Telugu suradasu kavitha vaibhavam - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

| సూరదాసు కవితా వైభవం .

| నూరదాను గేయ వాబజ్బయంనుండి ఏర్చికూర్చిన . భక్తి వాత్సల్య శృంగార చైతన్య రనవాహిని . డార్దర్‌ ఇలపావులూరి పాండురంగారావు . బ్బా " మక ॥ రిజిష్టర్‌. నెం. కే/%ఉ6 హా క్‌ కిర్మ్‌నే, నకం ఎప

సూరదాసు కవితా వైభవం వాఖ్యాత డాక్టర్‌ ఇలపావులూరి పాండురంగారావు

50240450 కాకతి త సడ నం1604019 గంణి “5ర౮ర4టుతం౮ ౮౪౫4 7 యెకతతున వ 0౧ 5. విజురేటబు892 20 (అ ౫౫౪4038228 మ, వంయిరల20264-500 003. ఉంకరమన్న్యూయ హొదాతాజఆరో యే (చురణ ; త్తి (థమ ముుదణ : (వతులు శిశి00 . 19. ఊపెంఐకు, 1976. (_- ( ముఖచిత రచన శిలా వ్యీరాజు 00 టక మ్యుదణ ; జ్యోతి పెన్‌, ముషీరాబాదు, “హైదరాబాదు. ముఖచి[త ము[దణ వి నందిని ఆర్ట్‌ (పింటక్స్‌, హైదరావాదు (ప్రకులకు వి తదపదమహ్నా్య్నూాలడన హయాతర్నాతా యే 5, కింగ్ప్‌వే, సికిందరావాదు-500 008 లేదా యువఖథారతి కార్యాలయం ఆంధ సారస్వత పరివత్‌ భవనములు. తిలక్‌ రోడ్‌, మైదరాబాదు-5600 001 వెలరూ. 2-00 లు ఆంత [00 చుంపరుడరుుంళచుణంపెంయ ఇ₹28 మరేం 27224016 0 6 ఆం?జటయులు! 02 614 21+ ౦౦063910021 8163 “అతకి[ఉగిష [111 15 ఆగ౧4౫?౯ాల౬

యువథారతి పరిచయసనుు

మనిపిలో అంతర్జీనంగా, ని&ి_ప్రంగా ఉన్న (వతిభాపరిమళాలు వరివ్యా_ప్తం కాగల్లినప్పుడే అతని సృజనాతస్ణైక ళ క్రికి సార్ధక్యం చేకూరు తుంది. సమాజంలో సౌందర్యం, సౌజన్యం "ఇం పొందడానికి అనువైన చాళావరణం ఏర్పడుతుంది. పరస్పరావగావానం జరుగుతుంది. నిరాశ అాతక దృక్పుథాలకు (పాచుర్ధం లభిస్తుంది, న్యమెక్యభావాలు కుదురు కుంటాయి.

యువభారతి గడచిని వన్నెం జేళ్ళుగా సమాజంతో సామరస్యాన్ని “ఇెంపొందించేందుకు సాహిత్యం కంశే ఇతరమైన సాత్త్విక సాధనం లేదనే విశ్వాసంతో ఇతోధిక కార్య్మకమాలను రూపొందించి కృషి.చేస్తున్నది. సాధ్యమైనంత తక్కువ వెలకు పీళై నంత ఎక్కువ మందికి ఉత్తమ సాహి క్యాన్ని ఆంది_స్పే సాహిత్యంపట్ల (వజానీకానికి ఆనుర క్తి "పెరుగుతుందనే నమ్మకంతో [వచురణ కార్య(కమాన్ని చేవట్టింది. ఇంతవరకు 51 [వచు రణలను వచురించి "రెండు అమల యౌభ్రై వేలకు వెగా (వతులను సాధ్య మైనంత తక్కువ వెలకు పాఠకులకు అందించడానికి పూనుకొంది.

యువభారతి సాహితీమి[త వథకంలో చాచాపు 4,400 మందికి వ గా సాహితీమ్మిళులు చేరారు. శానున్న ఉగాది నాటికి ఈ సంఖ్య 10 స్వైక్సు చేరుకోవాలన్న మా అత్య సాధనలో తోడ్పడండి, యువభారతి శాశ్వత జీవిత సభ్యత్వ పథకాలలో ఐదువండల మందికి వగా భారతీ మి[తులుగా, యాభైమంది భారతీభూమణులుగా చేరారు. ఏ ఒక్కూ పథకంలోనై నా సభ్యులుగాచేరి మా “నందిని” మాసపత్రికను ఉచితంగా పొందే. అవకాళం కల్పించుకోవలసిందిగా సవృాదయులకు విజ్ఞప్తి “నందిని"లో యువభారతి కార్యక లాపాల వివరాలేకాకుండా సాహిత్యానికీ నంబంధించిన అనేకాంళాలుంటాయి.

మా తవన్సు ఫలించి కెలుగుచేళంలో అధ్యయన శీలతా సౌజన్యం "ంపొందాలని ఆళాంతిస్తున్నాం. డినేంబరు 19, 1076

యి ఏంల్రి త్రూ అధ్యతుడు,

యో.

సమన్వయ దృక్పథం [వజాస్వామ్య పరిరథణకు తోడ్పడు తుంది. ఉ _త్తమసాహిళత్యాధ్యయనం సమన్వయసాధనకు తొలిమెట్టు. బహుజన నుఖంకోసం మనిషి (పతిభ వ్యకృం కావాలి. మనిషిలో స్వతస్సిద్దంగా, అంతర్నిహితంగాఉన్న మానవత్వాన్ని జాగరితంచేయ గలిగే శక్తి సాహిత్యానిశే ఉన్నదన్న నమ్మకంతో, ఉ_త్తమసాహిళ్యా ధ్యయనానికి అనువైన పుస్తక (వచురణ, సాహిత్య సమావేశాలు, గోష్టులు నిర్వహిస్తూ యువభారతి కడచిన పదేళ్ళుగా ఆెలుగు పజల సంస్కృతి వికాసానికి యథోచితంగా కృషిచేస్తున్నది.

(పాచీన, అర్వాచీన సాహిత్యాలతో దిజ్యాతంగానై నా వరి చయం కలిగించాలనే ఉద్దేశంతో , నమకాలీన సమాజం ఎదుర్కొం టున్నస మస్యలను సునిశితంగా నమవేదనాదృకో్కోణంతో వరిచయం కలిగించాలనే ఉద్దేళంతో యువభారతి “సాహితీవాపొని” వరంపరను (వచురిన్తున్నది. ఈ వరంవరలో ఇంతవరకూ వెలువడినవి కేవలం సాహిత్యాధ్యయనానికి సంబంధించినవే. ఇక ముందుముందు శౌటుం విన సాంఘిక, వైకళ్షూనిక విషయాలకు సంబంధించిన పుస్తకాలను కూడ (వచురించి పఠితృలోకానికి అందజేయడానికి వర్చాట్లు చేస్తు న్నాము,

సాహిత్యం సార్వకాలీనమని, సార్వజనీనమని, విశ్వజనీనమని (పాజ్ఞల అభిమతం కనుక అంతర్జాతీయ (వభ్యాతినాక్డి ంఛచిన మవాో కవుల, శేముపీ నంపన్నుల భావాలనుకూడా 'తెలుగువానికి అనువైన పద్దతిలో అందించాలని యువభారతి ఆకాంత.,

సాహిఠీవాహినీ పరంపరలో మేమింతవరకు “తులసీదాసు క్ర వితావై భవా'న్ని అందించగలిగినాం. ఇలుగుపాఠకులు విశేషంగా ఆ వున్తకాన్ని ఆదరించారు.ఇవ్వుడు “సూరదాసు కవితా వై భనం' తో పరిచయం కలిగిస్తున్నాం. “తులసీనసి సూర్‌ సూర్‌ "హిందీ

శే

సాహిత్యాకాళంలో తులసీదాసు చం[దుతై శ. నూరచాను సూర్యుడు. ఈ అభ్మిపాయం ఆభాణకంగా అవతరించింది హింది (వవంచంలో. నూరదాను చర్మ చతువులకు నోచుకోకపోయినా (వక్షాచకువులతో పరాత్పరుని సాజాళ్కారం పొందిన భాగవ తోత్తముడు. (శ్రీకృష్ణుని జాల్య[కీడలను గానంచేసిన ఆయన గితాలు తెలుగులకు బమ్మొరపోతనను జ్ఞప్తికి తెస్తాయి. సరళ సుందరమైన భాషకూ ధ్వనిగర్భిత మైన అర్ధసంపదకూ వకృతి సహాజ మైన వర్చనలకూ నూరచాను హిందీ కావ్యజగత్తులో (భువతారగా నిలిచి ఉన్నాడు. ఆతని గేయాలలోని సంగీతం ఆత్మసంగితం. భక్తి రస ప్పావితమైన నూరచాను రచనలు భారతీయుల్ని ఇప్పటికీ పునీతం చేస్తూనే ఉన్నవి. నూరచాసు కవితలతో పరిచయం సంపాదించడ మంశే మృదుమధురమైన భావగఖీరమైన కవితతో వరిచయం చేను కోవడమే. డాక్టరు ఇలపావులూరి పాండురంగారావుగారు హింది, లుగు, ఇంగ్లీ షు, సంస్కృత భాషల్లో అతిమాతంగా అఖినివేళాన్ని సంపొదించుకున్న విద్వాంనులు. విళ్వవిఖ్యాతమైన హిందీకావ్యం- జయళంకర | వసాద్‌ '“కామాయనిని అందమైన తెలుగు ఛందన్సుల్లో పొదిగి తెలుగు లోకానికి అందించిన భాషారసికులు. హిందీలో వరిళోధనచేసి [వ్యవధమంగా డాక్షశేటు పట్టాను అందుకొన్న మొట్ట మొదటి తెలుగువారు. చక్కని కథకులు, వక్తలు, వ్యాసక రలు, మా యువభారతి అభ్యర్దనాన్ని మన్నించి నూరచాను కవితా వై ళభాన్ని (వచురించే అవశాళాన్ని కలిగించిన (శ్ర పాండురంగా శావుగారి -సాహిళ్యాఖిమానాన్నీ జొచార్యాన్నీ యువభారతి ఎన్న టికీ మరువదు ఆయనకు కృాతజ్ష తా పూర్వకంగా అభివందనాలను సమర్చించుకొంటున్నది. ఈ పున్తక వచురణసందర్భంగా అనేక విధాలుగా తోడ్పడిన డాక్టరు ఖీమనేన్‌ నిర్మ్శల్‌గారికి మానమన్సులు. (క్రమంగా అలుగువాళ్ల ఇరుగుపొరుగువారి సాహిత్యాలతో వరిచయం చేయడానికి (యత్నిస్తున్న యువభారతికి ఇతోధిక (పోళ్సావాం లభిన్తూ ఉంటుందని ఆశిస్తున్నాం. ళ్‌ ఇరివెంటి కృషమూ 56 ళా అటి అధ్యతుడు,

సూర్యుడు సూరదాసు శశ శోభితుడై తులసీకవి వెల్లె అనంద నందన వనంలో రామ భ్రమర భూపషితమైన కవితా మంజరి నుండి కమ్మని తలపుశెమ్మెరలను విరజిముతూ వెయ్యి 'వెన్నెలలను |, వెలయించిన జంగమకులసీతరువు సంభవించేందుకు 'చాచావు అర్థ శతాబ్దం ముందుగా బృంచావన పుణ్యసీమలో వేవెలు గుల విద్యుగ్దీప్తితో సూరచాస కవితా సూర్యుడుదయించాడు. “నూర్‌ సూర్‌, తులసీ ససి (నూరచాను నూర్యుడు, తులసిచాసు చంద్రుడు) అని భావుకులు కీ_ర్తించారు. నిజానికి హిందీ సారస్వతా కాశంలో ఈ యిద్దరు మహానుభావులు నూర్య చందుల్లా పరస్పర పరిపూరకమైన వాజ్మయ దీడతో కాంతి కాములకు కావలసిన కాంతిని (వసాదించారు. ఒకరు భాగవత పారిజాతాన్ని వరిమళింప చేస్తే మరొకరు శరామచరితమానసాన్ని జన మానసంలో సంచరింప చేశారు. లీలాలోలుడైన గోపాలుడు ఒకరి హృదయంలో చేరిత్తే కల్యాణ గుణ ధాముడైన రాముడు మరొకరి మాననంలో (వవేళిం చాడు. ఒకరు [వజభామను లలితలలిత పద పీయూషంతో పోషిస్తే మరొకరు అవధిభాషకు అనూవాన్రమైన అలంకారాన్ని[వసాదించారు, ఒకరు మంచి మంచి మాటలను మధురమైన పాటలుగా మలిచి మురళిని మురవిన్తే, మరొకరు భావ ఐంధురమైన వద బంధంలో సీతారాముల వదనిధిని భక్తితో |వబంధించుకున్నారు.. ఇలా ఒకరి కొకరు సవాకరించుకుని వాళ్లేవిని 'నేవించటం చూస్తే, దిని వెనుక ఏదో అలౌకిక దైవ సంకల్పం ఉన్నట్లు తోస్తుంది. పది ఎలా ఉన్నా ఇది హింది సారన్వత భూమిని సారవంతం జేసిన వదివేల నోముల వంట,

నూరచాస్తు (1488-1568) హింది రామాయణ (రామచరిత మానస) కర్త ఐన తులసీచాసుకు ముందువాడు, అంధ భాగవత కర్త ఐన పోతనామాత్యునికి శరువాతి వాడు. నూర కావ్య పూర భం నల్నువెపుల [వసరించిన సమయంలో తులసీ కావ్య సాధన అప్పు డప్పుజే [పారంథించింది. తులసీ రామాయణాన్ని గురించి నూర చాసుకు తెలియదు, కాని సూరచదాను ఖక్రిగితాలను విని ఆనందించే అవకాశం తులసీదాసుకు అభించింది. వీరిద్దరు కలుసుకుని ఒకరి (వతిభకు మరియొకరు ఆనందించి అభినందించుకున్నట్టు చరిత్రకారులు చెప్తారు. శాని పోతనకు, సూరచానుకు ఈ మ్మాతపు సంబంధం కూడా లేదు. పోతన ,పార్టివ శరీరం చాలించిన తర్వాతనే సూర చాసు ఉదయించటం జరిగింది. ఒక వేళ ఇద్దరు నమకాలిను లైనప్పటికి, దూర చేళస్టులెనందువల్ల వారికి వరిచయం - వర్పడటం కష్టసాధ్యమైన వని. శాని పోతనను గురించి సూరదానుకు అెలిని ఉండవచ్చునని ఊహించటంలో తప్పు లేదు. కెలుగు వాడయిన మవో[పభువు వల్లభాచార్యులవారు సూరచానుకు గురువు కావటర దీనికి ఆధారం. గోచావరీ తీరం నుండి యమునకు తరలి వచ్చి పుష్టి మార్గంలో విష్ణుభక్షిని [పబోధించిన (శ్రీవల్లభులను సూరదాసు సాణాత్స్‌ (శ్రీవల్లళునిగా భావించి (శ్రీ. వల్లభ నఖ చం[ద.ఛటా బిను సబ్‌ జగ్‌ మాంగు అంభేరో' అని గురు మహిమను, వారి మహిమను వకచాక్యంలో కొనియాడారు. (శ్రీవల్లభుల నఖ జోస్టత్స్న లేకుంటే (వపంచమంతా అంధకారమయమవుతుందట. అలాంటి గురువు ఇలాంటి శిష్యునికి పోతనలాంటి భాగవత శిఖామణిని గురించి తస్పక చెప్పి ఉండాలి. అందువల్ల నే కాబోలు, పోతనలో ఉన్న ' వద లాలిత్యం, భక్షి పారవళ్యం నూరచాసులో కనిపిస్తాయి. లేక పోత నామాళ్యుడు మళ్లీ నూరచానురూవంలో జనించి తన మందార మకరందమాధుర్యాన్ని మరి కొందరికి పంచి "పెట్టినట్టు తోస్తుంది.

ఇనగ్రభూమీ ఏదయినా, భక్సుల భావభూమి ఒకళు,. నూర చాను జన్స్హుభూమిని గురించి చరి[తక్రారులలో ఒశే అభ్మిపాయము లేదు. కొందరు ఢిల్లీకి నమీపంలో వల్లభ్‌ గడ్‌ పక్కగా ఉన్న

క

'సీపో” అనే (గామం ఆయన జన్మస్థానం అంటారు. మరికొందరు ఆ(గ్రా మధురా మధ్య నున్న రుణక్తా (శేణుకాత్యేతంం లో ఆయన జన్మించినట్టు చెప్తారు. ఎక్కడ పుట్టినా, ఆయన ఎక్కువగా జీవితం గడిపిన చోటు “గఊ ఘాట్‌” అనే పవ్మిత వేతం. ఇది [ఆగా మధురకు మధ్య పా9ంతంలోనే ఉంది. సీహిలో పుట్టి వైరాగ్య దళతో గఊమాట్‌ చేరి ఉండవచ్చు. లేదా శేణుకావ్మేతమే ఆయన జన్మస్తానమై ఉండవచ్చు, కాని ఆయన జన్మస్థలం, సాధనాస్థ్రలం జేరు వేరన్న మాట మాతం నిజం. దానికి ఆయన ద్విజత్వమే కారణం. ద్విజత్వ మంశే (వావ్మూణత్వ ముని కాదు. ఒకే జన్మలో మరోజనస్ర అనుభవించటం. దినినే అంతర్జన్మ అనవచ్చు. ఇలాంటి అంతర్జన్మ సూరచాసు జీవితంలో తటస్థించింది. సూరచాను (ప్రారం ఖంలో కామదాసు. ఆ తర్వాత కొన్ని వరిస్టితుల వల్లి విషయ వాంఛలను పూర్తిగా పరిత్యజించి విష్ణునేవకు జీవితాన్ని వినియో గించిన శ్యామదాసయినాడు. *కామి గాక మోతు కామి కాడిన్న ఆర్ష వచనం నూరదాను జీవితంలో పూర్తిగా చరిళార్థ మయింది,

నూరదాను సామాన్యమైన (వావ్మాణ కుటుంబంలో జనిిం చాడు. తండి పేరు రామదాసు, రామదానుకు పుట్టిన పడుగురు ళొడుకుల్లో ఆరుగురు మవామ్యుదీయులతో జరిగిన యున్రాలలో వీర స్వర్గాన్ని అలంకరించారు. నూరచాసు ఒక గ్రాజేమిగలిటం వ ల్లి తల్లి దండ్రుల వాత్సల్యం ఆయనకు ఎక్కువగా అభించటంలో ఆళ్చ ర్యం లేదు, అందువల్ల నే ఆయన నందనందనుని జాల లీలలు, తల్ది దండ్రులు అతనివై చూపిన (పేమను ఎంతో ఆత్మీయతతో నయనా నందకరంగా వర్ణించటం నంభవించింది. కాని మితిమీరిన గారాబం వల్ల శాలళోలు నూరచాను గార్జ్శస్థస్ట జీవితం కొంచెం గతి తప్పింది. శామం ధర్ధునమ్మతంగా ఉన్నంత వరకు 'కేమకరంగానే ఉంటుంది. గట్టు దాటితే అది వ్వక్తిలోని శక్తిని తీణింవచేసి విరద్తిక్నో విటివ్లీికో చారి తీస్తుంది. సవహాజంగా సంస్కార సంవన్నుడు కావ టం వల్ల నూరచాను విషయంలో అది విరక్తి చ్వారా భక్తి వతి వత్తులను ఉదయింవచేని వపంచానికి విశుద్ధచిత్తుడై న నూరచానును

ళా

వ్రసాదించింది. ఈ నందర్భంలో నూరచాను జీవితంలో జరిగిన ఒక విచ్మిత సంఘటనను గురించి ఎక్కువగా చెప్పుకుంటారు.

ఒక అపూర్వ సౌందర్యవతి అయిన వేళ్యవె నూరచాను మనస్సు అగ్నమవుతుంది, అమెను వదలిపెట్టి ఉండలేని పరిస్థితికి అతను వస్తాడు. ఇది ఆ వెలయాలికే అసవ్యూక రమవుతుంది. ఒక నాటి ర్యాతి జోరు వానలో | ళాడులా కనిపించిన పామును పట్టు కుని విషయానకుడ్రైన సూరదాసు ఆ వేళ్యాగ్భవాంలోకి 'వవే శిస్తాడు. లోలోపల అతని అనురాగానికి ఆమె పొంగిపోయినా, లోశావవాద ఖీతితోనో లేఠ దైవ (ేరణ వల్లనో అతన్ని ఆమె తన ఇంటినుండి తరిమి వేస్తుంది. అంతటితో అతను దిగృమను చెంది, ఇంటికి 'బెశ్లేందుకు ముఖం చెల్లక ఎక్క జెక్కూడో తిరిగి చివర శొక దేవాలయంలో వి,గవోలు కడిగేందుకు చేరుతాడు. అప్పటి నుండి (శ్రమంగా అతనిలోన దేవానురాగంగా మారుతుంది. ఇలా శాలం గడున్తూ ఉండగా ఒకనాడు పూర్వ పరిచిత లాంటి (స్త్రీ ఒకరు కనిపించగా ఆమే తన (పియురాలని కామాంధుజైన సూర చాసు అమె వెంట పడకాడు. కాని ఆమె గుణవతియెన కులవధువని తెలియగానే కామాంధుడు కండ్లు తెరుపాడు. కాని అలిసి చేసినో, "తలియకచేసీనా పావం పావమే," దాని ఫలితం తప్పదని పావఖీతి గల భక్త వృాదయం వరితపిస్తుంది. దృష్టి మాలిన్యం వళ్ల చేసిన పాపా నికి పాయళ్ళ్చిత్తంగా వరితప్తాంతరంగుడై న భాగవతో త్తముడు తన కెండు కళ్ళను వాడి సూదులతో పొడుచుకుని బావ్యూ చదువులను ఇఛాళ్వుతంగా మూసి "వేస్తాడు. అంతటితో కామచాను నూరచాసయి పోతాడు. వెలుపలి కన్నులు పోయి లోవలి కన్నులు విచ్చు కుంటాయి.

