Telugu teligraph kathalu - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

ల హా వలి శ్‌ కన గ లం పనన గ? ల్లా కన వన కర ల 1 1 ” ॥ ౯ స త శల . న .

.. పా మోహన్‌ ల మపాధర నళినీమోహ . | గ - |: అన్‌ . భీలిబిలిల్‌లి ల. "౩ అజ పల స (| నీలీ లీలన్‌ ల ీగోనీన. "౧ వ. ప (|

స దయడయడర డు ననగ తష్టల్ట లల 7 “. 'లీరీలీ్‌జీబీలీ లట జ బలి టీత్‌ ఆ టా (| న అదిత దు 64 4 ౫ అ జ ః అంక ఏ /॥ , బీలీల' అకాల త నన ఎల న్య ఇచ 7 | | లిం రిం రల రిచి క్‌ఆ వింత లం ,౯ తు ను వీ. న. [| ౨ ౨_౪' ఖీ ఎ (ఇం - అ ఎని లి ” అలం ల పంగ ్య్యల్యాల్యల్యణ్యబ్యలా లజ. హన న్‌ ॥ | ॥ త్విల్యాప్య ర్య శ్యల్యల్యల్యాన్యిత్యావ్యాా. చర్య. వ లలితం. "శ చం క! రుత ననన నటే | న "| . లప అి లంత? కోను ర లపల లీలల అ “శేజీఅీలోం లీల సే (| | శీ లీలల ఇ లలల రల* ౨6౨౩96 ల కిలకలరిలం చద రలంం.. (సంకల ॥ మీ = గ్‌ “లీల లీలల లీల నీలీ. లీలల నీలీలలీలీ ల ల నిశ్ళిం | క్కి "ఖీ గ లీలీలీలీట్‌ బలల ీల్‌, *న్‌లీ లీల టల లల్లీ 6 శే ] ,“ఒి. “లీలీణీల్‌లీలీల్‌ ల జీల." చట్‌ లల్లీ లల్లీ శ న | “తలల లల 0 06 0ల లల రి లొ టీల. *అీీబరీలరిలిల లలల నీల వీల అటే న్‌ || ; ర్య ల్యల్యల్యిల్యి ర్య త్యల్యిల్యిద్యిద్యిలి శ్యృల్భిర్యిరి ఇల ల్యిల్టిట్యిమ్యి్ట... ఖ' ఇ

• అల ఉచ కుకు లలిత లోలో అల.లఅలతలి 4 ॥ 1 | పంటల టీలీ లీలల శల్యల్యల్యని, "గా య్టల్య లి ిల్తీలిలి శ. | | ఎ లళల్వల అ్యల్యర్యలి త్య. ఓ ంల్యిల్సి వ లలి ఇ ఛ్‌* ॥ ళా |. ఇ లీ లీలల ఆలీ లలల % 9 * అ ఎ ౮ల౪*ఇ తలి. ీలీఖలీల ఇ "కా 1.1 అఆ ల ఇల లి జ జ్యం్యాల్ట ఆన అలల * ల | ఉం ౨౨౨౨౨ క 9 అజ జబ్య అతిది + తి తి, =, శ ల ల వ + సగరదదరరరదదం కన నటడడుకి దత | ఎ” గతల 9 ఇ 96 26 96 ఇిఅ చిలి ల లంజ ం న రం వ్యత్యిర్నాడిల్య 9 ననా న్‌ా. /| భట? ఉలి ల న్స్‌ వకు న. జ జను. / చ్య్యళ్య తి చ్వల్చిల్యల? *' ఇత్వ. ఎ శ తవ్యాళ్యత్విళలల ఎం? “లీ లలల లీభ' వనన న్గ క ఉలి రిచి ఎ. '. ఎ, ఏ ౨ అలతి రలు నన న స వ్‌ కతన నే: ?.. (= . ' “0606060606 96 చల లిఅరతరిల చేత _ పం ఆ. కనకం. ॥ - “అందలి లలి బు. క్‌ కు లరరరరు | క కరరదరదరరరదదథతదరదధథా టీల టల లి లేట్‌ నేల లత ఉట... - | | సరదరరదరదరరదరరరరరడదరు అన్‌ గలీలీరతిలీల కలే టన 0 ॥ ణి టీల లీ, ఉల లలల లలి, (వ్‌ ను. (. నందం దంచ వం 069వ రధం 9603ల స పందళ లంల అరిం. కేం. / షూ సరత వం వం వం వం ఏం 990 రం రం 0600 న. శం ఇర ఇ0ీంాలదిం తళ క దతం పా. / లం ౨ అలి అ పర థ లం... ఇటో జ ఉం గనీ గ్‌ | | సలు పిత ధల తం అసత్య ల అం అం అత్య న్య! అంత “ఇ సలల లిం ల ఇళ అ ల లిం స చవ లతటిల నతి 6 ల”. న్యని ఇలా లా ట్య స జ ఉస్యాక్యల తల లి తేీలి్ళీటేలల్ళ్‌్ళ'

1. "| కాానగరరదరేద నరక జ ఓ, ,గ్యర్మిల్యల లలల లీ టీల .. టీ. లల్య్య య గ గా. ఇ "ల “ఇ లగలీ అలీ లలి లీ లలల (| / న నన త లే త "చ్విళ్నిల్నిల్వ ఏ 96. థల ీలీలిలి. ॥ న ల్‌ ౫ క య ఇక. "అరల లం రిల లిం కింక 9996 0లలరల | అ కు నక. ల ఈ వా = జ [ క /. అయనా న టట ఎ ఒ | ం (0 ల ం వర ర న మక మ త్య లేల థల లాల్‌ లి లి లీ లలిత తిల? డు డన కం. లం . రల లలి లలం కంల 6 లలల లిల్లి! “గ పతిార్తతాకున్య రిల నలి లీల అత్‌. * గల చ్యిల్యిల్యిల్మిల్కిల్య 6,6 ల ్టట్టీలిలీలి, వధయయరదరయందం సన నక లీ. ౩9౮ పం దంల లలి లీ లలి లలి లి /| న ననదదరట భల | కే. 1 “లశ అలీ ల్ల్ళీలీలలీలిలీళ' ఇ ర్రీఆరిఖరిల' /| ల లిలీలీలిలీల. లీ అటిట ల ౨ తొ - " లీలల లిం లి ల లల 96 | “చోటి లీ్రీలీల్‌ ల్‌. “అట్‌ నం. 1 జ! | “ సీ కీలసీలే ల లీల లీ లి లీల లలి లీలల ల. న ప నన.. సదర నద గ ( “కోయల లీలల లీలల, లల ్లలీలీలిలీలీల 11 లీలల లబ్‌, య్‌ ఇ - ఉ 'లీలీల లీ లీలలలో ంలంలింరి.* లీల్ళి ॥ అలల చాల్యిల్యిల్య లి అ్యల్భిత్యాణ్యాని గటట ల్‌ో” జ - ఏ4 0అ రల 0ీజడీలద్‌ల రిం రిం ఏల 0లరం కలల లక 696 లలి, గెలక కలీ ీఅ “ఆశల లీల ! "అ లో లి 60౨9696 ఏ406 లం రిం రిం కల బలం 04 6 45960 ల న న జి. ఇ అృల్యత్కి రగ. లీ అ కళల రిల దం రంల రిం డీంిలిం కలకల లలి లిళం లిన! అ. (|. న డదరదదదటాడడదదరతు తిక ఫలతి రం 0 ల రిం లం ఏీఇ లర లలం లలి లలి ం 4995ల! అల! ! “లిం డలం చల ్రిచిదిం ది 20 బ 9 రిం టల రెం రల దం ఏల అరల రం న ళ్‌ శీర్షం సిం చలం రిం 0ం 96 36969094 496962 ల9లిం ( అరల ఏం అల ఏభ తంల ద్య ల్యాల్యర్వాల్యల్య ద్య అ ఇట్ట చో జో ౨9.6. అల ల్ల్ళీలిలీలీలి్న స మి: ఎ (2 రసా ళం యె.

ఇ అణాల న రో ా స్‌ 1

ఇ ॥ వము జా! నబ చవల నాలు

ఆలి స్తో [( ఓరియంట్‌ ఖ్‌ .

అవనాఖు ౬ టలిగ్రాప్లు కథ మజవొధర నళినీమోహన్‌ డివ్యూటో చైర్‌ రేడియో సైన్స్‌ దివిజన్‌ నేషనల్‌ వీబికల్‌ లాబరేటలీన్‌ న్యూఢిల్లీ క్రి ఓరియంట్‌ లాబ్మన్‌

ఓరియంట్‌ లౌబ్బ్మన్‌ లిమిసెడ్‌ రిజిష్టర్డ్‌ కార్యాలయము 3-6-272, హిమాయత్‌ నగర్‌ హైదరాబాద్‌ 500 029 (అంగపు) ఇతర కొర్పాలయాలు కామౌని మౌర్ష్‌, బల్జార్డ్‌ ఎస్టేట్‌, బొంబాయి 400 038 17 చిత్తరంజన్‌ అవెన్యూ, కలకత్తా 700 072 160 అన్నానలాయి, మ(దాను 600 002 1/24 ఆసఫ్‌ అలీ రోడ్డు, కొత్తడిల్లీ 110 002 80/1 మహాత్మాగాంధీ రోడ్డు, బెంగుళూరు 560 001 ౩-6-272 హిమాయత్‌ నగర్‌, హైదరాబాద్‌ 500 029 బిరా మందిర్‌ రోడ్డు, పాట్నా 800 004 పాటియాలా హౌజ్‌, 16-ఎ, ఆశోక్‌ మార్ష్‌, లక్నో 226 001 ఎవ్‌.సీ. గోస్వామి రోడ్డు, పాన్‌ బజార్‌, గౌహతి 781 00] శంధాలయ యు నయ్థా థి అ్రవవధర మళద, 1990. టి * 19811 0 86125 901 7 మ ఫో శ లవిభౌలి, ప్పుదలూర్‌ ఓరియంట్‌ లాబ్మన్‌ లిమిమెడ్‌ 65 3-6-272 హిమాయత్‌ నగర్‌, హైదరాబాద్‌ 500 029 మైన్‌ నెట్‌ (పో(గెసివ్‌ (పెంటింగ్‌ కార్పోరేషన్‌, హైదరాబాద్‌ 500 004 మ్యుదణ కొర్డుబాక్స్‌ కంపెనీ, హైదరాబాద్‌ 500 001.

విషయనూదిక

నామాట 1/

1. జంతువీలలో సంకేతభాష |
2. అంచె తసాలొ ర 3, అిపి-దాని పుట్టు పూర్వోత్తరాలు 1టి
3. అక్షర (పసారం ఖ్రడ
4. సిటీ కొని సిటీ 3]
5. ప్రవహించే విద్యుత్తు తై క్‌ సూదంటురాళ్లు శ్రి
6. విద్యుత్తుకి ఆయస్కాంతం ఏమవుతుంది? (౧0
7. తాఠి ఎలక్రిక్‌ లురిగాఫ్‌ (౧9
8. ఓడ గదిలో ఐడియా వ్‌
9. సాగరగర్భంలో రాగితీగలు ఖం
10. అట్లాంటిక్‌ కేబుల్‌ 105
11. “ఇండియాలో విద్యుత్‌ పెర్మిగాఫ్‌ 127 బిల్లియొ(గఫీ 136 గోర్‌ 137

1౪/ నొ మాటు 18వ శతాబ్దంలో కండబలాన్ని తోసిరాజని, ఆవిరిబలం మీద నడిచే యాం(తాన్ని విర్మించి ఊహకందని అపార శక్తి సంపదకు నూనవుడు అధికారి కావడం ఎంతటి మహత్తరమైన విషయమో-వార్త మోసుకుపోవడానికి గురాన్ని పావురాన్ని మించిన వేగం ఎరుగవి మానవుడు 19వ శతాజ్జంలో ఉన్నట్టుండి సెకనుకి 186,000 మైళ్ల (3. లక్షల కిలోమీటర్లు వేగంతో వార్తలు పంపగల ఎల్మ్యక్షిక్‌ కెరిగావును కనిపెట్టడం విజంగా అంతటి అద్భుత విషయం. (పపంచపు రూపురేఖలనే మార్చి వేసిన అసాధారణమైన ఆవిష్కరణలే ఈ రెండూనూ. కాని, ఇవి యూరపియమల చేతికి చిక్కి, తక్కిన (సపంచాన్నంతా తమ గుప్పిట్లో ఉంచుకోవడంలో వారికి తోడ్పడ్డవి కావడం చర్మితలో ఒక అవ్యశుతి. ఆటవికులు డోళ్లవాయింపుతో అంచెలంచెలుగా వార్తా (పసారం చేయడంతో

మొదలు పెట్టి “పెమఫోర్‌' అనబడే నడిమి రాయిమీద కాలు ఊనుకుని, అక్కడినుంచి ఒకే ఒక గంతులో కాంతివేగంతో వార్తలు పంపగల ఎలక్షిక్‌ 'పెళిగాఫ్‌ కవిపెట్టడం వరకూ గల నివిధ ఆసక్తికర ఘట్టాలను వివరించాను.

“ఎల(క్షిక్‌ బెలిగావు నెవరు కనిసెట్టిరి” అని పరీక్ష పేపర్లలో వచ్చే _పశ్నకి “మోర్స్‌' అని జవాబు (వాస్తేచాలు పూర్తిమార్కులు వేసేయ్యడం ఆనవాయితీగా వస్తోంది. కానీ అది పూర్తిగా రైటు అవడానికి లేదు. మోర్పుకి పూర్వం సోమరింగ్‌ రోనాల్డ్‌ గాన్‌, వెబర్‌, ఏంపియర్‌, వీట్‌స్టన్‌, పానీ వంటి శాస్తజ్ఞాలు ఎల్యక్రిసిటీని ఉపయోగించి వార్తా (వసారం చేయగలిగేరు. ఆ సందర్భంలో ఎన్నో మౌలిక పరిశోధనలు చేశారు. వారి బుజాల మీద నిలుచుని శామ్యుయేల్‌ మోర్చ్‌ పెద్దగంతువేస్రి ముందుకు పోగలిగిన సన్నివేశాన్ని (పత్వేకించి వివరించాను.

మహాసము. దంలోపల 'సెల్మిగాఫ్‌ కేబుల్‌ పరిచి యూరపునీ అమెరికానీ కలవడం ఎంత కష్టమైన పనో, దానివి విజయవంతంగా సాధించడంలో కెల్విన్‌ వంటి

హ్‌

శా ప్తజ్ఞులూ, సైరన్‌ ఫీల్ట్‌వంటి కొార్యసాధకులు చేసిన కృషి ఎటువంటిదో చూసీంచాను.

విద్యుత్తుకీ, అయస్కాంతానికీ గల ధర్మాలనూ, వాటికిగల బంధుత్వాన్నీ విపులంగా చూపించి, ఎలక్షిక్‌ 'బెల్మిగావు నిర్మాణంలోని మూల రహస్యాలను విపుఠీకరించాను.

యూరపుతో సమంగా ఇండియాలో ఎలక్షిక్‌ శలిగాఫును (పవేశ పెట్టడం ఎలాజరిగిందో, సిపాయి తిరుగుబాటులో దీని పాత ఏమిటో చారి తక విశేషాలతో అఖరి (వకరణంలో చూపించాను.

ఇది పిల్లలకూ, పెద్దలకూ నునకు కూడా ఆవక్తికరంగా ఉండగలదని నా అశం

మన నిత్య జీవితంలో ఛల్మక్షిసిటీ ఉపయోగపడడం ఎల్మక్షిక్‌ "బల్మిగొవుతోనే మొదలైంది. దీవి తరువాత 'బెలిఫోన్‌, ఎల్మక్షిక్‌ బల్బు, మోటారు, రేడియో, టీ.వ్కీ రాడార్‌, కంవ్యూటర్‌ వంటి ఆవిష్కరణలు ఉప్పెనలాగ వచ్చి, మనల్ని ఉక్కిరి బిక్కిరి చేసేస్తున్నాయి, ఈ పరికరాల నిర్మాణంలో ఇమిడి ఉన్న వైజ్ఞానిక రహస్యాలనూ, వివిధ శాస్తజ్రాల కృషివీ వివరిమ్తూ, వేరువేరు పుస్తకాలుగా వెలువరించాలని నా ఆశయం. ఢిల్లీ మే, 1989 మహీధర నళినీ మోహన్‌

అంకితం మహాపండితులూ బహ్మ గంథక్షర్తలూ నిత్యసాపొత్య పరిశోధకులూ అవేక విద్యాఆయ సంస్లాపకులూ అయిన మొ పెత్తండులు ఆచార్య ఖండవల్లి లక్ష్మీరంజనం గారిక్తీ క్రీ, ఖండవల్లి బాలేందు శేఖరంగారికీనూ

క! జంతువులలో సం కేతభాష

ఆకాశంలో గద్ద కనిపించగావే పిల్లలకోడి తన రెక్కలు విప్పి “కొక్కొాక్కో కొక్కొక్కో' అని కంగారుగా అరుస్తుంది. కోడిపిల్లలు ఎక్కడ ఉన్నా, వెంటనే పరుగెత్తుకు వచ్చి తమ తల్లి రెక్కల కింద దూరుతాయి. ఆ కూత _పమౌాద సూచకం అని ఆ పిల్లలకి అర్ధం అయింది. అంతేకాదు; అవ్వుడు ఏం చెయ్యాలో కూడా వాటికి తెలిసింది.

తల్లి. కోడి పెంటకుప్పుని కెక్కరించి, “కొక్కాక్‌ కొక్కొక్‌' ఇవి అరుస్తుంది. “ఇక్కడ కన్ముని పురుగులున్నాయి, తిందురుగాని త్వరగా రండి" అని ఆ పిల్లలు అర్హం చేసుకుని, వచ్చి విందు ఆరగిస్తాయి. ఇది నురో విధమైన ధ్వని సంకేతం. అలాగే కోడిపుంజు తరుముకు వస్తున్నప్పుడు కోడిపెట్ట మరోలా అరుస్తూ పరుగెత్తుతుంది.

ధ్వని పూర్వకమైన సంకేతభాషకి ఇది ఒక ఉదాహరణ.

అడవిలో ఉన్నట్టుండి కాకులు గోలగా అరుస్తూ, ఆకాశంలో గుండాలు తిరుగుతాయి. కోతులు చిటారికొమ్మల మీదికి ఎక్కి, కొమ్ములోపుతూ కంగారుగా కిచకీచ మంటాయి. ఈ హోరు నిని ఆ చెట్టుకి దగ్గరలో పులి ఉందని చుట్టుపక్కల మేస్తున్న అడవి జంతువులన్నింటికీ అర్థమైపోతుంది. దానినుంచి దూరంగా పరుగు అందుకుంటాయి,

వసంతకాలంలో చెట్లు చిగురించగానే గండు కోయిలలు చెవుల తుప్పులు వదిలి పోయేటట్లు సంచమరాగాలాపవన మొదలు పెడతాయి. ఆ కూత మన కవీశ్వరులను పరవశింప జేయడానికి కొదు; విరహంలో ఉన్న _పబంధనాయికలను బాధించడానికి అసలేకాదు. “నేను ఇక్కడ ఉన్నాను సునూ!' అని ఆదకోయిలలకి అది సంకేతం; అంతేకాదు, “ఈ కూత వినబడుతున్నంత మేరా ఈ రాజ్యం నాది; ఇందులోకి ఇతరులెవరైనా (పవేశించారో ఖబర్జార్‌[ అని ఇతర మగకోయిలలకు అది వార్చింగు.

2 బెల్మిగావు కధ

వర్షాకాలంలో గుంటలు నీళ్లతో నిండగానే 'ముదపప్‌-ముదపప్‌-కురరవట్‌ - కురరవట్‌' అంటూ కప్పకూతలతో మనకి చెవులు తడకలు కష్టేస్తాయి. ఈ కూతలు తను జాతి ఆడకప్పలకీ _ పేమ సంకేతాలు. ఆ సమయంలో కప్పల నోటికి ఇరుపక్కలా చర్మపు తిత్తులు పెద్దవి అవుతాయి. వాటిని గాలితో నింపి, సన్నని రంధం గుండా గాలివి బయటికి వదిలినప్పుడు ఈ చప్పుడు అవుతుంది.

రెండవ (ప్రపంచయుద్ధ సమయంలో శతు జలొంతర్జాముల భోగట్టా తెలుసుకోడానికి అమెరికన్లు పశ్చిమతీరం వెంబడి సమ్యుదం లోపల మై కోఫోన్లు అమర్చారు. ఉన్నట్టుండి అనేక జలాంతర్జాములు ఏక సమయంలో దాడి చెయ్యడానికి వస్తున్నట్టుగా ఆ మైకోఫోన్లలో నుంచి చ్యితమైన ధ్వనులు వినిపించసాగాయి. ఆ సమయంలో ఆ చుట్టుపక్కల ఎక్కడా శ్యతువులున్నట్టు ఆచూకీయే లేదు. ఇంతలో ఈ పుట్టిములక ఏమిటోనని పరిశీలించగా అవి సముదపు రొయ్యలు తమలో తాము “మాట్లాడుకుంటున్న ధ్వమలు మా తమేనని తెలియవచ్చి, ఆశ్చర్యపడ్డారు. మామూలుగా సము(దం లోపల నిళ్ళబ్దంగా ఉంటుందనే అభ్మిపాయం ఒకటి ఉంది. కొని జలజీవులు తమలో తాము పంపించుకునే శబ్ద సంకేతాలతో సముదం ముఖరితం అవుతూ ఉంటుందని అప్పుడు తెలిసింది.

ఇవి అన్నీ ధ్వని సంకేతాలే.

“ఫ్లైకిల్‌ బాక్‌ (3/01616 88010 అవే ఒక రకం చేపలలో మగవాటికి రుతువులో కంఠం దగ్గరా, పొట్టు కిందా చిక్కని ఎ్యరరంగు, కళ్ల దగ్గర నీలిరంగు ఏర్పడుతుంది. ఈ రంగులు ఆడచేపలకి (సేమ సంకేతంగానూ, ఇతర మగచేపలకు హెచ్చరిక గానూ పనిచేస్తాయి. తాను ఉంటున్న చెరువులో తన చుట్టూ కొంతమేర పొంతరాజ్యం అవి గిరిగీసుకుని, గస్తీ తిరుగుతాయి. మరో మగచేప ఈ సరిహద్దు దాటి తన వొటాలోక్తి వచ్చిందంటే, డొక్క చీరి డోలు కళ్ట్రేస్తాయి. మరో మగచేపే కానక్కరలేదు, ఎ్యారని వస్తువునేదైనా ఆ నీళ్లల్లోకి వదిలితే-ఆ రంగు చూసి పరుగెత్తుకు వచ్చి, ఆవేశంతో దానిని తన ముళ్లతో పొడుస్తుంది. “ఏక్వేరియం'లో ఉన్న ప్టికిల్‌ బాక్‌ చేస ఒకటి గాజుగోడలలోంచి కనిపిస్తున్న- 10 మీటర్ల దూరంలో ఉన్న ఎ్టరని తపాలా డబ్బాని చూసి, మాటిమూటేకీ ఆ దిక్కుగా దూసుకు వచ్చి, గాజుగోడని డ్తీకొనసాగింది.

ఇది వర్షసంకేళత భాషకి ఒక ఉదాహరణ.

మగ రాబిన్‌ పక్షికి పొట్టమీద ఎ్టరని ఈకలు రుతువులలో మరింత వ్మ్‌రగా మారి, కొట్టనచ్చినట్టు కనిపిస్తాయి. ఉన సరిహద్దులో మరో ఎ్మార పొట్టగల పక్షి కవిపిప్తే చాలు, అది యుద్దానికి సిద్దం అవుతుంది. గడ్డి కూరిన మగ రాబిన్‌ పిట్ట బొమ్మని ఒక శాస్త్రజ్ఞుడు దడిమీద కట్టు నిలబెట్టగాా ఆ (పాంతాల్లో ఉంటున్న

జంతువులలో నంకేత భావ 3౩

మగరాబిన్‌ ఒకటి వచ్చి, ఆ బొమ్మని పొడిచి పొడిచి ముక్కలు చేసేసింది.

తల్లి సిట్ర వచ్చి వారిన అలికిడి కొగానే గూట్లోని కళ్ళు తెరనని పసికూనలు పెద్దగా ఎ్యరని నోళ్ళు తెరుస్తాయి. నాటికి తాను తెచ్చిన రసభరితమైన కమ్మని పురుగుల గోరుముద్దలు ఆ నోళ్లల్లో పెడుతుంది తల్లి. ఆ తెరిచిన వారని నోళ్ళు చూస్తే అందులో మేత సెట్టాలనిపిస్తుంది - దానికి.

హ్యెరింగ్‌ గల్‌ అనే సక్షికి ముక్కుమీద ఎ్మారని మచ్చ ఉంటుంది. గూటిలో ఉన్నదాని పిల్లలు, తల్లి శరీరం అంతలోనూ ఈ ఎ్యరమచ్చ. చేత అధికంగా ఆకిర్షింపబ తాయి. ఎ్మారమచ్చ కనబ గానే నోరు తెరవాలని వాటికి ' తెలుసు. తమౌష్తా ఏమిటంకే-ఒక శాస్రజ్ఞుడు ఎ్యరని బాల్‌ సెన్‌ చూసించగానే ఆ సిట్టుపిల్లలు చటుక్కున నోళ్ళు తెరిచాయి మేతకోసం!

క్లాదెడ్‌ బఫ్‌ మత్‌ (610౪664 80614 ౧4040) అనే రెక్కలపురుగు ఉంది. దీని రెక్కలు నారింజ రంగులో ఉంటాయి. ఆకుమీద వాలి కూర్చున్నప్పుడు ఇది. రెక్కలు దగ్గరగా ముడుచుకుని ఉంటుంది. కొని, దానిని నెమ్మదిగా ముట్టుకుంటే రెక్కలు విచ్చుకువి, లోపలి వఎ్మారరంగు మచ్చలు బయటపడతాయి. హఠాత్తుగా పెద్ద కళ్లవంటి ఈ మచ్చలను చూస్తి దానిని తినడానికి వచ్చిన పక్షి భయపడి పారిపోతుందనీ, పురుగు _పాణరక్షణకే ఈ మచ్చలు ఉద్దేశింపబడ్డాయనీ ఊహిస్తున్నారు.

ఇది కూడా ఒక విధమైన వర్ణ సంకేతమే.

పసుపు, నలుపుచారలతో దాదాపుగా కందిరీగము పోలిన నిరపాయకరమైన ఈగ (10౪8 [1/) ఒకటి. ఉంది. పురుగులను పట్టి తినే పక్టులనూ, తొండలనూ భయపెట్టి, ఆత్మరక్షణ చేసుకోడానికి ఈ రంగుల కూర్చు ఉపయోగపడుతుంది!

ఇది కూడా వర్ష సంకేతమే,

మిణుగురు పురుగుల అందమైన నెలుగు సెక్స్‌ సంకేతంగా పనికి నస్తుందని భావిస్తున్నారు.

మగ పెంగ్విన్‌ పక్షి రుతువులో నోట గులకరాయి ఒకటి పట్టుకుని. తన మనస్సు దోచేసిన. ఆడ పక్షి దగ్గధకు వచ్చి, దాని కాళ్ల దగ్గర ఆ రాతిని నెమ్మదిగా వదిలి పెట్టి “ఇహ నన్ను పాల ముంచుతావో నీట ముంచుతానో నీ దయి అన్నట్టు నిలబడుతుంది. ఆ ఆడపక్షి ఆ పెళ్లికొడుకుని ఎగాదిగా చూసి, ఆ గులకరాతిని ఈన ముక్కుతో పెకి ఎత్తితే, *వీ సంబంధం నాకిష్టమే” అని అర్థం! అప్పుడు అవి రెండూ జతకడతాయి.. ఇష్టం లేకపోతే పెళ్లికూతురు ఆ గులకరాయికేని ఆడకూతుర్ని మొహం తిప్పుకుంటుంది, మగపక్షి పరిస్థితిని అర్ధం చేసుకుంటుంది. సినిమాల్లో

శ టెల్మిగావు కథ విలన్‌లాగ బలొత్కారం చెయ్యకుండా, దేవదాసులాగ మతి పాగొట్టుకోకుండా, తన గులకరాతిని నుళ్లీ ముక్కున కరుచుకుని, రికామీగా ఉన్న మరో ఆడకూతుర్చి ఎతుక్కుంటూ, గునగునా నడుచుకుంటూ వెళ్లిపోతుంది. ఇది అంగవిన్యాస సంబంధమైన సంకేతభాష. ఒక తేనెటీగకి ఎక్కడైనా తేవె దొరికే చోటు కనిపిస్తే అది హుటాహుటిగా తమ పట్టు దగ్గరకు వెళ్లి ఆ వార్తను తోటి ఈగలకు తెలియజేసే ఆశ్చర్యకరమైన నృత్య సంకేత భాషను శాస్త్రజ్ఞులు ఈ శతాబ్ది ఆరంభంలో కనుక్కున్నారు. తేనె దొరికేచోటు 45-56 మీటర్ల లోపు దూరంలో ఉంటే ఆ ఈగ ఇక్కడి బొమ్మలో చూపినట్టు తేనెపట్టు మీద గుంగడని చ్మకాలు చుడుతూ నృత్యం చేస్తున్నట్టు ఎగురుతుంది. ట్ల తా వకీలు టు ల స 1. / స ఇ / న / ళ్న కి (( య! /1 | ట్ట నీ] ఖ ళ్‌ లీ ల్‌ టీ ళ్న ల్‌ గ్‌ ఇ త న్‌ ప న్‌ త్‌ ఆనోరం దగ్గరలో ఉంళు తేవ్‌ చేసే వుత్చుం ఆహారం దొరికే చోటు 90 మీటర్జుగానీ, అంతకన్న ఎక్కువ గానీ దూరంలో ఉంటే ఇక్కడి బొమ్మలో చూసినట్టు *ఎనిమిది' ఆకారంలో నృత్యం స్‌ చేస్తుంది. ఆహారం దగ్గరలో ఉంటే ఎక్కువ వేగంగానూ, ఎక్కున దూరంలో ఉంటే నెమ్మదిగానూ ఎగురుతూ దూరాన్ని సూచిస్తుంది. ఉదాహరణకి : నిమిషానికి 40 సార్లు ఎనిమిదులు చుడితే ఆహారం 90-100 మీటర్ల దూరంలో ఉన్నదనీ, నిమిషానికి తి సార్హు ఎనిమిదులు చుడితే ఆహారం 214 కి.మీ. దూరంలో ఉందనీ అర్ధం! దూరానిక్సీ నిమిషం వ్యవధిలో అది చుళ్ల్రే ఎనిమిదుల సంఖ్యకీ ఖచ్చితమైన విలోను సంబంధం ఉంది.

వంభువులలో వంకేల భాష ౮5 కక. తో || | ళ్‌ ॥ శ గ ప. ( శి టే! క్‌ శ్‌ ల్‌ ఇ యే |] ణి ఇ 1 త ఇ జీ ళ్‌ ఇ $ నీ స నష. ల ఉఆవోరం దూరంలో ఉంఘే తట చేసే వ్పుత్చాం ఈ విధంగా కేవలం దూరాన్ని చూపిస్తే ఏమైనట్లూ? ఏ దిక్కుగా వెళ్లాలో కూడా చూపించ వద్దా? లేకపోతే పట్టులోని ఈగలన్నీ తలో దిక్కుకీ రెక్కలు పడిపోయేటటు ఎగిరి ఎగిరి తేనె దొరికే చోటును వెతికి పటథుకోవడం కష్టభరితమూ, అనవసర కాలహరణమూ కాదూ? ఇందుకోసం తేనెటీగలు ఒక విచ్మితమైన పద్దతిని అనుసరిస్తాయి. సూర్యునికీ, తను తేనెపట్టుకీ, ఆహారం దొరికే చోటుకీ మధ్యగల కోణాన్ని తెలియజేస్తూ _వత్యేక పద్దతిలో ఎగురుతాయి... ఉదాహరణకు, నాలుగు విభిన్నకోణాలకు, వృత్యం చేసే “ఎనిమిది తాలూకు మధ్యగీతకూ గల సంబంధాన్ని ఇక్కడి బొమ్మలో చూసించాను. తేనెటీగలు సృష్టించిన ఈ అద్బుత నృత్య సంకేతభాషను చూసి ఉంకే భరతముని ముక్కుమీద వేలువేసుకుని ఉంటాడు తపుకుండా. కీటకాలు చాలా భాగం తమ జాతి పురుగులను నాసనవల్ల గుర్తిస్తాయి. ఉదాహరణకి మగ రెక్కలపురుగులు (1/05) తమ జాతి ఆడపురుగును కొన్ని కి.మీ. దూరంలో ఉన్నప్పటికీ గుర్తించి, తిన్నగా వెళ్లి దానిని కలుసుకోగలవు. రుతువులో ఆడపురుగులు ఒక (పట్యేకమైన వాసన (దనాన్ని వదిలి పెడతాయి. గాలివాన వచ్చిన ఆ వాసనని మగపురుగుబు తను మీసాల (ఏం ఘెన్నాల) సాయంతో గుర్తించగలవు. ఒక శాస్త్రజ్ఞుడు అవేక వందల మగపురుగులను ఒక అడవిలో వదిలి పెట్టాడు. కొన్ని ఆడపురుగులను పట్టుకుని, ఒక్కొక్క దాన్ని ఒక్కొక్క పంజరంలో పెట్టీ, వాటిని ఆ అడని సరిహద్దు చుట్టూ అమర్చాడు. ఈ

6 పెళ్ళిగావు కథ తే తేనెపట్టు ఎర ఆహారం ఇ ఖ్‌ గ ఖ ఆ శ ం ఖ్శ ర స ఆ్న ళ్ళ ఖ్న ఆకాానూళ్ళిలే తేక్ని నే స స. 120 స || ఇ స స్‌ | య స చ మా. నూ నూర్చుడ్సు ఆవోరం దొరికే స్టలము తేనావట్టు దూర చేసే కోణాన్ని నూబించే తేనెటీగల న్పుత్చా భంగిమలు విధంగా ఆ మగపురుగులు అడవిని విడిచిపోకుండా నిలువరించగలిగేడు. ఏ మగపురుగైనా అడవిదొటి బయటికి వెడితే ఆడపురుగు వాసన దాని ఏంటెన్నాకి కొడువేసి మళ్లీ వెనక్కి లాగుతుంది. ఇది వాసనా సంకేతభాష. చీమలు వరుసగా బారుకట్టి ఒకే దారిలో వెడుతూ ఉంటాయి, మధ్యదారిలో చీమలని చీపురుకట్టతో తోసిపారేసినవ్పటికీ మళ్లీ కాస్త సేపట్లోనే దారి వెతుక్కుంటూ అచ్చంగా పూర్వపు దారిలోనే (పయాణం కొనసాగిస్తాయి. ఒక (వయోగంలో నేలమీద అంతటా కాగితాలు పరిచి, వాటి మీదుగా వీనులు బారులుకట్టి పాకి వెళ్లేటట్టు పంచదగారకుస్ప పోశాడు. తరవాత ఆ కాగితాలను తీసెయ్యగా చెల్లాచెదురైపోయిన ఆ చీమలు పొఠతదారిని తెలుసుకోలేకపోయాయి.

వంతువులలో నంకేతల భావ 7 దీనిని బట్టి చీమల శరీరంనుంచి (సవించే రసాయన్యదనం అని పాకి వెళ్లిన దారిలో జమ అయి, దారి తప్పిన చీమలకు ఆ వాసన దారి-చూపిస్తుందని గహించారు. ఈ (సయోగంలో వాసన (దవం అంటుకున్న కాగితాలను తీసివెయ్యడం వల్ల చీమలు దారి తెలుసుకోలేకపోయాయి. _శమసడి మళ్లీ మరో కొత్తదారివి ఏర్పాటు చేసుకుంటాయి కాన్సీ ఆది వేరే సంగతి.

కుక్కలు తోడేళ్ళు రేచులు గుంపులు గుంపులుగా అడవిలో వేటకి బయలుదేర్కి తినడానికి జంతువు ఏదైనా దొరుకుతుందేమోనని వెతుక్కుంటూ అడవిలో నలుమూలలకీ విడిపోతాయి. ఆ తిరగడంలో మళ్లీ కలుసుకుంటూ, మళ్లీ విడిపోతూ ఒక్క ర్యాతిలో 100 కి.మీ. మైనే (పయాణం చేస్తాయి. తాము తిరిగిన దారి తమ గుంపులోని ఇతర జంతువులకు తెలియ బరుచుకుంటూ ఉండడం వాటికి చాలా అవసరం, మళ్లీ కలుసుకోవడానికీ, దారి తెలుసుకోడానికీనూ. ఇందుకోసం అవి కొంతదూరం (పయాణం చేసి, తమ వాపన తెలియబరచడం కోసం చెట్టు మొదలుమీద గొన్సీ పెద్ద బండమీద గానీ, (పముఖంగా కనిపించే పాదమీద గానీ కొద్దికొద్దిగా మూ్యతం పోస్తూపోతాయి. తరవాత ఆ దారి వెంట వచ్చిన మరో కుక్క అక్కడ ఆగి, వాపన చూస్తి అటువైపుగా అప్పటివరకూ ఎన్ని జంతువులు వెళ్లాయో, ఆ వెళ్లినవి తమ జాతివీ, తమ గుంపులోవీ అవునోకాదో, అవి వెళ్లి ఎంత సీపైందో తెలుసుకుంటుంది. ఈ విధంగా ఆ జంతువులు తమ గమ్యస్థానాన్ని చేరుకుంటాయి.

అనేక వేల ఏళ్లుగా మనుషుల మధ్య నివసిస్తూ ఉండడం చేత వేటాడవలసిన అగత్యం లేకపోయినప్పటికీ, కుక్కలు తమ జాతి పాత వాసనను మరిచిపోలేకుండా ఉన్నాయి. అందుకనే వీధి లౌంతరు స్తంభం కానీ, చెట్టు మొదలు కానీ కనిపిస్తే చాలు కుక్కలు సని ఉన్నట్లు అగి; వానన చూసి, కొంచెం అల్పాచమానం చేసి, మళ్లీ నడక సాగిస్తాయి. కాస్త దూరం వెళ్లి మళ్లీ మరో స్తంభం మీద... ఇల్లా చెయ్యడానికి అసలు కారణం అవి వాసనా సంకేతభాషకి అలవాటుపడి ఉండడమే.

హినువత్సర్వతం మీద 2500-4000 మీటర్ల మధ్య ఎత్తున విహరించే కస్తూరిమృగాలలో మగవాటికి రుతువులో బొడ్డు-దగ్గర కస్తూరి ఉత్పత్తి అవుతుంది. దాని వానన కొన్ని కిమీ. దూరం విస్తరిస్తుంది. అది ఆడ లేళ్లకు సంకేతం కోసం (బహ్మదేవుడు ఉద్దేశించాడు సరేకాని ఆయనగారు ఊహించని దుర్హనకు అది దారితీస్తోంది. స్వార్ధదింతన తప్ప మరోధృష్టి లేని మానవుడి చేతిలో ఈ లేళ్ళు హతమారిపోవడానికి ఈ కస్తూరే కారణం అవుతోంది.

నోరూ, వాయా లేని మొక్కలు కూడా పరాగసంపర్క (కియలో తమకు సాయపడే కీటకాలను రమ్మని పిలవడానికి అవి ఉపయోగించే సంకేతాలు కూడా

త పెరిగావు కథ

ఉన్నాయి. కన్ను చెదరగొట్టే రంగులూ, పరవశింవజే సే వాననలూ, సుష్టుగా కడుపు వింపే చేనలూ తయారుచేసి సిద్దంగా ఉంచుకుంటాయి. “మీకు కావలసిన తేనె, పుప్పాడీ మా దగ్గర పుష్కలంగా ఉన్నాయి. రండి! దండుకోండి.' అవి (వచారం చేపే సంకేత సాధనాలే రంగులూ, సువాసనలూనూ, అవి అన్నీ తేనెటీగలు వగైరా పురుగులను ఆకర్షించడానికి ఉద్దిష్టమైనవే కాని, మనుషుల కోసం కాదుసుమూా!

౭ అంచె తపాలా నోటిమౌట కొద్ది మీటర్ల దూరం వరకు వినిపిస్తుంది. అంగవిన్యాసాలు కొన్ని నందల మీటర్ల దూరం వరకు మౌాతమే కనిపిస్తాయి; మైగా ఇవి తగినంత వెలుతురున్న పగటిపూట మా్యతమే సాధ్యసడతాయి. మరి ఇంతకన్న చాలా ఎక్కువ దూరం వార్త సంపించాలం తే ఎలా? నేరథాన్‌ వరుగు వార్తను జ్ఞాపకం పెట్టుకొని, మనిషి స్వయంగా వెల్లి, దానిని అవసరమైన వారికి అందజేయడం అవేది అతిసాధారణమైన పద్దతి. చరిత (పసిద్దికెక్కిన ఇటువంటి వార్తాహరత్వం (కీపూ. 490లో మొదటిసారి జరిగింది. మేరథాన్‌ యుద్దరంగంలో (గీకు సైన్యాలు సర్షియనులను ఓడించేశాయి. ఈ శుభవార్తను వెంటవే ఏథెమ్సలోని (గీకు సైవికాధికారికి తలియబరచడం అత్యవసరం-ఎందుకం ఘే-ఏథఖెన్సులో ,గీకు, పర్షియన్‌ సైన్యాల నుధ్య యుద్దం ఇంకా కొవసాగుతూ ఉంది. ఈ రంగంలో పర్షియన్లది పై చెయ్యిగా ఉంది. ఈ పరిస్థితిలో పర్షియన్‌ 'సైవ్యానికి బేషరతుగా లతొంగిపోదొనూ వద్దా అని లీకు "సేవావపతులు తటపటాయిస్తున్నారు. మేరథాన్‌ రంగంలో పర్షియన్లను. చిత్తు చేశామవీీ త్వరలోనే తాము ఏథెన్సుకి సాయం రాబోతున్నామనీ, ధైర్యం కోల్యోవద్దవీ అక్కడి (గకు సైన్యానికి వెంటనే వార్తవందజేయాలి. లేకుం[ే ఏీథెన్సు పతవమైపోవచ్చు. ఆ పని మీద బయలుదేరిన సగీకు వార్తాహరుడు మధ్యలో ఎక్కడొ ఆగకుండా 22 మైళ్ళు (35.48 కి.మీ.) పరుగెత్సి ఏథెన్సు చేరుకుని, ఆ వార్త(గీకులకు తెలియపరచి, అలసటకు తట్టుకోలేక కువ్పకూలి, చనిపోయాడు. అపూర్వమైన అతగాడి త్యాగాన్ని. గౌరవిన్తూ, ఆ వరుగు జ్ఞాపకొర్థం 1924 నుంచీ ఒలింపిక్‌ (క్రీడలలో మేరథాన్‌ పరుగు ఒక భాగమై వస్తోంది. (పస్తుతం ఈ ఆటలో పోటీదారులు పరుగెత్తవలసిన దూరం 40 కి.మి (24.85 మైళ్లు ).

10. పెల్ళిగావు కళ కొకితో కబురు దమయంతి నలనుహారాజుకి తన పేమ సందేశం హంసద్వారా పంపినట్టు నైషధం లోనూ, చిలకద్వారా పంపినట్లు కళాపూర్డోదయంలోనూ కవులు అభూతకల్పనలు చేశారు. ఈ పక్టులు మనుషుల్లాగే మాట్లాడగలవనీ మనుషుల భాష అర్థం చేసుకుని ఆ వారను జ్ఞాపకం పెట్టుకుని, అవసరానుకూలంగా స్వంతంగా వన్నెలూ, చిన్నెలూ కూడా చేర్చి, ఆ వార్త ఎనరికి ఉద్దేశింపబడిందో సరిగ్గా దానికే వినిపించగల శక్తి వాటికి ఉన్నట్టుగా కావ్యాలలో (వాశారు. వాళ్లు ఇంకానయం, కాళిదా సైజే ళ్ళ ల న్ని ప్రో కొలికి కట్టన కబురు మోనుకుపోతున్సు పావురం నిర్జీవమైన మేఘాన్నే దూతగా ఎన్నుకున్నాడు కదా? ఉత్తరం (వాసిన చీటీ కాలిక కట్టీ వదిలేస్తే కొన్ని వందల మైళ్ల దూరం ఎగురుకుంటూ వెళి ఆ ఉతరాని ఠు అటి ణా కార్యా ళం అల్‌ ర, అందించడానికి పావురాలను వినియోగించిన సందర్భాలు చాలానే ఉన్నాయి. అయితే ఎక్కడికి _వెళ్లముంటే అక్కడికి వార్త తీసుకుపోగల సామర్థ్యం వాటికి ఉన్నదనుకోవడం పొరబాటు, ఎక్కడ పదిలిపెట్టినప్పటికీ గూటికి చేరుకోగల అద్భుత శక్తి మాతం పాొవురాలకి ఉంది. ఈ శక్తిని ఉపయోగించుకుని యుద్ధరంగం నుంచి వాటికి అలవాళైన కోటకి వార్తలు పంపించే వారు సేనాపతులు. కానీ

అంచాళపాల 7 మార్గమధ్యంలో ఏ డేగనో ఉసికొల్సి, ఆ పావురాలను అటకాయించి, అవి మోసుకుపోతున్న రహస్యవార్తను శ్యతువులు సంగహించే (సమొదం లేకపోలేదు. అంతే కాదు (పేయసికి అందివ్వమని పంపించిన (పేమ లేఖను కాస్తా ఆ పిల్లతర్మడికి అందజేసినా చేయవచ్చు.

ఒరిస్సాలో వేలకొద్దీ పావురాలను మిలిటరి (లేక పోలీసు) కార్య కమూలకు ఈనాడు సెంచుతున్నారు. అంచెలు అంచెలుగా వార్తా (ససారం వార్త సంసించవలసిన దూరం మేరథాన్‌ -ఏథెన్సు పరుగులో లాగ 22 మైల్లే అయి ఉండాలని ఏముంది? ఇంకా చాలా చాలా దూరం కావచ్చు. ఒక్కొక్క. వార్తకి ఒక్కక్క మనిషిని బరిచేయనక్కర లేకుండా అంచెలు అంచెలుగా (రిలే) పరుగు ఏర్పాటు చేయవచ్చు. అంశ ఒకడు సులభంగా పరుగెత్తగరిగినంత దూరం నెళ్లేక అక్కడ వేరొకడు సిద్దంగా ఉండి ఆ వార్తను అందుకుంటాడు. వాడు కొంతదూరం పరుగెత్తి మఠొకడికి అందిస్తాడు. ఈ విధంగా అంచెలవారీగొ ఆ వార్తను బహుదూరం సంసవచ్చు.

మనిషీ స్వయంగా పరుగెత్తడం కన్నా ఎడారి పాంతాల్లో ఒంటెలను, మిగిలిన చోట్ల గ్యురాలను ఉసయోగించి, అంచెల పద్దతిమై వార్తను మోసుకుపోవడం మరింత సులభం అవుతుంది.

అగస్ట్రస్‌ అనే రోమను చ్యకవర్తి (కీ.పూ. 63-(కీ,.శ.14) విశాలమైన తన మహాసాా మాజ్యాన్ని రక్షించడానికి వేగంగా, నమ్మకంగా పనిచేసే వార్తా _పసార సాధనం అవసరమని గుర్తించి, తన సొాామాజ్యం నాలుగు చెరగులా అంచె గురాల “పోస్టు' ఏర్పాటు చేయించాడు. ఈ సనికోసం వేల కొడ్డీ మైళ్ల పొడవున దిట్టమైన రోడ్డు విర్మింపచేశాడు (ఆనాటి రోమను రోడ్లు కొన్ని ఈనాటికీ నిలిచి ఉన్నాయి!) . పతి 20 మైళ్లకీ గ్యురాలనూ, అవసరమైతే రౌతులనూ కూడా మార్చుకోడానికి “బసలు' ఏర్పాటు చేశారు. అలసిపోయిన గురాలను వదిలేసి కొత్త గు్య్యరాలను తీసుకోడానికీ, తిండికీ, మంచినీళ్లకీ సదుపాయాలు గల ఈ బనలను “పోస్టులు (౧౦515) అని పిలిచేవారు. ఈ విధంగా రాాతీ పగలు నిర్విరామంగా వార్తాహరులు (పయాణంచేస్తి అతి ముఖ్యమైన రాచ ఉత్తరాలను చేర్చవలసిన చోటికి చేర్చేవారు. ఉత్తరాల రవాణాకి పోస్టు అనే మాట దీనిని బస్ట్రే వాడుకలోకి వచ్చింది. రోమను స్థామాజ్య పతనంతో బహు సమర్హవంతమైన అంచె తపాలా పద్దతి అంతరించిపోయింది.

22. పెల్కిగావు కథ

పోనీ ఎక్స్‌ పెన్‌ (౦౧౪౫ 507655)

ఉత్తర అమెరికాలో ఉత్తరాల బట్వాడాకి అంచెగుురాల మీద స్వారీ చేసే పోస్టు బం(టోతులను వియమించిన కంపెనీ ఒకటి 1860లో వెలిసింది; అచ్చంగా 19 శతాబ్దాల (కిందటి రోమను అంచెగ్యురాల తపాలా నమూనాలోనే అమెరికా తూర్పు తీరానికీ, పశ్చిమ తీరానికీ మధ్య ఈ బట్వాడా అతి వేగంగా జరగడం కోసం (పతి 10-15 మైళ్లకీ ఒక్కొక్క స్టేషను, అక్కడ అలిసిపోయిన గురాలను తీసుకుని కొత్త గురాలవిచ్చే ఏర్పాటు ఉండేది. మొత్తం మీద అటువంటివి 190 స్టేషన్లు, వాటిలో 400 మంది పనివాళ్ళు 80 మంది రౌతులూ, 400 గురాలూ ఉండేవి ఆ కంపనీకి. [పయాణం చేయవలసిన మొత్తం 1996 మైళ్ళ (3212 కిమీ.) దూరం 10 రోజులలో పూర్తి చేసేవారు. గుురం మీద అటూ ఇటూ చేరో ఐదు కగా. ఉత్తరాలు, దారి అటకాయించే బందిపోటుల నుంచి రక్షించుకోవడం కోసం రెండు రివాల్వర్డు, ఒక కైజూరు ధరించి రౌతులు (పయాణం చేసేవారు. పపంచ (వసిద్దికెక్కిన వైల్డ్‌ వెస్ట్‌ సినిమాలో తరుచు కనిపించే ఈ పోనీ ఎక్స సెస్‌ కేవలం 18 నెలలపాటు మ్మాతమే పనిచేసి, హఠాత్తుగా ఆగిపోయింది. దానికి కారణం ఎల్యక్షిక్‌ "బల్మిగాఫ్‌ అవతరించడమే.

