Telugu swarna swapnam - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

[7 స ల న మంసం, 1: నే్ఞ న మలా... ..... మ... ఖీ = || న్య. క .. కుం స క. టు " మ |! గ | 1. సహజకవి మల్లెమాల ల హరం. క. మనసుపడి మక్కువతో సేకరించిన స

"ఎ నే. ద్ద ఈ పుస్తకాన్ని సాహిత్యాభిమానుల కోసం - (| .; (4 ట్ర్‌ సుందరయ్య విజ్ఞాన కేంద్రానికి . | ళు... ఆనందంతో బహూకరిస్తున్నాం, ము! . | ల ల - మల్లెమాల కుటుంబం శీ

| ్‌ న్‌ (| న్‌ |

న్‌! పీ 1 య క | “3 స ్‌ న | | స్‌ స లం న మాట నక ర మా మ ర టు! సు (శ్రమ) మ్యభాసతనలు.

ల న €ల త్త స్వప్నం (షట్పథం, డా॥ (శ్రీమతి) నిర్మలా పళనివేలు, ఎమ్‌.ఏ., పిహెచ్‌డి. ఎమ్‌.ఏ. (మనస్తత్వశాస్త్రము) డిప్లమో - తమిళం, సంస్క ఏతం, అరబిక్‌ హిందీ, లింగ్విస్టిక్స్‌ రీడర్‌, తెలుగు శాఖ, భారతి మహిళా కళాళాల చెన్నై - 600 108. ఇళంగోవన్‌ పబ్లికేషన్స్‌ నం. 25, 6వ మెయిన్‌ రోడ్‌ చెన్నై - 600 044. ఫోన్‌ : 240 35 28

24164 అలి సుక న శ మేం : కోరా 5₹4ఉ9స404 (న్వర్ణస్వస్నం) తుం! వ | (69%) సెసం212 2120070614 డా॥ (శ్రీమతి) నిర్మలా పళనివేలు అం ఠి వ ెంలా66ే గ రీ న. క చథషంం : కలుయుంల 2002. 4 నానా... యయా ట్రందాలయ్యా య 001 1000 ళ్‌ యతి ల యా ల శ మట గాట్‌ కం : 23.50.00 క్షామ ్డం పేలు వ కటాంంసటా 1509050825 0. 25, 1] ₹42ఘ ెం26 ల (010% యుంగలటుం యయిశ- 600044. 91 :240 35 26. క లా (6౯21ల మ యా అ నా. వరుల 41 2 బోజడ07/ 0గ6| నలా?ంటూ గ 28జు యయ! “600 017. విష 434 65 80/434 38 62.

త న ల 2." సూ ల న కరం 1 య. మ న సన పరత యాడవడ యయా చదవ క గే టో. /. న ౯ | న .. య . 12. | | | |. అంకితము |. శ్రీ సీమలోన .. (1. ఉయుతంబైను భారతనమ .

1. వరలగా మేల్మి తొంబది వత్సరములు ..
2. తికి డ్డి భవ్యస .

న. టుంబికీరికి ప్రబల పటుత్వ కొర పా. ల. జా క ల. హస న.

1. అణమయినట్టి మా యమ్మమ్మ నమ్య చరిత ((

ల ం ప. రుక్మిణమ్మకు నేనిల నిరుపమాన క న. . గ్‌ బో 1. భక్తి నీ చిజు కృతిని సద్భాగ్యముగను న ఫ్‌ లలల |] " | | కా. ॥ / /| (| ల

.. అంకిత మ్మొసంగితిని భవ్యానురక్తి, ్థ్‌ | ౯. జ [న జ్ర న ఈ న స ర. స. జం తా, ప. క. జ! నలి తా. ల టి. వ సస నా స ౦. ం

ల విషయసూచిక పుట

• తొలిపలుకు ఇ 1 స్వపష్నపథం - ఆచార్య వి. రామచంద్ర చౌదరి ! 1 మంగళాశంసనం - డా॥ పి.బి. శ్రీనివాస్‌ నా 17 శుభాశంసన - శ్రీమతి మాలతీ చందూర్‌ న ౪ కృతజ్ఞతాంజలి 5

1. భక్తిపథం 1 కేం పాగ్టేవి 2
2. చదువులతల్లీ సరస్వతీ! శ
3. నా జనని లే 4, మా దేశం 6
4. పలుకు తేనెల తల్లి 8
5. మన తెలుగు తల్లి 10
6. వేదన - నివేదన గ
7. అమ్మ 13
8. మాఅమ్మ - మా బడి 15
9. ధర్మపథం 16
10. పరోపకారం క్షే? 11.కోపం - సహనం [9
11. మంచిమూట ళ్‌
12. అహాం 24
13. బంగరు మాటలు 26 15, నిజం - భయం 26
14. పెన్నిధి 232
15. బుణం 34
16. విద్యార్థులం - విశ్వశాంతి దూతలం థి
17. సాధన 41
18. విజ్ఞాన ప్రగతి 45
19. మహిళలం! మహిళలం! 46
20. విప్లవ శంఖం 18

ళ్‌ 17 స్కృతిపథం 52 23. కవితాంజలి వ్‌పై 24. జవహర్‌ వ్‌7 25. ధీర గంభీర ఇందిర 6౦ 26. గౌరవాంజలి 65 27. స్మృత్యంజలి (అమ్మమ్మ) 69 28. స్మృత్యంజలి (జయరామరెడ్డి తాత) ౮

• సంస్కృతిపథం 73

29. ఉగాదీ! స్వాగతం 74
30. రావమ్మ ప్రమాది! 76
31. ఉగాది పచ్చడి 79
32. శుభాకాంక్షలు 80
33. పల్లె స్సమ్సల్టు 82 34, పల్లె - పట్నం 84
34. పల్లె పిలిచింది 86
35. యెంకి మనసు 88 "1 భావనాపథం ఏ
36. కపయిత్రీ మేలుకో 01
37. కవిత నాకు అందుతుందా? 96
38. పిల్లలం - పువ్వులం 9౦9
39. నేనెంతో చిన్నవాడిని 101
40. పాపాయి మారాం 104
41. వేర్వాలి - నేర్పించాలి 107 43.'ఒకనాటి రాత్రి 113
42. అంతా అయోమయం . 116 లప్‌ (ఆ)కలి మానవుడు 118
43. దేవుళ్ళారా! “డిస్మిస్‌ 120
44. సృష్టి వైదిత్రి 126

ఛ తొలి పలుకు “నా జనని పవిత్ర భారతి” “సద్గుణాలఖని” “నా జనని దివ్యభారతి” “స్వర్గానికి ప్రతిరూపిణి - నా జనని" “సర్వదేశాలకు మార్గదర్శిని”

ఈ సర్వేశ్వరుని సృష్టిలో మనకు జన్మ నిచ్చిన తల్లి, మన మాతృభూమి స్వర్గానికంటె మిన్నయైనవి, మహత్తరమైనవి. జననీ జన్మభూమిశ్చ స్వర్గాదపి గరీయసీ అన్న వాల్మీకి సూక్తి ఈ యపురూపమైన విషయాన్నే చాటుతోంది.

శ్రీవంద్రావూయణ వంహాకావ ఇంలో సాక్షాల్‌ శ్రీవఎన్నారాయణుని అవతారవెైవన శ్రీరామచంద్రుడు పలికిన పలుకు లివి. శ్రీరాముడు రావణాసురుని వధించి, లంకాపురిని జయించాడు రావణుని సోదరుడైన విభిషణుణ్ణి లంకాధిపతిగా పట్టాభిపిక్తుణ్ణీ చెయ్యడానికి నిశ్చయించినాడు. పరమ విష్ణుభక్తుడైన విఖిషణు డందుల కంగీకరించలేదు సరి కదా, శ్రీరాముణ్లే లంక నేలుకొని తనను కటాక్షించమని వేడుకొన్నాడు. అప్పుడు శ్రీరాముడు విభీషణుడితో ఇలా అన్నాడు. - 'లంకాపట్టణానికి సాటిరాగలిగిన సుందరమైన పట్టణం ఏ లోకంలోను లేదు. లక్ష్మణునివంటి ప్రియమైన సోదరుడు న భూతోనభవివ్యలి/ఇంతవరకు ఎవ్వరికిని లభించలేదు. ఇకమీద లభించడు. ఇది నిజం. నా జనని కౌసల్యాదేవి, నా జన్మస్థలం అయోధ్య. ఇవి రెండూ ఆ స్వర్గం కంటె గొప్పవి.” శ్రీరాముడు ఇలా వచించి, విభీషణుని సమాధాన పరచి, అతణ్ణే అంకారాజ్యాభిపేక్తుణ్ణి చేశాడు. అటు పిమ్మట, తన మాతృభూమి అయోధ్యకు తరలి వెళ్ళాడు.

మన జన్మభూమి భారతభూమి, పరమ పవిత్రమైన భూమి యిది, ఆధ్యాత్మికతకు ఆలవాలం. ప్రకృతిమాత ప్రసాదించిన కొండకోనలతో, చెట్లూ చేమలతో, జీవనదులతో, అటవీసంపదతో, వనరులతో సహజసుందరమైనది, సుసంపన్నమైనది, "లేమి" అన్నమాట నెరుగనిది మన మాతృ భూమి. ఆర్థికపరంగాను, వైజ్ఞానికంగాను, ఇంకా ఇతర విషయాలలోను మన భారతదేశం ప్రపంచదేశాలకు సాటివచ్చే విధంగా ప్రగతి పథంలో పయనించాలని ఎన్నెన్నో బంగారు కలలు కన్నారు మహాత్మా గాంధీ, ప్రేయతవ వెహ్రూ వంటే దేశనేతలు. మన కన్నతల్లి కలలు ఫలించాలన్నదే నా యీ కవితా సంకలనానికి స్వర్ణస్వస్నం అని పేరు పెట్టడంలోని ఉద్దేశ్యం.

విశ్వనముంతటా నేడు ఏ మారుమూల చూసినా విధ్వంసకాండలు చెలరేగుతున్నాయి. సైళాచికత్వం విలయతాండవం చేస్తోంది.

ళ్‌ “రాక్షసత్వానికి రాజగౌరవాలు” లభ్యమవుతున్నాయి. విచ్చలవిడిగా ధనం ఖర్చుపెడితే, మనం కలలోనైన ఊహించజాలని భౌతిక సుఖాలు పొందగలుగుతున్నాము. కాని, అపురూపమ్రైన, వమునిషికీ అత్యంతావశ్యకవైన విలువైన వూనసిక ప్రశాంతతనఎ వూత్రం ఏమిచ్చినా కొనలేకపోతున్నాము. శాంత స్వరూపిణి, జ్ఞానరూపిణి అయిన సరస్వతీదేవికి, విశ్వశాంతిని ప్రసాదించి కటాక్షించపున్న విజ్ఞప్తితో కూడిన నా ప్రార్ధన. “వందనమమ్మా వాగ్గేవీ విద్యాదేవీ. సరస్వతీ! వేద స్వరూపిణి విరించిరాణీ స్వరవాణి సరస్వతి వందనము - అభివందనము.” “విమల చిత్తమున వినుతి చేతుము విశ్వమందునా శాంతి నింపుమూ ఈ విశ్వమందునా ళాంతి నింపుమా. చెన్నై - 39, 5-9-2002. - నిర్భలా వలనివేలు

సట! ఫైంట + 0202012062 ౧10ఇళేజషాస 114. 90. మా 164. 16264, ల 00బళక్రై 4 లూసు 00042ర25 న్‌ా. య1లయి41- 600 005 యమా ల. స్వపష్నపథం డా॥ (శ్రీమతి) నిర్మలా పళనివేలు రచించిన ఈ కవితా సంకలనం పేరు “స్వర్ణ స్వప్నం. మానవ జాతి అభ్యుదయం కోసం, ప్రపంచ శాంతికోసం ఆమె పడినతపన అంతా ఈ కవితల్లో సాక్షాత్కరిస్తుంది. అందుకే ఇవి బంగారు కలలు. అంతాకలసి ఈ సంకలనం ఒక మహాస్వప్నం. తమ భావాలాను సిసలైన కవితలో ఆవిష్కరించగల కవిగాని, కవయిత్రిగాని సహృదయ పాఠకులను సులభంగా ఆకట్టుకొని వాళ్లను రసార్రహృదయుల్ని చేయగలరు. నిబిడమైన భావసొందర్యాన్ని వ్యక్తీకరించేటప్పుడు కవిత్వం శ్రుతిలయాత్మకతను ఎక్కువగా పొంది వచనధోరణికి దూరమవుతుంది. ఆ విధంగా రూపొందిన కవితలలో కవిత్వస్స్ఫూర్తి ఎక్కువగా నెలకొంటుంది. డా॥ నిర్మల ఈ ఒక్క లక్షణాన్ని తమ రచనల్లో పూర్తిగా సాధించగలిగితే ఆమె కవిత్వానికి తిరుగు ఉండదని నా అభిప్రాయం. ఈ విషయంలో ఆమె త్వరలోనే పరిపూర్ణమైన సిద్ధిని పొందగలరు అనడానికి సూచనగా భావపరిణతి, రవనా పరిణతి ఆవిష్కృతాలయ్యే కొన్ని రవనలు ఈ సంకలనంలో ఉన్నాయి. డా! నిర్మలకు భావించే హృదయం ఉంది. విశిష్టమైన భావనాపటిమ ఉంది. తన భావాలను సులభసుందర శైలిలో చెప్పగలిగిన భాషా సారళ్యముంది. నేను బ్రాసిందంతా కవిత్వమే! అనుకొనే అహంభావం ఈమె కవితల్లో కానరాదు. “నవ్వే ఓ నెలవంకా! నాణెమైన మాటొకటి చెప్పిపో అంటే నావంకైనా చూడకుండా మబ్బుల ముసుగులో దాగిపోయావేం? జూలిలేదా ఈపేదపై.”

• “కవిత నాకు అందుతుందా" అనే కవితలోని ఈ చరణాల్లో చక్కని చిక్కని మాటలలో తాననుకొన్న భావాన్ని చెపుతూనే, ఆమె తన కవితాపరిణతికోసం పదే తపనను వ్యక్తంచేశారు. ఇటువంటి నిజాయితీ గుణం కవితలకు వన్నెతెస్తుంది.

స “మంచిమాట” అనే కవితలో జిహ్వాచాపల్యాన్ని గురించి, దానివల్ల కలిగే అనర్థాలను గురించి సర్వజ్ఞ సూక్తిని స్ఫురింపజేస్తూ కవయిత్రి వర్ణించిన తీరు ఎంతో హుందాగా, అందంగా ఉంది- “మనిషి శరీర మొక వల్మీకం మధ్యలో నాలుక సర్బం విషం కక్కటం దాని లక్షణం దాన్ని అదుపులో పెట్టడం మన బుద్ధిశాలితనం.” “పరోపకారం” అనే కవితలో నీరు, గాలి, భూమి మొదలైన పంచభూతాలు మనిపిక్షిచ్చే ఉపకారాన్ని గురించి వివరిస్తూ, నీటి పవిత్రతను గురించి వివరించిన విధమెంతేని రమణీయం. “పారే ఆ నీటి కెంత ఓరిమి! నీరిచ్చి ప్రాణాన్ని రక్షిస్తుంది మురికిని తనలో కలుపుకొని మన మలినాన్ని కడిగేస్తుంది.”'

ఈ కవయిత్రికి పల్లీయ వాతావరణం అంటే ప్రాణం. పల్లెసిమల సౌందర్యం అనుభవించిన వాళ్లకు ఎవరికైనా అది ప్రాణంగానే మిగిలిపోతుంది. ఈ 'స్వర్ణస్వప్నం' లోని “పల్లె-పట్నం', “పల్లెసీమలు', “పల్లె పిలిచింది అనే కవితలను చదివినప్పుడు పల్లె సీమలతో సంబంధం ఉండి, వాటికి దూరంగా ఉన్న నగరవాసులకు ప్రాణం లేచివస్తుంది. అదే సమయంలో, పల్లె సీమలతో అసలు సంబంధం లేనివాళ్లకు ఒక స్వప్నలోకం గోచరిస్తుందనడం నిస్సందేహం.

'పచ్చపచ్చని చేలనడువము పర్లళాల ఒకటి కట్టి

పైరగాలి రెపరెపలకు పరవళించాలని ఉంది,

ఈ పంకా గాలికి దూరంగా పోవాలని ఉంది”.

• “పల్లి పిలిచింది" కవితలోని ఈ చరణాలు మన కందరికి అనుభవైక వేద్యమైన విషయమే. నగరంలోనే కాదు, గ్రామాల్లోనైనా, నాగరకత ముదిరిన మనం ఏ వేపచెట్టు క్రీందో, కానుగ చెట్టుక్రిందో పండుకొని నిద్రపోలేము. అనేక భయాలతో గాలిని, గదిలోపలికి రానివ్వకుండా కిటికీలు బంధించి, లోపల పంకా క్రింద వేడెక్కిన శరీరాలతో సతమత మవుతుంటాం. ఇదే

ల

సుఖమనుకొంటున్నాము. నగరవాసులకు అసలైన సుఖాలెన్నో ఎప్పుడో చెట్టెక్కిపోయాయి. ఈ స్థితిని ఏమనాలి? ఆధునిక వచనకవితల్లో చాలావాటిల్లో గోచరించే అస్పష్టత, భావ సంక్లిష్టత డా॥ నిర్మల కవితల్లో కానరాదు.

“విశ్వం మా కుటంబం

విశ్వప్రేమ మా లక్ష్యం.” (విద్యార్థులం - విశ్వశాంతి దూతలం)

“సర్వత్రా నెలకొనును శాంతిప్రీియత్వం.” (నా జనని)

“నీ కలానికి కావాలి ధ్యేయం

నిఖిల లోకకల్యాణం

--- సర్వజనుల సంక్షేమం.” (కవయిత్రీ మేలుకో!)

“మనిపిక్రీ దేవుడికీ

మధ్య వారధి కదా మతం!” (అంతా అయోమయం)

“మంచిని గైకొనడం మన ధర్మం.” (సృష్టి వైచిత్రి

స్థాలీపులాక న్యాయంగా ఈ కవితా సంకలనంలోని కొన్ని పంక్తుల్ని ఉదాహరించాను. ఇందులోని కవితలను నిండు మనసుతో చదివిన పాఠకులు విశ్వశ్రేయస్సును కోరే కవయిత్రి హృదయ నైర్మల్యాన్ని ఆకళిందుకొని, ఆనందించగలరు.

మానవ జీవితాభ్యుదయం పట్ల ఈ కపయిత్రికి ఉన్న ఆసక్తి, ప్రాపంచిక వ్యవహారాలకు సంబంధించిన అవగాహన, సాహితీనిరతి, కవితానురక్తి అన్నీ కలిసి డా॥ నిర్మలను ఉత్తమ కవయిత్రిగా రూపొందించగలవని ఆశిస్తున్నాను.

ఈ కవయిత్రి కలం నుండీ ఇంకా అనేకానేక రసవద్రచనలు జాలువారాలని ఆకాంక్షిస్తున్నాను. ఆశీర్వదిస్తున్నాను.

శుభం భూయాత్‌! = వి రామచంద్ర చౌదరి

న్‌

“(62742 నం/24 వొం27౧/4 కెశిరాళగాడ “ మ్‌ ౨౫౨.౨. 56602103 స్త “ప్ప్టా86 జురేహి, 0౦౦230. 2, *106310-4&. . క్‌ సీ 22064 01053 నఏళ6అ శ షానా ₹55 61. 28జు సన్లు ట్‌

క్‌ నం య న. యజ! - 600 035 స. ౨1 :; 435 8686 ట్‌

మంగళాశంసనం

కవయిత్రి డా! నిర్మలాపళనివేలు గారి ఈ భొవ్యభావాలని చదివి అత్యంత ప్రభావితుడనైనాను. ఏమని బ్రాయను? ఎంతని వబ్రాయను? పొత్తము చిన్నదయ్యును మేటి తలపుల విత్తము గల ఆమని సొగసుల గని అనిపించింది! ఆనందింపజేసింది. నిర్మలగారి నిర్మల సరళ సుమధుర మృదుభావాలకి నా అభినందనలు! జోహారులు!! వాక్యం రసాత్మకం కావ్యం అన్నారు కళాభిజ్ఞులు! కావ్యం న్వరాళ్ళకం (క్రావ్యం/ భపవ్పం దివ్చుం* అని అన్నాను నేను కవితా గాన కించిదనుభవ జ్ఞానంతో.

కాప్య వాక్యాలు చాలానే వున్నాయి ఈ కవన సంపుటిలో. శ్రావ్యగేయాలున్నాయి మనసుని దోచుకుందుకొకే త్రుటిలో. అన్నీ గేయాలు కాకున్నా, కొన్నింటిని స్వరపణచి పాడి వినిపిస్తే ఇట్టే ఆకట్టుకోగలవు - ఆ సహజ స్వరోక్తులు సూక్తులై రసజ్ఞులైన ఎవరివైనా.

నిర్మలగారి వృత్తి ధర్మం కూడ ఆమె రచనలకి సహకరించింది. 40016 15 116 0654 1682016 అనే సూక్తి ఆమె 'నేవరు!కి (స్వభావానికి) బాగా వర్తిస్తుంది. సరళ స్వభావంగల సుహృదయ ఈ బహువిధ ప్రజ్ఞా ప్రభావతియ్రన శ్రీమతి నిర్మల పళనివేలుగారి సతీమణి.

ప్రతి రచనకీ ముందుగా కొన్ని వివరాలు వివరించడం నిజంగా వాంఛనీయం. అదే సరియైన పద్ధతి అనిపిస్తుంది. కొన్ని సన్నివేశాల స్పూర్తివలన ఉదయించిన భావాలు, ఆ సన్నివేశాలను చదువరులు అవగాహన చేసుకున్న పీదప ఆ యా కవితలలోని ప్రత్యేకతలు గోచరించడానికి ఎంతైనా అవకాశం వుంటుంది.

ఈ సంగ్రహంలో ఒకే ఒక్క ప్రేమగీతం (యెంకి మనసు), మజొకీ ఒక్క శుభసందేశ గీతం (శుభాకాంక్షలు) టపేమూనురాగాల వైశిష్ట్యాన్ని గుణించి రచింపబడ్డాయి. నాధారణంగా ప్రేమగీతాలే అధికంగా వుండడం పరిపాటి. దానికే ప్రాముఖ్యం ఇయ్యక పోవడం, అలాగని అసలు సూచించక పోవడం రెండూ అనుచితాలే, పుస్తక శీర్షిక దానికి సంబంధించినదే ఐనప్పుడు

న! తప్పు - నిర్మలగారి గేయవస్తువుల ఎంపిక చాలా సముచితంగా, సమంజసంగా వుందని అనక తప్పదు. ఉన్న ఆ ఒక్క ప్రేమగీతం కూడా నండూరివారి యెంకిపాటల శైలి యిచ్చిన స్ఫూర్తివలననే _ చోటు చేసుకుంది. ఇంచుమించు అదే బాణీలో సాగి అధికంగా కళాభక్తీ, దేశభక్తి నిజభాషా ప్రేమ కలిగించి, పెంచిన ఆవేశమే, ఈ రచనలకి పునాది! కొన్ని రచనలు చిన్న పిల్లలకోసం వారికి తగిన భావాలతో అత్యంత సుబోధ్యశైలిలో సాగాయి. నిర్మలగారిలోని నిరాడంబరత్వం, అందటికీ అనుకరణీయం - అనుసరణీయం కూడా. ఆమె ప్రాకృతిక మార్దవం, ఆమె ప్రయోగించిన పదజాలంలో కూడా మెండుగా నిండి, పాఠకుల సృతిపథంలో సదా స్ఫురిస్తూనే వుంటుంది.

“వదనం హృదయానికి ప్రతిబింబం” అనేది ఆమె విషయంలో అక్షరాలా నిజం! నిండు కుండలా తొణకని నిరాడంబరత్వం నిర్మలగారి స్వభావానికీ, ప్రవర్తనకీ, నిర్దుష్ట నిర్దిష్ట చారిత్ర చిత్రీకరణం! తిమిరంతో సమరం సలిపే శశికిరణం! "అమ్మ ఒడే మొదటిబడి, అనురాగానికి అదే గుడి", "అమ్మ నేర్పిన తొలినడక, తీర్చునులే మన నడవడిక - ఈ రెండూ అనుభవైక వేద్యాలైన అద్భుత సత్యాలు. 'మా అమ్మ - మా బడి' - అనే రచనలో ఆద్యంతాంత్య ప్రాస నిర్మలగారి పదజ్ఞాన కోశవైళాల్యానికి ప్రతీక! ఆమె ప్రావీణ్యానికి పతాక!

“తొలకర్లు కురిసేను - తొలుకార్లు పండేను' - వేదన - నివేదన “నిరంతర దేశ సేవా ధురంధర ధీర - ఇందిర*, “గోవుపాలవంటి నీ కీర్తి, 'నడకలో గాంభీర్యం - నవ్వులో సైర్మల్యం నమ్రతలో సహజత్వం, నాటుకున్నది మూర్తి నీది, 'అమాయకుల ఆక్రందనలు వింటే ఆ వాయువు: కూడా ఊపిరి పీల్చదేమో', “నిప్పుసైతం తానే ఆహుతి అవుతుందేమో!, “నక్షత్రాలను లెక్కపెట్టనారంభించా, నాకు అంతుచిక్కలేదు వాటి సంఖ్య సరికదా! జ్ఞాపకానికి వచ్చింది మన దేశ జన సంఖ్య, 'పైరగాలుల పలకరింత, ఒళ్లంతా పులకరింత - చిగుళ్ళ చిగురింతి, 'అక్షర లక్షల అక్షరాల అక్షతలు అక్షయంబగు శ్రీరామ రక్ష “సంబరం అంబరాన్ని చుంబించింది' మొదలుగా గల విశిష్ట పదభావ ప్రయోగాలు ప్రత్యేకంగా ఉటంకనీయాలు.