ఈ వృత్తాంతం ఎంత వరకు నిజమో మనకు తెలియదు. కాని ఇది పూర్తిగా కల్పన కాదన్నది మాతం సత్యం, కొందరు సూర చాసు కోరికవై ఆ యిల్లాలే ఆతని కొండ్లను పొడిచిచేసిందంటారు- మరికొందరు సూరచాను జన్యాంధుడంటారు. భ_క్షమాలలో

ఇ

అలాగే ఉంది. కాని సూరదాసు గేయాలను జాగత్తగా వణిలి_స్తే అవి జనాగ్టాంధుడు (వాసి ఉంటాడని నమ్మటం క్‌ ఫ్టంం రంగు రంగుల దృశ్యాలను, నయనమనోవారములై న వోవభావాలను కండ్లకు క ట్టి నట్టు నిరూపించటం పుట్టంధువుకు సాధ్యం కాదు, కాబట్టి కొన్నాళ్ళు చర్ము చడమువులతో చరాచర జగత్తును సకామంగా పరి శిలించి, భావించి, నేవించి అ తర్వాత వశ్చాత్తప్త వృాదయ దీ_ప్రితో దివ్య చకువులను పొంది ఉండవచ్చునని భావించటమే నమంజవ మనిపిస్తుంది, అంధత్వం ఎవ్పుడు నం(కమించిందనే విషయంలో భేదాఖ్షిపాయం ఉన్నా, సూరచాసు. అంధుడనే విషయంలో మాతం ఏ మాతం సందేవాం లేదు. అసలు హిందీ భాషలో సూర చాను అనే మాట (గుడ్డివాడనేందుకు పర్యాయనద మయింది, నూర్యుడు చమ[పదాత ఐన దేవత శాబట్టి అంతళ్చకురున్చీలనతా" అంతర్య్యామిని ఆరాధించిన ఆనందమూ _ర్తికి సూరచాసు అనే పేరు రూఢి కావటం సముంజనం. అసలు నూరచాను "పేశేమిటో మనకు శలియదు.

సరచార్‌ అనే కవి ఇతని పేరు (బవ్మాళట్టని, ఇతడు హింది సాహిత్యానికి ఆదికవి ఐన చంద్‌బర్‌ చాయీ వంశానికి చెందిన వాడని నిరూపించేందుకు [పయత్నించాడు. కాని సూరచదానుకు నమకాలీనుడైన గోస్వామి (శ్రీగోకుల్‌ నాధ్‌ (వాసిన “*చాగరాసీ వై వ్లవోంకి వార్తా” అనే (గ్రంథంలో ఇలాంటి (పసక్రి ఏమీ లేదు. తండి పేరు రామదాసు కావటం వల్ల కుమారుని జీరు నూరచాను శావటంలో అసంగతి ఏమీ లేదు. పేశేదయినా, ఊళేదయినా నూర చాను జీవితంలో వివేక సూర్యుడుదయిం చగా నే అతడు యమునా లరీరంలో ఉన్న గఊభాట్‌ చేరుకొని వై రాగ్యభావంతో భక్తి గితాలు పాడుకుంటూ ఉండే వాడనటంలో భేదాభ్మిపాయం లేదు. సూర "చాసు సాధకునిగా, భావుకునిగా, భక్తునిగా అవగావాన చేనుక్తో దలచిన మనకు అంతవరకే చాలు.

మాంనళోణితబంధురమైన _ పార్టి వళరీరం మీద విర క్తి పర్పడి వళ్చాత్తప్త హృదయంతో తన పరికాపాన్ని పరాత్పరునికి

నివేదించుకునేందుకు సూరదాసు యమునాతీరం చేరుకున్నాడు. ఆత్మతుష్టికోసం అంతఃకరణ శుద్దితో ఆ మహానీయుడు పాొడుళొన్న పాటలు స్వల్పకాలంలోనే భక్తుల వ్యృాదయాలను ఆకట్టుకున్నాయి మధుర, బ్భంచావనం దాటి [కమంగా దూర దూర "దేశాలకు కూడా సూరచాను న్వరలహారి (పసరించింది. _దెవ సంకల్పం వల్లి ఒకనాడు మవో[పభువు వల్లభాచార్యుల వారు సూరదాసు ఉన్న చోటుకు వచ్చి ఆయన భక్తి గితాలను వినటం తటస్థించింది. మహే (వఖువు వెంటనే గాయకుని వ్యాదయంలోని గాయాన్ని, భ్యేయాన్ని గమనించి భగవల్లీలలను కీర్తించవలసినదని నూరచాసుకు నూచించాడు. అంత వరకు భక్తి, వైరాగ్యం, 'వేదాంతంతో కూడిన పాటలను పాడుకునే సాధకునికి రసవత్తరమైన నూతన మార్గం లభించింది. [శ్రీమద్‌ భాగవతంలోని దళమక్కంధం సూర చాసుకు పట్టుకొమ్ము అయింది. విద్యావంతులకు పరీణా[గంథమెన భాగవతంలోని వరమార్థం వల్లభాచార్యుల అన్ముగవాం వల్లి అయనకు కరతలామలక మయింది. “*విబుధవరుల వలన విన్నంత కన్నంత” భాగవత రహస్యాలను తేటపరచిన పోతన వలె నూర చాసు కూడా భక్రి వాత్సల్య శ్చంగారాలను మేళవించి అలౌకిక భావ తరంగాలతో పొంగి పొరలే నూరసాగరం నిరిగ్రంచారు. 'సూరసాగర్‌ ' సూరదాసు అప్పుడప్పుడు పాొడుకొన్న భావ గితాల సంకలనం. ఇందులో లతకు పెగా “గేయాలున్నాయని (వలీతి. శాని (వన్తుతం 5, 6 వేలకు మించి కనిపించటం లేదు, స్యుపసిద్ధ హిందీకవి జగన్నాథ్‌చాస్‌ “రళ్నాకర్‌' శ్రమపడి ఈ పాటలను దొరికినంతవరకు సేకరించి *నూరసాగర్‌” కు ఒక మంచి ఆకారం ఇచ్చారు. దిన్ని కాశి నాగరీ [వచారిణీ సభ వారు (ప్రచు రించినారు"నూర సారావళొ, “సాహిత్య అవారి” అనే మరి శెండు రచనలు కూడా నూరచాను పేరిట (వభ్యాతి చెంచాయి. కాని ఈ ఆండూ “*నూరసాగర్‌ ” నుండి నేళరింవ బడినవే కాని (పత్యేక ముళైైన [గంథములు కావు, నూరచాను కవితా సారం “సూర సారావళి” లో సం్యగవాంగా చూడవచ్చు. ఈ సంకలనం కూడా ఇ

సూరదాసు స్వయంగా తయారుచేసి ఉండటం ఇందులోని విశేషం. “సాహిత్య లవారొ” లో సాహితీ (పౌఢిమను తెలియపరిచే రచన లున్నాయి. అవి చాల వరకు చిత కవితకు నంబంధించినపి. నల దమయంతి వ్యావ్‌లో అను మరి శెండు రచనలు కూడ వీరు రచించినట్టు చెప్పుకుంటారు. కాని అవి ఇప్పుడు అలభ్యం కావటం లేదు. కాగా, నూరచాసు పేరిట మనకు (వన్తుతం లభించే (గంధం కాళీ నాగరి (వచారిణీ నభ అచ్చు వేసిన నూరసాగర్‌ ఒక్కళేు. చిన్ని ఆధారం చేసుకునే అనేక సూర కావ్య సంకలనాలు తయారు అయినాయి. అవుతున్నాయి.

(వస్తుత సంకలనంలో సూద్మంలో మోతంగా నూర కవితా వైభవాన్ని స్వల్ప సమయంలో అర్థం చేసుకుని ఆనందించేందుకు అనుగుణంగా కొన్ని గేయాలు నేకరించి సరళమైన భామలోవాటికి వాఖ్య సమకూర్చటం జరిగింది. నూరసాగరం మవో రన సాగరం, చాని నుండి కొన్ని రత్నాలను మ్మాతమే ఇందులో చూవటం సాధ్యమముంది. “ఇని ఇందులోని (వతి రత్నం ఒకానొక భావ అవారికి |పాతినిధ్యం వహిస్తుంది. నూర కవితా (స్రవంతి ముఖ్యంగా నాలుగు పాయల్లో (సవహించింది. మొదటిది భక్తి లవారి, రెండవది వాత్సల్య అవారి. మూడవది శృంగార లవారి, చివరిది వ్తైశన్య లవారి. ఈ నాల్గింటిని కూడగట్టుకొని నవరనభరితంగా [పవహించిన నూర కవిళా (నవంతికి ఇది ఒక చిన్న (వతిమానం.

భక్తి గీతాలలో నూరచాను పరమ భాగవత శిఖామణిగా కనిపిస్తాడు. అదే ఆయన స్వనస్వరూపం. అనన్యమైన భక్తిభావం, అచంచలమైన విశ్వాసం, ఆరిపోయిన అవాంకారం, అన్నింటిని మించిన అచ్చపు- వినయం-ఇలాంటి గుణగణాలతో కూడిన భక్తి గీతాలు ముక్తికి సోపానాలుగా ఉపకరిస్తాయనటంలో సంచేవహం లేదు. సూరదాను నగుణోపానకుడు. ఇార్టమసుందరుడు ఆయనకు ఆరాధ్యుడు. ఆరాధ్యుడు మధురాధికుడు కనుక ఆ పా9ంతంలో మాట్లాడే వ్రజభామలో నే ఆయన రచన సాగింది. వ్ర)జభాసు లాలిక్యానికి "పెట్టిన "పేరు. చిన్న పిల్లల భావలో ఉండే మార్చవం

శ

విజభాషలో ముద్దులు మూట గట్టినట్టు కనిపిస్తుంది. అలాంటి భాపలో నూరచాను వర్ణించిన జాల లీలలను వింటుంశే బవాుశా బాలకృష్ణుడు ఇలాగే మాట్లాడే వాడేమో అనిపిస్తుంది. వాత్సల్య రస వర్షనలో సూరచాసు అందె. వేసిన చెయ్యి. వాత్సల్యం నవ రసొల్లో చేరింది కాదు. కాని నూరడాను చిత్రించిన ఇాలలీలలు వాత్సల్యాన్ని అవలీలగా రసస్థాయికి చేరుస్తాయి.

భక్సి వాత్సల్య్యలలో సూరదాను వృాదయం [ప్రవేశించటం సహజం. రన పోవణలో సిద్ద వాస్తుడు కనుక రసజ్ఞులు ఆయనను వాత్సల్య రన చకివ్నర్తి అని కొని యాడటంలో కూడా ఆళ్చర్యం లేదు. కాని శృంగార వర్ణృనల్లో కూడా ఆయన అలాంటి వితిభనే చూపించటం ఆనందించ వలసిన విషయం. నూరదాను వరించిన శృంగారం గోపికలకు సంబంధించిన విపిలంభ శృంగారము. రాధా కృష్ణుల విణయ లీలలను గురించి, గోపికల పేమను గురించి, (వజయ జీవుల సౌందర్యానురాగాలఅను గురించిన వర్షనలు లేక పోలేదు. శాని నిరవా వర్ణనల కున్నంత (_పాముఖ్యం నమాగమ సరస సల్గాపాల కున్నట్టు కనిపించదు. కృష్ణుడు మధురకు వెళ్ళి నప్పుడు గోపికలే కాక మాతృ మూ_ర్తియైన యళోద కూడ ఎడ బాటుతో బాధవడుతుంది.. దీనిని వాత్సల్య విరవాం అనవచ్చు. (శ్రీకృత్య విరవాం కేవలం మానవ జాతినే కాక (వేవళ్లెలోని అవు లను, పళు పత్యాదులను కూడా కలవర "పెడుతుంది. కృష్ణుడు | మోగించే పిల్లన గోవి కూడ నూరదాను జేసిన శృంగార వర్ణనల్లో చోటు చేసుకుంటుంది. పిల్లన (గోవిని చూస్తే గొల్ల పిల్లల కందరికి ఎక్కడ లేని అనసూయ, అస్తమానం అనాయాసంగా మురళిధరుని అధరామృతం నేవించే అదృష్టం ఈ కొయ్యముక్కాకు ఎక్కడ లభిం చిందో అని శ్యామసుందరుని ముఖారవిందం కోనం పరితపించే [పతి గోపిక అనుకుంటుంది. ఇది ఎంత లలితమైన శృంగారమో రసరాజ "శేఖరులు ఊహించగలరు, ఇలా ఈ నంకలనంలోని శృంగార లవారి జడచేతన భేదం లేకుండా పాణిమా[తులకు పరమానందం (ప్రసా దించే (వణయసౌందర్యలవారిగా సాగుళుంది.

వ్‌

చివరిది చైతన్య అవారి. ఇందులో వరిణత (వజ్ఞుడైన భాగవ తో_త్తముని వాగ్విభూతిలో విరబూసిన నిత్య శుద్ద బుద్ధ చైతన్య వల్లిరి సాధకులైన పాఠకుల హృదయ సీమల్లోకి అల్లుకొని పోతుంది, ఇందులో వేదాంతం, వైరాగ్యం, విజ్ఞానం, వివేకం ఒకదాన్ని మించి మరొకటి విలతణంగా కనిపిస్తాయి. నిజేపంలాంటి జీవితం నిరుపయోగమైన విషయ చాసనలతో వ్యర్థమై పోయిందనే అను. ఆతావం, అన్ని పాపాలను మన్నించి అమృత ప్యాదయంతో అను (గ్రహించగల అచ్యుతునివై అచంచలమైన విశ్వాసం, ఆనంద నిలయంలో అవార్నిశాదులు స్పందించే (శ్రీకృన్ణ చైతన్యాన్ని అందుకునేందుకు అంతులేని ఆరాటం = ఈ వైతన్య లవారిలోని "గేయాలను వివరిస్తాయి.

ఇలా భక్రి, వాత్సల్యం, శృంగార, వై కన్యాలతో తరం గాయమానంగా హింది సారస్వతంలో నిలకడ ఉన్నంత వరకు (వచురంగా, రుచిరంగా [(పసరించగల “నూర కవితా వైభవం "తెలుగు వృూాదయాలకు అందజేసే అవకాశం నాకు కల్పించినందుకు యువభారతికి నేనేంతో బుణపడి ఉన్నాను. “భాగవతము అెలిసి పలుకుట కష్టంబు కూలికైన తమ్మి చూలికై న” అని పోతనలాంటి భాగవతో త్తముజే జంకుతూ అన్నాడు. అలాంటి భాగవతం నుండి జాతి రత్నాలను పరి రసజ్ఞులకు అందించిన సూర కవిళా కాంతిని (వతిభించింం చేయటంలో నా లాంటి వాడు ఎన్ని. తోపాలో చేయవచ్చు. కాని ఆ లోపాలన్నిి నావి మాతమే, ఈ సంకలనం చదివిన వారికి మూలంలో నూరచదాను రచనలు చదివితే మరి యింశెంత బాగుంటాయో అని అనిపిస్తే నా ప్రయత్నం ఫలించి మి | ఇలపావృలూరి పొండురంగారాన్ఫ

కం!

మీ ఆత్మీయులతో ఆనందం పంచుకోండి

ఒక్కరూపాయికే ఆన్సంద్రిన నందించండి

ఆత్మీయులు దూరంగా ఉన్నప్పుడు మన అభిమానాన్ని "తెలుసుకుంచామనీ, వారిని పలుకరించి, ' వారిని మారు వలికింవ జేయటంళలో ఆనందం వంచుకుంచామనీ, అల్మీయత ెంచుకుంచా మవీ అభిలపిస్తాము. వండుగ సందర్భాలలో (గీటింగ్‌ కార్డులు వంపడం ఈ అభ్మిపాయంతోనే కదా,

శేవలం ఒక్కా రూపాయితో భారతబేశంలో మీ నన్నిహితు 'లక్కాడున్నా నశే-వారు మిమ్మల్ని సంవత్సరం పాటు. గుర్తుంచు' కునేలా, యువళారతి నంస్థతో వరిచయం కలిగించినందుకు మిమ్మల్ని అభినందించేలా చేయగలుగుతుంది “నందిని”,

ఎనిమిది పేజీల్లో ఒక చక్కని సంస్కారాన్ని. పరిచయం చేస్తూ, వారు నందినిని ఆందుకు నేందుకు కారణమైన మిమ్మల్ని సంవత్సరంలోని వన్నెండు నెలలూ గుర్తుంచుకునేలా మీ అత్మీ యతకు [కొత్త అనుబంధాన్ని "వెనవేయగలుగుతుంది. అటు అందుకుంటున్న వారికి ఆనందం, ఇటు అందిస్తున్న మీకు నంతృప్పిని సమానంగా వంచి'వెడుతుంది “నందిని ఆందుకే అర్థిస్తున్నాము మీ నుండి కేవలం ఒక్కరూపాయి మీ షీ ఆల్భ్బీయుల చిరునామా,

మీ ఆన్ని రూపాయిలై నా పంవవచ్చు. అన్ని చిరునామాలు వంపాలన్నది మాతం గుర్తుంచుకోండి,

'వేల మంది సహవృాదయులకు సన్నిహితం కావాలన్న లక్య సాధనలో తోడ్చండి.

కటు! ఆందుబాటులో ఉన్న త్‌ ప క తరంగాలు

మందార మకరంచదాలు ౨ రూ. 2-00 త. (వజానూ_క్తం త అం ॥1 తి. "వేమన్న "వేదం 469 ణః శీ వడగళ్లు ళం 6 99
నొ గొడవ అలల $9
,శ్రీచాథుని కవిశా వైభవం అలం 39
విశ్వనాథ కవిళా వై భవం ఉక 9 ఇం
శిఖరాలు = లోయలు ఐజం గ
సిందూరం ఠం శ్‌
ళావన అం 19
మెరుపులు ఉతర శం 12, చేమకూర కవితా వైభవం అలం న 18, తిక్కన కవిళా వై భవం అజం /
చలం ఆలోచనలు తతిం న
భారతి వైభవం అంం 11 16 లిమ్మున కవిళా వై భవం అతల $9
ధూర్జటి కవితా వైభవం వలల 39
తులనీదాను కవిళా వెభవం అతని ౪3
నన్నయ కవితా వైభవం ఇ ంం ॥3 ౨0. 'ధర్భాపథం %ం6 94
శతక సౌరభం అజం 92 ౨£. నన్నెచోడుని కవితా వై భనం అం 6 ః$ తల. నూరచాను కవితా వై భవం ఏజ6 శ లి, కాళీదాను కవికా వైభవం తలం 19

భకి లహరి అం తీ

చరణ్‌ కనుల్‌ బందౌ హరి రాయా

జాకీ కృపా పంగు గిరి లంఘై, ఆంధే కో సట్‌ కళు దర్‌సాయీ.

బహిరో సునై, మూక్‌ పుని బోలె, రంక్‌ చలై సిర్‌ ఛభృత ధరాయీ

“'సూరదాన్‌' స్వామీ కరునామయ్‌, బార్‌బార్‌ బందౌ తిహి పాయీ.

థ్రీహరి చరణారవిందాలకు వందనసమర్పణ చేస్తూ భకా[గేసరుడు సూరదాసు పాడుకొన్న ఈ పాట ఆ కవి సమస్త గేయ వాజబ్మయానికి శ్రీకారం చుట్టిన మకుటాయమానమైన మధురగితిక. _థ్రీహరి పాదాభివందనంలో ఉన్న (పభావం, [పభాథాసురమైన భక్తిసారాన్ని మనసార (గోలిన మనస్వి సూర దాసుకు తెలును. కనుకనే మాటిమాటకి హరిచరణాలకు అంజలిఘటిస్తూ ఆ చరణ సరోరుహ మహిమను కవి భావించి కీర్తిస్తాడు: భగవత్క్బృపకు సాధ్యంకానిది లేదు. హరిని స్మరిస్తేచాలు, కుంటివాడు కొండ దాటి ఆవలి వైపు చేరుకోగలడు. అంధుడుకూడా అన్నింటిని చూడగలడు. చెవిటవాడు వినగలడు. మూగవాడు మాటాడ గలడు. కటిక దర్శిదుడు కూడా చిటికలో ఛ్యతచామరములు ధరించి రాజకరీవితో రాజమార్గంలో సంచరించ గలడు. అంతటి అపార కరుణామయుడు కనుకనే ఆ (పభువు పొదారవిందాలను నిశ్చలమైన నిష్టతో, నిర్మలమైన మన స్సుతో కవిహృదయం నిత్యం ఆరాధిస్తుంది. “వార్‌ బార్‌ బందౌ” అన్న పద బంధంలో '“పునళ్చ భూయోపి నమో నమస్తే అన్న పార్టుని వినయ్నోక్తి ధ్వని స్తుంది. ఎప్పుడు ఎక్కడ ఎలా ఎటునుండి నమస్కరించాలో తెలియని పరిస్థితి లోనే భక్తులిలా భావ విహ్వల పదసంపదను పంచి పెడుతుంటారు.

నూరచాను కవిశావై భవము

మూకం కరోతి వాచాలం పంగుం లంఘయతే గిరిం

యత్క్యృపా తమహం వందే పరమానంద మాధవమ్‌.

ఈ సంస్కృత శ్లోకానికి ఈ పాట చాయానువాదమనిపిస్తుంది. కాని భగవశ్చరణారవింద మహిమకు మూలంలో లేని మరో మూడు దృష్టాంతాలు సూరదాసు నోట చోటు చేసుకున్నాయి. మూలంలో మూగవాడు, కుంటివాడు మా[తమే కనిపిస్తారు. సూరదాసు "అంధ, బధిర, దర్శిదులకు” కూడా హరిచర ణాలల్లో తరణోపాయాన్ని చూపించాడు. ఇందులో అంధుడు ముఖ్యంగా గమనించవలసిన వాడు. మహాకవి సూరదాసు అంధుడు. కాని చర్మచమువులు లేకున్నా భగవదన్యుగహం చేత భక్తి _పతిపత్తులనే రెండు దివ్యన్యేతాలను పొందిన ధన్యజీవి. పత్తికాయల్దాంటి కండ్డతో (వపంచాన్ని పరికించి వివరించిన కవుల కంటె కూడా విశదంగా, కండ్ధకు కట్టినట్టు భగవంతుని దివ్యలీలలను తన్మయత్వంతో వర్ణించిన సూర కవితా వైభవం వర్ణనాతీతం.

న వ ॥ త్తి

అవిగత గతి కభు కహత న ఆవై

జ్యోం గూంగై మీఠే వల్‌ కో రస్‌ అంతర్‌గళ్‌ హీ భావై.

పరమ స్వాద్‌ సద్‌ హి సు నిరంతర్‌ అమిత తోష్‌ ఉపజావై

మన్‌ వానీ కో అగమ్‌ అగోచర్‌, సో జూనై జో పావై.

రూప్‌-రేఖ్‌ -గున్‌-జాతి-జుగతి బిను నిరాలంబ కిత్‌ ధావై

సబ్‌ బిధి ఆగమ్‌ బిచారపి ఠాత్రై “సూర్‌” సగున్‌-పద్‌ గావై.

