Telugu sukthi sudhasagearamu - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki
ాలాలాలా లన లా తలా లన టం వ.
దా ః ల్‌ . 2 / శ ప రెం ౧. ౬ చ ల శ 1 చ న న ల 1. క్‌ ఖ్‌ ఆశి గ మా న. | (. బ్‌ న | క్ల అ (అ... లొజి కథి కృభ్ట్వ్య్యా ప. టి న. వు. '౪మాల తన్‌ క న టీం వు |. | కే ఖే మననువ్షశ్రి భర. న. ఇ టై ఈవుస్తక్ష్యా నికరించిన న క గ. 11. గృ ల .! ( లశ క ర రం... ళ్‌ ల యే అద్రాన్సిక్రి టు జరం రు హయ ఈ ఆనంద, క్‌ షస జ. టు న. సయ ము క హ్‌ 0; బవ అన [ నల? మా నభ. సున్నాం, + ర నన... గ రికుటుంబం హై. క వ టా న చల న గ నలి ర క |
“తం నా వన . వ.
ఊగ ల జో ఉట ఇ కా సూక్తి సుధాసాగరము వసుధ ల
వొిజవి[ంఏంల్‌ గల అం ం2గంయ2! 2991902000 0₹ 1450212 భలం! రం౪291202009 జంలీంా ఈం "గి! 10 షజలింగం 50[06016". వయా! క్తి బీ! గ 04౧66 0 410౧ కను ప్రథమ ముద్రణ : 1] 999 వ. ఆ ఇ వూ య! న వష ప్రతులు :; 1000 యా షే జ వెల:రూ. 30.00 యందలి. గ ల షం” ఫో లల ట్‌ నలో న. ఆ య్‌. ౭ ప్రతులకు ; (6/7 ౪45౮014 6/0 ౪. 5149006 గింగ630 శ4ర-1/32, 561707 686? 6010%)/ [/6016600 010, (/06'6066 - 500 008. ముద్రణ ; (6౦౦౧౪|౧౦|1/6 గిగ౧గ౧౩ ౧౧659 56గ/6101. 6౦౧౫౧|ఆ గ/6676506 - 500 004 ౧౧౦౧౦: 23258]
కృతజ్ఞతలు జ
ఈ సూక్తి సుధాసాగర మన్న చిరు పుస్తకానికి శ్రీ తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానము వారి ఆర్థిక సహాయము లభించింది. హిందూ సంప్రదాయమును పుణికి పుచ్చుకున్న పుస్తకములకు ఈ విధముగా చేయూత నిచ్చి ఫైకి తీసుకు వస్తున్నందుకు ప్రప్రథమముగా దేవస్థాన కార్యనిర్వవాణాధికారులకు, దేవన్థానబోర్డ్‌ ఆఫ్‌ డైరెక్టర్స్‌కీ నా పహ్యదయపూర్వక కృతజ్ఞతలు తెలుపుకుంటున్నాను.
వసుధ
అీంటంి!ట కీలయారేం౭ యు జ్ఞానపీఠ అవార్డు గ్రహీత 9 06. సబబు! 1ల64 ్థి జ్‌ నారాయణరెడ్డి 14, 220,014 టు. డాఃసి. " మట! న ళా రల ఎంవీ, పీ హెళ్‌డి, డిలిట్‌ ఉఅతఫణ ిఆ4జ! 5034 ౧14౫! సర స్లో గ్గ అధ్యళ్లులు ౦0941 స్ట ఘా అంధ్రప్రదేశ్‌ రాష్ట్ర సాంస్కృతిక మండలి ఈళలాయల! 01 సూకీ రిలకేజగీ రన ళళ పద్‌ రాస్ట్ర 10, గరలాలజీ - 500 004 స్ట ఆంధ్రప్రదేశ్‌ బ్రభుత్వం, గం (0 2౫౩2 (22481501 కళాభవన్‌, హైదరాబాదు - 500 004 ఫోన్‌ (అ) : 212832 (ఇ) 248451 అభిప్రాయం అచ్చమైన సూక్తులు ఏ కాలంలో చెప్పినా శాశ్వతంగా నిలిచిపోతాయి. కారణం అవి అక్షరసత్యాలు కాబట్టి. సంస్కృత భాషలోనికొన్ని ఉత్తమ (శ్రేణి సూక్తులను ఎంపిక చేసిన వాటిని పద్య రూపంలో అందిస్తున్న వసుధ కృషి ప్రశంసనీయం. వసుధలోని సుధ ఈ పుస్తక శీర్షికలో చోటు చేసుకోవడం సముచితంగా ఉంది. పద్యాన్ని పరమహృద్యంగా నడిపించడంలోనూ, మూల హృదయాన్ని తెలుగులో అత్యంత విధేయంగా అందించడంలోనూ వసుధ చేసిన ప్రయత్నం ప్రశంసనీయం. డా! సి. నారాయణ రెడ్డి
వసుధలాాాాతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతతవడాాలాం అలంపురము 27-7-99 సూక్తి సుధాసాగరము. ఇందు సంస్కృత వాఖ్టయము నందలి సుప్రసిద్ధ గ్రంధరాజముల నుండి సూక్తి రత్నములను సేకరించి నందున దీనికి సూక్తి సుధా సాగరము అని పేరు పెట్టబడినది. సూక్తులన్నియు సరసములు, అర్ధవంతములు. సుధాసాగరము నందుండునవి ఆణిముత్యములే కదా! మూలళ్లోకము లెంత ఉదాత్త భావ పూరితములో అనువాదము గూడ అదే స్థాయిలో అమరినది 'రచయిత” విద్వత్మని. కవితా రచనలో సిద్ధహస్తము గల కవి. మచ్చునకు రెండు పద్యములు చూడుడు. సం; నాస్తి గ్రాముకుతస్సీమా ! నాస్తి విద్యాకుతోయశః నాస్తి జ్ఞానం కుతో ముక్తి: నాస్తి భక్తిర్నాస్తి కుతుస్తుధీ: తెలుగు: పురము లేని నాడు పొలిమేర లెక్కడ? విద్యలేక కీర్తి విషయమేడ? తెలివి లేక ముక్తి కలుగునే యెటనైన భక్తి లేక బుద్ధి వచ్చునేడ? సం॥ దినమసి రజనీ సామరిప్రాత; శిశిర వసంతా పునరాయాత: కాలం క్రీడతి గచ్చత్యాయు: తదపినముంచ త్యాశాపాశ: 1 తెలుగు: పగలు.. రేయి; సంధ్య (ప్రాతస్సు: శిశిరమ్ము మధువసంత మటులె మరల మరల కాల మాట లాడు కరుగు ఆయువు కాని ఆశ పాశము లడుగంట వెపుడు. తెలుగు వారికి సూక్తి సుధ నందించిన రచయితను అభినందిస్తున్నాను. గడియారం రామకృష్ణ శర్మ వసుదైక కుటుంబం సంస్కృత వాబ్బ్యయమే ఒక సూక్తి సుధా సాగరం. మునిగిన కొద్దీ సూక్తి రత్నాలు దొరుకుతాయి. అలా మునిగారు వసుధగారు. ఎన్నో రత్నాలు తెచ్చారు. ఈ పుస్తకం అనే ప్రదర్శనశాలలో అమర్చి మన ముందుంచారు. ఇది సేల్క్‌ కమ్‌ ఎగ్జిబిషన్‌, మనం చెల్లించిన 'తద్ధకు తగిన రత్నాలు మన పరమవుతాయి. శ్లోకం మనల్ని ఆదుకుంటాయి. రకరకాల గ్రంథాల్లో గల సూక్తులను ఏకకుటుంబంగా ఇక్కడ చేర్చారు. ఇది వసుధగారు కూర్చింది కాబట్టి “వసుధైక కుటుంబం ఈ సూక్తులన్నీ ఆచరిస్తే ఏర్పడేది కూడ వసుభైక కుటుంబమే! మిరూ ఈ కుటుంబ సభ్యులు కండి. మా కుటుంబ సభ్యులకు ముఖ్యంగా పిల్లకలు - వీటిని నేర్చండి. స్వస్తి. గరికపాటి నరసింహారావు త ప డలు
పంాాస్తూక్తి సుధాసాగరము దర్శన కళానిధి, కవిరాజహంస 5/296, ఉల్లి పట్టెడ ప్రొ. వియే. శర్మ తిరుపతి. రిటైర్డ్‌ హెడ్‌ డిపార్ట్‌మెంట్‌ ఆఫ్‌ సాంప్కీట్‌ 20-7-99 డీన్‌. 5953 & గ000%/ ౦ 0॥9౧1౦| ౬60671౧0. 54/. ౮౧౫౭౨౧4 1[10౧0౪/66 *గగ ష.౧. 5016 865 160609౧ ఉం0101 1997-98 నూక్తి సుధాసాగరము. ఈ గ్రంధం సంస్కృతం లోని కొన్ని సుభాషితాలకు పద్యానువాద రూపము. 1 పురాకవీనాం.. చేరె కాళిదాసు చిటికెన వేలిపై (6వ పద్యం) ఓ దైవాదీనం జగత్సర్వం... అవనియంత వశము ఆ భగవంతున (78వ పద్యం) 8. దైవతీర్ధే ద్విజే మంత్రే... దైవ విషయమందు... (125వ పద్యం) ఈ విధంగా అనువాదం ప్రసన్నంగా సాగింది. క్లేశమేదైనా కనిపించితే అది మూల శ్లోకాల లోనిదే. ఉదా: గతానుగతికో లోక: (56వ పద్యం) ఈ ప్రయత్నంలో రచయిత్రికి సాహిత్య వ్యవసాయంలో గల ఉత్సాహం స్ఫుటమౌతున్నది. మునుముందు మరింత ప్రయోగశుద్ధి భావపరిణతి గల రచనలు చేయవలెనని నా అకాంక్ష వే. ఆ. శర్మ మహాసహస్రావధాని, నహ(న్రభారతి, శతావధాన గీష్వతి, ధారణా బ్రహ్మరాక్షసుడు డాః గరికపాటి నరసింహారావు, 114. 140౧| ౯౦. సహస్రభారతి నిగ౧౮౫౧౦ ౧౧౦గ|౦౫౧౪౦ ౧౦686 68-10ఏ-22, రాజేశ్వరినగర్‌ గం161౧0౮౮6౦ - 533 003. కాకినాడ. అభినందన జ్ఞాన నిధులైన మహానుభావులెందరో మానవసమాజ సంక్షేమాన్ని కాంక్షించి, విలువైన ఉపదేశాలెన్నో చేస్తూనే ఉన్నారు. ఉపనిషత్తులు, పురాణేతిహాసాలు, కావ్యనాటకాలు జీవిత సత్యాలను బోధించుట వల్లనే వాటికి శాశ్వత విలువ వచ్చింది. మహాభారతంలోని విదురనీతి, యక్షప్రశ్చలు, రామాయణంలోని శ్రీరామచంద్ర హనుమదాదుల బోధలు, భాగవత ఉపాఖ్యానాలలో సాగిన ఆధ్యాత్మిక ప్రసంగాలు, భర్శృహారి సుభాషితాలు, కబీరు, వేఘన వంటి తత్వవిదుల సుభాషితాలు మనం గుర్తుంచుకో దగిన నిత్యసత్యాలు. లత తతత
వసులు
మహాపురుషుల అనుభవాన్ని విజ్ఞానాన్ని సంగ్రహంగా సూక్ష్మ స్వరూపంలో అందజేస్తాయి సూక్తులు.
మధు స్వాదు భృశంస్వాదు మధునోపి ప్రియాముఖమ్‌.
'ప్రియాముఖాదపిస్వాదు సూక్తం నూక్తాన్న కించన...
తేనె చాల రుచిగా ఉంటుంది. దానికన్నా ప్రియురాలి ముఖం ఇంకా రుచిగా వుంటుంది. దాని కంటె మరీ రుచికరమైనది సూక్తి దానికి మించిన దేద్‌ లేదు.
సూక్తులు అమృత భాండాలు. వాటిని అవగాహన చేసుకుని ఆచరణకు పూనుకొన్నపుడు మానవ జీవితం ధన్యమౌతుంది.
“ఏకం స్వాదు నభుంజీత అన్న ఆర్యోక్తి ననుసరించి, ఈ సూక్తి రసామృతమును పాఠకలోకానికి నివేదించినారు.
మూల మందలి సారసర్వాన్ని మరొక భాషలో నిరూపించి నపుడు దేహ జీవమువలె, అర్థశబ్ద, వస్తురీతి, అన్నీ మిళితమై వుండవలె. అనువాదం కత్తి మిద సాము వంటిది. అట్టి సాము గరిడీలలో ఆరితేరిన రచయితను మనసారా అభినందిస్తున్నాను.
తెలుగు పారకులు ఈ ఆంధ్రాను వాదాన్ని ఆదరించగలరని ఆశిస్తున్నాను. కడప - ఓ జానమద్ది హనమచ్చాస్తి 25-7-99 రిటైర్డ్‌ లెక్చరర్‌ డా! మాడుగుల ఆదినారాయణ శాస్తి 144. %౦. 8.66 అనంతపురం రిటైర్డ్‌ లెక్చరర్‌, 11-1-1147, అరవిందనగర్‌, ౨ర-7-99 అనంతపురము.
అడి అ సూక్తిసుధా సాగరము
ఎంత చక్కని పేరు...?
అందమైన ఛందముతో అలవోకగా సూక్తి సుధతో సాగరమే అయినది. 'ప్రసిద్ధములైన సంస్కృత నూక్తులతో బెచిత్యవంతమైన తెనుగు పదములు నాట్యము చేసినవి. సంస్కృత వాణి ఒడిలో తెనుగు బాణి ముద్దు లొలుకుతూ ఒయారంపు నిగారాన్ని చిందిస్తున్న కావ్యమిది మచ్చుకు కొన్ని
- _అతిదానాద్ధత:... సర్వత్ర వర్జయేత్‌.