ఏ టీ. సాలే 2 హ్‌ నాక రం వల వ్‌ త న సై వార్తలు మోొనుకుపోవడావికి 1 తీర౦0లో అమెరికాలో వెలనీన అంచెగ్యు రాల పోనీ ఎక్స సెన్‌

నము

ధ్వని నం కేతాలు మనిషికానీ, జంతువుకాని (పయాణం చేసి వెల్లి వార్తను అందచేయడం చాలా కష్టసాధ్యమైనదే కాక్క చాలా వ్యవధి పడుతుంది కూడానూ. మనిషిని ఎక్కించుకుని గ్యురం. పరుగెత్తగల -వేగమే. దానికి పరమావధి. మరి దీనికి మౌర్గాంతరం ఏముంది? అంచెడోళ్లు (డోలు టెల్మి గాఫ్‌) ఆఫికొ అడవులలో ఒక గూడెం నుండి మరో గూడెంకి అతి ముఖ్యమైన వార్తలు అతివేగంగా సంపించడానికి అంచె అంచెలుగా డోళ్ళు వాయించేవారు. పొడుగుపాటి కొయ్య దుంగల లోపలి భాగాలు దొలిచేసిి తయారు చేసిన డోళ్లమీద క్టరతోగాని, చేతితో గావి కొడితే పెద్ద చప్పుడు అవుతుంది. దుంగ లోపలి కాళీభాగపు ఘనపరమాణాన్ని బట్టి ఆ డోళ్లు వేరువేరు చోట్లు వేరువేరుగా ధ్వనిస్తాయి. నదులు, సరస్సులు వంటి నీటి తట్టులున్న చోట ఈ డోళ్ళు చేసే చప్పుళ్లు అనుకూల పరిస్టితులలో30 కి.మి. వరకు కూడా వినిపిస్తాయి.

ట్లో గై

కాల టై (౮ నాననా వార్తా (వసారానికి ఆటవికులు ఉవయోగించే డోలు వాయింవులు

న! 'పెల్మిగావు క్‌

ఒక గూడెం నుంచి మరో గూడెంకి ఈ డోళ్ల చప్పుళ్లు అంచెలంచెలుగా అతివేగంగా అందిపోతాయి. సింహాల బెడదని గురించీ, గూడెం పెద్ద చావును గురించీ శ్యతువుల దాడులను గురించీ... ఇంకా రకరకాల వార్తలు ఈ విధంగా పంసించుకునే వారు. వేరు వేరు మోతలకి వేరు వేరు అర్జాలు నిర్దిష్టమై ఉండేవి. ఈ సంకేతాలు ఆ పల్లెలలో అందరికీ క్లుజ్లంగా తెలిసుండేవి.

ఈ డోలు కెల్మిగాపు కొన్ని (పాంతాలలో ఈనాటికీ అమలులో ఉంది. చర్చిగంటలు చర్చిగంటలకు తమవంటూ ఒక . నిర్జిష్టమైన ధ్వనులు ఉన్నాయి. వాటికి పౌరజీవనంలో ఒక ,(త్యేకమైన స్దానం ఉంది. పురద్వారాలు మూయడానికీ, తెరవడానికీ, (పార్ధనా సమయం అయింది చర్చికి రండి అవని పిలవడానికీ, ఒక ఊళ్లో అన్ని (పమాదం సంభవించింది అనడానికీ, యుద్దంలో తమ పక్షానికి విజయం చేకూరిందని తెలియచేయడానికీ... ఇలాగ వివిధ సంకేతాలకు అనుగుణంగా 'చర్చిగంటలు మోగేవి.

అన్నట్టు ర్మాతిపూట వంటలు అయాక అగ్ని (పమౌదాలు జరుగకుండా ముందు జా(గత్త కోసం నిప్పులన్నీ ఆర్పి వెళ్యూలని సూచిస్తూ చర్చిగంటలు (పత్యేకంగా (మోగేవి, 11వ శతాబ్దంలో దీనివి *కోవెర్‌ వ్యూ' (౧౦౪౮౪౪ ౧౭౮4) అనేవారు (ఫెంచి భాషలో “నిప్పులు ఆర్భండి (60౪8౭ ౧1/6) అని ఆ మాటకి అర్థం. కొల్యకమాన ఇది కేనలం అగ్ని (సమాద సూచకంగానే కాక, చీకట్ళో అల్లర్లు జరుగకుండా ఎవరి ఇళ్లలో వాళ్ళు ఉండిపోవాలి అనే అర్ధంలో కూడా ఉపయోగించసాగారు. కోవెర్‌ వ్యూ అనే మాట (భష్టమై “కర్ట్యూ' (66౫6౪) గా నూరింది ఇంగ్లీషులో, నంగినాదం-బీలక్యర దున్నపోతు, గొరె పాష్టేలు కొమ్ములతో చేసిన బూరాల కూత చాలొ దూరం వినిపిస్తుంది. వేటగాళ్ళు వీటిని అధికంగా ఉపయోగిస్తారు. పూర్వం. సిండారీ బందిపోటులు ఊరు చుట్టుముట్టి, (గొమౌస్టులను భయ పెట్టడానికి కొమ్ముబూరాలు ఊదేనారు. “ఏ నస్తువ్లూ దొచే (పయత్నం చేయకుండా బేషరతుగా లొంగిపోవాలి సుమా! అని ఆ శృంగనాదానికి అర్థం.

దీవికి అలవాటుపడి (పాణాలు గుప్పిట్లో పెట్టుకుని (బతుకుతున్న (గొమమ్టులకి ఒకనాడు ఆ శృంగనాదం మళ్లీ వినిపించింది, “మొన్న సంకురాతికి

అందొ తపాల. 28 పంటంతా దోచుకుపోయిన పిండారీలు ఇంతలోనే మళ్లీదొపురించావేమిటి దేవుడా!” అని కంగారుపడి కొళ్ళు విరగదొక్కుకుంటున్న ఆ ఊరి (వజలకి ఒక విచ్శితమైన సంగతి తెలియవచ్చింది. ఆ కొమ్ముబూరాలు ఊదుతున్నవాళ్ళు పిండారీలు కాదనీ, జీలక్టర వర్తకులు మూ(తమేననీ, వాళ్ళు కూడా తము రాకను తెలియచేయడానికి శృంగనాదం చేస్తారనీ తెలియవచ్చింది. “కొమ్ముబూరా కూత విని అనవసరంగా భయపడ్డాం!” అని చెప్పుకుంటూ * ఇది పిండారీ శృంగారనాదం కాద్మరా! జీలక్యర శృంగారనాదం! అని (గామస్టులంతా పెద్దపెట్టున నవ్వుకున్నారు. అదే “జీలక్యర-సింగివాదం” అనే వెటకారపు మూటగా (పసిద్దికెక్కింది తెలుగులో, కూతవేటు దూరం విస్తారమైన పొలాల్లోనూ, తోటల్లోనూ. పని చేసేవాళ్ళు దూరాన ఉన్న తమ మి(తులకు సందేశం అందించండం కోసం కీచుగొంతుకతో గుక్కపట్టి కూతవేస్తూ, స్థాయా భేదాలు కల్పిస్తూ సం కేతాలను పంసించడిం వళ్లెప్ట్టులలో ఇప్పటికీ కనిపిస్తుంది. నిశ్శబ్దంగా ఉండే పొలాల్లో ఆ కూత మైలుదూరం పైగా వినిపిస్తుంది. అది విని దానికి సమాధానంగా రెండోవాడు మళ్లీ కూత వేస్తాడు.

ఉత్తర అమెరికాలో రెడ్‌ఇండియనులు కొండ ,పాంతాల వాడకం కోసం ఈ కూత సంకేతాలను బోగా అభివృద్ది చేశారు. జంతున్దులకు సం కేతొలు 16 కిలో 'సైకిల్పు (ఫీక్వేన్సీవి మించిన శబ్దాలను వినగల శక్తి మన చెవులకు లేదు. అయితే అవే శబ్దాలను కుక్కలు వినగలవు. ఈ విషయాన్ని ఆధారంగా చేసుకుని తన సెంఫుడు కుక్కకి మాతమే వినిపించేటుట్టు, చుట్టుపక్కల నునుష్యులెవ్వరికీ వినిసించకుండేటట్టు “హై(ఫీక్వేన్స' కూతవేపే (పత్యేకమైన ఈల ఊదుతాడు కుక్ట యజమాని. ఆ సంకేతాన్ని కుక్క మాతమే (గహించి, తదనుగుణంగా నడచుకుంటుంది.

కొంతి సంకేతాలు

నోట వినబడనంత దూరంలో ఉన్న వారికి అంగ విన్యాసాల ద్వారానూ, దీపాల ద్వారానూ, పొగ ద్వారానూ సంకేతాలు అందజేయనచ్చునని అనేక శతాబ్దాల (కితమే మానవులు (గహించారు,

20. పెళ్ళిగావ్రు కథ పాగబంతులు పొగతో సంకేతాలు పంపే చితమైన పద్దతి ఒకటి ఉత్తర అమెరికాలో రెగ్‌ ఇండియనులలో అమలులో ఉంది. కొండ మీద ఎండుటాకులు, పచ్చగడ్డి కలిపి మంటబెప్టే వారు. పొగ చిమ్ముతున్న ఆ మంటమీద తడిదుప్పట్‌ కప్పి, పాగ బాగా జమ అయ్యాక ఆ దుప్పటీవి క్షణకాలం పాటు పక్కకి తొలగిస్తే చిక్కవి పాగ ఓ బంతిలాగ గాలిలో పైకి లేస్తుంది. ఈ విధంగా దుప్పటీని మూస్తూ తెరుస్తూ ఉంటే పాగబంతులు పైకిస్తూ చాలా దూరానికి కనిపిస్తాయి. అ బంతుల సంఖ్యకీ, వాటి మధ్య ఎడావికీ వాళ్ళు ముందుగానే ఏర్పరచుకున్న సంకేతభాషలో రకరకాల అర్జాలున్నాయి. దూరం నుంచి ఆ పాగబంతులను గమనిస్తూ పంపిస్తున్న వార్తను అర్థం చేసుకుంటారు. ట్‌ స్‌ షష

ఢ ఫ్ర

క ౮జ్త్త్తో

7 భార్యా స్‌ స్టా .

టం లాణయరోనేతదనకయతనా వార్తా (వసారానికీ రెడ్‌ ఇండియనులు ఉవయోగించే పాగబంతులు

మంటలు కొండ శిఖరాల మీద మంట పెట్టి, దాని ద్వారా సంకేతాలు పంపవచ్చు. ఆ మంట బహుదూరానికి కనిపిస్తుంది కనుక దానిని గనునించిన దూరపుకొండ మీది మనుషులు మళ్లీ అదే విధంగా మంట పెట్టి అదే సంకేతాన్ని మళ్లీ మరో కొండ

అంపెళనవేల 27 మీది వారికి అందజేయవచ్చు. గొలుసు కట్టులాగ ఇటువంటివి 8 కొండల మీద మంటలు పెట్టి, టర్కీలో 500 మైళ్లదూరం (800 కి.మీ) వార్తలు పంపించే ఏర్పాటు ఉండేది.

1588లో "స్పెయిన్‌ వౌకాదళం ఇంగ్లండు మీద దాడి చెయ్యడానికి వచ్చివప్పుడు గొలుసుకట్టుగా కొండల మీద వెలిగించిన మంటలద్వారా త్వరలోవే ఆ వార్తను స్కాట్లండు తీరం దాకా పంపించగలిగారు.

నెపోలియన్‌ దండెత్తి వస్తున్న వార్తను కూడా ఇదే విధంగా ఇంగ్లండులోని వివిధ (పాంతాలకు తెలియజేయ గలిగేరు.

3 జ్‌ కుడ ఆ లిపి -దాని పుట్టు పూర్వోత్తరాలు

సందేశం అనేది నోటిమాటగా కొక, (వాత మూలకంగా సంసించాలంళే లిపి అనేది పట్టుబడాలి. తన భావాన్ని ఇతరులకు తెలియజేయడానికి ఏర్పరచుకున్న గుర్తులే కదా రిసి అంటే. ం

నువ్వు ఒక విషయాన్ని గుర్తుంచుకోవాలంటే ఓ కాగితం ముక్కమీద (వాసుకుని జేబులో పెట్టుకుంటావు. కొందరు తనము జేబురూమాలుకి ఓ ముడివేసుకుంటారు. ముఖం తుడుచుకోడానికి ఆ రుమాలు బయటికి తీసినప్పుడల్లా ముడి చేతికి తగిలి, జ్ఞాపకాల పొరలు తెరుచుకొని ఆ విషయం గుర్తొస్తుంది. ఈ విధంగా మరచిపోయిన విషయాల్ని గుర్తు చేసే సాధనంగా ఆ ముడి ఉసయోగపడుతుంది.

రంగురంగుల తాళ్లకు, వేరువేరు పైజులలో వేసిన ముళ్లకు పూర్వం సెరూ దేశంలో నిర్దిష్టమైన అర్జాలుండేవి. ఉదాహరణకి: నల్లముడి చావుకీ, తెల్లముడి శాంతిక్సీ సనుపుపచ్చ ముడి బంగారానికీ లేదా ధనావిక్సీ ఆకుపచ్చ ముడి సంటకీ, వ్యారముడి యుద్దానికీ గుర్తులు. ముడిని చూడగానే విషయం అర్థమైపోతుంది. అతిసాధారణమైన భావ _పకటనకు ఇది ఒక ఉదాహరణ,

తన మందలోని గొరెలను లెక్క పెట్టడానికి తాటకి ముళ్ళువేయడంగానీ, చెట్టుకొమ్మకి గాట్లు పెట్టుడంగొనీ గొరెల కాపరులలో అలవాటుగా ఉండేది. ఉదాహరణకు ఒక్కొక్క నగొరెకు ఒక్కొక్క. ముడి, పదేసి గ్య రెలకి ఒక పెద్ద ముడి. మందని ఇంటికి చేరవేసినప్పుడు గొలరెలనూ, తాటకి వేసిన ముళ్లనూ నరిపోల్చుకునేవారు. చ్యితలేఖన లివీ గ౯/౦౧౦౮/౧౭౦౧౫) బహు పురాతన కాలంలో తొలి లిపి బొమ్మల రూపంలో ఉండేది అనడంలో సందేహం లేదు. (ఫాన్సులో “అస్కావ్‌ * అనే చోట, స్పెయిన్‌లో “అల్డ్‌మీరా' అవే

లివ్‌ -దాని వుట్టు వ్రగార్యోల్తరొలి 48

చోట గుహాల లోపరి గోడల మీద నుమారు 50 వేల ఏళ్ళ (కితం ఏ “నియాండర్తల్‌” జాతి మానవులో గీసిన బొమ్మలు ఇందుకు సాక్ష్యం. అనాటి బొమ్మలలో చాలా భాగం వేట జంతువులూ, పిట్టలూ, ఆడవాళ్లూ, పిల్లలూనూ, దరిమిలాని ఇటువంటి బొమ్మలు (ప్రపంచంలో చాలా చోట్లు దొరికాయి.

మొట్ట మొదట్లో ఇటువంటి బొమ్మలు కళ్ల ఎదుట కనిసిస్తున్న అసలు వస్తువులనే సూచించేవి. ఉదాహరణకి: సూర్యుడి బొమ్మగీస్తే సూర్యుడు అనే అర్ధం. కన్ను బొమ్మ గీస్తే కన్ను అనే అరం. వీటిని చ్మితలేఖనాలు అంటారు, ఒక్కొక్కప్పుడు కథలను బొమ్మల రూపంలోనే సూచించేవారు. చదువురాని వారికి తెలియజెప్పే ఉద్దేశంతో పూర్వం చర్చి గోడలమీద ఏసు. కీస్తు కథలు రంగురంగుల బొమ్మలతో గీసేవారు. దేవాలయాల మీద రామాయణ కధా ఘట్టాలు, బౌద్డారామాల మీద జాతక కథలూ ఈ విధంగా గీసినవే, భానలేఖనాలు (06600౧0౧) పోనుపోను ఈ బొమ్మలకి అర్దాలు విసతం అయాయి. ఉదాహరణకి సున్న గీస్తే అది సూర్యునికి మ్యూాతమే కాక వెలుగుక్సీ వెచ్చదవానికీ, పగలుకీ కూడా గుర్తే అలాగే కన్ను బొమ్మగీస్తే అది కేవలం కన్నును సూచించడానికే కాక చూపుక్సీ, పరిశీలనకీ, పర్యవేక్షణకీ కూడా వర్తిస్తుంది. తెరచాప బొమ్మ గీస్తే అది తెరచాపకీ, గాలికీ, పడన (సయాణానికీ కూడా అర్థం వస్తుంది. పాము బొమ్మకి (పాణి అనీ, గద్ద బొమ్మకి ధైర్యమనీ, బలమనీ, తాబేలు జొమ్మకి ఆనందమనీ అర్దాలు. వీటిని భావలేఖనాలు అంటారు. వీటిలో ఒక సౌకర్యం లేకపోలేదు. నీకు ఆ భాష తెలియకపోయినా సరే బొమ్మలను బట్టి భానం అర్థం అయిపోతూ ఉంటుంది. (ప్రస్తుతం మనం ఉపయోగిస్తున్న లిపిలో అక్షరాలు చదవగలిగితే చాలదు, ఆ భాషకూడా వీకు వచ్చి ఉండకపోతే భావం అర్థంకాదు. తరచాప=గాలి పాముజ పాణి గద్ద=థైర్యం తాబేలు= ఆనందం

ఖాన లేఖనాలు శ

20 టెల్మిగావు కథ చైనాలో లిపి చాలావరకు ఈ రకమైవ భావలేఖనమే ఈనాటికీనూ. ఈ లిపిలో (పతీ మాటకూ ఒక బొమ్మ లేక ఒక సంజ్ఞ (6౧440180 ఉంటుంది. వేల సంవత్సరాల వ్యవధిలో ఈ సంజ్ఞలు కొద్దికొద్దిగా మూరుతూ రావడం చేత, తొలి సంిజ్ఞళను ఇప్పుడు గుర్తుపట్టడల కష్టం అయిషోతుంది. తొలి భావలేఖవాలు (కమాంతరాఅ మీద ఎలా మార్పులు చెంది చెంది ఈవాటీ సంజ్ఞలుగా అవతరించాయో ఉదాసారణక్తి ఇక్కడ . బొమ్మలో చూపీలచాను. పాాతసూచించే ౬ [| తకి ఆధునిక చ్యితలిపి హత శ పకనతనతతల్య్యటడోానావవావననాలాలో వా చ్మాతణలో మౌర్చులు గ శ్రీ క్‌ బిడ్డ రెండూ కలిపితే ళి మంచి | ! పంది తోకా కవు రెండూకలిపితే షు అధునిక చీనీ లివి అభివుద్దికి ఉదావారణ ఒక్కొక్కప్పుడు రెండు వేరువేరు సంజ్ఞలు కలిసిపోయి, ఒక కొత్త సంజ్ఞ ఏర్పడి అర్హమే నూరిపోతూ ఉంటుంది. ఉదాహరణకి “సీ సంజ్ఞ “బిడ్డ సంజ్ఞ కలిసిపోయి *'మంచి' అనే అర్థంగల పంజ్ఞ ఏర్పడింది. ముక్కోణ లివి (064౧౨౫౧౦౧7 11/౧౯౧6) 6000 ఏళ్ళకితం. మెసపొటోమియా. (వస్తుతపు ఇరాక్‌)లో నివసించిన సుమేరియన్‌ జాతివారు పచ్చిగా ఉన్న బంకమట్టి పలకల మీద రెల్టుగొట్లాలతో బొమ్మల లిసిలో (వాయడానికి పయళ్నాలు చేశారు. మట్టి పలకల మీద (వాయడానికి రెజ్లగొట్టం సరియైన పాధనం కొదని దరిమిలాని ఆహించి, ముక్కోణాకొరవు రాతి దిమ్మలు తయారుచేసి, నాటితో మెత్తని ముట్టి పలకల మీద

లిని-దావి వుట్టు వూల్యోత్తరాలు. 22 రకరకాలుగా నొక్కి, ఒక ,(పత్యేకమైవ లిపి తయారుచేశారు. ఈ లిపి (కీస్తుశకారంభం వరకూ వాడుకలో ఉందేది. సూర్యుడు లేక దినము

6,000 806 3,00080 ,2,00086 70086 50086

పాతవి నూచించేచ్యిత లిన్‌

నొర్గోగ్లిన్స్‌ (౭/౦౧(౧౧౨) పొరోగ్షిఫ్స్‌ అనే మాటకు “పవి తలేఖవం"' అని అర్హం, బహు పురాతన కాలంలోనే ఈజిప్టియనులు చితలేఖనంతో ఆరంభించి, దానిమంచి బహు _ క్లిష్టమైన భావళేఖనాన్ని సాధించారు. కుడి నుండి ఎడనుకు (వాసే వారి లిపిని 'పారోగిన్స్‌ అన్నారు. ఈ లిపితో (వాపిన (వాతలున్న రాతిసలకలు, తోలు ముక్కలు. కొన్ని ఇటీవలి కాలంలో దొరికాయి కానీ, ఆ లిపివి ఎవ్వరూ అర్హం చేసుకోలేకసోయారు. చివరికి 1799 లో నైలునది ఒడ్డున '“రోజెట్టా' అనే ఊరికి దగ్గరలో అక్షరాలేవో చెక్కి ఉన్న నల్లరాతి పలక ఒకటి ఒక (ఫెంచి సైనికుడికి దొరికింది. దానిమీద మూడు వేరు వేరు లివులతో ఒకే విషయం (వాసి ఉంది. అన్నిటికన్నా పైన ఎవ్వరికీ అర్హంగొవి పారోగ్షిఫిక్‌ లిపిలోనూ, మధ్యభాగం ఈజిస్టియన్‌ (06౧౧0110) లిపిలోనూ, (కింద (గీకు లిపిలోనూ (వాసి ఉంది. జీన్‌షాంసీలియన్‌ అవే _ఫెంచి పరిశోధకుడు (గీకు భాషలోని విషయాన్ని అనువదించాడు. ఆ మూడు లిపులలోనూ ఒకే విషయం (నాసి ఉన్నదని ఊహించారు. దానివి ఆధారంగా చేనుకుని హేమాహేమీల వంటి పండితులు కుస్రీపట్టి, పారోగిఫిక్‌ రహస్యాన్ని భేదించగలిగారు. పార్యోఫిక్‌ డెమాటిక్‌ లిపులలో ఉన్న రెండు వొతలూ ఈజిస్టీయన్‌ భాషలోనే ఉండడం ఇందుకు సహకరించింది. (శీవూ. 197-196 లో 5 వ టొలెమీ ఎసిఫేనెన్‌ ఈజిస్టు సింహాసనం ఎక్కిన సందర్భానికి సంబంధించిన వర్షన అది. ఆ సందర్భంలో ఆ చ్యకవర్తి మత గురువులకు చేసిన దాన వర్షవ కూడా ఉంది అందులో. ఈ లిపిని భేదించడంతో అంతవరకూ అర్థంకాకుండా పడి ఉన్న

22. పెల్మిగావు కధ ౧౧ శ్ర] 2బడూా || [జం 1 ౨|గ|౦| ౨3 ౨5 టే.ూర (| | 0 స్నైయా యా స ఆ 1,90౨ ఉగ 284 వేలో శ్రిన్స్‌ వందల కొద్దీ పారోగిఫిక్‌ (వాతలను తర్జుమూ చేయగలిగేరు. దానితో అగాధమైన మౌనవజాతి చరిత (క్రీపూ. 4000 ఏళ్లదాకా విశదమైంది, పారోగ్షిఫ్స్‌ అనేవి ధ్వనులకు సంజ్ఞలు. అంటే ఇవీ ఒకరకంగా అక్షరాలే. ఉదాహరణకి: కొమ్ముగల సర్పం లై , హస్తం 0 కలురాళె క్‌ కే ఉం గుడ్లగూబ [| తాచుపాము ౮ ఇల్లు గ్‌గ కన్ను ౪/5 త్‌ల [౧ "పేర్రపురుగు 2నిగ కోడిపిల్ల / జంతువు చెవి 51 కూర్చున్న మనిషి 2 గద్ద లీ

అివి-దాని వుట్టు వూర్యోత్తరాలు 23

అక్షరాలు (4/౧౧౭06స) భాష అపారమైనది కనుక ఒక భాషృలోని వివిధ పదాలకు వేరువేరు గుర్తులు ఏర్పరడుకునే చ్మితలేఖనంలో గానీ, భావలేఖనంలో గానీ వాడవలసిన సంజ్ఞల సంఖ్య వేలమీడ ఉంటుంది. ఇన్ని రకాల గుర్తులను జ్ఞాపకం ెట్టుకోవడంగానీ, బహాక్షిష్టమైన ఆ సంజ్ఞలన్నిటినవీ అందరూ ఒకే విధంగా (వాయడంగానీ సుఖసుఖాల జరిగే పనికాదు. కనుక పదాలకు బదులుగా ధ్వమలకు వేరువేరు గుర్తులు ెట్టుకుం కే, వివిధ ధ్వనుల కలయికలో పదాలు ఏర్పడతాయి. కనుక్క ఏ భాషలోనైనా ఉపయోగించే ధ్వనుల సంఖ్య బహుసరిమితమైనదే కనుక, అక్షర లిసి చాలా సులువు అయిపోతుంది.

రోమను లిపిలో అక్షరాలు 26 మా(తమే. "తెలుగు భాషకు అక్షరములు ఏబదియారు ' అని సపెద్దబాలకిక్షలో (_వాశారు సరేగానీ వత్తులూ గుణింతాలూ లెక్కవేసుకుంటే ఇంకా చాలా ఉంటాయి.

అక్షరాలను ఎప్పడు ఎవరు కనిసెక్టేరో ఖచ్చితంగా చెప్పడం కష్టం. (కీ.పూ. 3000 ఏళ్ల _కితం మెసపటోమియాలో నివసించిన సెమైటు జాతివారు ధ్వనులకు గుర్తులు కనిపెస్టేరని చెబుతున్నారు. కాని సింధు నదీ (పొంతపు నాగరికతలో సేరుకెక్కిన మొహంజొదారో, "హరప్పా పట్టణాల తవ్వకాలలో. బయటపడిన వస్తువులను బట్టి చూస్తే సెమైటులకు సమకాలికులో, లేక వారికన్నా కాస్త పూర్వులో అయిన ఒకజాతి ఇక్కడ వివసించిందన్సీ, వారిది అక్షర ఠిపి అనీ తెలియ వచ్చింది,

ఈజిస్టియన్‌, సుమేరియన్‌, సెమైచ్‌ లిపులతో సంబంధం లేని ఈ సింధులిసి ఇప్పటికీ దుర్చేద్యంగానే మిగిలిపోయింది.

మొత్తంమీద ధ్వవి ఆధారంగా ఏర్పడ్డ అక్షరాలు కనిపెస్టేక (వాత అనేది చాలౌ సులభమైపోయింది,. మన 'ఘెల్మిగాఫు కథలో ఈ అక్షరాలకు (_సముఖమైన స్దానం ఉంది.

ద్తే అకర (ప్రసారం చ ఇంతవరకూ చూపించిన వార్తా (పసోరసాధనాలన్నీ స్థూలంగా భావాన్ని తెలియజేయగలవే కొన్ని అక్షరాలను, అక్షరాలతో ఏర్పడ్డ మాటలను, మాటలతో ఏర్పడ్డ వాక్యాలము యథాతధంగా (వసారం చేయగల సామర్హ్యంగలవి కొవు. ఈ పనికి (పాతిపదిక రెండు వేల ఏళ్ల (కిందటే (గకు శాస్త్రజ్ఞులు వేశారు. కానీ ఈ విషయాన్ని (కమంగా (పపంచం మరిచిపోయింది. మళ్లీ 17-18 వ శతాబ్దాలలో దీనిని సరికొత్తగా సాధించడానికి (పయత్నాలు జరిగాయి.

(శీపూ. 6వ శతౌబ్దంలో పర్షియా స్మామాజ్యంలో 230 మైళ్ల దూరానికి గ్యురాల మీడ వార్త మోసుకుపోవడానికి రెండే రెండు రోజులు పస్ట్రేదని గొప్పగా చెప్పుకునేవారు. బలమైన గొంతుకలు చిన్న వార్తలైతే ఇంతకన్న వేగంగా (వసారం చేయడానికి పర్షియనులు ఒక చ్యితమైన పద్దతి కనిపెష్టేరు. కొన్ని వందల మీటర్ల దూరాలలో (పత్యేకంగా నిర్మించిన బురుజుల మీద బలమైన గొంతులు కలిగిన మనుషుల్ని కూచోబెళ్టేవారు. తన బలమంతా ఉపయోగించి అరిచి ఒక బురుజు మీది మనిషి పక్క బురుజు మీది మనిషికి ఆ వార్త అందించేవాడు. వాడు దావిని పక్క బురుజుకి అందేటుట్లు అరిచేవాడు. ఈ విధంగా గుురాలకన్న 30 రెట్లు వేగంతో వార్తలను పంపించగలిగేవారు.

ఇది ఒకరకమైన 'ఘెల్మిగాఫ్‌ అనవచ్చు. కాగడాల 'పెల్కి గౌఫ్‌ మరో రెండు శతాబ్దాలు గడిచేసరికి (గీసులో వార్తా (పసారానికి ఇంతకన్న మంచి

టర (వసారం జక ఏర్పాటు చేయగలిగారు. గొంతుకలు బద్దలయేటట్లు అరవడంకన్న నెలుతురునుప యోగించి సరాసరి అక్షరాలనే (పసారం చేసే అద్భుత (ప్మకియకు వారు శ్రీకారం చుట్టారు. ఇందునల్ల సంసిస్తున్న రహస్యవార్త జనసామాన్యానికి తెలిసిపోయే (వమాదం కూడా లేదు. _ తమ భాషలోని అక్షరాలకు కాగడాల కూర్చుతో గుర్తులు ఏర్పరచుకున్నారు. వీటివి ఉపయోగించి ఒక బురుజు మీద నుంచి దూరాన ఉన్న మరో బురుజు మీదికి వార్తలు సంపసించగలిగేవారు. అదెల్లాగం మే గ 0 0 ౯ (1-1) (1-3) (1-4) (1-5) | 1వ అడ్డువరుస ౯ ల (1 . బీ (2-1) (2-2) (2-3) (2-4) 2-5). | 2వ అడ్డువరుస ॥ న! 0 (3-2) (3-3) (3-5) | 3వ అడ్డువరుస క (4-5). | 4న అధ్దువరుస ౮ || ౪ ఖ్‌ 2 (5-1) (5-2), (5-3) (5-4) (5-5) | 5వ అడ్డువరుస నై న? న... యి ణి / 1 టి టీ తీ తీ టీ టీ ౩ &ఉ శత త జీ (గీకు భాషలోవి అక్షరాలు 24; మాట పూర్తి అయిందని తెలియజేయడానికి ఉపయోగించే గుర్తుతో కళిసి మొత్తం 25 గుర్తులు ఈ గుర్తులను 5

26 పెల్కిగావు కథ అడ్డవరసలతోనూ, 5 నిలువు వరసలలోనూ. అమర్వారు. దీవినే మనకు పరిచయమున్న ఇంగ్లీషు అక్షరాలలోకి మార్చి ఇక్కడి బొమ్మలో చూసినట్టు (నాయవచ్చు.

వర్షమాలలోని ౫ అనే అక్షరాన్ని వదిలేశాను, 5౫5 =286 గళ్లల్లో సరి పెట్టుడానికి.

౧ అవనే అక్షరం మాట " పూర్తి అయింది . అనడానికి సూచన అనుకుందాం.

బురుజు మీద ఎడమవైపున 5 రం(ధాలలో 5 కాగడాలు; కుడివైపున 6 రంధాలలో 5 కాగడాలు ఉంటాయి. ఎడమవైపున వెలుగుతున్న కాగడాల సంఖ్య అడ్డనరుసమా; కుడివైవున వెలుగుతున్న కాగడాల సంఖ్య నిలువు వరుసనూ సూచిస్తాయి. ఈ రెండు సంఖ్యలూ కలిసి ఒక అక్షరాన్ని సూచిస్తాయి పె బొమ్మలో వివరించిన విధంగా.

ఉదాహరణకి ఏ ఎడమవైప్పున 4, కుడివైవున 4 కాగడాలు వెలుగుతూ ఉంటే, (4-4) అనేది 5కి గుర్తు

తరవాత (1-5) కాగడాలు వెలిగితే 8 అని అర్థం.

తరవాత (3 -4) కాగడాలువెలిగితే ॥॥ అని అర్థం,

తరవాత (1-4) కాగడాలువెలిగితే 0 అని అర్ధం,

తరవాత (4-2) కాగడాలువెలిగితే ౧ అని అర్హం.

అంశ 5౬10 అనేమాట వూర్తయిందని అర్థం.

తరవాత (3-3) - (3-5) - (4-3) -(1-5) -- (4-2)

గి! 0 గ్‌ వే ౧ ఈ వరుసలో కాగడాలు వెలిగితే 10/8 అనే మాట పూర్తి అయిందని అర్థం. తరవాత (1-1) - (4-3) - (3-3) -(5-4) - (4-2) త్మ్‌ గ గి! శ ౧

అనే వరుసలో కాగడాలు నెలిగితే గ?౧౫/ అనే మాట పూర్తి అయిందని అర్థం. మొత్తం కలిపి చదివితే 56%0-[40[౬-4[గ1౪/ అనే వాక్యం ఏర్పడుళుంది.

జక్త (వపారం 27

ఈ విధంగా వేగంగా సులభంగా అక్షరాలము సూచించగలిగేవారు. బురుజుక్సీ బురుజుకీ మధ్య రెండు మూడు మైళ్ల దూరం ఉంచితే కాగడాల సంఖ్యవి సులభంగా గుర్తుప్ట్టువచ్చు. కాగడాలను మాటిమాటికీ వెలిగిన్తూ, ఆర్పుతూ, వెలిగిస్తూ ఉంకే అనవసర కాలయాపన కనుక, కాగడాలన్నిటినీ వెలిగించే ఉంచి, అవపరంలేని వాటిని ఏ ఇనుప పలకలతోనో మూస్తూ, అవసరం పడ్డప్పుడు తెరుస్తూ ఉండేవారు.

(గీకులు సృష్టించిన ఈ కాగడాల మెలి గాఫ్‌నే తరవాత రోమనులు, కార్త జీనియనులూ వాడుకున్నారు. మధ్యయుగంలో దీని వాడకం బొత్తిగా మానుకున్నారు. దరిమిలాని ఇటువంటి పద్ధతి ఒకటి ఉంది అనే మరిచిపోయారు. మనిషి చేతికి ఉత్తరం ఇచ్చి కాలినడకని గానీ గురం మీద సవారీ గానీ మాతమే మిగిలేయి.

మల్లీ 17వ శతాబ్దంలో ఇంగ్రండులో వార్తా (పసారాన్ని త్వరితం చేయడానికి

(పయత్నాలు ఆరంభం అయ్యాయి. “మగా ఫోనులు" ఉపయోగించి అరవడం ద్వారానూ, జెండాలు చేతబట్టుకుని (పత్యేక పద్దతిలో ఆడించడం ద్వారానూ ఈ పని స్వల్పదూరాలకు మాతమే సాధించగలిగేరు. చాన్‌ టెల్మి గాన్‌ (0౧౭౧౧6 76/68/ఇ0/) (ఫెంచి విప్లవం రోజుల్లో క్లాడ్‌ చాస్‌ (1763-1805) అవే నిరుద్యోగి ఒకడు సరికొత్త పద్దతిలో పనిచేసే వార్తా పసార సాధనాన్ని కనుగొన్నాడు. పూర్వం (గీకులు కాగడాలతో ర్యాతివేళ వార్తలు పంపించగలిగితేే ఇతడు కనిపెట్టినది పట్టుసగలు పనిచేసే సాధనం.

మనిషి రెందు చేతులతోనూ చెరిఒజక జెండాలు పట్టుకుని, వాటిని రకరకాలుగా కదుపుతూ, ఆ కదలికలకి ఒక సంకేత భాష ఏర్పరచుకుని, వార్తలు పంపే సాధనం ఇది. రోమను లిపిలోని 26 అక్షరాలక్సీ సున్న నుంచి తొమ్మిది వనరకూగల అంకెలకీ గుర్తులు ఇక్కడి బొన్ములో చూపినట్టు ఉంటాయి.

దీనిని “సెమఫోర్‌ కోడ్‌” (596౧౭౧౧౦16 00646) అంటారు.

20 -25 అడుగల ఎత్తున్న స్తంభం చివర ఒక అడ్డదూలం. ఈ దూలాన్ని పెకీ కిందికీ ఏతంలాగ కదిలించడానికి అవకాశం ఉంది. ఈ అడ్డదూలావికి రెండు కొసలా చెరిఒక చెయ్యి వంటి క్ట్యరసలకలు బందులతో అతికించి, వాటిని అటూ ఇటూ కదిలించడొనికి అనువుగా ఉంటాయి. ఈ అడ్డదూలాన్నీ, దానిచిరనల నున్న కర చేతులనూ తాళ్లస్తాయంతో రకరకాల కోణాలలో వంచి,200 విభిన్న

28 పెల్మిగావు కళ కాలీ . న... సం సన రాన్ని [5 టి ఖ్‌ స! ణ్‌ జ డ్డ అంకెకి గుర్తు తప్పు 'సెనుఫోల్‌ కోడ్‌

ఆకారాలను - కల్పించవచ్చు. ఇందులో92 రకాల అకారాలను మాతమే తన సెళ్ళిగావు అక్షర సంకేతాలకోసం చాప్‌ ఎన్నుకున్నాడు. ఈ విధంగా26 అక్షరాలనూ, 10 అంకెలనూ, వేరువేరు. విరామ స్టానాలనూ సూచించ వచ్చు

ఇయివంటి "టెలి గాపు స్తంభాలను పదేసి మైళ్లకు ఒక్కొక్కటి చొప్పున విర్మించి, 'పెలిస్కోపులో మంచి చూస్తూ పక్కబిరుజు మీద సంకేతాలను (గహించి, వాటిని మరోపక్క బురుజు మీద మనిషికి కనిపించేటట్టు *ర్రిథ్రి చేయవచ్చు.

ఇంతకుముందు చూపించిన సెమఫోర్‌ కోడ్‌నే దానికి ఉపయోగించిన చాన్‌ 1792లో దీవిని (ఫెంచి మిలిటరీ అధికారల ముందు (పదర్శించాడు. ఆ సమయంలో అనేకానేక యుద్దాలలో తలమునకలుగా ఉన్న (ఫొన్సు ఈ సెల్మి గాఫ్‌ ఉపయోగాన్ని గుర్తించి వెంటన్నే వాటిని నిర్మించఢానికి పూనుకుంది. పారిస్‌ నుంచి 130 మైళ్ల దూరంలో ఉన్న ఠీల్‌ వరకూ 16 రిలేస్టేషన్లతో చాన్‌ ెల్మి గాఫు తయారైంది. 1794 ఆగస్టు 15న “తిరుగుబాటుదారు కోండే, రిపబ్లిక్‌ సైన్యాల చేతిలో ఓడిపోయాడు అన్న వార్త మొట్టమొదటి మెల్మిగాముగా పంపబడింది.

ఈ అనుభవంతో ఇంతకన్న బాగా అభివృద్ది చేసిన సెల్మిగొపు లైను మరుసటి ఏడాది నిర్మించారు. తరుచుగా వాడే వాక్యాలకు (హస్వ సంకేతాలు ఏర్పరచుకున్నారు. ఒక్కొక్క యంధతాన్ని నడిపించడానికి ముగ్గురు నలుగురు

లక్ష (వసారం 29 మనుషుల చొప్పున కావాలి. ఒక్కొక్క సంకేతాన్ని తయారు చేయడానికి కొడ్డి "సెకనులు పదుతుంది. ఆ సంకేతాన్ని అవతలి బురుజుమీద మనుషులు 'పెలిస్కోపులో చూసి సరిగ్గా గుర్తించి (వాసుకోడానికి వీలుగా 16 సెకనులు సేపు అదే స్తితిలో ఉంచాలి. అయినా సరే పారిస్‌ నుంచి లీల్‌ వరకూ ఒక సంవేతాస్‌ రెండే రెండు నిమిషాలలో పంపగలిగేరు. ఇది ఒక గొప్ప సాంకేతిక విజయమ (ప్రపంచమంతా మెచ్చుకుంది. నిజానికి ఇంత సామాన్యమైన పనిముట్టును ఏనాడో కనిపెట్టి ఉండవలసిందని అనుకున్నారు.

చాస్‌ కెలిగాఫ్‌ త్వర త్వరగా విస్తరించింది. ఆ శతాబ్దం ముగిసేలోగా ఒక్క (ఫొన్సులోనే మరో 20 "చరి గాఫులైనులు నిర్మింపబడ్డాయి. త్వరలోనే ఈ 'బెల్మిగాఫ్‌ యూరపు అంతా అల్టుకుపోయింది. గ (| 1 | గి గీ | 111. చావ్‌ సనెమఫోర్‌ పెల్ళి గాన్‌ దీనిని కనిపెట్టిన క్లాడ్‌ చాప్‌ మాతం 'పేకెంటు లిటిగేషనులో పడ్డాడు. ఇది ఇతగాడు స్వయంగా కని పెట్టినది కాదనీ, ఇటువంటివి ఇంతకు ముందే నురొక

౩0. పెల్కిగావు కధ రేవరో కనిపెట్టుగా దానిని చాప్‌ కాపీ కొట్టేడనీ కోర్టులో కేసు నడిచింది. సుమారు ఒక శతాబ్దం (కితం రాబరక్ట్స్‌హుక్‌ అనే (బిటీష్‌ శాాస్తజ్ఞుడు ఇటునంటి 'టెర్మి గాఫు నిర్మించవచ్చునని సూచించిన మాట నిజమే. అఆర్థికమైన ఇబ్బందులకు తోడు కృబహుబాధాకరమైన రోగం ఏదో చాప్‌ని (కుంగ దిసేసింది. ఆఖరికి 1805 జనవరి 2వ తేదీని అతడు ఆత్మహత్య చేసుకున్నాడు. చరువాత ఈ సెమఫోర్‌ అరి గాఫు యం్యతాన్ని ఇంకా అభివృద్ది చేశారు. చేతులవంటి కర పలకలు తీసేసి, మరో రెండు అడ్డదూలాలు అమర్చి, సంకేతాలు మరింత సులభతరం చేశారు. "బెల్సిగాములు పారిస్‌ నుంచి వెనిస్‌ వరకూ కొద్ది నిమిషాలలో వెడుతూ ఉండేవి. 1807లో డెన్టింగ్‌ ముట్టడి సమయంలో శతు పైన్యాల తలలపై నుంచి "చల్మిగాఫువార్తలు అవతలవైపు ఉన్న మిత సైన్యాలకు చేరిపోతూ ఉండేవి. నెపోలియన్‌ యుద్ద విజయాలకి ఈ సెమఫోర్‌ బౌగా పాయపడిందంచే అతిశయోక్తి కాదు. ఇటువంటి 'పెలిగఫీలో కొన్నిలోపాలు లేక పోలేదు. మంచు తెర దట్టుంగా ఉన్నప్పుడు. కనిపించదు. రిలే స్టేషన్లలోని మనుషులు అవళలి స్టేషనులో ఏమిమొర్పులు జరుగు తున్నాయో సెలిస్కోపులోంచి కళ్ళు చించుకుని హమేష్తా చూస్తూ ఉండవలసిందే. ఈ సంకేతాలను ఇతరులెనరైనా చూసి, కొద్ది పాటి అభ్యాసంతో వార్తలను అర్హంచేసుకోవచ్చు. అయినా సరే మానవుడి పంచేందియాలకూ అతీతమైన సంకేతాలను సంసగలిగిన ఎల్మకిక్‌ పెరి గాఫ్‌ కనిపెట్టబడే వరకూ ఈ చాన్‌ సెనుఫోర్‌ యంతాలు పనిచేస్తూనే ఉండేవి. నాలీయ్యో గౌన్‌ (౪6/00/20౦౧) “వాలీయోన్‌' అంటు సూర్యుడు అనీ, టాస్‌ అంటే (వాసేది అనీ (గీకు భాషలో అర్జ్హాలు, ఎండ సాయంతో సంకేతాలు సంసే యం, తాన్ని “పాఠియో (గాఫ్‌” అంటారు ఎండలో నిలుచుని, చేతబట్టుకున్న అద్దం ముక్కతో నూర్యకాంతిని (వతిఫలించి, దూరాన ఉన్న మనిషి ముఖంమీద పడేటట్టు చేసి, అతడి దృష్టిని సులభంగా ఆకర్షించవచ్చు. అద్దాన్ని మూస్తూ తెరుస్తూ సంకేతాలు పంపించే పద్దతిని రెండవ (పపంచ యద్ధ సమయంలో వాడుకచేశారు. ముక్కొలి స్టాండు మీద కదిలే అద్దాన్ని నిలువబెట్టి, మీట(5౪/160%)సాయంతో దానిని కదిలిస్తూ పొడుగ్గానూ, పాొట్టేగానూ మెరుపులు పంపిస్తూ, చుక్క గీతలు సంకేత భాష (0850 2౧౮

అక్షర (వసారం 32 గళ గ్‌ గ / | ట్‌ మం టం. ఉయమిటన వలలో 1, వై జ అ కమ 2 క వాలియ్యో గావ్చని తరుచుగా నెన్ఫంలో ఉపయోగిస్తారు

001 6౦66)లో వార్తలు పంపించేవారు. ఈ చుక్క -గీతలు సంకేతాలను గురించి 10వ (సకరణంలో విపులంగా తెలుసుకుంటాం. ఇ్లీన్‌ దీవం (4/64/5 ఓ౬2గ౦) ఎండ. కొస్తున్నప్పుడు పైన చెప్పిన పాలియ్యోగాఫ్‌. పద్దతి బాగానే ఉందికానీ, మబ్బులు పట్టినప్పుడు ఇది పనిచెయ్యదు కదా? అటువంటి సమయంలో వాడకానికి ఆల్లిన్‌ దీపాన్ని ఉపయోగించేవారు. ఇందులో బేటరీ సెల్పుతో వెలిగే ఎల్మక్షిక్‌ బల్బు ఒకటి ఉంటుంది. ఈ కాంతి బల్బు వెనుక అనుర్చిన, వంపు తిరిగిన అద్దం మీద పడి (పతిఫలించి, టార్చిలైటులో లాగే చాలాదూరానికి కనిసిన్తుంది. ఈ వంపు అద్దాన్ని కదిలించడానికి మీట ఉంటుంది. ఈ దీపాన్ని వెలిగించి? దాని వెలుగు దూరాన ఉన్న మనిషిమీద పడేటట్టు అమర్చుకుని, చుక్క-గీతల సంకేత భాషలో మీట నొక్కులతో అద్దాన్ని కదిలిస్తూ వార్తలు పంపవచ్చు.

దీనిని సమ్ముదంలో నడుస్తున్న నొకాదళంలోని ఒక ఓడ మీదనుంచి మరో ఓడ మీదికి వార్తలు పంపించడం కోసం విరివిగా వాడేవారు.

92 పెల్యిగావు కళ ఇందులో ఒక సౌకర్యం ఉంది. ఏవ్యక్తి మీదికి ఫోకస్‌ చేసి వార్తలు పంపిస్తున్నారో అతడికి తప్ప ఇతరులకు ఈ రహస్య వార్తల ఆచూకీ తెలియదు. ఆల్లిన్‌ దీపకాంతి బలాన్ని బట్టి దీనితో వార్తలు పంపగలదూరం కొద్ది మైన్లకు మాతమే పరిమితమై ఉంటుంది. లైట్‌ వాన్‌ (పమాదకరమైన సము దతీరాలలో లైట్‌ హౌసులు నిర్మించి, కాంతి మెరుపులను చుక్క గీతల సంకేత భాషలో ఒడ్డుకి వస్తున్న ఓడలకు వార్తలు పంపుతూ, రాళ్లనూ ఇసుక దిబ్బలనూ సూచించడమూ, లైట్‌ హౌస్‌ ఉన్నస్థలం తాలూకు అక్షాంశ రేభాంశాలను (1810104646 2౧౮ ౬0001666) తెలియజేయడమూ._ చేస్తూ ఉంటారు. లైటుస్తంభం అమర్చిన ఓడలను కూడా ఇదే పనికి ఉపయోగిస్తూ ఉంటారు. టి న్న య ఇక్‌ నా గ ఆచ వాడి న | ; / | || | నాం జా న! వా లా () 1%! [న న | నాన ననా గ గ్‌ [1111 | | [లా యాగా నయనా నం గ నే మగ, లీ గం? (0 / గని! రాడా వాన య్‌... యా నా?! డా ఛా నతన వచ నడవ లెట్‌ వౌవ్‌

5 సిటీకాని సిటీ

ఎల్నక్షిసిటీ రాకతో వార్తా _పసారాసాధనాల రూపురేఖలే మారిపోయాయి. అంతకు ముందు(1860ళో)అమెరికాలో" 2000 మైళ్ల దూరం10 రోజులలో (పయాణం చేసేసేదని విడ్డూరంగా చెప్పుకునే వారు. అంకే రోజుకు200 మైళ్లు (322కి.మిఎ అన్నమాట.