అవ్య క్రపర([బహ్మ యొక్క స్వరూప స్వభావాలు ఇదమిత్ధమని చెప్పటం సాధ్యం కాని పని. తియ్యని పండు తిని దాని కమ్మదనాన్ని లోలోపల అనుభవిస్తున్న మూగవాడు ఆ పండు రుచిని గురించి ఇతరులకు చెప్పలేడు. తనలో తొను తన్మయత్వం మాతం చెందుతుంటాడు. అక్షర పర్మబహ్మ యొక్క అనిర్వచనీయమైన ఆనందానుభూతి. కూడా ఇలాంటిదే. అంతరాంత

నూరచాను కవితావై ళవము' రాలకు అంతులేని ఆనందాన్ని అవిచ్చిన్నంగా అందజేసే ఈ- అఖండానుభూతి మనస్సుకు గాని వాక్కుకు గాని అందదు, దాన్ని గురించి ఆలోచించటం మన మనస్సుకు సాధ్యమైన పని కాదు. ఆ తత్త్వాన్ని వివరించి చెప్పటం మన మామూలు మాటలకు అసలే అలవి కాదు. కనకనే దానిని అవాజ్మానసగోచర మని తపస్సంపన్నులన్నారు. మరి దాని నెలా తెలుసుకోవటం అంటే అ (ాహ్మీస్థ్‌తి ననుభవించిన వాడికే దాని స్వరూప స్వభావాలు బోధపడతాయి. అంతే కాని మరో మార్గం లేదు. అందువల్లనే ఆకారం, ఆధారం,"'కులం, గుణం తర్కం, తార్కాణం- ఏమీ లేకుండా పరబహ్మను ఆరాధించడం కష్టమని సూరదాసు తన ఆరాధ్యదై వానికి రూపకల్పన చేనుకుని, సగుణంగా 'సేవిస్తు న్నాడు. లేకుంటే ఆనవాలు తెలియక ఏ దారిని వెళ్ళటమనేది సమస్య అవు, తుంది. దారితప్పి గమ్యస్థానం చేరక ఇబ్బంది పడేకంటే (ప్రత్యక్షంగా పర | మానందాన్ని [(పసాదించే సగుణ వచైతన్యధాముణి ఆరాధించటం సర్వదా గేయస్కరమని పరమ ఖభకా(గేసరుడయిన సూరదాసు తీర్మానించుకొని దాని కనుగుణంగా దేవకీినందనుని దివ్యలీలలు కొనియా డాడు. “అవిగత గతి అనే సమాసంలో “అవ్యక్తాహి గతి ర్ఫుఃఖం దేహవద్భి ళ్‌ రవాప్యతే” అన్న గీతా వాక్యం న్ఫురిస్తుంది. సూరదాసు జీవించిన సమ యంలో సగుణోపాసకులకు, నిర్ణజోపాసకులకు మధ్య అభ్మిపాయభేదముండేది. సూరదాసు పూర్తిగా సగుణ మార్గానికి చెందిన రనజీవి. ఈ విషయం ఆయన (వాసిన (భమర గీతల్లో మరింత స్పష్టంగా తెలుస్తుంది. నే క్ల వ త్‌ మేరో మన్‌ అనత్‌ కహా సుఖ్‌ పావై జై సే ఉడి జహాజ్‌ కో పంభీ, పుని జహాజ్‌ మై ఆవై. కమల-నైన్‌ కో భాండి మహాతమ్‌, జొర్‌ దేవ్‌ కో ధ్యావై పరమ గంగ్‌ కో భాండి పియాసో, దుర్‌మతి, కూప్‌ ఖనావై, జిపొం మధుకర్‌ ఆంబుజ-రన్‌ చాఖ్యో, కోం కరీల్‌ వల్‌ భావై “సూరదాన్‌' (పభు కామధేను తజి, భేరీ కౌన్‌ దుహావై. య!

నూరచాను కవిళావై భవము

అనన్యభ_క్రికి ఆనందించి ఆ(శయమిచ్చు సీ దివ్య నన్నిధిని తప్ప నా మనస్సు మరి యెక్కడను సుఖ మనుభవించ లేదు. నీ సన్నిధానమే నాకు. చిర నివాసము. ఒక వేళ నిన్ను వదలి పెట్టి మరి యొక్కడి కయినా వెళ్ళి పోదామని నేను ప్రయత్నించినా చివరకు నీ తావుకు రాక తప్పదు. నీటి మధ్య పయనిస్తున్న 'ఓడ మీద కూర్చున్న పిట్ట అటూ ఇటూ వెషుతుంది.. కాని ఎంత "సీపు "ఎక్కడెక్కడ తిరిగినా చివర కది ఓడ మీదికే తిరిగి వస్తుంది. మరో మార్గం లేదు. అజ్ఞానం వల్ద, ఆ(శయ "పరిజ్ఞానం లేనందువల్స- అప్పుడప్పుడూ మనస్సు చలిస్తూ -ఉంటుంది. ఆక్క-.డక్క-డా విహరించాలని అనిపిస్తుంది. కల్పవృక్షం లాంటి కమలన్నేతుని అండ వదలి ఏ కుద దేవతలనో ఆ యించటం ఒట్టి అవివేకం. కమ్మని గంగాజలం వదలిపెట్టి నూతి తవ్వుకొని దప్పిక తీర్చుకో నేందుకు (ప్రయత్నించే వాడెంత మూఢుడో, ఇతర దైవముల నాాశయించి బాగుపడవలెనని ఆశించే వాడు కూడా అంతటి మూర్థుడు, పూదేనె తియ్యదనాన్ని చూరగొన్న తుమ్మెద వ్‌ ముళ్ళపండునో చవి చూస్తుందా? కోరిన కోరికలు తీర్చే కామధేనువును కాల దన్నుకొని ఏ మేకపాలతోనో కాలకేపం చేసే'వివేకశూన్యుడుంటాడా ? కాబట్టి (ప్రభూ, నాకు నీ సన్నిధిలో తప్ప మరో చోట మనసు నిలవదు, సుఖం చిక్కదు.

“నిన్సు వినా సామదెందు నిలువదాయెనే ్రీహరీ'అనే త్యాగరాజ కృతి ఈ సందర్భంలో వెంటనే స్ఫురిస్తుంది. వ్‌ (పదేశంలో ఏ భాషలో వ్యవహరించినా భక్తుల హృదయం భావవ్లీధిలో ఒకే విధంగా పయనిస్తుంది. అనన్య సామాన్యులై న మహాత్ముల భకకి (పతిపత్తులు అనన్యంగానే ఉంటాయి. “భక్ష్యాత్వనన్యయా శక్యః అహమేవం విధోర్జున, జ్ఞాతుం (దష్టుంచ తత్త్వేన (పవేష్టుంచ పరంతపి అన్న భగవద్‌ వాక్యం సూరదాసు హృదయంలో నిశితంగా (ప్రవేశించి ఉండాలి. లేకుంటే ఇంతటి నిష్టాగరిష్టమైన భి గితం రాదు.

వాసుదేవం పరిత్యజ్య యోజఒన్యదేవముపాసతే

తృషితో జాహ్నవీ తీరే కూపం ఖనతి దుర్మతిః.

ఈ శ్లోకంలోని థావచ్చాయలు పై గీతంలో కనిపిస్తాయి.

ఖి ఖ్‌ ఃః శ హమారే (ప్రభు, కౌగున్‌ చిత్‌ న ధరౌ సమదరసీ హై నామ్‌ తుమ్లూరౌ, సోయీ పార్‌ కరౌ. ణీ

నూరచాను కవిళావై భవము

ఇక్‌ లోహా పూజా మే. రాఖత్‌, ఇక్‌ ఘర్‌ ఐధిక్‌ పరౌ

సో దువిధా పారస్‌ నహి: జానత్‌, కంచన్‌ కరత్‌ ఖరౌ.

ఇక్‌ నదియా ఇక్‌ నార్‌ కహావత్‌, మైలౌ నీర్‌ భరొ

జబ్‌ మిలి గయె తబ్‌ ఏక్‌ బరన్‌ హ్వై, గంగా నామ్‌ పరౌం

తన్‌ మాయా, జ్యోం (బహ్మ కహావత్‌, *'సూర్‌'సు మిలి విగరౌ

కై ఇన్‌కో నిర్‌ధార్‌ కీజియై కై (పన్‌ జాత్‌ టరౌ.

నాలో ఎన్నో లోపాలుండ వచ్చు. కాని వాటిని మనసున పెట్టవద్దు [ప్రభూ ! సీవు నాకే కాదు, అందరికీ స్వామివి. నీ పరిపాలనలో ఉన్న పజ లందరూ నీకు సమానులే. అందరినీ సమాన దృషితో చూచే దొరవు కాబట్టి నాలాంటి పాపి కూడా తరించేందుకు పూర్తి అవకాశం ఉంది. ఆ కౌదార్యంతోనే నన్ను తరింపచేయి వభూ! ఒక ధాతువును వ్మిగహంగా మలిచి దాన్ని పూజిస్తాం. అలాంటి ధాతువునే మరో దాన్ని కసాయి వాడు మాంసము కోసేందుకు వాడుతాడు. ఈ రెంటినీ స్పర్శవేది సమానంగా చూస్తుంది. రెంటినీ బంగారంగా మారుస్తుంది. ఒక నదిలో స్వచ్చమైన జలం (పవహిస్తుంది. మరో కాలువలో మురికి నీరు పారుతుంది. ఈ రెండూ గంగానదిలో కలిసి ఒకే వన్నెను సౌందుతాయి. రెంటినీ గంగాజలమనే అంటాం. అలాగే మానవ దేహం మాయామయం. దేహధారిమైన జీవి [బహ్మస్వరూపుడు, ఈ భేదం తెలియక తప్పుదారి బట్టి నేను చెడిపొయ్యాను. కాబట్టి (పభూ, నాలో వివేకాన్ని ఉదయింప చేసినా సరే, లేదా ఈ చిక్కునుండితప్పించి నన్ను దగ్గర దారిలో దాటించినా నరే, ఏదో ఒకటి నీవు చేసి తీరాలి. లేకుంటే పతితపావనుడనే నీ బిరుదుకే (ప్రమాదం వస్తుంది.

తనను ఉద్ధరించకపోతే తన _పభువు (పతిష్టకే భంగం కలుగుతుందని మెల్లగా మందలిస్తున్నాడు--..మాట మంచి తెలిసిన మహితాఠక్ముడు, సూరదాను. ఇలాంటి మాటలు విన్నప్పుడు మనకు త్యాగయ్య వాగ్విలాసం గుర్తుకు రాక మానదు. జీవ (బహ్మ సమైక్యం తో తనకు (పసక్రి లేదని చెప్పటంలో సూరదాసులోని వినయం, వివేకం, విశ్వాసం విరులు విచ్చుకున్నట్టు వెలువడు

క్‌

సూరచాను కవికావై భవము తాయి. ఆధ్యాత్మిక రహస్యాలు జోధపరచుకోటం తన బాధ్యత కాదట. ఆ భారమంతా విశ్వంభరునిదట. తనకు కావలసినదంతా భగవంతుని దివ్య సాన్నిధ్యం తప్ప మరొకటి కాదట. జ వః ఖః త్‌

మోసమ్‌ కౌన్‌ కుటిల్‌ ఖల్‌ కామీ

తుమ్‌ సో కవిం ఛిపీ కరునామయ్‌, సట్‌కే అంతర్‌ జామీ.

జో తన్‌ దియో, తాహి విసరాయో, ఐసో కౌన్‌ హరామీ

భరిభరి ఉదర్‌ వివైకౌ ధావత్‌, జైసో సూకర్‌ (గామీ.

సుని సత్‌సంగ్‌ హోత్‌ జియ ఆలన్‌, విషయిని సంగ్‌ బిస్‌రామీ

థఫ్రీహరి-చరన్‌ ఛాండి బిముఖిని కి నిసి-దిన్‌ కరత్‌ గులామీ.

హెపీ పరమ్‌, అఆధమ్‌ అపరాథీ, సబ్‌ పతితన్‌ మే: నామీ

“సూరదాన్‌ో (పభు అధమ్‌-ఉధారన్‌ సునియై (్రీపతి స్వామీ.

నాలాంటి వంచకుడు, దుష్టుడు, విషయలోలుడు మరెవ్వడూ ఉండడు. సర్వాంతర్యామివై న నీకు తెలియనిదేమున్నది [సభూ 1! నీ దగ్గర నేను దాచ వలసినది, దాచగలిగినది ఏదీ లేదు. అందరి ఆంతర్యము తెలిసిన దయామయు డవు. సీ దయవల్ఞనే నికేపంలాంటి శరీరం నాకు లభించింది. దానితో నేన్స సకల వురుషార్థాలు సాధించటం మాని దానిని ఒట్టి మట్టికుండగా వాడుకున్నాను. నాకంటె దో౦పహి కృతఘ్నడు మరి యెన్వరూ ఉండరు. ఉదయం లేచినప్పటి నుండి ఉదరపోషణ తప్ప మరో ఆలోచన లేకుండా తిరిగాను, తిరుగుతున్నాను. ఇలా తిండిపోతులా తిరగటంలో నాకూ, ఊరుపందికి ఏ మాతం కేడా లేదు. ఎక్కడైనా మంచివాళ్ళు మంచి మంచి మాటలు చెప్పుకుంటూ ఉంటే అక్కడికి వెళ్ళేందుకు, ఆ మాటలు వినేంగుకు నాకు ఎక్కడలేని బద్ధకం. కాని పనిలేని పదిమంది చేరి పంచేం[దియ సంచాంగం పరిస్తుంటే అక్కడికి మాతం నేను తప్పకుండా హాజరవుతాను. సజ్జన సహవాసం నాకు హేయం, అన్టీల సల్దాప మంటే హాయి. ఫఖ్రీవారి పాదారవీిందాలను సేవించటం మాని పరమ నాస్తికుల పరిచర్య చేయటంల్లోనే నేను పొద్దులు పుచ్చాను. అనేక పాపాలుచేశాను, నీచాతి నీచంగా (ప్రవర్తించాను. నేను చేసిన తప్పులకు లెక్కలేదు. (ప్రపంచంలోని

మారచాను కవితావై భవము

పతితులకందరికీ నేను మేలు బంతిని. ఇలాంటి పతిత్మాగేసర చకవర్తిని, సీవు తప్ప మరెవ్వరూ తరింపచేయలేరని తెలిసి నిన్ను చేరాను. నీవు థ్రీపతివి, నీవే నా గతివి.

తన లోపాలను దాపరికంలేకుండా తన స్వామియెదుట చెప్పుకోగలగటం సాధకుని చిత్తశుద్ధికి మొదటి సోపానం. పరమేశ్వరుడు సర్వాంతర్యామి. ఆయ నకు తెలియనిది లేదు. కాని మానవుడు అజ్ఞానంవల్లి తాను పరమ పవ్శితుడనని భావిస్తాడు. అదే ఆతని పతనానికి కారణమవుతుంది. వట్టి గొడ్డరీతి భత్నించి తిరిగితి నని వాపోయిన త్యాగయ్య హృదయంలో కూడా ఇలాంటి నైర, శైల్యమే కనిపిస్తుంది. త్యాగయ్య రామభ క్తుడు. సూరదాసు కృష్ణభక్తుడు. కాని ఇద్దరిలో భావసామ్యం ఎక్కువ. అక్కడక్కడ త్యాగయ్య కృష్ణ సంకీర్తనం చేసినట్లే, సూరదాసు రామనామ మహిమను ఒక చిన్న పాటలో పొదిగి చెప్పాడు.

ఈ న వ 6

అద్భుత్‌ రామ నామ్‌ కే అంక్‌

ధర్మ-ఆంకుర్‌ కే పావన్‌ ద్వ్వై దల్‌, ముక్తి-బధూ తాటంక్‌.

ముని-మన్‌-హంస్‌-పచ్చ=జుగ్‌, జాత్రై బల్‌ ఉడి ఊరధ్‌ జాత్‌

జనమ్‌-మరన్‌-కాటన్‌ కో కర్తరి, తీఛన్‌ బహు బిఖ్యాత్‌.

అంధకార్‌ - ఆఅజ్ఞాన్‌ హరన్‌ కో రదబి-ససీ జుగల్‌ -పకాస్‌

బానర్‌-నిసి దోఉ కరై (పకాసిత్‌ మహా కుమగ్‌ అనయాస్‌.

దుహూ లోక్‌ సుఖకరన్‌, హరన్‌ దుభ్‌, బేద్‌-పురానని సాఖి

భక్రి జ్గొన్‌ కే పంథ్‌ 'సూరొయే, [సేమ్‌ నీరంతర్‌ భాఖి,.

రామనామం లోని రెండక్షరాల్లో అద్భుతమైన శకి సామర్థ్యాలు ఉన్నాయి. ధర్మ వీజం (పస్ఫుటించగా వెలువడిన రండు పవితమైన దకాలు ఈ రెండు అక్షరాలు. సకల ధర్మ సారం రామనామంలో ఊంది. ముక్తి కాంత ముచ్చటకు తన రెండు చెవులకు "పెట్టుకొనే రెండు కమ్మల్దా ఈ రెండక్షరాలు తళతళ లాడుతుంటాయి. మునుల మనస్సుల్లో విహరించే హంసల రెక్కల్లా

స్‌

నూరదాను కవితావై భవము ఈ రెండక్షరాలు వారిని మహోన్నత లోకాలకు తీసుకుని పోతాయి. ఆ రెక్కల బలంతోనే వారు ఆందరికి అందని అంతరిక్ష సౌధాలను చేరుకుంటారు. రామనామం జనన మరణ బంధాన్ని ఛేదించటంలో పదునైన కత్తెరలా పని చేస్తుంది. ఆ పదునుకు [పపంచంలో బాగా పేరు (పఖ్యాతులు కూడా ఉన్నాయి. చీకటిని పార్శదోలటంలోను, అజ్ఞానాన్ని నశింప చేయటంలోను రామనామం సూర్య చందుల్దా పని చేస్తుంది. రామనామంలోని రెండవషరాలు రేయింబవళ్ళు కిరణ కాంతిని [పసరింప చేసి, చేర. నలవి కాని సందులను సైతం కాంతియుతం చేస్తాయి, సులభ స్యూతంగా (సకాశవంతం చేస్తాయి. ఇహలోకంలోనే కాక పరలోకంలో కూడా దుఃఖ నివారణ చేసీ సుఖ సంపదలను (పసాదించ గలిగిన శక్తి రామనానముంలో ఉంది. దీనికి (ప్రమాణం [శుతులు, స్మృతులు, పురాణాలు. రామనామంలోని రెండక్షరాలు భక్రిని, జ్ఞానాన్ని సూచించే. రండు చక్కని రహదారులు. కనుక వృధాగా కాలయాపన చేయక సర్వకాల సర్వావస్థలయందు [శేమతో రామనామం చేయటం న్షేమకర 0, శేయస్కర 0.

కృష్ణభ క్తుడు రామనామాన్ని ఇంతగా కొనియాడటం ఆ భక్తుని సామరస్యాన్ని, సౌవాోర్జాన్ని చాటి చెపుతుంది. రామనామంలోని అక్షరాలను ఇక్కడ ఆంకములని వ్యవహరించటం [వజ్యేకంగా గమనించ దగ్గ విషయం. అంకమంటే సంథ్యాసూచకములై న ఆంకెలని, ఒడి అని రెండర్జాలు, తల్లి ఒడిలా చల్లదనాన్ని, నిండుదనాన్ని అందించగల అక్షరద్వయాన్ని అంకనునటంతో గొప్ప భావముంది. సకల చరాచర సృష్టికి ఆ్యశయమిచ్చే తిరుమం[తం కావటం వల్ల రామనామాన్ని అంకమని చెప్పటం సమంజసం. అలాకాక ఆంకెల దృషితో చూచినా, రామనామంలో అవగాహన చేసుకోవలసిన అంక వైశిష్ట్యం చాలా ఉంది. “శ్రీరామరామరామ* అని ఒక్క పర్యాయం పలికితే అది సహ్యసనామం అవుతందట. ఇది జాాగత్తగా గమనించవలసిన విషయం. ఏ దృష్టితో చూచినా రామనామాన్ని అంకమని వ్యవహరించటంలో సూరదాసు వాగ్ర్వైదువ్యం సూడ్మంగా పరిశీలించినప్పుడు గోచరిస్తుంది. ఒక విధంగా జ్రది రామనామాంకితమైన గేయం. కనుక మారుతి జానకీదేవి కందించిన రామానామాంకిత మ్యుదిక కున్నంత [పాశ స్తం ఈ పాట కున్నట్లు భావించ వచ్చు,

నూరచాను కవిళావై భవము 7

హరి హరి హరి హరి సుమిరన్‌ కరౌ, హరి చరనారవింద్‌ ఉర్‌ ధరౌం

హరి కీ కథా హోయి జబ్‌ జహా, గంగా హూ చలి ఆవై తహాం

జమునా సింధు సరస్వతి ఆవై, గోదావరీ విలంట్‌ న లావై

సబ్‌ తీరథ్‌ కో దాసా తహాం *సూర్‌' హరి=కథా హోవై జహి,

శ్రీహరిని స్మరించి నిత్యం హరి సంక్షీర్తన చెయ్యాలి. విచ్చిన కమలముల వంటి హరి చరణాలను నిరంతరం హృదయ సీమలో నెలకొల్పుకొని ధాన్యం చెయ్యాలి. ఎక్కడ, ఎప్పుడు హరి సంకీర్తన జరిగినా, గంగానది తనంతట తాను అక్కడికి పరుగెత్తుకొని వస్తుంది. గంగతో పాటు యమున, యమునతో పాటు సింధునది, ఆమెతో పాటు బయటికి కనిపించని ఆంతఃసలిల సరస్వతి కూడా నడచి వస్తాయి. ఇన్ని పవ్మిత నదులు చేరిన పుణ్య క్షే[తానికి గోదావరి మ్యాతం రాక మానుతుందా ? ఏమ్మాతం ఆలస్యం చెయ్యక ఆ తలి కూడా అక్కడికి తరలి వస్తుంది. ఇదంతా హరి సంకీర్తన మహాత్మ్యం, హరి మహిమ చెప్పుకొని హరి సంక్షిర్తన జరుపుకొనే చోట సకల పుణ్య తీర్థాలు, మే(త్రాలు నివసిస్తయి. ము

అంతే కాదు, సాకాత్‌ శ్రీహరి కూడా అక్కడ నివసిస్తాడు. 'మద్భక్తొ యత గాయంతి, త్మత తిష్టామి” అని భగవత్‌ (వతిజ్ఞ కదా! హరిని స్మరించిన చోట గంగ [పవహించటంలో కూడా ఆశ్చర్యంలేదు. “విష్ణు పాదోద్భవా గంగా అని కదా ప్రమాణం,

తత్రైవ గంగా యమునా చ వేణీ, గోదావరీ సింధు సరస్వతీ చ ,

సర్వాణి తీర్థాని వసంతి త్మృత, యత్రాచ్యుతోదారకథా [వపసంగాః ॥

ఈ సంస్కృత శ్లోకానికి ఈ పాట భాయానువాదంగా తోస్తుంది.

ఏ భావంతో స్మరించినా (తీవేణీ సంగమంలో గోదావరిని గూడా తరలింప చేయటం తెలుగు వారికి మిక్కిలి ఆనందకర మయిన విషయం.

త్ర

నూరచాసు కవితావై భవము

సూరదాసు కృష్ణభ క్రుడు, కాని రామనామంలోని రమణీయతను, మహ సీయతను సమ్మగంగా గమనించి సేవించినవాడు. రామకృష్ణుల నిద్దరినీ ఏక కాలంలో స్మరించదలచినప్పుడు హరి శబ్దం చెప్తే ఉభయకారకంగా ఉంటుందని ఆయన తరచుగా హరి నామాన్నే స్మరిస్తారు. నిజానికి హరి శబ్దంలో ఈ "రండు తత్త్వాలూ మేళవించి ఉన్నాయి. *“జూరేరామ హరేరామ రామరామ హతే హరే హరేకృష్ణ హరేకృష్ణ కృష్ణకృష్ణ హరేహరే అన్న దివ్యనామంలో ఇదే రహస్యం ఊంది. అందుకనే ఈ పాటలో సూరదాసు హరిని స్మరించవలసి నదిగా ఉపదేశించటం జరిగింది.

