Telugu telangana mahadyomam - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

రే. - నా | య్య! నా వ్‌ (వం. కం! “దానన అలో గా వ షణ టల ౧౦ంగాణ మహా వా ఫా / | ర్‌! క డ్య ాల్త న్స్‌ యా స మ మన | 4 త్రి (| న చి. శిఖ టో భా కరా వం టం సా టో రం టసుత € 41 ఆఅ, క్ర | క. రారా 1 నే నేన | శే యు...! || న. నై రానాతో వస శం. మ కా | కము త మము... కన ఉష గగ య సీ (త. ధల భన రా టం లల 2. ॥ శి ఉత శు ల ప నా. ట్‌ యమాయ. ల స | పెం యను రరర నన చజన సట ల - వ్‌ గ్గ. న. న్‌ టు ఫోనా య. సస క్‌ జ వాన వం ములు. పితు. ; న్నా. | | ల శ శీ లు | బ్‌ క శ రా మే ర న ల నా లే సో). 1 (| టుడే కా నా ట్‌ న న, | న , క్‌ మ. వ శన చ్‌... 1 పామ ఇ. షై 4 ఇక. దౌ ఆచాఠ్య ఫ్రద్రీక్రద. (1 శ ల కు... = సనో అ ప్‌ పో సట స (| € శ్రీ 1 టట స సా న | స స ఎ ఆరళ్ట ట్‌ టా టి మనే. ళో ల ్టి టు యును న త సడణ్‌ జనా స శ 4 [ ఫట క మాం. జల *,00105 శ తూ |. / శ | . 0 ( హం! న | క ్ల్‌ ; న కకక కక 8 ర్త "సజ "నే | జ క. ఉల (| వ్‌ ] నట 1 వం ళం (| టాంగా జ్‌ కొలటలం య కటక న క /| షి న. క లం నరం స్‌) వనన టి చేసను క | బ్ర య టప సం మ స కం సా లం మడుపు మ. .! ల = మ యం. ద క్యా క్‌

_కృతికర్తకు సత్కారాలు _ యా 1 కనాన సజణ జజ 2 సక! క్‌ న్‌ మాం కలీ న సై టి ఖా కం భల సం. నంట రద తే. శ ప్రముఖ చలనచిత్ర దర్శకులు శ్రీ కె, విశ్వనాథ్‌ గారు, ప్రముఖ గీత రచయితలు వేటూరి, సిరివెన్నెల గార్ల సమక్షంలో సుప్రసిద్ధ సినీ నటులు డా॥ అక్షినేని నాగేశ్వర రావు గారిచే సత్కారం ల. య ప్రముఖ కవులు డా॥ తిరునుల శ్రీనివాసాచార్యులు గారు, తెలంగాణ సాహిత్య అకాడమీ అధ్యక్షులు డా॥ నందిని సిధారెడ్డి గారు తెలంగాణ రాష్ట్ర ప్రభుత్వ సలనోదారు దాః కె.వి, రమణాచారి గారి సమక్షంలో తమిళనాడు నూజీ గవర్నర్‌, ఆంధ్రప్రదేశ్‌ పూర్వ ముఖ్యమంత్రి శ్రీ రోశయ్య గారిచే సత్కారం 97 క] గణి లే అగ ఓ... ,.! ల ర (సాహాటో న్‌ || సయం నో మ | పూర్వ కార్యక్రమ నిర్వాహకులు న! య. (| శ్రీ వోలేటి పార్వతీశం గారి సమక్షంలో రం... త్త మహాకవి డా॥ సి. నారాయణరెడ్డి గారిచే ప క్ష టు _ సత్కారం

తెలంగాణ మహోదయం డా. ఆచార్య ఫణీంద్ర

తెలంగాణ మహోదయం (రాష్ట్ర సాధనోద్యమ రచనల సంపుటి) “పద్య కళాప్రవీణ”, “కవి దిగ్గజ” దా ఆచార్య ఫణీంద్ర పూర్ణేందు ప్రచురణలు హైదరాబాదు

కలశం గ 1140న 4న! (610/0 50082216 [08261302202 51166 ౯0౧౧4౧౦౫. ఆంగిక (10 ౧ంగండ 1998- 2014) 0 ౨ ఉండరా 22066142 అల౨౯ ఉంటా ౧406606401 క క47/0/. 2018 త0.0/ బొడత్రిలో. 131 శంర/ €ంగ౮ 1000 గ్‌ / స నొగంలళ120/ $ 8 గ డే ంరి రం. 507 €07౯1బ౯: ధ్ర 1 6.522001 '$జ2ం', 1.00: 6-34/48/1, 8213102218 ౮౦1౦౧). గ 000.70 04041 96116108. 020౧౧412062. ణి కతల2024 (౧౦182202) - 500083 400116: 9959882963 0211: 19616490 అ౭10211.000 ల్‌ _ వ్‌ టా. స తీ] 1626108 పెం0%ఓ 50009 శతి ఉంకిం/0ష | స[( “గం బ్ర తం రిగండ46404: ల ల; “444 54/07 ప న! గ. గటా210020 6౦౪6 ట్‌! లి స్ట స్లో 55-021 6౧9౦౪/64అ౯ై01ష1.0001 / ర్ట 6౦౫౦౫” లిటుగ్ర?: ఖీ ౨ 28ట1 గ న్‌ ద లన్‌ గెడ 271022 126441 ౮ [& విిసాగ?ండే ల్‌” న కెంంంలుతిం 2001000211 కరల2026 - 500 083 క క298210 4౩ క10065 4౪14 0౦010౪1 9110166 & 63180603) 40, ఉక, 16020222 6610286 - 500 644 ౨: 040 - 27618261

(హా అంకితం “స్క | మ. మ త్య [7 వా కే తెలంగాణ భూమిపుత్రుల / "ఇ దశాబ్దాల స్వేచ్భా కాంక్షా స్వష్నాన్ని న్‌ గె సాకారం చేసిన క్ష! లై/. విజయోద్యమ సారథి షు చా (/ తెలంగాణ రాష్ట ప్రథమ ముఖ్యమంత్రి త్రీ కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖరరావు గారికి శుభాభినందనలతో...

• డా॥ ఆచార్య ఫణీంద్ర

నటి టు స్రైగం 04... 2౧6% టు బాల్‌ (04... 24%, తల్ల గంట జంత జై02 0226 బం జంగ 0

• 42/72/0770 ౮2/74// క్‌

క ద్రభారతి, వటి నీధారెడ్డి కళ్ళాళ్ధవన్‌ దీం భారతి, తెలంగాణ సాహిత్య అకాడమి లా. తెలంగాణ - 500 004

హృద్య కవిత

పద్యం పరిఢవిల్లిన నేల తెలంగాణ. తెలుగు తొలి వెలుగులు విస్తారంగా పరుచుకున్నట్లే పద్యం స్వరలయలు సంతరించుకున్న దిక్కడే. పురాణ కావ్యం పులకించినా, ప్రబంధం ప్రభవించినా, శతకం (శవణించినా, ఉదాహరణం ఆభరణమైనా, చిత్రకవిత చిందేసినా, పద్యం పరవళ్లు తొక్కింది తెలంగాణలో. సమకాలీనం పద్యానికి ఉద్యమించటం నేర్చింది. తెలంగాణ విమోచనోద్యమంలో ఉత్తేజయానం సాగించి, తెలంగాణ స్వరాష్ట్ర ఉద్యమంలో స్వాఖిమాన చైతన్యం అందించింది పద్య కవిత. ఆ పరంపరలో పద్యధార ప్రసారం చేస్తున్న కవి డా. ఆచార్య ఫణీంద్ర. భావోద్వేగ ముష్పాంగి పద్యంగా, పాటగా, వచన కవితగా రూపుదిద్దుకున్నది. తెలంగాణ భావన ఎంత విశిష్టమైనదో, ఎంత ఆవశ్యకమైందో ఫణీంద్ర అన్ని కవితా రూపాల్లో వ్యక్తీకరించాడు. ఉద్యమ సందర్భాల్లో రాసిన రచనలతో 'కెలంగాణ మహోదయం ప్రకటిస్తున్నాడు.

అచ్చతెనుగు నుడుల నట్లె కాపాడుచున్‌

నేటి వరకు వాని నోట బలికి

తెలుగుసేవ చేసె - తెలగాణ సామాన్య

జనత! మీరు వారి ఘనత గనరొా? (ెలంగాణ వొరుషం,

తెలుగు భాష ్రభవించింది తెలంగాణలోనే. “జాను తెనుగిని సోమన పిలిచి, “అచ్చతెనుగిని తెలగన ప్రకటించి తెలుగు మాధుర్యాన్ని పంచారు. ఇప్పుడు ఫణీంద్ర 'కెలుగుదేలయన్న- తెలగాణ, ఇట మేము తెలుగు నిలిపినాము తెగువ పోరి" అంటున్నాడు. భాష పరిరక్షణ కోసం చరిత్ర పొడుగునా సమరం చేసిందిక్కడి ప్రజ. పలుకుబడులు సృష్టించుకోవటం, కొత్తతరాల కోసం స్థిర

6

పర్చటం, అనుభవాలు అద్ది అందరికీ పంచటం వంటి వివిధ దశలు భాషకు ఎప్పటికప్పుడు ఊపిరి పోసినయి. రాజ్యం కోసం యుద్దాలు చేసినట్లే సాంస్కృతిక అస్తిత్వం కోసం, భాషకోసం యుద్దాలు చేసిన సంగతి ప్రకటించాడు.

తెలంగాణ జీవన యాతనను సైతం ఫణీంద్ర తన పద్యాల్లో వ్యక్తీకరించాడు. కాలం కనికరించనప్పుడు, చరిత్ర సహకరించనపుడు ప్రజలు వలసవెళ్లిన, వెళ్లుతున్న తీరు చిత్రించాడు

మిడిమిడి ఆశలు రేగగ

వెడలిరి కొందరు “దుబాయి' (వలన రాజ్యం) అని కందంలో వలస కష్టాలు వర్ణించాడు.

“ఏయేటి కాయేడు ఏడుపే మిగిలేను' 'యువకులొ బాలురో, ముసలు లోయను సత్యమెరుంగలేము” అని వివిధ ఛందాలలో ఫ్లోరోసిస్‌ అవస్థలను (ఫ్లోరోసీన్‌ మవామ్మారి) హృదయ విదారకంగా వినిపించాడు. తెలంగాణ కవికి కారుణ్య భావన ఎక్కువ. ప్రజల స్థితికి పరితపిస్తాడు. అష్ట వంకర్లతో పీడిస్తున్న దుష్టవ్యాధి ఫ్లోరోసిస్‌. ఫణీంద్ర పద్యాలు చదువుతుంటే దుస్థితి మనలను వికలం చేస్తుంది.

తెలంగాణ వైభవాన్ని కూడా పద్యాలు పరిమళిస్తున్నాయి. సాంస్కృతిక అస్తిత్వ కేతనంగా భావించే 'బతుకమ్మ' ఎంత గొప్పదో కవి చిత్రించాడు. “పూవులకే యొనర్హురిట పూజలు మా తెలగాణమందు” అంటాడు. అంతేనా?

అంగనలు గూడియాడుట

సింగారించుకొని పట్టు చీరలు, రవికలొ

బంగారు నగల తోడను

సాంఘిక సహజీవన ఘన సంస్కృతిగాదో (వక్ఫుతికి నీమంతం,

ఒక హృద్యమైన పద్యం.

తెలుగు రెండు రామ్రాలను కూదా అంతకంటె భావస్పోరకంగా కవిత్వీకరించాడు. 'పులుగుకు రెండు రెక్కలు, వెలుగుకు రెండు దిక్కులు, 'జలధికి రెండు నొడ్డులు, ఉన్నట్లుగానే 'తెలుగుకు రెండు రాష్ట్రములు' అని అత్యంత ఆకర్షణీయంగా సమర్ధించటం నాకు బాగా నచ్చింది. మనసున నాటుకున్నది.

క్‌

ఇరానీ స్నేహాల గురించి, పరచుకునే కవిత్వాల గురించీ రాశాడు. భూములు ఆక్రమిస్తున్న "సెజ్ఞు ల గురించి వివరించాడు. ఎన్ని ఘఫోషలు పడుతున్నదో తెలంగాణ అన్నీ పద్యాల్లో పట్టుకున్నాడు ఫణీంద్ర. ఇందులో అనుబంధంగా భాషకు సంబంధించిన వ్యాసాలు కూడా చేర్చడం విశేషం. కాలంతో అనుసంధానం చేసి కవిత్వాన్ని ముఖ్యంగా పద్యాన్ని కదను తొక్కిస్తున్న ఫణీంద్రకు శుభాభినందనలు. 28-22-2017 హైదరాబాదు - నందిని నీధారెడ్డి న. శీ క | |. 1. ల్‌ క స! న! (గీ మో ం! / ల 8

సాహితీ సుధానిధి, తెలుగు రుబాయీ కవిసమ్రాట్‌ తెలంగాణ రాష్ట్ర దాశరథి తొలి పురస్కార (గ్రహీత దా. తిరుమల శ్రీనివాసాచార్చ ఉదయ కిరణాలు

మిత్రులు డా. ఆచార్య ఫణీంద్ర గారిది పండిత కుటుంబం. వారు వృత్తిరీత్యా శాస్త్రవేత్తలు; ప్రవృత్తిరీత్యా (ప్రముఖ విద్వతృవులు) సహృదయ విమర్శకులు. వారు మెకానికల్‌ ఇంజనీరింగులో పట్టభద్రులైనా, తెలుగుభాషా సాహిత్యాలపట్ల విశేషమైన అనురాగం, అభిమానం, అఖినివేశం కలవారు కాబట్టి, తెలుగు ఎంఏ పూర్తిచేసి, “19వ శతాబ్దంలో తెలుగు కవిత్వంలో నవ్యతి అనే అంశం గూర్చి వదిశోధన చేని ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం నుండి డాక్టరేటు పట్టానందుకున్నారు.

డా. ఆచార్య ఫణీంద్ర బహుముఖ ప్రతిభావంతులు. పద్యాన్ని హృద్యప్రాధంగా, గేయాన్ని మధురలలితంగా, వచన కవితను రుచిర సరళంగా రచింపగలరు. వారు రచించిన ముకుంద శతకం, పద్య ప్రసూనాలు, ముద్దుగుమ్మ, మాస్కో స్మృతులు, వరాహ శతకం- వంటి పద్యకావ్యాలు, వారికి 'పద్యకళా ప్రవీణ), 'కవి దిగ్గజ అనే బిరుదులను సంపాదించిపెట్టినవి. వారి 'వాక్యం రసాత్మకం'- అనే ఏకవాక్య కవితల సంపుటి, “ఏక వాక్య కవితా పితామహ, “ఏకవాక్య కవితా శిల్పి" అనే బిరుద ద్వయాన్ని అందించింది. ఈ కావ్యం ఆంగ్లంలోనికి అనూదితమైంది. వారు వ్యాఖ్యానాలు రచించినారు. నవ్య పద్య విద్యానాథులైన అనేక ప్రముఖులతో 'ముఖాముఖి' నిర్వహించినారు. 'శ్రీశ్రీ'గారి “మహాప్రస్థానం కావ్యాన్ని సంపూర్ణంగా గానం చేసినారు వ్యాఖ్యా సహితంగా. అంతే కాదు ప్రముఖ కవుల కావ్య సమీక్షలు, కావ్య పరిచయాత్మక ప్రసంగాలు చేసి మంచి వక్తలుగా వన్నెకెక్కినారు. తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం నుండి “క్తీర్తిః పురస్మ్కారమందుకున్న కవితా తపస్వి విశేషించి, అనేక సాహితీ సంస్థలకు

ట్ర

ఉపాధ్యక్షులుగా, ప్రధానకార్యదర్శిగా, “సాహితీ కౌముది”- అనే పత్రికకు సహ సంపదాకులుగా కృషి చేస్తున్న సాహిత్య శారదారాధకులు-- వారు. సౌజన్యం వైతన్యం రెండూ రెండు నయనాలు వారికి. హృదయం మానవతా సందీప్తం.

“వివక్ష ఎక్కడున్నా - వినిపిస్తాను గొంతు

సమాన హక్కులకోసం- పోరాడుట నావంతు”- అనే నినాదం, వారి ధ్యేయానికి అక్షర రూపం. కలం, గళం-- రెంటినీ తెలుగు, భాషా సమున్నతికై వినియోగిస్తున్న డా. ఆచార్య ఫణీంద్రగారి ప్రస్తుత కావ్యం- “తెలంగాణ మహోదయం); ఇది- 'తెలంగాణ రాష్ట్ర సాధనోద్యమ రచనల సంపుటి. ఈ కమనీయ కావ్యాన్ని 'విజయోద్యమ సారథి, తెలంగాణ రాష్ట్ర ప్రథమ ముఖ్యమంత్రి శ్రీ కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖర్‌రావుగారికి, శుభాఖినందన పూర్వకంగా అంకితం చేసి, డా.ఆచార్య ఫణీంద్ర గారు బెచితీమూర్తికి సువర్ద కిరీటాన్ని అలంకరించినారు. ఈ కావ్యం ఆచార్య ఫణీంద్రగారి మాతృదేశభక్తికి నిదర్శనం. -“మాతా పృథివీ మహీయమ్‌”- 'ఈ విస్తృతమైన భూమి మన తల్లి- అని బుగ్వేద సూక్తి; “మాతా భూమిః పుత్రో£_హం పృథివ్యాఃొ - “భూదేవి నా తల్లి. ఆ భూదేవికి నేను పుత్రుణ్న” - అని అధర్వణవేదం.

“జననీ జన్మభూమిశ్చ స్వర్గాదపి గరీయసీ”- 'కన్నత్రల్లి, జన్మభూమి- ఈ రెండూ స్వర్గం కన్న గొప్పవి- అని ఆదికవి వాల్మీకి మహర్షి అమృత సందేశం.

“తెలంగాణ మహోదయం అనే కావ్య నామమే తెలంగాణ రాష్ట్రావతరణంకు సంబంధించిన కృతి యని స్పష్టం చేస్తున్నది. డా. ఆచార్య ఫణీంద్రగారు తెలంగాణ రాహ్రోదయానికి ముందు జరిగిన ఉద్యమ విశేషాలను గమనిస్తూ, ఆయా సందర్భాలలో కవితలను వ్రాస్తూ, కవిగా తమ కర్తవ్యాన్ని నిర్వహిస్తూ వస్తున్నారు. 1998 నుండి 2014 వరకు- అంటే తెలంగాణ రాష్ట్రం అవతరించేవరకు, జరిగిన ఉద్యమ విశేషాలను ఈ కావ్యంలో కవితాత్మకంగా వివరించినారు ఆచార్య ఫణీంద్ర గారు.

ఈ సంపుటిలో మొత్తం 32 కవితా ఖండికలున్నాయి. వీటిలో ఎక్కువ పద్యకవితలే, అవి 24 ఉన్నాయి; 4 గేయ కవితలు; 4 వచన కవితలు. ఈ సంపుటిలోని కొన్ని కవితలు పురస్కారాలను అందుకున్నాయి. ఈ కావ్యం

కే

చివరకు- '“అనుబంధం'లో- రెండు ప్రధాన వ్యాసాలున్నాయి- ఒకటి తెలంగాణ మాండలికం గూర్చి, మరొకటి- తెలంగాణ తెలుగుభాషను గూర్చి.

ఈ కావ్యంలో వస్తువు పంచముఖాలుగా పరచుకొని ఉన్నది. ఒకటి- సమైక్య ఆంధ్రప్రదేశ్‌ ప్రభుత్వ పాలనలో తెలంగాణ ప్రాంతానికి జరిగిన అన్యాయం, పాలనాధికారులు తెలంగాణ పట్ల చూచిన చిన్నచూపు; రెండు- ప్రత్యేక తెలంగాణ రాష్ష్రోద్యమ ఘట్టాలు; మూడు- ఉద్యమంలో పాల్గొన్నవారి, ఆత్మార్పణ చేసిన త్యాగమూర్తుల (ప్రస్తుతులు; నాలుగు- తెలంగాణ సంస్కృతి; ఐదు-తెలంగాణ రాష్ట్రావతరణం, కావ్యకర్త ఉపదేశం.

సమైక్యాంధ్ర ప్రదేశ్‌ రాష్ట్ర ప్రభుత్వాధినేతలైన రాయలసీమ-- కోస్తా ఆంధ్రులు, ఉరుదూ కలసిన తెలంగాణ ప్రాంత మాండలిక భాషనూ యాసనూ చిన్న చూపు చూచినారు. సినీమాలలో '“విలన్‌' పాత్ర సంభాషణలో తెలంగాణ భాషనుపయోగించి, తెలంగాణను అవమానించినారు. పచ్చని పంట భూములను పెద్ద పెద్ద కంపెనీలకిచ్చి రైతన్నల వెన్ను విరిచినారు. చెరువులను బాగు చేయనందువల్ల, నీరులేక పంటలెండిపోయి రైతులు కూలీలైనారు. బతుకు తెరువుకోసం విదేశాలు పోయినారు. ప్రత్తిరైతులు ఆత్మహత్యలకు తలపడ్డారు. పక్కనుండి కృష్ణాగోదావరులు పారుతున్నా నీరు లేక అలమటించినారు- పాలమూరు జిల్లా ప్రజలు. కూలీ దొరకక కొందరు ఆకలి చావులకు గురి అయినారు. నల్లగొండ జిల్లా ప్రజలకు స్వచ్చమైన నాగార్జున సాగర జలాలందక 'ఫ్లోరోసిన్‌' వ్యాధులతో బాధపడి అంగవికలులైనారు. మరోవైపు విద్యుత్తు సరఫరా లేక, పొలాలెండి పోవడమేకాక గంటలకొద్ది విద్యుత్తు లేక, ఆంధ్రప్రదేశ్‌ ప్రభుత్వ కాలంలో “అంధేరా”* వ్యాపించింది. చెరువులన్ని ఎండిపోగా, వాటిలో శ్రీమంతులెందరో పెద్ద పెద్ద భవనాలను కట్టుకొన్నారు. ఉద్యోగాలు లేక విద్యాధికులు నక్సలైట్లుగా మారినారు. తెలంగాణ సంస్కృతికి చిహ్నమైన బతుకమ్మ పండుగను జరుపుకునే మహిళలను చూచి, వలసవాద ప్రీలు అవహేళన చేసినారు. ఏ ప్రగతి కార్యక్రమానికైనా నిధులు లేవని నినదించినారు ప్రభుత్వాధినేతలు. ఈ విధంగా నీళ్ల విషయంలో, నిధుల విషయంలో, ఉద్యోగ నియామక విషయంలో సమ్రైక్యాంధ్ర ప్రదేశ్‌ ప్రభుత్వ పాలనలో తెలంగాణకు

న!

అన్వాయమే జరిగింది. ఎవరైనా ఇదేమి దుర్గతి అని ఎదిరిస్తే సమైక్యమనే నెపంతో వారి నోటిలో దుమ్ము కొట్టి, తమ పబ్బం గడుపుకొన్నారు. ఇలా కెలంగాణకు జరిగిన అన్యాయాన్ని ఆచార్య ఫణీంద్రగారు- “తెలంగాణ పౌరుషం, వలస వాద రాజ్యం, ఆకలి చావులు, ఫ్లోరోసిస్‌ మహమ్మారి, అంధేరాప్రదేశ్‌, ఇక్కడోవాగుందేది, దోషమె కంఠమెత్తినన్‌-” వంటి కవితా ఖండికలలో కవితాత్మకంగా వివరించినారు.

హైదరాబాదుకు సంస్థాన విముక్తిపై జరిగిన మహోద్యమంలో నిజాంకు వ్యతిరేకంగా అనేక ప్రముఖ నేతలూ, కవులూ, రచయితలూ వివిధ సంస్థలు పాల్గొన్నారు. హైదరాబాదు సంస్థానాన్ని నిరంకుశ నిజాంనవాబు నుండి 17 సెప్టెంబరు 1948 నాడు, విముక్తి చేసినారు. ఆ మహోద్యమంలో ఉక్కుమనిషి సర్టార్‌ పటేల్‌ పాత్ర గణనీయమైనది. సమైక్య ఆంధ్రప్రదేశ్‌ రాష్టం అవతరించిన 1956 నుండి, ఏదో ఒక విధంగా తెలంగాణ ప్రాంతానికి అన్యాయం జరుగుతున్నందు వలన, 1969 ప్రత్యేక తెలంగాణ రాష్ట్రం కోసం ఉధృతంగా ఉద్యమం జరిగింది. తరువాత సన్నగిల్లింద- కొన్ని రాజకీయ పరిణామాల ఫలితంగా. అయినా ఉద్యమాగ్ని చల్లారలేదు.

ఆచార్య జయశంకర్‌ గారు తెలంగాణ ఉద్యోగాలలో, నిధులలో, నీళ్ల వాటాలో ఎలా నష్టపోయిందో ఎంత నష్టపోయిందో లెక్కలు చూపి నిరూపించినారు. ప్రాంత వివక్షను నిరసించి గళమెత్తినారు. (ప్రత్యేక తెలంగాణ రాష్ట్ర సిద్ధికై నడుంకట్టినారు. తెలంగాణ మేధావులను నాయకులను, విద్యార్థులను మేల్మొల్పినారు. మార్గదర్శి అయిన ఆచార్య జయశంకర్‌ తెలిపిన వివరాలను, సమ్యక్‌ దృష్టితో అవగాహన చేసికొన్న శ్రీ కలువకుంట్ల చంద్రశేఖర్‌రావుగారు, 'తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి (తె.రా. సు ని స్థాపించి, ఉద్యమ సారథియై రేయింబవళ్లు సభలూ సమావేశాలూ నిరసనలూ బందులూ రైల్‌రోకోలు నిరాహార దీకలు, నమ్మెలూ- ఇలా వివిధ రూపాలలో ఉద్యమాగ్నులను రగిలించి, చిటచివరకు 2014 జూన్‌ 2వ తేది, తెలంగాణ రాష్ట అవతరణం జరిగేలా నిర్విరామ కృషి సలిపి విజయం సాధించినారు. ప్రత్యేక తెలంగాణ రాష్ట్రానికి ప్రథమ ముఖ్యమంత్రి అయి, ప్రగతిపథంలో తెలంగాణను నడిపిస్తున్నారు. అయితే ఈ మహోద్యమంలో శ్రీశ్రీకాంతాచారి గారు నాటి ప్రభుత్వ దమన నీతిని నిరసిస్తూ ఒంటిపైన కిరోసిన్‌ పోసుకొని నిప్పటించుకొని 'జై తెలంగాణ” అంటూ నినదిస్తూ ప్రాణాలర్చించి,

క్షం

అమరులైనారు. అట్లాగే శ్రీ యాదయ్యగారు, హైదరాబాదు అసెంబ్లీ వద్ద ఆహుతి అయినారు.. ఢిల్లీలో శ్రీ యాదిరెడ్డిగారు పార్లమెంట్‌ భవనం సమీపంలో ఆత్మహత్యకు పాల్చడి ఊపిరివదలినారు. ఇలా తెలంగాణ రాష్ట్ర అవతరణ కై జరిగిన మహోద్యమంలో విద్యార్థులు, యువకులు తమ ప్రాణాలను త్యాగం చేసినారు. ఈ విషయాలన్నీ ఆచార్య షణీంద్రగారు ఈ సంపుటిలోని సెప్టెంబరు 17 (948), దోషమె కంఠమెత్తినన్‌, ఉద్యమ సారథి, ఉద్యమాగ్గికీల, నైతిక విజయం, మృతవీరుడు, తెలంగాణ ఉట్టి, తెలంగాణ బిల్లు అగ్నిప్రనీత, తెలంగాణ మహోదయం- వంటి కవితా ఖండికలలో రమణీయంగా వ్యక్తం చేసినారు. “దేశభక్తి కవిత్వంలో - దేశంకై కృషిచేసిన, ప్రాణాలర్పించిన ప్రముఖులనూ అమరవీరులను స్తుతించుట ఒక ప్రధానమైన అంశం. అందుకే ఆచార్య ఫణీంద్రగారు ఈ సంపుటిలో అలాంటి కొందరు వ్యక్తులనూ, వారి శక్తులనూ వర్ణించి తమ దేశభక్తిని ప్రదర్శించినారు కవిగా. తెలంగాణ రూపురేఖలనూ, సమైక్య ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో తెలంగాణకు జరిగిన అన్యాయాన్ని నిరూపించిన తెలంగాణ మార్గదర్శి ఆచార్య జయశంకర్‌గారిని- “ప్రాంతవివక్ష జూవు పరిపాలకులంగని గుండెమండి, న్వ (పొాంతమునందు దీన జనబాధల గాథలెరింగి కుంది, తత్‌ (పొంత వునర్విముక్త నవరాష్త్రముకై 'జయశంకరుంచదవి (శాంత మహోద్యమోజ్జుల వ్రశాసనుడై వివరాల గూర్చెజిన్‌” అని (దోషమె కంఠమెత్తినన్స) అనే పద్యంలో ప్రస్తుతించినారు. తెలంగాణ రాష్ట్ర సాధనోద్యమంలో (ప్రాజాలర్చించిన శ్రీకాంతాచారి త్యాగాన్ని “ఆతడు శ్రీకాంతాచా” రాతడు నిరననల కెల్ల నత్యున్నతమౌ రీతిని నిరనన దెలిపెను భీతి వినా కాల్చుకొనుచు న్వీయాంగమునే! క్షే3

ఉజవము నలిపె నతడు “జై తెలంగాణంొచు (ాణములను వీడు వట్టుగూద! విస్తుబోయె నకల విశ్వమెల్లయు జూబి- “వీరు, దమరు'డంచు విలిచె! కొలిచె/ మలిదళోద్యమమున మంటలు చెలరేగె- ఉద్వమమ్ము (క్రొత్త ఊవు నందె! అతడు రేసినట్టి అగ్ని కీల లెగసి వాన్తినావురమున కంటుకొనెనుగా అనే పద్యాలలో అభివర్ణించి నివాళులర్చించినారు కవితాత్మకంగా ఆచార్యఫణీంద్ర గారు. శ్రీకాంతాచారిని 'ఉద్యమాగ్ని కీలిగా సంభావించినారు. చోరుల '*ట్లసెంబ్లొ చేరిరి నేతలు భయము .. భయము గాను ... 'బడ్జౌ టయ్యె! బయట వీరుడొకడు ప్రాణమ్ము త్యజియింప కాలుచుకొని, ప్రభుత గేలి చేసె! అంటూ “అమరవీరుడు యాదయ్యను స్తుతించినారు కవి. మరొక అమరవీరుడు శ్రీ యాదిరెడ్డిని గురించి ఉద్యమ వీరు డాపి తన ఊపిరి, “ఢిల్లిని చాటిచెప్పె - కడు ర్భేద్యము నుద్యమానల; ముపేక్షిత మెంతయు గాదు; దేశమం దాద్యము, నంత్య రాష్ట్ర మిదె యౌనె? నయా 'తెలగాణ'” రాష్ట్రమున్‌ సాధ్యము సేయకున్నను ప్రజాగ్రహ కీల దహించు నిం” కటన్‌! అనే పద్యంలో వర్ణించి చెప్పినారు, ఈ కావ్యకర్త. ఇక- తెలంగాణ రాష్ట్రమును సాధించిన శ్రీ కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖరరావు గారిని 'ఉద్యమసారథి'గా, 'మహోగ్రకీలొగా అభివర్ణించినారు శ్రీ ఫణీంద్రగారు. “రకరకమయుల నిరసనముల నొక రక్తపు బొట్టు గూడ నొలుకని యట్లున్‌ (ప్రకటించి నడువ నాతదు వికటించి స్రభుత్వ మింక విలవిల లాదెన్‌ క్ష4

ఒక్కచో నుద్యమ ముత్తుంగ వథములో నజివీ, ఊవిరి నల్చనట్లు జేయు ఒక్కుచో నెగసీన ఉద్యమ జ్వాలలన్‌ వొంన మార్గము వట్టనీక నార్చు ఒక్టుచో వాదించి, ఉర్వి మేధావుల వెలయు వివక్ష నొవ్సించి జూవు ఒకళ్ళుచో వెటకార మొనరించు ధూర్తుల తిట్టు వురాణాల మట్టు బెట్టు అాణముల తెగించి, వూని 'నిరావోర దీక్షో సిద్ధి నొందు దక్షు దతదు/ (కిందు మీదులైన - కించిత్తు జంకక కదవరకును పోరు ఘటికు దతదుగీ అతదా తెలగాణ - తెలగాణ మన్న నతదె- అన్న న్ధాయిని, శానించు నట్టు లెదిగి, వెలసె నుద్యమ సారథి - నిలిచె వెంట జగతి విస్తు బోవ! నకల జనులు నవుడు” అని శ్రీ కె.సి.ఆర్‌ గారిని ప్రస్తుతిస్తూ వ్రాసిన పద్యాలు ఉద్యమ సూర్యకిరణాలవలె హృద్యంగా ఉన్నాయి. నిజాముపై బాంబు విసిరిన ప్రముఖ స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు శ్రీ నారాయణరావ్‌ను మరో భగత్‌సింగ్‌గా వర్ణించి ప్రశంసించిన ఫణీంద్ర అభినందనీయులు. కవికి ప్రధానంగా ఉండవలసిన రెండు ప్రధాన లక్షణాలైన దర్శనం, వర్ణనం- దా. ఆచార్య ఫణీంద్రగారిలో పుష్కలంగా ఉన్నాయి. కవితాహేతువులైన ప్రతిభ, పాండితి, అభ్యాసం- త్రివేణిలా వారిలో సంగమించి ఉన్నాయి. ఉదాహరణకు- కొన్ని పద్యాలు. “వత్తి రైతులు, చేనేత రంగ నివుణు లాత్ఫువాత్వల నాశయ మంది రకట! వారి శనముల కడ నుంచు వ్రమిద లందు వత్తులై కాలు ప్రత్తియే వదెను నిగ్గు * 15

ఈ పద్యంలోని చివరి రెండు చరణాలలో చిక్కని కవిత్వముంది. కవిత్వ మంటే- వర్ణన. ఆత్మహత్యలను చేసికొన్న వాళ్లను జూచి ప్రజలు కాదట సిగ్గుపడేది- కాలుతున్న వత్తులట! ఆత్మహత్యలకు కారణమైన ప్రభుత్వం, సమాజం ఎంత సిగ్గు పడక ఉన్నదో అని ధ్వని.

