Telugu telugu samethalu - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

ము రర 1 శేటై ర. ః + స్‌ జ మ ఉ్ర మా . ',./ | మా “ఆసు 4...” న! శస గా. క వ్రతాన్ని హ్‌! | నటీ చో షో త వ న. మ్‌ న్‌ సు, నా న క! క. టా. |! స్ట ఆయు! ల. గనీ సం. పే థై గ ఓ న 1 = మ్య ర్త సళ నమ న (స్‌ (గగ ప లో ళా స్‌ మ. | సళ! స? రజ | యో క య /| టిం గ. స జ యే ల | శ్ర (మను 1 ్రనో న్‌ా క మ్‌ శ్తోట్ర స్యా ప గ 11 111 స్ట”! క సై య (| ళన లా || స రం [స మ! శీ (1 ను 1 శ ష్‌ క. ళ్ళ నో 1. | శ! న్‌ా మేలో టం ల! ఛి ఆక్‌ రం. స 4 ని టి ము. ర న మ? 14 వ? సు (ధ్ర ౯ టప యి నూ నాటి గ్గ పూ

శ్రీ;శే। అచార్య హరి శివకుమార్‌ రన న! ర్ట్‌మెంట్‌ ల్‌ | శ్రె గాకల్‌ త్ర న్‌ ల వరంగల్‌. న్‌ బఅగునతుతయి ] నా ఫ్ర / జ స్కో త 3 న్న చే | స్తా త ససగ?' జ పై వై తో సైగల స || స్థ 7 జ్‌ భ్‌ డా కాళ స్‌ వర్ష "పోల్‌ డిస్ట్రిబ్యూటర్‌, ఎ " కట విశాలాంధ్ర అత్తల హాన్‌ వో (456 జ్యత్‌ నీట్‌

• 500 ౦౦.

గ (యిం.పటితు * ) లా! 0205 వ. పచురణ నెం. : 1 * మొదటి ముద్రణ : ఫిబ్రవరి, 1993. జో ల ద్వితీయ ముద్రణ : జూన్‌, 1998 ౧ రల "బెటిల్‌ డిజైన్‌ : బావు గ్రే జన్మవతి వెల శాం గంభాలయ్యవతి వెల : 2609 ప్రతులకు వ్‌ విశాలాంధ్ర పబ్లిషింగ్‌ హౌస్‌, అబిడ్స్‌, ప్రాదరాబాదు-500 00]. విశాలాంధ్ర బుక్‌ హొస్క్‌ 'స్తాదరాబాదు, విజయవాడ, విశాఖపట్టుణం, కాకినాడ, గుంటూరు, తిరుపతి, అనంతపురం, హన్మకొండ. మ్ముదణ : ప్లావగాఫర్పు

ఒక' చిన్న వూాలు

సామెత తెలియనివారు, కనీసం విననివారుండరం టే అతి శయోక్తి కాదేమో, మనం పల్లె ప్రజల మాటల్లో సామెతలను ఎక్కువగా వింటుంటాము.

ఈ పుస్తకంలో నేటికీ అక్కడక్కడ వాడుకలోవున్న 2000 లకు పైగా తెలుగు సామెతలున్నాయి. ఈ వృుస్తకం రాజకీయ నాయకులకు, ఉపన్యాసకులకు, రచయితలకు, రసజ్ఞులైన పారకూలకు వారి నిత్యజీవితంలో వువయోగపదుతుందని నా విశ్వాసం.

ఈ పుస్తకం తయారుచేయడంలో నన్ను ప్రోత్సహించిన నా శ్రీమతి - జ్యోతికి, వ్రాత ప్రతి తయారుచేయడంలో సహాయవడివ మౌ అమ్మాయిలు శైటజ గౌతమిలకు కృతజ్ఞతలు. తలుగు పారకులు నా ఈ మొదటి పుస్తకాన్ని ఆదరించి ఆశీర్వదిస్తారని ఆశిస్తూ... 'ప్పాదరాబాదు మీ

19-1-1993. రాజేశ్వరరావు

జ సౌజన్యం * శ్మీ1శ్రే ఆచార్య హారి శీవక్సమార్‌ వైర్‌ ప్రొపెసర్‌, తెలుగు డిపార్ట్‌మెంట్‌ కావసంవ ఏవవిద్యాలయం, వరంగల్‌,

ఇందులో సామెతలు అ క్షే జ ర్‌లై ఆ 12 టడ్యఢ 53 ఇ 17 ఈత రడ ఈ, ఉ 20 ద 60 ఊః 23 ధన 63 బు బడ్డ స్‌ 69 ఎ 25 బభ క ఏ 28 మ 81 ఐ 30 యర 89 ఒ 31 ల (61. ఓ బా 32 వ 93 క్త 33 శ 98 గ్‌ 43 షృస 09 చ 47 హిక్ష 102

అంకెకురాని ఆలిని ఆర్షురు బిడ్డల తల్లి అయినా విడవాలి అంగట్లో అన్నీ వున్నాయి, కోనీ అల్టుడి నోట్లో శని ఉంది. అంగట్లో అరువు తలమీద బరువు అంగడి వీధిలో అబ్బా! అంటే, ఎవరికి పుట్టినావురా కొడ్రకా! అన్నట్టు ళా అంగిట్లో బెల్లం, ఆత్మలో విషం అంచు డాబేకాని, పంచె డాబులేదు. అంటక ముట్టక దేవుడికి పెడుతున్నాను, ఆశవడకండి బిడ్డలారా! అవతలికి పోండి అన్నాడట! ఖ్‌ అంటుకోను అమోదము లేదుగానీ, మీసాలకు సంపెంగ నూనె. అంటుబొడ్డు, అవుతల, ఎద్దుకు - జూరుబొడ్డు, చనుకట్టు, అవుకు ముఖ్యలక్షణ్రాలు. అం'ే ఆరడి అవుతుంది. అనకుంటే అలుసవుతుంది. అండలు “వుంటి “కొండలు" బద్దలు కొట్టవచ్చు. అంతంత కోడికి అర్హశేరు మసాలా. అంతనొడులేదు, ఇంతనాడులేదు, సంతనాడు కట్టింది ముంతంత కొవ స అంత పెద్ద వుస్తకం చంకలోవుందే, పంచాంగం చెప్పలేవా అన్నట్లు క్షే

అంతా/నిండా మునిగాక చలేమిటి” అంతము లేనిచోటు లేదు, ఆదిలేని అరంభం లేదు అంత వురిమీ- ఇంజేనా కురిసింది అంతా అన్నీ తెలిసినవాడూ లేడు, ఏమి తెలియనివాడూ లేడు అంతొ అయినవాళ్ళే మంచినీళ్ళు పుట్టువు అంతా ఆడపిల్లలే ఉంకే అన్నీ అబద్దాలే చెప్పాలట అంతా బ్రాహ్మణులే అయితే కోడిపెట్ట ఏమైనట్టు అంతా మనవాళ్ళేగాని, అన్నానికి రమ్మనే వాళ్ళే లేరు అంత్య నిష్టూరం కన్నా ఆది నిష్టూరం మేలు అందం చందం లేని మగడు మంచం నిండా వున్నట్లు అందని బొక్షపండ్డు పుల్లన అన్నట్టు అందముం'టే ఆయనా? అదృస్ట్రం వుండడ్డా అందముండి ఏం లాభం, అదృష్టం కావాలి గాని అందరి కన్నా తాడిచెట్టు పెద్ద అందరి కాళ్ళకు మొక్కినా అత్తారింటీకీ పోక తప్పదు అందరికీ శకునం చెప్పే బల్లి తాను పోయి కుడితిలో పడ్డట్టు చు అందరికీ అన్నం ెష్టేవాడు లా రైతే అందరినీ మెప్పించడం అలఅవిగొని పని అందరూ అందలమెక్కితే మోసేదెనరు అందరూ మాటలు ఇప్పేవారే గాని ఉద్యోగ మిచ్చవారు ఒకరూ లేరు అందరూ ,శ్రీ,వైష్ణవులే - బుట్టుడు రొయ్యలు మాయ మయ్యాయి అందానికి దాల్చిన ఆభరణం, ఆవదలో తోడ్పడుతుంది అందితే జుట్టు అందకపోతే కాళ్ళు అందితే తియ్యన, అందచకుంటే పుల్లన లై

అంధునికి అద్దం చూపినట్టు అంబలి తాగేవాడికి మీసాలెత్తే వాడొకడా* “అ ఆలు రావు అగ్రతాంబూలం మాత్రం కావాలి అకటా వికటపు రాజుకు అవివేకి ప్రధాని, చాదస్తపు పరివారం. అక్క ఆరాటమేగానీ, బావ బతకడు అక్క ఆర్భాటము, బావ బడాయేగాని ఆకలేస్తే అన్నం మెతుకు లేదు అక్క మనది అయితే బావ మన వాడవుతాడా? అక్కరకురాని అర్హమెందుకు? అక్కరకురాని చుట్టమెందుకు2 అక్కరకు వచ్చినవాడే అయినవాడు. అక్కర గడువుకొని తక్కెడ పొయ్యిలో బెట్టినట్టు అక్కర తీరితే, అక్క. మొగుడు కుక్క అక్కర. వున్నంతవరకు ఆదినారాయణ, అక్కర తీరిన తరవాత గూద నారాయణ.

అక్కా చెల్లెళ్ళకు అన్నం పెట్టి లెక్కరాసినట్టు. అగ్రహారం పోతే పోయిందిగాని యాక్టు(460) అంతా బాగా తెలిసింది. అగ్గిమీద గుగిలం చల్లినట్లు

న. . భా న! అగ్గువన కొననీయదు, ఫిరం (ఎక్కువరేటు) తిననీయదు. అగ్గువ కొననీయదు, ప్రీతి అమ్మనీయదు. అగ్నికి వాయువు తోడ్జైనట్టు. అగ్నిలో అజ్యం పోసినట్టు. అగ్ని శేషం, బుణ శేష్టం, శత్రు శేషం ఉంచరాదు. అచ్చమైన సంసారి ఉచ్చబోసి ఇల్లు అలికిందట. అచ్చమ్మ పెళ్ళిలో బుచ్చమ్మ శోభనం.

త

అచ్చిరాని కాలంలో అడుక్కు ఉఊనబోతే ఉన్నబొచ్చె కాస్త ఊడ్చుకొని పోయిందట.

అచ్చివచ్చిన భూమి అడుగయినా చాలు

అచ్చివస్తే హనుమంతుడి మూర, లేకపోతే కోతిమూర.

అజీర్జానికి ఆకలిమెండు.

అటుకులు బొక్కేనోరు, ఆడిపోసుకొనే నోరు ఊరుకోవు.

అడకత్తెరలో చిక్కిన వక్కనూదిరి

అడగబోయిన అర్లీ సాబ్‌ రాలేదు, పిలవబోయిన పీరూ సాబ్‌ రాలేదు.

అడవిలో అంబోతై తినాలి, అత్ర ఇంన్లో అల్టుడై తినాలి.

అడగందే అమ్మయినా సెట్టుదు.

అడిగితే చిరాకు, అడగకపోతే పరాకు.

౪డ్రిగేవాడికి చెప్పేవాడు లోకువ,

ల్త తినేవాడికి ఆరవై ఇళ్ళు/ఊళ్ళు,

• క్యు తినేవాడికి ఆలి అయ్యేకంటకే - భాగ్యవంతుడికి బానిస అయ్యెది మేలు.

అడుగు తప్పితే పిడుగు తవ తుంది.

అడుసు తొక్కనేల? కాలు కడకనేల?

అడ్డము దిడ్డము తిరిగెడి తెడ్డెరుగునె పాడి తీపి,

అడ్డాలనాడు బిడ్డలుగౌని, గడ్డాలనాడు బిడ్డలా:

అడ్జ్డేటు మీద గుడ్డేటు

ఆతికించిన కోరమీసం అస్ట్రే నిలుస్తుందా?

అతిచేస్తే గతి చెడుతుంది.

అతివృష్టి అయినా, అనావృష్టి అయినా ఆకలఠిబాధ తప్పదు.

అత్తకాలం కొన్నాళ్ళు, కోడలి కాలం కొన్నాళ్ళు.

త్త

అత్తకు తుత్తర తీరినట్టు అల్టుడు నేర్చుకున్నట్లు.

అత్తకు లేక అటికలు/అటుకులు నాకుతుంటే అల్లుడు వచ్చి దసరా పండుగ అన్నాడట. ల

అత్త కూతురని అరవకొడదు, నిండు మనిషిని కొట్టకూడదు.

అత్త చచ్చిన ఆరునెలలకు కోడలు వలవలా వఏీర్చిందట.

అత్త చస్తే కోడలు వఏీడ్చినట్టు.

రా. అవన న!

అత్త వగులగొట్టిన కుండ అదడుగోటి కుండ, కోడలు పగుల గొట్టిన కుండ కొత్త కుండ. ల

ఆఅత్తపెట్టే ఆరళ్ళు కనబడుతాయి కాని - కోడలు చేసే కొంటు పనులు కనపడవు.

అత్త బద్దలు కొడితే మట్టికుండ, కోడలు బద్దలు కొడితే బంగారు కుండ.

అత్తమీద కోపం దుత్త మీద చూపినట్టు,

అత్త మెచ్చిన కోడలూ లేద్కు కోడలు మెచ్చిన ఆత్తా లేదు.

అత్తలేనమ్మ ఉత్తమురాలు, మామ లేనమ్మ మరీ భాగ్యశాలి.

అత్త లేని కోడలుత్తమురాలు, కోడలు లేని అత్త గుణవంతురాలు.

అత్త 'వళ్ల దొంగతనం, మగని వల్లి రంకు నేర్చుకున్నట్టు.

అత్తవారి ఇంటి ఐశ్వర్యం కన్నా పుట్టింటి గంజి మేలు.

అత్తవారింటి సుఖము మోచేతి దెబ్బవంటిది.

అత్తవార్ధిల్లంఘే. కత్తుల బోను.

అత్త సొమ్మును అల్లుడు దానం చేసినట్టు.

అత్తా ఒక ఇంటి కోడలే, మామౌా ఒక ఇంటి అల్లుడే.

అత్తా నీ కొంగు తొలిగిందన్నా తప్పే లేదన్నా తప్పే.

అదను ఎరిగి పేద్యమూ పదును ఎరిగి పైరు.

అదరా బదరా పదరా మొగుడా అని ఏపని చేయవద్దు,

ఫ్‌

అదుపుకు రాని అలిని, అందిరౌని చెప్పను విడనమన్నారు.

అదిగో అంజు ఆరునెలలు.

అదేమిటి రెడ్డి వంగి వంగి నడుస్తావంచే ఎప్పటి కాలు ఇంత కాలం వని చేసిందే గొప్ప అన్నాడుట.

అదే వస్తే అణొ, వాడై పోతే రూపాయి.

అదృష్టం చెప్పిరాదు, దురదృష్టం చెప్పిపోదు.

అదృష్ట్రవంతుణ్హ, చెరిపే వారు లేరు. భ్రమ్టుణ్తి బాగుపరిచేవారు లేరు.

అదృష్టం వుంశే చేయి జారిపోయేది కూడా చేతికి వస్తుంది.

అధికారం బంగారు గొలుసుల బందిఖాన.

అధికారికి చెవులుంటాయిగానీ కళ్ళుండవు.

అధికారి భార్యపోతే అందరూ మూలుగుతారు, అధికారే పోతే ఎవ్వరూ రారు.

అధికార్కీ తలారీ ఒకటైతే అనుకున్నట్టు దొంగలించవచ్చును.

అనంతపురం అప్పయ్యదీ బట్టైతలే? నా మొగునిదీ బట్టుతలే: అయితే అప్పయ్యది చశ్వర్యవు బట్టతలయితే నా మొగునిది "పేనుకొరికిన బట్టతల.

అవగా అవగా రాగం, తివగా తినగా రోగం.

అనుభవం ఒకరిది ఆర్భాటం ఇంకొకరిది.

అనుమౌనం ప్రాణ సంకటం.

అనువుగానిచోట అధికులమనరాదు.

అన్నం అరగడిలో అరుగుతుంది. ఆదరణ శాశ్వతంగా వుంటుంది.

అన్నం చొరవేగాని, అక్షరం చొరవలేదు.

అన్నం తిన్నవారు, తన్నులు తిన్నవారు మరిచిపోరు.

అన్నం పెడితే అరిగిపోతుంది, చిరాయిప్తే చిరిగి పోతుంది.

అన్నం పెట్టిన వారింటికే కన్నం పెట్టేవట్టు,

6

అన్నం వుడికిందో లేదో అంతా వట్టి చూడనక్కరలేదు.

అన్నదమ్ముల పొత్తు చిన్నవ్వుడు. అక్క, చెల్లెళ్ళ పొత్తు పెద్దప్వుడు.

అన్న (అన్నం) బలమే అన్ని బలాలూను.

అన్న మైతే నేమిరా? సున్న మైతేనేమిరా? ఈ పాడుపాటకు అన్నమే వేతమ్మురా ల

అన్నవారు బాగున్నారు, పడినవారూ బాగున్నారు, నడుమ వున్న వాలే నలిగి చచ్చారు.

అని - అనిపించుకోవలెనా?

అన్ని కార్తెలు తప్పినా పాస్తకార్తి తప్పదు.

అన్నిటికి వాతే మందనే వైద్యుణ్ణి అవతలే ఉంచు.

అన్ని రసముల కన్న అధర రసము మిన్న

అన్ని రుచులు సరేగాని, అందులో ఉప లేదు.

అన్నీ పండించిన వాడికే అన్నం కరువు.

అన్నీ వున్న విస్తరి అణగి మణగి వుంటుంది; ఏమిలేని విస్తరి ఎగిరెగిరి వడుతుంది.

అన్యాయపు ఊరిలో ఆలూ మొగుడికే అంకు.

అవండితుడుకం టే అర్హపండితుడే అపాయకరం.

అపకారికైనా, ఉపకారము చెయ్యాలి.

అప్పు ఎప్పటికయినా ముప్పే.

అప్ప) తీర్చీవాడిక్సి అపహరించే వాడికి వత్రం (ప్రాంపరి నోటు) అవసరం లేదు.

అవ్వు ఇచ్చినవాడు బాగు కోరును, తీసుకున్నవాడు చెడు కోరును.

అప )'లున్న వాడివెంట, చెప లున్న వాడివెంట షోరాదు.

అప్టి కేషన్లకు/ అర్జీలకు వనులూ కావు: ఆశీర్వచవాలకు బిడ్డలూ పుట్టరు.

అబద్దం అంటే అతుకుల మాట.

7

అబద్దం చెబితే అన్నం పుట్టదు, నిజం చెబితే నీళ్ళు వుట్టువు.

అబద్దముల నాలకించు ఆఫీసరుకు ఉద్యోగులందరూ చెడ్డవారే

అబ్బలేని బిడ్డ, కంచెలేని చేను, కన్నతల్లిలేని బిడ్డ ఒకతే

అభాగ్యనుక్‌ ఆకలెక్కువ, నిర్భాగ్యునికి నిద్ర ఎక్కువ

అభ్యసించిన విద్య అంతరించదు

అభ్యాసము కూసు విద్య

అమరం నోటికివస్తే కావ్యాలెందుకు” కాల్చినా:

అమరితే ఆడది అమరకుంటే గాడిది

అమ్మ కడుపు చూస్తుంది. ఆలు పర్పు (షణం) చూస్తుంది

అమ్మగారు గృహద్రవేశం. అయ్యగారు శ్మశాన ప్రవేశం

అమ్మను తిడతావేమిరా? లంజ కొడకా అన్నాడట

అమ్మ పుట్టిల్లు మేనమామ కెరుక

అమ్మ పెట్టా పెట్టదు. అడుక్కు తినా తిననీయదు

అమ్మబోతే అడివి కావబోతే కారివి.

అమ్మయినా అడగందే పెట్టదు.

అమ్మవారి మొక్కూ తీరదు, ఆడవదిడ్డ అప్పూ తీరదు.

అయితే ఆడబిడ్డ, లేకుంచే మగబిడ్డ.

అయితే అవతల ఒద్దు, కాకుంటే ఇవతలి ఒడ్డు.

అయితే అమీరు కొకపోతే గరీబు.

అయితే ఆరిక (ధాన్యం) కాకుంటే కంది

అయిదవ తనం లేని అందం అడుక్కుతిననా?

అయిదులో వంగనిది అరవైలో వంగుతుందా”

అయిదేళ్ళ ఆడపిల్ల అయినా మూడేళ్ళ మగపిల్లవాడికి లోక్సువే.

అయినవాడు కాలుదువ్వితే, కొనివాడు మీదికి వస్తాడు.

అయిన వాళ్ళకు ఆకుల లోను, కానివాళ్ళకు కంచాల లోను 8

అయినోళ్లో అడిగే దానికంశే, కానోణ్లి కాళ్ళు పట్టుకునేది మేలు.

అయిపోయిన పెళ్ళికి మేళం ఎందుకు?

అయ్యకు ఆరాటమేగాని పోరాటం తక్కువ.

అయ్యకు తొంభై ఎనిమిది మంచి గుణాలున్నాయి. కానీ, రెండు గుణాలు తక్కువ. అవి - ఒకటి తనకుగా తోచదు, మళలొకరు చెబితే వినరు.

అయ్యతో సద్దన్నం తిని, అక్కతో వేడన్నం తిని, అమ్మతో మారన్నం కూడా తింటాడు.

అయ్యకు రెండో పెళ్ళి అని సంతోష మేగాన్సీ అమ్మకు సవతి పోరు అని ఎరుగడు

అయ్యకు నణుకు ప్రాయం అమ్మకు కులుకు ప్రాయం

అయ్యవారు రానంతమాత్రాన/అలిగినంత మాత్రాన అమౌవాస్య ఆగుతుందా?

అయ్యేది లేదు పాయ్యేది లేదు వీరభద్రప్పా: నా యాఖై పైసలు నాకిచ్చి నీ అరరూపాయ నీవు తీసుకో.

అయ్యే పూజ అవుతుందనీ, ఊదే శంఖం ఊదేస్తాం.

అరక అరిగితే గరిసె విరుగుతుంది.

అరకొసుకి కోల్పోయిన శీలం, అంతులేని ధనమిచ్చినా తిరిగి రాదు.

అరకాసు పనికి ముప్పాతిక బాడుగ.

అరగడియ భోగం, ఆరునెలల రోగం.

అరగని కూడు, జరగని మాట.

అరచేతిలో వెన్నబెట్టుకొని నెయ్యికి ఊరంత తిరిగినట్టు.

అరచేతిలో వైకుంరం చూపినట్టు.

అరటాకుమీద ముల్టుపడ్డా, ముల్దుమీద అరటాకు వడ్డా అరటాకుకే మువ స)

అరటివండు బలిచి చేతిలో పెట్టినట్టు,

రి

అరణ్య రోదనము.

అర నిమిషం తీరిక లేదు, అర్హ రూపాయి సంపాదన లేదు.

అర నిమిషం భోగానికిపోతే ఆరు నెలల రోగం రావచ్చు.

అరవం అధ్వాన్నం, తెలుగు తేట, కన్నడం కస్తూరి.

అరన ఏడుపు.

అరవ చాకిరి మంగలి (సర్వాంగ క్రైరంచేసే మంగలి) అందరికీ దొరకద్దూ?

అరవల పొట్టు, తమలపాకుల కట్టు ఎప్పుడూ తడుపుతూనే ఉండాలి.

అరవై అడుగుల గడనెక్కి ఆడిన్మా అతను కిందికి దిగి పైసలు తీసుకోవర్సిందే.

అరవై ఆరు పిండి వంటలూ అవు చంటిలోనే వున్నాయి.

ఆరవై ఏండ్డు నిండినవాన్ని ఆలోచన అడక్కు, ఇరవై ఏండ్డు నిండని వానికి పెత్తనమీయకు.

అరవై వరహాలు యిచ్చినా అత్తవంటి బానిస దొరకదు.

అరిచే/మొరిగే కుక్క కరవదు.

అరువు సొమ్ములు బరువుల చేటు తీయాబెట్ట్ర తీపుల చేటు, అందులో ఒక్కటి పోతే అవ ల చేటు.

అలకావురికి రాజైన్సా అమితంగా ఇర్చు చేయగూడదు.

అలల సముద్రమైనా దాటి అర్హం (ధనం) ఆర్దించాలి.

అల్బ పాండిత్యం అనర్జానికి మూలకారణం.

అలిగి అత్తవారింటికి, చెడి చెళ్లెలింటికి పోకూడదు.

అలిగే బిడ్డతో, చెలిగే గొడ్డుతో ఏగేది కష్టం.

అలివిగాని ఆలిని కట్టుకొని మురిగి చచ్చేరా ముండాకొడుకు.