ఆవెం కవిత్రయానికి సవుర్పించిన కవితాంజలి, వినయవుద్రాంకిత భావాంజలి, “'ముంచిమాట' లో 'ఆదుకొనగలదది ఆప్తమిత్రునిలా! సేద దీర్పగలదది అమ్మ ఒడిలా!* ఉపమాలంకారానికే అలంకారం! 'మనిషి శరీర మొక వల్మీకం - మధ్యలో నాలుక సర్పం' అనేది జౌచిత్యయుక్షోపమానోదాహరణం. “సముద్రంలో పడిపోయిన సూదిని వెదకినట్లే' చక్కని వ్యంగ్యం! 'మన నోటికి అందిన అన్నం మింగాలన్నా ప్రయత్నం ముఖ్యం. నేను తజచూ రిమార్కు చేసే “21676 021 06 ౧220%)/ & 5110, ఆ౭౧ 00౫66 16 110 ఇగ కఫ” వంటి

ఇల్లై హాస్యోక్తి, సూక్తి. 'మానవజన్మ లభ్యమవడం మహిలో ఉత్తమోత్తమం! మనం చేయాలి దాన్ని కృతకృత్యం, మన సాధనలు కలిగించాలి, విశ్వశ్రేయం”! ఇది నిర్మలగారి సుహృదయానికి నిదర్శనం. “అన్ని అలంకారాలు సంతరించుకున్న పెళ్లి కూతుళ్లు పచ్చని చెట్లు ప్రగతికి అందాలు! ప్రగతికి చిహ్నాలు!” “కలం నుండీ వెలువడిన వ్రాతలు బ్రహ్మరాతలను మార్చగలవు ఈ వాక్యం నిర్మలగారి అకుంఠిత విశ్వాసానికి నిలువుటద్దం!! “ప్రేమ సుధారస పానంలో మునిగి తేలినవాడు ఇప్పుడు సదా మధుపానంలో మత్తిల్లినాడు” దేవదాస్‌ వ్యక్తిత్వానికి అక్షరరూపం! “ఇతరులపై ఆధారపడరు - ఇంగితం కలవారు" ఇది కవయిత్రిగారి ఆత్మగౌరవానికి ఆమె కలమే ఇచ్చిన గౌరవం. ' నీ కలానికి కావాలి ధ్యేయం - నిఖిల లోక కల్యాణం' ఈ ధ్యేయగేయం కవయిత్రులకే కాదు - కవులకీ మేలుకొలుపే. అహం-సమస్త మానవజాతికీ వెలుగుబాట. లోకాస్సమస్తాః సుఖినో భవన్లు! సర్వే జనాః సుఖినో భవన్తు! సర్వసన్మంగళాని సన్తు!! -వీ, బి, శ్రీనివాన్‌ డా॥ (శ్రీమతి) మాలతీ చందూర్‌ టముఖ రవయిత్రి కుభాశంసన సృజనాత్మక చింతనతో కాగితం మీద కలం పెట్టిన ఏ సాహిత్య ప్రక్రియవైనా - అందరూ 'ప్రోత్సహించి ఆదరించాలని నా నమ్మకం. కవితా సమ్మేళనానికి - ౪వితల అంబుల పొదితో అడు౧డిన కొత్త్రవాడీని” అంటారు పూజ్యులు బెజవాడ గోపాలరెడ్డిగారు డెల్బైఏళ్ల ప్రాయంలో కవిత్వం రాయటం ప్రారంభించి. “కవిత నాకు అందుతుందా” అనే కవితలో - “దేరంటే తబిత్వాలికో ఎందు కంత కసీ నళ్ళు అంటకుండా దూరదూరంగా పోతోంది. నా వీలువు విరకుండ్తా వలకకుండా పారపోతున్నది”- అంటున్న శ్రీమతి నిర్మలా పళనివేలు - పిల్లల పాటలు, కవితలు చాలా రాశారు. తడబడే అడుగులతో కవితా వీథులలోకి ప్రవేశిస్తున్న ఈమె దృఢంగా నిలబడి - కవితా పరుగు పందేల్లో

• విజయం సాధిస్తారని ఆశిస్తున్నాను. చనం నాకు నేస్తం ౩లిత్వం నాకు అవ్యక్తం* - అటువంటి నేను ముందుమాట రాసే సాహసం చేయలేకుండా వున్నాను. అయినప్పటికీ నిర్మలగారి సాహిత్య దీక్షని అభినందిస్తూ ముందు ముందు - కవయిత్రిగా స్థిరమైన స్థానం సంపాయిస్తారని ఆశిస్తూ... -మాలఖి చందూర్‌

ఇ. : 4358005 కం082104004202 6౧౧24008 ఏ84౧12 84101114 దిఏరం౯ ౨ 9628 456 288 ల్‌ో క్‌ భి తంకాలుటిగలయాక్కే 60: ఈగ తగ౯మి యొంలోలిగ స. ల టా టం? క "ల ము. ఫె ... ఎ లయ రీ 612 51006౯ - కింత - (7165 & చ తస, నంట స పకా జీం310 0హంం107 షన స హ్‌ న శీ ]] న. స్తు గ తీర౪!?। న. శ న న! న. న. . ఉలి మ్రైటుచు ప్రబైయ్యిలూల్రెడి. క్రయ బం(ఫై అగాత స్రుణంంచంటాదోడిటో [.. స్‌ ౫2౧ (260 60౪67౧గ౭౧1 [13510 0011౭09 0౭2గా౧౮౩, గ69 : 51796 18౧౮1౯ ౧౦౪96 10.9, ౧1013104 718౧6181, 62614275 గ౦౩౮, 6౭2021 = 600 028. 2౧6 0౧095 51661. 4651017 11302౯. గంగ 4937217. వ. సట మ వియనమమం అలీ ైశేయగేటత... ధికింతాలుథి 8]: 4937217 “| ఆగ౧౧౩| - రె | ఎన్నో చే కశలెటుంజుస్తు తోదుందసములండును; ము స్టెమ్‌ ఇ్హాల వశుల్సు ఎడల వీనములందున నని స్పేష్టి “ధైసుకుగకాని ట్రైమునజాస్యం ధృష్టాశ లా శీనిపీ ఎను స్త్వ్రరపదీలాస్యా? సుస్వీ పదీ సేంయూగమ కీఎతాసేీతం! సుర ద్‌ సాప సుమ, విములపారి జాతర ఈ తొల వ్రశంతళసివక) శేళాజి ళల ప సరం లీ తీ చీ గ్ర | కవిత వే'ల త అపుఖ మకు సరే సుమనైురకి॥ శృవత లు శఘేషుడుమ్రైనీవ,ప్ర్రశేంస్తార్వంవా వులు! టి పళ అరి రో శల తై బద్యగము నాసా రాన్ధాల బవ్యాలుక చృటి ఏ ఆల్లైనరయియగము,అళ్య్యైడయ్నాడ్రుపమే: ఎపికి జె ప్రైజు యలు డి ఇ స్పములికేల్ప్కుతూ నేరి తు న ( జుసు జఇగ్విజయ్సూస్తు] ఈ తోలక్సు ఎట్టి పెంస్థితులం ; దే) ని షు ఉయిణిం రోళతి, పృత్తముక్షకలుచృేనే! ల డారు ం.ఉందనాన నాత్సడవత్తూశంబ్రూశజూరామపో బలా వ.

/ కృతజ్ఞతాంజులి

'నీ భావాలను నీలోనే దాచుకోకు - అక్షర రూపంలో మలచి స్థిర రూపాన్నివ్వు' - అని అన్ని విధాలా నన్ను ఉత్తేజపరచిన మా శ్రీవారు డా॥ సి. పళనివేలు గారికి ప్రథవుంగా నా హార్దిక కృతజ్ఞతాంజలి.

“పుస్తకాల చదువుతోపాటు, జీవితం అనే పుస్తకంలో ప్రతి అక్షరాన్ని పొల్లుపోకుండా చూసుకోవడం ముఖ్యం' - అని నా జీవన పథాన్ని సక్రమ పథంలో మలచుకోవడానికి సహకరించిన నా తల్లిదండ్రులు శ్రీమతి లక్ష్మీనారాయణమ్మ. శ్రీరామకృష్ణారెడ్డిగారలకు నా హృదయపూర్వక కృతజ్ఞతాంజరి.

“ఆత్మబలం అన్నిటిలోనం ఆవశ్యకం” - అని చిన్ననాటి నుండి ఆత్మస్ట్రైర్యం పెంపొందించుకోవడానికి నాకు మానసిక ప్రేరణ కలిగించిన మేనమామలు - అల్లారెడ్డి సోదరులు

• శ్రీ వెంక కృష్ణారెడ్డిగారికి, శ్రీశ్యామసుందర రెడ్డిగారికి నా సాదర కృతజ్ఞతాంజలి.

నా పిహెచ్‌.డి. పరిశోధనకు పర్యవేక్షకులు, నా 'న్నరస్వున్నం+కవితా సంకలనానికి “స్పన్నవథం" పేరిట మున్నుడి వ్రాసిన మాన్యులు ఆచార్య వి. రామచంద్రచౌదరి గారికి హృదయపూర్వక కృతజ్ఞతాంజరి, - శ

“పదం పదం మాత్రమే కాదు ముఖ్యం - ప్రతి అక్షరం పరిశీలించడం ముఖ్యం, అప్పుడే కలుగుతుంది రసానంద స్ఫూర్తి - అనినా కవితలకు మం/ళాళంననంవ్రాసి, నన్నాశీర్వదించిన మాననీయులు, ' 'గానకఖా సాల్పబ్వామ డాఢది. చి. శ్రీనివాస్‌గారికి నా సాదర కృతజ్ఞతాంజలి.

'ఈుభాళంసళ* తో స్వస్తి వచనాలను గూర్చిన ప్రఖ్యాత రచయిత్రి శ్రీవుతి మాలతీ చందూర్‌గారికి మనఃపూర్వక కృతజ్ఞతాంజలి.

“అభిప్రాయాలు అక్షరరూపంలో పాందుపరిస్తేనే వాటికి స్థిరరూపమేర్పడుతుందోని ఈ పుస్తక ప్రచురణ విషయంలో నన్నెంతో ప్రొత్సాహపరచిన విద్వాంసులు శ్రీ ఈ. వి. సుబ్రహ్మణ్యంగారికి నా హార్దిక కృతజ్ఞతాంజలి,

సహృదయంతో కవితలను పరిశీలించి, తగిన సలహాలనిచ్చిన విద్వాన్‌ డా! కాసల నాగభూషణం గారికి నా కృతజ్ఞతాంబలి.

నా “స్వర్ణస్వప్నం' అనే కవితా సంకలనం సహృదయ హృదయంగమంగా గ్రంథరూపాన్ని సంతరించుకోపడానికి సర్వవిధాలా సహకరించిన 'గాయత్రి గ్రాఫిక్స్‌ వారికి, అందంగా ముద్రించి ఇచ్చిన “స్టూడెంట్స్‌ ఆఫ్‌సెట్‌ ప్రింటర్స్‌! వారికి కృళజ్ఞతాంజలి. చెన్నై - 39,

5-9-2002. - నిర్జలా నళనివేలు

[1

1. భక్తి పథం భక్తి బహుపథం, భగవద్భక్తి, దేశభక్తి, మాతృదేళశాభిమానం, మాతృభాషానురక్తి మాతృ భక్తి, పితృభక్తి, గురుభక్తి - అని భక్తి అనేక విధాలు. జ్ఞానాన్ని ప్రసాదించి మనోవికాసాన్ని కలిగించమని సరస్వతీదేవిని కొలుస్తాం. బీ దేశమేగినా ఎందు కాలిడినా పాడరా నీతల్రి భూమి భారతిని?

అని దేశభక్తిని ప్రబోధించారు రాయప్రోలు సుబ్బారావు గారు

'అంభావ అమృతం" అని స్తుతించారు వేటూరి ప్రభాకరశాస్త్రిగారు.

“అంధత్వ మాం్రభావా చ నాల్చున్న తవనఃవలమ్‌*? ఆంధ్రునిగా జన్మించడం, ఆంధ్రభాష మాట్లాడడం గొప్ప తపస్సుల ఫలితం - అనిన అప్పయ్యదీక్షితుల వారి ఆంధ్రభాషానురక్తి పిర్కొనదగ్గది.

'మూత్చుదేవోభవ? - తల్లి మనకు ప్రత్యక్షదైవం.

చై

1. వాగ్దేవి టై వత సరస్వతీదేవి. (పరమేశ్వరుడు మనకు ప్రసాదించిన విశిష్టవరం వాక్కు. ఆ వాక్కుకి అధిష్టానదే స సంగీతకళకు, సాహిత్యకళకు వాగ్టీవి సరస్వతిని సేవిస్తాం బాలబాలికలారా! సకల సద్గుణాలను ప్రసాదించమని ॥ చ ఆదేవిని ప్రార్దిద్దాం.) వందనమమ్మావార్దేవి! విద్యాదేవి! సరస్వతీ! వేద స్వరూపిణి, విరించిరాణి, స్వరవాణి సరస్వతీ। వందనము - అభివందనము [1వందనమమ్మ్నా॥ వినయము నిమ్మా అనయము కొల్తుము, వివేకము నిమ్మా విశ్వభారతీ సరస్వతీ! ॥వందనమమ్నా॥ విమల చిత్తమున వినుతి చేతుము విశ్వమందున శాంతి నింపుమా ఈ విశ్వమందున శాంతి నింపుమా ॥వందనమమ్మా॥ వాసపీరము శ్వేతకపులము వాహనమైనది శ్వేతహంసము వదన బింబము శాంతగంభీరము వస్త్రములన్నియు విమలవర్షము స్వచ్భృతకూ సచ్చీలతకూ శాంతతకూ సత్యశీలతకు సన్నిదర్శనము నీవమ్మా ॥1వందనమమ్మా॥ సద్గుణములను దయతో నొసగి సన్మార్గమున నడుపుము దేవి, జ్ఞాన స్వరూపిణి సరస్వతీ! శాంత స్వరూపిణి సరస్వతీ। 1వందనమన్నూ!

౩ 2. చదువులకల్లీ సరస్వతీ! (సకు చరాచర సృష్టిలో మానవజన్మ ఉత్తమోత్తమం. “జీవ్రలెకుబది నాల్లుల్వక్లు చార్రవుట్బవలిక్టుడా”

• అని చాటుతున్న దొక పారమార్థిక గేయం. ఇన్ని ప్రాణులలోను మానవుడు విశిష్టమైన ప్రాణి. కారణం, భగవంతుడు ఇతర ప్రాణుల కంటె మనిపికి ప్రసాదించిన వరం ఆరవ ఇంద్రియమనబడే జ్ఞానం, అంటే, తెలివితేటలు. మంచి, చెడ్డ - ఈ రెండింటి మధ్యగల వ్యత్యాసాన్ని గ్రహించి, మంచిని మాత్రమే స్వీకరించి, తదనుగుణంగా నడచుకొన్నప్పుడే జ్ఞానమనే మాటకు సార్ధకత కలుగుతుంది. జ్ఞానాన్ని ప్రసాదించే దేవతగా మనం సరస్వతీ దేవిని ప్రార్థిస్తాం.) పిల్లల్లారా! పాపల్టారా! చదువుల తల్లిని కొలవగ రండి! రారండి! చదువులతల్లీ! సరస్వతీ! చల్లని దీవెన లీవమ్మా చిన్న పిల్లలం మేమమ్మా చీకూ చింతా తెలియక మసలే చల్లని దీవెన లీవమ్మా నీ చల్లని దీవెన లీవమ్మా ॥చదువులకతల్లీ॥ అక్షర మాలతో నిను అర్చించి, హాయిగ చదువులు చదివేము, మంచిని మమతను పెంచేము, మానవతను ఇల నిలిపేము ॥ చదువులతల్లి! జాతులు లేవని చాటేము, మతాలు ఒకటిగ మసలేము, కలసీ మెలసీ మెలగేము, కలహాలకు మేం పోనే పోము. చదువులతల్లీ॥ కన్నవారినీ, గురువులను కన్నుల కద్దుక పూజించేము, నేరక చేసే నేరాలన్ని నయముగ దిద్దవె మా తల్లీ ॥చదువులతల్లీ॥ 2

లీ 3.నా జనని (మన భారతదేశానికి పరదాస్య శృంఖలాలు తొలగిపోయి పరిపూర్ణ స్వాతంత్ర్యం లభించి యాఖై యేళ్ళవుతున్నాయి స్వర్గోత్సవం జరుపుకొనే శుభసమయ మిది. ఈ అర్ధాతాబ్లి కాలంలో మనమేమేం సాధించామో నెమరు వేసుకొంటే మనకు మిగిలేవి అసంతృప్తి, ఆవేదన మాత్రమే మనదేశ భవితవ్యాన్ని గురించి మహాత్మాగాంధీ కన్న బంగారు కలలు నిజమైతే అంతకన్న ఆనందం ఇంకేముంటుంది?) స్వతంత్ర భారతి “స్వర్లస్వప్నంి స్వర్ణ భారతి సుందర స్వప్నం సఫల మగుట సుదూర సత్యమా? స్వర్ణ భారతి మధుర స్వప్నం సఫలమగుట సత్యదూరమా? స్వతంత్ర! అన్యాయం, అక్రమం, అసహనం, అమాయకుల ఆక్రందనం, అవినీతి నేతల మితిమీరిన ఆగడం, అందలమెక్కిన అరాజకత్వం, రాజ్యమేలిన రాక్షసత్వం, అందలమెక్కిన! ఇదీ - నేటి నా భరతమాత వికృత స్వరూపం! ఇది కానేకాదు సుమా - నా జనని నిజస్వరూపం ఇది కానేకాదు॥ నా జనని పవిత్ర భారతి 1నాజనని॥ స్వచ్చత, సచ్చీలత, సమైక్యత స్నేహశీలత, వదాన్యత, ఉదారత, సమరవిముఖత, శాంతికాముకత, సస్యసంపన్నత, స్వయంపోపకత, సుఖిక్షత, సమత, మమత, మానవత, సపుస్తం రూపుదాల్చిన సద్గుణాల ఖని సమస్తం! నా జనని దివ్యభారతి - నా జనని దివ్య భారతి

వ్‌ సర్వ మానవ సౌభ్రాత్రత్వం, సర్వధర్శ్మ పరిరక్షణ ధ్యేయం, సర్వమత సామరస్యం, సహజీవన సౌభాగ్యం, శాంతం సహనం, సుజ్ఞానం, సౌజన్యం, సౌహార్దం, సౌశీల్యం, సకలం కలబోసిన నా జనని భారతి ॥సకలం॥ సుమధుర సుందర స్వరూపిణి, నిత్య సత్య ధర్మ పథగామిని, స్వర్గానికి ప్రతి స్వరూపిణి, సర్వదేళాలకు మార్గదర్శిని ఏనాడు సమసిపోవునో కులమత విభీదం, ఏనాడు సుదూరమగునో దౌష్ట్యం, దౌర్జన్యం, ఏనాడు సమూలనిర్మూలన మగునో పైశాచికత్వం ఆనాడే సుస్టిరమగును మానవతాధర్శం, సర్వత్రా నెలకొనును ళాంతి ప్రియత్వం, సిద్ధించును అమరత్వం 1సిద్దించు! ఆనాడే, స్వతంత్ర భారతి 'స్వర్ణ స్వప్నం! సర్వదా ఫలించె నను మాట తథ్యం ॥ ఆఅనాడే॥ తధ్యం! తధ్యం

ర 4. మా దేశం (జవనీ జన్మభూమిశ్చ స్వర్గాదపి గరీయసీ. జన్మనిచ్చిన తల్లి, మాచ్చదేశం స్వర్గానికంటె మిన్నయ్రైన వని దీని భావం. ప్రావీన ధర్మాలకు ఆలవాలమైన మన భరత భూమి పవిత్ర భూమి. ప్రపంచదేశాలకే ఆదర్శప్రాయువెంది. వంన దేశవూత కీర్తి పతిష్టల్ని నిలపడానికి వంన సాయిశక్తులా కృషిపేయడం భావిపౌరులైన విద్యార్థుల ధర్మం.) భరతమాత బిడ్డలం భవ్య దివ్య చరితులం 1భరతమాత॥ అహింసయే పునాదిగా ఆత్మీయత ఆవరణగ సత్యధర్మములె సోపానాలుగ భవిష్యదృవనాన్ని నిర్మించేం భారత దేశమనే స్వర్ణ సౌధాన్ని కట్టేము భూతల స్వర్గంగా మలచేము శభరతమాత॥ స్వర్గం మము రమ్మన్నా క్రిందికి దిగి రమ్మంటాం భరతభూమికి దిగి రమ్మంటాం ॥స్వర్గం॥ అమర సీమకన్న మిన్న అయిన దేశం మాదేశం ॥అమర॥ వప వరన మహామునులు, మహనీయులు మెచ్చిన మా హిమాలయం మనసులున్న దేశం - మా దేశం అమర గంగ నటనమాడు దేశం - మాదేశం సింధునది, గోదావరి పొంగిపొరలు దేశం - మా దేశం మము కన్న తల్లి మా దేశం 1॥మము॥

77 సచ్బీలత దేహంగా, సహన మామె హృదయంగా, ఆత్మీయత ప్రాణంగా, అణాకు వామె కందంగా, అమరిన దేశం మా దేశం వేదభూమి - యోగభూమి - కర్మభూమి జ్ఞాన భూమి - పుణ్యభూమి మా దేశం అవనికే ఆదర్శం అందమైన మాదేశం 1 అవనికే॥ మా భారతదేశం! మా భారతదేశం! మా భారతదేశం!

8 5. పలుకు తేనెల కల్లి జ్‌ వ్‌ కీయ (కేనె వంటి తియ్యని భాష మన తెనుగుభాష, “ఇటాలియరన్‌ ఆఫ్‌ ద ఈబ్ట్‌ అని హలా పండితుడి ప్రశంస లందిన భాష్క పళ్చిమ దేశ భాషలలో ఇటాలియన్‌ భాపవలె, తూ దే ల్‌ మధురాతిమధురమైంది మన తెలుగుభాష్క (నుందరత్తెలుంగు"అని తమిళ మహాకవి భా యార్‌ కీర్తించబడిన భాష శ్రీకృష్ణదేవరాయలే “దేశభాషలందు తెలుగు లెన్సు “అని స్తుతించాడు. పరిపాలనా కాలంలో రత్నాలు, ముత్యాలు రాసులుగా పోసి, రాజవీధులలో అమ్మేవారని రాయల పరిపాలనా నాలంళ మన దేశానికి విచ్చేసిన రాయబారి మన ఆంధ్ర దేశ సుభిక్షతను గురించి పేర్కొన్నాడు వ డి పటంను పెట్టింది పేరుగా, అన్నపూర్ణగా విరాజిల్లిన భూమి మన మాతృభూమి. పౌరుష ప్రతాపాల కాదు, రసవంతమైన కవిత్వానికి కాణాచి ) పలుకుతేనెల తల్లి మా తెలుగు తల్లి! పలుకు పలుకున సిరు లొలికించు మాతలి ॥పలుకుతేనెల। నవ్వు లొలుకుచు తల్లి నిలుచున్న చాలు, రాలునూ నీలాలు, రతనాలు ముత్యాలు ॥పలుకుతేనెల॥ జాలి జూచిన చాలు, తొలకర్లు కురిసీను తొలుకార్తు పండేను ॥పలుకుతేసెల। చెలువు లొలుకుచు తల్లి కొలువుదీరిన చాలు చేను చేనున పొలుచు ధాన్యాల రాసులు ఇల్లు ఇల్లూ పొంగు పాల ధారలూ పొంగళ్ళు

09

వెలుగొందు పాపల

నవ్వులా దివ్వెల్లు ॥పలుకు తేనెల॥ అలుక లొలుకుచు తల్లి కినుక చూచిన చాలు కదిలేను కత్తులూ రగిలేను జ్వాలలూ

కలువకన్నుల తల్లి

కాంతులీనిన చాలు

జల్లు మనును ఎదలు

జాలువారును కవితలూ 11పలుకుతేనెల॥

10 6. వమన తెలుగుతల్లి (“తెలుగు తేట* అన్నారు భాషాభిజ్ఞులు. ఇంపైనవీ, సాంపైనవీ మన తెలుగు మాటలు. మన తెలుగుతల్లి అనుంగు బిడ్డలు స్నేహానికి, ఆదరాభిమానాలకు, ఆతిథ్యానికి పేరు పొందినవారు. సస్యరాసుల కా [= శి వారు నిచ్చే పసిడి చేలు ప్రకృతి మన కిచ్చిన వరప్రసాదం. మంచి చదువులు చదివి, తెలివి మీరిన తెలుగువారు. ఎందులోను లేమి అన్న మాటకు తావులేనిది మన తెలుగు తల్లి ) చెలిమి పెంచు చెలులు మన తెలుగు వారి పలుకులు కలిమి పెంచు కనకాలు మన తెలుగు నేల పంటచేలు బలిమి పెంచు సిరులు మన తెలుగు వారి ప్రతాపాలు తెలివిపెంచు చదువులు మన తెలుగు విద్యాళశాలలు తెల్లనైన మల్లెలు మన తెలుగువారి మనసులు చల్లనైన చందనాలు మన తెలుగువారి పిలుపులు కమ్మనైన రుచులు మన తెలుగు వారి విందులు మేలిమి బంగారము మన తెలుగు తల్లి చెలువము 1మేలిమిః!

క్షే 7. జీదన - నివేదన (భగవంతుడు ఈ సృష్టిని కోమలమైన, పరిమళ భరిత పుష్పాలతో సుందరంగా తీర్చిదిద్దాడు. సప్తస్వర సమ్మేళనతో మధురంగా రూపొందించాడు. అపురూపమైన ఆయన సృష్టికి కృతజ్ఞతగా ఏమివ్వగలం మనం ఆయన ప్రసొదించిన అద్వితీయ వస్తువులను తప్ప! కాని, ఈ వైజ్ఞానిక యుగంలో దైవాన్ని (ప్రార్థించాలనుకొన్నా మనసు నిలకడగా ఉండడం కష్టంగా ఉంది. కారణం, మానవుడే దానవుడుగా మారి, సకల సృష్టిని వికలం చేస్తున్నాడు. కనుక, భగవంతునికి మన ఆర్తిని మాత్రమే నివేదించగలం.) ఏమని నివేదింతును ప్రభూ! దివ్యసొందర్య సృష్టికర్తవు, నీకు సే నేమని నివేదింతును? సప్రస్వర సమ్మిళిత సుమధుర గీతాల స్తుతించదలచితి నిన్ను కానీ, వాటి స్థానంలో వినిపించితి క్షత గాత్రుల హాహారావాల్ని. సుకోమల పరిమళ భరిత సుమాలివ్వగోరితి స్వామీ! ఆ రవి కిరణ స్పర్శతో అపుడె పూచిన తామర లీగోరితిని కానీ, కన్నీటి జడిలో తడిసిన నా నేత్ర కమలములె మిగిలినవి. కర్పూర హారతు లీ దలచితి ప్రభూ! కానీ, కఠోర వేదనాభరిత హృదయమె పల్లెరము గాగ భగ్గురని రగిలిన వ్యథనె భవహరా! నీ ముందుంచితి హారతిగ, విన్నవించదలచితి నే విన్నవీ, కన్నవీ, కానీ, మనోనేత్రాల యెదుట నిలిచినవి ప్రపంచ దేశాల అణ్వస్త్ర పోరాటాలు, అకృత్యాలూ, ఎన్నో అత్యాచారాలు.

ల అణుగుండ్ల పర్దానికి జడుస్తున్న అస్తవ్యస్తంగా పరుగులు దీస్తున్న అమాయక జనులొక వైపున, అదరుపాటుతో వికంపిత దేహు లొక వైపున, ఆకస్మిక మరణమే ఎంతో మేలని తలచిన అభాగ్యుల అక్రందన లొకవైపున అంజలినైన నీకు ఘటింప చేతులెత్తితి స్వామీ! అంతరంగాన మాగ్షోగినవి ఆర్హాలాపొలు. అతి భయవిషాద హృదయనైతి అప్రయత్నంగా నాచేతులు క్రిందపడినవి. పుహానాగరకులమని చెప్పుకొంటున్నారే మరి వారంతా మానవతావాదులేనా? కాదు... కాదు అమాయక్ష జీవుల్ని అతిదారుణంగా అణ్వాయుధాల బారికి గురిచేసే దానవులే వారంతా. అనందించడాని కిచ్చావు దేవా అన్ని అందచందాలు అతివికారంగా వాటిని మార్చినారు అయోగ్యులైన క్రూర మానవులు. అపాత్రదానం అనిపించేలా చేస్తున్నారు. ఏమని విన్నవింతు ప్రభూ వా వేదన - నా నివేదన.

