ఇద్దివో ౫1-19 44, అల్ల దిచో ౧౦6౬౧-134 అదో (౧9౫-467). డె ఓ దేపులమ్మ (౧౧1-8), ఉద్ధండాన (111-563), ఉద్దండిడపు (౮౮౬112 ఆగడీడపు ౧౮౬7.12), నాటకీడవు (౧0౧-474). వెంగేలు (0ర-1, 4, యేకశానకు ౦౧-3౩), కమ్మటిదాన ౧౮.40, తారుకానాలెల్ల (౧౮౫1-33, వూడిగెప్ప వారము (౧౦౦137) వుందానను (౮౮౦1-36, విందానను (విష్నదానక్సు (౧౦౬౧-12), మోవి:

భాషా 'విశేషాలు 189 వండు. ౧౧౦౦౫౩1), మౌనము ౮లి-149), మంచి జానకొడవు (౮౦.219): నిచ్చనిచ్చ (౮౮11440) అఆసోదాన (౫11 529), ఆసోదకాడవు (౮౫[1,.558) ఎంత యాశోదక త్తెపే (౫౫1౪-13), జాణకత్తె (౮౯25, తట్టుప్పణుగు ౧౮౦ ౨1, విడేలు (౫౨-226), కందణను (౮[1/.4220, లచ్చెనలు (7-46 సేనాసేనా (11-48), అతుమ (ఆత్మ) (11-242), అచ్చుత (1.242), వాయట (౮౬284). ఉల 9,కి కొన్ని (శీయాపదాలు వ గుంపించెనా (ై1[=%,. కాగలించు (౧0|1-(, 4, 8, అముకొన్న (22-19), ఆడుశాను, చల్లుతాను (226), వచ్చితేశు (22-14), డగ్గరితే (దగ్గరికి వస్తె (25-502), మోహము గ లే (గలిగితే (26-44, కూరిమి గలితే (గలి గిత్రే (2690), అనగ ల్తే (గలిగికే) (25-127, ఆడకువే,. చల్ల కవే? కసరకువే (22-409), వినేరు, చూజేరు, నోరూరేరు, కూడేరు (25-32). ఇలాగే ఇంకా ఎన్నో పదాలు తరచుగ్గా తన సాహిత్యమంతటా (_పయోగిం చాడు అన్నమాచార్యుడు. శీల. కి పలుకుబళ్లు ః సలుకుబక్లు, నుడికారాలు, జాతీయాలు, సామెతలు అన్నవి ఏ భాషకై నా (ప్రముఖమైన అంశాలు, వీటి మీదనే ఆ భాషా వైశిష్ట్యం ఆధారపడి ఉంటుంది.

• అలాంటి చక్కటి పలుకదిళ్లను (చయోగించిన రచయితకు ఆ భాషపై గల అధి కారాన్ని (ప్రస్ఫుటం చేస్తుంది. అన్నమాచార్యుడు తన సంకీర్తనల్లో _సయోగించిన పలుకుబిళ్లను పరికిస్తే ఆతనికి తెలుగు భాషాస్వభావం ఎంతగా తెలుసునో సృష్ట నువురుంది, కొన్ని ఉదాహరణలు, అంగడిబెట్టు (111-108), ఇంటిలోని పోరు ((౮1-199ొ, ఒకి గట్టుకొన్నం దుకు (౧౦7౫160), కన్నులవండుగ (౧౮౬౪130), కనులెల్లా యజ్ఞనాయె (1504), కన్ను చేసినాడు (11-66), కాయో పండో (౧౧1-341), కాసుసేయని (10-633), తెగిన గాలివడగవ్వై (114-563), పంచనై తిమి (011-364. రాతి

190 శచెలుగులో జదకవిత గుండె. (౧014), రొమ్మున కుంపటిమైతే (111-181, _సంతలబెట్టితివి 0౮7-270, సూదివెంటదారమై (11-139, ఇలాగా వై నొ ఉదాహరించ వచ్చు. శీ 9, 4 సామెళలు :

రస్మగహణ పారీణులైస పాఠకుల మన;ఃకుక్షీకి సాహిత్యంలోని సామెతలు చక్కటి ఆమెతలు. పె పెచు ఆ కవికి భాషసెగల అధికారాన్ని బటి ఇవ్వగలపు.

జూ లు నూ |

కొన్ని చక్కటి సామెతలు,

అమ్మేటి దొకటియు నసిమిలోని దొకటి (౧౮0 327)

ఈరుదియంోనువచ్చీ నిక నేలమాటలు (01-111)

కొంళుని నీ మొలంగుచ్చికట్టుకానంగద పే .(0301౪7_ 525)

కట్టి చూడ దోసపింద (11.204

రదొయే

గో శ్‌ దానికి గా గొడ్డతేల (౧౮11124

గోదచుట్టుపె రోకటి పోటాయగదమ్మ (౫1-238)

జలవబాక్షి మోవితేనె చందమామ గుటకలు (౫౦77)

పిలువని 'పేరటమై పిరిగొన వేడుక (24.276)

పూచిన తంగేడువలె పొదలీ మావలప్ప (22-511

శిరసుండ మోకాల శేసయేటికే (25-441)

ఇలాంటి సామెతలు అన్నమాచార్యుని సంకీ ర్రనలన్నిటా కోకొల్లలు. పైగా అవి సందర్భోచితమై సహృదయులని సంతసింప జేస్తూంటాయి 32.5 సంధి:

సళక్షణమెన సంధికార్యం అన్నమాచార్యుల సంకీ ర్రనలన్నిటా ఉంది

యూ. చాతీ

అయితే అప్పరూపమైన సంధికార్యాలు ఎడనెడ కనిపిసాయి

భాషా విశేషాలు 19] 4251 క్యార్థ శీకారసంధులు ; ఆకుమడచిచ్చేటి (22-263). కలసిమెలకుండగా (25-13), కూడుం డేను (22.71), చెల్లుండగా, (22-112), పవ్వళించుండగా (22.21). 4. 2 ౨ 2 విచ్శితమైన సంధి : ఆపెలిగితే ౬ ఆపె _ అలిగితే (22-274 ఎవ్వతికో ౬ ఎవ్వతె..ఒకో (25-82) 4. 2. 5 3౩ (తికసంధిలాంటి నంధి : ఒబ్బుద్ధి న ఓ బుద్ధి క్‌ ఒక్‌ బుద్ధి (25-529) నియ్యాన ౬ సీ యాన ఇనీ 1 ఆన (25 88) వియ్యిచ్చ ౬ సీష యిచ్చ ౬ సీ ఇచ్చ (25-497) శ 25.4 (దుతంమాద యజడాగమం ౫ చలము యెందాకా (25-19) వరాపనీకు యేమి 'సేసేవు (22-509) సుద్దులు యడుగవలెనా (22.494) న! 4. 2. 5 5 యజడాగముం రాలేదు నంధి కలుగలేదు, వెలఇణంచ వచ్చునా (25-320) నా ఇంపుసొంపులు (25.476) 4, 2 5 6 యడగమానికి బదులు “వి డాగనుం; మరచి వూరకుండితే (24-189) గీ 2వ 7 దీర మున్నా (దుతకార్యం ; సీవూంజుట్టమవౌదువు (24-241)

ళ్ళి శెలుగులో పదకవితో కేవలం విలక్షణమైన సంధులు కొన్నింటిని మాతమే ఇచట దిక్సదర్శనగా చూపించడం జరిగింది. 4 2. 6 సమాసాలు సలక్షణమైన సమాసాలు అన్నమాచార్యుల సంక్షీర్తనల్లో సామాన్యమే. అయితే చాలవరకు ఈ సమాన కల్పనలో దిహురీతుల పోయినట్టు స్పష్టనువుతుంది సరిశీలనవల్ల . విలక్షణమూ, అప్పరూపమూ అయిన సమాసొాలను చూద్దాం. 4 2 6 1 తెలుగులో చక్కటి సమాసాలు :; చందమ్మి పూవుదండలు (25౯-136) నిలుపుంగొలువెల్లా (26.32%) పెక్కు పనులవాండవు (24.3) మొగమిచ్చ చెలులము (22-33) వాడుమోవి (24-12) సందడి కొలువు (24) ౧ 4 2 6 2 రి సమాసాలు, జా వైరి సమాసాల్ని చాలా. విరివిగా అన్న మాచార్యుడు చ్రయోగించాడు. మచ్చుకు కొన్ని. అతి వేడుక (25.298), అనేక పంళగాడవు' (24.136): ఘన జన్వనము (26-262), శఈన నిజబానలు (22-266), నానా జాతివండ్లు (25.91), నానా సొమ్ములు (3-125), పాణ [ప్రాణనే _సమైనచోట' (26-240, యేమ జవ్వన మదపు పెండ్లి కొడుకవు (22549, భారీతనము (3.197, సురత చిన్నెలు (24-24) _/4ఉ2.6.58 విలక్షణ సమాసాలు ; కంచపుమోవి (మోవికంచము (26414), కూపనరకమున (నరకకూపనున (23, పండు మోవితేనె (మోవిపండుతేనె- (26-79), పడగవాతెరయె త్రి (వాతెరవడగయె ్ఞ్రి (25.550),

భాషా విశీషాలు 193 426.4 వింతగా మరోరీతీని సమాసాలు కళ్చించడం చూపవచ్చు. వీటిలో సందింధ వాచకొన్ని పదబంధ మధ్యంలో ఉంచడం వీటిలోని విశేషం.

తుమ్మిదల బజెదరని గుంప్పలు (బెదరని తుమ్మెదల గుంపులు (24.239) దొంతుల నాయానలకు (నాయాసల దొంతులకు (25-447), 'మెచ్చితి నిన్నప్పటి 'మేలుమేలు (అప్పటి నిన్ను 'మెచ్చితి 'మేలుమేలు (224-570): 'రెష్బలనీలోని చూపే (నీ రెప్పలలోనిచూసే (225-373), విమలప్ప నీపళికి (వీ విమలపుపతిక్సి (224-36). శీ 27 విభ కులు :

ల (వఠనుకు దఐబదులు షస్టి ? కూరిమితో మీకు మీక కొలిచేవోరా (మీపమీశ్రే (యర మనరాదు సీ కింక మముంగాన వలెను (సీ వింక్ర (గా36క) ద్వితీయకు బదులు షష్టి గ్‌ ఇంతికి నీవు వలచు టిందరము నెటుంగుదుము (ఇంతిన్సి (22-22) చేసుకోవయ్య పెండ్లి చెలితోను (బెలిన్సి (223-513) తృతీయకు పదులు ద్వితియ ;

లంకె లూడుపే 'మీలుయీ

కింకరులను నలంగెండి కం'పెను (కింకరులచేత (2.186). ఇలాగేతక్కీన విభృప్తలకుపై ఈం ఉదాహరణ లిన్వవచ్చు. " " 4. 2. 8 రాయలనీమ మాండలికాలు : 4, 2. 8, 1 పదాలు:

న _.పదకవిత 194 తెలుగులో. అసిమి (అమ్మేటి దొకటియు నసిమిలోని దొకట్సి (22-327) ఎ? 0 ఒడ్డారాలు (ఒయ్యారమన్సు (24 170) ఒబ్బిడిగా (నిశ్చంతగా, హాయిగా, వ్రత్యేకంగ్యా (24-278) కణజాలు (పాఠరల్సు (24-235) కమ్ముల (కిమ్ముల్న్రే (రహస్యంగ్యా (22-220) చరసలు (చెరువుల మరవలుు (47) విగ్గె (వ్విరగా-గట్టిగా.ఉచ్చారణ్య (24-429) (సారంగపాణ...ఓిగ్గెకుయ్యవద్దు..194) మంకు (మూర్జత్వం) (24-425) (మంకు ; .ళుంటిలోఫ జాయునుంకజీవి+వీమున.. (222142) సరాకా (సరాకా_తమాష్సా 32314 'నైళమే (సన్నని, సూత్మం, ఇంకా శేలిక్క, చులకన అనిగూడా) (12-304 ళా ఉల, 8.2 కదబంథాలు ఆపసోపము (22.198) ఉద్దు పుద్దులె జతలు జత్మథై 274 [ఇలాంటిదే "వేనున 'ప్రయోగం_ఉద్ది గూడి “ఉద్దీగూడి (బతుకు చుర్ముగ్రునేష” (140,670) నెల్లిచెట్టు (ఉసిరిక చెట్టు (25.43) 4, ల. రత్రి ీయావడాలు థి అగడె తిమి (పలచనై తిమి, నిందమో సిమి 24.271) యా యక్‌ అభీ ఎగజోసి (సన్నల యెగపోసి (2366)

భోషో విశీషాలు [తక (ష్యేతయ్య-ఏమేమో విభునితో ఎగటోస్‌రే'. స్వీ. జ)! ఏకారేపు (225.34) చొకళించి (తస్నించి (224-138) పంగించు (ఎ త్తిపొతుచు (22.120) వెంపరలాడు (అతంగా వెదకు .(12-51) 4 2.6.4 వాకోస్టలు" ;" ఆకునుడ చిచ్యెను-(తములపౌకులు చిలకలు కట్టిషచ్చేను) (3187) ఉప్మదో రాదుకదే (ఉష్మదవం) (3-190 ఎగదిగ పోతల్రై తే నేడచొచ్చేదే (224270) - సీవగన ఆదరించితే (25-256) పూచుకనే మాటాడిళి (22544) ముయికి మయాయే (3-20) “మయ్యికిముయ్యి అయితు" (సృరందరదాస్సు 42,85 పై పరిశీలనవల్ల అన్నమాచార్యుని సంకీ ర్హనల్లోని రాయల సీమ మాండలిక పదజాలం, దానిన్వరూప స్వభావాలు, సూక్మెతి సూక్ముమైన అర్థభేదాలు చొఎదలెన అంళాలన్నీ మనకు. సృష్టమపుాయి, దీనికి అనుబంధంగా మరికొన్ని అంకాలు సెతం మన మిక్కడ పరిశీలించడం అవసరం. వింత (పయో గాలు ఆన్య దేళ్యాల్నిగూర్చి స్టూలంగాభోన్దాం, 42, 9 ఏంత (నయోగాలు వ అన్న మాచాడ్యని జంకికనలోని' ధ్వనులతో, పదాల్లో, పదబంధోల్లో, 6 అన్‌ గ ళం లై కియలో, వాక్యాల్లో ఈ పెక్సువింతలు నునం, చూడగలం. నో సో ట్రా 4. 2.9.1 ధ్యనుల మాప్పలు ; : శీ. 2. 9. [ 1 గి కు బదులు "వి

196 ఇలుగుళో పదకవిత

అదివో (౬ అదిగో (1214) తల్ల దివో (46 అల్లదిగోో (22.134

ఇదివో (6 ఇదిగో (12.19, 44

+జ్లి కు బదులు *చి

చింక చందురుడు (4 జింక చందురుడు (12-261) చింక చూస్తలది (౬ జింక చూప్పలది (24.166) చింక బెదురులాడి (6 జింక ఇదురులాడ్సి (12-261 *జీ కు బదులు *సి

సింక సూపనాపైై సూపడుగా (జింక 1239)

4.2.9.1.3 “టి క బదులు *తొ

తక్కులునూను (౬ టక్కులునాన్సు (12.151) తెంకి (౬ శెంక్సి (26-27

తక్కరి "(౬ టక్కరి (26-27

తక్కరీడు (౬ టక్కు రీడుు (25-204)

నగుళగాక (6 నగుటగాక (22-213

దూరతగాళ (6 దూరుటగాకు (25-461

జోడౌ తెరుగవా (6 జోడొ'టెరుగవ్యా (25-523)

శ.2 9.1.4 “డో కు బదులు “ర!” జర'సేరా (౬ జడ సేర్రా (25-189) జఅయుచు (ఈజడయుచుు. (25.199)

భాషా విశేషాలు 19?

4.2,9,1.5 “ణి కు బదులు *డి నుగుడవన్నిటా (౬ సుగుణవన్నిట్లా (22.506)

4.2 9.1.6 “ది” కు దిదులు *ళఈి తిట్టమై (6 దిట్టమై) (9-64)

4.2.9.1.7 “ని కు బదులు *ణ?” తట్టుపుణుగు (6 తట్టుపునుగు ( 2198) కుందణము (౬ కుందనను)ు (24-422) అయిరాణి (౬ అయిరేన్సి (12.189) యోగిణి (౬ యోగిని (22.537 *జ్ఫి కృ బదులు *రి చిరుకులు (౬ చినుకులు (24-79)

429.18 “హాస్వాని"కి బదులు “దిర్హ ౦” తోంగిచూచి (6 తొంగిచూచిి _ (24-73) పానిపట్టి (6 పనివట్టి (25-265) బాయిటవేయగనేల (౬ బయట 'వేయగనేల్సి (25-252)

4.2 9,1 9 “డిరం” మీద “పూరానుస్వారం”

న! ణి ఏంటిమాటలు (4 ఏంటినూటలు (39-223 గాంటప (6 గాటపు (3-214) పైండి (౬ పైడి (3-585) బాట్‌ నీ సుదులెల్ల (6 నీ సుదులేల్డ సె (3-514)

కేతకి తెలుగులో పదకచిళ

ముగురెరిగిన (౬ ముగ్గులెరిగిన్సు (25507)

పూనివటి (ఉపూనిపట్టి, (26-89) _

మక్కవచలితి (౬ మక్కువచల్లి తి (26-90

పానిపటి (౬ పానివట్టి (26.120 4, 29.1.]1 లేని ద్విరుక్తత :

అడ్డలింపుచు (6 అదలించుచు (12-242)

అద్దలించు (6 అదలించ్చు (3.115

అద్దిగో (౬ అదిగో (3.219

అద్దరిపాటుండగాను (4 అదరిపాటుండగాను (26-176 4.2,9.1.12 అశతరతోపం :

ఉపారము (౬ ఉపాహారము), (22-537)

దాకొని (6 దాగికొన్సి (25.32)

చిత్తరున (౬ చిత్తరువున (252330)

తనుపై జేయికేసి (౬ తనువువై. జేయివేస్సే (26.75)

తిరుగుకంచె (6 తిదుగుట న. (2-3)

మోహము గళ్తే (౬ మోహము గలిగిచే (26-4ఖ: 4292 పదాలు;

ఘనురాలు (25-26); జాణడు (12-201

నావొల్లి (నావల్ల) (2-4, (_భమతు (భ్రమ (22277

సంగకాలు (స్నేహితులు (సంగాతోఒరియాభోషలోో (24...119

థాగ్యనుం తులు (భాగ్యవంతులు (24... 9399)

లేనుగా (లెన్సగ్రా. (25-33)

భాషా “విశేషాలు సరం సంతము (సొంతమ్మ్భు (25-119) 4 2,9,3 పదబంధాలు ; ఊడిగమా పె (దాసి, ,పనిమనిషి, -పసికళ్హ్రై (22-5) జంప్పల సిగ్గులు (జంపు_పొడవు..సిగ్గులయొక్క జంప్పలు (22-544) (6| జంపునసీచనులు (24-190 సిగ్గరి పెండ్లి కొడుకు ౫ 26 సిగరి షెంగ్రికూతురు | (2-76) ఖై ళం *. అంటురాయి (అయస్కాంతం) (24.20 వాలుక చూపులు (వాలుచూపులు (22--478) సపొపగిరుగువారు (ఇరుగుపొరుగువారు (24.379) పూతసిగ్గు (24.561, ఊత చెష్కబేతులరో (24.56 4.29 4 శీచూ పదాలు : అసలాసలు పుట్టించు (మిక్కిలి అఆళ పుట్టించు (24.50) యాల దగరేవు (ఎందుకు దగ్గరకువస్తాపు (12.69) శ్‌ శ్‌ జాతా ఆతడెన్వరౌళా (ఆతడు నాకేమపుతాడు (12థట) గయ్యాలించు (గయ్యాశిమీద ఇంచుక్కు) (24.342 సోకింపించు (స్రోకించి ేరణ రహితంగా (25.20) నవ్వింపించి (నవ్వించి గా ్రి (25-268) ఈదింపించరాదా (ఈదించరాదా (పేరణ రహితంగా (25...205) అక్కరగలపు నీవు (అక్కర గలిగిన సీపు (౫44)

తరి ప్రల్పగులో పదకనితో జేసినదోనము వాసు (చేసిన దోషము వాయు (22.2) సిగ్గువడకువయ్య (నిస్టు వడకుమయ్య) (222) నిజమీయవయ్య (నిజం చెృనయ్య) (222) పారనేల పేసేప (ఏలపారేశేపు (22-192) దయగల డాతండు (ఆతడు దయగలవాడుు (22__217) అపె పెబ తిగలపు (ఆపె పెబ త్తిగలవాడ పు (222.42) న |! ఇల అాన్‌ సీ చృకము అత్మిపకాపి (నీ చ్మకము అతి (ప్రతాపము గలది (24.246) సీ పాదములు గుద్దగరాదా (నీపాదములు పట్టగ (పిసుగగ్భరాద్యా (24-280) పాయపు మదాన నన్నే పలుకరాదా (పలుకరించరాదా (25.5) మన'పేల కరగవురా (నీ మనసేల కరగదుర్భా (224.90 4229,5. వచనం? ఏకవచనానికి బదులు బహువచనం. “మాక నీపులోగుదురా (లోగుదువా (24-74) బహువచనానికి బదులు ఏకవచనం. “స్లీక్ష్య బాజై కాచుకొన్నది (కాచుకొన్నవి (24.86) ఇలాగా వివిధ విధాల వింత (వయోగాలు చేయడం అన్నమాచార్యుని స్వాతంగ్యాన్ని, గడుసుదనాన్ని, అంతకంచే పదకవిశాపితామహునిగా అతనికి థాషపై గల అధికారాన్ని న్పస్తం చేస్తున్నాయి. డి 2 10. అన్య బేశ్యాలు : అరబ్బీ, ఉర్దూ హిందీ: కన్నడం, తమిళం మొదలైన అన్య దేశ్యాలు 'పెతం అస మయ్య సొహిత(౦లో కనిపిసాయి. మి రం [1 సన్తి 42101 అరచ్బీ, హిందీ జగడాలు (129). జగడించె (12 _౨6) దాపురే భేద్దావదాలు | (12.147, 115)

భాషా విశేషాలు 201

"సెభా సందురక (౦1.153), జూటరి ద౦-173),. జూటు (౧౮౦౪230), కళ్లాలు (౧౮౦౦-521),. కబురులే (11-123). పొజులు (౫-24 49.102 కన్నడ ఉచాలు!

ఇళకకేపొద్దు ౧౮౦౪-280), వెజకు 1.17%),

బెళక (౫11-363), అప్పణిీ (య్యజాలవలెగ్యా (౧౮-227),

అప్పణ (సీకిచ్చెనోో (౮౫1-390),

4.2. 10.8 తమిళపడాలు

ఉడయవరులో (11-229), తిరుమం్యతము' (1౫౬242), తిరువాముడి

=జ్తీ,

, (1౫-195), (్రేన్సా మొదలారి (వద్ద (06249), తిరుమణి (౮౬245), వల్లాండు. పల్లాండు, పెరుమాట్ల (౫-132),' తిరువేంగళప్పడు (౮౮౦౫-౩365), విజ్ఞాపజి (వారు (౮౮౬[౫-281), అళగిరి (౮౦౮-457)

ఇలాగా అనాడు ,(ప్రబారములోఉన్న_ అన్య దేశ్యాలు "నైతం అన్నమా చార్యుని సంకీర్తనల్లో చోటు చేసుకొన్నాయం'టే బాషమీద అన్న మాచార్యునికి అధి కారమూ, అనాటి ఆ భాషాబలమూ స్పస్టమవుతాయి.

4.2.11 _ ఇదికేవలం అన్నమాచార్యుని సంకి _ర్తనల్లోని మాండలిక పద వయోగానికి సందింధించిన దిజ్మాాత (వదర్శన మ్మాతమే. ఇంకొ లోతుగా పరిశీలించి, సూక్ష్మితి సూత్మమైన అన్నమాచార్యుని భాషారీతుల్ని (పత్యేకించి అన్నమాచార్యుని మాండలిక పద్మవయోగాన్ని గూర్చి వరిశోధస చేయవలసిన అవసర మెంత నావుంది. దానినల్ల అన్న మాచారుగ్థని పృదయావిష్కరణకు విముక్తులం కాగలమని భావిస్తాను.

202 తెలుగులో పదకవిత క్తీకి వ్మేతయ్య పదాలు _ భాప అన్నమాచాట్యలు _తన్గపద్షాల్లో ధాతుమాతుపుల్లో మాతుస కే _పాధాన్యమిచ్చి నాడన్నరి పూర్వో కం. కాని క్షేతయ్య అలాకాక తనపదాల్లో ధాతు మాతువులకు అనగా సంగీత సాహిత్యాలకు సమ్మ పాధాన్యమిచ్చి, దానికి అభినయం జోడించిన వాగేయకారుడవి విజులకు తెనిసిందే. పె పెచ్చు; తెలుగులో తిక్కన తరువాత గ మో కలా శ్‌ తేటతెలుగు నుడులను, పలుకుబల్టిము ప్రయోగించిన జాతియకవి క్షేతయ్య. క,3,1 జాను తెనుగు ; తెలుగు నుడ్‌కారంతో సర్వశోభాయమానంగా జానుతెనుగులో రచించడమే పల్లి వీ ; వేళకాదుర గడియ_తాభరసామి। అ. వ చాలు చాలు పది_వేల౭న నిది 1 వేళ ఊరక నా పై'నీ_నేరమెంచక పోఠుచు పూబావజగారున్నారోయి కూరిమి నాతోడి.కోడలి పడికింట చేరక యందుండ_మేరకాదోయి ॥వేళ॥ ఒద్దికతో మన,..మిడరము కూడి ంకె సుదులాడుట కిది. పొద్దుకాదోయి చి న్న! పద్దుమీరగ వా_వగవాలి వద్దనే సుద్రివిన్న ౧ళ..కొద్రికాదోయి గ చి బ్‌ -(స్‌ంగి-వేం-వ. +శక్‌ళ ఇందులో “వేళ” అన్న "శబ్దం ఈ పిపే, సంస్కృత కజాల (పస కిలేక తేట ల. హాన్‌ క్ష గాల ఇ (ఆ అక్సా తెలుగు మూటలతో క్షేతయ్య ఎంత చక్కటి షదరచన చేశాడో గమనించవచ్చు. “క+రక్క నేరమెంచక్కు పోరుచు, ఒద్దికతో “సుద్దులాడుటకు, పగవారివద్దనే సుద్ది విన్నంత, కొద్దికాదోయి” “మొదలైన పలుకుబిళ్ళ (బలమూ, 'సౌగసూ తెలుగు భాష తెలిసిన ఎవరితె నా అవగతనువుతుంది.