తరవాత చాప్‌ ఘెల్మిగాపు ద్వారాఓ3౦ మైళ్ల(692కిమీఎ) దూరం వార్త పంపడానికి 12నిమిషాలు పైది ఫొన్సులో. అంక నిమిషానికి 37.5 మైళ్లు (60 కిమీఎ అన్నమాట,

ఎల్మక్షిసిటీ వచ్చాక సెకనుకి 186,000మైళ్ల (3లక్షల కి.మీ.) దూరం వార్తలు పంపడం సాధ్యమైంది లేదా ఒకే సెకనులో భూగోళాన్ని ఏడుసార్లు చుట్టి రాగలదు! ఈ మహావేగం ఊహకి కూడా అందదు. ఇదే వేగానికి పరమావధి. దీనిని మించిన వేగం సృష్టిలో లేదు,

ఇంతటి ఆశ్చర్యకరమైన ఎల్మక్తిక్‌ మెల్మిగఫీ ఎలా పాధ్యపడిందో తెలుసుకోవాలంయే అసలు విద్యుత్తు అంఘే ఏమిటో, డాని లక్షణాలు ఏమిటో, దానిని ఎలా తయారు చేయవచ్చునో స్థూలంగావైనా తెలుసుకోవడం అవసరం. ఈ్ళపరకణంలో విద్యుత్తు పుట్టు పూర్యోత్తరాలను గురించి రేభామా తంగా తెలుసుకుందాం. న్టీర్‌ విదూత్తు (౧౪౭౧౦ 5/604/06/60 (కీ.పూ.600 ఏళ్ల (కితమే (గీకులకు విద్యుత్తు గురించి తెలుసును అంఘే ఆశ్చర్యపడకండి. మవకి ఇప్పుడు తెలిసిన విద్యుత్తు చేరు. ఆనాడు వారు అనుకున్న విద్యుత్తు వేరునూ; అయితే రెండింటికీ చాలా దగ్గర సంబంధం ఉంది.

నాలుగైదు కోట్లు సంవత్పరాల్మకితం భూమి మీద విస్తారంగా పెరిగిన పైన్‌ జాతి వృక్దాలనుంచి ధారాళంగా కారిన బంక, నేలలో కప్పబడి, గట్టిగా రాయిలా

చడ పెల్కిగావు క్‌

తయారైంది.దానిని ఏంబర్‌ (4౧౧౦6౧ అంటారు. తేనె-పసుపు రంగులలో గాజులాగ పారదర్శకంగా(1/2౧508/600 ఉండే ఈ ముక్కలు బాల్టిక్‌ సము(దతీరంలో ఎక్కువగా దొరుకుతూ ఉంటాయి. పూర్వం వీటిని అరగదీసి ఆభరణాలుగా ఉపయోగించుకునేవారు.

ఆ కాలంలో జీవించిన కీటకాలు కొన్ని ఆ బంకలో చిక్కుపడి, యధాస్థితిలో ఏంబర్‌ ముక్కల తోపల ఈనాటికీ కనిపిస్తున్నాయి. ఆనాటి జీవులకీ, ఇప్పుడు (బతికి ఉన్న అదేజాతి జీవులకీ గల బేధాలు పరిశీలించి, జీవులు (కమ్మ కమంగా పరిణామం చెందుతాయన్న స్నుపసిద్ద జీవసరిణాము సిద్దాంతాన్ని (₹160౧/ ౦0+ 6/01600[౧) (పతిపాదించాడు చార్జ్స్‌ డార్విన్‌.

అటునంటి ఏంబర్‌ ముక్కని ఉన్ని బట్టతో రుద్దితే అది చిన్న చిన్న ఎండుగడ్డి

డ్రల్తీ | ల్లీ జూ. గో /// / యల్‌ ళం . నే వాత! డ్‌ 1] లగ | క్ష్త్రడం ర్స్‌ న గ అవా / షా” నంబర్‌ ముక్కని ఉన్ని బట్టు మీద రుద్రుతున్ను (గీకు తల్చువ్తేత్త ధేల్స్‌

వీటీకాని నటీ. 36 పరకలను ఆకర్షిస్తుందని థేల్స్‌ అవే (గీకు తత్త్వవేత్త (కీ. పూ. 640-546) కనుగొన్నాడు. ఏంబర్‌ని (గీకు భాషలో “ఎల్మక్టవ్‌ం అనేవారు. ఈమాటనుంచే “ఎలక్షిసిట్‌ అనేపదం పుట్టింది. అప్పట్లో ఎల్మక్రిసిట్‌ అంటే ఎండుగడ్డి పరకలను ఆకర్షింపగల ఏంబర్‌కి ఉన్న లక్షణం (తృణ (గహణత్వం) అని మాతమే అర్తం.

ఏమై ల్‌ న! మన దేశంలో ఏంబర్‌ని “తృణ (గాహి అనేవారు.

అయితే రుద్దడంవల్ల ఏంబర్‌కి తృణగహణశక్తి ఎల్లా అబ్బుతుందో ఎవ్వరికీ తెలియలేదు. అది కేవలం వినోద వస్తువుగానే మిగిలిపోయింది. తరవాత దానిని పట్టించుకున్న వారేలేరు.

22 శతాబ్దాల తరవాత విలియం గిల్బర్ట్‌ (3540-1603) అనే (బిటిష్‌ శ్యాస్తజ్ఞుడు ఏంబర్‌తో మళ్లీ పరిశోధన మొదలు సెళ్పేడు. ఉన్ని బట్టతో రుద్దిన ఏంబర్‌ ముక్క ఒక్క ఎండుగడ్డి పరకలనే కాక చిన్నచిన్న క్మ్యరముక్కలను, మట్టినీ, ఇంకా చాలొరకాల వస్తువులనీ ఆకర్షించగలదని (పయోగ పూర్వకంగా (గహించాడు.

౮ గాజుని సీల్కుబట్టతో "రుద్దితే కాగితం ముక్కలను ఆకర్షిస్తుంది

తి 'చెల్యిగొవు వ్‌ధ ఇల్లాగ ఆకర్షించగల శక్తి ఒక్క ఏంబర్‌కి మాతమే పరిమితం కాదనీ,గాజుకీ, గంధకానికీ, అక్కకీ, వ్యజానికీ కూడా రుద్దివప్పుడు ఆకర్షణశక్తి అబ్బుతుందనీ (పదర్శించాడు.

ఈ విధంగా వస్తువులను ఆకర్షించగల శక్తిని 17వ శతాబ్దంనుంచీ విద్యుత్తు అని వ్యవహరించేవారు. రుద్దితే విద్యుత్తు తయారయ్యే వస్తువులు చాలానే దొరికేయి సరేగానీ భుజశక్తి విస్తారంగా ర్చుచేసి రుద్దగారుద్దగా విద్యుత్తు స్వల్పంగా తయారవుతుంది.

టి సన గ నావా శ” (4 ఫాన్‌ గెరిక్‌ నిర్మించిన విద్యుద్యం్యతం, 1660

"పెద్దమొత్తంలో సులభంగా విద్యుత్తు తయారుచేసే యం(తాన్ని ఓటో ఫాన్స్‌ గెరిక్‌ (1602-1686) అవే జర్మన్‌ శాాప్తజ్జుడు నిర్మించాడు. పంపర పనసకాయ పైజు గంధకగోళాన్ని తయారుచేసి దాని మధ్యలోంచి తరిటి ఇరుసుదూర్చి, చ్మకొనికి తాటితో తగిలించి, రాట్నంతో కదురు తిప్పినట్టు వేగంగా తిప్పే ఏర్పాటు చేశాడు. ఆ గోళాన్ని ఒరుసుకునేటట్లు ఉన్ని బట్టముక్కను ఒత్తి పట్టుకున్నాడు. చ్యకం తిప్పుతూ ఉంచే గంధకగోళం ఉన్ని బట్టను రాపాడడంవల్ల విద్యుత్తు అధికంగా తయారవుతుంది. అప్పుడు ఆ గోళావిక్సీ భూమిలో పాతిన ఇనుపగొట్టానికీ మధ్య చిటసట ధ్వనులతో రవ్వలు ఎగురుతాయి.

ఆ గంధక గోళావికి రాగితిగ తగిలిస్తే గోళంమీద ఏర్పడ్డ విద్యుత్తు తీగగుండా (వవహించి, ఆ తీగయొక్క అనతలికొసకు తగులుతున్న వస్తువు విద్యుత్తుతో “చార్జి (004/9) అవుతుంది.

వటీకొని విటీ 37

విద్యుత్తులో రెండు రకాలు ఉన్నాయని1733 లో చార్ట్‌ డ్యూసే (1698-1739) అనే (ఫెంచి వైజ్ఞానికుడు కనుగొన్నాడు. ఏంబర్‌ని ఉన్నితో రుద్దితే ఏంబర్‌ మీద ఏర్పడేది ఒకరకం విద్యుత్తు. దీనిని “ఏంబర్‌ విద్యుత్తు లేదా “రుణ విద్యుత్తు (-) అన్నాడు. గాజును సిల్కుబట్టుతో రుద్దితే గాజు మీద ఏర్పడేది మరోరకం విద్యుత్తు; దీనిని “గాజు విద్యుత్తు లేదా *“ధనవిద్యుత్తు (+) అన్నాడు. ఈ రెండురకాల విద్యుత్తులూ కాగితం ముక్కలనీ, గడ్డి పరకలనీ ఒకేవిధంగా ఆకర్షిస్తాయి.

రెండు ధనవిద్యుత్తులనుగాని, రెండు రుణవిద్యుత్తులనుగానీ దగ్గరగాతెస్తే నికర్షించుకుంటాయి అంకే సజాతి విద్యుత్తులు వికర్షించుకుంటాయి. అన్ననూట. అదే విధంగా ఒక ధవవిద్యుత్తువూ, ఒక రుణ విద్యుత్తునూ దగ్గరగా తెస్తే ఆకర్షించుకుంటాయి. లేదా విజాతి విద్యుత్తులు ఆకర్షించుకుంటాయి.

డ్యూఫే మరో ఆశ్చర్యకరమైన కొత్త విషయం (పతిపాదించాడు. అసలు విద్యుత్తు ఏంబర్‌ మీదికిగానీ, గాజుమీదికిగానీ ఎక్కడి నుంచి వచ్చింది? ఎక్కడ నుంచో వచ్చి చేరడం కాదు. విద్యుత్తు (పతివస్తువులోమా ఎల్లప్పుడూ ఉంటుంది; కాని ధన రుణవిద్యుత్తులు సరిసనమూనంగా ఉండడంచేత ఒకదానికొకటి చెల్లు అయి, మొత్తం మీద చూస్తే “తటస్థం (9646081) అయి అసలు విద్యుత్తు లేనట్లు కనిపిస్తుంది ఒక వస్తువును మరో వస్తువుతో రాపొడించినప్పుడు ధనవిద్యుత్తు ఒక వస్తువు మీదిక్సీ రుణవిద్యుత్తు మరో వస్తువుమీదికీ చేరుకుంటాయి. అదిగో అవిద్యుత్తు మనకు అనుభూతం అవుతుంది. లెడెన్‌ జార్‌ (ఓ69/౮6౧ ౮౭౧ యంత వరకూ విద్యుత్తును తయారు చేయడమేకాని, దానిని నిలువ చేయ వచ్చునని ఎరుగరు. ఈ పని జర్మనీలో లైడెన్‌ యూనివర్సిటీలో “'మ్వూషెన్‌ (బూక్‌ (1692-1761) అనే _పాఫెసరు అనుకోకుండా సాధించాడు. మూమూలుగాజు బుడ్డికి లోపల్య, బయట తగరపు రేకులు అతికించాడు.. విద్యుద్యం(తపు గంధకగోళాన్నీ, ఈ గాజు బుడ్డిలోపఠి ముచ్చి బంగారపు రేకునీ రాగితిగతో కలఠిపేడు. ఆ యంతం తయారు చేస్తున్న విద్యుత్తు అంతా ఆతీగ గుండా గాజుబుడ్డిలోకి చేరుకుంది. త్వరలోనే ఆ బుడ్డిలో చాలా విద్యుత్తు జము అయింది.

ఇప్పుడు ఆగాజు బుడ్డిలోపలి తగరపు. రేకుసి, బయటిరేకునీ, కలిపి చెరో చేతితోనూ. మట్టుకుంయే. దిమ్మతిరిగి పోయేటంత షాకు కొడుతుందని ఆ (ప్రొఫెసరు _పమాదవశాత్తూ అనుభవ పూర్వకంగా తెలుసుకున్నాడు.

ఈ రెండు రేకులనూ తీగతో కలిపితే పెద్ద పెద్ద రవ్వలు ఎగురుతాయి.

తత. పెళ్ళిగావ్రు కధ చిటపటమని శబ్దం వస్తుంది. ఆ షాకుకి కోడి, కుందేలు వంటి చిన్న జంతువులు చచ్చిపోతాయి. వర [ త వొ కయ మనం న టాం లైడెన్‌ జూర్‌ని ఛార్రి చేయడం . ఖైడెన్‌ అవే ఊళ్లో తయారైన కారణం చేత దీనిని లైడెన్‌ జార్‌ అన్నారు. అన్నట్లు విద్యుత్తు ఆ జాడీ లోపల జమ అయింది అనడం పొరబాటు. గొజులో జమ అవుతుంది! లోపలా, వెలుపులొ లోహపు రేకులూ, మధ్యలో విద్యున్నిరోధక మైన గాజూ ఉండడం చేత అది విద్యుత్తుకి “కండెన్సర్‌” (00౧౮9౧96) లాగ పవిచేస్తుంది. యా ఇర్రడి కడ్డీ గుందు బయట, లోపల తగరపు రేకు ఇత్రడీ గొలుసు ల్రైజెన్‌ బాల్‌

వీటీకాని వీట్‌ ౩9 ఎల్మ క్షోస్కోవు (౬/60//090006) పౌడుగ్గా కత్తిరించిన రెండు ముచ్చిబంగారపు రేకుల్ని ఒక కొస కలిపి, రాగి తీగకు కట్టి వేలాడతీస్తే చాలు విద్యుత్తు చార్జి ఉనికిని కనిపెట్టగల అతిసున్నితమైన “ఎల్మక్టైోస్కోపు' అనబడే పనిన్తుల్టు తయారవుతుంది. ఆ రాగి తీగకి దగ్గరగా విద్యుత్తు గల వస్తువును తెచ్చినా (లేదా దానికి తగిలించినా) ఆ రేకులు దూరంగా విచ్చుకుంటాయి. ఒకే జాతి విద్యుత్తు వచ్చి చేరడం చేత అవి ఆ విధంగా వికర్షించుకుంటాయి. ఈ స్యూతాన్ని ఆధారంగా చేసుకుని మొట్టమొదటి ఎలక్తిక్‌ 'చెల్మిగావ్‌ ఏ విధంగా తయారైందో 9వ (పకరణంలో చూస్తాం. మఖ రజా సుండు న కు యః భయాశథఘ రాడా యా. రానా సయ్యా గుండుదగ్గర విద్యుత్తు లేకపోతే తలదువ్వూకున్లు ప్లాస్టిక్‌ దువ్పైన్లును గుండు దూరకు తగరవు. రేకులు దగ్గరగా తౌస్తే తగరవు రేకులు విచ్చుకుంటాయి; ముడుచుకుంటాయి అంక దువ్స్పెన్సు మీద విద్యుత్తు ఉంది అని అర్హం ఈ సనముయంలోనే అమెరికాలో బెంజమిన్‌ (ఫాంక్షిన్‌ మబ్బులలో విద్యుత్తు తయారవుతుందన్కీ గంధకాన్నిగానీ గాజునిగానీ రుద్దగా ఏర్పడే విద్యుత్తుకీ దీనికీ బేధం ఏమీ ేదనీ కనుగొన్నాడు. విద్యుద్యం తంలో చిటసట ధ్వనుఅతో రవ్వలు

శం. పెల్ళిగావు కళ వచ్చివళ్లు మబ్బులలో ఉరుములతోను కూడిన మెరుపులు వస్తాయన్నాడు. పిడుగుపడడం అంకే మబ్బుకీ భూమికీ మధ్య విద్యుత్తు (లైడెన్‌ జార్‌లోలాగే) డిశ్చార్జి కానడమేనన్నాడు. మబ్బులలోకి గాలిపటం ఎగరేసి, అక్కడి విద్యుత్తును తడిసిన దొరం ద్వారా నేలమీదకి రప్పించి, 10 -12 అడుగుల దూరం రవ్వలు ఎగిరేటట్ట్లు.. చేస్తి ఏయే విధాలుగా తయారైవాసనరే విద్యుత్తులన్నీ ఒకకేనని రుజువుచేశాడు. పిడుగును నిరపాయంగా భూమిలోకి పంపించివనేయగల “పిడుగు చువ్వ (ఓ100౧00100 465167) కనిపెట్టి, పిడుగు (పమాదాలకు శాశ్వతమైన విరుగుడు చూసించి, లోకానికి మహోపకారం చేశాడు. ఇ ౪ నో లో శ ళ్‌ అ. 0 ఇ “ఆ | ు ఫే రో త్త్ష్యాాన్త్ర ఎ. + బౌంచమిన్‌ (ఫాయ్షీన్‌ విద్యునేనుంలో గొలివటం ఈ (పకరణంలో ఇంతవరకూ చెప్పుకున్నదంతా “స్టిరవిద్యుత్తు' (512110 £16యగ6107. గరించే, విద్యుత్తును తమగుండా (పవహించనివ్వని గాజు, గంధకం, ప్లాస్టిక్కు, సిల్కు, ఉన్ని, నైలాన్‌ వంటి (విద్యున్నిరోధక) వస్తువులను రుద్దడం వల్ల తయారయే ఈవిద్యుత్తు తయారైన చోటనే స్టిరంగా ఉండిపోతుంది.

ని నట 4

శైడెన్‌ జార్‌ తాలూకు ముచ్చిబంగారువు రేకులు రెండింటినీ కలిపితే అందులో నిలువఉన్న విద్యుత్తు అంతా క్షణకాలంలో డిశ్చార్ణి అయిపోతుంది, షాక్‌ కొడుతుంది; వేడీ, వెలుగు, చవ్పుడు ఏర్పడతాయి. కైడెన్‌ జార్‌ ఖాళీ అయిపోతుంది. మళ్లీ యంతాన్ని తిప్పి,విద్యుత్తు తయారుచేసి, జార్‌లో నింపుకోవలసిందే.

స్టిరవిద్యుత్తు నుంచి నెమ్మెది నెమ్మదిగా కరెంటు (_పవహింపచేద్దామం కే సాధ్యంకాదు. దీనివల్ల ఎటివంటి ఉపయోగమూలేక్క ఇది కేవలమూ వినోద వస్తువుగా మిగిలిపోయింది.

ఆ రోజుల్లో యూరపులో పేరున్న డాక్టర్లు తను డస్పెన్సరీలలో ఇటువంటి స్ర్రిర విద్యుద్యం్యళం ఒక్కొక్కటి తప్పకుండా ఉంచుకునేవారు. అది తయారుచేసే విద్యుత్తువల్ల కాకపోయినా ఈ కొత్త యం(తంమీద రోగులకుగల నమ్మకంవల్ల కొన్ని కొన్ని జబ్బులు తగ్గినట్టు అనిపించేవికాబోలు .

6 అస్య రి చే (ప్రవనాం విద్యుత్తు అణాల కైడెన్‌ బజార్‌లోని విద్యుత్తు అంతా అతివేగంగా డిళ్చార్షి అయిపోతుంది. దీనివల ళం తీగలు బాగా వేడెక్కిపోతాయి. మరి దీనివల్ల ఉపయోగం ఏముంది? విద్యుత్తు విర్విరామంగా, అల్పమైన కరెంటుతో చాలాసేపు (సవహించినట్టుయితే అది బాగా ఉపయోగిస్తుంది. కాని అది ఎక్కడ దొరుకుతుంది? వళ న క్ష వరమాహా త్‌ హంగ్‌ షో ల సప | 6 స్‌ చూ స్పార్క్‌ ఏడం ఓ (జ్‌ ల / | చ ము ల? / గ మం ల్డా గ న్‌ండ్పర్‌ మం. తాళ్ళ కాల మస. కల లా క్‌ లే కళ ము భాషా టం న్య క బ్‌ కాజ్‌ ప క్‌ లాయిగ్‌ గాల్పనీ (737-797) గొల్చనీ లేబరేటరీలోని స్థిర విద్యుద్యార్య ఈం అటువంటి విద్యుత్తును లూయిగీ గౌల్వనీ (1 7237-1798) అనే ఇటాలియన్‌ శ్యాస్తజ్ఞుడు 1780లో వమాదవశాత్తు కనుక్కున్నాడు. బోలోగ్నాయూనివర్పిటీలో ఆయన ఎనాటమీ (పాఫెసరు. జంతువుల మీద విద్యుద్యం్యఈం భావం ఎలా ఉంటుందన్న విషయం మీద పరిశోధన చేస్తున్నాడు. లేబరేటరీలో ఒకపక్కన విద్యుద్యంతం గౌొజుగోళం మీద రుద్ది సిర విద్యుత్తు తయారు చేస్తోంది. ఉండి పంద

(వవసాంచో విద్యుత్తు 3 వదకరముని రవ్వలు ఎగురుతున్నాయి. ఆ పక్కనే ఒక గాజు పళ్లెంలో అప్పుడే కోసిన కప్పుకాళ్సు ఉన్నాయి. గాల్వనీగారి భార్య ఆ కప్పకాళ్లు కత్తి మొనతో సరిచేస్తోంది. అంతలో ఉన్నట్లుండి ఆ చచ్చిన కప్పకాళ్ళు గిలగిలా తన్నుకున్నాయి! ఆమె తన కళ్లను తానే నమ్మలేకపోయింది. తాను పొరబడలేదు కదా అని కత్తిమొనతో వెనుకటి చోలనే తాకగా ఆ కాళ్ళు మళ్లీ గిలగిలలాడేయి. ఆమె కంగారుపడి అక్కడే మరో బల్ల దగ్గర పనిచేస్తున్న భర్తని పిలిచింది. అది మొదలు! 1 సంవత్సరాలపాటు గాల్వనీకి కప్పలతోడిదే లోకమైపోయింది.

కత్తి మొనతో కప్పతాలూకు "*క్యూరల్‌ నాడీ ని ముట్టుకోవడమూ, ఎద్యుద్యణ్య తంలో కరకరముంటూ రవ్వలు రావడమూ ఏకసమయంలో జరిగినప్పుడే కప్పలకాళ్ళు గిలగిల లాడుతున్నాయి, కప్పనాడులకి రాగితీగ్య కప్పకారికి ఇనుపతీగ అతికించి, ఈ రెండు తీగల కొసలూ కలిసితే విద్యుద్యంతం నడపకపోయినాసరే కప్పకాళ్ళు గిలగిలలాడుతాయి. ఎండు తీగలూ ఒకే లోహంతో చేసినవి అయితే కప్పకాళ్ళు కదలవు. | పా క | త్‌, కో నా (| య | // స ట్‌ న న్‌. [5 నా స్త 1. 0. లగి క ఆయ ్‌ ర పా! ల టో ల లోపం వానే నో మహ య | క్ర ర్త శ / | శ రు రసన చడ డడ మాపు వచా తాక సు రే భా త డా వాన డా! గాల్పునీ లేబరేటరీ: కవ్పుకాళ్సు స్రీర విద్యుద్ధాయ్య తం, లైడెన్‌ జూల్‌ చూడవచ్చు. వందల కొద్ది (పయోగాలు చేసి ఈవిధంగా కొన్ని స్యూతాలు తయారుచేశాడు. ఆఖరికి ఈ (పయోగొలను బట్టే ఆయన (గహించినదేమిటం టే -ఏద్యుత్తుకీ జీనంకీ మధ్య పంబంధం ఉంది, ఆ విద్యుత్తే కప్పకాళ్లను కదిలిస్తుంది. వపుశరీరంలో విద్యుత్తు తయారు అవుతుంది అనుకుని దానికి “జీవవిద్యుత్తు" -(షీగ11౧౭| 5160౪10107) అని పేరు సెస్టేదు.

ఉల పెర్ళిగావై కళ అదే సమయంలో ఉత్తర ఇటలీలో పాఎయా యూనినర్పిటీలో బయాలజీ (సాఫెసరుగా పనిచేస్తున్న అలిస్సాం(దో వోల్డా (1 7+5- 1827)అనే యువకుడు గాల్వవీ చేసిన (పయోగ విశేషాలన్నీ తెలుసుకున్నాడు. గాల్వునీ చేసిన (పయోగాలన్నీ సరిగ్గానే ఉన్నాయి కౌనీ, వాటినుంచి ఆయన (గహీంచినది మొతం శుద్ద తప్పు అన్నాడు నిర్మ్శొహమాటంగొ. కప్ప శరీరంలో విద్యుత్తు పుడుతుందన్న గాల్వనీ వాదాన్ని ఈయన ఖండించాడు. విద్యుత్తును సృష్టిరచడానికి రెండు విభిన్నలోహాలు (ఉదాహరణకి రాగి-ఇనుము), వాటి మధ్య తేమ ఉంటే చాలునని, కప్ప అవసరం లేదనీ ఆయన వాదించాడు. గాల్వనీ గారి (పయోగాలలో కప్పుకాళ్లు నిర్వహిస్తున్న పాత ఏమిటం కే అవి విద్యుత్తు ఉనికిని సూచించే సున్నితమైన “ఎల్మక్షో మొటరు” వంటిదే తప్ప మరేమీ కాదని రుజువు చేశాడు. చేయ విర్ణీవ పదార్దాలము ఉపయోగించి విద్యుత్తును ఎలొ తయారు వచ్చునో వోల్టో చూపించాడు. రాగి, తుత్తువాగం అనే రెండు విభిన్న ' ౫౯న ణెములు తీసుకుని ఈ రెండింటి మధ్య ఉప్పునీళ్లతో తడిసిన -గుర్యడటి అట్టముక్క పెళ్టేడు. తడి కప్ప కాళ్ల స్టానొన్ని తడి అట్టముక్క ఆకమించిది- ఇప్పుడు ఆ రాగి బిళ్లన్స, తుత్తునాగం బిళ్లనీ తీగతో కలపితే ఆ తీగలో విద్యుత్తు (సవహిస్తుంది! తీగ తగిఠించకపోతే విద్యుుత్చవొహాం ఆగిపోతుంది. దీనిని *నోల్డా విద్యుద్దటం" (/01810 0610) అంటొరు" గార రః బిళ్ల 1! బృన్తర్తనటి 1. రా వోళ్టాయిక్‌ సెల్‌ వ స్‌ కే ఒక్క వోల్డు ఘటం మంచి అభించే వోళ్లేజి చాలా అల్పంగా (సుమారు 3% వోల్టు) ఉంటుంది. వోర్టేజి “పెంచాలంటే ఇటువంటి ఘటాలు చాలా తయారు చేస్తి ఒకదాని మీద ఒకటి పెట్టి, పంభంలాగ తయారు చెయ్యాలి. ఈ -విధంగా ఎంత ఎక్కువ వోల్దేజి కావాలంటే అంత అధిక సంఖ్యలో వోల్డా ఘటాలను నరసగా కలుపుకుంటూ పోవాలి. దీనివి “వోల్టా ఘటస్తంభం' (/011110 116) అంటారు, దీనితో అతి సులభంగా చిత్తంవచ్చినంత వోల్లేజిగాని,

(వవసాంచే విద్యుత్తు 45 కరెంటుగాన్‌ తయారు చేసుకునే అవకాశం లభించింది. ఈ ఘటం నుండి విద్యుత్తు శరంతరాయంగా (పవహిస్తుంది; అక్కర లేదనుకుంశే అసి వెయ్యవచ్చు.

స ళ్ళ [గ 1111111111111111111 సన ఫో ట్‌(1111111111111]111.11౯, 1111111111. ల శ్ర 4 మామ 1 బె (| న స శమయ 1111111111: ల్‌ సస క్‌ చు గ ము ఓ జ్‌ న మి .. టకా ల వోర్టాయిక్‌ వైల్‌ ఈ ఆఏష్కురణ వైజ్ఞానిక (పపంచాన్ని ఆశ్చర్య సంతోషాలలో ముంచెత్తేసింది. నురో శతాబ్దంపాటు (పపంచమంతా వైజ్ఞానిక పరిశోధనలలో ఇది ఒక ముఖ్యాంశమై కూర్చుంది. ఇది అనేకానేక అద్బుత ఆవిష్కరణలకు దారి తీసింది. వోల్డా కనిపెట్టిన విద్యుద్దటొన్ని దరిమిలాని 'ాలామంది. అభివృద్ది చేశారు. ఉప్పునీటికి బదురు “డైల్యూట్‌ సల్ఫ్యూరిక్‌ ఏసిడ్‌' ఉపయోగిస్తే దాని బలం చాలా "సెరిగింది.. రాగి తుత్తునాగం పలకలను ((ఎల్మక్టోడులు) గాజు జాడీలో పెట్టి, ఇక్కడి బొమ్మలో చూసినట్టు నిర్మించగా 1 క వోల్టుల విద్యుత్ప్సీడనం లభిస్తుంది. రాగికి.. బదులు. చవగ్గా లభించే బొగ్గును (లోహంకాకపోయినప్పటికీ) వాడవచ్చు. వాడుతున్నకొడ్డీ ఈ ఘటం బలం త్వరలో నీరసించి పోతుంది. రసాయన క్రియవల్ల తుత్తునాగం ఎల్యక్టోడు మీద ఆక్సిజన్‌ బుడగలు, రాగి ఎల్మక్ట్రోడు మీద హైైడొజన్‌ బుడగలు ఏర్పడి, ఏసిడు ఆ ఎల్మక్టోడు పలకలకు తగలకుండా అడ్డుపడడమే ఈ ఘటం మందగించడానికి కారణం అని తెలుసుకున్నారు. మౌంగనీస్‌ డై ఆక్సైడ్‌ స్వల్పంగా కలిపితే బుడగల బెడద వదిలి పోతుందని కనిసెస్టేరు. ఈ విధంగా ఎదురైన ఇబ్బందులకు విరుగుడు కని పెడుతూ విద్యుడ్డటాన్ని అభివృద్ది చేస్తూ వచ్చారు.

తళ. పెల్కిగావు కథ న రాగి ఆ చ్రుర్తునాగం గోకి కిస గ(గ4(౧ విద్యూద్దటం హం, ఫీ డేవీ (1778-1829) అవే '(బిటిష్‌' శా్రజ్ఞుడు ఇటువంటివి రెండు వేల వోల్టా విద్యుద్దటాలు కలిసి 3000 వోల్టుల విద్యుత్పిడనం సృష్టించి, దానితో కొత్త మూల పదార్జాలను విడదీయగలిగేదు. క్‌య్యమూత య్‌ జీ! లోంచీ విద్యుద్దటం

అవవపొంచే విద్యుత్తు 47 న సేపు డే | అయితే రెండు వేరు వేరు లోహాలను ఉప్పు నీటిలో (లేదా అమ్లంలో) ముంచితే విద్యుత్తు ఎలా ఏర్పడుతుంది? విభిన్న లోహాల కలుయిక (00౧1800 వల్లనే విద్యుత్తు పుడుతుంది అనుకున్నాడు వోల్టా; కాదు రసాయన (కియ వల్ల విద్యుత్తుపుడుతుందని గియోవనీ గ్మబోవ్‌) అవే మరో ఇటాలియన్‌ శాస్త్రజ్ఞుడు వాదించాడు. ఈ వివాదం చాలా కాలం సొగింది. ఆఖరికి తేలినదేమిటంకు విభిన్న లోహాలను కలపడం వల్ల విద్యుత్తు (00౧1861 018౧481) పుడుతుంది కానీ దది చాళా అల్పమైనది; దీనికన్న రసాయన క్రియ వల్ల పుట్ల విద్యుత్తు చాలా రెల్లు ఎక్కున. ఈ విధంగా ఒకడు చేసిన తప్పును మరొకడు సవరిస్తూ మానవ విజ్ఞానాన్ని ఎదరకు తీసుకు పోతూ ఉంటారు వైజ్ఞానికులు. ఒక్కడూ సర్వజ్ఞుడు కాడని గుర్తుంచుకొవాలి.

లో సూదంటు రాళ్ళు అనేక వేల పంవచ్సరాల (క్రితం మధ్యధరా సము దంలోని (ీట్‌ ద్విపంలో “మాగ్నెన్‌' అవే గొరెల కాపరి ఉండేవాడు. ఇనుప పొన్ను వేసిన చేతి కర తాటించుకుంటూ అతడు గొ రెల మందను తోలుకు వెడుతూ ఉంళే ఉన్నట్టుండి | గ 1. న. ఆతు! ఫ్రై ళ్‌ అనుకోకుండా ఆయస్కాంత శిలని కనుగొన్హు గ్కొ రెలకావరి మొర్చెన్‌

మాదంటు రాళ్ళు జ్తేత్రి ఒక చోట ఆ చేతి కర వేలలోని నల్ల రాతిని అతక్కు సోయి ఊడి రాలేదు! అతడు ఆశ్చర్యపడి, ఆ నల్ల రాతి ముక్కని బయటికి తీశాడు. దానికి దగ్గరగా చిన్న చిన్న ఇనుప వస్తువులు పెడితే అవి చటుక్కున ఎగిరి ఆ రాతికి అతుక్కుని, గట్టిగా లాగితే కొని ఊడి వచ్చేవి కొవు. ఈ విచ్యిత వార్త త్వరలోనే ఊరూ వాడా పాకిపోయింది. జనం తండోపతండాలుగా వచ్చి, ఆ చితాన్ని కళ్లారామాసి పోసాగేరు. ఆఖరికి ఆ గొ(రెల కాపరి పేరు మీదగా ఇనుమును ఆకర్షించే రాతికి 'మాగ్నెట్‌” అనే పేరు స్థిర పడింది అని కథ చెబుతూ ఉంటారు. మరి కొందరు ఇంకొక కారణం చెబుతారు. ఇనుప వస్తువులను ఆకర్షించే రాళ్ళు రోమను సాామౌాజ్యంలో “మాగ్నేషియా” (గగ200౧6912) జిల్లాలో విస్తారంగా దొరుకుతాయి అని లూ(క్రేషేయస్‌ అనే రోమను చర్మితీకారుడు (కీపూ. 60 (పాంతాల్లో _వాశాడు. నూగ్నేషియాలో మొట్ట మొదట దొరికిన కారణం చేత దీనికి 'మాగ్నెట్‌” అనే పేరు వచ్చిందని చెబుతారు. అక్కడ '“మాగ్నెమైట్‌” (౯63 04) అనే ఖనిజం అధికంగా దొరుకుతుంది. ఈ ఇనుస ఖనిజం ఉన్న చోటు పిదుగుపడితే. ఆ పడ్డచోట కొద్దిమేర మాగ్నెమైట్‌ నూదంటురాయిగా మారుతుంది. (పకృతి సహజంగా దొరికే అయస్కాంతాలన్నీ ఈ విధంగా ఏర్పడ్డవే. శ త్వ జీ నో స] ( (వక్ఫతిలో నవాజుంగా దొరికే నూదంటురొయి. గ్యురవునాడా అయస్కాంతం దూరాన ఉన్న ఇనుప వస్తువులను ఆకర్షించే ఈ రాళ్లకు గల శక్తి ఆవాటి

ళం. పెల్ళిగాన్లు కథ

జావపదులను, తత్వ్రవేత్తలనూ కూడా విశేషంగా ఆశ్చర్యపరిచింది. ఇది ఈ నాటికి

కూడా చితంగానే అనిపిస్తుంది.

అయస్కాంత పర్వతాలు

కొన్ని సుదీర ద్వీపాలలో అయస్కాంతపు కొండలు ఉన్నాయనీ, ఆ కొండలు మొత్తం

మొత్తం అయస్కాంత శిలల మయం అనీ, వాటికి సమీపంలో (పయాణం చేస్తున్న

ఓడల నిర్మాణంలో ఉపయోగించిన ఇనుప మేకులు ఆ కొండల వల్ల ఆకర్షింపబడి

క్యర చెక్కలలో నుంచి ఊడి బయటికి వచ్చి రివ్వున వెల్లి ఆ కొండలను

అళతుక్కుంటాయనీ, మేకులు లేని ఆ ఓడ ముక్కలుగా విడిపోయి. నాశనమై

పోతుందనీ నావికులు కథలు చెబుతూ ఉంటారు. ఒక వేళ మేకులు ఊడిరాకపోతే

ఆ ఓడే ఆ కొండవైపుగా ఆకర్షింపబడి, నావికుని చుక్కానికి లొంగక, వెళ్లివెళ్లి

ఒడ్డున గల బండ రాళ్లకు తగిలి తునాతునకలై పోతుందనికూడా చెబుతూ

ఉంటారు.

ఇవి కేనలం కాకమ్ముకథలు. అంత దూరాన ఉన్న ఓడను అంత బలంగా

ఆకర్షించగల అయస్కాంతపు కొండలు (పపంచంలో ఎక్కడా లేవు.

నూర్చ్‌-వీనన్‌ల (గాథ ( పేమ

రోమను''స్యామాజ్యంలో మౌర్చ్‌ దేవుడికీ (కుజ(గహ దేవుడికీ, వీనస్‌ దేవతకీ

(శ్యుక్యగహ '"'దేవతకీ), కలిపి. కట్టిన ఉమ్మడి దేవాలయంలో 'ఒక విచ్శితం

జరుగుతూ ఉంటుందని క్రాడియన్‌ ((కీ.శ. 480) అనే లాటిన్‌ కవి వర్షించాడు.

ఏడాదిలో ఒక్త/ శుభ ముహూర్తాన మార్చ్‌కీ, నీనప్‌కీ "పెళ్లి సంబరం జరుపుతూ

ఉంటారు. పాటలూ, భజనలు, వాయిద్యాలు, దీపొలు, అగురువత్తులు, పువ్వుల

హాడావిడిలో వీనవ్‌ తన అద్విత్సీయ సౌందర్యంతో మార్క్‌ని ఆకర్షిస్తుంది. మార్స్‌

వ్మిగహం చటుక్కున ఎగిరివెళ్లి వీనన్‌ బాహువులలో అతుక్కు పోతుంది! దీని

వెనుకనున్న రహస్యం తెలుస్తూనే ఉంది. మార్చ్‌ విగహానికి ఇనుప తొడుగు ఉందీ.

వీనన్‌ విగహాన్ని సూదంటు రాయితో మలిచారు.

కాళికొనదీలో నీతమ్మ సాత్మి నత్వం

మనదేశంలో సీత, రాము, రావణాసురుల బొమ్మలతో తమాసా చూసించే కాశీకావది ' వాళ్ళు పల్లెటూళ్లట్లో తిరిగి, వినోద పరిచి, డబ్బు సంపాదిస్తూ ఉంటారు. విట్టు

మాదంటు రారు త్‌! నిలువు ఇరుసు మీద గిరగిరా తిరుగగల సీతాదేవి బొమ్మ ఒకటి ఉంటుంది. ఒక వైపున రాముడి బొమ్మ,రెండో వైపున రావణాసురుడి బొమ్మ ఒక దానికొకటి అతుక్కున్న జంట కాశీకావడి వాడి చేతిలో ఉంటుంది. రాముడి బొమ్మ చూపిస్తే సీత నిశ్చలంగా దానికేసే చూస్తుంది. తిరగేసి రావణాసురుడి బొమ్మ చూపిస్తే మహాపత్మివతటైన సీతమ్మ గిరుక్కున ముఖం తిప్పేసుకుంటుంది! విజాతి అయస్కాంత (ధువాలు అకర్షించుకుంటాయి; సజాతి (ధువాలు వికర్షించు కుంటాయి అన్న సూతం ఈ వినోదానికి (పాతిపదిక. దిక్యూచి సూదంటు రాతికి మధ్యలో దారం కట్టి భూసమాంతరంగా వేలాడ దీస్తే కొంత "సీపు ఊగిసలాడి ఆఖరికి ఉత్తర దక్షిణాలనే సూచిస్తూ ఆగుతుందన్న రహస్యాన్ని

ప ర్ట గ 4 శ అయస్మ్కాంతంతో డుద్ది ఉక్కునూదిని అయస్కాంతంగా మొర్చవచ్చు శ్ర అతనో టనానమ వనమా షాంపు నం్థా్నా రా రా 4 దికూచి యు చెండు లీ లం ప బీలుగు బెండు (౧ ణల నాల శ్‌ క నో మ స న్మిస్హాద

౨2 పెల్ళిగావు కథ మొట్టమొదట చైనీయులు కనుక్కున్నారని చెబుతారు. అయస్కాంతానికి గల ఈ లక్షణాన్ని ఆధారంగా చేసుకుని, సమద (పయాణాలలో దిక్కులను తెలుపసగల అద్భుతమైన దిక్సూచిని వెయ్యేళ్ల కితమే యూరపులో నావికులు ఉపయోగించు కున్నారు. ఉక్కు సూదిని సూదంటు రాతితో రుద్ది, దానిని జీలుగు బెండులో దూర్చి, పళ్లెంలో పోసిన నీళ్లల్లో వదిలేవారు. ఏ వైపుగా వదిలినా సఠే కొంత సేపటికి అది ఉత్తర-దక్షిణ దిక్కులనే సూచిస్తుంది. దీనిని “దిక్సూచి. (180౧6౪10 6౦౧౫౧౭౪౩) అన్నారు, ఇది నావికులకు అత్యంత +పిముమైన పని ముల్టు. తెన్ను తోచని నడి సమ్ముదంలో అడంగు చేరుకోడానికి సరిటైన దారి చూపించగల దిక్సూచి వారికి పాణం. దీనిని కనిపేట్టక పూర్వం తీరం కనబడేటంత దూరంలోనేతప్ప సమ్ముదంలో చాలా దూరాన ఓడలను నడిపించడానికి నావికులు సాహసించలేక పోయేవారు.

వెల్లుల్లి దిక్తూచికి (నతి కూలనూ.

ఉల్లివాసనగానీ, వెల్టుల్లి ఘాటుగానీ తగిలితే అయస్కాంత సూచికి గల ఈ “దివ్యశక్తి మౌసిపోతుందని పూర్వం నావికులలో గట్టి నమ్మకం ఉండేది. కనుక ఓడమీద దిక్పూచిని కవి పెట్టుకుని ఉండే పనివాళ్ళు ఉల్లి, వెల్లుల్లి తినరాదని కఠీనమైననియముం ఉండేది. ఓడకి దగ్గరలో పిఢుగు పడితే దిక్సూచి _ధుపస్టానాబలో మార్పు వచ్చి, దిక్కులను తప్పుగా సూచించడం మొదలు పెడుతుంది. ఈ -రహస్యం ఎరుగక దిక్సూచి రక్షకుడు వెల్లుల్లి తిన్నాడన్సీ దాని వాసనతో గూడిన అతడి ఊపిరి తగలడం వల్లవే దిక్పూచి పాడైందనీ వమ్మి నావికులు కోపం పట్టులేక ఆ నిర్చాగ్యుడి అరచేతిలో నుంచి తెరచాప కొయ్యలోకి దిగబడేటట్లు కత్తి గుచ్చేవారు; లేదా సమ్ముదంలోకి తోపేపేవారు. ఈ శిక్షలను సూచిస్తున్న 1555" నాటి చెక్కడాన్ని ఇక్కడి బొమ్మలో చూడవచ్చు.

కొని. ఉల్లికి గానీ. వెల్లుల్లికి గాపీ దిక్పూచిని పాదు చేసే శక్తి ఎంత మాతమూ లేధనీ జాన్‌ బాస్టిక్స్‌ సోర్టా అనే 16వ శతాబ్దపు ఇటాలియాన్‌ టైజ్జొనికుడు వీటి రసాలను దిక్పూచికి పూసి (పయోగపూర్వకంగా రుజువు చేశాడు. ఇంత చిన్న (పయోగం చేసి చూడవచ్చునని అయినా అంతకు ముందెవరికీ తట్టలేదు! య అయస్కాంతాన్ని కొల్చినాా గట్టి దెబ్బ (ఉదాహరణకి సుత్తితో కొట్రినా

దాని అయస్కాంత శక్తి తగ్గుతుంది; లేదా వూర్తిగా పోయినా పోవచ్చు. లా

మూదంటు లాగ్గు 53 కతు అయస్కాంత ధర్మాల మీద తొలి పరిళోధన 1266-1269ల మధ్య మొదలైంది. దక్షిణ ఇటలీలో “లు సేరా' పట్టణాన్ని చార్జ్‌ ఆఫ్‌ అంజోన్‌ ముట్టడి చేసి నప్పుడు ఆ సేవలో మిలిటరీ ఇంజనీరుగా పని చేస్తున్న పీటర్‌ పెర్మెగినన్‌ విరామ ళా జీ కాట! కళ / ళో (గ [నావి 2 కోడీ (భూ డ్‌ | ద జో 1 కం ఈ పెమ్వు జీంది. ఇంచులో ఒకో 2342 లో తయ్యారైన చీనీ విజ్ఞాన వచస్థుంర న తరగ గలిగిన మనిషి బొమ్మ వ్‌ంజి దాని మీద నిల్జు నిలువు తరుము న్‌ యి స్లానుడూ ద్హోణ దిక్కునే న లన అదం ఒకటో గున్తంగా అమర్హుబడి తనదని సూ గ్‌. ఎజ్‌ లోపలా ల్‌ గించి టీ క = న స్తందిలగ్‌ ఆ చేతి వళవము కదాని

తశ పెల్మిగావు కథ _ సమయాలలో ఏమీ తోచక సూదంటు రాళ్లమీద రకరకాల (సయోగాలు చేశాడు. వాటి ఫలితాలను వివరిస్తూ అతడు తన స్నేహితుడికి వాసిన ఉత్తరమే అయస్కాంత ధర్మాల మీద మొట్టమొదటి పరిశోధనాస్ట తం అనవచ్చు.

దిక్పూచిని ఎలా నిర్మించాలో అతడు వివరించాడు. తగినంత పెద్దక్ళర పలక మీద ఆయస్కాంతాన్ని పెట్టి, నీళ్లల్లో వదలాలి. కొంత సేపటికి ఊగిసలాట మావి స్థిరపడుతుంది. అప్పుడు ఏకొస ఉత్తర దిశను సూచిస్తుందో గురు పెట్టుకోవాలి. తరవాత దానిని వెయ్యి సొర్టు కదిలించి వదలఠినా సరే బైవాన్ముగహం వల్ల ఆ కొస ఎల్లప్పుడూ ఉత్తర దిక్కుకే తిరుగుతుంది.

అయస్కాంతపు రెండు కొసలలో ఉత్తరంగా తిరిగిన కొస ఉత్తర (ధువము, దక్షిణంగా తిరిగిన కొస దక్షిణ (ధువము అవుతాయి.

అయస్కాంతాన్ని రెండు ముక్కలుగొ విరిస్తే, ఉత్తర దక్షిణ (దువాలు వేరు అయిపోవు; అవి రెండు పూర్తి అయస్కాంతాలు అవుతాయి.

ఈక తక్‌, శ్‌ య్‌, శతా, లో అయస్కాంతాన్ని రెండుముక్కలుగా విరిస్తే రెండు వూర్రి అయస్కాంతాలు అవుతౌయి

విజాతి (ధువాలు ఆకర్షించు కుంటాయి. అంహే ఒక అయస్కాంచప్పు ఉత్తర. (ధువము, మరో అయస్కాంతపు దక్షిణ (ధునమూ పరస్పరం ఆకర్షించుకుంటాయి,.

సజాతి (ధువాలు వికర్ణ్షించు కుంటొయి. అంశకే ఒక అయస్కాంతప్పు దక్షీణ (ధభువమూ, మరో అయస్కాంతపు దక్షిణ (ధువమూ దగ్గరగా తెసే వికర్ణించుకుని దూరంగా పోతాయి. అల్లాగే రెండు ఉత్తర (భువాలు వికర్ణించుకుంటొయి.

మూదంటు రాళ్ళు త్‌ల్‌ గా క్‌ యూ పవ పాపాల ఉట నజాతి (భువాలు వికర్ణించుకుంటాయి. గా ఈ; టాజ్యాప్లూ వార శ్ర ఎనిబాతి € భువాలు ఆకర్షించుకుంటాయి. అయస్కాంతం మీద ఇనుస రజను, చల్లితే ఆ నలుసులు ఇక్కడ చూసిన పద్దతిలో సర్దుకుంటాయి. వీటిని అయస్కాంతబలరేఖలు (11200660 ఓ1౧65 01 (0/06) అంటారు. కంటికి కనిపించని ఈ బలరేఖలను, ఇనుస రజను సాయంతో ఈ విధంగా చూఢవచ్చు. మానం డా. నం స్‌ో ర ! ల ల ముగ గ. జిన, - ను శ మ న 7 గై ఇనువరపజను సాయంతో చూడద్యూ అయస్కాంత శక్తి రేఖలు అయస్కాంతంనుంచి దూరంగా వెళ్లినకొద్దీ దాని బలం తగ్గిపోతుంది. తరవాత నీళ్లలో తేల్చనలసిన అవసరంలేని “పొడి దిక్సూచిని కూడా సెర్మెగినసే కని సెక్టేుడు. సలుచని పొడుగైన ఉక్కు రేకును సూదంటు రాతితో రుడ్డి, అయస్కాంతంగా మార్చి, దానిని విట్టునిలువు సూదిమీద సులభంగా

తరి. పెల్ళిగొవు కథ కదిలేటట్లు బేలన్సుచెయ్యాలి. అప్పుడది ఉత్తర దక్షిణాలను చక్కగా చూపిస్తుంది అన్నాడు, ఆరు శతాబ్దాల పాటు బడలకు దిక్కు చూసిన ఈ దిక్పూచిలోని లోపాలను పరిదిద్ది 1876లో లార్డ్‌ కెల్విన్‌ అనే పఖ్యాత ఐరిష్‌ శ్యాప్తజ్ఞుడు బాగా అభివృద్ధి చేశాడు. నిజ్రనిలువు ఇరుము మీద తిరిగే అఆయస్కాంతవు దిక్సూచి భూగోళమే ఒక పెద్ద ఆయస్కాంతనునీ, దాని ఒక ధువం ఉత్తరానా, రెండవది దకిణావా ఉన్నాయనీ, అందువలనే అది దికూచి తాలూకు అయస్కాంతపు ముల్టును ఉత్తర దక్షిణ (ధువాలవైపు తిప్పగలుగుతోంది అనీ విలియం గిల్బర్ట్‌ (1540-1603)అనే (బిటిష్‌ పరిశోధకుడు కనుగొన్నాడు. “భూ అయస్కాంచపు పో 4ధునం | షట అయస్కాంత భా అయసా%ంతపు శక్తిరఖలు _ దక్షీణ ఛం భూ అయస్కాంతము, దాని శక్తి రేఖలు

టు రారు 7 భూగోళం మధ్యలో అయస్కాంత పదార్థం ఉండడం వల్లనే భూమి ఒక పెద్ద అయస్కాంతమై ఉంది అన్న గిల్బర్ట్‌ గారి అభ్యిపాయాన్ని ఇప్పుడు విజ్ఞాన వేత్తలు అంగీకరించడం. లేదు. భూగోళపు కేంగదంలో ఇనుము కూడా కరిగి పోయేటంత ఉమ్మోగత ఉంటుంది. కనుక, అంత వేడితో ఏ పదార్థమూ అయస్కాంత ధర్మాన్ని కలిగి ఉండడానీకి వీలు లేదు. మెగా భూ కేం్యదం దగ్గర అయస్కాంత పదార్థం చాలా తక్కువగా ఉంది. కనుక భూమి అయస్కాంత ధర్మాన్ని పొంది ఉండడానికి ఇది కారణం అయి ఉండదు అంటున్నారు. ఇది ఇంకా పూర్తిగా అర్హంకాని చిక్కు (పశ్నలలో ఒకటి. త్‌ నిం 7 ళా ప " లా కం క. (ే [ప లలో య. ఇ జో నిలియం గిల్బల్ల్‌ (2640-2603) విజాతి ఆయస్కాంత (ధువాలు ఆకర్షించుకుంటాయి అని తెలుసుకున్నాం కనుక, అయస్కాంతపు ముల్లు తాలుకు ఉత్తర ,(ధువాన్ని తవ వైవుగొ ఆకర్షించుకుంటున్న భూ అయస్కాంతపు దక్షిణ (ధువం ఉత్తరాన ఉండి ఉండాలి. అలాగే భూ అయస్కాంతపు ఉత్తర (ధువం దక్షిణాన ఉండి ఉండాలి. ఆయస్కాంత ధర్మాలకు కారణాలు అయస్కాంతాలు (పదర్శించే విచ్శిత లక్షణాలన్నిటికీ సమాధావాలు ఇంచు మించుగా దొరికిన ళ్లు. అయస్కాంతంతో రుద్దక పూర్వం మామూలు ఇనువాసూడికి బేసి అయస్కాంత లక్షణాలు రుద్దాక ఎందుకు కలిగాయి? అన్న (పశ్నకి సమాధానం ఈ * విధంగా చెప్పవచ్చు.