13 8. అమ్ము (ఈ సృష్టిలో తల్లి ప్రేమకు సాటి మరొకటి లేదు. భూమి మీద పడూనే తల్లి తొలిస్పర్శతో పులకరించి పోతుంది బిడ్డ. ఆమె ఒడిలోనే నడక నేర్చుకొంటుంది. అనురాగం, సహనం అనే మంచి గుణాలను అలవరుచుకొంటుంది చిన్ననాట తల్లి ఆలనాపాలనా లేకుంటే, బిడ్డ బ్రతికి బట్ట కట్టడం చాలా కష్టం కన్న బిడ్డ తన ఒడిలో ఉంటే చాలు, తల్లి సమస్త విశ్వం తన చేతిలో ఉన్నట్లే భావిస్తుంది “దూత్తా వీత్తా గురు దైవం” అన్నారు పెద్దలు. జన్మనిచ్చిన తల్లి దండ్రులు, చదువు నేర్చిన గురువు ప్రత్యక్ష దైవాలు “తా౬స్‌బ్‌ నీఅందటోర్‌ కఏలు మై” అని తమిళంలో ఒక నానుడి. తల్లిని మించిన దైవంలేదని దీని భావం.) అమ్మను మించిన ఆలయం ఇలలో లేదు నిజం నిజం అమ్మ లేనిదే మనం మనం లేమనసేదే నిజం నిజం అమ్మం॥ రాజైనా... రైతైనా పేదైనా... పెద్దయినా రాజైనా! ఏ భాష నేర్చినా ఏ దేశమేగినా ఏ భాష ఏ మతమైనా ఎంతటి వారికైనా అమ్మఒడే మొదటి బడి అనురాగానికి అదే గుడి అమ్మబడే॥ అమ్మను మించిన॥ చంద్రమండలం చూచినా శుక్ర గ్రహాన్నే చుట్టినా ॥చంద॥ విజ్ఞాని అయినా విశ్వవిజేత అయినా ఎంతటి శూరుడైనా చిన్ననాడు అమ్మఒడిలో దోగాడిన వాడేలే చిన్ననాడు! ॥అమ్మను మించిన॥

[4 అమ్మ నేర్పును తొలినడక తీర్చునులే మన నడవడిక 1 అమ్మనేర్చును॥ అమ్మ మనస్సు అమృతము 1 అమ్మమనస్సు॥ అమ్మయే తొలి దైవము ;అమ్మయే॥ అవనిలో అపురూపం అమ్మయే సుమా అమ్మను మించిన॥

క్షే5్‌ 9.వమూ అమ్మ - మా బటీ (ఫీమే దైవం, సహనం కంటె మించిన సద్గుణం లేదు - అని హితోక్తులు వల్లిస్తాం. ఇది బడిలో చదివే చదువు. నిజమ్రైన ప్రేమను, ఓరిమిని అమ్మను చూసీ సేర్చుకొంటాం. ఇది అమ్మఒడిలో చదివే చదువు.)

మా అమ్మ ఒడి నా మొదటి బడి పేమ అనే దేవుడి కిదే పెద్ద గుడి ॥మా అమ్మ॥

-ఈ బడీ మా బడి

నేర్పును నడవడి

చదువు అనే రాబడి "

పెంచే గురువుల మడి తెలివి అనే సాగుబడి తేపకు పెంచే తడి మంచి గుణాలు అలవడి మను విద్యార్థుల గరిడి

సుగుణాల కిది ఒరవడి

పెరుగు నిచట కలివిడి

బడి ముందిదిగో చావడి

అడగ రండిక సరువిడి

ఆడిపాడు మన అలజడి

బ్రచుకులు పండించెడి జడి.

16

1. ధర్మపథం ధర్మమంటే సక్రమమైన మార్గం. “ఏది ధర్మం ? ఏది అధర్మం?” ఈ ప్రశ్నకు సమాధానం మహాభారతంలో లభిస్తుంది. “జరు లేయవ౨ యునరించిన నరవర్గ ౧౦బ్రియయము తన మనంబున కవ తా నొరుల సేయ మనికీణయర వరాయణము ధర్ధవథముల కైల్‌”

• మనపట్ల ఇతరులు ప్రవర్తించే విధం మనకు కష్టం కలిగిస్తే మనం వారితో ఆవిధంగా నడచుకోకుండా ఉండడం ఉత్తమోత్తమం. ఇది ధర్మమార్గం. 1పొపొాడర వరవీడనమ్‌! అని నీతి మాటలతోగ్గాని, చేష్టలతోగాని పరులమనస్సును నొప్పేించడం మహాపాపం. ఇది వక్రమైన మార్గం, అధర్మం. 'నల్వం మాత్తా వీతా జ్ఞానం ధర్జో భ్రాతా దయా నఖో ళాంత వల్పీ వమా వుత్రు వడేతే మమ బాంధవా" అని సంస్కృత్ర వ్యాస మహాభారతము. సత్యం, జ్ఞానం, ధర్మం, దయ, శాంతం, సహనం - అనే ఈ అరు సద్గుణాలు జీవితాంతం మనకు తోడు వచ్చే ఆప్త బంధువులు. ఇటుపంటి గుణాలకు అనుగుళాంగా నడచుకొంటే, మన మనుగడ సుగమంగా సాగుతుందని మనం ఆశించవచ్చు.

17 10. పరోపకారం (పరోపకార: పుణ్యాయ - ఇతరులకు మేలు చేయడం వల్ల పుణ్యం కలుగుతుంది. ఈ గుణాన్ని మన చుట్టూ ఉన్న చెట్లను, గాలిని, నీటిని చూచి నేర్చుకోవాలి. ౫24/9 15 16 0856182006! - ప్రకృతి మనకు మంచి గురువు) పెద్దలు మెచ్చిన పెద్ద గుణం ఫలమాశించని గొప్ప గుణం పరోపకారం - అది పరమ పుణ్యం. -ఈ పచ్చని చెట్ల కంత త్యాగగుణం! కొమ్మలను నరికినా కట్టెలుగా ఉపకరిస్తాయి, రాళ్లతో కొట్టినా కన్నీళ్లను కారుస్తూ- కష్రాలను సహిస్తూ- వేడిమిని పీల్చుకొని, నీడనిస్తాయి అందరికి. గొడ్డళ్ళతో నరికినా, చందనపు చెట్టు సుగంధాన్నే పంచుతుంది. శీతలాన్ని కలిగిస్తుంది, మన తాపాన్ని తీరుస్తుంది. పారే ఆ ఏటి కెంత ఓరిమి! నీరిచ్చి ప్రాణాన్ని రక్షిస్తుంది. మురికిని తనలో కలుపుకొని మన మలినాన్ని కడిగేస్తుంది. మన పొపొలను తనలో దాచుకొని మనల్ని పునీతుల్ని చేస్తుంది

18 వీపే ఈ గాలి దెంత సుగుణం ఆ వాసన, ఈ వాసనలన్నిటిని తనలో చేర్చుకొని మన ప్రాణాన్ని నిలుపుతుంది ఉసూరుమనే దేహాన్ని సేద తీరుస్తుంది. ఆ కడలిదెంత ఉదారగుణం! నదులు తెచ్చే మలినాల్ని నిమజ్జనం గావించి క్షారగుణాన్ని నింపుకొని ఈ పుడమితల్లి కెంత క్షమాగుణం! గాలిని, ధూళిని, నీటిని తన ఒడిలో చేర్చుకొని మన బరువునంతా మోసుకొని నిలువనేల నిస్తుంది మన మనుగడకే నిలకడ నిస్తుంది. మంచి గురువు మనిపిక్షి పరోపకారం నేర్పే ప్రకృతి.

10 11. కోపం - సహనం (క్రోధాదృవతి సమ్మోహః అని భగవద్గీతలో శ్రీకృష్ణుని ఉపదేశం. కోసం వల్ల మనమేం చేస్తున్నామో తెలియనంతటి అజ్ఞానంలో పడిపోతామని దీని భావం. ఈర్ద్యాద్వేషాలు, అహంకారం, కోపం లాంటివి ప్రకోపిస్తే మనిషిస్వపర భేదాలు మరచి అందరికి అపకారం తలపెడతాడు ఈరకమె తరక్యతువ్రు"అన్నారు పెద్దలు దుష్టగుణాలను మనం అదుపులో పెట్టుకోవాలి శాంతం, సహనం వంటి సద్గుణాలను అలవరచుకోవాలి.) కోపానికి కిరీటం పెడితే దుర్మార్ల్గులే అన్నిచోట్ల సమస్తం ధ్వంసం! ధ్వంసం! రాక్షసత్వం రాజ్యమేలితే బకాసురులే అంతా పీక్కుతినే పిళాదాలే అందరూ అజ్ఞానం రాజ్యమేలితే అల్లకల్లోలమే అంతా పక్షపాతానికి పట్టం కడితే ధృతరాష్రులే అంతా అహం అందలమెక్కితే ఈర్డా బచ్వేషాలే అంతటా దుర్యోధనులే అందరూ దుళ్ళాసనులే అంతటా, అబలల వస్తాపహరణాలు, అసహాయుల హాహాకారాలు అన్నిచోట్ల వింటాం, చూస్తాం కానీ మంచితనం రాజ్యమేలితే మహనీయులే అన్నిచోట్ల మౌనం రాజ్యమేలితే మనుగడే శాంతం, ప్రళాంతం. 3

20

జ్ఞానజ్యోతిని వెలిగిస్తే జనులకంతా శుభం! శుభం!

సహన సామ్రాజ్యంలో

సమస్తం సుభిక్షం

సర్వజనులకు సుఖం! సుఖం! సహనం సద్గుణం సర్వత్ర అది శ్రేయం! శ్రీయం!

2 12. మంచివమూట (వాగ్భూషణం భూషణమ్‌ - మంచిమాట మనిపికి నిజమైన అలంకారం అని భర్తృహరి సుభాపిత్రం. ముత్యాలహారాలు, రత్నాలనగలు మనిపికి అందాన్ని చేకూరుస్తాయి, కాదనలేం, కాని, ఇంతని వెలకట్టడానికి వీలుకానివి వముంచిమాటలు. ఎదుటి వ్యక్తులు మాట్లాడే మాటల తీరును బట్టి వారి వ్యక్తిత్వాన్ని అంచనావేయగలం. మానవ శరీర నిర్మాణమే ఒక పుట్టలాంటిది, అందులో నాలుక పాములాంటిది.) మాట మనిపికి దేవుడిచ్చిన వరం మంచిమాట మనిపికి ఆభరణం మహీలో వెలకట్టలేం మహనీయం, నిరుపమానం. పువ్వుకు వాసన, పన్నీటికి పరిమళం మాటకు మంచితనం అందం. మంచి మాటొక మంచు తునక మనిష్మికది బంగారు కానుక. మంచి మాటలో కలదు అమృతం మంచి మనస్సు కది మంచి నిదర్శనం. మాటకున్న మహత్త్వం మాటల్లో వర్ణించలేం. ఇంట్లో దొరకని నెమ్మది, కరువైన మనళ్ళాంతి, బతుకుపై విరక్తి, ఆత్మహత్యే ఇక గతి అనుకొ: న్న మనిపిక్షి ప్రాణంమీద తీపిని పెంచగలదు, బ్రతకాలనే ఆశని రేకెత్తించగలదు,

22 ఒకే ఒక్క ఓదార్చుమాట। ఆదుకొనగలదది ఆప్తమిత్రునిలా, సిద దీర్చగలదు అమ్మ ఒడిలా. ఆనంద లహరిలో ఓలలాడే మనిపికి ఒకే ఒక్క కఠినపు మాట చాలు! చెవుల్లో నాటుకొంటుంది శూలంలా, నిలువునా కూల్చేస్తుంది నిన్ను పీల్చి పిప్పిచేస్తుంది.

ఆర్తితో పరితపించే మనిపికి

ఒక్క అపనీంద చాలు!

అగ్నికి ఆజ్యం పోసినట్లు

మనస్సును మండిస్తుంది

నిలువునా వేధిస్తుంది.

కాల్చి బూడిద చేస్తుంది.

చావనీయదు, కానీ

చింతతో చచ్చినంతగా చేస్తుంది,

చావే అంతకంటే నయమనిపిస్తుంది,

చివరికి మనిషిని మనిపిగ్రా మిగలనియ్యదు. 'కట్టెవిరిచి పాయ్యిలో పెట్టినట్లు! కరకుగా మాట్లాడువారు కానివారవుతారు. మాట మంచిదైతే మనవారవుతారందరూ.

మనిషి శరీరమొక వల్మీకం,

మధ్యలో నాలుక సర్పం,

23

విషం కక్కటం దాని లక్షణం,

దాన్ని అదుపులో పెట్టడం

మన బుద్ధిళలితనం.

“నరంలేని నాలుకి

“లోకులు పలు కాకులు'-

ఇటువంటి మాటలను

అబద్ధం చేయడం మన ధర్మం. ఒక్కమాట మాట్లాడే ముందు పెక్కుసార్లు ఆలోచించడం అవశ్యం. మంచి మాటలు మాట్లాడు, మంచిని ప్రేమించు, మంచిని పెంచు, మంచిని పంచు, మంచివానిగా బతుకు. మహాత్ములన్న మాటలివి. మార్గదర్శం మన కవి.

24 13. ఆహం ('తాడిదన్నే వాడొకడుంటే వాడి తలదన్నేవాడు ఇంకొకడు' అని నానుడి. నేసేగొప్పు, నావల్లే అంతా జరుగుతుంది అని అనుకోవడం అహం కారం. ఇది మిక్కిలి గర్హనీయమైన గుణం అహంకారుల నాశ్రయించిన కొందరు స్వలాభాపేక్షతో వారిని పొగడుతూ, రెచ్చగొడుతూ ఉంటారు. పైకి మెచ్చుకొన్నా లోలోపల వారి ఆహంభావాన్ని మెచ్చుకోరు. 'ఏరుదాటిన తర్వాత తెప్పతగలేసినట్లు' తమకు కావలసింది లభించగానే వాళ్లకు దూరమౌతారు. 'ఆరునెలలయిన తర్వాత వీరూ వారవుతా'రనే విధంగా వారినే అంటిపెట్టుకొని ఉన్న కొందరు వారి వల్లనే మారిపోతారు. దుష్టగుణాలకు అయస్కాంతం లాగా ఆకర్డెంచే శక్తీ అధికం. మహాభారతంలో 'దుష్టవతుష్టయం' సుప్రసిద్ధం.) అహం]! అహం! అహంకారం! అది పరమ దుర్గుణం అందరు అసహ్యించుకొనే అవగుణం బుద్ధిజీవి మనిపికది అనుచితం. ఇలలో తనను మించినవాడు లేరనుకొంటారు అహంభావ గుణం కలవారు, “తాడిని తన్నేవారొకరు వాడి తలదన్నేవారు మరొకరు" ఉంటారని ఎరుగరువీరు. అహంకారులకు ఉండరు అప్పులెవ్వరూ, అవినీతిపరులైనవారు వీరికి ఎంతో దగ్గరివారు, వారిలో అసూయను పెంచువారు, పగను రగిలించువారు దురహంకారంతో వీరందరు దగ్గమవుతారనేది నిజం. అందుకు ఉదాహరణం రామాయణం, మహాభారతం.

25 అసురవీరుడు రావణుడు అహంభావానికి ఆహుతైనాడు తాను తీసుకొన్న గోతిలో తానేపడ్డాడు.

అహంతో విజ్ఞవీగిన వాడు అలనాటి 'దుష్టదతుష్టయి నాయకుడు రారాజు దుర్యోధనుడు చివరికేమయినాడు? అసూయాగ్నికి బలిఅయినాడు. అహంతో కొనలేము అన్నిటిని, అహం పెంచుతుంది ఆవేశాన్ని అహం పెద్ద చేస్తుంది విరోధాన్ని, అనునిత్యం ప్రేరేపిస్తుంది పగని, అహరహం కల్గిస్తుంది ఆవేగాన్ని, అంతకంతకు రగిలిస్తుంది వేదనను, అంతం చేస్తుంది అంతరాత్మ్నని, అతిదూరం చేస్తుంది మనళ్ళాంతిని. అహం ఆధిక్యం అవగుణాలకు ఆప్తమిత్రం వ్యసనాలకు దగ్గరి చుట్టం! అన్ని సుగుణాలకు దూరం అహం! అహంతో 'నాస్తి' సమస్తం అందుకే... అహాన్ని అణచుకోవడం అందరికి క్షేమదాయకం!

26 14. బంగరు మాటలు (“మెక వంగనిది మాలై వంచనా"”అని నానుడి - చిన్నపిల్లలుగా ఉన్నప్పుడే మంచి గుణాలను అలవరచుకోవార్‌. పాఠశాలలో గురువులు మనకెన్నో హితోక్తులు బోధించి, మంచి నడవడికను నేర్పిస్తారు. వాటిని జీవితాంతం జ్ఞాపకముంచుకొని, వాటి ననుసరించి నడచుకోవాలి. అప్పుడే చదివిన చదువు సార్ధకమౌతుంది. బడిని మించిన గుడిలేదు. సద్గుణాలను అలవరచుకోవడానికి మంచి స్థలం పాఠళాల, మంచి సమయం బాల్యం. చిన్ననాట ఆలవడింది చివరివరకు ఉంటుంది.) అమ్మా అమ్మా! విన్నావా! బడి అభుూళ గురువులు నేర్చిన బంగరు మాటలు విన్నావా? అమ్మా ఒకటీ ఒకటీ రెండంట ఒద్దికగా మేం ఉండాలంట ఓరిమి కలిగి మెలగాలంట బొదార్యాన్ని చూపాలంట ॥అమ్మా॥ దయాగుణమే దైవమట దానమెంతో గొప్పదట ధర్మ మార్గమే శ్రేయమట సత్యాన్నెపుడు మరువరాదట అమ్మా॥ అబద్ధాలసలు వద్దంట అల్లరిపనులు మానాలంట ఆటలు బాగా ఆడాలంట ఆరోగ్యమే మహాభాగ్యమట ॥అమ్మా॥ అతివాగుడు అనర్థమంట మితభాషణమే మేలంట అరమరలేక మెలగాలంట అలసత్వాన్నే వీడాలంట (అమ్మా॥

న పెద్దలమాట వినాలంట పెద్ద చదువులూ చదవాలంట ఉత్తముడుగ నిలవాలంట ఊరూపేరూ నిలపాలంట ॥ అమ్మా!

28 15. నిజం-భయం పిని చూసి మనిషి పోయింది. సాటిమనిపిని పికి ప్రతివిషయానికి భయపడటం అలవాటై ట్‌ సమనిషీ భయపడ జో వ ఉంది. కా మన నీడని చూసి మనమే భయపడట మేమిటి? బ న కెళ్లినా భయము. (ప్రపంచంలో జరిగే వాటిని చూస్తే భయం, ఇంట్లోనూ భయం, ఎక్కడి కెళ్లి తేలారు “ఫుట్టుట గిట్టుట కొరో*అనే విషయం ప్రతి వాడికీ తెలుసు. అయినా, చా త్తి ఆందరికీ చచ్చేంత భయం. "నిజం నివృుయ్‌”- నిజం చేదుగానే ఉంటుంది ఉండదంటారు. “నాస్తి భయిం బాగ్రత్తః-+- జాగరూకతతో వ్యవహరించేవాళ్లకు భయం అనేది ఉం నీకెందుకు నేస్తం! నిజం అంటే అంత భయం? నిజంగా నాతో చెప్పు నేస్తం! నిజాన్ని చూడడం భయం నిజం వినడం భయం నిజం చెప్పడం భయం నిజం నీడంటేనూ భయం అన్నిటికంచె భయం నిజాన్ని జీర్ణించుకోవడం నిజం నిజం భయం భయం తొంబై శొమ్మిది శాతం సుఖం మౌత్రం ఒకే ఒక్క శాతం అదీ దొరకడ్రం అనగనగా అవ్వకథలో సూదిలా అదీ అలభ్యం అందుకే నేమో నేస్తం! పుబ్దినప్పుడే ఏడుస్తాం లేకుంటే, నిలవదు కదా మన ప్రాణం!

209 బాధలే బ్రతుకనుకొంటే చాలు భయానికే కలుగుతుంది భయం ఇదెంతో తేలిక విషయం అసలు, చావంటే నీ కెందు కంత భయం చాలా దూరమవుతుందనా భూలోకం?

అయినా, ఏముందీ లోకంలో? బాధలకు ఆలవాలం భయానికి ఆవాసం కదా ఈలోకం ఇక్కడ చస్తాం, అక్కడ ఉంటాం, అంటే పై లోకంలో అక్కడ, పరమానందం అసలుండదు దుఃఖం అక్కడ, అంతా ఉజ్జ్వల ప్రకాశం అమృతమయం, నిర్భయం అమర ధామం! ఆహా! ఎంత ప్రశాంతం ఆ పునీత స్థలం అని అనుకొని చూడు నేస్తం! అది భ్రమే అయినా పరవాలేదు అసలుండనే ఉండదు భయం అప్పుడా చావుకే చావు ఖాయం. దుష్టులతో సహవాసం భయానికి దగ్గరిచుట్టం శిష్టులతో కలుపుకో స్నేహం భయాని కది ఎంతో దూరం నిజాయితీగా ఉండడం నేర్చుకొంటి ఉండదు భయం

30 మాౌట్టాడి చూడు సత్యం మరి, దూరమవుతుంది భయం అలవరచుకో ధర్మగుణం అంతమవుతుంది నీలో భయం అజ్ఞానానికి సన్నిహితం భయం అందుకే, పెంపొందించుకో జ్ఞానం అప్పుడు, తొలగి పోతుంది నీలో భయం చేదు కషాయం తేనెలా మారుతుందది, జ్వరాన్ని నయంచేస్తుంది నిన్ను మామూలుమనిపిని చేస్తుంది ఆరగ తరగవేము తొయ్యనవుతుంది, ఇది నిజం తినగ తినగ బెల్లం వెగటవుతుందనేది పచ్చినిజం మన బ్రశుకులూ ఇంతే, నేస్తం! భయం ముసుగులో బ్రతకడం భరించరాని కష్టం బ్రతికినన్నాళ్లూ అవసరం నిర్భ్యయంగా ఉండడం లేకుంటే, క్షణక్షణం నీవు చావడం, నిజం. అసలు బాధలున్నప్పుడే భరించడం అలవాటు చేసుకోవడం అవశ్యం ఎంత పెద్దదైనా కష్టం తట్టుకొని నిలబడడం ముఖ్యం

క నిజాన్ని నిజంగా చూడడం నేర్చుకోవడం జీవితంలో ముఖ్యం

చెదరని ధైర్యం

బెదరని హృదయం ఇంకా ముఖ్యం అప్పుడు, నిన్ను చూసి చస్తుంది చావు నిన్ను వీడి పారిపోతుంది భయం ఇది నిజం! చచ్చేంత నిజం!

32 16. పెన్నిధి ((ప్రపంపంలో ధనసంపాదన మంత్రం లక్ష్యంగా ఉంటే చాలదు ధనధాన్యథైర్యాది సంపదలతో పాటు, మనస్సుకు ప్రశాంతత లభిస్తేనే జీవితం నిండుగా ఉంటుంది. "౧౭ ౧౧౫౧6 19 1౧ 16 ౧12౦6, 2౧౮1౧ 1561 020 ౧౧౬6 2 ౧62౪6౧ 0 ౧౯|| 2౧6 2 [౧6|| ౦ గ౧6౭౪6౫' (౧౭౧26136 [09 - స్వర్గనరకాలనేవి ఎక్కడో లేవు, మన మనస్సులోనే ఉన్నాయని అన్నాడు ఆంగ్లకవి జూన్‌మ్య్రిన్‌ ఇంటిలి వోడు ఇంతింత కాదయా"అన్నాడు యోగి వేమన్న, ఇంటా, బయటా ప్రశాంత వాతావరణం చాలా ముఖ్యం. “శాంతము లేక సౌళ్ళాము లేదు”అని త్యాగరాజు కీర్తన. మనళ్శాంతి అనే పెన్నిధి లేకపోతే, ఎన్ని సంపదలు ఉన్నా ప్రయోజనం లేదు.) నవ నిధులను మించిన నిధి నెమ్మది అనే పెన్నిధి! ధనం ఎంత ధారబోసినాడా లతని డి ధరణిలో విలువైనది మనిపికున్న పరమావధి మనశ్శాంతి అనే మహానిధి భగవంతుని సేవాసన్నిధి భక్షజనులకు పెన్నిధి పరమేశ్వరుని కృపానిధి పరమానంద జలధి. శల్లిదండ్రుల సన్నిధి మమతలకు వారధి పిల్లలకు వెలలేని పెన్నిధి సన్మిత్రుల సన్నిధి సద్భావాలకు పెన్నిధి సద్గుణాలనే నిధి చదువరులకు పెన్నిధి సద్గురువుల జ్ఞాన నిధి శిష్యబ్బందానికి మహవానిధి

33 సైనికవీరుల ప్రతాప నిధి చక్రవర్తికి ఎనలేని పెన్నిధి దయా హృదయుల ధర్మనిధి దీన జనులకు పెన్నిధి సహాయ నివారణ నిధి నిస్సహాయులకు పెన్నిధి భావుకుల భావనిధి కవిత్వానికి పెన్నిధి రసజ్ఞుల సన్నిధి కళాకారులకు పెన్నిధి పెద్దల అనుభవాల నిధి పిల్లలకు అంతులేని పెన్నిధి మహనీయుల సూక్తినిధి ముందు తరాలకు పెన్నిధి మహాత్ముల సన్నిధి మహద్బాగ్యాల నిధి మహర్షుల తపోనిధి ముల్లోకాలకు మహానిధి ధనం మాత్రం కాదు పరమావధి గుణం మనిపికి అనుపమానమైన పెన్నిధి.