భాషా విశేషాలు 203 4 8.2 సామెతలు ;

ప్‌. భాషకైనా సామెతలు, లోకో క్షులే జీవగ్యరలు. ఆ థాషాతత్న్తాాన్ని ఎంతగా ఒక కవి గుర్రించగలిగిందీ, అతగువాజే? లోకో కులు, సామెతలనుదిట్టి ఉంటుంది. అతికినట్లు, సందర్భోచితంగా లోకో క్తులను తెలుగులోవొడిన కవి బేమకూర వేంకటకవి అనీ, “అప్పటికున్న సొపాళ్యాన్నంతటిని చాల సున్నితమైన వినర్శతో పరిశిలించిన కుశ్వాగబుద్ధో” అనీ తాపీ ధర్మారావు గారంటారుః నిజమే. జేమకూర సమకాలికుడై న క్షైతయ్య'నైతం ఆసాటి భాషానుర్మం జొగా తెలిసిన వాడే. అందుకాతడు వాడిన సొమెతలే"- పరను"నిదర్శనాలు.. “వ్మిరవీగుళున్న” నాయికను నథి పరిహసిస్తూన్న “ఎన్ని పోకిళ్లబోయేనే” (సీగవేం-సా. 27) అన్నవదంలో' క్ష్మేశయ్య "మూడు సామెతలు చయోగించాడు,. ఇవి సహజ సిద్ధంగా సందర్భోచితంగా వొటికవి వచ్చి అ పదంలో చోటు చేసుకోన్నాయి. *“అల్వం పటాఖిక్షం” అన్న సంస్కృృళంలోవి సామెతను వాడాడు కవి “"అల్బునిక్‌ ధరనై శ్వర్యము వచ్చికే అరదరాత్‌రి గొడుగు బబ్టుకొన్నట్లు”, ఎన్నడేక్కనివాడు

చా యణ ళా

గ్భురమెక్కి తే ముందు వెనుకైనట్లు” అన్న సామెతలు సహజంగా నిత్య జీవి తంలో తెలుగు వాడు హిడడం కద్దు. ఇది క్షేతయ్య తెలుగుభాషా జీవత త్త్వాన్ని గుర్తించిన విధం. ఇది మహాకవి లక్షణం. ఇష్లే మరికొన్ని సామతలు మనం ప్రతిదినం వాడేపే కరిసిసాయి.

“అరటాకు సామెతయట్లు (సీ. గ్‌ 'వేంఎస్వీ-12%)

ఇఎటగెరి” రచ్చగేలవ వలెనను (సీ. గి. వేం.స్వీ-82

ఈనిన పులివంటి కోపమెందు పోయెనో (సీగి జేం. స్వీ, 48)

ఏ ష్పట్టలో ఏ మున్నదో ఎరుగనై తిని (, 9 క4

కలిమిలేములనగ కావడికుండలు (12, సార)

కాలముపోపును కడకు మాట్‌ నిలుచును. (౫ + 1ల్స్‌

చలియించని నిండుకుండనలె నుండునష్కు (౫ 9 97)

చిలుక బూరుగమాను ఫలము కొసించి

చించించి నట్లాయనే (౫ 4 ఈ)

కై04 కెలుగులో కదకవిత చెడకు తీపని వేరుతో పెకలించేవ (౪ పు 13) ఈశడయ కేనొాకటి తలంచితే దైవమొకటి తలచినందుకు (౫; స్వీ 49) ఈలవాతెసరిక్‌ శకృంచవళమె ( క ప =3ిక్ష్రే తెల్లనివెల్ల పాలు నల్లునివి సీళ్లమచు (౫ న్వ్‌ 84) లా ల్‌! క! ల! నాప్టైగల ేమ నీటిపై 'ఛ్రాలామెనేమో' (=; 8 ఆట పామాడి జోగివలి పాయెనా (చికుకు (=: ౪౩ ఆక్స్‌ నుక్కున వాక్కున నొకటి. మదినొకటి (3 13 మేకవన్నె పులివంటి చెలులే ( ణం 88) వాసిగ నేరు గడచి'తే పుట్టివాని'కే పొమ్మన్నమాట నిజమాయె స్‌.గివేం-స్వీ.179 సొరిది వతముచెడిన సుఖము లేదాయెగదా (౫ పక్కి ఇట్లీ సామెతలు సందర్భోచితంగా వాడి తెలుగుతో తన పదకవితకు ఎంతో విశిష్టతని కొనితెచ్బాడు క్షైతయ్య. ఉ,తి,8ి పలుకుబళ్లు 1 సామెతలలాగే వలుకుబిళ్లు సైతం ఆభాషా జీవతళత్తా నన్ని బట్టిన్వ గలవన్న విషయం పూర్వో క్షం. సర్వజన విదితం. పలుకుబళు 'తేదా నుడికారాలు అన్నవి ల! భా శ పతి భాషలోనూ ఉంటాయి. ఆవి దాని సొంతం. వీటిని సమంగా ఒక భాషలో నుంచి మరో భాషలోనీకి అనువదించడం చిక్కైన సంగతి, ఇదే ఆ బాష గొవ్వ దనానికీ కారణభూతం. క్షేతయ్య తన పదాల్లో తెలుగు పలుకుదిళ్ల ను కోకొ నొ లుగా వాడుకొన్నాడు అనడం కంపే అవి ఆయాపదాలో వచ్చిచేరాయి అనడమే ళ్‌ సముచితం. “బాగాయె నీవగలెల్ల మా . బాగాయో (స్వీ-గీ, వేం-స్వీ. 1) అనే పల వివుంది. ఇందులో పదంలోని (వధానభావం ఇమిడిఉంది. నాయకుడుబేసిన వగలను నాయిక దూరుతూంది “బాగాయోో అన్నది తెలుగు సలుకుదిడి ఈనాడు గూడ రాయలసీమ పల్లె పట్టులలో “దాగాయ, మాబాగాయి అన్నమాటలు విని

భాషా విశేషాలు 205 పిసూనే ఉంటాయి. వల్లి వి, అనువల్ల వి, తరువాత చరణొంతాల్లో పునరు కి బేయ అతి “టి అణానొ

డంలో నాయకుని చేష్టలకు నాయిక ఎంతగా నిందిస్తూందో = అభావ సాందతను, గాఢతను, స్ఫూర్తిని స్పష్టం చేస్తూంది. ఇదే. ఆ వలుకుబడిలోని గొవ్చదనం. అంతేగాక ఆయా పలుకుిళ్ల ప్ర, తెలుగుదనాన్ని, జొతీయతను స్పష్టంచే-పే సామర్హ్యం ఉంది. అది శకవియొక్క_, భాషామర్మజ్ఞత పై ఆధారపడి ఉంటుంది తెలుగుభాషా స్వథాపాన్ని పట్టి ఇచ్చిన తిక్కన తరువాత క్షేతయ్యనే 'పేర్కొానవలసి ఉంది. క్షేతయ్య వలుకుబళ్ల నన్నిటిని ఏర్చి కూర్చడం ఇచట సాధ్యమయ్యే పనికాదు. అందుశై (ప్రత్యేకమైన కృషీ, ' పరిసోధవా అవసరం. అదే ఒక సిద్దాంతవ్యానం

న. కూ వ! అవుతుంది. కొన్నింటిని మ్మాతమే నేనిక్కడ 'పేర్కొంటున్నాను. అంగడి బెట్టకును, అడుగులకు మడుగులొ త్తిన, అదురు బెదురు లేక అపురూప దర్శనం వాయె, అరటాకు సామెత్మ అసురు సురన్నది, అడిథవృకు దోసము, ఆనబెట్టి ఆపద లేమైన కాపురము చే'సేనా; ఆరుదూరు చేనెనే, ఇంతింత అనరాదమ్మా, ఇందు పిన్న పెద్దలెన్వరు లేర ఇరుచెవినెరుగనీక్క ఇసుమంతయిన తెలియదాయె, ఈ రాయ బోర మెంతదాక నడిపెదపే, ఉట్టిపడ్డట్లు, ఉన్నదా నామీద ఉల్లమునదయ, ఊరక అలిగినానటర్కే ఎక్కడిజోలి, ఎన్నాళ్ల 'కెన్నాళ్లకు, ఏపుటలో ఏ మున్నచో,

ళా ళం ల ఏ మందుబెట్టిరో చెలులు, ఏమో నాటికాయెపోయె, ఐరాదేనే స్త్వము, కనులపందుగ స నొత్తుక, కన్నెత్తి చూడడమ్మూ కలనై నాగాని, కలకలమని నవ్వి, కాళ్ళ వేళ్ళు వెన గుచు, కాళ్లచేకులు తడబడు, కొండంత కాపురమే, కోవము ముక్కున నున్నది, ల గు తకానివలె, గునగుసమని, చలించని నిండుకుండవలె, చేతిలో చేయినేసిన, చొక్కుపడి చల్లి నట్లాయే, _ తగపుమాలిన దైవము, తలవాకిలి ఇల్లుసుమీ” ఇవి రాణా షు

కొన్ని మచ్చునకు మతమే. ఆయా సందర్భాల్లో ఆ పలుకుబిళ్ల ను వరిశీలించి నపుడే నిజస్థతి, స్వన్వరూపం న్పష్టం కాగలవు. 4&.కి.&ఉ రాయలనీమ భావ :

క్షేతయ్య పదాల్లో రాయలసీమ నొడుకలోని భాషావదాలు ఎడనెడ కని

ళం

పిసాయి,

266 తెలుగులో వదకవిత

“నోఫ్ట్సీద్ర, నెనరుగల్లి_నావారివలె నుండీ

యేమేమో విభునిక_నెగదోనిరే

ఆమాట నిజముచేసి_యతడిందు రాకున్నాడు

వొమాక్షిరో : మేక_వన్నె పులినంటి చెలులౌ” (సీ-గి-పేం..స్వీ98)

ఇందులో *విభునితో నెగటోసిరే” అన్నది. ఈనాడుగూడ రాయలసీమ పల్లెలలో వినిపించే మాట. “మేకవన్నె పుఠలివంటి ఇెలులు”. లేనీపోని కల్లబొల్లి మాటలుుచెప్పి “విభుని” తనకు కాకుండా చేశారట. మెదపే కొంత అనుమానం ,గలి నాయకునకు మరికొన్ని. చాడిమాటలు చెప్పి, విభుని అనుమానాన్ని నురింత, అధికం చేశారన్న అర్జోన్నిస్తుంది చయోగం. “అగ్రిగితే మీరేమైన నార్బేర్లో తిళ్చెరో; అరులు మరులుబేస్తి అసురుసురు మనెను, అకడ జారుకొన్నాడు, ఆడణాడ దిరుగుచు, అపేళ తెలియ కేమారితి, ఇదెక్కడి జోల్మి ఈడకు, ఈష్బపొద్దు మంచి దినము, ఎంతట (పొద్దుగూకదు, ఎదురెదురు చూచేవు, ఏమో నాటికాయె పోయె, కద్దోలేదో, కలకలనగుతూ (కలకలనవ్వుత్సూ, కావలెనమ్మా వానిక్తట్ల, కుయ్యకు మని, గదిమి, _గక్కున' దానింటికేగిన తడవు చులకగా జూబెదపు, చులకన జేసీ చూచేవట్ల, చౌక చేసినారిక, తప్పు (మొక్కులు (మొక్కుుచుు. తాళగలరు, దేవు నాన్న నన్నుంచు కొమ్మని, సీ కోవము-కొల్ల పోవద్దా నేడడి చెప్పసక్కెెము. గాదు, పద్దులేవి, పుణ్యమయ్యా ని, వైనిండ (ఒళ్లంచ్సా అలద్కి ఫలమేమి కద్దు, మందు బెట్టి, మందులమారిది, మగవాడు పాలుమాలిన గాని, మొన్నటాళనుండి, యాడైైనా (ఎక్కడైనా), వంతులు వేస్తి వల్లెవాటు వేసి, వారీడపు వచ్చే మనసులేదు, వాని కోసరమై సందె జామువేళ, సర్నిపొద్దు వాయె _ ఇవన్నీ ఈ నాటికీ రాయల సీమలో పల్లైప్రజల వాడుకలో మనం వినవచ్చు ఇలాంటి వాడుకలను, పలుకు బిళ్లను, వయోగాలను గాంచిన డా టి. కోదండరామయ్య గారు క్షేతయ్య రాయలసీమవాసి గావచ్చునని తలంచుచున్నారు. కాని క్షేతయ్య మొవ్వనుంచి నుధుర వరకు, కన్యాకుమారినుంచి గోలకొండ వరకు. ఆం, ధదేశమంతటా య్య చేసినవాడు గనుక అతనిలో ఇలాంటి వాడుక లుండడంలో ఆశ్చర్యం లేదు, ఉీలైంర్‌ కొన్ని వింత (యోగాలు న

క్షేత్రయ్య పదాల్లో కొంతవరకు ఆపూర్వంగానూ, కొంత వింతగానూ ఉన్న పయోగాలు కొన్నీ క్వచిత్తుగా కనిపి స్తున్నాయి.

భాషా విశేషాలు 207 “వాడి వేడి శరముల వంటి నా చురుకు మాటలకు వాడుగాగ తాకొనివచ్చె నావిడిదిక” (సీ-గి-వేం..48) ఇందు నాయిక అంటూంది నాయకుని 'సిగ్గుమాలిన తనాన్ని గూర్చి. “అన్సారి 'వేడి ళరములవంటి చురుకు మాట” అట : వాడి శరముల వంటిమాటోలనడం సామాన్నమే.. కానీ వాడితోపాటు “వేడి సైతం ఉన్నదట. అవి మొదకే చురుకు మాటలు_వాటికి వాడి, వేడి విశేషణాలను వాడి క్షేతయ్య _ నాయిక మాటల చురుకుదనాన్ని నృషం బేళాడు. ఉత “ఏది “ఆసల్తాడి [ఆళబెట్టి (సీ-గి-వేం-సీళ్ర.140) కోపము. సేయవచ్చునా (కోపగించ వచ్చునా (స్మీగి.పేం.స్వీ __101))] దయవాడ నవెనట[దయగలిగిన వాడననెనట( 19 _157గ దాగియుండుకొని (దాగియుండి ( ఃా వగా ననువంటిది (నా వంటిది ( ౪... సాం37).] పరవాసేయగ [[క్రమింపగ ( స్వీటి] పొంచులువిని పొంచివినుటలు ( ః వ.41)] పౌగరుచు నున్నారు [పొగరతో నున్నారు ( 99 స్వీా] ఇక్షు కొన్ని ఉచాలు : మట్లు [సా గి. "నేం, -సా_5వ] ఇవీ నాణాలని తలంచారు దేవులపల్లి వారు. కానీ బంగారు మదలు కావచ్చు. “బంగారు ఘట అన్న ,ఇపయోగం ఈనాచు హో మ్‌! రాయలసీనులో (వచారంలో ఉంది శాణన (సీ.గి-వేం.సా.42], టబేరా [ ,, సా ..155] వీటి అర్థాలు సరిగా తెలియరాలేదు. పెకాసు [ ,, 42] వాగుగా-అనుకోవలసి ఉంది.

208 తెలుగులో పదకవిత

కీ3.6 అన్య చేళ్యాలు వ

చివరిగా అన్య దేళ్యాల గూర్చి చెవ్నడం అవసరం. దీనితోనే క్షేతయ్య పదాల్లోని అనంతముకాల న భాషా, వైభవం సంపూర్ణమైన అవగాహనకు రాగలదు. అన్యభాషా సాహచర్యం వల్ల ఒకభాష 'చభావితం కావడం, తన్మూలంగా వరి పాలనా విషయంగానూ, సాంస్కృృతికంగానూ, అన్య దేళ్య భాషాపదాలు వచ్చి చేరిపోవడం సర్వసామాన్యమే. అదేవిధంగానే క్షేతయ్యభాషలో అన్యదేశ్యాలు కొన్ని చోటు చేసుకొన్నాయి క్షేతయ్య మధుర, కంజావూరు, గోలకొండలలో ఆశయం పొందినవాడు గనుక అనాటి మహమ్మదీయుల సంపర్కంతో ఉర్దూ, ఫార్శీ మొదలైన భాషాపదాలు క్షేతయ్య భాషలో చేరినట్టు సృష్టం కాగలదు. “కస్తు జాగా తంబూర, తురాయి, దట్టి, దాదుఫిర్యాదు, దిమాకుు వటాని, పరవా (ఫర్వాా, రపవెల్లా, రుమాల, వరాలు, సిస్తు, “షావడ్త షావాలు, పైఠాణి, బారీ, బుక్కా, బుట్టాలు, బురుసు”___ఈ పదాలు క్షేత్రయ్య భాషలో సందు చేసుకొని చేరిపోయి తెలుగు పదాలో అన్నట్లు ఇమిడిపోయాయి.

ఇలాగా శ్షేతయ్య “పలుకు పలుకుకు తేనెలొలుక బలుకుచూ” పదరచన చేసినట్లు, అతని భాషలో తెలుగు పలుకుబిళ్ళ, నుడికారాలు, సామెతలు కొల్లలై కెలుగుజాతి జీవనాడిని పటింజేవిగా ఉన్యటు సఇషమపుతుంది

ల మ గు

ఉ.ఓ రామదాసు కీర్తనలు-భావ 3

రామదాసు కీర నలోని థాషస [పత్వేక |శదతో ,పయోగించి నటుండదు.

అత్‌ టర (= న్‌ క్క ౨ న!

అతని కీర్తనల్లో రామదాసు భక్తి ఆ ర్తి మొర మొదలై న భావాలకు తగిన రీతి లోను, భజన కూటములలో పాడుకొనే భ క్రితో మె మరచిపోయే తీరులోను భాష ఉండడమే దాని విశిష్టత. ఉభయభాషా పాండిత్యంతో తెలుగులోనే గాక సంస్కృ తంలోను కీ ర్తన రచన చేసినవాడు రామదాసు. ఉత్వ! భావానికి తగిన భావ ;

అయా భొవాలవ తగిన భాషా వయోగం రామదాసు కీర్తనల్లో ఉంది. రామదాసు యశోద అయి తన ఇష్ట దైవమైన శ్రీరాముని వాలకృష్ణునిగా భావించి జోలపాడి లాలించేరీతిని ఉచితరీతిని సాగిన కీ ర్తనలోని భాష 'ఫేర్కొన దగ్గది.

భాషా విశేషాలు 209 “పల్ల వి ; బూచివాలి పిలువ బోదునా ఓ గోపాల కృష్టా ॥బూచి ! అ. ప, ; బూచివాని పిలువ బోతె వద్దువద్దు వద్దనేవు ఆ చిచ్చి జోలపాడి ఆయి ఊచిన నిదురపోవు ॥బూచి॥ (క ౨105) ఇలా సముచితంగా కొనసొగుతుంది. ఇది పూర్వ్యో క్షం. ఇలాంటిదే మరో ఉదాహరణ, ఇందులో రామదాసు హఠం, మొర శ్రీరాము నిపె అంపే భగవంతునిపె భ క్తునికుండే అధికారాన్ని చదర్శించిన తీరు, అందు లోని భాష గమనించ దగ్గవి. “వల్లి వి ; అడుగుదాటి కదలనియ్యను నా కభయిమియ్యక నిన్ను విడువను 1లడుగు!॥ అవ : గడియగడియకు తిరిగితిరిగి యడిగితిని వేసారవచ్చెను గడుపు తప్పిన నేనునిక బహు దుడుకుతనములు సేయుదును నిను ॥1అడుగు॥ చః; కుదురుగా కూర్చుండ నియ్యసు కోప మొచ్చిన భయము చెందను మది నెరింగి యుండుమిక మొగ మాటమేమియు బేదుగద నా హృదయ కమలమునందు నీ మృదు పదములను బంధించి'వేతును 1అడుగు॥ శ్రీ 100 అని ఈ విధంగా ఉచితంగా భాషను వొడీనట్లు కలుస్తుంది. 27

210 కలుగులో పదకవిత ఓీ4ంలై పలుకుబళ్లు ; చక్కటి. తెలుగు వలుకుబష్ల వైతం ఉన్నాయి. అల్చేర తిర్చేర్య రేపు మాపని, తేపఠేపకు (దితిమాలినమ్మ సాక్షిబెట్టియు, మారు'పేరున బిలుపు, మునిగి 'తేలనాయె దినదినము, చో సిలొగ్గితి, ఆరడి టెట్టుట, అరమరచేయకు, మూలదూరుక్కొ పెదపుల్లు తడుపుకొను, పిన్నపెద్దలు, కనుల కానుక, దూరభారము తెలియలేక, మేరతవ్పు, గొబ్బున.. మొదలై న ననేకం ఇందున్నాయి ఇలాగే సామెతలూ కలవు. ఉతంనీ అన్య చేశ్యాలు ; కొన్ని అన్య దేళ్య పదాలున్నాయి. కన్నడ, తిరువడిగశి, తురాయి, బడాయి శాలువా.మొదలైన అన్య దేళ్య పదాలు రావదాసు కీర్తనల్లో ఉన్నాయి ఇలాగా రామదాసు పదాల్లోని భాష భావోచితమె ఉందిని స్పష్టమవుతుంది. క,5 సారంగపాణి పదాలు-భౌాప : మహాకవి తిక్కన తరువాత తెనుగుకేటిని, తియ్యదనాన్ని బలాన్ని, మర్మాన్ని తెలుసుకొన్న పదకవితా చ్మకవర్షి క్షేత్రయ్య. ఈ భాషా విషయంలో క్షేతయ్య పక్కనే నిలువగలవాడు సొౌరంగపాణి. క్షేత్రయ్య తనపదాల్లో సందర్భో చితంగ వ్యావహారిక రూపాల్ని వాడడంతో సంతృప్తి పడ్డాడు. కాని సారంగపాణి వ్యావహారిక రూపాల్ని వాడడ'మేగాక ప్రత్యేకంగా మూడోభాగంలో జొతీయ పదాల్లో పామర (ప్రజల వాడుకభాసని ప్రయోగించడం విశేషం. ఇది జానవద గేయాలకి సన్నిహితంగా ఉంది. అందలి భాష జానవదుల వ్యవహారానికి తగిన రీతిలోకూడా ఉంది. ఉర] ఉభయభాసా పాండిత్యం ః సలవి; అటాగె కావలె దానికి. హైళ్ళావాసునాడు క! ళం ము అ.ప.. కొట్టాడిం దెరుగవ'పే వేణు-గోపాలుని పిలువ వదం 1అ॥ చి వడ్డికి 'వేయమని రూకలు.గుడ్డతో గట్టియ్యగానే సొడ్డు నె త్తినపేసి యురికె._జిద్దు మొవ్నటితోనే విడిచే ॥అ|

భాషా విశేషాలు 211 కలభూషణములన్నీ' ముడిచీ_తలమాటున వుంచుకుంయె మెళకువగా అంటుకొని జరిగె_చిలుము నిన్నటితోనే విడచె ॥1అ॥ పండుకునేయుండి పక్కలో_పయిపనులన్ని చక్క బెట్టి కుండలు చట్లన్ని జల్లి గడిగి_వుండింది వండింది ' వూడ్చుకపోయే 1 అ॥ (వ-140) ఇలాగే యితని థొష సర్వశోభస్కరంగా ఉంటుంది. సారంగపాణి వదాల్లో చక్కటి తెలుగు పలుకుదిళ్హ, సొమెతలు, సందర్భోచితంగా ఉండి అతని పదాలకు శోభని చేకూర్చాయి. అన్య దేళశ్యాలు పైళం ఈతని పదాల్లో చోటు చేసుకొన్నాయి. సంధి సమాసరీతుల్ని సైతం ఇందులో మనం గమనించవచ్చు ఉ5.2'- పలుకుబళ్లు £ పలుకుబళ్ళు లెక నుడికొరాలు అన్నవి ప్రతిభాషా వైశిష్ట్యాన్ని, న్వథావాన్ని స్వాతంత్ర్యాన్ని “పకటించేవిగా ఉంటాయి, " తెలుగుభాషా: స్వభావాన్ని బాగుగా గుర్తించిన సారంగపాణి తనపదాల్లో పలుకుబళ్లుని చక్కగా (వయోగించాడు. అక్కరలేని కాపురమాయె (54), అడుగులకు మడుగులొ త్తేనే (50), అడుగులో నే అరవై యారుగుణాలై శ్రే (35, అసురుసు రనుకుంటే (02 ఆర్బేర తిళ్చేర (1891), ఇంటింటి చెం్టదుడపు (35), ఇరుచెవ్వెరుగనీక (101). ఏమే మెగటోసిరో (70), కంచి గరుడపేవో (101, కనుల్మెర జేసె (37), కాలికి బొమ్మ గట్టనా (125), కోశక్సేరు బెన్టైట్టు (90), గాంధారి తనొలు (117), గుటు చప్పు మనగ (19%), గురకాయించితినో (131), గుసగుసలాడు (56), గోడ మీది పిల్లి (98 చిటుకమంగె కోపమైతే' (44), చెమ్యెల్ష్తి మొక్కిన (52), చెవినిల్లుగట్టుకొవి చెప్పిన (48)? తలదడివి దానజేసిన (/2), తిరుమల కొప్పు బెట్టించిన (92), నామము బెట్టిన- (92), నీ వప్పేమి చిమిడిందిప్పుడు. (93), న్‌ వొడ్డు పొడుగేమి (105), నేలమీద బొటన్నవేలు రాయకే (30), పలుకే బంగార మాయెొనా (85), పుడకేల విరిచేరు (30%), పూసలలో దారమునలె (57), పెద పులు తడుపుచూ (134), మందాయెనా (10, మనస్సు విరిచె (44: మాటల పందిలి పెట్లకే (40), మీ వీధికి ఒక దండము (120, మూతులు దొడిచేపు (122). మెటుకలు విరిచి (37) మొగమంత కండ్లు జేసుకొనేవు (106),

212 తెలుగులో వదకవిత మొగము చిట్లించగానే (76), రాతిమనసు (44), రావణమాయ (11), వక్క ైనా నాసలేదు (5%), పుట్టి పండిందిపుడు (116), వేలు వంచరని (2) కా స హరిసాక్షి/ ॥ వడ్దమడ్డి సాంధక్రాణీ (ట్స, నున్నజుట్టిన (91), హరిసాక్షిగ (55)

4.5.8 సామెతలు ;

కవితలోని సామెతలు పారకులకు చక్కటి ఆమెతలు, పైగా జాతి స్వధా వాన్ని అవి సృష్టంచేస్తూ కవికి భాషపై గల ఇలిరికారాన్ని అభివ్యక్తం చేస్తాయి ఇలాంటి సామెతలు సారంగపాణి పదకవిత నిండా వనోజ్జమై ఆనందాపొదియె ఉన్నాయి.

“అందరాని పండ్ల కాశించి నట్టాయె (177, అద్దెకొంప వంటిది'యీ దేహమ్ము నిత్యమే (190. అరవై యేండ్లు జెల్లి కే అర్హుమర్లు గాదట'పే (124, ఇల్ల లికికే పండుగాయెనా (125), ఈనగాచి నక్కకిచ్చినట్లు (79),

ఉడుముబోతే పోయినది, చ్లై మాతం విడిచితే చాలుననే కథగా (58),

ఎంచటోతే నుంచమెల్లి కంతలు (91), ఓడలు బండ్లొచ్చు బండ్లునోడల

ఎ! ఛం ళో టోపు (59ొ,

కలిమిలేములనగ కావడికుండల్లు (59 కాలముటోవును కడకు మాట నిలు చును (5) కుస్పలు కాలిచి పెలాలుదినే (193)

కొంయేరాని సొమ్ము కొనరితే వచ్చునా (189),

కొండ కేగేవాని మొలను కొడవలి చెక్కి నట్లాయెనా (36),

యం

కొండ దొవ్వెలుకను బట్టుదురా (38, కోటివిద్యలు నీ కూటికొరకే గదాః (92) కోతిబేతి మాణిక్యము సామెత కొమ్మమనస్సు (56) గోడమీది పిల్లి వలెనె పొంచి (95) చక్కలిగింతలు చ్మటాతికి గలవ (3%). తడి బట్లలతో

న్‌ చి గొంతులు గోసే (19. తిన్నయింటికి రెండుదలచే (చోహి (135), నశ్షేటికి

ల దోసి పుట్టిముంచె (193), _పాణమెష్కువశే మాననుకన్న (125), సిల్లి దిన్న కోడిని రా రమ్మని పిలిచితే పలుకునే (79)

భాషా విశేషాలు 213 పుట్టించినవాడు పూరిమేపున (189), పుట్టినబుద్ధులు పుడకలతోసరి (193): పెరటిచెట్టు మందుకు గై కోరని పెద్దలనగ వినమౌ (60: బలంవతో మాఘస్నానమాయె (85) బందెగొడ్ల వంటిది నంసారము

(190) విక్కి కాయడదిన్న కోతివలె (191) మిద్దెమీద వరుగుడెజ్టాళ్ళ సుమీ (190)

మెతుకులు జల్లి తే కితిలో కాకులువాతె (102),

ళం మొగమాటమున మాటలు తోయజాలక మునుపు యెవతో కడుపాయె నందురు (58), యీతాకు రాలునా యే ఆకురాలిన (38) యెద్దుపుండు కాకిముద్దానా

(199) యేతమువంగేది లోతునీళ్ల కే గదా (102) లోనిగుట్టు పెరుమాళ్ళకు తెలివిడి

(116) వినయమెల్ల ధూ _ర్హలక్షణమనే విధమాయె గదమ్మా (68%) పుసురువుంచేపుష్పమ్ముకోగల (56) శిపాశివా అతని మోముజూచి "సేతు

॥ యశ పోయివచ్చిన దీరదు (57)

45.4 వింత (శ్రయోగాలు 1 కొన్ని వింత (వయోగాలు సారంగపాణి పదాల్లో కనిపిస్తాయి. కోపాలు

జీసీనే (109) (కోపగించు కొనెన్సే?' చెలులు మందగా గూర్చేవు (తిర్యక్కుల సమూవానికి “మంద”. అని వాడ

టం కద్దు.