ఒక ప్రాంత, రాజ్య- దేశ సంస్కృతులను తెలుపడం కవి కర్తవ్యం. అది కవిగా సంస్కృతికి నిదర్శనం. తెలంగాణ సంస్కృతికి ప్రజల చిహ్నమైన “బతుకమ్మ పండుగను, దాని ప్రత్యేక మహిమను శాస్త్రీయంగా సందర్శించిన ఆచార్య ఫణీంద్రగారు, “బతుకమ్మను (ప్రకృతికి 'సీమంతం'గా అభివర్షించారు. ఈ సందర్భంలోని-

“వూవుల తోడ దేవునికి వూజులు సేయుట చూతు మెల్లెదన్‌-

ఫూవులకే యొనర్తు రిట వూజలు మా 'ెలగాణ” మందునన్‌!

కోవెల గట్టినట్లు, వలు కోమల వర్ణ నుశోఖితంబులౌ

వూవుల బేర్చి, నల్పుదురు వూజులు స్రేల్‌ ఐతుకమ్ము” పేరిటన్‌/”

దేవునికి పూజా ద్రవ్యాలుగా ఉన్న పూవులనే పూజించడం తెలంగాణ సంస్కృతి అనడంలోనే ఈ కవి, గొప్పతనం భాసిస్తున్నది. కోవెల గట్టినట్టు-

ని అనడం ' ప ని న

అని అనడం “బతుకమ్మ పవిత్రతను ద్విగుణీకృతం చేసినట్టున్నది.

తెలంగాణ ఉద్యమ సాఫల్యం కోసం ఆత్మార్చణ చేసిన విద్యార్దుల తల్లుల 'ఆత్మఘోషును గూర్చి వ్రాసిన- న

“ఎందరొ కొల్వులేక- మరి ఎందరొ కూడును గుడ్డ లేక - ఇం

యు

కెందరొ గూడులేక - వడిరీ తెలగాణమునందు భాధటం

చందరికోసనమై మదిని అంతగ వేదన చెందినావు/ ఆ

అందరితోడు- నాన్నమరి - అమ్మను గూర్చి తలంవకుంటివో?”

అనే పద్యం మాతృమూర్తి ఆర్రహృదయానికి అద్దంపట్టింది. ఆ తల్లి ఆత్మఘోషకు 'మైకు”గా నిలిచింది. లోకవేదన కవివేదన కదా!

“హైదరాబాద్‌ జిందాబాద్‌'- అనే వచన కవిత ఎంతో బాగుంది. తరతరాల శతాబ్దాల హైదరాబాద్‌ చరిత్రను ఐదు నిమిషాలలో సహృదయుల కన్నులముందు నిల్పినారు దృశ్య ప్రత్యక్షీకరణశక్తితో ఆచార్య ఫణీంద్రగారు.

16

'హైదరాబాదు- “మూసీనది సాక్షిగా- అంకురించిన ప్రణయానికి చిహ్నం”. ఇక్కడి “పురాన్‌పూల్‌” కవిత్వాన్ని నృత్యాన్ని కల్పడానికి (మల్చుభరాముద్తే కట్టిన కల్యాణవేదిక” అట!

భాగమతీ కుతుబ్‌ల దివ్యప్రేమను చూచి - “ఆకాశమంత పొంగిన చార్మినార్‌ నాలుగు మీనార్లతో చప్పట్లుకొట్టిందట!

“మసీదులు, మందిరాలు, చర్చిలతో

ఈ నగరం ఒక త్రివేణీ సంగమం!” “వీరోచితంగా పోరిన 'అబ్బుల్‌ రజాక్‌ లారీ” శత్రువులనే అబ్బురపరచిన వదునైన కటారీగొ “ఉరికంబమెక్సిన తుగ్రే బాజ్‌ ఖాన్‌ హైదరాబాద్‌ కా 'నమ్మాన్‌' /

రక్తాన్ని ధారపోనిన రచయిత

'పోయబుల్లా ఖాన్‌ -

హైదరాబాద్‌ కా “షాన్‌”

నవాజీవనం ఈ నగరం అనలు భావః

సాదరమైన ఆప్పాయత ఈ నగరంలో ఆగని శ్వాన

ఆధా కవ్‌ 'ఇరానీ ఛాయ్‌” స్నేవోన్ని

అవమృతమయం చేస్తుంది ఇక్సడ!

“'గోల్హాంద కోట దివాణంలో

తెలుగు, నంన్ముతం, ఉరుదూ, పారళీక

భాషా నరస్వతులు బృంద గానం పాడాయి” వంటి చరణాలు హైదరాబాదు గొప్పతనానికి ఉదాహరణాలు. ఈ కవి ఆవేశానికి, అందమైన అభివ్యక్తికి అక్షర ముకురం ఈ వచన కవిత.

“తెలంగాణ బిల్లు అగ్ని వునీతొ అనే కవితలోని-

“ఆధిపత్య 'రావణు” చెర యందు నుండి

విడుదలైన 'తెలంగాణ బిల్లు” నేడు

నీత మాదిరి 'అగ్నివునీత యయ్యె /

రాజిలు నది యింక 'వవిత్ర రాష్ట్ర మగుచుగొ

క్షే

అనే పద్యంలో తెలంగాణ బిల్లును 'అగ్నిప్రునీతి అయిన సీతతో పోల్చదంలో ఆచార్య ఫణీంద్రగారి వర్ణనాపటిమ భాసిస్తున్నది. జయనామ సంవత్సరంలో తెలంగాణ రాష్ట్రం అవతరించింది. అందువల్ల జయ ఉగాదికి రెండు తెలుగు రాష్ట్రాలు రెండు కోకిలలుగా స్వాగత గీతం పాడుతాయన్నారు హర్చాత్రిరేకంతో ఆచార్య ఫణీంద్రగారు. ఈ సందర్భములోని- “ఉవ్వెత్తు నెగనిన 'ఉద్యమా గ్రీష్టాల మందుటెండల లోన మాడినాము-- విరుచుక వడుచును వీపులందు కురియు “లాఠి వర్షాల కల్లాదినాము-- బందు వహర్తాళ్ళాతో వణుకు శరత్తులన్‌ వలుమార్లు వదవడ వణికినాము ఆకులట్లు యువకు లన్వాయముగ రాలు శీశిరాలనే గాంచి చితికినాము తుదకు నిన్నినాళ్ళ కివుడు వదియునాల్టు వత్సరముల బాధ లుడిగి, ఫలిత మట్ళి, నేటికి కదా విరియుచు నీ తోటి మాకు చివురులెత్తు వనంతమ్ము చేరుచుండె/” అనే పద్యంలో తెలంగాణ రాష్ర్ట్రోద్యమంలో పడిన బాధలకు గ్రీష్కాది బుతువుల బాధలతో ఉపమించి రూపించడంలో, వసంతోదయాన్ని తెలంగాణ రాష్ట్రోదయంగా స్ఫురింపజేయడంలో ఆచార్య ఫణీంద్ర కవి లేఖినికి ఎంత పటిమ, ఎంత చతురిమ ఉందో తెలుస్తుంది. ఇలాంటి పద్యాలే కనికి ఖ్యాతి కలిగిస్తాయి; కలకాలం పలు కరిస్తాయి పచ్చగా. “'మాండలికములందు మత భేదములు నున్న తెలుగు వద్యమందు వెలుగు లూని, రెందు రాష్టములను 'దండిభాషగ నెంచు (గ్రాంభికమ్మా జనుల కలివీయుంచు[” అంటూ తెలుగు గ్రాంథిక భాష రెండు రాహమ్రాల గుండెలను కలుపుతుందని సత్య సుందరంగా అన్నారు. ఫణీంద్రగారు. అంతేకాదు రెండు రామాలూ కేక్‌

అభ్యుదయాన్ని సాధిస్తాయనే గాఢ విశ్వాసాన్ని కవితాత్మకంగా కమనీయంగా ప్రకటించినారు ఇలా- “ఫపులుగుకు రెండు రెక్సు లవి వూని ప్రవంచము చుట్టి వచ్చెడిన్‌ - వెలుగుకు రెందు దిక్కు లవి వెల్లడి జేయు వ్రదేశ మెల్లెదన్‌- జలధికి రెండు నొద్డు లవి శాశ్వత లకజ్జి (ప్రజాళి కిచ్చెడిన్‌- తెలుగుకు రెందు రాష్ట్రములు - దివ్వముగా అభివృద్ధి చెందెడిన్‌/”

ఈ పద్యం 'తెలుగు, భాషానుబంధాన్ని చక్కగా చాటుతున్నది. తెలుగును పులుగుగా, 'వెలుగుగా 'జలధిగా దర్శించడంలో ఉంది ఈ కవి గొప్పతనం.

“శక్షియుత భారతం”- అనే కవితలోని

“తలపై పామాద్రి మకుటము;

గళమున వోరములు వుణ్వ గంగా యమునల్‌

ఉలధి (త్రయ సంధి ఫ్టలి

వలు వన్నెల పాదవీఠి - భారతి నీక్షౌగ”

అంటూ భారతమాతను వర్ణించిన పద్యం సహృదయ పాఠకులకు నైవేద్యం.

“వలస వాద రాజ్యం” అనే ఖండికలోని

“నేటి మైటెక్కు కాలాన నిజము! చూడ క్యాష్టలినులో కే నర్వ కార్య నిద్ధి!

మధ్య, క్రింది తరగతుల మానవులకు

థ్రతుకు లో టెక్కు” నై పూర్తి భష్టమయ్యె/”

“హైటెక్కులో టెక్కులు అనే ప్రయోగాలు చమత్మార గర్భితాలు. పోలివరమా? “శాపమా? - అనే శీర్షికలోనూ శబ్దార్ధ చమత్మారాల చవిని చూపించినారు కవి ఫణీంద్రగారు. ఏ చమత్కారం లేని కవిత, ఏ నవ్యత లేని కవిత, రాణించదు కదా!

ఈ సంపుటిలోని- 'మా తెలంగాణకు క్షీరాభిషేకం, కొత్త తెలుగుగీతి, తెలంగాణ మహోదయం'- అనే కవితా ఖండికలు ఆచార్య ఫణీంద్రగారి దేశభక్తికి, భాషానురక్తికీ విశేష సూచికలు.

క్షం

“హీనమతులు చేనిన నవహేళనమ్ము జీవభాష కే మాత్రము చేటురాదు” “భృవిమీద అధర్మము రాణకెక్కునే” వంటి సూక్తులు, మౌక్తికాలవలె ఈ సంపుటిని అలంకరించినాయి. “ర్యాష్ట్రాలవి వేరైనా- ప్రజలంతా ఒకటేనని తెలుగంటే అందరిదని- నవోదరులమే మనమని భరతమాత బిద్దలమని- తెలునుకొనుట మంచిదిరా వెలుగు కనుట మార్గంరా” (కొత్త తెలుగుగీతి) “దునమంతా నోదరులం తెలుగుఖాష వారధులం శెలంగాణ” “ఆం(ధ్రప్రదేళొ రథద్వయం సారథులం! ఒకరినొకరు గౌరవించి ఒకరి కొకరు నవాకరించి పరన్ఫురం పోటీవడి (గతి పథా లేలుదాం” (తెలుగుఖాష వారథులం) అంటూ ఈ కవి చేసిన ప్రబోధం ఉపదేశం. ఆదరణీయం, ఆచరణీయం. ఈ కావ్యంలోని పద్య గేయ వచన కవితాఖండికలలో 'ప్రయుక్తమైన పలు ఉరుదూ, ఇంగ్లీషు పదాలు సందర్భశుద్ధి కలిగినవే. అర్ధ స్పష్టతకు అనుకూలించేవే. తెలంగాణ భాగ్యగీతి అనే కవిత, మహాకవి దాశరథి రచించిన- “నేనురా తెలగాణ నిగళాల పడగొట్టి ఆకాశమంత యొత్తార్చినాను” అనే సీసపద్యానికి అనుకరణమే అయినా, డా. ఆచార్య పణీంద్రగారి కవిత్వ వ్యక్తిత్వాన్ని ఈ పద్యం చాటుకున్నదనడం అతిశయోక్తి కాదు. “ఆధునిక తెలంగాణ కవులందరికీ “పెద్దలు నడిచిన తోవే శరణ్యం”. దాశరథి దేశభక్తి కవితా ప్రభావం దశాంశమో శతాంశమో తరువాతి కవులపై ప్రసరించడం సహజం. అందుకే ఆ మహనీయునికి ధన్యవాదాలు సమర్పించినారు వినమ్రంగా ఆచార్య ఫణీంద్రగారు. 20

“జయము జయము తెలంగాణతల్లి”- అంటూ తెలంగాణ తల్లిని ప్రస్తుతించే గీతంతో ప్రారంభమైన ఈ 'తెలంగాణ మహోదయం కావ్యం- “శ్రీలం గూర్చుగ దివ్వ 'భద్రగిరి'పై నీతమ్మగా “అక్షి” యున్‌

ఫాలం బందున జ్ఞానరేఖలు లిఖింవన్‌ బానరన్‌ వాణి'యున్‌

'ఆలంవూరు'నన జోగులాంబి'గ శుభాలందింవగా గౌరి” యున్‌ మూలల్‌ మూడిట నిల్ఫి ముగ్గురమలే (బ్రోచున్‌ తెలంగాణమున్‌”

అనే 'స్వస్తి వాక్యం' ఏకపద్య కవితతో, ఈ సంపుటి” శుభాంతమవుతున్నది. తెలంగాణలోని 'భద్రగిరిలో వేంచేసియున్న సీతా మహాలక్ష్మి, “బాసరలో నెలకొని యున్న సరస్వతీదేవి, ఆలంపూరులో జోగులాంబా రూపంలో అధివసించియున్న గౌరీదేవి- ఈ ముగ్గురమ్మల శుభాశీస్సులను అర్థిస్తూ ఆచార్య ఫణీంద్రగారు ఈ కావ్యానికి భరతవాక్యం పలికినారు. కావ్యం ఆదిమధ్యాంతాలు మంగళాత్మకంగా ఉండాలని సాహిత్య శాస్త్ర కర్తల అభిమతం. లాక్షణిక సంప్రదాయజ్ఞులైన ఆచార్య ఫణీంద్రగారు 'స్వస్తితో సమాప్తి చేసినారు. “స్వస్తి పంథా మనుచరేమ”- మనం శుభకరమైన మార్గాన్నే అనుసరిద్దాం” అని బుగ్వేదసూక్తి.

“తెలంగాణ మహోదయం” సత్మావ్యాన్ని అందించిన కవీంద్రులు డా. ఆచార్య ఫణీంద్రగారిని అభినందిస్తున్నాను. వారు తమ పేరును సార్ధకం చేసికొంటూ, ఇలాగే మంచి కావ్యాలను రచించాలని ఆశిస్తున్నాను.

“రత్నావళి నాటి రాదు రాజపదని పోటీ కాదు అందమైన కవనానికి

వ నుందరి నాటిరాదు”

• దా. తిరుమల శ్రీనివాసాచార్య 21

దాః కాంచనపల్లి న్‌ా కన్వీనర్‌, తెలంగాణ జాగృతి (సాహిత్య విభాగం) గ్‌ ఉద్యమ పద్యకావ్యం- తెలంగాణ మహోదయం పద్య కవిత్వం పాత కవిత్వం అని, అది కేవలం రాచరిక వ్యవస్థ అనే తప్పుడు సూత్రీకరణ కొంతకాలం నుండి కొందరి ద్వారా వినవస్తున్నదే. అయితే అట్లాంటి తత్వం ప్రక్రియలో ఉండదని, దాన్ని మాధ్యమంగా వాదే వ్యక్తిలో ఉంటే ఉండవచ్చుగానీ, పద్య కవిత్వంలో సామాజికాంశాల ప్రతిఫలనం (ప్రభావవంతంగా చేయవచ్చనే బలమైన వాదం కూడా సాహిత్య రంగంలో కనిపిస్తున్నది. అందుకు ఉదాహరణలుగా గుర్రం జాషువా, దా. దాశరథి వంటి మహాకవుల పద్యాలను ఉటంకించే వారు ఎందరో ఉన్నారు. మొత్తానికి పద్యం సామాజికీకరణ పొందడం ఒక అనివార్య పరిణామం అని గుర్తించవలసి ఉంది. సరిగ్గా ఇట్లా కాల ప్రవాహానికి అనుగుణంగా తనను తాను మలచుకొన్న ఉద్యమ పద్యకవి ఆచార్య ఫణీంద్ర. ఫణీంద్రను నాకు మరుమాముల దత్తాత్రేయ శర్మ అనే మరో కవి మిత్రులు పరిచయం చేసినారు. తరువాత ఆయన వ్యాసాలు, పద్యాలు అక్కడక్కడా చదువుతున్నా. వింటున్నా ఆయన కవిత్వమే కాక విమర్శలోని నిశిత పరిశీలన నన్ను అమితంగా ఆకర్షించింది. ఆయన ఈ (గ్రంథం అనుబంధంలో జత చేసిన విమర్శ వ్యాసంలోని తెలంగాణ శిష్ట వ్యావహారిక భాషావాదాన్ని నేను ఆంధ్రభూమిలో 1998లో వ్రాసిన 'కవితా వీణ తెలంగాణ అనే వ్యాసంలో ్రతిపాదించాను. ఆ వ్యాసం తరువాత కాసుల ప్రతాపరెడ్డి సంపాదకత్వాన వెలువడ్డ 'తెలంగాణ త్రోవలు' అనే ఉద్యమ కరదీపికలో 'కవిత్వమైన తెలంగాణ” అనే పేరుతో అచ్చయింది. అప్పటి నా ప్రతిపాదనను కవి మిత్రులు సిద్ధార్ధ, ఏనుగు, పగదాల, బాణాల లాంటి వాళ్ళంతా సమర్ధించారు. ఈ 22

రకంగా ఫణీంద్ర, నేను ఒకరికి తెలియకుండా ఒకరం ఈ విషయం ప్రతిపాదించాం. మా ఆలోచనలోని పోలిక నాకు సంతోషాన్ని కలిగిస్తున్నది. ఏ భాషలోనైనా జానపద భాష ఆద్యమని, ఏ ప్రాంతం శిష్ట వ్యావహారికమైనా, జానపద భాష నుండే నాగరీకరణ పొందుతుంది అనే వాదం నాటి నుంచి ఉన్నదే. ఈ అన్ని వాదాల సారాంశం తెలంగాణకు ఒక ప్రామాణికమైన శిష్ట భాష వ్యవస్తీకృతం కావాలనే. ఆచార్య ఫణీంద్ర సాహితీ విలసనమైన కుటుంబం నుంచి వచ్చిన వారు. సహజ చైతన్యంతో తనను తాను ప్రజాకవిగా మలచుకోగలిగారు. పద్యాన్ని కూడ ఒక ప్రజా ప్రాతినిధ్య ప్రక్రియగా నిరూపించారు. ఎగసిపడే జవ జీవాలతో పద్యాన్ని ఉద్యమీకరించారు. ఆయన “వలస వాద రాజ్యం” కవితలో నదక చూడండి. “దున్నెడి వానిదే పాలము - దోవీడి నావ్సు” మటంచు జెప్సి, రై తన్నల కోనమై నిలిచి దండిగ పోరిరి నాటి నాయకులొ కన్నుల గానగా స్థలము - కజ్ద” యొనర్చుచు “సెజ్జు” పేర, గ్ర తన్నల వెన్నునే విరుచు త్రామ్టలు.. దువ్దులు.. నేటి నాయకుల్‌॥” అంటూ ఉమ్మడి రాష్ట్ర నాయకుల దౌష్ట్యాలను కదం తొక్కుతున్న పద్యపాదాలలో వివరించారు. “ఫ్లోరోసిస్‌ సమస్య గురించి ఈ కవి “ఏ ఏటి కా ఏడు నేదువే మిగిలేను వనాటి కే దారి కాన రాదు/ నానాటి కా వ్యాధి నాశమ్ము జేయగా - దీనుల కింక ఏ దిక్కులేదు! “హైటెక్కు సిటి” యంద్రు; “అభివృద్ధి కను” దంద్రు - దైన్యమున్‌ తొలగించు తలపు రాదు! మానవత్వమునకు మచ్చగా మిగిలిన ఆ నమన్యకు మాత్ర మంతు లేదు!” 23

సమైక్య పాలనలో కరెంటు కష్టాలకు అంతం లేదు. ఆ నాటి ఆంధ్రప్రదేశ్‌ సమైక్య రాష్ట్రం అంధకార బంధురమైందని ఆవేదన చెందుతారు- “బీకటి యావరించె- జన జీవన మంతయు వ్యన్తమయ్య్వె- చీ కాకయె రాష్ట్ర పాలకుల కార్వ్యములన్నియు/! ఆం(ధరాష్ట్ర మేకాకిగ అంధకారమున (గ్రాలుచునున్నయె 'అంధెరా దేశా” కోస్తా ప్రాంతపు ముఖ్యమంత్రులు ఏ మాత్రం సంకోచం లేకుండా తెలంగాణ మీద వివక్ష చూపించారు. “కోస్తా, నీమల ముఖ్యమంత్రులకు సంకోచమ్మె లేకుంద, ఆ కోస్తా (ప్రాంతపు రైతు లాభములయెన్‌ కొందంత లక్ష్యంబుగాన్‌ బస్తాల్‌ నింవుచు బంద్రకెత్తుటయె ఆ (ప్రాంతంవు భాగ్యంబునైై వస్తులు పండుట, ప్రాణముల్‌ విడుట- ఈ (ప్రాంతంవు పారద్దమా” తెలంగాణ “బతుకమ్మ” పూవులకు పూజచేసే అతిరమ్యమైన పండుగ. దేవునికి పూలతో పూజ చేస్తారు. తెలంగాణలో పూలకే పూజ చేస్తారు. తెలంగాణ 'ప్రజల లలిత హృదయానికి ఇంతకంటె సంకేతం ఏం కావాలె? “పూవుల తోడ దేవునికి వూజలు సేయుట చూతు మెల్లెదన్‌- వూవులకే యొనర్హురిట వూజలు మా తెలగాణ మందునన్‌! కోవెల గట్టినట్లు, బహు కోమల వర నుళోభితంబులౌ వూవుల చేర్చి సల్చుదురు వూజలు స్రీల్‌ బతుకన్ను” పేరటనో” ఉద్యమ ప్రసక్తి వచ్చినప్పుడల్లా ఈ కవి పులకించి పోతాడు. ఆయన పద్యధార ఉద్వేగంతో ఉబికి వస్తుంది. కె.సి.ఆర్‌, ఉద్యమ సారథ్యం గురించి ఒక చారిత్రక పద్యాన్ని ఇట్లా వినిపిస్తారు- “ఒకువో నుద్యమ ముత్తుంగ వథములో నడివీ ఊవీరి నల్పనట్లు జేయు- ఒకో నెగసిన ఉద్వమ జ్వాలలన్‌ పొంన మార్ధము వట్టనీక నార్చు- ఒకుదో వాదించి, ఉర్వి మేధావుల 24

వెలయు వివక్ష నొప్పించి చూవు-

ఒక్కుచో వెటకార మొనరించు ధూర్తుల

తిట్టు వురాణాల మట్టుబెట్టు -

టాణముల తెగించి, వూని నిరావోర

దీక్ష సిద్ధి నొందు దక్షుదతదు?/

(క్రిందు మీదులైన- కించిత్తు జంకక

కదవరకును పోరు ఘటికు దతదు!

శ్రీకాంతాచారి త్యాగం ఇంతకు ముందు ఏ రాష్ట్రంలో జరుగనిది. ఉరుకుతున్న జ్వాలగా మారిన శ్రీకాంతాచారిని ఈ కవి ఇట్లా స్మరిస్తారు-

“త్తి చేత కిరొనీ నెల్ల దేహము వైన

చల్లుకొనియు, నగ్లివుల్ల గీచి,

జ్వాల రేవుకొనెను- జై తెలంగాణం” చూ

మరొక వీరుడు యాదయ్యను ఇట్లాగే స్మరిస్తాడు. ఆత్నార్చణం చేసుకొన్న వీరుల తల్లిదండ్రుల ఆవేదనను ఆయన వ్రాసిన తీరు హృదయాలను కదిలిస్తుంది.

“చిన్నతనాన నాన్న నిను చెప్పిన పాఠము ప్రశ్చలేయగా,

దున్నినటున్‌ జవాబులను తొందర, తొందర నీవు చెప్పగా-

'విన్నవటే! కుమారుని ప్రవీణత- వీడు కలెక్టరౌ' నటం

చన్నటువంటి మాట- తనయా! చెవులందున మారుమైోగురా!”

ఈ కవి వచన, గేయ ప్రక్రియలలో కూడా తన వాటం చూపించారు. “ఇక్కడో వాగుండేది' అనే కవిత ఆధునిక వచన రచనా కౌశలాన్ని సంతరించుకొంది. ఆధునికులు చెప్పే నోస్టాల్టియా ఈ కవితలో కనిపిస్తుంది. "హైదరాబాద్‌ జిందాబాద్‌' అనబడే కవితలో దీర్హ కావ్య రచనా సంవిధానం ఫలప్రదమైంది. “భగత్‌సింగ్‌ అనే వచన కవిత వస్తువెంతో విలక్షణం.

ఈయన కవితాభివ్యక్తిలో పాఠకుణ్ణి అలరించే సందర్భాలనేకం. కాన్ని చూడంది-

25

“వేకువ కోనమై జనులు వేచియు చూచుచునుండి రకుటాగా

“ఆధివత్య” రావణు” చెరయందు నుండి

విడుదలైన 'తెలంగాణ బిల్లు” నేడు

నీత మాదిరి అగ్ని వునీతయయ్యై!

రాజిలు నదియింక 'వవిత రాష్త్ర మగుచు!”

ఈ కవి గేయాన్ని కూడ చక్కగా నడిపించగలడు. “మా తెలంగాణకు క్షీరాభిషేకం” లాంటి గేయాలు ఆహ్లాదాన్ని కలిగిస్తాయి. ఈ 'తెలంగాణ మహోదయం కావ్యం రెండు రాష్ట్రాలను రెండు కోయిలలు అని పేర్కొనడం ముదావహం. ఈ కావ్యాన్ని ఉద్యమ నేత, రాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రి కే.సి.ఆర్‌. కి అంకితం చేయడం మరింత శ్లాఘనీయం. భావో[ద్రేకం ఈయన కవిత్వంలో ప్రధాన లక్షణం. యతి ప్రాసాదులు అప్రయత్నంగా అమరిపోతుంటాయి. భావి కాలంలో తెలంగాణ రాష్ట్రంలో ఉత్తమ కవితా విలువలు గల కవిగా నిలువగలిగే 'ప్రతిభామూర్తి ఫణీంద్ర. ఈ కవి దాశరథి శైలిని తనకు అవిభాజ్యమైన వ్యక్తీకరణగా మలచుకొని చెప్పిన తీరు అనన్యం. “నేనురా తెలగాణ నిజ రాష్ట్ర సిద్ధికై ఆకాశమంత యెత్తార్చినాను” అనే పాదంతో మొదలయే సీస పద్యం దాశరథి కృతమే అన్నట్టు కొనసాగుతుంది.

ఆచార్య ఫణీంద్ర 'తెలంగాణ జాతీయ కవి గా పరిఢథవిల్లాలని ఆకాంక్షిస్తున్నాను. 15 మార్చి 2016 _- దా, కాంచనవల్లి హైదరాబాద్‌ 26

మనోగతం

మా స్వస్థలం కరీంనగర్‌ జిల్లాలోని కోరుట్ల దగ్గర గల బండలింగాపురం గ్రామం. నా జననం, బాల్యం నిజామాబాదులో గడిచాయి. 1975లో నా పదునాల్లవ యేట మా కుటుంబం హైదరాబాదుకు బదిలీ అయింది. అప్పటి నుండి నాకు కోస్తా, రాయలసీమ ప్రాంతీయులతో అధికంగా పరిచయం కలిగింది. కొందరు మంచి మిత్రులయ్యారు. మా పలుకుబడులు, సంస్కృతి సంప్రదాయాలకు సంబంధించిన విషయం వచ్చినప్పుడు, వింతగా చూసి, “అదేంటీ?” అని ప్రశ్నించిన వారు, వివరించబోతే మాత్రం వినేందుకు ఇష్టపడేవారు కారు. ఆనాటి నా స్నేహితులైన ఆ ప్రాంతీయులలో కొంత అభిజాత్య ధోరణి, తెలంగాణపట్ల హేళన భావం కనిపించి, నా మనస్సు చివుక్కుమనేది. అయినా స్నేహం మూలంగా సర్బకుపోయే వాళ్ళం.

“నిజాం' పాలన అంతమయ్యాక, 'హైదరాబాద్‌” రాష్ట్ర ప్రభుత్వంలో, విద్యాశాఖలో ఉద్యోగం పొందిన మా నాన్నగారు, తరువాత ఏర్పడిన ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్‌ రాష్ట్రంలో- తన కన్న జూనియర్లయిన ఆంధ్ర, రాయలసీమ (ప్రాంతీయుల కన్న సర్వీసులో వెనుకబడ వేయడం గురించి అవేదన చెందడం నాకు బాగా గుర్తు. తరువాత మా నాన్న గారి లాంటి బాధికులంతా వివిధ కోర్టులు దాటి సుప్రీంకోర్టు వరకు వెళ్ళి విజయం సాధించారు. అయితే సుప్రీంకోర్టు కూడా ఆర్థిక నష్టాన్ని పూద్చ గలిగింది గానీ, రావలసిన ఉన్నత పదవిని కట్టబెట్టలేకపోయింది. ఇట్లాంటిదే మరొక ఘటన- 1977లో రాష్ట్ర ఇంజనీరింగ్‌ ఎంట్రన్స్‌ ఎగ్జామినేషన్‌లో 1100 పై చిలుకు ర్యాంక్‌ సాధించిన రాయల సీమ

27

కు చెందిన ఓపెన్‌ క్యాటగిరి అభ్యర్తికి జెఎన్‌టియు ఇంజనీరింగ్‌ కళాశాలలో సీట్‌వచ్చి, 900 దరిదాపులో ర్యాంక్‌ వచ్చిన నాకు ఎక్కడా ఇంజనీరింగ్‌ సీట్‌ రాకపోవడం దారుణమైన అన్యాయంగా తోచింది. ఆనాటి వ్యవస్థలో ప్రభుత్వపరంగా తెలంగాణ పట్ల నెలకొన్న ఇట్లాంటి అనేక రకాల వివక్షలను కళ్ళారా చూసిన నాకు, తెలంగాణ సామాజిక, రాజకీయ చరిత్ర, 1969 ఉద్యవా నేపథ్యం మొదలైన అంశాలపై కూలంకషంగా అధ్యయనం చేసేందుకు పురికొల్పింది.