హరేర్నామైవ నామైవ నామ ఏవపా కేవలం ।

కలౌ నాస్తేవ నాస్తేవ నామ్తైవ గతిరన్యథా ॥

లి ను లే 8

ఖజన్‌ బిను కూకర్‌ సూకర్‌ జైసో ।

కై సే ఘర్‌ బిలావ్‌కే మూసా, రహత్‌ విషయబస్‌ వైసో ॥

బగ్‌-ఐగులీ ఆరు' గీధ్‌-గీధ్‌నీ, ఆయి జనమ్‌ లియొ తైసో ,

ఊనహూ శే గృహ్‌, సుత్‌, దారా హె ఉన్‌ హే భేద్‌ కహు కైసో?

జీవ్‌ మారికే ఉదర్‌ భరత్‌ హె, తిన్‌కో లేఖో ఐసో ।

సూరదాస్‌ భగవంత్‌ భజన్‌ బిను, మనౌ ఊంట్‌ వృష్‌ వైసో ॥

భక్రిలేని జీవితం పళ్ముపాయమై కేవలం భుక్తికోసం గడపినట్టవుతుంది. కుక్కలు, పందులు ఎక్కడ తిండి దొరుకుతుందా అని తిరుగుతూ ఉంటాయి. అలాగే దైవ చింతన లేకుండా కడుపు నిండా తిని, ఊరి చుట్టూ తిరుగుతూ పొద్దులు పుచ్చుకొనే వాడి జీవితం కూడా నివృ్నయోజనమై పోతుంది. అంతే కాదు. పిల్దులు కాపురం చేసేయింట్లో ఎలుకలు తలదాచుకున్నట్టు, (ప్రతిక్షణం, మృత్యదేవత ఎదురు చూస్తున్న మానవజీవితంలో భగవంతుణ్ణి మరిచిపోయి విచ్చలవిడిగా విహరించటం, విషయాసపక్తితో సకల శక్తులను వృధాపుచ్చటం ఒట్టి అవివేకం- పిల్లలను కనటం, చల్లగాలికి తిరగటం _ ఇదే జీవిత పరమార్భ మైతే గద్దలు, కొంగలు మానవులకంటె మించినవే జౌతాయి. వాటికి కూడా

నూరచాను కవితావై భవము కూడు, గూడు, భార్య, పిల్లలు - ఉన్నాయి. మనకూ, వాటికీ ఖేదమే ముంటుంది? మరో జీవిని చంపీ తన పొట్ట నింపుకోవటం పళుపష్యాదుల లవణం. కనకినే మానవుడికి దైవ చింతన అవసరం. అది లేనినాడు మనుష్యుడు కూడా ఒంటెలతో, ఎద్దులతో, దున్నలతో నమానమవుతాడు,

ఈ సందర్భంలో 'శశ్రత్రారంగ శివుని పూజింవడేని, నోరు నావ్వంగ హరి క్రిర్తి నుడువడేనిి దయయు సత్యంబు లోనుగా తలపడేని, కలుగనేటికి తల్దుల కడుపు చేటు" అన్న పోతన పద్యం వెంటనే స్ఫురిస్తుంది.

గా న గ

ఏ

భజ మన్‌ నంద నందన చరన్‌ పరమ పంకజ్‌ అతి-మనోహర్‌, సకల్‌ సుఖ్‌ కే కరన్‌. సనక్‌, సంకర్‌ ధ్యాన్‌ ధారత్‌, నిగమ-=ఆగమ్‌ బరన్‌ "సీస్‌, సారద్‌, రిషయ నారద్‌, సంత్‌ చింతన్‌ సరన్‌. పద-పరాగ్‌- ప్రతాప్‌ దుర్గభ్‌, రమా కౌ పిత కరన్‌ పరసి గంగా భయీ పావన్‌, తిహూ పుర్‌ ధన్‌ ధరన్‌. చిత్త చింతన్‌ కరత్‌ జగ్‌ అఘ్‌ హరత్‌, తారన్‌ తరన్‌ గయే తరిలై నామ్‌ శేతే, పతిత్‌, హరి పుర్‌ ఘరన్‌. జాసు పద రజ పరస్‌ గౌతమ్‌ నారి గతి ఉద్దరన్‌ జాసు మహిమా (పగటి కేవట్‌, ధోయి పగ్‌ సిర్‌ ధరన్‌. కృష్ణ పద మకరంద్‌ పావన్‌, జౌర్‌ నహి సర్‌బరన్‌ సూర్‌ భజి చరనారవిందని మిళ్రై జీవన్‌ మరన్‌.

నంద నందన చరణారవిందాలకు వందన సమర్పణ చేస్తూ భక్తుడు పాడుకొన్న భావ గీత మిది. సకల సుఖాలను (వసాదించగల థ్రీకృష్ణపాదార విందాలను భజించటం తప్ప జీవితంలో మనం సాధించవలసినది మరియొకటి లేదని పరమ భాగవతో త్తముదై న సూరదాసు చాటి చెప్తాడు. మామూలు కమ లములు చూచేందుకు అందంగా ఉంటాయి. శ్రీహరి చరణ కమలములు

సూరచాసు కవితావ్నైభవము

మనస్సుకు కూడా వాయిని చేకూరుస్తాయి. సనకసనందనాదులే కాక సాక్షాత్‌ శంకరుడి లాంటి దేవదేవులు కూడా ఆ చరణముల నారాధిస్తారు. వేద వేదాంగ ములు, సకలశాస్త్రములు ఆ చరణ రమణీయతను వివిధరీతుల్లో వర్ణించి వివరి స్తాయి. వెయ్యి పడగల నాగేం[దుడు, పలుకుల వెలది సరస్వతి, నారదాది మహర్షులు, ఇంకెందరో మహానుభ్రావులు ఆహర్నిశాదులు ఆ చరణ మహిమను గూర్చి చింతిస్తూ ఉంటారు. ఆ పాద ధూళి చాల దుర్దభం. దాని మహిమ అపారం. సమస్త సన్మంగళాలకు మూలకందమైన సావాల్టత్న్మీదేవికి సెతం మంగళకరమైన ఆ ధూళి మహిమ వేరే చెప్పనక్కరలేదు. ఆ పాదధూ? నుండే గంగాభవాని వెలువడి మూడు లోకాలను పావనం చేస్తున్నది, [తిలోక సంపదలకు ఆస్పదమైనది ఈ పవ్మితభాగీరథి, ఆ పాద పంకజముల నుండే (పవహించింది. ఆ చరణ చింతన సకల పాపాలను పోగ్గాట్టి చింతించిన వారినే కాక వారి చెంతనున్న- వారిని కూడా తరింపచేస్తుంది. ఎంతమంది పతితులో నామ మహిమతో తరించారు. వైకుంఠంలో వాళ్ళకు శాశ్వతమైన స్టానం లభించింది. ఆ చరణ రజ స్పర్శతో గౌతముని భార్య అహల్య తరించింది. ఆ పాదాలను కడిగి గుహుడు తన కిరస్సు. మీద చల్దుకొని ధన్యుడై నాడు. కనుక థీకృష్ణ చరణారవిందంలోని మకరందం పరమ పావనమయింది. జీవన మరణ చ్యకంలో చిక్కుకొని ఉన్న జీవికి మరో తరుణోపాయం లేదు. “అంబు జోదర దివ్య పాదారవిందమే* మందు.

వాత్సల్య లహరి కేరి

సోభితకర్‌ నవనీత్‌ లియే

ఘుటురని చలత్‌ రేనుతన్‌ మండిత్‌, ముఖ్‌దధి లేప్‌ కియే,

చారు కపోల్‌, లోల్‌లోచన్‌, గోరోచన్‌ తిలక్‌ దియే

లట్‌ లటకని మన్‌మత్త మధువ్‌గన్‌ మాదక్‌ మధుహిం పియే.

కఠులీకంర్‌ వ్యజకేహరి నథ్‌ రాజత రుచిర హియే

ధన్యసూర్‌ ఏకోపల్‌ ఇహి సుభ్‌, కా సత్‌ కల్పజియే.

చేత వెన్నముద్ద, చెంగుచెంగున నడక, మట్టి పట్టిన ఒళ్ళు; మూతినిండా 'పెరుగు, చక్కని చెక్కిళ్ళు, చంచల నయనాలు, నుదుట కస్తురిబొట్టు, ముఖము పె ముంగురులు, తుమ్మెదల ముమ్మరలు, జుమ్ముజుమ్మని తేనె కమ్మ కమ్మగ (గోల, కంటె మెడలో కదల, వ్యజంపు పులిగోరు, కోరి ఉరమున చేర చూచి ధన్యతచెందె సూరదాసొక తణము - చణము (బతికిన చాలు కల్చ శతముల

సూరదాసు చూచిన చిన్నికన్నయ్య కమనీయ రూపలావణ్యమిలాంటిది. కండ్డకు కట్టినట్టు కన్నయ్యను మాటలలో తీర్చిదిద్దిన సూరదాసు ఒక్క కణం జీవించినా చాలు. వేయి కాలాలపాటు వేవేల హృదయాలలో ఆయన భావించిన రూపం నిలబడిపోయింది. చూపులకందని రూపు నూహించగల హృదయం కలవాడు కనుకనే ఇలాంటి చిరంతన శబ్ద చితాన్ని మనకు అందించగలిగాడు. ఈ పాట వింటుంటే “అనిమిత్తహాస విలాసం'లో కాళిదాసు కల్పించిన “అవ్య ఓ వర్ణ రమణీయ వచః (పవృత్తి” అపయత్నంగా స్మృతిపథంలో విహరిస్తుంది. పసిపిల్లల ముఖంలో పర (బహ్మ స్వరూపం కనిపిస్తుంది---కాళిదాసులాంటి కవు

మూరచాసు కవితావై థవము లకు, మరి సూరదాసు రవిని సేవించిన కవికదా ! కనుకనే కవిగా కాళిదాసు కాంచలేని కాంతిని రవి కృపతో సూరదాసు నిరూపించాడు. ఇది అతని అంతర్జ్భృష్టికి నిదర్శనం.- న! షు శః క్షే

జసోదా హరి పాలనై రులావై

మేరే లాల్‌కో ఆఉ నిదరియా, కాహీ న ఆని సువావై

తూ కాహేన బేగిసో ఆవతి, తోకో కాస్త బులావై ,

కబహు పలక్‌ హరి మూంద్‌ లేతపై, కబహు అధర్‌ వరకావె

సోవత్‌ జాని మౌన్‌హ్వై రహిరహి, కరికరి మైన్‌ బతావై,

ఇహి అంతర్‌ అకులాయి ఉఠే హరి, జసుమతి మధురై గావై

జో సుఖ్‌ “సూర్‌ అమరముని దుర్లభ్‌, సో నందభామిని పావై,

యకోదమ్మ చిన్ని కృష్ణయ్యను ఉఊయ్యలలో పడుకోబెట్టి ఊపుతున్నది. జోలపాడి, జోకొట్టి, ముద్దులాడి మురుసుకొని మైమరచిపోతున్నది. కాని ఆ పసి వాడు హరికికోరు డని ఆమెకు తెలియదు. “మా చిట్టితండడి న్మిదపోవాలి ఇంకా న్నిద ఎందుకు రాలేదు, రావేన్మిదా! తొందరగా వచ్చి మా వాణ్ణి న్మిద బుచ్చు, నిన్ను మూ కన్నయ్య రమ్మంటున్నాడు”-_అని ఏవేవో మూటలు చెపుతూ, పాటలు పాడుతూ ఉండగానే అల్టరి కృష్ణుడు కనురెప్పలు మూసు కుంటాడు. కాని పెదవులు కదులుతూనే ఉంటాయి. అది దొంగని[దని గమ నించక పీచ్చితల్రి యళోద మెల్టమెలగా మీగాళ్ళ మీద నడుస్తూ నొటికి (వేలడ్డం పెట్టుకొని సంజ్ఞలు చేస్తూ అటూ ఇటూ తిరుగుతూ. ఉండగానే చటు క్కునన కృష్ణుడు కేక పెడతాడు. యశోద నవ్వుకుని మళ్ళీ తియ్యని కంఠంతో కమ్మని హెటలు పాడుతుంది. ఆమె నిజంగా ఎంత అదృష్టవంతురాలోకదా! అదృష్టమంటే ఆమెది. దేవతలకు, మహర్షులకు లభించని ఆనందం నందుని భార్య యశోదకు అనాయాసంగా లభించింది.

నూరదాను కవితావై భవము ఇది చక్కని లాలిపాట, ఈ పాటలో హరిళబ్దం కృష్ణవాచకంగానే వాడటం జరిగింది. సావాత్‌ ీహరిని లాలించి లాలిపాటలతో నిద్దురపుచ్చగల భాగ్యం యశోదకు దక్కిందని సూరదాసు మురిసిపోతాడు. ఈర్ష్య పడడు. ఇతరుల ఆనందం చూచి ఆనందించే అమృత పహృదయులకు నందనందనుడు- పరమానందం [పసాదిస్తాడు. వి ణు వె క్షే2 హరి ఆప్‌నే ఆంగన్‌ కళు గావత్‌, తనక తనక చరననిసోం. నాచత్‌, మనహీ( మనపొ. గిగూవత్‌. వాయ్‌ ఉఠాయి కొజరీ-ధారీ, గ్రైయని 'టేరి బులావత్‌ కబహు(క బాబా నంద్‌ పుకారత్‌, కబహు(క ఘర్‌ మై ఆవఠ్‌. మాఖన్‌ తనక్‌ ఆపనే కర్‌లై, తనక బదన్‌ మే. నావత్‌ కబహు. చిత్తై (పతిబింబ్‌ ఖంబ్‌మై, కానీ లియే ఖవావఠ్‌, దురి దేఖతి జసుమతి యహ్‌ లీలా, హరష్‌ అనంద బఢావళ్‌ సూర్‌ _- స్యామ్‌కే బాల చరిక్‌ నిత్‌ _ నిత్‌హీ దేఖక్‌ భావలత్‌. కృష్ణుడు కొంచెం "పెద్ద వాడయినాడు. గడపదాటి ముంగిటలో చిందులు (దొక్కూళూ ఏవేవో పాటలు పాడుకొనే వయసు వచ్చింది. చిన్న చిన్న పాదా లతో చెంగు చెంగున ఎగురుతూ తనలో తాను పొంగిపోతున్నాడు, బయట తిరిగే ఆవులను చూచి నల్దావూ, కెల్పావూ అని పేరు పెట్టి వాటిని పిలుస్తున్నాడు. తన పిలుపు విని ఆవు దగ్గరికి రాగానే ఇదుగో ఆవు వచ్చిందని వాళ్ళ నాన్నను పిలుస్తాడు. ఏదో పనిలో ఉండి వాళ్ళ నాన్న ఎంతసేపటికి రాకపోతే తానే లోపలికి వెళ్తాడు. ఇంట్లోకి వెళ్ళేసరికి వెన్న కనిపిస్తుంది. చేతికి వచ్చినంత వెన్న తీసుకొని అందులో సగం ఒంటినిండా పులుముకుంటాడు. అప్పుడా నవనీత మూర్తికి ఎదురుగా అద్దాల స్తంభం కనిపిస్తుంది. దానిలో తన (పతి బింబం చూచుకొని అక్కడ మరో పాప ఉన్నాడని అతనికి కూడా వెన్న 'పెట్టటోతాడు. తన తనయుని అమాయికపు చిలిపి చేష్టలను చాటున ఒదిగిఉన్న తల్లి చూస్తూ లోలోపల మురిసిపోతూ ఉంటుంది. ఆమె సంతోషానికి, ఆనందా నికి అవధులు లేవు. పతిదినం ఇలాంటి బాల లీలలను చూచి ఆనందించే 15

మారచాసు కవిశావై భవము యశోదకు ఏనాటి కానాటికి అవి *కనంగా [కొత్తిలై ', *'కనకన రుచితో” నిత్యనూతనంగా కనిపిస్తాయి.

“సూరదాసు సహజ వర్ణనలకు పెట్టిన పేరు. స్వభావ సిద్ధములయిన చేష్టలను చిన్న చిన్న మాటలలో చెప్తూనే వాటి వెనుక దాగి ఉన్న పరమ రహస్యాన్ని రసజ్ఞుల భావనా శక్రికి వదలి పెట్టటంలోనే సూర కవితావై భవం ఊంది. ఆవులను పేరు పెట్టి పిలవటం, _సంభంలోని (పతివిందాన్ని నిజమని పదాన్ని సూచిస్తుంది.

శ వః ఖః కలె కర్‌ పగ్‌ గహి అంగుఠా ముఖ్‌ మేలత్‌ (ప్రభు ప్రైడ్రీ పాలనే ఆకేలే, హరష్‌ అపనే రంగ్‌ ఖేలక్‌. సివసోచత్‌, విధి బుద్ధి విచారత్‌, బట్‌ బాఢ్యో సాగర్‌ జల్‌ రులత్‌ బిడరి చలే ఘన్‌ [పలయ జానిక్రై, దిగపతి దిగదంతీని సకేలత్‌. ముని మన్‌ ఖీత్‌భయే, భువ కంపిత్‌, సబే సకుచి సహసొ వన్‌ శ్చేలక్ష్‌ "ఉన్‌ [బజ్‌ బాసిని బాత్‌నజానీ, సముయేు “సూర్‌” సకట్‌ పగ్‌ కేలక్‌, కన్నయ్య కొంచెం సెద్దవాడయినా ఉయ్యాలమీద మోజు ఇంకా పోలేదు. ఒకనాడు ఒంటరిగా ఉయ్యాలలో పడుకొని ఉన్నాడు. ఏదో దీర్లాలోచనలో

_ యే ఉన్నట్టు, తన కాలి బొటన్మవేలు చేతితో పట్టుకొని నోట్టో పెట్టుకున్నాడు. తాను జేసిన పనికి తనలో తాను తనివిచెంది ఆనందిస్తున్నాడు. కాని విషు పాదం విష్స్ణు వదనంలో (పవేశించటం చూచి శంకరుడు శంకించసాగాడు. 'ఎహ్మకు' ఆలోచన తట్టక తబ్బిబ్బయినాడు. వటవృక్షం. పెరిగింది. సమ్ముదం పొంగి చెలియలి కట్టను దాటింది. (పళయకాలం నమీపించిందని కారుమేఘాలు నలు వైపులా [కమ్ముకున్నాయి. దిక్పాలకులు దిగ్గిజాలకు హెచ్చరిక చేశారు. మునుల మనస్సులు భీతితో చలించిపోయాయి. భూమి గజగజ వణకిపోయింది. ఆదిశేషుడు తన వేయిపడగలను సవరించుకున్నాడు. భూనభోొంతరాళంలో ఇంత కలవరపాటు ఏర్పడినప్పటికి [వేపల్లైలోని గొల్లభామలకు మాతం బీమ 16

నూరచాను కవీజావై భవము కుట్టినట్టుకూడా లేదు. మన కన్నయ్య నోట్లో కాల్మివేలు పెట్టుకున్నాడని వాళ్ళ కబుర్దు చెప్పుకుంటున్నారు. వాళ్ళ నిర్మల నిర్వికల్ప నిరిహ ని(శ్మేయసాౌనం: దంలో సూరదాసు కూడా పాల్గొన్నాడు, వటప్మతళాయి సౌందర్యం, (వళయవర్షన, వాలకృష్ణుని అద్భుతలీలలు* ఆరు పంక్తుల్లో అద్భుతంగా వర్ణించి అద్భుతరసానికి ఒకరూపకల్పనచేశాడు--- రససిద్హుడైన సూరదాసు. [ప్రళయ భీతితో పసక్ర్తి లేని [పణయజీవులయిన గోపికల అదృష్టాన్ని; అందులోనూ పరమ (వేమరూపమయిన వాత్సల్యాన్ని వర్షిస్తూ: లోలోపల హార్షిస్తూ ఉన్న యశోదాదేవి భాగ్యసంపదను సూరదాసు, ఈ గేయంలో చక్కగా నిరూపించాడు. ఈ వ గ న్‌ క్షే4 జేవత్‌ స్యామ్‌ నంద కీ కనియా. కభుక థాత్‌, కళు ధరని గిరావత్‌, ఛవి నిరఖత్‌ నందరనియా.(. బరీ బరా బేసన్‌ బహుభాంతిన్‌ వ్యంజన్‌ వివిధ్‌ అన్‌గనియా దౌరత్‌ థాత్‌ లేర్‌ అప్‌నేకర్‌ రుచిమానత్‌ దధి దనియా.. మి[శీదధి మాఖన్‌ మిశితకరి ముఖ్‌నావత్‌ ఛవి ధనియా ఆపున్‌ కాక్‌ నందముఖ్‌ నావత్‌ సోసుఖ్‌ కహత్‌ న బనియా.. జో రస్‌ నంద్‌ యశోదా బిలసత్‌ సోనహి తిహి భువనియా. " భోజన్‌ కరి నంద్‌ అంచవన్‌ కియో మాంగత్‌ సూర్‌ జురనియా.. నందనందనుడు వాళ్ళ నాన్న ఒడిలో కూర్చొని సరదాగా భోంచేస్తు న్నాడు. ఒంటబట్టిన కొంటెతనంచేత కొంచెం తిని మిగిలింది కింద పారేస్తుంటే, ఆ మనోహర దృశ్యాన్ని చూచి నందుని భార్య యశోదారాణి ఆనందిస్తూఉంది. సశళ్శింలో తినేందుకు వడలు, వడియాలు, బజ్జీలు, రకరకాల పిండివంటలు పుష్కలంగా వడ్డించి ఉన్నాయి. అనుపాకాలు వెయ్యగానే తన చేతితో తాను తీసుకొని తింటాడు. పెరుగువడలు చాలా బాగున్నాయని లౌట్టలు వేసూ (7

నూరచదాను కవిళావై భవము తింటాడు. పెరుగు, వెన్న, కలకండ---అన్నింటినీ కలగాపులగంగా కలిపి నోట్లో తురుముకుంటాడు. తాను తిన్నంత తిని మిగిలింది నాన్న నోట్లో పెడ తాడు. ఆ సమయంలో వాళ్ళనాన్న పొందే ఆనందం చెప్పనలవి కాదు. నిచానికి యకోదానందులు అనుభవించే ఆనందం మూడు లోకాల్లో మరెవ్వరికీ లభించదు. కన్నయ్యతో కడుపునిండా భోంచేసి నందుడు చేతులు కడుక్కు నేందుకు బయటికి వచ్చాడట. ఆయన్ని చూచి ఆనందంతో పొంగిపోయిన సూరదొసు నాలుగు ఎంగిలి మెతుకులు నాకు కూడా పెట్టమని చెయ్యి చాపు తొడో,"తదీయ భావన అంటే అది. సూరదాసు తాను. వర్ణించే వస్తువులో పూర్తిగా మిశితమై పోతాడు. ఈ పాట పాడే క్షణంలో సూరదాసు మనసా వాచా నందుని. భోజనశాలలో (ప్రవేశించాడు. లేకుంటే ఇలాంటి తాదాత్మ్యం రాదు, సద్యఃపరనివృ త్తి---ఒక్కక్షణం అన్నింటిని మరచిపోవటం కవితక్తు పరమావధి అయితే ఇది ఉత్తమోత్తమమైన కవితాఖండమవుతుంది. ణి ఓ ఖు కేర్‌

మైయా కబఐహిం బృథెగీ చోటీ

కిత్‌ బార్‌ మొహి దూధ్‌ పివత్‌ భయి, యహ్‌ అజహాహై ఛోటి.