గ!

చులకతనను (చులకన, ఎంత (శ్రాణదానవే (89),

తుసకారమ'పే (109) ౬ కిస్కారమసే ౬ తిరస్కారమ'కే

గాంధారి తనాలు (116)

వారానికి (119) (కోరుకు-కడప, అనంతప్పరపు నాడుక కౌలుకి.ఉత్తర సర్కారులోని వొడుక)

ళొటాకు ాసేయమని (131) ఉత్తరం రాసేయమనడానిక్రి

బయిసారి పొమే[వు (132) వియిసిలబగిసి

“ర్వితొత్తు (135) (శిట్లుః పొంచులు విని (193) - పొంచి వినడం (ఇది శేతయ్యలోనూ చంది ఫ్రేష్మేకరించు (ఫ్రేష్కించు అనడానికి బదులు వినికిచేసే (పనిపించే) దింగరుగెట్లు (15) దింగారు దిమ్మలు (షతయ్య వాడాడు ఈకల అన్య చే శ్యాలు ః సారంగపాణీ వదాల్లోని భాషలో సమకాలికంగా వాడుకలో ఉన్న అన్య చేళి పదాల్ని" (చమోగించడం సహజమే, ఇలాంటి పదాలు అనేకం. అరబ్బీ ఉర్లూ, పారశ్కీ హిందీ ; అత్తరు, అరే, అర్జీ కరుచూ (6ఖర్భు, కుళ్లాయ్యి కొట్టి, కొత్వాల్‌గిరి భాసౌ, ఖుల్‌దార్‌గా, చీట్‌ జనుఖాన్యా జాబులు జేబు, యూడజేస్తి రాణా, 'శేవణీ, తంబుర్శా తురుష్కులు, దర్బారు, దివాలెత్తు, ధగిడీ, పక్కా, పాగగా, పావడా, క్రైజారు, వాపర్వే బుక్కా, బుకే దారీ మహలు, రాజీ, (సీ యింటికి రాంరాం). రుమాలు, లఅష్కరు, వరహా, శాచాసు;, కాలువ్నా శేన్సా సదర్కు సలామ్ము సుబేదారుడు, స్వారి. కన్నడం .. వీగ (మాయె, హద్దు, హాయి హొసు. తమిళం _ తిరు (వీధి, తిరు (పీసమ్యు, నంబి పిళ్ళ (పిశ్శారయవల్సి సీమాటి. -క్తీర్‌,6 వ్యావహారిక భామ ; సందర్భోచితంగా ఇతఃపూర్వం వా్యావహారిక భాషను స్పృశించడం జరి గింది. సారంగపాణి పదాల్లో వ్యావహారిక భాష ఎలా ఒదిగి ఆ పదాలకే ఎలొ వాసి నన్నె దెచ్చి పెటించో పరిశీలిదాం వ! చి సారంగపాణి పదాలు నాలుగు భాగాలుగా ఉన్నాయనీ, అందులో (పథమ, చతుర్జ భాగాల్లొనీ శృంగారపదాలు, కీ ర్తనలు చాలవరకు లక్షణయ _క్రంగాను, ద్వితీయ, తృతీయ భాగాల్లొనీ చేశీయపదాలు శిష్ట శిస్టేతర వ్యావహారిక రూపంలో

థాషా విశేషాలు 215 ఉన్నాయన్న విషయం పూర్వో _క్తం. అయినా శృంగారపదాల్లోను, కీ _ర్తనల్లోను వ్యావహారిక రూపాలు లేకపోలేదు. శృంగారవదాలు (గామ్యాక్తి యుక్తంగా ఉండవచ్చు. | “పదములు శృంగారవధూ ముదుమధుర మనోజ్ఞ్జవాక్య మిశములై నన్‌ వ! తొ మ్‌ విదితార ఆమ్మో కులు గ్‌ అూతొ పదిలముగాందొంక మెతింగి పలుకంగ జెల్లున్‌ ఃి వ. (శాళ్లీ పాక చినళిరుమలయ్య ; సంకీ ర్త లక్షణము. వ-56) కానీ వై రాగ్యపదాలు అలాగాక “అగామ్యరమ్య వివ్దుచరితోదారమై” ఉండ డం అవసరం వీటినే ఆధ్యాత్మిక పదాలు అంటారు. అన్నమయ్య ఈ రెండు విధాలైన పదాల్ని రచించాడు. అదేరితిని సారంగపాణ వెతం 'వథమ భాగంతో శృంగార పదాల్ని, చతుర్ద భాగంలో కీ _ర్తనల్ని రచించాడు. ఇందులో అక్కడక్కడ వ్యావహారిక రూపాలుండి సహజంగా ఆ పదాలు మనోజ్ఞమై రసభావ పరిపుష్టికి కారణభూతమై ఒప్పుతున్నాయి. ఇంతకం'పె ద్వితీయ భాగంలోని దేశీయవదాలు శృంగారపదాలే అయినా అవి దేశీయ పదాలని నామకరణం చేయబడి వజలకు మరీ సన్నిహితంగా ఉన్నట్లు రచింవదిడడంనల్ల వాటిలో శిష్ట వ్యావహారికం కనీపినూంది. వల్డివి : ఒక ధూపములేదే నీ సాక్షిగ ఒటి పె బూటకమేనే యేమో చి ఒం అ.వ.:; ఇక ముందర ముత్యాల కుక్ళాయి యెన్నడో బెళ్సునట యివ్పుడు ఒక కానని నాసవతులు యీ వూళ్లో ళా కల్చించేందుకు దొడ్డాశ్చర్యము శానావున్నది రామాయణ మిది లోనిగుట్టు పెరునూళ్ల కు తెలివిడి ॥ఒకీ॥

గుడుగుడు ఆలోచనలే గాని కోమలి 'నేనొక పోడిమి యెజుగను అడిగి తెలుసుకొని పిన్ముట కాదను తడకు దాసరి 'పతిష్ట వంటిది ॥1ఒక॥ ఏణాకిరో యీ సాంబాజ్యానికి డ్వేమిటికే గాంధారితనాలు 'వేబుగోపాలుడ ననుగూడి వేళ్ళ వుంగరాలిచ్చే ననేరుూ ॥1ఒక॥ (ప-116)

• "పలవిలోని, అనుపల విలోని వాక్యాలు, చరణాల్లోని వాక్యాలు చక్కటి భగ ళం ళో వ్యావహారిక థాషకుదాహరణాలు. సీ సాక్షిగ ఒట్టి పై బూటకమేనే, కానని నాసవ తులు దోడ్డాశ్సర్యము, శానావున్నది రామాయణము, లోనిగుట్టు పెరుమూళ్ళకు తెలివిడి.మొదలై న రూపాలు తక్కిన "'50డు చరణాల్లోని వాక్యాలు సహజ సుందర మెన వ్యావహారికం. ఇలా ద్వితీయ భాగమంఠా కన్పిస్తుంది. న! వానో 6 5,7? రాయలనీమ వ్యావహారికం ?

. సారంగపాణి పదాల్లోని భాష వ్రధానంగా రాయలసీమ వ్యావహారికమూనూ, (పత్మేకించి చిత్తూరు మాండలికమూనూ, అయినా తదితర మాండలికాలు_అంఘే రాయలసీమకంకా సమానమైనవి .. లేకపోలేదు. పూర్వో కమెనట్లు తృతీయభాగం

చా నా లోని జాతీయపదాలు రాయలసీమకు ముఖ్యంగా చిత్తూరుకు సంబంధించినవి, అం'పే పామరజనోచిత మైన వాడుక భాషని సారంగపాణి (ప్రయోగించాడు ఒక ఉదా హరణ ।; శ వపలవి ; అగితరణాలంట అజుని కతలంట టు! మ. న!

అపురా యెంత సోద్దెమే

బొరతకత ,._ బారా యెన్నింతలే అనుప : సుగ్గిజయము దీనిసుట్టు బలాదూరు

అగ్గురోరప్ప అయ్యార్నడిగే సీ సొచ్చిగ (ప-153)

భాషా విశేషాలు క్త దీనిలో పానుర (పజలనోళ్ల లో నలిగిన సంస్కృత పదాలు వారి వాడుకకు తగినట్లు, అమరినట్లు ఒదిగిపోయాయి., మరోచక్కటి ఉదాహరణ_ వలవి : నాన్నారము చంతో నానొ దించుందెంట ళా ర! నయముగిచ్చేరంటనె - సూడే అ. వ.; ఈన్నె పొద్దెక్కనే _ యీడేడుండా - దెంటె కోణ్న గొండపోతే , కొందురే చొగురైన” (ప-154) ఇందులో రాయలసీమలోని సామాన్య జనుల వాడుకరూపాలెన్నో ఉన్నాయి. నానా దించుందెంట, ఈన్నే పొద్దెక్కెనే, యీడే డుండాదెంపే, కోజ్జీ కొండపోతె కొందురే వొగురై న, యీసుల్లెమగ్గవే, నలుగు శాపలాడ మస్పటనె, అలసొచ్చే తల్కీడ, పడిదోచలు తిన్నో రె-డుకోనిి, ఆడనీల్లు దాగి అగ్గె లేసురుకె త్తి” ఇవన్నీ పామరుల వాడుకలో ఈనాడున్నాయంపే ఈ భాష ఎంత బలమైందో స+షనువుతుంది. ఇంకళేిలాంటి నేనో, ఉనాయి వాడుకరూపాొలు,. ఎజి ష్‌ ప్రై వరిశీలనవల్ల సారంగపాణి పండిత భావనేగాక పామరుల వ్యావహారిక కాషనుకూడ చయోగించాడంి స్పష్టమైంది. కాను ఆస్టాన విద్వాంసుడై నా సామాన్య జన సన్నిపితంగా ఉండినట్లు సువిదిత మైంది. కనుకనే ఆతని థాష (వజలభాష; అతడు (వజాకవి ॥ ఉ6ి త్యాగరాజు కృతులు ఎ భావ; త్యాగరాజు నాదోపాసనతో శ్రీరామభ క్రితోను క్తిపొందిన ఛక్వాగేనరుడు. అతనికతడే సాటి. అన్నమాచార్యుల సంకి ర్తనల్లో ధాతునూతుపుల్లో మాకువుకు ప్రాధాన్య మిచ్చినట్లు, క్షేత్రయ్య ధాతుమాతువులప నమ _ప్రామఖ్యమివ్చినట్లు ముందు చెవ్పకొన్నాం. కానీ త్యాగరాజు త్‌న కృతులలో ధాతుమాతువుల్లో ధాళు వపకే , పముఖ సానమిచ్చినట్టు తజ్తుల అభిపాయం, ఈ విషమూన్ని గురించి న్‌ అ ణి (సా (4 సంగీత సాహిత్య వే కలె న పెదల అభిపాయాలిలా ఉన్నాయి. అనీ మాం న! 28)

218 ఇలుగులో పదకవిత

“గేయ కల్చ్బనలో అపూర్వశ క్తి, అసాధారణ పళిభలు గల ధీశాలి. అతడు పాటను నేర్చినంత శ్రద్ధతో మాటను నేర్వలేదు. సంగీత భావము. ముందర సాహిత్య భావము గొణముగానే నడుచును ఇట్రగుటకు కారణను... క్యాగయ్యకుం గల అపారమైన గాన విద్యా పాండిత్యమే. నాకు జూడంా పాటను 'నేర్చినంత శోద్దతో అతడు మూటను నేర్వలేదు. మాటయందతనిది ఇంచుమించు పోతన్న వంటి సహజ పాండిత్యము పాటలో నట్టుగాదు స్కుప్రసిద్దులగు సాంటివారి శిష్యుడు, మీదుమిక్కిలి నారద మహర్షి యన్ను గహమునకు పాాళుడు 6ర్రబ్బత్ర గిరీకుడు నగజకు చెల్బ స్వరార్థన మర్మములు విజయనుగల త్యాగరాజు కెరుకే” అనుగొప్ప ఆత్మ వత్యయమ.గల లొవ్విన పండితుడు కనుకనే అతని సాహి శ్యము మూడుపొష్ట సంగీతము న్నాశయించి ఆ కునురుంగు పిందెవలె నున్నది సంగీత భావము ముందర సాహిత్యభావము గొణముగానే నడుచును” అని శ్రీ రాళ్ట పల్లి అనంతకృష్ణశర్మగారి తీర్మానం

“సాహిత్య శృంభఖలాబిద్దమైన సంగీతమును. విడిపించి త్యాగరాజస్వామి సాహిత్యము న్మప్రధానము చేస, సంగీతము "సేచ్చావిహార మొనర్చుటక్షై నూతన ములు, సుందరములునై న కృతులను దివ్యభవనరాజపదేలీను నిర్మించినాడో2_ అని విస్సా అప్పారావుగారి భావం

“త్యాగరాజు తనకృతులలో బొ త్తగా ఆౌమ్యముగాని, వీర 'గౌంథికమును గాని వాడక, శిష్ట వ్యావహారికమ్యునే వాడినాడు ళ్యాగయ్య శ్లేషార్ధముల పొంతకు పోలేదు. ఏకపత్నీనళుడే, పలువిధాలైన చెడు దుర్విషయఘములవంటి వ్యాకరణ విరుద్ద ప్రయోగాలు చేశాడుగాని, సంగీత విషయంలో ఆ మాతం స్వాతంత్యం, ఉండవచ్చునని షెద్దల అభ్మిపాయం. ఈయన కీర్తనలలో వ్యావహారిక సంభాష ఇలలో డొన్లే లోకో క్తలూ, జాను తెలుగు పలుకుబళ్లూ కస్పలుతివృలుు3 = అని బాలారయ్యితపు రజసీకాంతరాపుగ్సారి అభిప్రాయం. ఇలాంటి త్యాగరాజు కృతుల లోని భాషను ఆస్వాదిద్దాం 6,1 తేటతెలుగు ,

త్యాగరాజు చక్కటి శేటతెలుగునే ముద్దుకలికేట్టు వాడిన పట్టులున్నాయి. ఓ చక్కటి ఉదాహరణ

భాషా విశేషాలు 210 కదనువారిక్‌ కదుకదనీ మొరలనిడు వ! ౧౧౬ పెద్దల నూటలు నేడబద్ధమౌను ॥కద్దను॥ అద్దంపు చెక్కిళ్ల చే ముదుగారు మోముంబూడ చి ళు మ! బుది గలిగినటి మావద రావదేమిరా గకదను॥ ఛి స! చి చి నిదుర నిరాకరించి ముదుగా తంబురపటి న! నా! ళా శుద్దమైన మనసుబే సుస్వరముతో న. పద్దుతవృక భజియించి భ _క్తపాలనము చేయు తదయళాలివి సీవే త్యాగరాజ సన్నుత 11కదను”|| ద్‌ (శ్యా. కీై71) ఇలాగే మరో చక్కటి కృతి సరళమైన 'తెలుగునుడులతో రచన సాగింది. “భువిని దాసుడోనే పేరాశచే దొంకులాగికిని నొ బుధనునోహరా 11భు11 అవివేక మానవుల (గోరికోరి అడ్డ్యదోవం దొక్కితినా (బోవపే 11భు[1 చొల సౌఖ్యమో కష్టమో' నేను జాలి చెందికినా సరి వారిలో 11భు|] పొలముంచిన సీటముంచిన పదముబేగతి త్యాగరాజనుత 11భు!1 (త్యా కి].94) ఇలాగా ఆయా భావాలకు తగినరితిలో భాష తనకుకతాను నొదిగి ఉండడం గమనించవచ్చు. కారణం త్యాగరాజు సపహాజకని,

4.6.2 సామెతలు త్యాగరాజు కృతులలో సామెతలలాంటి నూ క్లులు కోకొల్లలు “వృషభములు అటుకుల రుచియెరుగునా, కాలముజోను మాట నిలుచును, పాలముంచిన సీటముంచిన నీవేగతొ “రూకలుపదివేలున్న చేరెడు నూకలు గాని ఓ మనసా; కోకలు 'వేయన్న కట్టుకొనుట ఒక శేగాని, ఏరునిండి పారిన పాాతకు తగునీరు వచ్చుగాని, సారమౌ కవితల విని వెరివాడు నంతోషపడియేమి వడకేమి, ఇరవందగ భుజియించు సమయమున ఈగతగులు రీతినున్నది, సోమిదమ్మ సొగసుగారడ కోరిన సోమయాజి స్వర్షార్తడగునో” క్‌ గౌ ఇలాంటి వెన్నో సూక్తులు, సామెతలు త్యాగరాజ కృతులలో గను నించగలం, ఇలాగా పదకవుల వదాల్లోని భాషా విశేషాలు మనకు స్పష్ణమై ఆయాకవల హృదయాలను అవిష్కరిస్తున్నట్లు విదితనవుళుంది, సూచికలు; క్ష రాళ్లపల్లి అనంత కృష్ణశర్మ జు త్యాగరాజయ్య సాహిత్యము, ఆంధధ్రవ్యతిక స్వర్ణోత్సవ సంచిక _ 1965.పు..246-247. ల్హె విప్పా అప్పారావు = త్యాగరాజస్వామి జా విజ్ఞాన సర్వస్వము, సం-3. పుం1076-1077, 3. బాలార్మతపు రజనీకొంతరావు . ఆంధధ వాడ్లోయకార చరితము. పు-336

5.0 శృంగారం, భక్తి, నీతి, వె రాగ్యాలు అణావి యు పూర్వ వకరణాల్లో వదకపుల కవిళా వైభవం, థఛాషా విశేషాల్ని చవి చూశాం. వదకవులు పోషించిన శృంగారరసం, మధురభక్తి భర్త అనేవాటిని వివరించి, వొరు గావించిన సీతి, వైరాగ్య జోధనల్ని స్తాలీపులాక న్యాయంగ ఉఒా ఠా తెలుపడం ఈ పకరణో ద్దేశ్యం. (వముఖ వదకపులను మ్మాతం పతినిధులుగా గస్‌ంచివారి పదిల్లోని పై అంశాల్ని వివరించడమే 'వస్తుత (చభచుత్నం. శ్‌] వృంగారం క అన్నమాచార్యులు, క్షేత్రయ్య, సారంగపాణి, ఇతర వదకవూలూూ జావ ళలు, సల్లాములు రచించిన పదకారులూ ఈ శృంగార పూరితమైన వదర్షచన జేశారు ర్‌] అన్నమాచార్యులు న శృంగారం క అన్నమాచాద్యలు శృంగార నంకీ _ర్హనలు, అధ్యాత్మ సంకీ _ర్తనలు అని శింగు విధాల పదాలు రచించాడు. అందుతోని పదాలు __- “శుకులైై శాస్త్రముల్లై పురాణ కథలైై సుజ్ఞాన సొరంబులైై యతిలోకాగమపీధులైై వివిధ మం కార్జములై నీతులై కృతుల్లై 'సేంకట శైల వల్లభ రత్మిక్రీడా రహన్యంబులై నుకులె కాళ (య్సా (వళ పాకయన్నయనచో నూత్న శ్రీయల్‌ ఇన్నగున్‌ 111 అంే శృంగార నంకీ రనలు “పేంకటశైల వల్గభ రతిక్రీడా రహస్యం బులి. ఈ శృంగార పదాల్లో ఖభామ్మ్యో క్తులుండవచ్చునట “పదములు శృంగారవధూ నృుదు మధుర మనోజ్ఞ వాఠ్య మ్యిశములై నన్‌ విదిశార లామా కులు | అతో పదిలముగా6 బొంకి మెఅటింయి పలుకంగ ంజెల్లున్‌ ౪2

ర్ట22 తెలుగులో జదకవిత “విభ్భావాను భాప వ్యభిచారి సంయోగ దస నిష్బ త్ర] అని. భరతముని రససన్మూతం. అంటే విభావానుభావ స్యభిచారి భావాల సంయోగంవల్ల రన నిస్పన్న మపుతుంది. ఇలాగే దశరూపకంలో___ “విభావై రను భావైశ్చృసాత్త్వి కైర్య్యభి చారిఖిః ఆనీయనానః స్వాదుత్వం స్థాయిభావో రసస్కృతః”4___అని ధనంజయుని నిర్వచనం. అంటే విభావోనుభాన సాత్విక న్యభిచారి భావాలచేత ఆసాద్య మాన మైన స్థాయి భావమే రసమని అర్థం. స్థాయి అంే స్థిరంగా ఉండేది ప్లాయి భావమంశే రసన్ఫూ _ర్తి వరకు సహృదయ హృదయాల్లో నిలివఉండేది. కావ్యపరనం వల్లి సహృదయుల హృదయాల్లో కలిగే ఆనందమే రసం. నవర పాల్లో రసరాట్టు శృంగార రసం. నాయికా నాయకుల హృదయాల్లో పు్తే సంభోగ సంబంధమైన కామం అంహే అభిలాషను రతి అంటారు స్త్రీ పురు షులు అన్యోన్యాలంబినం గల ఆపేమాఖ్య మైన చిత్తవృత్తి విశేషం రతి అని రనగంగాధరం ఈ రతి అంపర, వల్లవ, కలికా, (ప్రసూన, ఫలభో గావస్టలలో (యేమ, మానపణయ, "స్నేహ, రా గాను రాగాలనే పేర తో పేర్కొన ఐడు తుంది ఈ ఆరవస్థల్లో మొదటి అయిదూ పూర్వ రాగంలోనూ, అఆరవదైన భోగం సంఖో గంలోను కలుగుతాయి. ఈ కృంగార రసం_సంథోగ శృంగారం, మ్మ్‌పలంభ శృంగారం అని ెండువిధాలు. సంభోగ శృంగారం కేవలసురత రూపంలోనే గాక దర్శనం అలింగనం, చుంబనం మొదలె న అనేక విధాలుగా ఉన్నా. వీటన్నింటినీ కలిపి సంభోగ శృంగారమన్నారు వివలంభ మంటే వియోగం ఇది అభిలాష (అయోగలేక పూర్వరాగ వ్యిపలంభం, మాన (ఈర్ష్యా. వ్యిపలంభం, విరహ వ్యిపలంభం, (ప్రవాస వ్యిపలంభం అని నాల్లు విధాలు. మాసవిప్రలంభం__ప్రణయ నూనమూ, ఈర్ష్యా మానమూనని రెండు విధాలు. ఇలా శృంగారమిన్ని రీతులుగా ఉంది అన్న మాచార్యుడు స్వీయ నాయకొ శృంగారమే అధికంగా వర్షించాడు. శృంగార పరమార్థాన్ని “ఇదిగాక పౌభాగ్యమిదిగాక తపము మరి యిదిగాక నై భవంబిక నొకటి గలదా” అన్నీ “అదిగాక సౌథాగ్యమరిగాక వలపు అదిగాక సుఖమికీ నందరికి కలదా ఇ అంటూ వివరంచాడు.