అల్సుడికి ఐశ్వర్యం వస్తే అర్ధరాత్రి గొడుగు వట్టమన్నాడట

అల్పుడెవ డు వల్కుు ఆడంబరముగాను, సజ్జనుండు వల్కుు చల్లగాను,

0

అల్బుని దగ్గరికి జేరిస్తే అధిక ప్రసంగం చేస్తాడు. అల్లమంళే తెలియదా బెల్లం మాదిరి వుల్లగా వుంటుంది. అన్నాడట. అల్లుడి కత్తికి రెందు వైపులా వదునైతే, అతని అక్కకు ఆరు వైపులా పదును. జూ అల్లుడితో భోజనం, కొడుకుతో చదువు లాభసాటి వ్యవహారం. అల్టుడిని చూపి “ఈయన నా కూతురికి మొగుడు” తోడి పెండ్లి కాడుకును జూపి ఈయన నాకు మొగుడు - ౯ ఆరునెల్లనుంచి ఉన్నాడు అన్నాడట అల్టునిక్‌ బెట్టు, ఇల్ఫాలికి గుట్టు. అవలక్షణం గలవాడికి అక్షింతలు యిస్తే, అవతలికి పోయి నోటో వేసుకున్నాడట. ల అవసరగొనికి ఆకులో బెట్టు నాకు నేలను బెట్టు. ళు అవివేకితో చెలిమికంటి వివేకితో విరోధం మేలు. అవ్వకు మనుమడు ఆవులింత నేర్పినట్టు. అవ్వను పట్టుకొని వసంచా లాడినట్టు. అవ్వ వడికిన నూలు తాత మొలతాడుకి సరి. అవ్వా కొవాలి, బువ్వా కావాలి అంటే ఎలా? అశుద్దం మీద రాయివేసి ముఖమంతా చిట్లించుకున్నట్టు. అసత్యంతో సంపాదించుకున్న పలుకుబడి, సత్యం బయట బడే వరకే వుంటుంది. అసలుకంమే వడ్డీ ముద్దు - వడ్డీ ఆశ అసలుకే నష్టం. అసలుకన్న వడ్డీ ముద్దు, కొడుకుకన్న మనవడు ముద్దు. అసలు దేవుడికే లేక అఘోరిస్తుంచే ఆంజనేయులు నాకూ గుడి అన్నట్టు. స్‌! అసలే అయోమయం, అందుకుతోడు అంధకారం. అసలే కోతి దానికితోడు కల్టు తాగింది, పైన తేలు కుట్టింది. అసూయ ముందు, అడది వెనుక. [|

ఆకఠని రెండు చేతులతో తింటారా?

ఆకలి అవుతున్నది అత్తగొరూ అంటే, రోకలి మింగవే కోడలా అన్నదట.

ఆకలి ఆకాశమంత నోరు సూది బెజ్జనుంత.

ఆకలి లేకుండా నీకు మందు ఇెబుతా ముందు నాకు కాస్త గంజి వేళ్ళు పాయ్యమన్నట్లు

అకలి లేని భోజనం, ఆలిమీద లంజరికము.

అకరిగొన్న కరణం పాత 'ఫైళ్ళు బయటకి తీశాడట.

ఆకరి రుచి ఎజుగద్యు నిద్ర సుఖమెరుగదు. వలపు సిగ్గెరుగదు.

అకారం చూచి అశపడ్డానేగానీ అయ్యకు అందులో పసలేదని నాకేమి తెలుసు.

ఆకార పుస్టి నైవేద్య నిష్టి

ఆకాశానికి నిచ్చెన వేపినట్టు.

ఆకు నలిపీ నవ్వుడే అసలు వాసన బయటపడేది,

ఆకులు ఎత్తరా అంక్షే, విస్తళ్ళు లెక్కటబెట్టివట్టు.

అకులున్న చెట్టుకి నీడ వుంటుంది, పిల్ల తల్లికి పాలుంటాయి.

ఆగ భోగాలు అంకొలమ్మవి, పొాలికేకలు పోలేరమ్మవి.

ఆ గొడ్డు మంచిదయితే, ఆ ఊళ్ళోనే అమ్ముడుపోతుంది.

ఆగ్రవోన ఆన బెట్టుకొన్నట్టు.

ఆచారం ఆరు బారలు, గోచి పొత మూడు బారలు.

ఆచారం చెప్పిన పెద్ద మనిషి అ కూటికే వచ్చాడుట.

ఆచారానికి అంతంలేదు. అనాచారానికి ఆదిలేదు.

ఆచార్యుడికి ద్రోహం చేసినా ఆత్మకు ద్రోహం చేసుకోరాదు,

12

ఆటాపాటా మాయింట, మాపటి భోజనం మ్మీ యింట. ఆడ చెత్త, మగ బంగారం. ఆడదానికి అలుసిస్తే తలకెక్కుళుంది. ఆడదాని చేతి అర్హం-మగవాడి చేతి బిడ్డ బ్రతుకవు, ,ఆడదాని నోటిలో నువ్వు గింజ నానదు. ఆడదానికి పురిటి వురిటికి గండం, మగవాడికి దిన దిన గండం. ఆడదాని బుద్ది అపర బుద్ది. ఆడదాని (బ్రతుకు అరిటాకు వంటిది-నుల్సు వచ్చి అరటాకు మీద వడ్డా, అరటాకు వచ్చి ముల్లుమీద పడ్డా అరటాకుకే నష్టం. ఆడదానికి మగవాడు, అప్పలవాడికి షాహుకారు మొగుళ్ళు. ఆడదాని మాట నీళ్ళ మూట. ఆడదాన్ని చూచినా, అర్ధాన్ని చూచినా (బ్రహ్మకైనా పుట్టు రిన్ము తగులు, కా బు ఆడది తిరిగి చెడితే మగవాదు/గుగర్రం తిరక్క చెడును. అడది బొంకితే గోడ పెట్టినట్టు, మగవాడు బొంకితే తడిక "పెటినట్లు, య! ళా అడదే అమృతం, ఆడదే హాలాహలం. ఆడదై వసే కంళ[ీ అడవిలో మానై వుళ్టుది మేలు. ఆడపడుచు ఊసురునుంటే ఆరు ' తరాలు ఆరిస్ట్రం. ఆడపిల్ల 'వుట్టిందం చే ఆయువు సగం క్రుంగిందన్న మాటే. ఆడపిల్ల పెళ్ళి, అడుగు దొరకని బావి, అంతం చూసేవే. ఆడబిడ్డ అర్హ మొగుడు. ఆడలేక పాత గజ్జెలు అన్నట్లు ఆడలేక మద్దెల వానిపై గోడు పోసుకున్నట్టు ఆడబోయిన ' తీర్హమెదురైనట్టు: వెదుకటోయిన తీగ కాలికి తగిరి నట్టు: మొక్కటోయిన దేవుడు ఎదురైనట్టు. “క్షైప్రై

అడంగులలో జత పెద బావగారు. ఆడి తప్పరాదు, పలికి బొంకరాదు. ఆడింది ఆటు, పొడింది పాట. అడే కాలూ -పాడే నోరూ ఊరికే వుండవు. ఆ(త్రగాడు ఒళ్ళో సపెప్టేదా? దళ్ళో పెస్టేదా అన్నట్టు ఆత్రగానికి బుద్ది తక్కువ. అత్రానికి పోతే ఆడపిల్ల పుట్టిందట. అదర్శాలు శిఖరమెక్కి కూర్చుంకే, అవసరాలు ఆగాధంలోకి ఆదాయం లేనిదే సెట్టి వరదను బోడు. ఆదిలోనే హంసపాదు. ఆవదలో అద్దుపడ్డవాడే చుట్టం. అక్కరకు వచ్చినవాడే అయిన వాడు. ఆపద వేళలో అబద్దం తప లేదు. ఆపదలో ఆదుకోవాలి. ఆస్తిలో పంచుకోవాలి. అపదలో (మొక్కులు సంవద రాగానే మరవులు, ఆ పవ్వు ఈ నీళ్ళకు వుడకదు. ఆ బుర్రలో విత్తనాలే. ఆమెకు శన వున్నాయి గౌన్సీ అయిదోతనమే (ముత్తయిదు శనం) లేదు. అమె పేరు కేశసుందరి తల చూస్తే బోడ. ఆమడలు దూరమయితే, అంతరణలు. చూరమా? ఆముదపు చేపేగ్గానీ, చీడ్ష బ్రతకడంలేదు. అముదవు విత్తులు ఆణి ముత్యాలగునా? ఆయం తప్పితే గాయమంత సుఖంలేదు. కేశ

ఆయనేవుంచే మంగలాయన ఎందుకు

ఆయుస్సు తీకినవాడష ఆరు. నెలలకు చప్ప అనుమాన పడినవాడు అవ్మోడే చస్తాడు.

అయుమ్తు గట్టిగా వుంటే, ఇడవిలో వున్నా అయోధ్యలో వున్నా భయం లేదు.

ఆరంభ శూరుడికి అర్భాటమెక్మున

అకాటమేగాన్సి పోరాటం. లేను

అతికకు చిత్త్రగంచం, అడడానిక్‌ పిళల్లగండం,

ఆరుద్ర కురిస్తే దరద్య్యం లేదు.

ఆరు నెలలు సొము చేసీ మూల నున్న ముపలమ్మను పొదీచినట్టు.

ఆరు. నెలలు సహవాసం చేస్తే వారు నీరవుతొము.

జరు రాజ్యాలైనా జయించవచ్చు. గాని అట్టుని జయించ లేము

ఆఅబ్చేవాలేగాన్కీ తీళ్చేవారులేరు

ఆరోగ్యమే మహాభాగ్యం

అలికి అదువ్వు ఇంటికి పోదువ్పు అవసరం.

అలికి అన్నం పెట్టుడు ఉికి ఉపకారమా?

అలిని అదుప్పు పెట్టలేని వాడు అంచతినీ అదువులో పెట్టున?

అలినంక చారు ఆత్మబంధువుల్కు శల్లివంకనారు. తగినవారు ఉండ్రీివంకవారు దాయాదులు,

బలిని విడిస్తే హాదిదొన్సు సంసారం విడిస్తే సన్వాస్‌

బలి శుచి ఇల్లు వెబుతుదిది

అలి ఆత్మకూరిలో, మొగుడు మద్రాసులో, కుండావట్టి కూడేరులో తలంబ్రాలు ఛడికలేరులో,

అబుకొచ్చు అది (అతని ఈల) (వ్రాలు.

కేఫ్‌

ఆలూ బిడ్డలు అన్నానికి ఏడుస్తుంళే, లంజకు బిడ్డలు లేరని. రామేశ్వరం పోయినాడట.

ఆలు బెల్లమూయె, తల్లి విషమాయె.

ఆలూమగల కలహం అకూ, వక్క నమిఠినంతసేపే,

అలూ లేదు చూలు లేదు కొడుకు పేరు సోమలింగడు.

,ఆలు లేత నారు ముదురు కావాలి.

అలోచన తక్కువ, ఆవేశం /ఆగ్రహం ఎక్కువ. ఆలోచిస్తామించు అరు నెలలు, పరిశీలిస్తామంటే వది నెలలు, ఆవగింజ దూరేంత సందే ఉంటే, అవ్వుడే అరవై గారెలు తిననా?

అన్నాడట.

ఆవులింతకు అన్నలున్నారుగాని, తుమ్ముకు తమ్ముడు లేదు. ఆవులిస్తే పేగులు లెక్క బెట్టినట్టు,

ఆవులు ఆవులు పొట్టాడుకొని లేగలకాళ్ళు విరగ గొట్టినట్టు. అవు ఎక్కడ తిరిగితే ఏమి? మన ఇంటికి వచ్చి పాలిస్తే చాలు, ఆవు చేలో మేస్తే దూడ గట్టున" మేస్తుందా?

అవును కొంటే దూడను గూడ కొన్న ట్ల.

అవు పాడి ఎవ్వాళ్ళు ” ఐశ ర

నక పో్యపున్నాళ్ళున బట్టై పాడి ఎన్నాళ్ళు?

ఆవు ముసలిదైనా పాలు రుచి తగ్గుతుందా?

ఆవు మేత లేక చెడింది, 'పైరు చూడకుంటే వెడింది. ఆవులలో అబోతై తినాలి. అత్తవారించ్టో అల్లుడై తినాలి.

ఆ వూరి దొర ఈ ఊరికి తలారితో సమానం.

ఆళ అరవై రోజులు, మోహం ముపె రోజులు.

ఆశకు అంతులేదు, నిద్రకు సుఖం క్స్‌ ఆశకు పోతే గోచి ఊడిందట.

16

ఆశగలమ్మ దోషమెరుగదు, పూటకూళ్ళమ్మ వుణ్యమెరుగదు.

ఆశలు అణుచు కోకపోతే ఆశే అణిచి వేస్తుంది.

ఆశ సిగ్గెరుగదు, నిద్ర సుఖమెరుగదు.

ఆశ భోధిస్తుంది, అవమానం భాధిస్తుంది.

ఆస్తి కొక వుత్రుడు, ప్రేను కొక వుత్రికు

ఆహోరంవట్లు, వ్యవహారంవట్లు మొగమాటం వనికిరాదు.

ఇంటి ఎద్దుకు బాడుగేముంది?

ఇంటికళ ఇల్లాలే చెపుతుంది. అమ్ముకళ గుమ్మంలోనే తేలుతుంది.

ఇంటికి ఇత్తడి, పొరుగుకు వుత్తడి.

ఇంటికి ఒక వువ్వు, ఈశ్వరుడి కొక దండ వుండాలి.

ఇంటి టెక్‌ కొడుకై వుస్టేకన్నా అడవిలో తుమ్మ మానై వుస్టేడి

ఇంటికి గుట్టు, మడికి గట్టు వుండాలి.

ఇంటికి జ్యేష్టాదేవి, పొరుగుకు ఇశ్తీ,మహోలక్ష్మి.

ఇంటికి ముసలి కీడు, ఏటికి మొసలి కీడు.

ఇంటి గుట్టు పెరుమాళ్ళ కెరుక.

ఇంటి గుట్టు లంకకు చేటు.

ఇంటి దీపమని ముద్దు పెట్టుకుంటే, మీసాలన్నీ కాలినవట.

ఇంటి దొంగను ఈశ్వరుడైనా పట్టలేడు.

ఇంటి పేరు కస్తూరివారు, ఇంట్లో గబ్బిలాల కంపు.

ఇంటి వాడినలె చేసేవాడు లేడు. బయటి వాడివలె తినేవాడు లేదు.

ఇంటివారు వేలు చూపితే బయటివారు కాలు చూప్పుతారు. 17

ఇంట్లో ఇల్చాలి పోరు, బయట బాకీల పోరు,

ఇంచ్జో ఈగల మోత బయట పల్లకీల మోత.

ఇంచ్చో దేవుణ్ణి వదిలి, వీధిలో దేవుణ్ణి మొక్కినట్టు.

వింట్లో పిల్లి బయట పులి.

ఇంట్లో మొగుడు కొడితే, వీధిలో మాతా కవళం అనేవాడు కూడా కొడతాడు.

ఇంగువ కట్టిన గుడ్డ,

ఇంత బ్రతుకు బ్రతికి, ఇంటి వెనకాల పడి చచ్చినట్టు.

ఇక్కడ మునిగి అక్కడ తేలేవాదు.

ఇచ్చి తిరిగేది కోమటి తీసుకొని తిప్పేది కంసాలి.

ఇచ్చిశినమ్మూ వాయనం అంటే వుచ్చుకుంటినమ్మ వాయనం అన్నట్టు,

ఇచ్చినదెచ్చి పుచ్చిన దాన్ని పోయినట్టు.

ఇచ్చినవాతు దాత, ఇవ్వనివాడు రోత,

ఇచ్చిన నిష్టూరం కంళ్రే, ఇవ్వని నిష్టూరమే మేలు.

ఇచ్చి పుచ్చుకుంటూ వుంటే వ్యవహారం, వచ్చి పోతూవుంటే బాంధవ్యం.

ఇచ్చేవాడికి వత్రము ఎందుకు? చచ్చేవాడికి మందు ఎందుకు?

ఇచ్చేవాడు తీసుకొనే వాడికి తోక్సువ.

ఇచ్చేవాళ్లి చూస్తే, చచ్చేవాడు కూడ లేవి వస్తాడు.

ఇదిగో వురి అంపే అదిగో తోక అన్నట్టు.

ఇద్దరు దెబ్బలాడితే మూడవ వాడికి లాభం.

ఇద్దరు పెళ్ళాల మొగుడు ఇరుకున పడక తప్పదు.

ఇద్దరే సళ్ళురుషులు-పుట్టునివాడ్షు, గిట్టినవాడు.

ఇనుము విరిగితే అతకవచ్చు మనస్సు విరిగితే అతకలేము.

18

ఇరుగును చూచి, పొరుగు వాత పెట్టుకొన్నట్టు. ఇరుగూరి వ్యవసాయం, ఇద్దరు భార్యల సంసారం ఒకటి, ఇరు పోటీల ఇల్లు చెడును. వాత నొవ్చుల వొళ్ళు చెడును. ఇట్ల ఎక్కి కోక విప్పినట్టు ఇల్లు కట్టి చూడు, పెళ్ళి చేసి చూడు. ఇల్లు కాలి ఇల్దాలు ఏడుస్తుంటే బొగ్గుల వ్యాపారి బేరానికి వచ్చాడట. ఇల్లు కాలి ఇల్లాలు ఏడుస్తుంటే. రంకు మొగుడొళ్చి రాళ్ళేశాడట. ఇల్టు గెలవలేని వాడు రచ్చ "గెలుచునా?ి ఇల్టు చూచి, ఇల్ట్దాలిని చూడమన్నారు. ఇల్లు దాటిన అడది, లోకానికి లోకున, ఇల్లు పీకి వందిరి వేసినట్టు. [. ళు ఇల్లు మింగే అత్తకు ఇలను మింగే కోడలు. ఇల్లు యిచ్చినవానికి, మజ్జిగ పోసిన వానికి మంచి లేదు ఇల్టు ఇరకటం, అలు మరకటం. ఇల్లరికపుటల్లుడు ఇంటికి చేటు, కొమ్ము బై కొట్టానికి చేటు. ఇల్లలుకగానే పండుగ అవుతుందా? ఇల్లు వీడిన ఆడది - చెట్టు వీడిన కోతి ఒక్క. భా స. ఇల్లే తీరం, వాకిలే వారణాసి, కడుపే కైలాసం. ఇష్టంలేని పెళ్ళాన్ని “ఒసే అన్నా తప్పే! 'అమ్మా' అన్నా తప్పే! ఇష్టంలేని భార్యకు చెయ్యి తగిలినా తప్పే కాలు తగిలినా తప్పే. ఖమ పొజన్యం ౪ శ్రీ| శే! ఆచార్య హరీ శివకుమార్‌ 6౯” ప్రాఫైెసత్‌ తెలుగు డిపార్ట్‌మెంట్‌ “ఏ విశ్వవిద్యాలయం, వరంగల్‌.

ఈ ఒడ్డుకి ఆ ఒడ్డు వచ్చన ఈ కంటికి ఈ రెప్పలు దూరమా? ఈగకు పుండే ఇంద్రలోకం ఈగను కప్ప మింగితే, కప్పను పాము మింగుతుంది. ఈగ (వ్రణం కోరు. నక్క శవం కోరు. ఈ చేత చేసి ఆ చేత అనుభవించినట్టు. ఈటె పోటు మానుతుంది గొనీ మాటపోటు మానదు. ఈడీగవాని ఇంట్లో పాలు "తాగినా కల్లే అంటారు. ఈడు చూచి పిల్లనియ్యి, పిడి చూచి కొడవలియ్యి. ఈత గింజ ఇచ్చి తాటి గంజ లాగేవాడు. ఈనిన పిల్లికి ఇళ్లూ వాకిలీ తెలియనంత్త ఆకలి. ఈనిన పిల్లికి అఆకలెక్కువ, ఈ వూరికి ఆ వూరెంతో, ఆ వూరికి యూ వూరంతే. ఈ సంబరానికేనా ,ఇంత ఆర్భాటం. ఉంచుకున్నవాడు మగదుకాడు, 'పెరచుకున్నవాడు కొడుకు కాడు. ఉంటే అమీరు! లేకుంటే ;కీరు. ఉంచే అమీరుసాబ్‌, లేకుంళే ఫకీరుసాబ్‌, చస్తే పీరుసాబ్‌, ఉంటే ఉగాది లేకుంటే శివరాత్రి, ఉండేది ఒక పీల్ల - ఊరంతా మేనరికం. 20

ఉండ్రాళ్ళ మీద భక్తా, విఘ్నేశ్వరుడి మీద భక్తా.

ఉచ్చగుంటలో చేపలు వట్టినట్టు/ప స్టే రకం.

ఉట్టి కెక్కలేనమ్మ స్వర్గానికెక్కునా?

ఉట్టిమీద వెన్న పెట్టుకొని ఊరంతా నేతికి తిరిగినట్టు.

ఉడకని అన్నానికి ఇద్దరు అతిథులు.

ఉడుత/ఉడుము కేలరా -ఊర్జో పెత్తనం.

ఈఊడత ఊప్పులకు కాయలు రాలునా?

ఉడతకు ఉడతా ఛక్తి

ఉడుముకు రెండు నాలికలు.

ఉడుమును చంక పెట్టుకొని ఊళ్ళో (వ్రవేశించినట్టు.

ఉత్త చెవికన్నా తాటాకు చెవి మేలు.

ఉత్త ముండకన్నా అత్తముండ మేలు.

ఉత్త కుండకు ఊపులెక్కువ.

ఉత్తరం చూసిన మేడ ఇంటికిన్నా దక్షిణం చూసిన మట్టి కొంప మిన్న.

ఉత్తర ఉరిమినా, త్రాచు తరిమినా కురవక/ కరవక మానవు. ర ఉరుము దపినా, రాజునా దష్షినా

ఉత్తరం పురుగుకీ సలు వచ్చిం లం! వ్‌?

ఉత్తర కుమార ్రజ్ఞలు.

ఉత్తర చూచి ఎత్తర గంప

ఉత్తర జూచి ఎత్తర గంప, విశాఖ జూచి విడువర కొంవ.

ఉత్తరపు వాకిలి ఇల్లు ఊరకే యిచ్చినా వద్దు.

ఉద్దర (ఊరికే యివ్వడం) అయితే ఊళ్ళు కొంటారు. నగదు అయితే నళ్య కూడ కానరు.

ఊద్దర భోజనమం'టే మేమిద్దరం అన్నాడట.

ఉద్యోగం పురుష లక్షణం, ఆది ఫోతే అవలక్షణం.

గో!

ఉద్యోగికి ఒక ఊరని లేదు; ముస్టీనానికి ఒక ఇల్లని లేదు.

ఉన్న ఊరు కన్నతల్లి వంటిది.

ఉన్నది పోయె-ఉంచుకున్నదీ పోయె

ఉన్న మాట అంటే, ఉందూరు అచ్చిరాదే.

ఉన్నమాట అంటే, ఉలుకు ఎక్కువ/ ఎందుకు?

ఉన్నవాడు ఉన్నవాడికే పెట్టును. కానివాడూ' ఉన్నవాడికే పెట్టును.

ఉన్నవాడు ఊరికి పెద్ద. చచ్చినవాడు కాటికి పెద్ద.

ఉన్నవాడు ఖర్చు పెట్టకుంటే అంటారు. లేనివాడు ఖర్చు పెడితే అంటారు.

ఉన్న వూళ్ళో అమ్ముడుపోని యెద్దు పొరుగూళ్ళో అమ్ముడు పోతుందా?

ఉపకారానికి పోతే అపకారం వెంట వచ్చినట్లు.

ఉపాయం లేనివాడు ఉపవాసంతో చస్తాడు.

ఉపాయం వున్నవాడు ఊరిమీద బ్రతుక్తుతాడు.

ఉపాయాన్ని మించిన అపాయంలేదు

ఉప్పు తినేవాడు నీళ్ళు తాగుతాడు

ఉప్పుకు నిష్వువలె.

ఉప్ప, పులుసు, కారం తినే శరీరానికి ఊపిరున్నంతవరకు కామం వుంటుంది.

ఉప్పు వాడూ చెడెె ప్రవ్వు వాడూ చెడె తమలపాకువాడు తమాంచెడె.

ఉమ్మడి గొర్రె వుచ్చి చచ్చింది.

ఉమ్మడి బేరం, ఉమ్మడి సేద్యం ఇద్దరికీ చేటు.

ఉయ్యాలలో బిడ్డను పెట్టి ఊరంతా వెతికినట్లు.

ఉరిమిన మబ్బు కురవక మానదు.

