Telugu sri sri kavitwam - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

ఎస్తుల్టు - నంబిధానం వనన ననన నను ణ్‌ 22602407 (0 గ్‌ 180 వహాకవి శ్రీశ్రీ సప్తతివూర్తిమహోత్పవ సమర్పణ ం న ని క. క.

కక ఇ88 51 ఇలలి8 షం 2 జాలట్టత. 96 ఇ49 5800166 “ఎ 1907 660 గౌరీం ఉంలుం? కం! ఇల రాగల నెల. * కలాం8(అ కే న క. శే 15 కల51151 ౧0౧8606101 ౪)ట ' 700 311062 ౮616041055 515014 [07/40 "ఉల? వ్‌ [షఉస4నిలి 1026 - 47 06 4& ౧౮142! 5[ర్వ' 0౯ 5215805 ౨0640 ల ఇల 90600121 ౧000860606 ఆలీ 00 60046088 ఊఉ 76080) 006 వ్‌తం0 2406 0 ₹16 శీంలీంగి మెగ004రిత. నత సిడిలు షి[వట నత ల్‌ 54 4 రేజ18ై84004 లక కట, 212 2040050202 10, 4. ౨[౧.౦. 606065 1 టీ20, ల. % 60౬ 001686 2స082604 టీరే6౯099 10-4-23 కడట104ర2 - 4 అంప 6 ౨౯ ' ౬. డం ద 310160? జ ర్‌ క కి దె 0092 [యకం 2 ర్‌ం 249౮ చా 68 ల పం: క్‌ స! స ది 100౯ 004 0180 : 51 2954 ర ఛండాల తిరి1304 1 1 కన ఎల 9[0/985 6 004 రం2/[ిక్రై వ 5802002 జి భగం ల + పం?! 56% గ్ర ౯54 1806081031 1000 600౫ టు 285 - గ్ర42 8863 " 6 6270 10114408. ₹9080 న్న ౧౧10౬: శ్ర సెక 60-00 ్ర్‌ం 605185 : క5గ౬ ణా 6454111 0౯౪| గు (10423 ద4దషేంగం4

గ్‌! నన న క. నాలాలో ఆవరుఖం (2088310018 న. న స హయ న [జ్‌ న్‌ డాక్టర్‌ మిరియాల *రామకృవగా ౨ లు శి లే ణ వల, ౧. ధ్‌సిన్‌ నిమి ల్నం నన్నూ, నాతి త్యాన్నీ ఎన్నుకొని, సుమారు ళో క త్పిరాల బాటు అకుంఠితదీతళో” , చేసి, ఆ యిజనంలో తమ ఆరోగ్యాన్ని ₹-. ల అ ౫1 ణ్జి కోల్పోయి, ఆఖరికి కృతకృత్యు ట్ర వంంర్ళా టో అందుకు నంతోవం౦, ఇప్పుడు అ)? తిలా ళ్‌ నుంచి బాగా గోలుకున్నందుకు మశీనంటో?ం, ర్స నా గురించి రాసిన ఈ బృపహాన !౧ధ-ణటే ణా శేశేది రాసినా అనువిశంగానే 2 *ఎండదది నే ననుకుంటున్నాను. అయినా 1080 లో ం ॥ గ్‌ 7 1లెకంగప! వ! జరిగిన నా నప్తకిపూ 6 నభలో (అవ్బతో, వె స 10% న స ఖ్‌ ॥ ॥ క్‌ 20౦00 210066 18 9116 184రేజరటా 450 39 క్రి ము[దితంగా జన ఈ [గ ని డో కా అము చడ ఇ ( వట అంలు(ల8 0410 0680 +1జటలుంలు 0 0 1 నేను ఆవిమ్మరించడం జరిగంది. అ ఒక్క 05 [9 606410 గం లా. విమయమే ఈ ఆముఖం (వాయసూనికి పధాన _ “ “09 2యంఏక! (పేశేసణ. అందుతో బాటు ఈ (గ్రంధానికి 571551 0600065 016 216 098 20004 శ 0౯ 501 సక2ిక 6066270020. 1 0008203126 (వియమ్మిత్రులు శ్రీ విశ్వెశ్వర రావుగారు. కృతి కెట్‌12 01 813 ౨౭౯0002008... భ రకావడిం ఇంకో ౭రేళేండే 18660001౪6, లా వోతే, కవిగాగాక, ఒకసాహితం వి -నిాంగ ర౧ 5. ౪. ౮064౧46 ఇక " గా, వాత్యే విమ 08000 91660601, ఉం68?2 ౮0176310 ర్శకుడిగా ఈ (గ్రంథర చనగురించిగాన్ని ఇందలి ₹0యుఅల 2క0[50050౯ 01 రక ] 198128, లె. 5. 5 గుణదోపాలను గురించిగాన్సి ఇప్పుడే మా 11౪6616 01 16010882 శాయదలచుకోవడం లేదు. త్వరలో నే ఇది గై ము[దిత(పతిగా వెలువడి విశాలాంథధవిశ్వుం నవ్య్చాద వే లోని ఎదయుల౦దరి చేతులనూ శశ కాళిదాసుకు మిరియాల రామకృష్ణ అలంకరించబోతోంద్ది, మలినాధుడు ! తుదితీప్ప వారిచే! గా --ఆచార్య డాక్టర్‌ సి, నారాయణరెగ్డీ లీ ఊన్మానియా యూనివర్సిటీ

(పజలదే ఈ పుస్తకం ఆకా. శంచుకునే వెలుగుల రవ్వలజడిగా. =. “ఒక శక్తి అని! శ్రీశ్రీకి ఒక శుక్సి అని! త నాదా వేశం ఆయన సూక్తి అని! భ్‌ _ 4 లేకపోతే యు. వి, తీప్ప, మార్పు, ణ్‌ శ్ననత్యం, పారి క్చెం[దుడు లాంటి సినిమాలు చ తీసిఉండేవారుకారు ! అవును ! కాకవోతే "౪6 శ్ర “ంకి 0208 8001 28006” 290 ఇ0686 10 6110010216 లో వినవు 0 6౪19 0 500166) అని ఉండేవారు కారు. ఖే “రికి 'జవానుచేతిలో తుపాకీ ఎంతో మాచీలిలో లాంటి శామేరా అంత' అనగలిణేవారు కారు! తన సంనకు నిశే ఈ “విశ్వశాంతి అనే నామకరణం చేయగలిశేవరు రో ధ్దతం ః కారు! వేదికనెక్తి నిరా హమాటంగా నిష్టపటంగా “చఉదమనుషవుల'ను వెక్కిరించగలిశేవారు కారు! ఈ (గ్రంధానికి విశ్వేశ్వరరావుగారికీ ఏమిటి. _౨-

నంబంధం? శ్రీశీగాడ వరావీంచేదాకా యు, విఃని తీభీ కవిత్వం తనకు అంకికమవుతున్న దని జేనుచూడలేదు. ్రీఫ్రీ ఇప్పేడాశా యువి,ని తెలునుకునిి ఆ కవిత్వరసానికి “మిరియాలపాడి? గురించి తెలియదు. తన కవిత్వంమిద రాసిన ఎంత అవసరమో “ఉప్పుూకూడా అంత అవనరమే ఈ (గ్రంథాన్ని త్‌న మ్యత్రుడు యు.వి.కి అంకితం అనీ ఉప్పుద్య్వారా అదిమరింత వ్యావ్ని పొందుతుం జేయాలని శ్రీశ్రీ సూచింబేదాకా నాకా అభి దసీ చమళ్ళరించగలిగాడంకే యు.వి, 'రనజ్ఞత' (ప్రాయమే లేదు! అశేషార్యధటప్రజకీ అంకితం తక్కువడా? శ్రీశ్రీ విప్ల వవైతన్యాన్ని పజలకు జేయాలనే మొవటినుంచీ నా అభ్మిపాయం సంచిపెట్టడానికి యు, వి, యే తగిన నాయకుడు, ఫ్రీఫ్రీయే చెప్పారు పీడితప్రజావళకి ఒక నంశేతం అందుకే యు వి, (క్రీశ్రీని అంకితం చేస్తున్నాను. యు.వి, అని! అప్పుడే తెలిసింది యువి, ఒక శీశీని ప్రజలకు యు, వి. అంకితం చేస్తున్నారు.

వ్యక్షి కాడని 1 విప్లవానికి అభివ్యక్తి అని! విశ్వ ప్రజలదే ఈ పుస్తకం 1

త్వం మివియాల రామకృష్ణ ఫ్రీఖ్రీ కవిత్వం మిరియాల

రామకృష్ణ థ్రీఫ్సీ కవిత్వం మిరియాల రామకృష్ణ శ్రీశ్రీ ్క

(కీ యు. వళ్చాళ్టారరావుగారికి

కవిత్వం మిరియాల రామకృష్ణ థ్రీత్రీ కవిత్వం మిరియాల

రామకృష్ణ శ్రీశ్రీ కవిత్వం మిరియాల రామకృష్ణ శ్రీశ్రీ

లీజీ రబిత౦౦ లో జనో క గలి నభ న సత్య స సం. (నం నం... ననే ర... నం న న న యయ. భం క న న్య సన్న న తల త న రే త పియా. ళ్శ న న స న! స "ట్ట ళ్‌ శం సా మ చం. ఫ్‌ 1 శ్‌ ప ప ళు స సలం న నంటాన్‌ నా. “| జీ 1 స్వః; న స! న | 1 స సజ టి . ర న. వభ ' స శీ ర యుంన నర భు స సు త! న్‌ లీ య ( గ శు. సు క. లీ వ్‌ జ్జ ల హా క ర లం వ న్న బైట త ను క లల న్న ఇ జ్‌ శక్మీమో అ అట్ల 1 సళ. స తు విగ గ్‌ సోలో శీ య సా. న స తలా రచనని నా అట్టా [| కేం తీ ల టు సా క్ష గా క ర ల ర కీ ఈ స” ఫీ ఓ న నశ స. చిం సన్లు క్ని న ము. గ. శీ ఖీ ఈ ఆ క ళీ సనా ఫ్‌ న మ ఖే షన 4 క న్‌ ల. వో + ఓ త పని + శో న క స. స స శ స] న. గ త చ స నవు యు య ంగిళ్ల సు గీ ర సన చం. గ జ్జ షీ మహ? శ... ల్‌! ర సం ప సం నరు చ? వట స స క స ట్‌ క |. మ క ఆ స్సీక ర భక ల్‌! శ్రీ యు, విశ్వేశ్వరరావు

న 49 అభిసారిక 134 సుప్తాస్టికలు 345 కళారవి 52 (వళయన_ర్హనము 138 సుమార్చన 353 భియువర్షీ యసి 55 రజసీగానము 139 భావిదృష్టి 366 ఒక తణంలో 57 (పభాతగానము 140 8 ౩74 పరాజితులు 59 మేఘశళకలము 143 స్వేచ్భావిహాగము 380 అః 61 స్వేచ్ళ 145 హారతి 386 ఉన్నాది 63 [పళృతిగీత 147 వేణుగాసము 393 స్విన్‌ బర్నొకవికి 66 మయూరనర్శ నము 1902 లాన్యతృష్టు 405 అద్వెతం 69 మాళ్ళగీతి 155 జాద్ద తేజస్సు 415 అభుఖదయం 71 నముుదఘోవము 157 భావనాపథి 423 వ ట్ర్‌ ళ్‌ 73 మృత్యు[ప్రబోధము 159 మూగతలఫులు 437 త్‌ 78 వియాగశాంతి 162 వనదృశ్యము చ వాడు 80 నిరీచణము 164 స్వర్గ దేవతెలు 450 మధా్య్యవాదె 82 గీతపద్యాలు 169 ఖండళళి గరం క్‌ లీ న 175 విద్యునాాలిక లు 522 నవకవిత వం+! 109 క్క! ఖము 203 జయభేరి 5635 చేశచరిత్రలు 111 అంతనక 214 ఒకరాి 549 జ్వాలాతోరణం 114 అగ్ని మో లు 2నెగే గంటలా 555 మానవుడా! 116 కవిలౌశిల్పము 233. ఆకాశదీపం 569 కొంపెల్ల జనార్దన 119 సంధ్యాభావన చెగగే మహా(వ్రసానం రావుకొనం 120 విరబోవంతి 261 బుక్కులు 581 సంధ్యాసమన్యలు 121 అంధ్తకవిశాపలా 268 అవళారం 587 జేనికొరకు ? 122 ఆంధకార శామహుడు 280 బాటసారి 592 శేక క | ము 292 ఐ 599 125 సము(దపుటొడ్డున 305. ఆశాదూతలు జగన్నాధుని 428 నిశీథసాంత్వసము 316 జి భవగీతి 608 య. 130 తమస్విని 330 అవళలిగట్టు 617 నిదుగాశే లీ 133 మధుమూశ్తి 337 సాహసి 621 సీడలు (

(౮ ౦థావతరణం

= = +పురుటినొప్పులు కొత్త నృష్టిని స్ఫురింపించాయి [|

(౮

శ్రీభ్రీగారి షష్టిపూర్తి 8 1970లో శ్రీలీ సాహీత్యం నంపుటాలు వెలువడిన తరువాత్స

వాటి ఆధారంతో 1978_77 మధ్య పర౭ళోధనచేసి ఆంధవిశ్వకళాపరివత్తునుంచి పిహెచ్‌. డి.

డీని వాందిన నేను ఆ (గ్రంధాన్ని మరిన్ని ఉన్నతలమ్యూలతో పరిమ్క_రించి (వచురిన్తున్న (గ్రంధమే ఈ “శ్రీశ్రీ కవిత్వం,

కవి త్వాన్ని భమలనుంచి వాన్తవానికీ రసానందంనుంచి వై తన్యానికీ జాతీయతనుంచి అంతర్హాతీయతకీ సంపన్న వర్హాలనుంది పీడితివర్గానికీ యథాస్థితివాదంనుంచి విప్ణవవాదంలోకీ వ్యష్టినుంచి సమస్టిలోకీ వృత్మంనుంచి శేయంలోకీ (గాంధికంనుంచి వ్యావహోరికంలోకీ ఫ్యూడల్‌ బూర్జువావ్యవస్థలనుంచి సామ్యవాదవ్యవస్టలోకీ శ్రీశ్రీ ఎలా కదిలించి మార్చించాడో ఈ (గ్రంథ మంతటా నిరూపించబడింది! 20వ శతాబ్దం శ్రీశ్రీ యుగం ఎందుకయిందో సూచింపబడింది ! సామ్యవాదవిప్ల వం వచ్చేదాకా శ్రీ శ్రీయుగమే వర్థిల్లుతూ ఊంటుందని వ్యక్తం చేయబడింది !

ఈ (గంధాన్ని మూడు (పధానథాగాలుగా విభజించాను, (1) భావళవిళ్వానికి భరత వాక్యం (41ప్త్రే (2) అభినవకవి ఆ" ప్రస్థానానికి అన్వేవణ (101 పే (ఈ అభ్యుదయ కవితాయుగానికి ఆవాజానం (185 పే అని, వీటిలో ర5 ఖండికలను కాలాను[(కమంలో విశేషించి వాటిలో గల ఒక అనుస్యూూకచై తన్యథారను (ప్రదర్శించడానికి సనంవత్సరాను (కమంగా 18 అధ్యాయాలు (47-597 ప్రే వేరుపరిచాను. కవిగా థ్రీథ్రీ ఎలా ప్రభవించిందీ, ఎలాపరివృద్ధిపొంధిందీ ఎలామహోకవిగా పరిణతుడయిందీ వే ర్వేష(పకరణాల్లో (4 వ్‌ 105, క్ర పే. సూచింభాను. వస్తునంవిధానాలను నిర్ణిష్టంగా నిర్వచిస్తూ ఖ్రీత్రీ కవిత్రంలో ఆరెండింటి సిన్సత్తిని గురించి చర్చించాను (625-642 ప్రే. ఈ సందర్భంలోనే. తెలుగు కవిత్వంలోని వనస్తునం విధానాలు సామాజిక వ్యవస్థలను బట్టి ఎలామారుతూ. పోతున్నాయో వివరించాను.

(ప్రభవ న్వర్ల దేవతలు రాసిన శ్రీరంగం శ్రీనివాసరావు దృష్టిలో కవిత్వం వైయక్తికాను ఛవాసికి నంబంధిం చినదికనుక భావకవితాధోరణికి చెందుతచూ దానినుంచి విడివడటానికి (ప్రయత్నిస్తున్నది కనుక ఆ కవిత్వాన్ని భావక వి తాసాహిత్యవిమర ఏధోరణిలో నే వ్యాఖ్యానించాను. మహో(పద్థానం రచించిన ్రీశ్రీ దృష్టిలో కవిత్వం సామాజికవిప్టవ్యప్రయోజనం గిలదికనుక

న్వీయవోవితరంగం నేనుసైతం కవిత్వానికి గంథమొక్క_టి రాసి యిచ్చాను . (0 థ్రీశ్రీగారు మహా(ప్రస్థానగీతం రాసిన 19384 వ(పిల్‌ 12వ తేదీ నాటికి నేను వడురోజుల శిశున్చని! 1956లో భాపా(ప్రవీణ పూర్తయాకా భారతిలో పడిన నాళారదాయణం' పద్యాలు నాకు కవిగా గుర్తింపు తెచ్చాయి. 1957లో రాజమం[డిలో పండితశితుణ పొందుతూ ఉండగా శీథీ అవతారం "గేయాన్ని పారం చెప్పమంటూ పరీత పెట్టారు శీ గొడవర్సి సూర్యనారాయణ గావ. ఆనాడే మొకలయింది నా శ్రీశ్రీ కవి త్వాధ్యయనం! దరిమిలా నా అభ్యుదయదృకృథానికి (శీ సోమసుందర్‌ దోహాదంచేశారు. 1960లో పాదరాచాదులో అ. భా. తె, రచయితిల మహాసభలో కృష్ణ శాస్తి 9 నారాయణరెడ్డిగార్ల పరిచయనస్నేహాభిమానాలు లభించాయి. 1862 జూలైలో ఆంధ్రవిశ్వకళాపరిమత్తులో ఎం. వ, అధ్యయనానికి చేరడంలో డా! యస్వీ జోగారావు గారి (పోళత్సాహాంటింది, 1965లో “శాలాభిరామరికు దథతిణభాపావున్నకనంనవారి బహుమానం లభించడం, 1965 ఆగస్టు 1న కాకినాడ ఏ, ఆర్‌, (పభుత్వక భాఖ్రాలలో ెక్పరర్‌ గా చేరడం, 1966లో బాలాభిరామం (ప్రచురణ, తిలక్‌ తో పరిచయం ముఖ్యమైన ఘట్టాలు, 1970 మే 8నుంచి పొదరాబాదు తలుగు అకాడమిలో మూడేళ్ళ ఉద్యోగం, డిసెంబరు 17న “రంగురంగుల రత్న దీపాలుక్ర భారత(ప్రభుత్వ బాలసాహిత్యం పోటీలో అవార్డు, 1971 డిసెంబరు ల్‌న ఆ వున్నకం (ప్రచురణ, 1878 మే 28న “న్నేపహాచేపాళి గోయసంపుటి (ప్రచురణ, డా! కె.వి. రావు, డాకివి. యన్‌, ఆక్‌, అప్పారావుగా ర్ల ఆత్మీయత 'ెప్తూకోదగిన మలువులు. 18974 మార్చిలో లీల కవిత్వంమాద పరిశోధనకు శ్రీకారంచుటడం, అకోబకులో అఖిలభారత తెలుగు బాలల మహోత్సవాలలో పాల్గొనడం, 1075 ఏప్రిల్‌లో ప్రపంచ "తెలుగు మహానభల అఆహ్వాననంఘ సభ్యుడ్ని కావడం, 1070 ప్రవిల్‌ 4న అంధ(ప్రచేశ్‌ వాలల అకాడవిా సభ్యుడ్నికావడం నా జీవితంలో విశేసాంళాలు, 1077 డిసెంబరు 20న ధీసస్సును సమర్పించడం, 1978 మార్చిలో క్రీ డాశరథిగారి ఆనుఖంతో ము త్యాలగొడుగును (పచురించడం, నవంబరు 4న పీషపాప్‌. డి. ఫ్ట్టం పొందడం, తెలుగు అకాడమి-చే నా సాహిత్యపదకోళం (ప్రచురింపబడటం, ! 9$్రి0జనవరిలో థీసిస్సు ము(ద్రణకు (ప్రయత్నాలు ఫలించడం, మార్చి జిన శ్రీశ్రీనప్పకి మహోత్సవాలలో నత్కరింస బడటం, అల్టోబరు 81న సర్‌ రఘుపతి వేంకటరత్నంనాయుడు పరిశోధన పతకం లభించడం, ఇప్పుడీ గ్రంథ ప్రచురణ అతిముఖ్యమైన విజయాలు. . -ాా మిరియాల రామకృష్ణ ఓ

ల గ జి వీ ఖ్రాగం బీ పేబీలో నాధింబిన దో వరమారం = గో [] 13 గంఛావతరణం 5/7 భావనానము[ద్రతీరంలో 16 కృతజ్ఞ తాభివాదాలు బంగారు శరటాలు శ గ 106 గళతకాలవై ఛభవంలో గాలిమేడలు ళీ చి,ళ 17 ్రీల్రీ జీవిత శేఖాచ్యితం 126. ఉదాత్తకవత్యంకోనం 25 పరిశోధనకు పరికరాలు యాచక ఉజ్జ్వలన్వప్నాలు 30 విశిష్టపదసూచిక 141] నంవిధానపుష్టికోనం 41 భావకవితాయుగానికి భరత వాక్యం వ్‌ నాహిత్యవ్యాయామాలు 51 మేఘ 101 అభినవకవితాప్రస్తానానికి అన్వేషణ 151]. ఆవశ మేఘాల ఆలోచనానర్హాలు 167 కాల్పనికతకూ చాన 185 అభ్యుదయకవితాయుగానికి ల్సి వాస్త వికతకకా ఆవాహనం వింతవం తెనలు 173 వస్తునంవిధానాలలో 45 కవిగా శ్రీరంగం (శ్రీనివాసరావు సూతనవా తకాయనాలు 108 కవితా +ిల్పిగా పరివర్థనం 223 మరోప్రపంచవు కంచునగాశాలు 187 మహాకవిగా పురోగమనం 315 హిమానీనిబిడ పేముంతాల్వ 373 నమాజపిపంచి అప 00 ళవోఇ 'వతిభావె భవం (శ్రుతులు (ప్రభవల్‌ ని వలర౭ివ్లి 391 రసావేశాల ఇం[వజాలగీతా 181 స లోని పయోగపొటవం లు స్వరదేవతలు ప్ర శ13 వ్యధార జీవి గ్‌ స్ట్‌ధార్హ “తయ ధార్థద్భ శాలు 625 మహావ్రస్థానంలో కవితావస్తువు 485. వికసించిన విద్యుత్తే జాలు . 579 సుప్కచైతన్యంలో స్వప్నవాస 47 భావళవితావ్రవాహంలో సవాలు వే వరరహితన ౮ పగడాల పడవలు 597 ణి వా సగ్గానికి కవిత్వపు నిచ్చెనలు

2 49 అభిసారిక 134 సుష్తాస్టికలు 345 కళారవి 52 (1పళయన_ర్రనము 138 సుమార్చన 353 భితువర్షీ యసి 55 రజసీగానము 139 భావిదృష్టి 366 ఒక తణంలో 5" (పభాతగానము 140 గతి 374 పరాజతులు 59 మేఘశకలము 143 స్వేచ్భావిహగ ము 380 అః 61 స్వేచ్భ 145 హారతి 386 ఉన్నాది 63 (పకృతిగీత 147 వేణుగానము 393 స్విన్‌ బర్నొకవికి 66 మయూరనర్హ నము 152 లాన్యతృష్ట. 405 అజద్వెతం 698 మాళత్సగతి ర్‌ స యా క్‌ అ య 155 బౌద్ధ తేజస్సు 415 అభ్యుదయం 71 నము[ద్రఘోమము 157 భావనాపథి 423 వంళతాంనం 73 మృత్యు(ప్రబోధము 159 మూగతలఫులు 437 క్‌ లీ 78 వియోాగశాంతి 162 వననదృశ్యము 0 నిరీతణము 450 మిధ్యావాది 82 గీతపదా న్‌ 460 (పళిజ్ఞ ట్ట్‌లూ 169 ఖండన? 70 3 84 అంతిమయా।త 4/9 దువాట (ఈ 172 దివ్యానుభూతి / ఠి రధ అంకిరమీ 175 విద్యున్నాలిక లు 522 నవకవిత 109 అవా 203 జయజభేర 535 -జేశచరిత్రలు ర్థుఖము 214 ఒకరాతతి 111 అంతన్సమాధి ౪ 549 జ్వాలాతోరణం 114 అగ్నిహో తము 224 గంటలు 555 మానవుడా! ౮. 233 ఆకాశదీపం 116 కవితాళశిల్యము 569 కొంపెల్ల జనార్దన ఏ' 244 మహా(పస్తానం ణం థీ 261 బుక్కులు 120 విరహావంత్సి 581 సంధ్యానమన్యలు 268 అవతారం 587 జే 121 ఆంధ్ధకవిళాపితామపూుడు 280 బాటసారి నికొరకు 125 నము(ద్రపుటొడున 305 ఆశాదూతలు 599 జగన్నాథుని న్ట్‌ ష్‌ రథచ( కాలా 30 తమసిభి 6 608 గర్జించుర స్యా 1 ప్ర 330 అవతలిగట్టు 617 నిజంగానే? 133 మధుమూంర్తి 337 సాహసి 621 నీడలు (౧

(౮ ౦థావతరణం = = +పురుటినొప్పులు కొత్తనృష్టిని స్ఫురింపించాయి ! (౬ తథతీగారి షష్టిపూర్తి! 1070లో థీఠీ సాహిత్యం నంపుటాలు వెలువడిన తరువాత వాటి అధారంతో 1978-77 మధ్య పరిశోధనచేసి అంధధ్రవిశ్వకళాపరిషత్తునుంచి విహెచ్‌. డి. డ్‌్ట్షీని వాందిన నేను ఆ (గంధాన్ని మరిన్ని ఉన్నతలమ్యూలతో పరిష్కరించి (పచురిన్తున్న గంధమే ఈ “శ్రీశ్రీ కవిత్వం, కవి త్వాన్ని (భమలనుంచి వాస్తవానికీ రసానండంనుంచి వై తన్యానికీ జాతీయతనుంచి అంతర్టాతీయతకీ సంపన్నవన్తాలనుంచి వీడితివర్గానికీ యథాస్టితివాదంనుంచి. విప్ల వవాదంలోకీ వ్యష్టినుంచి నమష్టిలోకీ వృత్తంనుంచి శేయంలోకీ (గాంధికంనుంచి వ్యావహోరికంలోకీ ఫ్యూడల్‌ బూర్జువావ్యవస్థలనుంచి సామ్యువాదవ్యవస్థలోకీ శ్రీశ్రీ ఎలా కదిలించి మార్చించాడో ఈ (గ్రంథ మంతటా నిరూపించబడింది ! 20వ శతాబ్దం అీథట్రీ యుగం ఎందుకయిందో సూచింపబడింది ! సామ్యవాదవిప్ల వం వచ్చేదాకా అ్రీ శ్రీయుగ మే వర్ధిల్లుతూ ఊంటుందని వ్యక్నం చేయబడింది | ఈ (గంథాన్ని మూడు (సధానభాగాలుగా విభజించాను, (1) భావకవిళ్వానికి భరత వాక్యం (41వ) (౭) అభినవకని తా్యప్రస్థానానికి అన్వేపణ (101) (ఈ) అభ్యుదయ కవితాయుగానికి ఆవావానం (85 షే అని, వీటిలో 85 ఖండ్‌కలను కాలాను కమంళో విశ్లేషించి వాటిలో గల ఒక అనుస్యూక చై తన్యధారను (పదర్శించడానికి నంవత్ప్సళాను (కమంగా 18 అధ్యాయాలు (47-597 ప్రే "వేరుపరిచాను. కవిగా థ్రీత్రీ ఎలా[పభవించిందీ, ఎలాపరివృద్ధిపొంద్సిందీ ఎలానుహోకవిగా పరిణతుడయిందీ వే శ్వేర[సకరణాల్లో (43, 105, కేగి ప్రే సూచించాను. వస్తునంవిధానాలను నిర్ణిష్పంగా నిర్వచిస్తూ తీలీ కవిత్వంలో ఆరెండింటి నిప్ప త్తని గురెంచి చర్చించాను (625-642 పే. ఈ నందర్భంలో నే "తెలుగు కవిత్వంలోని వస్తునం వథానాలు సామాజికవ్యవస్థలనుబట్టి ఎలొమారుతూ. పోతున్నాయో వివరించాను. ఇట [పభవు న్వర్ల దేవతలు రాసిన శ్రీరంగం శ్రీవివానరావు దృష్టిలో కవిత్వం వైయక్తికాను భవానికి నంబంధించినదికనుక్క భావకవితాధోరణికి ఇెందుతూ దానినుంచి విడివడటానికి (ప్రయత్నిస్తున్నది కనుక ఆ క విత్యాన్ని భావకవి తొసాహిత్యవిమర్శధోరణిలో నే వ్యాఖ్యానించాను. మహో(ప్రస్థానం రచించిన థ్రీశ్రీ దృష్టిలో కవిత్వం సామాజికవిప్ణవ్యపయోజనం గిలదికనుక

శశ ఛ్రీశ్రీ కవిత్వం వన్తువు నంవీధానం ఆ కవిళ్వాన్ని మార్కిిస్టుసాషాత్యవిమర్శధోరజిలోనే వ్యాఖ్యానించాను. ఈ వ్యాఖ్యానం ఒక్కౌక్క ఖండికకనూ (ప త్యేకంగా జరపడం నేనొక 'ప్రయోగంిగా స్వీకరించాను. నమకాలిక సంప్రదాయానికి భిన్నంగా ఉన్నందుకు దీన్ని కొందరు వెక్కిరించవచ్చు. కాన్‌ శ్రీశ్రీ కవిత్వాన్ని అలా వ్యాఖ్యానించడంవల్ల ఎక్కువమంది లాభం పొందుతారని (పాథమిక మైన అవగాపహానకిది అవరోధాలు లేకుండా చేస్తుందనీ శ్రీశ్రీ (శమవికాసాన్నీ పరిణామాన్నీ ఇది నికూపిస్తుందసీ నాకు గట్టిగా అనిపించింది. సాహిత్యవిమర్శ కూడా నిర్జిష్టలక్షణాలకు కబ్దువడిపోయినప్పూడు. ఎదుగుదల ఉండదు కదా! నన్నయనుంచి_ ఇంకా ముఖ్యంగా నురజూడను౦వి- శ్రీశ్రీ వరకూ సాగిన సామాజిక పరిణామాలూ కవితాపరిణామూాలూ ఎలాంటివో తెలు కవిత్వాన్ని శీంథి వవిధంగా మలుపు తివ్పీ వవెలుగులలోకి నడివించ దలచాడో వ ఉద్యమాలను నడిపించాడో ఎలాంటి వ్యుత్స త్తని వరాపిందాడో ఆ విషయాలను తులనాత '్రకంగా వివరించాను, ఈ అధ్యయనంలో న మహ+కవిని గానీ చిన్నబుచ్చాలనే చూవు లేదు, ఇలాంటిచోట-. ఒక కా_నంకారుడి ధోరణి నాది! మహాకవి, (ప్రజాకవి, భావకవి, విప్ణవకవ్కి విద్వత్కవి, రాజకీయకవి జూతీయకవి అంత శ్రాతీయకవి, అధివాస్తవిక కవి, పదచి[తవాద కవి, (పతీకవాదకవిి ఇం(పెవసీస్టు కవి. ఇలా ఏదో ఒక పేరనే శీంకీ9న్సి వ్యవహరించడం సాధ్యం కాదు 1! ఎందువల్లనం శే అయన అన్నీను |! అన్నీ ఆయనలో ఉన్నాయి । అనేకత్వంలో వక త్యాన్నీ వకత్వంలో అ నేక ళ్వాన్ని సాధించారాయన "తెలుగులో. ఒక్క కవిశ్వాని'కే గాక్క ఆా_త్ర్వికధారకూ భావధారకా విద్యలకూ నంన్కృృతిక్షీ నంప్రూడాయానికీ కళలక్ర్యూ ఛందస్సుకీ రసానికీ భాషకీ అలంకా రాలకీ కొ తమలుపులు, కొత్త సొగసులూ తెచ్చి మహామసీవి. శ్రీంస్ట |! ఈ జూాతిజీవితంతో నే ముడివడిన రచనలాయనవి. ఈ వివయాన్ని ఈ (గ0ధంలో స్టాపించాను,. తెలుగుకవిత్వాన్ని సామ్యువాదానికి అంకితం చేయడంలో- భౌతికవాద హేతువాద, మానవతావాదాలను కలగలపడంలో_ అంతన్రాతీయమహోకవులను "తెలుగససవారికి పరిచయం ఇజేయడంలో పాశ్చాత్య సాహిత్య కళావాచాలను (పయోగించడంలో “మౌార్కిజం- లెనినిజం"ను "తెచ్చి పెట్టడంలో మొట్టవొొదటివాడు శ్రీశ్లీ ఎలా అయిందీ; వ్యావహారిక భా హామహోద్య మాన్నీ . జబానపదగీతి కావున రుద్ధరర్గశద్య్యమృణన్ని ఛందోవి వూచనోద్య మాన్నీ శనం ఎలానముయాను కూలంగా అందుకుని వాటిని ముందుకు తీసుకుపోయింది నిరూపింవాను, రచనాసౌందర్యానిక్షీ చమత్కా_రానికి లొంగిపోకుండా స్పష్టతకూ రమ్యుతకూ నమ (పొధాన్యంఇస్తూ సులభవ్యావహారికంలో రచించి సామాన్య పాఠకులకు ఈ(గంధాన్ని ఉఊ బ్రేలంచాను, ఈనాడు శీ్రీశీ్రీకవిళ్వానికి నంబంధించినంతవరక్షం నాల్లురకాల పాఠకులు

(గంధావతరణం 15 కనిపిస్తున్నారు. (1) మార్క్సిజం బాగా తెలిసి, కళాపమాణాల గతిక్రమాన్ని అన్వయించుకో లేనివారు, (9) కళ్శాపమాణాలను మాత్రం క్షుజ్ణంగా ఎరిగి, మార్క్ప్పిజంను నహించ లేనివారు. (3 ఈ అెండజింటినీ హెగా ఎరిగి, క₹ండింటి తుల్య(ప్రాధాన్యాన్నీ అంగీకరించేవారు. (4) ఈ రండూ నరిగా తెలియక, శుద్ధకవిత్వం పట్ల బాగా మోజుపజే సామాన్యులూ విద్యార్థులూ యువ కవ్రలూను, వీరందరిలో నిజానికి నా (గంధానికి పాఠకులు నాల్గవ తరగతికి "చెందినవారే ! మొదటి శెండు తిరగతులవారి (ప్రభావం నాలుగో తరగతివారిమిద పడి ఎటూ కాకుండా పోయీ(ప్రమాదం ఈనాడు కనివీస్తోంది.. అందువల్ల వీరికి ఓనమాలనుంచీ నేర్పాలి. ఇక మొదటి "'రెండుతరగతుల వారూ శ్రీశ్‌ కవిత్వాన్ని తామిదివరకు మూసిన (ప్రమాణాలకూ నేనిప్పుడు వరావిన్తున్న (సమాణాలకూ తేడా వమిటో చూసి నాకు ఫూాపిస్తారు. తప్పదు! ఈ నంభర్ష ణలో శీ్రకీం కవిత్వంగురించిన నిజాలను నాలుగోతిర గతివారు బాగా నేర్చుకుంటారు. ఇక మూడవ తరగతి వారు నా కృషిని గుర్తించడానికి నర్వధా సమర్హులు !

నిజూసికి శీంల్రీ క విత్రంగానీ ఈనా ట్రంధంగానీ ఈ నాటివర్గనమాజంలో సామాజికా న్యాయాలను అనుభవించే వీడితులకోనమే | అయితే కప్పీక్పీ చెప్పడం కవిత్వధర్శుం ! విప్పివిస్పి చెప్పడమే విమర్శ ! ఈ (ప్రయత్నంలో మరీ చిన్నవిషయాలను కూడా ఇెప్పిఉంశేు, అవి చెప్పనందువల్ల కంక. 'ెప్పినందువల్ల నే మేలు కలుగుతుందని నా నమ్మా '్రకం |!

చెలంగారు. చెప్పినట్లు ఒకప్పుడు "ఉత్తమకవిత్వం ఎప్పుడు (వచురితమవుతుందా అని వెబ్యుకన్నులతో కనిపెడుతూ” ఉండేవారు ! కాని, ఇప్పుడు అఆ ఉత్తమకవిత్వంమోద వ్యాఖ్యా నమూ విమర్శా ఎప్పుడు వెలువడుతాయా అని ఎదురుచూసే కాలం వచ్చేసింది ! అందుకే ఈ ఆవిష్కారం!

సాహిత్యవిమర్శను ఒక పార్శ(పవచనంగా ఒక త_త్ర్వంగా ఒక ఇాన్రంగా ఒక కళగా ఒక చరిత్రగా భావిస్తూ రచించిన ఈ (గంధాన్ని శీ0క్ర9 గారి జీవితకాలంలోనే వఐారిచేతనే ఆవిష్కరింప జేసి లోకానికి అందించగల్లడం కృ తార్దతగా భావిస్తున్నాను.

కవితాస్వాదంలో రచనా స్వేదంలో రవళించిన ఈ వేదం! ఈ నాదం! ఈ వాదం! నవతా శ్రుతిగా కవితాకృతిగా నమతాగతిగా అందుకోండి ! ఇదె నా అభివాదం ! --మిరియాల రామకృష్ణ [౧

ర్‌ న! ధ్ధాతిభీవాదాలు

మనస్సుతో ఎదో న్మృతి! తటిన్మణి! మణీఘృణి !

[౧]

నా పరిశోధనకు పర్యవేక్షణ వహించిన ఆచార్య యస్వీ జో గారావుగారికి_ నాకు డిగ్రీస్‌ విశిష్టపరికోధసపతకాన్నీ ఇచ్చిన ఆధ్రవిశ్వక ళా పరిషత్తుకి_

నా పరిశోధనను ఆమోదిస్తూ “జర్శన్‌ ధరో నెన్‌'ను మెచ్చిన (లీశ్రీ గారికి నన్నభినందిస్తూ (ఫ్ర త్యేకసంపాదకీయం రాసిన స్పందన వాణి ప(తైకకు-

నా ధీసీస్సును (పచురించవలసిందిగా (వోత్పహించిన అభిమానులకు _

నా (గ్రంధ(ప్రచురణకు హార్టిక అర్జికబలాలు చేకూర్చిన శ్రీ యు. వి శ్వేశ్వర రాన్రగా8కి- శ్రీ అల్లూరి నెంకటరామరాజుగారికి. డా॥ (శీమతి ౬, చిరంజీవినీకుమారిగారిక్షి నా కృషిని ఎంతో (పోత్సహించిన శ్రీ రవణం శీరాములుగారిక్షి_

శీ *. జగ్గయ్య గారికి ఆచార్య శ్రీ సి. నారాయణ రెడ్డిగారి? _

నాకు తమ హోర్టికళ క్తి ని అందించిన [4 సోమసుందర్‌ గారిక్రి_ డాక్మితి పియన్‌, మూర్తి గారికి నాకు సామి(గినీ నమాచారాన్నీ అందజేసిన శ్రీ కె, వి, రమణా రెడ్డిగారిక్రి-

నా [గ్రంధ(పచురణకు ఐదు వేలరూపాయిల టాంటునిచ్చిన

ఆంధధ్మప దేశ్‌ పభుత్వవిద్యా సాంన్కృతిక నంబంధాలళాఖకు._

నా [గ్రంధాన్ని [శ్రీశీగారిచేతనే ఆవిష్మరింపజేని, మా ఉభయులనూ సత్కరించిన (శీశీ నప్తతిపూ ర్తి మ హోత్సవనంభు కార్యవర్షానికి-

నా (గ ౨ధాలంకరణకు తమకళాకాశలాన్ని అందజేసిన శీ బావుగారిక్రి

(శ్రీ యన్‌, శివన్నారాయణగారికి శి ఈశ్వర్‌ క్షి

నా (ళమను తగ్గించి సహాయపడిన (శీ ఎన్‌, వి. యల్‌. యశ్‌, వర(ప్రసాద్‌క్రు_

(శ్రీ ఎల్‌. కామేశ్వరరావుకు.. క్రీ ఎన్‌. శేషగిరిరావుకు-

నా (గ్రంధాన్ని అందంగా ము[దించిన

దుర్తాష్రెన్‌ యజమాని శీ యన్‌, టి, సాయుడుగారికి-

నా _కేయోభిలాషులకు, అత్మీయులకు నా కృతజ్ఞ తాభివాదాలు |

నాకు అనేకవిధాలుగా తోడ్పడిన నా (శ్రీమతి లత బేవికి-

నాకు ఉత్సాహం కల్పించిన మా చిరంజీవులు

శ్రీనివాస శీకాంత్క ్రీధరొలకు నా శుభాశీస్సులు! ౧

క్‌/ (లీ (లీ భీబితరేలాబ్మితం *=నేనేయే వీదులలో చంకృమణం చేశానో?” అనంతమైన జీవితానుభవం, అవుకూపమైన అమాయికత్క అపారమైన ప్రపంచపర్యటనం, అచంచలమైన హేతువాదం, అపూర్వ మెన వ్యుత్సతి, అనన్యసామాన్య మెన (ప్రజ్ఞ, అనితర సాధ్యమైన నంవిధానచాతుర్యం, అతులితమైన ఊద్యమస్ఫూ ర్హి అంతన్టాతీయమైన సాహిప్రీ వైతన్యం, అ చేయమైన మానవ తాపి శ్యానం - ఇన్ని లక్షణాలూ మూటగట్టుకున్న ఒకే ఒక్క తెబుగుకవిని పేర్కొనమం కే ఎవలై నా ఇప్పగలి?ేది రెండే శెండు అత్షశాలు _ అశీథశ్రీ!! 'తెలుగుకవి ఇలా రూపొందడానికి ఇరవై యనశ తాబ్టీ జీవితమే స్థూలకారణం! ఈశ తాబ్దిలో శక్ర) జీవితిం రెండవదశకం (19 [0) తోపాటు ఆరంభమై విశాఖపట్టణం, మద్యాసువంటి పారిశా9మికనగశాలతో పెన వేసుకుని కాలంతోపాటు పఫురోగమిస్తూ సమౌాజవ్యవస్థలోని విశిష్ట మైన అనుభవాలను పొందుతూనే, సమాజవ్యవస్థలోని అన్యాయాలకు బలి అవ్ర్చతూ వాటికి ఎదురుతిరుగుతూ ఎదురీదుతూ ముందుకుపోతూ ఊంది, తన బేళశంలోని _- ఈ ప్రపంచంలోని ఒక నగటుమానవుడి అంతరంగ బహిరంగ జీవితాలకు ప్రతీకగా మారిన జీవితం శ్రీథ్రింది | కాస్కీ తెన "జేళశంలోని ఒక అసామాన్యమానవుడి మానసిక చై తన్యానికి ప్రతీకగా నిలిచిన జీవితం కూడా శీ9థ్‌9ది ! ఈ వై పద్ధ్యంలేని మానవుడికోనమే శ్రీల అనే కవి కలలు కంటున్నాడు! జీవితవాన్ననవి కతినుంచే ఫల కవిత్సాం ఉద్భవించింది, సమకాలిక నమాజజీవితస్వరూపన్వభావాల యొక్క పంతిబింబంగానే ఆయన కవిత్వం అవతరిస్తూ ఆ వాన్నవికతను మార్చాలసీ పరిపూర్ణ ఫు బ్రతుక వైపుకు నడిపించాలనీ తపాతపాపడుతోంది, అందుకే ఆ సమాజంలో ఒక భావే బ్రయ్బాన్ల శ్రీశ్రీ జీవితం ఎలా నడిచింది? ఎందువల్ల అలాజరిగింది * ఎలానడిచిడండవలసిఎద్రి 9 అనే అంశాలు కుతూపాలాన్ని ేశత్తి స్తాయి. ఆయన కవిత్వంచదివే అనుఖ్యాకజనాలకు ఆయన జీవితగమనం, అందులోని మలువులు ఆశలు, నిరాశలు, పతనాలు, అభ్యుదయాలు అన్నీ తెలుసుకోవలసిన అవసరం ఉంది. వీబన్నింటినీ (శీశ్రీ తానే స్వయంగా (ప్రపంచానికి తెల్పజలచి 1046ల ఆత్భ్కచరిత్రను రాయడానికి (శ్రీకారం చుట్టాడు: అబే ఒక ముడినరుక్సు కాగలుగుతోంద్ర. (ప్రన్తుతగ )ంధంలో 1947 లోగా వచ్చిన (శ్రీశ్రీ కవిత్వాన్ని మాతుమే పరశీల్ప్య్విడం జనవ (శ్రీశీ నజీవకవి కనుక (గ్రంథ (ప్రచురణ పూర్చిఅయ్యేదాకా నడిచిన ఆయన జీఏతవి శేపూలను ..

18 శ్రుస్రీ కవిత్వం. వస్తువు సంవిధానం కో9డీకరించడం అవనరమని కొందరు పెద్దలుచేసిన సూచనననునరించి 1980 చివరిదాకా నడిచిన శశీ జీవితయాత్రలోని న్థురణీయభట్టాలను ఎన్నుకుని కాలానుక9ిమణికను కళూరుస్తున్నాను, (మొదటి నాల్లుదళలను గురించి 1, 2050 (పకఠరణాల్లో వినరంగా చెప్పడం జరిగింది) మొదటిదశ 1910.19 1910 జనవరి కవ తేదీనవుట్టిన (శ్రీశ్రీ 1911లోశే తల్లి అప్పన్నకొండవు కోల్పోయాడు. 1915లో విశాఖపట్నంలోనే అత రాభ్యానం, = 1918లో పాట్టివాడుగు పాదాలతో కందపద్యం వంటి పద్యం, “నోరులాయి అశే డిశక్టివ్‌ నవలకూడా రాశాడు, 1910ల. 'జగన్మ్మితనాటక నమాజంిలో వేరి పాలపాతలు ధరిస్తూ ఉండేవాడు, రెండవదశ 1020.29 1926లో ఎ. వి యన్‌, కా లేజహోస్కూ_లులో శ్రీశ్రీ విద్యాభ్యానం ఆరంభమయింది, 'వీరనింహూవిజయసింహులు' అశ నవలను రాళాడీయేజే |! 1092౮4 “సొవిత్రీసత్యివంతము' అనే పద్యనాటకం రచించాడు, ,. సుభద్రమ్మ అనబడే నవళితలి కూడా 1924లో మరణించింది. 1925 లో శ్రీశ్రీ యన్‌, యన్‌. ఎల్‌. సి, పూర్తిచేశాడు, 'పరిణయరపహాస్యము” అనే డికి వ్‌ ళు నవల రచించాడు, అజే అచ్చయిన మొదటిపుస్తకం, 1925లోనే (శీలీకి " నికటరమణమ శో వివాహూమయింది. ,.పురిపండాతో పరిచయం 1896 మీ గవ తేదీన విశాఖలో శ్రీశీ, ప్రుంపండా (పభృతులు కలిసి 'కవితానమిపిని నెలకొల్పారు, 1928లో “పభవి ప్రచురింపబడింది, ఆ యేజే ఇంటర్జీడియట్‌ పూరిఅయింది. మదాిసు క్రి సి యన్‌ కాలే రి , జీలోబ్కీవ జూ 7 వేరాడ్షు..., శొంపెల జనారనశా ం (. ॥ టల్‌ న ల ర్షనరావు పరిచయం మడాాసులో శ్రీశ్రీకి లభించింది. అంతేకాదు. గీ ఈ తే జ్ర నండూరి, వల్ల ంపల్సి, వేటూరి ముద్దుకృష్ణ మల్ల వరపు, గన్నవరవు వంటి సాహిత్య 'వేత్త లందరిన్‌ కలుసుకునా? డు కలి నన్‌, క్ర అ చ ధు. ఇృగు =-కొన్నినన్‌, కీట్సుల కవిళ గలను తెలిగించాడు, . , షెర్లాక్‌ హోమ్స్‌ మ్‌. రచన 1 లందు. పిక్‌ విక్‌ పేపర్సు అధారంగా *సోములు చెప్పిన కధ' అనే ప్థచురించాడు ...పురిపండాద్వారా (శీ శ్రీకి నజురుల్‌ ఇసా న శ ఏర్పడింది గ వరా శకి నజురు ఇస్తై కవిత్వంతో మైోతి మూడవదశ 1080.39 1980లో వ భార్‌ శ్రీ అర వై మూడురోజులు క్రైఫాయిడ్‌ జ్వరంతో పీడింపబడ్డాడు *.. 1981లో బి వి, ర న్వు ఎవీయన్‌ కాలేజీలో డిమాన్‌ స్ట్రేటర్‌గా పనిచేశాడు. ,.10 32 లో “కన్యా లో పాత ॥ 'పరెబి8౬ + న. న్‌ త అనే పరశీలనాత్భకవ్యాసం రాశాడు ., హారీంద)ునాథ ఛటోపాధ్యాయ ల (26 న్‌ గించాడు ... 10838 లో బరంస్రరం అఖిలాంధ్ర కవి పండితనభలకు హోజు రయ్యాడు.. తొప్పుబూక్‌. (18851915), జెన్స్‌చాగెనన్‌. (1764-1826) అల్లన్‌పో,

శ్రేశ్రీ జీవిత రేవాచ్మితం 19 బాద్దెయిర్‌, సి ఫెన్‌ విలివ్పు వంటి అంతర్జాతీయకవుల్ని చదవడం, వారి కవితల్ని అనువదించడం 1059 లోశే చేశాడు ఆంధ్రవిశ్వ విద్యాలయ గంంధాలయం, పిాందూరీడింగ్‌ రూ :లనో గంంధాలు బాగాచదువుకూ ఉండేవాడు అబ్బూరి, ద్వారం జగన్నాధ కావుగార్హ నన్నిహితుడుగా ఉంచేవాడు. శీః ఉంళం109 05 ₹056 కంటం ౨688612001 అనే విమర్శగ 9)౨ధము ట్‌ 4 ౫౦॥%54ల రచన) ఆగోజుల్లో నే శ్రీశ్రీ చదవగలిగాడు. ౨4. 1084లో కాకినాడలో జరిగన ఆంధ్రరాష్ట్రయువజకనంఘసభకు హాజరై 'మహాప్రస్తానం' గీతాన్ని పాక్షి వినిపించాడు. . తి) వేణి లు య యి

పత్రికలో ఎమ్‌ చలపతిరావురాసిన సండే 16063 అనే వ్యాసం చే3 (ప భావితుడయ్య్యాడు, ₹7. |. ౨౪165 (1871-1940), & 8, (1867-1935) వంటి కవుల కవితలను అనువదించాడు,

1985 లో ఇాద్దెయిర్‌ +, మపాసా, అల్ల న్‌వోలను త్‌ని “'బుషిత్రిియం'గా ప9కటించు కున్నాడు. స్విన్‌ బర్నీ క విత్విం చెతి ప్ర భావితుడయ్య్యాడు. గురజూడవారి ము త్యాలసరం విశిష్టతను నిరూవిస్తూ నవ్యులమోద దానిప్ర) భావాన్ని గురించి పరిశోధించాడు. టాాట్‌న్కీ కో9పాట్కిన్‌ల ఆలోచనలను అభిమానించ సాగాడు,

1986లో 'ఏణి పత్రికలో. “శ్రుతులు రాశాడు. కాకినాడలో జరిగిన నవ్యసాహిత్య పరిషత్‌ సభలకు హోజరయ్యాకు. 198/7 లో చెలంగారితో. పరిచయం సంపాదించుకున్నాడు, లండన్‌ అభ్యుదయర చయిళలెల మాని ఫెస్టో చదివి స్రభావితుడయ్య్యాడు. అలగ్జాండర్‌ చాక్‌

ర్యా గీతాన్ని అనువదించాడు (వికిరనృత్యం). కొంపెల్ల జనార్దన రావువంటి మితుడ్ని కోలా్చీయాడు. మలవరవుగీ తాలవె సమొలోచన రాశాడు, నుహాపు్రస్థానంలో అతిముఖ్యమైన గీతాలెన్నో 198/7 లోనే రచించాడు...

1988లో మజాాసులో ఆంధ్రప్రభ ఉపసంపాదకుగుగ" సియమితుడయ్యాాశు,. అధి వాస్త వికద్యశ్చధం అలవడింది: ఫ్రాయిడ్‌ రచనలు మధించాడు. 18లికిలో “నేటి తెలుగృక్తవిత్ర : కొత్త పోకడలు" అనే విశిష్టవ్యాసం, పఠాభి వీడేలురాగాలడజన్‌కు "ఇంటో వ్రంట్రి ప్రిన్సి్హప్ట్రీక్ర

జ ల జే గీతానికి విివ బల? క00116 17601661 (1855-1917) శాసిన 16 2జు//5 అ విశిష్ట్రమై; అను వావం ('వేదలు), తెలుగుకథానిక గురించి విశ్తేషణాత్మకమైన విశిష్టమైన ఆంగ్లవ్యానం రచించాడు. కషంకైక శంపిజతే కాసిన కేశంకేంిల చక03860 226 ఓ46020000 18 4006 అనే విశిషగంధా న్న ణీ శ్ర

ళు 1989 లోనే చదివి ప్రభావితుడయ్య్యాడు, నావదళ 1ర్రిశీ040 “ప్రతిభి నంపాదకవర్ష్గంలో నభ్యుడయ్యాడు. 1042లో ఆలిండియా రేడి చూల్ర+ ఉద్యోగిగా నియమితుడయ్యాడు, 1948 లో లక్నోలో 1 & 1. ౯. 15221908 5 ల001 0ల్వ66 లశ ౪0.0, 200౯2000 33131200 గా నియమితుజె వడునెలల 'గృంధావారజీవితం' గడిపాడ్తు అఆరోజులో శ్వ దశా మ.

౭0 శ్రీశ్రీ కవిత్వం వస్తువు, సంవిధానం “మలేరియా” సోకింది. ,.లక్నోయూనివర్సిటీ ఆంధినంఘంవారి సభలో ఊపన్యసించాడు .. 1941లో విక్టర్‌ సాడన్‌ ప్రిట్‌చెట్‌ (1900) కథల్నీ విలియంసారోయాన్‌. (1908) కథల్ని అనువదించాడు. .. అబ్బూరివారు పెట్టిన 'నటాలి' అనే నాటకనమాజంలో పనిచేశాడు. = .వజూ నాట్యమండలి" ప్రదర్శనాల పట్ట అభిమానం వ్యక్త ంచేశాడు,

1945లో తండి) వెంకటరమణయ్య కాలధర్మం చెందడంతో శీళీలో మానసిక పరిణామం వచ్చింది. అధివాస్తవికతమిాద నిష్ట ఎక్కువయింది, ఆం చేరబితన్‌ రాసిన 99220 ౪111 06 0017331316 అనే నర్రియలిస్టుమాని ఫేస్టోనీ ఆం ేరబితన్‌ +, వాల్‌ ఎలార్ట్‌లు రచించిన 216 ముము20ల11206 ౮009090109 అనే అధివాస్తవిక రచననీ అనువదించాడు (నంక్షుబ్బసాందర్యం, అల వాటు బలిమ్సి. సెప్టెంబరు 20న బెజవాడలో అధివాస్తవికతమిాద ప్రసంగించాకు, 1045లో చే మపాసా కధలననువదించాడు. "అనంతం" రచనను ఆరంభింఛవాడు. చాలీచితా9లు గురించి ప్రళంసావ్యానం రాకాడు. చింతాదీవీతులు గారికి సన్నానపతిం రాశాడు. 'ఆనందవాణిలో *“వారంవారంి రాయనారంభించాడు. నవంబరు తన అభ్యుదయర చయితిల సఘం మ[దాసు వాఖకూ డిసెంబరు 51న రాజమండిలో ఆంధ్ర అభ్యుదయర చయితలనంఘం తృకీయమహ+ో నభకూ పాారంభోపన్యాసాలు చేశాడు,

1946 లో *వారంవారంి పున్నకంగా ప్రచురింపబడింది. నిజాంనవాబుగారి రిఫార్‌స సెక్ర శేరియట్‌లో ఉద్యోగిగా కుదురుకున్నా డు, .. సిరిసిరిమువ్వశతికం రచించాడు .. రడ్‌ లార్డ్‌ కిస్టింగ్‌ రచనను అనువదించాడు. 40.409 మధ్య ఆనందవాణి వగైరా పత్రికల్లో పసి చేశాడు. 1947లో మ్మదాసులో రాయపేటలో మకాం ఏర్పరుచుకున్నాడు.. చహోవ్‌ (1 8600-1901) శాసిన 86 ౮%6గ 0701%6 ను 'నంపెంగతోట'గా అనువదించాడు, ఫుకి పండావారి '“సౌదామిని"ని అంగ్లీకరించాడు, (ఫ్రాంజ్‌ కాఫ్కా (1883-1921) రచనలు అనువ దించాడు (వింతజంతువు), జేమ్సుజూయిన్‌ వైతన్య(నవంతిని గురించి ప్యానం రాశాకు. 'అదర్శ జీవులు అనే నేడియోనాలును కట్టు నవలలో “సుదర్శనం; లోకంి అనే భాగం రచించాడు తన శవిత్వం గురించి తనే వ్యాఖ్యానించుకోసాగాడు . గ్యురవుపంజేలలో పొల్లొనసాగాడు,

1948 తో చలన చితరంగంలోకి (పవేశించాడు, ,. “సామ్య వాదమహో భార తంలో 'ఆను వాననికం' రాశాడు. కాంగ్రెసును కపతం్రంలో పిమర్శింపనారంభించాడు, . .ఆరుదితో కలిసి రచనలు చేయడం మొదలుపెట్టాడు. , .టాగోరుమిాద ఎళ్లెర్రీనిప్రకటించాడు. . ఎవిశాఖపట్న (మాద మహో కావ్యం రాయాలని నంకల్పించాడు, 1949లో తిరుచునాపల్లి ేడియో+నుంచి. తెలుగు సొహీత్యంమాద ఆంగ్లంలో ప్రనంగించాడు, ఆడదత్వ మేవా౬హామ్‌కు' “లఘుటిప్పణి రాళాడుః ,. .నీరాబొర్‌నందా అనే హిందీచి తనికి “ఆహుతి అనే పేర డబ్బింగ్‌ చేశాడు, ..ఒక బంధువుల అనమర్దురుని పంచుకున్నాడు,

థ్రీత్రీ జీవిత లేవా వ్యితం ర ఈ నాలుగోదశలో లీల ఎందరో అంతర్హాతీయకవుల కవితల్ని తెలిగించాడు పాల్‌ ఎలార్జ్‌, 'జేమ్సుజాయిన్‌, ఆం(దేర్యబీతన్‌, చాద్రెయిర్‌, ఎఫ్‌. విలన్‌, ఎపోలినెయిర్‌ , ఆవెన్‌, డిలాన్‌ధామన్‌, ఒడిన్యూస్‌ ఎలిటన్‌, హపాస్సీమిపా సాల్వెడార్‌డాలీ, లూయిీమెక్‌ సీస్‌, కిష్టఫర్‌లోగ్‌. మొ! ఐదవదళశ 1950.539 1950 లో నళినికుమూర్‌ స్నేహసొాహచర్యాలు లభించాయి. శ్రీశ్రీకి. మహా (ప్రస్థానం మొదలై న గతాలు వున్న కంగా ముది9ంపబడింది. .. పౌచ్‌. యం. రెడ్డిగారి రోహిజణీపిక్చర్పులో మాటలు, పాటలు రాయడానికి కుదురుకున్నాడు... హెలెన్‌ గార్టెనర్‌ రాసిన ఈలియట్‌ శిల్పం అశజే గ ఫంధాన్ని విమర్శించాడు. = .'ఆనందవా ణొలో తాడూ-_బొంగరరి శీర్షికను నిర్వహించాడు, 1951 లో 'సిర్లోషి చితాానికి మాటల్సు పాటలు రాశాడు. =. భారతీయచలనచిత్రోత్స వానికి జడీగా బొంబాయికి విమానంలో తొలిప్రియాణం చేశాడు, చేతినానంద్‌, ై మిసీదివాన్‌, ఇాంచాలేం ప్రభృతులను కలుసుకున్నాడు విభిన్నభారతీయ భాపాచితాలు చమూాఖాడు... 1932లో వలూరులో అంధ్రిరాష్ట్ర) కాంతి సాంన్మృతిక మహానభ (ఆగస్టు త0)కు అధ్యమోప న్యాసం వేళాడు, కారల్‌ వాక్‌ (1890-1988) రచించిన 6 40016 నాటకాన్ని అనువ దించాడు (అమ్మా!) ..మరదలు పెళ్ళి చితాానికి మాటలు పాటలు రాళాడు. 1853లో “నాగొడవ' అవిమ్య_్రరణనభలో ఆలంపురంలో ప్రునంగించాడు శ్రీశ్రీ. ఉపొవరాబాదులో తెలంగాణార చయితల సంఘఎ ప్రధభమవార్షి కోత్సవానికి అధ్యక్షోపన్యానం. వేశాడు ..'ప్రాన క్రీడలు". . .నదసత్స్పంశయం' ర చించసారంభించాడు. ఎం. ఎల్‌ సిగా ఎన్నిక అయ్యాడు... అక్కా ఇశ్రైళ్ళు, “వెంపుడుకొడుకు, కన్న తల్లి, ప్రపంచం వంటి సినిమాలకు పాటలు రాశాడు, 1954 లో ఆరుద్యి వరదలతో కలిసీ 'మేమే' అశువుగా రచించాడు ఫ్రీ... మైవరావాద్‌లో విశాలాంధినదస్సుకు అధ్యక్షోపన్యానం చేకాడు. పెల్చి-5లో దన ప్రపంచశాంతి మహళ సభ (నవంబరు)కు ప్రతినిధిగా వెళ్ళాడు: అక్కడనుంచి ర్యా పారిన, లండన్‌లు వెళ్ళినచ్చాదు, ... “సామాజిక కవిత అనే అంశంమోద శేడియో గోష్టిలో పాల్లొన్నాడు .'ఆరంభం పెద్ద అవస్ష' అనే శేడియా ప్రసంగం చేశాడు. 1955లా ఆంధ్రపత్రికలో తన మిద. పెద్ద గాలిదుమారం లేగినప్పుడు తట్టుకున్నాడు. కానీ ఫిబ్రివరి_మార్చి నెలలో ఎన్నికల ప్రచారంలో తిరుగుతూ మకీ చలనానికి గరి అయ్య్యాడు- (కొన్ని తవాంఛనీయనంభుటనలవల్ల ) ౧. విశాలాంధ)లో “పజ అనే శర్చికన్సు నర్వహ్రం చాడు. . అభ్యుదయర చయితేల నంఘానికీ అధ్యముడుగా ఎన్నికయ్యము విజయివాడలో ఆంధ అభ్యుదయర చయితల ఐదవమహోనభకు అధ్య పన్యానం వెళాడు. *రిగగ్రిల్రశ రాజమండిిలో విశాలాంధ)నంస్కృృతీనభల సాహిత్యగోపిలో - కాకినాడ అంధ్యా) పాలిశ్చాళ్ట క్షా కాలేజీలో-

లిం శ్రీశ్రీ కవిత్సం వన్తువ్య నంవిదాకం ఢిల్లీలో ఆఫోాలసియక్‌ రచయికల మహాసభలో ప్రినంగాలు వేశాడు. “వితా (పయోజవం' మోద "లేడియోగోవ్యీలో పాల్గొన్నాడు సాహిత్యఅకాడమి సభ్యుడయ్య్యాకు. 0౯66 ౮1661 107 )628%,. “చరమరాకి' ప్రచురితమయ్యాయి. ఉప్మదష్ట సరోజతో ద్వితీయవివాహం చేసు కున్నాడు. 1958 ళో “ము ళ్యాలసరాలు"కు పీక రాశాడు. 1959లో 'అంగారవల్ల 3కి స్ట్‌ ర్రిళ రాశాడు *నజీవరచన' మిద "రేడియోగోష్టిలో పొల్లొన్నాడు.. “గురజాడి వ్యాననంపుటి (వచు రితమయింది. .. మాంగల్యబలం, గాంధారీగర్వభంగం సినిమాలకు పాటలు రాశాడు, నాన్‌ సొల్లు౨ రహాస్యం అనే అరవసినిమాకు డబ్బింగ్‌ “'వెవిలో రహ ట్ట చేశాడు 'పెట్తుబడికూణా పెట్టాడు కూతుకు వుట్టింది. ఆరవదశ 1960.69

1060లో “20వ శ తాబ్బపు 'తెలుగుసాహిత్యం” అశే వ్యాసం రాశాకు, 1961లో విజయవాడలో సి, పి. ఐ, ఆరవసమావేశపు సాంన్మ్బృతికోత్సవాలకు అధ్యక్షోపన్యాసం చేశాడు. (వప్రిల్‌ మద్రాసులో ఆం[ధమహానభవారు చేసిన విశ్వనాధసన్థానసభలో (దినంగించాడు (అక్టోబరు 15) .. కాకినాడలో ఒక కాంగ్రసువ్య క్తి చేసి; అళ్యాచారానికి గురి అయ్యాడు. .. వెలుగునీడలు ఇంటికి దీపం ఇల్లాలే, 'పెండ్రీపిలువు, బావామరదళ్ళు, భార్యాభర్నలు మొదలై న సినిమాలకు పాటలు రాశాడు 19869 లో 'ఆడసాఠాకధలుకు మొదటినూట రాళాడు.... పదండి ముందుకు ఆరాధన, కులగో ఆా9లు మొచలెన సినిమాలకు పాటలు రాశాడు . కుమారుడు జన్ఫించాడు .. 1968 లో పాదరాబాదులో విడ్యార్థియూనియన్‌ నాలుగోవార్షి కోత్స వానికి ప్రారంభోపన్యానం వేశాడు . వునర్జన్థు సినిమాకు పాటలు రాళాడు,

1064లో జనళ క్షి పత్రికకు ఇంటరూర్యు ఇచ్చాడు .. . విజయవాడలో ఆంధ్రరాష్ట్ర విద్యార్థి ఫెడ నేషన్‌ 29 మహాసభకు (పారంభోపన్యానం (జనవరి 15) చేశాడు .. "కూనలమ్మ పదాలు'కు (ప్రశంనరాశాడు .., “లిమబుక్కులుి శాయనారంభించాడు. “మూడుయాభి యిలు (ప్రచురింపబడింది ... బాబి బలియుద్ధం రాముడు_భీముడు, డాక్ట్ర ర్‌చక0వర్తి, నర్ననశాల మొద లేన సినిమాలకు పాటలు రాశాడు. 1965 లో ఒంగోలుతాలూకా యువజనమహోనభక్రు . - విజయవాడలో పౌరహక్కుల మహానభకు ప్రారంభోపన్యా సాలు చేశాడు .. ేవత సినిమాకు పాటలు రాళాడు. 18గరి లో ైదరాభాదు హిందీప్రచారనభవారు శ్రీశ్రీకి “సాహి త్యాచార్య' చబిడుదం ఇచ్చారు ఏలూరులో ఆంధప 'ేళ్‌ యువజనమపహానభ లో ఉఊపన్యసించా ము. =. “ఖడ్లసృష్టి' ప్రచురింపబడింది - == సోవియట్‌ భూమి అవార్డు లభించింది విజయవాడలో ఇన్కన్‌ వారిచే నన్వ్ధానింపబడ్డాడు (డిసెంబరు! 1 స 1967లో సోవియబ్‌ ర ప్యాకు శెండవసారి పయునమభయ్య్యాడు “సోవియట్‌ లిటరేచర్‌ పత్రికలో (ప్రత్యేకంగా (వశంసింపబడ్డాడు, 1068౮ో “శంఖారావం'కు వీరిక రాశాడు.... నెల్లూరు వి, ఆర్‌. కాలేజిలో ఉపసవ్యుసించాడు, * .19869లో

శ్రీశ్రీ జీవిత రేగా చ్కితం ర! నెల్లూరులో తిక్క_నగురిం ది (పనంగించాడు. = .జనశ క్తి పత్రి కాప్రతినిధికి ఇంటర్వ్యూ ఇచ్చాడు... (పగతి వారపత్రికలో “జాబు-జవాబు శీర్చికనిర్వహించాడు. =. (పజారధం ప(తికకు ఇంటకూర్యా ఇచ్చాడు. *. అనంతపురం నాటకోత్సవాలలో (ప్రసంగించాడు... 'నృజని పతి9కకు ఇంటర్వ్యూ ఇచ్చాడు(నవంబరు)... 'నవత' పతి9కకు గొౌరవసం పాదకత్వం స్వీకరించాడు. , -“'దిగంబరక విత్వం' ఆంగ్లీ కరించసాగాడు. *,. 68108108 0 6 306 అనే గ్రంధాన్ని “రెక్క విప్పిన రివల్య్యూవన్‌” గా తెలిగించాడు, *. పంతాలు-పట్టింపులు, మనువులు మారాలి మొదలై న సినిమాలకు పాటలు రాకాడు, వె ఐదు ఆపవశల్లో వాట్ట్‌ వట్‌మన్‌, ఈ, ఈ. కమ్మింగ్స్‌, మయకోవస్కీ పాబ్లో నెరూడా, సారీందనాధ ఛటోపాధ్యాయ, ఫపుమ్క్‌్న్‌, నికోలాయ్‌ సెక9సోవ్‌, అలగ్జాండర్‌. స్టైమిన్‌, లారిసా వాసిల్యేవా, కోన్‌ సాంతిన్‌ షాన్‌ షె.ంకిన్‌, ద్వి(తికావలియోవ్‌, ఆం జే్రేవోళ్నే సెన్‌ స్కీ మొదలై న వారి కవితిల్ని లెలిగించాడు తత్ర. ఏడవదశ 1970.79 1970 లో 'శ్రీశ్రీసాహిత్యం' సంపుటాలు ప్రచురింపబడ్డాయి. మయకోవస్కీ "లెనిన్‌! కావ్యాన్ని తెలిగించాకు ్రీభ్రీ మద్రాసులో సోవియట్‌ కాన్సల్‌ జనరల్‌ సమాచారశాఖ వారిచే సత్క_రింపబడ్డాడుః సాహిత్య అ కాడమి విశిష్టసభ్యత్వం లభించింది. విశాఖలో షష్టిపూర్తి మహోత్సవాలు (ఫీబ్రివర్సి జరిగాయి. శ్రీశ్రీ సన్నానసంచిక, నృజన్య కళ్లాక్టిల్ళి (ప త్యేకనంచికలు (ప్రచురింపబడ్డాయి. విజయనగరం, శ్రీకాకుళం, నూజివీడు చితూడు, కర్నూలు మొదలై నచోల్ల సత్కరించబడ్డాడు, ,.నెల్లూపలో కవ్యితయజయంతిలో (ప్రసంగించాడు ... చలంగారిని కలుసు కున్నాడు (మే24)... సెవెన్‌ స్టార్‌) సండికేటువారి నన్వానాన్ని తిరన్కరించ్చి “విరసం' అవతరణకు దోహాదంచేసి విరనం అధ్యముడ య్యాడు (జూలై 4). *.సాయుధవిప్త వాన్ని సమర్థిస్తూ “యుంరషు గీతం రచించాడు (ఆగస్షు1ేరీ) = శ కాకుళం నక్సలైటు ఉద్యమాన్ని పో్రత్సహిస్తూ “నిన్నటి జట్కా_వాలా' గీతం రాళాడు (సెప్టెంబరు కేల లం ఖన్ముంలో విరనం (పారంభోత్సవసదన్సుకు అధ్యతతవపీించాడు. (అక్టోబరు 8 9) ... సాహిత్యఅకాడమి; కవి తానవ్పిత్రి సభ్య త్వాలకు రాజీనామాలు ప్రకటించాడు. = 1971 లో “తుదిపయనం తొలివిజయం' అనే విప్తవగీతం రౌశాడ్సు (క్ష 14. విరకం ండవమహానభలకు అధ్య క్షోపన్యానం వేశాడు (నవంబరు). == 19 వలో విరనం మూడవమహ+ నభ లకు అధ్యమోపన్యాసంచేశాడు (డిసెంబర్సు: 1078లో కేంద్రసాహిత్య అకాడన్రా అవారు లభించింది = “మరోప్రస్థానం గీతాన్ని రచించాడు (డిసెంబరు. =. [97%లో విరనం రచయితల నిర్బంధాన్ని నిరసించాడీ ...

/7 శ్రీశ్రీ కవిత్వం వనక్వువు, నంవిరానంి 1975 లో విశ్వనాధతో కలిసి పపంచతెలుగు మహానభల బహిష్కరణకు ప్రకటవ ఇచ్చాడు (మార్చి త్రి ఆ మహానభల అహ్వానాన్ని తిరన్మ_రిన్తూ “రాతన ఊగాది' గీతాన్ని ముఖ్యమంతి)కి పంపాడు (ఏప్రిల్‌ ). ఊనేగింప్రజరుపవుకూ క రపళాొలు పంచుతూ అరన్షయ్యాడు, ... విడుదలపొందాడు (వపి్రిల్‌ 18)... 'పజూతం్యత'లో “అనంతం రాయనారంభించాడు . “తుంగతు రిలో నై తుకూలీ నంఘంవారి బహిరంగ నభ లో ఉపన్యసిందాగు. ఉం 1076లో చైనాకు బయలు చేరాడు (డిసెంబరు ఉీ) .. చైనా నందరగ్శించి ఇండియాకు తిరిగి వచ్చాడు (డిసెంబరు ౨8) . 1977లో ఎమన్దెన్సీని సమ ర్రించినందుకు విరనం అధ్యత్షపదని నుంచి తొలగింపబడ్డాడుః (జూన్‌ 10) . జ్యోతి మానసతింకలో “నవర సాలశ్చ్రీశ్రి రాయ నారంభించాకు.9. 1978లో శాకినాడ చైనా భారతనిత9మండలి నభలో (పనంగించాడు .. విరనంనుంచి నస్పెండ్‌ వేయ బడ్డాడు (జూన్‌ ్షేత్ష) ఒం ఢిల్లీలో కన్నడ సాహిత్యపరిపత్తుచే నత్కరింపబడ్డాడు ఎం జవహార్హాల్‌ నెహ్రూ విశ్వవిద్యాలయంలో (పనంగిం చాడు 1979లో బెంగుళూరులో బండాయ సాహిత్యస మ్మైళన(పారంభోపన్యానం చేశాడు (మౌార్చి) .. వరంగల్లులో చలం సంన్ధరణసభలో (పనంగించాడు (యే 6) విరనం సస్పె నన్‌ ఈమె రద్దు (సెప్టెంబరు వి9) ఎం మదా?సులో రాజాలథ్మీ ఫౌంజేసన్‌వారి పదివేల రూపాయిల అవార్డును అందుకున్నాడు(నవంబరు [9 ) ట్రీ శ్రీ సప్పతిపూర్ని మహోత్సవసంచికకు ఇంటర్యూ ఇచ్చాడు (డిసెంబరు ర్‌. ఈ దశలో సిజారెవెలాబో, నాజింహిక్థత్‌ , పాబ్లోనిరూడా మొదలైన కవుల కవితల్ని ల ింాడు... అల్లూరి సీళారామరాజ్యు భూమికోనం, యమగోల, ఎదురీత, నిశ్శబ్దం మొదలైన సినిమాలకు పాటలు రాశాడు... 'స్వాతి' లో “అనంతం” ఫునకపారంభించాడు, ఎనిమిదవదశ 1980 జిన్నూరు నిరీశ్యరాశ మంలో ప్రనంగించాడు, ,, కృష్ణ శాస్ర్రిమృతికి సంతాపం [పక టెంచాడు, ., కాకినాడలో నప్పృతిపూర్హి సత్కారాలు పొండాడు. ..ధీసిస్సును ఆవిమ్మ రించాడు (మార్చి 2)..= మరోప్రస్థానం" (పచురింపబడింది (మే... విరనం సభ్యత్వం రద్దుచేయబడింది (జూన్‌). =, విరనంకు రాజీనావమూ ఇచ్చాడు (జూలై త్రం, విరనంకు రాజీనామా ఉఆపనంపా రించుకున్నాడు (వై 20)... ఫురిపండాతో కలిసి లండన్‌ వెళ్ళాడు (స్పెఫైంబరు -. లండన్‌ కామున్వెల్లు ౪ బట్యూట్‌లో మహాక్షవి. జార్జి బార్కర్‌ అధ్యమతను నత్కరింపి బడ్డాడు (డిసెంబరు |. చ 4 (ఇది అనంతం) చిునానూ శ్రీశ్రీ 11 నాల్‌ కాంక్‌రోడ్‌, మ(ద్రాసు.28, (౮

నీ 11/వరిలోధనవ వరికరాలు లక్షనక్షత్రాల మాటలు! కోటిజలపాతాల పాటలు!

'జేమ్సుజాయిన్‌ గురించి రాస్తూ తథశ్రీ అననే అన్నాడు. “సాహిత్యశిల్పపఫు మెలకునలన్నీ తెలిసినవాడు నంప్రంిదాయాలను జూగత్త గా గమనించినవాడ్డు, శబ్దశ కిని నగౌారవంగా ఆరా ధించేవాడు” అంటూ! ఈ విశేషణాలు శ్రీశ్రీకి కూడా అతరాత్షరమూ అనువర్తించేవే! అంతే కాదు, తానుంబున్న నమాజవ్యవస్థకు ఏది ఇప్పాలో ఎరిగినవాడు తన రచనలు ఎందుకోనవూ నిర యించుకున్న వాడు, తన సాహిత్యం వ్‌ వర్షంకోనమో ఎంచుకున్న వాడు, సాహిత్యపు అంతరా

ణం జ తీయస్తాయిరి గుర్హించినవాడు కూడా శ0$9 || టన! వాల

సంవిధానాలకోనం శీకీీ గ వేపుణ నన్నయగారి అవిరళజపహోమతత్పరత్వం వంటిది 1!

తిక్కానగారి యిజ్ఞంవంటిది ! “చిరదీళూశి చూతపన్సమియణ' కచా అది! అంతర్జాతీయ సాహిత్యోో ళా

ద్యమాల అధ్యయనం, అంతిన్హాతీయ కవితాఖండాల అనువాదం మాత మేగాక్ష ఆర్థికఠాజకీయ

సామాజిక సాంస్కృతిక తత్త ్వశాస్త్రాల మోామాంను నమకాలికనమాజవి వేచవ కూడా లీతీ

వ్యుత్సతి.నీ ఉత్పాదక శక్తినీ భాగా మెరుగుపరిచాయి.

కవి తావిశ్వరూప సందర్శనం కోనం తాను కోధను, సాధన సాగించానని శ్రీశ్రీ న్వయంగా ఇప్పుకున్నాడు. శోధన వ్యుత్సక్కినీ సాధన అభ్యాసాన్నీ సాన పెట్టాయి. ఒక భావకవి కవిత్వం మిద పరికోధించడానికి అనుభనం, స్వందనం అతిముఖ్యం. కానీ తాను కవిత్వంరాయడానిశే ఏకవి పరిశోధనలు సాగింవాడో ఆ కవి కవిత్వంగురించి వ్యాఖ్యానించడానికి "కేవలం అనుభవం, స్పందనం సరిపోవు, వాటితో పాటు తీవిమైన పరిశోధన్య బౌద్ధికవ్యాయామం కూడా అవసర

కక్‌ మవుతాయి. లృందువల్త నే శ్రీశీ కవిత్వంమిది పరిశోధన “చీకట్లో చిందులాటి” శ్రాజాలదు. మ.

(శీశీ కవిత్వం మిది పరికోధనలో రెంయ అంశాలున్నాయి. మొవటిది వస్తువు, శెండవది సంవిధానం. ఈ శెండింటినీ స్యససమాణంగా సాగించకుంళే. పరికోధిన ఉపరిశోధనగా మిగిలి పోతుంది. వస్తువును విశ్లేషించడానికి మార్క్సిజం నంవిధానాన్ని విశేషించడానిక్ర సాహిత్య నంప్రూదాయ, ప్రయోగాలు చదవాలి. ఈ చదువుకు కావలసిన పరికరా తే విశ్వసాహిత్వవు

మి భాండాగారంలోనుంచి ఎంచుకున్న (బ్రంధజాలం ! [4]

6 శ్రీశ్రీ కవిత్వం వన్తువు, సంవిధానం బొను! ఈ పరిశోధనకు నేనుపయోగించుకున్న పరికరాల్లో ఎంపిక చేయబడినవి మూ(ల్రేమే ఈ అధ్యాయంలో ఉదాహరింపబడుతున్న (గంధజూలం | శీ కవిత్వంమోాద ఇళ భాహ్యం రాయడానికి వ గంంఛాలు, సరస్వాలు, నిఘంటున్సలు, ఇాస్తా్రాలు, మోమాంనలు, నంహితలు, వ్యాసాలు పత్రికలు లేఖలు, గోమ్షులు, ఉపన్యాసాలు వగ్రైరావగ్లైరా ఆధారాలుగా మార్ల 0 వూ దర్శకాలుగా ప్రమాణాలుగా ఆకరాలుగా ముడీపదార్థాలుగా వెలుతుకు చూవీన్తూ ఉపయోగ పడ్డాయో నిరంతరం "నేను వేటినీ సంప్రదించానో వాటిలో ముఖ్యమైనవే ఎంచుకుని ఆయా హైంధకర్త లకు రచయితలకు నంపాదకులక్కు [పచురణకర్త లకు నమన్కరిస్తూ ఇక్కడ పేర్ధాంటు న్నాను, నాకు ఈ గ్రంథాలను అందుబాటులోకి తెచ్చిన మిత్రులకూ, గభంఛాలయాలకూ కృతజ్ఞతలు 'తెల్చుకుంటూ వీటిని భా విపరికోధకుల్క పరిశీలకుల పారకుల సాక ర్యార్ధం (క్రింవి ల్లీ ॥ విధంగా వి న్లేషిస్తున్నాను వ (4) 0020201009, 01600816 & కగం010066129

1. 060 21310062 4& ౨1040645 00 సెం[గగ0 2. కం%లు20. 0011109 4110021 0001006612 3 క & కజంం! ౫౦౦ : "౧6 0౫81088 60%02810%8 (0 వొంలుం 16620406 4 ్వంలుంలన 650౪ !0ళ0 : 106 షెండరేటిం ౦020100 60 ₹70114 182018 ౧ 6. 1. ప ౨. శం560% ₹, 503016) : క31010%2%/ 01 ₹/00146 101925 అలర 6. $40056: & 01610124 01 ౮౪౭౦841007 7. 11961 : తీ వ1020040% 0 శ్‌06600 19005 8. 00416 1రంజ1[ & ౧|1గ096 స1ట08 " 06 ౯206 08208130
2. కెంంం00021 ఉ 06418: 4 01000020 0 వమ॥!09ర0%0/ 10. ౫6 00188014 0000066412 1 06 స 5100004 0 2081130. ॥ | ఈ) 31081000 510% ఉ 0116 స మలం ఖం? & 00: 4& 56011 115005 0౯ ళం ౨.5.8 | 13 41106 0డీ ని లం 2౯26 తీ006! : & 13600 0% 106 ₹70గ4 14 40260121 2 [6 51092006 06 5100 0 నన నో 01 వం111021 5616006 16. పె4: 06 516 17. ఒం01 2 గౌసం గడ 110021 ఉల 2 న గీ నంగా [113100 0 18 ₹/054 19 సజజంజ| 9121- 0౪ 5051 004 స ౧ ఏ2గం2 ఏ తీ గెక్‌డజ120 ౮11%056 01 1605 21. ₹ఆ18: గ
3. క: 52810 వ1010! శ్‌ గ క. పై|0509స, స0గ2152 శి 150ష1010క్ర 4 ర్‌ 10163 20002౯ 2 6 ఈ ల్నో ర్త ంం బసు 23. 508613 2 (2) ౧06 క 01236646 0౪ 9803008141 1266 ) 5001111901 * 000121 ఇ6 56610066 24 1౪00101: 053 గౌంరేజ 25 11%: (2 01 $00141 (0) 4616021909 406 ౭ | యి 50 100008 204 011076 ః 0150 ౮౧66490 26 60002 1610272 = ః 13000021 21121302 27. వెల జాం & 68అః : 324 115022" శర30 0౧ ౧143606021 216 0072 వొంగ : 01144021 న 2916810 0! 6 00900191 విజ 28. సశ 200106 (0) ౬ 160 క (| లం. ప ఉటిరంటం & 03000 01 సలా2(06
4. 40800006 2 801016 0 162స 6646012 308 ; 6౮001108 10 ౪6 5%6 016806 31. తి 810౦౧ గ, నొం2:59 2 గగ [0170 క “౨ ఉంట ౨౦1166 1 5006 32, 92811 70090164 : 696- మెరి = 021163 ౭64౪14: కమనంషం 34. 004౧౧8 కేశ్‌, 0415 వ 16

పంచేవకమ వకి?రాలు ల 1064016 05 2081) ల86 35. 0015400066 4౪6౪ల . 1119101 2౧6 [62110 36. 0115568 : 6014869 08 56/16 206 0౦౧౯౦౩1౧౦౦ 37 ౧౦౦౧౫౦6 , ఓ£161006 206 ౧౧౧౦౩౧ 38, ౪101880400: గారం కంపం 0! 5616 39 080101 ౮౫౦ [64190 40 04౪16 021006 : ₹ంఈ1 ఇ068 116 గెలిం0ంం0 ఈంగయ 4! 01 16౪15 ' పెంం? 101304 42. 8015 544041: గెశ్‌ంరం!0 క[ల00 166= 2906. 43. కరళజం64 [0046 శ. 0 571౧001౧06 -4& (6161621 50160). 44 ౯51106: 706 520౯66 ₹7006 45, 81126060 ౨6౪ : 90600 2 & ౦6600 8166 60 109 3966%3(206108 296 అ్యుం౦691 46. 8016 సంక్రంట1 వ & [10000 00 908130 002000 47 6౭౦72౭6 గ.౦.: 6౧40౮ 286 6౫౧6180) 48. 11610000 : మెం 10 646 16620816 49. 6౭౦౯౭6 ౪6 : 50౪71 1౬16౯20116 గం 64౪7 (1946) 50 600౯86 చపంగ909 " సజంనంు 2౧6 90600) 51 ఈల[ం?ర : సెంల0ం0281 206 0692610021 1686813 18 (6 908130 గ006 52 కండర 230వ 1163006 2064 6816 53. 060302. (20) ఉం 0006400608 10 1 30640 06 1620106 (0) 4 01116 గం60% 0౯ ౯౧81250 [10880286 54 ౮౭86138 51.7001: 1౫ కిశంరం౧౧ 02150 వింంళ8 55 ౮2౧65 [62763 : ఆ16టం[2064108 వంం05/ 56. ౮౦09 కిత్రం: 06 5000653 2864 81006 0౯ [02330 57. శ010 ఇకజష[-54008 : గ[ం /అవ6 52006 58. కంమం% ఉ 913: 4156 6010166 తం5064105 206 16 59 పెటి 21601008 & 100066 ౮4763; త& ఏం!౪6/ 08 [40660018 కెంంరా?. 60. 4400006 గం0- గం861100 206 20804100 10 సకంరం౧0 90600 61. కంజ15 . సల కం250818 18 2081150 =ంలం 62. ఒం01 2 09 102069 206 శ 63. పేం0ం08864 0865 ఏ ఏంళ6ల0 కెళం6లం ఉరుంగండ0 061 64 20800403 : 0 (6100౯6 2064 ఓ 65 గెక్‌డం8ై060806 ₹/11100000 గలు 0106 66 స1ంట109 సరం వ 2606 816000 06 8070621501 67. 42250 ఆంగం: 03 462009 68, సెశ!ం12061 నె1!!2846. 00200501 69, సేల111 (1) చషంంం 0 2ల'6 (6) గశంగంల ఓ105- ౫6 70. సజమరళ6లంింరే వ సెసఉర4500 29864 116200౯6 71. 0౧౦94 : 681150 గెశ60ర86 72. 1లయ2జ007 . శీల 226 క06181 స18 73 క2036. ఉం 1000606100 10 508196 0౧4౦190 74 చెం 1ల0లు త ఈం. గరం ; 20605 01 111210౯8 75 కంక: గిర 1060600100 10 2%8160 10620009. 76 1210085603 విగగ019ట6 0 1165 ౮౫౬60 77. 5511172852 169825౯3 1206006102 10 16 50200 0 2081152 మఉ20056 75, 56008 : (0మగుం3 5అ056 20086 ఫెం6 79 ౪1261516 [సం 502, ర0ి10 264 ౧090180039 06 10602016 60. 11120 41120 సం300: వ5ంఠ11213 0౯ పెంంళా? 8 1120 క. ₹100240 & 0162801 300100. 119) 6౧60150 92 ₹100పఆ16* కంంం 9090016 65 మ0ం210 ౧140130 ౧) ఉంం108163 & ౧౦%91240%8 83. 262827 తక పెం: 6080 “టి 206ే ఎం609 0! కరే? [20 906 84 10221 201 1926 ౧6 కలం! 206 6106 ₹ంంయక. 85, సెటఉ0289802 వ 106 5్‌ష051 వ్‌[01163 0౯ ఇ 16 గగ 2ళరిషకక4 26 86 సకేజు2ంంళ!0 ఏ 1120001౯ వెట్‌జా2[ం091వ9 తింయిక. 87. ₹గ[0%261 కంల . ౧౧6 ౯2061 001 0 గిగీంఠే0 6156 88. 01౪/6 రం008106 వ 11202066, 56100664 6౧36 89. 0804౯ క ౧1౬ 0019 30016 00 గెళంటంలు 56 90 2212246 2 206 ౮01600 0/19 91 22 ంకేర/ * 5౧ 51 15061823 92. 521502 50ఇ6రే2జరు121 9, 1111120 స, 211, కకం 34? 1708051402 వెం. ॥ (గ) చరిత, రాజనీతి, జీవితచరిత్య మార్క్సిజం రక, ఎంగెల్స్‌ ; 2) నరుని పరిణామం (అను ) అమరవాది కృష్ణమూ రి (0) ఫళృత్తి: గతి తర్కము (అను.) మహీధరజగన్నోహానరావు (1) వానరోడు : నరుడు _ పర్రిణావుక్ఫిమంలో కర్ణుపాత్య (అను) మహీధర జగన్నోహనరావు (4) కుటుంబం, వ్యక్తిగత ఆఅస్పి, రాజ్యాంగాల

28 శ్రుశ్తీ కవత్వం ఎన్వువు, సంవిధానం పట్టుక (అను) మహీధర రామమోహనరావు 95, ఎమిలీబరన్సు మార్క్సిజం అఎశే ఏమిటి? 96. కారల్‌ మూర్కుు & (ఫడరిక్‌ ఎంగెల్స్‌: కమ్యూనిస్టుపార్టీ ప్రణాళిక (అను) రాచమల్లు రామచండాారెడ్డి 97. క్లైమెన్స్‌దత్‌ : మార్క్సిస్టు లెనినిస్టు మూలసూతాొలు _ సోమలిజం, కమ్యూనిజం (అను) కంభంపాటి సత్యనారాయణ ఉ మోటూరి వేంక కేశ్వర రావు 98 చిన్న వోన్‌ నహనోబిన్‌ ; కమ్యూనిజం అంక ఏమిటి (అను) వె. విజయకుమార్‌ 99. మార్కా: కూలీ శఛంమా "పెట్టుబడీ (అను రాచమల్లు రామచందాా రెడ్డి 100. మావోసేటుంగ్‌. కళలూ సారస్వతం ఎవరికోసం ? (అను.) కొడవటిగంటి కుటుంబరావు 101. మొహ్‌జూన్‌ . సోవ.లిజం_ వర్తమానము, భవివ్యత్తు (అను.) వుష్పల లత్ముణరావు_ 102. లెనిన్‌ (2) కారల్‌ మార్క్‌ ఊపచేశాలు (అను) మహీధర జగనో సహానరావు (9) సోమలిస్టుభావళాన్న) ము, సంన్కృృతి (అను) వుప్పల లత్మణరావు (9 విష్ణ వదుందుడుకు విథానం (అను; తుమ్ముల వెంకటాఛ9మయ్య 108. స్టెపనోవా : (2) ఫొడరిక్‌ ఎంగెల్స్‌ సంతీప్తజీవితచరిత్ర (అను నిడమర్హి ఉమారా జేశ్వర శావు ౪) కారల్‌ మార్క్సా నంతీప్త జీవిత చరిత (అను) తువ్యు '్రల వెంకటాామయ్య 104. సోబాలెప్‌, షిరిన్య; మీర్చోవ్‌ : కమ్యూనిస్టు ఇంటర్నేషనల్‌ సంతీప్త చరిత) (అను) భొంజేపూడి లజీ స్టనారాయణ 105. తెలుగుభా పానమితి : తెలుగు విజ్ఞాననర్వస్వము 1, శీ, 6 &ఉ ? నంపుటాలు. (9) ఛందోఒలంకారగుంథాలు, సారన్వతవ్యాస సంకలనాలు, స్ట సాహిత్యసమాలోచనలు & సిదాంతగంథాలు మొదలై నవి 06. అప్పకవి : అప్పకవీయము. 107. కురుగంటి సీతారామయ్య నవ్యాంధ్ర) సాహిత్యవీధులు 108. కుటుంబరావు ; సాహిత్యప్ర యోజనం 109, చింతాదీతేతులు ; ప్యజావాబ్బయము 110. దువ్వూరి రామిరెడ్డి ॥ వ్యాసములు . నారాయణ రెడ్డి క్కి, ఆధునికాంధ కవిత్వము 1192. వురిపండా: సారస్వతవ్యానములు (నంకలనం) 119. రామకృష్ణ & రామిరెడ్డి ; సాహిత్య పదకోశము. 11%, రాష్టాం దొరసావిశర్ము ; తెలుగుభామలో. ఛందోకీతులు. 115 లక్షీ శ్ర కాంతం, పింగళి , సాహిత్య+ిల్పసవిణాత్‌ 116. అనిన్‌ . సాహిత్యంమిాద వ్యాసాలు (అను) శలొరా 117, శంకరాచార్య : వివేక చూడామణి 1156. శివశంక రస్వామి ఉ సుబ్రిచ్చ్హాణ్య ఇాస్పి) * కైావ్యన్వరూప్రక్ష్‌ 119 నన్నిథధానము సూర్యనారాయణళాస్త్ర ; కావాష్థలంకార సంగ) హము120, సంపత్కు_మా+ర; ఛందఃపదకోశము 121. సుబ హ్మూణ్యం, జి వి, * సారన్వత వ్యానములు (సంకలనం)

పరిశోధనకు పరికరాలు ౭29 (గు కావ్యాలు, కవితానంకలనాలు 122. అబ్బూరి రామకృష్ణారావు . ఊపహాీగాసము, ఇతరకృతులు 128 గురజాడ ; ముళొ్ఫ్టల సరాల్సు. 124. 'జేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి కృతులు 125, బననరాజు అప్పారావు : పాటలా 126. ముద్దుకృష్ణ; వైతాళికులు 127. విశర్దనాధ ఇ భిష్టయోగికిన్నెర సానిపాటలు 128. వేంకట చ్‌ జ లౌ చ ల కంత పార్వతీశ్వర కవులు వకఠకాంతసేవ 129, శిష్‌ట్లా వ విమ్ణుధనువు 180. తీశ్రీ వ (8) శీఆ సాహిత్వం (శ0ళి9సాం (0) మరోప్రస్థానం (1) ఆధునికసాహిత్వవ్యాసాలు చర్చలు & నమిోక్షలు త్ర్‌ల్‌ బె 1281. అధునిక సాహిత్యం గురించి వెలువడిన అనంఖ్యాక నమూలోచనలు - వివిధపతి)కలలో వెలువడినవి . స్టలా భావం వల్ల పేర్కానడంలేదు,

() శ్రీశ్రీ సాహిత్యసమాలోచనా గృంథాలు 16$, అమ'ేంద) భావవీణ (ఒకవ్యానం) 158, అశ్హేపల్లి శామనూవానరావు: శీ9శీ9 కవితా ప్రస్థానం 194. నారాయణ రెడ్డి ; ఆభునికాంధ క విత్వము (ఒక భాగం) 135. శామకోటి ఇాస్తిి & రంగారావు " విమర్శివి (కొన్ని వ్యాసాలు 186, విజయలమ్మ్ట్‌ ని; శీతీ ఖడ్గసృష్టి కావ్యపరామర్శ 137, నుబ్రవ్మాణ్యం జి.వి, . ప్రతిభాలపవారి (ఒక వ్యాసం)

(14) శీథీ సన్మాన వు జ్యేక సంచికలు 188 అెలుగురాజ్యమ్‌, కాకినాడ 1970, 189. అీథీ షష్టిపూర్తి నన్న్బానసంచిక _ విశాఖ 1970 140. నృజన (2) 1970 వష్షిపూరి ప్ర త్యేకనంచిక (09) 108560 ప్రి త్యేకసంచిక 14. కళాశేళి గ. వాని 1970 థ్రీభ్రీ వష్టిపూర్ని అభినందన సంచిక (౬) పత్శికావ్యాసాలు, చర్చలు, ఇంటర్వ్యూలు, & లేఖలు కతి శ్రీశ్రీ సరించి వివిధపత్రిశలలో ప్రచురింపబడ్డాయి ఇవి అనేకం. స్టలాభానం వల్ల చేర్కొనడం లేదు, 143 రమణా రెడ్డి, సవెవ్ని (నంపొ) శ్రీశ్రీ సాహిత్యం నంపుటాలలో కరార్చృబడినవి. [సంశేతాలు * అను = అనువాదం, నంపా.జ=నంపొదకులు; కావ్య జ కావ్యవిబాగం; వచనండా వచనవిబాగం, పే పేజీ, పె. 1 ₹ (641010౮) = 0104082ర 0 ₹/0216 షె14లజర గలురుకు చూ- 2 చూడండి, వ త. జ రరం 2060ల 0036 01060245 ] ఓ]

111/ఐళివవదనూబిక యు డి ణి గ ఏ శిల్పం? ఏ సాహిత్యం? ఏ శాస్త్రం? ఏ గాంధర్వం! ప వి కనుక_ళన శ్రుశ్రీ శుద్దకవిగా కళ్లువిప్పి, వ్యవహారకవిగా కవల కళ్లువిప్పించినవాడు కవిత్వంలో అనిదంపూర్వమైన విషయాలను చొప్పించినవాడు కనుక -ఆయవకవిత్యంమిోానవ రాసి వ. ఈ _వ్యాఖ్యానపూర్వకవిమర్శలో శుద్దకవిత్వపరిళలాపబేగాక సాంప్రదాయిక సాహిత్యినిమర్శ జడ జ ట్లో క్‌? విమర కఠీతమెన అనేకపరిభాపలు పదాలు వచ్చికూద్చున్నాయి. ఈ పదజాలం సాహాశ్యే ఖీ యా లాయ జబ్బ స పరిధిని బాగా విన లీంచేసోంది, ఈ[గంధంలో ఆరింట నాలుగువంతులు నంపూర్జంగా చూ ర్క్బిమ్టై సాహిత్యవిమర్శపంధాలో సాగింది, సామాజికవ్యవస్థకూ సాహిత్యవ్యనస్థకూ గల ఓత్యపోతగుణం చర్చింపబడింది. అందువల అపూర్వమైన పదజాలాన్ని తొలభిస్తార్రిగా సాహిత్యవిమర్శలో వాడవలసివచ్చింది. (గ్రంధానికి దికళ్చూచిగా ఉండటంకోనం విశ్‌ష్టపదజాలాన్ని అకారాదిగా కూర్చి ఇవ్వడం జరుగుతున్నది. పదజాలాన్ని ఎంపక చేయడంలోనూ కూర్చుడంలోనూ కఫొన్ని నియమాల ననునరించక తప్పలేదు, ేశనామూలు, స్టలనామాలు వదిలి వేయబడ్జాయి. పద బంధాలవిషయంలో ,ప్రాథమికపదాన్ని సూచించి అనుబంధాలను అక్కడికక్కడే చూపడం జరిగింది. ఫుటలనంఖ్య ఎక్కువై పోయినప్పుడు తొలి, తుది వుటలు మాతం సూచింపబడ్డాయిః అంకితగితం 100, 191, 569 ఆతివాదం(ది 3881 నుంచి 341 అనటోక్‌ పాఇన్సు 198 9 స 570, 589 శ81, 586, 680, 684 అనువాంన 298, 240, ౭49 8౮2. న్‌ 13 ఆంచరార్థం 200, 558 అతీంద్వియజ్జానం కీర్‌ర్‌ 85. 400, 308, 812 5 తరాకీ 22 అదనపువిలువ శ్రి74 అనుభవం 224, 232, 238, 227, ఆంతరాతీయత = &89, విల వ 39%, 404 గ శ73 అరిక్షైపం క539 293. 845, 846. 522, 581 జ =కవిరిఓేీ9ి కవి 638 ల్‌ 209, 154 158, 224 నుంచి త్వం+89 దృక్పధం 193,424, 599 భావన 8600 భావా అధివాస్త వికత 191. 193, 194 809 నుంచి 318 366.866= గర9ి మానవుడు క58, క్ర కథ 285 809, 823 554 64 466, 629 ను చి 611 | శ నూ వాదం 580 సాద్మళ్యం 549 కని 623, 62+ ఆధివాన్న అనుమూతకఎత్వం 867 ఈ సాహిత్యం 602 వికఎదృక్పధం౦ం వఏఫ5్‌శ భావ చూతిచాడం 442 ॥ 266. 642 చ్చితం 554,628 భావన 501, అనురణనం 199, 226, 405. అకవి (త్వం) " విదూషకుతు 183 సంవిధానం 488, శ39, 490 ఆనీలాంధ్య కవి పండితసద్ర 671, 198. 622 కవి 590 అనువాదం 405 క్‌? అద్ర్వైతవాదం శకి అనువరణం శీ05, 4106 అచ్చతెలుగు శీర్‌%్కి 685 అనంతుడు 289 అనుగృాజనం 1989, 405

పకిగోవనకు పరికరాలు 117 అనుస్తువ్వు 191 24ళ 351, 53కి, ఆలగ్జాండర్‌ 545 ఆంధరాష్ట్రయువజననంఘ 547 60% 60387 అలగ్జాండర్‌ ద్లాక్‌ 246 నబ 180 అనౌచిత్యాం 78 అల్లకల్లోలం 2046 20? ఆంధ్యోద్యమం లట అన్యచేభ్యాటు 404 498, 505, అల్లాడివిభుడు 305 ఆగపహం $ర్‌6 520 అల్లిటవేపన్‌ 925 861 ఆడెన్‌ 419 420, 522 అన్వయక్షిష్టతి 177, ఫఫ్‌కీ అల్లిగరి 270 6309 ఆధునిక-కవి 581 618 కవిత్వం ఆఅప్పకవీయం 877 అవదానం 684 685 187, 590 త్వం/ఈత 199 245, అవ్వ్పన్నకొండ 48,96 అవకోహుణక్రమం 274 852 258. 267, 269, 301 840 అపస్తుతకధ 217% అవహేళన 4538 342 368 415 599. 608' అప్రమిడ్‌ పొయిటీ! 190, 319, ఆవాప్తవం ॥70 ఆధునికీకరణ. 199 ఆపోలినేయిక్‌ 199 అవిద్య 5394 ఆధ్యాత్మిక-వాదం 880 వావ 47, అభ్యుదయ. 208, 251 255 అవినీతి 557 ల48, 595 మానవుడు క3క్‌ 990, 881, 416. 498, 540 అవ్యక_ చై తన్యం 5900 ఆమోళోవెత్‌ 512 51% ర్‌శకి 553, 537 558 ద్‌్‌0ి అశ్వగతిరగడ 888 ఆరచటీవృత్తి ర్‌క్తీ అబభ్యుదియిక వి 294,246, 3849, అష్ట్రానళవర్హనలు 581 ఆరోహణ ___ కృంమం 274, 802, 438 431 శ70 488 580, అసొనెన్స్‌ 225 852. 421 లయ 547 5980 శ91 609 అభ్యుదయ అఆన్వ్పష్టతి 867, 554 ఆఅర్కెస్ట్రళ్‌ ఫార్మ్‌ 512 కవితంం 1/90 నుంచి 188. అహింసావాదం 887 556, 564, ఆర్థిక కారతమ్యం 261 నంక్షోభం 279, 367. 396%, 897, 415 638 250 425, 522, 609 628 నుంచి 434 467 నుంచి 478. ఆక్షర- క్రీడలు 554 గతాలు 878 ఆర్నాళ్ల్‌ శీ05 క18 నుంచి. 580 628, 638 వునరావృత్సి 04 ఆలంకారికులు 262, 265, 311 అభ్యుదియంచయిత 426 442 ఆంటన్‌ చెహోవ్‌ 192 860, 517 శతక అభ్యుదియరచయితిల ఆక్యచరిత్య 151 ఆలోచనావిదానం 269 ఎంధుం 1982 196 478 ఆత్మాశ్యూయ- కవి కేరిష్కే 457 ఆవర్హ వాదం 494, 49ిక్‌ అబ్బూరి 68 187 190 1992 కవిత్వం 989 త్వం 78, 591, అవ్యత్ని 284, 407 209 309 344 898 391 ధోరణి 249, 598 వాదం అవేదన 366 685 3967 న్వృవా 498 ఆవేశం 514 కళ అబిధాళక్రి రశ శీ౭25్‌ నుంచి 467, క8ి5్‌ నుంచి ఆకాహాదం 207, 254, 206 468 అలిదేయార్థం 82. 495 గ(టీ 698 వాది 288, 248, 57%, 619, 620, 682 093 " అమలిన ఖృంగారం 297. 524, 250. 308 880 నుంచి 855 అస్కార్‌ వైటు 885. 121 6ల్ల? 496 నుంచి 481. 58ి5్‌ నుంచి ఇంటి ర్నేష నల్‌ బి గడ్లా 418 అరవిందులు 602 కర్రే 618 627 నమాజం 602 ఇందిియానుభ్రవం 77 అరాజకివాదం (ది 4192 గర ఆదినారాయణళాత్తి 577 ఇంపీరియలి(స్ట్రుజం 250, ౭70 అరిదే.బీలింగవిభుడు 805 ఆది మకుటుంబవ్యవన్ట 284, 880, క80, 29568 508" అర్హవైవిధ్యం 271 430 నమస్టినమాజం రల ఇం మెొషని(స్ట్ర)జం. 9కు. 909 అర్థాంతర 9 68, 137 ఆంద్వేబ్రితన్‌ 198 590 తలి 819, 948, న అలంకారం 78 119 217. 201 ఆంధ్రజ్యోతి. 855 త77, 897 190 క్ష క. అంధృువుళ 554. 610 ఇతివృతం ల

క్రి శ్రీశ్రీ కవిత్వం వస్తువు నంవిధానం ఇతిహానం 555 ఎడిత్‌ సిట్వెల్‌ 247 కవిణా-.-కధానిక 9% చమత్రారం ఇద్‌ 940 ఎడ్లార్‌ ఆల్లన్‌ పో 118 188, 189, 76 చైతన్యం 254, ఈఠత్వ్వం ఇబంహీం $్‌4ీ5్‌ 225నుంచి 247. 261. 3602, 254 ధర్మం 251 దృక్పధం ఇమేజి(స్ట్రుజం 187, 299, 946, 397, 516 394 693 నిర్వచనం 288 _ఎయో ౩69% 490% శి9ిక్క 48% 605 ఎడ్వక్ట్‌తామన్‌ 101, 408 జనం 190, 518, 322, 636 ఇలియట్‌ 290, 869%, 400, 402, ఏమిలీవెక్‌ హీరన్‌ 586 వన్తువు 98, 117, 880 నుంచి 4089, క1%, 5ఓ0, 588 పకవదావృతి, 59 264, 317, ఓ68్కి 48? నుంచి ఇవొశేపన్‌ 512, 515%, 519 ణో 502, 625 నుంచి 641 విప్లవం ఇష్టవదజాలం 519 ఓలో గుణం రే క్‌కీ 250 492, 688 అవేశం 266 ఈగైైటిక్‌మూవ్‌ మెంటు $45 ఓ " నత్యం 158 నంగీతం 310, ఉక్సివై చిత 144896, 897,605 ఓనోమాటోపియా ౭25, 226 401, 515 నించి. 530 ఉఊత్కశళికలు 9డీ ఓవెన్‌ 489 సామగిి 58 163, ఉక 524, ఉకతమకావ్యం తిరీక్క్‌ 642 జౌచిత్యం 210 262 నుంచి 278. 526, 682, 698 నూత్యాలు ఉధ మోత్తమఃవి 895 350. 685 255 కవిత్వం 6984 కవి ఊ్యత్పేక్షు 165 175% 822, 889, కందం 242 850, 365 512 చమయం 981, 860, 549 కవి 899 నుంచి 582 తృయం 841 ఉబాహారిణకావ్యం కికక్క 685 కందుకూరి 500, 626, 688 కవితావమితి 45, 46, 489, 577 ఉభ్యమం 75 కతి రింపు 865 554 కాంచనమాల 4138589, 585, 586 ఉద్వేకం 519, 525 కధా నాయకుడు. 263, 281, కాకువు1గి7,213240,249, 448, ఉద్వేగం 610 వన్తువ 262, 269, 284, 285, కారల్‌ యూంగ్‌ 271 ఉద్ధత -- రసాలు 115 వృతాలు 999 358. ఓ66 చ్యాజం 129 కార్యికవర్ల---కవి 4829 కవిత్వం/ ఇ. రల 120 అభినయం 278 నన్నివేళం 87 శిల్చం/కధనం సాహిత్యం 494 442 బ్య ఉదయిని 105, ఓ10, 571 94 10,149, 166, 282, 695 కాల్సనికత 105, 165, 182 268, స ఉవమ 99, 220%, 255% 250, కన్సర్వేటివ్‌ 576 8989, 849, 856, 357, 404 సే తి600 884 408, 46? కాల్పనిక-ద్భృక్పధం కమలవిలనితం 876 ఉవయోగకవిత్వం/కళ 346, 347, మూవని 250 480 489 £47% 581, భావచితుం 50, ఉెర్కి కటికి ఢ72 న్‌ 101 క48 నుంచిక్‌?6. 6138 కవి 400, క8ిళ్‌ వాది(దం) ఉవదేశం కకక 696 640, 641 కీటికీటలట కకత శ8ి0, 492, 589 ఉవనర్గలు 115, $0 కమ్యూనిష్టు--శీజిక్కి 484,557 కాళిదాను 670 189, 296 297, ఉమర్‌ ఇయ్యాం కీక్‌0, శక, శ్రీకి పార్టీఠ[5 పార్టీవ్రొణాకిక 125, 298, 585 " ఊళనిక లికి 9265 ఉ2ర్కి ఉలి 81 కాళూరి క్షీక్స్‌ శ్య9 ఊఈవా = 1ేడేట 148 166, 178, కరికాలచోళుడు 805 కావ్యం క్‌55్‌ 596, 602, 617 519 చితం 140 170, 171 కరుణరనం 266,297, 583, 526, కావ్య--భాష శకి కధానిక 175 178. 189%, 605. 685 594, 688 కారుణ్యవాదం 87 150, 191, 280, 285, మౌనవుడు 557 ౩5కి 68 తే 685 నాయకులు శీ? 555 ఎంకిపాటలు 187. క86 570 8886 కళా్యాపయోజనం 845 [ప్రయోజనం 262, 845, ఎంనెట్స్‌ 254. 268, 906, 425, కళికలు త1కీ వస్తువు 268, 285, 858, 389 ఉలి ర్కశికి1ిఉ68,61క,615, 621 కవికొండల 68, 287, 209 నుంచి 490, 494, 581, 587, 593, ఎజాంపొండు 188 శర, కల 2189, 246, 257, 685 626, 688 సోమ్మగి 79%, 295,

వి9ష్తపదనూచిక క్రి

385,549 అద్వైతం 641 ఆత్మ ' గతం 585, 586, 40 చరిత --268. 3066, 307, 308,

262 అర్హనూచన 90, 148 గతి 810, 2438. 269 వై చితి 838, ఓక? ఉ&60, 589, 562,

హేకువలు 282 258 బండగతి 95, 242, 8098 617 నుంచి 089--కారులు క్షాసెన్‌ 508 మిళ్ళగతి 408 419, 582,620 “539 నుంచి 557, చారెతృక_ కీట్సు 67, 10%, 115 464 గతితార్కికభౌతికవాదం (ద)ి104, దృష్పధం 586 589 _భాతిక కిష్టాన్న్వయం 550 196 నుంచి 208 428 నుంచి _ వాదం 190, 268, 806, 909%, కునుమవిచ్కికం 378 429%, శ4ళ్లై నుంచి 480, రతికి 681. _. మానవుడు 557- కుచింవు 156, 161, 828 683 642 వ్యుత్పత్తి 5క్షీ4 కుటుంబవ్యవస్థ 562 గన్నవరఫు 109 57౮౪ చలపఆరావు (నేషనల్‌ హెరాల్ళ్‌) కృష్ణరాయలు 111, 112, 121, గం బద్ధత 221,202,239 241, 808

805,486,487,570,608, 617 త్రి] చాటువు 685 కృష్ణళాన్రి 54 నుంచి 182, 209 గమనవై విధ్యం 240 242 చిత... కవిత్వం 11ళ్క్‌ 260

నుంచి 261, 298 నుంచి 316%, గాంధిజీ 887, 504, 627 ఆాలేఐనం 279 312-

త!6 నుంచి 89%, 405 487, గిచుగు 1870337.500 689 684 లాకళ 867

461 నుంచి 467, ఓ87 నుంచి గారజాడ 97 105 167 నుంచి చెన్నపురీ విలానం 626

593, 621 నుంచి 685, కృష్ణ 246. 258 ౭69, 280 నుంచి చెలం 190%, నుంచి 1988, 267

పక్షము, (పవాసము 569 288 829 నుంచి 816. 868 810 నుంచి 849, 875, 56%, క్షుప త 204, 508 నుంచి 394, 415 నుంచి 486, 598, 595 కూవున్‌ 613, 614 461 నుంచి 800, 555, 581 వైతన్యం 216, 267, 240 నుంచి క్యూబిఆజం 809, ౩12 490, 491 నుంచి 6క1 276 319 నుంచి 942. 419 క్రిస్టొ ఫర్‌ కాడ్వెల్‌ 419 గూఢతఆ 194, 809 నుంచి 479, 501, 5898. 557 కృియాశిల్చ్పం 275 గెలీలియో 500 627, 686. 687 చైతన్య కొియాజన్య విశేపణాలు. 161, గోగోల్‌ 618 614 నువంతి 490

864. 582 గోర్కీ 469. 61%, 614 ఛందన్సు 209 నుంచి 241, 258, శకేతవరఫు 147 (గా౦ధిక భాష 95, 198 నుంచి 801 నుంచి 888 877 నుంచి! శేవటళిజం 256, 270, 580 2కలే 2860, నుంది 868, _ కీ71 508 నుంచి 580, 55% కొడాలి 111 ఉ71 ఉ97 506, 580, 694, 565 636 నుంచి 688 గేయం కొలంబస్‌ 560 635 56 మాజాాచ్చందన్సులు ఠి కృమభంగం శ410 ఘజ్నీ 875, శ్‌శకే 544 545్‌ నుంచి 885 ఛండో -- గీతం క్రోధం కలక మోడీ 875, 541, కటట 5కీల్‌ 845 వచనగీతం కిథీ8 కోపాట్కిన్‌ 616 చంపువు 685 ఛాన్లెన్‌ డికెన్పు 104 కోోమాన్యాన్‌ 548, క్రశిగ చత రన్తగతి $85, 281, నుంచి ఛార్లెస్‌ ఛాడ్విక్‌ 412 ఖండకావ్యం 93, 269, 281 రి 25%, 829," నుంచి ఉ03%, జంతుశాస్త్రం 217, 276

865. 603 608, 634, 888 ీఉక్కి 509 నుంచిళశీ?, 620 జనార్షనరావు 108 105 187. బడ్గనృష్టి 194 చమత్కారం 81, 148కి 149%, 190. 191, ఉ89,. 569 నుంచి వాసింథాన్‌ కిక 207. 918, 848, 845 409, 591 గజపతి 608 885 జమిీం౦ందారీవిధానం 278

15]

న! శ్రీశ్రీ కవిత్వం వన్తువు నంవీరానఏ జయంతి రామయ్య 327 చిక్కన 189, 225, 247, 288, దోపడి 221, 850, 261, 256, జయజచేనుడు (గీతగోవిందం) 2992 205, 344 952. 193. 666 280 380, 358 35ళ్ళ 389 267. 258, ౯97. 344 విక్కన్నవతి 8085 432 487, శరర, ఉ70 నుంచి అలనూత్యం 291, 900 తిట్టుకవిత్వం 57 500, 529 నుంచి 565 జాతీయ... దృక్పధం శ£కి-ఫవునతు తిమ్మన 111, ౩0% ధనంజయుడః। 262 జీవన 111, 279 491. 244 తమ్మిభూవతి 305 దనిస్సామ్యం 809, 268, 256, క2వాదం 111, ళ్ళ కరి... శిరుగులాటు 205 నుంచి 296 వ70 తిరిగ ౨16, 382, 405,

• ఉద్యమాలు 4189,5క2“సామ 46 నుంచి 982, 409 నుంచి శబ 499, 530, 664 607, వాదం 417 501, 527 నుంచి ర్‌6క్‌ 622 ధర్యనంగాఇమం బైళ్ళప్రి జాతీయాలు 160, 287, 324 567 నుంచి రక ధూర్జటి 450 జాన్‌గౌట్డ్‌ ఫ్లైచక్‌ న తెరువతి వేంకటకవులు. శకి గ్రత్తిళ్ల ర్వని-8ళ 98, 224, 269, 284, డానవన కని 608,-గీతి క685 ఎర గ తిక ప న మ మం ను తెనాలి రామకృష్ణుడు ఈ00 క్‌ ం 80% లు జాను తెలుగా దడోడా ఓ8ికాసాపిత్యం 187, 401 తలం 825 ( డీరోబాళ్తుడు 475 కాన్‌ కార్న్‌ఫోర్ట్‌ శ్ల[3 తోటకం 848 క1॥ నండూరి108 1875670,579,685 శాన్‌ ఐన్యన్‌ 104 తోదకం త78 నగర - కచి/ కవిత్వం 502 _ జాన్‌ మేజ్‌ ఫస్టు ప్‌శడ్లీ తివారి 884 ౭85 వాతావరణం కీఫిర్మి +ర్ర7 జావరీగ్రిగ్‌నవ్‌ శ20 కల నజారుల్‌ ఇన్లాం 105, 187, 246, జార్‌ నికోలక్‌ 272 న రగతి న 287, 248. 256, 425 జార్చి వార్కక్‌ 420 | 8 580 [ నటాలి 199 నక థగ్గులు 875, కశీ1, కథక్‌ నన్నయ 29%, ౩00, 901, 304, కాళయన్‌ బెల్‌ శ్ర ధియోడక్‌ వాట్సొడంబన్‌ 3ర్రిక్ర 805, 352 6989 లూ శ76, కట, 545 నేక దే 104 నరశభ్రూవతీ 305 ఇెంఘిజ్‌వాన్‌ 375, గళ క్‌ రంది. క్‌ వి

• కక్షల కళ్ల దీర్చకావ్యం 590 నళిసీ కుమార్‌ 195 దేన్సుబాయిన్‌ 19% 8869 దీపావళి 80 సన్య- కల్పన / క విత/ పాహి భ్యుం రగ గాన గ్గ త డీక్లితులు 105 187, 209%, 202 పే99 68 72, 479, 576 విన్నినన్‌ 104 405 చంక, (1న 528 న 120 198 బిన్నినన్‌ 10 దృక్పధం 169 నుంచి 188, 210, ఓ67,468,522,571 578,577 క్ష నుంచి బతక 2100, నుంచి నాజిజం 558, కర8 610 618 ట్రాట్‌ స్కీ నో 35ళ, 94 నుంచి 618 క్రర్టిక కకలై తొయిసు లో యిన్‌ 19 నుంచి 54క్కి 626, 640 నాటకాలు 262, 617 నాటకీయత టా దృళ్యంా చిత్వం 8ి8్కి 112, 284, కక్క 94, 928, 494 466385 తోస్టోయఎస్కీ 61%, 61 888, శీ91.--కావ్యం 92 నాదిర్షా 390, 56, రట" తటస్టనొద౨ 530, 6238 జేవీపుసాద్‌ 800 నాయిని 424 క త జె మ? 284 ఉళర్కి 814 దేశ 189, 685 దేళ్యలాష చలి నారాయజణబాటు 45, 4898 5898 జామథ్లేన్‌ 875 కక! కక్ష శశికి నారాయణరెడ్డి 88, 196, 271

విశిష్త్రపదనూచిక తక్‌ నార్యామేరర్‌ 488,503,585,586 పల్నాటి వీర చరిత 608 పెట్టుబడి--౭81, 427, ఉత7, 489 నిబద్ధత $30 పాటిబండ మాదవళర్మ 189 546 -దారీదోవిడి/నాగరికత / నియంతృత్వం 508, 558 నిరం పాఠతలు 386, 357 వ్యవస్థ 25%, 281 355, 856, కుశత్వం 480 పాఠెటిక్‌ ఫాలసీ $9ి శి? 45కి 401, ఉం 5839 సిరాళావాదడం (ది) 479% 481 పొది_-ఖండనం 865 _ వుూమాశణం 613 482 489, 619, 682, 688 259 _ పౌనఃపున్యం 869 కెద్దర (మనుచర్మ్శిక) 1821, 224, నిర్య్వచనకావ్యం 85 నిర్వచనో వివజన ౭241, 259, 802, 2936, 298 నుంచి 805. 8938, తర రామాయణం 805, 581 శీ4ీర్మ్‌ 512 లేఖనకంమం 875 486 ఉ87 569 నుంచి 617 పండితరాయలు కక్‌ పారికొమిక _- నాగరికత 190, పెటీబూర్తువా 192 498 వరాభి 191, 588 290, 428 488 - మానవుడు పేరడి 800 పద--గుంవనం 108 _- జాలం 560 - యుగకవి 525. యుగ హోకన 620 154, 216 221, 226. 296 వైళిన్యం 489 - పిప్రవం 217 పోలయ 805 809 3885, 435 శఉత6 4786, నుంచి 256, 280 282 424, పోలీఫోనిక్‌ __ వచనం/వర్చు 513 550, 565 నుంచి 568, 471, 496, 525 నుంచి 560, 518, 685 క్‌ఫిక్సీ _ బంధం 179%, బి88, ఫ్‌9ి1 వుకృతి--గితాలు 108 --- పూజ 328, 824, 864, 505, 520, పాస్టీ-.. రచయిత కక్షశీ.నాహిత్యం 479" 521 కశ8ి - మైైతి 505 - 190. 442 448 &46 ప్రకియ--199, 220. 270, 899 విరతి/విరామం 85%, 297, పార్వతీశ్వర లా స్రీ 171 శ0క్కఉ67,555ళ్క68ఉ,688, 6989 929, కర - నంగీ్‌కం 194, పారిజాతాపహరణం 111 (గతి లకక, 818, 348%, ఓ8ిళ్మి 395, 897, 406-నంయోజనం పాల్‌ ఎలార్డ్‌ 198 49%, 526, 599, 600, 6098 £48-వామగిి 70-ళ?ల్పం 54 పాల్‌ రోబ్సన్‌ 198 841 [వజా - కవిత్వం 266. 878,472 56, 99, 110%, 118 ఆడంబరం పాద్టడ్నాక్‌ 490, 582 ల క క 113 జాచిత్యం 404 సార్హక్యం పికాసో 420 చావాష 21ేలి, బకర్‌ 5

• ఠ పీడక --విప్లవం 18. 420, 480 క్‌? వర్గం 285, 889, 426 సమం 209 600 పదచిత్యాలు 89, $2 నుంచి 150, వ్యెవస్థ 888 వాతావ వ తం. 4 181 నుంచి 208, 289, 254... పీడిత _- మానవుడు క50-వర్గం )కావరుర్యాయము కక 272 నుంచి 295, 842, 850%, 259, 264, 281, 816, 880, వృతభ 188 200, 257 కంచి 402, 407, 465, 495 సుంచి 559 588 _ వర్గకవి 249, 800, 846, 851, ఉ07, ఉ2ిక్క 527, 584, 608%, నుంవి 648 470%, 523 _ వర్ష్యపయోజనం ఉర 546 పదచితృివాదం 158, 197 800 ప్రతీకలు 114, 158 నుంచి 204, వద్య- విద్య / శిల్పం / సంగీతం ఫునకుక్సి 880 నుంది 258, 899 284 నుంచి 287, 258 నుంచి 99, 18%, 609 ఫురాణ-- నంఎదాయం/యుగం/ 276, 298 నుంచి 4298, 500 పనితనం 146, 189, 207% 2(క (తీక/ళవి/గాధ 11కు 188 నుంచి 551, 584 నుంచి 605 త50 260, ఓ06, 111. 486, నుంచి 877, 817, 828, 469, 639 *46 90%, 50%, 688 464 524,650,552,558, 089 (పత్యాళ్నూయం 585 పరిణయరవాన్యం 8 ఫురివండా 48, కక, 10%, 26, పృుణయగీతం 108-.తత్త్వం 287 పదిహానం 458, 548 489 573 ప్రపంచయుద్ధం 522, 5౭4, 527, పలాయినవాదం (ది) 199, 3874 వుష్కిన్‌ 61%, 614 ర5్‌ల్‌1 నుంచి 568, 599 నుంచి ఉక ఉ,ఉ56 56%,505,589, 613 పూన వెద్ది ఓ5 630

రక్‌ శ్రుతీ కవిత్వం వన్తువు, నంవిదానం (బరధ--యుగం/క విగనంగీత 0/ వ్యూచరిన్లు (ఇజం) క88 నుంచి చౌనింగ్‌ 405 రచన/కవిత 98, 262, 810, 508, 582 బ్లాక్‌ 187 917 945, 890, &88, 508, ఫంచివిప్టవం 558 భగత్‌ సింగ్‌ 499 కలక, 524, 5న 608 629 వారియర్‌ 4189 చయానకం. 398, 898, 529, ముంచి $క1 బకూనిన్‌ 616 524, 525, 69898 వ్రయాగం-199, 209,810, 29, బరన్సు 187 246 భవభూ4 296, 297 89, 20 249, 286, 294, బనవరాజు 86, 109, 187, 209, లారతకద 898, 550, 609 801, 829, 3క7 411, ఉ5కి 919, 2921, 282, 258, 270, భారకియ.-- తత్వకాస్త్ర్రం. 550 ప్రాన--65్ళ 96, 191,] 66256 ఉ8ిళ్కి 570, 587, 609%, 684 నంస్త్యృకి 549 250, 303, కడ 308, 870%, బార్జెయిర్‌ 188, 189, 2౭5,287, భావకవ్‌ 214 నుంచి 641 బావ 971, 89%, 898, ఉ09, 485, 238, 810, లి9క నుంచి 412, కవిత్వం 558 నుంచి 691 జీశర్శకఉ/478,5ఉ7, 55క 556 5్‌1ర్క్‌ 516 చావ-గితిక కక్కి 85, 90, 91, డెగ్గడ 865 బాపిరాజు 188, 209, 282,246, 96, 129, 171, 326. 585, (పేమగీతాలు 591 480, 532, 635 625 688,ఎచ్చికాలు 68 నుంచి 1పొలిజేరియట్‌-- 251,083, 429 బీతక్సం (అనన పరక రస 577 - జూలం 285 విరామం డీ7ట ఉలళ్కి 696 కలికి నుంచి 526, 622 683 వ ఫానిజం 286, 270, ఓ18,. (20 ౦ . 219, 269%, 450, కకత, 528, శక6్క5కది పాసిన్షు _ 90 861 బువారిన్‌ 640 620, 887 - ప్యాథి 554 - 988, &1? 6 594 539 బుద్ధుడు శరత శబలత 418 _నంగీతం ల10 - 611 602 నియంతృత్వం బూర్జువా---5 వి (త్వం) 255, 669, నంశ్లీష్టత 1ఓ0 __ వ్యంజన 250, 610._వ్యతి శేకోద్యమం ఉ?0,5ళ్‌?, 582 కళలు 491 99, 277, 862, 5106 చేళం కకక _-బైకన్యం క66 626--పరి శకి కర్‌ 89, 129 181 వ్యూడల్‌ __కవిత్యం. 911, శ్వర దావ వరం వయో గం మీ ఉద్దీపనం 344, 521 కహ _-మానవుడు/మానవత. కక్కి భావన 117, 156, 166, 169, *6క్ళ కకక 557, 581, 596 క్‌, రక ర యత ఫలి వర ల27 ₹రక్కి 349, 634, ఆామౌనవుడు 557 __ నం్యవ “రాజకీయం | గా: 635, 640 దాయం 61క్త 5్‌50.వంస్క చి కవి క గ్‌ జీ వాప 218, 289, క్‌కిర్కి తతర కశక 625, (26 ౮ కలీ మంది 2 20 మంచి 949, శిరిక్మ్‌ 467, 55%, 526 నుంచి 5965-- సోవలిజం క93_ఇజం కీ0ిల్‌ య ల ర్క 490, 687, - పిష్లవం 109, 219, 2098 క829 వ్యవన్ల 214 గ్‌ల్లైశీ నుం క క నన శ?7ళ9, మూండలికం 218 లిక్‌ బీట్‌ మంచి 267, 280 నుంచ తపం న ళు కలి, రితిక యాన 187, 215, 35కి కీ2కీ మంచి 466 క04 రది లు కి .లిబం 240 9 289, 448, 689 నుంచి 569%, 581 నుంది 83క ఖ్‌ చుజంగపృొాయాతం 408,898, 695 266, 986. 381, 384, 987%, బౌతికకలం 531 కళిక "596 ప్రాంకో క18ి 29 నుంచి 4187, 609 న న ॥ 555, 558, 560, 594, 595, పాాంజ్‌ కాఫ్కా 194 జెర్లోల్డ్‌ భబెహ్‌ట్‌ 546 698, __దృక్పధం 229, 585 ఫాంయిడ్‌ -ఇజం (సై కోఎవాలిస్తిక్స) బెగినన్‌ 318 56 581,585, 627._కాస్తం 198, 217, 040, ఉ90నుంచ జెర్నార్స్‌ స్పెన్సర్‌ 4౬0 847,560--చాదం 2కిశీనుంచి క18, 628, 682 టైర్‌ 4164 ఓ93._మానవుడు 55ళ్మ్‌ 560

విశివపదనూచిక త్రి వ! మతుకుమల్లి 620 ముద్దుకృష్ణ 109,187. 188, 240, రాజారామమోహనరాయ్‌ 625, మద్యతరగతి 489,464 466, ఓ74 245 489 90, 518, 57%, 626 627 మధురభక్తి 50 524 628, 685, 687 రాబిన్‌ స్కైల్‌ టన్‌ 198 మపాసా 189, 194, 394, 895 మూఢవిళ్వానం 280 919, 460, రామచంద, ళాస్త్రి, శీర్‌ మమ్మటుడు 8డీల్‌ 479. 580, 5981, 541, 555 రామమూర్తి 569 మయకోవస్క్‌ 490 582 మ్యృచ్చుకటికం 297 రామమోహనరావు 196 మల్లంపలై 108, 570, 578 మేఘవితానం 878 రామరాజభూషబణుడు(భట్టుమూర్తి ) మిల్లాల్మే 236. 811, 805, 869 యజమాని దానిన నమాజం 589 తి0ఓ, 806, 810 వమహాకావ్యం/మహాకవి 200,220, బానినవ్యవన్హ కే5శే 662 రామిరెడ్డి 68, 187. 209. 2382, 250,281,286,578.602 689 యతి--210 పళ్ళ 221, 292, లిశక్‌ 258, 898 నుంచి క16, నూనవోద్యమం 627 మానవ 46, 511 51%, 565 450 480,518 599 నుంచి 685 కారుణ్యవాద౦ $556 మానవతా యదాసికివాదిం (6) 2589, 8987, రాయ్యపోలు 68 111, 209,244, వాదం/దృక్పరం 187, 261 898, 349, 482, 489, &65, 479 585 ర25 నించి 685 317, 421, 467, 522, 548 క8ి0్క 586 561, 627 698 రాల్స్‌పాక్సు 419 నుంచి క5ర్ళ 588 584, 585, యక్షగానం 976. 695 రాళ్లపల్లి 896, 897, 48ి్‌ గ రీతి-- వాదం (ది)/ విప్ణవం 54 601 నుంచి 688 యుటోపియా 252 ప్ల మార్కు 188, 254, 268, 800. రగడలు 282 258 878 685 824, 362, 8938 నుంచి 412, 340, ఓ25 నుంచి 452, 56, రమణాశడి 44 106 167 909 కీకీక్కి 470 నుంచి 491 ర్‌6క 614 నుంచి 691 క్‌్‌లై చి " ళీ ళ్‌ ళ్‌ రూపకం 79, 98 11కి 860 క ని దావచ్వితాలు 240, 518, 515 నుంచి 208 271, 366. 874, ర08 429, ఉ5!, 49౯, 515 నుంచి శ రేంటో 369 478 ॥ ౯ ౯ రఎందుడు 247, 627 'రేన్తూూూటిన్‌ 270 564 మార్క్స్సిన్లు 855 460 ” శ ఎక్‌ ల వి € రన-ఆనందం/ అనుభూశి/ భావం/ కాజెటీ 400. 465 వం. పోవణ/నిద్ధాంతం / వాదం / రొమాంటిసిజం 866, 974, 405 నాహిత్యం 190, 196, 852, ఆవిష ఆవేళ ౦ తి66్కి 874, 405 శే ఈ69 492 642 ప్కరణం / ౦ / ఉ15, ఓ64, 515, 519, 627 నూర్కోపోతో 560 పృయోజనం 74, 88 నుంచి రౌద్రం క2క, 608 మార్మిక _గి త్రం 189 _ధాధజి 809 117, 190 నుంచి 829, £50 లయ 89, 94 118, 179 నుంచి మార్షల్‌ 2692, శ్రర శ్ర1 నుంచి 267, 296, 299, 345, 902, 925 నుంచి 352. 970 మితీవాడం (ద 896 397% 478, 608 నుంచి నుంచి 108 కక మంచి 481, ప[ట్యైలతి! నుంచి 841, 529 608, 698 నుంచి 641 ॥

• 019 నుంచి గ్రరి ॥ శ 519 532 నుంచి 548. 586 మిధ్యావాది. 452, (థ% శక? రష్యన్‌ -విప్లవం £&6 490 5539, నుంచి 687 లయగంధి 51కి 698 8 620 - సాహిత్యం 614 లక్షణ/లక్ష్య/లక్షక 187, 197 ముకృకం 110 రస్కిన్‌ 92 920 504, 606, 689 ముక్తపద్యగస్త ౦ 404, 463 రాజకీయ -- వ్యవన్త/వాస్తి వికత / లూయి ఆరగాన్‌ 590 ముత్యాలనర౦ 50,97, 98, 121 వై కన్యం/నంన్కృతి/8 విత్వం/ లూయీ. మెక్‌నీస్‌ 420 నుంచి 288, 829, 365 నుంచి నిబద్ధత్య/ విప్లవం శీ5ర్తి 460, లూనా ఛర్‌స్కీ 642 898, ఉఉతి 512 580, 5382, క8ిక్క్‌ 608, నుంచి 614 లెనిన్‌ 254,272,887, 85% ఓ40 620 నుంచి 885 రాజరాజన శేంద్రుడు 805,800 నుంచి ఢీ51, 591, 61ేళ్కీ 815

కొరి శ్రీత్తీ కవిత్వం వన్తువు నంవిధానం ఇవిన్‌ ౩990 విప్లవ - వాదం(డ)/గీత ౦/5 వి/ వేగం 187, 205, 211. 240%, లోర్కా శ్ర10్ర కవిత్వం / చైతిన్యం / భావం/ ౨48, 280, 329, 3849 870, తౌరీలి క£0 నాయకత్వం 196 నుంచి 211, 990, 477 నుంచి 512, 547, వకోక్సి 241, 807, 685 లిశ6 నుంచి 399, 425 నుంచి 6038 _ వర్గ--కలహాం/ నంఘర్హణ 196% క77 519 నుంచి 586, 5538 వలూరి 109, 487 శ 206%, 57%, 589 వై రుద్ధ్యం నుంచి కరికి 599 నుంచి 688 దుల 80, 81, 880, 6 589 __దృక్పధం 522 నుంచి _-ళచయితలనంఘం195,196 వేమన 188, 225, 247, 267, సత్తీళ్సి 6572 నుంచి 600 యాంతింకవిప్త్రవం 560 288, 4286 న్వభావం/చై తన్యం $04893 విభక్ని 370. 575 వేలరీ 369 వచనం ఛందస్సు/ గేయం/గీతం/ విరోరాభాన 606 వైచ్మితి 69, 79, 219 నుంచి కవిత్వం / గమకం / బండం/ విలియంసారోయిన్‌ 19క్తీ 352 403 నుంచి 421, 607 పద్యం 124 3901, 200 289 విల్కిన్‌నస్‌ 820 వత్తగావి 121 నుంచి 2580, 851, 885 డళ6 విశేషణ --దిన్యానం / మాలిక దార్టిసిజం 490, 491 508 నుంచి 51%, 6987 .._సీనం స్వారన్యం/సొర్థక్యం శకి 112, వ్యంజన /వ్యెంజక / వ్యంగ్య 90, 249 ఫీవర్చు 209%, 519687 197 3990 187, 156, 209, 202 నుంచి వర్టీనియావుల్స్‌ 869 విశ్వ--జనీనత 20% మానవుడు 257%, 277% 859%, 386, 404, వర్ద్సువర్తు 464 “58 504, 515, 582 586, 604, వర్షన 88, 9కి 148, 150 265 విశ్వశాధ 108% 111 187, 198, 637, 6౧99 నుంచి 98క క56 581, 685 209 నుంచి 969, 358, 596 వ్యకావ్యక, ౦ 99, 500, 501,629 వాక్య--లయ/నంవిధానం/రచన/ 570, 576, 685 న వ్యక్షి-వాదం (ది)/న్వాతం్యత్యం/ శిల్పం/బంధం 95, 206 219, విక్వం (పేమగీఠాలు 190 విశ్వ చైతన్యం 193 నుంచి 247, 241 నుంచి ౭88, కిర్‌ నుంచి శ్వర కావు 108,140 571, 579 309. 3క్షర తీ42 నుంచి శ$0, కక శ68%, శీ9ిక్‌ నుంచి 515, విపాద--_నీతం/నాటకం/కథ 105, 515 నుంచి 556, 824 వన్తు--కవిత 682, __ద్వ్వన్న షత 172, 280, కం4 వ. వరకి 497 551, లా టవకివన్తు బావన 970 వీర.--గీతం/రనం శ రి వరరవ ॥ ॥ ావిస్రవం 626 క 297, 805, 529, 52%, 526, వ్యర్థపడాలు 11%, 239, 506 181, 691 “చేరోయం 621, 6188 వ్యవహారకవిత్వం కిక, 190%, 347, వాచకం/వాచ్యం 50 వీరనృసింహుడు 2806 ఉ67 నుంచి 4792 వాల్మీకి (రామాయణం) 296,3౮0 వీరసింహవిజయనసింహులు 9 వ్యాకరణం£17, 240. 286 నుంచి 896, 608 కకక వృత్త గంధి 479 518 వృత్తాలు 838, 505 నుంచి 50? వాస్తవంా దృక్పథం ౮ వాదం / 809, 904, 848, 377 378, వ్యాజన్తుతి 808 వ్యాజోక్రి 19) యుగం/మానవుడు 217 166 879, 98 446, 518, 514 వ్యావహారిక (వాడుక) వాష / నుంచి 610 వాన వికత ల 685 ఉద్యమం $95105, 187నుంచి కకక 587% 570 రియలిజం వృత్తి-ావదాలు 401, 78 299%, 246. 086 మంచి 887, తెరకి, శి98, 519 వెంకటరమణయ్య కీ, 96, 192 9522 968, 449 నుంచి 511 వాస్కోడిగానూ 550 వెర్లాన్‌ 869 580, 565, 634 నుంచి 636 వింధామ్‌ లెవిస్‌ శ్ష9కీ పెక్‌హిరన్‌ 191 వ్యానుడు 249, 608 విద్యున్యాల ర్‌] కీ వేంకటపార్వతీళ్వరకవులు 69 వ్యుత్పత్తి 189 నుంచి 217, 276 విప్రలంబం 886 124, 58ిర్కి 684 నుంచి కీలక (88

విశిస్త్రప దనూచిక ఏ9 శంకరుడు (ఛజగోవిందం) 282, మ--- సౌందర్యం / కక్కి 20%, నమనమాజం 206, 247, 40 247 258, 259, 297% 407, కీర9 525 (కామిక-చైఈన్యం/ నమష్టి-- వాదం / ధోరతి £49, 450, &51 వర్గం / వ్యవస్థ / మానవుడు / 268, 295, 515 శతకం $555,. 685 నియింత/ ఫుఠళోగమనం/వివ్లవం నమాజ --వాస్తవికత /వైతన్యం/ శబ్ద ---క్రీడ/నృత్యం / విన్యానం/ 199, 194, 256 నుంచి 274. విప్లవం / విమర్శా / వ్యవస్థ / వైచితి/ 9ల్పం / న9గ్‌తం/ 389, 551 నుంచి 558, 602 చాదం/స్పృహ / వరిణామం / నంఘబన /జఆదంబర౦ / అలం శీనాధుడు 65, 189, 224, ౭62, దర్శ్భునం/నంన్కర ణం/ నాయ - కారం / ఆవృత్ని / చిికం / 298 నుంచి 805, 569%, 581 కఠత్వం 187 నుంచి 894, 887 మృదంగం ?5, 99, 178,208 పి,పే 92, 518 నుంచి 570 నుంచి 278%, 809 నుంచి 8క4, మెకోవ్‌ 618, 614 నమ్యె 206 207,4904ఉ1,501 379, 400, ఉ09. 4ఉ85్క 515, మెల్లీ 189, 400, 46%, 500 వ్యరియలిజం 159%, 194, 848, 620, 685, 687 వేక్సువియర్‌ 189, 8986 490, 500%, 590, 601, 6298 శయ్య 401 సంగీత కవిత్వం 801, 810, 341, నర్వోదయవాదం $55్‌6 కాంతరనం 622, 638 516, 518 580 రాగం 299, సహృదయుడు 261 845 488, కాస్త్ర--చైె కన్యం 295, శీస్‌రీ తే 601, 629 శిల్పం 51నుంచి 116, 205నుంచి నంమర్షణ 255, 257, 387, 880, సాంథ్యాయనళర్మ శక్‌ 296, 346 నుంచి క95్క కకక 981, 408, ఉత, కకక సాంఘికధర్మం 207, 686 నుంచి 6554, 586 595 నుంచి 618 నంపథ్‌ 482 542, 626 శివశాంకరులు 209 210, 247 నంపదాయ--వాదం / నిరననం సాదృశ్యం 66, 9% లట నుంచి క 0 28 ఆ 170 నుంచి 8909, 9887 నుంచి ౭7%, ఉ04 నుంచి 421, 510, టం 109, 40, 518 628, 889, 429, 446 నుంచి 165, 515్ళ 586 095 697 497 నుంచి 558 687, 688 సానెట్లు 105, 188 భం 270, 80%, కిక 585 నంవిఠాన న నంన్యరణం/ సామాజిక కవిత 290, క వస్థ్ర--కవిత్వం 206, 846 మంచి వంగ శిబ్చం కక్కి లర, 10 ర 401. ఓ85 మంచి 467, 529, ంచి 642 + కికకి 809, 528, 595 642__కళావాదం 290 నుంచి నంశయవాది(దం)619నుంచి 688 దురన్నాయం 205, 261, 817, 369, 420 442 517, 589 సంన్కరణ-- వాదం / ఉద్యమం 35కి 887, 457, -దృక్పదం కాస్త్రం/చరితం 947, ఓీ58ి,539 196 నుంచి 210%, 280, 880, వం కిం 896, 51, --మానవకావాది 550-వాన్స 308, 425 నుంచి 609 న్‌ న 1 వికత 470,__సౌందర్యవాదం నిఘంటుసింన్క్మరణం 508 ౦ 24కి 254,-- (వయో 525 సంస్కృతి 204, 28%, 877, 296, జనం కిక్తి, వ్యవస్థ 214 నుంచి శూద్యుకుడు 207 380, 898, 469, 628 251. 460, 552 _-- వాదం శృంగారం. 262, 288 2096 నిక్కో, వంకెట్టీ 500 199, 624 వాన్తవికత శీ5ర్కి నుంచి 807, 529, 526, 620 నద్యఃపరనిర్వృతి 845 897 492 _ విప్లవం 246 నుంచి నుచి 640 నవిమేవన్‌ 517 490 _ వీరం 640%, కాత్రం శైలి 4 కిర్క్‌ 182 నుంచి 2439, నమకాలిక _. నిమాజం / జీవితం 269-_నమన్యలు 262,-- స్పృహా 277 నుంచి 899, 486 నుంచి 212.464,498, 5667, 683 687 257, 480, నుంచి 681 ఉ?4, 506, 582 నుంచి 578 నమదర్శిని 105 సామ్యవాద --- చైతన్యం 4600 కోధన 209, 266, 489, ఉ00 నమన్వయవాది 471, ర్‌శ9 నిబద్ధత శీడి9,యుగం. కీరికై

40 శ్రీశ్రీ కవిత్వం వన్తువు, నంవిధానం -లాపాహిత్యం శీశ2ి __ సిద్ధాం సీతారామాంజనేయులు క్లీక్‌ న్వవ్న 271-వాన్నవికత 601 తాలు £5కీ __ ఉద్యమం 196, నుందరాచారి 180 న్వరాష్ట్రోద్యమం 627, న్వరా జ్యో 279,--మానవుడు 556, 557, నూచన/నూచ్య 250 257, 269 ద్యమం 244 627 598--విప్షవం 189 నుంచి నుష్తబేతన/చై తన్యం 219, 322, న్వళక్సి 48 న్వసంపమం 18 640._నమాజం/వ్యబన్థ లిక్త9ి “228 499 న్విన్‌ బర్న్‌ 169 225, 226, నుంచి 640 సామ్యవాదం 208 నుబహ్మణ్యం 272 త19 నుంచి 483, 516 నుంచి 641 సుభద్రమ్మ 06 స్వియచరిత 635

సాామాజ్యవాదం 257 నించి 6286 నులక్షణసారం 977 స్వేద్భాపద్యం 188 స్వేచ్చా

పాళ్వెడార్‌ డాలీ 198 సూర్యారావు 806, 569 వాదం 465 479 488

సొవిత్రీనత్యవంచము 8 సెంట్‌ సెమన్‌ 4)9 హకికధ 685

సాహితీవమితి క88, 577 పెటి లక్షీనరసింవాం కేక్‌ హరిగతి 282

సొహిత్య -- వాదాలు / విమర్శ/ సెమాఎలాసిక్‌ మాటర్‌ 8$ హరీం్యదనాధ్‌ 105,187 245 246, చర్మిక/్యవయో జనం / భాస్త్రం/ సోపలిజం 206,436, 588 నుంచి వాష్కిన్స్‌ 369 విప్తవం 182, 246, 26.442 54కి. 6146 సోషలిస్టుబూర్జు పహాన్యం కీ5్‌7. 458, 524, 683 మంచి 90 523, 528 వాలు 4989 హింసొవాదం &ీకక్స్‌ 456

సోకృటీన్‌ 500 సౌందర్య 198, 299, 316 నుంచి హిట్లక్‌ 192 552 611

సీకందర్‌ 5కీ1, 544 545 497, 565 నుంచి 58?__అఆను హేతువాదం 196%, 268 నుంచి

సినిమాఎ-బెక్నిక్‌ 287 2792868 భవం 217, 218, వాది 488 981, 858, ఉ29 నుంచి 4789,

సింబల్సు 217 సింబాలిజం సౌకిన్‌ 198 530 నుంచి 561 626 నుంచి 285 నుంచి 269, 308 నుంచి సౌభభ్యం 187 నుంచి 287, 851 638 కళకి 490 నుంచి 518, 605 నుంచి 890, 186 నుంచి 465, హ్యృదయవాది 261, 296, 316, సింబాలిన్టు 188, 226 నుంచి. 684,087 464, 594 శ్ర01 స్టాలిన్‌ 614, 615 హెర్బర్ట్‌ రీడ్‌ 6293

సిపాయిల తిరుగుబాటు 895 స్టీఫెన్‌ స్పెంచర్‌ 419, 420, 619 హో వర్షుఫాస్టు ఉ70

సిరిసిరిమువ్వళశతకం [04 ప్దోపే ప్‌1కీ (హన్వలిపి 200, 281, 602

నినీల్‌ డే విన్‌ 190 శ్తీలపాొటలు 258 నుంచి 686

లలల

ముఖ్యమైన సవరణలు అయా పేజ్రీలల్రాశ పడిన దుష్టరూపాలకు శిష్టరూపాలు ఈ [కింద ఇవ్వబకుతున్నాయి. దాశెట లోనివి "పేజీ నంబడు, ఆ ఆ ళన (24) డిసెంబరు 8; నం, 1; (7) దృష్టి; (పఫుల్ల; (75) ఫణివిషస్ఫీత; (79) అని భిన్న రూపకాలు, 581010; | ం స 1216; (108 నేర్చు; (118 క 189) తీ1129 ౨06; (188) తీ 260%; కోకిలమ్మ; (210)

గే జ క ఈ క!

నబ్లురి; (2280) అసలే, (వ46) పహారీంద్ర; (250) కర్ణ వ్యం; (27/29) ముంతాజచ్ర్యేక్ట్స, (800) ఎవ్వ

రని యెంతుఠో, (89, ఇృప్పలేడు; (877) దుర్భుతి; (420) తరి (481 0126842 (9కి

వై రుద్ధ్యాలు (49%) బూర్జువా (50% అర్ధాల్లో (516) గరుక్పరిరంభం, (శ$7) మైన; (569)

అచ్ళ స త 4 ఉ సంవదాయాలను, వర్ద న; (576) అంధ చేశవు; (610 వార్నలను, (616) పరిష్కార; అననై వేద్యం; (642) అందు ౩, ఎంగిల్సు = ఎంగెల్సు అసీ అల్లెన్‌ పోజు అల్లన్‌ పో అని దిద్దుకోవాలి. ౫

త్రీ శ్రీ కవిత్వం (వభో నే భావకవితాయుగానికి భ। రతవాక్యం

“శీను వవో యతి్యప్రాసలు లేని పద్యాలు వాస్తూండడందూచి చమూ నాన్నగారు నాకు సులతణ సారం కొనిపెట్టారు, ఛందస్సు (ప్రధమపాఠం ఇవప్పారు ... అప్పటికి నా వయస్సు వడెనిమిది నంవత్పరాలకు మించి ఉండదు, ఆ రోజు నుండి ఏన్ని పద్యాలు (వాశానో చెప్పను, అన్నీ తప్పులే! కాని ఒకసారి చేసిన తప్పు మళ్లీ ఇయ్య లేదు. అందరూ నా తప్పులు ద్‌ళ్హేవాలే! కొన్ని తప్పూలు నాకు తప్పుగా తోచలేదు, అవి చెయ్యడానికి నాకేదో హాక్కుు ఉందనిపించింది, అందువల్ల నా వ్యక్తి చైతన్యం (వగాఢతరం అవ్చళున్నట్లు నారక్తం పరిశుభ మచశ్రతున్నట్లు నా బలం హాచ్చినట్లు నాకు స్పష్టంగా శ్లోోచింది & _అీఠ

క్షే కవిగా శ్రీరంగం శ్రీనివాసరావు ప్రభవం

శిశువు చి తన్నిదలో

(పాచీన స్మృతులూచే చప్పుడు |!

ఇరవయ్యో శతాబ్దం, 1910వ నంవత్సరం. స్ధలం విశాఖపట్నం, "తెలుగు కవితా

నరన్వతికి వురుటినొపస్పులు మొదలయ్యాయి, ఆ కొ త్సనృష్టి జనవరి రెండవ "తేదిని జరిగంది, ఆ శిషువ్రు పేరు (శ్రీనివాసరావు, అతని ఇంటిపేకు (శీరంగంవారు.. రెండు శ్రీలు ధరించిన శిశఘువతడు- (శ్రీరంగం గ్రీనివానరావుః

అతిని తల్లి పేరు అస్పన్నకొండ, అతని కన్నతండి వెంకటరమణయ్య. “యమాతా రాజభాననలగరి _ అతని మొదటి కవి తామంతం, చానికి ఉప చేష్ట అతని తండిగాశే! అంతకు ముంబే అతడు కందపద్యం రచించడానికి (సయత్నెంచాడు.

ఈ కవికిశోరుడు చిన్నారిపొన్నారి చిరుత కూకటి నాజే రచించాడట 'పీరసింహవిజయ సెంహులు అశే ఒక నవలసీ! “సావి్రీ నత్యవంతమూ అశే పద్యనాటకాన్ని 1 అవి చాల్య(్రీడలు, కాగితం పడన లై కాలంలో కలిసిపోయాయి.

పదిహేనవ యేట “పరిణయర హాస్యం” అనే నవలను రచించగా విశాఖపట్టణంలో “న్వనంఘరివారు దాన్ని ము[దించారు. కావి అది కూడా ఈనాడు అనవాలుకై నా లభించదు,

పురివండా దోహదం అఆ పదిహేనవ ఏటనే ఒక ఖండిక నేటగీతులో అతడు రచించి పురిపండా అప్పలస్వామి మట్‌. గారికి చూవీంచాడు, ఆయన డాన్ని మెచ్చుకుని తన నంపాదకత్వంలో నకు స్తున్న 'న్వశ క్రి క ప(తికలో వేయించారు. ఆ ఖండిక్‌ చేరు “విశ్వరూపసందర, నమూ" అను “దివ్యలోచనములు* ఆ ఖండిక కూడా ఈనాడు పూర్తిగా లభించదు.

నిజానికి ఆ ఖండికయే (శ్రీనివాసరావు తొలిక్రవితగా పరెగణించదగింది. అందులోని వస్తు

-వేమిటి? సంవిధాన మెలాంటిది ?

డీడీ థ్రీ శ్రీ కవిత్వం : వన్తువ, -౨వి=ాానం

“విశ్వరాపం ధరించిన కృష్ణుపర మాత '్రను ధృతరాష్ట్రుడు దృష్టదానాన్ని అర్చించడం

ఆ ఖండికలోని వస్తువు 1. అందులో నుంచి మూడే మూడు పాదాలు లభిస్తున్నాయి. న్స మహోళ్ము! త్వద్‌య మహోన్నత (ప భావ మింతని తెలుప నెవ్వాని తరము లి దివ్యలోచనములం (బసాదింపు మయ్య |?

ఇందులోని నంవిధానం నాటకీయం. భావావేశం నిరర్ల్షళం. ఖైలి (పనన్నమధుకం,

ఈ ధృత రాష్ట్రడి మాటల్లో కవి ఆర్హి కనిపిస్తోంది. ఈ దివ్యలోచనం కవికి కావలసిన భఛావయిత్మీపతిభ య్‌ 1 ఏ [పతిభ లేనివాడికి దర్శనమే ఉండదో చాన్నే తన కివ్లు శి కవి (రార్థిస్తున్నాడనిపి స్తుంది. వైగా అది విశ్వరూప దర్శన కుతూపహాలం,

పదిహేనవ యేట _ స్కూల్‌ ఫై నల్‌ చదువుతూజన్న ్రీనివానరావుకు ఈ ఏధమైన జీవ్చని వేదన లభించడం ఒక చమత్కా_రం.