ఆ రోజుల్లో కరీంనగర్‌ జిల్లాలోని మా బంధువులు చాల మందికి రైలు ఎలా ఉంటుందో తెలియని పరిస్థితి. మరో వైపు 1980కి ముందు తెలంగాణ జిల్లాలలో నిండుగా కనిపించిన చెరువులు, వాగులు, ఆ తరువాత ఒక్క చుక్క నీరు లేకుండా ఎండిపోవడం చూసి నా కళ్ళు చెమర్చేవి. తెలంగాణ ప్రాంతంలో తరచుగా రైతుల ఆత్మహత్యల వార్తలు చదివి కలత చెందేవాణి. తెలంగాణ ప్రాంత రాజకీయ నాయకులు తమ పదవుల కోసం, ప్రాంత ప్రయోజనాలను తాకట్టు పెట్టడం చూసి నా హృదయం తల్లడిల్లేది. ఆ మధ్య కాలంలో నేను ప్రఖ్యాత నవలా రచయిత డా. దాశరథి రంగాచార్య గారిని తరచు కలిసే అవకాశం చిక్కింది. వారితో ఈ విషయాలన్ని చర్చించినప్పుడు, వారు తెలంగాణ రాష్ట్ర ఆవశ్యకతను వివరించే వారు. ఈ నేపథ్యంలో చాల మంది తెలంగాణ యువకులలాగే నాలో కూడ నేను పుట్టిన గడ్డకు అన్యాయం జరుగుతున్నదన్న అవగాహన అంతర్లీనంగా పెరుగుతూ వచ్చింది. ఆ విధంగా మలిదశ తెలంగాణ ఉద్యమం ప్రారంభమయ్యే నాటికి నేను ప్రత్యేక రాష్ట్రమే ఈ సమస్యకు పరిష్కారమన్న నిర్ధారణకు రావడం జరిగింది.

అప్పటి నుండి తెలంగాణ రాష్ట్ర సాధనకై సాగిన ఉద్యమ దిశలో వివిధ దశలలో అనేక సమస్యలపై, ప్రజలలో చెలరేగుతున్న చైతన్యంపై కవిగా స్పందిస్తూ వివిధ ప్రక్రియలలో కవితలను రచించడం జరిగింది. ఆ కవితల సమాహారమే ఈ 'తెలంగాణ మహోదయం కావ్యం.

ఉద్యమ కాలంలో నేను రచించిన చాలా కవితలను ప్రచురించి, నాకు

అండగా నిలిచిన 'మూసీ” మాసపత్రికకు, ముఖ్యంగా- ఆ పత్రికా సంపాదకులు 28

శ్రీ సాగి కమలాకరశర్మ గారికి ఈ సందర్భంగా నా హృదయపూర్వక ధన్యవాదాలను తెలియజేసుకొంటున్నాను. నా ఉద్యమ కవితలకు అవార్జులిచ్చి ప్రోత్సహించిన విజయవాడలోని 'ఎక్స్‌-రే' సంస్థకు, హైదరాబాద్‌లోని 'రంజని" తెలుగు సాహితీ సమితి సంస్థకు, హాంకాంగ్‌ తెలుగు సమాఖ్య, “శిరాకదంబం” అంతర్జాల పత్రికకు నా మనః పూర్వక ధన్యవాదాలను తెలియజేసుకొంటున్నాను.

ఈ (గ్రంథంలో అనుబంధంగా చేర్చిన “తెలంగాణ తెలుగు భాషొ కు సంబంధించిన వ్యాసాలను, వాటిపై జరిగిన చర్చలను ప్రచురించిన 'మూసీి మాస పత్రిక, “అమెరికన్‌ తెలుగు అసోసియేషన్‌ (ఆటా)- 2016 సంచిక సంపాదకులకు ప్రత్యేకంగా కృతజ్ఞతలను సమర్పించుకొంటున్నాను.

నాలోని కవిని గుర్తించి, నన్ను ప్రియ శిష్యునిగా స్వీకరించి, చక్కని పద్య కవిగా తీర్చిదిద్దిన మద్దురువరేణ్యులు, మహా కవి కీ.శే. డా.నండూరి రామకృష్ణమాచార్యుల వారి దివ్య స్మృతికి నమస్కరిస్తున్నాను. అట్లాగే నాలోని 'ప్రతిభామూర్తిని గుర్తించి, నిరంతరం నన్ను ప్రోత్సహించే మానవతా మూర్తి తెలంగాణ రాష్ట్ర ప్రభుత్వ సలహాదారు డా, కె.వి. రమణాచారి గారికి నా నమోవాకాలను సమర్పిస్తున్నాను.

ఇక, ఈ నా కృతికి చక్కని పీఠికలను సంతరించిన 'తెలంగాణ సాహిత్య అకాడమి” అధ్యక్షులు, కవి పుంగవులు డా. నందిని సిధారెడ్డి గారికి; విద్వజ్ఞన నుత మహాకవి, తెలంగాణ రాష్ట్ర ప్రభుత్వ తొలి “దాశరథి పురస్కార (గ్రహీత, నాకు పితృతుల్యులు దా. తిరుమల శ్రీనివాసాచార్య గారికి; కవి మిత్రులు 'తెలంగాణ జాగృతి సాహిత్య విభాగం- కన్వీనర్‌ డా. కాంచనపల్లి గారికి నా హృదయపూర్వక కృతజ్ఞతాంజలులు.

ఈ (గ్రంథాన్ని ఇంత అందంగా ముద్రించడానికి నా మీద (ప్రేమతో ఎంతో మించిన కవి మిత్రులు 'పుస్తక రూపశిల్సి” శ్రీ తాళ్ళపల్లి మురళీధరగౌడు గారికి నా కృతజ్ఞతలు.

29

“ఇట్రొంతాలుగ విడిపోదాం-

ట్రజలుగా కలిసుందాం

రాహ్ర్రాలుగ విదిపోదాం-

రక్తబంధం నిలుపుకొందాం!

మనమంతా నోదరులం-

తెలుగు భాష వారధులం--

'ెలంగాణు ఆంధ్రవ్రదేజొ

రథ ద్వయం సారథులం/” అన్న స్ఫూర్తితో ఈ కావ్యానికి రూపకల్పన చేయడం జరిగింది.

ఇకపై - రెండు తెలుగు రాష్ట్రాలు పోటీపడి, సత్వరాభివృద్ధి చెందుతూ, తెలుగుజాతి ఖ్యాతిని జగత్తంతా వ్యాపింపజేయాలని ఆకాంక్షిస్తున్నాను. ముఖ్యంగా నవ్యాంధ్ర రా[మ్రైనికి ఒక అందమైన అభివృద్ధి చెందిన రాజధానిగా “అమరావతి” రూపుదిద్దుకోవాలని ఆ తిరుమల వేంకటేశ్వర స్వామిని వేడుకొంటున్నాను.

“తుభమగు గాక! ఆంధ్ర వద సోదరులార! వెలుంగుగాకా- సౌ

రభముల పూల తోటలును, రంగుల వాంగులతో దుకాణముల్‌

నభమును తాకు పెద్ద భవనాలొ నువిశాలవు రోడ్లు, కొల్వుకు

న్నభయమిడన్‌ పరిశ్రమలు నా 'యమరావతి” రాజధానిలో”

నాటి నిజాం వ్యతిరేక ఉద్యమానికి సాహిత్య పరంగా అద్దంపడుతూ మహాకవి దాశరథి గారి “అగ్నిధారి, “రుద్రవీణు - గ్రంథాలు కావ్యేతిహాసాలుగా నిలిచాయి. నా ఈ 'తెలంగాణ మహోదయంి'- తెలంగాణ రాహ్రైావర్ఫావానికి దోహదం చేసిన మలిదశ ఉద్యమానికి అద్దం పడుతూ ఒక ఆధునిక చారిత్రక కావ్యంగా నిలుస్తుందని ఆశిస్తున్నాను. సాహిత్యాభిమానులు నా ఈ కృతిని సహృదయతతో స్వీకరించి నన్ను ఆశీర్వదించగలరని ప్రార్థిస్తున్నాను.

• దా. ఆచార్య ఫణీంద్ర 30

మహదయ ల

అ తెలంగాణ తల్లి (గీతం) ..........44440200ల0వవటలంవవటలవలంంలంంలంలల కిర్‌ ఈ తెలంగాణ పౌరుషం........౨౨౨౦౦౦౦౦౦౦ లవ వవవలనవ వరం వవలంలంంలలలంంం తెరి ఈ వలసవాద రాజ్యం...........౨౨౨౨౨౨౨౨౨౦౦౦౭ట2వన లర లం రదనలరదవల వం నలం లవనననలలం 40 అ అకలి చావులు............4420026లలలవవటవ వలవల లిలిదవవులి న వవడ డని ద లలల న నిశం లన 22ం శం అ 'హ్లోరోసిస్‌' మహమ్మారి..................౨.2220022000000000200002 కీర్‌ అ అంధేరా ప్రదేశ్‌..........ంంంంుంలంంలలమవలనలందలలంవమలల లలు కీ ఈ ఇక్కడో వాగుండేది .........౨౨౨౨౨౨౨౨౨౦౦౦4ం0020 020 ంలలవవలందలల లలల 50 అ దోషమె కంఠమెత్తినన్‌? ..............౨౨ 44౦౦000000 0002లలులలలఐ రతి అ మా తెలంగాణకు క్షీరాభిషేకం! .........౦ంంంంంటలలలల ల్‌కి ఈ స్నేహ సంస్కృతి...............ంంంంంంంంంటంలటలలలంంంలలా ర్‌రి అ సెప్టెంబర్‌ -17 ..........222200లలంంరరలల వరల న లక నరలరం లలన లాం 59 ఈ మరో భగత్‌ సింగ్‌ ..........40000లందలలలంంలదచవవలంవలలంచ లలల ఈ0 న. 62 అ ఉద్యమ సారథి ............ంంలంంంంలంటంలలతంతటుటంలలంంలంలల రికీ అ ఉద్యమాగ్ని తీలటటటటటలటలటటలలలలవలలలవవవదలవవలనల రంల 66 అ నైతిక విజయం................ంంంలలలంలవటలలలలళళదదలనిలనిలలిలనదకరితంరిల నల లలలం 68 అ ఆత్మార్పణం ..........ం0టంటలంవలలలవలల నవల నళ దటలరల వలదని కళని దలలకననిలంంంంలలం 70

వే

అ అసహ్యం............౨౦౦౨ం౦ంటలవవలవలద దల లలలవలదదనవవలం చదల వ వవలలంంలంలంంలంల 738 అ మృతవీరుడు.............ంంంట2ంంంలంలంలలందలవలలలలలదలదలనలవవవలవటలల 74 త “హైదరాబాద్‌ జిందాబాద్‌ో............20222000000020 2 0ల వల లంలలలంంంంంం ౯5 అ కొత్త తెలుగు గీతి.............ంంంంంంలలంంవలలలలలలవలలలవలలందలంలలలలం రిక ఈ తెలంగాణ “ఉట్టి .............222400222 002620 2బ3వటంల లం వంంలంంలలంలలఐరిర్‌ అ తెలంగాణ బిల్లు “అగ్ని పునీత! ౨... టం0వటటంంలంంంం 87 అ పోల 'వరమా? శాపమా? ............444 66వ టవటవం వలం లం డికి అ తెలంగాణ మహోదయం ......౨౨౨౨౨౨ ౨౨౦౦౦౦౦0 ల లల లలలలలటటలటంంంంంంంరి9ి అ తెలుగు భాష వారధులం............00ం0ంంలంలల లల లలవంలంటలలలంంంంంలం 9కే అ రెండు కోకిలలు... 400 ంంంలలలలలవలటలంం టంట 93 అ స్వేచ్చా ప్రయాణం... 896 అ తెలుగు భాషానుబంధం ...............ంంంలలటటంలంఐ 98 అ శక్తియుత భారతం............టంంంటంలవవం లలల 9ి9ి అ తెలంగాణ భాగ్య గీతి... 100 అ స్వస్తి వాక్యం..........లటంలంటంంల 101 అనుబంధం:

1. తెలంగాణ మాండలికంలో శిష్ట వ్యావహారికం లేదా? ................... 103
2. తెలంగాణ శిష్ట వ్యావహారికం - చర్చ... కేషేకే
3. తెలంగాణ శిష్ట వ్యావహారికం - స్పందన .................0002 కేమేలై శ తెలంగాణ శిష్ట వ్యావహారికం - ప్రతి స్పందన........................... కేక్‌
4. తెలంగాణలో తెలుగు భాషల 1డేతి
5. గ్రంథకర్త పరిచయం ......౨౨౨౨ ల కే28ి

చె2ై

తెలంగాణ మహోదయం ఎమై-ళ విజాపన లు ఇందులోని రచనలన్నీ ఆనాటి 'ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశొ రాష్ట్రంలోని సీమాంధ్ర ఆధిపత్య పరిపాలన వ్యవస్థకు వ్యతిరేకంగా పుట్టినవే గాని, “సీమాంధ్ర ప్రజలకు వ్యతిరేకంగా కాదు!” అని సవినయంగా మనవి చేసుకొంటున్నాను.

• దా. ఆచార్వ ఫణీంద్ర దా. ఆచార్య ఫణీంద్ర *33

న... [0 గ

వివక్ష ఎక్కడ ఉన్నా

వినిపిస్తా నా గొంతు!

సమాన హక్కుల కోసం

పోరాడుట నా వంతు

జ

• దా. ఆచార్య ఫణీంద్ర 34 * తెలంగాణ మవోదయం

తెలంగాణ తలి (గీతం) డా మటు | స. వ రేను. సం వ యయ. | వ మ ను కక. ఇర వ ఎ ” స్‌ / ” శ " శ్‌ ల్ల / ష్‌ నల. జయము జయము తెలంగాణ తల్లి ! జయహో జయహో మా కల్పవల్లి 11 అందుకోవమ్మా దివ్య హారతులు అందుకోవమ్మ మా నమస్కృతులు జయము! డా ఆచార్య ఫణీంద్ర * రైవ్‌

“అశ్మక దేశం' గా అంకురించినావు కోటి లింగాల” లో కొలువు దీరినావు శరుగల్లు జిల్లాలో “కాకతి వై వెలసినావు

“గోలకొండి ఖిల్లాలో 'కోహినూరై' వెలిగినావు జయము 1 “భద్రాద్రి సీతి గా భద్రత చేకూర్చేవు

“బాసర వాణి” గా పలుకు తీర్చి దిద్దేవు

“ఆలంపూర్‌ జోగులాంబి గా శుభమందించేవు

ముగురమ్మల మూలపుటమ్మగ నీవే నిలిచినావు 1జయముః॥। 2 “గణపతి దేవ చక్రవర్తి ఘన కీర్తి నీవే

“రాణి రుద్రమాంబు ఖడ్డ వీర విఖ్యాతి నీవె

'మల్మిభరాముని” మత సామరస్య రక్తి నీవె

“మహామంత్రి మాదన్న మహిత ధీయుక్తి నీవె ;$జయము॥। ౩ “వేములవాడ భీమకవి వశ్య వాక్కు నీవే

“పాల్కుర్కి సోమన'” జాను తెనుగు పల్కు నీవె

“మల్లినాథ సూరి" మధుర వ్యాఖ్యాన రితి నీవె

“పోతన కవి భాగవత పద్య సుధా నిధివి నీవె 1జయము॥। 4 “అప్ప కవి వెలయించిన ఛందశ్శాస్త్రం నీవె

“విద్యానాథుని నృత్య లక్షణ శాస్త్రం నీవె

'పొనగంటి తెలగన' తొలి అచ్చ తెనుగు కృతి నీవె

“కందుకూరి రుద్రకవి తొలి యక్ష గాన జతి నీవె ;$జయముః। 5 “కంచర్ల గోపన్న! భక్తి కీర్తన నీవె

శేషప్ప కవి" విరచిత శతక కీర్తివి నీవె

'సురవరంి, 'దాశరథి, 'వానమామలై, 'సుద్దాలి

నవ సాహితీ నిర్మాతల నవ్య స్ఫూర్తివి నీవె 1జయము॥। 6

రెదీ * తెలంగాణ మవోదయం

“దున్నే వానిదె భూమి” అన్న ఆశయంతో “కొమురం భీం” - “జల్స్‌ జమీన్‌, జంగల్‌ నినాదంతో రైతాంగ పోరులు, విద్యార్ధి ఉద్యమాలతో దేశానికి దారి చూపు దివ్య క్షేత్రం నీది [1జయము॥। 7 మగువ లాడి పాడు పూల 'బతుకమ్మ' గీతాలు “సమ్మక్క సారలమ్మ' తరతరాల జాతరలు “లష్కర్‌ మహంకాళి బోనాలి పండుగలు నీ సంస్కృతి చాటేను - మా గుండెలు మీటేను ॥1జయము॥ 8 గోదావరి జల జలా - కృష్ణవేణి కిల కిలా - రావాలు పలుకగ, ప్రవాహాలు ఒలుకగ, నిండు కుండ చెరువులతో - నీటి (ప్రాజెక్టులతో బంగారం పందవలె! భాగ్యాలు నిందవలె!! ।$జయము॥ 9 “కాకతీయ తోరణాలు", “చార్మినార్‌ వెలుగులతో “నిర్మల్‌, పెంబర్తి కళలు), 'సింగరేణి జిలుగులతో “ఉన్నానియ” విజ్ఞానం, “ఐ.టి. విజయాలతో “నవ తెలంగాణ వై- నాట్యమాడు మమ్మ! ॥[జయము॥ 10 రచన కాలం :- 2007 భన తెలంగాణ జైమానిక వశ్రికలో (ప్రచురితం డా. ఆచార్య ఫణీంద్ర * 3/7

ఒల్లో తెలంగాణ పౌరుషం డామైలే తెలుగదేల యన్న - తెలగాణ! ఇట మేము తెలుగు నిలిపినాము తెగువ పోరి! తొల్లి తెలుగు నిచట త్రొక్కివేయగ నెంచు ఆ నిజాము మదము నణచినాము! మొట్ట మొదటి తెలుగు భూమీశులై నట్టి శాతవాహన (ప్రజాపతు లెట కొలువు దీరినారు? 'కోటిలింగాలి లో! కాకకీయు “లోరుగల్లు లోన! అచ్చ తెనుగు నుడుల నట్లె కాపాడుచున్‌ నేటి వరకు వాని నోట బలికి, తెలుగు సేవ జేసె- తెలగాణ సామాన్య జనత! మీరు వారి ఘనత గనరా? అట్టి 'తెలగాణ తెలుగు” నే అణచివేయ నిత్య వ్యవహారమున సదా నింద సేయ- 'సినిమి లందు “కమెడియన్‌, విలనూిల భాష జేసి, అవమాన పరుపగా - సిగ్గు లేదె? 3౩8 *& తెలంగాణ మవోదయం

తీర ప్రాంత నేత త్రిప్పుకొనును మోము మాండలికము జూచి, మమ్ము జూచి - తెల్ల దొరయె సేయ తెలుగు నుద్ధరణమ్ము, మీరు చేసినట్టి మేలదేమి? రెండున్నర జిల్లాలదె దండి యయిన భాష యంచు, తగమని మమ్మున్‌ దుండగు లవమాన పరుప మండిన హృదితో నెదిర్చె మా “కాళోజీ”! “ఉరుదు” మా పలుకుల నుపయోగ మొనరింప, వంక బెట్టుచుంద్రు - సంకరమని! “ఉరుదు' మీ పలుకుల నున్నదంచును జూప ఉలుకబోరు! మారు పలుకబోరు !1 మాండలికములన్ని మన భాష కంగాలు! వాని లోన నొకటి వలదటన్న భాష కింక అంగ వైకల్యమును గోరు పాడు బుద్ధి గలుగు వారు గాదా? హీన మతులు చేసిన నవహేళనమ్ము జీవభాష కే మాత్రము చేటు రాదు! తెలుగు మూలమ్ము లెచ్చటో తెలుసుకొనరా? మా తెలంగాణ పల్కు కమ రుచులొల్ము! రచన కాలం . 2002 'యూనీ” మానవత్రికలో (ప్రచురితం దా. ఆచార్య ఫణీంద్ర * 3

వలసవాద రాజ్యం

పచ్చని పంట భూములను పంచి 'ఐడాబడ కంపెనీల' కై ఇచ్చి బొటాబొటిన్‌ ధనము నీ నగరంపు శివార్ల రైతుకున్‌ హెచ్చు 'కమీషనులొ గొనెద రిషప్ప దళారి ప్రభుత్వ నాయకుల్‌! బిచ్చమునెత్తె- జాతికిని వెన్నెముకై నటువంటి రైతయో!! “దున్నెడి వానిదే పొలము - దోపిడి నొప్ప” మటంచు జెప్పి, రై తన్నల కోసమై నిలిచి దండిగ పోరిరి నాటి నాయకుల్‌ కన్నుల గానగా స్థలము -కబ్ద' యొనర్చుచు 'సెజ్డు పేర, రై తన్నల వెన్నునే విరుచు త్రాష్టులు... దుష్టులు... నేటి నాయకుల్‌!! నగర మెల్లెడ, పలు పట్టణముల యందు పెద్దపెద్ద “షాపింగు మాల్స్‌” వెలసి ఇపుడు నేత కార్మికుల బ్రతుకుల్‌ మూతబడెను! స్వర్ణకారుల (బ్రతుకులు వ్రాలె నేల!! మిడి మిడి ఆశలు రేగగ వెడలిరి కొందరు “దుబాయి; వెడలిన పిదపన్‌ కుడువగ కొలువులు దొరకక, పడిపోయి రటు నిటు గాక బాధల యూవబిన్‌!

40 * తెలంగాణ మవోదయం

నేటి "హైటెక్యు కాలాన నిజము! చూడ “క్యాప్టలిస్టుల” క్రే సర్వ కార్య సిద్ధి! మధ్య, క్రింది తరగతుల మానవులకు (బ్రతుకు "లో టెక్కు నై పూర్తి భష్టమయ్యె! కరవు తినగ ముద్ద - కల వెన్నా "సెల్‌ ఫోన్లు! కరవు త్రాగునీరు - కలదు 'కోకొ!! చెరువు లెండి పోయె - చేలెండి పోయెను చేతి వృతులన్ని చితికిపోయె! భూమిని నమ్మి రిక్కలను ముక్కలొనర్చెడి అన్నదాతలున్‌; వేమరు కష్టముల్‌ సలిపి వృత్తి కళన్‌ వికసించువార లిం కేమియు చేయలేక, బ్రతికింక ప్రయోజనమేమి లేదటన్‌ భామను, పిల్లలన్‌ విడచి ప్రాణములన్‌ బలిపెట్టి రక్కటా! ప్రత్తి రైతులు, చేనేత రంగ నిపుణు లాత్మహత్యల నాశయ మంది రకట! వారి శవముల కడ నుంచు ప్రమిద లందు వత్తులై కాలు ్రత్తియే పడెను సిగ్గు! ఈ “వలసవాద రాజ్య” మం దెదుగుచుండ్రి మిద్దెపై ధనవంతులు మిద్దె గట్టి! నిలువ 'తెలగాణ” లో ఇంత నీడ లేక రాలిపోయెలే పేదల బ్రతుకు లింక! రచన కాలం .: 2004 విజయవాడ నుండి వెలువదే “చిత్ర మాన వత్రికలో ప్రచురితం ద్వా ఆచార్య ఫణీంద్ర * శ]

ఆకలి చావులు

ప్రొద్దున నిద్ర లేవగనె, పొట్టను గూర్చి తలంపు వచ్చి+ఓ ముద్దయె చేతికందు నెటు? మూతికి, చేతికి పొత్తు గూడగా ఎద్దియు దారి? లేక మరి ఇంతకు ముందటి రోజు వోలెనే అద్ది లభింపదో? ౫” యని అనంత మనోవ్యధ గల్లు పేదకున్‌! తనతో బాటుగ ఇంకను తన భార్యకు, పిల్లలకును - దారిద్యమునన్‌ దిన దిన మిటు పస్తులతో కొనసాగుట చూడ, గుండె కోతయె గాదే? ఆకలి కన్న ఘఫోరమగు నాపద, శాపము, శిక్ష గల్గునే ఈ కలి కాలమందు నరు లెవ్వరికైనను? నీరసంబునై చీకటు లావరించి, తమ చేష్ట లుడుంగగ నేల కూలి, వా రాకలి చావు నొందరొకొ - అన్నమొ, గంజియొ దక్కకుండినన్‌? “పాలమూరు” నందు పలు పేద కూలీలు పొట్ట కూటి కొరకు, పొలములందు పనులు దక్కకున్న పస్తులుందురు గదా దీన గతిని ఇట్లు దిన దినమ్ము!

42 * తెలంగాణ మవోదయం

కృష్ణయు, 'గోదావరి వ ర్ధిష్టువులై ప్రక్కనుండి రిత్తగ బోవన్‌, తృష్ణయె దీరక, క్షుద్చా ధోష్టములో మాడి మసగుచుం ద్రిట బీదల్‌! “పుట్టవు మాసిపోవు నిక ముద్ద లభించక” యంచు బాధతో పుట్టిన గడ్డయైన “మహబూబునగర్‌ పురి వీడి ఎందరో పొట్టలు చేత బట్టుకొని మూటలు, ముల్లెలు సర్టి నెత్తిపై - చెట్టుకు పుట్ట కొక్కరుగ చేరుదురే నగరమ్ము కూలికై! వేనకు వేలుగ జను లిటు కానక యే దారిని, తమ కడుపులు నింపన్‌ మానిని, మరి సంతతితో కానలలో నడచి నడచి, కడు దీనముగాన్‌ - ఆకలి, నీరస బాధకు కేకలు వేయంగ తుదకు కించిత్తైనన్‌ లేక ఇక శక్తి, నగరపు వాకిళులన్‌ సొమ్మసిల్లి పడిపోదురయో! వలస పక్షులై నగరాన వ్రాలి ఇట్లు “ఫుట్టుపాతు” లపై నిద్రబోవుచుండు పేద కూలీ కుటుంబాల వెతలు జూడ కఠిన శిలలైన కన్నీరు గార్చు గాదె? అదియొ, ఇదియొ పనిని అందించి ఎవరైన అక్కు జేర్చుకొన్న అసువులుండు! అదియు దక్కకున్న ఆకలి చావులే వారి నుదుటి పైన వ్రాత యగును! దా ఆచార్య ఫణీంద్ర ౫ 43

ఇ “ఇగ జీ ఉరి సకలైశ్వర్య విశేష భోగములు, సత్సాహిత్య సంస్కారముల్‌ ప్రకటంబై, 'గదవాలి, '“ఆత్మకురు, 'వన్స' ర్వాది సంస్థానముల్‌ ఒకనా డద్భుత వైభవమ్ములికె - అ ఊర్లిట్లు దారిద్యమం దకటా! మ్రగ్గుట కేమి హేతు, వది యే మన్యాయమో దెల్పరే? రచన కాలం = 2010 'మూనీ? మానవత్రికలో (వ్రచురితం వనర [ఏఏఏ రు |. 1] 1101 మ వం. |. ల? నం టు న ః | చ న టం... క. స ఆ అట క ర నత ౧ ౨ (| జీ4 * తెలంగాణ మవోదయం

ఓ వో బ్య

ఫ్లోరోసిస్‌ మహమ్మారి యువకులొ, బాలురో, ముసలులో యను సత్య మెరుంగ లేము - వా రి వయసు బట్టి దేహ మఖివృద్ధిని బొందరు కొంత మంది; వా రి వయసు మించి తీవ్రముగ వృద్దులుగా కనిపింత్రు కొందరున్‌ ! భవికము శూన్యమై పడెను బాధల నా 'నలగొండి గ్రామముల్‌ !! చేతులే వంకరై ఏమి చేయలేక; కాళ్ళు, నడుములు వంగగా కదల లేక ఆ విషాద [గ్రామాలలో అగుపడెదరు పలువు రెంతొ చింతిలుచు దౌర్భాగ్యమునకు | దారుణ మిటు లేరుపడగ కారణ మేమగు నటంచు కాంచగ - త్రాగన్‌ నీరు శుచిగ దొరకక నట “వ్లోరోసిస్‌ వ్యాధి' ప్రబలె భూతము వోలెన్‌! ఎండిపోవ గొంతులు '“నల్లగొండి ప్రజకు తీవ్ర దాహార్తి మాత్రము తీర్చకుండ “కృష్ణవేణి యచ్చట ప్రవహించి వెడలు క్రింది జిల్లాలు - 'గుంటూరు, 'కృష్ణులకును!

దొ. ఆచార్య ఫణీంద్ర * జర్‌

'మంచి నీటి పథకి మా గ్రామముల కిచ్చి మంచి చేసి ప్రజల మనసు గెలువ ఏబదేడులైన నేల 'ఆంధ్రప్రదేశొ ప్రభుత సారథులకు పట్ట లేదొ? “ఎత్తు - పల్ల మంచు, “ఎంతొ ఖర్చగు” నంచు, “దారి లౌ దటంచు దాట వేసి మోసకారి ప్రభుత మూడు పంటలకు నీ రాంధ్రలో పొలముల కందజేయు! “ఏ ఏటి కా ఏదు నేడుపే మిగిలేను ఏనాటి కే దారి కాన రాదు! నానాటి కా వ్యాధి నాశమ్ము జేయగా - దీనుల కింక ఏ దిక్కులేదు! “హైటెక్కు సిటి” యంద్రు; “అభివృద్ధి కను” డంద్రు - దైన్యమున్‌ తొలగించు తలపు రాదు! మానవత్వమునకు మచ్చగా మిగిలిన ఆ సమస్యకు మాత్ర మంతు లేదు!” అనుచు నీరసించి ఆ గ్రామములయందు (బ్రతుకు బండి లాగు ప్రజలు తుదకు కుంగి పోవుచుందు “రంగ వైకల్యమే ఇంక మాదు భాగ్యమేమొ” యనుచు! రచన కాలం : 2012 న జీర * తెలంగాణ మవోదయం

జో

'అంధేరా” ప్రదేశ్‌ “సదరన్‌ గడ్‌ తెలగాణం వెదలోపల గలదు! అయిన నేమి ఫలమురా? అదనపు విద్యుత్తు కొరకు పదే పదే రాష్ట మెపుడు ప్రాధేయ పడున్‌! వెలగబెట్టలేని వెతల ప్రభుత్వము ఆర్థికముగ జారి అధమ గతికి పెంచె నిక కరెంటు బిల్లులన్‌ మోపెడు - జనుల గుందె లింక జారి పోవ! *ఛార్జోలను, పై పలు 'స ర్బార్టీ లను వేసి, బిల్లు జారీ చేయన్‌, గర్జించు ప్రజల - లాఠీ ఛార్జీల్‌, కాల్పులను జరిపి చంపెను సర్కార్‌! “కృయవలె కనీస మేడు గంటల పాటు పొలము పనుల మేము సలుపు కొరకు” అనుచు వేడి, రైతు లలసిపోయిరి గాదె ! రైతు మొరలు వినవు ప్రభుత లెపుడు !!