ఉరిమిన మబ్బు, తరిమిన పాము వూరికే పోవు

బీలే

ఉరుకు ఉరుకుమనే నా సవతేకాని, తోడు వురికే నా సవతి ఒకతీ లేదు. ఉర్చులకు పోతే కర్సులకు కొవాలి. ఉలవలు తింటావా బసవన్నా? అంటే ఊ అన్నట్టు. ఉల్లి చేసిన మేలు తల్లి కూడ చేయలేదు. ఉల్లి వది తల్టుల పెట్టు ఉల్లిపాయంత బలిజ వుంటు వూరంతా చెరుస్తాడట! ఉల్లి మళ్లి అవుతుందా? ఉంచుకున్నది పెళ్ళామవుతుందా? ఉల్లి వుంకే మల్లి వంటలక్కే. ఊగి, ఊగి వుయ్యెల మొదట వున్న చోటికే వస్తుంది. ఊపిరి ఉంటు ఉప్పు అమ్ముకొని బ్రతకవచ్చు. ఊరంతా వుల్లి నీ వెందుకే తల్లి. ఊరంతా ఒక (త్రోవ, ఉలిపి కష్టేది ఒక త్రోవ. ఊరంతా చుట్టాలు ఉట్టి కట్టుకొను చోటులేదు ఊరతంతా నాన్నకు లోకువ, నాన్న అమ్మకు లోకువ. ఊరక రారు మహానుభావులు. ఊరకుండడం కంటే ఊగులాడటం అరోగ్యం. ఊరకుండ లేక ఉప్పరోణ్లి తగులుకుంకే తట్టకొక తన్ను తగిలించాడట.

ఊరకుంక ఉత్తముండ -యేమన్నా అంటే యెదన ముండ. ఊరకున్న ప్రాణానికి ఉరిటోసినట్టు,

రై

ఊరకుండి నా చేతు లేమి చేస్తాయని దండం పెట్టినా. ఊరి జబ్బు చాకలికెరుక, ఉద్యోగి జబ్బు బంట్రోతు కెరుక, ఊరికి ఉపకారంగా అలికి కోక కొనిపెడతాను యింటింటికీ డబ్బు

యివ్వండి అన్నాడట. ఊరికి ఒక భోగందయితే, ఎవరివద్దని ఆడుతుంది. ఊరికి వచ్చినమ్మ నీరుకు రాదా _ఊంకో సాంపూ ఏటికో వంపూ. ఊరికే వస్తే మావాడు మరొకడు వున్నాడు అనే రకం. ఊరిమీద నూరు పడ్డా కరణం మీద కేసు పడదు, ఊరి ఉసిరికాయంత. తగవు తాటికాయంత ఈరు పొమ్మంటున్నది, వళ్లకాడు రమ్మంటున్నది దినము

ధా

చచ్చేవానికి ఏడ్చేది ఎవరు?

ఊసరవిల్లివలె రంగులు మార్చేవాడు. ల!

ఊహలు ఊళ్ళేలుతుంటే కర్మం కస్టైలు మోస్తుంది. బుద్ది

భూము లేల్దానముంటే రాత గాడిదలను కాస్తానంటుంది. ఊళ్ళో, అధికారమైనా ఉండాలి ఊరంచు పొలమైనా ఉండాలి. ఊళ్ళు ఏలే కొడుకుకన్నా, వుపాదానమెత్తే పెనిమిటి నయం. బుణశేవం, వ్రణశేషం, అగ్ని శేషం, శత్రుశేషం ఉంచరాదు. బుణ మూలం, నదీ మూలం, త్తీ/ మూలం విచారించకూడదు.

24

ఎంగిలాకులు ఎత్తమం'టే వచ్చిన వాళ్ళను లెక్క బెట్టినాడట. ఎంగిలి చేత్తో కాకిని తోలనివాడు/ అదల్బనినాడు భిక్షం పెట్టునా. ఎంగిలి ఎగ్గులేదు, తాగుబోతుకు సిగ్గులేదు.

ఎంగిలి చేత కాకి నదలింపనివాడు.

ఎంచకురా వంచుకుంటావు.

ఎంచబోతే మంచమెల్లా కంతలే.

ఎండకాలంలో ఏకులు వడికి వానాకాలంలో వడు దంచినటు. ఎండా వానా కలిసివస్తే, కుక్కలకు నక్కలకు పేండ్లి, న ఎండ్రకాయ కొవ్వినా, యానాది కొవ్వినా కలుగులో వుండరు. ఎంచ సంవదో అంత ఆపద.

ఎంతవారలయినా కొంతదాసులే.

ఎంత లావు మొగవాడైనా ఆడదానికి లోకువే.

ఎంత మంచి వంది అయిన్మా అమేధ్యము తినక మౌనదు. ఎంత ప్రాప్తో అంత ఫలము.

ఎంత పొట్టాడుకున్నా కల్లు దుకాణం కాడ ఒకటే.

ఎంత పెరిగినా గొట్టెకు బెత్తెడు తోకే.

ఎంత పెద్ద చెట్టు ఎక్కీనా ముడ్డి నేలనే చూస్తుంది.

ఎంత వండినా కూటికే, ఎంత వుండినా కాటికే. ,ఎంత నేర్చినా ఎంత జూచినా, ఎంత వారలైనా కాంతదాషులే. ఎంత తొండమున్నా దోమ వఏీనుగు కాదు.

ఎంత చెట్టుకంత గౌలి.

ఎంత మంచి గొల్లకయినా వేపకాయంత వెట్టి వుంటుందట.

25

ఎంత పెద్ద ఆబోతైనా పులికి లోకువే.

ఎంత పెద్ద గుమ్మడికాయ అయినా కత్తిపీటకు లోకువే.

ఎందుకు ఏడుస్తున్నావురా పిల్లవాడా అంటే? ఎల్లుండి మా అమ్మ కొడుతుందని అన్నాడట.

ఎందునైనా ముఖరాశి (జన్మరాశి) బాగుండాలంటారు.

ఎందరో మహానుభావులు అందరికీ వందనాలు.

ఎక్కడ వున్నావే కంబళి అంట్‌ చేసిన చోకే వెంగళలీ అన్నదట.

ఎక్కడ కట్టితేనేమి? మన మందంలో ఈనితేసరి.

ఎక్కడా దొరక్కపోతే అక్క మొగుడే దిక్కు

ఎక్కడ మేసినా మన ఇంట్లో పాఠిస్తే సరి.

ఎక్కడికి వెళ్తున్నావు విధవమ్మా? అంటే వెంట వస్తాను పదవమ్మా అన్నదట.

ఎక్కడయినా బావా/వదినా అనుగౌవి, వంగతోటలో మాత్రం అనవచ్చు.

ఎక్కమంకే ఎద్దుకు కోపం, దిగముంటే కుంటికి కోపం.

ఎక్కువ తెలివి ఏడ్పుల కారణం, తక్కువ తెలివి తన్నుల కారణం.

ఎక్కువ వెల పెట్టి గుడ్డమ, తక్కువ వెల పెట్టి గొడ్డును కొనరాదు.

ఎగతాళికి ధర లేదు. కథకు మోకాళ్ళు లేవు,

ఎగరబోయి బోర్జావడి ఊరు అచ్చి రాలేదన్నట్టు.

ఎగిరెగిరి దంచినా అంతే కూరి. ఎగరక దంచఛినా అంతేకూలి.

ఎడమచేత్తో చేసింది కుడిచేత్తో అనుభవించవలె.

ఎడ్జె మంకు తెడ్లై మన్నట్టు.

ఎత్తుకున్న బిడ్డ మొత్తుకున్నా దిగదు-చంకకు విక్కిన పిల్ల చచ్చినా దిగదు.

ఎదలో కత్తెర, నాలుకలో బెల్లం.

26

ఎదుటివారి సొమ్ము ఎల్లవారికి తీవు. ఎదురు గుండా అద్రముంటే ఎక్కిరించుకో బుద్దవుతుంది. ఎద్దు ఈనిందంటు గాటికి కట్టివేయ మన్నట్టు. ఎద్దు కొద్దీ సేద్యం, సద్ది కొద్దీ నయనం. ఎద్దులో లాభం గుద్దలో పోయింది. ఎద్దు ఎండకు లాగుతుంది, దున్నపోతు నీడకు లాగుతుంది. ఎద్దులేని సేద్యం - చద్దిలేని వయనం. ఎద్దుకేమి తెలుసు అటుకుల రుచ్చి గాడీదకేమి తెలుసు గంధవ్పు చెక్క వాసన. ఎద్దుగా ఏడొది బళికేకంటే, అబోతుగా అరు నెలలు బతకడం మేలు. ఎద్దు వుండు కాకికి ముద్దా? ఎద్దును కొడ్డిలో కొనరాదు, బట్టను భారీలో కానరాదు. ఎద్దు చచ్చినా వాత బాగా వడింది. ఎదు వలె తిని మొద్దు వలె నిద్ర పోయినట్టు. ఎదయినా ఏడాదికి నేర్చును, మొద్దు ముస్పై ఏళ్ళ కయినా నేర్పడు. ఎనుబోతుమీద వాన కురిసినట్టు. ఎన్నడూ ఎక్కని రెడ్డి గుజ్జమెక్కితే వెనుక ముందయిందట. ఎన్ని విద్యలేనా కుల విద్యకు సాటిరావు ఎప్పటి మేలు అప్పటికే. ఎముక లేని నాలుక వీమయినా పలుకుతుంది. ఎరను చూపి చేపను వట్టినట్టు. ఎరవుల సొమ్ములు బరువుల చేటు, తియ్యను పెట్టును తీపుల చేటు, దాంట్లో ఒకటి పోతే అవ్వల చేటు. ఎరిగి, ఎరిగి చేసిన పావం వీడి ఏడ్చి పోగొట్టుకోవలె. 27

ఎరువు లేని పైర్కు పరువు లేని రైతు. వార్ర కోమటేన్మీ ఎర్ర మాదిగను, నల్ల బావన్ని నమ్మరాదు. ఎలుక ఎంత వీడ్చినా పిల్లి కనికరిస్తుందా?/వదిలి పెడ్తుందా? ఎలుక తోలు ఎంత తోమినా నలుపే. ఎలుకకు పిల్లే సాక్షి ఎలుకమీద కోపంతో ఇంటికి చిచ్చు 'ెట్టుకొన్నట్టు. ఎవడి వోటి కంపు వాడికి తెలియదు. ఎవడి కంపు వాడికీ ఇంపు. ఎవరి బిడ్డ వారికి ముద్దు, కాకి పిల్ల కాకికి ముద్దు. ఎవరి వెర్రి |పిచ్చి వారికి | వాళ్ళకు ఆనందం. ఎవరి [ప్రాణం వాళ్ళకు తీపి. ఎవరి ఇంటి దోపెకైవా తూట్లు. ఎవరికి వారే యమునా తీరే. ఎవరివళ్హి చెడ్డావోయ్‌ వీరన్నా అంళే, నా వోటి వళ్లేనోయి పేరన్నా అవ్నాడట. ఎవరు తప్పుకున్న గోతిలో వారే పడతారు. వీ అన్నమైతే వీం? వరి అన్నమే వడ్డించమన్నాడట. ఏ అకు రాలినా ఈతాకు రాలదు. ఏ ఎండకు ఆ గొడుగు వస్టేవాడు. వీ కాలు జారివా పిజ్టకే/పిల్ల కే ప్రమాదం. వీగ్గాని వనికి / ముండకు డబ్బున్నర క్షారం. 28

ఏ గాలికి ఆ చావ ఎత్తినట్టు. ఏ గూటి షక్షి ఆ గూటికి చేరును. ఏ గూటి చిలుక ఆ గూటి వలుకు వీ వాడ చిలుక ఆ వొడ పలుకు పలుకుతుంది. ఏ గ్రహముపట్ట్రినా అ(గ్రహము పట్టురాదు. ఏ చెట్టూ శేనిచోట ఆముదపు చెట్టు మహోవృక్షము. ఏటికి ఏజు, మాటకు మాటు. వీటికి ఎదురీదినట్టు, వీట్టో వేసినా ఎంచి వెయ్యవలెను. ఏడు మెళుకులు తిం ఏనుగంత సత్తువ. ఏడుస్తున్నా వెందుకు బ్రాహ్మడా” అంకే ఎప్పుడైనా నా మొగం నవ్వి చచ్చిందా అన్నాడట ఏడ్చినా ఆమేగా బిడ్డని కనాలి వఏీదారి అంటే, గోదారి అన్నట్టు. ఏదేవుడు వరమిచ్చినా మొగుడు లేందే పిల్లలు పుట్టరు. ఏనుగు మీద ఎండవేచినట్టు. ఏనుగు బ్రతికినా వెయ్యి, చచ్చినా వెయ్యి వీనుగును చూచి కుక్కలు మొరిగినట్టు. 'ఏినుగుమీద దోమ వాలినట్టు, వినుగులు తినేవాడికి పీనుగులు పిండాకుడు. వీనుగంత తండ్రి ఉండే కంటే ఏకంత తల్లి ఉండేది మేలు. ఏనుగులే ఎగిరిపోతూంళే -దోమ లొక లెక్కా? ఏపాటు తప్పినా సాపాటు తప్పదు. వీవుట్టలో ఏ పొము వుంటుందో ఎవరికెరుక? ఏరి

వీ పూజా తప్పినా పొట్టపూజ తప్పదు, అతివృష్టి అనావృష్టి అయినా ఆకలి బాధ తప్పదు.

ఏబ్రాసికి పని ఎక్కువ, దేబిరాసికి తిండి ఎక్కువ.

ఏమండి కరణంగారూ? గోతిలో వడ్డారే అంటే, కాదు కసరత్తు చేస్తున్నాను అన్నాడట.

ఏమందలో కట్టినా మన మందలో ఈనితేసరి.

ఏమీ తోచకపోతే ఎక్కిరించి నాడట.

ఏమిరా వెర్రిమొగమూ? అంక ఏమి చేయమంటావు చిన్నాయనా అన్నాడట.

ఏమీలేని ఆకులు ఎగిసినపడితే అన్నీ వున్న ఆకులు అణిగి వున్నాయి.

ఏమిచేసి బ్రతుకుదునమ్మా అంళే, నోరుచేసుకు బ్రతుకు బిడ్డా! అన్నదట.

ఏమిచేస్తున్నావురా ! అంక ఒలకపోసి ఎత్తుకుంటున్నాను అన్నట్లు.

ఏమే? వాడిదగ్గర పండుకొన్నావటగదా! అంకఘే అంత పెద్ర మనిషి చేయివట్టుకుంచే కాదనేదెట్లా అన్నదట. =

ఏరాయి అయితే ఏం? వండ్యూడ గొట్టుకోడానికి?

ఏరుక తినేవాడి వెంట జీరుక తినేవాడు వడ్డాడుట.

ఏరుదాటాక తెప్ప తగులబెప్టే రకం.

ఏరు దాక వరకు ఎంగన్న, ఏరు దాటాక సింగన్న.

ఏ రోటి దగ్గర ఆ పాట పాడారి.

ఏలగల మగవానికి ఏడుగురు భార్యలు

ఐశ్వర్యానికి అంతం లేదు, దారిద్యానికి మొదలూ లేదు.

ఐసా ఫయిసా.

380

ఒక ఊరి రెడ్డి ఇంకొక వూరికి పసుల పోలిగాడు.

ఒక ఒరలో రెండు కత్తులు ఇమడవు.

ఒక కన్ను కన్నూ కాదు, ఒక కొడుకు కొడుకూ కాదు. ఒక కంచాన తిని ఒక మంచాన వడుకొనేవారు.

ఒక చేతి్యవేళ్ళే ఒకటిగా వుండవు.

ఒకడిని చూస్తే పేట్టుబుద్ది. ఇంకొకడిని చూస్తే మొత్తబుద్ది. ఒకనాటి భోగం, ఆరునెలల రోగం.

ఒకనాటి అదును ఏడాది బ్రతుకు.

ఒకని ఆలి మరొకనికి కన్న తల్లితో సమానం

ఒకనాటి వేషానికి మీసాలు గొరిగించుకున్నట్టు.

ఒక పాముచేత రెండుసార్లు కరిపించుకుంటామా? ఒకరిద్దరిని చంపితే గాని వైద్యుడు కాడు,

ఒకే మద్దేలను చెరి కాసేవు వాయించుకొన్నట్లు

ఒక్క దెబ్బకు రెండు పిట్టలు.

ఒక్కొక్కరాయి తోస్తుంటే, కొండయినా తరుగుతుంది. ఒగిచే వారే కాని, ఓదార్చే వారుండరు.

ఒంటికి లేని వ్యాధి కొని తెచ్చుకున్నట్టు. ఒట్టేగొడ్డుకు అరువులెక్కువ. ఒడిలో బెట్టుదునా? దడిలో బెట్టుదునా? అన్నట్లు. (తొందర

పడడం గురించి) ఒడ్డు చేరేదాక ఓడమల్లయ్యా, ఒడ్డు చేరినతర్వాత బోడిమల్లయ్య, ఒళ్ళు ఒంగనివాడు దొంగలలో కలిసి నాడట. య!

ఓంకారము లేని మంత్రము అధికారము లేని వ్రజ

ఓటి కుండలో నీరు పోసినట్టు.

ఓడ ఎక్కేదాక ఓడమల్లయ్య, ఓడ దిగగానే బోడిమల్లయ్యం

ఓపలేని అత్తకు వంగలేని కోడలు

ఓపలేని దానికి ఒళ్ళు బరువు. చేవలేని దానికి చళ్ళు బరువు

ఓపలేనమ్మ (గర్భవతి కోరనిదీ, వంటనమ్మ (ఏీదితిన్నా ఒంటికి పడనమ్మ) అడగనిదీ ఏదీలేదు.

ఓరి రజక చక్రవర్తీ! అంటే అంత పెద్ద పేరు మాకెందుకు దొరా? మీరే ఉంచుకోండి అన్నాడట.

ఓర్చలేని కరణం వుండీ చెరచెను. చళ్చీ చెరచెను.

ఓర్చలేనమ్మ ఒడిని నిప్పులు కట్టుకుంటు ఒడి, దడి కాలయాట.

ఓర్చు గలవారే భూమి నేలగలరు.

ఓలి యిచ్చిన మొగుడి కంటే కూలి యిచ్చిన మొగుడెక్కువ.

జొననటానికి కాదనటానికి అత్తకు అధికొరం కాన్కి కోడలి దేముంది.

జాను-కాదు అనే మాటలు ఎంత చిన్నవో వాటిని అనడం అంత కస్టం.

32

కంచిలో దొంగిలించే దానికి కాళహాస్తి నుంచి వంగిపోయినట్టు, కంచు (మోగినట్టు కనకంబు (మోగునా? న కంచె లేని చేను కన్నతల్లి లేని బిడ్డ ఒకకు. కంచే చేనుమేస్తే కాపేమి చేయగలడు? కందం చెప్పినవాడు కవి, పందిని పాడుచువాడు బంటు. కందకు లేని దురద కత్తి పీట కెందుకు? కంపు నోటివాడు గడిస్తే కమ్ముని నోటివాడు కాజేశాడట కక్కిన కూటికి అశించినట్టు. కకుర్తిపడ్డా సుఖం దక్కాలి. కక్కొచ్చినా, కళ్యాణమొచ్చినా ఆగదు, కట్టినవాని కొక ఇల్లయితే అద్దెకున్నవానికి అన్నీ ఇండ్ల. కలిసి వచ్చేకాలంలో నడిచి వచ్చే కొడుకులు వుడతారు. కట్టిన యింటికి వంకర్ణు చెప్పేవారు వెయ్యిమంది. కట్టుకున్న వాడిమీద కం- పెట్టుకొన్న వాడిమీద (ప్రేమ ఎక్కువ, కట్టుకున్న మగడు, పెస్టైనున్న నగలు ఎప్పుడైనా వాడుకోవచ్చు. కట్టుచీర లేనివాడు వట్టు చీర బయటికి వస్తుంది. కస్ట లేదు కంపా లేదు కాచి పొయ్య నీళ్ళూ లేవు. కడవంత గుమ్మడి కాయ అయినా కత్తిపీటకు లోకువే కడువు కూటికి ఏడిస్తే కొప్పు పూలకు ఏర్చీంది. కడువు నిండిన వానికి గారెలు చేదు. కడువు నిండిన బేరము. కడువుతో వున్నమ్మ కనక మానదు. వండినమ్మ తినక మానదు. 338

కడుపులో చల్ల కదలకుండా. కడుపులోని మంట కానరాని మంట. కడువులో లేనిది కౌగిలించుకుంటు వస్తుందా? కడుపే శైలాసం, ఇల్లే వైకుంఠం. కత్తి తీసి కంవలో వేసి ఏకు తీసి పొడుచుకుంటానన్నట్టు. కత్తిపోటు తప్పినా కలం పోటు తప్పదు. కథకు కాళ్ళు లేవు. ముంతకు చెవులు లేవు. కధ కంచికి మనమింటికి. కదులుతూ. తింటుంది గజం (ఏనుగు) కదలకుండా తింటుంది గృహం. కనకం మోగదు, కంచు మోగుతుంది. కనబడినపుడల్లా దండాలు పెడుతా వెందుకయ్యా అంగు చేతులూ వూరకే వుండి ఏమి చేస్తాయిలే అన్నాడట. కని 'పెంచిననాడు కొడుకులుగాని, కోడళ్ళు వచ్చాక కొడుకులా? కర్ర లేనివాణ్ణీ గొర్రె అయినా కరుస్తుంది. కనుక్కొని రారా అంటే కాల్చి వచ్చేవాడు. కన్న తండ్రి గొప్పతనం కన్ను మూస్తే తెలుస్తుంది. కన్న తల్లి బంగారమైన కంసాలి వదలడు. కన్నులెరిత 'పెద్దవైనా కలిమే, చన్నులెంత పెద్దవైనా జవ్వనమే కన్ను ఎగ్రనయినా, మిన్ను (ఆకాశం) ఎర్రనయినా కారక మానదు. కన్నూ మనదే, వేలూ మనదేనని! పొడుచుకుంటామా? కన్నెనిచ్చిన వాన్ని, కన్నిచ్చినవాన్ని కడ వరకు మరువరాదు. కషలను డకు వేసినట్టు. కయ్యాతై. వియ్యానికైనా, నెయ్యానికైనా సమత వుండాలి. మా వ్‌ కరణానికి కావుకే జత, ఉలికి గూటానికే జత. తె

కరణం, కంసాలి కపటం మరువరు/విడువరు. కరణంతో కంటు కాటికి పోయినా తప్పదు. కరణానికి తిట్టు దోషంలేదు. చాకలికి మట్టు దోషంలేదు. కరణాన్ని , కంసొలిని కొటికి పోయినా నమ్మరాదు. కరనమం'ళే కప్పకు కోసం, విడనముంకే పాముకు కోవం. కరువు కొలంలో ఒల్లని మొగుడు - వంటకాలంలో వంవమనీ వచ్చాడట. కరువులో అరువు కర్టునితో భారతం సరి, కార్తీక మాసంతో వానలు సరి. కట్ట విరగకుండా పాము చావకుండా కొట్టు. కర్రు మన్ను అయితే కాపు బ్రతుకును. కలకాలం బ్రకికినా కాటికి పోక తప్పదు. కలకాలం (బ్రతికే బ్రతుకులు - కుడి కాలు పెట్టవే కోడలా అన్నట్టు (కాపురానికి వొచ్చినవ్వుడు) కలలో భోగము, కలిగిన వారింటికి కడపటి కోడలయ్యేకంటే, పేదవారింట పెద్ద కోడలయ్యేది. మేలు. కలిగిన వారి కోడలు కులుకు మానదు. కఠిపి కొట్టురా కావేటి రంగా/కస్తూరి రంగా? కలిమి లేములు కావడి కుండలు. కలిమికీ పొంగరాదు, లేమికి కుంగరాదు. కఠిమి వున్నంత సేపు బలగము, కండ వున్నంతసేపు మిండడు. కలిసీ వచ్చే కాలానిక్కి నడిచివచ్చే పిల్లలు పుడతారు. కల్యాణం వచ్చినా, కక్కు వచ్చినా ఆగదు. 35

కల్దా కపటం లేనివారికి కష్టాలు తవ్పవు కల్ప పసిడికి కాంతి మెండు. కవితకు మెప్ప' కాంతకి కొప్ప/ జడ వుండాలి. కవితలో పస - యతి ప్రాసలే. తెలువుతాయి. కష్ట్రపడి ఇల్లు కట్టి, కల్లు తాగి తగుల బెట్టినట్టు. కష్టాలు కలకాలం కాపురముండను. కసాయి వాడికి కత్తి అందించినట్టు. కళ్ళం (వంటకల్లం) పళ్ళిం పెద్దిదిగా వుండాలి. కళ్ళు రెండున్నా కనిపించే వస్తువొకళ. కళ్ళు లేని వాడికి మతి ఎక్కువ. కళ్ళు కావాలంటుంటాయి, కదుపు వద్దంటుంది. కాంచనం కర్మ విమోచనం. కాంత కనకం, కాశ్యపులే (భూములు) కథయ్యాలకు మూలం. కాకి గూటిలో కోకిల పిల్లవలె. కొకిని తెచ్చి చిలుక వంజరంలో వుంచినంత మౌత్రాన చిలుక పలుకు పలుకుతుందా? కాకి పిల కాకికి ముద్దు ళా యది కాకి ముక్కు దొండ పండువలే (ఆలూమగలు ఒకరు నలువు ఒకరు తెలువు అయితే చెప్పే సామెత?) కాకులను కొట్టి గద్దలకు వేసినట్టు. కాగల కార్యం గంధర్వులే తీర్చారు. కాచిన చెట్టుకే కర్ర దెబ్బలు. కాటికి పోయినా కరణాన్ని నమ్మవద్దు. కొడికిందకు వచ్చిన గొడ్డు, చేతి కిందకు వచ్చిన బిడ్డ ఒకళు. కాడిని మోసేవాడికి తెలుస్తుంది. బరువు సంగతి, 36

కొని కాలము వస్తే కరే పాము అవుతుంది. కాని దానికి కష్టం మెండు. చెల్లని కాసుకు గీతలు మెండు. కొనివాడు లేనివాడితో జత. కానున్నది కాక మౌనదు. రానున్నది రాక మానదు. కాపురం గుట్టు రోగం రట్టు. కావుల చదువులు కాసులు నష్టం, బాపల సేద్యం భత్యం వస్ట్రం. కాపుల జొతకాలు కరణాల౩ెరుక. కొమూ తురాణాం నభయం న లజ్జా కామౌనికి కండ్లులేవు గుడిసేటికి గుణంలేదు. కారు చిచ్చుకు గాడ్పు తోడయినట్న్టు, కార్యం నాడు తలవంచుకుంటే కలకాలం తలెత్తి తిరుగవచ్చు. కాలం తప్పేన వాడిని, 'పైబస్టే పామై కరుస్తుంది. కాలను పాతకొయ్య, తాగను పొతకల్టు, నమ్మను పాత స్నేహితుడు, చదవను పాత పుస్తకాలు (శ్రేష్టము. కాలం, కర్మం కలిసి రాకుంక్రు, కమల బొంధవువివైనా కష్టాలు తప్పవు. కొలికి దూరమైతే కంటికి దూరమా? కాలికి వేస్తే మెడకు, మెడకు వేస్తే కారికి కాలు జారితే తీసుకోగలం కానీ మాట జారితే తీసుకోగలమా? కొలువ దాటలేని వాడు కడలి (సముద్రం) దాట గలడా? కాలే కడుపుకు మండే గంజి. కాల్చిన చట్టికేం తెలుస్తుంది కమ్మని గారెల రుచి. కాళ్ళకు రాచుకుంటే కళ్ళకు చలువ. కాళ్ళకు మొక్కేవాడు పోయి కంఠాన్ని పట్టుకొనేవాడు వచ్చినట్టు! కాళ్ళ దగ్గణకు వచ్చిన బేరం కాశీకి వెళ్ళినా దొరకదు. 37

కాళ్ళను చుట్టుకున్న పాము కరవక మానునా?