తూ జో కపహతి బల్‌ కీ బేనీ జ్యోం హహా లాంబీ మోటీ

కాఢత్‌ గుహత్‌ న్హ్హవావత్‌ పోంఛతి నాగిన్‌ సీ భుయి లోటి.

కాచో దూధ్‌ పియావత్‌ పచి పచి దేత్‌ న మాఖన్‌ రోటీ

సూర స్యామ్‌ చిరజీవ్‌ దోడ భైయ్యా హరిహలధర్‌ క్రీ జ్లోట్రి.

పిల్లలకు జుట్టంటే చాలా ఇష్టం. కిష్టయ్యకు కూడా అంతే. మాటి మాటిక్రి తనజుట్టు చూచుకొని అన్నయ్య బలరాముడి కున్నంత జుట్టు తనక్సు లేదని దిగులు పడతాడు. తనకు జుట్టు పెరగక పోవటానికి కారణం బోదధపడక భాధ పడళాడు. చివరకు తెగించి తల్లిని నిలదీసి అడుగుతాడు నా జుట్టు ఎప్పుడు 'పెరుగుతుందో చెప్పమ్మా! పాలు తాగితే జుట్టు పెరుగుతుందని ఇప్పటి కెన్ని

నూరచాను కవిళావై భవము సార్టో నన్ను మరిపించి నాచేత పాలు తాగించావు. కాని నా జుట్టు రవ్వంత కూడా పెరగలేదు. బాలన్నయ్య 'జుట్టులాగా నాదికూడా పొడున్గా, లావుగా. పెరుగు తుందని నీవు చెప్పిందంతా పచ్చిమోసం. చిక్కు తీసేప్పుడు, జడవే సేప్పుడు, లాలపోసేప్పుడు, తల ఆర పెన్టేప్పుడు వాడి జుట్టు పాములా నేలదాకా పాకుతూ సాగుతుంటుంది. అసలు నాకు కాచినపాలు, రాన్హై ఇస్తేకదా! ఎప్పుడూ పచ్చిపాలు, తీసీ తీయని వెన్న తినటం వల్ల జుట్టు 'పెరగటంలేదు. లా బ్‌

చిన్న కన్నయ్య చెప్పుకుపొయ్యే యీ మాటలకు యశోద మనస్సు చిన్నపోతుంది. “తం్కడీ, మీరిద్దరూ నాకు కన్న బంగారంలాంటి వాళ్ళ తండి | ఇద్దరూ చిరంజీవులైై వర్ధిల్దాలి” అని ఆమె ఆశీర్వదిస్తుంది. ఈ ఆశీన్సులలో సూరదాసు కూడా చోటు చేసుకుంటాడు. (వవంచానికి మంగళం చేకూర్చుగల (ప్రభువును ఆశీర్వదించగల తల్సి ఎంత అదృష్టవంతురాలో జని సూరదాసు పొంగిపోతాడు.

ఇక్కడ చమత్కారం ఉంది. కృష్ణుడు పచ్చిపాలు తాగేందుకు యళోద కారణం కాదు. పాలు కాచేవరకు వేచి ఉండేందుకు కృష్ణుడికి ఓపిక లేనప్పుడు, పచ్చిపాలు తాగించటంలో యశోద తప్పేముంటుంది ? వెన్న తీస్తూ ఉండగానే వెన్నదొంగ మింగేస్తాడాయె ! నిలుపు నిదానంలేని బిడ్డ ఇలా వేధిస్తూ ఉంటే తల్లి ఏం చెయ్యగలదు ? మెన, బలరాముడి జుట్టు చూచి. సహించలేకపోవటం మరో తప్పు. పిల్చళ్లో సహజంగా అంకురించే అసహనం, అహమ్మన్యత ఈ శ్రీర్తనలో లలితంగా, సున్నితంగా ధ్వనింపచేశాడు రసధ్వనుల రహస్యం తెలిసిన వాత్సల్య రస చ[కవర్తి సూరదాసు.

టే ఖః ఖః 16 మైయా మేరీ, మైం నహిః మాఖన్‌ థాయో ఖోర్‌ భయో గ్రైయన్‌కే పాఛే మధుబన్‌ మోహి( పఠాయో , 19

నూరచాను కవితావై భవము

చార్‌ పహర్‌ బంసీఐట్‌ భటక్యో, సాంగు పరే ఘర్‌ ఆయో

మై( వాలక్‌ ఐబహియన్‌ కో ఛోటో, ఛీకో కిన్‌ బిధి పాయో.

గ్య్వాల్‌ వాల్‌ సబ్‌ బైర్‌ పరే హైం బర్‌బస్‌ ముఖ్‌ లప్‌ టాయో

తూ జననీ మన్‌కీ అతిభోరీ ఇన్‌కే కహే పతియాయో.

జీయ చేరే కళు భేద్‌ ఉపజిహై జాన్‌ పరాయో జాయో

యవా లే అప్‌నీ లకుట్‌ కమరియా బవుతహి నాచ్‌ నాచాయో

సూరదాస్‌ తట్‌ బిహసీ జసోదా లే ఉర్‌ కంర్‌ లగాయో.

(వేపల్లెలోని గోపాంగనలందరూ యశోదమ్మ దగ్గరకు వచ్చి వాళ్ళు దాచుకున్న వెన్నను కన్నయ్య దోచుకుంటున్నాడని మొర పెట్టుకుంటారు. మొట్టమొదట ఆమె నమ్మదు. కాని పదే పదే పదిమంది అదేమాట చెప్పేసరికి ఆమెకు విసుగుపుట్టి కన్నయ్యను నిజం చెప్పమని అడుగుతుంది. అప్పుడు కృష్ణుడు చెప్పిన సమాధానమిది. “అమ్మా, నేను వెన్న ఏ మాతం తినలేదు. తెల్టవారిందో లేడో ఆవులను తోలుకొని నేను పొలానికి వెళ్ళాను. నీవే నన్ను పంపించావు కదా ! పగలంతా ఆ మధువనంలో ఏ మజ్జి చెట్టు కిందనో, మరో చెట్టు కిందనో కాలక్షేపం చేశాను. పొద్దుకుంకిన తర్వాత ఇంటికి వచ్చాను. మరి వెన్న దొంగిలించేందుకుగాని, తినేండుకుగానీ అవకాశమెక్కడుంది చెప్పమ్మా! అదీగాకి, నేను చిన్నవాళ్లీ, నా చేతులు చిన్నవి. ఉట్టిమీద ఉన్న వెన్న నాకెలా అందుతుంది * ఈ గొల్పపిల్లలందరూ నామీద కసిగట్టి వాళ్ళు తిన్నంత తిని, నా మూతిమీద కొంచెం వెన్న రాసి పొయ్యారు. నీవేమో ఒట్టి అమాయకురాలివి. వాళ్ళు చెప్పిందల్టా నువ్వు నమ్మేస్తావు. అసలు నీ మనస్సుకూడా మారినట్టుం దమ్మా ! నన్నేదో. పరాయి. పిల్లవాజ్ఞగా చూస్తున్నావు. నీ కిష్టం లేేపోత్తే నేనెక్కడికైనా వెళ్ళిపోతాను. ఆస్తమానం ఏదో ఆరాటం. ఆడిన మటుకు చాలులే, నన్ను వెళ్ళసీ.” ఈ మాటలకు యశోద నవ్వుకొని చిట్టితండిని అమాంతం రొమ్ముకు హత్తుకొని ముద్దాడుతుందట.

తల్చి హృదయం, కొడుకు గడునుతనం---ఈ రెండూ ఈ గేయంలో చక్కగా నిరూపించదిడ్డాయి. మధువనం అనేమాటలో పరమాత్ముడు విహరించే

మారచాను కవిళావైభవము

మధుమతి, యోగులు రమించే వసుమతి చక్కగా ధ్వనిస్తున్నది. పరమ యోగు లకు కూడా అరుదయిన ఆత్మానుభూతి, ఆలింగన సౌభాగ్యం యశోదకు సహజంగా లభించింది.

మాతా శిశువుల మన స్తత్తాన్ని నిశితంగా పరిశీలించి సున్నితంగా దాన్ని నిరూపించటంలో సూరదాసు ఎంతటి సిద్ధహస్తుడో ఈ గేయంలో గమనించ వచ్చు.

ఖః జ ఈ క్షే

మైయా మొహి దాఊి బహుత్‌ భిరూయో

మోసో కహత్‌ మోల్‌కో లీనో తూ జసుమతి కట్‌ జాయో +

కహా కహవొ యహిరిసికే మారే, ఖేలన్‌ హౌం నహిం జాతు

పుని పుని కహత్‌, కౌన్‌ హై మాతా, కోహై తుమరో తాతు?

గోరేనంద్‌, జసోదా గోరీ, తుమ్‌ కత్‌ స్యామ్‌ సరీర్‌ ?

చుట్‌కీ ద్రైద్రై హంసత్‌ గ్వాల్‌ సద్‌, సిక దత్‌ బలబీర్‌

త్తూః మోహీకో మారన్‌ సీఖీ, దాఉహిం కబహింన ఖీరొ-

మోహన్‌కో ముఖ్‌ రిస్‌ సమేత్‌ లఖి, జసుమతి సుని సుని రీయొ

సునహు కాన బలభ్యద చబాయీ, జనమత్‌హీ కో ధూత్‌

సూరస్యామ్‌ మో గోధన్‌కిసౌ౧ హౌం మాతా తూ పూత్‌.

కన్నయ్యకు వాళ్ళన్నయ్యకు నానాటికి సోటీ పెరుగుతూ ఉంది. అన్న గారి అల్బరిని సహించలేక కృష్ణుడు తల్లి చాటునచేరి ఆమెతో బలరాముడు చేసే దుండగాలను చెప్పుకుంటాడు. ఆ సందర్భంలో చెప్పిన మాటలివి.

“అమ్మా ! అన్నయ్య చేసే ఆగం ఆంతా ఇంతా అని చెప్పేందుకు పీల్లేదమ్మూ ! అస్తమానం నన్ను వేధించుటమే వాడి పని. నన్ను మీ రెక్కడో కొనుక్కోచ్చుకున్నారట. నేను మీకు పుట్టనే లేదట. మళ్ళీ మాట్టాడితే

నూరచాసు కవితావై భవము “అమ్మకు నీవెప్పుడు పుట్టానో చెప్పు" అని నన్ను సవాలు చేస్తాడు. వాడి పోరు పడలేక నేను ఆడుకోనేందుకు కూడా వెళ్ళటం మానేశాను. 'మీ అమ్మ ఎవరు? మీ నాన్న ఎవరు ₹+ అని మాట మాటికి నన్ను గుచ్చి గుచ్చి అడుగుతాడు. “అమ్మ తెలుపు, నాన్న తెలుపు, మరి నీవు నల్సగా ఎలా పుట్టావ్‌ ? అంటాడు. ఆ మాట విని తోటి వాళ్ళంతా చప్పట్లు గొట్టి నవ్వుతారు. వాళ్ళందరికీ ఇలా చెయ్యమని పీడే చెప్తాడు. నీకేమో నేనే లోకువ. అన్నయ్య నొక్క మాట కూడా అనవు” అంటూనే కన్నయ్య ముఖం కంది పోతుంది. కన్నతండి మాటలు కన్నతల్సి కండ్దలో ఆనందబొష్టాలను నింపుళాయి. ఆప్యాయంగా బిడ్డను చేరదీసి ఆమె తగాదా తీరుస్తుంది. “*తం(డీ, బలరాముడి మాటలు నమ్మకు, వాడు ఒట్టి సాడీల పిట్ట. పుట్టినప్పటినుంచీ వాడంజే. వాడు చెప్పే దంతా అబద్ధం, చేసేదంతా మోసం. నామాట విను. పాలు పెరుగుల మీద ఒట్టు పెట్టి చెప్తున్నాను. నేను తల్లిని, నీవు బిడ్డవు”. _ అని చెప్పి ఆమె షిబ్ర వాజ్జి. సమాధానపరుస్తుంది.

తల్లి బిడ్డలకు. మధ్య జరిగిన ఈ సంభాషణ సరళ పదాలలో పరమ సత్యాన్ని వివరిస్తుంది. తల్లికి తెలియని రహస్యం పిల్హవాడికి తెలుసు. వాళ్ళ న్నయ్యది అనుమాన [పమాణం. 'స్నేహితులది శబ్ద పామాణ్యం. తల్లిది

౬ ర

ఆప్తవాకర్టం. ఇలా “పరమార్ధం ఎన్ని రూపాల్లో వ్నిశుతంగా, విస్తృతంగా వ్యాపిస్తుందో, చిన్న పిల్లల మాటల్లో చెప్పటం సూరదాసులాంటి సూష్మజ్ఞులకే సాధ్యమవుతుంది.

తల్టీనోట కూడా అసత్యం పలుక లేదు. “నేను తల్లిని, నీవు బిడ్డవు” అన్నదే కాని, ఆమె “నీవు నా బిడ్డవిని చెప్పలేదు. ఎంత పరమ రహస్యం. ఎంత సౌగసుగా సహజంగా పలుకుబడికి వచ్చిందో ఇంగితజ్ఞులు గమనించ గలరు.

గా ణి కః డడ

నూరచాను కబిావై కవము 18

చోరి కరత్‌ కాన్ట్‌ ధరి పాయె

నిసిబాసర్‌ మోహి6( బహుత్‌ సతాయో, అవ్‌ హరి హిథహి( ఆయె.

మాఖన్‌ దధి మోరో సబ్‌ థాయో, బమూక్‌ ఆచగరీ కీన్‌ హీ6

అబ్‌ తౌ ఫంద్‌ పరే హో లాలన్‌, తుమ్‌హే భలై, మై చిన్‌హిం

దోఉ భుజ్‌ పకరి కహో్కో, కిత్‌ జైహౌ, మాఖన్‌ లేత మంగాయి(

తేరి సౌం మైనైకు న చాఖ్యోం సఖా గయే సట్‌ ఖాయీ.

ముఖ్‌ తన్‌ చిత్తై బవిహసి హసి దీనో. రిస్‌ తట్‌ గయీ బురూయి

లియో ఉర్‌ లాయి గ్యాలినీ హరి కో, “సూరదాస్‌ ఐలి జాయీ.

చివరకు వెన్నదొంగ చిక్కాడు. పట్టులో ఉండగానే పట్టుపడ్డాడు. పగలనక రేయనక (పతిషణం పల్లె పడచులను వేధిస్తున్న వెన్నదొంగ కన్నయ్య చేతికదేంసరికి గోపాంగన సంతోషానికి మేరలేదు. “చిక్కావు రా దొంగా” అంటూ చెయ్యి పట్టుకొని ఆమె కన్నయ్యను అడగవలసినదంఠతా అడగ సాగింది. ఆ సందర్భంలోది ఈ గేయం,

“మా యింట్లో వెన్నంతా తినేశావు, పెరుగంతా తాగేశావు. చెప్పరాని అల్లరి చేశావు. ఇప్పుడు మాాతంమా చేతుల్లో చిక్కి సోయావు. మాకు బాగా గుర్తుపడి పోయావు కనక ఇక మమ్మల్ని తప్పించుకో లేవు.” రెండు చేతులు కట్టేసి ఆ గొల్లవామ కృష్ణుఖి బెదిరిస్తూ అంటుంది. “ఇక ఇప్పుడెక్కడికి హోతావో చూస్తాం. తిన్న వెన్నంఠా తిరిగి లెక్క. చెప్పే వరకూ వదలం.” [(వజవనిత జెదరింపులకు కదలకుండా నిలిచిపోయి. మాయలాడి కన్నయ్య అంటాడు : “నీ ఒట్టు, నేను మ్యాతం మీ వెన్న రుచి కూడా చూడ లేదు. మా "స్నేహితులంకా తిని వెళ్ళారు. కావాలంటే నా నోరు చూడు” అని నోరు తెరిచి చూపిస్తాడు. కృష్ణుడు నోరు విప్పి నవ్వుతూ ఊఉంపే గోపాంగన కోప మంతా క్షణంలో మాయమయి పోయింది. కోపం మరో రూపం తాల్చింది. ముద్దుకృష్ణ ముదిత కౌగిటిలో కరిగిపోయినాడు. ఈ దృశ్యం చూచిన సూర దాసు “ధన్యోస్మి అనుకున్నాడు.

లే వ్‌ జ 23

శృంగార లహరి కే

_ఊపమా హారి=తను దేఖి లజానీ

కో జల్‌ మే(, కోడఉ బనని రహి దురి, కోఉ కో గగన్‌ సమానీ.

ముఖ్‌ నిరఖత్‌ నసి గయే అంబర్‌కో, తడిక్‌ దసన్‌ ఛబి హరీ

మీన్‌, కమల్‌, కర్‌, చరన్‌, నయన్‌ డర్‌, జల్‌ మేం కియో ఐబసేరి,

భుజా దేఖి అహిరాజ్‌ లజానే, బిబరని కేకే ధాయి

కటి నిరఖతి కేహరి డర్‌మాన్యో, బన్‌ బన్‌ రహే దురాయి.

గారీ దేపా కబినికా బరనత్‌ థ్రీ అంగ్‌ పట్‌తర్‌ దేఠ్‌

సూరదాన్‌ వామకో సరమావత్‌ నాడ హమారో లేశ్‌.

ఫ్రీహరి రూపలావణ్యం అనుపమానమని చెప్పేందుకు ఈ పాటలో 'చక్కని కల్చనాచమత్కారం కూర్చుబడింది. సామాన్యంగా సర్వాంగ సుందరుడై న క్యామసుందరుని అవయవాలను వర్ణించేటప్పుడు ఒక్కొక్క అవయవాన్ని ఒక్తొక్టు దృష్టాంతంతో పోల్చి చెప్పటం పరిపాటి. ముఖం చం్మదుడిలా ఉన్నదని, పలువరుస మెరుములా ఉన్నదని, కన్నులు చేపల్లా ఉన్నాయని, చేతులు, కాళ్ళు కమలాల్ద్టా ఉన్నాయని, భుజాలు భుజంగాలా ఉన్నాయని, నడుము సింహప్డు నడుంలా ఉన్నదని చెప్పటం కవులకు అలవాటు. కాని అతిలోకసౌందర్యంతో ఈ ఉపమానాలను అతిశయించిన అంగ సపౌష్షవం గల శ్రీహరి శరీరకోభను చూచి ఇవన్నీ దూరంగా పారిపోయాయట. కొన్ని సీళ్ళల్లో, కొన్ని అడవుల్లో. కొన్ని ఆకాశంలో దాక్టున్నాయట. ముఖాన్ని చూచి చందుడు, దంతకాంతిని చూచి విద్యుల్లత ఆకాశం చేరుకున్నాయట,. కళ్ళను చూచి చేపలూ, కరచరణాలను చూచి కమలాలూనీటిలో దాక్టున్నాయట.

ద్క

నూరచాను కవిళావై ళవము

బాహువులను చూచి పాముల సాములు పుట్టల్లో ఒదుక్కున్నాయట. హరి నడుము చూచి సింహం బెదరు చూపులతో అడవుల్లో తిరుగుతున్నదట. ఇల్లా (పసిద్ధి కెక్కిన ఉపమాన సామ్మగి పరుగెత్తి పారిపోయినా, కవులు వాటిని బలవం ఈంగా లాగి తమ వర్ణనలను సాగదీస్తుంటే వాటికే సిగ్గ వేస్తున్నదట. మళ్ళీ తమ పేరు స్మరించకుండా ఉండేందుకు అవి కవులను తూలనాడుతున్నాయట,

సూరదాసు కృతిత్వంలోని చమత్క్బతికి ఇది ఒక నిదర్శనం.

శ్‌ ష్‌ జి ని0

అమృత్‌ ఏక్‌ అనూపమ్‌ బాగ్‌

జుగల్‌ కమల్‌ పర్‌ గజవర్‌ (క్రీడత్‌, తాపర్‌ సింహ్‌ కరత్‌ అనురాగ్‌.

హరి పర్‌ సర్‌వర్‌, సర్‌పర్‌ గిరివర్‌, గిరివర్‌ పూలే కంజ పరాగ్‌

రుచిర కపోత్‌ బసత తా ఊపర్‌, తాహు పర్‌ అమృత థఫల్‌ లాగ్‌.

ఫల్‌ పర్‌ పుహుప్‌, పుహువ్‌ పర్‌ పాలన్‌, తా పర్‌ సుక్‌, పిక్‌, మృగ

మద్‌ కొగ్‌

ఇంజన్‌ ధనుష్‌ చందమా ఊపర్‌ తా ఊపర్‌ యక్‌ మనిధర్‌ దాగ్‌-

ఆంగ అంగ పతి కౌర్‌ కౌర్‌ ఛవి ఊపమా తాకో కరత్‌న త్యాగ్‌

సూరదాస్‌ [ప్రభు పియహు సుధారన్‌ మానహు అధరన్‌కో బడ్‌ భాగ్‌.

త్రీ పురుష విచక్షణ లేని ఒక విలక్షణ సౌందర్యవనం ఈ గేయంలో సర్వాంగ సుందరంగా రూపొందింది. ఇలాంటి పూదోట మరోచోట కనిపించదు. [కింది భాగంలో రెండు కమలాలున్నాయట., వాటిపైన రెండు ఏనుగులు ఆడుకుంటున్నాయట. ఆ వనుగుల్పపైన చక్కని సింహం ఠీవిగా అనురాగాన్ని (ప్రదర్శిస్తూ ఉన్నదట. ఆ కేసరి మీడ ఒక సరోవరముందట. అ సరోవరం మీద ఒక పర్వతం; ఆ పర్వతం మీద వికసించిన పుష్పం, అందులో పుప్పొడి, దానిపై అందమైన పావురం, దానిపైన అమృతంలాంటి పండు, ఆ పండు మీద పువ్వు, పువ్వు మీద చిగురుటాకు, దాని మీద చిలుక, కోకిల, కస్తూరి, కాకమ్మ,

మారాను కవితావై భవము

ఖంజన పతులు, కోదండం, చం[దుడు, వాటన్నిటిపైన తళతళ మెరిసే మణిన్ని ధరించిన ఫణి - ఇదీ ఆ పూదోట రూపకల్పన. ఈ వర్ణనలో వచ్చిన ఒక్కొక్క ఉపమానం ఒక్కొక్క ఆఅపయవానికి పతీకం. ఒకదానిని మించి మరో అవయవం ఉత్తరో త్తర లావణ్యంతో కోభిస్తూ ఉంది. దేనికదే మిన్న అనిపించే అవయవ సౌందర్యానికి పొంగిపోయిన ఉపమానాలు ఆ అవయవాలను వదఠి వెళ్ళటం వబేదట. సూరదాసు ఈ అపూర్వ సౌందర్యాన్ని (పభువుకు నివేదించి ఇందులో అణువణువులో తాణకిసలాడుతున్న సుధారసాన్ని తనివి ధీర ఆస్వాదించవలసినదని స్వామికి విన్నవించుకుంటున్నాడు. ఆది అధరములు చేసిన అదృష్టమట.