ఇక్క_జే శ్రీనివానరావు భవిష్య త్తంతా తొంగి చూస్తోంది. అనాడే శీనివానరావును ఆకర్షి ంచింది.మహాభారతగాధ, సత్యసందర్శనం పట్ల అతనికున్న జాత్సుక్యమూ ధర ్రనంట్రామం పట్ల అతనికున్న అభిమానమూ అతని సుదూరభవిష్యత్తులో ఎలా పరిణమిస్తాయో మనం హమూాడగలం,

సమరాహ్వోానం మహాభారత గాధా ప్రీతి అతని చేత 1926 లోనే _- 16న వట - నూనూగు మోసాల నూత్నయావనంలో _ “నమరాహ్వోనము' 2 అనే ఖండికను రచియింపజేయించింది. ఈ ఖండిక 1926 నవంబరు ఇల భారతిలో ము(ద్రితమయింది. ్రీనివాసరాన తొలికవితగా ఈనాళిక్తీ సంపూ రంగా కనిపిస్తున్నది ఇచే, ధైర్యము త్యజించి ఫఘోరయుద్ధంబు శయ ననుచిత పలాయన పధంబు ననునరించి ఓ సుయోధన ! యుంజబేగి యుంటివివుడు రమ్ము కతి ఏ యోచితనంగరం బొనర్పు !

1. శె వి రమడారెడ్డి; శ్రీశ్రీపా. ఒకటి.కావ్య శీవ పే. 2 ఆడే 120-121 సే.

(వభవ కష్‌ అని _పారంభమవుతూన్న ఈ కవితలో నాటకీయైల్హి పదాల వాందిక్క భాసావేగం, పద్య రచనాకెశలం కనిపిస్తున్నాయి నేటగీతిమూలికలు (గుచ్చి, సామెతలూ జాతీయాలూ తెచ్చి, నడిపించిన ఖండిక యిది. ఇందులో మపహాభారతగాథ అంతా (పనక్తమవుతుంది. వర్శుమే జయ మనుమాటను సుయోధనుడు మరిచిపోయాడని నెక్కి రింపబడ తాడు, కవితానమితి ఈవిధంగా వికసిస్తున్న (శ్రీనివాసరావు కవితా(ప్రతిభకు మరింత దోహాదం కలిగించిన సంస్థ “కవితానమితి ఇది 1996 లోనే విశాఖపట్టణంలో అవతరించింది. దీనికి సూ(తభారి ఫురిపండా అప్పలస్వామిగా నే ! (శీనివానరావు, వడ్డాది వీతారామాంజనేయుల్కు. కాటూర్రై నరసింగరావు (శ్రీరంగం నారాయణబాబు మొదలైన యువకులూ మారేపల్లి రామచం(డ్రళాప్త్రి, పూడి పెద్ది నెంకటరమణయ్య, అచంట వేంకట సాంఖ్యాయనశర్థు, సెట్టి లవీ, శ్రనరసింహూం మొవలె న "పెద్దలూ అందులో నభ్యులు. ఈ కవితానమికి “అఖిలాం(ధఖ్యాతి సంపాదించుకుంది. 1 ఇలా ఉండగా 198/లో (శీనివానరావు మొదటిసారిగా భావకవిగా దర్శనమిచ్చాడు. ఆ యీడు జూలై భారతిలో పడీన “అభిసారికిలో అఆ పోకడ లున్నాయి, ప్రచవ [ప్రచురణ 1927 జూలై నుంచి 1925 పప్రిలొసరకూ శ్రీనివాసరావు రచించిన ఖంకికలను ఎప్పటి కష్పుజే విని ఆనందిస్తూ ఆ ఖండికలను వర్చికూర్చి కవితానమితి తొలిప్రచురణగా నెలువరించినది ఫురిపండా అస్ప్స్పలస్వామిగా రే! ఆ కనితానంపుటి పేశే (సభవ ! (ప్రభవలోనివి 17 ఖండికలు. ఆ ఖండిళకలలోని వస్తుసంవిధానాలను రచనా (బేక ముద్రణా కాలాను[కమాన్ని అనుసరించి పరిశీలిద్దాం | యి న కేచూ ఉభ్రీసా ఒకటి కావ్య, 9వ పే, శ₹.వి ర మణారెక్షి పీఠిక

(పభవకు పురిపండా (వాసిన ఉపష్మకవముణిక నుంచి యుగారంభమున కివి (ప్రధమదివనములనుట తధ్యము. తిరుపతి వేంక కేశ్వరకవ్రులతో ఆంధ వాజ్బుయము పతనోను శ్రఖమైనదనువారితో మాకుం బనిలేదు. ఈ స్వేచ్భాదివనములలో (వభ వించిన దీ(పభవ, (వ్రభవాబ్దమున కవిహ్భ్ళాదయమునుండి వెలువడిన ఖండ కావ్యములు ప్రభవ యనుపేర సంపుటీకరణము గావింపబడినవి. (గంథకర్నయగు (శ్రీ శ్రీనివాసరావుగా రిందలి (సతి గీతమును జాము రచింపగనే నాకడకు. గొనివచ్చి (శవణానందము కలిగించుచుండెడివారు, కేవలము కడుపిన్నవయసుననే యిట్టి “లలితభావకవితావియద్యాహీని యలవడినది వీరికి. ..

(శ్రీనివానరావుగారి కవితయం “దొక యనిర్వచపీయమహొోన్నతమగు హాయి యున్నది. “దరులొరసిపారు గాంగనిిర్ష్ర రిణియట్లు' వీరినీకి (చెంగుచెంగున) తురంగలించును, . ..... మా కవితానమితి (గ్రంధావళిలో *పభవి (సథమకుసుమముగ వికసించినది... ...ో విశాఖపట్టణము) పురిపండా అప్పలన్వా మి ఆ౨౪-౪-ంచిలా శ కవితానమితి కార్యదర్శ కవితానమితి (గంథావళీ_౧ (ప్రభవ న్య శీ. శ్రీనివానరావు) కవిళతానమిళత (ప్రభవ ముఖపత్రం నమూనా (33 (న) (1928)

భావకవిత్మాపవాహంలో పగడాల పడవలం /ఠీవి/ కొబితలు అభిసారిక వళయన ర్తనము రజనీగానము

“నిన్నటినుంచి ఇవాళ లాగ నిడుటికవుల నుంచి నేటికవులు ఫుడ తారు

ళీ శ్ర

వి అవినారిక ఈ నిశీథిని|పబలరరుంరూూనిల (పసార విదళిత వృక్ష సంచయం కలితము | తన వియుడ్ని కలుసుకోవడానికి అభిసారిక ఒక కాళరాాతి గాలివానలో వకాంతంగా బయలు బేకుతుంది. ఆమె నంకేళస్థలం ఒక దుర్గమారణ్యం ! ఈ ఇతివృత్త ౦తో సాగిన భానగ్శతిక అభి సారిక 1, తుఫానురాతి రా(త్రివర్ల నతో తన కధను మొదలుపెడుతుంది అభిసారిక. ఆరా(తి '(పబలగయుంయానిలంి చిం (పనరించడంచేత వృతూలు విదళితమవుతున్నాయి. యుంయూనిలాలకు వనుగులతో పోలిక ధ్వనిన్తుంది. తికువాత 'పెనునుబ్బులు కనిపిస్తాయి. అని 'కులిశఖూత (పతారణ కుశల కధరపంక్రి సన్ని భఘనపయోవాహోాలు" "దేవేంద్రుడి వ[జఫుదెబ్బలనుకూడా (సతారంచగల కొండలవంటి మబ్బులవి. ఇందుడ్నికూడా అవి లెక్క పెట్టవు. ఇందుడు మేఘగతి నిర్హ యించేవాజే, కొండల ఇఆక్కల్ని వేదించగలవాదే. అయినా ఆనాటి రాథి మేఘాలు అతడ్ని తప్పించుకుంటాయి, ఇంద్రుడికి వేటగాడితోనూ మబ్బులికి అడవిజంతువ్రులతోనూ పోలిక ధ్వనించేలాగుంటుంది ఈ పదచి[తిం, ఆ తరువాత పెంజీళటి కనివిస్తుంది.. అది 'భూనభోంతర విచ్చన్న" మైనది. ఇంత చీకటిలో అభినాశకకు చారీ తెన్నూ తెలియదు. ఈ పదచ్వితంలో చీకటికి వలతో వోలిళ్ల స్ఫురిస్తుంది. తికువాతే కనిపిస్తాయి. మెమవులు. ఇవి “ఛ్వాంతసంశీర్హ గగన వృాదయవిదీర్హ తోక్కియుక్త వణప్రభలు, ఈ మెరువులు అకాశహృదయాన్ని చీలున్తున్నాయి. అఆ హృదయం చీకటితో నిండినది, ఈవర నలో మనకు నరసింహుడు హీరణ్యకశివుని హృదయం చీలుస్తున్న ణ వో చృశళ్యం కనిపిస్తుంది. చీకటిలో దారిమూవించే మెకుఫులుకూడా ఇలా భయంకరంగానే ఉన్నాయి. అంతలో ఉరుములు వినిపిసాయి* అవి “చండవార్యత భయదగ శ్హాసమానకంధరథ్వానాలు'. అంతే కాదు, ఆ ఉరుములవేత దిగజూలు భయపడతాయి. చివరికి వాన మొకడలవ్రళుంది. ఇది 'నుహీత రి వేదండతుండ(ప్రమాణనలిలనంత తై కథారాపాతంిగా ఉంటుంది. ఇందులో విశేపుణవి జేస్యూల స్వారన్యం అక ల స్తుంది మనల్ని, 1 ముదణ -- 1927 జూలై భారతి. (ప్రభవ చూ థ్రీత్రీసా, ఒకటి కావ్య 38 వే.

ర్‌0 మ శ్రీ కవిజ్వం వపపు, ఎంవిడానం దుర్గ మార ణ్యం నమయ ములాడ్‌ంచు [ప బేశం దానికి తీసిపోకుండా * అ అరణ్యం (కూరమృగాకీ క్షం. శాన్‌ ఈ విషయాన్ని చెప్పడంలో వ్మక్రత సవలంబించాకు కవి, ఈ 1పచేశ మసూన భయ్యప్రడాన శరభ చేదండ భల్లూక జరినమూ పహ ఫరోర ఘోళశాతిఫఘరోర నిర్ణోప పాటి తాఖిలజన [కవణపుటమగుచుం దనరు విజసమగు వి్య్య్థభ్రమాన్నడద విఫినతలము 1 కరభ్ధాల్పు వనుగుల్కు భల్లూళాలు సింహాలు మొదలైనవి ఉండటం కాదిక్కడ ముఖ్య, వాటి నిద్ణోపాలచేత జనుల ఇ2ెవ్టలు బద్దలవ్రుతూ ఉండటం. ఈ వర్ణ నలోజీ కవి న్వవ శచోబ్యాఘాత దోషానికి పొబ్పడ్డాడు,. అది విజనం అని చెబుతూనే 'వాజితాఫలజన్యశవణి అనం వేం శ్రాన్చంది ? ప్రణయగేతమా ౪? ముక్తిగీతమా ? ఈ స్టలకాలాలిలా ఉన్నా అభినారిక నంశేతస్థలానికి నెనతూసే ఉంది. అందు కొక్కాళు కారణం ఆమె (పణయపఫుగాఢకుతూపహాలం,. ఆమె (ప్రజయాధిబేవుగు “స్రణయకాజ్వుకనూ పాణపతిగా సూచింపబడటం గవునించదగింది, అయిన నేమాయు (పేమ మెంతైనం "జేయు దుర్గమ భయంక రారణ్య దుర్గ ములును (పళయకాల నమాన సిబావరులును (వణమయరాజ్యర మా[పాణపతి కొణకయి తరలెయరి గడు నా కవాంతరములనగున ? ఇది అభిసారిక హ్యాదయం, అనలు అలాటి అరణ్యాంతర్భాన మే నంచజేతమెందుకు కావాలి 2 అనే |పశ్న కనక వేసుకుంశు ఒక విచిత్రమైన అర్థన్మ్ఫూూ ర్తి మసకు కలుగుతుంది, అసలు ఇది (పణమయనగీతం కానే కాదు. అభిసారిక భక్ళుడి ఆవేశం నుంచి ఇందులో బయబు- పడటం లేదు. కేవలం విషయవాంఛల కోనం వెళ్లేది అభిసారిక, కాని ఇక్కడ పిణయచాజ్యం కె వల్య మే, అ వర్షింపబడిన రాప్రి జీవిళానికి ఒక నంజీతం. జీవితంలోని క;ఖమే ఆ వర్ష కాలం, ఈ జీవి తాన్ని ఈ ప్రషంభాస్ని (ఆరణ్యవా కావరణం) విడిచి భక్తు ఒర మేళ్య్యరాఖి ముఖంగా పోగివోవడ మే అభిళరించడం,

1[1పభవ వ్‌] సమా ఆఅశీల్నం నాత్రివర్ష న 'రెంజేసిపాదాలలో ఒక్కొక్క నమానంగా సాగుతుంది. ఆ నమానాలన్ని నమ తొగణంతో ఉంటాయి,ః అంతేకాదు, అవి ఓఏజో”సణంతో లయ వేగంతో పరు గత్తుతాయి, సజాలు విశామంతో నడుస్తాయి, (సానలు పోళయలుతో గంతులు "వేస్తాయి. మచ్చుకి ___ చండహర్యమభయనగగన్దా సమాన కంధరభధా్వన చకిత దిగ్దంకిచయము! ఛ్యాంతనంశీర్ణ గగనపహూదయవిదీర్హ బహా[వీహినమానం వాడటం అలవోక అనూన భయ్యపడాన శరభ వేదండ భల్లూక పారినమూహా ఘోర ఘూోత్రాతిఘోర న్‌ కి నిర్ణోవమపాటితాఖల జన(శవణపుటము (వివినము), పర్యాయవదళిల్పం (పబంఛాలలోని తలి పత్యాయపదడాల కకూ ర్పువల్ల రాణిస్తుంది. ఎక్కడ వ పదానికి వ పర్యాయపదం వాడితే మొత్తంనవమానం (గొతిపేయంగా ఉంటుందో (వబంధకవులు (గహ్‌ీం చారు. కవితాశిల్పంలో ఇదొనభాగమైంది. సింహోన్ని హార్యవ్షమంకే వైచిత్రి. ఈ భాషా ళల అభ అటి న్‌ రా శిల్పాస్ని కవి పుష్కలంగా (గపిుంవాషు, మబ్బుని పయోవాహం అంటాకు. వ(జాన్న్ని కులిశం అంటాడు, మెరుపుని తణ్యపభ అంటాడు రాత్సిని విభావరి అంటాడు. లి ఈవిధంగా 0... (పాబంధికత సందుకున్న ది.

త్రి [(వ్రళయనర్శనము మాయామవేయ జగద్వినాశనమతిన్‌ నర్తింపుమా! ఈ లోకమంకతటినీ మూడవకంటితో తగులబెట్టి శివుడు నర్నించాలట ఇలా (ప్రారిసన్తూ న అలాని రచించిన మూడు ఉద్ధతవృ త్తాలు (నళయనర్హనము 1. ఈ వృత్తాలలో మధ్యనున్నది వము ేభం. మొదటిదీ మూడోదీ శార్టూలాలు. ఉద్ధతరసంతో కూడిన తాండవానికి ఉద్ధతిగల నృతాలు తోడ్పడుతున్నాయి. మూడు పద్యాలతో మూకులోకాల్ని నం కేతింవాకు, జగద్వినాశనం చిన్ఫుని లీలాళ"ండవాన్ని కాక (సళయ ఆాండవాన్ని కోరుకున్నాడు కవి. కాస్‌ 'న“ంకరాి అనే సంబోధన లోకానికి సఘుభాలనే కలిగించవలసింద నే ప్రార్ధనను అభివ్యంజిస్తోంది. సాయం ప్రస్ఫుటరాగరంజిత లనత్సంపూర్హ సౌందర్య రా శీయుకామల దివ్యమూర్ని వము, సాజీభూత నానామరు2 త్తోయసోత) గభీరగానరన సంతుష్టాంతరంగంబునన్‌ మాయామేయజగద్వొనాశనమతిన్‌ నర్హింపుమా 1 శంకరా |! ఆాండవంచేసే నమయంతోపాటు శంకరుడు కూడా అరుణరాగరంజతుడై నామొత్క_్కెంచాలని కవి ఉత్కింర. స్తోతపడులయి, 'జేవతలందరూ. నిలబడి చూస్తూడిండగా పరమానందంతో వేయవలసిన శివనర్హనానికి 'మాయా మేయజగద్వినాశనంి పరమావధిగా కవి భావించడవు విచిత్రమైన విషయం, 1 ముదుణ భారతి 1927 సెవైంబరు. చూ శ్రీత్రీసా ఒకటి, కావ్య, 41 ప్ప 2 “సాంధ్యకాలారుణ గభన్న్‌ సముదయదిఎనః పంమృరించెడు నిజవపుర్వైబ వమ్ము; ఉచిత మానస్‌కోత్సాహా ముజ్వలింప।; అమరులనిమేషనయను తై అరయునఫుడు! ఏ పరాత్పర మరార్షి నదాపవిళ । నాట్య నీలానుకూల విన్యానములను | నెరపుచున్నాడొ ఆఅ హరు నిటలమందు। దాగియడగిన ఇఇ, తక యును వేను” అన్నాడీ కవియే ఆగ్ని హోోతము అను ఖండికలో (192%). రా

(వధవ వత్త (పళయగర్హనలు - జలప్రళయం గంగాధరుడై న శివకు! నర్వనం మొదలు పెట్టగానే లోకవముంతా చీకట్లతో సెండివోచుంది. నము(దడాలు పొంగి బూమిమోదపడ క₹ెయి, (పళయకాల మేఘాల ఉకడుములు వినిపిస్తాయి, కాని వాటిలో శివుడి గంభీరాట్టహోనం కలిసిపోతుంది ఆ ధ్వనికి దిగ్గజాలు కంవిస్తాయి.. అప్పుకు శిన్చకు న కవి రన, ర్త నంతో విబృంభించాలని (నార్హన అలఘుధ్యాంతవి తాన నంభరిత రోదోంతర్జుహాగహ్వూర స్టలి యంభోనిధియయ్యె నంతితజల[సావాతినేకంబునన్‌ విలయాంభోధర ఘోసునమి శ్రీతగంభీకాట్టహానధ్వనీ చలికప్రాకటదిగ్గజుండనగునున్‌ నంవ్రీకి నర్తింపుమూ ! పాలాగ్నితో బ్రహ్మాండాల దహనం (పళయన ర నంలో చరమలత్ష్యుం (ఒహస్టుండాలను “ఫాలాతజ్వలదగ్నితో దగ్ధంచేయడం, “థ్యాంతవి కాననంభరితంగా రోడోంత రాలను వర్షించిన కవి (సట్టుండాలను దహించే ఫాలాన్నిని “అర్క_కోటిఘ్కుణిసం కాశం గా వర్జించి చీకట్లలో నెలుగును మాశస్తాడు, న్‌. ఉశాన కాలాంత జ ద పస 0 (పభవార్క ర్‌ోట్రి ఘృణినంకాశ( పతా స్ఫుర 'ఇప్పలాక్ష జ్వులదగ్ని ద్య నకల(బహా (ండ భాండుండ నై జూర్టలాదీప్త మహోా(ప్రభావగరిమన్‌ న్వచృందసంవర్త శే లీలోలాత్ముడవై నమన _జగముల్‌ కీరి0ప నరింపుమూ ! రా జుటి ని అనాది ర శివ్టకు చేష్ప ఈ సంహారాన్ని “న్వ చృందసంవర్న శేళి' గా పేర్కొన్నాడు కని, శీవుడా నరనా టా శ్‌ ఆ న్నీ “నమస్త జగముల్‌ కీరింపి గా చేయాలనడంలో మాతం కని న్వవచోవ్యాఘా తౌనికి పొల్పడా., అట్‌ బడ్డాడు, అన్ని దగ్ధనకల బ్రహ '్రండ భాండుడై న తరువాత శీనుకు చేసే నర్తనాన్ని గూడటాని రుం! న తి శెవరుంటాకు?. న్వ్వన్హ జ్య్యపలు = ఎక్కడుంటాయి కీరించడానికి ? న తనా క్ష ఇతని అభిమాన కావ్యసామ్నగిలో శివుడు ఒకడు 1 ఆ బారునిటలమందు దాగియిడగిన అగ్ని హోో్యోతమును నేన్స ౭ జగదీశ్వరాంఘిమింజీర నటనమబటులు కత. వారజబాజూటగంగాంబు శీంలవ్మష్టి క్షీ హరోంపూరోం హార ౨. అనీ కదలండి ర్‌ ఖండపరచగళకపాలగణముల, 6 ప్యడాళలికనయనజ్య్వాలి[, 7? నటధూర్డటినిటాలాక్షి మొవత్వైనవి, కానీ కవికి కౌతికరాజు కీయావగాబాన హెచ్చయ్యాక ఈ సామ్యగి సన్యపింపబడింది,

అ కవిత్వం వైఎ -౨వికానం స్త్రీ నా నూలనయుగా వతరంణంన్తూవన ఒక యుగం పూర్తికాగానే ప్రూవయం నంభవింది తెవవం3ంం పెరగ నపషీ జసు ఎెఎంవనవేవ ల నని సంవ శ స్‌ వ. ఎం లభం అ న్‌. అర్తమకం, కథతొ నిమత్తిం లేకుందా ఎవని పళంనునర్త నాన్ని ఖంఎకావ్యి అరభలొ న" ౦నివమే యి క్‌ న. న య. కపి నంకల్పం, అనలిటువంటి నస్తువ్వును ₹్‌సుక్‌ వడంలోశే క్షవి దృశ్చఫం అర్హ చువ్పు" ంది,! వచదాచవవదెల్బం “విలయాంభాదర ఘోమ నమ్మిళిత గంభీరాబ్టహానధ్యప చలి వారక ఏ ఎన్మెటాము్స నా న ఉం ఇకాల కా శ కాలాంత ప్రచవార్క_ కోటి ఘృణినంకాళ (పతాప స్ఫురత ఫాలాక్షుజ్యలనక్నిదగ్ద సవల్మ౬ హం బౌందాడో అనే ఒహునీహినమాసాలలో అరభటీవృ 2 కనుగుణంగా గ్వాకట్ర. సలా గుణాన్నే4 కలిపిన భానను వాడటంలో (వబంధ సొంపచాయిన వవ ల్ళ సరెజ్ఞా వాన్ని పకి విం ళు గష్టుడ్ని తమ కావ్యవమ్తువుగా తీనుకుని కాల్బనికమైన తను చౌాహలను వ్వ ంచేశారు. ౮ పి కావ్యవన్తువుగా తిసుకుని న్వతం్యత విను నిరూపించకున్నాడ్స కృష్టిడివి చన(ిడలు. పని "సంవ 4 లలా ట కం విం ం స నా ౧౦ంవర శేశ్రలు", కృష్ణుకాన్ర,గారు నటరాజ రృనము చేయడం గమనింపదగింది. 2 ఆత న ల క ఆల్కుద్ధతార్థసందర్భా వృపైరాంభటీ ఒ్యృృితా - వృతావర్ముడీయమ్మ, త్‌ విజదాశ్షరాలు దీర నమాసాలు గలది గౌడీ రీతి శీ గా బంధిత్వమృ్మ ఓజస్సు

జ్తీ రజనీగానము య ళా సృష్టిసౌభాగ్యవిభవవై చితి. గాంచి పరవనతనొంది గొంతెత్తిసాడుకొంటి | నిరంతెరం న్వన్న పీనుల్లో వేలియాడే భావకవి నాముకున్న ర్యాతిపాట రజస్‌ఛానము. 1 ర ః రల తా ఎన్నెలరా 3 వివిధసూనవి తొనకోఖితకు జ సనన సు్యుసమదానన స్తలము సాం[ద చం(దికానముజ్జ్వ్యల దిన్యశర్వకీ ఎ శాంత వేళ నమంచితి సౌఖ్య మొళె;! కవి ఇస్పకపోయినా ఇది న్వష్నృమని ఈ నర్ద్శ్మన అంతా రుజువు చేస్తుంది నుర చిపోతినంతి నమన్న భువననముదయవమలక్షినవువె విసారమధుక గాని నిన్వనకె ల్లోల3 వితలలిత భానకవితావియ వ్వాహిఎ విధాన 2 అనలీ నృష్టియే భానకవిత్వింలా కనిశెంచిందంకే ఈ కవి సౌందర్య పీమావిప+శాన్సికి అవి పరాకాను. లు ౨ 'నూతనో త్పొాహదాయిక మనోస్ట్మ నమయిమది. వయసూ అలాంటిజే, ఆ పూలతోటయే జీవితం, అ శర(దా(త్రియే యాననం, ఆ బావావేశమే కవిత్వం, గగనసాగరంతో బావనాక ఈ నం[భమంలోనే అతినికి పాటలు పాడాలనిపించి పాశుకున్నాడు ! .ఇ “ఛానకుణూపా లానికి కారణం “నృషి సౌభెగ్యవిభవ నై చితి, ఈ “గాన(న్రవంతికానవీన తరంగాలలో న్నాన కు మ్‌ ॥ మౌాడుతూ ఉండగా కనిపించిన చందమామను మూచి అవకు నర్తనం కూడా వేజ్తాడ్డు, వక్‌ చందమావ్సు ? “సవిమలామృతరసపరిస్తాని తాభ)ధామ నందీస్త పూర్మసుధానిఫి అతు, క్రింద ఆను శానరనంలోనూ చన చందమామ అవ్బుతర నంలోనూ న్నానంచేస్తున్నార్రు, అవకు పూరక యాం షక వా న న ననన ననన షి 1 మి్యదిణ, భారతి 1927 &సంబమ (ఏభవ చూ ఖఅ్రీఫ్రీసా, ఒకటి కావ్య 32 2 ధావకవత్వానీ]ిది ఒకి చక్కని అఖణం

56 (7 [గ కవిత్వం వంక నంనిదానం అం అనాలో ౮లానికబావచ్చిచెం *కృదుకొనిపోతి మామక హృదయకపహరడనిత భావ న" కాధిదోహణమొ ర్చి కంధరతరంగనివ హసంక లితమహితగగన సాగర గంభీరగ ర్భమందు' అంటాడు, భావనెకలో మేఘకరంగాలుగల అఆకాశసాగరంలో (ప్రయాణం చేయివం అనే శాల్చ్పనికమైన భానచి(త్రర చస! ఇతని ఊహవై భవానిశే శారు రచనా ఎల్చానికి కూడా 0. పతాకనెత్తుతోంది. పఏశిల్పువై విద్యం (1) విజేషణపరంపరానంఘటననై పుణ్యం, (2) లలితపదవిన్యానచాతుర్యం, (3) భావాఖి వళ్ణంజకపదగ మననం యోజననివుణత అని మూడురకాలయిన పదశిల్బ్పం ఈ ఖండికలో కచిఓీస్తుంది. ఇందుక్తీ ₹ండు ఉదాపహారణలూ వాలు, (1) విసారమధుర గాననిస్వనకల్లోలకలితలలిత భావకవి తావియ చ్యాహిసి (2) కంధరతరంగనివహానంకలితమహితగ గ నసాగ ర ముత్యాలసఠం నడకిలు ఈ తేటగీతి వాదాలలో ము త్యాలసరపఫునడకలు కనిపిస్తాయి రా వో అర లి, అష అల (1) వివిధసూన వితాన ౪ భిత (రుజప్రశ స్త్రి (2) (పవిమలామృతరసనపరిస్తా (వితాభు 1 కృష్ణగాస్త్రీగారు 'మొయిలుకోనెలలోన పయనంబొనర్హు' అన్నారు, (కృష్ణపక్షము 56 పే)

బావనాసమం[ దతీరంలో బంగారుకెరటాలుం తఈీలిలొ కవితలు() (వభాతగానము మేఘశకలము "స్వేచ్చ వకృతిగీత మయూరనర్హ నము మాతృ్సగీతి సము[ద్రఘోషము మృత్యుపబో ధము వియోగశాంతి నిరీక్షణము గీతపద్యాలు అంతిమయా త్ర టా

క్‌6 శ్రీ శ్రీ కవిత్వం ఎన్తువు నందచిదానం వ ల్చనికభావచ్చిశిం “ఈదుకొనిపోతి మామక హ్యాదమయకుపహారడనిత భావనా కాధివోపాణమొ 6 స కంధరతరంగనివహనంక లితమహితగగ న సాగర గంభీరగ ర్భమందు' అంటాడు, థాననౌకలో మేఘకరంగాలుగల ఆకాశసాగరంలో (సయాణం చేయదం అనే కాల్పనిశమైన భావచి[త్రరచన1 ఇతని ఊహావై భవానిశకే కాదు రచనా నల్చానికి కూడా పతాకనెత్తుతోంది. పవళిల్బవై విధ్యం (1) వి శేషణపరంపరానంఘటననై. పుణ్యం, (ల) లలితపదవిన్యానచాతుర్య (3 భావాఖి వ్యంజక పదగ మననంయోజననివ్రుణత అని మూడుర కాలయిన పదశిల్చ్పం ఈ ఖండికలో క్షనివిసుంది. ఇందుకీ రెండు ఉదాపహారణలూ చాలు, (1) -నీస్తార మధుర గాననిస్వ నకల్లోలకలితలలిత భావకవి తావియచ్యాహిని (£) కంధరతరంగనివహానంకలితమహితగ గన సొగర ముజత్యాలసరం నడకిలు ఈ తేటగీకి వాదాలలో ము త్యాలనరవునడకలు కనిపిస్తాయి టి ఖీ, అశ్యి. లి, అలి (1) వివిధసూన వితాన శోభిత (కుజప్రశ సి, (౨) (పవినములామృతరనపరిస్తా (వితాాభ) నానన. 1 కృొష్టకాస్త్రిగారు *మెదృలుడోనెలలోన పయనంబొనట్కు' అన్నారు. (కృష్ణవక్షము 56 క్రి

భావనాసము దతీరంలో బంగారుకెరటాలు తీలిలొ కఎతలు( 7౯)

[వభాతగానము మేఘశకలము "స్వేచ్చ పుకృతిగీత మయారనర్త నము మాతృగీతి నము[దఘోషము మృత్యుపబోధము వియోగళాంళతి నిరీక్షణము మతస్వీకృతి అంకితము

మొట్టమొదటేసారి నొకు పద్యం (వాయాలని బుద్దిపుట్టినప్పుడు వీదో కొత్తది కని పెట్టిన శ్షు ఛావించాను |! వేను వెతుకుతున్న గులేబకావళి దొరికిందనుకున్నా నుం అతఃపూర్వనాహి త్యానిక అది అనుకరణం కాదు ! తర్వాత తర్వాత సాహిత్యదృష్టి హెచ్చి నాలాణే (పమాద్యసయాణాలు వేసి అనుభవాలు నంపాదించి విశేషాలు కనుక్కొని మజాగా చెప్పినవారి పరిచయం పూర్వులద, నవ్యులదీ కలిగినవీమ్మట వాటిశి తగినంత చేరువగా అనుకరణచేన్తూ పోవాలని బంధ్ధిఫుట్టింది ! తీ

ర్‌ 'పభాతగానము కదళించిన హృదయారవిందసువువుం అటి న హన న భక్తిపూర్వకముగ సమర్పణమెంనర్తు! అది ఒక [పభాతం పర మేశ్వోరుడీ నన్నిధికి వెడతాడు భక్తుడు, తన పహ్యాదయపుష్పుం నమర్పిస్తాడు- భఛావగీళాలు పాడతాడు, ఛభగవంతుడిలో లీనమైపోతున్న అనుభూతి కలుగుతుం దతనికి ఈ కధను బేవుడితోనే చెప్పుకుంంాడు.] దేవాలయం అస ్రదీయ(ప్రఫుల హృృదంత రాళసంస్థితపవ్మితతర భావనముదయ, ప్ర దర్శనోత్చుకమతినౌచు. దమకమెసగ "చేవ! నీ నన్నిధికి నేగుదెంచినాడ ! తేన పవ్శితతిర భావాలను (పదర్శించడానికే తాను వచ్చానని చెప్పుకుంటాడు బేనుడితో. పహ్పూదంతరాళం | సవులమయిందనీ పవితభావా లందులోనే ఉన్నాయనీ చెప్పడం భావచి[తంగా త్రి ఆఖుల్ల (౬ భాసించి ఆ భావాలకు పరిమళ సాద్భశ్యం కలిగిస్తోంది. అతడు జేవాలయాబనికి వెళ్ళి న తరువాత సూర్యోదనయమయింది. (వతిపదనార్ధక్యం అత్యుద్యగ తమి(నదు ర్యా వసతి (పభిన్నమానై క శక్తి నంపన్న నిశితిభానుకిరణ (పశస్వమై (ప్రాచి దోచె 1? ఇది (ప్రతిసదనార్శక మైన నర్జన. తమి(నం అజ్జానానికి (పతీకగా భఛాసించి జాని అత్యుద (9 9 , క త్వం జాని దుర్యా శ్రపారత్వేం సూచింపబడ్డాయి. చీకట్లదుర్వర్న నంలో అజ్జునవు ఏచ్చలవిడి తనం స్ఫురిపోంది. దాన్ని భీదించేశ కి వాడిమైనసూర్యకిరణాని శే ఉంది, ఆ సూర్యకిరణాలతో (హోన్నంగా తూర్పు కనిపించిందనడంలో కవి జఊోహబలం గోచరిస్తుంది దైవదర్శనం జానన్వరూపువై న భగవంతుడ్ని పూజంచడానికనువై న సమయం ఉదయకాలమే మరి, కా య శ ఇరుని దృక్పధంలో భగవంతు పెలాంటివాడు? ఆతేని నంస్కా_ర మేమిటి భగవంతుడ్ని గురించి ళా న 7 శ ము(దణ 1915 వభవ. చూ థ్రీత్తిపా ఒకటి- కొవ్య. 8! పెం

క్‌8 శ్రీ శ్రు కవిత్వం . వస్తుప, నంవిభానం వీయనంత (పభావ దుర్‌ క్రేయమాన మాని తాచ్చపరంజ్యోతివో 1 నితాంత నిస్తుల గుణాబ్దివో 1 ఇట్టి పరాత్పరుడ్ని దర్శించాలని ఉవ్విక్తూరుతాడు భక్కుడు, ఆయన కనిపిస్తే భక్తుడు చేశే బేవిటి? హృద యార్చుణం కందళించిన ప్య్ళాదయారనిందసుమము భ కిపూర్వకముగ నమర్పణమొ సర్షుః అని సంకల్పం ఇెప్పుకుంటాడు. అనలు భగ వంతుడ్ని చూడ లేకపోయినా అలమయుంలోని [పతి కృతిని చూసి ఉప్పాంగిపో కాడు. దర్శనై కమా[తంచేత కలిగిన ఆవందం కాదిది. ఆ దర్శనంవల్ల తన కల శ్రపాలన్నీ వాళితమైనట్లు భావించే ఆనందం, ఈవిమయాన్ని ఒక మనోపార భావ చిత్రంతో వ్యక్తీ కరెంచాకు._ మహిత భవదీయరకూపసంపద్వాలాసనిర లౌంచితమం డాకిసీతరంగ సమవ గాహానో పార్టితవిమలఫు:్య్యమయహిమ కారణగళితకల ్రమండనై. లి. భగవంతుని రూపమంచాకినితరంగాలలో తాను స్నానమౌడాడ్షు, అందువల్ల కలిగిన పుణ్యం, తన పాపాలను జారించిందని తృప్పిపడ్డాడు,2 ఈ భక్కుని అర్బ్చనవిథానంలో వవిధావస్టలున్నాయి, ఈ ఖండికలో చ్వైజట అర్చసకుతూ హలం, తరవాత దర్శనం తరవాత ధ్యానం అ తరవాత నంకీర్వనం, కవియెళ భకు డికి సంకీర నమే పరమభ్యేయం, యై అటి ఎతు పరమేశ్వ రైక ష్టం దీర పార (పదాయకదివ్య భావగీతికానవ్య రాగసంకీర సమున యొ ఇ శ వైక్యమయ్యెదంద్వన్న (నో హారదిగంత విభుతశ్లోకపరిశు ఛభపీచికలను అంటాడు. భావగీతికలకు భక్తిళూడా ఒక దినుసు, వాటికి "రాగం (ఎాఆదాయిని, ఈ భకి హై తన్యంతో భగవంతుడ్ని కీరిన్తూ ఆయన కీ ర్తిప్‌చికలలో ఛాను లీనమైపోశాననడం ఛ కికి పరాకామ. ఖు వీ ఈ కవియే ఊఉత్తరకాలంతో "ఏది పావం ఏది పుణ్యం అని (వళ్నిస్తాడు చగవంతుడ్నిగూర్చి విచికిత్సలో పడతాడు, (చూ. నదనత్సంళ యం),

(6 మేఘశకలము

• వలాహకశకలమా +! నీవు కూడ నావలె బర్మిభమించున్నా వదేల? అకాశంలో తనలాగే తిరుగుతున్న మబ్బుతునకను భూస్తాడు కవి. దానితో తనశేమి పోలిక ? చిత్తచాంచల్యం ఒక్క_ళే ! దానికున్న శక్తులెన్నో తనకులేవు 1 మేఘశక్తి ఈ (ప్రకృతి రహాన్యం గాఢమైనది. డాన్ని తెలుసుకోవాలని “విశ్వసధముల నడయాడి వేసరిల్లుతున్నాడు కవి, కాని (పకృతినే అనుశాసించగల మేఖుశకలం కూడా తనవలెనే పర్మిభ మించడం అతనికి ఆశ్చర్యం కలిగించింది, 'ఓ వలాబాకశకలమా |! సవ్ర కూడ నావలె బరిభ మించుచున్నాన బేల ?2 అని అచేతినమైన మబ్బును పలకరించడం ఆశ్చర్యావహాం, అయితే ఆ మబ్బు రహాన్యం తనకు "తెలుసు. ఇది అతడు కనుగొన్న (ప్రకృతిరహాస్య మే, వలావాకళకలాని కున్న శక్తులను పేర్కొంటూ దాన్ని స్తుతిసాడు కవి, అందులో మొదటిది సూర్యుడ్ని కూడా మరుగుసరచగలగడం, సీవెకా నిసులోన్ని[ద నియతకాంతి శాశినె, భువన(తేయారాధ్యుండై న భానునంతటి భాన్వజ్‌ (ప్రభావయుతుని ఈ భక్షి తనకున్నట్లు మబ్బుకు 'శలియదట. అబే కవి కాళ్చర్యక్‌ రం, "రెండవది ఎడలెగని వానలు కురిపించగలగడం, తీకుళకు లతో నము[దిక్త విలయకాల రుంరూమరుద్వచికలు సెలంగ 52 ౨ భీషణళతమ్ని కావినిర్జోపుసద్భశసించానాదమొనర్పుచు స్టిరనిరంత వారిధారలం గురియించు వైభవంబు నీ 1పభావము కాదె! క్షే మ్యుదణ (పభవ (1928), చూ శ్రీత్రీసా. ఒకటి కావ్య జఓి8ి-29 పే వీ ఓయి నంధ్యానమోరణా ! అనే కృష్ణళాస్రిగారి నంటోధన గుర్తుకువమండి

60 శ్ర శ్రీ కవిత్వం * వస్తువు న౨విధానలు మేఘశకలం విబ్బంభిందినపుడు (పళయకాలపుతుపానుగాలులు వీస్తాయన్తి అది సింహాంవలె ఉడపముతుందస్కీ వానలు కురిపిస్తుందనీ వర్షించడం ద్వారా కవి అభివ్యక్న ౦ చేయదలచినది ఆకృతిని బట్టి అంతర్జుహిమను గుర్తించ లేమనియీ. శక్తి విబృంభించడానికి సముచితనమయమూ వాతావర అణఅమూ లభించాలి కదా, మూడవది _ నంధ్యలందు రంగులతో (పకాశించగల్లడం, సాంధ్యశాగ (పభాంకురచ్భాయలందు వివిధవర్ణ సముజ్జ వ్రలవిభ వమంది ౨: = ౩2 వివోయనవీధులందు. జాండవించెడు నమధికోత్స్చావాశ 8 ని నిధానము కాదె. మబ్బు నల్ల నిటైనా ఇంద్రధనుస్సు వర్పడినప్పూడు వివిధవర్ష సముజ్జ్వలవై భనం పెందుతోంది. ఉభ యసనంధథ్యలలోనూ మబ్బులు రంగులు మార్చుకుంటాయి. ఈ (ప్రకృతికత్యం ద్వారా క్‌వి వెప్పదలచిన 'బేమిటంకు బాహ్యాదర్శనాన్ని బట్టి వ్యక్ని విలువలు నిర యించుకోరాదని నమయాను న ల రూపంగా శక్తులు బయటపడ తాయనీ. ఆదర్శాలక్షై ఆవేదన ఈశక్తులను స్తుతించడం దార్పరా వాటినన్నింటినీ తానుకూడా మున్నుందు నంపాదించు కోవాలనే ఉత్కంరను కవి వ్యక్తం చేన్నున్నాడు, ఇంతకీ ఈ మేఘుకకలం ఎవరు? తన ఆదర్శం మాత్రమే, ఆదర్శాలను అందుకోవడానికి తపన ఉండాలి. ఆ తపనయ్‌ చివరిపద్యంలో గాఢంగా ము[దితమయింది, “చంచలమనస్క_తిం బర్యిభమించు. నేను నిన్ను. బోలితిగాని యత్యున్నత (పభావనంపన్నిరూఢ వై భఛ వములందు నిన్ను: ఖభోలిన ధన్యుండ నే. ==4 8 వికి ఆనాటి ఆదర్శం కృన్ణళాస్తేగారు. '్రీ కాస్రిగారు ఒక పద్యంతో *'మ్వైప్రాన ఏసీలజలధరమూరి శేను” అని ఆల్చుకున్నారు. న్‌ 4 అర్జోక్సిగా వాక్కోపసంహారం చేయడంలో తాను తవ్పక ఆ ధన్యత్వం పొందుతాననే అక పతిధ్య్వనిసోందివో పాదాన్ని ఇలా [కుంచివేయడం క్యష్ణ్రవక్షంచో కూడా ఉందెం

7 స్వేచ్చ విహాయసపథాల నెజణుకపడరాని మొచటికో ఎగసిపోదు! అానొక పెద్ద చిట్టుకి ఆకుగా మారిపోవాలి, నెక్కలురావాలి, గాలిలో పకి ఎక్కడికో ద్‌ యై ఠా ఎగిరిపోవాలి, ఇలాంటి స్వేచ్చను కవి కోరుకుంటాడు. 'స్వేద్భాభిలాష మౌానవుాఎగా తానొక ఉన్నతోన్నతస్థానం పొందడానికి కావలసిన స్వేచ్చయే కవి ఆకాంతు. ఈ స్వేచ్భాభిలాప. తెలుగులో భావకవిత్వంతోనే మొదలయింది. కృవశాస్త్రిగారి కం కృష్ణపక్షంలో తొలి ఖండికలు “స్వేచ్భాగానమూ లే. న! “ఆకులో ఆకున్నై పూవ్రలో పూవునై. కొను సం గొమ్మునై నునులేత "రేమ్థునై వోతానస్‌ 'దగ ముసిండి స్వేచ్భాగాన రుకుల నింతు నని “అలడనయ్యెదం జుగురాకు నయ్యెదను' అన్నీ నంధ్యానమిరంతో 'సీదు నునులేత జెక్కలమిద వడిగ వెత్తుకొని పోవరాజె నన్నె చటికేని అనీ కృష్ణశాస్త్రిగారి వాణిలోని వాణీలు, ఈ అఆవేశంతోనే_ గూ! అనాటి, నేను పై తమొక్కా_కునై యెనయు బేని2 . ,.గాలియొసనలౌడు కొ త్త జెక్క_ల,ధరించి అతినిరాఘాటముగ విహాయనపథాల నెజబుకపడరాని యచటివో ఎగసిపోదు3 దివ్యవృక్షం కాస్ట్‌ తోను ఏ వృతంమావ ఆకుగా నూరదలచాడో ఆ వృతం మాతం సామాన్య మైనది కాదు. అది 'మహోన్నతదివ్యవృమో(గం.” ఈ దివ్యవృమం ఈ జగత్రుకాక (ప్రతీకగా 1 మ్యుదణ : 1898 పదవ చూ థ్రీల్రీసా. ఒకటి కావ్య 27 పే, 2 ఈ నుడికారం జయభేరి గీతంలో "నేనుసైతం (వపంచాగ్నికి నమిధనొక్కటి ఆహుతిచ్చాను' (1988) అని రూపొందింది, ఇ ఈ ఆశయమే రూషాంతరం పోంది “నేనునై కం భువనభవనపుబావటానె పెకి లేసాను" అనీ, *ఆనర్గళం, అనికరపాధ్యం, నా మౌర్గం' అనీ ఆవిష్కతమయింది సామాజి; నహ ఏర్పడి. నపుడు 'పదండి ముందుకు, , ,,సోదాంపోదాం పైవైకి' అన్నాడు,

62 శ్రీ శ్రీ కవిత్వం వన్తవ, సంవిధానం ల ఆక 4 వా జో ర శఛావింఛాడు శవి. ఈ చెట్టున వుష్తే అఆకులన్ని గొప్పవి కావు, నూత్న వైతన్యరాగసన్నుతము లైనవి కొన్ని మాత్రమే ఉంటాయి. ఈ పాలు ఉత్తిమ మానవులకు ద్రతీకలు. ఇటువంటి పతసంఘముల నడుమ తానొక ప్మతం కాదలచాడు కవి, ఈ విధంగా తన మహి ₹ళ యాన్ని మర్థుంగా (ప్రకటించాడు. తాను అందరివంటివాడు కాకూడదు. అయితే అందరూ ఎటువంటి వారు ? ఇెట్టునుంచి [క్రిందికి రాలిపోయే? ఆకులనంటివారు. “...జీవించియున్న కాల మాటపాటలతోం బూ ర్తియైన వెనుకగళలంగోల్పడి కలుపుపంకమున( జక్క (కిందండి అవ టా పాంథజనుల (తొక్కిళుల (సుక్క (పకృతి యాగారముని నళిన్తూ ఉంటారు, తన కటువంటి నాశనం రాకూడదు. అకాళంలోకి ఎక్కడికో ఆక్క_లుదాల్చి ఎగసిపోవాలి. కవి భవిష్యజ్జీవితంలో తానే 'విహోయసపభాలకు పోదలివాడో ఇక్కడ అ అఆళ్ళి విశ్వానం వ్యక్తృమవుతోంది., కవికి గల స్వేచ్భా్యవియత్వం, బవా వేశతనత వ్యక్తమవుతున్న ఈ ఖండిక “స్రభవికు తిలకాయమానమవుతోంది. 4 'నివ్రులు చిమ్ముకుంటూ నింగికి నేనెగిరిహో జే నిఓడాళ్చర్యంకొ వ్లీద' _ అనే పంక్తుల కిది (పాతిపదిక- (ఆఃఖండిక) ్‌్‌ో

రి వకృతిగీత విహగ కలకూజితధ్వనివిధములందు స్వీయకంఠారవవంం వేంళవించుకొందు 1 (పకృతి సౌందర్యానికి ముగ్దుడవు తాడు, (కృతి వాత్సల్యానికి ఉపహ్పూంగిపో తాశు. తన నంగీతిం, సాహిత్యం, నాట్యం అన్ని (ప్రకృతిని ఆరాధించడానికి వినియోగపడాలంటాడు..ఈ కవి, 1 అయితే ఈ సాణీ కొ త్తిదేమాకాదు. అప్పటికే రాయ్యప్రోలు నెంకటపార్వతీశ్వరకవులు, కృష్ణ శొర్ర్ర, రామిళెడ్డి అబ్బూక, కవికొండల మొదలైనవారు (ప్రకృతిని ఆరాధిస్తూ గీతాలు (వాశారు. (ప్రకృతిగీత అనే ఈ ఖండికలో ఈ కవి ఛందస్సులో కొత్తదనం చూపిస్తాడు. మూడు "వేటన్‌చుుూా నదూశుశార్జూలాలూ పర్యాయ్యక వముంలోర చిసాడు, (వకృతి క్రీడాంగ ణం (వకృతిలో మాధుర్య సౌందర్యాలూ పూలవరిమళాలూ రంగురంగలూ కనివీంచా యంటాడు, ఆ (పకృతినలయంలో అతనికి ఆఅడుకోవాలనిపిస్తుంది, మాధుకీమోహానంబిది మనృణక సుమవాననావాసితం బిది వై భవ(ప్ర భావ భావబంధురబహుతిర _పభలకిల్ల అటపట్టిది 1 ఇచట నేనాడుకొందు ! ఈ శిశుదశనుంచి కవి దాటి తన భావనను యావనాంగణంలోకి (వనరింపజేయగానే అతనికి (పకృతి ఒక కాంతిగా గోచరిస్తుంది. (పకృతిపణయం ఆమె న్వచ్చ్యవణయం 'పకటిన్తూ సార్టిగతిం పలుకుతుంది, ఆ (పణయాన్ని అందుకుని ఆమె మెడలో ఫూలండ్లలు వేస్తాను, అయితే అవి అతని కావ్యమాలలు మాత్రమే ! నవ్యంవీ (పకృతీలలామ మృదుకంరంబిందు మద్లీతికా కావ్య(నజ్నివపాంబు గూశ్చెద నలంకార(ప్రభాస్ఫూ రి తోనా 1 మ్ముదణ 1928 పదవ, చూ శ్రీల్రీసా. ఒకటి కావ్య. 80 పే.

గ! ఫ్రీ శ్రీ కవిత్వం, వన్వువు, శంవిధానం ఈవిధంగా తాను కవిననే చైతన్యం (ప్రస్ఫుటీకరించుకున్నాడు. ప్రకృతియే తన కవిత్వానికి "పేరణమయింది. కవితానిశే శాదు నంగీ తానికి కూడా (పకృతియ్‌ [పేరణ, కవి నంగీత(ప్రీయుడు. స (కల న్‌ (పకృతిలో పతుల కలరవాలే నంనీతం, అ నంగీతంతో తన కంరాన్న్ని మేళవించుకో వాలని అతసి అకాంతు, = + -అమ్మాతే పేశల నవమాధురిమము గూర్చు విహగక లకూజితధ్వసీవిధములందు స్వీయకంరారవము ముళవించుకొందు, (పకృతిపేరణవల్ల కవిత్వనంగీతాలతో బాటు నృత్యమూ తనకు లభిస్తుందని కవి ఆశయం, (పత్యూూవు న్ఫురద్యభమండలవిభావై చిత్యం' చూసి అతడు నృత్య క్రీడలలో తేలిపోతానంటాకు, ఈ ఉద యాకాశం అతనికి ఆనందకర మే కాదు, ఆశ్చర్యకరం కూడాను, (పళృతిలో (పధానాంశంగా నే అది అతినికి గోచరించింది, అందుస్తే_ “ఈ (ప్రకృతి గర్భకుహరకాంత్మిపసార పీచికామార్షవమునకు వివశమతిని" అని [పకటించుకుంటాడ్షు, (పకృతి అతనికొళ *ఆనందనదనంిగా సామాత్క_రించింది, వకృతిమాత ఈ (పకృతియే “నృక్టిబాభవమూరి), 'కృపామాధురీ వృష్టింజెందెడు దేవి, ఈ రెండు లు అా=లె విశేషణాలూ సార్టకాలే, (పకృతి నెక దైవీళక్రిగా భావించడం వేరు, ఆమెను దయామూర్తి గా భావించడం వేత. అచు కారుణ్యమూ రి కనుకనే మానవుడు లలితకళలను వాందగల్లుతున్నాడు. ఆనందమయంగా చేవించగల్లుతున్నా డు. అందుకే కవి “అర్చించెదన్‌ సాష్టాంగ (ప్రణతుల్‌ సిరంత || ల ళం రము సాహా[సాతి-ేక్ప్య్య క్షా! అంటాడు, కవిత్వం, నంగీతం, నాట్యం ఈ మూడింటినీ కవి (క్రీడలు గానే భావించాడు, ఆ శ్రీడలను (ప్రకృతిపర్యంకంలో అఆడుకోదలచిన ముగ్ధ హృదయు డీకవి, ఆక్షరపునరావృ్తి నమానరచన వేశేటప్పుడు [శ్రావ్యత కోనమూ ఉచ్చారణమాధుర్యం కోనవూ. ఒక అక్షరాన్ని వునఃపునరావ్య త్తం చేయడం ఓక లీ విశేషం, మచ్చుకి_ (1) మనృణ కుసువమవాననా వాసితము (2) వైభవ (ప్రభావ బంధుర బహుతర్యప్రభలు

[వఖవ 65 వద్యరచనావి?ాటవం పద్యరచన పనందుగా ఉండటానికి కొన్ని చిట్కాలున్నాయి, వాటిలో కొన్నింటిని ఈకవి అవలంబించాడు. మొదటిది సనంయుకాక్షర (పానతో పద్యం నడపడం. ఈ ఖండికలో మూడు ఇారూలాలూ అలాంటివే, వ్య, త్య, యే అనేవి వాటిలోని (పొసాతురాలు, రెండవది కసీన లు మొక దీర్ధ నమానమైనా కూర్చడం. ఇందువల్ల పద్యగ తికి రివి వస్తుంది. ఈ ెండింటికీ ఒక పద్యం ఉదాహారి స్తే బాలు అత్యంత పమద(ప్రదంబగుచు న త్యాశ్చర్యముంగూర్చు సీ (వత్య్యూపస్ఫురద భమండల విభావై చి్మిత్యముంగాంచి పా కృ ఆరాధ్య మహాద్భుత (చతిభకున్‌ వ్చాషస్టాంతరంగుండనై_ నృత్యక్రడలం 'చేలిపోదు నను నేనే వినృ్రతిం జెందుచున్‌. మూడవది పద్యం ఇార్జూలమో మత్తేభమో అయితే అందులో పరుపాలు, మహా ప్రాణాలూ, చ్విత్వసంయుక్తామరాలూ బహుళంగా వాడటం, దీనివల్ల గతిలో ఓజస్సు సిద్ధిస్తుంది. ఇది (శ్రీనాథ మార్గం, దీనికి కూడా మై పద్యమే ఉదాహరణ. నాల్లవది ఒకేవిధమైన వాక్యాలను పదంలో గ య గ్‌ వా ఫే ట్ర గుప్పించడం, ఇది శేటగీతులలో కనివీంచే పద్ధతి, (1) ఇది మహోజ్జ్వ్యలమమృతరమై క మధుర మీది మనోహర మానందనదన మిద్ది (2) మాధురీమోహానంబిది మస్ఫణ కుసుమ వాననావాసితంవిది వై భవ(భావ బంధురబహుతిర (వభలకెల్ల ఆటపట్టిది. ఇది కృష్ణళాస్తి గారి వాణీ! 'ఇది నితాంతితమః(క్రాంత మిడి దర్శిద మో నికాంతము ఫ్ర భూన్య మిం దెన్నథో ర హాశ్ళిథిలసుప్పి గలవరమంది లేచి గుబులుకొను లేత నెత్తావి గనగునలెనొ కృష్ణపత్‌ము._9క జ్తీ

రి మయారన ర్తనము గంణమ్మ్మెటనున్న నచ్చటం బరగెడం దుర్గుణంబు గుణమ్మాతమె మెత్తురు మానవోత్త ముల్‌ నాట్యమాడే నెమలి ఎంత అందంగా ఉంటుంది! కానీ దాని కూత ఎంత జరోరంగా ఉంటుంది ? దాన్ని మెచ్చుకోవాలా ఖ అనహ్యించుకోవాలా ఇ షినికి నమూాధావం ధ్వనించే ఖండ కావ్యం మయూరనర్హ నం, నృత శ్ట్‌న్కు మయూరం “అతి దివ్యసుఖోత్సవదాయి సీల నత్ప్రమాద వనాంతర స్థలవిరాజత రమ్యు నరనస్నటంబు లలో ళాండవించేటపుడు ఆ మయూరం శోభను ఇమువడింపజేసేవి దాని 'శిఖామ యూఖములు, ఆ పింఛపుకాంతులు “పసాంధ్యరాగర కిమము”ను ేలిచేస్తాయంటాకు కవి. అనితరసాధ్యమైన రూపవై భ వం నెమలిది. అందువల్ల చానిలో ఒక గర్వ రేఖ (ప్రకాశిస్తూ ఉంటుంది. అందువల్ల న్‌ అది వనానికి రాజువలె గోచరించింది కవికి. ఆ స్ఫూర్నితో అంటా డిలా- “వనమునశెల్ల 6 బూజ్యతర భావముచే నభిషిక్స సార్వభౌముని గతిం జిద్విలానములం బొల్ప్బగు ర్‌తుల నాట్యమాడుమూా మబ్బులను పమూాసి పురివిప్పడం మయూరనపాజూత మే, _మమూరనాట్య సౌందర్యరనజ్ఞ త ఇజలబడదాలీ ఉంది కాబోలు, ఆ సమయంలో నుయూర నాట్యనవో న్మేషరోచులు (పమదవనంలోని సూర్యో దయకాంతులవల భాసిస్తా యని కవి అంటాడు నందర్భోచి తసాద్యశ్యం జలవములం గాంచి నంతోషజలధిం చేలి యతిమునోపారగతి నాట్యమాడునపుడు న్స్‌ సవోన్మేషరో చిర్వి తానమలరుం (టచమనవనమున సూరోా్య్య్‌దయమువిధాన, ఇక్క డొక విచిత్రమైన భావస్ఫూర్తి ఉంది, నెమలి నాట్యమాడేది (ప్రమదవనంలో, జలదాలు రాగా (పమదవనంలో కాంతి దిగజూరుతుంది, అప్పుడు నెమలి ఫురివిపస్పుతుంది. అది సూర్యో దయంగా భాసిస్తుందట, ఇలా ఉపమానాన్ని వర్ష ్య మాననందర్భంనుంచే తీసుఫుంబాను, వనాం 1 ముదణ 1928 ప్రభవ చూ శ్రీ శ్రీ తా ఒకటి, కావ్య 31 మే

[పభవ 67 తరవీథులలో తాండవించే మయూరాన్ని మూడగా తనకు ఆ అనిర్వచసీయసుఖానుభూతి ఎందుకు కలుగుతోంది ? ఇది కవి తనకు తానే వేసుకున్న (పశ్న. కలితసురూపనంపదల. గల్గినవారిని గాంచినంత ని ట్ల్రలరు గదా మనోహరతశామలభావము వారియందునన్‌ 2 సౌందర్యనందర్శనజని తానుభూతి కిది వ్యాఖ్యానం, మయూరగళకళలోరత ఇక్కదే ఈ కవి ఇంకొక అడుగు ముందాకు వేసి తన బుద్ధికశలాన్ని సిరూవించుకున్నా డు, నెమలి రూపం, నాట్యం భరాసి ఆనందించేవాచే దాని కంఠరధ్వనిక రోరత్వం విని అసహ్యించు కుంటున్నారు, న్‌ నముద(గ నాట్యము ననేకులుగాంచి యనంత హార్ష నం వాసితమాననంబుల సెబానని మెచ్చిరిగాని నీ కరో రానవారావమున్‌ వినినయంతట వారికి రోతపుక్షై న య్యో! నరికానె కూతలు మహోద్దత తావకలాన్యపాళికిన్‌, దీనికి కారణమేమిటి? వారి అల్పత్వమే. గుణదోపాలు రెండూ ఉండటం (ప్రకృతినహజమనీ గుణమే నొచ్చుకుని దోవం విడిచిపెట్టడం ఉత్తమలతణం అనీ కవి సమాధానం, ఈ సమాధా నంలో నెమలి కంఠధ్వని ననహ్యించుకొ నేవాగిని నిందించడం వ్యంగ్యంగా నిత, ప్ర మై ఉంది, వారు దోషదర్శసం మానుకోవాలని కన్‌ అభిపాయం, లాన్యపాళిక నరికాని కూతలను చూసి కవి సా_తికదృక్పథం "వే ఎమంటున్నాడ్సు కవి? సురుచిర రూపనంపదల సౌంవులొనంగి యొనంగ(డయ్యె వూ భరి. జిలిక్రించు సున్వరము థూర్వుండు 'చేవుండటంచు నెంచశా దరయ ల నురెై నికు కసనాౌను గుణమ్మైెటనున్న నచ్చటం బరగెడు డుర్గుణంబు గుణమాత్రమె మెత్తురు మానవోత్తముల్‌, ౨ కాళిదానునూ, కిట్పునూ జ్ఞాపకంచే సే నూక్తి ఇది.

4కి 7 కవిత్వం వస్తవ పంవిధానం ఈ సాత్త్విక దృక్పథం కవికి సంప్రదాయం నుంచి. సంకమించిం దే.3 అర్జా౨తరన్ఫురణ ఈ ఖండికను ఒక చిన్న ధ్వనికవితగా భావించవచ్చుః ఛగవంచుని ఇవాందర్యనృష్టి మయూరం. ఈ మయూరం కని కావ్య సౌందర్య సృష్టికొక (పతీకగా భాసిస్తోంది. మహాకావ్యం “అనితర సాధ్యరూస విభవాతిశయంబునం బొల్బు గర్వ రేఖను వెలిబుద్చుతూ' ఉంటుందనీ అది సాహిత్యవనంలో అభివీక్కసార్వభౌమునివలె నాట్యమాడుతుందన్‌ రసజ్ఞ జలదాలనల్ల _ కావ్య మయూరం నాట్యమౌాడుతుందనీ కావ్యపరనంవల్ల “ఆనిర్వచనీయసుఖఫానుభూతి హొలు"పతుందని మహో కావ్యంలో నహితం దోషా లుండకపోవసీ గుణగ హాణపారీణు లే ఉత్తమపారకులఎ ఈఖండిక లోని భావచి(ాల అంచులలో మెరిసీమెరయకుండా కనిపించే అర్ధాంతరం, 8 ఈ దృక్పథం తారుమారైన తరువాతనే మహ్వాావస్టానంగీతాలు, వికటకవితలు, రచించాడు. దోష విమర్శ జేయనిదే ఈ లోకల ముందడుగు వేయదని నిశ్చయించుకుడ్నాడుం కవికాయ్మాకలోని తొలినాళ్ల అభిప్రాయములిని,

10 మాతృగీతి నాకు6 దోచెను _పకృతికాంతాశరీర అటి అ టు ఆరి ఆట శి సౌరభాకృష్ణ వుధురసంస్పర్లు సుఖవుం | (పకృతి తనతల్లి, పూలలో ఆమె శరీరాన్ని తాకుతొడు. గాలిలో ఆమె మాటలు వింటాడు, సెలయేళ్లలో అమె (ప్రేమను అనుభవిస్తాడు. ఈ అనుభవాలను తనలో తాను న్మృరించుకుంటాడు.1 'ప్రకృతికాంత స్పర్శ ఈ యువః (పస్ఫుర్మదమణీయ వేళ నవవికన్వరమృదుల ళకాంతములయందు నాకుం దోచెను (ప్రకృతికాం తాశరీర సౌర భాకృష్ణ్టమధురనంస్పర్శసుఖము అంటాడు, పూలు మెత్త నివి, వికసించినవి; నొత్తవి, నమయం అందమైనది. తిలి సరీరం పౌరభ వంతం, మధురం, ఈ ఇఉప్పబడీన వి శేషణాలన్నీ (పకృతి కాం తాశరీరనంన్పర, స్టో (సతివీంబించడ మే ఇక్కడ వై చితి ఆ ఫూలను తాను కోసుకో లేదు, అవి లతాంతాలుగాశే ఉన్నాయి. ఇలా ఇందులో (పతిపదమూ కవిభావనకు దోహదం చేస్తుంది, ప్రకృతి మృదూక్తులు ఆ ఉదయకాలంలోనే గాలిశైరటాల మర్థురధ్వనులు వినివీంచాయి. కాన్‌ ఆ ధ్వనులలో అతడు విన్నవి (పకృతియోపామ్భుదూళక్తు లు, అవి అమృత(ప్ర్రాయంగా ఆనందం కలిగంచాయి, మంజులనమోారణోర్ని శ్ర కామర్శ ్రర ధ్వనీమిమమ్ము '్రనం (బక్కతి యోపామృదూకు ఈ రనపిపాన మాతృ పేమరసానిశే నంబంధించినది. 1 ము్ముదణ 1928 [వభవం చూ.థ్రీథ్రీసా. ఒకిటి. కావ్య 88 పే. లి బాల్యంలోనే మాతృవియోగం పొందిన కవి ఇతడు, తల్లిమాటలు విన్సే భాగ్యానికి దూరమైన కవికి ఏచప్పుడ్తై నా ఆ న్యృృకులే,

70 శ్రీశ్రై కవిత్వం వన్తుద్యు సంవిధానం వకృతపేమ ఆ ఉదయకాలంలోనే కొండచరియలమిోాదనుంచి (దవహించే సెలయేళు అతనికి మాతృ ఛా 1పేమవాహిసిగా కనిపించాయి. | ల కా ఉడమహిధరసానుని గ్ర రని కాయనిర్ధులాంబు ప్రవా పహానిర్జి (దవృట్నె మ (అయా న చ్‌, ల చె, వ్‌లసనమ్ముులం (బకతి జేవీ (వహృష్ట హృ (పపూర్తానుఠాగవాహినిగండో ఈ దృశ్యాలు మూడింటినీ అతడు [పకృతిలోనే చూశాడు. ఏటి వర్ణ నలో తినద్రైన అనుభవాన్ని జోడించడంలో-ే 'ావకవిత ఆవిర్భవించింది. అందువల్ల ఇవి ఉ _తమభావచి_తాలవుతున్నా యి. ఈ మూడు దృశ్యాలనూ (పకృతికాంతాపరంగానే ఉశ్సేవీంచడంలో శిల్పం ఉంది, భబావాభివ్యంజకపదసామలగి భావకవిత్వానికి నంగీతజనకమైన సుకుమారపదసొమగ్రీ అవనర మేకాని ఆ పదసామగి ఉకి(కావ్యతకోనమే కాదు, ఆయా భావాలనది అభివ్యక చేయగలగాలి. అనుభూక్‌ిని ఇంద్రియాల ద్వారా హృదయానికి అందజేయాలి, -ఈ ఖండికలోని పదసామ[గి భావాభివ్యంజకంగా ఉంది. అందుకే పర్యాయపడాల వాడకం ఖఇ"వకితి కావశ్యకం. “మంజుల నవిారణోర్మి ౩ామర్భురధ్వని" “జఉపమహీధరసానుని నర నికాయ నిర్ధులాంబుప్రవాహా సిర్జి(ద్రవృత్తి” అనే వదబంధంలోని 'మహీధరిలోని ఈకారడీర్హత కొండఎత్తున్సి ని ర్షరనికాయనిర్థులళ స్టైలు సెలయెటి నలగలలసీ వ్యక్తంచేసి ఆ అనుభూతిని కలిగిస్తున్నాయి.

|| నము[ద్రఘోషము నేను దుఃఖింతు మానవాజ్ఞానవంనకు ! నేను హర్షింతు మానవజ్ఞానమునకు ! శానే ఒక నముదుడు. మానవజీవి తాన్ని విమర్శిస్తాడు, తన శక్షిని తాను తెలుపు కుంటాడు, భగనంతుడే గొప్పవా డంటాకు, ఈ మూటలు ఉపన్యానంలా ఆవేశంతో సకుస్తాయి.1 సాగర ఘోష “ఈ నిరాఘాట ేదీష్యమానకాంతిసంతతుల మధ్యమున నిరభ్యంతరముగ నే వెలిగివోదు ఈ కాంతినంతతులు సూర్య చందాగ్ని తేజస్సులకు (ప్రతినిధులు, ఈ మూడు తేజస్స్పులూ (ససంచ శానిక మూలకారణాలు, పూర్వ దం[దులు కాలానికి నంకేతాలు, కాలగఠ్శంనుంచి వీరిదరూ నా మహానినదములకుం గాలగర్భప్రతిథధ్వానగ తులు వచ్చు ! ఈ కాలగి ర్భృి(ప్రతిధ్వానాలు సూర్య చంద్రులే ! అయితే నము(ద్రుని సినదాలకు హేతునె నవాడు యా వాయువు, శాన్త )వాన్తవికతను కవి కవి తాస క్యాలుగా మలచుకుంటున్నా డీవిధంగా, “కాలగర్భం" అశే పదబంధం చితైమైనది. దీనికి గతకాలం అని కూడా అర్థం, గతకాలం అంళశేే చర్మిత నము(దుడుచేసే (సతినినదమూ కాలగర్భంలో (పతిధ్వనిన్తూ ఉంటుందని వ్యక్త మౌతోందిక్క_డ ఈ నము[దుడు ఎవడు ? ఒక మానవోత్తముడికి (ప్రతీక, ఈ మానవోతి ముడి మాటలే ఆ నినడాలు, ఆ మాటలు చరకితిలో నిలుసాయి. కే మ్ముదణ 1948. (భవ చూ శ్రీశ్రీసా ఒకటి. కావ్య 84 పే నా కవిత్వానికి సము[దమే ఆవేశం -(ఫ్రీల్రీసా రెండు వచన 888 పే) అంటాడు శ్రీఖ్రీ. అందుకే గగినసాగర గంభీర గర్భం, తిరిగితిరిగి సము[దార్‌ జల(పళయనాట్యం వేన్వన్నవి, నోరెతి హో రెత్తి నాగులు సాగరము, విలయసాగరతర౦గాలో, ఆనందం అర్జివమై కే, నడినం్యదపు శెరటాటో (మాగిన శంఖారావం, శ తకోటిసము(దతరంగాల (మోకలు, పోటెత్తిన సప్తనము[ దాల్‌, నడిరాతిరి కడలివద్ద హోరు గాలి ఉపటతి, జడలు విచ్చిన నుడులు రెచ్చిన కడలినృత్యం, నము(దంలో బడబాగ్ని; మాయమైన మహానము(దాలు, నిరంతరం ఘోపించే నీరనిధి, నము_దంమిద నంతక౦0 చేసే (జాబిల్లి మొదలైన పదచికాలెన్నో ఫ్రీ క్రీ కవిత్రంలో కనివస్తాయి,

72 శ్రీ శ్రీకవిత్వం వస్తువ, నంవిధానం సముదుని స్మామాజ్యం లో ఈ మానవజాతి కంతటికీ పరిపాలకుడు కూడా ఈ సము[దుడు, (ప్రపంచంలో అన్ని ఖండా లనూ సము[ద్రుడు చుట్టుకునే ఉన్నాడు కనుక ఈ పరిపాలన సాధ్యమవుతోంది అతిని నినాడాలకు ఆరాలు అతని అజ లేనట”! థి ళా "నేనొక విశాలరాజ్యలక్నీ ఆసోపాలపద మధిష్టింతు ! నా రాజ్యపాలనమున నిరత ముదయించు నిర్దోమనిచయమందు మౌమకాజ్ఞా(ప్రణాళికల్దలయుచుండు. ల ఈతని ఆజ్ఞ లతో మానవజాతిని నిగహీంచడ మే పని కాదు. మానవజాతి నతడను(గ్రహిస్తూనూ ఉంటాడు. ఈ పరిపాలనలో అతనికి సుఖదుఃఖాలు లెండూ కలుగుతూనే ఉంటాయి, సుఖదు;ఖ పరంపరలతో నిండిన వ్యక్తి జీవితమే చరిత అవుతుంది. నము[దుని చరిత్ర మాథ్రం నిరంతర కల్లోలాలతో నిండిఉండటంవ న్లి ఆతనికికూడా అర్హంకాదట, నే నను హాని(గహజ్ఞానమతిని నా కనారతమానందశోకగ తులు కలుగుచుండును నాకింత తెలియరాక నా చరిత్రము నాక యన్వయము కాదు, అనందశోశాలు ₹ెండ్ష్వూ- కలగడానికి కేవలం వ్యకి ఎగ తాలు కావు కారణాలు నమ్ముదుని విషయంలో, అళడు వసుగై కకటంచి శావడంవల మానవజాతివల్ల నే అవి ండూ కలుగుతూ ఉంటాయి. న్‌. జ్ఞానం, అజానం ఇలా చెప్పుకుంటాడతడ్సు_ నేను దుఃఖింతు మావవాజ్ఞానమునకు నేను వార్షింతు మానవజ్ఞానమునకు అభిలమనుజ దుఃఖప్రమోదాశుసలిల ఛార భరియింతు మోరడిండీర రుచుల, మయౌాననవ్రుల అజ్ఞానంవల్ల కలి అనర్ధాలనేకం. ఇవి సము[దుని దుఃఖానికి కారణం, మానవుడు క్షాగంవల్ల బౌధావిముక్తు డవ్చతూ ఉంటాడు. ఇది సము'దుని ఆనందానికి హేతున్చ ! ఆ దుఃఖమూ ఈ అనందమూ సము(ద్ర(ప్రమా:౪ం గలవే, సము(ద్రవుతూరరుచికి నూతనార్థ మొకటి ఉజౌహింప బడింది. మౌనవుల దుఃభాశునలిలమే ఆ మూరసము(ద్రంగా రూపొందింది. నము[ద్రపు డిండర రుచికి (ఇక్కడ రుచి అంశ్చు శాత మాత్రమే మానవుల ఆనందా[నుధారయీ కారణం అని ఒక నూతనార్టం ఉఊహించబడింద.

(ప్రభవ 78 ఆనందదుఃఖొాలు నముద్దుని నినాదాలుకూడా లెండురకాలు, మొదటిది అనంద ఘోప, రెండవది దుఃఖ ఘోపహ., అన్త 'స్రదీయ్యపమోదఘాోపారవమున నవ్యగాన నినాదముల్‌ _శావ్యములగు |! మామకీన[పచండత రామనస్యభరరవమునందు గద్గదస్వరము తోచు ! ఇంతటి ఉదారబుద్ధి విశ్వుహ్న్‌ెమ, అయినవాడు సముుదుడు, అతనికి అహాంభానమూ ఉంది, అణకువా ఉంది. మొదటిదానికి కారణం మానవాతీత తేజళ్ళ్శక్పు లతనికి ఉండటం. అతడొక చండశొననుడు, లెండవదానికి కారణం అతిని (సజ్జ అతని సొంతంకాదనే ఏివేకం,. తనను నృష్టించి తన గతులు నడిపే ఘనుడు మరొకడున్నాడనే జూనం౦ం, జా 4 అల వ్‌ జవ నా నిజపజ్ఞ న్యము! నే నపూర్వ మానవాతీత తేజఃకమ (ప్రకీత శక్షి గల్గిన చండనాననుండ నిజము కాసి నన్ను నృజించి నా గతులు నడువు ఘను డతీతతరుండికొక్కురుండు గలండు. ఆత్యాళయత్వంలో వైచ్చితి బ నకవితాసం్యపదాయం ఈ శైలిలో చప్పట్లు చరుసున్నంత స్పష్టంగా ఉంది. మాటి నూటికి నేను, నా, నాక్కు నన్ను వంటి తెలుగు నర్వనామాలే కాక్క మామక, అస్థుదీయ, మూమక్షీన వంటి గీర్వాణపడాలు కూడా వాడటం భావకవుల (పత్యేక ఫోరణి,

శల మృత్యుప్రబోధము ఎజు6గవే నన్ను లోశభీకర వుహోోగ ఫణి విషస్పిత మృత్య్యురూపిణ్‌గ నీవు? మృత్యువు కనిపిస్తుంది, తన మహిమను గు3ంది వివరిస్తుంది. న్వార్ధం మొపలైన దుర్లు కాలను విడిచి వేయనలసిందని ోచ్చరిన్తుంది. ఇదంతా మానవుడితోనే. కవి తనే మృత్యు వవుతాడు. మృత్యువు మానవ(శ్రేయస్సునే అభిలషిస్తుంది. కాసి ఆవె రూపం భయంకరం మృత్యువు-మా నవుడితో నృుత్యువుముందు మానవుడు నిన్సహాయుకు, హీరుక్కు.. దీనుడు. తనదుస్థితిగతులను గురించి అతడు ఆలోచించుకో లేక తప్పటడుగులు వేస్తూ ఉంటాకు, ఇతరులను మానస" ం౦ంచడానికి (పయక్నిస్తూ ఉంటాడు; అందుే మృత్యువు మానవుడ్ని ముఖాముఖిగా ఎదుర్కొంటుంది, ఓయి మనుజుండ ! నీ నిస్పహాయవీనహీన మఃస్థికి నతులనూహింప లేక ననుం (బ్రతారింస వ్యద్ధ్థయన్న ములొనర్చి నా కనుల ముంటె తిరుగుచున్నాన్చ || జాతన్య మరణం భువం అశే సూకి ఇంతవరకూ తార్మాకు కాలేదు, చావుతప్పదని జెలిప్లి కూడా మృత్యువు నదుర్కోవడానికి మానవుడు యత్నిస్తూనే ఉంటాడు, ఇందులో తప్పులేచు. శాస్‌ మృత్యువ్చును (వతారించడం అంశ1శకు దాని శక్తిని గుర్తించనట్లు (పవ ర్హించడం. కలకాలం జీవిస్తాననే ఆశతో న్వన్సివ్షి ఎన్నో సంపాదించి తొననుభవించక ఇతరుల ననుభవించసీయక్ష్త దుర్యార్గంగా (ప్రవర్తిస్తాడు, ఇది మృత్యు[ప తారణ మవుతుంది. మృత్యువు స్వరూపన్వభావాలు కాస్‌ మృత్యువు అనామాన్యశ కి కలది, అది ఎప్పుడెవరికోనం దిగివస్తుందో తెలియదు, అనలు దాని స్వరాపస్వభావాలెలాంటివి ? ఇది ఊహించవలపిం బే కాని ఎవరూ మృత్యువును సామౌత్‌ దర్శింపలేదు, మృత్యు దేవతను ఉద్ధతరసభావాల మూర్తిగా ఊప్రాంచడం సమంజనమే. ఈ కవి మృత్యువును ా(ద్రపరభయిాన కాద్భుతిటీ భతర సాల సమ్ముళనంగానే. భొవించాక్షు, శే ముదణ 1920 వదవ చూ. ల్రిఫీశా. ఒకటి కావ్య 45-36 పే

₹వభవ 75 ఆమె (లోకభీకరమహోగ్ర ఫణివిమన్ఫీతి, (వ(మూా నవ) ప్ఫాదంతర నదని సంస్టితక రా ళళిఖిళ్‌ఖా చృట. (9) భీపదద్రక చోగ్రదంప్టా )వ్రభూత విస్ఫర శ్తేజమున 'ఆాండవించునదొి. (4) విపానలకీల్యాపభావ దగ్ధనమన్న, (5) క రాళజిహి్విక, (6 విమానల ధూమ ేఖావృత, (7) దివ్య లేజన్సముజ్జ్వల (శ్రిభువ నాంతరాళనాట్యాలయ, (8) అగ్నివర్షిణి. (9 మేఘగక్టాగభీరభయదనిర్హోమగళ, (10) చరమ సంధ్యా(వదీప్త శోణవర్తాభరక్క రోచుల స్ఫురించుగతులు గలది, (11) సర్వలోవై కచండవాననచణ, ఈ వరనలో కవి వాడిన క విజాసామ(ి (1) నాగుబాము విషం, (8) అగ్నిజ్వాలలు (తై రంపాల న! వాడి. (4) (విపాగ్న్రి పొగలు, (5) అగ్నివర్షం (6) ఉరుములు, (7) సాయంనంధ్యయందలి ఎ(రని కాంతులు. ఈసామగ్రిని ఎన్నుకోవడంలో నేకాదు దాసిని వర్ష్య్వానుకూలంగా వమూార్చుకోవడంలోనూ ఉంది-కని శిల్చచాతుర్యం, మృత్యు[వబోధంలోని వస్తువు మానవుడ్నిి ఉపనిపన్మిమాంనవలె మృత్యువును గురించి ఆలోచింపచేస్తుంది.2 కాచ్చిక మృదంగంతో అనుభూతికల్పన మృత్యువు మానవుడితో మాట్లాడబానికి వచ్చినట్టు కల్పించడమే ఈ కవి (పజ్జకు నిదర్శనం, మృత్యువు మానవుడితో వముంటుంది ? ఎజుల వే నన్ను లోక భీకరమహో[గ విఫణి షస్ఫీత మృత్యురూవిణిగ సీవు ? ఏ హ్యాదంతిర నదన సంస్థిత కరాళ శిఖశిఖాచ్చ్భటనని (గహించెదవా లీవొ? భీవద (గ్రకచో్యగ దంహ్ర్రాప్రభూత విస్ఫుర త్తే జమున డాండపించు నన్ను మృత్యు చేవతగా మది నెజబుంగ లేవొ 13 వాబ్టికమృుదంగందారా మృత్యుభీతిని కళ్లకు కట్టించడానికి ఇదొక (పయత్నం, ఫణివివస్సీత, శిభిశిఖాచ్చట, (కకచా (గదంప్ట్ర వంటి పదబంధాల నుచ్చరించడమే ఒక భయంకరానుభూతి.4 £ ఈతని 8విఠావచ్తువులో మున్ముందు. రానున్న ఒక మార్చుకి ఈకవిత నాందివాచకం వంటిది. దీని చివురులే నుష్హాస్థికలు, ఖండళళి, దివ్యానుభూతి, ఒకర్మాతి, ఆకాళదీపం, భిక్షువరీయసి, నవకవిత, సెక, పిళాచి, విదూషకుని ఆత్మహత్య, మేమే మొదలై నవిం న వ్‌ రతిసైగాస్రిగార దాజియే యిది -ఎవ్వరనిమెంళశురో నన్ను - ఏ ననం౦ంత కోకభీకరతిమిరలోవైక వతిని కంటకకి టదధారనైై, కాళరాషతి మధ్యచేళల, జీమూతపమందిరంపు, గొలువకూటాల నేకాంతగోప్రి దీర్చి - (కృష్ణవక్షము 58 పే) ట్రీ వికృత కూరక్షధాక్షుభిత మ్యుత్యుకరో రవికటపాండుర ఉష్కువదనదంష్టాగ్నిలో నవ్వేలా*? (అకళః కష్ణఎక్షము $1 వ ) వంటి వాదాలలో ఈ అనుభూతి ఉంది,

76 వఫ్రీ కవిత్వం వస్తువ, వంవిధానలు ఇక్కడ పలికేది పలికించేది కూడా మృత్యు వే. శబ్దంనుంచి అర్ధంవై ఫుకు మళ్లి "తే మవకు కనిపిం చేది నాగుబాము విమంతో మెరిసే రూపం, అగ్నిజ్వాలలు చేసే నాట్యం, రంపాలవంటి కోరలు, ఇచే తర రూపం అంటుది మృత్యువు, మృత్యువుకీ జీవజాలానికి అనుబంధం తనకూ జీవజూలానికీ ఉండే చిరంతనానుబంధాన్ని మృత్యువిలా వివరిస్తుంది. కనుగొనగదోయి ! భావలోచనము దెజుచి మామకీన (సచండ తేజోమహత్త్వ్వ మి విషానలకీలా ప్రభావ దగ్ధమై సమస్తము నడంగు సృష్ట్యాది నుండి ' ఈ మదీయ కశఠాళ జిహ్వాక లయందు జీవనముదయమెఫుడై నం జిక్కవలయు ఈ విషానల ధూమ శేఖావృతమము కుందు జీవాళికదియె వై కుంరపధ ము, నృష్టితోపాటు మృత్యువ్రవూడా నృష్టింపబడింది. దానివల్ల సమస్తం దద్ధమవుతుండా ? బీవశక్షి నశించిన బే దగ్ధంచేయబకుతోంది. అందువల్ల “సమస్తము నడంసి అనే మాట అత్యు కిమాత్రమే. మృత్యువు ఒశే జస్వాకలది కాదని కవి ఊహా, పాముకు రెండు నాలుకలుంటాయి మృత్యువుకు చాలా నాలుకలుంటాయి. ఎప్పుడో ఒకపుడు జీవనమూూహాం డాని జిప్వాక లకు చిక్కక తప్పదు, మృశ్యువాక విపానలధూమ'ేఖ, ఈ పొగలు సోకగానే జీవాలు మరణిస్తాయి. ద్‌విసే “వె కుంర మృత్యువు ప్రవృత్తి మృత్యువు తన (ప్రవృత్నిని గురించి ఇలా వివరించుకుంటుంది- దివ్య తేజస్పముజ్జ రల (తిభువనాంతరాళతల మె మదీతు నాబ్యాలయమ్మూూ | జ నా (పళయతాండవమున జీవ(పపకాండహృాదయతం[త్రులె నినదించు నుదెతగ్‌తి 1 నా కనులంబాల్బు స్యుపనన్న (పశాంతహానకాంతు'లె కురియించు నగ్నివృష్టి నా గళమునందు మేఘగ ర్జాగ భీర భయుదనిర్దోషములు వినంబడుచునుండు నా గతులయందు చరమసంధ్యా'(ప్రదీప్త శోణవర్షాభరక్న రోచులు స్ఫురించు 1 నా (ప్రభావప్రతాపవిన్యానగరిమ సర్వలోకైక చండశానన చణమ్ము ! మృత్యువుకు నాట్యసంగీతకాలంశే అభిమానం ఉన్నట్లు వర్ణించబడింది. ఇది కవితకాచమత్కొా_ర మే. ఇంత(క్రూరమెన మృత్యుజేవతకు కూడా నవటం 'తెలుసునట ! అయినే ఆ నవ్వే అగ్నివర్ష 0గా మారుతుంది. మృత్యువు మూటలు ఉరుముల వంటివి, మృత్యువు నడకలలో రక కాంతులు: కనిపిస్తాయి. ఈవిధంగా మృశ్యుజీవితిం మానవజీవి కొనికి (ప్రతిబింబంగా వర్షి ంచబడింది. న!

1వచభవ 77 మృచ్యువు హెచ్చరిక మృత్యువు ఈవిధంగా తనచుగురించి వర్శించుకోవడంతోనే ఈ ఖండిక ముగిసివోతే నై చితి అేజీలేదు. ఈ ఖండిక ముగింపులో మృత్యువు మానవుడ్ని ఇలా పాచ్చరిస్తుంది ఇచే మ్యుత్యువు నంచేశం! నా మహాద్భుతశ క్తి నింతగ నెళింగి శావక్‌ స్వార్థదుర్ల్షుణ ధ్యాంతిపటలి, దొలంగగ(దోయుచు ని,కనై నం దెలివి. గనుము,

19 వియోగశాంళి అతిభయంకర విరహగాంథాంధకార వులవరునొనెడిని నొ హృదయాంతరమంన తన [పియుడు భగవంతుడే. ఆయన విరహాంనుంచి తనకు విమోచనం కావాలి. ఎలా? తాను (ప్రియురాలై వంచేస్తంప ? వియోగ వాంతికి. 1 వియోగాగ్ని-అ శున్నానం వియోగాగ్ని అవయవాలను కాల్చినపుడు తన అశుకణాలలో స్నానంచేయదలుస్తుందిమె, అగ్నికి సరు ఉపకాంకిని కలిగించేది కావడం అనే భాతికన త్యాన్ని కవి స్వీకరించాడు. అక్కా ! ఈవియోగాగ్ని యతిశయించి కాల్చెడిని మామకీనాంగకముల నెల్ల కాజుచున్న యనంళా[ శు కణములందు న్నానమొనరింతు. దచాప(పశాంతికొఆకు | ఈ భావచిత్రంలో జక అనాచిత్యం ఉందనిపిస్తుంది, అగ్నీలో ఫెరీరం కాలినప్పుడు స్నానం వేయడం చికిత్సకాదు. అయితే ఇది వియోగాగ్ని, అది చావ్బస్నానం కావడంవల్ల ఆ విరోభథం రమ్య తావ్యంజకంగా ఉంది. విరహసాగరం-సువామృతం విరహాసము [దంలో భరీరం ములిగపోగా, ఆ నము(దాన్ని వమఫంచి సుఖామృుతం పెం చలుస్తుందామె, అంతమే బేని ఈ విరహాంబురాళి ముంచుచున్నది తనునెల్ల (6 బొంగివొరలి దీని, బూనికం బూని మథించి తుదకుం జడసెవ ననంత సుఖసుధాస్వాదుర నము | నము[దాన్ని మధిస్తే అమృతం లభించిందనే పొరాణికవిషయం ఇక్కడ కవికి అలంకారసామ (గై అయింది, 1 ము(దణ 1928 ప్రభవ చూ శత్రిత్రీసా, ఒకటి, కావ్య 89 పే

ఇవభవ 79 విరహాంధకారం - సూర్యకాంతి విరహోాంధ కారం పృాదయంలో వ్యాపించగా, ఆ చీకటిని పోనాక్షు సూర్య కాంతిని వరాడ గలనని విశ్వానం వ్యక్ష ంచేస్తుందా మె, అతిభయంకర విరహూగాంధఢాంధకార మలముకొనెడిని నా హ్యృదయాంతరమున అయిన నరసెవ నిటన్‌ నహానకిరణ మాలికాదివ్య "దేదీష్యమానకాంతి ! ఇది (ప్రకృతినుంచి న్వీకరంచిన కావ్య సామగ్రి ఈ చివరిపద్యంలో మొదటి ₹ంకు పద్యాలలోను లేని మలుపు ఉంది. విరహాశాంతిని పొందడానికి మొదటి పెండింటిలోనూ వ్వీయయత్నం ఉందె. మూడనసద్యంలో అటువంటి స్వీయ్యప్రయత్నం వ్యర్థమప్క్‌ (వియసామూత్కారమే. వియోగ ఇాంతికి మార్గమని సూవింపబగుతున్నది, నె భావచిితరచన వమనూడు పద్యాలలోనూ భావచ్శితాలున్నాయి, అవి హృదయా వేదనను మన కంది స్తున్నాయి. నిరహం మూడుచి_కాలోనూ ఉపమేయమే.. విరహాగ్ని విరహాబ్ది విరహోాంధ కారం అభిన్న సిరూపకాలు తయారై చివరిపద్యంలోని రూసకాన్న్ని ఉదాత్తం చేస్తున్నాయి.

శ్రే నిరీక్షణము (పబలకష్టపరంపరల్‌ (పతిఘటించి జా ళ్‌, కీ నిళ్చిపోయితి నీకయు నెటివణకు: ఎంత వెదకినా ఆ (ప్రియుడు కనివీంచ లేదు. ఆమె విరహూం ఎలాంటిది ? అమెకు మిగిలిం డల్లా నిరీతుణమేకదా !1 వెన్నెలతో పొదరిళ్లలొ ఈ (వ్రియురాలు అతదెక్క_డుండిపోయాడో తెలియక ఒక రాత్రివేళ వెదకడం ఆరంభిస్తుంది. అసలామె అతని నిదివరకు చూడనేలేదు. అతని “రూపదర్శనాశితో పొదరిశ్నన్నీ గాలిస్తుంది అవి “నముజ్ద సలర జనీవిలానపథాలూ అంజు వెన్నెలర్మాతులన్నమాట, ఆంత వెన్నెలలోనూ అతేడు కనిపించకపోయేనరికి ఆమె చునస్సులో అంధకారం (నిరాశ) వ్యాపించడం నహాజమైన బే, కవి భావన చూడండి. ఈ నిరర్ధ గవేపణావృత మదీయ భావవీధులు నిస్పృహాతా విషాద కలిశగాభళాంధకార పంకిలములగుచు నన్ను నాకతిదూర మొనర్చి వైచు! నిన్నృపహాకా విషపాదకలిత అనే విశేవణం లేకపోయినా “గాఖాంధకారపంకిలములై న భావ వీధుల విషాదాలయాలే అవుతాయి. బైట ఉన్న వెన్నెల లోనిచీకటిని పోగొట్ట లేకపోవడం తదడవాత ఆమై నై రాళ్యం దుఃఖానికి దారితీసింది, ఆ దుఃఖాన్ని ఒక భావచి(త్రంద్య్వారా వివరిస్తాడు కవి అవుకు శాంతి లేశము మై తమంతరింప నతినిరాశను నా నయనాంబుదములు దిక్కుదిక్కులం గరుణార్ష దృష్టులంపి రిక్త బాప్పాంబుధార వర్షింపందొడంగు, 1 మ్యుదణ 10928 ప్రభవ చూ శఛ్రీశ్రీసా ఒకటి, కావ్య, 40 పే ఈ ఖండికకూ వేదులవారి “ఉత్కంర'* ఇండికకూ కొన్ని పోలికలు క్రన్సివిస్తాయి. చూ దీపావళి కానీ వేదుల 4€0రీక్షణము'నకు ఈ ఖండికకూ పోలిక లేచు

(వభవ 8ి్కి ఈవిధంగా భావవీథులలో అకస్ఫికవర్ష రాత్రి ఆవిర్భవించింది. మబ్బులు దిక్కుదిక్కులకూ మెరుఫవులతో (వయాణంచేసి వానకురవడం అనే (పకృతినళ్యాన్ని కవి ఇక్కడ కావ్యసామ(ిగా వాడుకున్నాడు, కళ్ళు అంబుడములు (నిటినిచ్చేవి కావడం, చూఫులు కరుణచేత తడిసివోవడం చమళ్కాళంగా ఉన్నాయి. ఆరని వియోగాగ్ని అక ని శ తర స్త ఇప్పుడామె విరహిణిగా మారిపోయింది. ఆమె మనస్సుయొక్క_ స్థితిని కవి ఇలావర్షించాడు._ చిరవియోగాగ్ని కీలా విశీర్ణమగుచు2 ననవరతము విమజ్ఞగీతారవమున మూననము ఇావ్యావిశ్వమ్ము మరచిపోయి కడుందవీంచును వడవడ వడి వడంశి. ఇంతకు ముందు (చూ. వియోగ శాంతి ఖండిక నయనాంబుదాలు బాప్సాంబుధార కురిసినా ఆరని వియోగాగ్ని ఇక్కడ వర్ణింపబడుతోంది. ఇది చిరవియోగాగ్ని కావడమూ, అవిరి కృవాప్పాంబు ఛారలు కావడమూ గమనిస్తే వెచితి బాగా అర్థమవుతుంది, ఆధ్యాత్మిక శృంగారం ఆయితే ఈ విపాదంతో-నే నాయిక [క్రుంగిపోదు. ఆమెలో ఆశ పొటమరిసుంది, అతిపవిిత(ప్రపూజ్య మన్యోన్యవ్యాదయడీప్తమని మన (పేమను జెలియంగలిగి (పబలకష్టపరంపరల్‌ (పతిఖఘటించి నిల్చిపోయితి నీ కయి నేటి వజకు అంటుంది [వియురాలు, ఈమె అతడ్ని (పేమిస్తున్నశ్లు అకతడీమెనసూ (వేమిస్తున్నాడు, భక్తు నికీ ఛభగవంతునికీగల అన్యోన్య [పేను ఇది, ఇది భారతీయభ క్తి దృక్పథం, కాని లౌకికమైన ఆనరణ అతో నిండిన భకుడి వ్య్భాదయం మధ్యమధ్య నిరాశకు లోనుకావడం కూడా నచాజచమే, అందుశే ఈ ఖండిక ఇలా ముగింపబడింది- 'ఈ నిరీశణపరిణామ మేమియగునొ3ె. క్యు సిరీతణము శృంగార నాయికానికేశ్షణం వంటిదిగా వెకి కనిపించినా అంతకంకె అతీతమైన ఆధ్యాళ్ని కత ఇందులో ఉందిః 2 చూ, వియోగళాంతి ఖండికలో “అక్కటా ఈ వియోగాగ్ని' అనే పద్యం. క వేదుల “ఏమగునో ఇక నాటతుకు' (దీపావ? 41 పే అవే గీతంతో పోట్ట

కేర్‌ గీతపద్యాలు విస్తృత వనాంతరోద్మగ విథులందం6 (గేళ్తుణుకు లేడివలె గీత తుళ్తులాడు | "తేబగ్‌తి పద్యాలుళే తనకెంతో ఇష్టం. ఎంత ఇష్టవెా చెప్పడానికి ఒక కవిశవచే (వాస భవావపీస్తాడు.. తేటగీకులను రించే, అదీ తేటగ్‌ళులలో నే 11 తేటగీతిపై అవమానం ముందు తేటగీతిమావ ఆ అభిమానం ఎందుకో ? అకజే చెబుతాడు- (1) పద్యములు ముఖ్యముగ గీతపద్యముల వె మొళంగు నింతింత కాని నంతసమునాకు (2) ఒక యనిర్వచనీయమహోన్నతమగు హాయి యున్నది గీతపద్యములయందు (9 ఆ మహోన్నతగీతవి తానములను సంకతము సంతసిలి విహారంతు జేరు గీతపద్యర చనను ఇ3డొక ఎడతెగని అభ్యాకంగా ప్వీకరించాడని (కింది పంక్కులం పాత్యు మిస్తాయి, ౯ (1) వేళపాళయు లేక యొవ్వేళలందు గీతములు (వ్రాసి గీపెట్టి కేకలిడుచు (8) పద్యములు ముఖ్యముగ గీతపద్యములు రచించి, పార్షించి పాడి నర్తించి మించి పిదప = (వాసిన పడ్యాలనెదియొ యొక్క_పికకుం బంపుశు నాకుం బని - నిరంతరమ్ముు (వాయుదు నింతవిశ్రాంతి బేక్ష (క, పద్యములు ముఖ్యముగ గీతపద్యములు రబించ్చి కీర్హించి పూజించి, 1 మాదణ 1828 [ప్రభవ చూ శ్రీశ్రీశా ఒకటి కావ్య థ2 పే అేటగీతిని కృష్ణళాస్తి పభృకు లెక్కువగా ఆదరించాడు. _వాసవియమం టేని ఈ చేబగితికి నూ ర్యేంద గణాలు స్వేచ్చనూ, గీకిమాధురినీ కలిగించాయి ,

(పఏవ రక

"తేటగీతులను దేవతలను వలె పూజించడం కవి అభిమూనానికి పరాకాష్ట, తేటగీతి రహా స్యాలను జాగా అకళించుకున్న మోదశే ఈ సగారవం కలిగిందతనికి,2

తేటగీతి ఆకర్షణకు కారణాలు

నత్రపద్యం ఎందుకితడ్ని ఇంతగా అకర్షించిందనేశపశ్నకు ఇతడే నమాధానం చెప్పుకున్నాడు, మొదటి కారణం ఆనందం, ఇది అనిర్వచనీయం అనీ మహోన్నతమనీ కూడా అతని అభ్మిపాయం,3 బది వ్యకి గ శాను భావమే కావచ్చు. పద్యంలోని భావం మీద ఆనందం ఆభారపడి ఉంటుంది ఛందోగత లయమోాద మాత్రమే కాదు, కాస్‌ భావ మెంత అధవమంగా ఉన్నా పద్యరచ నే ఆ రసానందాన్ని కలిగించగ లదనడం4 కాస్త వింతగా ఉన్నా, వ రనభావానికై నా గీతపద్యం అను వె నఆకారం కలఠలిగంచ గలుగుతుంద నేది ఇతడు నమ్మిన విషయం. శార్టూలమ త్తేభాదులు వంగా గోచిళాలు కాక వోవచ్చు కాన్‌ తేటగీఏి అయా రనభావాలకన్నింటికీ పనికివచ్చే గతిభేదాలను నంతరించుకోగి బ్లుతుంది.

ఉపమాశాంభఖీర్యం

“అధునికదివ్య ఖండ కావ్యములయందు, శాణనన్నిభమై గ్‌తి (తొళ్లలాడు [2 అనే పాదాలలో "నీతి అనేమాట సాభ్మిపాయం, కనుక తేటగీతి ఆకర్ష ణకు ండవ కారణం ఈ గానానుకూల్య మే. మరలమరల మంజులగానరురులంబేలి నాట్యమాడుట మూ్రిమే నాకొక వని అంటాడందుే, గానంతోపాటు కలిగేది నాట్యం. ఈ నాట్యం అపరిమి ళకానందసూచకం, ేటగఓనె ఛవాన్ని భావించినపుడు ఇతనికి 30డు ఊపహాలు వచ్చాయి. ఒకటి *“దయలొరస్‌ పారు

యాల గాంగనిర్హ్వరిణి కరణి చెంగుచెంగున గీతి తుఠరంగలించు,. ₹ెంకు “విస్త థతీవనాంతరోద(గవీధు అందు (గోన్తులుకు లేడివలె గీతి (తుళ్తులాడు'. ఈ రెండు ఉపమానాలలోనూ చలనమూ, వేగమూ, సౌందర్యమూ అభివ్యక్న మనవుతున్నాయి.

వ పభఎలోని ఖండికలు పెక్కు తేటగీతులే తరువాత ఇతని అభ్యానం వృత్తాలవై పు మళింది తేట గీతులమాది ఈ మోజు తాత్కాలికమైనది "ఛందన్సును లొంగించుకొని దానిచేత చ్యితవిచ్చితరీకు లలో కదం తొక్యించడం"' అతని లక్ష్యంగా మారింది.

ఎ వద్యం పాడటంవల్ల కలిగేది ఇర్యడియానందం అది రసానందంగా పరిణమించడానికి భావావేళం కారణమవుతుంది,

1 ఉత్కృష్ట రసానందం పద్యం చదవగానే కలిగే ఆక్చర్యంలోనే ఊంది. అరం తుదకు మేడిపండులా తేలినానరే' అని ఒకచోట ఈ కవి ఉచాయడం గమనింపదగిందిం న

5 ౩టగీతిని ప్‌ంణ! 88410 [0106 గా థావించా డితడు, - చూ, శ్రీశ్రేసా, రెండు. వచన 28 పే--

16 అంతిమయాత చిందజవందజలుగనై చిందిన జ్యోతిశ్ళకలనుులు! ఇవాలోకం పాతయిల్లు, పరలోకం కొత్తయిల్లు, పాతయిల్లు నడిపోతోంది. కొత్త యింట్లోకి పోవాలి. ఈ బదిలీని భగవంతుడే చేయాలట. అందుకోనం ఆయనకు మొర పెట్టు కుంటాడు, అయితే ఎలా? వృద్ధయోగిగా వమూరిపోయి,. ఇంతకీ మరణిస్తే కానీ ఆ పరలోకం లభించదు, అంతిమయా(్ర సాగింవాలి.1 జీవితవ్రైరాగ్యం ఇహాలోకాన్ని గురించి నిశ్వేదం (పకటిన్తూ ఇలా అంటాడు- ఈ యవసధమందున వసియించుటయే సతతము నా కవనరమని యనుకొని నేనాశించితినా ? కడవీతి నిన్నాళ్ళి చ్చటం గాలమ్ము నిరర్ధకముగ విజిగిపడిన గృహామున జీవితవింక నేలా +? ఇవాలోకాన్ని (ప్రకృతం తాను నివసిస్తున్న గృుహాంగా భావించాడు ఈ గృహంలో నివసించడ మే: సతతమూ అవసరమని నేనాశించానా ? అనేది భగవంతుడ్ని వేస్తున్న (పశ్నే తనను ఈ లోకంలో ఉంచినవాకతజే అనే ఆరోపణ ఇందులో తొంగిచూసోంది. కాలం నిరర్ణకంగా గడిచి పోయిందనే అతని విచారం జానోదయానికీ, సంస్కా_రానికీ సూచన ఇన్నాళ్ల అనే మాట వీ ఠా ణా జీవితకాలాన్ని ఆంశటినీ (పతీయమానం చేస్తోంది. ఇన్నాళ్లు అేని విరాగం ఇప్పుడెందుకు కలిగిందశ్తే (పశ్నకు నమాధానంగా ఇది “విజిగిపడిన గృహము ఆంటున్నా గు. శీల్చళోవం ఇక్కడ కూలిపోతున్న ఇలు ఇవాలోకానికిగాక తన ఇరిరానిశే (వతోగా వనూరిపోతుంది, తీసుకున్న (పతీకను చివరంటా నిలబెట్టుకో లేకపోవడం శిల్పలోపం ఈ గృహం విరిగి పడకపోతే ఇంకా జీవితం కావలసించే అనే ధ్వని కూడా “విఅిగిపడిన గృహామున శీవితమిక నేలా " అశే (పశ్నలళో పొటమరిస్తోంది. వె, రాగ్యాన్ని నంకుచితంచేస్తోంది ఈ ధ్వని. 1 ముద్రణ. 1928 (వభవ. చూ ్రీథ్రీసౌ, ఒకటి కాన్య, శ8-4ఉ4 పే

(నళభవ ర్‌ఫ్‌ ఇహలోక పరతోకాలు “ఎజుంగుదు మఠియొక్క_ మనోపహారతరశేజాము కలదని ! అచట నిన్ను దర్శింపంగ ననుముతిలేదా ? ఈ 'మటియొక్కు మనోహరతరగేవాము2 పరలోకమే, అక్కడ ఉంటాడట భగవంతుడు, అయన దర్శనానికి తనకనుమకి నిప్పించమని కోరుతున్నా డిక గాడ. ఈ కోరికలో నే ఉంది మరణ వాంఛ ఈ శుప్కావనధమ్మూన నిడలొరసెగుంటెర తెరల అచ్చట నెచ్చటం గనిన మహా తేజస్సే! ఏవ మూలలం గనిన నపారామనస్య మే ఇచ్చట అతుల (బ్రహ్మానందం బలనెడు నచటన్‌ ఇచటం గరాళించెడు నన్నెదియో అవ్యక్షళత క్రి ననుం గొనిపొమ్మాూ న్వస్టానమునకుం ద్వరగన్‌ | "'ెండులోకాలూ సరన్పరవ్యతిచేక వాతావరణాలు గలవి, ఇహలోకంలో తెళలుతెళలుగా కగు లుండగ్కా పరలోకంలో నర్వ_తా మహో తేజస్సుంటుంది. అది జోతిర శ్రియం, ఈ లోకంలో అంతటా దుఃఖంకాగా అ లోకంలో అంతటా (బహ్మ్మునందం. ఇతనికి ఈలోకం దుర్భరం కావడానికి కారణం వదో అవ్యక్నశక్షి తనను బాధించడం. ఈ దుఃఖవిము కికి మాూరమే పర లా జావ 0౧ లోకగమనం, ఇతడుకోరుతున్న జా అంతిమయాత్ర. దానికి భగవంతుడి దయకావాలంటా డీకవి. జీవాత్మ పరమాత్మలు ఈ ఖండిక చివర కూర్చిన రెండు భావగీతాలలో మార్తి ్రక తాస్పర్శ కనిపించినా అవి గూఢతను లోనాన లేదు. భారతీయ వేదాంతభావాలకు హారతిపడుతున్నా యి, చిందజవందజలుగ నై చిందిన జో్యోతిళ్ళ్శకలము "తేక మహో తేజస్సుననే కలియు గదా! 2 ఈ పారలౌకికభావన శిథిలమైపోయి దానికి బదులు మౌార్క్సిజంనుంచి త్రాన్సు దర్శించినదే. “మరో 1పపంచం'గా రూపొందింది కి కృష్ణళాప్రీగారు “ఆవధరింకువ' ఖండికలో '*'దేవ! ఏనుకూడ నీవళ నటియింపనిమ్ము ఎడ తెగనియా్యక నెట్టా సాగిందువరకు | ఎట్లా నీదిర్శనము సాధించునరకు' అంటారు. (చూ. కృ, వ, 146 పే

॥ా శ్రీత్తి కవిక్వం వస్తువు నంవిధానం జ్యోతిళ్ళకలాలు జీవులకు. (ప్రతీకలే. వకమసహా తేజస్సు పరమాత్యు శ్ఞనిశే (పకీకు.. జీవ్రలంతా పర మాత్ళుడినుంచి విడివడి ఇహాలోశానికి వచ్చి తిరిగి తిరగి పరమాత్తు శడీలోచే కలిసిపోతారు. ఇక్క డొక చక్కని ఊహాచిత్రం భాసిస్తుంది. చిందజవందజలుగా జోసతిశ్ళక లాలు చిందడం సూర్య బింబం నుంచి కాంతులు భూలోకంలోకి పడటం వంటిది అవి కివి సూర్యుడిలో నే కలున్తాయి. తాని భూమిమిద నిలిచి ఉండవు, రెండనభావగీశంలో కూడా ఇబేభానం భంగ్య్యంతెరంగా (పకా శింపసజేయబడింది. విశ సితహృాదయ[పభూతవివిధర సా వేశములు మహానంద బవ ూమ్మున లీనమగుగదా | రసావేశాలు జీన్టలకు (పలీకలు, మహానంద(బ హ్మం పరమాత్మకు ప్రతీక, వివిథధర సా వేశాలకు జనిస్థానం హృదయం, ఆనందంకూడా సృాదయాంశ మే, భావాల సమ్మేళనమే రనం, ఆ రనమే పరమాత్మ అని భారతీయవేదాంతుల (వతిపాదస, రసోవైనః, మరణం పరమా త్మ తాదాత్మ్యం ఈ నెందు భావగీతాలతో మరణానికిగల అమంగళత్వం పరిహారింపబడింది. మరణమంశేు పరమౌాళ్ళు కా డాతృ్యంగా కవి భావించాడు. తాను దివ్య తేజస్సులోని ఒక్‌ శకలంగ్యా ఆనందం లోని ఒకళ్ల ఆవేళ దేబ్టగా భావించుకోవడం ఉదాత్తంగా ఉన్నది, ఈ భావన ఉపనివన్‌ స్ఞమాంనకు కవిని నన్నిహీశం వేసింది, శేయ్యపయోగ్ప మొడటి క్వుండ్సు పాదాలలో వన్నెండేసి నూ[తల్కు నాలుగోపావంలో ఎనిమిజేసి మ్య్యతలుగల "భ్య్యక్యల్ర్వి4 నవ. శ కామానుడ (1915) గేయంలో బనవరాజు అప్పొరావుగాడ చందస్సీదే అవీ డానికి పగడాలదండ ఉచ పెడు పెట్టారన్సీ డా సి నారాయణడరెడ్డి వాళారు చూ ఆధునికార్యధకవిచ్వము 505 కే

శే మతన్వీకృతి వవుతమ్మున నున్న నాకేవి ? నాకు దైవవూజా పతీతచిత్తంబు గలదు అవి గంగానదీతీర కాంతా రాలు, ఒక పర్ణ శాల, అందులో ఒక కృష్టభకుడు చేరు వ! అజ, తుదునాధవసువు, అతడు ఇస్తాంచయతం తీసుకుంటాడు, ఎందుకలా జకిగింది ? అదొక క ధే మతవ్యాప్తి .అహింసావాదం మ తాలన్నీ నమానమే అన్నింటా బైవపూజ ముఖ్యం, మతవ్యాష్షికో మతరతణకో మానవులు హింసించుకోవడం ఎందుకు ? వమతంలోచేరినా వైనపూజ చేసుకోనినే అబే పదివేలు, అందువల్ల నే అతడు ఇస్తాంచుతంలో వేరవోతాడు,. ఇది పెరంగ జేబు కాలంనాటి కధ, ముస్లిం వీరులు ఆ కృస్తభక్కుడ్ని బలవంతించేస్తారు.. అతగు అభ్యంతరం చెప్పకు, ణి న కధానన్ని వేళశవిభాగద అయితే ఈ కధ ఎలావెప్పాడు కవి? అందులోని నన్ని వేశా లేమిటి ? సంవిధానం ఏమిటి? నంచేశం ఎలా వ్యక మయింది ? రసానందం కలిగిస్తుంచా ? పరిశీలించాలి. క్క కథధనంతటిని తేట న్‌తుల్లో ఇపబుతాకు, మధ్యలో కొన్ని భావన్‌ తాలు వస్తాయి, ఈకధలో నాలుగుభాగా లున్నాయి. మొదటిది. మొగలాయి(ప్రభువుల్లో తొలితరంవారి అన్యమతినహూనం, పరిపాలనావిశిష్టత్క శరంగ జేబు మతో న్యాదధోరణులు, ెండోది. యదునాధవసువు నివసించే గంగాతీరం, అక్కడి (పశాంతవాతావరణ-, అతని దిన చర్య, మూడోది- యొదునాధవసున్చు భకి పారవళ్యం* నౌలునగోది_ ముసి ంచీనలదాడి, యదునాధుడ్షి లొంగుబాటు నంబేశం. అక్బర్‌ -జహంగీర్‌.షాజహోన్‌ ఇస్తాంచుతవ్యాపి క శొరంగ జేబుకు ముందు అతడి తండి తొతిముతాతి అెవరూ ఆరాట పడలేదు, మొదట అక్కరు _మౌందవమహామ్మదీయ హృాన్ధుంది రాలలో" ఐకమత్యం నసెలకొల్పాడుం తరవాత “సంతతో త్సాబాకలితు'డవుతూ జపహాంగీరు జనానందక రంగా పాలించారు, “పాక్‌ (తీచ్య స శమ్ముదణ 1020 0పదవి చూ. థ్రీథ్రిసా ఒకటి, కావ్య, 558 వే ఆకాళదీఎం, భిక్తువర్షీ యని, దాటసార షసాంఘీకవాకావరణ౦గల కొవ్యంధానికలు

ఫం శ్రీ శ్రీ కవిత్వం వస్తువు నంవిధానం శిల్పచాతుర్య బంధుర (ప్రభావనమ్మే జ్ఞళనమ్ము2 త్‌ో జాటలన్నింటినీ శల్ప్వమయం చేశాడు పాజహానుడు. శఏేరిముగురి వ్యక్తిత్వాలు సాభ్యిపాయంగా వర్ణింపబడ్డాయి, ఏ8ి పొలనాలు అంతరించిన తరవాత- లి అాది (యా ళల నాటి ఫాహార్టనద్దుణొన్నత్యశ క్రి నాటి నదమలశాంతిసౌందర్య గరిమ నాటి లలిత కళా నిరాఘఖూటపటిమ కలయవెదకిన నెందును గానరావు! అనడంలో తొలి మూడు పాదాలలో మూడుతరాల విశేపాలను స ్రరించడం కవి పాటించిన శల్చ్పమర్యాద, జారంగజేబు నిరంకుశపొలన కారంగ జేబు నిరంకుశ పాలనాన్ని ఒక భ యంకరదృశ్యచి్నిత్రంగా (పదర్శిస్తూ- “అది మదోన లే "వేదండ నదృశవిహారణాప్తి నారంగ జేబు నిరంకుశముగ అణాటీ భారతవీతి నవ్యకల్హారనరసింగ లంత నొందించిన విపాదసమయము" అన్నాడు. అతడొక మదవుశునుగు. భారత చేశం ఒక కొత్త చెంగల్వల'వెరువు, దాన్ని కలిచి వేశాడు, అక్సర్‌: ప్రభృతుల పాలనంలో సుఖించిన హైందవులకు “దినకర మనోజ్ఞ కిరణనందీ వ్‌ యడల కల్లినట్లయ్యె నప్పుడు కాళరాత్రి, ఆ కాళరా(తిలో “ఎచటం గనినను రోదనపచలితమనగు సైైందవదుఃఖా శులలముకొనియె', ఇదొక కరుణభయానక భావనమి ్రళితదృశ్యంగా చి(లతైించబడింది, వెనుక భారతోర్వలో పుట్టువొందడ మే పుణ్యంగా భావింపబడింది. కాని “కటకటా! నాడు భారతఖండమందు హిందువుని జన ్రనుత్యంతహీనమై' పోయిందట. ఇది కవి కథాకథనంలోని వ్యాఖ్య, ఎన్నో విధాల పిందువులను దండించినా పాదుసపాక “త్మవ్పి యనుమాట' తెలిసిందికాదట, స్వీయమత ధారణ మొనర్ప చేయడానికి అతడు దారుణ[కియలొనరింపదలచాడట. ఆ డారుణ (క్రియలలో అన్యమతముల నన్నిటినడగ (దొక్క-డం ముఖ్యమైనది, రాజాజ్ఞ ను పురన్క్మ_రించుకుని యౌ న్యం 'నిజమతమ్మును నెలళొల్పు నెపముమోద భరతభూమిని చీశాకు పరిచింది. ఈ సందర్భంలో కవివేసిన వర్శ్మన (ప్రతిభాద్యోతకం, నాడు పాందవరుధిరమ్చు నల్లడలను గాంగతటిన్మపవాహసంకాశ మయ్యె య్‌ న నాడు మోందనజన రోదనస్వనమ్ము భూనభోంతరముల మాజు[మోగ(దొడ7 6... =ఈ అల్లకల్లోలానికి కారణాలను కవి వ్యాఖ్యానిన్తూ- “'మతమునందలి గట్టినము ్రకముచేత పాందువులు (వాణములనై న నిచ్చినారు మతమునందలి గట్టినమ్మక ము చేళ6 దురకలును హిందువుల జంపందొోడ(గినారు” 2 తాజమహల్‌ నిర్మాణం సూచన

[వథవ 89 అని తన తార్కిక(పళిభను ఇెలాదస్తాడు మళాభినివేశంతో తురకలు చేసిన అట్టహానఘోమ ములకెందును కొడవళేదని కవి వ్య్రోకి. చివరికి హిందువులు తమ లవ్యంకోనం వేసిన త్యాగం ఎలాంటిడంళే... ఆ నిరాఘాటనంభుట్టనాగ్ని యందు సతిదురంతవ్యధాక్షి న్న్న మహైందవజన శతనపహా(సాధిక (పాణసమిథ లెల్ల నొక్కపరి బగ్గమని మండి యూరకుండె అని ైందవ త్యాగాన్ని యజ్ఞతుల్యంగా వర్షించడంలో మెలకువ ఉంది, ఈ భఛావచితంలో హాందవుల ఆవేశం అచ్చువడింది, గంగాతీరకాంతారాలు 'శండవ భాగం గంగాతీరకాంతార వర్ష నతో మొదలవుతుంది. ఇ 4ం 63 (పకృతిలమ్యికి స్వాగ తాభ్యర్చనమున (బత్యహజ్వలదరుణ గభస్తిచయము నిరత నిరవధికానంద నియతింహార్చు' “== 4 *వివిధవిపాంగమములు కలకలారవ నంక్షోభకారణమున నచటి నిశ్శబ్దభానము నపనయించు “= =. +(ప్రతిదినాంత (ప్రదోమ (వభాపటలము (ప్రవిమలనదీజలంబులం (బతిఫలించి న్వర్హ నిర్యపకార వ్మభాంతిం గూద్చి “+. 6+అతిపిపానను జనుచెంచు హారిణనమితి (పళికురంగమరూపబింబమును గాంచి [తానభరమున నీటిని, [(దావమాను" ఇలా మనోజ్ఞ ౦గా సాగుతుంది వర్ణన, యదునాథవనువు భక్తి ఈ నదీతీరంలో నే పర్ణ సౌలలో యదునాధవనువు నివానం, ఆ శాంతనుూర్చి దినచర్యలో ముఖ్యమైనది భక్తిబంధురగీతాలు పాడుకోవడం, “ఆర్య లేజః(ప్రభావ గానామృతమునం గృష్షలీలా చరితసంకీర్త నమున;? గంరనిర్గతరవళి గద్లదిక మెనయ' బరవశత్వము నొంది మైమరచునతడు'. ఎపొందవపిరుల గాథలను పొడుతూ ఉండగా అతని *.,.అ(శ్రువిందూత్క_్రరములు చెడలి గాంగ నిశ్చలనలిలనంభుముల గలియు' అనే భావచ్చితం అతని తన్మయ త్యానికి పరాకాష్టును (పకటిస్తొంది. ఊఉదయవర్షన మూడవ భాగం ఉదయవర్ల నతో ఆరంభమవుతుంది. పద్యాలు వికసించడం, తుమ్మెదలు వాటీలో యుంకరించడం చక్కని నాదచి[త్రైంగా వర్ణితమయింది.

80 ఫ్రీ ఫ్రీ కవిశ్వం, వస్తువ, సంవిధానం “క మలముంజులమంది రాంగణములందు నమద బంభర గాన ఘోవలు నదించె!' ఈ 'తేటగీకిలో అనావళ్యకమైన (ప్రాన బంభర గానానికి ఆవశ్యకంగా పరిణమించింది. (ప్రకృతిలోని ఈ గానారంభం యదునాధుని గానారంభానికి కావ్యార్థ సూచనగా నిలిచింది. ఆ భక్తుడు- (ప్రత్యువః పవనాంకుర (పతతులందు గీ ర్తన నినాదమును తరంగిత మొనర్చి ! (ప్రత్యుహఃపవనాంకురాలలో తరంగాలు లేవు. యదునాధుడి కీర్తనలు వాటిలో తరంగాలను నృష్టించాయని కవి చమత్కారం ! “ఆ సమయమందు గంగానదినమిోార చలితపీచులు నాట్యవిద్యలనటింప మాధుక్‌ మౌాగ్ద్యమున ం నా! యదునాధుడు భావగీతిని పాడసాగాడు అతని భావగీతిలో నాట్యంకళూడా ఉందికనుకశే గంగా నదిలోని నమిరపవీచులు డానసిని 'నేర్చుకుంటున్నాయని ఉ(్పేవీ.స్తున్నాడు కవి. భక్తి భావగితికలు యదునాధుని భావగీకులు నంగీతనృ త్యాల నమే జ్రళనాలనే సూచనచేసిన కవి వాటిని తేట గీతులుగా గాక తీయని పాటలుగా కళారుస్తాడు. వీటిలో మొదటిది... భియదపవిరహానల (ప్రబలకీక్షత యందు జీవనంబే ఇంకిపోన్చనని భయమయ్యె సీ (వేనువారాన్నిధీ - దీనునకు - నీ (పాఫుం జేళూర్చుమా 13 భక్తుని విరహానలం భయదమైనది. దాని తీక్షతలో తన 'జీవనమే' ఇంకిపోతిందని అతని భయం. భగవంతుడు (సేమవారాన్నిధి. ఆ విరహోానలం ఆర్పి వేయడానికి ఈ వారాన్ని ధిసంగమం కావాలి. అషప్టూడు “జీవనంి ఇంకివోదు. భక్తుని జీవితానికి నదితి పోలిక వ్యంగ్యం, డానిక్షి భగవత్‌" (గేమసాగరనంగమం కోరబడింది ఈవిధంగా ఇది గంభీరభావగీతికర్య్‌, అంధతమన్సం[క్రాంత నిరర్థక జీవితపథముల జార్రవరజనీ జ్యోత్స్నాకారా ! కనబడవేరా ! 8 “వియోగళాంతి” ఖండికలోని *ఆక్కటా ఈ వియోగాగ్ని యతిళయించి కాల్చెడిని మామకీనాంగకమాల, నెల్ల కాటుచున్న యనంతాదుకణములందు స్నానమొనరింతు? దాపపుళాంచికొఅకు' అనే వడ్యంతో్‌్‌ దీనిపోలిక గమనించదగింది.

గ ర్క ఇ ది ఇెండవ భావగీతిక, భక్షుని అన్వేషణ ఇందులో భావచి[తంగా రూపొందింది. అతని జీవిత పథాలు అంధతమన్సంవ్రాంతాలుగా సిరర్దకాలుగా ఉన్నాయి.4 ఆ చీకటిపాటలలో 'శారదరజనీ జ్యోత్స్నా కారుడై ' భగవంతుడతనికి కనిపించాలి. ఇది అతని తజాూతపహా. భగవత్‌ నావా త్కారం 'లేనంతవరకూ తన జీవితం నిరర్దకంగా ఉఊందనుకోవడం ముముమ్వును లతణం,

జోలాపహాల క్లీలా ని్వేల (వాపంచాంబుధి

నోకాడదణ్యామృతమూర్తి 1! కానంబడ వేరా |! ఇది మూడవది, నిర్వేలమైన (పపంచాంబుధిలో హోలావాలకీలలేగిన నమాయం తిన జీవితమే ! ఆ నమయంలో భగవంతుడు అ హోాలాపహాలం జూారించి కారుణ్యామృతమూర్తి గా కనిపించాలని భక్తుని ఆ(క్రందన. ఇక్కడ కవి తీసుకున్న పొరాణికకవినమయం భగవంతుడ్ని శివుడుగా నిరూపిస్తోంది. ముందు గీతంలోని శారద రజనీజ్యో త్బృ్నాకారా అనే సంబోధన కళూడా శివ్రుద్న్నే అభివ్యక్షంచేస్తోంది.

"బేదీష్యమానదీధితులకంధుండ నై

నా మది నిరంతరము నడయాడు హృదయేశుం

గనుగొనంగ లేకుంటచే _ ఇది వియోగవ్యధగ నూహించితిన్‌, ఇది నాల్లవది. ఇందులో అతని విరహం ఆవేదన, ఆక్రందన), అన్వేషణ అన్నీ ఒక మలువు తిరిగిపోయాయి భగవంతుడు తన మదిలోనే నిరంతరం నడయాడే ప్యృాదయేశుడని అతడు తెలుసుకున్నాడు. అయితే ఇదివరకీ విషయం గమనించ లేకపోవడానికి కారణం భగవంతుని 'జేదప్యమానదీధితులుు వాటికతడంధు డై పోయాడిన్నాళ్లు. అందువల్ల నే వియోగవ్యధగ" భావిం చాడు తన దుఃఖాన్ని, ఇప్పుడు జ్ఞానోదయమయింది. భగవంతుడెక్క వో పరలోకంలో లేకు.6 తనలో జ ఉన్నాడు:

ఇది పయోగానర్హ _ విభసమాగమకాల

మిది విచాళానర్హ - మధురపహార్ష ణవేళ

భావదర్పణమందునన్‌ బు (శీమాలర్జి

(వతిబించితుండయ్యెగా |

కీ అంతిమయ్యాతి ఖండికలోని 'కడపితినిన్నాళ్ళిచ్చటః గా లమ్ము నిరర్శకముగ' ఆనే పంక్తులతో పోలిక. 6 “అంతిమణూతు' ఖండికలో పరలోకంలో భగవంతుడుంటాడని ఈ కవి వమ్మినట్లు కనివిన్తుంది ఇక్కడి పొ్యతపర౦గానైనా బావాలు కవివే.

ప్రై శ్రీ థ్రీ కనీత్వం వన్నువ, నంవిధానరా ఇది చివరిది, ఈ గీతంలో క్ఞానోదయానంతర దీవిత కాలం వర్తితమముంది, ఆ కాలం వియోగా ఆలో సర్తా మూ విభుకమాగమ యోగ్యమూ విచారాన క్ష్‌ మూ మధుర పహార్ష దాయకభుూూ అయినది. ఇందుకు కాశణం భావదర్చణంలో (శ్రీమార్తి (వకిబింవితుడు కావడం. ఆజేతన చేతనీక5ణ శల్చ్పం భ క్రజ్ఞానవై రాగ్యాల పరమార్ధం వై భావచి.(తాలలో ఉజ్జ్వలంగా (పతీయమానం "చేయ: బడింది. ఈమనోహరభావగీ తొమ్భుతముల తీయదనమును' “భాగీరథీ మనోజ్డ వీచి కానంతతులు తలలూవిమెచ్చె' ఆని కవి ఉ్పేమీంచాకు.. ఇలా కధాకధనంలో _ (ప్రకృతికి చేతనత్వం కల్పించడంలో కవి శిల్పం అమోఘ:.? ఈ శిల్పంలో భాగంగానే ఇక్కడింకో నెండు పద చిిశాలు కనిపిస్తాయి, (1) (ప్రార్థనాళ్ళ (కగీతముల్పాడు వేళం బుష్పనంతతు లానందమున పహాసిం చె (2) పరినరస్థిత భూరుహాపశ్రవితతి సాం(ద్రసీహార వార్ష బాష్పములురాల్ని యదునాధుని గీ తొాలవల వువ్వులూ ఆకులూ ఆనందం పొందాయని ఇెప్పడం ఆ అడవిలో ళం ఆతని నకాంతవాసానికీ మెరుగులు పెడుచూంది. పదచ్చిక వెచ్చి౬ నాల్లవభాగం ముస్లి ౧సేనల (వవేశంతో మొదలవుతుంది. తలవనితలంవుగా అన్ని దిశలూా ంిం “ఘహోరభీపణఘోపసంకులములు' అవుతొయి. అందుకు కారణం అఫుడు యవన చమూనమూహోంబురాశి యమభటవటావా కాదాగముముగ. బర్వె యవన'సీనలను అంబురాశియే అనడంలోనే వారి కోలాహలం, కల్లోలత్మీవత, అళంఖ్యాకత్వం వ్యక్ష మవుతున్నాయి. వారి ఆగవమునం యమభటాగ మనంగా భావింపబడడంతో వారి (కూరత్త భయంకరరూపాలు గోచరమనవుతున్నాయి. ఇక్కడ శాద్దీక లయామృదంగం భావాభివ్యంజనకు నపాకరించి వకకాలంలోనే పవచి(క్రాలకు భావనాదాలను నమకూరుసోంది,

7 1వకృ్ళటకి చేతనత్వం కల్పించి కథానన్నివేశాలవట్ల, పాాతలవట్ల (వకృతిపొందిన అనుభూతులను వర్షించడిం ౨4౫౬8210 కశమసేడీ ౮1 ఆంటారు. ఈ పరిభాషను సృప్తించినవాడు రస్కిన్‌. ఇది భారతీయకవీ నం్యపదాయం కూడా. ఈక (వకృతి చేతనీకరణం నముద్యఘోషం, మృత్యుపపబోధం మొదళైన ఫఖండికలలోకూడా ఊందిం ఇశాక8?10 44రంన “286 ౧|6020626108 05 06 1122001206 ఇంగడే 29 20198 పైంలుడ0 001108, 20021 33000640 శాలి మరు... 1. 581013 (841000

(ఏ్‌తవ 0 ముస్టింసేనలతో యదునాథవనువు వారిని యదునాధనసువు మూడనేలేదు. అతడు తన ఛ్యానదీతులో మునిగి భావగ్‌తులు పాడుతూండగా జరిగించేమిటి? డాగుచుండు నయఃపాత్రికల నపూర్వశీతలతుపారబిందువుల్‌ చిలికినట్లు కే (మన క్పార్ధనా మేయగానరవళి యవన సైన్యజనాగ్నికి నాద్యమయ్యె, అతని (పార్థనలు యవన్గమై న్యానికి కోపహేతువ్రులయ్యాయి, ఇక్కడ కవి వాడిన ఉపనూ లంకారం రూపకాలంకారంలో కలిసి నమానధర్యాన్ని కోల్పోయింది. (తాగుతున్న అయఃపాథి కలు యవనసేనలు. అంతేకాదు వారే అగ్నికూడాను, “తుషూరబిందువులుక అతని (పార్టనలు, అవి పై న్యాగ్నికి ఆజ్యం కూడాను దృశ్యకావ్యశిల్పం అప్పుడొక యవనభటుడు యదునాధుడితో 'పాణములనొనంగెదవా ? మహమ ్రదీయ వముతము గొనియెదొ ? మఠటిమజబుమాట వలదు అంటాడు, ఈ వూటలు “జలధరమహో(గ ఘోపా్యప్రచండ నినిదమష్ట్రకకుబంత ముఖరితంబై” ధ్వనించాయని కవి వర్ష న, అష్టకకుబంతాల లోనూ ముఖరితమెన ఆ జలధరఘోవకతడు చలించకుండా “మృుదువముధుర మందహాస సంన్ఫీత కూ. వదనవనజుంయి అయ్యాడని చెబుతాడు కవి. ఇక్కడ నన్ని వేశ సామోత్క_్రరణం ఒక శిల్పంగా భాసించింది. యదునాధుడు చిరునవ్వు నవ్వుతూ శృంఖలాబంధనానికి చేతులివ్వడమూ వారు బంధించ డమూ జరుగుతూండగా యదునాధుడు 'వీణా(ప్రనన్నగాన నవ్యనిర్జోపముతో మాట్లాడాడని కవి వర్షన సాభ్మిపాయం, యవనభబుడు చేసింది ఉరుము కాగా యదునానుడు చేసింది వీణాధ్వ ని. శెండింటి తార తమ్యం స్ఫురింప చేయడమే కవి ఉగ్రైళం. యదునాధుని సందేశం యదునాథ్రుడ్షిచ్చిన సంచేశమే ఈ ఖండకావ్యానికి ముగింపు. ఈ నంబేళం. విశ్వజనీన మయినది. ఇందులో మత(పయోజనం పరవమతనహానం, సర్వమతనమన్వయం, వ కేశ్వర ఛావన అనేవి (పతిపాదింపబడ్డైయి. 8 తుషారళబ్దం నీటికి లక్షకంగా గృహించాడనాలి, లేకంబే ఉపమానం లోకవిరుద్ధమవుతుంది.

ర్య శ్రీశ్రీ కవిత్వం వస్తువు, నంవిధానం (1) మళతనములన్నియు బై వనవ్యు శ్రతములగు. (వ మతములన చైవపూజకు మార్షములగు, (క్రి అన్నిమతములయందున ననుసనరింపదగీన సితులు గలవు వందలకొలంది అని యదునాధుడంటాడు. ఏ మతమ్మ్రుుననున్న నాశేమి? అని (వశ్నించుకుని దె వపూజూాపిణీత చిత్తము తనకున్నదని అబే ముఖ్యమసి సూచిస్తూ 'మా మతమ్మ్రున నొక్కడవై. మెలంగుట నాకు నమ్థుతమగు' అ?) ఆమోదిస్తాడు. ఆపరాత్పరదివ్యపొడారవింద సేవకం మెను నా కన్య చింత లేదు అననాతను గానము శ్ర చేసికొనుచుం బాఫవుకొనెద మదీయ జీవనభరమ్మూ అని పరత_త్త్యం గరించి శె వల్యం గురించీ తన నిశ్చయాన్ని "తెల్పుకుంటాదు.

“ముతస్వీకృతి" కధ రసానంద నంచేజాల నమ్మేళనానికి నిదర్శనంగా నిర్వహించబడింది. శిల్పాన్నీ వస్తువునీ విడదియరానివిధంగా అల్లుకున్నాడుకవి, వస్తువుకు శిల్పం ఉఊదడ్జీపకంగా మారింది. కళ కళకోనం మూ(త్రమేకాదు, విశ్వ(చేయస్సునుకూడా అది సాధించాలి. ఈదృక్పధం మతన్వీకృతిలో బయల్పడింది. మతసహానం శుష్క(పదారంగా కాక క ధాసన్ని వేశగత పాత సంభాషణలో వతిపాదింపబడింది. సాహిత్యానికి వైయక్షిక (వయోజనం కాక సామాజక 1పయోజనం కూడా ఉంటుందసి నిరూపింపబడింది 9 అంజేకాదు, అవి రెండూ నహాజీవనం సాగించాయి మళస్వీకృతిలో, కథభాకధనం, వర్ష నలు, నాటకీయత మూడునంవిధానాలోూూ ముప్పిరి

గొన్నాయి కూడా, 'మత స్వీకృతి వంటి ఖండిక భావకవి తాయుగంలో రాలేదు, విచ్శితలయవివ్యాసాలు పదవిన్యాసంవల్ల లభించే అనేకవిచిిత్రలయలను (ప్రదర్శించాడు. ఈ మతస్వీకృతిలో, ళం అయితే అవి అన్నీ భావపరివుప్టిని కలిగిస్తూ రసొవేశాసికి నహాకరించేవే కాస్‌ శేవలం శహ్హైలం ఇారాలుగా మిగిలిపోయేవి కావు. ఇంతకుముందే వాటిని ఉదాహరించి ఉన్నా ఫునరుక్షి అని నంచేహించక కొన్నిటిని తిరిగి ఉదాహారిస్తాను. మొదటిది పడాదిధ్వని సాద్మశ్యం (ఉీంార00). 'పతిదినాంత(పదోష్మపభాపటలము (ప్రవమలాంబునదీజలంబుల(ప్రతిఫలించి తా 9 ఉర్రైం166 లం60 (వ్యవహార కవిత్వం) అని థ్రీఖ్రీ పృతిపాదించిస కవితాసిర్ధాంతానికి ప్యొతివడిక వమతస్వీకృతి-కవిజాకథానికలోనే కనిపిన్వంది,

వభవ రిక్‌ నెండవది (సానవై చితి. *'యవనచమూనమూపహా 'యమభటఘబాపహాతకాచాగమి “కమల మంజుల-నమదబంభరి మొదలై నవి మనోహరాలు, మూడవది వాక్యారంభ సాదృశ్యలయ, “మతమువందలి గట్టినమ్యు స్ఞకముచేత హిందునులు (పాణములనైన నిచ్చినారు; మతమునందలి గట్టినమ్ముకము చేతం దురకలును హిందొవులం జంప. గడంగినారు ” నాల్గవది వాక్యసాదృశ్యలయ. 'ఘోపషముల శెందు వెదకిన గొదువలేదు, ఘోరముల శెందువెదకినం. గొజత లేదు, నుడికారపు సొంపులు వాడుక భావమలోని నుడికారాలను (గాంథిక భావలోనికి మౌర్చుకోవడం౦ం “'మతస్వీకృతి" శలిలో కనిపిస్తుంది. మచ్చుకి_ “పాణసమిధ లెల్ల నొక్కపరి బగ్గుమని మండి యూరకుండచెే అన్నప్పుడు “నుండి ఊరుకున్నాయి' అనేది వాడుక నుడికారవుసాంపే, “తృప్పి యనుమాట పాదుషా తెలియడయ్యె” అన్నప్పుడు “తృప్తి అనేమాట తెలియదు అనే నుడికారం స్ఫురిస్తుంది. మా్యతాచ్చందన్సులు ఖండగతిలోసూ చతుర(నగతిలోనూ నడుస్తాయి మతన్వీకృతిలోని ఛావగీతికలు,. ఏటిలో కృష్ణళాస్తిి గేయాలకు అనుకరణ ఉంది, చతుర(నగతిలోనే 6 మ్మాతలుగా విరిగే గేయం చేర్కొనదగినది. అంధతమన్సం[క్రాంత ని రర్భక జీవితపథముల కారా ! కనబడవేరా?

18 అంకితము అవి నితాంతాజ్ఞాత నిష్టుర దివస నిచయంవుంలు 1 తన కన్నతల్లి 'అప్పన్నకొండ' తనకు ఆంజేళ్ళయినా నిండకుండానే చనిపోయింది. అప్పటి నుంచీ తనను పెంచుతూవచ్చిన “సుభ(ద్రమ్ణు' తన 14న ఏట చనిపోయింది. అమె తన తండి 'వెంకటరమణయ్యగారి ఆండోభార్య అయినా తనను ఎంతో(పేమతోచూసిన జ్ఞాపకాలున్నాయి, ఇద్దరుతల్లుల్నీ పోగొట్టుకున్న శ్రీనివాసరావు (ప్రకృతిలోనే మాతృవాత్పల్యాన్ని మూరగొంటూ తన పదహారవవటినుంచీ ంజేళ్ళపాటు భావకవిత్వం అల్లుళూ గడివివేశాడు. తన 158వవట_ 1928 వ(పిల్‌లో “'పభవి అచ్చయింది. బడీ పేజీలలో 16 ఖండికలుగా అచ్చయిన ఆపభవను త్‌న పినతల్లి సుభదమ్ము న క్‌ వకికి అంకితంచేసి బుణంతీర్చుకుండా మనుకున్నాడు. అందుకొళ్ర అంకితిగీతం రాశాడు. అందులో విపాదా[్రువులు రాల్బాడు. సుభ(ద్రమ్ము మరణంతో తనకూ తన తంశడ్రికీకూడా ఇంట్రో ది నెలితి వర్పడింది. మృత్యువు ఎంత సహజమో తెలిసివచ్చింది. షు ౧ (గీష్మకాలం తన "పెంపుకషశలి సుభ (ద్రవ్య శ్రి ఆ"సవవనంత[(పాతరంచితభువన మోహ నకుసుమవల్ల దో ఆమె అీవ, స్రకాలాతపభరంగొవల్ల మరణించిందట |! ఆ(ీవ ఆల మృత్యు వే, నవవనంతం తన్నే, భువనం తన జీవితమే. క్రసుమవల్ల రి తన పినతల్లి, అకాల పళయరుంర్వులు అకాలంలోవచ్చిన మృత్యువు అతనికి “పళయయుంరూవాయువులాగా కనిపించింది. ఈ తుపానుగాలిలో శ్రాజ్చ బృగిలిపోయాడు. ఎగిరిపోయింది పినతల్లి. తనకిష్పుడు దారిచూవించే నా శీశుత్రాజ్డూన వేళా నష్టమాత్తచరి(త్రనెరుగను జా ణి తావకాసిర్వాచ్య నద్వాత్సల్యమునంద ! అని వినళల్లికి తన పరిస్థితిని ఇఇప్పుకుంటూ భోరుమంటాడు, తన కన్నతల్లినికూడా మరివిన్తూ “వంచిన పినతల్లి పేమ ఎంతగాప్పదికాకుంకేే తనకింతదుఃఖం కలుగుతుంది ?

1పచభవ ర పినతల్లి పోయి మూ దేళ్లుదాటింది. శ మూడేళ్లూ ఎలాగడుస్తున్నాయి? ఇవి 'నితాంత- అజ్ఞాత-నిష్టుర-దివన నిచయాలూు. కానీ మామూలురోజులు కావు, అలన-రావాలు చనిపోయినవారు. స్టర్గరచేరుకుంటారు. అక్కడ సంగీతనభలు జరుగుతూ ఉంటాయి. వాటిని ఆలకిన్తూ' ఉంటుందొ తన వినతల్లి, ఇదీ శీనివానరావు భావన, తన వీనతల్లి కి ఆెనింత కవిత్వం రాసినట్లు ఎలా శెలున్తుంది? కాను ఈ భావగీళాల నన్నింటినీ ఆమెకు వినిపిస్తే బాగుండును, హానీ ఆమె తేన “అలన నంగీతం' వింటుందో లేదో ? ఇప్పుడావెం దివ్య గాయకుల మధురగితాలు ఉంటూ ఉంటుంది. అయినా తాను (ర్చిస్తాడు. తిదివధామపథితగాయకమధురరుతముల నడుమ నించుక మామకీనాలసరవమ్ముల మనసు నిల్పగ బే! మొదటిముత్యాలనరాలు వృత్తాలూూ 7ేయాలూ మ్యాత్రమే కాదు; గురజూడవారి ముత్యాలనరం ఛందన్నుకూడా (శీనివాసరావ్చకు కరతలామలక మే అయింది. గతులు, శ్రుతులు, లయలు బాగా అర్థం అయ్యాయి. ఈన క్‌ తిగీతాన్ని ము క్యాలసరాల్లో నే శాళాడుంకే మిశగతి నందుకున్నా డు, వమూదము-[నాలుగు-[ మరాడుశీ నాలుగ నూ(లేలే-పాదానికి, అయితే (తిమా(తాగణం సూరక్యగణమే. నాలుగో పాదంలో 8 తేక 9 మూలే. యతిప్రానలు తప్పవు మరి. 1 ముుదణ 1928 (పచభవ. చూ. శ్రీశ్తీసా. ఒకటి కావ్య ₹4-25 పే. వ్యృతిగితం (ఎలిజీ) లక్షణం ఇ మంటల! 110 ఇకింంం యిం 15 6112ల లేం. 11 8ల0121 07 16 620 02 2 5లంలషం ఫలకంమోా 06 కెండిరేటిం ౧0మప82109౨ 10 ₹0916 [11414016 109. ౨.

19 (వభవతోన' వ్రతిభావైభవం నే నవూర్వమానవాతీత లేజఖ్యకవ్ముపతీత వక్తి గళిన చండశాసనుండ నిజవుం 1997 శ్రీనివానరాన్ట సహాజ్మ్య ప్రతిభావంతుడు. చూవు చురుకై నది. అవేశం వేడి అయినది. పసితనం పటిష్ట్రమయినది. అతని వ్య క్రిత్వం (పభవలోనే వెంనలయిందిం

(శ్రీనివాసరావు భావకవిగా అవతరించిన నంవత్పరం 1927. అతని తొలి ఛావగీకం “అభిసారిక, నశృంగారరాపమెన మధురభకికి వునోహారభావన ఈ గీతం. కవి తానే అభిసారిక అయ్యి భగవంతుడ్ని అభినరిసాడు, ఇది చక్కటి ధ్వనికావ్యం,.

ప ఖ్‌ థవర్త ననిపుణక

. (చబంధభాపా?ల్పమంతా 17వ వటనే ఈ కవికి పట్టువడిపోయి౨ది (పొఢవర్డ ననిపుణవ్వం, నాభిఫ్రాయపద్యప్రయోగం, బహు[వీహీసమాకవిన్యానం, భఛాషాడంబరత్యం, రీత్మెప్రియక్యం అనాటికే కవి కలవడ్లాయి

డ్లాయి,

ఈ దశలో క్రి చివభ కుకు. కానీ అతని భక్తి చిత్రమైనది. మామయామేమమైన జగత్తు నంతటిని మూడవ కంటితో తగులబెట్టి నర్షి ౧చవలసిందని అతని శివ(పార్టనన. మత్తేభ ఫవార్హూల్ర వృత్తాలమై కవికెంతో వ్రైంజ్బు

ఈ దళలోన్వే క్ఞ్బ ఫౌందర్య పారవశ్యం కవితావస్తువుగా తీసుకోవడం కనివీస్తుంది. ఛా నౌకలో మేఘకరంగాలుగల ఆకాశసాగరంలో అతకు 1పయా౫౨చేస్తాడు,

(1) విశేషణ పరంపరా నంఘటన వై ఫఘుణ్యిం (౫) లలితపదవిన్యాన చాతుర్యం, (3) భావాభివ్యంజక పవగమన సనంఠరకాజననిపుణత ఆనాటి శిల్పలవుణాలు. ఇంత చిన్నవయస్సు లోనే అతకు రచించిన త్రేృగతులో ము త్యాలసరాల నడకలు కనిపిస్తాయి.

లా నన్‌. 4920 (1) ననా.

'తేటగీకులను మాలిక్రలుగా రచించసాగాడు... (పకృతి దృశ్యాలే అతని కవితొవస్తువ్రలు మేఖుశకలాన్ని చూసి ముఖాముఖిగా భాషిన్తున్నట్లు కట్పెంచ డంలో భావవాక క్తి ఎలా ఫ్రువిష్టూ కుంటోందో అక్థ మవ్చతుంద్రి,

1వట్‌వ న్రం్రి

భవివ్యత్తునుగురించి కలలుకంటున్నవ్య క్తిగా కవి కనిపిస్తాడు. న్వేచ్చకోనం తపించడంలో కన్నా స్ట్రికి తిధ్వని అయిపోతాడు. అతని వ్య కిగ తాశయాలు ఈ కవితలలో గోచరిస్తాయి, అంటంతోబాటు మండలో తానూ ఒకడుగా కలిసిపోవడాని కిష్టపడడు. జీవితంలో ఎంతో

'వ్రకృతికి -ఈన శయీతసాహిళత్యనాట్యాలను ఆర్చించగోరుకునే న్వచృమానవుడుగా కవిత లల్లుతొడు,

ఈ దశలోనే వృత్త శ్రను(ఠౌన వైఫు దృష్టి మళ్లింది. పద్యరచనలోని చిట్కాలను (ప్రయో గిన్తున్నాడుః పదశిల్ప పద్యశిల్పాలలో మెలకువలు (గహిస్తున్నాడు.

“మయూరనర్ననం' అనే ఖండికలో కవికానాడున్న సాత్సి శక దృక్పధం (పతిబింబించింది. తిరుగుబాటు నహించ జీని నంయమననంస్కార మానాటిది.

మరో కవితలో (ప్రకృతిని మాతృమూర్తిగా దర్శించాడు, బాల్యంలోనే మాతృవియోగం పొందిన కవి కది నహూజంగా భాసిస్తోంది,

కవిత్వానికి సంగీతజనకమైన సుకుమూ రపదసామ(గి కేవల(శావ్యతకోసమే కాదు, భావాభి వ్యంజనక్‌ కూడా అని (గ్రహించాడు, అతా శయ కవిత్వంలోని అన్మృదర్థకనర్వనామ్మపయోగం ఈ కవి సాంతం సుకున్న నంవిథానం,

సా వేశోపన్యానసంవిధానంతో; కవితలనల్హడం 'సము[దఘోవము”, 'మృత్యు(ప్రబోధము' అనే ఖంజికలలో ఒక (పత్యేకతి గడించుకుంది, “'మృత్యు[పబోధము ఖండికలో కవి మాలిక ప్రతిభ (పత్యత మవుతుంది. మృత్యువు మానవుడితో మాట్లాడటానికి వచ్చినటు కల్పించడం

పాం

వై చి(క్రీస్ఫారకం, ఉద్ధత భావోచితమైన ఇాబ్టికమృదంగ నాదం నృష్టించడం కవి సాధించిన అపూర్వ సంవిధానం. దీనికి మృత్యు(ప్రబోధమే కార్కాణం.

ఇంత చిన్న వయస్సులోనే అంతిమయా॥త్రను గురించి ఆరాటపడతాడు, మరణముంక1ు పర మాళ్ళు తాదాత్మ్యం అని భావిస్తాడు. మాతాచ్చందస్సులితడ్ని 1928 నుంచే ఆకర్షిస్తూ వచ్చాయి. అంతిమయా[త చతురన్రగతేోయమే. ముళ్యాలసరంలో వలె ఈ చతుప్పాది "గేయంలో ఆఖరిపాడాన్ని కత్రి 50చి (ప్రయోగం వేశాడు,

కభాకధనంలో కూడా శ్రీనివాసరావు (ప్రతిభ ఆశ్చర్యాపాదకం, 'మతస్వీకృతి అందుకు నిదర్శనం, రసానందంి సంబేశం ఈ శెంటినీ రెండుచేతులతో అందించిన క ఛాఖండం ఇదెః శభాకధన.. వర్ణన, నాటకీయశై లులక్షిది (త్రివేణీసంగమం, పరమతనపానం, నర్వమతసమ

100 శ్రీత్ర కవిత్వం : వస్తువు నంవిధానం నర్టియం, వ శేశ్వరభావను.ఇందులో (పతిపాదితం... కథ ార[తకం. 1ఉపయోచన్లం విశ్వ(శేయస్సు. ఈఖండికలో కవి: (ప్రదర్శించిన (1) పదాది యకిసాదృశ్యం (2) వా క్యారంభ వాక వ్రనమౌొప్రి సాదృళ్యాలు (8) (పాసవై చిత్రులు లయపోవకాలు. శ్రీనివాసరావు మొదటి “న్ను ఎతిగీతం) తన వినతల్లి సుభద్రమ్మును గురించి, న్మ (శ్రీతిగీత మే అంకితగీతం, అతనో “'ముత్యాలసరాలుూ ఈ స్మృతిగీతంతోనే మొంనలయాబష్టయి. భఛావకవితాజలపాతం భావావేశం భావనాబలం, ఆలోచన పదగుంపఫనం-ఈ నాలుగూ నాజూకుగా పరిమళించే కవితాపారజూతం (ప్రభవ! ఆ త్మ్హాశ్రయత్వాన్న్‌ కాల్పనికభావాల్నీ గీతిమాధుర్యాన్నీ రీతిెసౌంద శ్యాన్న్‌ విరజిమ్మే భావకవి ళాజలపాతం (ప్రభవ !1 వస్తునంవిధానాలలో థొత వెలుగులు చూపిన భావకవితాయుగద్‌పం అనుకరణభూపంతో కొడిగట్టుకునిపోతున్న వేళకు వచ్చాడు (శ్రీరంగం 'శ్రీనివానరావు రంగంమిదికి, ఆ వెలుగులనే అందుకుని ఉజ్జ్వలంగా (ప్రకాశించాడు. భావకవితాయుగ ౦ అతనితో పరాకాష్ట పొందింది. కాల్ప దిశ కవితా సంపదాయాలకు వారసుడయ్యాాడతేడుః ఆ సం్య్రదాయ్మసస్థానంల్‌ నుంచి కొత్త దారులను వెదుక్కుంటూ ముందుకు సాగిపోయాడు. మరో అభినవయుగానికి ఆద్యుడుగా అభ్యు దయకవి తాయుగానికి ఆచార్యుడుగా పరిణమింజేళలోగా వస్తునంవిధానాలలో అతడు వేసిన అన్వేషణ, దృశ్చథంలో అతడు జెందిన పరివర్తనర్క పరినర్థనం ఎలాంటివో గమపెంచవలసి ఉంది.

శ్రీ శ్రీ కవిత్వం

న.