కాళిదాసు కవిత్వం కొంత, నా పెత్యం కొంత.

కాశిలో కన్ను మూసినా రాని పుణ్యం కాళాహస్తిలో కాలు పెడితే వస్తుందట.

కించిత్తు నల్లి కుట్టిన మంచమునకు బేట్టు వచ్చు.

కీడెంచి మేలెంచవలెను.

కీలెటిగి వాత పెట్టాలి.

కుంచెడు గింజలకు కూలికి పోతే, తూమెడు గింజలు దూడ తినిపోయిందళటు.

కుంజరయూధము దోమ కుత్తుక డొచ్చినట్టు.

కుంటి కులాసం ఇంటికి మోసం.

కుంటి వానికి కుయుక్తు లెక్కువ.

కుండము మూయ మూకుడున్నది గొని, లోకుల నోరు మూయను ఏమున్నది.

కుండలో కూడు నిండుగానే ఉండాలి. పిల్లలు మాత్రం గుండ్రులా వుండాలి.

కుండలో 'మెతుకులన్నీ వట్టి చూడవలెనా?

కుండ వెళ్ళి బిందెను తగిలినా, బిందె వచ్చి కుండను తగిలినా కుండకే మోసం.

కుంభి (ఏనుగు) కూటికేడుస్తుంది, కొవ్వజడ వూలకేడుస్తుంది.

కుక్క కాటుకు చెష సాదెబ్బ. _

కుక్కకి పాటూ లేదు కూర్చునే తీరికా లేదు.

కుక్కకు 'పెత్తనమిస్తే చెవ్పులన్నీ కొరికిందట.

కుక్క చింపిన విస్తరైనట్టు.

కుక్క తోక చక్కగా చేయగలరా?

38

కుక్క తోక పట్టుకొని, గోదావరి ఈదినట్టు/దాటినట్లు. కుక్టను అందలంలో కూర్చుండబెడితే అమ్యేదం చూచి దిగి వురికిందట. కుక్కను ముద్దు చేస్తే మూతల్లా నాకుతుంది. కుక్కలు కూసినంత మౌత్రాన ఏనుగు పరువు పోతుందా కుక్క సంతకు పోయినట్టు. కుట్టుని రవిక చేతిలో వున్నా ఒకే ఏలని మొగుడు ఊరిలో వున్నా ఒకటే. కుట్టైవాడికి కుడివైవు, చీదేవాడికి ఎడమవైపు వుండరాదు. కుడుములు మింగేవానికి అప్పడాలు ఒక లెక్కా? కుడువబోతూ కూరల రుచి ఆడగడమెందుకు? కుప్ప తగులబెట్టి, "పేలాలు వేయించు కున్నట్టు. కుమ్మరికి కుండల కరువు, మాదిగకు చెప్పుల కరువు వుండవు. కుమ్మరికీ అరు నెలలు, బెత్తమున్నవాడికి అరగడియ. కుమ్మరివారింట 'పెండ్లికూతురు/కొత్తకోడల్ను ఆవం కట్టుకు రాకపోతుందా? కులంకన్నా గుణం (ప్రధానం. కులం చెడ్డా, సుఖం దక్కవలె, కులటు బిడ్డ కొదుకగునా, మెజుపు దీపమగువా. కుల విద్యకు సొటెలేదు గువ్వల చెన్నా. కులొనికి నొ సాడు అంటే పాళికి గరిసెడు అన్నట్టు. కూచిపూడిలో కుక్క - మొరిగివా సంగీతమే. కులమెరిగి చుట్టము, స్థలమెరిగి వాసము. కూచుని తింటే (సంపాదన లేకుండా) కొండయినా తరిగిపోతుంది. కూటికి గతిలేదు గాని , మీసాలకు సంపెంగనూనె. 3

కూటికి తక్కువైతే కులానికి తక్కువా?

కూటికి లేకున్నా కాటుక మావదు.

కూటిలోవి రాయి తీయలేని వాడు ఏటిలోని లాయి తీయగలడా?

కూడే కూడే కావురం తియ్యకపోతే నేను నీ రంకు మొగుళ్లే కాదన్నాట్టు.

కూడు లేనమ్మకు గుడ్డలేని వాడు జతపడ్డట్టు.

కూతురు కనలేకపోతే అల్జుడుమీద వీర్చినట్టు.

కూతురు చెడితే తల్లిది తప్ప కొడుకు చెడితే తండ్రిది తప్ప

కూతురి తప్పు గూట్టోనూ, కోడలి తప్ప కొలువులోనూ.

కూరకు తాలింపు చీరకు జాడింపు అవసరం,

కూరలేని తిండి కుక్క తిండి, ధార (నెయ్యి) లేని తిండి దయ్యపు తిండి.

కూరిమి గల దినములలో నేరములెన్నడును కలుగనేరవు.

కూర్చుంటే వినాయకుడు - లేస్తే ఆంజ నేయులు.

కూలిలా శ్రమించాలి, రాజులా భుజించాలి.

కూసే గాడిద వచ్చి మేసే గాడిదను చెటచినట్టు.

కృషితో వాస్తి దుర్టోక్షం - జపతో నాస్తి పాతకం.

కొంగ జపము చేపల కొఆకు.

కొంగకొక చెజువనిలేదు, కోమటికొక ఊరనిలేదు.

కొంగు తడిస్తే చలిగావి, కోకంతా తడిస్తే ఏం చలి?

కొంటే రానిది - కొసరిత్తే వస్తుందా?

కొండంత తెలివికంచే గోరంత కలిమి మేలు.

కొండ అద్రషుందు కొంచెమై వుండదా?

కొండేకు వెంట్రుక ముడివేస్తే వస్తే కొండే వస్తుంది పోతే వెంట్రుకే పోయేది.

త్త

కొండ నాలుకకు మందువేస్తే, ఉన్న నాలుక కాస్త ఊడిపొయిందట. కొండంత దూదికి కొండంత నివ్పూ ఏల? కొండను మింగేవోనికి గోవురం ఒకలెక్కా? కొండను తవ్వి ఎలుకను పట్లినట్లు. శ్‌ న్‌్‌! స్‌! కొండ మంగలి (తిరుపతి గొరిగినట్టు. కాంతైనా వైద్యం తెలియనివాడు, వానకు తడియని వాడు లేడు. కొంప చెరవకురా/ముంచకురా/కూల్చకురా సుప్పుత్రా అంట్‌ విన్నావా? కొక్కొరోకో అనగానే తెల్లారినట్లా! ల! ఛా కొజ్జామొగుడు కోటలో వున్నా వొకళశే పేటలో వున్నా వొకే. కొట్టకముందే ఏడుస్తావేమిరా అరిఓ కాడతాడేమోనని ఏడుస్తున్నానన్నట్లు. వాటి భా కొటావదు తిట్లావదు వట్లలు పిసికితే వాడే చస్తాడు. ళు ళా హం! యి లు క! కొడితే కొట్టాడుగాని, కొత్త కోక తెచ్చాడు. కొడుకు బిడ్డ కైనా, కూతురు బిడ్డకైనా తాత ఒకడే. మా. ఇ టం. కొడుకు ముద్దు కోడలు మొద్దు. కొడుకు బాగుండాలి, కోడలు ముండమొయ్యాలి. కొడుకు మనవాడయితే కోడలు మనదవుతుందా? కొత్త అప్పుకు పోతే పాత అవ్హుపైన పడ్డదట. కొత్త ఒక వింత పాత ఒక రోత. కాత్త చాకలి, పాత మంగలి వుండాలి, కొత్త చింతకాయ తొక్కు, కొత్త చుట్టరికమూ రుచి, కొత్తనీరు వచ్చి పాతనీరు కొట్టుకపోయినట్టు, కొత్త చిచ్చగాడదు/ సేద్యగాదు పొద్దైరుగడు. కొత్త ఆవకాయ, కొత్త పెళ్ళాము రుచి, టే

కొత్త వైద్యుని కంఠే పాత రోగి మేలు.

కొనాలేదు, మొదలూలేదు కొడుకు పేరు సోమలింగం.

కొన్నది వంకాయ, కొసరింది గుమ్మడికాయ.

కొప న్నామె ఎటు తిప్పినా అందమే.

కొబ్బరి చెట్టు ఎందుకు ఎక్కినావురా? అంటే దూడ గడ్డికోసం అన్నాడట.

కొయ్యబొమ్మ తెచ్చి కొట్టినా వలుకునా.

కొరివితో తల గోక్కున్నట్టు.

కొరివి పెజ్బవాడు కొడుకు, కూడు సెట్టది కూతురు.

కోక డాబే గాని అసలు డాబు లేదు.

కోడలు కొట్టిన కుండ కొత్తకుండ అత్త కొట్టినకుండ అదుగోటి కుండ.

కోడలు వచ్చినవేళ, గొడ్డు వచ్చినవేళ మంచిదైతే అంతా మంచే జరుగుతుంది.

కోడలు కొడుకును కంటాను అంకే అత్త నద్దంటుందా.

కోడలికి బుద్ధిచెప్పి అత్త తెడ్డు నాకిందట.

కోడిపెట్ట ఎక్కడున్నా మనసు గుడ్ల మీదే.

కోతికి కల్లు తాగించినట్టు.

కోతికి కొబ్బరికాయ దొరికినట్టు.

కోతికి తేలుకుట్టినట్టు.

కోతికైనా గీత బాగుండాలి.

కోతిపుండు బ్రహ్మ రాక్షసి.

కోమటి పిరికి - కొడితే ఉరికి

కోనుటి సాక్ష్యం, బావన వ్యవపాయం, ఉప్పర సన్యాసం.

కోరి పిల్లనిస్తామంటే కు*ం తక్కువ అన్నాదుట.

త్త

కోరి కోరి బావతోపోతే, కుంటివాడు వుట్టాడట? కోరికలు కొండలెక్కుతుం కు అదృష్టాలు అడుగంటుతుంటాల్టు. కోరుగింజలు కొంగులోకే సరి. కోర్టుకు బోవడముంటు కొల్ల పోవడమే. కోర్టు గ్రైలిచినవాడు ఇంట్లో ఏడిస్తే, ఓడినవాడు వీధిలో గంగగోవుపాలు గరికెడైనను చాల్లు కడవడైననేమి ఖఇరముపాలు. గంగలో మునిగినా కాకి హంస అవుతుందా? గంజుయి తోటలో తులసి మొక్కనలె, గంజి తాగే వానికి మీసొలు ఎగబస్టే వాడొకడు. గంజిలోకి ఉప్పు అేకుంకటు పాలలోకి పంచదారట. గండం గడిచి పిండం బయట పవడీనట్టు. గంతకు తగిన బొంత దొరకనే దొరుకుతుంది. గంధం చెక్క అరిగినా వాసన తరగదు. గజ్జ వున్నవాడికి లజ్జ వుండదు. గట్టిని విడిచి పొట్టకు పోరాడినట్టు. గడార్డు గాలికిపోతుంచు వీకులకట్ట నా గతేమిటి అందట. గడ్డంకారి ఏడుస్తుంటే చుట్టుకు నిప్పిమ్మని వెంట బడ్డాడట. గడ్తప్తార్త లీ కొట్టుకొని పోతూంళే వుల్లాకు నా గతి ఏమిటి గడ్డివామిలో సూది వెదికినట్టు. గత కాలము మేలు వచ్చుకాలము కంకొన్‌. త్త

గతి చెడినా మళిచెడరాదు గతిలేనమ్మను గంజేపొనకం. గతిలేనివాడు గొడిదకాళ్ళు పట్టుకున్నట్టు, ! క్‌! గర్భాదానం అంళే తిండి తినడమనుకున్నానే, ఒళ్ళదిరే పనే అన్నదట కొత్త పెళ్ళికూతురు. గర్భదానానికి రమ్మని రాస్తే రాను నాకు తీరికలేదు నేనున్న ట్లు పని జరిపించండి అని వ్రాశాడట ఓ కొత్త పెళ్ళికొడుకు. గవ్వన్నరకు గడ్డం గొరుగుతానంటే, వెంట్రుకున్నరకు ఎంతా అని అన్నాడట. గాజుల చెయ్యి గలగల లాడితే ఇల్లు కలకల లాడతుంది. గాఢాలింగన సౌఖ్యము ్రొడాంగన ఎరుగుగాక బాలేమెరుగన్‌. గాడిద కొడకా అంటీ - తమరు తండ్రులు, మేము బిడ్డలం అన్నాడట. గాడిదలతో "సేద్యం చేస్తూ, కాలి తన్నులకు దడిస్తే ఎట్టా? గాడిద పుండుకు బూడిద మందు. గాడిదకేం తెలుసు గంధంచెక్క/కర్ప్చూరం వాసన, గాడుపట్టివ గంగానమ్మ పూజారితో పోయినట్టు. గాదె కింద వందికొక్కువలె. గారాబం గారెలకు ఏడిస్తే, వీవు దెబ్బలకు ఏడ్చిందట. గాలి వున్నప డే తూర్పార బట్టాలి. గాలికి వుట్టి దూళికి పెరిగి నట్టు గాలికీ అవ్‌ క్‌, పోయిన 'పేలపీండి కృష్ణార్వణం అన్నట్టు. గారికి పోయే కంవను కాలికి తగిలించు కొన్నట్టు. గాలిలో దీవం పెట్టి దేవుడా? నీ మహిమను అంకే ఆగుతుందా? గాలిలో మేడలు కట్టినట్టు.. గిరాకి కొననివ్వుదు మందం అమ్మనివ్వదు. డ్తక్త

గుంటూరు పొగాకు గూట్లో వున్నా ఒకటే నోట్లో వున్నా ఒకటే.

గుడిచుట్టూ తిరిగి కడువు చూచుకొన్నట్లు

గుడిని మింగేవాడికి గుడిలో లింగం ఒక లెక్కా!

గుడ్డి ఎద్దు చేలో పడ్డట్టు.

గుడ్డి కంటికి వగలైతేనేమిః రాత్రయితేనే ఏమి?

గుడ్డి కన్నా మెల్లి మేలు.

గుడ్డికన్ను మూసినా ఒక్కళే, తెరిచినా ఒకటే.

గుడ్డి మొగుడికి రేజీకటి పెండ్డాం.

గుడ్డివొన్ని విందుకు పిలిస్తే ఇద్దరికి వంటచేయాలి.

(అతనికి, అతన్ని వెంట బెట్టుకొచ్చే వాడిక్రి

గుడ్డకు జొడింపు, కూరకు తాలింవు, కోడలికి సాధింవు లేకుంటే

ఇంపు లేదు.

గుడ్డు వచ్చి పిల్లను ఎక్కిరించినట్టు

గుడ్డుగొ వున్నప్పుడు పామునీ, పీల్లగా వున్నప్పుడు వులినీ చంపాలి.

గుమ్మడి కాయంత తెలివి కంక, గురివింజంత అదృష్టం మేలు.

గుమ్మడి కాయల దొంగ అంటే భుజాలు తడుముకున్నట్టు.

గురిగింజ తనకింద నలుపెరుగదు.

గురువుకు తగిన/మించిన శిష్యుడు.

గురువులేని విద్య గుడ్డివిద్య.

గురువుకు పంగనామాలు పెట్టినట్టు.

గురువు లేకుంళు విద్యలేదు, పెట్టుబడి లేకుంటే సంపాదన లేదు.

గుర్రం కడుపులో గాడిదపిల్ల వుట్టునా?

గుర్రం గుడ్డిదయినా దాణాకు తక్కువ లేదు.

గుర్రానికి సకిలింత, సంగీతానికి ఇకిలింత ఉండాలి.

ఖా తి,

గుర్రానికి, సన్యాసికి, విధవకు, బ్రహ్మచారికి ఎప్పుడూ మ్చైధునచింతే.

కర్‌

గుర్రాన్ని గుగ్గిళ్ళకు అమ్మినట్సు. గుర్రాన్ని నీళ్ళ దగ్గరకు తీసు కెళ్ళగలమేగాని (తాగించగలనూ? గుర్రానికి తోకవుంటే తానే విసురుకుంటుంది గాని సావిట్లో వుండే గుర్రాలన్నిటికీ విసురుతుందా? గుళ్చో దేవుడికే నైవేద్యం శేకుంటు, పూజారి పులిహార కేడ్చాడట గుళ్ళో పీత్తకపోతే మహాపుణ్యం చేసినంత గూట్లో దీపం, నోట్లో ముద్ద. గొంతులో పచ్చివెలక్కాయ పడ్డట్టు. గొడ్డుకు ఒకదెబ్బ, మనిషికి ఒకమాటు, గొడ్డు వళ్చినవేళ బిడ్డ/కోడలు వచ్చి వేళ, గొడ్రాలికేమి తెలుసు వురిటినొప్పులు. గొడ్డు కాచేవాళ్లేకొట్టనివాడు, గొట్టెలు కాచేవాణ్ణి తిట్టనివాడు లెడు. గొ(రై' ఏడిస్తే తోడేలుకు విచారమా? గొరై కొవ్వినంత గొల్లనికే లాభం. గొ్యరైను అడిగి గొంతు కోస్తారా? గొ(రైను తినేవాడుపోయి బ(గైను తినేవాడు వచ్చినట్టు. గారైల మందలో తోడేలు పడ్డట్టు. గ్రాసములేని కొలువు. గొళ్ళెంలేని తలుపు కళ్ళెంలేని గుర్రం. గోటితో పోయేదానికి గొడ్డలెందుకు. గోడకు పెట్టిన సున్నం, సానెదాని కిచ్చిన సొమ్ము తిరిగి రావు. గోడమీద పిల్లివాటం కోమటి సాక్ష్యం. గోడలకు చెవులుంటొయి, నీడలకు నోళ్ళుంటాయి. గోరంత అలస్యం కొండంత నష్టం. త్తి

గోరంత వుంటే కొండత చేస్తాడు.

గోరుచుట్టు పై రోకలిపోటు.

(గ్రహచారం చాలక వసుదేవుడు గాడిదకాళ్ళు పట్టుకున్నాడట.

గ్రాసంలేని బంటుకు రోసం ఎక్కువ.

చంకలోతుకు దిగినవాడికి చలేమిటి?

చంకలో పిల్లను పెట్టుకొని వూరంత గాలించినట్టు.

చంద్రుని చూచి కుక్కలు మొరిగినట్టు.

చక్కనమ్మ చిక్కినా చక్కనే (అందమే.

చక్కని రాజమార్గముండగా సందుల్లో దూరడ మెందుకు?

చక్కెర తిన్న నోటితో తవుడు బొక్కినట్టు.

చక్రవర్తి చేస్తే శృంగారం, చాకలి చేస్తే వ్యభిచారం.

చచ్చినవాడికి చారెడు కళ్ళు.

చచ్చినవాని పెండ్లికి నచ్చిందే లాభం

చచ్చిన పొమును కొట్టడానికి అందరూ తయారు.

చచ్చిన పొమును కొట్టినట్టు.

చచ్చేంతవరకు వైద్యుడు విడిచిపెట్టుడు, చచ్చినా పురోహితుడు విడిచి పెట్టడు.

చచ్చేరోగికి మందు పట్టుదు.

చచ్చేదాకా వైద్యుడు వదలడు, చచ్చినాక పంచాగం బ్రాహ్మణుడు వదలడు.

చచ్చేరోగికి మందు వట్టదు.

చదవేస్తే వున్న మతిపోయింది.

డీ

చదువకముందు కాకరకాయ చదివిన తర్వాత కీకరకాయ చదువురానిమొద్దు - కదలలేని ఎద్దు. చదువు చన్ను విడిచి చన్ను వట్టుకునే లోపల రావాలి (యవ్వనం వచ్చేలోవల అని అర్హం). చదివినవాడికన్న చాకఠివాడు మేలు, చద్దికం కు వూరగాయ ఘనం చద్దికూడు తిన్నన్ము మగని ఆకలి ఎరుగదు. చనువిచ్చిన - ఆలు చంకలెక్కు. చన్నుగాని, తోటకూరగాన్సీ చేయి తగలందే పెరగవు. చమత్కారం లేందే నమస్కారం లేదు. చల్లకు చచ్చి ముంత దాచనేల చల్లకుండకు, చంటి బిడ్డకు చాటుండాలి. చళ్ళు చూచుకొని సంబరపడకే మనవరాలా? ముందు ముందు వాటికొచ్చే పాట్లు చూచుకో అన్నదట ఓ అవ్వు చవక కొననివ్వుదు, ప్రియము (ధర ఎక్కువ) అమ్మనీయదు చాకలిదాని చక్కదనానికి సన్యాసులు గుద్దుకొని చచ్చారట. చాకలి తెలుపు, మంగలి నునుపు తప్ప, అయ్యదగ్గర వస విమీలేదు. చాదస్తం అంఘే చెరి సగం అన్నట్టు. చాలుప్పై చాలుదున్నితే చచ్చు చేనైనా పండుతుంది. చావా చావడు మంచం వదలడు. చావుకబురు చల్లగా చెప్పమన్నారు. చావుకన్నా దుఃఖం పెండ్లికన్నా సంతోషం వుండవు. చావుకు పెడితేగాని లంఖణాలకు' కేలదు. చావుకు మళ్ళీ చావు వస్తుందా? చావుతప్పి కన్ను లొట్టుపోయినట్టు, శర

చింత చచ్చినా వులువు చావదు. చింతలేనమ్మ సంతలో వాద్రపోయిందట. చిక్కితే దొంగ , చిక్కకుంటే దార చితి-చచ్చిన వానిని, చింత - బ్రతికిన వానిని కాలుస్తుంది. చిత్తం మంచిదయితే చేదుకూడ తీవు (మంచిది అవుతుంది. చిత్త చినుకు తన చిత్తమున్నచోట వడుతుంది. విత్తశుద్దిలేని శివవూజలేల? భాంఢ శుద్దిలేని పాకమేల? విత్త చిత్తగించి స్వాతి చల్లచేసి విశాఖలో విసరకుంకే అనురాధలో అడిగినంత పండుతాను అంటుంది భూదేవి. వినికి చినికి గాఠివాన అయినట్టు, విన్న చేపను పెద్దచేవ మింగితే పెద్ద చేపను బెస్తవాడు మింగుతాడు. ఎన్న పామునైనా పెద్ద కట్టతో కొట్టవలె, చిన్నప్పటి బావేకదా అని పక్కలో వడుకుంకే రాత్రంతా ఏమేమో వేశాడటు.