ఈ వర్ణనలో కమలాలు కాళ్ళు; ఏనుగులు తొడలు, సింహం నడుము, పర్వతం వకస్థలం-ఇలా అన్వయించుకుంటూ పోవాలి. ఆపాదమ స్తకం సమ్మగ దృష్టితో చూస్తే అది ఒక సుందరవనంలా కనిపిస్తుంది. శ్రీ భావంతో చూసే శ్రీ వనం, పురుష భావంతో చూస్తే పురుష వనం, కావ్యదృష్టితో చూసే కవితా వనంగా కనిపించే విలక్షణ వనమిది.

కండ్డులేని సూరదాసు ఈ వనాన్ని మనకు చూపిస్తున్నాడని గురించి నప్పుడు ఇది నిజంగా అద్భుతమైన వనమనే అనిపిస్తుంది.

న గా న నికే

1పీఠికరి కామూ నుఖ్‌ న లమో

పీతి పతంగ్‌ కరీ దీపక్‌ సో4 ఆై (ప్రాన్‌ దహ్యో,

అలిసుత్‌ పీతికరి జలనసుత్‌ సోం సంపతి హాథ్‌గహ్మ్యో

సారంగ్‌ పీతికరీ జో నాద్‌ సోం '“సన్ముఖ్‌ బాన్‌ సహ్మో,

పవమ్‌ జో (పీకి కఠి మాధవ్‌ సో చలత్‌ న కళూ కహో

*సూరదాన్‌” (పభు బిన్‌ దుభ్‌ దూనో, నైనని నీర్‌ బహో,

నూరచదాను కవీతావ్నై భవము పరమ (ప్రేమను పరమాత్మ సన్నిధిలో సేవించిన గోపికల (పణయ పద్ధతిని సూరదాసు ఈ గేయంలో నిరూపిస్తాడు. కాము నిరపేక్షమైన (పేమకు 1పతిఫలాకేక్ష ఉండదు. అనలు [పేమ నారాధించిన వాళ్ళకెవ్వరికీ సౌఖ్యం లభించలేదు. సుఖపడదలచుకొన్నవాడు (కమ జోలికే పోకూడదు. పేమ నమీరం సోకిన (పతి జీవికి బాధలు తప్పలేదు. ఉదాహరణకు, దీపకాంతిని చూచి చిన్న చిన్న, పురుగులు గుంపులు గుంపులుగా వచ్చి ఆ దీపాన్ని సమీ పిస్తాయి. అంతటితో అవి అంతమొంది పోతాయి. దీపంమీది అనురాగం వాటి [(పాణహానికి దారితీసింది. అలాగే నీటిలో పుట్టి నిగనిగలాడే నీరజ లావణ్యం చూచి తుమ్మెద దాని అంతరంగంలోకి చొచ్చుకొని పోతుంది- మకరంద లాలన దాన్ని మధురమైన బంధంలో బంధించి వేస్తుంది. చెవికి ఇంపైన పాట విని - జీంకపిల్ల ఆ నాదాన్ని అనుసరించి వెళ్ళుతుంది. ఇది తనను పట్టుకొనేందుకు ఎవరో పన్నిన పన్నాగం అని దానికి తెలియదు. నాదంమీది అనురాగం దాన్ని శరవేదనకు గురి చేస్తుంది. ఈ నాదోపాసనకు [పతిఫలంగా అది తన (పాణాలనే అర్పిస్తుంది. ఇలా దీపపు పురుగులు, తుమ్మెదలు, జింకలు [పణయవేదికపైతమ [ప్రాణాలనే అర్పిస్తుంటే మాధవునిపై మరులుకొన్న మా (గోపికల్రసంగతి చెప్ప నక్కరలేదు. [ప్రాణం పోయినా బాధలేదు. [ప్రాణాలతో ఉండి (ప్రణయ బాధను, విరహవేదనను అనుభవించటం మహాదారుణం. (వభువు దగ్గరలేని వణయం ,పాణహరణం కంటె వాధాకరమైనదని గోపికలు బాధపడుతారు. గోపికలతో పాటు సూరదాసుకూడా విలపిస్తాడు.. గోపికలు (ప్రభువును కనీసం ఒక సారయినా చూచారు, కొన్నాళ్ళు ఆయనతో కలిసీమెలిసీ కాలక్షేపం చేశారు. ఆ మా(తానికయినా నోచుకోని సూరదాసు తన వేదన గోపికల వేదనకు శెండింతలు మెండయినదని చెప్పుకుంటాడు, కన్నీరు కారుస్తాడు. కళ్ళతో చూడలేనివాడు కన్నీరు కార్చక ఏం చేస్తాడు? ఎప్పటికయినా కారిన కన్నీరు కారగా కనుగవలో దాగిన కాంతికాయుడు కాంతికాములకు కనిపిస్తాడేమో అని “అడిగి సుఖము లెవ్వరనుభవించిరిరా ఆది దైవమా రామా [1 అని మొర పెట్టుకొన్న త్యాగరాజు కిర్తనకు ఈ పాటకు ఎంత సౌమ్యముందో సహృదయులు ఊహించగలరు. కబీరుదాసు కూడా“_పేమ పొలంలో పండేదికాదు, 27

నూరచాసు కవితావైభవము బజారులో దౌరికేదికాదు, మహారాజు కాని సామాన్య మానవుడు కాని _కేమ కావాలనుకుంటే తన (పాణాలను అర్పించేందుకు సిద్ధంగా ఉండాలిని హెచ్చ రిస్తాడు. తాగ్యంవల్లనే అమృతత్వం సిద్ధిస్తుందని ఉపనిషత్తులు మోషిస్తాయి. మరి (యేమామృళతం అలాంటిది. ఖః జ ఖః విని

రాధా మాధవ్‌ ఖేంట్‌ భయీ

రాధా మాధవ్‌, మాధవ్‌ రాధా, కీటభృంగ్‌ గతి హోయి జోగయీ,

మాధవ్‌ రాధాకే రంగ్‌ రాచే, రాధా మాధవ్‌ రంగ్‌ రయీ

మాధవ్‌ రాధా (పీతి నిరంతర్‌ రసనా కహి న గయీ.

విహంసి కహ్యో. హమ్‌-తుమ్‌ నహి అంతర్‌, యహ్‌ కహి

(వజ్‌ పఠయీ

“సూరదాస్‌” (ప్రభు రాధా మాధవ్‌: [వజ విహార్‌ నిత్‌ నయీ నయా.

రాధా మాధవుల అభిన్నానురాగం, అన్యోన్య థావానుబంధం ఈ గేయంలో లలిత మధుర పదబంధంలో (పబంధించాడు రసబంధుర కవిశేఖర్వడు. రాధా మాధవులు తొలిసారి కలుసుకున్నారు. జన్మ జన్మాంతర పహృదయాను ఐంధం ఒక్క కణంలో ఇద్దరికీ స్ఫురించింది. తానే మాధవుడ్డన్సి రాధ అను కున్నది. తానే రాధ అని మాధవుడనుకున్నాడు. ఇద్దరూ త్రక్స క్రూపాలను తామే చూచుకున్నట్టు భావించి తన్మయులయ్యారు. ఇద్దరికీ అభేదం ఏర్పడింది. (భమర కీటన్యాయంగా రాధ మాధవరూపాన్ని పొందింది. మాధవుడు రాధా స్వరూపాన్ని పొందాడు. రాధ సన్నిధిలో మాధవుడు మైమరిచాడు. మాధవ భావనలో రాధ రమించింది. రాధా మాధవులు తుల్యానురాగంతో తులదూగి పోయారు. ఒకరిలో ఒకరు కరిగి పోయ్యారు. రాధా మాధవుల ఈ అలౌకిక [పేమను కలకాలం వర్ణించినా కవులకు తనవి తీరదు. కవుల వాక్కులకు అతీఠమైన ఆ |పణయం (వజభూమిలో నిత్యం నృత్యం చేసింది. ఎప్పటి

నూరచాను కవిశావై భవనము కప్పుడు [కొత్తగా కనిపించే వారి [ప్రణయ లీలలకు [వేపల్లె ఆలవాలమయి అలరారింది. ఈ రాధా మాధవులే సూరదాసు ఆరాధించిన పుణ్యదంపతులు. ఈ గేయంలో వర్ణించిన రాధా మాధవుల అభేదం వాల్మీకి సూచించిన సీతారాముల అద్ర్వైతభావాన్ని గుర్తుకు తెస్తుంది. హనుమంతుడు సీశాదేవిని అశోక వాటికలో తొలిసారి చూచినప్పుడు ఆమె అంగాంగ సొష్టవం అచ్చపు రామము[దలా గోచరిస్తుంది. ఆ సమయంలో హనుమంతుడనుకొన్న భావం ఇక్కడ స్మరింపదగ్గది. “అస్యా దేవ్యా యథా రూపం అంగ (పత్యంగ సౌష్టవం రామస్య చ యథా రూపం త స్యేయమసితేకణా ॥ అసలు రాధా తత్త్విమే విచ్యితమైనది. భాగవతంలో వ్యాసుడు నిరూ పించని రాధకు రాధావల్లభ సం్మపదాయం అపూర్వ రూపకల్పన చేసింది. మహా(పభువు వల్లభాచార్యులు స్థాపించిన పుష్టిమార్గంలో కూడా రాధా మాధవుల (పణయలీలలకు (పత్యేకమైన స్థానం ఊంది. రాధ మాధవునికి చిత్‌ళకక్రి. ఆమె. విలాస వైభవాలే మాధవ కథా సంవిధానాలుగా రూపొందాయి. రాధా మాధవుల [1సణయ వృత్తాంతంలోని పరమ రహస్యం ఈ చిన్న గేయంలో గమనించవచ్చు. నా! ఖా న్‌ శితి మురళీ తఊ గోపాలహి6 భావతి నున్‌ రీ సఖీ, జదపి నంద నందహి నానా భాంతి నచావతి. రాఖతి ఏక్‌ పాయ్‌ ఠాఢో కరి, అతి అధికార్‌ జనావతి కోమల్‌ అంగ్‌ అపు ఆగ్యా గురు, కటి పేఢీ హ్వై జావతి. 29

నూరచాను కవితావై భవము

ఆతి ఆధీన్‌ సుజాన్‌ కనౌడే గిరిధార్‌ నారి నవావతి

ఆపున్‌ పౌఢి అధర్‌ సెజ్యాపర్‌, కర్‌సోం పద్‌ పలుటావతి.

భృకుటి కుటిల్‌, ఫరక్‌ నాసాపుట్‌, హమ్‌పైకోపి కుపావతి

“కూర్‌* పనన్న జని ఏకౌఛిన్‌, అధర్‌ సుసీల్‌ డులావతి.

్రీకృష్ణుని అధర సుధారసాన్ని ఆస్వాదించటంళలో గోపికలకు, వేణువుకు మధ్య ఏర్పడ్డ పోటీని ఈపాట చక్కగా వివరిస్తుంది. చిన్నతనం నుంచి తమతో ఆడుతూ, పాడుతూ అందచందాలతో అందరినీ అలరిస్తూ ఉన్న గోపాలుని దగ్గర తమలో ఎవ్వరికీ లేని చనువు నిన్నమొన్న వచ్చిన ఈకొయ్య ముక్క-కు ఎక్కడినుంచి వచ్చిందని గోపికలందరూ గుసగుసలాడుకుంటారు : “చూడవే, ఈ మురళి ఎంతరీవిగా మన కన్నయ్య మోవినిచేరి ఒయ్యారంగా కూర్చుని అతనిచేత ఉపచారాలు చేయించుకుంటున్నదో। అయినా దాని తప్పే ముంది! మన కన్నయ్యకు మురళిని చూస్తే చాలు, [పాడాలు లేచివసాయి" అది చెప్పిందల్లా ఆయన చేస్తాడు. ఎలా ఆడమంటే అలా ఆడతాడు. కాలు వంకరగా పెట్టి నిలుబోవయ్యా అంటే అలాగేనని వ్యత్య స్త్రపాదారవిందుడ నిలుచుంటాడు. అంతటితో పోలేదు. సుతిమెత్తని అవయవాలు అది ఎలా వంచితే అలావంగిపోతాయి. ఆ గురువుగారి ఆజ్ఞ శిరసెవహించి కటిభాగం కూడా చటుక్కున కుటిలత్వం వహిస్తుంది. దాని అధికారానికి లొంగి మన వాడు మెడకూడ వంచి నిలుచుంటాడు. తన స్వామి తన చెప్పుచేతల్లో నడుస్తు న్నాడనే అహంకారంతో ఆ రాణి ళన (పియుని అధర శయ్యమీద హాయిగా వ్మిశమిస్తుంది. అంతటితో తృప్తిపడక మురశీధరుని కర్మాగాలతో తన కాళ్ళు పిసికించుకుంటుంది. [పక్కన నిలబడి ఉన్న మనమీద కోపం వచ్చినట్లు కన్నయ్య కనుబొమ్మలు చిట్టిస్తాడు. ముక్కురంధాలు క్షణంలో ముడుచుకొని పోతాయి. క్షణంలో విచ్చుకుంటాయి. ఒక్కక్షణం గోపాలుని ముఖంలో (ప్రసన్నమ్ముద కనిపిస్తే చాలు, అధరములు ఆశతో ఎదురుచూస్తాయి.”

మురళి వాయించే సమయంలో కృష్ణుని ముఖముుదలలో వచ్చేమార్పు లను ఎంత సరసంగా ఈ గేయం నిరూపిస్తుందో సహృదయులు గమనించ

నూరచాను క విళావై ఖథవను గలరు, చ్రైతన్య రహితమైన వేణువుతో దై తన్యమూలర్తిని స్వాధీనం చేసుకున్న గోపికలు పోటిపడటం, అసూయపడటం, సహజంగా జరిగే పనులకు తమ మనస్థితిని బట్టి అర్థం చెప్పుకోవటం---అంతా సూరదాసు సృష్టించిన సుందర భావజగత్తు. ఇందులో జడ చేతన భేదం లేదు. “కామార్తాహి (పక్పత్తిక్సుపణాః చేతనా చేతనేషు. న ఖః న నిక అంభియా! వారిదరసన్‌ కి భూఖీ కై సీరహైం రూపరసరాంచీ యే బతియా. నునిరూఖీ.. అవధి గినత్‌ ఇక్‌టక్‌ మగ్‌ జోవత్‌ తట్‌ ఏతీ నహ రూఖీ అబ్‌ఇన్‌జోగ్‌ సందేసన్‌ ఊధో అతి అకులానీ దూఖీ. వారక్‌ వహ్‌ ముఖ్‌ వేరి దిథావో దుహిపయ్‌ పివత్‌ పతూఖీ “సూర్‌” సికత్‌ హఠినావ్‌ చలాయో యే సరితాహై( నూఖీ. గోవిందుడు గోపికలను, గోకులాన్ని వదలి మధురకు వెళ్ళాడు. గోకులమంతా విరహంలో మునిగి వ్యాకుల పడుతున్నది. కమలనయనుజ్ణి మళ్ళీ ఎప్పుడు చూడగలమా అని గోపికలు గడియ ఒక యుగంగా గడుపుతున్నారు. ఈ పరిస్థితిని ఊహించిన గోవిందుడు తన మ్మితుడైన ఉద్ధవుశ్ణి గోపికలను ఓదార్చి రమ్మని పంపిస్తాడు. ఉద్ధవుడు ఉత్తముడైన జ్ఞాని. కాని గోపీకల హృదయం అతనికి తెలియదు. ్రీకృష్ణుడు పర[బహ్మ స్వరూపమని, అతన్ని ఎక్కడ పడితే అక్కడే ధ్యానించి సేవించవచ్చునని అతడు గోపికలకు నచ్చ చెప్పేందుకు [పయత్నిస్తాడు. కాని గోపికలది శుద్ధ సాత్విక సగుణ భావన. యోగులకు కృష్ణుడు యోగీశ్వరుడు కావచ్చు. గోపికలకు మాతం నవనీత చోరుడు, నందనందనుడు, ఆనందనిలయుడు, నయనారవిందుడు, గోవిందుడు, ఉద్ధవుడు చెప్పే నిర్గుణ పర్మబహ్మ వాళ్ళ కళ్కరలేదు. వాళ్ళకు కావలసింది గోపికావల్టభుడు. అందుచేత ఉద్ధవుడు చేస్టే ఉపదేశాన్ని వాళ్ళు తిరస్కరించి ౩

నూరజబాసు కవిఖావైథవము మా మాధవుజ్జీ మాకు చూపించమని మర్యాదగా అడుగుతారు. మగువలు పరాయి మగవాడితో మాట్టాడేందుకు బిడియపడి పక్కనున్న తుమ్మెదను సంబోధించి అన్యాపదేశంగా తాము చెప్పదలచుకున్నది చెప్తారు. ఇది భాగవతంలోని రసవత్తరమైన ఘట్టం. దీనినే [భమర గీతలంటారు. ఈ [భమరగీతలను సూరదాసు ఎంతో రమ్యంగా రచించి తన సగుణోపాసనను సమర్థించేందుకు చక్కగా వాడుకున్నాడు. ప్రస్తుత గేయంలో గోపికలు ఉద్ధవునికి చెప్పిన సమాధానాల్లో మచ్చుకు ఒకటి చూడవచ్చు. గోపికలంటారు : ్రీహరిని చూచేందుకు నిరీక్షిస్తున్న మా కండు కాయలు. కాబాయి.. థ్రీకృష్ణ సౌందర్యంలో మునిగితేలిన మూ నయనాలు మళ్ళీ ఆ మనోహర లావణ్యం చూచి ఆనందించేందుకు ఆకొని ఉన్నాయి. కాని నీ శువ్కవేదాంతం మా ఆకలిని మరింత (పజ్వలింపచేసింది. రోజులు లెక్క పెట్టుకుంటూ కన్నార్పకుండా క న్నయ్యకోసం క ట్లో ఒత్తులు వేసుకొని ఎదురుచూచే రోజుల్లో మాకింత బాధ వెయ్యలేదు. ఇప్పుడు సీ యోగ భాష్యం వింటుంటే మాకు కడుపుమండి పోతూడఉంది. పిండిన పాలను పిండినట్లు దొన్నెలో పోసుకొని ఆప్యాయంగా ఆరగించే మా గోవిందుని ముఖారవిందాన్ని మళ్ళీ మాకు చూపిమ్లేనేకాని ఈ మంట చల్చారదు. మా గండెలు ఎం పోయినాయి... ఒక్క చుక్త్యైన సీరు లేదు. ఎక్కడ చూచినా ఇసుక తిన్నెలు కనిపిస్తున్నాయి. ఇలాంటి చోట నీవు తెచ్చిన పడవ నడిపించటం సాధ్యం కాదు. నీ పడవ నీవే తీసుకెచ్ళ. మా హరిని మాకు పంపించు. ఇక్కడ హరిళబ్దం కృష్ణ పర్యాయవాచిగా వాడబడింది. గోపికలకు గోపాలుడే హరి, అతనే [బహ్మ, అతనే శివుడు, అతనే సర్వస్వం. అందరి మనస్సులను హరించిన వాడు కనక అతనిని గోపికలు హరి అనే వ్యవహరిస్తారు. నారద భక్షి స్యూతాల్లో కూడ ఆదర్శభక్తికి గోపికల (పణయాన్ని ఉదాహరణగా చెప్పటం గమనించదగిన విషయం. “ఈ కండ్డు హరిని చూచేందుకు ఆకొని ఉన్నాయి'..-అనే అర్జాన్ని స్ఫురింప చేసే ఈ పాట పల్లవి గోపికలపరంగానే కాక సూరదాసుపరంగా కూడా అన్వయం 32

మారచాను కవిళావై భవము చేసుకోవచ్చు. నిజానికి ఇది (పతి భావుకుని హృదయంలో చోటు చేసుకోగల భావలహరి. నే వః శ లత

ఊధో మన్‌ నాహీం దన్‌ వీన్‌

వక్‌ హుతోసోగయో స్యామ్‌ సంగ్‌, కో ఆరాథై ఈన్‌.

భయీ ఆతి సిథిల్‌ సబై మాధవ్‌ బిను, జథా దేహ్‌ బిను సీస్‌

స్వాసా అటకి దహ్యో ఆసా లగి, జీవహి. కోటి=బరీస్‌.

తుమ్‌ తో సథా స్యామ సుందర్‌ కే సకల్‌ జోగ్‌కే ఈన్‌

“సూరదాస్‌” రసిక్‌ కీ ఐతియా, పురవౌ మన్‌ జగదీస్‌.

మాటి మాటికి ఉద్ధవుడు గ్రీకృష్ణుని నిర్గుణ తత్వాన్ని వివరిస్తూ ఆయన యోగీశ్వరుడని, సర్వాంతర్యామి అని, ధ్యానగమ్మ్యుడని గోపికలకు బోధిస్తాడు. కాని మనసార మనసిచ్చి మధురభ క్రితో మాధవుని సేవించే గోపాంగనలకు ఈ మెట్ట వేదాంతం ఏ మాతం గిట్టదు. “ఇక ఆభ్ధే మమ్మల్ని విసిగించవద్దు* అన్నట్టుగా వాళ్ళు క్చృష్ణ సందేశం తెచ్చిన ఉద్ధవునికి సూటిగా సమాధానం

“ఉద్ధవ మహాశయా ! ఉన్నది మాకొక్క మనస్సు. ఆ మనస్సు కూడా మా స్వాధీనంలో లేదు, (ఫ్రీకృష్ణునితోపాటు మా మనస్సు మధుర చేరుకుంది. ఇక మీ యోగాభ్యాసానికి, ధ్యాననిష్టకు మనస్సు మిగిలిలేదు. పది పదిహారు మనస్సులుఉంటే ఒకటి కృష్ణుడికి అర్చించినా మిగిలిన వాటిలో ఒకటి మీ యోగ సాధనకు వినియోగించే వాళ్ళం. కొని మాకున్న మనస్సు ఒకటే, అదికాక, మాధవుడు దగ్గరలేడనే దిగులుతో మేము కుమిలిపోతున్నాము. మా శరీరాలు కృశించిపోతున్నాయి. మా ఆలోచనలన్నీ గోపాలునిమీద ఉన్నాయి. ఒట్టి మొండెములతో ఇక్కడ మేము మొండికి పడిఉన్నాం. ఏనాటిక్తైనా మా మాధ వుడు మా యింటికి వస్తాడేమోననే ఆశతో మా శ్వాస ఇంకా ఆడుతూ ఉన్నది.