న్పార్గ దేవతలు

అభినవ కవితాప్రస్థానానికి అన్వేషణ

“వృాదయాలను, మానసాలను కలవరపరుస్తూ అల్లకల్లోలంగా ఫఘూరర్షి ల్లే (పనూద(పాంత రాలలో కవికి నిరాభఖూటంగా విహారించగల అధికారం గలదు, అట్టి అతని నంఛాళాలలో వ నన్ను శ్రహూర్తాననో కావ్యగీతం ఒకటి మెరుగులు తీరిన విలతమణరచనాదోరణిలో వెలుగు చూస్తుంది | ఆ గీతం కవి అనుభవించిన రనస్థాయిని నమ్మగంగా పారకునిలో ఆవిష్మ_రించగల్లుతుంది ! ఉత్కృష్టభావగీతానికి నా నిర్వచనం 9ఇది ! ఠీ

లం కవితాళ౭ిల్చిగా వరివరనం ౭ సర్గద్వ్యారవుతోరణమె | వేలిన మస్తిషం_౦ |! గ్‌ క రాజా ( యా పైని లా క 1928 వ(విలులో (ప్రభవ అచ్చయి తే 1928 ఆగస్టు భారతిలో కొంచెల జనార్దనరావు చానిమోూాద నమావు చేశాడు. (పభవలో గుణాలూ లోపాలూ సూలంగా వైటపెట్టాడు. జనార్భనరావు దోహదం వెలి చాగసుందన్నాాడు. భావగాంభీర్యాన్ని గుర్పించాడు, భావస్వాతం(త్యం, భఛాపాసౌష్ట్రవం మచ్చుకుంటున్నా నన్నాడు, (పకృతిపధాల్లో తత్వాన్వేషవణ చేస్తున్నాడని (హౌంసించాడు. మనస్సు ఉత్స్పాహాూరంజితంగా ఉందని వెన్ను తిటినటు [పకటించాడు, అయితే పభవలో లోపాలు చ ్నెత్య్టానట్లు (౩ (క లేవా? ఉన్నాయి, ఎందుకా నమాసాలంళశు వల్లమాలిన మోజు లి అనన్నీ సార్టకంగా ఉన్నాయా ? నంవిధానంమాద అవసరాన్ని మించిన (శ్రద్ధ ఇది. పాండితీపకర వల కలిగిన అనర్థం రు హాం ఇది. తేలికగా మితంగా వెస్పవలసిన భావాన్ని ఆడంబరంగా అత్యుక్తిగా విప్పడం (ప్రభవలో కనివిస్తోంది. 'తెలుగుకవిత్వం రాన్తూ తెలుగుమాటల కన్నా నంన్కృతపదడాలను పాచ్చుగా వాడటంకూడా నచ్చలేదు, తెలుగు నుడికారాలు జాతీయాలు (పభవలో లేకపో లేదుగానీ తిక్కునగానే ఉన్నాయి. పదగుంఫనం విషయంలో నరిదిద్దుకోవలసిన అంశెమే ఇది. ఆత్మవిమర్శ ఈ విమర్శరాశముంచే (శీనివాసరావులో అత్మవిమర్శ ఆరంభం అయింది, అప్పటేే అతడు (పణయగీతాలనుంచీ (పకృతిగ్‌తాలనుంచీ (ప్రక్కకు జరిగి జాతీయగారన(ప్రశంనమై వు ద్ని న క అని మళ్ళించాడు, తెలుగు నుడికారాన్ని అందుక న్నాడు. ముత్యాలనరాలవై వు దృష్షి మళ్ళించాడు, మదాసుతో విద్యాభ్యాసం 1028లోనే మృడ్రాసులో బి, ఏ, చదవడానికి వెళ్లాడు... ఆ రెంజేళ్లలో విశ్వనాథతో బసవరాజు అప్పారావుతో నండూరి సుబ్చారావుతో మల్లంపల్లి సోమ శేఖరళర్శుతో వేటూరి (వభాకరశాస్ని 9తో ముద్దుకృష్ణతో మల్లవరవు విశ్వేశ్వర రావుతో కొంవెల్ల జనార్దన రావుతో గన్నవరపు సుబ్బరామయ్యతో సాబ్రాల్రీపరిచయాలు. వర్పడ్డాయి జనాక్షనరావుకో గాఢమై(్రి

104 ఖీ ఫీ కవిత్వం; వన్తువ, నంవిధానం వర్చ్పడింది. అడయారు, కన్నె వెరా లె ట్రరీలలో సాహిత్యం మథించాడు, సగరజీవితం ఛాగా "తెలిసివచ్చింది, భారతిలో కవతలూ (గంథనమిక్షలూ రాయడం మొదలు పెట్టాడు, ఆంగృసాహిత్యాధ్యయనం క. ఆంగ్లసాహిత్యాన్ని బాగా మథించసొగాడు. మెన్నిసన్‌, కీట్సు ఆకర్షించారు. వారి కవితలు యు అనువదించాడు. 'ఖేక రే జూన్‌బన్యన్స్‌, ఛార్లేన్‌ డికెన్సువంటి ఆంగ్లరచయితల సాహిత్యాన్ని అవలో కించాడు. కొన్నిరచనలను తెలుగుబేశాగు, సుప్తాస్థికలు 1928లో గతకాలవె ఛభవంలో గాలిమేడలు కట్టుకుంటూ విశ్వనాథ(ప్రభృతుల్ని అనుక రించినా 1929లో ఊజాత కవిత్వంకోనం ఉజ్జ స్రలన్వప్నాలను కనడం ఆరంభించాడు, కృష్ణ శాస్తి) శె లీరహస్యాలను పసిగటాడు. ఈ (వయత్నంలోనే దృక్పథం మారింది. 'సుప్తాస్టికలు' లు గ (16._ఉ-29) రచనతో మారోమెట్టా వ కెక్కాడు) గళాన్ని ఒక ద్‌ర్హ్స రాత్రిగా భావించాడు, ధరాగశ్భాన్నీ ధరాతలాన్నీ వదిలి ఆకాశంవైపు దృష్టి తిప్పాడు, కాల్చనికబావాలు అంగ్ల సాహిత్యాధ్యయనంతో (శీనివానరావులో కాల్పనికభావ సంచలనం పెరిగింది సౌందర్యదిదృత్స సుకువూరవాంఛల్సు (పకృతి పరిశీలన, స్వేచ్భా(వియత్వం, కారుణ్యం, (పేమ ఒంటరితనం, భక్త్యా వేళం, భగ వదిర్టళాంానం, దైన్యం, కళారాధన, [(పణయరపహాోో వేదన వంటివే "విక్కు ఖండ కావ్యాల్లో వ్యక ంచేన్తూపోయాడు: అయితే వీటిలో భావచి.తాలను అపూర్వంగా (దయాగిన్తున్నాడు, గేయగతిలో వృత్తగమనంలో వేగం సాధిస్తున్నాడు. ఎదురుగా కనిపస్తున్న (పకృతిసీమలనుంచి తన చూపును ఊర్జ సంగా మళీ ౦చి అశాకవీమలను అన్వేషిస్తున్నాడు. వేణుగానం 1980లో కికిర్రోబ్పులు మైఫాయిడ్‌ జ్వరంతో మంచంపట్టి మృత్యువుతో సోరాడి బైటపడిన తరువాత సంవిధానపుష్టి కోసం సాహిత్య వ్యాయామాలు చేస్తూ “వేణుగానము' (1980 సెక్టెంబదపు వంటి మంచికవి తాఖండాన్ని 'ఎెలయించాగు. పూర్వాం(ధ్రకవుల కథాశిల్బాన్ని అనుకరించాడు, గతికార్కికభాతిక వాదం 1981లో బి,వ, ఉీర్షీతీసుకుని విశాఖపట్నం తిరిగి వచ్చేశాక్రా గతితార్కిక భొాతిక వాదంతో కొద్ది పాటేపరిచయం వర్పడింది, ఈ ఉఊపులోనే కన్యాళుల్కాన్ని చదివి అందులోని సాలు

శివచవ 105 గురించి వ్యాసంకూడా (ప్రచురించాడు నమవర్శిని (1982)లో. పురిపండా స్నేవాంతో నజుల్‌ ఇస్తాం కవితతో పరిచయం వర్పడింది. 1989లో పారీందనాథ ఛటోపాథ్యాయ కవితలను చదువుకుని అనువాదాలు చేశాడు ఆవేశ మేఘాల అలోచనావర్షాలు కురుస్తున్నాయి. కాల్పనికతకూ వాన వికతకూ వింతవంతెనలు కడుతున్నాడు. మూగతలవులు

1981 ద(వ్రిల్‌ 18న రాసిన 'మూగతలఫులు అభినవకవి తాప్రస్టా నానికి అన్వేవణలో మరో మైలురాయిః (పకృతిలో మౌానవజీవి తాన్ని వరాశాడు. జడ(ప్రకృతికి మానవనవాజమైన బాధ లున్నట్లు ఆరోపించి పతితజనోద్దరణాభిలాషును వ్యక్త ౦చేశాడు,

ఖండశళి

1982లో. రాసిన 'ఖండశశొ నిజానికి 1929లోనే రచన మొదలైనా 2982 వార్చి 21 నాటికిగాస్‌ తుదిరూపం ధరించలేదు. అప్పటిశే ఆంగ్ల సాహిత్యంలోని విషపాజచాంత నాబకాలూ' సావెట్లూ తెలిసివచ్చాయి. నిజ జీవితంలో ఎన్నో కష్టాలు మొదలయ్యాయి. దానితో ప్రపంచ వము-తా భయంకరంగా కనిపించసాగింది.

బరంపురంలో కవిపండితసభలు

1098 వమౌార్చిలో బరంవురంలో జరిగిన అభిలాం[ధకవిపండితనభకు హోజకుకావడం తన సాహిత్యజీవితంలో మరోమలుఫును తెచ్చింది. వ్యావహారిక భామఅన్నా మా(కాచ్చందస్సులన్నా క రుణరనమన్నా అభిమానంగల సాహితీవేత్త చింతా దివీతులుగారితో పరిచయం కలిగిందక్క_జే. దీతి తులుగారి దార్రరా. గురజూడ సాహితీవ్యకి త్వాన్ని బాగా ఆకళించుకున్నాడు, అక్కడే చెప్పాడు కొంచెల్ల జనార్షనరావు తాను 'ఉదయిని' స్థాపిస్తానని

విద్యున్మాలికలు

ఇంతలో నే వస్తునంవిధానాలలో నూతిన వాతాయనాలను చూడగల్గాడు కవిత్వంగురించి అభి[పాయాలు పూర్తిగా మారిపోయాయి, (గ్రాంథిక వచ నపద్యం రాయడానికి పూనుకుని “విద్యు నాలికలు (1988 మార్చి ప్రచురించాడు, ఛందస్సును లొంగదీసుకుని చానిచేత చి(తవిచ్యిత త్‌ళుల్లో క్‌దం (తొక్కించసాగాడు, (పకృతిప్రపంచంలోంచి మానవ[(పపంచంలోక్షి (వేశిస్తున్నాడు.

106 శ్రీ శ్రీ కవిత్వం : వన్తువు నంవిధానం. మారు(మమోతలు-స్వర్గ దేవతలు ళ్ళి 1928._88 మధ్య “అవార్ముఖం'నుంచి “విద్యున్నా శ్రలికలూ' వరకూ రచించిన కవితలను (గంథరూపంలో (ప్రచురించడలచి (వాత(ప్రతిని తయాకుచేనుకుని నానికి 'మారుమోతలు' అని నామకరణంచేసుకున్నా దు. కానీ జీవితంలో దృక్పథంలో క విత్వంలో ఎక్నోమాచ్పులు శానడంతో ఆ (వాత్మపతి అలాగే ఉండిపోయింది, 19/0లో “తీత నాహివ్యం' వరి కళార్చి (ప్రచురిస్తూ భీ శ. వి, రమణారెడ్డి ఆ (వాతపతినికూడా వెలుగులోకి తెచ్చారు, కానీ దానికి “న్వర్ష జేవతలు అని పేరు మార్చారుః - (పభవానంతరకృతుల్నీ మహా(పస్థాన పూర్వశరకృతుల్నీ1 ఇప్వూడు కాలాను[క్రమంగా పరిశీలించి వాటిలోని వస్తుసంవిధానాలను వివరిస్తాను 1 అనువాదాలను వరిశీలించడం లేదు, రమణారెడ్డిగారు న్వర్గదేవతలులో చేర్చిన ఖండికలు శీ2, వాపా ఓపభాతగానము (పభవతోనిడే కేళి రచించిన తేది జలియదు ననురాహ్వానము (పభవకు ముఎుది. వభాతవూజ, గీతిక, కళ్యాణగీతి 1988 తరవాతి రచనలు,

గత కాల వైభవంలో గాలివేడలు అహర్ముఖము అంతస్పమాధి అగ్నిహోత్రము కవితాశిల్పము సంధ్యాభావన విరహవంశళి ఆం(ధకవితాపితా మహుడు అంధకారము సము[దదపుటొడ్డున

రచనకి ముందు

రచనానిబంధనలతో గింజుకోవడం

మంచిది కాదు !

ఈత'నేర్భుకోడానికి మార్షం

సాహసించి నీళ్ల లోకి దూకడమే!

అనలు రబాన్యం వఏమిటం కే

ఎంత వెయ్యి తిరగన రచయిత అయినా

ఎలా రాయాలో చెప్పలేడు! 44

వ/ అహర్ముఖము విస్మృృతానేక చరితగత వురాతనసమయు భారతథర్శితి ! 19828 వ[విల్‌ 10 కవి భావిస్తే చూడలేని చేముంటుంది ? తాను ఫురాతన భారత దేశాన్నే చూశాడు, గతకాలమే తనకు గొప్పదిగా కనిపించింది. అహార్ముఖం అంపే ఉదయం. (ప్రపంచం ఒక అపా న్సయితే దాని ముఖం భారతటేశం. ఆ భారతబేళశం కలలో కనిపించిందంటాడు. ఆ కలలో “*జెనుకదినముల: (బజ్వలించిన చిరంతనార్య వై భవనహానశిఖలు కనులు వాడిచిన మెకుపులై” కనిపించాయట ! పురాతనభారత దేశం ఇది ర్మాకివచ్చిన కలకాదు, “అహార్డుఖాం చితహార్ష వీచికలజాండ భాండమున నిండిన” ఉఆవయకాలంలో నచ్చిందంటూ తనకు చరి(త చదువుకోవడంవల్ల కలిగిన క్ఞానోదయాన్ని నూచి స్తున్నాడు, తాను కాలగర్భంలో (వయాణంచేసి వురాతనకాలంలోకి వెళ్ళివోయానంటున్నాడు. ఆ ఫురాతనకాలంవరకూ చీకట్లు అలనుళొని ఉన్నాయట! ఫురాతనవై భవం అంతా మరుగున పడిపోయిందట 1 భావాల మెకువుతీగలమిద కూచుని తాను (పయాణం చేశానని ఈ తిళోగవము నాన్ని వర్శించుకుంటున్నా డు, అప్పుడతనిక్షి “భావనాథభావితోత్సవంి ఏర్పడిందట 1! ఆ ఉత్సవంలోనే ఈనకు “విన్ను ఏతా నేక చరితగతపురాతననమయ భారతధరి[లై' కనిపించిందంటున్నాడు. ఆ ఉత్సవంలో తనక “ఆర్వవై ఛవవహ్ని నహా(స్రశిఖలు” మికుమిట్లుగాలుపుతూ కనిపించాయంటున్నాడు. ఆర్య వైరా వైభవం అశే వేయిజ్వాలలు గల అగ్ని తనకు (పాచీనకాలపు తపోవనాల్నీ వాటిలోని హోమ శుండాల్నీ యజ వేదికల్నీ జ్ఞాపకం చేసిందట | తాను చూసిన దృళ్యాలను అన్నింటినీ పాఠకులకు లా పక్ష మళ ఇ ! చిప్పడానికి ఉ త్సాహూపడుతున్నాడు: అవియె బుష్యా(శ్రమమనోజ్ఞ దివిజనదననిభ తలమ్ము]లు ! వారె మౌని(వకాండ్షు లవిభు దిక్కటాహాములు నిండ్‌ మారు మోతల బు గ్వేదమంజురవళి' అంటాడు. సూఠ్యోజ్యయంవల్ల చీకట్లు తొలగిపోయాయనీ అన్నీ తనకు కనివించాయనీ చెప్పు లా న్‌. కుంటాడు, అంతేకాదు, ఈ కాంతులవల్ల తన ప్యాదయపట్న నం వికసించింవట, 1 ముదణ: భారతి 1928 అక్టోబరు, చూ ఛ్రీలీసా, ఒకటి, కావ్య, 59-860 "ప్ర

ఏ0 త్రీ శ్రీ కవిత్వం వన్నువు, నంపిధానం పదళిల్పం విశేపషణాలను గుప్పించి సమాసాన్ని పాడిగంచడం నొప్పపనితనంగా భావించబకుతున్న రోజుల్నన్ని, ఆ సనితఫానికే మురిసిఫోతున్నాడు,.. '“ఉదయకాలరమ్యార హన్యగ ర్భసురభిళల తాంత గుచృమాధురులు అలాంటినమాన మే. పదాలకూర్చువల్ల చెవికి కలిగే ఇంపునే అభిమాని స్తున్నాడు, నంన్క్మృృతపదాలలో హాలంతాలను (ప్రయోగించగలగడం కూడా పనితనంగానే ఆ రోజుల్లో పరిగణిస్తున్నారు. అహాన్‌, రహన్‌, హరెత్‌ వంటి సంన్కృతపాలంతాలను అందుకే వాడాడు. పదచి.తాలమిద చూపు ఉన్నా అవి దీర్చసమాసాలనుంచి బైటికి రావటం లేదు, అనవసరవిశేషణాలు పదచి(తాన్ని అస్పష్టతకు పాలుచేస్తాయని (గ్రహించలేని పరిస్టితి వర్పడింది. నంన్మృతపదాలలో దీర్హాంతాైై న లింగ బ్చాల్ని వాడటం ఆనాటి కవుల అలవాటు దాన్ని అనుసరిస్తున్నాడు. '“దినోదయివేళారాగ ఫకోవములు' అనే పదబంధంలళోని వేళా శబ్దం అలాంటి చే, ఉదయాన్ని కాంతతో పోల్చడానికి ఈ శబ్దం నహాకరిస్తాంది. (ప్రభా, ఘోషా సౌదామినీ వంటి శష్టాలెన్నో (ప్రయోగిస్తున్నాడు. అవన్నీ వికీ నాలుకకీ ఇంపు రుచి కలిగించడానిశే, గేయం పద్యం “అహార్భుఖాంచిత హార్ష ఏీచికలజూండ భొండమున నిండినని అని జగణంతో మొదలు పెట్టి పాదాలను వేగంగా పరుగుతీయిస్తున్నాడు 2 'ఐం(ద్రహారిత్సముదంచితదీధితు లంధకారముల నడచినవి' అని భగణంతో మెదలు పెట్టి పాదాలను నెమ్బుదిగా నడిపిస్తున్నాడు, చతుర(నగతిలో నడిచే ఈ గేయాలను ఇండింటిస్‌ ఖండికకు మొదటా చినరా ఉంచి మధ్యనన్నీ తేటనీతులు రాసి తనకు గేయంమిడా పద్యంమిాడా సనమూానమైన అభిమానం ఉందసి నిరూపించుకుంటున్న్న డు, పద్యం "పెత్తనం వహిస్తున్న రోజులలో తీసుకుంటున్న చొరవ ఇది. 2 ఈ జగజకారంభం గల చతుర(నగతినే 'పదండి ముందుకు" గేయంలో వాడుకున్నాడు. చూ. మహాపస్థానం గేయం,

22/అంతన్సమాధి నాటి సంపత్సవృద్ధి ఏ నాటిక్షైన ఆం(ధనిర్భాగ్యధ్యాతికి నలవడునొకొ! 1928 విల్‌ ౨7 “పారిజాతాపహరణం” లో (పధమాశ్వానం చదవడం పూరదర్తిఅయింది. ఆళ్వాసాంత పద్యం చదువుతున్నాడు, అంతే, కృష్టరాయల కావ్యరసాస్వాదన ఎంత గొప్ప అనుభనమో మనసుకి వాత్తుపపోతుంది, చేతిలోంచి ఫున్నకం జూరివోతుంది. అ తరవాత అతనికి కనిపించిన చృశ్యాలెన్నో |! తిమ్మన ఆశ్వాసాంత పద్యం తిమ్బునగారి పద్యానికే భావం ఇది_ (ప్రతినంవత్ప్సరం రాయల ఆస్థానంలో వసంతోత్సవం జకుగుళుంది, కావ్యపఠనం అందులో ఒక అంశం. మహోకవుల కావ్యాలు విని రాయలవారు రోమాంచం పొందుతారు. అదిచూసి రాణులు అసూయపడతారు. వారిని రాయలు రసికతతో ఓదారుస్తాడు, రాయల రసికతకి అశ్చర్య పడిపోతాడు మనకవి. వెంటనే అతని మనస్సు రాయల నభకు పోయి వాలుతుంది, అది ఒక నందనవనం. ఆనాటి సిరిసంపదలు ేళానిక్షి మళ్లీ ఎప్పటికి వస్తామి? అని విారంలో పడివోతున్నాడు.! నమకాలంమిద అనంతృప్పి గతకాలమే గొప్పదనుకుంటూ వర్త మానాన్ని వరాస్తున్నాడు, నమకాలంలోని సాహిత్య వాతావరణంకానీ రాజకీయవా తావరణంకానీ గతంతో శూగ లేవనిపిసోంది. కృష్ణరాయల కాలం అందుకే ఎంతో గొప్పదిగా కనిపించింది, జానినతనంతో బాధలుపకుతున్న భారతీయులూ ఆంధులూ అలాంటి బంగారుకాలాన్ని తిరిగి బొందగలరా అని నం చేహిస్తున్నాడు. గతించిన ఆంధవై భవం సంచి ఆవేదన (పక టిస్తున్నారు ఆరోజుల్లోనే రాయప్రోలు, విశ్వనాథ, కొడాలి మొదలెన కన్చల్పు, వాం (వభావఐాన్ని తప్పించుకో లేని ఆలోచనలివి, గతవై ఛభవంమిద గౌరవం గతీవై భవం ఎంతగొప్పదో అని భావించుకుని తిరిగి చేళానికి అలాంటిరోజు శఅప్పుకైనా వస్తాయా ? అని ఆవేదనపడటం జాతీయవాదం లక్షణం, జాతీయపునరుజ్జేవనము హగోద్య మం సొగు 1మ్ముదణ థారతి 1928 ఫ్మిబవరి, చూ. థ్రీథీసా, ఒకటి, కావ్య 61-62 ప్ప,

కక్షల శ్రీశ్రీ కవిత్వం వన్తువు నంవిధానం తున్న రోజులవి ' అందుకే గతంలోని సాహిత్యవసంతోత్సవాన్ని భావించుకుని మురిసిపోవడ మే గాక్క ఆ భావనాదృశ్యం పూర్తికాగానే 'నాటి సంపత్‌ సమృద్ధి వనాటికైన అంధ నిర్భాగ్య ధ్యాతికి అలవడుతుందా అని వాపోతున్నాడు. ఆం(ధ చేశం ఒక్‌ నిరుపేదబేశంగా కనిపించిం దప్పుడు, దృుళ్యచ్యితాలు కృష్ణరాయల నభామంటపానికి తన హృదయం కెల్లి వాలిందట! “పూర్వ విసృత నితాంత దశదిశాంత పరి(శ్రాంత ధవళ కీరి చామర ము అలో సముజ్జ్వల విభా విరాజతమ్ము"గా ఉందట ఆ మండపం, ఆ కీర్తిచామరాలు సభామండపంలోనే కాదు, పది దిక్కుల కొనలదాకా వ్యాపీంచా యట! ఇక కవులు అక్కడ “దివ్య(ప్రబంధ కథన సుధల నఖండసుఖ్మ పదం గా చిలుకతున్నారట! రాయల రసికత (పబంధాలను వింటూ కదులుతున్న రాయల భంగిమను వర్షి ంచి కళ్లముందు నిలువు తున్నాడు-__.'మహోజ్జ్యలాంగ దీధితు ల₹గసి స్వీయావీ కోణనిర్గ తాపాంగరుచి నము నే పమునకు వింతసాగసుల నెగడించు విధము చూపిగా “పారవశ్యమ్ము చెంది మెచ్చుచున్నాడు నయన నివిల నమున శిరఃకంపనముని]! .ఈ భావచితంతో రాయల అనుభూతిని స్ఫురింప జేశాడు. శాయల. సభాస్థలిని వర్షిస్తూ మనల్ని భావనాసీమల్లోకి తీసుకుపో తాడు విశేషణ విన్యానం కాస్‌ చెప్పదలచినదాన్ని క్తుప్తంగా నూటిగా చెప్పకుండా అనవనర మైస విశేషణాల పరంపరలతో వొడిగిస్తాడు. అనాటి విద్వత్కవుల థోరణి ఇలాగే ఉండేది. దాన్ని తప్పించుకొన "లేకపోతున్నాడు, “మది కలంచిన జె శిరోన్నా ఇదరేఖ నదలినంతట నూత్నలావణ్య మునకు సదమలాసూన తేజః (ప్రశస్తి నొనంగు (శ్రీగరిష్టవసంతనమాగమమున మెల్లగా పీచు. పిల్ల తెమ్మైరలకులికి కులుకు మెలకువతో నవ$కోరకములు నూతన వయఃవిపాసా పరీతపబ్ళాదయసదనసంస్టిత గాఢ వాంఛలకు కేగి తెరలు తెరలగు సీగ్గుదొంతరల పొరల మనసు బిగువున నెగజిమి కొనుచు ఘనవియోగశాంతిని కలగాంచి ఒడలు నిలువు ఫులకరిల్స్‌న బ్యాదయవమాపుకొన లేక వలఫుజెనల విసాళించు వలను ెలిపి విరిసి వెలిగి విజృంభించు వేళలందు ఏ మనోజార మంజులారామ భూమి సౌర భానంత నౌందర్యసాఖ్యగతుల సందనవనోపమానంద బంధురంబొ అదియె విలసిల్లు కృష్ణరాయల నభా్యపభా శుభాకరతలము-_"”

(వభవ 418 రాయలనభాస్టలి రాయలనభాస్థలి ఒక అందాల తోట, డాన్ని తిరిగి నందనవనంతో పోలుస్తాడు. ఆ తోట లోకి వనంతం నచ్చింది. అప్పుడు పిల్లగాలులు-వీస్తాయి. మొగ్గలు మేలుకుంటాయి, ఆ మొగ్గలకు యౌావనవీపాన ఉంది, అందువల్ల వాటి గుంజెల్లో ఒత్తుగా కోరికలున్నాయి. అవి సిగ్గుదొంతరల్ని "తెరలుతెరలుగాా. పొరలుపొరలుగా విప్పుకున్నాయిం అంశకేే వువ్వులయ్య్యాయి. అప్పుడు వాటికి విరపహాం తగ్జిపోయిందిః అవ్‌ తన్హయత్వంతో తమ సుగంధఛాల్ని పదిదిక్కులకూ పంపించాయి, అలాంటి వేళల్లో ఉంజే పూలతోశు రాయల సభాస్థలి. ఇబే కవి మనకు చెప్పదలచింది. ఈ అందమైన ఉఊవాని రచనానంవిధానం అందించ లేక మూలుగుతోంది, అయితే ఈ ఛారాశుద్ధితో నే ఇివుల్ని ఆకట్టుకుంటున్నాడు, [ప్రకృతిలోని అందాలమోద తన కుతూపహాలాన్ని ఈ వర్ద నలోంచి వపదళిల్పం = పదాడంబరం పదడబంధాల్లోని పరుష త్వాన్ని వదిలి నరళమైన శచ్చాలతో నమాసాలు అల్లుతున్నాడు- “ఫపూర్వవిన్నృత నితాంతదశదిశాంత పర్మిశాంత ధవళకీర్తి చామరములు “నూశతనవయఃవిపాసా పరీత జ్యాదయనదన సంస్థితేగాథవాంఛలు” మొదలయినవి, తెలుగు నుడిగారం, తెలుగు పలుకుబడి కమ్ముగా వినివిస్తున్నాడు కొన్నిచోట్ల “మెల్లగా పీచు పిల్ల తెమ్మెరల కులికి కులుకు మెలకువతో నవకోరకములు వంటివి, _శెశిరోన్నా ద లేఖ, నూతనవయఃపిపాస సిగ్గుదొంతరలు వంటి పదచి_తా లను బావకనిత్వనం[ప్రదాయంనుంచి తీసుకుంటున్నాడు. నితాంతవశదిశాంత్త ప్యాదయనదన నంస్టితగాఢవాంఛలు, సౌరభానంత సౌందర్య సాఖ్యగతులు, నందనవనోపమానిందబంధురంబు వంటి నమాసాలను (పబంధక వి తానం(ప్రదాయంనుంచి ఆశహిన్తున్నాడు. కాన్‌ వ్యర్థపదాలను తవ్పీం చుకోలేకవోతున్నాడు.. “అఖండ వివిధ భావభంగీ తరంగసంపదలు'లో “కావతరంగాలు తప్ప తక్కినడంతా రీతికోనమే. ఈ రీతినే గొప్పదిగా గొరవిస్తున్న రోజులవి.

28,/అగ్నిహోత్రము ఆ హరునిటలముందు దాగియణండగిన అగ్ని హో తవునునేనం! 1928 మె 25 శిన్చని మూడవకంటిలోని అగ్ని తే. హోమకుండాల్లోని అగ్ని తానే. నముదంలోని బడబాగ్ని కూడా తానే. తానగ్ని హో(త్రుడై పలుకుతున్నాడో త్‌న స్వీయ చరిత్రని, అగ్న హాోత్రుజే కఏయె మాటాకుతున్నాడో తనలోళాను.! అనలిలాంటి భావన ఎలా నచ్చింది! న్‌ అద్వితఆయస్థానంగల అగ్ని మనఫురాణాలలో అగ్నిహో(తానికి అద్వితీయస్థానం ఉంది, శివుడి మూడవళంటిలో జుషుల యజ్ఞాలలో నము(జాలలో అగ్ని ఉంది. మొదటిది (ప్రళయాన్ని తెస్తుంది. కెండవది కర్ణులను సాధిసుంది. మూడవది నము[దాలను అణిచి ఉంచుతుంది ఈ మూక్షు రకాలముిన అన్నిసీ తానేనని చెప్పుకుంటాడు. ఇది ఫపురాణాలమిాదా, మహైందవనంస్క_ ఎతిమోదా కవికి అఆనాటిక్షి ఉండవచ్చు. తనలో ఉన్న అపారశ క్రిస్‌, పవిత్రతనస్సి అనశ్వర త్యాన్నీ ఆ (ప్రతీకడ్వారా న్యక్ష 0 చేయడానికి ఏీలనృతోంది, పురాణగాథలు ఆశ్చర్యాన్ని, విన యాన్ని కలిగిస్తున్నాడు కవి. శివతాండవ, చేవతల అనిమేపుత్వం, (బ్రహ '్రక్షుల సాని యి యజ్ఞ వేదికలు, వేదఘోపలుు పోమకుండాల్సు [ఫళయాగమనం, నప్తనము[దాల వొంగ వంటివన్నీ వురాణాలద్వారా విని కవి వాందిన ఆశ ర్య భయాందోళనల ఫావరూపాలను శివతాండవం శిన తాండవదృళ్యాన్ని కవి వర్షించిన తీరులో అతడి ఉఊహావైభవం కనివీసుంది వ్‌న్చుడ్సి ఆాండవానికి (వేవకులు బేవతలు, వారెలా చూస్తున్నారు? “సాంధ్యకాలామణ గభసి నము దయమున (ప్రస్ఫుకించెడి నిజవపురై ్య్రభవమ్ముు ఉదిత మానసికోత్సాహూ ముజ గలింప అమరు లని మేపుసనయను లై” చూస్తున్నారట 1 ఇక్కడ “అనిమేషనయనులు' అన పదాన్ని సార్లకంగా వాడాడు ఖ 1 చూ. త్రీథీసా ఒకటి. కావ్య 68-64 పే.

ఓవనవ 115 ప్రళయకాలం “జగతి సా పాంధకారవిచ్చన్నమగుచు ఫుణ్యమను మాట పూజ్య మైపోవునవుడు” (దవళయం వస్తుందట 1! “దారు ణదురంతకలుసవ_ర్తనముచేత మానవచరి[ల్రేమున కనమయము కలుగు తుందట ఆ (పళయకాలంలో. అ_స్తమయుము అనే పదాన్ని వాడటంలో భావ్రకత్వం చూవీంచాడు, మేఘాల గర్జనలు రోడసీగ హ్వూరంలో (ప్రతిధ్వని స్తే వాటిని వినడానికొక్కా (పాణమైనా మిగలడని ఇప్పడందార్రరా అప్పటి భయంకర త్వాన్ని వ్య కృంచేస్తున్నాడు, బడబాగ్ని అప్పుడు నపనము[దాలలోనుంచి పుక్టు బడబాగ్ని కొక రూపాన్ని (ప్రతిపాదిస్తా డీకవి, కరాళజహ్య నహనదుర్హాంతకుచుల (పజ్వ౭ల్ల్రూతుందట ఆ బడబాగ్ని. ఇక్కడ జహ్వాశబ్దాని కున్న అర్థాలనుబట్రి ఈ బడ బాన్నిని ఒక విమభుజంగంగా స్ఫురింప జేన్తూ భయాన్ని కలిగిన్తున్నాడు విద్వత్మపుల నంవిధానాలు రసోచితింగా పడబంభాలను వాడటం మహాకవుల లవణం. తిక్కన అలాంటి శిల్పంలో ఆరి తేరిసవాడని శ్రీనాధు డంటాడు, ఆ శిల్పాన్ని రౌదబీభత్చాలలోనూ వీఠ్రభయానకాల లోనూ వాడటం నం(ప్రదాయం, అవి ఉద్ధతరసాలు కనుక ఆ రసాల భావాలు వచ్చినప్రూడు మహోా[(పాణాత రాలు, ద్వి త్వాతురాలు, నసంయుక్తాతురాలు, ఐవొడుగైన నమానాలు వాడు తున్నాడు, [(సళయకాల మేఘాన్ని వర్మిన్తూ “'పళయఖీకరపుమ్క్మలావర్త మేఘఘాోషణకరోర తా [వనంకుల సనమన్న రోదసీగ హ్వూర(పతినాదములూ అస్‌ బడచబాగ్నిని వర్ణిస్తూ “కరాళజిపహ్వోనహా(న దుర్తాంతరుచుల (పజ్వరిల్లెడు జాడబజ్వాాల' అనీ రాయడంలో ఆ శీకిని చూపిస్తున్నాడు, ఉపనర్గ లను ఎక్కువగా వాడటం విద్వత్కవుల పద్దతి. డాన్నికూడా అనునరిస్తున్నాడు తాను పండిత కని ననిపవీంచుకోవాలనే కాంవ ఇందుకు కారణం. ఉ్‌జ్జ వ్రలింప్క అతిపవి[తులు, విచ్చన్న, (పనంకుల, (ప్రతినా ద్‌ ఉద్భూత్ర దున్దాంత, (పస్ఫురించు వంటివన్నీ అందుకే వాడుతున్నాడు, నంన్మ్టృతంలోని యత్తే దర్హ కాలతో వాక్యంరాయడంకూడా పండితకవుల బాణీయీ. చానినికూడా అవలంబిస్తున్నాడు. “వ పరాత్పీరమూ రి నదా పవ్మితనాట్యలీలానుకూలవిన్యానములను నెరఫుచున్నాడా అ పారు నిటలమందూ అని సంస్కృతసంప్రదాయాన్ని పాటిన్తున్నాడు. తేటనీతికి (వపాననియమం లేదు. కానీ (పాసను పాటించి రాయగల్లడం పనితనానికి పరీత, ఇలాంటిది చి్యతకవిత్వనం[ప్రదాయం. ఆ సం(పదాయాన్ని అనునరిస్తూ గతిలోనూ (శుతిలోనూ వింతదనాన్ని చరావిస్తున్నాడు. తలి ననాతిన భారతిమీతితలమున/క తులి తాలం [క్రియామహోన్నతి వెలుంగు/అతిపవిత్రులు నాటి (బహ్మర్సి వరులు/నతత మొనరించు (గ్రతుకార్యతతులయందు అంటూ,

29,//అగ్నిహోత్రము ఆ హరునిటలమందు దాగియండగిన అగ్ని హో తమునునేను! 1928 మే 25 శిన్సని మూడవకంటిలోని అగ్ని తనే. హోమకుండాల్లోని అగ్ని తానే నము(దంలోని బడబాగ్ని కూడా తానే. శానగ్నిహో(త్రుడై. పలుకుతున్నాడో తన స్వీయచవ్యతని, అగ్న సోక్రుడే కనిమై మాటాడుతున్నాడో తనలోళాను 1 అవలిలాంటి భావన ఎలా నచ్చింది! అద్వితీయస్థానంగల అగ్ని మనపుకాణాలలో అగ్నిహో్యతానికి అద్వితీయస్టానం ఉంది. శివుడి మూడవకంటిలో బువషుల యజ్ఞాలలో నము[(చాలలో అగ్ని ఉంది. మొవటిది (ప్రళయాన్ని తెస్తుంది, నెండవది కర్ణులను సాధిస్తుంది మూడవది సము(ద్రాలను అణిచి ఉంచుతుంది ఈ మూడు రకాలయిన అగ్నినీ తానేనని చెప్పుకుంటాడు. ఇది వురాణాలమిాద్యా మైందవనంస్కృతివిాడా కవికి ఆనాటి ఉన్న నమ్ముకానికి నిదర్శనం. అయితే అగ్నిని ఒక (ప్రతీకగా కూడా కవి యిక్కడ తీసుకుని ఉండనచ్చు. తనలో ఉన్న అపారళ క్రిన్సీ పవిత్రతన్సి అనశ్వర త్యాన్నీ ఆ (ప్రతీకద్వారా న్యక 0 వేయడానికి ఏలవుతోంద్రి, - పురాణగాదలు “అగ్ని హోత్రమును నేను “చాడబజారల నేను అశే మాటలదాం్థరా మనవ్రాక్ష భయాన్ని ఆశ్చర్యాన్ని, విన ాటౌన్ని కలిగిస్తున్నాడు కవి శివతాండవ జేవతల అనిమేషత్వం, (ట్రహ్మర్షుం యజ్ఞ వేదికలు, వేదఘోవమలు, హోమకండాలు, €పళయాగమనం, నప నము[దాల వను వంటివన్నీ వురాణాలద్వారా విని కవి వఐవాందిన అళ్చర్య భయాందోళఎల ఫొవరూషపాలను తొడుక్కు న్నాయి, శిన తొండవదృళ్యాన్ని కవి నర్షి ౧చిన తీరులో అఆశడ్చి ఊహావైభ వం కన అదనం ఆాండవానికి _పేవక్షలు "దేవతలు, వాళలెలా చూస్తున్నారు? “సాంధ్యకాలావణ గభని నము దచయమున (పన్ఫురించెడి నిజవిపురై వ్రభవమ్ము ఉదిత వమౌానసికో తాప్హు ముజ గ్రలెంప "అమద లని మేహనయనులై' చూస్తున్నారట 1 ఇక్కడ “అనిమేషనయనులు! అశ్వ వచాన్ని సారకంగా వాడాడు + చూ డీథీనా ల భావు 0.64 పే,

(వవవ కేర్‌ [(పళయకాలం “జగతి పా పాంధకారవిచ్చన్నమగుచు ఫుణ్యమను మాట పూజ్య మైవోవుసవుడు” (వళయం వనుండట |! “దారు ణదురంతకలువవ_ర్తనముచేత మానవచరిత్రమున క స్త్వ్మ్యయము కలుగు తుందట ఆ (పళయకాలం లో, అన్తమయుము అనే పదాన్ని వాడటంలో భావుకత్వం మావింవాడు, మేహూోల గరనలు రోదనీగ హ్యూరంలో (ప్రతిధ్వని స్తే వాటిని వినడానికొళ్క (వాణ్‌యైనా మిగలడని జ | _ షఇుప్పడంద్వారా అవ్పటి భయంకర త్వాన్ని వ్య కృంచేస్తున్నాడు, బడబాగ్ని అప్పుడు న ప్రనము[దా లలోనుంచి ఫుష్లే బడబాగ్ని కొక రూపాన్ని (పతిపాదిస్తా డీకవి, శ లాళజహ్య్వో నహా్మానదుర్జాంతరుచుల (వజ్వరిల్లుతుందట ఆ బడబాగ్ని, ఇక్కడ జహ్వోశబ్దాని కున్న అరాలనుఒటి .ఈ బడ బాన్నిని ఒక వివభుజంగంగా స్ఫురింపజేస్తూ భయాన్ని కలిగిస్తున్నాడు, చలి లా ఇ తు ' విద్వత్మపుల ఎంవిధానాలు రసోచితంగా పడిబంభఛాలను వాడటం మహాకవుల లక్షణం. టెక్కన అలాంటి శిల్పంలో అరి లేరినవాడని శీనాధు డంటాడు, ఆ శిల్పాన్ని కౌద్రబీభ త్పాలలోనూ ఏరభయానకాల లోనూ వాడటం సంప్రదాయం, అవి ఉద్ధతరసాలు కనుక ఆ రసాల భావాలు వచ్చినప్పుడు మహా(ప్రాణాత రాలు ద్విత్వామరాలు, సంయుక్తాతమేరాల్పు. హొడుర్తైన నమాసాలు వాడ్తు తున్నాడు. (నళయకాల మేఘాన్ని వర్శిన్తూ “ప్రళయభీకరవుష్కలావర్త మేఘుఫా్వ్య ఇక్షగ్రస్య్య్రా [దనంకుల సమన రోదసీగ హ్యూర (పతినాదములు అనీ బడబాగ్నిని వర్ణిస్తూ “క రాళజిహ్వోసహాన దచురాంతరుచుల (ప్రజ్వరిల్లైడు శూడబజార్టల' అనీ రాయడంలో ఆ రీతిని చూపిస్తున్నాడు, ఉపనర ౮ ఉం ల అవని యి లను ఎక్కువగా వాడటం విద్వత్మ_వుల పద్దతి, దాన్నికూడా అనుసరిస్తున్నా డు తాన్సు పండ్షితే (పతినాద,' ఉద్య్భూత, దుర్దాంతే, (సస్ఫురించు వంటివన్నీ అందు వాడుతున్నాడు, సంన్కృత్రంబ్రాశ్ని యత దరకాలతో వాక్యంరాయడంకూడా పండితక వుల ఇాణీయీ. దానినికూడా అవలంబిస్తునా, క ఎవి (ఎ న “ఏ పరాత్పరమూరి నదా పవ్నితనాట్యలీలానుకూలవిన్యానములను నెరవుచున్నా డొఆ రె వ వావి సు హాం నిటలమందు' అని సంస్కృతనం(పప్రడాయాన్ని పాటిన్తున్నాడు.. తేటగీతి (ప్రాననియమం శేద్ష ల ల న్‌. కానీ (ప్రానను పాటించి రాయగల్లడం పనితనానికి పరీయ. ఇలాంటిది చి(తకవిత్వనంప్రదాయ 0, ఆ నంపదాయాన్ని అనునరిన్తూ గళిలోనూ (శుకిలోనూ వింతదనాన్ని చావిసున్నా న్ను తిలి ననాతిన భారతినీతితలమున/కతులితాలం[క్రియామహోన్నతి వెలుంగు / అత్రి త్రల్స స = య 9 ట్‌ (బ్రహ్మర్షి వదలు/నతేతే మొనరించు (గ్రతుకార్యతతులయందు అంటూ,

24/కవితాశిల్పము (శవణ మోహన గానవైభవవము 1 1928 ఎవూన్‌ 2 కవిత్వం ఎందుకు ? కవిత్వం ఎలా రచించాలి ? కవికి కళ్ళాపపంచంలో ఎలా-టిస్తానం ఉంటుంది? కవి చేసే పని వమిటి ? ఇలాంటి (పన్న లేవో ఎదురై నపుకు వీటికి సమాధానాన్ని కవిత్వంలోశే ఇబుతున్నాడు. మరి అదీ భావకవిత్వథోరణిలో నే, వ్యాసంలో ఇెప్పదగీన అనేక విమయాల్నీ విపులంగా చర్చించవలసిన అంకాల్నీ ఆలంకారికనంవిధానంతో సూ(తవాయంగా సులువ్చగా చెబుతున్నాడు. కావ్యమామాంస కవి తాశిల్చాన్ని గురించి తనకు అభి(పాయాలు కొన్ని ఏర్పడ్డాయి ఈ అభిపాయాల్లో శన విమర్శసంస్కారాన్ని (పతిబింబిన్తున్నాడు శాస్త్రం బుద్ధిగమ్యుం* కవిత్వం పహ్యాదయగ మ్యం సుకుమారహృదయుకు కాస్‌ కవి కాలేడు, అతడు బుదికాలికూడా అయితేగానీ రచనాశిల్పం (సదర్శించ లేడు. అందువల్ల కవిత్వం చీక వాలంలో శెండుపీనులు నిర్వహిస్తుంది. వాస్త ్రం నెర వేర్చే పనులను కూడా కవితాకళ మరో మార్గంలో సాధిస్తుంది, అందుకీ “అది మనోమోహనమ్ము శ్ర హృదయంగ మమ్ము శ అని కవిత్వం చయొక్ష సొపస ఇళ గ్‌ా ప్పతనాన్ని వర్డి స్తున్నాడు. క వ. విత్వం సృష్టి! శిల్చం! “దాని నృష్టించు చిల్చి నిత్య(పపూజ్య [ఘనతర(పాఛభవయుతుండు. * ఇ కవిత్వాన్ని రచించేవాడి విశిష్టత వమిటో వె పాదాలలో సూచిస్తున్నాడు, కవిత్వం ఒక స్మష్టి కవి తాను దర్శించినడాన్ని శబ్బశక్షి వల్ల నృష్టించి +పదర్శిస్తాకు. అతను నృష్టించేవి అపూర్వ విషయాలు, ఈ సృష్టిలో అతడు శిల్పసౌష్టువం [పదర్శిస్తాడు. శిల్పం అకార రామణీయకాన్ని ఆవివ్మరిస్తుంది. పదగుంఫనంలోనూ ఛంవోవిధానంలోసూ అత డొకనై వుణ్యం మూవుతాడు. నంగీత చిత్ర లేఖననాట్యాదికళల లతణాలనన్నింటిసి కవిత్వంలో (వోడీకరిసాడు. 1 చూ? ్రీశ్రీసా ఒకటి. కావ్య 65 క

(వపభవ శేష? కవి (తిభ ఈ పనుల నత వెలా చేయగలుగుతున్నాడు ? దీనికి సమాధాశంగానే అతను “నిత్య 1+పపూజ్యఘనతిర (పాభవయుతుండు' అని ఇబుతున్నాడు, ఇందులో (పాభవం అనే మాటను 1పతిభకు నమానార్థకంగా వాడుతున్నాడు. ఈ (పతిభచేత అతడి నేకమహిమలను (పదర్శించ గలడు. (సతిభ అపూర్వవనుని ర్థాణత్షమ' మైనశ క్రి, (ప్రతిభ లేనివాడు కవి కాలేకు, అందు*ే (పతిభ 'నిత్య(ప్రపూజ్యఘనతరం' అంటున్నాడు. భావనాశక్తి (పతిభవల్ల కవి నిర్వహించే పనులేమిటి ? జానికిలా నమాధాసమిస్తాడు. “భావనాకీతి వివిధ [ప్రపంచములను భావనామా[త్రమున దాటి పోవ్చవాండు ! సుఖమహాదుఃఖ మిళిత నిమర మనుష్యుజీనితమునకు వ్యాఖ్య రచించువాండు!" కది చూఫు ఒక పరవ శావస్థలో ఒక రసానుభూతిలో నింగి అంచులదడాకా నేల వెరగులదాకా చయూడగల్లుతుంది. ఎప్పుడూ ఎవ్వరూ చూడనివస్వువులను కవి భావనా నేత్రంతో వూాస్తాడుః అతడి కలం అభూళత_అపూర్వన స్తువులను నృష్టి నుంది. వమిా లేనిచోట ఎన్నో ఉన్నట్లు నిరూపిస్తుంది. ఎక్కడో ఉన్నదాన్ని ఇక్కడ ఎదురుగా నిల్పుతుంది. నామరూపాలు అేనివాటికి నామరూపాలు కలిగిస్తుంది. అచేతినాలను చేతినాలుగాను చేతనాలను అచేతనాలుగాను మార్చి వేస్తుంది; చమత్కలరిస్తుంది. దీనినే “భావనాతీతవివిధ్యప్రపంచాలను భావనామా[తమున చాటిపో'తాడని టూకీగా సూచిస్తున్నాడు. భోవనాళక్సి లేనివాడు కళొకారుడు కానేకాలేక్సు, ఇది ఆతని మొదటి అర్హత. ఈ అ ర్హతలోనే అతిడు చేసేపనికూడా ఇమిడిఉంది, కవితా వస్తువు 'శెండవది అతడి వస్తువు ఏమిటి? ఆ వన్నువు నతిడెలా కవిత్వంగా రూపొందిస్తాడు ? మానవజీవితమే కవికి వస్తువు, మానవజీవితమంకు కేవలం సుఖాలో శ్చ్వలం దుఃఖాలో అనుభవించే మానవుల జీవితాలుకాదు, సుఖదుఃఖాలతో మిళితమయిన వూనవజీవితిమే. మానవజీవితం భావావేశంతో నిండిజెంది. సుఖదుఃఖాదులే భావావేశానికి (శేరణలు, ఈభావాలు మౌనసిళ మైనవి, ఇది అంతర్వా న్తవికత జీవితంలో చాహ్యావా_న్తవికత వేర, క్క శండింటినీ భావనాత్ముకంగా వ్యాఖ్యానించడ మే కవిచేసే కవితావ్యాపారం కవి తన *“భావ్వ్వ? అనే కంటితో జీవిత బాహ్యోంత ర్వా _నవికతలను మూసి తాను చూసిన అందాలనూ సత్యాలనూ ఆస్వాద యోగ్యమయ్యే రీతిలో వ్యాఖ్యానించి పారకులందరకూ ఆనందం కలిగిస్తాడు, రఠరసానందం౦ం దిని కీ రసానందం కలిగించడం అంటాం, ఈ రసానందం ఎలాంటివో వపెబుతున్నాడు-- “సుందరము తద్ధటితరసన్ఫూ ర్తి, మనుజ హృదయములయందు విహారించి అది స్వకీయ శాళ్వ తానంద మ్యుుదనచ్చట ఘటించు'

మేర థ్రీ ఫీ కవిత్వం, వస్తువ, సంవిధానం కవిత్వాన్ని ఆస్వాదించడానికి రచనాశిల్పం సహాకరిస్తుంది పదగుంఫనండ్వారా చెవికి ఆనందం కలిగించి కవి తాను చెప్పదలచినదాన్ని గుండెలోకి చేరుస్తాడు. శైలి, ఛందస్సు లయమొదలై నవి కాహ్యాసౌందర్య హేతువులే అయినా రసొనుభూతికి తగిన వాతావరణాన్ని కల్పిస్తాయి, ఈ వాతావరణం లేనిచే రసానుభూతి హృదయానికి తొందరగా అందదు, అందువల్ల చాహ్యేంది యాల్ని తృ విపరచడం కవికి మొట్టమొదటి క ర్హవ్యం, అన ౭ న! నాట్యసంగీతచి తలేఎనగుణాలు ఆకార సౌవవం లేనిజే అందం కంటికి గోచరించదు. కంకి ఇవికి నోచరించని అందం ౨| హృదయానికి అందడం దుర భమవుతుంది. పెగా కవిత్వానికి అస్తి త్యం ఛభాషవలనే కలుగుతుంది. "హా 6. రా! న్‌్‌ ఈ ఖెవ మనోపహారంగా ఉండటం మ్యత్రమే కాదు, తత్త[దసోచితంగా ఉండటం కూడా అవనరం ఈ విధంగా కవిత్వానికి నంగీతం ఒక అంగమవుతుంది. లయబద్ధిత 'లేనిజే వ కళా రాణించదు. నంగీతం పడాలలయవల సిదినుంది. పదాల లయవల్ల కవిత్వం నమ్శగతనొందుతుంది, ఈ అఖి ౧ దా (పాయాలనన్నింటీనీ వ్యక చేస్తున్న పంక్పులివి. “అది వ్యృాదయభూమి ఆతాండవమాడునపుడు శవణమోహనగానవె భవము చోయు, నాట్యనంగీ తాల గుణాలు రెండూ క వి త్వానికున్నాయని ప్న ఇక్కడ కవి సూచించాను, గవిత్వం పృాదయంలో తఆాండవిన్తుంకే చెవులలో నంగీతం కుడు స్తూంటుంది.2 పజాలక్షు అర్హాభివ్యక్తిగుణమే కారక నంగీతగుణం నృత్యగుణం కూడా ఉన్నాయి. వాటిని కవిత్వంలో సమ్మిళితం చేయాలని కూడా అభిపాయపడుతున్నాడు, ఇక్కడ కవి చెప్పకపోయినా పచాలకు ఉంజే నూడవ గుణం చిత లేఖనగుణం, ఈ చిత్ర లేఖనగుణంవల్ల నే ళవి పదచి[ కాలను నృష్టించి మనోనే(తొనికి పోయికలిగిస్తున్నా డు. సంగీతన్ఫత్యగుణాలు ఛంవ శిల్పం వల్హనూ చిత్ర లేఖనగుణం అర్భాలంకారాలవల్లనూ లభిస్తుంది, ఇదంతా కలిసి కవితా శిల్ప మవుతుందని గహిస్తున్నాడు. అనే శిల్చప్రపంచంలో క్రవి ఇప్పుడు లలితక్రభలన్ని ంటిలోనూ కవిత్వం ఎందుకు మేలుబంతి అయిందో చెప్పడం సులున్ర, ఈవిషయాన్నే కళాశారులలో కవి (పధమగణ్యుడని చెబుతూ. (వౌఢశిల్పజగత్తున (పధమగణ్యు డగును కవి కవితాశిల్ప మతనిదగుట 1 అని సూచించాడు, 'కవితాశిల్పం' మూద ఆనాటి లత్యం తక్కువది కాదు, జై “2081 35 రం 7910001041 0762408 0 06200” -- 26484 4160 పెం6

25,/సంధ్యాభావన అతివికృతభయదాట్టహాసధ్వనుల్‌ 1 1928 జూలై 12 సాయంనంధ్య అయింది, అదొక నము[దంలా కనిపించింది, నతు తాలు వచ్చాయి. అవి ముత్యాలుగా కనిపించాయి. కానీ అంతలోనే చీకట్లు వచ్చాయి. అవి దుఃఖంగా కనిపించాయి. అనలు నంఛ్యారాగ మే జీవితమేమో ! నత తాతే (శేముభావాలేనూ ! జీవితంలో సుఖదుఃఖాలు "శండూ ఉన్నాయి. ఆ జీవితానికి వ్యాఖ్యానమే కవిత్వం కదా! ఆ వ్యాఖ్యానం తన జీవితానిశే.] సంధ్యారాగంతలో జీవితం “నంధ్యారాగజలధిలో తారాకహ్మనముకానూలలు ఫుట్రాయట! ఆ సంథ్యారాగం జీవిత మట! ఆ నత తాలు (పణయభావాలట ! ఆ నంధ్యా రాగం ఉద్యానమట ! అందులోని పూలు సము[దగర్భంలోని ముత్యాలమాలలట | ఆలంకారభారం ఇన్ని రకాలుగా చెప్పి అలంకార భారం పవించుతాడు “ఆ సాంధ్య రాగ _పభానెకుమార్య మ్ములో సుధలుమా(త్రమే భాసిల్లి వోయినవి, ఈ సుధలను సుఖాలకు (ప్రతీక గాతీసుకున్నాడు, ఇలా “సుధలు మూ(తమే అని ఇెప్పినవాడు ఊరుకోకుండా “ఆనంద భావవీచీనినాదంబులో కానంగ రాక దుఃఖమ్ము (కుతి కల్పినది, 'రోదోంతరాళసంరూఢాంధకారాన మాధుర్య మేది సంధ్యాదీప్పి సశి యిం అంటూ దుఃఖమూ చీకటీ వచ్చాయని వర్ణిస్తాడు. సంధ్యాకాంతివిణాద కవి కెంతో ఇష్టం. శాస్‌ ఆ సౌఖ్యానుభూతి ఆాత్కెలికం. దాని తరువాత వీకటి రాకతప్పదు. “వికృత ఛయదాట్ట హోాసాలు చేస్తూ దుఃఖమే అంతటా ఆటపాటలు సాగించిందంటాడు. [పపంచంలో కవికి ఆనందం కన్నా దుఃఖమే ఎక్కువగానూ ఛిరించరానిదిగానూ కనిపిస్తూంది. చీకటి అచేకదురంతాలకు నిలయం. వాటి సవరూ (ప్రత్యతంగా మాడ లేరని కవి గమనించాడు, అయితే దుఃఖంనుంచి జీవులను తప్పించగలజేమి లేదా? అది (వేమమా(తమే అని నిర్ణయించుకుంటాడు, ఆ విషయాన్ని రూపకాలంకారంతోజ్ల చెబుతాడు, “ఆమనస్యమహోజ్జ్వలాగ్ని కీలలయందు (వేమైకదృక్కు లే క మ యా ఫీయూవశతములు అప్లి “నథ్వ రాంధధ్వాంతన(మ్రజీవిత మెలి ఇాశ్వతింపిను తేజంబె ఉన్నతికూర్చు' అనీ ఇెప్పడంతో అంశ్రా గజివిజిచేస్తున్నాడు. దూపకాలంకారాన్ని క విత్వినర్వన్వం అనుకోవడం వల్ల వస్తువును మకుగున [శోసివేస్తున్నాడు, అందువల్ల (పతిపాదిస్తున్న దేపిటో స్పష్టపడదుః శృంగార సంబంధ పేమనుశాక మానవనమాజానికి మేలు చేకూర్చే దయనే (పేమ గా భావిస్తున్నాడు దుఃఖంలో ఉన్నవాడిపట్ల (ేము మూపడంవృల్ల అ దుఃఖం తొలగుతుందని భావిస్తున్నాడు. చా ముదణ భారతి 1982 జనవరి, చూ ఫ్రీఖ్రీసొ, ఒకటి. కావ్య 66 పే

26,/విరహవంశి ం న తికలం! సుధాగానమ్ములో గద్గద్మాకో నవర్కుల్‌ నినదించు గీతికల 1028 జూలై 16 (చియురాలు తనకు దూరంగా ఉంది. అమెను తన దగ్గరకు ఆహ్వానిస్తూ తన విరహ వేదనను వెల్లడించుకుంటాడు. విరహావేణువు నూదుతాడు.! ఇది (ప్రణయకవిత్వమే, కాస్‌ ఉద్ధత వృత్తాలలో. మ కేభళారూలాలలో. పొడుకుంటాడు. వస్తువుకు అనుకూలంగా లేని సంవిధానాన్ని తాట వ! యు (పయోగించి చూస్తాడు. విరహవేదన తన [వియురాలి 'కరుణాపాంగద్యుతులి కోసం తవిస్తాడు అమెతో “విలాసానందమ్ములో' “పేమరాజ్యముల చూరాడంగో ఊహిస్తాడు. ఆమె కోనం “దినగానరి చేస్తాడు. (చేమభితు అడుగుతాడు. అజే తనకు నళ్కారం అంటాడు, అమె నవ్వలకోనం మనోహరమైన తోటల్లో ఆమెతో పరవళించ దలుస్తాడు. తనపట్ల అనురాగం చూపించమంటూ = అర్థిస్తాడు, తన వలపు తొంవఠరను వ్య క్తంవేస్తాడుం రూపక (పయోగాలు 'సంధ్యాళావస' ఖండికలోలాగే ఇందులోనూ. రూపకాలెన్నింటినో వాడాడు, గానరస వాహిన్యంబువులు (శేమరాబ్యములు వ్యాత్కుహరవహ్ని, (వేమభిమోనత్కారము,. హాన జ్యోతులు, సౌడామిసీలతికాంగి మొదలైన రూపకాలతో భావాలను 'మెరిపిస్తున్నాడు, “హృత్కుహరవహ్ని? అనే రూపకంలో ఒక నైచిత్రి చేశాడు. హృత్కుహారం అంశేనే రూపకం పూర్రయింది, కాని హృత్కుపారవహ్ని అనడంతో భావసంశ్లిస్ట తను సాధిస్తున్నాడు. శాదు. వహ్ని ఆకలి అజే అర్హంలో వాడుతున్నాడు, అకలివేసినవాగు మాకుతున్న తేన ధి వ కడువునుమూపి అన్నం ెట్టవలసిందని యాచిస్తాడు. అలా హృత్క_హారంలోన్సి ప్రణయాగ్నిని మావి (పేమభిత్స నర్జి నున్నాడు. 1 ము(దణ చూ, థీథీసా. ఒకటి కావ్య 07 పే

27/ఆం(ధకవితాపితామహుడు జీవచి తకళారహస్యము చిందువార్చిన కవిత్వవంం! 1926 జూలై ౨9 పెద్దనగారి మనుచరి[తె చదివాడు, ఆం[ధ్రకవితావితామహూుడి కవిళాశిల్పానికి ఉబ్బితబ్బి బ్బయిపోయాడు. రాయలు "పెద్దనకు గండ పెంజేరం తొజిగాడా ? మనుచర్శితను రాయలు కృతి ఫొండాజా? పెద్దన కవిత్వం ఎంత గొప్పది? ఇలా ఆలోచిస్తూ పెద్దనగారికి కవితాంజలి సమర్పించు కున్నాడం,! ఆ కవితాంజలిని ముత్యాల నరాలలో రచించాడు, పెద్ద న కవితావైభవం భువనవిజయమహానభావై భవాన్ని కళ్లకుకట్టేటట్లు వర్ణిస్తున్నాడు తన భావనను పదచి[తా లతో మెరివిస్తున్నాడు. వెద్దనగారి (ప్రతిభ అనేకరుచులతో తురంగలిస్తుందట 1! ఆయనది “మధువు లొలికిన మంజుకవిత'. ఆయన కవితాసవంతి రాయల మహాసభలో ధారకట్టిందట ! ఆయన తీయనిషపాటలు విని నల్ల (శాచులు పరవశంపొాందినట్లుగా పండితుల పహృవయాలు అవళశమలయ్య్యా యట! వెద్దనపాదంనుంచి గండ పెంజేరవుగానం వుట్టి సభలో (మోగిందట ! పెద్దనకీర్హి నేటికీ శరత్సుధాక రనిర్థుల త్వాన్ని ధరిస్తోందట! పెద్దనక వి త్వావెభవాన్ని (పలతీకలతోకూడా వర్ణిస్తున్నాడు, 'పెద్దనకవిత్వం ఒక తోట, ఆయనయే డాన్ని నాటాడు. అందులో మనోపహారభావాలు పూల గుత్తులవంటివి, అవి ఈనాటికీ తేటవలవులను చెనలనిండా నింపుతున్నాయట ! నిజానికి పెద్దన కవి క్వానికిది అద్భుతమైన (శ్రశంన, "పెద్దన కవితాగుణాలలో తనకు నచ్చినది ఆయన వేసిన “మూర్తి చిత్రణ' అంటున్నాడు. పెద్దనగారిని ఆయధవాజ్య గ్హ్రయా కాళంలోని చందుడితో పోలున్తూ ఆ పోలి కను వ్యంగ్యంగా సూచిస్తాడు. “తైలుగుకవనవుతీరుతీయము నిలిచి వెలుగుట కొక చెదంగును చిలికి చుక్కల నడుమ మింటను కులుకుచున్నావు'! తక్కిన కవులు చుక్కలు కాగా పెద్దన వారి మధ్య మెరిసే చందమామ. 'మింటను కులుకుటి అనే జాతీయంతో ఉన్నతిని అభివ్య క ర్‌బేస్తాడు కేటతెలుగులో మొుత్యాలనరాలు 'నీవు నాటిన తోట్రత్రోపల 'చేవతరుగని వూవుగుత్తులు నేటివరకును "తేటవలపులు నింపెడీని చెసల'.ఈ ముత్యౌలనరంలో ఒక తత్సమపదంకూడా లేకుండా జూగత్వ పడ్డాడు, ఛారకట్టు, వండ్డు పూంద్రు చేవతరుగనిి నాటినతోట, 'తేటవలవులు నింపు, నిండువార్చు, తీరుతీయము మొదలైన జాతీయాలద్యారా పెద్దసగారి పలుకుబడిని జ్ఞాసకం చేస్తున్నాడు. స మ్యుదణ కవికానమితివార్చికనంచిక, వైకాఖి. 1928 చూ.శ్రీశ్రీసా రెండు, కావ్య, 69 పే.

రి ,// అంధకారము న్ని (౬ జా నే 4 ఈ గబభీరనిశీథినీగర్భకుహరాన ఎలుగెత్తివీడ్తు వెందులకు + 1928 అకోబరు 14 టల సాయంనంధ్య నంశయం లాంటిది. అంధకారం నికాశలాంటిది. నమ్‌(త్రం అశనంటిది. సంశయాన్ని నిరాశ ఆవరిసుంది, కాన్‌ నిరాశవల్ల నే ఆశ (ప్రకాశిస్తుంది. అందువల్ల నే నిరాశ గొప్పదిగా కనిపిస్తుంది. అందుకీ అంధకారం కవితగా రూపుదిద్దుకుంది! కవి (ప్రకటించదలచినవి తేస ఆవేదన తన అనుభూత్సి తన ఆవేశము, అయినా వాటినన్నింటినీ అచేశనాలద్వారా "వవ్చి స్తాడు, అంశే అచేతనాలను తనకారోపించుకుని న్వగతంలో భాషిస్తాడు. సాయం నంధ్య, అంధ కారం, నత(త్రం మూడూ పాత్రలవలె పలుకుతాయి, ఈ మూనూ కవికి (పతీకలుగా ఎన్నో కావాలను వ్య క్తంచేసాయి; సా యంసంధ్యగా కవి (పతిరోజూ సూద్యుడ న్తమిస్తాడు. సాయంకాలమవుతుంది,. తరవాత చీకట్లు శము శాయి, ఇది సవాజపరిణామం, దినిశే కవి వూనవజీవి తొనికీ లోకచరి(తకీ అన్వయించాడ్సు, ఒక్రయుగం పాతబడిపోయ్యి నూత్నయుగం మొదలుకావడానికి ముందుఉండే నంధియుగంలాంటిది సాయం సంధ్య, ఇందులో వదీ నర్షలతణాలతో గోచరించదు. [స్లబ్ధతకూ మై తన్యానికీ, చీశటికీ ఇెలు తుంకీ మధ్య అవస్థ ఇద ఒక వెలుగు పోతుంది, చీకటి ఇంకా కాదు. మధ్య నుంజేది (గడ్డి వెలుగు నూశ్రన్సే. ఇందులో. 'బేన్ని స్పష్టంగా చూడలేము, అంతా (భ్రాంతి అంతా నంశయం, సాయంసంధ్యగా కవి తానే మారిపోతాడు. మానవజీవితంలోలాగే దినజీవితంలా* యి కూడా ఉదయదళ్ళ యాననదళశ వార్థకడళ ఉంటాయట ! రోజుకి మునలితనం వచ్చిందట ! రోజుకు భర్త సూక్ష్యుడ్తట్ర 1 (దినము : దినరాజు): భార్య మునలిది కాగానే భర్త వైతన్యాన్ని కోల్పోయాడట | అప్పుడు “సాయంసంధ్య'గా తాను పుట్టాడట! కానీ ఈ “సాయంసంధ్య జనించగానే సూక్యుడు మరణించాడట 1! ఈ మృతికి శారణం' సాయంసంధ్య అని కథావ్యాజంతో' పబుతొడు కవి. “టొద్ధత్యమున నేనహార్చతిన్‌ (మింగితిని అంటుంది సాయంసంధ్య అయితే ననన ననన 1 మ్యుదణ బారతి 1020 డిసెంబరు, చూ ఛ్రీత్రీసా ఒకటి. కావ్య. 81.82 పే. చూ. నుప్తాస్థికలు శేడియోనాటిక (1918) త్రీశ్రీసా. మూడు, వచక, 101.102 పే

(వథవ 128 తన తండికే అరిష్టం తెచ్చిన సాయంసంధ్య తన వల్ల లోకానివై నా ఆనందం కలుగుతుందా అని చింతిస్తుంది. ఒకరిని చంపడానికి వుట్టిన తనకు మాతం జీవితం శాశ్యతమా అని తర్కించు నుంటుంది?:2 అంధకారంగా కవి సాయంసంధ్య పోగానే వెన్నెల అయినా రావచ్చు; చీకటి అయినా రావచ్చు. సంధియుగ లత్షణం కూడా ఇదే, అయితే కవి భావనలో చీకళు వచ్చింది. (అది కృష్ణపతమే గాని శుక్ల పతం కాదన్నమాట), ఈ అంధకారమే 'ఆానై పోయాడట కవి! అంధకారం దుఃఖానికీ అజ్ఞా నానికీ నిరాశకూ కూడా (పతీశే కావచ్చు. ఇక్కడ అంధకారన్వగతంలో ఈ మూడు భావాలూ ధ్వనిస్తాయి. అంధకారం ఎలా ఎప్పుడు వుట్టింది సూర్య చందుల్ని కళాల్చి మరీ వుట్టిందట |! నిజంగా చీకటికి అంత శక్తి ఉందా ? లేదుగానీ కవి ఉత్చ్రేషీ స్తున్నాడు, సూర్య చం(ద్రులున్నంత కాలం చీకటి రాదు, వారు లేనప్పుడే వస్తుంది చీకటి, తాను చేసిన ఘన కార్యంగా చీకటి వెప్పు కుంటున్నది సూర్య చంద్రులను చంపి వేయడాన్ని గురించి ఇందులో కూడా వ్యాజో క్తి ఉంది. హాంతేకుడై న వాడొకడు బయలుదేరగానే వాడ్నిదూసి లోకం భయపడాతుంది, “చే బయలు "చేరిన యంత జగతి భుమోగాని నగ మేమరచిపోయి వగవుచే నిట్టూర్చి వనటచే చలియించు ఆంటుంది అందుకే అంధకారం, అంధకారం అంజకే అజ్ఞానమనీ, నిరాశ అనీ పాపమనసీ అనేక విధాలుగా నంశీతారం ఇచెప్పకునే వీలుంది కనకనే “నా మేలిముసుగులో నలుష్రలూలరెడునంట నా మోద జగతికింతయు “శన శేదంటి అని తన ఆత స్వరూపం గూర్చి “లెలుసుకుంటున్నట్లు చిట్రి స్తాడు కవి, ఇందులో అంధకారం యొక్క పళ్చాత్తాపం పరితాపం, దుఃఖం చి(తింపబడ్డాయి కవి సాయంనంధ్యగానూ అంధకళారంగానూ కూడా లోకానికి వ విధంగానూ కులు కలిగించ లేక పోయాకు, తన అవతరణవల్ల లోకానికి దుఃఖమే కలిగింది. తనకూ ఆ దుఃఖమే తప్పలేదు, కాని సమ్వన్ల సౌఖ్యాలకూ ఆనందా లకూ భూమికగా ఉండేది దుఃఖమే అని కవి సిద్ధాంతం. దుఃఖానం తరమే స్కా ది. అబే గొప్పది కూడాను, ష్టం లభిన్తుం నక్షతంగా కవి కవి తన అవతారాన్ని మౌర్చుకుని నత(త్రంగా మారాదు. చీకటిలోగాస్‌ నమత్రం (పకా శించదు. నమ్మతంగా ఉడయిందిన కవి చీకటిని దూసి అన్నమాటలే మూడో భాగంలో శని £ లోకంలో ఒక్కొక్కడు. ఫుట్టినకాలం మంచిది కాకపోతే, మరొకరు (దగ్గరబంధువు) మరణించడం జరుగుతుందనే విశ్వానం ఇక్కడ అమనంధించుకోవాలి. 'వీడు పుట్టి వాడిని మింగాడు" అనే నానుడి ఈ భావనకు మూలం.

కేవశ్న త్రీత్రీ కవిత్వం : వస్తువు నంవిధానం విస్తాయి, రాథ్రి అనే గువాలో పడ్సి _- తనమిోాద లోకానికి (వేము "లేదరి-చీకటి చుఃఖిస్తోఎదట |! చీకట్ల మేలిముసుగులో నే నలువులూరుతాయట ! గ్టఅందుకేనట దానిమోద నిరాదరణ, ఇక్కడ కథావ్యాజో క్తి ఉంది. నల్లటివాళ్త శనవరూ (పేమించరు లోకంలో, కానీ దగధథగలాడే నత్యత్రం మూత్రం _ నల్లటి 3ఆ చీకటినే (పేమిన్తుందట 1! చీకటిరాత్రులలో నే చల్లని గాలులు చిగంతాలనుంచి వస్తాయట! చీకటిరా(త్రులు 'లేఫంకే తాను (సమ(త్రం) నిలవదట! ఈ వివయాలు నత్మ్యత్రం చెప్పుకుంటుందిలాగ. "స్వాగత మ్మైకగు నాశాగంధవాయావ్రుల్‌ సిలువలేనే సీవు నిలిచియుండని వేళ వెలుగలేనే సీవ్రు విన్నరించని వేళ, అంతేకాదు, “నీకాటుకలచేకత నా నాకనుల్వికసించు' అంటుంది నతత్రం చీకటితో, ఇందులో కాటుకలు అంధ కారానివనడం, కనులు సమ్యతానివనడం సొప్పభావన. కాబుకలు నలుపు అంధకారం నలుఫు, క ళ్దు తెలుస్ట నమష్యత్రం తెలుపు, చివరికి నమ్మత్రం, అంధకారం - ఈ శెండింటికీగల సంబంధంలో 'అదై ్యతం' స్ఫురిస్తుంది. “నికు చేశే నాకు నివె యూాలోకాని అం చీకటితో “పలుకుతుంది, అంధ కారాన్ని సమ్మత్రం అ్మశ్రయించుకుని ఉన్నశ్షు నిరాళ నా(శ్రయించుకుని ఆళ ఉంటుందని పరన్పరవిరుద్ధాలైన ద్వంజ్యాాలకు ఒక అనుబంధం ఉండితీపళుందని ఒక అదై్యతాన్నే ఒక తత్వంగా స్వీకరిస్తున్నాడు, గేయంలో వచననంవిధానం

ఖండగతి గేయరచనలో భావకవుల్ని -ముఖ్యంగా కృష్ణ శాస్తి 9)వి ఒరవడిగా తీసుకున్నాడు ఒకపాదాన్ని రెండుగా విడగొట్టి (వాయడం, నాల్లుపాదాల నియనూన్ని వదలుకోవడం యత్తి 1పానల్ని పాటించడం మొదలె నవాటిలో భావకవుల్ని అనుసరించడంకన్నా (కొత్మపయోగ క్షి "లేదు వేంకట పార్వతీశ్వరకవులు తమ భావసంకీర్ప నంలో పద్యపాదాన్ని ఒక వాక ఫ్టంగా మలుషు కున్మి ఆ వాఠ్ధం వచన(కమంలో ఉండేటట్లు (వాళారు. వచనంలో పద్యపాదాలు (వాసే ఫపుర్మ్నా పద్ధకికిది వ్యత్యయం, గణబదంగా ఉంటూనే వచనమనే (భాంతిని కలిగిస్తుంది ఈ పద్దతి. పదాల్ర వచన్మ[కమం (0016 05460 డ్ట్టవకుండా ణీయంగా మారతాయి. దానినే అనుసరిస్తున్నాడ్షు “దివసమ్మనకు వయోధ్ధిక్రత (వొప్పించినది' అనే వాక్యంలో దివనమునకు అనే మాప్ప వ్వ (క్రమానికి సన్నిహితమన్చతుంది. భావంనల్ల కవిత్వంగాసీ ఛందోగుణంవల్ల కాదు, ఛందస్సు కవిత్వానికి నిమిత్త మాత్రమే అనీ కవిత్వగుణాధి క్యాన్ని ఛందస్సు నిరూపించదనీ ్రహిన్తున్నాక్షు

20,//సము[దపుటొడ్డున కలుషకర్దవం వధికవ్యకవ్ము ఈ నితాంతవాతావరణవంం ! 1928 నవంబరు 16 సూర్యుడస్తమిస్తున్నాడు, "తాను నము[వ్రతీరంలో కూర్చుని చూన్తున్నాడు, ఎన్నో భావాలు కలుగుతున్నాయి. ఆ పారవళ్యంలో లోకాన్నే మరిచివోయాడతడు, ఆ తణాలంచే ఆతని సంధ్యాకా లం-సాగరతీరం అందమైన అనుభూతి కలిగించిన 'నిమిషూలు అతని మనస్సును వళంచేసుకున్నాయి. ఎదురుగా ఉన్న నమ్ముదం ఎంతలోతుగాజందో తెలియదు,కానీ భయంకరమైన తరంగాలధ్వనులతో ఉపహ్పూంగిపోతోంది, అతని మనస్సులోకూడా భావనాతరంగాలు పాంగసతున్నాయి, ఈ రండంటి అల్ల కల్గ్లోలంలోనూ అతనికి చాహ్యా(పపంచమంతా ఎలాగుందో కెలియని పరిస్థితి చర్చడిందిః “ఇవి గభీరోదగములు నా ఎదుట భీషణార్భటులతోడ నుప్పాంగునవనరమున నా మనస్స్ఫునం గల భావనానహా[ననంతతులలోన న్బృష్టి అన్నష్టమయ్యె' “మనశ్చంచలత ననించ కొంగొత్త భావాలు చివుకులెత్త” అక్క_జే కూచునిపోయాడట, అనుభూతిపారవశ, రం వెనుక “పశ్చిమాశ కూడ బెట్టుకున్న కుంకుమి మాచినట్టు కూడ అతనికి కజ్ఞైపకం లేదట | ఇంతలో నంజగాలి వఏీచిందట ! ఆ గాలి శరటాలలో (పకృతి అంతా ముగ్ధమైపోతోోందట ! కాని తాను మాతం డానికి పరవశించ లేకపోయాడట ! కారణం అతని మనస్సులో కలిగిన భావనా మాధుర్యంకన్నా గొప్పదిగా కనిపించ లేవట. ఆ నంజగాలిలో పరవళం ఇెందిన (పకృతిఅంళా ! సాంధ్యవాతూలవీచీ(ప్రసారముగ్ధ మిోసమన_ (పకృతి కాని ఏమొ నాకు నామధురభావనలలో నే మనస్సు బద్ధమై ముగ్ధమె మహోభాగ్యమిచ్చి | ఇంతేలో దిక్కులనిండా ఫఘోవలు నిండాయట ! అవి పిట్టలకూతలు, కెరటాల నవ్వుడులు వగైరా వగ్రైరా కావచ్చు. అవి వ్రవీ ఇతనికి వినబడ లేదట ! లోకంలో ఉన్న వాతావరణమంతా కలుపు ముయిందట ! బురదతో నిండినదట 1! వంకరటింకర గా ఉందట |! అందుకే దాన్ని వదిలి వేళొడట + తనకేవో పవితభావాలు కలుగసాగాయి. ఆ నిమేపాలనే _వేమిుంచసాగాకు, శీచూ, థ్రీభ్రీశా. ఒకటి కావ్య, 88 పే 10646 16901066 ౧013 _అని కవిణు (వానుకున్న నోట్‌,

ఉదాత్తకవిత్వం కోసం ఉజ్జ్వలస్వస్నాలు తోదతో కవితలు

నిశీథసాంత్వనము తమస్విని మధుమూర్తి సుప్తాస్థికలు _నుమార్చన బావిదృష్టి. గీతి

అనుకరణకు చిల్చంలో

స్టానం "లేకపోలేదు !

మరొక కవిని తలవీంచుతూ ఉన్నంతమా(కంచేత

ఒకపద్యం మంచిది కాకపోనక్కరలేదు !

కాని స్వస్వత్వద్యోతకమైన (ప్రత్యేకత

వాజ యంలో అన్నిటికన్నా

మిన్నగా ఉపాచేయమనీ

అందువల్లనే కవిక్షి

ఉన్న తిశిఖరాలమిోద

స్దానం దొరుకుతుంవసీ విన 'శ్రరించకూడదు ! లీ ఈ

30,/నిశీథసాంత్వనము == .శర్వరి నా నవవృత్తగానపక్షాల సుపుప్తి తేలెడిని! 1929 ఫి(బవరి 9 ఒక్‌ అర్దరా్రి.వెన్నెల_ తెలిమబ్బులు అకాశళంనిండా అలముకుని ఉన్నాయి, అతడు 1ప్రకృతిలో చికునన్చులు చుంబనాలు చూస్తాడు. తనలో కవిత్వం ఉప్పొంగుతుంది. తన వ్యాదయానుభ వాన్ని వ్యక్న చేయడానికి భావనాలోకాలలోకి పరుగడతాడు,. ఆ “రాత్రిశే ఒక చఈూపం కల్పిస్తాడు,1 ర = అర్ధరాత్రి తెలిమబ్భు వెన్నెలలో మేలుకొని ఉన్నకవి “అర్థర్యాతిని ఒక విరహిణిగా భావిసాడు ఆమెకు వెన్నెల వ్యర్థంగా కనిపించించట |! ఆవె. గుంజె మధుధారగా (ద్రపంచిందట ! గళం మూగవోతుందసి పించిందట ! ఆమెను ఒక తైల మబు ్స్స చూసిందట! ఆ 'తెల్లవముబ్బు జూలిపడిపోయిం చే తప్ప అర్హరా(తి ళా నోడార్చ లేక పోయిందట |! 'ెల మబ్బు వమి చేయ లేనిస్టితిలో 'తెల్లబోతూ. వెన్నెలలో మునిగి క్‌. పోయిందట ! ఈవిషయాన్ని ఇలా వర్తిసాడు- “శాంతవిభావరీ పృాదయసాధగ్షనమున్‌ శగ్రహియించి చలా వింఠలో ఎంతయు తైల బోయినటులే ఒక "లేతెలిమబ్బు నింగివై అంతయు (కమ్మికొన్న ల్‌. ధవళాంచుమరీచులల్రశ ముసింగి అవిరలా మాయమైపోయిందట ! అమృత సవంతికలు ఈ దృశ్యాన్ని భరాపిన కవి మనస్సు అనుభూతితో స్పందించింది. అతనిలోని (ప్రణయం, భయం, సుఖం దుఃఖం మొదలె న నవహాజభావాలు ఒక్కమారుగా పొంగాయి. వీటినే కవి 'నినర్ష విపొనలు అన్నాకు. ఆ నినరవీపానలుండే చోటు మనస్సు, అది నముద్రంవలె ఆకాశమంత ఎత్తుకు ఎగిసింది, ఇలాంట్రి రసోదయస్తితిలో అతడు తన ఊవాల్ని చెప్పకుండా ఎలా ఉంటాడు ? శ యణ వగతి పాడకుందున్సు జనించిన ఊహల నల నా మనస్సాగర మంతకంతేకు నిసర్గపిపానల వొంగి జ, ల్‌ నింగిపై ఊగగ "నేగునంతటి అని (పశ్నించుకుంటాదు. కవిత్వం ఉదయించడ్రాన్సిక కశానలసిన భావా వేశసరిస్థితి ఇబ! బ్య్య్య్వయ్సంలో అఠనిలో 'నవోజ్జ్వలమోవాన కావ్యగీతికా వాగమృలమ్మూ లాగరక్‌ (నవంతిక లై) (పవహించసాగాయట! మనస్సు అనే నము[దంలోంచి వుట్టిన మాటల అమృతం ఇది! ననన 1 ముదణ భారతి 192 జనవరి, చూ థ్రీల్రీసా, ఒకటి. కావ్య, 668 పే

న్వర్గదేవజటు 129 శృంగారో ద్రీవనాలు ళు (పకృళిలో ఆరాత్రి కవికి ఉద్టీపకవాళావరణం కనిపించింది. లోకవుచికునవ్వులు చూశాడు, వెన్నెలలో ఫులకించిన చం(దకాంతళిలలనుంచి జారుతున్న జలథారల్ని చరాశాడు,. దిక్కుల అమ్ముతవు చెక్కిళ్ళను ముద్దిడుకుంటున్న గాలిని చూశాడు. వీటిని చూడగానే అతని భావాలు సంగీతమయంగా నెలువడ్డాయట 1 మామకవాణి ఈ నిఖిల మంగళలోక దరస్శితమ్ములో ఈ మృదుచం[దికావులకి తేందు శిలాజలధారలో దిశా సోమ సుధాకపోలపరిచుంబనతత్పర నూతరిశ్వ హృత్‌. సీమ సుఖము శ్తలో కని నదించు నుదంచిత భావరాగముల్‌, ఇంతకు ముందు భయదుఃఖాలతో ఉన్న విభావరీవిరహిణి కవీ భావరాగాలను విని తేరుకుంది, విభావరికి కవితాశయ్య కప్‌ రచించిన నవ్యవ్కృళ్తాల 'రక్క_లమిోదికి వచ్చి చేరిందట ఆ విరహిణి, కవి రచించినవి *జ్తత్ప్రల (కోరకావళ్సీ మాలికలు, వాటినే “రాత్రి తనకు “య్యిగా చేసుకుని పహోయిగా నిదించింది. నా లలితధ్వనుల్‌ విసి మునస్సు వినిర ్రలతాపరీతమై ఇల సుఖ(ప్రభూతి కన శర్వరి నా నవవృత్తగానపమోల సుమవుప్పి తేలెడిని శాంతిగ నుత్పలకోరకావళలీమాలిక లే మనోహర నమంచితశయ్యగ హాయి హోయిగాన్‌ి అంటాడు. భావగీతికాలక్షణాలు ఈ ఉత్పలమాలికావ్చ త్తాలలో భావగీతి కాలవ ణాలను (వనర్శిస్తున్నాడు, “వ్‌ గతి పాడ కుందును జనించిన ఊవాల" అని (పశ్నించుకోవడంలో తిన భావా వేశాన్ని వ్యక్నం చేయకుండా ఛండ లేకవ్ర్వక్ర్ర్య భావకవి లతుణమే! ఛావళవిళ్వానికి (పథానలవ్‌ణమైన మధురశబ్దరచనను వే జఫ నా మసోహాక నవ్వుంచిత శయ్య” అనే మాటలో వ్యక్ష ౦చేకాడు. “నదించు నుదంచిత భావరాగముల్‌ అని చెప్పుకోవడంతో భావావేశం గీతి రూపం ధరించడం కూడా భావకవితాలవమణమే. భవ వీలికకు కావలసిన అంతరంగశుద్ధి (39ంటు1ఏ ఈ కవిశలో ఉందని కవి కూడా అభి పాయపడ్డాడు

త్ర / తమస్విని వినూతనచకోరకగీతి ! సంధాకరబంధురజ్యోతి $ 1929 వప్రల్‌ 9 జీవితంలో దుఃఖం వచ్చినప్రూడు వడవడం ఎందుకు? ఆ దుఃఖాన్నే (వేమి స్తే న౩వోననూ 9 దుఖాసికి (ప్రతీక చీక టిరాతి, శానేఆ తమస్విని అయిపోతాడ్తు. ఇప్పూకు అమావాన్యః వరదుడు "లేడు; చకోరిక లేదు. కానీ చుక్కలున్నాయి. మబ్బుబున్నాయి, గాలులున్నాయి. అన్ని తనలాగే దుఃఖిస్తున్నాయి. అవున్సు అవి తన కలా]. కనిపిన్తున్నాయి.1 కవి ఒక అమావాన్యనాటి రాతి నిరాళాహారుడై దుఃఖంతో (క్రుంగిపో తాకు. ఇందు గని జీవితపరిస్థితులు శారణం కావచ్చు. (పకృతిల్తో అతనికి ఎక్కడా ఆనందం నగోచరెంచ లేము, ఆకాళంకళాడా శూన్యంగా ఊంది. అతడు 'వినూతనచకోరకగ్‌కిని గాస్స్‌ “సుధాకర బంధుర జ్యోత్తి'ని గానీ కోరుకుంటున్నాడు, ఈచెండూ అనంద నంశేతాలు, అమావాస్యనాట్‌ ఆకాశంలో ఈరెండూ లభించవు, అయితే అక్కడ నత(తాలు 'తేశపోలేదు. ఆవి ఆనందాన్ని కలిగించ కూడడా ? అంపే *ఒక ఎపంగని వేదనో ద్వేలత వహించి, వికసించి ముకళించి బెగడు'తు న్నా యట ఆ నమ్మతాలు, ఇందుకు కవి దుఃఖమే కారణం! తన సుఖదుఃఖాలనే తాను (ప్రకృతిలో కూడ చమాూాస్తున్నాడు. మబ్బులుకూడా తనలాగే దుఃఖిన్తున్నాయి. అచేకనాలయిన మద్న్బులక్తు ఠరూడా చేతనసహజమైన 'హ్యూదంతర బాధి ఉఊందంటానకు కవి, ఆయితే అది ఎలా తెలునుంది ? అవి ఆ బాధను పడ లేకపోవడంవల్ల నే ఒక దానినుంచి ఒకటి విడిపోయి చాత కనిపించక కదలి పోతున్నాయట ే సమిరవీచికలు ఇక గాలులు కూడా ఆ రారు వేళ దుఃఖాన్ని అనుభవిన్తుశ్నాయి. అంతేకాదు, అవి. తమ దుఃఖాన్ని దిగ(మింగుకోవడాని శే వి చెట్లదాబుల్లోనో డాస్కని తి3గి తగి చివ3కి నమోన ధర్ముజైన కవిదగ్గరకు వచ్చి తమ (బ్రతుకును వివరించుకుని పడుసాయబట | తన దఃఖం లేనక వాలదా ? కాసి (పకృతిలోని దుఃఖాలన్నీ తనశే (పాష్తించాయి. ఇక్కడ “నొ గర్భమున 1 మ్నుదణ . భారతి 1929 మే. దూ. థ్రీ శ్రీపా, ఒకటి కావ్య 86 పే,

న్వర్గ దేపతిల 491 రోదన ఛ్యానములె (యోగు' అంటాడు కవి చీకటిళాలి రూపంలో. కవి జ్యాదయంలో ఎంత జూలి నిండి ఉందో ెలున్తుంది ఇక్కడ, మంచుసోనలు అను అమావాస్యా రాతి కచ్చా ఇప్పుడు కాకపోయినా ఇంతకు ముందయినా ఆనందమంళేు వమిటో తనకు తేలుసు. వెన్నెలను తానెరుగును, “పేయనీనూత్న యావనాధీనుదై [వియుడు వర్తిలిన వెన్నెలరా(త్రి తీయనై నే కావచ్చు. కానీ అంతటి తీయదనం తనకు నచ్చదు. శృంగార రనంకన్నా కఠడుణరసం అంకేనే తనకు (కీట, అందుకే “ఈ యనావాన్య నే 'హపౌచ్చునే వరియింతు, "నేను దట్టప్రుమంచుసోన లే కరియించతు అంటూ కన్నీటిని నూచిస్తాడు, న్య క్రిగతమైన దుఃఖఖాను భూత్‌ని వ్యక్త చేయడానికి [పకృతిని అఆభారంగా తీసుకుంటున్నాడు. తన ఛావావేశాన్ని వ్యక్తం వచేయడానిశే (ప్రకృతిని వర్షి నున్నాడు. గణనంగీతం ేయపాదాల్ని బేనిసంఖ్యతో పూర్తి వేన్తున్నాడు (కిక్‌ పాదాలు, ఇది చతుప్పాత్తు లను శిరన్మ్ర6ి0చడంకోనమే,. రెంజేసి శెంజేసి పాదాలకు (పానను వేయడం జరిగినా చివర వరొక వాదం (పానతో నిమిత్తం లేకుండా అతికిస్తున్నాడు. ఇదికూడా ఒక నవ్యనంవిధాన మే, పంచమా[తాగణాలుగా "శేవలం 'నలములు మాత్రమే వాడటం తలవనితిలంపుగా జరిగిన పనికాదు, గణనంగీతంమోద (పీతి దీనికికారణం, (ఎదొహృదం) తర బాధ!పడ లేక1విడిపోయి।!కదలాడు। తెదవింత।;కన రాక జలదాలు2 కృష్ణళాస్త్రీయం ఈ రచనానంనిధానంమిోిద కృష్ణ్టకాసి గారి (పథావం ఉందని కవి అంగీకరిస్తున్నాడు. కాసీ చాతి కదృష్టిలో కృష్ణ శాస్త్రికీ తనకూ జేవం ఉందంటాడు.3 కృష్ణశాన్న 9గారి దుఃఖం విరహంనుంచి ఫుడుతుంది. 1పణయదుఃఖంతో-ే ఆయన ఆనం చెందారు. ఉదాజారణకు (1) వడం జనిన మనోవారి జూడలరసి కలంగు సృాదయంబు (నా ఎ ఇలా 'నలములు'” చాడటం కృష్ణళా న్రీతో కనివిస్తుంది- ల 'ఎట్రదేటి చిరుపాట సెలయేటి కెరటాల ఐబడిపోవు విరికన్నె వలఫువొో లె 3 లాం[ 2 50945 లం126009 40 01983 కళ 216 810050 ంళ్రైకి 1600201006 [602)13 5029 01 113 క్షేగం్రాం (చూ. అ్రీల్రో సా, ఒకటి 80 పే

త్‌ే //తమస్యిని వినూతనచకోరకగితి |! సంధాకరబంధురజ్యోతి ! 1929 వప్రల్‌ 9 జీవితంలో దుఃఖం వచ్చినష్పూడు వడవడం ఎందుకు? ఆ దుఃఖాన్నే (వేమి నే నంపోదవా 9 దుఃఖాన్తికి (పతీక చీకటిరాత్రి, తానే ఆ తమస్విని ఆయిలోతాడు. ఇప్పూకు అమావాన్య*, చర్మదుకు "లేడు, చకోరిక లేదు. కానీ చుక్క్లలున్నాయి. మబ్బులున్నాయి. గాలులున్నాయి,. అన్ని తనలాగే దుఃఖిస్తున్నాయి. అవున్సు అవి తన కలా కనిపిస్తున్నాయి.1 అమావాస్యా విహాయనం: కవి ఒక అమావ్వాన్యనాటి రాత్రి నిరాళావారుడై దుఃఖంతో (క్రుంగిహోతాకు,.. ఇంకు కతని జీవితపరిస్థితులు కారణం కావచ్చు. (వకృతిలో అతనికి ఎక్కడా ఆనందం గోచరించ లేకు. ఆకాశంకూడా ఛూవ్యంగా ఉఊంద్యి అతడు “వినూతనచకోరకగీకొని గాసి “సుధాకర బంధురజ్యోోత్రి'న్సి గానీ కోరుకుంటున్నాడు, ఈళలెండూ అనంద నంశేతాలు, అమావాస్యనాటి అకాకంలో ఈరండూ లభించవు, అయితే అక్కడ నతు(తాలు 'లేశపో లేదు. ఆవి ఆనందాన్ని కలిగించ కూడడా ? అం'చే *ఒక ఎరుంగని వేదనో ద్వేలత వహించి, వికసించి ముకళించి బెగడు'తుర్నా యట ఆ నత్యతాలు, ఇందుకు కవి దుఃఖమే కారణం! తస సుఖదుఃఖాలనే కాను (పకృతితాశ కూడ మూాన్తున్నాడు. మబ్బులుకూడా తనలాగే దుఃఖిన్తున్నాయి. అచేశనాలయివన మెబ్బులక్షు కూడా చేతనసహజమైన “'జ్యాదంతర బాధి ఉఊఉందంటాకు కవి. అయితే అది ఎలా 'కెలునుంది | అవి ఆ చాధను పడ లేకపోవడంవల్ల నే జక దానినుంచి ఒకటి విడిపోయి జాత కనిపించక కదలి వోతున్నాయట |] సమిరవీచికలు ఇక గాలులు కూడా అ రాట్రివేక దూఖాన్ని అనుభవిన్తుళ్నయి.. అంతేశాము. ఇవి తమ దుఃఖాన్ని దిగ(వింంగుకోవడాని శే వ్‌ ఛెట్లచాబుల్లోనో డాస్క_ని తింగి తగి చివంకి సమాన ధర్ముడైన కవిదగ్గరకు వచ్చి తమ (బతుకును వినరించుకుని వకుసాయట | తన దుఃఖం లేనకు చాలదా ? కాని (పకృతిలోని దుఃఖాలన్నీ తనశే (పాప్పించాయి. ఇకుడ. “నొ గర్భము

న్వర్గ దేపతిఒ క్షేలి1ే రోదనధ్యానము లె (యోగు' అంటాడు కవి చీకటిశాట్రి రూపంలో. కవి జభ్యృాదయంలో ఎంత జూలి నిండి ఉందో "తెలుస్తుంది ఇక్కడ, మంచుసోనలు తాను అమావాస్యారా(్రి కదా ఇప్పుడు కాకపోయినా ఇంతకు ముందయినా ఆనందమంశేు వమిటో తనకు తెలును, వెన్నెలను తానెరుగను, “(పేయనీసూత్నయావనాథీనుడై [వియుడు వరి లిన వెన్నెలరా త్రి తీయనై "న చే కావచ్చు. కానీ అంతటి తీయదనం తనకు నచ్చదు, వృంగార రనంకన్నా కరుణరనం అంజచునే తనకు ప్రి, అందుకే 'ఈ యమావాన్య నే "పాచ్చునే వరియింత్సు నేను దట్టప్రుమంచుసోన లే కరియింతు అంటూ కన్నీటిని సూచిస్తాడు. న్య క్రిగతమైన దుఃఖాను భూతిని వ్యక్త చేయడానికి [పకృతిని ఆభారంగా తీసుకుంటున్నాడు. తన భావా వేశాన్ని వ్యక్తం చేయడానికే (ప్రకృతిని వర్షి నున్నాడు, గణనంగీతం గేయపాడాల్ని 'జేసినం ఖ్యతో పూర్తి చేస్తున్నాడు (8, 5, 7 పాదాలు, ఇది చతుప్పాత్తు లను లిరన్క్రరించడంకోనమే.. గెండేసి రెండేసి పాదాలకు (పొనను వేయడం జరిగినా చివర వురొక్‌ పాదం (పానతో నిమిత్తం లేకుండా ఆతికిస్తున్నాడు. ఇదికూడా ఒక నసవ్యసంవిధాన మే, పంచమా[తాగణాలుగా శీవలం 'నలములు మాత్రమే వాడటం తలవనితిలంపుగా జరిగిన పనికాదు, గణనంగీతంమోద (్రీతి దీనికికారణం, (ఎదొహ్యాదం) తర బాధ।1పడ లేక విడిపోయి।;కవలాడు। తెరువింత | కన రాక్ష, జలదాలు2 కృష్ణకాస్త్రీయం ఈ రచనానంవ్‌ధానంమాద కృష్ణళాస్తి9గారి (ప్రభావం ఉందని కవి అంగీకరిస్తున్నాడుః కాసీ శౌతి కదృష్టిలో కృష్ణశాస్నికీ తనకూ భేదం ఉందంటాడు.3 కృష్ణఇాన్సి 9గారి దుఃఖం విరహాంనుంచి ఫవుడుతుంది. (ప్రణయదుఃఖంతోనే ఆయన ఆనం చెందారు. ఉదడాజారణకు (౧) ఏడం జనిన మనోవారి జూడలరసి కలయ ప్యాదయంబు (నా 3 ఇలా 'నలములు' వాడటం కృష్ణకా స్త్రిలో కనిపిస్తింది- “ఎలదేటి చిరుపాట సెలయేటి శెరటాలం బడిపోవు విరికన్నె వలఫువోత ౩ “సం & వ! నటంిిిరాంు లర2009 11 €1986 ఈఈ 26 8100, కంటక 18001000 [602115 50806 01 115 1105 (యో థ్రీలో సా, ఒకటి 86 పే)

132 శ్రీ ఫ్రీ కవిత్వం; వన్తువ, నంవిధానయ వునోజార 1 నిన్ను. గన్నారం గాంచ నలవిగాకుండ దుఃఖా[శుకలిలమా క్రికంబొకటి నాదు (ద్రణయ వివ్షణము. గప్ప (8) (వ్రణయభంగ (ప్రభూత తాపజ్వరార్తె నెటులు భదియితునో సఖా! మొదలై నవెన్నో ఉన్నాయి. కాని ఇతని దుఃఖానికి (వేయసీవిరపాఎు మూలంకాదు, “ఒక 'యెపంగని వేదనో జ్వేలత), “ఎదొ హ్యృూదంతర బాధి అది. అందువల్ల నే అతడు ఈ యమావాస్యనే మాచ్చునే వరియింతు! “నేను దట్టపు మంచుసోనలే కురిమింతు" అని [పకటించుసంటాడు. ఈ అమావాస్య లేకపోతే ఈ బాధలు వేదనలు ఉండవు, ఈవిధంగా వ్య కిగత ప్యాదయా వేదనలో నిజాయితీ కనివిన్తుంది.4 రచనానంవిధానంలో కృష్ణశాస్తి ౨)(వథావం గోచరిస్తుండని కవిచెప్పిన మాట అక్షశాలా నిజమే ! ఉదాహారణకు: '“ఎదొవింతకో ర్కె తీయవనపు వేదన అవి కృష్ణశాస్తిి అంశు “ఎదొ వ్చాదంతరబాధ పడలేకి అని ఎత్తుకుంటున్నాడు. “వదలునా యెట నెదుళేగి వెదకు వలపు కలుగునా నాకు నీ వియోగమ్ము. సకియి అన్నారు కృష్ణశాస్తి9. అంతకన్నా అందంగా “నిన దించునా వినూతన చకోరిక గీతి కనివించునా సుధాకరబంధురజ్యోతి అంటున్నాడు: “ఏనెకుంగుదు నావలెచే యతండు పాట పదములకై నిత్యపథికడయ్యె" అన్నారు కృష్ణశాస్ని... “ఏనెకుంగుదు (ప్రేయసీ నూళ్నయావనాధీనుడై. (ప్రియుడు అంటున్నాడితడు, త గాం 0603 062002 1860 లం 102% అ 2! నల5416 11 గం 1090812600 0౯616 10010280 0 సెల కం ఘం 906 £ 20 శేటి20004 [00 116 0002 ఇసంష్‌ 8౧/69 (4 ళం 10065200 6210 0౯ 1510800. అని ఈ నకం గురించి కవి వ్యాభ్య-

వ£/మధుమూ్తి నే దవింతు రసపుంజవరుగా విహిక్మాసవంతిగా ! నాట్యం. నంగీతం, కవిత్వం గొప్పకళలు. అవి ఎలా లభిస్తాయి ఖి వాటివల్ల కలిగే ఆనందం ఏలా లభిస్తుంది? ఒక వేళ ఇవన్నీ వ్‌ దివ్వుడి నంపదలో?+ అయన నే 'మధుమూ _ర్రొ అని పిలుస్తాడు. "వేని లాంటిది అఆహ్షాదం,. డాన్ని ఇచ్చే రూపం గలవాడే “మధుమూూ ర్తి, ఆయన తన మనస్సులో శాండవిస్తే పాటలు పాడితే ఎంత బావ్చుంటుంది ? నాలుగు వృత్తాలలో ఒక కొనమిరుపుతో ముగించిన కవితా(ప్రక్రియ ఇది.1 కటాక్షకాంతులు ఆ మధుమూ ర్తి ఎక్కడో చేసే నాట్యాన్ని తన మనస్సులోనే చేయాలట! ఆయన నంగీతం తన కంరంలో నీ కాలువలు కట్టి (పవహించాలట! ఆయన శ్రీగంటి హమావ్రుల కాంతులతో తన జీవితపు చీకటి గుమ్మూూన్ని పగులగొట్టాలట ! తనకు వచ్చిన గళమాంద్యం ఆయన మృదు గానరావాలు (మోగితే సశిన్తుందట ! నిరర్లళంగా తాను కవిత్వం చెప్పాలట! అందుకు ఆయన (పేమ తనకు లభించాలి, అయన నర్తనంతో తేనమసస్సు నిండితే తనమనస్సుకూడా తాండ విస్తుందట! “త్వద్విన ర్హన కళాపరిపూర్హ మెమైన నా మనస్సాగర మంత తాండవవిశారదతన్‌ వహి యించు సీవలెన్‌ొ అని చెప్పుకుంటాడు. గాననాట్యాలు లభిస్తే తనకు తన్నయత్వం కలుగుతుంది. శాన్‌ ఆ పారవళ ష్టం తనకు శాశ్వతంగా వద్దంటున్నాడు. “నా స్వాంతము సౌఖ్య వేదన నెనంగు 1 భరించగభాలకంత (పార్టింతు సుఖమ్ము తీసుకొని దీనతన్‌ కరుణించగా (వభూా !' అంటాడు, తనకు కావలసినది పరిపూర్తానందంకాదు _ నిరంతరదై న్యం ! దాన్నే ఇమ్ముని (పార్టిస్తాడు, ఆయన చిరు సవ్వు నవ్వుతొడట, ఆయన చిరునవ్వులు వెన్నెలలవుతాయి. వాటిలో కాను ఒక రసప్పుంజంగా మౌరివోత్రాడ్త | క్రగలోతాడట ! వద్యవిద్య వాక్యాలనూ వాక్యరీతులనూ అవృత్తం చేసి పద్యాన్ని బాగా నడిపిస్తున్నాడు. స్‌ నాట్యమ్ములు నా మనఃస్థలిన కానిమ్ళూయి ! వీగానలీ లా వైర్దుల్య నవోజ్బ్వల(్రుతులు శాల్వల్లట్రి నా కంరమం "దే నిండంగ నదించుమోయి! మధుమూ ర్తి! నీ కటాతద్యుతుల్‌ రానిమ్లోయి ! మదీయజీవితతమి[(నద్వారమున్‌ జీల్చుచున్‌ | 1 మ్యృుదణ 19290 జూన్‌ భారం, చూ థ్రీల్రీసా. ఒకటి. కావ్య. 8? పే,

లెల/నుషాసికలు థీ ఆ నిశా శ్మశానశయ్యుకు _పొతళ్నపసక్తి లేదు ! 1929 వపిల్‌ 16 పుట్టిన (ప్రతిమనిపీ. చస్తున్నాడు. మనిపీ. మృత్యువ్రను జయించ లేకపోతున్నాడు, ., ఇప్పటిదాకా ఎందరు గలించారో ? అందరూ నపహాజంగా మరణించలేదు. బలవంతంగా చని పోయారు. పహాత్యలవల్ల పోయారు. యుర్దాలలో కనుమూతారు. ఆ పోయినవాళుకూడా తవు ౧౧ వ. తమకాలాలో ఎన్ని అద్భు తాలు నృష్షంచలేదు? ఎన్ని విజయాలు సాధించళేదు ? అనాటి కళల్సు లా ల ఆనాటి నంన్కృృత్కి ఆనాటి జీవితవిధానాలూ మళ్లీ రమ్మంకేు వస్తాయా ? అందరిలా "గే తానూ మట్టిలో కలియక తప్పదు. మట్టిలో ఎన్నిఎముకలు పడి ఉన్నాయో? అవన్నీ అక్కడ నిద్రిస్తున్నాయి. వాటికి కూడా ఒకప్పుడు స్వప్నావస్థ, జూ(గదవస్థ ఉండేవి. ఇలా తలుచుకుంటూన్న ప్పూడు కవికి దుఃఖం కలుగుతుంది. *,. ఇంతకు ముందు గతవై భవం గొప్పవని తలపోసీన కవే ఇప్పుడు గతం మరిరాదని తెలుసుకున్నాడు. ఆ భావనలో '“సుప్తాస్థికలు 1. వెలు వడ్డాయి. కరుణబీభత్సాలవై వు కవిభావాలు మలుఫవుకిరుగుతున్నాయి, నుప్తాస్థికలు అం ? సుపాసికలు అనే పదబంధానికి ని(దించిన ఎముకలు అని అర్థం. కానీ ఎముక లేమిటి? జడా నిద్రించడం ఏమిటి? అనేపశ్న ఎదురవుతుంది. ఎముకలు చనిపోయినవారిక్సీ నిద జడ త్వానికీ (ప్రతీకలు, సుపానికలు అనే మూట గతించిన మానవులకు (ప్రతీక ఇవి అనేక మానవుల ఎముకలు, కనుకనే “పరంపరేలు' అంబాడు, ఇవన్నీ భూగర్భంలో కవికి కనివించాయట! అతడు భావనా నే(త్రం తోనే దర్శించాడు. యుగ యుగాలనుంచీ మానవుడు భూమిమిద జననమరణాలు పొందుతున్నాడు, కోట్ల మానవులు గతించారు. వారి ఎముకలు భూగర్భంలో కష్పువడ్డాయి, అవన్నీ నిదిస్తున్న వనీ నిశ్శబ్దంగా ఉన్నవనీ (ప్రోగులుగా పడిఉిన్నవనీ కవి ఉహిస్తున్నాడు 2 నిళ్ళబ్దసంపుటాలు “సుప్త నిక్శబ్దసంపుటములు' అనే పదచ్చితంతో వాటి జడత్వాన్ని (ప్రకటించాడు, సంవుట ములు' అనే మాట చిత్రమైనది. వున్న కాల ళశాళులకు నంపవుటాలని పాడతాం, భూగర్భంలో 1 మృుదణ నమదర్శిని 10980 చూ త్రీభ్రీసా. ఒకటి, కావ్య 89 పే 2 చూ %పభవ'లోని 'మృఠ్యుపబోధము.

న్వర్గ దేవతలు 185 ఉన్న ఎముకల గుట్టలు కూడా మూతపడిన పున్న గాలవంటివే అని కని అభిప్రాయం, వాటిని. పరిశీలిస్తే అనేకవిషయాలు తెలుస్తాయి. లేకుంటే అలా పడి ఉంటాయి, నంవ్రుటాలలో వ్చా లుంటాయి. కానీ ఈ అన్ది కాసంపుటాలలో నిశ్శవ్దాలే ఉన్నాయిః అవి పెగా నిదాణస్టితిలో ఉన్నాయి. అలాంటి వాటిని కవి వూశానంటున్నాడు. ఈ భావవముంతా 'ెండుపంక్తులలో కుదించగల్లుతున్నాడు. (0 “అవి ధరాగర్భమున మౌానవాస్థికాపరంపరలు ! సుష్కనిశ, ఎబ్రనంపుటములు |!” శ్మృశానశయ్య సు_ప్రనిశ్శబ్దసంపుటాలుగా మానవాస్టికాపర ంపరలు పడిఉన్న భూగ రంలో సూర్యోదయం చంద్రోదయం మొదలై నవి లేవ, అందువెతనే 'అటనొశే దీరయామిని' అని చమత్క_రిన్తున్నాడు, అది దీర్ధ్యమైన 'ర్కాతి కావడం ఒక భయంకర త్వాన్ని వ్యక్తం చేస్తోంది. ఈ భయానక పరిస్టితి ఇలా ఉండగా కవి దాన్ని మరింత భయానకంగా చ్నితిస్తూ 'ఆ నిశాళ అగౌనశయ్యి' అంటాడు, అనలే రాత్రి దానికి తోడు శ్మశానం, ఆ శ్హశానమే సుప్తాస్థికలకు శయ్య. ఆ సువ్హాస్టికలు నద్ర నుంచి ఎన్నటికీ మేల్కొనవు, మేల్కొ_నక పోవడానికి కారణం సూర్యోదయం కాకపోవడం, ఈ విషయాన్ని “(ప్రాతః (పన క్షి లేదు అని సూచిస్తున్నాడు, “అటనొశే దీర్చ యామిని! ఆ నిశా శ్మశాన శయ్యకు తః (ప్రనక్రి లేదు మృత్యుశ్లైతల్యం అధ రాగర్భంలోని వాతావరణ మెటువంటిది? అక్కడ చల్లని గాలులు ఖేన్చ. మరి ఉన్నది "మృత్యు శె తల్యం” మాత్రమే. ఎకేతల్యమనే పదమే మృత్యువుకు వాయు త్వాన్ని 'తెల్చుతుందిః మృత్యువక్క_డి చల్లబడిపోయి ఉంది. కాని అది తాండవిస్తోందట. మృత్యువు తాండవించే చోటు నరకమవ్రుతుంది. ఈ ధరాగర్భం మృత్యునివాసమే ! అది “అగమ్యుతిమోర వా స్యాంగణము'గా కూడా కవికి కదిలించింది. ఇక్కడ మూడు విశేషణాలున్నాయి, ఈ మూడూ సాభిప్రాయ మైనవే (1) అగమ్యం అంఘే చేరడానికి వీలుకానిది. (వ) తమస్సు అంళే చీకటితో నిండినదిః (8) రహన్యము అంశే ఎవరికీ తెలియరానిది. “ఆ యగవమ్యుతమా రహస్య్వాంగణాన తాండవించును మృత్నుె తల మొకళి' ప్ర ఖీ తీ లెపి భూగర్భాన్ని ఈ కవి చాలా అపూర్వంగా నర్మించాడు. మృత్యు తలం తాండవంచే అ రహస్యాంగణం ఒక నమాధి లాగుంది, ఆ నమౌాధి (గోరీ - మామూలు ననూధి కాదు

వైఫై / సుప్తాస్టిక లు ఆ నిశా శ్మృశానశయ్యుకు _పాతళ్శపసక్తి లేదు 1 పుట్టిన (పతిమనిమీ చస్తున్నాడు. మనిషి మృత్యువును జయించ లేకపోతున్నాడు, 44 ఇప్పటిదాకా. ఎందరు గలించారో * అందరూ నపాజంగా మర ణశించలేదు బలవంతంగా చని పోయారు. హాత్యేలవల్ల పోయారు. యుద్ధాలలో కనుమూశారు. అ పోయినవాళ్లుకూడా తవు తమకాలాల్లో ఎన్ని అద్భు తాలు సృష్టించ లేదు? ఎన్ని విజయాలు సాధించళేదు ? ఆనాటి కళలు అనాటి సంస్మృతి అనాటి జీవితవిధానాలూ మన్లీ రమ్మంయే వస్తాయా? అందరిలాగే శానూ నుట్టిలో కలియక తస్పదు. మట్టిలో ఎన్నిఎముకలు పడి ఉన్నాయో? అవన్నీ అకాడ న్నిదిస్తున్నాయి వాటికి కూడా ఒకప్పుడు స్వప్నావస్థ, జ్యాగదవస్థ ఉంజేవి, ఇలా తలుచుకుంటూన్నప్పుడు కవికి దుఃఖం కలుగుతోంది. ,. ఇంతకు ముందు గతవైభవం గొప్పడని తలపోసిస కవే ఇప్పుడు గతం మరిరాదని తెలుసుకున్నాడు, ఆ భావనలో “సుప్తాస్టికలు'1 వెలు వడ్డాయి కరుణవీభ త్సాలవైవు కవిభావాలు మలుపుతిరుగుతున్నాయి, నుప్తాస్టికలు అంపే ? సుప్తాస్థికలు అనే పదబంధానికి నిద్రించిన ఎముకలు అని అర్థం. కానీ ఎముక లేవుటి? స్నిదించడం వమిటి? అన్మేపశ్న ఎదురవుతుంది. ఎముకలు చనిపోయినవారిక్తీ నిద జడ శ్వానిక్‌ (ప్రతీకలు. సుప్తాస్థికలు అనే మాట గతించిన మానవులకు (ప్రతీక ఇవి అనేశ మానచ్చల ఎముకలు, కనుకనే 'పరంపరలు' అంటాడు. ఇవన్నీ భూగర్భంలో కవికి కనివించాయట! అతడు భావనా నేత్రం తోన్‌ దర్శించాడు, యుగ యుగాలనుంచీ మానవుడు భూమిమిద జననమరణాలు పొందుతున్నాడు, కోట్ల మానవులు గతించారు. వారి ఎముకలు భూగర్భంలో కష్టువడ్డాయి, అవన్నీ నిదిస్తున్నవసే నిశ్శబ్దంగా ఉన్నవసీ (పోగులుగా పడిఉన్నవనీ కవి ఊహిస్తున్నాడు 2 గా నిళ్ళబ్దసంపుటాలు సుప్త సిశ్శజ్దసంపుటములు' అనే పదచ్యితంతో వాటి జడ త్వాన్ని (ప్రకటించాడు, నంపుట ములు' అనే మాట చ్మితమైనది. వున్నకాల శాశులకు సంపుటాలని పాడతాా, భూగర్భంలో మ మ్య్ఫుదణ సమదళ్యని 1980 చూ థ్రీఫ్రీసా. ఒకటి, కావ్య, 89 శై £ చూ *పభవ'టోని 'మృత్య్యుపజొధము

న్వర్ష దేవతలు 18% ఉన్న ఎముకల గుబ్బలు కూడా మూతపడిన వున్న కాలవంటి వే అని కవి అభ్మవాయం, వాటిని. పరిశీలిసే అనేకవిషయాలు తెలుస్తాయి. లేకుంకు అలా పడి ఉంటాయి, నంపుటాలలో భచా "ఖో (వ. ను ఉన్నాయి. అలాంటి నాటిని కవి మాశానంటున్నాడు. ఈ భానమంతా నెంగుసంక్తులలో కుదించగల్తుతున్నాడు. (0 “అవి ధరాగర్భమున నూనవాస్టికాపరంపరలు |! సుప్పనిశ్శబ్దనంపుటములు 13 శ్మశానశయ్య సు_ప్పనిశ్శబ్బనంపుటాలుగా మనవాస్టైకాపరంపదలు పడిలన్న భూగర్భంలో సూర్యోదయం, చంద్రోదయం మొదలై నపి లేవు. అందు చెత నే 'అటనొ క్రయామిని అని చమత్కిరిన్తున్నాము, జ్‌ అది దీరమైన రాఫ్రి కావడం ఒక భయంకర త్వాన్ని వ్యక్తం చేస్తోంది, ఈ భయానకపర్రనిప్తి ఇలా ఉండగా కవి దాన్ని మరింతి భయానకంగా చి[తిస్తూ "ఆ నిశాళశానశయ్య' అంటాక్షా, అనలే రాత్రి దానికి తోడు శ్మశానం. ఆ శతాన మే సుప్తాస్థికలకు శయ్య, ఆ స్తూ నుంచి ఎన్నటికీ మేల్కొనవు. మే: [నక పోవడానికి కారణం సూర్యోదయం కాకహా్వదం, క్ష విషయాన్ని “ప్రాతః (పనక్రి లేదూ అని సూచిస్తున్నాడు, మృళ్యువై శ్ర ను ఆధ రాగర్భంలోని వాతావరణ మెటువంటిది? అక్కడ చల్లని గాలులు శే రీచా వ్‌ "మృత్యు శె తల్యం' న్యూత్రమే. _శెతల్యమనే పదమే మృత్యువుకు వాయుత్య్యాల్స = వ్‌ ఉన్నది మృత్యువక్క_డ చల్లబడిపోయి ఉంది. కాని అది తాండవిస్తోందట. మృత్యువు మ లఅ్పుతుంద్ర

• ౯ క్ష ండవి నరకమన్రతుంది. ఈ ధరాగర్భం మృత్యునివాసమే ! అది 'అగమ్యతి వారం స వోట్సు కూడా కవికి కనివించింది, ఇక్కడ మూడు విశేషణాలున్నాయి, ఈ ఇ క అము'గా మైనవే (1) అగవ్వుం అంశ1ే చేరడానికి పీలుకానిది, లొ తమసు య. గొల పాయ యా స్ట్‌ ( స అంకే చికటిత్రో (8) రహన్యము అంక ఎవరికీ తెలియరానిది, సిండినది, “ఆ యగమ్వుతమో రపహాస్యాంగణాన తాండవించును వు ఎతు స్ట ఫీ స్ట శ తల్య మొక్రశ్చు? అనుభవా రు జ భూగర్భాన్ని ఈ కవి వాలా అపూర్వంగా నర్జించాడు, మృత్యు తల ౧మాన్షి ష్టం జ ఆ రహాస్యాంగణం ఒక నమాధి లాగసంది, ఆ నమాధి (గోరీ = మౌాన్స్హూ త్రి తౌండవించ్ట వ్‌ నమాథ్ఞ కాస్స

326 తీఠథఅీ కవిత్వం వన్వువ, నంవిధానం అందులో అనుభవాలు ఎన్నో గడ్డకట్టుకుపోయాయి, వాటికి కదలిక లేదు. అ అనుభవాలు “నిళాంత హేమంత వృూదంతరంతరంి లోనివి, ఎడజెగని మంచుకాలంలో ఆ మానవులు పొందిన గంజెలోతులలోని అనుభవాలు ఇప్పుడున్నాయా + "లేవ, అవన్నీ ఇప్పుడు ఘనీభవించాయని చమత్కరించాడు. చనిపోయి ఎముకల రూపంలో మిగిలిపోయిన మానవులనేకులు తాము (బతికి ఉన్న కాలంలో శృంగారానుభవాలెన్నో పొందారు. ఆ అనుభవాలు ఈ ఎముకలలొ ఘనీభ వించాయి ఈనాడు, ఈ విధంగా కవి భావన ఎన్ని యుగాల వెనుక చెనుకళోపరిగడుతోంది. “అది నితాంత హేమంత ప్యాదంతరంతరనుభవాళి భఘనీభవించిన నమాధి ఉద ఆద ఖైర వన్వవ్నవీధి కవి భరాసిన మనుష్యాస్థికలు నిద్రావస్థలో ఉన్నాయని శెప్పాడు. నిదిలో ఉన్న మాన వుడు స్వప్నం పొందడం సహజం, ఈ స్వప్నావస్థ అస్థికలకు కూడా ఉందట ! అయితే ఈ కలలు మనోహర మైనవి కావ, అవి భైరవన్వప్నాలు. ఆ భయంకరన్వప్నవీథిలో అస్థికలు సంచరిస్తాయి. మానవజాతి యొక్క అఆదిమయుగంలోని అనాగరిక దశను ఇక్కడ సూచి సున్నాడు. ఆ మనుష్యాస్థికలు నిద్రలో మునింగి సంచరించును ఖై రవస్వప్న వీథి బతికినదినాల తలపోతబరువు ఈ ఎముకల వొశ్రానొకప్పుడు చర్జుం కప్పబడి ఉంజేది. దానినే కవి “చర్శుకవచం' అన్నాడు, ఇది నొప్పు పదచి(త్రం. ఈ చర ఖ్రక వచంవల్ల నే స్పర్శయొక్క_ అనుభూతి లభించేది. చర్ణుకవచ మిష్పుడు చనిపోయింది ఎప్పుడో ఒకానొకప్పుడు అది సజీవంగా ఉండేది. అఆ (బకికినదినాలకలపోత శేటికీ ఎముకలకు ఉందంటాడు కవి, ఆ తలపోతబరువువల్ల నే అవి చలిన్లూ ఉంటాయట, ఇది జ్యాగదవస్త. ఎముకలకు సుషుప్పి, స్వప్నం, జాగృతి (క్రమంగా చెబుతున్నాడు, థా 'అవి చలించును తమ చర్యుకవచ మెపుడొ (బతికినదినాల తలవోత బరువుచేశ' నీర వాహ్వానం ఒకప్పుడు ఆ స్థితిని పొందక తప్పదనే వివేకం కలుగుతుంది] సుప్తాస్థికలు సీరవంగా ఆవ్వానిన్తు న్నాయి మానవ్చులనందరినీ, అయితే ఆ నీరవాహ్వోనం వినేది ఎందరు? తా న్లాక గాదే విన్నాడట! 8 1948లో గాంధీమవాత్ముడు మరణం పొలయినఫుడు ట్రీటీ రచించిన శేడిక్సా నాటిక “నుప్తాస్టికలు చూ థ్రీఫ్రిసా. మూడు, వచక, 98-107 మే

న్వర్గ దేవకలు 137 విని దుఃఖభించాడట! అతని 'కనుంగవ కన్నీళుళై* కరగిపోయిందట ! మానవుడు మరణాన్ని ఎప్పుడు జయిస్తాడు ? ఇది కవి ఆ(క్రోకానిక్షి అంతరార్థం, అతని “బ్యాదయఫుటంి ఎందుకో *న్హోన్సీ ల్రతూనే' ఉంది. అతవి “అస్థిపంజరరి ఎందో వణకుతూనే ఉంది. తన శరీరంలో ఉన్న ళా అసికలు నేడు జూ(గదవస్థ్టలో ఉన్నాయి. అవి ఎప్పటికోఅప్పటికి “నుప్తాస్టికలు" కాకతప్పదు. ళో ననే ముట్లిలోకి పోక తప్పదు తీ లు కరుణబీచత్సాలు ఈ అనంతకాల[(పవావాంలో మానవుని జీవితం ఒక బుడగవంటిదనీ (పతిమానవుడూ భాపీక శరీరం విడువక తస్పదస్‌ చిపరికి అతని శరీరంలో మిగిలేవి ఎముకలు మూ్రమే అనీ భావించు కున్నప్పుడు కలిగిన దుఃఖావేశం ఈ ఖండికలో అంతస్పూతంగా ఉంది, మట్టిలో గుట్టలుగుట్టలుగా నుప్పనిశ్శబ్దసంపుటాలుగా ఉన్న మానవాస్టికల బీభఛత్సదృ క్యాన్నీ కరుణగాథనీ ఊహించుకుని కవి వడుస్తాడు. ఆఎముకలస్థితి తనకూ తప్పదన్‌ అవి తన్నుకూడా ఆవ్యోనిన్తున్నాయనీ తెలుసు కుంటాడు. కజ్జార్థాల నమ్మపాధాన్యం సుప్త నిశ్శబ్దసంవుటాలు, నిశాళ్శశానశయ్య. తమోారహాస్యాంగ కాం మృత్యుశై తల్యం, నిళాంత హేమంత పృూదంతరంతరనుభవాళ్ళి ఖై రవన్వప్న వీధి, చర. కవచము, సీరవాహ్వోనం వంటి పదబంధాలనిరా ణంలో అపూర్వమైన ఉఊపహానంవిధానంతోపాటు శళ్టార్రాలకు నమానంగా [పాధాన్యం కనిపిస్తుంది. ధరాగర్భం, నిశ్శబ్ధ్దసంవుటం వంటి పదచి_తాల్లోనూతన(ప్రయోగం ఉంది శష్టైలకు నిఘంటునవుల్లోని అన్రాలుగాక అర్హాంతేరాలు కవ్ఫ్చలవాడుకవ న్గొ లభిస్తాయి, లవుణా వ్యంజనాశక్తు లని వాటిని అలంకారికులు పేర్కొ న్నారు.5 గోరంతిశబ్బంతో కొండంత అర్ధాన్ని సాధించవచ్చు, 'అవి చలించును తేమ చర ్రకవచ మెఫుడొ (బదికినదినాల తలవోత బవవుచేతి అనే పంకుల్లో అ శిల్పాన్ని (ప్రదర్శించాడు. సార్థకమైన విశేషణాలనుమా[తమే (వయోగించాడు, “ఆగ మ్యతమోర హూస్యాంగణరో అనే నమానంలోని వి శేషణాలన్నీ సార్ధకాలే! మార్పుని నహించని పడాలశ్ఞ (పయోగించాడు, “దీర్హ్య యామిని అనే పదబంధాన్ని “దీర్చ ర్యాతిగా మారిస్తే సొంవు ఇచెడుతుండద్ష అనుభూలిని గాఢంగా కలిగించడానికి పదాలను (పతీకలుగా వాడవచ్చు, “సుప్తాస్టికలు ఇలాంటి (వతీక గాన వాడబడింది వి శేష్యాలకు విరుద్ధమైన విశేషణాలను వాడి నూతనారం థి కలిగించవచ్చు, 'సరవాహ్వోనం ఇలాంటి జే, ఇలాంటిపదళిల్పం కవికి చేతికందుతోంది. ఈ ఖిల్పం కవికి ఎంతో అత్ర సువిశ్వానం కలిగించింది. అందుకే 0160! 1) 0651 ౦యి5 12 వై” 200 ౨0200 23 లం 0010101 అని (దకటించుకున్నాడు. శ 19 ఏళ్ల వయన్సులోనే కవి ఈ వివేకాన్ని పొందాడు 17వ ఏట (వాసిన 'మృత్యు[వబోధమిలో కూడా ఈ వివేకం కనివిమంది. క్‌ లక్షణావ్యంజనా ళక్తులను గురించి తెలునుకోవడానికి - చూ. కావ్యాలంకార నంగవాము : నన్నిధోనం వారి వ్యాఖ్యం

లీకీ/సుమార్చన ఉజ్జ్వలవనీ రమణీయ వసంతవీధులు 1 1929 సెపెంబరు 12 టా ఆమె వసంతవనవీధుల్లోకి వెడుతుంది - బంగారుపళ్ళిం పుచ్చుకుని, పూలుకోస్తుంది పళ్లెం నిండా, బయటికి వస్తూడిండగా ఆయన ఎదురవుతాడు. ఆమె పూలను ఆయన పాడాలకై పోన్తుంది, సిగ్గుతో ఆయనను చూస్తుంది. తన వ్యాదయాన్నే ఆయనపాదాలకు అర్పించి కృతార్జు రాలవుతుంది, ఈ పద్యాలను నాలుగు “ఉత్పలమాలోళ్లో కరారుస్తాడు,! ఇది దిన్య(ప్రణయం'_ మధురభ కికి మరోపేవ, ఆమె నంచరించిన ఆ వనం జీవిళానికి (పతీక. ఆ వనంలోకి వనంతం వచ్చింది, “ఉజ్జ్వ్యలవనీరమణీయవసంతవీధులూ అవి ఆ వసంతం యావనానికి (ప్రతీక అప్పు జామేకు పూష కోరక కలిగింది. “ఎద రవుల్కొన్న కోర అది. పియసాక్షత్కార౦-హృదయా ర్పుణం ఫువ్వులే ఆమెను 'మానమనోహార ముగ" పల్మ_రించాయట 1! అంతేకాదు, అవి కళ్లు ఏప్పిచూనూ ఆమెను ఆహ్వానించాయి కూడా. ఎందుకు ? “పూజానవభి"గ్యవాంఛనలు' జూలు శొనడంవల ! అమె వాటీ కోరికను మన్నించింది. వాటిని కోస్తున్నప్పుడు ఆమె 'అంగుళులించుకా త స టలోంచి బయ త ౦దీగా లేదో ఆమెకు ఆశ్ళర్యంకలిగింది. తానెవరిని పూజించదల నంద్‌ ద అందగా తేన ముంగిట నిలబడి ఉన్నాడట! అమె అతడ్ని పూర్తిగా యూడటానిక సిగ్గుప సంది, ప్‌ “గా లమోద పూలపశైరం గుమ్మురించింది. అయితే ఆమె అతనిని పూర్తిగా దూడనేలేదా ? ఈ (పళ్నకు సమాధానం ఆమెయే చేబుతుంద. ౦ తులన్‌ ఏలుననో కనుంగొని అ వేద్యమనో ణ్‌ సుఖానుభూ ల "తేలణ నా ఎడంద భవదీయపదానళ€ భాగ్య ఆ5ఖలన్‌ (వాలు నవ(ప్రఫుల్ల సుమనస్సువమాొకృతి నర్చనారతిన్‌ ఆమెవి చంచలమైన చూఫులట ! అతనిది దివ్యమైన మూర్షిఆట! ఎట్లో పీల్పశలిస్వికుకుని ఆమా అతనిని చూసిందట! అప్పుడామెకు కలిగిన అనుభూతి ఒకటికాగ ఆ వేద్యమనోజ్ఞ సుఖాను భూతులవి._ ఆము ఆ అనుభూతులలో తేలిపోయినప్పుడు సుమార్చన మళ్ళు మొదటికి వచ్చింది. ఆపూ డామో వ్యాదయమే అతని పాదాలవిాద (వాలిపోయింది తనన ావనవననాతు 1 మ్యుదణ. భారతి. 1929 అక్టోబరు. చూ. అీథ్రీసౌం ఒకటి, కావ్య, 90-01 ప్ర

లైఫ్‌ //భావిదృష్టి సంధ్యా నిశితారుణ (పభలు దాచిన యామిని! 1929 సెప్పెంబరు 16 ఇదిగాక ఇంకో [ప్రపంచంటఉింది. అబే ఛవివ్యత్తు. ఎక్కడ కవిత్వం రసవంతంగా నరి కొత్తగా ఉంటుందో ఎక్కడ నూర్యకాంతులు రంగురంగుల్లో 'తేలిపోతాయో ఎప్పుడు తన ఆలోచనలకు రెక్క్లలువచ్చి 'అక్షాశగంగా తీరంలో నినారిస్తాయో అదంతా భవివ్యత్తు. ఇప్పుడు అతానున్నదొక రాత్రి, “శేఫపు తనకు ఎ(రనికాంతులతో కనివిస్తుంది.! ఆ మరో[పపంచంలో శవిత్వం "రేయింబవళ్ళు చేసేనాట్యం “రనవన్న వీనవన్ఫుటంిగా ఉందట! అక్కడ చీకట్లుండవు చేనవేల “సూర్య కాంతులుంటాయి, అవి కూడా “మేదురరమ్యవర్ణ నంఘటనంితో [పకాళిస్తాయిం అందువల్ల అంతులేని ఆసందంతో కాలం గడుస్తుంది, ఇటువంటి కవితా (ప్రపంచమే తనకు

కానాలట 1

భావివికానవాటికలు

ఆ ప్రపంచాన్ని చేరుకోవడానికి వాబాూనాలు అతని అలోచన లేనట ! ఆలోచనలు కనిపించని "రెక్కలు కట్టుకుని 'రయోద్ధత సుపర్వవిమానపలాయన (క్రైయాలీతములై' పరుగెత్తుతాయట ! అవి భవివ్యత్తులోని 'సుధామధుర దివ్యపధాలకు భావికాల విద్యోతిత నాట్య శాలలకు జ్యోతి రఖండయళోంగణాలక్రు' చేరతాయట |!

ఈవిధంగా తాను 'భావివికానవాటికల బాటలలో పోతుండగా తన కవితా గీతాలనే తాను వింటాడు. తన కవితని కప్పుడు గొప్ప వ్యాప్తి వస్తుందనీ (వజలంతా తన గీతాలను పౌడుళూ ఉంటారనీ కవి ఆశపడుతున్నాడు. తాను ఈ (వయాణంలో న్వర్షంలోని మందాకినీనదీ తీకంలాశ- ఇసుకతిన్నెల వరకూ పోతాడు, అక్కడ వివారిస్తాడట ! అప్పుడు తాను రచించిన పూలపాటశే తేకెచెలువలుగా కనివిస్తాయట |!

"ఈనాడ్షు శాన జక రాశిలో నంచరిస్తున్నాడు ఈ 'రా(్రైకి ముందున్నది నంధ్య, తరువాత వచ్చేది ఉమస్సు, ఆ సంధ్య ఎ[రని వాడియైన కిరణాలు గలది. దాన్ని దాచివేసినది ఈ రాతి, ఈ రాతిలో చరిన్తున్నది తిన మనస్సు. కాని ఈ రాత్రి ఎంతో కాలం ఉండదు, త్వరలోనే *భావిసుపమౌానికనద్రుచ్చుల్సు! వస్తాయి, ఆ “రుచులను తన మనస్సు ఆస్వాదిస్తుంది. ఈ ఊబాను ముద్దకట్టి చూపిస్తున్నాడు. “వేడు సంధ్యానిశితారుణ (ప్రభలు దాచిన యామినిలో చరించు నా మూాననసమింక భావిసుపషమూా వికశనదుచు లాన్వదించెకున్‌ య. రా మ్యుదణ 1029 నవంబరు. చూ, శ్రీశ్రసా ఒకటి కావ్య, 92-93 పే

త6/గితి 'వెంంయిలుకదువుల నునువేంలిముసుగు క 1929 నవంబరు 18 ఆకాశంలో ఒక మెరువు మెరిసింది. దాన్ని మూడగానే తన మనస్సులో వీడో తళుక్కు మంది. ఒక ఉఊపాచిత్రం గీసుకున్నాడు, ఎంతో ఆనందంతో దాన్ని పొడుకున్నాడు. ఆగీతిక్ర ఛందస్పూ వర్పడింది. రాగళాళాలూ కుదిరాయి. నాలుగుపాదాల 'తేటగీతిలో.ము క్రకంలో_ మా[తం ఎంతెంత భావం ఇమడదోూ ఓ. గగనసీమంతినీకటాక్షాలు భూవు ౪ ఆకాశకాంత మూపు. ఆమె ఇంతకు ముందుభూూడలేదు. కారణం సమిటి? “మొయిలు కదువుల నునుమేలిముసువి వేసుకుని ఉందామె. అది ఇప్పుడు గాలికి జారిపోయింది. వెంటనే ఆమె పులు మెరిశాయి. ఆమ ఒక అందగ తె, అందుచేత (పేమదాహంగల క్‌ి చిత్రణ చేశాడు కవి మబ్బులు మరిసినపుడు సమలి ఉశ్సాహాంతో వురివివ్పీ ఆడటం (పకృతి నీలివన్నెలవలె' నటించసాగాయని ఊహించాడు “మొయిలు కదువుల నునుమేలిముసుగు, (౫న సీమంతిసీ కటాక్లాలు' అనే పదచి[తాలతో అకాళాన్ని ఆందాల అంతుపురంగా మౌర్చివేశాజ్షా కవిమా(తం జేలమూద ఉండిపోయాడు, గగన క్‌మంతినినంయాగం అతని కెంతమా(త్రం లభించేది. కాదు, కానీ అతడు ఆనందాన్ని భావించుకుని అనుభవించగలడు, ఆ ఆనందానికి రూపకల్పన చేయడంలోశే మయూరనాట్యం ఆవిర్భవించింది దానితో అతడే నెమలి అయిపోయాడు, 1 ముదం: భారతి, 1920 డిసెంబరు, చూ-అీలీసా. ఒకటి. కావ్య, 94 ప్వే మల్లవరపు విశ్వేశ్వరరావు రదించిన ఒక కవితలో ఒక వదబంధం ఈ గీతి రచనకు (పేరణ అట

సంవిధానవుష్టికోసం సాహిత్యవ్యాయామాలు తీలొ€ కఎితలు 'స్వేచ్భావిహగము హారతి వేణుగానము

“ఉత్కృష్టమైన కళాకార్యాలు అన్నింటికీ ఒక 572౧1607

ఉంటుంది !

ఏగాగ80౫7/

ఉన్నవన్నీ

ఉత్కృష్టర చనలు

కావు! *

_త॥

87/స్వేచ్భావిహగము నా వదియే [ప్రసూన నవనందనమై వికసించు ! 1980 జనవరి 17 భగవంతు జెక్కడ ఉంటాడు ? ఆయనను చూడాలని తనకు ఎంతో ఆరాటంగా ఉంది. ఆయన బహుకా ఒక స్వేచ్భావిహాంగం అయి ఉండవచ్చు, అదిగో ఆయన ఆకాశంలోకి ఎగురు తున్నారు: ఆకాశమే ఆ పవీ.గూడు, తనకు లెక్కలు అేవుగానీ ఉంకే తానూ పైకి ఎగిరేవాడు, చూస్తూ ఉండగానే ఆ పనీ. కదిలిపోయింది, ఆ పవీ. అఆకాశగంగాతీరంలో నంచరిసోంటేనా ! ఇలా ఇతడు అనుకుంటూ ఉండగానే మళ్ళీ 'స్యేచ్భావిహాంగం జూడలు కనిపించాయి, అప్పుడు కవి మనస్సే ఒక నందనవనంగా మారిపోతుంది. భగవంతుడు తన మనోనందనంలోకి దిగివస్తా డిప్పుడు,!. ఇదొక “దివ్యానుభవం' అట |! ఆకాశంలో అ స్వేచ్భావిహాంగం తిరిశే మార్గంవై వు అతడు ముధావిలమైన చూవులతో చాస్తూ ఉంటాడట |! సురాపగా నుధాతీరాలు ఈ స్వేచ్భావిహాంగం అనంతా కాళంలోకి పోయి అదృశ్యమవుతుంది, అప్పుడు భక్తుని వియోగపాధ మొదలవుతుంది. స్వేచ్భావిహాంగం “ఏ రుచిరానురాగముల సీనెడు దూరదిశా నిశాంతము'నకో చేదుతుందని ఈ భక్తుడి ఊవా. అకాశంలో మండాకీన్‌ నది ఆ నదియొక్క_ మనోహరమైన తీరమూ ఉన్నాయి. ఆ తీరంలో వికసించిన కలువపూల పరిమళాలు నిండి ఉంటాయి, అక్క_జే స్వుచ్భావిహాంగం నంచరిన్తూ ఉంటుందట! కాని ఆ విహాంగదర్శనం లభించక్రపాళ్వి డ్రంవల తనకు జైన్యం కలు?సతోంది, తినకు కూడ స్వేచ్భ లభిసే ఆ పీమలను గో చా వ! దర్శించి ఉండేవాడు. ఇజ్‌ ॥ న్వచ్చావిహంగ సందర్శనం శకాసీ ఇంతలో స్వేచ్భావిహాంగం కవికి కనిపిస్తుంది, అది విడిచి పెట్టబడిన గొప్ప బాణంలా దూసుకుపోతోంది, చానిరెక్కుల చక్కని కాంతి ఒక (ప్రవాహంలా ఉంది. అందులో అకాశం 1 మ్ముదణ అం్యధప్యతిక పమోదూత నంవత్సరాదినంచిక 1580-81. చూ శ్రీశ్రీ సాం ఒకటిం కావ్య, 9రఎ906 ప,

క్త శ్తడ్నీ శ్రీభ్రీ కవిత్వం * వస్తువు నంవిధానం అంళా స్నానంచేస్తోన్నట్లుంది. ఇలాంటి దృశ్యాన్ని కవి భావిస్తున్నాడు, అందువల్ల అతని పాద యంలో అందమైన థావాలు పారిజాతాలవలె పూశాయట 1 నూతన పారిజత సుమనోరమణీయములై న భావముల్‌ ఫూతలు పూచు. నా యెద, విముక్త నుహాశుగమట్లు దాటుచున్‌ దో్యోతలమున్‌ విహార పరిధూత గరున న ఎదు కాంతి వాహినీ స్నాత మనోవారమ్ము గ నొనర్చు నినున్‌ క నునంత వింతగన్‌ నందనారామంగా మారిన కవిమనన్సు వికసించి అంటాడు కవి. ఆకాశంలోనే కాకుండా కవి హృదయంలోకూడా ఇప్పుడీ విధంగా నందనవనం వర్పడింది. స్వేచ్భావిహాంగం ఇప్రూడు కని మనోనందనం చూసి దిగివచ్చి తన స్థిర నివాసం వర్పరచుకుందట | ఊక్తివై చితి స్వేచ్భావిహాంగాన్ని దూసి “పాండుపయోదనూలికలు' (త్రోవయివ్వడం, కవి కుఢావిలమైన ఇాడ్కులతో స్వేచ్భావిహంగం వైపు దూడటం, విహంగం '“రుచిరానురాగములసీనెడు దూర -దిశానిశొంతం' చేరడం, “ప్రవుల్లకల్తార సుమావళీపరిమళమ్ముులు మూగు సుఠాపగాసుధాతీశాలు, కవి సృాదయంలో “నూతనపారిబాత సుమనోరమణీయాలయిస భావాల) పూయడం, పక్షి "విముక్త మహాళుగంవల' చాటడం, “విపోరపరిధూతగ రున్ఫృదుకాంతివాహిస్తీ స్నానాన్ని? ఆకాశం పొందడం, హోరికలు 'కోములపల్ల వాలు" కావడం, మనస్సు “నవసంవనంగా” వికసించడం మొదలై న పదచి(తాలలో తన ఉకి వై చిత్రిని తీగలు సాగిన్తున్నాడు, భామలో సౌంస్కృతికత తగ్గలేదు, కాని భావాలకు అందచండాలిచ్చే భావమకోనం ఈ (ప్రయత్నమంతా, భావాలను పదాలతో నంగహించి చెప్పడం ఒక పనితనం, వికసించిన కలువపూలవాననలతో నిండిన మందాకిస్‌ నదీతీరాలు అని ఇప్పడానికి “(ప్రఫుల్ల కల్తారసుమావళీ పరిమళమ్ములు మూగు సుఠాప్రగా సుధాతీరములు' అనడంలోని లయను అనుభవించడానికి చెవి మాత్రమే చాలదు, పారక్షుడికి కళాడా భాపోపరిజ్ఞానం బాగా ఉండవలసిందే.

ల88,/హారతి విశాలవిహాయసాల వినరాతనాధ్వవుంలు | 1030 ఫిడ్రవం 29 తానూ తన (వియురాలూ. ఒక వెన్నెలరా(శ్రిలో కలుసుకున్నారు, వాతావరణం ఎంతో జోయిగా ఉంది అందంగా ఉంది, అప్పుడు తేన (వేయనితో కలిసి ఆకాశానికి వోడా మనకున్నాడు. చంద్రుడికిరణాలే (తాళ్లు, వాటిని ఊతగా తీసుకుని తన [వియుళ్తాలితో ైైకి పోవచ్చు... తేన మనస్సు నము(దంలా పొంగుతోంది. అమె కోనం అతను గీతాలు పాడతాడు, ఈ సంయోగళ్ళంగా రాన్ని అనుభవిస్తూ ఆ (క్రేయినీీవ్రియులు వెన్నెలలో వెలిగిపోతారు.1 వెన్నెలరాతి.హృదయసము[దం ఆ రాత్రి తనకూ తన (వ్రియురాలికీ న్వాగతమిస్తున్నట్లుగా ఉందట! స్వాగతం ఇచ్చినది రావి కాదు రావి యొక్క నిశ్శబ్దమైన ప్యాజయం. -ఎలాంటి స్వాగతం అది? మాటలతో కాదు, 'శ్వేతస్పి శ్ర శామృతశిశిరపీచీకీక రాలతో. శ్వేతస్టితమునే పదచ్శితంతోనే కవి చంద్రో దయాన్ని నూచిరిచగల్లాడు, శృంగారానుభ వానీకిది' సముద్దీపక మైన సమయం, శృంగారవాతా ౧ వరణానికి మెరుగు వెళ్లు నిశ్శబ్దమూ, వెన్నెల్కా చల్చ గాలీ ఈ మూడింటినీ చెప్పడానికి అనుసరించిన లి విధానం ఏచి(తమైన చే 1 ఇలాంటి వెన్నెలరా(్రీలో కవి హ్యృాదయం నము[దంలా తరంగాలతో నాట్యం వేసింది. ఆ స్థితిలో అతడు పాజే గీతాలు (వియురాలిని గురింబేనట ! విహాయనసవిహారం ఇప్పుడతనికి ఆచుతో కలిసి ఆకాశానికి ఎగిరిఫోవాలన్నంత, మానిసోజ్వేగం కలిగిందిః అయి లే తన్సక్సృ కెక్కలూ లేవు నింగికి మెట్లూ లేవు కాని అతని భావన చిత్రమైనది. అకాశం నుంచి క్రిందికి దిగివస్తున్న చం[ద్రకిరణా లే అతనికి, (₹ాళ్ళవలె కనిపించాయట 1 ఆ (ఆాళ్ళను ఊతగా గొని, “విశాల విజంయసాల విసూతనాధ్వములఫు' తన (ప్రియురాలిని తీసుకొని పోదలబాడు. అని 'శీతలకీరణతంతులు' కావడంవల్ల అతనికీ ఆమెకూ. (శ్రమజండదట ! ఓ ముుదణ ళ్ళంగా౦ కంఠడాతరణము 1980 అక్టోబరు 2ఉ. చూశ్రీ లీసా. ఒకటి, కావ్య. $7 పే,

మ46 ఈ్రు థీ కవిత్వం; వన్తువ నంవిధానం వీణాగానం-శై రవగంధం అ సమయంలో కలువ పూల కొత్తవాసనలు వీచాయి. వెన్నెలలో వీణాగానం వినిపించింది, అ వీణాగానం [వవాహాలు కట్టింది అందులో కలునల వాననలు కరిగిపోయాయి, “ఏ తెంచుచున్నవి కౌముదీ రమణీయవీణాగానపున్‌ (సోతన్సులన్‌ (ద్రవియించు కై. రవసూనముల నవగంధముల్‌ నూటలలో చెప్పజాలని అనుభూతిని మూటకట్టి అందించడానికి కాల్చనిక భావాన్ని అ్యశయించాడు, వెన్నెలకు చల్లదనమే కాని గానమాధుర్యం "లేదు, కాని “కౌముదీ రమజీయవీణాగానం” అనే రూపకంతో అసాధ్యాన్ని సాధ్యపరున్తున్నాడు. చల్ల దనమూ, మాధుర్యమూ కఠలిసినచోట పరిమళంకూడా కలిసి ఒక్ష (ప్రవావాం అయిందిః వెన్నెలలో హారతి ('పణయానుభవానికి తగివవాతావరణమంతా లభించింది. తనవ్రియురాలితో అంటాడట_ “జ్యోతిర్దనోజ్ఞ ము లీ పవిత్ర ముహూర్తముల్‌ మన భాగ్యముల్‌” అని. ఆ ముహూళ్తాలు 'జ్యోతిర ్రనోక్షాలే కాదు, అవి వారి భాగ్యాలు కూడా నట ! ఇలాంటి సమయానికి చరితార్థత వారిద్దరి (ప్రణయానుభ వానికీ దోవాదం కలిగించడం, అందుశ్తీ “వీత్యప్రపంచ వ్యథాత్తు శ్రలోగా వారిద్దరూ వెన్నెలలో వెలిగివోవాలనుకుంటారు, | _పపంచవ్యధలను విడిచిపెట్టడానికి తన (వియురాలితో కలిసి వెన్నెలలో వెలిగిపోవడమే మార్గంగా కనిపించింది, ముక్యాలనరంటో కొత్త ్యవయోగర్న మొదట ఒక గరువ్చను అదనంగా వాడటండ్వారా ము త్యాలనరంలో కొత్త (వయోగం ఇేస్తున్నాడు. ఈ / తామనసీ నికే సబ్దవ్యూది మున కిర్వురకు స్వాగతముగా శ్వే / తస్పితామృతశిశిరవిచీ శీ౯రములొలయించగా జీసిపాదాలలో 16 మాలు నరిపాడాలలో 118 మాలు నరిపాదాలలో చ్విర గురువు (ప్రతిశెండుపాదాలకూ (ప్రాస "లేదా (పానయతి, బేసిపాదాలన్నింటికీ ఒకేపాన_ఇ9లా బహు నియ మూలతో నడిపిస్తాడు ఈ శేయాన్ని, అందువల్ల నే అతివేల్ళశుతిలయలతో బద కడం(తొక్కింది. నరిపాదాలను గురువుళో ముగించడంవల్ల శ్లోకం చదువ్సమున్న నడకవన్తుంది, చితశస్తాలంకాఠా అెన్నింటినో ఈ ేయంలో బిగిస్తాడు. వకామరావృత్సిి అంతళపానల్కు దీర్హ న్వరవరంపర వంటి విచితాలను వేసి పనితనానికి పట్టంగ డుతున్నాడుం

తిల/ వేయిగానము అచటి గాన స్వాదురుురమంనందు భువనములు అవమ్మ్ములుగనై పొరలిపోవు ! కృష్ణావ ఆరం తక్కిన అవతారాలవంటిదికాదు. ఆ చరిత్ర అంతా నానారసనమ్మైళనం, ఆ కథలో ఎన్ని అద్భుతా లున్నాయి? కృష్ణుడు గానకోవిదుడు కూడా. ఆయన బాల్యం ఒక ముచ్చట, ఎర్రన పహారివంశంలోసూ. ఫోతన భాగవతంలోనూ ఆ శెళవ[్రీడలు పనందుగా వినివిస్తాయి.. గొల్రవిల్లల్సు గోవ్రలమందల్సు యమునానదీతీరం- వీటిమధ్య జాలగోపాలకృష్ణుడ్‌ వేణుగానం అద్భుతింగా వినిపిస్తుంది. ఆ గానవర్షంలో. (పకృతి పతులు ఎలాగుంటాయో భావిస్తే అదొక కావ్య(ప్రపంచ మైవోతుంది,. కధనం, వర్ణనం తెన (ప్రతిభకు పరీక్షలు. ఆ పరీత్స లలో కృ అార్టుడు కావాలి తాను, మహాకన్చల శిల్పమర్శాలను అనుకరించగల్లాలి. అందు'ే *“వేలబుగానరంి రచించాడు, గా నవర్ష ౦ సూర్యోదయవర్శ్మ నళో ఖండికను మొదలుపెడతాడు. మొదట దిక్కులనిండా ఉన్న చీశట్లు అంతిరించాయి, తరువాత కెల్రదనం వచ్చింది. అది నదికి వరద వచ్చినట్లుగా మెల్ల ౮ గే లిం మెల్లగా వచ్చిందట ! 'మెల్లమెల్లన తెల్లన వెల్టువయ్యె” అనే భావచ్చిత్రం సూర్యకాంతి వ్యాపిం చి.దనచానికి క వితారూపం. (సపసంచనుంతా ఆనందించింది. లోకంలో వచ్చిన ఈ మార్పును మూసి (ప్రకృతి తానుకూడా _లెల్లగానే నవ్విందట 1. తరువాత పతులు కకూశాయి. ఈ కూతకు చుక్ట రూపకల్పన చేస్తాడు, గూడులన్‌ వీడి తమవారి తోడంహాడీ చివురుంగొమ్ములపై మహోత్పవముగాగ వీనులకు విందుగాగ సుధానవమగు గానపర్షము నీడజగణము గరిసె పక్షులు గాౌయకుల్సుణ్ధా కనిపించారు కవికి. ఈ పత్సీగాయకులు చివురుగొవు స్హ్రలవై ఆసీనులై సభ తీర్చినట్టు వర్షించాడ్ష వాటి పొట అమృతంలా కొత్తగా ఉంది. ఈ పాటనే కవి గానవర్ష చున్నాడుః ఈ గానవర్ష యొక్క (ఫ్రభావంవ న్లి అంతవరకూ అవేతనంగా అజణిగిఉన్న విశ్వంలో మైశన్యం వెల్లివిరిసింది, ... 1మ్ముదణ భారతి 1980 సెప్టెంబరు చూ ట్రీఫ్రీసా. ఒకటి, కావ్య, 122-298 పే ఈ ఖండికారచనలో కేతవరఫు కృష్ణమూర్తి తోణ్చాటు ఉందిట, ఇవి 15 జేటగీతులు.