దా ఆచార్య ఫణీంద్ర టు = కోట

“ఉచిత కరెంటు నిత్తుమని ఊదర గొట్టిరి నేటి పాలకుల్‌ రచిత ప్రజాళికన్‌ గనుచు రాష్ట జనుల్‌ కలలందు తేలుచున్‌ ప్రచురణ సల్పినారు తమ ప్రాభవమొప్పెడి 'ఓటు' ముద్రలన్‌ ! ఉచిత మదేమొ గాని, ఇపుడున్న కరెంటది గూడ ఊడెనే !! ఎప్పుడు 'సష్టయి యుండునొ- ఎప్పుడు కట్టగునొ - అద్ది ఎరుగని వారై తిప్పలు బడుచుండ్రి జనులు ! ముప్పిటులన్‌ వచ్చు ననుచు ముందెరుగ రయో ! రైతులకు కరెంటును మధ్య రాత్రులందు నెపుడొ - మూడు, నాలుగు గంట లిత్తు రకట ! చీకటిని *బోరు పంి పాను చేయునపుడు షాకు కొట్టగ రైతులు చచ్చి రకట 1 పంటలు పండక అప్పులు మింటి కెగియ, నాత్మహత్య మేలనుకౌనెడున్‌ వంటి మరణములె గా కిటు వంటి మరణములయె - వినిన బరువగు గుందెల్‌ ! కట్టకటా ! రైతుల గతి ఇట్టుల యుండంగ గృహము, లింకన్నిటను న్నట్టి పరిశ్రమల 'పవరు కట్టు ల సంగతులు గలవు కథలు కథలుగాన్‌ ! పల్లెిటూళ్ళ యందు పగలెల్ల “సప్లయి బందు" తిరుగబోవు “ఫ్యాను” లెపుడు ! రాత్రులందు కనికరమ్ము కొంతను జూపి, అప్పు దప్పు డిచ్చి ఆపుచుంద్రు ! 48 * తెలంగాణ మవోదయం

పట్టణములలో ప్రజ లిక పట్టుమనుచు లేచి ఏదొ పని చేయుటకై ముట్టిన తత్‌ క్షణముననే 'ఫట్టు' మని కరెంటు కట్టు ! బ్రతుకు చిరాకా ! రోజుకు రెండు గంట లిక పొద్దును, మాపు కరెంటు కట్టగున్‌! ఏ 'జరిమాన' యో యెరుగమిద్ది! ఒనర్చిరి రాష్ట్రమందు 'రీ వాజు' గ నేళ్ళకేళ్ళుగను! భారత దేశము నందు నిట్టి 'రీ వా” జిక అన్య రాష్టముల పాలిట నున్నదె? - కర్మ గానిచో! పారిశ్రామిక వృద్ధికి ఈ రకము కరెంటు కోత లేర్చడు నెడ, నె వ్వారలు ముందుకు వత్తురు? ఏ రీతిగ రాష్ట్ర వృద్ధి ఏర్పడు నొక్కో? చీకటి యావరించె - జన జీవన మంతయు వ్యస్తమయ్యె - చీ కాకయె రాష్ట్ర పాలకుల కార్యములన్నియు! ఆంధ్ర రాష్ట్ర మే కాకిగ అంధకారమున (గ్రాలుచును న్నయె 'అంధెరా ప్రదేశ్‌! వేకువ కోసమై జనులు వేచియు జూచుచు నుండి రక్కటా! రచన కాలం : 2007 డా ఆచార్య ఫణీంద్ర * త

ఇక్కడో వాగుందేది! ఇక్కడో వాగుండేది ఏమయింది? ఇరువయ్యేళ్ళ క్రితం ఊరికి విడాకులిచ్చి, నగరంలో నా బతుకు తండ్లాట మొదలయ్యాక - ఇదే చూడడం! ఇక్కడో వాగుండేది ఏమయింది ? సూర్యుడు వాగుపై చూపు నిలుపక ముందే తాతయ్య మూడు కాళ్ళతోబాటు నా బుల్లి కాళ్ళు రెంటినీ నడిపించి ప్రతినిత్యం దంత ధావనం, జల 'క్రీడాస్నానం చేసింది ఈ వాగులోనే | ౨0౦ * తెలంగాణ మహోదయం

సాయంత్రం బడి వదిలాక శ్రీను మామయ్యతో షికారు కెళ్ళినప్పుడు మామయ్య స్నేహితుల చిలిపి ముచ్చట్లతో వాగు నీటి అలల గలగలలు పోటీ పడేవి ! “బతుకమ్మ పండుగ నాడు ఊరు పట్టుచీర కట్టుకొని వెండి కోలాటమాడుతూ వాగు వంక సాగిపోయినట్టుందేది | వయ్యారి భామలతో సయ్యాటలాడిన రంగు రంగుల అందచందాల బతుకమ్మలను అక్కున జేర్చుకొన్న వాగు ఇప్పుడేమయింది ? ఇప్పుడు.... పల్లెల్లో నీటి వనరుల పరిరక్షణను పట్టించుకోని పాషాణ హృదయ ప్రభుత్వాలను చూసి- పక్కనే ఎండిపోయి బీళ్ళుగా మారి ఉసూరుమంటున్న పొలాలను చూసి- దాహార్తి కూడ తీర్చలేక దయనీయంగా ఉన్న చెరువుల పూడిక తీయడానికి కూడ నిధులు లేవనే పొలిటికల్‌ లీడర్లను చూసి -

దా. ఆచార్య ఫణీంద్ర * లి]

“బతుకమ్మ పండుగా? అదేమిటీ?” అంటూ

అవహేళన చేసే వలసవాద స్త్రీలకు భయపడి

ముడుచుకుపోయే ఆడ పడుచులను చూసి -

వాగు గుండె పగిలినట్టుంది !

వాగు బతుకు ఎండినట్టుంది !!

రచన కాలం : 2898

2000 నంవత్సరంలో విజయవాడ ఎక్స్‌- రే నంస్థ అఖిల భారత స్థాయిలో నిర్వపాంచిన వచన కవితల పోటీలో 'ఉత్రమ కవితా పురస్కారం" పొందిన కవిత. ఐక్స్‌- రే మానవత్రికలో వ్రచురితం.

మా డా తన డలు మ్‌ కు సాన ౨2 * తెలంగాణ మవోదయం

న దోషమె కంఠమెత్తినన్‌ ? ఏ కైతాంగమె ఆ “నిజాము విభుతో, ఈ భూమి మాదేయటన్‌ పోరాటంబును సల్చి సాయుధులునై, పొందెన్‌ తెలంగాణమున్‌ - ఆ రైతాంగము నష్టపోయెను విశాలాంధ్రమ్ములో చేరుటన్‌ ! సీరే అందదు పంట కాల్వలకు - కన్పీరేమొ పొంగారెడిన్‌ ! “కోస్తా, సీమల ముఖ్యమంత్రులకు సంకోచమ్మె లేకుండ, అ కోస్తా ప్రాంతపు రైతు లాభములయెన్‌ కొండంత లక్ష్యంబుగాన్‌- బస్తాల్‌ నింపుచు బండ్ల కెత్తుటయె ఆ ప్రాంతంపు భాగ్యంబునై; పస్తుల్‌ పండుట, ప్రాణముల్‌ విడుట ఈ ప్రాంతంపు ప్రారబ్ధిమా ?” అనుచు కుందె గాదె ఆచార్య “జయశంక రాహ్వయుండు" జీవితాంత మెల్ల! “యువత నష్టపోయె నుద్యోగముల యందు; నిధులు మళ్ళె” నంచు నిగ్గు దేల్చె! (ప్రాంత వివక్ష జూపు పరిపాలకులం గని గుండె మండి, స్వ ప్రాంతమునందు దీన జన బాధల గాథ లెరింగి కుంది, తత్‌ ప్రాంత పునర్విముక్త నవ రాష్ట్రముకై 'జయ శంకురుం' డవి శాంత మహోద్యమోజ్జ్వల ప్రశాసనుడై వివరాల గూ్చెడిన్‌! డా. ఆచార్య ఫణీంద్ర * చిం

కిలకిలా నగవుల కృష్ణు గోదావరుల్‌ తొలుత తాకు నిచట తెలుగు నేల ! పారి, దాటిపోవు - పంట భూముల యొక్క దాహములను తీర్చ తలపడెవడు ! సకలారిష్టములన్ని దాటి, తుదకున్‌ సాధించి ఈ (ప్రాంతమం దొకరో, ఇద్దరొ ముఖ్యమంత్రులయి, తామూనంగ సద్బుద్ధికై- వికలంబౌనటు 'లాంధ్ర' నాయకులయో ! విద్వేషముల్‌ చిందరే ? ఒకటే లక్ష్యము - వారి పెత్తనమె ! లేకున్నన్‌ ప్రభుత్వమ్మె 'హుష్‌! ఏటికి ఎంచుట ఇవి? ఆ మాటయె పలుక - తెలగాణ మంత్రులయందున్‌ నూటికి తొంబది, ఎంగిలి కూటికి ఆశపడుచుండు కుత్సితు లకటా ! వ్యవసాయంబున కూత లేదు - మరి విద్యా సంస్థ, లుద్యోగముల్‌, భవనాల్‌, భూములవన్ని దోచ వలసల్‌ వచ్చున్న కామందులే; అవి పోవన్‌, మిగులేవా కొన్ని ఇట వారందేరు ! నిర్భాగ్యులౌ యువకుల్‌ గాంచిది గుండె మండి, మరి పోరో “నక్సలైట్‌ దారిలోన్‌ ? ఇవీయునన్ని గాక, ఇంక దారుణ మిద్ది- ఇచటి పేదలన్న ఏదొ లోకు, విచటి భాషయన్న ఏదో చులకన ! ఇం కిచటి సంస్కృతియన హేళనమ్ము! ఏకమైయున్న, ఆగబోదింక దోపి డిట్లు ! అయిన దేదియొ ఆయె - నింక మీద వీడి, అన్నదమ్ముల వోలె వేరుపడిన - ఎవరి అభివృద్ధికై వార లేగవచ్చు !

బి4 ౫ తెలంగాణ మవోదయం

అమ్మ! ఠ ్ర! ఇదేమి చిత్రమొ! ఇదంతయు శ | మ్ముగ పల్ముచుంద్రు, కదడుపె సం టన ః సెలయు నిండ మప నన్‌ - బ్టమ్ము డ్పుకొంచు గలవారె 'సమైక్ష య త స్ట సట సమైక్యత య మ్మునుబడ్డ వారలిక దోషమె వేర్ణడ క వ గోలీల్‌ ంఠమెత్తినన్‌ ? రచన కాలం. తెలంగాణ నోయి' మానవ కం వ(త్రికలో వచురితం గ! మ న స న న | య న ప న న. చ న. న మా న ప న /. పనై న. న చ మ ు..! స క. న . వ సై న. మ. షా చ న ర. న. న్‌ వ దా, ఆచార్వ ఫ ర్య ఫణీంద్ర * చవి

'నేకం! మా తెలంగాణకు కీరాభి మకం! “మా తెలుగు తల్లికి ...” గీతంలో ఒక్క “రుద్రమ్మ్శు భుజు శక్త” తప్పు, ఎక్టుడా “తెలంగాణ” (ప్రస్తావన లేదన్న పరిశీలన ఫలితంగా వుట్టిన గీతం ఇది -) మా తెలంగాణకు క్షీరాభిషేకం! మము గన్న మాతకు మా నమోవాకం!! మనసులో మమత - మాటలో మధువు- మోములో చిరునగవు నొలికించు మా యమ్మ ॥మా తెలంగాణకు! గోదావరి నీ కొంగు బంగారం కృష్ణానది నీకు కంఠహారం తుంగభద్ర నీ తుంటి వడ్డాణం మంజీర నీపాద స్వర్ణ మంజీరం! మా తెలంగాణకు॥ రామప్ప గుడిలోని రమణీయ శిల్పాలు, గోపన్న గొంతులో కొలువైన రాగాలు, పాల్కుర్కి సోమన జాను తెనుగందాలు, పోతన్న కవన మందార మకరందాలు, శాలివాహన కీర్తి రుద్రమ్మ భుజశక్తి దమ్మక్క హరిభక్తి, మాదన్న ధీ యుక్తి రర * తెలంగాణ మవోదయం

మాకర్ణ 'పేయముగ నీ మహిమలను చాట ఈ గతులను పాడుతాం! నీ దీవెనలు వేడుతాం!! జై తెలంగాణ! జై తెలంగాణ! జై తెలంగాణ!!! ॥మా తెలంగాణకు! రచన కాలం : 2008 హష్ము |] _ క / దా, ఆచార్య ఫణీంద్ర & లి/

బి జో స్నేహ సంస్కృతి ఉద్దానం లన్నిట ప్రక్కలన్‌ వెలయు “యీరానీ కెఫే” లందునన్‌ “మస్తుండున్‌ గద “రద్ది! ఐన నట “చాయ్‌” మాధుర్యమున్‌ (గ్రోలరే “దోస్తులొ” పల్వుర గూడి రోజు యువకుల్‌ “దో తీను బా రేగుచున్‌! ఆస్తుల్‌ గాంచగ “స్నేహ సంస్కృతి కవేగా “హైదరాబాదులో!! రచన కాలం : 2022 జు 58 * తెలంగాణ మవోదచయం

సెప్టెంబర్‌ 17 టి “నా తెలంగాణ రత్నాల వీణ” యటంచు ఎలుగెత్తి కవులు గర్జించు నాడు ... జన స్వామ్యమును గోరి, జాతీయ భావనల్‌ నేతలు ప్రజలందు నింపు నాడు ... కూలి రైతులు పంట కోతల బదులుగా 'నైెజాము' సేనలన్‌ నరుకునాడు ... 'బతుకమ్మ' లాదెడు బాలికల్‌ తెగియించి బందూకులను చేత బట్టు నాడు ... భారతోపప్రధాని “సర్దారు పటెలు ఈ భువికి విమోచనము కల్గించు నాడు... మా తెలంగాణ స్వాతంత్ర్య మహిత చరిత- కనులలో దృశ్య మాలికై కదలు నేదు! రచన కాలం : 2010 దా: ఆచార్య ఫణీంద్ర * ర?

మరో భగత్‌ సింగ్‌

సియంతను నియంత్రించలేనప్పుడు నిర్మూలనమే మార్గమని యెంచినావు స్వాతం శ్రేచ్చతో తెలంగాణలో మరో భగత్‌ సింగై అవతారమెత్తినావు బాంబును విసిరి భూమిని బ్రద్దలు చేసినావు ప్రజా గర్జనను నింగి దాకా ప్రతిధ్వనింపజేసినావు గురి తప్పినా, గుండె లదరగొట్టినావు నియంత మన స్టైర్యాన్ని నీరు గార్చినావు పట్టుబడినా, నీవు పట్టు వీడలేదు తల తీస్తామన్నాా నీవు తల వంచలేదు నీ త్యాగ నిరతితో స్వాతంత్ర్య యోధులకు స్ఫూర్తినందించినావు నీ సాహసంతో లక్షలాది యువకులకు లక్ష్యాన్ని నిర్దేశించినావు తెలంగాణ తల్లి దాస్య శృంఖలాలను తెగగొట్టిన వీరుడవు నీవు ! ఈ గడ్డపై భారత పతాకను నిలిపిన శూరుడవు నీవు ! కలలు గన్న స్వాతంత్ర్యాన్ని

60౦ * తెలంగాణ మవోదయం

కళ్ళారా చూసిన ధీరుడవు నీవు ! స్వాతంత్ర్యానికి ముందు, చావుకి సిద్ధపడి ఉద్యమానికి ఊపిరులూదినావు స్వాతంత్రానంతరం, బ్రతుకును గెలిచి స్వేచ్చా వాయువులను శ్వాసించినావు పటాటోపాల లోకంలో ముఠా మాయగాళ్ళ సమాజంలో మామూలు మనిషిగా జీవించినావు నిరాడంబరునిగా ఓ మూల నివసించినావు ఓ 'నారాయణరావు పవార్‌ ! మా 'తెలంగాణ భగత్‌ సింగ్‌ ! మరో స్వపరిపాలనోద్యమ వేళ ... మరో సూర్యోదయ వేళ... అస్తమించినావా ? అమరత్వం పొందినావా ? సమైక్య రాష్ట్రంలో పాఠ్యాంశాల్లో నీ ప్రస్తావన లేక పోవచ్చు- కుహనా స్వాతంత్ర్య యోధుల నడుమ నీకు గుర్తింపు లభించి ఉండక పోవచ్చు- మా గుండెల్లో మాత్రం నీ వెప్పుడూ అమరుదవే ! సాటి లేని మేటి విప్లవ వీరుదవే ! దేశ భక్తుడవే ! (వముఖ స్వాతంత్ర నమర యోధుడు - ఆలంగాణ ఖభగల్‌ సింగ్‌” శ్రీ నారాయణరావు వవార్‌ వృతికి నివాళిగా...” రచన కాలం : 2౨020 దా ఆచార్య ఫణీంద్ర * ర]

లి $ి ప్రకృతికి “సమంతం ('బ్రతుకునిడు ప్రకృతిని 'బతుకమ్మ తల్లి గా ఎంచెడు తెలగాణ యింతులెల్ల భక్తి గొలిచి, ఆడి, పాడి మురియుచుంద్రు! ప్రకృతి పూజ సలుపు పండుగిదియ! గునుగు, తంగేడు వంటి పూలను వరించి, ఏర్చి, కూర్చి, తెలంగాణ యింతి పేర్చి, అమిత సుందరమ్ముగ 'బతుకమ్మ' దీర్చి, ప్రకృతికిటుల 'సీమంతము” వరలజేయు! పూవుల తోడ దేవునికి పూజలు సేయుట చూతు మెల్లెదన్‌- పూవులకే యొనర్హు రిక పూజలు మా 'తెలగాణ” మందునన్‌! కోవెల గట్టినట్లు, బహు కోమల వర్ణ సుశోభితంబులౌ పూవుల బేర్చి, సల్చుదురు పూజలు స్త్రీల్‌ 'బతుకమ్మ' పేరిటన్‌! అంగనలు గూడి యాడుట సింగారించుకొని పట్టు చీరలు, రవికల్‌, బంగారు నగల తోడన్‌ - సాంఘిక సహజీవన ఘన సంస్కృతి గాదో! ర2 * తెలంగాణ మవోదయం

వలసవాద రాజ్య పరిహాసముల మధ్య మరుగుపడుచునుండె మన '“బతుకమ'! ఉద్యమమున మరల ఉధృతమ్ముగ దీని గరిమ పెరుగుగాక - 'కవితి వలన! భారత సంప్రదాయ బుజువర్తన రీతులు, నీతి, ధర్మముల్‌, పేరిమి గొన్నయట్సి ఘన వీర కథా కమనీయ భావముల్‌ కూరిచినట్టి దివ్య రస ఘోషితమౌ “బతుకమ్మ పాటిలన్‌ నేరిచి యాడి పాడెదరు నెచ్చెలులై తెలగాణ జవ్వనుల్‌! చెరువులం దౌషధగుణ మలరు సుమాల చేర్చి, ప్రక్షాళణనము సేయు శేష్టమైన శాస్త దృక్పథమ్ము గలుగు సంస్కృతిదియ! జయము! జయమిదె తెలగాణ సంస్కృతికిని! రచన కాలం : 20210 ౨026 లో తెలంగాణ రాష్ట్ర వ్రభుత్వం ముద్రించిన “తొలి పొద్దు” బృవాత్‌ కవితా సంకలనంలో (ప్రచురితం 1 వ న స ల. దా ఆచార్య ఫణీంద్ర ట్‌ లం

ఉద్యమ సారథి

నీళ్ళు, నిధులు, నుద్యోగాల పాళ్ళ యందు ఆది నుండి తెలంగాణ కగుచునున్న తీవ్రమైన అన్యాయాల తేల్చి చెప్పి యుద్ధమున కొక్క యోధుండు సిద్ధమయ్యే! అతడు *'చంద్రశేఖర రాయి డతడు ఘనుడు! ఏలికల పక్షపాతమ్ము నెండ గట్ట రగులజేసె 'తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి ఉద్యమస్సూర్తి 'పార్టీ - మహోగ్ర కీల! రకరకముల నిరసనముల నొక రక్తపు బొట్టు గూడ నొలుకని యట్లున్‌ ప్రకటించి నడుప నాతడు వికటించి ప్రభుత్వ మింక విలవిల లాదెన్‌! ఒక్కచో నుద్యమ ముత్తుంగ పథములో

నడిపి, ఊపిరి సల్పనట్లు జేయు- ఒక్కచో నెగసిన ఉద్యమ జ్వాలలన్‌

హింస మార్గము పట్టనీక నార్చు- ఒక్కచో వాదించి, ఉర్వి మేధావుల

ద4ీ ౪ తెలంగాణ మవోదయం

వెలయు వివక్ష నొప్పించి చూపు- ఒక్కచో వెటకార మొనరించు ధూర్తుల తిట్టు పురాణాల మట్టు బెట్టు- ప్రాణముల తెగించి, పూని 'నిరాహార దీక్షు సిద్ధి నొందు దక్షు డతడు! (క్రిందు మీదులైన - కించిత్తు జంకక, కడవరకును పోరు ఘటికు డతదు!! అతడె తెలగాణ - తెలగాణ మన్న నతడె- అన్న స్థాయిని, శాసించు నట్టు లెదిగి, వెలసె నుద్యమ సారథి - నిలిచె వెంట జగతి విస్తు బోవ, సకల జనులు నపుడు! రచన కాలం : ౨010 శి గ ” క్‌ దా, ఆచార్య ఫణీంద్ర న దీవి

ఉద్యమాన్ని కీల 'టిద్యమ లక్ష్యసాధనకు నుద్యమకారులు సల్పుచుంద్రు వై విధ్యములైన కార్యములు - వేమరు బందులు, దీక్షలెన్నా! ము న్నాద్యులు రైళ్ళు, బస్సులను నాపుట, కాల్చుట - జూచినాము! నై వేద్యము బెట్టె తొట్టతొలి వీరుడొకం డిట స్వీయ దేహమున్‌! ఆతడు 'శ్రీకాంతాచా రాతడు నిరసనల కెల్ల నత్యున్నతమౌ రీతిని నిరసన దెలిపెను భీతి వినా కాల్చుకొనుచు స్వీయాంగమునే! ఎత్తి చేత కిరాసి నెల్ల దేహము పైన చల్లుకొనియు, నగ్గిపుల్ల గీసి, జ్వాల రేపుకొనెను - “జై తెలంగాణంొచు నరచుచుండె కాలు చగ్ని యందు! జపము సలిపె నతడు “జై తెలంగాణంొచు ప్రాణములను వీడు పట్టుగూడ! విస్తుబోయె సకల విశ్వమెల్లయు జూచి వీరు, దమరుడంచు పిలిచె! కాలిచె॥ లర * తెలంగాణ మవోదయం

మలిదశోద్యమమున మంటలు చెలరేగె- ఉద్యమమ్ము కొత్త ఊపు నందె! అతడు రేపినట్టి అగ్ని కీల లెగసి హస్తినాపురమున కంటుకొనెను! రచన కాలం : 2009

• ము యంత శ. ను నార న "టే న రహ న ఈ కా ను దా ఆచార్య ఫణీంద్ర ట్‌ ర్‌/

నైతిక విజయం రామరొ రామ! భాగ్య నగరమ్మని నామమె గాని, చూడగా నేమి అభాగ్యమో గదర! ఎల్లెడ నిండిరి పోలిసుల్‌, ప్రజా కామిత రాష్టమంచు 'తెలగాణము' నిత్తుమటన్న 'కేంద్ర' మా పై మది మార్చుకోన్‌, యువత భగ్గుమనంగ - నియంత్రణార్థమై! అతడొక విద్వదుత్తముడు! ఆ పయి 'భారత కేంద్ర మంతి”! “తా నుత ఘనకీర్తి - తప్పడిక నోటను వెల్వడినట్టి మా” టటన్‌ సతము తలంచు వారలకు సత్య మసత్యము నయ్యె! అయ్యహో! పతనము జెందె గాదె మన భారతదేశ “ప్రభుత్వ నీతియే! ఒక్క “పార్టి కాదు - ఓట్లకై “తెలగాణ కున్న పార్టి లన్ని 'ఓ.కౌ యనెను! ఓడ రేవు దాటి, “బోడి మల్లో య్యంచు మాట మార్చె - సిగ్గు మాలి, కొన్ని! విద్యార్థులు, వ్యాపారులు, నుద్యోగులు, రైతులు, గృహిణులు, వృద్ధులును న్నుద్యుక్తులునై రేపిరి ఉద్యమ కీల - తెలగాణ నొందుట కొరకై! రరి ౪ తెలంగాణ మవోదయం

ఉండగ నిటుల సమస్యయ మొండిగ నది పట్టనటుల ముందుకు సొగెన్‌ తొండియగు రాష్ట సర్కార్‌ వండియు వడ్డింప రాష్ట్ర బడ్జెటు -పషేం! షేం!! సల్పి దిగ్బంధనము నింక, సాగనీము ఆ “అసెంబ్లి బడ్జె' టని విద్యార్థు లనగ- కట్టడిని సేయ పోలిసుల్‌ గరపినారు బలగముల తోడ నగర దిగ్బంధనమ్ము! రస్తా లన్నియు మూసిరి- కుస్తీలకు నిలయములయె కూడలు లెల్లన్‌ విస్తుంబోయె ప్రజావళి! అస్తవ్యస్తంబునయ్యె హైదరబాదే! చోరుల 'ట్లసెంబ్లి' చేరిరి నేతలు భయము .. భయము గాను ... 'బడ్జె టయ్యె! బయట వీరుడొకడు* ప్రాణమ్ము త్యజియింప కాలుచుకొని, ప్రభుత గేలి చేసె! (“అమర వీరుడు 'యాదయ్య) “విఫలమయ్యె నహహ! విద్యార్థుల ప్రయత్న” మనిరి పోలిసు లపు డద్ది గాంచి - “నైతిక జయమందినారు విద్యార్థులే? ఆర్జ హృదిని పలికె హైద్రబాదు!!! రచన కాలం : 2020 జ్‌ యూసీ మాసపత్రికలో వ్రచురితం దా. ఆచార్య ఫణీంద్ర * ద్‌

ఆత్మార్పణం

చిన్ని చురుకంట “అమ్మా!”

యన్నదె నా కెరుక గాని - అయ్యయ్యో ! నా

కన్నా! ఎటు లోర్చితివో

నిన్నే నీవిటు దహించి నివురై పోవన్‌ ?

ఎన్ని క్షేశ్రాల తిరిగితి నిన్ను కనగ-

ఎన్ని దేవుళ్ళ (మొక్కితి నిన్ను కోరి-

అన్ని ఫలియింప, కలిగితివంచు మురిసి

నిన్ను పెంచుకొంటిని గదా చిన్ని నాన్న!

అన్న దెల్ల ఇచ్చి అల్లారుముద్దుగా

నిన్ను చూచుకొనెను నీదు తండ్రి 1

ఎన్ని కలల మేడ లెక్కి కూర్చుండెనో -

వినియు నీ మృతి, నిలువెల్ల కూలె !

చిన్నతనాన నాన్న నిను చెప్పిన పాఠము ప్రశ్న లేయగా

దున్నినటున్‌ జవాబులను తొందర తొందర నీవు చెప్పగా

“విన్నవటే ! కుమారుని ప్రవీణత - వీడు కలెక్టరౌ” నటం

చన్నటువంటి మాట - తనయా ! చెవులందున మారు[మైోగురా! 70 * తెలంగాణ మవోదచయం

పెరిగి నీవు విశ్వవిద్యాలయమ్ములో సీటు పొంది, పట్న సీమ కేగ చెప్పుకొంటిమెంతా గొప్పగా - “మా వాడు పట్నమందు చదువువాద” టంచు | ఏటికి పంపినామొ గద! ఏ గడియన్‌ చదువంగ పట్పమం దేటిని ముంఛినామొ; మరి ఏ దవ కీలల దించినామొ; ఆ పూట (గ్రహించలేక చెడిపోతిమిరా! ఎరుకాయె నిప్పుడే కాటికి పంపినామనుచు కన్న కుమారుని దారుణమ్ముగాన్‌ ! నీ గూర్చి నీవు తలపవు- నా గూర్చియు తలపబోవు - నాన్నను గూడదన్‌ నీ గుండియలో తలపవు - పోగాలం బెట్లు వచ్చి పోతివి తండ్రీ ! చదివిన వారి కెల్ల-మన స్వప్న స్వరాష్టము నేర్పడంగ, స త్చదవుల నింక పొందగల భాగ్యము కల్టునొ, లేదొ గాని -నీ హృదినిటు రాజకీయముల నేటికి నింపితి చిన్ని నాయనా | వదలక ఎంత పోరినను వచ్చున దెప్పుడొ? రాష్ట్ర మక్కటా ! ఎందరా కొలు లేక - మరి ఎందరొ కూడును, గుడ్డ లేక - ఇం కెందరొ గూడు లేక - పడి రీ తెలగాణమునందు బాధటం చందరి కోసమై మదిని అంతగ వేదన చెందినావు! ఆ అందరి తోడు - నాన్న మరి, అమ్మను గూర్చి తలంపకుంటివో ? నీవు చచ్చి ఇట్లు నిరసన తెల్పినన్‌ - కఠిన హృదులు కాంచి కరుగ గలరె? రాజకీయమాడు రాజకీయులు గాని రాష్ట సాధనమ్ము (వ్రాసి ఇడునె?

దా. ఆచార్య ఫణీంద్ర * గ్య

ఆ కిరోసి నెత్తినప్పుడైనను గాని అగ్గి పుల్ల గీచినపుడు గాని రెప్ప పాటు నీవు రెండవ యోచన చేయకుంటి వేల ? చిట్టి తండ్రి ! రాదని తెలగాణమెపుడు వాదింతురు నాక్కి 'ఆంధ్ర వారలు గానీ- రాదిక నీతో బ్రతు” కను వేదన మా గుండె జీల్చు వే వ్రక్కలుగా ! రచన కాలం : 2010 తెలంగాణ ఉద్యమంకై ఆత్మార్పణ చేసుకొన్న విద్యార్థుల యొక్క కన్న తల్లుల ఆత్మఘోష ఈ కవిత- “రంజని తెలుగు సాహితీ సమితి, హైదరాబాదు వారు, 'ఆంధ్రప్రభి దినపత్రిక సౌజన్యంతో నిర్వహించిన 2010 “రంజని - విశ్వనాథ” పద్య కవితా పోటీలో ఈ కవిత బహుమతి పొందింది. “మూసీ” మాసపత్రికలో (ప్రచురితం. 72 * తెలంగాణ మహోదయం

అసహ్యం చరిత్ర , నాడు వర్తమానమై తెలంగాణ (ప్రజలకు మాయని గాయం చేస్తున్నప్పుడు సెన్సార్‌ చేయని ఈ స్వార్ధపూరిత దుర్వ్యవస్థ- ఇప్పుడు, అదేచరిత్రను చలన చిత్రంగా మలచి ప్రజల కళ్ళ ముందుంచ బూనితే, సెన్సార్‌ కత్తెరను అద్దు వేస్తుంది!- పాపం! అద్దంలో ముఖం చూసుకొంటుంటే అసహ్యం వేస్తుందేమో! రచన కాలం : 2012 దా. ఆచార్య ఫణీంద్ర ౫ /3

వౌణి వినని చెవిటి 'పార్లమెంటొ భవనాన బాంబు వేసె నాడు 'భగతు సింగు” వాణి వినని చెవిటి 'పార్లమెంటొ ముందిప్టు ఆత్మహత్య సల్బె 'యాదిరెడ్డి॥! ఉద్యమ వీరు డాపి తన ఊపిరి, 'ఢిల్లిని చాటిచెప్పె - “దు ర్ఫేద్యము నుద్యమానల; ముపేక్షిత మెంతయు గాదు; దేశమం దాద్యము, నంత్య రాష్ట్ర మిదె యౌనె? నయా 'తెలగాణ' రాష్ట్రమున్‌ సాధ్యము సేయకున్నను ప్రజాగ్రహ కీల దహించు నిం” కటన్‌! అయినను బుద్ధి రాదు గద ఆంధ్ర ప్రభుత్వముకింక! “ఢిల్లిలో నయమును వీడి, 'ఆంధ్ర భవనమ్మున నా మృతవీర దేహమున్‌ బయటనె త్రోసి, లోపలికి వచ్చుట కొప్పక నెంత మాత్రమున్‌- బయటను బెట్టినా రయొ వివక్షను, నల్గురు నవ్వి పోవగాన్‌! రచన కాలం: 20121 వ్‌ 74 * తెలంగాణ మవోదయం

ఓ

“హైదరాబాద్‌ జిందాబాద్‌” నాలుగు శతాబ్దుల క్రితం మూసీ నది సాక్షిగా అంకురించిన ప్రణయానికి చిహ్నం - హైదరాబాద్‌! కన్నతంద్రే కర్కశ ప్రభువై కారాగృహంలో బంధిస్తే .. ప్రాణాలకు తెగించి, ప్రాణేశ్వరిని దక్కించుకొన్న సాహసానికి సంకేతం- హైదరాబాద్‌! నిర్మలమైన నిజమైన (ప్రేమకు మల్మిభరాముదే నిలువెల్ల కరిగి కవిత్వాన్ని నృత్యాన్ని కలపడానికి కట్టిన కల్యాణ వేదిక- ఇక్కడి పురానా ఫూల్‌] ఈ నేలపై ఆనాడు .. రాచరికం నాట్యానికి నట్టువాంగం పాడింది. ఈ నగరం పుట్టుక సామ్యవాదానికి ప్రతీక!