శృంగారం, భక్తి సీత, 'వై రాగ్యాలు వ23

అన్నమాచార్యుడు శృంగారాన్ని కేవలం సురత రూపంలోనేగాక, పరస్పర దర్శన, ఆలింగన, చుంబనాదుల రూపంలో పర్డించాడు. ఇందుకు కాచితి సహమైన ఉదాహారణ ;

"లలిత లావణ్య విలాసముతోడ

నలత ధన్యత గలిగి నేటితోడ పల్ల వి॥

కుప్పలుగా మై నసళకొన్న కిస్తూరితోడ

దొప్పదోగేటి చఏమటతోడ

అప్పుడటు శశిరేఖల్లై న చనుశవతోడ

దప్పిదేరేటి 'మాము దమ్మితోడ ॥లలిత్య

కులుకు గబరీభరము- కుంతలంబులతోడ

తొలగ దోయని (సేనుతోడ

మొలక సవ్వులు దొరుకు ముద్దు జూప్పలతోడ

పలకలు పొడవైన పొలుపుతోడ (లలిత

తిరు వేంకటాచలాధిపుని మన్ననలోడ

సరిలేని దివ్య వాసనలతోడ

వరికించరాని అరి విరి భానముతోడ

సిరిదేల (లం) డి చిన్ని -సిగ్గుతోడ ఖలలికు ఏ (12.130)”

సంభో గళ్ళంగార వర్జనసప చక్క-టి ఉదాహరణ ;

“ పమ్చైెక చిగురుటధరమున _ యెడనెడ గస్తురినించెను

కామిని విభునష ొసిన లు పిక కాదుగదా” ___.అనే వదంలో చమత్కార యుతమన రచన చీసినటు స్పష్టమవులుంది

కా ళ్‌ లా ౨ర్మల | 'పేనుపదాఫ 9 అన్న మాదార్యుడు వర్ణించిన ర్మల దాహగణ ;

క! కెలుగులో పదకవితో “కలలోనే యిరువురము నలిగిపేగ కలయనుచు దెలిసి నిను గౌగలించిళిరా 11పల్ల వి” (12-21) అన్నమయ్య శృంగార సంకీ _ర్తనల్లో నాలుగు విధాల వ్మిపలంభ శృంగా రాన్ని అఖివర్జించాడు. విరహ వ్నిపలంభ శృంగారం న “*చెలియకు విరహపుృవేదన 'సీయని సింగారంబిది సౌలవక వలపుల ముదల చొప్పులు మాపకుడీ 11పల్ల విః। కిక్కిరిసిన చనుగుబ్బలు గీటినబగిలెడినయ్యో పక్కన గనుకలిదాకీ బయ్యెద 'దెరవకుడీ వెక్కసమగు ముఖకాంతికి వెడ వెడ నురుగ్జై తోచెడి చెక్కుల చెమటలు గందెడి చేతులు వెట్టకడీ 1; చెలియ; అంగనమేనికి బులకలు అడ్డము దోచెడినయ్యో బంగరు మొలకలవంటివి సె పె దడువకుడీ కా కో తొంగలి "రెప్సల 'కలకుల తొరిగెడు కన్నుల 'మెరగుల ముంగిటవేసిన చూపుల మురిపెము మానుప్పుడీ 11 చెలియః। తిరుపేంకటవళి వీింతికి దెచ్చెదమనగా నయ్యో కరుణించిన వాడాతని కళవళ మందకుడీ ఈరుణీమణి మాదేషని దగగాగిట సౌఖ్యంబుల పరవశమందినదేమో పలువ్వరు విలువజకుడీ 1(చెలియః। (1280 వ్‌ (పొడ (వబంధకవిక్రీ తీసిపోని రీతిని శృంగార భావోపపన్నంగా పద రచనదేసి అనన్య సామాన్యంగా తన (ప్రతిభా నై పుణ్యాల్ని చాటిన వాగ్గేయకారుడు అన్న మాభార్యుడు. అందుకీ కింది పదమే ఉదాహరణ ;

శృంగారం, భక్రి,. నీతి, వై రాగ్యాలు 20న “సాంప్పల నీ నదనపు సోమళిల కనును .. యింపులెల జేకొనగ నిలు నీపతికి ॥పల వి॥ న! న భా కలికి నీపిరుదనే గద్దె రాతికనుమ మొలనూళ్ళ అతలనే ముంచుకొన్నది కలయ బోకముడినే కట్లు వడ్డది. అలరు విలుతు దాడి కడ్డము సీపతికి ॥సాంవు।। ఇదివొ నీకెమ్మావి యర శిలకనుమ కదిసి లేజిగురుల 'గప్పుకొన్నది వదల కింతకు దలవాకిలె నది మదనుని బారికి మాటువో నీవతిక 11సొంప్పః। కొంత నీ చిత్తమే దొంగలసొని కనుమ యింతటి వేంకటపతి కిరవై నది పంతపునీ గుబ్బలే గుబ్బలి కొండకనుమ మంతనాల కనుమాయ మగువ నీపలతికి 11సౌంపు[। ఇంత మనోహరంగా చెప్పిన పదకవిత తెలుగు కవితే తలమానిక ముంపే అత్మ్యు కి కాదు, అత్‌ ఇలాగా నునోహరంగా శృంగారవర్షన గావించి తరించినవాడు అన్నమా చార్యుడు. రండీ వే్యేతయ్య:శృంగారం వ శృంగార రసాొధి దేవతను సర్వవిధాల దర్శనం గావించుకొని అఖివర్జించి తరించిన వాడు క్షేతయ్య. అతని వలువిధాలైన శృంగార రసొవిష్కరణను పరిశీలిద్దాం. ఉదాత్సా న్విత భావస్ఫోరక మైన నిర్మల (_పేనుతో గూడిన శృంగారం ఈ ' పదాల్లో మనం చూడగలం, దీన్నే మనం అమలిన శృంగారం అనవచ్చు. ఒక నాయిక లా నాయకుని ఉత్తమ గుణాల్ని తెలుపుళూంది. ల! 29

ఏ6 "జలుగులో -సదకవితో “వల్లవి దూరమెంచక యిటుల సామిపై ఎదూరు 'లేలా బలికేరే? అవ తారుమారు మాటలేల నాడేరే? తరుణులారః శాళరెఇఖక చాలును 11దూరః। ఎన్నదగిన చెలులకోడ ఇెలిమిగ-నెన్నదై న చిలికీనొ? కన్నెలెంద రెన్ని పగలు చేసినంకన్నులె త్తి చూచీనా? వన్నెమీర నెవరేమి పర్కిన.విన్న వినవిరీళి నుండుసామి ఇెన్నుమ్‌ర నా చెలిని కూడెనని.చిన్న మాటలేల నాడేరే? 11దూర!1 వాగియిండ్ల కెల్ల నాసామి-వలసిపోయినాడా? = కళేరికోరీ భేదనములొసంగి_వారి 'వేడుకొన్నాడా? వారిజాక్షీ తా వద్దకిరమ్మని.వలసి సాలసి-చొక్కిళినని శులుపగ చేకబోయి దాని జూచినేనని.మీరి (భమిసి కోడెనేమొ౭ళీయదు. $;దూర।। కంతు జనకు మువ్వగోపాలు డే.కాంతమునను మునునన్ను గూడి కంతుకేళి లోపల బిగికొగిటిగళలంటి మెలగుచును వింతషింతవగ కుల్కు స్వామి యే.యించికై'న, దక్కునా?ః యూరకె రంతులేల జేసేశే; మిక్కిలి రమణులార? 'వానిమనసు తెలియక ]11దూర॥ '(నీంగి.వేం.సా.61) ఇందులో నాయిక నాయకుని సుగుణాల్ని ఏకరుపుపెట్టి చెలికత్తైలను మండ లిస్తూంది, మరోనాయిక “అక్కరో; యోర్వనివారు పరసుడుగాడని ఆడుకొంే, అడుకొ నేరు “(సీంి-వేం.1) అన్నపదంలో నాయకస్మరణ, క్రీ ర్త దర్శానాలవల్ల ఏంత సంత్‌ షం-కలుగుకుందనిచెప్పి అమేయమైన ఆనందాన్ని (ప్రకటిస్తూంది. ఇంత కంపే నిర్మలమైన ' శృంగారం ఎక్కడుంటుంది? *నా మనసువంటిదే"”' సీ.గ-పేం_ సా.౮62) పదంలో నాయకునివ్టై గల నిర్మలఅనురాగం, “తెలిసి తెలియలేక పలికేరు చెలులు” (సీ.గి.వేం-స్వీ-115) అనేపదంలో చెలులను మందలించడంవల నాయ కని పై గల (ేమా, “ఇద్దరివలనేగూడిో (సీ-గి-వేం..స్వీ=) పదంతో ఇద్దేరఒద్దికొ వర్షించదిడ్థాయి. ఇళ్లే నాయకుడు నిర్మల సేమానురాగాలు గలవాడుగా కనిపిస్తాడు.

కృంగ్లార్గం,. భక్తి నీతి, 'వైరాగ్యాలు 227 “అలిగి ఏలయిందు. వచ్చితి”, “ఎటువంటి స్త్రీల పొందెన హపాతివై యుండునా” “పి మ్రిణేయ్లుదు మోహమెటువలెదీరును. - (పీ.డవేంటన్సీ.155 16కు 168 మొద ల్లైన వదాల్లో నాయకుని నిర్మలమైన. పేమ అభిభ్య క్ష మపుతుంది, శారీరకమైన కాముక్ష శృంగారం కంకే ఇందులో వ్య 7క్రమైన నిర్మబ్రపేమ.మహ _త్తరమైండి అయికే కేవల శృంగారం_సంభోగళ్ళంగారం _వర్టితమైన పదాలు అనేకం ఉన్నాయి. “నిదురవచ్చునా కంటికి చక్కనిసామిళ్ళ “నేరమా' కొమ్మా వాడెందుకే చేరరాడమ్మూ” “ఎన్నటికో నాకొమ్మను జూచేది” (సీగి. వేంస్వీ.21,179,77) ఈ మొదలై న పదాల్లో నంభో గళ్ళంగ్తారం వర్షించబడ్డది పిటిలో ఆలింగనం, చుంబనర్క నూ కచ్యగహణం, రతి మొదలై నవన్ని వర్థించదిడ్డాయి “వ్ఫగ్గువ్షత్రన కేలకొ మందిరము వడలెన్‌” (సీ.గి.పేం...వ-19) పదంలో రతర్థనతతరం నాయికా న్వరూవమూ, “ఒక్క ఘడ్‌యకే యిలాగ్గె తే యిదేటి ఘనమే (సీంగి=పేం-స్వీం). పదంలో శృంగారసాత్విక భావాలు చక్కగా అభిన్య క్షం జేయడం జరిగింది. ఇలాగా నంథోగ శృంగారపదాలు ఎన్నైనా ఉదాహర్సించవచ్చు నొల్లు విధాల వివలంభ-శృంగారమూ క్షేతయ్య పదాల్లో ఉంది వినొ మ్మివలంభేన సంయోగః పృష్టిమచ్న తే అని లాక్షణ్‌క మతం అం'యే “వ్మివలంభం లేక్కంే. సంయోగం పృష్ట తుష్టీ_పొందదని అర్హం, ఈ వి్యిపలరభ శృంగారం సంయోగ: శృంగారం కంసే- ఉదా _త్తమైంది కారణం. సంభోగ శృంగారంలో అసభ్యత కవకాశముంటుందే మో-కానీ ఇందులో. దానికి వీలులేదు. కనుకనే ఇద్‌ ఉదాతం మహాకచ్ళలీ వివలంభ శృంగారాన్ని ఉదా'తంగా పోషించి అనొ అవనీ గ టీ చిత్యాన్ని ప్రరిహరించడం జరిగింది అదేవిధంగా క్షైతయ్య"నైతం మనోజ్ఞంగా ఈ వ్మిప్రలంభ శృంగారం పోషించినట్లు,వ్య కమవుతుంది. ళం ఇనాక్‌ కకత సారంగపొణిఎళ్ళంగారం ; సారంగపాణి వదాల్లోని పథమ, ద్వితీయ భాగాలైన వదాలు శృంగార పదాలు, ఇవి శృంగారరన నిర్భరమై బప్పుతున్నాయి. శృంగార నాయకులు స్యీయ, పరకీయ, పామాన్య అని మూడు విధాలు ఈ ్రీవిధ నాయికా శృంగా రం మొదటి' భాగంలోనూ రెండో భోగంలోనిం దేశీయ పదాల్లో శేవలం పరకీయ శృంగారాన్ని అభివర్ణించాడు సారంగపాణి,

228 తిలుగులో వదకవిత ఇళ్ల శృంగారం ఇన్ని విధాలుగా విస్తరించింది. ఇన్ని విధాలైన శృంగా

రాన్ని తనపదాల్లో అభిపర్డించి తరించిన ఉఊత్తను వాగ్గేయకారులు క్షేత్రయ్య, సౌరంగపాణి, సభాపతి, పరిమళ రంగపవతి మొదలై.నవారు. క్షేతయ్య ఎక్కు వగా స్వీయ నాయకలా అ తరువాత పరకీయ నాయికలా శృంగారాన్ని, తక్కు వగా సామాన్య నాయికా- శృంగారాన్ని అభివర్డించాడు, . ఇతడు - ఎన్నికచేసిన స్వీయ నాయికా శృంగారాన్ని బట్టి ఆతని పదాలకు ఉదా తత జేకూరింది, సారంగ పాణి సామాన్య శృంగారం ఎక్కువగా పర్షించాడు. పరకీయ శృంగారాన్ని పర్షించినా దాన్నితశడు గర్జించాడు. కానీ సామాన్యనాయికా శంగార వర్షనలో క్షేతయ్యకం'బ గూడ సారంగపాణి వాస్తవ జీవితానికి సన్నిపాతంగా ఉన్నట్లు తోస్తాడు. కారణం సామాన్యజన జీవన విధానాన్ని చక్కగా సారంగపాణి పదాల్లో అభివర్ణించిన సంగతీ, (వజాభాషని ప్రయోగించిన విషయమూ పూర్యో _క్తం- క్షేతయ్యలాగాశే సారంగపాణి తనపదాల్ని శృంగారరస నిర్భరంగా రచించాడు. ఈ శృంగారపదం ఒకొక్కటీ ఒకొక్క _ముక్షకం; దేనికదే స్వయం సంపూర్ణమై రనభావాదుల పరిపోషకమె ఉంటుంది. ఇందులో నాయకుడు శేణుగోపాలుడు; దక్షిణన్యాయకుడు. నాయికలు అనేకులు. నాయకునిపె ఆయా పదాల్లోని నాయికలకు అనురాగముంది నాయికయందు నాయకుడు “రతిచి త్తం గలవాడు. కాబట్టి అ నాయికా నాయకులరతి స్థిరమైనది అది స్థాయికృత మవుతుంది, ఛావోద్దీపకమైన సొమ్మగి పతి పదంలోను ఉంది, నాయికకు నాయకుడు, నాయకునీకి నాయిక సరస్పరం ఆలంబనం. ఆయా నాయికల హాన ఛావొది శృంగార విలాస్తాడులు అనుభావాలు, నాయికసాయి రతి సాగరంలో అసూయాదులు, శంకాదులు, ఉత్చాహాదులులీన మె అనితర శోభని చేకూరుస్తూంటాయి. (సియదర్శనాదులవల్ల కలిగే వాయిక సాత్వికస్థిత్‌ పదాల్లోడంది. విభావాదుల సేంయో గంవల్డ రతి స్తాయి శృంగారరవ పర్యవసాయి అయి. ప్రతిపదం సహృదయ హృదయంగమమై ఉంటుంది ఈ వివరణకు (వళిపదమ్లూ ఉదాహరణ'మే పైని పేర్కొన్న పలురకాల శృంగార రీతులకు చక్కటి ఉదాహరణలు చూపించవచ్చు. నాయికా నాయకుల ఉత్తమగుణ వర్ణనగల పదాలున్నాయి. ఒకచెలి నాయికా గుణాల్ని వర్ణిస్తూంది. పూర్వోక్తమైన ఈ పదంలో “వరకన్యా .. రతిని” (7); నాయకుడు నాయికా సంశయ విచ్చేదం చేస్తున్నాడీ పదంలో *ఏమిటికే _ కొందురే” (9) ఇదీ వూర్వోక్తమే.. ఇందులో నాయికా నాయకుల గుణాలు

శృంగారం, భక్తి నీతి, వై రాగ్యాలు ర వర్ణితం. ఇది నిర్మలమైన నాయికా నాయకుల చక్కటి 'యేమకు నిదర్శనం. వల్లవి ; “నేను నీపు కనుగొన్న 'వేశే మొగ నేస్తము వాయదుగా మరిమరి నెమ్మది గలిగెను గా (వం67)” కానీ కేవలం సంథోగ శృంగార నర్జితమైన వబాలనేకం ఉన్నాయి. పల్లవి : “ఎంతదుడుకు జేవెనే_ఓ భానూ న న్నెంత దుడుకు జేనెనే అలం అలం ఆం (వ14 “కుటిల కుంతలి విను నిన్నటిరేయ” విరితోటా కటుల రమ్మెనెనట విటరాయడిటుల ఆ ఉంటం అం ఉం (వ-రథ” ఈ వదాల్లో ఆలింగనం, చుంబనంర్న వచ్చగహణం, సురతం మొదలైన వాటితోపాటు సంభోగ శృంగారం వరితం. ఇలాగే ద్వితీయ భాగంలోని దేశీయ ణ ఫ్‌ శ వదాలన్నింటా ఈ సంభోగ శృంగారరి విఫీధరీతుల వర్జించబడింది. 5,1,4 రామదాను.శృంగారం ; రామదాసు కీ రనల్లో భఖ క్తియేగాని శృంగారానికి శావులేదు,. అయినా ల వ! భగవత్సరమైన శృంగార విషయస్పర్శ ఆతని కీ ర్తనల్లో లేకపోలేదు. *ోనను (బోవమని వెప+పే సీతమ్శతలి” అనే కీ రనలో ఏ స్రిలేల్లు న పక్కన చేరుక చెక్కిలి నొక్కుచు చక్కగ మరుకేళి సొక్కుచుండెడి వేళ 11నను॥ ఠా గా ఏకాంత రంగుడు థ్రీకొంళ నినుగూడి ఏకాంతనున నేకళయ్య నున్న వేళ 11నను1॥ (క$.112) అన్లి. సురత విషయ వర్ణనవుంది. ఇంతే తవ్న ఇతరపట్టుల శృంగారం వర్ణితం కాలేదు,

కకేంర్‌ "త్యాగ రాజలళ్ళంగారం క

నాదోపాసనాపరుడు త్యాగరాజు... ఆవాదయోగి.కృతులన్నింటా, భక్తి పపత్రులు నిండి నివిడీ కృతమై ఉన్నాయి. ళృంగార ప్రాధాన్యం తక్కువ. ఎక్కడైనా క్ణుని శృంగారం వర్ణన జేసినా ఎంతో జౌచిత్యంత్నో ఒప్పుకుంది. చక్కటి ఉదా హరణ :

“తసయందే (పేమయనుచు విరుభోణులు

తల తెలియక నాడెదరు 11తఈ

అనయము మోహము మీజలంగ కృష్ణుడు

అందరికన్ని రూవమ్ముల్నడ్డి; యాడ 11511

కొందరి బంగారు కొంగులు దిట్ట

కొందరి పదములు బాగుగనెట

లబ్‌

కొందరి సొగసును గనులార జూడ

కొందరి మనసుందెలిసి మాటలాడ 1161]

కొందరి యంకమునను దివ్వళింప

కొందరి పెడవలందిలు కెంపులుంచ

కొందరి తనువుల కగలీల "పీయ

కొందరి వెనకనిలిచి జడపేయ 11611

కొందరి నుదుట. గస్టరి బొట్టు వెట్ట

కొందరి తళుకు చెక్కుల ముదుబెట-

ప | కొందరి బాలిండ్లం బస్నీరు జిల్కా కొందరితో త్యాగరాజ నుళుడుబల్య 1151 (1-40 గోపికా కృష్ణుల లీలా విలాసాన్ని అత్యంత మనోహరంగా వర్ణించాడు |!

త్యాగరాజు.

ఖృంగారం, 'భ క్తనసీతి, 'వై రాగ్యాలు స! ఇలాగా పదకపుల పదాల్లో శృంగార సో హారంగా" అభి పక్టీత మైందనీ.

స్పష్ట మవుతుంది, * లవ నన

౨” భక్తి? “మధురభ.క్తులకు ?లాక్షణజికులిద్యిన.- నీర్వచనా ” లేమిటో- ” తెలుసు కోవడం అవనరం, “భక్త అనప్షది "“ఫజో: 'ఛోతువునుంచి. పుట్టినది... తరేకే భజిరచడం.. 'భరవద్యజనమన్న మాట, " 'సపొజంగా' చిత్తం పరమేశ్వరుని. పొదార విరదోల కడకుపోవడాన్నే ' సోభ్తక్టలు అంటాడు '₹ంకరాదార్యులు!. నారద , భృక్తి న్యూశ్రాలలో “సాతస్మిన్‌ వర(మ) (పేమరూపా” (సూ_2) (ఆ భక్తి పరమేశ్వే రుని: యెడల “వరమా ంపేమదూవరగా తరద్భొ అనీకలదు అరిప్‌” “ఈశ్వరుని యెడలగల యుత్తమనుగు (పేమ యేదియో అదియే భ క్తీ యనబడును "6 “ఆకు

• శాండిల్య భక్తి సూ శాలలోను “రసా పర్తాన్తు...ర క్రిరశ్వరే” (నూ_2) = అం భగవంతుని యెడగల పరమృప్రీతి (గాఢాన్తు రాగం). భక్తి అని చెప్పదిడింది. పరమ పూజ్యమైన ీతియే భక్తిభగీవంతుని ఎడగల ఆ వరమ పూజ్యభావమే భక్తి. ఇదితొమ్మిది విధాలు.” ఏఅరిదులో "మధుర్రభ: క్రి-వరమ+ (శేస్టమైంచి... ఈ భక్తిని రసనుని నిరూపించినవాడు రూవగోస్వామి. --“భరతుని' రసః సిద్దాంత మును అధారముగ జేసికొని రాధామాధవుల.నాలంబనముగ్గా జేసి రాధకు గృద్డు, ఫ్ఫిపైంగల శృంగారరూవ భక్షి, రన. వ్యర్వూపమైనదని (యా రనజనకంగ్నావృకియ నంతటీని సాంగోపాంగముగ నిరూపించుచు రూనగోస్వామి ాసిన (గన్టమే ఉజ్జ్వల సీలమణి", “నవరనములకును మోఫును "- మా తము" భ క్రైరనమే. యని రూపగోస్వామి యభ్మిపాయము ” వధురరతయే భ్యోక్తిరసమని రోపగోస్వామి సిద్ధాంతం. తరువాత మధుసూదన “నరన్వ్యతి "తన భగవద్భక్తి రసాయనంలో సముచితంగా భక్తికి రసత్వాన్ని స్టాపంచాడు. ఈ'షద్దరి' సిద్ధాంతం. (పకొారం _ “ఈ భక్తి రసమునకు నాలంబన విభావము భగవంతుడు; తచ్చర్నితలు విభావ ఒం ములు; భగవదాకార చి _త్తవృత్తియే స్థాయిభావము. అదియే భగవ్శదతి, అను భావములు తళ్కాలమున( బుట్టిన _ నేశ్రాది వికారములు, వ్యభిచారులు. నిర్వేద శంకాహర్షాదులు ఇది వరమానంద న్వరోవేముగు భక్తిరనముగాం . బరిణ

మించున్తు, ౫౩ |

• శ్యోలబ్న॥ . ల్‌ ల | / . టు... నీ

ర! జఇలుగులో వదకవిత అన్న మాచార్యుని పదాల్లో మధురభక్తి మనోహరమై ఒప్పుతుంది.. భగ వంతుడు శ్రీ వేంకటేశ్వరస్వామి నాయకుడు, భక్తుడై న అన్నమాచార్యులు నాయిక, 'వేంకకేశ్వరుడు తానొక్కడే పురునుడు. భక్తుడైన మానవకోటి స్త్రీ సమూహం, ఆ స్త్రీ పురుషుల అనంత శృంగారలీలడ్చు విశ్వం ఇలాంటి అలౌకిక మధుర థావం అన్నమయ్య శృంగార సంకీ _ర్తనలకు వీజం. ఏ తద్భావస్ఫూ నితో అన్న మయ్య శ్రీ వేంకకేశ్వర లీలలను అనంతరంగా శృంగార నంకీర్ధనల్లో కీర్తించి తరించాడు. అందుకే అతని పదాలు “వేంకటశై ల వల్లభ రత్కిక్రీడా రహస్యాల్ని" 'వెల డిసాయి. ల అత్‌ ఓకచక్కటి ఉదాహరణ ; అన్నమయ్య నాయికఅయి చెలికత్మైను టోరి సుందీ కింది పదంలో ; వాత. “ప్హాగ్రకాణ "పీసుకొంజే కానే నేను యీ రీఠినే నప్వుగా నీ ఇంటికి రమ్మనపే” 11వల్ల వి] చెక్కులివె చెమరించె చి తమెలా .జిగురించె తాత (లొ కక్కినట్టు కోరికలు కొనసాగెను ఎం! తొక్కినాడు నాపాదము తొలుకే సందగిలోన యెక్కడ వరాకు'సేసీ నింటికి రమ్మనపే వేశారు] దప్పిదీరె పెదపుల తమకను దె వార కొవ్వువీడి చన్నులపై కుష్పలాయను ముప్పిరిగా6 గట్టినాండు ముంజేత కంకణము యిప్ప్రృడేల నించీ సిగ్గులు యింటికి రమ్మనవే 1ళారు]11. ఆయాలంటి నన్నుంగూడె అంగమెలా బులకించె ళగి జేయి చేయి సోకి యాస చిమ్మ 'రేగెను చొయలా సన్నలా "సేనచల్లై థ్రీ వెంకపేళండు యా యెడ నన్ను మన్నించీ యింటికి రమ్మనపే 11ళారు]1 (2-29)

శృంగారం, భక్తి సీతి, వై రాగ్యాలు కో ఇలాగా నాయిక తానే అయి భగవంతుడైన వేంక'ఫేళ్యరస్వామిని తన 'పియునిగా భావించి, శృంగార, ఫీలా విలాసాలను భావించి, తన్మూలంగో మధుగ భక్తిని (పకటించాడు అన్నమయ్య. ఇంకా అనేకరీతుల అన్న మాచార్యుడు నధురభ కిని వివిధ పదాలో (వదర్శించి తరించాడు బాన్‌. ఎ! 5.9.2 తే్యేతయ్య_మధురభ క్తి; క్షేత్రయ్య నాయికగా మువ్వగోపాలుడు వరమస్పరుషుడుగా. అత్యంత మనోర్జిమైన భావావేశంతో మధురభ క్తిక లోనైన సమయంలో (వ్మవథమంగా ఆతని నోటినుంచి వెఇవడిందే 'శ్రిందిపదం క్షేతయ్య మధురభ కిక, ఆశ్శపారంభ దశకూ ఈ పషదం - ఎంతో సహజమై ఒప్పారుతూంది. “ల్రీవళి సుతు బారికి నే_నోవలేక నిను వేడితే_ కొపాలా ? మువ్వ గోపాలా : ఏ (పొద్దుదావింటిలోనే_కాపై “యుండి నీ సరసన ల్లాపాలా ? మువ్వ గోపాలా 11భ్రీవళి! ల క ఎ న. లం (సింగింవేం-వ.?7) ఇందులో వరమాత్మయందు అత్మ తల్లీనం కావడానిక వడే మధురపేదన వ్య_క్షమపుతుంది. శ్షేతయ్య నాయికయై ఆ భగవంళఠుని పొందు అంపే ఐక్య సంధానంకోనం_అనుభవింజే విరహం సున్నష్టం. క్ష్నేశయ్య నాయిక్రఅయి సర్వమూ తనకా పరమాత్మ డేనని స్పష్టం చేస్తు న్న డీ కింది వదంలో “ఇంత తెలిసియుండి_యీ గుణ'మేలరా పంతమా ఇ మువ్వగో-పాల ః నా సామిగో= “ఇలంత్ర” ఆం అలం ల (సీ-గి-వేం.స్వీ_47) ఇందులో. క్ష్యతయ్య నాయికటయి. వరమ్తాత్మానుసంధానం పొంేవిధం స్పష్టం. తాను నాయికగాను,. భగవనంటుని చెలిక్నత్తైగాను, చెలువుడుగాను, తన పాలి సైవంగాను తలంచాడు.. “నా జీవస్వామివి నీవే” అనడంలో జీవాత్మ 30)

234 జెలుగులో పదకవిత వరమాత్మల వస కి వాటి సమైక్యం సూచించడం జరిగింది. “నా ఆనందమైన సిపే అనడంలో పరమానందం. ఆంటే మధురభ క్రివల్ల కల్లిన మహదానందం స్పష్టమవుతుంది.

న!