148 త్రీ శ్రీ కవిత్వం వన్తువ, నంవిధానం కాంతిక ల్లో లినులు "చేతన పదార్థములు కాంతిచే వెలింగె కాంతికల్లోలినులు ఛా(తిగడలుకొనియె. అచేతనాలు చేకనత్వం పొందితే మఠ చేశనాలు కాంతిచే వెలిగాయనడం చముత్కా_ారం. కాంతికల్లోలినులు అనే నరికొత్తపదచి[త్రం కవిచేసే ఇం(ద్రజూలానికి మచ్చుతునక. భూమిమాన వెలుగు వరద లయిందట._ దిక్కులనుంచి చట్లకొమ్ములక్కు చెట్లనుంచి భూమిమిాదికి తన వర్ణ నను అవరోహణ (శ్రమంలో దింపుతూ గమ్మత్తుచేస్తాడు. తరువాత గొల్లపిల్లల వర్ణ న మొదలు పెడ తొడు. గొల్లపిల్లలు-చలిదిబువ్వలు పాలకె విడి తేగలు పరువులెకి తలి వొదుపసలం బొడుచుచు, (దావెం బాలు ట్‌. జ కనవా చలిదిభబువ్వలు భుజియించి నంగడీం[డ్ర. బిబువసాగిరి గొల్లల పిల్లలప్రుకు, నౌొల్లపిల్ల లకన్న ముందు కవి మనకు గోవులను, "'లేగలను చాపించాడిక్క_డ, ఉదయం కాగా లేగదూడలు ఆవుల వొదుగుల దగ్గరకు పరుగెత్తోయి.. అవి పొదుగుల్ని పొడుస్తూ పాలు (తాగా ల ౧౧౫ ఏంతో స్వాభావికంగా ఉన్నాయి. గొల్ల ప్తె నుంచి యమునానది యొడ్డుకు ఆఫ్రులను, శేగలను. తోలుకు పోతారు నౌ లవీలలు ఈ వివయాన్న్ని ఇప్పడా౨కి ముందు యమునానదిని వర్ణించాక్సు, ఛం ౧౧ న! ఇందులో తన ఊపహాశాలి త్వాన్ని వనిరూపించుకుంటాడుః య చాలపవనుండు ముందుగా బరువులెత్తేం బట్టగాం బోవంగా వలె; బల్లటీల గొటుచున్‌ బోవంగా సాంగెం గోమలంఫపుం జన్ని కెరటాలు యమునలో, జెన్నుమిగిలి లు యమునలో చిన్నికరటాల వర్ణన ఇది చిన్ని కరటాలకు చిరుతగాలులకు వొటీ ఏర్పడింది. చిరుగాలి కూడా. ఒక చిన్నిబాలుడు,. చిన్నికెరటాలూ చిన్నివిల్ల లే! చాలపవనుడు మ్వుంద్ర పరుగెడుతున్నాడు, అతనిని పట్టుకోవాలని చిన్నిశెరటాలు అతని వెనకాల పరుగెడుతున్నా్ప్ప ఇదంతొ యమునానదిలో కనిపించే శెశవ్రీడ. ఇలా వరించడం గొల్లపిల్లల ఆటలక్ష కావ్యార్థ సూచనగా భాసిస్తోంది. ఇలా వస్తుధ్వనిని సాధిస్తాడు, ఖ పచ్చికబయతళ్తు ళం తరువాత యమునాతీరంలో అక్క_డక్కడ పచ్చికనిండిన బయళ్ళను కవి చరాపిస్తాము ఇంతకుముం బే చేసిన వర్ణ నవల్ల అక్కడి చిరుగాలి చిరుగాలిమా్యత్రమే కాదనీ అది చల నిగాలి వ్‌. అసీ చక్కని వాతావరణమనీ సూచించాడు. పచ్చికబయళ్ళలో గోవుల్నీ లేగ దూడల్నీ నోోవ జాలురు మేవుకుంటూ ఆ చక్కని వాతావరణంలో తిరిగారు, ఇంతవరకు ఖండికకు (పాణంలాంటి

న్వర్ష దేవతలు కేడర్రి వేణుగానం (ప్రసక్తి లేదు. ఈ వర్ణన అంతటిసీ ఇకముందు చెప్పబోయే కృన్ణ వేణుగానానికి ఉొద్దీ పక మైన వాతావరణంగా మాత్రమే వేశాడు. కావ్య(ప్రపంచాన్ని నృష్టించే శిల్పికి ఇలాంటి 'మలకువ అవనరమే ! గొల్ల విల్లలలో ఒక బాలుడు వన్నె కాడు, అతని వర్ష నంప్రచాయిం "తెలుసుకుని చేసిం బే, సీలిమబ్బువంటి శరీరం కమభలతణాలు, తీయని చివననవ్వు, "తేజస్సు గల ఆకారం అతని (వ ల్యేకతలు. అతడొళ మనోహర వేణువు నూదాడు, కధనళిల్బం ఈ ఖండికలో నే ఇంతకు ముందు సూర్యోదయివర్మ్మ న చేస్తూ తెలువు వెలువలవడం, నలువు అంతరించడం, [పకృతి నవ్వడం చెప్పాడు ఆ సద్యాన్ని ఉదాపహారించుకోక్ష తప్పదుః అంధకారము దిక్కుల నంతరించె మెల్ల మెల్ల న తెల్లన వెల్లువయ్యె అంతిలోపల జగమంత సోదపరతి నలర (బశృతి సితసే 'శ్రరలలితిమయ్యె ళా ఇప్పూడు నల్లనివాడు కనిపించడం, అమృతినుధురంగా నవ్వడం ఇబుతున్నాకు, సిలసీరద నంకాశ నిస్తులాంగుం డమల శుభలతణాన్వితుం డమృత మధుర మందహాసాననుండు, * 4,4. కథ నళిల్చాన్ని ఈవిధంగా (పదర్శించాకు, ఇలాటి బే మరోచమత్కౌారం గోచరిస్తుంది. ఖండిక మొదటి భాగంలో పక్తులు గాయకులవలె పావగా అచేతినాలు చేతనత్వం వాందడం, చేతనాలు కాంతీముం తాలు కావడం వర్ణించాడు, దాన్నికూడా తిరిగి ఉదాపారిస్తాను. పనులకు విందుగాగ సుధానవమగు గానవర్ష ము నీడజగణము గురిసె అంతివరకు నశేతనముగ నణంగియున్న నిశ్వమందు? ఎేతన్యమ్ము శ వెల్లివిరిసె చేతనపదార్థములు కాంతెచే వెలింగ కాంతిక ల్లోలినులు ధాత్రి ౫ డలుకొనియె ఇక్కడ మళ్ళీ వేణుగానంవల్ల ఏ మార్పులు జరిగాయో ఇబుతున్నాడు, ఒక మనోహర వేణువు సూదెనతేడు చెతనాచేతన సమ్యగ్రనృష్టి యులికి మారు(మోతలొనర్పుచు మరలమరల మధురవుధుర గీళానంద మయముగాంగ, మొదటిదాసిక న్న ఇది గొప్పది అని పప్పడం కోనం ఇలా చేళాడు. ఇప్పువను వేణుగానం వినగానే చేతనాలు, అచేతనాలు కూడా ఉలి]ిపడి మారుమోతలు చేశాయి, నృృష్టి అంతా మధురమధుర గీతానందమయ మైపోయిందబ |

కడం శ్రీ శ్రీ కవిత్వం వన్తువు, నందిధానం కాంతిక ల్లో లినులు “వేతన పదార్థములు కాంతిచే వెలింం; కశాంతిక ల్లోలినులు ధా(తిగడలుకొనియె. అచేతనాలు చేశనత్వం పొందితే మం చేతనాలు కాంతిచే వెలి గాయనడం చమత్కారం. కాంతికల్లోలినులు అనే సరికొత్త పదచి[త్రం కోవిచేసే ఇంట్రజూలానికి మచ్చుతువక, భూమిమోాన నెలుగగ వరద లయిందట. దిక్కులనుంచి చిట్లకొవ్ము లమ, చెట్లనుంచి భూమిమిోదికి తన వర్ణ నను అవరోహణ 'శ్రమంలో దింపుతూ గవ్వ సత్తుచేస్తాడు. తరువాత గొల్లపిల్లల వర్ణ న మొదలు పెడ తాడు. గొల్లపిల్లలు-చలిదిబువ్వలు పొలక్షై విడి తేగలు పరువులెక్సి తల్లి పొాదుపలం బొడుచుచు( (దావెం బాలు చలిదిబువ్వలు భుజియించి సంగడీం(డ్ర. బిలువసాగిరి గొల్లల పిల్లలప్రుకు, నొల్లపిల్లలకన్న ముందు కవి మనకు గోవులను లేగలను చూపించాడిక్కడ, ఉదయం కాగానే లేగదూడలు అవుల వొదుగుల దగ్గరకు పరుగెత్తొయి.. అవి హదుగుల్ని పొడుస్తూ పాలు (తాగా యని చెబుతాడు, కక గొల్ల పిల్లలు ఉదయంకాగా నే చలిదిబువ్వలు తినడం, నంగడీం(డ్రను వీలవడం ఎంతో స్వాభావికంగా ఉన్నాయి. గొల్ల పళ్లె నుంచి యమునానది యొడ్డుకు అవ్రలను, లేగలను తోలుకు పోతారు గా వ్రవిల్లలు ఈ విషయాన్ని ెస్పడాంకి ముందు యమునానదిని వర్ణించాన్యు, ఇందులో తన ఊపహశాలిత్యాన్ని నిరూపించుకుంటాడు, యమునానది. శై శవ క్రీడ్త చాలపవనుండు ముందుగా. బరువులెత్తం బట్టగాం బోవంగా వలె, బల్లటేల గొట్టుచున్‌ బోవంగా సాంగం గోమలంపుం జన్ని కెరటాలు యమునలో, చెన్ను మిగిలి యమునలో చిన్నికెరటాల వర్ణన ఇది. చిన్నిశరబాలకు చిరుతగాలులకు పోటీ ఏర్పడింది. చిరుగాలి కూడా ఒక చిన్ని బాలుడు చిన్ని కెరటాలూ చిన్నిపిల్ల లే! చాలపవనుడు ముందు పరుగౌడుతున్నాడు, అతనిని పట్టుకోవాలని - చిన్ని శెరబాలు అతని వెనకాల పరుగెడుత్‌న్నాల్పి ఇదంతా యమునానదిలో కనిపించే 3 శవ[్రీడ, ఇలా వర్ణించడం గొల్లపిల్లల ఆటలక్ష్య కావా వర్ష సూచనగా భాసిస్తోంది. ఇలా వస్తుధ్వనిని సాధిస్తాడు, ఇ వచ్చికబయకళ్టు తరువాత యమునాతీఠంలో ఆక్క_డక కాడ పచ్చికనిండిన బయళ్ళను కవి చరాకిసాకు, ఇంతకుముం బే చేసిన వర్ష నవల్ల అక్కడి చిరుగాలి చిడుగాలిమా[తమే కాదనీ అది చల నిగాలి అనీ చక్కని వాతావరణమనీ సూచించాడు. పచ్చికబయళ్ళలో గోవ్చల్నీ లేగదూడల్నీ గణన ఛాలురు మేవుకుంటూ ఆ చక్కని వాతావరణంలో తిరిగారు, ఇంతవరకు ఖండికక్రు (పాణంలాంటి

న్వర్ష దేవతలు 1169 "వేణుగానం (ప్రసక్తి లేదు. ఈ వర్ణన అంతటినీ ఇకముందు చెప్పబోయీ. కృష్ణ వేణుగానానికి ఉద్ది పక మైన హాతావరణంగా మాత్రమే చేశాడు. కావ్య[పపంచాన్ని నృష్టించే శిల్పికి ఇలాంటి మెలకువ అవనర మే ! గొల్ల 2ల్లలలో ఒక బాలుడు వన్నెకాడు, అతని వర్‌ న నం[ప్రదాయిం "కెలుసుకుని చేసించే, సీలిమబ్బువంటి శరీరం, శుభలతమణాలు, తీయని చిరునవ్వు "తేజస్సు గల ఆకారం అతిని (వ ల్యేకతలు. అతిడొ3 మనోజూర వేణువు నూదాడు, కధనళిల్బం ఈ ఖండికలో నే ఇంతకు ముందు సూర్యోదయివర్ష్మన చేసూ తెలుపు వెలువలవడం నలుపు పాని తా అంతరించడం, (పకృతి నవ్వడం పప్పాడు ఆ సద్యాన్ని ఉదాహారించుకోక తప్పదు, అంధకారము దిక్కుల నంతరింప మెల్ల మెలన తెలన వెల్లువయ్యె ఉగ ళా న్‌. ట్‌. అంతలోపల జగమంత సోదపరత నలర( (బ్రతి సిత స్టేరలలితమయ్యె న. ఇప్పుడు నల్లనివాడు కనివించడం, అమృతిమధురంగా నవ్వడం చెబుతున్నాడు. సీలసీఠరద నంకాశనిస్తులాంగుం డమల శుభలకణాన్వితుం డమ్ముత మధురమందహాసాననుండు. * =. *. కథనశిల్పాన్ని ఈవిధంగా (పదర్శించాకు, ఇలాటిచే మరోచమళ్కారం గోచరిస్తుంది. ఖండిక మొదటిభెాగంలో పక్తులు గాయగకులవలఅ పావగా అచేతనాలు చేతనత్వం ఎఐవాందడం చేతనాలు కాంపటిముం తొలు కావడం వర్టించాడు, దాన్నికూడా తిరిగి ఉదాపహారిస్తాను, పనులకు విందుగాగ సుభానవమగు గానవర్ష ము నిడజగణము గురిసె అంతెనరకు నచేతనముగ నణంగియున్న నిశ్వమందు( ేతన్యము శ్ర వెలివిరిసె చేతసపదార్థములు కాంతిచే వెలింగె కాంతిక ల్లోలినులు ధాత్రి గెడలుపొనియె ఇక్కడ మళ్ళీ వేణుగానంవల్ల ఏ మార్పులు జరిగాయో చబుతున్నాడు, ఒక మనోహర వేణువు నూదెనతడు వెతనాచేతన సమ్మగ్రసృష్టి యులికి మార్మమోతలొనర్పుచు మరలమరల మధురమధుర గ్‌తానంద మయముగాలా, మొదటిదానిక న్న ఇది గాప్పది అని ఇప్పడం కోనం ఇలా చేళాకు, ఇస్పూకు వేణుగానం వినగానీ -చేతనాలు, అవేతనాలు కూడా ఉలికిపడి మూరు మోతలు చేశాిు, నృప్టి అంతా మవోధఘుకరమభుఠ గీ తానసంచదమయ మైపోయిందట !

తె50 థీ శ్రీ కవిత్వం వన్తువ, నంవిధదానం

వేణుగానరురి

ఈ గానమా ధుర్యం అన్నింటిని తిరన్మరిస్తుంది. అలా తిరన్మరింపబడినవి అమరగీతికలు,

కళలు, మధుముతులు కూడా ఈ వేణుగానం ఒక మధురమైన (సవాహాం కాగా అందులో భువనాలు కనిపించకుండా పోతాయట |!

“అచటి గాన స్వాదురురమునందు భువనములు లవమ్ముులుగ నై ఐవారలిపోవు” పవీ.గాయకులగానంవల్ల కాంతికల్లోలినులు ఛా(తైనిండా వ్యాపించాయన్న వర్ణనతో పోల్చిచూస్తే కృష్ణగానంయొక్క_ గొప్పతనం స్ఫుటమవుతుంది.

విహంగపారవశ, క్రైం

ఇదివరకు పక్షులు గానంచేశాయని ఉదయవర్హ నలో ఇప్పినకవి ఇప్పూడు అరణ్యంలో కృష్ణ

వేణుగానం విని పక్షులు తమ గానాన్ని కట్టిపెట్టి చివురాకులు తింటూ పరవశమయిపోతున్నా యంటాడు,

కానన విపాంగమూా ! నీదు గానరవళి మాని, దట్టంపుటాకుల (మౌానిచివురు

లాన్సి మార్ద్యమ్మ్డు పూని యీమాలకింతు 'వేవి యూనంద మెంతవహించినావు,

జీతనకోటిలో చేశే విపహాంగం పరవశత ఇఐాందడం అలాగుండగా అచేతనాలయిన శతమాలవృతమొ యమునాతరంగాలు కూడా వేణుగానం విని ఆనందం వాందుతున్నాయని సాభిప్రాయంగా (ప్రశంసిసాడు. *ఓ తమాల శాఖిక ]! యమునాతరంగ నాట్యమూర్తి ! మిశెంత్రి యానందమిపుడు మానసికమూ ర్చ పాలక్షై విడి లేగలు పరువు లెక్సి తల్లి పొదుగులం బొడుచుచూు6 (దావెం కాల్వ చలిదిబువ్యలు భుజియించి నంగడీర్యడం బిలువసాగిరి నొల్పల పీల్లలపుడు ! అని వర్జించిన కవి ఇక్కడ్త కృష్ణ వేణుగానం విని "లేగలావులు, గోపకు లీ గభీరగానమున మాన్వప్లిక్షు మూర్చ గనిరొ యేమొ |! అనడం కూడా సాభిప్రాయమే. ఇటువంటి వేణుగానం ఆకాశందాకా వ్యాపించింది. దాన్ని "దేవతలుకూడా వీన్నారు. (కృతి ఒక (పతిమగా వూగ్రపోయి వింది. నమన్వభివనాలూ నందనవనాలుగా మారిపోయాయి. కధను రెండు ప్రధాన భాగాలుగా విభజించుకుని ₹ెండింటికి తారతిమ్యం నిరూవపినూ కః కాన్యక థానికను ఇెక్కుకుపోయాడు, అలోచనామృకాలై న పదచి(తాలతో ఊపహావెభ ఆడు జయ ర్న వాన్ని మెరిపిస్తోముహోకస్రల గజ్ససుపోక డలను గుర్తు కు 'తెన్తున్నాడు, ఈ శిల్పంతో పూర్యాంధ కవులతో పోటీకి నిలుస్తున్నాడు,

ఆవేశవేంఘాల ఆలోచనావర్దాలం. తోలి ₹ తబితలు లాస్యతృష్ట్ణ బౌ ద్ద తేజస్సు భావనాపథి మూగతలపులు వనదృశ్యము స్వర్గదేవతలు

శీ0/ లాస్యతృష్ణ గీతవీచికా వేందుర తుషార సేచనముం 1 1931 జననరి 0 నము[దశీరంలో కూర్చున్నాడు. అదిగో ఎదురుగా పూ ర్హ్రచం[దుడి ఉదయిం. మనసులో ఒక భావావేశం కలుగుతోంది. భావనాకల్లోలం మొదలవుతోంది, కడలికెరటాల (శుతిలో గంధర్వుల పాటలు వినివిస్తున్నాయి. వెన్నెల నాట్యం చేస్తోంది. నము(దకీరంలో శివుడి కాలి అందెలు ఘల్లుమంటున్నాయి, తనకు తెలుసు గుండెల్లో ఇముడ్చుకో లేని ఆనందం ఎలాంటివో, ఆలాంటి అనందంతో నే కాబోలు ఈ సముద్రుడు ఆకాశాన్ని అంటుకఫోవడాసికి (పయత్నిస్తున్నా దు, (శకృతిలోని ఈ అందాలు చూస్తూఉంకు తను కూడా ఒక చందకిరణంగా మారిపోవా లనివించింది, ఇలాంటి ఉద్విగ్న భావాలు కలిగాయి ఆ అద్భుతదృ శ్యాలను భావనానేతంతో మాసినస్పూడు,! గంధర్వగానం-లీలానాట్యం సము(్రతీరాన్ని ఒక నాట్యశాలగా భావించడంతో కొత్తడఊహాను బయట పెడతాడా కవి. కడలి శరటాలు శ్రుతి మొదలు పెట్టాయట! ఆ (శ్రుతికి తగినట్లుగా ఆకాశంలో ఉండే గంధర్వులు రాగం అలాపించారట ! ఇలాంటి ముహూర్తంలో తూర్పుదిక్కులో “తరళ ధవళ విలాననర్ననాన్ని” “పూర్షిమాతుహినకరుడు ఆవివృరించాడట అక్కడి వాతావరణమంతా నాట్యం ఇేస్తునబ్లు కనిపించిందట తనకి. ఈ విశాలనమ[గవాతావరణము కాంతితం(త్రీసుధామృదుగాన గీత్రు లెగయు జగదీశ్వరాం[ఘీమంజీరనటనమటులనంత లిలానాట్యమభినయించె. అ నాట్యం ఉద్ధతమైనది కాదు. లీలానాట్యం అది. అది అనంతిం. దాన్ని షరాస్తుంకే అతనికి గుర్తువచ్చిన సాదృుభంం పరమేశ౮ంర నాట్న్వం, శివుడి కాలి అంజి కదులుతున పడు కాంతితం(తి ్రళ్యం పర బుళ్వో స్ట్‌ వపు 1 (మోగి అమ్మతతుల్యమైన పాట మొదలవుతుందట ! వెన్నెలతో నిండిన అక్కడి వాతొవరణం శివాం[ఘ్రీమంజీరం వల నాట్యమౌడిందని చెబుతొడు, మంజీరకూ చంద్రవించానికీ పోలికను సూచినాటే గానీ స్పష్టంగా ఇప్పు. ఆకాశంవైపు చూశాడట కాను. చుక్కలు కనివీంచ లేదట! "తెల్ల మబ్బులు వ్యాపించిన ఆకాశాంగ ణాన్ని “'ధవళాంబరితోనూ, “అమృత వారాశిలో నూ 1 మ్యృుదణ భారతి 1981 ఏఎవిళొ, చూ థ్రీథ్రుపా. ఒకటి. కావ్య 98-99 ప్ప

154 థ్రీ ఫ్రీ కవిత్వం వన్వువు, నంవిధానం పోలుస్తాడు. 'ధవళాంబరి అనే మాటతో సరన్వకీజేవినీ 'అమృతవారాశి అనే మాటతో మాధుర్యాన్ని స్ఫురణకు తెస్తాము, అందువల్ల నే చరాచరాలకు ఆకాశం ఆ సమయంలో “లాన్య శుచులను) “సాహిత్యరుచులను" పంచి పెట్టిందని వాచ్యంగా ఇవెబుతాడు. తరువాత సముువం ఆకాశమంటుకునే తరంగాలతో కనివించిందంటాడు. “ఇది జలధినాధు నెదలోన నిముడ లేని ఎదురులేని మహాసౌఖ్యమేమొ - శీత ఏచికామేదురతుపారసేచనమున ఆకనమునంటుకో సోలియాను నితడు. ఆ నము(దానికి జలధినాథుడని నాయక తం అఆరకోవించి అతడు ఒంటరిగా ఉండలేక ఆకాశాన్ని స్ప ్రశీంచదలుస్తున్నా డిని ఆరోపవీసాడు, అది మామూలు న్నర, ఛకాదు, శీతపీదికాతుపారాన్ని ఆకాశంమాద చిమ్ముళూ ఆమెను (ఆకాశాన్ని) న్పృశించదలుస్తాడట | సుధాంశుకిరణం అక్కడ చందదకిరణా లెన్నో తరంగాలతో కలిసి పొంగుతున్నాయి. ఆనందగాననినాదాలు చేస్తున్నాయి. కొత్త నురగల కాంతులలో లీనమవుతున్నాయి, ఈ దృశ్యాన్ని షూాస్సే తనకు కలుగుతున్న కుతూహలాన్ని వీవరిస్తాడు ఉరలునా నా ఎడంద ఈ దొరలు తరగలందొక సుధాంశుకిరణమై హర్ష గాన కలకల (శ్రావ్య నినదము లొలయుచున్‌ నవీన "ఫేనద్యుతులలోన లీనమగుచు. తన పృాదయం కూడా ఆ సుధాంశుకిరణాలలో ఒకటిగా మారివోబాలనుకుంటూ (వకృతి సౌంద ర్యంలో తాను భాగస్వామి శావాలనుకుంటాడు. రంగు రుచి పరిమళింగల పదిజాలం పూర్ణి మాతుపి=నక రుడు తరళధవళవిలాననర్థనము కాంతి తంగ్రి సుధామృదుగావ గతులు, జగదీశ్వరాం[ఘి మంజీర అంబరాంగణం, ధవళాంబరె అమృతవారాశ్సి కీతివిచీకా మేదుర తుషార సేచనము మొదలైన పదబంధాలలో మాధుర్యం, కోమలత్వం, ఉదాత్తత వంటి గుణాలనే శాక రంగస్కు రుచ్చి పరిమళం వంటి ఆకర్ష ణలను కూడా చదూవీందచి అనుభూళ్రికి దోపహాదం చేనున్నాడు. పడాల హొయలు పదాల బిగింపు, పదాల (శాన్యత మొద_లెనవాటితో ప్రజా స్టలకు (భులిలయలు సమకూరు స్తున్నాడు. జగదీశ్వ రాం(ఘీమంజీరనటనము -జ్కి వ (ఘీ, మ, జీ వంటి అవత శాల్పు అంచెెమోశలను చవిదూవిస్తున్నాయి, ఈ సమానంలో జగదీశ్వర శబ్దం తీసి పర మేశ్వర గబ్దం ఇడి తే సొంపు చెడుతుంది, గణభంగం కలగకపోయినా వ పదం మార్పునహీంచదో అఆ పదం అనేకవిధాల నమర్తమయిన పదం. ఇలా పరివృత్ని నహించసి శచ్చాల కోనం అన్వేషిస్తూ ముందుకు న్‌ అటో సాగుతున్నాడు,

41,/జౌాద్దతేజన్సు అగి ఒక్క కరుణార్ద్రు నయన కవోష్టధార గగననది కరటాలుండుకన్‌ దహించు & 1931 వ్మవిల్‌ 7 బుద్ధుడు భారత చేళంలో వుట్టాగు, అతని మతం మ్మాతం విశ్వమంతా వ్యాపించిందొకప్పూడు. ఆయన బోధించేచేమిటి? (కేమనూ కారుణ్యాన్నీ* భారత చేశం ఉదయాకాశళంలాంటిది. జొద్ధ తేజస్సు సూర్యోదయంవంటిది. (ప్రకృతిలో నే బౌద్ధ కేజన్సును దర్శించి వర్ణిస్తాడు, పరంజ్యోతి బుద్దుని కారుణ్యమతానికి నం కేతిమైన బౌద్ధ తేజస్సును పరంజ్యోతిగా ఛావిసూ._ (పాతరాకాశమున పరంజ్యోతి యొకటి వేన వేలు దీధితులీని వెలిపోయి . ఆర్పరాని “తేజబోదవానలము ్ట్సె శాముదీశీతలము టెసల్‌ కారుకొనియు | అన్నాడు, (ప్రతీకలుగా పదాలను వాడుతున్నాడు, (సాతరాకాళం భారత బేధం. పరంజ్యోతి బౌద్ద తేజస్సు, ఈ "తేజస్సు సూర్యోదయం లాంటిది, భారత బేళఠంలో బౌద్ధమతం యొక్క అవతరణ, వికాన్క థ్నీణతలను పతీకలతోనే నర్జిస్తున్నాడు, ఒక దశలో అది తేజోదవానలమెపోయిందట! ఈ తేచోదవవానలమనే పదచి[( కాన్ని విస్మ్యృ తార్థం సొధించడానికి వాడాడు, 'తేజస్సువలె వెలుగునినూ న! దవానలంవలె దహించే లత్షణంగలది తేశోదవానలం. ఇది కొన్నాళ్ళకు కౌముదీశీతల వెపోవడమే 6... వాస్త మరికొన్నాళ్ళకు "జనలు కారుకొనడం జరిగింది. ఉదయం, మధ్యాహ్నం, సాయంకాలం, రాతి అజే నాలుగవనలు బొద్ధమ లౌనికి నూచిస్తూ ఇెప్పినవిధానం అపూర్వ మే, ఇ రత్నత్రయం టౌద్ద తేజస్సును ఒక మహానము[దంగా భావిస్తున్నాడు, అది మహాంభోనిధాన మైనది ! తరంగ నాట్యములలో (ప్రశాంతి విన్నాణమొలికె దాన నంభూత మైనరత్న త్రయమ్ముూ నేపకొన్నారు ముగ్ధమహీజనాలు, శ మ్యుదణ:ః భారతి 1981 ఆగస్టు, చూ శ్రీశ్రీసౌ, ఒకటి, కావ్య, 100 పే,

156 త్రీ శ్రి కవిత్వం ఇ వన్తువ్వు నంవిధానం తరంగనాట్యాలు బోధనలకు (ప్రతీకలుగా భాసిస్తున్నాయి ఈ బోధనలలో (పళాంతి విన్నాణ మొలికించింది. యుదాది అశాంతులు తొలగిపోయాయి కనుకనే పశాంతి లభించింది. ఆ సము ధ (దంలో నూడుర త్నాలు (తోరణాలు) లభించాయట ! ఈ రత్నాలను (పజలేకుకున్నారు. నయనకవోష్తధార బుద్దుడు బోధించిన (పేము కారుణ్యాల గొప్పతనాన్ని అతిశయో క్షి తో మేళవించి ఊజా థి చిత్రాలలో వర్తించాడు, ణా ఒక్క కరుణార్హ్ర్థనయన కవోప్తథార గగననది శెరటాలుడుకన్‌ దహించు ౧ ఒక్త్యయెద (పేమ చ్యేమోయునో చరాచ రాత్మకము విశ్వహృదియె విప్వాలత కాంచు ౮ భూమిమిది ఒక వేడిసీటిధార ఆకాశంలోని గంగానది శెరటాలను ఉడికించి ఆపరిగాచేయడం అసంభవం. అసంభవాన్ని కవితాభావనసలో సంభవం చేయవచ్చు అందుశే ఒక్కకరుణార్ట్ర నయనకవోపధార ఆ సనిని చేయగలదన్నాడు కవి. కారుణ్యానికి గల అపారశేక్సి నిలా వ్యక ం వ! జావ చేయగలిగాడు. ఇలాగే (శీమయొక్క నగొప్పతనంకూడా వర్షనాత్తీతం, మామూలు పాటవలన చకాచ రాత్మృకసృష్టి కదలదు. కాని (పేముతో కూడిన ఒక హృదయం పొడి తే ఆ కదలిక స్తుంది, లు వాన నిర్వాణవదవి ఈ (_పేమకారుణ్యాలను మానవుడు (పకృతినుంచే నేద్చుకున్నాడట ! ఆ హృదంతిక మా నయనా(శ్రువృష్టి నృష్టినుండి (ప్రతిధ్వనుల్‌ చేదికొనియె (ప్రాణులు విముక్తి కాంచు నిర్వాణపదవి జగ మెరింగెను బౌద్ధ తేజస్సువలన, ఆ పృాదంతికము, ఆ నయనార్హ)దృష్టి బుద్ధుడి వే, దీన్ని మన ఊబాకు వదిలివేశాడు, బుద్దుడు (పకృతియొక్క (పతిధ్వనులనే బోధించాడు. ఇవి లేనిదే (ప్రాణులు విము క్రి వొందజాలకు, వ్వా గ 9 తు ధి దాన్నే నిర్వాణం అన్నది. ఈ నిర్వాణాన్ని జగత్తు బౌద్ధ తేజస్సువల్ల నే నేష్బకొంది, ఈ విధంగా ఉద్ధమతపుటనల్పార్ధాన్ని అల్పాతళాల్లో వెప్పివేయగలిగాడు. వాస్తవాలను యథాతధంగా నర్షించడం మాని (ప్రతిబించాలుగా వర్ణించదలిచాడు, ఆ కాశమంతవిషయాన్ని అర చేతిలశ చూవించే 'సయత్నం ఇందులో ఉంది. చాచ్యంకన్నా వ్యంగ్యంపట్టు వివరణకన్నా కుదింవుపట ఇపష్పపడుతూ నడుస్తున్నాడు.2 జ 2 “డి 0502060 6న08009108 గ20000౯64 0 [06 0010౯600, 60210 6 200126 234 ర॥1046-అఆని కవి వ్యాఖ్య [693106 206. 00206%026108 60

4*బి/ధావనావధి చేయనా _పవాళద్విపనిర్మాణముల్‌ ! చల్లగాలి వీస్తోంది. ఆది ర్యాతినమయం, చీకట్లు పారిపోయాయి నెన్నెలరాగా నీ. తాను ఒంటరిగా ఉన్నాడు, చుట్టూ ఎంత అందం ఉంది? తానే రాధతిగా మారిపోదామనుకున్నా డు, భాననాశక్షికి సాధ్యంకానిజేముంటుంది ? రా(తిగా మారిపోయాడు, తనలో నంగీతం, నాట్యం ఉన్నాయి. వాటినే నెన్నెలలుగా నూర్చివేశాడు తనలో ఆశయాలున్నాయి. వాటిని నత. (ఆాలుగా భావించాడు. వెన్నెలలనూ నతతాలనూ కలివి పగడాలదీవులను నిం శ్రంచదలచాడు- కాలమహానము[ద్రంలో, తినచుట్టూ ఊన్న పూలను భగవంతుడి ఊయాలలుగా తలపోశాడు. ఆ పూలవాననలనే కవిత్వం అన్నాడు. ఇలా అపూర్వమైన వస్తువులను నిర్ణించాలని అరాటపడు తున్నట్లు కనిపిస్తుంది 1 ఎదురైన చల్లగాలులు కవి భావనామార్షంలో పోతూజండగా (పళాంతవాయువు కనిపించింది. అది “ధారుణ్‌ీ మనోమానర హోవక్షంక్రనము" మాటికి మాటికెడల్బుతూ ఉందని (పాఢంగా ఉఊోహిస్తాడు. ఛారుణీ అనే '్రీలింగదీక్షాంతం సాభి(ప్రాయంగా వాడి ధారుణి నొక కాంతగా సూచిస్తాడు, ఆమె మనస్సు నూనమనే మేలి ముసుగు వేసుకుందట ! ఆ 'రహోవకుంరనాన్ని' మాటిమాటికీ తొలగిన్తున్నాడట రసికుడై న పశాంతవాయును, ధారుణిన్సి (ప్రశాంతానిలాలను నాయికానాయకులని ఇప్పకుండానే. చెబుతూ శృంగార లేఖలను గీశాడు కవి, అతనికి చారిలో కనిపించిన దృశ్యమట ఇది, ఆ చారి ఆలోచనామార్షమని మనం జోహీంచుకోవచ్చు.. ఆ (ప్రశాంతానిలాలు అంతటితో ఊపకోక “అజ్ఞలు'గా “సార్టగతనీతికలుగా 'పబోధశంఖనాదాలూ గా ధ్వనిన్తున్నాయంటూ మలువు తిరుగు తాజ్బు, పారిహోయిన చీకట్లు అఆ రాతి సుకువుూఃకమెన నిలానంతో అందంగా కనివీంచిందసి చెబుణూ మంజుల మి-నిశీధ సుకుమూర విలానము ! చం(దికారజః పుంజమునందడంగిన తమోనివహామ్మూలు షట్పదీధను శ్నింజితముల్‌ ఇవిన్‌ జొర కృతించెడు కె శిరకాందిశికు "రే ఖంజనియెన్‌ తవూాలములు (క్రమ్మినచాటుల చాగిపోవలగన్‌, 1 మ్యృుదణ గృహలక్ష్మి 1981 జూలై చూ థ్రీక్రీరా ఒకటి. కావ్య 101-102 శే

కేక్‌ 8 థ్రీ ఫ్రీ కవిత్వం, వస్తువ, సంవిధానం అంటాడు. రజఃపుంజంలా వ్యాపించిన వన్నెలలో చీకట్లు అణగిపోయాయట |! చీకట్లు ఏవిధంగా పారిపోయాకజూ కవి వెప్పిన ఉపమానంలో (పబంధాల వాసన చూపిస్తాడు, అవి మన్న స్హధుసి వింటినారి ధ్వనులు వినగానే శిశిరమ నే కాందిశీకుడు పారిపోయినట్లు పోయాయట 1! పనంతం రావ డాన్ని ఇంత సులువుగా సూచించాడు, శిశిరాన్ని కాందిశీకుడుగా (పగటించి వసంతుడికీ శినిరుడిక్రీ ఉన్న వై రాన్ని జ్ఞాపకం చేస్తున్నాడు. లకిక నత్యాన్ని కవిళానత్యంగాఎ మారుస్తున్నాడు, చీకట్లు తమాలవృమోలు (శ్రమ్ముకున్న వాటుల్లో చాగుకోవడానికి పారిపోయాయంటూ- ప్రకృతిలో తమాలవృతచ్చ్భాయలలో తప్ప ఎక్కడా చీకట్టులేవసి వ్యక్కంచేస్తున్నాడు, (పవాళద్వీపనిర్మాణం ఇంతచక్క_ని వెన్నెలర్యాత్రిలో తానూ రాత్రీ ఉన్నారు. తానే ర్యాతిగా మారిపోవాలని పించిందతనికి. భావనాశ కిక సాధ్యంకాని చేవిా లేదని నిరూపిస్తాడు, నేనే ఈ నిశనె , మదీయరచనొనిస్పన్నముల్‌ గాన వీ ణానాట్యమ్ములుగాగ ఈ మృదుల చంద్రబో శత లె. మామక (పాణాధారములాశయద్యుతు లె ఉెరాకోరకాలైన వే లానంతాంబుధులందు చేయనొ (పవాళద్వీపని ర్మాణములే , స్వాప్నికుడుగా ఊబాళాలిగా చ్చ్నితకల్పనలను చేస్తున్నాడు. రాత్రిలో మెత్తని వెన్నెలలుంళే తనలో గానవీణానాట్యాలున్నాయట ! తన గాననాట్యాలుకూడా వెన్నెలలుగా మారిపోవాలట్ర 1 రాతిలో మొగ్గలవంటి నవత్యళాలున్నాయి, తనలో తన ఆశయాల కాంతులున్నాయి, త్‌న ఆశయద్యుతులు తాఠరాకోర కాలుగా మారిపోవాలట |! అప్పుడు తాను చేయగ లిగించేవ్వట్ర ల్గి వెన్నెలలను సత్ష్మతాలను కలిపి తాను పగడాల దీవులను నిర్మిస్తాడట | అవి దీవ్సలు గదా ? వాటిని ఏ సము(ద్రంలో నిరి సాడు ? అనంతకాలమనే సముద్రంలో. (పవాళద్వీపాలను తన నవ్య కవితలకు ప్రతీక లుగా భఛాసింప జేస్తున్నాడు.

ఆ రాత్రి వ్యాపించిన పూల పరిమళాలను స్వేచ్భాకవిత్వపరిమశాలుగా ఊహించాగు. స్వేచ్చగా రాసుకుంటూ" వోవాలి. తానిపష్పుడు అభ్యుదయపదం విాద ఉన్నాడు. అందులో శర త్కాలఫవు కొత్త వెన్నెలలు కాన్తున్నాయట ! ఈ వెన్నెలలు రాస్రీడలాడుతున్నట్లు శృంగారాను భూతి కలిగిందతినికి. చుట్టూ ఫువ్వులున్నాయి. అవి ఇ గవంతుడి ఊోయాలల లాగున్నాయట 1 వెన్నెలలు నాయికలు విశ్వవిభుడు నాయకుడు పూలు ఊోయలలుగా కనివీంచాయంటాడు, శ్రా నా రాన[శ్రీడకు పాటలు పాడుతున్నాడట ! తా నక్కడ కవికాడు, ఆతా నాక రా(కిమా త్రమే. తన్నెవ్వరు పలకరిస్తారు ? అందుకే “ప్యృాదయము కభ్‌నా పలుకరింపుడు పాటలుపాడు శాతింన్‌” అంటాడు, ఇలా తన నవ్యకవితానృజనేచ్భనీ, స్వేచ్భాఖిమానాన్నీ వెల్లడిస్తూ కవితలల్లుతున్నాడు.

శీర్మి/మూగతలపులు వ స్మితభిక్ష కోసమెొొ వహించిన జీవితప్మాత! 1981 విల్‌ 18 తనలో ఎన్నో మూగతలపులున్నాయి, వాటిని వెల్లడించేదెలా ? తానిపష్పుడొక ఏటి ఒడ్డున ఒంటరిగా కూర్చుని చూస్తున్నాకు. ఎదురుగా ఎన్నెన్నోదృశ్యాలు! గాలిలో ఎండుగడ్డి పరకలగొట్టాలను చూశాడు, వాటిని తాను ఊదితే వేణుగానం పుట్టదా ౧ వటిలో కొట్టుకు పోతుంది ఒక చెట్టు, దాన్ని ఒడ్డున తాను చేరవేస్తే దాని దుఃఖంతీనచా ? వటిశెరబాలు చిరునవ్వు అథో వెన్నెలకౌగలింతలో ఎంతవాయిగా ఉన్నాయి? ఆకాశంలోని నిత(తాలను మూస్తూజంకే అవన్నీ కలిపి ఒక వీణలా కనిపిస్తున్నాయి, ఆవీణ మూగపాటను వినడానికా దిక్కులు ఎదురు చూస్తున్నాయి ? తాను విరహంతో చీకట్లో (బక గిడూ కూర్చుని (పియురాలి చివనవ్వు నే భితీగా కోరుతూ తన జీవితపాాతను చావితే, అది బాధలతో నిండిపోతున్న చే! ఈ విధంగా తన మూగతలపులను అత రాలలోకి అనువదించుకున్నాడు.! జీర్ణ తృణాల జీవితాశ ఎదురుగా ఉన్న ఎండుగడ్డీపరకల నొట్టాలలోనుంచి గాలి వీదినవుడు ఫుట్టిన చిన్నిధ్వనిలో “జీర్ణ తృణాల జీవితాశను గమనించగల్లుతున్నా డు, వెదురుబొంగులలోనుంచి (ప్రవహించే. గాలి వేణుగానానిక్షీ మూలం, అల్పమైన జీర్ణత్మణాన్ని మాతం తాను ఉద్ధరించి ఉఊదిణే వేణుగానం బయ క్టేరడా ? “కలవరించే జీర్ణ తృణాల'ను అల్పజీన్షలకు (ప్రతీకలుగా భావించి పతిత జనోదరణాఖి ల ధ్‌ 'లావమను సూచిన్తున్నాడు “కలవరించు”, 'జీవితాశ'అనే మాటలను (పకృనికీ వూనవజీవితానికీ వంతెనలు వేయడాని! [(పయోగించాడు మొర వెట్టు మహీరుహ౦ చముటియొ ఆయె యొడ్డు; ఉన్న చెట్టొకటి వరదవేగానికి కొట్టుకునిపోవడాన్ని చూశాడక్షు కవి (పవాహినీ వేగములో చలించి మొర వెట్టు మహీరమహామందు నా 8పోగా గిలిగింత కొల్పి తమకము శన నొడ్డున చేరవైతునా ? 1 ను్య(దణ కనిణానమితి ద్వితీయవార్షిక నంచిక 1982, చూ. థ్రీఫ్రీసా ఒకటి, కావ్యం 108-104 పే,

160 శ్రుఫ్రి కవిత్వం వస్తువు నంవిధానం ఆది తనకు గలిగిన అపదనుంచి తప్పించుకో లేని వానిలా మొర పెడుతున్నట్లు అనిపించిందట, తాను 'డానిసి ఒడ్డుకు చేరవేసి ఆనందం కలిగించకూడచా అని కవి మూగతలపు మొర వెట్టు, గిలిగింత కొల్పుు ఒడ్డున చేర వేయు అశే జూకీయాలను అచేతనమైన ఇిట్టుపట్ల (పయోగించడంద్యారా (పకృళిలోంచి మానవ(ప్రపంచంలోకి అదుగు పెడుతున్నా డు, 'ఆకరటాల చిరునవ్వు వటి ఇరటాలనిండా ఉన్న నురుగులతసికి నివ్వుతున్నట్లు కనిపించాయట ! *ఆ శెరటాలు ఫేనదరహాన మొనర్చ్భుచు కైరవాప్ప "కే ఖా కిలికించితాల ెలికాగిళులన్‌ ఛనయసనించు సోయిగా ఏ కలనంత తీయదన మానెడినో' ఎందువల్ల ఆ దరహానం ? కైన చందమామ శృగారచేస్తలు చేస్తున్నాడు. అతడు వెన్నెలతో-న కౌగిలించుకుంటున్నాడు ఇరటాలను అవి అ కౌగిలింతలో సిదిస్తున్నాయి, అవి పొందుతున్న ఆ చాంపత్య సౌఖ్యాన్ని మూసి తన ఆనందాన్ని (వకటించాడు, అవి పొంచే కల లెంతమధుర మైనవో అనుకున్నాడు, దరహాసం, కిలికించితాలు, కౌగిళుల్కు శయనించడం వంటివి చేతనజగత్తు ధర్మాలు, వాటిని (పకృతి కన్వయించడం ద్వాారా జీవిత వ్యాఖ్యానం వేశాడు, ఇంకా శృంగారానుభవకాంత్ష తనను వవలడంలేదు, నక్షతవీణ మూగపాట చీకట్లో కూర్చుని ఆకాశంలోని నత తావళిని మాస్తే అది అందమైన వీణవలె కనిపించిందట! మునరు నిశాంధకారముల (మోతలలో నొకమూల తఠొరకా రసికవిలానవీణకొనరన్‌ తలపోసెడు మూగపాటశే జెసలు ఇవుల్‌ నిగుడ్చి పర తేరని రాగములాస చేయ్య ని శర్చసనములాగుచున్‌ పహృదయవాద్యరుచుల్‌ బిగియించి 'వేగుచున్‌, గ్‌ వీళలు న ద శ మోగని ఈ ఫంయొక్క మూగపాట కోనం దిక్కులన్నీ ఎదురుచాన్తున్నా యనిపించింది కవికి, దిక్కులా నం, తపియులు, ఆ పాట వఏిసిసీించకుండా పోతుంచేమో అని తమ నిశ్వాసాలసూ సాద వలం ధ్య్వనులనూ ఆఫుకుంటున్నాయని భావించాడు, తలపోయడం, మూగ పాట చవ్రులు | డం, అఆనచేయడం, నిశ్వననము లాగడం మొదలైన (పాణిధర్శాలను (ప్రకృతి కన్వయిస్తున్నాడు, నహాజంగా గాన(ప్రియుడై న ఈ కవి [పకృతినిండా అలముకుని ఉన్న నంగీతం వినాలని అభిలాపపడుతున్నా డు,

న్వర్షదేవత లు 161 న్మితభిక్ష విరవావీడితుడై. చీకట్లో ఒంటరిగా కూర్చుని తన (క్రియురాలి చిపనవ్వుకోనం ఇెదు క్కంటున్నాఢుః వ్‌ స్టితభిమకోనమొ వహించిన జీవితపా[తనిండ కా ఛా స్పృతులే (నవించి ఎడ6దన్‌ కలగించ, నిణూఢకంధ'రా చేశ్ళుమునందు చేరిన వివిక్త సిశీథిని కోరినాడ నా కస్మిక చంచలాచ్చలలికానటనన్‌, తిమిరాల సోలెడిన్‌, చిచ్చగాడు తన పాశ్రతో అహారంకోనం యాచించినట్లు 'తాను తన జీవితాన్ని ఒక చిరునవ్వు కోనంవహీంచాడు, కాస్‌ అతని జీవితిప్నారలో సితభిత్షు పడనేలేదు, వగా ఆ ప్మాతలో కన్నీరు పడినట్లు బౌధాన్న శ్రుులే పడ్డాయి. ఇటువంటి నిరాశలో అతడొంటరిగా ఒకయింట్లో కూర్చున్నట్లు చీకట్లో చేరాడు, అక్కడ చీకటి మ్మాతిమే ఉంది. ఆకస్మికంగా వచ్చిన మెరుఫులవల్ల చీకట్ల కయినా ఆనందం కలుగుతోంది కాస్‌ అతనికి మాతం లభించడం లేదు. భావనను భాషలో కుదించడంలో నేర్పు మాపిస్తున్నాడు, పతితజనుల్ని ఉద్ధరించాలనే కోరికను వెల డిసూ కవితలుఅల్లుతున్నాడు, ర ఆనా న్‌్‌ వదచితాలు-పతీకిలు ఫేనవరహానం, ెలికాగిలి, పుష్పశయ్య, మూగపాట్స స్టితభిత్క జీవితప్యాత వంటి పదచిితాలు భావకవి తాసం(పదాయింలోనివే, కానీ కలవరించెడి జీర తాలు మొర నెట్టు మహీరుహూం వంటివి (పతీకాళ '్రక పదచి_తాలు, అభచేశనాలకు చేతనధర్మాలను ఆరోపిస్తున్నాడు, అదికూడా (క్రియాజన్యవిశేమణం నహాయంతో, (పకృతి (పపంచంలోంచి మానవ (వవంచంలోకి అడుగులు వేయడానికే ఈ (ప్రయత్నం!

44,/వనదృశ్యము ఎలుగెత్తి పాడుకొను వుల్లులె నా ఎద మెచ్చునెచ్చెలుల్‌ | కానా 1991 అక్టోబరు శె ఈ సౌందర్యదిదృతకు అంచు జేదు. ఎన్నో సుకుమార కాంతులు కలుగుతున్నాయి. కవితా పిపాన ెరిగపోతోంది. స్వేచ్చవై ఎడతెగని మక్కువ, ఆందువల్ల నే కాను సెలయీటితీఠరాలలో సంచరిస్తాడు. అక్కడ ఆకాశంలో పహోయిగా ఆటలాోడుకుంటూ పాటలు పాడుకునే పక్షులు కని పిస్తాయి. వాటితోనేతన న్నహాం. వూలనెత్తొవులూ కమ్ము తెమ్మ్బొరలూ ఎదునవుతాయి, అవి తనలోని పడుచుతనఫవుకోరికలను (వేశేవిస్తాయి. భావతంతులను మీటి కవిత్చం చెప్పిస్తాయి, వెన్నెల తన చుట్టూ వ్యాపించి ఎన్నో నృతులను కలిగన్తుంది. ఫూలలో చై వకృప సామాత్క రిస్తుంది. ఇవన్నీ ఆనాటి కవి తీయని కలలు, మలయమారుత కేవ వీచి'లా తిరగాలనిపించిందంటూ తన స్వేచ్భా(న్రియ త్వాన్ని తెల్పుతాడు, తరంగాలు గద్గదన్యనంతో చెప్పే రహఃకధళతే అతడాస్వాదించే మధుజలోలట ! అతడు “భావనామానపధాల'లో ప్రెఠ్రగా లనుకుంటాడు. “మలయమారుత సేవ" తనకు లఖిన్తుందని అఆశపడ తాడు. వక్షులతో స్నేహం ఎదూరుగా కొండ అంచులలో ఎగురుతున్న పత్సులతనికి ఎదమెచ్చిన నెచ్చెలులట ! అండుషు కారణాలు (కింది పద్యంలో ఇచిబు తెడు, గగన విటంకమందుకొనగా పరువెత్తు నగాంచలము స్హ్రలన్‌ సాగసుల (ప్రోవుల్లైగురుచున్‌, వలయావళులన్‌ ర చించుచున్‌ దడగకొనియున్న నా (శవణకత్పరళా పరిత్భి ప్తికిన్‌ సుఖ ముగ నెలుగెత్తి పానుకొను వుల్లులె నా యెదమెచ్చు నెచ్చెలుల్‌ 1 మ్ముదణ భారతి, 1081 నవంబరు చూ, థ్రీథ్రీసా ఒకటి కావ్య. 145-106 పే.

న్వర్ష దేవతలు 163 మొదటిది : ఆ పతులు 'సొగసుల (ప్రోవులు'. ెండవది. అకాళాన్ని అందుకోవడానికవి పరుగెడుతున్నాయి. మూడవది గుండ్రంగా తిరుగుతూ. వృత్తాలను గీస్తున్నట్లున్నాయిః నాలవది వాటి పాటలు (శనణపరితృప్పి కలిగన్తున్నాయి. తన కవితలు ఆ పత్తుల్లా ఉండాలసి కోరుకోవడం ఇందులోంచి తొంగిచూసోందిం పూలనెత్తావులు-కమ్మ తెమ్మెరలు పఫూలనెత్తావులూ కమ్ము తెమ్మైరలూ అతడ్ని ఆకర్షించకమాన లేదు, అవి తనకోనమే ఈ యెడ విస్తరిల్లు (ప్రతిహృద్యలతాంత పరీమళాల నా లో యువకానుభోగనరళుల్‌ పులకించు రన(పమోదపున్‌ తీయందనాలు నించుకొను తీరనదత్‌ (పతిక్యయవాయువుల్‌ నా యెద భావతంతుల నినాదిల చేయునెవో కవిత్వముల్‌, పూల పరిమళాలు యౌవనోద్దిపనం కలిగించగా కషయవాయువులు భావతం్యత్రులను మాటి కవిత్వం పలికించాయట ! వెన్నెలతో నిండిన వనం అతని కెన్నో న్ఫ శ్ర్రుతులను కలిగించింది. చై వకృపయీ ఫువ్వులుగా వికసించిందని ఇబుతాడు, సెలయేళ్లు పతులు పూలు, గాలులు, శెరటాలు వంటి కాల్పనిక కవితాసామగి తననింకా వెంబడిన్తూనే ఉంది.

కీఫ్‌ స్వర్గదేవతలు నాకధునీసుధావులిన నాట్యవిశారదులు 1 1981 నవంబరు 19 ననన. అది ఒక వెన్నలరాతి.సాగరతీరం, తాను అకాశంవై ఫు చూస్తూ ఉంటాడు. చం(దుడు దీపంలా వెలుగుతూ (ఉంటాడు, ఆకాశంలోకి చేవతిలు దిగుతారు న్వర్గంనుంచి,. వారు తనని చూడటానికే వచ్చారనుకుంటాడు, ఈ దివ్యానుభవాన్ని మరచిపో లేనంటాడు, ఆ స్వర్గ బేవతలతో తాను మాట్లాడినట్లు కూడా వెబుతొడు,1 చందదీపళిఖ సము(ద్రనాట్యదర్శసంకోనం వచ్చినవారెవరో చంద్రదీపశిఖను వెలిగించగా ఆ దీపపు పొగలవలె '“పయోడములు తేలియాకుతున్నాయంటూ అపూర్వంగా ఊహిస్తాడు. ఆకాశం నాట్యశాలగా, చం్మదుడు దీపంగా మబ్బులు వొగలుగ్యా సము[దచలనం నాట్యంగా, తరంగాలు గీతాలుగా, దేవతలు (పేతకులుగా కనిపించారని సూచిస్తూ తన చూవు ఊర్థ్వంగా (పనరించడాన్ని వ్యక్షంచేన్తు న్నాడు. ఈ మనోజ్ఞ దృశ్యంతో పాటు చేవతలనుకూడా చూసి వారిని (పశ్నిస్తున్నట్లు “వెప్పుకు వెన్నెలలిళ్లై సిల్చునొ అనడం ఒక ఆన క్షిశరమైన చముక్కొ_రం్ప ఆనాటి వెన్నెల ఎంత మనోవారంగా ఉందో ఇెప్పడానికి కవి ఊహలతో పల్లటీలు కొట్టు మ్‌ తెలిన్వప్న మేమొ కుసుమోకృతనాక హృూదంత రాళ ని 'ర్యాత పరీమళమ; '్రియైన రమ్యశ శాంకమరీచిమాలికా కీతలకోభ జేటిదిది ? చింజెదరా చిరగాఢసుపిము (దాకిమిరావృతావధులు చారికనుంగొను పూర్వనంస్థృతుల్‌ మొనట గనరలు కన్న “తెలిస్వప్న మేమో" అన్నాడు వెన్నెలను. అంతటిత్రో్‌ తృ ప్రికలుగ ేదు. స్వర్గమే ఒ కుసుమమైత్తే దానినుంచి వెలువడిన పరిమళం ఈ వెన్నెలకుందన్నాడు. ఈ వెన్నెల శోభ శ శాంకమరీచిమూల్రిళ్హా భీ క క్‌ లంగా కనివిసోందన్నాడు. ఈ ఊహలను తనలో తొను అను .. మ్యుదణ భారతా ఉరి నొరతి 1032 స్వ న్వశ్రీట్రనా. ఒకటి కావ్య, 107-110 పే

న్వర్గ దేవతలు 10% కోవడంకాకుండా చేవతలకు నివేదిస్తూ మనకి ఆశ్చర్యం కలిగిస్తున్నాడు, ఆకాళ వేదికమిోద "జేవతల పదవ్యాషృతిని చూసి “మల్లి కాసుమదళాచ్భకళాదృతిగా భావిస్తాడు, ఆ ేవతలు “పరీమళవరిష్టు మతపారపృపత్పరంపరలను కురివించడం భూసి అశ్చర్యపడిపోతాడు. న్వర్లదేవతలు మ. ఇంతవరకూ ఆకాళంలో కనిపించిన వారెక్క_డనుంచి దిగివచ్చారో తనకు తెలియదన్నట్లు గానూ ఇపుడే వారిని పోల్చుకున్నట్టుగానూ ఇలా అంటాడు, మోానెవరో తణవమణనిమిలన మోపహాన నేశుళై తచనెా భారసువు_ప్రిలో తొణకు న్వష్న గరుత్తుల చంచలానిలాం కూరములన్‌ దిశావధులకున్‌ వెలిపూతల సోయగమ్ము క ర్ఫ్బూర సువాసనా మిళిత భోగముగా నిడు స్వర్ష దేవతల్‌ కారుగడా ! వారెవరో అనిమేవులుకారనడం చిత్రంగా ఉంది. కదలికలేని కళ్లు అందంగా ఉండవని అనిమేషులను కూడా తణవతణనిమిలనమోహాన నేతులుగా మార్చాడు కాబోలు శ్‌ బి. వారు (క్రిందికి దిగివస్తున్న దృశ్యం వర్శించడంలో కవి ఉ త్చేత్ష, కాల్పనిక_(పాబంధిక-శిల్పం గలది. దిశావధులకు వారు కర్పూరసువాసనామిళితమైన వెల్ల వేస్తున్నారసీ జానిని వారు “తమో 'ఛారసును ప్పిలో తొణకు స్వప్నగరుత్తుల చంచలానిలాంకూరముల'తో సాధిస్తున్నారని కాల్చి కంగా ఊహించాడు. ఈ అద్భుత[క్రియ చేయడంవల్ల నే వారిని 'న్వర్ణ దేవతెల్‌ కారుగచా” అని పల్క_ రించాడు, స్వర్ణ దేవతలు దివ్యాతిదిన్యమైన ఇం(ద్రజాలాలు చేసారనే నమ్మకానికి ఇది నిడర్శనం, నాకధునీను ఢధాపులిననాట్యం సాధారణంగా ఇటువంటి వెన్నెలరా.తులలో స్వర్గ దేవతలు మందాకినీ తీరంలోని సుభాపులినాల మిద నాట్యమాడ కారసీ అప్పుడు కల్చ్పవృవాల చల్లనిగాలి వారివావ చందన చర్చలాగ వ్యాపిస్తుందనీ వారిచుట్టూ అప్పరనలు నవ్వుతూ ఉంటారనీ ఆ నవ్వుల అందాలలో వారుస్నానం వేస్తారనీ కవి నమ స్స్‌ 0_ “మనో పారక్సు గా నిశిపాడెడుసిట్టి వేళలన్‌ నాకునీ స్పఛాఫష్టులిన నాట్యవిశారదులై '్రివిష్టపానోక పా మందమారుత మనోజ్ఞ త చందన చర్చవోలిళ్షనా సోకగనప్సరో సహాననకోభల కౌనములాడు మూరలు

క66 శ్రీ శీ కవిత్వం వస్తువు, నంవిధానం అనే పంక్తులలో తొంగి కూస్తోంది, _ కాన్‌ ఈ నాడు వారా భోగణాలన్న్నీ వదలుకుని ఇలా ఎందుకు వచ్చారో కవి కనుమూనం వేస్తుంది, అందుకే "వలా కకుబంతవీధికల లాస్యమొనర్వు కు సోలిపోవుచున్‌' అని్యప్రశ్నిస్తాడు ఎడారిలో శీతలసమిారాలు ఇలా (పశ్నిస్తాజేగాని వారు. (క్రిందికి దిగివచ్చినది తనవంటి భక్తుడ్ని చూడటానికే అని వెంటనే నమాధానపడుతూ_ దయగనినారు సుప్పి నలతన్‌ నశియించిన నాపయిన్‌ జలా శయరనవత్‌ నమోరముల చాడ్పున కారుకుడారిదా8ిలో పయిపయిసోకగా భవదపార మనోపహార గాన గీతికల్‌. అని (పళంసించడంలో అతడు చెప్పుకున్న ఉపమానం ఉజ్జ్వలంగా ఉంది. ఎడారితో పోయేవాడిక్ర చల్లనిగాలి ఆకలే, సన్ని హితంగా జలాశయమున్నదని శోచడం సహాజం. ఇందులో అతని కృతజ్ఞత సువ్యక్షం, గగనసింధునుధాపరి షేచనం "దేవతలు దివ్యదర్శనమిచ్చిన ఆ రాథ్రి గతించినా ఆ స్ట బ్రతి మాతం మౌసిపోదట, ఆ స్మృతి ఎట్లాంటిది ఠి “గగన సింధు సుధాపరిపే.చనోజ్జ స్‌ల వ్యూహాములన్‌ మదీయపహ్మాదినూచిన -_ శోస్థుతి. భావనాగరుద్‌ (గ్రాహితమై చరించెడు నుదారముదావహాకాలమెల్లెడన్‌, కవి ప్యాదయం '%౫నసింధుసుధాపరిపే.చనం) చేసి వచ్చింది. ఇందుకు కారణం -జీవత్రల సాతాాత్య్య్లారం.. ఇంతకూ లది ఈతని ఫానన. ఈ భావనయే అతనికి 'ెక్కలిచ్చింది.

“త ॥

చ నకు దివ్యానుభవాలు, దివ్యన్వప్నాలు వచ్చాయని ఇప్పుకోవడంలో 5 థాకథనశిల్పాన్ని నాధన మ ఈ దివ్యానుభవాల కధనంతో లోకవాన్నవికతసూ (పకృతి వాస్త వికతనూ వదిలి ఆకాశ మార్గాలలో నూతనకవితాసామ(గి కోనం పరిశోధన సాగిస్తున్నాడు, 'సుపానికలులా*

గా న! ధశఠాగ ర్భానిక్‌ ద్శృష్టి సారించినవాడు ఆ తరువాత స్వేచ్చ్భావిహాంగం, హారతి, లాన్యత్రేప్ట వంటి ల, ర! ఇఖండికల్లో తనదృష్టిని ఉడోర్ష వ్రముఖంగా [పనరింప జేస్తున్నా డు, అభినవకవీతా(ప్రస్షానానికి అనేగు క్ష ధి నునన థ్‌ [1 రకాలో

కాల్పనికతకూ వాస్త వికతకూ వింతవంతెనలు తోలొదొి కవితలు ఖండశళి దివ్యానుభూతి

పనివాడితనం అంటా మే, అచే నిజమైన కళాజీవికి లవణం 1 ఇది వ్యక్షిగతం (9496660౪76) అయినప్పటికీ డీని నిలశేత రనజుడే కాబటి. ణ ళా లట రనం సానూజికనిషం శాబటి_ 0 ల ఎదుటివాడు ఆనందించేదాకా రచనకు కావ్యార్హత "లేదు. యౌ కాబట్టి. పనివాడితనం 00]6061౪76 గం81109/ కూడా అని ఇశెప్పకతప్పదు || ళీ

శీ6/బండళ? ఆకాశకర్పరమెంల్ల నిండు నీ (గుడ్డివెన్నెల ! తాన 19892 మార్చి ౨1 న జీవితం ఇంతవరకూ స్వప్నంలా కనిపించింది, కానీ ఇప్పుడే కష్టైోలు మొదలవుతున్నాయి చవితిచందమామ కనబడ్లాడో లేదో లోకమంతా భయంకరంగా కనిపించసాగింది. వెన్నెల అందంగా లేదు. నల్లనిమేఘాలు విషాదాంత కావ్యంలా కనిపించాయి, లోకంలో ఇంత బీభత్స శాషదభయావకర సాలు 'తాండవిస్తున్నాయా ? చందమావు కొడవలిలాగున్నా జే! తనని చంపడానికి వచ్చిన హాంతక్రుడా చవితిచం[దుడు ? నిట్టూర్పులు విడుస్తూ చంగద్రుడ్నే (పార్టిస్తున్నాడు తనకు ఆాంతిని కలిగంచవలసిందిగా-(గుడ్డి వెన్నెలను నము[ద్రంలో కలివీవేయవలసీందిగా | లోకమే ఒక శృశానమా ? అయితే తనకు శివుడి జటాజూటంలోని గంగాజలం కావాలి. ఎలా లభినుంది ?1 దృక్పథంలో ఎంతమార్చు నచ్చింది ళ్గ చవితి చందుడు నల మబ్బుల్లో కనిపించిన చవితిచందుడ్ని మూస్తే తనకు భయంగా ఉందని చెబుతూ తన ళం క్‌. భావనావిధానంలో మలుఫుగిరుగుతునా డు. ఆ పళ్చిమాగ్‌ విపాదాంత కావ్యమై వ్యాపించు కాలమేఘాళిలో, ్వణడ్రసూపి ఖంబేందుమూర్చి ! ఆకాశకర్పరమెల్ల నిండు సీ (గుడ్డి వెన్నెల భూమధూపమె. ఇందులో వెన్నెలను అనేకవిధాల భయహేతుకంగా వర్షిస్తాడు. మొదటిది ; అది (గుడ్డివెన్నెల కావడం. "ెండవది : దానికీకొరణభూతుడై నవాడు ఖంజేందుమూర్తి (చవితిచం(ద్రుడు) కావడం, మూడవది, ఆ్ర్వ జన్మించిన స్ధలం కాలమేఘాళి కావడం, నాల్గవది: ఆ కాలమేష్లూలు కవికి పశ్చీమాకావిషూజాంత కావ్యమె కనిపించడం, ఐదవది ఆ వెన్నెలకు ఆశ్రయమైన ఆకాశం ఒక ఫుగెలా కనిపించడం ఆ వెన్నెల వుగైలోని వొగలా తోచడం-9ఇంత విషాదసామళగిని కవి వోగువేళాడు. “పశ్చిమాళావిపాదాంత కావ్యం అనే పదచిితరచన సాభిపాయం, అప్రన్తుతమే 1 రచ్చన తొలినారి 1929 మే, 18 (ఖండీందుమూర్ని, చవితిచం్యదుడు) మలిసారి 1992 మార్చి 21 ము(దణ భారతి 19829 జూన్‌, చూ థ్రీశ్రీనా ఒకటి కావ్య, 110 పే, 14 పాదాల భావగీతిక ఇది. ఆంగ్రంలోని 500061 వంటిది,

170 శ్రీ ఖీ కవిత్వం, వస్తువు, నంవిధానం అయినా పాశ్చాత్య్యప్రపంచంలో ఫుట్టిన (టాజెడీని ఈ పదబంధం ద్వారా జ్ఞాపకానికి తెన్తున్నాడూ కవి. పశ్చిమాశ విషాదాంత కావ్యసదృశంగా కూడా కనిపించడానికి కారణం సూర్యాస్త మయమే. ఆకాశకర్పరంలో (గుడ్డివెన్నెల భూమధూపంగా వ్యాపించడమనే ఊహాచిత్రం ఈ (బహ్మ్టాం డాన్నే ఒక శ ్రశానంగా మార్చివేన్తున్నది. ఇలాంటి దృశ్యం చూసి కవి భయపడుతున్నాడు. తన జీవిత వాన్నవికతలోని భయమే (చకృతిలో కనిపించిందతినికి, (గుడ్డిఎన్నెల జీవితంలోని కష్టాలకు (ప్రతీకగా ఈ (గ్రుడ్డివెన్నెలను భావించిన కవి, దానికి హేతుభూతు డైన ఖండశశిని (ప్రార్థిస్తూ వలదు దయలేని ఆ జిలుగు వెలుగెంజేని కలిపివేయుము ప న్లటిలు వార్జికెరబాల అంటాడు, ఆ (గుడ్జివెన్నెల “దయలేని జిలుగు వెలుగూగా కనిపించడం ఆశ్చర్యం. దయావిహీవ మైన (గుడ్డివెన్నెల కన్నా అంధకారమే మంచివసి భావిస్తూ చవితిచం[దుడ్ని నిమ్మమించ మంటున్నాడడు, వార్థి కెరటాలలో జలుగునెలుగును కలివివేయడం అంళు చం(దాన్తమయం జరిగిపోవడ మే, వంపుతేరిన క తి అసలు ఆనాటి చందుడి ఆకారమే అతనికి భయంకరంగా కనిపించింది ఈ భయంవల శే చందుడ్ని కవి నిందిస్తున్నాడు, (పబంధాలలోని చం[దోపాలంఛభనాలకు కారణం విరహోతిళయం కాగా ఇక్కడి నిందకు కారణం వ్య క్షిగతదుఃఖం, సంపెంగ విరివైడి చాయలో నాకేమొ వంవుతేరిన కతి వలె నుంటివీళేయి శీ గ ర బంగారం కాదన్నట్లు వైడిచాయలో కనివీంచే ఖండచం(ద్రుడు (కూరుడుగా ఫు తేరి + 2 న 'నంత్ర న క లా కనిపించాడు. మైడిచాయ ధనానిక్కీ వంపు తేరిన కత్తి (కార్యానికీ (ప్రతీకలు,2 ణా ద్ద ఉలికి ఆద వి భావాల కనుగుణంగా తోచిన ఆ ఉపమానం మాలికం, కవితా సంపదాయంమిద విష్ణవం. దై నకవి అతడ్ని ఉపశమింప జేయడానికి (పయత్నిన్తూ- 2 బవిష్యత్కవికాధ్యాయంలో ఈ కవి ధనస్వామ్యవ్యవస్థమిద విరుచుకు నడలాడు.. దానికిది ఒక విధంగా పాతివదికం

న్వర్గదేవతలు శ్షేగక్ష “ఖందేందుమూర్సి! లోకము పై కువితదృష్టి మండించు ఈసమున్నాద నాట్యమి దేమి? అంటాడు చంద్రుజిలో లేని కువితదృప్టి, నమున్నాదనాట్యం కవికి ఎలా కనివించాయ నేది మనం అరంవేసుకోవడానికి కవి హృదయం లోతులలోనికి తొంగిచూడాలి.3 థి వ్యకి గతకష్షనిషురాలు అవాలి రు యు వ్యక్తి గతమైన కవ్టనిష్టురాలవల్ల కవి భావాలానాడు వికలాలుగానూ శకలాలుగానూ అయిపోయాయి, అతడు చేసేది లేక నిట్టూరుస్తూ చందమామను నిందించడం మానివేసి ఓ సుధాహ్భృాదయ! నిట్టూప్పులై (ప్రనరించు వికల మామక భావశకిలముల్‌ నీవంక అంటాడు, శివజటాజూటంలోని గంగాంబు శీతలవృష్టిని తనపై చం[దుకు కురివించాలట 4 భయంకరమైన ఊహచికాలు శాలమేఘాళి పశ్చిమాతావిషాదాంత కావ్యంగా కనివించడం, గుడ్డి వెన్నెల ఆకాశకర్పరంలో భూమభూపంలా నిండిపోవడం, ఖండచం[ద్రుడు వంవు తేరినకత్సి లా కనిపించడం నూతనమైన ఊపహాలేకాదు. భయంకరమైనవి కూడా, అన్నింటిలోనూ అందాన్నే చయూడాలనే సిద్ధాంతంనుంచి (శమంగా ని(్క_మిస్తున్నాడు, స్వర్ష దేవతలనుంచి చం్యదమండలం దాకా [క్రిందికి దిగి వచ్చాడు. వాన్నవికతి అర్థమవుతోంది. ₹ ఉత్కృష్టభావగీతానికి శ్రీశ్రీ చెప్పిన నిర్వచనం- చూ శ్రేభ్రీసా. ఒకటి కావ, 225 పే. (మండపాక పార్వకీశ్వరాచ్తిగారికి వానిన లేఖ.) శీ 1988లో రచించిన “ఒకర్మాతి' ఖండికలో బహుళఎంచమిచం్యదుడుకూడా తనను భయపెడుశున్నట్లు తెల్పాడు. అకాళమిక్కడ కర్పరంగా కనివీస్తే లక్కిడ ఎడారిగా కనిపించింది. అక్కడా ఇక్కడా కూడా వెన్నెల పొగలాశే కనిపించింది. ఇక్కత చం,దుడు వంఫుతేరిన కత్తి కాగా అక్కడ చం్యదుడు కాల్లు తెగిన ఒంటరి ఒంటెగా కనిపించాడు. వెన్నెల పొగలాగూ వెలిబూదిలాగూ కనివీంచడంవల్ల ఆక్కడా ఇక్కడా కూడా లోళమ్యుక శ్యళానంగానే భావించబడింది. శ్మశానంగా కనివించడంవల్లనే హరజటాజూట గంగాం౦బు శీతిలవృష్లి కోరబడిటం సాభిపాయమవుతోంది, ల

4//దివ్యానుభూతి నిత్యరాకాశశాంకవరూర్తి | తనకు మృత్యు వ్మేఎదురయిఎది. తనను తీసుకుపోవడానికి యమభటులు కూడా వచ్చేశారు. కాసే తనను చూసి వాశ్ళే పారిపోయామయు. ఏమిబి తనలోఎ విశేషం? తాను కస్తాలలో పడి ఉండగా ఒక దివ్యానుభవం కలిగిందట 1 1 అంధకారవీధితలో నంకుల పయోధరచ్చటాపంకిల నిబవిడాంధకార నిర్జనవీధి కాంతరముల నా చరించెడు వేళ (పోన్టుత్త రీతి అవళ మొవరించు దివ్య తేజోనుభూతి నరసియె, చల్లనై. నన్ను జలకమార్చి || ఉన్న్హాదంతో అతడంతకుముందు తిరుగుతున్న విధులు కష్టాలకూ దుఃఖాలకూ నిలయాలు, అందుకు నిదర్శనాలుగా దట్టమైన మబ్బులూ చిక్కని చీకట్లూ అ ఏధులలో ఉన్నాయట ! నిళన ప్త ఊం మైన ఆ వీధులలో అతడొక్క_జే తిడగుతూండగా అతనికా దివ్య తేజోనుభూతి ఎందుకు కలిగిందో "తెలియదు కానీ అది ఎటువంటిదోమా[తం చెప్పాకు, ఈ అనుభవంలో మకోవై చితి “నంవనన ల తొంత(న్రజమ్మ గా నొక శవణము" అతని మెడను కౌగిలించుకోవడం, కవి మెడలో పడిన ఆ ఫపూలవండ నందనవనంలోనికట |! ఇంతలో యమభటులు నల్లని (శాళ్ల పబ్హుపనివచ్చి కవిశి కట్టి తిసుపపోదలచా3. కాప్పు 'సుమువళీపరీవుళా వృతే'మైన అతని గళసీమను చూసి భయపడి దివ్యానుభవం గల వ్యక్తిగా గుర్తించి అతడ్ని తీసుకువోకుండా తిరిగి చీకట్లలోకి వెళ్లిపోయారు, ఆ దివ్యానుభవంతో మృత్యువ్రను జయించాడట! వెంటనే చుట్టూ ఉన్న మేఘాలు తొలగిపోయా ము, ఆకాశంనిండా ఇదివరకు కనిపించని నశ్ష ఇ _ తిరిగి కనిపించసాగాయి. అప్పుడు కవి మరొక విజయాన్ని సాధించగలిగాకు, శా నా శీణర తేని వున్నమిచందమామగా మారిపోయాను, ఆకాశ రాజ్యాన్ని అక్రమించాడు, “ఖండకళి'ని చూ గాన్న విపషోదగీతం పాడుకున్నవాడే ఇప్పుడు పూర్ణ ఛళిగా నూం ఆకాశరాబ్యంలోక్ష వెళ్ళిపోయాడు, దివ్యానుభవాలను కధలుగా కల్పించడంలో ఆకాశంలోని చం[దలోకందాశ్రా వోయి వస్తున్నాడు 1 ముుదణ : ఆంథధవృతి॥ (ఆంగీరన)] నంవత్పరాది నంచిక 1992_98 చూ. అీథ్రీ సా. ఒకటిం శాన్య 118 పే.

వస్తుసంవిధానాలలో నూూతనవాతాయనాలం తీలిల్‌ తఎతలు ( ) విద్యున్మాలికలు

ఛందస్సు గుర్రం వంటిది గ్మ్మురం ఎటుతీసుకుపో తే అటల్లా వెళ్ళిపోయేవాడు ఆశ్వికుడు కానశ్తు ఛందస్సు లాగుకుపోయినట్లు (వాసేవాడు నంవిధానజ్ఞుకు కాడు! వురి ఆ ఛందస్సును లొంగించుకుని దానిచేత చిశవిచిత్రరీతులలో కదం [తొక్కించినవారినే (పశంసిస్తాము |

థీ

48/విద్యున్మాలికలు వేటకాని కోలలకు కూలి వేదనల తూలు అల్లి ళ్‌ ఒల్ల్‌, వ క హరిణాల కండ్హు జాలికి వురిటిండ్రు ! 1998 మార్చి లి ఈ లోకం గురించి తన దృక్పధం మారింది. కవిత్వం గురించి కూడా అభిపాయాలు మాని పోతున్నాయి. వస్తువ్లులోనూ నంవిధానంలోనూ తాను కొత్త ఇాణశీలు కని పెట్టాలి. ఆతా క! చయం గానే అన్నీ (వాయనక్క_ర లేదు. కఢావస్తువ్రులే అక్కరలేదు. ఛందోబంధాలే అవనరం లేదు, 'స్వేచ్భాపద్యాలు 'వాయాలి. శృంగా రేతరరసాలవై వు దృష్టి మళ్లించాలి, ఇలాంటి ఆలోచనల్లో నే పుట్టింది “విద్యున్శాలికలు'.] ఇది కవిళావీధిలోనే మెరుప్రదండలను చూవించింది. మెకువుల్ని ఆ దరాఫాడు ఆ రాళ్రి. లోకంలోని అనేకనంఘటనలు ఆ మెరువులవల్ల క్ఞూస కానికి వచ్చాయిః అవి చారితప్పిని బాటసారులా ౪ కవి భావాలా? ఫొత్త వెళ్లి కూతురి సిగ్గులా ౫ (వవానజవితంలోసి అప్పరనలా ? పూలతోరణాలా ? దివ్య బాలికల పావడా జలతారులా ? ఇలాంటి ఉఊవాలన్నీ పాతవే. శృంగారరసానికి నంబంధించినవే, ఒక కొత్త ఊవా వచ్చింది. 'వేటగానివల గాయపడిన ఉం "లేళ కళ్లేవలె జూలిని కలిగిస్తున్నాయి ఈ మెకువులు, [పళయంలోని తాండవంవలె భయంకరంగా ఉన్నాయి ఈ మెకువులు. దారితప్పిన బాటసారులు అచేతనాలె న మెకవులకు మానవత్వం ఆరోపిస్తున్నాడు మొదటి ఊహాచి[తంలోశే. వు ల చారులు బొరులుగ తీరిన / మబ్బుగుబ్బలులదారుల చారితవ్పి చరించె / ఆేయి తరళ నరళేరము '్రదములు ! “దారితప్పి చరింపా అశే వేతన(క్రియద్వారా (పయాణంచేస్తున్న వారు వనాటసారులని ధ్వనింప 'జేస్తున్నాడు. చారి తప్పిన చాటసారులుగా మెకుపులను ఉఊ క్చేమీంచి, అలా శ్రాడి తప్పడానికి పరినరవబా తొవరణఏ శక్రాబ్రశమని (ప్రకటిం చదల్బుకున్నాడు. సలం ఎగుకుదిగుకు గా ఉన్న మబ్బుల కొండదారి, నమయం , వెలుగులేని రా, 1 ము్ముదణ. భారతి. 1988 మార్చి చూ ఛ్రీథ్రీసా, ఒకటి. కావ్య 124-125 పే, అక్షర చృ్చందన్సులనూ మా(కాచ్చందస్సులనూ జీర్ణించుకుని (వమోగాత్మకంగా వచనచ్చందన్సును ఈ రచనకు స్వీకరించాడు.

176 శ్రు శ్రీ కవిత్వం వన్తువు నంవిధానం కవి భావాలు విశారరహాతమైన పృాదయంలో ఒకానొక అనుభూతివల్ల నగగుర్చొడిచిన భావాల 'శ్రమ్మకమ సామోత్కారాన్ని ఆ మెరువుల్లో చూస్తున్నాడు. అవి కవిడెంచదమందు గగురుపొడిచి / ఓరగా / కోకిలపాట జీరగా విరుల వైపయి సోకి చను / తూరువుగాలి తీరగా కవిజెంచమున / తాకి తొాకనటుల తరలిపోయిన / వ పిన్న భావాలొా తలువుబాటునుంచి తొంగిచూసి తప్పుకున్న కాంతను 'ఓరగా' అన్న ఒక్ట్రమాటద్వారా స్ఫురణకు 'అన్తున్నాడు. ఉండిఉండి కూస్తూ (కమంగా గొంతెశ్తే కోకిల కుహూనాదం '*కోకిలపాటజీరగా అనే ఒక్క_పంక్షిలో వెల్లడిచేస్తున్నాడు. నన్యనంవృద్ధికి దోహదం చేసే తూర్పుగాలియొక్క_ చంచలన్వభావం కూడా అల్పాకీరాల్లో వివరించాడు. కవిహృదయంలోని భావాలు కాడా ఈ మూడుడళశలలో ఆవిర్భవిస్తాయనీ వాటివలె మెరుపులున్నాయనీ ఆాకీతాకనట్లు సాగిపోతున్నా యసీ నిరూపిన్తున్నాడు. కాంత చూవున్సీ కోకిలపాటనీ తూదువుగాలినీ కవిభఛావాలకు ఉపమౌానాలుగా చేశాడు, కాస్‌ కవిభావాలను మెరువులకు ఉపమానాలు వేశాడు, ఒక వస్తువుకి ఎన్నో ఉపమానాలు ! ఒక ఉపమానానికి ఎన్నోవస్తువులు ! న్‌ పరిమళతరంగాలు మెడువుల్ని నవ వధువు మనోభావాలుగా ఉఊహిస్తున్నాడు ననూడవ భావచి(తంలో, భారంపు సిగ్గు తడియారక నుడిలో విడుదలవడజూలక / వివ్వాలించు వ్‌ చిన్న భావాల పరిమళతరంగాలో అనాటి చకచకిత చంచలా వితతి? ఇందులో నవవధువు (ప్రసాననే లేకుండా భారంవుసిగ్గు అనే మాటతో ఆమెను సూచించగలాడు. బరువై న నీగ్గు తడియారకపోవడంవ ల్ల ఆమె భయపడుతోందట ! మూటలు తడ్వక్షృుత్తూ జడ డం వల్ల మాటలలో బందీమొ ఆమె భయపడుతోందట ! ఇలాంటి ఆమ భావాలను పరిమళంతో కూడిన కెరటాలుగా భావించాడు, పరిమళాలు (పవహిస్తున్నాయట ! తళుకుతళుకముంటున్న 'మెరువులను ఆ పరిమళతరం గాలతో పోల్చ్బడంద్వారా జీవితంలోని అతిముఖ్యమైన అందమైన వి త్‌వఘ స వాహో గవఘట్టాన్ని జ్ఞాపకానికి తెస్తున్నాడు.

న్వర్శదేవతలు క్ష? ప్రవానపుబతుకు శాపవశాన పూలుగా మారిన నతు_తాలుగా మెరువుల నూహిస్తాడు. న్వర్గవీధీవిహార తారకలు మారి / శాపవళాన మానవునితోట మడికట్లలోన / (పవాసపు(తుకుతోన నవయుచుండియు నవ్వు వెలువలు జలు ళు ఉగ రకరకాల రంగుల వికచలతాంత నంతతులుగ వినువీధిమిద / తమకోరికలతోడ / పరిపూరితములై న కనులకాంతి వినయవినృమరత లేమొ అనాటి శేయి నవఘళించిన / శంపాసవా[న / నిళావిశాలకువారవిహారములు |! న్వర్గంలో విహారించే అప్పరనలే కారకలట 1! అవీ శాపంవ శి న్వర్షంనుంచి పడిపోయాయట ! మానవుడి ఉ డ్యానవనాలలోకి అవి దిగి వచ్చాయట ! అది వాటికి (పవానఫవు (బతుకు!, ఈ(పవాన దుఃఖంలో సైతం అవి నవ్వులప్రవాహాలను వెదజల్లుతూ రకరకాల రంగరంగల విరబూసిన వువ్వులుగా విరాజిల్లుతున్నాయట 1! శాని వీటి కోరికలన్నీ వినువీధిమాదనేనట ! ఆ కోరికలతో నిండిన కళ్లు వాటివి, ఆ కళ్లకాంతినే ఆ వేనవేలమెరువులలో తాను చూన్తున్నాసంటూ తన భావాలను న్వర్ణంనుంచి మానవలోకానసికి దింప్కి తిరిగి ఆకాళశమండలంలోక్షి ఎగర చేన్తున్నాడు. “శంపానహాననిశావిశాలకువారవిహారములు అనే నమాసంలో అన్వయక్షిషతను చూపాడు. ంంల్తు లేకుంకు ఇది “నిశావిశాలకుహూర విహారశంపాసపా[సములు” అయి ఉంటజేది, శాపాలు, (పవాసాలు, న్వర్షాలు, తారకలు_పౌరాణిక వాళావరణా న్నే చెబుతున్నా వాటిని మౌానవ(పపంచంలోకి తీసుకువస్తున్నాడు, విష్ణు కాంతతోరణాలు నల్లనిర్మాతి గుమ్మూంముందు 'వేలాకుతున్న విష్ణు్యశాంతతోరణాలట మెరుపులు | అవి యేమొ / యామినీవినీలగేహా బేహలీ విష్ణుక్రాంతని కాంతతోరణములొ ? శాతీిని ఇల్లుగానూ ఆశాశాన్ని నల్లనిగుమ్ముంగానూ. మెరువులను ఆ గమ్ముంలోని విష్ణుగ్రాంకే తోరణాలుగానూ భావిస్తూ మానవసమాజవా తావరణాన్ని జ్ఞాపకం చేస్తున్నాడు. వేల్పుబాలికల పావడాఅంచులు మానవలోకంలోలా"ి స్వర్గంలో కూడా ఆడపిల్లలున్నారట! ఆ కన్యలుకూడా జలతారు అంచుల పరికిణీలు ధరిసారట |

శ78 శ్రీశ్రీ కవిత్వం వస్తువు నంవిధానం అఆటలాకు వేలువు బాలికల / పావడా అంచుల బంగారుతీవియలొ ? "వేలుఫు శాలిక్రలు ఆ వర్హారా(తివేళ ఆటలాడుకోవడం అనజాజంగా కనిపిస్తుంది. కాసి వారి పరికిణీ అంచుల బంగారు తీగలుగా మెకువుతీగలను వరాస్తూ తన నమాజంలోని అందాలను నెమరు వేసుకుంటున్నాడు. చితృవికానంనుంచి చిత్తి(దుతికి ఇంతవరకూ చెప్పిన ఉఊపహాచి. తాలు కాల్చనికాలు, ఇక్కడనుంచి కవి మనస్సులోనే కరుణరనం ఆవహించింది. (ప్రపంచంలో పహృాదయరంజకమైన దృశ్యాలే కాదు, చిత్త(దావకమైన నంఘటనలూ ఉన్నాయి, వృంగార వాత్సల్య్యాదులు చిత్త వికాసాన్ని కలిగిస్తాయి, వై భావాలన్నీ ఆ కోవకు చెందినవే. ఆ చిత్తవికానంనుంచి చిత్నె్మదుతికి పయనించడానికి కవి మువస్సులో మార్పురావాలి. ఆ మార్పు ఈ కవిలో వచ్చింది. దెబ్బతిన్న లే క్లకళ్లు కనుక నే పెన ఇెప్పిన ఉఊహాలన్నింటినీ తిరన బారిస్తూ కానవి! / వేటకాని కోలలకు కూలి 'వేవనల తూలు పహారిణాలకండ్లు / జూలికి పుకుటిండ్లు దిక్కుదిక్కులకంపిన దీసంపుచరాడ్కు_ లే అనాటి / (పళయళాండవ భయంకర సౌదామినులు 1! అంటాడు. ఇంతవరకూ “తరళనర శేరము గ్ర వములు' అసి 'చక చకితచంచలావితతి అనే 'శంపానవా(న నిశావిశాలకుహూరవిహారములు' అనీ అఖభివర్షిన్తూ వచ్చిన కవి ఆ మెకవులను “ప్రళయ తాండవ భయంకర సౌదామినులు” అంటున్నాడు. (పళయతాండవంవలె ఆ మెరువులు భయాన్ని కలిగించాయి కవికి, శ్రారణమేముటి ? శూకుడైన ఒక వేటకాచు అమాయికాలైను లేళ్లను గాయపరచిన దృశ్యం అతనికి గుర్తు వచ్చింది. దెబ్బతిన్న లేళ్ల కళ్ళు జూలికి పురుటిళ్ళవంటివి, ఆఆ కళ్ళలోంచే జూలి పుడుతచుందట ! ఆ లేళ్ళు మమ్ముల్ని రశ్షించేవారు ఎవరూ లేరా అన్నట్లు దిక్కుదిక్కులకు చూన్తున్నాయి. అనే లేడికళ్ళు అందమైనవి. చందలమైనవి. ఆ చంచల వీవణాలలో శృంగారానికి బదులు ఫందర్యానికి బదులు ఇప్పుడు దైన్యం కనిపిస్తోంది. ఆ దీనవెన భూఫులే ఈ మెరువులు అంటాడు కవి కవి దృకృథంలోనే వచ్చిన మొర్చుని క్ర ఊహాచిత్రం పట్టి భూవీస్తోంది, శబ్దళిల్పం పదబంధాలలో కూర్చిన అచ్చులూ జాల్లులూ ఆ పదబంధం ద్వారా వ్యక్త చేయదలచిన ఛావాన్ని రూపు కట్టించడానికి సహాకరించవచ్చు.. 'తీరళనర శేరమ్ముదములు' అనే పదబంధంలో అకారం, లేఫు ళకారం ఒక చిత్రమైన లయను తెచ్చి మెుపుల హూష్పు నొకవిధంగా ధ్యనింప

న్వర్గదేవతటు క్షే79 జేస్తున్నాయి. 'యా మిసీవినిలేేవా బేహోళి అనే పదబంధంలో ఏ అతరాన్నీ మార్చ ళేము. ఈకార వకారాలు ఆ పదబంధానికి లయను తెచ్చివట్టాయి. శబ్దంవిరాద జలా పెత్తనం వెలా యిన్తు న్నాడు. చకచకిత చంచలావితిత్కి ఛంపానబా(ననిశావిశాల కుహూరవిహారములు వంటివి కూడాఇందుకు మచ్చుతునక లే,

కొన్ని వాక్యాలను పాడ తున్నట్ల గా నృత్యమాడుతున్న ట్ల గా రాయడానికి (ప్రయత్ని స్తున్నాడు. “ఓరగా కోకిలపాట జీరగా మైరుల్వవెపయి సోకిచను తూరుపుగాలి తీరుగా అశ్వ వాక్న్నం ఇదున్సతూంళు ఆ లయ గుండెను తాకుతుంది.

ఇ

కొన్ని సపదబంఖథా లలో "జేశీయత ఉండాలి, కొన్ని పదబంధాలలో సాంన్కృృతికత ఉండాలి, "లేకుంశు అందరినీ ఆక ట్రుకోవడిం సులువుకాదు. మబ్బుగుబ్బలులుు తూఠుపుగాలి, నవ్వు నెల్లువల్పు పావడా అంచులు బంగారు తీవియలు, ఫురిటిండ్లు వంటివి తేటతెలుగులు. తరళనర శేరవు శ్రదముల్సు చకచకితేచంఛలావితతి వంటివి నంన్క్మృతవుమెరువులు, విశేషణాలను తూచితూచి వాడు కుంటున్నాడు,

భావంనుంచి శబ్దానికి పవి శబంనుంచి అర్గానికి పరుగెతి డం శైశవచిహ్నాం, భావంనుంచి శబౌనికి వెళ్ళడం ౧ ణి పా న్‌ా ౧ యకావన నంశేతం. “విద్యున్మాలికలు రచనలో బలమైన భావాలున్నాయి. శబ్దంనుంచి. వేరు చేసినా ఆ భావాలు కవితొమయాలే. శబ్దం వాటికి సుందరాకారాన్ని ఇచ్చింది, (గాంథిక వచనపద్యిం

“విద్యున్నాలికిలను భావకవిత్వంయొక్క అవసానదళకళా అభ్యుదయకవిత్వంయొక్క_ ఆరంభ వశకూ నంధ్యవస్థలో రచించాడు. దృక్పభథాన్నీ శబ్దజాలాన్నీ ఛందోవిధానాన్నీ మాద్చు కుంటున్నాడు.

తన ఛందోయా (తలో నరికొత్త మజిలీగా “విద్యున్నా అలికలను భావించాడు. సాంతగొంతు కోనం పలిక్ర్వ స్వతం(త్రచ్భంచస్సు ఇందులోనిది. థఛావ. (గాంధిక మే అయినా ఛందస్సు వ్‌ నం[ప దాయానన్సిక్షీ పూరి గా ఇందదు. అయితే ఇందులోనే అన్నినం్యపదాయాల ము[ద్రలూ -తీఠపోబేదు. సంప్రదాయాల్ని ఎకువుగా వాడుకుంటూ కొత్తజూతి ఛందోలతను పెంచుతున్నాడు. దీన్ని (గ్రాంథిక వచ నపద్యం2 అని చెప్పవచ్చు. ఇందులో పాదాల విభజన వేశాడుగాని పాదసంఖ్య్ట నియతి పెట్టుకోలేదు. నికిషమెన ఛందస్సును తీసుకో లేదుగానీ ఎయాతుకవాక్శర చనలో పోల్చు

ట్ర ర్ష్‌్ట్హమె స్వ ౮ గలి కోలేని ఛందశ్శకలాలను వాడటం మానలేదు. కొన్ని వృత్తగంధిపాడాలను రాస్తున్నాడు. మచ్చుకి- ది 'అకాళదీపంీ వ్యావహారిక వచనిపద్యం

180 శ్రీ ఫ్రీ కవిత్వం వస్తువు, వంవిధానం

(1) తీరిన మబ్బుగుబ్బలుల దారుల (ఉత్పలమాల

(2) దారి తప్పిచరించె ఆ “కేయి తరళ (తేటగీతి

(8 అరేయి తరళ నర ేరము ్రదములు (ద్విపదగతి) వె మూడురకాల పాదాలను ఇముడ్చుకున్న పచనపద్యం ఇది.

చారులు బారులుగ తీరిన -

మబ్బుగుబ్బలుల చారుల

చారితప్పి చరించె

అేయి తిరళనరశేరము ్రదములు, ఈ నాలుగు పొదాలనూ అతురగణాలుగా విభజిస్తే దీనినొక విపమవృత్తంగా స్వీకరించనచ్చు. మా(తాగణాలుగా విభజిస్తే గురికి చారెకుదూరంగానై నా చతురనగతి న్పష్టంగా కనిపినుంది. మార్ద్శ చేతి చృందస్సులలో చేసిన నిరంతరమైన కనరత్తువల్ల _ రెండింటి సమ్మేశనంతోనే వచనపద్యం సృష్టిస్తున్నాడు: ఇది అపూర్వమైన (పదయోగం! ఇంకా కొన్ని ఉదాపారణాలు.

(0 వాడిచి ఓరగా కోకిలపాట జీర (తేటగిక్సి

(2) శతాకిళాకనటుల తరలిపవోయి (ఆట వెలది

(8) తీరుగా కవిజెందమున కాకి తాకనటు (ఖండగీతి

(4) భారంవుసిగ్లు తడియారకనుడిలో విడుదలవడజాలక (చతుర(న్రగత్సి

(5) సవయుచుండియునవ్వు వెల్లువ (ముత్యాలనరం)

(9) యామినీ వినీలగేవా దేహీ ((త్మనగత్సి

(7) ఎం 2. = -విష్ణ్యుకాంత ని తాంతతోరణము (శార్దూలారంభం)

(8) దిక్కుల కంపిన దీనంఫు శరాడ్కుు లే (సీసం) ఈవిధంగా ఇంత ఛందోవిభేయంగా శాసుకుంటూ వెడుతున్నాడు,3 ఈ అన్వేషణయే. “వచన పద్యం'లో ఫలిన్తుంది,

8 19843 ఫిబవరి భారతిలో *నేటికవిక్వం' అనే ఒక వ్యాసంలో ఇలా రాధారు $ నుందరాదారి : “విళ్ళంఖలమార్గంలో నడిచే కవిత్వం అపరిచితమైన ఏదో ఒక అవేశాన్ని అనంకాన్న్‌ కలిగినుంది. రాగానికిరాకున్నా లయలేకున్నా, నం్యవదాయరహితమైనా కవికాహ్మదయం మా(తం ఇందులో పొంగిపారుతుంది. దిన్నే (శావ్యంగా ఛందోబద్ధకవి జ్వానికి ఎంతన్మూతం తీసిపోని ధోర జతలో వాయు గలిగిన ఆవకాళాలున్నాయని శ్రీరంగం త్రీనినానఠావుగారు విద్యున్మాలికలలో నిరూపిం చారు.

49/“స్వర్గదేవతలు"లోని ప్రయోగపాటవం నా గుహలో కుటిలో చీకటిలో సుకి? ॥ సోన ఒక్కడనై స్పుక్కిన రోజులు లేవా ?

1928 వ్రిల్‌ నుంచి 1988 మార్చివరకూ ఐచేట్ల గడిచిపోయాయి. కవిజీవితంలో 28వ వడు వచ్చింది. ఈ ఐ చేళ్ళ కాలంలో అన్వేషణ మానలేదు. అభ్యానం నిరంతరంగా నాగిన్తున్నా డు, గతం గొప్పదిగా భావపించినవాడికి గతం తింగిరాదనే వివేకం కలిగింది. భవిష్యత్తుమోాద ఆశ వర్పడిందిః కరుణబీఛ త్పాలవై పు మళ్ళింది చూపవు, పద్యాలు రాసి రాసి విసుగెత్తి కొత్త బాణీల కోనం వెదుకుతూ వచనపద్యం దగ్గరకు వచ్చాడు, ఒక విధంగా అభినవకవి తాపస్థానావికి అన్వేషణ ఇక్కడే ఒక ఫలితాన్ని సాధించింది,

“అహాక్ముఖం (1928) నుంచి బయలు బేరి ఎన్నో ర్యాతులు ఎన్నో కలల విచిత్రాలను (పకృతిలో నింగిలో నేలలో భూసి భావనాబలంతో వాటిని వర్ణించిన ఆ తార్ట్యశ్రయకవి ఒక అర్థరాత్రి 'విద్యున్నాలికలు (19880 దగ్గర వస్తాశ్రయకవిగా రూపాంతరం వొందుతూ దృక్పథం మార్చుకున్నాడు, నంవిధానాలను సమ్మేళనం ఇేన్తూ (ప్రయోగాలు (పారంభించాడు, పదచి(తాల నిరా ్రొంలో చేయి బాగా తిరిగింది. ఈ (ప్రయోగాలకు ముందున్న కృషీని నంవత్సరాను[క్రమంలో మరొకమారు సూ(త్ర్మపాయంగా ఈ (పకరణంలో (పతిపాదిస్తాను,

1926 (౨9)

(శీనివానరావు కవి తాజీవితంలో శెండవదళ 1928లోనే మొదలయింది. ఈ దశారంభం లోని అతని కవితల్లో గతకాలంమోద అభిమానం ఆర్ష నంన్కృతి మోద భక్తి + నసమకాలంమిద అసంతృప్తి పురాణనంప్రదాయాలమిన అనుర క్కి కవిళాతత్య్యమోామాంస్క _జీవితద్వంద్వ విచారం, (పాచీనవై భవభావన స్పష్టంగా కనివిస్తున్నాయి. వీటిని వ్యకృంచేయడానిక్షి ఆత్మాశ్రయ సంవిధానాలను వదల లేదు, సూతనరీతులకోనం వెదుక్కోవడం మానసూ తేదు, జాతీయవాదం కవి నావేశీంచింది.

ఈ సంవత్సరంలోనే అశ్రద్హ స్వీయకవిళావీమర్శకు పూనుకున్నాడు, (ప్రబంధాలతో పాటు ఆంగ్ల కాల్పనిక కావ్యాలను కూడా కాగా చదువుకున్న రోజులివి,

థతీఠీ కవిత్వం వన్సువు, నంవిధానం 132 1929 1929 వ్యపిల్‌లో రచించబడిన 'సుప్తాస్టికలు' ఈ కవి దృక్పధంలో నొప్పు మలువును

• ఇాన్ళ శానశయ్యకు చూస్తోంది. గతమంతా. ఒక దీర్శ రాత్రిగా కనివించిందె. అని జ ర లే (పాతః (ప్రన్త్తి లేదని తెలుసుకున్నాడు. “౦016 ౦£ మ 061 ౦ంఖ5” అని కవియే సంతృవ్షీ పడిన చొవట్రి ప్తశాశ్ర్రీయ శైలి పరిపక్వత నందుకుంది. కాల్పనికత, వా _న్తవికత కవిత ఇబే, ఇందులో కృష్ణశాత్ర్రీయ లె వ్‌ 9 సాంన్క లతిక త-మూతూ ముడివడ్డాయి, భవివ్యత్తును గురించి కలలు కనడం 1829 సెప్టెంబరులో రచించిన 'ఛావిదృష్ట'లో శనివీస్తుంది. కానీ ఇదంతా భావకవితాధోరణిలో ఒక స్వప్నకథ వాస్తవదూరం, 1980 ఇంతలోశ్స స్వేచ్భావిపాంగమైన భగవంతుడు తేన మనోనందనంలో దిగుతొడసి ఛ్రానిన్సూ వమురో మౌార్చికగీతిం అల్లుకున్నాడు. నాలుగేసి వ్యతాలతో ఖండికలు రచించడం అనే (పక్రియ మొదలు పెట్టాడు ఇది సాగుతూ ఉండగా మా(తాచ్చందస్సులో “హోరతొ అశ్వ శ్యంగారగీతం రచించాడు, పీటన్నిం టిలో త్రస లికి సానలు చెటుకోవడం లత్మ్య్యంగా కనిపిస్తుంది. లు “వేచుగానమ్వు' అనే ఖండికలో మహోకవ్చల శిల్పమర్శాలను అవివ్క_రించడానిక్ష సాహిత్య 1981 ఇంతలో వెెక్షట్రి (సకృతి సౌందర్య సందర్శన పార వశ్యం కవితావస్తువవ్రతుంది. ఈ గగ వివాన జీ వాని ఖండీకలలో ఒంటరితనం, సౌందర్యవీపాస్క స్వె్యాభిలామ. వంట్ట భావకవి తాధోరణులు (ప్రతి లొ ళ్‌ నం ధ్వనించాయి. “'మూగతలవ్రలు అనే ఖండికలో పతిత జనోద్దర్రల్వ్యాధ్థ్య్మ్వి (ప్రకృతిభావచి.తాలలో నుంచి తొంగిహూన్తుంది, 9ది ఈదళలో రెండవమలుస్పు,

న్వర్గ్శదేవతలు 188 1939 ఈ దళలో కవి పనితనం పెరుగుతూ వస్తోంది, 1929లో మొదలు పెట్టి 1982 వఠరకతా మూజేళ్ళలో మూడు సార్గు మార్చిమార్చి తుది మెరుగులు దిద్దిన కవిత *“ఖండశళి", ఇది మూడవమలుఫవు, ఆంగ్లంలోని సానెట్‌ పద్ధతి గీతమిది, స్వీయజీవితకష్టాలలో చవితి చందమామను మాసి లోకాన్నిదూడగా లోకమంతా భయంకరంగా కనిపించింది. ఇందులో కవిఊోహాచి. తా లపూర్వాలు. భావక విత్వంనుంచి వాస్త వికథోరణిలోకి దిగి వస్తున్న ఘట్టమిది. _ దివ్యానుభూతి" ఖండికలో (పతీకథధోరణి కనిపిస్తుంది. ఒక మృత్యువునుంచి కవి తప్పించుకున్న న్వపష్నవృత్తాంత మిది, 193తి (౬) ఆండవదశలోని చివరి ఘట్టం 'విద్యున్నా లికలు రచన, ఇది వస్తుకంవిధానాలలో నరికొత్త ప్రయోగం థృంగారంనుంచి కతుణాం వైవుకు కవి దృక్పధం ఎలా సగివర్హితముయిందో వ్య కం చేయబడింది. లయక్కు (శ్రుతికి గతిక పారినకు, యతికి (పాధాన్యమిస్తూ ఆ వేశం తనను లాశససకొనిపోయిన పంధాలో నే సంయమనం కోల్పోకుండా నపహాజసుందరథోరశిలో రచింపబడిన ఈ ఖండిక ఆధునిక కవితా నంవిధానంలో నూతనగ వాతం తెరచింది. పద్యాలను నన్య పించింది శబ్దం నుంచి అర్జానికి పరుగెత్తే శెశవచిహ్నీలను వదిలించుకుని భావం నుంచి శ వానికి వెళ్ళే యావనసంశకేతం ధరించా డిక్క_డి. తన ఛందోయా(తలో ఇదొక మజలీ, అయితే ఇది ాంఖికభాపలోనే ఉంది. కాని తెలుగునుడికారంతో ముచ్చటలాడుతున్న కవిత ఇది, అంతేకాదు, మార్ష బేశిచృందస్సుల శకలాలు ఈ స్వేచ్భాపద్యంలో చెల్లా చెదుకుగా ఉన్నాయి. ఈ విధంగా (పతిభఛృ అభ్యాసమూ మేళవించబడిన పరివర్ధనదళ ఇది. మహోకవిగా ఉాన్శే పీ.0చడానికి వ్యుత్చ త్రి నమత కూడా అవనరం, అచే మూడవదళలో సామౌత్క_రించింది.

శ్రీత్తీ కవిత్తం వస్తువు - నంబిద్రానం 1038. 47 మహాపషస్థానం అభ్యుదయ కవితా యుగానికి ఆవాహనం

శ్రీశ్రీకి చెలం యోగ్యతాష్మతంు

తనకీ (వపంచానికీ సామరన్యం కుదిరింందాకాక"” 3 అఎతర్‌బహీక్‌ యాూస్ద రా రమే కవిత్వం,

-ా నెక్తుళూ కన్నిళ్లూ తడిపి కొత్త 10౧16 తయాళంచేశాడు ్రీశీ యీ వృద్ధ్యపపంచానికి !

_- పహృావమయం ఎల్లా కంవిస్తే ఆ కంపనకి మాటలరూపొన్ని యివ్వడం అతనికే తెలుసు ! మాటల్ని కతులూ యిీాశులూ మంటలుగా మార్చడం అకనిశే ఇవాతనవ్రును,

--. పద్యాలు చదువృుకోవుంకు ఇవి మాటలు కావ, అతురాలు కావు-.ఉ_ేకాలు, చాధలుు యుద్ధాలు-అతని హ్యృూాదయంలోంచి మన హృదియులోకి (41906౧ పంపిన ఉత్సాహాల్సు సెత్తుకుకాలవలనిపిసుంది. ఎందుకం కే-క్రిష్తశాస్ని) తన బాధని అందరిలోనూ. పలికిశ్ళ ీశీ అందరం బాధనూ తనలో పలికిస్తాడు. [కిష్తళాస్తి 9 చాధ (ప్రపంచానికి ఇాధ్ధ, ('ప్రపంచపుబాధ అంతా ్రీశ్రీ బాధ,

_- ఈ నాటి కవిత్వమం తో వమిజొ ౪? ఎందుకు వుంది? వం చేస్తోంది? అని దిఖ్లరించి అడిగ 'తెలుగ్యపజకు న. కవిత్వం (పత్యుత్త రం నొద్దికోజుల్లో నేకు వినవీగే కష్చ్బు (పకివొక్ట్హదా శ్రీశ్రీ నీడకింద సించుని తమ ఉనికిని సమర్థించుకోవలసిన గతి వొస్తుంది,

-ా పాతేపదాల్సు డిక్సన్‌, వర్ణ నలు, అలంకారాలు ఛందస్సు, ఉపమానాలు పద్ధతులు ఆచారాల్సు కవిత్వంలోనీ జీవితంలోవి ఇ౨క మళ్లీ లేవకుండా వాటి నడ్డి విరక్థాట్లాము శీత.

బా ఈ విధ్వంసం అనంతరం నవ(ప్రపంచనిర్మాణకర్తల ఉత్సొహతో కంఠం కల్పి పాడుతు

న్నాడు (శ్రీశ్రీ,

ఎ వ్‌ లోకంలో అన్యాయాలు, అధికారాలు వకువుల్లు మొమాల్తు యాచ కాలు యడ క్‌ విత్వాలుు శిత్సలు 30416215 తేవో ఆ లోకాన్ని 692౧1 చేస్తున్నాడు ఈ కవి

యా ఇంకా రాత్రి చీకట్లో లోకం నిద్రలో భయంకరన్యప్నాలు కంటో దీనంగా పలవరించ్తే నమయాన ఉపాగమనాన్న్ని గుర్తించి స్వాగతమిచ్చే వె తాళికుడు శ్రీశ్రీ.

-- రాబందుల రెక్కలచప్పుడు, పయోధరవచండ ఘోషం, రుంరూనిల షడ్డ ద్వానం విని తట్టుకోగల చావ వుంపే ఈ సృస్తకం తెరవండి

1940 జూ 17 యా

50,/వంహాకవిగా వురోగవంనం ఎగిరి ఎగిరి ఎగిరి పడుతున్నవి ఎనఖై లక్షల మేరువులు! తిరిగి తిరిగి తిరిగి సముద్రాల్‌ జలపళయనాట్యం చేస్తున్నవి !

1988 జూన్‌ 2వ శేదీ_కెలుగున విళ్వ/లో ఒక ముఖ్యమైన "తేదీ. ఆధునిక కవిత్వం మలువు తిరిగిన రోజు._అభ్యుదయకవితాయ.గానికి. “జయభేరి మోగిన శుభదినం_అనాజే [శ్రీరంగం శ్రీనివానరావు కుబునంవిడిచి “శీశీగా మారాడు! అరోజే శ్రీశ్రీ కవిత్వంలో నూతన వన్వువూ నూతనసంవిధాసమూ మార్మువోగాయి,. “పాతరాకియుగరిలోంచి మరో(ప్రపంచంలోకి (పవే శించాడు. [శీగ, తన నాంతిగొంతును తాను పిన్నాడు, పాతదారులు వదిలి కొత్తదారి కని పెట్టాడు.

భువనభవనపుబావుటా కొంజెల్ల జనారక్షనరావు నంపాదకుడుగా “ఊదయిని" మొదలయింది 1994లో, అందులోనే శ్రీశ్రీ కొత్తకవిత-'జయళేరి అచ్చయింది. గతచరిత్ర అవగాహాన, వర్ష మానదుఃస్రితుల విశ్దేమణ, ఛవిమ్యద్విశ్వానం “జయభేరి కి ఊపిరి, ముత్యాలనరం, వ్యావవోరిక భామ, నిర్శాణమార్మిక త “జయలేరి రూసచజేఖలు, మానవత, మార్క్పిజం వాన్తవికత '“జయభేర'కి (ప్రతిధ్వనులు. రోచిర్నివహం వాన్నవికతలో వాడుకభాషలో ము త్యాలసరంలో ఆధునికులకు అ నేశవిధాలుగా గురజాడ మార్షవర్శి అయినా ఆయన మార్దాన్ని నండూర్కి బనవరాజ్కు దీవీ.తులు, కవికొండల వంటివారు అప్పటికి కాంద-బే అనునరిస్తున్నారు. తక్కి నవారు భావకవులుగానే మిగిలిపోతున్నారు. గొడుగు వాస్థవహో౭ిక్రభావ బ్రో న్యం ఉద్యమం నడ, ఫుతున్నాడు, శిష్‌ట్లా ఉమూామహేళ, ముద్దుకృష్ణ వంటివారు పాశ్చాత్యరచనార్‌తులను అనుకరించి వచనపద్యంకోనం (ప్రయోగాలు చేస్తున్నారు, చెలం దచనంలో కొత శెలిన నిర్ణిసున్నాడు. అబ్బూరి భందళ్శాన )ంలోని మారుమూలవృ త్తాలకు నంన్మ్రరణలుచేస్తూ (పయోగిస్తున్నాడు. మాతాచ్భందస్సు లెన్నో జానపదసాహిత్యంలో కాన వన్నున్నాయి. విశ్వనాథ కిన్నెరసానిపాటల్లో కోకిలము స్‌ వెళ్ళిలో వాటి అందాలు మావిస్తున్నాడుః నండూరి ఎంకిపొటల్లో యాన, కాకున్ట (వ యోగింపబడుతున్నాయి. దువ్వూరరి రామిలెడి, బనవరాజు అప్పాళావుగార్ల “గేయభాపులో వేగం లయ అపూర్వంగా ఉన్నాయి, సజురుల్‌ ఇస్తాం, జారీం[ద నా ధఛటోపాధ్యాయ గీతాలలో వి స్తవజ్వాలలు లేస్తున్నాయి. బర్న్స్సొ, స్లోక్‌ మొదలై నవారి కవితల్లో

7 థ్రీ శ్రీ కవిత్వం; వన్తువ, నంవిధానం అపూర్వత కనిపిస్తోంది. చాద్లెయిర్‌ మొదలైన సింబాలిస్టుకవులూ ఎ(జ్రావొండు మొదలైన ఇమేజిన్టు కవ్పులూ తెబుగుకచ్చలకు చాలా దూరంలోనూ తన అవగావానకు నన్నిహితంగానూ ఉన్నాక, అవె3కన్‌కవి ఎడ్లాక్‌ అశ్లైకవో గబ్దక్రీడలు తనను ముగ్ధుడ్ని చేస్తున్నాయి. మరోప్రక్క "వేమన రచనాసౌలభ్యం, సమాజ విమర్శ తనను ఆకర్షి స్తున్నాయి. ఇన్ని కాంతులు తనచుట్టూ ఒక్కసారిగా మూ మిసమిట్లు గొల్పుతున్నాయి. పఏీరందరూ తనకు మార్షవర్శకులే ! నూతన కవిత్వానికి (శ్రీకారం చుట్టాడు ఈ కోలాహాలంలో నే (శీ. ఆకాశదీపం 1054 మార్చి 7వ తేపీ__వ్యావహారిక భాపులో తీత మొట్టమొదటిసారిగా ఆకాశదీపం అజీ వచనపద్యాన్ని రాళాడు. సంజ్ఞావాదకవుల నంఏధానాలనూ పదచి(త్ర వావకన్చల నంవి ఛానాలనూ ఒక్కసారిగా తెలుగు కవితలో దింపివేశాడు. 198% డిసెంబరు భారతిలో వచ్చింది “ఆకాశదీపం”, మహాప్రస్టానం 1034 వవిల్‌ 19వ "తేద .కవి త్వొాని3 వస్తువూ నంవిధానమూ (0081016 & ంంక01046ల మాత్రమే గాక దృక్పథం (0310019) అనే మరోఅంశం అన్నిటికన్నా ముఖ్యం అని నిరూపించిన “మహో(ప్రస్థానం గీతాన్ని శ్రీశ్రీ రచించిన రోజు! 1984లో కాకినాడలో జరిగిన ఆంధ్రరాష్ట్ర యువజననంఘకసభలో శ్రీశ్రీ ఈ గేయాన్ని చదివి వినిపించాము.. ఈ "గేరూన్ని రచించినప్ప జే విశాఖపట్నం టర్నరొచాల్టీలో అడవి బాపిరాజుగారెకి చదివి వినిపించాడట శ్రీశీ, ఇ గీతాన్ని (ప్రచురించిన ఘనత ముద్దుకృష్ణ గారికే దక్కింది. ఇది 1985 జనవరి 165 “జార్టలోలో పడింది. నమాజాన్ని ముందుకు నడిపించడమే నవ్యవృక్పథ౦. సామ్యువాదంవై ఫు ఈ (పస్థానం, ఈ దృక్స థాన్నే వన్తువ్చపీ సంవిధానాన్నీ ఒకటిగా అవిభాజ్యంగా రూపొందించుకుని (ీశీ “మహాకవి అయిపోయాక్కు, మహాప్రస్తానం అనే గ్‌త మే లీశీ ీశడ8000 ౦౧౧౩ కావ్యానికి మకుటనీత్రం. ఈ గీతంలోజే సామ్య చాదవిస్తవనాయకుడుగా కవి అందంనీ పిలుస్తాడు, కవిత్వంలోని అశ కాంఫాలకు సమత్వాన్ని సాధించడం కోనం శీశ్రీ అద్భుతంగా కృమీచేళాడు. ఈ క్చమికి నిలువ టడ్ద మే “మహో(ప్రస్థానం మొదలైన గీతాలు, పద్మవ్యూహం 1984 వ(వీల్‌ 14-నవ్య కవిత్వానికి సూతాలను (బుక్కులను) నిన్రేశించాడు. (్రీశి, ఆరోజే వురాణ(పతీకలతో సామ్యవాద వీప్ల వాన్ని సూచించాడు 'ఆవతారంి అనే ఖండిక ద్వారా, ఈ (పతీకల్ని “జగన్నాధుని రథచ(కాలు' (19ఓ0) వరకూ వదిలి పెట్ట లేదు తీశీ. విశ్వనాథవారి కిన్నెరసానిపాటలనూ కోకికలమ ఖై వెళ్ళినీ గ్రీశ్రీ నమిీమీంచింది 1081 డిసెంబరులో నే,

మహా్యవస్థానం 189 నాడులమిోీదుగా విద్యుచ్చక్తి

-జేళశజేశాల రభయితల్నీ క వుల్నీ ఆంగ్ల భామద్వారా చదువుకుంటున్న _ ల్లీ

వారి సంవిధానాలనూ ఇజాలనూ తనలో జీర్ణించుకుని తన కవిత్వానికి నూతన లేజన్పునూ ఓజస్సునూ కూర్చుకోవడంలో 1985 జనవరి నాటికే సమకాలికులై న తెలుగుకవు లందరికన్నా ముందున్నాడు. 1985 జనవరి *పబుద్ధాంధ'లో శ్రీశ్రీ (పచురించిన “ఒక సంభాషణ శకలము ఇందుకు నిదర్శనం, (శశి కావ్యజీవి తాన్ని (పోదిచేస్తి ఆదర్శాలను మలచిన (పముఖులు ముగ్గురు, 1౫416 వె8ం6ేల169. ౮4 06 వెశ్‌షంం253206 2682౯ 41160 వెంం వీరిని ముగ్గురినీ తన బుషు లుగా భావించాడు (శశ. ేక్సొవియర్సొ మెల్టీ కాళిదాసు తిక్కన (శీనాధుకు తాను అభిమా నించే కవులు మాత్రమేనట ! స్విన్‌ బర్న్న తనకు గురుతుల్యుడు గద్యం రాసివు *'ముపొసాో తన

మహాకవి.

ముత్యాలనర ౦ సత్యాలు

గురజూడవారి ముత్యాలనరం న్వరూపన్వ భావాలనూ ఆ ఛందస్సును అనునరించిన అభునికుల పోకడలనూ ఆకళించుకుంటూ ఒక _ పరికోధనవ్యానం రాశాడు ( స్రీ 'ము త్యాలసరం-౬ కక్ళనీ.' అనే ఈ వ్యాసం 1985 ఫ్మిబవరి “ఉదయిసి'"లో వచ్చింది. వ్యాఖ్యాతగా విమర్శకుడుగా, లాక్షణికుడుగాా (పయోగదత్తుడుగా మారాడు లీ, ముత్యాలనరం పాదానికి 14 మాతలు. ఇందులో ఎన్నో గతులను షపూపించవచ్చునని ([గహీందాకవు శీతీ. కవి త్య్వానికీ నంపిభానానికీ ఎలాంటి నమత ఉండాలో నిరూపించాడు. వాడుకభానును కవిత్వంలోకి (ప్రవేశ

పెట్టాడు.

మోహినీగంధర్వగానం

స్విన్‌ బర్న్‌ కవిత్వం నాట్యసంగీతకవి త్వాల సమ్మేళనం, అతని భావాలూ విష్తవాత్మకా లే, స్విన్‌ బర్న్‌ కవిత్వం చదివి కదిలిపోయాడు, కరిగిపోయాను (శ్రీశ్రీ, 1986 జూన్‌ “వీణిష్మతిశలాో (పచురించిన 'స్యన్‌ బర్న్‌ కవికి అనేప్రశంసాణేయం అందుకు నిదర సనం, అంతేకాదు; ఆయీజే స్విన్‌బర్నా రబిందిన 16 శడ40%1 అనే గేయాన్ని “అదై్యైతం'గా అనుసృజించాడు లశ ఈ సంవత్సరంలో" శ్రాక్టనాడ నవ్య సాహిత్యపరిషత్తుకి హాజరయ్యాడు, పాటిబ, డ మాధవళర్ము

స్థాపించిన “వీణ పత్రికకు 'శుతులు రచించి యిచ్చాడు, వివవశంఖం మర.

1087 మే 7--సామ్యవాడవిష్ల వంలో వీడితజనపతం వహించి ఈ+ కవిత్వం కార్జికులకూ (శామికలకూ అంకితం చేస్తానంటూ విప్లవళంఖం పూరిస్తూ "ప్రతిజ్ఞ రచించిన తేదీ! శ్రీ ఈ

శం0 శ్రీశ్రీ కవిత్వం . వస్తువు నంవిధానం “పతిజ్ఞ" రాయడానికి ముందు “వాడు, వ్య త్యాసం, విధ్యావాది' రచించాడు, ఇవన్నీ సామ్యవాద విప్ణవదృక్పధంతో రాసినవే, అబ్బూరి రామకృష్ణారావుగారి ద్వారా ఆంధధ్రవిశ్వవిడ్యాలయ (గ్రంథాలయంలో లండన్‌ రచయితిల మేనిఫెస్టో (శ్రీశ్రీకి లభించగానే మార్క్సిస్టు సాహిత్యదృక్పధం చాగా అగ్దమయింది. ఆ నంస్కారంతో నే ఈ ఖండికలు రాశాడు, కవితాాసయోజనం స్పష్ట పరుచుకున్నాడు తీ391164 9065” అనే ఇిజ్చాంతం అనాటి చే కావచ్చు. అయితే దీన్ని నిర్వ చించినదిమూ[తం ]19క7లో, రసానందాన్నీ సమాజాభ్యుదయాన్నీ తుల్యసయోజనాలు గా భావించడమే “వ్యవహారకవిత్వం. పెట్టుబడిదారీవ్యవస్థను వ్యతిరేకించడంతో కవితామార్షం మారిపోయింది. కవితకు (పచారధోరణి, పార్టీ సాహిత్యలవణాలు, సిద్దాంత( ప్రతిపాదన వచ్చినా రసోజేకస్టాయిని విడిచి పెట్ట్టపోవడ మే శీత (పతిభకు గీటురాయి అయింది. ం+0సుటంక 19 ఇక (935) అనే గ్రంధంలో 0. 4 12/15 మాటలు వినండి “డీ 8006 ౦6మ ........601ట3 6669 1000 116 3201880164 0 01౯ 60040039, 12 18 18 ఇ₹460 09 2 80064 167012640%45, 16 903064 10 14768 & 6701060826” 6ంం8 0% 01౯ 69084093, 216 కులం[016 10 06 ఊంలగరణసింరుంళ80 ౩ం€ 10య21) - న7002క్రి4గ62 ” వికసించిన విద్యుత్తే జం 1987 ఆనస్టు 8__$్ర 'నవకవిత' రచించిన కేపీ! అయితే ఇంతకు ముంజే 'కవితా ఓ కవితా కూడా రచించాడు భావకవిత్వాన్నీ; ఆాంథిక భావన్‌, పాతనం[పదాయాలనూ విడిచి ఎన్ని ఊమోజనాలు ముందుకు సాగివచ్చిందీ ఈ రెండు ఖండికలూ చదివితే తెలుస్తుంది త్‌న కవితాదృక్పధంలోని పఫ్రణ్తామవికాసాలనూ తన నూతన కవితాదర్శనాన్ని 'కవితా ఓ కవితాలో వివరిస్తూ లవ్యీలకణాలను శెండింటిన్‌ ఏక (త (ప్రదర్శించాడు, పారిగామిక నాగరికతవల్ల ఉత్పన్న మైన నవకవి తాసావ్వ్యాన్స (పతీకలతోనూ పదచి, తాలతోనూ కూడా వ్యక్షంచేళాడు, పాశ్చాత్య "జేశాల్లో 19వ శశాబ్చినుంచీ మొదలై న ఇజూలనెన్నింటినో కూలంకషంగా అవగాహాన ేసుక్షన్సి వాటిని సామ్యవావ సాప్పి త్యమార్గంలోకి లాగుకుని వాణుకోవడంలో శీ (ప్రతిభ అద్వితీయంగా కనిపిస్తుంది. శ్రీశ్రీ ఇప్పుడు కవితాశిఖరం చేరుకున్నాడు, చలంగారితో (శ్రీశ్రీ పరిచయం 193817 లోనే మొదలయింది. 87 జూన్‌లో కొంపెల్ల మరణించాడు. 8 నవంబరులో శ్రీశ్రీ “విశ్వం (చేమగ్‌తాల'ను పరామర్శించిన తీరు అపూర్వం, ఇతిహాసప్పచీకటికోణం 1988 వ(ప్రిల్‌ 19_"దేశ చరిత్రలు" రచించిన లేవ! ఇచార్మితక భౌతికవాదం తన వ్యుత్పత్తి 8 వన్నె పెట్టగా లీల చారిత్రక నిమర్శక జై న మహాకవిగా మారిపోయిన రోజు! చరిత్రను నకాత్త్రీ యంగా అధ్యయనం చేయడం మార్కిజంలోని ఒక అంశం, నేటివరకూ వెలువడిన బేశచరిత్రలను

మహాపస్టానం 191 నవాలుచేస్తూ వాటిని మార్చవలసిందిగా ఆబేశిస్తాడు. (శ్రీశ్రీ. అనుష్టుప్పులోని అతరపరిమితీ ము త్యాలనరంలోని 14 మాత్రలూ కలిసిపోయి “చేశ చరితలు'లో ఒక సులభగతీ ఛందోవి శేవం ఏర్పడింది. తెలుగులో'నంన్కృృతళ్లో కాలు అవతరించాయి. వారి(త్రెకావగాహా నే “జ్వాలాతోరణం, మానవుడా" వంటి ఖండికల రచనకు పునాది. సంవర్తభయంకర రుంరూపవనం 1987 జూన్‌లో చనివోయిన తన (పియమి[త్రుడు కొంజఇబ్ల జనారక్షనరావును "సరించి విలవిస్తూ 1988లో ,శ్రీశీ రాసిన గీతం అంకతెగీతి, అచేన స్రఖతిగీతెం. వాద్దులేని విపాదవాతా వరణాన్ని భావచి_తాలలో వచనశేయంగా రూవుకట్టించాడు శ్రీశ్రీ, నచిన గేయానికింతక న్నా విశిష్టలమ్యం (శశీలోనే లేదు. సమకాలిక సాహిత్య-సమాజస్వరూపానికీ ఆత ్ర చగి(తకూ అద్దం పట్టిన ఈ కవిత ఒక మహాకావ్యం ! సంధ్యాసమన్యలు 1989 జూన్‌ 20__'కేకి రచించిన తేదీ ఇది! దీనికి ముందుగా ' చేంఠారకు'? “సంధ్యా సమస్యలూ అనే మరో అెండు కవితలు రాశాడు శీ, వాటి తేదీలు లేవ, ఆంధ్రప్రభలో ఉద్యోగానికై మ్యడ్రాసుకు 1988 లోచనే తిరిగి చేరుకున్నాడు (శ్రీ(శీ, (ప్రపంచయుద్ధచ్భాయలు (వసరిన్తున్నాయి. _ అధివాస్తవిశత ఆకర్షిస్తోంది (శీశ్రీని. వాస్తవికతను వదలలేదు (శ, “నంధ్యానమన్యలుూ. మ్మదాసునగరంలోని బూధ్హవా సమాజూన్ని చిత్రించే పిచిత్రకావ్యక ధానిక్‌ | బెల్జియం కవి వెళహారన్‌ 169 22౪6 అనే గీతానికి "పేదలు అనే పేర అనువాదం చేశాడు శ్రీ. ఈ నంవత్సరంలోనే శ “నేటి తెనుగుకవితి కొ త్తపోకడలు' అనే అమూల్యవ్యాసం రాశాడు, 'ఫిడేలు రాగాల డజన్‌గు ఇంటో రాశాడు. నటదూర్హ టి నిటాలాక్షి 1989 సెప్టెంబరు 1... రెండో (ప్రపంచయుద్ధం మొకలయింది, ఇది సామ్యవాద విప్లవానికి కూడా దారి తీస్తుందని (శ్రీశ్రీ ఆశించాడు, తననే ఆ విప్లవానికి నాయకుడుగా భావించుకుంటూ పీడితులకు అభయహస్తం చబూనీంచి ఏడాపనూ 1040లో “జగన్నాధుని రధ చక్రాలు రచించాడు ఛందోజగన్నా ధుక్షృగా శీతీ ప్రకాశించాడు, చెలం యోగ్యతాపత్రం 1940 జూై 17-మహోప్రస్లానం గీతాలకు గుడిపాటి వెంకటచలం (చెలం యోగ్యతా పతం రాసిన తేదీ ఇజే। లీతీ కవిణ్యానికి ఇలంగా'రే మొట్టమొవటి వ్యాఖ్యాత. ఈ పీరికళు (పేరకుడు. జలసూత్రం రుక్టిణీనాధ శాస్తి, ఈ పీఠిక [శీశీని మహాకవిగా విప్తవకారుడుగా (పతిష్టించింది. 40కి 'పతిభి సంపాదక వర్షంలో నభ్యత్వం లభించింది 10 లోశే,

*190 శ్రీశ్రీ కవిత్వం . వస్తువు నంవిధానం “పతిజ్ఞ' రాయడానికి ముందు వాడు, వ్య త్యానం, మిధ్యావాది' రచించాడు, ఇవన్నీ సామ్యువాద విప్తవదృక్పధంతో రాసినవే, అబ్బూరి రామకృష్ణారావుగారి ద్వారా ఆంధధ్రవిశ్వవిద్యాలయ ఆంధాలయంలో లండన్‌ రచయితిల మేనిఫెస్టో లీతీకి లభించగానే మార్క్సిస్టు సాహిత్యదృక్పధం చాగా అర్దమయింది. ఆ సంస్కారంతోనే ఈ ఖండికలు రాశాడు, కవితాాపసయోజనం స్పష్ట పరుచుకున్నాడు త2211664 వెంం[ం అనే సిద్దాంతం అనాటి చే కావచ్చు, అయితే దీన్ని నిర్వ చించినదిమూ్శతం 1947లో, రసానందాన్నీ సమాజాభ్యుదయాన్నీ తుల్య_పయోజనాలు గా ఛావించడమే. 'వ్యవహారకవిత్వం'. పెట్టుబడిడారీవ్యవస్థను వ్యతిరేకించడంతో కవితామార్షం మారిపోయింది. కవితకు (పచారథోరణి, పార్టీ సాహిత్యలక్షుణాలు, సిద్ధాంత(ప్రతిపాదన వచ్చినా రసో(జేకప్టాయిని విడిచిపెటకపోవడ మే (శశీ (ప్రతిభకు గీటురాయి అయింది. శ్‌ బట అంటుటం9 11 ఇకటుై (1935 అనే ంధంలో € ౨ 21153 మాటలు వినండి “క 8006 పంంయ .......ఆలక ఉం 1000 106 50182016 0 048 60060505, 15 18 158 ౪16460 0 2 8004 1601420084 1 ం3864 10 1276 2 [670126004౧ 6606 0% 0౯ 61౦41099, 2౧6 చటులం!6 10 06 ంలగ210/-కుంచ8ై0 అం [0య813 - 7002841642 వికసించిన విద్యుత్తే జం న! 1987 ఆగస్టు 8__క్రశీ 'నవకవిత' రచించిన తేదీ! అయితే ఇంతకు ముుజే "కవితా చి కవితా కూడా రచించాడు భావకవి ళ్వాన్న్స్‌? లాంథికభాపన్స, పాతనం[_పడాయాలనూ విడిచి ఎన్ని యోజనాలు ముందుకు సాగివచ్చిందీ ఈ రెండు ఖండికలూ చదివితే తెలుసుంది తన కవిళాద్చకృదంలోని పరిణామవికాసాలనూ తన నూతన కవితాదర్శనాన్ని 'కవితా ఓ కవితాలా వివరిస్తూ లవ్యలక్షణాలను రెండింటినీ ఏకత (ప్రదర్శించాడు, పారిశావికనాగరికతవల్ల ఉత్పన్న మైన నవకవి తౌసామ్మని (ప్రతీకలతోనూ పవచి_తాలతోనూ కూడా వ్యక్షంచేళాడు, పాళ్చాత్య "జేళాల్లో 19వ శ తాద్దినుంచీ మొదలైన ఇజూలనెన్నింటినో కూలంకవంగా అవగాపాన చేసుకుని వాటిని సామ్యవాద సాహిత్యమార్షంలోకి లాగుకుని వాగుకోవడంలో లీశీ (ప్రతిభ అద్వితీయంగా కనిపిస్తుంది, లీతీ ఇప్పుడు కవిళాశిఖరం చేడుకున్నాడు, చలంగారితో శీళ్రీ పరిచయం 1087 లోనే మొదలయింది. 87 జూన్‌లో కొంపెల్ల మరణించాడు 87 నవంబరులో (శ్రీశ్రీ “విశ్వం (వేమగీళాల'ను పరామర్శించిన తీరు అపూర్వం, ఇతిహోసప్పుచీకటికోణం 1988 మ్మప్రిల్‌ 18_'జేశ చరిత్రలు” రచించిన తేదీ! చార్మితక భౌతికవాదం తన వ్యుత్పత్తికి వన్ని పెట్టగా (శ్రీలీ చార్మితక విమర్శకు డై న మహాకవిగా మారిపోయిన రోజు ! చరిత్రను సశ్యా్త్రీ యంగా అధ్యయనం చేయడం మార్క్సిజంలోని ఒక అంశం. నేటివరకూ వెలువడిన దేశచర్మితలను

మహా(పస్టానం 19 నవాలుచేన్తూ వాటిని మార్చవలసిందిగా ఆచేశిస్తాడు శీలి. అనుమ్తుప్పులోని అవురవరిమితీ ముత్యాలసరంలోని 14 మాత్రలూ కలిసిపోయి “'చేశచరిత్రలు'లో ఒక సులభగతి ఛందోవి శేషం ఏర్పడింది. 'తెలుగులోనంన్కృృతళ్లో కాలు అవతరించాయి. చారి(తెకావగావా నే “జ్వాలాతోరణం, మౌాననవుడా' వంటి ఖండికల రచనకు పునాది. సంవర్శభయంకర రుంరూవపవవనం 1987 జూన్‌లో చనిపోయిన తన (వియమి్మిత్రుడు కొంఇల్ల జనార్హనరావును గురించి విలవిస్తూ 19 88లో శీశ్రీ రాసిన గీతం అంకతగీతిం, అజే నృతిగీతిం. పాద్దు లేని విషూదవా తా వరణాన్ని భావచి_తాలలో వచనశేయంగా. రూఫుకట్టించాడు (్రీశీ, వచనేోయానికింతకన్నా విశిష్టలమ్యం శీశ్రలోతే లేదు, నమకాలిక సాహిత్య-సనమాజన్వరూ పానిక్షీ ఆళ్ముచగ్యతికూ అద్దం పట్టిన ఈ కవిత ఒక మహోకావ్యం ! సంధ్యానమన్యలు 1989 జూన్‌ 20__'కేకి రచించిన తేదీ ఇది! దీనికి ముందుగా ' జేంథారకు? “నంధ్యాా సమన్యలు అనే మరో రెండు కవితలు రాశాడు శ్రీశ, వాటి తేదీలు లేవు ఆంధ(పభలో ఉద్యోగానికై మద్రాసుకు 1988 లోనే తిరిగి చేరుకున్నాడు శ్రీశ్రీ, (ప్రపంచయుద్ధద్భాయలు (పనరిన్తున్నాయి. అధివాన్తవికత అకర్షిసోంది శ్రీశ్రీని వాస్తవికతను వదలలేదు (శ, “నంధ్యానమన్యలూు మ్యదాసునగరంలోని బూర్జువా నమాజూన్ని చిత్రించే విచితకావ్యక ఛానిక | బెల్టియం కఏ 'వెరహీరన్‌ 16 920716 అనే గితానికి "పేదలు అనే పేర అనువాదం చేళొడు (శీశ్రీ. ఈ సంవత్సరంలోనే శ "నేటి తెనుగుకవితి కొ త్తపోకడలు" అనే అమూల్య వ్యానం రాశాడు, “ఫిడేలు రాగాల డజన్‌కు ఇంటో రాశాడు. నటధూర్హ టి నిటాలాక్షి 1989 సెప్పెంబకు 1 ళండో (ప్రపంచయుద్ధం 'మొనలయింది. ఇది సామ్యువాద విప్తవానికి కూడా జార్చి తీస్తుందని [శ్రీశ్రీ ఆశించాడు. తననే ఆ విప్లవానికి నాయకుడుగా భావించుకుంటూ పీడితులకు అభయపహా నం చూసించి ఓీదారున్తూ 1840లో “జగన్నాధుని రధ చ కాలు రచించాడు ఛందోజగ న్నా ధుక్షుగా శ్రీశ్రీ (ప్రకాశించాడు, చెలం యోగ్యతావథత్రం 1940 జూలై 17-మహో(ప్రస్టానం గీతాలకు గుడిపాటి వెంకటచలం (జలం) యోగ్యతా పతం రాసిన తేదీ ఇజీ। తీశీ కవిళ్యానికి ఇలంగా నే మొట్టమొవటి వ్యాఖ్యాత. ఈ ఫీరికకు (ప్రేరకుడు. జలసూత్రం కుక్టిణీనాథ ళా స్త్రి, ఈ వీరిక (శ్రీశ్రీని మహాకవిగా విప్లవకారుడుగా (వతిష్టించింది, లీతీకి పతి సంపాదక వర్షంలో సభ్యత్వం లభించింది 410 లోశే,

192 / కవిత్వం వస్తువు, నంవిధానం సింహగరన జ 1941 జూన్‌ 22__సామ్యవాద "దేశమైన సోవియట్‌రప్యామిద నాజీనియంత హిట్లర్‌ చాడిచేయగా సోవియటు ఆ దాడిని విమానదళంతో ఎదుక్కున్న వ్నార్త వెలువడగానే (శ ఈ శ్రేజతుడై 'గర్జించుర ప్యా'గీతం రాళాడు. (పపంచమంతా సామ్య వాదం రావటావికి రష్యా ౧౮ 55 [) కృషీచేస్తుందని ఆశించాడు. తాను కలలు కంటున్న మహో(ప్రస్థానానికి గన్టించు రష్యా"యే సరిహద్దు. అజే 'మరో(ప్రపంచం'.. నిజానికి ఈ గీతంతోనే “మహాప్రస్థానం గీతాలు ౧ ల స ళ్‌ కి ముగించవచ్చు. శాన్‌ శ్రీశ్రీ మరో శెండుగీ తలను ఆ కావ్య నంపుటిలో చేర్చాడు, అవి “నిజంగానే (194) “నీడలు (1947). మదదాసునుంచి ఢిలీ, లక్నో వ! శీఈ ఆలిండియా రేడియో ఉద్యోగం రాగా అతడు 1942లో మడానునుంచి కదిలి ఢిల్లీ లో కూడా స్థిరవడ లేదు, 1948లో అర్జీ (ఉయిి) లో ఉద్యోగంరాగా అతని మకాం “లక్మ్నోక్ర మారింది, అది సారీరకంగా కూడా తనకు బహోయినివ్వ లేదు. మలేరియాతో పోరాడవలసివచ్చింది, స్వేచ్చ కరువైంది, ఆం(ధ్రజేళశంలో 1948లో ఆం(ధ్రఅభ్యుదయర చయితల నంఘం ఆవిర్భవించింది, తెనాలిలో మొదటిమహానభ బెజవాడలో (| 1944) 'రెండవమహానభ జరిగాయి, శీ ణీ మహః (ప్రస్థానం గ్‌తాలు ఆ రచయితలు శిరసావహించారు, గళౌన ధరిందారు. అభ్యుదవయరచయితలక్రు అఆ గ్‌కాలు వేదాలయ్యాయి., ఉపనివత్తులయ్యాయిః లీశ్‌ నవ్యకవి త్యానిక్‌ “అభ్యుదయక విత్యం” అనే రూఢి ఏర్పడింది, ఠలీతీ అభ్యుదయకవి త్వోనికి ఆదికవి; వితామహూుడు; మౌార్షదర్శి, 'మహార్షి' న్‌ శ్రీయుగం' మొునలయిందిః సంపెంగ తోట ఆర్మీని వదిలి 1944లో విశాఖపట్నం చేవకుని అబ్బూరి రామకృష్ణారావుగారు నడుపు తున్న 'నటాలి నాటకనమాబంలో (స్కిప్తం చయితగా చేశాడు, ఉ300 016007? రచించిన “౬6 యజింు 016 క జంచింగతోటి అనే పేర అనువాదం ఆనాటిచే ! అళాంతి=అధివాస్త వికత 1915లో త్ర మ్మదాసు చేరుకున్నాడు (శ్రీ లీ తెలుగ పోలికల మధ్యపడ్డాడు, ఆనంద వాణీ ఢంకా వంటి పత్రికలకు రచనలందించాడు. “వారం వారంి వ్యాసాలు, ఇతర లఘువ్యాసాలు ఆ రోజుల్లో రాసినవే. 1945లోనే శ్రీ (శీ తండి వెంకటరమణయ్య మరణించాడు, ఇదీ

మహా్యపస్థానం 198 'అఇాంతికి కారణమయింది* "చేశంలో సవ్య సాహిత్యపరివత్తు కొడిగడుతున్న రోజులవి. 1945 డిసెంఒరు తి! న రాజమండిలో అభ్యుదయరచయితల తృతీయమహానభకు (శ్రీశ్రీ అధ్యతతవహించి, (ప్రారంభోపన్యాసం చేశాడు. అభ్యుదయకవిత్వం కన్నా తాను ముందంజలు "వేయడానికి మొదలు "పెట్టాడు. (ప్రపంచయుద్ధం ఆరంభ మైన తొలిరోజల్లోనే తాను ఫాయిడ్‌ (పభావంతో ,ెంచి న(రియలిస్టుల వాసనలతో అధివాస్తవిక నంవభానాన్ని అక ళించుకున్నా డు. 1980లలో నే తొలి సారిగా గంచి న(రియ.లిస్టుల కవితలు ఆఅంంలోకి అనువదింవబడ్డాయి 1985 లో4& 5%016 5156013 01 521621258ను ౨4719 ౮456౦౫౫౩ రచించి (ప్రచురించాడు. 1986లో 5764115 01101100 జరిగింది. అ్రీథ్రీ వీటి నన్నింటినీ గమనించాడు, 1940లోనే రుబాయలత్‌, కొంకకకోణాలు వంటి ఇన్నో రాశాడు. తనింక పష2€0] (వాసిన 960226 ₹311 06 00974151౪6 అనే వ్యాసాన్ని 1946లో శ్రీశ్రీ అనువదించాడు-'నంతు బ్బసౌందర్యం' అనే శీర్షికతో, “డాలీ వి్యితాలు గురించి 'పళంనావ్యానం '(వాతాడు, 56600, 212096 ల “06 19008001262 ౧౦[0లైగంగ్‌ ను శ్రీశ్రీ అనువ దించింది 1945లోనే న్మర్రియలిస్టు నంవిధానం శ్రీశ్రీకి నచ్చింది. (ఫెంచి న్మరియలిస్ట్రుల క్రవతలూ మేసిఫెనోలూ. అనువదించి (ప్రచారం చేశాడు. ౨2౫1 811106, &కర!6ల 86000, తరిం!12106, 5217262: ౨11 వంటి అధిహాస్త వికల కవితలు శ్రీత్రీ దారా తెలుగులోకి వస్తున్నాయి ఈ కాలంలోనే 'అనంతరి రచనకు పూనుకున్నాడు శ్రీశ్రీ. మార్కు్చు-ఫ్రాయిడ్‌ (శ్రీశ్రీకి ఒకప్రక్క మార్కు్స్సుమిోద సారవం, మరో(పక్క_ (ఫాయిజ్‌ మోద అభిమానం, నిజా నిశి మా ర్హైజం, న్మరియలిజం పరన్పర విరుద్ధవాదాలు, సామాజక వావం మొవటిది, వైయ క్షికవాదం ₹ంజోది. అయితే పాళ్భాత్యక వులూ ఈ "రెండింటినీ అభిమానించారు ఆరోజుల్లో, ఈ రెండూ ఒక చాసనికొకటి ఇంజకాలైనా 'శండూ ననాతనుల ఇఛాందసాభి స్రాయాలమిాదా బూర్జువాల మనస్తత్త్వం వాడా తిరుగుకూశ్లే కావడం అందుకు కారణం, వ్య క్రిస్వాతంత్ర్యానికి (ఫాయిడ్‌' చారిచూపాడు. ౦ $056 1670141002 16 96066 సం మంం88 విడజగ ౪285 ఉండ, 1664 ₹25 1వ కె౯0రమీ66 పెంట్‌ సజయ 1000100123110 6€0019; 0ంటు ఇం 46 004౯860196 206 1214 086 6 9710289 0౯ 20109. పెంటు టం121806 వల౮౦౦౨2 206 $00121 0౧178209 18 2 ల 78 అంటాడు 0610 5661108 అనే నాహిత్య వేత్త *విం8(/ 01 అం కలకి (196క్పృఅచే కవితానంకల నానికి పీతికరాస్తూ, శ్రీశ్రీ అంతర్దాతీయదృష్టి ఇక్కడ మనక ర్థమవుతుంది. సామాజికమైన కట్లు బాట్లను శ్రీశ్రీ అవకూళన చేయసారంభించాడు. నా విదూషకత్వం సమాజానికి నాయకుడుగా "జగన్నాధుని రధచకాలులో కినివించిన శ్రీశ్రీయే సమాజంలో అధివాన్న వికవిదూపకుడుగా కూడా కనివించదల్చుకున్నాడు. ఇందుకు కారణం (శామికవర్గానికి వ్యతిేకతే కాదు, "పెట్టుబడి డారీ విధానపు నంశెళ్ళకు వ్యతి"రేకత! ఉపిరే?6 876600 ఇలా అంటాడు:

194 శ్రీఫ్రీ కవిత్వం . వస్తువు నంవిధానం. ఎకింళ 6 08 016400 6666550008 0026 [0౯ ౪9, 542౧621156, +ం 1466305 0₹ 10౪8036 620006 06236 40 క్రం 216 10 ౨264 ఇట షం 10860666 0౯ 6 ఇందం॥క్రై 0159 &9రే 211 2యిండే 262010 09 020106 [11 10 06 001%9164అ68 0 18 29 2602019 0% €108880 1006-7156. (180006440409" 90660/ 0 6 9046 33 వ (శామికవర్షంమోద జే వ పాంన అయినా స్మరియలిస్టులు తమ భావ థారమిద జరిగే (ప్రతిక్రియగానే భావించారనడాని కింతకంయె నిదర్శనం ఏం కావాలి ? ఖడ్గ సృష్ట గీతాలు రుబాయత్‌, ౨౪-00౫90510099, విదూవకుని ఆత్మహత్య, టాంటాం, కొ ౦ కెకోణాలు అభిసారికి కడసార్హి అధివాన వికుల (ప్రవేశం, మూటలమూటు, మహాకవి ఆశ్చర్యం, వుంచి ముత్యాల నరాలు శ్రీశ్రీ మార్కు పద్యాలనే వాడుడు మొదలైన ఖడ్డనృష్టి గేయాలస్నీ మహా (ప్రస్థానం గీతాల రచనా కాలంలో జీ 194045 మధ్యచే శ్రీ శ్రీ రచించాడు, ఇవన్నీ అధివాన్న విక రచనలే. ఈ కాలంలో జే “అభళాంతినికే కనంగా' తన మనస్సును అభివర్ణించుకుంటున్నా డు, అధివాస్తవికతకు (ప్రవక్కగా (ప్రయోక్తగా మారాడు, ఛశ్రీశ్రీఅధివాస్తవిక కవితోద్యమాన్ని పరామర్శించేందుకు ఈ (గ్రంథంలో చోటు లేదు. అయితే మహాో(ప్రస్టానం గీ తాలలోని అధివాస్త వికతను అయా సందర్భాలలో వివరిస్తాను. అధ్యయనం-అనువాదం 1946లో నిజాం నవాబుగారి రిఫార్‌. క! సెక శురియట్‌లో ఉద్యోగ ౦ కోనం ఫాసింఖ్రాన్‌ సిఫార్చుతో. థ్రీశ్రీ మైజరాబాదు. 'చేషుకున్నాడు.. ఇంచుమించు ఈ కాలంలోనే సిరిసిరిమువ్వ శతకం రచించాడు, మపాస్కా విలియం సారోయాన్‌, 'జేమ్సుజాయిసన్‌, (ఫాంజ్‌ కాఫ్కాల వంట (ప్రపంచ(పసిద్ధర చయితలను శ్రీశ్రీ అధ్యయనం చేశాడు. వారి రచనలను అనువదించడానిః లోనే నా కవిత్వం 1! అజ్‌ వ్యాసాలద్వారా శీథీ తన తన కవితానంవిధానం గురించి వివరించాడు, నీడలు మహా( ప్రస్థానంలో కాలాను1కమాన్ని బట్టి చిట్టచివరి గీతాన్ని రచించిన తేదీ 1947 జూన్‌ 19. అది *'నీడలు గీతం. “నిజంగా శే' అశే గ్‌శానికీ “వడలు” గీ తానికీ మధ్య 6 వళ్ళ ఎడం ఉంది, మం నడలు గీతాన్ని కూండ్తా మహాప్రస్థానం గీతాలలో చేర సడానికి కారణం ఒక్కళే; మహాప్రస్థానం గీతాల నంవిధానవు సహాజలత్షణా లై న పదసంగీతం, పదచి(త్రనవ్యత్క (వతీక ధోరశ్కే ఆన్ముపాన కోలావాలం, గూఢత లయవినానం మొదలె నవి 'సీడలులోనూ ఊన్నాయి. పెగా ఆధివాన బికత కూడా తీవ్రతనందుకున్న గీతం ఇది. పాతవద్దతికీ కొ త్తపద్గతికీ నంధి గీతం ఇది, ర! ల గ;

మెహ్మోపన్తానం క్రి అధివాస్తృవికళత అనంతరం

"జేశానికి స్వాతంత్య్యిం వచ్చిన తరువాత కూడా మహో పస్టానం గీతాలు నంవుటిగా అచ్చు

కాలేదు. 1947 నాటికే శ్రీశ్రీ 'మహాకవి'గా సుప్రతిష్టితుడయ్యాడు. శిఖరారోహాూణం'చేళాడు. తరువాత విఖర(క్రీడలు మొదలు'పెటాడాు, నమాజవిమర్శకు పూనుకున్నాడు, నతంత) భారత "బేశంలో సామాన్యుడి భవివ్యతును గురించి, అఖిలప్రపంచంలో మానవుడి మహోా(ప్రస్టానం గురించి ఆంధ్ర) బేళశంలో ఫ్యూడల్‌ బూర్జువా దురాచారాలసరించి, దోపిడి విధానంగురించి కవిత లల్లుతూ మరోమార్గం తొక్కాడు. 1948లో సినీరంగంలో ప్రవేశించాడు. అక్కడినుంచి ఆ జీవితకథ, కవిత్వపంథా వేరు. వాటిని ప్రత్యేకం పరిశీలించాలి, 1970లో విప్తవర చయితిల నంఘుంలోకి ప వేశించాడు, అప్పటినుంచి వస్తున్న కవితలు వేరు, ఇప్పటిక బే చరమపరిణామం. మహావ్రస్టానం ముదణ 1988నుంచి 1947వరకూ రచించిన గీతాలలో నుంచి (పత్యేక లత్యుంతో 4*4ఓ గీతాలను మాషత్రిం వర్చికూర్చ ముద్రించిన ఖండ కావ్యసంవుటియే “మహాప్రస్థానం” ఈ గీళొాలలో ఛ్రీశ్రీ మరో[ప్రపంచాన్ని ద్మించి (ప్రదర్శించాడు. ఇప్పటి [పపంచంలోని సమాజన్యవస్థలో సామాన్యుడి శ₹ాధలను చూపించాడు, వర్షరహీతస్వర్షంకోనం కలలుకన్నా డు, సా(మూజ్యవాదవ్యవస్థలో ఉంటూ (భారత చేశంలో ఫ్యూడల్‌ వ్యవస్థ సామ్యువాదవ్యవస్థలోకి పురోగమనం సాగించ చడానికి ఉఊపహలద్వారా (ప్రయత్నించాడు. ఆనాటి వ్యవస్థలోని పరపీడనను అభివ్య క్తంచేశాడు. ఈ గీతాలలో అనితర సాధ్యమూ అపూర్వమూ అయిన పంధాను అవిష్క_్రరింవాకు. భామను పారి. శామికయుగానికి అనురూపంగా పరిణతిం ఇెందించాడు,

“మహాప్రస్థానంలో _ ్రీత్సీ సర్వతం్యత స్వతంత్రుడు. పాశ్చాత్య సాపాత్యసము[(దావ గాజానం చేసివచ్చిన శ్చీశ్రీ మహా(స్టానంలో కనిపిస్తాడు. ఇందులో వస్తువూ అఫూర్వమే. నంవిధానమూ సూతనమే. వ్యుల్చేత్రీ అపారమే. మహాప్రస్థానం పుస్తకంగా 1950 జూన్‌లో వెలువడింది. నళిఏికమూర్‌ డాని (ప్రచురణకు నూ[తిధారి. మొదటి ము[దణ రాయల్‌ సైజులో 96 పేజీలలో మచిలీపట్టణంనుంచి వెలువడింది. అప్పటినుంచీ అది స్రనత్తు స్రద్రిలే మవుతూనే ఉంది.

మహాప్రస్త్టానం వ్యాఖ్యానాలు

మహే(ప్రస్థానం గం0థరూపం ధరించడానికి ముంచే సాహితీ లోకంలో నంచలనం తెచ్చింది

1950 తరువాత్‌ దానిమిద ఎన్నో సమాలోచనలు వెలువడ్డాయి. గత ముప్పయ్యేళ్లుగా ఎందరో అ గీతాలను వ్యాఖ్యానిస్తూ ఉన్నారు. శక్హైర్హాల గురించి వ్యంగ్యార్థాల గురించీ ఎన్నో వివా చాలూ తిగాదాలూ తేలెత్తాయి. 1970లో వాటి సంఖ్య మరీ పెరిగింది. శ్రీశ్రీ మప్టిపూ్తి

196 ఖీ థీ కవిక్వం వన్తువు, నంవిధానం నందర్భ్శుంగా ఎన్నో (ప్రత్యేక నంచికలు (విశాఖ సన్నానసంచిక, కళాశేళి, సృజన మొదలైనవి) అశ్రు సాహీత్యంమోద వచ్చాయి. ఈ నమాలోచనలన్నీ పరిశీలించని-జే ఎవరూ కొత్తగా వ్యాఖ్యానించజాలరు. ఆ జాధ్యత నామోద పడింది. ్రీశ్రీ క నిత్వం సామ్యువాదోద్యమానికి ప్రధానపరికరంగా పరిణతం చెందడంవల్ల దానికి అనన్య సామాన్య ప్రచారం లభించింది, అభ్యు దయరచయికల నంఘానికి గానీ విప్ణవరచయితల నంఘానికి గాసీ మహాప్రస్థానం విద్యుత్తును సరఫరా చేస్తూనే ఊంది నేటికీ గతితార్కికపద్ధతి వరిశీలన మహోప్రస్థానంగీ తాల పరిశీలనం బహూ శ్షేకశ బంధుర మైన పని, శ్రీశ్రీ ఆ ఖండికలను వ "తేదిల్లో రచించాడో వాటిని అనుసరించి గతి తార్కికంగా అధ్యయనం చేయడం ఇంతవరకూ జరిగింది కాదు. ఈ అధ్యయనం ఈనాడు మరీ సాహీత్యావసరంగా మారింది, “ఇక€ 125 2 50010-600%0210 16004108 226 28 286 1106020066 206 00 096 ౮౮రేల్రింరే 2000861098 10 10 భ113 89004108 19 [161106 ఎ మ162మ60 19, 2000౯61081” 2 1001 0£ 60౦0184062 (0 06 966 18 6 01726 92000 0౯ 5001607.- ₹06 006106 05 &గ [0౯ 2 9286 129 00 ౯016072166 19 గ15 కంంరా (004% 266 6౫1019 1769) ఇదీ మౌార్క్స్చిస్టు సాహిత్య లత్ష్మం. ఈ సిద్దాం శానికి తెలుగులో మొదటి ఉదాసారణ మహాప్రస్థాన మే, తన కవి తాపరిణామాన్ని గతిళార్మికభౌతికవాద దృక్పధంతో పరిశీలించి "కవికీ వనువుకీ ఆనాటి అర్ధిక రాజకీయ సామాజిక వ్యవస్థకూ ఉన్న నంబంధఛాలను గ్రహించి వాటివల కని వివృతంచెసిన విషయాలు సంఘఫపురోగమనానికి ఎంతవరకూ తోడ్చడగలవో, ఎంతేనజీవ వె శబ్బచ్యితణద్యారా కార్యని ర్మాణంచేశాడో విలువకట్టడమే” శ్రీశ్రీ వ్యాఖ్యాతను కోరుకున్న దై ఆమేర కే నేను పుయత్నించేసింది. రా? ఫ్రీఫ్రీని చదవడం అంశకే వస్తువును అవగాహాన చేసుకుజేందుక్తు “మార్కిజం' చదవాల్సి, నంవీధానాన్ని తెలునుకు నేందుకు సాహిత్యోద్య మూలను చదవాలి, ఇంతకు ముందు. తెలుగ కవులను చదవడానికి ఇన్ని ఇజూలను తెలుసుకోనక్క_ర లేదు, అయితే ఇజాలను తెలియక పోయినా అశ్రీత్రీని చదివి స్పందించవచ్చు. కానీ ఆ స్పందన అవగావానకు సరివోదు, శ్రీశ్రీ వావ నశా, క్షీయి. మైన పరికోధనకు బీజాలు డా! నీ, నారాయణ రెడ్డిగారి ఆధునిాంధ)కవిత్వము.సంప్రదాయముల., ప్రయోగములు అనే సిద్దాంతగ్రంధంలో నే ఆరంభమయ్యాయి. ఆయితే ఆ బృవాద్దుంథంలో శ్రీశ్రీ కవిత్వాని వొక్క (పకరణమే కేబాయించబడింది, శ్రీ అశ్రేపల్లి శామమోహనళా వు శీ కవిళె (పస్థానం అనే చిన్ని (గ్రంథాన్ని రచించారు, అది (పాచ్యసాహిత్య(ప్రమాణాలతో నడిచిన (పశంసా(గంథం,

మహ్మ్నాపస్థానం 19 ఇెల్లాచెదరుగా ఉన్న తీట్రీ సాహిళ్యాన్ని నీకరించి నంవుటాలుగా కూర్చి (పచురణకు దోపహాదం చేసిన శ్రీ కె వి, రమణారెడ్డి ఆ సంఫుటాలకు రాసిన ఉపోద్దాతాలలో శ్రీఖ్రీ వ్య క్రి- శక్తి అవతరణ పరిణామ వికాసాలను అంచనా వేయడంలో విశిషస్ట్రప్రజ్ఞ్ఞ ను భూపించారు. వానే శ్రీఫ్రీ రచన లన్నింటికీ కాలానుకమం కూర్చి యిచ్చారు. ఈ పద్ధతిని అనుసరించకుండా శ్రీశ్రీ కవిత్వాన్ని 'తూచడానికి' యత్నించకూడదు. శ్రీశ్రీ చెప్పినట్లు - చెలం చేసినట్లు _ చాలామంది మహాప్రస్థానం గీ తాలను 'అనుభవించి పలవరించిడానిశే యత్నించారు. ఆ సలవరింత వ్యాసాలన్నీ సావుయికంగా పత్రికల్లో వచ్చినవే, అయితే పరిశోధనకు అవీ ముడినరుకు లే, ఇజమ్‌ల నిజాలు శీీ కవిత్వాన్ని అవగాహాన వేసుకోవడంలో అవరోభాలు వ్యాసభుట్టాల లాంటెవి. శ్రీశ్రీకి గల శబ్దళ_క్షి అపూర్వం, ఆయన శన్దాలను లతణావ్యంజనాశక్తులతో నే గాక సంజ్ఞావాదపు నూతన సాంశేతిక సంగీతళ క్రితోసూ వాడతారు. సదచ్మితవాదం తాలూకు రసోద్టీపనం శబ్బాలకు కలిగిస్తారు. క00411౪76గా పదాలను (ప్రయోగిస్తారు. అందువల్ల నే పదానికి అర్థం 'జెలుసుకు నేం దుకు నిఘంటువులు నం(ప్రదాయాలు పనిచేయవు. ఓ116/8/7 !5%8నూ వాటినిజాలనూ "ఇెలుసుకుని వాటి తత్త్వాన్నీ అవి (వతిపాదించే భావవా తావరణాన్నీ గుర్తించి వాటిని పరిశీలించి ఆయా కాలాల్లో. రచించిన కవితలను అధ్యయనం చేయాలి. లేకపో తే ఎన్నో కువ్యాఖ్యలు వచ్చే అవకాళం ఉంది.