దా ఆచార్య ఫణీంద్ర * /ది

ఈ భూమిపై ఆనాడు .. ఇస్లాం హైందవం కౌగిలిలో పరవశించింది. ఈ నగర జననం మత సామరస్యానికి ఉదాహరణం!!! “భాగమతీ! నీ పేర వెలసిన ఈ నగరం నా పాలిట భాగ్య నగరం” అన్నాడు కుతుబ్‌ “నహీ .. మై తుమారీ హైదర్‌ బేగమ్‌ హూ .. ఇసీలియే యే హై హైదరాబాద్‌” అన్నది భాగమతి! ఆ దివ్య (ప్రేమికుల 'మొహబ్బత్‌' చూసి ఆకాశమంత పొంగిన చార్మినార్‌ నాలుగు మినార్లతో చప్పట్లు కొట్టింది. తెలుగు, ఫారసీ సంగమించి “దక్కనీ ఉరుదూ'కు జన్మనిచ్చింది ఇక్కదే! గోల్కొండ కోట దివాణంలో తెలుగు, సంస్కృతం, ఉరుదూ, పారశీక భాషా సరస్వతులు బృంద గానం పాడాయి. పహెలీ 'ఉరుదూ షాయిరీ కితాబో యహీ పైదా హుయీ! తొలి తెలుగు యక్ష గానం పుట్టిందీ ఇక్కదే! తొలి అచ్చ తెనుగు కావ్యం పుట్టిందీ ఇక్కడే! ఇక్కడి కారాగారం .. రక్తి పాఠాలే కాదు భక్తి కీర్తనలు నేర్పగలదు. రామాలయం కట్టిన రామదాసు ఆర్తితో “ఎవడబ్బ సొమ్ము?” అని నిలదిస్తే .. దివి నుండి శ్రీరామచంద్రుడే దిగివచ్చి బుణం తీర్చుకొన్నది ఇక్కడే కదా! ర్‌ * తెలంగాణ మవోదయం

అక్కన్న పౌరుషం, మాదన్న మనీష ఇక్కడ లభించిన “కోహినూర్‌ వజ్రాన్ని మించిన అమూల్య మణులు! నగరానికి కూడ పెళ్ళి జరగడం ఎక్కడైనా విన్నారా? ఒంటరిగా ఉన్న ఈ నగరం జంటగా మారింది 'సికందరాబాద్‌' సొగసరిని చేపట్టి ఈ రెండు నగరాలను కలిపే మంగళ సూత్రం - 'టాంక్‌ బంద్‌! మసీదులు, మందిరాలు, చర్చిలతో ఈ నగరం ఒక త్రివేణీ సంగమం! పరిశ్రమలకు ఈ షహర్‌ ఒక పరచిన తివాసీ! వైద్యానికి ఈ నగరానిది వన్నె తరగని వాసి! అన్నట్టు .. మలేరియాకు మందు పుట్టిందీ ఇక్కడేనండోయ్‌! ఈ నగరం ఒక నందన వనం! ఇక్కడ మూడు కాలాలు వసంతమే!! ఈ 'గోల్టెన్‌ త్రిషోల్డ్‌ లోనే కదా .. “నైటింగేల్‌ ఆఫ్‌ ఇండియా కమ్మని కవితా గానం పుట్టింది! ఇక్కడి పడుచులు 'బతుకమ్మలై, పాటలై- చెరువుల నాట్యమాదుతారు యంచు ము నాలు, పీరీలు, క్రిస్మస్‌, దసరా, రంజాన్స్‌ గ మాను చ ఏ పండుగైనా .. | జ 7వ టు. క నగర జనమంతా 'అలై బలై! కా ర / ల తి (4 న. ద్వా ఆచార్య ఫణీంద్ర * గ గో

ముత్యాల మిలమిలలు

మెహిందీ తకతళలు

గాజుల గలగలలు

బిరియానీ ఘుమఘుమలు

ముషాయిరాల 'వహువాలు ..

హుషారు గొలుపుతాయి ఇక్కడ!

ఈ మహా నగరం

సంగీత సాహిత్య సంస్కృతుల కొలువే కాదు .. స్వాతంత్ర్య సంగ్రామాలకూ నెలవే!

ఇక్కడ గడ్డి పరక కూడ

అవసరమైతే ఖద్గమై విజ్బృంభించగలదు!! గోల్కొండ కోట గుమ్మంలో దురాక్రమణదారులతో మూడు పగళ్ళు =. మూడు రాత్రులు .. వీరోచితంగా పోరిన 'అబ్బుల్‌ రజాక్‌ లారీ” శత్రువులనే అబ్బురపరచిన పదునైన కటారి! కోఠీ 'రెసిడెన్సీ' పై దండెత్తి

తెల్లవారిని తెల్లటోయేలా చేసి .. ఉరికంబమెక్కిన తుగ్రే బాజ్‌ ఖాన్‌ హైదరాబాద్‌ కా “సమ్మాన్‌ |

రైతాంగ పోరాటాన్ని

బాహాటంగా సమర్థించి

నవాబును నడి బజారు కీద్చి,

రక్తాన్ని ధార వోసిన

78 * తెలంగాణ మహోదయం

రచయిత, పత్రికా సంపాదకుడు షోయబుల్లా ఖాన్‌ - హైదరాబాద్‌ కా 'షాన్‌' ! నవ్య భవ్య రాష్ట్రం కోసం స్వీయ ప్రాణాన్ని తృణప్రాయంగా సజీవ దహనం చేసి స్ఫూర్తి రగిలించాడు శ్రీకాంతాచారి ఆ ప్రపంచమంతా 'పరేషాన్‌ |! ఉద్యమం ఈ నగరానికి ఊపిరి! పోరాటం ఈ నగరం పోకడ! ఇక్కడ విశ్వవిద్యాలయాలకు విద్యార్థులే ఉద్యమ పాఠాలు నేర్చుతారు. ఉత్తుంగ లక్ష్యాలను సాధిస్తారు. ఇక్కడ అన్ని సంస్కృతులు కలిసి బతుకుతాయి. ఇక్కడ అన్ని సంప్రదాయాలు కలిసి బతుకుతాయి. అన్ని మతాలు కలిసి బతుకుతాయి. అన్ని భాషలు కలిసి బతుకుతాయి. ఈ నగరం అందరినీ అక్కున చేర్చుకొంటుంది. “నమస్తే అన్న”, “ైసే హో భాయ్‌?” అన్న పలుకరింపులతో ఈ నగరం పులకరింపజేస్తుంది. సహజీవనం ఈ నగరం అసలు భాష! దొ ఆచార్య ఫణీంద్ర ట్‌ ళా

సాదరమైన ఆప్యాయత ఈ నగరంలో ఆగని శ్వాస! ఆధా కప్‌ “ఇరానీ ఛాయ” స్నేహాన్ని అమృతమయం చేస్తుంది ఇక్కడ! కాస్త 'హలీమ్‌' తిని, 'ఫొలూదా' తాగి, నిజం చెప్పు భాయ్‌ .. హైదరాబాద్‌ హై హైదరాబాద్‌! హైదరాబాద్‌ జిందాబాద్‌!! అవునా? కాదా? రచన కాలం: 2022 “సాక్షి” దినవ(త్రికలోవ్రచురితం సక యయ జ జ్‌. | మలి వభ ౧. ల టి క కమా 2 స. తస. 50 * తెలంగాణ మహోదయం

కొత్త తెలుగు గీతి ఇదేం నీతి? ఇదేం నీతి? ఇదేనా తెలుగు రీతి? ఇదేం నీతి? ఇదేం నీతి? ఇది తగునా తెలుగు “జ్ఞాతి? చేసుకొన్న బాసలన్ని వ్రాసుకొన్న వ్రాతలన్ని మీ స్వార్థం చూసుకొని మీ లాభం కోసమని మాట తప్పి, కాల రాసి, నీటి వ్రాతలుగ జేసి, ఉమ్మడి పరివారంలో తిమ్మిని బమ్మిని చేసి తమ్ములనే ముంచినారు సొమ్ములనే దోచినారు ఇదేం నీతి? ఇదేం నీతి? ఇదేనా "తెలుగు జాతి”?

డా. ఆచార్య ఫణీంద్ర ట్ల వ

అరవయ్యేళ్ళ రాష్ట్రంలో అధికారం మీదేనా? అరవయ్యేళ్ళ పాలనలో ఉద్యోగాల్‌ మీవేనా? అరవయ్యేళ్ళ మనుగడలో వ్యవసాయం మీకేనా? అరవయ్యేళ్ళ కలయికలో వ్యాపారం మీదేనా? అరవయ్యేళ్ళ కాలంలో అభివృద్ధియు మీకేనా? ఇదేం నీతి? ఇదేం నీతి? ఇదేనా తెలుగు “ప్రీతి? ఆశలన్ని అదుగంటి మోసాలను పసిగట్టి ఇక దోపిడి కూడదని ఇక కలయిక సాగదని నా కుంపటి నాకంటూ నా బ్రతుకిక నాదంటూ తమ గోడును వినిపించే తమ్ములనే కరిచేరా? ఒక చెట్టుకుకొమ్మలమే కొమ్మ నొకటి విరిచేరా? ఇదేం నీతి? ఇదేం నీతి? అదేనా తెలుగు ఊతి? 82 * తెలంగాణ మవోదయం

ప్రాంతాలుగ విడిపోదాం (ప్రజలుగా కలిసుందాం! మట్టిగా విడిపోదాం మనుషులుగా కలిసుందాం! మనుగడలో విడిపోదాం మనసులతో కలిసుందాం! తెలుగు రాష్ర్రాలు రెండు ఉంటే తప్పంటారా? అన్నదమ్ములుగ విడిపోదా మంటే ముప్పంటారా? ఇదేం నీతి? ఇదేం నీతి? ఇదేనా తెలుగు భాతి? కడుపు మండి, కడుపు మాడి, విడిపోతామని అంటే ఉద్యమించు పార్టీని ఓడించాలని పూని ఓట్ల కొరకు, సీట్ల కొరకు అట్లే అని ఒప్పుకొని తీరా ఇక తీర్చిస్తే తెలంగాణ (ప్రకటిస్తే తీరు మార్చుకొంటారా? నోరు మడచి వాగేరా? ఇదేం నీతి? ఇదేం నీతి? ఇదేనా తెలుగు ఖ్యాతి? దా. ఆచార్య ఫణీంద్ర * 83

పలు యేళ్ళుగ ఉద్యమించు

ప్రజలిక ప్రజలే కారా?

ప్రాణాలను అర్పించిన

ప్రజలిక ప్రజలే కారా?

ప్రజాభిప్రాయమంటే

మీ ప్రాంతం పలుకేనా?

సమైక్యాంధ్రమంటే

పదమూడు జిల్లాలేనా?

ప్రజలంటే మీరేనా?

తెలుగంటే మీదేనా?

ఇదేం నీతి? ఇదేం నీతి?

ఇదేనా తెలుగు జ్యోతి?

ఇకనైనా కళ్ళు తెరచి

ఇక మీదట బుద్ధి కలిగి

ఒకటి ఇంక రెందైనా

రాష్ట్రాలవి వేరైనా

ప్రజలంతా ఒకటేనని

తెలుగంటే అందరిదని

సహోదరులమే మనమని

భరతమాత బిద్దలమని

తెలుసుకొనుట మంచిదిరా!

వెలుగు కనుట మార్గంరా!!

ఇదే నీతి! ఇదే రీతి!!

ఇదే ఇదే 'కొత్త తెలుగు గీతి!!!

రచన కాలం : 2౦024 మూసీ మానవత్రికలో వ్రచురితం న

84 * తెలంగాణ మహోదయం

తెలంగాణ “ఉట్స ) అర్టుబ్రిగన “తెలగాణ” అలుక కారణ మేమి?” అనుచు నెరిగి తీర్చరయ్యె నాడు! “జరిగిన తప్పుల చక్కదిద్దెద” మంచు నాశ్వాస మందించరయ్యు నాడు! ఉవ్వెత్తు నెగసిన ఉద్యమమ్మును జూచి ఊరక నిర్లక్ష్యమూని నాడు అవహేళనలు సల్పి, అవమానములు సేసి, “అణచివేత మని అహంకరించి, ఇప్పు దొక ప్రాంతము “సమైక్యమే!గ” యటంచు ఒంటి చేయితో చప్పట్ల నూపుటన్న- చేతులే కాలి, ఆకుల చేత బూను మూర్చులటు గాదె “సీమాంధ్ర ముఖ్యు లింక! “నాకు స్వేచ్చ వలయు” - కేక బెట్టుచు నిట్లు ఉద్యమములు చరిత నుండె గాని “వాని కిడకు స్వేచ్చ- వల” దంచు పోరాడు వింత ఉద్యమమ్ము వెలసె నేడు! కాకి లెక్కలు మీవంచు కసరె వారు! దొంగ లెక్కలు మీవంచు దూరి వీరు! ఇంత విద్వేషముల కన్న ఎవరి లెక్క వారు చూచుకొనుటయే శుభమ్ము సుమ్ము! దా. ఆచార్య ఫణీంద్ర * 8లి

ధర్మాగ్రహమ్ముతో ధాటి నుద్యమ మూని

కాంచె సిద్ధిని తెలంగాణ) తుదకు - లాభ నష్టాల లౌల్యంపు టుద్యమ మూని

అద్దుపడె నయొ సీమాంధ్ర మరల - నిన్న మొన్న వరకు నేతలు 'సరె యని

మాట మార్చుట మంచి బాట యగునె? నిన్న మొన్నటి దాక మిన్నకుండిన ప్రజ

లుద్యమం బూనుట ఉచిత మగునె? “లాభ, నష్టమూ లన - లోభి వ్యాపారమా? ఉద్యమమున ధర్మముండ వలయు! ఎవ్వ రెన్ని జిత్తు లెత్తులు వేసినన్‌ దక్కు తుది జయమ్ము ధర్మమునకె [11 అక్కట! 'ఆంధ్ర”, 'సీమ' లొకటౌచు మహోద్యమ మెంత సల్పినన్‌ ఎక్కడ విశ్వమందు కనిపించదు మద్దతొకింత! కాని, ము న్నొక్కడు లేవనెత్తు బలముబ్బిన ప్రశ్నల కెల్ల విశ్వమున్‌ మిక్కిలి మద్దతిచ్చె! భువి మీద అధర్మము రాణ కెక్కునే? త్రాడు పైకి, క్రిందికిని కేంద్రమ్ము లాగు - నిలువరింప సీమాంధ్రులు నీళ్ళు జల్లు - గట్టి దీక్షతో ఓ తెలంగాణ వీర! ఎగిరి తెలగాణ “ఉట్టి ' సాధించుమోయి 111

రచన కాలం + 20218 (మయూనీ' మాన వత్రికలో (వచురితం త 86 ౫ తెలంగాణ మవోదయం

€ జో తెలంగాణ బిల్లు “అగ్నిపునీత! వ పస హు అ క స య.

లమైో కొల్చుకొని దేహముల తెలంగాణ కొరకు అమర వీరు లర్చించ ప్రాణముల నకట! తేల్చి కేంద్రమ్ము, తుద కిప్ణు తెచ్చె “బిల్లు ! కాల్చి రది “భోగి మంటలన్‌ కఠిను లయ్యు! ఆధిపత్య “రావణు చెర యందు నుండి విడుదలైన 'కతెలంగాణ బిల్లు నేదు సీత మాదిరి “అగ్నిపునీత యయ్యె ! రాజిలు నది యింక 'పవిత్ర రాష్ట్ర మగుచు! నన్ను నేను వెదకి, నా కగుపింపక చిన్నబోయినాడ నిన్ని నాళ్ళు! రమ్మిక తెలగాణ రాష్ట్రమా! నీవింక నన్ను వెదకి ఇమ్ము నాకు మరల! “చాప యెంత వరకొ, చాపుకోవలె కాళ్ళ నంత వరకె” యన్న అచ్చ తెనుగు సామెత నిక యెరిగి సీమాంధ్ర నాయకుల్‌ మసలుకొనిన యెడల మంచిదగును!

ర రచన కాలం : 2024 దా. ఆచార్య ఫణీంద్ర ఈ 8/7

అట

పోల “వరమా”? శాపమా? మూడవ పంట కోసమని

ముంచగ నెంచిరి ప్రక్క రాష్టమం దేడు విశాల మండలము

లెంత విషాదము! ఆంధ్ర నాయకుల్‌ గూడెపు టాదివాసు లట

గుండెలు బాదుకొనంగ కానరో? ఏడుపు కళ్ళ నీళ్ళపయి

ఎత్తుగ “డ్యామ”ట! సిగ్గు చేటయో!

రచన కాలం : 2014 తు 88 * తెలంగాణ మవోదయం

తెలంగాణ మహోదయం!!!

అరువది తొమ్మిదిన్‌ మరియు నా పయి రేగిన యుద్యమాలలో నొరిగిన కంఠ మాలల మహోన్నత త్యాగ ఫలంబునౌచు, నే దడరుగుచు నుండె గాదె 'తెలగాణము పూర్ణ స్వతంత్ర రాష్ట్రమై! అరువది యేండ్ల స్వప్న మిది, ఆకృతి దాభిచి ముందు నిల్చెడిన్‌!! నా 'తెలంగాణు కోటి రత్నాల వీణ సర్వ స్వాతంత్ర్య రాష్టమై సాకృతి గొన అమరులైన వీరుల ఆత్మ లందె శాంతి! మురియుచుండ్రి 'తెలంగాణ” భూమి సుతులు! ఒక రాష్టమందునే ఒక సంస్కృతి యటన్న

చిన్న చూపును జూడ చింత నొంది, ఒక భాష యందునే ఒక మాండలిక మన్న

కించ పరుప జూచి కినుక బూని, ఒక ప్రాంత ప్రజలపై ఒక రాధిపత్యమ్ము

నడిపింపగ తెలగాణ (ప్రజ లెల్ల దాయాది పోరులో ధర్మాగ్రహమ్ముతో

వేరు కాపురమును కోరినారు!

డా, ఆచార్య ఫణీంద్ర * 89

కంటిలోన 'పెపరు కారమ్మునే గొట్టి, “కలిపియుంచెద” మని గద్ద సేయు కఠిన చిత్తుల కిక కనులు బైరులు [గగ్రమ్మె! ధర్మమునకె జయము దక్కి గాదె! వెలయం గోరుచు రెండు రాజ్యములు, సల్పెన్‌ రాయబారంబు తా నల శ్రీకృష్ణుడు - హస్తినాపురికి తా నన్యాయమే జేసెనా? ఇలలో ధర్మమునున్న పక్షమునకే ఈశుండు న్యాయంబునౌ ఫల మందించును పోరులో తుదకు - ఇప్ప ట్టిద్దియు న్నంతియే! ఒక్క గూటిలో నివసించి ఒకరి నొకరు తిట్టి దుమ్మెత్తి పోయు నా తీరు కన్న, అన్నదమ్ములై విడిపోయి ఆదరమును పంచుకొను మార్గమె తెలుగు ప్రజకు గలిగె! మరచి వైషమ్యముల నెల్ల మనము లందు “రాష్టములె వేరు-తెలుగు వార లొకటె!” యని, సోదరులుగ నింక పరస్పరాదరమును ఆంధ్ర, తెలగాణ రాష్ట్రీయు లందుకొనుత! రచన కాలం = 2014 యూసీ' మానవథత్రికలో (వచురితం 90 ౫4 తెలంగాణ మవోదయం

తెలుగు భాష వారధులం! ఎమైత్తో అువరి పంట వారిది! ఎవరి వంట వారిది! ఎవరి తిండి వారిది! ఎవరి కండ వారిది! ఇక తగాదాలు లేవు ఇక విభేదాలు లేవు ఇక వివాదాలు లేవు ప్రాంతాలుగ విడిపోయాం- (ప్రజలుగా కలిసుందాం! రామ్ర్రాలుగ విడిపోయాం- రక్తబంధ మనుకొందాం! మనమంతా సోదరులం! తెలుగు భాష వారధులం! 'ెలంగాణి, 'ఆంధ్రఫ్రదేశొ రథద్వయం సారథులం! ఒకరి నాకరు గౌరవించి, ఒకరి కాకరు సహకరించి, పరస్పరం పోటీ పడి ప్రగతి పథా లేలుదాం! దా, ఆచార్య ఫణీంద్ర * ౮]

భరతదేశ పటంలో ప్రకాశిస్తూ సాగుదాం!!! ప్రపంచం కనుగవలో రత్నాలుగ భాసిలుదాం!! రచన కాలం: 2024 'చేతని మానవత్రికలో వ్రచురితం ఛి భ్‌ (6 6 హి) 9 5 ౧ (ట్ర [= యమ శ్రా 0 రూ ఈ. 92 ౫ త్రాలంగాణ మవోదయం

రెండు కోకిలలు!

జయము! జయము! జయము! 'జయి నామ సంవత్స రాంబికా! ఇదే జయమ్ము నీకు! సకల జయము లింక, సంతోషముల దెచ్చు జనని! 'వత్సరాది*! స్వాగతమ్ము! విస్తరించి మావి వృక్షమ్ము పెద్దగా రెండు శాఖ లెదిగె నిండదుగాను! ఒక్కటి 'తెలగాణ', మొక్క 'టాంధ్ర ప్రదేశ్‌ తెలుగు మావి రుచులు ద్విగుణమయ్యె! ఉవ్వెత్తు నెగసిన (ఉద్యమ గ్రీష్మాల

మండుటెండల లోన మాడినాము- విరుచుక పడుచును వీపులందు కురియు

“లాఠి వర్షాల కల్గ్లాడినాము- బందు, హర్తాళ్ళతో వణుకు శరత్తులన్‌

పలుమార్లు వడవడ వణికినాము ఆకులట్లు యువకు లన్యాయముగ రాలు

శిశిరాలనే గాంచి చితికినాము దా, ఆచార్య ఫణీంద్ర * ౮03

తుదకు నిన్నినాళ్ళ కిపుడు పదియునాల్లు వత్సరముల బాధ లుడిగి, ఫలిత మచ్చి, నేటికి కదా విరియుచు నీ తోటి మాకు

చివురులెత్తు వసంతమ్ము చేరుచుండె!

భారీ తుఫాను లుడిగెను

నీ రాక 'ఉగాది+ మాకు! నిజము! 'యుగాదే"!

వేరైరి తెలుగు బ్రాతలు!

వారికి, వీరికి శుభమిడు బ్రహ్మాండముగాన్‌!

కార, ముప్పు, వగరు, కడు చేదు, పులుపులే

కడచి, కడచి, తుదకు కలిగె తీపి!

క్రొత్త వత్సరమున క్రొాంగొత్త రుచులతో

వండినా 'ముగాది పచ్చణ డిదిగొ!

మెలగుచు స్నేహభావమున మెండుగ నొక్కరితో మరొక్కరున్‌ తెలుగు సహోదరుల్‌ పరమ దివ్యముగా సహకారమందుచున్‌, వెలసెడి రెండు రాష్ట్రముల వేగముగా నభివృద్ది జెందినన్‌ - తెలుగిక రెండు భాగముల తేజమునన్‌ ద్విగుజీకృతంబగున్‌! నిండుకుండ లట్లు రెండు రాష్ట్రాలలో

పూర్తిగ నదులెల్ల పొంగి, పొరలి -

దండిగా ప్రజలకు దాహార్తి తీర్చుచున్‌,

పంట భూములకును ప్రాణ మిడుత!

యాదగిరి నారసింహుని అమిత భక్తి

నరిగి, మొక్కులనిడుత సీమాంధ్ర జనులు;

సింహగిరి నారసింహుని చేరి, ఇంక

మొక్కులిడుత తెలంగాణ భూమి ప్రజలు!

94 ౫ తెలంగాణ మవోదయం

ఓ “జయాఖ్య వరమ” కను దుత్సపించి - రెండు కోకిలల్‌ కూసె నీ పండుగ కిక! ఈవు “తెలగాణ, 'సీమాంధ్రి ఇరు గృహాల - తిని “ఉగాది పచ్చడి), నిడు దీవెనలను! రచన కాలం : 2024 దమ్మడి “ఆంధ్రపదేశ్‌ రాష్ట్ర వ్రభుత్వం నిర్వపాంచిన చివరి “ఉగాది కవి నమ్మేళనం”లో ఆలవీంచిన కవిత - “వోంకాంగ్‌ తెలుగు నమాఖ్య%* “శిరా కదంబం” అంతర్జాల వత్రిక నంయృుక్తంగా నిర్వపొంచిన కవితల పోటీలో (ప్రథమ ఐవుమతి పొందిన కవిత - వెలుగు మాన వత్రికలో వ్రచురితం. అయన యస సా | డా. ఆచార్య ఫణీంద్ర ట్ల [వ్‌

మ్‌ అక

స్వచ్చా ప్రయాణం “న్సా తైలంగాణ తల్లి కంణాశవల్లి” యనుచు మా 'దాశరథి' గొల్చినట్టి తల్లి నెటులొౌ మరుగు జేసిరి ఏబదేండ్ల క్రితము - తొలగి 'తెలగాణ తల్లా శృంఖలములిపుడు! ఎవడో మా తల నెక్కియు “ఇవిగో - అభివృద్ధి ఫలము లివి మేమిడగా, అవి గొనువారలు మీ” రని శివతాండవ మాడు టింక చెల్లదు సుమ్మీ! చులకన జేయుచు, గర్వము తల కెక్కిన వార లిపుడు తల దించుకొనన్‌ వెలసె 'తెలంగాణ ప్రభుత”! కలదిక స్వేచ్భా ప్రయాణ గమ్యము మనకున్‌! 'ెలుగు మరి 'ఉరుదు భాషలు కలిగిన తీయందనాల కలబోతలతో చిలికెడి అమృతాధరముల “తెలగాణాంబిక విశిష్ట తేజము గనరో!

రర్రీ ౪ తెలంగాణ మహోదయం

మా పలుకు, మా చరిత్రము, మా పద్దతి, సంస్కృతి, ఇక మా అఖివృద్ధిన్‌ చూపుచు ప్రపంచ మెళల్లెడ వ్యాపింతుము - మాదు కీర్తి వైభవ మొప్పన్‌! రచన కాలం: 2 జూన్‌ 2024 తెలంగాణ రా(వ్రావతరణంనాడు ను! జ ఆ లం దా. ఆచార్య ఫణీంద్ర * ర

తెలుగు భాషానుబంధం ఆంధ్ర, తెలగాణ వేర్వడె, నైననేమి? తెలుగు భాషానుబంధమ్ము తెగునటయ్య? నిండు జామకాయను కోసి, రెందుజేయ - రూపు మారినన్‌, మారునా రుచియు, రంగు? మాండలికములందు మత భేదములు నున్న తెలుగు పద్యమందు వెలుగు లూని, రెండు రాష్టములను 'దండిభాషు గనెంచు గ్రాంథికమ్మె జనుల కలిపియుంచు!! పులుగుకు రెండు రెక్క లవి పూని ప్రపంచము చుట్టి వచ్చెడిన్‌ లా వెలుగుకు రెండు దిక్కు లవి వెల్లడి జేయు ప్రదేశ మెల్లెడన్‌- జలధికి రెండు నొడ్డు, లవి శాశ్వత లబ్ధి ప్రజాళి కిచ్చెడిన్‌- తెలుగుకు రెండు రాషష్టములు - దివ్యముగా అభివృద్ధి చెందెడిన్‌! - రచన కాలం : 20214 98 ౫ తెలంగాణ మవోదయం

శక్తియుత భారతం తలపై హిమాద్రి మకుటము; గళమున హారములు పుణ్య గంగా, యమునల్‌; జలధి త్రయ సంధి స్థలి పలు వన్నెల పాదపీఠి - భారతి నీకా! ఇరువ దెనిమిది రాష్ట్రాల కింక తోడు కంటివి నవ శిశువు, “తెలంగాణ” పేర పచ్చి బాలెంతరాల! మా భరత మాత! ప్రీతి లాలించి, పాభించి పెంచుమమ్మ! క్రొత్త దనము నిండె - క్రాంగొత్త రాష్ట్రమై ఏరుపడెను నీదు హృదయ సీమ యందున,'తెలగాణ) ఆశావహంబునౌ క్రొత్త క్రొత్త కలల గూర్చుకొనుచు! చిన్న రాష్టము లిక చింత లన్నవి లేని రాష్టములుగ సాగి ప్రగతి నొందు! కడచి పోయిన కడగండ్లు - గతము గతః! స్వర్ణ యుగము లింక వరలు గాక! అన్ని రాష్ట్రము లిక అభివృద్ధి పథములన్‌ తురగ వేగ గతిని పరుగు లిడుత! అచిర కాలమందె అవని భారతదేశ మమిత శక్తి మంత మగును గాక! చా రచన కాలం : 2024 దా, ఆచార్య ఫణీంద్ర * రం

తెలంగాణ భాగ్య గీతి

'నేనురా తెలగాణ నిజ రాష్ట సిద్ధికై

ఆకాశమంత ఎత్తార్చినాను నేను దాయాది దుర్నీతి పాలన గూర్చి

పద్యాలు గొంతెత్తి పాడినాను నే దాశరథి కవి నిప్పు లురుము గంట

మొడుపులన్‌ కొన్నింటి బడసినాను నేను భాగ్యనగరిన్‌ నిత్య వసంతుదై

పద్య ప్రసూనాల పంచినాను ఐదునర కోట్ల సీమాం(ధ్రులందరికిని మా తెలంగాణ వ్యథ విడమరచి చెప్పి, మూడునర కోట్ల ప్రజలెల్ల ముక్తి నొంద పాడినాను తెలంగాణ భాగ్య గీతి! (చువోకవి దా, దాశరథి గారికి ధన్యవాదాలతో)

రచన కాలం : 2024 100 & తెలంగాణ మవోదయం

స్వస్తి వాక్యం! మో శ్రీలంగూర్చగ దివ్య 'భద్రగిరిపై సీతమ్మగా 'లక్ష్మియున్‌- ఫాలంబందున జ్ఞాన రేఖలు లిఖింపన్‌ 'బాసరిన్‌ 'వాజియున్‌ - '“'ఆలంపూరున జోగులాంబగ శుభాలందింపగా 'గౌరియున్‌ - మూలల్‌ మూడిట నిల్చి ముగ్గురమలే బ్రోచున్‌ తెలంగాణమున్‌! రచన కాలం: 2014 గ మాన పో మా దా. ఆచార్య ఫణీంద్ర * ॥] 01

అనుబంధం

తెలంగాణ మాండలికంలో శిష్ట వ్యావహారికం లేదా?

ఏ భాషకైన 'గ్రాంథికం' 'వ్యావహారికం'” అనే రెండు రూపాలు ఉంటాయి. (గగ్రంథస్థ యోగ్యమైన భాషను పండితులు “గ్రాంథికం' అన్నారు. నన్నయ, తిక్కన, సోతనాదుల నుండి, నేటి పద్యకవుల వరకు అందరూ తమ కవిత్వంలో (గ్రాంథికభాషనే వినియోగించారు. వినియోగిస్తున్నారు. కాకపోతే కాస్త పాకంలో తేడా ఉండవచ్చు. కొందరు (ద్రాక్షాపాకంలో వ్రాస్తే, మరికొందరు కదళీపాకంలో వ్రాసి ఉండవచ్చు. ఇంకొందరు నారికేళపాకంలో వ్రాయవచ్చు. ఈ నాటికీ కాందరు వయోధికులు, జ్ఞానవృద్ధులు అయిన పండితులు వచన రచనలను (వచన కవిత్వం కాదు సుమా!) కూడా సరళ గ్రాంథికంలో వ్రాయడం అరుదుగా కనిపిస్తుంది. యుగాలు మారినా, ప్రాంతాలు వేరైనా ఈ భాష ఒక్కటిగొనే ఉంది. యావదాంధ్ర దేశం (తెలంగాణతో సహా) లోనే కాక అజంతా, ఎల్లోరాల నుండి తంజావూరు వరకు, బళ్ళారి నుండి బరంవురం వరకు గల ప్రవాసాంధ్రులు.. అంతెందుకు... అమెరికా, ఆస్టేలియాది విదేశాలలో జీవిస్తున్న ప్రవాసాంధ్రులు కూడా గ్రాంథికభాషలో ఉన్న నన్నయ, తిక్కన, పోతన, వేమన, విశ్వనాథ, దాశరథి ప్రభృతుల కవిత్వ మాధుర్యాన్ని అస్వాదించి ఆనందిస్తున్నారు. ఏవైనా పదాలకు అర్థం తెలియకపోతే, నిఘంటువును ఆథభ్రయించి అవగతం చేసుకొంటున్నారు. కాబట్టి ప్రాంతమేదైనా గ్రాంథికభాష ఒక్కటే. ఇందులో వివాదం లేదు.