నూరచాను కవిశావై.భనము

ఆ రాక్షకు ఎదురుచూస్తూ, మేము కోటి సంవత్సరాలయినా జీవించి ఉండగలం. నీవు థ్రీకృష్ణుని స్నేహితుడివి కనుక నీ మాట ఆయన తప్పక వింటాడు. విలాగ్రైనా మీ యోగీశ్వరుడు మాకు దక్కాటట్టు చూడు జాబూ, నీ పుణ్య ముంటుంది. మా కోరిక నెరవేర్చు.”

ఈ రసనిర్భర వాక్యాలకు ఉద్ధవుడు ఉడికిపోతాడు, ఉబ్బి తబ్బిబ్బులవు తాడు. గోపికలకు వేదాంతం చెప్పటం మానేసి తానే వాళ్ళ భక్తి తాత్పర్యాలను అవగాహనం చేసుకునేందుకు [పయత్నిస్తాడు. “మానునస్సు ఒకపే' అన్న గోపికా వాక్యం అతనికి వేదవాక్యంలా వినిపిస్తుంది. ఈ ఏకాాగత ఏ ఏకాంత తపస్సంపన్నులకు లభ్యమవుతుంది ?

మనస్సు ఒకటి కావటమేకొక _ అది మాధవునికే అంకితంకావటం, అతనితో అది తరలిపోవటం గోపికల నోట వింటుంటే, అడవికి వెళ్ళే రామ చందునితోపాటు తన నేేతదృష్టి కూడా అడవికి వెళ్ళిపోయిందని చీకటులు [కమ్మిన రాజభవనంలోకి తాను[పవేశించలేకపోతున్నానని వాపోయిన దశరథుని మాటలు గుర్తుకు వస్తాయి. సామాన్యుల మనస్సు పరమాత్మునిలో లీనంకాలేదు. కృష్ణపరమాత్మునిలో మనస్సును లీనం చేసుకోగలిగిన గోపికల అదృష్టమే నిజమైన అదృష్టం.

జౌ ఖ్‌ జ ని6ి

కోఊ [వజ బాంచత్‌ నాహిన పాతీ

కత లిఖి లిఖి పఠవత్‌ నంద నందన్‌, కఠిన విరహ కికాంతీ. -

నయన్‌ సజల్‌, కాగద్‌ అతికోమల్‌, కర్‌ అంగ్వురీ అతి తాతీ

పరసఠత్‌ జరై: బిలోకత్‌ భింజతి, దుహూ భాంతి దుభ్‌ ఛాతీ.

క్యోం సముర్లై యే అంక్‌ “నూర్‌ * నును, కఠిన మదన సర్‌ ఘాతీ

దేఖే జియహిం స్యామ సుందర్‌ కే, రహహి: చరన్‌ దిన్‌ రాతీ,

వశ

న్లూరచాను కవిశావ్రైళ్లవము,

విరహవేదనతో. కుమిలిపోతున్న మాకు కృష్ణుడు పంపిన అవరనందేశం నిన్వ్చ్రయోజనకరమని గోపికలు నిరూపిస్తున్నారు. గవేపల్లె చిన్న పల్లెటూరు. ఇక్కడ అంతగా చదువుకున్న వాశ్ళెవ్వరూలేరు. తీరికగ్గా కృష్ణుడు వాసి పంపే ఉత్తరాలను చదువుకోనేంత తెలివితేటలు "ఇక్కడ ఎవ్వరికిలేవు.' ఒకవేళ చదివేందుకు (ప్రయత్నించినా అణువణువులో రగుల్కొని మండిపోతున్న విరవహానలం, బుతుఖేదం లేకుండా ఏడాది పొడుగునా కన్నీరు మున్నీరుగా కార్చి కరిగిపోతున్న కళ్ళు కృష్ణుడు.[వాసిన లేఖలు చదువుకునేందుకు అడ్డు తగులు తున్నాయి. కత్తిలా విరహార్తి అంతరాంతరాలను ఛేదిస్తూ ఉంటే కళ్ళనిండా నీళ్ళ, చేత్మి వేళ్ళ వరకు వ్యాపించిన వేడి కాగితం తాకేందుకు కూడా అనుమ తియ్యటం లేదు. వేడి చేతులతో లేఖ తాకటంతోనే అది కాలిపోతుందేమో అని భయం వేస్తున్నది. ఒకవేళ కాలకపోయినా కన్నీటితో తడిసి పోవటం మాతం ఖాయం. ఈ రెంటితో ఏ పని జరిగినా లేఖలోఉన్న విషయం మా దాకా చేరదు. మన్మథుడు వేసే మధుర శరవృష్టికి గురియైన మాకు ఈ అతరాలతో ఏం [పయోజనం. మాకు అక్షరజ్ఞానం లేదు. శ్యామసుందరుని చరణారవిందాలే మాకు అన్ని అక్షరాలలో ఉన్న అతయనిధిని (పసాదించగలవు. అతడే మాకషరుడు. రేయింబవన్ళ ఆతని చరణసన్నిధిలో తన్మయత్వం చెందటమే మా పరమావధి”

జ్ఞానం భక్రికి అవరోధ మైనప్పుడు, క్లానాన్నినిరసించి భక్తిని శీవీంచాలి. గోపికలు భక్తిని సేవించి తరించిన పుణ్యాంగనలు. మేధాళ క్రీవల్హ ఆత్మజ్ఞానం అభించదు. ఆత్మనివేదన వల్లనే సర్వాంతర్యామి' సాఇాత్కరిస్తాడు. అత్షర జ్ఞానంలేని గజేం్యదుడు, జటాయువు, ఉడత, సాలీడు, పాము, ఇంకా ఎందరో భగవత్కృపకు పాాతులయ్యారు. ఈ రవాస్యాన్ని సూరదాసు ఈ చిన్న గేయంలో పొందువరచారు.

గా హీ (| న ఊధో, మొహి (వజ్నబిసరత్‌ నాహీ బృందావన్‌ గోకులతన్‌ ఆవత్‌, నఘన తృనన్‌ క్రీ భాహీం 35

నూరబాను కవిళావై భవము

(పాత సమయ్‌ మాతా జన్‌మతి అరు, నంద్‌ దేఖభి సుఖీ పావఠ్‌

మాఖన్‌ రోటీ దహ్యో సజాయో, అతిహిత్‌ సాధ్‌ ఖవావత్‌.

గోపీ గ్వాల్‌ బాల్‌ సంగ్‌ ఖేలత్‌, సబ్‌దిన్‌ హంసత్‌ సిరాత్‌

సూరదాస్‌ ధని ధని [వజవాసీ, జిన్‌సోం. హంసత్‌ [వజనాధ్‌.

ఉద్ధవుడు గోకులంనుండి మధురకు తిరిగి వచ్చి అక్కడి వృత్తాంతమంతా కృష్ణుడికి గద్గద కంఠంతో చివరించి చెప్తాడు. గోపికల అనన్యభ క్రికి ఉద్గవుడు

క న

ఉద్భా9ంతుడవుళాడు . అసలు ఉద్ధవుని ఉద్ధరించేందుకే కృష్ణుడు అతన్ని బృందావనం పంపింది. ఉద్ధవునిలో వచ్చిన మార్పుకు కృష్ణుడు మెచ్చుకుంటాడు. ఉద్ధవుడు చెప్పిన మాటలు పూర్తిగా విని కృష్ణుడు తన వృదయంలో నాటుకొని పోయిన గోపగోపికా గోకుల మధురభావనలను ఈ పాటలో వివరిస్తాడు. ఆ గోకులం, ఆ బృందావనం మాటి మాటికి నన్ను తమవైపు లాగ్నివేస్తునా స్నయి అ చెట్ట నీడల్లో చల్లగాలికి కూర్చుంటే యుగాలు తణాలై పొయ్యేవి. ఉదయం లేవగానే మా అమ్మ కనిపించేది. మా నాన్న నన్ను చేరదీసేవాడు, అప్పుడు నాకెంతో ఆనందంగా ఉండేది, పాలు, పెరుగు, వెన్న, రొన్లై తీరు తీరున చేర్చి మా అమ్మ నాకెంతో ఆప్యాయంగా పెట్టేది. ఆమె పెట్టిన ఆహారం తీసుకొని మా స్నేహితులను కూడ గట్టుకొని ఆడుకొనేందుకు _వెళ్ళేవాబ్ది, పగలంతా ఆట పాటలతో హాయిగా గడిచేది. ఆ రోజులు మళ్ళీరావు.”

“అవా |! [వజవాసులెంత ఆదృష్టవంతులు ! సాాత్‌ పరమాత్ముడై న గోపాలవాలునితో ఆడుకొని ఆనందించే ఆదృష్టం వారికి లభించింది కదా!*అని సూరదాసు మురిసిపోతాడు. ఇలాగే భవభూతి సృష్టించిన రామచం్నదుడు కూడా తన అరణ్యవాసపు ఆనందాన్ని నెమరు వేసుకొని “*తేపానో దివసాగతాఃి (ఆ రోజులు మళ్ళీరావు కదా) అనుకొని నిట్టూర్పు విడుస్తాడు,

వెళ

వైతన్య లహరి నిత

సబై దిన్‌ ఎక్‌ సే నహిం జాత్‌

సుమిరన్‌ థజన్‌ కియొ కరి వారికౌ, జట్‌ తా( తన్‌ కునలాత్‌.

కబవూ6 కమలా చపల్‌ పామికై, టేఢే టేఢే జాత్‌

కబహూ6౬ మగ్‌ మగ్‌ ధూరి బటోరత్‌, భోజన్‌ కో దిలథాత్‌.

యా దేహీకో గరబ్‌ కరత్‌, ధన-జోఐన్‌కో మద-మాత్‌

పహౌంబడ్‌, హౌంబడ్‌ బవాుత్‌ కవోవత్‌, నూధో కవాత్‌ న బాత్‌.

వాద-వివాద్‌ సబై దిన్‌ బీతే, ఖేలత్‌ పీ అరు థాత్‌

జోగ్‌ న జుక్తి, ధ్యాన్‌ నహిం పూజా, బిగరధ్‌ భయే పభితాడ్‌.

తాత్రై( కహత్‌ సంభారహి రే నర్‌, కాహే కో ఇతరాత్‌

“జూూరదాస్‌" భగవంత్‌ భజన్‌ బిను, కవూ! నాహి6 సుఖ్‌ గాత్‌.

భక్తి, వాత్సల్య, శృంగార తరంగాలను అధిగమించి సూర కవితా వైభవం (క్రమంగా అఖండ చైతన్య మహోదధిని చేరుకుంటుంది. విషయ వాంఛలక్రై. విసుగు పుట్టి వైరాగ్యభానంతో భక్తిగీతాలు పాడుకొనే సూర దాసు హృదయంలో (శ్రీవల్టభులు వాల్చభ్య రసవాహినిని _సవహింప. చేశారు. లలిత అలిత పదాలలో మధుర మధుర భావాలను సేవించి సేవించి చివరకు సంస్కార సంపన్నుడైన సాధకుడు తనలో దాగియున్న నిత్య సత్య సందిప్త మైన చైతన్య కాంతిని సౌఇాత్కరించుకుంటాడు, _,-ఈ పరిణత -దళశలో అతని పృదయంనుండి వెలువడిన వివేక వీచికలు ఇకముందు వచ్చే తొమ్మిది పాటల్లో కనిపిస్తాయి.

“రోజులన్నీ ఒక రకంగా గడవవు. _ ఈ కాయం ఖాయంగా. నిలబడి ఉండదు. కర చరణాలు కదులుతూ ఉన్నప్పుడే కమలాషత్తిని సేవించటం

షా

నూరదాను కవిశావై భవము మంచిది." అని ఈ పాటలో సూరదాసు తన తోటివారికి హితవు చెప్తాడు. కాలు కుదురులేని కమలాలయ ఆలయంలో చేరగానే మానవుడు గర్వంతో కింద చూపులేకుండా తిరుగుతాడు. సూటిగా నడిచే వాడు వంకర టింకరగా నడవటం మొదలు పెడతాడు. ఆ తడి కొంచెం ఆరి పోగానే ఆన్నమో రామ చందా అంటూ ఆకలితో వీధుల వెంట తిరుగుతాడు. ఈ ధనం, ఈ యౌవనం స్థిరం కాదు. వీటిని చూచి గర్వపడటం అవివేకం. ధన యౌవన మదాంధు డ్లైన వాడు తానే తెలివిగల వాడినని వ్యిర్రవీగుకాడు. చెప్పదలచిన విషయం సహజంగా చెప్పడు. జీవితమంలా పిచ్చి వాదాలతో, ఆటపాటలతో నిరుపయో గంగా గడిపి, హరిని స్మరించక అహంకారంతో తిరిగి తిరిగి వార్ధక్యం రాగానే పరితపిస్తే లాభం లేదు. ఒంట్లో ఓపిక, ఇంట్లో వెసలిక ఉన్నప్పుడే మేలు కొనటం మేలు, భగవంతుని భజించని వాని జీవితంలో సౌఖ్యమనేది సున్న.

త్యాగయ్యకూడా ఇలాగే. “భజన చేయవే మనసా" అని మనస్సును మాటిమాటికి హెచ్చరిస్తాడు. భక్తులందరిలో ఒక చైతన్యం అనేక రూపాత్తో వకాళిస్తుంటుంది.

శ లే ః విఫి

తేడ, చాహత్‌ కృపా తుష్టూరీ

జీనొకే ఐస్‌ అనిమిష్‌ అనేక గన్‌ అనుచర్‌ ఆజ్ఞాకారీ.

బహాత్‌ పవన్‌; భరమడ్‌ నసి-దినకర్‌, ఫనపతి సిర్‌ న డులావె

దాహక్‌ గున్‌ తజి సకత్‌ న పొవక్‌, సింధు న సలిల్‌ ఐథావై

సివ-విరంచి-సురపతి సమేత్‌ సబ్‌ సేవత్‌ [పభుపద్‌ చాయే

జోకళు కరన్‌ కహశ్‌, సోయి సోయి కీజత్‌ అతి అకులాయే,

తమ్‌ 'అసాది, అవిగత్‌, అనంతగున్‌ పూరన్‌- పరమానంద్‌

సూరదాన్‌' పర్‌ కృపా కరో (సభు '్రీ బృందావన్‌ చంద్‌.

స్య

నూర'చాను కవిళావ్రై భవము గోవిందుని అను! గహం కాంక్కించని వాడు మూడు లోకాల్లో . ఉండడు. టి ల్‌ ఇందాది దేవతలచేత, పరిచర్య చేయించుకొనే దేవాధిదేవతలకు కూడా దేనదేవు డైన వాసుదేవుని కృపాకటాక్షం అవసరం, సూర్యచం,దులు, వాయువు, ఆదిశేషవు మొదలై న వాష్ట కూడా వాసుదేవునీకి భయపడి తమతమ -'విధులను నిర్వహిస్తూ ఉంటారు. డై వఖీతివల్లనే- సూర్వచందులు_ సరియైన వేళకు ఉదయించి అస్తమిస్తూ ఉంటారు. గాలికూడా ఆ పరమాత్మునికి భయపడ్‌ వీనూఉఊంటుంది. వెయ్యిపడగల శేషేం్యదుడు తల కదిలించకుండా నిశ్చలంగా భూభాగాన్ని వహిస్తాడు, అగ్ని [పజ్వలించేందుకు, సము[దం చెలియలికట్టను దాటకుండా ఉండేందుకు గోవిందుని ఆజ్ఞ కారణం. అతని ఆజ్ఞను శిరసావహించే (బహ్మ; శంకరుడు, ఇం్యదుడు తమకు విధించిన పనులను స్మకమంగా నిర్వ హిస్తూ (పభువు పాదాలను సేవిస్తూ ఉంటారు. బృందావన సంచారి అయిన గోవింద చం[దుని గుణ గణాలకు అంతు లేదు. ఆతని మహిమను సామాన్యులు ఊపాంచ లేరు. ఆదిమధ్యాంత రహితుడై న గోవిందుడు పరిపూర్ణుడు, పరమా నంద స్వరూపుడు అలాంటి ఆ్యపమేయుని, అన్ముగహం సూరదాసు జీవితానికి పరమావధి. అంతకు మించిన పెన్నిధి లేదు.

“పరమాత్మకు భయపడి గాలి వీస్తుంది, సూర్యచంద్రులు ఉదయిస్తారుఇ అని చెప్పన సూరదాసు “ధీషాస్మాద్వాతః పవతి, భీషోదేతి సూర్యః, భయా దిందళ్చాగ్నిశ్చ మృత్యుర్థావతి వంచమఃి అన్న ఊపనిషద్భావాన్నే మరో రూపంలో నిరూపిస్తున్నారు. ఇక్కడ సూరదాసు తన ఆరాధ్య దేవతను థ్రీ బృందావన చందునిగా భావించటం (పత్యేకంగా గమనించ దగ్గ విషయం.

వ వు శ ఠతి0

శే మన్‌ మూరఖ్‌ జనమ్‌ గవాయో

కరి అభిమాన్‌ విషయ రన్‌ గీధ్యో స్యామ్‌-సరన్‌ నహి: ఆయో.

యవహ్‌ సంసార్‌ నువా-సేమర్‌ జ్యో/ సుందర్‌ దేఖి లుభాయో

చాఖన్‌ లాఖ్యో రుయి గయీ ఉడి, హాథ్‌ కళూ నహి ఆయో.

నూరచాను కవితావై భవము

కవి వోత్‌ అబ్‌కే పభితాయే, పహిలే పాప్‌ కమాయో

కహత్‌ సూర్‌ భగవంత్‌ భజఠ్‌ బిను, సిర్‌ ధునిధుని పఛతాయో.

సారహీనమైన సంసౌర సుభాన్ని నమ్ముకొని సారగర్భితమైన జీవితాన్ని వమ్ము చేసుకున్నానే అని పరితపించే పశ్చాత్తప్త హృదయం పాడుకున్న థావ గితమిది.

“విషయ వాసనలు వంచించి మాణిక క్టంలాంటి మానవజీవితాన్ని శ్యామ సుందరాంగుని చరణారవిందాలకు దూరంచేశాయి. బూరుగుచెటు మీద కూర్చున్న చిలుక ఆ దూదిని పట్టుకోవాలని త్మీవంగా (ప్రయత్నిస్తుంది. ఆ దూది కాయన విచ్చుకొని ఎగురుతుంటే ఎంతో మృదువుగా ఎంతో లలితంగా కనిపిస్తుంది. దాని అందచందాలు చిలుక మనస్సును ఆకట్టుకుంటాయి. కాన్‌ తీరా కాయను కొట్టి దూదిని పట్టుకొనేందుకు ముక్కు. తెరవగానే ఆ దూది కా న గాలికి ఎగిరి పోతుంది. అలాగే ఇం్టదియ జన్యమైన ఆనందంకోస ం [పాకు లాడే మానవుడికి శాశ్వతమైన ఆనందం అందదు. అందిన ఆనందం వణ భంగురమై నశించి పోతుంది. కాని పాపంచేసీ తర్వాత పళ్చాత్తాపపడ్‌ లాభం లేదు. భగవంతుని భబించవలెననే పవ్మిత సంకల్పం మొదటినుంచి ఉంచే పాప పరిహారాన్ని గురించి ఆలోచించవలసిన పని ఉండేది కాదని సూరదాను మనస్సు నొచ్చుకుంటుంది.

గ జ ఖ్‌ తి్షే అబ్‌ మైం నాచ్యో బహుత్‌ గోపాల్‌, కామ[కోధ్‌కో పహిరి చోలనా, కంఠ విషయ కి మాల్‌. మహీ మోన్‌ కే నూపుర్‌ బాజత్‌, నిందా స్జ్‌ రసాత్‌ [భ్రమభోయో మన్‌ థభయౌొ పఖావజ్‌, చలత్‌ అసంగత చాల్‌. తృష్టా నాద్‌ కరతి ఘట్‌ భీతర్‌, నానా విధి డ్రై తాల్‌ మాయాకో కటి ఫేంట్లా థాంధ్యో, లోభ తిలక్‌ దియో భాల్‌. శ౦0

మార దాను కవిళావై భవనము కోటిక్‌ కలా కాఛి దిఖరాయీ, జల్‌ థల్‌ నుధి నహిణశాల్‌ “సూరదాన్‌” కీ సవ్లై అవిద్యా దూరి కరౌ నంద్‌లాల్‌. ఆడిన వరకు చాలు. ఇప్పటికి ఎప్పటినుండో ఎక్కడెక్కడ ఎన్ని శకొల వేషాలో వేశాను, ఎన్ని రకాల పాటలో పాడాను, ఎన్ని రకాల ఆటలో ఆడాను. ఇక చాలు గోపాలస్వామీ ! నా అవిద్యను, నా ఆజ్ఞానాన్ని నళింప చేసి జ్ఞానాన్ని (వసాదించు. కామ్మకోధాలనే వస్త్రాలను ధరించి నృత్యం చేశాను. కామం అధోవస్తం, [(కోధం ఫై గుడ్డ, మెడలో శబ్ద స్పర్శ ఈూప రస గంధాలతో అల్లిన వోరం వేసుకున్నాను, మవో మోహమనే అందెలు తొడుగుకున్నాను. మరి ఆ అందెట్ల్టోనుంచి నిందాలాపం కాక మరేం వస్తుంది? (భాంతి చెందిన నా మనస్సు. “మృదంగం వాయించింది. దుర్జన " సహవానంి నా ఆటకు చిందులు తొక్కింది, పేరాళ నాకు ఘటవాద్యంగా పని చేసింది. లోపలనుంచి అనేక రకాల ముక్రాయింపులను వినిపించింది. మాయ నాకు నడి కట్టయితే, లోభం తిలకం దిద్దింది. కొన్నాళ్ళ నీళ్ళలో, కొన్నాళ్ళు నేలపై నా కళారాధన కోటి.కళా [ప్రదర్శనలు చేసింది. ఇలా ఎంతకాలం జరిగిందో నాకు గుర్తు లేదు. కాని యిక చాలు. ఇక నీవు నన్ను చేరదీసి నా లయను నీళో లీనం చేనుకోవటం మేలు. వ వ వు తజ సబ్‌ తజి భజియే నంద్‌ కుమార్‌ బొర్‌ భజే త్రైంకాజ్‌ సరై నహిం మిదె న భవ-జంజార్‌. జీహి జిహి జౌని జన్మ ధార్యో బహు, జోర్యో అఘ్‌ కో థార్‌ తిహి కాటన్స్‌ కో సమరధ్‌ త్రారికౌ తీఛన్‌ నామ్‌ కఠార్‌. వేద, పురాన, భాగవత్‌, గితా-సవ్‌కో యహ్‌ మడ్‌ సార్‌ భవ సముద్ర హరి పద్‌ నౌకా వినుకోడ న ఉత్తారై పార్‌. యహ్హ్‌ జియ జానిం ఇహీ( ఛిన్‌ థజి, దిన్‌ వీతే జూత్‌ అషాక్‌ సూర్‌ పాయి యహ్‌ సమౌ లాహు లహి దుర్లభ విరి సంసార్‌. శ

నూరచాసు కవితావైళనము

“సర్వ ధర్మాన్‌ పరిత్యజ్య మామేకం శరణం వజ” అన్న గీతా చార్యుని వాక్యానికి అనువాకంగా ఈ పాట నడుస్తుంది.