న. 17, బుణం ( యబుణానుబంధ డూపేణ వళువల్సీ నుతాలయిరా- బుణళ్లయే శ్లదురం యాలౌ*- పుసంపద, భార్య, బిడ్డలు - ఇవన్నీ జన్మాంతర బుణ సంబంధం వల్ల ఏర్పడి, బుణం తీరిపోగానే నశించి చాటుతోంది మన కర్మసిద్ధాంతం. బుణ భారాన్ని తీర్చుకొన్నవాడికి నమస్కరిస్తానని అంటాడు శ్రీకృష్ణ పరమాత్య నీతి శాస్త్రంలో డ్‌ోడి “దుర్చిక్షే చాన్నదాతారం - నుభీక్షేచ పొరూద్యు చతురోళ౭.వాం నమస్పామి - రణే బీరం బుణే చువిషు”

• దుర్చిక్ష కాలంలో అన్నదానం చేసేవానిని, సుభిక్ష కాలమందు ధనాన్ని దానం చేసే వానిని, రణమందు ధైర్యం కలిగినవానిని, బుణ విషయంలో శుచిత్వం కలవానికి నమస్కారం చేస్తానని శ్రీకృష్ణుడు చెప్పినాడు. సర్వేశుని సృష్టి సమస్తం బుణానుబంధ రూపం. సంసార బంధం బుణం, సతీపతుల అనుబంధం బుణం, సంతానం బుణం, సంపదలు బుణం, సేవకులు బుణం, సర్వం బుణమయం బుణానుబంధం మనిషి జీవితం బుణం పలువిధం- మాత్తూణం, పిత్యాణం, మిత్రబుణం, గురుబుణం, దేవబుణం, ధన బుణం బుజునైన మనిషికి ధర్మం బుణాలన్నిటిని తీర్చుకోవడం తల్లిదండ్రులు మన జన్మకారణం, జగతిలో వారి బుణం తీర్చడం సత్స్ఫంతానానికి కర్తవ్యం తల్దిక్తి అత్యంతప్రియం

35 తన పిల్లలను లాలించడం అసమాన సౌందర్యం, అష్టాంగ వైకల్యం, అలక్ష ఖం; అమౌనుషత్ర్వం, అన్నీ ఉన్న బిడ్డ సైతం అమ్మకైంతో అపురూపం, అందుకే కాక్రపీల్ల కాకీకీ ముద్దు* అనడం అవనిలో అందరికి అనుభవైకవేద్యం కడలి వంటిది తల్లి బుణం కోవెల కట్టి కలకాలం కన్నుల కద్దుకొని పూజించినా తీర్చుకోలేం కలలో సైతం కాదామెకు భారం కన్న బిడ్డల పరిపోషణం, కొండంత కష్టమనుకొని ఉంటే మాత్రం కాయంలో నిలిచి ఉందేదా ప్రాణం? కనికరం మాతృత్వానికి సహజం, కనిపించదు మచ్చుకైనా కఠినత్వం. కలికాల మిది, కష్టాల కాలవాలం, కన్నతల్లి పరిరక్షణం కన్నబిడ్డలకే కష్టమైన కాలం! కనీసం పెట్టలేరా తల్లికింత అన్నం? సమకూర్చితే ఇంత స్థలం కరిగిపోతుందా నీసొత్తు మొత్తం, కోరిందా ఆమె దీనికంటె అధికం? వాచా, మనసా తల్లిని నొప్పించడం, వృద్ధాశ్రమంపాలు కానీయడం ఉర్విలోన్‌ మహాపాతకం. జీ

ఏర పున్నమి చంద్రుని ప్రకాశం పుడమితల్లికి ప్రమోదం కడలి తండ్రికి ఉత్సాహం. కన్నబిడ్డల గొప్పదనం, కనుగొని లోకులు పొగడడం, కనుగొన్న తండ్రి కెంతో ప్రియం, కన్న తండ్రి కపుడే తీర్చగలరు బుణం, కడు హృద్యమైందీ నీతివాక్యం, సుమతీ శతకంలోని ప్రబోధం, సంతానానికి హితోపదేశం. సృష్టిలో విలువైంది స్నేహం సుధారసం కంటె మధురాతిముధురం రక్తసంజంధంతో కలిసేది బంధుత్వం మనస్సులు కలిస్తే ఏర్పడేది స్నేహభావం నిస్సహాయస్టితిలో చుట్టాల నాజ్రయించడం నిస్సందేహంగా అనర్ధదాయకం స్నేహితుల నాశ్రయించడం సర్వదా శ్రేయస్కరం సమస్యలలో మిత్రుల నాదుకోవడం చక్కటి స్నేహానికి నిదర్శనం, తీర్చగలమప్పుదే స్నేహితుల బుణం. గురుతరమైంది గురువు బుణం గగనం కంటె అదెంతో ఉన్నతం. గురువు వల్ల లభించేది జ్ఞానం కలుగుతుంది తద్ద్వారా పరమానందం గోచరిస్తుంది పరబ్రహ్మస్వరూపం గురువు నేర్చిన విద్య సమస్తం గుప్త నిధిలా దాచుకోవడం గొప్పదనం కానే రదెంత మాత్రం

వగ తగిన శిష్యులకు దానిని నేర్పడం గురువు పేరు నిలపడం గరపిన విద్యకు సార్దకం, గురువు బుణమిలా తీర్చగలం. దివ్యమైంది దేవబుణం దేవాలయంలా అదెంతో పవిత్రం దినజనులసివ చేయడం దేవతల నారాధించడంతో సమం, దయాదాక్షిణ్యాలు చూపడం ధర్మకార్యాల నాచరించడం పుణ్యం, దీనివల్ల తీర్చుకోగలం దేవతల బుణం. ధరణిలో ధనబుణం దయ్యంతో సమానం. -ఈ యుగం పాపాలయుగం అప్పిచ్చినవాడి దేమో అయ్యా పాపం! అప్పుతీసుకున్నవాడి కేమో మహాయోగం! అయినా, బుణదాత దెప్పుడూ పైచేయే బుణగ్రాహీ చేయిమాత్రం క్రిందే, అని అనుకోవడంలోనే కలుగుతుంది, అంతులేని సంతృప్తి. అవనిలో ఒకరి చేతి కిస్తే పుస్తకం అది తిరిగి రావడం సందేహం, అలా వచ్చినా పూర్వరూపం అలాగే ఉండదనడం నిస్సందేహం. ఇలలో, ఇలాంటి బుణాలనేకం ఇన్నిటిని తీర్చుకోవాలని చేయాలి ప్రయత్నం, అలాకాకుంటే, పెరిగిపోతుంది బుణభారం పునర్జన్మ తథ్యం అంటుంది మన కర్మ సిద్ధాంతం. బుణ విముక్తుడు వందనీయుడు పుణ్యపురుషుడన్నాడు శ్రీకృష్ణుడు ప్రయోజనకరమైందీ ఉపదేశం ప్రజలందరికి అనుసరణీయం.

38 111, (ప్రగతి పథం “గతం నాస్తి, దిఇ5119 ౧291 - జరిగిపోయింది ఇక తిరిగి రాదు. గతాన్ని గురించి ఎప్పుడూ చింతిస్తూ కూర్చోవడం నిరాశావాదియొక్క తత్త్వం. ఊరికే కూర్చుంటేకూడా ఎలాగో అయిపోతుంది కాలక్షేపం. కావ్తూత్ర్ర నోబీన కాలోగచ్భులొ ధీమతాజ్‌, వృ్యనవనేశ తు మూర్దాణాం నిదయోా తల హే్‌రవ్నా* బుద్ధివుంతులైనవారు సాహితీగోస్టి వంటి కార్యాలలో నివుంగ్నులై కాలాన్ని సద్వినియోగం చేసుకొంటారు. అనవసరమైన వాగ్వాదాలతో, నిద్ర సోమరితనం వంటి వాటితో సపుయాన్ని దురుపయోగం చేస్తారు బుద్ధిహీనులు. సృష్టిలో పనికి రాని ప్రాణి అంటూ ఏదీ ఉండదు. మనిషి అప్రయోజకుడు కానేకాడు. తనకోసం, తన చుట్టూ ఉన్న సమాజంయొక్క అభివృద్ధి కోసం, ప్రజాశ్రేయస్సు కోసం పొటుపడేందుకు అందరూ ముందుకు రావాలి. ప్రగతి మార్గంలో పయనిస్తే అభ్యుదయ గమ్యం చేరుకోవచ్చు.

౩9 18. విద్యార్థులం - విశ్వశాంతి దూతలం (ఈ ఆధునిక యుగం కంప్యూటర్‌ యుగం. 'ప్రపంచ దేళశాలన్నిటా 'గ్లోబలైజోషల్‌ కాన్సెప్ట్‌. విశ్వమంతా ఒక్కటే - అన్నభావన పెంపొందింపజీయాలని నినాదాల ప్రతిధ్వనులు చెలరేగుతున్నాయి. దూరదర్శిని, 'శాట్టైట్స్‌ ఇంటర్జెటోల ద్వారా ఒక్కచోట కూర్చుని ప్రపంచాన్నంతా దర్శించగలుగుతున్నాం. వైజ్ఞానిక సాధనాల మూలంగా ఒకవైపు భౌతిక సుఖాలను కొనగలుగుతున్నాం, కాని మరొకవైపు మనిషికి అత్యంతావశ్యకమైన మసళ్ళాంతిని మాత్రము పొందలేక పోతున్నాం ప్రపంచంలో ఏ మూలచూసినా జాతి వైరాలు, వర్గవిభేదాలు, సుత విద్వేషాలు, అల్లరులు, అలజడులు. శాంతి పుష్పాల పరిమళాలను విశ్వమంతటా వెదజల్లడానికి విద్యార్థులారా! కదలి రండి! తరలి రండి! మీ యువశక్తితో అందుకోలేనిది పొందజులనిది లేనేలేదన్న మాటను నిజం చెయ్యండి) విద్యార్థులం జ మేము విశ్వశాంతి దూతలం 1విద్యా। నీతి మార్గ దర్శకులం, నవ సమాజ నిర్మాతలం, ప్రేమకు ప్రశిరూపాలం, ప్రగతి మార్గ పాలకులం, సహజీవన కాముకులం, సర్వశక్తి రూపాలం. విశ్వం మా కుటుంబం విశ్వ ప్రేమ మూ లక్ష్యం విద్యార్దులం మేము విశ్వశాంతి దూతలం. గాంధీేయం మా మార్గం రక్త రహితం మా సమరం సహనం మా ఆయుధం సమత్వం మూ ఆదర్శం మా ప్రియ నేస్తం సాహసం యువశక్తి మహత్తరం! మా యువశక్తి మహత్తరం! మాకు లేదు అసాధ్యం! లేనేలేదు అసాధ్యం!

40 అన్యాయా న్నణి చేస్తాం, అక్రమాల్ని అరికడతాం, దౌర్జన్యం దులిపేస్తాం. 'ర్వాగంచల? రాపొడ్డాం రాక్షసుల్ని రాచేస్తాం... కాల రాచేస్తాం మమతల్ని పెంచేస్తాం మానవతను నిలబెడతాం

ఇదే మా శపథం। ఇదే మా శపధం! ఇదే మా శపథం!!!

వే 19. సాధన (“సాధనమున వనులు నమజూడు ధరలోన” అన్నాడు వేమన యోగి ఉద్యమేన హి సిద్య్యంతి కార్యాణి న మనోరథై:, న హీ సుప్తస్య సింహస్య ముఖీ ప్రవిశన్లి మృగాః- అని సంస్కృతంలో ఒకనీతి శ్లోకం మన లక్ష్యాలు నెరవేరాలంటే ప్రయత్నమనేది ఎంతో ముఖ్యం. మృగరాజైనా, సింహం నోరుతెరమకొని ని ద్రిస్తుంబే, జింకలవంటి మృగాలన్నీ వచ్చి దానినోట్లో పడవుకదా। ఏ కార్యం నెరవేరాలన్నా సాధన ఎంతో ముఖ్యమైనది విద్యాతురాణాం న సుఖం న నిద్రా అని సూక్తి. చదువుకొనే విద్యార్థులు అతి నిద్రను మరచిపోవాలి, సుఖాలయెడ ఆకర్షితులు కాకూడ దని దీని అర్ధం.) సకల కార్యసిద్ధికి ప్రధానం సాధన అనే మూల ధనం సాధకులకు లేదు అసాధ్యం విశ్వం సమస్తం వారికి హస్తగతం సృష్టించిన ఆ దైవం ప్రసాదించడా ఆహారం పరమతత్త్వమిలా వల్లించడం సోమరితనానికి నిదర్శనం మననోటికి అందిన అన్నం మింగాలన్నా ప్రయత్నం ముఖ్యం. “అరటి పండొలిచి నోట్లో పెట్టినా మింగననే వాడిని మనమేం చేస్తాం “'మూర్చుడు మహారాజుకంటె బలవంతుడు” మరి “కొండలైనా కరుగుతాయి కూర్చొని తింటే! 'మా తాతలు నేతులు తాగారు మా మూతుల వాసన చూడండి? మూర్ధత్వానికీ మాటలు పరాకాష్ట చిహ్నాలు మనమూ చేయాలి ఘనకార్యం అనుకొని వేయాలి ముందంజ

తై అడివికి రాజు సింహం అఆకలని ఊరుకొంటే అందుతుందా ఆహారం? అయ్యో! పాపం మన రాజని జంతుజాలం అట్లే వచ్చి నోట్లోపడదనే మాట ఎంత నిజం! మృగరాజైనా చేయాలి ప్రయత్నం మానుకొంటే దాని కాహారం మృగ్యం. మనస్సులో ఉంటే చాలదు లక్ష లి మరి, అది నెరవేరాలంటే అవశ్యం ప్రయత్నం. “కృషితో నాస్తి దుర్భిక్షం) అభిజ్ఞాల ఉపదేళా లివి. అనుసరణీయాలు మన కవి. మన పురాణాల్లో ఎన్నెన్నో సాధనలు మరపురాని ఘట్టాలు. మనం కలలోనైనా ఊహించని చిత్రవిచిత్రాలు. భగీరథుని ప్రయత్న ఫరితం భూమికి దిగివచ్చింది గంగాప్రవాహం. విశ్వామిత్రుని తపోధనం సృష్టించింది త్రిశంకు స్వర్గం. పార్గుని సాధన ఫలం పాశుపతాస్త్ర సంపాదనం. ఆ ఏకలవ్యుని గురులక్ష ఠా అనితర బాణవిద్యా వైపుణ్యం సవ్యసాచికే కలిగింది ఆశ్చర్యం ఆచార్య గ్రోణుడికే అది సమర్పణం.

త్ర (భువ బాలుని దీక్షా సంకల్పం ధువతారగా స్టిర స్థానం అషహ్టావక్రుని అంగవైకల్యం ఆటంకం కాలేదు విద్యాభ్యాసం ఆంజనేయుని విద్యాభ్యాసం ఆదిత్య గురుత్వపదవికే మణిమకుటం మహాత్ముని అహింసావ్రతం మనకు తెచ్చిపెట్టింది స్వాతంత్ర్యం అమరజీవి నిరశన వ్రతం అందించింది ప్రత్యేకాంధ్రరాష్ట్రం. ధామస్‌ ఆల్వా సాధన ఫలం అంధకార పలాయనం మంచుముద్దలో కూరుకొనిపోతాం, మానుకొంటాం హిమాలయ మెక్కడం, అనుకొందా సాధక బృందం దాని శిఖరంపై నాటిరాలేదా పతాకం! శోధించిరాలేదా గుహోపరిభాగాలు పంపించినారు కదా ఉపగ్రహాలు! వైజ్ఞానికుల సాధనల ఫలం వింత వింత పరికరాలు కనుగొనడం విశ్వశ్రేయస్సుకు అవి ఉపకరించడం. విద్యార్థులకు అవసరం వీడని పఠనాభ్యాసం వారు మరచిపోవాలి నిద్రాసుఖం విద్యయొక్కటే వారి ధ్యేయం.

తగ కృషీనలుల కష్టఫలం ధాన్యం సకల ప్రాణుల కది ఆహారం. జీవనానికే అది ఆధారం వ్యాపారానికి అవసరం మూలధనం వ్యవహార చాకచక్యం. వస్తుందప్పుడే లాభం, నేటీయుగంలో అవకాశాలనేకం నేర్వాలి యువతరం విద్య లనేకం, స్పర్థలూ అధికం, పారి లక్ష్యాలూ బహుముఖం, మార్గాలూ అసంఖ్యాకం, ఈతన్సీ, నేతనీ పరుగుపందాలనీ, “గిన్నీసు బుక్కులు'కి ఎక్కడం, “రికార్డులునెలకొల్పడం, . - కావాలి మన ధ్యేయం సాధన చేస్తే సాధ్యమవుతుంది సమస్తం. = ఈ లోకంలో ఎన్నెన్నో సాధనలు ఎందరెందరో సాధకులు అందుకే అన్నారు 'ముఖే ముఖే సరస్వతీ" అని. అంతా దేవుని సంకల్పం అని, చేతులు ముడుచుకొని కూర్చోవడం ఆరోగ్యప్రదం కానే కాదు ఎంత మాత్రం! మహీలో ఉత్తమోత్తమం మానవ జన్మ లభ్యమవడం మనం చేయాలి దాన్ని కృతకృత్యం మన సాధనలు కలిగించాలి విశ్వశ్రేయం.

త్‌ 20. విజ్ఞాన (గతి (మానవ మేధకు ఆకాశపుటంచులు చాలడం లేదు. కలలోనైనా ఊహించడానికి వీలుకానన్ని అద్భుతమైన సాధనాలను రూపొందించగలుగుతున్నాడు నేటి మానవుడు కాలాన్ని గెలిచాననుకొంటున్నాడు, దూరాన్ని జయించాననుకొంటున్నాడు, గ్రహాలను చుట్టి రాగలుగుతున్నాడు ; అంబర సీమను దాటి విహరించ గలుగుతున్నాడు. కాని, మనిషిమనిపిగా మాత్రం మసలడం లేదు మానవతా లక్షణాలైన దయా దాక్షిణ్యాలకు దూరమవుతున్నాడు. తాను కనుగొన్న ఉపకరణాలతో లోకవినాళాన్ని కలిగించి, విశ్వ సంక్షోభాన్ని సృష్టిస్తున్నాడు. ఇక, ఏ విధంగా లభ్యమవుతుంది మన ప్రియతమ నాయకులు ఆశించిన విశ్వకల్యాణం?) విజ్ఞాన వికాసం విశ్వకల్యాణ కారకం వినూత్న శక్తుల విశ్లేషణం, విళ్వానికే ప్రతిసృష్టి సదృశం విద్రోహ శక్తుల విచ్చలవిడితనం మాత్రం విశ్వశాంతికే వినాశకరం ఆఅకాశపథం అవుతుందిక అమరస్వర్గం అంతరిక్ష పరిభ్రమణం అందరికీ కరతలామలకం అణ్వస్తాల అనవసర ప్రయోగం మాత్రం అన్ని విధాల అనర్ధదాయకం రోదసిలో శిశళూదయం “రాకెట్ట'ల యుగంలో సర్వసాధారణం “రోబోటుల ఆగమనం మాత్రం రానీకూడదు నరులలో రాక్షసత్వం మనిషిలో వెదకినా మచ్చుకు లేదు మానవత్వం మహాత్ముని సత్యాస్త్రం, అహింసాతత్త్వం మంచీ మమత కావాలి నేటి తరాల కాదర్శం భావితరాల కపుడే అవుతుంది శుభోదయం.

ఉగ్‌ 21. మహిళలం! మహిళలం!

(యత్ర నార్యస్తు పూజ్యంతే రమంతే తత్ర దేపతా:- ఎక్కడ స్త్రీలు పూజింపబడతారో, అక్కడ దేవతలు సంతోపిస్తారు- అని ఆర్యోక్తి సౌకుమార్యానికి పెట్టింది పేరు స్త్రీజనులు. స్త్రీ ప్రమమూర్తిగా ఆనందాన్ని కలిగించగలదు, అవసరమైతే ప్రళయ స్వరూపిణిగా కల్గోలాన్ని సృష్టించగలదు, మహిషాసురమర్జిని, అవతారాన్ని ఎత్తగలదు. ఓర్చుతో అమ్మగా పిల్లలను లాలించి పెంచి, ఇల్లాలిగా ఇంటిని అందంగా తీర్చిదిద్దడంలో గృహిణీ ధర్మాన్ని చక్కగా నిర్వహించగలదు స్త్రీ శక్తి స్వరూపిణి.

“ఇంటకోదీవం ఇల్లాలే”"అని అందుకే అన్నారు. పిల్లలకు ఇల్లీ అసలు మొదటి బడి అమ్మే మొదటి గురువు జీవితానికి అవసరమైన మంచి గుణాలన్నీ నేర్పుతుంది. ఆదర్శవంతులుగా తీర్చిదిద్ది పిల్లల్ని మంచి పౌరులుగా ఈ సమాజానికి అందించేది మహిళలే.)

మహిళలం! మహిళలం!

మహాశక్తి స్వరూపాలం

మమతకు ప్రతి రూపాలం

మానవతకు ప్రతీకలం ॥మహిళలం॥।

అనురాగం మా కాభరణం ఆతిథ్యం మా కానందం సహనం మా కాయుధం క్షమాగుణం మా నైజం సృష్టిని లాలించపేం సర్వమంగళ రూపాలం.

మాకు ఇల్లే ఆలయం

అదే మాకు అమర స్వర్గం

మాతృత్వం మాకు వరం

సంతానమే మా ఖాగ్యం

సత్సంతానమే మహాభాగ్యం ॥మహిళలం[

అపురూపంగా పెంచేము ఆదర్శంగా వారిని తీర్చేము సత్యశీలురుగ మలచేము శాంతి ప్రియులుగ తీర్చేము

“క్‌ ధీశాలులుగ దిద్దేము ధైర్యవంతులుగ తీర్చేము సహన శీలురుగ మలచేము సమాజానికి అందించేం 1మహిళలం॥ ధైర్యం ఉగ్గుగ పోసీము ధీర 'ఇందిరిల నందించేం సమాజానికి అందించేం. ధీరత్వం వసగా పోసేము ఛత్రపతులుగ తీర్చేము 'వీర శివాజీల నందించేం 'సమాజాని కందించేం స్టెద్యాన్ని లాలగ పోసిము ఉక్కు మనుషులుగ మార్చేము మంచి నాయకులుగ తీర్చీము మహనీయులుగ మలచేము మార్గదర్శకులుగ నడిపేము ॥మహిళలం॥ అబలలం కాదు మేం ఆది శక్తి అంశాలం అన్యాయాన్నెదిరించేం అక్రమాన్ని అరికట్టేం సమస్తాన్ని శాసించేం సర్వశక్తి స్వరూపాలం ॥మహీిళలం॥ మంచికీ మేం ముందుంటాం మనుగడకే ఆధారం మనిషి మనుగడకే ఆధారం మేం ॥మహిళలం॥

తపి 22. విఫ్టవ శంఖం (నాగరకత ఎంతో అభివృద్ధి చెందిందని విజ్ఞవీగుతున్న ఈ కాలంలో, కబ్నపు చావులను గురించి వింటుంటే కడుపు తరుక్కుపోతుంది. స్త్రీ శికుహత్యల మాట చెవిలో పడగానే గుండె నీరయిపోతుంది. జన్మనిచ్చే తల్లిగా, ప్రేమానురాగాలు పంచియిచ్పే సోదరిగా, జీవితాంతం తోడుండే భార్యగా ఒకస్త్రీ జీవిత రంగంలో ఎన్నో పాత్రలను నిర్వహిస్తుంది. అత్తగా నిర్వహించే పాత్రలో మాత్రం ఆమె ఎందుకంత కఠినంగా మారిపోతుంది? ఆడపిల్లల పట్ల జరిగే అన్యాయాలను వాళ్లే ఎదురుతిరిగి ధైర్యంగా ఎదుర్కోవాలి.) విప్లవ గీతికల్ని విన్నా వింత వింత కలలుకన్నా పిచ్చి పిచ్చిగా పలవరించా _... కలవరించా! కలవరిస్తూనే కునుకుదీళా కునుకులో సైతం వినిపించాయి వింతగొంతుకలు కనిపించాయి వింత దృళ్యాలు కొంత సేపటికి సుషుప్తి కాస్త కరుణించింది నన్ను ఎంతసేపు ఆ సంతోషం? క్షణంలో కలతనిద్రగా పరిణమించింది. వింతవింత కలలెన్నో స్వైర విహారం చేశాయి ఆకలల్లో.... వికార నృత్యం చేస్తూ వెకిలి నవ్వులు నవ్వుతూ వీథులవెంట తరుముకొంటూ వెన్నంటాయి నన్ను భీకర పిశాన గణాలెన్నో భయంతో పరిగెత్తా... పరిగెత్తా... పరిగెత్తా

శం వెన్నంటి తరుముకొచ్చాయి భూత ప్రేతాలనో స వాటిని తప్పించుకొని వేగంగా పరిగెత్తా.... *“యమస్పీడు' తో పరిగెత్తా వెనక్కి చూస్తే యమ మహిషం దాని వెనక యమపొశం నా పై విసిరేస్తూ యమభటులు “అమ్మో చావు దగ్గరికొచ్చేసింది ఇంకేంచేసేది దేవుడా” అనుకొంటూ మళ్లీ పరిగెత్తా . పరిగెత్తా అదిగో... అదే చీమూ నెత్తురు కలిసిన నదంటారే వైతరణి... అందులో పడ్డా అబ్బ! భరించరాని దుర్గంధం దిమ్మెక్కింది తల వెట్టికీక లేశా లేచి చూస్తే ఏముంది? పడి ఉన్నా మంచంక్రింద. లేచి సర్దుకొని చూస్తే తెల్లవారి చాలాసేపయింది అదిగో... *న్యూస్‌ పేపర్‌ అందుకొని వార్తలు చూశా తాటికాయంత పెద్ద అక్షరాల్లో ముఖ్యమైన వార్తలు

50 కస్నాచెర విడిపించడానికి కాసులు చాలక కటికలోకపు నిందలు భరించలేక కన్నెలను చంపిన కట్న పిశాచాలు! అత్తల అరళ్లు ఆడబిడ్డల పోరు, అసలు కట్టుకొన్న మగదే పగవాడై కొట్టి రాచిరంపానబెట్టి ఇంటినుండి బయటకు గెంటితే ఆ సజీవ సమాధికంటె ఆత్మ త్యాగం మేలని అసువులు బాసిన అతివలెందరో! అప్పుడనిపించింది నాకు అసలు పిశాచాలు లేవు అంతకంటే లేవు భూతాలు ప్రితాలు! కన్నెలకు కట్నంబాధే కాటేరి క్రార్యపు మగడే ఘోరాతిఘోరం కోడళ్లకు అత్తింటిపోరే అసలు దయ్యం! అతివల్లారా! అంతం చేయాలి వాటిని మీరు ఆహుతి కాకూడదు వాటికి ఎవరూ! ఆత్మస్టర్యం, ఆత్మ నిభ్వాసం అండదండలు మీకు అనునిత్యం! అన్యాయం, అక్రమం, దౌస్ట్రం, దౌర్జన్యం దూరం చేయాలని చేయండి ప్రయత్నం

వ్‌ పూనండి పాంచాలీ శపథం పూరించండి విష్ణవ శంఖం నినదించాలి పాంచజన్యరావం పారిపోవాలి పిశావగణం సర్వం! “నిన్ను నీవు ఉద్ధరించుకో!! అన్నాడు పరమాత్మ గీతలో “ఆ పరమార్ధ మర్ధం చేసుకో! ఓ మహిళా! అవసరమైతే అవతరించు ఆఅదిశక్తిగా! అక్రమాన్ని అంతంచేసే పరాశక్తిగా! అబలవు కావు, నీవు సబలవు, సర్వశక్తి స్వరూపిణివి" అని నిరూపించుకో! నో హ్‌ వ వ్యా టంరాలబి న్నా లో లయ ర్‌

52 17. సృతిపథం మన జీవన పథంలో మహావ్యక్తు లెందరో సాక్షాత్కరిస్తారు. వారి ప్రభావం పరోక్షంగాన్నో ప్రత్యక్షంగానో మనమీద గోచరిస్తుంది. వారి సంస్మరణం మన కెంతో స్ఫూర్తిదాయకంగాను, సంతృప్తికరంగాను, సంతోషదాయకంగాను ఉంటుంది. సాహిత్యాకాశపథంలో మహోజ్జ్వలంగా వెలుగొందే మహాకవుల యశశ్చంద్రిక్క విశ్వచరిత్రలో చిరస్మరణీయంగా నిలిచిన మహానాయకుల ఆదర్శపథం, భౌతికంగా దూరమైనా, మధునాతిమధురమైన ఆత్మీయుల స్మరణం మన మనఃపథంలో పదిలంగా ఉంటుంది, నిత్యమై, నిఖిలమై నిలచి ఉంటుంది.