శ్రీశ్రీ కవిత్వం వర్తమానకాలంలో పొటమరించి భవిష్యత్తులోకి ఎదుగుతూపోయే లవణం గలది. (ప్రపంచ రాజకీయాల చార్మితకయాఖార్ధ్యాలూ నేపధ్యతత్త్వాలూ పరిశీలించకుండా ఆ కపితలను వ్యాఖ్యానించడం శీల విడిచిన సాము అవుతుంది. అందుకే శీ తన కనితలను రచించిన తేదీలను భద్రపరిచారు,

ఈ కాలాను[క్రమంలోనే ఆయన కవితలను నంపదించాలి, కాలాను.[కమం గుర్తించ కుండానూూ, కవిశ రచించిననాటి వాస్తవాలు (గహించకుండానూ, వేసే వ్యాఖ్యానం అపొ ఫ్‌ లకూ గజిబిజికీ దారితీస్తుంది. అందువల్ల నా వ్యాఖ్యానం కాలానుపూర్విగా నే సాగించాను,

తీ స్వయం వ్యాఖ్యానం

కవితార ంగాన్ని విష్ణ వీశ్రరించదలచిన (/16౪0141100126) నీకవి అయినా తనకావ్యదృక, 'ఏళొన్ని గురించీ సంవిధాన నవ్యత గురించీ తానే వ్యాఖ్యానించుకోక తప్పదు, కాలంకన్నా నమకాలికుల కన్నా ముందు కతడు నడిచిపోవడంవల్ల వెనుకనున్నవారి తోనం అతడీ బోధనలను అవలంబిస్తాడుః శ్రీశ్రీ అలాగే చేశారు. ఆయన నూతనకవిత్వానికి [4101/6510లుగా కొన్ని కవితలూ కొన్ని సాహిత్యవ్యాసాలూ రచిస్తూ వచ్చారు ఆత్మకధకు కూడా ఉప(కమించారు. వీటన్నింటి. తళ్వాన్ని అవగాహాన చేసుకున్నప్పుడు గానీ శీశ్రీలోని వ్యాసఘట్టూలకు పరిష్కారం లభించదు.

కే9౬ శ్రీ ఫీ కవిత్వం, వస్తువ, నంవిధానం

చెలం వ్యాఖ్యాన సరణి

మహాపసానంగీ తాలు చదువుకోవడం, పాడుకో వడం అదొక అపూర్వర సానుభవం. వాటిని

జాల జ చ్‌

వినడం కూడా అలాంటి అనుభవమే, అందుశే 'సౌరీసి వాటిని “పాల్‌రోబ్బన్‌ సంగీతంతో

పోలుస్తూ ఉంటుందని జలం చెబుతూ ఇలా రాగొరు “ఆ ఇంటికి పాద్దులూ ఆజ్ఞలూ 'లేష్చ.

అప్పుడప్పుడు లక్షణాలనూ రాగాలనూ మోరి ఇచెవులు కిరుమ'నేట్టు ఇద్దరూ అరుస్తారు, వీమిో

రసం లేకుండా 21 గా ఎక్కడికో వమి చాతకానివాళ్ళమల్లే జూరిపోత*రు. కాని ఆ అరువుల్లో,

ఏ

నము[దపుతుపాను గర్దనం, మరఫిరంగసల మరణధ్య్వానం గొంగరుముంటాయి. కంఠం తగ్గించి వినపడి

కుండా తగుసాయిలో ముంలిగారా, దిక్కులేని దీనుల మూగ వేదన కాలికింద నలిగిన చీమలకాళ్లు

్‌ యి . లు

విరిగిన చప్పుడు సీళ్ళులేక ఎండుతున్న గడ్డివోచ అర్హ నాదం వినిపింపచేస్తారు” ఈవిధంగా

వ్యాఖ్యానించడం “ఇం(వైపనిజంకు ఇందుతుంది (మం 26?ం0065 0 6 9031 ఇ2మిం08 ౧16

మ256600160ఆ"--4ఉ824016 స్రైజంల). ఇది "తెలుగులో ఇలంే చేశతనయిన వ్యాఖ్యానం. అయితే

లంగాలు “కవిత్వాన్ని తూజే శాళ్లు తన దగ్గర లేవని అంగీకరించారు. 'తూచవద్దు, అనుభవించి, పలకరించ'మని శ్రిన్రీ అన్నాడు,

అనీ కవిత్వాన్ని 222156 చేసి ముక్కల కింద ఎత్సి చూప్పి కవీ మనిమీ. శెలీ బాల్యం

కవిత్వం, ఛందస్సు ఎదిరింపు, కాత్తపోకడలు, పాత అకింలంజ అంటో వాటి (శేష్టుత్వాన్ని

అధ1410 చెయ్యడానికి ఇలానికి అధికారమూ అర్హ ళా లేవ అస్‌ అ న్నాడు ఇలం, విమ ర్శకుల్నీ

వ్యాఖ్యాతల్నీ ఇెలం వేళాకోళంచేస్తున్నాడో తేన అనర్హ్హతని అంగీకరిస్తున్నాడో తెలియదుగాని

తశ కపి త్యాన్సిక్సి సళాస్త్రీయమైన విస్హేషణ మాతం యింతకు ముందు జరగలేదు, అందు్తే ఈ వ్యాఖ్యాత పూనుకున్నాడు.

తెలుగు కవిత్వానికి మహాప్రస్టానం

శ్రీశ్రీ మహా్య్రస్టానం వల్ల "తెలుగ కవిత్వానికి నూశేళ్ళ పురోగమనం జరిగింది. కవిత్వం

కదిలింది, మారింది. ఆం భావమును కదిలించింది, తెలుగువాడిని మౌర్చించింది,

(గ్రాంథికానికి ఉద్వాసన) వృత్తాలకు స్వస్తి వురాణ కధలకు భరతం, భావకవితక్రూ అదర్శవాడానికీ మతానికీ ఉపసంహారం, హేతువాదానిక్సీ వా స్తవికతకూ (పాధాన్యం, మాత్రా చృందస్సులకూ * గౌన్యభావకూ సంస్కరణం, మానవుడి గొప్పతనం మిద సమ్మ సకం, వర్ష కలహాంపట్ల మొగ్గ, గతంకన్నా ఛవివ్యత్తు గొప్పగా ఉంటుందనే భరోసా, ఇెట్టుబడిచారీ వ్యవస్థమిడి ద్వేషం, సామ్య వాదంమిాద అభిమానం మొదలై నవాటి నెన్నింటినో పేర్కొనవచ్చు, అయి తే వీటి కన్నింటికీ శ్రీశ్రీలో ఉన్న నంన్మరణవాదం, విషస్ణవవాదం వెన్నెముకలు, విస్త వవాడం వెవు ్రీథీ కదలిక మహాప్రస్థానం గీతాల్లోనే మెడుస్తుంది.

మహా(పస్థానం 199 మహానంక ల్బాలు శ్రీశ్రీ ఆదర్శాన్ని వాస్తవంగా మార్చాలనుకున్నాడు. అన్నీ కొందరికిమూ[త మే లభించడం మాసి ఆగహించానకు, అన్నీ అందరికీ లభించాలని కోరుకున్నాడు. దరిిదులను చూసి జూలి పడ్డాడు, అందుకు దోపిడి కారణమని (గ్రహించాడు. మానవుడి మహత్తర విజయావకాతకాలను నమ్మాుడు. కవిత్వం కవిత్వింకోనం కాక్క నమాజం కోనమే అశే అభ్మిపాయావికి వచ్చాడు. (ప్రపంచంలో నిరాదరణపొందుతున్న నసమస్తవస్తుభావ-పదజూలానిక్షీ సాహిత్యంలో స్దానం కల్పించడంద్యారా వాటికి ఉదాత్త తను కలిగించాడు, నమాజం, సాహిత్యం, రాజకీయం, విజ్ఞానం వేటికి అవే గదులు గదులుగా ఉండిపోకుండా అన్నిటికీ కవిత్వంలో నహాజీవనం వర్పాటుచేళాడు, కాలంకన్నా ముందుకు ఊపాలతో పరుగులుతీశాగు, కాస్‌ ఇది వలాయనంకాదు, పురోగమనం. కట్టు బాట్లు నంకెళ్ళు నిబంధనలు వరంగంలోనివైనా పగులగొట్టి వాటిస్టానంలో స్వేచ్భానిరూపకా లన కొత్తనియమాలను చేర్చాడు, ఏ సవ్యకల్పన అయినా మానవుడి పుఠకోగమనానికి పనికి రావాలని నిశ్చయించాడు. అఆధునిశీక రణం (40660122060%్క, నంస్క్రరణం (ెంంణు&409ు విప్లవ్‌ కరణం (%6+౪012600812210%), తిరన్క్మరణం (గభంటయి, నవకల్చ్పన (109007210%) (ప్రయోగం (8౫919600, అనుకరణ (1మ240%ు అను._నృజన (203-064€00%), పునరుద్ధరణ (గ604153200ల్క ఫునర్నవీకరణం (గరలం81) మొదలైన విధానాల ద్వారా సాహిక్యనంప్రడాయాలకు చికిత్స చేశాడు, విసూతనసంపదాయాలను నెలకొల్పాడు. బూజుపట్టిన నంప్రదాయాలనూ (త్రుష్పుపట్టిన శబ్దజూలాన్నీ తుడిచి ; రవేశొడు, ఈ (వ(శక్రియలో గతిళార్కి కత్వం అంతర్షీ నంగా కనిపిస్తుంది. తీతీ కవిత్వం సాహిత్యపురోగమనానికి ఎన్నోవిధాల దోహాదంచేసింది, నాహిత్యపురో గమనంద్వారా సాంఘీకవురోగమనాన్నీ భాషావిప్ణవంద్వారా భావవిప్ల వాన్నీ సాధించదలచిన మహావ్యక్ని (శశీ. అతరలవాధికారి మాటలకోటీశ్వరుడూ అయినా మాటల పాదువు నెరిగిన మహశిల్పి (శశీ, స్వ్వీయజీవి తానుభవాలనే నమాజంలోని నర్వజనజీవి తాల్లో_ముఖ్యంగా వీడితి వర్షజనజీవి తాల్లో దర్శించగల్లిన మహానుభావుడు (శ్రీశ్రీ. అందుకే తన బాధలో నమాజం బాధను (పతిధ్వనింపజేయగ లిగాడు, నమాజం బాధను తన బాధగా (పకటించగలిగా్యా, ఆధునికత్వం శశీ సాధించిన అఆధునికత్యం (20665210) అనేకకోణాలనుంచీ అ నేకశిల్పాలనుంచీ అనేక్యపస్థానాలనుంచీ ఒక చోటికి చేర్చిన అయస్కా_ంతశక్సి.. ఆయన వస్తువులోగానీ నంవిధొానంలోగాని చదృక్పధంలోగానీ "తేని అంశం వదీ “ఆధునికతిలో లేకుండా ఉండదు, ఈ చర్చ ఈ సిద్ధాంత గ్రంధంలో జడ్త్యన్సనా జరుగుతూనే ఉంటుంది కనుక ఫునరు క్రం చేయను. పండిత పొమరులనుభయులసూ ఏకకాలంలో రంజింప జేయాలనుకోవడం మహ ప్రస్థానంనాడు శ్రీక్రీ సంకల్పం. అయి తే సౌలభ్యం కోసం ఆయన ఎంతో ప్రయోగం చేశాడు సౌలభ్యాన్ని సౌష్టవాన్ని నమ్మేళనం

ఇ00 థీ శ్రీ కవిత్వం వస్తువు, నంవిదానం (526513 0 01810 296 0129310690) చేయడంలో కృ తార్దడయ్య్యాడు. పతిభనీ వ్యుత్చత్సి స్‌ (8ల0133 204 50301275310) మేళవించడంలో శిఖరం ఎక్కాడు, ఆప నలఖై మహాకావ్యాలు మహాకావ్యానికి పరిమాణంతో నిమిత్తం లేదని నిరూవిస్తాయి. శ్రీశ్రీ కవితలు. శ్రీశ్రీ కవిత లోని హ్రస్వలిపి సంవిధానం బాటిలోని వస్తువును భూతద్దంలోవలె చూవిస్తుంది. అందువల్లనే వస్తునంవిధానాలను విడదీయడం కష్టం “విషయానికి నంబంధించిన వివేచన సాగించడంలో కవిత్వం అంశే వమిటి? అశే ప్రశ్న -వేసుకుంటాముః, విధానం గురించి అలోచించేటప్పుడు కవిత్వం అంశే ఎట్లు? అనే ప్రశ్న బయలు చేరుతుంది. కాని విమర్శన ఫౌలభ్యంకోసం మాత్రిమే ఈ వీభజన "చేయటం తప్ప పీపయాన్నీ సంవిధానాన్న్‌ ఒకదానినుండి ఒకటి వేడుచేయ లేము” అని తేతీితు చెప్పుకున్నారు, కనుక వస్తుసంవిధానాలను వీళై నంతవర శే విడదీసి వ్యాఖ్యానిస్తాను, తీతీ తన కవితలను వ్యాఖ్యానించదలచిన చారికి ఉండవలసిన అక్షతలను గరించికూడా సూచించి ఊన్నాడు_"రత్న పరీశకులకు తప్ప రత్నాన్ని చూచిన (ప్రతి వ్యక్తికీ దాని. విలువ ఇప్పగలిగిన శక్తి ఉండనటు ఒక గీతం విలువ సాహిత్య వేత్తలకు తెలిసినట్టు ఆ వ్యాసంగం లేని వాళ్లకు తెలియదు శ్ర సాహిత్య వే త లంకుమ్మతం ఎవరు? నిరంతర వ్యనపాయంవల్ల అభి రుచిని పరిణతం వేసుఖా న్నవాళ్లు”. "ఆనాయకమైన రచన (గ్రహించడానికి శాణితమైన అభిరుచి ఉండాలి” అంటూ లా '“సొప్పకవులు తాము. ఇెప్పినదానికంకు చెప్పకుండా నదిలి పెట్టివోట అమూల్యమైన నిధులు చాస్తూ ఉంటారు' అని తనర వాస్యాలనే లీశీ సూచించాడు, లా గుడ్డిగా ఎడైనర్‌ చేసేవాళ్ళను ఇావ్య(నప్ట ఎంత ఈనడించుకుంటాడో మూడవకంటితోే వరాసీ ౧౯9206 6౧౧౮ కోనం అంత తహాతహాలాడతాడూ అంటూ తన కవి త్వాన్ని (గుడిగా మెచ్చుకోవద్దని హాచ్చరించాడు. నో “చడ్రాల్లో చడ్రాల్లాగ అన్థాభో అంతశార్థాలుంటాయి. కొంతమట్టుశే బోధపడవచ్చు కొందరికి, ఇంకా అందులో ఏముందో చెబుతాడు వ్యాఖ్యాత. అర్హంకాని రహాస్యం లేనశ్తే అనే బోధపడనికంటూ ఏదీ ఉండదు” అని వ్యాఖ్యానం తన కవితల శెంత ఆవశ్యక నం నూచించాడ్షు శశి. వనే (పతివచనగీ తాన్ని బేన్ని దానికిగా వినేషించి సమాళలోచించాలి అని ($(,$ అభిప్రాయవ్తాద ఎ లే 0శ్రీయే (శ్రీశ్రీ మహాప్రస్థానం గీతాలు టేనికదే ఒక మహాళావ్యమంత లోత్సూ ఎత్తూ గల శిల్ప ఖండం: పరివూణంలో అవి చిన్నవే కాసీ గుణంలో గొప్పవి, అందుశే వాటిని విడివిడిగా పరిన్లీ లించి సూతన త్వాన్ని వివరిస్తాను, శీశ్రీ కవిళష్ళర హస్యాలను బయ'ల్పెడళతాను,1 ఇంద్రజాలాన్సిక్షి 'తెరదీస్తాను, శ మహాపస్థానానంతర కృతుల పరిశిలన మరొక (గంధానికి విషయంగా శేటాయించుకుంటానుం

కవిత్వవుటెణారిలో ఇఅసుకతుపానులు |! “త9ిలిలి కవితలు (9) జయభేరి ఒకరాతి

ఏ కవికైనా నశే అతనిచుట్టూ ఒక నమూజం

ఆ సమాజానికొక చరితా

ఆ చర్న్శితకొక పరిణామం ఉంటాయి 1 సామాజిక చారిత్రక పరిణామగమనంలో కవియొక్క_ సాహిత్యస్థానం

నిర్హీ తమవుతుంది |

కవి (పగతిశీల్హీ (ప్రతిభాళాలీ అయితే ఈ గమనాన్ని

అతదు మరింత వేగవంతం చేస్తాడు.

ఠీ 6

51/జయఖేరి నేనుసైతం భువన భవనపు బావుటానై పైకిలేస్తాను ! 1903 జూన్‌ 2 వ్యక్షికి కష్టాలు (ప్రకృతి నవాజంగా కన్నా సమాజవ్యవస్థవల్ల ఎన్టువగా కలుగుతున్నాయి, ఒకడు [(శమపడి నంపదఅను నృష్టిస్తున్నాడు, మరొకడు (శమపడకుండా ఆ నంపదలను దోచు కుంటున్నాడు, వీడితజనాలకు తను కష్టనష్టాల కారణాల్ని అర్థంచేసుకుని వీడకులమిోద తిరుగుబాటు చేసే చైతన్యం "లేదు. తాను వీడితుల పతంలో నిలబడాలి. చారి (పకినిధిగా గాంతెత్సి శ్రామికుడి చర్మితను పాశాలి, గతంలోనూ నర్తమానంలోనూ భఛవివ్యత్తులోసూ కూడా ఈ [పపంచం సాధించిన నాధించే (ప్రగతికి మూలం ామికుడే. తానే (ామికుతై తే ఈ ధనస్వామ్య నమాజు వ్యవస్టమిదె తిరుగుచాటుచేస్తి జయభేరి (మోగిస్తాడు.. ఇడీ శ్రీశ్రీ అలోచన 1986 నాటిక. తాను పాతకవిత్యానికి న్వస్తి చెప్పాలి. పద్ధతులను మార్చాలి. (ాంథికాన్ని సన్యసించాలి, పద్యాలను వదలాలి, కవల దృక్పథాన్ని మార్చాలి. ళ్‌ విష్యత్తును గొప్పదిగా నూచించాలి, కవిత్వంలో తన సొంత గొంతుకను నిరూవించునోవాలని, అనుకరణలు మూనాలి, నూత్న [దయోగాలు చెయ్యాలి, తన ఆవేశానికి ఆలోచన ఫునాదిగా ఉండాలి, గతితార్కికభాతిక వాదాన్ని బిరసావహించాలి. ఇదీ తీ అవగాహాన

88 జూన్‌ ౨న “జయఫేరి రచించాడు, 1994 ఉదయినిలో అచ్చయిందా కవిత ము'్యాలనరం, వ్యావహోారకభాప, మార్క్ప్పిజం ముడిపడ్డాయి అ కవితలో, భువనభవనపు అౌవుటా ఎగురవేశాడు ్రీశీ,

(౮మికుడి గతం, వర్తమానం భవిష్యత్తు 'జయభేరి'లో అనన్య సామాన్యరీతిలో ధ్వనించాయి.. (శ్రీశీతు (శామికడి అవతారం ఎత్సి ఉపన్యసిన్తున్నాడు. (ప్రశ్నిస్తున్నాడు తిరుగుబాటు చేస్తున్నాడు. తన చే విజయమంటున్నాడు,

(పపంచాభ్యుదయం కోసం ఎన్నో ఆ్యూగాలు వేశాడు (శామికుడు.. ఎంతో కృవీ చేశాడు గతంలో, ఆ గతం అంతా (శామికుడు నెమరు వేసుకుంటున్నా డిష్టుడు.

౨04 థీ శ్రీ కవిత్వం * వస్తువు, నంవిధానయం నేనుసైతం / (ప్రపంచాగ్నికి / నమిధ నొక్కటి ఆహుతిచ్చాను. “నేనుసైతం అనే నుడికారం మానవజూళతి చరి(తలో చీకకుకూడా నోచుకోని ఒక సామాన్యుడి! (ప్రాముఖ్యం కలిగిస్తోంది. తరతరాలనుంచి ఇతనికి చరిత్రలో గుర్తింపులేదు.. ఇప్పుడు ఇతడు తెరగబడి తన (పాముఖ్యం గుర్తించవలసిందిగా భకోషిస్తున్నాడు. ఆహుకిచ్చాను / ఛారవోళాను / గొంతుకవిచ్చి_(మోశాను, ఇవి అరుపుల్లా వినిపిస్తాయి. అగ్నికి సమిథనాహు9 ఇవ్వడం ఆ అగ్ని ఆరిపోకుండా నిరంతరం మండుతూ ఉండటానిశే. (పపంచాగ్ని ఆరిపోతే (ససంచమే "లేకండా పోయేది అగ్ని లేనిబే మనిషి. జీవనం నడువదు, పురాతనమైన వైదిక సంన్ట్భృతిలో యజ్ఞ వేదికముందు సమిధలను అగ్ని హాోత్రుడికి ఆహుకి ఇస్తూఉంజేవారు. ఆ వేదకాలంనాటివాడే. ఈ (శొమికుడు అప్పుడందరూ (శ్రామికులే,. సమిధ (శ్రామికుడి (శ్రమశ క్తికి ప్రతీక ఈ (శ్రమకక్షి లేకపోతే ఈ (ప్రపంచం అనాదిలోనే ఆగిపోయి ఆరిపోయి ఉండేది. నేనుపైతం / విశ్వవృష్టికి / అ(శువొక్కటి ధఛారవోశాను. సంటలు పండించడానికి వరం కావాలి. ఆ వర్షానికి తన కన్నీటి బిందువు నిచ్చాడు [శామిక్షుడ్తు, లొ ఆగకుండా చేసింది [ళశామిసడే,. ల?) = ఈ వర్షం విశ్వవర్షం. ఈ వర్షం (విశ్వం) + వీ ఇక్కడ. (శ్రీన్రీ “ధారవోకానుి అశే వూట వాడి వై పదచ్నితంలో అ నేక భావాల్ముఇమిడించాడు, *థార వోయడంి అనే జాతీయం యజ్ఞ కర్త వబువుకు జలధార వోయడాన్ని క్టావకం చేన్తుంది. (ామికుకు తాను పండించిన పంటలన్నింటిని పూర్వంనుంచీ ఛారవో స్తూనే వచ్చడు. ఇది అతసి దారి(్య్యానిక్షి కారణంగా పరిణమించింది. నేనుసైతం / భువనఘోవమకు / వ(ర్రిగొంతుక విచ్చిమోళాను ఒకప్పుడు (శామికుడే వాజు స్హరూన్న్ని నృష్టించి వేదమం( తాలు గానంచేసి లోకానికి డ్జూనం కలిగించ్చ మ్‌ లాడు. ఈ భావాన్నే “భువనఘోషకు వె[రిగొంతుక విచ్చి (మోయడరిలో వ్రబ్బుడ్షి ౦ఇాడ్తు అధ్య లా ఊళ ౮౮ భువనఘోష. అంళేు జనవై తన్యం, ఈ భువనఘోవమ (పపంచాగ్న్య, విశ్వవృష్ట వశ రూపకం కాదు. ఈవిధంగా కాలాను[కమంలో శ్రావింకుడు ఎలా ప్రపంచాభ్యుదయానిక కషి చేన్తూవచ్చాదో మకాడు పాదాల్లో వ్యక్షంచేశాడు శం ఈ అభివ్యక్షిలో క్ల ప్తత గు స్తత ఊన్నాయి. వీటని భావించినకొద్దీ విచ్శితస్పందన కలుగుతుంది. ఈ మూడు పాదాల భావాలకు విశ్వజసీన తాగసణల. ఉండటంవల్ల అనేక సందర్భాల్లో ఏటిని అన్వయించుకొ నే వీలు ఉంది. విన్నృృతి ఉంది,

మహాపస్థానం 205 శామికుడి తిరుగుబాటుధోరణి (పపంచంకోనం ఎన్ని త్యాగాలు చేసినా, (ామికుడికి కష్టాలు మాతం తప్ప 'నేలేదు. (ప్రకృతి కల్పించే ఈతి బాధలనుంచి అతడికి ముక్తి కలగలేదు, ఈ బాధలకు కారణం తన (శ్రమ ఫ కి ని బలవంతులు దోచుకోవడం అనే జ్ఞానం కలిగిన తరువాత అతడు ఎదురుతిరుగు తాడు. ఎండకాలం మండజినప్పుడు / గబ్బిలంవలె/1క్రాగిపోలే డా ఫి ఛందస్సులో, పదజాూలంలో, వాక్యరీతిలో గోచరిస్తున్న "వేగం. (390666) తిరుగు బాటుకంరాన్ని మనకు స్పష్టంగా పఏెనివింప జేస్తోంది పూర్వం (ప్రపంచాగ్నికి సనమిధనాహూుతిచ్చిన శామికుడే ఎండ కాలఫునుంటలో (కాగిపోయాడు. ఈ ఎండకాలం (శామికుడి కష్టనిష్టురాలకు (ప్రతీక. నమాజంలో మేడలూ మిద్రైలూ ఇతని (శవుతోనే కట్టుకుని కొందరు సుఖపడుతూంకు ఇతడు మ్యూతం శిథిల గృపాంలో గచి లంలా (శాగిపోయాడట ! ఈ సావూజికదుర న్యాయాన్ని (300141 1025106) గురించి (శామికడు (పన్నించాడు, ఈ (పశ్నకుముందు అవగాహాన (1266372968) ఉంది, వ్‌టిని ఛందస్సులో కూడా వ్యక్వంచేయడం శీతీ శిల్పం. అవగాహాన తిరుగుబాటు నేనుసైతం ఎండకాలం మండినప్పుడు (సపంవాగ్నికి గబ్బిలంనలె సమిధనొక్కటి ఆహుతిచ్చాను 1 (్రాగిపోలేదా ? వై గెండు గీతాలలో పాద్యపమాణాలు ఎలా తిరగబడ్డాయో చూసే ఆ శిల్పం గోచరినుందిః వానకాలం ముసిరిరాగా / నిలువు నిలువున / సీరుకాలేడా 1 ఈ రెండో ప్రశ్న “విశ్వవృష్టికి అ(శున్షధారవోయడం' అనే అవగాహన మిద బయలు జేరిందిః అక్కడ వాన కురిపించిన (శామికుడే వానలో గొడుగులేక్క గూడు లేక, బట్ట లేక నిలువునా నీకై హోయాడు, ఇది అతడనుభవిస్తున్న డారిద్యానికి పరాకాష్ట, ఇంత క్షు పంగా భావాలను వ్యక్తం ఛేయడం శ్రీశ్రీ అసామాన్య శిల్పానికి నిదర్శనం, శీతవాలం వోత-పటగ / కొరడుకట్లీ / ఆకలేసీ శేకలేళానే ? లబ టె ఈ మూడో (ప్రశ్నే 'భువనఫూోప్పక్ట వె[రిగొంతుక విచ్చిమోయడరంి అనే జ్ఞానంమోాద బయలు జేరింది, అక్కడ జ్ఞానంకోనం అరచినవాడే ఇక్కడ చలికాలంలో అకలితో అరవవలసిరావడం అన్యాయం, ఇది (శామికుడికి ఈనాకు సంభవించిన నిరతరాన్యతను వెల్లడిస్తోంది,

20% థీ ఫీ కవిత్వం * వస్తువు, నంవిధానలు నేనుసైతం / (పపంచాగ్నికి / నమిధ నొక్క_టి ఆహూుతిచ్చాను, “నేనుసైతం అచే నుడికారం మానవజాతి చరిత్రలో పేకుకుకూడా నోచుకోని ఒక సామాన్యుడి (పాముఖ్యం కలిగిస్తోంది. తరత రాలనుంచి ఇతనికి చరిత్రలో గు ర్తింపులేదు.. ఇప్పుడు ఇతడు తిరగబడి తన (ప్రాముఖ్యం గుర్శించవలసిందిగా భఘోమిస్తున్నాడు. అహాతిచ్చాను / ఛారవోశాను / గొంతుకవిచ్చి_.మోశాను, ఇవి అరుపుల్లా వినిపిస్తాయి. అగ్నికి నమిథధనాహుకి. ఇవ్వడం ఆ అగ్ని ఆరిపోకుండా నిరంతరం మండుతూ. ఉండటానిశే. (పపంచాగ్ని ఆరిపోతే (పసంచమే లేకుండా పోయేది అన్ని లేనిబే మనిపీ. జీవనం నడువదు, పురాతనమైన వెదిక నంనృృతిలో యజ్ఞ వేదికముందు నమిధలను అగ్ని పశో(త్రుడికి ఆహుకి ఇన్తూడంజేవారు.. ఆ వేదకాలంనాటివాడే ఈ (శామికుడు. అప్పుడందరూ (శావకులే, నమిధ (శావికుడి (శమశకికి ప్రతీక, ఈ (శ్రమశక్తి లేకపోతే క (పపంచం అనాదిలోనే ఆగిపోయి ఆరిపోయి ఉండేది. నేనుసైతం / విశ్వవృష్టికి / అ(శువెక్కటి ఛారవోశాను. సంటలు పండించడానికి వరం కావాలి. ఆ వర్షొనికి తన కన్నీటి బిఎదువు స్‌చ్చాడు (శామెకుడు, ర్త - ఆగకుండా చేసింది | శామిస ఈ వర్షం విశ్వవర్షం, ఈ వర్షం (విశ్వం) ందా వెసింది (౮ డే ఇక్కడ (శ్రైశ్ర “ధారవోళాను అనే మూట బాడి వై పదచ్నితంలో అ నేక భావాల్యుఇమిడించాకు, "ధార వోయడ్షంి అనే జూతీయం యజ్ఞ కర్ర వటువుకు జలధార పోయడాన్ని జ్జావకం వేన్తుంది. (శామకుకు తాన్తు పండించిన పంటలన్నింటిని పూర్వ్యంనుంచి ఛారవోస్తూనే వచ్చాకు.. ఇది అతని చారిద్యానిక్ర కారణంగా పరిణమించింది. నేనుసైతం / భువనఘోషకు / వెర్రిగొంతుక విచ్చిమోళాను ఒకప్పూడు (శ్రామికుడే వాబ్బయిాన్ని నృష్టించి వేదమం( తాలు గానంచేసి లోక్సాన్సిక్రి క్షానం కలిగెంబ్వ మేలుకొల్పాడు. ఈ భావాన్నే “భువనఘోషకు వె[రిగొంతుక విచ్చి (మోయడంిలో బ్బ డించాడ్తు అచ జడు హో ఠీథీ. భువనఘోవ. అంక జనచై తన్యం, ఈ భువనఘోవమ (వపంచాగ్ని, విశ్వవ్నవ్ను వల రూపకం కాదు. న్‌ ఈవిధంగా కాలాను[క్రమంలో శ్రామికుడు ఎల్యాపపంచాభ్యుదయానిక్ర కృమీచేస్తూ వచ్చాడో మూడు పాదాల్లో వ్యక్తృంచేళాడు శ్రీశ్రీ ఈ అభివ్యక్షిలో క్లుప్తత్కి గుస్తత ఉన్నాయి. వీటిన భావించినకొడ్డీ విచిితస్పందన కలుగుతుంది. ఈ మూడు పాదాల భావాలకు విశ్వజనీన తాగసణత ఉండటంవల్ల అనేక సందర్భాల్లో ఏటిని అన్వయించుకొనే వీలు ఉంది. విన్న్శృతి ఉంది,

మహాపస్థానం 205 శామికుడి తిరుగుబాటుధోర ణి (పపంచంకోనం ఎన్ని త్యాగాలు చేసినా (శామికుడికి కష్టాలు వూతం తప్పనేలేదు. (పకృతి కల్పించే ఈతి బాధలనుంచి అతడికి ముక్తి కలగ లేదు, ఈ చాధలకు కారణం తన (శమ శ కి ని బలవంతులు దోచుకోవడం అనే జ్జునం కలిగిన తరువాత అతడు ఎదురుతిరుగు తాడు. ఎండకాలం మండినప్పుడు / గబ్బిలంవలె/(క్రాగిపోలేదా ? ఛందస్సులో, పదజాలంలో, వాక్యరీతిలో గోచరిస్తున్న "వేగం. (96668) తిదగుచాటు* రాన్ని మనకు స్పష్టంగా విసిపింప జేస్తోంది పూర్వం (ప్రపంచాగ్నికి నమిధనాహుతిచ్చిన (ామికుడే ఎండ శాలఫునుంటలో (కాగిపోయాడు, ఈ ఎండకాలం (శామికుడి కష్టనిష్టురాలకు (ప్రతీక, సమాజంలో చుడలూ మిద్దెలూ ఇతని (శవుతోనే కట్టుకుని కొందరు సుఖపడుతూంశేు. ఇతడు మ్యూతం శిధిల గృహంలో గి సలంలా (వాగిపోయాడట ! ఈ సామాజికదుర న్యాయాన్ని (3064121 12451060) సురించి శామికుడు (పశ్నించాడు, ఈ (పశ్నకుముందు అవగాహాన (1౨9660302064289) ఊంది, పీటిని ఛందస్సులో కూడా వ్యక్షంచేయడం లీతీ చిల్చం, అవగాహన తిరుగుబాటు నేనుసైతం ఎండకాలం మండినప్పుడు (పపంవాగ్నికి గబ్బిలంవలె నమిధనొక్క టి ఆహుతిచ్చాాను ! (డాగిపోలేదా ? వై కండు గీతాలలో పాద్యపమాణాలు ఎలా తిరగబడ్డాయో చూసే ఆ శిల్పం నోచరినుంది. వానకాలం ముసిరిరాగా / నిలువు నిలువున / సీరుకాలేదా ? ఈ శెండో ప్రశ్న 'విశ్వవృప్టికి అ(శున్టధారవోయడం' అనే అవగాహన మాడ బయలు జేరింది అక్కడ వాన కురిపించిన శామికుడే వానలో గొడుగులేక్క గూడులేక, బట్టలేక నిలువునా నీరై చేయడం శీత అసామాన్య శిల్పానికి నిదర్శనం, శితకాలం కోత టగ / కొరడుకట్లీ / ఆకలేసీ శేకలేళానే ? బు లు ఈ మూడో (ప్రశ్నే 'భువనఫోవక్సు వె[రిగొంతుక విచ్చిమ్రైయడరి అనే క్షానంమాద బయలు దేరింది, అక్కడ డ్ఞూనంకోనం అరచినవాజే ఇక్కడ చలికాలంలో ఆకలితో అరవవలసిరోవడల అన్యాయం, ఇది (శామికుడికి ఈనాక్సు నంభవించిన నిరక్షరాస్యతను వెల్లడిస్తోంది,

204 థీ శ్రీ కవిత్వం : వస్తువు, నంవిధానయ “జీనుసెతం' అనే నుడికారం మానవజాతి చర్మితలో పేకుకుకూడా నోచుకోని ఒక సామాన్యుడి! రా (పాముఖ్యం కలిగిస్తోంది. తరతరాలనుంచి ఇతనికి చరిత్రలో గు ర్తింపులేదు.. ఇప్పుడు ఇతడు తిరగబడి తన (పాముఖ్యం గుర్తించవలసిందిగా ఫఘోమీస్తున్నాడు. అఆహూుకిచ్చాను / భారవోశాను / గొంతుకవిచ్చి_మోళాను, ఇవి అరుఫుల్లా వినిపిస్తాయి. అగ్నికి సమిథనాహుకి ఇవ్వడం ఆ అగ్ని ఆరిపోకుండా నిరంతరం మండుతూ. ఉండటానికే (ప్రపంచాగ్ని ఆరిపోతే. (పసంచమే లేకుండా పోయంది. అగ్ని లేనిబే మనిపీ. జీవఎం నడువదు, పురాతనమైన వైదిక నంన్కృృతిలో యజ్ఞ వేదికముందు సమిధలను అగ్ని పాోత్రుడికి ఆహుతి ఇస్తూఉండేవారు. ఆ వేదకాలంనాటివాదే ఈ (శామికుడు. అప్పుడందరూ (శ్రావికులే, నమిధ (శ్రామికుడి (శ్రమళ క్షికి ప్రతీక, ఈ (శ్రమశక్తి లేకపోతే ఈ (ప్రపంచం అనాదిలోనే ఆగిపోయి్వి ఆరిపోయి ఉండేది, నేనుమై తం / విశ్వవృష్టికి / అ(శువొక్కటి ధారవోళాను. సంటలు పండించడానికి వర్షం కావాలి. ఆ నరానికి త్‌న కన్నీటి బిందువు నిచ్చాడు (ామికుడు, ఈ వర్షం విశ్వవర్షం, ఈ వర్షం (విశ్వం) ఆగకుండా చేసింది (శామిసడే. ఇక్కడ తీశ్రీ “ధారవోఖాను అనే మాట వాడి వై పదచి[తతంలో అ నేక భావాల్యుఇమిడించాకు, “థారవోయడరి అ'నే జాతీయం యజ్ఞ కర్త వబువ్లుకు జలధార వోయడాన్ని జ్జవకం చేన్తుంది. (శామకుకు తాను పండించిన పంటలన్నింటిని పూర్వంనుంచీ భారవోస్తూ నే వచ్చాడు, ఇది అతని డారి(ద్యానికి కారణంగా పరిణమించింది. నేనుసైతం / భువనఘోషకు / వెర్రిగొంతుక విచ్చిమాళాను ఒకప్పుడు (శామికుడే వాజ యాన్ని సృష్టించి వేదమం[ తాలు గానంచేసి లోకానికి క్షానం కలిగించి మేలుకొల్పాడు. ఈ ఛావాన్నే “'భువనఘోషకు వె[రిగొంతుక విచ్చి (మోయడం'లో ఇృమిడించాడు లీతీ. భువనఘోష అఆంక్స జనచై తన్యం, ఈ భువనఘోవ్న (ప్రపంచాన్ని, విశ్వనృప్టి, వలె దాపకం కాదు. య ఈవిధంగా కాలాను[కమంలో శ్రామికుడు ఎల్మాపపంచాభ్యువయానిక్ర కృషి చేన్తూవచ్చాడ మూడు పాదాల్లో వ్యక్కంచేళాడు (శ్రీశ. ఈ అభివ్యక్షిలో క్లుప్తత స స్తత ఊన్నాయి. విటిని భావించినకొ ద్దీ వచి కన్నందన కలుగుతుంది. ఈ మూడు పాదాల భావ్రాలక్రు విశ్వజనీన తొగు౯ల. ఉండటంవల్ల అనేక సందర్భాల్లో వీటిని అన్వయించుకొనే వీలు ఉంది. విస్తృతి ఉంది.

మహాథపస్థానం 205 (శామికుడి తిరుగుబాటుధోరణి (పపంచంకోనం ఎన్ని త్యాగాలు వేసినా, ామికుడికి కష్టైలు మాతం తప్పనేలేదు. (పకృతి కల్పించే ఈతి బాధలనుంచి అతడికి ముకి కలగ లేదు, ఈ బాధలకు కారణం తన (శ్రమ శక్తిని బలవంచులు దోచుకోవడం అనే జ్ఞానం కలిగిన తరువాత అతడు ఎదురుతిరుగు తాడు. ఎండకాలం మండినప్పుడు / గబ్బిలంవ లె/(క్రాగిపోలేదా గో ఛందస్సులో, పదజాలంలో, వాక్యరీతిలో గోచరిస్తున్న "వేగం. (998666) తిరుగు చాటుకంరాన్ని మనకు న్పష్టంగా వినిపింప జేస్తోంది. పూర్వం (ప్రపంచాగ్నికి నమిధనాహుతిచ్చిన (్రామికుడే ఎండ శాలవుమంటలో (కాగిపోయాము. ఈ ఎండకాలం (శ్రామికుడి కష్టనిష్టరాలకు (ప్రతీక. సమాజంలో మేడలూ మిద్దెలూ ఇతని (శమతోనే కట్టుకుని కొందరు సుఖపడుతూం కే ఇతడు మతం శిధిల గృపహాంలో గబ్బిలంలా (ాగిపోయాడట 1! ఈ సామాజికదుర న్యాయాన్ని (00121 10033406) గురించి (శ్రామికుడు (పశ్నించాడు, ఈ (పశ్నకుముందు అనగావాన (౪966౧72296419899) ఉంది, వీటిని ఛందస్సులో కూడా వ్యక్షంచేయడం తీీ శిల్చం. అవగాహన తిరుగుబాటు నేనుసైతం ఎండకాలం మండినప్పుడు (సపంచాగ్నికి గబ్బిలంవలె నమిధనాక్కటి ఆహుతిచ్చాను 1 (శాగిపో లేడా ? వై ెండు గీతాలలో పాద్యప్రమాణాలు ఎలా తిరగబడ్డాయో చూ,నే ఆ శిల్పం నోచరిన్తుంది, వానకాలం ముసిరిరాగా / నిలువు నిలువున / సీరుకాలేచా ? ఈ ఆెంవ్లో (పశ్న “విశ్వవృష్టికి అ(శున్టధారవోయడరి అనే అవగాహాన మాద బయలు జేరింది, అక్కడ వాన కురిపించిన (శామికుడే వానలో గొడుగులేక్క గూడు లేక, బట్ట లేక నిలువునా నీరై పోయాడు, అది అతడనుభవిస్తున్న డారిద్యానికి పరాకాష్ట, ఇంత కష్తంగా భావాలను వ్యక్తం చేయడం శీత్రీ అనామాన్య శిల్పానికి నిదర్శనం, శీతకాలం కోతచటగ / ొరడుకట్లీ / ఆక లేసీ శేకలేశానే ? లు ళు ఈ మూడో (ప్రశ్న్‌ 'భువనఘా్షక్ష వెరిగొంతుక విచ్చిమ్రయడరి అనే క్ఞానంమోద బయలు జేరింది, అక్కడ జ్ఞానంకోనం అరచినచాజే ఇక్కడ చలికాలంలో ఆకలితో అరవవలసిరావడం అన్యాయం, ఇది (శామికుడికి ఈనాకు నంభవించిన నిరతరాన్యతను వెల్ళడిసోంది,

౨06 థ్రీ శ్రీ కవిత్వం, వస్తువు నంవిధానం ఎండకాలం మండిఫోవడం ళోపం. వానకాలం ముసిరిరావడం దండయాత్ర శీతకాలం కోత పెట్టడం జార్టన్యం, ఇవి అధికారదాహంగల రాజుల ఫ్యూడల్‌ వ్యవస్థని సూచిస్తాయి. ఆ వ్యవస్థలో (శామికుడు బానిసగా ఫీడితుడుగా సామాన్యుడిగా ఉన్నాడు. ఆయా భుట్టాల్లో (డాగి ఇఛోవడం, సీరుకావడం శీకలేయడం (శామికుడి శోకభయాందోళనలను సూచిస్తాయి. [కాగి పోలేదా? సీరుకాలేదా ? శీకలేశానే-ఈ(ప్రశ్నలు గతకాలంలోంచి చీల్చుకువస్తున్న న్ముతుల్ను (పతి భావచి[ఆానికీ వాక్టసంవిధానం విడదీయరాని అంగం (గ1గా రూపొందించడం (శ్రీశ్రీ విశిష్టత సమాజంతో అలకతలోలం క ఇక, (ఉామికుడు నమాజూన్ని్ని సూటిగా ఎదుర్కొంటాడు. ఇది వ_ర్తవానకాలంలో జరుగు తుంది, కార్షి శ్రకలుగా కర్షకులుగా వివిధవృత్తులవారుగా పనిచేస్తున్న (శామికులు ఆ పనులు చేయడం మానివేసే ననూజం స్తంభించి తల క్రిందలవుతుంది, నమూాజంలో అల్ల కలోలం అవ అవ. లు (0203 ఆరంభం అవుతుంది. 'శ్రవు విలువను దోచుకుని అధికలాభాలతో విలానంగా కులిశే "పెట్లుబడిదాప్టు తల్ల డిల్లి పో తారు, అప్పుడుగాసీ సమసమాజస్థాపనకు పోరాటం మొదలుకాదు, గక. స్‌ ఈ వర్షకలపాం సోషలిజంకు నేపధ్యం, 'నేనొకళ్ణే / నిలిచిపోతే ? అసి (పశ్నిసాడు థామికుడు, నమ్మై (6116 కట్టడమే నిలిచిపోవడం. యజవూనులు జీతాలు పంచకపోతే సమ్మెలు తప్పవు, నమ్మై మౌనయుద్దమే, “ఆకటి చీకటి చిచ్చుల హోహాకారం, అరారావం” మొదలన్చళాయి, శానీ అంతటితో ఆగదు, ఆ దుష్పురిణామూలు ఇవాలా దారుం80ంగా ఉంటాయట |! చండగాడ్పులు వానమబ్బులు మంచుసోనలు భూమిమిదా భుగ్నమాళాయి, (ాపాకుడు సూక్యుడంతటివాడు, అందుశే అతడు పనిలోకి రాకపోతే ఎండకాలం, వానకాలం, శీతకాలం ఆగిపోతాయి, వేడిగాలి, వానమబ్బు, మంచుసోన (పపంచంమివ పడతాయి. నిజానికి ఇవన్నీ నేలమిద పడిపోకుండా రత్నీస్తున్నవాడు (శామికుడే (సూర్యుడు జగథ్ష ఏంధువు) ఎలాగంశు శామికుడే అనేక నిర్భాణాలను చేస్తున్నాడు. ఇళు కడుతున్నా డు, బట్టలు నేస్తున్నాడు.. నేల గ్‌ ళా లు ననన చున్నుతున్నాడు. అవన్నీ ఆగిపోతాయి,

మవాో(వస్థానం 207 పూర్వపూర్వ భాగాల్ని ఉత్తరోత్తరం స్ఫురింప జేయడం [శ్రీశ గొప్పశిల్పం, క్ష ల్లి తి (పపంచాగ్ని ఎండకాలం చం[(డ్రగాడ్చులు విళ్వవృష్టి వానకాలం వానమబ్బులు భువనఘోవ. శీతకాలం మంచుసోనలు ఇలాంటి అనుబంధాలతో గీతాలల్లడం గొప్ప చమత్రారం. వీటిని 'లోనారసి మెచ్చవలసిం జే. విశ్వవృష్టికి అశువు ఛారవోసే (శామికుడే స్పంభి స్తే నింగినుండీ తొంగిచూచే / రంగురంగుల చుక్కలన్నీ రాలి నెత్తురు (కక్కుకుంటూ / పేలిపోతాయి ఉన్న తసౌధాల్లో కూర్చుని విలానజీవితాలు గడువుతూ అధోలోకంలో ఉన్న పీడితులవై ఫు తొంగిచూచ్సే పెట్టుబడిదారు లే అఆ చుక్కలు, వీరంతా చీభశ్సానికి గురిఅవుతారు, రక్తం (కక్కు కుంటారు, శ్రామికుడివలె అశుధారవోయ లేరని భావం. శ్రామికుల నమ్మె || సమన్వలకు పరిస్కారం, వారి నమ్మె గ్భావల్ల (ప్రళయం నంభవిస్తుంది, అహోరా తాలు ఆగివోతాయిః పగళ్షన్ని పగిలిపోయి / నిశీథాలు విశీర్లి ల్లీ మహాప్రళయం జగంనిండా / (పగల్ఫిన్తుంది ! “పగళ్లు పగిలిపో తే చీకటి వ్యాపిస్తుంది. నిరాశ అలముకుంటుంది. 'నిశీథాలు విశీర్రిలి తే అశాంతి జారి చంణగ పుడుతుంది, శ్రామికుడు (సూర్యుడు కుపితుడై తే జరిగే అల్లకల్లోలర (1209) లది. “చిరకాలం జరిగిన మోసం, బలవంతుల చౌర్జన్యాలూ్యూ ధనవంతుల పన్నాగాలూ” ఇక ెల్లనిపరిస్షితి వస్తుంది థా వాలి మిక్ర వ్యక్తిని మరొక్కవ్య క్రీ ఒక జూతిని మరొక్క జూతీ పీడించే సాంఘిక ధర్థ్హుం' ఇకసాగదుం! ఈ వ్యవస్థమిద వచ్చే తిరుగుబాటును సూచించడానికి విశీర్ణిల్లు, (ప్రగల్ఫించు అనే లెండు సంప్రదాయ భిన్న మైన [క్రియలను (శ్రీశ్రీ వాడటం గొప్పపనితనం, _ యు (శామికుడి ఆశావాదం తన శేక్సిని శ్రాన్స తెలుసుకున్న శ్రామికుడికి భవివ్యత్తుమో దే నిఘా వర్పకుతుంది. తానూ అధిపత్యం వహించే అ ముహూర్తాలాగమిస్తాయి 1 చూ దేశచర్శితబు గీతం.

లి08 శ్రుత్రీ కవిత్వం : వన్తువు నంవిధానం అసి (పకటిస్తాడు, ఆయితే ఆ సామ్యువాదముహాయుగ 0౦ ఎలాంటిదంకేు._ "శేనెక జ్జ ఛా(తినిండా / నిండిపోయా నా కుహూరుతశీకరాలే / లోకమంతా జల్లులాడజే ముహూర్తాలవి (18 50614115 202)... ఇక్కడ "ఒకజ్ణీ' అనేది కేవలం ఏకవచనం కాదు, శ్రామిక సామ్యవాద మహాయుగంలో (ఇబే మరో(ప్రపంచం) శ్రామికులు తప్ప మురెవరూ ఊండరు, ఎండకాలం మండినప్పుడు గబ్బిలంలా (ాగిపోయిన. అ శ్రామికుడే త్వరలో కోక్రిలగా మారిపోయి కుహూరుతెశీకరాలు కురివిసాడట ! గతంలో మూడే బుతువులు రాగా భవివ్యత్తులో “వనంతం' కళూడా వనుందని నూచన, కానీ ఆ వనంతాన్ని వాచ్యం వేయకపోవడం శశీ గడుసుపోకడ, (శా మికాభ్యుదయం ధనస్వామ్యం (౫01121బ్ర)ుతుడిచి పెట్టుకుపోతుంది. (శ్రమజీవి (పపంచానిక్షి ప్రాణం అవుతాడు, కో సీ (శమజీవులుగా మార్షి అందరూ స రా శాను దుఃఖాలపాలై న (శ్రమజీవి అందరిని (4 స్పై. అందరూ సుఖపజేలా గు వేస్తాడు. అచే సామ్యవాదం (5006121130). “జయభేరి ఖండిక ఆద్యంతగీ తాల రచనలో శశీ ఒక పరిణామాన్ని పాటించాడు, అద్‌ వప గ కి నమి హూుబి ను పపంవాబవు 1(వపంచాగ్నికి సమిధనొక్కటి అహుతిచ్చా విల క్‌ జు తెల్ల కేక పల్ల విస్తాను విశ్వవృష్టికి అ(శువాక్క_టి ధారవోశాను సబణ తంశతినై మూర్చనలు పోతాను చనఫ వమూాళాను వ ఫ భువనఘోపకు వెరిగొంతుక విచ్చిమై భు నభవనపుబావ్రుట్రానై వైకి శేస్తాను “పపంచాగ్నికి నమిధనివ్వడం'లో "లేని అవయవఅవయవినంబంధం “వపంవాబ్దస 'ఇెల శకి కావ జట్‌ జ ళా డంలో ఉంది, [(పపంచవికననం (కంళటులకి 05 ఓం ఇంగిథలో (శమజీవిక్ర విడదీయరాని భాగం ఛి ర్యసూ చకంగా వాడి శబ్దశిల్పంలో పరిణతిని (పకటించాడు, |

మవో్యవస్థానం 200

“విశ్వవృష్టికి అ(శువుధారవోయడం'లో "లేని స్వాతంత్ర్యం “విశ్వవీణకు తంత్రియై మూర్చ నలు పోవడరిలో ఉంది. మునువు (శ్రమజీవి దాతమా[తమే. భవిష్యత్తులో భోక్తమొ చరిళార్దు డవుతాడు,

నిన్న 'భువనఘోషకు వె[రిగొంతుక విచ్చి (మోయడంలోలేని విజృంభణం “భువనభవనవు చావ్రటామొ వై క్రిలేవడంిలో ఉంది. ఇది అతని విజయానికి పరాకాష్ట,

ఒశే ఉపమేయానికి భిన్నస్టలాల్లో భిన్నంగా ఉపమానాలు వాడటంలోసారన్వత (ప్రయోగం ఉంది. ఒక (ప్రపంచమే భిన్న కాలాల్లో భిన్న వ్యవస్థలు పాందుతుందని ధ్వనింప జేయడంలో నమా జూనికి వ్యంగ్యోప బేశం ఉంది,

“జయభేరిలో మొదతైన ఈ (ఛామికఫురోగవమున భావాలను శ “మహా(స్టానం, వ్యళ్యానం జగన్నాథుని రధచ[కాలు మొదలైన ఖండికల్లో విభిన్నరీతులలో చెక్కి మూాపించాడు,

ముత్యాలసరం కొత్తపోకడలు

పద్యర చనను మాసి, జాసపదచ్భందన్పయిన ముత్యాలసర ౦లో తనకవిళ్వాన్ని రాసినందుకు గురజాడను *గ ణబద్ధ చృందస్సుల ఫ్యూడలిజంనుంచి మా(తాబద్దచృందస్సుల (పజాస్వామ్య యుగానికి తెలుగు కవిత్వ చరి్యితగమనాన్ని పరివర్తన వేశాడని (ప్రశంసించిన (శ్రీశ్రీ 19885 ముందు పద్యరచనలోనే ఉంటూ జయభేరితో ము త్యాలసరంలోకి పూర్తిగా గళం తిప్పి గురజాడకు శిష్యుడవడ మే కాక గురజాడ ఛందోగమనాన్ని మరింత ముందుకు తీసుకు వెళ్లగలిగాడు. భావ కల్లో కృష్ణశాస్తి 0, రాయప్రోలు రామి రెడ్డి విశ్వనాధ, శివశంకరులు, బసవరాజు అబ్బూరి, కవికొండల, దీవీతులు, కాపిరాజు కొద్దో గొప్పో ముత్యాలనరాలు రాసీనవారేగాన్‌ (శ్రీశ్రీలా ముత్యాలనరంలో నోధనా సాధనా చేసినవారునూ(త్రం కారు, “ము త్యాలనరం- ఒకక్ళపషి.' అనే వ్యాసాన్ని 1985లోనే రాసినా 1933 నుంచీ ఆ కృషీ. [(పయోగరూపంలో లత జరువుతున్నా డనడానికి *'జయభేరి సామ్యం. వైన ఇెప్పిన భావకవులందరి ముత్యాలనరాలనూ పరిశీలించి గురజాడ ఆద్యుడుగా వర్ణిల్లిన ఆ ఛందస్సుకు ఒకమోన్నరు లతమణశాన్న)ం రాసిన శ్రీశ్రీ మవో (ప్రస్థానం గీతాలలో ము త్యాలసరానికి ఎన్నో సంకొత్త లమ్యూలు రచించి లోకానికి అంద జేశాడు. వాటి లమణాలను ఇంళ్రా పూర్తిగా విమర్శకులు నిన్దేశించలేదు. ఆపనిని ఈ (గ్రంథకర్త చేత నై నంతవరకూ చేయవలసిఉంది.

(శ్రీశ్రీకి ముందే ముత్యాలనరం ఛంద్లోవ్యవన్థను పరిశీలిస్తూ అబ్బూరి రామకృష్ణాఠావుగారు ముత్యాలసరంలో సూ ల్యేండ్రగణాలున్నా యంటూ విశ్తేషిస్తే, (శ్రీశ్రీ ఆయన మతాన్ని నిరాకరిన్తూ ము త్యాలనరం గణబద్ధంకాదనీ మా్యాబద్ధమనీ దానికి లయ ముఖ్యం అనీ సిద్ధాంతీకరించి క ళు

ల౭్షగ్ర శ్రీశ్రీ కవిత్వం , వన్తువ్కు నంవిధానం ఆంివించాకు, ఇంత న్వతంగత్రదృశ్చథం [శ్రీకి ఉంది కనుకనే ము క్యాలనరంలో నిర్భయంగా ఎన్న్నీ కొత్త్యప్రయోగాలు చేయగలిగాడు, భాగా సాగగల (0143010 0006) ముత్యాలనరం ఛందస్సును తన ఇష్టంవచ్చిశట్లు సాగిస్తూ కూడా శశ వియమరహితంగా సాగలేదు. ము తక్యాలసరానికి ఆాళం ((తిఫుట) గతి (మిశ్ర ముఖ్య మస్‌ యతి(ప్రానలు యభేచ్భాలనీ ముందు శ్రీశ్రీ ఒక నిర్చారణకు వచ్చాడు. పాదవిభజనలో స్వాతంత్యం అవలంబిస్తూ గొప్ప విసురులు చూపిస్తూ 902-00-76036 గా ముత్యాల నరాన్ని నడిపించిన కవికొండల వేంకటరావుగారిని (శ్రీశీ శిరసావహిస్తూ కొత్యపయోగాలు మొదలు పెట్టాడు. ము త్యాలసరంకూడా గణబద్ధ చృందస్సులలా గే చతొుష్పాత్తు అయిపోవడాన్ని గమ నించిన శ్రీలీ దాన్ని సామాన్యస్థాయికి తీసుకురావడానికి చిన్నచిన్న ఛందస్సులుగా విభజంవాడుం దీనితో ముత్యాలసరం క మాతల పొడుగుపాదం 7 నూ(్రల (ప్రమాణానికి దిగిరాగలిగింది. దీనితో అధునికకాలావనరాలకు ముత్యాలసరం అందుబాటులోకి వచ్చింది. నేటి సమాజంలోని విషమవ్యవస్థను ముశ్యాలసరం పాదవ్యవస్థలో (పతిబింబించగ లిగాడు శీణీ. ముత్యాలసరంలోని పాదం గురజాడ సృష్టిలో 14 మాతలకన్నా ఇరగ లేకవోగా, తీణ్రీ అఆపాదడాన్న్ని వ్ర మాతల వరకూ వెంచివేశాడ్సు, పాదాల (శాన్వదీర్హ త్య్వాలను నిర్హించుకో వడంలో ఆకృతిని నడకనూ అవి పోషించే ఛావాన్నీ గమనించుకోవాలస్‌ జెచిత్యభంగం కలగకూడదసీ (శ్రీ చేసుకున్న నియమాలు, ముత్యాలసరం ఛందస్సును లొంగదీసుకుని దానిచేత చిత్రవిచిత్ర రీళులలో కజం (తొక్కించిన సంవిధానజ్ఞుడు శీగ్రీతు అని మహా(ప్రస్థానంలోని ము క్యాఅసరాలన్ని నిరూపిసాయి. గురజూడ, విశ్వనాథ, శివఛంకరతొస్పి ల్సి కనికొండలగాగర్ష ము త్యాలనరాలలోని గుణలోపాలను పసిగట్టిన (శ్రీశ్రీ మొపామాటం లేకుండా ఆ ముస్సరిలోపాలను వేలెత్తి చూపాడంశ్స్కే ఆ లోపాలు తన ముత్యాలసరాలలో "లేకుండా చూసుకోవడానికే కాక వారి గుణాలను తాను కృతజ తతో అఆనునరించడానికి కూడాను. ఇ (ీభ్రీనాటికే ముత్యాలనరానికి కొన్ని నం్యప్రదాయా. లేర్పడిపోయాయి.. వాటిని శ్రీశ

అక్క. చెయ్యకుండా సంన్మరించాడు.. 3-4+3-+-4= 14 మూ(త్రల కొలతతో సాగిపోతున్న ము త్యాలనరం పాదాన్ని శ్రీశ్రీ 3౩144 మాతల వాదంగా భాగించుకున్నా డు. అళతపాదమే పొదంగా మౌారిందన్నమాట, ఇలాంటి పొట్టిపాదాలూ, పొడుగుపాదాలుూ కలిస వ నంకోచం లేకుండా 542824 లో నడిచ్చో సౌకర్యాన్ని సంపాదించుకున్నాడు తీత ఈ పద్ధతికి కవికొండలా మార్లడర్శి.

మహా(వస్థానం ౭1 కవికొండల థ్రీఫ్రీ చం[ద్రమకుటము నేనుసైతం జటాజూటము (థపంచాగ్నికి సాం(ద్రసీలవు చదలపాపట సమిధనొక్కటి ఆహుతిచ్చాను సురిగిపోతున్నాయి "వెన ఉదాహరించిన 1శీథీ ముత్యాలనరం అక్కడితో పూర్చిఅయిసోయింది. నాలుగుపాదాల ను త్యాలనరంలో 14414+1448=50 మా్రలో అంతకన్నా ఎక్కువో (చివరిపాద (పమాణాన్ని బట్టి) తక్కువో ఉండవచ్చు కాని కీశ్‌ మాతలకు తగ్గదు. కానీ ౨9 మా(తలతో (74-7+15= 28) మూడుపాదాలలో ్రీశీ తన ముత్యాలసరాన్ని ముగించేశాడు, కవికొండల వారి నముత్యాలనరం బహుపాదిగా నాగివోతుంది కానీ అల్పపాదిగా ఆగదు, గురజాడకన్నా విశ్వనాధ, కవికొండల ముత్యాలనరం గణాలవిషయంలో _ తీసుకున్న స్వేచ్భను (శ్రీశ్రీ గమనించాడు, వారిన్దరూ [త్రిమా(కాగణంగా "లగం” (1౧) కూడా వాడారు. అయితే వారికి స్వచ్భందగమనం లభించ లేదు, విశ్వనాధ కవికొండల థీ చివుపలూ కొమ్ములా చివర అర్హభాగపు నముహంకాళీ నేనుమై తం (ప్రపంచాగ్నికి గుబురులూ గుబురులా చివర ఆకలా అని అనేదెవరు నిశీధాలూ విశీరిలీ ాా వా కవన మహాప్రళయం జగం నిండా ఈముగ్గురిలోసూ (శ్రీకి గల గమన సౌలభ్యం, వేగం సాటిలేనివి, నా పాతపద్ధతి థ్రీఫ్రీవద్ధతి 14+14+414+8=50 /47+21+/7+8=50 నేనాకళ్ణే నిలిచిపోతే నేనొకళ్లే చండగాడ్డులు వానమబ్బులు నిలిచిపోతే మంచుసోనలు ఇామిమోదా చండగాడ్పుల్తు వానమబ్యు సలు మంచుసోనలు భున్నమౌాతాయ్బ భూమిమిాదా భుగ ృమౌతాయి | అభునిక గణితశా స్తపు మెలకువలు తెలిసిన శ్రీశ్రీ పాదాలను విరవడంలో విప్టవాన్ని లేవడం నమంజనమే, ౨1 మొతలుగల మధ్య పాదం తక్కిన పాదాలకన్నా పొడు చండగాడ్పులు . మొదలై నవాటి తీక్ణ తనూ నై రంతశ్యాస్నీ సూచిన్తుంది.

ర19 చెతశ్రీ కవిత్వం వశ్తప్క నంవిధానం రనస్ఫూర్తి స్కీ వక్నవై తన్యాన్నీ అనుసరిస్తూనే [శ్రీశ్రీ ముత్యాలనరంను నడిపించాడు, పాదాల మాతా ప్రమాణాలను రకరకాలుగా (పన్న రించుకుని లయవిన్యాసం చేయించాడు, /1/+15=29 మాలు 14447 +9=30 మాతలు ఎవని మూపించిన మాతాప్రజాళిక ఎంతభిన్నమో రసస్ఫూర్తికూడా అంతభిన్న మే, (ప్రపంచాగ్నికి గబ్బిలంవలె నమిధనొక్కటి ఆహుతిచ్చాను | (శాగిపోలేదా ? నానన కనన వె రెంటిలోనూ మొదటి ఉడాపహారణంలోని చివరిపాదంలో ]్త మాత్రలు 15్‌గా మారి నక్త అవగాహనను సూచిసూంక1ు రెండో ఉదాహరణంలోని చివరిపాదంలో 8 మాలు 9గా మారి వక_ తిరుగుబాటును వ్యక్తం చేసోంది. వ్యావహారికంలో కవిత్వం పభని కాలంలోనే తేటగీతి సచ్యాలు రాస్తూ ముత్యాలనరం గమనాన్ని అందులో అ్మ్కపయత్నంగా ఇమడ్చగలిగిన శీశీ2 '(పభవి అంకితగీ కాలను ము క్యాలనరాలలోనే రాశాడు. అయితే అప్పటి ముత్యాలసరాలలో శీక్రీకి స్వాతం[త్యం లేదు, యతిపానలే కాళ్ల గణబద్దత కూడా ఆ గీతాలలో , చోటుచేసుకుంది, యెగా అవి అచ్చవు (గాంధికంలో అలనగమునంతో శబళ 0 =, సదిచాయి మరి స్వర్గ దేవతలు శాసేనాటికీ ్రీశ్రీలో వమార్వూూ రా లేదనణానిక్షి 'ఆంధ్రకవితా పితామహుడు. ఖండిక సాత్యుం. అయితే ఇందులో "తేట వెలుగును లశ విన్యసించాడు, జయభేకిలో మళ్ళీ ము త్యాలసనరాలు రాసేనాటికి (శ్రీశ్రీలో వచ్చిన మార్పు లచేకం, వసువులో దృక్పధంలో జేలిలో వచ్చాయి ఆ మార్పులు, ల ము జ్‌ శు ౧ ెచిప ఇని సె క ఖ్యంగా మనమిప్పుడు ిప్పుళోవలసినది వ్యావహారిక భావనుగురించి, భానవిపవాన్ని సాధించదలచిన శ్రీశ్రీ భాపావిప్త వాన్ని దాని కబ్టిః వ. ౧౧ జ న్నంగాశే బావించినందువల “జయభ్దేం'ని న కాలిశనమాజం వాడుకునే నజీవభాపులోన్వే రాశాడు, భావవకీ కరణలాో సా నమ న్‌ఆలా ఆ సౌలభ్యాన్ని సాధించింద చేందుకు (పభవలోని ముత్యాలనరా [తక య క ము త్యాలనరం జ రి టన వోల్చి చూడనచ్చు. ఈసౌలభ్యాన్ని సాధించేందుకు [0] భేరి ముత సలనరాలను ర ౮౮౪ ఎంతో (శ్రమపడి, అన్వేషణ సాగించాడు, (శ్రామికుడు వేసే తిదుసచాును (శామిశ(ప ను శ (వజాభాహలో. కాళ్ల ఉన తవ అరంకొసి క్సృతడె భావలో రాయడం నమంజనం కాదు కనుక శే శ్రీశ సులభవా న ల రాల ర్‌ లతో ఈ రకమైన కవిత్యం మొదలు పెటాడ్సు, ఇంతకుముందు ౯ శ్రివహోరిక్రంల్రా*ి ముత్యాలనరా టబ *విత్యంతో (గాంథికాన్నే వాడుతూ

• 2 చూ రజసీగానము, మాత్సగితి ఖండికలు

మవా_ఎహైనం ల్సి వచ్చిన శీత టాంధికంలోనే మొట్ట మొవటి వచనపడ్యాన్ని రచించి3 వ్యానహోరికంలోకీ మాతా చృందస్సులలోకీ మలుఫుతిరగడానికి కారణం అతనిలో అంకరించిన భావవిప్త వమే. ల గురజూడతో తెలుగుకవిత్వంలోకి అడుగు పెట్టిన వ్యానహారికభాపు ఆయన ముత్యాల నరాలతో అంకురదళలో నే కనివిస్తుంది, “వై రములు వాణిజ్యమం టే “మేలుకొలుపులు కోడి కళూసను" “ఉత్తమాళ్వంబిది న రేళ్వర' “కొన్నాళ్ళకు పతి కొనిపోవచ్చెను “వగచిరి వదినలు వగచిరి తమ్ములు త్ల్‌యు కంటను తడిబెశ్షైన్‌' వంటి గురజూడ (పయోగాలను వరా స్తే ఆయన ఇంకా (గాంథికవాననలను పూర్తిగా పరిహారించ లేకపోయారని స్పష్టం అవుతుంది, ముఖ్యంగా (్రీయాపదాల (గాంధికత్వం మగిలిపోవడానికి కారణం ఆయన కృషిలోపమే కావచ్చు: ఎంకి పాటలలో వ్యావహోరికం (గామ్యవు యానతోకూడిన దే కాస్‌ శిష్టవ్యావహోరికం కాదు. కోకిలమ్మ శ ళ్ళిలో మాండలికము[ద్ర లెక్కువ బనవరాజ్యు కవికొండల (గ్రాంధిక వ్యావహోరికాల సరిహాద్దు ల్లోనే నంచరిన్తున్నారు, ఇలాంటి నమయంలో థ్రీశ్రీ వచనంలో రాసినంత సులువుగా వ్యావహారికాన్ని మా(తా చృందస్సులో ఇమిడించి భూపించాడు. అశు వొక్కటి ఛారవోళాన్ను నిలువ్ఫనిలువున నీరు కాలేద్యా అకలేసీ శేకలేశాన్తే నెత్తురు [క్రక్కుకుంటూ పేలిపోతాయి వంటి వాక్యాలూ, నేను సైతం, ఎండకాలం, పగళ్ల న్నీ జగంనిండా వంటి వాక్థభాగాలూూ పవశకలాలూ నింగినుండీ తొంగిచూచేే క్రక్కుకుంటూ, భూమిమోడా భుగ్నమాతాయి. వంటి యూసలూూ, శాకువులూ జు సో శ్రీశ్రీ ఛందన్పంఘటనకు అడ్డం కాలేదు, నాలా ాానాతకకకకా (సభవనాటి ముత్యౌాలసరం (1928) మహో (ప్రస్టానంనాటిము త్యాలసరం (1988) ననన నాననా న న (లిదివధావము (పధితగాయక నింగినుండీ తొంగికరూచ్చే మధురరుతముల నడుమనించుక రంగురంగుల చుక్క లన్ని మామకీనాలనరవమ్ముల రాలి నెతురు (శక్కుకుంటూ మనసునిల్పంగ చే | చీలిపోతాయి, ననన నాక గురజాడ ముత్యాలనరం (1910 శ్రీశ్రీ ముత్యాలసరం (1938) న నానన నన ధూమశేతున్రు శేతువనియో "నేనుసైతం మోము చందురు డలిగిచూడడు (సపంచాబ్దపు శ్రీశ్రువా యది? వేల్పులలనల "తెల్లేకై పల్లపిసాను, శీరిశలితొగ కాంచువూ |! స విద్యున్యాలికిలు

వ్‌2ై/ ఒకర్నాతి కాళుతెగిన ఒంటరి ఒంటలాగుంది జాబిల్లి ! వ. 19988 ఆగస్తు 19 ఎాటాటజజ/జల ఒక సామాజికవ్యవస్తకు ఒక ఆశయావళికి చెందిన వ్యక్తి ఒక వస్తువును దర్శించే పద్దతి థా ఆ సామాజికవ్యవస్థకు, అఆ ఆశయావళికి తగిన క్షే ఉంటుంది, రాతిసీ వెన్నెలనూ చిరకాలంనుంచీ కవి దర్శిస్తున్నా భిన్నభిన్న భావనలు చేన్తూ ఉండటాని కింతకన్నా ముఖ్యకారణం కనివీంచదు. భావకవి పరమేశ్వరభక్తుడూ+ సౌందర్యవాదీ ఫ్యూడల్‌ వ్యవస్థలో జీవించినవాడూ కనుక వెన్నెల రాత్రిని వర్ణించేటప్పుడు అతని ఆ వ్యక్షిత్వం బయటకు వస్తుంది. కృష్ణశాస్త్రి “విశాంతి చూద్దాం, సీలా[భనరసిలో నిండుజూబీలి శాయంచవలి విహారము నల్పుచుంజె కము శ్ర తెమ్మె రలు శాఖాప[తములనొ కల్లోలిసీ తరంగములనో డా” నాట్యంబు మధురగానంబును మాని గాటంపు నిద్దురంగాంచె శవలిని సర్వేశ్వరుని హన్తజలజయుగ శ్రమున విశ్వమే హాయిగా వి(శాంపి, చెంచె,1 విహారం, నాట్న్వం, గానం, నిద, వి శాంతి_బ్రజే (ఫా శీ కూడా శే వకవిగా క ర న్‌ ై (శాస్క)గార్సి భావకవి జీవితానందం, ఇలా (య త స్పై ఆన లాన్యతృష్ట చూద్దాం, కడలి శెళటాల గుకిలోన కలసిమెలసి గగనగంధర్వ్య గానరాగములు (మోయ తూర్పుదిక్కున పూర్ణి మాతుహినకిడ్తు తరళధవళ విలాననర్య నము "తె తతత ంయయుాడాకాయలుననాలనా. కృష్ణపక్షము

సుహ్మావసానం £శేన్‌

ఈ విశాలనమ[గ వా తొానరణము

కాంతితం(త్రీసుధామృదుగాననీతు

ెగయు జగదీశ్వరాం(ఘ్ర్‌ మంజీరనటన

మటు లనంత లీలానాట్య మభినయించి

శారకలు లేని న్వచ్చపౌందర్య బంధు

రాంబరాంగణ మొక ధనళాంబరినలె

అమృతవారాశివలనె చశాచరముల

కాను తిన దివ్యలాస్య సాహత్యరుచులు

ఇది జలధినాధునెదలోన నిముడ లేని

ఎదురు లేని మహోానాఖ్య సేమొ-శీత

వీచికామేదుర తుషార నేచనమున

అఆకనమునంటుకో తేలియాడు నితడు

ఊరలునా నా ఎడంద ఈ దొరలు తరగ

లందొక్‌ సుభథాంకుకిరణమై హార్ష గాన

కలకల (శవ్యనినదములొలయుచున్‌ న

వీన ఫేన ద్యుతులలోన లీనమగుచు.2 ఈ పద్యాలలో గానం రాగం, నర్వనం, ఈశ్వరుడు, ధవళాంబరి, సాహీత్యం, సౌఖ్యం, "తేలి యాడటం, చంద్రకిరణం, లీనంకావడంవంటినన్నీ శ్రీశ్రీ వైయక్సిక జీవితదృక్పథాన్ని (ప్రతిచింబి స్తున్నాయి, నమాజంతో కవి తన నంబంధాన్ని వ్యకృంచేయ లేకపోయాడంశే నిజంగా ఆ నంబం ధాన్ని పట్టించుకో లేదు కనకనే ఆనందం, ఒంటరితనం, సౌందర్యానుభవతృష్ణ ఎంతశీ తీరనివి, ఇది. 1931 జనవరి 6 నాటి గ్రీశ్రీ స్థాయి. 1982 మార్చి 21న (్రీకీ పూర్తిజేసిన. 'ఖండళళి భూద్దాం,

ఆ పశ్చిమాశౌ విషాదాంత కావ్యమై

వ్యావీంచు కాలమేఘాళిలో వొడచూవీ

ఖండేందుమూర్తి 1! అఆకాశకర్పర మెల్ల

నిండు నీ (సడ్డివెన్నెల భూమధూపమై

216 త్రీర్తీ కవిత్వం , వస్తువు నంవిధానం వలదు వయలేసి ఆ జిలుగువెలు ”౦చేసి కలిపివేయుము పల్ల టిలు వార్చి కెరటాల నంచెంగ విరివైడిచాయలో నాశేము వంపు కేరినకత్ని వలె నుండి వీశేయి._ ఖంజేందుమూర్తి 1 లోకముపై కుపితదృషి మండించు ఈ నమునా ఆద నాట్యమి దేమి ఓ సుధాహ్భాదయ 1! నిట్టాప్పలె పసరించు నిశల మామక భావశకలముల్‌ సీవంక కురియింపు మింక నిష్టురవృత్తి పోనాడి జారజటాజూట గంగాంబు శీతలవృష్టి.3 విషాదం, (గుడ్డివెన్నెల్స నిర్దయ, వంవు తేరినకత్సి, కుపితదృష్టి నమున్నాదనాట్యం, నిట్టూర్పులు వికలభావాల్పు నిష్టురవృత్సి మొదలైనవి వ్య కికి సమాజనసంబంధంవల్ల కలిగిన మైతన్యంలోని భాగాలు లాన్యతృష్ణ రాసినవ్యక్షి ఖండశళి రాసేనాటికి మారిపోయాడు, ఆ మాప్ప భావనలో నంవిభానంలో పదజాలంలో గోచరిసోంది, 1988 ఆగమ 18న ఆ (శ్రీశ్రీయ్‌ రాసిన “ఒకరా(ిని చూద్దాం, ఠు (ణు గగనమం తానిండి పాగలాగు[శ్రమ్మి- బహుళపంచమిజ్యోత్స్న ఛభయపెట్టునన్ను ! ఆకాళశవుశుడారి నంతటా అకట ఈ ేయి 'ేగింది ఇసుకతుపాను 1 గాలిలో కనరాని గ డుసుదయ్య్యాలు భూదివము, ్రలమధ్య ఈదుతున్నాయి నోరెత్తి హోశెత్సి నొగులు సాగరము కరి కశేబరములా కదలదు కొండ ఆకాశపు శుడారిలో కాళ్లు తెగిన కా ఒంటరి ఒంశులా గుంది జూబిల్లి విశ్వమంళా నిండి ఎలిబూదివోలె_ బహుళపంచమిజ్యోత్స్న భయు పెట్టు నన్ను,4 తి న్వర్గ జేవతలు

మహాపస్థానం 217 భయపెట్టడం, ఇనుకతుపాను ేగడం, కనిపించని గడుసు దయ్యాలు ఈత, నోరెత్తి హోరెత్తి నొగలడం, కదలనికొండ, ఎడారి కాళ్ళు తెగడం, ఒంటరితనం, ఒం కు మొదలై నవి వ్యక్తి , జీవితం, నమాజం, (ప్రపంచం అనే నాలుగింటి వాస్తవికతను (పతిఫలిస్తున్నాయి

మ(ద్రాసులో జంతుశాన్న్రంలో బి, వృ పట్టా తీసుకుని విశాఖపట్టణానికి తిరిగినచ్చి నరి అయిన ఉద్యోగం వీదీ లభించక, ఆర్థిక మైన ఇబ్బందులలోపడి జీవితవుకష్టపరంపరలు చవిచూస్తున్న (శీభీ మనకు ఈగీతంలో తనవంటి అనేకయువకుల (పతినిధిగా కనివిస్తాడు, విశాఖపట్టణానికి హార్చరు వచ్చినవుడు తనకు యావనం వచ్చిందనీ అందరూ (చేమగీ కాలు రా సేరోజుళల్లో తాను పార్యశ్రామిక విప్లవాన్ని కౌగిలించానసీ ఆంధ్రవిశ్వవిద్యాలయం తనకు (పపంచసాహిత్యం చదవడానికి దారి దూవిందనీ పిచ్చాసున్మతి తనకు (ఫాయిజ్‌ ను చదవడానికి (వేరణవలిగించిందనీ సెర్యటల్‌ జెయిల్‌లో తన మిత్రుడి ఉరితీత భట్టం తనను కదిలించిందనీ విశాఖ శ్మశానం (తుమ్మె దల మెట్ట)లో తన తాతగారి దపానంయొక్క_ [ప్రభావం తనమిద ఉందసీ్‌ న్ధరించుకుంటూ ఉండే తీశీ మనకు ఈ గీతంలో కనిపిస్తాడు, వరాడకొండమిద ఒంటరిగా నిలబడి విశాఖపట్టణాన్ని చూస్తూవచ్చిన శ్రీశ్రీకి “రిక శేబరం'లా ఆ కొండయీ కనివీంచడంలో ఆశ్చర్యం లేదు. (వభవ, స్వర్గ చేవతలు శాసే కాలంలో భావకవులను అనుకరిన్తూ తన వ్యక్తిత్వాన్ని పెకి కెచ్చుకో లేకపోయిన ఈ నూతన యుగవ్యక్షి మ(దాసువంటి మహోనగ రాన్ని మూసివచ్చాకా కుబునం ఉోడ్చుుకుని తన (వధావరనం బీభత్సమని గుర్షించాడింకే ఆతడు చూస్తున్న (ప్రపంచం అంతగా మారిపోయిందన్న మాట

సంర్కృ తాంధ వ్యాకరణాలంకార శాస్త్రాలూ, మానవీయశాస్త్రాలూూ తత్త వ ళొన్రం, వేదాంతంవంటివి చదువుకుని 'తెలుగుకవిత్వం రాసినవాళ్ళకీ జంచుశాన్త ౦ చదువుకుని తెలుగు కవిత్వం రాసిన (శీగీకీ నవాజంగానే భావనావిధానంలో తేడా ఉంది. తాను చదివిన జంతు శాన్త రం లీక వ్యుశ్పత్తిగా నంస్కారంగా మారిపోయి మహాప్రస్థానం గీతాలలో ఆ జంతు కోటిని 'సింబల్పు”గా వాడుకోవడానికి ఒక చైతన్యంగా పనిచేసింది. “జకశరా[తి'లోని ఒంక, వీనుగు అలాశ్లో దిగాయి,

“మారు మనసారగా నేడ్వనీరు నన్ను నా విరలతోట పెంచికొన్నాడ నొక్క పవడఫు గులాబీమొక్క, (పేయసీ (పయసీ (వియుడనే చ్రియడనే' వంటి భావకవి తాపంక్తుల్లో “నీను సెందర్యానుభవం గల క్షవిశ్తీ (పాతినిధ్యం వహించి నమానానుభవం గల వాడినే న్పందింప 'జేస్తూంళే శ్రీలీ “నేనుసైతం (ప్రపంచాగ్నికి సమిధనొక్కటి అహుతిచ్చాను.”. “గగనమంతా నిండి పొగలాగు క్రమ్మి బహుళ పంచమిజ్యోత్స్న భయపెట్టు నన్ను' నంటి కవితాపంక్తుల్లో. “నేను' చ క్‌ విణఐవట్టణఫు జ్ఞాపకాలు (1948 వ 2 నవోదయ) అ్రిఫ్రీ సా. కెందు. వచన 89304 పే

218 త్రుళ్రీ *విత్వం , వస్స్తుప్రు గంవిధాసం నామాజికవ్యవస్టలోని (శామికమా నవుల నందరినీ న్పందింపజేస్తుంది. సౌందర్యానుభవానికి అల వాటుపడిన పర్తంవారికివి' విడూరంగా కనిపిస్తాయి. శాల్పనికలోశానికీ వాస్త వలోశానికీ గల వ్‌ యె య 'తేడాలే వీటికి కారణం, సమాజవ్యవస్టలోని వికృత త్వాన్ని శీతీ కృతిలో దర్శించాడు. మృత్యువు, కష్టాలు, దుఖాలు, అన్యాయాలు వీటన్నింటికి మధ్య ్రీశ్రీ మానసిక స్థితికి (ప్రతి బింబమే “ఒకరాత్రి అయింది. వ్యక్తి వాస్తవికత పౌర్లమి వెళ్ళిపోయిన తర్వాత అయిదోరోజున ఆకాశంవైపు చూసీన ఒకరాథతి అది, అప్పటి వెన్న్‌ల గగనమంతానిండి పొగలాగు (కమ్మి ఉఊందట 1! ఆరోజు తన భయానికి కారణం ఆ వెన్నెల | ఇజన్నలకు పోలికగా పొగ నెప్పుడై తే ఇప్పాడో, ఆకాశానికి పోలిక శ్ఞళానంగా అప్పుడే సూచిన్తున్నాడు నీతీ, పాగడ్యాారా శళానాన్న్రీ శళానంద్వారా శవదహానాన్నీ; శవదవానం డ్వారా మృత్యువునీ జ్ఞాపకం చేస్తున్నాడు, తానప్పటిశే 1990లో 693 రోజులు మైఫాయిడ్‌ జ్యురం అనుభవించి మృత్యువును గెలిచి (బతికాడు శ్రీశ కాస్‌ (బతికిన తనకు (బతుకు తెరువు కనిపించడం లెదు. ఇచే భయానికి కారణం. అంటాడు, బహుళపంచవిం తన జీవితంలోని నిరుద్యోగదశ నిరుద్యోగానికి కారణం సమాజవ్యవస్ట. శ్రీశ్రీ ఆనాడు చూస్తున్న ఆకాశం అతని భయానికి తగినశ్లు మారిపోయింది, ఆకాశం ఎడారి 1 వెన్నెల ఇసుక తుపాను ! ఈ పోలికలు థ్రీఆ్రీ ఒంటరితనాన్ని సూచిస్తున్నాయి. జీవితవాస్త వికత ఎడారిలో ఇసుకతుపాను లేగిన దృశ్యం బీభత్సర సాస్పదం. జీవితవాస్తవికత ఇజే! ఆకాశపు "ఒజార థ్రీథ్రీ ప్యావయానికి (ప్రతీక, ఆ మనస్సులోనే "శేగింది ఇసుకతుపాను. అకట 1! ఈశేయ్యి "కేగింది ఇసుకతుపాను అన్నప్పుడు 'అకట 1? అశే విపాదార్ధక అవ్యయం అశని నిట్టూర్పుని వ్యక్షం చేస్తోంది. '“ఈళలేయి అనేది తాను ఆ విషాదాన్ని అనుభసించిన రాత్రికే కాదు కఠోరమైన నమాజవాస్తనికత నెలకొన్న కాలానికే సంకేతం, మి వాట ఈ భయంకరవాతావరణంలో ఛ్రీథ్రీకి ఎన్నో గ్రూంతులు కలిగ్వ్వా, గాలిలో కనరాని / గడుసుదయ్య్యాలు భూదివమ్ముల మధ్య / ఈదుతున్నాయి |

మవ్యాాపస్టానం లం “ఈదుతున్నాయి' అనే క్రియను విచిితమైన అర్హాలలో శ్రీశ్రీ వాడాడు. ఈదుతున్న వి గడును దయ్యాలట ! ఈ చేచోటు భూమ్యాకాశాల మధ్య భాగం అట! ఇదంతా ళూన్యం అ గడుసు దయ్యాలు కనివించనిరూపంలో ఉన్నాయి. గాలిలో వేయవలసిన పని ఎగరడం అయిజఉండగా డాన్ని 'ఈదడం'గా ఊహించాడు శ్రీథ్రీ, ఈతకు కావలసింది నీరుకాగా దాన్ని గాలిగా మార్చాడు శ్రఫ్రీ.

ఈ వై చితి ఒక్కతుణంపాటు మనల్ని చకితుల్ని చేస్తుంది, ఈగ డుసుదయ్య్యాలు తిమింగి లాలవలె కవిని భయ పెడుతున్నాయి. నమాజమే ఈ భూమ్యాకాశాల మధ్యభాగం. అందులో వాతొవరణమే గాలి, ఆ వాతావరణంలో కనరాకుండా నంచరిస్తున్న వారు స్వార్టపర్ములై న భూస్వాములూ, ధనసాముల్యూ సామాజ్యవాదులూ కూడాను, ఈ వ్యవస్థలో (శ్రామికుడికి వీరంతా (పతిపతంలోనివానే, న

థ్రీ్రీ నిర్జిష్టంగా ఇదంతా భావించాడా అనే నంచేహోనికి తావులేదు, సుప్త చేతనలోంచి ఇవన్నీ పొడుచుకువస్తున్న భావాలు నమాజవాన్నవికత కవి వాడిన (పతీకలలోంచి తొంగి చూసోంది, అది శ్రీశ్రీ నపాజపరిణామం.

సమాజవాస్త వికత

నిజానికి ఈ మానసికకల్లోలం అనుభవించిన ఆరాథ్రి అతథ్రీ కూర్చున్న వోటు సాగరతీర మే!

నోరెల్ని జోరెత్తి నాగులు సాగరము !

అంటాడందుశే. హో రెత్త డం నము[ దానికి నహూజమేకాని, “నోళితి, హోరెత్ర డం మ్యాతం

అచేతనానికి మానవత్వం ఆరోవించడ మే, ఇక్కడ నము[దదుఃఖంలో శ్రీశ్రీ దుఃఖమే ధ్వనిన్తుంది.

అంతేకాదు; సమాజంలోని అన్యాయాలను నరించి సాగకుడంతటివాడు నోరెత్తి హోళెత్తి

నొగులుతూ ఉన్నా ఆ సమాజం మూత్రం వినివించుకునే స్లితిలో లేదు. ఈ విషయాని ధ్వనించిన లీరు అ థి షి

పూర్వం,

కరిక భేబరములా కదలదు కొండ వనుగుళవంలా ఎదుక్రగండా ఉన్న కొండ ఆ సమాజమే 1 కొండను కరికళేబరంతో పోల్చ్బడంలో ఖ్రీత్రీ కొత్కవుంత త్రాళ్యాడు,. ఈ ఉపమానం శేవలం వైచిటత్రిలోనమే అనుకుంశు థ్రీథీ గొప్పతనం అర్దంకాదు ఉన్నతంగా ఉన్న వ్యక్తులుకూడా థఫవ(పాయులుగా ఊన్నా శేమిటి ఈ సమాజంలో అనే ఆవేదన క్ష ఉపమానానికి వెనక పొంచి ఉండి,

ఇంత అస్తవ్యస్త సమాజవ్యవస్థలో తనవంటి వ్యక్తుల కెందరికో భడ్రత లేదు. వాళ్ళంతా

219 త్ర *విత్వం , వస్నువ్క సంవిధానం వాటుపడిన వర్షంవారికివి విడ్డూరంగా కనివిస్తాయి. కాల్పనికలోశానికీ వాస్తవలోశానికీ నల లి తేడాలే వీటికి కారణం, సమొజవ్యవస్టలోని వికృతత్వాన్ని శ్రీశ్రీ (ప్రకృతిలో దర్శించాడు. మృత్యూవు, కష్టాలు దుఃఖాలు, అన్యాయాలు వీటన్నింటికీ మధ్య శ్రీశ్రీ మానసిక స్థితికి (పతి బింబమే “ఒకరాత్రి అయింది. వ్యక్తి వాస్తవికత పార్డ వి వెళ్ళిపోయిన తర్వాత అయిదోరోజున ఆకాశంవైపు చూసీన ఒక రాత్రి అది, అప్పటి వెన్నెల గగనమంతానిండి పొగలాగు (గ్రమ్మి ఉఊందట 1! ఆ రోజు తన భయానికి కారణం ఆ వెన్నెల! వెన్నెలకు పోలికగా బ్లా నెప్పుడై తే ఇప్పాడో, ఆకాళానికి పోలిక శళానంగా అప్పుడే సూచిస్తున్నాడు శీ పొగద్యారా శ్చశానాన్నీ, సరా నందగా శ్రవదహనాన్నీ, శవదహూనం దారా మృత్యువ్రునీ క్షాపకం వేస్తున్నాడు, తానప్పటి 980లో 68 రోజులు మైఫాయిజ్‌ జ్వరం అనుభవించి మృత్యువును గెలిచి (బతికాడు శశీ కాస్‌ (బతికిన తనకు (బతుకు తెడువు కనిపించడం చెదు, ఇటే భయానికి కారణం. “బహ జో భయ ॥ విహాళసంచమిం వన్నె టై నన్ను డు, బహుళపంచ న జివి అంటా ఫ్‌ ౦చేమి ంలా ని నిరు ఫ్ర్‌గచళ నిపద్యో గాన్సిక్ర కారణం నమాజవ్యవస్త, శీకీ ఆనాడు చూస్తున్న ఆకాశం అతని భయా ౦ ఎడారి | న ల ఇసుక తువానా! ఈ పోలిక క్‌ శ్ర న మూరిపోయింది.. ఆకాశం ఇ శీ ౨లు గ్రరు ఒంటరితనాన్ని సూచిన్తున్నాయి. జీవితవాన వికత ఎడారిలో బ్రస న నా వో ఇసుకరుపాను రేగిన దృశ్యం సీభత్సర సాస్పదం, జీవితవాస్తవికత ఇజే! అశ్రాశ్య బడావి శ్రుల్తి హృవయానికి (ప్రతీక, ఆ మనస్సులోనే "శ్రేస్ఫ్వ ఇసుకతుపాను. అకట 1! ఈచే | స న అతని నిట్టూప్పసి వ్యక్నంచేస్తోంది. '*ఈళేయి. అనేద తాను ఆ విషా ధీ రీవ్యయం శీ కాదు కరోరమెన న న దాన్ని అనుభవించిన రాతి ) కరోరమైన నమాజవాన్త వికత నెలకొన్న శాలానిశే న్య శీతం రి ఈ భయంకరవాతావరణంలో గాలిలో కనరాని / గడుసుదయ్యాలు బోూదివమ్ముల మధ్య / ఈదుతున్నాయి |

మటో(పష్టాసం ల ౧ “ఈదుతున్నాయి అనే [క్రియను విచి్యితమైన అర్జాలలో శ్రీశ్రీ వాడాడు. ఈదుతున్నవి గడుసు దయ్యాలట ! ఈ చేచోటు భూమ్యాకాశాల మధ్యభాగం అట! ఇదంతా శూన్యం ఆ గడుసు దయ్యాలు కనివీంచనిరూపంలో ఉన్నాయి. గాలిలో చేయవలసిన పని ఎగరడం అయిఉండగా దాన్ని “ఈదడం'గా ఊహించాడు శ్రీఫ్రీ. ఈతకు కావలసింది నీడుకాగా దాన్ని గాలిగా మార్చాడు శ్రీత్రీ.

ఈ వై చి(తి ఒక్క_తుణంపాటు మనల్ని చకిచుల్ని చేస్తుంది ఈ గడుసుదయ్యాలు తినింగి లాలవల కవిని భయ పెడుతున్నాయి. నమాజమే ఈ భూమ్యాకాశాల మధ్యభాగం, అందులో వాతావరణమే గాలి. అ వాతావరణంలో కనరాకుండా సంచరిస్తున్న వారు స్వార్ధపరులై న భూస్వాములూ, ధనస్వాములూూ సామాజ్యవాదులూ కూడాను. ఈ వ్యవస్థలో (శామికుడికి వీరంతా (ప్రతిపతంలోనివారే,

థీఆ్రీ నిర్జిస్టంగా ఇదంతా భావించాడా అనే నంచేహానికి తావ్ర లేదు, సుష్తచేతనలోంచి ఇవన్నీ పొడుచుకువస్తున్న భావాలు నమాజవాన్నవికత కవి వాడిన (వతీకలతోంచి తొంగి చూసోంది, అది శ్రీశ్రీ నహజపరిణామం

సమాజవాస్త వికత నిజానికి ఈ మానసికకల్లోలం అనుభవించిన ఆర్వాత్రి భ్రీశ్రీ కూర్చున్న చోటు సాగరతీర మే! నోశత్సి హోరెక్తి నొగులు సాగరము ! | అంటాడందుకే. హోరెత్తడం సము(దానికి సహాజమేకాన్సి 'నోరెత్తి హోరెత్త డం మాతం అచేతనానికి మానవత్వం ఆరోవించడ మే. ఇక్కడ సము[దదుఃఖంలో శ్రీశ్రీ దుఃఖమే ధ్వనిన్తుంది. అంతేకాదు, నమాజంలోని అన్యాయాలను గురించి సాగరుడంతటివాడు నోశెత్తి హో ల్సి నొగులుతూ ఉన్నా ఆ నమాజం నూ(త్రం వినిజించుకునే స్థితిలో లేదు. ఈ విషయాన్ని ధ్వనించిన తీరు అపూర్వం, కరిక శేబరములా కదలదు కొండ వనుగుశవంలా ఎదురుగుండా ఉన్న కొండ ఆ నమూాజమే ! కొండను కరిక లే బరంతో పోల్చడంలో థీఖీ కొత్తవుంత తొక్కాడు, ఈ ఉపమానం శేవలం వైచ్విత్రికోనమే. అనుకుంశు శ్రీథ్రీ గొప్పతనం అర్ధంకాదు ఉన్నతంగా ఉన్నవ్యక్తులుకూడా శవ(పాయులుగా ఉన్నా లేమిటి ఈ నమాజంలో అనే ఆవేదన ఈ ఉపమానానికి వెనక పొంచి ఉండి,

ఇంత అస్తవ్యన్న నసమాజవ్యవస్ధలో తనవంటి వ్యక్తుల కెందరికో భక్రత లేదు, వాళ్లంతా

ఒక్కొక్కడూ

290 త్రుథత్ధు కవిత్వం , వస్తువు, సంవిధానం “కాళ్లు "తెగిన ఒంటరి ఒంఘటోొ లాగున్నారు, వశాకిత్వం, వికలత్వం, వికృతత్వం, కదలిక లేని జడత్వం ఇవన్నీ ఈ ఉపమానానికి సీడ్రలే 1 నిరుద్యోగి అయి డబ్బులేని తానూ అలాగే ఉన్నాడు. కానీ తానేం తక్కువవాడా 1 తనకు పట్టిన ఈ దారిద్ర్యాన్ని త్రీ్రీ మహోాకవిలాగే వ్యక్షంచేశాడు, “ఆకాశపు కెడారిలో కాళ్లు "తగిన ఒంటరి ఒంకులాగుంది జూబిల్లి' ఇదివర కే ఇసుకతుపానురేగిన ఆకాశఫు కుడారిలో చందమామ దెబ్బతిని కాళ్లు విరిగిన ఒంటరి ఒంశలా (వ్యాపార పారీణులచేత విడిచి పెట్టబడినవాడై మిగిలిపోయాడు, ఆ చందమామే ్రీ ఫ్రీ, తాను పురోగమనం సాగించ లేని కుంటివాడిలాగున్నాడు.. బకువు మోయ లేకపోతున్నాడు, ఇందులో థ్రీశ్రీ ఉపమానం మాలికమైనది. బహుళపంచమి చంద్రుడు శీణిన్తూఉంటాడు కనుక ఆకారంచేత ఒంకులాేో కనిపిస్తాడు తన విమమపరిస్థితికి కారణం సమాజన్యవన్ధ అని (గ్రహించడంవల్లనే శ్రీశ్రీ ఛావకవులకన్నా ముందుకు పోగల్లాడు వక్రియా వెచిత్రి భావకవులకు ఛావవై చిత్రులూ శబ్దవై చి(తులూ ఇస్టమేమో కానీ (ప్రక్రియావై చిత్రి (98గారకఏ8 కొంయు తెలియదనే చెప్పాలి. శ్రీళీ అందులో గడునరి ఈ గీతశు తీసుకుందాం, తాను వ్యక్త ంచేయదలచిన ఒక అంశాన్ని భావచితాల పొదుపు (66020050) 01 10285)తోనూ భావచిితాల పునరుక్తి (80511109 0౯ 11289) తోనూ ఇెప్పడంలో ఛ్రీశ్రీ (ప్రియావై చితి అపురూపం. ఒకరా(తిలోని 6 గీతాల ($12%225)లోనూ నమాజబీభ త్సాన్ని చెప్పంది కి గ్‌తాల లోనే తతిమ్మా మూడూ వాటి భగూపాంతరాలే. మొదటిగీతం, ఆరవగీతం (మొదలు, తుది ఒకళశు కాన్‌ ఈష. బ్భేదంతో ధగధగలాడతాయి. అక్కడ వెన్నెల ఆకాశంలో పొగలాగ, ఇక్కడ వెన్నెల ప్రపంభంలో వెలిబూదిలాగు కనిపించి భయపెట్టడమే తేడా, ఇది భయవ్యాప్పి లతణం. శవదహానానికి ముందు పొగ, చివర వెలిబూది. కాస్‌ ళ్ట్ణశానం ఇంకా అలాగ ఉండిపోయింది 'రెండవగీతం ఐదవగీతం ఒ'కేలొ మొదలవుతాయి. శాసీ కొంచెం తేడా అయినా శం డింటికీ అవినాభావ నంబంధ౦: లి ర్‌ ఆకాశప్థుశుడారి ఆకాశపు శ్రైజ్ర్యా నంతటా అకట? లో కాళ్లు తెనన ఈశేయి "రేగింది ఒంటరి ఒంశలా ఇసుక తుపాను గుంది జాబిలి అనలు ఇసుకతుపాను శేగిన ఎడారి. అది భయంకరం. అందులో ఒం 'కెక్సు శాక తెగడం విపాదకరం,

దుహా్యాపస్హానం 221 నమూాజంతలో ఎవడికివాజే జీవిత భారాన్ని మాసుకుంటూ వ్యవస్థలోని డోపిడివల్డ అననో యుడై. వకాకియె మిగిలిపోతున్నాడు ఈ నమాజం త్వరలోనే శ్రీతీకి “"పద్దువ్యూ హూం” 6లా కనిపించనున్నది, బహుళపంచమిజ్యోత్స్న భయ వెట్టు నన్ను ! ఈ నమాజంలో ఇలాంటి 'నేను' అంతమంది ఉన్నారో, అథే 4 చెబుతున్న అంశం |! మఠరో(్రపంచ కవిత్వానికి కావలసిన వినూత్న పదజాలాన్ని (శ్రీశ్రీ ఏరుకుంటున్నాడు. ఎడార్సి ఇనుకతుపానుు దయ్యాలు ఒంకై వెలిబూదివంటి పదజాలాన్ని (పయోగించడంలో (శ్రీల (వజ్ఞ మహో(పస్థానం గ్‌తాల్లో సూర్య కాంతిలా అలముకోబోతున్నది. భావకవితానమ్యతాలు వెలవెలపోబోతున్నాయి మంజరీద్విపదకు మార్చులు వృత్తాలనుంచి మంజీరద్విపదఛందస్సు కేసి మలుఫుతిరిగినవారు భావకవులేగానీ వారు వృత్తా లనూ "గేయాలనూకూడా (గాంథికంలో రాశారు. నవ్విపోదురుగాక నా శేటి సిగ్గు (8 ఇంద్ర ] సూర్య) నా యిచ్చయీగాక నాశేటి వెలవు అంటూ రాసిన కృష్ణశా స్పి ఛందస్సులో గణబద్గక వదిలి వేయబడ లేదు. లం జా, (| పెళ్లి పందిట్లోన పెద్దలంతాను. (5+-5“-5 +3) వేంచేసివన్నారు పెళ్ళికొడు కేడి అంటూ రాసిన బనవరాజు అప్పారావు గ ణబద్ధత వదిలేసి మా(తాబద్ధత పాటించి వాడుక భాపును తీసుకున్నాడు. (శ్రీశ్రీ మహా(ప్రస్టానంలో మంజరీద్విపదను మాత్రాబద్ధంచేసుకుంటూ పాదవిభాగాన్ని మౌద్చుకున్నాడు, ఈ ఛందస్సు ఒకరాత్రిలో తప్ప మలెక్కడా లేదు గాలిలో కనరాని (5+5) శీ గడుసుదయ్యాలు (543 8 భాదివమ్ములవుధ్య (6+5) కీ ఈదుతున్నాయి? 1 (54+శ3) 8 అయి తే యత్మిపానల్నూ (గాంధి కావ శేపాలూ శ్రీశ్రీని వదల లేదనవచ్చు కాసీ అవి కృతకంగా కనివించకపోవడం విశేషం, 6 బుక్కులు

(ప్రపంచం అంతటా

అభివృద్ధిని కాంవీంచే కవుల న్వప్నాలు రవ్యన్‌ విపవంలో

టై

ఆకృతిధరించడం నాకు కనబడింది |! సామాజికవిష్ష వానికి

ఫురోగామిగా సాహిత్యవిప్త వం ం

సాగలన్న దృఢనిశ్చయం

లీక

వందో (పపంచవు కంచునగారాలు “తోలొజీ తోబితలు (0) గంటలు ఆకాశదీపం మహావ్రస్థానం బుక్కులు అవతారం బాటసారి ఐ ఆళాదూతలు

58,/గంటలు ప ములో గంటలు ! గంటలు |! | నీ హృదయములో నా హృదయ 0 ాతాతననననన న 192శ ఫ్మీబవరి 18 వస్తువును లేడా [క్రియను సూచించే శబ్దం అవస్తువ్చు అ[శ్రియ ఎదురుగా. శేకవోయినా అది ఉన్నప్పుడు క్‌ఖిగ్‌ అనుభవాన్ని త్‌న ధ్వని చేత ఇం్యదిమూలకు కలిగించగలిగిచే అద్షి సార్దకమైన సల్లనే. అచన్చుతుంది. ఇలాంటి శబ్దాలను కూర్చి క వీత్యం (వాయడం కవి పరిణతి! చిహ్నం, కేసులో నన్నయనాటినుంచి [శీ నామునివరకు ఈరీకికోనం గొప్పు కృషి జరగదు మను చరిత్రలో అది శిఖరస్థానం అందుకుంది “అటలని కాంచె భూమిసురు, డంబరచుంబి శీరస్సరజ్జ, న్స్‌ పటలముపహురు సు హుర్లుర దళభంగ తరంగ మృదంగ నినున స్ఫుట నటనానుకూల పరిఫ్లుల్ల కలాపక లావీజాలమున్‌ కటక చరజ్‌ కళేణుకరకంపీత సాలము శీత్రనై లమున్‌ * వింయవంతంనుంచి (క్రిందికి దిశో సెలయేళ్ల చరంగాల చప్పళ్ళను మన వెన్చలు శెంకుమూాన్సు పాదాల లోని సమాసార్భట్రిల్రో నింటాయి,. అయితే ఇందులో (ప్రకిపదానికీ అరం తెలిస్స్వి వండిత్మస్రోత్ర మో(త్రనే ఆ అఈనుభాలిని పూర్తిగా పొందగలడు “పళయికాలను వో గభయదజీమూనోడు నళ ఘోర గంభీర ఫో 'ఫెళార్భటులలో మెల చేలా?” వగటిష్పుక్సు భో భానకవికూడా అతీకిఫోన ప (పయతక్నించాడు ఇటునం4ి భాహార్ళటిని అచారిన్య చఊాండవించు నన్ను మృత్యు 'బేవతగా మదినెటుం లేవో” హి భావబంధురంగా ఉన్నా కవిత్యం కొందరికి నచ్చక పోోడ్తా్సకీ అర్థం కెలియ్షక్వళ్యున్తా కవిత్వం ఆకర్షించడాసకీ త్ర కవ్రిజ్సీ కారణమవుతున్న దని శ్రీశ్రీ కప్పుడు వివగిన్తూ ఉత్మ్యృవరసా న నాశ కర్చు సందం పద్యరి చవవగాజ్ల క్లబ్రి+్‌ అశ్చర్యంలో నీ ఉందనీ తురక అర్ధం మేడిపండు శల వీ అక్కర బేడన్‌ హనద! ఒకో పద్యాన్ని చదివి అండ్రల్రాః ధ్వనిని అనుభవించి అనం 4 దంచిన తరువా ర్రిగ్మి అర్థాన్ని వెదుక్కో వలసిరానడంకన్నా ధ్వ సిని అనుభవించే నమయంలోచ్లే చా తలి నా అల్ల 188 పే

చుహ్మాపస్తానిం 225 అర్ధంకూడా అనుభవానికి వస్తే అది చక్కటి కవిత్వం అనడంలో ఎవరికీ సంచేహాం ఉండదు, (పాచీనకవిత్వంలో కానీ సంన్మృతకవిత్య్వంలో కానీ ఇలాంటి ఉదాపహారణలు కొద్దిగానే ఉడ టానికి కారణఎ ఆ కవులు తమ పారకుల స్థాయిని ఉన్నతంగా ఊహించుకోవడమే . సులువుగా ఇస్పడం క్లిష్టమైన పని అవ కష్టంగా చెప్పడం సులువనీ (గహించిన లీతి మొదటిపద్దతికోస మే అన్వేషణ, అభ్యానం పాగిన్తూ వచ్చాడు, అలా నులువుగా చెస్పడంనల్లనే తిక్కన, వేమన, నరజూడ శీత కవ్మితయం అయ్యారు.

ఈ అన్వేషణలో విచేశీయశవ్రులను అధ్యయనం చేయసాగిన (శీకీని అమెరికన్‌కని, విమర్శకుడు, కభకుడు అయిన ఎడ్డార్‌ అల్లన్‌పో ఆకర్షించాకు. అల్లన్‌ పోను తన బుమ్మితయం లోనే ఒకడ్నిగా భానించుకున్న (శ్హీశీ అతడు తన కాన్యజీవితాన్ని (పోదిచేసి తిన ఆదర్శాలను మలిచాడనీ అతని గ్‌ తాల్లో (పతిపదం రనబంధురం అనీ అతడు (పతి అంగళం కవి అనీ అతి కావ్యాల్లో ఒక అతీతమైన మసహాస్సు ఉందనీ చాన్ని అందుకోదగిన ఇం(ద్రియాలున్న వారికి అందు లోని గంధర్వనంగీతం అనుతణానుభూతమవుతుందనీ వర్శించాడంశే అల్లన్‌పో [ప్రభావానికి (శీ ఎంతగా లోబడ్డాడో అర్థం అవుతుంది. తన కవిత్వంమిద ఇక్కడా అక్కడా అనకుండా అంతటా ఇద్దరే ఇద్దరి (వభావాలు పనిచేనున్నాయని ఒస్పుకున్న (శశీ ఆ యిద్దరూ గురజూడ్త పో అనేశాడు. గురజాడ 'ఆర్జికంగా డారిచూవిస్తేే పో ఇాబ్టికంగా దారిచూపించాడనుకోవాలి, ఎందుకంళకేు గురజాడ కవిత్వం చెనుకచెప్పుకున్న కీతిగ తాడంబరానికి న్వస్తి చెప్పింది ₹నుక, “కేలుకొలుపులు కోడికూసెను విరులు కన్నులు విచ్చి చూసెను ఉండి ఊడిగియు ఆకులాడగ రాానచనోయన గాలి వీవను”. శ్దార్థాలు. రెండూ. ఒ'శేసారిగా అనుభవానికి అంటే కవిత్వం గురజూడది. ఈ విధమైన అనుభూతిని (శీ కూడా ఇంతకన్నా ఉదాత్సరీతిలోనే కలిగించగలగడానికి మొదటి మార్గదర్శి అల్లన్‌ పో, తరవాత బాడ్లెయిర్‌, పిదప స్విన్‌ బర్న్‌ మొదలై నవారు కనుక పో గురించి గరించి అంతగా శ్రీశ (పశంసించాడు,

19వ శతాబ్దపు తొలి అర్థ భాగంలో జీవించిన అల్లన్‌పో శబ్దకీడలు సులభావగాహాన కలిగించగల నిరాడంబరధోరణిళగోవి, భావజూలం ఎంత భయంకర మైనదో పదజూలం అంత నరళంగా ఉండటం అల్లన్‌పో (పతిభాలత్‌ణం, "తెలుగువారి శచ్చాలంకారాలు శచ్టాడంబరంమిాద ఆధారపడి క్లిస్టలేకు పట్టం కడళాయి. కానీ అల్లన్‌పో శబ్దాలంకారాలు పారకుడ్ని ఆశ్చర్య పరుస్తూ అర్థానికి ముసుగువేయకుండా చూపిస్తాయి

0641001, త11672000, గంకం02006 కం%06, ల్రుం168ర9, కంగొి2105, 0%0%41000612 మొద నవే అల్లన్‌ పో వాడే శబ్దక్రీడలై నా వీటన్నింటిలో 0100210004 అత్రడిస్తాత్తు అంటారు,

2926 శ్రీశ్రీ కవిత్వం , వస్తువు, నంవిధానం “లం [గ2ట01 02 ఇం6 9 20 1801680006 0 116 $00086 జం0012166 71 06 00)601 09 201082 6181802066” 1 అనేదే ఏనోమాటోవియా లక్షణం అయితే (శ్రీశ్రీ ఈ ధ్వన్యనుకరణ శజ్టాలప్రయోగంతో పారకు డికి ఇంద్రియానుభూతిని కలిగిన్తూ సామాజికచైతన్యాన్ని సరఫరా చేయడానికి ఎలా ఈ పరికరాన్ని వాడుకున్నాడో మహో। పస్థాన గ్‌తాల్లో మనం చూడగలం. పెంలిః 50 9016 206 06008 2౯6 20112016 0% న౯6$100 కెశంట ఇంగ6 (6 18 [1106 కళల? 39044006 8 00008064 ఇయ ఈం 290 01 0080108608 ౩4000 10 06 410గ0846 286 అంగి? 6071810366 అంంట2 అశే (పశంసలనందుకున్న వో శాసిన గీతాలలో 196 2ళ609, ఈం కలలు, ఉంగ4001 పంల 12108006, 41216, 0? గమిుిం వంటి గీతాలను మరీమరీ మెచ్చుకుంటూ నే '“చప్రూకు(వాతిగా అధి క్షేవింప బడిన 216 36119 అనే గ్‌తాన్ని తీ అనువదించడంకన్నా మాలిక మెన పద్ధతిలో అనురణిన్తూ (వ్రాయడం తెలుగు బేశానికీ అమెరికాకీ ముడి పెట్టడమే అయింది. విశ్వపరివ్యాప్త మయిన కవితా మైతన్యాన్ని తెలుగుకవులను మూ(త్రమే చదివి ఆధునికళవి పొందలేడు కనుక (శ్రీశ్రీ అంతన్హాతీయ కవ్పల నంవిభానాలను అన్వేషీ.ంచడానికి ఈవిధంగా (భ్రీకారం చుట్టాడు, జీవితంలో అరాజకానిక్సీ విపరీత స్వేచ్భకూ వ్యసనాలకూ లోజబడినా, కవిత్రంలో గొప్ప సంవిధానాలను భూవించి (థెంచిసింబాలిస్టులకే గురువైన అల్లన్‌పో అంతర్జాతీయ అధునిక సాహిత్యానిశే మూలపురుషుడు కాగా అతనిని అనునరించిన మొదటి తెలుపకవి శ్రీశ్రీ కావడం చరితార్థం. తీసుకున్న కవిళాదర్శం 788 ౫ెం|5, చేసిన అనురణనం. “గంటలు” ఆనే పేరుతో, గంటలకు నపహాజవైంనది అనురణనమే కావడం (శ్రీశీ పాటించిన జౌచిత్యం. తేలుగుపారక్రల ్హ్తి సౌకర్యం కోనం పో రచించిన ౫9 ౨6115 మూలాన్ని ఉటంకిసాను, 1116 6 3413 04౯ ౦7665౧0/11116 చొ 7/౧6 56// 1! 00 647618 96003 10 ౧౫౧౧౬6 క్‌ ఇ 10 2 0066111106 60611860 సె 56113 6౧128 1096 ౪006, 106, తటస్థ (09 5640 నోం ఇ 16 06 102 2 50510 21010 క్రూర 0 ౪6 0640020014400 21 0282 ఇంగేరే 01 [61 ౧6|౦6 2 80 45102103 ₹7అ1$ లంణిం9 1099119 ! 00 106 06113, 069, 09119, 06113, ంళ కట 69106 కంల ౪2106 కొం! $6419, 0019 1 46 10 2౫ 0౯018011 కంంయ ం్ప21108 2964 (1 ౧01108 ౦0 46 0913. 1 ౧౭౭ 0౫౧/6 0090298100. 10 8281198 మ11022026, 2 0006606000. 61621 గ263 2964 ౦69 01 86841 &1120 06

మహా్యవస్తానం లై? ల్‌ 01 0౪ 069 01488, 204 01430, 2061 10811 17086 2 సంగం? మట ౦౮౧౧౦౪1 4? 6 5061107 నొరరే(128 06115, 08 116 008500 0 భం ౧819116198 22! ౮0164 00113 6 6 62౯ 1 ౧|| 1500ళ3, 0462 ఇంయ164 0 80010603 లగా బ్యూరో 13 క లుం ాజ0కకా 0616113! వ గౌరాంంక98 ఏం 041009 21౯ ౦0 181 ఉఊ&లిరే 06 01298028 కంల ల ౧88 ౦౫౯ 614 రేం112%11 ంళ ₹06 రే288ల 6009 206 10%9; 008 06 901(99-8016460 10169, ఈ 6 68 రసింంలే? (519 తీవిరే 211 10 1069 16 (06 20881108 ఇడ 2 1100164 6160 గండ తీగరే 106 ౪140811%8 0 ఈం గటంరం?6 621 1181003 ₹0316 916 81026 0ఇ క6 రే28286౯ 510105 266 కళ6115, 0౫ [6 90064! వై 6 910108 06 5011102 10 6 2086౯ 0 01, గంగ ౦1 616 8096108 00113 బం 06115 ఇ₹ప2+ 8 8238 0 6౧౧1౦9 ₹012000100౪91/ ఇం]15! ౦౧౪౦6 00611;-- తేంళా 18౯61151 ౦౯౬౦6 96119, 06415, 00119, 0619, కం 14 46118 వెం115, 006119, 06115-- 01 16 0456! 107 18 (6113 90 16 0140001౯ 41006 (16 0126280? 0 6 00115; 0౧6 20016 81 19961 ౦ 116 5108108 204 16 ₹108108 0016 696119, 0619 00119, 7 006 661]9, 06119, 0619, 06116 $60118, 06119, 061-- షం (6 1011108 0౯ €ం సంకా గౌం 6 100108 2౯6 116 6110108 0 16 96])9! 00 061151 క! భ₹స28 2 ఇంగ6 0 501600 0626 కుంటి మం106 0౦౧915! 10 116 516806 0 6 8% 8౯ 00 ప్ర జగ 00115-- కం ౪6 90176 మ & గట 802 1216016౯01, 50%, చం 18రుష19009 తీ (6 061200901౪ 9061206 0 భం! 1006! ॥ 19119! ౯01 676౧ 90806 024 గండ 0 6 3027066 8 01 1311 ₹0గు 6 ౩ 71010 లం ఉంం20 కంస లల 9620 016 ల? 2క128111 [5 2 8౯041. కస్త న నస న లం క &6రే 106 ౧80010--25, 16 ర6౦౧]6-- 060? [0864 " + గం మడ డఇం!! ౪౧ 1 96 9600016, 10 & 6120907049 2200621108 10 6 10610 గీ!1 210%6, ౧౧౪6 56, ఉలిడి ౪10 (011108, 601128, 01119 1౧4 0086 అ౦ం12400 ౬ ం 6621 ఖర 10 20 ౧గోంఢ ఇందకంంి ఓ [2910 4౯0 105 11 గ 1019 ॥ ॥ కం! & 8105 1% 80 [011188 రన 18105, 0% ౧6 11026 3260 2 86006 తీ౨ఠే 2 6501116 ల చు గౌర 270 6110ల 020 క0[ 70020 0ళలాకంళా (0 ౪1 న. శరల్స 226 900067 000619 102 సంకుడఏ లా క 006 9166 0 6 02]౯|౦66 గా 001. [టి జం 61౦౪19: 01%, 16 08119, 9918, 96111 ఉకరే 0019 11028 16 16 ఇషం €0119; 7208 1119 లూ గా0: 118 ఉవిథే 16 [0113 £0]19, ₹0113 ౦౧64౫08111 ెం113

228 శ్రేశ్రీ కవిత్వం వస్తువు సంవిధానం తీసడం20 [09 906 00115) 0౯6 06)139 00119 06115-- తీ౭6ే 15 ౧05” 003002 86113 కౌం 06 8000198 0 6 906119; 71 0 ౧162౩ ౦ (6 061191 1దిం601085 [000, 6006, 6006, తీ9ిరే 16 రేజషం63, 216 %6 3౦115, తీక ఫం 100115, ఓ00115, 10001]6, శదిం60108 006 రల మం. ₹0 2 92009 మఉ010 2097006, కం 2 80010 22110 2906 గం 6 1011102 0 116 06113 -- ౦ 16 ౧1౪౩ 0 006 00119-- 0౧౧ 6 06119, 00115, 06115 -- 0౯౪౬6 0619: గం 116 1011008 0 (6 096113, 1౬660198 ౯6 ౪1006 1006, 0 116 0619, 6623, $6))9, 06113-- 11 2 507 0౯ 4010 19/06, 39, 06115, 06])5-- గౌం ఢం 10500108 0౯ [౦ 001)9-- గం 16 02981208 206 [6 8020138 02110 06115 3 వో ౧6 కెంింను నాలుగు గీళాలుగా విభజించుకుని 5117౯ 06119 016642 06119 3642200 6615, [09 0019ను శచానుపానలతో వర్తించాడు. 0 ౬2 క్‌ వితావిశ్వరూపం వో గంటలకూ క్రీశ గంటలకకా నంవి_నంలో కొంత పోలిశ కనిపించినా వన్తువ్హులో వ పోలికలూ లేవు. కాజేదీ కవిత కనర్హం అనీ అన్నీ కవితామయమే అనీ విశాలమైన కవితా దృక్పధం అలవరుచుకుంటున్న శ్రీశ్రీకి (స్రపం చమంతటా 'పతిధ్వనించే గంటలుగా కవిత్వమే సామోత్కరించింది. ఇందుగల దందు లేదని నంటచేహాం లేకండా భూగోళంలోని (ప్రతిజీవంలోనూ (ప్రతిపడార్థంలోనూ (ప్రతిమానవుడిలోనూ (పతివ్యవస్థలోనూ కవి త్వాన్ని దర్శించి ఆ కవితావేశా లకు గంటలను (పతీకలుగా తీసుకున్నాడు శ 'నీక్లై నేనేరిన వేయేధ్వనులో వయే మూలల వెదకిన (పోన్టల (పోవుల రణన్ని నాదాలో నా నాజంతుధ్వనులొ” అంటూ కవి తారమణిని (పశ్నించ బోతున్న శీశీ ఆ (పశ్నలకు పూర్వర ంగాన్ని '“గంటలు' లోనే సిద్ధంచేసుకున్నాడు నర్శడార్గిరవు ఊడ తోరణమై (వేలిన శశీ మసి ష్కృ_ంలో ఎన్నో ఫఘోవలూ భాషలూ దృశ్యాలూ తోచాయి, చితవిచిత్రశ్యమంతరోచిర్నివహాం చూశాడా. తన కవిత్వానికి పాణన్పందన నిచ్చిన కొన్ని శక్తులను గురి ంచాడు. శంఖారావం, ఢంకాధ్యాానం, జంతుధ్వనులుు భూకంపాలు, (ప్రభుత్య పతనాలు విప్తవాలు యుదాలు, ఫిరంగిలో జ్వురంధ్వనించే మృదంగ రావాలు జాలెంతరాలి వన్య ఉం 0 నా నా [(పపంచప్పు టావర్తాలు, విశువు చ్మితనిదలోని (సాచీన సతుల చప్పుడు, రోగా ర్రుని రక్కనాళ నంన్పందన్క త్రాగుబోతు వ్యక్తావ్యకాలాపన, పడుపుక తె భయంకర బాధల పాటల్కు ఉరితీయబడిన కిరస్సు ప్పిన రవాస్యాలు, ఉన్నాది కేకలు, సమ్మెకట్టిన కూలీల కుటుంచాల పశహాకారాలు, ఆర్హారావాలు, లక్షనతు[తాల మాటలు, తరంగాల (మోతలు జలపాతాలపాటలు మొదలెన వాటిలో కవితాధ్వనుల్ని వినబోతున్న (శ్రీశ్రీ మొదట ఆ ధ్వనుల్ని గంటల గణగణల్లో విన్నాడు, 3 ౧౦ 6/88 ₹81ఆ 226 వింంలు 0028 ఊం 06 389-392 గా,

మహా(పస్థానం 229 అగ్నినరస్సున వికసించిన వ(జ్రంలో ఎగిరే లోహాశ్యేనంలో కవిత్వాన్ని చూడబోతున్న తీత గంటలలో దాన్ని మొదట చూళాడు, కొన్నిస్టలాల్లోనే కవిత్వాన్ని దర్శినూ కొన్నితుజాల్లోనే కవితాస్పందన ననుభవిస్తూ కొన్నిరసాలనే కవిత్వంలోకి తీసుకుంటూ కవిత్వాన్ని ఒకవర్లపుటాస్తి గా భావిన్తున్నవారినుంచి కవిత్వానికి స్వేచ్చకలిగించే దృక్పధమే శ్రీశ్రీచేత కవితావిశ్వరూపం గురించి వెదికించింది. పారిశ్రామిక విష్ణ వంవల్ల వచ్చిన యాం తిక చైతన్యం బేళాలమధ్య, నంన్క్మ్ట్భతులమధ్య ఉన్న నరి పాద్దులను రద్దు చేయడంవల్ల కవి తారలు పరన్నర[వభావితావై పరన్పర నమ్మిిళి తాల్డై అంత క్లౌతీయ కవిత్వం శర్పడింది. (ప్రపంచమంతటిసీ పర్యటించి రాకపోయినా సాహిత్యంద్వారా (శ్రీశ్రీ (దపంచమంతటినీ దర్శించగలిగాకు, అలా దర్శించిన (సపంచంలో కాలంలో అడుగడుగునా తణతణానా కవితాఘంటబానాదం విన్నాడు, (ప్రకృతి మానవుడు కాలం, జంతువులు ఆయుధాలు, నాగరికత వికసించే స్టలాలు గంటల గణగణలకు నిలయాలుగా కనివించాయి శ్రీశ్రీకి భౌతికదృకృథం (ఏపంచనుంతా (ప్రతిధ్వనిస్తూ [మోశే ఆ గంటలు వినిపించిన స్థలాలను జంటలు జంటలుగా చెబుతూ ఆ జంటలను పరన్పరభిన్నాలు చేయడం, మానవుడనుభవించే వివిధరనఖావాలను గంటలకు ఆరోపిస్తూ ఆ భావాలను కూడా పరన్పర _ విరుద్ధద్వంద్వాలుగా చెప్పడం లీక (పపంచాన్ని చూసే భౌతికదృక్పథాన్ని నిరూపిస్తున్నాయి. నలవాచకాలు పతెటూళ లో ౫ పటణాలలో మో ఉగ లం ను బటబయలునా ౫ పర్వతగుహూలా లు ఎడారులందూ ౫ నము[ద్రమందూ అడవులవెంటా ౫ అగడృలంటా రనభావాలు భయంకరముగా ౫ పరిహానముగా . ఉ(చేకముతో ౫ ఉల్లాసముతో అనురాగముతో ౫ ఆర్భాటముతో ఇలా కనిపించిన గంటలు కవిత్రాచై తనా లే, త్‌్గ్‌ల్రి గంటలకు పోలికలుగా క్రనివించిన ఊపనూనాలు భిన్నస్వభావాలూ ఛిన్న స్వరాూపాలూ గల వేశనాచేతనాలు,

౭30 ఫ్రేఖ్టీ కవిత్వం వక్తువ్వు నంవిధాకం

సింహములాగూ _- సివంగిలాగూ

ఫిరంగిలాగూ ఎ. కరంగిలాగా

శంఖములాగనా ___ నర్చములాగణూ

సృగాలమట్లూ _ ___ వీడాలమట్లూ

పండితులట్లూ- ఆ బాలకులట్లూ గొణగొణ గణగణ వినివీంచిన గంటలు వివిధరూపాలు ధరించాయి, ఇందులోని సీంహకే “ఆరణ్యమున హారీం[ద్రగర్జనిగా మారింది, ఫిరంగి 'ఫిరంగిలో జ్వరం ధ్వనించే మృదంగరావం'గా రోవుదిద్దుకుంది, “శంఖం” విప్త్రవశంఖం అయింది. నర్పము 'తొచులవలెనూ శేచులవలఅనూ' అనే పదచి(త్రంగా మారిపోయింది. నృగాలం “పేరవై రవభీకర ఘోవలిలోకి పోయింది,

(పాణం (మోళే ప్రతిన్షలంలో గంటలను విన్న శ్రీశ్రీ పారశామికనాగరికతవ ల బయలు

"చేరిన విద్యా రాజకీయ సాంఘిక కాశ్యాలయాల నన్ని టినీ కవితామయంగా చూడగలిగాడు. ఫ్యాక్ట రీలు కాలేజీలు ఆఫీసులూ జైట్లా మొదలై నవాటిలో నిజంగానే గంటలు (నూగణూ ఉంటాయి

కర్మాగారము కళాయతనమా

కార్యా లయనమూ కారాగ్భహముల

'జేశ్చని గుడిలో బడిలో మడిలో అంటూ మొదటి ెండుపాదాల్లో సంస్కృతీకరణాలను వాడి వాటి బూజును స్ఫురింప జేశాడు, నమ్మైకట్టిన కూలీల కుటుంచాల హోహాకారాలూ ఆరారావాలూ కవితరంగా వినబోతున లీల రగలుకొశే రాతసిబొగ్ల్గు, బుగులుకొనే బుక్కాగుండా కవిత్వానికి శావాలనబోతు గ్‌ కర్యాగారాన్ని కవితామయంగా చూశాడు. కార్చికుల కమత్రో వ ్రంపబడిన 'జేన్చని వ గంటలను కవితామయంగా విన్నాడు. శిశున్చలను జాతినంపవగా భావించిన శ్రీశ బడిలశ కవి త్వాన్ని చూశాడు, కర్త కుల ఘర్థ్ధుజలానికి ఖరీదు లేవని చెప్పబోతున్న శ్రీథ్రీ నుడ కవి త్వాన్ని చూశాడు ఈవిధంగా కవితావస్తువును వినృతం వేయడమ్సే క సలాలను = ల డానికి కారణం, ల పర

రా కాలన్వరూపాన్నీ కాలంలో వివిధాంశాల్నీ కాలంయొక్క విశ్యరూవబ్స లంలో కవిత్వం

చకరాశొడు వెన్నెల చీకటి మండుకుండు్క జడి చలి, ఇపుడు అఫ్పుబ్బ న్‌ శ్రీశ్రీ కవిత్వంగా ద్యారా కాలాన్నీ జత్తరదథీ,ణాలు, ఉదయ[ప్రదోపాలు ద్యారా దిక్కు లనూ అనే మ్య్య్యూ కవితాన్వరూపాన్ని మూశాడు బర్క్యలన్సి వాటిల్రాః

మహాపస్తానం 231 ఉత్త రమందోూ ౫ దతీణమందూ ఉదయమునందూ ౫ (పదోపషమందూ వన్నెలలోనూ స్‌ చీకటిలోనూ మండుకుండలో ౫ జడితలో ౫ చలితో ఇపుడూ అపుడూ ఎవుడూ (మూగే గంటలంకు మాసవుడున్న (వతి చేశంలోనూ నాగరికత ఉన్నా "లేకపోయినా కవిత్వం ఉందనీ ప్రకృతి కాలం కవితా (పవాహాలే అనీ వెప్పడమే (వపంచమం అతా భగవంతు డున్నాడనే 'వేడాంతభావననే శ్రీశ్రీ (వపంచమంతా కవిత్వం ఉందనే భొతికభావనగా మార్చుకున్నాడు (పపంచాన్ని అంతటిని కొన్ని విభాగాలు చేసుకుని జాబితాలు ఇవ్వడం ఎప్పటికీ అనంపూర్ణ మే. అందుకే కాటేదీ కవిత కనర్హ్యం అసీ అన్నీ కవితా యూ మయమే అనీ బుక్కులులో ఇెప్పబోతున్నాడు. శబ్దప్రునరుక్నినీ ధ్వనిపునరుక్నిని (ప్రతి గీతానికీ పల్లవిగా వాడటంలో “పో శ్రీశ్రీకి దారి చరావించాడు, 2 4. 205 తీత 100 016 006113, 06113, గంటలు ! గంటలు ! 09119, 06115, గంటలు !' గంటలు! కం] 06139, 06113-- గంటలు ! గంటలు! 00 86 11081108 296 నసణగణ గణగణ గణగణ 6 €0)0108 05 06 06119 గంబలు |! గణగణ గణగణ గంటలు ! గంటలు 1 చతుర్మసగతిగేయం అనామభేయమహోాకవులకు అభివాదాలు నమర్పించి పాటకఫుజనుల పాటలోని (పాణ వాయువులు పీల్చుకుని జవికమాద పాడిన జంగం కధలు విని, రోజురోజుకీ రకరకాల ఛందస్సుల రహస్యాలను "తెలుసుకుంటూ వాటి వాటి గమనంలో నమాజజీవితజవనం స్ఫురింప జెయ్య డానికి థభ్రీభీ (పయత్నంశ 'ంటలు'లోసే మొదలయింది. తనకన్నా ముంచే ఇలాంటి (పయత్నం చేసి గసరజూడ జూనపదచ్చందస్పులనుంచి రండు గమనాలను (ప్రయోగించి హావించాడు, ముత్యాల నరం కాక ఆ ₹ెండోది చతుర(న్రగతి గేయం, అది ఫుత్తడిబొమాగ్తి పూర్ణ వ్య లో రూపొందింది, నాలాలో ఓ ఖ్రీఫ్ర్‌ సా ₹0డు, వచన, €06 పే.

282 థ్రీ శ్రి కవిత్వం వన్సువు, నంవిధానం

మేలిమి బంగరు మెలతల్లారా కలువల కన్నుల కన్నెల్లారా తల్లులుగన్న వీల్లల్లారా విన్నారమ్మాా యి కధను అంటూ నహాజలయతో వ్యావహారికంలో సొగిపోయిన ఈ గేయానిక్షి (వరణ జూనపదేేయా లే, ఉరుములు మెకువులు ఉటావుతీగలు కాళ్లాగజా కంకాళమ్మ్లా వంటి ఏల లగీళా లెన్నో చతురనగతిలో నే నడిచాయి, గురజూడవారి ననుసరిన్తూ రామిరెడ్డి బసవరాజు దీవీతులు భావరాజు (కృవ్ణ శాస్తి? మినహాయింపు మొదలై నవారు కొంద రీచతురనన గలి గేయాలను నాగరికంగా రాశారు. ధగథగ మెరిసే కాంతినిచల్లే కళ్లు నెమలి కెవరిచ్భారో5 (దీమీతులు) జీవనగంగా హారితతటంబున చింతావటళరుమూలమునన్‌6 (రామిరెడ్డి), జలబిందువులో భాస్మ్రరబింబము తలతలమెజయుంగా బే బేవా? (బనవరాజు) (వ్రభువుగారికీ దళం పెట్టూ పానం వంచీ భక్తినిపెట్టూక (బాపిరాజు)

ఈ చతుర(నగతిభందస్సునే థ్రీత్రీ మహో(పస్టానగీ కాలలో పలువిధాలుగా వాడుకున్నా డు, శంకకుల భజగోవిందం జయ బేవుని గీతిగోవిందం శ్లో శాలు కూడా చతుర(నగతిలో నే విరగడం థ్రీశ్రీ గమనించాడు. కందపద్యంకూడా చతుర(నగతిలోనే నడుస్తుందని గుర్పించాడు. ఈ పరి జ్ఞానాన్ని ్రీశ్రీ ఎలా అనుభవంలో (పయోగంలోకీ తీసుకుని వాడుకున్నాడో ముందుఖండికల్లో పరాడగలం,

అనంతునివంటి ఛందోలమ్‌ణకారులు చతుర(నగతి శోయానికి మధురగతి (4౫4 మాతలు), వారిగతి. (4౫8 మా(త్రలు) రగడలనే వేర్లతో యతిప్రానపాదాది నియమాల నేర్చరచినా వాటిని ధిక్కరించి సూతననియమాలను కూడ్చుకుని ఆధునికులు స్వేచ్చనవలంబించారు. ఈ స్వేచ్భను శ్రీశ్రీ వినృతంచేశాడు. ఇలా విస్తృతం చేనుకుంకేగానీ గేయాలు లయాత్మకంగా పరుగెత వ్ర, హో

ముత్యాలనరం 14 మా[తల (సమాణంగలదికాగా చతుర(నగచిగీతం 16 మాత్రల

కొలతగలది ఈ 16 మా(తలను 1౫44 గా గానీ ౫9 గా గానీ విరుచుకోవడంలోనే [[ స్వేచ్భ ఉంది సంప్రదాయాలను పూరిగా ఉల్లంఘించాలనే అరాజకవాదికొడు కనుకనే (శీల నం([పదాయాలలోని గుణగౌరవాన్ని అంగీకరిన్తూ ఉంటాడు. మా(ళాబద్ధతను (వేమించే లీటీ గణబద్ధతనుకూడా విడవ లేకపోవడం ఈ గొరవంవల్ల నే ఎడారులందూ నము[దమందూ అనే పాదంలో జగగభ+జగగ అశ నమూన గణాల విన్యానంకోనం భూసుభోక్టవ్రోత్రే ఎజారులందూ సాగరమందూ అంటూ రాసిఉంజేవాడు, 5 నెమలికన్నులు బాష్పదొత్యము 7? వివృత యా ధార్థ్యము రి గంగి రెద్దు

54,/ఆకాశదీపం దీపం ఆరిపోయింది ! తారగా మారిపోయింది ! ఆగర్భ(శీమంతుజై నా దరిద్రనారాయణుడై నా మానవుడు మృత్యువును తప్పించుకో లేడు కానీ (బతికినరోజుల్లో మాతం వాళ్ళి దా అనుభవించే కష్టనుఖాలకు కారణంమ్మాత్రం విధివిలానమే అనుకోవడం అఆదర్శవాది లతణం_ కాగా ఆ కష్టసుఖాలకు ఆర్థిక తారతమ్య్యాలూ సామాజిక విపమవ్యవస్థ కారణం అనడం భౌతికవాది లత్‌ణం. విశ్వునాధ సత్యనారాయణను ఆదర్శవాదికీ శ్రీని భౌతిక వాదికీ ఉదాపారణలుగా ఇప్పుకోవచ్చు. “నతమ్మతాలు రెండు అనే ఒక ఖండికలో విశ్వనాధ ఒక రాజకుమారుడికీ ఒక కవికుమూరుడికీ జీవనమరణాలలో ఎంత భీదం ఉందో వివరించారుం ---(వేగగు మామ సౌధమణిపీథిక పుకును కాచబిడ్ల, క ల్పాగమువోలె నేల విరియంబడి బంగరుముద్ద లేదెనన్‌ త్యాగ ముపహాందె; వారనతులాడిరి, ముంగిట తూర్యరావముల్‌ మోగను, లోకపుంజనులు బోరన నను తినటి రెంతియున్‌, (౮ వు షిాలట ---ఓక్క చిలుపేదగుడిసెలో నుద్భవిల్లి నాడు కవికూన; పదియవనాడు మంత సానిదెప్పినవన్నము వాలవంచు, మం[తనో, నన్గినాడు (శాహ్మూణుడు వచ్చి. ఎట ఆ రాచబిడ్డ కల్యాణ పల్యాణ న బ్దైతపంచకల్యాణి వెలువ గులిశె జ ఈ కవికూన పేరాశకట మూడి క న్నులలోన [(పాణముల్‌ నిలువుకొనియె ఆ రాచకూన మాన్దాయాసభిన్ను శూ ం జములు వంగి పధిశవము వాపి ఈ కవిబిడ్డ దుః ఖై కజన్ముని త్రీక్ష కిరణుండు సుచి నుడికించివె చె. రా

న. శ్రీశ్సీ కవిత్వం వస్తువు, సంవిఢాశం ఆ నొజు నిరంతభోగమధురంబగు జీవితమై గతించెకున్‌ నోజున తూర్యముల్‌ మరల [మోసెను (శీ కలకంర కంరగ్‌ తీ జగతీ భఘులంఘల గత్మివమదం బాలసెన్‌ మనోజ్ఞన శ్రా జయనాడనీరదనభరిబయి (మోస తయీనినాదనుల్‌ొ, నొటి నంజవేళ వభమున ధగధగా యితవిలాసదీప్పీ జతను పరచి సొనయిజిన మణివిభాన దీపిల్లు తా రకయొకండు జీల వాలిపడియె, _కవీకే ముధాన్న వీడితము కాయము (కెళ్లెను కాస్ట్రవహ్నీలో కోవమికుసంతలో నపరపాగరమందున కర ్రసాత. [శుం " కువజె నొశీంతలోన' మెజుగుల్‌ చెనలందున[క మ్యుకొంచు నూ త్న విలననరజు చిమ్ము నొక తారక మింటికినక్కె. చెంబడీన్‌,1 భోగ భాణ్యాలనుభవించి శాజకువూ రుడు చనిపోగానే సమ్మతం ఒకటి శేలతాలిపోయిందన్సి ఆకలితో నిడపేదగా కవి చనిపోగా ఓక నత్యత్రం ఆకాశంమిోద కనివించిందసి చెప్పిన విశ్వనాధ ఇహాలోక్ల సౌఖ్య్యాలకంకు సరతోక్ష సౌఖ్యం గొప్పదని స్ఫురింప జేశారు అంతేకాక ఒక పౌఖ్యం ఉంకే "రెండోది ఉండదనీ వ్యక్తంచేశారు. రాజు కవికూడా గొప్పవాళ్లే విశ్వనాధదృష్టిలో. భౌతికవాది ఆయిన శ్రీశ్రీ ఆకాశదీపం అనే ఖండికలో ఒక సామాన్యుడి చావును ఇతి నృత్తంగా తీసుకుని డానికి అధివాస్త వికతను జోడించి, ఆ దురదృష్టుజీవి మరణానంతరం దీపంగానూ తర్వాత నత్యతంగానూ మూరిపోయాడని వర్ణించాడు, సాంస్క్భృతికవప్రీక్ర చిరకాలంనుంది భారతీయనంన్కృృతి తన కాలి గకభావాలను (పతీకలతో వ్యక్తం పోస్తున్న దని గమనించిన అీతీ 'ఆశాశదీపం అశే 'పతీకను ఆధునికయుగంలో సామాన్యుడి ఉన్నతిని సూచించడానికి వాడుకున్నాడు, కా రికమానంలో శిజాలయధ్యజస్త రభంమిద నెల దోజులూ చెలిగెంచ్లే జార్చి కదీపాన్ని ఆకాశదీపం అంటారు, అది సాయంకాలం ఇెలిగింపబడి చేసు జక శ్రావచ్చేవరకూం వెలుగుతూ ఉంటుంది, డాన్ని ధర్శించడంవల్ల శివసాయుబ్యం కలునసదుందని మతవిశార్థినం,

మహావస్తానం 285

"శేలమోాద వెలగవలసినదీపం ఆకాశంమిోద వెలగడంనల్ల ఉన్న కస్ట్థానంలో ఉన్న దీపం అవుతుంది, లాంతరువంటి ఒక గదిలో ఆ దీపాన్ని వెట్టి పరినఠాలకు కనిపించేలా వెలిగిస్తారు దాన్ని, పగలు ఆ దీపం వెలగదు. సాయంకాలం కాగాన వెలిగి తె ,ల్లవారుజామున ఆరిపోతుంది, సింబాలిజం (వేరణతో ఈ విధానాన్ని సామాన్యుడి జీవితానికి అన్వయించుకుని 'ఆకాశదీపంి రాశాడు శశీ, ఉదయం అఆరున్నరకు ఆరిపోయిన ఆ దీపాన్ని (చసిపోయిన)ి నమాజంలో విస్టరింపబడిన సొమాన్యుడితోనూ సాయంకాలం ఆరున్నరకు వెలిగిన దీపాన్ని గుర్తింపబడిన సామాన్యుడితోనూ అకాశ తారగా మారిపోయిన దీపాన్ని మవోన్నతిని పొందిన సామాన్యుడి తోనూ సంశేలించాడు. ఇదొక అధివాస్తవికకల్పన కావడంవల్ల తర్క_బద్లత ఉండదు, కలిగే ఎన్నో నంబేహాలకు నమాభానం లభించదు, న

మహో (ప్రస్థానగీ తాలలోని అవతారం, మహాప్రస్థానం, బుక్కులు జాలాతోరణంవంటి శీర్తి కలను భారతీయ మతసం(పదాయంనుంచి గ్రహించి నూతనార్ధాలలో వాడిన శ్రీశ్రీ “ఆకాశదీపం అనే శీర్పి కకుకూడా సూతనారగ్ధాన్ని కల్పించాడు,

స్వప్నవాొస్త వికత

ఒక దురదృష్టజీవి ఉదయం ఆరున్నరకు ఒక గదిలో ఆరిపోయాడు, ఆ గదిలో ఎవరూ వేద. గదినిండా నిశ్శబ్దం అలమనుకుని ఉంది. అలా పన్నెండు గంటలు గడిచిపోయింది సాయంత్రం ఆరున్నర అలుంది. సూర్యుడస్త మించాడు, గదిలో చినుకులవళ చీకట్లు వ్యాపించాయి. ఆ దురదృష్టజీవి శవం ఆగదిలోనే పడిఉంది. ఆ గది ఖండపరశు గళకపాలగణాల కనుకొలుకుల్లోని ఒకదానిలా చూవులేని భూఫవులతో పరిశీలించి చూస్తోంది. అప్పుడు గదిలో వ్రవేవో ఆవిరులు వ్యాపించాయి ఇంతలో దూరంగా అశాళంలో ఒక చుక్క తోచి, మిణుకుమిణుకుముంటూ తేన చూవుల్ని గదిమిోదికి విసిరింది. అఆ గదిని తన అలోచనలతో కౌగిలించుకుంది, అప్పటికి ఆ గదిలో సామాన్యుడి సమాధిదీపం మూలనక్కి మూలుగుతోంది. ఆ దీసం (పమిదలోని చమురు 'తాగసతూ పలుదిక్కులు చూస్తోంది. అది చీకటిబోనులో "పెట్టబడిన సించాంలా నిలబడి ఉంది. కత్తి గంటుమిద నెత్తుటిబొట్టులాగు నిర్టీవంగా ఉంది. (ప్రమిదలో నిలబడిన దీపం పలుదిక్కులు మాస్తోంది. అకసా ఇర్తుగా ఆ దీపానికి ఆకాశళార కనిపించింది. చాని సాహాయ్యం కోరుతూ దీపం రాకాసికేశకలు వేసింది. ఆ శేకలను సమాజంలో ఎవరూ వినిపించుకోతేద్చు ఆక్రాకళారకు నూ[తం జాలివేస్తి ఆదరంగా చేతులు ఇాచ్చి చూసింది. అప్పటికే శేకలుజేసి అలసిపోయిన దీపాన్ని అకాశతార తనడగ్గరకు రమ్ముని పిలిచింది. వెంటనే దీపం ఆరిపోయి తారలో కలిసి పోయింది, ఇదీ (శ్రీశ్రీ 'ఆకాళదీపం'లో చెప్పీన కథ. ఇది (శ్రీశ్రీ కన్న స్వవ్నంలోని వాస్తవికత.

సామాన్వుడికి రాజ్యాధికారం ఇచే సామృవావవంవన [పపంచంలో డ వర్పడినా అది కన చేశాలకకూడా వ్యవస్థ పర ఎందుకే నవారు రందిస్తు లం సామ్య

2636 ఫీ కవిత్వం , వస్తువు నంవిధానం చాదవ్యవస్థ ఏర్పడిన చేశానికీ గదిలో దీపం బూర్జువావ్యవన్ద ఉన్న చేశంలోని సామాన్యుడికీ (ప్రతీక లుగా కనిపిస్తాయిః సమాజ వాస్తవికత 1941లో “గర్జించు రష్యా గేయం రాస్తూ వ్యక్తి స్వతస్సిద్ధ స్వాతంత్య్ర దాత గా పతితసిర్శతిక పపంచ(ఆాత గా భావికాల న్వర్షభవన నిర్వ్దాతగా రష్యాను పేర్కొంటూ అనంత(పపంచం అంతటా సొమ్యువాదపు గొడుగుసీడల్ని సాగించవిలసిందిగా విజ్ఞప్ని వేసిన శీత్రీ సుష్త కంకాళాలు మేలుకొంటున్నాయి (ప్రపంచం పడగెత్సి బునకొట్టి 'బేచింది కార్మికులు కర్షకులు శాడితులు పీడితులు కరటాలుగా వొంగి తిరగబడుతున్నారు (ప్రపంచం నీకోనం పరిపక్వంగా వుంది తోటి సోొంతులు నిన్ను కోరిరమ్మన్నాయి కోటిచేతులు సన్ను కౌగిలిస్తున్నాయి అనడంలో రష్యాను “ఆకాశ తొరగా అభినందించడం ఉంది. ఎందుకంకే అకాళ తార దురదృష్ట జీవి చనిపోయిన గదిని తలపోతతో కౌగిలించుకున్న రోజులు 936 నాటివి కాగా కోటిచేతులు రష్యాను క "గిలించుకుంటున్న రోజులు 1941 నాటివి, అకాశతార ఆదరవు చూఫవులు భావి క్‌ అహ్వానగానం చేసీ్స్‌ రోజులు 1984 నాటివి కాగా కోటి గొంతులు రషా ను కోరి రమున రోజులు 1941 నాటివి, శి టా. ఈ దురద్శష్ట పడి ఉండి క. కర్త కుడు, కార్మికుడు, కాడీతుడు, పీడితుడు, అశ జే సుష్కకంకాళంగా ల న్నవాడు, మూల నక్కి మూలుగుతూ, (వమిదలో చమురు (తాగుతూ పలుదిక్కులు చూన్తూ. చీకటిబోనులో సింహామె స్తై సింహామై కత్సిగంటుమిోద నెతుటిబాటులా నిరీవ ఉండిపోయిన దురదృ్భృష్ట్రజీవి అఆ కీడిళుజే పచ ట్‌ వ 0గ౫ా నిరంతర శృళానసంచారి అయిన ఈశ కుడీ మెడలోని క్రవా వీడితులనే కవి చూశాడు, పీడితుడు నృత యజ పడిఉన అజ లె కనిపించిన ఈ ఎవరూ లేని-నిళ్శబ్దంనిండిన_చినుకులవలె చీకటు వ్యాపించిన ౫ నే మే (శ్రీశ్రీ భావించిన గది- లేని [గుజిచూఫ స నో ఆ గదియే ఏ దృకృధమూ ని (గుడ్సిదూవుతో చూవ్చు శేని మూష్రలతో తేం రాస్తోంది, అప్పుడది సే ఖండపర శుగళకపాలగణముల కనుకొలకులలో ఒకటివఆ

మవో్యవస్థానం 287 ఉంది. చనిపోయిన వ్యక్తిని దపానం వేసిన్నా ఒకప్పుడు మిగిలిపోయేది అతని తలకాయలోని ఫురై. ఆ ఫురైలనే శివుడు మెడలో వేసుకుంటాడు ఆఫ్ఫంరెకు చూపు లేదు, దురదృషప్టజీవి అంత భయంకరంగా ఉన్నాడు.