నందనందనుణ్ణి ఆరాధిస్తే మరి యింకెవ్వరిని భజించ వలసిన పని ఉండదు. ఇతర దేవతల వల ఎక్కువ [పయోజనం కూడా లేదు. సంసార బంధం నుండి ముక్తిని [పసాదించగల వాడొక్క- వాసుదేవుడే. (వాసుదేవం పరిత్యజ్య యోన్య దేవముపాసతే, తృషితో జాహ్నవీ తీరే కూపం ఖనతి దుర గ్రతిఖ)నానా జన్మలలో చేసిన పాపాలు పుట్టలు పుట్టలుగా పెరిగి పోయినయి, వాటినన్నిటిని ఛేదించగల శ్రి భగవన్నామం అనే గొడ్డలికి ఉంది. కాబట్టి నామాన్ని సేవిస్తే చాలు, హరి అన్ముగహం లభిస్తుంది. వేదాలు, పురాణాలు, భాగవతం, భగవద్గీతలు---అన్ని ఇదే విషయాన్ని వివరిస్తాయి. సంసారం సౌగరం దాటేందుకు విష్టుపాదాలు నావగా ఉపకరిస్తాయి. ఆ రహస్యం తెలుసు కొని ఈ షణం నుంచే వారి నామం భజించి హరి చరణాలను సేవించటం (శేయస్కరం... శ్రాలం వృథా చేయకూడదు. మానవ జన్మ మాటిమాటికి అభించదు. మాధవారాధన మానవ జీవిత పరమావధి.

! ఖ్‌ జ తతి

జౌలొ సత్‌ సరూప్‌ నహి: సూర్చుత్‌

తౌలౌ. మృగమదనాభి బిసారే, ఛిరత్‌ సకల్‌ వన్‌ బూర్చుక్‌.

అపనౌొ ముఖ్‌ మసి మలిన మందమతి దేఖత్‌ దర్పన్‌ మాషాం

తా కాలిమా మేటబౌ కారన్‌ పచత్‌"పథారత్‌ నాహీం.

తేల్‌ మూల్‌ పాపకొ పుట్‌ భరిధరి, ఐనైన బినా (పకాసత్‌

కహల్‌ ఐనాయి దీప్‌కీ బతియా శై సే ధో తమ నాసత్‌:

“జూరదాన్‌” యహ్‌ మతి అయే బిను సట్‌ దిన్‌ గయే అలేఖే

శవా జోనై దినకర్‌ కీ మహిమా, ఆంధ్‌ నైన బిన్‌ దేఖే.

నూరచాను కవితావై భవము సత్యదేవుని సత్యరూపం బోధపడినంత వరకే సంసరణ సక్తుడైన జీవి బాధపడుతుంటాడు. కస్తూరిని తన నాభిస్థానంలోనే పెట్టుకొని కస్తూరీ మృగం వనమంతా గాలించి వస్తుంది. తనలోనున్న కస్తూరినుంచే ఈ పరిమళమంతా వ్యాపిస్తున్నదని దానికి తెలియదు. అలాగే తనలోని వెలుగు తెలిసేవరకు జీవికి అంతా అంధకారమయంగా తోస్తుంది. చీకటి పోవాలంటే దీపం వెలిగిం చాలి. ఒత్హి, చమురు, దీపం, నిప్పు అన్ని ఉన్నప్పటికీ దీపం వెలిగి స్లేనే కాని వెలుతురు రాదు. దీపం, దిపం ఆనుకుంటూ ఉంటే దీపం వెలుగదు. చీకటి హోదు. ముఖానికి మసి (సీరారంగు లాంటిది.) ఆంటితే ముఖం కడుక్కుంటేనే ఆ మసి పోతుంది. అద్దంలో మసి పట్టిన తన ముఖం చూచుకుని అద్దంలో (పతి బింబాన్ని కడిగితే తన ముఖం శ్ముభ పడదు, అలాగే నిత్యనత్య సంవేద్యమాన మైన చైతన్యం ఫలానా అని తెలియనంతవరకు, అది తనలోనే జ్యోతి స్వరూపంలో నిరంతరం వెలుగుతూనే ఉన్నదని తాలిసేవరకు రోజులు వృధాగా గడిచినప్టై. (పతిదినం సూర్యుడు ఉదయిస్తున్నాడు కాని కళ్ళులేని (గుడ్డివాడు సూర్యోదయాన్ని ఎలా అర్థం చేసుకోగలడు? ఎలా ఆనందించ గలడు? కాబట్టి [పత్యష దైవాన్ని సయితం చూచి ఆనందించేందుకు చూడగల నయనాలు కావాలి. ఆలాంటి దివ్య చత్తువులను [పసాదించవలసినదని సూరదాసు (పభథు వును _ప్రారిస్తాడు.

ఈ పాటలోని థావాన్నే విస్తరించి తులసీదాసు కూడా 'నిసి గృహ మధ్య దీపకీ బాతన్‌ తమ. నివృత్త నహి పోయీ'_ (ర్యాతి పూట ఇంట్లో కూర్చుని దీపాన్ని స్మరించినంత మ్మాకాన చీకిటి తొలగదు) అంటాడు. మ్మ మైన వాక్య జ్ఞానం భుక్తికి తోడ్పడుతుందేమో కాని ముక్తికి మ్యాతం పనికి రాదని ఆదిశంకరులు కూడా 'నివేక చూడామణి" లో వివరిస్తారు, కావలసింది పాండిత్యం. కాదు, పరిణతి, అభిమానం కాదు, అనుభూతి. అనుభూతి లేస్‌ వాగ్విభూతి (పాణరహీతమైన దేహంలాంటిది.

ఖు శ్‌ ప గం

నూరచాను కవిళావై భవము తిఉ

మాధౌ' జూ, యక్‌ మేరీ ఇక్‌ గాయి

అబ్‌ ఆజ్‌ జే ఆప్‌ ఆగే దయీ, లే ఆయియీ చరాయి.

"'యహ్‌ అతి వహారహాయీ, హటకత్‌ హూ బహుత్‌ ఆమారగ్‌ జాతి

విరతి బేద ఐన్‌ ఊఖ్‌ ఉ కారతి, సట్‌ దిన్‌ అరు సద్‌ రాతి.

హిత కరి మిలై లేహు గోకులపతి, అప్‌నే గోధన్‌ మాహ్‌

సుఖసోఊం సుని బచన్‌ తుమ్హారే, దేహు కృపా కరి బాహ్‌.

నిధరన్‌ రహౌ సూర్‌ కే స్వామీ, జని మన్‌ జానీ ఫేరి

మద మమతా రుచిసోం రథఖ్‌వఐారీ, పహిలై6 లేహు నిజేరి.

చెప్పిన మాట వినక చెడ తిరిగే ఆవుతో బాధపడుతున్న సూరదాసు ఆలమందను కాయటంలో ఆరి తేరిన గోపాలుడి చేలిలో శ ఆవును పెటటం (ేయస్క-రమని భావించి ఈ అప్పగింతలపాట పాడుకున్నాడు. స్ట

“ఇదుగో నా ఆవు. ఈ నాటి నుండి దీన్ని నీ స్వాధీనం చేసున్నాను- ఇకముందు దీన్ని పెంచి పాలించి పోషించే భారం సీదే. ఇది చాలా. తుంటరి ఆవు. ఎంత అదుపులో పెట్టినా తప్పుదార్డు పట్టి ఏయే పొలాళ్లోనో తిరుగు తుంది. వేదాలు పండే పచ్చని మెరు పొలాలను తషణంలో నాశనం చేసుంది. ర్యాతింబవళ్ళనే భేదం లేకుండా అరవై గడియలా వ్షణం తీరకుండా "తిరుగు తుంటుంది. ఇక నీ అవుల గుంపులో చేరిన తర్వాత దీనికేమెనా నిలకడ ఏర్పడుతుందేమో తెలియదు. నీ గుంపులో చేరి నీ చెప్పు చేతల్లో ఉంటే నాకిక దిగులు, విచారం ఉండదు. నా కోరిక మన్నించి నాకు మాట యిచ్చావా అంటే నా 'కెంతో మేలు చేసిన వాడవవుతావు. దీన్ని ఎలా పోషించగలనా అని దిగులు పడవద్దు. దీనికి కావలసిన మేత కూడా దీనితో పాటే జత చేర్చి నీ కిస్తాను, అహంకారం, మమకారం ఉంటే దీనికి మరేమీ అక్కర లేదు. అదే దీనికి ఆహారం.”

ఇక్కడ అవిద్యకు (పతీకం గోవు. గోవంపే ఇం[దియం, వాక్కు- అనే అర్ధాలు కూడ ఉన్నాయి. సూరదాసును వేధిస్తున్న ఈ ఆవు ఇందియ సౌఖ్యా

టక

నూరచాను కవిళశావై భవము: లకు. వాచాలత్వానికి (సతీకం. అహంకారం, మమకారం వల్లనే చాంచల్యం, చాపల్యం ఏర్పడుతాయి. ఇవే అవిద్యకు ఆహారం. తన దగ్గర ఉన్న అవిద్య ఆనే ఆవును మాధవుని ఆవుల గుంపులో చేర్చి విద్యను ఆరాధించవలెనని సూర దాసు మనస్సులో ఉదయించిన సంకల్పం “అవిద్యయా మృత్యుం తీర్వా విద్యయా అమృత మచ్నతే' అన్న ఉపనిషద్వాక్వాన్ని స్ఫురింప చేస్తున్నది. అహంకార మమకారాలే మాయకు లతణాలని తులసీదాసు కూడా ఒక చోట చిన్న చిన్న మాటల్లో చక్కగా వివరిస్తాడు---”మైం ఆరు మోరి తోరి యహ్‌ మాయా.” _ (నేను, నాది, నీది..ఇదే మాయం) ఇ జ న త్‌ర్‌ చలి నఖి, తిహిం సరోవర్‌ జూహిం జహి సరోవర్‌ కమల్‌-కమలా, రవి బినా వికసాహిం. హంస్‌ ఊజ్వుల్‌ వంఖ్‌ నిర్మల్‌, అంగ్‌ మలి మలి నాప్‌ ము క్తి-ముక్తా అన్‌గినే వల్‌, తవాం చుని చుని కాహిం. అతిపహా మగన్‌ మహా మధు రస్‌, రసన్‌ మధ్య సమాహిం పదుమ బాస్‌ సుగంధ సీతల్‌, లేత పాప్‌ నసాహిం. సదా (పవులిత రహై, జల్‌ బిను నిమిష నహి కుమ్మిలాహి సఘన్‌ గుంజత్‌ బైరి ఉన్‌ పర్‌ ఖౌరహూం బిరమాహిం. దేఖి నీర్‌ జు ఛిల్‌ఛిలౌ జగ్‌, సమురు కభు మన్‌ మాహి సూర్‌ క్యోం నహి చలై ఉడి తహం బహురి ఉడిబౌ నాహిం భ్రీచరణ సన్నిధిలో లభించే నిర్మల చైతన్య సరోవరాన్ని సూరదాస పదమాధురి చితిస్తున్నది. అది విచ్శితమైన సరోవరమట. అందులో వికసించే కమలాలు సూర్యకాంతితో (ప్రమేయం లేకుండానే శోభిస్తాయట. అక గాడ్‌ విహరించే హంసలు స్వచ్చమైన రెక్కలతో మాటి మాటికి నీట మునిగి పరిష్మభంగా ఉంటాయట. ముక్తిని పసాదించే ముత్యాలు వాటికి ఆహారమట. జీ5

మారచాను కవిళావై భవము

కనిపించిన ముత్యాన్నల్ధా అవి తినవట, మోతదాయకములయిన ముత్యాలను ఏరికోరి ఆరగిస్తాయట. ఆ సరోవరంలో లభించే తియ్యని నీటిని నోటినిండా నింపుకొని కడుపునిండా నిండు మనస్సుతో సేవిస్తాయట. అందలో వికసించిన కమలాలు పరిమళంతో గువా+ిస్తుంటే వాటిని మూర్కొన్నంత మా[తాన సకల పాపాలు పరిహరమైపోతాయట. నీరున్నా, లేకున్నా నిమిషం కూడా ఆ పూలు వాడు ముఖం పెట్టనట, ఎప్పుడూ విప్పారి ఉంటాయట. తుమ్మెదలు కూడా తీరికగా వాటిలోచేరి తియ్యనిరాగాలు తీస్తూ కమ్మదనానికి తన్మయత్వం చెందుతూ ఉంటాయట. మిగిలిన సరస్సుల్లో చెరువుల్లో, దొరువుల్లో దొరికే మురికి నీటిల్రో మునిగి నోరు, ముక్కు. చెడగొట్టుకొనే కంటె ఒక్కసారి ఆ నిర్మల సరోవరం చేరితే మళ్ళీ మరోచోటుకు తరలి వెళ్ళవలసిన అవసరముండదని సూరదాసు తన అంతరంగ సఖికి హితబోధ చేస్తాడు. తన అంతరంగంతో ఆంతర్యంగా చెప్పుకొన్న యీ మాటలు భక్తుని చై తన్యలహరిని నిరూపించే నిరపమానమృలై న పాటలుగా ఈనాటికీ సహృదయులకు హృదయావ్దుదకరంగా అఖండరన మాధుర్యాన్ని అందిస్తున్నాయి.

ఈ గీతంలో వర్ణింపబడిన సరోవరమే (బహ్మానంద సరోవరం, అక్కడి కమలముల కాంతి సహ్మసార సమ్మగానుభూతి. అక్ర ఠాడి హంసలు పరమానంద మాధుర్యాన్ని చూరగొన్న పరమహంసలు. అక్కడి మృత్రా లు ము క్రికి తార్కాణాలు. అక్కడి తుమ్మెదలే సూరదాసు వంటి భక్తాగేసర. “యర్గత్వా న నివర్తంతే తద్ధామ పరమం మమ” అన్ని గీతాచార్యుడు సూచించిన పరంధామమే యీ సూర చైతన్య సరోవరం.

క న ఖః న తిథి

సదా ఏక్‌ రన్‌ వక్‌ అఖండిత్‌, ఆది అనాది అనూప్‌

కోటి కల్ప వీఠత్‌ నహి జానత్‌, బిహరత్‌ జగల్ర్‌ స్వరూప్‌,

సకల త్తి (బవ్మాండ దేవ్‌ పున, మాయా సవ్ల్‌ విధికాల్‌

(ప్రకృతి రూప్‌ థ్రీపతి నారాయణ్‌, సబ్‌ హై అంసగోపాల్‌.

తం

నూరశానసు కవిళావై.కవము

కర్మయోగ్‌ పుని జ్ఞాన్‌ ఉపాసన సట్‌హీ (భమ్‌ భరమాయో

థీ వల్లభ్‌ గురు తత్త్వ సునాయో, లీలాఖేద్‌ బతాయో.

తాదిన్‌ తే హరిలీలా గాయో, ఏక్‌ లచ్చ పద బంద్‌

కాకో సార్‌ *సూరసారవళి గావత్‌ అతి ఆనంద్‌.

సకల చరాచర సృష్టికి ఒకే సనాతన తత్త్యం ఏశ్రైకమైన ఆధారం. ఆది కలకాలం ఒకే రసస్థితిలో ఆఖండంగా, అనంతంగా, ఆదిగా అనాదిగా, అనుపమానంగా నిరంతరం నిలకడగా ఉంటుంది. కోటి కోటి కల్పాలు గతించి పోయినా, ఆ (పధాన పురుష స్వరూపానికి మార్పుఉండదు. చిరంతన (పకృతి, సనాతన పురుషుడు జంటగా (ప్రపంచాన్ని ఒక కంట కనిపెట్టి ఉంటారు. ఈ సృష్టిలో (ప్రసరించిన వివిధ తత్త్వాలు చేరు వేరు లోకాలు. ముక్కోటి దేవతలు, దేళశకాలాలు---అన్నీ మాయాకల్పిళ నామరూపాలు, అన్నింటికి మూలం, పర్మ్యాపక్స్ళతి. ఆ (పక్సాతికి అధిపతి శ్రీపతి. అతడే నారాయణుడు. నరులలో చేరి నరులకు నారాయణ తత్త్వం బోధపడేటట్టు చేసే ఈ సర్వాంత శ్వామినే మనం గోపొలునిగా భావిస్తున్నాం. గో శద్దానికి భూమి, స్వర్ణం, వాక్కు-: ం[దియం, ఆవు - అని అనేకములై న అర్ధాలున్నాయి. కదిలేది, కది లించేది, కాచేధి కాపాడేది, పాడేది, పాడించేది-....అంతా గో తత్త్వంలోనే ఉంది. అలాంటి గో సంపదను పాలించేవాడు గోపాలుడు. ఆ గోపాలుని అంళనుండే ఈ సృష్టిలోని ఆవ్వాల గోపాలం (పభవించింది. కర్మ మార్గం, జ్ఞాన మార్గం, ఉపాసనా (భ క్రి మార్గం-ఆ గోపాలుని చేరేందుకు మూడు ముఖ్యమైన మార్గాలు. వీ మార్గం తనకు (శేయస్కరమో తెలియక రహదారిలో నిలబడి తహతహ లాడుతున్న సమయంలో సూరదాసుకు ఫ్రీ వల్టభుల నఖజ్యోత్స అభించింది. “విష్ణుపాద నఖిజ్యోత్స్నా పర్మబహ్మేతి గీయతే అన్నట్టు థ్రీ వల్దభుల సాన్నిధ్యంలో థ్రీకాముడయిన సూరదానుకు థ్రీపతి చరణారవింద సందర్శనమే గోచరించింది. గురుపాదులు శిష్యుణ్ణి చేరదీసి తిరమం[తం ఉపదేశించారు. ఈ మూడు మార్గాలకు (కర్మ, జ్ఞాన, ఉపాసన మార్గాలకు) అతీతమైన లీలా మార్గాన్ని సూరదాసుకు బోధించారు. శుష్క చేదాంతంవల్ల |పయోజనంలేదనీ, భగవంతుని లీలలను పారవశ గంతో: తాత్పర $ంతో క్రి రర్తిస్తే అఖండ మైన ఆనందం

ఢీ

నూరచాను కవితావై భవము అవలీలగా లభిస్తుందని ఆయన నచ్చచెప్పారు. ఆనాటి నుంచి సూరదాసు భద్రి గీతాలతోపాటు వాత్సల్య గికాలను, శృంగార గితాలను రచించి భగవంతుని లీలాగానంలో నిమగ్నుడై నాడు. ఈ మాట సూరదాసే తాను స్వయంగా ఈ పాటలో చెప్పుకున్నాడు. గురువు వివరించిన లీలా రహస్యంతో న్నేతోన్మీలనం వెంది లకు పాటల్టో హరి లీలలను కీ _రించాడట. వాటిలో కొన్నింటిని “సూర సారావళి అనే పేరిట సూరదాసే ఏర్చి కూర్చుటం జరిగింది. సూరదాసు ఈ గేయంలో తనను గురించి కొన్ని వివరాలు చెప్పుకోవటం వలి ఈ పాటకు (ప్రత్యేకమైన (ప్రాముఖ్యం ఉంది. అంతేకాక ఆ మహనీయుని జీవికాదర్శం, దై తన్యసిద్ధి, భావళుద్ధి, పరిణత బుడ్ది--ఈ పాటతో గోచరిస్తాయి. ఆయనకు గురువైన మహ్మాపభు వల్టభాచార్యులకు సూరదాసంటే ఎనలేని అభిమానం. ఆకాలంలో వైష్ణవ భక్తిని [పచారం చేసిన రససిద్ధ కవులను ఎనిమిది మందిని మహా(సభువు (సత్యేకంగా అభిమానించి వాళ్ళకు “అష్టభావ్‌” అని పేరు 'ఇెట్టారు. అందులో సూరదాసు అ్మగగణ్యుడు. అష్ట దిగ్గజాలలో "పెద్దన ఎలాంటివాడో, అష్టభాప్‌లో సూరదాసు అలాంటివాడు. సూరదాసు పాటలను విని తల ఊచని వాడుండడని ఆయనకు సమ

కాలీనుడ్రైన నాభాదాసు అన్నారు. సూర్యకిరణాలవలె సూరదాను భావాలు

సహృదయుల హృదయాకాశాన్ని కాంతిమంతం చేస్తాయని మరో భావుకుడన్నాడు.

సారమంతా సూరదాసు చెప్పారు, దాన్నే తులసీదాసు. నిస్తుల సౌందర్యంతో

నిరూపించాడు, మిగిలింది కవీరుదాసు చెప్పాడు, ఇక ఇతర కవులు చెప్పింది

అంత చెప్పుకోదగింది కాదని మరొఠకడు నామ సంకీ రన చేశాడు. లోకమంతా

సూరదాసును పొగడటం ఒక, ఎత్తు. మహిప్రభువు ఆయన్ని అభిమానించి అతన్ని సూరదాసుగా రూపొందించటం మీ ఎత్తు. హిందీ సారస్వతంలో సూర కవితా సూర్యుడుదయించేందుకు మూలకారణం మహా[ప్రభువు వల్లభా చార్యులు. ఆయన పోతనకు సమకాలీనుడై ఆ భాగవతో త్తముని మధురథావనలను మధురానగరిలో (ప్రచరింప చేయగలగటం ఉత్తర దక్షిణాలు రెండూ ఆనందించ దగిన విషయం.

వ్ల స్‌ వు తరి 011. ర్రీట5్‌

న భజతే శ. 2“ గ్లకో గ న ము గః న్‌ స ్నల న ౨ అనవా, గ శల లీ ళ్టమల, రే ఈ తక గే క్త లు సు మేన ల్లో. గా + / భా. 4! సం! (1 శం 4 ర న | ణ్‌ (్లో గ నో లల 1 టర న్‌ 7 ట్లో... ర్‌ న! ఆ న్నీ (గ శ న! 11 శే ను ॥. టషీటా క. త జే 4 (| స ష్ష్‌ ష్‌ ర న న. న, ల కూ క స నను. వ్‌ సపోట స క. శ 1 1 స రక్‌ గాల. సైగ [1 మ ల శ వ న బో [స న సి ళల నర ఆ మ య? లాలో రం సతో! టన జ్‌ ఇటీ. - ప లీ టీం త్సి , క్‌ క్ష న్నీ. 4లో టం న య క గ త! న. ట్‌ చా! ప తో న వస. మ. న్‌. క్త ర! న! క మి ద హు ట్‌, యన్‌ | మ. (1 (1 (భర! నం నా తం మప ను యానం న న | ఓట! గట్ట త్‌ో ల కా (/ క్ష అ తా నాలా అవల నట్లే న ల టర సస నా స . ( లై ల్‌ శ టట ర! ॥ | గ నే. స న. న ర. | య న న స య లో స ఆ శత ల క్ష తద్‌