5 23. కవితాంజలి (సంస్కృతంలోని వ్యాసమహాభాంతాన్ని తెలుగులోకి అనువదించిన కవులు మువ్వురు - నన్నయ, తిక్కన, ఎజ్జన- వీరిని కవిత్రయంగా వ్యవహరిస్తాం. తెలుగు సాహిత్యానికి శ్రీకారం చుట్టిన నన్నయభట్టు చాళుక్యరాబైన రాజరాజనరేంద్రుని ఆస్థానకవి క్రీశ 11వ శతాబ్దంలో తెలుగులిపిని సంస్కరించి, శబ్దాలకు క్రమబద్ధత సేర్పరవి “ఆంధళట్టు చింతామణి” అనే వ్యాకరణ గ్రంధాన్ని రచించాడు క్రీ శ. 13వ శతాబ్దంలో నెల్లూరును పరిపాలించిన మనుమసిద్ధి మహారాజుయొక్క ఆస్ట్రానకవి తిక్కన సోమయాజి. ఈయన నాటకీయైలి అనితరసాధ్యమైంది. పాత్రలను సజీవంగా కళ్లెదుట నిలిపినట్ట్లు రచించడంలో తిక్కనకు సాటితిక్కనయే! క్రీశ 15వ శతాబ్దంలో ప్రోలయేమారెడ్డి ఆస్థానకవి అయిన ఎజ్జాప్రైగడ నన్నయ వదలివేసిన అరణ్యపర్వ శేషాన్ని పూరించినాడు. వర్ణనాశైలికి ఎజ్జన ఆద్యుడు కవిత్రయీనికి నీరాజనంగా సమర్పించిన కవిత యిది నా మనసుకు నచ్చిన మనసు - కవులకు, మన - సుకవులకు, మధుర కవులకు, మహాకవులక్షు, మంచి కవులకు, మహనీయులకు, మనఃపూర్వకంగా నేను సమర్పించే నమస్సుమాంజలి ఈ కవితాంజలి, కవిత్రయాంజలి. మననారా వారిని కోరుతున్నా, ఎంతో అధికమైనా, వారి కవితామృత ధారలోని శతసహస్రాంళశాన్నెనా నాకు ప్రసాదించమని, కవిత నిచ్చి కరుణించుమని.

వ్‌ల్మీ ఆంధ్రకవివర్యా! నన్నపార్యా! ఆంధ్రకవితా సాఘ్రాజ్యస్థాపనాచార్యా! ఆంధ్రావనికి అందించినావు, అమర భారత కథామృతాన్ని, అనుపమ వేదవేదాంగసారాన్ని, అనుగ్రహించినావు ముక్తిమార్గాన్ని, “అదికవి' కీర్తి గడించినావు. ఆంధ్ర లిపిని తీర్చినావు, అక్షర క్రమాన్ని కూర్చినావు, ఆది వైయాకరణుండనవైనావు, “వాగనుశాసనుడనిపించుకొన్నావు, ఆంధ్రభాపకు ఆచంద్రార్క కీర్తిని కల్గించినావు. నన్నయ్యా। నీ 'అక్షర రమ్యత” అక్షయకలశం, “ప్రసన్నకథా' సముచ్చయం పారిజాత సుమగుచ్చం, నీ రుచిరార్థ సూక్తులు ప్రతినిత్యం అనుసరణీయం. అందుకొ; సనుమయ్య నన్నపార్యా! కవిత్రయ ప్రథమకవివర్యా। అమిత భక్తి నే నందించుచున్న ఈ అక్షర సుమాంజలిని. తిక్కవార్యా! కవిత్రయద్వితీయా! తిరుకాళహస్తి నాథుని నామముద్ర తిరునామముగ వహించిన కవివర్యా! “ఆంధ్రావళి మోదము'నందగ ఆంధ్రీకరించినావు విరాటపర్వమాదిగా పదునైదుపర్వాల భారతాన్ని మహాకావ్య రాజాన్ని, పరమపదాన్ని ప్రజలకు చూపినావు,

వ్‌ఏ్‌ కవిబ్రహ్మవై తనరినావు చిరస్మరణీయ మయ్యా తిక్కయజ్వా! నీ హరిహరనాథ తత్త్వం, నీ వందులో అందించిన అద్వెతం ఉద్చోధించిన మతైక్యభావం మత సామరస్యం డర్వి౭జనులకు జుదళ్ళుం నీవు కూర్చిన తెలుగు మాటలు తేనెలూరు తియ్యందనాలు, సంఘటించిన సంస్కృత సమాసాలు సాగర గాంభీర్య సమాలు, ఆంధ్ర, సంస్కృత పదప్రయోగ వైశిష్ట్యం నీ ఉభయకవిమిత్ర బిరుదానికి సార్ధక్యం. నీ 'పలుకుబళ్లు నిత్యం ప్రజల నోళ్లల్లో నానే నానుడులు నీ 'నాటకీయశైలి' నిరుపమానం, నవరస భావసంభరితం వీ 'పాత్రచిత్రణ' కౌశలం మనోనేత్రాలకు ఆనందదాయకం. నీవు నడిపిన రాయబార ఘట్టం నయరాజనీతికి నిదర్శనం. నీ “కృష్ణరాయబారం' నిరుపమానం నీ వందించిన శాంళిసందేశం, నిఖిల లోకానికి అనుసరణీయం, నిత్యకల్యాణకారకం “యుద్ధపంచకరిలో నీ యుక్తి ప్రయోగం శుద్ధమైన రాజకీయతంత్రం

వ్‌6

నీ రసభావ రమ్యత అనిర్వచనీయం నా సుమన సుమాంజలి ఇదే అందుకొనుమయ్యా!

ప్రబంధపరమేశ్వరా। ఎజ్జనార్యా!

శంభుదాస బిరుదాంచితా! పరిపూర్తి గావించినావు అపరిపూర్ణ భారతభాగాన్ని అరణ్యపర్వ శేషాన్ని, కవిత్రంయంలో తృతీయుడుగా కీర్తినందుకొన్నావు, చిరంజీవివైనావు.

భారతకావ్య కళామతల్లి, మహాకవీ! నీ వర్ణనా ప్రాభవం మహిలో వర్ణనాతీతం. మనస్స్ఫుమనస్సుల అంజలి నందుకొనుముయ్య! ఎఖ్జినార్యా!

మహిలో ఎంద రెందరో

మహాకవులకు మార్గదర్శకం కవిత్రయం!

కవిత్రయానికి శ్రద్ధాంజలి

ఈ కవితా నీరాజనం.

క్‌ 24. జవహర్‌ (దున భారతదేశం గౌతమబుద్దుడు, మహాత్మాగాంధీ వంటి త్యాగమూర్షులకు, నెహ్రూ వంటి దేశ సేవా ధురంధరులకు పుట్టినిల్లు గాంధీజీ అందించిన సత్యం, అహింసలను ఆయుధాలుగా గొని స్వతంత్ర సమరవీరు లెందరో శాంతి పోరాటంలో పాల్గొన్నారు వారి త్యాగఫలితంగ్నా 1947 ఆగస్టు 15వ తేదీ మనకు స్వాతంత్ర్యం లభించింది. మనకు మొట్టమొదటి ప్రధాని జవహర్‌లాల్‌ నెహూ. ఆయన పంచపర్హ ప్రణాళికలు దేశాభివృద్ధికి దోహదం చేశాయి ఆయన జీవితమే ఒక మహాకావ్యం, ఆయన మరణం ప్రజలకు తీరనిలోటు ఆయన మృతికి దేశవాసులు ఎంతగానో పరితపించారు. ప్రపంచదేశాలు నీరాజనం అర్పించాయి, నెహ్రూకు స్పత్యంజలిగా రూపొందినదే 'జవహర్‌' అసే యీ కవితాంజలి. ఇది ఆయనకు అక్షర జవహర్‌! నీ జననం భారతజననికి శుభోదయం! జగానికే మహోదయం! నవయుగోదయం।! నెధ్రూజీ! బానిసత్వపు భారతావని బ్రతుకు బరువును దించిన భూమి పుత్రుడివి, భవ్య చరితుడివి కన్న తల్లి బుణం తీర్చిన కర్మవీరుడివి, క్రాంత దర్శిని. కర్మ వీరుడివి. ప్రప్రథమ భారత ప్రధానివి ప్రజాస్వామ్య రథసారధివి ప్రజానీక హృదయసీమలో ప్రియ దర్శనుడివి ప్రగతి మార్గ దర్శివి

58 ప్రపంచ శాంతికి దోహదం నీ 'వంచ శీల” నినాదం ప్రజలకు శ్రేయోదాయకం. “ప్రగతికి ప్రాతిపదిక నీ పంచవర్ష ప్రణాళిక, పిల్లలపై ప్రేమకు తార్కాణం బాలల దినోత్సవం. నీ కోటుపై గులాబి పువ్వు, నీ పెదవులపై చిరునవ్వు, పలుకుల్లో కారుణ్యం, స్‌భావ స్నిగ్ధతకు తార్కాణం. నీ స్నేహ శిలతకు నిదర్శనం ఆసియా వాసుల సాహచర్యం, రష్యనుల 'నెహ్రూః అవార్డు ప్రదానం. నీ నడకలోని గాంభీర్యం దైర్య స్టైర్యాలకు చిహ్నం. మన సంస్క ఎతికి ఉల్లేఖనాలు నీ లేఖలు, వ్యాసాలు, ఉపన్యాసాలు. సమైక్యత కవి ప్రేరణలు, దేశ భక్తి ప్రబోధకాలు దేశ మాతకు నీరాజనాలు. మహాత్ముని అహింసాతత్త వం, రవీంద్రుని విశ్వశాంతి సందేశం, వివేకానందుని వేదాంత తత్త్వం, అన్నీ కలబోసిన మూర్తి నీదంటుంది లోకం, అది ముమ్మూర్తులా నిజం! నిజం! నీ ఆశయాలకు ప్రతిరూపం నీ ప్రియ పుత్రిక ఇందిర, ప్రియదర్శిని, జనప్రియ, జయేందిర

59

యుద్ధమంటే నీకు వైముఖ్యం,

అణ్వస్త్ర నిరసన నీ లక్ష్యం,

శాంతి, సామరస్యం నీ ధ్యేయం, సమత్వం నీ ఆశయం, ధీరత్వం నీ సత్త్వం, నిత్యచైతన్యం నీకు ప్రీయం, నీ జీవితం భావితరాలకు మార్గదర్శకం.

నిఖిల ప్రపంచం

నీకు సమర్చిస్తుంది నీరాజనం,

నీ దివ్య సందేశం

విశ్వచరిత్రలో లిఖితం నీవు చిరంజీవివి! చాచా నెహ్రా! నీ కీర్తి ఆచంద్ర తారార్కం నినుగన్న జనని భారతి ధన్య! ఆమె నిత్య ధన్యః

60 25. ధీఠ గంభీర ఇందిర ( ఇండేయాయే ఇందిర ఇందిరే ఇండీయా' అని అనిపించ గలిగిన ప్రధాని స్వర్గీయ ఇందిరాగాంధీ. ఇటు గృహస్థ జీవితంలోను, అటు దేశ రాజకీయాలలోను ఎటువంటి ఒడిదుడుకులు ఎదురైనా, గుండెను బండరాయిగా చేసికొని ముందంజ వేసిన ధీరవనిత మన ఇందిరా ప్రియదర్శిని. అణ్వాయుధాలను ఇతర దేశాలపై ప్రయోగించకూడదని, అలీన దేశాలకు ప్రతినిధిగా వెళ్లిన శాంతిప్రియ ప్రజాశక్తిని ప్రగతి ప పథంలో నడిపించడానికి నడుంకట్టిన ధీరురాలు. ఆమె అసువులు బాసినా, ' మహనీయులకు మరణంలేదు, జీవితం చిరస్మరణీయం అన్నమాటకు అనుగుణంగా మన హృదయ మందిరాలలో నిలచిన అమరమూర్తి ఇందిర. ఆమె అమర సృతికెత్తిన నీరాజనమే ఈ కవితాంజలి.) అక్టోబరు ముప్ఫై ఒక్కటి మరపురాని దినం ప్రపంచ చరిత్ర పుటల్లో చేరాయి మరికొన్ని రక్తసికాక్షరాలు. మానవాళి అవమానంతో మస్తకాలను వంచిన దినం. అలనాటి నీజలొ రాజకీయ హత్యను తలపించింది ఇందిరమ్మ దుర్మరణం. మంచి నేతకు కాలం కాదని మరీ మరీ చాటింది అమృతసర్‌ స్వర్ణాలయం అయిం దామె పాలిటి యమపాశం, మానవజాతి పాప ఫలం మంచినీ మమతనూ చంపుకొన్న విపరీత కాలం. ఓ మృత్యుదేవీ! ఏమిస్తే నీకు ఇందిర నిస్తావు మాక్షు?

61 డెబ్బె కోట్ల భారతీయుల డెందాలలో మండిన దామె చితి అయినా అందరి మనస్సులలో నిలచింది చెక్కు చెదరకుండా ఆమె ఆకృతి అంతేనా. . అన్ని ఖండాల ప్రజల అంతః కరణాలను చాకి ఇది న్యాయమేనా అని ప్రశ్నించిందామె మృతి విశ్వాస పాత్రులైన సంరక్షకులే ప్రాణ ఘాతుకులైనా సరే ఏ మన్యాయ మెంత అక్రమమిది! మనసున్న మన మనిషిని బలిగొన్న యీ సంఘం నాగరకతా పరాకాష్టకు చిహ్నమా! వైజ్ఞానిక ప్రగతి కిది నిదర్శనమా। రాను రాను మానవులంతా రాక్షసులై పోతున్నారా? లేక... బుద్ధి జీవులైన మానవులం మనం తిరోగమించామా? ఆటవిక జీవితానికి అజ్టులు చాస్తున్నామా? కర్మ భూమిగా కీర్తి నొందిన భారతావనిలో ఈ నరమేధం నిజంగా అమానుషం.... అవమానం... అతిలోక వేదనాభరితం! బుద్ధుని త్యాగ గుణం మహాత్ముని అహింసా వ్రతం రాణీ రుద్రమ ధీరత్వం రూన్సీరాణి పొౌరుషం అన్నీ కలబోసిన ప్రతిమ ధీర గంభీర మన ఇందిర

62 ఇందిరే ఇండియా - ఇండీయా ఇందిర అనిపించుకొన్న నిరంతర దేశ సేవా ధురంధర. “అతివ అబలకొాదు, సబలు అని నిరూపించిన ధీర 1 అన్ని దేళాల ఆప్యాయతను అందుకొన్న అత్యంత వినయశీల. రష్యనుల కత్యంత ఆప్పురాలు. అసియావాసుల కనుంగు మిత్రురాలు. బంగ్లాదేశ్‌ కాందిశీకుల వాదుకొన్న కరుణామయి. దేశంకోసం ప్రాణాలను వీడిన త్యాగమయి. అంతర్జేశీయ బాంధవ్యం ఆమె స్నేహ స్న్రితకు తార్కాణం, అందుకే అన్నారందరూ “ప్రీయదర్శిని ప్రపంచ ప్రజలందరికి ప్రియ బాంధవి' అని. దేశ దేశాల పర్యటనం అందించిందామెకు అనంత లోక జ్ఞానం, తండ్రి సామీష్యం - లేఖలు - ప్రబోధాలు కలిగించాయి రాజకీయ వికాసం, నిలిపాయి ఆమెను నిండైన మూర్తిగా -- సమ్యగ్‌ వ్యక్తిగా! సంజయ్‌ మరణం కలిగించిన వ్యథ శోకాత్రురూపంలో వ్యక్తమైనా నిర్గిప్తకతో అణచుకొన్న ఆమె ధీరత్వం పసివారి హృదయాలను సైతం ఆర్టం చేసింది.

653 రెండు కన్నుల్లో ఒక కన్నుపోయినా దేశవాసులను తన కన్నుగా అనుకొంది, తన పీల్లలకు తల్లిగా ఉండడం కంటె దేశ ప్రజలకు తల్లి ననిపించుకొంది,

అన్నీ అమరి ఉన్నా తనకంటూ

ఏమీ మిగుల్పుకోని త్యాగి,

దేశ శ్రేయస్సు కోసం

ఎన్ని స్వప్నాలు కన్నదో ఆ తల్లి

అవన్నీ నిండుగా ఫలించక ముందే

ఆ “కర్మజీవి" కీ కాలం చెల్లింది. ఇందిర 'వింశత్యంశ ప్రణాళిక దేశ ప్రగతికి అత్యున్నత మార్గదీపిక, థమజీవనానికి సాటిలీదని చాటే “కష్టే ఫలీ నినాదం తామిక జనులకు వేదం మానవజాతికి దివ్య ప్రబోధం, "గరీబీ హరాజు నినాదం పేద ప్రజలకు సువర్ణ సందేశం.

ఆమె ప్రవేశ పెట్టిన

“అత్యవసర పరిస్టితి! చట్టం

నల్లబజారు నిర్మూలనం,

లంచగొండులకు ఆటంకం,

అవినీతికి సమూలనాశనం “బ్యాంకుల జాతీయీకరణం' ఆర్థికాభివృద్ధి కాధారం. “భూ పరిమితి చట్టం' తలపించింది వినోబా భావే భూదానోద్యమం,

64 విద్య సార్వజనీనం కావాలని కోరింది అదే మనకు జ్ఞానదీపిక అన్నది, వ్యవసాయ వృత్తికి ప్రాధాన్యం ఇచ్చింది, అదే కదా మన కింత అన్నం పెట్టేది; సమసమాజ నిర్మాణం ఆమె ధ్యేయం అణ్వస్త్ర నిరసన ప్రధాన లక్ష్యం అలీన దేశ ప్రతినిధిగా చేరి చాటింది “పంచశీల సూత్రాన్ని అహింసను, విశ్వైక్యాన్ని అదిగో... . కోటానుకోట్ల ప్రజలు అథ్రు నీరాజన మర్పిస్తున్నా రామెకు, ఆ అమరలోకంలో ఆమెకు చోటు పదిలం, అక్కడ కూడా ఆమెకు అఖండ దిగ్విజయం, ఆమె యశస్సు అద్వితీయం... అనంతం... ఆచంద్రతారకం.

65 26. గౌరవాంజలి (నల్లహాడ్డి గోపాలరెడ్డిగారి మాటంటే మూటే 'కోట' జనానికి, రెడ్డి గారంటే వారి కంత ప్రీతి. కోటలో వెలసిన గ్రామదేవత పేరు “కోటమ్మ' రెడ్డి కోటమ్మ భక్తుడు కోటమ్మ జాతర అంటే ఆయన పేరే జ్ఞాపకం వస్తుంది. అంత సంబరం ఆయనకు. రెడ్డిగారి ఇంటి వసారా ఒక ప్రత్యేకమైన పంచాయితీ. రచ్చబండ లాంటి ఎత్తుగచ్చుమీద, గోడకానుకొని కొంచెం కాళ్లు మడిచి చాపుకొన్నట్లుగా కూర్చుని ఉంటారు ఉదయం, సాయంత్రం ఆయన చుట్టూ తీర్పుకోసం వచ్చి చేతులు కట్టుకొని నిల్చుకొని ఉంటారు కూలీనాలీ చేసుకొనే జనం గుంపులు గుంపులుగా. వారి తగాదాలకు ఆయన చెప్పే తీర్పు కోర్టు తీర్పుకంటె మీరరానిది. అంతటి జన టియు డాయన రెడ్డిగారి హఠాన్మరణం (31-01-1998) జనావళిలో ఎంతో వేదనను రగిలించింది. ఆయన శవాన్ని పాడెమీద మోసుకొని పోతుంటే, చివరి వీడ్కోలుగా జనసందోహం ఒక ప్రవాహంలా సాగింది మా కుటుంబానికి అత్యంత సన్నిహితుడైన ఆయన స్పృతి చిహ్నంగా ఈ కవితాంజలి సమర్పితం ) శ్రీ నల్లపరెడ్డి గోపాలరెడ్డీ! గోవుపాలవంటి నీ కీర్తి మాకిస్తున్నది బలాన్ని నరనరాలలో ఇమిడిన నీ మూర్తి నడుపుతున్నది మా కలాన్ని ఊరికందరికి ఉపకారివి ఉత్తము డనిపించుకొన్న సంస్కారివి, మానవతకు మించిన మహిమ మహీలో లేదని చాటిన మంచి మనిపివి సమాజమనే విశ్వవిద్యాలయంలో పట్టభద్రుడవైన భవ్యమనీపిని. కోటిపుణ్యాలు చేసిందేమొ ఈ కోట గోపాలరెడ్డి! నీవు వెలశావు నల్లపరెడ్డి ఇంట వ్యర్థమైన మాట ఎన్నడూ రాదు నీ నోట నీదెప్పుడూ నీతికి నేరైన బాట పలుకు పలికితే అది తేనెల ఊట యువతరానికి ఆదర్శం నీ నడచిన బాట.

66 తలపై ఆ కుల్లాయి నలువైన ఆ పంచె కట్టు నీటైన ఆ తలకట్టు నిలిపాయి నిన్నాక ప్రత్యేక వ్యక్తిగా. నీ అంతరంగం కరుణామయం నీ సులోచనాల్లో అది ద్యోతకం నడకలో గాంభీర్యం నవ్వులో వైర్మల్యం నమ్రతలో సహజత్వం నాటుకొన్న మూర్తి నీది వేయి వరహాల కాసు లేల వేయి విధాల సత్కారా లేల మధురమైన నీ మాటొక్కటి చాలు మనస్సున వెదజల్లు పన్నీటి జల్లు. సహనం నీ సొంతం సమతే నీ తత్త్వం, నీధైర్యం, నీ స్టె్య్యం అందరికీ మార్గదర్శకం సహకారానికి మారురూపం స్నేహానికి నిర్వచనం నీ జీవితమే ఒక ఉత్తమ కావ్యం ఏదీ నాది కాదనుకొనే తత్త్వం! ఎల్లరూ నావారనే ధీరత్వం! . ఎప్పుడూ నిన్ను నడిపాయి జీవితంలో ఎందరో నిన్ను మెచ్చారు స్వాంతంలో అంతలోనే నిండాయా నీకు నూరేండ్లు అందరినీ ముంచి వెళ్ళావు అలజడి పెను పరదల్లో

67 పేదల పాలిటి పెన్నిదీ! నిన్ను గోల్పోయిన మాకు పగలే చీకటి భయద దుఃఖార్భటి నీ ఆత్మీయత నంతా ఎక్కడ దాచి వెళ్లావు? ఎవరికీ అందకుండా ఏమైపోయావు? ఎక్కడ మా ఆత్మీయు డని ప్రశ్నిస్తున్నాం? ఓ మృత్యుదేవతా! నోరు తెరు నీవు మింగిన మా గోపాలరెడ్డి ధర్మాత్ముడు. మాకు కనిపిస్తాడు, చస్తే నీకు జీర్ణం కాడు కోటమ్మా! నీ భక్తుడు గోపాలరెడ్డిని కోట గోడలా కాపాడుతాపనుకొన్నాం కానీ - ఆయన పాడె వెళుతుంటే ఒట్టి గోడలా కదలకుండా ఉండిపోయానేం? ఓ రెడ్డీ! నీ అంత్య శయ్య నుండి ఒక్క క్షణం, ఒకే ఒక్క క్షణం నీవు లేచి చూచి ఉంటే తెలిసి ఉండేది నీ మరణం జనంలో ఎంత సంతాపం నింపిందో! నిన్ను చూచినపుడల్లా ఆనందాత్రువు లిచ్చిందే “స్వర్ణముఖి! నదీమతల్లి ఇప్పుడు నీవు కనిపించక దుఃఖాశ్రువులు దొరలిస్తున్నది. 6

68 తీర్చర్‌వై నీవు కూర్చునే రచ్చబండ వెలవెల పోతున్నది నిన్ను చూడకుండ తీర్చుకోసం నీచుట్టూ మూగే జనసందోహం దిక్కులేని వాళ్లలా వేశారు బిక్కమొగం ఓ అకాలమృత్యూ! ఎంటైనా ఇస్తాం నీకు రెడ్డిని తిరిగివ్వు మాకు. ఓ రెడ్డీ! కలకాలం నీ కీర్తి చంద్రిక కనకాభిపేకం చేస్తుంది మాకు; కవిలోకం కంఠమెత్తి అక్షరాభిపేకం చేస్తుంది నీకు. నీ.... మా అనుబంధం నిత్యం! సత్యం! నిత్యసత్యం!

659 27. సృత్యంజలి (అమ్మమ్మ నా మాతామహులు శ్రీమతి రుక్మిణమ్మ, శ్రీ జయరామరెడ్డి, వీరిద్దరు నామీద చూపించిన ఆప్యాయతానురాగాలు ఎనలేనివి. ఉదారస్వభావంతో పాటు అభ్యుదయ భావాలుకలవారు వీరు. మా తాతగారెప్పుడూ 'నీ మనస్వాక్షిని నమ్ముకో, అదే నీకు గురువు, దైవం, అన్నీను' అనేవారు. ఇతరులపై ఆధారవడరు - ఇంగితం ౨౭వారెవ్లుడూ” నీ కామద నీవు నిలబడు” అంటూ హితవాక్యాలు చెప్తూ ఉండేవారు. చిన్నతనంలో ఇవన్నీ మాకు అర్ధంకాకపోయినా, రానురాను వాటీలోని తీవ్రత తెలిసివచ్చేది. శీర్తిశేషులైన వీరిద్దరికి సేను సమర్పించే శ్రద్ధాంజలి - ఈ సృృత్యంజలి. తే.గీ. శ్రీ సువర్లముఖీనదీశ్రిత తటమున 'మర్లపర్లి' అనెడి యూర మానితముగ జనన మొందెను మెత్తని మనసుగళల్లి నట్టి “శ్రీ రుక్కిణమ్ము విఖ్యాత చరిత. తే.గీ. ఆమె నా తల్లికిందల్లి యగుట వలన అనవరతమును బిల్లు నమ్మమ్మ యనుచు వరలు 'దువ్వూరు” వంశ సద్భాగ్య మామె- ప్రణుతమైన 'అల్లారెడ్డి' వంశమందు ప్రస్తుతుండగు శ్రీ జయరామరెడ్డి ధర్శపత్నియ్రై తనరె సంతసము మీర నయ గుణోన్నత శ్రీరుక్కిణమ్మ ధరణి. తే.గీ. ధనము కంటెను గుణమె యెంతయును మిన్న, చదువు కంటెను మిన్న సంస్కార మెన్న, వీని కంటెను మిన్నయౌ వినయ మెన్న అనుచు బోధించు నిరత మత్యాదరమున అవని శ్రీరుక్కిణమ్మ భాగ్యాల కొమ్మ. తే.గీ. ఇంటీయందున పిల్లల కేమివలయు నన్నియును తానె స్వయముగా నరయుచుండు, చదువు సందెల పిల్లలు సన్నుతులయి ఉన్నతోన్నత విద్యల నుత్సుకతలు వరలః జదివించి ఆదర్శ వనితయయ్యె.