ర్‌ి. మెల్యిగాపు కథ

ఇముస సూదిలోని అణువులన్నీ సహజంగా ఆయస్కాంత ధర్మం కలిగినవె; (వతి అణువుకీ ఉత్తర - దక్షిణ (ధువాలు ఉంటాయి.

"కావీ ఈ అణువులన్నీ గందరగోళంగా, (కమ రహితంగా ఉంటాయి. బొమ్మ తీలో చూపించినట్టు ఆయస్కాంత అణువులన్నీ వేరు వేరు దిక్కులకు తిరిగి ఉండడం చేత వాటి శక్తులు ఒకదానికొకటి. చెల్టు అయిపోయి మొత్తం సూది అంతకీ ఆయస్కాంత ధర్మం బొత్తిగా శూన్యమై పోతుంది. -

ఆయస్కాంతం వ్‌గ కొఫాయ ఖలీ క్ల రే క్ష ఆ భజ 0౧| 0౫ వజ ల కం. మ! వ్‌. అ ద ఆయు , అయస్కాంతాలు

అదే. సూదిని అయస్కొంతంతో రుద్దితే అందులోని అణు అయస్కాంతాలన్నీ బొమ్మ 8లో చూసినట్టు మిలిటరీ కవాతులాగ (కను పద్దతిలో సర్దుకుంటాయి. కనుక వాటి అయస్కాంత శక్తులు ఒకదానికొకటి దోహదం చేసుకుని, మొత్తం సూది అంతా అఆయస్కాంతంగా మారుతుంది.

• ఇవ్పుడు సూదిని ఎక్కడ విరిచినా అది రెండు విడివిడి ఆయస్కాంతాలుగా ఎలా అవగలదో' సులభంగానే అర్థం అవుతుంది.

ఈ సూదిని కార్చినా సుత్తితో కొట్టినా అందులోని అణు అఆయస్కాంతాలన్నీ (కమ పద్దతి మరిచిపోయి పూర్వపు (కమ రాహిత్య స్తితికి వచ్చేస్తాయి. కనుక సూది అయస్కాంత ధర్మాన్ని కోల్పోతుంది. ఆయస్కాంతొాలతో టెల్మిగాఫ్‌ రెండేరెందు... దిక్స్పూచికలనుసయోగించి 'మెల్కిగాఫ్‌ యంతాన్ని తయారు చేసెయ్యవచ్చుననే చితమైన ఊహ ఒకటి 16న శాతాబ్ధవపు యూరవులో

మాదంటి రాళ్ళు లలి (పబలంగా ఉండేది. దిక్సూచి డయల్‌ మీడ దిక్కుల పేర్లకి బదులు గీ,8,0,0..అని రోమను లిపిలోని 26 అక్షరాలూ వరుసగా [వాసేస్తే చాలుననుకున్నారు. ఒక దిక్పూచిలోని ముల్టును చేతితో ఏదో ఒక అక్షరం వైపు తిప్పితే, నా స్నేహితుడి వడ్డ నున్న రెండవ దిక్పూచిలోని ముల్లు కూడా వెంటనే అదే అక్షరం వైవు తిరుగుతుందనీ, ఈ స్యూతొన్ని అనుసరించి వా భావాలమ నా స్నేహితుడికి తెలియజెప్ప వచ్చునని 1596లో జాన్‌ బాప్టిక్స్‌ పోర్టా వాశాడు. “నా "స్నేహితుడు జైలులోనూ, నేను బయటా ఉన్నాసరే ఒక దిక్సూచి అతడి దగ్గరా, మరొకటి నా దగ్గరా ఉంశే. చాలు ఒకళ్లతో ఒకళ్లం నిరాఘాటంగా మౌట్లాడు కోగలంి అన్నాడు. కాని మెల్మిగాఫ్‌ అంత సులభ సాధ్యంకాదు. దావికోసం మరో రెండున్నర శతాబ్లాలు ఆగవఐసి ఉంది.

వ విద్యుత్తుకి అయస్కాంతం ఏనువుతుంది? అశాది

19వ శతాచ్చి ఆరంభంనాటికి విద్యుత్తుమ గురించీ, అయస్కాంతాన్ని గురించీ చాలా

విషయాలే తెలిశాయి. ఒకదానికొకటో ఏమీ సంబంధం లేనట్లు కనిపించే ఈ రెండు

రకాల శక్తులలోనూ కొన్ని ఆశ్చర్యకరమైన పోరికలు కనిపించసాగాయి.

1. ధనవిద్యుత్తు అనీ రుణవిద్యుత్తు అనీ విద్యుత్తులో రెండు రకాలున్నాయి. అల్డాగే అయస్కాంతానికి ఉత్తర్యధువం అనీ దక్షిణ్యధువం అనీ రెండు కొసలున్నాయి.

2. విజాతి విద్యుత్తులు ఆకర్షించుకుంటాయి, సజాతి విద్యుత్తులు వికర్షించుకుంటాయి.. అల్లాగే విజాతి. అయస్కాంత (ధువాలు ఆకర్షించుకుంటాయి, సజాతి (ధునాలు వికర్షించుకుంటాయి.

3. విద్యుత్‌ క్షేతమూ, ఆయస్కాంతక్షే తమూ కూడా శూన్య (పదేశంలోనుంచి గానీ గాజు క్యర, కాగితం వంటి కొన్ని వస్తువులలోనుంచి. గానీ (పసరించగలవు,

త రెండు విద్యుత్తుల నుధ్య దూరం రెట్టింపు అయితే వాటి మధ్య ఆకర్షణ (లేదా వికర్షణ) బలం నాలుగో వంతుకి తగ్గిపోతుంది (1౧౪656 5060216 240). అయస్కాంత (ధువాలమధ్య ఆకర్షణ (లేదా వికర్షణ) బలంకూడా సరిగ్గా ఇదే రకం సూ(తాన్ని అనుసరిస్తుంది.

ఈ విధంగా విద్యుత్తుక్రీ అయస్కాంచానికీ చాలా పోలికలే కనిపిస్తున్నాయి. అయినప్పటికీ ఈ రెండు శక్తుల మధ్య ఎటువంటి చుట్టురికం ఉందో ఎవరికీ అర్థంకాలేదు.

పరిస్థితి ఇలాఉండగా ఈ రెండిటి మధ్యగల విచ్శిత సంబంధం 1819లో అ్యపయత్నంగా బయటపడింది ఈ రహస్యాన్ని హాన్స్‌ (కిస్టేయన్‌ ఆయిర్‌ సెడ్‌ (1777-1851) అనే డేనిష్‌ శాస్త్రజ్ఞుడు (సమాదవశాత్తూ కనుగొన్నాడు. ఆయనకి కొంట్‌గారి ఫిలాసఫీ అంటే చాలా ఇష్టం. ఆ ఫిలాసఫీ వాసనవల్ల వేడీ,

విద్వూత్తుకి అయస్కాంతం వనువుతుంది?.. 62 అయిల్‌ సెడ్‌ వెలుగూ, విద్యుత్తూ, అయస్కాంతమూ వంటి శక్తులన్నిటికీ మూలం ఒకకేనన్న గట్టి నమ్మకం అయనకి ఏర్పడింది. 'కీల్‌. యూవివర్సిటిలో భౌతిక శ్యాస్తాచార్యుడిగా పనిచేస్తూ, అవకాశం దొరికినప్పుడల్లా వోల్డా కొత్తగా కనిపెట్టిన విద్యుద్దటాన్ని ఉపయోగించి చిన్నచిన్న (పయోగాలు చేస్తూ ఉండేవాడు. ఆ బేటరీలో రసాయన శక్తీ విద్యుచ్చక్తికీ గల సంబంధాన్ని తెలుసుకోవడానికి (సయత్నించాడు. కాని కొరుకుడు పడలేదు. తరువాత విద్యుత్తుకీ అయస్కాంతానికీ గల సంబంధం ఏమిటని ఆలోచనలో పడ్డాడు. తీగలో విద్యుత్తు (పవహించినప్పుడు వేడి పుడుతోందికదా, మరి అయస్కాంత శక్తి ఎందుకు పుట్టదు? అని తర్కించాడు. దగ్గరలో పిడుగు ఇటా డా స | | ఈ ళో ॥ ॥] తాం స్ట 1కే విద్యుత్తు (వవసొస్తున్సు తీగను దిక్సూచి ద్గూరకు తౌస్తే అఆయస్కాంతపు ముల్లు కదులుతుందని 1828లో జయిర్‌ స్పైడ్‌ చేసిన (వయోగం.

62 బల్మిగావు కథ పడినప్పుడు ఆయస్కాంతపు బలం తగ్గవచ్చు లేదా ెరుగవచ్చు, లేదా (ధువస్టానాలే తారుమారై పోవచ్చునని ఆయనికి తెలుసు. అల్లాగే లైడెన్‌ జార్‌ల? విద్యుత్తు డిశ్చార్జి అయినప్పుడు రవ్వలు ఎగిరే దారిలో ఆయస్కాంతపు ముక్కను ఉంచితే ఇటువంటి మార్పులే వస్తాయని ఆయన స్వయంగా (_పయోగ పూర్వకంగా తెలుసుకున్నాడు. బెంజమిన్‌ (ఫాంక్షిన్‌ పయోగాల వల్ల మబ్బులలో పుస్త మెరుపులూ, సిడుగులూ కూడా విద్యుత్తు డిళశ్చార్లి కావడం వల్లనే సంభవిస్తాయని తెలిసిపోయింది కదా? లైడెన్‌ జార్‌కి దగ్గరలో దిక్పూచిని ఉంచి, రవ్వలు వస్తున్నప్పుడు ఆ ముల్డు కదులుతుందేమోనని కళ్ళు చించుకు చూశాడు. ససేమిరా కదలలేదు. అంశ స్టిర విద్యుత్తునుండి ఆయస్కాంత శక్తి పుట్తుదు అని తీర్మానించుకున్నాడు. వోర్జాబేటరీకి తగిలించిన తీగకి దగ్గరలో దిక్సూచి పెట్టి చూశాడు. కానీ, నూర్పేమీ కనిపించలేదు. అంమే (పనహిస్తున్న విద్యుత్తుకి కూడా అయస్కాంతాన్ని సృష్టించే శక్తి లేదా! అని దిగాలుపడ్డాడు. ఇక్కడ ఆయన ఒక పొరబాటు చేశాడు. అదేమిటం ళు అయస్కాంతపు ముల్టును తీగకు సమకోణం (90 ౧) లో అమర్చడమే. అప్పట్లో ఆయన ఊహించుకున్నదేమిటంశే. తీగలో విద్యుత్తు (పవపొస్తున్న దిశలోనే అయస్కాంత శక్తి ఏర్పడుతుంది. కనుక తీగకు అంబంగా అనుర్చిన అఆయస్కాంతపు ముల్లు కదిలి తీగకు సమాంతరంగా వస్తుంది. 1819లో ఒక రోజున ఆయన తన విద్యార్డులము విద్యుత్తును గురించి బోధిస్తున్నాడు. బల్లమీద వోల్చాయిక్‌ బేటరీ ఉంది. దానికి తగిలించిన రాగి తీగను చేత బట్టుకుని ఏదో వెప్పబోతూ ఉండగా చేతిలోంచి ఆ తీగ జారి బల్ల మీద పడింది. ఆ బల్ల మీదే ఓ పక్కన దిక్సూచి కూడా ఉంది. తీగ బల్లమీద పడీపడగానే అంత వరకూ ఉత్తర దక్షిణాలము చూపిస్తున్న అయస్కాంతపు ముల్డు చటుక్కున పక్కకి కదలడం ఆయన కంటపడింది. అది చూసి ఆయిర్‌ సైడ్‌ నిర్విణ్జుడై పోయాడు. ఆయన ముఖం చూచి ఏం _(సమాదం ముంచుకు వచ్చిందోనని మొగమొగాలు చూసుకుంటున్న విద్యార్థులతో ఆ నాటికి లెక్సర్‌ వూర్తి అయిందని చెప్పి వారివందరినీ పంపించేశాడు. ఆనాటి మంచీ వోల్దాయిక్‌ బేటరీ, తీగలు, దిక్పూచి తోడిదే లోకమైపోయింది ఆయిర్‌ స్టెడ్‌కి. ఆ (సయోగాన్నే రకరకాలుగా మార్చి, మళ్ళీ మళ్ళీ చేశాడు. తీగలో విద్యుత్తు (పవహిస్తున్నంత సేపూ అయస్కాంతపుముల్డు తీగకు అంబంగా విలబడుతుంది. నిద్యు(త్పవాహం ఆపివెయ్యగానే ఆయస్కాంతపు ముల్డు మళ్ళీ యధాస్థితికి వచ్చి, ఉత్తర- దక్షిణ దిశలను చూపిస్తూ ఉంటుంది.

విద్యుత్తుకి అయస్కాంతం నీమవుతుందిం 6 అయితే మామూలుగా ఉత్తర- దక్షిణ దిశలను సూచిస్తున్న అయస్కాంతపుముల్లు దగ్గరలోని తీగలో విద్యుత్తు (పవహించడం మొదలు సెట్లుగానే స! గట అది వ! తీగకు అంబంగా ఎందుకు తిరిగింది? దానికి ఆయన కారణం వివరించాడు. తీగలో విద్యుత్తు (పవహిస్తూ ఉంటే అయస్కాంత క్షేతం విధిగా ఏర్పడుతుంది. ఈ క్షే తం విద్యు.త్పవాహ దిశకు లంబంగా ఉంటుంది. కంటికి కనిపించని ఈ క్షేతాన్ని చూడదలుచుకుంళే కొంచెం ఇనుప రజను చల్లితే చాలు, అది పై బొమ్మలో చూపినట్టు తీగకు సమకోణంలో -తీగను కేం్యదంగా చేసుకుని సున్నలు సున్నలుగొ సర్జుకుని ఆయస్కాంత శ్షేతాన్ని సూచిస్తుంది. ఇనుఫరజను సా ము హాం ని డా న మా (షై రో డై / ల్‌ లేటరీ వలో ఎద్యుర్‌ ససవాహ దిశే ణ్‌ చడ ్‌ లబ్ద తుత్తునాగం విద్యుత్తు (వవపొన్తున్సు తీగ చుట్టూ ఏర్పడే ఆయస్కాంత క్షం

64. మెల్కిగావ్రై కధ

ఇదిగో ఈ విధంగా విద్యుతవాహం వల్ల ఏర్పడ్డ అయస్కాంత క్ష్మేతమూ, భూ అయస్కాంత శ్షేతమూ దిక్కూచిని తమ తమ దిశలలోకి తిప్పుకోడానికి (సయత్నిస్తాయి. ఈ “బలాబల (పదర్శని (160 0 ౪/2౧ లో విద్యు. తృవాహం వల్ల పుట్టిన అయస్కాంత క్ష్మేతానికే ఎక్కువ బలం కనుక దిక్సూచి ఆ" దిశలో- అంజే తీగకు లంబంగా తిరుగుతుంది.

విద్యుత్తుకీ, అయస్కాంతానికీ గణ సంబంధాన్ని నిరూపించే ఆయిర్‌ సైడ్‌ (పయోగం గురించిన వార్త త్వరలోనే పపంచం అంతా పాకిపోయింది. దాని (పాముఖ్యాన్ని వైజ్ఞానిక పపంచం వెంటనే గుర్తించింది. రాయల్‌ సాసైటీ ఆఫ్‌ లండన్‌ ఆయర్‌ స్రెడ్‌కి “కోస్తే మెడల్‌” ఇచ్చి గౌరవించింది. దరిమిలాని అయస్కాంత క్షే బలాన్ని కొలవడానికి ఉపయోగించే _పమాణానిక్తి “ఆయిర్‌ సైద్‌' అవి "పేరు పెస్ట్రేరు.

తన (పయోగం ఇంతటి సంచలనాన్ని కలిగిస్తుందని ఆయన కలలోకూడా ఊహించలేదు.

ఆ తరువాత విద్యు.దంగంలో ఆవిష్కరణలు చకచకా జరిగిపోయాయి. (ఫొన్సులో ఏంపియర్‌, అరాగోలు; జర్మనీలో స్వైగర్‌, ఓన్‌లు, ఇంగ్లండులో డేవీ, "ఫీరడేలు; అమెరికాలో హనీ సుపసిద్దులు.

న ఇ క మనగా. , చే ళు ణ్‌ ] కే న్వ్‌ న సహా లే ల్యకట గే ట్‌ శ ్శ్ళీ వింవీయల్‌

విద్యుత్తుకి అయస్కాంతం నిమవుతుంది? 65 మన మెలి గావు కథకి సంబంధించినంత వరకూ విద్యు. దంగంలో ముఖ్యమైన ఆవిష్కరణలు మరో రెందు ఉన్నాయి. ఆయిర్‌ సెడ్‌ చేసిన పరిశోధనలను గురించి చదివిన ఆందే "మేరీ ఏంపియర్‌. (1775-1831) అనే (ఫేంచి విజ్ఞాని డేనిన్‌ (సాఫెసర్‌ వదలిసెట్టినచోట అందుకుని “ఎల్మక్టోడైనమిక్స్‌' (విద్యుద్గతి శ్యాస్తం)కి కావలసిన మూల సూ తాలన్నిటినీ కొద్ది రోజుల పర్మిశమతో కనుక్కున్నాడు, విద్యుత్తు (పవహిస్తున్న తీగ ఆయస్కాంతపు ముల్టును కదిలించిందకే ఆ తీగే ఒక అయస్కాంతంగా మారిందని అర్ధంకదా? కనుక, విద్యుత్తు పవహిస్తున్న రెండు తీగలను ఒకదానికొకటి సమాంతరంగా ఉంచితే - విద్యు_చ్సవాహాలు రెండు తీగలలోనూ ఒకే దిశలో ఉంటే-ఆ తీగలు ఒకదానినొకటి ఆకర్షించు కుంటాయి విద్యుత్సవాహాలు పరస్పరాభిముఖంగా ఉంటే నికర్షించుకుంటాయి. ఈ అకర్షణ వికర్షణ శక్తులను నిర్ణయించడానికి అవసరమైన గణితాన్ని అభివృద్ధి చేశాడు, ఏంపియర్‌. తీగలో విద్యు. తృవాహం బలపొనంగా ఉంక్షే దానివల్ల ఏర్పడే అయస్కాంత క్షేతం కూడా బలపానంగా ఉండి అయస్కాంతపు ముల్లును కదిలించడం కష్టమైపోతుంది. ఈ ఆయస్కాంత క్షే తబలాన్ని "పెంచే చిట్కా చూపించాడు దిక్సూచి / | ( / నా ం (టా! ం వ్ర వాన ను గొల్పావోమీటరు

66 పెల్ళిగావు కద

ఏంపియర్‌. తీగను తిన్నగా నడిపించకుండా గుంటడంగా ఎన్నిచుట్లు చుడితే అయస్కాంత బలం అన్ని రెట్లు పెరుగుతుందని (పదర్శంచాడు. ఈ సూ(తాన్ని ఆధారంగా చేసుకుని బలపానమైన విద్ముత్పవాహాలను కొలనగలిగిన సున్నితమైన “గాల్వనో మీటరు కూడా తానే కవిపెస్టేడు.

విద్యు_త్పవాహ బలాన్ని కొలవగలిగిన తొలి పనిముట్టు ఇదే. విద్యుత్తు (పపపిస్తున్న తీగచుట్టుకు గల అయస్కాంత క్షే తమూ, భూ అయస్కాంత శ్షేతమూ తమతమ దిశలలోకి లాగుతూ ఉంఘే ఆ తీగ చుట్టుకి మధ్యలో ఉంచిన దిక్సూచి ఆఖరికి ఒక దిశలో స్థిరపడుతుంది. దిక్చూచి వంగిన కోణాన్ని కొలిచి, తీగచుట్టలో (పవహించే కరెంటును అెక్కవేయవచ్చు.

(పస్తుతపు “కరెంటు మీటర్లు" కూడా ఇదే సూతం మీద పని చేస్తున్నాయి, భూ అయస్కాంతానికి బదులు ౮ - ఆకారపు స్థిర అయస్కొాంతాన్నీ, దిక్సూచి ముల్టుకి బదులు కదలగలిగిన చిన్న తీగ చుట్టుని ఉపయోగిస్తున్నారు. ఈ తీగ చుట్టకి అతికించిన ముల్టు స్కేలు మీద కదులుతూ కరెంటు బలాన్ని నూిచిస్తుంది.

అరల 4 ఖ వ్‌! ల. భో

మ విద్యుదయస్మాంతం

విద్యుత్తుకీ అయస్కాంతం వమవులతుందిళై 67 ఈ వైజ్ఞానిక శాఖలో ఏంపియర్‌ చేసిన కృషికి కృతజ్ఞతగా విద్యుత్పవాహ (పమాణానికి “ఏంసియర్‌' ? అని పేరు సెస్టేరు. హూ యయ గట్‌ . మేకు //1 ఇన్సులేట్‌ వ్ర గ బడ రాగితీగ ఉల ఇనునమేకు నీద రాగితీగ చుళ్తు వదతి మెత్తని ఇనుప(!/114 51891) మేకు చుట్టూ “ఇమ్సులేట్‌” చేసిన (అంటే రబ్బరు తొడుగుకాని, ఎనామిల్‌ పూతగాని కలిగిన) తీగ చుట్టి, ఆ తీగలో విద్యుత్తు (పవహింపబేస్తే ఆమేకు బలమైన అయస్కాంతంగా మారుతుందనీ, కరెంటు ఆపివేస్తే వెంటనే ఆమేకు అయస్కాంత ధర్మాన్ని పోగొట్టుకుని మామూలు మేకు అయిపోతుందనీ 'స్టర్షియన్‌* అనే (బిటిష్‌ పరిశోధకుడు కనుగొన్నాడు. అదే ఉక్కు రాగితీగ చుట్టేన ఇనుప మేకు మట్యమూ పస్తే [౬ మీటు ౯1 హై గ ౩రిస్తే | గ జేటరి గ గ బేటరీ మేకుల డా మేకుల డబ్బా విద్యుత్తు (వవపొన్తున్నంత నేవూ ఈం మేకు అయస్కాంతం అవుతుంది

68 పెల్కిగావు కధ మేకు అయితే కరెంటు ఆపి వేసినప్పటికీ ఒకసారి అబ్బిన అయస్కాంత శక్తిని నిలబెట్టుకుని స్ట్రిర అయస్కాంతం అవుతుంది.

విద్యుత్పవాహ ఫలితంగా ఏర్పడ్డ అయస్కాంతాన్ని “విద్యుదయస్కాంతం” (216010 86౧60 అంటారు.

ఈ ఆవిష్కరణల మీద 'బెల్మిగాఫ్‌, “జలిఫోన్‌ వంటి ఆధునిక పరికరాలెన్నెన్నో ఆధారపడి ఉన్నాయి.

ం్ర తొలి ఎల్మక్షిక్‌ కెల్మిగాఫ్‌

ఎల్మక్షిక్‌ శెల్మిగాపు కనిపెట్టబడడానికి పరోక్షంగా దోహదం. చేసినవాడు నెపోలియన్‌ అని చెప్పాలి. అది ఎల్జాగంకే-

1809లో ఆస్టీయనులు బవేరియాని ఆ్యకమించారన్న వార్త చాస్‌ "బెర్మిగాఫు ద్వారా అదే రోజున తెలిసింది నెపోలియన్‌కి. అప్పట్లో బవేరియా నెపోలియన్‌కి మిత రాజ్యం. అది తెలిసిన వెంటనే అతడు తన సైన్యాలను పంపి, శృతువు ఊహించలేనంత వేగంగా మ్యూనిచ్‌ని తిరిగి స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. ఈ విజయానికి కారణం క్యరముక్కల ెళ్మిగాఫేనని (పశంసించాడు. ఈ "బల్మిగాఫుని ఇంతకన్నా అభివృద్ది చేయడం సాధ్యం కాదా” అని బవేరియన్‌ వైజ్ఞానిక పరిషత్తుకి అధ్యక్డుడిగా ఉన్న థామన్‌ ఫాన్‌ సోమరింగ్‌ అనే ఓ జర్మన్‌ శా స్రజ్జుణ్లి అడిగేడు నెపోలియన్‌. అంతే అతడు చేసినది.

దొనికి జవాబుగా ఎల్యక్షిక్‌ 'చెల్మిగాఫు నిర్మాణానికి పూనుకున్నాడు సోమరింగ్‌. అతడు “అప్పటికే కొంతకాలంగా “గాల్యానిక్‌ కరెంటు (అంటే ఎల్మక్షిసిట). మీద కృషి చేస్తున్నాడు. కంటితో చూచి తెలుసుకోదగ్గ చాప్‌ 'పెల్మిగావులోని లోపాలను తొలగించి కొత్త పద్దతిలో పనిచేసే మెల్మిగావును నిర్మించాలని అతడి ఆలోచన, విద్యుత్తును ఈ సనికి వినియోగించాలని అతడి స్లాము. ఎల్మక్షిసిటీ కంటికి కనిసించదు కనుక దావి ఉనికిని తెలుసుకోగలగాలంటే, దాని (పభావాలలో స్థుటంగా కనిపించేది ఏదో ఒకటి ఈ పనికి ఉపయోగించుకోవాలి. అటువంటి (సభావం ఏముంది? తీగలోనుంచి విద్యుత్తు పవమిస్తే ఆ తీగ వేడెక్కుతుంది. తీగ ' ఉన్నోగశను కొలిచి విద్యుత్తు (సనవహించిందని తెలుసుకోవచ్చు. అయితే విద్యుత్తు చాలాసేపు ప్రవహిస్తే కాని ఉమ్మోగతా బేధం కనబడదు. పైగా చాలా దూరాన ఉన్న వారికి ఈ (పభావం స్టుటంగా కనబడొలం టు చాలా ఎక్కువ కరెంటు (పవహించాలి. దానివల్ల బేటరీ త్వరగా బలపొనమ్రైపోతుంది. కనుక్క ఇది లాభం లేదని కొట్టి పారేశాడు.

70. పెల్మిగావు కధ సోమరింగ్‌ బుడగల లొల్కిగాఫ్‌ నీళ్ళల్ణోకి విద్యుత్తును (ప్రవహింప జేస్తే ఆ నీరు ఆక్సిజన్‌, హై"డొణన్‌ వాయువులుగా విడిపోయి, బుడగల రూపంలో బయటికి వస్తూ కనిపిస్తాయి. దీన “విద్యుద్విశ్తేషణం? (5160౪01/519) అంటారు. సంకేతాలు పంసించడానికి €: (ప్మ్యకియ అనువుగా ఉంటుందని నిశ్చయించుకున్నాడు సోమరింగ్ట్‌. మాసా మ డ్‌? ం క్‌ ట్ర ాాాళ్ల లే న్‌ ళా ను న కు మ లా 4 జై | | క్ష ఆర్చివిన మై | | దనయ | గ్‌ నీళ్ళు కలిపిన ఏసిడు్య న. (7 దత విద్యూద్దశ్లేనణం: విద్వూత్తు (వవపాస్తున్సుంత 'నేవూ న్లూల్లోంవి బుడగలు వస్తూ ఉంటూయి గాజు బుడ్డిలో కొద్దిగా ఆమ్లం కలిసిన నీరుపోసి, అందులో రెండు రాగ కడ్డీలుగానీ బొగ్గు కడ్టీలుగానీ ముంచి, ఈ రెండింటినీ విద్యుద్దటానికి కరిసితే ధన (ధువం దగ్గర ఆక్సిజన్‌, రుణ ధువం దగ్గర హై(డొజన్‌ బుడగల రూపంలో కనిపిస్తాయి. విద్యుద్దటానికి కలిపిన తీగమ తీసేస్తే, బుడగలు రావడం వెంటనే ఆగిపోతుంది. అక్షరానికి ఒక్కొక్క గాజుబుడ్డీ ఒక్కొక్క తీగ చొప్పున రోమను లిసిలోని
71. అక్షరాలకీ 26 బుడ్డు, 26 తీగలు ఉపయోగించాడు సోమరింగ్‌. *వారా (పసారకం' (12౧9001180 దగ్గర వోల్దాయిక్‌ బేటరీ. ఉంటుంది “వారా గాహకం' (గ౧6౦౪౧/6౧ దగ్గర గాజుబుడ్లు ఉంటాయి. ఆ బుర్లమీద వీ 8, 0, 0... అని అక్షరాలు (వాసి ఉంటాయి. పంపదలుచుకున్న అక్షరానికి సంబంధించిన తీగను బేటరీకి కలిసితే ఆ తీగచివరనున్న బుడ్డిలోవి వీటిలో బుడగలు బయటికివస్తూ ఆ అక్షరాన్ని వార్తాగాహకుడికి తెలియజేస్తాయి. బేటరీనుంచి తీగను _

.. లలి ఎల్యక్టీక్‌ బెల్కిగావ్‌ 72 ల్‌ సోమరింగ్‌ ఇల్కిగావ- 8089 విడదీస్తే బుడగలు ఆగిపోతాయి. ఇదీ మొత్తం మీద దాని రహస్యం. ఈ రకమైన మెల్మిగాఫ్‌ చాలా క్లిస్టమైనదే కాన్సీ పని చేసింది. లోనాల్డ్‌ స్టీరవిద్యుత్‌ టెలి గావ్‌ (పపంచంలో తనదే మొట్టమొదటి ఎల్మక్షిక్‌ 'టెల్మిగాఫ్‌ అని సోమరింగ్‌ ' క్‌ శ చార్చిచేసిన లక్కబంతులు డిళ్చార్జీచేసిన అక్కబంతులు వికర్షించుకుంటొయి గురుత్వాకర్షణ వళ్ల దగ్గరగా వస్తాయి.

72. పెల్కిగావ్రు కధ

అనుకున్నాడు గానీ ఇంతకు రెండు సంవత్సరాలు ముందే -వోల్టాయిక్‌ ఎల్మక్షిసిటీ ఇంకా బాల్యావస్థలో ఉండగానే ఇంగ్లండులో (ఫాన్పిస్‌ రోనాళ్ట్‌ అనే పరిశోధకుడు మరో రకం ఎలక్షిక్‌ 'బల్మిగాఫ్‌ తయారు చేశాడు. ఇక్కడ అతడు వాడినది వోల్దాయిక్‌ బేటరీనుంచి వచ్చే విద్యుత్తుకాదు, రుద్దుడు యర్శతంనుంచి వచ్చే స్లిర విద్యుత్తు. ఆ విద్యుత్తు ఉనికిని గుర్తు పట్టుడానికి అతడు ఉసయోగించినది “లక్కబంతుల ఎల్మక్టోస్కోపు-

5వ పకరణంలో వివరించిన విధంగా “సజాతి విద్యుత్తులు వికర్షించుకుంటొయి అన్నది. ఇందులో ముఖ్యసూ(తం. రెండు లక్కబంతులను తీగలతో వేలాడదీసి, వాటికి రుద్దుడు యంటతంనుంచి తయారైన స్ట్రిర విద్యుత్తును తగిలిస్తే ఆ బంతులు రెండింటి మీదా ఒకే జాతి విద్యుత్తు ఉంటుంది కనుక అవి వికర్షించుకుంటొయి. అంక పంల చ్‌ తొలిగి సోతాయి. వాటిమీదనున్న స్తిర విద్యుత్తును నేలలోకి డిశ్సార్టి చేస్తే ఆ బంతులు మళ్ళీ దగ్గరగా వస్తాయి భూమ్యోకక్షణ వల్లు ఎవ అగ

కనుక ఆ అక్కబంతుల స్ట్రితిని చూడగానే వాటిలో విద్యుత్తు ఉన్నదీ లేనిది తెలిసిపోతుంది. ఈ సూ తాన్ని ఉపయోగించుకుని రోనాల్డ్‌ వార్తలు పంపించడానికి (వయత్నించాడు. ఈ సని కోసం రెండు గడియారాలను తీసుకున్నాడు. వాటి “డయల్సు' మీద రోమను అంకెలకు బదులుగా రోమను లిపిలోని 26 అక్షరాలను (వాశాడు. ఈ డయల్సుని సెకండ్లముల్లు తాలూకు ఇరుసులకు తగిలించాడు. ఈ రెండు గడియారాలలో ఒకటి వార్తలు పంపేచోట (172౧5గ౧|61౧), రెండవది వార్తలను అందుకునే చోట ([6061౪/6) ఉంచాడు.

ఈ డయల్సుని స్థిరమైన గుర్మడని అట్ట ముక్కలతో మూసేడు. ఈ మూతలమీద కత్తిరించిన చిన్న కంతలోనుంచి, దాని వెనుకనున్న డయల్‌ మీది అక్షరాలలో ఒకటి మాతమే కనిపిస్తూ ఉంటుంది. ఈ రెండు గడియారాల కంతలలో నుంచీ ఏక సనుయంలో ఒకే అక్షరం కనబడేటట్టుగా ముందర వాటిని సర్ది వదిలిపెట్టాలి.

ఒక జంట లక్కబంతులను తీగలతో (టాన్స్‌మీటర్‌ డయల్‌ ముందర, మరొక జంట అక్కబంతులను రిసీవర్‌ డయల్‌ ముందర వేలాడదీసి, ఈ రెండు జంటలనూ రాగి తీగతో కలిపి ఉంచాలి.

రుద్దుడు విద్యుద్యం తాన్ని ఆ రొగి తీగకి కలిపితే బంతుల జంటలు రెండూ ఏక సమయంలో విడిపోతాయి. విద్యుద్యం( తాన్ని విడదీసి, రాగితీగను నేలకు తగిలిస్తే విద్యుత్తు డిశ్చార్టి అయిపోయి, బంతుల జంటలు రెండూ ఏక సమనమయంలో దగ్గరగా వస్తాయి.

గడియారపు డయలు తిరుగుతున్నప్పుడు తనకు కావలసిన్‌ -అక్షరం డయలు కంతలో కనిపించగానే వార్తా (పసారకుడు తీగను నేలకు కలిపి డిశ్చార్డి చేస్తాడు. తక్షణమే వార్తా (గాహకుని వడ్డగల జంట బంతులు కూడా దగ్గరకు చేరుకుంటాయి. అప్పుడు తన డయల్‌ మీద కనిపించిన అక్షరాన్ని _గాహకుడు నోట్‌ చేసుకుంటాడు ఈ విధంగా అక్షరాలు తీగద్వారా (గాహకుడికి అందుతాయి.

పడాలా లా రారా రాలా జీ శే ట్ట ళ్‌ [| లో న్‌ లక్క బంతులు లక). బంతులు ళ్‌ ఇ లో ళ్ళ గ్రా గ్రా జీ శ త ౯ (వార్తా (వసాఠరకలు (వార్తా గాహకం) త శ్ర రోవాల్డ్‌ స్ట్రీర విద్యుత్‌ శల గావు

ఇన్సులేషన్‌ కోసం రాగి తీగమ గాజు గొటాల్లలోనుంచి దూర్చి, నేలలో పాతి ఈ మెలిగాపు ద్వారా 525 అడుగుల (160 మీటర్లు దూరం వరకు వార్తా (పసారం చేయగలిగేడు రోనాల్డు. తన యం్యతాన్ని ఉపయోగించ వలిసిందని సైనికాధికారులకు విజ్జస్మి చేస్తూ అది పని చేసే విధానం అంతా వివరించాడు.

'పస్తుతం మేము ఉపయోగిస్తున్న చాప్‌ “టెల్మిగాఫ్‌ బాగొనే పని చేస్తోంది. దాని స్థానే మరో కొత్తరకం మెలి గాపును ఉపయోగించ వలసిన అవసరం ఏమీ కనబడటం లేదు” అని అతడికీ జవాబు వచ్చింది.

అంతటితో లక్క బంతుల "హెల్మిగాఫ్‌ మూతపడింది.

74. లెల్యిగావు కథ

గాన్‌- వెబల్‌ ఎల్యక్టీక్‌. 'టెల్మి గాఫ్‌

ఆ తరువాత సోమరింగ్‌ నిర్మించిన 26 తీగల బుడగల మెలి గాఫ్లు ఎలా పని చేస్తుందో చూశాం. కానీ, ఈ బుడగల సంకేతాలనుసయోగించి, వార్తలను పంపే 'టెల్మిగాఫ్‌ ఆఫీసు ఒక్కటి కూడా తల ఎత్తలేదు. అయితే ఈ యంతాన్ని స్వయంగా చూసిన కార్ట్‌ శడిక్‌ గాస్‌ (1777-1856) అనే జర్మన్‌ గణీత శాాప్రజ్ఞుడి బ్యురలో అలజడి మొదలైంది. సాధారణమైన కూలివాడి ఇంట్లో పుట్టిన ఇతడు స్వయం (పజ్జతో గొటింగన్‌ అబ్జ్బర్వేటరీకి డైరెక్ట[యాడు. గణిత శాస్త్ర రంగంలో పపంచ విఖ్యాతమైన పరిశోధనలు చేశాడు.

సోమరింగ్‌ నిర్మించిన బుడగల 'కెల్మిగాఫును అభివృద్ది చెయ్యడం ఎల్జాగా అని ఆలోచించాడు గాన్‌. తీగలో విద్యుత్తు (పవహిస్తుం కే, దానికి దగ్గరలో ఉంచిన ఆయస్కాంత సూచి కదులుతుందని 1819లో ఆయిర్‌'స్పెడ్‌ కనిపెట్టిన కొత్త విషయం చటుక్కున గుర్తుకువచ్చింది. గాజు బుడ్డిలో గారి బుడగలను ఉపయోగించడంకన్న ఇది ఉత్తమ పద్దతి అని _గహించాడు. దీనిని ఉపయోగించి "బెల్మిగాపును ఎందుకు నిర్మించకూడదు? తని గాటింగవ్‌ యూనివర్సిటిలో ఫిజిక్సు (పొఫెసర్‌గా పని చేస్తున్న విల్‌హెల్మ్‌ ఎద్వర్డ్‌ వెబర్‌తో సంపదించాడు. ఇద్దరూ కలిసి కొత్తరకం మెల్మిగాపు నిర్మాణానికి పూనుకున్నారు.

యూవివర్పిటీలోని ఫిజిక్సు డిపార్టుమెంటు నుంచి గాటింగన్‌ పట్టుణంలోని ఇళ్ళ కప్పుల మీదుగా నాలుగు మైళ్ళ (ఆరున్నర కిమీఎ దూరంలో ఉన్న అబ్జర్వేటరీ దాకా విద్యుత్తు (పవహిస్తున్న బోడి తీగలను పరుచుకుంటూ పోవడానికి సర్కారు వారి అనుమతి సంపాదించడం 1833లో అంత సులభమేమీ కాదు. కనుక, అనుమతి తీసుకోకుండానే తీగలు వేసేశారు.

ఈ శా ప్రజ్ఞులిద్దరూ అప్పట్లో జాయింటుగా భూ అయస్కాంతం మీద పరిశోధనలు జరుపుతున్నారు. ఒకరికి యూనివర్సిటీలోనవూ, మరొకరికి అబజర్వేటరీళోనూ సని. వారిద్దరూ పరస్పరం సం(పదించుకోవాలంళకే నాలుగు మైళ్ళు నడిచి వెళ్ళ వలసి వస్తోంది. ఇంతకన్నా సులభంగానూ, త్వరగానూ ఒకరి అభిపాయాలు మలొకరికి చెప్పుకోనడం చాలా అనసరమని వారికి తోచింది. అందుకోసమే ఈ తాపస తయమంతా.

అక్షరానికి ఒక్కొక్క తీగ చొప్పున 26 తీగలు ఉపయోగించిన సోమరింగ్‌ పద్దతి వదిలేసి, రెండే లెండు తీగలు వాడుకున్నారు ఇక్కడ. ఆ తీగలకి ఒక చివర వోల్దాయిక్‌ బేటరీ కలిపారు. రెండో చివర దిక్సూచిని అమర్చారు. ఈ చివర బేటరీ

లొలి ఎల్మక్లీక్‌ టెల్మిగాన్‌ 75 కలవగానే ఆ చివర ముల్లు కదిలింది. బేటరీ (ధువాలను తారుమారుచేస్తే ముల్టు మరో దిశలో కదిలింది. ముల్టు కుడి ఎడమలకు వంగడాన్ని ఉపయోగించుకుని అక్షరాలకు సంకేతాలు ఏర్పరుచుకున్నారు.

వ కొల్ల్‌ (ఖ్యీదిక్‌ గాన్‌ (1 777-1 తతర) విల్‌పాల్ళ్‌ ఎద్వల్డ్‌ వబల్‌

76 బెల్కిగావు కథ

ఈ విధంగా ఎల్మక్షిక్‌ 'బెల్మిగాఫ్‌ తయారైంది, “మైకేల్‌మున్‌ వస్తున్నాడు” అవి చరిితలో మొట్టమొదటి వార్త ఆ తీగలగుండా పంపబడింది. ఆ ఇద్దరు సైంటిస్టులకీ పవిముట్ల తయారీలో సాయంచేస్తున్న మెకానిక్కు పేరు మైకేల్‌మన్‌. ఈ వార్తా వసారం కోసం అయస్కాంత సూచిని 40 సార్టు కదిలించవలసి వచ్చింది.

ఈ మెల్మిగాపు యంటతం నాలుగేళ్ళ పాటు వారిద్దరి అవసరాల మేరకు పని చేసింది. అంతలో ఒక చ్యితం జరిగింది. 1837 నవంబరు 1వ తేదీని హానోవరు రాజు -ఎర్నెస్ట్‌ ఆగస్ట్‌ - రాజ్యాంగాన్ని రద్దు చేసేశాడు. ఈ చర్యకు బహిరంగంగా వ్యతిరేకించిన గాటింగన్‌ యూనివర్సిటీ (పోఫెసర్హు ఏదుగురిలోనూ వెబర్‌ ఒకడు. దానితో వారి ఉద్యోగాలు ఊడేయి. జర్మనీలో మరి ఏ యూనివర్సిటీలోనూ వారికి ఉద్యోగాలు దొరకకుండా చేశాడు రాజు.

ఆ విధంగా గాన్‌, వెబర్‌ కలిసి చేస్తున్న పరిశోధన అక్కడితో ఆగిపోయింది. ఇంతకు ముందుకూడా "మెలి గాపును తమ అవసరాలకు సంబంధించినంత వరకే తప్ప, దొనిని బాగా అభివృద్ది చేసే విస్సృత పయత్నాలేనీ నాళ్ళు చేపట్టలేదు.

“తగివంత బలమైన బేటరీలు, సరియైన తీగలు ఉపయోగించినట్టుయితే ఈ "బలిగాఫుమ గొటింగన్‌ మంచి హానోవరు దాకా - అక్కడినుంచి (బెమెన్‌ దాకా కూడా పొడిగించడం సాధ్యమే అని నా విశ్వాసం" అని తొము తయారు చేసిన ఎల్మక్షిక్‌ 'మెలిగాఫును గురించి సర్‌ డేవిడ్‌ (బూస్టర్‌ అనే (బిటిష్‌ శాస్తజ్ఞుడికి (౪ళైడో ప్కోపు కనిపెట్టినది ఈయనే) గాన్‌ ఒక ఉత్తరం (వాశాడు. “ఇతర రిసెర్చి వ్యాపకాలిలో పడి దానిని అభివృద్ది చేయాలనే దృష్టి లేకపోయింది మాకు అనికూడా (వాశాడు గాస్‌ 22 ఏళ్ళ తరువాత - తాను చనిసోవడానికి కొడ్డిరోజుల ముందు. జర్మనీలో కొద్ది నుంది సైంటిస్టులకు తప్ప వారు ఎల్కక్షిక్‌ శెల్మిగాఫ్‌ నిర్మించిన విషయం బయటి (పపంచానికి బొత్తిగా తెలియకుండా పోయింది.

అప్పటికే అమెరికాలోనూ, యూరపులోనూ మోర్స్‌ కనిపెట్టిన విద్యుత్‌ "బల్మిగాఫ్‌ అడని తీగల్లాగ అల్టుకు పోయింది.

“భూగోళం రైలు సట్టాలతోనూ, "'బెల్మిగొపు తీగలతోనూ నింపివేసి నట్లయితే మొనవ శరీరంలో నాడీ మండలం లాగ సని చేస్తాయి, కాంతి వేగంతో భౌవాలను (ప్రసారం చేయడానికీ, తదనుగుణంగా కదలడానికీనూ అన్నాడు వెబర్‌.

లొలి ఎల్మక్షీక్‌ టెల్మిగాఫ్‌ 77 యన ననన కాయా సింగ్‌ 'పెల్మిగావ్‌ ఆ రోజుల్లో మ్యూనిచ్‌లో రష్యన్‌ ఎంబసీలో (పీవీ కౌన్సిలరుగా పని చేస్తున్న బెరోన్‌ పాల్‌ షిల్లింగ్‌ అనే ఆసామీ ఒకడు- సోమరింగ్‌ నిర్మించిన బుడగల కొల గాపు తాలూకు నమూనా ఒకటి తీసుకుని 1812లో సెంట్‌ పీటర్స్‌ బర్స్‌ వెళ్ళి, జార్‌ (మొదటి అలగ్జాండర్‌) ముందర (పదర్శించాడు. రష్యాలో ఈ కెల్మి గాఫ్‌ను (ఏవేశపెట్టుడం అవసరమన్నాడు. కాని జార్‌కి తీగలు, స్తంబాలూ వగైరా తతంగం ఏమీ నచ్చలేదు. 'ఓ మూలనుంచి స్తంభాలు పాతుతూ ఉంళే మరో మూఠఅనుంచీ రాజు భక్తి పరాయణుతైన మా (ప్రజలు వాటిని ఊడపీకేస్తారు, తీగలు కత్తిరించేస్తారు. ఇని మాకు వద్దు అన్నాడు. ఈ అతివేగ వార్తా (ససారం వల్ల తన చ(కవర్తిత్వానికి బలం తగ్గిపోతుందని భయపడ్డాడు. ఈ చెత్తని మా దేశంలోంచి బయటికి తీసుకుపో అన్నాడు. అంతేకాదు, సైన్సు ష్మతికల్లో దానిని గురించి (వాయడానికి వీలులేదన్నాడు.

ధో వా న్న వ్‌ ఆ వు ౯ వ్యల్తింగ్‌ టెల్మిగావు షిల్లింగ్‌ 'చెల్మిగావు: 1825 షిల్లింగ్‌ ఆ 'ఘెల్మిగాఫ్‌ యంగతాన్ని రష్యానుంచి బయటికి తీసుకుపోవడం అయితే చేశాడు కానీ, చెత్తకుండీలో పారెయ్యడంమటుకు చెయ్యలేదు. 26 తీగలకు

78 జెర్మిగావు కథ

బదులు 5 తీగలతోనే వడిచేటట్లు కొన్ని మార్పులు చేసి, 1835లో బోన్‌లో జరిగిన 'వైన్సు కాం గెన్‌లో పదర్శించాడు. 'హైడల్‌ బర్ష్‌ యూనివర్సిటీ (పాసెసర్‌ మ్యూవన్కే ఈ యంతాన్ని షిల్లింగు దగ్గరనుంచి ఎరువు తీసుకుని, హైడల్‌ బర్లులో దీని మీద ఉపవ్యసించాడు.