తలపోత ఉన్నది ఆకాశ తార అయిదే ఆతోచనలేక రాకాసిశేక వేసినది దీపం

టువంటి దురదృవ్షజీవులనే తట్టి లేవి మవహా1(పస్తానానికి (శీ లీ సిదంచేయబోతున్నాడు, చంపా నా సంచనాలు తర్పణ చేస్తూ ముంద షపదండి అనో న్నాడు. ఈ దుర్భేష్ప జీవులు (ఆాగుబోతులుగా పడుపుక త్తెలుగా ఉనా దులుగా కూలీలుగా విరామ మెరుగక పరి మించేవారుగా గనిలో వనిలో కాన్టానాలో ధనికన్వామికి డాన్యం చేస్తున్నవారుగా నిరపరాధ్యూలె ఇరసాలల్లో చిక్కినవారుగా నూతిని గోతిని వెది శేవాళ్ళుగా కడువుముంటతో నిండిన వాళ్లుగా కూటికోనం కూలికోనం పట్టణాలకు వెళ్ళ బాటసారులుగా భిక్షువర్షీ యసులుగా బానినలుగా ఫీనుగులుగా గానుగులుగా తెగిన తీగల విపంచికలుగా చీకటిండ్లలో భయపజేవారుగా సదికివతలి ఒడ్డున అగిపోయినవారుగా విసిగిన (ప్రాణులుగా యుగయుగాలదోపిడిలో నరనరాల రావిడిలో తరతశాల రోదనలో బక్కచిక్కి బిక్కచచ్చిన వాళ్లుగా అణగారిన అర్ప్హులుగా రాశ్లైత్మిన కూలీ లుగా పల్లకీ బోయాలుగా సంధ్యాబీవులుగా సంబదేహభావులుగా నైచులుగా గుడిసెలలో (బతిశే వాళ్లుగా గంజినీళ్లు (తాగి కాలం గడిపేవాళ్లుగా ఖైదీలుగా కాడీలుగా ఖూసీకోరులుగా పతితులుగా (భష్టులుగా బాధానర్పదమ్షులుగా దీనులుగా పీానులుగా పక్ష్తులుగా తిరన్క్మృతులుగా సంఘబహి మృాతులుగా జితాసువ్రలుగా చ్యుతాశయులుగా వ్యధానివిష్టులుగా క థావళిష్టులుగా ఉరనతల నీరింకిన చెరువు'ప్రక్క చెట్టునీడ గోనెలతో కుండలతో చీకటిలో దుఃఖంతో నిరాశతో ఉన్న దగాపడిన తమ్ములుగా భారత బేళంనిండా కనబడ్డారు, వీరినందరినీ మహా(ప్రస్థానంలోని వివిధ గీతాలలో సినిమా తెరమిద చూపించినట్లు చూపించాడు ్రీ్రీ

వాళీగది

(ఇంచిసింబాలిస్టులలో బాద్లెయిర్‌ తడవాత వెప్పుకోదగిన మల్లా ' కవి తా్యప్రతీకలను అభిమానించే లీీ మల్లా రేకు ఎంతో ఇష్టమైన పకంప [000% అనే (పతీకను *“ఆకాశదీపంిలో వాడుకున్నాడు. అందుశే “గదిలో ఎవరూ లేప" అంటూ ఈ ఖండికను మొదలుపటాడుః అయితే వ్యక్షివాది అయిన మల్లాన్మే 2400 4008 అతని మనస్సుశే ప్రతీక నమాజవాది అయిన ల్రీశ్రీ ఖాళీగది దురదృష్టజీవి చనిపోయిన చేళానిశే (ప్రతీక, శ్రీశ్రీ ఈ “గదిని మహో (వస్టానంగీ తాల్లో ఇంకా వాన్ని చోట్ల వాడక వదిలిపెట్టలేదు. నిద్రకు వెలియె ఒంటరిగా తేన గదిలోపలి చీకటిలోనూ. చిక్లటిలోపల తన గదిలోనూ (శ్రీశ్రీ "కేక పెట్టడం, మంచిగదిలోనే బూర్డువాల ఉఊహాలు సంచరించడం వనాటినుంచో ఆ గది ఏర్పడి ఉండడం మహో(పస్థాన సారకులకు కనిపిస్తాయి,

కకక ఆ ఉ కవిత్వం వస్తువు నంవిధానం శబ్దశిల్పం ఎడ్డార్‌ అల్లన్‌ పో 106 36119ను గంటలుగా అనురణించిన తీత్రీ అల్లన్‌ పో ద్వారా ప్రభావితుడైన కా్దెయిర్‌ను కూడా బుషీగా స్వీకరించి 'మాఘపూర్షిమ ముంచు తెరల సోయగం'ను అనుభవించాడు. సింబాలిజం అనే ఒక నూతన సాహితో్యోద్యమాని శే నాయుకుడై న బాదైెయిర్‌ లంంా 16 మం మాటంంం 0068000 0% 90220” అనే పో కవి తానిర్వచనానికి పహోరతులెత్తుతూ సంగీతక వి తాల నమ్మేళనం కోనం గోప్ప కృషీ చేసి ఉండటం శీశ్రీని ఆకర్షించింది శళ్చాల ౦0 ద్వారానే. శబ్బశిల్పికావడానికి (శ్రీశ్రీకి యింతకుముందు భావకవిత్వమే దారి చూపించిఉన్నా ఆ శబ్దశిల్పపు పరిమితులు సింబాలిజంవల్ల ఇంకా విన్న శతమయ్య్యాయి, ఖండపరశుగళ క్రపాలగణముల కనుకొలకులలో ఒకటివ లె వంటి పంక్పులలో ఆ శిల్పం కనిపిసోంది, అనుభవోద్దీపనం దియా చే శత లో నుభవాలను (వాననలను) ఉద్దీపనం వయుడం ఇం దియానుభవాలను తారా రు న 0 4 లి ఇ 0 ద్ద తాలుగా పెట్టుకున్న సింబాలిస్టులను ్రీశ్రీ అభిమానించినందువల జీ ంంట0 శ5 6౪0౦021109 అన్నాడు.2 లా ఒక చుక్క మిణుకు చూపులు మెలమెల్లగా వినరి గదిని తలపోతతో కాగిలించుకుంటున్నది న. ననన ఒక్‌ దురదృష్టజీవి ఆగదిలో నే ఆరిపోయాడు దీపం __ మూలనక్కి మూలుగుతున్నది న క ముక ఆకాశళతార ఆదరఫవుణూపులు ఇానీంద్రి అలసిపోయింది. నీపం జ. వినరడం కౌగిలించ్చువోన్టక్త. నర ( ౦చుకోవడం వేతుల పనులు కాగా నయనేం[ద్రియానికీ చ్పైదత్ర ండోవనినీ బదిలీబేసి చ బ;బ కి దటిపనినీ మనస్సుకి అ చె(లిని చూపించాడు. ఆరిపోవడం దిపం ధరం శా స అది అన్వయింపబడింద్ర మూలనక్షి మూలడం కుక నగ రై గ దురదృష్టజవి! గ విల బడింది. చావడం త్య భఠుం లా ల చూస న్‌ లయణం కాగా అది దీపానికి ఇెప్ప అ వ్రుల మౌర్చబడింది, అలసీపోవడం ప్రాణి ననన ననన. జి ఫ్రేస్రీ సా ఒకటి వచన 504 పే

మహా్యపహ్హైనం 230 ధర్భుం కాగా అది దీపానికి చెప్పబడింది. ఆదరఫపు చూపులు చాపింది అనే భిన్నావయవధర్మాల సమ్మేళశనంద్వారా చేతుల నహాయాన్నీ చూఫవుల ఆదరణనీ కలివి నంవీప్తంగా చెప్పగలిగాడు,

అగ్ని శనం (కక్కడం, ఇనబింబం పయనించడం, చురో[పపంచం ధరి[తివిండా నిండటం, మదఫవుకేనుగు నవాల్‌ చేయడం మంత్రనగం సరిహద్దులు ముట్టడం, స్యృాదయంలో దీపంపెట్టడం, రొన్షైముక్క చూడటం, బల్ల వక్క లోతు కనుక్కోవడం, (పోవుల, (పోవుల రణన్నినాడాల్సు వ(జం వికసించడం ఉరితీయబడ్ల శిరస్సు రహన్యం ఇెప్పడం, నాద(్రహ్మూవు పరిచుంబన్న హేమం వండటం, ఘర్థుజలం కాలువక ట్టడం, 'వేగుజుక్క వెక్కిరించడం, వె[ర్రిగాలి (పశ్నించడం, పాపాలు వండించడం, భావాలు మండించడం వంటి పదచి తాలను లీశీ ఈ ఒరవడిలోనే వాడాడుః

తొలివచనగీతం

వృత్తాలను విడిచిపెట్టి తీ మొట్టమొదట రాసిన వచనపద్యం విద్యున్నా '్రలికలు (గాంఖికం లోనే వెలువడినా, తర్వాత ాంథికాన్ని వదిలిపెట్టి మా[తాగణాలతో వ్యావహారిక భాపలో జయభేర్శి ఒకరా[క్కి గంటలు మొదలై నవి రాశాడు వాడుక భాపకూ ముత్యాలసరాలకూ. జత గూర్చడం శ్రీశ్రీకి ముందే గురజూడనుంచీ ఆరంభమయింది, ఇతర చేశాల సాహిత్యవ్యవసాయాలను గమనిస్తూ వచ్చిన (శశీ వచనగమకాలలో కొత్త పరిశోధనలను చేయడానికి ఇద్యుక్తు డయ్యాడు సింటాలిజం తరువాత ఇంగ్రాండు అమెరికాలలో పారిశ్రామిక విప్తవ్యపభావంవల బయలు జేరిన ఇమేజిజం కవిళాన్వరూపంలో (సయోగాలుచేసి వచనక వి త్వాన్ని చఎెలయించిడం శీశ్రిని ఆక రించింది. సామాన్య భాషలో కొత్తలయలకోనం చేసిన్యపయత్న మే నచనకవిత్వం, సాంప్రదాయిక చృందోవిధానాలనుంచి విముక్త మై నంపూర్ణ స్వే చృను పొందిన ఈ 66 76౧006 తెలుగ జేశం లోని వ్యావహారిక భాపోద్యమానికి తగిన వాహిశగా (శ్రీ(శీకి కనిపించింది. వచనశీతం అంకే చేతి! వచ్చిన (చాత కాదనీ గణవూరణంకోనం వచ్చే వ్యర్థపదాలు వచనగీతంలో ఉండవస్‌ కవి ఛంవద పీ రాలులేని భావవాహిసిలో న్వతంతంగా ఈదుణూ తన అంతర్జగత్తులోంచి వలి కలు కల్పించు కోవాలసీ ీశ్రీ వచనగీతం గురించి (పస్తావిన్తూ ఒకచోట ఇెప్పినదిి అత్షరాలా నిజం,

న్స్‌

వచనగీతంయొక్క (ప్ర*స్యాన్ని శ్రీశ్రీ నిర్జిష్టంగా నిర్ణయించుకున్నా డు, కవిత్వాన్ని పద్యంలో రాసినా గేయంలో రాసినా వచనంలో రాసినా (శ్రీశ్రీ ఎప్పుడూ సంగీత ప్రాధాన్యాన్ని విసృరించడుః ఈ నంగీతం అంతా ఒకటి కాదు. గ ణబద్ధ చృందస్సులలోన్ని నంగీతం ఏణా వేణు ధ్వనులదై. "తే పవచనకవిత్వంలోని సంగీతం లోపహావిహాంగాల ధ్వనుల్లోంచి పార్మిశామికయం[తాల చప్పుళ్ళలోంచి ధభూమనెకల, వద్యుచ్చకటాల వివిధ విచ్మిక ఘోపషలలోంచి బయలు జేచే

ాాాాాా

న్‌ ౩ భ్రీఖీ సా రెందు వచన క78 పే

240 శ్రీశ్రీ కవిత్వం , వన్వవ్వు నంవిధానం దవుతుంది? ఆధునిక మైతన్యంగల కవియొక్క_ అనుభవంనుంచి ఈ నూతనలయలు బయలు చేర తాయి. అందుకే వచనగీతానికి పాతలతలా లేవీ పనికేరావు; అది తేనరూపం తానే నిర్ణయించు కుంటుందని (శ్రీక్రీ చేసిన సూచనలో అత్యుక్సి లేదు 4 వచనగీఆానికి *గమనవై విధ్యాన్నిి (పాణ్యపదమైన లక్షణంగా శ్రీశ్రీ పేర్కొన్నాడు తెలుగువాళ్లు నిళ్యం మాటాడజుకు నే భాషలోని "గకూసలూ కాకువులూ ఉచ్చారణవి శేపాలూ ఈ గమన వై విధ్యానికి మార్గం తీస్తాయి.5. శిష్టా ముద్దుకృష్ణవంటి ఒకరిద్దదుమా।త్రమే శ్రీ]! ముందు వచనగీతం రాయడానికి (ప్రయల్నించినా వాటికి స్వరూపరామణీయకం సిద్ధించ లేదు. అందువల్ల (శీ(శీ ఆకాశదీపమే తెలుగుకవిత్వంలో మొదటి వచనగీతం అవుళోంది, వచనగీతపు శెలిస్సీ రీతి నిర్ణయించుకోవడాసికి ఇది (పధమలత్మ్యుం అయింది. కవిత్వం చెప్పడం ఒక కష్టమైన పనికాకూడదని సంకల్పించుకున్న [శ్రీశ్రీ ఆ కష్టానికి (పధమకారణం నిర్టిస్ట చృందన్సని (గ్రహించాడు. గణాలు లేకుండా పద్యాలు రాయవచ్చునంళే నియమౌాలే అక్క న్లేదని అర్థంకాదు. కాకహోతే అవి గణబద్ధచ్భండస్సుల నియమాలు మూత్రం కావు, వచనకవిత్యంలోని నియమాలను నిర్ణయించుకోవడం (ప్రయోగానికి నంబంధించింజే శాన్‌ నంప్రదాయానికి నంబంధించింది కాదు, ఛందస్సుకీ వ్యాకరణానికీ అలంకాశాలకీ అన్నింటికీ అవతల స్వచృమూ స్వచ్చందమూ అయిన సీరవమూ సీరూపమూ అయిన కవిత్వపడార్షం ఒక టుందనీ డాన్ని అందువోవచాని! (వతికవీ (ప్రయత్నిస్తూ ఉంటాడనీ చెప్పుకున్న శ్రీశ్రీలో స్వా త్య కాంత అత్యంతస్థాయిలో ఊంది కనుకనే పొత పద్ధతులను వీలయినంతవరకూ వదిలి పెట సాగాడు, పాతపద్దతులచే అనునరం చినప్పుడు వాటిని సంస్కరించుకున్నాడు. అది అలా ఉ ంజేగా శ్రీశ రే అమ్‌ వచనుతం పాశ్చాత్యుల 656 110769 వంటిది. “7636 6176848604 6 ॥ 3/00005 286 00801966, 0 16 0౯61285 గ|6 0% 080506 లో ఎన్నో రకాల ఛందస్సులూ లయలూ కలగాప్రలగంగా ఉండసూవచ్చు, లేదా ఫమడా ఎ” కావచ్చు. శ్రీశ్రీ (పయోగాలు సంప్రదాయంనుంచి (ప్రయోగానికి పోయ్‌ మార్తాలే తప్ప సం్మపదాయాన్ని వేదించిన ఖడ్తాలు కావు, అను పాన ల (0 + అన్నుపాసలూ, సజాశ్రీయశఛాలూ వడిగల నడకా దృ్యాల్క రూపచి.తాల జాబితాలు, ఒక మానసికావ్లన ౧ నృమ్మీంచే భావచి[త్రపరంపరలు రసావిష_రణకు కావల! స్ట్‌నూ ఒక 9006నసూ లు క గ్రా లసిన మూల్మద్రవ్యాల్సు పదాల కూర్చు 5 అదే వ్యాసం 6 0౫1014 00%048106 10 5819 116206

మవ్యాపస్రానం లక్క వల్ల వచ్చే వేగం, ఒకానొక శాలానికీ స్థలానికీ సంబంధించిన దృశ్యంనుంచి వెంటనే ఇంకో స్థల కాలాల దృశ్యానికి గంతువేసి ఒప్పించే పద్ధతి, కొలతలూ బరువులూ ఒరఫులూ గల పడాలను ఏరుకుని (ప్రయోగించడం, ఉఊద్దిష్టార్టం వచ్చేటట్లు పదాలను కలిపి పదబంధాలను కల్పించడం, వాక్యరచన పనితనం, కవితాఖండంయొక్క_ పరిమాణం, పదఫునరుక్షి యమకాది కళ్టాలంకా రాల్కు వాళ్య్ళరూపవై విధ్యం, అనువాదానికీ అనుకి రణకూ లొంగనివిధంగా భావాన్ని ఇెప్పగల గడం, మారుతున్న న్యవస్థకు అనుగుణంగా కవిళావస్తువును తీసుకోవడం, నిరాడంబరంగా ఇెప్పడం మొదలై నవాటిని వచనగీతవు లతణాలుగా (్రీశ్రీయే స్వయంగా సూచించి ఉన్నాడు,?

వచనగీతం ఇచ్చే స్వాతం(_త్యాన్ని వాలామంది దుర్వినియోగం చేసుకుంటారని గమనించిన శ్రీశ్రీ అలా దుర్వినియోగం వేసినవారి రచనలు వచనంలోకూడా చేరకుండా 926 1౯096 అవుతా యని 1947లో హపాచ్చరించాడు లీ మహా(ప్రస్టానంలో రాసి చూపించిన వచనగీతాలు నాపహాస్పి కవితా ఓ కవితా సంధ్యానమన్యలు, అవతలిగట్టు, పరాజితులుు వాడు వ్యత్యాసం మానవుడా కొంపెల్ల జనార్దన రావుకోనం అనేవీ ఆకాశదీపం అనేదీ 8006 ౦౪కి ఉదాహారణ లుగా నిలిచిపోతాయి

వచనగీ తానికి గణబద్ధత "లేకపోయినా ఒక “సవ్వడి' ఉంటుందనీ అది గణాలు లేని లోపాన్ని భర్తీ చేన్తుందనీ చెప్పిన (శ్రీశీ తన వచనగీతాలలో దాన్ని విన్యసించాడు,

“ఆకాశదీపరి ఖండికలోని 'ఖండపరశుగళక పాలగణముల కనుకొలకులలో ఒకటివలో అశే పంక్తిలో ఆ నవ్వఢడి వినివిస్తుంది.

తీలీ వచనగీతాలు వచనఖండాలు కాన్ట, అంశకు పాదవిభజనవల్ల కవిత్యయాపం తెచ్చు కున్న వచనం కాదు, అలా పద్యానికి పాదవిభజన మార్చడంవల్ల వర్చుజే పద్యఖండాలూ కావు. భావాన్నిబట్టి రచననుబట్టి గణబద్ధ-గణరహిత రచనలు రెండింటికీ శ్రీశ్రీ వచనగీతం భిన్నమైనచే. గనణసహితత్వం, గణరహితత్వం కూడా (శీశ్రీ వచనగీతంలో ఉ్రింటాయి, అంతకుమించిన కవితా వశోక్షి ఉంటుంది.

పాజేందుకళూ చదివేందుకూ కూడా అనువుగా ఉండటం (శ్రీశ్రీ వచనగీతవు విశిష్టలత్షణం,

(గాంధికంలో రాసిన వచనపద్యానిక్రీ వ్యావహారికంలో రాసిన వచనగీశానికీ తేడా భూాదాంః

0

మాలా

7 అ్రీశీసా శెండు, వచన 489

242 శ్రుత్రీ కవిత్వం , వస్తువు, నంవిదానం విద్యున్మాలికలు ఆకాకదీవం చాపలుబారులుగతీరిన : మబ్బుగుబ్బళుల దారుల ఒక దురచృష్టజీవి దారితప్పి చరించె ! అరేయి తరళనర శేరమ్ముదములు ఉదయం అరున్నరకు | ఆ గదిలోనే ఆరపోయాడు | అతని దీపం ఆ గదిలో మూలనక్కి మూలుగుతున్నది. భాషలో చేశాదు భావంలోకూడా బిండింటికీ ఉన్న తేడా సౌలభ్యానికీ వై చి(తికీ నంబంధించింది. వద్యనంగీతం వచనకవిజొనంగీ తం అవి ధరాగర్భమున మానవాస్థికా చీకటిబోనులో సింహాములా నిలుచున్నది వరంపరలు సుపనిశ్శబ్దసంపుటములు కతి గంటుమిోద నెత్తుటిబొట్టులాగున్న ది కెంటినీ పాడీనపుడు నంగీతభేదం అర్దం అవుతుంది ట ఆకాశడిపంలోని గమనవై విధ్యాన్ని కింది పొడాల్లో దూడగలం. గదినిండా నిశ స బం ట నాయం[త్రం ఆదన్నర గదిలోపలచిను కందంనడక కులవలె చీకట్టు ఖండపరనకుగళ | కపాలగణముల కనుకొలకులలో ;। ఒశటివఠె | చతుర (సనగత అతనిదీపం ఆగదిలో మూలనక్కిి మూలుగుతున్నది (పమిదలో చమురు (తాగుతూ ॥ పలుదిక్కుులు చూస్తున్నది ననపద్యపు చీకటిబోనులో సమూనా సింహములా నిలుచున్నది (వచనసీసం) ర్ట త్స గంటుమిోాద నెత్తుటిబొట్టులాగున్న ది శాన లు దూరాన నింగిమోద తోచి న న పకచ్చుక్క (ఖండగతి మిణుకుకకూపులు మెల మెల్ల గావిన్య (దిపదగ గదిని తలపోతతో స్‌, త్తి క"గిలించుకుంటున్నది ( ర(్రగత్చి కి తం, ఇ న్‌! నాలునపాదాయూ కలిసి ఒక వచసనగీతం అయింది. ఇందులో (తగల తతిళ్య్యూదంతా చెళ్య భా, దూరాన అశే మాట తప్పితే

మహా్యపస్టానం ఓ48 అను(ప్రానలు శశ్చాలంకారాలు దీపం ఆరిపోయింది అకసా అర్తుగా అఆదీపం ఆకాశతారను చూసింది 'కారగా మారిపోయింది రాకాసీకేకలు వేసింది వడిగల నడక కుండలీకృత వాక్యం ఖండపరశుగ ళక పాలగణముల శాకాసిశేకలు వేసింది లె కనుకొలకులలో ఒకటివ (నీకూ నాకూ చెవులసోకని కేకలు) నజూతీయశక బా నజూ ప్తలొ సముచ్చయార్దక దీర ౦, యాసలు, కాకువ్ర్చలు అలసిపోయింది పాసం దీపం సీక్షూ నాకూ పదనంభయూో+ాజనం ఎవరూ లేరు విణుకుచూపులు, చీకటిబోను, బింద్యంతరూపాలు ఆకాశ తార ఆహ్వోనగానం గదినిండా నిశ్శబ్దం లా అఆదరపుమూాహ చూస్తున్నది దీపం నాకంర వాక్గరచన ఛావవె చి(ి గదిలోపల చినుకులవలె ట్ల గదినిండా నిశ్శబ్దం గదిలోసల వవేవో ఆవిరులు గదిలోపల చినుకులవలె చీకట్టు వై గదిని తలపోతతో ₹గిలించుకుంటున్నది గదిలో ఎవరూ లేరు ఆ గదిలోనే అరిపవోయాడు గదినిండా నిశ్శబ్దం దీపం మూలుగుతున్నది గదిలోపల చినుకులవలె చీకట్లు చీకటిబోనులో సింహములా నిలుచున్నది గదిలోపల వచేవో ఆవిరులు ఆదరపు వూపులు చావీంది _ వళనగీతంలోని వస్తువునుబట్టి ఈ నంపవిఖానం మారుతూ ఉంటుంది, ఆకాశదీపంలోని వస్తువు విపాదళబలితం కనుక శైలిలో పరు॥ లేదు. కవితా ఓ కవితా లోని వస్తు నానారస భావసమ్మైళనం కనుక జె లికూడా చి(విచిితగతులలో సడుస్తుంది 66 7556 19 16౪61 80 866 28 1006, 0676౯ ౯6210/ [66 10 6 36086 01 06102 [0001638 01 ఇంస్రారు[ు!02] 220060 16 0301008 [01109 2 28600 016 72౧66 22 జ 0౯ బ౭తే1టం841 +లంల. 007198 87807. [009 296 08021038 10 ౧110 (99001021 0003 464 0201252163. 8 నచనగీతం ఛందస్పునుంచి లయ వైపు జరిగే పురోగమనం. + ాాాాా 8 ౧86 కెట6ంగం 0000020100 10 ₹0గ6 పేట

కీ అల్లో ర్‌్‌/ వుహ్మాపస్థానం కనబడలేదా మరోప్రపసంచపు అగ్నికిరీటపు ధగధగలు ! 1934 విల్‌ 19 నూతనఖండాలను కనుక్కోవడం, పారి(శోమికవిప్లనం సాధిస్తూ విజ్ఞానశాస్త్ర ప్రయోగాల వల్ల నూతనయం శాలను నిరి ్రంచడం, మూథఢవిళ్వాసాలను ఉనూ శ్రరించడం, పాడిపంటలను, వాణిజ్యాన్ని, కళలను గతంలో ఎన్నడూ ఎరుగనివిధంగా అభివృద్ధి చేయడం, రాకపోకల నదు 'పొతూలలో వేగాన్ని సౌధించడం, విద్యా వై ద్యసౌక ర్కాలను చెంపొందించడం, వారాపసారాలలో కాలదూ'రాలను జయించడంవంటి అభివృద్ధిసి అంళా చూస్తూంకే 20వ శతాబ్ది 'ప్రధమదశకంలో కవిత్వం రాసిన గురజాడ అన్ని చేళాలా (కమ్ము శవ లినోయ్‌ / దేశినరుకుల నమ శ్రవలెనోయ్‌ డబ్బు తేలేనట్లి నరులకు/ కీరి నంపదలబ సవోంకి కి వాని వెనక చూచిన శార్యమేమోయ్‌ //మంచి గతమున కొంచెమేనోయ్‌ ల మందగించక ముందు అడుేయ్‌ / చెనుకపడితే చెనశెనో*య్‌ న. పూను న్పర్హను విద్యలం బే/ వై రములు వాణిజ్యమందే అంటూ గతేనిరాసంత్రో వర్త మాననమాజాన్ని భనిష్యత్సధంలోకి నడిపించడానికి (ప్రబోధించడం జన స గానే కోనివిన్తుంది, ఫ్యూడల్‌ వ్యవస్థమిాద బూరద్డువావ్యవస్త వేస్తున్న తిరుగుబాటును, బున్న అనిన వ్యవస తె ము దిని ఆయన పార్షించాడు. కాని విశ్వనాధ, శాయ్రోలు (ప్రభృతులు స్త్యూడల్‌ క పం 'యూన్ని నహించ లేక పోయారు ఆం ధోద్యమ._స్వ రాజ్యోద్యమ- జాతీయప్టునరుదర ద్య న్య (ప్రభావంవల్ల గతకాలం వర్షమానభ వివ్యత్తులకన్నా గొప్పదిగా భావించి థి వేనో ఛు 5ర్తించార్చు, ప దాన్ని ఇావలేదు చావలేదు ఆంధ్రుల మహోజ్జ్యల చరిత్ర హృదయనుల చీల్చి చదువుశో సదయులార | అని అనగ జస ఉం య క్‌ ల దినర్వ మొప్పు/ని పునతావనసీఖండ మిచట నిలిచి శత దొర గ అన్‌ గతంల లునా యార్యధ్రళ క్తి/నన్ను (10పింపం చేయుచున్నది భృశమ్మ్భు

మహా్యపస్టానం ల్డెశ్‌స్‌ ఆం[(ధ్రఫూర్వ రాజ్యమ్మల పేరు చెప్పిన/హ్ఫ్ళాదంతర మేలా చలించుపోష అనీ గతన ళు ఖలొలలో (దవించారు.. కాస్‌ దువ్వూరి రామిరెడ్డిగారుమ్మాతం గతంకన్నా వర్త మానభవివ్యత్తులు ఉజ్వలంగా ఉంటాయని భావించడానికి కారణం వారికిగల విజ్ఞానశాస్త | దృక్పధం, అధునికావగాపహాన, పూర్వసింహాసనంబులు (పోజ్జ్యలంపు/మణిమయకిరీటములు బభోగమందిరములు చ(క్రనంఘర్ష ణంబునం జదిసిపోయి/యవ్కి యివి యనంగరాక రూపథతెడు "నేడు అంటూ భవివ్యత్తును గురించి కలగన్నారు శ్రీశ్రీ కూడా [శ్రీరంగం [్రీనివానరావ్రుగానే ఉన్నప్పుడు, నాకుం గననయ్యె విన ఫతెనేక చరిత/గత ఫురాతననమయ భారతధరి త్రి అనీ ఆ వై భవమ్ము అప్పటి ధరారమణ గారవాపిశయము ఆ దినమ్ముల సౌఖ్యానుమోదర క్రి నాటి సంపత్సమృద్ధి వనాటికై న ఆంధ్రనిర్ళాగ్య ధా తికి నలవడునొనొ అనీ గతంవై పు దృష్టిని మరళించినా, కొన్నాళ్ల పోయాకా 'అట నొశే దీర్స యామిన్మి ఆసనిళా శ్చ శాసశయ్యకు (పాతః (పనక్తి 'లేది అంటూ గతం గతమే అనుకున్నాడు, తరువాత భావిదృషి వ! నలవర్ఫుకుని *నా తలపోత లీకణమునన్‌ పరువెత్తు__ భావికాల విద్యోతిత నాట్యశాలలకు జ్యో తిర ఖండయశోంగణాలకున్‌ --ా-నౌ మాననమింక భావిసుషమావికనదుచు లాస్వదించెడున్‌' అని నంకల్పం చెప్పుకున్నాడు. తరువాత గతచర్విత్ర పరిజ్ఞానం వవిధంగా మానవుడి వర మాన గమనంమాీచా భభ విమ్య బ్య్యేయంమిోదడా (ప్రభావాన్ని చూపిస్తోందో తెలుసుక్సుని “జయళేరిని (మోగిన్తూ మహా(పస్థానానికి (శ్రీశ సిద్ధమయ్యాడు. శీ మహాప్రస్టానం అవతరణగాథ మహో ప్రస్థానగీ తలు (వాయడానికి ముందు శ్రీత్రీ (పపంచంలోని వివిధ చేశాల కవులను, భారత చేళశంలోని (ప్రగతిశీల భావాలుగల కన్చలను అధ్యయనంచేయడంలో వర్తమానసావమాజ్ఞక్ష వ్యవస్థకన్నా అందమెన ఆనంద పదమైన నమాజవ్యవస్ద క్రై ఈ కనవ్ఫలంతా స్వప్నాలు కంటున్నట్లు కనిపించింది. వీరంతా వర్శమానసమాజం మిద తిరుగు బాటును కోరుతున్న ట్లుకూడా (గ్రహించాడు. 1038కు ముందు (శశీ సూతనవసువు కోనమే గ వేమీన్తూ ఉండగా నిష్‌ట్లా నవీనధోరణులు, శిష్‌ట్లాను అనుసరిస్తూ వచనగీతాలురాన్తున్న ముద్దుకృవ్ణధోరణులు ఆకర్షించిన వుడు హారీందనాఖ్‌ గళాలూ మ8కొన్ని ఆంగ్ల గీతాలూ అనువదించడం (ప్రారంభించి, న్వతంతగళం తెచ్చుకున్నాడు, అ తర్వాతే అంగ్లకవులకో తృప్పిపడని శ్రీశ్రీ (ఫ్రాన్సు జర్ధునీచేశాల కవల ఆకర్షణకి ముగ్యడె క అశ థఖర్న్తు (ప్రపంచవిశాలమైనదృష్టిని అలవర చుకున్నాడు. (పపంచం అంతటా అభివృద్ధిని కాంట్మీంచే కవుల

246 శ్రీశ్రీ కవిత్వం , వన్తువు, నంవిధానం స్వప్నాలు రమ్యన్‌ విప్లవంలో ఆకృతి ధరించడం చూసిన థ్రీశ్రి సామాజికవిప్ల వానికి ఫురోగామిగా సాహిత్యవిప్తవాన్ని సాగించాలని దృఢనిశ్చయానికివచ్చి ముత్యాలసరంలో వాడుక భాషలో జయళ్ళేరి రాయడం పూర్తిఅయిన తరవాత 1984 ఫిర్రైవరి 16వ తేదీనాడు ఎడ్లెర్‌ అల్లన్‌ పో గంబల్ని అనురణిస్తూ రాయబోతున్న గ్‌తంలో | పహారోంపారోంపార జారపహారపారవార/పహారోంహారా అనిపలికే గంటలు నే పాదం వెలువడగా అది తతిమ్మూూ పాదాలతో బేలన్సు కాక పోవడంవల్ల ఉపనంహారించు )న్నా అది మనస్సులో బలంగా నాటుకుని ఉండిపోయింది. ఆకాశదీపం అనే వచనగీళాన్ని రుగించా కా ఒక రోజున (1934 విల్‌ 12) వదో వ్యాసం రాడామని “వురో(పప్రపంచరి అనే ర్షికను నిర్ణయించుకుని కాగితంమిద శాసేనరికి కలంలో సిరా అయిపోగా కాపీయింగ్‌ ఇంక్‌ ఏన్సిల్‌ తో అసంకల్పితంగానే మొదలు చెటి మహో(ప్రస్టానగీతం ఫూర్చి చేసేసరికి 5 నిమిపాలు పాసరమే పట్టింది. శ గతంలోనే వెనుక ఉపనంహారింపబడిన పారోంహూరోం అనే పాదం పాంతరం 'పొంద్రి వచ్చిచేరడం శ్రీశ్రీ కవితావ్య(గతకు నిదర్శనం, షృళ్పర క్షనం, స్వచ్భందమైన కవితెధార, వ్యక్తావ్యక్ప వివేచన, (ప్రగతిశీల గత లోని వస్‌ న కనుకనే థశ్చీశ్రీ ఈ గీతాన్ని అలా అనుకోకుండా రాసేయగలిగాడు, ఈ మూడోరోటువే నానికి తెలుగు చేశంలోని ఆలోచనా భావనా అలవాటుపడి "లేవ్రకనక నే పంపిన కొన్ని మార్చులున స్యుపసిద్ద మాసప(తిక శ్రీశ్రికి తిరగగొట్టింది. తరవాత శ్రీశ్రీ ఈగీ తాన్ని న పరిహ్కరెంచుకున్నా డు. అని మొదట రూ పదం పాడుతూ/ కాం[డుకాండుమని గర్జిస్తూ కాంద్రుశాండ్రుకుళ్వ విమర్శకుడై న (శ్రీశ్రీ తనలో పాన్ని కనిపెట్టి సవరించుకున్నాడు. పదంపాడుతూ వ్వా ద ఫుల్కగ ర్టించేది సింహం కనుక ఆ రెంటినీ కలపడం నచ్చశ “కదంతొక్కుతూ టర్నర్‌ సత్రంలో రం గర్జిస్తూ అని మార్చాడు, తరువాత ఈపాటను విశాఖపట్టణం (వభావితుతై ఎగర వినిపించినప్పుడు విన్నవారిలో అడవి చావీరాజుగారొకరు, వారు దీనిచేత నాన్నికూడా జ్వాల గండోయ్‌' జ్యాలల్‌ అశే పాట రాసి జూర్ధలకు పంపగా శ్రీశ్రీ మసోప్రస్తా ఆలన్యమయింది పంపాడు. శ్రీశ్రీ శేయం (ప్రచురణ అడవివారి గేయం (పచురణకన్నా మహోపసా మాబమోధ వ కర్ని రానుడాన ముందు 7 మనస్సులో వ్‌ నూదమూలల్లోనో కవి రచించిన బెన్నాక్‌ బంక్‌ వ ్మడీన్నాయి. లామర్సెయ్యే లా ఇంటక్‌జేషనాల్‌, బరన్సు థ్యాయ రాసిన షుగూప్హ్బ్యా ఆశా గ్టాండరు బ్లాక్‌ రాసిన ది 'బ్వల్వు, చారీం[ధ్రనాథభటోపొ మౌ జంగ్‌, కాజీన(్రాల్‌ ఇస్లాం శాసిన విప్తవగీతోలూ కవికొండల

మహ్మావస్టానం తళ? "వేంకటరాన్ర రాసిన శివరా(త్రి.ప్రభ గీతమూ గురజూడవారి ముత్యాలనరాలూ, ఎడ్డార్‌ అల్లన్‌పో రాసిన గీతాలూ వేమన ఆటవెలదులూ బరంపురం నవ్య సాహిత్యపరిమత్తులో _ శివళంకరులు చదివిన శిపట్లా మారోమారో అనే గీతమూ శంకరభగవత్చాదుల భ జగోవిందక్లో కాలూ జయ "జీవుని గీతగోవిందం పదాలూ గక6౬ 562 16 501 కం 90011108 562 అనే గీతమూ ఎడిత్‌ సిట్‌ వెల్‌ గీతాలూ తిక్కన అళ్వానాంతపద్య్యాలూ మొదలై నవాటి నంస్కారె మంతా శీశీలో జలపాతంవనలె (పనహిన్తూంశు విద్యుత్తులా ఈగీతం ఎగజిము '్రకు వచ్చింది. శ్రీత్రీమై నజురుల్‌ ప్రధావం ఫురిపండా అప్పలస్వామిగారి (వేరణవల్ల కాజీనజురుల్‌ ఇస్లాం విప్లవగీతాలను చదివి (పభ అ ళా గా వితుడైన శ్రీశ్రీ మహా(ప్రస్థానంవంటి “మార్చింగ్‌ సాంగ్‌ ' (వాయడంలో నజురుల్‌ ఇస్తాం ఒరవడిని తీసుకున్నాడు! . 1920లో సామ్యావాదవిప్ప వాన్ని గురించి తీవవేగంతో కవితానంచేశం విని వంచడం మొదలు పెట్టిన నజురుల్‌ ఇస్తాం 1929 నాటిశే అగ్నివీణ, విషే.రవంశి, సామ్యవాదిి సర్పవోర, సింధుహిల్లోల్స్‌ సంధ్యవంటి కదితానంపుటాలు (ప్రకటించి ఉన్నాడు, రవీందుడి ₹ాల్పనికదృక్సధంకన్నా నజురుల్‌ ఇస్లాం వాస్త వికదృకృధం చేళంలో వ్యాపిస్తున్న ఆకాలంలో భావకవులకన్నా ముందుకు వెళ్ళడం అంళశు టానోరునుంచి నజురుల్‌ ఇస్తాం వరకూ సాగడమే, ఈ పనినే [శ్రీశ్రీ చేషాడ్సు. విద్రోషిి [ప్రళయోల్లాసం, బోధన, మూనుష్‌, పాప్‌ వారాంగన, నారి న ఉలి రగానం, అమర్‌ కైపీయత్‌్స్‌ సవ్యసాచ్చి దారిద్ర్యం, ఛలొభల్‌ ఛల్‌ వంటి బనజు ర్‌ సవ్య తాలు నమనమాజ దృక్పుధానితి న పతాకలు, అందులో ఛల్‌, ఛల్‌భల్‌ గీతం మపూాదాం. శా 0౧ ఉంగా 6 50౫6 భం 5211 3108 486 80089 ౦5606 676౯ ౧677 ంగ్వ్యా, 296 30211 11౪60 22 ఈ 009మ2షం8 860486 420% 0% జం 0£ ఘంళం8063. 06 4౯ ” గం అ్కికసైంటండం 19 (6 310 జంంల ₹/76 90411 10005 06౫ 119 26 సం సట గా 60గాం జి 211 280%, 50ల8లు 11 116 3మ5, 0 జాయ 09%, ఇజం నట 008 902561 రేషన ష్‌! షె్‌షంఠి 00, 2ంళ 0260, 1/6 512] 10006 1 66 600౯01 116060 61% 10 06 02] 0౯1% మల 18 106 051886 య లేడని 25 రల 10 క్‌ఎ0 668 మంగు 09 [6 8016 0 రేంజి | ₹/6 9022] ౫48 యగ 1016 కరం 91814 2680 08621 లం 040166 210 10 0094264 23 018 2 66 మొంలం12109, శచజంపి 222903 | సేం! ౪8 20% 08! 1 థీఫీ సా, మూడు. వచన, 286 చై

ఓ248 శ్రీ శి కవిత్వం వస్త్వవు. నంవిధానం ఈ... తీళా౭స్‌రి, ౫0౪ 1080030016 08603 గ్‌ 00, [870% 09 610 016 107 003౧౮16 1116 కెలం12, 006, తీర00769, 408468౯ ౯0113 ౦౪1 16 00మరు216ీ 6606, షెం5512 216 80 మ209 0౯ 160 01 90161653 166866 10 2060 ఇల ఇ06ే6? 10818% 027౯00 04 13 211 6176014109 761 టి ౨476 21 2772106066 282412 206 006౫ ౪2 ౧౦ ౧12006౯ ౦1 31660 1 3౦ ౪621019585, 2216, 2౧96 ! 1098 &9ం 3౦౪ 1054 (06 1011 3209, ₹76 9211 0606 40 2 807 గ౭గడస2! 302 16 ఇ2966౯౯ 881 10989 107 6 0251 0౦౪10 6450206 501] 1 206 31025 206 8668 10219. వళ2/0% 0%, 8౭870 0%, 98000 01 | 1.6 ఏ6 12021063 08016 0₹0-8006 6090016 68౦౪9. 6 -2006. 42508 09 2200. 6162 (1929) ఈ గీతంలో నజురుల్‌ ఇస్తాం యువకుల్ని ముందుకు నడివండని (పబోథిస్తూ గ తాన్ని తిరస్కరించి భవివ్యత్తుమోాద ఆశలు కల్పిస్తూ పరఆ*లవంటి అవరోభాలను దాటి నే ్రజానాలను ఫునరుజ్డ్‌ వింప జేసి, మృత్యుద్వారంలోని జీవనాహ్యాానాన్ని వినమన్నాడు, గోడలను కూ లి వేయనమన్నాడు; నిద్రనుంచి మేలుకోమన్నాడు గతంగతమే అంటూ పెర్షియా, రష్యా, రోమ్‌, ోసువంటి "జేళాలు పతనమై తిరిగి ఎలా విబృంభించాయో 'తెలుసుకోండన్నాడుం (శమశక్తితో నరికొత్త తాజమహాలును నిర్సి స్రంచగలం అన్నాడు. ఇలా వ్యకివై తన్యంనుంచి నమప్టి.శానిక చై తన్యం వెపు మళ్ళించిన కవితాస్ఫూర్సి శే తీశీ పదండి ముందుకు పోదాం పోదాం అంటూ (పశటించాడు, బెంగాల్‌ నుంచి వీస్తున్న విస్తవాగ్నిసి “తెలుగు చేళంలోకి అతరాల గువ్చిళ్ళతో ఎత్సి పోసి మరో చవపంచపు (కేతాగ్నిని కణ3 ౪ మండించాడు. శ్రీశ్రీ నమష్టిధోరణి ఈ (ప్రపంచాన్ని మిథ్యగా భావించి మరో దిన్య(ప్రపంచాన్ని భావించుకునే ఆభధ్యాత్టిక వాదులూ సింఛాలిస్టులూ ఆదర్శవాదులూ ఈపపంచాన్నే వాస్తవంగా భావించి దివ్యలోకాలను మిధ్యగా భావించుకునే ్రీశ్రీవంటి భాతికవాదికి (ప్రతిపకుంవాశే అయిపోయారు. మహా(ప్రస్థానం రాయగానే. ఈ వాస్తవ(ప్రపంచమే సామాజిక పరిణామంవల్ల మరో దివ్య(ప్రపంచంగా రూపొందుతుందస్‌ ఇెండు (పంపంచాలూ. వాన్న వాలే అనీ లీ్రీ నిర్ధారణకు వచ్చేశౌడు '“వురో (ప్రవంచంి రాసి, *ఎజుగుదు మటియొక్క మనోహరతరగేహము కలదని--ఏమూలల గనిన అపారామనన్య మే ఇచ్చట అతుల (బ్రహ్మానందం బమరెడు నచటన్‌” అంటూ దాదావు 8 వళ్ళకతం “అంతిమయాూత'లో దివ్యలోకానికి పోవడానికి సిద్ధమైన (శీ ఇప్పుడాదివ్యలోకం ఈ[పపంచం లోనే ఉందని గుర్తించాడు ఈ[ప్రపంచంలోని దుఃఖాలకు కారణం సామాజిక వ్యవస్థలోని లోపాలే తప్ప భగవద్విలానంకాదని నిశ్చయించుకున్నా డు. 2 00 ం00! 2106 0౧6 ౦603,

మహాపస్తానం 249

సూతన సామాజికవ్యవస్త వర్పడటానికి ామికలు. పాత్యప్రపంచంమిాద తిరుగు నాటు చేస్తూ ముందుకు నడిస్తే భవిద్యర్తు దానికి ఆలవాల మవుతిందని (గ్రహించాడు కనుక ఆ (శామికు లనే పదండి ముందుకు అంటూ (ప్రబోధిస్తూ కవిత్యాన్ని వారిశే-అంకితంచేళాడు. ఉన్న వ్యవస్థ అంతా బాగానే ఉందసీ ఇది ఇంకా చాగుపడటానికి గతవై భవపునరుద్దరణమవే మార్షమనీ బోధించే కవులకు టీశీ (పతిపవంవాడై పోయాడు, ఈవిధంగా జెలుగు కవిత్వంలో కూడా రెండు (పపంచా లేర్పడిపోగా (శ్రీశీ మరో(పప్రపంచం కవి అయి నూతనయుగానికి (పారంభకుడయ్యాడు, కవితా సంవిధానంలో (పయోగాన్నీ కవితాదృక్పధంలో (పగతినీ కవి ళావసువులో (పయోజనాన్నీ మేళ వించుకు నే, తీర్‌ మహవో(ప్రస్థానం గీతిం రాశాడు. నామాజకవ్యవస్థ మారుతున్న ప్పుడల్లా మానవుడి జీవితవిధానం మారుతున్న కు కవిత్వంకూడా మారిపోతిందనే (పాధమికసూ(త్రమే శ్రీశీ కవితా పరిణామానికి మూల హేతున్చు,

ఫ్యూడల్‌ వ్యవస్థలోని సమష్టి బాంధవ్యాలు బూర్డువావ్యవస్టలో విచ్చిన్నమై న్యకి, స్వేచ్చకు (వాధాన్యం వస్తున్నప్పుడు కవి ఆతా శయథోరణిలో తన కవిళ్వాన్ని రాయడం జరగగా బూర్జువావ్యవస్థమిద వప్ణవం సాఖించదలచిన కవి సామాజిక సామూహికశ కి నర్షిన్తూ పదిమందిలో నిలబడి. పదిమందితో ఆలాపీన్తూ ముందుకు నడిపిస్తూ సమాజనాయకత్యం వహిన్తూ “పదండి పోదాం) అనే ధోరణికి_ఉత్త మవురువబహువచనంలోకి_కవి తాన్ని మలువు(తిప్పాడు, నమాజునికి యాజమాన్యం వహించే బూర్జువావ్య కులు అ త్యా(శ్రయధోరణులను (వోత్సహించగా వీడితజనులు సమప్రిధోరణిని అవలంబిస్తారు, ఈ వీడితజనపత్షవు కవియే శీశ్రీ. (చేదుపాటలో) మనమంతా గానినలం మనదీ ఒక (బదుకేనా? (అదై్వైతంలో) (ప్రపంచనును పరిహోసిస్తాం (వ్యత్యా సంలో ముందుదారి మాది (పపంచం నూవెంటవస్తుంది వంటి పంక్తుల్లో కవి నమాజంతో ఐవాందు తున్న తాదాత్మ్యం స్ఫురిస్తుంది. శ్రీశ్రీ ఆతా ్రశ్రయంగా వకవచనంలో రాసిన గీతాఆకా చాలా ఉన్నాయి, కానీ అందులో *నేను సామాజిక ప్రతినిధియే కాస్‌ (పయి వేటువ్యక్తి కాడు.

(శ్రీశ్రీ మఠో[పప్రపంచం

కారతజూతికి మూలవురుము లై ధర స్థాపనకు నంగామంచేసి అధర్మాన్ని తుతునియలుచేసి శరీరాలతో నే స్వర్హాని పోవడానికి యాకతసాగించిన పాండవుల న్వర్శయాషతకు వేదవ్యాసుడు మహాప్రస్థానం అంటూ- పేరు పెట్టగా ఫ్యూడల్‌ బూర్జువా వ్యవస్థలమిద తిరుగుచాటుచేసి ధర్జునర్థగామంలో పాల్గొన్సి సామ్యవాద సమాజస్థాపనక్షై పురోగమనం సాగించే (శ్రామికవీరల భాతికయా[తను శ్రీథ్రీ మహాప్రస్థానం అన్నాడు, ఇపాపరాలని 'వేడాంతులు ఇటిన జర్లు (పతిగా ఖీత్రీ (పపంచం మరో ప్రపంచం అంటూ వ్యవహరించాడు, కవిత్వంద్యారా తీ

[82]

ల్డిణగ్ర ఢ్రిత్రి కవిత్వం వన్తుషు సంవిధానం ఆ మరో(ప్రపంవాన్ని భూడగల్గాడంకు ఆానుంటున్నపపంచంలో తాను అన్యాయాలకు గురి అవ్చతున్న వాస్తవాలను (గ్రహించి, అలాంటి అన్యాయాలు "లేని (ప్రపంచాన్ని స్వప్నలో కాలలో దర్శించి దాన్ని నిజంగా భూలోకంలో స్టాపించే అవకాశమున్నదని తెలుసుకున్నాడు కనుక నే (ప్రపంచంలో దుర్గభ మైన సౌందర్యాన్ని కలలలో దర్శించి కవిత్వంలో దాన్ని వర్షించడం భావ కవుల్క భావుకకవుల అలవాటు. డాన్ని అ మిధ్యాజగత్తోలో నే అనుభవించడం రసవాదుల, ఆదర్శ వాదుల అలవాటు, ప్రపంచంలో దుర్గ భఛమవుతున్న సౌఖ్యాలను కలగని వాస్తవంగా వాటిని అనుభవించడానికి అవ కాశం ఉన్నవని సూచించడం విష్టవకవుల అలవాటు, దాన్ని ఆచరణలోకి అనువదించడం (శామికుల కర్వవ్యం ఈ రెండు ('ప్రపంచాలనూ ఒశేకవి తన జీవిత వివిధదళలలో చూడటం "తెలుగు విత్వంలో 'శీశ్రీతో ఇమనలయింది,. 1035కు ముందు శ్రీశ్రీ శావకవి, 38 తరవాత 'శ్రీనీ విప్లవకవి, కవిత్వం కవి త్వానుభూతికే మూత మే అనుకోవడం ఆంతర[పపంచంలో తిరుగాజే భావకవిశి సహజమే కానీ ఆవిధంగా అనుకుని తృప్పిపడిపోవడం విష్ణ వకవి భ్యేయానికి భంగం అవుతుంది. కాను కవిళ్వానుభూతిని పొందుతూనే సమాజూన్ని సనిదాణస్టికినుంచి మేలుకొల్పి చానికికళూడా ఆ కవిత్వానుభూతిని కలిగిన్తూ కర్షవ్యాచరణకు (్రామికుల్ని ఉద్యుకుల్ని చేయడంతోగాసీ జ్‌ ' య వ! న్‌ వి న్‌ ఛ్య లం నెర వేరదు. అందువల్ల భావకవి (పయోజనాలకన్నా వప్పవకవి (ప్రయోజనాలు రాలు, ఇంతవి పయో బి ్కా నరం అన్రతుంది, ఈ పనిముట్లను, పనితనాన్ని శశీ [పపంచకవులనుంచి అభ్యసించి తెలుగ బేశానికీ తెలుగు భాషకూ పరిచయంభేశ్తాడు, మహా పస; నే ళీ జ | (అజ్ఞానం గ్‌తంలో మర్యోపపంచపు రూపశేఖలకు సీంచాలిసుల 'సూచ్యశిల్చం'తో వ్యక్తంచేయడంవల ఆ గీతమే ఒక మహాకావ[వ బ్‌ చూ అంతళాయ. కావ్యపువిశిష్టతను నంపాదించుకుంది" త్యాగాలు టి లను అధిగమినూ (శామికులు మహాప్రస్థానం సాగిన్తూఉంకే వచ్చే అనీక పరిణామాలనూ అల కలోలాలనూ భాన్లోళిక్ర ళ శే ణ్‌ణ పరిణామాలలో ప్రతిబింబింప జేశాడు. జీవితంలో కవితా సన్నీ కవిత్వంలో జీవి తాన్నీ వెదుక్కు నే అలవాటుగల తీ పపంచంతో తనవంటి సామాన్యుడి జీవితం కవితగ౦ం ముడిపడీ న్‌ - గి పడి ఉన్నాయని గహింవాడు, సామానుంల జీవి తొలలో అలకలోలాలనూ అశాంతిన్‌ స్పషిసు ల షో ్రప్టైస్తున్న వివిధ బిశాల రాజకీయార్లికవిధానాలు 1994 నాటిశే రెండవ (పపం చయుగ్గంవె ఫు నడునూ ఉన్నాయి. విశంవాం పుగా లి టా విషడో ధ్‌ మ! ఇగ. విశ్వవ్యా ప్తంగా వర్పడిన ఆర్షికసంక్షోభం, ఇండియా నిరు ఖం: పరపీడన దారి.ద్యాది భీకరపరిసితులు, జరుసిలో 'హెసిసునియ థి తృత్వం, ఇంపీరియలిస్తుల దోవీడీలు వీటన్నిటినుంచి (పపంచిమానన్రలు విమన్డీ పొందడాదిక్సా అర హై మొ వాదవిప్టవం ఒక్కకే శరణ్యమని మేధావులు కళాకారులు భావిస్తున్న తపణంలోనేే క్రీశ ట్‌

మహా(పషానం ర25్‌1 (పస్టానగీతం రాశాడు, నిజజీవితంలో ఆతా ననుభవిస్తున్న నిరుద్యోగ, దార ్యాలకు కారణాన్ని ఊహించుకోవడంలోనే (శశ కవితావిప్రవం వికసించింది కంర (06 ౧4021 [౯6౧64 0 ౯౦87689 05౯ 2 90201086 159 10ఇ2౯69 006 0011064108 0€ 0138531658 500166. ౮౦009130 19 ౨000108 0468 ఉం అష6౦64+04౯ 10 6! 1015 920494] ౦౨6 01927608 1 6083010౪43 [2006౯8 మానవజూతి అభ్యుదయానికి విభాతగీతంగా శమ్య్యూనిజూన్ని లీత్రీ భావించాడుః (శ్రీ (ప్రగతిశీలభావాలు ఫ్యూడల్‌, బూర్డువావ్యవస్థల్లో కస్టాలక్కు బానినతనాలక్కు దోవీడికి గుర అవ్ర్చతున్న కర్షక కార్మిక (శామికవర్షాన్ని అంతటినీ మరో[పపంచం వీలిచింది అంటూ ఆహనాన్ని అందిస్తూ మొదలు పెట్టి అందరితోపాటు తానుకూడా పాల్గొని దారి చూపిస్తున్నట్లు కవి ఈపాటను మొదలు ఇట్టి (చామికనమాజనాయకుడయ్యాడు, మరో[ప్రపంచం అనే సామాజిక వ్యవస్థ మానవీకరణం పొంది “పిలిచింది అనడంలోనే ఉంది, వైచిథతి. 'పదండి ముందుకు పడండి (తోసుకు పొడాం పోదాం వైవైెకి అంటూ నమయం డాటిపోకుండా పరుగెత్తాలని తొందర పెకుణూ చూపుతున్న ఉత్సాహావేళాలు ఆ సూతన్యపంచంపట్ల కుతూహలాన్ని రగులుగొల్పు తాయి, కదిలించడం, మార్చించడం, పాడించడిం, 'వెినునిద్దుర వదిలించడం మునుముందుకు సాగించడం, పరిపూర్ణ ఫ్ముబతుకిప్పించడం కవిత్వధర్యా లుగా భావించుతున్న శ్‌ మహా(ప్రస్టానవు మొదటిగీతంలో నే పీడితులనందరిసీ కదిలించి పాడించి చివరిగీతంలో మరో_పపంచాన్ని చూపించి *ఈ లోకం మీ జేనండి మిారాజ్యం మోశేలండి' అని ముగించాడు. రాజ్యాది కారాన్ని వ్యకు ల నుంచి తప్పించి నమాజానికిప్పించడ మే (పొలిశేరియన్‌ కవిత్వపు తుదిలత్ష్యం "పదండి ముందుకు" అని మొవట ఇెప్పిన ఈ మాకే రూపాంతరం పొందుచూ పడండి (తోనుక్కు కోటలన్ని టిని దాటండ్సి రారండ్కి కదలండి, (వభంజనంవలె హోరెత్మ ండ్కి భావవేగమున (పనరించండ్సి పెళ పెళ వెళ'వెళ విరుచుకుపడండి, ఉరకండీ ఉరకండీ ముందుక్కు (కాచులకలెనూ "లేచులవశెనూ ధనంజయునిలా సాగండి అంటూ గీతం పొడుగునా అవృత్తమవ్రుణూ ఉంటుంది. సామ్యవాదం సాధించడం శీవలం కవిత్వంళో జరెేగేదికాదు, రాజకీ మారి కవిధానాలలో ధి మౌార్పుద్వారా వచ్చే సామ్యవాదానికి (పజల తిరుగుబాశే నూర్గమవ్రుతుంది, ఆ తివగుబాటును (వేనేవించడమే కవిత్వం 'చేయగలి గేది, కదం [తొక్కుతూ/పదం పాడుతూ పహ్యాదంతరాళం గర్జిస్తూ (పజలను ముంద్ధుకు నడవవల సిందిగా చెప్పిన లీ మొదటి (్రియతో గరంవలె బరువునుమోస్తూ ఉత్స్పాహాంగా ప్రదుగు తీయ వలసిందనీ రెండవ([క్రియతో యాం[లికంగాకాక్ష ఆ వేళశపూరితంగా సమప్పిగా కదలవలసిందని మూడవ ల డీ ణు ౮119080 0 510% 18,

25్‌ల శ్రీ శ్రి కవిత్వం వస్తువు నంవిధానం శ్రియతో సింహాలవలె శ్యతువులపై విరుచుకుపడవలసిందనీ సూచించాడు. ఈ (పేరణను కలి గించడంలో శశీ ఈగీతంలో ఇంకా ఎన్నో పోలికలను వప్పాడు. 1పభంజనంవలె హోరెత్తం డన్నాడు. భావవేగమున (ప్రనరించండన్నాడు. శివనము[దమూ నయాగరావలె ఉరకండన్నాడు, (తాచులవలెనూ ేచులవలెనూ ధనంజయునిలా సాగండన్నా డు, (శామికులతో ముఖాముఖిగా ఇలా చెప్పిన లీశ్రీతు మరికొన్నాళ్లు పోయాకా బూర్జువాలతో అనాధులంతా అశళాంతులంతా దీర్చ శ్రుతిలో త్మీవధ్వనితో విస్ణవశంఖం పినిపిస్తారోయ్‌ అని చెప్పడమేకాదు, బూరడ్డువాలకూ= (శామికులకూ ముఖాముఖి నూహించి (శామికులచేత 'తిరుగుబాటు మా వేదాంతం” అనివించాడు, 'మరో(పపంచం' రష్యాలో మొట్టమొదటగా వర్పడింది కనుక అది 'యుటోవియా” కాదు, అందుకీ 'వినబడబేదా మరో[(ప్రపంచవు జలపాతం * అని (వశ్నించాడు. నిత్య్యప్రవాహశీలమూ స్వచ్భందమూ ధ్వనిబంధురమూ శక్తి మంతమూ అయిన జలపా తాన్ని జనచై తన్యానికి (ప్రతీకగా తీసుకున్నాడు ఇండియాలోని శివనము[దజలపాతం, అమెరికాలోని నయాగ రా జలపాతం శీశీక గుర్తురాక మానలేదు, అందుకే ఈగీతంలో శివసము[దమూ నయాగరావలె ఉరకండీ ఉరళందీ ముందుకు అంటూ జనావళిని తొందరపెట్టాడు. ఇండియా అమెరికాలలో సామ్యవాదం రావాలనే అభిప్రాయం వ్యంగ్యంగా గోొచరించకమానదిక్కడ, ఈ జలపాత నంశేతం (శ్రీశ్రీ విన్న కవిత్వ

ఘోవల్లోకి వెళ్ళి '*ఒకథోటి జలపాతాల పాటలుగా మారింది(కవితా ఓ కవితాలో, విరామమెకుగక [వ్రై-ళ్లీ మరో పస వ న్‌ లే యేకాగ్నిని చూడండన్నాడు, కిరీటవుధగధగల్నీ మృ్వశప్వ ల్‌ అ ల ంచొనగారా వినండన్నాడు. మరోప్రపంచపు అన్న భగభగల్నీ భష సల ఎరగానటా నిగనిగల్నీ మరోప్రపంచవు పోమబ్వాలల

ఇ కొవిస్తూ గీతాన్ని ముగించి సామ్యవాదప్రపంచవు మైతన్యాన్ని న్ఫురింప జేశాడు, బూరవా గ ఎన్నో అవరోధాలను కల్పిస్తూ వర్గాల సుస్థిరత మై వ్యూహాలుపన్నే వా పనా సంచ రాన్ని కూలదన్నడంలో విప్త నవీరులు (నాణాలు వదలకతప్పదు, "జార లురులు తర్పణచేన్తూ “పదండి ముందుకు, బాటలు నడచీ జేటలు కడచీ కోట లన్నిటిని దాటండి, నదీనదాలూ అడవులు కొండలు ఎడారులా మన కడంక్షి ఖు

త్యాగాలనూ వీరమురజాలన్లూ రక తర్శణాలనూ (పోత, ల పె అభహానినూ డని అర ఆ ఏల ౮ ఏహెంచాడంకే అళాంత్రిసీ అల్లకల్లోలాన్నీ (పాతిపదికమాచ్‌' కఠ న్‌ వరివస్టను (తోసివేయడానికి ఇవి తప్ప, క్రలాలమళతాల వర్పడిన జాబలూం సన్ను న వార ాంనానంా కట్టిన కోటా నంద్రధాయాలనల్ల ఇవన్ని, ఇలాంటి గోడ ల పల చ వు, మం చెడ్ల మధ్య కంచుగోడలు క్తువి ట్ర స్పదు (శామికులకు, బూర్డువావ్యవస్థ ఉదయించి

మహా(పస్టానం ల్‌ గ్‌ పారిశ్రామికవిప్ల వం తీసుకువచ్చి, కోటలను ఎలాగూ నిరూ ్రలించింది; నదీనడాలను వంతెనలతోను అడపస్ర్టలనూ ఎడారులనూ కొండలనూ యం[తాలతోసూ లొంగదీసుకుంది. అయితే (శామికులు డాటవలసిన అడ్డంకులు శేవలం (పకృతి విభాగాలు కావు, బూర్డువాలు నమాజంలో కృ(దిమమైన నదీనదాలనసూ ఎడారులనూ కొండలనూ అడవులనూ సృష్టించారు, వాటిని ఛిన్నాభిన్నంచేయాలి (శామికులు, (శ్రీ యదాస్థితివాదతిరస్కారం ఉత్పత్తి సాధనాలను తమనళం వేనుకుని (్రామికుల (శ్రమను దోచుక్షుని ధననంపదలు ించుకునే బూర్జువావర్షంవారు (శ్రమపడ లేని సోమరులవుశూ ఉండగా వారి వ్యవస్థనే సమర్థిస్తూ ఆచారనం[ప్రదాయాలలో మార్చును నహీంచ లేకుండా యధాస్థికివాదానికి మొగ్గుహూ పేవాడు (ౌమికవర్షఫురోగమనానికి శతుపవంవాశే, ఏీరిని (ామికవర్లపత పాతి అయిన (శ్రీశ్రీ శపించాడు “ఎముకలు (కుళ్ళిన వయస్సు మళ్ళిన సోవురులారా చావండి' అంటూ, తెలివిమోరిన పెద్దమనుషులు, దురన్యాయాలు చేసే బుద్ధిమంతులు అంకే వీళే (శామికుల కష్టాలను చూచి 'అనుభవించాలి మో కర్మం అనీ 'ఆళారం అడుగుదాటరావసీ “డార్టన్యానికి చౌర్షన్యం మం'దసీ వ[కంగా నూటాడేద్‌ వీచే నడతా, నాణ్యం , విలువల విషయంలో నరిహాద్దులు నిర్ణయించుకుని హాద్దు మోరిన వారిని శివీంచడానికి న్యాయస్తానాలను, రతకభటవర్లాలను, చెరసాలలనుు ఉరికొయ్యలను వర్చరిచ్చి రాజకీయాధికారం చెలాయిన్తూ ఉంటారు, వీరిది “వడ్డించిన విస్తరి" కనుక సోమరులు వీశేఉన్న చోటుతో సరిపెట్టుకుంటూ ఇంకా వెనక్కి పోవడానికి కూడా ('ప్రయన్నిస్తూంటాడు వీశే, ఇలాంటి వారిమోదనే శ్రీభ్రీ అఆ(గహాం (పదర్శిన్తూ చావండి అనేదాకా వెళ్ళాడు, (శ్రీశ్రీ విప్ణవభావాలు సోమరులకు (పతికూలవర్షంలో ఉండి నమాజూన్ని ముందుకు తీసుకువోవడంలా నిమగ్నులైన వారిని “నెత్ర్తురుమండే-శక్తు లు నిండే-సై నికలాఠా రారండి" అని ఆహ్వానించాడు, యావనవు జవనత్వాలూ ఊేకాలూ ఆవేశాలూ. “నెత్తుకుమండే. శక్తులు నిండే” అశ విశ్చళ్తాలతో సూచించాడు, రష్యాలోని క్షేర్ర17 అస్షోబరు విప్తవంలో [శామికులు, మైనికుల్సు నావికులు మొదలై నవారంతా కలిసిపోయినళ్లు ఏ జేశంలోనయినా పీడితవర్గం అంతా కలిసిపోయినవుదే సంకెళ్ళను వేదించడం జరుగుతుంది. తన కవిత్వపు తొలివళలో నే “జగద్వినాశనమతిన్‌ నర్శింపునమూ శంకరా అని (పార్థించిన శీత శివుడ్ని (పళయకారకళక్తి క (ధలీకగా నే వాడుకుంటూ “వారోం హారోం జార పూర పార హార పార పహారోం పహారా అని కదలండి అంటూ వ్రీడితులకు విప్లవనినాదం ఇచ్చాడు. మహో(వస్టానం లోని ఆఖరిగీతంలో కూడా “నటధూర్డృటి నిటాలావీ. పగిలింది," అంటూ విప్ణవసూచన బేళొడు,

256 శ్రీశ్రీ కవిత్వం , వస్తువు సంవిధానం ర్యూదాలికనయనజ్యాలిక నవకవితకు కావాలన్నాడు, పెట్టు బడిదారీవ్యవన్థకు విలయం నంభవిస్తే సామ్యవాదం అవతరిస్తుంది. రానున్న సామ్యవాదవ్యవస్థ వచ్చేసిందని చెప్పడం అతిశయించిన ఆశావాదం; కనిపించిన స్వప్ననత్యం “మరో(ప్రపంచం మహా్యప్రపంచం ధరిత్రినిండా నిండింది అంటూ. ధరిత్రిలో మరో [ప్రపంచం నిండటం అనే పదచిత్రంచ్వారా సామ్యువాదజీవితపుటానందం భూగోళమంతా వ్యాపిం చిందని వ్యక్తం చేశాడు, భవివ్యత్తును గురించి కలలు కసడం ఒక కవి తాతత్త ్యంగా భావించే ఫ్రీశ్రీ “ఈ స్వప్నం నిజమవుతుంది అంటూనే జగన్నాధరధచ(క్రాలు వచ్చేశాయని చెప్పాడు చరో(పపంచపు కంచునగారా (మోగిందనీ మరో(ప్రపంచపు (శేళాగ్ని కనివించిందనీ శ్రీఫ్రీ 'తెలిపాడు.భూతార్ద కంగానే, ఆధునికమార ణాయుధాలను నృష్టించిన బూర్డువాసభుత్వం ఎలాంటి విష్ణవాలనసయినా అణచివేయడాసిశే యత్నన్తుంది కాని ప్రజావాంఛలను అణచి వేయడం దాని తరంకాదు, సామ్య వాదులై న (పజలంతొ. తిరగబడినవుడు పెట్టుబడిదారీవ్యవస్ట గజగ జలాడుతుంది. కనుకనే “'పభంజనంవలి హోరెత్తండీ భాగ వేగమున ప్రనరించండ్తీ వర్షుకాభిముల ప్రిళయఘోషవలె వెళ'వెళ "వెళ వెళ విరుచుకుపడండి' అన్నాడు (శ్రీశ్రీ, చెట్లను విసరివేసే గాలీశే ప్రభంజనం అంటారు. దానికన్నా వేగంగలది భావవేగం, ప్రభంజనం తరువాత వచ్చేది వర్త మేఘాల ప్రళయఘొ ప. తుపానులూ, ప్రశయాలూ మరఫిరంగలవల్ల ఆగిపోయేవి శావుళనుకచ్చే ప్రకృతి సహజమైన ఉద్రేశాలతో తిరగబడండని సూచించాడు, పయోధరప్ర)చండఘోషం కవిత్వానికి కావాలన్న ్రీశ్రీ నడికే యాకన మావర్శించిన మేఘాలావర్షించిన పిచండ రుంరూప3భం జనం గజగ జలాడించిన నిడిసంద్ర)పు కెరటాల్లో మోగిన శంఖారావాన్ని ఢంకాధ్యానాన్నీ భూకం పాలనూ ప్రభుత్వపతనాలనూ విస్త వాలసూ యుద్దాలనూ కవితావైతనంంగా కవిళవిళ రూపంగా దర్శించాడు, లా యఖ రా శ్రీ వ్‌ య సగొమాలు ఎదురుగా కనివిస్తూఉిన్నా కొంతమంది గతానుగలికంగా సంప్ర డె (తతాగ్ని ? అంటూ, అజ్ఞానాంధకారా న్నే గాక ఆకలీన్‌ దారి (ద్యాన్నీ చీకటిసీ పారదోలే కాంతులు సామ్యువాద బగతులో శే అందరికీ కనుక అది కణకణమంజే తేంళాగ వంటిదయింది.. శ లభ్యమవు లె "లూ ష్ననం “అలీ తాను ఉచేశించినా. లేకున్నా త్రేతాగ్ని అనే మూడగ్నుల (ఆఈహావసీయం, గార్హ పత్యం, దవీణాగ్ని) నవి+వశరాని (ప్రాచీన వైదికపరిభామలో గాక్ష సంకేతార్థంలో చే వాడినట్లు నోచరిస్తుంది స్తా న్‌్‌ పంవచించిన మ గురు మాడు, ఏ న్‌ ఎ సామ్యవాదనిద్ధాంతాలను ప్రవచిం ణీ కాస గల్స్‌ 'ెనిన్‌లు ఈ త్రేశాన్నివల్ల స్ఫురిస్తారు, బూర్డువా

మవ్యావస్తానం 2ఫ5్‌ (ప్రపంచంలోని 'అగ్ని' యంతాలను నడివించటంతోపాటు (ప్రపంచమహాయుద్ధాలలో పాంననచణ ధ్యంసరచనకూ ఇంధనం అయి తేవురో(పపంచంలో “అగ్ని 'అభ్యుదయానికి ఆధారభూత మవుతుంది, మహా(పస్టానానికి అడ్డంకిగాఉన్న కొండలను (శామికులు దాటినా బంగారుకొండ త్రై న థన స్వాములు వారిమోిద కోపం (పకటిస్తూనే ఉంటారు, (ామికులు. తిరిగి ధనసార్టములమిద విరుచుకుపడుతూనూ ఉంటారు, ఇది సంఘర్షణ కనుక పరన్పర వ్యతినేక్యమెన ఈ 'రెండువన్తాలూ కొన్నాళ్ళు పోరాడక తప్పదు. (ప్రపంచంలో ఈ పోరాటం మొదలై,0దనే ఖీథ్రీ సూచించాడు, ఎగిరి ఎగిరి ఎగిరి పడుతున్నవి ఎన ఖై లతల మేరువులు తిరిగి తిరిగి తిరిగి నసము(దాల్‌ జల్యప్రళయనాట్యం చేస్తున్నవి* ఎనభై లతుల మేరువులు అసంఖ్యాక ధనస్వాములకఃా జల్మపళయనాట్యంచభేనే నము[ దాలు ఫఘర్ధునము(ద్రాలై న (శామికులకళూ (పతీకలు. రత్న కాంచనాలతో శాంకు డిపాజటళతో కర్మాగార యాజమాన్యాలతో కులుకుతున్న బూర్జువాలశే ఈ[(పళయం, సింహాచలం కదిలిందసీ హిమాచలం కరిగిందసీ వింధ్యాచలం పగిలిందనీ నంధ్యాచలం ఎగిరింవన్‌ గిరిశిఖరాలు గిరగిరగిర తిరుగుతున్నాయనీ మహాప్రస్టానచరమనగీతంలో థ్రీశ్రీ మళ్ళీ చెప్పాడు, కర్షకులు, కార్షి కులు ఆాడితులు, పీడితులు కెరటాలుగా పొంగి తిరగబడుతున్నారని 'గర్జించురప్యా'లో ఈ ప్రతీకశే వాచ్యంచేశాడు, శతకోటి నము(్రతరంగాల (మోతలను కార్తకఘోవలోనే విన్నాడు, నడినం[దఫు కెరటాలో ఆ రై! ('ఈఫు గా థంఖారాన థంకాధ్యానాలూ విన్నాడు, చారి వొడుగునా గుంజెనెత్తుకులు తర్పణచేస్తూ నడిచిన (శామికులవల్ల మార్గమధ్యంలో ళు ఉషరక కాసారాలు ఏర్పడ్డాయి. ఈ ఉఊప్షరక్త ౦ నెతురుమండే శకులు నింజే ఇ నికులటే, ఈ జ శా వవ ఆడ్‌ ని వూ విస్త వంలోని రక్న పాఠాన్ని బూర్జువాలు సలసలకాా శే చమురుగా భావిస్తారు, కాస్‌ అది కాద న్నాడు శ్రీఫ్రీ_'నలనల శాగే చమురా ? కాదిది ఉష్ణరక్త కాసారం' అంటూ [శామికమరణాలను గురించి వక9ంగా చిత్రించే బూర్జువాకవ్రలను తిరన్కరించి వాన్నవికతను ౫సరుచేయడమే ఈ ఉపమానతిరస్కా_ రానికి కారణం. నెత్తుకుక క్కు కుంటూ "నేలకు రాలిపోయిన (ామికవిప్లవ పీరుడ్ని చూస్సి బూర్జువాలు మూపే నిరాక్షీణ్యాన్ని శ్రీభ్రీ 'ఆజలో లోకం ముందుంచాడు. శాంమికుల ఉత్సాహో దే కాలను ద్యిగుణీకృతంచేసే వాద్యధ్వనులను తన కవిత్వంలో సూచించిన ్రీశ్రీ “'మరోప్రపంచవు కంచునగారా విరామ మెరుగక మోగింది అన్నాడు ఇది విప వధ్వని. శంఖారావాలు, ఢంకాధ్యానాలు, విప్లవశంఖ్క కశదనశంఖాలుు వుర ఫిరంగులధ్వ్యానాలు, ళం ఫిరంగిలో జ్వరం ధ్వనించే మృదంగనాడాలు, ప్రళయఘోషలు, రాబందుల రెక్కల చప్పుళ్లు, పొగగొట్టపు భూం కారధ్వనులుు అరణ్యమున పారీంద్ర)గర్జనల్సు పయోధరప)చండఘోషలు, ఖడ్తమ్ముగోదగ )వి రావాలు, రుంయూనిలషడ్డధ్వానాలు, పర్ణన్యశంఖాల్సు జగన్నా ధరధచక్ర ళు

256 శ్రీశ్రీ కవిత్వం , వన్తువు, నంవిధానం ప్రళయఫఘోకవ్షలు వంటివి పారిశ్రామిక విప్ణవాన్న్‌, ఆ తరువాతవచ్చే సామ్యువాదపిప్ల వాన్నీ సూచిస్తాయి, శాామికవురోగమనం అంశ శీనలం దూరాన్ని అధిగమించే సద్దకు పరు నాదు అది డోవిడివ్యవస్థను నాశనంచేసి సామ్య వాదవ్యవస్థలోకి ప్ర వేశించడం, ఈ గమనం ఆరెండు విరుద్ధ శక్తుల సంఘర్ష ణవల్లు నమ్మేశనంవల్ల సిద్ధిన్తుంది “ఆచులవలెనూ “చశేచులవలనూ ానగబయునిలా సాగండి అని శ్రీత్రి చెప్పిన ఆ'బేశంలో వ్యంగ్యం గంభీరమైనది. శ్రాచులు ప్రతీకారాని పగలకూ ప్రతీకలు, ఆ ప్రతీకార్టంలో-నే ఉపమానం కానీ సాగడం అనే క్రియార్ధంలో కాదు శ్రమ సంపదను దోచుకునే బూరువాలమిోద పగ వహింపకతప్పదు ఫాఛమికులకు, ఈ పగఉన్న పాము కాటువేయకసూ తప్పదు" కనుక బూర్జువావ్యవస్థలో కాంచియుతనపాజీవనంపవంటి నంచేళశాలు పనికిరావు. లేచులు పట్టుదలకూ, కాంళ్యానికీ ప్రతీకలు, నేర గాడ్ని పట్టుకోవడానికి ఇా9మికులు వెనుదీయరు. తాచులు, "ేచులు బహువచనంలో ఉండగా ధనంజయునిలా ఆని వనవచనంలోశే మూడవస్రితీకను చెప్పడంలో శిల్చం ఊంది. అడ్జునునికీ అగ్నిశ్సీవర్శించే శబ్దం ఇది, రాజసూయ యాగసందర్భంగా రాజులనందరినీ జయించి ధనంజయు డయ్యాడు అర్జునుడు. అలాగే ధన స్వాముల అస్పినంకతటిసి కఇమాజపరం వెస్తే కాసీ సామ్య వాదరాజసూయం నెరవేరదు. అప్పుడే విప్లవం పూర్తిఅయి శా్రామికరాజ్యం ఏర్పడుతుంది, ఆ రాజ్యానికి రాజు ఉండడు శ్రామిక నియంతృత్వం ఉంటుంది. ఈ నియంతృత్వాన్ని శ్రీశ్రీ కనబడ లేదా నమరోహుపంచపు అగ్నికిరీటపు ధగధగలు ఎర్ర) చాస్రటా నిగనిగలు పోమజ్యాలల భుగభుగలుి అంటూ నూచింవాడు, మరో(ప్రపంచష్ట స్వరూపస్వభావాలే ఇవి. పూర్వరాజన్యులు రత్నకికీటాలు ధరించేవానై తే వస్తనికంక అగ్నికిరీటం ధరించడానికి కారణం పార్థశ్రామిక విప్లవం అగ్నిమిద అధారపడి ఉంటుందీ మళ సామాజ్యంలో కూడా. పారిశా9మిక విప్లవం నిరంతరం కొనసాగుతూ తృత్వం టల ని 05 6 1016123140 అనే పరిభావతో వ్యవహరించే శఇాఛమికనియం విప్త వంలో 2 స్ట వ్యవస్థనూ బూర్జువారాజ్యాంగాన్నీ నాశనం చేశాకా వర్చ్పడుతుంది, సామ్యవాద పలాశ నార శా్రామికనియంతృత్వం, దీనివల్ల నే సామికవిజయం లభించి అపణ ప్రభుత్యం వర్పడిన అందుశే వెంటనే ఎర్ర బావుటా నిగనిగలు అంటాడు. సామ్యవాద సోగిపోతూ ప ఎవాళకూడా మానవఫపురోగమనం స్తృంభించదు, విప్లవయజ్ఞం ఉజ్జ్వలంగా శా ప్యర్లలలు శేస్తూనేఉంటాయి. ఈ నూూడూ ఎర్రటివే, ధనంబజయుడైన (మికుడే పీట్రి నెర వేకప్రాడ్ష ీథ్రీ (పతీకవాదనంవిధానం పచ చం మహాప్రస్థానం, పారోంపహూర, 'త్రేతాగ్న, మేరువులు ధనంజయుడు, సృలలు మొదలయినవి వురాణవా తావరణంనుంచి శ్రీశ్రీ గంపిాంచడం మోద నజురుల్‌

మహా్యవస్టానం 257 ఇస్తాం ప9భావం పనిచేస్తోంది, ఈ గీతంలోజీ కాదు; మహోప్రిస్థానగీ తాలలో వినృృతంగానే ఈపుతీకలున్నాయి. యజ్ఞోపవీత ౫ అననై వేద్యం, పర మేష్టి, న్వర్గఎ, బలివితర్జి, అవతారం, యముని మహివం, సూర్యుని సప్వవాయాలుు కనకదుర్గ, ఇంద్రదేవుక్కు నంది కేశుకు ఆదిసూకర వేదవేద్యుడు, జ్వాలాతోరణం, హిరణ్య నేత్రుడు, వృళకోదరుడు, మఘవధనుస్సు, రువాలికనయనజ్వాలిక్క కాళిక్క పద్య స్రవ్య్యూనాం, (త్రిలోకాలు (వణవం, కళ్కాటకకర్కో టకులుు ఖండపరశళుగ ళకపాలగ ణములు, పరమాళ్ళ, జగన్నాథుడూ, శనిేవత, నటధూర్టటి మొదలై నవి సామాజికన్పృహాగల ఒక కవి వాడినపతీకలే గానీ ఫురాణార్థకాలు కావు, వాటికున్న పాత అర్రాలు పోయి, వ్యంగ్యార్ధాలువచ్చాయి.

కవికొండల వేంకటరావుగారు “కాలకంరుని నాగనర్చము కుబునమూాడ్చీ చడగ బున్సంది" అన్నఫవుడు కాలకంరుడు కేవలం ఫురాణశివుడే) శ్రీశ్రీ నటధూర్జటి నిటాలావీ, పగిలిందన్నపుడు సా(మాబజ్యవాదానికి వినాశం కలుగుతున్నదసీ నారు మారణాస్త్రాలు (ప్రయోగించారనీ న్ఫురినుంది. విశ్వనాధవారు రాసిన “మా సామి" పద్యాలలో విశ్వేశ్వరుడు ఆయన ఇప్టదైవమే. థఖీఫ్రీ "చెప్పిన ఆదిసూకర వేదవేద్యుడు సా_మాజ్యవాది నెదిరించే (శామికనాయకుడికి (ప్రతీక.

“అన్యాయాలు అధికారాలు, వడుపులు మూమాలు, యాచకాలు క్షుద్రకవిత్వాలు, చీక్షల్కు 5296419” లేనిచే ఛ్చీశ్రీ "67620 చేస్తున్న” మరో(ప్రపంచంశీ తాను కలలు కంటున్న ఆ మరో(ప్రపంచాన్ని శ్రీశ్రీ వాచ్యం చేయకుండా సూచ్యమే వచేయగలగడానికి “సించాలిజంి ఉపకరించింది. సామాజిక విప్లవాలతో నిమిత్తం లేని సిం బాలిస్ట్రుల శిల్పాన్ని శ్రీశ్రీ సామాజిక విప్ణవం కోనం వాడుకోగల్లాడంశకే అందుకు (పతిభయే కారణం, 5200052 620 గులం[026 06 ఈల066 28 116 200 00 ౧౯699038 166889, 206 60061089 101 99 6ఆం50మ8 లర తేిలలూ 008 త రట ఏంట 10688 0౪1 6౦౧౧౧1|1810839, *16 0080068 128ట, 014 57 3988651108 ఇడి కంఠ 14629 206 6000410053 276, 0 1600641198 00% 16 గం 91064 0౯ 6 [03461 మంప8కి ర ౪86 0 8009141006 కామికీం15.5

(పతీకలతోనే (శ్రీశ్రీ రెండు పపంచాలనూ వాటి స్వరూపస్వభావాలనూ ధ్వనింపగల్లాడు. మొదటి[ప్రపంచం బాటలు పేటలు కోటలు అడవులు, కొండలు, ఎడారులు, నదీనదాలు మొదలె నవాతిత్రగే నిన్నూన్న తాలూ అంతరాయాలూ గల (పకృతి వంటిది, అంతేకాదు, ఎము కలు శ్రుళ్ళిన వయస్సు మళ్ళిన సోమకులూూ, ఎనభె లతల మేపువులూ గలది. రెండో ప్రపంచం కదం(తొక్కుతూ పవంపాడుతూ పహృాదంతరాళం స్‌ంసూ దారిపొడుగునా గుండెనెతుకులు తర్పణ ఖేస్తూ (తోసుకుపోయ్‌ నెత్తుడు మండిన ఛక్షులు స్‌షేన (శామికులళో కూడినది అం తేకోదు;

4 చెలం యోగ్యతావ్మతం

5 ౧|| 046ేళ10 ; 5ణ001150 3 9,

[28]

258 శ్రీశ్రీ కవిత్వం ,వన్తువు, సంవిధానం జలపాతాలతో (తేళ-స్నలకో నగారాలతకో సము(దాలతో అన్నికిీరీటంతో ఎ[రబావృటాతో 'హోమజ్యాలతో కూడిన చె తన్యపర్యాయం ఈ మరో(ప్రపంవాని'ే ఆశామికుల మహప్రస్థానం, శీత మరోవపంచం ఛందస్సు రగడలలోంచీ జానపద శేయాలలోంచీ ముత్యాలసరాన్ని తీసుకున్నిక్లు గురజాడ చతుర గతిలో నడిచే ఎనిమిది మూ్యత్రల ఛండస్సునుకూడా తీసుకుని వుతృడిబొమ్శా పూర్వమాన "గేయాన్ని రచించాడు. బావి సలిపాటలో కొళార్యాడిపాటలో లపాటలలో జానపద శేయాలలో శనివించే ఈ ఛందస్సుకు గురజాడవల్ల ఆధునికత కలిగింది ఆనాటినుంచీ భావశనులు కొందరు-బనవరాజు అప్పారావ!, కవికొండల వేంకటరావు, దువ్వూరి రామి రెడ్డి, దీవీతులు మొదలై నవారీ గేయచ్భుందస్సును - అనునరించారు. అయితే ఈ ఛందస్సులో న్రైన్టీ వైవిధ్యం సాధించ నారంభించాడు, 'పభవలోని అంతిమయాత్ర”, స్వర్గ చేవతలులోని “అప్హూక్ర స్రఖమూలో ఆద్యంతగీతాలూ మహో(ప్రస్థానంలోని గంటలు _ఇదివరశే. ఈ ఛందస్సులో రచింపబడాయి. ॥ ౦ఫై అజూరు శ్రఖములో గతివై చితిని సాధించాడు ్రీనీ, అపవహారు శ్రఖౌంచిత హార్ష్మ వీచిక్లల జూండ భాండమున సిండిసవి అంటూ ఆదిజగణంతో ఎనిమిది మాల విరుపులతో నడుస్తుంది, భయంకరముగా సరిహానముగా ఉందేకముతో ఉల్లానముతో అంటూ “గంటలు ళన కొన్ని పంక్తులు నాలుగు మా(ల విరువులతో నడుసాయి., మహో(ప్రస్లా నంలా నువే వస్థానం జ్వాలాతోరణం, నవకవిత్క (ప్రతిజ్ఞ, ైళవగీతి అభ్యుదయం, సాహసి ళా నంభాంక రవి సంధ్యానమన్యలు, శీక్ర అవతలిగట్టుు పరాజితుల్కు అడై సలీం. చేశచరి తలు, మి ధాష్యవాది మొదలై నవి ఈ ఛందస్సులో వైవిధ్యం సాధించాయి. (శశ వచనగీ తాలలోక్రూడ్రా ఈ సందమ్సచే వై చేయిగా శనిపిసుంది. ఈ ఛందస్సులో (శ్రీ అంతశప్రానల్యూూ అంత్య।| సాసలూ త నోవపదులాన్డీ ట్రడానికి (పేరణలు సంస్కృతంలోని నీతనోవింయ భ జగోవిందన్లోకాలు, ముఖర మధీరం త్యజమంజీరం రిపుమివ కేళిషు లోలం చలనఖి కుంజం నతిమిర పుంజం శీలయ సీల నిచోళం అన్న పదాన్ని అనుసరిస్తూ

మహాపస్వానం ౭2ర్ట్‌్రి ఎముకలు (కుళ్ళిన వయస్సు మళ్ళిన సోమరులారా చావండి నెత్తురు మండే శక్తులు నిండే సైనికులారా రారండి అనే పద్ధతిలో రాశానని స్వయంగా శీశీ చెప్పాడు. శంకరభగవత్పాదులు రచించిన భజగోవిందం భజనోవిందం నోవిందంభజ మూఢమశే అశే శోకాన్ని అనునరిన్తూ న్‌ మరో(ప్రపంచం మరో[ప్రపంచం మరో[పపంచం పిలిచింది అంటూ (వాశొనని చెప్పుకుంటూ తాను శంకఠరులవల లెండోపాదంలో భజగోవిందం.గోవిందం భజ అన్నట్లు మార్చ లేకపోయానసి ఒప్పుకున్నాడు, అయినా శంకరులు భక్సిగ్‌ తానికి తగినట్లు అదినగణం వాడితే (శ్రీశ్రీ వీరగ్‌కాన్ని అఆదిజగణంతో (ప్రారంభించి గొప్పవేగాన్ని సాధించాడు. శిమ్‌ట్లా ఉమామహేశ రాసిన మారోమారో మారోమారో ఒకటీ రెండూ మూడూ నాలుగు మూరో మారో మూరో మూరో అనే గీతాన్ని బరంపురంలో శివళంకరశా స్రిగారు చదవగా విన్న (శ్రీశ్రీ ఆ చతురసనగతిని మెచ్చుకున్నా అంతకన్నా భావవేగం గల పద్దతిలో నే త్‌న గేయాన్ని రచించాడు. శ్రీఆ్రీ “'మహోా(పస్థానం గీతంలో స్వేచ్చగా పాదవిభజన సాగుతూ అష్టమ్మాతలమోద సాధారణంగా పదవిరామం ఉంటుంది. అష్టమా[తలమోద మూ(తలనంఖ్య యధేచ్భగా "విరుగుతూ ఉంటుంది. చురో(ప్రపంచం (( 8 ్రె మరో(ప్రపంచం (ఈ) మరో(ప్రపంచం పిలిచింది (845) పహ్యాదంతరాళం గర్జిస్తూ (8 = 6) పదండి (ఉ) ఎగిరి నికి ఎగిరి పడుతున్నని (847) శివనము[దమూ (8 ) నయాగశావల ( ఠి ఉరకండీ ఉరకండీ ముందుకు (ఈ+8) పొదప్రమాణాలు రకరకాలుగా ఉన్నాయి వైవిధంగా, గతిమాశ్రం చతుర(నలో'శే నడుస్తుంది.

200 శ్రేఫ్రే కవిత్వం ఎన్తువు, సంవిధానం రకరకాల (పానలకు వాడి సెనికుల పదవిన్యానంలోని చప్పుళ్ళనూ వేగాన్నీ విజృంభణసీ ధ్వనింప జేయడ మేగాక శబ్దాలను భావో చితంగా ధ్యనింప కేయడంలో పరాకాష్థ్రనుసాధించాడు (శ్రీ, మేకువులు ఎగిరిసడుతున్నాయని వెబుతూ ముమ్మాకడు ఎగిరిపడినట్లు చెప్పడంలో ఎగిం అనే శ్రియలో గిరి శబ్దం మేరువ్రల గిరిత్వాన్ని సూచిస్తూంకు వెంటశే నము[(దాలు తిరిగినట్లు చెబుతూ ఆ అభినయానికి అనుగుణంగా. తిరిగి తిరిగి తిరిగి అని శళావృత్సి చేయడంలో శ్రీల్చ్రి చిక్రకవితాధోరణి వూవించాడు, ఎగిరి లోని “గిరి తిరగబడి 'తిరంగిలో చేం మేరువ్లులను అపహాసిస్తోంది, ఎగిరి ఏగిరి ఎనర పడుతున్నవి ఎనర్రై లతల మేరువ్చులు తిరిని తిరిగి తిరిగి నము(ద్రాల్‌ జల్మప్రళయనాట్యం చేస్తున్నవి జననందో వూం ముందు క్ష మహావ ర్త వేదిక నెక్కి (పనంగిస్తూం పె ఒక లయళో వాక్యాలూ పదాలూ పరు గెడుత్రున్నట్టు శ్రీథ్రీ మవో(ప్రస్టానం గీతంలో "వక్క అల్యోలయ' గోచరిన్తుంది. ఈ సా వేకోపన్యానభాష్య్యపవ్ర్యాం్ప సామ్యవాద విప్లవం కోరే నాయకుడికి అవనరం కనుకశ్త తీశ్రీ ల నం ఛానాన్ని (ప్రయోగించాడు. మహాో(పస్టానంలోని (పళిజ్ఞ ణి జగన్నాధుని రధచ(క్రాలు ఈ న్‌ా వజ్ర గీతాలు వక అశ్వోలయకు ఉదాహరణలే,

ఏ0 /బుక్కులు [వ్రపంచ మొక పద్మవ్యూహం ! కవిత్వ మొక తీరని దాహం |!

[ర వ్రత 14

20వ శతాబ్ది ఆరంభందాకా తెలుగు కవిత్వం మతంతో కలిసిపోయి మళతవై తన్యమే కవితావై తనానికి డారిమూావిన్తూ ఉంటేది, సాంప్రదాయిక మైన ఆలోచవా(నవంతకికి అడ్డకట్టలు వేసి గురజూడ “మతము లన్నియు మౌాసిపోన్చను కాన మొక్కటి నిలిచి వెలుగును అంత స్వర్గ సుఖంబులన్నవి యవని విలసిల్లున్‌* అస్‌ 'మనిపి. చేసిన రాయిరప్పకి మహిమ కలదని సాగి మొక్కుతు మనువులంశే రాయిరప్పలకన్న కనిష్టంగాను మాస్తావేల బేలా" అనీ నూత్న సంచేళాన్ని కవిత్వంద్య్వారా అందించాడు మూనవళావై తన్యమే కవితావై తన్యంగా మారడం ఆనాడే ఆరంభమయింది. అర్థిక రాజకీయ సాంఘీక రంగాలలో ఉన్న మానవుడి జీవితం కవులకు కవితావస్తువు కాసాగింది. మానవజీవితం సామాజిక వ్యవస్థతో ముడిపడి ఉన్నదనే వాస్త వాన్ని (గ్రహించలేక భావకవులు మానవుడి వ్యక్షి గత స్వేచ్చను కళా్యపపంచంలో వ్యక్త ంచేస్తూ వచ్చారు. కవి త్య్వానికీ నమాజానికీ నంబంధం తెగిపోవడంవల్ల నమాజపురోగమునంలో కవిత్వపాత్ర స్పంభించి ఫోయింది, సుందరమైన వస్తువునే కవిత్వానికి అర్హమైనదిగా భావించిన ఛావక్రనలు వాస్తవ (వపంచంలో తమచుట్టూ ఉన్న వాతావరణపు కాలుప్యాన్నీ సామాజక దురన్యాయాల్నీ, ఆర్జిక తారతమ్యాల్నీ హీనంగా (బతుకుతున్న జానినలనూ, వీడితులనూ చరాడలేకపోయాప. ఇందుకు లతణ(గంధాల అనుశాసననాలనూ నంవ్రదాయాల సంకెళ్ళనూ రీత్మిపియత్వాన్నీ వైచి (శొల్నీ అలంకారాల ఆడంబరాన్నీ వదల లేకపోవడం ఒక పావీకకారణం, శెండవ కారణం కవ్పలు మధ్యతరగలికి "చెందినవ్నారె కవిత్వం అందరికోనమూ కాదనీ నమాజంలోని ఉన్నతవర్లం వారికోనమే అనీ భావిస్తూ కవిత్వం నహృాదయుడికోనం అనే (ఛమను పొందిఉిండటం, ఈ విధంగా కవిత్వం (ప్రజలకు దూరమైపోయింది, కవితావస్తువు (పజాజీవితంనుంచి చేదపడి (ప్రకృతినీ వ్యక్షిగ తానుభవాలనూ ఆ[ళయించింది, "ఆమె కన్నులలో ననంతాంబరంవు విలినిడలు కలను! వినిర్దులాంబు ,పూర గంభీర ఛాంతకాసార చత హృాదయములలోని గాటంవు నిదుర వాయలందు నెడనెడ్యగమ్ము! సంధ్యావసాన నమయమున సీపపాదప వాఖికాగ) పత్ర కుటిల మార్గముల లోపల వసించు ఇరుల గునగునల్‌ వానిలో నిఫవుడు నఫవుడు వినబడుచునుండు! అంటూ శాసీన 'ఆమె కన్నులు" లోని అనుభూతిని కృష్ణశాస్తి9గారివలె ఫ్యృావయవాది అయిన

లైర్టిల్లి శ్రఫ్రీ కవిత్వం, వస్తువు నంవిధానం పారకుడే తిరగి బొందగలడు. ఈ అనుభూతి శేవలం వ్యక్షిగతం,. 'ొత్త కొత్త సామాజిక సమ స్యలుత్పన్న చవుతున్నకొద్దీ' కవులు (పజాబాహుళ్యానికి దూర మెపోయారు. కొత్తకొత్త సామాజిక సమస్యలుత్పన్నం కావడానికి కారణం భె"తికాభ్యుదయంవల్ల నమా జ సంబంధాలలో వస్తున్న మార్పులే, ఫ్యూడల్‌ వ్యవస్థలోని నమాజం బూర్జువావ్యవస్థలోకి మారగానే వ్యక్తులకు మధ్య ఉన్న నంబంధాలలోకూడా నూప్పువన్తుంది. యం(తాలవల్ల ఊత్పి న్న్మైన నూతన వన్తువ్చలు అందరి అందుబాటులోకి వస్తాయి, వీటివల్ల ఆలోచనావిభఛానం మారు తుంది. ఈ మార్పు కవిత్వంలోకూడా (వ వేశిస్తుంది. నంపదాయాల అనుసరణంవల్ల ఈ మార్చును అంగీకరించ లేని కవులు పాతవనువునే పట్టుకు వేలాడుతూంటారు సాహానం గలవారు ముందడుగు మనో నరో వేస్తారు ఈ సాహానమే శ్రీశ్రీ కవితావస్తువులోని మార్పుకు కారణం. కావ్యాత్మనూ కావ్య(ప్రయోజనాన్నీ కావ్య హేతువులనూ బి చిత్యాన్న్‌ రసపోమణనీ గురించి నిర్దిష్టంగా చెప్పిన భారతీయాలంకారికులు కావ్యనన్తువును గురించి నిర్దిష్టంగా శాసించ లేదు, వారికి కావ్యవస్తువంకే కభావస్తువే. అందులో వే తక్కినవస్తువ్రలన్నీ. నవరసాలను - పేర్కొని అన్నింటినీ నిర్వహించవచ్చునన్నారు. అందమైనవీ అసనహ్యామైన గొప్పవీ నీచమైనపీ భయంకరమైనవీ (ప్రకాంతమెైనవీ చూవుకందనివీ వికృతమెైనవీ ఎన్నో వస్తువులు సృష్టిలో ఉన్నా యసీ వాటి నన్నింటినీ కవి తావనువులుగా న్వీకరించవచ్చుననీ ధనంజయునివంటి ఆలంకారిక న్‌ నివి ని డన్నాడు.! మహా్రబంధాల్లోనూ కావ్యాల్లోనూ నాటకాల్లోసూ ఈ వై విధ్యమూ కనిపిస్తుంది. “౫౦ ఇర్గంంట ఇ8కే [8 ల్యం॥థంత 09. 16 962162 0 251 80 [008 25 యం 2000 228 3మం1601 వెంళటో2 అని పాళ్ళాత్యులూ అన్నారు, వస్తువును స్వీకరిస్తే కవిత్వాన్ని భిగవదర్సణంచేసీన పోతన పాలకవిన్లొన్ని తిరన్కలరించినా "జ్ష్యీజ్ల తనని భాగవతం శాయవలసిందిగా ఆ బేశించాడని ప్పుళోవలనినచ్చంది. వమైనా అన్వాబ శావ్యవనువ్ర సామాజకజీవితాలలోని. భోగలాలనను (ప్రతిభింబిస్తూ శృంగారాన్ని మూత్రన్స (వభానరనంగా పరిగణించింది. వకవీ అన్ని వస్తువులనూ కావ్యవర్థుభులుగా స్వీక్యం్వ్య్య్య క్ట జరగదు, తాను జీవించిన యుగంలో వ వస్తువు అవనరనో దానినే బీ రించి తేక్కి సవాటిని వదిలి వేస్తాడు, భావకన్ట్చలు కూడా 9ఇం త్తే పూలా తుమ్మెదలు, గ్రాలు చంవమామ, రాత్రి పల్లకి మురళి మబ్బు, తీగలు, చీకటి వంటి వాటిని కావ్యవస్తువులుగా త్రీస్పక్షని సవూజ జీవితంలోని సజీవవన్తువ్రలను వదిలి వేయడానికి కారణం వ్య క్కీగ ల" భిరుచికి సాధాన్యం ఇవ్వడమే, 1 దళరూవకంలో రమ్యం జుగుమ్సితం అనే శోకం, 2 ఇ క జమ! న గషం నెటటుం! ౪1010020 బిం6ట 634 గై

మహా(పస్టానం 2698 కొన్ని వస్తువులలో నే కవిత్వం ఉంటుందని భావించే గ తానుగతికత్వంమిదనే (శ్రీశ్రీ తిడుగుబాటు వేయడానికి కారణం మారిన నమాజవ్యవస్థలో పాలితవర్ష్గంవై వునుంచి కవిత్వాన్ని దర్శించడ మే, (పపంచమంతటా కవి తాన్ని దర్శించిన తీ 'గంటలు' అనే ఖండికలో ఆ విషయాన్ని వ్యక్తం చేశాడు. “బుక్కులు ఖండికలో దానిని వా చ్యంచేశాడు. సాహిత్య చరితను గాని సాహిత్య విమర్శను గాని సాహిత్య శాస్త్రాన్ని గాని వాసే విమర్శకులు ఒక యుగంలో వవి కావ్యవసు వులుగా ఉన్నాయో, అందుకు సామాజికకారణా లేమిటో 'చెప్పవలసివస్తుంది, కవ్చులు తీసుకున్న కావ్యవన్తువులను పరిశీలించి ఆ వివరాలను చెబుతారు వారు, కవి చేయవలసింది వస్తువును కవితా రూపంలోకి మార్చుడమేకాస్‌ కావ్యవస్తువులను నిస్తేశిన్తూ వాటిని గురించి కవిత్యం రాయడం కాదు. కవి ఆలంకారికుడూ లాతణికుడూ యుగనేతా అయినపుడు కాన్యవనస్తువులను గురించి కళరూడా కవీత్వం చెబుతాడు, తన కాలంలోని క విత్వం నమాజవై తన్యాన్ని రగులుగొల్ప లేక పోవడానికి కారణాన్ని (గహించిన (శ్రీశ్రీ సూతనకవి తావస్తువులను స్వీకరిస్తూ వాటిని కొన్నింటిని నిన్రేశించాడు 'బుక్కులులో, 'కాజేదీ కవిత కనర్హం' అంటూ-భావకవులు నిరాదరించిన_ కాన్ని నన్తువులను పేర్కొని వాటి లోతు కనుక్కోమని శాసించాడు. “అన్నీ కవితామయమే నోయ్‌” అని చెప్పిన (శ్రీశ్రీ క విళామయమైన (ప్రపంచాన్నీ సమాజజీవితాన్నీ 'కవితా ఓ కవిళతా'లో ఇంకా న్పష్ట్రంగా చిప్పాడు,

పీడకవీడితవర్గాలున్న సమాజం గురించి వాస్తవస్పృవా గల (శ్రీశ్రీ పీడితవర్షంపట్ల సాను భూతిని వీడక వర్షంపట్ల ఆగవోన్నీ వర్చరచుకున్చే 'ఏపంచాన్ని వర్శిస్తాడు కాస్‌ 'సౌందళ్యాన్ని వవర్గంలో ఉన్నా చూసి అనుభూతిని పొందడు, అందువల్ల ఈ నమాజం ఎంత తొందరగా తల (క్రిందులై తే అంత బాగుంటుందని శ్రీశ్రీ అభ్మిపాయం, పీడితవర్లాధిక్యం రావడమే నమాజాభ్యు దయం అయినపుడు ఆ వనికేతన కవి త్వాన్ని అంకితం చేశాడు తశ. సామౌాజికవిప్ణవం కేవలం తన కవిత్వమే కొనిలేదు; భావవిప్త వాన్ని తెస్తుందది. ఈ భావవిప్టవానిశే (ప్రపంచాన్ని మరో కోణంనుంచి చూడండంటూ కవ్సల్ని 'పౌచ్చరించాడు శ.

డ్‌ర్తేమ పురుషుడ్నే కధానాయనుడుగా (గ్రహించి ఆనర్శాన్ని లోకం ముందు (పలిస్టించే పొతకాలపు విలువలు తాకుమారైై ఈ (ప్రపంచంలో దోపిడి చేస్తున్నవాడు "పెద్దమనిషిగా చెలొ మణి అవుతూంపే అతడ్ని కథానాయకుడుగా స్వీకరించడం అనుచితమే అవుతుంది కనుక దోవిడి వేయబడేవాడే కధానాయకుడు కావడం ఈ యుగాచిత్యం, ఈ కాచి త్యాన్ని బాటసారి, ఉన్నాది భిక్షువ్షీ యసి వంటి కధల్లో పాటించిన శ్రీశ్రీ బుక్కులు లో వారినే కుక్కపిల్ల, అగ్గిఫుల్ల, సబ్బు బిళ్ల వంటి (పతీకలతో ధ్వనింప జేశాడు, లా ౧

౭64 శ్రీ శ్రి కవిత్వం వస్తువ నంవిధానం (శీథ్రీ కివితావస్తువులు యజమాని సంపదను కావలిశాసే కుక్క_విల్ల, కాంతినిన్తూ తన సంపదను వదులుకునే అగ్గిపుల్ల సరిశుభంచేస్తూ శీలించే నబ్బుబిళ్ళ వంటి వాటిని కవితానస్తువులుగా స్వీక రించాలని (శీ అంచు అచ్చంగా వాటిమిాదనే కవిత్వం రాయాలని శెప్పడం కాదు, వన్తువు నిచ్చి కవిత్వం శాయమనడం కళాళీలి స్వచ్భ చారంచడమేః అంధువల్ల నే తీ "శాశే వీటిని గురించి కవితలు రాయలేదు. కాని రోగార్తులు, (తాగుబోతులు, పడుపు త్తె, ఉన్నాది, కూలీ, కమ్మురి, కుమ్మరి జాలరి సాలె బాటసారి భిమువర్షీ యస్సి .బానినలుు పరాజతులు రిమూవాలా, గనిపనిమనిమి, ఓడకళాస్కీ పల్లకిబోయిలు, అభాగ్యులు, క్రై దీ, రాడ్కీ ఖూసీకోర్సు పతితులు, (భష్టులు మొద "లెన పదజాలం (శీశీ కవితలలో (పత్యతం అవుతుంది, వీడితసమాజాన్ని ఇంత విన్సృతంగా దర్శించిన కవి తెలుగు బేశంలో (శ్రీశ్రీకి ముందు మరొకడు లేడు సీంనంగా చూడడగని వస్తువులూ కవితామయమైన వస్తున్చలూ కవితకు అనర్హం కాని వస్తువులూ లోతైన వసువులూ అంటూ-' ళీ ఇచ్చిన జూబికాలో ఒక కుక్క_వల్ల తప్ప అన్నీ అభేతనమైన భౌతికవనువులే అయినా వాటిచుట్టూ ఉండే వాతావరణంవల్ల, వాటి ఉపయోగిత్య విసిరకాగి త్యాలవల్ల ఎన్నో విషయాలు జ్ఞాపకానికి వసాయి. కుక్కవిల్ల (అకలి అగ్గిపుల్ల (పరిశ్రమ) సబ్బుబిళ్ల (ఫ్యాక్టర్సీ రొశ్తైముక్క (బేకర్సీ అరటితొక్క (కర్షకుడు) బల్ల చెక్క (కార్మికుడు) శలువుగొల్లెం (స్వాతంత్యం) పహారతిపళ్ళెం (విజయం) గు(ర్రవుకళ్ళెం (వేగం) 'మొదలై నవి.

(ప్రేమానికి గొళ్లెం తీస్తాం అనీ కాలానికి కళ్లెం వేస్తాం అనీ ప్రపంచాన్నికి సమిధ నొక్కటి ఆహాతిచ్చాను అసి నరకలోకవు జూగిలన్యు లు గొలుసు (తెంచుకు ఉిరికిపడాయి అనీ నా గీతం వై వేద్యంగా హృద్యంగా నమర్పిస్తాననీ ఎముకముక్క కొరుక్కుంటు వీమి అన కదు కుక్క అవీ ఇది నా పాపం కాడనె ఎగిరివచ్చి ఎంగిలాకు అనీ కూటికోనం కూలికోనం' అనీ 'కర్మాగారము కళా యతనమూ కార్యాలయమకూ కారాగ్యపహముల "జీవుని గుడిలో బడిలో మడిలో” అనీ రకరశాల (వయాగాలు చేసినశ్రీశ్రీ మై వస్తువులన్ని టిలో కవిత్వాన్ని చూడగలిగాడు. నా కహూవత శికరాలు అన్నప్పుడు కోకి లలోనూ లతనత (తాలమాటలు అన్నవ్సుడు చుక్కలలోనూ విశ్వ

వీణకు తంటతిని అన్నప్పుడు వీణలలోనూ కవితాంన్ని చూడ లేకపో లేదు, అందుే కాజేద్‌ కవిత కనర్హం అనగల్లాడు. సృష్టి మొదలై నప్పటినుంచీ ఉంటున్న నమ్యత్రాలవంటి వస్తువులలో కవిత్వం దర్శించడం వేడు, కుక్కవిల్లవంటి అతి సామాన్యవస్తువులలో కవిత్వం దగ్భెంచగల్లడం వేరు, రొక్రైముక్కాా అరటితొక్కా బల్ల చెక్కా కవివేసే చూస్తూ ఉంటాయనీ తమలోతు కను క్కోమంటాయనీ చెప్పడంతో అచేతనమెన వస్తువులకు చేతనసధశా న్ని ఆరోపించడం జరిగింది.

మహో్యవస్తానం 285 రొశ్తుముక్క. చూస్తుంది _. మాటాడుతుంది శ్రీశ్రీ నృజనలో, రొస్రైముక్కకు లోతుకూడాఊంది. ఈ'లోతు దాని చరిత్రకు నం శేతం. రొాళ్హైముక్క ఎలా తయారైంది? జాన్ని తయారు చేసిన (శామికుడి ఉత్పత్తి సాధనా లెవరిదగ్గర ఉన్నాయి? అడి దొరకక ఎంతముంది తల్లడిల్లుతున్నారు? ఇవన్నీ లోతులే, అరటితొక్క లోతు ఆపండ్రనందించిన కర్ష కుడిణాకా తీసుకుపోతుంది, బల్ల చెక్క లోతు డాన్ని కోసిన కార్మికుడి జీవితంవై పు ఇరావిస్తుంది. (శ్రీశ్రీ కవితానూ[తాలు కవి వస్తువులను పీంనంగా చూడకుండాఉంకేు ఆ వస్తువులు అతనివై పే మూాన్తూ తమ లోతులను చూపిస్తాయి, పీనంగా చరాడకు బేస్నీ సీవేపే చూన్తూ ఉంటాయ్‌ తమలోతు కనుక్కో మంటాంష్‌. ఇవి విచ్శితార్థస్ఫూర్తి నిచ్చే కవీతాసూ(. తాలు, ఇలా సూ్యత(ప్రాయంగా 'చెప్పడం బుక్కుల లత్‌ణం. కవితామయమేనోంగ్స్‌ అన్నీ కాబేదీ కవితకనర ౦ ఉండాలోయ్‌ కవీతాజేశం కవితర్ధి మొక తీరని దాజ్లాం కవిత్వం గురించి జ్ఞాపకానికి నిలిచే సూతాలివి, ఈపద్ధ తే ,శ్రీశీచేత కదితేద్రి కదిలించేదీ మాశేదీ మార్చించేదీ పాడేది పాడింది 'పెనునిద్దుర వదిలించేదీ మునుముందుకు సాగించేదీ పరిపూర్ణవు (బతుకిచ్చేదీ శావాలోయ్‌. నవక్షవనానికి అని రాయించింది. ఇంత సులువుగా చెప్పడానికి గురజూడ డారిచూవపీంచాడు అథ్రీక ఆకులందున అణగి మణనగీ కవిత కోయిల పలకవలెనోయి పలుకులను విని 'జేశవుం దభఖిమానములు మొలకెళ్ళ వలెనోల్పు వీచేశంలోని ఆలంకారికులై నా కవిత్వంగురించి ఇప్పే (ప్రాధమికనూ[త్రం కవి ముందు శాను దర్శిస్తాడనీ తరవాత (పదర్శిస్తాడసీ. ఈ విషయాన్ని (పొచ్యులు దర్శనం వర్డ నం అంక పాశ్చాత్యులు దర్శన (ప్రదర్శనాలన్నారు, దర్శనానికి 18120664 66 కావాలన్నాకు పాళ్చాత్యులుః దర్శనానికి బుమీ అయిఉిండాలన్నారు (పాచ్యులు. (దష్ట అయినవాడే (నష్ట అన్చతాదు, ఈ నృష్టియే రచన, ఈ రచనకు భాష కావాలీ, సూ(ాన్నే థ్రీఫీ తేలిక మాటల్లో "చెప్పాడు. [84]

266 థ్రేఫ్రీ కవిత్వం , వన్తువు నంవిధాన॥& ఉండాలోయ్‌ కవితా వేశం కానీవోయ్‌ రననిస్దేశం దొరకదటోయ్‌ శోభాలేశం కళ్లంటూ ఉంశే చూసీ వాక్కుంకే (వాసీ న. - చితతపన్సబేరాతుణలో విశ్చలసమాధిలో సర్ష ద్వారపు తోరణమై కేలిన తన మస్తిష్కంలో తోచిన ఫఘోపులుు భామలు ద్న్త్యాలు విన్నవించడానికై నూటలవ్రై థీతీ వెదుశాడగవలసివచ్చేంది. (ఏకి చిన్న నస్తువులోనూ కవిత్వం చూడవచ్చును. కాని దాన్ని చెప్ప డానికి ఎంతో సాధనా శోధనా కావాలని శ్రీశ్రీయే ఒప్పుకున్నాడు, 'వాక్కుంచు' అనేమాటలో అభ్యాసావశ్య కాన్ని నిర్రైశించాడు శ్లానాను శిల్ప మనర్హృం అంటూ పనితనాన్ని అభిమా నించాడు, ముందు కవితా వేశం కావాలనడంలో నే శుద్ధ కవిత్వం (౨676 ౧086) యొక్క (సాధా న్యాన్నీ తరవాత “నని న్రైళం' శాసీవోయ్‌ అనడంలో సామాజిక దృక్పధంయొక్క_ (పాఛాన్యాన్నీ పవ్పాడు శ్రీత్రీ, " కరుణరనం “శృంగారం వాడిన పూళేకులన్‌ పీఠరరనం- బీభత్సం ఈనాటి తుపాకులనీ సుదూరభవిష్యత్తులో రననిచ్హేశం చేర్లుబ్లోతున్నాడు.. శీశ్రీ. రసప్రాధాన్యానికి ఈ ఆారుమూరు కలిగించడానికి కారణం అణగారిన అర్హుల (పకీనిధియె కవి రనమామాంనను చేయగ లగడ మే. ఆందుశే బల్ల చెక్కా అరటితెక్నా వంట్రేఏీ కవి తావస్త్రువ్రలయ్యాయిం. వస్తువతై. ందేని ఉప రందమనది వంచడం మానకలముల. సుందరవస్తున్సునయినా వికృత దొరకదటోయ్‌ శోళాతేళం అంటా డందుశే థ్రీథీ ఆక ని సుందరంగానే వునస్సృష్టిస్తాడు. వారికి (పతిభ అభ్యాసంకూడా ఉండవు వరపు 'బేనినీ సుందరంగా సృష్టించ లేరు సౌందర్యాన్ని నృపం. పీడితవర్షవు కవి అయిన ఫి నే న వాసవాలను వదలి ఆదర్శ దర్శించపోతున్నాడు. గ్రముళక, లేనిచే అాజమువాలువళ కు ల రే కుని వేతుతే ద్ధాన్ని న వీంచాయి కానీ 'మహారాజు నని సృష్టేంపబడ లేదు (నెం దృశ్యాన్ని దర్శించడన్సు జయా ఉుశు చూడటనంప స జీవిత్‌ యథార్థ మరా పషంచాన్ని స్వప్నంలో దర్శించిన ్రీత్రే (ప్రపంచాన్ని వాస్సవంగానే దర్శిణవాడు. ఈ దర్శనంలో (ప్రపంచం ఒక “పద్మవ్య్యూహాం'వలె, కనివించిందీ ఆ స వీరుణ్ని నిర్బంథించడ్డాన్సకి ఇాకచక తళ ంచిన శే +, అధ పత్‌ంవారు ఒక వెల ల క్‌ క్టంత్‌ నిర్మించిన. సేనావ్య్యూహాం పద్మవ్యూపహాం ఈ పద్దు భ్యూవాంలా వపశింళడమూ కష్టమే (వవేశించాక యుద్దం చేయడమూ కష్టమే, ఈ బూర్తువా_ సా(మాజ్య వాద-ఫాసిన్హు ప్రపంచం పద్మవ్యూహం లాంటిదిగాజే శ్రీశ్రీ! పించిందంకు ఆతని కవితాచె తన్యంలోని సామా జకబోధ ఎటువంటిదో అర్జంఅవుతుంది కీడితజనుల జీవితోలు

మహావస్టానం 267 యుద్ధరంగాళ్రై వాళ్ళచుట్టూ శత్రువులు ఉన్నారని పద్ద వ్యూ వాం వ్యక్నంచేస్తోంది. ఈ (పపంచం లోనే వాటలూ పేటలూ కోటలూ నదీనదాలూూ అడవ్ర్చలూ కొండలూ ఎడారులూ సింపోలూ సివంగులూూ ఫీరంగులూ నృగాలాలూ బిడాలాలూ ఇసుక తుపానులూ గడుసుదయ్యాాలూ వగ్లై శాలను థ్రీశ్రీ చూశాడు, భూకంపాలూ (పభుత్వపతనాలూ. విప్లవాలూ యుద్ధాలూ. చూడ బోతున్నాడు, ఇవేవీ లేని మరో(ప్రపంచాన్ని చూడాలనుకుంటున్నాడు, జలపాతాల్సు నగారాలు ఎ[ర బావుటాలు గల మహోప్రపంచం అది. రనన్వరూపమైన కవిత్వం ్రీశ్రీకీ శ్రీశ్రీవంటి పీడితులకూ తీరనిడాబూం. పీడకులకు కవిత్వం కన్నా ధనం ఒక తీరనిడాహం: వారికి కవిత్వం విరామనమయవినోదమే కానీ తీరనిదాహూం శాదు, మరి వీడిళొలకు సామ్య వాదవిప్ల వై శన్యాన్ని అందిచ్చేది కవిత్వం, (శ్రీ(శ్రీ- రచనాసొలభ్యం 1927-88 (వాంతాల్లో అంపే బుక్కులు రోసినతడువాత శీ వళ్ళకి భీమవరంలో జరిగిన ఒక సాహిత్యనభలో. తలుపునాళ్ళెం పహోరతిపల్లెం గు(రఫుకల్లెం అంటూ శ్రీ శ్రీ చదవడం విని ఎవరో క్యురాడు “ఓన్‌ ఇలాంటి కవిత్వాలు వేనూ రాయగలను' అన్నప్పుడు శ్రీశ్రీ తనభ్యేయం నెర వేరిరదనుకున్నాడంశే కవితారచన సామాన్యుల స్థాయికి రావాలనుకున్న ం౦దువల్ల చే, దీర్హ్య సమౌాసాలూ నిభుంటుగతళాలూ వాడి పండితులకు కూడా అర్ధంకానట్లు కవిత్వం శాయడం ఫ్యూడల్‌ నమాజంలో అయితే చెల్లింది కానీ చదువుకున్న వా "రెక్కువయ్యే బూరువా నమా జంలో నగటు -మానవుడికి కవిత్వం అందుబాటులోకి రాకతప్పదు. కవిత్వం- ఇెప్పడం. కష్టమెన పని కాకూడదనీ కష్టమైన పనులే ఘనమైనపనులనుకునే మనన్నత సమే కష్టాలన్నింటికీ కారణమనీ జీవితంలోనూ కవిత్వంలోనూ కూజా సౌలభ్యం సాధించడమే ఫురోగమునానిక్షి లతణమసే శ్రీఖ్రి వివరించాడు. శ్రీశ్రీ కవిత్వానికి యోగ్యతాప్యత్రం రాస్తూ ఇెలం_ “కవిత్వాన్ని, ముఖ్యంగా “తెలుగుక విత్వక న్యల్ని చూస్తే పలానికి 1204600006 అనునూనం- శబ్దసౌందర్యంతో తృప్పిపడి నంతోవీంచవలసించే కాన్సి "చ్పేదానికి అర్హం వెతకడం అవివేకం అని. కొని థఠ సీరనవు కళాచతుకులమళల్లే అండాన్ని దూరంనుంచి,.చరాచి సంతోషించీ విచారించీ తప్పుకోడం ఇచెలానికి వేశకాదు. తాను చెప్పదలచుకున్న నంగతి తనశే స్పష్టంగా తెలీనప్పుడు తన చాతకానితన్తాన్ని అర్థ అస్పష్టతనీ ఛందస్సు చీరల వెనకా అలంకారాల మధ్యా కఠినపదాల బురఖాలలోనూ చాచి మోనగించాలని చూస్తాడు కవి_-ముఖ్యం, సహజసౌందర్యం తకు వె నప్పుడు ఏఈ 459 +కవిత్వంలోనూ జీవితంలోనూ ౫00105 0! ౪0785 2064 1106808 లేకపోవడం చళభ క కన్న శీనమైన పాపం” అన్నాడు. ఈ మాటల్లో శ్రీశ్రీకి ముందుకవులు సాధించ లేకపోయించేమిటో లీల సాధించించేమిటో చాలా న్పష్టంగా మొపామాటం లేకుండా వెల్లడి చేయబడింది. వేమన గురజాడ ఆచరణలోకి తెచ్చిన క వితాసౌలభ్యాన్ని తీథ్రీ ఆధునిక వాతావరగానికి అందబేశాడు,

5///అవతారం పుడమితల్లికి పురుటినొప్పులు కౌ త్తనృష్టిని స్ఫురింపించాయి | 1034 వద్రిల్‌ 14 తెలుగుకవిత్వం భారతంవంటి ఒక లౌకికకథతో నే అరంభమైనా తరవాత ఫురాణకథలతో మలువు.. తిరిగి "మహీభాగవతంతో పురాణశిఖరాన్ని అధిరోహించింది. మానవుడు నమపష్టికుటుంబవ్యవస్థలో జీవించే కాలంలో ఊపహాకందిన 'శ్రకృతినత్యాలను వెల్లడించడానికి వాడుకున్న (వ్రతీశలతో వురాణాల రచన ఆరంభమై. చర్మిక ఆవిర్భావం నిలిచిపోయింది. చరిత్రకు ముందుకాలంనాటి మానవుడి విశ్వాసాలు, అవగాహనలు, నమౌాజపరిస్థితులు, ధర్ధ రతణయళ్నాలు పురాణాలలో శతిబింబించాయి. ఒకనాటి కవిత్వం పురాణమే, చేవతలకూ శాతసులకూ జరిగిన పోశాటాలో ఒకనాటి సామాజిక పరిస్థితులుకూడా (వతిబింబించాయి ఈ పుఠాణాలనే. తెలుగుకన్రలు ముడిసరుకుగా వాడుకుని తమకాలంనాటి జీవితాన్ని వాటిలో చొప్పిస్తూ కావ్యాలను రచించారు. ఆధునిక విజ్ఞాన శాస )ంవల్ల రుజువవుతున్న (పకృతివాన్న వాలు పురాణగాధలలోని కాల్పనికతను నిరూపించి 'హేతువాదాన్ని మానవుడికి కలిగించాయి, సూర్య (గ్రహణాన్ని గురించిన భాగవతగాధ విజ్ఞానళాస్త వాస్తవంముందు కల్పనగానే మిగిలిపోయింది, చంద్రలోకాన్ని గ్యించ్చిన ఊహలు నిన్న మొన్నటి చం1ద్రలోక యాత్రవల్ల మిథ్యలై పోయాయి. మార్కు ఎంగిల్పుల చారిత్రక భౌతికవాదం చర్మితకు సూతన భాష్యాన్ని నమకూర్చి పురాణ విశ్వాసాలను తూర్చారపట్టింది, విజ్ఞానశాస్న మూ చరిత్రా సాహిత్యపురోగమనాన్ని మరింత అర్థవంతం చేయడానికి సపాకరిస్తున్న దశ 'తెలుగుక విత్వంలో గసరజాడతోనే మొదలయింది, తోళచుక్క లో క్రాన్సిక అరిష్టదాయకమనుకుంటూ ఉండగా అరుదుగా మిను చప్పరంబున చొప్పుకెలియని వింత పొడమగ చన్నకాలపు చిన్నబుద్ధులు. 'బెదరి ఇచ్చిరి కీడుగా అంతెకాని రవంతమొనను వంత శ్లగగ్రి కూర్చ నేర్చునె య. కవుల కల్పన కలిమినెన్నో వన్నె చిన్నెలు గాంచువనువు కన్ను కానని వస్తుతత్వము. శాంచ చేర్చ లగకిజలు కల్లనొల్లరు; వారివిద్యల కరచి సత్యము నరసితిన్‌.

మహా(పస్టానం 269 అంటూ ఫురాజాలను విమర్శించాడు గురజాడ, సురాణగాధలను వదలి కన్యక, పూర్ణ మ్మవంటి సొంఘీక కథలను కావ్యవస్తువులుగా స్వీకరించాదు, హేతువాదంవల్ల ఆర్ష మతం విధ్వన్న మవుతోందని భావించిన విశ్వనాథ ఫవురాణగాథలను కూడా ఖండకావ్య పరిధిలో రాయకపోలేదు. వురాణకథలను రనవంతంగా తిరిగి చెప్పి రసానందాన్ని కలిగించడమే వారి పరమావధి 'రంభి అనే బండికలో “మాట్లాడకుంచావూరుకున్న శుకుణ్ణి రెచ్చగొడదానునుకున్న” రంభ మాటలను విశ్వనాథ కల్పించారు, రనవంతంగా చెప్పడమే కవిత్వపర మావధిగా భావించక సామాజిక విప్తవ చైతన్యాన్ని కలిగించాలని తలపెట్టి ఫుఠాణగాథను ఒక పరికరంగా వాడుకున్న కవి శ్రీశ్రీ, 19384 వట్రిల్‌ 14న రచించిన '“అవతారం' అందుకు నిదర్శనం, విజ్ఞానశాన్న ౦ చర్మిత, సామాజికశాస్తం అభ్యుదయానికీ ఆధునికతకూ వేసిన వునాదులవై (శ్రీ "లేపుతున్న కవితా నిర్మాణంలో “అవతారం*' ఒక శిల్చ్పం. 'అవతారం'లో చెప్పింది హిరణ్యాతమనంహారకథయే అయినా అందులో (పతిబింబించేది సాామాజ్యవాది నంవోరకథ కావడంవల్ల ఫుశాణకథకు ఆధు నికభాహ్యం అయింది. నం[పదాయాలను నూతనాననరాలకు అనుగుణంగా మాదృకోవాలనే తాత్తి ్యకావగాహానే ్రీశీ అవళారం రచించడానికి (వరణ అయింది. గురజాడవలె ఫురాణ గాధలను వదిలివేయక్ర, విశ్వనాథవలె వురాణగాధలను పునరుద్ధరింపక, ఒక పాతపరిక రాన్ని నూతనవస్తునిర్మాణానికి పనికివచ్చేటట్లు రూపొందించాడు శ్రీశ్రీ, (శ్రీశ్రీ కల్పించిన పురాణవాస్తవికత ఒక వస్తువును సూచించడానికి మరోవన్తువును వాడుకోవడం అనేది (ప్రతీకవాదం (సించా లిజం)గా 19న శ తాబ్దిలో (ఫొన్చులో బయలుబేరనా ఆ విధానం పురాణాలలోశే ఫురుడు పోసుకుంది 'చేవతలను ధర ్రరత్‌కులుగా రాతసులను (ప్రజాపీడకులుగా చేవ్రడ్ని శిష్షవర రత్ల కుడుగా దుష్ట్రవర్గ శీషతకుడుగా పురాణాలు నంశీతించాయి. (పజలను పీడిస్తూ స్మామాన్యాన్ని విస్త రింపజేసుకునే పీడకవరాధిపతిని నాశనంచేసి, పీడితవర్ష పతుపాతం చూపించడం కోనం "బేవుడు అవరరించాడని ఇస్పడం శ కనుకు ఆ కన్ని సామ్యవాన విష్ణవానిక్సి అన్వ యింప జేసుకోవడంలో జే పతిభ ఉంది. మానవుడు వనాశ కివల ఫు ఇాడో ఆ భావనాళ॥ి షో క పురాణాని ల డు, క్‌ భు కల్పిం క్షివల్ల ్న్న్‌ ఏంచాడు (శ భావన వాన వికత ఫునాదిమోద ఆధారపడి ఉందిః న జక నహ్వవును సూచించడానికి దానితో నమానలక్షణాలుు ధర్మాలు గల మరోవస్తువును వాడుకోవడం కళెశీలి లక్షణం, ఎంత వాస్తవిక తావాది అయినా సూచన ధ్వని, (ప్రతిబింబనం

270 శ్రీశ్రీ కవిత్వం ;వన్తువు, నంవిఠానం: వంటి (ప్రక్రియలను వదిలిపెట్టి కవి కాలేడు. బసవరాజు అప్పారావు ఆాజమహాల్‌ గొప్పతనాన్ని సూచించడానికి వస్తుప్రతివన్తుభావనను వాడుకున్నాడు. అ(ప్రస్తుతవస్తువు (ప్రన్ముతవస్తువును. (ప్రతి బించిస్తే అది 16809 అవుతుంది. మావిండిచెట్టును అల్లుకొన్నదీ/మాధవీ లతొకటి యీనూరలెండిటి (పమసంపడ్గా /'ఇృంతింతన లేమూ చూడలేని పాపిన్టితుపానూ,/ఊడబీకె లతసూ మోజైపోయీ మౌావిండిబెట్టూ,/ మొగము వేలవేసె ముచ్చ మైన ఆకులు కాయల నే/ వెచ్చని కన్నీళ్ళోడీ పచ్చనాకులా బొమ్మరింటిలో /పండొక్క_టి రాల్చి మౌామిడిచెట్టూ మూాధవిలతతో //మాయలొ కలిసింది కామితవించ్చే మూమిడిపండూ/కవులకు మిగిలింది మామిడిచెట్టూ మాధవీలత పాజపహాన్స్‌ ముం ళొజమహాల్‌లనీ మామిడిపండు శాజముపహాలన్‌ స్ఫురిస్తుంది. ఒకటి. (ప్రకృత్తిపరమైన అర్థమూ రెండోది తాజమవాల్‌ పరమైన అర్థమూ రెండూ సమాంతరంగా. ధ్వనించాయి.. ఒక కథలో మరోకథ (పతిభింబించింది. వికి చెబుతున్న కథ అ్యప్రస్తుతిం) లోని క (వస్తుతం, దీన్ని తాజమపహాల్‌ అశే శీర్చికజ్యారా కవి సూచించాడు. కనకదురా చండసింపాం 0[దచే ని మదపు చను ట్‌ చర్యని సప్పహాయాలు, వచిన నయం ౪ ఇందబెన్టు ఫు ౪ శ్‌వుడి నందిశేశుకు వరాహాన తారకథలో య న నషంగా వురాణకథలోనూ లేకపోయినా అలా రావడంలోని జాచి ళ్యాన్ని తీత వాన్నవంకాదు, వాన వరత రాదార్య న్‌ చేను క అసెది పురాణకధానుకరణమే కాస్‌ వురాణ పాదందా త. థా సి పురాణకథవంటి కథను. తీ కల్పించి ఆఖరి గరా (పశరణాన్ని సూచించాడు, మరో(ప్రపంఇానిక్షి సదీనదాలూ అడవులు కొండలు ఎడారులూ అడంకిగా ఉనా యసి సాంకేతికంగా నూచించిన లీశ్రీ (పపంచరాజకీయ రంగంలో సామ్రాజ్యవాదం ఫాసిజం క 7 లిజం మొదలైనవి అడ్డంగా ఉండి మరోప్రపంచంలోకి మహో ప్రస్తాక్వ్‌ సాగసీయడం.. లేదని తెలుసుకోగల్లాడు, తన న్వజేశంలోనే బితిన్షు ఇంపీరియలిస్టులు మ్య్‌ ఫంచానికి అవరోధాలు నిర్మించారు (పపంచమంతటా నిండిపోతున్న ఈ ఛి దున్షశకి క్రన్వక్తశీ హిరణ్యాక్తునినలె భూగోళాన్ని సాగరంలో ముంచి వేయడానికి యర్నించి (్రజపీడనో చపాంది. సాగరమన్న మవు

మహా(పస్రానం 271 తున్న భూగోళాన్ని ఉద్ధరించడానికి వురాణాలలో విమ్ణువ్రు వరాహావతారమెత్తి నకధనే (ప్రాతి పదికగా లశ (గ్రహించి దానిని శిల్పవంతం చేశాడు, (శ్రీశ్రీ కవిత్వంలో అర్హవైవిధ్యం తీ. 206021 ఇంగ్య 05 జల 1 1116 2 రేఃం8ము అంటూ (౫౫) 208 చెప్పినట్లు “అవ తారంి ీశీ కన్న న్వవ్నం _కమకనే కధ .అంతా జరిగిపోయినశ్లు చెప్పి రాబోయే సామ్యవాద విస్తవాన్ని సూచించాడు. స్వప్నంలో మనిషీ చూసిన దృశ్యాలకు వాస్తవికత ఆధార రేఖగా ఉంటుంది! వాస్తవానికి (ప్రతిబింబంగానే సరవ్నం ” ఉన్నా దాన్ని -వ్యాఖ్యానించడంలో నగందిరగోళలా కొలుగుతుంది. 006 ఉల 6640, ఉం 000 (600165 బం చర కజం 00౯" 6ఇ% 12005బ2602002 [0 జస్తురంరు 66805 22 1ము౭లైం. 18 కళంపీ" ఉంంకడగి6 ఇజ? 23 వక 81105 2 ౭|29౨[ ఓం 8౦% . 2064. ర. మం. డే. 0౮9-072 009010891003ి] ఇ ఒరొ స్వపాస్త్‌ నికి అర్హం ఏమిటి? _అంళే. ఎన్సరి బుద్టికుశలతను - బట్టి వాడు వ్యాఖ్యానిస్తారు. అవళారర. ఖండికకు ముగ్గుకు వ్యాఖ్యాతలు. ,మూడు- భిన్నార్టాలను- ఇెప్పారు, -కనకదుర్లమిద. సింహం, ఇంగ్‌డి మోద బఐరూవతం, యముడిమిద- మహిషం సూర్యుజిమోద 7ప్టరాలుు “ఫ్యొడ మోద నంది కిరగబడ్డాయనీ ఇది .పాలకులమిోద -. పాలితులుచేసిన తికుగుచాటనీ “డా! సి, నారాయణి రెడ్డి వ్యాఖ్యాసింబేరం కే వారికి ఆ- ఖండికలో “ఆ అర్ధ మా గోచరించింది. =+పాతవ్యవస్థ శిధిలమై కేగాస్‌ కొత్తవ్యవస్థ పుట్టదశే సిద్దాంక్రాన్ని-ముందుంచుకుని వార్ము -ఆ "గేయాన్ని పరిశీలిరిచూరు, " వుడమి శన్లికి వురుటినొప్పులు . కొత్తనృష్టిని స్ఫురింపించాయి అస 'చరణాన్ని వె చరణాలతే! ఉన్న నంబంధంనుంచి విడదీసి “పెట్టుబడిదారీవ్యవన్ధ విధ్వంసమై చాని స్టానే (శామికవర్ల్షము తలయెత్తు” ననే మార్క్సిష్టా సూతార్థాన్ని భావించారు. యముడ్డు సూర్యుడు; ఇంద్రుడు కనకదుర్ల- పీరా నిరంకుశులై తే అధర్మ్థమూరు లై తే-వీరి వాహానామైన ౧౨మహిషం,- గ్యూరాల్కు వనుగు, సింష్యూం షీరిమిాన కిరగబడవచ్చు కానీ ఈ -జీవతలు వీథ్రకులుగా వురాణాల్లో వరించబడ లేదు, అడిమాకరం ఎవరికీ వోవోనరి శానేకాడు?. అతడు "బేప్‌డోోతవికారయిపు.” *లకొట్పు దుషజప హిరణ్యా క్రుడిమిద తిరగబడ్డాడు, అందువల్ల నారాయణశెడ్డిగారి వ్యాఖ్యానం: ఫ్రీశ్రివ్వహ్నానిక అపార్థం కలిగిసోంవతతు. అందుకు శీత! రచభానంవిధానంలోసి “లోపం కూడా శ్రారణమేు. నూనవనమాజంతోలా”్ల ఫు రాణగాధల్లోకూడా సీడకవీడితవర్తాలు అరెండోనే *ఉస్వ్లయు" శాతూ సుల్ని ఫ్రీడక వర్షం గానూ ేవతల్న్సి ఫీడితవరంగానూ ఫురాణ్తాలు .వే(తింద్హ్యాబ్లు. _హ్మిర్రజ్య్యాముడు వీడ క్‌ి (పతినిధికాణా అతేడిమూద 'సేడిపీన్సర్షనాయకుడై న విష్ణువు వరుగువాటు చేయగా యమౌది “"జేవతలం ళా అకెడికి సాయపక్హారు. పేరణ్యాక్షుడ్ని చంపి భూ బేవిని విష్ణువు స్వీకరించగా ఆమె 2 620 0111030 ఉ& ఏషం౯ 9105 717 9

272 శ్రేఫ్రీ కవిత్వం. వస్తువు సంవిధానం ల శాసింది కూడా గర్భవతియై వుడుటినొప్పూలు పడడంతో ఈ గీతాన్ని పూర్తిచేకాడు (శ్రీశ్రీ, ర ఫురాణక భే కనుక దీనికి సమాజపర మైన అర్ధం నృటికస్వచ్చ్భంగా భాసించడం లెదొ. షారణ్యాత్తుడు వీడకుడనీ భూమి పీడిత అనీ వీడకనంహారానికి ఆదిసూకరం విషృంటించెండసీ న దని డాకి య; ఆదిసూకరం (పజాశక్సికి (ప్రతీక అనీ ఈ తిరుగుబాటుకు (ప్రపంచమంళా" సపహాకరించిందనీ [ రొ స యముడు సామ్నువాద మహోద్యమానిక్షి జోగారావ్రుగారు మరోవ్యాఖ్యానం (వతిపాదించారు. స్ట్‌ అంశ అచిర నంశేతం అనీ ఆతని శాకను సూచింబేవి మహిషపులోహఘంటలనీ మబ్బుచాటున క

• రా భావిలో అనీ [పథమపాదానికి అర్ధం కప్పారు. సామ్యువాదనాయకుడై న యముని - ను సంకెళ్ళను (ఆెంచుకుని ఉత్సాహంతో ముందుకు వచ్చాయనీ జూకుల పరిపాలనలో ఉన్న చేశమే నరకలోకమనీ దాన్ని కాపాడే సై నికుతే జూగీలాలనీ: రెండవపాదానికి వివరణ చెప్పారు. ఉదయ: సూర్యుడం శు వస్త వమూర్తి అయిన అనిన్‌ అనీ నప హయములు ఆవిప్ల వకారుడి నాయకత్వంలోని అనుచరులసీ మూడవపాడాన్ని నమన్వుయించారు. "లెనిన్‌ లేవనెత్తి న విప్లవాన్ని అణగదొక్క డానికి (ప్రయత్నించిన జూరినా అలెగ్టాండా (22822 తీ16720612 జూర్‌ నికోలన్‌ 21 భార్య, మత గుకువు "శేస్ప్యూటిన్‌ (0490210)ల నిద్దరిసీ క్‌ నకదుర్తాచండసింబూం అనే పదబంధంలో శీశ్రీ సంశేతించాడన్నారు, వీరిద్దరి పయత్నాలు విఫలమైపోవడాన్ని జూలు దులివీ ఆవులించడింలో సూచించాడని వెప్పారు.. ఇం(ద్రబేవుడు జూర్‌ నికోలన్‌ కు నంశేతం అనీ జూర్‌ నికోలన్స్‌ అతని అనుచరులరా శ్రలిఫ్సి విప్లవ కారులబలాన్ని నవాల్‌ చేశారనీ ఐదవపాడాన్ని వివరించారు, (పమధ నాథ్నుడైెన నందిశేషుడ్ష ఆజ్ఞకు (పకృతిఅంళా స్మంబించిపోయినట్లు రవ్యన్‌ విప్ల వవీరడూ అతివాది. ఆయిన (టాట్‌స్కీ రవమ్యన్‌ మార్ష్మ ల్‌్భ్యుకోవ్‌ల విబ్బంభణం ఆరవపాదంలో సూచింపబడిం న్నారు, సా మా (కామికవరానికి ఆదిసూకర వేద వేద్యుడు (ప్రతీక అనీ ఇలాంటివారివల్లనే రాజ్యాలూ న్‌ ల గారూ కూల్మదోయబడ్డాయనీ వడవపాదానికి అర్ధం చెప్పారు, “41 106 19286 26 ౧ పల9 ం10929.. 18 380ఇ9 196 ౯:-690060 016 9206 0౯ సహ. ర్‌ కన స లంగా వ నలల 0 16 60016 2064 006 286. ౧62౧0 1064102069 ఈం ఇమ 05 ౧00 ౧06 (0 58 జ తష రేణఖ [500 106128 4001020, 226 [26 606౯6 ఇంకక 28 ఇంక రపాంలో 6 7670116102 9016269 10 10611 సే ॥ స్ట్‌ వచ్చిన సామ్యవాద విఫవవాన వాలను ము. కుని 'అవళారరి గీతంలో వాటిని' అన్థయించారు జోగారాన్రగారు. ఎవసే ( ందుంచు ॥ దృపితో కదాసారో దానికి తగిన విన్యృతిలో శ్రీశ్రీ రచన ఉండటమే విచిత్రం, లె స్తా డాః జి. వి. నుబహ్మూణ్వంగాతు శ్రీశ్రీ 'అవతారం' వరణా నే తళ టీ ఫుడమితలి! ర చెంచిననాట్రి కవితారంగ నాలా 8 యస్వీజోగారావుగారీ నోట్సు

మహావస్థానం 27/38 అభ్యుదయ కవిత్వజననానికి (వనవవేదన ఉందన్నారు. మహో పస్టానకవిత్యయుగ ఫుడుముడు పుట్ట బోతూఉండగా తోచిన శకునాల వంటివే అవతారం గీతంలో సూచింపబడిన కదలికలన్నాడు. కొత్తన్యప్రి జరుగుతున్న నమయంలో వినవచ్చిన వింత నప్పృన్యరాలను అవళోరం యంలో (వతీకాళ్య గంగా (పతిధ్వనింపజేశాడంటూ ఆ యేడీంటినీ వరునగా వివరించారు తరతరాల బూర్జువా వ్యవస్థకు కలి (పళయాన్ని సూచించే (పతీక యముని మహివవు లోహాఘంటల నాదం అన్నారు. వీడితవర్ల వురోగతికి అవరోధాలు తొలగపోవడం నరకలోక వుజూగిలమ్ములు గొలుసు (తెంచుళలోవడంలో సూచింపబడిందన్నాడు (ప్రపంచకార్షి క్‌ విషవోదయవికాసాలకు అరుణోదయ తపనోదయాలు (ప్రతీక లన్నారు. బరువుమోసే వాపానాలు స్వారీచేసే యజమానుల్నవె చేసే తిరుగుబాటులను కనకదుర్థాచండసింహూం, ఇంద్రబేవుని మదపుశేనుగు సూచిస్తున్నాయన్నారు. జవిరాందారీవిధానం వె కర్త కుల తిరుగువాటుకు నందిశీశునిరంశె (పతీక అన్నారు. సామ్యవాద వేద వేద్యుడయిన జగదుద్ధారకుడికి వరాపహామూరి (ప్రతీక అన్నారు. అభ్యువయకవి తావిర్భావం అంతా [శీ ఈ శేయంలో గుప్పించి విడిచాడని (పశంసించారు.4 ీథ్రీకి నచ్చిన పురాణశక్తులు స్వర్గ బచీవతల దివ్యగర్శనాన్ని ఊపించుకుంటటూ తన అనుభూతిని “న్వర్ల చేవతలు' అనే ఖండికలో 1931లో నే వర్షించుకున్న శ్రీశ్రీ వారంతా భూనగోళరత్‌ణకై. పస్తున్నట్లు “అవతారం ఖండికలో వరి ంచడం నహాడపరికామ మే ఆ న్వర్ల దేవతలు సామ్యవావవ్యవస్టానిర్భాణంలో సహకరిస్తారనుకోవడం మొ(త్రం శా న్తీయహేతువాదానికి విరద్ధమే. మరో(ప్రపంచాన్ని నిర్మించ గల శక్తి కార్మిక మానవులకు మాత్రమే ఉంది కానీ చేవతల వరాలవల్ల నిర్హించుకునే విచ్శిత లోకం మాతం కాదిది. కనుక [శ కేవలం వై చిలికోసమే పురాణ(పతీకలను తీసుకున్నాడు కాని మూఢవిశ్వాసంవల్ల కాదు, నమవర్తి అనే సార్ధకనామభేయంగల యముడు, కర సామీ: 'తేజోమూర్సి అయిన సూర్యుడు, దుష్టరాక్షన శికణకుపకమించే కనకదుర్ల, వర్షాలు లేని స్వర్గాన్ని పాలించే ఇం[దుడ్కు (పళయకారకుడై న నీవు ధర '్రపతుంలో ఉండే విమ్లువు సామ్యువాదోద్యమం పట్ల అభివూనం గల శీథ్రీకి నచ్చిన వురాణశ క్తులు, ఎందరో పురాణ చేవతలుండగా వీరిని మా[తమే తన కథకు తీసుకోవడం వారి స్వభావాలను బే. ఒక్కొక్క పురాణవ్య కి చుట్టూ ఉన్న ఎన్నో కదలను ఆ వ్య క్పినామం మనకు జ్ఞాపకం చేస్తుంది. యముడు, సూర్యుడు, ఇం(దుడు, శ భ్రీఫ్రీ కవిత్వంలో ఫురాణ్యపతీకలు (ఇ్యానం) విమర్శిని 1976 జనవరి 126127 పేజీలోని వివరణకు నింక్సేవం [85]

ప్‌74 శ్రీశ్రీ కవిత్వం ,వన్తువు;, సంవిధానం దుర్గ శివుడు (కోధమూర్తులై భూ[పళయాన్ని సృష్టించిన హిర ణ్యాతముడిమోదకు వచ్చారని మనం పూర్వక ధను ఊహించుకోవాలి. వీరి (భోధాన్ని వీరి వాహనాలూ సేవకులూ అయిన మహీవమం, జూగిలాల్సు గ్యృురాలుు, వనుగు సింహం నంది మొదలైనవాటి ఊ(దేకాదులద్వారా సూచిన్తున్నా డనుకోవలసి ఉంటుంది, ఇలా జంతువుల ఉగైదీశాదులను ఎందుకు ఇప్పడం? ేవతల శోధాన్నే ఇెప్పవచ్చుకడా ? అంశేు హిరణ్యాముడ్ని నంహారించడానికి విష్ణువు జంతువుగా మారి రావడమే కారణం, "ఆ జంతువు (నాయకుడు చేసే శతునంహా రాన్ని చూడటానికి జేవతలంతా వస్తూంకేే వీర వాహానాలైన జంతున్చల ఉేకాదులనే వర్ణించడంలో ఇెచిత్యం ఉఊంది. అనలు ఈ అప్రస్తుత కధ అంతా వుడమితల్రికి వురుటినొప్పూలు అనే వాక్యంతోప్రస్తుతకధను వ్యక్నంచేస్తూ తనను ళిగి ఆాను మకుగుపరుచుకుంటోంది, దిక్స్పా౭కులు, "జీవతల్కు వారి వాహానాలు సేవకులు అంతా కలిసి (ఆామికవర్షంవాడూ, విమువు (శామికనియం ళా అని స్ఫురింప జేయగలిగి తే ఈ గీతం మా పరమార్థం సిద్ధించినశ్తు, ఫ్రీఫ్రీకి నచ్చిన పుఠాణశకుల్లో నటధూర్జటి ఒకడు. జగన్నాధరధచ(శ్రాలు వస్తున్నాయన్‌ నటధూర్టటినిటాలాశ్ని పగిలిందసీ (ప్రకటించి రెండవ(పపంచయుద్ధం ఆగమనాన్ని సూచించాడు. వారోంపారోంపార అంటూ మరో(ప్రపంచానికి నడనమనడంతో మహాప్రస్థానం ఆరంభమై నట సయనజ్యూంలిక కావాలనడంలో కూడా శ్రీశ్రీ ఫురాణళ క్రిమమత్వం కనిపిస్తుంది. శ్రీశ్రీ ఆశించే సామ్యవాదవిస్లవం మచ గీతంలో మూడు భాగాలూ మూడువిషయాలూ. క్రనివీసాయి.. మొదటి చ వా గం న సాలు సామ్యవాదవిప్తవంలోని మొదటిదశ అంట కదలికను సూచిస్తాయి. మబ్బు వాటున ఖ ల్టునడం గొలుసు_తెంచుకు ఊరికిపడటం, నురుగులెతే పపగుపటడం అశే శ్రియలు ఆ కదలికను సూచిస్తాయి. ఈ కదలిక లేనిచే ఉద్యమం ఆరంభం కాదు ల చర ॥ గాలు అవ కోపాణ[కమంలో నడుసాయి. త, శ స్తాయి. తేడవాతి రెండు చరణాలూ సామ్యువాదవిప్ల వంలోని అెండో దశ జా 9ం క అల్లకల్లా లాన్ని సూచిస్తాయి. జూలు దులిపీ ఆవ్చలించడం, ఘీంకరినూ నవాల్‌ చేయడం అన్లికల్లా లాన్ని చెబుతాయి, ఈ చరణాలు సమాంతరంగా నడుసాయి, తరువాతి మూడు మ్యావాదవిప జే రతా సనా వ్ల్‌వంలా ని మూడవదళను అంశే మాప్చును సూచి స్తాయి, నూత్న (పపం కోదివి దా ౦ ముగుస్తుంది కానీ అవతరణం సూచింసబడురుందిం రంకెవేస్తూ గంగడోలును కదివిగెంతడం, ఘుర్దురిన్తూ కోరసాచడం, పుపటినొప్పులు పడటం మార్చును ఇబుతొయి. ఈ చరజాలు ఆరోహాణ(శ్రచుంలో నడుస్తాయి, ఈ మూడుభాగాల పాద(పమా

మహా(పస్థానం లక్‌ ణాలూ వేడు లయలు వేరు, భాపానంవిధానాలు వేష, వన్తువుకీ నంవిథానానిశీ అవిశ్రాజ్యమైన నంబంధాన్ని ఈ నందర్భం సాధించుకుంది. పాడాల అవరోహణ (కదలిక యముని మహీపువులోపాఘంటలు మబ్బువాటున ఖగేలం శ్రన్నాయి శీ వాదాల నమాంతరం ( అల్లకల్లోలం) లా కనకదున్తాచండసింహం జూలుదులిపీ ఆవులించింది ఇంద దేవని మదపఫుకేనుగు ఘీంకరిన్తూ సవాల్‌ వేసింది వాదాల ఆరోసాణ (మార్పు) నంది కేకఘుడు రంకెవేస్తూ గంగణోలును కదివిగం తేడ అవరోపాణలోని పాద లేఖన్యక్రమాన్ని ఆరోపహూణలో వ్యత్యస్త (! చేయడండ్వారా నమాబంలో పాతకొత్తల వ్యత్యాసాన్ని సూచించాడు, “ఉత్తరమందూ దఖీణమందూ ఉదవయమునందూ (పదోవమందూ వెన్నెలలోనూ చీకటిలోనూ మండుకుండలో జడిలో చలిలో ఇవుడూ అఫుడూ ఎపుడూ (తూగో గంటలను” విన్న 'శ్రీళ్సీ సామ్యవాద విప్లవం దక్షిణంనుంచి మొద ఆ సర్వదిక్కు లకూ వ్యావిస్తుందని సూచించడానికో అన్నట్లు దిక్కుదిక్కులా ఉన్న ేవతలను కదిలించాడు. "అవతారం ఖండికను మహా(ప్రస్థానంలో ముద్రించిన పద్దతిని పాఠకు లొకవూరు పరిశీలిస్తే అందులో ఒక్ష వాన్తుశిల్పం కనివస్తుంది, (శామికుడి [1శమవల్ల రూపాం చే వాస్తుశిల్పాన్ని అభి మానించడ మే ఇందుకు కారణఎ. వ శామికుల నంఘటనచే విష్ణవం బయలు చేరిందో ఆ (శ్రామికుల నిర్భాణాలచేతనే (ప్రపంచం ముందుకు పోతుంది, వారి (శ్రమనుంచే లయవిన్యానం మొదలై కవిత్వం రూపొందుతుంది. శ్రీశ్రీ క్రియాశల్పం “అవళారరిలో (ప్రతిపాదమూ [క్రియాపదంళోనే పూరి, చేసి సామ్యువాదవిప్త వం (క్రియల వాటి ఉం మాద ఎలా అధారపడి ఉంటుందో సూచించాడు థ్రీత్రీ, ఈ [క్రియాపదాలను వాడటంలో అీథ్రీ అలోచనా ఆవేశమూ జతగూడాయి. మొదటి మూడు శ్రీయలూ అమపహాద్వాచక బహువచ నాంతాలు,

లోజాఘంటలు ఖశేల్టున్నాయి కవనం. క జాగిలము గులు ఉఊరికిపజ్టాయి నప హయములు పరువు వెక్తుయి ప త క బూర్జువావ్యవస్థలో చైతన్యం తేకుండా పడిఉన్న కార్మికుల సమల్టి జూగ్భుతిని ఇ ప్‌ ఇచే కదలిక __ విష్ణ వాకంభం, తరువాతి రెండు క్రియలూ మహతీవాచకవు వకవచనాంతాలు, చండసింవాం అవులించింది మదప్పుశునుగు నవాల్‌ చేసింది ది కలో నియంతృత్వపు 'పతిచర్యను ఇవి సూచిస్తాయిః ఇది కల్లా లం, తరువాతి శెండూ మహద్వాచక వకవచనాం "లు, నందిశేశుడు గం తేడు వేద వేద్యుడు కోరసాచాడు ఆఖరి[క్రియ మొదటి మూడురకాల వంటిది కాక (పేరణార్థకం.. దీనికి కర్త ఫురుటినొప్పులు

• ఫురుటినొప్పూలు కొత్తసృష్టిని స్ఫురింపించాయి న మొదటి ఆరు[క్రియలూ 'చేళ్యాలు శాగా చివర్మికిటు తత్సమం కావడంవల విప వానంతర గ మ్‌ పరిష్కారానికి సూచకమవుతోంది, జగమంతా బలివితర్ణిమై నరజూతికి పరివర్హన వచ్చి నవజీవసగుభసమయం రాబోతున్నదసి ఈ పురిటినొప్పులు సూచిసాయి. (శ్రీశ్రీ జంతుపతీకలు కవిత్వాన్వేషణలో "కారడవులలో లయాలీతమై వికుతించిన నానాజంతుధ్వనుల్నీ” విన్న అథతీకి జంతుకా స్త్ర మే ఒక్‌ వ్యుత్పత్తి గా పరిణమించింది జంతువుల అకుపులుు ఆకాశాలు సానంలో వినిపించి బి, జ మపహా(సస్థి 0 నివీం నంతగా కనివీంచినంతగా (ప్రభవ, స్వర్గ చేవతలులో లేన, ఇందుకు జంతు కాస్త్రాధ్యయన మే (పధానకారణంగా కనిపిస్తుంది '“వేటకాని కోలలక్ష కూలి వేదనల ఖతూలు హారిణాల కండ్లు అంటూ విద్యున్నాలికలలో ఆరంభించిన ఈ జంతునంశతి “ఒకరా(తి'లో “కాళ్ళు తెగిన ఒంటరిఓంచటోగా గంటలులో సింహముగా, సివంగిగాా కురంగిగా ఆకాశ దీపంలో ల్‌ జ నం! సింహాంగా బుక్కులులో కుక్కపిల్ల గా మహా(ప్రస్టానంలో రచులుగ్గా కదం[తాశ్కే గుటరాలుగా, గరించే నింపహోలుగా కనిపిస్తూ అన తారంలో యముని మహీపంగ్యా సూర్యుడి జచయాలుగా డు! కనకదుర్హ చండసింహూంగా ఇందుడి మదపుకేనుగుగా శివుడి నందిగా అదివరాపాంగా రూపు

మహావస్టానం 277 దిద్దుకుంది, హిందూవురాణాలలోని జంతువ్చులే గాక (గీకురోమన్‌ పురాణాలలోని జంతువులు కూడా శ్రీళ్రీని ఆకర్షి చాయి కనుకనే నరకలోకఫు జూగిలాలు 'తెలుగుక విత్వంలోకి (ఏవేశించాయి, (గీకువురాణంలో ని నరకం మన పాతాళం ఒకే. (ీకుల పా ఆాళంవద్ద కావలికాచే జూగలం ఒక్క_ కు అయినా తీతీ స్వతంత్రంగా ఎన్నో జూగిలాలను ఉఊహీంచాడు, మూనవరూపంలో కొంత్క జంతురూపంలో కొంతా ఉండే ఈ మూడుతలల కుక్కలు హిరణ్యాక్షుడిమోాది దండ యాకు వచ్చాయంకే అవి నరకద్యారరతణ వదిలివేశాయన్నమాట, సరకంలో ఉంచబడిన దోషులకన్నా మహోదోపి, హిరణ్యాక్షుడనే అర్థాన్ని స్ఫురింప జేశాడు (శీ పారణ్యాకుడివంటి పరవీడసపరాయణుల్ని నరకానికి తీసుకురావడానికే జూగిలాలు గొలుసు తెంచుకు ఉరికిపడ్డాయి. నరకలోకవు జాగిలాలవంటివే “కంచువృషభాలు శేళవగీతిలో మనకు కనివిస్తాయి. థశ్రీత్రీ కవిత్వాన్ని చదువుకోవడానికి ఇతిరేళాలవారికి హపాందవనంన్క్మృతి ఎలా తెలిసిజఉండాలో తెలుగుచేశంవారికి పర జేశాల సంస్కృతి అలా తెలిసిఉండాలి. శండు నంన్క్టృతుల సమ్మేళనం “అవతారంి గీతం, (తీశ్రీ శబ్బ్దసంఘటన “ఈ యుపః(ప్రస్ఫుర్మదమణీయ వేళ నవవికన్వర మృదులతాంతములయందు నాకు. దోఇ2ను (పకృతికాంతాశరీర ఫౌర భాకృష్ట మధురనంన్పర్శసుఖము అని “పభవ'నాడు శ్రీశ్రీ రాసిన గీతం చదివితే అందులోని శబ్దవిన్యానం మన ఇం(దియాలకు ఒక అనుభవాన్ని కలిగంచేమాట నిజమే. కాని మహా(ప్రస్టానగీ తాలలో శ్రీశ్రీ ఇం[దియానుభవం కలిగించడంతో నే తృవి పడ లేదు. ఇంద్రియాల కదలికను శబ్దవిన్యానంద్వారా కలిగిన్తూ భావ వ్యంజనకు ఉలికిపడేలా చేశాడు (వభవనాటి శబ్దసంఘటన విల్ల తెమ్మెర అయితే మహో(ప్రస్టానం నాటి శబ్దవిన్యానం మహా(ప్రభంజనం, (ప్రభవనాటి లి నడక కాగా మహో ప్రస్థానంనాటి శ్రెలి పరుగు, ఈ అెండు తేడాలే భావకవిత్వ విప్ణవకవి త్వాలకు కూడా ఉన్నాయి, లోపహూఘంటలు ఖణేల్టున్నాయి అన్నపుడు చెవిని తాళశ్చీది ఖణేల శనే ధ్వని, గణగణమన్నాయని శిత్రీ రాసిజించపే అది మృత్యు సూచకమై. ఉండేదికాదు. ఇచే వ్యంజకత్వం, పెళ పెళ పిళపెళ విరుచుకుపడండి - గళగళ న్‌ ్ఞంగళక ఛాకాహళవాళాజాలళి _ నా వినురించే నా విరతించే నా వినిపించే నపీనగ్‌తి _ కలగా ఫులగవువిలయానర్న ఫుబలవత్‌ యురవత్‌ పరివర్తన - ఉన్నా ది మనస్సినీవాలిలో భ్ళూక్రంకేకాభేకం బాకా - ఖద్దమృగోద[గ్రవిరావం. _ జూతిజూతినిర్దాతపాతనంఘాత హేతువు _ ఛేకవశైరవభీకర ఘోషలు - మార్ణమాన ఘూరక్షమాన డీర్ణమాన గిరశిఖరాలు - హింసనచణధంసరచన

271 ఫ్రీథ్రీ కవిత్వం , వస్తువు, నంవిరానం వంటివి, (శ్రవణేందియాన్ని అదరగొమ్తు శబ్దవిన్యాసం కలిగిఉన్నాయం'ు ఆ శబ్బవిన్యాసం ఆ భావానికికూడా అవసరమైన పరికరం కనుకనే కమలమంజులమంది రాంగ అములందు నమదబంఛర గానఘోపలు నదించె అనే థ్రీశ్రీ చిన్నప్పటి రచనలో ఈ ఉద్ధృతి ఉండవలసిన అవనరం లేకపోవడానికి వస్సువులోని మార్షవమే కశారణం. తుమె నైదల పాటలు వదిలి శ్రీశ్రీ మదపుకునుగు ఘీంకా రాలడగ్గరకళూ అది సూకర వేద వేద్యుడి ఘర్షురారవాలదగరకళూ వచ్చేశాడు, ఖు ౧ భావాలతో (శ్రీశ్రీ ఇ౦[దజాలం చండసింహూం ఆవ్చలించడం, మగఫుకేనుగు నవాల్‌ చేయడం ఇం[దియాల కదలికనుదూజే ఇావచి(తాలు మాతమేగాక జంతువులకు నూనవచేష్టలను అఆరోపించే పదచి(తాలుకూడా, ఎగిరి సడుతున్న మేరువులూ జల్మపళయనాట్యం చేస్తున్న నము[ద్రాలూ భూదివమ్ముల మధ్య ఈదు లాడే దయ్యాలూ నోశెత్తి బనోళత్తే సాగరమూ మూలనక్కి మూలిేోే దీపమూ ఆహ్వాన గానం జాగుడుమూూతలాజ్లే బుతువ్చలూ (వన్నించే వ్రిగాలీ రెక్కవివ్పీన రివల్య్యూపన్‌, నూటలాజే నత్యతాలూ పాటలుపాజే జలపా తాలూ పడగెత్తి బునగొన్షే (ప్రపంచం, మేలుకునే కంకాళాలూ వంటి మజహో(ప్రస్థానంలో కనిపించే విచిశపదచి.తాలలో మానవీకరణాలు మాత్రమేకాక జాంతవీ కరణాలూ విపహూంగీకరణాలూ నరీళ్ళపీకరణాలూ కూడా ఉన్నాయి. అచేతనాలలో (ప్రాణశకిని హకూడటం, (పాణికోటిలో మూనవో(_బేకాలను కరాడటం, పశుపన్యూదిలత ణాలను అన్నింటికీ అరోవించగల్లడం ఫ్రీభ్రీ దర్శనంలోని గాంభీర్యానికి నిదర్శనం, శ్రీశ్రీ సంప్రదాయ పరిజానం రంశెవేన్తూ గంగడోలును కడిపి గంతినది మామూలు ఆబోతు కాక శివుడి వావనమెన నంది కేశుడనగల్లడం నంపదాయం తెలిసిన కవిక్కి కాస్‌ స్ఫురించదు, అలాశే అందులోని జాచిత, ౦ తెలుసుకోవడానికీ సంప్రదాయజ్ఞత పారకుడి కుండాలి. .నాట్వళాసాంన్నిక ని వరి ంచబడుతున్న నందిశేశుడు ₹ శెవేని డో వనాని తచాడ్యుడుగా. అభి వర్షిం స్న్‌ ౦కెవెసి గంగడ్‌ో లును కదివి 70ంతడంలో ఉద్గతాభినయం ఉంది. నరకలోకవు జూగిలాలు _ జగన్నాథుని రధచ్యక్రాలు - మహానగా అెగరడ్లం నటభూరటినిటా లావీ, - పరవీడనాపరుల (పాణాలక్రైరవి _ (కూర ఘోరకర్కో టక్రులు _ నాలుకచీలిన సెగులు జ్వాలాతోరణం లు మహాప్రస్థానం = ఆకాశదీపం - బుక్కులు _ హిరణ్య న్నేత్రుడు కృద్ధవృకో ా జ గాంధర్వం - ఛ్యమంతరోచిర్నివహం య స్వస్తి వాక్యాలు ఎ మిథ్యావాదం _ అృజ్వైతం _ బాల్లీనకం

మహాపస్టానం 279 కాహళ _ భియువర్తీయసి _ భవభూతి శ్లోకాలు ల యజ్ఞోపవీతం _ అనలవేదిక -_ న్వర్హం - పద న్యూ హాం _ శిల్చం _ గనం - ఖండపర శుగ ళక పాలాలు _ ధనంజయుడు _ హోమజ్యా్యాలలు- మేరువులు _ (తేతాగ్ని వంటి వెన్నో స్య్యపదాయం తెలియనిజే తెలియని విషయాలు మహో (సస్టానంలో ఉన్నాయి. ఇవి లీ సంప్రడాయజ్ఞతకూ వ్యుత్పత్తి కీ నిదర్శనాలే కానీ మరో -జేళంవారికీ నం(పడాయం అెలియనివారికీ కావ్యాస్వాదనంలో అవరోథాలే అవుతూ వీటిని తెలుసుకోవలసిన అవనరాన్ని కల్పిస్తాయి అుథీ మిశభావచిత్రాలు

. చెవితో వినే ధ్వనినీ కంటితో చూచే దృశ్యాన్నీ ఒశేపదచి[త్రంలో కలపడంలో సింజా

లిస్హుల [పేరణను శ్రీశ్రీ స్వీకరించాడు ఆదిఘూకర వేద వేద్యు డు “ఘుర్ద రిస్తూ కోర సాచాడు,

ముక్కుతో చేసే ఘుర్టురధ్వనిని మనం 'చెపితో వింశు కోరచాచడాన్ని కంటితో చూస్తాం, భ్వనులూ దృశ్యాలూ కవిత్వానికి (పధానాలుగానే ్రీథశ్రీ భావించాడని 'గంటలు, కవితా ఈ కవితా నిరూపిస్తాయి. ధ్వునినీ దృత్యాన్నీ కలిపి మిశ్రభావచిితాన్ని తయారచేయడం థ్రీ కిష్టం. కొన్నిచోట్ల వినడం, చూడటం, పనిచేయడం నంటి వివిధ్యకియలు తారుమారు శావడం, కలిసిపోవడం జరుగుతూ ఉంటాయి, ఈపదచి(తాలలో చూఫులు మెలమెలగా వినరడం, గదిని తలపోతలో కౌగిలించుకోవడం, ఆదరప్రచూవులు చావడం, (పోవుల్మవోవుల రణన్ని నాదాలు, చమ ఆాంతర్ని వీడనిఖిలగానం, కన్నులుమూసిన రోగార్లుని రక్న్‌నాళనంస్వందన (ఆాగుబోతు వ్యక్షావ్యక్రాలాపన్క పడువుక త్తె అర్హనిమిలితనే తాల వాధల పాటలపల్లవి, ఉరితీయబడ్డ శిరస్సు చెప్పిన రబవాన్యం, ఉన్నాదిమనస్సినీవాలిలో ఘూకంకేకా భేకంచాక్సా నయకాలమాటలు, జలపాతాలపాటలు, తరంగాల (చోతలు్కు, శాబందుల లెక గల చప్పుడు పొగ నాట్టవుభూంకార ధ్వని, అరణ్యమున హారీంద్రగర్జన, పరొకాధర[పచండఫఘోషం, ఖడద్గమృగోద(గవిఠరావం యుంయొ నిలవడ్డధ్యానం, ఫేరవక్షై రవభీకరఘోవల్వు మొదలై నవాటిలో దృశ్య ధ్వనులు భిన్న [క్రియలు కలిసిపోవడం, శాదిమాకుకావడం కనివిస్తుంది. చి[త్రలేఖనంలోని ఆకారాలు సంగీలేం లోని ధ్వనులూ కవిత్వంలోచే కలిసిపోు ఉండగలవు కనుక ఈ ('పయత్నంమిోద బూఫవు వీర్చడింది రూపమూ ధ్వసీ (శ్రీయా (అభినయం) కలగలిపి యం(తం దారా రూపొందించిన “సినిమా” పారిశ్రామిక విష్ణవానంతరం మానవుడికి లభించిన వరం, సినిమా 'శక్నికొను భ్రీల్రీ కవిత్వంలో వాడుకున్నాడు. ఆదరపు చూవులు చాపడం వంటి విదిత్రదృ శ్యాన్ని సినిమాలో భూపడం ఇంకా సాధ్యం కాలేదు. దాన్ని కవిత్వంలో చగాపాడు తీ,

58/బాటసారి చిమ్మచీకటి కమ్ముకొస్సే దారితప్పిన బాటసారికి ఎంత కష్టం ?