చిన్నవాళ్ళు తింటే చిరుతిండి, పెద్దవాళ్ళు తింటే ఫలహారం చిన్నక్క చిలక, పెద్గక గిలక చూస్తే చుక్క, రేగితే కుక్క చిన్నపిల్లలులేని ఇల్లు ఇల్లుకాదు, జీలకర్రలేని కూర కూరగాదు. చిలుక ముక్కున దొండవండు వున్నట్టు. చిల్లర దేవతలకు మొక్కి చిత్తం చెడగొట్టుకున్నట్టు. చీకటింటికి పోతే సిగ్గయితది అంటీ, అట్ట్లయితే సంసారమెఘ్తైతది” వేకటి కొన్నాళ్ళు, వెన్నెల కొన్నాళ్ళు త్‌ చీడ/జిల సిగ్గెరగదు, ఆకలి రుచియెరుగదు. చీడ అంటుతుందిగొని సిరి అంటదు. చీదితే ఊడేముక్కు ఎన్నాళ్ళు నిలుస్తుంది? చీర సింగారించేటప్పటికి వట్నమంతా కొల్టటోయిందట

త్తి

వీరే త్రీ॥ి శింగారం. చుట్టమని చూడవస్తే ఇంటివారంతా చయ్యాలైపట్టుకున్నారట. చుట్టూరా ,శ్రీ/వైష్ణవులే, చూస్తే బుస్టైడు రొయ్యలు మాయం చూచిరమ్మంకే కాల్చినచ్చినాడట చూడగా చూడగా గుర్రం గాడిదయిందటు, చూడబోతే చుట్టాలు, రమ్మంటే కోపాలు. చూవులకు మగడేకాని, సుఖానికి మగడుకాదు. చూస్తూ ఊరకుంటే మేస్తూ పోయిందట చూసేవారుంకు సొమ్ములు పెట్టాలి - చేసేవారుంటే పిల్లల్ని కనాలి, చెట్టుకు చావతెలుప్పు, మనిషికి చావతెలుపు. చెట్టు చచ్చినా చేవ చావదు.

• చెట్టు నాపేదొకడు, ఫలమనుభవించే దొకడు. చెట్లుపేరు చెవ కొని కాయలముకొనుటు. చెట్టుముందా, పెత్తముదా అన్నర్పీ మె చెడుతుంది బుద్ది మొదట, చేటువస్తుంది పిదవ. చెడిందిరాసిల్ల అంచ, చేరిందిరా చెన్నపట్టణం అన్నట్లు. చెడినా సెట్టిసెస్ట్రే, చినిగినా వట్టు వస్ట్రే, చెడితే పట్టణం చేరు. చెపితే మానం పోతుంది, చెప్పకుంటే ప్రాణం పోతుంది. చెప్పటం తేఠిక్క చేయడం కష్టం. చెప్పినబుడ్ది , కట్టిన సద్ది నిలవదు. చెప్పుకింది తేలు, చెప్పుడుమాటలు వింశేు చేటు కలుగుతుంది. 'వెప్పులోని రాయి - వెవిలోని జోరీగ -- ఇంటిలోని పోరు - ఇంతింతగానయాే 50

చెప్పి చెప్పి చెప్పుతో తన్నించుకో, మళ్ళీ వచ్చి మాతో తన్నించుకో.

చెప్పేవానికి చేసేవాడు లోకువ.

చెప్పేవి నీతులు తీసేవి గోతులు.

చెప్పేవి శ్రీరంగనీతులు, దూరేవి దొమ్మరి గుడిసెలు

చెప్పేవాడికి సిగ్గులేకపోతే వినేవానికైనా వివేకం ఉండదా?

చెరకు రసముకన్న చెలిమాట తీపిరా.

వరపకురా చెడేవు, ఉరకకురా వడేవు

చెరువు ఎండితే చేపలు బయటవడుతాయి.

చెరువుమీద అలిగి కాళ్ళు కడుక్కోక పోయినట్టు.

చెలిమి నూట చెరకు వూట.

చెలిమితో చేదు తినిపించవచ్చుగాని, బలిమితో పాలు త్రాగించలేము.

చెలిమి చేసేముందు బాగా ఆలోచించుకో ఆ తర్వాత మరేమి ఆలోచించకు.

చెలెల్లి వరుస చెడిచేసుకోవాలి, తల్లి వరుస తప్పి చేసుకోవాలి.

చెదికోసిన మేకవలె అరుస్తాడు.

వెవిటివాని ముందు శంఖ మూదినట్టు.

చెవిదగ్గర జోరీగవలె.

చెవుడా? అంటే తవుడా? అన్నట్టు.

చేటను కొట్ట పిల్లిని బెదిరించినట్టు.

వెడి స్నేహితునింటికి పోవచ్చుగానీ, చుట్టాలింటికి పోరాదు.

చేతకానమ్మకు చేష్టలు మెండు, చెల్లని రూకకు గీతలు మెండు.

చేతకానమ్మకు శార్యమెక్కున.

చేతిలో వెన్న పెట్టుకొని నేతికోసం వూరంతా తిర్తి షి

చేతులు కాలినతర్వాత ఆకులు వం ను ॥

గో

చేనికి గట్టు, వూరికి కట్టు వుండాలి.

చేనిలో చేను కలిసినా, స్టలంలో స్తలం కలిసినా పోనియ్యరాదు.

చేనికి ఎరువు మడికి మంద

చేపపిల్లకు ఈత నేర్చవలెనా?

చేసిన పాొవం గోచిలో పెట్టుకొని కాశికి పోయినా తీరదు, కాటికి పోయినా తీరదు.

చేసినపావం చెబితే తీరుతుంది/పోతుంది.

చేసుకున్న కడుపు దించుకోక తప్పదు.

చేసేవని వదిలి వేసేవాని, వెంట పోయినట్టు.

చేసేవి లోపాలు, చెపితే కోపాలు.

చేసేవి తప్పులు, చెపితే నొప్పులు,

చేసేవి శిన పూజలు, చెప్పేవి అబద్దాలు

చొప్పవామిలో నిప్పు దాచుకున్నట్టు.

ఛ్‌! కుక్కా! అంటే, వీమక్కా! అన్నదట.

ఛీ!ల! అనేది ఈ నోరే, శివ శివా అనేది ఈ నోరే!

జగడమెట్టా వస్తాది జంగమయ్య అంటే బిచ్చం పెట్టవే బొచ్చు ముండా అన్నాడట! ల /

జగమెరిగిన బ్రాహ్మడికి జందెమేల?

జయం వున్నంతవరకు భయంలేదు.

జయాపజయాలు దైవాధీనంబు.

జరిగితే జృరమంత సుఖం లేదు. ఆయం తప్పితే గాయనుంత సుఖం లేదు.

క్‌2ై

జలుబుకు మందు తింటు వారంరోజులు తినకపోతే ఏడురోజులు వుంటుంది. జన్మతో పుట్టినది. వెప్పుతో కొట్టినా పోదు. జొతికొద్దీబుద్ది, కులంకొద్దీ ఆచారం. జింక ఏడ్పు వేటగానికి ముద్దా! జిహ్వ నాక రుచి, వుట్టికొక బుద్ధి. జీతం, బత్తెం లేకుండా తోడేలు గొట్టెలను కాస్తానన్నదట. జీలకర్రలో కర్రలేదు నేతీబీరలో నెయ్యిలేదు. జీవితం ఒకవ్యాధి. నిద్రావస్థ ఉపశమనం. మరణమే ఆరోగ్యము. జుట్టువున్నమ్మ ఏకొప్పయినా పెట్టువచ్చు. జోగీ జోగ్‌ రాసుకుంటే, బూడిద రాలిందట. జోడులేని బ్రతుకు తాదులేని బొంగరం లాంటిది. జ్వరజిప్వాకు పంచదార చేదు. "బెంకాయ చెట్టుఎందుకు ఎక్కినావురా?ి అంటే దూడగడ్డికన్నాడట "'ంకాయ దొంగిలించి గణపతికి కొట్టినట్టు. డంకాపలాసు కొంప క్లోస్‌. డబ్బులు వుంకే కొండమీతి కోతి అయినా దిగివస్తుంది. డబ్బులేనివాడు దమ్మిడీకి కొరగాడు ర్‌3

డబ్బులేనివానికి బోగముది తల్లి వరుస. డాబు సరిబొనా! అంటే, డబ్బులేదు మరదలా అన్నాడట. దూడూ బసవన్నా అంటే తలాడించినట్టు. ఢిల్తీకి రాజైనా తల్లికి కొడుకు. య్‌ రూ ఢిల్లీకి పాదుషా అయినా తల్లికి బిడ్డేకదా. ఢిఠి పొదుషా కూతురైనా పెళ్ళికొడుకుకు లోకునే. . తండ్రి ఓర్వని బిడ్డను చల్లి ఓరుస్తుంది. తండ్రిచస్తే పెత్తనం తెలుస్తుంది, తల్లిచ స్తే కావురం తెలుస్తుంది. తంతే బూరెబుట్టలోపడ్డట్టు - రొట్టై విరిగి నేతిలో వడ్డట్టు. తక్కువ నోములు నోచి ఎక్కవ ఫలం రమ్మంటే వస్తుందా? తక్కువవాడికి నిక్కెక్కువ, తవ్వెడు చియ్యూనికి పొం గెక్కువ తగిన ప్టేకూర్చెరా తాకెట్ట మూరి బ్రహ్మ. తగిలించుకోవడం సులభం, వదిలించుకోవడం కష్టం. తడిగుడ్డతో గొంతుక కో'సేవాడు. చద్షినానికి భోజనానికి పిలిస్తే రోజూ మీ ఇంట్లో ఇట్లు జరగాలన్నాడట, లా వాది యత ఛా ఇ తన కొళ్ళకు తానే మొక్కుకొన్నట్టు. తనకంపు తనకింవు - వరులకంపు ఒకరింపు. తనకలిమి ఇంద్రభోగం, తనలేమి లోక దారిద్ర్యం తనకిందినలువు గురిగంజకేమి తెలుసు? తనకు తెలియని అబద్దంలేదు తల్లికి తెలియని చూలూ లేదు. ర

తనకుమాలిన ధర్మము మొదలు చెడ్డ బేరము. తనకు రొభ్టు ఇతరులకు ముక్క. తన కొంగున వున్న రూక తనకు పుట్టినచిడ్డ వనికి చస్తాయి. తన కోపమే తన శత్రువు, తన శాంతమే తనకు రక్ష తన గుణము మంచిదయితే సానివాడలో కూడ కావురం చేయవచ్చు తనదాకా వస్తేగానీ తలనొప్పి బాధ తెలియదు. తన బలిమికన్నా స్టాన బలమిమేలు. ఛనయుని వుట్టుక తల్లియెలుగును, తన సొమ్మే అయినా దాపుగా తినవలెను. తనసొమ్ము అల్లం, వరులసొమ్ము బెల్లం. తప్పతాగి కులం మరిచినట్టు, తవ్వ్పచేసిన వానికి, అప్పచేసినవానికి ముఖం చెల్లదు. తప్పలెన్ను వారు తమతప్పూ లెరుగరు. తప్పులెన్నువారు తండోపతండాలు. తప్పలేనివారు ధరణిలో లేరు. తప్పెట్టుకొట్టినా పెండ్లే, చప్పట్లు కొట్టినా పెండ్లే, తమ తమ నెలవులు తప్పిన తమమిత్రులే శద్రులగుదురు. తమ్ముడు తనవాడైనా, ధర్మంసరిగా చెప్పవలె. తలకు చెప్పులడిగినట్టు. తలగడకింది త్రాచుపొమువలె. తలలు బోడులయితే తలపులు బోడులా. తలప్రాణం తోకకు వచ్చింది. తలలో నాలుక పూసలలో దారంవళలె. ఈలా తోక లేని కధ, ముక్కూ ముఖము లేని పెల్ల తల్లి చేలోమేస్తుం టే బిడ్డ గట్టున మేస్తుందా. క్‌5్‌

చల్లిపొలు తాగి రొమ్ముగుడ్దే స్వభావం వుండరాదు. తల్లిపాలు పిల్ల చెబుతుంది. తల్లిదండ్రులు తమ పెల్లల తప )లెన్నరు. తల్లి మనస్సు దూది, తండ్రి మనస్సు రాయి. తల్లిని చూసీ పిల్లనడుగు, పాలను చూసి ఆము నడుగు తల్లిని తిట్లకురా' లంజ కొడకా అన్నట్టు.

ఎ! గ్‌ [ం! తల్లిని నమ్మినవాడు ధరణిని నమ్మినవాడు చెడడు చల్లి కడుపు చూస్తుంది. పెళ్ళాం జేబు/వీపు చూస్తుంది. తల్లి గుణము కూతురే బయట పెడుతుంది. తల్లి అయినా "ఏేడవనిదే పాలు యివ్వదు. తల్లి చనిపోతే తండ్రి పినతండ్రితో సమానం. తల్లి పుట్లేల్లు మేనమామవడద్ద పొగిడినట్టు.

దా లుం యె [నః చల్లిలేని పిల్ల వుల్లిలేని కూర."

తలుచుకున్నప పడే తలంబ్రాలు కావాలంట ఎలా తవుడు తింటూ వయ్యారమా”

తొగినవానిదే పాట, సాగినవానిదే అట.

తాగింది దమ్మిడి కల్గు కానీ వూరంతా అల్లరి. తాజెడ్డకోతి వనమెల్హా చెరిచింది

తాటాకు చప్పుళ్ళకు కుందేళ్ళు బెదురుతాయా. తాటాకు చవ సళ్ళకు దయ్యంబులు వెటుచునె. తాటిచెట్టునీడను పాలుతాగినా కల్లు తాగారనుకుంటారు తాటిచెట్టు. ఎక్కాలేవు తాటిగెల కొయ్యాలేవు తాటిచెట్టు నీడ నీడా కాదు, తగులుకున్ననాడు మొగుడదూకాదు. తాడి తన్నేవాడి తలలు తన్నేవాడు.

ర్‌6

తాడుకు పట్టలేదు; తలుగుకు వట్టులేదు; గుంజకెందుకమ్మ గుంజులాట. తాదు తెంచను ముహూర్తమెందుకు. తాడుతెగిన గాలివటం. తాడు లేకుండా బొంగరం తిప్పేవాడు. తాడూ లేదు, బొంగరమూ ేదు. తాతా పెళ్ళాడుతావా అంటే - నాకెవలిస్తారురా అబ్బాయి అన్నాడుట, తాతకు దగ్గు నేర్చవలెనా? తాతా చార్ల తద్దినానికి, పీర్ల వండుగకు ఏమి సంబందం. తాతా నీకెందుకోయ్‌ పెండ్లాము. తాను దూర సందులేదు, మెడకొక డోలు. తాను వట్టైిన కుందేటికి మూడేకాళ్ళు. తాను పతివ్రత అయితే, సాని ఇంట కావురముంటే మాత్రమేమి. తాను ఒకొటితలిస్తే దైవమింకొకటి తలచినట్టు, తామారాకు సై నీటి బొట్టువలె. తొయెత్తుకు పిల్లలు పుడితే ఇక తానెందుకు. తావలచింది రంభ, తాను మునిగింది గంగ. తాళ్ళపాకవారి కవిత్వం కొంత, తన 'పత్వము కొంత. తింటే అజీర్షం, తినకుంటి నీరసం. తింటే గారెలు తినాలి, వించే భారతం వినాలి. తింటే మీగడ తినాలి, వింటే బేగడ రాగం వినాలి. తింటే ఆయాసం, తినకుంటే నీరసం. తింటే కదలలేను, తినకుంటే మెదలలేను, తిండికి తిమ్మరాజు, వనికి పోతరాజు. తిండికి ఏనుగు, వనికి పీనుగు. ర్‌?

తిక్కోడి. పెళ్ళిలో తిన్నవాడే బుద్దిమంతుడు. తిట్టటోతే అక్కబిడ్డ, కొట్టుటోతే నిండుమనిషి.. తిఫ్టేవారికి సుఖమూలేదు, ఓర్చుకునేవారికి దుఃఖమూలేదు. తిట్టుగాదురా తొత్తుకొడకా. తిడితే చచ్చినవాడూ లేడు, దీవిస్తే బ్రతికినవాడూ లేడు. తినకుండ రుచులు, దిగకుండా లోతులు తేలియవు. తినగ తినగవేము తియ్యన - గారెలు చేదు. తినడానికి తిండిలేదుగాని, - మీసాలకు సంపెగ నూనె తినబోతూ రుచి అడిగినట్టు. తినేకూటిలో మన్నుపోసుకున్నట్టు/ వేసినట్టు. తిన్నయింటి వాసాలు ఎంచుతావేమిరా అంళే, పొరుగింటికి పోతే

వూరకుంటారా అన్నాడట. తిన్న ఇంటి వాసాలు లెక్క పెస్ట్రేవాడు. తిన్నకుక్క తినిపోతే కన్నకుక్కను పట్టి కాళ్ళు విరగగొట్టినట్టు. తిన్నోడికి తిండిబెట్టడం, బోడి గుండోడికి తలకు బోయడం సులభం. తిమ్మని బ్రవ్మానీ, బ్రహ్మనీ తిమ్ననీ చేస్తాడు. తిరగమరిగిన కాలూ, తిట్టమరిగిన నోరు వూర కుండవు, తిరిగి ఆడది, తిరగక మగవాడు వెడును. తిరి పెము మజ్జిగకువచ్చి పొడి బ(రైను బేరం చేసినట్టు. తిరువతికి పోతూనే తురక దాసరి అవునా? తీగకు కాయబరువా! తీగలాగితే డొంకంతా కదిలినట్టు, తీటగలవానికి తోటగలవానికి తీరిక వుండదు. తిటపట్టినవాడు గోక్కుంటాదు. తీయగా, తీయగా రాగం, మూల్లగా మూల్లగా రోగం.

58

తుపాకి కడువున ఫిరంగి వుట్టినట్లు.

తుమ్మితే పోయ్యేముక్కు ఎన్నాళ్ళు వుంటుంది.

తుమ్ను తమ్ముడై చెప )ను.

తుమ్ముకు తమ్ముడు లేడుగాని, అవులింతకు అన్న ఉన్నాడు.

తురకమెప్ప్క గాడిద తన్ను.

తులసివనంలో గంజాయిమొక్క మొలిచినట్టు.

తువ్వలో వేసిన ఎరువు, బావనయ్యకు పోసిన నెయ్యి తిరిగిరావు.

తూనిగలాడితే తూమెడు వాన,

తెగబలిసిన దున్నపోతు తానెక్కదు, ఇంకోదాన్ని ఎక్కనీయదు.

తెగించినవాడికి తెడ్డేలింగం.

తెగేదాకా లాగరాదు.

తెడ్దువుండగా చెయ్యి కాల్చుకొన్నట్టు.

తెలివి తక్కువ, ఆకరి 'ఎక్కువ.

తెలివిలేని పట్టుదల, కళ్ళెంలేని గుజ్జం వంటిది.

తెలిసినవాడెదురైతే మనిష్కి ఇకిలిస్తాడు, గుర్రం సకిలిస్తుంది.

తెలిసేవరకు బ్రహ్మవిద్య, తెలిస్తే కూసువిద్య

తెల్లనివన్సీ పాలూకావు - నల్లనివన్నీ నీళ్ళూకావు.

తేనె ఉన్నచోయే ఈగలుంటాయి.

చేరగా వస్తుంది అంటే లెక్కకు మా తమ్ముడు ఒకడున్నాడు అన్నట్లు.

తేరగావచ్చిన పిండివంటకం ళు కష్టపడి గంజి తాగడం మంచిది.

తేలుకు పెత్తనమిస్తే తెల్లవార్లూ కుట్టిందట.

తేలు తేలండీ! అని అరిస్తే మొగవాళ్ళను పిలవ్వే అన్నాడుట. మీరు మగవాళ్ళు కాదా అని అడిగితే సమయానికి గుర్తుచేశావు కర్ర తెమ్మన్నాడట.

59

తొండముదిరి పూసరివిల్లి అయినట్టు. తొందరపడిచేస్తే తీరిగ్గా విచారించాల్సి వస్తుంది. తాడగిల్లి జోలపాడటం. తొందరపడ'కే సుందరవదనా! అని పెళ్ళాంతో సరసమాడటం. తొలకరిని చెరువునిండినొ, తొలి చూలిని కొడుకు పుట్టినా లాభం. తొలకరి వానలు మొలకలకు తల్లి. తొలిపెళ్ళాం తోటకూర, మలి పెళ్ళాం మామిడిపండు. తోక తొక్కిన పాములాగున లేచాడు. తోచీ తోచనమ్మ,; తోడికోడలు చెల్లెలి పెండ్లికి పోయిందట తౌడు తింటూ వయ్యారమూ! తౌడు తినేవానికి మీసాలెత్తేవాడు దండమయ్యా బాపనయ్యా! అంళఘే అది సరేగాని మీ తండ్రినాటి పాతబాకి యిచ్చిపోరాదూ - అన్నాడట దగ్గతూ పోతే శోంరి కూడ రేటు పెరుగుతుంది. దగ్గితే నిలువని ముక్కు, తుమ్మితే నిలుస్తుందా? దప్పిక గొన్నప దు బావి త్రవ్వినట్లు. దమ్మిడీ ఆదాయంలేదు, శ్షణం తీరికలేదు. దయలేని అత్తకు, దండ పెట్టేనా తప్పే, ఊరకున్నా తప్పే. జ న స. లో బల్ల దశకొద్దీ పురుషుడు, దొనంకొడ్డీ బిడ్డలు. 60

దానం చెయ్యని చెయ్యి, కాయలు కాయనిచెట్టు ఒకే.

దానమియ్యనివాడు ధన్యుండు కాడయా!

దానాలలో కెల్ల నిదానం (శ్రేష్టం.

దాన్ని నమ్ముకొని ధర్మవరంపోతే, అదిపోయి బుక్కవపట్టుణం చేరింందట.

దారినపోయే శనిని ఇంటికి తెచ్చుకాన్నట్టు.

దాసి ఇల్దాలగునా?ి వావు బలమగునా?

దాసిలాగా వనిచేయాలి రాణీలాగా అనుభవించాలి.

దాసి కొడుకయినా కాసులు గలవాడే రాజు.

దాసునితప్వ' దండంతో సరి.

దిక్కులేనివాడికి దేవుడే దిక్కు

దిగులుపడితే వెతలు తీరునా.

దిన దిన గండం నూరేండ్ల ఆయుస్సు.

దినమూ చళ్చేవాడికి రోజూ ఏడ్చేదెనరు.

దినము మంచిదని తెల్లవార్డూ దొంగిలించినట్టు.

దీవముండగానే ఇల్లు చక్క బెట్టుకోవాలి.

దీపావళికి దీపమంత చలి.

దుక్కికొద్డీ పసంట్క బుద్ది కొద్దీ సుఖము.

దుక్కి శేని చేను తాలింపులేని కూర.

దున్ననివానికి మడి ఎందుకు, వీలనివానికి పెళ్ళామెందుకు?

దున్నలా కష్టపడి, దొరలా తినవలెను.

దున్నపోతు ఈనిందంటే, దూడను గాటికి కష్టా అన్నాడుట.

చుష్టునికి దూరంగా ఉండమన్నారు.

దుఖాన్ని అణచుకో గలిగినవానికంటే సంతోషాన్ని అణచుకో గలిగినాడే ఘనుడు.

గై

దూకు దూకు మనేవాళ్ళేగాని దూకే నాకొడుకు ఒక్కడూ లేడు దూడకు లేకుండా, దుత్తకు లేకండా పోయింది. దూడ కుడిస్తేగొని అవు చేపదు, దూరపు కొండలు నునుప్పు. దూషించి వెడినవారూ లేరు భూష్వించి చెడనివారూ లేదు దెబ్బకు దయ్యం వెరుస్తుంది. దేవర చిత్తం; దౌసుడి భాగ్యం _ దేవుడు తలిస్తే దెబ్బలకు కొదువా? దేవుడు వరమిచ్చినా పూజారి వరమివ్వడు. చేవుడిచ్చునేగొని తినిపించునా! దొంగతనంచేసి భాగ్యవంతుడైతే ఎక్కువకాలం అనుభవించ లేడు దొంగ కెవ్పడూ దొంగ బుద్దే, దొంగను వస్టేందుకు దొంగే కావాలి. దొరలు యిచ్చిన పాలుకన్నా ధరణి యిచ్చిన పాలు మేలు. దొరికిన సొమ్ముకు దొంగ అవుతాడా? దొంగను తేలు కుట్టినట్టు. దొంగలూ దొంగలూ కలిసి ఊళ్ళు వంచుకున్నట్టు. దొంగకు భయం, వేశ్యకు సిగ్గు పనికిరావు. దొంగ చేతికి తాళమిచ్చినట్టు. దొంగల సొమ్ము పోలీసుల/దొరల పాలు. దొంగలువడిన ఆరు నెలలకు కుక్కలు మొరిగినట్టు. దొరలచిత్తం, చెట్టనీడ నిలకడ లేనివి. దొరికితే దొంగ, దొరకకపోతే దొర, దోచుకుపోయినాడు దొర్క దొరికినవాడు దొంగ. 62

ధనపతి సఖుడైనా శివుడు భిక్షమెత్తవలసి వచ్చింది. ధనం మౌట్టాడుతుంటే సత్యం మౌనం వహిస్తుంది. ధనానికి దాపరికం, సేద్యానికి వెల్లడి అవసరం. ధర తక్కున బంగారానికి తళుకు లెక్కువ. ధర్మానికిటోతే, కర్మం చుట్టుకొన్నదట, ధార లేని తిండి దయ్యపు తిండే. ధీరుడయినా కావాలి, దీనుడయినా కావాలి. ధూపం వేస్తే పాపం పోతుందట. ధైర్యంలేని రాజు - యోచనలేని మంత్రి, నంగనాచి చీర నడివీధిలో వూడిందట. నందిని వంది, పందిని నంది చేయగలిగినవాడు. నక్క ఎక్కడ? నాగలోక మెక్కడ. నక్కతోక తొక్కి వచ్చినాడు (అదృష్టమనుట) నక్క వినయాలు, కొంగ జపాలు నక్కలు బొక్కలు వెదకున్‌, టక్కరి నా లంజకొడుకు బొక్కలే వెతుకున్‌.