కుక్‌ -వీట్‌స్టన్‌ లొల్కిగాఫ్‌

ఆ సమయంలో అక్కడ ఉండి షిల్లింగ్‌ ఉపన్యాసం విన్న విలియం ఫోదరింగ్‌ కుక్‌ అనే ఇంగ్లీషు వాడిని ఆ యం(తం బాగా ఆకర్షించింది. అతడు ఇండియాలో ఆరేళ్ళు ఉన్నాడు. ఆరోగ్యం బాగాలేదని మిలిటరీ ఉద్యోగానికి "సెలక్టు కాకపోవడంతో ఇంగ్లండుకి తెరిగి వెళ్లేడు. మెడికల్‌ కాలేజీలో ఎనాటమీ విధ్యార్థుల అనగాహనకోసం రంగురంగుల మైనపు నమూనాలు తయారు. చేసేపని నేర్చుకోవడం కోసం 1835లో హైడల్‌బర్ల్‌ వెళ్లాడు. అక్కడ (దర్శించిన షిల్లింు యంతాన్ని చూడగానే అతడి మనస్సులో వ్యాపారావకాశాలు తళుక్కుమన్నాయి. వెంటనే ఆ యం(తం ఒకటి కొని, ఇంగ్లండులో రైల్వేలో (వవేశపెట్టడానికి తీసుకు వెళ్ళేడు. కాని అతడు సైంటిస్తూ కాడు, మంచి మెకానిక్కూ కాడు. భౌతిక శాస్త్రంతో పరచయం బొత్తిగా లేదు. కనుక దానిని అభివృద్ధి చెయ్యడానికి ఇతరుల సాయం అవసరమైంది. ఆ (పయత్నంలో లండన్‌లో కింగ్స్‌ కాలేజీలో ఫిజిక్సు (పాఫెసరుగా పనిచేస్తున్న పర్‌ చార్జ్‌ వీట్‌స్టన్‌ని తన వ్యాపారంలో భాగస్వామిగా కలుపుకుని, ఆ యం తాన్ని అభివృద్ది చేసేపని ఆయనకి అప్పగించాడు,

వారిద్దరూ కలిసి 5 ఆయస్కాంతపు సూదులతో పని చేసే "చెలిగాఫు యం తాన్ని నిర్మించారు. డైమను ఆకారపు సలక మీద ఆ ఐదు సూదులూ వంగిన కోణాలు అమరికను బట్టి రోమను లిపిలోని 26 అక్షరాలకూ, 0 నుంచి 9 నరకూ గల అంకెలకూ సంకేతాలు నిర్ణయించారు. ఇద్దరూ కలిసి ఉమ్మడిగా సెటెంట్లు తీసుకున్నారు. కుక్‌ చొరవ వల్ల అండన్‌ -బర్మింగ్‌ హాన్‌ రైల్వే లైను పక్కనే 'జల్మిగాఫ్‌ లైను వేసే కాంటాక్టు వారి కంపెనీకి లభించింది. 1837లో ఇంగ్లండులో మొట్టమొదటి ెల్మిగ్గాఫ్‌ లైను పడింది. కర బడ్డీలలో పొడుగునా ఐదు కాలువలుగా దొలిచి, వాటి గుండా రాగి

తీగలు పరిచి, ఇన్సులేషన్‌ కోసం తారు పూపి, రైల్వే లైను పక్కనే నేలలో పాతి "పెస్టేరు. ఆ పెళ్ళిగాఫు లైను విజయవంతంగా పని చేసింది.

తొలి ఎల్మక్టీక్‌ పెలిగాన్స్‌ 79 తరవాత1844లో పాడింగ్షన్‌ మంచి ప్లా వరకూ 19 మైళ్ళ (30క.మీ) పొడవున మరో "టెలి గాఫ్‌ లైను నిర్మించారు. ఈ సారి 5 సూదులకు బదులు 2 సూదులతోనే పని చేయగల కెలిగాఫ్‌ యంథతాన్ని అమర్చారు. ఇది ఒక ముఖ్యమైన అభివృద్ధి. ఇందులో 2తీగలు మాతమే సరిపోవడం వల్ల ఖర్చు బాగా తగ్గింది. గ భు న శ 2 1 వ్‌ ఫస:

• ఐదుసూదుఆ కుక్‌ - రెండుసూదుల కుక్‌ - నీచ్‌స్టన్‌ 'పెల్మిగావు : 1837 వీట్‌స్టన్‌ 'పెల్మిగొవు ; 1842 'పజలంతా వచ్చి ఈ (పపంచవు వింతను కళ్ళారా చూడండి. స్టేషమలో దిగగానే గురబ్బండీ సిద్దంగా ఉండాలనుకుంటే. ఘెల్మిగాం పంసించుకోండి. సెకనుకి 280,000మైళ్ళ వేగంతో _సయాణం చేసే సెలిగాంకి అయ్యే ఖర్చు ఒక్క షిల్లింగు మూ తమే” అని పకటన వేశారు. తీగలతోటీీ సూదులతోటీ తమౌషాగా “ఆడుకుంటున్న ఆపరేటర్లని వినోదంగా చూడడొనికి తప్ప ఈ విచ్శిత యంతం వల్ల ఉపయోగం ఏమిటో మొదట్లో (వజలకి అర్థంకాలేదు. | క్షణంలో వార్తాపసారం చేయగల ఈ యంగతం వల్ల లాభం ఎంతటిదో యావన్మందికీ చాటి చెప్పగల సంఘటన ఒకటి త్వరలోనే జరిగింది. 1845

తం. మెల్కిగావు కథ జనవరి ఒకటొ తెదీని పొడింగ్లవ్‌ రైల్వే స్టేషన్‌లో పని చేస్తున్న కొల్మిగాఫ్‌ ఆపరేటరుకి ఈ (కింది ఘెల్మిగాం అందింది.

(స్ణాల్‌ హిల్‌లో ఇప్పుడిప్పుడే ఒక హత్య జరిగింది. హంతకుడని అనుమానంగా ఉన్న మనిషి ఒకడు ఫస్టుక్షాసు టిక్కట్టు తీసుకుని, స్లానుండి ఉదయం “గం 42ని. రైలులో బయలుదేరాడు. పాదాల దాకా గోధుమరంగు ఓవర్‌ కోటు తొడుక్కున్నాడు. రెండవ ఫస్టుక్లాసు బోగీలో ఉన్నాడు.”

ఆ ఆపరేటరు వెంటనే దగ్గరలో ఉన్న పోలీసు స్టేషనుకి పరుగెత్తి ఈ వార్త అందించాడు. ఆ రైలు పొడింగన్‌ స్టేషన్‌లో అఆగేసరికి సామాన్య వేషంలో ఉన్న ఇద్దరు పోలీసులు ఆ గోధుమరంగు ఓవరుకోటు హంతకుడి కోసం మాటు వేసి సిద్దంగా ఉన్నారు. సందేహం ఏమీ లేకుండా దర్దాగా రైలు దిగిన జాన్‌ టావెల్‌ అనే సేరుగల ఆ హంతకుణ్ణో అరెస్టు చేశారు.

1845లో జరిగిన ఈ (సారా హార్ట్స్‌ అనే (స్రీ హత్యా విచారణ దేశం అంతటనీ అదరగొ స్టేసింది. సకాలంలో అందిన 'చెల్టిగాం హంతకుడి అరెస్ట్రుకి ఎలా దారితీసిందో పోలీసులు వివరించారు. నేరం అంగీకరించిన టావెల్‌ని ఉరితిశారు.

“జెరిగాఫ్‌ తీగలు జాన్‌ టావెల్‌ సీకెకి ఉరి వేశాయి” అని లండన్‌ ప్ఞతికలు చనుత్కరించాయి. దరిమిలాని ఆ వార్త పంపిన రెండు సూదుల "టెల్మిగాఫ్‌ యంత్తాన్ని సైన్ప్చు మ్యూజియంలో భ్యదపరిచారు.

లాభసాటిగా నడుస్తున్న ఈ సెల్మిగాఫ్‌ కంపెనీలో దురదృష్టవశాత్తూ కుక్‌కీ పీట్‌ స్టన్‌కీ మధ్య తగవులు బయలుదేరాయి. కుక్‌కి సెల్మిగాఫ్‌ గురించి ఓనమాలు కూడా తెలియవనీ, అంతా తావే కనిపెట్టాననీ వీట్‌స్షన్‌ (పచారం చేశాడు. లేబరెటరీలో కూర్చుని (పయోగాలు చేయడం తప్ప వీచ్‌ స్ట్ర్వన్‌కి వ్యాపారాముభవం బొత్తిగా లేదనీ తము కంసెనీకి వచ్చిన అపారమైన లాభాలకి తన చాకచక్యమే కారణమనీ కుక్‌ ఊరూనాడా ఏకం చేశాడు. ఇద్దరూ దెబ్బలాడుకుని వీధిని పడ్డారు.

ఈలోగా ఇంతకన్నా ఉత్తనుమైన హొలి గావు పద్దతి అమెరికాలో తయారై, పాత టెలి గాపులనన్నింటినీ తోసి రాజు అంది.

10 ఓడ గదిలో ఐడియా

అది 1832అక్టోబరు నెల- “సల్లీ అనే ఓడ న్యూయార్కు వైపుగా (సయాణం చేస్తోంది. రోజుల తరబడి నీళ్ళు ఆకాశము, గాలిహోరు తప్ప మరేమీ కనబడక, వినబడక విసుగెత్తిపోయి ఉన్నారు (పయాణీకులు. వారివి ఉల్లాస పరచడానికి జొక్సన్‌ అనే (వయాణీకుడు గారడీ (పదర్శిస్తున్నాడు. కాశీటోసీలో నుంచి కుందేలును బయటికి తీయడమూ, అరచేతిలో ఉన్న కోడిగుడ్డును 'మూయం, చెయ్యడమూ, గౌలిలోనుంచి గుప్పిళ్ళతో డబ్బులు ఏరడమూ వంటి నూమూలు గమ్మత్తులు కొన్ని చేసి, ఆఖరున ఇనుపముక్కను అయస్కాంతంగా మార్చే గమ్మత్తు పదర్శించాడు.

ముందు మామూలు ఇనుప ముక్కను అందరికీ చూపించాడు. దానికి ఇనుప మేకులు అతుక్కోవని కూడా చూపించాడు. తరువాత దాని చుట్టూ రబ్బరు తొడుగున్న రాగితీగను చాలా చుట్టు చుట్టి ఆ తీగ కొసలకు ఒక గాల్వానిక్‌ బేటరీ తగిలించాడు. వెంటనే ఆ ఇనుపముక్క అయస్కాంతంగా నూరి ఇనువ మేకులను ఆకర్షించింది. బేటరీని తీసెయ్యగానే అతుక్కున్న మేకులు జారి కింద పడిపోయాయి.

ఆనాటికి అది ఒక పెద్ద గొరడీ!

మెత్తని ఇనుప వస్తువు చుట్టూ ఇన్సులేట్‌ చేసిన రాగి తీగ చుట్టి, అందులో విద్యుత్తు (పవహింపజేస్తే ఆ ఇనుప వస్తువు కరెంటు. ఉన్నంత ససేవూ అయస్కాంతంగా మారుతుందని, కరెంటు ఆగిపోగొనే ఆయస్కాంత ధర్మం పోతుందనీ ఇంతకు కొద్ది సంవత్సరాలముందే స్టర్షియన్‌ అనే 'చిటిష్‌ శ్యాప్రజ్ఞుడు కనుగొన్న సంగతి జాక్సన్‌ విన్నాడు. దానినే గారడీగా (వదర్శించాడు.

ఓడలోని (పేకక్షులకి కోడి గుడ్డు మాయం చెయ్యడం వచ్చినంతగా ఇది నచ్చనే శేదు. చప్పుగా ఉంది అనుకున్నారు. “ముంచి ఆటవస్తువే అని మీపొలు సవరించుకున్నాడు ఓడ కెష్టైన్‌ పెల్‌.

82 పెల్కిగావు కర

ఈ అయస్కాంతపు గారడిని (శద్డగా పరిశీలించిని ఒక (పేక్షకుడికి ఆ రాతంతా న్నిదలేదు. అతడిలో ఒక అపూర్వమైన సంచలనం బయలు దేరింది. అది అతడి జీవిత గమనాన్నే మార్చివేసింది . 'కంటికి కనిషించని విద్యుత్‌ (పవాహపు ఉనికిని అది సృష్టించే అయస్కాంత ధర్మం వల్ల తెలుసుకోవచ్చునన్నమాట,. విద్యుత్తుకి గల ఈ లక్షణాన్ని ఉపయోగించి వార్తా (ససారం చెయ్యడం సాధ్యమేనన్న మాట. ఈ సంగతి ఇంత వరకూ ఎవ్వరికీ తోచవేలేదా? ఆశ్చర్యంగా ఉందే! అని గొణుక్కున్నాడు.

అతడి పేరు శామ్యూల్‌. ఫిన్లే (బీజ్‌ మోర్స్‌ (1791-1872). (హన్వంగా మోర్‌. ఏ. అందాం. ఆ క్షణంలో అతడిలో చెలరేగిన ఊహా రుంర్తూమూరుతం యావత్‌ (పపంచాన్ని ఊపెయ్యాగలంతటి పటిష్టమైనదనీ, మోర్చ్‌ అనే పేరు ఆబాలగోపొలానికీ చిరస్మరతీయం అవుతుందనీ ఎవరికి తెలుసు?

మోర్చ్‌కి అప్పటికి 10ఏళ్ళు. అతడిది బక్కపలచని పొడవైన వ్యిగహం. న్యూయార్క్‌లో పో ర్లైెయిటులు గీసి, జీవనం సాగిస్తున్న ఓ పాటి చితకారుడు. భార్య చవిపోయిన దుఃఖం భరించలేక (ఫొన్సు, ఇటలీ వగైరా దేశాలు తిరిగి తిరిగి, మూడు సంవత్సరాల తరువాత ప్వదేశానికి తిరిగి వస్తున్నాడు.

ఆతు.

[()()

న్లీ ఓడమీద తన నోటు వున్తకంలో మోల్చ్‌ గీనుకున్సు ఒక బొమ్మ

కరెంటు ఆగినవ్పుడు కలం కదలాలని అతని ప్లాను. వోల్టాయిక్‌ బాటరీ -

ఎలా ననిచేస్తుందో అతనకి తెలియదని ఈ బొమ్మ థెలువుతుంది.

ఓడగదిలో ఐడియా 83

ఓడ మీద జాక్సన్‌ చేసిన అయస్కాంతపు గారడీని చూసి, చ్మితమైన ఆలోచనలతో తన గదికి తిరిగివచ్చి, తలుపులు బిడాయించుకుని, ర్యాతి అంతా తన నోటు పుస్తుకంలో ఏవేవో జొమ్మలు గీస్తూనే ఉన్నాడు. దరిమిలాని ఆ పుస్తకం వాషింగ్టన్‌లోని నేషనల్‌ మ్యూజియంలో భ్యదపరుపబడుతుందని అతడు కలలో కూడా ఊహించలేదు.

అప్పటికే పారిశామిక విష్ణనం నుంచి ఊపులో ఉంది. ఆవిరి యం్యతాలు జంతువుల కండబలం మీద సొడ్డు వేసేశాయి. సముుదయానంలో ఓడలు గాలి దేవుణ్ణి నమ్ముకోవడం మౌనేసి ఆవిరి 'యం,తాలను అముర్భుకుంటున్నాయి. అనేక రంగాలలో వేలకొడ్డీ (శామికులు చేసే పనులను ఒక్క యంటతం సునాయాసంగా చేసేస్తోంది. ఇంతటి పారి శామికాభివృద్ది కనిపిస్తున్నప్పటికీ నార్తా (పసార సాధనాలు మాతం రెండువేల ఏళ్ళ (కిందట ఎలా ఉండేవో ఇప్పటికీ అల్లాగే ఉన్నాయి. వార్త చేరవేయడానికి అంచె గ్యురాల తపాలా ఒక్క శరణ్యం. దీని అభివృద్ధికి ప్‌ శాస్తజ్జుడూ (పాధాన్యత ఇచ్చినట్టు లేదు. ఈ లోపాన్ని పూరించడానికి చక్కని అవకాశం తనకి కనుచూపుమేరలో ఉన్నదనుకున్నాడు మోర్ప్‌, తాను నిర్మించ దలుచుకున్న ఎల క్లిన్‌ 'పెల్సిగావుకి కాగితం మీద రూపకల్పన చేయడానికి రకరకాలుగా _పయత్నించాడు. అతడు చ్చి తకారుడని తెలిసిన తోటి (పయాణీకులు ఆ గీతలు ఏ చితానికి సంబంధించిననో అర్ధం కాక మొగమొగాలు చూసుకున్నారు.

/ వ త

11న: వశ: సుప ణి ?ఇ కడ

నీ ఓడమీద కౌస్టెన్‌, మోల్ళ్‌

తశ. పెల్కిగావు కధ

ఓడ న్యూయార్కు తీరం చేరుకుని అంగరు వేసింది. మోర్స్‌ దిగి వెడుతూ ఉంళే కెప్టెన్‌ సెల్‌ నవ్వుతూ పలకరించాడు.

“వారం రోజులుగా ఏఖశమ పడిపోతున్నారు, ఏమిటి కథల అన్నాడు. మోర్స్‌ గంభీరంగా ఇలా అన్నాడు.

“త్వరలోనే ఎల్మక్షిన్‌ 'బెల్మిగాఫ్‌ అవనే మాట (సపంచమంతటా మారు మోగిపోబోతోంది. దానిని మీ ఓడ మీద మోర్చ్‌ అనే వ్యక్తి కని పెస్టుడని గుర్తుకు తెచ్చుకోండి".

తెల్లటోయిన కెస్టైన్‌ సెల్‌ని దాటి మోర్చ్‌ విసవిసా నడిచిపోయాడు.

న్యూయార్కు చేరేక పో. ర్లైయిటులు గీసి అమ్ముకు బతకడం మోర్బ్‌కి నచ్చలేదు. మరి భోజనం ఎల్లాగ? తన పరిశోధనలకి డబ్బు ఎల్టాగ? ఒక చిన్నగది అద్దెకు తీసుకుని పెయింటింగు స్కూలు పెస్ట్రేడు. ధనవంతులయిన విద్యార్జులు దయదలిచి తెచ్చి ఇచ్చిన జీతాలతో టీ, బిస్కట్లు మీద కాలక్షేపం చేస్తూ, మిగిఠిన పతి సెంటునూ పరిశోధనకు ఖర్చు పెడుతూ వచ్చాడు.

“బాబూ ! జీతం తీసుకొచ్చావా?” అడిగేడు మోర్‌ సం

“వచ్చే వారం ఇస్తానన్నాడండీ మా నాన్న.

“ఇంకా వారం రోజులే? అందాకా నేన్ముబతికి ఉండగలనా" అన్నాడు మోర్స్‌. మోర్చ్‌ పరిస్థితి గమనించిన అతని "స్నేహితులు న్యూయార్కు సిటీ యూనివర్సిటీలో (డాయింగు టీచరుగా ఉద్యోగం ఇప్పించారు. జీతం తక్కువే అయినా భోజనానికి తడుముకోవలసివ బాధ మాతం తస్పింది. పరిశోధనలకి కూడా కొద్దిగా డబ్బు మిగులుతోంది.

ఇమసముక్కకి. రాగితీగ చుట్టి, విద్యుదయస్కాంతం తయారుచేశాడు, నడవవి పాతగడియారపు పళ్ల చ్మకాలనీ, ఒక గాల్వనీ బ్యాటరీ 'సెల్‌నీ వందగజాల రాగి తీగనీ కాగితపు రిబ్బన్‌ చుట్టనీ తాను సెయింటింగుకి ఉపయోగించే పాత స్టాండునీ, (ప్పింగుల్నీ, క్యరముక్కర్నీ ఉపయోగించి తన మనస్పులో రూపకల్పన చేసుకున్న 'అల్మిగాపు యం్యతాన్ని నిర్మించడొవికి పూనుకున్నాడు. మీట నొక్కి సర్కూ్య్యూటుూ పూర్తి చేస్తే విద్యుత్తు (సవహించి, ఇమపముక్క ఆయస్కాంతంగా మారి, (వాసే కలాన్ని ఆకర్షిస్తుంది. మీట వదిలేస్తై సర్కూ్యూటు భన్నమై కరెంటు (సవసహించడం మానేస్తుంది. ఇనుపముక్కకి ఆయస్కాంత ధర్మం సోయి, కలాన్ని ఆకర్షిండం మానేస్తుంది, కలానికి కలిపిన స్పింగు వల్ల కలం దూరంగా జరుగుతుంది. పళ్లచకాలు గడియారపు మెకానిజం వల్ల తిరుగుతూ కాగితపు బడ్డీని నెమ్మదిగా కదిలిస్తూ ఉంటే, ఆ కాగితపు బద్దీమీద కలం గీతలు గీస్తూ పోతుంది.

721272222౮ 'జెల్కిగావు మీట వాన ష్‌ 2 వై | | రాన ॥ మన వ . య. బేటరీ విద్యుదయస్కాంతం (| గొలనోమీటరు 11 ఏ! కానా న “హెల్కిగావు లైను బేటరీ న నేం నేల న్యూ త్యపాయంగా మోల్చ్‌ నిర్మించిన మెల్కిగావు

తం. బెల్మిగావు కథ మీటనునొక్కి పట్టి ఉంచే వ్యవధిని మారుస్తూ ఉంటే కాగితం మీద కలం పొడుగు, పొట్టి గీతలు గీస్తుంది. ఈ పొడుగు, పొట్టి గీఠలకు సంకేతాలు ఏర్పరచుకుని, తదనుగుణంగా మీటను నొక్కుతూ, వదులుతూ. ఉంళే దూరాన కాగితంమీద పదే పొట్టి, పొడుగు గీతలను చూసుకుని, (టాన్స్‌ సృమిటరు పంపిస్తున్న వార్తలను గహించవచ్చు. ఇదే ఆ 'బల్మిగాపు యంటతానికి ఆయువుపట్టు. రెండు సంవత్సరాలపాటు తన పరికరాలతో మోర్స్‌ కుస్తీపట్ట్రేడ్డు, ఆ యం(తం పనిచేసింది. తీగలగుండా పాట్టి-పొడుగు గీతల సంకేతాలు (వఏయాణం చేశాయి. కాన్హీ తీగలు 12-15మీటర్ల కన్న ఎక్కువ పొడవుంళే. విద్యుత్పవాహం బలపొనమై, ఇనుపముక్క - అయస్కాంతానికి బలం చాలక కలాన్ని కిందికిలాగలేక పోయేది కనుక, వార్తాాపపారం ఆగిపోయేది. 15మీటర్ల కన్న ఎక్కువ దూథం వార్తలు సంసించ లేకపోతే ఆ యంతం వల్ల ఉపయోగం ఏముంది? ఇప్పుడెలాగ? ల్‌ | గ: ||, నమా? రజన | మచ ఏతి (1 హం గ న్న స)... న్‌ా న నానా ల క్‌ చై వా / . | ల్లా ” లో యీ య్య ఇ ౬మువవన అనిత మోల్చ్‌ నిర్మించిన తొలి 'పెలి, గాప్ర యం తం

బేటరీల సంఖ్యను -సెంచిజే కరెంటు పెరుగుతుంది. కనుక్క తీగల పొడవు పెంచవచ్చు; కాని, దానికి కూడా ఒక పరిమితి ఉందికదా?

ఆ తరువాత ఏం చెయ్యాలి?

ఆలోచించగా మోర్చ్‌కి (బవ్మోండమైన ఐడియా తట్టేంది. 'రిలేరేస్‌” అనే ఒక రకం పరుగు పందెం ఉంది. ఒక వస్తువును ఒకచోటి నుంచి చాలా దూరాన ఉన్న మరోచోటికి చేర్చాలంకే ఒక్క. మనిషివల్ల కొదు. అతడు త్వరలోనే అలిసిపోతాడు. అంచెలంచెలుగా ఒకడి చేతినుండి మరొకడు అందుకుంటూ ఎంత దూరమైనా అలుపు లేకుండా వెళ్లవచ్చును కదా? ఇటు వంటి పద్దతిని "బల్మిగాఫులో (పవేశపెట్ట గలిగితే ఎంత బాగుంటుంది? కావి అదెల్లా సాధ్యం? (పతి 30-40మీటర్లకీ ఒక్కొక్క మవిషిని నిలుచోబెట్టే వార్తను రవాణా చేయించడం కుదరదు కదాని మనిషికి బదులు వస్తున్న సంకేతాన్ని -అందుకుని, దాని బలం సెంచి, ఎదరకు పంసించగల యంటతం కావాలి. దీనినే “రిలే అంటారు.

ఇటువంటి రిలేయం తాన్ని నిర్మించగలిగొడు మోర్‌. స, అది ఎల్లా పనిచేస్తోందో ఇక్కడ బొమ్మలో సూ(త్యపాయంగా చూపించాను.

దూరంనుంచి వచ్చిన బలపానమైన కరంటు ఒక ఇనుప మేకు చుటూ చాలా చుట్లు తిరగడం ద్వారా దానిని అయస్కాంతంగా నూరుస్తుంది. ఈ అయస్కాంతం తనకు దగ్గరలో ఉన్న ఒక ఇనుప మీటను తనవైపు లాక్కుంటుంది. అందువల్ల స్విచ్చి మూసుకుని, బలమైన ములొక సెట్టు బేటరీలను కలుపుతుంది, అప్పుడు బలమైన కరెంటు రెండవ సెట్టు తీగలలో (వవహిస్తుంది.

' ఇటువంటి... రిలేలను అవసరమైనంత దూరంలో ఉపయోగించి విద్యు. తృవాహం బలసానమై పోతుందన్న భయం లేకుండా సంకేతాన్ని ఎంత దూరమైనా తీసుకుపోవచ్చు.

లోనికి వస్తున్న న పోరున్న

బలపహానమైన సిగ్షల్‌ త్తరమైన సిగ్నల్స్‌ వ్ట్‌్యుల్‌ అయస్కాంతం [1 | 11|| పళ్ళిగాన్‌ ౭ఠలే నవిచేనే నిధానం

తిరి టెల్ళిగావు కథ లలు

ఈ విధంగా కెల్మిగఫీకి అవసరమైన కిటుకులెన్నిటినో మోర్స్‌ కనిపెష్టేడు. కొని అతడు ఇంజనీరు కాకపోవడం చేత, బలంగా నమ్మకంగా పనిచేసే రిలేలుగాని, మీటలుగాని, కాగితపు బద్దీని నడిపించే 'గేర్లుగానీ, సిరా ఆగిపోకుండా (వాయగల తేలికైన కలంగానీ తయారు చేయలేకపోయాడు. వీటిని సాధించడానికి విశేషంగా అనుభవమూ, డబ్బూకూడా కానారి.

అదే యూనినర్సిటీలో పనిచేస్తున్న అ్య్టెడ్‌ వెయిల్‌ అనే మెకావిక్కుకి మోర్స్‌ చేస్తున్న పరిశోధనలలో ఆసక్తి కలిగింది. వీలైతే'తాను ఒక చెయ్యి వెయ్యాలని వచ్చాడు. ఆతడి దగ్గర పని వాడితనం ఉంది-అతడి తండి దగ్గర డబ్బుంది. మోర్స్‌ అతడి చేయూతకి చాలా సంతోషించాడు. ఇద్దరూ కలిసి ఆ యం తాన్ని అభివృద్ది చెయ్యడానికి పూనుకున్నారు.

ఎల్మక్లిక్‌ 'సెల్మిగాఫ్‌ మోర్స్‌ ఊహించుకున్నంత సులభమైనది ఏమీ కాదు. మొదట్లో 15మీటర్జు దాటి వెళ్లేది కాదు. కాగితం మీద పడే గీత అటూ ఇటూ కదిలిపోతూ ఉండేది. ఇంకా ఎన్నెన్నో ఇబ్బందులు ఎదురయేవి, వాటిని సవరించగల భౌతికశాాస్త పరిజ్ఞానం వీరిద్దరికి కూడా లేదు. కానీ ఆ విజ్ఞానం అపారంగా ఉన్న వ్యక్తి ఆ సమయంలో అమెరికాలో ఒకడున్నాడు. అతడి సేరు జోసెసె హెననీ * విద్యుత్చరిశోధవా రంగంలో (పపంచం మొత్తం మీద వేళ్లమీద లెక్క పెట్టుదగ్గ కొద్దిమంది మహా పరిశోధకులలోనూ ఇతడొకడు. ఆయన అప్పటికే ఒక టన్ను బరువుగల ఇనుప దూలాన్ని పైకెత్త గల నిద్యుదయస్కాంతాన్ని నిర్మించాడు.

జోవెథ్‌ ప్యానీ (897-878)

వ. మోర్స్‌ కన్న ఆరేళ్ళు ముందుగా ఒక మైలు దూరం వార్త సంపగల అయస్కాంత ధర్మంమీద ఆధారపడ్డ ఎల్మక్షిక్‌ మెల్మిగాఫ్‌ నిర్మించాడు. కొని అతడు అంతకన్న ఎదరకు పోలేదు.

అటువంటి హనీ దగ్గరకు వెళ్లేడు మోర్చ్‌, రిలే తయారీలో తనకు కలిగిన సందేహాలను నివృత్తి చేసుకోడానికి. తీగ చుట్టు ఎన్ని ఎక్కువ చుట్టు ఉంటే అంత ఎక్కువ బలమైన ఆయస్కాంతం ఏర్పడుళుందనీ, మోర్స్‌ ఉపయోగిస్తున్న పదిచుట్టు చాలనన్కీ అధమం వంద చుట్టు అయినా ఉండాలనీ చెప్పడమే కాకుండా పారలు పారలుగా చుట్టడం ఎలాగోకూడా వివరించాడు హెనీ, ఈ విధంగా రిలే నిర్మాణంలో తన స్మాత ఎంతో ఉన్నప్పటికీ ఆ కీర్తిలో భాగం కోరని ఉదాత్త వ్యక్తి హనీ.

మొత్తంమీద మోర్స్‌, నెయిల్‌ కలిసీ నిర్మించిన యంయతం నన్ముకంగా పనిచేయసాగించి. మీట వొక్కినప్పుడల్లా రిసీవరు వద్ద కాగితం బడ్దీ మీద కలం గీత గీస్తోంది. ఇక ఆ గీతలకు సంజలు నిర్ణయించాలి. పైగా కంంత్మో వాయడాౌనికి చాల

ణ్‌

శక్తి అవసరనువుతోంది. ఇంత వన్న సులభ పద్దతి వెతికి పట్టుకోవాలి.

మీటనొక్కినప్పుడల్లా తీగల్లో విద్యుత్తు పవహించి కలం కదులుతుంది

ఛా నిజమే క్రాన్సీ నీవు చెప్పదలుచుకున్న వార్త అవతరి వాడికి. ఎల్లా అర్ధమవుతుంది? సంకేత భాన్మ ఒకసారి మీటనొక్కి వదిలితే “అంతొక్షేమం” అనీ; రెండు సార్లు మీటనొక్కితే “పరిస్థితి బాగులేదు" అనీ ; మూడు సార్హు నొక్కితే 'నానిగొడికి ఉద్యోగం వచ్చిందో అనీ... ణా జి

ఇల్లాగ ముందుగానే సంకేతాలు నిర్ణయించుకోవడం ఒక పద్దతి. కొని, ఇల్టాగ ఎన్ని నిషయాంకని సంకేతాలు. నిర్ణయించడం? భొవాలు అనంతమైనవి కదా? వాటి క న. గ క కన్నిటిక్తీ వేరు వేరు సంకేతాలు నిర్ణయించడం ఎవరికి సాధ్యం: కనుక భావాలకు సంకేత భాష పనికిర్గాదు.

ఇకి పోతే రిస్తికి సంకేతాలు నిర్ణయించవచ్చు.

ఒకసారి మీట నొక్కిలే బీ అనీ,

శ్రితే 8 అనీ రెందు సాళ్డు మీట వ్‌ రా ' తలపై పై రై ర ఈశ క కకక టి కక 34065988 20సార్లు మీట నొక్కితే ౭ అనీ, నిర్ణయించవచ్చు.

తి0 'టెల్మిగావు కధ కానీ ఒక్కాక్క. అక్షరానికి ఇన్నిన్నిసొర్డు మీట నొక్కడమూ కష్ట్యమే. వాటిని అెక్కపెట్టుకుని అది ఏ అక్షరమో గుర్తించడమూ కష్టమే. పైగా చాలా వ్యవధి పడుతుందికూడానూ. కనుక ఇదీ పనికిరాదు.

ఇంతకన్న సులభమైన నంకేతభాష అవసరం. మీటనొక్కి వదలడావికి పష్ట్రే వ్యవధిని మారుస్తూ వేరువేరు గుర్తులు ఏర్పరచుకోనచ్చునేమో? ఒక్క క్షణకాలం నొక్కి వదిలితే దానివి *చుక్క' (00 అన్నీ కొడ్డి క్షణాల కాలం నొక్కి ఉంచి వదిలితే దానిని 'గీతి (09౧) అనీ నిర్ణయించుకుని చుక్కలనూ గీతలనూ రకరకాలుగా కలబోసి వివిధ అక్షరాలకు గుర్తులు తయారు చేస్తే?

భేషూగ్గా ఉంటింది.

ఈ ఆలోచనలనుంచి తేరుకుని మోర్చ్‌ హఠాత్తుగా కళ్ళుతెరిచిి వెయిల్‌ ని పిలిచాడు.

“అన్నట్టు నీదగ్గర న్యూస్‌ పేపరు ఉందా!”

“ఉంది కానీ అది చాలా పాతది" అన్నాడు వెయిల్‌.

“అదే పట్టుకురా

“అందులో మనకి పనికి వచ్చేవార్త లేమీ లేవు

వార్తలకోసం కాదోయ్‌”

“మరి?”

“అక్షరాలు లెక్క పెట్టుడానికి

వెయిల్‌ ఆశ్చర్యపోయాడు. “అక్షరాలు లెక్క పెట్టుడానికా?'

“అక్షరాలా అంతే. త్వరగా తీసుకురా

న్యూస్‌ 'సేపరు తీసుకుని, ఇంగ్లీషు వర్షమాల లోని 26అక్షరాలలోనూ ఏ అక్షరం ఎన్నిసార్లు కనబడిందో లెక్కవేయసొగేడు మోర్చ్‌.

ఇంగ్లీషులో “ద అనే అక్షరాన్ని అత్యధికంగా ఉపయోగిస్తారు అని తేలింది. దొనవికి గుర్డు “ఒక చుక్క? అని నిర్ణయించాడు.

దాని తరవాత రెండవస్టానం "1" అనే అక్షరానిది అని (గహించ్వి దానికి “ఒకగీత'ను. గుర్తుగా నిక్షయించాడు. తరవాత మూడవస్ట్రానమైన 1 కి రెండు చుక్కలు; నాలగవ స్థానమైన “గ/' క్తి రెండు గీతలు... వగైరా వగైరా.

ఈ విధంగా 26అక్షరాలకీ, 0నుంచి 9వరకూ అంకెలకీ, ఫుల్‌ స్టాప్‌, కానూ కోలన్‌, (పశ్నార్ధకం వంటి గుర్తులకీ చుక్క గీతల సంకేతాలు తయారు చేశాడు.

త£డగదిలో ఐడియా 91 | ననన డా య అని వయలలిలి 66 శన ఏలి అ అజి॥ాలి 6 ల ॥ తీ గః ఓ అవాలి 66660 609 అరల వారవ అ వణ అనిరి 66 ఏరం6ంల06 అంజలి 666 క్‌ న్‌ ౮ ౪ ఛ/ స ౨౦6 అ 69౫౫ అ6౦ల౫౫ మునిః అ6విజిలం ఇ 2 త 90 66 9909 6 ఈ 6696 ॥ డై తె త్త అజుబణల 66౦౫౫9 అంంలిిల 6లలలలి॥ 5 6 క 8 జం అంలలల0ల అమమిులల ములఠలలల 9 0 కళలను నినా 60౫౯౫౬ ర్‌లడండ రంగపింం0౧ 1౧66౧౦౭4౬610౧

అవి వంల అ౦విినమనలిల అలల 66 జ౫ిలలలి॥ిల

తొలిమోల్స్‌ కోడ్‌

గమనించారో లేదో ఈ మోర్స్‌ సంకేతభాషల (0 అనే అక్షరానికీ, | అనే అక్షరానికీ రెండు చుక్కల సంకేతం ఒక్కలాగే ఉన్నట్టు కనిపిస్తోంది. కాని జ్యాగత్తగా గమనిస్తే భేధం ఉంది. ఈ రెండు చుక్కుల మధ్య ఎడం లేకపోతే |! అనీ, ఎడం ఉంశు 0అనీ అర్ధం చేసుకోవాలి. అల్డాగే '0కీ గశీ కూడా చుక్కలు మూడే కానీ ఒకటి రెండు చక్కల మధ్యం ఎడం ఉంటే గ అనీ; రెండూ మూడూ చుక్కల మధ్య ఎడం ఉంళే (6 అనీ అర్ధం చేసుకోవాలి.

తరువాత తయారు చేసిన అంతర్జాతీయ సం కేతభాష (1౧19గ౫2110౧4! 6౦66లో ఇటునంటి. “ఎడంగల _ అక్షరాలు'(5082066 [ఓ6166) తొలగించేశారు. ఈ కోడ్‌ని ఇక్కడ చూపిస్తాను.

1838 జనవరి 24వ తేదీన సంకేత లిపిని న్యూయార్కు యూనివర్సిటిలో నోటీసు బోర్జుమీద అతిగించాడు మోర్చ్‌. ఆ కాగితాన్ని ఇప్పటికీ అల్లాగే భ్యదంగా ఉంచారు అతడి జ్ఞాసకార్హం

కలంతో కాగితంమీద గీయడం కన్న; చస్పుడు వినడం ద్వారా సులభంగా

92 మెర్యిగావు కథ యి 6 6 0 ౬ లై అజ ముిులతిలి కమలముల బభాతిలి అ అఅమమయథధ 6 (1 ॥ తే గ అము + అలంలఅటి సా! అ అణా నివి ముని మా అమ్మి ఓ [శ గి 0 జ అణంతింి అము జాలి అణనమడము అకిానంళెట న్‌ గ న్‌! క ౮ య నా! అకలి న! ప! అంముూా ౪ ఆ గ ఇ అ౦లణ౫ అయుబం ఆళి లతను అం తాలు క్‌ ౧8౧౦6 అవని లలి అల అతి అఠల ! గ తె అ శి నన॥ ఇదని బయ అ 9జి అ ఇని అలల వదు ఖము యా ర్‌ 65 క్‌ క! అచలిలిలిలి య! విమ: అతలిల రి త్ర 0 యా! అన ౫ వి తనన అ నా! అడ!!! ₹్‌;౧15% అంజలి అవా లిం అంతర్జాతీయ మోల్స్‌ కోడ్‌ తెలుసుకోవచ్చునని (గహించి, రిలే కదిలినప్పుల్లా చప్పుడు అయే ఏర్పాటు చేశాడు. వార్తలు పం'పేవాడుతి వార్తలు అందుకునేవాడు 8 అనుకుందాం. వార్తలు అందుకునేవాడు తన మీటను కిందికినొక్కి బేటరీలకు ఎల్లప్పుడు తగిలేటట్టు ఉంచుకోవాలి. ఇంకా సూర్కూ్యూటు పూర్తికాలేదు. వార్తా పసొరకుడు తన మీటను కిందికి నొక్కి తన బేటరితో కలపగ్గానే సర్క్యూటు పూర్తి అవుతుంది. ఇనుపకడ్తీల చూట్టూ చుట్టిన తీగలోవిద్యుత్తు (పవహిస్తుంది. అప్పుడది ఆయస్కాంతంగామారి, 'ఫైనున్న లీవరులను(ఓ6౪6/3) చటుక్కున కిందికి లొాక్కుంటాయి. లీవరు ఇనుస కడ్డీకి తగిలి చప్పుడు అవుతుంది. వార్త్మాపసారకుడు తన మీటను వదిలేస్తే సర్క్యూటు తెగిపోతుంది. వెంటనే ఇనుపకర్షీలు ఆయస్కాంత ధర్మాన్ని సోగొల్టుకుంటాయి. కనుక (స్పింగు వల్ల లీవర్డు మైకి లేచి మరోసారి చప్పుడవుతుంది. ఈ రెండు చప్పుళ్లు మధ్య వ్యవధి స్వల్పంగా ఉంటే చుక్క అనీ, దీర్షంగా ఉంటే గీత అనీ గుర్తు పట్టవచ్చు.

ఓడగదిలో ఐదీయా న! సౌండర్‌ ర 1 | ూ డా! 'వ్రసారకం రమ గ ఇకా? సెగ్షల్‌ (గహించడానికి ధా దా మీట కిందికి నొక్కాలి క్షా టా గా ననా చ గ గ ||! మి ఇక జై 68 భూమి” శా భూమి పెల్కిగాఫ్‌ సాండల్‌

ఇక్కడితో ఎల్యక్షిక్‌ 'కెల్మిగాఫ్‌ దారిలో పడినశ్లేననీ, తన పరిశోధనను గుర్తించి పపంచమంతా తనకి _బహ్నరథం పడుతుందనీ మోర్స్‌ ఆశపడ్డాడు. అమెరికన్‌ (పభుత్వానికి తన పరిళోధన వివరిస్తూ ఉత్తరం (వాశాడు. స్వయంగా వచ్చి చూసించవలసిందని (పభుత్వంనుంచి సమౌాధానం వచ్చింది.

మోర్చ్‌, వెయిల్‌ తమ సరంజామా అంతా పుచ్చుకుని వాషింగ్టన్‌ వెళ్లి, అందరి సమక్షంలోనూ పదిమైళ్ల ( 6.8.మీ)దూరానికి వార్తలు (వసారంచేసి చూపించారు. ఆనాటి అమెరికా (పెసిడెంటు వాన్‌ బ్యూరెన్‌ చాలా మెచ్చుకున్నాడు. అక్కడ మోర్‌: 0కి చాలా మంది పరిచయం అయ్యారు. వాషింగ్టన్‌ నుంచి బాల్టిమోర్‌ వరకూ కెల్మిగావులైను వేయించడంకోసం 30,000 డాలర్లు మంజూరు చేయనలసిందని పార్లమెంటులో (పతిసాదన జరిగింది.

అంతా విజయవంతంగా పూర్తి అయిందన్న సంతోషంతో మోర్స్‌ న్యూయార్క్‌కి తిరిగి వేళ్లేడు. కొని అతదు ఊసించని ఉప్మదనాలు వచ్చిపడ్డాయి. ఎల్మక్షిక్‌ బెల్మిగావును (పవేశపెడితే తన గుప్పిట్లో ఉన్న అంచె తపాలా పద్దతి దెబ్బతింటుదన్న భయంతో పోస్ట్‌మాస్టర్‌ జనరల్‌ జాన్సన్‌ అడ్డు తగిలేడు.

ఈ సంగతి తెలియని మోర్చ్‌ యూరపు పర్యటనకి బయలుదేరేడు, అక్కడ తన టెలి గాఫును అమ్మజూపడానికి. ఇంగ్లండులో అతడికి సేసెంటు ఇవ్వడానికి నిరాకరించాడు. ఆస్ట్రియన్‌ చ్ముకవర్తి “బాగుంది బాగుంది అని తలపంకించి ఊరుకున్నాడు. రష్యన్‌ ఛాన్సెలర్‌ మోర్స్‌కి కాం్టటాక్టు ఇవ్వడానికి

94 మెల్ళిగావు కధ

ఒప్పుకున్నాడుకానీ, “దీనివల్ల ఏంలాభం? తీగలో దయ్యాలుంటాయని (పజలు భయపడతారు" అంటూ దానిమీద జార్‌ ఆమోద ముద వేయడానికి బదులు ఆ కాంటాక్టు కాగితాన్ని చింపి పారేశాడు.

ఈ యూరపు _(పయాణంనల్ల మోర్చ్‌కి కరిగిన లాభం ఒక్క. దగ్యూర్‌ (0464676) అవనే ఆసామీ 'కెమేరా కనిసెప్టేడు. కుంచెతో పో రైయిటులు గీయడానికి బదులు కెమేరాతో ఫోటోలు తీస్తున్నాడు. అటువంటి కెమేరాను విర్మించడానికి కావలసిన వస్తువులన్నీ తీసుకుని మోర్స్‌ న్యూయార్కు చేరుకున్నాడు. దగ్యూర్‌ కెమేరాలో ఫోటో తీయించుకో దలచినవాడు మండుకొండలో కదలకుండా అరగంట సేపు నిలుచోవలసి వచ్చేది. మోర్చ్‌ ఆ కెమేరాను అభివృద్దిచేసి, ఆ కాలాన్ని పదిసెకనులకు తగ్గించగిలి గేడు.

హఠాత్తుగా దేశంలో ఆర్జిక మాంద్యం ఏర్పడింది. ఇలాంటి సమయంలో ఎల్మక్షిక్‌ "అెల్మిగాఫ్‌ అనబడే. అపరిచిత సొధనం కోసం 30వేల డాలర్జు ఖర్చు'ెట్టుడం దుస్పాహసమని జాన్సన్‌ (వచారం సాగించాడు. మోర్స్‌కి సాయపడే నాళ్లైవ్వరూ లేకపోయారు. వెయిల్‌ తండి ఇక డబ్బివ్వనన్నాడు. (పభుత్వానికి మోర్‌ స పెట్టుకున్న అర్జీలన్నీ బుట్టుదాఖలా అయిపోయాయి.

1842 డిసెంబరులో మోర్‌ నిస్పృహతో అఖరు ఉత్తరం కాం గెన్‌కి (వాశాడు. *ఈ ఉత్తరానికి సంతృప్తీకరమైన సమాధానం రాకపోతే ఎలక్షిక్‌ 'పెల్టిగాపు మాట. ఇంక తలపెట్టును. మళ్లీ బొమ్మలు గీసుకునే వృత్తిలో నడతాను”

సర్కారీ కొండ చిలునకి కాస్త చలనం కలిగింది. పార్లమెంటులో ఆఖరి రోజున (1843 మార్చి 3వ తేదిని) ఆఖరి విషయంగా మోర్స్‌ బిల్లును చర్చించడాఎకి కార్యకమంలో చేర్చారు. ఆ బిల్టుకి వ్యతిరేకంగా పార్లమెంటు సభ్యులను ఆకట్టుకోవడానికి కాళ్లకి బలపాలుకట్టుకుని తిరిగేడు జాన్సన్‌. పరిస్థితి చూడగా తన ఓటమి నిశ్చయం అని మోర్సుకి తెలిసిపోయింది. మార్చి 3వ తేదీని తన బిల్డు ఇంకా చర్చకు రాకపూర్వమే న్యూయార్కు వెళ్లే ఆఖరిరైలు ఎక్కేశాడు. టిక్కట్టుకి పోమ. లెక్క పెట్టుకుంటే జేబులో 37 12 సెంట్లు మొ తమే ఉన్నాయి. జీవిత లక్ష్యమూ, అనేక సంవత్సరాల విర్విరామ క్ప్నీ చితికిపోయాయన్న నిరాశానిస్ప్రహలతో అతడి స్థితి దయనీయంగా ఉంది. 89-83 ఓట్లు మెజారిటీతో మోర్పు. బిల్టు నెగ్గిందని మరో రెండు రోజుల తరవాత గొని అతడికి తాలియలేదు.

వాషింగ్టన్‌ మంచి బాల్టిమోర్‌ కి (60 కి.మీ.) మొట్టమొదటి 'సెల్మిగాఫ్‌ ఖైను వేయడానికి వెయిల్‌, మోర్చ్‌లు పూనుకున్నారు. ర్యాతికి ర్మాతి పాతిన

ఓీడగదిలో ఐడియా త్‌

స్తంభాలు. పీకెయ్యడానికి పరిచిన. తీగలు. కత్తిరిలచెయ్యడానికీ జాన్సన్‌ పూనుకున్నాడు. అతడి దుండగొాలను అమెరికా అధ్యక్టుడికి తెలియజేశాడు మోర్స్‌. ఫలితంగా జాన్సన్‌ తన ఉద్యోగానికి రాజీనామా ఇవ్వవలసి వచ్చింది.

ఎల్లాగయితేనేం, పని పూర్తి అయింది. 1844మే 24వ తేదీని మోర్స్‌ వాషింగ్టన్‌ లోనూ, వెయిల్‌ బాల్జిమోర్‌లోనూ 'పెల్మిగాఫ్‌ యంటతాల ముందు కూర్చున్నారు. వార్తా (పసారం నిరాటంకంగా జరిగింది. ఇంతటి మహత్తర సన్నివేశాన్ని గురించి (పజలెవ్వరికీ పట్టినట్లు లేదు. అందరికీ తెలిసే అవకాశం మరో రెండు రోజుల తరనాత కలిగింది.

మే 26వ తేదీని బార్టీ మోర్‌లో డెమోకటిక్‌ పార్టీ సమావేశమై ఎలక్షన్లకు (పతినిధులను సెలక్టు చేసుకుంటోంది. పైలాన్‌ రైట్‌ని ఉపాధ్యక్ష పదవికి నిర్ణయించారు. ఆ సమయంలో రైట్‌ వాషింగ్టన్‌లో ఉన్నాడు. వెంటనే ఈ విషయం 'చల్మిగాపు ద్వారా వాషింగ్‌టన్‌లో ఉన్న మోర్చ్‌కి తెలియ జేశాడు వెయిల్‌. ఆ "బెల్మిగామును అందుకున్న మోర్చ్‌ హుటాహుటిగా రైచ్‌ని కలుసుకుని ఈ వార్త చెప్పాడు. “ఉపాధ్యక్ష పదవికి పోటీ చేసే ఉద్దేశం తనకులేదని” రైట్‌ బదులు చెప్పాడు. ఈ వార్తను వెయిల్‌ కి మెరి గాం కొళ్లేడు మోర్చ్‌. వెయిల్‌ తక్షణమే డెమోకటిక్‌ పార్టీ మీటింగుకి వెళ్లి, “రైట్‌ ఉపాధ్యక్ష పదవికి పోటీ చెయ్యనంటున్నారు. అని చెప్పాడు.

అతడి మాటలు అక్కడివారెవ్వరూ నమ్మలేదు. పోటీకి రైట్‌ని నిలబెట్టాలని నిర్ణయించి ఇంకా అరగంట కాలేదు. ఇంతలోనే అతడు పోటీ చెయ్యడని ఎలా తెలిసింది? వీడెవడో మోసగాడిలా ఉన్నాడే! అని సభ్యులు కోపంతో వెయిల్‌ ని రెక్కలు పట్టుకుని బయటికి గుంజీ కావడి ప'క్టేశారు.

ఇది జరిగిన కొన్ని గంటల తరువాత రైట్‌ స్వయంగా పంసిన వార్తాహరుడు సరం మీదవచ్చి, అదే వారము అందజేయడంతో సభ్యులు మరోసారి నిర్హాంతపోయారు. క్షణంలో 'సెల్మిగాఫ్‌ వింత కథ ఊరంతా అల్టుకుపోయింది. వెయిల్‌ కి ముందర క్షమాపణ, తరువాత పొగడ్తలు కురిపించేశారు. మోర్స్‌ పేరు అమెరికాలో చిన్న పిల్లలకు సైతం తెఠిసిపోయింది. చుక్క గీతల రిపి ఖండాంతరాలకు (వయాణం చేసింది. పన్నెండు సంవచ్సరాల మోర్చ్‌ కృషి ఫలించింది. యూరపులోని పది పన్నెండు దేశాలు మోర్‌ 'చల్మిగఫీని అవలంబించి, అందుకు గాను అతడికి నాలుగు లక్షల (ఫాంకులు పారితోషికంగా పంసేయి. (డాయింగు పాఠాలు చెప్పుకుంటూ సరిగ్గా ఐదువేళ్లూ నోట్లోకి వెళ్లని మోర్చ్పుకి కీర్తి పతిష్టలూ, సిరిసంపదలూ కుప్పలు తెప్పలుగా వచ్చి పడ్డాయి. యూనివర్సిటీలో (ఛా ఫెసర్‌ అయాడు. ఘెల్టిగావు డిపార్దుమెంటుకి డైరెక్టరు అయాడు.