5.2.8 సారంగపాణి_మధురభ క్తి : భాగవతంలోని భక్తి మధురభక్తి. థాగవతభక్త్‌ సంప్రదాయం శ్రీకృష్ణ సంబంధి భక్తిమార్షాల్లో శేష్ట్రమైంది. భాగవతంలోని పధురభక్తి రసావలంబను ళో తాని లి మా ఆన గోపికాకృష్ణులు ఆలంబనగా వెలసింది వల్ల భాచార్యుని పుష్టిమార్ల్గం. ఇది వైతవ్యస్వామి. మధురభ క్రి భగవంకుడనే నాయకుడొక్కడే పురుషుడు. మానవ కో స్తీ సమూహం. ఈ స్త్రీ పురుషుల అనంతశ్చంగార లీలయే విశ్వం. ఇలాంటి అలౌకిక మధురభావంగల మధుర భ క్యుపాసకులు జయదేపుడు, విద్యా పతి, మీర, అన్నమయ్య, క్ష్మేతయ్యలు. కానీ అన్నమయ్య క్షేతయ్యల మధుర భక్త సారంగపాణిలో కనిపించడంలేదు. శృంగారపదాల్లో లౌకిక శృంగారాన్ని, కీ రనలో భ కినీ | పకటించాడన, విషయం పూరో, కం. అయినా “పల్లవి : కులకొాంతలు విడిబడి నలుదిక్కుల చెలరేగి రిదేటి పావమో అయితే అను వెలయాండ్లకు జీవన'మేమిక థ్రీ చవేణుగోపాలా సంకరమై పల లం కంట ఆం (ప-138)ి” అనే పదంలో లౌకిక శృంగారం కనిపించిలా, భాగవతగోపికొ మధురభ క్తి చ్భాయలు కనిపిస్తున్నాయి, ఇంతేగాక ఈ పదం క్మేతయ్య మధురభ క్త 'పఫాధాన్యం ణల చసిద్ద పద౦.__ భి “ప్టూడ్రరె అది నడిచే పొయలు కూడునపే అది మనిష్వామాకా* __ ను గుర్తుషతెస్తుంది కొంతపరవ సారంగపొణి వదం దీవిలోని మధురభ క్రిచ్బాయల్ని 'శేలుపుతుంది, ఇలాగా మధురభక్తి పూతితమ్రైన వదరచన చేసి తరించిన నాయికలు అన్నమయ్య, కేతయ్య సొరంగపాణి అనే పదకరర్తలు. ఇలానే తక్కిన

శృంగారం, భ కి నీతి న్టైరాగ్యాలు 2380. పదకర్తల్లోను చః మధురభక్తి (వపూరిళమైన రచనా వైవిధ్యం మనం చూడ గలం, ర్‌కి భ్‌ క్స్‌ భృ్తినిగూర్చి మనం ఇతఈపూర్వమే స్పష్టంగా తెలుసుకొన్నాము. ఇది తొమ్మిది విధాలన్నది పూర్యోోక్తం “శ్రవణం, కీ ర్వనం, విష్ణోః_న్మరణం పాద'సేననహ్‌; అర్చనం వందనం దాన్యం...సఖ్యమాత్మ నివేదనష్‌॥” అని _శవజ, కీర్తన, స్మరణ, పాదసేవన అర్భన, నందన, దాస్య, సఖ్య, ఆత్మనివేదనాలని భ క్రి తొమ్మిది రీతులని భాగవతం స ' ప్రమన్కంధంలో ఉంది అన్న మాచార్యుడు శృంగార సంకీ _ర్తనలతోపాటు అధ్యాత్మ నంకీ 'ర్వనలు రచించి తరించాడు నవవిధ భక్తిరీతుల్ని తనపదాల్లో వర్జించి తనభ్తి వవత్తిని 'పకటించిన మహాభక్తాగేసరుడు అన్నమయ్య. భ క్తి '(వరానమంటాడు అన్నమయ్య. నవవిధ భ 'క్రిరీతులు ఒకేసదంలో వర్ణించాడు అన్నమయ్య “నిత్యసుభా నందమిదె నీ దాన్యము సత్యము సుఖాలుచాలు( జాలునయ్య 1పల్లి వి॥ కన్నుచూపుల సుఖము కడునీ చక్కనిరూపె యెన్నగ వీనుల సుఖమిదె నీపేరు పన్ని నాలుకనుఖము పాదపు నీ తులసి పున్న సుఖముల తెరువాడం చిడనుయ్యా ॥నిత్య॥ తనువుతోకి సుఖము తగు సీ వై ౦కర్యము మనసులో సుఖము నీమంచి ధ్యానము పనీవి సీ యూరు సుఖము పాదపద్మమువానన యెనయనీ పెరసుఖమేమి నేసినయ్యా నిత్య॥

డర ఇలుగులో వదకవిళ పుట్టుకకెల్ల సుఖము పొల్లులేని సీ క్తి తొట్టి కాళ్ళసుఖము పాతుర లాడుట జట్టి థ్రీ వెంకటేశ మాచనవోలి చెన్నుండవై వొట్టుకొని మమ్మేలితి వోహో 'మేలయ్యా 11నిత్యః[ 0-79 “లన నుయ్య ఇెపినటు ఇందలి భాష లక్షణ బదమె ఒపహృతూంది, శృంగార మై _ ఏలా ద త్ర పదాల్లో శామ్మ్యో క్రలుండషద్చు కాని అద్యాతస్త్రపద్యాల్లో అలాకాదు “వై రాగ్య వృద్దికర గం భీరపద్యశేణి శొసంగంబెనుప్పెచు “న్మగా మ్యారమ్య విష్ణుచరితో ' దారములె యున్న( జాలుధరణిన్‌ వెలయున్‌” వూ అని చెప్పడం గమనించవచ్చు. ఈ లక్షణాన్ననుసరించే గంభీరపదఎనమ్మిశితమై ఈ భాష ఒప్పుతూంది లా ఇక అన్ననుయ్యలోని నవవిధ భ కిరీతులు " క్రి _ర్తనం * “ఎన్నడుంజెడని యీప్పలిచ్చీని మాధవుడు పన్నిన యాసలికని పై పై నిలుపవో” (10.14 అర్చనం * అతని భణియించరో ఆతుమలాల థ్రీ + వతి యితని కరుణే ఫలమిం'తే కాని॥” (1610) శోవణం 4 వ్‌ కాగ్యము విష్ణుకథ బలమిదివో విష్ణుకథ” (9-66) పాదసేవనం విడువ విడువంింక విషుండ సీపొదములు నీ కడిగి సంసార వొర్జి 5డు ముంచుకాొనిన” (9-206 వందనం “పరము వైష్ణవుల భాగ్యంబిదివో నిరతి వారలశె 'నే మొక్కెదను”|। (1089) స్మరణం “ఎందుకుంబవి గొందము మీమిసేత మివియెలా ల ళం చెందిన మాకిక బుద్దిచెప్పవే నారాయణా; 1” (4)

ఆక్యతగాలం, 'భ క్తి నీఠి, వైరాగ్యాలు 237 ానర్థాం ; “కొను స్వరంగైకుడ ననగాదనీ" తలగలేను “నేను సీ కింకరుండో సీ రజినలౌ” (925) సఖ్యం : “ఎన్నడుజెడని యీవులిచ్చీని మాధవుడు పన్నిన యాన లితని పైపై నిలువవో?గొ (10-14) ఆత్మ నివేదనం : అన్నమాచార్యుని భక్తి పపత్తి శరణాగతి ప్రధానమైందన్న సంగతి అతని అధ్యాత్మ -స్టంకీ ర్హనలన్నిఅటా 'చునకు సృష్టం. అన్ని అధ్యాత్మ సంకీ ర్తనలు “జీనికదాహరణ'మే. మచ్చుకు ; “ఘనుండా తండె మము(గాచుగాక ' హరి అనిశము నేమిక సతనికె శరణు” (10-22) ఇలాగా అన్న మాచార్యుని అధ్యాత్మ సంక్షీర్షన్టల్లో నవవిధ భృక్తిరీతులు అఖభివర్టితం. 5శి2 సారగపాణి. ఛకి; చావ “గేయ రచనలో స్మామాజ్య వట్టాఖిషి క్తులగ్రు శ్యాగయ్యగారిని విడిచి'తే భక్తి వైరాగ్య రచనలో 'రెండవస్టానం గోవన్నగారికే ఈయనలసి ఉంది. ఆయన తాను రచించిన కీ-ఠరనలలో యెొదుటి వారిని పరవశముబేసి శాను: వరనశసుగును. సకలేర్యదియము లారా 1 యిపుడు నసమయముకాదు.. సద్దసేయకయుండరే”. అని గోపన్నగారు అంటూఉం'పే ఇం్యదియములకు ఏక్యాగత గోపన్నగారికే కలుగు తుందో మనకే కలుగుతుందో చెప్పలేను... త్యాగయ్యగారి “కుండే సర్వతోముఖ పతిభగాన్మి గోవన్నగారికుండే. భక్తి తాదాత్మ్యమ్లగాని, సారంగపాణ్‌గారికి లేక పోబిన్నా భ కికితగిన థావన, భావనకుతగిన, భాష.-ఒకదానికొకటి తులతూగుతూ సారంగపాజిగారి భక్తి వై రాగ్యకీర్తనలు చాల హృదయంగమములుగా ఉంటాయి"? అని మండపాక పార్వశీశ్వరళాన్రిగారు అభ్మిపాయ వడ్డారు: కానీ మనం ఇక్కడ ఓ విషయం గమనించాలి భక్తి భావనలో త్యాగయ్య, రామదాసులతో ఇళర వ్లగ్గేయకారులను పోల్చడానికి. వీల్లేదని నా అభ్మిసాయం. వీరిద్దరు ఆజన్మ ్రీగామభక్షాగేసరులు సారంగపాణి క్షే తయ్యలాగా మొదట రకక్తిగలిగి ఆ వెనుక్త భి వై రాగ్యాల్ని (వకటించాడు. అంతేగాక సారంగపాణి కీర్తనల్లో శాదాత్మ్యం

238 'తెలుగుతో పదకవిత లేదంక్సే, త్యాగయ్య కృతులకు, రామదాసు కీర్రనలకు ఉన్నంత (ప్రచారం సారంగపాణి కీ రనలకు లేకపోవడమేనని భావించవచ్చు. అయినా నవవిధభ క్రుల్ని, వైరాగ్య కీర్తనల్లో (ప్రకటించాడు సారంగపాణి. ఇష్టదైవం వేణుగోపాలుడు.

“ష్మ్యేల్సగోపాలుని విడునము.నురి వశ వక్కరిపేరు నుడువము పతితపావనుడే మాకు చుట్టము గోపవాలుని భజనె దిట్టము హరిని వినా పఫేరేపాడము న్‌ 360 పరం ధాముని మదిలో బంధింతుము నారాయణ దిన్య నామముయె న్నటికీ మరవ మీ సీమము తారకమిది మాకుక్షే మము ట్రీ నే ఉద్య న! ధరుని "సేవే పూర్ణకామను (8. 158) అని విష్ణుభ క కీర్తన, స్మరణ, "సేవనాదుల్ని 'చకటించాడు. ఇలాగే “అన్నిటికిది సులభమార్షము సుమీ హరినామ స్మరణా పన్న గళయనుడై న పేణుగో పాలుని సన్నిధికి జేరేటందుకు* (8-18) అని తెలిపి, జపతపాలు, యజ్ఞయాగాలు, 'వేదవాదాలు, (చతకిర్రయా తలు, డానధర్మాలు అవసరంలేదనీ వివరించి, చివరికి తాపసియె గుహలజేరడాన్ని అ జ. ఖండించాడు, అదే విధంగ్యా వేణుగోపాలుని పాదభ కి (పధానమని *భ కిలేని (వళములెన్ని జేసిన ఫలములేదు సుమ్మీ” (కీ, 184 అవిచాట్కి పై ఆడంబ

శృంగారం, భక్తి సీత 'వైరాగ్యాలు 230 5.కి,కి రామచాసు భ క్తి ఫి రామదాసు కీ ర్తనల 'వధాన లక్షణం భక్తి అదిగూడా భజనకూటములో

పొడుకోడానికి పీలుగా భక్తిభావ పురస్పరంగా ఈ క్రీ ర్తనలు రచితం. తన ఉద్యోగ ధర్మాన్ని విస్మరించి శ్రీరామభ్యద్రుని ఆలయ నిర్మాణం కోనం సర్కారుపై కాన్ని వెచ్చించి ఇక్కట్టులసాలై , బందిథానాతో "ఘోర సనరకమనుభవించి, చివరికి తనదైనం శ్రీరాముని కరుణా కటాజెనికి పాాఠుడైన భక్వాగేసరుడు రామదాసు. ఏకీర్తన పరిశీలించినా అందులో నిండి నివిడీ కృతమైన అపారభ క్రి మొర, ఆర్తి, స్పష్టమవుకాయి. శ్రీరామ భ క్తుడాతడు. రామదాసుకు సమృష్టమూ రామ మయంగా గోచరించింది. పల్లి ని; అంతా రామమయం -నీజగమంకా రానుమయం 1ల౦తౌా॥ చ అంతరంగమున' ఆత్మారామాడు

నంత రూపమున వింతలు సలువగ 4అంచా॥

సోమ సూర్యులును సురలు కారలును

ఆమహాంబుధులు నఖిల జగంబులు కఅంతా॥

అండాండింబులు పిండాండంబులు

(చిహ్మాండంబులు చిహ్మమొదలుగ ॥అంలౌక

నదులు వనంబులు నానా మృగములు

విదిత కర్మములు పేద శాస్త్రములు 1అంకా॥

అష్టదిక్కులును ఆదిశ్రేషుడును

అషవసువులును అరిషడ్యర్లము 1అంఠా॥

నే లి

ధీరుడు భృదాచల రామదాసుని

కోరక లొనగడి తారకనామము * ఐఅంతో॥ (కీ = 101) ఇంతేగాక నవవిధ భక్తిరీతులు ఈ [క్రింది కీర్తనలో.

“*ర్రామ రామ శ్రీరామ రామ

రొను యినరాదా మనసా

కామిత ఫలదుడగు భ్రీసీశా

కాంశుని గనరాదా మనసా[(ో (క్ర) వరించారు.

ప! జ!

2401 తెలుగులో. వదకవిత

ఇలాగే “శరణాగత రక్షణ బిరుదనినే .. శరణంటి గదయ్యా” (కీ = 110. లో శరణాగతి “ఓట రామ సీ నామమేమి రుచిరా (కి- 108లో నామ స్యతణం, క్రీర్రసం,” శ్రీరామ నామమే జిహ్వకు స్థిరమై యున్నది" (కీ97)లో భజనం, పూజనం,” రామ నీదయ రాదుగా పతితపొవనొ (కీ.69) లో పాద 'పీవన._.0, *బూచ వానివిలువ జోదునా ఓ గోపాలకృష్ణా” (కీ = 105) లో వోత్ప్సల్యభ క్తి _ రోమదాసు మనోజ్ఞంగా అభివర్డించి తరించాడు భ _కృకోటికి తరణో పాయం చూపించాడు ర్‌ఏ.గ “త్యాగనరాజుభక్థి,

నాదోపాసకుడె న మహాయోగి త్యాగరాజు గృహస్టా శమాన్ని ప్వీకరించి, ఉర్గిళృవృ త్తితో నంసారం కొనసాగించిన నిరాడంబరజీవి, వరమపాపన మైన శ్రీరామ భక్తియే '(పరానం తదితరం ఉపాధేయాలు కావు పారలొకికానందమే ముఖ్యం, ఇహలోక నంబంధి సుఖాలకై (పయతళ్నించలేదు, తృణీకరించాడు, అందువ ల్లనే ఏరాజును గూడా అ్యశయించడానికి మనస్కరించనివాడు.

ఇలాంటి త్యాగికృతులు నాదయోగ వ్రధానాలు, ఆ నాద్లోపాసనంలో ముక్తి పొందిన మహాప్పరుషుడు. త్యాగరాజు నాదసుధారసం గ్లోలిన అవ్ముళుడు. ఇందుకు “నాదసుధారసం విలను నరావతానూ యమనసా” (1-82) కృతి నిదర్శనం అందుకే “స్పంగ్మిత్ర జ్ఞానము భక్తి వినా సన్మార్గము గలదె మనసా” (1-49) అనీ, “స్వరరాగ సుధారసయుత భ క 92 సుధా భి స్వర్గాపవర్గమురా ఓ మనసా (151 అనీ __

“*రాగసుధారసపానము చేసి _ రాజిల్ల వె ఓ మనసా ॥1రా॥

యాగయోగ త్యాగ - భోగ ఫలమొసంగే 1(రా;;

సదాశివనమయమగు . నాదోంకార స్వర

విదులు జీవన్ము క్రులని = క్యాగరాజు తెలియు 11రా11 (కీ40)

అసీ తన నాదయోగ (ఫాధాన్యాన్ని చాటిచెప్పిన నాదోపాసకుడు.

భి (ప్రధానం. అందులోను 'రామభ క్తి మరీముఖ్య మంటాడు శ్యాగరాజుం

“రామభ క్రి స్మామాజ్య = మేమానపుల కబ్బెనోమనసొ 11511

ఆ మానవుల సందర్శన - మత్యంత | దహ్మానందమే 115]

శృంగారం, భక్తి నీతి, 'వై రాగ్యాలు విశ] ఈలాగని వివరింపలేను ._ చాలా స్వానుభవ వేద్యమే లీలాసృష్టి జగత్త్రయమనే . కోలాహల త్యాగరాజనుతుండను” ర] (&ఓ41 కాగా త్యాగరాజు కృతులలో నపవిధ భద్తిరీతులు వివరించ ఐిడాయి. కొన్నింటిని చవిచూదాం. న న! స్మరణం , “వరనారద నారాయణ స్మరణానందానుభవముగల” - [వ (811.91 అర్చనం ; “రారా మాయింటిదోక రఘువీర సుకుమార యొక్కేరా!;” (క197) భజనం ; భజరే రఘువీరంశర .. భరిత దశరథకువారం” (1-10) దాన్యం : గోభువిని దాసుడనే పేరానబే బొంకులాడితివా బుధమనోహర"”* (1-94) ఇలాగా త్యాగరాజు తనభ క్రితత్వాన్ని విపులీకరించినట్లు స్పష్టమౌతుంది. అవి ళ్‌ 5,4 నీలి, ట్వ్‌గాగ్యాలు ; పదకవులు నీతిని తెలిపి, వై రాగ్యాన్ని (వబోధించారు (చవృత్తి థోగా లెంత అవసరమో అంతకంటే గూడా నివృత్తి భోగాలవసరమని" వారరిక్ష్యం, తదుచితరీళిని భగవత్పేవలో నిమగ్నులై తరించాలని వారిధ్యేయం. ఆమారాలను సొరంగానే పదరచన చేసిన మవాసుభావులీ వదకవులు, స్ట హం. అన్నమావార్యుని ఆధ్యాత్మికళ, మై శాగ్యం థి ' అన్న మాచార్యుని నంకీ ర్తనల్లో శృరగార నంకీ _ర్తనలతోపాటు, అధ్యాత్మ నంకీర్హనలు రచించి తన అధ్యాత్మిక చింతనా పరినిష్టమైన హృదయాన్ని అవి సష్కరించాడు. నీతిని తలిప్క, ళన ఆధ్యాత్మిక త్వాన్ని అన్నమయ్య ఈ (క్రింది పసిద పదంలో వివరించాడు. ం “నానాటి బతుకు నాటకము కానక కన్నది క్రై పల్యము ॥వల వి॥ ను. 310)

22 శెలుగులో పదకవిత పుట్దుటయు. నిజము పోవుటయు నిజము నట్టనడిమి పని నాటకము యొట్టయెదుటగలదీ (ప్రపంచమును కట్టకడపటిది శై నల్యము ॥నానా॥ కుడిచేదస్నము కోకచున్హైడిది నడుమంతప్ప పని నొటకము వొడింగట్టుకొనిన పుఫయ కర్మలు గడి దాటినపుడె తై నల్యము 1నానాః॥ తెగదు పాపము తీరదు పుణ్యము సనగిసగి కాలము నాటకము యెగువనె శ్రీ వేంకటేశ్వరుందేలిక గగనము మీదిది కై పల్యము 1నానా॥ (9-28/౧ ఇందులో వైరాగ్య స్వరూప నిరూపణముంది, ఈ (పపంచం అనిత్యం. "మోక్షమే ముఖ్యం, అందుశై యత్నించడం అవసరమన్న వబోధముంది. కాగా, ఆధ్యాత్మిక త శ్వాన్ని ఇంకా_ శ6ఫ్టూర్రి దగ్గరనే వున్నాండందడాకా బారసీదు కురుచలో నేమడుగు గోవిందుడు” (9-14) “*హరిహరియని వెరగందుటగాక సిరివర మాకు బుద్ధిచెప్పుమయ్యా” (9-17) లనారాయణుడ సీ నాదముము మం త్రించివేసి పారేట్‌ యీ జంతువుల్భభమ విడిపించపే” (9-205) _అని విపులీకరించి వివరించాడు. సామాన్యులకు సై తం తెలిసిన అతిసామాన్య విషయాలను పెబుతూ వాటికి తగినరీతితో వద్యప్రయోగంచేస్తూనే, ఆలంకొరిక రీతిలో అన్నమాచార్యులు వైరాగ్య (ప్రబోధం చేయడం అతని ప్రతిభానై పుణ్యాలకు చక్కటి నిదర్శనం ఈక (కిందిపదం...

శృంగారం, భ క్తి నీలి, వై రాగ్యాలు 243 “పంటలభాగ్యులు పీరా బహువ్యవసాయులు అంటి ముటి యిటంాపాడుదురు ఘనులు ॥1వల వి॥। ప! న! ర! పొత్తుల పాపమనేటి పోడు నలఅకిపేసి చిత్తమనియెడు చేనుచేనుగా దున్ని నుత్తిలి శాంతనునే మంచివాన వదనున వి త్తుదురు హరిభ క్రి వి'వేకులు ॥వండి॥ కామ్య కోధాదులనే కలుపు దవ్వివేసి 'వేమురు వై రాగ్యమనే వెలుగువెట్టి దోమటి నాచార విధుల యెరుషలునేసి నోముచున్నారు జ్ఞానప్పంటై రద్యోగ జనులు 11వంట]॥ యెందు చూచిన థ్రీ వేంకశేకుండున్నాడనియెడి అందినచేని పంటలనుభనించి నందడించి తమవంటి శరణాగతులు.( దాను గొంది నిముడు కొందురు గురుకృప జనులు 11పంట!1 (9-70) ఇంత మనోహరంగా తన కవిత్వపు సొంపుల వయ్యారంతో ముదు గులుకు రీతిని వైరాగ్య (వబోధం జేసిన కాత్విపలులేరంపే మనం అబ్బురపడ నవసరంలేదు 5,4,2 రామదాసు సీతివె రాణ్యాలు ః య్‌ రావదాసు కీ ర్తనలు భి 'వధానమై, వై రాగ్యసీతి (వగోధాత్మకాలై ఉన్నాయి... హరి నామస్యరణమే ముఖ్యమనీ, ఇతరం, అ్యవధానమనీ సీఠిబోధ జీసొడు. న్‌ సలవి" నరహరి నమ్మక నరులను నమ్మితె యొ నరజన్మ మీడేరునా ఓ మనసా 1నరహరి॥ అ: చెరకులుండగ వెజ్డిచెరకులు నమిలితే

244 తెలుగులో వదకవిత చ న కొమ్మయుండగ కొయ్యబొమ్మను కలిసితె కోరిక కానసాగునా ఓ మనసా అమ్మయుండగ పెద్దమ్మను యడిగితె నర్థము జేకూరునా ఓ మనసొ 1నరహరి]1 యాకలి వెత తీరునా ఓ మనసా కన్నెలుండగ చత కన్నెలగలిసిన కామపువ్యథ తిరునా ఓ మనసా 1నరహరి॥1 (కి-79) ఇలాగే వైరాగ్య 'పబోధం గమనించదగ్గది; _ వల్లవి ; భళివై. రాగ్యంబెంతో దాగ్గె యున్నది, చం చలమైన నామస్మరణ నిశ్చలమై యున్నది 1భళి॥1 క్‌ వూ. చ : అరిషడ్వర్గములునన్నంటకున్నవి శ్రీ హరినామస్మరణ జిహ్వకు అనువై యున్నది 11భళి గురుధ్యానమున మనసు కుదురె యున్నది చిత్త మిరువది యారింటిమీద నిరవె యున్నది 11భళి॥ పరతత్వమందే మాబుద్ధి పట్టియున్నది కైభళి1 విరసము పోరులేనివిధమె యున్నది మాకు పూ. (పకృతి యెడదాసి మోక్షమున కిరవె యున్నది భళి! గురి భ్యద్యాదీపనందే గురువై యున్నది యిప్పుడు అరమరలేక రామదాసుడన దగియున్నది భళి. (కీ27 ఇలాగా రామదాసు నీతి 'వై రాగ్యరీళులు సృష్టమవుతాయి. 5,488 పోతులూరి ఫీర్యబహ్మం.నీతి, వై రాగ్యాలు థి పోతులూరి పీరజీహ్మం తన తత్వాల ద్వార్గా ఉఊపనిషత్చారాన్ని పామర (చజలప ప్రబోధించాడు. ఆ తళ్వాలకు అత్యంత ప్రచారం కలీగింది.

శృంగారం, భ క్తి నీతి, వె రాగ్యాలు 2ై4క ల్రి ఖాన్‌ మ్‌

“చ్రెన్పలేదంటనక పొయ్యేరు నరులారగురునిచేరి (మొక్కితే. _బితుక నేర్చేరు? అని పరమగురుడైన భగవంతుని స్మరించుమని (ప్రబోధించాడు.

“ఇల్లు వాకిలినాది యిల్లాలు నాదనుచు యేలబమసితివయ్యో మనసా”*= అనివై రాగ్య వోధన చేశాడు. వీర్యబహ్మం వ్రియిమ్యుడు దూదేకుల సిద్దయ్య "సితం తత్వాలు రచించాడు తత్వటోధ చేశాడు.

“చిల్ల ర రాళ్డకు ముక్కుచు నుంపేచి త్తము చఇడిపో నారేవొలే

చిత్తమనందున చిన్మయరూపుని జూచుచుండుట సరేసరే॥

_అని వ్యిగహారాధనను ఖండించి చిన్మయరూపుడై. న భగవంతుని చూడు మన్నాడు

“ప్ప్‌క్షలసుని ననువివరమడిగితే యేమని 'దెల్పుదు లోకులకూ పలుగాకులకూ దుర్మార్గలకూ, యాదుష్పులకు,”_ అనికులానికి (పాముఖ్యమిచ్చిన వారిని తిరస్క రించాడు క.4ఉ సారంగపాణి.నీతిబోధ :

అన్నమయ్య శృంగార నంకీ ర్తనలతోపాటు అధ్యాత్మ సంకీ రృనలు రాంచి తరించాడు క్షేతయ్యవి కేవలం శృంగార పదాలుమ్మాతమే, సారంగపాణి శృంగార పదాలతోపాటు కీ రన రచనచేసి, అందులో భక్తి వైరాగ్యం, వేదాంతం,

వ! క. అధ్యాత్మిక చింతన, తాత్వికచింతన మొదలైన విషయాల్ని వివరించి, లౌకిక విషయాల్ని తెలిపి మంచిని పెంచుకోవాలని మానవాళికి సీతి (వజోధంచేశాడు, సొారంగపాణ లోకరీతుల్ని, వ్యక్తుల తత్వాల్నిభాగా గుర్తించినవాడు కావడంవల్ల భక్తిలేనిపూజ అనవసరమని, “జీతము ముట్టని కొలు పేమిటికి” (1860) అఫ్‌ అనేకవిషయాల్ని, “గు త్తలంజలను మరగినవారకి” (191) కలిగే వర్యవసానాన్ని పోరాని శావులకు పోరాదు. బుద్దిమంతుడై తే (181) అనిచెప్పి, కఠుపా సీవంత ఘనమెతివా.... కోటి విద్యలు నీకొరకేగదపే (192) అని అనేక జీవిత సత్యాల్ని కె వివిధరీతుల వివరించాడు. పాపొత్ముల 'కెక్కడిదీ కాలను (193) అంటూ పౌపాత్ముల పావపు కౌర్యాల్ని కలిపి, దాతను వాజులుజరిపే దబ్బిలి తలమీదనే సొడ్ష (167 లంటూ ఏదోవంక జూపి తప్పించుకోవడం _ఊత్తను లక్షణం కాదని నిభూపించి. మంచివాడనుచు. కీ ర్తివాంచే మానవుడే ఘనుడు (171),

246 తెలుగులో వదకవిత అని మంచివాడుగా మనడానికి నలసిన సమ సవిషయాలు వివరించి భక్తితో పిలచి పెట్‌ిన యన్నము వపె డె నచాలు (176 అంటూ అంతళ్ళుద్ధ్‌, ఆత్మసంతృప్తి

లా కా నే (వ (వధానమని (ప్రబోధించాడు.