జన వ్యవహారంలో ఉన్న భాష - వ్యావహారికం. ఏ భొషాచరిత్రలో జరుగని రీతిలో మన తెలుగు భాషారంగంలో 20వ శతాబ్ది ప్రారంభంలో

దా. ఆచార్య ఫణీంద్ర * 103

“వ్యవహార భాషోద్యమరి చెలరేగింది. తెలంగాణ ప్రాంతం అప్పుడు వేరుగా ఉండడం వలన ఈ ఉద్యమ ప్రభావం ఆ రోజుల్లో ఈ ప్రాంతంలో లేదనే చెప్పాలి. అయితే 19856 తరువాత ఆంధ్రరాష్ట్రంలో విలీనమయ్యాక, మెల్లమెల్లగా ఆ ప్రభావం సోకి, ఇరత ప్రాంతాలతో బాటు, ఇష్టంగానైనా, అయిష్టంగానైనా, తెలంగాణ ప్రాంతంలో కూడా వ్యవహార భాష ఆచరణలోకి వచ్చింది. పత్రికలలో, విద్యావ్యవస్థలో, కార్యాలయాలలో, తుదకు సాహిత్యంలో కూదా వ్యావహారిక భాష పూర్తిగా ఆక్రమించింది. తద్వారా జన సామాన్యానికి కూడా నిత్య వ్యవహారంలోని వ్రాతకోతలతో బాటు పత్రికా పఠనం, సాహిత్యాధ్యయనం సులభతరమైనాయి. ఈ ప్రయోజనంతో బాటు దీనివలన కొన్ని చిక్కులు కూడా ప్రారంభమైనాయి. వ్యావహారిక భాష ఒక్కో ప్రాంతంలో ఒక్కో విధంగా ఉంటుంది. ఆయా మండలాలను బట్టి ఈ వ్యావహారిక భాషను వివిధ మాండలిక భాషలుగా విభజించి చూడవలసిన అగత్యం ఏర్పడింది. కృష్ణా, గుంటూరు జిల్లాలలో వ్యవహారంలో ఉన్న మాండలిక భాష వేరు; విజయనగరం, విశాఖ, శ్రీకాకుళం జిల్లాలోని కళింగ మాండలిక భాష వేరు. నెల్లూరు మాండలిక భాష వేరు. తమిళ భాషా ప్రభావితమైన చిత్తూరు మాండలిక భాష వేరు. ఇతర రాయలసీమ జిల్లాలలోని మాండలిక భాష వేరు. అలాగే నిజాం పరిపాలనలో (మగ్గిన తెలంగాణలోని ఉరుదూ భాషా ప్రభావిత మాండలిక భాష వేరు. అందులోనూ హైదరాబాదు పరిసర ప్రాంతాలలోని మాండలిక భాష వేరు. దీనిలో అత్యధికంగా కలగలసిన ఉరుదూ పదాలతో బాటు, నిజాం రాచరిక వ్యవస్థలో, వ్యవహారంలో ఉన్న పారిభాషిక పదజాలం పాళ్ళు ఎక్కువ. ఇతర తెలంగాణ జిల్లాలలోని మాండలిక భాష వేరు. ఇందులో అచ్చతెనుగు పదాల పాళ్ళు ఎక్కువ. అంతేకాదు, ఆయా జిల్లాల సరిహద్దులను బట్టి కొన్నిచోట్ల కన్నడ, మరాఠీ శబ్దాలు కూడా ఆ మాండలిక భాషలో వచ్చి చేరాయి. ఇలాంటి పరిస్థితులలో ఏ వ్యావహారిక భాషను అచరణలో స్వీకరించాలో పండితులే తేల్చాలి. వ్యవహార భాషోద్యమం చేపట్టిన కాలం నుండి నిన్న మొన్నటి వరకు,

అక్షరాస్యత అధికంగా ఉండి, ఆర్థికంగా, రాజకీయంగా బలమైన కృష్ణా, గుంటూరు 104 ౫ తెలంగాణ మవోదయం

జిల్లాలకు చెందిన సాహితీమూర్తులు తమ ప్రాంతంలోని ధనవంతులు, అగ్రవర్దాల వారు మాట్లాడే భాషను, ముఖ్యంగా (బ్రాహ్మణాగ్రహారాలలో వ్యవహారంలో ఉన్న భాషనే వ్యవహారభాషగా చూపి దానినే అందరూ ప్రయోగించేలా దోహదపడ్డారు. పత్రికలు, విజయవాడ ఆకాశవాణి, కృష్ణాజిల్లా నుండి తరలి వెళ్ళిన చలనచిత్ర ప్రముఖులు ఈ భాషావ్యాప్తికి సాధనాలుగా రూపొందారు. క్రమక్రమంగా విద్యాబోధనలో, కార్యాలయ విధులలో కూడా ఆ వ్యవహారభాషనే ప్రామాణిక భాషగా పేర్కొంటూ ఆచరణలోకి తీసికొని వచ్చారు. ఈ వ్యాసకర్త ఈ వ్యాసాన్ని ఈ వ్యావహారిక భాషలోనే రచించడానికి కారణాన్ని ఆలోచిస్తే, విద్యాబోధన నుండి, పత్రికాపఠనం, ప్రసార మాధ్యమాల వరకు తన బాల్యం నుండి ఎక్కడ చూసినా ఇదే వ్యావవారిక భాష పరివేష్టించి ఉండడమే. పండితులు దీనికే శిష్ట వ్యావహారికం'” అని పేరు పెట్టారు. అక్షరాస్యత తక్కువగా ఉండి, అంతగా అభివృద్ధికి నోచుకోని ఇతర ప్రాంతాల తెలుగు ప్రజలు తమ అమాయికత, ఆత్మన్యూనతా భావాల వలన తమ మాండలిక భాషను కేవలం మాట్లాడు కోడానికే పరిమితం చేసుకొని, వ్రాయడానికి, చదవడానికి ఆ శిష్ట వ్యావహరికాన్నే అలవరచుకొన్నారు. అయితే కాలగమనంలో 1969 నుండి రాష్ట్రంలో ఏర్పడిన వివిధ ప్రాంతీయ, రాజకీయోద్యమాల ఫలితంగా, అంతేకాకుండా, కొంత కాకపోయినా కొంత కొంతైనా మెరుగుపడిన విద్యా వ్యవస్థ, ఆర్థిక పరిన్టితుల ఫలితంగా కాలానుగుణంగా కలిగిన అవగాహన వలన, అమాయికత్వం తొలగి ఆయా ప్రాంతాలలోని ప్రజలు, ముఖ్యంగా యువతరం, తొము మాట్లాడుకొనే భాషకు

• వ్యవహార భాషగా విద్యాబోధనలో, పత్రికలలో, కార్యాలయాలలో చెలామణీ అవుతున్న భాషకు గల వ్యత్యాసాన్ని గమనించి, తమ అస్థిత్వాన్ని వెతుక్కొానే ప్రయత్నంలో పడ్డారు. పైగౌా ఒక ప్రాంతం ప్రజలు తెలిసో, తెలియకో ఇతర ప్రాంతాల మాండలిక భాషలను కించపరచడం వలన కలిగిన మానసికమైన గాయాల ఫలితంగా ఆయా ప్రాంతాలలోని యువతలో ఒక తిరుగుబాటు ధోరణి ఏర్పడింది. వారు ఆ ప్రామాణిక భాష పెత్తనాన్ని సవాలు చేసే స్థాయికి ఎదిగారు. తమ తమ ప్రాంతాలలోని మాండలిక భాషల వైశిష్ట్యాన్ని ఇతర ప్రాంతాలవారికి చాటే ప్రయత్నం ప్రారంభించారు. కలింగ మాండలిక భాషలో డ్హా ఆచార్య ఫణీంద్ర * 105

రావిశాస్త్రి తెలంగాణ మాండలికంలో వట్టికోట అళ్వారుస్వామి, దాశరధి రంగాచార్య ఇందుకు ఆద్యులుగా నిలిచారు. ఈనాడు వందలాది తెలంగాణ కవులు, రచయితలు గ్రామీణ ప్రాంతాలలోని పేదల కష్ట నష్టాలను చిత్రిస్తూ తెలంగాణ మాండలికంలో కథలు, నవలలు, కవితలు రచిస్తున్నారు. ఇది శుభ పరిణామమే! అయితే ఇక్కడ ఒక్క విషయం గమనించాలె. అన్ని మాండలిక (వ్యావహారిక) భాషలలో కూడా మళ్ళీ రెండు రూపాలు మనకు దర్శనమిస్తాయి. ఒకటి గ్రామ్యం, రెండవది శిష్ట వ్యావహారికం. ప్రతి ప్రాంతంలో కూడ నిరక్షరాస్యులు, థామికులు, వెనుకబడిన తరగతులవారు మాట్లాడే భాష వేరు; పండితులు, అగ్రవర్థాలవారు (ముఖ్యంగా బ్రాహ్మణులు) ఉన్నతోద్యోగులు మాట్లాడే భాష వేరు. ఉదాహరణకు ఆంధ్రదేశంలో అన్ని ప్రాంతాలలో చదువుకొన్నవారు *'చదువు' అంటే ఇతరులు “సదువు అనడం పరిపాటి. “చదువు ప్రామాణిక భాష “సదువు” గ్రామ్యభాషు రెండూ వ్యావహారికమే. ఒకరకంగా చెప్పాలంటే నిరక్ష రాస్యులు, శామికులు, వెనుకబడిన పేదలు అధికంగా ఉన్న ఈ దేశంలో 'సదువు' అనేవారి సంఖ్యాబలమే ఎక్కువ. కాని వారి తరువాతి తరంవారైనా అక్షరాస్యులై, అభివృద్ది చెందినపుడు, వారు తమ భాషను సంస్క్మరించుకొనేందుకు మార్గదర్శనం చేసేందుకు వీలుగా, లిపిలో ఏ ప్రాంతంవారు ఆ ప్రాంతంలోని శిష్ట వ్యావహారిక భాషను మాత్రమే వ్రాయడం అలవరచుకోవాలి. అయితే ఈ విషయంలో జొనపద గేయాలను, గామీణ పేదల పాత్ర చిత్రణలతో సాగే కథలు, నవలలు, కవితలను మినహాయించవచ్చు. కాని నిత్య వ్యవహారం లోని కార్యాలయాలలోని వ్రాతకోతలు, పత్రికాభాష ప్రాంతాల శిష్ట వ్యావహారిక భాషను ప్రయోగించినప్పుడు వ్యవహార భాషోద్యమానికి సార్ధక్యం లభించినట్లు అవుతుంది. అలా కాకుండా ఏ ప్రాంతంవారు ఆ ప్రాంతంలో ఉన్న (గ్రామ్య భాషను ఇదే మా మాండలికం అనుకొంటూ ప్రయోగిస్తూపోతే ఎవరికి వారు వారి ప్రాంతాలలో భాషాస్థాయిని దిగజార్చిన వారవుతారు. దీనివలన గ్రాంథికభాషకు, వ్యవహారభాషకు మధ్య ఉన్న వ్యత్యాసాన్ని అవధులు మీరగా పెంచి, కొన్నాళ్ళకు నన్నయ, తిక్కన, పోతన, పాల్కురికి సోమన, వేమన వంటి మహాకవులు నిర్మించిన సుందర తెలుగు భాషా సౌధాన్ని నిట్టనిలువునా కూల్చిన వారవుతారు. 106 * తెలంగాణ మవోదయం

తెలంగాణ, ఆంధ్ర ప్రాంతాలు రెండు రాష్ట్రాలుగా విడిపోయే సూచనలు కనిపిస్తున్న ఈ తరుణంలో ఈ హెచ్చరిక ప్రాధాన్యతను గుర్తించవలసిన అవసరం ఉంది. తెలంగాణ ప్రాంతంలో అత్యధికంగా పద్యకవులున్నారు. ఒక్క కరీంనగర్‌ జిల్లాలోనే వేలాది పద్యకవులున్నారు. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో వెలువడుతున్న శతకాలలో అత్యధికం తెలంగాణ నుండి వెలువడుతున్నవే. కాబట్టి తెలంగాణలో ప్రస్తుతానికి (గ్రాంధిక భాషకు వచ్చిన ప్రమాదమేమీ లేదు. అయితే రానున్న తెలంగాణ రాష్ట్రంలో వ్యవహార భాషగా ఒక ప్రామాణిక భాషను నిలుపుకోవలసిన అవసరం ఉంది. ప్రస్తుతం ఉన్న పత్రికా భాష కొనసాగితే వచ్చే ప్రమాదమేమీ లేదు. అయితే ఆంధ్రప్రాంతంలో సంబంధాలు తెగిపోయాక కొన్నాళ్ళకు కాలగమనంలో ఈ భాష ఈ ప్రాంతంలో వ్యవహారంలో నిలిచేది అనుమానమే. కాబట్టి తెలంగాణ ప్రాంతంలోని అత్యధిక (ప్రజలు మాట్లాడేటప్పుడు (గ్రామ్య శబ్దాలను ప్రయోగించినా, వ్రాయడానికి, చదవడానికి, విద్యాబోధనకు, కార్యాలయ విధులను నిర్వహించడానికి, తెలంగాణ ముద్రగల సాహిత్యాన్ని నిర్మించుకోడానికి, ఇతర ప్రాంతాల తెలుగు ప్రజలతో భాషా సంబంధమైన, సాహిత్యపరమైన సంబంధ బాంధవ్యాలను సాగించేందుకు ఈ ప్రాంతంలో గల శిష్ట వ్యవహారిక భాషకు

సమగ్ర రూపాన్ని సంతరించే ప్రయత్నం ప్రారంభించాలె. కాని ప్రస్తుత పరిస్థితులు అందుకు విరుద్ధంగా కనిపిస్తున్నాయి. పత్రికో ప్రతినిధులు, రాజకీయవేత్తలు, కొందరు కవులు, రచయితలు అసలు తెలంగాణ ప్రాంతంలో శిష్ట వ్యావహారిక భాషే లేనట్లుగా ప్రవర్తిస్తున్నారు. ఇటీవల కొందరు ఉద్యమకారులు తమ సభలకు ప్రజలను ఆహ్వానిస్తూ బ్యానరుమీద 'రాండ్రి' అని ముద్రిస్తున్నారు. తెలంగాణ ప్రాంతంలోని శిష్టులు' వ్యవహారంలో “రండి అనే కదా అనేది. “రాండ్రి' అన్నది గ్రామ్యరూపం కదా! తెలంగాణలోని భాషా కోవిదు లెవరు దీనిని హర్షించలేరు. ఒక జానపద గేయంలో ఇలాంటి ప్రయోగాన్ని హర్షించవచ్చు. సందర్భాన్ని బట్టి, పాత్ర చిత్రణను అనుసరించి ఒక కవితలో గాని లేక కథ లేక నవలలో గాని ఇలాంటి ప్రయోగాన్ని ఆహ్వానించవచ్చు. అంతేగాని ఒక ప్రాంతంలోని అన్ని వర్గాల ప్రజలను ఆహ్వానించే సందర్భంలో ఇలాంటి ప్రయోగం ఆ ప్రాంతీయులను అవిద్యావంతులుగా, అనాగరికులుగా ఆ ప్రాంతీయులే అవమానించినట్లుగా భావించవలసి ఉంటుంది. అలాగే ఈ దా ఆచార్య ఫణీంద్ర ఖు |] 0/7

మధ్య తెలంగాణ పిండి వంటకాలను పరిచయం చేస్తూ సంక్రాంతికి తెలంగాణ గృహిణులు చేసే పిండివంటలను 'సకినం' అంటూ పత్రికలలో వ్రాయడం జరుగుతున్నది. *చదువు"కు గ్రామ్యరూపం '“సదువు' అయినట్లుగా ఇదీ అంతే! దీనికి శిష్ట వ్యావహారిక రూపం “చకినం', 'చక్కిలం'. (అంటే పిండి మెలిపెడుతూ వర్తులాకారంలో చేసే భక్ష్య విశేషం) అన్నది దీనికి గ్రాంథికరూపం. కాని పత్రికలలో కూడ దీనిని 'సకినం' అని పేర్కొనడం ఆ పత్రికా రచయితల అవగాహనారాహిత్యమే అవుతుంది. కోస్తా ప్రాంతంలో “సొరకాయ అనే కాయగూరకు తెలంగాణ ప్రాంతంలో (గ్రాంథిక రూపం 'ఆణియపుకాయి, 'ఆణియము” అంటే 'దేశము' అని అర్ధం. 'ఆణియపు కాయ" అంటే 'దేశీయమైన కాయి అని అర్థం, అయితే దీనికి తెలంగాణలో శిష్ట వ్యావహారిక రూపం “ఆనెపుకాయి, కాని కొందరు భాషా శాస్త్రజ్జులు వివిధ ప్రాంతాల శబ్దాల తులనాత్మక అధ్యయనం చేస్తూ దీనికి గ్రామ్య రూపమైన 'అనిగెంకాయి ను మాత్రమే పేర్కొంటున్నారు. కాని, శిష్ట వ్యావహారిక రూపాన్ని పట్టించుకోడం లేదు. ఇలా పేర్కొంటూ పోతే ఎన్నైనా చెప్పవచ్చు. “సంబరాలు అనే శిష్ట వ్యావహారికం ఉండగా “సంబురాలు” అనే గ్రామ్యరూపాన్ని ప్రయోగించవలసిన అవసరం ఏముంది? కాబట్టి తెలంగాణ ప్రాంతీయ పండితులు ఇలాంటి మాండలిక శబ్దాలకు శిష్ట వ్యావహారిక రూపాలను ఇతర (ప్రాంత పండితులకే గాక, తెలంగాణలోని ప్రజలకు కూడా తెలియజెప్పవలసిన అవసరం ఉంది. లేదంటే భాషాపరంగా తెలంగాణలో అందరూ అవిద్యావంతులే, వారికి శిష్ట వ్యావహారిక భాషే లేదని ఇతర ప్రాంతీయులు భావించే ప్రమాదముంది. కాళిదాసు కావ్యాలకు కమనీయ వ్యాఖ్య రచించిన మల్లినాథసూరి నుండి నిన్న మొన్నటి వరకు ఆకాశవాణిలో అఖిలాంధ్ర లోకానికి సంస్కృతపాఠం చెప్పిన కేశవపంతుల నరసింహశాస్త్రి వరకు ఎందరో సంస్కృత పండితులు; శివకవులలో మకుటాయమానమైన పాల్కురికి సోమనాథుడు; అప్పకవి వంటి లాక్షణికుడు, యావదాంధ్రులకు భాగవతామృతాన్ని పంచి పెట్టిన పోతన, తొలి అచ్చతెనుగు కృతిని వెలుయించిన పొన్నకంటి తెలగన్న్క తొలి యక్షగాన కృతిని అందించిన కందుకూరి రుద్ర కవి, భక్తి శతకకర్తలు గోపన్న, శేషప్ప; ఆధునిక కాలంలో డా॥ వానమామలై వరదాచార్యులు, డా॥ దాశరథి, డా॥ సి. నారాయణ 108 & తెలంగాణ మవోదయం

రెడ్డి వంటి ఎందరో పండిత కవులు పుట్టిన తెలంగాణ గడ్డను గురించి ఎవరైనా ఇలా భావించవలసి వస్తే అది ఆ ప్రాంత ప్రజలందరికీ అవమానకరం! తెలంగాణ కవులకు, రచయితలకు నిజంగా తెలంగాణ మాండలిక భాషా వైశిష్ట్యాన్ని చాటాలని ఉంటే; తెలంగాణకే పరిమితమై, తరతరాల తెలంగాణ ప్రజలు నిలుపుకొంటూ వస్తున్న అచ్చతెనుగు పదాలను అందరికీ తమ రచనల ద్వారా తెలియపరచాలె. ఉదాహరణకు- 'అగ్గువ అన్న శబ్దం, ఇతర ప్రాంతాలలో ప్రయోగించే 'చవకి అన్న శబ్దానికి సమానార్థకంగా తెలంగాణ ప్రజలు శతాబ్బులుగా ప్రయోగిస్తున్న అచ్చతెనుగు ప్రయోగం. ఇది శబ్దరత్నాకరంలో, సూర్యరాయాంధ్ర నిఘంటువులో దర్శన మిచ్చినా, ఇతర ప్రాంతాలలో ఈ శబ్దం వ్యవహారంలో ఉన్నట్లుగా లేదు.

ఇతర తెలుగు ప్రాంతాలలో “తోడికోడలు అంటే తెలంగాణ ప్రజలు “ఏరాలు” అనే విశిష్టమైన అచ్చతెనుగు పదాన్ని ప్రయోగిస్తారు. తెలంగాణ ప్రజలు 'కంచెను “దడి” అంటారు. చిన్న పిల్లలను పరుండబెట్టే ఊయలను “తొట్లు అంటారు. “గదిని 'అర్ర అని అచ్చతెనుగులో పలుకుతారు. గాలిపటాన్ని 'పతంగి' అని పిలుస్తారు. ఇది ఉరూ ప్రభావంతో ఏర్పడిన పదమని, చాలామంది పొరబడతారు. కాని 'పతంగము అన్న తత్సమ శబ్దానికి తద్భృవరూపం అది. “బంతిని *చెండు' అనడం, 'బండి'ని 'కచ్చడం అనడం, “'స్తంభరిను “గుంజ” అనడం తెలంగాణ ప్రాంతంలో కనిపిస్తుంది. “చక్కెరను “శర్మరి అని మంగళసూత్రాలను 'పుస్తెలు అని, 'గొళ్ళింను 'గొండ్లెం' అని, 'గిరును 'గోకు” అని, 'దురదిను “గులగుల అని తెలంగాణ ప్రజలు అంటారు. 'శైలుసు అనడానికి తెలంగాణ ప్రజలు స్వచ్చంగా '“ఎరుకి అన్న శబ్దాన్ని నునాయాసంగా ప్రయోగిస్తారు. గారాబం' అని ఇతర ప్రాంతాలలో వాదే పదానికి మూలరూపమైన “గారవం'”ను తెలంగాణ ప్రజలు యథాతధంగా ప్రయోగిస్తారు. అలాగే “ఎక్కువ, మిక్కిలి అనడానికి 'లావు అన్న అచ్చతెనుగు పదాన్ని తెలంగాణీయులు ఉపయోగిస్తారు. “వాడు లావు (పేమ జేస్తడు వంటి వాక్యాలు అందుకు ఉదాహరణ. 'గరిటోను గంటె అని, గునపంను 'గడ్డపార' అని, “చిన్నకుండ'ను “గురిగి అని తెలంగాణ వాడుకభాషలో అనడం సాధారణం. ఇవన్నీ శబ్దరత్నాకరంలో చోటు చేసుకున్న శబ్బాలే. ఇలా చెప్పుకుంటూ పోతే ఎన్నో అచ్చతెనుగు పదాలను కేవలం తెలంగాణ ప్రజలు శతాబ్బులుగా కాపాడుకొంటూ ఈనాటికీ ప్రయోగిస్తున్నారనీ అవగతమవుతుంది.

దా. ఆచార్య ఫణీంద్ర * 1 09

కొన్ని ప్రత్యేకమయిన పదబంధాలు కూడా తెలంగాణ ప్రాంతంలో ప్రయోగంలో ఉన్నాయి. వైద్యుడిచ్చే మాత్రను తెలంగాణ ప్రజలు “వ్రందుగోలిొ అంటారు. అతిగా (శ్రేమించడాన్ని ప్రాణం బెట్టు డంటారు. చంపడాన్ని 'గావుపట్టుడని కేవలం తెలంగాణ్‌యులే ఇప్పటికీ ప్రయోగిస్తున్నారు. నీరస పడదాన్ని 'డిల్లపడు' అంటారు. విస్మరించడాన్ని 'యాది మరచు” అన్న ఒక విశిష్ట పదబంధంగా పలుకుతారు. వీటన్నిటిలో ఒక ప్రత్యేకమైన తెలంగాణ ముద్ర ఉంది. ఇవే కాకుండా “ఢిల్లీకి రాజైనా, తల్లికి కొడుకే! “ఇరుగుది ఇస్సీ అంటే పొరుగుది బుస్సీ అన్నది”; “రెడ్డొచ్చె మొదలాడె” వంటి తెలంగాణ జన వ్యవహారంలో నుండి పుట్టుకొచ్చిన సామెతలు, జాతీయాలు, ఇతర ప్రాంతీయులకు సగర్వంగా పరిచయం చేయవచ్చు. ఇవన్నీ పోగా, వాక్యనిర్మాణంలో తెలంగాణ శిష్ట వ్యావహారిక ముద్ర ఒకటి ఉంది. క్రియాపద ప్రయోగంలో “వచ్చారు” అని కోస్తా ప్రాంతీయులు వ్రాస్తే తెలంగాణ ప్రాంతీయులు 'వచ్చినారు' అని వ్రాసేవారు. నిజాం కాలంలో వెలువడిన “గోల్కొండి 'సుజాత' పత్రికలలోఈ విధమైన శిష్ట వ్యావహారిక భాషను ఆ రోజుల్లో (ఆంధ్రప్రదేశ్‌ ఏర్పడక ముందు) తెలంగాణలో ప్రయోగించేవారు. “సుజాత పత్రికకు ప్రఖ్యాత రచయిత చలం కథ పంపితే, ఆ కథను ముద్రించిన ఆ పత్రిక తెలంగాణంలో వాటికి సమానమైన వ్యావహారిక క్రియా పదాల్ని చేర్చి ముద్రించేవారు. ఉదాహరణకు “ఆమె చూస్తో (చూస్తూ) ఉండగా అతడు వెళ్ళాడు (వెళ్ళినాడు) కాబట్టి ఒకవేళ (ప్రస్తుతం అమలులో ఉన్న శిష్ట వ్యావహారిక భాష స్థానంలో తెలంగాణ వాదులు తెలంగాణ మాండలిక భాషను ప్రయోగించాలనుకుంటే తెలంగాణ శిష్ట వ్యావహారిక భాషను 'ప్రయోగించాలె గాని తెలంగాణ (గ్రామ్యభాషను కాదని తెలంగాణ పండితులు, భాషావేత్తలు, కవులు, రచయితలు ప్రజలు గుర్తెరుగవలసి ఉంది. ఉద్యమానికి ఆవేశం ప్రధానం భాషకు ఆలోచన ప్రధానం.

• దా ఆచార ఫణీంద్ర “మూసీ మాసపటత్రిక- జూన్‌ 2007 సంచికలో ముద్రితం న. ]]0 * తెలంగాణ మవోదయం

తెలంగాణ శిష్ట వ్యావహారికం - చర్చ జూన్‌ నెల “మూసీ” సంచికలో వచ్చిన ఆచార్య ఫణీంద్ర గారి 'తెలంగాణ మాండలికంలో శిష్టవ్యవహారికం లేదా?” అనే వ్యాసం బాగా ఆకట్టుకుంది. (గామ్యంలో మాండలిక బభేదాలున్నట్లే, వ్యావవోరికంలోనూ, శివ వ్యావహారికంలోనూ వుంటాయి. వీటిమీద గుంటూరు, విజయవాడ శిష్ట వ్యావహారికం యొక్క ప్రభావం ్రస్తుతమున్నది నిజం. ఇంతమాత్రాన తెలంగాణ మాండలిక శిష్టవ్యవహారిక భాష మరుగున పడదు. ఫణీంద్రగారు తెలంగాణ ప్రాంతంలో వాడుకలో వున్న అచ్చ తెనుగు పదాలను కొన్నింటిని ఇచ్చారు. ఆసక్తికరంగా వుంది కాని వారన్నట్టు ఈ “అచ్చతెనుగు పదాలను కేవలం తెలంగాణ ప్రజలు శతాబ్దాలుగా కాపాడుకొంటున్నారనడం అతిశయోక్తి. అగ్గువ, తొట్లు బెండులాంటి పదాలు కన్నడ పదాలు. కన్నడ ప్రాంతాలకు చేరువనున్న రాయలసీమ, తెలంగాణాల్లో అవి వాడుకలోకి వచ్చాయి. పదాలు ఏరాలు (తోడికోడలు), దడి (కంచె), అర్ర (అరగది), గుంజ (స్తంభం), గడ్డపార (గునపం), గురిగ (బిన్నకుండ) ఈ పదాలలో కొన్ని రాయలసీమలో, మరికొన్ని కర్నూలు, కడప, నెల్లూరు జిల్లాల్లో (గ్రామాల్లో) వాడుకలో వున్నాయి. కొన్ని కాన్ని పదాలు ఒక్కొక్క ప్రాంతంలో ఎక్కువగానూ, వేరేచోట్ల తక్కువగానూ వాడుకలో వుండటం సర్వ సామాన్యం. అంతమాత్రాన అవి ఏ ఒక్క ప్రాంతానికే చెందినవని కాదు. ఏది ఏమయినా, ఫజీంద్రగారు చదువరులను ఆకట్టుకొనే ఆలోచింపజేసే, అదే సమయంలో భాషావేత్తలకు ఉపయోగకరమైన రచన చేసినారు.

• పాబ్యం శేషశాస్రీ అనంతపురం) “మూనీ” మానవత్రిక జూలై 2007 సంచికలో (ప్రచురితం దా. ఆచార్య ఫణీంద్ర * ] ]

తెలంగాణ శిష్ట వ్యావహారికం - స్పందన ఆచార్య ఫణీంద్ర గారు “తెలంగాణ మాండలికంలో శిష్ట వ్యావహారికం లేదా?” అనే వ్యాసాన్ని మిక్కిలి ఉపయుక్తంగా వ్రాశారు. కాని వారి తరువాతి తరంవారైనా అక్షరాస్యులై అభివృద్ధి చెందినపుడు ఏ ప్రాంతం వారు ఆ ప్రాంతంలోని శిష్ట వ్యావహారిక భాషను మాత్రమే వ్రాయడం అలవరచుకోవాలి. అలా కాకుండా విభిన్న మాండలికాలను ప్రయోగిస్తూ పోతే ఎవరికి వారు వారి ప్రాంతాలలో భాషా న్ధాయిని దిగజార్చిన వారవుతారు. కొన్నాళ్ళకు నన్నయ, తిక్కన, పోతన, వేమన వంటి మహాకవులు నిర్మించిన సుందర తెలుగు భాషా సౌధాన్ని నిట్టనిలువునా కూల్చినవారవుతారు” అని సమంజసమైన అభిప్రాయాన్ని వెలిబుచ్చారు ఫణీంద్ర గారు. నా పసితనంలో నేను విన్న పద్యాలు భాగవతంలోవీ, నరసింహ శతకంలోవీ, శ్రీకాళహస్తీశ్వర శతకంలోవీ, దాశరథీ శతకంలోనివీనూ. మా అమ్మకి వీటిలో చాలా భాగం కంఠస్థం కనుక ఇంట్లో పని చేసుకుంటూ ఈ పద్యాలు పాడుతుందేది. శ్రావ్యమైన కంఠంతో అంటే ఇప్పటి లెక్కలో తెలంగాణా ప్రాంతం పద్యాలూ, రాయలసీమ ప్రాంతం పద్యాలూ సముద్రతీర ప్రాంతంలో ఎప్పట్నించో చాలా ప్రచారంలో వున్నాయన్నమాట. ఫణీంద్ర గారు వ్రాసిన కొన్ని తెలంగాణా పదాలు కూడా ఇప్పటికీ తీరాంధ్రంలో వాడుకలోనే వున్నాయి. సొరకాయని గోదావరి జిల్లాల్లో ఆనపకాయ అనే అంటారు. అజియవుకాయే అక్కడా అట్లా మారింది. అగ్గువ, యారాలు శబ్దాలు కోస్తా ప్రాంతంలో వినలేదు గాని ఇంటిచుట్టూ కట్టేదాన్ని దడి అనే అంటారు తీరాంధ్రులు. ఎక్కడన్నా ఎక్కువమంది మనుషులు మూంగితే “ఏమిటిట్లా దడికట్టారు. జరగండి” అంటారు. పొలం చుట్టూ వేసేది కంచె. ఇక ఉయ్యాలతాట్టి అనే పదమూ అక్కడ వాడతారు. “పిల్లని (తొట్టెలో) తొట్లో పడుకోబెడుతున్నాం పేరంటానికి రండి” అంటారు. 112 & తెలంగాణ మహోదయం

తెలంగాణ ప్రాంతంలో ఓ అనేచోట “అ అని ఉచ్చరించటం కద్దు. తొట్లో, తొట్ల అయిందన్నమాట. అవ్వ, పుంటికూర వంటి పదాలు హైదరాబాదులో తగ్గిపోయాయి. తెలంగాణావారు దోసకాయని బుడుమకాయ అంటారు. తీరాంధ్రంలో పొట్టి బుడంకాయగా మిగిలిందామాట.