తి “టెర్మి గావు క్‌ధ

తరువాత కెలిగాపఫు లైనులు వేయడం వంటి చిల్లరమల్లర పనులు మోర్‌ చేపట్టలేదు. ఆ పని చేసిన వ్మోజా కార్నెల్‌ అనే ఆసామీ కోటీశ్వరుడు అయ్యాడు. అతడి పేర స్వస్థలమైన ఇటాకాలో కార్నెల్‌ విశ్వవిద్యాలయం వెలిసింది.

పుష్కరం (కితం సల్లీ ఓడమీద గారడీ చేసిన జాక్సన్‌ ఎం్యకక్షిన్‌ 'చెల్మిగాఫపును తానే కనిపెక్టేననీ, దానిని మోర్చ్‌ దొంగిలించాడనీ కేసుసెస్రేడు. సల్లీ ఓడకెస్టైన్‌ సెల్‌ కోర్టులో మోర్స్‌ పక్షాన సాక్ష్యం ఇచ్చాడు. జాక్సన్‌ ఓడిపోయాడు.

1871 లో మోర్చ్‌ 80వ జన్మదిన సందర్భంగా న్యూయార్కులో (బహ్మాండమైన మోర్స్‌ ఉత్సవం జరిసేరు పురజమలు. సెం్యటల్‌ పార్కులో అతడి కంచు విగ్రహాన్ని ఆవిష్కరించారు.

ఆఖరి. రోజులలో ఈ నిరంతర విజయపరంపరతో మోర్ఫ్‌కి బ్యురతిరిగింది. ఇదివరలో కెల్మిగాఫ్‌లో. ఇతరులు చేసిన ఆవిష్కరణలను విన్నమంగా అంగీకరించే వాడల్లా ఇప్పుడు అన్నీ తానే కనిపెట్టేనని చెప్పుకోవడం (పారంభించాడు. ఆఖరికి పరిశోధన తప్ప (పతిఫలం ఆశించని మహాపరిశోధకుడు హనీని కూడా తూలనాడడం మొదలు పెట్టాడు. ఎల్మక్షిన్‌ బర్మిగాఫ్‌ మీద హనీ చేసిన పరిశోధనా ఫలితాలను ఉపయోగించుకుని, అవి అన్నీ తానే కనిపెస్టేనని బొంకే పరిస్థితికి దిగజూరిపోయాడు మోర్‌, గ్‌

మ ఆ స... న మ సా ఇ ము. 0 ప. ప స స. ను టట

స ాయాయనంం ళన క లు నట

70వ ఏట శాన్యుయేల్‌ మోల్స్‌ (౮ 791-872)

ఓడగదిలో వజీయా 97 మూఢ (పజానీకం 'శుల్మిగాఫ్‌ స్తంభాలు పికి తీగలు కత్తిరించి తమ పెరళ్లకు దడులు కట్టుకోవడమూ, శెల్మిగాపు స్వంభాల మీద అమర్చిన పింగాటీ ఇన్సులేటర్లకు గురిపెట్టి పిస్తోలు కాల్పుల పోటీలు జరుపుకోవడమూ వంటి చిన్నచిన్న ఇబ్బందుబు తప్ప అమెరికాలో మోర్స్‌ "బెలిగఫీకి ఎదురులేకుండా పోయింది. వీటితో పోలిస్తే దీనికి యూరపులో ఎదురైన _సతిఘటన చాలా పెద్దది అని చెప్పాలి. ఏమంటే, ఇంగ్తండులోనూ, (ఫొమ్బ్పలోనూ అంతకుముందే ఏదో ఒకరకమైన "బెల్మిగఫీ అమలులో ఉండేది. అవి సంతృప్తిగానే నడుస్తున్నాయి. ఉన్న దానిని తొలగించి కొత్తగా మోర్స్‌ కనిపెట్టిన పద్దతి అమలులోకి రావడానికి చాలా (పతిఘటనని ఎదుర్కోవలిసి వచ్చింది. కనుక మొదట్లో మోర్చ్‌ కొల్టిగఫీ జర్మనీకి మాతమే పరిమితమైంది.

ఇతర పరిశోధనా వ్యాసంగాలలో బొత్తిగా తీరిక లేని కార్ట్‌ (ఫీడిక్‌ గాస్‌ తాను తయారు చేసిన మొల్మిగాఫ్‌ యంటతాన్ని నిత్యావసరాలకు ఉపయోగపడేలాగ అభివృద్ది చేయమని తన పాత విద్యార్థి కార్ట్‌ ఆగస్ట్‌ స్టయిన్‌ హైల్‌ కి సలహా ఇచ్చాడు. మ్యూనిచ్‌లో (ఫాఫెసర్‌గా పనిచేస్తున్న స్టయిన్‌ హైల్‌ అప్పటికే ఖగోళ భౌతిక శాస్త రంగాలలో "పేరున్నవాడు. నక్ష్మతాల కాంతిని ఖచ్చితంగా కొలనగల “పిజవ్‌ం ఫొటో మీటరు". కనిసెట్టీ, బెర్లిన్‌ అకాడమీ బహుమతి పొందినవాడు. గురువుగారి ఆదేశానుసారం అతడు తన దృష్టిని మెల్మిగఫీ మీదికి మళ్లించాడు.

'చెల్నిగాఫు యం(తంలోని అయస్కాంతపు ముల్టు ఎప్పుడు కదులు తుందా అని వార్తలకోసం హమేషా కళ్ళు చించుకుని చూస్తూ కూర్చోవలసిన అవసరం లేకుండా, పళ్లచ్యకాల ద్వారా కదిలే కాగితపు బద్దీ మీద సంకేతాలను తనంతట తానే (వాసే యంతాన్ని స్టయిన్‌ హైల్‌ 1836 ల్లో కనిపెట్టేడు. మోర్స్‌ మొదట్లో ఇటువంటి పద్దతి అవలంబించినా, అది సరిగ్గా నడవకపోవడం చేత (వాసే పద్దతి వదిలేసి, చప్పుడు ద్వారా సంకేతాలను తెలుసుకునే పద్దతిని అవలంబించాడు.

1837 లో న్యూరెంబర్స్‌ -వ్యూర్త్‌ రైల్వే కోసం మెల్విగాఫ్‌ లైను వేసే బృహత్‌ కార్య కమాన్ని చేపట్టి కృషి చేస్తున్న సమయంలో అతి ముఖ్యమైన విషయం ఒకటి కనుగొన్నాడు స్టయిన్‌ హైల్‌. కెర్కిగాఫ్‌ యం్యతం సని చెయ్యడానికి రెండు తీగలు అవసరం లేదనీ, ఒకే ఒక తీగతో పని కానివ్వవచ్చుననీ అతడు (గహించాడు. రైలుపట్టాల పక్కనే. వేసిన మెల్యిగాఫ్‌ లైమలో రెండన తీగకి బదులుగా రైలు పట్టాలనే ఉపయోగించాలమకున్నాడు ముందర. కానీ రైలు బద్దీలలో కణుపుల నుధ్య అతుకులు సంతృప్తికరంగా లేక సోవడంచేత అప్పట్లో ఆ్యసయళ్నం విరమించుకున్నాడు. కానీ ఆ (సయోగాలలో అతడికి హరాత్తుగా మరోదారి దొరికింది. తడిగా ఉన్న భూమిలో నుంచి విద్యుత్తు చక్కగా (పనహిస్తుందనీ, కనుక

తతి 'టెల్మిగావు కథ భూమినే. రెండన తీగకి _పత్యామ్నాయంగా ఉపయోగించుకోవచ్చుననీ గహించాడు. తీగను భూమికి పైపైన తగిలించి ఉంచితే సరిపోదు. భూమిలోపలికి నీళ్ళు తగిలేటంత లోతుగా తవ్వి, రాగిపలకను అక్కడిదాకా దింపి, చెమ్మును నిలిపి ఉంచడంకోసం ఆ పలక చుట్టూ ఉప్పు, బెగ్గు ముక్కలూ వేసి, అప్పుడు ఆ పలకకి రాగితీగను వెళ్ట్‌ చెయ్యడంగాన్సీ నట్టు బోల్టులతో బిగించడం గానీ చెయ్యాలి. ఈ విధంగా _టాన్స్‌మిలరు దగ్గర ఒకటి, రీసీవరున్న చోట ఒకటి రాగిపలకలు అమర్చాలి. తడివేల విద్యుద్వాహకం కమక ఈ రెండు రాగిసలకల నుధ్యగల తడినేల రాగితీగలాగే విద్యుత్తును _పవహింపజేసి, సర్కూ్యూట్‌ పూర్తి చేస్తుంది.

ఈ. విధంగా. రెండు తీగల బదులు ఒక్కతిగ వేయడం వల్ల ఖర్చు తగ్గుతుంది.

ఈ విధంగా ఎందరెందరో 'వైజ్ఞానికుల కృషి ఫలితంగా ఎల క్లిక్‌ హెల్నిగాఫ్‌ ఈయారైంది. వారిలో మోర్చ్‌కి పత్యేక స్థానం ఉంది.

న్నే సాగరగర్భంలో రాగితీగలు నేలమీద లక్షల కొడ్డీ మైళ్ల దూరం 'ఘెల్మిగావు తీగలు విజయవంతంగా పరవడం చేతవయాక్క. వార్తా (వసార పథంలో ఎంత లేసి దూరాలైనా అరక్షణంలో దాఘెయ్యడానికి అలవాటుపడ్డాక, శాస్రజ్ఞల దృష్టి సహజంగానే నము. దాల అడ్డంకిని అధిగమించడం మీదకి మళ్లింది.

నీటి అడుగులో రాగితీగలు పరుచుకుంటూ సోవడం ఎంతకష్ట్రం?

ఈ పని అంతా ఇంతా కస్ట్రంకాదు. ఎందుకం ఘే రాగితీగలను “ఇన్సులేట్‌ 1 చెయ్యడమన్నది ఆరోజుల్లో చాలా కష్టమైన పని. లోహవు తీగలు విద్యుద్వాహకాలు (౬5160౪1081 00౧౮౮౦1015) కనుక అవి ఒకదానికొకటి తగులుకొనకూడదు. అంతేకాదు, వాటి నుంచి విద్యుత్తు వేలలోకి, పోకూడదు. దీనినే ఇన్సులేట్‌ చేయడం అంటారు. నేలమీద స్తంభాలు పాతి తీగలను వేలొడదీసినప్పుడు స్తంభానికి తీగ ఆనుకున్నచోట మాతమే ఇన్సులేట్‌ చేస్తే సరిపోతుంది. ఈ పని కోసం పింగాణీ (06౪౭౧౧1౦) ఇన్సులేట్‌ ర్లను ఉపయోగిస్తారు. మిగిలిన తీగ అంతా గాలిలోవే ఉంటుంది. కనుక, గాలిలోనుంచి విద్యుత్తు (పనపహించదు (అంశ గాలి విద్యున్నిరోధకం) కనుక ఆ తీగలకు రబ్బరు తొడుగువంటి ఇన్సులేషన్‌ అవసరం లేదు. కనుక నేలపైన ొళ్మిగాపవు లైమలు వేయడం సులభమైపోయింది.

ఇదేసని సము[ దాల లోపల చెయ్యాలంటే ఏన్నో ఇబ్బందులు ఎదురవుతాయి. సముుదం చాలాలోతు కనుక స్తంభాలు పొతడాొనికి వీలులేదు కదా?

స్వచ్చమైన నీటిలోనుంచి విద్యుత్తు వవహించదు. కొన్సీ ఆ నీటిలో ఏ కొద్దిపాటి లవణాలు కలిసిఉన్నా ఆ నీరు నిద్యుద్వాహకం' అయిపోతుంది కనుక సము[దపు నీటిలోపల పరిచే తీగలను విధిగొ ఇమ్సలేట్‌ చెయ్యాలి. సము(దపు నేల మీద నీటివత్రిడి చాలా ఎక్కువగా ఉంటుంది కనుక ఇన్సులేషన్‌ ఆ వత్తిడికి తట్టుకోగలది అయివుండాలి. అది ఉప్పు ీటివల్ల చివికిపోనిడై ఉండాలి.

శి0ం0 టెల్మిగావు క్‌థ

సముదపుటడుగువ గల జల్మసవాహాల తాకిడికి అరిగిపోనిదై ఉండాలి. పము దంలో నివసించే పురుగులు దొలిచెయ్యడానికి వీలులేనిదై ఉండాలి. చేపలూ, తిమింగిలాలు కొరి కెయ్యలేనిదై ఉండాలి.

ఈ లక్షణాలు అన్నీ కలిగిన ఇన్సులేటర్‌ దొరకక పోవడంచేత తొలిరోజుల్లో “సబ్మెరిన్‌ కేబుల్స్‌ ఎ” (సము(దంలో పరచిన ఇన్సులేట్‌ చేసిన తీగలు) పైన చెప్పిన తాకిళ్లకి తట్టుకోలేక త్వరలోనే పాడైపోతూ ఉండేవి. అప్పట్లో రబ్బరు మంచి ఇమ్సలేటర్‌ అనుకునేవారు. కాని ఉప్పునీటిలో రబ్బరు పాడైపోతుందని త్వరలోనే తెలిసి వచ్చింది. మంచి ఇన్సులేటర్‌ కోసం వేట (పారంభమైంది. గట్లాపర్థా

ళం

మలయా ద్వీపకల్పంలోమా, దక్షిణభారతంలోనూ *పపొశేసియా' జాతికి చెందిన ఒక చెట్టు (౧౭|860416౧౧ 0010౧08110118)ఉంది. దాని బెరడుకోస్తే కారే పాలతో తయారుయే గట్టాపర్సా అనే పదార్థం రబ్బరును పోలి ఉంటుంది. చళ్లబరచినప్పుడు గట్టిగా ఉంటుంది. వేడినీటిలో వేస్తే మెత్తబడి సాగుతుంది 17వ శతాబ్దంలోనే దీని సంగతి యూరోపియమలకు తెలుసుకానీ, దీని ఉపయోగమేమిటో అప్పట్లో వారికి తెలియలేదు

/. ల్‌ ల్లా” ఖి ॥

మైకేల్‌ ఫెరడే (2 791 - 867)

సాగరగర్భంలో రాగితీగలు. 401 1843లో స్ముపసిద్ద (బిటి్‌ వైజ్ఞానికుడు మైకేల్‌ ఫారడే(1791-1867) గట్టాపర్సా. మీద పరిశోధన చేసి దానికి అద్బుతమైన ఇన్సులేటింగు అక్షణాలున్నాయని కనుకున్నాక దాని విలువ హఠాత్తుగా తెలిసి వచ్చింది. సబ్మెరిన్‌ కేబుల్‌ నిర్మాణంలో దీనివి మించిన ఇన్సులేటర్‌ లేదని (గహించారు. ఒక శతాబ్దం తరువాత “పోలీ ఇథైలీన్‌' (గ01/610౪18౧69) అనే కృతిమ పదార్డాన్ని కనిపెస్ట్రేవరకూ గట్టూపర్చా ఈ రంగంలో రాజ్యం చేసింది.

గట్హాపర్సా మంచి ఇన్సులేటర్‌ అని తెలిసినప్పటికీ దానిని తీగ చుట్టూ హెచ్చుతగ్గులు లేకుండా సరిసమానంగా పూయడం ఎలాగో తెలియలేదు. 1845 లో గట్టాపర్పాతో గొట్టంలాగ తయారు' చేసే యంథతాన్ని హెనీ బ్యూలే డిజైను చేశాడు. దాని సాయంతో మధ్యలో తీగ దావి చుట్టూ గట్టాపర్పా గల సబ్మెరిన్‌ కేబుల్‌ ని 1848 లో తయారు చేయగలిగేరు.

(బెట్‌ (బదల్స్‌

1850లో జాన్‌ వాట్కిన్స్‌ (బెట్‌, జాకబ్‌ (బెట్‌ అనే ఇద్దరు (బిటిష్‌ పోదరులు ఇంగ్లండు తీరంలోని డోవర్‌ నుంచి ఇంగ్లీషు ఛానల్‌ గుండా (ఫొన్సు తీరంలోని కెలాయిన్‌ వరకూ సబ్మెరిన్‌ 'కెలిగాఫ్‌ కేబుల్‌ పరవడానికి త్మీవ _పయత్నాలు చేశారు.

ఆనాటికి హెచ్చు తగ్గులు లేని న్యాసంగల రాగితీగను తయారు చేయగల సామర్ధ్యం కూడా ఉండేది కాదు. విద్యుత్తును బాగా వవహింపజేయగల శుద్దమైన రాగికూడా దొరికేదికాదు. వందగజాల (91 మీ.) కన్నా పొడుగున్న తీగను లాగలేకపోయేవారు. అటువంటి వందగజాల ముక్కలను అతుకులు పెట్టుకుంటూ పోవలసిందే. దానిమీద అర అంగుళం (1.3 సెం.మీఎవ్యాసంగల గట్టాపర్పా పూతవేసి ఉపయోగించారు. అటువంటి. కేబుల్‌ ఓడలో చుట్టులు. చుట్టి సము దంలోకి వదులుకురంటూ ఎదరకు సాగాలి. అన్ని పనులూ కొత్తే ఎక్కడా పూర్వానుభవంలేదు.

7 అడుగుల (2.13 మీ.) వ్యాసమ్ము 15 అడుగుల (4.5 7మీ.)పాడవు, రెండు టన్నుల బరువు కలిగిన (డమ్ముని ఓడ మీద నిర్మించి, దానిమీద 5 టన్నుల బరువున్న కేబుల్‌ చుస్ప్రేరు. ముందుగానే డెండు తీరాలలోనూ టెలి గొపు ఆఫీసుల నుంచి నీటిగట్ట వరకూ విడివిడిగా కేబుల్స్‌ వేసి ఉంచారు. ఇంగ్లాండు తీరంలో మొదలసెట్టి, ఓడ మీది. కేబుల్‌ కొసను తిరపు కేబుల్‌ కొసను అతుకు పెళ్షేరు.

102. పెర్కిగావ్రు కథ

సము దపులోతు ఎక్కడా 35 నిలుపులు మించని దారి ఎంచుకుని ఓడ (పయాణం చేయవలసిన ఆ దారిలో గుర్తుకోసం ఇద్దరి నుండి అద్డరికి నీళ్లమీద తేలే రబ్బరు బుడగలు, అవి జరిగిపోకుండా తాళ్ళు కట్టి సము దపు నేలమీదికి జారవిడిచిన బరువులు ముందుగానే అమర్చుకున్నారు.

1850 అగస్టు 28న ఓడ బయలుదేరింది. నిర్దిష్టమైన దారిలో ఓడ నెమ్మదిగా కదులుతూ కేబుల్‌ జారవిడుస్తూ పోతూ ఆ కేబుల్‌ సము(దపు నేల మీద అంతర్జల (పవాహాలవల్ల కదిలిపోకుండా స్ట్రీరంగా ఉండడం కోసం అక్కడక్కడ

హా! ళా రు కేబుల్‌ కి బరువులు కస్ట్రేరు.

అదేరోజు సాయంకాలానికి ఓడ (ఫాన్సు తీరం చేరుకుంది. ఓడలోని కేబుల్‌ కొసకీ, తీరాన ఉన్న. కేబుల్‌ కొసకీ అతుకుసెక్టేరు. జాన్‌ బెట్‌ ఇంగ్లండు తీరంనుంచి _ఫెంచి యువరాజు లూయి నెపోలియన్‌ బోనాపార్తేకి మెల్మిగాపు ద్వారా తొలిసందేశాన్ని విజయవంతంగా పంపించాడు. ఇరు దేశాలలోని (పభుత్వాలూ,

శా | చ బు. | ..! టే 0] పన... గ జనా ల న నా అకార. నమ్ము దంలోనల లొలి పెల్మిగాఫ్‌ కేబుల్‌ నరుస్తున్సు ఓడ గోలియా, 850 ఆగష్టు 28

సాగరగర్భంలో రాగితీగలు 103

(పజలూ చాలా సంతోషించారు. ఈ "టెల్మిగావు (వసంచ శాంతికి దోహదం చేస్తోందని ప్యతికలు పొగిడేయి. ఆ రాతికి శెండు తీరాలళోనూ 'చెఠి్యగాఫు స్టేషన్లు మూసేసి, తృప్తిగా తమతమ బసలకు వెళ్లారు.

మరునాడు ఉదయం ఆ తొలి సబ్మెరిన్‌ కేబుల్‌ ద్వా ఇంగ్లండు నుంచి (ఫాన్సుకి మరో వార్త పంపడానికి (పయత్నించగా (ఫొన్సులోని రిసీవరు ఉలక్కుండా పలక్కుండా గమ్మున ఉండిపోయింది! గొల్వనో మీటరు ఉపయోగించి చూడగా మధ్యలో ఎక్కడో ఆ కేబుల్‌ తెగిపోయిందని తెలిసింది.

నిన్న సాయంకాలం౦ ; వరకూ విక్షేపంలొ ఉన్న కేబుల్‌ తెల్గారేసరికి ఎల్లాపాడైసోతుంది

నిన్న సాయంకొల ఆ 'టెల్మిగాఫ్‌ సరిగ్గా పనిచేసిందన్న మాసే పచ్చి అబద్దమనీ, కూడబలుక్కుని (బెట్‌ సోదరులలో ఒకడు ఇంగ్లండు నుంచి వార్త సంపించినట్లూ; రెండోవాడు (ఫాన్సులో ఆ వార్త అందుకున్నట్లూ నాటకం ఆడేరని అభాండం వేశారు కొందరు, వెక్కిరించారు మరికొందరు.

నిన్న సాయంకాలం ఈ ళులిగావు ద్వారా వార్త (పసారం కావడం తమ కళ్లారా చూశాము అన్నవాళ్ల చేత సంతకాలు చేయించుకుని, తమ కెల్మిగాపు వని చెయ్యడం అబద్దం కాదని రుజువు చేసుకోడానికి నానా తఈంటాలూ పడ్డారు బెట్‌ సోదరులు.

అసలు ఏంజరిగిందంళక్రే ఆఅ (సాంతంలో సమ్ముదంలో_ చేపలు సట్టుకుంటున్న (ఫెంచి జాలరి వాడొకడు జారవిడిచిన అంగరుకి తగులుకుని ఆ కేబుల్‌ బయటికి వచ్చింది. అది సమ్ముదపు నాచు అనుకుని ఆతడు టక్కువ కత్తిరించేశాడు. దానిలోపల రాగి తీగలుండడం గమనించి ఆశ్చర్యపడి ఆ కేబుల్‌ ముక్క ఓ బారెడు కోసి ఒడ్డుకి పట్టుకు వచ్చి చూపించాడు. అప్పుడు తెలిసింది ఆ "టెలి గాఫపు పనిచేయక పోవడానికి అసలు కారణ. (కాంస్తన్‌ కేబుల్‌, [86.2 తొలి సబ్మెరివ్‌ కేబుల్‌ ఈ విధంగా విఫఇం కావడంతో మరో_పయళ్నం చేస్తామన్న (బెట్‌ సోదరులని నమ్ముకుని పెట్టుబడి "పెస్ట్రేనాథుడు లేకపోయాడు. అంతలో థామన్‌ రస్సెల్‌ (కాంప్టన్‌ అనే రైల్వే ఇంజనీరు-పరిశోధకుడు అందుకు అయే ఖర్చులో సగం (15,000 పొనులు) తన సొంత సొమ్ములో మంచి తీసి ఇచ్చి, మిగిలిన డబ్బు షేర్ల ద్వారా సంపాొందించి, కొమ్ముకాయకపోతే ఆ సబ్మెరిన్‌ కేబుల్‌ (పొజెక్టు అక్కడితో అంతమైపోయి ఉండేది. ఆ తరువాత (కాంప్టన్‌ స్వయంగా డిజైమ చేసిన కేబుల్‌లో (వవేశపెట్టిన కొత్త పద్దతులు చాలాకాలం పాటు ఇతర

204. పెల్మిగావు కధ సబ్మెరిన్‌ కేబుల్‌ నిర్మాతలకు మౌర్గ్షదర్శకముయాయి.

స్థిరమైన వ్యాసం కలిగిన రాగితీగను తయారు చేయడమూ, అటువంటి తీగము వందేసి గజాల ముక్కలుగా తయారు చేసి అతుకులు "ెట్టడమూ కాకుండా కావలసినంత పాడవైన ఏక తీగగా తయారు చేయడమూ, ఆ తీగ సరిగ్గా మధ్యలో ఉండేటట్టుగా గట్టాపర్పా గొట్టాన్ని యూవిఫారంగా తయారు చేయడమూ వంటి పమలెన్నో సాధించవలసి ఉంది. వాటి కోసం కొత్త యంటతాలు నిర్మించారు.

రాగితీగ మధ్యలో గల గట్టాపర్పా గొట్టం మీద రక్షణ కోసం నారచుక్లేరు. ఆ నార మీద గాల్వవైజుడు ఇనుస తీగల కవచం అల్లేరు. దానిమీద నీళ్లు చారకుండా తారుపూశారు. ఇంత బందోబస్తుతో 25 మైళ్ల (40 కిమీఎ పొడుగున్న కేబుల్‌ తయారు చేసి 1851 సెప్టెంబరు 25 న డోనరు దగ్గర మొదలు పెట్టి, కేబుల్‌ సము(దంలోకి జారవిడుచుకుంటూ ఓడ బయలుదేరింది. వాతావరణం సరిగ్గా లేక దారి సరిగ్గా నిర్ణయించుకోక్క కేబుల్‌ జారవిడిచే పనిముట్టు సరిగ్గా నడవక ఎక్కువ వేగంగా జారవిడుస్తూ పోవడంచేత ఇలా అనేక కారణాల వల్ల (ఫొన్సు తీరం ఇంకా ఒకమైలు దూరం ఉంది అనగా ఓడలో తీసుకు వచ్చిన కేబుల్‌ అయిపోయింది. అప్పుడు పాత కేబుల్‌ ముక్క ఒకటి తెచ్చి అతుకు ెట్టనలసి వచ్చింది.

ఈసారి ఆ సబ్మెరిన్‌ కేబుల్‌ 'ెర్మిగాఫ్‌ ఓ పదేళ్లపాటు నమ్మకంగా పని చేసింది. అప్పటికీ గట్టాపర్పా గొట్టం బాగానే ఉంది. ఇనుప తీగల కవచం మాతం తుప్పు సష్టేసింది, ముఖ్యంగా అతుకు పెట్టినచోట.

ఇంగ్లీషు ఛానల్‌ గుండా వేసిన సబ్మెరిన్‌ కేబుల్‌ అనుభవంతో ఇంగ్లండు మంచి ఐర్లండుకీ, ఇటలీ నుంచి కొర్సిక్సా సార్టీనియాలకి; మధ్యధరా సము దపు ఇద్దరి నుంచీ అద్దరికీ... సబ్మెరిన్‌ కేబుల్స్‌ త్వరత్వరగా పడిపోయాయి.

కేం అట్లాంటిక్‌ కేబుల్‌ అది 1858 మూర్చి 29వ తేదీ. ఐర్లండు నైరుతి మూలనున్న డెవాన్‌ హార్చరులో (చిటిష్‌ యుద్దనౌక “ఆగమేమ్నన్‌” తాలుకు సడి చెక్క మీద కెప్టెన్‌ ఆ్యతంగా పచార్జు చేస్తున్నాడు. దుర్ముహూర్తంవచ్చేస్తోంది. ఈ లోగానే లంగరు ఎత్తేడ్డామం కే (పాఫెసరు గారి అయిపూ జాడా లేదాయిరి.

ఈ (పయత్నమంతా అట్లాంటిక్‌ మహాసన్యుద గర్భంలోపల నేల మీదుగా యూరపు నుంచి అమెరికా ఇండందాకా కలగాఫ్‌. కేబుల్‌ పరవడంకోసం. అప్పటికే ఇటు ఇంగ్రండు అంతటా ఆటు అమెరికా అంతటా ళలిగొవు లైనులు అల్లిబిల్లిగా అల్జుకుపోయి. ఉన్నాయి. ఇంక మిగిలింది ఒక్క, ఇంగ్లండునీ అమెరికానీ కలుపుతూ సొల్మిగావు సౌకర్యం ఏర్పాటు. చెయ్యడం. ఇది చాలౌ అవసరమని అందరు గుర్తించారు సరేకాని, 2000 మైళ్ల(3200క,మ్స) పొడుగూ, 3000 నిలువుల లోతూ ఉన్న మహా సము,దాన్ని తీగలతో బంధించడం అంకే మాటలా? మెత్తని సోఫాల్లో కూర్చుని" కాగితాల మిద స్లానులు గీసిన పెద్దలకి అట్లాంటేక్‌ మహాసమ్ను దం ఎంత భయంకరమైనదో అసలు తెలుసునా అని. బహు శక్తిమంతమైన ఆవిరి ఓడలు కూడా కాగితపు పడవల్లాగ అల్లల్లాడిపోతాయే! హరొాత్తుగా వచ్చిపడే తుఫానుల తాకిడికి తట్టుకుని, పయాణీకులనీ సరుకులనీ క్షేమంగా అద్దరికి చేర్చేసిరికే తాతలు దిగివస్తారే! అల్లాంటిది అనేక వేల మైళ్ల పొడుగున్న రాక్షసి కేబుల్‌ని, అంచనాకి కూడా అందనిలోతునాకొండలతోనూ లోయలతోనూ ఎగుడు దిగుడుగా ఉన్న సముుదపు నేలమీద పరుచుకుంటూ పొవడం సుఖ సుఖాల జరి గేపనా?

ఇదినరలో ఓసారి అెటౌరించిన (పయత్నమంతా అభాసుపాలైపోయిందికదా? అంతటితో ఓ దండం సెస్టేసి ఊరుకోక మళ్లీ ఈ (పయత్నమా? ఇటువంటి తెలినిమాలివ పనికోసం తమ ఓడని ఎరువిచ్చిన *నేన్లిని అనాలి అని చ్చిరుబుస్పులౌడుతూ. చిందులు తొక్కుతున్నాడు ఓడ కెప్టెన్‌, శః

06 టెర్మిగావ్రు కథ

అసలు ఏంజరిగిదం పా

ఎంత కష్టమైనా సరే అట్లాంటిక్‌ కేబుల్‌ పరవాల్సిందేనని నిశృయించుకున్నావాడు. సైరస్‌ రైట్‌ ఫీళ్ళ్‌ అనే అమెరికన్‌ వ్యాపారస్టుడు. అసాధారణమైన "కష్టనష్టాలకు చలించకుండా, 12ఏళ్లపాటు అమానుష, (_శమపడి, అట్లాంటిక్‌ మహాసము(దంగుండా 'టెల్మిగాఫ్‌ కేబుల్‌ పరవడంలో ధన సేకరణ, మేవేజిమెంటూ నిర్వహించిన ఘనత సైరన్‌ ఫీల్టుది అయితే అహోరా తులూ శమించి, ఎదురైన ఎన్నెన్నో అడ్డంకులకు విరుగుళ్ళు కనిపెడుతూ, తన సాంకేతిక వైజ్ఞానిక నైపుణ్యాన్ని పణంగా ఒడ్డిన ఘనత విలియం థామ్సన్‌ అనే ఐరిష్‌ శా స్త్రజ్ఞుడిది.

మొట్టుమొదట ఇంగ్లండు, అమెరికాల మధ్య అట్లాంటిక్‌ మహాసము. దపు లోతులు ఎక్కడెక్కడ ఎలా ఉన్నాయో కొలిచి రికార్డు చేశారు. సము దపులోతు కొలవడానికి బరువు కట్టిన తాడును ఓడమీద నుంచి నీళ్లక్లోకి వదిలి ఆ బరువు నేలని తాకినప్పుడు తాటి మీద నిర్దిష్ట దూరాలలో వేసిన ముళ్లను బట్టి లోతు కనుక్కునే వారు. ఈ పని కోసం ఓడని ఓ అరగంట సేపు ఆపవవలిసి వచ్చేది. ఓడ నడుస్తూ ఉండగానే సమ్ముదపులోతును కనుక్కునే పనిముట్టు కనిపెళ్టుడు ఛామ్సన్‌ ం

అట్లాంటిక్‌ కేబుల్‌ (పోజెక్టుకి 350,000పౌండులు ఖర్చు అవుతుందని అంచనా వేసి, ఒక్కొక్కేరు 1000పొండుల చొప్పున 350 షేర్లు అమ్మకానికి ెష్టేడు ఫీల్డు, కొద్ది వారాల వ్యవధిలోనే అవి అన్నీ అమ్ముడైపోయాయి. ఈ (పోజెక్టుకి _పాఫెసర్‌ థామ్బన్‌ సాంకేతిక విపుణుడుగా నియమింపబడ్డాడు. తొలి అట్లాంటిక్‌ కేబుల్‌ 1857వేసవి అట్లాంటిక్‌ మహాసము(దపు ఆ ఒడ్డునుంచి ఈ ఒడ్డుకి 'బెల్మిగాఫిక్‌ కేబుల్‌ పరచాలనే తొందర కేబుల్‌ తయారీని మూడు వేరు వేరు కంసెవీలకి పురమాయించారు. తీగ తయారి ఒక కంపెనీకి, దాని మీద గట్టాపర్సా పూత మరో కంపసెనిక్సీ దాని మీద నార చుట్టడం, ఇనపతీగల కవచం అల్లడం, తారుపూయడం వంటి పనులు ముడో కంసెనీకీ ఇచ్చారు. ఏడు సన్నని రాగితీగలను కట్టుగాకట్టు మెలితిప్పి ముఖ్యమైన మధ్యతీగగా ఉపయోగించారు. దానిమీద నారచుట్లి, 18 ఇనుప తీగలతో కవచం అల్లేరు. అంతా తయారయాక దాని వ్యాసం క! అంగుళం (15.9 మి.మీ ఉంది. 1500 నుంచి 2700 మీటర్ల పొడవు గల ముక్కలుగా తయారు చేస్తి వాటికి అతుకులు పెట్టి, ఓ000కి.మీ (2500మై) పొడవున్న కేబుల్‌ తయారు చేశారు.

అట్లాంటేక్‌ కేబుల్‌ 707 కేబుల్‌ త్వరగా వేయ్యాలనే తొందరలో పరస్పరం సం(పదింపులుగాసీ, రీసెర్చి (పయోగాలు చేయడంగానీీ తయారైన కేబుల్‌ని జాగత్తగా నాణ్యత పరీక్షలకు గురి చెయ్యడంగానీ, జరపలేదు. 224,000 పౌొండుల ఖర్చుతో తయారైన ఈ కేబుల్‌లో చాలా లోపాలున్నాయి. అది అతి సులభంగా వంగిపోయేది. గట్టీగా లాగితే తెగిపోయేది. సాంద్రత (చిక్కదనం) ఎక్కున కావడంచేత అతి వేగంగా నీళ్లల్లో మునిగి పోయేది. ఈ కారణం వల్ల తుఫాను సమయంలో ఓడ అటూ' ఇటూ ఊగిసలొడిపోతూంచే. కేబుల్‌ తెగిపోయే (సమాదం ఎక్కువైంది. మహాసము దంలో పరవదగ్గ కేబుల్‌ నిర్మాణంలో పూర్వానుభవం లేక ఇటువంటి లోపాలు తప్పనిసరి అయ్యాయి. మొత్తం దూరం 2950 కిమీ (1834మైళ్ళు కమక డ౦000 కిమీ పొడవున్న కేబుల్‌ తయారు చేశారు. ఇద్దిత పెద్ద కేబుల్‌ని ఇముడ్చుకోగల ఓడ ఏదీ (పసంచంలో లేక పోయింది. మరెల్లాగీ “ఆగమేమ్నన్‌ ' అనవే (బిటిష్‌ ఓడలో సగ భాగమూ, *నయాగరా' అనే అమెరికన్‌ ఓడలో మిగిలిన సగ భాగమూ చుట్టులుగా చుట్టి ఉంచుకున్నారు. ఈ రెండు ఓడలూ అమెరికా తీరంనుంచి బయలు దేరాలనీ, ష్‌ ల (' టా జ్‌ అను న్తట్తదరంం నాలు నే టాం హన య యడల న య యాని మలా తట శ ను అట్లాంటిక్‌ మవోనమ్ము దంలో కేబుల్‌ నరున్తున్ను ఓడ్క ఆగమేమ్మున్‌

408 మెల్ళిగావు కథ ముందు నయాగరా కేబుల్‌ జారవిడుచుకుంటూ ఇంగ్లండు వైపుగా _పయాణం చెయ్యాలనీ, అందులోని కేబుల్‌ పూరి అయిపోయినపండు ఆగమేమ్సన్‌లోని ర్చి రక్ష త, కేబుల్‌ కొస ఆ కొసకి అతుకు పెట్టి, అక్కడి నుంచి ఇంగ్లండు తీరం దాకా కేబుల్‌ పరుచుకుంటూ పసోవాలనీ నిర్ణయంచారు. అమకున్నట్టుగానే 1857 ఆగష్టు 5వ తేదీని నయాగరా వాలెంటియా దీవి ముంచి కేబుల్‌ విడుచుకుంటూ బయలు దేరింది. 5 మైళ్ళు నడిచేసరికి జారవిడిచే యంతంలో చిక్కుకుని కేబుల్‌ పుటుక్కున తెగిపోయింది. చో 2 లో | దమ్‌ ౨. నవలా వు నాం నా లా! వీట యాన ట్‌ 2 న్‌ "కా శై /1// సరా క ఖీ వచ శే అలా వై జు సరం నన రు నస ల లో వా ల్ల కా ఎ వం అలం న దిల్‌ సయ |. క కం ను నయం లం --- లా లం మా! టా పానకం నమ్ముదంలోనికి కేబుల్‌ జారనిడిచో పనిముట్టు అప్పడు వెనక్కి మళ్లి, తీరం నుంచి మళ్లీ కేబుల్‌ జార విడవడం మొదలు 'పిప్టేరు. గంటకి వాలుగు “వాదోల వేగంతో నడుస్తూ మూడు రోజులపాటు నయౌగరా _పయాణం చేసింది. మరువాడు ఉదయం సము. దం అల్లకల్లోలంగా ఉంది, అతివేగంగా జారిపోతున్న శేబుల్‌ ని ఆసడం కోసం (బేకు వేయగా ఆ కేబుల్‌ కొస్తా తెగిపోయింది. అక్కడ సము దపులోతు 2050 నిలువులు. అంత వరకూ జార విడిచిన ౩84 మైళ్ల (535 కి.మీ) పాడగున్న కేబుల్‌ సాగర గర్భంలో

అట్లాంటిక్‌ కేబుల్‌ 409 ళం గుం భాన్‌, న నం ననగా. అతా వాసనను నాపై ష్‌ న పం న (మ మలో బాస న్న్న సును (1 సంర రాళ. న నక! ల స హా సననసాలున్నై సస టు (త టం. నన త కను... [న ల నన గ మూ పట మ న సరం. వహ తంల ర న్‌ స. /?. న ముం న స ర / ల్‌ సాట్టట నం న లో ల! వ్య న . స హా... ల స్‌ స నా మ రన కక! ల లే ల కే మిగ + య. గ . గ ర మనమే నానన టం న ట్ర ఇ, గో, క రాం ఖు ఓటి త 9 టం ట్ర ఆ "లా! (కత స (న న గ రం?! ఖాన ట్లో ల్‌ ./ యి గ నే మం తల టయ. న్నర టు టలు ల. (ఖీ ట్య యల సక! య స శ ఎ గ మానా డో. సాల్‌ జం || లా న |. “టం? లు రచ య్య య డం ॥ గ్‌

120 మెల్కిగావ్రు కధ మాయం అయిపోయింది. మిగిలిన కేబుల్‌ అమెరికా నుంచి ఇంగ్లండు దాకా పరవడానికి సరిపోదు కనుక ఆ (సయత్నం అక్కడితో విరమించుకున్నారు.

ఈ వైఫల్యానికి కారణం (పొఫెసరే అన్నారు నావికులంతా. ఈ స్టాను వేసిన వారిలో ఈయన ఒక్కడే ఓడమీద ఉన్నాడు. దీనికి ఆయన ఏ మాతమూ చిన్న బుచ్చుకోలేదు. థైర్యంగా చిరునవ్వుతో ఉన్నాడు. "ఫెయిల్‌ అయిన (పయోగాలలో ఇది ఒకటి అన్నట్టుంది ఆయన ధోరణి. ఈ పరాజయం నుంచి నేను చాలా కొత్త విషయాలు నేర్చుకున్నాను అనీ, మరో _పయత్నం కోసం ఎదురు చూస్తున్నాను అనీ ఆయన చెప్తూ ఉండగా విన్న నావికులకు ఒళ్లు మండిపోయింది. ౮౦డఉన (పయత్టుం సుమారు ఒక ఏడాది తరువాత 1858 మార్చిలో అట్లాంటిక్‌ కేబుల్‌ పరవడానికి రెండో (వయత్నం జరిగింది. నుల్లీ ఆగమేమన్నున్‌, నయాగరా ఓడలనే ఉపయోగించారు. తెగి ఆదృశ్యమైపోయిన కేబుల్‌ ని భర్తీ చేయడం కోసం మరో 700 మైళ్ల (1100 కి.మీ పొడవున్న కేబుల్‌ ని కొత్తగా తయారుచేసి అతుకు పెట్టారు. కేబుల్‌ జారవిడిచే యంతాన్ని అభివృద్ది చేశారు. దాని (బేకు మరీ హఠాత్తుగా పడకుండా, కేబుల్‌ తెగిపోయేటంత నత్తిడి ఏర్పడే _సమాదం వచ్చినప్పుడు కొద్దిగా వదులు చేసేటట్లు అమర్చారు. కేబుల్‌ మీద వత్తిడి ఎప్పటికప్పుడు కొలిచి తెలియజెప్పే “డైనమో మీటరు” కూడా అనుర్చారు.

ఆగమేమ్నున్‌ ఐర్లండు నుంచీ నయాగరా న్యూఫౌండులాండు నుంచీ చెరి సగం కేబులు నింపుకుని ఏక సమయంలో బయలుదేరాలనీ, రెండు ఓడలూ అట్లాంటిక్‌ మహాసము( దం మధ్యలో ఒక నిర్లీత స్టలంలో కలుసుకోవాలనీ, రెండు కేబుళ్ల కొసలూ అక్కడ అతుకుసెట్టి, సము(దంలోకి జారవిడుచుకుంటూ నయాగరా అమెరికా తీరం వైపూ, ఆగమేమ్నన్‌ ఇంగ్లండు తీరం వైపూ (పయాణం చెయ్యాఅనీ ఫ్లాను వేశారు. ఇలా ఎందుకంటే సాగరం (పశాంతంగా ఉన్న పమయం కోసం ఆగి, అప్పుడు రెండు కొసలూ కలపడం మంచిదని. నలుగు చుక్క కదిలితే కొండంత ఆనందం మళ్లీ ఇప్పుడు కూడా తమ ఆందోళనకి (పాఫెసరే కారణం. రెండో (పయత్నానికి మళ్లీ అదే ఓడని సంపాదించగలిగాడు. ఆయన సలహా (పకారం కొత్త యం తాలను తయారువేస, ఓడలో అమర్వారు. కేబుల్‌ ఆరోగ్యంగా ఉన్నదీ లేనిదీ తెలియజెప్పే సరికొత్త పనిముట్టును డిజైను చేశాననీ, దానితో 2500 మైళ్ల కేబుల్‌ పరిచే పని నమ్మకంగా జరుగుతుందనీ అభయమిచ్చాడు.

ఇన్నీ. చెప్పిన (పాఫెసర్‌ ఇప్పుడేమైనట్టూ? వ్యవధి మించిపోతోంది. ఇదివరలో లాగ రెండు ఓడలు కఠిసి | పయాణం చెయ్యడం లేదాయిరి. నయాగరా అమెరికా తీరం నుంచి బయలుదేరి ఎదురు సన్నాహం వచ్చి, సమ్ముద మధ్యంలో మన ఓడని కలుసుకోవాలి. అనుకున్న చోట కలుసుకోవాలం కే అనుకున్న సమయానికి బయలు దేరాలి కదా? అన్నీ తెలిసి ఉండే ఈ (పాఫెసరు ఇంకా రాడేమిటీ? (పొఫెసర్లకి సాధారణంగా ఉండే మతిమరుపు వల్ల డెవాన్‌ పోర్టుకి రావలసిన పెద్ద మనిషి ఏ ఇండియాకో, లేక ఉత్తర (ధువానికో పోలేదుకదా?

అంతలో నలుసంత మనిషి అల్లంతదూరంలో హార్చరు చివర కనిపించాడు. ఫస్ట్‌ ఆఫీసరు కెలిస్కోపులోంచి చూసి “నున (పొఫెనరే' అని కెప్పెన్‌కి తెలియజేశాడు. అది విని కెప్టెన్‌ “హమ్మయ్య! అని నిట్హూర్పు విడిచాడు.

'మన (సయాణం ఇప్పుడు కుదరదు. ఆ పనిముట్టు ఇంకా రాలేదు. లేక వచ్చిందా ఏమిటి?" అన్నాడు (పాఫెసర్‌ థామ్సన్‌ కెప్టైన్‌తో

మిరు దేని గురించి మాట్లాడుతున్నారో అర్హం కావడం లేదు. ఇక్కడికి ఏ పని ముట్టూ రాలేదు. ఈ -పనిముట్ల కోసం కూర్చుంకే లాభం లేదు. మనం వెంటబయలుదేరాలి” అన్నాడు కెప్టెన్‌ తో.

“వీల్లేదు! ఈ పాజెక్టుకి సెంటిఫిక్‌ లీడరుగా ను బయలుదేరమని చెప్పేదాకా ఓడ బయలుదేరడానికి వీలులేదు.” అన్నాడు థాన్సున్‌-

(పరే (పాఫెసర్‌! పరే. దీని బాధ్యత పూర్తిగా మీదే. తరవాత ఏమైనా అయితే నన్నువేలెత్తి చూపించకూడదు. ఆి అని మొహం ముడుచుకుని కెస్టైన్‌ తన కేదిన్‌లోకి వెళ్లిపోయాడు.

ష్‌ ॥ న

ఇప్పుడు ఓడ పడిచెక్క మీద ఆతంగా పచార్డు చెయ్యడం (పాఫెసల్‌ వంతు అయింది. ఆ పనిముట్టు అసలంటూ వస్తుందా? దానిని తా డిజైనుచేస్తి ఆ (పకారం తయారువెయ్యనుని లండన్‌లో ఒక కంపెనీకి ఆర్జరు ఇచ్చాడు. దానిని తీసుకుని తిన్నగా ఓడ దగ్గరకు వచ్చెయ్యమని తన అసిస్టెంట్‌ మెక్‌ఫార్లేన్‌ని పంపించి, తాను ఐర్లండుకి బయలుదేరాడు. ఇతగాడు ఇంకొ రాడేమిటీ? వాచీ చూసుకున్నాడు. కెస్టైవ్‌ అన్నమాట నిజమే. నయాగరా ముందుగా వచ్చి సమ్ముుద మధ్యంలో తమ కోసం కనిపెట్టుకుని చాలా కాలం ఉండమనడం భావ్యం కాదు. సము(దంలో కేబుల్‌ సరవడం చాలా (సమాదకరమైన పని.

థామ్సన్‌ ఆలోచనలు తన ఫొర్ములాల మీదికీ, వాటిని ఉపయోగించి తాను చేసిన డిజైను తబిసీళ్ల మీదికీ మళ్లేయి. జేబులోంచి అకుపచ్చ నోట్‌ బుక్‌ బయటికి తీసి సరిచూసుకోవడం మొదలు సెస్టేడు.

122... మెల్యిగావు వట

అంతలో “హల్లో! (పాఫెసర్‌ | నేను రావడం ఆలస్యం అయిందా” అన్న కేక వినిపించింది.

అడిగో మెక్‌ ఫార్లేన్‌. చేతిలో కాగితం పొట్లుంలో చిన్న వస్తువేదో పట్టుకుని ఆయాసపడుతూ వచ్చేశాడు.

“పని ముట్టు వచ్చేసింది. ఇంక మనం బయలుదేరవచ్చు' అని కెప్టైన్‌కి ఇషారాగా కేక సెట్టి, ఆ వస్తువుని ఆస్యాయంగా చేతిలోకి. తీసుకున్నాడు థామ్సన్‌ ॥

అతడి ఇషారాకి జవాబుగా ఓడ సైరన్‌ చెవులు గళ్లుసడేలా కూసింది. ఆగమేమ్నన్‌ కదలసాగింది. దాని ఒడిలో 1250 మైళ్ల పొడవున్న కేబుల్‌. రాక్షసి కొండచిలన లాగ చుట్టలు చుట్టుకుని ఉంది. తన పనిముట్టును ఓడలోని ఒక (పత్యేకమైన గదిలో అమర్చాడు థామ్సన్‌.

కెప్టెన్‌ తలుపు తోసుకుని లోపలికి వచ్చాడు. “ఇందాకా మీతో కాస్త మొరటుగా మౌట్లాడినట్టున్నాను క్షమించాలి. అందరికీ కంగారుగా ఉంది. ఇంతకీ ఏమిటా వస్తువు?

'మిరర్‌ గాల్వవో మీటర్‌ అన్నాడు థామ్సన్‌. “ఓహో అదా? మిిరర్‌ ఆఆ -ఏమిటన్నారూ”

“ఒక్కమాటలో చెప్పాలంకే ఈ కేబుల్‌ కి అవతలి చివరనున్న "'బల్మిగాఫిక్‌ (టాన్స్‌మిటర్‌ పంపించే విద్యుత్సం కేతాల తాలుకు అతి బలపానమైన కరెంటును పట్టి చూపగల పనిముట్టు ఇదొక్కటే. మధ్యలో ఎక్కడేనా ఈ కేబుల్‌ తెగిపోయిందో లేక క్షేమంగా ఉందో చూపిస్తుంది ఇది. చూపిస్తుంది అని మాటవరసకి అనడం కాదు, నిజంగానే చూపిస్తుంది. కరెంటుని కళ్లారా చూడవచ్చు."