70 తే.గీ. బిచ్చగాళ్ళకు నొకకొంత 'బిచ్చమిడక తాను భుజియింప దొకనాడు గాని, మరియు పేదజనులకు ప్రతినెల ట్రీతితోడ దాన ధర్మాలు సేయు సంతసము మీర. తే.గీ. పేద పిల్లలకును మజి పెద్దలకును మహిని వెలయు ననాథాత్రమముల కిచ్చు తగు విరాళములను నన్నదానములను సలుపుటల యందు మిగుల నాసక్తి జూపు రుచిర వితరణ ధామ శ్రీ రుక్మిణమ్మ తే.గీ కోటలో సాయినాథుని గుడికి నేట తప్పకుండ విరాళాలు తనర నొసంి, నయత కోటమ్మ గుడి తిరునాళ్ళకేమి, గూడలిన్‌ సంగమేశ్వరు గుడికినేమి భక్తీ నొసంయచు చందాలు ప్రణుతి కక్కె. తే.గీ. భక్తిమెియి భగవద్గీత ప్రతిదినమ్ము మహిని పారాయణమువేయు మార్గదర్శి, నూట యొనిమిదిసార్లు సన్నుతముగాగ వరల 'ఓం' కార జపమును వదల కుండ దినము జేసెడి సత్పుణ్యవనిత ఘనత. తే గీ. హస్తవాసి గలిట్టి దివ్యప్రశస్త యనుచు పెండ్లిండ్ల మాంగల్యమును ముదమున ఆమె చేజేత గ్రహీయింతు రది విశిష్ట మైన సత్కీర్తి యామెకీ యవని యందు. గతీ ఈవి నుజవ్హాణ్బంగారి సౌజవ్పుంత్తో

ళం. 28. సృళ్యంజలి (జయరామండ్డీ తాళ) తే.గీ. శ్రీకరంబైన నెల్లూరు సీమలోన వరలు "కోటు, 'అల్లారెడ్డి' వంశమందు మంచితనమున కెన్నంగా మారుపేరు ఆథ్రితులకల్పవృక్షమై యలరువాండు ధరణి “జయరామ రెడ్డి మా తాతగారు కీర్తి శేషులు నేడు సంకీర్తనుండు. తే.గీ. మాట కజుకైన మెత్తని మనసువారు తనర నాప్పుల కానందదాయకుండు అలరు *దువ్వూరు శ్ర్రీరుక్నిణమ్మి భర్త ఇంగితజ్ఞుండు నాదర్శు డెన్న భువిని. తే.గీ. ధరణి నితరులపైన నాధారపడకు, నీదు పాదాలపై నీవు నిలబడవలె, నీ మనస్సాక్షియే యెప్లు నీకు దైవ మదియె మంచి దారిని ఆూపు ననెడివారు ధరణి బుణశేష ముంచుకోం దగదు నీవు అనుటె తాతగారి యుపదేళాళి మాకు తే.గీ. ఇలను మనవారనియు పరాయింటి వారు ననెడి పక్షపాతము. జూపనట్టి వారు, తప్పు. జేసిన వారిని దయను గనరు దోషులగు వారు వణికిపోదురు నిజముగ తాతగారి వ్యక్తిత్వ మీ రీతిం దనరు. తే.గీ. ఎవరి కే మంచి జరిగిన నెంతగానా తనకు జరిగిన యట్లి సంతసము: జెందు, ఈర్ష్య నెజుంగని సద్గుణ మితని సొత్తు, ప్రథిత గుణుండగు శ్రీ జయరామ రెడ్డి తనర మా తాత యౌట సంతసము మాకు.

72 తే.గీ. “ఎంత గడియించినా మని యెన్నం దగదు దాన ధర్మాల కెంత మొత్తమ్ము ఖర్చు చేసినామని చూచుటే జీవితమున గొప్ప పుణ్యం? బటంచు పేర్కొను సతమ్ము తాత జయరామరెడ్డ విఖ్యాతగుణుండు. తే.గీ. కుంటి వారిని మజీయును (గ్రుడ్డివారి, పేద సాదల ముదుసళ్ళ పేర్మి. జూచి దాన ధర్మాలు చేసి మోదంబు6 గూర్చు- గుణము వారికి పుట్టుక గుణము జగతి. తే.గీ. పప్పు దప్పళముల తోడ నప్పళముల కడుపు నిండించి మజీయును గట్టుకొనంగ కొత్త బట్టలొసంగి పేర్కొన6గ రాని మోదముల నింపు నెందరో పేదలకును తాతగారలు జన్మతా దానగుణులు. తే.గీ. హస్త సాముద్రికముం జెప్పు టనిన బ్రీతి, ముఖము: జూచియు6 దగ జోస్యమును వచించు, చెప్పినది చెప్పినట్లె సుస్టిరముగాంగ జరుగుచుండుటం జూచిన జనులు పేర్మి- వినుతి సేతురు తాతగారిని సతమ్ము తే.గీ. ఇంట పనిచేయు పనివారి కెట్టి కష్ట ములును కలుగక వారికీ మోద మొప్ప తనదు ఖర్చుతో పెండ్లిండ్లు ఘనముగాను చేసి మురిసెడు సద్గుణభాసి తాత. తే.గీ. కష్ట సుఖముల నొక రీతిగానె తలచు దినము తప్పకుండ “భగవద్గీత జదువు మాన్యమౌ ప్రజ్ఞతో సాటి మానవాళి దైవమున్‌ జూడవచ్చని తనరం జెప్పు చిత్రమైన మనస్తత్త్వ శేముష్ని గల మిగుల నరుదైన వ్యక్తిత్వ సుగుణయుతుండు, దొడ్డవాండు శ్రీజయరామరెడ్డి తాత గకీ ఈవి నబన్నాణ్బంగారి సాజనృంల్తో)

73 7, సంస్కృతి పథం

“సమ్యక్‌ క్రియత ఇతి సంస్కృతమ్‌? - మన జీవన పథాన్ని సరళంగా, సక్రమంగా తీర్చిదిద్దేది సంస్కృతి, 'ఒక జాతి ప్రజానీకంయొక్క సంపూర్ణజీవిత చరిత్రయే సంస్కృతి (ఆం(దుల చరిత - నంన్క్ట్రల్స) వనం మాట్టాడే భాషనెముదలుకొని, వున ఆచారవ్యవహారాలూ, వేడుకలూ వినోదాలూ, విశ్వాసాలూ - ఇవన్నీ సంస్కృతిలోని భాగాలే.

సంస్కృతికి మూలాధారమైంది వ్యవసాయ వృత్తి కనుకనే, “ఉీగ్రగం01[48 13 116 0410476 01 ఇ॥ 061199' అన్నారు. పంటల నిచ్చి, ఆకలిని తీర్చి, ప్రాణాల్ని నిలబెట్టే పంటపొలాలకు ఆటపట్టులు పల్లెటూళ్లే. నగరం నడివీథుల్లో పంటల్ని పండించలేం కదా! ఈ నిజాన్ని ఒప్పుకొని తీరాల్సిందే. ప్రకృతి సౌందర్యానికి ఆలవాలమైన పల్లెటూళ్లను గురించి అనుకొంటే చాలు, మనఃపథంలో అంతా విరజాజులు వానజల్లులే, నిండు పున్నమి వెన్నెలలే.

మన తెలుగువాళ్లకంటూ ఒక ప్రత్యేకమైన సంస్కృతి ఉంది. మనం జరుపుకొనే పండుగలున్నాయి. ఆత్మీయతాబంధానికి, స్నేహ మాధుర్యానికి వారధి సంస్కృతీపథం.

74 29. ఉగాదీ! స్వాగతం! (వున తెలుగువారికి అత్యంత ప్రీతిదాయికనెవన పండుగ ఉగాది. ప్రపంచ ౦లో ఏ మూల ఉన్నామన తెలుగు వారు మరచి పోకుండా జరుపుకునే ప్రత్యేకమైన పండుగ ఉగాది. ఉగాది దం ఆనే పదం యుగ-అది, ఉగ-అది, అనే మాటల కలయిక వల్ల ఏర్పడింది. యుగమంట (ఎ న్నే సంవత్సరాలని, ఒక సంవత్సరమని అర్థం, ఉగ-అనగా నక్షత్రాల గమనం. నక్షత్రాల నడకతో సృష్టిగమనం ప్రారంభమవుతుంది. చైత్ర మాసం, శుద్ధ పాడ్యమినాడు ఉగాది పండుగను జరుపుకొంటాం. రోటు మనకు మంగళకరంగా జరిగితే, సంవత్సరమంతా శుభదాయకంగా ఉంటుందని మన విశ్వాసం. శుభాలను అనుగ్రహించమని ధాత 'ఉగాదిదేవతను ప్రార్థిద్దాం ) ఉగాదీ! స్వాగతం। సంవత్సరాది! స్వాగతం! త్రీధాత ఉగాదీ! సుస్వాగతం! నిత్యవర ప్రదాతవై, . దొరలింపుమూ ప్రతి యింట దరహాసాల సిరులు వినోదాల వేడుకలు ఉత్సాహాల పొంగులు మరపురాని అనుభూతుల మధురిమలు; కురిపించుమూ చల్లని వానజల్లులు నింపుమా మాపైరుల మడులు క్రుమ్మరింపుమా ధాన్యాల రాసుల్లు పండించుమా మా వలపు పంటలు వినిపించుమా ఇంటింట తేట మాటల తేనె ఊటలు మనతెనుగు మాటలు:

౮7/5 తేసలొలుకు తెనుగు పలుకులు మా వీనులకు విందులు బహుపసందైన విందులు ॥॥తేనెలొలుకు! అవియె మాకు పంచభక్ష్య పరమాన్నాలు అవియె చాలు-వలదు మాకు వేరు విందులు వలదు - వలదు మాకు వేరు విందులు ధాత ఉగాదీ! వెలిగించుమూ తెలుగు వెలుగులు దయనొసగుమా జననికి దీవెనలు మా'జననికి నిత్య దీవెనలు - మా'జననోకి దివ్య దీవెనలు

76 30. రావమ్మా (సమాదీ! (అష్టైశ్వర్యాలను ప్రసాదించి ప్రమోదాన్ని కలిగించమని “ప్రమాది నామ ఉగాది లక్ష్మికి స్వాగతాంజలిగా రూపొందించిన కవిత యిది.)

రావమ్మా ప్రమాదీ!

వేగ రావమ్మ ఉగాదీ!

తరలి రావమ్మ ప్రమాదీ!

కావాలి నీ రాక మాకు శుభాది. అష్టలక్షుల అంశము నీవై అందరికి ప్రమోదము నివ్వగ రావమ్మ ప్రమాదీ! అవనికి తరలి రావమ్మ ఉగాదీ!

ఆదియు నీవె అంతము నీవే

అండపిండముల తేజము నీవే

అన్ని ప్రాణులకు జీవనాడివై

రావమ్మ ప్రమాది

ఆదిలక్ష్మివై తరలి రావమ్మ ఉగాదీ! మావి చివుళ్లు తోరణాలుగ, కోయిలపాటలు స్వాగతాలుగ, పూదేనియలు పన్నీటి జల్లుగ, అందము నీవై ఆనందము నింపగ రావమ్మ ప్రమాది వసంశలక్షివై తరలి రావమ్మ ప్రమాదీ

నాదబ్రహ్మవై రాగము లొలుకగ,

నరనరాలలో తేజము నింపగ,

రావమ్మ '్రమాదీ।

సంగీతలక్ష్మి వై తరలి రావమ్మ ప్రమాద్‌!

77 కర్షక వీరుల కర్మసాక్షిగా, సస్యరాసులీ వసుధ నింపగ ఆకలిదీర్చి అసువులు నిలుపగ, రావమ్మ ప్రమాదీ! అన్నపూర్ణవై తరలి రావమ్మ ఉగాదీ! ధాన్యలక్షివై రావమ్మ ప్రమాదీ!

సకలవృత్తుల ఫలితము నీవై కనకరాసులు గలగల మనగ, కలశ కుంభమై రావమ్మ ప్రమాదీ! ధనలక్ష్మివై తరలి రావమ్మ ఉగాదీ! దేశమాతను సంరక్షింపగ సైనిక జనుల గుండెల నిండుగ సాహస మనెడి ఊపిరి నింపగ రావమ్మా ప్రమాదీ! ధైర్యలక్ష్మివై తరలి రావమ్మ ఉగాదీ! వేదళాస్త్రముల సారము తెలుపగ విజ్ఞానము నిచ్చి వెలుగులు నింపగ రావమ్మ ప్రమాదీ! విద్యాలక్ష్మివై తరలి రావమ్మ ఉగాదీ! మంచి పనులకు తోడై నిలువగ ఆత్మ స్టైర్యము మెండుగ నొసగి అన్నిటిలోను జయము కలుగగ రావమ్మ ప్రమాదీ! విజయలక్ష్మివై తరలి రావమ్మ ఉగాదీ! మంచి తలపులు మనసుల నిండుగ తలచిన వన్నీ నెరవేరంగ దురితము లన్నీ దూరము గాగ సాదరముగ రావమ్మ ప్రమాదీ! వరలక్ష్మివై తరలి రావమ్మ ఉగాదీ!

78 సత్యప్రియులుగ ధర్మవర్తులుగ, జాతిరత్నముల జాతి కొసగగ, రావమ్మా ప్రమాది! సంతాన లక్ష్మివై తరలి రావమ్మ ఉగాద్‌!

కండ బలిమిని మెండుగ నిచ్చి, మనఃస్టైర్యమును దండిగ నాసగగ, మనుగడకే విలకడ నివ్వగ రావమ్మ 'ప్రమాదీ! ఆరోగ్య లక్ష్మివై తరలి రావమ్మ ఉగాదీ! రావమ్మ ప్రమాదీ! అష్టలక్ష్మి వై తరలి రావమ్మ ఉగాదీ! అనందము నొసగగ రావమ్మ ప్రమాదీ!

79 31. ఉగాది పచ్చడీ (ఉగాది పండుగరోజు ఉగాది పచ్చడి సేవనం, పంచాంగ శ్రవణం మన ఆనవాయితీ. ఉగాది పచ్చడి ఆరు రుచుల కలయిక తీపికి బెల్లం, వగరుకు మామిడికాయ, చేదుకు వేపపువ్వు, కారానికి పచ్చి మిరపకాయలు, పులుపుకు చింతపండు, రుచికి ఉప్పు - ఈ ఆరు రుచులూ జీవితంలోని అనుభవాలకు గుర్తు. జీవితాంతం గుర్తుంచుకోవాలనుకొనే మధురమైన అనుభూతులు కొన్ని. చేదైన అనుభవాలు కొన్ని అయినా జీర్ణించుకోక తప్పదు. పరవాలేదనిపించే అనుభవాలు కొన్ని. “కలిమిలేములు కావడీ కండలు” , జితం వడ్డించిన విస్తరి కాదు” “| ట్ల2 ద 70/4 ల84 గట “అన్నారు అనుభవజ్ఞులు. ఉగాది పచ్చడిని పేరుకు కొంచెం అరచేతిలో వేసుకొని తినడమనేది జీవితమంటే ఎన్నో రకాల అనుభవాల సమ్మేళనం అనడానికి సంకేతం.) ఉగాది పండుగ వచ్చింది ఉత్సాహాన్ని తెచ్చింది ఉగాది! రండీ! రండీ! రారండీ! మా ఇంటికి మీరు రారండీ! ॥రండి॥ అశోక్‌, అస్లమ్‌, ఆమ్రోస్‌, అనంతు రండీ! రండీ! రండీ! జమునా, జరీన జూలీ, జలజా రండీ! రండీ! రారండీ! ఇదిగోనండి ఉగాది పచ్చడి రవంత దీన్ని రుచి చూడండి ఉప్పగ ఉందా? మరి, చప్పగ ఉందా? చేదుగా ఉందా? మరి, వగరుగ ఉందా? పులుపా? మరి తీపా? తిని చెప్పాలండి. ఆరు రుచులు కలసిన పచ్చడి, మన ఉగాది పచ్చడి కష్టసుఖాల కిది గుర్తండి జీవితసారం ఇదే సుమండీ 11జీవిత॥

80 32. కుభాకాంక్షలు (మన భారతీయుల పటిష్టమైన వివాహ వ్యవస్థ, కౌొటుంబిక బాంధవ్యాలు ప్రపంచదేళాలన్నిటికి ఆదర్శప్రాయమైనవి. వివాహానికి కట్నకానుకలు, వేడుకలు, వైభోగాలు మూత్రమే కాదు, వీటన్నిటికంటె ముఖ్యం పధూవరుల మనస్సులు కలవడం. ఇద్దరి మనస్సుల్ని ఏకంచేసే పవిత్రబంధం వివాహం. 'పెండ్లనేది వెయ్యేళ్లపంటిఎ వైభవోపేతం! వివహమహోత్సవం! మేళతాళాలు, మంగళవాద్యాలు వేదమంత్రాలు, ఆశీర్వచనాలు భూమ్యాకాళాలంటే ప్రతిధ్వనిలో అక్షర లక్షల అక్షరాల అక్షతలు అక్షయంబగు శ్రీరామరక్ష సంబరం అంబరాన్ని చుంబించింది స్నేహానురాగ సుధ స్వర్గాన్ని చూపింది (ప్రేమానురాగాలు నిండిన మనస్సులు స్వాగత సుస్వాగతాలు సుమధుర సుమాలు పెద్దలందరి రాక వధూవరులకు విలువైన కానుక. అందరి ఆశీస్సులు సువర్ణసుమమాలలు, నవరత్నాల నిధులు. సకల సద్గుణ విరాబిత మధుర మంజుల మనోజ్ఞ మాధవీలత పెండ్లి కుమార్తె! సకల సద్గుణఖని పెండ్లికుమారుడు. సత్సంతాన సుమాల పరిమళములు ఇద్దరూ సములే అపురూప సౌందర్యరాసులు సుమన సౌందర్యరాసులు

81 విరియబూసిన అమరపారిజాత సుమాలు, దివి నుండి దిగిన హరివిల్లులు, పున్నమి వెన్నెల జల్లులు.

వియ్యమందిన వధూవరుల తల్లిదండ్రులు విత్తమందు వివేకమందు సములు, వితరణ దానశీలురు, వినుతగుణశీలురు, ధీర గంభీరులు విస్తారయశులు. వారి పేరు నిలుపవలె సుమా! మీరు కన్నవారి జీవితాశల ప్రతిబింబాలు వారు కన్నకలలు నిజంచేయవలె మీరు! మీ సాధనాలు కావలెను జగతి కాదర్శం మీ అనుకూల దాంపత్యం కావలెను అందరి కాదర్శం మంచిని, మానవతను ఇల నిలుపవలె జన్మసార్థకతను చాటవలె మీరు! జయస్వరూపిణి జగన్మాత జయమ్ము నిత్యమ్ము మీకు ఇచ్చుగాక! వధూవరులకు మీకు విజయమ్ము! దిగ్విజయమ్ము సుమ్ము. శుభమస్తు! నిత్యశుభమస్తు!

82 33. పల్లె సీమలు (కాలుష్యం సోకని వాతావరణానికి, మాలిన్య మెరుగని మంచి మనసులకు ఆటపట్టులు మన పల్లిటూళ్లు. కల్లాకపటం లేని ప్రవర్తన, తెచ్చిపెట్టుకోని మాటలు పల్లీయులకు సహజమైన ఆస్తిపాస్తులు.

• కన్నులకు విందుచేసి పచ్చదనం, మైమరపించే వెన్నెల చల్లదనం, అలవోకగా వీచే పిల్లగాలులు పకృతి ప్రసాదించిన సొగసులు. మారుమూలల పల్లెల్లో సైతం నేడు నాగరకతా వ్యామోహం వ్యాపించింది. మునుపటి స్వచ్చత, నైర్మల్యం లభించడం అరుదు. వాటిని తలచుకొని మాత్రమే సంతోపించగలం.)

పచ్చపచ్చని చేలు చల్ల చల్లని గాలులు పచ్చపచ్చని॥ ప్రశ్నః దొరుకు నెక్కడ? అవి దొరుకు నెక్కడ? సమాధానం: ఇవిగో ఇక్కడ! అవి దొరుకునిక్కడ। మా పల్లె సీమలా మా తెలుగు సీమలా. తేటతేటల మాటలు తియ్య తియ్యటి పాటలు తేనెతేనెల తెనుగుల ॥తేట తేటల॥ ప్రశ్నః వినెద మెక్కడ? అవి వివద మెక్కడ? సమా. ఇవిగో ఇక్కడ! అవి వివెద మిక్కడ।! మా పల్లె సీమలా, మా తెలుగు సీమలా. నవనవలాడే కూరగాయలు ఘుమ ఘుసులాడే ఊరగాయలు కమ్మ కమ్మని విందులు మరీ రమ్మను పిలుపులు | కమ్మకమ్మని॥ ప్రశ్న ఉన్నవెక్కడ?

83

అవి ఉన్నవెక్కడ? సమా: ఇవిగో ఇక్కడ!

అవి ఉన్నవిక్కడః!

మా పల్లె సీమలా

మా తెలుగు సీమలా

తెల్ల తెల్లని మల్లెలు

చల్ల చల్లని వెన్నెల

మరుమల్లెల కన్న

వెన్నెలకన్న

మంచి మనసులు

మా మంచి మనసులు ॥మరుమల్లెల కన్న॥ ప్రశ్నః కందు వెక్కడ?

అవి కందువెక్కడ? సమా: ఇవిగో ఇక్కడ?

అవి కందువిక్కడ?

మా పల్లె సీమలా

మా తెలుగు సీమలా. ॥మా పల్లె

7

84 ట్‌ ఆ 3౩4. పల్లి - పట్నం (ప్రయాణాలు చేసి సమయాల్లో పల్లెటూళ్లు దగ్గరవుతుంటే మనస్సుకు ఎంతో హాయిగా ఉంటుంది. పచ్చటి పొలాలు, వాటిపై ఎగిరే పక్షులు కన్నులకు విందు చేస్తాయి చల్లటిగాలి మనల్ని తాకుతూ పరపశింపదేస్తుంది సూర్యోదయం, సూర్యాస్తమయం సమయాల్లో సూర్యబింబం నీళ్లల్లో ప్రతిఫలించే దృ శ్యం ఎంత చూసినా తనివితీరదు. రమణీయమైన ప్రకృతిని చూస్తుంటే అన్నీ మరియ టి ఎంతహాయి! పల్లెల్లోనే ఉంటే ఎంత బాగుంటుం'దని అనుకొంటాము. మళ్ళీ ఇంటికొచ్చే ా మరచిపోతాము. పట్టణాల్లో వేగం, యాంత్రికత, ఇరుకైన ఇళ్లు, చిన్నచిన్న వీథులు, వాహనాల శబ్దాలు వీటన్నిటికీ అలవాటు పడిపోయాం మనం.) పచ్చపచ్చని చేల నడుమ పర్ణళాల ఒకటి కట్టి సైరగాలి రెపరెసలకు పరవశించాలని ఉంది. ఈ పంకాగాలికి దూరంగా పోవాలని ఉంది. సెలయేటి గలగలలు వింటూ ఆతేట నీటిని దోసిళ్ళతో తాగాలని ఉంది. కాచి వడగట్టిన ఈ కొళాయి నీళ్లకు దూరంగా పారిపోవాలని ఉంది పొద్దున్నే పక్షుల కిలకిలలు వినాలని ఉంది. వాటితో కలిసి పైకెగిరి విహరించాలని ఉంది. ఆకాశంలోని అందాలను చూడాలని ఉంది. సస్యలక్ష్మికి స్వాగతాలు పలుకుతూ సువర్ణకాంతుల ధాన్యరాసుల్ని చూస్తూ పొలిపాటలు వింటూ పరవళించాలని ఉంది.

85 తెలతెలవారున వినిపించే కపిల పదాలకు చొక్కి పోవాలని ఉంది. ఈ మోటారు శబ్దాలకు, వాహనాల రణగొణధ్వనులకు దూరంగా పోవాలని ఉంది ప్రశాంతసీమలకు సొగిపోవా లని ఉంది- రానురాను దూరమవుతోంది ఈ భాగ్యం మారుమూలల పల్లెల్లో సైతం, పెచ్చురేగి పోతూంది పై పై మెరుగుల వ్యామోహం. ఇవన్నీ కథల్లో, సినిమాల్లో వింటాం, చూస్తాం ఇటువంటివి ఉన్నాయని ఆనందిస్తాం.

86 35. పల్లి పిలిచింది (అందాల చందమామ, వెన్నెల వెలుగులో విహారం, చల్లనిగాలి, తేట తెలుగులో పల్లెపదాలు - ఇవన్నీ పల్లెసేమల్లోనే లభ్యమౌతాయి. పట్నాల్లో ఉంటూ ఈ సహజత్వానికి సంపూర్ణంగా దూరమయిపోయాం మనం, యంత్రాల్లాగా మారిపోయాం.) పల్లెసీమ ఎంతో అందమైనది పచ్చని చెట్లతో ప్రళాంతమైనది పట్నం ఎంతో ముచ్చటైనది పైపై మెరుగులకు సొంతమైనది ప్రతి చోట పచ్చదనం స్వచ్చంద జలం పైరగాలి చల్లదనం పలుకుల్లో తేటదనం పాటల్లో తియ్యందనం హృదయాల్లో నైర్మల్యం ఆప్యాయతల్లో సహజత్వం పల్లీయులకు సొంతం పట్నవాసులకక్కడివి, ఇవన్నీను? చిరునవ్వు కావాలని పులుముకోరు లేని మర్యాదలను తెచ్చిపెట్టుకోరు వారి ఆటల్లో పాటల్లో అమాయకత్వం అందనివన్నీ అందుకోవాలనే ఆరాటం లేదు వారెవ్వరిలోను అందిందే చాలనుకొనే మనస్తత్త్వం ఎంత తృప్తి, వారిలో ఎంత ఆనందం! ఎంత డబ్బిచ్చినా కొనలేం పట్నంలో వీటిని

87 పైరగాలుల పలకరింత ఒళ్లంతా పులకరింత చిగుళ్ల చిగురింత మనసంతా కలవరింత.

ఆ పసిడిచేల సింగారం ఇస్తుందందరికి బంగారం కలిగిస్తుంది కన్నులకెంతో ఆహ్లాదం ఆహా! ఏమి అందం! చల్లని వెన్నెల విశాలమైన ఆరు బయలు ఏవీ పట్నవాసులకు? ఇరుకైన ఇళ్లు తప్ప. పల్లె రారమ్మని పిలుస్తోంది పట్నం పో పొమ్మని తరుముతోంది (త్రిశంకు స్వర్గం నా పరిస్టితి.

88 36. మెంకి మనసు (“గుండె గొంతుకలోన కొట్లాడుతాది కూకుండ నీదురా కూసింతసేపు”' అనే చరణాలతో నండూరివారి “యెంకిపాటలు “వెలువడ్డాయి. పల్లెపదాల వరసలో సాగిన యీ పాటల్లో యెంకి, నాయుడుబావలు నాయికా నాయకులు. వారి ముగ్ధ ప్రణయానికి ఈ పాటలు నిదర్శనాలు. పారుగూరికి వెళ్లి త్వరలో తిరిగి వస్తానని చెప్పిన నాయుడుబావ కోసం యెంకి క్షణమొక యుగంగా ఎదురుచూస్తుంది. ఆమెకు నాయుడుబాపే లోకమంతా.) ఏ మాయెనో నా మావకు నా నాయుడీ మావక్కు ఏమాయెనో ॥ఏమాయెనో॥ పొద్దున్న వస్తనని చెప్పీవెళ్లినాడే నామావ సందె సీకటైనా రాలేదు - ఏమాయెనో ॥ఏమాయెనో॥ తలుసుకొంటే సాలు దెగులాయెనే - నాగుండె పిండినట్లాయెనే ॥1విమాయెనో॥ కొండకోయిల కూ అంటే గుండెలో బండపడినట్లాయెనే మబ్బుదిగి కొండతో ముచ్చటాడేవేళ యెంకీరావే నావెంట చెరువుగట్టుమీన గంతేసి అఆడుకొంటాము అని పిలిసినట్టుండాదీ నా మావ నను పీలిసినట్టుండాది ॥ఏమాయెనో॥ నీరెండ నీటితో నాట్టెమాడేవేళ నా రాజు చెట్టుకొమ్మ నెక్కి చూసినట్టుందెనే నాతో సరసమాడి నట్టుండెనే

89 నింగి నేలను తాకి నవ్వే వేళ నా మనసులో వింతసందడి కలిగెనే పవులు సీకటి కలిసి పాటపాడేవేళ సేను గట్టున మావ కూసుండి నట్టుండెనే నవ్వుతూ నాతో మాటాడి నట్టుండెనే సరోజం సూరీడు సరసమాదే వేళ దాటి సొల సేపయింది కలువమ్మ సెందురూడు కలిసి కులికే వేళాయినే అయినా ఇంకా రాలీదే నా మౌవ ॥ఏ మాయెనో॥ నది సందరాన్ని కోరి చేరేవేళ నా రాజు నన్నెపుడు చేరుకొంటాడో అని మనసు ఊగిసలాడెనే నా మావ తలపులే రేగెనీ ఏ మాయెనో॥

90 శ, భావనాపథం భావనాశక్తికి గల మహీమ అనిర్వచనీయమైంది, అద్వితీయమైంది. ఊహాశక్తికి అందనిదంటూ ఏమీ ఉండదు. ఊహల్లో ఎక్కడికైనా వెళ్లిరాగలం, దేస్నైనా సందర్శించగలం, ఎటువంటి పనినైనా సాధించగలం. “సృష్టిదైవటావరనం నీద్ధించెగాదె” అన్నారు పానుగంటివారు (వనవాన రాఘవము).