ఈ 'అర్ర పదం వాడారు గానీ అరలు అనే పదం వేరే అర్ధంగా రూపాంతరం చెందింది. బీరువాలో అరలు వుంటాయి. అలాగే కోస్తా ప్రాంతంలో కూడా చెండు అనే వాడతారు. పూలచెండు (పూలమాల). స్తంభాన్ని గుంజని వేరు వేరు అర్జాల్లో వాడుతుంటారు మరి. శిలాస్తంభాన్ని, ఎప్పట్నించో స్థిరంగా ఉన్నదాన్ని స్తంభం అంటారు కోస్తావాళ్ళు కూడా. గుంజ అంటి అప్పటికప్పుడు పాతగలిగిన కొంత లావుగా పొడుగ్గా వున్న కొయ్య. పశువుల్ని గుంజకి కట్టేస్తారు. పందిరి వెయ్యటానికి గుంజలు పాతుతారు. ఉత్తరాంధ్ర పలుకుబడి ఒకసారి కలుస్తుంది. ఒకసారి విఖేదిస్తుంది. వాళ్ళు గుంజని రాట అంటారనుకుంటా.

కోస్తావాళ్ళు చక్కెర అనటం ఈ మధ్య మొదలుపెట్టి వుండవచ్చు. ఒక్క చక్కెరపాంగలిని మటుకు చక్రపొంగలి అంటారు. చక్కరని వాళ్ళు పంచదార అంటారు. పుస్తెలు, శతమానాలు అంటారు మగళసూత్రాలని. కానీ గీరటం వేరు, గోకటం వేరు. అలాగే దురదకీ, గులగులకీ స్పష్టమైన తేడా వుంది. కోస్తావేపు రెండు రూపాలూ వాడతారు. మిక్కిలికి బదులు లావు అన్న అచ్చతెనుగు పదాన్ని తెలంగాణీయులే కాదు. ఉత్తర, కోస్తావారూ ఉపయోగిస్తారు. ఇంత లావు కాఫీ వద్దుకి మల్లే కానీ, దక్షిణాంధ్రవాసులు “లావుని ఆ అర్ధంలో వాడరు. గునపాన్ని గడ్డపలుగు అనీ, ఇంకొక రకం పరికరాన్ని గడ్డపార అనీ అంటారు. దక్షిణకోస్తావాళ్ళు 'గురిగి' అనే మాటను గుంటూరు కృష్ణా జిల్లాల్లో విరివిగా వాడేవారు.

కానీ ఇప్పుడు ఆ వస్తువే లేకపోవటం వల్ల ఆ వాడుక ఒక్కచోట మిగిలింది. కొన్నాళ్ళకి అర్ధం తెలీకపోవచ్చు కూడా. పసిపిల్ల ముద్దుగా కూచుంటే “గురిగల్లో కూచుంది అస్‌ అంటారు. రాతితో చేసిన చిన్న గుంట గల వంటింటి వస్తువును గురిగి అంటారు. చిన్నకుండను కూడా అనేవారేమో. రాతిని తొలిచి కొంచెం పెద్ద గిన్నె తయారు చేసేవారు. దాన్ని రాచిప్ప అనేవారు. బహుశా ఇప్పుడు మ్యూజియంలో పెట్టడానికి కూడా రాచిప్ప దొరకకపోవచ్చు. కుంపటి మీద రాచిప్పలో వండే పులుసో, పులుసుకూరో అద్భుతమైన రుచీ, ఆరోగ్యం కలిగి వుంటాయి. ఇది ప్లాస్టిక్‌ యుగం గనుక రాచిప్పని గుర్తు చేస్తున్నాను అంతే.

దా. ఆచార్య ఫణీంద్ర * 1 13

ప్రాణం పెట్టడం తీరాంధ్రులూ వాడతారు. కేవలం చంపడాన్ని మటుకే గావుపట్టటం అంటారా? అని నా అనుమానం. జంతుబలుల్లో మెడకొరకటాన్ని తీరాంధ్రులు వాడతారు. మరి యాదిమరచు అనేది చిన్న రూపాంతరంగా వాడతారు. “ఆదమరచి ని(ద్రపో' అని, బహుశా 'యెదమరచి' ఏమో! చాలా సామెతలు ప్రతి ప్రాంతంలో కలుస్తాయి. “రెడ్దొచ్చె మొదలాడు” లాంటివి అంతటా వాడతారు. కొన్ని ప్రత్యేకతలు తప్పకుండా వుంటాయి. వాటిని నిలుపుకోవాలి. కలుపుకోవాలి.

ఇంగ్లీషు భాష రాజ్యమేలుతున్నది. ప్రస్తుతం మహాప్రభంజనం వంటి దాని ప్రభావం నుంచీ తెలుగుభాష తన ఉనికిని పోగొట్టుకోకూడదన్నదే మన తాపత్రయం,

శ్రీ ఫణీంద్ర గారన్నట్లు ఒకవేళ ప్రస్తుతం అమలులో వున్న శిష్ట వ్యావహారిక భాష స్థానంలో తెలంగాణ వాదులు తెలంగాణ మాండలిక భాషను 'ప్రయోగించాలనుకుంటే తెలంగాణ శిష్ట వ్యావహారిక భాషని ప్రయోగించాలి కాని, తెలంగాణ గ్రామ్యభాషని కాదని తెలంగాణ పండితులు, కవులు, భాషావేత్తలు, రచయితలు గుర్తెరుంగవలసి వుంది.

భాష నిరంతర (ప్రవాహశీలం. పైగా ప్రపంచీకరణ, టీవీలు సినిమాలు, పత్రికలు ఇంగ్లీషు ప్రభావమూ, ఇలాంటి వాటి వల్ల మాటిమాటికీ మారిపోతుంటుంది. నాకు తెలిసిన పదాలు వ్రాశాను. ఇప్పుడు వాదుకల్లో తేడాలు వచ్చినా ఆశ్చర్యంలేదు. ఒకవేళ తప్పులు వ్రాసినా వ్రాసి వుండవచ్చు. అన్యధా భావించవద్దని మనవి.

“తెలంగాణా ప్రాంతీయ పండితులు మాండలిక శబ్దాలకి శిష్ట వ్యావహారిక రూపాలను ఇతర (ప్రాంత పండితులకే గాక తెలంగాణాలోని ప్రజలకు కూడా తెలియజెప్పాల్సిన అవసరం వుంది. లేదంటే భాషాపరంగా తెలంగాణాలో అందరూ అవిద్యావంతులే. వారికి శిష్టవ్యావహారిక భాషే లేదని ఇతర ప్రాంతీయులు భావించే ప్రమాదముంది” - అన్న ఆచార్య ఫణీంద్రగారి మాటలు అక్షరసత్యాలు.

= దా ఓగేటి ఇందిరాదేవి 'మూనీ” మానవత్రిక ఆగస్టు 2007 నంచికలో వ్రచురితం 1 14 * తెలంగాణ మవోదయం

తెలంగాణం శిష్ట వ్యావహారికం - ప్రతి స్పందన

జూన్‌ 2007 సంచికలో ప్రచురితమైన “తెలంగాణ మాండలికంలో శిష్టవ్యావహారికం లేదా?” అన్న నా వ్యాసానికి విశేష స్పందన లభించడం ఆనందంగా వుంది. ముఖ్యంగా శ్రీ పాణ్యం శేషశాస్త్రిగారు (అనంతపురం), డా॥ ఓగేటి ఇందిరాదేవి (హైదరాబాద్‌) వంటి ప్రముఖులు దానిని భాషావేత్తలకు మిక్కిలి ఉపయోగకరమైన వ్యాసంగా పేర్కొన్నందుకు కృతజ్ఞతలు.

అయితే డా॥ ఇందిరాదేవి గారు తమ స్పందనలో రెండు మూడు చోట్ల 'మాండలికం'అంటే గ్రామ్యభాషే అన్న భావాన్ని పలికించారు. కాని శిష్ట వ్యావహారికం'” లో కూడా మాండలిక భేదాలుంటాయని నా వ్యాసంలో చెప్పిన అసలు విషయాన్ని ఆమె గుర్తించినట్లు లేదు. నా వ్యాసంలోని వాక్యాలను ఎత్తిరాస్తూ ఆమె, “'గ్రామ్యం” అని నేను ప్రయోగించిన చోట 'మాండలికం' అంటూ మార్చి వ్రాసారు. అసలు నా వ్యాస సారాంశమే మాండలికంలో శిష్ట వ్యావహారికం గురించి కదా!

ఇక తెలంగాణ శిష్ట వ్యావహారిక పదాల గురించి నేను చూపినవి కొన్ని ఉదాహరణలు మాత్రమే. అవి కూడా ఇతర ప్రాంతీయులకు అసలు తెలియవని నేననలేదే? పైగా, అవి 'శబ్ద రత్నాకరం'లో చోటు చేసుకొన్నాయని కూడా (వ్రాసాను. ఇతర ప్రాంతీయులకు అసలు తెలియక పోవడానికి, అవి పరభాషా పదాలు కావు గదా! తెలుగు పదాలే! పాతతరాలవారికి (19వ శతాబ్ది ప్రారంభం వరకు కోస్తాప్రాంతం కూడా నిజాం ప్రభువుల పాలనలోనే ఉండి ఉండడం వల్ల, ఆ (ప్రభావం మరికొంతకాలం విస్తరించి ఉంటుంది కదా!) భాషా జ్ఞానం విరివిగా ఉన్న పండితులకు ఏ ప్రాంతం వారికైనా ఆ పదాలు తెలిసే ఉంటాయి.

దా, ఆచార్య ఫణీంద్ర * 115

అయితే ఒక ప్రాంతం జనబాహుళ్యంలో విరివిగా ప్రయోగంలో ఉన్న పదాలు ఆ ప్రాంతం వ్యావహారిక పదాలుగా గుర్తించబడతాయి. ఇతర ప్రాంతాలలో వాటికి పర్యాయపదాలుగా ఉన్న వేరే పదాలు జన వ్యవహారంలో ఉండడం వల్ల ఆ ప్రత్యేకత మరింత ప్రస్ఫుటమవుతుంది. ఆ ప్రత్యేకతను తెలియజెప్పేందుకు నేను కొన్ని ఉదాహరణలిస్తే, వాటిలో కొన్ని కొన్ని పదాలను ఏరుకొని, ఇవి కోస్తా రాయలసీమ ప్రాంతాలవారు కూడా అక్కడక్కడా, అప్పుడప్పుడూ, కొన్ని కొన్ని సందర్భాలలో ప్రయోగిస్తారని వ్రాయడంలో బెచిత్యమేమిటో అర్ధం కాలేదు.

ఆ పదాలు ఆయా ప్రాంతాల్లో తెలంగాణ జన వ్యవహారంలో ఉన్నంత విస్తృతంగా ప్రయోగంలో (ప్రచారంలో ఉన్నాయా? అన్నది ప్రశ్న ఆ పదాల స్థానంలో ఇతర వర్యాయవదాలు విరివిగా ఆయా (ప్రాంతాలలో ప్రయోగింపబడడం అందరూ ఎరిగిన విషయమే! తమ స్పందనలలో, కొన్ని పదాలకు “బహుశః ఇలా ఏర్పడి ఉంటాయి. అలా వచ్చి ఉంటాయి” అని స్వకల్పిత ఊహలను తెలుపడం కూడా ఆశ్చర్యం కలిగించింది. “పిల్లని తొట్లో పడుకోబెడుతున్నాం... అంటారు. తెలంగాణా ప్రాంతంలో 'ఓ' అనేచోట 'అ” అని ఉచ్చరించడం కద్దు. తొట్లో, తొట్ల అయిందన్నమాట” అని వ్రాసారు. 'శబ్దరత్నాకరం' తిరగేస్తే “తొట్లు సాధురూపమని తెలుస్తుంది. అలాగే, 'ఆదమరచి నిద్రపో లోని 'ఆదమరచి' - 'యాది మరచు'గా మారిందేమో! అని వ్రాసారు. కాని 'యాదొ అన్న ఉరుదూ పదానికి 'శలపు, 'జాపకం' అని అరం. ఆ అన్యదేశ్యం తెలుగై *'యాది మరచుూులో చేరిందని చరిత్రజ్ఞానం ఉన్న పండితులందరికీ తెలిసిన విషయమే. *'యాది మరచి" తరువాత “ఆదమరచి అయిందేమో గాని, 'ఆదమరచి' 'యాది మరచి” గా మారలేదు. '“గురిగి' అనే మాటను గుంటూరు, కృష్ణా జిల్లాల్లో విరివిగా వాడేవారు. కాని ఇప్పుడు ఆ వస్తువే లేకపోవడం వల్ల ఆ వాడుక ఒక్కచోట మిగిలింది అని వ్రాసారు.

తెలంగాణ పల్లె ప్రజలు పేదరికం వల్ల ఇంకా గురుగులు, ముంతలు వాడుతూ, ఆ పదాలను కాపాడుతూ వస్తున్నారు మరి. ఇవన్నీ నేను ఇచ్చిన ఉదాహరణలలో కొన్ని మాత్రమే. “నాకు చిన్నోడంటే లావు గారవం- ఎరుకనా?” అంటూ లావు (మిక్కిలి అన్న అర్ధంలోనే), గారవం (గారాబం), ఎరుక (తెలుసు) 1] 6 * తెలంగాణ మహోదయం

వంటి అచ్చ తెనుగు సాధురూపాలను తెలంగాణ ప్రాంతంలో పామరులు సైతం ధారాళంగా ప్రయోగిస్తున్నారే! మరి వాటి మాటేమిటి? నేను పేర్కొన్నవి చాలా కొన్ని మాత్రమే. అసలు తెలంగాణ ప్రాంతానికే పరిమితమై మిగిలిపోయిన అచ్చ తెనుగు పదాలపై పెద్ద పరిశోధనే జరగవలసి ఉంది. ఇలాంటివి రాయలసీమ ప్రాంతానికో, మరో ప్రాంతానికో కూడా ఉండవచ్చు.

కొన్ని తరాల క్రితం వివిధ ప్రాంతాలలో ఒకేభాషలో ఉమ్మడిగా ప్రయోగంలో ఉన్న ఎన్నో పదాలలో, ఒక్కోప్రాంతం వారు వారి, వారి అవసరాలు, పరిస్థితులను బట్టి కొన్ని కొన్ని పదాలను విరివిగా ప్రయోగిస్తూ ఆయా పదాలను తరతరాలుగా కాపాడుకొంటూ వస్తారు. మిగితా ప్రాంతాలవారు వారి వారి అవసరాలు వరిన్ఫితులను బట్టీ వేశే వర్యాయ వదాలను విరివిగా ప్రయోగించవచ్చు. మాండలికాలు అలాగే ఏర్పడుతాయి.

ఈ విషయాన్నే నేను నొక్కి చెప్పాను. ఈ మాండలికాలన్నీ కలుపుకొంటేనే భాషకు నమగ్రరూపం ఏర్పడుతుంది. ఈ అవగాహన లేకుండా ఇతర ప్రాంతాలవారు కొందరు తెలంగాణ మాండలికాన్ని చిన్నచూపు చూస్తుండడం వల్ల దానికి ప్రతిస్పందనగా తెలంగాణవాదులు, ముఖ్యంగా ఉద్యమకారులు వారి గ్రామ్య భాషనే ప్రామాణిక వ్యావహారికంగా పొరబడి ఆవేశంతో ప్రయోగిస్తుండడం గమనించిన నేపథ్యంలో, ఒక భాషా ప్రేమికునిగా అటువారికి, ఇటు వీరికి తెలంగాణ మాండలికంలో కూడా శిష్ట వ్యావహారికం ఉంది' అన్న విషయం తెలియజెప్పే ఉద్దేశంతో ఆ వ్యాస రచన చేయడం జరిగింది.

మరొక్కమాట- తెలంగాణ వారు దోసకాయని బుడమకాయ అంటారు అని వ్రాసారు. కానీ దోసకాయ వేరు - బుడమకాయ వేరు. తెలంగాణవారు రెంటినీ వాడుతారు. కాబట్టి పదాలపై చర్చ కన్న ఆ వ్యాస స్ఫూర్తిని గ్రహిస్తే వ్యాస రచయితగా నేను మరింత సంతోషిస్తాను.

= దా/ ఆచార్య ఫణీంద్ర

మూన్‌ మానవత్రిక సెప్టెంబర్‌ 2007 నంచికలో వ్రచురితం తు

దా. ఆచార్య ఫణీంద్ర * 11/7

తెలంగాణలో తెలుగు భాష

“ఆణియము లేక “ఆణెము” అంటే అచ్చ తెనుగు భాషలో “దేశము అని అర్ధం. తెలుంగు ఆణెము = తెలుంగాణెము (అంటే తెలుగు దేశం అని అర్ధం) అదే వ్యవహారంలో మార్పులు చెంది, “తెలంగాణము” లేక “తెలంగాణ” గా పరిణమించింది. ఆ రకంగా అచ్చమైన తెలుగు నామకరణంతో అలరారే భూమి - తెలంగాణ!

తెలుగు భాష - ద్రావిడ భాషా కుటుంబంలో భాగంగా దాదాపు క్రీ.పూ. మూడు, నాలుగు వేల సంవత్సరాల క్రితం “అశ్శక దేశం” (నేటి నిజామాబాదు, ఆదిలాబాదు, మహారాష్ట సరిహద్దు జిల్లాల నడిమి ప్రాంతం)లో ఆవిర్భవించిందని చరిత్రకారుల అభిప్రాయం. ఆ రోజులలో *తెలింగ”ొ పేరిట ఒక దేశం కూడ ఉన్నట్టు మనకు పురాణాల ఆధారంగా తెలుస్తుంది. దాదాపుగా అదే కాలంలో ఉత్తరాది నుండి తరలి వచ్చిన ఆంధ్రులు ఈ తెలింగ దేశీయులతో కలసిపోయి ఒకే జాతిగా రూపొందడం వలన తెలుగు, ఆంధ్రం పర్యాయ పదాలుగా ఏర్పదడ్డాయన్న విషయం పండితులందరు ఆమోదించిందే.

అయితే రాజకీయంగా మాత్రం ఆ రోజులలో కొన్నాళ్ళపాటు ఆంధ్రులు తెలింగ దేశం ప్రక్శనే “అంధక” దేశం పేరిట ఒక ప్రత్యేక రాజ్య ప్రతిపత్తితో ఉన్నారని కూడ ఒక అధ్యయనంలో స్పష్టమవుతుంది. భాషాపరంగా మాత్రం .. ఆంధ్రుల చేరిక వలననే అనేక సంస్కృత శబ్దాలు తెలుగులో చేరాయని ఒక అభిప్రాయం బలంగా ఉంది. ఏదేమయినా - లిపి లేకుండా ఉన్న ఆనాటి ఆ భాషపై రాను రాను కాలానుగుణంగా వివిధ రాజకీయ వైవిధ్య పాలనలలో ప్రాకృత, సంస్కృత భాషల (ప్రభావం అధికంగానే ఉండేదని చెప్పవచ్చు. 1] 5 * తెలంగాణ మవోదయం

చరిత్రకారుల అభిప్రాయానుసారం - తెలుగు భాషీయులుగా రాజ్యాధికారం సిద్ధించుకొన్న తొలి రాజులు శాతవాహనులు. క్రీ. పూ. రెండవ శతాబ్దిలో “కోటి లింగాల” (నేటి కరీంనగర్‌ జిల్లాలో ఉంది) రాజధానిగా రాజ్యపాలన ప్రారంభించిన శాతవాహనులు రాజ్య విస్తరణ సాగించి, మరో 200 సంవత్సరాల పిమ్మట రాజధానిగా “అమరావతి” (నేటి గుంటూరు జిల్లాలో ఉంది) నగరాన్ని నిర్మించుకొని, అక్కడి నుండి క్రీ.శ. రెండవ శతాబ్ది వరకు పాలించినట్టుగా చరిత్ర తెలియజేస్తుంది. (ఈ చారిత్రకాంశం స్ఫూర్తితోనే నూతన ఆంధ్రప్రదేశ్‌ రా్యన్టంలో నిర్మించబోతున్న రాజధానికి గౌరవ ముఖ్యమంతతి శీ చంద్రబాబునాయుడు గారు “అమరావతి” అని నామకరణం చేయడం ఎంతో ముదావహం.)

ఈ శాతవాహనుల కాలంలోనే బ్రాహ్మీ లిపి నుండి తెలుగు భాష లిపిని సంతరించుకోవడం విశేషం.ఆ పైన ఇక్ష్వాకులు, విష్ణుకుండినులు ఇత్యాది పాలకుల పిదప చాళుక్యుల కాలంలో తెలుగులో కావ్య సృజన ప్రారంభమయింది. అటు పిమ్మట కాకతీయులు, రెడ్డి రాజులు, గోల్కొండ ప్రభువులు, విజయనగర పాలకులు, నిజాములు, బ్రిటిష్‌ వారి పాలనల్లో ఆ పైన ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్‌ రాష్ట్రంలో, నేడు రెండు (ఆంధ్రప్రదేశ్‌, తెలంగాణ) రాష్ట్రాలుగా ఇట్లా శతాబ్బులుగా తెలుగు నేల అనేక పర్యాయాలు కలవడుతూ, విడివడుతూ ఉండగా - తెలుగు భాష గ్రాంథిక భాషగా ఒక్కటిగానే ఉన్నా వ్యవహార భాషగా మాత్రం వివిధ ప్రాంతాలలో వివిధ రకాలైన మార్పులకు లోనై ప్రత్యేక మాండలికాలతో అభివృద్ధి చెందింది.

వివిధ కాలాలలో, వివిధ రాజ్యాలలో భాగంగా ఉన్న తెలుగు నేల సమగ్రంగా పేర్కొనాలంటే .. ఎక్కడి నుండి ఎక్కడి వరకు వ్యాపించి ఉంది అన్నది నిర్దిష్టంగా చెప్పలేని స్థితి. ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్‌ రాష్ట్రం ఏర్పడినప్పుడు కూడ అనేక ఒత్తిడులకు, రాజకీయాలకు, రాజీలకు లొంగిన ఆనాటి ప్రభుత్వాలు దానిని అసమ(గ్రంగా రూపొందించాయన్నది నిర్వివాదాంశం.

ఉత్తర భారతంలోని హిందీ హలంత భాష తెలుగు అజంత భాష మహారాష్ట లోని అజంతా గుహల ప్రాంతానికి ఆ పేరెలా వచ్చిందని పరిశీలిస్తే .. ఒక

దా ఆచార్య ఫణీంద్ర & |] 1] ఠా

విషయం అవగతమవుతుంది. ఉత్తరం నుండి దక్షిణానికి ప్రయాణిస్తూ ఉంటే - ఎక్కడయితే హలంత భాష వినబడడం తగ్గిపోయి అజంత భాష వినిపించడం ప్రారంభమౌతుందో ఆ ప్రాంతానికి “అజంతా” అన్న పేరు వచ్చిందని ఒక పరిశీలన. పూర్వ నిజాం రాజ్యంలో లేక హైదరాబాద్‌ రాష్ట్రంలో “అజంతా, ఎల్లోరా”లు అంతర్భాగమన్నది ఇక్కడ గమనార్హం. ఆ విధంగా ఉత్తరంలో .. “అజంతా” నుండి, దక్షిణంలో .. దక్షిణాంధ్ర యుగంలో రఘునాథ నాయకుడు పాలించి, తెలుగు భాషా పోషణ చేసిన “తంజావూరు”, వరకు పడమరలో “బళ్ళారి” జిల్లా నుండి తూర్పులో “గంజాం” జిల్లా వరకు గల ప్రాంతమంతా కలుపుకొంటే - దానిని సమగ్రమైన తెలుగు భూమిగా పేర్కొనవచ్చేమో! ఇంత విశాలమైన, వైవిధ్య భరితమైన నేలపై ఒక భాష ఒకే రకమైన వ్యవహార శైలిని కలిగి ఉండడం అసాధ్యం. ఆ యా ప్రాంతాలలోని రాజకీయ, సామాజిక, ఆర్ధిక పరిస్థితుల కారణంగానే కాక, ప్రక్కషప్రాంతాలలోని ఇతర భాషీయుల ప్రభావం కూడ పడి, ఆ యా నూండలికాలు మరింత పుష్టిని సంతరించుకొన్నాయి.

ఆ విధంగా, తెలుగు భాషలో ప్రధానంగా నాలుగు మాండలికాలు రూపు దిద్దుకొన్నాయి. అవి .. తెలంగాణ మాండలికం, ఉత్తరాంధ్ర మాండలికం, మధ్యాంధ్ర మాండలికం, రాయలసీమ మాండలికం. అయితే చాల ఏళ్లపాటు మాటాడేటవ్వుడు ఏ (ప్రాంతం వారు ఆ (ప్రాంత మాండలికాన్ని వినియోగించుకొంటున్నాా వ్రాతకోతల విషయంలో మాత్రం గ్రాంథిక భాషనే ప్రయోగించేవారు.

తెలుగు నేల రెండు వేర్వేరు ప్రాంతాలలో వేర్వేరు పాలనలలో ఉన్నప్పుడు, ఆంధ్ర ప్రాంతంలో ఉధృతంగా వచ్చిన “వ్యవహార భాషోద్యమం” అనేక వాదోపవాదాల తరువాత, ఆధునిక రచయితల, పత్రికాధిపతుల ఆమోదాన్ని పొంది, కేవల పద్య కావ్య నిర్మాణం తప్పించి, మిగితా అన్ని చోట్ల, అన్ని రకాల ఖాషా ప్రయోగాలలో వ్యవహార భాషా ప్రయోగమే వ్యవస్థీకృత మైంది. ఈ వ్యవహార భాషాప్రయోగంలో - ముఖ్యంగా దినసరి వ్రాతకోతలలో, పత్రికా రచనలలో, ఆధునిక వచన రచనలలో .. రాయలసీమ మాండలికం, ఉత్తరాంధ్ర మాండలికం వెనుకబడిపోయి, “ప్రామాణిక భాషు” లేదా “శిష్ట వ్యావహారికం” 120 * తెలంగాణ మవోదయం

పేరిట మధ్యాంధ్ర మాండలికం ప్రాధాన్యాన్ని సంతరించుకొంది. గ్రాంథిక భాషలోని వ్యాకరణం కట్టుబాట్లను సడలిస్తూ, ఆ యా ప్రాంతాల సామాజిక, రాజకీయ, అర్థిక స్థితిగతుల వలన జన వ్యవహారంలో రూపుదిద్దుకొన్న వ్యావహారిక భాషలను మనం ఆ యా మాండలికాలుగా గుర్తిస్తున్నాం. వీనిలో ఒకటి ఎక్కువ, ఒకటి తక్కువ అని భావించడం అవగాహనా రాహిత్యమే! తెలంగాణ ప్రాంతంలోని వ్యవహార భాషలో ఉరుదూ పదాలు చాల చేరాయన్నది వాస్తవమే అయినా, అన్య ప్రాంతాల వ్యవహార భాషలలో కూడ ఇవి అధికమే అన్నది గమనార్హం.

చివరి నిజాం ప్రభువు పాలన తప్పించి, మిగితా నిజాం ప్రభువుల రాజ్యంలో, అంతకు ముందు గోల్కొండ ప్రభువుల రాజ్యంలోనూ సీమాంధ్ర ప్రాంతాలూ అంతర్భాగమే అన్న విషయం విస్మరించడం ఆశ్చర్యాన్ని కలిగిస్తుంది. “దస్తావేజులు”, “దాఖలాలు లేవు”, “పరారీ, “ఖాతిరీ లేదు”, “ఫరవా లేదు”, “సలహాలు, “జరిమానా, “సిఫార్సు”, జెయిలు”, ్చోర్రీజు వేయడంొ, “మ్హాపఫ్టీ” “వంటి ఎన్నో పదాలను సీమాంధ్ర ప్రజలు అలవోకగా ప్రయోగిస్తున్నా వారు వాటిని గమనించకపోవడం వైచిత్రి. ఇక క్రియా రూపాలలో కూడ కొంత అపోహ కనిపిస్తుంది. “వచ్చినాడు” అన్న (గ్రాంథిక రూపంలో కేవలం “నా” అన్న అక్షరంలో “ఆ” అన్న అచ్చులోపించి, నకారపు పొల్లుతో ఏర్పడిన వ్యవహార రూపం - “వచ్చిండు”. కాని, “ వచ్చినాడు” లోని “నా” అన్న అక్షరం పూర్తిగా లోపించి, రెండవ అక్షరమైన “చ్చి” లో “ఇ” అన్న అచ్చు లోపించి, మళ్ళీ “ఆ” అన్న అచ్చు కలుపగా వచ్చిన వ్యవహార రూపం - “వచ్చాడు”.

ఇట్లా .. గ్రాంథికానికి దగ్గరగా ఉన్న రూపం చిన్న చూపుకు గురి కావడం, (గ్రాంథికానికి దూరంగా ఉన్న రూపం (ప్రామాణిక పదంగా రాణించడం శోచనీయం. మరొక విచిత్రమేమిటంటే - పుంలింగంలో “వచ్చిండు” అన్న పదాన్ని ప్రామాణిక వ్యావహారిక శబ్బంగా నిరాదరించినవారే, ప్రీలింగంలో “వచ్చింది” అన్న రూపాన్ని అంగీకరిస్తున్నారు. (వచ్చినది” అన్న గ్రాంథిక రూపంలోని “న” అన్న అక్షరంలోని “అ” అన్న అచ్చు లుప్తం కాగా, నకారపు పాల్లుతో ఏర్పడిన వ్యవహార రూపం - “వచ్చింది”. “ వచ్చిండు” అన్న ప్రయోగానికి, “వచ్చింది” అన్న ప్రయోగానికి మధ్య ఏకసూత్రత ఉందన్న విషయం

దా. ఆచార్య ఫణీంద్ర * 12]

స్పష్టం. ప్రామాణిక భాషలో ఏకసూత్రతతో “వచ్చాడు” వలె “వచ్చాది” అన్న ప్రయోగం చేయకపోవడం గమనార్హం. ) అట్లాగే .. “చేయవలె” అన్న గ్రాంథిక క్రియారూపానికి “చేయాలె” దగ్గరగా ఉంది. “చేయాలి” అన్న ప్రామాణిక వ్యవహార భాష క్రియారూపానికి ఏ ప్రమాణమూ కనిపించదు. ఇంకా .. ఉత్తమ పురుషలో సీమాంధ్రలో “చూశాను” అంటే, తెలంగాణలో “చూసిన”, * చూస్తా అని అంటారు. ఇవి ..”చూచినాను”, “చూచితి” అన్న గ్రాంథిక రూపాలకు దగ్గరగా ఉన్న రూపాలు. ఆ విధంగా ఆలోచిస్తే ... తెలంగాణ ప్రాంతంలో జన వ్యవహారంలో ఉన్న మాండలిక భాషను చిన్నచూపు చూడడం అహేతుకమైన విషయం అని అవగతమవుతుంది. దీని సంగతి అట్లా ఉంచి చూస్తే, తెలంగాణ ప్రజలు తమ మాండలికంలో ఇప్పటికీ విరివిగా అనేక అచ్చ తెనుగు పదాలను ప్రయోగిస్తూ, అవి కనుమరుగు కాకుండా కాపాడుకొంటూ వస్తున్నారు.

“అగ్గువౌ, * ఏరాలు, “దడి”, “అ(ర్ర”, * కచ్చడం”, “చెండు, “పతంగి” (ఇది “పతంగమూ అన్న తత్సమ శబ్దానికి తద్భవ రూపం), “శర్మరొ, * పుస్తెలు”, “గాండ్లెంొ, “గుంజి, “ఎరుక, “గారవం”, “ఉరుకడం”, “లావు”(మిక్కిలి అన్న అర్థంలో = ౫ “గంటె, “గడ్డపార వంటివి వానిలో కొన్ని మచ్చు తునకలు. ఇవన్నీ వంద యేళ్ళ క్రితం రచించబడిన శబ్ద రతాకరం నిఘంటువులో చోటు చేసుకొన్న అచ్చ తెనుగు శబ్దాలే!