కర్ణుడంత అతి వదలవలయుని నన్నిపట్ల తనల క తతత
ాలాాాసూక్తి సుధాసాగరము 18. అర్భామార్దనేద్దు:ఖం.. కలిమి గూర్చునపుడు . దు;ఖభాజనముతో పనేమి? 7/్క్త దుర్దనం 'ప్రధమం పూజ్యం మొదట దుర్జనుని: మొక్కగా వలె... 181గగనం గగనాకారం... మిన్ను మింటి వోలె.. విస్తర భీతిచే మితముగా నుటంకించినాను. పనసతొనల తేనె పంచి జుళ్టీనయట్లు రసన కింపు కలిగె రమ్యముగను. సూక్తి సుధల సొంపు సూక్ష్మమై వివరించి తమ్మ వసుధ! హృదయ సమ్మతము?! ముత్తెపు చిప్పలతో పాటు, సుధను కూడ పంచి ఇచ్చిన సాగరము ఈ సూక్తి సుధా సాగరము. వసుధ గారిని మనసారా అభినందిస్తూ వీరి నుండి మరెన్నో కావ్యాలు వెలువడ వలెనని ఆకాంక్షిస్తూ ఆ అమ్మ వీరికి చిరాయు రారోగ్య భాగ్యాలను ప్రసాదించాలని కోరుతూ. అనంతపురం సుధీజన విధేయుడు 26-7-99 మాడ్గుల ఆదినారాయణకాసై్త్రి అభిప్రాయము (సూక్తి సుధాసాగర' మనే ఈ చిన్ని పొత్తమును ఆద్యంతమును చదివితిని. నిజంగా సార్లక నామధేయము గలది. కవయిత్రి శ్రీమతి వసుధగారు. ఎంతో (శ్రమించి సంస్కృత వాజ్బయములోని నైతిక ధర్మాలను, జీవన మార్గ సూత్రాలను బోధించే మనోహర శ్లోకాలను దాదాపు 172 వరకు ఏర్చి కూర్చి, ఆ శ్లోకాలను తెనుగున అట వెలదిలో అలవోకగా అనువాదమును కొనసాగించిన ఆవిడగారి కృషి అభినందనీయం. అయితే అక్కడక్కడ చిన్న పారపొటులు దొరలినవి. 'సత్యం బ్రూయాత్‌... ప్రియం (బూయాల్‌..* అనే దానిలో “నాన్ఫతంి అనే సంస్కృత శబ్దానికి 'అనిజము అనే పదప్రయోగముల లాంటివి. కొన్ని సవరించిన బాగుంటుంది. అలాగే అచ్చు తప్పులు లేకుండ కొంత శ్రద్ధ వహించవలసిఉంటుంది వమయినా వసుధ గారి కృషిని పాఠకలోకం ప్రశంసించకుండ ఉండదు శుభం భూయాత్‌. శ్రీమతి గొల్లాపిన్ని విమలాదేవి తతత పతతలతతతతతతతతతలతడానతతడా
వసుధ లాలా తెలుగు పండిట్‌ - అనంతపురము ఆశావాది ప్రకాశరావు పెనుకొండ ప్రిన్సిపాల్‌, గవర్నమెంట్‌ (515 110) డిగ్రీ కాలేజి. ఉన్న మూట అమర భాష లోని సూక్తులు అనేకానేకములు. వాటి పట్ల ముగ్ధులైన పెక్కురు వాటిని తమ మాతృ భాషకు కాన్మ చేయ యళత్నింతురు. ఈ కృషిలో 'వసుధగారి 'సూక్తి సుధాసాగరము' ఒక సాక్ష్యము. చాల మంది గోళ్ళు గిల్లుకొనుచు పొద్దు పుచ్చు చుందురు. అట్లుగాక వీరు విశ్వహితాపాదిక కృతి నిర్మాణములో భాగస్వాములై ఆదర్భయానము చేసిరి. సూక్తి బాగున్నదనుటకు తొల్త చెవి, ఆపై హృదయము ప్రమాణము. భాషకు జీవనాడి యన దగిన నుడికారములు, జాతీయములు, పదబంధములు, శబ్ద పల్లవములు చోటు చేసికొన్న సూక్తులు ఉభయ ప్రయోజన కారులగును. మూల శ్లోక భావమును పెక్కు మారులు మననము చేసి, అదియే ఛందమున అందముగా కూర్చొనగలదో నిర్ణయించుకొని, ఆపై అనువాదమున కుపక్రమింప వలెను. అట్లు గాక యేదేనొక ఛందమునే అధికముగా ఆశ్రయించిన సౌందర్యము దెబ్బ తినును. వసుధ గారు ఈ దోషమునకు అపవాదమేమి కాదు. అందుకే సంస్కృత ఛందములు నడచినంత బెచితీ మంతముగా తెలుగు పద్యాలు నడుప లేక పోయారు. చాలా చోట్ల అస్పష్టత కూర్చొన్నది. 5,42,55,81,88,102, 110,118 వంటి అనువాదాలు మాత్రము సర్వదా శిరోధార్యములు. అభినందనీయములు. పరిణామ శీలమైన కాలగతిలో కొన్ని శ్లోకములు భావములు అంగీకరాములు గావు. అట్టి వాటిని గ్రంథస్థము చేయకుందుటే మేలు. ఇందు దళిత, మహిళా సాహిత్యవాదులకు రుచింపని లేదా వారి కటు విమర్శకు గురి యయ్యెడి కొన్ని శ్లోకాను వాదములున్నవి. కానీ, 'శయనేషు వేశ్యా (47) అను మాటను 'మోహాన జాబిల్లి అని అనువాదము చేసి స్రీ గౌరవాన్ని ఇనుమడింప చేశారు. 111లో యతి, 119, 126, 162, 171 లలో సంధి తప్పు దారి తొక్కినవి. అయినా అసాధ్య యోగ్యమైన 'సుధి జాలువారిన ఈ వసుధ రచనము కవిజన మనోరంజనమే. శుభమస్తు. ఆశావాది ప్రకాశరావు ల ట్ర. ాానలనూొనాతాాలు
పాాడాసుక్తి సుధాసాగరము అచ్చు తప్పులు
పేజీ పద్యము పొదం తప్పు ఒప్పు
శి £2ర్‌ డ్తీ వాయు నాయు
20 62 క్షే జిహ్మ జిహ్వ
తెర 120 8 దెచట డెచట
శ౦ 125 3 వైద్యుమందు వబైద్యునందు
48 151 | శ్యానము శ్వానము
5్‌శీ 168 శ్లోకం కై కనకం నికర్షణ కనకం పరీక్ష్యతే నికర్షణ 54 168 క్షే గేటు గీటు
న! 169 శ్లోకం క్షే ఆతవాయి అఆతతాయి
ర్‌4ీ 169 న! ఆతవాయి అతతాయి
54 169 4 బ్రహ్మకత్య బ్రహ్మహత్య
ర్‌ర5్‌ 170 క్షే వర్తి పత్తి
ర్‌ర్‌ 170 శోకం ణి నాయునా వాయునా
ర్‌5్‌ 170 తె చూచింతు యోచింతు
న్‌్‌ 170 త్న లెందు వెందు
ర్‌క్‌ 171 క్షే శైలి వైరం
ల్‌క్‌ 172 క్షే గృహమందున్‌ మందురే
నలల టో పతా
లు న
సయ్‌ క ము... స న గ [ష్‌ న... మ ల 2 వు: న స స స! సం. మ. ము ఖః! మాం న త! ర 11 చస! న న ర ర ప. న్న వ క. గా యనా న ల? సరే! స (1 య్‌! హో మాం ఓ న. ఏ వం. న. ు గే మ మ స గ.
వసుధా సంస్కృతం : స్వ్రభావోయాదృశో యస్య
న జహాత కదాచన
అంగార శృత ధౌతేన
మలినత్వం న ముంచతి ॥ తెనుగు : మారి పోదు మనిషి మాటు నున్న స్వభావ
మెన్ని మార్చులయిన నెప్పుడైన
వేయి మార్లు నీట వేసినా కడిగినా
బాగ్గు నలుపు మారి పోదు సుంత. 1 సం॥ అజాయుద్దే, బుషి్సాద్ధే
ప్రభాతే మేఘ డంబరే
దంవత్యో: కలహే చైవ
బహ్వారంభో లఘుక్రియా ॥ తె; ఆడ మేకల కలహమ్ము : బుషుల శ్రాద్ధః
ముచయ వేళ మబ్బు ఊగు ప్రబ్బుః
ఆలు మగల పోరు ఆరంభమున పెచ్చు
పుచ్చి పోవు క్రియకు వచ్చి నపుడు. 2 సం॥ ఇఅతిదానాద్ధత: కర్ణ స్త్వతి లోభాత్సుయోధన:
ఆఅతికొమాద్ధశగ్రీవస్త్యతి సర్వత్ర వర్ణయేత్‌ 1 తె॥ కీర్ణుడంత మయ్యెగా దాన మతి చేస
రావణుండు అతి సరాగ కలన
అ సుయోధనుండు అతిలోభమున చేసి
అతిని వదల వలయు నన్ని పట్ల ! 3 చవల పతనానంతరం.
సక్తి సుధాసౌాగగము నం॥ అదానదోషేణ భవేద్ధరిద్రో దారిద్ర్యదోషేణ కరోతిపావం
పాపదవశ్యం నరకం ప్రభూతి పునర్ధరిద్ర: పునరేవ పాపీ । తె॥ దౌన మిని దొసగు దారిద్ర్య మూలమ్ము
పాపకర్మములకు పొడు లేమి
అఘము వలన నరక మావశ్యకము కల్గు
మరల లేమి అఘము మరల మరల తే సం॥ యత్ర విద్వజ్ఞనోనాస్తి శ్లాఘ్యుస్తత్రాల్స థీరపి
నిరన్త పాదపే దేశే యేరండోసి ద్రుమాయతే ॥ తె॥ ఎరుక కల్గు వార లెచ్చోట నుండరో
పొగడ బడును అల్బబుద్ధి యచట
చెట్టు లేని చోట చిట్టాముదపు చెట్టె
పెద్ద వృక్ష మట్లు పేరు గనదె । క్‌ సం॥ పుకాకవీనాం గణన ప్రసంగే
కనిప్టికాధిష్టిత కాళిదాసా
అద్యాపి తత్తుల్య కవేరభావా
దనామికా సార్ధవతా భభూవ; త చే3 కాళిదాను చిటికెన వేలిపై
కవుల గణన చేయు కాల మందు
సాటి కవులు లేక సార్థక నామథే
ముమ్ముగా అనామి కమ్ము మిగిలె, 6 .అనానాానంనననుతుననొుటుకానాన నాతని నొనననముు ల నల
వసుధా సం॥ ఉఅనాయకావినశ్యంతి నశ్యంతి శిశునాయకా:
ప్రీనాయకా వినళ్యంతి నశ్యంతి బహునాయకా: తె॥ నౌశ మగుట నిజ మనాయకత్వము వల్ల
బాల నాయకత్వ బలము వల్ల
వనిత నాయకత్వ వైఖరి వల్లను
బహుళ నాయకత్వ బాధ వల్ల |! 7 సం॥ ఆన్న మూలం బలం పుంసాం బలమూలంహి జీవనం
తస్మాద్యత్నేన సంరక్షేత్‌ బలంచ కుశలో భిషక్‌ | తె అన్న మగును మూల మొన్న బలమునకు
బలమె మూల మెన్న బతుకు నకును
బలము నందు కొరకె పరిరక్ష చేయగా
వలెనుయే విధమ్ము వలన వెజ్జు 1 8 నం॥ ఆఅభ్యాసొనుసరీ విద్యా... బుద్ధిః; కర్మానుసారిణి
ఉద్యోగానుసరీ లక్ష్మీ ఫలం భాగ్యాను సారిచ ॥ తె ఆనుసరించు విద్య అభ్యాసమును" బుద్ధి
కర్మ ననుసరించి కదలుచుండు ;
యోగ మనుసరించు వేగమ్ముగా లక్ష్మి
ఫలము ననుసరించు భాగ్యమెపుడు ॥ రి సం॥ అనిత్యాని శరీరాణి విభవో నైవ శాశ్వత:
నిత్యం సన్నిహితో మృత్యుః కర్తవ్యో ధర్మసం[గ్రహః: తె॥ మేనశాశ్వతమ్ము మే ల్విభవ మశాశ్వ
తమ్ము సుమ్ము! సంతతమ్ము చావె
చెంత నిలచు.. అందుచేత నీ కర్తవ్య
పాలనమ్ము.. ధర్మ పాలనమ్ము 10 చనల తతత
సూక్తి సుధాసాగరము
సం॥ ఆర్భా గృహేనివర్తంతే శ్మశానే మిత్రబాంధవ;
సుకృతం దుష్కుతం చైవ గచ్చంత మనుగచ్చంతి ॥ తె కలిమి ఆగిపోవు గడప వద్దనె! కాటి
వద్ద బంధు మిత్ర వర్గ మాగు |
చేసుకున్న మంచి చెడ్డలు మాత్రమే
అనుసరించి చుండు వెనుక వెనుక. 11 సం॥ ఆర్భా మార్దనే దుఃఖ మార్దితానాంచ రక్షణే
నాశే దుఃఖం వ్యయేదుఃఖం కిమర్థం దుఃఖఖాజనం | తె॥ కలిమి కూర్చునపుడు కలుగును దుఃఖమ్ము
దాని కాపుకాచు తరిని దుఃఖ
మంత మపుడు, తరుగునప్పుడు దుఃఖమ్ము
దుఃఖ భాజనమ్ముతో వనేమి? 13 సం॥ మౌతానిందతి నాభినందతి పితా, భ్రాతా న సంభావతే
భృత్య: కుస్యతి, నానుగచ్భతి సుతః కాంతాచ నాలింగతే
అర్థప్రార్థన శంకయా నకురుతే ప్యాలాప మాత్రం సుహృత్‌
తస్మా దర్ధముపార్ణయ శ్రుణు సఖే చార్జేన సర్వే వశాః తె; తల్లియె నింద చేయునినుః తండ్రియు ప్రస్తుతి చేయ: డన్నయున్‌
చెల్లియు మాటలాడరు: విచిత్రము పిల్చిన రారు భృత్యులే
ఒల్లదు భార్య కౌగిలి : ఒల్లరు మిత్రులు చేరః నందుకే
ముల్లెల డబ్బు కూర్చు మునుముందర |! సర్వము దాని తొత్తులే | 14 అకా నలనాలానసనన ననన నిస ను సనానాలననననననన నునన ననున నననానమున ననన. జీ నాననా నాననననననని.