నఫ్టేట ముంచేవాడు. నడమండత్రపు సిరికి నెత్తిమీద కండ్లు నడమంత్రపు సిరి నరాలమీది కురుప్పు,

63

నడిస్తే ఊరంతా మిత్రులు, పడుకుంటే చావకూడ శత్రువు.

నడుము మునిగేదాకానే చలి-నలుగురు నినేదాకానే సెగ్లు

నన్నుకొడితే కొట్టావుగాని, నా పెళ్ళాన్ని కొట్టు చూస్తాం అన్నాడట. పెళ్ళాన్ని కూడ కొట్టాక ఇక సరిపోయిందిపో, అన్నాడట.

నన్ను ముట్టుకోకు నామాలకాకి.

నపుంసకుని చేతికి రంభ దొరికినట్లు.

నమ్మకబాధ వజేకన్నా, నమ్మి మోసపోతే అనుభవ మైనా దక్కుతుంది.

నమిలేవాడికన్న మించవాడే ఘనుడు.

నమ్మించి గొంతుకోసినట్టు.

నయము నస్ట్రకారి, భయము భాగ్యకారి.

నయాన పాలు తాగరు, భయాన విషమెనా తాగుతారు.

నయానకాని వని భయాన అవుతుంది. గా

నరాలు లేని నాలుక నానా విధాల పలుకుతుంది.

నలుగురితోపొటు నారాయణ, కులముతోపాటు గోవిందా.

నలుగురు నడీచిందే బాట పలువురు పలికిందే మాటు.

నలుగురు నడిచే దారితో గడ్డి మొలవదు.

నలువు నాతుగు వంకరలు తెలువుతుంది ఎరువు ఏడు వంకలు దొస్తుంది. (వంటి చాయ)

నలువ నారాయణుడు మెచ్చు.

నల్లబాపడు నాగుకంటే విషం.

నల్లకోడివైసా తెల్లగుడ్డే,

నల్లి బావనయ్యను ఎర్ర మౌాదిగను నమ్మరాదు.

నల్లరేగడిలో చళ్లినా తెల్ల జొన్నలే వండేది.

నవరత్నము లెన్నివున్నా నారీరత్నము వున్నవ్వుడే రంజుగా వుండేది

గక

నవాబుపొట్టు, తమలపాకుల కట్టు తడుపుతూ వుండాలి. నవ్వితేవూడే ముక్కు తుమ్మితే వుంటుందా? నవ్వు నాలుగు రకాల చేటు. నష్ట్రపడినా భ్రష్ట్రుకారాదు. నాం బడా దర్శన్‌ థోడా: నాకింత గంజిపోస్తావా నీకు ఆకలి కాకుండా నుందిస్తానన్నాతట. నాకు ఆయుష్యనుస్తు, నాకు ఆరోగ్యమస్తు అని తనకు తానే దీవించు కొన్నట్టు. నాకే లేక నాకుతుంళే నీకు నైవేద్యమా. నాగలి మంచిది కాకపోతే ఎడ్జేంచేస్తాయి. నాచేతి మాత్ర వైకుంర యాత్ర అన్నాడట పాస్తవాసి లేని వైద్యుము. నాతిబలం నాలుక పైన. నా నోట్లో నీవేలు పెట్టునీ కంట్లో నావేలు పెడతా. నా పాతివ్రత్యం నా మొదటి మొగుడుకే తెలుసు. నాయనకు 'పెండ్డి సంబరం అమ్మకు సవితి సంకటం. నాయనమ్మ ఏం చేస్తుంది అంటే వులకపోసి ఎత్తుకుంచోంది అన్నట్టు. నొరు పోసినవాడు నీరు పొయ్యక నూనడు. నాలుక వున్నవాడు నాలుగు దిక్కులు తిరుగగలడు. నాలుక తేనె మనసు విషం. నాలుకలోనే ఉన్నాయి లాభ నష్టాలు. నాళ్లలో కెల్లా చిన్ననాడే మేలు. నావి నారెడ్డివి కలిసి నూటొక్కొా ఎద్దు అన్నట్టు (ఇతనిది ఒకళే) నావేలు వుచ్చుకుని నా కన్నే పొడిచినావా? నిండా మునిగినవానికి, చలేమి గాలేమి. 65

నిండుకుండ తొణకదు. నిండుబండికి పాత చాటకూడా బరువే. నిజం చెపితే వున్న వూరుకూడా మెచ్చదు. నిజమాడితే నిష్టూరం. నిజం చెప్పేది వసిబిడ్డలు, తప్ప తాగినవాళ్ళు. నిజం దేవుడెరుగు, నీరు వల్లమెరుగు నిజం నిలకడమీద తెలుస్తుంది. నిజమైన రంకులాడికి నిష్టలు మెండు. నిత్యకల్యాణం వచ్చతోరణ మన్నట్టు, నిత్య దరిద్రుడు - నిశ్చింత పురుషుడు. నిద్ర చెడుతుందని నల్లి కుట్టుకుండునా. నిద్రపోయినవాళణ్ణే లేవవచ్చు. కాని మేలుకున్నవాణ్ణి ఎవరు లేవగలరు. నిద్ర సుఖమెరగదు, ఆకలి రుచెరగదు. నిద్రపోయినవాడి కాళ్ళకు మొక్కినట్టు. నిష 1కు చెదలంటునా. వివ్వుకు నెయ్యి తోడయినట్టు. నిప్పు తొక్కిన కోతివలె. నిష్పులేనిదే పాగరాదు. నివ్వున చెదలంటునే, నిష్పంటుకని గడ్డం కాలుతుం'ళే నిప్పిస్తావా సిగరెట్టుకు అన్నాడట. నిమ్మకు నీరెత్తినట్లు. నిర్భాగ్యునికి నిద్ర అభాగ్యునికి ఆకలి ఎక్కువ. నివురు గప్పిన నివ్వ నీ ఎడం చెయ్యితీయినా వుర్రచేయ్యి "పెడతా అన్నట్టు. నీ కత్తికి రెండు పక్కలా వదును. 66

నీకు ఓపిక వృండాలికాని నేను కనలేకపోతానా అన్నదట,

నీకు సిగ్గులేదు నాకు ఎన్గులేదు, ఎప్పటిమూదిరే వచ్చిపోతుండు అన్నదట.

నీ కులానికి నా సాడు అంటే తలా గరిటెడు

నీకూ నాకూ సావుందిగాని నీతికి న్యాయానికి సావులేదు.

నీ చంకనేమిటోయ్‌ అంటే నాచంక నాకథయ్య (చంకన - ఆకు) అన్నాడట.

నీటిలో జాడలు వెతికినట్టు

నీటిలో పుట్టిన నివ్వ” నీటిలోనే కరగాలి.

నీపవ నా పొట్టు కలిపి వూదుకు తిందాం అన్నట్టు.

నీ బిక్షాని కొకదండం కానీ నీ కుక్కను కప్టైయ్‌ అన్నదట.

నీ ముక్కున చీమిడేమమ్మా -అంకే నీ చేతితోనే కోస్తా తుడిచి పొమ్మన్నదట,

నీరుండేదాకానే మీను (చేవ) మిట్టిపడేది.

నీళ్ళలో గేదెనుబెట్టి బేరం ఆడినట్టు.

నీవు నేర్పిన విద్యయే నీరజాక్షా.

నీవు పొడినదానికి నేను విన్నదానికి సరిపోయింది. తలూపిన దానికి తంబూర పెట్టుకో.

నీ సాకు చట్టుబండలుగాను నాలుగు బేకులు బేకు అన్నాడట.

నీవు పెట్టకపోయినా పెట్టే యిల్లు చూపు.

నువ్వుకు నూరు రోగాలు.

నూనెలేని వత్తి ఎగదోస్తేనేం, దిగదో స్తేనేం.

నూరు కల్లలాడైనా ఒక యిల్టు నిల్పమన్నారు.

నూరు తిట్టినా ఒక గుమ్మడికాయ ముక్కయిస్తే సరి.

67

నూరు నోములూ ఒక రంకుతో సరి. నెత్తిన నోరుంటేనే పెత్తనం సాగుతోంది. నెమలి కంటినీకు వేటగానికి ముద్దా! నెమలిని చ్తూచి నక్క నాట్యమాడినట్టు. నెయ్యానికైనా కయ్యానికైనా సమత వుండాలి. నెల తక్కువ అయినా రాజు ఇంట వుట్టమన్నట్టు. నేటి బిడ్డే రేపటి తండ్రి, నేటి విత్తే రేపటి చెట్టు. వేతగాడికేలరా కోతి పిల్ల వేనూ ఒక్కపొద్దే నా మగడూ ఒక్కపాొద్దే, పిండి బియ్యం లేక పిల్లలూ ఒక్క పొద్దే, నేను లేకపోతే ఎవర్ని పెండ్లాడుదు వంకే నీ అబ్బలాంచోడు యింకోడు వుట్టి వుంటాడన్నదట, నేను మందు తింటా నీవు పత్యముండు అన్నట్టు, నొప్పించక తానొవ్వక తప్పించుకు తిరుగువాడె ధన్యుడు. నొసటి రాత వెరిపేదెవరు? నోటికి చేతికి ఎంగిలిలేదు. నోటితో చక్కెర కడుపులో కత్తెర. నోట్లో నువ్వుగింజి నానదు. నోరు మాట్లాడుతుంటే నొసలు వెక్కిరించినట్టు. నోఠు వృన్నవాడిదే రాజ్యం. గా నోరువుంచే పోరు గెలుస్తుంది. నోరు మంచిదైతే వూరు మంచిదవుతుంది. 68

పంచ పొండవులం'కు నాకు తెలియదా? మంచపు కోళ్ళవలె ముగ్గురు అని రెండు వేళ్ళు చూసించాడట. పంచమినాడు వల్లకి ఎక్కనూలేదు, అస్టమినాడు జోలి వట్టనూ లేదు

వంచకేలరా వత్తిధరం

వంటకు పెంట, వంటకు మంటు.

పండిత వుత్రుడు పరమ శుంర

పండిన దినమే వండుగ.

పండినా ఎండినా పని తప్పదు.

వండుగునాడు కూడ పాత చీరేనా?/మొగుడేనా?

వంద్దు చెట్టుకు భారమూ?

పంద్దూడగొట్టుకోను ఏ రాడ్బ్టైతేనేమి?

పంది ఎంత బలిసినా నంది కాదు.

వందికేమి తెలుసురా వన్నీరు వాసన?

పందిగా పదేండ్లు బళికేకన్నా, నందిగా నాలుగేండ్డు బతికేదిమేలు.

వంది పొత అప్పులు తీరుస్తుంది, కోడి కొత్త అవ్వలు తీరుస్తుంది.

వంది బురద మెచ్చుూ-వన్నీరు మెచ్చునా?

వందిని నంది నందిని వంది చేసేవాడు.

పకపక నవ్వేవాడు, గబగబ అరచేవాడు కపటమెలుగరు.

వక్కలో బల్లెము.

పగ కలిగి బ్రతకడం, పొమున్న ఇంట్లో బ్రతకడం ఒకే

పగటి మాటలు పనికి చేటు, రాత్రి మాటలు నిద్రకు చేటు. 69

పగటిపూట పక్కలు చూసి మాట్టాడు, రాత్రిపూట అవిచూసి మాట్టాడకు, పగలు చెయ్యూపితే రానిది, రాత్రి కన్ను గీటితే వస్తుందా? పగలునిద్ర పనికీ చేటు, రాత్రి వాగారణ ఒంటికి చేటు. వగవాళ్లి పంచాంగమడిగితే, మధ్యాహ్నానికి మరణమన్నాడట. వచ్చగడ్డి వేస్తే భగ్గుమని చుండుతుంది వాంద్దరి మధ్య వగవారికైనా ఆడపెల్లలు వద్దు వచ్చకొమెర్లవాడికి లోకమంతా వచ్చగనే కనబడుతుంది వచ్చి కంకులే దాసప్పా అంజు రాలిన మాత్రమే గోవిందా అన్నాడట వచ్చి వెలక్కాయ గొంతులో పడ్డట్టు, పట్టపగలు చుక్కలు పొడిపిస్తాడు. పట్తినదల్లా బంగారం, ముట్లినదల్లా ముత్యం. న్‌! వా ళు ఛి వట్టు పట్టురాదు, వట్టి విడువరాదు. పట్టుకురా నా మహిమ చూపిస్తాను అన్నాడట. వడతులకు బుద్ది 'పెడతల నుండు. పడ్డవారెష డూ చెడ్డవారు కారు. పడిశము పది రోగాల పెట్టు. వతి భక్తి చూపిస్తాను - మగడా చెప లులే, నిష్వులు తొక్కుతాను అన్నదట. పత్తిగింజలు తింటావా? బసవన్నా అంటే ఆహా అన్నాడట. పదమొక బానిస, రాగమొక రంభ. పదిమందిలో పడ్డ పొము చావదు. పదిమంది నడిచిందే బాట. వదిరాళ్ళు వేస్తే ఒక్క రార్టైనా తగలదా? ప. వదుగురాడు నూట పాడియ్డై. ధర చెల్లు, ఒక్కడాడుమాట ఎక్కదెందు. 70

వనికి వరారు, తిండికి పాొషారు.

పని చేయనివానికి (వగల్భా లెక్కువ.

వని చెయ్యనివాడు ఇంటికి దొంగ, పన్ను యివ్వని వాడు దివాణాకు

దొంగ.

వని దొంగకు పిల్ల ఒక వంక,

వనిలేని మంగలి పిల్లి తల గొరిగినాడట.

వప్పు కూటికి వది మైళ్ళయినా వెళ్ళమన్నారు.

వవ చారు అడుగుది - పరమాన్నం 'ప్రిపైది రుచి.

వప్ప్రులు పెట్టి పోరు మాన్నినట్లు.

వవ్వలేని పెళ్ళి, ఉప్పులేని కూర.

వవ్వులేని కూడు పొడుకూడు, కూరలేని తిండి కుక్క తిండి,

ధార లేని తిండి దయ్యపు తిండి.

వరకాంతలెంద రైనను, కులకొంతకు సాటిరారు' గువ్వలచన్నా:

పరుగెత్తి పాలు తాగడంకన్నా కూచొని గంజి తాగడం మంచిది.

వరు గెత్తేవాళ్లీ చూస్తే తధిమేవాడికి లోకువ.

వరువిచ్చి పరువు తెచ్చుకో

వరుల సొమ్ము పాపిష్టి సొమ్ము.

వలుకులేమో పంచదార, నిలువెల్దా బొంకులవుట్టు

వల్లము దున్నినవాడు పల్లకి ఎక్కుతాడు.

పశువు వచ్చినవేళ, వడుచు వచ్చిన వేళ.

వశువు లేనిదే పెంటలేదు, పెంటలేనిదే పంటలేదు.

పసిపిల్లలు, (తాగుబోతులు నిజం చెబుతారు.

పాండవులు సంపాదన కౌరవుల తద్దినాలకు సరి.

పాకీదానితో సరసంకంశ్షే, అత్తరు సొపాబుతో కలహం మేలు,

పాచి పండ్లవాడు తెచ్చి పెడితే బంగారు వండ్లవాడు తినేశాడట, గా

పాచి మొహంతో తించే పర్వతమెక్కినంత ఫలితం. పాడగా పాడగా పాట, మూల్లగా మూల్లగా రోగం. పాడిందే పాడరా పాచివండ్ల దాసరి. పొడి పశువునూ, పసిబిడ్డనూ ఒకటిగా చూడాలి. పాడి పశువు, పసిబిడ్డ ఒక్కటే. పొత ఒక రోత, కొత్త ఒక వింత. పొత మంగలి, క్రొత్త చాకలి ఎపుడూ మంచిది. పాదుషా కూతురైనా పెండ్లి కొడుక్కి 'పెండ్డామే. పొనకంలో పుడకపలె. పానకంలో పుల్ల. పానవాయువును అణిచి పెడితే అవృరింత ఆగునా, పాపమని పాతచీర యిస్తే గోడచాటుకు పోయి మూర వేసిందట. పాముతో చెలిమి, రాజుతో చెలిమి ఒక్క. పామును చావనివ్వడు, కజ్టను విరగనివ్వడు. పాల కోసం పొదుగు కోసినటు. న్‌్‌ పొల పొంగు పడుచు పొంగు. పాలు తాగి రొమ్ము గుదినట్తు. హాసు! పాలుపోసి పెంచినా పాము కరవక మానదు. పిండికొద్దీ ర్ట, తిండి కొద్దీ వసరం, పెంటకొద్దీ పంట. పిండి పిండి కొన్నవాడి వద్ద రొస్టై గొన్నట్టు. పిచ్చివాడి చేతిల్తో రాయిలాగ తగిల్తే తగుల్తుంది, తప్పితే తప్పుతుంది. పిచ్చుకమీద బ్రవ్మా,స్త్ర,ం. పెట్టు కొంచెం, కూత ఘనం. పిడుగుకు, బియ్యానికి ఒకకే మంత్రమా? పిలవని పేరంటము చెప్పని వక్కపాొద్దు లా 72

పిల్ల పిర్ర గిల్లి వుయ్యాల వూపేవాడు. పిల్లకాకి కేమి తెలుసు వడిశెలు/వుండేలు దెబ్బ. పిల్ల చచ్చినా పురిటి కంపు పోలేదు. పిల్లలున్నవాడికి, పనులున్నవాడికి సిస్గండరాదు. ళా న్‌. పిల్లలులేనిది ఇట్లకాదు, పిట్టలు లేనిది తోవుకాదు. పిల్లవాడని వక్కలో వేసుకొంళే, రాత్రంతా నిద్ర చెడగొట్టాడుట. పిల్లలు లేని ఇల్లు ఇల్టూకాదు, పిట్టలు లేని తోట తోటా కాదు. పిల్దా!. పిల్హా! పెట్టునిస్తావా?. అని ఓ రసికుడడిగితే, నీక్సు అమ్మనయ్యా అన్నదట భి నెల్లూరు నెరదాణ. పిల్లి కళ్ళు మూసుకుని పాలు తాగుతూ నన్నెవరు చూడలేదని అనుకుంటుందట, పిల్లికి ఎలుక సాక్షి చ ఖీ వావ పిల్లికి కూడ భిక్షం పెట్టుదు. పెల్లికి వెలగాటం, ఎలుకకు ప్రాణసంకటం. పిల్లిని చంకలో పెట్టుకొని పెళ్ళికి వెళ్ళినట్టు. పిల్లి శాపొలకు ఉట్టు తెగుతాయా: పిఅ గిల్లి జోలపొడినట్లు' ఈ ధా క! వుండుకు వుల్ల మొగుడు. వుండుమీద కారం చల్లినట్టు. పుండుమీద కారంచల్లి విసనకర్రతో విసరినట్టు. పుచ్చకాయల/గుమ్మడికాయల దొంగా అంటే, భుజాలు తడుము కున్నట్టు. వుచ్చుకున్నవ్పడు వుత్రుడు పుట్టినంత సంతోషం, ఇచ్చేటవ్వచు ఇంటాయన పోయినంత దుఃఖము. వుట్టునివాడు, గిట్టునివాడు పుణ్యాత్ముడు. 73

వుట్టుకతోవచ్చిన బుద్ది పుడకలతోగాని పోదు.

వుట్టుకకో గుణము, వుర్రీకో బుద్ది

వుట్టుచాయేగాని పెట్టుచాయ వచ్చునా.

వుట్టినవాడు గిట్టుకపోడు.

వుడుతూ వుత్రులు, పెరుగుతూ శ్రులు.

వుడుతూ సోదరులు, పెరుగుతూ దాయాదులు.

వుణ్యం కాద్ది పురుషుడు, దానంకొద్దీ బిడ్డ.

వుణ్యానికి పోతే పావమెదురు వచ్చిందట.

వుదుచ్చేరిలో వీధులు సక్రమమేగాని, బుద్దులు వక్రం.

పుబ్బలో చల్లేదానికం'కే దిబ్బలో చల్లేది మేలు.

వుబ్బలో వుట్టి, మలో మాడినట్టు.

వురిటిలోనే సంధి కాట్టినట్టు.

పురుషులందు పుణ్యపురుషులు వేరయా.

వుల్లయ్య 'వేమారం వెళ్ళివచ్చినట్టు,

వురికడుపున మేక పుడుతుందా?

వులి గోకటమూ, ఆయ్య బతకటమునాఃి

పులికి వుట్టింది పిల్లిగా మారుతుందా?

పులి దాక్కోవడం పైకి దూకడానికే,

పువ్వు విరిసి చెడింది, నోరు తెరిచి చెడింది.

పువ్వు లమ్మినచోకే కష్టెలమ్ముట.

పుస్తకాలు లేవి ఇల్లు కిటికీలు లేని గదివంటేది.

వూచివ వువ్వులన్నీ వూజకు నోచుకోవు.

పూజకన్నా బుద్ధీ మాటకన్నా మనసు ప్రధానం. 74

వూజ, పురస్కారాలు లేక ఇలా వున్నాను కాని, నైవేద్యం పెట్టు నా మహిమ చూపిస్తాను అన్నాడటు, కా ల

పూజకొద్దీ పురుషుడు, పుణ్యంకొద్దీ పుత్రుడు.

పూడ్చుకోనంత గొయ్యి, తీర్చుకోనంత అవ్వూాచేయరాదు.

వూబోడి అంటే ఎవర్రా బోడి? నీ అమ్మబోడి, నీ అక్కబోడి, అన్నదట.

పూవు పుట్టుగానె పరిమళించినట్టు.

'పెట్టుక పోయినా పెస్టే ఇల్లు చూపమన్నారు.

'పెట్టనమ్మ ఎలాగు పెట్టదు. పెట్టముండ కేమొచ్చింది - పెద్ద రోగం.

పెట్టినదంతా 'పైరుకాదు, కడువులన్నీ కాన్నులుకావు.

"పెదవిపై మందహాసం, ఎదలో -చంద్రహాసం.

పెద్దయింటి రంకు, పెద్దచెరువు కంపు తెలియవు.

'పెద్దలనన్నమాట పెన్నిది మూట,

"పెద్దల సుద్దులు, పెరుగన్నం ముద్దలు.

'పెద్దయింటి బిడ్డ అయినా కావాలి. పెద్దచెరువు నీరయినా కావాలి.

'పెనంకేమి తెలుసు 'వెసరట్టు రుచి.

"పెనములోనుంచి పొయ్యిలో వడ్డట్లు

'పెయ్యను కాపొడమని పెద్దపులికి అవ్పచెప్పినట్టు,

పెరటిచెట్టు మందుకు రాదు.

పెళ్ళాం పిల్లలు అడుక్కుతింటుంకే వుంచుకున్నదానికి పిల్లలు లేరని రామేశ్వరం పోయాడట.

న ళ

పెళ్ళికి వెళుతూ పిల్లిని చంకన బెట్టుకు వెళ్ళినట్టు.

'పెళ్ళాము బెల్లము, తల్లి విషము.

పెళ్ళినాటి భోజనము రోజూ రమ్మంళే వస్తుందా?

'పేవీకి పెదబాబు.