అక్షయ ప్యాతకుపోతే కలదని నొకభిక్షవేయరయ్యా (194) అనే పదంలో అక్షయ ప్మాతతో భిక్షమె తుకొని జీవించే సర్వసంగ పరిత్యాగుల్ని లెక్కచేయని చుషుల దొష్ట్యాన్ని మిక్కిలి గర్శించాడు సారంగపాణి. ఇలాగే ఉంభవృ తితో

స! బట లే చాత 'చికీకే వారికి (19) కోపమునవసరమవనీ,

"అమ్మా £ అక్కా 1 అయ్యా : యనవలె పొమ్మం'శే శలవంచుక పోవలె రొమ్మున తంబురమీటుచు బాడుచు రోసముపడక యిల్లిల్లు దిరుగవలెోొ _ అంటూ భక్తి “వేదాంతం, వైరాగ్యం, అధ్యాత్మికచింతన, తాత్వికచింతనలని చక్కగావివరించాడు సారంగపాణి. హరి తానేవున్నాడన్నింటికీ యేవెరప్పు లేదిక మాకు (189) అనీ అంతటికీ పరమాత్ముడని వివరించాడు ఇంకా వలని; అదెకొంపనంటి యాచేహ భాం చి సా మనిత్య'మే మనసా 4 ఏల అలం 42 (ప-190) అని శరీర సారంగపాణి. ఇలాగా సారంగపాణి శృంగార, భక్తి వైరాగ్యాల్ని సముచితరీతీని వరి ౦చాడు న! ర్‌ఉీర్‌ త్యాగరాజు-నీతి వై రాగ్యాలు న్‌ రా త్యాగరాజు ఎంతో అనుభవపూర్వకంగా లోక న్యాయాలుతెలిపి, నీతి పబోధం చేళాడు. అనాటి [పజలోఉన, మౌొఢాంని+, నిరసించాడు టి జ శ్‌

శృంగారం, భక్తి సీతి, వై రాగ్యాలు ఏడ?

“మనసు నిల్బశ క్తి లేకపోతే

మధుర ఘంట విరుల పూజేమి జేయును 11మ]1]

ఘనదుర్మదుండై శామునిగితే

కావేరి మందాకిని యెటు (బోచును 1మ]1

సోమిదమ్మ సాౌగసు గాం్మడం గోరితే

సహోమయాబి స్వర్షార్గుడౌనో

౧లో

కామ్మ కోధుడు తపం బౌనర్చికే

గాచిరకించునో త్యాగరాజనుత 11మ]॥1 (11-71)

ఇందలో “సోమిదమ్మ సాగసుగాండం గోరితే.పోమయాజి స్వర్గార్డుడౌనో" అని ఎంతోచక్క_గా వివరించాడు.

ఇలాగే ఈ (కింది కృతిలో.

“సమయముందెలిసి పుణ్యములార్జించని కుమతి యుండి యేమి పొయ్యేమి” (11-102) అని నీతిని బోధించాడు ఇంకా ఇదేరీతిగా ఆత్మ్మపబోధం.-

“ధ్రోట్రి వదులు ధనుష్కోటిలోనుండగా

ఏటికి తిరిగేపే ఓ మనసా” కోట (1-70)

అసీ “ఉండేది రొాముండొకడు ఊరక చెడిపోకుమనసా (1-6)

అనీ _కృతులలోగావించు కొన్నాడు. అది అందరి ఆత్మలకు (వబోధమనే విషయం మన౦ మరవకూడదు.

ఇంకా చక్కటి వైరాగ్యబోధ.

“భజరే రఘవీరంశర _ భరిత దశరథ కుమారం భష”

“శివశివ యనరాదా ? ఓరి _ అనీ కృతులలో ఎంతో మనోహరంగా శేళాడు.

ఇలాగా పదకపులు శృంగారం, మధురభక్తి భ క్తి నీతివై రాగ్యాల్ని తను పదకవితా శిల్పంలో మనోరంజకమై ఒప్పునట్లు చితించి అనన్య సామా న్యంగా కటుతి క్ర మైన గుళికల్ని చక్కెర బూస్కి హృదయాల కందించారు. పద్య కవులకు వీరేమ్యాతం తీసిపోరని దీనివల్ల సైతం స్పష్టమవుతుంది.

డక కిలుగులో వదకవిత సూచిరలు 1, 2. తాళ్లపాక చినతిర్గమలాచార్యులు : సంకీ _ర్హృన లక్షణము... ₹01 1 సడ1806 ఇంగేం 0% 20202140 కింంటి పు 139% [47 3, _ భరతముని _ నాట్యశాస్త్రం, గ ధనంజయుడు . దశరూపకం. 5. _ అంకోలం నిజ వీజసంతతి రయస్కాాంతోపలం సూచికా సాధ్వీ నైజవిభుం లళొక్షితిరుహం సింధుశ్చరిద్వల్ల భమ్‌! “ఇ హాప్మ్నోతీహ యథాతథా పశుపతేః పాదారవిందద్వయమ్‌ చేతోవృత్తి రుపేత్యతేష్టతి సదాభ క్రిరిత్యుచ్య తే[[” అణాల న్‌ అజ నాం కః (శివానందలహరి_ళ్లో.61) బ్‌ ల! ళ్‌ రామసుబ్బయ్య ని మ్మలిబోయిన (దిహ్మజిజ్ఞాస_పు..219 7 *వణం కీ ర్తనం విష్ణోః స్మరణం పాద'సేవనమ్‌ “అర్భనం వందనం దాస్యం సఖ్యమాత్మ నివేదనమ్‌1॥1 (థాగవతం_స _ప్తమస్కంంధము శి “ గాసాహిత్య- వాల్ల భ్యము (ముళ్ల పూడి తిమ్మరాజుగారి అభినందన సంపుటి ; ్సి పు-45ఏ,.కన?7 రి సన్నిధానం సూర్యనారాయణ శాస్త్రీ; కావ్యాలం 'కారనర్యగహము, పు-306

టై 6.0 సంగితం * అభినయం ;

6.1 సంగీతం :

పూర్వ (పకరణాల్లో పదకవికావిర్భాన వికొసాలతోపాటు, పదకవుల చర్మిత్క కవితాకామసీయకత భాషావి శేషాలు, ఆయా వదకవులు (ప్రదర్శించిన శృంగార ఖ క్‌ సీతివై రాగ్యాలు మొదలై న విషయాలను తెలుసు కొన్నాము ఇకపోతే " ఆయాపదకపుల సంగీశాభినయాల్ని నై తం (గహించినపుడే తెలుగులోని పదకపితా వైశిష్ట్యాన్ని పరిపూర్ణంగా (గవాంచినట్లు అవుతుంది

సంగీ తాభినయటజ్జుణి కొనునేను అందుచేత ఆయా వాగ్గేయ శారుల సంగ్‌ కాభినయాల గూర్చి “తజ్జులు వివరించన శీరు తిన్నుళ్ని సం్టగహంగా చెప్పి సంపూర్ణతను సాధించటానికి ఈ _వకరణంలో _వయత్నిస్తాను. ఆయా విష యాలలో అభినివేశమూ, ఆసక్టీపున్న వారికి తవ్నక పువకఠించి మిక్కిలి సంతోషాన్ని కూర స్తుందన్ని. ఆశి స్తున్నాను 68,11 అన్నమాచార్యుల సంగీతం :

అన్నమాచార్యుని వదాల్లో సంగితం కంశ సాహీత్యానికే (ఫాగాన్యనున్న విషయం తజ్జుల అభ్మిపాయమన్నది పూర్వో కం, అయినా అయన వాడిన అపూర్వ రాగాలు వాటి విశిష్ణతనుగూర్చి థీ వాలాంతపు రజనీ కొంతరావుగారు పేర్కొన్న శిరును వివరించడమే ఇక్కడ నేను చేసే వని, -

స

అలబ్యంక్రీ _ర్హనలు లిఖితములైన రాగిరేకలపై. ని వికీ _ర్హనపను మొదట దాని రాగం సూచతమైఉంది. ఈ రాగాల 'పేర్ణుతవ్స వాటిగాన వద్ధతి మనకు తెలియగల మఠాక ఆధారమేది లేదు. తాళ్ళపాక సంకీ రృనములలో ఇప్పటికి లభించిన 14వేల కీర్తనలలోను ఉవయు క్షములై న రాగాల సంఖ్య 869 మాత్రమే అని రాళ్ళపల్లి అనంత కృష్ణళర్మగారు ౌళారు. ఆ 89లోను మరీఎక్కువగా వయోగించిన రాగాలు 25 మ్మాతమేనటం- అయితే అభించిన త్యాగరాజు కీర్తనలు 7 వందలకు 2508 మించి రాగాలు ఉపయుక్తాలై నాయట, దీనిని బట్టి వారి 3

250 కెలుగులో పదకవిత కానాడు సంగిత (ప్రయోగ దృష్టి అప్రధానము, సొహిత్యభావ 'పదర్శనము ధా నముగా కనదిడుతుంది చాళాల "పేద్ద రాఇణకేవలలో లేనేలేవు. పాటల అక్షర పమాణమును యతి 'పాసలను పరిశీలించి ఆది, రూపకము, జంపి అట్ల, మ్నిశచాపు, తిప్పట మొదలగు స్నుపసిద్ధ శాళాలన్నీ, (పయుక్రముశ్హైనాయని శ్రీ శర్మగారు వొశాయ అంతేకాక “భావము భాషా. దూపముగా పనస్నులో స్ఫురింలిన వెంటనే తహ్కాలమునకు స్ఫురణకు పచ్చిస ఏ సిద్దైన వర్ణ మెట్టునో హించి రచన సోగంచినళ్లై కానవచ్చునే తప్ప నూతన నాదశరీర కల్పనపై (అనగా కొ త్త సంగీతపు వరుసల కల్బనక్రై (వత్యేకముగా వాద పర్శిశమించి నట్లు రోపదు*” అనికూడ (వాశారు అంశే, అనొటి సందిత జనాదరణం, సమాజ గౌరవం, లేని- జక్కులవారి యక్షగాన (పదర్శనాలలోనో, ఇతర జాన పద గితనృత్య (పదర్శనాలలోనో అర్జాకరిగా వినిపించే దదపులను, పదాలను వరవడులుగా పెట్టుకొని, వాటికి వాడుకలో ఉన్న ఆ రాగ శాకాలలోనే తాళ్ళపాక కవులు తమకు తోచీన సంకర్హనములన్నీ పాడి ఉంటారని మనల శ్రీ శర్మగారి ఉహకు వ్యాఖ్యానముచేసు కోవచ్చును. భరతముని ధృవా ధ్యాయంలోను ఇతర లక్షణకర్తలు 'పబంధాది అధ్యాయాలలోను ఆయాదేశివద రచనా" రీళశులకు లక్షణము నిర్వచించి ఉండడంబేళా, అన్న హాచార్యులు పండితులకు శాముబేస్తున్న సం కీర్తన రచనలు ప్రామాణికమే అని చెప్పడానికే సంకీర్తన లక్షణం సంస్కృ తంలోనే రచించాడని ముందేచెప్పుకొన్నాము. అలాగే పీరువాడిన రాగాలుకూడ ఆనాటికి లక్షణక్నర్తలు. నిర్వచిస్తా వచ్చిన 'దేశీయరాగాల లక్షణొన్ని. అను సరించే 'పామాణికములే ఆయి ఉంటాయి. వానిలో" 21 రాగాలకు థ్రీ అనంత కృష్ణశర్మగారు - చార్మితక పౌర్వా పౌర్యం పరిశోధిస్తూ, అనాటి స్వరూపాన్ని స్థూలంగా నిర్ణయించ డానీకి (వయళ్నించారు.

5] 3ెప్ల శలాష్టపు వాడై న పాల్కురికి పోమనాథుడు = పండితారాధ్య చరి తలో 'సేర్కాన్న 108"రాగాలలో సుమారు 205 మించిన రాగాలు తాళ్ళపాక కవుల సంకీ _రృనములలో కనిప్‌స్తాలవ. అవియివి ; కన్నడగాళ, గుండ్టకియ, కాంభోజి, రేక. దేశ దేసాళం, ధన్యాస్కే నాట, భూపాళం, ఖైరవి బౌ, మలహరి మాళవి, మాళవగాళ, మాళవథ్రీ రామ్మకియ,. లలిత, వసంత, శంకరాభరణం, శ్రీరాగం్క సాళంగనాట, సొంాష్ట్ర, గుజ్జరి.

సంగీళం, అభినయం బైన]

“పాల్కురికి సోమనాథుడు 'పేర్కొననివ్కీ ఆతని తర్వాత రెండు వందల పళ్ళలో 'యచారానికి వచ్చినవీ అయిన రాగాలలో శాళ్ళపాక వారు ఛాడిన్సవి సామంతం, మృుక్షార్మి వరాి_నుంగళకై శిక్కి _నాదనామ్మకియ,. దేవగాంధారి, పాడ్కి మధ్యమావతి, శేదారగొళ, ఆహిరి.

“వారు వాడిన అపూర్వ రాగాలు ఇవి: -ఆబాల్కి అమరసీంధు, కొండ మలహరి, (కొండజాకివారు పాడుకొనే నులహరి భేదం. తెలుగు. కాంథోజి (ఇప్పుడు ఎరుకల కాంధోజి అనీ; యదుకుల కాంభోజి అనీ పిలువదిడుళున్న రాగం దీనికే వంచు కాంభోజి అనికూడా వ్యవహారం వుంది. దేస్తాళం నారటీ (నారాయజ్స్‌ _ నారణ్‌ దేఫాక్షి మేంచబౌళ్ళి మేసబౌళి. (ఈ రెండు ఓ'కేరొగప్ప సామాంతరములే మో ముఖారిపంతు, రాయగౌళ్ళ' గీతనాట, బౌ రాస్ముక్‌య.

“వారు వాడిన యితర ప్రసిద్ధ శాగాలలో కొన్ని కన్నడగౌళ, కన్నడ దింగాళ్ళ కేదారగొక్క గుండ్యకియ. గొళ్ళ దేవగాంధారి, దేశా, ధనాని, నాట్క నాదనామ్ముకిరో, ఫలమంజర్కి మాళవిగౌళ, మాళనిశ్ర్రీ, ,రీతిగొళ్ళ లలిత వనంతం, వసంశవరాళి, శద్ధదేశి, శద్ధరామ్మకియ, శుదవపంతం, సావేరి, .సొళంగం, ఫొరా

4 ష్టం; పొరాష్ట్రగుల్లరి, వొజ్ఞడ్డి, హిందోక వసంతం, కుంశలవరాశి, భాయనాట, పే నే ల! మ! దేశ బింగాళం”] 6.1.1 శ్మేతయ్య సంగీతం

అన్నమాచార్యుని తరువాత షదరచనళో నంగీత సాహిత్యాలకు సమాన గౌరవం ఇచ్చె అభినయం జోడించిన పదకవితా చకనర్హి క్షేత్రయ్య. క్షేత్రయ్య సంగీతాన్ని గూర్చి వాడిన రాగాలను గూర్చి తెలుసు కోవడం ఎంతైనా అవ సరం

క్షేత్రయ్య సంగిత విశిష్టతను గూర్చి రజనీకాంతరావు గాల్లీబా__ వివరిం చారు. “|7వళలో.. నారాయణ తిర్దలు, రామదాసు శ్షేతయ్య ఈ ముగ్గురి చేతులలోను మన సంగీతము మూఢ్తు మార్గమ్సులను తొక్కిఫది, నోరాయణత్రీర్థలు కృషితో సంకీ రనము _పథానమ్షుగా ఆధ్యాత్మిక వోదప ఆదర్శమాగా కించుకొని

అతో షే శృంగారము దాషచాళ్లికము చేసికొని, ఒక (ప్రక్క న్యాట్యాభినయ యు కృములైన యక్షగానన్గునకు ఉపాంగమొతూ, . ఇంకొళఠ ప్రక్క భజన పద్ధతి (ప్రాచుర్యానికి

• డ్జై52 తెలుగులో పదకవిత దారితీసింది. రొవదాసు కీ రనలు భ కిరస పరమావధినిపొంది, పామరజనం కూడ భక్తి మార్గాన సాధన చేయడానికనువైన భజన గోస్టుల వ్యా ప్రికి కారణ మైనాయి, క్షేతయ్య మార్గము శృంగారమును (ప్రధానముగా స్వీకరించి అధ్యాత్మ బోధ అంతర్గర్భితముగా సాగుతూ నాట్యమునకు, అభధినయమునకు ఎక్కువ సొధాన్యం ఇచ్చింది. క్షేతయ్య మిగిలిన వారికంజ ఒక అడుగు ముందుకు 'ేసినది ధాతు కల్చ్పనములో. అంశే సంగిత రచనలో: ఇది తరునాతి వాశ్హ్వోయ కారులకెందరికో క్షేతయ్యను మార్గదర్శిని చేసింది. నేటి కర్ణాటక సంగీతపు రాగాల స్పష్తరూపం కావలెనంపే మనకు తొట్ట తొలుతగా క్షేతయ్య పదాలలో దొరుకుతుంది.”2 ఇలాగా సంగితరచనలో విశిష్ణస్టానంగల క్షేతయ్య వాడిన రాగాలు అపూర్వం, గిడుగు వారి 'వళిలో పొందువరచిన (పకౌారం అత్యధిక పదాల్లో కౌంభోజిరాగం వాడబడింది. కాంభోజి_42, వైరవి.10, ముఖారి.27, కల్యాణి_26, సావేరి[7, తోడి యదుకుల కాంభోజి..!6, పంతువరాళి కేదార గౌళ అనందఖైరవి.13, మోహన, మధ్యమావతి, విలహర్నిి11, శంకరాభరణం, ఆహిరి, ఘంటారావం.10, పృన్నాగవరాళి9, సౌరాష్ట్ర ఊసేని.3, బేగడ-6, "సురట, నవరోజ, అఠాణా, 'సైంధవి, సారంగ_$, కన్నడ, ధన్యాస్కి ఘంట, అసావేర్కి నీలాందిరి.4, కాఫీ, / నాదనాన్ముక్రియ, శ్రీరాగం, మారువ, శహన_2 పదాలలో వాడబడ్గాయి. వసంతభై రవి, నాగగాంధారి, వరాళి ఖండెె గౌళిపంతు, ఫరజ గౌరి, భూపాల, మంగళకై శక, దర్బారు, పషన్నాగ, 'రేగుప్తి దేహాగ్‌ 'కేదార- అనేరాగాలొక్కాకటి ఒక్కొక్క పదానికి వాడబడ్డాయి, వీటితోపాటు “సింధు పదం, లలిత పంచనుం”ొ అనే రెండు (పయ్చుక్తనమయ్యాయి. మొత్తం మీద 49 రాగాలు క్షేతయ్య వారినద్దు తెలుస్తుంది. విస్సావారు క్షేతయ్య ౩9 రాగాలు వొడినట్లు చూపించారు * అప్పటికి వారికి లభించిన పదాలకు వాడబడిన రాగాలు వారిచ్చారు. క్షేతయ్య రాగాల మహత్వాన్ని గూర్చి చెప్పిన మంచాళవారి. మాటలు ఉటంకించ దగవి “క్షేతజాులు నలభె తొమ్మిదో, ళా లి శో కూ యాభయ్యో రాగాలశే వాడారు అందులో కాంభోజి రాగంలో ఎక్కున వదా "లున్నాయి. తరువాత శంకరాభరణం భైరవి, తోడి ముఖరి, ధన్యాప్కి ఘంటా పున్నాగవరాళి. ఆహిరి అంపే సున్నితములైన స్వర సందర్భాలు, గమక వరి కాదులుపున్న రాగాలలో మధురమైన థావాలు వ్య క్రీకరించటానికి ఎక్కువ ల్థినకొశం ఉంటుందో ఏమోమరి అందుకే ఈ రాగాలు వాడిఉండవచ్చు ప్రతి

సంగితం, అభినయం 253 మధ్యరాగాలలో కల్యాణి, వరాళి పారంగ ఈ మూడు రాగాలే ఎక్కువగా కన బడతాయి. ౬ వ్నట్లు ఇక్కడ ఒకముఖ్య మైన సంగతి చెప్పాలి క్షేతజ్ఞుల యాభై రాగాలలోన్తు సుమారు 35పై గా భాషాంగ రాగాలే క్షేత్రయ్య అపూర్వ రాగాలలో ఆహిరి, గౌరిపంళు, ఘంటారాగాలు అలకణ కారులు చెప్పిన అక్షణాల కంటే విలక్షణంగాను, సామంతం, ఉసేవి, నైంధవి, నవ రోజులు లక్షణాన్వి తంగాను ఉన్నాయనీ, ఖండె, సింధూర తిలక మొదలై న వాటికి లక్షణాలు చెవ్పనే లేదనీ 'నుంజాళవారు తెల్చుతున్నారు

6.1.3 రామదాసు సంగీతం ;

రామదాసు భజన కిర్పనా వరుడన్న నంగతి మనకు తెలుసు.

“ఆహిగ్తి వరాళి, ధన్యాసి, సౌరాష్ట్ర, యదుకులకాంభోజి, కౌంభోజి, నై ంధవి, సురటి నాదనామ్మక్రియ, కళ్యాణ్‌, శంకరాభరణం, పున్నాగవరాళి వంతువరాళి, గౌళిపంతు, విళశహరి, ముథార్మి సావేరి అసావేరి, సవరోజు, సిలాందిరి మొదలయిన రాగాలలో రామదాసు కీ _ర్హనలు రచింబాడు ప్రాచీన దాక్షిణాత్య రాగాలలో మ్మాతమేకాక్క కాప్కీ కమాను, దర్చార్కు బేగడ, కానడ: యమునా కళ్యాణ్‌ వంటి ఊఉ _త్తరాదిరాగాలు, రామదాసునాటి గొల్కాండ రాజ్యానికి ఉత్తరాదినుండి వస్తూ పోతూ ఉండే గాయకుల ద్వారా తెలుగుదేశానికి దిగుమతి అయ ఉంటాయి... అకుంరిత భి చీక్షకలవాడూ, అనర్గళ కవిశాధార కలవాడు అయిన రామడాసుకు సంగిళాభినిపేశము, అప్రయత్నంగా బావచారికంగా వచ్చి నది గాని, (పత్యేకముగా అతడు సంగీతవిద్వత్తు కోసం చయళ్నించి క్‌షి చెయ్య లేదరి కొందరు. నేటి సంగీఈ విద్వాంసు లనుకొనవచ్చును. అతని కీర్ధనలు సంస్కృృతాం్థధ భాషలు రెండింటిలోను కూడా. వేర్వేరురాగాలలో శిపుట, అద్కి చాపు రూపక్క అట, ఏక్క జంపె తొళాలలో కనబడుతూపుంకే అతడు సంగీతంలో పాండిత్యం సంపాదించలేదని చెవ్చడం సొహనమే.. కానీ, అతని సంగిత రచనలను బట్టి. అతని ఆశయం. పాండిత్య (ప్రకర్ష కాదనీ, సంగీతం ఆతని భ 'క్రిసాధనకు ఉవకరణ మాత్రమనీ చెప్పాలి. అతని క్త ర్త లందుకే. సహజ భ కి భావావేళంలోో తన్మయత్వంలో అప్రయత్నంగా సం కీ రన భావానుగుణంగా వచ్చిన నరళమైన రచనలు, అందుకే ఒకేసారి అన్ని =గొంతుకలు చేరి పాడినా, ాన్యమైన 'మేళంలో వినిపించే బృందగీళులవి, రికి

జై5కశ శెలుగులో వదక్షవిత భజన గోష్టులలో రామదాసు కీర్ధనల తర్వాతనే మిగిలినవారి కీర్తనలకు "పేరు, ఫ్రోం్యధదేశంలో .[గామ్మగామమునా ,వెలసిన (పతిరామమందిరంలోనూ. నాటినుండి నేటివరకు శ్రీరామనవమి ఉత్పవములలో ఎక్కువగానూ, ఏడాదితో మిగిలిన "వాళ్ళలో నిత్యమూ సాయంకాలాల్లోను శాఖోవశాఖల దీపపు 'సెమ్మెలను నడును నుంచుకాని తంబురా చిరతలతో తాళజాలములతో కాళ్ళకు గజ్జెలు కట్టుకొన్న గౌమీణ భద్ర బృందం. రామదాసు క్త రృనలను గానంచేస్తూ సపుంటారు. పామర జనానికింతగా (పమోదదాయకారై న ఈశః కీర్రనలలోని సంగీతాన్ని అంధులు పునరుద్దరించుకొని " త్యాగరాజు సంగీతంలాగ స్వరనిబద్ధంచేస్తి సంగిత సభలకు తీసుకొనిరాకపోతే ఇప్పటికే నష్టపడి లు పమై పోతున్న తెలుగుకళలకు మరింత (చోహం చేసుకున్న వారనవుళాము.”” 6.1.4 మునిపళ్లై స్యుబహ్మణ్యకవి ః

మునిపల్లై సుబహ్మణ్యకవి అధ్యాత్మరామాయణ కీ _ర్హనల్లో అత్యదిక సంఖ్యలో రాగాలను వాడినట్లు తెలుస్తుంది,

“రామాయణ కీర్తనలు నూటనాలుగింటికి దాదాపు 58 రాగాలు. వాడ -బిజ్హాయి. లభించిన క్షేతయ్య- పదాలలో మున్నూటికి 36 రాగాలే వాడబడ్డాయి. క్షేకయ్యన్నాటి మోహన, ఈ కీర్తన రాగాలలో కనబడదు. అన్నమాచార్యుల నాటి. కర్ణాట సారంగ, మంగళ శ్రైశిక్క లలిత ప్రంచనుం, గౌరి కన్నడ గౌళ వంటి (ప్రావ్లీసరాగాలలో కిర్తనలున్నాయి. ఇందువ ల్లి సుబహ్మణ్యకవి క్షేతయ్యకు ఇంకా దగ్గరవాడు మాళమే కాక" కించిత్చూర్వుడు కాగలడా అనికూడ. అని పిస్తుంది _ఏనుంపే, ఈ రాగాలలో గౌరిని తప్ప మిగిలిన వాటిని వేటినీ క్షేతయ్య వాడలేదు. క్షేతయ్యనాడే బహుశా శ్రచారంలోకి వచ్చి ఉంటాయని ఇంత్రపరకూ ఏద్వాంసు లఅనుకొంటూపున్న ఉసేసీ కాపీ, -అనందథై రవీ సుబ సహ్మాణ్యకవి కూడా _వాడ్రాడు. మాంజిరాగంలో ఒక కీర్తన అధ్యాత్మంలతో ఉంది, గుమ్మకాంధోజి, హిందూఘంటా ,అనే అప్తూర్వరాగాలూ, ఆహి5ి, శేగుప్లిః న్లైరవి, ధన్యాస, కాంథోశి కన్నడ, గొళిపంతు, శంకరాభరణం, నాదనాఘ్మ క్రియ, 'హెరాష్రి కళ్యాణి, సురటి పూర్వికక్యాణ్‌, యదుకులకొంభోజి, ఘంటా, మారువ, నవరోజు,. జుజావంతి, పూర్మి సారంగ్క - నాట, ఆరభి, శ్రీ, వస్తంత, పున్నాగవరాళి, నై ంధవి, ముఖారి, _బేగడ, బిళహరి, సావేరి ళహన, అఠాణ, ఫకజు, తోరీ,

సంగీతం, అభినయం కక దేవగాంధారి దేశీయ దేవగాంధారి, కేదారగొళ_స్ముబహ్మణ్యకవి వాడిన ఇతర రాగాలలో కొన్ని. వాడిన తాళాలు; [తిపుట్క, ఆది, రూపక, జంపి చాపు 6.1.5 సారంగపాణి సంగీతం ;

సారంగపొణి పదాల్లో అక్కడక్కడ వదం పాడడం, ఆడడం, పీఐ,- కిన్నెర తంబుర మొదలైన వాద్యాలతోపాటు అనేక రాగాల పేర్ల "పేర్కొనడం జరిగింది.