అయితే ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్‌ రాష్టం ఏర్పడే వరకు, తెలంగాణ ప్రాంతంలో అత్యధికంగా ఉన్న గ్రామీణులు, నిరక్షరాస్యులతో సహా అందరూ తమ మాండలిక భాషను మాటాదినా, అక్షరాస్యులైన వారు మాత్రం, వ్రాసేటప్పుడు సరళ గ్రాంథికాన్ని ఆశ్రయించేవారు. ఎక్కడయినా ప్రక్క ప్రాంత ప్రభావం కొంత పడి కొన్ని మధ్యాంధ్ర “శిష్ట వ్యావహారికొ మాండలిక ప్రయోగాలు దొరిలినా, ప్రధానంగా (గ్రాంథిక భాషా సమతుల్యంగానే వచన రచనలు కూడ సాగేవి. మచ్చుకి ఈ రెండు ఉదాహరణలు చూడండి -

తెలుగు భాషలో మొట్టమొదటి కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ పురస్కారం (1955) పొందిన “ఆంధ్రుల సాంఘిక చరిత్ర” గ్రంథంలో తెలంగాణ వైతాళికుడు సురవరం ప్రతాప రెడ్డి వినియోగించిన భాష ; 1 22 ౪ తెలంగాణ మహోదయం

“కాకతీయుల కాలమందు తెనుగు సీమలో వీరతైవులు తమ మత ప్రచారార్ధమై గోళకి మఠముల నేర్పాటు చేసిరి. ఈ మఠము వారిలో కొందరు మహాపండితులై, గురువులై, విద్యా బోధకులై వెలసిరి. గోళకీ మఠములందు శైవ సంప్రదాయ బోధను, శాస్త్ర విద్యను సంస్కృత భాషలో నేర్పించుచుండిరి. ఒక విధముగా నవి వీర శైవుల గురుకులముగా పరిణమించి యుండెను.”

1956 కు ముందు హైదరాబాద్‌ నుండి వెలువడిన “సుజాత” మాసపత్రికలో నాటి సాహితీమూర్తి భ్రీ దూపాటి వేంకట రమణాచార్యులు ఒక వ్యాసంలో ప్రయోగించిన భాష ;

“కాకతీయ రుద్రదేవ చక్రవర్తి లలిత కళాభిమాని. అంతియ కాదు. లలిత కళా పోషకుడు. రాజధానియగు హనుమకొండలో వెయ్యి స్తంభముల గుడియను వ్యవహారముననున్న దేవాలయమును రమణీయముగా నిర్మించి అజరామరమగు కీర్తి గడించినాడు.”

అయితే ప్రాచీన కాలం నుండి తెలంగాణ ప్రాంతంలో ఆ గ్రాంథిక భాషలో కూడ .. ఎక్కువ మంది రచనలలో సంస్కృత శబ్దాల మేళవింపు కన్న అచ్చ తెనుగు పదాల పోహళింపు ఎక్కువ. దీనికి ఒక చారిత్రక నేపథ్యం ఉంది. తెలంగాణ ప్రాంతంలో తెలుగు భాషకు సంబంధించిన ఆ చారిత్రక ప్రస్థానాన్ని పరిశీలిద్దాం.

మొదటి నుండి తెలంగాణ ప్రాంతం విప్లవ భావాలతో, నవ్యోద్యమాలతో ముందుకు సాగిందంటే అతిశయోక్తి కాదు. ఒక వైపు రాణ్మహేంద్రవరంలో నన్నయ శోత్రియ (బ్రాహ్మణుదై - విష్ణు భక్తి ప్రాపకంగా, సంస్కృత ఛందస్సులను ఆఢ్రయిస్తా, సంస్కృత పద సంయుతంగా, మార్గ కవితకు మార్గం చూపుతూ తెలుగు మహాభారత కావ్య సృజనను ప్రారంభిస్తే .. 12వ శతాబ్దిలో తెలంగాణ ప్రాంత ఆదికవిగా కొనియాడ బడుతున్న పాల్కురికి సోమనాథ కవి వీరశైవ మత ప్రబోధకంగా, దేశి ఛందస్సులలో, సంస్కృత శబ్ద సంయోజనాన్ని వ్యతిరేకిస్తూ,”జాను తెనుగు” అన్న నవ్య పద్ధతిలో కావ్య రచనలు చేసాడు. వరంగల్‌ జిల్లా పాలకుర్తి గ్రామంలో జన్మించిన సోమన శివకవుల కులాతీత వీరశైవ ఉద్యమానికి తెర లేపి, తానే సారథి అయ్యాడు.

దా. ఆచార్య ఫణీంద్ర * |] ౭03

కాకతీయ సామ్రాజ్యాధిపతి రుద్రదేవుని (ఈయనే మొదటి ప్రతాప రుద్రుడు) ఆస్థాన కవి యైన పొల్కురికి సోమన బసవ పురాణం, పండితారాధ్య చరిత్ర వంటి సాంఘిక ఇతివృత్తాలతో తెలుగులో తొలి కావ్యాలను రచించిన కవి. ఈయన తొలి ద్విపద కావ్యకర్త. ఉదాహరణ కావ్యానికి కూడ ఈయనే అద్యుడని చెప్పవచ్చు. ఈయన రచించిన వృషాధిప శతకం తెలుగు సాహిత్యంలో తొలి శతక రచన. తెలుగు సాహిత్య చరిత్రలో 12వ శతాబ్దికి చెందిన ఈ మహాకవిని తొలి ఉద్యమ కవిగా కూడ ప్రస్తుతించవచ్చు.

మనుమసిద్ధి రాజును కాకతీయుల సామంత రాజుగా పునః ప్రతిష్టింపడేసే రాచ కార్యంపై ఓరుగంటికి విచ్చేసి గణపతిదేవ చక్రవర్తిని సందర్శించిన తిక్కన మహాకవి కార్యం సఫలం అయ్యాక, గణపతిదేవుని ఆస్టానంలోనే ఉండిపోయి మహాభారతం లోని 15 పర్వాల రచన చేసిన విషయం చారిత్రక సత్యం. నన్నయ మార్గంలో కాక, ఆయన రచనలో తేట తెలుగు పదాల పాళ్ళు హెచ్చుగా ఉండడానికి, ఆయన మధ్యే మార్గంగా హరిహరాద్వైత సిద్ధాంత ప్రవర్తకుడు కావడానికి కూడ ఆనాటి కాకతీయుల కాలం నాటి శివ కవుల సాహిత్య ప్రభావం కొంత పనిచేసి ఉంటుంది అన్న విషయం కాదనలేనిది.

తిక్కన కాకతీయుల ఆశ్రయంలో స్థిర నివాసం ఏర్చర్చుకొన్నాక, ఆయనకు బద్దెన (ఈ బద్దె భూపతి కాకతీయుల సామంత రాజు), మారన వంటి సత్మవులు శిష్యులయ్యారు. బద్దెన బహుళ ప్రసిద్ధమైన సుమతీ శతకాన్ని రచించిన కవి. ఇది తెలుగు వారి నీతి శతకాలలో అ[గ్రగణ్యం. ఇక మారన మార్మండేయ పురాణ కర్త. ఇది తెలుగు సాహిత్యంలో అనువదించబడిన మొదటి పురాణ కావ్యం. మారన తెలంగాణలోని గోదావరి తీరవాసి యని సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యంలో ఆరుద్ర పేర్కొన్నారు. మారన రచించిన కృతి స్వీకర్త అయిన నాగయగన్నడు (ఈతడే గోన గన్నారెడ్డి కావచ్చని కొందరు చరిత్రకారుల వాదన) రెండవ ప్రతాప రుద్రుని సేనాని.

ప్రతాప రుద్రుని సమకాలికుడు కృష్ణమాచార్యులు. మహబూబ్‌ నగర్‌ జిల్లా సంతూరు గ్రామం ఈయన జన్మస్థలం. ఈయన రచించిన “సింహగిరి వచనములు” తెలంగాణలో తొలి వైష్ణవ కృతి. తెలుగు సాహిత్యంలో తాలి గద్య 124 * తెలంగాణ మవోదయం

కృతి. ఈయన ఈ రచన వలన లభించిన ప్రఖ్యాతి ఫలితంగా ఆయన జీవన ఉత్తరార్థంలో విశాఖపట్నం సమీపంలోని సింహాచల క్షేత్రంలో ప్రధాన అర్బకునిగా నియమించబదినట్లు, స్వయంగా భగవద్రామానుజుల వారికే మార్గదర్శనం చేసిన పరమ భక్తులు ఈయన అని శ్రీవైష్ణవులలో ప్రతీతి.

తెలుగు సాహిత్యంలో మొతట్టమొదటి రామాయణాన్ని రచించిన కవి గోన బుద్దారెడ్డి. ఈ గోన బుద్ధభూపతి వర్థమానపురం (నేటి వడ్దెమాన్‌, మహబూబ్‌నగర్‌ జిల్లా) పాలకుడు, కాకతీయుల సామంతుడు. ఇతని ద్విపద రామాయణం తరువాత వచ్చిన “భాస్కర రామాయణం” కర్తలలో ప్రధాన కవి హుళక్కి భాస్కరుడు కాకతీయ రాజాస్థాన కవి.

ఆంధ్ర మహాభాగవతాన్ని అమృత భాండంవలె తీర్చిదిద్దిన భక్త పోతన వరంగల్‌ జిల్లా బమ్మెర గ్రామంలో జన్మించాడు. కావ్యకన్యకను నరాంకితం చేయనని గణుతికెక్కిన మహాకవి ఈయన. భాగవతంలో కొన్ని భాగాలను రచించిన వెలిగందల నారయ, ఏర్చూరి సింగన వరంగల్‌ జిల్లాకు చెందిన కవులే.

రాజ్య పాలకులై భాషను, సాహిత్యాన్ని కవులను ఫోషించడమే కాక, స్వయంగా కావ్యాలను రచించిన రాజకవులు తెలంగాణలో ఆది నుండి అధికంగా ఉన్నారు. ఇదిట్లా ఉంటే .. ఒక ముస్లీం చక్రవర్తి యైన ఇబ్రాహీం కులీ కుతుబ్‌ షా అపారమైన తెలుగు భాషా పాండిత్యాన్ని సముపార్దించుకొని, ఉరుదూ, పారశీక కవులతోబాటు ఎందరో తెలుగు, సంస్కృత కవులను పోషించడం మరీ విశేషం. శ్రీకృష్ణదేవరాయలకు సమకాలికుడయిన ఈ ప్రభువు ఈ (ప్రాంతంలో ఆయనకు దీటుగా తెలుగు సాహిత్య సేవను సాగించాడు. ఒక తెలుగు కావ్యాన్ని అంకితం పొందిన తొలి అన్య మత ప్రభువు ఈయనే.

తెలుగు కవులు ఈయనను “మల్మిభరాముడు” (మాలిక్‌ ఇబ్రహీం) అని కీర్తించారు. కాకతీయుల అనంతరం తెలంగాణలో తెలుగు భాషకు విశేషమైన సేవ చేసిన వారు గోల్కొండ ప్రభువులు. ఇబ్రాహీం కులీ కుతుబ్‌ షా ఆస్థానకవిగా ఉన్న పొనగంటి తెలగన తెలుగు సాహిత్యంలో మొట్టమొదటి అచ్చ తెనుగు కావ్యాన్ని (యయాతి చరిత్ర) రచించిన సార్థక నామధేయుడు. మరొక ఆస్థాన

దా, ఆచార్య ఫణీంద్ర టీ ] గీద్‌

కవి అద్దంకి గంగాధరుడు “తపతీ సంవరణోపాఖ్యానం” అన్న కావ్యాన్ని సృజించాడు. ఇంకొక ఆస్థాన కవియైన కందుకూరి రుద్రకవి తెలుగులో “సుగ్రీవ విజయం” అనే తొలి యక్షగాన కృతిని వెలయించాడు. ఇదే కాలంలో నిజామాబాద్‌ జిల్లా భీంగల్‌ ప్రాంతవాసియైన కొరవి గోపరాజు “సింహాసన ద్వాత్రింశిక అనే రమణీయ కావ్యాన్ని రచించి ప్రసిద్ధి గాంచాడు. మరింగంటి సింగరాచార్యులు అనే కవి “నల యాదవ రాఘవ పాండవీయం” పేరిట తెలుగులో తొలి చతుర్ధి కావ్యాన్ని వెలయించాడు. చివరి పాదుషా తానీషా కాలంలో కంచర్ల గోపన్న భక్త రామదాసు పేర వాగ్గేయకారునిగా సుప్రసిద్ధుడు. ఈయన రచించిన “దాశరథి శతకం” కూడ బహుళ ప్రసిద్ధి చెందింది. దాదాపుగా ఇదే కాలంలో “అప్పకవీయం” పేర తెలుగులో సుప్రసిద్ధమైన ఛందశ్శాస్తాన్ని రచించిన అప్పయ కవి దీక్షితులు ఈనాటి మహబూబ్‌నగర్‌ జిల్లా వాస్తవ్యులుగా గుర్తించబడద్దారు.

ఇక నిజాముల పాలనలో - శేషప్ప కవి రచించిన “నరసింహ శతకం”, ఆయన సమీప బంధువయిన కాకుత్ళ నరసింహ దాసు రచించిన “కృష్ణ శతకం” తెలుగు నాట బహుళ (ప్రసిద్ధ శతక కావ్యాలు. వీరిరువురు కరీంనగర్‌ జిల్లా ధర్మపురి గ్రామానికి చెందిన కవి వరేణ్యులు. ఈ కాలంలో మహబూబ్‌ నగర్‌ జిల్లాలోని గద్వాల, వనపర్తి తదితర సంస్థానాలు చేసిన తెలుగు సాహిత్య సేవ అపురూపం, అసామాన్యం.

20వ శతాబ్టి ప్రథమార్ధంలో ఆంధ్ర (ప్రాంత కవియైన ముడుంబై రాఘవాచార్యులు “తెలంగాణములో కవులు పూజ్యము” అని చేసిన వ్యాఖ్యకు ఆనాటి గోలకొండ పత్రికా సంపాదకులు సురవరం ప్రతాపరెడ్డి ఎంతో బాధపడి, అనాటి 354 మంది తెలంగాణ కవులను పరిచయం చేస్తూ, “గోల్కొండ కవుల సంచిక” అన్న గ్రంథాన్ని రూపొందించారు. 20వ శతాబ్టీ ఆరంభ కాలంలోని తెలంగాణ సాహిత్యకారుల గురించి అధ్యయనం చేసేందుకు అది ఒక ప్రామాణిక గ్రంథంగా నిలిచిపోయింది. చివరి నిజాం కాలంలో మహాకవి దాశరథి, కాళోజీ, వట్టికోట ఆళ్వార్‌ వంటి సాహితీ మూర్తులు రాచరిక వ్యవస్థను తూర్చారబట్టి తెలంగాణలో (ప్రజాస్వామ్య పాలనను సాధించేందుకు కలంతో పోరాడిన విష్లవకారులు. 126 * తెలంగాణ మవోదయం

ఆధునిక కాలంలో తెలంగాణలో సురవరం ప్రతాప రెడ్డి, శేషాద్రి రమణ కవులు, వానమామలై జగన్నాథాచార్య, వానమామలై వరదాచార్యులు, కాళోజీ, దాశరథి, సి. నారాయణరెడ్డి, దాశరథి రంగాచార్య, దా. జె.బాపురెడ్డి, ఎన్‌. గోపి, గద్దర్‌, గోరటి వెంకన్న ప్రభృతులు తెలుగు సాహిత్యానికి చేసిన సేవ ఎంత అమూల్యమైందో సర్వ జన విదితమే! ఆధునిక కాలంలో డా. దాశరథి తెలుగు భాషలోకి “రుబాయీ”, “గజల్‌ ప్రక్రియలను ప్రవేశ పెట్టగా, దా. సి, నారాయణరెడ్డి, డా. తిరుమల (శ్రీనివాసాచార్య ఆ ప్రక్రియలను సుసంపన్నం చేసారు. ఆచార్య ఎన్‌. గోపి ప్రవేశపెట్టిన “నానీలు” ప్రక్రియ మరియు భవదీయుడు .. “ఆచార్య ఫణీంద్ర” అనే ఈ వ్యాసకర్త ప్రవేశపెట్టిన “ఏక వాక్య కవితలు” ప్రక్రియ చాల మంది యువతీ, యువకులను సాహిత్యోన్ముఖులను చేసి, తెలుగు సాహిత్య రంగ ప్రవేశం చేయించేందుకు దోహదపడ్డాయి. ఇటీవలి తెలంగాణ రాష్ర్రోద్యమ సమయంలో ఎందరో విద్యార్థి కవులు, జానపద కవులు ఎన్నో ఉద్యమ గీతాలను రచించి, పాడుతూ ఉద్యమాన్ని పల్లె పల్లెకూ ప్రాకించారు. ఇట్లా .. తెలంగాణ నేల తెలుగు భాషను ఆది నుండి, నేటి ఆధునిక కాలం వరకు వివిధ ఉద్యమాలతో, వివిధ నవ్య ప్రక్రియల సృజనతో ముందుండి నడిపించింది. దా ఆచార్య ఫణీంద్ర (“14వ “అమెరికా తెలుగు సంఘం -ఆటా' మహాసభల సంచిక- 2016”లో (ప్రచురితం) దా. ఆచార్య ఫణీంద్ర ౫ 1 2/7

(గ్రంథకర్త పరిచయం (తెలుగు వికీపీడియా నుండి) దా. ఆచార్యఫణీంద్ర (కలంపేరు)

జననం; 27 జూలై 1961

నిజామాబాదు పట్టణం తల్లిదండ్రులు: కీ.శే. గోవర్ధనం దేశికాచార్య

కీ.శే. గోవర్ధనం ఇందిరాదేవి నివాసం; హైదరాబాదు అసలు పేరు: గోవర్ధనం వేంకట ఫణీంద్రశయనాచార్య చదువు: మెకానికల్‌ ఇంజనీరింరింగ్‌లో పట్టభద్రుడు.

తెలుగులోఎం.ఏ., తెలుగులో డాక్టరేట్‌ డిగ్రీ విద్యాసంస్థలు ఇన్‌స్టిట్యూట్‌ ఆఫ్‌ ఇంజనీర్స్‌ (ఇండియా)

ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం వృత్తి: “అణు ఇంధన సంస్థలో “ఎఫ్‌” గ్రేడు సైంటిస్టు ప్రవృత్తి: కవి, విమర్శకుడు,

దా. ఆచార్య ఫణీంద్ర ప్రముఖ తెలుగు కవి, సాహిత్య విమర్శకుడు. వృత్తిరీత్యా శాస్త్రవేత్త, ఆయన తెలుగు కవిత్వంలో పద్యం, గేయం మరియు వచన కవిత్వంలో సుప్రసిద్ధులు. జీవిత విశేషాలు స్వస్థలం కరీంనగర్‌ జిల్లా, బండలింగాపురం గ్రామం. నిజామాబాదు

పట్టణంలో జన్మించారు. హైదరాబాదులో ఉన్నత విద్యాభ్యాసం చేసారు. ఆయన తండ్రి గారు కీ.శే. గోవర్ధనం దేశికాచార్య. తల్లి కీ.శే. ఇందిరాదేవి. 125 * తెలంగాణ మవోదయం

ఆయనది పండిత కుటుంబం. వారి పితామహులు (నాన్నగారి నాన్నగారు) “గోవర్ధనం నారాయణాచార్యులు”, మాతామహులు (అమ్మకు నాన్నగారు) “అచి వేంకట నృసింహాచార్యులు” సంస్కృతాంధ్ర పండిత కవులు. అలాగే అమ్మకు తాతగారు “ఆచి రాఘవాచార్య శాస్త్రులు గారు” కూడా పండితులు. ఈ ముగ్గురి గూర్చి తెలంగాణ వైతాళికులు, సుప్రసిద్ధ సాహితీమూర్తి కీశే. సురవరం ప్రతాపరెడ్డి గారి సంపాదకత్వంలో ప్రచురితమైన “గోలకొండ కవుల సంచికలో ప్రస్తావించబడినది.

ఆయన మెకానికల్‌ ఇంజనీరింగ్‌ లో పట్టభద్రుడు. తెలుగులో ఎం.ఏ. డిగ్రీని సాధించారు. తెలుగులో డాక్టరేట్‌ డిగ్రీని ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం నుండి “19వ శతాబ్దంలో తెలుగు కవిత్వం” అనే విషయం పై పొందారు. ముకుంద శతకం, పద్య ప్రసూనాలు, ముద్దుగుమ్మ, మాస్కో స్మృతులు, వరాహ శతకం వంటి పద్యకవితా (గ్రంథాలను రచించి మంచి పద్యకవిగా గుర్తింపు పొందారు.

వృత్తిరీత్యా 1983లో కేంద్రప్రభుత్వ సంస్థ ఎన్‌. ఎఫ్‌.సి.లో చేరారు. ప్రస్తుతం హైదరాబాదులో “ఎఫ్‌” గ్రేడు సైంటిస్టుగా కొనసాగుతున్నారు. ఉద్యోగపరంగా అనేక సదస్సులలో పాల్గొన్నారు. భారత ప్రభుత్వం దిగుమతి చేసుకొన్న ఇంధనాన్ని తనిఖీ చేయడానికి రష్యాకు పంపిన బృందంలో ఈయన కూడా ఒకరు. ప్రవృత్తి పరంగా సాహితీవేత్త. తెలుగు సాహిత్యంలో “మాస్కో స్మృతులు” పేరిట 'తొలి సమగ్ర విదేశ యాత్రా పద్య కావ్యాన్ని రచించారు. తెలుగు వచన కవిత్వ సాహిత్యంలో “ఏక వాక్య కవితల” ప్రక్రియకు ఆద్యులు. ఆయన చూపిన మార్గంలో చాల మంది యువ కవులు, కవయిక్రులు అంతర్జాలంలో వేలాది ఏక వాక్య కవితలను రచిస్తున్నారు. “వాక్యం రసాత్మకం” పేరిట తెలుగు సాహిత్యంలో ఆయన రచించిన తొలి ఏక వాక్య కవితల (గ్రంథం “51౧0016 36౧16౧68 091%” పేరిట ఆంగ్లంలోకి అనువదించబడింది. ఆయన శ్రీశ్రీ శతజయంతి (2010) సందర్భంగా, నిండు సభలో, మహాకవి శ్రీశ్రీ “మహా ప్రస్థానం” సంపూర్ణ కావ్యగానం ఏకబిగిన వ్యాఖ్యాన సహితంగా చేసి మన్ననలందుకొన్నారు.

దా ఆచార్య ఫణీంద్ర జ | సోని

ముద్రితాలు

1 ముకుంద శతకం (కంద పద్య కృతి)

2. _ కవితా రస గుళికలు (మినీ కవితల సంపుట)

3. పద్య ప్రసూనాలు (పద్య కవితా సంపుటి)

శ _ విజయ విక్రాంతి (కార్డిల్‌ యుద్ధంపై దీర్హ కవిత)

5. ముద్దు గుమ్మ (పద్య కావ్యం)

6. _ వాక్యం రసాత్మకం (ఏక వాక్య కవితలు)

7. _ మాస్కో స్మృతులు (విదేశ యాత్రా పద్య కావ్యం)

8& _ 51౧916 56018౧06 0619౧13 (వాక్యం రసాత్మకం” అనువాదం)

9. _ వరాహ శతకం (అధిక్షేప వ్యంగ్య కృతి)

10. తెలంగాణ మహోదయం (ఉద్యమకవితలసంపుటి)

అముద్రితాలు

1. పద్యపరిమళాలు (పద్య కవితా సంపుటి)

2 సీతా హృదయం (గేయ కావ్యం)

8... కులీ కుతుబు కావ్య మధువు (పద్య కృతి)

4 భారత భారతి (వ్యాఖ్యాన (గ్రంథం)

5. _ ఉషోదయ యుగం (పందొమ్మిదవ శతాబ్ది తెలుగు కవిత్వంలో నవ్యత) (పిహెచ్‌.డి.సిద్దాంత (గ్రంథం)

6 పాద రక్ష (పద్య కావ్యం)

7. నీలి కురుల నీడలో (లలిత గీతాలు)

8& _ సాహితీ సల్లాపాలు (సాహితీ ఛలోక్తుల సంకలనం)

9, _ నవ్య పద్య విద్యానాథులు (ప్రముఖులతో ముఖాముఖి)

10. మౌక్తికం (ముక్తక పద్యాల సంపుటి)

130 * తెలంగాణ మవోదయం

అవార్డులు ఆయన అనేక అవార్డులు, గౌరవాలను ప్రభుత్వం మరియు ఇతర సాంస్కృతిక సంస్థల నుండి పొందారు. ప్రధానంగా - వానమామలై వరదాచార్య'" స్మారక పురస్కారం, 'దివాకర్ల వేంకటావధాని” స్మారక పురస్కారం, "పైడిపాటి సుబ్బరామశాస్త్రి' స్మారక పురస్కారం, “ఆచార్య తిరుమలా స్మారక పురస్కారం, “బోయినపల్లి వేంకట రామారావు” స్మారక పురస్కారం, “రంజని - విశ్వనాథ” పురస్కారం, 'సిలికానాంధ్రి గేయ కవితా పురస్కారం, మూడు సార్లు విజయవాడ “ఎక్స్‌ రే పురస్కారాలు, పలుమార్లు రాష్ట్ర ప్రభుత్వ '“ఉగాది* సత్కారాలు పేర్ళానదగినవి. ఆయన 2012లో తిరుపతిలో జరిగిన ప్రపంచ తెలుగు మహాసభలలోనూ, 2014 లో అట్లాంటాలో జరిగిన “నాటా” తెలుగు సభలలోనూ గౌరవింపబడ్దారు. ఆయన హైదరాబాదులోని “వి.ఎల్‌.ఎస్‌. లిటెరరీ అండ్‌ సైంటిఫిక్‌ ఫొందేషన్‌” నుండి “పద్య కళా ప్రవీణ” పురస్కారాన్ని పొందారు. తూర్పుగోదావరి జిల్లా, ఏలూరు లోని “నవ్య సాహిత్య మండలి” నుండి “కవి దిగ్గజ” పురస్కారాన్ని పొందారు. హైదరాబాదులోని “నవ్య సాహిత్‌” సమితి నుండి “ఏకవాక్య కవితా పితామహ” పురస్మారాన్ని కరీంనగర్‌ లోని శరత్‌ సాహితీ కళా స్రవంతి నుండి “ఏకవాక్య కవితా శిల్పి” పురస్కారాన్ని అందుకున్నారు. ఆయన “ఆంధ్ర పద్య కవితా సదస్సు”కు ఉపాధ్యక్షులుగానూ, “నవ్య సాహితీ సమితి"కి ఉపాధ్యక్షులుగానూ మరియు “నండూరి రామకృష్ణమాచార్య సాహిత్య పీఠం” నకు ప్రధాన కార్యదర్శిగానూ ఉన్నారు. ఆయన ఆంధ్ర పద్య కవితా సదస్సు యొక్క పత్రిక “సాహితీ కౌముది”కి పదేళ్ళపాటు సహ సంపాదకులుగా వ్యవహరించారు. ఆయనకు 2018 సంవత్సరానికి గాను తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం వారు 'పద్య కవిత్వంలో “కీర్తి పురస్కారాన్ని” ప్రదానం చేశారు. 2017 డిసెంబర్‌లో తెలంగాణ రాష్ట్ర ప్రభుత్వం హైదరాబాద్‌లో నిర్వహించిన “ప్రపంచ తెలుగు మహాసభలలో” పద్యకవి సమేళనం అధ్యక్షులుగా వ్యవహరించి సత్మరించబడ్డారు. ॥ ద్వా ఆచార్య ఫణీంద్ర * 13]

౧౦5౨8829 6౨ సదరయా న.

(ల. రాన. న న "ర్వా | చట్ట

య? ఖో /. శ (| [1 ల మ ॥ | టు! న్‌ టయ. శ. ఖా తెలుగు విశ్వవిద్యాలయ పూర్వ ఉపకులపతి ఆచార్య ఎల్లూరి శివారెడ్డి గారు మరియ తెలంగాణ రాష్ట్ర హోంశాఖామాత్యులు శ్రీ నాయిని నరసింహారెడ్డి గారిచే విశ్వవిద్యాలయ “కీర్తి పురస్కారం” ప్రదానం షల అకట శే. ₹లంగాం రాష్ట ప్రభత్వం వరహాంచిన హం చ లు స్నకుక్‌. | ప్రపంచ తెలుగు మహాసభలు (2017లో వో సక! క. || పద్య కవిసమ్మేళనానికి న నం 11 క అధ్యక్షత వహించినందుకు గాను - న (టే ఏ టాం క | / బ్న రన రి... పార్లమెంట్‌ సభ్యులు తీ న షా 1 ల [స జైన ..0తీ ల. భా శ్రీల. వినోద్‌కుమార్‌ గారిచే సన్మానం. డా. కె.వి. రమణాచారి గారి సమక్షంలో గ్య గమ చని చిన్నజీయరు స్వామివారిచే స్థా ఫస. విళంబి నామ సంవత్సర (2018) న న్‌ . ఉగాది పురస్కార ప్రదానం యం సీట్‌

అతి 75400404సగఉగ0ంంయషన || శ్ర 0/9! గింగ2గ౧/2 రిగ2౧66గ౧6౧8 స్‌ డా! ఆచార్య ఫణీంద్ర గురించి ప్రముఖుల ప్రశంసలు .

• పామరపండిత జనరంజకుడు ఫణీంద్ర. -అచార్యసి. నారాయణరెడ్డి ,. శ. . ఆదార్య ఫణీంద్ర సూర్యుడ్ని ఆకాశంలో గారిపటంలా ఎగురవేసే 5వ. ఆయన'కవిత్యం. .;! స... "అతి సాధారణ శబ్దాల్ని వాక్యాలుగా అల్లిన అద్వితీయ కళ. అతిసాధారణ భాషను కావ్య "| . భాషగా శిల్పించడం విశిష్ట నైపుణ్యం. ఆయన విద్వతృవి. స్‌ = దా॥ గుంటూరు శేషేంద్ర శర్మ
• చూడుమా! ఫణీంద్ర సుకవి మాత్రుడె కాడు - గుండె పండినట్టి గొప్ప వ్యక్తి! ॥ సాహితీ తపస్వి! సాహిత్య కలశాన్ధి! ప్రతిభ రూపు దాల్చు ప్రగతి యోగి! = డా! నండూరి రామకృష్ణమాచార్య
• ఆచార్య, ఫణీంద్ర కావ్యశాస్త్ర పరిచయం, అలంకారానుశీలనం కలవాడు. భాషా : సౌందర్యానికి, రచనా నైపుణ్యానికి ఉత్మంఠితుడవుతున్న ఆచార్య ఫణీంద్రుడు అనతి కాలంలో మహా కవీంద్రుడవుతాడని నా విశ్వాసం. !

• శ్రీమాన్‌ ఉత్పల సత్యనారాయణాచార్య

• . సమకాలీన కవిత్వంలో సంక్షిప్తత, వ్యంగ్య. గౌరవం, అఖివ్యక్తి శక్తి ముప్పేటగా సాగుతాయి. అభివ్యక్తిపరమైన మెళకువలను అనువుగా ప్రయోగించడం ఫణీంద్ర గారి ప్రజ్ఞకు తార్మాణం. |

• ఆచార్య జివి సుబ్రహ్మణ్యం

• ఫణీంద్ర పద్యవిద్యపై అధికారం ఉన్నవాడు. అన్ని రకాల ఛందస్సులను అలవోకగా నడిపించగలవాడు. శక్తిమంతుడై పట్టుకొన్న ప్రతి పద్యాన్ని పదిలంగా నదపగల కవి. 1 , = ఆచార్య చేకూరి రామారావు . + ఆచార్య ఫణీంద్ర ఛందోబద్ధ పద్యాన్ని ఎంత సుళువుగా నిర్వహిస్తాడో, ముక్తచ్ళందమైన . వచన కవిత్వాన్ని అంత సునాయాసంగా రచిస్తాడు. కవితా శిల్ప రహస్యాన్ని గమనించి, వస్తు వైవిధ్యాన్ని గుర్తెరిగి కవిత్వపు ఆయువు పట్టు పట్టుకోగల కావ్యకర్త, న్‌ + - డా॥ నాగభైరవ కోటేశ్వరరావు 4 _ఆధ్రార్య ఫణీంద్ర పద్యకళా ప్రవీణుడే గాదు - విద్వల్లోకంచే విద్వన్మణిగా ప్రస్తుతింపబడే ల . పద్య విద్యాధరుడు. హృద్య పద్యారాధకుడు. = దాః కె.వి, రమణాచారి ఈ 2౫ల౨/004౧70౫ ర౨౦0౧0ల౦64 94యటం23410