75

-పేదరికంలో చూడాలి పెళ్ళాం గొప్పదనం. శీదవాడికోవం పెదవికి చేటు. -పీదదాడి పెళ్ళాం వాడకెల్లా వదిన -పేరుగొప్ప, ఊరుదిబ్బ. “పిన పటారం, లోన ళొటారం. పెసా! 'పైపా! ఏంజేస్తావంపే ప్రాణంవంటి మిత్రుణ్ణి వగచేస్తానం దటు. "పెసామే పరమాత్మా స్హై పాగడ్తకు పొంగిపోరాదు, తెగడ్తకు తరిగిపోరాదు. పొట్టోట్టే, పొడుగు లొడుగు. పొట్టివానికి వుస్టైడు బుద్దులు. | పొట్టి మిరపకాయ కారం జాస్తి పొట్టివానికి బుద్దులు జాస్తే. పొత్తుల మగడు పుచ్చి చచ్చె. పాదుగుకోసి పాలు తాగివట్టు, పొద్దుపాడుపున వచ్చిన వాన పొద్దుగూకి వచ్చిన చుట్టం పోరు. పొద్దుపోదు నిద్దర రాదు కధన్నా చెప్పవే కామాక్షీ అని అడిగాడట. పొరుగింటి కలహం వినవేడుక. పారుగూరి చాకిరి, పారుగూ8 వ్యవసాయం తనను తినేవేకొని, తాను తినేవికావు. పొమ్మవనలేక పాగబెట్టినట్టు. పొయ్యి అరిస్తే బంధువులరాక - కుక్క అరిస్తే కరువు రాక. పోకిరికి పోలీస్కు చడువురానివాడికి సర్వే. పోయిన కంటికి మందు వేయబోతే, ఉన్న కన్ను ఊడిందట. పోరాటంళేవి ఆరాటం వనికిరాదు. 76

పోరాని చోట్లకు పోతే, రాకూడని నిందలు వస్తాయి.

పోరు నష్టం, పొందు లాభం.

పౌరోహిత్యం పొడిబ్యరె.

వ్రత్తికి వదిచాళ్ళు, జొన్నకు ఏడంచాళ్లు.

ప్రదక్షిణలు చేస్తే బిడ్డలు పుడుతారంటే, చుట్టు చుట్టుకు కడువు చూచుకొనేదట.

వయాణాలవారి హడావిడికంకు, పెప్టైలు మోసేవారి హడావుడి ఎక్కువ.

(ప్రవర్తనే పరవతి

ప్రసాదం వట్టుదాసప్పా అంటే - ఏ చేని గింజలివి అని అడిగాడట. చ్‌ జ్‌ ఎన్‌ జ

ప్రాక్టీసు లేని ప్లీడరు దేశ్ల సేవ చేస్తున్నానన్నట్లు.

'ప్రాణంపోయినా మానం దక్కించుకోవలె,

ప్రాయంలో పంది పిల్లకూడ బాగుంటుంది.

'ప్రాయాన "పెట్టిన వంట, [ప్రాయాన కన్నకొడుకు

ప్రీతితో పెట్టింది పిడికెడైనా చాలు.

ప్రీతిలేనికూడు పెండాకూటితో సమానం,

ఎద్ర్‌

(శ్రమ గుడ్డిది.

ఫకీరువాణ్ణీతెచ్చి పరుపులో కూర్చుండబెడితే మాటి మూటికీ నుసీదు లోనికి పోయాడట.

ఫలానికి తగిన బీజము, నేలకు తగిననీరు.

బంగారం కొద్దీ సింగారం.

బంగారముంకే సింగారానికేమి తక్కువ.

77

బంగు తిన్న కోతివలె. బండెడు ధనమిచ్చినా బావమరిది లేని చుట్టరికం బాగుండదు. బందరు బడొయి, గుంటూరు లడాయి. బజొరున పోయేవాడిని అబ్బా: అంకే ఎనరికి వుట్టావురా కొడకా అన్నట్లు. దిట్ట అప్పు పొట్ట అవ ఎ” ఎక్కువకాలం నిలవదు. బట్టిలిప్పి నీళ్ళు పోసుకుంటూ, బావగారు వచ్చారని నిటారున నిల్చుందట. బడాయి బారెడు, పొాగచుట్ట మూరెడు బడాయి బావగారా అంపే ఏమే మెల్లకన్ను మరదలా అన్నాడట. బడిలేని చదువు, వెంబడి లేని సేద్యము కూడదు. బడేసాయిబు గడ్డం బారెజైతేనేమి? మూరెడ్జెతేనేమి? బతికివుంచు బలుసాకు తిని (బ్రతకవచ్చు. బతికి పట్నం చూడాలి, చచ్చి స్వర్గం చూడాలి. బయట ప్పులి, ఇంట్లో పిల్లి, బఆఅక సేద్యం - తురక నేస్తం. బ్యరె చస్తే పాడి బయటపడుతుంది. బ(రెను కొనేటప్పుడు వెయ్యి/పాల ధర అడక్కు. బలం వుడిగినా, పంత ముడగదు. బలవంతుడికి గడ్డిపరక్రా ఆయుధమే. బలవంతమైన సర్పము చరివీములచేత చిక్క చచ్చినట్లు బౌగువడదామనిపోతే, బండ చ్రాక్రింి తగులుకొన్నటు బావనసేద, జె ౨న ఎద్భం బ్రతకటానికికాదు, బ్రతికించటానికీ కాదు బావన వ్యవసాయం/ప్పేద్యం బళా బత్తె వ కాసుల చేటు, గం బత్తెపు చేటు, కాపులచదువు 78

బాబుకు లేక బ్యరెతో ఏడుస్తుంటే కొడుకువచ్చి నాపెళ్ళిమూకేంటి అన్నాడుట.

బారు బంగాళాఖాతం, కొంప దివాళాఖాయం.

బాల పొంగు - పాల పొంగు.

బాల వాక్కు బ్రహ్మ వాక్కు.

బాలల తుమ్ము, బాలింత తుమ్ము మంచివి.

బాలల దీవెనలు బ్రహ్మ దీవెనలు

బాలానొం రోదనం బలం

బావనురిది కంమె మించిన బంధువు లేడు.

బావమరిది బ్రతుక గోరును, దాయాది చావుగోరును.

బావలేని కోడలు బహు భాగ్యశాలి, మరిది లేని కోడలు మరీ మంచిది.

బావా! అని చూడబోళే, రావా? అని కొంగు వట్టుకున్నాడట:;

బావిలోతు చూడగలంగాని, మనిష్ని/-చమగువ మనసు లోతు చూడగళమా? -

చిచ్చానికి పోయినా బిగువు తప్పలేదు, దుష్పటి పోయినా వల్లె వాటు తప్పలేదు.

బిడ్డ ఫుట్టకముందే పేరు పెట్టకు.

బిడ్డలను కన్నమ్మ భిక్షం పెట్టినమ్ము చెడరు.

బియ్యం దంచినమ్మకు బౌక్కిందే కూలి,

భుడ్దినుంతురాలు జుట్టు భుజాలు దాటదట,

బుద్దిచెడిన రాజుకి మతిచెడిన మంత్రి.

బుద్ది సెప్పువాడు గుదితేనేమయా: య్‌ యలు

బుద్ది భూము లేలాలంటే కర్మ గాడిదలను కాస్తానంటుంది.

బుద్ది భూములేలుళుంటే అదృష్టం అడుక్క తింటున్నది.

బురద మెచ్చే వంది, వన్నీరు మెచ్చునా!

79

బురద గుంటలో వందివలె బలుపుతీరినగొని వలపు తీరదు. బూడిదలోపోసిన వన్నీరువలె. బెల్లమున్న చోటే ఈగలు ముసిరేది. బొంకనేర్చి రంకు నేర్వాలి బొండుమళ్లైలు బోడిముండకెందుకు? బోడితలకు బొండు మళ్లెలు ముడిచినట్టు (బ్రతకటానికి తినాలిగాని తినటానికి (బ్రతుకరాదు (బతికి బావగారిని, చెడి "స్నేహితుని చేరాలి. (్రతికితే వైద్యుడు బ్రతుకుతాడు, చస్తే బ్రాహ్మడు బ్రతుకుతాడు. (బ్రతుకు లెన్నాళ్ళు, భాగ్యాలెన్నాళ్ళు బ్రహ్మచారీ శతమర్కటః (బ్రవ్మాచారి ముదిరినా, బెండకాయ ముదిరినా పనికిరాదు (బ్రహ్మకైనా పుట్టు రిమ్మ తెగులు (బ్రహ్మళతలిస్తే ఆయుస్సుకు కొదువా? మొగుడు/రాజుతలిస్తే దెబ్బలకు కొదువా? (బ్రాహ్మణుని చెయ్యి, ఏనుగు తొండమూ వూరకుండవృ. భంగి తాగేవానికి హంగు గౌళ్ళు పదిమంది. భక్తి కలుగుకూడ్చు వ స్టైడైనను చాలు. "భక్తి వచ్చినా, వగవచ్చినా పట్టులేరు, భాగ్యవంతుడికి వుంవుడుక్షత్తె కావడంకన్నా పేదవాడికి భార్య కావడం మేలు, భజన చేయువాడు భక్తుండు కాడయా, భరణిలో బండలు పగులును రోహిజ్తిల్రో రాళ్ళు పగులును. భర్త బడాయి భార్య మీదనే 80

భిక్షాధికారి అయినా కావార్కి టక్షాధికారి అయినా కావాలి. భోగంచాని తల్లి చస్తే అందరూ పరామర్శించే వాళ్ళే, కాని థోగందే చస్తే వొంగి చూచే వాళ్ళుండరు. భోగం వలవూ, బొగ్గు తెలుపూ లేదు. భోజనానికి ముందు, స్నానానికి వెనుక వుండాలి. భోజునినంటి రాజు వృంళే, కాళిదాసు వంటి కవి వుండనే వుంటాడు మంగలి పాత, చాకలి కొత్త, మంగలి గొరిగి నేర్చుకుంకు, వైద్యుడు చంపి నేర్చు కుంటాడు మంచం'ప్పై ముసుగులు మనసులో విసుగులు మంచంమీద ఉన్నంత 'సేవు మగడు, కిందకు దిగితే యముడు, మంచమున్నంతవరకే కాళ్ళు చాచుకోవాలి. చుంచమెక్కి వరుసలడెగినట్టు. మంచికిపోతే చెడ్డ ఎదురయినట్టు. నుదిచి కొంచమైనా చాలు, విత్తనం చిన్నదైనా చాలు. మంచిగావుం చు. నేను చేశాననుక్కో మంచిగా లేకుంటే మావాడు చేశాడనుకో. మంచి మూటలచేత మన్ననలు పొందవచ్చు. మంచినీటిని కన్న చల్లినీ ఎంచడం నేరం. నుంలినాడు మంచివొడంచు మంచమంతా పొడుచేశాడట. మంత్రజలము కంటే మంగలి జలం మెచ్చు. త్‌

మంత్రాలకు మామిడికాయలు/చింతకాయలు రాలునా? మంత్రసానితనము ఒప్పుకున్న తర్వాత బిడ్డయినా పట్టాలి గడ్డయినా వట్చాలి. మంత్రసాని ముందర మర్మం దాచినట్టు. మంతత్రసానితనానికి ఒప్పుకున్న తర్వాత ఏది వచ్చినా వట్చాలి. మందలింపు బెడిస్తే ముప్పు. మందికి చెప్పానుకాని మనకు చెప్పానా. మంది ఎక్కువైతే మజ్జిగ పలచన మందుకు వధ్యం, మాటకు సత్యం. మందూలేదు, గుండదూలేదు తుపాకిపట్టుక కాల్చమన్నట్టు. మక్కాకుపోయినా టక్కరితనం మానలేదు. మక్కాకుపోయి కుక్క మలము తెచ్చినట్టు. మగడు విడిచిన ముండ, మబ్బు విడిచిన ఎండ. మగడుచచ్చి పెళ్ళాం వీడుస్తుంటు రంకు మొగుడు వచ్చి రమ్మని "సైగలు చేశాడుట. మగడులేని అత్రిల్లు, తల్లిలేని పుట్టిల్లు వల్లకాటితో సమానం. మగవాడు తిరుగక చెడును ఆడది తిరిగి చెడును. మగ్గం గుంతలో పౌముంది, మగాళ్ళుంకే పిలవ్వే అన్నాడట. మజ్జిగకు వచ్చి, బృ్మరెను బేరమాడినట్టు మజ్డిగకువచ్చి ముంత దాయడమెందుకు?. మజ్జిగకు గతిలేనివాడు "పెరుగుకు చీటి వంపాడట మడికిగట్టు మాటకు/ఇంటికి గుట్టు. మడిదున్ని మహారాజయినవోడు, చేనుదున్ని చెడినవాదూ లేడు. మతిలేనమ్మకు గతిలేని మగదు. మతిలేనిమాట- శ్రుతిలేనిపాట, 8౭

మద్దెలబోయి రోలుతో మొర బెట్టు కొన్నట్లు. మతిఎంతో గతి అంత. మన దీపమని ముద్దులాడితే మూతి కాలకుంటుందా? మన బంగారం మంచిదయితే కంసొలి ఏమి చేయగలడు” మనవడు నేర్చుకొన్నట్టు, అవ్వకు దురద తీరినట్టు. ఘనసులోని మర్మం ముఖమే వెల్లడించును. మనసులేని మనువువఠలె మనసుంటే నూర్గ్షముంటుంది మనసుకు నచ్చినవాడు మగడుగాని మంగళసూత్రం కట్టుగానే మగడుకాడు. మనసులోని అందం ముఖంలో తెలుస్తుంది. మనిషికాటుకు మందులేదు మనిషికొాకమాట పశువుకొకదెబ్బ మనిషికిగాక కష్టాలు మూనులకు వస్తాయా? మనిషికి మనిషి, చెట్టుకు వేరు అండ. మనిషికి మూశకే అలంకారం. మనిషికి వున్నది వుష్ట, పశువుకు తిన్నది పుస్టి మనిషీ మంచి చెడ్డలు తెలుసుకోవాలంటే అతనిని అధికార పీరంలో పెట్టాలి. మనిషీ మర్మం, మౌని చేవ బయటికి తెలియవు. మనుజుడొకటి తలంప దైనమొకటి తలంచు. మనువొకచోట మనసు ఇంకొకచోట. మనుషులు దూరంగా వుంటేఏం-మనసులు దగ్గరగా వుంఘేచాలు. మన్నుతిన్న పామునలె. మన్ను మిన్ను మెత్తనయితే మనుష్యులకు బ్రతుకు. న!

మనోరోగానికి మందులేదు మరులున్నవాడే మగడు. నురువంతోనే పరిమళం. మల్లిని చేయబోతే, ఎల్లి అయినట్టు. మసిపూసి మారేడుకాయను నేరేడుకాయ చేసినట్టు. మహారాజావారని మనవి చేసుకుంకే, మరి రెండు నడ్డ్తించమన్నాడట. మహావృక్షం (క్రింద మొక్కలు "పెరగవు. మహిళల్‌ నేర్వగరాని విద్యగలదే ముద్దార నేర్పించినన్‌. మాంసం తింటొమని, ఎముకలు మెడకు కట్టుకుంటామా? మొంసం తినేవాడుపోతే, బొమికలు తినేవాడు వస్తాడు. మాంసం మాంసాన్ని "పెంచుతుంది. మా ఆయనే ఉంటే మంగలాయన ఎందుకు” మా ఇంటాయనకే మగతనముంళే పారుగంటాయన ఫొందెందుకు” మౌ ఇంటి దీసం కదా అని ముద్దు పెట్టుకోవచ్చా? చూ ఇంటాయనకెంత మతిమరవంకేు నీళ్ళలోపడి ఈదను

మరచి పోయినాడు. మాటకన్నా ముందు ఏజ్చే మగవాణ్ణ నవ్వే ఆడదాన్నీ నమ్మరాదుట. మౌటకు ప్రాణము సత్యము, బోటికి ప్రాణము మానము, చీటికి

ప్రాణము వ్రాలు. మాటకు మూ ఇంటికి, కూటికి మీ ఇంటికి. మాటకు మళ్లి పనికి ఎల్లి, మౌొటలు చేతలు మా ఇంట, మునువటి భోజనము మీ ఇంట. మాటలు నేర్చినమ్మ ఏడ్చినా సొంపే. మాటలు వినని సంతానంవల్ల మచ్చ వస్తుంది కులానికి. మాటవెండి, మౌనం బంగారం,

వ!

మాట్టాడుతుంకే వచ్చేవి మాటలు గొరుగుతుంచే వచ్చేవి వెంట్రుకలు.

మాట్టాడేవానికి, వినేవానికి అర్హంకావిదే వేదాంతం.

మాణిక్యం పోయి మసిపొత దొర్లినట్టు..

మా తాతలు నేతులు తాగారు. మా మూతులు వాసన చూడండి.

మాద్వ్దాకవళమ్మా! అంటే మా ఇంటాయన నీకు కనిపించలేదా* అన్నదట.

మా దేవుని సత్యం మాకు తెలియదా?

మానంపోయిన తర్వాత ప్రాణమెందుకు?

మానవసేవే మాధవ సేవ.

మారుమొగుడు దాన్ని కట్టుకుంటే మొదటిరాత్రే మొదటి మొగుడి సోది మొదలెట్టిందట.

మాలదాన్ని ఎంకటమ్మా అంటే మరీ ఎగ నీళ్షిందట.

మౌసికానికి ఎక్కువ, తద్దినానికి తక్కువ.

మింగను మెళుకులేదు, మీసాలకు సంపెంగనూనె.

మిండగాడు డబ్బివ్వకపోతే మొగుడితో పోయినట్లనుకుంటాను పామ్మందట.

మిగిలిన సున్నాన్ని, మిగిలిన రాజును ఊరకే వదలరాదు.

మితంతప్పితే, అమృతమైనా విషమే.

మిన్ను విరిగి మీద పడ్డట్టు,

మీ ఇంట్లో తిని, మాయింట్లో చేయి కడుక్కోమన్నట్లు.

మీ ఇంటికి వస్తాను నాకేమి యిస్తావు, మా ఇంటికి వస్తే నాకేమి తెస్తొవు.

మీద మెరుగులు, లోన పురుగులు.

ముంజ ముదిదినా, లంజ ముదిరినా రుచి తక్కువ.

ముంజేతి కంకణానికి అద్దమెందుకు.

85

ముండ 'పెంచినకొదుక్సు, ముకుతాడులేని ఎద్దుతో సమానం. ముండ మొయవచ్చునుగాన్మి నింద మొయ్యరాదు. “ముండమోపి కాళ్ళకు మొక్కితే, నీవూ నావలెనే వర్హిల్లమని చీవించిందట. ముండూకాదు, ముత్తెదుపేకాదు. హ్‌. ముండ్లమీద పడ్డ బట్టు మెల్లిగా తీసుకోవాలి. ముందుకుపోతేగొయ్యి. వెనుకక్షక్టు పోతే నుయ్యి. ముందు వచ్చిన చెపులకంే, వెనుకవచ్చిన కొమ్ములువాడి. ముక్కు దాటితే మురిక్కి వాలుక దాటితే నరకం. ముక్కులో నీమిడోయ్‌: అంటే వీచేతితోనే కాస తీసివేయ మన్నాడుట, ా ముక్కు పట్టని ముత్యం, వెవుపట్టుని కమ్మ. ముక్కు చొచ్చినోట్జో ప్రవేశించినారు. ముక్కు వువ్నంతక్రాలం పడిశం వుంటుంది. సుఖ మాడు దీవమింటిక్తి కొరగాదు, రంకుబోతు పెండ్ధాము ముస్తంక త్ర టు విద్చుగొట్టు బిడ్డ చంకక్తు కోలో లెరిస్తే మూడులోక్రాలక్ర ప్రాకుతుంది. ముడ్డికిందిక్రి వీళ్ళువస్తు లేపకమానరు. ముడుష మ చ వెంక టేశ్వుర్సడిక కేకలు గోవిందుడికి. ట్రాఎన కుక్కమ్రూశ్ర నొక్షున్తు ౯ చంకనెక్కున్ను + చనువుచేసిన భార్య ముదూ మురిపెం మా స్‌ వంచు మృడ్డి దొడ్డి మీ వంతు. వట మన్నారు కోటు క ముప్పయి ఏండ్డ ఆడదీ మూ చి ంలో) మురిపెం తిరిపెం చేటు డ్డ మగవాడు ఒకటి. (బలి 1 ముసలిమెస్సట్స చీవం/ప్రాణం బీటు 86

ముల్గుతీయను ముళ్లేకావాలి- దొంగను వట్టుము చొంగే కావాలి.

ముల్లువ రటాకుమీద వ ద వ

ముస్టీకి మూడుసంచులా?

ముసలిడాంతో వసంతాలాడినట్టు.

ముహూర్తం మంచిదయితే, ఎట్టా ముండమోపెరాలి అన్నట్టు.

మూడుకాసుల దానికి ముప్పావలా బాడుగ

ముడు కొప్పులు/జడలు ఏీకమైతో ముల్టోకాలు ఏకమైనస్లు.

మూడునెలలు సొముచేసి మూలనున్న ముసలిదాన్ని కొట్టినట్టు.

మూడేండ్లలేని సద్భుద్ది ముప్పచేండ్లనాడు రాదు. స్ట

మూతులు నాకేవాడికి మీసాళిత్తీ వాడొకడా.

మూరెడు పొంగటం ఎందుకు? బారెడు కుంగటం ఎందుకు?

మూర్ధచిత్తుడు కోవమునకు పెద్ద.

మూర్తి కొంచమయినా క్రీర్తి విస్తారము.

మూలగా మూలగ్గా కోగం, తీయ తీయగా రాగం.

మూలిగే నక్కమీద తాటివందు పడ్డట్టు

మూలళవి[గ్రహాలు ముష్టిఎత్తుకొంటూ వుంకే వుత్సవ విగ్రహాలకు దధ్యోదనము.

మూలుగులు మునపటిలాగే, భోజనాలు మాత్రం ఎప్పటిలాగే.

మృగశిర చిందిస్తే ముసలెద్దు రంకెవేస్తుంది.

మ్భుతి దగ్గరకు వచ్చినా సతి చగ్గరకు వచ్చినా మతి ఉండదు.

మెచ్చితే తురకమెన్స, తంతే గాడ్జిదతన్నూ - రెండూ భరించడం కష్టమే.

మెడలో రుద్రాక్షలు, మదలో మదిరాక్టులు.

మెత్తగా వున్నవాన్ని చూస్తే ఎవడికైనా మొత్తబుద్ది వేస్తుందట,

87

మెత్తగా వుంఘే నెత్తికెక్కుతారు ఎవరైనా. మెరిపేదంతా బంగారం కొదు - మోగేదంతా కంచూ కాదు. మకమేయని ఆకు ఏదంటే - బండి అక్కు రాట్నపు ఆకు... 'మేకపెల్లము చంకలో బెట్టుకొని ఊరంతా వెదికెనట్టు, మేయబోతే ఎద్దులలోక్స్కి దున్నబోతే దూడలలోకి. మేసేగాడిదను కూసేగొడిద చెడగొట్టినట్లు.

మొండిక్సీ బండకూ మారేండ్చాయొస్సు.

మొండికెక్కినదాన్ని మొగుడేమిచేయు” రచ్చ కెక్కినదాన్ని

రాజేమిేేయు? బండ కెత్తినదాన్ని బానేమిచేయు.

మొండివాడు రాజుకంచే బలవంతుడు.

మొక్కబోయిన దేవుడు ఎదురు వచ్చినట్టు,

మొక్కయి వంగనిది మానై వంగునాం

మొగమొటావికిపోతే, ముండకు కడు'పైనట్టు

మొగవాడులేని ఎద్దూూ ముండచేతి బిడ్డ ఒక్క.

మొగుడు కొట్టివందుకుకాదు తోడికోడలు నవ్వినందుకు ఏద్పిందట. మొగుడుకొద్దీనన్నెలు సిరికొద్దీ చిన్నెలు.

మొగుడుచచ్చి మగనాలి ఏడుస్తుంటే మిండగాడువళ్చీ రాళ్ళు

రువ్వాడట,

మొగుడిమీదికోపం పొద్దు కూకే వరకే,

మొస్టేవాడికి వరమిస్తాదుగావి మొక్కేవారికి వరమీయడు. మొదలేకోత్కి "పైగా కల్టు తాగింది.

మొనిగీ కుక్క కరపదు.

మోసేవాడికి తెలుస్తుంది కావడి బరువు.

మౌనం అర్జాంగీకారం,

మోపొం ,ముష్పయిరోజులు, అశ అరవైరోజు లు.

88

యదాశ్హనాది లోక విరోధి. యోగికి భోగిక్కి రోగికి నిద్రలేదు. రంకునేర్చినమ్మ బొంకునేర్వదా? రంకుసాగితే పెళ్లెందుకు? రంభ చెక్కిలి నొక్కి రాట్నం తెచ్చినట్టు. రచ్చకెక్కిన సభలో రాయబారమేల? రతిలేని నాతి గతి (పరుగు) లేని గుర్రం రాణించవు రతిలో సిగ్గు రణములో భయం పనికిరావు. రవిక వగలు బిడ్డ కడ్డం, రాత్రి మగని కడ్డం. రవిగాననిచో కవిగాంచ నేర్చు నెయ్యెడన్‌ రసం ముదిరితే రాగం, పాకం ముదిరితే పాట. రాగం తీయనివాడు, రోగం రానివాడు లేడు రాగిపోగుల తగిలించుకున్నా వేమిరా” అంకే నీకు అవి గూడ లేవు వదా! అన్నాడట. రాచపీనుగ తోడులేకుండా పోదు. రాజమకుటం శిరోవేదనను పోగొట్టులేదు. ఐశ్వర్యం ఆనందమును కొనిపెట్టులేదు. రాజుకంటపే మొండివాడు బలవంతుడు. రాజుల సొమ్మురాళ్ళ/ వేశ్యల పాలు. 89

రాజుల చనువు ఎన్నాళ్ళు?