వనుధోోోాాాాాోోోాోో్ళ్ళ్ళ్ళ్ళలలలలలలలాలలాలాా సం॥ మౌొభుక్తం క్షీయతే కర్మ కల్పకోటి శతైరపి
ఆవళ్యమేవ భోక్తవ్యం కృతం కర్మ శుభాశుభం ॥ తె॥ కోటి కల్పములకు కూడ క్షీణించవు
తినిన పాపకర్మ తీక్షణములు!
చేసుకొన్నయట్టి చెడును, మంచి నవశ్య
మనుభవించ వలయు నౌర నరుడు |! 15 సం॥ ఆవస్థా పూజ్యతే రాజ న్నశరీరం శరీరిణాం
తదావనచరో రామ ఇదానీం నృపతాం గతః తె మేను కాదు, చూడ దాని యవస్థయే
పూజనీయ మగును పుడమి లోన
ఒకట రాముడడవి నుండ నింకొక్కట
గద్దెనెక్కి రాజు గాగ నుండు | 16 సం॥ క్పచి ద్రుష్టః క్వచిత్తుష్టో రుష్టస్తుష్ట క్షణేక్షణే
ఆవ్యవస్థిత చిత్తస్య ప్రసాదోపి భయంకరః ॥ తె! క్షణము సంతనమ్ము క్షణ మాగ్రహమ్ము
క్షణము తుష్టి శాంతి క్షణము క్షణము
అవ్యవస్థ చిత్తు డగు వాని సుప్రసా
దమ్ము కూడ భీకరమ్ము సుమ్ము | 17 అలాల ట్‌ పా
లలాాసూక్తి సుధాసాగరము నం॥ వఠం రామ శృరస్పహ్యో నచ వైభిషణం వచః
అసహ్యం జ్ఞాతి దుర్వాక్యం మేఘాంతరిత రౌద్రవత్‌ ॥ తె నిజము రాము బాణ నిశిత మోర్వగ వచ్చు
నుడులు ఆ విభిషణునివి కావు
గర్జ చేయు గాఢపర్దన్య మట్ట ల
సహ్య మగును జ్ఞాతి సలుపు పలుకు. 18 సం॥ అఆపారే ఖలు సంసారే సారం శ్వశుర మందిరం
హిమాలయే హరళ్శేతే హరిళ్ళకే మహోధథా ॥ తె సారహీన మైన సంసార మందున
శ్వశుర మంది రమ్మె సారయుతము
పండ లేదె యుధధి పద్మనాభుడు: శివు
డుండ లేదె మంచు కొండ పైన । 19 సం॥ ఆజగామ యదాలక్ష్మీ ర్నారికేల ఫలాంబువత్‌
నిర్జగామ యదాలక్ష్మీ ర్లజభుక్త కపిత్ధవత్‌ ॥ తె॥ ఆొరికేళమందు నీరు విధమ్ముగా
లచ్చి తెలియకుండ వచ్చి పడును
కరి కపిష్ణపలము కా చేసిన విధము
కలిమి వెళ్ళిపోవు కానరాక 20 తతత గతంల
వసుధా సం॥ అఆత్మబుద్ధి స్సుఖం చైవ గురుబుద్ధి ర్విశేషతః
పరబుద్ధి ర్వినాశాయ ప్రీబుద్ధి! వ్రలయంకరీ ॥ తె అత్మ బుద్ధి సుఖము - అత్యున్నతము |! దాని
కన్న గురుల బుద్ధి ఘన మదెన్న 1
పరజనముల బుద్ధిపరత వినాశక
మాడబుద్ధి ప్రళయ మగును సుమ్ము! 21 సం॥ మౌతృవత్సర దారాంశ్చ పరద్రవ్యాణి లోష్టవత్‌
అఆత్మవ త్సర్వ భూతాని య పశ్యతి న పశ్యతి ॥ తె! పఠ సతులను కల్లి వరసగా నెవ్వడు.
పరుల ధనము బంక సరళి నెవడు.
సకల భూతములను స్వాత్మగా నెవ్వండు
చూచు, తానె తనను చూచు కొనును. 22 సం॥ ఆపదర్ధం ధనం రక్షేద్దారాన్రక్షేద్ధనైరపి
ఆత్మానాం సతతం రక్షే ద్దారైరపి ధనైరసి ॥ తె॥ కలిమి నాపత్సమయముకై కాయ వలయు
కలిమి విడియైన భార్యను కాయ వలయు
తన్ను కాపాడవలె తాను తప్పకుండ
ఆలి నైనను .. సిరినైన కాలదన్ని |! 23 తతత తతత
ాాాాాస్పూక్తి సుధాసాగరము సం॥ ఆపదర్ధే ధనం రక్షేత్‌... శ్రీమతా మాపద: కుతః
సాచేదపగతా లక్ష్మీ స్పంచితార్థ్‌ వినశ్యంతి 1 తె! రలిమి కూర్చ వలయు కఅలతకాలముకై
కలుగు వారి కెట్లు కలత కలుగు?
కూడ బెట్టు కొన్న కొండంత కలిమియు
కూలి పోవు కర్మకాలినపుడు. 24 సం॥ నిమగ్నన్య పయోరాశౌ సర్వతాత్పతిత స్యచ
తక్షకేణాపి దష్టస్య ఆయుర్శర్మాణి రక్షతి ॥ తె లోతు సాగరమ్ములో మున్లి పోయినా
ఎత్తు కొండ నుండి యెగిరి పడిన
తక్షకాహి క్రూర దంథష్టల తగిలినా
రక్ష చేయు వాయు వక్తయముగ |! 25 సం॥ లోకః వృచ్ళతి నద్వార్తాం శరీతే కుశలం తవ
కుతః కుశల మస్మాక మాయుర్యాతి దినే దినే ॥ తె! రుశలమాయటంచు కొందరడుగుచుంద్రు
మంచి మనసుతోడ మరల మరల
దినదినమ్ము కొంత తెగిపోవ ఆయుస్సు
ఇంక కుశల మను న దెట్టు లుండు ? 26 యయ ద లా
వసుధా సం॥ ధర్మంచ చింతయే త్పాజ్జః స్వాహారం నైవచింతయేక్‌
ఆహారోపి మనుష్యాణాం జన్మనా సహ జాయతే ! తె॥ పాడి ధర్మ చింత ప్రాజ్ఞులౌ వారికి
తిండి గూర్చి చింత లుండ రాదు!
మనిషి పుట్టి నపుడె మనిషితో పాటుగా
వేగిరమ్ము పుట్టె నోగిరమ్ము ! 27 సం॥ డేత్తమం స్వార్దితం విత్తం మధ్యమం పితురార్డితం
అధమం భ్రాతృ విత్తంచ స్రీ విత్త మధమాధమం ॥ తె! స్వార్దితంపు ధనము సర్వోత్తమము ! మధ్య
మమ్ము తండ్రి ఆర్జితమ్ము సుమ్ము !
అన్నదమ్ముల దన మధమమ్ము | .. అధమాధ
మమ్ము స్రీ ధనమ్ము సుమ్ము ధరణి ॥ 28 సం॥ ఉత్తమా మాన మిచృంతి ధనమానౌహి మధ్యమాః
అధమా ధన మిచ్చంతి మానోహి మహతాం ధనం ॥ తె॥ గౌరవమ్ము పొందగా నుత్తముడు కోరు
మాన మర్థములను మధ్యముండు
అధము డర్ధములనె ఆశించు చుండును
మహితులకు ధనమ్ము.. మాన మొకటె ! 29 పత ల
ఆాలాాాాాాసూూక్తి సుధాసాగరము
సం॥ ఉత్తమేచ క్షణం కోపో మధ్యమే మఘమటికాద్వ్యయం
అధమే స్యా దహోరాత్రం పొసిస్టే మరణాం తత: ॥ తె॥ 'టొత్తములకు.క్షోపముండు క్షణము! మధ్య
ములకు నుండు శెండు మూడు ఘటిక
లధము కోప వహ్ని ఆర దహో రాత్ర
మామరణము పాపి ఆగ్రహమ్ము | 30 సం॥ ఉత్సాహస్సాహసం ధైర్యం బుద్ధి శృక్తిః పరాక్రమః
షడేతే యత్ర తిష్టంతి తత్ర దేవోపి తిష్టతి ॥ తె॥ సాహసమ్ము బుద్ధి, శక్తి, ఉత్సాహమ్ము
మే ల్పరాక్ర మమ్ము. మేటి ధైర్య
మెచట నుండు గుణము లీయారు అచ్చోట
దైవ ముండి తీరు తప్ప కుండ ! 31 సం॥ జిటిలో ముండీ లుంచిత కేశః కాషాయాంబర ధర బహుకృత వేషః
పశ్యన్నపిచ న వశ్యతి మూఢో హ్యుదర నిమిత్తం బహుకృత వేషః తె॥ జొట్టు ముడులు జుట్టి - జుట్టు పోగొట్టించి
కావి రంగు దుస్తు కట్ట బెట్టి
కానుపించి నంత కాంచునే మూఢుండు
కడుపు కొరకు వేస మిడును గాని | 32 ననన | 0 తతత
వసుధా సం॥ ఉద్యోగినం పురుష సింహ ముపైతి లక్ష్మీ!
దైవేన దేయమితి కావురుషా వదంతి
దైవం నిహత్యకురు పొరుష మాత్మశక్త్యా
యత్నే కృతే యది న సిధ్యతి కోత్రదోషః తె॥ సః వరించు పురుష సింహమ్ము లను: కాని
దైవ మిచ్చు నంచు తలచు హీనుః
డాత్మ శక్తి నెంచి యత్పమ్ము లానరించు
దక్కనపుడు ఫలము : తప్పు లేదు 33 సం॥ ఉపకారేణ నీచానోమపకారోహి జాయతే
పయః పానం భుజంగానాం కేవలం విషవర్ధనం ॥ తె వేచి ఉపకారమును చేయ నీచ బుద్ధి
కద్ది అపకారముగ మారు నబ్బు రముగ
పాలు తాగిన పాములో పాలు కాను
వృద్ధి చెందును విషవహ్ని విస్ఫురములు ! 34 సం॥ బుఎుణానుబంధ రూపేణ పశుపత్ని సుతాలయాః
బుణక్షయే క్షయం యాంతి కాతత్ర పరివేదనా ॥ తై ఖార్యమైన - దొడ్డి పశువైన... గృహమైన
కొడుకు లైన.. అప్పు నిడిన వారె!