1984 మే 18 మూఢవిశ్వాసాలు (క్రీ చాల్యవివాహాలు, కన్యాశుల్క దురాచారం, వేశ్యావృత్తి ॥ శశువాద నిరాకరణ మతాచారాల అంభానునరణం, వర్ణ శీదాలు వంటి ఫ్యూడల్‌ సమాజపు అవలతణాలను తొలగించి, నంఘాన్ని నంస్మ_రించడానికి గురజాడ అప్పారావ్రుగారు సాహిత్య రచనను అంకితంబేశారు. నమాజవాన్న వికతను (ప్రతిబించించేందుకు కన్యక పూర్షమ్మ వంటి విషాదాంత కథలను కావ్యకధానికలుగా రాశారు. తండికి సౌమ్మిచ్చి పూర్ణ మ్శును ఒక్‌ మునలివాడు కొనుక్కోగ్సా పూర్ణమ్మ ఆత్మాహుతి వేసుకుని చనిపోవడం పూర్ణమ్మ కధలోని వస్తువు, పూ ర్షమ్ము తంగడి కనక దుర్ల అమ్మవారి పూజూరి అయినా అవు శ్రవారు ఈ అన్యాయాన్ని శరాన్తూ ఊరుకుందంచే కారణాన్ని పారకుల ఊవాశే గురజాడ వదిలివేశారు. పూర్ణమ్మ దుర్గమ్మలో నే కలిసిపోయిందని కథను ముగించారు, మనిషి వేసిన రాయిరప్పకు మహిమకలదను కోవడం మూర్థత్వమని మరోచోట గురజాడ స్పష్టంచేశారు. (ప్రతికధనూ మంగ శాంతంగా శే ముగించాలనే భారతీయాలం కారి కాను కాననాన్ని తిరన్మ్రరించి నంఘవాన్త వికతను నగురజూడ ధ్వనిస్తూ విషాడాంతకథను రాయడానికి సమాజపరిస్థితులే (పేరశాలు, నమాజమూ నమాజం మనన గాలూ దురన్యాయాలూ గురజాడనాటి కున్నర్తై ధ్రీత్రీ నాటికి శేషు ఫ్యూడల్‌ ఫన "0నే (టిస్‌ ఇంపీరియలిజంద్వారా బూర్జువావ్యవస్థ వచ్చి సమాజన్వరూపాన్ని మారు క. మయము వచ్చిన పాతదురాచాశాల స్టానంలో కొత్త నమన్యలు దారి(ద్ర ర నిద! దొన్యలూ వచ్చిపడ్డాయి, ఫ్రీభ్రీనాటి నమాజు వ్ర్‌ంం టే అర్జిః తారతమ్యాలు, దోవిడ్సి నిరతరాస్యత, రోగాలు మొదలై నవి, ఈ సమస్యల నివారణకు కావలసింది సంఘనంస్క్రరణంకాక సామాజికవిపవం అని భ్రీల్రీ గుర్మించాడు. గురజాడ సంఘసంస్కరణకు సాహిత్యాన్ని అంకితంచేస్తే [శ్రీ సామాజక విస్త వాని! సాహి త్యాన్ని అంకితంచేళాడ్తు, గరజూడకులాగ్లో 4 పూడా సమాజవాన వికతే అదర్శాలక న్నా మిన్న, అందుశే నికద్యోగనమన్యకు బలిఅయిపోయిన ఒక్‌ యువకుడి కథను

విపాదాంతంగా (1శీ "బాటసారి అశే శీర్షికతో రచించాడు, పార్మిశామికవిప్ల వం అంశే వీమిటో తెలియని కవిత్వపు లొలికోజుల్లో శ్రీశ్రీ 'మతనీ కృతి" వంటి చార్మిత కేతివృ త్తాన్ని గీతపద్యాల్లో రచించి హింసానివారణానికై అన్యమళాన్ని కూడా

మహ్మపస్టానం లరి1 స్వీకరించిన యదునాధవసువు పాటలను ఉదాత్తంగా. చి(తించాకు, కానీ విశాఖపట్టణంనుంచి మ(దాసుకు వెళ్ళి డిగ్రీ తీసుకుని తిరిగి విశాఖ వచ్చిన ఛ్రీథ్రీకి ఆ రెండు సగరాలూ సరికొత్త నమాజాన్నీ పారి(శొవింకవిప్ల వాన్నీ పరిచయం చేశాయి. 'పెట్టుబడిదారీవ్యవస్థవ న్లివచ్చిన నిరుద్యో గాది నమన్యలు శీథ్రీ నిజజీవితాన్ని కూడా చుట్టుళోవడంవల్ల సమాజనమన్యలు అర్ధదమయ్యాయి. పతెలలో పనులులేని యువకులు నగరాల్లో కొత్తగా ఏర్పడుతున్న పరిశ్రమల్లో కరా ఇగారాల్లో పమ్‌లు దొరుకుతాయని పకుగెట్టడం చాపి, శ్రీశ్రీ బాటసారికదను ఎత్తుకున్నాడు. అప్పటిశే శ్రీశ్రీ హేతువాది అయినందువల్ల మతాన్ని 'జీన్చడ్నీ బాటసారి కధలోకి తీసుకురా లేదు, బాటసారి మరణానికి (ప్రకృతి దుఃఖించిందనీ అతడేమైపోయాశో తెలియక పళ్లెటూళ్ళో తల్లి కలవరపడిందనీ ఇబుతాడే తప్ప వీరి కష్టాలకు విధివిలానం కారణంఅనే భావాన్ని దరికి రాసీయకపోవడంలో నే రీశీ భాతికవాదతత్పరత్వం వ్యక్షం అన్బుతుంది. ఫ్యూడల్‌ వ్యవస్థలో ఉత్పత్సిసాధనాలూ, (శ్రామికులూ పశ్లైలలో ఉంకేు వెట్టుబడిదారీవ్యప స్టో ఉత్పత్తి సాధనాల్లూ కార్చికులు పట్టణాలకు మూర తారు, పెట్టుబడి వెక్తువాడు సొంత అస్తి ని పెంచుకుంటూ ఉంటే (శమపడేవాడు. కడువునిండక భాధపడతాడు, నంపదలు ఎంతగా "పెరుగు తా యో దారి(ద్యం కూడా అంతగా "పెరుగుతుంది. అందువల్ల పీడకపీడితవర్నా 'లేర్పడ తాయి. ఫీడితవర్ల్షంలోని వ్య క్రిఅయిన చాటసారిని కభానాయకుడుగా (గ్రహించి అతడి మృతికి కారణాలను పాఠకుల ఊబపాశే శ్రీశ్రీ వదలివేశాడు, పశ్లానుంచి బయలు జేరిన బాటసారి ఇంకా నగరంలో అడుగు పెట్టకుండానే ఆకలివల్ల మరణించాడు, శ్రీశ్రీ మహాకావ్యశిల్బం మహాకావ్యాలు అంసపే పరినవూణంలో బహుళాశ్వాసదీర్హాలుగా నానావర్డ నాన్వితంగా ఉండాలకుకునే కాలం కనుమరు] పోతోందని గురవాడయే గుర్తించి ఖండకావ్యా న్నే మహా కావ్యశిల్పంతో పూర్చి చేయడం మొదలు పెట్టాడు, కావ్యమహాత్త్వం పరిమాణంమిద ఆధారపడి ఉండదని 4 1098 060 13 2 00017861010% 12 16౧08 అనే అల్ల న్‌పో వాక్యాన్ని సమర్థించే లీశీ ఖండ కావ్యంలో నే (హాన్వలిపిసంవిధానాన్ని (ప్రవేశ పెట్టి లోతులూ ఎత్తులూ (సదర్శించాదడుః దీర్ధకవితలంశే విముఖత్వం కలగడానికి సామాజకళారణాలు కూడా ఉన్నాయి. కొద్దికుందినే సాహిత్యం అవనరమైన కాలంలోనూ సాహిత్యమే జీవితపరమార్ధంగా భావించబడిన కాలంలోనూ దీర్చ కావ్యాలు వుట్టి ధననంపాదనే జీవితపరమావధి అయిన కాలంలో పెట్టుబడిదారీవ్యవస్థలో ఖండ కావ్యాలు నచ్చాయి, అప్పుడు మహాోశావ్యశీల్చాన్నే ఖండ కావ్యంలో మాపడానికి మహా కవులు (ప్రయత్నిస్తారు. (శీశ్రీ ఇండకావ్యాలలాంటివే, నిన్నటి మహాకావ్యం పద్దెనిమిది పర్వాలై తే [00]

తలి భీఫ్రీ కవిత్వం ,వస్తువు నంవిధానం నేటి మహాకావ్యం పద్దెనిమిది జ్పీజ్రీలే = అని లీశి ఒకచోట అనే ఉన్నాడు. "నేటికవులు ఒకటి "రెండు మాటల్లో తాము ఇచెప్పగలిగింది ఇబుతున్నారం శే బండెడు (గ్రంథం రాయలేక కాదస్‌ ఈ విధంగా చెప్పడానికి సామాజకంగానసూ మనోవై ఖ్ఞానికంగా సూ తగినన్ని కారణాలున్నాయని లీీ శావించి ఉన్నాడు “శాటసారిని ఫ్యూడల్‌ వ్యవస్థనుంచి బూర్డువావ్యవస్థలోకి పయనించే సాంఘీకవ్యక్షికి (పతి నిధిగాకే త్రీ భావించి ఉంటాడనడానికి పళ్హైటూరినుంచి అతడు కూటికోనం కూలికోనం పట్ట జానికి బయలు చేరినట్లు చెప్పడమే నిదర్శనం, దున్నుకోవడానికి పొలం 'లేనివాడూ. పనిచేసుకోవ ల డానికి కూలిపని దొరకనివాడూ ఈ యువకుడు తం[(డిపోయిన తరవాత తల్లి అనాధకాగా అమెకు కధ మొదలు పెట్టడంలోచే ళీలీ మన ఉఊపహాకు ఎంతో పూర్వ్వకధను వదిలివేశాడు, మనకు కలిశ్లో సంచేహాలకు సమాధానాలు మనమే చెప్తూకోగల్లినట్లు వాతావరణాన్ని సృష్టించడమే శీన్రీ శిల్పం “త్రల్లి మా టలు ఇెవినిపైటక బయలు బేరిన బాటసారికి అంటూ శ్రీకి అన్నప్పుడు పాఠకుడికి తలి లు వ ఏమని ఇప్పిందో ? అశ్ష వన్న వస్తుంది. చానికి నమాధానం ఈయడు, పట్టణానికి పోవద్దసీ తనకు దిక్కు లేదనీ ఆమె వపెప్పి ఉంటుందని మనం ఊహించుకోవలసించే. చాటసార8 తలి మాటల్ని మెట్‌. వెవినిపెట్టలేదంసే: అక్ర పట్టుదల, సాహానవనా మాతమే గాక దారి(ద్య్రంవల్ల కలిగిన విసు?స్క నిర్వేదం, తం(డిమరణంవంటివన్నీ ధ్వనించాయిః వ్‌ ఒక్కమాట ఇబితే దాని పూర్వకధ అంతా గోచరిస్తుందో చానిని చెప్పడమే కధనళిల్పం: క “మూడురోజులు ఒక్క_తీరుగ నడుస్తున్నా దిక్కు తెలియని” చాటసారి కిండి తినలేదన్స ఖ్‌ ఆగ లేదనీ నగరానికి. చారి తెలుసుకో లేకపోయాడన్సీ 'తెలున్తూ నేజంది, అందువల్ల శే అలేడు దారి తప్పిపోయిన్నా పశ్రైటూరివాడు కావడంవల్ల ఎవరినీ దారి గసరించి అడగకుండా తిరుగుతూ ఉంటాడు. ఈ తిరుగుకును ఎన్నో [క్రియలద్య్వారా శ్రీ ఇప్పాడు, నడిసము[ద్రఫు నావరీతిగ నంచరిస్తూ నంచలిన్తూ దిగులుపడుతూ దీనుడవుతూ తిరుగుతుంళేు- యు టిక్‌ వెప ప విప ఈ (్రియలన్నిం న సైముబిన ఉపమానం పారి(శామికవిప్త వంలో అతిముఖ్యమైన భుట్టం, ఆ (శ్రియలన్నీ బాటసారిక్‌ నావ సామాన్యధర్శాా లై (పమాడాలనూ ఉత్పాళాలనూ సూచిస్తున్నాయి ఈ (క్రియల లయ ద్వారా సుడిగుండప్రు వేగాన్ని సూచించాడు శ్రీన్లీ

మబ్యోపస్తానం 289 దారితెలియని కాటసారికి జ్వరం వచ్చిందనీ భయంవేసిందనీ ఇంతలో చవానకురిసిందస్‌ రాత్రి అయిందనీ చెబుతూ ్రీశీ నడినము(ద్రఫు నావ పరిస్థితిని జాటసారి పస్టికినీ నమ్మిళితం చేశాడు. “చండ చండం తీ్మీవతీ(వం జ్వరం కాస్తే భయం వేస్తే వలాపిస్తే --వమబ్బు పటీ గాలికొట్టీ వానవస్తే వరదవ స్తే చిమృచీకటి (కమ్మ శ్రకొన్తే చారితప్పిన చాటనారికి ఎంతకష్టం 9” అని (పళశ్నిస్తూ ఊపిరినలపకుండా చేసీ ఉోపకున్నాడు, ఒకదాని తరవాత ఒక కష్టం ఎలా తకునుకుని "వచ్చిందో చెప్పడంతో ఊరుకోకుండా ఎంతకప్టం? అంటూ* సానుభూతిని చూపించడానికి పారకుల్ని (పేలేపించాడు, టల చాటనారి పరిస్థితి మ-ర్షమధ్యంలో ఇలా ఉంశే అతనిమిదనే ఆశలు పెట్టుకున్న అతనితల్లి వళ్లటూళ్ళో ఇంటివాకిట, ఎలా ఉందో ఆ దృశ్యాన్ని చూవించడానికి శశీ “సినిమా” పద్ధతిని అనుసరించాడు, భిన్నస్థలాల్లో నంఘటనలను నమాంతరంగా (ప్రదర్శించడం అనేది పారిిశామిక యుగఫులతుణం అందుకే (శ్రీశ్రీ "కళ్ళు వాకిట నిలివిచూచే పల్లెటూళ్ళో తల్లి వమని పలవ రిస్తోందో ? అంటూ (పశ్నించి పాఠకుల్ని వెనకక్తు మళ్ళించాడు. తల్లి కళ్ళనూ పలపరింపునూ సమ్మేళనం చేశాడు, పళ్లెటూరి దృళ్యంనుంచి తిరిగి కధను చూర్గమధ్యంలోకి దూశిన్తూ జొటసారి ఆవేదనను చి(తించాడు దారి తప్పిన బాటసారికి సిద లేకపోవడంవల్ల కళ్ళు మండటం, జ్వరం రావడంవల్ల తలనొవ్పి రావడం, తల్లిని ఒంటరిగా వదలిరావడంవల ఆ స్నృతులు రావడం నహాజ మైనవే, వాటిని చెప్పడంలో కవి తన సానుభూతిని మేళవించాడు __ఎంత కష్టం అంటూ బాటసారి బయలుదేరి మూడు రోజులు గడిచిపోయిన తరవాతనే కధ అంతా ఆరంభ మయింది. ఇంకా ఎన్నాళ్ళు దారిలో గడిచిందో మనకు తెలియదు, చింతనిప్పులలాగ మంటలు ఇరగిపోసే కళ్ళు గుండుసూదడులు [గుచ్చినట్లు నొప్పివస్తున్న తల, నల్లని రాతిలా రాతి కూర్చు న్నందువల్ల బరువెక్కిన గుంచె అతడి శగ్రీరవాన వికతనీ మనోవాన్నవికతని చెబుతాయి ఈ మూడు పోలికలూ చెప్పిన తరవాత గేయాన్ని పరుగెతిస్లూ తల్లి విల్చే కల్ల దృశ్యం కళ్ళముందట గంతు లేయగ చెవులు సోళని పిలుపు లేవో తలచుకుంటూ కలతకంటూ తల్ల డిళ్లే / కెళ్ళగ్నల్లే / పల్లటిళ్లే చవాటసారికి ఎంతక్ష ష్టం? అని ఒక నిట్టూర్పు విడిణాడు శ్రీశ్రీ ఎంతకప్టం అనే మాట ఇప్పటికే రెండవసారి అవృత్త మయింది. ఇదే మాటను ఎన్నిసార్లు అవృత్తంచేస్తే అంత దుఃఖమూ కలుగుతుంది. బాటసారికి

క్క శ్రీశ్రీ కవిత్వం వస్తువు, సంవిధానం మూడు విశేషణాలు వేసి అవృత్సిని సూచించాడు తల్లడిళ్లే బాటసారికి ఎంతకష్టం ? శెళ్ళగిళ్లే చాటసారికి ఎంతకపం? పలటిచే ఛాటసాొరికి ఎంత కష్టం? అంటూ రకరకాలుగా చదవడంవల్ల ఆ కష్టం అనుభవానికి వస్తుంది ఈ కష్టపరంపశే చాటసారి మరణాసికి కారణమయింది. "ఆతని (బతుకున కే ఆఖడుి అంటూ ఒక్క_ముక్క_లో మరణాన్ని సూచించిన తతి మొట్టమొదటశే ఇప్పాడు “పట్టణంలో (బదుకుదడామని ఆతడు బయలు దేరినట్లు. ఈ నంకల్పం పట్టణం వేరకుండాజే నిఫలమయిపోయింది, ఇంతవరకూ ఇప్పిన కధ ఒక ఎత్తు, మరణా తర కధ మరొక ఎత్తు, మరణించాకా కథ వమిటి ? ఇందులోనే న్రీన్రీ (ప్రతిభ ఉంది. తల్లి ని వదిలి వచ్చిన బాటసారి మరణానికి (పకృతి దుఃభించిందని ఇప్పాడు శశీ, ఛాటసారి మరణించిన సమయం రా(తి కాగా (గుడ్తగూబ కూతతో తొలిజామునూ వాన చెలిని మబ్బులోనుంచి మెరుపు మెరియడంతో రెండో జామునూ కోడి కూతతో వేగుజామునూ వేగుజుక్కతో ఉవస్సునూ శీతవాయువుతో సూర్యోదయాన్నీ తెలిపి చాటసార క శేబరాన్ని పారకులకు ఆ వెలుగులో మూాపించాడు, కధ యింతటితో పూర్చికావల సింజే కాస్‌ అలా పూర్తి చేయకుండా కథ మొదలై న పల్లెటూరికే కథను తీసుకుపోయి, “'తల్లిశేదో పాదడుకలలో 'ేప క్రద్రల్రింది అంటూ ముగించాడు, (పకృతివర్ణ నలో నమయవర్ష నను సమ్మిళితం చేయడం (శశీ శిల్పమర ్రం+ ఈ రెండు వర్జ్య నలను తిరిగి పరిశీలిస్తూ స్వార స్యాలను చెప్పుకుండాం! “(గుడ్డిచీకటిలోన ూబలు ఘూకరించాయి అన్న మొదటి ధ్వనిచితంలో (గడ్రగూబల సహాజ ఘూశారవాన్ని కాటసార మరణపరామర్శగా ఉక్సేషించి (వకృతిశోకాని! ఘూక రావాన్ని సంకేతం వేశాడు, చాటసారి చారిలో ఉండగానే వాన వచ్చిందంటూ సూచించి అతని కషాలకు ఆ వానను (ప్రతీకగా త్రోపించి అతని మరణంతో తీరిపోయిన ఆ కష్టైలను వర్షాంతంలో సూచినూ “వాన వెలిసీ మబ్బులో ఒక మెరువు మెరిసింది అన్నాడు, ఈ దృశ్య చితంలో మెకువు శాంతికి సూచకం. “వేగుజామును తెలియజేన్తూ కోడి కూసింది" అన్న ధ్వనిచి[త్రంలో కోడికూత (పయో జనాన్ని కవియే ఇెప్పివేశాడు వానవెలిసి మబ్బులు విడ్స్‌ మెకుఫులు మెరిస్కి ఫోడ్తి క్రుంశ్ల్యక రా(త్‌ అంచెలంచెలుగా వెళ్ళిపోయింది, “విడిన వుబ్బుల నడుమనుండీ వేగుజుక్కా వెక్కిరించింది. అనే దృళ్యచి్యితంలో వేగుజుక్కూ. మేధానికీ వెక్కిరింత అతడు సమాజాన్ని వేచే పరహోసానికీ నం కేతాలు, టబేశంలో వేలాదిమంది యువకులు కూలికీ కూట్రిక్టీ క్ర రువాచి పటణ్రాలకు చేరుకునే లోగానే మరణించడాని కేదికారణమో దానినే వేగుజుక్క వెక్కిరినుంది. బాటసారి శవం దారిలో పజిపోయి ఉండగా అతని “*కళశేబరంతో కీతవాయువు ఆడుకుంటోంది” అంటూ అ కశేబరం ఒక్‌ ఆటవస్తువుగా (పక్సోతికి మిగిలిపోయిందని సూచించాడు,

మహా్యపస్థానం 285 శకాటసారిని మొదళశేు వెళ్ళనద్దన్న తల్లి, _ అతడు వెళ్ళిన తరవాత గృహాంగణంలో నిలబడి కొడుకుకోనమే చూస్తూజిన్న తల్లి- కొడుకు చనిపోయాడని ఎలా తెలుసుకోగలదు ? ఆమెకు “పాడుకలలో 'పేగుకదిలింది అని చెప్పిన కవి ఆ కల ఏమిటో చెప్పకుండానే కొడుకు మరణాన్ని ఆమె చూసిందని సూచించాడు, మరి ఆ తల్లి ఏనుయిపోయిందో [న్‌్‌ ఇప్పుడు, తల్లి మరణిం చిందన్న విషయాన్ని ఊహించుకోవలసిం-దే. బాటసారి బయలు చేరింది లగాయతు తల్లి పాత్రను శీత పారకులకు క్షాపకంచేస్తూనే ఉన్నాడు, దుఃఖభూయిస్ట్రమెన సమాజవ్యవస్థను బాటసారికధలో (శ్రీకీ సూచించాడు. కొడుకు గురించి తల్లి దుఃఖం, తల్లి గురించి కొదుకు దుఃఖం ఈ యిద్దరిని గురించి కవి ఆ వేదన పారకులను కరిగిస్తాయి; కలచి వేస్తాయి, (పకృతికూడా ఈ దుఃఖాన్ని చూసి దుఃవించడమేగాళ వీడకవర్తాన్ని అవ హేళనకూడా చేస్తుంది, రాత్రి, వర్తం, గాల్కి చీకట్సి (గుడగూబ, మెరువు, మబ్బు, వేగు జుక్కాం నో శీతవాయువు (పాణం గల వ్యక్తులవలె వ్యవహరించాయి, చాటసార్వి తుద్చాధ, దారిద్య్రం, దిగులు భయం, (పలాపం, కళ్ళమంటలు, శిరో వేదన్క గుండె బరువ్సు (భమ్య కలత ఆవేదన కళ్ళకు కడ ళౌయి., తల్లి నిరీక్షణ, పలవరింత్క పాడుకల పారకుల గసంచెలను కదిలిస్తాయి. కవిత్వానికి కావలసింది కథావస్తువు శాదసీ “కావ్యవస్తువు అస్‌ ఒక సందర్భంలో నిర్జి్టంగా ఉద్దాటించిన శ్రీశ్రీ మహో(ప్రస్థానకావ్యకధానికలలో ఆ సూత్రాన్ని విధిగానే పాటించాడు. ఆకాశదీపం, వాటసార్సి భిమువర్షీ యస, అనతారం, ఉన్నాది, సంధ్యానమన్యలు అశచేవాటిలో కథావస్తువనిషించే కావ్యవన్తువు మాత్రమే ఉంది, బాటసారిలో రెండు విన్నస్తలాల్లో. రెండు భిన్న పాత్రల దుఃస్థితిని సూచిస్తూ సమాంతరంగా నంఘటనలను నడిపించాడు మ+డవనలం (నగరం) రాకుండానే నంఘటనలు ముగిశాయి, కావ్యవస్తువును మూడు రంగాలుగా విభజించు కుని మొదటిరంగంలో కాటసారి ఇంటినుంచి బయలు బేరి మూడురోజులు నడిఇాక్రా జ్వరపీడితు డయ్యాడనీ "రండనరంగంలో దారిలో అతను కపాలూ ('ప్రయాసలూ పడ్డాడనీ మూూడవరంగంలో బాటసారి చనిపోయాడనీ చెప్పాడు, పాటసారి 'నూర్గమధ్యంలో చిక్కుకుపోయాశా తలి ఛభ్యూద యావేదనను గురు వేశాకు, ౧ ౯ కళ్లు వాకిట నిలివిద్రూచే పల్లెటూళ్లో తిల్లి వీమని పలనరిసోందో పళ్లెటూల్లో తలిశ్చేవ్లో పాడుకలలో చీ?దకదిలింది తల్లి పేరుకాని బాటసారి 'పేకుకానీ శ్రీన్రీ ఇప్పకపోవడానికి "కారణం సమాజంలో అలాంటి వ్యక్తు అందరో ఉన్నారని సూచించడానిశే, ఆశాశదిపంలో దురదృష్టజీవి, భిక్ష్సువరీ యసిలో ముసిట్లీ ఉన్నాదిలో కుర్రవాడు సంధ్యాసమన్యలులో విద్యార్థి, ఉద్యోగి, సంసారి పీశెవరూ పేరున్న వారుకారు,

286 శ్రీ శ్రీ కవిత్వం వనువు నంవిధానం శీళథీ అచేతన చేతనీకరణశిల్చం కాటసారి చనిపోయాకా అతని చుట్టూ ఉన్న (ప్రకృతిలో గుడ్రగూబనీ మెచువునీ కోడిసీ వేగ్తజుక్కనీ శీతవాయువుస్‌ శ్రీశ్రీ చూసిన తీరు అసామాన్యమే. వేగుజుక్కా.. వెక్కిరించడం అంటే (ప్రకృతికి కూడా జ్వేపాన్ని ఆరోపించడమే, శీతవాయువు ఆడుకోవడం అంళకే (పకృతి! శే ళవామాయికతను భావించడం, తల్లి విల్చే కల్ల దృశ్యం గంతు లేసిందనీ రాతి గుంజెలమిోద కూర్చ్పుందనీ చిమ్మ శ్ర చీకటి శ్రమ్మ్శుకొచ్చిందసీ చఛాటసారిలోనే కొన్ని భావచి.తాలు మనకి వింతగా కనివిస్తాయాి అచేతనాలకు చేతనళ్వాన్ని ఆరోపించాడు వీటిలో, మరో్యప్రసంచం వీలిచింది _ మహో[ప్రపంచం ధరిత్రినిడా నిండింది _ మేరువులు ఎగిరిపడుతున్నవి - నము[డాలు నాట్యం | " (గ వేస్తున్నవి - తొంగిదూచే చుక్కలు నెత్తుడుకక్కుశున్నాయి -_ పగళ్ళు పగిలిపోయాయి _ నిశ భఛాలు విశీర్డిల్లాయి “ బల్లచెక్క చూస్తోంది - వరిగాలి (పళ్నిస్తోంది - గది మాసోంది - దీపం మూలుగుతోంది _ దీపం అలిసిపోయిందో _- నంసారాలు చల్లారాయి _- కంశాళం మేలుకుంటోంది _ (ప్రపంచం బుసగొట్టింది _ వంటివి మహాప్రస్థానంలో ఫ్రీత్రీ చేసిన అచేతన చేతనీకరణాలు, (శ్రీశ్రీ (ప్రజాక విత్వనిద్ధాంతం _.. కొన్ని సొమాజికపరిస్టితుల (ప్రభావంతో (ప్రాచీనకవ్రులు రాసిన మహాకావ్యాలలోని (ప్రయోగాల ఆధారంగా శ్రేలుగు వ్యాకరణం రచింపభఖడినా ఆ సామాజికపరిస్థితులు మారిపోయి నష్పూడుక్తూడా కన్చలు ఆ వ్యాకరణానిే కట్టునడి రచనలు చేయడంవల్ల, వ్యాకరణమూ కవిత్వమూ కరూడా సృంభించిపోయాయి, ఇందువల్ల నే (గ్రాిశమన వ్యావహారికమసీ రెండు భేదాలు వర్ప బయ గ్రనమైనభావ (గ్రంథంల్య కీ (ప్రవేశించడాని ఆ, భావ మాటాడే వ్యక్తులు (ప్రజలు రం ౧లొని పాత్రలు శావడానికీ ఉన్న సంబంధమే వ్యావహారిక భాష ఉద్యమం కావడానికి వాతువయింది. వాధుక భాఘును గురజాడ కవిళావాహికేగా వాడాడంళు ప వదిలి నూతన న్వ్య్యాక్ష “లమాంలు' తయావవేశాడ పూర్వ వ్యాకరణాన్ని కర మాలీ రణానికి లమ్మ్యలు, న్నమాట. అంశ్చే కవిత్వంతోప్కా వ్యాకరణ కదలడం 'పారంభించిందన్నమాట, రాజు తలచిం'జేను ధుస్హం తల్లులు గన్నా అ ం ళ్‌ చ్‌ స న్‌ పిల్లల్లారా _ పూజకు పువ్వులు కో సేది-కాసుకులోనై తల్లీ తండ్రి _ ముదునలి మొగుడుక్సు వహ్వా లీ వ్‌ వ్యేని _ మహీమ శలదని సాగి (యొక్కుతు య మూస్తావేల "బేలా మొద్శలెన గురజాడ స్వేచ్భా (ప్రయోగాలు వ్యాకరణాన్ని వినృతంచేనీ నజీవభాపును కవిత్వంలో పాదుకొల్పాయి భామను చి ప + (గ్రంభాలనంద మదము గాపండా లనుంచి కూరా టహించవచ్చునన్ని బాడవచ్చుననీ సామాజిక విప గల ట్రంగాగల వినమాజం భా వాడకతప్పృద్షన్స (గ్రహించాడు అీథీ. నంచరిన్తూ. _. తిరుగుతుంళేు _ జ్యరంకాస్తే - మబ్బుపట్టీ గాలికొట్టీ _ పళ్లైటూల్ళో _ గంతు లేయగ _ ఘూశరించాయి _ మెరిసింది _- కోడి కూసింది మొదలై న వాటిని పాతవ్యాకరణం

మహా(పస్థానం £87 తిరస్కరిస్తే ఇవే కొత్త వ్యాకరణానికి లమ్యూలవుతున్నాయి. ఈ స్వేచ్చవల్లనే పోదాం పోదాం - ధనంజయునిల్తా - మరో (పపంచం - యజ్ఞో పవీతాన్ని _ ఆహుళలిచ్చాను _ కొరడుకట్టే ఆక లేనీ _ నేనెకళ్లే - వినబడుతున్నాయ్‌ - పరువు పెళ్తుయి - కదిపి 7౦లేడు _ పాడేదీ పాడించేదీ... వస్తే రానీ - చూడకు దేన్నీ _ చూస్తూ ఉంటాయ్‌ _ వాక్కు_ంకు ల కళ్ళంటూ ఉంజు -నేనేం విన్నానొ - ముసీల్లాక తె _ వైళివోయింది _ ఇటు చూస్తే _ ఒంకుల్తాగుంది - చిముకుంటూ- అగడ్తలంటా _ ఎవడై తేనేం _ ఇంక్రానా-మాయంటావా - విస్తళేే దొరకదు - వన్తున్నా యొస్తున్నాయి - వంటి బాలవ్యాకరణం అంగీకరించని (ప్రయోగాలను చేశాడు. (ప్రభవ న్వర్ల -జేవతలు రాసిన రోజుల్లో శ్రీశ్రీకి ఈ స్వేచ్చ లేదు కనకనే - గానరావముల్‌ (మోగినచో ధ్వనింతును - గొంతెత్తి పాకుకొంటి _ సర్హనమొనర్చినాడ _ నిలువున జలదరించితిని - గృప్పి వహింతు _ తరలియరిగెడు నా కవాంతరములగునె వంటి (గాంథికానుకరణం కనివించింది, (పజ వ్యవనోరంనుంచి భాష్నాకెలిని తీసుకోవడంవల్ల నే సౌలభ్యం సిద్ధించ లేదు, తత్సృమపదాలనూ దీర్చసమాసాలసూ మితంగా వాడటంవల సౌలభ్యం సిదించిండి ్రీథ్రీకి తేటతెలుగులో నుడి కారవు సొంవుతోచే చాటసారి గీతమం లా సాగిపోయిందో చండచండం, తీ(వతీవం, శిరో వేదన, శీతవాయువు వంటివి తప్పితే నమాసాలే లేవు, భియువర్తీయస్కి ఉన్నాది, చేదుపాట, జీనికొరకు, జయభేరి అవతారం, కళారవి, బుక్కులు నంధ్యానమస్యలు, ఆకాశదీపం, చాడు, వ్యత్యానం వంటి ఖండికలు తేట తెనుగు నిరాడంబర త్వానికి ఉడాహరణలై వే మహా(ప్రస్ట్థానం ఐ, జ్వాలా తరణం, నవకవిత్క సాపూస్సి కవితా ఓ కవితా ప్రతిజ్ఞ , శేక్క వైశవగీత్సి అద్వైతం, స్విన్‌ బర్న్‌ కవిక్కి బేశచర్మితల్పు ఆశాదూతలుు గరించు రష్యా, జగన్నాధుని రధ చక్రాలు వంటివి నంన్కృ శాంధాల (పౌథికి ఉదాపహారణాలు, “కవిత్వంలో పండితపామరాఖభిరుచిని మేళ వించాలనుకున్న శ్రీశ్రీ కొన్ని ఖండికలను సామాన్యులకోసమూ, కొన్ని ఖండికలు సామాన్యులగురించీ రాశాడు, ఆ లిలో ఈ వైవిధ్యమే శ్రీథ్రీని అన్నివర్షాలవారూ అభిమానించేందుకు ఒక కారణమయింది. “బాటసారిలో శ్రీశ్రీ వాడిన జాతీయపదబంధాలు (పజల సాత్తులే, (ప్రజలు వాడుకుంటున్న భాపాపరికకాలను కవిత్వంలో వాడుకుని [పజల సాన్నిహి త్యాన్ని నంపాదించాకు. తీ వినమ్రం, చిమ చీక టి పల్లెటూరు, చింతనిప్పులు, గుండుసూదులు, (గడ్డి చీకటి 9 ఠా పాడుకల వంటివి అతిసామాన్యాలకా అసామాన్యాలూకూడాను. వ్య బావుటో) ఎండకాలం, వానశాలం, శీతకాలం చం[డగాడ్పులు వానమబ్బులు మహా(ప్రళయం, గంగడోలు పురుటినొాప్పుల్సు న్వర్షనరశకాలు, ఇావువుట్టుకలు, తుపాను మేఘం, పుట్టినరోజు రాతసిబొగ్గు బుక్కాగుండ, జననమ్ముర్హం, ముళ్ళచారి, కక్కవిల్ల, అగ్గివుల్ల , సబ్బుబిళ్ళ, రొక్మై ముక్క అరటితొక్క, బల్ల చెక్క, తీలుపుగొళ్లెం, హోరతీపళ్లేం, (తాగుబోతు పడుపుక త్రై

288 శ్రీశ్రీ కవిత్వం , వస్తువ, నంవిధానం క మ్మురికొలిమ్మి కువు శ్రరిచ(క్రం, ఆరినకుంపటి, ముగ్గుబుట్ట, బండరాయి, వె([రిగాలి, ఎముకముక్క, ఎంగిలాకు వెల్రివాడు, కురవాడు, దిప్పీ బొమ్మ, వెక్కిరింత వెకిలిచూప్పు కూనిరాగం చిక్కు దారి పెద్దమనుషులు బుద్ధిమంతులు, వచేదుపవ్‌మం, అప్పులవాళ్లు, హోరుగాల్కి నాలుగుదిక్కులు, ఇనుకతుపాను, వెలిబూది, ఆరున్నర, నెత్తుటిబొట్టు, అవళలిగట్టు చెరసాల్క తెరచాటు, పహారివిల్లు, తామరపూవులు, పంటచేలు, బొమ్మరిల్లు, పాలబుగ్గలు, విశ్వరూపం, దాగుడుమూతలు సెలయేళ్లు, బట్టబయలు మండు కుండ్క గర్వకారణం, 'పేశకమేడలు, కత్తులవం తెను రిఠమూవాలా, పాలికాఫు, తిరుగుబాటు కంచుగోడలు, వడ్డించినవిస్నరి, న్యాయస్థానం, రతకభటులు ఉరికొయ్యలు, ముందు దార్మి గంజనీళ్ళు, ఖూసీకోర్కు గొడుగుసీడ్క, ఆత 'శహత్య, ఇెట్టునీడ, భూకంపం, లంజకొడుకు సముద్రతీరం, పిచికగూళ్ల ఊపిరితిత్తులు, (బహ్ముచెముడుడొంకలు, సారాదుకాణం వంటివి శ్రీ శ్రీ సొంతంగా నృష్టించినవి కాక (పజావ్యవహారంలో నాటుకపోయినవి కనుక వాటి చలామణీని కనిపెట్టి కవిత్వంలో తనవిగా చేసుకుని ఫునఃన్యష్టించి ప్రజల కవి అయ్యాడు. పదబంథాల చిరపరిచయంవల్ల థ్రీశ్రీ కవిత్వం తిక్కన్న వేమన గురజాడల కవిత్వంవలె "తెలుగువారికి నాడుల లోకి దవూసుకునిివెళ్ళి *ఇది మన కవిత్వం అనిపిస్తుంది. (చూ, నూనల్తుడా నమిాత్షల్రాశ జాతీయాలు, )

(పజాభాపలో. జాలీయపదబంధాలు కాక మరోరండు నజీనమైన అంతాలున్నాయి. మొదటిది యాసలూ ఉానికలూ సముచ్చయార్థక దీర్దూలూ అర్ధవిశేషస్ఫూ రినిచ్చే పడాంత్ర దీర్చాలూ = వీటికి సంబంధించింది; కెండోది వాక్యనంవిధానమూః వాడుక భౌప నపాజ్వ్బూ నజవమూ నాటకీయమూ కూడాను

వాన ెలిస్రీ మబ్బులో ఒక' మెరుపు మెరిసింది అన్నప్పుడు వెలిసీ అంశు వెలిసిన తరువాత అనే అర్ధం వస్తోంది. విడిన మబ్బుల నడుము నుండీ వేగుజుక్కా. వెక్కిరించింద్ర అన్నప్పుడు నుండీ అశే డీర్ణం ఆశ్చర్యాన్న్‌ చుక్కా అనే దీర్దం అద్భు తాన్నీ సూచిస్తున్నారు ఇలాటివి గణపూరణం కోసం వచ్చినవికావు, దారి పొడుగునా. కొరడు కట్టే ఆక్షవ్ర్య శక లేళానేే పగళ్ళన్నీ పగిలిపోయి, సిశీథాలూ విశీర్లిల్లీ జూలు దులిపీ ఆవలించింది, వాక్ట్రన్హై (వాసీ విస్త వళంఖం వినివిస్తారోయ్‌, ఆ అవ్వే మరణిస్తే ఆ పాపం ఎవ్వరిదని, క్రమె చు చీకట్ట్లూ మనదీ ఒకబతుశేన్సా ఇంకాన్తా ఇళవై జెల్లవు మొదలైన (ప్రయోగాలభ్రో ల

వినివీస్తుందిః న్‌ 0 (శ్రీశ్రీ వాక్య చేదాలు

చతుప్పాదపరిమాణం గల వృత్తంలోగానీ ముత్యాలసరంలోగ్గాన్స స్పృష్టర్ర వాక్యం ఇమి

డించడం సాధ్యంకాదు, సుదీర్చ నమాసాలకు స్వస్తి చెప్పిన (శ్రీశ్రీ సుడిర వాక్యాలను ముతాంల సరఫ్రు మాలికలో (ప్రయోగించాడు, ఖు లీ

మహావస్థానం 289

“శాటసారి లోని ముత్యాలసరపు మూలికలో ' ఈ సుడీర్హృ పాక్యాలు "రండున్నాయి, పాాచీన కవులు ఇలాంటి సుదీర్హ వాక్యం పట్టించడానికి మూలికా వృత్తాన్నో సీసాన్నో వనచనాన్నో వాడవలసి వచ్చేది ఇజాటసారి మూగురోజుల (పయాణాన్ని చెబుతూ 19 పొదాల మూలికను వకవాక్యంలో రాశాడు శ్రీశ్రీ. ఇలాంటి వాక్యాలు కవితా ఓ కవితా (పతిజ్ఞ తె శవగ్‌త్సి కొంపెల్ల జనార్షనరావు థోనం లలో ఉన్నాయి,

శ్రీశ్రీ హ్రన్వవా క్యాలలో వై విధ్యం ఊంది. కధకుడుగా ఇెప్పేవా క్యాలు, ఇతరులతో ముఖాముఖిగా కవి పలి'శే వాక్యాలు, తసలో తాను భామీంచేవాక్యాలు, భవిష్యత్తు గురించిన ఊవాలు, పుజిజ్ఞల్పు సంబోధనల్పు ప్రశ్నార్థకాలు, సమాధానాలు, అందరితోగానీ మరొకరితో గానీ, కలిపి పలికేవాక్యాలు చరిత9)ను విమర్శించే వాక్యాలు, ఎవరిచేతనో పలికించే వాక్యాలు, _ ఇలా రకరకాలుగా ఉన్నాయి. చాటసారిలో కధకుడుగా ఎప్పే వాక్యాలున్నాయి. దారితప్పిన బాటసారికి ఎంత కష్టం? తల్లి వమని పలవరిస్తోందో ? అతని బ్రతుకునక చే ఆఖరు; గుడ్జిచీకటిలోన గూబలు ఘూకరించాయి; వాన వెలిసీ మబ్బులో ఒక మెరువు మెరిసింది; వేసజామును తెలియజేనూ ఫోడికూసింది, విడిన ముబ్బుల నడుమనుండీ వేగుజుక్కా ఉెక్కిరించింది; బాటసారి కళేబరంతో శీతవాయువు ఆడుకుంటోంది, పల్లెటూళ్లో తల్లి కేదో వాడుకలలో సేగు గదిలింది - ఈ వాక్యాలలోని వైవిధ్యం పరితను కదిలినూ నడుస్తుంది.

భిక్షువర్తీ యస్కి అభ్యునయం, అవతారం, జ్వాలాతోరణం, సంధ్యాసమస్యలు, ఆకాశ దీపం, పక్కా తణంలో ఆభాదూతలు ఖండికల్లో థీథీ శీవలం కధకుడుగా (దయోక్తగా శని వస్తాడు, అంశ వీటిలో మధ్యమపురుషుగాస్‌ ఉత్తమ పురుషుగానీ ఉండవు. అందువల్ల ఏటిలోని ఇాక్యాలు కూడా బాటసారిలోని వా కార్టల్లా గే కవి ప్రయుక్తాలుగా నడిచాయి, ౯ా

ఒక ఈగను పడ వేసుకు తొందరగా తొలగ తొండ _ ఈనాడే జగమంతా బలివితర్జి - నందికేళశుడు రంకెవేస్తూ గంగడోలును కదిపి ఇంతేడు - చావు పుట్టుకల పొలిమేఠలలో అవులించి నొక చితాగ్నికుండం _ ఎటశేగుటొ సమస్యతగిలిందొక విద్యార్థికి - గదిలో ఎవరూ లేప - విమ టు నిశ్శబ్దం - ఒకడు తూరుపు దిక్కునకు - ఇలా ఉన్నాయి వాక్యాలు, క్రియాపదం "జీకుండా తెలుగువాక్యాన్ని నిరి ్రంచడం ద్వారా వ్యావహారిక భాపూ జీవలత్షు ణాన్ని కవిత్వంలో భూవీంచాడు శ్రీశ్రీ. వై ప్ల వ్యగీ తాన్ని జను - నా ఊవా చాంపేయవూల - యుకులు నౌ సోదరులు - నేనొక దుర్గం - అనితరసాధ్యం నా నూర్గం _ నా ఊళ శకేవారగాళ _ ఈ నాదే జగమంతా బలివితర్షి - పుడమికి నేడే పుట్టిన రోజట - ముళ్ళదారినా సీ సంచారం - కవిత్వ

[87]

శ్రేత్ర్‌ కవిత్వం , వన్తువు, నంవిరానం 290 మా టోపి మొక తీరని దాపాం - తనకన్నా శవం నయం _ గదినిండా నిశ్శబ్దం - ఆందోళన న వంటివి క్రియారహితాలే (దూ. శ్రెశవగీతి సమాతలో వాక్యశిల్పం) శ్రీశ్రీ లయ విన్యాసం త దస్పులతో పాతభందస్సులను వదిలి చేసినప్పుడు పాతలయలు ఖా లట న్‌ టి లయ సృష్టికి ఉపక )మిం కొతృలయలు వర్పడతాయి, కాని కవి అలాం చడం శుదకళావాది లత్షణమైతే వైశన్యం ఉండాలి. '“లయ'ను సంవిధాన వై చిత్రికోసం ష్‌ నమే స్‌ ల్స్‌ డు నా సామాజిక కవిత్వవాది అయిన శ్రీశ్రీ, లయను సందర్భోద్దీపనం కొసమే సృష్టించా స 10 ఆశలకి 206 1600103 005 5603108110% 206 ౪020 19 901 ఇం ఉం?156 ఏం 910005 18 2 80 లియట్‌ మాటలు ఇలల 2 మి౭గం 01 161010061 అంటూ సొమాజికవాది కాకున్నా ఇ అన్న శ్రీభ్రీ లయ నృష్టికి అన్వయిస్తాము పలెటూళ్ళో తలిశేదో పాడుకలలో పేగు కదిలింది అన్న పాదంలో సర్ది న్స్వమెన యా ట్‌. ఆం పదవిరామం ముందు ఓక్రారం రావడం విపాదోద్దీపనం కోనమే. ఓకారం దగ్గర తగినంత విరామం ఇస్తూ చదివితే దుఃఖావేశం కలుగుతుంది నంచరిస్తూనంచలిస్తూ _ దిగులు పడుతూ దినుణాశూూ చండచండం తీవ్రతీవ9ం _ జ్వురం శాస్తే భయం వేసే (పలాపిసే - మబ్బు పట్టీ గాలికొట్టే యం చాన వస్తే వరద వసే చిము శ్రదీకటి కృమ్ముకొన్తే - తల్లడిళ్లే ఇెళ్ళగిల్లే పల్లటిల్లే _ తలచుకుంటూ కలత కంటూ వంటి వన్నీ చదివినపుడు రసోద్దీపనం కలిగించే స్వరలయి లే, చాటలు నడచీ పీటలు కడచీ _ ఎముకలు కుళ్ళిన వయస్సు మళ్ళిన - స్టరిస్తే పద్యం అరిస్తే వాద్యం ఆ నేనాకదుర్ల్గం నాదొక స్వర్గం య నిశీఛాలూ విశీర్ది ల్లీ ల నగ్నంగా సర్షిస్తున్నారు భయోద్విగ్నంగా వర్తి న్తున్నారు-ప్రిదీపకీలా(ప్రవాళమాలా (ప్రపంచవేలా - అంతరాళభయంకర (ప్రాంలేశాలనా - కుక్కవిల్లా. అగ్జిపుల్లా సబ్బుబిళ్ళా - కలగావ్రలగవు విలయావర్శవు బలవల్‌ రురవల్‌ పరివర్హవ _ పొలాల నన్నీ హూలాల దున్నీ _ పరిక్షమిస్తూ పరిప్తవిస్తూ _ కణకణమండే గలగలతొణశే- బాటలు తీస్తూ పాటలు వ్రాస్తూ - నమక్పణంగా సమర్చనంగా -తిలో కాలలో త్రీకాలాలలో _ జూలరిపగ్గం సా లెలమగ్గం_నావినుతించే నా విరుతించే నా వినిపించే నావిర చించే- తమిస్తావా నహీస్తావా - జీవఫలం చేదువిషం చేదువిషం చేదువివం _ కానినలం గానుగలల వీనుగులం - బితుకు ఛాయ చదువుమాయ కవితకరక్కాయ _ నోరెత్తి హోశెత్తి _ తొణకిన స్వవ్నం తొలగిన న్వర్షం _ దుర్ద్హతి దుర్గతి దుర్శుతి దుర్ద్యుతి. వగదూరిన వొాగచూరిన -_ బక్క్‌- . 1 5 8025029 11 20812 వెం: 0466 9 ౯ 2. 1409 13 పె.

మహా్యపస్టానం 291 చిక్కి విక్కచచ్చి-నరనరాల వేదనలో తరతరాల రోదనలో _ ఏళ్ళు బయళ్ళూ ఊోబ్ళా వీచ్ళూం ఉడుతల్లారా బుడుతల్లారా. - 'జేవుని గుడిలో బడిలో మడిలో - వలయమనులై చిలించినపుడే విలయమ లై జ్వలించినవుడే ల విషంకక్కే భుజంగాలో కదం[తొక్కే తుఠరంగాలో -_ సిగళ గళన్ముంగళకళాకాహాళ - కలసిపోతిని కరగివోతిని కానరాకే కదలివోతిని - స్వరాలు కరిగించి న్వప్నాలు పగిలించి రగిలించి రక్తాలు-సాధునతవు సోదరత్వపు స్వాదుతత్త ్వం _ జడలు విచ్చిన సుడులు ెచ్చిన కడలి నృత్యం _- (బతుకుకాలి పనికిమాలి _ కూడు లేని గూడులేని - పక్షులార భిక్షులార - మో రక్నం కలగి కలగి మోానాడులు కదలి కదలి మీ (వేవులు కనలి కనలి _ ఓ వ్యథానివిష్టులార శీ క థావశిష్టులార ల (భహ్టలార వాథధానర్పదష్టులార - మొయిల్టారిని. బయ బ్రేరిన _ సింపహోచలం కదిలింది హిమా-చలం కరిగింది వింధ్యాచలం పగిలింది _ వరార్థ్యమాస ఘూర్ష్మ మాన దీర్ణ మాన గింశిఖరాల్‌ _ వడిలో కడు జడిలో పెను చలిలో _ మూళబాధలు మి గాధలు నిటాలావమీ పగిలిందట నిటాలాగ్ని రగిలిందట - నిటాలాగ్ని నిటాలాథ్న నిటాలార్చి _ హింననచణ ధ్వంసరచన ధ్వంసనచణహింనరచన _ హోలాహలం పొగచూరింది కోలాపహాలం ఇెలగేగింది _ ఇది నవనం ఇది సమరం - (దోహాలను తూలగొట్టి దోషాలను తుడిచిపెట్టి _ ఈ స్వప్నం నిజ మవుతుంది ఈ న్తర్గం బుజువవుతుంది మొదలైనవన్నీ లయకోసం వేసిన గాఠరడీలే అయినా అవన్నీ భావాన్ని 'వెడదారి పట్టించకపోవడంలో నే శ్రీభ్రీ సామర్థ్యం వేయిళేకుల వికసించింది. పాడేదీ పాడించేదీ నవకవనానికి కావాలని ఊరికే చెప్పలేదు శ్రీథ్రీ. లయ్య్మ శబ్దమూ ఆవేశమూ ఆలోచన పెనవేసుకున్నాయి థ్రీశ్రీ కవిత్వంలో, (చూ, ఒక తుణంలో నమిత్సలో లయ(ప్రాన వై విధ్యం.)

50/5 అనర్శశం అనితరసాద్యం నా మార్గం | 064 వాన్‌; కవి తనను గురించి శాజే “వేను నా అనే ధోరణిలో చెప్పుకోవడానికి కారణం వ్య | గతంగా తనకు కలుగుతున్న అనుభూతులూ ఆవేశాలూ ఆశనిరాశలూ కవిత్వరూపంలో వ్యక్త వేసి మొకట కాను ఆనందం పొంచాలనే కాంచుయే. ఈ అభివ్య క్రివల్ల నమానధర్ములై న సహ్చాదయవ్యక్తులుకూడా ఆనందం పొందితే అతని కవిత్వపరమార్దం నెర వేరినశ్లు, తెలుగులో వచ్చిన ఛావకవిత్వాన్ని (ప్రయోజనం ఇంతవర శే, నా నివానమ్ము తొలుత గంధర్వలోక మధురసువమూసుధాగానమంజువాటి 1] వనొక వియోగగితిక |! చేను నిదుర వెన్నెలలదారి నొకచేయి వెడలిపోతి నొక ఏిపంచి విరపాకంర మొరసియెగసి వనెకవియోగ కాలిని ప్బాదయరాగ వేదనా లేఖ నాకలికి వేగు నామె యంగులీకిసలయ చంచలాంచలముల విడివడి యనంతవిశ్వాన బడితి నాడు | అదియె మొద లేను నకలదిళాంత రాళ మెల్లెడల నెందుకో పర్వులెత్తి పోవ ! అఆసమయ నూదిగా నప్పరోంగ నానురాగ వీధుల కిన్నరీరమ్యకంరసీమలో 'శాపణాంబుడాన్షేషపాళి తౌరకాలోకపంక్పుల మాక్రత్రోర్రపత్షముల తిరుగాడుదు పవలు-ేలు కన్నుమోడుపు, మెయివాల్పుగాని "లేక

మెవోోఎస్తానం 298 ఇది ముగియబోని వీయర్ధ మెజు(గ రాని 'వేనశు లేని వెళ్టియ న్వేపణచ్మూ క్‌ | ఈ (పవానయా(కారతి నిటులె నేను కదలివోవుదు నాళావకాశములను ఒక్క మౌన బాప్పుకణ మటు ఒక గాఢ వాంఛ పగిది, ఈ గీతంలో కృష్ణకాస్తి గారు తన సంగీతానుభవం, తాను వదలి పెట్టిన గంధర్వలోకాలకు తిరిగి పోవాలనే అళ్ళ అది సాధ్యంకానందువల్ల కలిగిన నిరాశ వ్యక్త ంచేనుకుని ఆవేదనావినూచనంతో అనందం పొందారు. ఆానూహించుకున్న సౌందర్య సీమనుంచి ఈ లోకానికి జారిపడి (పచాన మనుభవిస్తున్నట్లు భావించుకున్నారు, ఈ ఆనుభవం అంతా కృష్ణ ళాస్కి గారి వ్యకి గతమేః

• శుశీ ప్రావంచికదృష్టి భావకవిత్వపఫునమూనాలతో నే శాసినా తొలివశలోనే శ్రీథ్రీ అన్యుల అనుభవాలను తనలో అరోపించుకోవడం కనిపించింది. దిన్య తేజస్సముజ్జ వ్‌ (తిభువనాంతరాశతలమె మదీయనాట్యాలయమ్ము క్‌ నా (ప్రళయళిాండవమున జీవ(ప్రకాండ వృాదయతంత్రులె నినదించు నుదితగీతి నా కనులబొల్ను సుప్రసన్నప్రశాంత పోనకాంతు'3 కురియించు నగ్ని వృష్టి నా గళమునందు మేభుగ ర్హాగఖీరభయదనిర్టైమములు వినంబడుచునుండు నా గతులయందు చరమసంధ్యాాప్రదీప్క నో ణఇవర్ష్హాభరక్షృరోచులు స్ఫురించు నా [(పభావ (పతాప విన్యానగరిమ నర్వలోవై_ క చండశాననచ౯ణము శి నా చుహోాద్భుతళ కి నింతగ నెటింగి తావక స్వార్దదుర్షుణధ్వాంతపటలి, దొలంగరగదోయుచు సిశనై నం బెలివి గనుము,2 ఈ గీతంలోని *నన్వు శ్రీఫ్రీ అనే వ్యక్తికాడు మృత్యువు మాటాడే మాటల్ని ఉత్త మఫురునలో "థ్రుశ్రీ వ్యక్షంచేశాడు. ఇలా ఇప్పడానికి కవి తన ఆచవేశంతోపాటు ఆలోచనను కూడా వాడు కోవాలి కాల్చనికతతోపాటు వాన్న విశతను కూడా గుర్తించాలి. కృష్ణ శాస్ర లోని వీ ప్రాధాన్యం నేను నా అనిపంచగా ఖ్రీశ్రీలోని 'పొపంచికదృష్టి "నేను, నా అనిపించింది. కృష్ణళాస్ని) పా 1 వవానము 2 మృత్యుపబోధము౩(వభవ

లం4 శ్రీ కవిత్వం వస్తువు నంవిధానం తననుంచి ప్రపంచంలోకి వెడితే శ్రీశ్రీ (ప్రపంచాన్నే తనలోకి తీసుకున్నాడు. మహా(ప్రస్థానగీతాలు మొదలుపెడుతూ “శేనుసైతం (ఎపంచాన్నికి నమిధ నొక్క_టి అహూుతిచ్చాను” అన్నప్పుడు "జీను లోని శ్రీశ (శామికటపతినిధిగా నూరిపోవడం గమనించే ఉన్నాం. అలౌకికానుభవాలు కలగక్ష దుఃఖించేవాడు భావకవి అయితే లొకికసుఖాల లేమివల్ల దుఃఖం అనుభవించేవాడు అభ్యుదయకవి దుఃఖించిన తీత సమాజంలోని భాతిక నమస్యలకు గురిఅయిన వ్యక్తికి (పతినిథియే. ఈ నవమూజ సమాజవ్యవస్థను అవగాహానచేసుకుని వర్తమాన నమాజవ్యవస్థనుంచి భవిమ్యత్‌ సమాజవ్యవస్థ లోకి పురోగమనం సాగించే సామాజికవ్యక్షిని (్రీశ్రీలోని "నేను సూచిస్తుంది, “ఐ' అనే గీతంలో శ్రీశ్రీ ఇెన్పీన. “నేను "వేదకాలంనాటి అదిమకుటుం బవ్యవస్థలో_మధ్య యుగంనాటి ఫ్యూడల్‌వ వనలో_ఆభధునికయుగంలోని బూర్జువావ్యవస్థలో- కావ్య నష్ట అయిన గ్రవస్ట మూ న కవికి (పతినిధి, వివిధసామాజకవ్యవస్థలలో మభ తన ఇాధ్యతనూ శిల్యాస్నీ విస్త రించుకుంటూ ఫపుఠోగమించాకు, అశ్రన్న (ప్రయోగాలు భవిష్యత్తులో నంపదాయాలుగా మారుతూ ఆనంప డాయాలమిాద తికస్పజ్ఞాబా జరగి కొత (పయోగాలు జరిగినప్పుడల్లా కచితాయుగాలు మారి పోయాయి. ఒక సంప్రదాయ-మిద తిడుగుబాటు జరిపే కవి ఆ సం్యపదాయాన్ని ముజ్ణంగా "'తెలుసుకోక తప్పదు, శ్రాలినాటి వేదమం[(తాల సంప్రదాయం తెలిసిన కవులే రనవత రమెన ఊహలతో నాటక (ప్రక్రియను సృష్టించి విచ్శితిలోశాలనూ ల్లోకాలసూ రచించారు. వీటి సౌందర్యం కెలుసుకున్న వా జే వాస్త వప్రపంచాన్ని మార్చడానికి కవిత్వాన్ని అంకితంచేళాడు, నిజానికి ఈ మూడుయ్సగాల్లోనూ ఉన్న కవి సామాజికాభ్యుదయాన్ని కోరుతున్నవాడే. అప్పటి నమౌాజం ఉన్న వశను బట్టి అతడు కొళే అభ్యుదయం భిన్నస్థాయుల్లో ఉంటుందిః ('ప్రపంఛాగ్న్య నమిధ నాహుతిచ్చాననీ విశ్వవృష్టికి అశువు ఛభారవోళానసీ భువనఘాశ్వి కృ వ(రిగొంతుక్ష విచి నీ వే న న్‌ మో ఛానసీ ఇప్పుకున్న (శీ వేదకాలంనాటి సమాజాన్ని న (రించాడు అందు లు యజ్ఞోపవీతాన్ని వెప్ల వ్యగీ తాన్ని అన్నాడు, భూతం యజ్లో్వల్సీత్ర్య అశే మాటలతో త్ర వర్షా ధర్మాలను గురుకు తెస్తున్నాడా అని సం చేహించినవ్యో పలి చ "వా యేస అంజగాో శీత్రలే భూతం స్పిరిట్‌క్రూ యజోపపీతం పవి(త్రతకూ నంకేతాలుగా గల్షి ర చోట జే గ్రహెంచానని వెప్పుకునా జొ ॥ మాన్య్యద్షూ నమన చి తన్నాస్స్‌ కలిగినున్న పడారమే ర టూ గల ఆట దామె ఘొతం, వసుగతవాన వికశే మానవుడికి కలుగుత్కు మనోభావాలకు మూలం అన త్రి లు న్న లం అన్న భౌతికవాపన్స్ర |) | ౮౮ కాను భూతాన్ని నానన నను... 8 నృజన క ప్ర 114

మహా్యపస్తానం ౭95 (మజ6గ) అని ఇప్పకోడానికి (పరణ, మన భావాలకన్న భౌతిక[పపంచ మే ముందున్నది కనుక భూతంతోచే గీతాన్ని మొదలుెట్టాడు (శ్రీశ్రీ. కర్ముకరణయోగ్యతనీ అధ్యయనార్హతనీ ఆలో చనావికాసాన్నీ చిహ్నాంచే యజ్ఞోపవీతం పవి[తత కేకాక జ్ఞానానికీ (పతీకే శశీ వంటి భాతిక వాది దృష్టిలో యథార్ద_వా న్తవిక క్జాసమే క్ఞానంకానీ ఊహాజ్ఞానంకాదు ఇది అంధవి శ్వాసాలకు అతీతమెనది,

(పాచీనపరి భాషలను నూతన చై తన్యనంకేతాలుగా వాడుఫోవడం శీణీ ఒక “ఇక్నిక్‌ "గా భావీించడంవల్ల నే యజ్ఞోపవీతం, బుక్కులు, మహాప్రస్థానం, జ్వాలాతోరణం, ఆకాశదీపంవంటి పరిభాషలను వాడాడు,

వేదకాలపువాబ్బుయమం తా ఛందోవిశిష్టమెన గీతమే కానీ వచనం కాదు, వేదంలోని భావాలన్నీ 'భవనఘోవకు వె[రిగొంతుక లే కాని ఉబుసుపోకకు విలానంగా ఆలావించినవికావ్స ఆనాడే మొదలయింది విప్ణవగీతం, అయితే అది భౌతికవిప్లవం కాకపోవచ్చు తమస్సునుంచి జ్యోోతిస్సుకు పోవడమే అనాటి భావవిపవం, ఆనాటి నమాజం సమష్టికుటుంబవ్యవ స్టే కనుక

ంం ధి ఆ నమస్యలు చేరు.

“విన్నృ తా నేక చరితగ తపు రాతనసమయ భారతధరి్రి' ని భఛావస్వప్నంలో దగ్శించి “బుష్యా (శ్రమమనోజ్ఞ దివిజసదనాలనూ మౌని(ప్రకాండులనూ దిక్కటాహములు నిండిన బు శ్వేదమంజు రవళులనూ కనివిని ఆనందించిన శ్రీశ్రీ ఆ నంస్కారాన్నే కావ్యసామ [గిగా మల్చుకున్నాడు 4 ఆదినూకర వేదవేద్యుడు, భావ వేదముల జీవనాదములు, (ప్రపంచాగ్నికి నమిధల ఆషాతి వంటివన్నీ ఆ నంస్కారపవు (ప్రతిబింబాలై న పదచి. తాతే,

నేను భూతాన్ని నేను యక్షోపవీ తాన్ని నీను వైప్తవ్యగీతాన్ని అంటూ విజృంభించిన శ్రీ, నేను న్టరిస్తే పద్యం నేను అరసే వాద్యం నేను అనలవేదికముందు అననై వేద్యం అని

న సాను న.

ఇవెప్పుకోవడంలో గాంభీర్యం ఉంది, భారతీయుడు చర్మితకందిన కాలంనుంచీ నృష్టిన్తూవన్తున్న క్ర చావ వాక వాబ్బుయంలో [కమంగా (శ్రుతులు, స్ట అతులు, శాస్త్రాలు ఉన్నాయి. కనుక 'నంిపే పద్యం' అన్న ఉద్బాటనలో (శ్రుతులనుంచి న్‌ తుల (ధర్మశాస్త్రాలు) వరకూ గీతంనుంచి పద్యంవరకూ పరిణతి ఇెందడం కోనివిస్తుంది. “అరిస్తే వాద్యం” అన్న మాటలో వాచికంనుం ది వాద్యంలోకి సరి ణామంచెందిన నాట్య నంగీతకళల ఆవిర్భావం స్ఫురిస్తుంది. (ప్రకృతిశక్తుల వాస్తవాల నెపగలేని శాలంలో ఏదో ఒక అస్జేయశ క్షి ఉందని ఊహించుతూ ఆ శక్తినే ఆరాధించే విధానంగా ఆగ మాలను సృష్టించుకున్న భారతీయుడు అగ్నికుండాలలో రక్తనై ఎద్యాలు సమర్పించాడు. ఈ వాడో

ఖ అహార్ముఖము - స్వర్గదేవతలు

ళం ఫ్రీత్రి కవిత్వం వస్తువ; సంవిధానం వఐఛానం అప్పటికి పిష్టవమే. ఇచే అనలవేదికముందు అస్రనై వేద్యం అయింది. మరో'ప్రపం వానికి సాగించే మహో'ప్రస్థానంలోకూడా చారిపొడుగునా గుండెనెత్తురులు తర్పణచేయడం తప్పదు. కణకణమండే (తేశాన్ని, హోమజ్యా్టాలల భుగభుగలు ఆ మఠో(ప్రపంచంలోసూ ఉన్నాయని శ్రీ భావించాడు. ఉారోంహరోం సారహర పారపారహర, తర్పణ, మరో(ప్రపంచవు(శేళాగ్న్వి కంచు నగారా హోమశ్య్వాలల్సు బలివితర్ణి; స్వర్గనరక మలు, వేద వేద్యుడు హారతిపల్ళిం, విశ్వరూప సాశాత్కారం, (ప్రాచీనన్ను తులు) నిర్వికల్పసమా- ధ్ర నిర్వాణం నాద్యబహ్ముం, ద్వంద్వాతీతం, దివాష్టనుభవం, పరి(వాజకుడు, మంత్రంగా (మోగించడం, గ్‌తం నై వేద్యం, ధర్హుజల౦) దీర్చశులి, కల్యాణం, సమర్శ్చనం, సమర్పణం, (త్రిలోకాలు (తికాలాలు, నిత్యమంగళం, స్వస్పివాళ్యాల్వు స్వర్ణ వాద్యాలు, భాచివేదముల జీవనాదములు, (పాణం, (పణవం, వమూయ్య అదైైతిం, సాంఘిక ధరం (ప్రస్థానం, మిధ్యావాది, -వేడాంతి యజ్ఞాశ్వం, (లహ '్రండగో శాలు, డోర సదృుష్టి తపసి, సవసరంగం, శని చేషత్ళ ఖండపరశుగళక పొాలగ ణములు, జగ న్నాధుడ్సు సటధూర్థి) హోలాహాలం, మొదలైన మహే్రస్థానంలోని ఎంతోపదజాలం శీత శుశిన్టుతిళాసు 9ఫ్ఫురాణేతిహాసాదుల పరి చయాన్నీ భారతీయ సంస్కృతి పరికీలననీ నిరూపిస్తుంది శీత సంస్కృత నాటకాభిమానం న. రనప్రాధానా కన్ని పొందుతూ మహోశిల్పాన్ని నంతరించుకుని కాళిదానభ వభూతుల శాల గౌకొష్టనొందిన శాలం మధ్యయుగం: శ్రీశ్రీ తనకు మధ్యయుగంలోని కవితో వాలి ఛావియకుంటూ తన మహోగ్రోకాలు లోకాలన్‌ భవభూతిక్లోకాలనీ పర మేస్టి శశ శే చెప్పుకున్నాడు, తన ఊహా ఛాంపేచునూల అస్‌ రనరాజ్యడో ల అనీ అన్నాడు, తేన దౌరగౌళ అనిక్రాడ్రా ఇప్పాడు. ఎ తన నోశాలు అనేమాట సాహిత్యసంస్కారం గల పారకుడిలో భావోద్దీపనం కలి శేని వృాడయల శృంగారరసానికి (ప్రాధాన్యం ఇచ్చే భోగలాలసమవస్త తృ్వం మిద తిరుగుబాటు సమకాలిక. వకోరనఃకరుణనీవ అంటూ శోక్రభావాన్ని మానవజీవితంలో గుర్తించి ఫి క కని ని మార్చడానికి యత్నించిన భవభూతి మధ్యయుగంలోని విప్ణవకారుడుగా ౮౮4 నిపించాడ, క్ష శోక్ర భావ నే ఆదికవి వాల్మీకిని కదిలించినా చానినొక భనంగా. భరి తన ఉత్తేర రామచగిత్రంభ్రశ ల త్యుంగా చూపిన భవభూతి ీశీకి ముందున్న ఛావకవులకు గాసి (పాయుడయ్యాడ్కు, ఛావకవులు భవభూతిలా గే ప్యాదయవాదులయ్యార్తు. $ఫ భాతిక రు అయినా ప్ళాదయళూన్వ్యడ్డు కాడు కనకనే “శ్రీనివాసరావు చెబుతున్నది మూ మ! వాది అని ఒకచోట పేర్కొన్నాడు, అంతేకాదు. బొటసారి కధలోనూ ితు ఉన్నది సర్షీయసి కథలోసూ

మహా్యపస్థానం 297 శ్రీశ్రీ హృాదయమూ మేధా సమాంతరంగా పనిచేసి వ్యక్తి శోకాన్ని సామ జికళోకంగా మార్చి వేశాయి. అణగారిన అఆత్తులపట్లా బాధాసర్పదష్టులపట్లా శ్రీథ్రీ చూపించిన జూలి శేవలం మాన వ తాస్పందనతోకూడింది కనుక కరుణరసానికే ఒక సూతన త్వాన్ని కలిగించింది, ఈ జూలికి మరోవె పున పీడికులపట్ల అగ్రహం కూడా ఉంది, కిరుణరనమూ పీరరనమూ ్రీశ్రీ కవిత్వానికి చందు కొన లయ్య్యాయి. ఈ రెండు రసాలనూ భవభూతి కూడా అభిమాసింవాడు. అయం శై లాఘాతయుభిత బడ బావక్త ) సుతభుక్‌ (ప్రచండ (కోధార్చిర్ని చయకబలత్వం (వజతు మే సమంతాదుత్సర్పన్హృ న తుముల సేనాకలకలః పయోరాశేరోఘుః (పళయపవనాస్ఫాలిత ఇవ అన్నప్పూడు లవని (కోధావ కారం న్పష్టమవుతుంది. ఇలాంటి ోధాన్నే శ్రీఖ్రీ జగన్నాధుని రథ చ్మకాలులోనూ ,(పళిజ్ఞ లోనూ భూావీఎంచాడు, సాం(ప్రదాయిక సంన్క్టృత సాహి త్యాధ్యయనంలో భవభూతి ఉత్తరరామచరితకు తెలుగు "దేశంలో అద్వితీయస్థానం ఉంటూవచ్చింది భవభూతి (ప్రణయళతత్త్వం అమలిన శృంగారసిద్ధాం శానికి నూర్షదర్శక మైనవాటిలో ఒకటి, కిమపి కిమపి మందం - వినిశ్చేతుం శక్యో న సుఖమికి వా దుఃఖమిలి వా - మ్లూనన్య జీవకుసుమన్య వికాననాని - ఇయం 7గేహో లక్షీ స్టరియ మమృత వర్తి ర్నయనయోః ల అద్వైతం సుఖదుఃఖయో రనుగతం _ వ(జాదపి కరోశాని _ త్వం జీవితం త్వమసి మే హృదయం ద్వితీయం _ వకో రసః కరుణ ఏవ - వ్యతిపజకిప దారానాంతరః కోపి థఖ హేతుః _ వంటి శ్లోకాలను తరచుగా పండితకవుల, భావుకుల నోట వినవచ్చు, జాపకానికి నిలిచే లా గుణమేగాక్క హృదయాన్ని ఊపే గుణం కూడా భవభూతి న్లో శాలకు ఉంది, ఈ ”సణాలను తలి తన మహో(ప్రస్థానంగీ తాలలోకూడా చవిచూూపించాడు, నిజంగానే నిభిలలోకం నింయహరం వహిస్తుందా? నేనుసైతం (పపంచాగ్నికి సమిధనొక్కటి ఆహుతిచ్చాను వంటి గీశాలను భ వభ నంస్కృృతం కాను చదువుకో లేదని శ్రీశ్రీ ఇెప్పినా సున్మ్ల లతసాహిత్యంలో శీతీక (ప్రవేశం ఊందనడానికే సాశ్యూ అెక్కువ భ వభాత్రిశ్లోకాలనే కాదు; జయ'దేవుడి గీతాల్ని కాళిదాసు కవిత్వాన్నీ శూద్రకుడి మృచ్భకటికాన్నీ సంకరుల శ్లోళాల్నీ శీణీ తెగ మెచ్చుకున్న సందళర్భా లున్నాయి. నంస్కృతశ్లో కాలలోని పదవిరతిని (యతిమైథతికి బదులు శన గీతాలలోకి అనువ లా 5 ఉత్తరఠరామచరిత నాటకమ్‌, పంచమాంకం [38]

298 థ్రీఫ్రీ కవిత్వం , వస్తువు, కంవిభానం ర్హింప జేసుకోవడంగానీ సంస్కృతళ్లో కాల గమనాన్ని తన గీతాలకు తీసుకురావడంగాని ్రీత్రీకి నంన్కృృత సాహిత్యపరిచయం "లేకుంచే జరిగేది కాదు, శ్రీశ్రీ ఆదాత్తాభిరుచులు తన మహో(జేకాలు పర మేస్టిజాకాలన్న భావాన్ని గురించి నమూాలోచించడం అవనర మే. వాబ్బయాధి'చేవళకు భర్వ్యొ నాలుగువేదాలే ముఖాలుగా గల (బహృ నడి (శవణాలంకారా లయ్యే మహో జేకాలు ఛందోమయాలుగా నే ఉంటాయనే భావనే ఈ భావానికి మూలం, మనుచర్మితలో (బ్రబ్యాజేవుడి రూపాన్ని వర్ణిస్తూ _ నాలుగుచోూములన్‌ నిగమనాదను లుప్పతిలన్‌ (పచండవాతూలహాతిన్‌ జనించు రొదతోడి గుహావళి నొప్పు మేరువున్‌ బోలి పయోజవీరి మునిముఖ్యులు గొల్వగ వాణిగూడి పేరోలగమున్న ధాతే విభవోజ్ఞ ర్‌లాం జేయుత! గృష్టశాయనిన్‌ అంటాడు పెద్దన, పరమేష్టిని పండితోడికి ప్రతీకగా తీసుకుని తన కవిత్వం పండితులు వినదగిందని సూచిస్తున్నాడు శ్రీ అంతేగాక తన మహో ేకాలు లోకాఅే అనడం దార్టరా పావుకులూ ;, దాన్ని మెచ్చుకుంటారనే ఒక అభిప్రాయాన్ని వ్యక్షంచేళాడు, ఏకకాలంలో నే పండితపావురు లుభయులిస్స రంజింప జేసీజే గొప్పక విత్వం అంటూ కంరోక్తి గానే లీశ్రీ ఇప్పుకున్నా డొకచోట, మహో(ప్రస్తానగీ తాలస్టాయిని అలానే నిల బెట్టుకుంటూ రచించాడు తీ ఈన ఊపూ సంపెంగ పూలదండ అనడం అ ఊహల పరిమళగపణాన్ని స్ఫురింప జేయడానిశే, మధ్యయుగాల కవుల ఊజాలు భౌతికసుఖాలవల్ల సంతృపి పొందిన జీవితంనుంచి పొటమరించిన శే కనుక పరిమళవంతంగా శే ఉంజేవి. కొని మహో(పస్థానంలో శీత ఊపాలు చాంపేయాలు కావు వీడితజునజీవితంలోని ఊపాలు అఆకలినిగురించీ విప్లవం గురించీచే, కాళిదానకవిత్వంలో శ్రీనాధ వాణేలో వెద్దన బాణిలో కృష్ణ శాస్తి ) కలంలో ఉన్న పరిమళాలు (శ్రీశ్రీలో ఉండేందుకు పేజా "జేదు; అవనరమూ లేదు తవ జఊోహ రసరాబజ్యవోల అనే మాటకూడా శ్రీ క్రీకి అన్వయిం చేది కాదు, ఇది మధ్య యుగకవిశే బాగా నరిపోతుంది శృంగారాన్ని రనరాజంగా భావించి ఆ రసాన్ని పరిపాలించిన కనులే రనరాట్టులుగా వారి ఉఊపాబే రసరాజ్యడోలలుగా పరిగణింపబడ్డాయిం_రాచరికంవార్‌ అభితుచికోనం కవితర్థం రచింపబడిన యుగంలో, “నిరుపహాతిస్థలంబు రమణీ వియదూతిక తెచ్చి యిచ్చు కప్పురవిడె మాత్మకింపయిన భోజనవణా యెల మంచమొప్పు తప్పరయా రసజ్ఞ లూహా

మబాపస్టానం 299 'తెలియంగల లేఖక పారళోత్వ ముల్‌ దొరకినగాక యూరక కృతుల్‌ రచియి-వుమటన్న శక్యమే” అని నవాలు పలికిన పెద్దన ఊహా రనరాజ్యడోలయే. "తెలుగు కవిత్వంలో పెద్దంగారిది మధ్య యుగ మే. రసానండా న్నే (పయోజనంగా భావించిన శుద్ద కళావాదంనుంచి నమాజాభ్యుదయ మే కాన్యపయోజనంగా భావించిన సోవలిన్టు కళావాదంలోకి పుఠరోగమించిన తీశ్రీ రసాన్ని ఒక కావ్యావనరంగానే భావించాడు కాని అచే కాన్యపాణం అనుకోబేదు కానీవోయ్‌ రనవి్తేళం దొరకదటోంర్‌ శోభాలేళశం అన్నవుకు ఈ రనం పీడితజన మై తన్యంకోనం ఉద్దిష్టమైనచే, పరి పాలకుల రసాలు మధురమైనవయి తే పరిపాలితుల రసాలు ఉద్ధత మైనవి, తన ఊళ శేదారగాళ ఎలాగవ్చతుంది *+ ఇది న్వవ చోవ్యాఘాతంలా లేచా + భయంకరం గానూ వికృతంగాసూ ఉండె “ఊళ భయానక రౌద బీఛత్సర సాలకు సంశేతమై పర్యవసానంలో జగత్క ళ్యాణాన్ని సాధించే కేడారగాళ రాగంగా మారుతుందనా దీని అర్ధం?) 'ఊళ శేడారగాళి అనే మాటను చుధ్యయుగకవికి అనువర్తింపజేయడం క్లిష్టమే, ఈ మాట ్రీశ్రీశే బాగా నర్సిస్తుందె, అనాధులంతా అభాగ్యులంతా పూరించే విప్తవశంఖం (శీమంతుల పాలిటి ఉఊళయ్‌ అయినా సమనమాజాసికి అది శేదార గాళగా మావశుంది ీథీ (పకృతి పతీకల తత్త్వం కొండలు సము[దాలు అశోకవుష్పుగుచ్భాలు సెలయేళ్ళు తన సోదరులే అన గల్లినవాడు స్పూలంగా (పకృతిసౌందర్యంలో లీనమైపోదలచిన భఛావకవియే కావచ్చు. ఆకులో ఆకుగా పూవులో పూవుగా కొ ములో కా, ముగా మారిపోవాలనీ జలజలని పాచే పెలపాటలో తేటగా అయివోవాలనీ సీలగిరిన క్కాలసీ భావిన్తూనే భావకవి ఆవిర్భవించాడు. భావకవి వాడుకున్న కొండలు నము(ద్రాలుు అడవులు, సెలయేళ్ళు అథ్రీకి వచైతన్యమయాలుగా కనిపించాయి, వాటిని (పతీకలుగా వాడాడు, గిరులు సాగరులు మంజకుల్పు రురులు ఫవురుషరూపాలెతాయి వీరంతా తన సోవరు లయినఫుకు వీరి నగుణాజే తనలోనూ ఉన్నాయనేసూచన ఇచ్చాడు. దృఢ త్వానికీ నిశ్చలళ్వానికీ బౌన్న త్యానికీ గిరులూ అనంత త్యానికీ అగాధ క్వానికీ నంపూర్త త్వానికీ సాగశతలూ వసంతనూతన త్వానికీ ఎ(రదనానికీ విప్లవానికీ కం కే?కామంజరులూ (వ్రపావాళీల ్యానికీ ఉపకారగుణానికీ జీవన్యపద త్వానికీ రుతులూ. (పతీకలయిపోయాయి, భావకవిత్వంలో లేని (ప్రతీక త్వాన్ని శీల కల్పించుకుని తేన మహో(ప్రస్టానగీతాలలో వాడుపన్నాడ్సు, పక్షినయ్యెద చిన్ని బుతు మయ్యెదను/చభుపషమయ్యెద చందమామన య్యుదను మేఘమయ్యెద వింత మెలుపు య్యెదను,/ అలరునయ్యెద చిగురాకునయ్యెదను పాటనయ్యెద కొండవాగునయ్యెదను //పవసమయ్యద వార్థిభంగ మయ్యెదనుక వ.

200 శ్రీత్రు కవిక్వం వస్తువు సంవికానం గిరులు సాగరులు కంశేళి కామంజరులు // గురులు నా సోదరులు అన్న శ్రీశ్రీ నిజస్వరూపావిప్కాారానికీ తారతమ్యుం పురోగమనానికి సంబంధించినది. శ్రీశ్రీ "గిరులు" ఏగిరి ఎగిరి ఎగిరిపజే ఎన భె లతల మేరువులు, కదిలే సింహాచలాలు, కరిగేహిమాచలాల్కుు నూ. పగిలే వింధ్యాచలాలు, అతని సాగరులు జలపుళయ నాట్యం చేస్తాయి, పోశెక్సి పొంగుతాయి. తరంగాలతో మోగుతాయి, నోళంతి హోరనెత్తి నొగులుతాయిః అనురాగవు టంచులలో ఆనందమై పొంగుతాయి, జడలు విప్పుకుని సుడులు "శేవుకుని నృత్యం చేస్తాయి కార్చికులు, కర్షకులు, కాడితొలు, పీడితులు కెరటాలుగా పాంగి తిరగ బడ తాయి*

(ఫ్రీశ్రీ ప్రగల్బాలు

శా జక దుర్గం అనీ తనది ఒక స్వర్గం అని ఇెప్పుకోగలిగిన కవి పూర్తిగా శ్రీ శ్రీయ్‌.

ఎవ్వని యెంతురో నన్ను వననంత శోకభీకరతిమిర లోకై కపలిని అని చెప్పుకున్న భావకవిని న్థురింపజేసే ఈ మాటల్లో శ్రీశ్రీ తన నూతసళ్వాన్ని బాగా స్ఫురింపజేశాడు, తన శక్తిమిజ

ళం న!

తనకున్న విశ్వాసాన్ని (పతిధ్వనించేంత వరశే దుర్గం అనే మాట పనికినస్తుంది, వర్గాలులేసి మరో (ప్రపంవాన్నే స్వర్షం అన్నాడు. వీడితవర్ష్య(పయోజనం కోసం కవిత్వం రాసే కవి తానొక “దురం? ళ్‌ ౮

కాకూడదు అందరూ సవేశించకండా వాద్దులు గల కోటగా కవిత్వం అయిపోకూడదనే కదా యథ ఆక, మరి ఈ దుర్గం అని ఇప్పుకోవడం (ప్రగల్భం మాత్రమే అని శ్రీశ్రీ కూడా (గహించి కున్నా డొాకున్రార్టి, దుర్షపాయమెన భావాలు ఖ్రీత్రీ కవిత్య్ధంలో కూడా ఉండటం వల

ఈ నూట సార్థకమ్మే, ౧ యా 0౧ తన మార్షం అనర్గళం అనీ అనితరసాధ్యం అనీ శ్రీశ్రీ హెప్పుకోవడంలో కూడా ఆళ్ళ

విళ్వాసాతిశయం ఉంది, గరగ్షరేఖ కూడా ఉందిః (శ్రీనాధుడు, 'పెద్దవ 'ఇ3ెనాలి రామశృష్తున్న తమ కవిత్వాన్ని గరించి కృతిపతులమాటల్లో తామే చెప్పుకున్నారు, ఆ మాటలు ఆక;

యూోక్కులు కావని తిను కవిళావై భవప్రదర్శనంద్వారా నియాపిఏచుకున్నారు.. శ్రీశ్రీ ఆవిధంగా

మరొకరిమాటల్లో కాకుండా తనమాటల్లోనే తన కవిత్వాన్ని గురించి ఇెప్పుకుని వాటిని రుజువ్చ చేసుకున్నాడు, శ్రీశ్రీ మార్గం అనర్గళం అశేది తిరుగులేని మాళ్చ, అనితర సాధ్యం అది నిశ (ప్రవర్హమానమయ్యే కాన్యకళ విషయంలో సాధ్యం కానిది, *“చేరడీలుి చేయగల జరుక్‌ శ్లాక్సి శ్ర

మాచిలాజు 'జేవ్మీపసాద్‌ వంటి వారికి శ్రీథ్రీ మార్గం సుసాధ్యమే అయింది... కవిత లి

రా

సామాజికవిప్లవం కోలే శ్రీశ్రీవంటి కవి తన మార్గం అనితర సాధ్యంగా ఉండాలని అను ప

జబ్‌ జన్‌ వీలులేదు. తేన మార్గాన్ని ఎందరో అనుసరిస్తే నే తన ఆశయం సఫలీకృతం అన్రతుంది. అయితే ఎందరో అనునరించారు కాని ్రీ్రీ మార్షాన్ని[సాధించుకో లేకపోయారంశ్చు శీశ్రీక ఉన్న (ప్రతిభా ఆ గ జ.

ధ్యాన వ్యుత్పళల్తోలు వార్మీకినుంచి తన దాకా అనుస్యూతంగా వన్తున్న వాటి వారకత్వంవల్ల

మహా్యపస్టానం 801 సం[క్రమించినవికావడ మే కారణం. తీత కవిత్వం 'పెక్కుమాన్థాల నమ్మేళనంవల్ల రూపొందింప బడిన స్వతం[ఠత్రమార్గమే కాస్‌ జీనికీ (పతిధ్వనికాదు, అందుకే అనితరసాధ్యం అవుతోంది. చిర దీతూశిమూతపన్పమోావతణలో నిశ్చలనమాధిలో సర్గ్షద్వాారవుతోరణంగా తన మస్తిప్కా_న్ని (శ్రేలాడడీసుకున్న శ్రీశ్రీ కవిత్వం అనితరసాధ్యంగానే ఉండటానికి కారణం అలాంటి తపస్సు మరొకరు చేయలేకపోవడంవల్ల నే, (శ్రీశ్రీకి తెలినిన నంగీత నంప్రదాయాలు తీతీ వ్యుశ్చత్సిలో సంగీత శాస్త 9 సం్రచాయపరిజ్ఞానం ఒకటి [ప త్యేకంగా ఇస్పకోదగింది నా ఊక శేదారగాళ _ (పమాదవీణలు కమాచి పాడగ _ విశ్వవీణకు తంత్రి _- తెగిపోయిన విపసంచికలు - రయుంరూనిలమడ్డధా్యానం _ పాడేద్‌ పాడించేద్‌ - పలికించకు మానమృదంగాలను _ ఫిరంగిలో జ్వరం ధ్వనించే మృదంగరానం - భయంక రబాధల పాటలపల్ల వి . జలపాతాల పాటలు - సమ్మ్లుగ్ధంగావించిన గాంధర్వం _ తారానివహాపుపేమ నమాగమంలో బస్టించిన నంగీతం _ నాడుల తీగలవై సాగిన నాన్యబవాుపుపరిచుంబన - నానాగానానూనస్వానం - (బ్రదుకును (ప్రచండ భేరుండగరుత్ప8రం భంలో పట్టిన గానం- గుంజెలలో ఘూర్జిల్లే గ్‌తం _ పాడు కొజే మంతం _ దీర్ధ శ్రుతి, తీవధ్వసి _ భావివేదముల జీవనాదనులు - కూనిరాగం - హోరు గాలి ఉష్మశ్రుతి _ ఆహ్వానగానం _ తెనినత్తీగ _ అపన్వరాలు _ రాగమాలికల (పతిధ్వనులు లా యుద్ధగుంజన్ను తదంగాలు _ మోహిసీగంధర్వగానం = కాహాళహాళొపహాళి _ విలయలయ - మొదలైన (పయోాగాలలో త తెలిసిన నంగీతవు లోతులు (ప్రత్యమమయ్య్యాయి నంగీతంతో ఇంత ఆాదాళ్ళ్యం పొందిన తీత ఛందస్సులను నర్పపరిష్వుంగాలుగా భావించి వాటిని వదిలించు కుని విముక్తుడై నా ఛందస్సుల అశ్వవ్భాదయాలెరిగినవాడు కనుక వాటిని లొంగించుకుని అనర్జళం గానూ అనితర సాధ్యంగాసూ తన గీత*లను రచించగల్లాడు. శ్రీథ్రీకి తెలిసిన చందన్సంపుదాయాలు శ్రీ శ్రీగారి ఛందక్శాస్త విశారదత్వం నూతనప్ర యో గాలకు ఆయనను ఉన్నుఖుడ్నీ చేసింది, ఛందస్సులను శ్రీశ్రీ తిరస్కరించాడ నేకన్నా వాటిని సంన్క్రరించాడనడ చే నమంజన౦. ఆధునికత్వం ఆకాశంనుంచి ఊడిపడదు, మానవుడు కొత్త సంపిథానాలను సిర్భి చే (పయత్నంలో పాతసంవిధానాలను పరిశీలించి వాటినే సవీనావనశరాలకు తగినట్లుగా మార్చుకుంటాడు ఈ మార్పులో నే పురోగమనం లభిస్తుంది నన్నయ ఇారతంలోనే కనిపించే దండకం ్రీనాథొదుల చేత కూడా ఆదరింపబకుతూే వచ్చి భావకవికాయుగంలో అదృశ్యమై పోతే, జాని మేలి నడకను ఫునరుద్ధరించుకుని “వి లో ఇరావించాడు శ్రీథ్రీ. “శ్రీకంరలో కేశలోకోడృవస్తాన నంహార శారీ ఫురారీ మురారి (పియా చందధారి అంటూ తగణాల పరంపరతో పాజ్‌ విభాగం "లేకుండా

కంక 4 ఫి కవిత్వం వస్తువు నంవిధానం నడుస్తుంది నన్నయగారి దండకం, ఈ నడకనే 'భూళాన్ని యజ్ఞోపవీతాన్ని వై ప్లవ్యనీశాన్ని! అనే పంకులో చూపించిన శ్రీశ్రీ, పాదవిభజనను బావానుగుణంగానూ అనుపా్రానయుతంగానూ చేశాడు ఐదుతగణాలను వగునగా వాడిన (శ్రీశ, మొదటిపాదంలో ఒక తగణాన్ని రండో పాదంలో ఆరెండు తగణాలనూ మూడోపాదంలో నెండుతగణాలమిోద ఒక గలంను వేసి ఆరోపణ (శ్రమంళలో (ప్రయోగించాడు, భూతాన్ని /యజ్ఞోపవీ తాన్ని /వె ప్లన్యగీ తాన్ని నేను! దండళాల్లో చక్కు, నడకలను సౌధించిన లాతుణికులు యగణ్క తగణ్క రగణాలనే (పధానంగా స్వీకరించారు, తగణాన్ని తిరగ వేస్తే వచ్చేది యగణం కనుక 'భూతాన్ని యజ్ఞోపవీతాన్ని వైప్ల వ్య గీతాన్ని అన్న వెంటనే అ నడఃను తిరగ వేసి న రిస్తే పద్యం అరిస్తే వాద్యం' అంటూ యగణం, గగం యగణం గగం ల విన్యాసంతో విచితుమైన లయను సాధించాడు, లోకాలు 1 భవభూతి | శ్లోకాలు | పర మేస్టి | జూకాలు ।; నామహో ; (_దేకాలు;నాఊహ। చాంచేయి! మాల, రనిరాజ్య[జోల | నా ఊళ, శేజార। గాభ అనే పొదాల్లోని విచిత్రలుకు మూలం తగణాలనూ నలములనూ అధికసంఖ్యలో వాడటమే “గిరులు! సా గరులు | కం, శేళశకా। మం; జరులు;రుకులు | నా! సో; కఐలు' అశే పంక్తుల నడకలోని ఇజం గణాల ఛాహుళ్యం మీద ఆధారపడి పర్పడించే | ఒకే గణాన్ని పరిమిత స్థలంలో ఆవృత్తం చేయడం వల్ల వచ్చే పకుగ్కు పదును, ఆవేశం, 1 బలంవలె (కాగి (గలం పగళ్ళన్లీ పగిలి పోయి నిశీధ్ధా్యాా విశీర్షి ల్లీ (గగం) (ప్రదీప్త కీలా (ప్రవాళమాలా [పపంచ వేలా గ ములలో (జగణం) ఎగిరించకు లోహావిపాంగాలను కదిలించకు సుప్త భుజంగాలను య క్రుక్కవీల్లా అగ్గిఫుల్లా సబ్బుబిళ్శ్ళా (గలం, గగం) ఇంకానేనేం వీన్నానా (గకవ్రలు టం నానూన సానావళితం (మగణం) నా వినరిన రనవిన్నమరకుసుమపరాగం (నగణం) కమ్మురి న. | న. లేదు నుఖం లేద్సుకసం . చేదువిషేం అరవ భె రవభీకరభరోవలు (భగణం)ి సిందూర భ న్యాలు మందాళరహారాలు (తగణఎు వంటి వెన్నో కనిపిస్తాయి,

మహ్మాపస్టానం 309 ౨ వాదాలగోనూ రాసి నం్యపదాయాన్ని స్వేచ్చగా వాడుకున్నా కు,? ఛందః(ప్రస్తారంవల ఫప్పుక్తే వి ర్యా గ్‌ అనేక వృత్తాలను నాలుగుపాదాలుగానే కాక లెండుపాదాలుగా కూడా రాయవచ్చునని (హిం చిన శ్రీశ్రీ మహో(ప్రస్టానగీ తొలలో అలాంటి ద్విపాదివృ త్తాలను సీయాలలో కలివివేసి రాశాడు, జీనెక దుర్గం నాదొక న్వర్గం ఈ రెండు పాదాల్లోసూ భగగ అనే గణాలు నియతంగా వాడి అఆదిపానకు బదులు అంత్య(వానను పాటించినట్లు స్పష్టమవుతుంది. న్ధ్దరిస్తే పద్యం అరిస్తే వాద్యం ఇలాంటి నమద్విపాదులు మహో(పస్థానంలో కొల్లలుగా కనిపస్తాయిః పలికించకు మానమృదంగాలను నననభ "రలించకు శాంతతరంగాలను తలంలో కహేమంవీ ఇలాతలం వానుంపిండగ జమతల జగాని కంతా సౌఖ్యం నిండగ కార్థికలోకఫు కల్యాణానికి ల వు (శామికలోకపు సౌభాగ్యానికి | భభమలల [శ మైకజీవన సౌందర్యానికి నమానమైనది లేనేలేదని జభమలల దడారుణనమూరణడానవభావలు 'ఫేరవళై రవభీకరఫఘాోషలు | భభభభ నీ కంకణ నిక్యాణంలో తయగగ నా జీవన నిర్వాణంలో జాననానసికి రాణివి ఏవె క యా నననగ వ్యసనానికి బానిన నేనె వ్‌షం కక్కే భుజంగాలో యరగగ కదం [త్రైశ్కే. తురంగాలో నిటాలావ్ని పగిలిందట యనభ నిటాలాగ్ని రగిలిందట వాలా.

కంకి శ్ర శ్రి కషిత్వం వస్తువ, నంవిధానం నడుస్తుంది నన్నయగారి దండకం, ఈ నడకనే 'భూళాన్ని యజ్ఞోపవీతాన్ని వై ప్లవ్యగీశాన్ని? అశే పంక్తుల్లో చూపించిన శ్రీశ్రీ, పొదవిభజనను భావానుగుణంగానూ అనుప్రానయుతంగానూ వేశాడు. ఐదుతగణాలను నగునగా వాడిన ((కీక్స్‌ మొదటిపాదంలో. ఒక తిగణాన్ని రండో పాదంలో ెండు తగణాలనూ మూడోపాదంలో "5ండుతగణాలమిోద ఒక గలంను వేసి ఆరోహాణ 'శ్రమంలో (ప్రయోగించాడు, భూతాన్ని /యజ్జోపవీ తాన్ని /వై ప్లన్యగీ తాన్ని జీను 1 దండకాలో పక్క, నడకలను సాధించిన లావణికులు యగణ, తగణ్క రగణాలనే (పధానంగా ఛం స్వీకరించారు, తగణాన్ని ఉరగ వేస్తే వచ్చేది యగణం కనుక “భూతాన్ని యజ్ఞోపవీ తాన్ని వైప్షవ్య గీతాన్ని" అన్న వంటనే అఆ నడకను తిరగ చేసి “స్మరిస్తే పద్యం అరిస్తే వాద్యం అంటూ యగణం, గగం యగణం గగం ల విన్యాసంతో విచిత్రమైన లయను సాధించాడు, లోకాలు * భవఘాతి | శ్లోకాలు పర మేష్టి ! జూకాలు । నామహో । (జేశాలు(నాజుహ। చాంపేయి! మాల: రసరాజ్యడోల | నా ఊళ। శేదార। గాళి అశే పాదాలోని విచిితలమయకు న నాలా. ల నననానావానాంనననానానానాలు. అనననననములు క. | మూలం తగ ణొలనూ సలములనూ అధికనంఖ్యలో వాడటమే “గిరులు! సా గరులు |, క0। శేళకా! మం । జరులుయుపులు |, నా।నో, వరులు” అశ పంకు వాం! చాలా అక్కుల నడకలోని ఖ్య నగణాల వాహుళ్యం మూద ఆధారపడి వర్పడింబే. రమిత న అఆవేగం మహః వ వరిమిత స్థలంలో అవృత్తం చేయడం వల్ల వచ్చే పరుగు, పదును, ఆవేశం, వదు కళా గానంలో. పెక్కుచోట్ల కనిపిస్తాయి. కదం త్రొక్కుతూ. పదం పాడుతూ పహ్యూ 0 (లగం) ఎండ కాలం మండినప్పుడు గవ్బ్చీలంవతె తాగి (గలం పగళ పగిలి పోయా సికీఢ్యా వీ ్రి పగళ్లన్న లూ విలీరి రీ (గగం) (వదీప శీలా (పచాశళమాభా | పసంచచ్లే ప ములలో (జగణం శం స స్ట లా సార ) వనరించకు లోహవిపాంగాలను కడిలించకు సుప భుజంగాలను (నగ క _వీలా అగిఫ్టలా శ స లం కుక్కవిల్ల గ్గీపుల్లా నబ్బుబిళ్ళా (గలం, గగం) ఇంకానేనేం విన్నానా (నడవ్రలు న నా నానూన స్వానావళిత్య (నొగణం) నా వినరిన రనవిసృమరకుసుమపరాస్వ (నగణంి. కమ్మరి వొలిమో కుమురిచ[₹ శ ద కవన శ్‌ అే(్‌ం జాలరిపగ్గం సౌాలెల మగ్గం (భగణం) "లేదు సుఖ౦ జేక్రళనం చేదువిషం వఫలం (గలం లగం) డ్యాణ మారణదానవభాపులు ఫేకన భె రవభీకరప్రోమలు (భగణం) వీ డు " సిందూర భ స్థాలు మందార సా శ్రాలు (తగణఎ) వంటి వెన్న కోనినవి సాయి వూ శి

మహాపస్టానం రగ అబ్బూరి రామకృష్ణారావు భుజంగ్మపయాతం అనే చతుష్పాత్తును 6 పాడాలలోనూ ౨ పాదాలగోనూ రాసి నం[పదాయాన్ని స్వేచ్భగా వాడుకున్నా కు,7 ఛందః(పసారంవల పుకు కక. చా లట అనేక వృత్తాలను నాలుగుపాదాలుగానే కాక లెండుపాడాలుగా కూడా రాయవచ్చునసి గోహిం చిన తీభీ మహో(ప్రస్టానగీ తొలలో అలాంటి ద్విపాదివృ త్తాలను "గేయాలలో కలివిచేసి రాశాడు, జశీనెక దుర్గం నాదొక న్వర్గం ఈరెండు పాదాల్లోసూ భగగ అనే గణాలు నియకతంగా వాడి ఆదిప్రానకు బదులు అంత్య[_పానను పాటించినట్లు స్పష్టమవుతుంది. న 'ఇంిస్తే పద్యం అరిస్తే వాద్యం ఇలాంటి నమద్విపాదులు మహో(పస్థానంలో ఛొల్లలుగా కనివీస్తాయి, పలికించకు మౌనమృదంగాలను నననభ శరలించకు శాంతతరంగాలను లో ల్ల ఇలాతలం వామంవిండగ జమళతల జగాని కంతా సౌఖ్యం నిండగ కారి సృకలోకఫు కలాాణానికి ల ము (శ్రామికలోకపు సౌభాగ్యానికి | భఛభమలల (ఛమైకజీవన సౌందర్యానికి సమానమైనది లేనేలేదని జభమలల దారుణమార ణదానవభావమలు 'ఫేరవళై రవభీకరఘోపలు | భభభళ సీ కంకణ నికాాణంలో తయగగ నా జీవన నిర్వ్యాణంలో యు నననగ వ్యననానికి కానిన నేనె శ్ర రా విషం క గా భుజంగాలో యరగగ శవం లొెశ్కే తురంగాలో నిటాలావ్నీ పగిలిందట యనభ నిటాలాగ్ని రగిలిందట ఆాాాొనాధుగం - వెతాళికులు,

904 శ్రీశ్రీ కవిత్వం , వసువ నంవిధావం విటినన్నిటిసీ చ్విపాదివృత్తాలకు లవ్య్యూలుగా స్వీకరించవచ్చు; కానీ తీత మారుమూల వృత్తాలకు లత్వ్య్యూలు తయారుచేయాలని కాక నూతనలయలను నృష్టించాలనే ఏటిని రాళాడు. నృత్తాచిత్యం దృష్టితో పొచీనకవులు రచించిన అనేక వృతాలలోని ధారాశుద్ధి శీశీలో కూడా కనిపిస్తుంది. (నన్నయ స్నాతకుండును బుత్విజుండును నద్దురుండును నిష్టుడున్‌ (మత్త కోకిల (తిక్కన) ధనమంతయుం బొలియ దారుణంబుగా తనయ[వజంబు దెగ వైన్యమారగా (మంజభాషిణి) (శ్రీనాధుడు) కులప్రదీపా ! యలఘుప్రతాపా 1 విలానశ(్రా ! జితవీరచ(కా |! ((ఉ'పేం్యద్రవ(జ్ర (తిమ్మ క. త్వరి తాధరి కానిలవాజినట కుర జోరురజోభరగూఢరవి | స్ఫురణా, =. (తోటక) (భట్టుమూర్తి) _పరిచితకరహోటీ (పాపృకర్బూరవీటీ విదతకటకలాటీ వి(శుతస్వర్హ శాటీ (మాలిని) పాచీన కవులు అళ్వాసాం తాల్లో తప్పనిసరిగా ఒకటి రెడు కొత వృతాలను రాసినా అవన్నీ కృతిపతి సంబోధనాంతాలుగా ఉంటాయి. వాటి నడళలలోని వై చిక్రిని వ్యావహారిక భామలోకి తెచ్చాడు శ్రీశ్రీ.

60/ఆశాదూతలు ప్రాకారములు దాటి ఆకాళములు కాకి లోకాలు మూకాల బాకాలతో నించి. 1994 జూన్‌ 1 ాాాాాా ఎవరో కొందరు తప్ప ఆదికవి నన్నయనుంచి 19వ శ తాన్టాంతండాకా తెలుగుకవులు తమ కృతులను రాజుల శే'అంకితంచే శారంకు తెలుగు కవిత్వం ఫ్యూడల్‌ వ్యవస్థలో వర్టిల్లుతూ రావడమే అందుకు కారణం. తమ కృతిపతుల ఘనతను వర్ణిస్తూ శృంగారవీరరసాలలో వారి నై వుణ్యాన్ని చాటారు కవులు. ఆ కృతిపతులు యుద్ధాలు చేసి పరరాజులను ఓడించినట్టు ఆ కృతుల అవఠతారి కలలో వర్జింపబడ్డారు. భారతకృతిపతి అయిన రాజరాజనరేంద్రుడు నిజభుజవి[ర్రమవిజి తాళరాకి శాజనివహూుడు ! విశుద్ర్దయశశ్శరదిందు చందికా రాజతసర్వలోకుడు ! అపరాజిత భూరిభుజాకృపాణ ఛారాజలశ్తాంత శాత్రవపరాగుడు ! పరమండలంబుల ధరణిపతుల నదిమి కప్పంబుల ముదనముతో గొనుచును బలిమినియని భూమివలయపతుల నుక్కడగించుచు. దిక్కులం దన యాజ్ఞ వెలిగిన్తూ ఉందేవాడు |! మ హీం[దమహిమతో పరమానందంబున ననవరతమహామహీరాజ్యసుఖంబు లనుభ వించుచు నకలభువనలక్షీ శవిలొననివాసంబయిన రమ్య హర్శ్యతలాలలో నివసిన్తూ ఉండేవాడు ! నిర్వచనోత రరామాయణాన తారకలో తిక్కనగారు రఘువు దిగ్విజయయాత్ర చేశాడని వర్ణించారు: కరికాలచోళుడు జలధిపరిమి ళోర్వీవలయంబు తనకు బంటుపొలముగ చేసుకున్నాడట! అతడు పీలాసాధ్యాఖిలదిబ్బుఖుడట ! తిక్కన్ఫపతి ఆశామండలశాననుండట 1! శెళవలీలనాజే పటుకార్యభురంధర బాహుడై సృధ్వీశన రేం్యదమస_ కము నేజ్లెర కందుక శీలి నల్పాడట! (శ్రీనాథుడు (విగ్గడను శుంభద్ది సమన్నగర జ్వారక వాట పాటనవిధాన(పౌఢ బాహోర్లళయుగళుండ సీ ఆపావసవ్య సొచి "అనీ పేర్కొన్నాడు. అల్లాడవిభుడ్ని రిఫపుచ్భాద్భల్లాడంబరుడనీ భామలమనమనుల్‌ గొల్లాడగ వుదనుడన్‌ స్తుతించాడు, పోలయయన్నళారిని ఆం(ధభూమండలాధ్యతసింహాోసననం(ప్రతిష్టాచార్యు డని కొనియోడాడు అరియేటిలింగవిభుడ్ని నిష్టురాటోపవిస్ఫూర్తి నృహారికరణి నతికళోర కుఠతార భారాంచలమున టెైరివతుస్థలము (వచ్చివైవ 'నేర్చుసంగరార్డునుడని నంస్తుతించాడు, బెండపూ డన్నయను సంచారామవధూటీ పంచాస )విహార కేళి పొంచాలుడని మెచ్చుకున్నాడు, 'పెద్దనగారు క అప్షరాయలను రాజాధిరాజ వీర్యప్రతాప కాజపర మేశబిరుదవి([్రాజి అన్నాడు, తవు శ్రభూపతిని నన జే ణామనోధనపళ్యతో హూరుడ మెచ్చుకున్నాడు. నరనభూపతిని సారిచందనమందారకుంద [29]

ఇరగ శ్రీశ్రీ కవిత్వం చన్తుప, సంవిధానం చంద్రాంశువిధాస్పందయశ స్తుందిలదిక్ట ందరుడనీ అతిశితకృపాణకృత్తమత్తారి వీరమండ లేశ సకుండల మకుట నూత్నమస్తమాల్యపరంప రామండనార్చి తేశ్వరుడనీ స్తుతించాడు, వీరనృసింహుడ్ని నిజ భుజదారుణకర వాలపరుపధారాహతపీరారి అన్నాడు, రామనాజభూపణుడు తిరుమలరాయల్ని (వచండరుచిపిచండల మారాండ మండల పాండిత్యభూపి.తభుజార్షళ నిరర్షళ '(వతాపదీపిత్యపకాళ కాళికీ భూతక దనభూతలభీ కాభీతవిమత తు మూధీశ్వరుడసి నన్నుతించాడు, ఈ మహారాజులంతా రాజ్య విసరణకాంతుతో దిగ్విజయాలుచేసి కొందరిన్నైనా చంపినవారే. అది ఆనాటి రాజధర్శంగా భఛావించ+డించే.

(ట*మవారి పరిపాలన వచ్చాకా శితించే అధికారం వారి అధీనమైపోయింది, రాజులు జపిండారులయాన్థరు.. జమి-+ండారులూ కృతిపతులై నా వారిని కనవ్చులు యుద్ధవిశారదులుగా వర్ణించ లేదు, విఠాఫురం జవి్యాందారుకు కృతినిచ్చిన కృష్ణ శాస్తి) ఆ జమిోందారును తరుణ శృం గారమధుర మాధవుడని సుతించారు. న్వచ్భశీర్ని అనీ మన్‌ “జ్ఞవసంతమూరి్ని, అనీ శేర్ధాన్నారు. సూర్యారాయబవాదూరు లలితసుమనోజ్ఞ కావ్యము జులలళాంతమాలికాభరణుకూ వినిర ల వి శేషసుగుణమాణిక్యదివ్య శేజోవిరాజుడూ దీనజన ప్యాదయాంతర స్థిరవిహోరుడూ మాత్రమే నట! రాజరాజన రేందద్రుడినుంచి సూర్యారావు బహదూరునరకూ గల రాజుల మనన్న త్యాలను కవ్చుల వర్ణ నలనుంచి కని వెట్టగ లిగినపుడు రాజవ్యవస్థ వవిధంగా పరిణామాలను పొంది శ్నీణదశకు వచ్చిందో తెలుస్తుంది, రాజస్వామ్యం భూస్వామ్యం నాగా దాన్ని పడగొట్టి ధనస్వామ్యం అధి కారంలోకి రావడాన్నే చారి[తకభొాతికవానంలో మార్కు ఎంగిల్సులు నిరూపించారు. దిగ్భిజయ యాతచేసి కన్టులను అన్జానంలో ఉంచుకున్న రాయలకూ భోగాలనుమూ(త్రమే అనుభవిస్తూ కవిత్వాన్ని పోషించిన సూర్యారావుకూ ఉన్న లేడా సామాజిక వ్యవస్పపరిణామానికే నంబంధించి ఉంది, రాద్యవిన్నరణకాంత్ష భూస్వామ్యంనుంచి ధనస్వామ్యానికి మారింది 20వ శ కాబ్బంలో చే.

వైన నేను చెప్పింది ఆం(ధ్ర బేశంలోని ఫూ్య్యూడల్‌ వ్యవస్థాపరిణామాన్నే (పపంచమంతటా ఇలాంటిపరిణామ మే జరిగింది,

(శ్రీశ్రీ చార్మితక భౌతికదృష్టి

భౌలికదృష్టితో "బేశచరిత్రలను పరిశీలిస్తే “పరపీడన' (ప్రధానంగా కనివినుంది రణరి క్త

(పవాహాలు (పతి జేళశంలోనూ కనివీస్తాయి. ఎవడు బలవంతుడై తే వాడిజే శాజ్యం, దుర్చలుడు

సామంకుడవుతాడు, లేదా బానినగా మార తాడు. మరొకడ్ని చంపగలడం హీనంగా పరిగణింప

బడలేదు. హాంతకుఖే రాజులయ్యారు, కాస్‌ రాజులను వాంతికులుగా గాక ధర్భరతుకులుగా

కీర్తించారు కచ్చల్కు చార్మితైకులు.. ఫ్యూడల్‌ వ్యవస్థలోని రాజుల సామాజ్యవిన్న రణకాంత నే శ్రీల్రీ 'బేళచరితలు అనే ఖండికలో విమర్శించాడు,

మహాపస్టానం 307 వె వమం సొర్షపరత(0/కొటిల్గం ఈర (లు నఇరలు మాయరీతో న న ] జెంఘిజ్‌ఖాన్‌ తామన్హేనూ/నాదిర్హా ఘళ్నీ ఘోరీ సీకందరో ఎవడై తేనేం/ఒకొక్క_డూ మహాహాంతకుడు 1 వైకింగులు శ్వేతహూణులూ/సిథియనులూ పారశీకులూ పిండారులు ధగ్గులు క ట్టిరి/కాలాలికి కత్తులవంతెన అజ్ఞానవుటంధయుగ ౦లో /ఆకలిలో ఆ వేశంలో 'కెనియని ఏ తీవళక్సు లో/నడివిస్తే నడిచి మనుష్యులు అంతొా తమ 'ప్రయోజకత్వం/ తా మే భువి కధినాధులమని స్థాపించిన సా(మాజ్యాలూ/ నిర్థించిన శృ్మథిమ చట్టాల్‌ ఇత రేతరశక్సులు లేసే //పడిపోయెను చేకమేడలై పరస్పరం సంభర్షించిస/శక్తులలో చరి(త్రపుక్తైను 1 ఈవిధంగా చారి(త్రకయధార్థతి త్తాన్ని పరిశీలించిన శ్రీశ్రీ తన చారిత్రకదృష్టిని మొట్ట మొదటిసారి (పదర్శించిన ఖండిక 'అశాదూతలు,

ఈ ఆళాదూతలు ఇరుగుహరుగు చేళాలమిద దందెత్తిన సామాన్యరాజులు క్రాక్స మానవ కోటి సా(మాజ్యదూతలు, ప్‌ 'ఫేళ్లేవయితేనేం, ఏరు నలుగురూ నాలుగు దిక్క్కాలకూ. సాని వోయాశు.ం రాజ్యాలు కదిపారు, రక్తాలు రగిలిచారు; (పాకారాలు డాటారు; కాజనూయాలూ అశ్వమేధాలూ చేశారు. వీరి భోగై కజీవితదృక్పధమూ శృంగారలాలన విపరీతమైన వే, (ప్రపం చంలో తామే బలవంతులు, తామే వెట్టి పుట్టినవారు. తామే పాలకులు, లోకాలు ఘూకాల హాకాలతోనిండిన ఏరి కక్కరలేదు. ఏరకి కావలసినవి సిందూరభసా శ్రలు మండారహారాలుు సాంద్రచందనచర్చలూను. ,న్వర్థాలను కరిగించారు వీరు స్వప్నాలను పగిలించారు, వీ8 చేష్టలు జుగుప్పావవాంగా ఊన్నాయని వీరికి తెలియదు. పాపాలు వండించారు వీరు, వాటిని వండించ డానికి భావాలనే మండించారు. వాటిని మండించటానికి కొలిమినిప్పులు రువ్వారు, తమ ఘన కార్యాన్ని తలచుకుని విలయలయళతో నవ్వారు, చివరికి ఏరంళా గాలులై, కెరటాఖ్రై , పరిమళాలై ఫుప్పొల్సి కుంకుముతై పొగ సాగిపోయారు,

“కణరంగం కానిచోటు భూస్థలమంథా ిదికిన దొరకదు, గతమంతా తడ్షి్స్స రక్తమున శాకుంశు. కన్నీళులతో' అని 'జేశచరిత్రలను వ్యాఖ్యానించిన థ్రీశ్రీ న్యమాట్టులూ సార్వ ఛొములూ తూర్చును జయించబోయినపుడు న్వన్హాలను కరిగించారనీ న్వప్నాలను పగిలించారసీ రక్తాలను రగిలించారనీ శాజ్యాలను కదిపారసి చెప్పడంలో వాస్తవాలను వ(క్రోక్తులతో వ్యక్నం

05 శ్రిత్తు కవిత్వం . వస్తువు సంవిధానం చేశాడు, ఈ స్మామాజ్యదూతలు చివరికి 'కళాయజ్ఞాశ్వముల్‌ గాలులైై' సాగిపోయారంమే అశ్వ మేధయజ్ఞాలు నిర్వహించి, తూర్పుదిక్కుగా స్వర్తాసికి చేరుకున్నారని వ్యాజస్తుతియే "జీశచర్మితలన్న్‌ పరవీడనతో నిండి ఉన్నాయని గమనించిన శ్రీశ్రీ, అలాంటి పీడకులే పాపా లను వండించార న్నాడు. పరపీడనకన్నా పాపం ఏముంటుంది ? బీభత్సరస్యప్రధానంగా పిశాచగణ సమవాకారంగా దరీ(దులను కాల్చుకుతినడంగా నరజాతిచరత్ర నంతటినీ దర్శించిన ్రీశ్రీ, అలాంటి విపాచగణాలుగా సాామాజ్యదూతిల నే భావించాడు, అందుశే వారు పాపాలను వండించి భావా లను మండించి కొలిమిసిప్తూలు రువ్వి విలయలయ నవ్వ్వినవారుగా దక్షిణాది మకు కదిలిపోయినవారుగా కనివించారు, ఆదర్శవాదులు పాపాలు చేసివారికి రౌరవాదినరకాలు తప్పనంళు భాతికవాది అయిన శ్రీశ్రీ సాషమాజ్యవాదులే పాపాలుచేసి అలాంటి రౌరవాది నరశకాలను సృష్టించారని ధ్వనింపించాడు* వైపమ్యాం, స్వార్దపరత్వం, కౌటిల్యం, ఈర్ష్మ్య్యలు, స్పర్థలూ ఈ స్మామాజ్య దూతల భావాలే. ఈ భావాలనే వారు మండించుకున్నారు. అంతా తమ (పయోజకత్విం తామే భువి కథినాధులమని వీప సాృమాజ్యాలు స్టాపించారు, శాసీ చివరికి వీఠు కూడా తరగ లై కరిగి పోయారు అలా క8గిపోవడాసనికి కారణం ఇతి రేతిరశక్తులు విబృంభించడమే హిరణ్య నేశ్రుడి పదాఘాతంతో లోకం (వతిధ్వనించిందసీ కీడకులు కాలానికి కత్తులవం తెన కట్టారనీ చల్లారిన నంసారాలూ అనహాయుల హాహాకారం చరితలో మూలుగుతున్నాయనీ వాటిన శ్రీశ్రీ ఫొందరు సా్య్మమాజ్యదూతలు (ప్రాకారములు దాటి ఆకాశములు కాకి లోకాలు ఘూకాల బాకాలతో నించి ఉత్తరదిక్కుకు ఆావులై సాగిపోయారన్నా డు, ఉఊదిచికి సాగ పోయినవారు కుబేరతుల్వులే. విరి దండయాతవల్ల లోకాలకు ॥లిళ్లీ దుఃఖాన్ని ఘూకాల చాకాలతో శ్రీశ్రీ సూచించాడు (వేమవురాణాలను సృష్టించుకున్న నారూ తాజమహళ్ళను కట్టించినవారూ పల్లకీలెక్కి ఉౌలేగినవారూ (ప్రభువులే వీలే సిందూరభసా ఇలనూ సాం్యదచందనాలనూ పూసుకుని మంచార హోరాలను ధరించ్చి భోగై కజీవితాలను గడిపివేశారు, అలాంటి స్మామాజ్యదూతలు పడమటో వుప్పొళ్ళు, కుంకుమలు, పొగలు అయి సాగిపోయారట ! పడమటికి పోయినవారం తా వరుణ తుల్యులే ఈవిధంగా తూప్పకు పోయినవారిని ఇంద్రునితోనూ దథీ,ణానికి పోయినవారిని యమునితోనూ ఉత్రరానికి పోయినవారిని కుబేరునితోనూ పడమటికి పోయినవారిని వరుణుని తోనూ పోల్చుళోవడానికి అఆశొదూతలు అనే శి క దోహాదంచేసోండి అీతీః సింబాలిజం జీషనల్‌ హెరాల్ల్‌ ఎడిటర్‌ శ్రీ ఎమ్‌, చలపతిరాన్ట, (త్రివేణి పత్రికలో 2606672 1౯963 మోద రాసిన ఒక వ్యానం తనను 12000568 వేయగా తాను కొత్త బాజీలలో కవితలను రాయడం

మహా్యపష్టానం 809 (పారంభించానని శ్రీశ్రీ ఒకచోట చెప్పకున్నాడు. తన అభినవధోరణులను ఐ, ఆళాదూతలు అనే ఖండికలలో మొదట అవిమృరించానన్నా డు. ఈ రెండు ఖండికలూ రచించిన తేదీ ఒక్క కేం 1924 జూన్‌ 1వ తేదీ, ఆంగ్లభామ ద్యారా వి చేశీయసాహితీవినూళ్న రీతులను అవగాహాన చేసుకున్న త్రీ కుబునం విడిచిన నాగులా వడిగా పరుగెడుతూ కొత్త త్సాహం తెచ్చుకుని కొతరీతులలో రాయడం (పారంభించినా ఈ రచన శేవలనంవిధానానికే పరిమితం కాకుండా వస్తువును కూడా విస్తరించినందువల్ల నే ఐ, ఆశాదూతలులో చారి(తకదృష్టి కనిపించింది. ఆళాదూతలులోని వస్తువేమిటో అంతుపటనంత గూఢంగా ఉందని (శ్రీ క, వి, రమణారెడ్డి వంటి మార్క్సిస్టు విమర్శకులే అభి. పాయపడటం నిజంగా ఆ గాఢత ఉంది కనళచే, మానవకోటి సా్యమాజ్యదూతలు అనే మాట తప్ప తక్కిన పదజాలం అంతా నంకేత్మపాయిమై గాఢత శే చుట్టుకుని ఉంది. శ్రీశ్రీ *“టేళచరితలు' వంటి ఖండిక ఆధారంతో కొంత అర్హం నాధించగలిగాము కాన్‌ 'ఆళాదూత'లను వ ఖండికతోనూ నంబంధం లేకుండా విడిగా వరాస్తే అయామయంగా కనిపిస్తారు అందుకే (శ్రీ రమణారెడ్డి ఇలా రాళారు. “అప్పటికే (ఫెంచి సించాలిస్తుల (ప్రభావం శ్రీ్రీవై (పసరించసాగిందనే విషయాన్ని మరిచిపోగూడదు, ఈ అళాదూతలు అశే "గేయంలో ఈ సించాలిమ్షధోరణి మరింత స్పష్టంగా రూఫు తాల్చింది ఈ దూతలు ఎవరూ ఏమిటి అశే (ప్రశ్నలకు కవినుంచికూడా నమాధానం లభించదు. వీళ్ళు దిక్సతులకు నంజేత (పాయులు కారు, చివరివాడు తప్ప తక్కి నవాళ్ళం తా భయంకరులూ లయంకరులూ కూడా మానవకోటి స్మామాజ్యదూతలు క భాయజ్ఞాశ్వములూ గాలులూ తరగలూ తావ్రృలూ ఫుప్పాళ్లు కుంకుములు పొగలుగా రూపాంతరం పొందుతున్నారు. శబ్దఇం్యదజాలానికి భావం పూర్చిగా లోబడిపోతున్నది'”1! వ కవి అయినా నంవిభానానికి (పధమస్థానం ఇచ్చి వస్తువుకు 'రెండవస్థానం ఇవ్వడంవల్ల వచ్చే అనర్థక త్వా న్నేరమణా రెడ్డిగారు విచారించారు, సఎవిధాన(ప్రాధాశ్యం శబ్దం టైఫుకు కవిని లాక్కు_పోతుంది. 'ఆశాదూతలు'లో శ్రీ దానికి విపరీత (పాథధాన్యం ఇచ్చిన మాట నిజికు అయినా వస్తువును నన్న ఫ్రైసించ లేదు. కేశీండేంలు 10863లో సింజ్లాల్విం తప్పకుండా ఉండే ఉంటుంది. ఆ వ్యాసాన్ని నేను చదూడలేకపోయాను కానీ సించాలిజంతోవాట్రు అందులో క్య్యూబీజం, ఇఇం(పెషనిజంల (ప్రస్తావన ఉండి ఉంటుంది. ఈ ఇజమ్‌లు వఏవీళూడ్లా వస్తు[పాధాన్య వాదాలూ కావ, సామాజిక చారితకభాతికవాదాలూ కావు. ఇవన్నీ వ్యక్తి ('ప్రాధాన్యవాదాలే, అందువల్ల వాటికి సంవిధాన (వియత్వి మే (పాణం: ఆదర్శవాదాన్ని శిరసావపాంచి (పపంచాన్న్ని మధ్యగా భ'విస్తూ మార్చిళధోరణిలో (ప్రతీకలను నృష్టించుకుంబూ ఇం(ద్రియానుభ్రూతికి సహక రించే శబ్బసంగీ తానికి లొంగిపోతూ వ్యక్నియొక్క- అత్మనమున్నతి తప్ప కళక్సు [ప్రయోజనమే 1 నృజన 14 సం, 12 పే

810 శ్రీశ్రీ కవిత్వం, వస్తువు, సంవిధానం "బేవనుకునే సించాలిసులను ళతశ తన గురుపీరానిశెక్కించినా వారి దృక్పధంతో శాజీపడ చేలేదు. లబ్‌ వారి సంవిధానమే ్రీశ్రీకి నూతనగవా ళూలను తెరిచి చూపించింది, 86 9090001136 ౯620066 మాం - 16621130 206 16 2027000 - 1061716481 66600 0% ఏం 030 206 క6 146 0 ఏం 3ల572116 0 జార 206 రల1ం6 106 900121 9153108 0 2౯6”2 సించాలిస్టులు తిరన్క_రించిన 50012] 0183108 0€ 2% చ్చే తీత వురన్క_రించుకున్నా డు. సింబాలిన్టుల శబ్దనంగ్‌ తాన్నే తీళీ అభిమానించాడు. ఈవిధంగా శ్రీశ్రీ సింబాలిజూన్ని స్య్వపయోజనంగా వాడుకోవడం ఆరం భించాడు, పదాలూ సంగీతమూ అవి భాజ్యాలుగా భావించి వాటి సంయోగాన్ని ఛందస్సుద్వారా సాధించి ఇంద్రజూలంచేస్ప దివ్యానుభూతి నందుకోవడం సింబాలిజం 'భ్యేయం. వెంటా? 3౧195 మెక10 6 2 0306 ఇ3086 1006 10096 రం006 1100 కుత 12028 3081 గజం 200 01501021 ఏంంల 10610215 అంటూ ఇాడ్రెయిర్‌ ఇివ్పీన కవిత్విసంగీ తాన్ని నృష్టించడానికి త్రీ మహా(ప్రస్టానంలో (ప్రయత్నించాడు శాస్‌ దివ్యానుభూతితోనే ఆగిపోలేదు. కనుక అది నంగీత కవిత్వ్యమే అయింది ఫ్రీశ్రీ సామాజికవిప్ప వదృక్పధ మే సింబాలిన్టులనుంచి అలీని పృథక్క రస్తోంది “లలనాజనాపాంగ వలనావనదనంగ తులనాభికాభంగ దోః(ప్రనంగ' అంటూ చేసిన 'రానురాజ భూష్క్స్స్స (పబంధనంగీత సాధన శాన్‌ “పగడాల చిగురాకు తెరచాటు 'తేట్సినె పరువంపు విరి్చేద్చె చిన్నా ఒగసనె ఈయడివి దాగిపోనా ఎకైవ నిచటనే యాగిపోనా' అంటూ కష మా. య్‌ ల ంచేసిన భావసంగీతసాధన కానీ థ్రీత్రీ కవిత్వంవంటివి కావు ఆ యిద్దరిదీ కవితా సం తే మేకాన్సీ సంగీతక్రవిత్యం కాదు, స్వన్లాలు కరిగించి స్వప్నాలు పగిలించ్హి రగిలించి రకాలు జా, వి ౧ ని న స్టలు కదిపి - పావాల్పు వండించి భావాలు మండించి - కొలిమినిప్పులు రువ్వి విలయలయనవ్వి- కార (వాశారములు. దాటి ఆశ్చాశచ్వులు శాక లోకాలు ఘూకాల జాకాలతోనించి _ సిందూర భన్నాలు ముడార్రళ్ష్యా రాలువంటివి చలం అన్నట్లు లతణాలనూ రాగాలనూ మీరి ఇెవి కిరు మచేట్లు అరిచినట్రుం న్‌ ద గాంటాయి, అీథ్రీ అరువుల్లో “చీకట్లో మొహాలు తోకలూ కనపడక వెతుక్కునే పజల లా (౮ ) గౌలిచెబ్బలకిండ ఎగరిపజే సము(దఫుతుపాను గర్జనం, మరపిరంగుల మరణధ్యానం గింగురుముంటాయి". పక్ష ్‌ జ స్మ్రలేని దీనుల మూగ వేదన కాలికింద నలిగిన చీమల కాళ్ళు విరిగిన రణం ఆకనో న్న గడ్డిపోచ అఆర్హనాదం, శశీ సంగీతకవిత్వంలో వినిపించడానికి ౧౦ అః ని కా సామాజికవై తశ్యమే, శాటలు నడచీ కేటలు కడవీ కోటలన్నిటిని దాటండి. ఎముకలు (కుళ్ళిన వయస్సు మృళి నలన క శాల న ఛన సోమరులాొరా చావండి - సలనల[ కాగే చమురా కాదిది క శాసారం _ ఉప్పరక్షృ | నేనొక దుర్గం నాదాకై స్వర్గం - శీతకాలం కోతపెట్టగ కొరడుకట్టీ ఆక లేసీ _ వెలా శ్రకలేళానే ర్న హాలాలద్వున్ని ఇలాతలంలో హీేమంవిండగ జగానికంతా సౌఖ్యం నిండగ -_ దారుణ రణదానవభాష్తలు ఫేరవై రవభీకరఘోవలు _ అలసిన కన్నులు కాంచే "జేమిటి ? తొణకిన స్వప్నం తొల్య్యు స్వర్గం _ అఆనంవం అర వమెశ్తే అనురాగం అరబరమెతే ౧ భం ఈఉి రా లా 2 త 01000040 0 ౨011030019.

మహా(పస్టానం వే అనురాగవుటంచులు చూస్తాం ఆనందవు లోతులు తీస్తాం _ కవీ సీ గళగళన ్రంగళకళాకాహాళ పాళాబాళిలో కలనివోతిని కరగిపోతిని కానరాశే కదలివోతిని _ జడలువిచ్చిన సుడులు కెచ్చిన కడలినృత్యం శమిస్తుంచా నడుమతడబడి. నడలి ముడుగక పడవతీరం (శమీస్తుందా ఠి జగన్నాధ జగన్నాథ జగన్నాధ రథ చ(క్రాల్‌ వంటి పాదాల్లో వినిపించే శాణాల్కు నాదాలు ఫ్యూడల్‌ కవిత్వంలోని (శుతులకన్నా భిన్న మైనవే. (బతుకును (ప్రచండ భేరుండగరుత్పరి రంభంలో పట్టినగానం శీ శ్రీది.

(వతీకలనేవి కవిత్వం ఫుట్టిననాటినుంచీ ఊంటున్న వే అయినా సించాలిస్తులు (పతీశలకు

యు (వ్రల్యేక (పతిపత్తి నిచ్చి ఉద్యమరూపం కల్పించారు. కానీ వారు (పతీకలను ఎంత అస్పష్టంగా ఎంత అనిర్దిన్నంగా వాడితే అంత పనితనంగా భావించారు, 3€ 15 50906138 *110ఏ 362069 ౧0౯ 0౯ 1616ల 05 కేంం01069 3009060108 (౧౦౯ 09 6౫౦6 ౯6969018006) 046 రగ ₹2806 8288680100 0౯ 9% 2001660621 0౯ ౧౦౫౪68౮092] 76124109 అన్న తీరులో వర్ణ బ్రివన్తువుకూ (వకీకకూ నంబంధం అస్పష్టంగా ఉండటం సింబాలిన్టుల థోరణిలోని లోపం ఆలంకారికులు సూచించినటు ఉపమేయం "లేకుండా ఉపమానం చెప్పడం అనేది ఒకవిధమైన (పతీకాశిల్చ్పమే కాస్‌ పాన్టరం ఛొంటికి (పతీక అన్నప్పుడు ఆ రెండింటికీ ఉపమేయోసమానభావాని కతీతమైన సంబంధం ఊంది. ఖాళీగదిని మనస్సుకు (పతీకగా తీసుకున్నాడు మల్లార్తే 'ై" ఇది (పసిద్దం కాదు. స్వర్లాలు, న్యప్నాల్సు (పాకా రములు ఆకాశాలు ఘూకాలు వంటివి (శ్రశ్రీచేత (ప్రతీకలుగానే వాడబడ్డాయి, మవో(ప్రస్థానిం, మరో(ప్రపంచం, జలపాతం, బాటలు చేటలు, కోటలు, నదీనదాలు అడన్చల్టు కొండలు, ఎడారులు, (తేశాగ్ని, మేరువుల్పు నము[దాల్పు నగారా, యజ్ఞో పపీతర్క గిరులు, ర్యురులుు, దుర్గం, చుక్కలు అవతారం, జ్యాలాతోరణం, హిరణ్య నే్యత్రుడు, సిందూరం, బంధూకం సంధ్యారాగం, గంధకం, రాతసిబొగ్గు బుక్కాగుండ్క విద్యుత్తు రాంబందులు, ఖడ్గమ్భుగం రుంరూనిలం, లోజావిపాంగం, సుప భుజంగం, ముళ్ళచారి మానమృదంగం, శాంతతరంగం, దీపం సరిజాదులు, క. చి బుక్కులు, పద్దవ్యూహాం, వినుపవీధులు, గుహ్కూ కుటిి చీకటి, శంఖారావం, ఢంకాభారనం, అగ్నినరన్సు, వ(జం, లోహా శ్యేనం, మృదంగనాదం, సంకెళ్ళు సర్పపరిష్వుంగం, వీథులు, జ్‌

చం మణం నిర్వాణం పరిచుంబన, మంతం, గుడి, నై వేద్యం, వామం, [తిలోక్రాలు, (పణవం, వేగుజుక్క, వర్రిగాల్సి ఎంగిలాక్కు ఈగ తొండ, కుక్క, దిష్టిబొమ్మ, "పెద్దమనుషులు, బుద్ధి మంతులు, గానుగలు, పీనుగులుు కరక్కాయ, సంధ్య, ఆకల్కి గది కుంపట్సి చవాకులు నాగులు, కర్కోటకుల్సు ఇనుకతువాను గడుసుదయ్య్యాలు, ఆకాశదీపం, ఆవిరుల్కు ఆకాళళతార్హ శేకలుు అవతలిగట్టు, అపన్వరాల్పు తీగ్క రంగులస్రీడలు, పరాజితులు, నీడలు, గోడలు ఇరసాలల్సు తెర ఇచాటులుు సీడ్రలు, సూదులు మెరుప్పు బామ న. విశ్వరూపం, పరమాత సం దాగుడుమూతలు నాలా

3 ౮640108 4౧4 ౧౧౧౦19.

న శ్రీశ్రీ కవిత్వం , వస్తువ, నంవిరానం న, కఠెం న రం చాల్తీనకం, పేక కబళం, సెలయేళ్ళు లేళ్ళు ఉడుతల్పు అద్వైతం, బానిన కళ్లెం సమవాకారం, హాల్టనకం మేడలు, పురాణం, కంచుగోడలుు విన్నర్కి సరళశేఖ, మిణుగురులు సందులు, వేదాంతం, ముందు చారి నవనరంగం గొడుగునీడలు, సుప్తకంకాశాలు, పతుల్పు రథచ(క్రాలు, ఆకాశఫుదారుల్పు విలయం, వోలాపహాలం, ఇనుపజేగ, పునాదులు, పరిపేచన, పిచికగూప్లు పొగలు కాటుకలు, విషువాగుర గుగ్గిలపుధూమం్క గంధకజ్వాలలు, 'చశ్నార్చచిహ్నాలు, (పైవస్దావముడుడా ంకలు, బల్హి బురద జెక్కులు కొమ్ము '్రలునంటివన్నీ అభిభేయార్టంలో కాక (స కార్టంలా వాడబడి ఒక్కొక్కుమాశే. ఓక కావ్యమన్నంత లోతుతో కనిపిస్తాయి. వీటిని శ్రీశ్రీ (వయోగించిన సందర్భం ఎటువంటిదో అనుశీలించినప్తుడు ఆ (ప్రతీకలు స్పష్టంగానే అర్ధమవుతాయి. (శీశ్రీ 'ప్రతీకలను గురించి ముందునుం బెవనైనా ఓక సిద్ధాంత్మగంధం రాసే అవకాశం ఉంది కనుక వారికా వివరణను వదిలివేస్తాను, శీథీః క్యూబిజం "ఇండుపదడాలు ఒకదాన్ని ఒకటి (పభౌవితంచేయడంవల్ల నూతనభావం సిద్ధించడం క్య్యూబిజం చుంచి తీఠీ సాధించినట్లు కనిపిస్తుంది. 'న్వర్హాలు కరిగించి అనే భావంలో న్వర్తాలను కరిగించడం ఎలా (ప్రభావితం చేసోందో కరిగించడం అ నేష్రియను న్వర్హాలూ అలాే (వభావితంచేస్తున్నాయి. స్వప్నాలను పగిలించడం, రకాలను రగిలించడం, రాజ్యాలను కదపడం, పాపాలను వండించడం, భావాలను మండించడం, పగళ్లు పగిలిపోవడం, అగ్నికుండం ఆవ్ఫలించడం, నమాధులు ఫఘోషిం చడం, ఘూకంశేక్క భీకంజాకా, వేగుజుక్కు వెక్కిరించడం, వెరిగాలి (ప్రశ్నించడం, దీపం మూలుగ్కు న్వప్నం తొణకడం, న్వర్షం తొలగడం వంటివి ఈ నగోవకు చెందుతాయి. 6౪01 1 20 24 లరూల్వ? 0000అ966 ఇరు ౧016920 ఓ00, ౧6 11౮26100 96[669. 1౯01601 ఇ8960ట ఈం 10481206%100 067660 3600016 206 07606004 కదిలేదీ కదిలించేది నవకవితకు కావాలన్న (శ్రీశ్రీ తన భానచ్వితాలలో కదలికగల [క్రియలనే వాడుకోవడం గమనించదగిన జే. శీథ్రీః ఇంపెషనిజం క్యూబిజం కన్నా ముం బే..చి(త్ర లేఖనంలో ముందు వచ్చి కవిత్వంలోకి తకువాత (ప్రవే ?ంచిన ఇం(పెపసిజం శ్రీథ్రీని ఆకర్షించిన మరొక (20660 కాలుత) అభినవధోర జి, పెక్కు విశే కణాలతో ఒకవన్తువును వర్షించడమూ, సంపూర్ణ వివరాలనివ్వడ ను విరమించి మనోము[దైితమైన ,క న్పందనను, అనుభూతిని సూచించడంద్యారా పారకుడ్ని (పభావితుడ్ని చేయడ మే ఇంటవైమ. జం, 'నీ మనోజ కాంచన కాంచీమణిఘంటాగ ళములు ఏకాంతము కరగమోయగా విన నఅచే ఒతుకుదాల్చి యొడద(మోత శెంతయేడ్తునో'అనే కృష్ణ శాస్తి )గారి గీతంలో విశేమణాలతో నం కంంలు 2064 211486 0% 10960.