'ఈ చరాచర సృష్టిలో ధ్వనికంటె, దృష్టికంటె వేగంగా ప్రయాణం చేయగలిగే శక్తి గలదేది? అనే యక్షప్రశ్నకు మనన్సు*అని సమాధాన మిస్తాడు ధర్మరాజు. భౌతిక నేత్రాలతో మనం చూసీవన్నీ, మన ప్రయత్నం లేకుండానే వాటి ప్రభావం స్వప్నావస్థలో ఏదో ఒక సమయంలో అనేకరూపాలలో వ్యక్తమౌతుందని మనస్తత్త్వ శాస్త్రజ్ఞుల సిద్దాంతం.

ఊహలపల్లకిలో విహరిస్తూ ఆకాశపుటంచుల్ని కూడా దాటి వెళ్లగలం, తిరిగి రాగలంకూడ్రా,

ఏ 37. కవయిత్రీ దులుకో! (77౧౪9౦6౧ న గాంర్ర౧06/ 2౧ (06 54/0/0” - కలం కత్తి కంటె శక్తిమంతమైన ఆయుధమని ఈ ఆంగ్లవాక్యాని కర్ధం. మన మనస్సులోని భావాలను వ్యక్తం చేయడానికి తోడ్పడుతుంది కలం. మన భావాలకు వ్రాతల రూపంలో స్టిరత్వాన్ని యేర్చరచ్చి, చిరకాలం నిలిచి ఉండేలా చేయగలదు కలం. ప్రజల హృదయాలను కదిలించే శక్తి కలానికుందన్న మాటలో అతిశయ మేమీ లేదు. కలం నుండి వెలుపడిన వొతలు బ్రహ్మరాతలను కూడ మార్చగలవు ) కవయిత్రీ! మేలుకో! కలల నుండి తేరుకో! కనులు తెరచిన కనిపించును కమనీయమైన దృశ్యాలు! తూర్పున బాల భాస్కరుని అరుణారుణ కిరణాలు సృష్టికవి సుప్రభాతాలు వైతన్యానికి ప్రీరణలు, అజ్జాన తిమిరానికి తిలోదకాలు. జ్ఞానజ్యోతికి ప్రజ్వలనాలు. అందుకో నీ కలం, అది నీకు బలం, అమిత శక్తిమంతమైన ఆయుధం, అత్యంతాప్రమిత్రం అమృత కిరణం, అవసరమైతే (బ్రవ్మాస్తం కదలదు కలం, కానీ..... కదిలిందంటే ఇక ఆగదు పరుగులు దీస్తుంది ప్రపంచమంతా, దూసుకుపోతుంది ఆకాశవీథికి, రాకెట్‌లా, స్ఫుత్నిక్‌లా, సృష్టిసమస్తాన్ని చుట్టివస్తుంది,

92 మనస్సుకంటె వేగంగా పయనిస్తుంది, మనస్సుల లోతుల్ని తాకుతుంది, ప్రభావితం చేస్తుంది, ప్రజానీకాన్ని కదిలిస్తుంది

కవయిత్రీ! నడిపించు నీ కలాన్ని బహుముఖాలుగా, దశ దిశలకు! నీలో ప్రజ్ఞ ఉంది పాటవ ముంది, స్పందన ఉంది, హృదయం ఉంది, అందులో ఆర్రత ఉంది, రసభావన ఉంది, అన్నిటికంటె లోకానికి ఏదో చెప్పాలని, ఏమైనా చెయాలనీ ఎంతో తపన ఉంది కవయిత్రీ! _ నీలో ఆర్హత ఉన్నపుడే సాగించు నీ కలం ప్రయాణాన్ని అందించు నీ ఆశయాలను, అభిప్రాయాల్ని. నీ వనుకొన్న వన్నీ, నీవు చూసిన వన్నీ థాతలుగా మార్చేయి, లోకానికి తెలియజేయి. వాటిలో మంచి ఉంటే అందుకోనీ, మేలుపొందనీ. కలం! సకలం చేయగలదు! కలకలం సృష్టించగలదు, కలతలు తీర్చగలదు, కన్నీటిని తుడవగలదు

9

కవయిత్రీ! ఎందు కలా శూన్యంలోకి చూస్తావు స్తబ్బ్దంగా? ఎన్నెన్నో సందేశాల నందజేయా లనుకొన్నావు? ఎవరికోసం, ఎందుకోసం బభాయటమని అనుమానిస్తున్నావా?

అటు చూడు! ఎందరో దిక్కులేని పిల్లలు, పుట్టినపుడే అమ్మలకు దూరమైన వారు, ప్రేమకు నోచుకోనివారు, కూటికి గతిలేనివారు కట్టు గుడ్డా, నిలువ నీడా కరువైన పేద పిల్లలు పుట్టు దరిద్రులు దుఃఖమే బ్రతుకైనవారు దురదృష్టవంతులు.

అదిగో! అటు చూడు, ఆ పూరిగుడిసెవైపు, నడచి వస్తుంది ఒక దీనురాలు నడక నేర్చిన అస్థిపంజరంలా, వెల్లువలై పారే కన్నీళ్లే పిల్లలకు దాహం తీర్చే నీళ్లుగా, జూలిగొలిపే చూపులతో చిరునవ్వును మరచిన పెదవులతో, బ్రతుకుబండిని ఈడ్చుకొంటూ, దైన్యానికి ప్రతిరూపంలా,

బాగా 'తాగి తందనాలాడి?

పడుపుగత్తెల వెంటపడి

పెల్లాం పిల్లల్ని పట్టించుకోకపోతే

ం్రగ కన్నపుణ్యానికి ఆ పేదరాలు కూలి నాలీ చేసుకొని గంజిపోసి పిల్లల్ని సాకుతూంది. ఇంకా ఉన్నా రిట్లెందరో అబలలు ఆర్తిని అణచుకొని, అశ్రువుల్ని దిగమింగి బాధే బ్రతుకుగా బ్రతుకే బరువుగా. సుఖమంటే ఏమిటని ప్రశ్నిస్తున్నట్లుగా వీళ్ళ కళ్లు సంతోషమనే దొకటుందా అన్నట్లు వాళ్ల పెదవులు కవయిత్రీ! నీకలం చూపించాలి ముందుగా వారికి ఆకలి తీర్చే మార్గం అందించాలి నీవంతు ఆర్థిక సహాయం అసలదే కదా అన్నిటికి ముఖ్యం అప్పుడే వారిలో కలుగుతుంది ఆత్మస్థైర్యం చూపాలి వాళ్లకు తమకాళ్లపై తాము నిలబడే మార్గం. కవయిత్రీ! _ ఇటుతిరిగి చూడు! ఇదిగో వస్తున్నా డొక విరహార్తుడు వలపు మోసానికి గురియైన చిన్నవాడు. తనసొంతమనుకొన్న ప్రేయసికి దూరమైనవాడు, ఆమె ఇంకొకరికి సొంతమని తెలిసినవాడు, ఆ ఊహ సైతం భరించలేక అయినాడు పిచ్చివాడు, అప్పుడు, ప్రేమ పిచ్చివాడు ఇప్పుడు, నిజంగా పిచ్చివాడు. అప్పు డతడు, ప్రేయసి ప్రేమ సుధారసపానంలో మునిగి తేలినవాడు ఇప్పుడు, సదా మధుపానంలో మత్తిల్లినాడు

05 అప్పుడు, మరుమల్లియల పరిమళం అతడిని కవ్వించింది ఇప్పుడు, మధుపానీయాల మైకం అతడిని వదలడం లేదు. అప్పుడు, ప్రియురాలి ముఖారవింద మకరందం గోలిన అతడు ఇప్పుడు, మాదక (ద్రవ్యాల మైకంలో నుండి తేరుకోలేకున్నాడు అతడా మత్తులోనుండి తేరుకొనే దెప్పుడు? మనలో పడే దెప్పుడు? అతడికింక పిచ్చాసుపత్రే గతా? ఇటువంటి “ప్రేమపిచ్చి' వాడికి సమాధానం ఏమివ్వగలదు నీ కలం? కవియిత్రీ! నీ లేఖినిని అమృతంలో ముంచి ద్రాయి అప్పుడే అది ఆనందరసాన్ని చిందిస్తుంది. అన్నిటికంటె ఈ లోకంలో కష్టం అందరికి ఆనందాన్ని కలిగించటం. ఆ పనిని షేయనీ నీ కలాన్ని. పారపాటున, రక్తధారలలో దాన్ని ముంచావో! అది, కదన కుతూహలాన్ని రేకెత్తిస్తుంది. కలవరాన్ని కలిగిస్తుంది. వినాశానికి పాల్పడుతుంది ఆ విపరీత కార్యం మాత్రం వద్దు సుమా. నీ కలానికి కావాలి ధ్యేయం నిఖిల లోక కల్యాణం. మూర్జత్వాన్ని పారద్రోలడం వర్లపర్ల విభీదాల్ని తొలగించడం, జాతినముత సాషురస్యం విశ్వాశాంతిని నెలకొల్పడం, సర్వజనుల సంక్షేమం.

96 38. కవిత నాకు అందుకుందా? (భావ కవులకు చల్లనిగాలి,స్వచ్భమైన నీరు, సెలయేటి గలగలలు, వేంఘవోూలలుు మంచుబిందువులు, సుకుమారమైన పువ్వులు - ఇవన్నీ కవితా వస్తువులు.) నేనంటే కవిత్వాని కెందు కంత కసి? నన్నంటకుండా దూరదూరంగా తిరుగుతున్నది. నా పీలుపు విని కూడ పలక కుండా పోతున్నది ఎందుకని? ఓ పిల్లగాలీ! నా పిలుపు విని ఓ మంచి మాట పలికి పో అంటే వినికూడా విననట్లే వెళ్లిపోయావే ఏం చోద్య మిది? సరి సరి! ఆ నెలవంక నడుగుతాలే. “నవ్వే ఓ నెలవంకా! నాణ్యమైన మాబొక్కటి చెప్పిపో అంటే మబ్బుల ముసుగులో దాగిపోయావేం? ఓ పండు వెన్నెలా! పండితుల కల్పనల్లో కులికాపే జాలిలేదా ఈపేదపై లి తేట మాటల వెన్నెల జల్లు కురిపిస్తే నేనల్లుతాకదా నీపై ఒక గీతాన్ని. ఓ నును మంచూ। మంచి ముత్యంలాంటి మాటొకటి చెప్పిపో అంటే ముసి ముసిగ నవ్వుతూ వెలవెలాపోయావేం? ॥ అలా వెన్నలా కరిగిపోయావేం? పోనీలే! ఆపైరగాలి నడుగతా.

97

ఓ పైరగాలీ! పైపైన వీస్తూ పంచదారలాంటి పల్లవి ఒకటి చెప్పివెళ్లు దాన్నందుకొని నే పాటనంతా పూర్తిచేస్తా అంటే మెల్లమెల్లగా తాకి అలా వెళ్లిపోయావేం?

అరవిరిసిన ఓ మల్లియా!

అరుదైన భావమొకటి చెప్పిపొమ్మా

ఆ భావలళిక నందుకొని

నేనెక్కుతాను కవితల పందిరిని

అని అడిగితే అలా వంకరలు పోయావేం? ముద్దెన ఓ ముద్ద మందారమా! ముచ్చటైన మాటొక్కటి చెప్పిపో, ముద్దెన పద్యమొకటి చెబుతాను నీపై ఉహూ! పలకవా నీవు?

కుహు కుహూరావాల ఓ కోయిలమ్మా!

వీ కూజితాన్ని నాకింత అప్పిచ్చి,

నా మాటకు లయను గూర్చి ప్రాణం పోస్తే

నీపై నేనొక పాట బ్రాయనా? ఓ మా మంచి మేఘమా! విరహులెందరికో దూతవైనావు కవిత అందని నాకు కొంత తోడురా! నీవు చూసే వింతలన్నీ కతలుగా చెప్తే సే విని వాటిని కవితలుగా మలుస్తా

9౮

గలగలపారే గోదారీ! అందరి దాహాన్ని తీరుస్తావు ఈ కవితా పిపాసి కింత అక్షర జలమిచ్చి తృష్ణ తీర్చవా పుణ్యంకట్టుకోవా!

అని అడిగితే వినక

ఎన్ని పోకీళ్ళుపోయావు? ఏదో వ్రాయాలని తపన అందుకే అడిగా మిమ్మల్నిలా మొహమాటం లేకుండా, మొహం తిప్పుకొని వెళ్తారా మకీ శపించి నన్నీ పట్నంలో పడి ఉండమని మీకు దూరంగా ఉండమని.

99 39. పిల్లలం - పువ్యులం (పసిపిల్లలు సుకుమారమైన పుష్పాలవంటివారు, భగవంతుని స్వరూపాలు “ఠళ్దుయమ్‌ దైవమముయ్‌ కొణ్తాడును ఇదత్తిలిలొ"అని ఒక తమిళ వాక్యం పిల్లలను లాలించే చోట దైవం తప్పక కొలువుదీరి ఉంటాడని దీని భావం పిల్లలాడుకొనేచోటు పువ్వులతోట లాగా కళకళలాడుతూ ఉంటుంది.)

చిన్న చిన్న పిల్లలం

చెన్నెన పువ్వులం

చిన్నారి పాపలం

చిరునవ్వుల పువ్వులం చిన్న చిన్న! పరిమళాన్ని అందించే పలువన్నెల పువ్వులం పూదేసల వర్షించే పసందైన పువ్వులం

కళకళలాడుతు ఉంటాము

కలతలను తొలగించేము

కవుల భావనల్లో నిలిచేము

కమ్మని కవితల నందించేం. చిన్న చిన్న॥ మురిపించే మల్లియలం మైమరపించే రోజాలం, మొగలి పూరీగులం, మందార పువ్వులం, పగడాల పువ్వులం, నటరాజుకు నచ్చిన నాగలింగ పుష్పాలం. పవిత్రతకు ప్రఖ్యాతులం పూజకు మేం ముందుటాం ॥చిన్న చిన్న!

8

100 బంతులం - పూ బంతులం చేమంతులం - చెంగల్వలం జాజులం - సన్న జాజులం 1బంతుఎలం॥ జడధారి జటలోని జాబిల్లి వెలుగులం జిలిబిలి జాబిల్లి వెలుగులం దివిజగంగ ఒడినుండి జారిపడిన పుష్పాలం దివ్యపారిజాతాలం మేము 1దివిజు॥ ॥చిన్నచిన్న॥ సిరులిచ్చు శ్రీలక్ష్మి కొలువున్న శృంగార సింహాసనం కపులపీఠమ్ము మేము చదువిచ్చు సరస్వతి కొలువుండు శ్వేత సింహాసనం మేం తామర పీళఠమ్ము మేము సృష్టించు పరబ్రహ్మ కూర్చుండు కమనీయసింహాసనం మేం కమల పీఠమ్ము మేము! జగజ్జనని సంతానం మేం జగతికే అందాలం సచ్చిదానందరూపాలం సృష్టికే ఆధారం మేము 1 సృష్టికే! చిన్న చిన్న॥

101 40. నేనెంతో చిన్నవాడీని (చిన్నప్పుడు ఎన్నో సందేహాలు కలుగుతుంటాయి. సైన్సు చెప్పే సిద్దాంతాలు అర్థంకాని వయస్సు. భూమి గుండ్రంగా బంతిలా ఉంటే మనం క్రిందపడి పోలేదేం? చంద్రుడు పగలంతా ఎక్కడ దాక్కొని ఉంటాడు? ఒక్కొక్కప్పుడు రాత్రి కూడా కనిపించదేం? “చందమామ రావే - జాబిలి రావే “అని పాడుతూ అమ్మ చెల్లాయికో, తమ్ముడికో గోరుముద్దలు తినిపిస్తుంటే, నిజంగా చందమామ దిగివచ్చి తనతో ఆడుకొంటే ఎంత బాగుంటుంది అలా రాడేం? “ఇదెందుకు? అదట్లూ ఉందేం?”అంటూ ప్రశ్నల మీద ప్రశ్నలు వేసి వేధిస్తారు చిన్న పిల్లలు కొన్నిటికి మనం బదులు వెప్పలేక ఏమిటీ పిచ్చి ప్రశ్నలు? అని విసుక్కొంటాం కూడా) నేనెంతో చిన్నవాడిని నా చిన్నారి మనస్సులో ఎన్నెన్నో ఊహలు అందరినీ అడుగుతుంటాను ఎన్నెన్నో ప్రశ్నలు వారూ చెపుతుంటారు ఎన్నెన్నో సమాధానాలు అయినా . నాకై నాకే అన్నీ తెలుసుకోవాలని ఆరాటం. ఎగరాలని ఉంది పతంగంలా ,. ఆ విహంగంలా పైపైకి ఎగిరి వెళ్లి దూర దూర సీమల్ని దర్శించి రావాలని ఉంది నా సందేహాలను తీర్చుకోవాలని ఉంది. దివ్య లోకాలున్నాయంటారు ఆ సీమల్లోని క్రొత్తలేవో? దివికేగితే కథల్లో విన్నట్లే దివ్య దృళ్యాలుంటాయేమో! నే నెలాగయినా వెళ్లి చూడాలిమరి.

102 ముందుగా చందమామ వెనక్కి వెళ్లి దాని సందుల్లో నుంచి అపనిలోని అందాలను చూడాలని ఉంది భూమి నిజంగా గుండ్రంగా ఉందోలేదో తెలుసుకోవాలని ఉంది.

మబ్బుల్లో దాగి ఉన్న వింతలేవో?

వాటిల్లో ఉన్నది పన్నీరేనా?

ఊట ఎక్కడ పుట్టిందో?

దాని అంతమెక్కడో?

గాలి ఎక్కడ ఆరంభమైందో? ఉదయ సంధ్యకంత అరుణవర్ణం ఎలా అబ్బిందో? సూర్యుడికి అంత వేడిమి ఎలా కల్గిందో? నక్షత్రరాశి కంత ప్రకాశం ఎలా వచ్చిందో? చందమామ కంత చల్లదనం, అందులోనే వెచ్చదనం ఎలా కల్లిందో?

ఈ సృష్టి ఎలా పుట్టింది?

దీనికి కారకుడెవరో

కనుక్కోవాలని ఉంది. ఇక్కడెవర్నడిగినా విజ్ఞానం అంటారు, (గ్రహాలనీ, ఆకర్షణశక్తి అనీ, అదన, ఇదనీ, ఎన్నెన్నో చెప్తారు కారణాలు ఏమో! ఏవీనా తలకెక్కడంలేదు.

103 సత్యలోకం వెళ్లి సేరుగా ఆ బ్రహ్మదేవుణ్ణే చూస్తా అతడైనా నా సందేహాలను తీరుస్తాడేమో అడుగుతా తీర్చకుంటే అతడికే తలతిక్క పుట్టిస్తా నా ప్రశ్నల్లో.

104 441, పాపాయిమారాం (పిల్లలను లాలించడం, వాళ్లకు అన్నం తినిసించడం చాలా తేలికైన పని అనుకొంటాం, కానీ, దానికి ఎంతో ఓపికకావాలి. ఇదీ ఒక కళ అనవచ్చు, ఈ కళలో ఆరితేరింది తల్లి. గిన్నెలో అన్నం కలిపి, బిడ్డను చంక నెత్తకొని చందమామ రావె - జాభిఖ్లిరాన”అంటూ పాటపాడుతూ, అమ్మ బిడ్డకు గోరు ముద్దలు తినిపించే దృళ్యాన్ని తలచుకొంటే చాలు, సంతోషంతో ఒళ్లంతా గగుర్పొడుస్తుంది జిళ్గువడి చందుడూపొాడదజాలదు+- ఇది ఒక లాలిపాటలోని చరణం. చంద్రుని కంటె మించిన అందగాడట తన గారాల బిడ్డడు! బిడ్డ ఏడిస్తే చాలు, తల్లికి పుట్టెడంత దుఃఖం కలుగుతుంది. మాటల్లో వర్ణించడానికి అందనిది మాతృత్వంలోని మధురిమ ) బుడిబుడి నడకల పాపాయి బుజ్జిపొపాయి, మా చిన్ని పాపాయి బుజ్జగించినా బువ్వతిననంది పాపాయి, చందమామను తెచ్చి చేతికిస్తేగాని నోరు తెరవనంది పాపాయి, గోరు ముద్దలు తిననంది. మారాము చేసింది గారాల పాపాయి మా ముద్దు పాపాయి ముద్ద తినకుంటే నిలవదే నా ప్రాణం. ఏడుపెత్తుకొంది పాపాయి ఎంత ఓదార్చినా ఆపఠేదాయె, ఎవరికీ ఏమి తోవలేదాయె. నా గుండె కరిగి నీరాయె. తటాలున, నా మనస్సులో మెదిలింది రామాయణం, బాలకాండలో రాముని బాల్యం, ఆ రాముడిలాగే చేశాడు మారాం,

105 అదిగో, అంటూ చూపాడు ఆకాశం, తెచ్చి ఇమ్మన్నాడు చంద్రబింబం.

ఏడుపెత్తుకొన్నాడు రాముడు, ఎవ్వరెత్తుకొన్నా నిలపడు ఓర్వలేకపోయాడు దశరధుడు వెండిగిన్నెలో పాలు తెప్పించినాడు అందులోకి దిగినాడు అందాల చంద్రుడు ఆనందంతో మురిశాడు రాముడు ఉప్పాంగిపోయాడు దశరథుడు అప్పటి నుండి రాముడు అయినాడు శ్రీరామచంద్రుడు నేను తీసుకొచ్చానొక అద్దం కానీ, పగటిపూట ఎక్కడని చూపించను చంద్రబింబం? అద్దంలో చూపించినా పాప ముఖం అందమైన నీ ముఖం, ఓ పాపా! ఆ చంద్రుడి కంటె అందం నీవు నవ్వితే చాలు మాకు వెన్నెల వానజుల్లు,. ఊహూ! ఇది కాదు, పైనున్న చంద్రబింబం కావాలి నాకు, అని మారాము చేసింది చిన్నారి పాపాయి పుస్తకంలోని చంద్రబింబం చూపించినా. అదీ వద్దంది పాప, ఎంతకీ ఆపలేదు ఏడుపు ఏమీ తోచలేదాయె నాకు

106 అప్పుడే వచ్చింది పక్కింటి అమ్మాయి ఆమె చేతిలో చిన్నారి చెల్లాయి ఇదిగో పాపా! నీ వడిగిన జాబిల్లి అని చూపించా మా పాపకి కితకీతలు పెట్టగా నవ్వింది ఆ పాప కలకలమని నవ్వింది మా పాప ఏడుపూ మానింది, బువ్వా తిన్నింది.

మా పొపాయి చిరునవ్వులు మాకు ఆశల దివ్వెల వెలుగులు మా ఎదలో పన్నీటి జల్లులు.

107 42, నేర్వాలి - నేర్పించాలి (విద్‌' అనే ధాతువుకు సంస్కృతంలో జ్ఞానమని అర్ధం జ్ఞానాన్ని ప్రసాదించేది విద్య 'దొరలు దోచలేరు దొంగలెత్తుకుపోరు'

• విద్య అనే ధనాన్ని ఎప్వురూ కొల్ల గొట్టలేరు. అన్ని దానాల్లో గొప్పది విద్యాదానం. మనం నేర్చిన విద్యను ఇతరులకు నేర్పిస్తేనే, అది సార్ధకం అవుతుంది.) మా పాప నేర్వాలి మా మంచివన్నీ, మించి పోవాలి మహిలోన అందర్ని మా కెంతొ సంతృప్తి మా పాప ఉన్నతి. ముద్దార నేర్పితే మురిపాల మా పాప శ్రద్ధగా నేర్వదా? ముద్దుగా పలకదా? మరి మరీ వెదకీనా మా మంచి గురువుల్ని, మీరు నేర్చిన విద్యల్ని పాపకూ నేర్పమని మరీ మరీ అడిగినా నెమలి నడిగినా నీ వేమడిగినా దక్షిణగా ఇస్తానన్నా, నెమలి ఈకను

108 నిగనిగలాదే పాప సిగలో అలంకరిస్తానన్నా, నీ గుర్తుగా పెట్తానన్నా నాణెతలో మీ పాప నన్ను మించిపోతే, నన్నెవరు మెచ్చేరని, నయగారాలు ఒలికిస్తూ నట్టడవిలో దాగింది. కోకిల నడిగినా కమ్మనిపాట నేర్చమని, కోవెల కట్టి నిన్ను కలకాలం పూజిస్తానన్నా. పాటలో నన్ను మీరితో మీపాప, నన్నెవరు తలవేరు? కలకంఠినని నన్నెవరు పిలిచేరని కసరుతూ చూసింది పూలరెమ్మల్లోకి దూరింది సెలయేరు నడ్తిగా సరిగమలు నేర్పమని, సరి సరి, మరి నాకు పనిసరిగ ఉందని, నవ్వుతూ దాటేసింది, నల్లని రాళ్లపైనుంచి దూకేసింది పంచ వస్తాచిలకనడిగా పంచదార పలుకులు నేర్పమని, పక్కుమని నవ్వింది పచ్చని కొమ్మల్లో దాక్కుంది

109 సీతాకోక చిలకనడిగినా, చిత్రలేఖనం నేర్పమని, “రంగులు తీర్చడంలో నాకంటె ఆరితేరితే, మీవాప' నేనేర్పనని చిత్రంగా చూస్తూ చెట్టుపైకెగిరి కూర్చుంది మిలిమిల మెరిసే తారల నడిగినా, మా పాప మేని సాగసుకి మెరుగులు దిద్దడం నేర్పమని, తళుకు బెళుకుల్లో మమ్మల్ని మించితే, మీ పాప మమ్మెవరు తలచరని మిడిమిడిగా చూసి మిన్నుదాటి పోయాయి. గంభీర సాగరాన్నడిగినా గాంభీర్యం నేర్చమని నన్నధిగమించితే మీ పాప నన్నెవరు మెచ్చేరని తరంగాల సవ్వడితో తరలిపోసాగింది. గగనాన్నడిగినా- హృదయ వైశాల్యం పెంచమని, నాకంటె ఎదిగితే, మీపాప నన్నెవరు గౌరవించరని గుచ్చి గుచ్చి చూసింది శూన్యంతో కలిసిపోయింది

110 ఇక లాభం లేదని మంచునడిగా చల్లని దయను నేర్పమని, మారుమాట లేకుండా నీరులా కరిగిపోయింది. విహంగపతి నడిగా ఎత్తుకెగిరే విద్యనేర్చమని ఉరిమి ఉరిమి చూసింది ఎంతో ఎత్తుకు ఎగిరిపోయింది. గజరాజు నడిగా, మందగమనం నేర్పమని మీ పాపకు పేద్రా స్తుంది, కొని, నా కేమి లాభమని కాళ్లీడుస్తూ నడచిపోయింది. భూమినడిగినా సహనం నేర్పమని బిగువుగా తలతిప్పింది బీటలువారిపోయింది. నీడనివ్చే చెట్టనడిగా, నీటినిచ్చే ఏటినడిగా, ఉపకారగుణం నేర్చమని, మీ పాపకు నేర్చితే మాకేమి వస్తుందని మిమ్మల్నిలా అడిగా మరింత బిగువు చూపినారని మదిలోన కలత చెందినా

శే మరోలా అనుకోవద్దని మీకొక మనవి చేస్తున్నా. దాచుకోగలరా విద్యల్ని ఎవరైనా? అందుకే, దాచుకోకండి మీలోనే మీరు నేర్చిన విద్యల్ని నేర్పండి ఇతరులకు, తరగనీ తరగదు ఒకింత అయినా, మీనేర్పు పెరుగుతుంది అంతకు పదిరెట్టయినా,. మీపేరు నిలుచును ధరణిలో తిరముగా మీ విద్య నిలుచును ఆచంద్రార్భ్మముగ. సాందీపని గురుస్థానం శ్రీకృష్ణుని శిష్యరికం, సదా అందరికి ఆదర్శం వీరిద్దరి అనుబంధం. బాలవ్యాకరణంలోనూ ఇది ప్రసిద్ధం. జయ నవా నావవతు” మంత్రం ఇలలో సార్ధకం- _శరవిద్యను నేర్పాడు ద్రోణుడు శ్రద్దగా నేర్చుకున్నాడు అర్జునుడు పాంచాలరాజును బంధించినాడు గురుదక్షిణగ ఎదుటనిలబెట్టినాడు ద్రోణుడి పేరును నిలిపినాడు ధరణిలో శాశ్వతం గావించినాడు.