అప్పు తీరగానె తప్పు నందరి బంధ
మెల వంళత.. బాధ యెందు కంత? 35
సూక్తి సుధాసొగరము సం॥ ఏకీ దేవః కేశవోవా శివోవా ఏకోవానఃపత్తనేవా వనేవా
ఏకం మిత్రం భూవతిర్వాయతిర్వా ఏకోభార్య సుందరీవా దరీవా ॥ తె॥ హ8ియొ... హరుడా దైవ మరయగా నొక్కడే
వనమొ... పురమొ యెంచ వాస మొకటె
భార్యయొకతె అందవతియొ కురూపియో
చెలుడొకండె.. యతియొ.. ఇలకు పతియొ | 36 నం॥ కొ దుంబరాణి పుష్పాణి శ్వేతవర్దాంచ వాయనం
మత్స్యపాదం జలే పశ్యేన్న నారీ హృదయ స్థితం ॥ తె! మేడిచెట్బ పూలచూడ వచ్చును... తెల్ల
వాయసాల చూడ వచ్చు... నీట
నున్న మోల కాళ్ళ నన్ని చూడగ వచ్చు
కాని చూడ లేము కాంత గుండె | 37 సం॥ కు౦కుము పంక కలంకిత దేహా గౌరపయోధర కంపిత హారా
నూపుర హంస రణ త్పద పద్మా కన్న వశీకురుకే భువి రామా ॥ తె॥ కు౦కుమంపు తీపి పంకమ్ము గల మేను
అదురు గుండె మీది హార చయము
కాలి యందె రవళి కల కలభాషిణి
వశము చేయ దెవరి.. వలపు విసిరి | 38 ల
వసుధ ోాలలలలలలలాాలాలంా సం॥ కర్మణా బాధ్యతే బుద్ధిర్న బుధ్యా కర్మ బాధ్యతే సుబుద్ధి రపి. యద్రామో హైమం హరిణ మన్వగాత్‌ | తె॥ రర్మ వల్ల బుద్ధి కలవర పడుచుండు కాని బుద్ది వల్ల కాదు కర్మ రాముడెంత బుద్ధి రాజిల్లు మహరాజు పసిడి జింక కొరకు పరుగు లిడడె |! 39 టి నం॥ ఎకవృక్ష సమారూఢా నానా దేశ విహంగమా |! ప్రభాతేతు దిశోయాంతి కా కస్య పరివేదనా ॥ గ బహుళ దేశ జాతి పక్షులు చెట్టుపై చేరు చుండు నిద్ర గూరు చుండు తెల్లవారగానె దిక్కు దిక్కుకు సాగు ఎవరి కెవరి చింత? ఏమి వంత..? 40 సం॥ దుర్దూరాంత వథశ్రాంతా శ్చాయాం యాంతి చ శీతలాం శీత్రలాశ్చ పునర్యాంతి కా కస్య వరివేదనా ॥ త దూర దేశ బాటసారులు విశ్రాంతి కొరకు చెట్టు నీడ కూడు చుంద్రు బడలిక యొక యింత సడలిన వెడలుదు రెవరి కెవరి చింత? ఏమి వంత? తే తతత ట్ర లలత
సూక్తి సుధాసాగరము సం॥ కొక: కృష్ణః పికః కృష్ణస్త్రథేద: పిక కాకయో: ఆయాత మధుయామస్యః కాకః కాఠః పికః పిక తె రొకి రంగు నలుపు, కోకిల నలుపుదే, లేదులే విభఖేద మేది, కాని ఆ వసంత మాస మరుదెంచినప్పుడు కాకి కాకియే పికమ్ము పికమె | 42 నం॥ మణిర్గరతి పొదేన కాచశ్ళ్శిరసి ధార్యతే యజఖైవాస్తు తథైవాస్తు కాచః కాచో మణిర్మణిః తె॥ ఆణగి మణగి పడును మణి పాదముల కింద, తలను చేరి అద్దములు వెలుంగు ఎక్కడున్న దక్కడే ఉండ నిమ్ముసు మ్మద్ద మద్ద మగును మణి మణియగు. 4 సం॥ యది కృష్ణ వదే చింతా భక్తిస్తే పద వంకజే విషమే దుర్గమే వాపి కా చింతా మరణే రణే ॥ తె భక్తి నీదు పాద పంకజమ్మున నున్న చింత నీ పదాల చెంత నున్న భయము లేదు నాకు బాధకు.. కలతకు రణము కైన యే మరణము కైన |! జీత నతతతతతతతతతతతతణల ట్ట ాాాతతతతతతతతతతతతతతతడాయావానాానమున
వసుధా సం॥ దినమపి రజనీ పాయం ప్రాత శిశిర వసంతా పునరాయాతః
కాలః క్రీడతి గచ్చత్యాయుస్తదపి నముంచ త్యాశాపాశః ॥ తె పగలు -కేయి : సంధ్య ్రాతస్సు : శిశిరమ్ము -
మధువసంత మటులె మరల మరల
కాల మాటలాడు, కరుగు ఆయువు గాని
ఆశ పాశము లడుగంట వెపుడు. తర్‌ సం॥ అప్పుప్లవంతి పాషాణా మానుషాఘ్నంతి రాక్షసాన్‌
కపయః కర్మ కుర్వంతి కాలస్య కుటిలా గతిః సం॥ రౌల్ఫు నీళ్ళ పైన తేలు - మనుష్యుడే
పొట్ట బెట్టు కొనును పుణ్యజనుల
కోతి మూక. పనులు కూడ చేయును గదా
కాల గతులు అబ్బురాలు సుమ్ము! ణక సం॥ కొళ్యషు దాసీ, కరణేషు మంత్రీ, రూపేచ రంభా క్షమయా ధరిత్రి
భోజ్యేషు మాతా శయనేషు వేశ్యా షట్కర్మయుక్తా ఖలు ధర్మ పత్నీ ॥ త పనుల దాసి - మంత్రమున మంత్రి - రూపమ్ము
లోన రంభ - ఓర్పులో ధరిత్రి
భోజనమున తల్లి - మోహాన జాబిల్లి
ఆలి షడ్గుణాల అమృత వల్లి! తీ నలల ల
ాలాాాాాసుక్తి సుధాసాగరము సం॥ చల చ్చిత్తం = చలద్విత్తం = చల జ్జీవనన యవ్వనం
చలాచల మిదం నర్వం కీర్తిర్యన్య సజీవతి తె మారు చుండు మనసు - మారు చుండును కల్మి
మారి పోవు చుండు మరి వయస్సు
మార్ప్చె యెచట చూడ మనిషి మనికి లోన
మారి పోని దొక్క మంచి యశమె |! శీర నం॥..... టకేనాపి కువృక్షేణ కోటరస్టేన వహ్నినా
దహ్యతే తద్వనం సర్వం కుపుక్రేణ కులం యథా ॥ తె॥ ఒక్క చిన్న కలుపు మొక్క మొదలు లోన
రగులు కొన్న నిప్పు రవ్వ వల్ల
కాలి బుగ్గి యగును కడకు వనము |! చెడు
కొడుకు కుల వినాశకు డయిన విధి | 49 సం॥ కృతస్య కరణం నాస్తి మృతన్య మరణం యథా
గతన్య శోచనా నాస్తి ఏతద్వేద విదాం మతం !! తె॥ చేసినట్టి పనికి చేయున దిక లేదు
చచ్చి నట్టిడునకు చావు లేదు.
గతము గూర్చి చేయగల చింతయును లేదు
ఇదియె సుమ్ము వేద విదుల మతము 50
వసుధా లలా సం॥ సోక్రిలానాం స్వరోరూపం పాతివ్రత్యంతు యోషితాం విద్యారూపం విరూపొణాం క్షమారూపం తపస్వినాం ॥ తె॥ మంచి స్వరమె రూప మెంచ కోకిలలకు భామినులకు రూపు భర్త భక్తి విద్య రూపు రూప వికలులౌ జనులకు తాపసులకు రూపు తాల్మి సుమ్ము 11 ర్‌] సం॥ సర్పః క్రూరః ఖలః క్రూరః సర్వాత్‌ క్రూర తరః ఖల: మంత్రౌషధ వశ స్సర్ప : ఖలః కేన నివార్యతే ॥ తె పాము క్రూర : మట్లె పాపి క్రూరము : కాని పాపి క్రూర తరము పాము కున్న మంత్ర మౌషధ వశ మగు భుజంగము కాటు పాపి కాటు దేని వశము కాదు. 52 సం॥ వౌసః కాంచనపంజరే నృపకరాంభోజై స్తనూ మౌర్దనం భక్ష్యం స్వాదు రసాల దాడిమ ఫలం పేయం సుధాభం పయః పారస్సంసది రామనామ సతతం ధీరస్య కీరస్యమే హాహా హంత తధాపి జన్మ నిటపీ క్రోడీ మనో ధావతీ ॥ తె॥ “ఉన్నది స్వర్ణ పంజరపు టూయల పై : నృపహస్త నీరణో తన్న తనూ సమార్జనము:ః భక్ష్యము స్వాధు రసాల దాడిమం బెన్నగ తేనె తీపి చిలికించెడు క్షీరము గ్రోల : పారముల్‌ చెన్నగు రామనామములు, చిల్కను, తెల్విగలట్టి దాననై యున్నను, మానసాన గల దొక్కటె కోర్కె వనాంతరాలపై 53 తతత ప జత
తాాాాస్కుక్తి సుధాసాగరము సం॥ ఖ్లేలానాం దుర్జనానాంచ ద్వివిధైవ ప్రతిశ్రియా
ఉపాయాన్నుఖో భంగో వా దూరతో వా విసర్జనం ॥ తె ములుని విషయ మందు కాని దుర్దను నందు
కాని కలవు ఇరు “రకాల' క్రియలు
మోము చాటు కొనుట మొదటిది. తెలివిగా
వదలి దూర ముండు టది మరొకటి ! ర్‌ నం॥ గణ ధ్లహీతా వర్గేత గణస్య తు న కించన
గణ ప్రదాతా హీయకే గణస్యతు న కించన ॥ తె గణన కెక్కు వాడు గణుతి కాంచును గాని
గణము కేమి రాదు గౌరవమ్ము
గణన కోలు పోవ గణుతి కోల్ఫోవును
గణము కేమి పోదు గౌరవమ్ము ! ర్‌క్‌ నం॥ గతాను గతికో లోకో న లోకః పారమార్థిక:
స్నేతే సైకతలింగేన నష్టం మే తామ్ర భాజనం ॥ తె॥ పాఠర,మార్థికమ్ము పట్టదు - గుడ్డిగా
గతము ననుసరించు గద జనమ్ము
కడలి తీర మందు కలసైకత లింగ
ప్రతిమ కాదు రాగి పాత్రపోయె ! 56 ల [దా
|
వసుధా సం॥ గతా బహుతరా కొంతే న్వల్పాతిన్టతి శర్వరీ
ఇతి చిత్తే సమాధాయ కురుష్వ జనరంజనం ॥ తె చెల వరకు రాత్రి సాగిపోయెను: కొంత
మాత్రమే మిగితె సుమా లతాంగి
మనసు మూలలో సమాధాన పడి రంజ
నమ్ము చేయి జనమనమ్ము వేగ |! ర5్‌7 సం॥ గుణ దోషా బుధో గృహ్హన్నిందు క్షేలా వివేశ్వరః
శిరసా శ్లాఘతే పూర్వం పరం కంఠే నియచ్చతి ॥ తె। విజ్ఞడీశు వోలె వింగడించును మంచి
చెడు గుణమ్ములను శశివిసమువలె |!
తలను దాల్సె శశిని శ్లాఘించి - గొంతులో
కసరి భద్ర పరచె విసపు వహ్హి ! 58 సం॥ గుణీ గుణం వేత్తి నవేత్తి నిర్గుణో బలీ బలం వేత్తి నవేత్తి నిర్పలః
పికో వసంతస్య గుణం నవాయసః కరీచ సింహస్య బలం న మూషిక: తె॥ నేర్చు వాడె నేర్చు నేర్పరి గుర్తింప
బలుడె బలుని గుర్తు పట్ట గలడు
కాకి కాదు పికము కద వసంతుని నేర్చు
ఎలుక గాదు - సింహి నెరుగు నేన్ను. 59 చత తతత
సూక్తి సుధాసాగరము
నం॥ "గుణీ గుణజ్జోరమకే నాగుణ శీలస్య పరితోమః
అలిరేతి ననాత్మమలం నదర్హుర 'స్తేక వాసోపి 1 తె॥ గుణము కలవాడె స్తుతియించు గుణిని కాని
గుణవిహీనుండు నేర్చునే గణన చేయ
కమలమును చూడ పనిపూని కదలు తేటి
కనుల ముందుండి కప్ప తా కదల దింత! 60 సం॥ జనితాచోవనేతాచ యేన విద్యోపదిశ్యతే
అన్నదాతా భయత్రాతా పంచైతే పితర స్పృతః ॥ తె॥ జన్మ నిడిన వాడు జందె మేసిన వాడు
పిలిచి చదువు నేరిపించు వాడు
అన్న మిడిన వాడు అభయ మిచ్చిన వాడు
తండ్రి సములు సతము తలచ వలయు. 61 సం॥ జిహ్వాగ్రే వర్తతే లక్ష్మీ ర్లిహ్యాగ్రే మిత్ర బాంధవాః
జిహ్వాగ్రే బంధన ప్రాప్తి ర్షిహ్యాగ్రే మరణం ధృవం ॥ లె జిహ్మ చివర లక్ష్మి జిహ్వాగ్రమున మిత్ర
బంధువర్గము పొలు పార నిల్చు
జిహ్వ బంధనమ్ము చేయు, జిహ్వాగ్రాన
నిలచియుండు చావు నిశ్చయమ్ము ! 62 తతత ఇం లాతం
వసుధా సం॥ జీర్ణ మన్నం ప్రశంసీయా ద్భార్యంచ గతయౌవనం రణా త్రుత్యాగతం శూరం సస్యంచ గృహ మాగతం ॥ తె॥ పొగడ వలయు నరిగి పోయిన తిండిని తరగి నట్టి భార్య తనువు సొగసు తిరిగి వచ్చి నట్టి ధీర సైనికుడిని ఇల్లు చేరు పంట తల్లి సిరిని | 63 సం॥ దేశ జేశ కలత్రాణి దేశే దేశేచ బాంధవః తంతు దేశం న పశ్యామి యత్ర భ్రాతా సహోదర: తె తం పొంద వచ్చు దేశానికొక భార్య పొంద వచ్చు మిత్ర బాంధవమును లేదు లేదు లే సహోదరుల్లలదేశ మేడ ఈ జగాన చూడ చూడ | 64 సం॥ తస్కరస్య వధో దండో దాసీ దండన్తు ముండనం భార్యా దండం సృథకృయ్యా మిత్రదండ స్త్వ్వభాషణః తె॥ తస్కరునికి వధయె దండమ్ము ! దాసికి ముండ నమ్మె పెద్ద దండనమ్ము సతికి వేరు పక్క సఖునికి మౌనమ్మె సుమ్ము మేటి దండనమ్ము నమ్ము 65 చత ల తతత
ాలాాసూక్తి సుధాసాగరము సం॥ దూరతశ్ళోభతే మూర్జో లంబశాట పటావృతం
తావచ్చ శోభతే మూర్గో భూవత్కించి న్నభాషతే ॥ తె శోభ గూర్చు చుండు చూడ చక్కని దుస్తు
దాల్చి దూర మున్న దాక మూర్తు
డెంత దాక శోభ? సుంత నోటిని విప్ప
నంత దాక నే సుమా! జగాన | 66 సం॥ నిఃప్వోహ్యేక శతం శతీ దశ శతం లక్షం సహస్రాధిపో
లక్షేశః క్షితి పాలతాం క్షితిపతి శ్చశ్రేశవత్సం పదం
చక్రీశః వునరింద్రతాం సురపతి రృహ్హైస్పదం వాంఛతి
(బ్రహ్మ విష్టుపదం హరి ర్థర వదం తృష్టావధిం కోగతః తె॥ లేనపుడొక్కవంద యనులే... శత మబ్చిన, లక్షగోరు సు
మ్మానక కోటి కోరు కొను, నాపయి భూపతి గాగ కార్కె లో
కాని కధీశ్వరత్వమును- కాదు మహేంద్ర - హరిర్ధరత్వమున్‌
మానిసి ఆశ కంత మను మాట కొకింతయు తావు లేదులే ! 67 సం॥ త్వజే దేకం కులస్యార్థే గ్రామస్యార్ధే కులం త్యజేత్‌
గ్రామం జనపద స్యార్ధే అత్మాఫ్థే పృథివీం త్యజేత్‌ ॥ తె] రులము కొరకు నొకని వెలివేయ వలె, పల్లె
కొరకు వదల వలెను కులము, జాన
పదుల కొరకు పల్లె వదలి వేయ వలెను,
వసుధ నాత్మ కొరకు వదల వలెను. 68 చం లైలా
వసుధ సం॥ భద్రం కృతం కృతం మౌనం కోకిలైర్టల దాగమై
దర్జురా యత్ర వక్తార స్తత్ర మౌనం హి శోభనం ॥ తె గొ౦ు కెత్తి కొసరి కూయ కుండగ మౌన
మూనె వర్ష బుతువు లోన పికము.