“కరెంటు కనిపిస్తుందా? ఎక్కడ?”

“ఇదిగ్‌ ఈ ప్కేలుమీద. చిన్న అయస్కాంతానికి అతికించిన చిన్నారి అద్దం ముక్క మీద ఈ దీపకాంతి పడి (వతిఫలించి, ఈ స్కేలు మీద వెలుగుచుక్కలా కనిసిస్తుంది. కేబుల్‌ ద్వారా వచ్చే విద్యు_తృ్సవాహం అయస్కాంతాన్ని కదిలిస్తుంది. ఆ కదలిక వల్లి అద్దంముక్క పక్కకి వంగుతుంది; వెలుగుచుక్క స్కేలుమీద కదులుతుంది. ఈ విధంగా వెలుగుచుక్క కదలడం ద్వారా మనం కరెంటు ఉనికీవి గుర్తించనచ్చు. కరెంటు బలం ఎక్కువగా ఉంటే స్కేలుమీద వెలుగు చుక్క అధికంగా కదులుతుంది. దీనిని గాల్వనోమీటరు అంటొరు. దీనిని కేబుల్‌ కొసకి కలిప్కి ఈ బేటరీ ద్వారా కరెంటు పంపిస్తాను చూడండి.

మీట నొక్కగానే స్కేలుమీద వెలుగుచుక్కు చటుక్కున కదిలింది.

అబ్లాంటీక్‌ కేబుల్‌ 2723

“చూశారా వెలుగుచుక్క. కదిలిందం[ే మన కేబుల్‌ క్షేనుంగా ఉందని అర్హం

“రక్షించారు అని నవ్వేడు కెస్టెన్‌, = “మీరు కనిపెట్టిన ఈ పనిముట్టు చాలా విలువైనదిలా కనిపిస్తోంది. దీనికోసం ఆగడం మంచిదే అయింది అన్నమాట.”

కాంతి కేథా గాల్బవో మీటరు' న వేరాదలిసీన దారం అధం కార్కిబేట్‌ చేసిన స్కేలు అద్దం కంకర తీగచుట్ట (అడ్డం వెనుక ద్ద క మ్‌ | తకం అయస్కాంతాల కూర్చు న్‌ ం డన స్ట ్న రా సీటీ వా లెవెల్‌ కోనం (న్కూలు గౌల్పసోమీటరు కాంతిరేఖా గాల్పునోమీటరు

ఒక ర్మాతివేళ మహానము(దంలో తుఫాను చెలరేగింది. ఆగమేన్నున్‌ జీలుగు బెండులాగ ఊగులాడిపోతోంది. పాఫెసర్‌కి వ్యిదలేదు. మాళిగలోకి వెళ్లి నూనె దీపవువెలుగులో చూడగా 15600 టన్నుల బరువున్న ఆ కేబుల్‌. చుట్టు కృష్ణ తొండవసమయంలో కాళియ సర్పంలాగ జనజవలాడిపోతూ కనిపించింది. రాపిడివల్ల గట్టా పర్పా కొన్ని చోట్లు వెక్కుకుపోయింది. తుఫాను ముగిసేసరికి ఈ కేబుల్‌ నాశనమైైపోకుండా మిగులుతుందా అని ఆయన కలతపడ్డాడు. ఈసారి కూడా ఈ (పాజెక్టు భగ్నమైందంకే అట్లాంటిక్‌ 'పెల్మిగాఫ్‌ కంపెనీకి ఇటువంటి మహావయత్నం మళ్లీ చేయడం అసాధ్యం. కాని (పస్తుతానికి చేయగలిగిందేమీ లేదు. ॥

తెల్లావారేసరికి తుఫాను శాంతించింది. కేబుల్‌ ఏ స్థితిలో మిగిలి ఉందో పరీక్షించడానికి పూనుకున్న (పాఫెసర్‌గారి గదిముందు ఓడమీది ఆఫీసర్లంతా గుమిగూడి ఒకరి భుజాలమీంచి ఒకరు తొంగితొంగి చూస్తున్నారు. ఆందోళనవల్ల (పొఫెసర్‌గారి చేతులు రొవి ఆకుల్లా వణుకుతున్నాయి. కాని నునస్పు మాతం దృఢంగానే ఉంది. అందరి కళ్లూ గాల్వనోమీటరు మీదే ఉన్నాయి. కొన పాణం ఉందని తెలిసే కదలిక ఏదైనా కనిపిస్తుందేమోనని. మరణశయ్య మీదనున్న రోగి చుట్టూ చేరిన బంధువుల్లా ఉన్నారు వారంతా.

224. మెల్కిగావు కథ

అంతలో 'స్కేలుమీద వెలుగుచుక్క 40 డ్మిగీల కోణం జరిగింది. “కేబుల్‌ బాగానే ఉంది! అన్నాడు (పొఫెసర్‌ , అక్కడ చేరిన వారంతా ఆనందంతో కొద్ది క్షణాలు మూట్లాడలేక పోయారు. తరువాత తేరుకుని 'హిసిప్‌ హు రేక్‌ అని చెవులు గింగుర్లు ఎత్తేటట్టు ముమ్మారు అరిచారు. వదన ఏట యూనివర్శిటీ విద్యార్ధి మన (పాఫెసర్‌ విలియం థామృన్‌ కి అప్పటికి 34 ఏళ్ళు సామాన్య (పజలకి ఆయన ఎవరో తెలియకపోయినా అప్పటికే ఆయన చేసిన అద్భుత పరిశోధనల ద్వారా వైజ్ఞానిక (పపంచానికి ఆయన సుసరిచితుడే. పేరున్న శాస్తజ్ఞుడెడూ తన పరిశోధనా సటిమను (ట్‌ూన్స్‌ అట్లాంటిక్‌ కేబుల్‌ పరవడం వంటి బహుపమాదకరమైన పనిలో వినియోగించి పరీక్షకు తల ఒగ్గడానికి అంగీకరించడు. బుురతోమేకాక చేతులతో కూడా బహు సున్నితమైన పనులు చేయగల దిట్టు థామ్సన్‌. ఈ నైపుణ్యం అతడికి తంగదినుంచి సంకమించింది. చిన్నతనంలో పనిముట్లు ఇచ్చి మీకు కానలసిన ఆటవస్తువులూ, బెమ్మలూ మీరే తయారు చేసుకోండని కొడుకుల్ని (పోత్సహించేవాడాయన,

యూనివర్శిటీలో (పాఫెసరుగా పని చేస్తున్న తండి శిక్షణలో పదనఏటనే ద్లాస్లో యూనివర్సిటీ నుంచి మెటిక్యులేషన్‌ పాన్‌ అయ్యాడు విలియం. పదేళ్ల వయస్సులోనే ఇతడు యూనివర్పిటీలో చేరడం విడ్డూరంగా చెప్పుకునేవారు. గుక్కపట్టు తిరుగుతున్న బొంగరమూ, 'దొర్జుళున్న చ్యకమూ ఎందుకు పడిపోవు అన్న సమస్యని గురించి ఆలోచవలోపడ్డాడు ఆ రోజుల్లోనే. 40 ఏళ్ల పాటు ఈ విషయం ఆలోచిస్తూనే ఉన్నాడంళే అది. ఎంత క్లిష్టసమస్యో ఊహించుకోవచ్చు.

22 వ ఏట గ్లాస్లో యూనివర్పిటీలో ఫిజిక్సు (సొఫెసరుగా ఏక్కగీవంగా ఎన్నికైన విలియం థామ్సన్‌ విద్యార్దులకు పారం. చెబుతూ. “కోడిగుడ్డును పగిలిపోకుండా కొనమీద నిలువబెట్టుడం ఎల్లాగ?” అని (పశ్నవేసి, చివరకి తానే సమాధానం చెప్పేడు. “కోడిగుద్దును గట్టిపడేదాకా ఉడకబెట్టి, బొంగరంలాగ తిప్పాలి అని.

వేసవి సెలవులలో స్కాట్లండు తీరంలో తెరచాప పడవ నడపడం సషాక్టీసు చేస్తూ ఉండగా ఫానీ బ్లాండీ అనే "అమ్మాయితో థాన్సున్‌ కి పరిచయమైంది. ఆమెకి మోర్చ్‌కోడ్‌ నేర్చుకోవాలని ఎంతో సరదా. మన (పాఫెసరుకి ఆమె సరదా తీర్చడం ఎంతో ముచ్చట. ఒక రోజున మోర్చ్‌ కోడ్‌లోనే “నన్ను సెళ్లాడుతావా? అని

అబ్లాంటేక్‌ కేదుల్‌ శ్రీం

అడిగేడు. తరువాత సెళ్లిచేసుకుని ఫాల్‌ మౌత్‌లో కాపురం. పెస్టుడు. అతడు లేబదేటరీ నుంచి అర్హరాతీ అపర్శాతీ ఇంటికి వచ్చినా ఆమె విసుక్కునేది కాదు. వాళ్ల పంజరపుచిలక మాతం “మళ్లీ అయిందీ ఆలస్యం? అనేది మరిచిపోకుండా అర్హర్మాతి వడ్డనలతో విసిగిపోయిన వంటవాడే చిలక్కి ఈ మాటలు నేర్పి ఉంటాడని అందరూ అనుమానించారు కానీ తనకి ఏమీ తెలయదనీ తెలివైన ఆ చిలకే స్వయంగా నేర్చుకుని ఉంటుందనీ వంటవాడు ఒట్టుకూడా "సెస్తుడు. కుక్క నెం టుకతలో గాల్పునోమీటరు లైడెన్‌ జార్‌లో నిలువచేసిన స్ట్రీర విద్యుత్తు డిశ్చార్జి అయినప్పుడు రవ్వలు పడతాయి. ఈ డిశ్చార్లి హరాత్తుగా జరిగినట్టు కనిసించినప్పటికీ, నిజానికి అది అటూ ఇటూ, అనేకసార్దు అలలరూపంలో జరుగుతుందని థామ్స్‌న్‌ తన 26వ ఏట కనిసెళ్ట్రేడు. ఆ పౌన:ఃపున్యాన్ని (౯౧6666౧౦) లెక్కవేయడానికి ఒక గణిత సూతం కూడా తయారు చేశాడు. ముందు ముందు అవిష్కరింపబోయే వైర్‌లెస్‌ 'పెల్మిగఫీక్సీ ఆ తరువాత రేడియో (బాడ్‌కాస్టింగుకీ ఈ డిశ్చార్డి సూతం 'పునాది రాయి అని చెప్పవచ్చు.

అంతకంతకి థామ్సన్‌కి విద్యుత్పరిశోధనల మీద- ముఖ్యంగా "సెర్మిగఫీమీద -ఆసక్తి అధికమైంది. అప్పటికే నేలమీద "టెల్మిగఫీ స్థిరపడిపోయింది. కానీ, యూరపుకీ అమెరికాకీ మధ్య మెల్మిగాఫ్‌ వార్తాపసారం అనేది కుజ్యగహం మీద మౌనవుడు అడుగు సెట్టడమంత కస్ట సాధ్యమైనపని అనీ, ఆది ఈ 19వ శతాబ్లైలో జరి'గేపని "కాదనీ అనుకుంటూ ఉండేవారు. అంత పొడగు తీగని హెచ్చుతగ్గులు లేకుండా యూనిఫారంగా తయారు చేయడమూ, దానిని సరిగ్గా ఇన్పులేటు చేయడమూ, ఇంకా సరిపక్వ స్ట్రితికి రాలేదు. ఆ తీగ తాలూకు వద్యున్నిరోధకత్వమూ (౧651512౧06) సామర్ష్యమూ (02080610/) సరిగ్గా కొలవగల పనిముట్టు ఇంకా తయారవలేదు. నీటి అడుగున చెడిపోకుండా చిరకాలం ఉండగల కేబుల్‌ తయారీ ఇంకా స్టిరపడలేదు. ఈ విషయంలో ఎటునంటి _పమాదాలు పొంచి ఉన్నాయో (గహించి, తగు జాగత్తలు తీసుకోగల అనుభవం ఎవరికీ లేదు.

డోవర్‌ నుంచి కెలొయిన్‌ దాకా ఇంగ్లీషు ఛానల్‌ లోపలి నుంచి కేబుల్‌ వేసిన కొత్తలో 'పెల్మిగాఫ్‌ పంకేతాలు. పిచ్చిపిచ్చిగా అలుక్కుపోయినట్టు రావడం మొదలుసెస్తేయి. దీనికి కారణం ఏమిటో పరిశీలించనలిసిందని (పొఫెసర్‌ థామ్సన్‌ని కోరగా, ఆ సమన్యని ఆయన ఆమూల్యాగం పరిశీలించి, “స్థిరవిద్యుత్‌ (పేరణం' (£51607056840 1౧6౪౦/10౧) ఇందుకు కారణమని (గహించి,

[16 బల్కిగావ్రు కథ దానికి విరుగుడు సూచిస్తూ, సబ్మెరిన్‌ కొల్మిగఫీ సమస్యకి సంపూర్ణ సమాధావంగా రాయల్‌ సాపైటికి ఒక పరిళోధనా ప్యతం సమర్పించాడు.

1856 లో అట్లాంటిక్‌ హెలి గాఫ్‌ కంపెనీని సైరస్‌ ఫీల్డ్‌ స్లాపించినప్పుడు, దానికి ఘెక్నికల్‌ డైరెక్టరుగా (పాఫెసర్‌ థామ్సన్‌ని నియమించారు. ఈ విషయమై సుుపసిద్ద జర్మన్‌ శ్యాస్తజ్ఞుడు హెైల్మ్‌హోల్‌ట్ట్‌కి ఉత్తరం (వాస్తూ, *సమాదాలేనీ జరుగకపోతే 1857 జూలై లోపున ఐర్లండుకీ, న్యూ ఫౌండ్‌లాండుకీ మధ్య విద్యుత్‌ సంకేతాలు (_పసారమవుతాయి' అని థామ్సన్‌ (వాశాడు. కానీ, (పమాదాలు జరగనే జరిగాయి. (టాౌన్స్‌ అట్లాంటిక్‌ కేబుల్‌ పరుస్తున్న ఆగ్గమేమ్నుద్‌ ఓడ మీద థావన్‌ ఉండగానే మొదటి (పమాదం జరిగిపోయింది. ఆ వైఫల్యం ద్వారా గడించిన అమూల్యమైన అనుభవం “అద్దం గాల్వనోమీటరు" కనిపెట్టుడానికి థామ్సన్‌ని (ేరేపించింది. వావీ (స్పింగుతో చేసిన బహు సూక్ష్మమైన అయస్కాంతము, దానికి అతికించిన అంతకన్నా చిన్న కుంభాక్షారపు అద్దం ముక్క -అంతా కలిసి ఒకటిన్నర గోధుమగింజల బరువు, సన్నని తీగచుట్ట మధ్య దీనిని వేలాడదీయడానికి అనువైన సన్నని బలమైన పోగులకోసం ఎన్నెన్నో వస్తువులను పరిశీలించాడు. ఆఖరికి తన "పెంపుడుకుక్క బొచ్చులోంచి ఒక వెంటుక పీకి దానితో వేలాడదీశాడు. అది (బహ్మాండంగా పనిచేసింది. తిమిలింగాలానికి సంటిదురద 1500 మైళ్ళ పొడుగున్న మెల్మిగావు కేబుల్‌ చుట్టుని తనకడుపులో పెట్టుకుని ఆగమేమ్నన్‌ ఓడ ఐర్లండునుంచీ, సరిగ్గా అంతే కేబుల్‌ చుట్టుని తీసుకుని నయాగరా ఓడ న్యూఫౌండ్‌లాండ్‌ నుంచీ ఎదురెదురుగా బయలుదేరి, మహాసముద మధ్యంలో కలుసుకున్నాయి, రెండు. ఓడలలోని కేబుల్‌ కొసలూ బయటకి తిసి అతుకు పెక్టేరు. తరువాత ఓడలు రెండూ వెనుదిరిగి కేబుల్‌ విడుచుకుంటూ బయలుదేరిన రేవులకే తిరుగు (పయాణం సాగించాయి.

ఈ హడావిడి అంతా ఎందుకో తెలుసుకోవాలన్న కూతూహలం మెండుగా ఉన్న సెద్ద తిమింగిలకటి నయాగరా వెనక్కాలే బయలుదేరింది. తాను కాపరం ఉంటున్న సము దంలోకి తీగలు జొర విడవడం దానికి వచ్చినట్టులేదు. 80 మైళ్ల

జర (128 కిమీ ) దూరం వెళ్లేక దురదలు పెడుతున్న పళ్లతో ఆ కేబుల్‌ని "సేమ్యాలాగ కొరికి రెండు ముక్కలుచేసి,. “ఇంక తన్నుకుచావండి!' అని తోక ఆడించుకుంటూ చక్కొపోయింది.

ఆ ఓడలు వెనక్కి తిరిగివచ్చి, కేబుల్‌ కొసలు అతుకు సెట్టుకుని, మళ్లీ చెరో

దిక్కుగానూ (పయాణం చేశాయి. 200 మైళ్ళు (320 కి.మి.) వేళ్లే సరికి కేబుల్‌ మల్లీ తెగిపోయింది.

కేబుల్‌ పరిచే _పయత్నం అక్కడితో విరమించుకుని, తిండి సరుకులూ, బొగ్గూ భర్తీ చేసుకోడానికి రెండు ఓడలూ తమతమ రేవులు చేరుకున్నాయి. మూడన (పయత్దుం 1858 జూలైలో ఆ రెండు ఓడలు సమ్ముదమధ్యంలో కలుసుకుని, కేబుల్‌ అతుకు పెట్టుకుని, జారవిడుచుకుంటూ చేరో. దిక్కుగానూ బయలుదేరాయి. నయాగరా ఏ అవాంతరమూ లేకుండా న్యూ ఫౌండ్‌లాండ్‌ చేరుకుంది. కాని, ఆగమేమ్నన్‌ అదృష్టం అంత బాగాలేదు. మధ్యలో గొప్ప తుఫాను ఎదురైంది. కేబుల్‌ తెగిపోయేటంత పని అయింది. మధ్యమధ్యలో విద్యుత్స్చంకేతాలు ఆగిపోతూ వచ్చాయి. ఆఖరికి చచ్చివెడి ఐర్లండు తీరం చేరుకుంది. ఎల్లాగైతేవేమి (టాన్స్‌ అట్లాంటిక్‌ కేబుల్‌ పడింది. పొదైపోతుందనుకున్న (_సయత్నం విజయవంతమైంది. అమెరికా రేవులో సరికొత్త "ఫేషను బట్టలు వేసుకుని చేతులకు తెల్లగ్రన్స్‌ తొడుక్కున్న అందగత్తెలు చాలొమంది'ఆ కేబుల్‌ కొసని ఒడ్డుకి లాగడంలో తలో చెయ్యావేశారు. ః

“యూరప్‌ అమెరికాలు 'మెల్మిగాఫ్‌ వార్తా _వసారంతో ఏకమయాయిీ. నహాసమ్ముదం ఈ రెండు ఇండాలనూ నేరుచేయలేదు. వాటిని మనం దగ్గరగా చేర్చాం' అని (పాఫెసర్‌ థాన్సున్‌ ఐర్లండు నుంచి అమెరికాకి 1858 ఆగమ 5వ తేదీన మొట్టమొదటి 'బెల్మిగాం పంపించాడు.

అమెరికన్‌ (పెసిడెంటు బచనన్‌, విక్టోరియా రాజీ సరస్ఫర అభినందన సందేశాలు సంసించుకున్నారు. మహాసము దానికి అద్దరినీ, ఇద్దరినీ పజల మొహాలు ఆనందంతో వెలిగపోయాయి.

కానీ ఈ విజయానందం ఎంతోకాలం నిలవలేదు. కేబుల్‌. పరిస్థితి బాగాలేక త్వరలోనే విద్యుత్స్చం కేతొలు బలపావమైపోసాగేయి. ఆఖరికి అక్టోబరు 20 నాటికి 'బలిగ్రాఫ్‌ పూర్తిగా మూగవోయింది.

ఆ కేబుల్‌ గుండా (వసారమైన ఆఖరివార్హ మన దేశానికి సంబంధించినది అయి. ఉండడం ఆసక్తికరమైన విషయం. ఇండియాలో నడుస్తున్న సిపాయి తిరుగుబాటును అణచడానికి కెనడాలో ఉన్న (బిటిష్‌ సైన్యాలను ఇండియాకి రవాణా చెయ్యడానికి అంతా సిద్ధమైఉంది. ఆ స్థితిలో “సిపాయి” తిరుగుబాటు అణిగిపోతోంది. పరిస్థితిని అదపులో పెట్టుడొనికి ఇక్కడ ఉన్న 'సైన్యమే చాలు. కనుక,

128. పెర్కిగావ్రు కథ కెనడా నుంచి సైన్యాన్ని పంపనవసరం లేదు" అన్నదే ఆ కేబుల్‌ పంపిన ఆఖరి అర్మగాం.

సకాలంలో పంపిన ఈ వార్త వల్ల 50,000 పొనుల ఖర్చు ఆదా అయిందని అెక్కవేశారు. దానితో (టాన్స్‌ అట్లాంటిక్‌ కేబుల్‌ యొక్క ఉపయోగం బాగాతెలిసి వచ్చింది.

ఆ కేబుల్‌ పరిచిన తరువాత మూడు వారాలపాటు మాతమే సంతృప్తికరంగా పనిచేసింది. ఈలోగా థామ్సన్‌ కనిపెట్టిన అద్దం గాల్వనోమీటరు సాయంతో 720 వార్తలు (వసారం చేయబడ్డాయి. ఆ తరువాత సంకేతాలు అర్థం కాకుండా పోయాయి. ఆఖరికి పూర్తిగా పాడైపోయింది. రెండు ఖండాలలోనూ అందరూ. నిరుత్సాహ పడిపోయారు. కానీ (పాఫెసర్‌ థామ్సన్‌ మాతం ఆశ్చర్యపడలేదు ఇలా జరిగినందుకు. ఆ కేబుల్‌ నిర్మాణంలోనే లోపాలున్నాయనీ, మధ్యలో చాలాచోట్ల రిపేర్లు జరిగేయనీ ఆయనకి తెలుసు. అంతేకాదు కేబుల్‌ తయారు చేశాక ఒక ఏడాదిపాటు ఆరుబయట పడేసి ఉంచారు. ఎండవేడికి గట్టాపర్బా మెత్తబడి ఇన్సులేషన్‌ చాలా చోట్లు దెబ్బతింది. తుఫాను అలజడిలో కేబుల్‌ చుట్టలు అల్లల్లాడి, గుద్దుకుని, అరిగి, బలపొనమైపోయాయి. సంకేతాలు బలపానమవుతూ ఉంకే వోల్లేజి అధికాధికంగా పెంచుకుంటూ పోయారు. దొనితో చివరకి పూర్తిగా చెడిపోయింది. " నాలుగన (సయత్టుం వందుం భూమి పోతేపోయిందిగాన్కీ నద్దతులు తెలిశాయి అన్నట్టు ఈ (పయత్నంలో 5 లక్షల పొనుల సొమ్ము వీళ్లపాలు అయితే అయిందికానీ అపారమైన అనుభవం సమకొడింది. అయితే, సొమ్ము పోయిన షేర్‌: హోల్డర్సు మాతం మల్లీ "పెట్టుబడి పెట్టడానికి సిద్దంగాలేరు. సైరస్‌ ఫీల్ట్‌ మరో భగీరధ (పయత్నం చేసి, 6 లక్షల పౌనులు సేకరించాడు.

ఏడుసంవత్సరాల పాటు అట్లాంటిక్‌ మహాసము( దానికి కేబుల్‌ తో సేతువు నిర్మించే _పయత్నంలో _పాఫెసర్‌ థామ్సన్‌ నానా _శమాపడ్డాడు. ఓడలో నుంచి కేబుల్‌ ని జారవిడిచే పవిముట్టును బొగా అభివృద్ది చేశాడు. ఇదివరకటి కన్న బలమైన, బరువైన ఒడిదుడుకులను తట్టుకోగల కొత్తరకం కేబుల్‌ తయారు చేయగలిగేరు.

“ఎందుకొచ్చిన (శన, ఈ వ్యర్థ (పయత్నం విరమించుకుందురూ" అనే విమర్శకులకు ఆయన ఇల్లా జవాబిచ్చాడు,

“పకృతి శక్తులతో మానవుడు చేసే పోరాటంలో ఒకసారి సాధించిన విజయాన్ని వదులుకోవడం అనేది చర్మితలోఎన్నడూ జరగని పవి. తాత్కాలికమైన ఓటమి కూడా పురోగమనంలో ఒకభాగమే.”

ఇదివరలో తయారైన ఆవిరి ఓడలన్నిటికన్నా సైజులో ఐదురెట్లు పెద్దదైన “గేట్‌ ఈ్ళష్టన్‌' అవే ఓడ తయారై సిద్ధంగా ఉంది. 5300 గ్యురాల బలం కలిగిన యం(తాలు అందులో అమర్చారు. 27000 టన్నుల “డిన్‌ ప్లేన్‌ మెంటు” గలిగిన ఓడ అది. దీనితో రెండు ఓడలలో చెరిసగం కేబుల్‌ మోసుకుపోయి, నడి సము దంలో కలుసుకుని, కొసలు అతుకు పెట్టవలసిన అవసరం తప్పింది. కేబుల్‌ అంతా ఇందులో పష్ట్రేస్తుంది.

ఈ ఓడని ఉపయోగించి కేబుల్‌ సరిచే(పయత్నం మలొకటి చేయడానికి అట్లాంటిక్‌ 'శొల్మిగాఫ్‌ కం పెనీ డైరెక్టర్లని ఒప్పించగలిగాడు థామ్సన్‌.

ఈసారి కొత్తకేబుల్‌ నిర్మాణం ధామృన్‌గారి పర్యవేక్షణలో జరిగింది. ఈ పని మీద ఆయన అండన్‌ాగ్జాస్లోల మధ్య వారం నారం తిరుగుతూ ఉండేవాడు.

“పాఫెసర్‌ థామ్సన్‌ వచ్చేవరకూ లండన్‌ ఎక్స్‌ పెస్‌ బయలుదేరకూడదు సుమా!' అని ఆయన సెకటరీ రైల్వే స్టేషన్‌ మాస్టరుకి కబురు చేసేవాడు! ధామ్సన్‌ అప్పటికే సపంచ (పసిద్ధికెక్కిన శాస్త్రజ్ఞుడు కనుక స్టేషన్‌ మూస్టరు రైలు ఆఫపుచెయ్యడానికి అంగీకరించేవాడు!.

ఆ రోజుల్లో లండన్‌లో తన చెల్లెలిగారింట్లో దిగేవాడు థామ్సన్‌ *, ఒకసారి అర్హర్యాతివేళ కిటికీలోంచి దూరి ఎవరో తన ఇంటో (పవేశిస్తున్నట్లు అలికిడై లోపల దూరుతున్న దొంగ బ్యురమీద క్యరతో ఒక్క పెట్టు పెట్టడానికి సిద్ధంగా పొంచి నిలుచుంది అవిడ, అంతలో పరిచితమైన కంఠం వినిపించి ఆగింది. “తాళంచెవి మరిచిపోయాను. నీ వ్మిదపాడు చెయ్యడం ఎందుకనీ... అని సంజాయిన్నీ ఇచ్చుకున్నాడు థామ్వన్‌ ॥ |

కేబుల్‌ డిజైన్‌ బాగా అభివృద్ది చేశాడు థామృన్‌, 7 రొగితీగలు కలిపి మెలితిప్పి వడిమి కందక్షరుగా వాడి, దాని మీద గట్టాపర్పా నాలుగుపూతలు వేశారు. దానిమీద ఇత్తడిరేకు చు స్టేరు. దాని మీద మందంగా జనపనార చుషేరు. దాని మీద మెత్తటిఇనుముతో చేసిన పది తీగలతో కవచం అల్లేరు. దాని మీద మళ్లీ నారచుట్టి తారుపూశారు.

వ్యాసం 1.1 అంగుళం (28 మి.మీ) మ్రైలుకి 1 థై టన్నుల బరువు; 7 టన్నుల బలంతో లాగితే గాని తెగని గట్టిదనం ఇప్పుడు అ కేబుల్‌కి ఉన్నాయి.

420 'బల్మిగావు క్‌ || రాగి తీగల కండక్షరు | చృళన్‌ ం" ఇత్తడి బపు ల *ాతారు వూసిన టేపు న తీగల కవచం శతిలిర్‌ నాటి నబ్మైరివ్‌ కేబుల్‌ 1865 జూలై 23వ 2300 మైళ్ల (3700 కిమీ పొడుగున్న కేబుల్‌ మ పొట్టలో "సెట్టుకుని, (గేట్‌ ఈష్టన్‌ థేమ్సునదిలో బయలుదేరింది. ఈసారి మొదట్లోనే ఇబ్బందులు ఎదురయ్యాయి. కవచపు ఇనుపతీగలు కొన్ని విరిగి, గట్టావర్పాలో. దిగబడి. నడిమి రాగితీగకు తగులుకుని “షార్ట్‌ అవుతున్నల్లు తెలుసుకున్నారు. పాడైన భాగాన్ని తొలగించి, మళ్లీ జారవిడనడం (పారంభించారు. ఈసారీ ఏ ఒడుదుడుకులూ లేకుండా కేబుల్‌ జారవిడుచుకుంటూ పోయింది ఓడ. అంతలో 10 వ రోజున జారవిడచే యం(తం లోపం నల్ల కేబుల్‌

అట్లాంటేక్‌ కేబుల్‌ 222 తెగి. రెండు. వేల విలువుల లోతున సమ్ముదంలో మునిగిపోయింది. ఇలా జరుగుతుందని ఎవ్వరూ ఊహించలేదు. గొలం దింపి తెగిపోయిన కేబుల్‌ కొసను బయటికి లాగడానికి (సయత్నించారు. కేబుల్‌ గాలానికి తగులుకుని, మూడుసార్జు నీటిపైదాకా వచ్చి మళ్లీ జారిపోతూ వచ్చింది. ఆఖరికి నాలుగో సారి తొడు తెగి, గాలమే సము దంలో మునిగిపోయింది.

లా ళల. | టి, / నా ని అరలు. గలము మాయా. ” ఖ్‌ మాాహనననన త ననా వట్టల లా. అనినాకు జననాల. న (గేట్‌ శఈన్హన్‌ వీడ దానికీ నమీవంలో నవోయక ఓడలు ఎ తశ లా ఛార్‌ 1గిళా-ద్రె 1857-68 వాటి అట్లాంటేక్‌ కేబుల్‌ 2865-66 నాటో అట్లాంటిక్‌ కేబుల్‌

422 టెర్సిగావ్రు కథ

ఇక చేసేది ఏమీలేక, గుర్తుకోసం ఆ (ప్రదేశంలో నీటి మీద తేలే షాబోయి్‌ (860౪) ని వదిలిపెట్టి, (గేట్‌ ఈసస్టన్‌ ఇంగ్లండుకి తిరుగు ముఖం పట్టింది. సరిలైైన గాలం ఉంయే ఆ కేబుల్‌ కొసని బయటికి లాగగలమన్న ధీమా ఉండడం చేత బొత్తిగా ఆశలు వదులుకోలేదు.

[1 ప = సం 211

మ. పై

సి | సం ట్‌ లంకు సమా.

ప్‌ యమ -

గుర్తుకోసం “బోయ్‌ ” దింవుతున్లు ఘట్టం

ఐదన (వయళల్దుం అప్పటికే ఆగస్టు నెలొఖరు కావడం చేత అది అనువైన రుతువుకాదని, ఆ ఏటికి ఆ (పయత్నం విరమించుకున్నారు.

మళ్ళీ పూర్తిగా 2600 మైళ్ళ (4200 కి.మీ ) కొత్త కేబుల్‌ తయారు చేశారు. 30 టన్నుల బరువుకి ఆగగల 20 మైళ్ళ (32 కిమీ ) పొడుగున్న తొళ్ళూ, కొత్త గాలం అమర్చుకుని, (గేట్‌ ఈస్ట్రన్‌ 1866 జూలై 13న బయలుదేరింది. ఏ ఉప్మదవమూ లేకుండా కేబుల్‌ పరుచుకుంటూ జూలై 27న న్యూ ఛౌండ్‌ లాండ్‌లో అంగరు దింపింది.

ఆ తరువాత ఆ ఓడ మళ్ళీ వెనక్కి తిరిగి, కిందటి ఏడాది కేబుల్‌ తెగి పడిపోయిన చోటికి వెళ్ళి తేలుతున్న బోయ్‌ సహాయంతో ఆ చోటును గుర్తించి, కొత్త గాలంతో తెగిపోయిన కేబుల్‌ కొసను బయటికి లొగగలిగేరు. దాని కొనకి కొత్త కేబుల్‌ అతుకు సెట్టి మళ్ళీ కేబుల్‌ సరుచుకుంటూ ఆ ఓడ న్యూ ఫౌండ్‌ లాండ్‌ చేరుకుంది.

ఈ విధంగా అట్లాంటిక్‌ మహాసము(దంలో రెండు వేరువేరు కేబుల్‌. న పరవడం పూర్తి అయింది. తన అడ్డం గాల్వినోమీటరు ఉసయోగించి ఈ రెండు కేబుల్పూ ఏ స్థితిలో ఉన్నాయో చూసుకున్నాడు థామ్సన్‌ , కాంతి చుక్క కదులుతూ, చుక్క గీతల కెల్మిగాఫ్‌ సంకేతాలను చక్కగా చూపిస్తున్నాయని గమనించి, ఆయన సంతృప్తిగా ఊపిరి తీసుకున్నాడు.

(టాన్‌, గై అట్లాంటిక్‌ కేబుల్‌ పరవడంలో తన పాత బహు స్వల్పమని ఎంతగా చెబుతూ వచ్చినా, ఇంగ్లండు మాతం మరోలా భావించింది.

“రెండు ఇఖండాలనూ అట్లాంటిక్‌ శేబుల్‌తో కలపడంలో (ప్రముఖ పాత వహిస్తూ ఆయన చేసిన సేవకి 1866 నవంబరులో విలియంధామ్పన్‌కి విక్టోరియా రాణి “నైట్‌హుడ్‌ (పదావం చేసింది.

13 సంవత్సరాలపాటు అసాధారణ ,శమపడి, డబ్బు "సేకరించి, ఇంజనీర్లను ఉత్పాహపరచి, (టాన్స్‌ అట్లూంటిక్‌ కేబుల్‌ సరవడంలో (_పధాన ప్యాత వహించిన సైరస్‌ ఫీల్డ్‌ క్రి రెందు దేశాలూ కృతజ్ఞత తెలుపుకున్నాయి. లాల్డ్‌ కెల్పిన్‌ సర్‌ విలియం థామ్సన్‌ పేరు వైజ్ఞానిక లోకంలోనే కాక, మొరటు నావికులలో కూడా (పఖ్యాతమైపోయింది.. దీనికి కారణం ఆయన కనిపెట్టీన అనేకానేక సనిముట్లు సమ్ముదయానంలో తరచు వాడుకలోకి రావడమే.

ఎిటు చూసినా దారి కానరాని అపార జలరాశి మీద (పయాణం చేసే ఓడలోని నావికులకు దారి చూపడానికి ఆయస్కాంతపు ముల్డు (6౦౧౧౭౩8) వాడకం అనేక శతాబ్దాలుగా వస్తోంది. కానీ ఓడ వూగిసలాడినప్పుడల్లా దిక్సూచి కదరిపోతూ ఉంటుంది. ఓడ మీద ఉన్న ఇనుస వస్తువులవల్ల అయస్కాంతం ఆకర్షింపబడి, దిక్కులను తప్పుగా చూపిస్తుంది. ఈ లోపాలనన్నిటివీ సరిదిద్ది ధామ్సన్‌ నిర్మించిన కొత్త దిక్సూచి సంచలనం లేవదీసింది.

ఓడ నడుస్తూ ఉండగానే సమ్ముదపు లోతు నిర్ణయించే పనిముట్టు కనిసెస్త్రేడు ధామ్సన్‌,

124. పెల్యిగావ్రు కథ . న స లార్డ్‌ కెల్విన్‌

సము దపు ఆటుపోటులు (పపంచంలో ఎక్కడైనా సరే, ఎప్పుడైనా సరే ఏ

స్టితలో ఉంటాయో ఆటోమెటిక్‌గా లెక్కవేసి చెప్పగల యంతాన్ని కనిసెక్టేడు థామ్సన్‌. ముందుముందు కనిసెట్టుబోయే “ఎల్మక్ట్రానిక్‌ (బెయిన్‌”కి ఈ యం్శతం “కాలి దివిటీ వంటిది అని చెప్పవచ్చు.

ఇవి అన్నీ సామాన్యులకు అర్హమయే పరిశోధనలు. ఇంక వైజ్ఞానిక లోకంలో సంచలనం లేవదీసిన ఆయవ పరిశోధనలు చాలా ఉన్నాయి. ముఖ్యంగా ఉష్పశక్తి మీదా, ఎల్మక్షిసిటీ మీదా ఆయన చేసిన మౌలిక పరిశోధనలు ఆయన సేరును చిరస్హాయిగా నిలబెట్టాయి.

1892 సంవత్సరాది నాడు ఆయనకి 'సీర్‌* పదవినిచ్చి గౌరవించారు. అంహఘ 'హ్‌న్‌ ఆఫ్‌ లాక్ట్స్‌లో నభ్యత్వమన్నమాట. ఆ సందర్భంలో సేర్చు మార్చుకోవడం ఒక ఆచారం, ఏం సేరు పెట్టుకుం కే బాగుంటుందని కుటుంబ సభ్యులంతా కలిసి ఆలోచించారు. “లార్డ్‌ కంపాన్‌ అని కొందరూ, “లార్డ్‌ కేబుల్‌” అని కొందరూ సూచించారు. ఆఖరికి ఆయన భార్య సూచిలచిన “లార్డ్‌ కెల్విన్‌” అనే. పేరునే స్థిరపరిచారు. నుధ్య మధ్య హంసలూ బాతులూ విహరించే సరమ్సులతో, గ్ఞాస్లో యూనివర్సిటీ పక్కగా (పవహిస్తున్న నముందరమైన చిన్న వది "సేరు “కెల్విన్‌ '*' ఈ విధంగా కెల్విన్‌ అనే పేరు ఆయన మూలంగా జగద్విఖ్యాతమైంది.

అల్లా2టీక్‌. కేబుల్‌ 126 స్‌ లంట. ల కప టు క ట్‌ ల గ పదం మం క న ప ము. ఇఉ'శణ 2 క మ ఉం ర్‌! నెక భన ఇగో వి ర్‌ న డే లన టిం యక 2/ )కై లి వ్‌ క్ర రం న నం స్‌ నత్త వ మంటు లి ల టన ౧ ౧ న్స డై ఉను శ నంటు న కరన అకా త సశ... సు! “6 కన సహన ్మ్యా క్‌ న శ తి శీ ర్ట తలలు సం టచ్‌ స నె నస గద్య మా 2 నే జ్‌ = నా లా ళ్‌ స శ పాయా చ వ స్ట చం (2 యను సు (- శ గ్‌ టో మల? ట్ట ర్‌ క్‌ రై" తమనే 6 ర న్‌ / ప్‌ సకస! నస న్డ్‌ శో గ్రే ర్‌ సి చు, ళు డ్డ వ్ర స్న్తక్ష (7 జనని జ్ర య్‌! స్టట్టీ భ్‌ సో భి=ఎక2 లి కత సియాన్‌ కర శె రు రో మా రక్షక 9 యా శ లో 2ర్‌ త్ర గ న) సమా శర్త రై వై వ్వా జా (న ర రజి 325 క ల్లి ర్‌ నట వ్ల లా టల ౯ ఈ "౯ నూ రే (తా ి డి ప నెక నశ కై నార్‌ 1 “22వ టై 2 98 న ఇ) ళా క గ ఇల నే నో ని వ లల్ల సనం. యో కక న గ్‌ ష్‌ 00 భు ప ఇసి వప య స సరసం రో షూ య ర “5 మా? "స ॥ మ, హసైసమ్ను కన ళ్గ గ సంతం. ం 4 2 ర్తి న టన ని (ల ణి ద్పె నై య యల సాక స “నే గి రంత 5 ఈతి గ్డ్‌ ల్లి కో మ త్ర ఫఘారంలీ 2 క ల $] మడ టా. షు, కే “జ శ్ర న్‌ 1 రట సఖ? సళ్యోనే డోస్‌ న్‌ న న లం జె నా జీ నా నై క్షే 1, వ న్‌ ర్స టం గో ?-6చీ క్‌ తు లి ళో మ న్‌ న ద టే న్‌ క్‌ న్నే గ్గ న 2 సే ర కై 4 లై లో క నటీ. చ ఇట్‌ ॥ న ఎ ౨ శక్‌ పీ జ్‌ స్త ప క్ర ణి క్‌ స +. న్న 5/4 యై తజుర"దా శ్రి ర నే 5 గం డన్‌ న ర సక్‌! ఖై కలై కం ౧ క స! వంక ళ్‌ సలం భ్‌ స ౬ వ ఖం ము స్‌ స్‌ ఫలంరెటషక (క్‌ స కలు న యగు ళా క్ట ము స. ప డ్హె స! తీ ణ్‌ టీ క్‌ ల న టో

౧26. పెల్యిగావు కధ రండ క టం ఎం భి కి బోగ్లే గతా యయా టాల్‌ మా హ/ాం?డా (లీకు సాపొత్వంలో జలదేవత అయిన “నెఫ్టూన్‌” అట్లాంటిక్‌ కేబుల్‌్మీద ఉతికిన బట్టలు ఆరేస్తున్సుట్లు [858 లో “నంబ్‌” (౧౮౧౦౧) అనే వ్యతిక (నచురించిన కాద్డూను. ఉమ్మా గతను కొలవడానికి ఆయన సృష్టించిన కొత్త స్కేలు '*కెల్విన్‌' అనే పేరుతో వైజ్ఞానిక రంగంలో (_పపంచమంతటా ఉపయోగించబడుతోంది.

13 ఇండియాలో విద్యుత్‌ కెల్మిగాఫ్‌

19న శతాబ్దపు (పధమార్థ భాగంలో - మెల గాఫ్‌ కనిెట్టుక పూర్వం-అప్పత్గో (చిటిష్‌ ఇండియాకి రాజధాని అయిన కలకత్తాను కలుపుతున్న టంకులోడ్డ మీదగల ముఖ్యమైన పట్టణాలకు తప్ప, తపాలా సదుపాయాలు కూడా ఉండేవి కావు. సర్కారీ ఉత్తరాలూ, పార్సెళ్ళూ తప్ప, (పజల కోసం ఉత్తరాలు బట్వాడా చేసేవారు కాదు, ఏదో కొద్దిమంది గొప్ప వ్యక్తులము మొతం మినహాయింపుగా ఈ సౌకర్యం కలిగించేవారు. దేశంలో. ఏ ర్యాష్ట్రానికార్యాష్టాంలో వేరువేరుగా పోస్టల్‌ ధరలు, పద్దతులూ ఉండేవి. పోస్తేజి స్టాంపులు అనేని లేకపోవడం చేత ఇంత దూరానికి ఇంత అని రొక్కం పుచ్చుకునేవారు.

కలకత్తా నుంచి ఒక వైపున చూనార్‌ వరకూ, మలొక వైపున సాగర్‌ వరకూ "సెమఫోర్‌ ెలిగాఫు లైనులుండేవి. అవృట్లో పెల్ళిగాఫ్‌ అంక సెమఫోర్‌- పెల్మిగాఫ్‌ అనే అర్ధం. 18 అడుగుల (5 కగ్తమ్సి) చదరమూ, 30 అడుగుల (9మీ ఎత్తూ కలిగిన -ఇరదవైయ్యేసి మైళ్ల (32కి.మీ) ఎడంలో కట్టిన బురుజుల' మీద మనుషులు కూర్చుని 'పెలిస్కోపుతో చూప్తా “సెమఫోర్‌ సంకేతాల సమాచారాలను అందుకోవనడమూ, పంపడమూ చేసూ ఉండేవారు. కేవలం సర్కారీ వార్తబకోసమే 1813లో ఏర్పాటు చేయబడ్డ ఈ సెమఫోర్‌ పద్దతి ఎల్మక్షిక్‌ మెలి గాఫ్‌ (పవేశపెస్టేవరకూ నడిచింది. గ

మోర్స్‌ కనిపెట్టిన ఎల్మక్రిక్‌ మెల్మిగాఫ్‌ యూరప్‌ అమెరికా ఖండాలను ఉక్కిరిబిక్కిరి చేసేస్తోంది అప్పటికే, రైల్వేలో రైళ్ళు వస్తున్న సమాచారం ముందుగానే అందించవలసిన అనవసరం ఎంతైనా ఉంది. వేగంగా. వార్తలు పంపించగలగడం మీద యుద్దంలో విజయం ఆధారపడి ఉంది. ఇక్కడ ఎల్మక్షి్‌ 'టెల్మిగాఫ్‌. మిగిరిన అన్ని పద్దతులనూ తోసిరాజన గలిగింది. ఆధునిక వార్తా ప్యతికలన్నీ 'ఘెల్మిగాఫ్‌ కన్నబిడ్డలే. దేశ విప్పతంగా వస్తువుల ధరవరలు గంటగంటకీ

128 చెల్కిగావ్రు కధ ఎల్లా మారుతున్నదీ తెలుసుకోవడం పెద్దపెద్ద వ్యాపార సంస్థలన్నిటికీ అత్యవసరం. దీవిని "మెలి గాఫ్‌ అమోఘంగా తీర్చగలిగింది.

ఇరుగు పొరుగులు అనే మాటకి "బల్మిగాఫ్‌ వచ్చాక అర్థమే మారిపోయింది. భూగోళం కుచించుకుని అరచేతిలో ఇమిడే మైజుకి మారిపోయిం దనిపించేటట్టు (పపంచంలో ఎక్కడి నుంచి ఎక్కడికైనా సరే ,వార్తలు అందడానికి ఒక్క "సెకనుకూడా పట్టదు. .మహాసము[దాలూ, ఎడారులూ, మహోన్నత పర్వత సంక్ష్తులూ కుస్పిగంతులకన్న అర్జ్యాన్నమై పోయాయి.

విస్తారమైన ఇండియాని హమేషా తమ గుప్పిట్లో సెట్టుకోగలగాలం కే (పయాణ సాధవాలూ, వార్తా (ప్రసార సాధనాలూ బలపరుచుకోవాలని ఇంగ్లీషు వాళ్ళు _గహించారు. అతి వేగంగా సరుకులనూ 'సైనికులనూ రవాణా చెయ్యడానికి చలు మౌర్షాలనూ, అతివేగ వార్తా (ప్రసారానికి ఎల్యక్షిక్‌ అెల్మిగాఫ్‌ను నిర్మించదలిచారు. డాక్టర్‌ ఓషాఘ్బైనీ వరిళోధనలు వార్తా (పసార సాధనాలు బహ్యపాథమిక దశలో ఉన్న మన దేశంలో 19వ శతాబ్ది మధ్యలో ఎల్మక్షిక్‌ 'శొల్మిగాపును పవేశపెట్టుడానికి నడుము కట్టినవాడు డాక్టర్‌ విలియం బొషాఘ్నసీ బూక్‌ అనే (బిటిష్‌ ఇంజనీరు. ఈ పనిలో ఆయనకి కుడిభుజంలాగ పనిచేసిన భారతీయుడు షిబ్‌ చందర్‌ నందీ.

భూగోళానికి సరిగ్గా అవతలివైపున ఆధునికమైన అమెరికాలోనూ, ఇటువైపున వెనుకబడ్డ ఇండియాలోనూ (పయోగార్హం 'బెల్మిగాఫ్‌ లైములు వీక సమయంలో (1839లో) విర్మించబడడం చాలా చ్యితమైన సంగతి. టెలి గాపుకి ఆద్యుడైన _మోర్చ్‌ అమెరికాలోనూ, ఓవాసఘ్నెసీ మనదేశంలోనూ ఈ పనికి పూనుకున్నారు. 1839లో వాషింగ్టన్‌ డి.సి.నుంచి బాల్టిమోర్‌ వరకూ శ0మైళ్ళ (64కిమీ, దూరం "బల్ళిగాఫ్‌లైను మోర్‌ క్ష నిర్మిస్తే అదే సంవత్సరంలో కలకత్తా నుండి డైమండ్‌ హార్చర్‌ దిశలో 21 మైళ్ళ (34కి.మీ) 'మెల్మిగాఫ్‌ లైను ఓషాస్నెసీ నిర్మించాడు; పైగా దారిలో 7000గజాల (6400 మీ వెడల్పుగల నదిని దొటించవలని వచ్చింది. సాంకేతికంగా బొగా ముందున్న పశ్చిమ దేశాలతో మన దేశం పోటీకి దిగిన కథ ఆ విధంగా మొదలైంది.

కలకత్తా మెడికల్‌ కాలేజీలో అసిస్టెంటు సర్జన్‌ గానూ, కెమిస్ట్రీ. "ఫెసరు గొమూ పనిచేస్తున్న ఓవాఘ్నెసీ స్వయంగా 'మెల్కిగఫీలో చిన్నచిన్న పరిశోధనలు మొదలు పెట్టాడు. ఒకనాడు ఆయన సనిచేస్తున్న కెల్మిగాపు తీగలజంటలో ఒకటి

ఇండియాలో విద్యుత్‌ పెల్మిగాల్‌ 229 డా. మా... 1. ₹తితతిలో ఇండియాలో లొలి లెల్కిగావు నిర్మించిన (బిటిష్‌

శ్యాస్తజ్ఞాడు నర్‌ విలియం విషాఘ్బెనీ బూక్‌ నడిమికి తెగి ఆ రెండుకొసలూ కిందనున్న చెరువు నీటిలో పడివేలాడుతున్నాయి. ఒక తీగ తెగిపోవడం వల్ల “సర్క్యూట్‌” తెగిపోయింది. కనుక 'కెల్మిగావు సంకేతాలు (పసారం కావు అనుకున్న ఓమాఘ్నెస్తీ మిగిలిన ఆ ఒక్క తీగగుండానే విద్యుత్‌ సంకేతాలు నిరాఘాటంగా (పసారం అవుతుండడం చూచి దిగ్బాంతి ఏెందేడు. దీనిని గురించి ఆయన తన నోటు పుస్తకంలో _వాసుకున్న విషయం వైజ్ఞానికంగా చాలా ముఖ్యమైనది. 'మంచి విద్యుద్వాహకమైన తడి నేల రెండన తీగలా పనిచేసి, సర్కూ్యూటు పూర్తి చేసింది. ఈ నిషయాన్నే అమెరికాలోని సుపసిద్ద పరిశోధకుడు జోసఫ్‌ హె నీ, జర్మనీలో ప్పైన్‌ హైల్స్‌ స్వయంగా (గహించి, అదే. దిశలో జరుపుతున్న నా పరిశోధనలను ఆసక్తితో గమనించారీ అని కూడా

(వాసనుకున్నాడు.