కషం కావచ్చు ఒకరు నేర్చిన విద్య లనేకం కాన్సీ వాళ్లతోనే కాకూడదవి అంతం వారు వహించాలి గురుస్థానం నేర్పించాలి విద్యల సారం ఈ లోకంలో 'ఇచ్చిపుచ్చుకోవడం ముఖ్యం' ఏదైనా ముందుగా నీవిస్తీన్‌ అందం అందులోనే లభిస్తుంది ఆనందం. అందుకే నీవు నేర్వాలి నేర్చింది ఒకరికి నేర్పించాలి. అప్పుడే అవుతుంది నీ విద్య సార్ధకం.

113 43. ఒకనాటి రాత్రి (కువైట్‌లో యుద్ధం, పెట్రోల్‌ దొరకడం కష్టమని న్యూస్‌పేపర్‌లో వార్త చదివాం. రేడియోలో వార్తలు వింటేచాలు, పేపరు తెరవి చూస్తే చాలు, ప్రతిరోజూ యుద్దాలని, చావులని, హత్యలని, కర్ఫ్యూలని. నవలల్లోను, కథల్లోను ఇటువంటి ఘోరాలే వీటన్నిటిని చదివే సరికి ఉన్న మతిపోతుంది. నిద్ర పోయినా కలల్లో అవే కనిపిస్తున్నాయి ఇకమనసుకు నెమ్మదసేది ఎక్కడ దొరుకుతుంది?) అంతటా నిర్మానుష్యం శ్మృళానం నిశ్శబ్దం! ఉదయంనుంచి నాలో ఎందుకో శ్మశాన వైరాగ్యం! ఈలోకం తీరు నాలో బాధల హోరుకు కారణం! విషాద భరిత హృదయంతో వినీలాకాళాన్ని చూస్తూ కూర్చున్నా. కోటికోటి నక్షత్రాల కాంతి కల్లోలితమైన మనస్సుకు కొంత స్వాంతన కలిగిస్తుందనుకొన్నా, నాకు తెలియకుండానే నక్షత్రాలను లెక్కపెట్టనారంభించా నాకు అంతుచిక్కలేదు వాటి సంఖ్య సరికదా! జ్ఞాపకానికి వచ్చింది మనదేశ జన సంఖ్య వినువీధిలో తారలలెక్క నగరవీథుల్లోని వాహనాల సంఖ్యను తలపించింది వాటి రణగొణ ధ్వనులు మనోవీథిలో మాగోగాయి. నామనస్సులో మరల

కేతు అనిర్వచనీయమైన బాధల గోలలు, విన్నవించుకొన్నా వాటినా తారలకు మాకేల నీగోలని అవన్నీ ఆకాశంలోనే ఉండి గేళిగా నవ్వుకొన్నాయి. నిర్లిప్తంగా ఉందామనుకొన్నా కనులు మూసుకొన్నా నొక్కక్షణం నామనో నేత్రాలకు కన్పట్టాయి కువైట్‌ యుద్ధం, శరణార్థుల కన్నీటి గాథలు. ఇంధనం దొరకడం కష్టం అని వార్తా పత్రికలో సమాచారం. పెట్రోలు దొరకకుండా ఉంటే వాహనాలు విశ్రాంతి తీసుకొంటాయి. వాటితోపాటు వీథులుకూడా, అని అనుకున్నా మన కాళ్లకు పని పడుతుంది కదా అని కొత్తగా భయం ఒకటి పట్టుకొంది నాకు కాల్లీడుస్తూ లోపలికెళ్లా కథల పుస్తకాలన్నీ తిరగేశా కొంతైనా నా ఆరాటం తీరుతుందనుకొన్నా ఆ కధల్లో సైతం నాకు కలిగినటువంటి కష్టాలే కనిపించాయి ఇక, టి.వి లో, సినిమా అయినా చూద్దామని 'స్వివ్‌ ఆన్‌ చేశా దానిలో సైతం కురుక్షేత్రయుద్దాన్ని మించిన దాయాదుల తగాదాలు కొట్టుకోవడాలు, చంపుకోవడాలు ఏమిటీ లోకంపోకడ అని ప్రశ్నించుకొన్నా?

కేవ ఇదే! ఇదే! లోకం తీరు!!! కోరితెచ్చుకొంటున్న కష్టాలపోరు, ఎన్ని తరాలు మారినా మారదు మనిషి తీరు అని జవాబు తట్టింది. ఇక చేసేదేముంది? కష్టాల్లోనే సుఖాలను వెళుక్కోవాలి మరి! ఇంకేం- నా ప్రశ్నకు దొరికింది సమాధానం, అబ్బా! ఎంత నెమ్మది అని అనుకొన్నా కానీ, అది మాత్రం ఏంతసేపని! కూర్చున్నా, కునుకుదీసినా కలలు కన్నా మనసుకు మాత్రం దొరకదు కదా నెమ్మది! ఇక నాకేమి గతి?

116 4ీ4. అంతా ఆయోవముయం (నాగరకత ఎంతగానో అభివృద్ది చెందింది. ఎంత ధనాన్నైనా వెచ్చించి, భౌతిక సదుపాయాలను కొనగలుగుతున్నాం. (గ్రహాలమీద గృహాలను కట్టడానికి ప్రయత్నాలు జరుగుతున్నాయి. కాని మనిషికి కాపలసిన శాంతి భద్రతలు మాత్రం కరువయ్యాయి. ప్రపంచంలో ఏమూల చూసినా అల్లకల్లోలాలు, మనమసలు ఎక్కడికెచ్తున్నాం, మళ్లీ ఆటవికయుగానికా? ఏమో! ఏమీ అర్ధం కావడంలేదు.) మిత్రమా! మిడిసిపాటు తగదు సుమా! ఎత్తుకెగరాలని ఎందుకంత ఉబలాటం ఏంసాధించాలని నీ ఆరాటం? ఎంత ఎంత ఎత్తుకు ఎగిరితే అంత కంత క్రిందికి దిగక తప్పదు. అన్నిటా జాగ్రత్త సుమా! మరిచావా! మిత్రమా! ఇది కలికాలం! కంప్యూటర్లకాలం। చంద్రగ్రహం మీద చక్కటి గృహాలు కట్టీ చల్లగా ఉండాలని స్థలాలు కొంటున్నకాలమిది! శుక్రగ్రహంపై కాలుపెట్టడమేకాదు అక్కడా ఏదో చేయాలని తాపత్రయం! ఇక్కడ.... ఈ భూలోకంలో ఆహా! ఎంతహాయి। ఇంటర్నెట్‌! సాటిలైట్‌! ఎక్కడ కూర్చున్నా ఎక్కడో ఉన్న విశ్వమంతా ఇక్కడే నీ కళ్లముందే ప్రత్యక్షం! ఏమాశ్చర్యం! ఏమాశ్చర్యం!

కే? ఇన్ని సుఖాలు ఇంట్లో ఉన్నా పిల్లలంతా ఒకే గోల టి.వి. పెట్తే బోర్‌ బోర్‌! సినిమాకెళ్తే బోర్‌ బోర్‌! బీచ్‌కెళ్తే బోర్‌ బోర్‌! హోటలీ్‌కెళ్తీ బోర్‌బోర్‌! పిల్లల ఇష్టానిష్టాలేమిటో వారికే తెలియదు, ఇక... బయట ప్రపంచం చూస్తి ఏముంది? మతాలమౌధఢ్యం ఒకవైపు జాతులజగడాలు మరొకవైపు మా దేవుడు గొప్పంటే మీ దేవుడి మహిమేమిటని దేవుళ్లకే తంటాలుపెట్టి తన్నుకొనేవాళ్లే అందరూ చంపుకోవడాలు మరీ ఎక్కువ! మనిషిని మనిషి నరికిపారేయడం మరీ తేలికైపోయింది. మనిషి ప్రాణమంటే మరీ ఇంత తక్కువ విలువా? మతమంటే ఏమిటి? మిత్రమా! మనిపిక్షీ దేవుడికీ మధ్య వారది కదా మతం! ముక్తికది సోపానం కదా! మతంలోను మితం ముఖ్యమన్నది నామతం! అదే నా యభిమతం మనం ఎక్కడి కెళ్తున్నామో... మరి? ప్రగతిపథంలో పురోగమిస్తున్నామా? పురాతన దశకే తిరోగమిస్తున్నామా? ఏమిటో? ఏమీ అర్థంకావడం లేదు! అయోమయమే అంతా!

118 45 (ఆకలి మానవుడు నక్క ఎట (వైజ్ఞానిక ప్రగతి పెరిగేకొద్దీ మనిషి మరీ యాంత్రికంగా మారిపోతున్నాడు. వపు మానన గుణాలైన దయాదాక్షిణ్యాలకు దూరమవుతున్నాడు. బంధుత్వాలను, ఆత్మీయత ధురిమను మరచిపోతున్నాడు. తనవారినే పగవారిగా చూస్తున్నాడు. చిన్నవిషయాోలకే చికాకుపడి పరుడు తరుణవయస్కుడు వరుసగా ఏడుమందిని రాత్రికి రాత్రి కత్తితోనరికి, చంపి పార్పిపోయా ర దినపత్రికలో ఈ విషయాన్ని చదివి అందరూ దిగ్ర్భాంతి చెందారు. అతడు చంపింది వేరెవరినోకాదు తీట భై సంబంధికులను, తన అక్కను, బావను, వారి పిల్లలను. “౪ంచే చేరుమేస్త “ఇంకేమిటి గతి?) మనిషి మారుతున్నాడు మరల మృగంగా- మంచినీ, మానవతను మరిచాడు మొత్తంగా. రక్తపాతాలు, మతవైషమ్యూలు, పర్గవిభేదాలు, వైపరీత్యాలు, రాక్టుత్వానికి రాజగౌరవాలు పరమ మోసాలు, పైపై వేషాలు సొంతం, స్నేహం, సకలం మృగ్యం సాటివాళ్లను సతతం సతాయించడం సకల ప్రాణికి జీవమిచ్చే భానుడు సైతం మనవైపు తొంగి చూడడేమో! అక్కా, చెల్లీ వావీ వరుసలు అన్నీ మరవి అబలలపై అత్యాచారాలు, అమాయకుల ఆక్రందనలు వింటే ఆ వాయువు సైతం ఊపిరి పీల్చదేమో! అన్నను తమ్ముడు, తల్గిని తనయుడు, ఆవేశంతో చంపుకోవడం- కన్నవాళ్లతో చేరి కట్టుకొన్న ఇల్లాలిని కక్షతో నిలువునా కాల్చే నాధుని చూచి ఆ నిప్పు సైతం తానే ఆహుతి అవుతుందేమో!

119 పొట్ట కూటికి పాటుపడే వాళ్లెందరో! వాళ్ల నోటికూటిని పీక్కుతినే వాళ్లు మరెందరో! పట్టపగలే కొల్లగొట్టడాలు, హత్యలు! పిశాచాలకంటే పరమనీచులు వారి క్రూర కృత్యాలను చూస్తుంటే భూతప్రేతాలు సైతం భయంతో పారిపోతాయేమో! పశువుతో పోలిస్తే, అదికూడా ఛీళీ, తనకు పరువు తక్కువని పరితపేస్తుంది ఆ ఆదిశేషువే అసహ్యంతో పడగల్ని లోపలికి ముడుచుకొంటాడేమో! ఇన్ని ఘోరాలా? వీటన్నింటినీ తట్టుకోవాలా? అని అనిపిస్తుంది కాని నిజంగా వీటన్నింటినీ తట్టుకోకతప్పడంలేదు ; ఇది కలికాల మహత్త్వమా? ఆ లయకాలుని ఆర్భాటమా? ఈ అమానుషత్ర్వం ఎప్పుడవుతుందో అంతం, అప్పుడే ఈ భూలోకం అవుతుంది అమురలోకం.

120 46. దేవుళ్లారా! డీస్మిస్ట్‌ (ఈ కాలంలో ఏ ఆఫీసులో చూసినా కల్లునొ శ్రుతిమించి పోతూవుంది. పై అధికారి నుండి క్రిందివరకు గల ఉద్యోగులకు ముడుపులు ముట్టందే ఫైల్‌ ఈ టేబుల్‌ నుండీ ప్రక్కటేబుల్‌కు జరగదు. నిజాయితీ కొరవడిపోతూంది. ఇక నిర్వాహకం సక్రమంగా ఉంటుందని ఎదురుచూడడం సముద్రంలో పడిపోయిన సూదిని వెదకినట్లే.) దేవుళ్లార్యాదిగిరండి క్రిందికి దిక్సాలకులారా! కదలి రండి మా లోకానిక్తి తలవొగ్గండి మా ప్రజలు చెప్పే పంచాయితీ తీర్చుకి- అయినా, ఏం ఆధిపత్యమయ్యా మీది? ఇంత అపసవ్యంగా ఉంది మీ “అడ్మినిఫ్ట్రేషన్‌' వినటానికి సరిగా లేదు, చెప్పటానికీ నోరాడడం లేదు. ఏమయ్యా! సూర్యదేవా! ఎందుకయ్యా! అట్లా మండిపడి పోతున్నావ్‌? ఆ మంటల్లో నువ్వే మండిపోతావు సుమీ అంతమాత్రం 'కంట్రోలొ లేదా నీమీద నీకు. అసలే మా భూలోకంలో 'రేషన్లని, “రిజర్వేషనొలని “రాస్తా రోకోలని, 'బందొలని మా పేద్రోళ్హ కడుపులు మండిపోతుంటే నీదేంటో పెద్ద గొడవై పోయిందయ్యా బాబూ!

[21 ఎందుకంత ఎండ నిప్పులు చెరిగేలా, ఎంత సెగృ నీళ్ళెంత తాగినా నోరెండిపోయేలా. నీ కెందు కంత మంట మామీద నీవొక 'శాడిస్ట్‌'లా ఉన్నానే, నీకు తోడు ఆ వరుణుడు కూడా. ఇద్దరికీ ఇద్దరే - సరిపోయింది జత. అయ్యా! వరుణయ్యా! అలా తప్పించుకుపోతావేం ? ఇలా రావయ్యా! సకాలంలో వర్షం కురిపించాలనే నీ 'డ్యూటీ'ని మరిచిపోయావా? ఎందుకిట్లా మమ్మల్ని వేధిస్తున్నాన్‌ నీళ్లు లేకుండా చంపుతున్నావ్‌, పొలాలన్నీ బీడుపెట్టావ్‌, భూమితల్లిని బాధపెట్టావ్‌, పైగా చోద్యం చూస్తున్నాన్‌, ఓహో! మరిచాను, నీవూ 'శాడిస్ట్‌వి కదా! జ్ఞాపకం వచ్చినప్పుడు మాత్రం జోరుగా వర్షం కురిపిస్తాన్‌ వరదలు పారిస్తావు ఊరూ వాడా ఏకంచేస్తావ్‌, పంటల్ని, పశువుల్ని కొట్టుకుపోతావు, కడలిలో కలిపేస్తావు. అప్పుడు ఎక్కడ చూసినా నీళ్లే అయినా ఒక్క చక్కైనా మంచినీళ్లు దొరకవు మా దాహం తీరదు.

122 నీ కేమయ్యా! వరుణదేవా! నీ వమృతం త్రాగావు, కానీ, మాకో, కనీసం నీళ్లైనా తాగి కడుపునింపుకొందామంటే దానికీ గతి లేకుండా చేశావు చల్లగా వానల్లు కురిపించు వీ సొమ్మేం పోదులే. పైగా మా భూలోకం సొమ్మేకదా నువ్వు తింటున్నది. మా ఉప్పుతిని మాకే ఎసరు పెడ్డావా? ఓహో యమధర్మరాజా? అటు వెళ్తున్నది ఇటు రావయ్యా! ఎందు కంత '“యముస్పీడు ఎవరిమీద వేస్తున్నావు నీ పాశం? ఎవరిని చంపి, నీలోకైం తీసుకుపోవాలని వీ ఆరాటం? అదిగో, ఆ పందొమ్మిదేళ్ల పిల్లవాడి మీదనా వేస్తున్నాన్‌ నీ పాశం? అంత తొందరపాటు తగదయ్యా నీకు. అంకెను తిప్పిచూస్తుకో, తొంటైఓకటి చిత్రగుప్తుడి లెక్క తప్పింది వెరిఫై చేసుకోమని “టెలిగ్రా'మివ్వు, ఆహ! వద్దు! వద్దు

123 అదిగో! అక్కడ ఒక ముసలాయన, ఆ యువకుడికి తాత. నీకోసమే చూస్తున్నాడు ఏ కాలం నుంచో, కళ్లముందే కన్నకొడుకు బలయ్యాడు నక్సలైట్ల దాడికి, ఇంకొక కొడుకేమో “ఎన్‌కౌంటర్‌” పేరుతో పోలీసుల కస్టడీకి చేరాడు. తెల్లవారేసరికి ఉరేసుకు చచ్చాడని వార్త న్యూస్‌పేపర్‌లో, గుండెలు బాదుకొంటూ మగడి శవాన్ని చూడ్డాని కెళ్ళిన నేరానికి కోడలికేమో 'రేప్‌' దండన- మంటల్లో చచ్చిందామె. కాని బతికుండి చచ్చిన పీనుగయ్యాడు ఆ పెద్దాయన పోపోవయ్యా! యమా! తొందరగా పో! క్షణక్షణం నీ కోసం కనిపెట్టుకొని ఉండే ఆ వృద్ధుడిని కడతేర్చు పాపం! ఆయన బాధ చూడలేకున్నాం. హలో! వాయుదేవా! ఏంటయ్యా నీ వ్యవహారం-

124 ఇంతగా ముదిరిపోయిందేం? మితంగా వీచాలనేమాట మర్చిపోతావా అప్పుడప్పుడు? తీవ్రంగా రెచ్చిపోతావ్‌ సుడిగాలులు రేపుతావ్‌ పిచ్చిగాని పడుతుందేమో కొన్నిసార్లు, ఆ వరుణుడికి తోడై కుంభవృష్టిని కురిపిస్తావ్‌ విపరీతాలు సృష్టిస్తావ్‌! అయ్యా! దేవేంద్ర మహాప్రభో! నీవే కదయ్యా దేవతలందరికి హెడ్డువి ఏంచేస్తున్నాన్‌ ఇంతకాలంగా? ఎప్పుదైనా గమనించావా ఎలా సాగుతుందో నీ పరిపాలన అని? నీకెక్కడ 'టైమ్‌' ఉంది సార్‌! సీప్పుడూ నీ సరదాలూ, సంబరాలూ, అప్పరసలూ, నాట్యాలూ, విహారాలు, వినోదాలూను, వీటేని పట్టించుకోవడానికే నీకు తీరికలేదు, అందుకే అట్లా ఏడుస్తోంది నీ “అడ్మినిప్టేషన్‌ నీవంటే ఎవ్వరికి భయంలేదు సమయపాలన, నియమపాలన సమస్తం మరిచారు నీవాళ్లందరూ-

కే25

మరి యథా'హెడ్డూ'”, తథా “సబ్‌ ఆఫీసర్తూనుః

అసలు 'హెడ్‌' నీవు సవ్యంగా

ఉండి ఉంటే

వాళ్లని అనటం ఎందుకు? నీవసలా సూర్యుణ్ణి అదుపులో పెట్టలేవు, ఈ వరుణుణ్ణి వారించలేవు మీరందరూ 'టాప్‌ టూ బోటమ్‌* “అన్‌రూరీ

ఇంద్రా। దేవపదవి

ఇక తగదు నీకు.

ఇదే మాలోకంలో అయితే

వెంటనే నీమీద

'నో కాన్ఫిడెన్స్‌ మోఖఫిన్‌” 'పాస్‌* చేసి

ఈసరికి నిన్ను దింపేసి

ఉండేవాళ్లం గద్దె నుంచి,

నిన్ను పడదోసి ఉండేవాళ్ళం

"ఐరావతం పై నుంచి.

మేమంతా కట్టకట్టుకొని అరుస్తాం దేవుళ్లారా! మీరందరూ 'డిస్మిప్ల్‌ అని ఏమంటారు దీనికి?

126 4 47. సృషప్టివైచి(త్రి (సకల జీవరాసుఅను సృష్టీంచిన సర్వేశ్వరుడు మహామహిమాన్వితుడు, మహాశిల్సి, గొప్ప చిత్రకారుడు కనుకనే ఎంతో చిన్న ప్రాణికి ఎంతో చిన్న వెంతంకునం ఆహారంగా సృష్టించినవాడు. ఆయన సృష్టిలో మనిషి జన్మ అన్ని ప్రాణుల కంటె ఉత్తమోత్తమమైనది. కారణం, బుద్ధి అనే ఆరవ ఇంద్రియం మానవులకు దైవం ప్రసాదించిన విశిష్టమైన వరం. దీనివల్ల మానవుడు మంచి చెడులకు మధ్యగల వ్యత్యాసాన్ని తెలుసుకొని, చెడును విసర్జించి, మంచిని మాత్రం స్వీకరించి జీవన యాత్ర సాగించాలి, సృష్టీ మనకు నేర్పుతున్న పాఠం ఇదే!) ఎంత విచిత్రం ఈ సృష్టి రహస్యం! ఎంత ఎదిగినా విజ్ఞానం అంతుపట్టదీ విషయం! ఎన్నటికీ వీడ దీ మర్మం! ఒకవైపున, అలరించే అందాలు. అంతులేని వికారాలు ఒకవైపున, ఉత్పాహపు పొంగులు నిరుత్సాహపు నిట్టూర్చులు ఒక వైపున ఆశా కీరణాలు. మరొకనైపున నిరాశ నిశీధులు. ఒకవైపున, అడవుల్ని కాల్చే కార్చిచ్చు. మరొకవైపున వణికించే మంచుముద్ద

27 ఒకవైపున రంగులీను వసంతం! ఎజ్జని చిగుళ్లు, మురిపించే మొగ్గలు, పరిమళాల పువ్వులు, అన్ని అలంకారాలు సంతరించుకొన్న పచ్చని చెట్లు ప్రకృతికి అందాలు. మరొకైవైపున రాలిన ఆకులు, రంగు తరిగిన చెట్టు, ఇవీ, శిశిరం తీరుతెన్నులు. ఒకవైపున, కన్నులకు విందులు పసుపు పచ్చని చేలు, మరొకవైపున, బీడువారితే చాలు వాటిని చూడలేం అసలు. గాలిదెంత చల్లదనం! సుడిగాలిలా మారితే మాత్రం చూడలేం దాని ప్రకోపం ఊటలా మొదలవుతుంది సెలయేటి ప్రవాహం! వరదలా మారిందంటే ముంచుకొస్తుంది ప్రమాదం.

128 ఎంత నీలవర్ణ్ల మీ సముద్రం! ఎన్ని నిధులకు నిలయం అయిన్నా తరగని గాంభీర్యం! ఎంత చిన్న చీమలు! వాటి కాహారం - ఎంత చిన్న మెతుకులు.

ఎంత చిన్న పక్షులు! ఎంతో ఎత్తుకు ఎగిరే శక్తిగల రెక్కలు. వినువీథిలో మబ్బులు! వెండిలా మెరిసీ కాంతులు. ఎన్నెన్నో ప్రాణులను సృష్టించినవాడు సర్వేశ్వరుడు మహావిత్రకారుడు. ఆయన సృప్టిలో ఎంతో విశిష్టం మన మానవ జన్మం! ఆరవ ఇంద్రియం జ్ఞానం ఆయవ ప్రసాదించిన వరం, మంచి చెడ్డలను విశ్లేషించే గుణం, చెడ్డను వీడుట మనకు హితం, మంచిని గైకొనడం మన ధర్మం. అన్నిటిని భావించే హృదయం, ఆ దైవం మనకొసగిన భాగ్యం! అందాలను చూచి మురిసి పోవడం మన కన్నులు చేసుకొన్న అదృష్టం. ఎంత మంచిది మనిషి మనస్సు మరి, ఎందుకు అందులో విషం వంటి ద్వేషం? చెదరదు బెదరదు మనస్సు అది విరిగితే మరి అతకడం ఎంత కష్టం!

129 ఆదరించే అనురాగం ఒకవైపున అంతులేని కోపతాపాలు మరొక్షవైపున

సత్యానికి శోధన ఒకవైపు అసత్యానికి ఆదరణ మరొకవైపు ధర్మానికే ఎన్నడు అవరోధమా? అధర్మానికేమో అందలమా? నీతికి ఎన్నడు ఆటంకమా? అవినీతికి ఎన్నడు ఆహ్వానమా? సహనానికే సంశోధనా? శాంతానికే పరీక్షా? ఏమిటీ ద్వైధీభావం? పచ్చి అబద్దాలే అపర నిజాలౌతాయా? పరమ ఘాతుకాలే పుణ్యకార్యాలవుతాయా? దేహము నశించుట తథ్యము నేడైన, రేపైన అధర్మము నళించునా ఏనాటికైనా? ధర్మము గెలుచునా ఎన్నటికైనా? అరుదుగా అలవడే మంచిగుణాలు, ఒకవైపు అయస్కాంతంలా ఆకర్షించే అవగుణాలు, మరొకవైపు ఎక్కడ కుదురుతుంది వీటికి సమతౌల్యం? ఏమిటీ తులాభార రహస్యం?

130 అడిగినవి అందవు అనుకొన్నవి జరగవు అవనిధర్మమిది, అందరికి సంతృప్తీకరం! నానన య్య భంధాలైన్ను స (ధయ ప్లా! ఇ) ల సా గ సార

గ్‌ ననన... (ఊ తరు లలల స షం అవి . 4014040604 4. య య ౧౮౦౫౫ ౨ 2207104 న, ప. టే మ్మో 20-41000/ 044080. ర్‌ | ॥ 84. (900000- 10104 01100 . శ 0100840 - 41 30612 481, 0180000 |. క. . మ. . శ్‌ 0004001 ౨ కం0ట-000 1040100010 | 9040. ౨ అదం కటు! 00400410010040 (00808800) ఉద: కం/00100050/0200 000030 సంలు: 212000) 4120 . 84041 900000001051 1 448.

తంట 11004

సమ ౨ 4045 మమిిిం0గ8థ9ట

14411 1400 యన

. 1-*ట90, 2న 0008054140 ఫై ల. “50 0%0 909, 40 490 తక ర్య్యాల్ల 00000000 0080412. 44 84? న. టు ౨ యాం మంట స.