“*కఈ సీమల హరిణాక్షులవలె. గాదీ మోహనాంగి”

“కన్నళల్లి" కరుణించి ఆోవమ్‌కొ-

ఈ రండు వదాల్లోను “అనేక రాగాల పేర్లు "పేర్కొన్నాడు సారంగపాణి మోహన, కళ్యాణి, కన్నడ, దరదారు, తోడి, గుజ్జరి, సారంగ్య గొరిి వరాళి, శ్రీ, అసావేరి, భైరవి, వంతువరాళి ఆనందభైరవి, సురటి, విలహర్వి. శంకరా భరణం, మధ్యమాపతి, అనేరాగాల్ని "పేర్కొన్నాడు. ఇంతేగాక. దాని- (ప్రాయము పదారేండ్లు' నీదాని నేలుకోరాో. ఈ-పదంలో స్వర స్థానాల్ని వివ ర8లిబాడు. సొరంగపాణి తన వదాలకు వోడిన రొగాలు- మొత్తం 42 అన్నిటి కంబ అధికంగా వాడదిడిన రాగం పంతువరాళి. ఆ వెనుక గొళివంతు, వ్టైరవ్కి అనంద ఖైరవి, ముఖారి మోహన, శంకరాభరణం, మధ్యమావతి, రాగాలు కొంత తక్కువగా కళ్యాణ్‌, సొపేరి, సౌరాష్ట్ర, కాపి తోడి బిలహరి ఆరభి, సారంగ్క నాదనామ్మక్రియ, పున్నాగవరాళి శేగడ, వానేని, కన్నడ, పరజూ, నవరోజు, సురటి, కేదారగొళ, యదుకుల కాంభోజి, అనే అపురూవరాగాలు (వయుక్రమయ్యాయ ఒక్కసారి న్యూతం శద్ధవావేరి, ఘంటారాగం, నాట్‌కు రంజ్కి గౌర్హి అరాణా, శేగుప్త ఫ్రీ అహిరి, సీలాందర్కి శహన, ధ్వజావంతి, కర్ణాట సారంగ-.. రోగాలు వాడబడ్డాయి. అపురూ పరాగమైన “అవరూప” అనే రాగాన్ని వాడడం సారంగసాణి విశిస్టత శేతయన్య 380 వదాల్లో తం రాగాలు వాడగ్కో సారంగపాణి 201 పదాల్లో మొత్తత్తం 42 రాగాలు వయోగించాడు.

ఇక సారంగపాణి వాడిన తాళాలు తెలుసుకొందాం , సొంంగపాణి పదాల్ని సగానికి సగం అదిళాళంలోనూ, నాల్లోవంళు చాపుతాశంలోనూూ ఒక్కొక్కటి అట, ఏక్క ద్వికొతి లఘుపు తాళాల్లోనూ “రచించాడు. ఇలాగా సారంగపాణి తన పదాల్లో తాగకాళ (పయోగం చేశాడు,

256 కెలుగులో పదకవిత

6.1.6 త్యాగశాజు సంగీతం :

త్యాగరాజు పేరు విన్న వెంటనే సంగీతానికి ఆయన చేసినపేవ గు ర్తుకు వస్తుంది. అతనితో పాటు శ్యామళాస్త్రు లు, ముళ్తుస్వామి దీక్షితులు కలసి సంగీత (శిమూర్హులుగా (పథ్యాతిపొందారు. పీరు ముగ్గురు ధాతు కల్చనా దత్తులు.

“ఒక దక్షిణ థారత సంగితచరితలోనే కాకుండా ప్రపంచ సంగీత చరి తలోకూడ 1750 నుంచి 1850 వరకూ అత్యంత (పదానమైన యుగం. రెండు చరితలలోనూ ఈ యాగాన్ని స్వతంత్ర ధాతుకల్బనా యుగమని తెలుప వచ్చును యూరప్‌లో అనాడు వీతోవెన్సా' మోట్టార్జ్‌ 'మెండల్‌సొన్శొ షోపై న్‌ షూబెర్డ్‌, పిబర్‌ అను గొవ్వ సంగిత కర్తలందరూ 'వెలిళరు వారందరూ సోనాటా, సింవొని ఇత్యాదిగా (ఆర్కెస్ట్రా) వాద్య మేళములపై నీ, (పత్యేక వాద్యములపై సీ వయోగింపదగిన సంగిత రచనలను, ఆఅపూర్వనైన ధాతుకల్బనా చాకుర్యముతో వెలువరించి యశోధనులై నారు. ఇదేయగంలో తమ స్వతంత ధాతు కల్చనాత్మకములయిన కీ _ర్హనలతో దక్షిణ భారత సంగీకానికి అఖండ పరి వ్యాప్తిని చేకూర్చిన అవతారమూ_ర్హులయిన వాగ్గేయకారులు త్యాగరాజు, శ్యామ శాస్త్రిముత్తుస్వామి. దీక్షితులు కర్ణాటక సంగీత చరితకారులు వీరు మువ్వురిని సంగీత తిమూ _ర్హులనీ, రత్న్మతయమనీ పిలుస్తారు,

“ముగ్గురూ. తంజావూరు జిల్లాలోని తిరువారూరుకు సంబంధించిన వారే. సహకాలికులే. వారి రచనలో రాగ స్వరూపము పరిపూర్ణమై సర్వ కళలతోను. స్పష్టముగా స్ఫురిస్తూ ఉంటుంది. మృదువైన భాషా కిల్చానికిగాని నవ్య శిల్చనతో నిత్యసుందరమయిన సంగిత శిల్పానికి గాన్మి ముందు వీరిని స్మరించి మిగిలిన వారిని స్మరించాలి అతి సునాయాసంగా చెప్పిన క్రీ _ర్తనలూ, ఒకేరాగంతో 'వర్వేరు (పత్మేక న్య కిత్వాలు కశిపి.చే పేర్వేరుకీ _ర్రనలూ, ఆక్టీ ర్తనల బొన్నత్యమూ, వాటి సంగిత రచనలో ఆత్మో స్తేజకమయిన ఉదా త్తత్కా ఈ ముగ్గురు మహసీయుళకూ సంగీత రత్న్మతయ పదవిని పట్లముగట్టిన పధాన లక్షణములని శ్రీ సాంబమూ్రిగారు తమవాగ్గేయకార చర్మితలో (వాళారు

“* అంతేకాదు ముగ్గురూ 'వేదళాస్ర పురాణ వేత్తలు : జ్యోతిళ్ళాస్ర మంత శాస్త్రాలలో మునిగితేలిన వొరు.ముగ్గురి జన్మస్టానమూ తిరువారూరే. ముగ్గురూ

సంగితం, అభినయం ద్ద? వర్యవసాదులై న కారణ జన్ములే త్యాగరాజుకు నారదుడూ దీక్షితులకు చిదం ఐర నాదయోగి, శ్యామశా స్తు9లకు సంగీతస్వామీ ముగ్గురు దేవళాచోద్నికులై. న యోగివర్యుల సంబంధమే ముగ్గురకూ సంగిత రచనా (పాదుర్భావ కారణను యింది రామ్మబహ్మప్య్కుతులలో కనిష్టుడు త్యాగరాజు సాహిత్యవైలి దాక పాకముగాను, శ్యామశాస్తుంలది కదళీపాకముగాను, దీక్షితులది నారికేళ పాకము గాను, సంగీత రచన త్యా గరాజుది గోదావరివలె వి _స్పృతమై, శ్యామళాస్తుులది కృష్ణవలె గంఖీరమై, దీక్షితులది ఉభయధోరణులతోను తివేబ్‌ పవాహమై సాగింది, ఆధునిక సంగీశానికి వీరి రచనల కంశే సృష్టకరమైన, అక్ష్యలులేవు దేశంలోని (ప్రసిద్ద క్షేతములను, దై నతములను ముగ్గురు "సేవించి కీర్హనలు చేశారు. పంచరత్నములు, నవరత్న కృతులు, నవరత్న మాలికలు మున్నగు రచనలు ముగ్గురూ చేశారు. ముగ్గురూ ఆధ్యాత్మిక తత్వవేత్తలు. అంతిర్జ్భృష్టి కల యోగిపుంగవులు తోకోజ్జీవన కరులయన ఉవదేశకులు, ముగ్గురూ ముందుగా తను మరణ కాలమును తెలిసికొని, _వకటించి, ఇచ్చా మోశమును చెందిన తవ స్పిద్ధులు. _ జయదేవ, లీలాశుక, అన్నమాచార్యుల కోవకుజెందిన అవతార మూ _ర్హులు”8

త్యాగరాజు సంగీత శిల్పంలోని | పల్యేశత గ

“అచ్చయి లభిస్తూన్న ఐదారు వందల కృతులలోను సుమారు 200 రాగాలను త్యాగరాజుగారుపయోగించినట్లు తెలు స్తుంది. ఈయన రచించారని (వతితితో ఉన్న 72. మేళళర్తరాగ క్షీర్తనలలోను సుమారు 40 మ్యాతమే (ప్రచా రంలో కనిపిస్తున్నవి.

“త్యాగరాజు శతవార్షి కనంచికలో శ్రీమతి కన్నమ్మగారు వరిళోధించి (వ్రాసిన కొన్ని అంశములను యిక్కడ ఉద్ద్ధరిస్తాము.

“ఆనాటికే (వచారంలో ఉన్న శంకరాభరణం, తోడి, కళ్యాణీ భైరవి, మొదలయిన ఘనరాగములలో ఒక్కొక దానిలో సుమారు 80 కీర్తనల వరకూ దొరికాయి... తరువాతి మెట్లులోని ధన్యాసి, సావేరి, రీతిగొళు దర్బారు, కేదారగొళు అరాజా, ఆరఖి. దేషగాంధారి బిలహరి, బేగడ మొదలైన రాగా 3)

• రకస తెలుగులో పదక్షవిత లలో. పది 'మొదలు ఇరవై క్రీ _ర్హృనల వరకు రాగానికి ఒకటి కనిపిస్తాయి. లలిత ముక్టై ఛాయ్య భేదమే (ప్రత్యేకముగా కలిగి సున్నిత రాగములయిన నాయకి, సారంగశహన, ,హాస్సీని, జయమనో హరి, , శ్రీరంజనీ, నీలాంబరి, బలహంస, యదుకులకాంద్లోజి. మొదలయిన రాగాలలో కూడా ఒక్కొౌక్కంటికి అయిదారు కృతులు కనిపి స్తున్నాయి.

ఇట్షవిగాకు. అనాడు వస్తార్మకమంలతో నామమా త్రాలుగానే ఉన్నకొన్ని రాగాలకు జీవంయిచ్చి, చచారానికి తెబ్చ్బారు త్యాగయ్య. ముఖ్యంగా ఈ సంద ర్భృంలో ఖరహర ప్రియ, హరికాంభోజి రాగాలను పేర్కొనాలి అరోహవాణా వరోహణ స్వరసంపుటిగా మాతం ఉన్న యీ రాగాలను పెంపొందించి యీ నాడు రాగవి స్తరణకు పల్లవి వాడుకొనుటకు అనుగుణ్యములుగా చేసినది త్యాగయ్యే. ఈ రాగములలోనే (వళిస్వర స్థానమును ఆరంభస్వరంగా తీసుకొని ఆ రాగ (కమాన్ని, రాగ గతిని నిరూపిస్తూ కృతులు రచించాడు”10

పదం..లేక సంకీ _ర్తనగా అన్న మాచార్యునితో ఆరంభమై క్షేతయ్యలో ళృంగార రనఘుళికగామారి, రానుదాసు, మునిపల్లె సుుబహ్మణ్యకవుల రచనల్లో క్ర ర్తనగా రూపుదిద్దుకొని త్యాగ్యబహ్మలో కృతిగాఎదిగి సంగీత పరిమళాలు వెద జల్లే రాగ పృష్పాలుఎన్నో వెలకాయి. తెలుగుదేశంలో ఇ3 కర్ణాటక నంగీతానికి _ మకటాయమానమై (ప్రసిద్ధిని సంతరించి పెట్టాయి. , సంగీతంతోపాటు అభినయాన్ని గూర్చి ప్టస్తంగా- తెలుసు కొందాము.

6.2% అభినయం :

అభినయం పళ్హై పద్ధతి క్షైశ్రయ్యతో ఆరంభమైంద్గనే చెప్పాలి. అనాటి నుంచి అది పదాభినయం అయింది, శృంగార పదాభినయం అది వా _స్పవానికి క్షేత్రయ్య సమకాలికుడై న కూచిపూడి నివాసి సిద్టేర్య్రదయోగి భామాకలాపంతో 1పారంథమై ఈ అభినయానికి విశిష్టత చేకూరిందనీ చెప్పడం సముచితం. కొని అంతకుపూర్వం అన్నమాచార్యుని కాలంనుంచే పదాభినయం ఉందంటున్నారు థ్రీ వాలాంర్యతపు రజనీకాంతరావుగారు. “అన్నమయ్యవదాలను వెలుగులోకి తెచ్చిన నాటినుండి శంకరాభరణ రాగంలో అనంత కృష్ణులు సువరిచితం చేసిన "అలరులు

దరియగ వాడెనడే అనే (పసిద్ధవదం రెండక్షరాల జాగాతోనే పొడాలికడా? ఈ

సంగీశం, కాధినయాం' 259) పల్ల వ్వ్‌లొన్‌ భావం( సిద్ధేర్ధద్నతోగి భామాకలావంలోన్సి సత్యధ్తాము రంగ (వవే కానికీ ముందు. జరిగ్రే “జడవట్లు అవేఘబ్లాన్న్‌ న్సురింప జేస్తుంది, అ తర్వాత చరణంలోని *అరతెర మఠగుననాడె (నదే! భాఘానాట్యంలో తెరను అడుగుభాగం- సగంపై కేత్తి చేసేపాదవిన్యాసొన్ని సూచిస్తుంది. అ వెనుకవశ్చే అప్తూర్వ దువ్హాళపు తిరుపులు: మట్దపు మలపులు, మైల కెలుస్పలు,, వాగేయకారుని నాట్య్మపయోగ దశతను వెల్లడి చేస్తాయి. .... వాటిని అన్నమాచార్యుల కాలమునాడే రాజన్‌ ర కులు", చేవదాసీలు! రాజులకొలుపుల్లోన్యు - దేనరకోలిలల్లోను, నాట్య్యాపయోగం ద్వార్ధా వ్రదర్శించేవారు"!1 6.2.1 చమ్మేతయ్య పద్రాభ్సినయం ఏ

నటరాజ రామక్యళ్ణగారు క్షేత్రయ్య పదాభినణూన్ని _గుంర్చి చొప్పిను వాటిని నరిక్షత్తంతో న్పశళచా వ్తక్యొచతత సవ్యుచితం! అభొనత్లుల . తవార్యం, వాచికం, ఆంగికం. సాత్వికమూ? నవి నాలుగు విధ్షాల్యు ఆహహాన్థం ; “జక్క క్క పదములోని భావమునకు నాయికకుం.సరీపకినట్లు ఆభరెజముమె, వస్త్రములు, క్రేశాలంకారములు, ముఖమునకరంగు, రంగాలంకురము మొదలైన విషయాలలో 'త్రోద్దవహించనిచో ఈ నాణయికయొక్క. వాఠకానరణమును. స్సణింవ లేము. కనుక ఆహార్యము నాయికాభినయమునందు ముఖ్యమ” వొచికం £ “పదములను భానపూరికంగా అఖీనయించుటకు వాచికము చాలముభఖ్యము. పాట కుడు పాడునప్పుడు రాగతాళములకే పాధాన్యము ణున్వక, - అప్రదనులోస్‌ భాన ముషకు తగినట్టు కండమును. హెచ్చు తస్టులు సవరిర్మిముచు, ధ్వనిలోని మాధురన్థి మును కనబరచుచ్చు. పదములోని భాష. (్రేకకలప అర్ధమగునట్లు [మ00022] టం 6కి ఇస”. పొతవలెను:. వీటికంకె గూడా ఆంగిక, స్యాతికాథిన యొక? చాబా- వధాసిం,. “పదములు. కగెన్ని ఆంగిక (ట్రధానమైనవిగా నున్నమిక ఆంగెకి (వధానమైన వడనము

“పీ శ్రర్తన రమణిని గెలిచి వీ నెట్లు రూపొదునో ఇ

చూతము రారొః నుదన నీ

బ్లేతి బలిమి మూుంజెలియ బలిమి. ॥ఏశీరున!

260 శెలుగులో పదకవిత

ఇందు సాత్వికముకన్నా ఆంగిక భావమే (హస్తాధినయమే 'పాఠాన్యం

వహించునన్ని పదము చదివినంతనే తెలియుచున్నది. సర్వో _త్తమమైనది పదాఖి సయంలో సాక్వికొభినయమే “సాత్విక (పధానమైన పదరచనలు

“అక్కరో । యోర్వనివారు సరసుడుగాడని +

యాడుకొంకే యాడుకొనేరూ_

ఈ పదాభినయమందు. సంచారులయొక్క, అంగికముయొక్క అవసర 'మెక్కువగా ఉండదు. సాత్వికభావము (స్తంభము, "స్వేదము, రోమాంచము) 'మొదలెన వానిపె ఈ నాయిక అభినయమాధారపడి యుండును *రామ వాని దలచినప్పడే”_ “ఇచ్చట అభఖినయము ఉచ్చా్యాన విళ్ళ్వాసములతో (ప్రారంభమై నను శరీరముయొక్క_ పొంగును (ప్రదర్శించుటకు సాత్వికమే శరణ్యము. అళ్లే వదమంతయు సాత్విక భావములయొక్క (చదర్శనపై నాధారపడి యుస్నది”"

“కేవలము సాత్విక సంచారులయొక్క. సహాయముతోనే (దర్శించుటకు చక్కని అవకాశమున్న పదములు “మరికొన్ని...

“ఎందు దాచుకొందు నిస్ను ఏమిసేతు నేను ?

అందమైన సీమోము .. అయ్యలూ : ముద్దుగుల్కు చున్నది”

ఈ పదములో ఎందుదాచుకొందునిన్ను అన్నప్పటికి అ్యతుత, అసహాయత, కంగారు మొదలై నవి (ప్రదర్శించినపుడును, “అందమైన నీమోము అయ్యలూ : ముద్దుగుల్కుచున్నదిొ ఇంద్యుప్రదర్శించునట్టి ఆనందమునకు ఆంగికముయొక్క అపవసరను ఎంతమ్మాతమునుండదు ఆనందము, అతుత, కంగారు 'న్నేతముల యొక్క_గతి ద్వారా (వదర్శించును = ఇలాగా అనుభవపూర్వకముగా రామకృష్ణ గారు వివరించారు... ఇంక “శ్రీపతిసుతు దారికొ_ అన్నపదానికి అంతకంటే ముందటివలెనా పై * అన్నపదానికి రామకృష్ణగారు జేసిన అభినయ వ్యాఖ్యానం అనన్య సామాన్యం, ఈ సందర్భంలో “*బట్పవంటి వ్యాఖ్యలను (వాయు వారు తాము స్వయముగా పాడి అభినయించగల శక్తి సంపన్నులై వుండవలె... అటు వంటిసాయికి చెందే రచనగా రూపొందించాలని కషి సల్చినాను రచన సొగించి నాకషి ఫలించిందని అ స్తన్నాను", అన్న వారి మాటల్లో సత్యముంది సంగీత సొహిత్యాభినయాలకు పట్టుగొమ్ములు క్షేతయ్య పదాలు ఆ మహత్యాన్ని

సంగీతం, అభినయం 261 గూర్చి రానుకృష్ణగారిలా పేర్కొన్నారు “పాట సులభశై, లిలో నడవాలి, వదా డంబరముండకూడదు... భాష భావగర్భితమై యుండవలె; మాటలు తక్కువగా ఉండాలి. రాగములో మిశితమైపోయే రీతిని అక్షరముల కూర్చు వుండవలె, ధ్వని (ప్రాధాన్యం కల్లివుండవలె ఇన్నింటిని ఒప్పించ గళ్లిన రచనయే సాత్విక ఖావ '(చకటనకు ఉవకరించును అట్టి వాని యొక్క అభినయమే పండిత జనరంజకం, పావమరజన ,_ప్రబోధకముగా నుండి రనభావముల జిప్పిలజేయును. ఇవన్నీ గూడిన రచనచేయగల్డువాడు, కాను స్వయముగా గాయకుడు నర్తకుడునై యుండి కావ్యరచన చేయగల్లువొడె యుండవలె అట్టిమహనీయుడే క్షేతయ్య.”12 6.2.2 సారంగపాణి పదాభినయం ;

పదం అనగానే క్షేతయ్య గు _ర్హుకువస్తాడు పదాభినయం క్షేతయ్యసొళ్తు. వాటికి వివరణలు (వాసిన వారున్నారు కూచిపూడి "వేదాంతం లక్ష్మీనారాయణ శాన్రిగారు. దేవులప లభి పీరరామఘవ మూర్తిగారు 'వేదాల తిరువెంగళాచార్యులు గారు నటరాజ రామకృష్ణగారు పదాభినయాన్ని గూర్చి రచించిన దారిలోకొందరు. వేదాంతం లక్ష్మీనారాయణగార్హు కాండవకృష్ణగారు, నటరాజరానుకృష్ణగారు (వభృ తులు వదాఖినయ 'వే త్తలున్నారు.

కాని సారంగపాణి పదాభినయం ఈనాడు చేసేవారు లేరనే చెన్ననచ్చు. ఈ వదాలు అభినయం వటిన వారుకూడా వుండే వుంటారనవలసివుంది ఇందుకు నిదర్శనాలున్నాయి పదమనగానే అభినయోద్దిష్ట మన్న విషయం మనం మరవ రాదు కాబట్టి సంగీళ సాహిళ్యాలతోపాటు అభినయానికి ప్రాధాన్యం ఇన్వ ఐడడం మూలాన్నే పదరచన చేయడం జరిగింది. లేకపోతే వదరచన చేయవలపిన పనిలేదని అరం ఈ విషయంలో బొాలార్యతపు రజసీకాంతరావుగారి మాటిళ్ని ఉల్లే ఖించడింలేప్ప మార్షాంతరంలేదు సారంగపాణ నమకాలికులు కార్వేటినగర ఆస్టా నంలో ఉండిన వాగేయకారులు ఇంకా యిదరు గోవిందసొమయ్య, అతని తమ్ముడు కూవనసానుయ్య. " “కార్వేటినగరాన్ని తెవ్సుడు ఏలుతూండిన మాకరాజు వేంకట పెరుష్మాశాజు ఇతనిని (గోవింద సామయ్యను) బహూకరించి సన్మానించాడు ఒకసారి రాజు వెంకటగిరి వారి కుమ్నారె అయిన తన రాణిపైన కోపించి అమెను కాపరానికి తెచ్చుకోకి బాధ పెట్టినట్లు గోవిందసొమికి తెలిసిందట బహుశా గోవిందసామి స్వస్థలం వెంకటగిరియే మేమో గోవిందసామి రాజుకు కిలియకుండా

డైగ్రడ్తోరిన్‌ తెలుగుతో వదకవ్‌ళ వెంకటగిరికి వెళ్ళి ఆమెకు-సంగ్‌తమూ నాట్యమునేర్చి పురుషవేషం వేయించి రాజు గారి ఎదుట అమే సంగిత నాట్యములనులప్రదర్శిరపజేసి, రాజు మెప్పుపొందీ తిరిగి ఆమెను స్వీకరించు కానేటట్లు జేసినాడట మోహన రాగంలో *సరిగా దాని అని స్వర సాహిత్యం వచ్చునట్లు రచించిన పదవర్థం ఈసందర్భంలో పాడినదే కావచ్చును ఇంకా అతడు 'కేదారగోళ, సవరోజు, ముఖారి రాగాలలో సద వర్ణాలు రచించాడు ఇవస్సీ నృత్యాభినయానికి ఎంతో అనుకూలమైన జాతి ఫేదాలనుకలిగి వుంటాయి” *సారొంగపొణి క్షేతయ్యపవలే భరతళాస్త లక్షణానికి ఉదాహృతులుగా పదాలు రచించడుమే కాకుండా గోవింద సామయ్యివలే ఇతరు లకు పేషాలువేసి సాట్యాభినయాలలో శిక్షణ ఇచ్చి - వదాలను నాట్యథినయ యుక్తంగా (వ్రదర్శింవజేశారట అంతేకాదు తానుకూడా ఒకసారి స్త్రీ వేషంచేసి సభాధ్యతుడైన రాజునే గాక సభాసదులయిన 'కనమితులను కూడా నిజమైన త్రీ మూర్షిగా! నమ్మించినాడట”13 కాబట్టి క్షేతయ్య పదాల లాగానే సారంగపాణి పదాలు గూడా అభినయానుకూల్య మై ఉన్నాయని ఈనాడు విరివిగా అభినయం పట్టకపోయినా, ఒకనాడు సారంగపాణి పదాలు అభినయం పశ్హహారని స్పష్ట మౌతుంది,

ఇంతేగాక పదకవుల పదాలు, జావళీలు, సలాములు మొదలె న వాటిని అభినయిరిచి నప్పుడే వాటికి (పాణ 'వళిష్ట, లేనివకంలో వాటికి న్యాయం చేకూర్చడం కష్షం ప! ఇలాగ పదకవుల సంగీతాధినయాలు మనకు స్వష్టమవుతున్నోయి ౩

సంగీతం, అభినయం 2గ3 సూచికలు

కేం వాలాం్థతపు రీజసీకొంతరావు ; ఆంధ్ర వాగ్గేయకార చర్మితము.పు..137_149

ల్సి వాలార్నతప్ప రజనీకారతరావు : క్షేత్రయ్య వదసాహిత్యము వ సాహిత్యోపన్యాసములు...3, | ఆంధప్రదేశ్‌ సాపవాత్య అకాడమి..పు...61

3. మంచాళ జగన్నాథరావు : నాట్యకళ జనవరి 1973, పు-ర2ై

4.. విస్సా. అప్పారావు : క్షేతయ్య పదములు. పు65

5. పై 3 సూచికలోనిదే

6 మై దే. పుం, (52

7పై 1 సూచికలోనిదే. పు-202

"పి, పైదే. పు-251

9. పైదే. వ314, 315

10. పైదే. ప-331, 332

11 ౬6 తెకంయాం. 0% తీయుజముడంయజదాడం కంట 1981-4మ ఇతి ళా ఉనిత పుం21

12. నాట్యకళ ; నవంబరు, డిశంబరు 19670 మార్చి 1968

13. ప్రై [ఓ సూచికలోనిదే. పు-126-137

శ రి 7.0 పదకవుల= సవ

పదకపులు జేసిన "సేవ అమూల్యమైనది. పద్య కవిత పండితులకు మ్మాతమే పరిమితమై పుండగా పొనురుల కోసం పద రచన చేసినవారు వద కవులు. జానపద సాహిత్యాన్ని వండితులు పరిగష్వాంచ నందున, దానికి నిబద్రతను చేకూర్చి, అనిబద్ధతను తొలగించి చివరికి పండితులకు సెతం కను

ఛి ఓ 9. న్‌్‌

విప్పుకలిగించి వారిమెప్పుకు పృాతమయ్యేట్లు చేసిన వారు పదఠవులు, ఆవిధంగా పండితుల'క్రేగాక పానరులకునై తం సాహిళ్యానందాన్ని పంచిపెట్టిన వారు వద కవులు.

కేవలం సాహిత్యమే అయితే. [ప్రజలకు "దగ్గరగా వెళ్ళదు. కనుకనే వదాల్ని పట్టు కొన్నారు పదకవులు. పామరులు ఆడి పాడుకోనే పదాన్నే స్వీక రించి దాన్ని నానా రీతుల ముస్తాబు చేశారు * దానిలోని గీత్రి (ప్రాధాన్యమే మామూలు ప్రజల హృదయాలను అలరించింది. ఆకట్టుకొంది, అం'పే ధాతు మాతు నమ్మేళనమే దాని (ప్రాధాన్యం, అంతేగాదు సంగిత ప్రాధాన్యం అంద రికీ తెలిసిందే.