కప్ప లెపుడు నోరు విష్పునో బెకలాడ
మూగ తనమె అపుడు ముద్దు సుమ్ము 69 సం॥ దొౌతా దరిద్ర: కృపణో ధనాఢ్య: పాపీ చిరాయు సుకృతీ గతాయుః
రాజా కులీన స్పుకులేన సేవ్య: కలౌయుగే షడ్గుణ మాశ్రయంతి ॥ తె దొత దరిద్రుడౌ.. కృపణతా చతురుండు ధనాఢ్యు డౌను :వి
ఖ్యాతిని కన్న పాపి కలకాలము నిల్చును. మంచి చచ్చు లే.
లేత వయస్సులో, వెసకులీనుడె రాజగు, సేవ చేయు భూ
నేత కులీను కీ కలిని నిల్చును ఈ సుగుణమ్ము లారు సూ. 70 సం॥ దౌతృత్వం ప్రియ వక్తృత్వం థీరత్వ ముచితజ్ఞతా
అభ్యాసేన నలభ్యంతే చత్వార స్పహజాగుణా: ॥ తె॥ మధురమయిన రీతి మాట లాడెడు శక్తి
దాన మిచ్చు బుద్ధి దండి ధీర
తాగుణ, ముచితజ్ఞత, లనెడి నాలుగు
సాధనమున రావు సహజము లవి. 7 లాం 2
పత స్తూక్తి సుధాసాగరము సం॥ దీర్చ శృంగ మనడ్వాహం నిర్లజ్ఞాం విధినాం స్త్రియాం
శూద్ర మక్షర సంయుక్తం దూరతః: పరివర్ణయేత్‌ 1 తె పొడవు కొమ్ములున్న పాగరుబో తెద్దుకు
సిగ్గు లేని విధవ చిగురు బోటి,
కక్షరమ్ము నేర్చినట్టి శూద్రునికిని
యెంత దూరమున్న అంత మంచి | 72 సం॥ దుర్దనః పరిహర్తవ్యో విద్యయాలంకృతోసి సన్‌
మణీనా భూషిత స్పర్పః కి మసౌొ న భయంశకరః గ దుర్దనుండు విద్యతో భూషితుండైన
కోరి తనను తప్పుకొనుటె మేలు,
మణి విభూషితంపు ఫణిరాజు మది భయం
కరము గాదె చేర గలమె దరికి. 73 సం॥ దుర్గనం ప్రథమం వోజ్యన్సజ్ఞన స్తదనంతరం
పద ప్రక్షాళనం పూర్వం ముఖ వ్రక్రాళనం పరం ॥ తె! మొదట దుర్దనునికె మొక్కగావలె సుమ్ము
పిదప సబ్జనునికి వినుతి శతము
కాళ్ళు ముందు కడిగి కాదె ఆ తరువాత
మోము కడుగు చుండ్రు నీమ ముగను. 74 లం 2
వసుధా లైలా సం॥ దుర్దనం ప్రియవాదీచ నైతద్విశ్వాన కారణం
మధు తిష్టతి జిహ్వాగ్రే హృదయేతు హలాహలం ॥ తె॥ తీపి తీపి మాట తీరిచి మాటాడు
ఖలుని పైన నమ్మకమ్ము సున్న
రసన చివర తేనె రాజిల్లు చుండును
గుండె మధ్య కాల కూటముండు ! 75 సం॥ దుష్టా భార్యా శరం మిత్రం భృత్యోహంకార సంయుతః
ససర్వేచ గృహే వాసో మృత్యురేవ నసంశయః త్ర చెడ్డ దైన భార్య చెలికాని మోసమ్ము
పొగరుపోతు లైన భటగణమ్ము
బుసలు కొట్టు పాము మసలుచో ఆయింట
మృత్యు వున్న యట్లె నిత్య మచట! 76 సం॥ యౌఃఈః క్షా మఖిలాం ప్రదాయ హరయే పాతాల మూలం బలిః
సక్తు ప్రస్థ విసర్థనాత్సచ మున్స్విర్ణం సమారోపితః
ఆఅ బాల్యాదనతీ సురపురీం కుంతీ సమారోహయత్‌
హా సీతాపతి దేవతాగమదధో ధర్మస్య సూక్ష్మా గతిః తె దౌనము నిచ్చి నట్టి బలితాను అధోజగ మేలె : లేమితో
బోనము కేలపిండి నిడు భూసురు డందెను స్వర్గసీమ ఆ
మానిని కుంతి కన్నెగ కుమారుని కన్నను నాక మందె. పం
తానికి సీతనే పుడమి దాచిరి. వింతలు ధర్మ సూక్ష్మముల్‌: 77 తతత బైల్‌
=తతతపత=2=2=2=2/2/2పతపతపతపపపడాసూక్తి సుధాసాగరము సం॥ దృష్టి పూతం న్యసేత్సాదం వస్త్ర పూతం జలం పిబేత్‌
సత్యవూతం వదే ద్వాచం మనః పూతం సమాచరేత్‌! త॥ పొసగ పదము దృష్టి పూతమౌ దరి నుంచు
వస్త్ర పూతమైన వారి తాగుః
సత్యపూత మైన సల్దాప మాడుము
మనసు పూతమే సమాచరమ్ము | 78 సం॥ దైవాధీనం జగత్సర్యం మంత్రాధినంతు దైవతం
తన్మంత్రం ్రాహ్మణాదీనాం బ్రాహ్మణో మమదేవతా ॥ తె॥ అవని యంత వశము ఆ భగవంతున,
కాతడేమొ మంత్ర మందు వశము
అవనిసురుల వశము ఆ మంత్రములు సుమ్ము
దాన ద్విజులు మాకు దైవతములు. 79 నం॥ ఫలంకు క్రాలనా చ్భుద్యేత్‌ గోమయేన గృహం తథా
కార యోగేన వస్త్రంచ ద్రవ్యం మూల్యేన శుద్ధతి ॥ తె॥ జాగ కడిగి శుభ్రపరచ వచ్చును పండు:
గీము శుభ్రమగును గో మయమున;:
బట్ట క్షారభరిత మట్టిచే.. ద్రవ్యమ్ము
శుభ్రమగును విలువ చూచి నపుడె. 80 తతత ట్‌ పతా.
వసుధ లలాట సం॥ నచ విద్యాసమో బంధుర్నచ వ్యాధి నమో రిపు: న చావత్య సమ:స్నేహః నచ దైవా త్పరం బలం ॥ తె॥ విద్య మించి నట్టి వేరు బంధువు లేదు వ్యాధి మించినట్టి వైరి లేదు కన్నకొడుకు మించి సాన్నిహిత్యము లేదు బలము లేదు. దైవబలము మించి, 81 సం॥ వరమసి ధారా తరుతల వాసో వరమిహ భిక్షా వర ముపనాసః వరమపి ఘోరే నరకే సతనం నచధనగర్విత బాంధవ శరణం ॥ తె॥ వరము కత్తి పదను: వరము తరునివాస మరయ బిచ్చ మంత కన్న వరము, వరము పస్తు; వరము నరకము, కాదులే ధన మదాంధ బంధు జన శరణము | 82 సం॥ ఉదయతి యది భానుః పళ్చిమే దిగ్విఖాగే వికసతి యది వద్మః పర్వతానాం శిఖాగ్రే ప్రచలతి యది మేరు: శీతతాం యాతి వహ్ని : నచలతి ఖలు వాక్యం సజ్జనానాం కదాచిత్‌ ॥ తె। పద్మ వికసనమ్ము పర్వతాగ్రము నున్న పశ్చిమాన ఉదయ భాను డున్న అచల మదురు చున్న అగ్ని చల్లగ నున్న మాట తప్పడెపుడు మంచి మనిషి. 83 వోరి.
ాసూక్తి సుధాసాగరము సం॥ స్థాతవ్యం పంచభిస్సార్థం : గంతవ్యం పంచభిస్పహ
భోక్తవ్యం పంచభిస్పార్థం న దుఃఖం పంచభిస్సహ ॥ తె॥ నిలుచు నల్వు రెట్టు నిలుతురో యట్లుగా
నడచు నల్వు రెట్లు నడుతు రట్లు
కుడుచు నల్వురెట్లు కుడుతు రట్టులు దుఃఖ
ముండబోదు నల్వురున్న యపుడు. 84 నం॥ నమాతా శపకే పుత్రం నదోషో లభతే మహీ
న హింసాం కురుతే సాధు ర్నదేవ సృష్టి నాశకః ॥ తె ఎట్టి తల్లి కొడుకు కివ్వదు శాపముః
అవని కెట్టి దోస మంట బోదు:
సృష్టి నాశనమ్ము సేయదే దైవము,
సాధు వెపుడు హింప శలుప బోడు. 85 సం॥ నమంతి ఫలినో వృక్షాః నమంతి గుణినో జనాః
శుష్క కొష్టంచ మూర్ధశ్చ భిద్యతే నచ నమ్యతే ॥ తె గౌరవాన వినయ భారమ్మునన్‌ భక్తి
వంగు కోవిద తతిః వంగు తరులుః
యెండు కట్టె మూర్ము డొండరు లొక్కటే
విరుపె కాని వంగు టరుదడు సుమ్ము! 86
వను సం॥ న విద్యా కారణం పుంసాం భాగ్యమేవహి కారణం పాషాణస్య కుతో విద్యా దేవత్వమువతిష్టతి ॥ తై కొరణమ్ము విద్య కాదు పూరుషునికి ఖాగదేయ మింత పట్ట వలయు కటిక రాతి కేమి కలదు విద్యాగంధ మెంచ లేదె దైవ మంచు దాని! 87 సం॥ భ్లేళ్లు మాంస నిషేవణం కి ముచితం..? కిం తేన మద్యం వినా. 1 మద్యం చాపి తవప్రియం? ప్రియమహా వారాంగనాఖి స్పహా.. వేశ్యాష్యర్థరుచి.. కుతస్తవధనం? ద్యూతేన చౌర్యేణ వా? చార్య ద్యూత పరిశ్రమాస్తి భవతో? నష్టస్య కాన్యాగతి : తె॥ పలలము తిండి మంచి దొకొ.. మద్యము లేనిది మాంస మేల? నీ తలవున మద్య మున్నద? ముదమ్ముగ పక్కన వేశ్యయున్న! నే శ్యలకు ధనమ్ము తీపి మరి..? సర్జ్దుదు దొంగ తనమ్ము చేసి. ఆ కళయును నేర్చితేమి..? అటు కానిచొ నాకు గలేది వేరు సూ? 88 సం॥ నాస్తి గ్రామః కుతః సీమా నాస్తి విద్యా కుతోయశః నాస్తీ జ్ఞానం కుతో ముక్తి రృక్తి ర్నాస్తి కుతస్తు ధీః తె॥ పుఠరమె లేని నాడు పొలిమేర లెక్కడ..? విద్య లేక కీర్తి విషయ మేడ..? తెలివి లేక ముక్తి కలుగునే యెచటైన..? భక్తి లేక బుద్ధి వచ్చు నేడ..? 89 తాల [2 తతా
పలలాసూకి సుధాసాగరము
సం॥ మౌతులో యస్య గోవిందః పితాయన్య ధనంజయః
సోభిమన్యూ రణే శేతే నియతిః కేన బాధ్యతే (1 తె॥ వామ మహితుడైన మాధవ దేవుడు...
తండ్రి సవ్యసాచి ధైర్యయుతుడు..