రాజు 'మెచ్చింది మాట, మొగుడు మెచ్చింది రంభ.

రాజును చూచిన కంటితో మొగుణ్లిచూ స్తే మొత్త బుద్దయిందట

రాజుగారి కూళురైనా చేసుకున్న వాడికి భార్యే

రాజు తలిస్తే దెబ్బలకు కొదువా? బ్రవ్మ తలిస్తే ఆయుస్సుకు కొదవా?

రాజుగారి కత్తికి రెండువైపులా పదునే.

రాత్రంతా రామాయణం విని, తెల్లారాక రాముడికి సీత ఏమవుతుంది అని అడిగినట్టు.

రాను రాను రాజుగారి గుర్రం గాడిదయిందట

రామాయణం రంకు, భారతం బొంకు

రామేశ్వరం పోయినా, శనేశ్వరం వదలలేదు.

రాయంగ రాయంగ కరణం -- దగ్గంగ దగ్గంగ మరణం.

రావణాసురిడి కాష్ట్రంవలె (ఎడతెగనిది)

రాళ్ళ చేలో గుంటక తోలినట్టు.

ర్తిక్త మనసు కోర్కెలకు పెద్ద,

రుచీ పచీ లేని కూర కంచానిక్తి వేటు, అందం చందంలేని "పెళ్ళాం మంచానికి చేటు.

రూక లేనివాడు పోక చేయలేడు

రూపం చేత స్త్రీలు, పరాక్రం చేత పురుషులు రాణింతురు.

రెంటికి చెడ్డ రేవడువలె,

రెండు చేతులు కలిస్తేనే చవ డయ్యేది.

'రెండదూళ్ళ వ్యవసాయం, ఇద్దరు భార్యలూ చెరువు.

రెక్కాడితేగాని, డొక్కాడదు.

రెడ్డలో తెగలకు, వడ్డలో తైగలక్స లెక్కలేదు

00

రెడ్డి కరణం లేని ఊళ్ళో, చాకాలివాడే పెన్నా, పెద్ద, రెడ్డొచ్చే, మొదలెట్టు అన్నట్టు, రెడ్డోరి దున్నపోతు తానెక్కదు, ఇంకోదాన్ని ఎక్కనీయదు. రెప్ప లార్సే వాళ్ళు కొంప లారుస్తారు. శీవటి నెమలి కంక, ఈనాటి కాకి /పావురం మేలు. శేవతి చర్హం రమణీయం.

రొజ్బ విరిగి నేతిలో వడ్డట్టు.

రొఘ్టైలవాడీ వనికంటే, ముక్కలనాడి పని మేలు. రొయ్యకు లేదా తెగబారెడు మీసం.

రోగాలు మనుషులకు కాక మానులకు వస్తాయా?

రోగం రట్టు, సంసారం గుట్టు.

రోగికి కోవమెక్కువ

రోగానికి మందు లివ్వంగలం గానీ ఆయుస్సుకు యివ్వగలమూ2 రోజులు మంచివని పగలే దొంగతనానికి బయలుదేరినట్టు. రోలుపోయి మద్రైలతో మొరపెట్టు కొన్నట్టు.

రోసంలేని బంటుకు మోసంలేదు.

రోహిణి ఎండకు రోళ్ళు పగులుతాయటు.

రౌతుకొద్ది గుజ్జం.

లంఖణం పరమౌషధం.

లంఖణాలకు పెడితేగాని పైత్యం వదలటం.

లంచం లేనిదే మంచమెక్కదు.

రై

అంచమనే చెట్టుకొమ్మలు ప్రపంచమంతా ్రొకివున్నాయి. లంజకు సిగ్గు సంసారికి సిగ్గు వుండాలి. లంజకు పెట్టిన సొమ్ములు, గోడకుచేసిన సున్నం తిరిగిరావు. లంజకు పిల్ల తగలాటము. లంజను లంజా అంటే రచ్చకెక్కుతుంది, ఇల్దాలిని లంజా అంటే ఇంట్చోకి పోతుంది. లంజ బిడ్డకు తండ్రి ఎవరు? లంజ ముదిరినాా ముంజ ముదిరినా, బీర ముదిరినా వనికిరావు లంజ లజ్జ్ఞవుంటే వెడుతుంది. అలు లజ్జలేకుంటే చెడుతుంది. లక్షణం చెడితే అవలక్షణం. లక్ష నక్ష్మత్రాలైనా ఒక చంద్రుడు గాడు. లక్షస్రార్లు చెప్పినా లంజ బుద్ది మానదు. లొడం దొరకగానే గుర్రం దొరికినట్టా? లాభం లేనిదే శెట్టి వరద బోడు. లెక్కలు చూచిననాడు తిక్కలు తిరుగుతాయి. లెక్కలు చూస్తేనే బొక్కలు దొరికేది. లేడి కడుపున పుల్లిపుట్టునా? లేని బావ కంకే గుడ్డి బావే మేలు. లేనివాడు లేక ఏడిస్తే వున్నవాడు తినలేక ఏద్చేడట, లేవలేని అత్తకు వోవలేని క్రోడ్రలు, లోకులు పలు కాక్షులు, లోగుట్టు "పెరుమాళ్ళ కెరుక్త, లోపల కంవు, వెలుపల సొంవు. లోపల బొటలొట , మీద మిటమిట. లోభి సొమ్ము లోకుల పాలు. 02

వంకరో టింకరో వయస్సే చక్కన.

వంగకు ముదురునాటు, అరటికి లేతనాటు.

వంగ తోటకాడ మౌత్రం వదినా/బావా అనవద్దు అన్నట్టు.

వంట ఇంటి కుందేలు ఎక్కడికి పోతుంది?

వండలేనమ్మకు వక్కణంబులు గొప్ప.

వండలేనమ్మకు ఒకటే కూర, అడుక్కుతినే అమ్మకు ఆరు కూరలు,

వంశమెరిగి వనితను, నన్నెనెరిగి పశువును కొనవలెను,

వచ్చినమ్మకు ఒయ్యారము, కానమ్మకు రాగాలు.

వచ్చినవాడు నరాచుట్టము, మరునాడు మాడచుట్టము, మూడవ నాడు ముటికిచుట్టము.

వచ్చిపోతూవుంకు బాంధవ్యం - ఇచ్చి-పుచ్చుకుంటే వ్యవహారం,

వచ్చీరానిమాట వరహాల మూట.

వశ్చీరాని మాటలు ఊరీ ఊరని ఊరగాయ రుచి,

వచ్చేటప్పుడు తీసుకురారు, పొయ్యేటవ్పుడు తీసుకుపోరు.

వజ్రానికి సాన - బుద్దికి చదువు.

వట్టుగీరుకున్నంత సుఖం, వైకుంఠంలో గూడ వుండదు.

వట్టిగొడ్డుకు అరువు లెక్కువ. వానలేని మబ్బుకు ఉరుములు ఎక్కువ.

వట్టిమాటలవల్ల పొట్టలు నిండుతాయా?

పట్టే విశ్వాసంతోనే వనికాకపోయినా, అది లేకపోతే ఏవనీ కాదు.

పడ్డించేవాడు మనవాడైతే ఎక్కడ కూర్చున్నా పరవాలేదు.

వడ్డి ముందర వడి గుట్టాలు కూడ పారవు.

వడ్డెవానికి బిడ్జైవు స్టేకన్నా రాజుగారింట దాసి అయి పుఘ్టుది మేలు,

93

వద్దు గొడ్డు. వున్న వాడిదే వ్యవసాయం, వనం విడిచిన షక్షి జనం విడిచిన మనిషి. వనితగాని, కవితగాని వలచి రావాలి. వయస్సు ముసలెద్దు, మనస్సు కోడెదూడ. వయస్సున్నవుడే వనిత వలవు. వయస్సు తప్పినా వయారం తప్పలేదు. వరి వండని ఊరు - దొరవుండని ఊరు ఒకటీ. వర్షరహితమైనదే స్వర్గం. వలచివ'స్తే మేనమామ కూతురు వరస కాదన్నట్టు వసుదేవుడు వెళ్ళి గాడిద కాళ్ళు పట్టుకున్నాడట. వస్తానయ్యా, బొపనయ్యా! అంటే వద్దే ! ముండా! వర్షముంది అన్నాడట, వస్తు గుణం తెలియనయ్య వైద్యంలో మొనగ్గాడే! వాక్చాతుర్యము లేని వేశ్య, గుణకొరములేని లెక్క. వాగ్దానం ఎందరో అవివేకులను తృప్తి పరుస్తుంది. వాడికి కాస్త గోరోజనం (పైత్య స్వభావం) ఎక్కువ. వాడికి వీడ్మిక్కి నివ కు ఉవ్న న్తట్టు, వావుని చూచి నాం మస వాన వచ్చినందకు వంక పారిందే గురు. వొవు బలుపు కాదు - వాత అందమూ కాదు. వాళ్ళు పిల్ల నివ్వునన్నారు, నేను చేసుకోనన్నాను. వానలుంటే పంటలు లేకుంటే ముంటలు. వానరాకడ ప్రాణం పోకడ ఎవరికీ తెలయదు. వాన వుంటే కరువు లేదు, పెనిమిటి వుంటే దారి[ద్యం లేదు, వింపే భారతం వినాలి. తింటే గారెలు తినాలి. రడ

విందు అయినా మూన్నాళ్ళు, మందు అయినా మూన్నాళ్ళు. విందయినా మందయినా మూడుపూటలు. విందు మర్నాడు మందు. విక్రమార్కునినంటి రాజువుంకే, భట్టివంటి మంత్రి. వుండకపోడు. విగ్రహపుష్టి నైవేద్య నష్టి. విడిచిన ముండకు వీరేశలింగం, తెగించిన వారికి తెడ్డే రింగం. విడవనుం'ు పాముకు కోపం, పట్టనుంకే కప్పకు కోవం. విత్తముకొద్దీ విభవము, విద్యకొద్దీ వినయము, విత్తనం కొడ్డీ మొక్క. విత్తు ఒకటి వేస్తే, చెట్టు ఇంకోటి మొలుచునా? వినాయకుడి మీది భక్తా, ఉండ్రాళ్ళ మీది భక్తా? వినాయికుని చేసీ యిస్తావా కుమ్మరీ అంకు వాడి అబ్బను చేసి యిస్తానని శివలింగం చేసి యిచ్చాడట. విన్నదంతా నమ్మకు నమ్మినదంతా చెవ్చకు. విన్నమాటకం'మే చెప్పుడు మాటలు చెడ్డవి, విన్నమాట కన్నంత నమ్మదగింది కాదు. విన్నవన్నీ విశ్వసించవద్దు, విశ్వసించినవన్నీ వెలిబుచ్చవద్దు. వియ్యానికి కయ్యం తోబుట్టువు. వియ్యానివైనొ, కయ్యాానికైనా సమాన స్టాయి వుండాలి. విరజాజి వూదండ విధవకేల? విరిగిన (వేలిమీద వుచ్చపోయనివాడు, వినాయకుడికి 'ెంకొయ కొడతాడా విశాఖ చూచి విడువరకాంప్య, ఉత్తర చూచి ఎత్తర గంప. విశాఖ పట్టితే పిశాచి చట్టినట్టు. న్‌ విషయంలేని వక్తకు వాగొాడంబరం ఎక్కువ, 85

విసరగా విసరగా ఒకరాయి. తిట్టుగా తొట్టుగొ ఒకతిట్టు తగులును. విసర్రాయే గాలికి కొట్టుకపోతుంళే, విస్తరాకు సంగతి చెప్పాలనా? విస్తళ్లు ఎత్తమంక్తేు భోంచేసిన వారెందరని లెక్క బెట్టినాడట. వీధిలో ఇవ్పతో కొట్ట, ఇంట్లో కాళ్ళు పట్టుకున్నట్టు. వీపుమీద కొట్టవచ్చుగాని కడుపుమీద కొట్టరాదు. వీరక్క పెండ్లిలో పేరక్క శోభనం. వృద్దుల బుద్దులు సంచరింపవే. వెంకయ్య వేమవరం వెళ్ళి వచ్చినట్టు. వెంకి పెండ్లి సుబ్బి చొవుకొచ్చింది. వెంట రావద్దంకే, ఎత్తుకోనుని ఏీర్చినాడట. వెంట్రుకలున్నమ్మ వీ కొవ్పయినా చుడుతుంది. వెదవముండకు దండం పెడితే వెయ్యేళ్ళు తనలాగే వర్రిల్లమందిట. వెదుకటోయిన తీగె కాలికి తగిలినట్టు. వెనక చింతించుట వెర్రితనము. వెనకా ముందూ చూచి మౌట్టాడండి అన్నట్టు వెనక గుద్దరా శిష్యా అంటే వెనక గుద్దగొక మొగం వుంటుందా స్వామి అన్నాడట, వెన్నకొద్దీ నెయ్యి పిండి కొద్లీ రొట్టె నా! డు వెన్న పెడితే మింగలేదు, వేలు 'పెడితే కొరకలేడు. వెన్న దగ్గర వుంచుకొని నేతికి తడుముకొన్నట్టు. వెయ్యిఇండ్ల వూజారి ఎంత వెతికినా దొరకడు. వెర్రి కుదిరింది - రోకలి తలకు చుట్టమన్నాడట- న్‌! వెర్రివాడి 'పెండ్డాం వాడకంతా వదిన. వెర్రివెయ్యి విధాలు, పైత్యం పదివేల విధాలు. వెళ్ళకుంకే బంధుత్వం చెడుతుంది, అడక్కుం టు అప్ప చెడుత్తుంది. 96

వెళ్ళిన చోటల్లా "పేరు తెచ్చేది విద్య వేడినీళ్ళకు చన్నీళ్ళు; చన్నీళ్ళకు వేడినీళ్ళు తోడయినట్ను. వేగ్‌వేగని పెసరపవ్వ వెనుక వచ్చిన పెళ్ళాం రుచిగా వుంటాయి. వేటుకు వేటు, మాటకు మాటు. వేడుక వెంకటేశ్వరుడిది, గోల గోవిందుడిది. వేమన మాట వెర్రిమాటు కాదు. వేలు చూపిస్తే హస్తం మింగగలడు. వేలుతెగినా సున్నం పెట్టుడు. వేలు పెస్టేందుకు చోటిస్తే కాలుదూర్చినట్టు. ప్‌!

వేషాలన్నీ గ్రాసాలకే! వైద్యం నేర్వనివాడు, వానకు తడియని వాడు అడు. వైద్యుడు రోగాలు కోరు, వైశ్యుడు కరువు కోరు. వ్యవసాయం ఏడేండ్ల శని. భార్య జన్మ శని. వ్యవసాయం వెర్రివాని చేతిరాయి వ్యాధిరట్టు సంసారం గుట్టు. వ్యాధికి మందుగాని విధికి మందానే వ్రతంచెడ్డా వలం/సుఖం దక్కాలి. వాతకరణమా? మేతకరణమా?ి వాత రాజ్యమేలమని ఉంటే, [గ్రహచారం గాడిదల మేపమన్నదట. బ్రాయగా (వ్రాయగా కరణము, దగ్గగా దగ్గగా మరణం. వొ సేవాళ్లే, కో సేవాళణ్ణే, గీసేవాళ్లీ నమ్మరాదు.

౦7

శంఖంలో పోస్తేగాని తీర్థంకాదు.

శంఖులోపో స్తే తీర్ధం 'పెంకులో పోస్తే నీళ్ళు

శకునంవేళ ఎక్కడికని అడగకూడదు కానీ ఎక్కడికో చెప్పిపో అన్నట్టు.

శతకోటి దరిద్రాలకు అనంతకోటి ఉపాయాలు.

శనగలు తిని చేయి కడుక్కున్నట్టు.

శనిగాడికి నిద్రఎక్కువ, దరిద్రానికి ఆకలి ఎక్కువ.

శల్య సారధ్యం.

శాంతము లేక సౌఖ్యము లేదు ఎవ్వరికైన.

శాపాలకు చచ్చినవాడు, దీవనలకు బ్రతికిన వాడు లేరు.

శివరాత్రికి చలి శివశివా అని పోతుంది.

శివుని ఆజ్ఞ లేనిదే చీమ అయినా కుట్టుదట.

శీలములేని సౌందర్యం తావిలేని వువ్చు వంటిది

శుభం వలకరా పెండ్లికొడకా! అంచ పెళ్ళికూతురు ముండెక్కడ అన్నాడట.

శూద్రుని పొట్ట, తమలపాకు కట్ట, ప్రొగాకు వట్ట ఎప్పడూ తదుపవుతూ స్ప్రండాలి

శెట్టిారూ మాలో ఎవరు బాగుంటారు? అని లక్ష్మీదేవి, దరిద్రదేవి (జ్యేష్టాదేవి) అడిగితే, చిన్నక్క లోవలికి వస్తే అందం, పెద్దక్క బయటికి పోతే అందం అన్నాడట.

శెట్టి శిగారం వూర్తయేప్పటేకి వట్నంమంతా కొల్లపోయిందట.

శోభనం తెల్లాలే/మర్నోడే బిడ్డ వుట్టాలంటే ఎలా?-

శ్మశానానికి పోయిన శనం తిరిగి వస్తుందా?

రర

ఆశీ/రంగనీతులు చెప్పేవారే గానీ ఆచరించేవారు లేరు.

శ్రుతిమించి రాగాన పడినట్టు.

శ్వాస ఉండేవరకు ఆశ వుంటుంది.

షండునకు (కాజ్జాకు) ఏలరా వత్నిం

షృండునికి రంభ దొరికినట్టు.

సంగీతానికి చింతకాయలు రాలుతాయా?

సంపదలో మరవులు, అవదలో అయివులు,

సంవదలున్న నాడే బంధువుల రాక్క చెరువు నిండిననాడే కప్పల చేరిక

సంపొదన ఒకరిది అనుభవం ఇంకొకరిది.

సంసారం గుట్టు, వ్యాధి రట్టు.

సంసారం లేనివారికి సరసాలెక్కువ.

సంసారి తిరిగి చెడును సన్యాసి తిరగక చెడును.

సంసారి దుఃఖి స్యనాసి సుి,

సంస్కారంలేని చదువు, కాయగాయని చెట్టువంటిేది.

సగంబెట్టి, మేనత్త అన్నట్టు.

సత్యం నొ వద్ద చాలా వున్నది, చెవ్వులు తేరా మగడా! నిష్వ్రల్లో దూకుతాను.

సతంలె వే నం - మరంలో నిద

సన్నమో, ముతకో, సంతలో తేరిపోతుంది. సన్యాసీ, సన్యాసీ రాసుకుంటే బూడిద రాలిందటు. సమయం తప్పితే కాళ్ళు సమయం వస్తే రాళ్ళు. సమయానికి లేనిది చంకనాకనా? సముద్రమయినా ఈదవచ్చుగొనీ, సంసారమీదలేము. సము(ద్రంకన్నా సహనం పెద్ద. సరసము విరసము కొరతే పెరుగుట విదుగుట కారక్సే పరిపూర్మ సుఖంబులు అధిక బాధల కొరకే. సరసానికైనా సమయముండాలి. సరసమునందు, సమరమునందు. సర్వమూ న్యాయసమ్మతమే. సర్కారుకు చాటుగా వుండాలి, షొవుకారి కెదురుగా వుండాలి. సర్వేజన సుథినోభవంతు అంళే, సర్వే వాళ్ళేనా? మూ సంగతేమిటి? అన్నారట మిగతావాళ్ళు సవాకోటి దరిద్రాలకు అనంతకోటి ఉపాయాలు. సౌగితే బండి సౌగకపోతే మొండి, సాగికే బొంకు, సొగకపోతే రంకు. సొగినమ్మ చాకలితో సరస్తాలాడితే తప్పులేదు. సాగనమ్మ సంపసారితో మాట్టాడినా తప్పే. సొమ్రాట్టయినా, కూలీ అయినా స్వర్గంలో ఒకే సాయబు సంపాదన బీబీ సోకులకే సరి, సాయబూ! చిక్కిపోయావేమయ్యా! అంటే ఇంకా చిక్కుతొం మరీ చిక్కుతాం్య మనసు వస్తే చచ్చిపోతాం మీకేమి? అన్నాడట. సాలెవానికి కోతిపీళ్ల తగులాటమ్రైనట్టు. సాక్షిక్రాళ్ళు వట్టుకోవడంకన్నా, వాదికాళ్ళు, పట్టుకోవడం మేలు, సింగారం జూడరా నా బంగారు మొగుడా? 100

సింహం ఏనుగును చంవుతుందిగానీ, చచ్చిన కుక్కను తింటుందాని సిగ్గు చిన్ననాడుపోయె, పరువు వందిచ్చోపోయె, కాదవా సదవా వుంచు శోభనం గదిలో పోయె. సిగ్గులేని ముఖానికి నవ్వే అలంకారం. సిగ్గే స్త్రీకి శింగారం. సిద్దప్పవంటి శిష్యుడూ లేడు, బ్రహ్మంగారినంటి గురువూ లేడు, చేమనవంటి యోగ్‌ లేడు. సిరి కొద్దీ చిన్నెలు, మగని కొద్ది వన్నెలు సిరి పోయినా చిన్నెలు పోలేదు, సిరిరా మోకాలొడ్డినట్లు. సీత్రావతీ! మనకింక చా పేగతి. సేత వుట్టుక లంకకు చేటు. సుఖం మరిగిన దాసరి.పదం మరచినాడట. సుఖాలు వూవులవంటివి, అనుభవించగానే అంతరిస్తాయి. సువుత్రా! కొంపముంచకురా అన్నట్టు. సుబ్బి పెళ్ళి వెంకి చావుకు వచ్చింది. సున్నములో వున్నది సూక్ష్మము, సూక్ష్మములో వున్నది మోక్షము. సున్నము వుట్టుని వూళ్ళో అన్నము వుట్టునాః సూదికోసం దబ్బనంలా తాయారెనట్లు. చ= లొ "సెగలేనిదే పొగరాదు. "సెంటుభూమి లేనివానికెందుకు సెంటు వాసనలన్నట్టు. న్‌ ష్‌! "సేవకునిలా పనిచెయ్యాలి, రాజులా అనుభవించాలి. “సెంధవుడు అద్డుపడినట్న్టు. మ్‌ ళం సొమ్ముపోయి దిమ్ము పట్టినది. సొమ్మొకరిది సోకాకరిది. 101

సోమరితనం మనిషిక్‌ శత్రువు వంటిది సోమరికి సోకులెక్కువ. స్తన శల్య పరీక్ష చేస్తాడు స్టానబలిమి కాని తనబలిమి కాదు స్వామికార్యం, స్వకార్యం కలిసి వచ్చినట్టు (హహ) హంసనడకలు రాకపోయే కాకినడకలు మజచిపోయె హద్దులో వుంటేనే ఆడది, వద్దు దాటితే గాడిది పొనుమంతుని ముందు కుప్పి గంతులా? హరిశ్చంద్రునినోట అబద్దనూ రాదు నానోట నిజమూ రాదు పాూరుని ఎరుకలేక ఆకులల్దాడునా హోరుగాలిలో దీపంపెట్టి ఓరిదేవృడా నీ మహత్మ్యం చూపించు అన్నట్టు హస్తకు ఆదిపంట చిత్తకు చిరిపంట హాస్యగొణ్ణి తేలుకుట్రైనట్లు వా న! జు క్షణం తీరికలేదు రూపాయి ఆదాయంలేదు క్షేత్రమెరిని విత్తనం చెయ్యాలి, పాత్ర మెరిగి దానం వెయ్యాలి కేనుంగ్లా స్తో త భర రమ్మన్నట్టు స్త. 1 సృ లంరాలయ 0' 0, /ష నొ ధక ళో గి ల్‌ ల గం! శ

తలుగు లలు. ఈ పుసకం౦ంలో ఎదే వు ఉవపన్యాసకులకు ః శీ రచయితలకు ఖీ ఉపాధ్యాయులకు *ఓీ సంభాషణాచతురులకు శ రాజకీయ నాయకులకు " వారి మాటలద్వారా, రచనలద్వారా ఎదుటి వారిని నవ్వించేందుకు, మెప్పించేందుకు, ఆవసర మైనపుడు చురక లంటించేందుకు ఉపయోగపడే 2000 లకు వైగా తెలుగు సౌామెతలున్నాయి. న “వింటే భారతం వినండి. తింటే :గారెలు తినండి. కొంటే] తెలుగు సామెతలు” కొనండి. జాం వాలషు వ అమ వాయు?