“సంగీ తోమపి సాహిత్యం సరస్వత్యాః_స్టసద్వయమ్‌ :

ఏక మాపాతమధురం అన్య దాలోచనామృతమ్‌॥=*'

పదాల్తోని థాషసరళమై తెలుగు నుడికారాలు, వలుకుబజ్ల, సామెతలు మొద లైన వాటి సొంపులతో, సొగసులతో ఆనంద నిష్యంది కావడం నురో విశేషం

సంగీత సాహిత్యాలకు అభినయం జోడించి (శకి పేయమై వుండడంతో పాటు, చత్తురింద్రియానికి నెతం విందుగేసి హృదయాల్లోదాన్ని యిబ్బడిగ, ముబ్బడిగా చేయడం ఈపదకవుల సేవకు మరోనిదర్శనం.

కొన్నిపదాలు శృంగార రసఘుళికరై తే, మరికొన్ని లధ్యాత్మ, భ్న్తిః వైరాగ్య (ప్రధానాలై అత్యుత్తమ నీతీబోధకమై ఒప్పుతూ వచ్చాయి సర్వ గ్రశానీకానికి వోయిన్సి అనందాన్ని, పారలౌకిక 'చెంతనని (ప్రసాదించాయి.

నగీంతం, అభినయం చీరకి అన్న మాబార్యునిలోని శృంగారం ష్షేతయ్యలోను, అధ్యాత్మిక తత్త్వం త్యాగయ్యలోను ఫలించింది. అంతేగాదు భ్‌ భావనాత్మకమై ఆధ్యాత్మికత_త్త్వం రామదాసు, మునివలై సు బహ్మణ్యకవి, త్యాగయ్యలలో సంపూరత్యం చెందింది ణా ర్న ఇందులోని భాగమెన వె రాగ్యత త్త్వం వీర్యదిహ్మం మొదలైన తత్త్వక రలో మరో ము చెను అని నూ. నాటీ అల్‌ విధంగా వృల్ధవించి అదో ళాఖగా బలవడింది అనంతముథాలై న అన్నమాచార్యుల పదాల్లోని శృంగారం, మధురభ కక్రితో క్షేతయ్యలో సంపూర్ణత్వం, వాస్తవ శృంగారరీతి సారంగప్రాణిలో న్నష్టరూపం దాల్చి, తక్కిన వదక్నర్హల పదాల్లోను,

• జబ శ అపో లా జావళీలలోను మరింత శారీరక శృంగారరూపం ధరించిందని చెవృవచ్చు. ఏది ఏమెన "వీటన్నింటి ఆంతర్యం ఒక్కళే భీక్తి'వై రాగ్యాలు వీటిలో అంతరీ నమె మానవాళి మనుగడకు, తరణోపాయానికి పుపకరిస్తూనే వచ్చాయి టి కటల ఇలాగా పరివ్యా ప్రమైన ఈ పరిశీలనలో వదకవిత పట్టు పూర్యోో త్తరాలు, పదకవుల చర్మిత్యు వారిసేవ మొదలైనవి ఒక్కొక్కటి వత్యేకమైన కొన్ని సంపుటాలుగా వెలువరించ వలసిన అవసరముందని స్పష్టమవుఠుంచి ఆస _క్ర్‌గల పరిశోధకులు పయత్నిస్తారనీ, వారికి “అండదండగా నిలచి, (ప్రభుత్వమూ, సొహిత్య సంసలు నహాయ సహకారాలు అందిస్తాయని ఆశిస్తున్నాను. [ ఠి ర్‌ న్‌ రశ

ఉపయుక్త (గంథాలు అాాణామేే

"లున్‌ గంధాలు $

1... అక్షరార్చన : డా- పాటిబండ మాధనళర్మ షష్టిపూ ర్రినమ్మాన సంచిక. 2 అనంత కృష్ణశర్మ, రాళ్ళపల్లి . పేజాన.1945

ం ॥ * పారస్వతావలోకనము_1956

4, అప్పారావు, పోణంగి థ్రీరామ : నాట్యళాస్త్రము.-1959

క ః =. తెలుగునాటక వికాసము..!96?7

6 అప్పారావు, విస్సా వ్‌ కే్యేశయ్యపదములు.1950

7 97 ఫి వ్యాసొవళి.]956

8. క ; నృత్య, సంగీత వ్యానరత్నావళి[966

ఫి అఆర్ముద శ్‌ సమ్మగ ఆం ధసాహిత్యం.సం, 6 10 11

10. అంధధగానస కళాపరిషఠ్‌ ; రాజమండ్రి ; త్యాగరాజు కీ _ర్తనలు...1948
11. న * సారంగపాణివదాలు

[రై ఆంధ్ర చం దాలోకము

13 ఆంధ వత్రిక.1940.65

కేడీ ఆంధపభం

15. అంధ సాహిత్య పరిషత్‌ షత్రిక_1922038

16. అంధధృవ్రదేళ్‌ సాహిత్య అకాడమీ ; సాహిత్యోపన్యాసములు._

వేతయ్య పదసాహిత్యము.1963 1

శే 99 ౩ దక్షిణ భారత సాహిత్యములు.1962 18 ౩ ఏ సారస్వత వ్యాసములు-సం 11969 1లో 9) క $9 సం 31969 20 న 9 99 సం, 41971

867 ఏం ఆంధ్రసారన్వతో పరిషత్తు : తెలుగులో వదకవిళ..1973 22. ఏకొందిరేళ్యరరావు ; క్షేతయ్య..నవల 1771 23. కిన్నెర _ 1949-54 24 కుమారస్వామి, వి ; క్షైతయ్యపదములు._స్వరసాహిత్యములు...1968 29 గురువాల పబోధిక-1953 లర గోపాలకృష్ణయ్య. వడ్లమూడి * కృంగారవదాలు...] 982 27. ః॥ ౩" థ్రీ గీఠ గోవిందము, ; శ్రీ గీత శంకరము.1342 28. $9 ౪ ఏ జాను తెనుగు.1972 29. గోపాలస్వామి, కూర్మా, వేణు, * తెలుగు వాజ్మయము.సంగహ చరిత 1960 30 జగన్నాథరాపు, మంచాళ . న్వరకల్పనం-క్ష్యతయ్య వదనులు (ఆం. గొ, పే న! 31 ॥ : తేతయ్య వదములు (ఆం, సం. నా అ] 32. జోగారావు. యస్వీ : ఆంధధయకగాన వాబ్యయచర్మిక 1961- 33. తిరుమలయ్య, కాళ్లపాక్క చిన ; సంకీర్తన లక్షణము..1935 34. ధర్మారావు, తాపీ ; సాహిత్య 'మొర్కొరాలు.1971 34 గ నన్నెచోడుడు : కవారసంభవము.! 968 వక, నరసయ్య, కుందుర్తి, "వేంకట : నసవిధ భక్తులు. 1962 36. నరసింహం, కాకర్ణ, వేంకటరాష * దక్షిణార్యధయుగ వాజ్మయ చర్మిత- క్షే 95న ౩7... నాగేశ్వరరాప్పు కాశీనాథుని ; ఆంధధ్రవాబ్యయ సూబిక-1926 38. నాట్యకళ 9 1967, “68, “723, “74 39. నారాయణాచార్యులు పుట్టపర్తి (వ్రదింధనాయికయి. 1944 40 నారాయణరెడ్డి సీ; ఆధునికొం్థధ కవిత్వము

8268- 41. పోతన : శ్రీ మదాంధ మవిభాగవతము_స ద్ధమ, దశమన్కం౦ధాలు. 1966 42 (పభాకరళాన్త్రి, వేటూరి ; తంజావూరి ఆంధరాజుల చరిితం1914 టెం క వ చాటుపద్య మణివుంజరి.1 922 జడే 98 * మీగడ తటకలు..1951 డన్‌, 93 ౩ సింహావలోకసనము జీర $9 : అన్నమాచార్య చర్చిత పీరిక 1966 శ? ॥ వ సుభదా కల్యాణము 48. బాపిరాజు అడవి ; నారాయణరావు (నవల) 1967 49, భదాచల రానుదాసు చరిత 50 భారతి.1949, *ర4”73 వ్‌ [1 మాణిక్య మొదలారిపతి_క్షేతయ్య పదములు-1886. వం. యార్జ గడ్డ శివరామ ప్రసాద్‌" దిహద్దర్‌ షష్ట్యద్ది పూరి సమ్మానసంచిక..1966 53 రజనీ కాంతరావు బాలార్యతపు ; ఆంధధ్రవాశ్చేయ చరి్మితము...!958, వ్‌డ్కీ రామకృష్ణ, నటరాజు; అర్భాధులు_నాట్యకళ. 55 రాధాకృష్ణమూ రర్షి, మిక్కటలినేని; ఆర్యధ్ర నాటకరంగ చర్మిత..]969 56. రామానుజరావు, దేవులవ్లి = సారస్యత నవనీతము. 57. _ రామరాజు బిరుదురాజు; తెలుగు జానవదగేయ సాహిత్యము...1950 58. రామరాజ భూషణుడు; వసుచరిిత.1954 క్‌ష్తి రామసుబ్బయ్య, మజ్జిబోయన శ (బిహ్మజెజ్ఞాన ; 1969 650, లక్ష్మీకాంతం పింగళి ; పల్నాటి పీరచరి_త..196]1 61. ॥ - గౌతమ వ్యానములు..1966 62 7 ౩ సాహిత్య శిల్చసమీక.1966 63. $9 2 ద్వివద భారతము రజీ లక్ష్మీరంజనం, ఖండవల్లి వ ఆంధ సాహిత్యచర్శిత' సం్టగహము 1965

ర69 65. వరదాచార్యులు, ధనకుధరం ; ఆళ్వారుల దివ్య (చబంధములు 66, వసుంధర మల్లాది ; తంజావూడ వళనము. 67... వావిళ్శప్రతీ : క్షేతయ్య వదాటు.1950 658. విజ్ఞాన సర్వన్వము వ తెలుగు సంన్క్బృతి.-సంపుటి 31959 69 వేంకటకవి, బేమకూర : విజయ విలాసను,.1966 70 వేంకటరమణయ్య, నేలటూరి : మధుర తంజావూరి నాయక రాజులనొటి దక్షిణాంధ వాబ్యియ చర్మిత 71. వేంకటరమణయ్య, నేలటూరి : వోజ్యయ వ్యానమంజరి.1967 72 వేంకటావధాని, దివాకర :; ఆంధ్రవాజ్యయచర్నిత సర్మగహము...1967 న! 73. ॥ సాహిత్య _సోపానాలు..1970 ౯74 ఇ ; ప్రాళ్నన్నయ యుగము భ్‌ 'పేంకపేశ్వరరావు, కొటూరి ఏ; మువ్వగోపాల నాటిక.1961 76. వేంకటరావు, నిడదనోలు ; రొజగోపాల విలానము 77. 11 ని దక్షిణదేశీయాం్యధ వాజ్యయము...1960 78. 1? ఉజాహరణ వాజ్మయ చర్మిత_1968 79, శేషయ్య, చాగంటి : అంధ్రకవి తరంగిణి_సం. 6, 7, 8 1961 80. ్రీనాథుడు ; (శ్రీడాఖిరామము..1953 81. ౩, ఏ థీమ ఇండము..1956 82... శ్రీనివాస చ్మకవ ర్తి ; క్షేతయ్యవదాలు ..1966 83. సం గహ ఆంధ విజానకోశము_సం. _- 3 (ఆ న న 84 సత శివకి, కొక్కొండ + తంజాప్పరాం(ధ్ర సాహిత్య చర్భొతం-1965 85. సత్యనారాయణ, యండమూరి శ్రీవాత్సవ ; శారదాఢ్వజము.1965 86 సాహిత్య వాల్ల భ్యము ; ముళ్ళపూడి తిన్మురాజుగారి అభినందన సంపుటి. ళా 1968 87 సీశారామయ్య, కురుగంటి ః తంజావూరు ఆంధ్రనాయక రాజులచర్మిక.1932

271. సీశావతి, గిడుగు ; క్షేతయ్య పదములు,..!952
272. సీశారామరావు, తుమ్మలపల్ళి ; దక్షిణదేశములో నాట్యము -1956
273. సీఠారామాచార్యులు, బహుజనపల్ళి * కద్దిరత్నాకరము_1956
274. సుందరం ఆర్‌. వి. ఎన్‌, ; 'తెలుగుసాహిత్యంలో 'దేశికవిత..1956
275. సుబ్బరామ చీక్షితులు, సంగిత సంప్రదాయ దర్శిని. 1973, (వథమ ముదణ.1904 9). _స్ముబహ్మణ్యకపి మునిపల్లె : అధ్యాత్మ రామాయణ కీ _ర్తనలు_1962 9 సూర్యనారాయణ మూర్తి జోస్యుల ; క్షేతయ్య..1968 95, 38 ఏ అన్నమయ్య ,,
276. 89 ప త్యాగయ్య ,,
277. సూర్యనారాయణశాన్త్ర, సన్నిధానం : కావ్యాలంకార సం్టగహము._ 1959 98, సోమనాథుడు, పాల్కురికి ; దిసవపురాణము._ 1952 99 న ఏ పండితారాధ్య చరితము.
278. సోనకేఖరశర్మ, మల్లంపల్లి ; రఘునాధ _ నాయకాభ్యుదయము
279. స్రవంతి.1958 102 హనుమంతరావు, పిల్ల లమజ్టి 'వేంకట : సాహిత్యసమాలోచనము.1946
280. అన్నమాచార్యుడు, తాళ్ళపాక ; అధ్యాత్మ పంకీ _ర్షనలు ₹01. ₹, 12, *0
281. 99 శృంగార సంకీ _ర్హనలు +01 1 1 20 000 ఏంరఎరంం
282. పెద తిరునులాచార్యుడు, శాళ్ళపాక్క శృంగార సంకీ _ర్హనలు, ౪701 2000 76
283. అన్న మాచార్యుడు, కాళ్ళపాక్ర, శృంగార నంకీ _ర్తనలు 77013007 1977 107 ఫ్రీ కామిశెట్రి గ్రీనివాసులు శెట్టి (కూర్చు ఆన్నమాచాడ్యల సంకీ _ర్హనలు 197?
284. చిన తిపమల వేంగళనాధుడు తాళ సాక ; థ్రీ తాళ పాక అన్న మాచాడ్యల జీవిత చర్మితము...!978 న గా

271 109. డా వేటూరి ఆనందమూరరి : తాళ్లీపాక కవుల కృతులు_వివిధ సాపాతీ చ్యకియలు వక ఎ ట్‌ 74 110. నా ?్‌ కాళ్ళపాక కవుల వపదకవితలు భాష్మావయోగ విశేషాలు? 1276 క్షు 19 తొలినంకీ _ర్హన కవులు.1375 112 కల్లూరి వీరభ్యదళశాన్తి (నం.) : త్యాగరొజకీ _ర్హనలువి శేష వివరణము వడక 1975 13. $9 2 త్యాగరాజు క్తీ _ర్హనలు.విశేష వివరణము. వడా 1978 114. టి. వి. సువ్బారాపు (నం; త్యాగరాజ కీర్రనలు-1954 115. భావరాజు నరసింవోరావు (సంకలనం) ; థీ త్యాగరాజు క్తి ర్తనలు ₹01 1981 కే1ేరం క (నంకలనం) వ థ్రీ క్యాగరాజ కీర్పనలు ౪701 1141981 టి. ఏన్‌. పార్టసారథి. 117. తిరుపతి అనంత పద్మనాభరావు : సద్గురు త్యాగరాజు 1979 118. శిరుమూరు సుధాకరరెడ్డి ; నాదయోగ్‌ శ్యాగయ్య 1987 119. మంచాళ జగన్నాథరావు (నం) : రామదాసు కీ _ర్హనలు, 1975 120. రామదాను చరితము. 1979 121. పులాభాట వేంకపేశ్వర్లు : భ కకవి పుంగవులు 1981 ళా న! ళ్‌ తావత్‌ 122. డా, ఎన్‌, గంగప్ప : క్షేత్రయ్య వద' సాహిత్యం 1974 123. ॥ ; సారంగపాణి పద సాహిత్యం 1980 124. ॥? ; తెలుగుదేశపు జానపద గీతాలు 1976

త్డర్తి 27 " కె. అప్పజాచార్య న్‌ ప, వేదవ్యాస భ్రీరంగరాజ సుదర్శన్‌ (_ శ్రీవ్యానరాయలు 1980

భట్టాచార్య లీ

చి 28. వడ్డాది వీర్రాణా సిద్ధాంతి : ఫ్రీ పోతులూతి పీర్మదిహ్మంగారి జీవితచర్శిత

1 కే975 129. రాళ్లపల్లి అనంతకృష్ణళర్మ : వేమన_1945

ణయ ంణ 130. నా న్‌ సారస్వతావలోకనము...! 965 131. ఛనకుదరం -వరదాచార్యులు (నం :' శ్రీ రామానుజకీ ర్తి

కాముది.మొదటి భాగము..1972

132 ॥ : రెండవభాగము...!98 | 133. మంగకంపల్లి సూర్యనారాయణ : స _ప్రస్వరాలు 1971 కే3శు డా చల్లా రాధాకృష్ణశర్మ 1 తెలుగు దాక్షిణాత్య సొషాత్యాలు-1975 133. శ్రీ పోళులూరి పీర్మబహ్మంగారి కాలజ్ఞానతత్వములు 1965 136. మంగళగిరి 'వమీలాదేవి వి తెలుగు పద్య గేయ నాటికలు 1974 కే37. ః॥ & థారలీకళా తరంగిణి.1982 138. శేషము వేంకటవతి_శళాంక విజయమ్మ 1971 139. కృష్ణమాచార్య (ప్రణీతము. సింహగిరివచనములు,..1980 140. సాహిత్యో పన్యాసములు.౧ వనసుచర్నిత_సంగీత సాహిత్యములు = 1974 141. ఆం(ధవ్మతిక...స్వర్ణోత్వసంచిక_1905 142, ఆచార్య తూమాటిదొణప్ప : తెలుగు హరికథా సర్వస్వం..1988 శశ. / : భాషాదార్యితక వ్యాసావళి. 1972 క్షేతడ. వొ. ఎమ్‌ వి. రామశర్మ : మ్ష్మేతయ్య-1979

ర!

సంస్కృత (గంథాలు ఏ

145. జయదేవుడు : గీతగోవిందము

146. నారాయణ తీర్డులు...కృష్ణలీలా తరంగిణీ

కేడీ. భగవద్గీత-1967

149 లీలాశుకుడు ... శ్రీకృష్ణ కర్టాన్చుళము

150. శార్ణదేవుడు = సంగీత రత్నాకరము

అంగ్ల (గ్రంథాలు వ;

151. 4౩ &10820664021 [0662 00 161080 1440006612 46 0॥9912! కళ్‌880501105 10220 గెడజరేండ9 - 1932.

152. 4ఉ[2813 08 0౧68021 26568109, ₹9176810/ 0£ 469839 - 1941

క53. ఉ*0018640 2 106 2028648003 0£ 106140 ౧౪1919

154. 4 0059676 04210880 0£ టం శౌల084 కెజ్‌డ503808106 18 (016 కౌజళ్యం!6 50?9%0)03 5888572861 కడ&మ81 [098 - 1933

155. 609740 8848478 008? _వెకన 0014 10 తకం1901 10612 - 1922

156. 60372099, 0. -౫1 9405 0 [6118 కెడ80 = 1961

157. ఏ౦0౧021 0౯ తయ 14001021 మెంిడ00క. వొంయంటో కజ్ర8మ్‌- మలవిరేన =

158. శంటూమడ1 01 (06 సేకలం10 ఉ౦6లయూ 0£ 241628 ఆశ తిక52!65్‌

159, ౮౦4౧౦4! 0౯ ₹601021609₹488 01601 వెలం860పి 1901014 కుం ఫై 1950

160. 20% మ 7 వుజుంంయు చరడనికిన 6౦[మబుం[8408 ౪012006 - 1940

161 పెసల 02 71112863 08 వేట3 రండి బణం166209 - 18264

162. శశం౪1100, 2:౮: 3460643 క3కే ఇజీజ1ఆ12180% మ420 ౧గ౧ం13మి.

క్రో

274 163 పెడంజ!1(02, మె. 6, ; 16 సెషంరం[6 వర? 09 ప16210౯6 - 193 1614. ౨౯౦౦666198 ౦ 106120 28110390001081 0౦9౦౭653 - 1953 165. 2208829ఇ8003 &ఊ?26848 ౧౧౫౦9౦014109 70104006 - 1949 166 8802729, 7 ఏ రౌనం 61626 108162౯410 - ఏ్‌&106 310863 0£ 10612 -- 1966 167. వఏరం172820%251, 0.5. ; 515400” 0£ ౮61081 286 16 ౯1688. 168. 5129026, ఆ. :; 11000 0£ శం1080 10620116 - 1968 169. వడిణురితరిళ: ముం 9.2. వంట 186129 540910 - ౨2 1, 2. క్వైకీ కై935్‌ 170. వజయషం48€0 206 ౦6౯ 5480068 120168 0౯ వ గ. సశం910 -- 1934 17స.. ₹10892810520, 7: 00 23216 01 శౌడర్టం?0 - 1942 కర... *₹2౯4640%20, 0. : 41౯౭ను 01 వొంట 10612 173 ౨0866 001110 5020 15614 - 1957 క74 ౯ క 0202 జం 2 బల40664 206 00 కడజలరే292 లేటం76- మ896-- 1966 కరు వెం సెడ్‌ డడ వ్‌డు2 శ కకం 3133 0౯ 1186 - 19079 వేర. క2100200 08021604 40 వ వంమీం4302 - 1981 177... (ప్రబుద్ద కర్టాటకో ? 1952, 19641965 178. జేలూడు కేశవదానరు : శ్రీ కర్ణాటక భ ' క్రవిజయ.1963 179. న వ్‌ ్రీ హరిదాస సాహిత్య _1980 180. హరిపార 'ప్‌య ; కన్నడ తెలుగు" సాహిత్యవినిమయ..[980 181... ఎం. నరియస్న భట్ట: సంక్షీ ప్త శన్నడ సొహిత్యచరి తె 1960

275 182. పురందర దాసర వదగళు.1979 183. పురందర దాసర వదగళుం1958 184. థ్రీ పురందర దానర కీర్తనగళు.1956 185 _ భ్రీ పురందర దానర కీ రృనగళు ముత్తు త్యాగరాజ కృతిగళు..1954 186. వి సీశారామయ్య థ్రీ పురందర దానరు.1971 187. భక్త కనక దాసర పదగళ (చరిత సహిత్స..1976 హిందీ (గంధాలు గ 188. రామస్వార్హచాధరి మధుర రన్‌ -_న్వరూప్‌ బార్‌ నికాన్‌ 189. విద్యాషతి పదావళీ_ఏక్‌ అధ్యయన్‌ 190 డా॥ ఎన్‌, గంగప్ప, సా అనువాదం : | కుమారి మంగళగిరి ప్రమీలా దేవి. ,.. సారంగపాణికా వద సాహిత్య ఎం.ఏ, ఎం ఫిలొ. | డా॥ టి ఎన్‌. మురశీకృష్ణమ్మ ||

సవరణలు ;

ఉన్నది ఉండవలసింది పుట పంక పాడిబడే పొడదబడే 8 శ్ర 6డ6ే118 620108 16 235 5015 వ౦018 కేం 13 జన్మస్టాన యొక్కటియే జన్మస్టాన మొక్కటియే 21 క్‌ భ క్రి పారవళ్యరలో భక్తి పారవళ్యంలో 2 2 ౧౦190000 01286 ౧౦0950000046 24 ౮! (8 *। 50 (18ీ॥ శ 1150) రి రై? ఖిలదైపోగా థిలమైపోగా లం 22 పాలూరికి పాల్కురికి ఢ4 17 నవచననై క వచనరచనై క వై డ్డ చిన్న చిన్నన్న 55. 22 ఏకోటీ ఏకోజీ 87 24 ఉపనిదృహ్మయోగి ఉపనిషదృహ్మయోగి 98 క్‌ వరనశాయశే పరనళాయ'పే 116 10 విచ్చేయనమ్మా విచ్చేయవమ్మా 142 / ఆలంకొౌరాలు అలంకారాలు 166 22 61.1 612 25] 17 70 పదకవుల_ సేవ 7.0 పదకవుల "సేవ 264 1

టు ల కుల్ల “ ఎ (1౦ నం. (| మై న

శి 0” 5 6ఉ4ఉ|౫ఉ4సని4 ౯౬౮64౮౬౦ నిశ౦4ఉన4ఉ౪ (4 | ఇతరరచనలు అచ్చయినవి _- విమర్శలు : తెలుగు వాగ్గేయ కారలు [హైదరాబాదు యువ భారతి (ప్రచురణ) క్‌ కోలాచలం శ్రీనివాసరావు నాటక సాహిత్య చిన్నప్పసకాణ : సమాలోచనము (పిహెచ్‌.డి, గంధం) పా ( మేతయ్య పదపొహిత్యం ఆ. (ప్ర, సాహి మే్యేతయ్య (ఆం, (ప వమాచార పౌరసం ( త్య ఆకాడమి అవార్డు పొందిన గంధం] బంధళశాఖ (ప్రచురణ) _ పురందరదాసు సారంగపాణి పదసాహిత్యం (తి, తి, దేవ తి. తి. దేవస్థానము (పచురణ] నాగా (

“స్థానం అర్థిక సహయంతో (ప్రకటితం) _ ర్జునుడు (తి తి దేవస్థానము (ప్రచురణ) (ప్రసంగ సాహితి | రేడియో (పసంగ పాఠ్యపుస్తకాలు ః - ( వ్యాసాలు] కమర్షియల్‌ ప్రాక్టీన్‌, న్యెకపేరియల్‌ | తెలుగు దేశపు జానపద గీశాలు [ఆం (ప కోర్చు భాగాలు 1,1! (ఇంటర్మీడియెట్‌ ( సమాచార, పొరనంబంధ శాఖ (పచురణ) పాఠ్యపుస్తకం) తెలుగుఅకాడమి పనురణ కోలాచలం శ్రీనివాసరావు (ఆం. 8వ $వ తరగతి ఉపవాచకములు (

సంగీత నాటక అకాడమీ ప్రచురణ] [ఆం. ప పభుత్వ (ప్రచురణలు ] సాహిత్యోపన్యాసములు ఉన్నవ లక్ష్మీ నారా కవితలు : | యణ ళతజయంతి (ప్రసంగం (ఆం(స్ర బాల గేయాలు, వవోదయం (కవితలు) సాహిత్య అకాడమి (ప్రమరణ) నవలలు ; సుహాసిని హాసం (సాంఘికం) | సాహిత్యసుధ [వ్యాససంపుటి] రాజరాజ(పశస్తి (చార్యితికం)

" జానపద గేయరామాయణం [రామాయణ మ్యద్రణలో : [0వతరగతి ఉపవిచకము గేయాల నంపుటి] - (ఆం. (ప, (పభుత్వ ప్రచురణ) సారంగపాణికా పదసాహిత్య [హిందీ _ జొనపదగేయాలు [జానపదగేయనంకలనం అనువాదం) జానపద సాహిత్యసుధ (వ్యాససంపుటి) .

న యు నాటకసాహితిసుధ [వ్యాసపంపుటి] |. విశ్వనాథవారి నాటకాలా-విళ్లేషణ [విమ _ పయ రృనాత్మక [గంధం] గా - ॥

శ లట! న రణ్‌ గొ కడ పకయనండనవాన ( 1

ఇ. వ న శాగ్గా/గ/ 7/49 ఈం0గా5 సోడ గ ౧4౬40 /గ౯/