సరస్సుగానీ నదిగానీ ఉన్నప్పుడు మామే ఏకతీగతో విద్యుత్సంకేత (పసారం చేయవచ్చునని ఓవఘ్నసీ చేసిన న్యూతంలో చిన్నలోవం చంది. భూమిలో తగినంత లోతుకి వెడితే తడి ఎలాగూ ఉంది కనుక భూమిని ఎప్పుడైనా సరే ఎక్కడైనా సరే. రెండన తీగగా ఉపయోగించవచ్చునని ఆయన

[30 టెల్కిగావు కళ

(గహించలేకపోయాడు. ఈ సంగతి మొదట కనిపెట్టిన శాస్తజ్ఞుడు స్పైన్‌ హైల్ఫ్‌. ఓవ్గా ఘ్నెసీ సత్యానికి చాలా దగ్గరలోకి రాగలగడం గమనార్హం,

ఇండియాలో తొలి కెల్యి గాఫ్‌ లైను

లండన్‌లో కూర్చున్న ఈస్టీండియా కంపెనీ బోర్డ్‌ ఆఫ్‌ డైరెక్టర్స్‌ 1850లో కలకత్తా మంచి డైమండ్‌ హార్చరు వరకూ-30మైళ్ళ (48కి.మి) దూరం టెలి గాఫ్‌ లైను వేయడానికి పర్మిషన్‌ ఇచ్చింది. ఇందులో చాలా భాగం అంతకు ముందే, సర్కారీ పాయం లేకుండానే, ఓషాఘ్నెసీ పూర్తి చేశాడనీ, మోర్చ్‌, హెవీ, వీట్‌ స్టన్‌ వంటి పపంచ (పసిద్దులైన శ్యాస్తజ్ఞుల సరసన ఇతడి సేరుకూడా చేర్చి గౌరవిస్తున్నారనీ వారికి తెలిసి ఈపని అతడికే అప్పగించారు. 1850 నవంబరులో మొదలు సెట్లిన తాలి ఇండియన్‌ శెలిగాఫ్‌ లైను వార్తా (పసారావికి 1851లో (పారంభోత్పవం జరిగింది.

విలియం ఓషాఘ్నెసీ (బూక్‌ 1809లో ఇంగ్లండులో ఠిమరిక్‌ అనే చోట పుస్తేడు. ఎడింబరో. యూనివర్సిటీలో మెడిసిన్‌లో డ్మిగీ తీసుకుని, ఈస్టిండియా కంపెనీ సర్వీసులో చేరాడు. కలకత్తా మెడికల్‌ కాలేజీలో నాలుగేళ్ళు కెమిస్ట్రీ (పాఫెపరుగానూ, కలకత్తా '“మించ్‌"కి డైరెక్టరు గానూ కూడా పని చేశాడు. ఇండియాలో ఎల్మక్షిక్‌ "సెల్కిగాఫు (పవేశ పెట్టడం విషయమై ఒక రిపోర్టు తయారు చేయవలసిందని “మిలిటిరీ బోర్డు” 1849లో ఓషా'ఘ్నెసీని కోరింది. తన సరిశోధనలమ గురించి “జర్నల్‌ ఆఫ్‌ ఏషియాటిక్‌ సొసైటీ ఆఫ్‌ బెంగాల్‌లో తరుచు (వాస్తూ ఉండిన ఓషా "'ఘ్నెసీ ఆ రిపోర్టును ఒక్క నెలలో పూర్తి చేసి 1849 డిసెంబరులో సమర్పించాడు.

ఇష్టంలేని కోట్లుకొడ్డీ భారతీయుల్ని కొద్దిమంది (బిటిష్‌ వాళ్ళు పాలించవలసిన సందర్భం కనుక వివిధ రంగాలలో (ప్రవేశం ఉన్న ఇంగ్లీషు వాళ్ళ అవసరం “కంపెనీకి ఉండేది. 1848 జనవరిలో గవర్నర్‌ జనరల్‌గా ఇండియాకి వచ్చివ 36 ఏళ్ళ మార్కిన్‌ డల్హౌసీ ఎల్మక్షిక్‌ మెలి గాఫును నిర్మించడంలో ఓమాఘ్నెసీని (పాత్సహించాడు.

'బెలిగాఫు తీగలు నేలపై ఉంళకే మంచిదా, లేక నేల లోపల ఉంళే మంచిదా అని యూరపులోమా అమెరికాలోనూ శ్యాస్తజ్ఞులు ఇంకా కుస్తీపడుతు్న సమయంలోనే ఇండియాలో ఓషాస్నెసీ నాయకత్వంలో కలకత్తా నుంచ చిన్సురా వరకూ సగం దూరం నేలపైనా, సగం దూరం నేలలోపల టెల్మి గావు తీగలు సరవడం పూర్తి అయింది. కలకత్తా నుంచి డైమండ్‌ హార్చరు వరకూ, కుుకహటా

ఇండియాలో విద్వుల్‌ టెల్యిగాన్‌. 232 నుంచి కెడ్గెరీ వరకూ బిష్టపూర్‌ నుంచి మాయాపవూర్‌ వరకూ అతివేగంగా "బెలిగాపు లైనులు పడ్డాయి. 1851అక్టోబరు 23-24తేదీల నాటి భయంకరమై తుఫానుకి కూడా ఈ మెలి. గావు లైనులు తట్టుకుని పనిచేశాయవి ఓషా 'ఘ్నెసీ కృషిని *బోంబే టైన్స్‌ అండ్‌ జర్నల్‌ ఆఫ్‌ కామర్స్‌" మెచ్చుకుంది.

ఈ తొలి విజయాన్ని (పశంసిస్తూ కలకత్తా నుంచి ఆగగాకీ, బొంబాయిక్సీ "పెషొవరుకీ, మ్యదాసుకీ సెల్మిగావు లైములు వేయవలసి అవసరాన్ని షాకోర్ట్స్‌ ఆఫ్‌ డైరక్టర్సుసికి వివరించడం కోసం ఓషాఘ్నెనీని ఇంగ్షండు పంపించాడు డల్లౌసీ. తిరిగి వచ్చాక 1851లో ఇండియన్‌ ఎల్మక్షిక్‌ చెల్మిగాపుకి సూపరిం ఘెండెంటుగొనూ, 1857లో డైరక్టర్‌ జ రల్‌ గానూ అతడిని నియమించాడు.

ఓషాౌఘ్నెసీ సెల్మి గఫీమీదనే కాకుండా అనేక ఇతర వైజ్ఞానిక విషయాలమీద కూడా పరిశోధన చేసి జర్నల్‌ ఆఫ్‌ దీ రాయల్‌ ఏషియాటిక్‌ సాసైటీ ఆఫ్‌ బెంగాల్‌లో తరుచు వ్యాసాలు (వాస్తూ ఉండేవాడు. ఉదొహరణకి : ఆర్సెనిక్‌ విషలక్షణాలము. గుర్తించడం, ధనుర్వాత చికిత్సకి ఇండియన్‌ హెంవ్‌, గాల్వానిక్‌ బేటరీతో నీటి లోపల తుపాకిమందు పేల్చడం, గన్‌ కాటన్‌ "పేలుళ్ళు వంటివి ఆయన పరిశోధనా పటిమ విభిన్నరంగాలలో విస్తరించింది అనడానికి చక్కని నిదర్శనాలు.

వైజ్ఞానికరంగంలో 'బెల్మిగాఫుకి సంబంధించిన. ఇతడి పరిశోధనలు అంతర్జాతీయ. స్టాయిలో ఏమంత చెప్పుకోదగ్గవి కాకపోయనా ఇండియాలో 'బెల్మిగఫీకి సితామహృడని ఇతణ్లి చెప్పుకోవాలి. (పయోగశాలల్లో పరిశోధనకన్న కార్యాచరణరంగంలో ఎదురైన అడ్డంకులను అధిగమించడానికి ఆయన నిత్యమూ పరిశోధన చేస్తూనే ఉండేవాడు. 1856 లో *వైచ్‌హుడ్‌' ఆయనకి లభించింది. 1859 లో ఫెలో ఆఫ్‌ ది రాయల్‌ సాొపైటి సిగా ఎన్నిక అయౌడు.

1851లో నిర్మించిన తొలి మెలి గావులైను పొడవు ఏనుంత గొప్పగొ కనిపించకపోవచ్చు. కాని దానిని నిర్మించడంలో ఎదురైన ఇబ్బందులు మాతం అసాధారణమైనవీ, ఇండియాకి మాతమే (పత్యేకమైనవీనూ, వీటికి సమాధానాలు ఏ వైజ్ఞానిక (_గంథంలోనూ దొరకవు. స్వయంగా పరిశోధించి విరుగుళ్ళు వెతుక్కోవలసిందే.

ఇండియాలో షామెరువు తుఫానులు (104౧౮6! 5101౧005) వాటి వల్ల "బెల్మిగాఫుట్లో కలిగే సంక్షోభాలూ ఎక్కువ. (ఈ బెడద యూరప్‌లో చాలా తక్కువు ఇక్కడ గాలి విసురు కూడా ఎక్కువ. కనుక స్తంభాలు కూలిపోకుండా జాగత్త పడాలి, అప్పట్లో ఇనుము ఎక్కువగా దొరికేది కాదు. నిపుణులైన పనివాళ్ళు బొత్తిగా అరుదు. మంచి పనిముట్టు దొరికేవి కాదు. నేలలో పాతిన కొయ్య స్తంభాలు

+32. పెల్యిగావు కథ తినేసే చెదలు పుట్టులు పుట్టలు. వీటికి తోడు పందికొక్కులు, ముళ్ల పందులూ స్తంభాలకింద కన్నాలు తవ్వి వాటిని కూలదో సేవి. దుర్గమారణ్యాల గుండా, పరవళ్ళు తొక్కుతూ (సవహించే నదుల మీదుగా మెలి గాఫులైనులు వేయనలసి వచ్చేది. ఈ స్వంభాలకు వేసి నడ్డిరాసుకునే అడవిదున్నలు, రిపేరు పని కొనసాగకుండా భయసేళ్ట్రే సెద్దపులులు, ఈ తీగల వ్యవహారం ఏమిటో అంతు తేల్చుకోవాలనే కౌత్పుక్యం అధికంగా గల కోతులు, ప్రంభాలమీద గూళ్ళుక్షట్తే గద్దలూ కాకులూ, తీగల మీద అడ్డంగా తోక పడేసుకుని కూర్చుని, విద్యుత్‌ సంకేతాలను నీరసపరచే కొండముచ్చులు, స్తంభాలు పీకి గుడిసె చేసుకోడానికీ, వంట పొయ్యి కిందికీ యధేచ్చగా వాడుకునే శబరులూ ఇండియాకి మాతమే (పత్యేకం. వీటికన్నిటికీ విరుగుళ్లు కనిపెడుతూ పని సకాలంలో నిర్విఘ్నంగా

పూర్తిచేయడంలో ఓవాఘ్నెసీకి చేదోడు వాదోడుగా నిలిచి, అకుంఠిత దీక్షతో పనిచేసిన షీబుచందర్‌నందీని గౌరవిస్తూ ఆయన మరణానంతరం (1903లళోకలకత్తాలోని ఒక వీధికి *సిబు నందీలేన్‌' అని పేరు పెళ్టేరు. 'టెల్కిగావు స్లాంవులు

మనదేశంలో 1855 ఫ్మిబనరిలో మొట్టమొదటిసారి మెల్మిగాం పంపించే సౌకర్యాన్ని పజలకి కలిగించారు. 16మాటలకి (లేక అంతకన్న తక్కువ మాటలకిగాని) త౦00 'మైళ్లదూరానికి "జెల్మిగాం పంపడానికీ ఒకరూపాొయి తీసుకునేవారు. దాని కోసం పత్యేకంగా విక్టోరియా రాత బొమ్మతో స్టాంపులు ము దించారు. క +204“సైజుగల ఉఅణాలు, రూపాయి, 4ఉరూపాయలు ఖరీదుగల -ఫెరూరేషన్స్‌ లేని-ఆనాటి ఎల|క్షిక్‌ 'ెల్మిగాఫ్‌ స్టాంపులను ఫైలేటులిస్టులు చాలా విలువైననిగా భావిస్తారు.

తరవాత ఒకే స్టాంపు మీద రాజీ బొమ్మలు రెండు కలిగిన, 4 అణాలనుంచి

ర౦0రూపాయల వరకూ విలువలు కలిగిన , "16160400 06౧౭గ౧౧౦౧1 0౪98/0౧౧069౧1 0 1౧6412” అవే అక్షరాలు గల స్టాంపులు ముదించారు. 'సెల్మిగాం ఫారవ్‌ంలో వార్తానిభాగం మీద పగమూ, రసీదు మీద సగమూ ఉండేలాగ స్టాంపులను అతికించేవారు. ఒకే స్టాంపు మీద రెండు రాతీబొమ్మలు దేనికో ఆనాటి డైరక్టర్‌ జనరల్‌ కల్నల్‌ రాబిన్‌సన్‌ ఇల్లా వివరించాడు. “మధ్యలో ఒకే ఒక రాటీబొమ్మ ఉంటే రసీదు చింపి ఇచ్చివప్పుడు రాజీ బొమ్మను సగానికి చింపడం వేటిన్‌ ఇండియన్స్‌ దృష్టిలో రాచరికాన్ని అగౌరవపరచినట్లు అవుతుంది కనుక,

ఇండియొలో విద్యుత్‌ మెల్యిగాఫ్‌. 133 రెండు తలకాయల స్టాంపులు మ్యుదించవలసి వచ్చింది. రసీదు చింపి ఇచ్చినప్పుడు రసీదుమీద ఒకతల, వార్తావిభాగం మీద ఒకతలా పూర్తిగా ఉంటాయి.

1909లో (పత్యేకమైన మెల్మిగాఫ్‌ స్ట్రాంవులకు న్యస్తి చెప్పి, మామూలు తపాలా బిళ్లలనే ఉపయోగించడం మొదలుసెళ్టేరు. ఒకే ఫారన్‌ మీద వార్తా విభాగమూ, రసీదు భాగమూ అని అచ్చువేస్తి రసీదు భాగాన్ని. చింపి ఇచ్చే పద్దతి మానేస్తి రెండిటినీ వేరు చేశారు. పెద్ద స్టాంపును అతికించి పగానికి చించే పద్దతి కూడా పోయింది. ఒక్కవార్తా భాగం మీదనే గుం్మడని స్టాంపు అతికించడం మొదలు 'సెట్లేరు.

యా]

ఈవిధంగా 'మెల్మిగాఫ్‌ స్టాంపుల కథ కంచికి వెల్లింది. ఎంబిన్‌ ఆఫ్‌ పవల్‌ (బిటిష్‌ వాళ్లకి (పతివిషయాన్నీ మిలిటరీ దృష్టితో చూడడం ఉగ్గుతో పెట్టేన విద్య. ఇందులో నిష్ణాతుడైన డల్దాసీ 'పెలిగాఫ్‌ను “౬0౧౮1౧6 01 ౧౦౪౮గ/ అధికార యం(తం లేక శక్తియంగతం అన్నాడు. మెల్మిగావు వల్ల రాచరికానికి కలిగే రాజకీయ సైనిక లాభాలను గురించి కంపెనీకి వచ్చ చెబుతూ రెండు ఉదాహరణలిచ్చాడు.

మొదటి ఉదాహరణ : “రాణీగారి 10వ హుస్పార్‌ బెటాలియన్‌ పూవా నుంచి పహుటాహుటిగా అల్లర్లను అణచడానికి (ీమియాకి పంసించ వలసిందని కలకత్తాలో ఉన్న నాకు జెంబాయి నుంచి సెల్మిగాం ఉదయం $గంటలకి అందింది. దానికి అనుగుణంగా వెంటనే "బెల్ళిగాం ద్వారా ఆర్జరు పంపించాము. వా "'పెల్మిగాముకి జవాబుగా సైన్యాన్ని సంసించామని అదేరోజు సాయంకాలానికి నాకు బొంబాయి నుంచి వార్త అందింది! ఒక్క ఏడాది (కితం ఇదే విధంగా సైన్యాన్ని యుద్ధరంగానికి పంసించవలసి ఉంటే 30రోజులకు తక్కువ పస్టేదికాదు. అదే పని ఇప్పుడు కేవలం 12గంటలలో జరిగిపోయింది. ఇందువల్ల పరాజయం స్టానంలో రాజీగారికి ఆఖండవిజయం సిద్ధించింది.”

రెండవ ఉదాహరణ : “మీరట్‌ నుంచి 14వ (డాగన్‌ బెటాలియన్‌ (కీమియాకి పంపసవలసి ఉంది. దాని బదులు కాలం వృధా చెయ్యకుండా బెంగుళూరు నుంచి 12వ లాన్సర్బ్‌ బెటాలియన్‌ సంపవలసిందని మెలిగాపు ద్వారా ఆర్జరు పంపించాము. వెంటనే సైన్యం బెంగుళూరు నుంచి మంగుళూరు పోర్టుకి చేరుకుని, అదే రోజున ఓడ ఎక్కింది"

]తితీ "టెల్మిగావు క్‌ “ఊహకు అందని వేగంతో రాణీగారి సైనికొవసరాలకు ఆదుకోగలిగామం కే దానికి ఎల్మక్షిక్‌ 'పెల్మిగాఫ్‌ కొరణం అనడానికి సందేహంలేదు అన్నాడు డలౌసీ. వా నీపాయి తిరుగబాటులో బెల గాఫ్‌ 1856వ సంవత్సరాంతానిక 6800కి.మీ. పాడవువ,, 46 రిసీవింగ్‌ స్తేషన్లతో ఎల్మక్షిక్‌ పెలిగాపు నడుస్తోంది. సిపాయి. తిరుగుబాటుకి సంబంధించిన మొట్టమొదటి 'టెల్మిగాం ఈ విధంగా ఉంది. అంబాలానుంచి 11ము1857 అన్ని స్టేషన్లకూ ఈ కింది వార్హ ఇప్పుడిప్పుడే ఢిల్లీనుంచి వచ్చింది. మేమంతా ఆఫీసు వదిలేసి పోవాలి. మీరట్‌ సిపాయిలు బంగాళాలన్నీ తగుల బెడుతున్నారు. వాళ్ళు పొద్దున్నే వచ్చారు. మిస్టర్‌ సిటాడ్‌ చనిపోయాడని తోస్తుంది. సొద్దుకే బయటికి వెళ్లినవాడు తిరిగిరాలేదు. తొమ్మండుగురు యూరోసియనులను చం సేశారని విన్నాము. సెలవు. రావల్పిండి ఎల్‌ .ఎన్‌. (ఫేజక్‌ గిల 11౧7 76166 [౧4గి! నిపాయి తిరుగుబాటు నమయంలో 18657 మే 22వ తేదీన ఎల్‌.ఎన్స్‌ ( శేజల్‌ నంవీన మెల్మిగాము. నకలుకీ తెలుగు అనువాదం.

ఇండియాలో నిద్యుజ్‌ మెల్యిగాన్‌. 2365 న. 1151 11158౧౧ ౯౫౧ శ1 [30వ టీవి న వం క డం ఓ నే న గ రం లం డక తయో ల వ్‌] శం, 101 క ఎడ శం సల కట ల జ అణ | 1ఇదాంళటడ స్నా పా! న న ళ్‌ జ్‌ (లే 9 (| ఈ ॥ గ 49 టే కం టం ల తా ల క శం. మ. + చెలంంగింంగం0 006 సడం0)/ లంకని నిపాయి తిరుగుబాటు నమయంలో 857 మే 2 న తేదీన ఎల్‌.ఎన్‌. ( ఫేజల్‌ వంచిన మెల్మిగాముకీ నకలు

ద్‌ బిన్దియోగ్రఖ [106 ఓ. ౧450౪, గిటడజిగా 0౨౦6౧0 206 [2062000, కడగం01 లిం, 6 059 1923. మగం లంజ, ౧0౫౫౯౮౭౧46000 : వ్రాంం 0 5260020600, 3122641096 ౯650, ఓ0%640%, 172, రంటాంం వొంజగాం కొం00 ౧౧ వంం006 740008 06 ౮౧౦౦౦ కటు, క్షగం, 1957. 0200 6. పటల 700 ౧000౧5 ౦౯ 042౧ ౦౧౮ ₹ల4ల14 & సంం10%2, కఓీం0640%0, 1958. క200 కీజంలం, ఈహంంగ/ 00 07600400, 2కెక్స్‌ 224 వ[0లుట 0156 ప0%400, 1964. కెశం[06 ౧10%, క6ంటం2/6 07 కలాం0ం, లగ10-ఉరడం ఆ 0ంగం 1955. తీ1[ంయే స4ం[830, 22/28 4 80” 02౧ 00 ౫70 56000060 002గ63 కింగ02లల 5085 164 సంగ, 1951. కైం0 ఓ85600 సీలు ॥|0 వరితో ఉం గండ కమ0600% కంళం6ి షేంగిరేంక, 1954, ౫౮ 50065 6 2, అరు, టంం/ 0 76ట420/089/ 70 0౫౧14 0 91660, ౧460600, 1957. ॥ ఓ2006104 [ం80ల0, 50600 7 4౭ ౧42౬), ఉ1ల జ6 |, 1956. కుగంల38ి 2% 7016 వంం ౦౧ [00/22 76460గాంగ్‌న? గ ౭/౪5” ౦౧ మంంక్రిగూ స!2028060 0 10612 న003, 6౪ 00104, 1953. ఆస్‌ 6౪౫64 0౧6 తంం6గ6 025 0/ వంరగా2గ00 05/6, 01500 00 6462600, డ6006 కెశ4ంంటగు, ఓం54018, 1950. తగల॥యి. 7016000000 24 76168208 60.. ఓ028/0ట లంం6, వొం0యం/ు 00 కంలాణంటా 40/06 0 270[00%000 226 76/602220% 1040 1938. 641006 066 64% గొంట0౧2! 5/06” ౦౯౨౦2౧౧2 206 తొగరంం078్రి 8641105 01 లంజా 6% *0గేం 1962. మంయజారే 212160 ౧22 226 ౬0 న్పం2/ రం౭గిరి ౮001 110 & ఏ019, 6౪ ఆంగం 1953. సశ. 21001 40020. [20, 27%6 ౨/౦౧” ౦౧ 46 204066౯ 60౮, 10/6ల80864 300% గుం పరల 086, 1983. కడంంణ౪-111 5000000642 ౧౯౧౫౦2౦6 4౧6 700400/08) 1/00 6, 2/ 286 శ్‌ కశీం6127-0118 300% 00. 116., ఓ01401, 1960 *

గ్లోసరీ నం. 41615 ఓగ0 అల్లిస్‌ దీపం: సూర్యుడు లేనప్పుడు కాంతిద్వారా కొద్దిమైళ్ల దూరానికి సంకేతాలు పంపడానికి ఉపయోగించేదీపం దీ|0[180615 అక్షరాలు: ఉచ్చరించే ధ్వనులకు గుర్తులు నీగా06౯ ఏంబర్‌ (తృణ్యగాహి తర్‌ కోట్ల సంవత్సరాల (కితం మైన్‌ జాతివృక్టాల నుండి కారిన బంక నేలలో కప్పబడి, లేనె రంగులో అర్హ పారదర్శకంగా ఏర్పడ్డ గట్టిరొయివంటి పదార్థం. గ౧౧6:6 ఏంపియర్‌ (ఆం,దే మేరీ ఏంసియర్‌,)- 1775-1836: మ్ముపసిడ్డ _ఫెంచి విజ్ఞాని : ఈయన పేరు మీదుగొనే విద్యుత్తు (వవహించే రేటుకి (పమౌణంగా ఏంపియర్‌ అనే పేరు ఎన్నుకున్నారు తిగి౦ర8 ఏనాడ్‌ : ధవ్యధువం గీ౧16౧౧2 ఏం బన్నాః రేడియో తరంగాలను (గహించే సాధవం: వాపవలు (గహించే కీటకాల మీసాలకు కూడా ఇదేపేరు జీ[[18౧40 ౧08016 అట్లాంటిక్‌ కేబుల్‌; యూరప్‌ అమెరికాల మధ్య 'పెరిగాఫ్‌ నార్తాాపసారం కోసం 3000 కి.మీ! దూరం, 2000 నిలువుల లోతున అట్లాంటిక్‌ మహాసమ్ము దపునేల మీద పరిచిన, ఇన్సులేట్‌ చేయబడిన తీగం1858 ఆగస్టు 5న తొలిసొరి ఈ కేబుల్‌ ద్వారా వార్తా ॥| పసారం జరిగింది నీ11/20010% ఆకర్షణ: తృ౫16 ఇరుసు: 89816౧/ 66010 ఎల్మకిక్‌ బేటరీ: విద్యుద్దం సమూహానికి ఇది "పేరు. కొని (పమ్తుతం ఒకే ఒక విద్యుద్దటానికి ఈ "పేరును తప్పుగా వాడుతున్నారు 840016 76166200 బుడగల 'బెలిగాఫ్‌: అమ్హం కలిపిన వీటిలో ముంచిన తీగలలోవిద్యుత్తు (వహిస్తే ఆ నీరు ఆక్సిజన్‌, హెడొజన్‌ వాయువులుగా విశ్లేషణ చెంది, బుడగల రూపలలో కనిపించే (స్మకియను ఆధారంగా చేసుకుని శామ్యుయేల్‌ ధామస్‌ ఫాన్‌ పోమరింగ్‌ 1810 (పాంతాల 26 తీగలతో నిర్మించిన 'పెర్మిగాఫ్‌ 860౪ బోయ్‌: నీటిమీద తేలేవస్తువు 02016 కేబుల్‌: ఇన్సులేట్‌ చేయబడిన తీగ లేక తీగల సమూహం 6౭08061101 కెపాసిబర్‌, కండెన్సర్‌' 2 విద్యుత్తును విలువ చేయగల సాధనం 68౧8011/ సామర్ధ్యం;

తర ఈగుంగ బొగ్గు, కార్చన్‌ ; ౧౭066 రుణ (ధువం: 66||, [60116 విద్యుద్దటం: రసాయవశక్తిని విద్యుచ్చక్తిగా మార్చే సాధనం 06||, ౪011216 వోల్దా విద్యుద్దటం: రెండు విభిన్న లోహవు బిళ్లలను ఉప్పునీట తడిపిన అట్ట ముక్క చేత విడదీస్తే ఆ రెండు బిళ్లలమధ్యనీవిద్యుత్పీడనం ఏర్పడుతుంది 0౧౭౧౧6 ₹6160180% చాప్‌ "టెల్మిగాఫ్‌: క్లాడ్‌ చాప్‌ 1763-1805, అనే (ఫెంచి ఇంజనీరు తాళ్లతో కదుపదగ్గ మూడు దూలముల వివిధ భంగిమల కూర్చులతో రోనును లిపిలోని 26 అక్షరాబకు, పది అంకెలకు, విరామ సంజ్ఞలకు నం కేతాలు ఏర్పరచి నిర్మించిన "టెర్మిగాఫ్‌. దీనినే సెమఫోర్‌ అని కూడా లంటారు 0౧౭796, ౬166416 ఛార్జి విద్యుదావేశం; య4/6౧ 86115 చర్చిగంటలు: వీటిని ఒకప్పుడు సంకేతాలుగా ఉపయోగించేవారు 610౪1 5166140 విద్వుద్వలయం, సర్య్య్యూలు ౧066 కోడ్‌; సంకేతలిపి 601, ₹|6 తీగచుట్టు: ర0గ౧౭5౩, 4800660 అయస్కాంత దిక్వూద భూ ఆయస్కాంతం చేత ఎకర్ణింపబడి ఉత్తర -దక్తిణ దిక్కులను సూచించే ఆయస్కాంతపు ముల్డు 0౧6౮6107 £51661గ0 విద్యుద్వాహకం: ఎద్యుత్తు తనగుండా (పవహించనిచ్చే వస్తువు 00గ648౧969/ కండెన్సర్‌ : 02026110? చూడండి 60/౧1201 ౧౦౪౪౧౪౬! కొంటాక్ట్స్‌ పొటెన్షియల్‌: మేళన విద్యుత్పీడనం ఏభిన్నలోహ వస్తువులను కలిపితే వాటే మధ్య ఏర్పడే 'విద్యుత్పీడనం ౧౦01%6-/06261006 7616917201 కుక్‌ -ఏట్‌స్టవ్‌ 'కెల్మిగాఫ్‌: వరియం ఫోదరింగ్‌ కుక్‌, సర్‌ చార్ట్‌ వీట్‌స్టన్‌ కలిసి నిర్మించిన 'టెల్మిగాఫ్‌. 1837లో ౮ సూదుంతోనూ, 1843లో రెండు సూడులతోనూ విర్మించగరిగేరు. వ్యాపార దృష్ట్యా నిర్మించిన-ఏజయవంతమైన-తాలి ఎల్మక్షి్‌ మెల్ళిగాఫ్‌ ఇదే. " 0౦౧౧9౯ రాగి: 64౧6107౫ 50701 ముక్కోణలిపి; 6వేల ఏళ్ల (శతం మెసపొపేమియాలో సుమేరియనులు బంక మట్టి పలకల మీద (వాసిన లిసి 64౯౪౧౧ 8160౪716 కరెంటు, విద్యు(త్స్పవాహం; ఎల్ముక్టానుల కదరికనే కరెంటు అంటారు 001-5089౧ ౧౦66 చుక్క-గీతల సంకేతలిపిః 1838 జనవరిలో 'బల్మిగాఫపు కోసం మోర్‌. వ్‌ తయారు చేసిన లిసి. గగ!0౧38 6068 చూడండి 015008౧6, 6160౪10 విద్వుత్తు డిశ్చార్జి: విద్వుదావేశం తటస్థం కొవడం 070౧ 7619082800 డోలు 'పెర్మిగాఫ్‌: ఆ(ఫికా అడవులలో ఒక గూడెం నుంచి మరో గూడెంకి ముఖ్యమైన వార్తలు అంచెలు అంచెల డోలు వాయింపుల ద్వారా (పసారం చేసే పద్దతి £8గ% భూమి, వేలః ౬8101౧0 ఎర్తింగ్‌: భూమికి కలపడం

వతి 63గ౧'5 గ180౧660 01839 భూ లయస్కాంత ధువాలు:

61600104 తీంణణ జీవ విద్యుత్తు: జీవుల శరీరాంలోనే విద్యుత్తు తయారవుతుందని లూయిగీ గాల్పని, 1737-1798, (పతిపాదించి దానిని జీవ విద్యుత్తు అన్నాడు

5616011611. 512౪0 స్ట్రిర విద్యుత్తు: (పవహించని విద్యుత్తు రెండు విద్యున్నిరోధక నస్తువులను ఒక దానతో ఒకటి రుద్దితే ఏర్పడి, ఉన్న చోటనే ఉండి పోతుంది

ద60170646 ఎల్ముక్షోడుః విద్యుడ్దటం తాలూకు ధన లేక రుణ (ధునం

6160410 0౪౧8గ|65 ఎద్యుద్గతి శాస్తం;

51601/01/315 ఎద్యుర్విక్లేషణం, ఎల్మక్టోలసిన్‌: (చన రూపంలో ఉన్న రసాయవ సంయోగంలో ముంచిన రెండు ఎల్మక్టోడుల మధ్య విద్యుత్తు పవహింపజేయడం ద్వారా ఆ రసాయన సంయోగాన్ని భేదించడం

61661/00136గ61 విద్యుదయస్కాంతం: తీగచుట్టులో మెత్తని “ఇనుప ముక్క నుంచితే ఆ తీగ గుండా విద్యుత్తు (పవహిస్తున్నంత సేపూ ఆ ఇనుప ముక్క అయస్కాంతంగా మారుతుంది, కరెంయి ఆపేసిన వెంటనే దాని ఆయస్కాంచ ధర్మం మాయమవుతుంది

51600౧ ఎల్యక్ట్రావ్‌; సూక్ష్మ తమ (దన్యమూ, రుణ విద్యుదా వేశమూగల కణముమ ఇప్పుడు ఎబక్రాన్‌ అంటున్నాం.

ర6017030008 వ్యాక్టోస్కోపు: స్ట్రిర విద్యుత్తు ఉనికివి తెలిపే సాధనం

560౯౬౧ ఎలక్షన్‌: ఉన్నితో రుద్దితే గడ్డి పరకలను ఆకర్షించే “ఏంబర్‌”ని (గీకు భాషలు పూర్వం. “ఎల్మక్షవ్‌' అనే వారు. దరిమిలాని దీని. నుంచే “ఎల్మకిసిటీీ అనే మాట పుట్ట్రంది

51601/032640 1౧64౦40౧ స్ట్రీర విద్యు(ర్పేరణం: స్ట్రీర విద్యుదావేశం కలిగిన నస్తువు దగ్గరకు తెచ్చిన తటస్ట్ర వస్తువులో విజాతి విద్యుత్తు ఏర్పడుతుంది

51616 క్ష్మేతం: బలం అనుభూతమయే వదేశం. ఉదా. అయస్కాంతం చుట్టుకొంత మేర దాని బలం ద్యోతకనువుతుంది అల్లాగే విద్యుళ్‌ క్షేతమూ, గురుత్వక్షే తముమూ

[2100౧ నిలువు; జలాశయాలలో లోతును సూచించే వాడుక సదం ఇది ఆరు అడుగులకు సమానము

(66466౧౦౪ (ఫీక్వెన్సీ, పౌనఃపున్యం:

21౪8౧0౧౧౭16౯ గొాల్వనో మీటర్‌: అల్ప విద్యుత్‌ (పవాహ బలాన్ని కొలిచే పని ముట్టు

621౪2౧10 067౪౧1 విద్యుుత్పనాహం అనడానికి పూర్వం వొడిన మాట: బూయిగీ గాల్వని, 1737-1798, అనే ఇటారియన్‌ శాస్త్రజ్ఞుడు _సమౌాదవశాత్తు 1780లో

కనుగొన్నాడు.

641౪8౧1566 (0౧ గాల్వనైజుడు ఇనుము: తుత్తునాగం వూసిన ఇనుము. ఇది త్వరగా తుప్పుపట్టుడు.

64655 గాస్‌; అయస్కాంత ేరణకి-అంటే ప్ల్స్‌ సొంయ్యదతకి-వమాణం. కార్డ్‌ (శడిక్‌ గాన్‌ 1777-1833, అనే (పపిద్ద జర్మన్‌ విజ్ఞాన పేరు మీదుగా ఏర్పడిన (వమాణం

2035-6067 13169705. గాన్‌. -వెబర్‌. టెల్మిగాఫ్‌:. విద్యుత్తు వవహిస్తున్న. తీగకి సమిపంలో ఉన్న అయస్మ్కాంతపు ముల్లు కదులుతుంది అన్న నూ తాన్ని ఉపయోగించి, కార్ట్‌

240

(ఫీ డిక్‌ గాన్‌, విల్‌హెల్మ్‌ ఎడ్వర్డ్‌ వెబర్‌ కలిసి 1833లో 2 తీగంతో నిర్మించిన "'సెర్మిగాఫ్‌

ఆ664౭-౧౭|0౧& గట్టా పర్పాః సపామేసియా జాతికి చెందిన [౧8126641 ౦౦10౧౦|0113 లనే చెల్లు పాల మండి తయారైన రబ్బరు వంటే వస్తువు. 19వ శతాబ్దంలో సబ్మెరిన్‌ కేబుల్‌ నిర్మాణంలో వాడిన ఇన్సు లేటరు

11611030౧౧ పొాఠీయో లాఫ్‌: సూర్య కాంతిని (వతిఫరించే పుటాకార దర్పణాన్ని మ్‌లు చ్వారా కదిలిస్తూ సెమఫోర్‌ సంకేతాలతో కొద్ది మైళ్ల దూరానికి వార్తా పసారం చేయదగ్గ సాధనం

1116709908 పారోగ్టిఫ్‌రిసి: బహుపురాతనకాలంలో ఈజిస్టీయనులు. వాడిన బొమ్మల లిపి, ఇందులో ఉచ్చరించే ధ్వమలకు బొమ్మల సంజ్ఞలు ఏర్పాటు అవడం చేత దీనిని అక్షర రిసి అనవచ్చు

16608౧2009 భావలేఖనం: భావాలకు బొమ్మల సంజ్ఞలు గల లిపి. ఉదా. కన్ను బొమ్మ 'వేవలంం కన్నును సూచించడానికే కాక చూపుకీ, పరిశీలనకీ, పర్యవేక్షణకీ కూడా ఇది సూచకమే

1౧06000౧ (పేరణం: అయస్కాంతానికి దగ్గరలో గాని తగురుతూగాని ఉక్కు సూదిని ఉంచితే ఆ సూదిలో అయస్కాంత ధర్మం (సేరేసింప బడుతుంది. అల్లాగే విద్యుత్తూనూ

1౧5౪1816 ఇన్పులేట్‌ చేయు: వేరుచేయు అని శబ్దార్థం. విద్యుత్తును _పవహించనీయక పోవడం అని (పస్తుతార్హం

1౧561860 ఇన్సు లేషన్‌ : విద్యున్నిరోధం

1౧561840! ఇన్వులేటర్‌. (విద్యున్నిరోధకం) తీగలోని విద్యుత్తు మరో తీగలోకో భూమిలోకో పోకుండా ఆపడానికి గాజు, రబ్బరు, ఎనామిల్‌ వంటి విద్యున్నిరోధకాలను ఉపయోగిస్తారు 1౧18౧510/ త్మీవత:

18/1౧ 6౦౯౫౧౭౩ కెల్విన్‌ దిక్పూచిః: ఓడ ఊగిపలాట వల్డా, ఓడమీద ఇనుప సామాను వల్లా (పభావితం కాని దిక్సూచి. దీనిని లార్డ్‌ కెల్విన్‌ నిర్మించాడు క61/1౧ 50216 0 76౧౧౧68146 కెల్విన్‌ కెంపరేచర్‌ స్కేలు: ఇందులో-273= 0ి గ నీరు గక్షకప్టే ౦0 = + 273 న వీరు మరిగే 100" 0 = 3373 క గ8౪/ మీటు: నగిం వాట్‌: ఓడల వేగాన్ని సూచించే ఒక (పయాణం,. గంటకు 6080 అడుగుల (1853 మీటర్లు వేగము = ఒక నాట్‌

ఓ8౪66౧ ౮౭ లైడెన్‌ జార్‌: లోపల వెలుసల అల్యూమినియపు రేకులు అతికించిన గాజు బుడ్డి. ఈ కొరణంచేత ఇది కండెన్సరు లాగ విద్యుత్తును నిలువ చేయగలుగుతుంది

ఓ180౧01109 మరుపు;

(18001106 శగాంకం! 0 9000100 గండ పిడుగు దువ్వ: ఒక కొన భూమిలో పాతి, మొనతేలిన రెండవ కొన ఇంటిపైన అన్నిబే కన్నా ఎత్తుగా నిలున బెట్టిన ఇనుప క్షీ ఇది “పిడుగు ను తన మీదికి అకర్షించుకువి, నిరపాయంగా భూమిలోకి సం'పేస్తుంది

ఓ18%4 10౮656 లైట్‌ హౌస్‌:

11౧66 01 [0/06 11209౧6116 ఆయస్కాంత శక్తిరేఖలు:

శతక

ఓ066510%6 అయస్కాంత శిలః దారి చూసే దిక్సూచి రాయి అని అర్హమిచ్చే 1926 5140౧09 (కమంగా ప్టమై ఈ రూపం దాల్చింది

126౧61 అయస్కాంతం: (49)

[12౧61119 మేన్ష మైట్‌: అయస్కాంత ధర్మం గల ఐరన్‌ ఆక్సైడ్‌, ఈ63 04 (49)

4056 ౧౦66 మోర్స్‌ కోడ్‌ మోర్ష్‌ స) సంకేత లిపి): చుక్కలతోనూ, గీతలతోనూ లేదా పొట్టి, పొడుగు విద్యుుత్పవాహాలతో మాచించే సంకేత లిపి). చదా, గీగీ 0 గ వ్‌ 6౬

168801౪3 రుణ;

06౭5166 ఆయిర్‌ సెడ్‌: అయస్కాంచ క్తేత బలాన్ని కొలిచే (సమాణం, హాన్స్‌ 'శీస్టీయన్‌ ఆయిర్‌ స్రెడ్‌, 1777-1881, అనే డేనిష్‌ శ్యాస్రజ్ఞుని "పేరు దీనికి పెప్టేరు

0౧6౧ 016648 ఓపెన్‌ సర్క్యూట్‌ ఏ తెరుచుకున్న నర్కూ్య్యూట్‌

0౧౧౦౩|1౪ (౯౦|8౪౩) విజాతి (సభువాలు)

౯౭/3116! సమాంతర;

౯101001200 చిత లేఖనం; కళ్ల ఎదుట కనిపిస్తున్న వస్తువులనే బొమ్మల రూపంలో చూపించే

పద్దతి. మొట్టు మొదటిలిపి ఈ విధంగానే ఉండేది

5116, ౪011310 వోల్దాయిక్‌ స్తంభం: అనేక వోల్దా విద్యుద్దపాలను ఒకడావి మీద ఒకటి సేర్చి స్తంభం లాగ చేస్తే హెచ్చు వోల్లేజి లభిస్తుంది

న0165, గిగీడర్రగ6110 అయస్కాంత (ధువాలుః

నింగి 501955 పోనీ ఎక్స్‌ పెన్‌: ఉత్తర అమెరికా తూర్చుపడమర తీరాల మధ్య అంచె గుురాల తపాలా పద్దతి ఇది.3212 కి. మీ దూరం 10 రోజులలో వూర్తిచేసే400 గ్య్యురాలు, 190 స్టేషన్లు గల ఈ పోనీ ఎక్స్‌ గౌన్‌ 1860లో మొదలై 18 నెలలు మతమే పనిచేసే, ఎల్మక్టిక్‌ "బల్మిగాఫ్‌ రాకతో మూలపడింది

౧05111౪6 ధనః

౧౭౦61౪6: రీసీవరు, వార్షాగాహకం: (70)

గ66౦/697 రికార్డురుః వార్తలను వమాదునేసే యలర్యతం

[౧618౪ రిలే: అల్బవిద్యుు త్వవాహంతో వని చేస్తూ, హెచ్చు విద్యు త్పవాహాన్ని కం్టటోలు చేసే సాధనం. ఉదా. బలహానమైన ఘెల్కిగాఫ్‌ సంకేతాన్ని (గహించి, దాన్ని మళ్లీ బలవత్తరమైవ సంకేతంగా మార్చి, ఎదరకు సంసే సాధనం (87)

[౧614౪ గిడ౦6 బంచె పరుగులు: (11)

గ6౧౮1510౧ వికర్షణ: (54)

నగి651912౧06 రెసిస్టెన్స్‌, (వతిరోధకం: (115)

గొం50[12 510౧8 రోజెట్టూ శిలాశాసనం: వైలునది ఒడ్డున రోజెట్టా అనే ఊరి దగ్గర 1799లో దొరికిన మూడువిభిన్న లిపులలో ఒకే విషయాన్ని టెక్కిన శిలాశాసనం. దీని సాయంతో పురాతన ఈ జిష్టియన్‌ పారోగ్లిఫిక్‌ లిపి రహస్యం బయట పడింది

5601200018 ౧౦66 సెముఫోర్‌ కోడ్‌: మనిషి రెండు చేతులతోనూ చెరి ఒక జెండా పట్టుకుని

442 వాటీని రకరకాలుగా కదుపుతూ, రోమను లిపిలోవి 26 అక్షరాలను, పది అం కెలను వివిధ హస్త విన్యాసాలతో తెలియజేసే సంకేత భాష ల

5690200016 7616872801 సెమఫోర్‌ "టెల్మిగాఫ్‌: చూడు-చాప్‌ 'లల్మగాఫ 5[0 6౫౦౮౪ షార్ట్‌ సర్క్యూట్‌:

5౧0112! (౯౦169) సజాతి ధువాలు 501064 519౧2159 ధూమ నంకేతాలు, పాగ బంతులు: ఉత్తర అమెరికాలో రెడ్‌ ఇండియనులు పొగతో సంకేతాలను పంపిస్తారు. పొగవస్తున్న నిప్పుపైన తడి దుప్పటీ మూస్తూ తెరుస్తూ ఉంటే బంతులలాగ పొగప్రైకి లేస్తూ దూరానికి కవిపిస్తుంది 506గ66? సౌండర్‌: 'పెల్టిగావు రిసీవరులో పొట్టి పొడుగు గీతలను చూచి సం కేతాన్ని (గహించడానికి బదులు పొట్టి పొడుగు కూతలమను విని తెలుసుకోడానికి అనువుగా నిర్మించిన సాధనం 5087 రవ్వః 505౧8106 64016 వము(దంలోపల నేల మీదః విపరీతమైన వత్తిడిక్రీ, అంతర్హల (సవాహాల తొకిడిక్సీ ఉప్పువీటి కోతక్స్‌ సార క్రీ్వీక్షాల కొరుకుళ్లకీ తట్టుకోగల ఇన్సులేట్‌ చేయబడిన తీగలు 54/10 స్విచ్చిః

616900 పెల్మిగాఫ్‌: ఈ"మాటకు దూర లిపి అని అవలు అర్థం. విద్యుత్తుద్యారా దూరానికి వార్తలను పసారం చేయగల, అందుకోగల యంతాన్ని 'పెర్మిగాఫ్‌ అంటున్నారు ఇప్పుడు. చూరావ (వాయగల యంటతాన్ని 616 నిగగ16౯ 155:

06౧667 061066 విద్యున్మేఘం:

₹06గ౧6ఆ 510గ మెరుపుతుఫాను: +

₹0700 61601300 కాగడాల 'బెల్మిగాఫ్‌; బురుజు మీద ఎడమ టైపున 5, కుడి వైపువ 5 కాగడాలను ఆర్పుతూ. వెలిగిప్తూ (గీకు భాషలోని 24 అక్షరాలకు నిర్దిష్ట సంకేతాలతో "టెల్మిగాఫ్‌ అమలులో ఉండేది. (కీపూ, 4వ శతాబ్దం (పాంతాల

6090116 (టాన్స్‌ మీటరు, (పసారకం;

౪011 వోళ్ట్‌: విద్యుత్పీడవాన్ని కొలిచే" (సమాణం. నిరంతరాయంగా విద్యుత్తును ఇవ్వగల ఘటొన్ని మొట్ట మొదటగా సృష్టించిన అలిస్సాం్ధదో వోల్టా 1745-1827, అనే (పసిద్ధ ఇటాలియన్‌ వైజ్హానికుని పేరు మీదుగా ఈ మౌటను తయారు చేశారు

౪01206 వోల్టేజి (విద్యుత్పీడనం)

౪010789191 వోల్డ్‌ మీటరు; వోలేజ్తి కొలిచే సాధనం

మా. ళం కరన శా టం, భతి ళ్‌ 1 న యో లై ల్‌ డో ౦ ర | కోటీ ( 0౫9.19 ళీ త్‌ మం ౮ సా ్తో లా క వైర

.. భి ఓరియంద్‌ లౌబ్మన్‌ ; . ,_ తను భావాలను తెలిజేయడానికి జంతువులు, పక్టులు, కీటకాలు ఉపయోగించే ాాా పద్దతుల దగ్గర నుంచి నూనవుడు వాడుకున్న వివిధ వార్తాపసార సాధనాల ౯? | వరకూ అనేకానేక అద్భుత విషయాలకు అద్దంపట్టిన విచ్శితమైన గాథ ఇది. (ల, | ఆటవికులు డోళ్ల వాయింపుతో అంచెలు అంచెలుగా కబురు పంపడంతో | మొదలు పెట్టి, "సెమఫోర్‌ అనే నడిమి రాతి మీద కాలూనుకుని, అక్కడి నుంచి గ ఒకే ఒక గంతులో సెకనుకి మూడులక్షల కిలోమీటర్ల వేగంతో వార్తలను పంపగల . ఎల్మక్షిక్‌ 'హెల్మిగాపును కనిపెట్టడం నరకూ గల వివిధ వైజ్ఞానిక ఘట్టాలు | స్కూలు సిల్లలకు సైతం అర్హనుయ్యే శైలిలో ఈ (గంథంలో చోటు | . సమ్ముదం లోపల మెలి గొపు తీగలు పరవడం, యూరపుతో సమంగా . ఇండియాలో 'సెల్టిగాఫు అభివృద్ది చెందడం, 1857 సిపాయి తిరుగుబాటుతో " ఇది _పముఖ ప్మాత వహించడం వంటి సన్నివేశాలను చారి(తక విశేషాల . - రంగరింపుతో ఇందులో చూడవచ్చు. . రచయిత ఢిల్లీలోని నేషనల్‌ ఫిజికల్‌ లేబరేటరీలో డిప్యూటీ డైరెక్టరుగా స్పేస్‌ + రిసెర్చి చేస్తున్నారు, రాకెట్‌ -బెలూన్‌- సెటలైటు (పయోగాలతో, పాప్యులర్‌ | _ * సైన్సు, పిల్లల సాహిత్యం, కవితా సాహిత్య విమర్శారంగాలలో 50కి పెగా (గంథాలుువాశారు; వివిధ తెలుగు స్మతికలలో 1100 కి పైగా వీరిరచనలు | (పచురింపబడ్డాయి). వైడ్డానిక రచనల ద్వారా (పజా బాహుళ్యానికి సైన్సులో | అభిరుచి కలిగిస్తున్నందుకు ఇందిరాగాంధీ జాతీయ విజ్ఞాన బహుమతిని 1986లో . (స్మపథమంగా అందుకున్నారు. . నాంధి (90) పాలలా కా గ / _ 188% 0 * స్ట 25.00 |