అయ్యు నిహతు డయ్యె అభిమన్యు డాహవ
మందు.. ఎవరు విధిని ఆపగలరు..? 90 సం॥ నీచాశ్రయో నకర్తవ్యః కర్తవ్యో మహదాశ్రయః
ఈశాశ్రయో మహానగః ప్రపచ్చ గరుడం సుఖం తె॥ చేయరాదు నీచు చేరియే కార్యము
చేరి గొప్ప వాని చేయవచ్చు
నాగభూషు పంచ నాగమ్ము చేరి, ఆ
పక్షి పతినె కుళల ప్రశ్నలడిగి ? 91 సం॥ దరద్రాన్‌ భర కౌంతేయ మౌప్రయచ్చేశ్వరే ధనం
వ్యాధి తస్యౌాషధం పథ్యం నరుజస్య కిమౌషథైైః ॥ తై "పేదవారి బోచు పెనుభారము గొనుము
సిరి గలట్టి వారి చేరనీకుః
మందు వ్యాధితులకు మంచిది. ఆరోగ్య
వంతులైన వారి చెంత కేల? 92 తతత 0 లాలా
వసుధ ! నం పిబంతి నద్యస్వ్వయ మేవ నాంభః ఖాదంత నస్వాదు ఫలాని వృక్షాః
పయోధరా స్స్పస్యమదంతి నైవ పరోపకారాయ సతాం విభూతయ: ॥ తె॥ ్రాగవెపుడు నదులు తమ నీరు తము తాము
తరులు తినవు పళ్ళు తమవి తాము
పంట తినదు మబ్బు, పరులకు మేల్చేయు
వారి కడనె సిరులు చేర గలవు. 98 సం॥ 'ప్రాణమేవ పరిత్యజ్య మాన మేవాఖి రక్షతు
అనిత్యో భవతి ప్రాణో మాన మాచంద్ర తారార్కాం ॥ తె॥ పాడు ప్రాణములను బాసి యైనను సరే
మాన రక్షణమ్మె మనిషికి విధి
నీటి మోది బుడగ పాటిదీ ప్రాఖమ్ము
మానమునకు చిరము మనికి సుమ్ము! రం సం॥ నకాలే మియకే కళ్చిద్విద్ధిళ్ళరశతై రపి
స్పృష్ణః కుశాగ్ర మాత్రేణ పాప్తకాలో న జీవసి ॥ తె॥ శవౌడి బాణ శతము దాడి యొనర్చినా
చావు రాదు కర్మ చాలనపుడు,
లేతగడ్డి పరక శాతమ్ము చేతనే
కాలగతుడు పాొప్త కాలమందు | 100 లతా తతత
చతతతతపతపతపతపతపతలలాాలాాాసూక్తి సుధాసొాగరము సం॥ ఖబుద్ధిర్యన్య బలం తస్య నిర్చుద్ధేన్తు కుతో బలం
పశ్యసింహో మదోన్న్మత్త శృశకేన నిపాతిత: తె ఎచట బుద్ధి కలదో అచటనే బల ముండు
బలము లేదు బుద్ధి బలము లేక
గాండ్రు గాండ్రు మంచు గర్జించు సింహమ్ము
సంహరింప బడదె శశము చేత 101 సం॥ సముద్ర మథన లేభే హరిర్లక్ష్మీం హరోవిషం
ఖాగ్యం ఫలతి సర్వత్ర నవిద్యా నచ పొరుషం ॥ తె॥ హం8 లక్ష్మి దక్కె హరుకు దక్కె విసమ్ము
కడిగి సురలు పాల కడలి చిల్క
భాగ్యమే ఫలించు ప్రతి చోట నంతియే
కాదు పౌరుషమ్ము. కాదు విద్య, 102 సం॥ ఖజాగ్యాని పూర్వతపసా ఖలు సంచితాని
కాలే ఫలంతి' వురుషన్య యఖైవ వృక్షాః ॥ తె) చేసుకున్న తపసు చేతనే భాగ్యాలు
పొందు చుండు నెపుడు పూరుషుండు
నమయమైన తరినె సమకూరు ఫలితమ్ము
తరులు ఫలము లిచ్చ దాల్చి నట్టు. 103 లా దై
వసుధాాాాటంలా సం॥ రాజా పశ్యతి కర్ణాభ్యాం ధియా పశ్యంతి పండితాః
పశుః పశ్యతి గంధేన భూతే పశ్యంతి బర్బ్చరాః ॥ త వీనుగవల నృపులు వీక్షింత్రుః పాండిత్య
గరిమచే సుధీ నికరము చూచుః
పశువు చూచు ముక్కు వాసనన్‌ పసికట్టి
గతము తవ్వి మూర్ధ తతము చూచు ! 104 సం॥ దివ్యం చూత ఫలం ప్రాప్య నగర్వం యాతి కోకిల:
పీత్వా కర్షమ పానీయం భఖేకో బకబకాయతే ॥ తె॥ మధుర మధురమైన మావి ఫలము లంది
కోకిలమ్మ పొగరు కొన దొకింత
“బురదనీరు కుడిచి పొంగి మండూకమ్ము
బెక బెకమ్ము లాడు బెరకు వీడి ! 105 సం॥ పరోపదేశే పాండిత్యం సర్వేషాం సుకరం నృణాం
ధర్మే స్వీయ మనుపషానాం కస్యచిత్తు మహాత్మన: ॥ తె జఒనర నెదుటి వారి కుపదేశ మిచ్చుచో
బుద్ధి మంతు లంద రిద్ధరణిని
బోధ చేయు నీతి పొసగ పాటించు మా
హాత్ము లెక్కడో కదా! కనంగ | 106 తం తిర
ాాాాాాలాాాలలాాలాాాాస్కుక్తి సుధాసాగగరము సం॥ పఠోపి హితవాన్‌ బంధుర్పంధు ర్‌ప్యహితః పరః
అహితో దేహజో వ్యాధిర్షి త మౌారణ్య మౌషధం ॥ తె! హితము చెప్పువాడు యెవజైన బంధువే.
అహిత బోధ..? బందువైన పరుడె |!
జబ్బు అహిత మౌను శారీర మందున్న
అడవి మందు హితము నణచు వ్యాధి! 107 సం॥ గో మూత్ర మాత్రేణ పయో వినష్టం తక్రస్యగోమూత్ర శతేన కింవా?
అత్యల్ప పాపై ర్విపద శృుచీనాం పొపాత్మానాం పాపశతేన కింవా ? తె॥ పోవు పాలు విరిగి గోవు మూత్రము చేత..
యెంత మూత్రమైన నేమి పెరుగు?
కింత తప్పు బుద్ధిమంతు చెరచు - పాసి
శెన్ని తప్పులైన ఏమి లెక్క? 108 సం॥ ప్‌కాచ బుణవాళ్ళుత్రుర్మాతా శత్రురశీలినీ
ఖార్యారూపవతీ శత్రుః పుత్ర శృత్రు రపండితః తె॥ అప్పు లెక్కువిడినయట్టి తండ్రియె వైరి
తప్పు చేసి నట్టి తల్లి వైరి
అందచందమున్న అర్భాంగియును వైరి
కోవిదుండు గాని కొడుకు వైరి | 109
వసుధ సం॥ ష్స్‌ దు:ఖంతు షణ్మాసం. మౌతృ దుఃఖంతు వత్సరః
భార్యాదుఃఖం వునర్భార్యా పుత్ర దుఃఖంతు నిరంతరం ॥ తె! తండ్రి దుఃఖ ముండు తగ నారు మాసాలుః
ఉండు తల్లి దుఃఖ మొక్కయేడు;
భార్య దుఃఖ ముండు.. భార్య వచ్చిడు దాకః
కడుపు కోతయె కలకాల ముండు । 110 సం॥ పుస్తకేషుచ యావిద్యా వరహస్తేచ యద్ధనం
సమయేతు పరిప్రాప్తే నపావిద్యా.. న తద్ధనం ॥ తె విద్య పుస్తకాన విడిది గావించిన.
ధనము వరుల చేత దాగి యున్న.
విద్య విద్య కాదు.. విత్తమ్ము విత్తమ్ము.
కాదు అవసరాని కందనపుడు । 1111 సం॥ మనస్యేకం వచ స్యేకం కర్మణ్యేకం మహాత్మనాం
మన స్యన్య ద్వచన్యన్య 'త్కర్శ్మణ్యన్య ద్దురాత్మనాం ॥ తె! చేయు చేత యొకటె.. చేత మొక్కటె: మాట
యొక్కటే మహామహులకు సుమ్ము!
చేయు చేత వేరు.. చేష్ట వేరు మనస్సు
వేరు... దుష్ట జనుల తీరె వేరు ! 112 తా తర్‌
సూక్తి సుధాసాగగము సం॥ దుర్జనం కాంచనం ఖేరీం దుష్ట ప్రీ దుష్టవాహనం
ఇక్షు ఖండాన్‌ తిలాన్‌ శూద్రాన్‌ మర్ద్ణయే ద్గుణ మర్ధనం ॥ తె॥ దుర్దనుండు.. పసిడి... దుందుభి... శూద్రుండు.
దుష్టవాహనమ్ము. దుష్ట తరుణి...
తిలలు... ఇక్షు ఖండములు.. వీటి యన్నింటి
గుణము వృద్ది పొందు కొట్టి నపుడె 1 113 సం॥ వేదా విభిన్నా స్పృతయో విభిన్నాః తథా మునీనాం మతయో విభిన్నాః
ధర్మస్య తత్వం విహితం గుహాయాం మహాజనోయేన గతస్య పంథా ॥ తె॥ ముని మతము విభిన్నములు.. వేదములు భిన్న
ములు.. స్మృతులు విభిన్నములు వినంగ.
ధర్మ తత్త్వము నిహితమ్ముగా నుంచిరి
విదులు - గుహల, నదియె వెళ్ళు దారి 114 సం॥ మౌత్ళృ హీన శిశు జీవనం వ్యథా.. కాంత హీన నవయౌవనం వృథా
శాంతి హీన తపసః ఫలం వృథాః తింత్రిణీ రసవిహీన భోజనం ॥ తె భర్త లేనీ పడతి బతుకు హీనము: తల్లి
లేని శిశువు మనికి హీనము సుమ ।
శాంతి లేని తపసు సాంతము హీనము
హీన మింక వులుపు లేని వంట । 115 తతా ఖద తపతప
వసుధా సం॥ జిహ్వారలతి ధీరస్య పాదష్టలతి హస్తిన:
భీమస్యాపి రణో భంగో మునీనాంచ మతిభ్రమః ॥ తె॥ ధీర వరుల రనన తెలియక తడబడు
మద గజమ్ము నడక మందగించు
భంగపడును యుద్ధ రంగాన భీముండు
మునుల మతులు భ్రమల మునుగుచుండు 116 సం॥ ముఖం పద్మ దలాకారం వచః చందన శీతలం
హృత్కర్తరీ సమం చాతి వినయో ధూర్త లక్షణం ॥ తె మోము పద్మ దళము - నోము నాకృతి లోన
మాట చందనంపు మూట చలువ.
వాడి కత్తి గుండె.. వాడి వినయ మతి...
లక్షణాలు ధూర్తు పక్తముండు 117 నం॥ కగ్రామ వాసః కుజనప్య సేవా కుభోజనం క్రోధముఖీచ భార్యా
మూర్ధస్య పుత్రో విధవాచ కన్యా వినాగ్నినా సందహతే శరీరం ॥ గ రుజన గణపు సేవ... కుగ్రామ వాసము
కోపధారి భార్య కొంటె కొడుకు
కాని తిండి.. విధవ కన్య యున్నచో, మేను
కాలి పోవు నిప్పు.కాక లేక | 118 తం ప్ర
అ2=222్ట2్ట22్ట2పపపాసూక్తి సుధాసాగరము నం॥ మృత్సిండ యేకో బహుభాండరూప, న్సువర్జ మేకం బహు భూషణాత్నా
గోక్షీర మేకం బహుధేను జాత మేక: పరాత్మా బహు దేహ వత్రీ త మన్ను ఒకటి కుండ లెన్నగా నెన్నియో..?
పసిడి ఒకటె నగలు? పదులు వేలు.
పాలు ఒండె, యెన్ని ఆలమందల వైన
దైవ మట్లె ఒకటె తనువు లెన్హా. 119 సం॥ జయమోస్తు పొండు పుత్రాణాం యేషాం పక్షే జనార్దనః
యత: కృష్ణోస్తతో ధర్మో యతో ధర్మస్తతో జయః ॥ తై పాండవులకు తప్పకుండ జయము కల్గు |
వారి పక్షమున్న వాసుదేవు
దెచట కృష్ణుడుండు నచట ధర్మము సుండు
ఎచట ధర్మ మచట నెపుడు జయము ॥ 120 సం॥ యత్ర ధర్మో హ్యధర్మేణ నత్యం యత్రా నృతేనచ
హన్యతే ప్రేక్ష మాణస్తు హతాన్తత్ర సభాసద: ॥ తె॥ ధర్మమెచట చచ్చు తా నధర్మము చేత...
అన్నత మెచట సత్యమును వధించు
అచట ేక్షకులుగ అవలోకనము చేయు
చున్న వారు చచ్చియున్న వాం । 121
వసుధా లాం సం॥ ఆదౌ తాతో వరం వశ్యేథ్‌ తతో విత్తం. తతః కులం యది కించి ద్వరే దోషం కిం ధనేన కిం కులేన? తె అల్లు చూడవలయు నాదిలో.. ఆపైన అతని కున్న ధనము... అతని కులము.. వరుని లోన దొసగు దొరకు నప్పుడు యింక కులము.. ధనము... యెంత కలుగనేమి? 122 సం॥ యస్యనాస్తి స్వయం ప్రజ్ఞా శాస్త్రం తన్యకరోతి కం? లోచనాఖ్యాం విహీనన్య దర్పణం కిం కరిష్యతి..? తె శౌస్త్ర మేమి చేయు స్వయమైన తెలివిడి ప్రజ్ఞ యింత లేక బతుకు వాని? కళ్ళు లేని గుడ్డి కడ అద్ద ముంచితే అద్దమైన చేయు నతని కేమి? 123 సం॥ యస్యాస్తి విత్తం సనరః కులీనస్పపండిత ప్పథశ్రుతవాన్‌ విదిజ్ఞ సవివ వక్తా సచ దర్శనీయ: సర్వేగుణాః కాంచన మౌశ్రయంతి ॥ తె! అతడె మనిషి కులము నతనిదె పసండితు డతడె విజ్ఞుడతడె అతడె వక్త అతడె రూపవంతు డగునులే సిరులున్న గుణములన్ని చేరు కుందనమును । 124 లా రం
లోోయలాసుుక్తి సుధాసౌాగరము సం॥ దైవ కిర్థే ద్వజే మంత్రే దైవజ్టే భేషజే గురౌ
యాదృశీ భావనా యన్య పిద్ధిర్భవతి తాదృశీ 8 తె! టైవ విషయమందు : దైవజ్ఞులకు ముందు :
తీర్థమందు : మేటి ద్విజుల ముందు :
మంత్రమందు : వైద్యుమందు.. ముందున భావ
మెట్లు కలుగు చుండు నట్లె సిద్ధి | 125 సం॥ గిరౌ కలాపీ గగనే పయోధో లక్షాంతరేర్కశ్చ జలేషమ పద్మం
ఇందు ర్ధ్యిలక్షే కుముదస్య బంధుర్యోయన్య హృద్యోనహితన్య దూరః ॥ శె! నెమలి కొండపైన నీరదమ్మెచ్చటో
నీట పద్మము రవి నింగి పైన
కుముద మిచ్చట నెలకూన యింకెక్కడో
మనసు యున్న దూర మసలు సున్న | 126 సం॥ రౌజ వత్పంచ వర్షాణి దశవర్వాణి దాసవత్‌
ప్రొప్తేతు షోడశే చర్చే వుత్రం మిత్రవదాచరేత్‌ ॥ తె రాజు విధముగా విరాజిల్లు నేదేళ్ళు
బంటు వలె.. పదేళ్ళు వచ్చు వరకు.
కొడుకునకు పదారు కూడెనా ఆపైన
మీత్రమట్ట్లు చూచి మసల వలయు ॥ 127 లలత టర
వసుధా సం॥ రౌజు, మత్తః, శిశుశ్చైవ, ప్రమాదీ, ధన గర్వితః
అప్రాప్య మపి వాంఛంతి కిం పునర్లభ్యతేపి యత్‌ ॥ తె॥ శిశువు - పిచ్చివాడు. శ్రీకాంతుడును, ధన
గర్వితుండు మత్తు కలుగు వాడు
అందరాని దాని నాశింత్రు ;: యెంతగా
దొరకు చున్న మరల మరల నెట్లు? 128 నం॥ రొజా రాష్ట్ర కృతం పాపం, రాజ పావం పృరోహితం
భర్తాచ స్రీ కృతం పాపం, శిష్య పాపం గురు ర్వజేత్‌ ॥ తె॥ రాజుదే 'జవాబు” రాష్ట్ర పాపమ్ముకుః
రా ట్పురోహితుండు రాజ పాపః
మాలి పాప మునకు ఆపె భర్త ః గురువు
శిష్య పాపమున కిసీ 'జవాబు” | 129 సం॥ రౌజున్‌ కనక వర్షాణి త్వయి సర్వత్ర వర్వతి,
అఖాగచ్చత్ర సంపన్నే మయి నాయంతి బిందవః ॥ తె; రీనక వర్ష ధార కానిచ్చితివి రాజ |
ధరణి కురియు నన్ని తావు లందు
గొడుగువోలె చుట్టుకున్న దభాగ్యమ్ము.
ఒక్క బిందువైన దక్క లేదు,! 130 తతత టట జత
సూక్తి సుధాసాగరము
సం॥ గగనం గగనాకారం సాగర స్పాగరోపమః
రామ రావణయోర్యుద్ధం రామరావణ యోర్యివ ॥ తె॥ మిన్ను మింటి వోలె నున్న : దార్జవ మేమొ
ఆర్జవమ్ము వోలె ! నదియె యుపమః
రామరావణ సమరమ్ము పోల్చగ వచ్చు
రామరావణ సమురమ్ము వలెనె ! 131 నం॥ రూప యౌవన సంవన్నా విశుద్ధ కుల సంభవా
విద్యాహీనా నశోభంతే నిర్ణంధా ఇవ కింశుకాః ॥ తె అ౦దమైన వయను సుందర రూపమ్ము
మచ్చలేని కులపు స్వచ్చమున్న
శోభతేవు చదువు నుంత లేకున్నచో
తావు లేని పూవు ఠీవి వోలె ॥ 132 సం॥ అబ్బవ్య మర్ధం లభతే మనుష్యో దేవోపి తం వారయితుం నశక్తః
అతోనశోచామి న విస్మయో మేలలాట లేఖా న పునఃవ్రయాతి | తె॥ ధనము వచ్చునవుడు తప్పకుండగ వచ్చు
ఆప శక్తి సురల కైన లేదు |
లేదు విస్మయమ్ము లేదు బాధ.. లలాట
లిఖిత మెపుడు మారలేదు. లేదు, 133 తతత టట అతత
వసుధాం సం॥ వసంత యౌవనా వృక్షా వురుషా ధన యౌవనా : సౌభాగ్య యౌవనా నార్యోః యువానో బుద్ధి యావనాః ॥ తె॥ తరువుల పరువమ్ము తగ వసంతము సుమ్ము । పురుష వుంగవులకు సిరి పరువము । సతులకు పరువము సౌభాగ్యమే సుమ్ము । యువకులకు తెలివి పరువము నిజము । 134 సం॥ ఎౌణిజ్యే వసతే లక్ష్మీ తదర్థం కృషి కర్మణి తదర్థం రాజ 'సేవాయాం భిక్షాయాం నైవ నైవ ॥ తె ఆతౌసముండు లక్ష్మి వాణిజ్య మందున. అందు సగము సేద్య మందు నుండు.. అందులో సగమ్ము అవనిపతుల సేవ. లేదు భఖిక్షలోన లేదు లక్ష్మి | 135 నం॥ జ్ఞాతిభిర్వంటనే నైవ చార్యేణాపి న నీయకే దానే న్రైవ క్షయం యాతి విద్యారత్నం మహాధనం ॥ తె॥ దోచి నీదు చదువు దొంగ లెత్తుకు పోరు భాగ మడుగ బోరు బంధు జనులు దాన మిచ్చినంత తరిగి పోబోదు. నీ కబ్బు విద్యయే మహాధనమ్ము ॥ 136 న
ఎఊజసూక్తి సుధాసాగరము
సం॥ విద్యానేవ విజానాతి విద్వజ్ఞన పరిశ్రమం
నహి వంధ్యా విజానాతి గుర్వీం ప్రసవ వేదనాం ౭॥ పరగ చదువు కొన్న నరుడెరుం గును బాగ
చదువుకొన్న వారి సాధకములు
కన్న తల్లి యెరుగు కాన్పు కష్టము కాని
వంధ్యయే మెరుంగు ప్రనవ బాధ | 137 సం॥ విప్రాణాం జ్ఞానతో జ్యైష్ట్యం. క్షత్రియాణాంతు వీర్యతః
వైశ్యానాం ధాన్య ధనత శ్ళూద్రాణామేవ జన్మత: ॥ తై వివ్రలందు జ్ఞానవేత్త జ్యేష్టుండగు
క్షాత్రజాతి వీర్య సంయుతుండు
వైశ్యులందు లక్ష్మి వలచి వచ్చినవాడు
" జన్మవల్ల శూద్ర జాతి యందు ॥ 138
నం॥ పశోక్షే కార్యహంతారం ప్రత్యక్షే ప్రియ వాదినం
వర్ణయేత్తాదృశం మిత్రం విషకుంభ పయోముఖం ॥ తె మాటలందు ప్రియము మన ముందు : మన వెన్క
కార్యనాశనమ్ము కలుగ జేయు:
పాల మోము విసవు పాత్రగా మసలునా
చెలిమి కాని చెలిమి కలిమి వీడు | 139 వనన టట లతా
వను నం॥ వివది ధైర్య మధాభ్యుదయే క్షమా : సదసి వాక్సటుతాయుధి విక్రమః
యశసి చాభిరతర వ్యసనం శ్రుతా, ప్రకృతి సిద్ధ మిదంహి మహాత్మానాం॥ . తె ఆపదల తెగింపు : అర్థమందున తాల్మిః
సభల వాక్కు : ఆజి సాహసమ్ముః
కీర్తి పొందనాశ.. ఆర్తి విద్య గడింప
సహజ గుణము లివ్వి సజ్జనులకు | 140 సం ఇత: నదైత్యః ప్రాప్త శ్రీర్నేత ఏదార్హతి క్షయం
విష వృక్తోపి సంవర్థ్య స్వయం భేత్తాను సంవ్రతాం ॥ తె ఇచటి నుండి పొందె నెన్నియో భాగ్యాలు
దైత్యుడందు కొరకి తగడు చంప
ఎంత విసవు వృక్షమే యైన నేమిటి?
'పెంచినట్టి చెట్టు తుంచ రాదు ।॥ 1141 సం॥ దృష్టం దేహి పునర్భాలే హరిణాయత లోచనే
శ్రూయతే హి పురాలోకే విషస్య విషమౌషధం ॥ తె వేడి కొందు నిన్ను లేడి కన్నుల చెలీ |
సోకనివ్వు నీదు చూపు కొంత
మున్ను వినవె పేద్దలన్న మాట,.. విసమె
విసము విరచు “అసలు” సిసలు మందు | 142 పనా ననననానినినాలననననానాననానొనొనాననునమునననాననినాననమీనొనునాలును. ట్‌ అననన నానా నుతను నాననా ణా నని ఫొాలనానాన.
ఎాసుుక్తి సుధాసాగరము
సం। విషాదస్య మృతం గ్రాహ్యం బాలాదపి సుభాషితం
అమిత్రాదపి సద్వ్బుత్త మమేధ్యాదవి కాంచనం ॥ తె విసము నుండి సుధలరసము సాధించుము
మంచి గొనుము నినుగు నుంచి యెన..
తప్పూ దిద్దు కొనుము తా వైరి చెప్పినా
పసిడి.. చెత్తనైన వట్ట వలయు ॥ 143 నం॥ వృథా దృష్టి స్పృముద్రేచ వృథా తృప్తేతు భోజనం
వృథా ధనవతౌ దానం. దరిద్రే యౌవనం వృథా ॥ తె॥ సాగరాన కురియ సాగువాన వృథయె
తృప్తి తిన్న పిదప తిండి వృథయె
ధనికి యిచ్చు నట్టి దానమది వృథయె
"పేద వెలది సాగసు పెద్ద వృథయె ॥ 144 సం॥ అభ న్తస్కరస్సాధు: కురూపా చే తృతివ్రతా
రోగీచ దేవతా భక్తో వృద్ధ వేశ్యు తపస్వినీ ॥ తె॥ తస్కరునికి శక్తి తగ్గిన... సాధువు |
భక్తి పరుడు... జబ్బు పడ్డ వాడు ॥
అందహీనయైన అతివ.. పతివ్రత ॥
ముసలి తనమునున్న వేశ్య. తపసి ॥ 145 222 టీత్‌ నా
వసుధా సం॥ వృశ్చికస్య విషం పృచ్ళం మక్షికాయ విషం శిరం.. భుజంగస్య విషం దం సర్వాంగం దుర్దనే విషం ॥ తె॥ తోక నుండు విషము వీక తేలునకు నూ. మస్తకమున విషము మక్షికముకు.. కోడెనాగుకుండు కోరలందు విషము.. ఖలుని కన్ని యంగకముల విసము. 146 సం॥ శనైః పంథా శనైఃకంథా శనైః పర్వత లంఘనం శనైః కర్మచ ధర్మశ్చ ఏకే పంచశనై: శనైః ॥ తె॥ దౌొరి సాగునపుడు త్వరవద్దు. మెల్లగా... గుహల మెల్ల... కొండ కొసల మెల్ల. ధర్మ మాచరించు తరి కొంత మెలగా.. మెలగు మైదు చోట్ల మెల్ల మెల్ల ॥1 147 సం॥ దుఃభోపకార సచ్చర్యా జ్ఞానం యత్రన భాన్వరం వృథావహతి తజ్జీవం శరీరం వ్యాధి మందిరం ॥ తె దుఃఖ మింత యెరుగదు పరోపకారమ్ము మంచి పనుల సేయ నెంచ బోని మేని నేల జీవ మోవోలె నున్నదో? మేను జబ్బుల గృహమే నిజమ్ము! 148 తతత టే. పతనం
సూక్తి సుధాసాగగము సం॥ అపిక్రియార్ధం సులభం సమిత్కుశం జలాన్యపిస్నాన విధి క్షమాణితే.. అసి స్వశక్త్యా తపసి ప్రవర్తతే శరీర మౌద్యం ఖలు ధర్మ సాధనం ॥ తెః తినగ గడ్డియేమి తేలికనా..? స్నాన మాడ తగిన దేమి మంచి నీరు..? చాలు నేమి'తపను సలుపంగ మై శక్తి? ధర్మ మాచరింప తనువు తొలిది | 149 సం॥ అగ్రత శృతురో వేదాన్‌ పృష్టతన్య శరం ధనుః ఉఖాఖ్యాం చ సమర్థోహం శాపాదపీ శరాదపి ॥ ౭ె॥ ము౦దు వేద విద్యయందు నే చతురుడ ఆ శరప్రయోగ మందు పిదప రెండు విద్యలందు పండి పోయిన వాడ శాప మివ్వ, వాడి శరము విసర । 150 సం॥ శుని దృష్టీ న పాషాణం పాషాజే శ్వా నదృళ్యతే దృష్టే శునిచ పాషాణే రాజాుళ్యా కింన కుర్యర్మహే ॥ తై రౌయి యున్న కానరాదు శ్యానము 1! శ్వాన మున్న రాయి కనము చిన్నదైన రాయిశ్వాన మొకట రాజిల్లుచో చేయు రాజు గారి శునకరాజ మేమి? 151 నవ
వసుధ లాలా నం॥ శ్వకార్య మద్య కర్తవ్యం పూర్వాహ్హేచ పరాహికం నహి ప్రతీక్షతే మృత్యుః కృతమస్య నవాకృతం ॥ తె॥ చేయ వలయు రేపు చేయు కార్యము నేడె.. సంధ్య పొద్దు పనిని.. సత్వరమ్ము. చేయలేదు పనిని... చేసినాడని పనిని ఎదురు మిత్తి చూడ దెవరి కొరకు..! 152 సం॥ సత్యం బ్రూయాత్‌ ప్రియం బ్రూయాత్‌ నబ్రూయాత్రియ మప్రియం ప్రియంచ నానృతం బ్రూయాత్‌ ఏషధర్మ సనాతనః తె చెప్పు ప్రియము... నిజము చెప్పు మెపుడు. కాని అఫ్రియంపు నిజము ననకు తెలిసి. అనకు ప్రియ మటంచు అనిజమ్ము నెవరితో ధర్మ మిదియె విదుల తలపు యిదియె ॥ 153 నం॥ స బంధుర్యోహితేషు స్యాత్‌ సపితా యస్తు పోషకః స సఖాయత్ర విశ్వాస స్సాభార్యా యత్ర నిర్వతిః తె మంచి చెప్పు వాడె యెంచగా బంధువు, "పెట్టి పెంచువాడె పితరుడెన్న నమ్మకమ్ము నిచ్చు నట్టిడె నేస్తమ్ము మదికి హాయి కూర్చు నదియె భార్య, 154 చతల టర లతా
సం॥ సభావా నప్రతిష్టవ్యా వక్తవ్యం నా సమంజసం
అభబ్రువ న్విబ్రువన్వాపి నరో భవతి కిల్చిషః తె పోకు సభల లోకి.. పోయిన న్మాటాడ
బోకు మనుచితమ్ము పొంగి పోయి
మౌన మున్న మంచి మాట పల్కక యున్న
పాప కూప మందు పడును నరుడు. 155 సం సరుజణో నిర్గుణో వాపి సహాయో బలవత్తరః
శుషేణాపి పరిభ్రష్ట స్తండులో నాంకురాయతే ॥ తె॥ - గుణయుతుండొ కాక గుణహీనుడో గాని
ఇచ్చినట్టి సాయమే బలమ్ము.
వలదు సాయమంచు వరిపొట్స తోసితే
రాజనాల అంకురములు రావు |; 156 సంఖ సుఖస్యానంతరం దుఃఖం దుఃఖస్యానంతరం సుఖం
చక్రవ త్పరివర్తంతే దుఃఖానిచ సుఖానిచ ॥ తె॥ సుఖము వెంట వచ్చుచుండును దుఃఖమ్ము
దుఃఖ మమసరించి చూరు సుఖము
ఒకట సుఖము వచ్చు ఒకట దుఃఖము వచ్చు
చక్ర గతిగ రెండు సాగుచుండు. 157 వలలలాడాంయాలాలాలవవవవావాలలలలంంలంాంా ర్‌ం కాలా!
సం॥ నవం వస్త్రం నవం ఛత్రం నవ్యాప్త్రీ నూతనం గృహం
సర్వత్ర నూతనం శస్తం సేవకాన్నం పురాతనం ॥ + తె కొత్త గుడ్డ... గొడుగు... కొత్తది, ఆడుది
కొత్త దైన.. ఇల్లు కొత్త దైన
శ్రేష్ట మగును గాని.. సేవకుడును తిండి
పాత దైన యపుడె పూత మగును, 158 సం జౌనామికే సర్వ తవ ప్రభావం కంఠస్థితో గర్జసి శంకరన్య
స్థానం ప్రధానం న బలం ప్రధానం స్థానస్థితం కావురుషోసి సింహ: తె తెలిసె లెమ్ము నీదు బలమేమొ సర్పమా?
శివుని గళము చుట్టి చిందు లేల?
స్థానమగును లే ప్రధానమ్ము! కావురు
ఘండు సింహమట్టు లుండు కాదె ? 159 సం॥ స్వగృహే పూజ్యతే మూర్ధః న్వగ్రామే వూజ్యతే ప్రభుః
స్వదేశే పూజ్యతే రాజా విద్యాన్సర్వత పూజ్యతే ॥ తె! స్వగృహమందు బలుడు సంపూజ్య మానుండు
స్వంతయూర పూజ... ప్రభు వరునకు...
స్వంత దేశమందు సామ్రాట్టునకు పూజ
అన్ని చోట్ల... చదువుకున్న వాడు. 160 డనడాంంయయాయంం ల్‌! తపన
సక్తి సుధాసాగరము సం॥ వనాని దహతే వహ్ని స్పఖాభవతి మారుతః స ఏవ దీపనాశాయ క్షీణే కస్యాస్తి గౌరవం ॥ న! వనము కాల్చు వేళ వైశ్వానరుం జూచి మారి పోవు చెలుగ మారుతమ్ము దీప మార్చివేయు నాపవనుడె, క్షీణ మైన... గౌరవమ్ము. మారి పోవు. 161 సం॥ మక్షికా మారుతో వేశ్యా యాచకో మూషక స్తథా గ్రామణీర్గణకైవ న'పైతే వరబాధకాః ॥ తె॥ మక్షికమ్ము : వేశ్య : మరికోతి : చిచ్చమ్ము గ్రామమునకు పెద్ద... గాణికుండు మూషికంపు గుంపు... మొత్తమ్ముగా యేడు పరుల మదికి పెట్టు పరమ బాధ! 162 సం॥ కరోతు నామ నీతిజ్ఞా వ్యవసాయ మితస్తతః ఫలం పునస్తదేవాన్య యద్విథేర్మనసి స్థితః ॥ త ఇచటి దచచట అచటి దిచట చేయుచు యత, మెంత నీతి మంతుడేమి చేసి ఫలము లేదు కడకు ఫలము మాత్రము విధి తలచునెట్టో జరుగు తప్ప కట్టె 1 163 ఎం ర2పా
వసుధా సం॥ భశిదివాకర యోర్గహ పీడనం గజ భుజంగ యోరపి బంధనం మతి మతొంచ విలోక్య దరిద్రతాం విధిరహో బలవానితి మతిః: తః భాస్కరునికి శశికి పట్టిన గ్రహపీడ గాఢ బంధనాల గజభుజంగ మతి మతిప్రతతుల కబ్బు దారిద్యమ్ము కనిన విధి బలమ్ము కానపడును. 164 సం॥ అటనేన మహారణ్యే సుపంథా జాయతే శనై: వేదాఖ్యాసాత్తథా జ్ఞానం శనై: పర్వతలంఘనం. త అటవి మెల్ల మెల్ల నగుపించు “రహదారి" నడచి నడచి వెతకి నప్పుడెట్టా, వేద శాస్త్ర క్షిస్త విజ్ఞాన. మట్టులే నేర్చ వచ్చు కొండ నెక్కినట్లు, 165 సం॥ ద్విపదే మోక్షబంధస్య మమేతిచ నమమేతిచ మమేతి భద్యతే జంతు నమమేతి విముచ్యతే ॥ తె॥ మోక్షబంధమునకు సాక్షీ .. రెండు పదాలు ఇ “నాది యొకటి 'నాది కాదు' రెండు. “నాది” గట్టి కట్ల నరుబంధితుని చేయ నరు విముక్తి చేయు 'నాది కాదు". 166 లాం రాలా
సూక్తి సుధాసాగరము సం॥ కుసుమే కుసుమోత్పత్తి శ్గూయ్రకే చ వదృళ్యతే
బాల తవ ముఖాంభోజే దృష్టమిందీవర ద్వయం । తె॥ పూవులోన పూవు పుట్టు టనెడి వింత
వినము గాక వినము కన మదెచట
ఇంతి మోము పూవు నిందీవరద్వయ
మ్మున్న వింత గనుము కన్నులార | 167 సం॥ యథా చతుర్భిః కనకం నికర్వణ చృేదన తొపతాడనై:
తధా చతుర్భిః పురుషః పరిక్ష్యతే కులీన శతేన గుణేన కర్మణా | తె। 'గేటు-నిప్పు-సుత్తి పోటు, నికర్షణ
మనెడునాల్లు పసిడి కగు పరీక్షః
కులము : గుణము, కర్మములు, శీల మట్టులే
నిజము నాల్గు పురుషునికి పరీక్ష 168 సం॥ ఆఅతవాయిన నమాయాం తమపి వేదాంతగంరణోే
జిఘాంసంతం జిఘాంసయాన్నతేన బ్రహ్మాహోభవేత్‌ ॥ తె ఆతవాయి బాపడతడెంత వేదాంతి
యైన యుద్ధభూమి లోన నిన్ను
చంప వచ్చినపుడు చంప వచ్చును: రాదు
(బ్రహ్మ కత్యదోష పాతకమ్ము ! 169 లాలా లతా
వసుధా నాయునా కింన నీతోసే మమయం యాచయేదిత ॥ తె! గవడ్డిపోచకన్న - కన్న పర్తి తేలిక దానికన్న బిచ్చగాని బతుకు తేలికయిన నన్ను తెమ్మెరా చూచింళు ఎగుర కొట్ట లెందు కమికతము ? 170 సం॥ శతోరసి గుణావాచ్యా దోషా వాచ్యా గురోరపి సర్వదా సర్వబుక్నేన పుత్రే శిష్యే హితం వదేత్‌ తె మ౦చి యున్న శైలి పంచన - నేర్చుకో చూసి చెప్పు గురుని దోన మున్న హితము నేర్పు మెపుడు ఏ విధమ్ముననైన వూని శిష్యునకును పుత్రునకును కా సం నగృహం గృహ మిత్యాహర్భుహిణీ గృహ ముచ్చతే తయాయి నహితాన్‌ సర్వాన్‌ పురుషార్ధాన్‌ సమవ్నత్తే ॥ క గృహిణి చూచి జనులు గృహమందుర్‌ గాని ఇంటి చూచి యనరు ఇల్లటంచు అట్టి గృహిణి పొంది నట్టి పూరుషు డెల్ల నా ములను పొందగలడు. నన్న. ందగలడు 72 నో ర్త ము లట రా ఖ్‌ (తీ ఢం లము 1 ] ల. చస ోంనలలలిలాని గ్య టో
॥' నల సదా లా బ్‌ డస మాలో వ్‌ లుల కచుని స న. లీ నమ త్యవ్స్‌నో, న్‌ా నాను వనే త భు హ్‌ న అళ ల ల ల్‌ _ న నో య సర కం న మం ఎ వాటిన వళ్ళ న! స యి న్‌ క |. న [షా లంగ ంటటం వి కల నం ము. న ల! క సూ కహ ౧. నోటా చ వం ౧. న క. య. న సు. న పనలు వ్ర న న్‌ మ. న ల 2 క. క సు న స. న 1 స య న. ః. ం సంప చాల ము ము స? య 1 ల న? నో న (| న న + . (1. . స టి నం నషట న్‌ జీ య న క న స. |. నల ల వ ల . - ర్‌ రన ల నరు షు నా. ల ళు కమ ప. కా. వే తా వ. న. టొ “ లర లై ల స గ డ్‌ లవ , మ యా క న టం టోపనా చట టన కేం. | హ్‌ 1 ర ఇ టి న? క య గ క జ పా శ సవ టన శత "క సలా క న న నం. మ క స శవ హం న న వ నర న కూ. న రం సాం క్ని వ్‌ కనను కతన న స. క్‌ స వ న న్యు లు నా! మా నా న చ మం వ న క న 3 టా ను! వ థు న న ఎట వస్తామని లలు మల న యా. మ న స ను టోన స ౩ లం శర చహల్‌ న క ౯ కరన 1 న భా / “జనము నళ తు లో నన మా శ్ర న క మసన ల గ మ చ ఈ. మ సిన ల ల సాల రట ల్తోటు మె న క ర నాన ల" స్లో సో రహా న. లతల టై. న. క. నన అ ర మన! య క హో ర కరా న” మదా నచ. లచలివ స న వ్‌ స నాాన్తా స్తా, ర | ర వనముల టి స సన. వ. | న నా ఫా రమటై త్‌. చాన. న ము. క న స ఫ చ టి జత! జు. లు ఖమ న ను హు వం ఎనీ గ ల కా. గే! ట్‌ సా క వం నం న ర వ వనే యనా మదన. లం న స శ్‌ నా ఇ న ము లలు సఖ స్‌. జు నం. కం నై న. నమన అ స్య నన య ను న? వ గ నర్‌ క: న ర! లు గే న మ 1 నం వల వల మల ను వ న న ము తున శ్‌ య మ్‌ ( జం పాప నం టాప్‌ వ్‌ యా. గంధ టా ప. వో టయ. గ్‌ న వట నో టల ల యయా క న నే న ల న టం. సల [న న య్‌ నా న ను పాన వో రల ఇల్లి ల వోచి న న సం మ యనమల, న్‌! న చి త లు న నస య్‌ వక మో టం. కం. నా ల్‌ వ 4 లాడు బన సంతం ల న శ్ర చ వచ పూ. న న న. న తన సో. గ్‌ న! భగ కలీ. టు లోన టం.” న కా ఫాచర క కన న మోట. ఫ్‌ ప్ర నన కిం స ఈ న ర క స న్‌ జట్‌. నష్టా తం లా జ లట? లచ ర య ఫీ షం మన క వ వ నళ పపం తన్‌ నం! పా న నా లల టి వ న శ. శన య గ క హక న స క ట్‌ కో నార టు క న భి తున, వ కళ ,( దళ అంచి స ల నన మచ ల య టం న న, టి ను హు... న పమ... క్ష న నం క స సం. క్‌ మం ర ల ధం ల న్నే వో నికొళ్ళు క వ వల (ఈ వ. ల ల వన నవ య య లాల. [య్‌ న గ న క స లన పంత ప వ షన ఫో హం వం ల్‌ లి గ. హస వ ని స న రే. స క! వమ లే వాస న యం ఉర పలాన యామ్టటో? వం గ టం కర సర న. ల స | త. ల సనన క 4 ర ర పార ప్లా హహ... న ఈ యే ట్య న్‌ ధాతా న. న మ గ్‌ యన సనన నక నం క యం. స భి సం" ర పట్‌ ల, న్‌. వోలు “2 త ల య ఇ ర్త హ్‌ చ లి త యు" ప. హం?! టై. వ. మమంాచునైన్న ల్‌ తు? క ననా పన నర న న్య. న నం ర న న్‌ అ న నం! లం హం న మ ట్టాళ' కా భి చూాానిాో పమ ల సా టం ర్త 1 నంత నోట ఇ తమ ర ఈ న కనంతన వ ను తరలి న క! ల పనే క న యనా. మం న వ ఖ్‌ స కం టా తో ర్ట న స సగ ఖు ల కన] యయా గా ర్‌ షం. నన (| చల టా న యాలో మ