మహాపస్తానం 919 కూడిన వర్షన కనివిన్తే 'మానవకోటి సా్యమాజ్య దూతలు క శాయజ్ఞాశ్వముల్‌ గాలువై తరగ న! హాలో యా తాన్చలై వుప్పాట్లు కుంకమల్‌ పొగలై సాగిరో అనే శ్రీశ్రీ రదనలో అనుభూతి శేఖ లే కనివిసాయి మ టు న. వసుచ్ర్చలను చి(తించడం మాని వస్తువ్రలమిోద పడిన కాంతినే చితించి ఇం[పెపనిస్టులు నూతనత్యం "తెచ్చారు. తలువులను చితించాలంకు ఇంవెపనిస్టులు పెద్ద తాళంకప్పనూ, ముదురురంగలనసూ చిత్రిస్తారు. ఈ పద్ధతినే శ్రీ శ్రీ కవిత్వంలో *ఒక తణంలో అనే ఖండికలోచరాడగలం, కనిబడ లేదా మరోప్రపంచప్టు అగ్ని కిరీటప్రుధగధగలు, ఎ(గ్ర బావుటా నిగనిగలు, హోమజ్వాలల భుగభుగలు - ఎవచెనరో తిలవిరజోసుకు నగ్నంగా నర్తిన్తున్నారు-(పదీప్కకీలా (వవాళమాలా (ప్రపంచ వేలా (పసారములలో మిహిరవాజితతి మఘవ ధనుర్ద్యుతి_తటిన్య 'స్రణీమజీఖ్ళుణి ఎదో మతి వికాసించి - సూర్యునిలో సూదులతో శ్రీడలాడు నీడలు మొదై నవి ఇం్యపెవనిజం (ప్రభా వంతో ధగధగలాడే భావచి. కాలే. (100703100250) 19) 20 46100646 46 56116763 10. 608౪618 10 116 000010౯ గళ 100 0/63510/1 3000619008 స28 గరం 620008 19ం 220౯ 24 2644 ఉం రజంగ౧[[00 గంగు ఇం 16 “606[0008 01% 8176 9 0౪0 1920080101. [| ంంం000 19 143 0090005866 ౪10 ర00446 ఉర 662118 142 1 ఇంలరం 88 ఇ111 66003 18006 & 81216 0 21864 06౯ ంం06ి న 5 00820 0౯ 7054 హా. [40]

కవిత్వాన్ని

వి పాంతఉపయోగాలకు వా.పకుంకే

న్‌ విత్వానికి

నువ్వు (దోహంచేస్తున్నావన్నమాట శ్రీశ

హిమానీ నిబిడ హేవుంతాలు ₹లోలోజీ కవితలు (భ్ర) శె ళవగీతి అవతలిగట్టు సాహన్సి కళారవి భిక్షువర్షీయసి ఒకక్షణంలో

61 /శ్రైశవగీతి ్త | మోదే మిదే సమస్తవిశ్వం ! మారే లోకపు భాగ్యవిధాతలు | 1094 జూన్‌ 9 పక్సతిసౌ లై జ తన అనుభూతిని వ్నక ౦చేశాడు భావకవి, (పకృ ందర్యాన్ని మాసి ముగ్గ్నుడె ఫ్టక్ప రంగసరంగుల సౌగసుచీరలుధరించి నవ్వు వెన్నెల గాయు (కొన్ననల నడుము వాడివాడని యీ విరిచేజి తాల్బు మంచుముత్ని యములః గన మదిగరంగు 1 ప్రతిలో రంగురంగులపువ్వులు, అెల్లని. వెన్నెల ముత్యాలవంటి మంచుబొట్లు చూసినప్పుడు కలిగిన ఆనందం ఒక భావచి[తంగా రూబాందింది-కృష్ణశాస్తి ) గారి, వివిధసూనవి తొనశోభితకుజ ప్రశస్త సుప్రమదావనస్థలము సొం(ద చంద్రికానముజ్జ ్యలదివ్యశర్వరీ[వ శాంత వేళ నమంచిత సౌఖ్య మొనగె. మైమరచిపోతినంత సమస్త భువనసముదయమలర్చెనవుడె విస్తారమధుర గాననిస్వనకల్లో లకలితలలిత భావకవి ఆావియద్వాహినీవిధాన అంటూ శ్రీశ్రీ కూడా కవిగా తన తొలిదశలో (ప్రకృతి సౌందర్యాన్ని పూసి మైనురచినవాజే శి జ్‌ త్తని కూడా, (ప్రకృతియొక్క సౌందర్యంతోపాటు ఉపయోగాన్ని కూడా (గ్రహించ డానికి వి హృాదయవాది మా(తమే కాక భౌతికవాది కూడా అయిజిండాలి, (ప్రకృతి ఓక్‌ చేర అనుకుని లమెక సాష్టాంగపణతులూ' అర్పించడం నుంచి (పకృతి ఒక శక్తి అనుకుని అశ కిలో ళ్‌ హ్‌! ఉదర శ ఆనా ని భా ర ఇ చించుకుని నేనుసైతం ప్రపంచాగ్నికి సవిధనొక్కటి అహాులతిబ్బానూ అ్స తలపో సేవరకూ శ్రీశ్రీ పరిణతిఇెంది మహాప్రస్థానం రచించాడు, (ప్రకృతిశ క్తులను వాడుకోవడ్షం బూర్డువావిస్త వంతో పరిణతి చెందుతుంది కాస్‌ ఆశ క్తులను ఎవరో కొందరు సంపన్నులు మూత్రక్ష వినియోగించుకోవడం, తీక్కినవారికి అవి అందు బాటులోకి శాసీయకపోవడం ధనస్వామ్యుసామా జకవ్యవస్థలోని లోపం. (ప్రకృతి శక్తులను వాడ.కోవడానికి మానవులందరికీ సమానమైన హక్టు త్రై ఉండగా సామౌాజికవ్యవస్థదూ(త్రం ఆపహాక్కులకు భంగంకలిగినూఉంకు అది సొమౌజిక మ్వ్వ్వై అన్యాయమే అవుతుంది. ఫ్యూడల్‌ వ్యవస్థలో కూడా ఇలాంటి అన్యాయమే ఉంటాంది భూస్వా

మహా పస్టానం త? కడుపునిండకుండా చేస్తారు, బూర్డువావ్యవస్టలో ఆ స్తిహక్కులు పెరగడ మే కాక్‌ (పకృతి వనరు లను వారి. శామికరంగంలో ధననంపదగా మారుస్తారు, ఇందువల్ల నవమూాజంలో ఒకవర్షం ముదో వరాన్ని పీడిన్తూ (పకృతినంపదలను వీడితవర్షంవారి అనుభవానికి రాసయకుండా చేస్తుంది, “లోకపు టన్యాయాలూూ, కాల్చేఆకల్కి కూల్చేవేదన, దారి.డ్యాలూ, చార్టన్యాలూ' దీనివల్ల మొదలవు తాయి. ఈ సామాజికమైన అన్యాయాలకు ఎక్కువగా గురిఅయ్యీవారు చికున్రులే 1 (శ్రీశ్రీ శిశువాత్సల్యం సమ్మైకట్టిన కూలీల భార్యల (పక్కన వారి బీడ్డలూ వారి ఆకటిచీకటి చిచ్చుల హాహా శాళాలూ అర్తారావాలూ శ్రీశ్రీకి వినిపించాయి. ఇటుచూ స్తే అప్పులవాబ్యా అటుచూసే బిడ్డల ఆకలి చేధించగా ఉఊరిపోసుకుచనివోయ్‌. నంపారులను చూశాడుత్రీ శ్రీ, న్యాయాన్యాయాలూ పాపం వుణ్యం కష్టం సౌఖ్యం క్షేపార్దాలూ వీమిోా ఎరుగని పూవుల్లాంటి శిశువ్చల్ని చూసి కరిగి పోయాడుశ్రీ ఫ్రీ. (పకృతితలో వ సౌందర్యం కసివించినా అవి తమకే అని ఆనందించే కూనలకు జకుగబోతున్న అనమానతను గురించి ఆందోళన వెందాడు శ్రీథ్రీ గరిక పచ్చమైచానాల్లో 'తామరవూవుల కోనేపల్లో పంటచేలలో ఇంతవరకూ కవ్చులు చూస్తూ వచ్చిన సౌందర్యానికి బదులు ఫ్రీథ్రీకి శిబవులే కనిపించారు, సామ్యువాదం అవతరిస్తుందనీ ఈ సామాజికాన్యాయాలు తొలగిపో తాయనీ ఊహిన్తూ శిశువ్రలబే ఈ నమ న్తవిశ్వం అనీ కిశువుతే లోకపు భాగ్యవిధాత లనీ వారి చిరునవ్వుల్లోనే వచ్చేనాళ్ళ విభా్యప్రభాతాలు మెరుగులు తీరతాయసీ విశ్వసించాడు తత్రీ, బుతువులన్ని సౌందర్యాలవాలాలుగా పురాణకవులకు కనివి స్ప్రే బుతువులన్నీ మన్య 'ధోద్దీపకాలుగా (ప్రబంధకవులకు కనిపి స్లే బుతువులస్నీ దివ్యలోకాలుగా భావకవులకు కనిపి పే __ శ్రీశ్రీకి మాతం బుతువులన్నీ చిశసువ్రలకోనం దాగుడు నూతలాడుతున్నట్లుగా కపినించాయి. (పకృతిళలో తనకు కనిపించే నతతాలూ రంగులు కాంతులు, ధ్వనులూ వీటికి వారసులు శిశునుతే అని నిర్ణయించు కున్నాడు తీథీ. అమాయిశకతకూ సౌందర్యానికీ స్వచ్చకూ ఆలవాలమైన శశ వాన్నికూడా సామాజికమైన అన్యాయాలకు శరిచేయడం మానవత్వానికే కళంకం అని శ్రీశ్రీ భావించాడు. కుక్కవిల్లను కూడా కవికావన్తువుగా నూసీన ఫఅీఫ్రీ__ అఫుజే (పనవించిన శిఘన్రు చ్మితనిద్రలో (బాచీన స్త లచే చప్పడుని కవితాసమాధిలో విన్న థ్రీశ్రీ-మానవుడిలోని “శిశువును చూడగల్లిన శ్రీథీ-శై శవనీతిని రాయకుండా ఎలా ఉండగలడు ? శిశుదశలోనే మాతృమూ రిని కోతల్చోరయిన శ్రీశ్రీ తన పినళల్లి పెంపకంలో పెరిగి కవ ఏట తన కెశనాన్ని తలచుకుంటు- శికు త్వొజ్ఞాన వేళౌ నష్టమాతృ చరితను గురించి విచారించాడు మహో(ప్రస్థానగీ తాలలోకి (వేశించేముందు

ఇర శ్రుత్రు కవిత్వం వన్తువు సంవిధానం జీనిష్‌కవి బాగెసన్‌ రాసిన బాల్యం అనే గ్‌తాన్ని అనువదించాడు, చిన్నపిల్లల గురించి ఎంతో శ్రద్ధదూపించిన ఇలం, దీషీతులూ ్రీశ్రీని శేశవంవైవు మళ్ళించారు. తన లైచవరాగమా కల (ప్రతిధ్వనులకోనం 'ెరిగిన బాల్యపదచిహ్నోలకో నం నిట్టూర్చే త_త్స్వంనుంచి శ్రీశ్రీ (ప్రపంచంలోని అనంతకోటి శిశువులను చూడగల్గాడు, పిలలంకే ఖ్రీత్రీకి గల (పేమాఖిమానాలూ వాత్సల్యగరిమా ఎంత అవ్యాజమైననో న్‌శవ గితిలోజే శాక అది రచించిన 20 పళ్ళ తరవాత రష్యా నెళ్ళివచ్చిన సందర్భంలో ,ెప్పిన వాక్యా లలో కూడా వ్య క్రంఅయ్యాయి. “రష్యా దేశపు సిరిసంపదలు నిజంగా ఈ పసిపొసలే బాలభాలిక లను ఎంత శ్రద్దగా చూస్తున్నారో మానవత్వసమధర్థుసిద్ధాంతాల ననుసరించి యిలా పెంచు శున్నారో "నేను కళ్ళారా మూసి నంతోమీంచాను' అంటూ విల్లలను ఒక "దేశపు సీజమైన నంప దగా భూడగల్లడం శ్రీశ్రీవంటి సామ్యవాదిశే కాసీ ఫ్యాక్టృ క్‌లనూ బంగారాన్నీ నంపడగా భావించే వారికి సాధ్యం కాదు, మళవ్యవస్థవల్ల పిర్పడిన పాపపుణ్యాలూ సమాజవ్యవస్థవల్ల వర్పడిన కష్టసుఖాలూ శుద్ద కళావాదంవల్ల ఏర్పడిన శ్లేపార్టాలూ ధనస్వామ్యుంవల్ల ఏర్పడిన (ప్రఎంచమార్షం 'తెలియనివారగా విశువులే కనిపించారు శ్రీశ్రీకి *వమి ఎరుగని పూవుల్లారా అయిదా రేడుల పాపల్లారా' అంటూ (శ్రీశ్రీ చేసిన సంబోధనలో లోకం పోకడను గురించిన నిట్టూర్పు ధ్య్రసించింది, అన్నీ "తెలిసిన 'పెద్దమునుషులూ బుద్ధిమంతులూ ఘర్భుజలానికి ఖరీదుక శ్తువారూ యంత్రభూతముల $ఫోరలు తో మిస్తూ దాస్యం చేయించుకునేవారూ. లది నా పాపం కాదనే ఎంగిలాకులూ దుర్భలజాతిని చానినలను కావించే బలవంతులూ ధరాధిపతులయిన నర హూంతలూ, స్వార్ధపరులూ ఈర్త్యాళు వులూ మాయాన్ఫలూ చార్జన్యాలు చేసే బలవంతులూ పన్నాగాలుపన్నే ధనవంతులూ. ఇతర వ్య కీన్‌ పరజాతినీ పీడించే అధర్భుశాలులూ శ్రమజీవి తయారుచేసిన వస్తువులను ఎత్తుకుపోయి అచే న్యాయం అనే యజమానుల్నూూ కనబడివది కనబడదని వినబడినది వినబడదని వాదించే వేదాంతులూ మంచికీ ఇడ్డకీ సదువు కంచుగోడలు కట్టుకునే అదృష్టవంతులూ వడ్డించిన వి సరిగా జీవి తొన్ని అనుభవించేవారూ న్యాయస్థానాలు, రతకభటవరాలు, ఇరసాలలు,. ఊరికొయ్యలు మొదలై నవాటితో వలుబడిసాగించేవారూ ఇంకా వెనకి [వోతామనే (పగతినిరోధకులూ తృపిగా చచ్చిపో చేవారూ అభిప్రాయాలు మూప్పుకుని సుఖాలు శామించేవారూ పాపాలు నండించే వారో దారుణ ద్వేషం పెంచే దానవులు, స్వాతం[త్యశ(త్రువులు, పరవీడనాపరులుు అసత్య (పదా రకులు, రాజకీయాలలో రంకు వేపాలు వేసేవారు, దొంగలంజకొడుకులు, (ప్రతికకాలశ కులు ల్‌ వీరంతా థ్రీశ్రీ దృష్టిలో ప్రపంచ మార్ష నిస్చేతలుగా ఉన్నారు. ఈలోకంలోని కష్టం పాఖ్యం పాపం పుణ్యం నిర్ణయించేదీ వీలే కావడానికి కారణం నమాజవ్యవస్థలో ఇెత్తనం వీరిది కావడమే. ఇటువంటి ర హాస్యాలు పిల్లలకు తెలియవని శ్రీశ్రీ చమత్కారం, *

మవ వానగం వరి

మెరుపు మెంస్తే వానకురి స్తే అళనమున హారివిల్లు విరిస్తే అవి తమకోనమే అని ఆనందించే కూనల్ని శ్రీశ్రీ మెచ్చుకున్నాడంకు పర బేళపు నౌందర్య సౌభాగ్యాలను చూసి ఈర్ష్య ప డేవారిని మెచ్చుకో లేకనే. మెరువునుంచి వాననుంచి హారివిల్లునుంచి వీల్లలు సౌందర్యరనజ్డ త నలవరించు కుంటారు, (పకృతియే వారికి మొదటిపారాలు చెప్పే గురువు “వళ్ళు బయళ్ళూ ఊళ్ళూ బీష్ళా ఏకంచేసే వర్తాకాలం' కూడా పిల్లలకోనిమే వస్తూపోతూ+ ఉంటుందని బాలల భావవలోనే శ్రీశ్రీ చెప్పాడు ర్తిది వ్‌ల్లల కోనం తమాషాగా ఇప్పించే. కాకుంటే వర్తుకా([భముల _పళయఘోషవల 'ఫిళఫెళ ఫెళ ఫెళనిరుచుకు పడండి అని ఏీడిత సమాజూసేకి శ్రీశ్రీ చెప్పలేదు. వానకాలం ముసిరికాగా (శౌమికుడు నిలువునిలువున సీడు కాకతిప్పదనీ (శాముకుడు ధారపోనీన అశువుతే విశ్వవృష్ట్రకి రూపమిస్తాయనీ మబ్బు ల్పపట్లీ గాలికొట్టే వానవస్తే వరదవస్తే చిమ్మ శ చీకటి [కము శకొసే డారితప్పిన చాటసారికి పంతోకపష్టమినె శ్రీశ్రీయే పప్పాకు,

అచ్చటికిచ్చటి కనుకోకుండా ఎచ్చబచటికో ఎగురుతుపోయే పిట్టలుగా విల్లలు శ్రీశ్రీకి కనివించారంకే తాము కల్పించుకున్న నీతులవల్ల నియమాలవల్ల ఎక్క_డికిపడి తేఅక్కడికి పెద్దలు వెళ్ళ లేకపోతున్నారనే అభ్మిపాయంవల్ల నే స్వేచ్భా(వ్రియుడై న మౌనవుకు తనకు తానే నంశెళ్ళు తగిలించుకుంటున్నాడు _ మూఢవిశ్వాసాలవల్లనో, మకాచారాలవల్లనో+ రాజకీయళాననాల వల్లనో, మరో(ప్రపంచం. పిలున్తున్నా ముందుకు పో లేకపోతున్నాడు, నదీనదాలు అడవులు, కొండలు ఎడారులు అన్నీ మానవుడికి అడ్డంకులే. ఎముకలు (క్రుళ్ళడంవల్ల వయస్సుమళ్ళడంపల్ల సోమదలై పోతున్నారు. అందునల్ల నే యువకులు జలపాతాలవలె (తాచుల్లా. కేధులా ధనం జయునిలా ఉరకాలనీ సాగాలని శ్రీ శ్రీ చెప్పవలసివచ్చింది. కదిలేదీ కదిలించేద్‌ మునుముందుకు సాగంచేదీ అయిన వైతేన్యం నవకవి త్వానికి కావాలనడం౦ ఇందువల్ల నే, సావాసి మైనవాడు లో పావిపహాంగాలను ఎగిరించకతిప్పదు. ఎగికే లోహాశ్యేనాన్ని కవితానమాధిలో శ్రీశ్రీ దర్శిం చాకు వడిగా వెలునడి, పరుగిజ మాటలను అందుకున్నాడు నిష్పులు చిమ్ముకుంటూ నింగిశెగిరి పోయాడు, వలయవిచలద్విహంగాలనదగిన స్విన్‌బర్న్‌ పాటలను పాడుకోగలిగాడు, మంచిని గురించి మర్యాద, మప్పితం గురించి నడ తానాణ్యం విలువలవిషయం నిశ్చలనిశ్చితాలు గల బూర్జువాలను మెచ్చువో లేక పోయాడు ముబ్భారాళ్ళూ అవాంతరాలెన్ని ఉన్నా ముందుదారినే (వేమించాడు అ నేకస్థలాలలో తిరిగే - సము(దాలు దాకే - ఎడారులూ పర్వతాలూ గడిచే - ఆకాశాలను వెదికే _ నక్యతాలను శోధించే _ దూరదృష్టి దూర(శవణ శ క్తులు సాధించే _ మొన వుణ్ని అభినందించాగు

అచ్చటికిచ్చటి కనుకోకుండా ఎచ్చబచటికో ఎగురుతు పోయీ వీల్లలు ఎక్కడ చూస్తే అక్కడే విశ్వరూపంజో విహరించి సరమాత్య లుగా కనిపించారనడంలో విశ్వమంతా శిశుకూపం

॥. శ్రి శ్రీ కవిత్వం వస్తువు, సంవిధానం ఫోనూ శిశువులంతా విశ్వమూపంతోను గోచరించారు, గరికపచ్బమైదానాల్లో ఆడుకునే పిల్లలు తామరపూవ్పుల ఫో చేరులలో దిగడం (పమావకరం కాడా? కనుక ఇది అతిశయో క్రిఅయి గంగా యాంఘోపః అన్నట్లుగా లతణాశ క్తి ప్రసరించి వో నేటిగట్లమిద ఆడుకునే పిల్లలనే శ్రుశ్రీ చూశా డది ఇప్పుకోబాలి. మైడానాలు కో నేరుల్కు పంటచేలు బొమ్మురిళ్ళు పల్లెటూరి (పకృతివాళా వరణాన్ని గుర్తుకు తెస్తాయి. అయిదానేళ్ష పిల్లలు తంగడ్రిసందిటా తల్లికగిటా కనిపిస్తార నేవా స్తవంలో పిలల మోహనరూపాలూ ఆకర్షణశక్తి గోచరిస్తాయి. ఆ మోహనత్వమే చేహధూళితో కచ భారంతో నోళుల్మ వేళులతో పాలబుగ్గలతో కనిపించె 2 శవవా స్తవికతిలో ఉంది. ఇంత చిన్న పిల్లలు మైదానాల్లో కో చేరుల్లో పంటచేలలో విహరించడం అవా నవిక మే అయినా కవి కన్న సర్పష్నంలోని వా స్తవం అదిః ఈ స్వప్నవా_స్టవానికి పరమార్థం (వకృతినిండా వ్యాపించిన శేశవమే మైదానాల్లోని గరికలూ కో నేరుల్లోని తామరపూలూ పంటచేలలోని వరివెన్నులూ బొమ్మ శ్రర లోని బొమ్మలూ కవికి పిల్లలులా గే కసివించారు, శ్రీభ్రీ (పక్కతికది కాకపోయినా (పకృతిదృశ్యాలు (పతీకలై ఆయన కవితలలో అడుగడు గువా కనిపించాయి, జలపాతం, నదీనదాలూూూ అడవులు కొండలు, ఎడారులు (పభంజనం, వరు కాలాలు, మేరునులు, నము[దాల్వు కాసారం గిరులు సాగరులుు కంశేళికామంజరులు, రషురులు, ఎండకాలం, వానకాలం, శీతకాలం, చం[డ్రగాడ్చులుు, వానమబ్బుల్రు మంచుసోనలు, చుక్కలు, (ప్రళయం, పగళ్లు నిశీధాలు, ఉదయసూర్యుడు, తుపానుమేఘం, పయోధర[(పచండఘోపషం, రుంయూనిల షడ్డధ్యానం, (పచండరయుంరూ[పభంజనం, భూకంపాలు నమ తాలు, వాలాలు, (గుడ్డిచీకటిి వేగుజాము, వేగుజుక్క, శీతవాయును, మెరిగాల్సి చిము చీకటి, పహోరుగాల్సి నడి రాతిరి జ్యోత్స్న, వళ్ళు బయళ్ళ్కు బీళ్ళు, ఇనబింబం సెలయీళు, "లేళ్ళు బటబయలు, పర్వత గుహాూల్కు హేమంతతుపారం, వానంతనమిారం, చిగురించినతోటలు, వెలుగుకోనిచీకటు, ఇరుల లోని మిణుగురులు, ముళ్ళు, రాళ్ళు చెట్టు, చెరువు, గుట్ట పుట్టు (బ్రహ్మ శ్ర చేముడు డొంకలు, మొద్నలె న కావ్యసామ[గ్రి అంతా (ప్రకృతిలోనిటి, శిశువ్రలనే కాదు కవిత్వాన్ని కూడా విశ్వ రూపంగానే శ్రీశ్రీ దర్శించాడు. అన్నీ సీవైతన్యం సీవిశ్వరూవసామూళ్తారం అంటూ కవితకు నివాళు లర్బించిన తీ యే విశ్వరాూపమున విహారిస్తుండే పరమాత ్త్‌లు ఖై చిదతలాశా అన్నాడు లం (0056 10 061166 020 00116660 204 ౧060 286 భీ 106161 13108 1% 016 *ఇ00164 1 500003 20021 048 ల 3000116 001008 108610ల”” * అన్నమాటకు లక్ష్య _ప్రాయుడే తీత 'మా'దే మాదే సమస్తవిశ్వం మిరే లోకపు బాగ్యవిధాతలు మా హోసంలో మెరుగులు తీరును నచ్చేనాళ్ళ విభ్యాపభాతములు - నాకు కనంబడు నానా తారకల నేక వర్ణాలనంతరోచులు చా టు 11100000: గం 0106,

చువ్నిపసానం ఫ్ర్‌ల దిక్కుదిక్కులా దివ్యగీత ములు మోాకూ ఏటికి వారసులే ఇవి మీలో కూడా మిలమిలలాకును అశే పంక్తులు అతీత నృష్టించిన వీబ్లల మాగ్నా కార్హా వంటివి, నేటివిల్ల లే బేపటి ఇద్దలనీ వారిమిోద నే ఈ (సవంచాభ్యుదయం ఆధారపడి ఉందనీ శిభువ్చలు లేకపోతే మానవ (పపంచానికి మనుగ జే "లేదనీ భాతిక్యపసంచమంతా వారి సుఖంకోనమే అనీ శ్రీశ్రీ భావించాడంజప శిశువ్చలను వినోద వనసువులుగా చరాడ లేదన్నమాట, నమ స్తవిశ్యం ఛాలలబే అసీ లోకవుభాగ్యనిధాతిలు గాలే అనీ అనడంలో శ్రీ శ్రీ అంతర్రాతీయదృక్పధం మెరిసింది, భవిహ్యదభ్యుదయమం ళా వల్లల అభ్యు దయంమిీదనే ఆధారపడి ఉందని నమౌళ్దుడు తీత మహో(ప్రస్థాన గీతాలలో (పాంతీయకత కాక అంతర్జాతీయ తే పెక్కు సందర్భాలలో కనిపి స్తుంది, ధరి(తినిండా నిండిన మరో[పపంచం, (పపంచాగ్ని, విశ్వవృష్టి, భువనఘోవ్బ (ప్రపంచాబ్దం, విశ్వవీణ భువనచవనం, జగమంతా బలివితర్షి కావడం, ఫురుటినొప్పులు పజే పుడమిశలి , వుట్టిన ళల రోజు జరుపుకునే ఫుడమిం, పద్దవ్య్యూహాం వంటి (ప్రపంచం, విశ్వరూపంతో కనిపించిన కవిత్వం, (ప్రపంచపరిణాహూంలో (ప్రయాణం, సోవడులుతా పంచుకునే ఆదర్శాలు, వర్ధిళ్లే (ప్రపంచభాగ్యం, ట్‌ జగత్తుకంతా చవులిచ్చే భావివేదాల జీవనాదాలు, (పపంచపుమహారణ్యం సుఖంలేని జగత్తు, జగమంతా నిదురమునిగిన రాత్రి విశ్వమంతా నిండిన బహుళపంచమిజ్యోత్స్న, నరజాతిచరిత్ర నమ న్తం, ఖండాంతర నానాజూతులు, మానవకోటిసాృామాజ్య దూతిలుు ఆసియా అమెరికా యూరవ్‌ ఆఫ్రికా అలియా (భువప్రాంళాలలోని మానవుడు, నిండుహూర ౦కోనం ఎదురువూసే నిఖభిలలోకం, సామ్యవాదం కోనం పరిపకర్షంగా ఉన్న ప్రపంచం, (పపంవాన్ని ఛభయ"'ెటిన నిటా ళు లాగ్న మొదలై నవన్నీ ్రీభ్రీ అంతర్జాతీయ తాదృష్టినే నిరూపిస్తాయి అందుశే శ్రీ శిశువులు కానీ కవితలు కాని ఒక (పాంతానికి చెందినవి కాకపోవడం ! (ప్రకృతిలో వన్తూపోతూ ఉండే బుతువ్రలన్నీ శిశుక్రీడలుగా కనిపించాయి శ్రీశ్రీకి వసంతం, (్రీవ్హుం, వర్త ౦, శరత్తు, హేమంతం, శిశ్సిరం అనే ఆవబుతువులు విల్లలకోనం దాగుడుమూత న్‌ టాట్‌ శిశువై తే కానీ ఇలా ఊహించ లేడు. *2 616 10101008 ౪ 21803 20001166 మం ఉ6ు 18 0090251099, 1 19486, 20206 016% 30 190101 296 68601664 0216 త౯0ళ/% 003, 214%, 121 (0 120ల31206 యి3.. అన్నటు కిశుముగమెన చిత పవృత్తి ఉన్న కవియ్‌ శిసుక్రలవతె ఊహించ చ ధియా అ ం గల్లుతొడు. వనంతకాలం బుతువుల రాణ్‌ అనీ మంత్రకవాటం తెడుచుకుని వస్తుందనీ (గ్రీష్మ లా 3 [12000030 16019150 ఉర(06603 ఇ6 116 226 క [1]

నా త్రుతు కవిత్వం వన్తుడ, సంవిధానం కాలం కంచువృషపభం అనీ అది అగ్నిశ్వాసం 'శ్రక్కుతుందనీ్‌ వర్షాకాలం భిన్నభిన్నంగాఉందే పళ్ళనూ బయళ్ళనూ ఉణనూ బీళ్ళనూ వకంచేస్తుందని శర ఆ%్కలం వెన్నెలర్యాత్రులను తెన్తుం దనీ హేమంత కాలం మంచుముద్దలాగ వస్తుందనీ శిశిర కాలం చలిశా వణకిస్తుందనీ. ఇని ఆరూ వసూపోతూ దాగుడుమూతలాడే పిల్లలవలె ఉన్నాయని ఊ త్చేఎవీంచాడు శ్రీశ్రీ. ఈ ఆంంటిలో మొదటి మూడింటికీ కట్టిన బొమ్ములవలె తరువాతి మూడూ లేవు, జీవితంలోని వివిధదశలశే ఈ ఆరూ నంశేతాలు కావడం అరిషడ్వర్షాలభాయలను పీటిలో చూపించడం ్రీశ్రీలో శిశు 'ప్రవృ త్తి (ప్రొఢచి త్తవృత్తి కలగలిపి ఉంటాయనడానికి నిదర్శనం, బుతువులరాణి అన్నప్పుడు కామం, అన్ని శనం అన్నప్పూడు శోధం, వర్షాకాలంలో లోభం, శరన్నిశీధినులలో మోహం, పామూసిసివిడ హేమంతాలలో మదం, చలివణికంచే జైశిరంలో మాత్సర్యం వాంచి చూస్తాయి, ఎముకలు,[క్రుళ్ళిన వయస్సుమళ్ళిన సోమరులను చావమన్నప్పూడు, ఎనభై లక్షల మేరువులు ఎగిరిపశుతున్నాయన్న ప్పుడు, రంగురంగుల చుక్క_లసన్నీ నెత్తుడ కక్కు కుంటూ పేలిపోళాయన్న ప్వుడూ సింహం అఆవ్రలించిందన్న ప్పుడూ ఏనుగు నవాల్‌ చేసిందన్న ప్పుడూ ఖఘూకంశేకా భేకంబాకా అన్నప్పుడూ వేగుజుక్ట నెక్టిరించిందన్న వ్వడూ వ్మెరిగాలి (పశ్నించిందన్నప్పూడమూ జూబిల్లి ఒంిలా గుందన్న ప్పుడూ దీపం ప్రమిదలో చమురు (శాగుతోందన్న ప్పుడూ కాలానికి కళ్ళెం స్వర్షానికి నిచ్చెనా వేస్తామున్నప్పుడూ సా(మాజ్యాలు పేక మేడలై పడిపోయాయన్నప్పుడూ సింహాచలం కదిలిందన్న ప్వూుడూ భూకంపం ఫుట్రిస్తానన్నష డూ కాళ్ళకు డెక్ళలు మొలిచాయన్నప్పుడూ ఖీశ్రీ ఊహలలో ఒకప్రక్క శిశ్యుపవృ త్తి మరొకపక్క. (పౌథచి _తవృ త్తి రెంచూ కలిసి పనిచేశాయి. శిశుముగ్ధ చిత్తంలేనివా దెవడూ ఈ విధంగా ఊహించ లేడు, అనంళమైన కాలంలో మారేది మానవుడి జీవితమూ అతని వయఃపరిమూణమూను కానీ ఇనబింబం నింగిపై పయనించడం, గాలులు వీయడం, పూలు పూయడం, చుక్కలు తళతళలాడ టం, రంగులు కలకలలాడటం, కాంతులు మిలమిలలాడటం, పతులు కూయడం వంటి (పకృతి నహాజమై) వేవీ మారన. ఈ (పకృతిసౌంద ర్యాల ననుభవించడానికి ఆయా బుతువులూ కాలాలూ సహా! రిస్తాయి.. మానవుడు శిశుదళనుంచి యావసదళశకు చేరుకునేసరికి (పకృతి అతని కింకా నం పూర్ణ రూపంతో గోచరినుంది. లె వళ్ళవయస్సులో ఆా ననుభవిస్తున్న (పక్ళతినంసద లన్నింటికీ శిశువులు కూడా వారసులే అన్నాడు శ్రఅీ, | గతి శవరాగమా- లికల (వతిధ్యనులకోనమూ పోయిన చాల్యపు చెరిగిస పదాల చిహ్నాల కోననూొ అ న్వేమీంచడం మృగతృష్షృవంటి చే అయినా ఆ అన్వేషణ ఉఊజాలలోనో సు పచై తన్యం లోనో న్వన్నంలోనో మ్యాతిమే సాధ్యమవుతుంది. అసాధ్యమైనవాటిని స్వప్నాలలో సాధ్యం చేసుకోవడం థ్రీల్రీ మన స్తతంలోకి (ప్రవేశించడానికి కారణం అధథివా స్తవిక తావాద మే, అవతారం

మహాపస్టానం 328 జ్వాలాతోరణం, ఆకాశదీపం, ఆ జగన్నాధుని రధచ్యకాలు వంటి ఖండికల్లో శ్రీశ్రీ న్వవ్నాలే కనిపించాయి. శే శవగీతిలో కవి గతై శవం కోసం చేపిన అన్వేషణ కకాడా స్వప్న ౦లోనిచే, వాన్తవంలా" సాధ్యంకాని సెలయేళ్ళనూ లేళ్ళనూ లాలించడం, పాఠ ₹ౌనికి పలీ కొట్టడం, వైత రణీనది లోతులు చూడటం, ఉోర్పులను గాలికి కబళంగా ఇవ్వడం శ్రీశ్రీకి స్వప్నంలో సాధ్యమై పోయాయి. ఈ పనులను ఉన్నాదివలె శీత సాధించాడు, ఒంటరిగా కూర్చున్నప్పుడు శ్రే శ్రీ చేయగలిగిన ఈ విచి(త[క్రియాకలాపం అంతా అధివాన్తవికంం. ఇది స్పుప్తవై తన్యంలోని ఊవూ పరంపర. ఈ సు_ఫ్రవై తన్యంలోనే శ్రీశ్రీ శ్వైశవానుభూతిని తిరిగి సంపాదించగల్లాడు, లాలించడం, పల్టీ కొట్టడం, లోతులు భూడటం, గుటకలు వేయడం వంటి (శ్రియలన్నీ శె శవ్రీడలు, ెశనం కోనం శై శవాభినసయం చేస్తూం శే శిశువులు నథ్వుతొరు కనుకి నే నను చూస్తూంకే నవ్వొస్తోందా అని (పళ్నించాడు శిశువుల్ని శ్రీశ్రీ

ఈ శె శవాభినయంలో (పాథమైన భావాలను ధ్వనింప జేశాడు శ్రీశ్రీ, సెలయేళ్ళను ఆలో చనలకూ లేళ్ళను అఆవేశాలకూ పా తాళాన్ని అవ్య క్తమానసానికీ వైతరణీనదిని దుఃఖాలకూ (ప్రతీ కలుగా (గ్రహించాడు,

(శ్రీశ్రీ పదబంధాలు

ఒకపదబంధంలోని చెండుపదాలనూ (పతీకార్థంలో నే వాడటం శ్రీశ్రీ చేసిన సూత్నప్రయోా గాల్లో ఒకటి. (విమాదవీణలు అనే పదబంధంలో (ప్రమాదం (ప్రమ త్తతికీ వీణలు పారవశ్యానికీ (పతీకలవుతూ పారవ ఇ్యాతిశ యాన్ని ధ్వనిస్తున్నాయి

మంత్రకవాటం, అగ్ని శ్వానం బుళతువులరాణి, కంచున్సపభములు నంటి పదబంధాలు అర్ధంచేత వి చేశీయమైన ఊవాలనే తెలుగువారికి పరిచయం చేశాయి. ర కకాసారం, అన్ని కిరీటం, భువనఫోప, [(పపంచాగ్ని విశ్వవృస్ట్రి (ప్రపంచాబ్దం విశ్యవీణ, లోవావిపాంగం సు _ప్రభుజంగం, మిమ్మ కలాయం, మౌానమృదంగం, అగ్నినరస్సు; లోబా జ్యేనం, రాతనరత్సి మనస్పిసీవాలీ; సర్పపరిష్యుంగం, విలయావ_ర్హం, యం్మతభూతం, విమానబాహువు లోహరాక్షసుల్కు జీవవిహం గం మరణమృదంగం, విపవాగురు గంధకధవూమం, గంధక జ్వూల్ప కదనశంఖం విప వశంఖం, పర్జన్యశంఖం వంటివి లీల సొంతంగా సృష్టించుకున్న పదబంధాలే ఊసాలో కొత్తదనం లేక పోయినా పదసంఘుటనలో కొ _త్రేదసం తీసుకుఠావడంలో (శ్రీశ్రీ నిపుణుడే. చేహభూళి కచభారం, లోహఘంటలు, (ప్రదీ పకీల, (పవాళమాల, వసంచ వేల్క మిహిర వాజి విద్యుత్తే జం, పారీం(ద గర్జన షడ్డధ్యానం, రోచిర్నివహాం, (పాణస్పందన, రణన్ని నాదం, రుంరూ ప్రభంజనం, శంఖా రావం, ఢంకాభా్యానం, (పభుత్వపతనం, మృదంగనాదం ఈుచిరన్వష్న ౦) మసఃపపంచం, చితని'ద్ర విలయావర్తం, కుసుమపరాగం, ఘర్మజలం, ధర్భుజలం, ధనిక స్వామి విలాపాగ్ని కార్షి ్రకలోకం,

శ్రి థీ కవిత్వం వస్తువు నంవిధానం వళ స్వర్ష వాద్యం, భ్రావివేదం, శీతవాయువ్సు, జీవఫలం, దానవభాహలుు కపాలగదాలు, అవునా నం, సబీడాశ్చర్యం, తేటిన్నుణ్కై మణిఘృణ్కి రధనాదం, సరభసగమనం, అశావర్ష ౦, నం్క కారాగృహం్క కంకణసనిక్వాణవు జీవనసిర్వాణం, విషవాయువు, వానంతనమోరం్క హైమంతతుపా రం, గంధర్వ గానం, ఇనోదయం, కళాకాహాళ పరస్పరాహరణ, పిళాచగణం, నరహంత్కే జనసం దోవాం, చరిత్రగతి, యధార్ధత శ్త్వం, చరత్రసారం, విభాతసంధ్యలు, వన్గునముదాయం, సంధ్యా జీవులు, సంధ్యాసమస్యలు, సంటచేహభావి, ఆశాదూత, భావధున్సి (ప్రపంచ(త్రాత శిల్పాచార్య, శిల్పన(మాట్టు; పాపపంకం౦ం కార్మిక స్వర్ణం, మానవపురోగమన౦ం, స్వాతంత్ర్య శత్రువు, అగ్నివర్షం, ర కపాతం, సవనరంగ౦ం, అసక్య్శపచారం, బాధాసర్పం, వ్యధానివిమ్టులు, కభావశిష్టులు, నిటా లారి, ధ్వంసర చను ధూరలోకం, దున్తరవిభ్నుం, సానుభూతినభ, సావేశత్రం, (ప్రతికూలశ క్షి వంటి పదటంథాలు క. శెలిలోని ఆకర్షణ నేఖలు, వైన ఉదడాహరించినవన్నీ సంస్కృతపడాలతో కూర్చబడిన పదబంధాలే తెలుగు పదా లతో కూర్చబడిన పదబంభా మా, సుప్రసిద్ద జాతీయాలూ కూడా శశీ వైలిలో తరచు కని పినాయి. హరివిల్లు పంటచేలు, బొమ్మిరిళ్ళు పాలబుగ్గల్కు దాగుడుమూతలు, కంచునగారా, ఎ([రబౌన్చటా, చం(డగాడ్చులు, వానమబ్బుల్తు మంచుసోనలు, తెల్ల లేకు, శొన్నెత్తురు, పురిటి నొప్పులు, తెలినలితలుఫులు నడినం[ద్రపుకెరటాలు, కారడవ్రుల్సు (తాగుబోతు పడుపుక త్తై అకటి చీకటి చిచ్చులు, చెరసాల, బాటసారి చివు శ్ర చీకటి, పల్లెటూరు చింతినిప్పులుు గుండుసూదులు, (గుడ్డిచీకటి, వేగుజూము, 'వేగుజుక్కు పొడుకల, ముగ్గుబుట్ట, గాజుకళ్ళు బండరాయి వ్మరిగాలి, ఎముకముక్క_, ఎంగిలాక్కు దిష్టిబొమ్మ నై వెకీలిదూపు, ఇసుకతుపాను, గడుసుదయ్యాలు, వెలిబూది, మిణుకుచూపులు, చీకటిజోనుు కతిగంటు, నెత్తుటిబొబ్టు, అవతేలిగ ట్లు, పాగ మేడలు, బతుకు గోడలు, తెరచాటులు, విరితేనియ, కడలివలవు, కత్తులవంతెన, శేకమేడలు, గనిపనిమనిష్సీ ఓడ కళాస్కీ నుదుటిచెమట, గుంగెచెరువు, కంచుగోడలు, ఉరికొయ్యలు, ముందుదార్సి కొలిమినిప్పులు గంజినీళ్ళు గొడుగునీడలు, కోటినాంచులు, మొయిల్డారిి ఇనుపదేగ, మంటపంట, పిచికగూళ్ళు ఉఊవంతితులు, కొలిమితిత్తులు, సారాదుకాణం మొదలైనవి, (చూ. కవితా ఓకవితా నమితలో పదబంధర చను) అభీ భావాకృతికల్పనాశిల్పం భావాలకు పదరీతి తగిన ఆకారాన్ని కల్పించడం శ్రీ శ్రీ శైలిలోని మరో ఆకర్షణ, మెరువు మెరిస్తే వానకురిస్తే ఆకనమున పారివిల్లువిరి స్తే అన్నప్పుడు వ్యావహోరిక భాషలోని 'చేదర్భకం ముమ్యూరు తిరిగి ఆశ్చర్యాన్ని రూపుకట్టించింది. ఏళ్ళు బయశళ్ళా ఉజౌబా వీళ్ళూ ఎకంచేసే వర్దా కాలం అన్నష్టుడు ద్విత్వలకారం అవ్యృత్తమై వర్షాకాలపు వరదకు రూపం కల్పించింది గాటలా నడచీ జేటలు కడవీ _ ఎముకలు[క్షల్శిన వయస్సుమళ్ళిన _ సెక్తువముండే శక్తులునిండే _ నర స్తే

మహావస్థానం 325 పద్యం అరి స్పేవాద్యం యం నేనొళకదుర్లం నాదొక న్వర్గం _ పోనీ పోనీ పోతే పోనీ _ వెలునడ్నినె పరుగిడినె నాయెద నడుగిడిన్లై - పరిక్షమిస్తూ పరిప్తవిస్తూ _- కణకణమండే గలగల తొణకే - చాటలు. తీన్తూ పాటలు (వాన్తూ - నమర్పణంగా నమర్చనంగా - నావినుతించే నావిరుణించే నావినిపించే నవీనగతికి _ జ్వురంకా స్తే భయంవే స్తే పలావపిస్తే _ తల్ల డిళ్లే కెళ్ళగిళ్తే పల్లటిన్లే బాట

ం ౧ న్‌ హాం ౯౧౫ సారికి _ వెనుకనగా ముందుదగా కుడియడవముల దగాదగా-మిోరక్తం కలగికలగి మోూనాడులు కదలి కదలి మి- (పేవులు కనలికనలి _ చూర్ణ మాన ఘూర్ష మాన ద్‌ర్ష మాన గిరిశిఖరాల్‌ - వడలో కడుజడిలో 'వెినుచలిలో మొదలై న వెన్నో అను(ప్రాసలతో పరుగెత్తి భావాకృతిని సృష్టించాయి, (శ్రీశ్రీ మాండలికత్వం సాంపదాయికవ్యాకరణాన్ని (తోసిరాజని భావవ్యంజనకు పట్టంకట్టి శ్రీభ్రీ చేసిన కొత్త (ప్రయోగాలలో మాండిలికరూపాలు కూడా ఊన్నాయి. బుతువుల రాణీ వనంతకాలం అన్న ప్పుడు రాణీలోని దీర్చ త్వాన్నీ, “క్రీడలాడుతవి' అన్నప్పుడు మాండలిక మైన వనస్‌ 'ఇవాళ' అన్న ప్పుడు పదరూపవికారాన్నీ నవ్వొస్తోందా అన్నప్పుడు నంధి విలతణతనీ భావివ్యాకరణ కారులకు థీభీ ఒహూకరించాడు. గంగడోలును కదిపి, గంలేడు _ వాక్కుంకేవాసీ _ వెలువడిన్తై పరుగిడినై - ముసిల్లొకతె _ వెళిపోయింది _ రధచ(క్రాలొన్తునాయొస్తున్నాయి _ కదులుతున్నా ది- మొదలై నవి విలత్షణ(ప్రయోగాలు, వ్యావహోరికంలోని ఊనిక లెన్నో శ్రీత్రీ కవిత్వంలోకి (ఏవే శించాయి.. ఏమి ఎరుగని - మోాదేమోజే _ ఇవాళలాగే _ మారూ వాటికి _ మాళశేమాశలే _ మిలో కూడా _ అవి మాకే అని ఆనందించే - దారిపొడుగునా - శకేకలేశాన్తే _ భూమిమిోాదా భుగ్నమాతాయి - ధాినిండా నిండిపోయి జూలుదులిపీ ఆవులించింది - పాజేషిపాడించేదీ వస్తే రాస్‌ _ చూడకు దెన్ని యు కళ్ళంటూఉంకే - నేనేం విన్నానా 1. చేడో నిటూర్పులు విని పిస్తాయా _ ఖరీదులేదోయ్‌ _ విస్ట వశంఖం వినిపిస్తారోయ్‌ _ విడిన మబ్బుల నడుమనుండీ _ ఇవే మ్‌టే వింతభయాలు _- ఇంకానా ఇకపై చెలవు - మూయంటావూ అంతా వంధ్యంటావూ గ్‌ా వం ఏమంటావు ? _ నిజంగానే నిజంగానే? _ ఎలాగూ వచ్చాయి వమముతే క్రాస్‌ _ ఈశోకం

మాచేనండి _ ప్రమయివో తేనేం నువ్వు - వంటి ప్రయోగాలు సజీవమైనవి, నాలకీయమైనవి. (శ్రీశ్రీ వాక్యశిల్పం

" డ పద([కమంలొో మార్పుచేనూ ఒకేవాక్యాన్ని రెండుమార్లు వా టంద్యారా లీ లయ అడి శే

వై చితిని నూతన త్వాన్నీ సృష్టించి భావోద్దీపనం కలిగించడ మేగాక పారకుడికి విసుగులేకండా చేశాడు. ఇవాళలానే ఎప్పుడుకూడా ఇనబ్సింబం పయనించు నింగివై - ఎప్పుడుకూడా ఇవాళలాగే గాలులు వీచున్సు పూవులు పూచును, జయభేరి ఖండికలో తొలి మూకువాక్యాలూ ఇంచుక

ఇం స్వేత్తీ కవిత్వం వర్వషు సంవిధానం మూర్చుతో చివరి మూడు వాక్యాలుగా మారాయి, నేనుపైతం (పపంవాగ్నికి సమిథనక్క-టి ఆహుతిచ్చాను _ నేనుమైతం (పపంచాబ్దపు "తెల్ల శేకై పల్ల విస్తాను. చేదుపాట ఖండికలో తొలి గీతమే తుదిగీతంగా మారింది నంధ్యాసమన్యలు ఖండికలో అటువరాస్త నాదంహల్యా ఇటు మూస్తే సేమ్య్యూఇడ్లీ - ఇటువూస్తే అప్పులవాళ్లూ అటుచూసే బిడ్డల ఆకలి అంటూ" వాక్య సామ్యం కనిపించింది. శక ఖండికలో నాగదిలోపలి చీకటిలో - చీకటిలోపల నాగదిలో, కన్నుల నిండిన కావిరితో - కావిరి నిండిన కన్నులతో, గుండెల కప్పిన కుంపటితో _ కుంపటి కప్పిన గంజెలతో వంటి వాళ్యాలున్నాయమి. ఒక రా ఖండికలో గగనమంతానిండి వాగలాగు[క్రమ్మి బహుళపంచమిజ్యోత్స షై భయ పెట్టు నన్ను అ నేది మొదటివాక శం శాగా విశ్వమంతా నిండి నెలి బూదినోలె బహుళపం చమిజ్యోత్స్న భయ పెట్టు సన్ను అనేది తుదివాక్యం అవతలిగట్టు ఖండికలో ఇవేమిటీ వింతభయాలు అశే వాకస్థంలా గే ఇవేమిటీ అపస్వరాలు అనే వాక్యం నడిచింది, ఇంకానా ఇకమై చెల్లవు _ ఇంకానా ఇకపై సాగదు ఇవికావోయ్‌. చరిత కరం _ ఇవి కావోయ్‌ చర్విత సారం, మాయంటావూ లోకం మిధ్యంటావూ _. మాయంటాన్లూ అంళొ మిథ్యంటావూ, నిజంగానే నిఖిలలోకం నిండుపార్ష ౦ వహిస్తుండా ? నిజంగానే నిజంగానే నిభిల లోకం వాసిస్తుంచా? ఈవిధంగా వాక్యనారూవ్యం పాటించడం శ్రీశ్రీ శై లీవిశేపం. శ్రీత్రీకి సుదీర్ధ వాక్యసి ర్యాణంపట్ల మోజు ఉండటం కనివీస్తుంది, శె శవగీతిలో బుతువ్చల రాబీ...... ===మోనిమితృ మే అనే 11 పాదాలూ ఒకేవాక్యం,. “నా గత శైశవరాగ మాలికల,*, ... ...నను మూస్తూంళు నవ్వ స్తోందా అనే 14 పాదాలూ వః వాక్యమే. కవితా ఓకవితాలో 'ళ్తంకా నేనేం విన్నానా... +. “= =వ్‌న్నా నెన్నో విన్నాను' అనే 81 పాదాలూ వక వాక్యమే ప్రతిజ్ఞ లోనివన్ని దీర వాక్యా లే, బాటసారిలో మొదటి 19 పాదాలూ ఒకే వాక్యంగా సాగాయి, వాడు ఖండిక అంతా నాలుగు వాక్యాల్లో ముగిసింది అశాదూతలు అంతా ఓ శేవాళ్యం ! ఈ దీర్చ వాక్యని ర్థాణం ఆ వేశంవల్ల వచ్చింబే కాని కృతకమైంది కాదు, ఇ శేవగీత్‌ నంబోధనాత్మక భావగీతిక్ర (04269 గా రాయడంవల నంబోధనలతో వాక్యాలు ముగిశాయి, వమిీా ఎరుగని పూవుల్లారా! అయిదాచేడుల పాపల్లారా! ఆనందించే కూసలారా! విట్టల్లారా పిల్లల్లారా పరమాత్ములు ఓ చిరుతల్లారా ! ఊడుళల్లారా బుకుతల్లారా! ఇలా నయటోధ నలు కదిలిపోయాయి,. కవితా ఓ కవితా _ ేనికొరకు _ స్విన్‌ బర్నొకవికి _ ఓుధ్యావాది - మానవుడా - గర్జించు రష్యా _ జగన్నాధునిరధచ(క్రాలు - కొం విల్ల జనారనరావుకోనం అనే గీ తాలన్న్ని సంబోధనాత్త్యక్ష భావగీతాలుగా నే శ్రీశ్రీ రచించాడు, ం శ్రుభీ వాక్యాలు వైవిధ్యంతో కూడినవి, ఆశ్చ ర్యార్ధ కాలూ (ప్రశ్నార్ధకాలూ ఎక్కువః నను భూస్తూంకే నవ్యొస్తోండా ? ఇది నా గీతం వింటారా ? ఎడావలా ముని కడ్డంకి ల కనబడ

మవో(వస్టానం 827 లేదా. *,.(తేతాగ్ని ? నలనల (ాగే చమురా ? గబ్బిలునలె (కాగిపో లేడా ? ఆక లేనీ కేక లేశానే? దొరకదటోఎప్‌ శోభాలేశం ? ఒక్కడనై (సుక్కిన రోజులు లేవా? నా కగువించే దృశ్యాలా? నా నిట్టూర్పులు వినివీస్తాఐఠా ? మనదీ ఒక (బతుశేనా ? బేనికొరకు పబేపచే దేవ్చలాడుతావ్‌ ? తు వావి ఇవేమిటీ వింతభయాలు ? అలసీవ కన్నులు_ కాంచే బేనుటి ? రాళ్ళె ల్సిన కూలీలెవ్వరు ? మోసిన జోయిీలెవ్వురు ? సాధించిన చే పరమార్థం ? అంతా మిధ్యంటావా 9 మంచికాలం రహనుందా? నిజంగానే? ఇలా ఉన్నాయి (వళ్నార్ధ కాలు. నేనొక ద్‌ర్షం! మహా(పళయం జగంనిండా (పగల్ఫిన్తుంది ! (ప్రపంచాబ్దపు తెల్ల ేక్లై పల్ల విస్తాను! ఈ నాడే జగమంకా బలివితర్చి ! మదఫుకేనుగు ఘీంకరిస్తూ నవా ల్‌ చేసింది! వుడమికి నేజెఫుట్టిన ఠరోజట ! సీవేపే చూస్తూ ఉంటాయ్‌ ! కాబేదీ కవిత కనర్హం ! (పపంచమొక పద్భు వ్యూహం |! ఖర్శుజలానికి ఖరీదు లేదోయ్‌ ! ఏప్ల వశంఖం వినిపిసారోయ్‌ |! డారితప్పిన బాట సారికి ఎంతకష్టం |! వెరిగాలి (ప్రశ్నిస్తూ వెళిపోయింది 1 సీవన్నది నిజంనిజం ! ఒంటరి ఒంచెలా గుంది జాబిల్లి ! మీ చేమోాటే సమన్తవిశ్వం ! కానరాశే కదలిపోతిని ! పడిపోయెను పేకమేడలె ! ఈ స్వప్నం నిజమవుతుంది ! వంటివి ఆశ్చ ర్యార్థక వాక్కా్టాలు ధాత ర తాం వ్‌ ఇ మహాపస్థానగీతాలలో అ క్షుర్ధక్‌ వాక్యాలూ ని పధార్థక వాక్యాలూ భఛ విష్యుదర్ధక వాక్యాలూ కళరూడా వారకుడ్ని చకితుడ్ని చేన్తూ ఉన్నాయి, పదండి ముందుకు ! పారోంహార అని కదలండి ! చ్చాళ వళ విళ సళ విరుచుకు పదండి ! ధనంజయునిలా సౌగండి ! వంటివి అజ్ఞాపిస్తాయి, పీనంగా ఇంాడకుబేన్ని, ఇంకానా ఇకవై శొల్లవు ఇవి కావోయ్‌ చరిత్రకర్ణం ! ఈ సమరం తుదిచూడక్ష ఇక నిలిచిసపోఠరాదు ! వంటివి నిపే.ధార్టక వాక్యాలు, (వపంచాబ్దవు తెల్ల రేకై సల్ల విసాను భువన ఛవనఫవు బావుటానై పెకి లేస్తాను. వస్త వశంఖం వినిపిస్తారోయ్‌, జగత్తుకంతా చవులిసానోయ్‌, మరణానికి (పాణం పోస్తాం, కాలానికి కళ్లెం వేస్తాం, ఛారి(తకయభార్థత _త్త్వం వాటిస్తారొక గొం తొుకతో, ముందుకు పోతాం మేము, భూమార్షం పట్టిస్తాను; భూకంపం పుట్టిస్తాను. ఈ స్వప్నం నిజమవుతుంది, వంటివి భవమ్యదాశార్ణ కాలు, ఈ వాక్యశిల్పం గురించి (ప్ర త్యేశక్యగంధమే [వాయ వచ్చు, (మూ, కఇ్చాటపొరి సనమావమలో వాక్యభేదాలు) థ్రీఫ్రీ వాక్యసంవిధానం ఆ వేళానుభూతుల కొక సాధనం. తలవంచుకు వెళిపోయావా 'నేన్టం సెలవంటూ ఈ లోకాన్ని వదలి, .. వంటి వాక్యాలను మననం చేసినకొక్షి దుఃఖో[ బేకం ద్ర స్‌ అర్జంఅవుతుంది, [క్రీయతో వాక్యం మొదలు పెట్టడం, మధ్యను నంబోధన రావడం, అనమాపక (శియతో పాదం ముగియడం, వాక్యపరిసమా వి కా లేదనడానికి చుక గా లుంచడం ఇదం ళా వాక్య

ఏ2 శ్రీశ్చీ కవిత్వం వస్తువు నంవిధానం శీ వాకారాలు నాటకీయ సంవిధానంతో సాగుతాయి. ఒకపాత మురొక పాతతో మౌాటాడుతున్న క్షు వాళ్యా లుంటాయి. ఎన్ని ఆశలు సీ మోూద పెట్టుకుని ఎన్నికలలు సీచుట్టూ పోగుచేసుకుని. . అన్నీ తన్ని వేళావా శనం ఎంతదారుణం చేశావ ఠయ్య్యూ నేస్తం వంటివి, తీణీ వాక్యాలు ఉ_త్తర్యపత్యు త్తరాల్లో (1౬౪1౪౦9) వలె స్వేచ్చగా (ప్రవహిస్తాయి “జరం ఫురంలో మనం ఇంకా నిన్నగాక మొన్న మాట్లాడుతున్న క్షు ఉంది వంటివి, తీతీ వాక్యాలు కొన్ని చిన్నచిన్నవికాగా, మరికొన్ని విరామంలేని నడక నడిచి ఎక్టో ఆగుతాయి. ఏటికి “కొంపెల్ల జనార్జ నరావుకోనం' అనే గీతంలో ఉదాహరణలు ఫుష్కలంగా ఉన్నాయి ఛీశ్రీ విదేశీయ భావచిత్రాలు శ్రీత్తీ ఛావచి,౪"లలో కొన్ని విచేశీయమైంనవి. విసారమైన భావాన్ని వీలయినంత తక్కువ పరిధిలో కుదించి చెప్పడం ఈ భావచితాల (ప్రత్యేకత. బుతువులరాణీ మంతకవాటం తెరుచుక్రు ఆరాక పూర్వం కాలమనే అంతఃపురంలో ఉండని ఉఊహించుకుంశకు మరింత రమ్యంగా ఉంటుంది, కంచువృషభములు (గ్రీకువురాణగాధల్లోంచి వచ్చిపడ్డాయి, ఇలాంటివే నరకలోకవు జాగిలాల్సు, (శ్రీష్ణుకాలం కంచువృపభముల అగ్ని శ్య్వానం (కక్కుతుందన్నప్పుడు “వేనఏవి ఎండలతీ(వత వ్యక్ష ం అనవ్రుతుంది. శాన వదలడం కాకుండా (క్రక్క_్డడంవల్ల భయంకరత్యం వ్యక్కమవుతుంది. శ్రక్కడం నోటిద్వారా జడుగుతుంది శ్య్వానం ముక్కుద్వారా జరుగుతుంది. ఈ రెండు ఇంద్రియ క్రియలన్సు కలివి వేశాడు . ఇ్యానకు అగ్ని రూపం కల్పించాడు, నిజానికి ఇ్యాస వాయురూపంతా* ఉంటుంది. ఇం(ద్రియ[క్రియలను మి(శ్రమంచేయడం సించాలిష్టల పనితనం. నింగికైె ఇనబింబం పయనిన్తుందన్నప్పుడు ఇనబింబానికి వాంధధ ర్మాన్నీ నింగికి జీవనమారాన్నీ ఆరోపించాడు. గి శ్రీశ్రీ ఛందో వేగ ేయంలోని పొచాల నన్నింటిస్‌ ఒశే(పనూణంలో శాయకుండా భిన్న(పమాణాలల్రణ రాయడంవృల్ల ఛందో వేగాన్ని శ్రీశ్రీ సాధించాడు బుతువ్చలరాణీ వసంతకాలం మం[తకవాటం తెరుచుకునీ న్న అన్నప్పుడు మొదటిపాదంలో 16 మా(తలుంకే రెంజోపాదంలో 14 మాతలే ఉన్నాయా నా గతై శవరాగమాలికల (పతిధ్యనులక్షై చొుదటిపాదంలో 116 మూ్యత్రలయితే శందోపాదంలో మాత్ర లే,

మహా్యవస్థానం ప్రల

శై శవగీతి చతుర(న్రగలిలో నడిచేగేయం, మహా(ప్రస్థానం, అభ్యుదయం, జ్వాలాతోరణం, నవకవిత్క సాహసి, కళారవి కవితా ఓకవితాా (ప్రతిజ్ఞ, సంధ్యానమన్యలు, కేక, ఆకాశదీపం, అవతలిగట్ల్టు, పరాజితుల్కు గంటలు, అ్నద్వెతం, "జీళచరి[తలు, వుధ్యావాది మొదలై న ఎన్నో ఖండికలు చతుర్శా_తాగణాలతో నే నిర్మింపబడినా -బేని గమనం డానికే ఉండటం థ్రీశ్రీ సాధిం చిన గమన వైవిధ్యానికి నిదర్శనం. ఈ ఛందస్సుల పాదసంఖ్యకు నిర్దిష్టత లేకండా నడిపించాడు శ్రీశ్రీ, వైశవగీతిలో 1,8 గీతాలు చతుషప్పాదులు, 2వ గీతం సంచపాది. శీవ గీతం దళ పాది 6వ గీతం 17 పాదాలు. కీ వ గీతం లి పాదాలు,

కుర్పియరాల బాహుళ్యం అీఠథీ ఛందోఢారలో తరచుగా కనివీస్తుంది. క్షం సౌఖ్యం శేషా " న్రాలూ-బంధూకం సంధ్యారాగం _ పోనీపోనీ వోతేపోనీ _ రానీరాసీ వస్తేరాస్‌ కష్టాల్‌ నష్టాత్‌ కోపాల్‌ తాపాల్‌ శాపాల్‌ రాసీ నస్తేరాస్‌ తిట్లూ రాట్లూ పాట్లూ రాసీ శాసీఠాస్‌-స్‌ వేపేదూన్తూ ఉంటాయ్‌ _ కళ్ళంటూ ఉంకే చూసి వాక్కుుంళే వాసీ _ శంఖారావం థంకాభారనం_ ఇంకా నేనేంవిన్నానా - విన్నానమా? శ వీన్నానెన్నో విన్నాను _ నా (పాణం నిర్వాణం వాందిందో _ నానాగానాసూనస్వానాపళితం -ఏశిల్చ్పం వ సొహిళ్యం వ్‌ వాన్ర్రం ఏ గాంధర్వం _వీ బేళం వ కాలంలో .- మాయంటావా అంతా మిధ్యంటావా _ వ్య త్యాసాలూ వ్యాఘా కాలే _ ఖెదీ రాకీ ఖూనీకోర్‌ బేవీ_ఈ గురు బాహుళ్యం శ్రీశ్రీ ఆవేశం నుంచి జలపాతంలా చిము 'శ్రకు వచ్చింది; కృతకం కాదు,

పాదాంతాలలో గురువు రావడంతోపాటు పదం పూ _రికావడం కూడా జరిగితే చవవడంలో లయ వీర్పడుతుంది, "తెలుగు వృత్తాలలో గురువు వన్తుంది కాసీ పదం ముగియదు,

అమలిన తార కానముదయంబులనెన్నను సర్వ వేద కా నస్రముల 'యశేవసారము ముదంబునం బొందను బుద్ధి బాహువి,/(క్రమ-

పదం ముగియకపోవడ మే ఘనంగా భావించారు (ప్రాచీనకవులు, సంన్కృతళ్లోకాలలొో పదం పాదాం చంల్రకి ముగుస్తుంది.- ముక్తా కలాపీ కృతసింభువారం,/ యం సర్వ శై లాఃపరికల్బ్య వత్సం-_ ఇలాంటి పదవిరతిని 'ససరజూడ ము త్యాలనరాలలో చూస్తాం:- ఈసురో మని మనువులుంళు / చేశమేగతి బాగుపకునోంయ్‌_- ఈ పాదాంతపదవిరత్సి వర్మ దీ శ్రతీలవల్ల శ్లోకానికుండే సొగస్కు వేగం వస్తాయని గుర్తించిన (శ్రీశ్రీ తన గీతాలలో చాలావరకు ఈ లతణాన్ని పాటించాడు,

ఏళ్ళు బయళ్ళూ ఊబ్ళా బీళ్ళూ / వకంచేసే వర్తాకాల్వం 1! ఇలా గురర్చింతత నే నియతంగా పాటించలేదు (శ్రీ. కొన్నిచోట్ల లఘ్వంతత కూడా ఊంటుంది _ స్వచ్భకౌముదుల శరన్నిశీధిశులు/ హీిమాసీ నివిడ హేమంతములు- అంళ్యాశ్షరం గురువైనా లఘువైనా పథం మాత్రం పాదాం తంలో ముగున్తుంది,

[12]

62/ ఆవతలిగట్టు ఎచటికి పోతావీరాత్రి ? అవతలిగట్టుకు ! గరం4. జూన్‌ 16 తమసో మా జ్యోతిర్గమయ, అనతో మౌ సద్గమయ, మృత్యోర్మా అమృతం గమయ అశీవి ఆదిమకుటుంబవ్యవస్ట (20021176 00903821 కుకంకు)ు లో మానవుకు భ గవంచతుడికి తన (పథాననమన్యలను గురించి చెప్పుకున్న మాటలు. తమస్సు, అనత్తు, మృత్యువు _- ఈ మూడే ఆనాటి మానవుడి నమన్యలు కనుక అతడు కోేవి జ్యోతిస్సు, సత్తు అమృతం అనే ఆధ్యాత్భిక శాంత. టే అత్మ్య్యూయి ఇహాంనుంచి పరానికి (పస్థానం సాగించడమే అతసి మ హోన్నతలత్యుం అయింది. ఇదే అతడి దృష్టిలో అభ్యుదయమైనా పురోగమన మెనా, వా న్త్రవ్నపపంచమంతా మిధ్య మానవజీవితం తీణభంగురం. భగవత్‌ సాన్నిధ్యం యథార్థం - ఛాళ్యతం ఈ లమ్య్యూ లే అతడ్ని (ప్రాపంచి కాభ్యుదయం పట్ల పరాజ్బు బ్ఞఘిడ్ని చేశాయి. కానీ సామాజిక వ్యవస్థల సరిణామం నంభవించిన కొద్దీ బలవంతులు బలహీనుల్ని సీడించి సుఖంచడము* ధనవంతులు దర్శిదుల్ని కాల్చుకు తింటూ బౌతికాభ్యుదయాన్ని సాధించుకోవడమూ (ప్రబలం కాసాగాయి. బలవంతులూ ధనవంతులూ పరలోకం గురించి కలలు కంటూ నే ఇహలోక సౌఖ్యాలనన్నింటినీ కొల్ల గెట్టుకో సాగారు ఆధ్యాత్శికవా దానికి నవాలుగా భౌతికవాదం మొదలయింది. పరలోకం మిధ్య, ఇహా లోకం వా_స్త్సవం, మానవుడు (ప్రపంచాన్ని వర్షరహితంగా రూపొందించడమే అభ్యుదయం, ఒక సొమాజికవ్యవస్థనుం ది అంతకన్నా ఉన్నత సామాజిక వ్యవస్థలోకి మారడమే ఫురోగమనం ఈ భొతికవాదమే శ్రీ్రీ నూతనకవి త్యానికి మూలాధారం, ఈ నాడు మానవుడు కోరుకుంటున్నది (బతికిన నూశేళ్ళూ తెండికీ గుడ్డకీ గూాటికీ లోటు లేకుండా (బతకడం అయితే ఇలా (బతకడానికి వన్తున్న అంతరాయాలు విధికల్పిళాలు కావనీ నమాజకల్పితాలే అనీ తెలుసుకుని ఆ దోపిడీ నమాజూన్ని నిర్మూలించడానికి పీడితవర్గం అంతా కలిసి ఉద్యమించడమే. శ్రీశ్సీ కవిత్వానికి లవ్యం. ఈ (పపంచం (భాంతి అని ఆకర్శవాదులు తలవోస్తేే ఈ 1ప్రపంద౦ వా స్తవమని ఛాతిక వాదులు నిరూవించి వా నైవప్రపంచానికి గత్కి పరిణామం (మ0100 జం6 682989 (ప్రధానధర్యా లన్నారు ఈ పరిణామాన్ని మానవుడు తన ఉద్యమాలడ్య్వారా [శమశ క్రీద్వారా చురుకుగా వ్రీసుకురాగ లడనీ ఈ (పక్రియలో నే సామ్యువాదసమాజం - మరో[పపంచం _ అవతిరినస్తుందనీ భాతిక వాదుల అభి(పాయం శేవలం ఊహాగా మిగిలిపో తేదు, అది కొన్ని చేశాలలో. నిజంగా నిరూపితి మముం-ది. అఎదుశే. శ్రీశ్రీ “పదండి ముందుకు పడండి (తోసుకు పోదాం పోదాం ప్కెపెకి వా

మహోాపప్పానం ఇత్ధశ “వాటలు నడచీ పేటలు కడచీ కోటలన్నిటిని దాటండి' _ మరో(ప్రపంచం పిలిచింది _- జగమంతా బలివితర్జి నరజూతికి పరివర్తన నవజీవన శుభసమయం అభ్యుదయం ఈ నాడే _ పుడమితల్లి! వురుటినొప్పులు కొత్తసృప్టిని స్ఫురింపించాయి. - కోదిలేదీ కదిలించేదీ మునుముందుకు సాగించేద్‌ పరిపూర్త వు(బతుకిచ్చేదీ కావాలోయ్‌ నవకవనానికి - అభాగ్యులంతా విప్ణ నశంఖం వినివిస్తారోయ్‌ _ ణి ళా వావి చిరకాలం జరిగిన మోనం, బలవంతుల చార్జన్యాలూ ధనవంతుల పన్నాగాలూ ఇంకానా ఇవె ఇెలవు - ఒక్‌ వ్యక్రిని మరొక్క_వ్య క్షీ ఒకజూతిని వేరొకజూాతీ పీడించే సాంఘికధర్థుం ఇంకానా లం ఇకవె సాగదు - అలజడి మా జీవితం ఆందోళన నూ ఊపిరి తిరుగుపాటు మా వేదాతం - స్వాతంత్ర్యం నమభావం సౌభా్రం సౌహార్డం ఫునాదులై ఇళ్ళు లేచి జనావళికి శుభంపూచి శాంతి ఇాంతి కాంతి శాంతి జగమంతా జయిన్తుంది అంటూ ఫీడితుల పతంలో నిలబడి ధర ్రసం(గ్రామా నికి సిద్దమయ్యాడు (మ (శ్రీశ్రీ అతివాద వైఖరి ఈ భౌతిక పుఠోగమనమే (శ్రీశ్రీ సమ స్తకవితాభావనలోనూ అంతర్లి నమై వివిధరూపాలను ధరిస్తూ ఉంటుంది. వ్యూడల్‌ బూర్జువా వ్యవస్థలలో ఊన్న పీడితుడు సామ్యవాద వ్యవస్థలోకి (పయాణించడం శ్రీశ్రీకి ఈ (ప్రపంచం నుంచి మిరో(ప్రపంచంలోకి మహా(ప్రస్థానం సాగంచడంగా కనిపించింది. అలాగే ఒకనదికి ఇవతలి ఒడ్డునుంచి సంజచీకటిలో అవతలిఒడ్డుకు (ప్రయాణం చేయ డంగా కూడా కనివించింది. ఆధునిక మానవుడంళకే లశ దృష్టిలో పీడితమానన్చు డే భయంకర మెన దోపిడివా తావరణంలో చావుబతుకుల మధ్య ఉన్నవాడు ఈ పీడితుడే, బత్రజ్రే ఇవతలి గున ఊన్న యాత్రికుడు, ఆళొవాదాన్ని వదలకుండా ఇతడే ఈ రాత్రియే అవతలిగట్టుకు (ప్రయా ఇల శేయదంచుకున్నాడు. “అవలలిగట్టు' అనే ఖండికకు నేపధ్యవృత్తాంతం ఇచే. ప్రడ్తిత్రలలో కూడా కొందరు మితవాదులూ మరికొందరూ అతివాదులూ ఉన్నారు. ఈ రెండురకాల మనస్త న ఇెసారు. వీేేే (పప నో శ్వాలవారిలో అతివాదు లే సాహసంతో తిరుగుబాటు తెస్తా (ప్రపంచాన్ని ముందుకు నేడివిస్ప్వ్యా. మితవాది, అతీవాది (ప్రయత్నాలను శంకించి (పతిడాన్నీ (ప్రశ్నిన్తూండణా అతివాది మితవా సమాధానం ఇబుతూ చొరవ తీసుకుంటాడు, ఈ దృష్టితోనే శ్రీశ్రీ తన ఖండికలలో సథో, తర నంవిభానం కొన్నిచోట్ల అవలంబించాడు. ఇవేమిటీ వింతభయాలు ? వవేమిటీ అప 09 ళం ఇ మ? అచేనుటా రంగులనీడలు? ఎచటికి పోతావీర్యాతి? అనే (పశ్న లే కాకుండా పరాజితులు ణంరాలు ట్వ సడకలో అలసిన కన్నులు శాంచే జేమిటి? చెదరిన గుంచెలనదిమే టేమిటి? విసిగిన (ప్రాణుల ప శా పిలిచేజవ్వరు? అనే(ప్రళ్న లున్నాయి. చేనికొరకు పదేపదే చేవ్రలాదు లన్‌ చేనికోసమోాంక్‌ సీలోజే నీకేదో అఆలపించుతావ్‌ ? నిజంగానే నిఖిలలోకం నిండుపార్షం పహిన్తుండా? మొద్నలైన (సశ్నలు ఈ మితవాద ధోరణిలోని వే.

332 శ్రిఫ్రి కవిత్వం వన్తువు నంవిధానం అతివాదులు కూడా కొన్ని్యపశ్నలు వేస్తారు. వీరు వేసే (ప్రశ్నలు పీడకుల్ని. “ప్రశ్నలే (పశ్నళతే జవాబులు సంతృ ప్రి పరచవు' అతివాదుల్ని, “'ముళ్ళూరాళ్ళూ అవాంతరా లెన్ని ఉన్నా ముందు దారి" పీరిచే, ముందుకు వీరు పోతూంకే (ప్రపంచం వీరి వెంట వస్తుంది మితవాదులలాగ తృ్ప్పిగా చచ్చిపోయేవారు కారు అతివాదులు. పీరి (ప్రశ్నలు “దేశచరితలులో శీశ్రీ వినిపిం చాడు: __నైలునదీ నాగరికతలో సామాన్యుని జీవన మెట్టిది ? తాజమహల్‌ నిర్మాణానికి శాళ్ళెత్తిన కూలీ "లెవ్వరు ? స్మామాజ్యపు దండయాత్రలో సామాన్యుల సాహస మెట్టిది? భు వెక్కిన పల్లకి కాదోయ్‌ అది మోసిన బోయీలెవ్వరు ౪ ఇార్మితిక వి భాతసంధ్యల మానవక ధ వకానమెటిది * వేశం వకాలంలో సాధించిన చే వరమార్దం ?_ఇటువంటి (పశ్నలు 'వేయడానిక కారణం ఫీ చారిత్రక భాతిక వాదపరిజ్ఞాన మే ! నమాజూన్ని ఆజ్ఞావించేంత సాహనం వఏీవశే ఉంటుంది, పదండి ముందుకు! ఏినబడ లేదా మరో[పపంచపు జలపాతం * కనబడ లేవా మరో (ప్రపంచపు కణకణమండే _తేతాన్ని? హీనంగా చూడకు ేన్ని! ఆజ్ఞాపించడమే కాదు సత్యాన్ని, వాన్తవాన్ని ఉ ద్ధాటిస్తారు కూడా _ ఘర్శజలానికి ఖరీదు లేదోయ్‌ _ విప్త వశంఖం వినిపిస్తారోయ్‌ _ శారిఖులు దసా వేజులు ఇవి కావోయ్‌ చరి(తికర్థం అంటూ, మాయంటావా అంతా మిధ్యంటావా అని తిరగబడతాకు వీచే ఇవేమిటీ వింతభయాలు? అపన్వరాలు? అని ప్రశ్నించేవారు మితవాదులే, వేటిని భయా లుగా వీడితులు భావిస్తున్నారో వాటిని వితభయా లన్నారు మితవాదులు. డారిద్య్వం రోగం, దోవీడ్కి కుద్చాధ నిరత రానస్యత, యుద్ధం వంటివన్నీ నమాజంలో ఉన్నవా నవభఛయాలే ! ఏవేవో ఘోసలు వినబడుతున్నాయ్‌ గు.డెలు విడిపోతున్నాయ్‌ ఎవరెవరో తలవిరబోసుకు నగ్నంగా నర్తిస్తున్నాకు భయోద్విన్నంగా వర్షిస్తున్నారు అవిగవినో ఇంకిన తెగిపోయిన మర ణించిన (కొన్నెత్తుకు విపంచికలు యువమయోధులు అంటు- లీ అభివరి ౦చిన భయాలవే, హిరణ్య నేేత్రుని పదాఘాతమున (పతిధ్యనించిన లోకం ఇది. కష్టాలు, నష్టాలు హాపాలు, శాపాలు, తిట్లు రాట్లు పాట్లు ఈ సమాజవ్యవస్టలో వస్తూనే ఉన్నాయి, (తాగుబోతులు, పడువుకి తెలు, ఉన్మాదులు కూలీలు మొదలై నవారిసి ఈ సమౌజవ్యవస్థ తయారుచేసింది. ఆకటిచీకటి చిచ్చుల హాహాకారాలు, ఆర్తారావాలు ఘమూకంశేకల్టు భేకంచా కాల్కు భయంకర బాధల పాటల పల్ల వులు, వ్యక్తావ్యక్తాలాపనలు, (పేలాపనలు ఈ సమాజం నిండా వినిపిస్తున్నాయి. విరామ మెరుగక పరిశ్ర మించే కర్ష కుడు ధనిక స్వామికి దాన్యంచెస కార్జుకుడు విలపిస్తున్నా శే కానీ సుభించడం లేదు. నిరపరాౌధులు కూడా శరసాలల పాలవుతున్నారు, (శ్రమనిష్పలమై, జని నిష్టుర్వమై కొందరు ఆళ్ళ హత్యలకు దిగుతున్నారు అన్యాయిం, ఆకలి, ఆ వేదన, దార్మద్యం, దౌర్జన్యం ఇవి సమాజవాా్త వాలు, ఈ భయాలకూ, ఆ అపన్వరాలకూ కారణం అతివాద దృష్టిలో ఇ_ట్లో చీకటి వ్యాపించ డం = వీణకు తీగ కెగడం ఈ సనమాభానాలు సొంశేలికంగా ఉన్నాయి, ఇల్లు (పొంత, రాష్ట్రః

మహ్మాపస్టానం శం జేశ ఖండాదులకు నంశేతం. చీకటి డారి(ద్యాదులకు సంశేకం, అపన్వరాలు దుఃఖాదులకు నంశేతం తీగ తెగడం అపజయాలకు నంశేతం,

తీగ 'ఇెగడంవల్ల వినిపించిన అపన్వ రాలు మహో(ప్రస్థానగీ తాలలో శ్రీశ్రీ చేత వ్యక్తృంచేయ

బడిన నంద ర్భాలున్నాయి. దారుణమారణదానవభాపల్పు ఫేరవఖై రవభీకర ఘోషలు, ఘోవల భావల ఘంటల మంటల కంటక కంరపు గణగణలూ చిటికెల మెటికల చిటపటలూ అలాంటివే, ఆకాశదీపం వేసిన రాకాసికేకలుు గొణగొణ గణగణ గణగణ గొణగొణ గంటలు, ఘూకాల శాకాలు వంటివి అపన్వరాలే |

ఇానూ(్రతుకూ మితవాదికి రంగునీడలలా కనివించాయంకు అతడి అవాన్న వికి దృక్పధ మే శారణం. జననం ఎ(రగా మరణం నల్లగా ఉందసి మితవాది భావన, శస కారుని మ హీేంద్ర జూలంలో చావుబతుకుల సంధ్యా కాలాన్ని రోగార్తుడు చూస్తాడని భావించిన శ్రీశ్రీకి చావుట్రతు కులు వాస్త వాలే కానీ రంగుల నీడలు కావు, అతివాది దారిపొడుగునా గుండె నెత్తుకుులు తిర్పణచెస్తూ ముందుకు సాగాలంటాగు. ఎముకలు (కుళ్ళిన వయస్సు మళ్ళిన సోమరులను చావండంటాడు, యువయోధులు మరణించినా జగమంతా బలివితర్షిగా మౌారినా నరజూతికి పరివర్తనయే ముఖ్యం అంటాడు. (పళశయాసంతర నవజీవనశుభనమయాభ్యుదయా న్నే అహ్వానిసాడు, స్వర్షవరకముల భాయా బేహూళి అెలినలితలువులు తెరచి మూసుకుంటాయనీ నర్ష విలయ హేమంతవసంతధ్వాంతి కాంతి వి కాంతి వేళలో ఇఛావుఫుట్టుకల వొలిమేరలలో చిళాగ్నికుండం ఆవులిస్తుందసీ భావిస్తాడు. పార శృావవధానంలేరం కొత్తనృష్టి ఆరంభమవుతుందని భావిస్తాడు. పీడకవ్యవస్త ఇావనిటే సామ్య వాదవ్యవస్ట్‌ ఫుట్టదని అతివాది అభి పాయం, వీడకవ్యవస్థలో వీడితులకు చాన తప్పదు ఈ చావు అనేకవిధాలు, ఉరితీయడం_హాత్య అయితే తనను తాను చంపుకోవడం ఇత్తి శ్రహన్య ఈ శెండురకాల మరణాలనూ శ్రీథ్రీ మహాప్రస్థానంలో (ప్రస్తావించాడు. హాత్యృ అత్త ్రహత్య కాక విప్ణవం రోనం అ కారణం వేసుకోవడం మూడోరకవు చావు ఈ చావులస్నే ఫీడక వ్యవస్థ చావ్రులో పర్యవసించి (శామికవ్యవస్థ ఉదయిస్తుంది.

ఈ సామాజికవ్యనస్థలో ఫ్రీఫ్ర, చావులనే ఎక్కువగా గమనించి తన కవిత్వంలో వాటిని మూవీంఛాడు స్పెయిన్‌ యుద్ధంలో మరణించిన యువయోధులను గురించి (ప్రస్తావించాడు. భారత స్వాతంత్ర్య యుద్ధంలో ఉరితీయబడ్డ శిరస్సుల గిహాస్యాలను విన్నాడు, క్షశ్తా సగాశాలో (శమనిషృలమై జని నిస్హురమై నూతిని గోతిని వెదికే వాళ్ళను గమనించాడు, లోహారాతసుల పదఘట్టన చే కొన(పాణంళో కనలేవాళ్ళను చూశాడు, కూటికోసం కళూలికోసం పట్టణంలో (బతుకుదామని వెళ్ళి ముపానులో మరణించిన బాటసారి కధను కావ్యస్టం చేశాడు, దారి[(పక్క_ కట్టు[క్రంద జబ్బు వేసి తిండిలేక గుడ్డ లేక చనిపోయిన మునల్టాని గాధను రచించాడు అప్పుల

క శ్రీ శ్రీ కవిత్వం వన్వ్తువు నంవిధాపం వాళ్ళసూ బిడ్ణల ఆకలినీ ఎదుర్కొసలేక ఊరిపోసుకు చనిపోవడమో సము(ద్రమున పడిపోవడమో సమర్యగా తీసుకున్న నంసాగని నగరంలో చరాశాడు ఉదయం ఆరున్నరకు గదిలో ఆరిపోయిన దురదృష్టజీవి రాకాసిశేకలు విన్నాడు... విసిగిన (ప్రాణుల దుర్చ్యుతినీ నెతురు (కక్కుకంటూ చేలకు రాలిపోయే సాహాసి మరణాన్నీ చూశాడు, రక్తంతో కన్నీళ్ళతో తడిసిన గతాన్ని చది వాడు మహాహంతకుల్ని పసిగట్టాడు కాలువలో అత్మహత్యలు చేసుకున్న దగాపజినతమ ఆ కాధలు గాధలు అవగాహాన చేసుకున్నాడు, ధూర్తలోకానికి బలిఅయిపోయిన సాహితీవేత్రలను మభూసి ఖెధపడ్డాడు - విరుద్దవర్గాలు గల (వపంచంనుంచి వరా లేలేని మరో[పపంవానిక్తి చేశ్స (సయాణం నది ఇవనళలి ఒడ్డునుంచి అవతలిగట్టుకు చేసే (ప్రయాణంతో పోల్చ డింది, ఎచిటికి పోళావీరాలి అనే మితవాది (ప్రశ్నకు అతివాది చెప్పే సమాధానం అవతలిగట్టకు అని! ఈ సమాధానమే (పాశ్ని కృడ్నీ య్యాత్రికుద్ని నిజన్వరూపాలతో మనముందు ఉంచుతోంది మరో(ప్రపంచం, అవతలిగట్టు, "రెండూ సామ్య వాద(ప్రపంచానికి (పతీక లే మహా(ప్రపంచం, జలపాతం (తేతాగ్ని, కంచునగారా, అన్నికిరటం, ఎ(ర బాన్టట్లా హో ముజ్వాల, స్వర్గం ఆకాశతార్హ ముందుదార్హి కాగి శ్ర న్వర్షం స్వప్నం మొదలై నవన్ని ఇంచునించు ఆ సామ్య వాదవ్యవస్థ శే (పతీకలుగా వాడబడ్డాయి ఎచటికి పోతావీరాి 9? అశే (ప్రశ్నకు నమాధానం ఒక శే అయినా దాన్ని రకరకాలుగా మహో పస్థానంలో ఇప్పాడు శ్రీశ్రీ పదండి ముందుకు పడండ్షి (తోసుకు వోదాం పోదాం వె పెకి. మునుముందుకు సాగించేది శావాలోయ్‌ నవనకవనానిక్షి _ ముందుకు పోశాంనేము (ప్రపంచం నూవెంట వస్తుంది _ మహానగా లెగుకుతున్నాయి. మహారరం కదులుతున్నాది _ వీటన్నింటి లోనూ ఫురోగమనమే వ్యక్థం చేయబడింది అవళలిగట్టు ఖండికలో అపన్తుతమైన సాయంశాలవర్డ న ధ్వనిస్తుంది చీకట్కి భయం, అపన్వరాల్సు నీడలు ర్మాతీ అనే పదాలు ఆ వర్ష నను అభివ్య కృంచేస్తాయి ఇంట్లోచీకటి జగతు లోని చీకటికి నూచన, తీగ కెగడం కాంతివి చేదం, అవన్వరాలు ఘూకారావాలు, వావుబతు కులు సూర్యా సమయ తిమిరజననాలకు సూచనలు, అవతలిగటు మళ్ళీవచ్చే సూర్యోదయానికి (వతీక శ (శ్రీశ్రీ విషాదసామగి వర్హమాన నమాజు విషాదమే శ్రీశ్రీ కావ్యవస్తువు కావడం వల్ల మహాప్రస్థానం నిండా విపాదసామ గ్రియే ఎక్కువగా కనివిస్తుంది వర్దుకాాభముల (పళయఘోపష్క నము(దాల జలహ్రా యిం అ(శుధార వె[రిగాంతుక, అకలేసిన శకల్కు రాలినెత్తుకు (కళక్కుకునే చుక్కలు పగిలిన పగళ్ళు, విశీర్షిల్లిని నిశీధాలు తలవిరబోస్తుక్సు నగ్నంగా న్నర్తించేవాళ్ళు, ఇంకిన [కొన్నెత్తుకు

మహ్మాపవాసం ఉక "తెగపోయిన వీపంచికల్తు మరణించిన యువయోధులుు అనాథజీవ్లుల నమాధుల ఖోపష, వులి చంపిన లేడినెత్తుు, భూకంపాలు వై ద్య శాలలో రోగా ర్తుడు, కాలువనీళ్ళలో - (తాగసబోత్తు, పడుపుక ల్తై ఉరికొయ్య, ఊన్నాది, ఆకలిచీకటి చిచ్చుల్తు 'చెరసాలలు, సమ్మెలు, అభాగ్యులు, బిరోవేదన్క పాదుకల్క గూబల్కు కళేబరం, ఎముకముక్క మూలుగులు వెకిలిచూపు, వీనుగసలు, నందులలో పందులు, "శ్రీక్ర నెత్తుకు, నిష్పుల్తు పిశాచగణం, దరిదుల్కు కన్నిళ్ళు, హాహాకారం, కత్తులు, (పేగులు వడ్పుల్సు ఆత సహత్యలు, మొదభ్రై సవి జుగుప్పనీ దుఃఖాన్నీ భయీన్నీ కలిగించే కావ్యసామగ్రి "నిత్తురూ. కన్నీళ్ళూ తడివి వొత్త 100216 తయారుచేశాడు శ్రీశ్రీ యీ వృద్ధ (వపంచానికి” అంటూ చెలం చెప్పిన మాటలు ఈ సందర్భంలో గుర్తుకు వస్తాయి (శ్రీశ్రీ ప్రతీక లలళోవం “అవళలిగట్లు” ఖండిక బహుళార్టద్యోతకమైన (పతీకలతో కూర్చబడి ఉండటంవల్ల కవి ఆా_త్త్వికపరిజ్ఞానం "తెలుసుకోనివారికి. విపర్‌ తొర్ధాలు కూడా స్ఫురిస్తాయి. “006 00౫ 15 1 మం[60/ 10 ₹010%8 చ ౯0866౯ 006 0006 శం ఓ9"! అని (ప్రతీక వాద్మవవ రు లో ఒకడైన మల్లాన్మే ఇెప్పుకున్న సూక్తి శ్రీశ్రీ కవితల పట్లకూడా వర్తిస్తుంది శీ022600108 (గం $00601 9128)6 100అ0£612000, 6 (162రేంగ 9090 4190076 ళు 90200 02863, 003676 ఓం అగొంం ఇం౦ం8 టలు 0 6౫980621 1902869 206 12666 66 1662 2600026964 6 ౦౦ 1066201100 ౩ (పతీకవాది అయిన కవి నృష్టించే (పతీకల అర్హాన్ని (గ్రహించడానికి పారకుశు కొంత అన్వేషణ సాగించాలి, (శ్రీథ్రీ మాటలు సొమాన్యమైనమాటలు కవిత్వానికి పనికీవస్తాయా పనికిరావా అనే మిమాంన క విత్విం ఎవరికోనం అశే (పశ్నకు రూపాంతరమెన ప్రశ్నే, రంగు రుచి వానన గల పజాలు కవిత్యానికి అవనరం అని కృష్ణశాస్ని ) అంకేే కవిత్యం భాన్చకుడై న వ్య కి కోనమే అని ఇప్పడమే, మేకైన మూటలు, జానపదచ్భందస్సుళు కవి తానికి కావాలని గురజూడ చెప్పడానికి కారణం కవిత్విం (ప్రజలకోనం అనే ఉ్దేకమే. కుక్కవిల్లా అగ్గివుల్లా నబ్బుబిళ్లా అన్నీ కవతామయమే అనీ శృళా నాలవంటి నిఘంటువులు దాటి పదాలు తన యెదలో అడుగిడినాయనీ తన గీతం త్రనజూతిదనులు పొడుకు నే మం[తంశా (మూగించాలనుకుంటున్నా ననీ తన కవిత్వం కాగి ్రీలోకపు కల్యాణానికీ (శామిశలోకవు సౌభాగ్యానికీ అనీ థ్రీఖీ ఇెప్పడానికి కారణం కవిత్వం పీడితజనుల సముద్ధరణ ఫోనం అనే ఉ్జేశమే కవి తొాసయోజనాన్ని బట్టి కవిపదజాలం ఉంటుం చే తప్ప సామాన్యమైన ఛాష, ఉదాత్తమైన భాష వదో ఒకళేు కవిత్వానికి పనికివస్తుంద నేది నిజం కాదు, కొంటా లంక త. నా 404 ౧౧11౦180 2 1819

బిడి ట్ర శ్రీ కవిత్వం వన్వువ, నంవిరాాం వాళ్ళనూ బిడ్డల ఆకలినీ ఎదుర్కొన లేక ఉఊరిపోసుకు చనిపోవడనో సము(దమున పడిపోవడమో సమశ్యగా తీసుకున్న సంసాగని నగరంలో చూశాడు. ఉదయం ఆరున్నరకు గదిలో ఆరిపోయిన దురదృష్టజీవి రాకాసికేకలు విన్నాడు. విసిగిన (ప్రాణుల దుర్శృతినీ నెతురు (కక్కుకంటూ కేలకు రాలిపోయే సాహాసి మరణాన్నీ చూశౌడు.. రక్తంతో కన్నీళ్ళతో తడిసిన గతాన్ని చది వాడు మహాహాంతకుల్ని పసిగట్టాడు కాలువలో ఆత్మహత్యలు చేసుకున్న దగాపడినత మ్రల చాఢలు గాధలు అవగాహన చేసుకున్నాడు, థూర్తలోకానసికి బలిఅయిపోయిన సాహితీవే తలను మూసి బాధపడ్డాడు విరుద్ధవర్గ్దాలు గల (ప్రపంచంనుంచి వర్లా లే లేని మరోపపంచానికి చేసే [పయాణం నది ఇవళ*లి ఒడ్డునుంచి అవతలిగట్టుకు చేసే [(వయాణంతో పోల్చ౭ డింది, ఎచటికి పో శావీరాళ్రి ఆశనే మితేవాది (పశ్నకు అతివాది చెప్పే సమాధానం అవతలిగట్టకు అని! ఈ నమాభానమే (పాశ్ని కృడ్చీ యాతికుద్నీ నిజస్వరాపాలతో మనముందు ఉంచుతోంది మరో[(ప్రపంచం, అవతలిగటు, ెందూ సొమ్యనాద(పపంచానికి (పతీక లే మహా(ప్రపంచం, జలపాతం (లేతాన్ని, కంచునగారా, అగ్నికిరీటం, ఎ(ర బాన్టటా, "హూమజ్యాల్క స్వర్గం అకాళశతార, ముందుదార్హి కాగి శ్రకన్వర్లం, స్వప్నం మొదలె నవన్నీ జ్రంచుమించు ఆ సామ్య వాదవ్యవస్థ కే (పతీకలుగా వాడబడ్డాయి 7 ఎచటిక్షి పోతావీరాత్రి? అనే (ప్రశ్నకు నమాభధానం ఒకశు అయినా డాన్ని రకరకాలుగా మహ పస్టానంలో చెప్పాడు థ్రీశ్రీ పదండి ముందుకు పడండి (తోసుకు వోచాం పోదాం పె పెకి. మునుముందుకు సాగించేది కావాలోంష్‌ నవకవనానికి _ ముందుకు పోళాంమేము (పపంచం వమూవెంట వస్తుంది . మహానగా 'లెగురుతున్నాయి మహారదధం కదులుతునా ది _ వీటన్నింటి లోనూ పురోగమన మే న్య క్షం చేయబడింది ౬ అవతలిగట్టు ఖండికలో అ(ప్రస్తుతమైన సాయంకాలవర న ధ్వనిస్తుంది చీకటి భయం, అపన్వరాల్సు నీడలు, రాష అనే పదాలు ఆ వర్ష నను అభివ్య కంచేస్తాయి. ఇంట్రోచీకటి జగతు లోని చీకటికి సూచన, తీగ తెగడం కాంతివి చేదం, అఎన్వరాలు ఘూకారావాలు, చావ్వబతు కులు సూర్యాస్తమయ తిమిరజననాలకు సూచనలు, అవతలిగట్లు మళ్ళీవచ్చే సూర్యోదయానికి (పతీక ల 1 (శ్రీశ్రీ విషాదసామగి వర్ధమాన సమాజ విషాదమే శ్రీశ్రీ కావ్యవస్తువు కావడం వల్ల మహాప్రస్థానం నిండా విపాదసామ[్రియే ఎక్కువగా కనిపిస్తుంది వర్షుకా(భముల (ప్రళయఘోపషు, నము(ద్రాల జల(్రళ యిం, అ(శుధార్క వెరిగాంతుక, ఆకలేసిన కేకలు రాలినెత్తుడు (శక్కుకునే చుక్కలు పగిలిన పగళ్ళు, విశీర్జిల్లిని నిశీధాలు తలవిర బోసుకు నగ్నంగా న _ర్తించేవాళ్ళు, ఇంకిన (కొన్నెత్తుకు;

చుహ్మాపహ్హాకం ఉగ్‌ తెగిపోయిన విపంచికలు, మరణించిన యువయోధులుు అనాథజీవుల నమాధుల ఫోవ, ఫ్యలి చంపిన లేడినెత్తులు, భూకంపాలు వైద్యశాలలో రోగా ర్తుడ్కు కాలువనీళ్ళలో - (తాగుబోత్తు, పడుపుక త్రై ఉరికొయ్య, ఊన్నాది, అకలిచీకటి చిచ్చుల్సు చెరసాలలు, సమ్మైలు, అభాణస్యలు, శిరోవేదన పాడుకల్క గూబలు, కళేబరం, ఎముకముక్క_, మూలుగులు వెకిలిచూఫు వీనుగులు, సందులలో పందులు శేక్క నెత్తుక్కు నిప్పులు విశాచగణం, దర్శిదుల్కు కన్నిళ్ళు, హాహాకారం, కత్తులు, (పేగులు వడ్వుల్సు ఆతృృహత్యల్కు మొదళ్రై నవి జగుప్పనీ దుఃఖాన్న్‌ భయాన్నీ కలిగించే కావ్యసామగి అనత్తురూ కన్నీళ్ళూ తడిపి కొత్త ₹000 తయారుచేశాడు శ్రీశ్రీ యీ వృద్ధ (5 పంభానికి” అంటూ చెలం చెప్పిస మాటలు ఈ సందర్భంలో గుర్తుకు వసాయి (శ్రీశ్రీ వతీక లతళోపం “అవతలిగట్టు' ఖండిక బహుళార్చదో్యోతకమైన (ప్రతీకలతో బార్చబడి ఉండటంనల్ల కవి ళా _త్విక పరిజ్ఞానం "తెలునుకోనివారికి విపరీ తార్ధాలు కూడా స్ఫురిస్తాయి. “18 ౧00౫ 15 2 మ్రూంంం 10 ఇన1ం్‌ టం 102606 096 096 6 ఓట! ఆని (పతీకవాద(సవ రషలో ఒళచెన మల్లార్మే చెప్పుకున్న సూక్తి శ్రీశ్రీ కవితల పట్లకకూడా వర్తిస్తుంది శీ02%40218 గం 100001 910816 110000061200%, 6 (108660 కళక0 6150076 606 0200 10486, 0093లళం ఘం గం 2౧08 భుయి 05 6౧౧8621 1908286 206 బైటం ర 1602 8006646664 60 ఉంగా 06940109 ౩ (ప్రతీకవాది అయిన కవి నృష్టించే (ప్రతీకల అర్ధాన్ని [గ్రహించడానికి పారకుకు కొంత్ర అన్వేషణ సాగించాలి, (శ్రీశ్రీ మాటలు సామాన్య మైనమాటలు కవిత్వానికి పనికీవస్తాయా పనికిరావా అనే మిమాంస కవిత్వం ఎవరికోనం అనే (పశ్నకు రూపాంతర్యమైన (ప్రశ్నే, రంగ రుచ్చి వానన గల పడాలు కవిత్వానికి అవనరం అని కృష్ణశాస్తి) అంకే కవిత్వం భాన్చకుడైన వ్య క్తికోనమే అని ఇెప్పడమే,. శేమైక మాటలు, జానపదచ్చందీస్సాలు కవి ఆాగినికి కశావాలని గసరజూడ చెప్పడానికి కాళణం కవిత్వం (ప్రజలకోనం అనే ఉద్దేశమే. కుక్కపిల్లా అగ్గిపుల్లా నబ్బుబిళ్లా అన్నీ కవితామయమే అవీ శ్మృళా నాలవంటి నిభుంటువులు దాటి పదాలు తన యెదలో అడుగిడినాయనీ తన గీతం తవజ్లాతిదనులు పాడుకునే మంత్రంగా (మోగించాలనుకుంటున్నా నీ తేన కవిత్వం కారిక లోకపు కల్యాణానికీ (శామిశలోకఫు సౌభాగ్యానికీ అనీ ఖ్రళ్రీ వొప్పడానికి కారణం కవిత్వం పీడిత జనుల నముద్దరణ కోనం అనే ఉడ్రైశమే కవి తాాపయో జనాన్ని బట్టి కవిపదజూలం ఉంటుం జే తప్ప సామాన్యమైన ఛాష, ఉదాత్తమైన భాష వదో ఒకళేు కవిత్వానికి పనికివస్తుంద నేది నిజం కాదు, 080, [ల న 0110 ఎ6 6500 2 1810

336 థఫ్రీచీ కవిత్వం వన్తువ, సంవిధాశం ఆ ₹111 08 1005004706, ౧0900: 1106 త్యాస్న్‌ చదివే సమాజం ధన స్వామికంలోనిదిగా భావించడంవల్ల నే సివానికి కవి ఏపదాలు వాడా డన్నది కాదు అతని కవిళాగారవాన్ని నిర్హ యించేది, వాటివి ఎలా వాడుకోగల్గ్లాడన్న చే, ఉదా త్తభాపువాడిన మనుచరి(త, సామాస్యభాహవాడిన ఎంకిపాటలు కవిత్వభావనలో నమాన మెనవే. మొదటిది పండితుల నలరి స్తే రెండవది పామరుల సలరిముంది ఈ రెండు స్టాయిులను కలపాల"ే శీతీ అభిప్రాయ పడ్డాడు న. "లిలో ఒకానొక మార్మికత ఉంది. అది పదాల అంతర్జీవిత 'వతిష్టకు నంబంధించినచే 1 089060 0 (06 96066 1006 16 0 ఇం5ర3 (199%) 1 6 1681 ఇాక6టా 06 9ట16* అన్నట్లు అశిసామాన్యవా క్యాల్లో అసామాన్య భావాలను న్య కృంచేయగలిగాడు శ్రత్రీ అత్యున్నత భావన్య క్రీకరణకు సామాన్యభావ కూడా శ్రిత్రీకి ఊప ఇూగించింది. ఇది ఫ్రీశ్రీ నేర్పరితనమే - (ప్రతిభే - కాసీ పరికరాల గొప్పతనం కాదు, ఇవేమిటీ వింతఛ యాలు, ఇవేమిటి అవస్వకాలు, అచేసుటా రంగుల నీడలు ఎచటికీ పో తాపీరాకి_ఇంట్లో చీకటి _ తెగింది తీగ _ చావూ (బతుకూ _ అవతలిగట్టుకు అశే వాక్యాలూ. పదాలూ క్రూడ్లా అతిసామాన్యా లే అయినా కవి కల్పించిన ప్రకరణాన్ని బట్టి అసామాన్యార్థాలను ద్యోతకంచేశాయి నదీనదాలూ అడస్రలు కొండలు ఎడారులా మన కడ్డంకి ఇ _ మరో్య(పపంచం పిలిచింది _ పానకాలం ముసీరి రాగా నిలువునిలువున నీరు కాలేదా _ విడిన మబ్బు స్పాలనడుమనుండీ వేగుజుక్కా వరించింది _ ఎముకముక్క కొరుక్కుంటు వీమి అనలేదు కుళ్ళు - ఒక ఈగకు పడవేసుకు న గా తొలగి తొండ _ (ప్రభువెక్కిన పల్లకీ కాదోంక్‌ అది మోసిన బోయి లెవ్వరు ?.. వాటు మేమే వండుకోవాలి. ఒక్కొక్కమార వినే దొరకదు _- వంటి వాక్యాలు ఫ్‌ మైనవి భావాలు అసామాన్య మైనవి బతధాషు లీ వాకా శ్రీఖీ పాత్రలు మాటాడవు మాట్లాడిన పొత్రలైనా ॥ ట్ర పరాజతులులోనూ (పశ్నించేవాడూ జవాబిచ్చేవాడూ- మితంగానే మౌటాడతారు, ఆ మితభాషణంలో అనేక వ్యంగ్యాలు వినిపిస్తాయి, “వాడు' ఖండికలో (శామికులకూ యజమానికీ జరిగే సంభాషణలు చిన్నచిన్న వే, వ్య త్యాసంలో 'శామికుతలే కాస్‌ బూర్జువాలు మాటాడరు, ఒక పా్యత్రతరపఫున న్యాయవాదిగా శీతీ వాదించటమేమహ[ప్రస్తానంలో ఎక్కువగా _ కనివిస్తుంది. మరో(ప్రపంచం అని మొదలుపెట్టి ఇలా చూడు సీకోస్‌ం ఇచే నా మహో(ప్రస్థానం అని ముగించేవరకూ (శ్రీశ్రీ ఒక ముహావక్తగా ఛాసించాడు, వక్నకు కావలసీన కలోచన్స ఆవేశం సమ్మిళితమై లయతో పరగెత్తడమే శశీ విశిస్టతల్లో (ప్రముఖ మెనది 3౩ సేంరల8148106108 కింటల 4 16000065 0% 30) 294 00%0009001

68,/సాహసి ఎగిరించకు లోహవిహంగాలను ! కదిలించకు సుప్తభుజంగాలను ! 1094 జ్య్మూల 9

నమాజూన్ని మార్చడానికి (పయల్నించే అతివాదులకూ నమాజూన్ని ఉన్నది ఉన్నట్లు భద్రంగా ఉంచడానికి (పయత్నంచే మితవాదులకూ అనంతంగా జరుగుతున్న నంఘర్ష ణలో అతివాదులకుండే సాజానం, కార్యదీక్ష అమానుపాలుగా కనివిసాయి, జఆాళ్కాలికంగా అతి వాదుల విప్ల వధోరణుల్ని అపారం చేసుకుంటుంది నమాజం, వీళ్ళు సమాజానికీ సం(ప్రదాయానికీ (దోహాం తలవెడుతున్నారని మితవాదులు భావించినా ఆ విదోహాంవల్ల నే (పసంచం వురోగమనంసాగిబ్తుంది లా

అతివాదులైన విష్ణవకారులు సామాజికమైన అన్యాయాలమిాద తిరుగుచాటు చేయడానికి వారిలోని రజోగుణం సహాకరిస్తే , మితవాదులు చేసే 'పితబోధలికు వారిలో ఉంజే సాత్త్విక (వవృత్సి, సంయమనం కారణమవుతూ ఉంటాయి, ఈ విపరీతనంయమనం మానవ్చడి ఫురోగము నాన్ని- వ[క్రమార్తాలకూ పట్టించవచ్చు, ఆలస్యమూ చేయివచ్చు, విప్లవవాదులు శకాలంకన్నా ముందుకు ఊపహాలను సారించి, (కియాళూపంలోకి వాటిని సాధ్యమైనంత త్వరగా పరివర్షి! సొరుం ఇందువల్ల నమాజవిప్త వం అతివేగంగా సాధ్యమవుతుంది

సొమ్యవాదావతరణానికి రష్యాలో అనిన్‌ జరిపించిన తిరుగువాటు అతివాదానసికీ, పరపీడనా విముక్తికి ఇండియాలో గాంధీ జరిపిస్తున్న (1934 నాటికి సత్యాగ్రహం అహీంసావిభానం మితవాదానికీ ఉదాహరణలుగా స్వీకరించవచ్చు. గాంధీ అవలంబించిన విధానం స్వాతంత్యసాధ నకు వేగం నమకూర్చ లేక పోయింది, సామ్యవాదాన్ని సాధించ లేకపోయింది

(గాంధిక భావ యధాతధంగా వర్టిల్ల డానికి జయంతి రామయ్య పంతులు (ప్రభృతులు వేసిన నన్నాహాలు యథాస్థితివాదానికి ఉదానారణలు కాగా వ్యావహారిక భాప. వికసించడానికి గిడుగు రామనూర్సి తెచ్చిన విప్లవం అలివాదానికి ఉదాహరణ, (గ్రాంథికళాపూవాదులు వాడుక భాషలో కవిల్వేం రానేవాళ్ళకు నిపేధరూపంలో హితబోధచేశారు. అది వారి సంప్రదాయ పర ళ్వానికి మా(త్రమే కాదు, చరి(తపరిణామ్మక్రమం తెలుసుకో లేని అజ్ఞానానికికళూడా నిదర్శనం.

[48]

(98 థ్రిత్రి కవిత్వం వస్తువ, సంవిధానం నంపదాయవాదుల్క ననాతనుల నిషేధాలకు చరిత తలజన్లో కాలం" ఇల్లి పోయిందంకొ సమాజవ్యవస్థలో ఎంత వేగంగామార్చు వస్తున్నదో "తెలుస్తుంది, ఈ మార్చును బాగా గుర్తిం వాడు శ్రీశ్రీ. అందువల్ల నే (గాంథికవు క ట్టు బాట్లన్‌, ఛందస్సుల సంకెళ్ళనీ వ్యాకరణాల అవరో ధాల్నీ త్వరగా భేదించుకోగలిగాడు, సమాజవిప్ల వాన్ని గారవించగలిగాడు అలివాదిగా మూరి “బిట్లు తినడానికి కూడా సిద్ధం అయ్యాడు "భవిష్యత్తులో తానే జయించితీర తాననౌ” విశ్వాసం పొందాడు, “*విపవకారులే (పపంచోద్ధారకులు" అనీ ' ఆతివాది కావడం, విప్తనకారుడు కావడం, మానవచరిత్రను మార్చడం (సతివ్య క్రిలోనూ లేదు ఈ అల్పసంఖ్యాకు లే చరిత[క్రమం మాన్చేది” అనీ "అతివాదికి వెంటనే బోధపడ్డది మితవాదికి చాలాకాలానికి కాని బోధపడదు, బోధపజినా ఆచరించడానికి దూశీ సాహనం ఉండదు” అనీ *అనాదినుండీ ననాతనుల నంపదాయ పర కార్షినికీ అతివాదుల సంస్కారప్రియ త్వానికీ సంఘర్షణ వస్తూనే ఉన్నది అనీ అంటూ శ్రీశ్రీ ఇక నందర్భంలో రాసిన వాక్యాలు! ఈ నందర్భంలో క్లాపకానికి వసాయి ఈ అవగాహానతో శ్రీశ్రీ 1994 జూలై. 9వ తేదీన 'సాహాసి ఖండికను రచించ్చి మిత వాదుల విపరీతసంయమనాన్నీ హితబోధనీ ఎత్సి పొడిచాడు కవి తావస్తునంవిధానాలలో “సాహసి” అవుతున్న శ్రీశ్రీనే సంప్రదాయవాదులు ఎలా మందలిస్తారో ఆ మందలింపుకు అద్దంపట్టిన ఖండిక "సాహాసిో, ఎగిరించకు లోహావిపహూంగాలను! కదిలిచకు సుప భుజంగాలను! పలికించకు మాన మృదంగాలను! ప్యాదయంలో దీపం పెట్టకు! మంత్రనగరి సరిహద్దులు ముట్లకు! వంటి నిషేధవాక్యా లన్నీ మితవాదులవే కానీ వాటిని అతివాది అనుకరించి ెప్పినప్పుడు వ్యతి లేకార్థం స్ఫురిస్తుంది, (ీభీ సాహసమనస్త త్వం మహా(ప్రస్టానంలో భఖీశ్రీ అతివాదిగా నే కనిపిస్తాడు కానీ ఎగ్క_డా మితవాదిగా యధాస్థితి వాదిగా కనిషంచడు శ్రీశ్రీలోని సాహసమనసత్త వ్రం ఏ ముసుగూ లేకుండా అనేక పాదాల్లో గోచరిన్తుంద్‌ "పాతపదాలు, డిక్సన్‌, వర్ష నలు, అలంకారాలు, ఛందస్సు, ఉపమానాలు, పద్దతులు, ఆచారాలు కవిత్యంలోవీ జీవితంలోవీ ఇంక మళ్సీ లేవకుండా వాటి నడ్డి విరక్కొట్టాడు శ్రీశ్రీ ధ్వంనం చేసి రోడ్డు వేశాడు, పదండి ముందుకు పడండి (త్రోసుకు అంటున్నాడు, తాము వేటిని ఎదరించలేక (పతిదినమూ లొంగివోతున్నారో ఆ నిరంకుశాధికారుల నెత్తిమిద నాలుగు బెబ్బలు కొట్లాడని యువకులు చిలంమిోద భరాపే అభిమానం వాలదు శ్రీశ్రీకి కామూ యింకో నాలుగు జెబ్బలు కొట్టగల శక్తిని తెచ్చుకోమంటుస్నాడు మనుషుల్ని” అంటూ వ2ెలం రాసిన యోగ్యతా పత్రంలో అతుథతీగారం అతివాదాన్నే మెచ్చుకోవడం జరిగింది. చూ థ్రీభ్రీసా ఒకటి కావ్య 217 పే

మహాాపప్పానం కరి "అవతలిగట్టు' ఖండికలో మితవాది వేసే (ప్రశ్నలకు అతివాది ఇచ్చే జవాబుల్ని రాసిన శ్రీశ 'సావాసి' ఖండికలో మితవాది హితజోధలను అతివాది తిరస్కరించడాన్ని చి(తించాడు, తీవ్రమైన విప్తవభావాలను మెదకులో దాచుకో లేని సావాసి వాటిని (ప్రపంచంలోకి వదులుతూ నే ఉంటాడు. అతడ్ని మితవాది ఎగిరించకు లోపావిహాంగాలను ఉండనీ మస్తిష్కకులాయంలో అని మందలిసాడు ఈ మందలింఫును అతివాది నెక్కిరిస్తే ఎగిరించు లోజావిజాంగాలను ఉండ నయకు మస్తిమ్మ కులాయంలో అని ధ్వని స్ఫురిస్తుంది రెక్కలతో ఆకాశంలోకి ఎగిరిపోవడం పన్నీకి గల స్వేచళ్భానహజాతేం, ఇక్కడ సఖీ జీవజాలంలోనిది కొదనడానికి లోజావిపాంగం (విమానం అనేమాట ఆభారం, ఈ లోపహావిహంగం మానవుడు విష్ణ వవాది అయి. సృష్టించే యుద్ధాన్ని జ్జాపకం (ఆంల చేస్తుంది. అది అతని మస్ప్నిష్కకులాయం (మెదడు గూడు లో ఉంది అలా ఉండిపోవడం అనహజం కానీ దాన్నే సమంజసంగా భావిస్తాడు మితవాది, అది అసపహాజమనీ దాన్ని (పపంచంలోకి వదిలి పెట్టడమే ఇచార్మితకకర్త వ్యం అనీ అంటాడు అళివాది పారిశామికయుగంలో కవిగా కళ్ళు తెరిచిన థ్రీథ్సీని 'లోహావిహూంగాలు” ఆకర్షించాయి, కవితాదర్శనంలో శ్రీశ్రీ కనుగొన్న దృశ్యాలలో ఎగళే లోహా క్యేనం ఒకటి రెండవప్రపంచ యుద్ధంలో రష్యా విమానజాహువులు వినసరడాన్ని థ్రీశ్రీ సమర్దించాడు. ఎగిరిన ఇనుప జేగగా విమానాన్ని ఉత్సేమేంచి అది (దోహాలను తూలగొట్టి, శాంతిని తెన్తుందని భావించాడు అందువల్ల నే లో బావిపహాంగాలను ఎగిరించవద్దనడం శ్రీశ్రీ ఆశయానికి విరద్ధమవుతోంది, చిరదీమౌశిమూతపన్పమాతణలో నిశ్చృలసమాధిలో సర్గద్య్వారవుతళోరణమె. (లిన మస్తిన్లుం ్రీశ్రీది ఈ మృన్రిష్మంలోనే అతనికి ఘోమలు, భాషలు, దృశ్యా లెన్నో తోఛాయి, కవిళ్వనిక ఆలోచననూ దృక్పధాన్నీ (పథానంగా భావించిన థ్రీ శ్రీ మ_స్తిప్కాన్ని కులాయంగా ఛావించడం, ఆందులో నివసించే భావాలను లోపావిహాంగాలుగా భావించడం, వాటిని ఎగిరించ బూనుఫోవడం అతివేలమైన అతివాదానిక నిదర్శనాలే సామ్యవాదాన్ని వోళే అకివాది పీడకవర్లాన్ని 'ద్వేమించక మానడు, ఈ జ్వేపాన్ని తిర రించే మితవాది సుప్తభుజంగాలను కదిలించవద్దంటొడు. ౩) ఈ హితబోధను అనుక౭ించి వెక్కిరించ డమే అతివాది ేన్తున్నది మనోవల్మీకంలో నిదించే భుజంగాలను కదిలించమంటాజు అతివాది భుజంగాలకు కవలడచే సవాజవై తన్యం. కానీ కుబునంతో ఉన్న భుజంగాలు వలీ స్రకంలో న్మిదిస్తూ ఉంటాయి. వాటిని కదిలించడం అపాయకరమే ఈ భుజంగాలు మనోవలీ ్రకంలోనివి కావడంవల్ల వాటిని కదిలించడమేీ కర్త వ్యంగా అతివాది భావిస్తాడు మరో(ప్రపంచానికి (తాచులవలె సాగాలని థ్రీఫ్రీ చెప్పాడు. ఎవకవనం పెనుసిద్దుర వది లించాలన్నాడు, ఇరవై ఫోరల అరవై కొమ్ముల (ఈకూరఫఘోరకరో_టకులను (ప్రపంచంలో

93406 శ్రేశ్రీ కవిత్వం వస్తువు సంవిధానం ఫ్రీత్రే -మూళాడు, - సిన్‌ బర్నాకవి పాటలు ఛ్రీశ్రీకి విపం[కక్కే. భుజంగాలవలె కోచాయి "రెండవన్శప్రపంచయుద్ధంలో పాసిస్టుల మాద (ప్రపంచం పడగెత్సి బుసళొట్టి లేచిందన్నాడు ్రీథ్రీ, అధునిక చై తన్యం ఇద్దరు అంతరన్హాతీయ శాత్త్వికులవల్ల (పచారానికి వచ్చింది. మొదటి వాడైన మార్క్స్‌ చర్మితకు, (షపంచానికి.నూతనభాహష్యుం రచించి మానవుడి మస్తి షృంమోవ (ప్రభావం చూపిస్తే "'రెండవవాడై న (ఫాయిడ్‌ మానవుడి [ప్రవర్ననకు నూతన వ్యాఖ్యానం వేసి మానవుడి మనస్సుపై ప్రభావం భూూపీంచాడు, ఈ యిద్దరిసీ తనకు మార్షదర్శకులుగా తీసుకున్న అీఫ్రీ, మస్పి ష్మా_న్న్‌ మనస్సునీ అఆలోచనసీ ఆవేశాన్న్‌ నమంగ్యా తనకవిత్వంలో (ప్రదర్శించాడు, మస్తివ్కకులాయంలోని లోహావిహాంగాలను ఎగిరించాలని చెప్పుకున్న ఖ్జలయే మనోవలీ శం లోని సుపష్తభుజంగాలను కదిలించాలని చెప్పాడు, సుప్త్పభుజంగాలు సు ప్రవెంఛలే, మనోవలీ శకం అంశే మనస్నత్తస్థకాస్త )ంలోని 9 ౩ (ఖ్రాయిక్‌ సైకోఎనాలిసిన్‌ను చదువుకున్న థ్రీశ్రీ వర్ష ్‌ న నా. అమెని, ళు చై తన్యంతో రాసిన కవితయే సాహాసి, మార్ష్‌నూ (ఫ్రాయిడ్‌ సూ మేళవించుకున్న మేధావీ ఆ వేశపరుడూ థీశ్రీ కావడంవల్ల నే మహో(ప్రస్థానంలే ఆలోచనా అజేశం ,కలగావులగర అవుతూ ఊంటాయి. ఛ్రీత్రీ మొటలలో'జే అతని ళవిళర్షరా *“వెలరేగిన కలగావులగపు.విలయోనర్నపు బలనత్‌ యురవఠ్‌ పరివర నిబీ, మనో వల్శీకంలోని' సుప్తుభుజంగాల కదలికను శ్రీశ్రీ. మహా (ప్రస్థానంలోని కొన్ని భావచి(శ్రాలలో చూపించి ఉన్నాడు, ఊన్నాది మనస్సినీవాలిలో ఘూకంశేకా. భేకంచాకా_ఊనా ది మనః (ప్రపంచపు మహోరణ్యపు చిక్కుదావలు__అఫుడే (ప్రసవించిన శిశువు నెడదనికుకొని రుచిర న్వష్నాల్తను కాంచే జవరాలి మనఃప్రపంచపుటావరాలు _ ఒక శణంలో మనస్సులో ఎదో న శా యు మొదలే నవి నీ సంచారం ? అని ఆతివాదిని ప్రశ్నిస్తే, అతివాడి ఆ -చూటలణీ అనుకరించి ఆంతరాళభయం కర(పొంతరాలనే వినోరం అనీ నుళ్ళేదారినే సంచారం అనీ రూఢిపవసాడు, అభారం లేని అంతళాళంలో భయంకర (ప్రాంత రాల్లో "రెక్కలూ వివ్వుకు ఎగరగల శకి, పథ్నీకి పన్నా పడిపోళొవు సుమా అని పాచ్చరించేవాపమితవాదులు లోహావివాంగం ఎలా పడిపోతుంది? ముళ్ళదారిలో నంచరించగల ధీమా భుజంగానికున్నా ముళ్ళు గుచ్చుకుంటాయని మితవాదులు హపాచ్చరిస్తాప లా 2 ₹0=6 11 0 6 గఫాం%ం 86 19 6 502800 0౯ 1056061976 62098 13 10201563 2౯6 మం61604 0 606 6880 886 9006 680, -గె 9

మహా్యపస్తానం వ్ర1 కానీ కుబుసం ఉొడ్చిన పాము వీరి హాచ్చరికనులెక్క చేయదు. ఈ విారసంచారాలు .అతివాది వే, నదీనదాలూ అడవులు కొండలు ఎడారులా మనకడ్డంకి+? అనేవాడు అతివాదియే.. నెత్తురు మంజే శక్తులు నిండే సె లికులు అళివాదులే, నే నొకదుర్గం' నా దొకస్వర్హం! అనర్గళం, అనితర సాధ్యం, నా మూర్షం! అని చాటుకునేవాడు అతివాదియే, “తిట్లూ రాట్లూ పాట్లూ వస్తే రాసీ అనగలిశే వాడు అతివాదియీ, రాధి "అయినా 'అెక్క చేయక అవళలిగట్టుకు పోళాననేవాడు అవలివాదియీ, నిప్పులు చిమ్ముకుంటూ నింగికెగిరిపోయేవాడు అతివాదిమే ముళ్ళూ రాళ్ళూ అవాంతశా అెన్ని ఉన్నా ముందుదారి నూది అని చెప్పాకోగలవారు అతివాదులే

మౌనమృదంగాలను పలికించకు అని చెప్పే మితవాది అలా చెప్పడానికి కారణం ఉలజే కాలూ. వీరనంరంభాలూ సహించలేని సాత్విక(ప్రవృత్నియే. మౌనం వహించడం మితచాది లతుణం వమకావనమృదంగాలను పలికించు ఆని సావాసి నూచన, “బాధ, మరణం, దరిద్రం అవి శ్య్వానం, అశాంతి ఇవన్నీ అర్జంకాక సృప్టినే (పన్నిస్తున్న యువకుల లతుకంరాన్ని పకంవాని పలుకుతున్న” ఫ్రీఖీ-మానమృదంగాలను మెచ్చుకోలేడు

(శ్రీశ్రీ కవిత్వంనిండా అల్లకల్లోలపు ఘోవలే కానీ మానాలు లేవ, కదం 1తొక్కుతూ పదం పాడుతూ మ్యాదంతళాళం గర్జిస్తూ ముందుకు పోవాలన్నాడు.[శీశ్రీ.. (ప్రళయఘోమషలూ కంచునగారాలూ వాద్యాలూ ఊళలూ వె[ర్రినొంతుకలూ. శేకలూ తుపాను మేఘుఫ్టు. గర్జనలూ రు-షూనిలమడ్డధ్యానాలూూ రణన్నినాదాలూ శంఖారావఢంకాధ్వానాలూ. ఫిరంగసల మృవం ఘోనలూ రధనాదాలూ గంటల గణగణలూ కమాచిరాగాలూ కంకణని క్యాణాలూ యుద్ధ గుంజన్వృుదంగాలూ (శీ కవిత్వంలో ఉన్నాయి ఇవన్నీ మౌనమృదంగాలకు వికుదాలే,

ల? క! మానం వహించలేడు ఇ అతివాద దోపిడిసమాజూన్ని చూస్తూ మనశెందుకుళే అని 0

శీట్రీ కచి త్వాన్ని పొల్‌రోబ్సన్‌ వంటి స్మగోగాయకుడి సంగీతంతో పోల్చి అ నంగీతకవి శ్వానికి హాద్దులూ అజ్ఞ లూ లేవనీ లత ణాతీతంగా శాగాతీతంగా అది చెవులు క్షక్రుమ'శేటట్లు

0౧ జు "తెలుస

ఉఊంటుందనీ వైవి ఏన వలం మానమ్మదంగాన్ని శిత మెచ్చుకో లేడని లుసుకున్నా డు,

కదలిక లేని (ప్రజానము([దం ఇాంతతరంగాలవలి నోచరించే విషయం, ఉగ్రోకరహితంగా

షి (ఎ

వద్దంటాడు మ్‌తవాది. మహా(ప్రస్టానం అశే గీతంలో తీట (పజలను కెరలించడానిశే ఆచేళం (పదర్శించాడు.. “నెత్తురు మండే. శేక్సులు నిండే పై నికలారా రారండి అనడం ఉదేకపర్ర చడానిశ్తే

వ్యృాదయంలో దీపం వెట్టగలిగినవాడు విప్లవకారుడు కాగా అ దీపం ప్య్చాదయాన్ని దహి స్తుంబేమో అని భయపడేవాడు బుతవాది. దీసం పెట్టవలసిన అవసరం వచ్చిందంకే ఆ న్టం

రశ! శిఖీ కవిత్వం వస్తువ సంవిధానం చీకటితో నిండిఉందన్న మాక స్యాదరగూలు వాన్త వజ్ఞానం లేకపోవడంవల్ల (భాంతిలో ఉన్నాయి. ఈ (్రాంతీళీ జడ తార్దినికి కారణరి. దీపం- లీశీ భావనలో సామాజక చైతన్యమే. ఈ వైతన్యాన్ని తీతీ అగ్మిప్రతీకతో న్యక్షంచేశాడు, మరో(ప్రపంచవు (తేళాగ్ని, అగ్నికిరీటం, "హోమజ్యాలల్కు అనల వేదిక (ప్రపం చాగ్న్వి జ్వాలాతోరణం ప్రాలిక నయనజ్యాలిక, వికసించిన విద్యు త్తేజం, అగ్గిపుల్ల, శ్యమంత రోచిర్నివహూం, అగ్నిసరస్సు, వెలుగుల రవ్వ లజడి, ఆకాశదీపం వ్చాదిలో జాలల్కు నిటాలాగ్ని మొదలై నవి మహా(ప్రస్థానంలో కనిపిస్తాయి. అతివాది రహస్యాలోచనలు సాగించే సంశేతస్టలం మంత్రనగరి అక్కడికి పోతూఉంళు మితవాది అతడ్ని ఆవి “మంనగరి సరిహాద్దులు ముట్టకు' అని ఆంతువిధిస్తూ ఉంటాడు దీన్నే అతివాది వేళాఫోళం చేసాడు, వేదబుక్కుల్ని మంతాలుగా వ్యవహరిస్తారు మంతం రహన్యమైన జక విద్య. భౌతిక వాది దృష్టిలో 6 హాస్య విద్య ఉండదు పహారోంహరోం పారహారపహారపహారపహార అనేది విపవ ౧0౧ వాది తన అనుయాయులకు ఉపటేశించిన మం(్రమే, "అటు నను మం(తించిన నమ్వ ుద్ధం గావిం చన ఆ గాంధర్వాసిక్ర అనీ *నా గీతం గుండెలలో ఘూర్షిల్లగ నా జాతిజనులు పాడుకొనే మం[త్రంగా (యోగించాలసి' ఆన మం[్రకవాటం అనీ శశి మం్మతశ ఛ్రాన్ని ప్రతీకాత్మకంగా వాడాడు, 'అథీ వదచితాలలో ఆధునికృచైతన్యం లశ పవచి్నిశాలలో 20వ శతాబ్దపు వై జొనిక్‌ పారిశ్రామిక వ్రైతన్యం వలివింవించే నందర్శ్భాలు కనిపిసాయి, పరిమళవిలాసాలు వలపుకాగిల్సి పా తాళలోకంపుటిరుకునుదులు అకాశమంటిపచ్సు అ్థశ్రుయురులు, నిట్టూర్పుదొంతరలుు సుప్త ప్మతాలు, నిదురబరువు మొదలై నవి భావకవుల పదచిక్రాల్చా, లోపహావిహంగంి మౌొనమృదంగం, లోహాశ్య్యేనం, అగ్నిసరస్సు లోవా రాత్‌నులు, విషవాయువులు, మం ణమృదంగం, యూుద్ధగుంజన్న ్రదంగాలు, "రెక్కవిస్పిన రివల్యూ వన్‌, పేక మేడలు (వేనుపురాణం, ేడియోబాకాా విమాన బాహువులు సుప్తకంకాళం, ఇనుసజేగ, మంటపంట వంటివి స్ట వినూత్న పదచి(తాలు, మానవనహూజాల్రర్కున్ల అనుభవాలను, చేష్టలను నిర్టీవవన్తున్రలకు, భావాలకు ఆరోపించి కొన్ని పదచి(తాలు తయారుచేశాడు లీల (మోగింపబడని మృదంగాలను మానమ్భృదంగాలనడం ఈ శిల్పమే. కదలని తరంగాలను శాంతతరంగాలనడం, వ్యాపించిన విన్హ వాన్ని రెక్కవిప్పిన రివల్య్యూపన్‌ అనడం విచిత్రమైనవి ణా వ.

మవ్వోపప్తానం 848 (శ్రీభీ ఛందోవచనగీతం

థంజోగమునం నై లబండీనటళే జంటిటప్‌ వోజడననమటిజీం విజూనపీజీశీరోం చంశకిజపీ శ్రీశ్రీ ఛందోగీ తానికీ వచనగీతానికీ గలలేడాను చర్చిన్తూ పిళనూటు అన్నాడు. ఛందోగీతంయొక్క వేగాన్నీ వచనగీతం యొక్క వేగాన్నీ గులర్లించిన శ్రీథీ, ఆ ₹ండింటి వేగాలనూ ఒశే కవితలో (పదర్శించడానికి “సావాసి' ఖండికలో (పయత్నించడం కూడా శ్రీత్ర పాపహాసాన్ని సూచిస్తోంది ఇందోగీ తానికీ వచనగీతానికీ మధ్యస్థంగా నిలిచే గీతంగా “సావాసి'ని శ్రీశ్రీయే స్వయంగా శేర్టా న్నాడు జంతుపరిణామని(శేణిలో సరీస్మపానికీ పనీకీ నడుమ డీ0026001ల% అనేప్రోచీన పన్నీ ఒకటి ఊంజేదనీ దానికి నరీనృపలత ణాలు కొన్నీ పక్షిలతుణాలు కొన్నీ ఉండేవని తన జంతుళాతస్త్ర పరిజ్ఞానం నిరూవీంచుకుంటూ సాహాసి గీతాన్ని ఉ[0మ&600160% తో పోల్చడింలోని చమక్రారం ఆ గతంలోని లోహావిపాంగ, సు_పభుజంగాల (ప్రస్తావననుబట్టి అర్దమవుతుంది, ఎగిరించకు లోవా నివాంగాలను/కదిలించకు సుప్రభుజంగాలను/ఉండనీ/మ స్తివ్మకులాయంలో //మనోవల్నీ (కంలో అనే 5 పాదాల గీతంలో మొనటి రెండు పాదాలూ అతరగణసామ్యుం కలవి కావడంచేత ఛందో గీతమూ “ఉండనీ అజశే మాటా తరువాతి రెండూ పాదాలూ విషమ పాదాలు కావడంచేత వచన గీతమూ వెరసి ఛందోవచనగీతం అయిందని శ్రీశ్రీ అభిప్రాయం

వై ఉదాహరణంలోని మొదటిరెండుపాదాలూ. ఒక చతుష్పాదివృ త్రాన్ని ద్విపాది వృళ్తంగా మార్చుకుంకు లభించే ఛందోగీతం అవుతున్నాయి ఈ నెండుపాడాలలో నననభ అనే అమరగణాలుండటంవల్ల వచ్చిన నడక కొంచెం దగ్గరగా తోటకవ్ళ _తంలోది తోటకంలో నననన అనే గుణాలుండటమే కాక అది చతురస్రగతిలో నడుస్తుంది. ఈ పాదాలనే కొద్ది మాప్పతో తోటకంగా మార్చి వేయివచ్చు

ఎగిరించకు లోహావి హొంగాలను=ఎగిరించకు లోసావిహాంగ ములన్‌ కదిలించకు సు ప్తభుజంగాలను=కదిలించకు సుప్తభుజంగమ. లన్‌

ఇటువంటి ఛందోగమ నాన్ని శ్రీశ్రీ తన మహో(ప్రస్టానగీ తాల్లో కొన్నిచోట్ల చరాపించాడు ఎగ "కేసిన ఎగగ్రని జెండా (నససగ) - పలికించకు మొనమృదంగాలను (సససభ) _ కెకల్రించక్ష ఇాంత తరంగాలను (ననసభ) - (శ్రమనిమృలమై ,జనినిష్టురమై (నననస) _ పరమౌాత్మలు 1 చిడ్రత్రల్లారా (ససనగగం _ సెలయేళ్ళను లేళ్ళను లాలిస్తూ (నససగగ) _ ఒళమారిచటా ఒకవమారచటా. (సన నన) _ ఇపుడూ అవుడూ ఎవుదూ (మోగెడు (ససనభ) - హాననానికి రాణివినివై (నననగ) - వ్యసనానికి బానిననేనై (సననగ) _ విమవాయవునై (వ్రసరిన్తే (ససనగ) - విరి కేనియళ్రై (ప్రవ హిస్పే (ననగ) _ చిగురించి తోటలలోనో (సససగ) -చితులుంచిన చోటులలోన్తి (గగసగ్ర) నరజాతిచర్మిత్ర సమస్తం (నకసగ) _ బలవంతులు దుర్చలజాతిని (సససలల్స _ ఇృత్రశేతరళక్సులు లేస్తే (ననగ) _ ఒకజూతిని వేరొక జాతీ (నననగ) - ఇతినోనవుచీకటి కోణం (నననగ) _ (వభు

కశత శ్రీల కవిర్ప్వం చకుపు “ందిధా*ం 'చెక్కినపల్ల కి కాదోయ్‌ (నననగ - బలవంతొడివో బలహీనుజివో (నననన _ అవగాహాన నా “౫ కాయి (నననల్య తలవంచుకునే వెళలివోయావా (నననగగు చికునవ్వులనే పరిపేచన చేస్తూ (న నగ మొదలైన పాచాల నడకలు భావాలకు పోపుకాలుగా కనిపిస్తాయి "పెక్కు పాదాల్ని నగ అంతో మెదలు పెట్టడం . గమనమర్శం, శీళీ పాదానుపానలు అంజేసి పాదాలకు అనేక శబ్దసాద్భ శ్యాలను కూర్చి పారకుడి (శవణరన నేంద్రియాలను సంత వ్రిపరచడం తోపాటు భానోట్టీపనం కలిగించడం [శ్రీశ్రీ కవిత్వంలోని ఒక విశిష్టలక్షణం, ఈ లతణం వల్లనే శనీ శశ్చైలంకార (వీయుడసిపి నుంది ముఖరమధీరం త్యజమంజీరం చలనభి కుంజం నతిమిరపుంజం వంటి జయ టేవుడి శబ్దశిల్పమే ఇందుకు మార్గదర్శకంఅయి ఉండవచ్చు ఉదాహరణకావ్యాలలోని క భికల్పు ఉత్క_ళికలలో ఇచే శబ్దవై చితి విధిగా ఉంటుంది. అబ్బూరి రామకృష్ణారావుగారి ఎలిలో ఇలాంటి శబ్బవై చితి ఉంది, “పృధివీప్రశంనిలో ఓవిశాలావనీ శోబ్చాతిపావసీ _ 'ప్రాభాతగానమ్ములా నీ యస్టమానమ్ములా _ త్వత్కాయనూనమ్ములై ఇ్యామాయమానమ్సు సల, తిక్కన సోమయాజి'లో మడుగుసన్ననిపాట పొడుచు వెన్నెల తేట. అలరు మల్లి యపఫువ్వునందు పిన్ననినవ్వు వంటి పాదసాద్భృ క్యాలున్నాయి. పలికించకు మౌనమ్భృుదం గాలను శెరలించక్ష ఇశాంతతరంగాలను అనే రెండుపాదాలలోనూ ఇలాంటినాదృ శ్యాలు వాక్యాలలో గణాలలో పదాల్లో అక్ష ఠాల్లో పదవిఠామాల్లో (క్రియల్లో వాక్యారం భాల్లో వాళ్యాంతాల్లో విభ లలో (పానల్లో విశేషుణాల్లో ధ్వనుల్లో కనిపిస్తాయి ఈ పోలికలేకాక రెండుపాదాల్లోనూ ఇట్టా మర రటునుంలీ మూడవఅత్షరం (ప్రక్కను పూర్తానున్వారం రావడం నురోపోలిక ఎగిరిం కాటలునడ్డవ , -౧గాలను/క దిలెంచకు సుప్తభుజంగాలను _ కవం(తొక్కుతూ/పదం పాడుతూ _ సరి వ్ల సట / వేటలు కడచీ _ నెత్తుదుమండే/శ క్రులునిండే _ (తాచులవలెనూ/ లేచులవలెనూ_ ననీ హూ శ్రం/అరి స్తేవాద్యం _ నేనొక దుర్గం/నాదొక న్వర్షం _ అనుపమితా //అపరివిళా_పాలాల యు తాల - ఘర్భ్ధుజలానికి/ధర్దుజలానికి - పరిక్ష విస్తూ /సరిప్త విన్తూ _- కణకణమండే/ సమర్చనంగా - శార్చిక లోకపుకల్యాణానికి / (ామికలోకపుసాభాగ్యానికి - సమర్పణంగా/ జా (తిలోశాలలో/(తిళశాలాలలో _ తొణకిన న్యపష్నం/తొలగిన న్వర్గం - సీకంకణ నిక స్వం /నాజీవననిర్యాణంలో - హాననానికి రాణివి నీవై /వ్యననానికి బానిస జీనై _వానంత నమిరం నీవై /హేమంతతుపారం నేనై - వలయముతై చలించినపుజే/విలయము ల బ్వలించి సపుదే = నఖులవల్వ పరిచ్యుతులు,/జనులవలన తిరన్క్మృృతులు _- ఓ వ్యధానివిష్తులార/ఓ కభా వళిష్టులార = నిటాలాశ్షి పగిలిందట/నిటాలాగ్ని రగిలిందట _ పహోలాపహాలం వాగోసూరింది/కోలా పాలం వెలెేగింది _ మొదలైన వనేకంగా తనివిస్తాయి. ఈ పాడాను. పానతే శీశ్రీ కవిత్వం జ్తాప కానికి నిలిచిపోవడానిక్సి కారణాల్లో ఒకటి వీటివల్ల అద్భుతమైన లయ వర్పడి ఉమా ర్లం అనితర సాధ్యం అనర్గళం అయిపోయింది, టా

64/కళొరవి కానీ! కానీ! గానం, ధ్యానం, హాసం, లానం |! న. ననన. కళా(పయోజనం నురించి అదర్శవాదులక్షీ భాతికవాదులకీ భిన్నా భి(పాయా లున్నాయి. ఆ శ₹ెండు తెగలవారికీ ఉండే (పాపంచికదృక్పధం భిన్నమయినది కావడమే అందుకు కారణం. కళ లోకోత్త రమైన ఆనందం కలిగిస్తే చాలనీ ఉపజేశం డాని ఆనుమంగిక(పయోజనమనీ ఆదర్శ వాదుల అభి[పాయం ఆయితే కళ సమాజవ్యవస్థ మారడాని కొక పరికరంగా ఉపయోగపడాలని భాతికవాదుల అభి(ప్రాయం! భౌతికవాదులకు భౌతికాభ్యుదయ మే పరమలత్మ్య్యుం కాగా , ఆదర్శ వాదులకు సద్యఃపరనిర్వ లకి పరమలత్మ్య్యం ! ఈ నద్యఃపరనిర్వ ఎకికి సౌందర్య నృష్టిని సాధనంగా భావించి ఆదర్శవాదులు రనవాదులయ్య్యారు 19ళ ళాబ్దిలో అస్కార్‌ వై ల్లు ఉజమంటం మంకు అధినేత అయి కళ వ్యక్తి మొక్క ఆహ్హ్షాడానికి నపహాకరించాలన్నాడు. ఇచే శుద్దకళావాదం, 17 10౯ 4౯౯8 92%6 అనే నినావం ఈ ఉద్యమంనుంచే బయలు చేరి వాస్త వికతనూ (వభోధక త్య్వాన్నీ గొవ(ప్రచారాన్నీ ఒకి యుగంయొక్క_ (ప్రల్యేకావనరాల్నీ తిరన్క_రించి కళాకారుడు యభేచ్చ్భగా కళను సృష్టించాలసీ సామాజిక బాధ్యత అతనికేమా లేదనీ అభి(పాయపడింది భౌతికవాదులు ఈ అభిప్రాయాలను తిరన్కరించి తక [0౯ 50016ప5 8210 అన్నారు. ఫ్యూడల్‌ వ్యవస్థలో మొదలై న "తెలుగుకవిత్వం విశ్వ(శేయస్సుకోసం, “జగద్ధితం కోనం రచింపబడుతూ వచ్చినా [క్రమంగా దాని సపరమ[పయోజనం మా(త్రిం రసానందమే అయింది. నంస్క ఏత కావ్య శాస్త్రాలలో (పతిపాదింపబడిన రనసిద్ధాంత మే (ప్రబంధకవుల ఆదర్శం, నహ్యృాదయుడజే శావ్యపారకుడు, యశస్సు అర్ధము కవి వొందుతాడసీ వ్యవహారజ్ఞా నాన్నీ నద్యఃపరనిర్వ ఎతినీ పాఠకుడు పొందుతాడసీ శిచేతరతతినీ శాంఛానమి ఖతోప దేశాన్నీ లోకం పొందుతుందనీ మము '్రటుడు కావ్య(ప్రయోజనా లను నిస్హేశించాడు, కాని రమణీయార్ధ (పతి పాదకళ్ద మే కావ్యమని పండితరాయలు (పలిపాదించి చమత్కా_రానికి పాధాన్యం కల్పించాడు. రమణీయమైన అర్థాన్ని ప్రతిపాదించే శబ్దమే కావ్యం, ఆ అర్థాన్ని అనుభవించినవుడు లోకోత్తర మైన ఆహ్లాదం కలుగుతుంది ఆ అర్జాన్నే “రమణీయం అన్నాడు పండితరాయలు ఈ శాముణీయకత అనుభవంవల్ల నే సవ్ఫ్చానయుడికి “తెలుస్తుంది, అహ్హాడాన్నే చమత్కారం అంటారు, ఈ సిద్ధాంతమంతా అనుభవంమిోవ ఆధారపడి ఉంది, [64]

విగ్ర శ్రీశ్రీ కవిత్వం చస్తున్న నంచిధానం ఇది వ్యక్షివాదమే. ఇందులో కవి సంవిధాన చాతుళ్యాని శే (ప్రాధాన్యం ఉందిః పాశ్చాత్యులు తీ6ం06110 మంళం0లు1 వంటిజే ఇది కూడాను ఈ వ్య కివాదంలో “శుద్దకళి (6 40) గర్భితమై ఊందిా. ఈ శుద్ధ కళలోని అనుభవానికి ద్వితీయస్థానల ఇచ్చి సమాజూభివృద్ధిభావనకి (ప్రధమస్తోనం ఇచ్చారు భౌతికవాదులు కళ నమాజం కోనం అనే వాదం బూర్జువావ్య వస్థమిాద తెకుగువాటుధోరణి నుంచి ఉద్భవించింది బూర్జువా వ్యవస్థ నంపన్నవ్యక్తికి (పాధాన్యం ఇచ్చి అతని భఛభ(వతనూ ఆనందాన్ని కాపాడుతుంది దరిద్ర నారాయణులతో డానికి నివిత్తం లేదు. నమనమాజవ్యవస్థ సామాన్యవ్యక్షి కీ నమాజూనికీ కూడా సమప్రాధాన్య మే ఇవ్వడంలో సంపన్నవ్య క్షికి బూద్దువావ్యవస్టలో ఉండే అనవసర(ప్రాధాన్యాన్ని తొలగిన్తుంది ఈ సూకష్మాంశమే కళాదృక్పుధంలో కూడా ఉంది గురజొడ్‌ కోని 'ఆకులందున అణగి మణిగీ కవితకోయిల వలకవ అెనోంయ్‌! పలుకులను విని 'దేళముం దభిమానములు మొలకెత్తవలెనోయ్‌!” అని చెప్పడంలో రమణీయ తావాదంమోద తిరుగు బాటున్నది, ' కాస్‌ “షమునిండ స్వేచ్భాగానరుకుల నింతు! నవ్విపోదురుగాక నాశేటిసిగ్గు? నా యిచ్చయే కాక నాశేకి వెరపు?" అశే కృష్ణకాస్తి) ఘోషలో వ్య క్తివాదంమిది ప్రీతి ఉన్నది కృష్ణశాసే ద. శుజ్టకవిత కాగా” గురజాడది ఉపయోగకవిత్వం, కృన్ణ శాస్తి 9 ఆదర్శవాది! గురజాడ భౌరిక్రవ్రాా! నుత పి కృష్ణకాస్తి గారి ఖండికలను ఉదాహారించవచ్చు.. “ఆమె కన్నులలో 0ఫ్టు సీలినీడలు, కలవు! వినిర్దలాంబుపూర గంభీర ఛాంత కాసార చత చ్య్చాదయమను లలోని. గాట్రప్పు నిదురభాయలందు నెడనెడగమ్ము ...... * అశేది రమణీయార్థ(పతిపాదక శబ్బమే | కస్లోడమే _ అనుభవమే. దీని పరమ(ప్రయోజనం భాతికవాది ఈ అఆహ్లీ దాన్నీ న. 'బైంచడం తోపాటు నమాజన్పృవాను కూజా పారకుడిలో "లీక త్తించవలసి తో ద్ధేకళావాది కన్నా అభ్యుదయకళావాది ఎక్కువ బాధ్యత కలవాడవుతె"డు దానిలా. నేచ్పు, వ్యుక్పత్తి కూడా శుద్ధకళావాది కన్నా ఎక్కువగా ఉన్నవాడై ఉండాలి. ఎవడు కుద్ధకళను అభ్యసించకుండా అభ్యుయకళను సమివించ లేడు, శ్రీశ్రీ విశిష్టతి ఎక్కడుందీ అంశే మొజట ' ఆయన శుదకభావాది _ తరువాత అభ్యుదయ కళావాది, (పభవ న్వర్ల'టేవతలు అయన కుద్ధకళానై పుణ్యాని గీటుకాళ్ళు కాగా దానిని అధిగమించిన అభ్యుదయ కళానై పుణ్యానికి మహా ప్రస్టానం లక్ష్యభూతమయి నిలబడింది. శుదకళ నుంచి అభ్యుదయకళకు పరివర్తన చెందడంలో శ్వ శ్రీ సాహిత్యవ్యాయామం ఎంతో వేళా, వ్యుత్ప త్తిని నిండించు కున్నాడు, (పతిభకు సాన పెట్టుకున్నా డు శుద్ధకళావాది శిల్పానికి అత్యంత(పాధాన్యం ఇస్తే

మహాపస్థానం 8? అభ్యుదయకళావాది వస్తునంవిధానాలకు నమ(ప్రాధాన్యం ఇస్తాడు. కృష్ణశా _సికీ శ్రీశ్రీకి ఇది (పథానమైన శారతమ్యం, శీళీ బావపయోగిక కవితావాదం

గణితళా నం, సదార్దశా_న్త్రం, రసాయనశా నం మొదలైన భౌతిక శాస్త్రాలను 6 వం168060 206 శ&౧11664 5016004 అని లెంజేసిగా విభజించి శేవలం లతణాలను వచ్పేది శుద్ధశా న్త్వమనీ అ లక్షణాల సాయంతో నూతన్యవయోగాలు చేసి జీవితోపయోగానికి తెచ్చేది (పయోగళాక్ర్రుమన్‌ అన్నారు శుద్ధగణితం 6016021 గా ఈంళే (వ్రయోగగణితం ప20401 గా ఊంటుంది ఈ విబాగాన్నే కళలలో కూడా చేయవచ్చునంటూ భౌతికవాది అయిన (శ్రీశ్రీ ఒకవాదాన్ని 'లేవనెత్తాడు. ఈ వాదం "లేవనె త్తడంలోనే గ తానుగతిక త్యాన్ని నిరసించి, తనకు ముందున్న కవిత్వం ఏమిటో తాను న్యృష్టించవలసిన కవిత్వం వమిటో నిర్ణయించుకోవడం ఉంది. ఇలాంటి దృక్పథానికి శ్రీశ్రీలోని వా_స్పవికతా క్షానమే (ప్రధాన పేరణ,

(శ్రీశ్రీ తన శుద్ధకవిత్యాపయోగకవి తావాదాల్ని (ప్రవచించిన తీరును పరిశీలిద్దాం "నా మట్టుకు కవిత్వం ఒక ఎడతెగని అన్వేషణ! నా జీవితం కూడా అంతే, కవితంలో జీవితాన్నీ జీవితంలో కవిత్వాన్నీ వెదుక్కుంటూ ఉంటాను ఒక్కోసారి ఏదో కని'పెట్టినట్లు సంతృప్తి కలుగుతుంది. శాని అది తాక్కాలికం మాత్రమే, ఆ సంతృప్తిని దాచుకున్సి నేను ఆగిపో లేను అది నొది కానేకాదని కూడా నా నమ్మకం, చొన్ని అంవరినమతు.ంలో వదిలి పెట్టి, మళ్ళీనా గ చేవణమాొర్ల్గం అందుకొంటాను, ఒక్టాక్క_ప్పుడు నా పరిశీలనఫలితాలు నా కిచ్చినంత ఆనందాన్ని నలుగురికీ ఇవ్వక పోవచ్చును అయినా ఆ ఫలితాలను అందరియదుటా ఉఅంచవలసిం బే! ఈ సందర్భంలో _ నేనొక నంగతి స్పష్టం చెయ్యాలి. ఇది ఇంకా స్పష్టం చేయా లంళశు _ కవిత్వం ఉంది - దీనిలో 24|6 0600 శుద్ధకవిత్వం, శ్రీవలకవిత్వం, అకల, శ్తమ కవిత్వం _ కవిత్వం తప్ప మశేదీకాని, మరిచేనితోనూ కలుషితం కాని కవిత్వం ఒకటి, తీరిం166 పంం౪/ ఇంధొకటి - అనగా ఉపయోగ గవితిర్ధం - వ్యవహార కవిత్వం! ' అంటూ తనకు మూతమే ఆనందాన్ని ఇచ్చే కవిత్వమనీ, అందరికీ ఉపయోగపడే కవిత్వమనీ రెంకురకాల కవి త్వాన్ని సూలంగా వివరించాడు ఫ్రీ శ్రీం అందరికీ ఉపయోగపడటం అంశ (శ్రీక్రీ దృష్టిలో కార్మిక లోగపష 5 శ్యాణానిక్షీ (శామికలోశపు సౌభాగ్యానికీ ఉపయోగపడుతూ వారి వ్‌ప్ట వంచార్ధిరా అందరికీ పరిపూర్ణ వ్యుబతుకిస్తూ మునుముందుకు కదిలించే కవిత్వమేకానీ వినోదమాత్రపర్యవసిత మైనది కానేకాదు. శుద్ధకవిత్యాన్ని ఉపయోగకవిత్వానికి ముందుమెట్టుగా మా్యతమే శ్రీశ్రీ భావించాడు, అయితే శుద్ధకవిత్వంకోనం అన్వేమీంచే దశలో శశీ యువకాశల నవపేశల సువ గీ తొవరణంలో ఒక సుముహూ_ర్తంలో అతిసుందరసున్యందనంలో దూరంగా వినువీధుల్లో విషా

ఇక్మీర్రి శ్రుత్తు కవిత్వం వస్తువ, సంవిధానం ర0చే అందనిఅందంగా కవితను భావించిన రోజుల్లో (బతుకే ఒక తపమెై వెదుకాడాడుు. కాని ఎటువై పుచూచినా తీత చటులాలంకారవుమాుఅమాయలనటనలలో కవి తారూపం కనిపించ లేదు! గుహూలో కుటితో చీకటిలో ఒక్క_డై (సుక్కినరోజులవి ! అది శుద్ధకవిత రాసిన దశ తాను తప్ప ముశేదీకాని కవిత్వం (బహ (్రపదార్ధం వంటిదనీ అది కవుల అన్వహణకు లవ్యం అనీ అది ఎన్నడూ ఎక్కడా దొరకకనోయిన్సా దాన్ని వెదకడాన్ని మానడానికి వీలు లేదనీ శ్రీశ్రీ నిష్టర్షగా ఇప్పుకున్నాడు. ఈ నిరంతర కవితానంవిధానాల అన్వేషణతత్పరత్వమే శ్రీశ్రీచత ఎన్నో ఇజూలను చదివించింది వ్య క్రివాదాలయిన సింబాలిజం, ఇమేజిజం ఇం(వెవనిజం, న్నరియలిజం వంటివాటిని శుద్ధకవిత్యంకోనం అన్వేషించి, వాటిని [ప్రజలకు ఉపయోగప డేపద్దతికి తీ మౌొర్చు కున్నాడు... ఇలాంటి అన్వేషణలో సాధనలో శ్రీశ్రీ వ్య కక్రిగతింగా ఒక్కొకమాటు నిరాశకు లోనవుతూ కూడా-తనకు తానే ధభ్రగ్యం చెప్పుకుంటూ 'సాహాసిగా (ప్రకాశించాడు ఈ సాపహాన యాశ్రనే “'కళారవి' ఖండికలో వ్య క్తంచేశాడు, శుద్ధకవిత్వాన్ని అశ్వేషించడం సాహిత్యనం(ప్రదాయాల చారిత్రకశావగాహనకు తోడ్చడి, భౌతికవాదికి అవసరమయ్యే మూథఢవిశ్వానతిర స్కారగుణాన్ని (పోదిచేస్తుంది, గతంలోని లోపా లనూ గతంలోని అనుభవాలనూ నమ్మగంగా అవగాహాన చేసుకుని, నహానంతో అర్ధంచేసుకుని తాను ముందుడారి (త్రొక్క_డానికి భౌతికవాదికి ఈ అన్వేషణ అవసరం అయితీఠరుతుంది. సంప్ర దాయాలను (గుడ్డిగా అనుసరించే ఆదర్శవాదిసీ శుద్దకళావాదినీ అతిక్రమించి నూతన్మ(పయోగా లను (్రగతివాది చేయగల్లుతాడు. ఈసాహసి ప్రయోగాలే సమాజపురోగమనానికి దారి చూపిస్తాయి. శుద్దకవి తావాది కళకళకోనమేఅనీ _- కళ రసానందం కోసమేఅనీ అనుకుంటూ ఉండగా - ఈ సాహసి అవతలిగట్టుకు చేరుకుని కళ సమాజపుకోగ మనం కోనంఅని నిరూవించి భుద్ధక విత్వపుసౌందర్యాలను ఉపయోగ కవిత్వపుహాంగులుగా మారుస్తాడు శ్రీశీ మహా(ప్రస్థాన గీతాలు ఇలాంటి ఉపరొరాగకవి త్వానికి ఉదాహరణలే ! ఇటువంటి (ప్రయోగ శాలినీ సాహసిసీ క్రీశ 'కళారపిగా భావించాడు, కళారవి అతివాదియే తాను కన మస్పిష్కకులాయంలో ఉన్న లోహవిహాంగాలను ఎగిరించదలున్తూ ఊంకే వింతవాది అడ్డువచ్చి ఎగిరించకు 1 అంశు అతివాది.. 'పోని పోనీ పోతే పోని నతుల్‌ సుతుల్‌ హీతుల్‌ పోతే పోసి అని ఛారవ చేసాడు, ఈ చొరవనే 'కళారవి' ఖండికలో థ్రీఆ్రి వక్షం చేళొడు నర్యపదాయాంధమైన లోకం సూతనప్రయోగాలను అభిశంసిస్తూ అంత రాయాలుక ల్పిస్తూ ఉంశు-నమౌజవా కావరణం ప్రయోగ శీలిక్సి మున శ్మాంతిసీ వకా(గ్రతనీ లభించనీయక పోతూంకే- కళారవి నిరాశ పడాలా? క ప్రశ్న శే “'“ళారవి' ఖండిక సమాథానం! “సీ ఫలితాలు సీ ఒక్కజిపీ కావు. నాటికి సా:ఘికప్రయోజనం ఉంది, వాటిని ఉపయోగించుకునే వాక్కు సంఘానిది

దుహాావస్తాకం 8క9 నంఘంచేతిలో అది 49911664 060) అవుతుంది |! కవి కాన్ని న్‌ సాంత ఉపయోగాలకు వాడుకుంకే కవిత్వానికి నువ్వు (దోహం చేన్తున్నావన్ననూట!ి అంటూ శ్రీ శుద్ద కవితా వాదుల్ని మందలించడంలో నమకాలిక బూర్జువావ్యవస్థలోని కవ్రలను మందలించడమే ఉంది ఉదరపోసుణార్ధమో కీర్షికోననూ పదవులకోసమోూ పలుకుబళ్ళ కోనమో బూర్డువావ్యవస్థలోని కవులు తమ శుద్ధః విత్యాన్ని సంపన్ను లైన, అధికారులైన వ్యక్నులకు అంకితం చేస్తారు క్షే (శీ శ్రీ తన కవిత్వాన్ని అలాంటి వ్యక్నులకుకాక, నమాజపుదోపిడి దారుల నిర్మూలన కుపక్రి మించే కార్మికవర్లానికి అంకితం చేస్తానన్నాడు నంఘం చేతిలో తన కవిత్వం 40౧1166 9066)

కావాలనే (శ్రీశ్రీ కోరుకున్నాడు, తన 8ళాకెశలాన్ని తనయుగంలోని సామాజికావనరాలకు

తగినట్లు (పయోగించడమే శ్రీశ్రీ &&ీకి91164 ౨౦6౮) 'కళారవి' ఖండిక తరువాత రచింపబడిన

భిక్తువర్తీ యసిఅనే ఖండిక ఈ ఉపయోగకవి త్వానికి మచ్చుతునశే! కృష్ణళా_స్ట్రిగారి ఊర్వశి

శుద్ధకవిళ్వానికి నిదర్శనమై తే శ్రీశీ భియువర్తీ యసి అంతకన్నా ఉన్నతమైన అభ్యుదయకవి త్వా

నికి నిదర్శనం! ఊర్వశిలోని కాల్చనికత పరిమితోపయోగ6 కలది భియమువర్షీయసిలోని వాన్త

వికత సామాజిఫోఎయోగి

తనపరిశోధనలలో మునిగిపోయి. ఫలితాలు లభించక నిరాశపడి పరిశోధనలు విరమించి

సమాజంలోకి ని సేజంగా (వ్రవేశించిన 'కళారవి'కి ఉఊత్తే జనం కలిగించాకు థ్రి శ్రీ _'పోన్సిపోనీ పో తే

వోనీ నతులసుగులహితుల్‌ పోనీ సోవేపోని అంటూ సతీవియోగాన్ని గరించి దుఃఖించిన

కవ్చులు - శుద్దకవులే ! ఈ వీయోగగీ తాలు నమాజవురోగమవంతో నంబంధంలేనివి “శాన్‌

శానీ వస్తేరానీ కష్టాల్‌నష్టాల్‌ వోపాల్‌ తాపాల్‌శాపాల్‌ రానీ వస్తే రానీ కిట్టూ రాట్లూ పొట్లూ

శాన్‌ కానీ రాన అనేమాటలు అభ్యుదయనిరోధకులూ- యధాస్టితివాదులూ సనాతనులూ చేసే విమర్శలనూ తిరస్కాశాలనూ అభ్యుదయక ళా కారుడు లవ్య పెట్టనక గార లేదని సూచిస్తాయి,

అభ్యుదయ: భా కారుడు తెన గానాన్నీ ధ్యానాన్నీ నిరంతరం ఫొనసాగించవలసించే కాసీ దుఃఖానికీ

జడత్వానికీ బాంగిపోకూడదు, "కాని కాసె గానంధ్యానం పహోనంలానం కాసీ కానీ కళాఠవీ కపీ

పవీ 1” అనే మాటలు క ళొకొరుడు సాగించనలసిగ నిరంతరా న్వేషణను, నిరంతర సాధనను స్ఫురిం

విస్తేయి.. “గానం థ్రీశ్రీకి ప్రత్యేకంగా ఇష్టమైనది. 'ధ్యానం' కవి పొందే “నిశ్చల నమాధిోయే'

ఆ ధ్యానంలో నే శ్రీశ్రీ ఘోవల్పు భౌపలు, దృశ్యాలు వినగలిగాడు, చూడగలిగాడు ఆ ధ్యానం లోశే శ్రీశ్రీ మేలుకొని నక లేం[ద్రియములతో కవితేిం రచించి నిర్వికల్ప సమాధిలో నిర్వాణం క ఇలాంటి వారిని గురించీ రాళాడు పలం+- "ఈ కవికి ఆకలివేసె రా - గారి యింటికళి క్లామీంచి భత్యఖర్చు అెచ్చుకుని భోజనంచేసి 1పియరోలిమోద గీతం రాశాడు అబద్ధాలతో అనుకూపై దుష్టప్రబారంళో ఆత్మ భామనంతో దేళంమిద పడి బతుకుతున్న యూ 123140 కవివరేబ్యులు శ్రీల్రీని విమర్శించడానికి సాహనిన్తున్నారు "

కక థ్రొర్తు కదిత్వం వస్తువు శంవిధానం రించే అందనిఅందంగా కవితను భావించిన రోజుల్లో (బతుకే ఒక తపమె వెదుకాడాడు. కాని ఎటువై ఫుచూచినా శ్రీశ్రీకి చటులాలంకారవుముమాయలనటనలలో కవి తారూపం కనిపించ లేదు! గుహలో కుటిలో చీకటిలో ఒళ్కడై (సుక్కినరోజులవి ! అది శుద్ధకవిత రాసిన దశ తాను తప్ప ముేదికాని కవిత్వం (బహ్ముపదార్థం వంటిదనీ అది కవుల అన్వేహణాకు లత్మ్యుం అనస్‌ అది ఎన్నడూ ఎక్కడా దొరకకపోయిన్సా దాన్ని వెదకడాన్ని మూనడానికి వీలు లేదనీ (శ్రీశ్రీ నిష్టర్ష గా ఇప్పుకున్నాడు. ఈ నిరంతర కవితొానంవిధానాల అ న్వేపణతత్పిరత్వమే శీశ్రీచేత ఎన్నో ఇజూలను చదివించింది వ్య క్రివాదాలయిన సింబాలిజిం, ఇమేజిజం, ఇ౨[పెవసిజం, న(ర్రియలిజం వంటివాటిని శుద్ధక విత్వంకోనం అన్వేపించ్చి వాటిని (ప్రజలకు ఉపయోగ పడేపద్దతికి శ్రీశ్రీ మార్చు కున్నాడు. ఇలాంటి అశ్వేషణలో సాధనలో లశ వ్య క్రిగతింగా ఒక్కొకమాటు. నిరాశకు లోనవుతూ కూడా తనకు తానే ధైర్యం ఇప్పుకుంటూ “సాహూపిగా (ప్రకాశించాడు. ఈ సాపహాన రయ్యూతనే “కళారవి' ఖండికలో న్య కృంచేశాడు, శుద్ధకవిశ్వాన్ని అన్వేషించడం సాహిత్యనం(వ్రదాయాల చారత్రకావగాహానకు తోడ్చడి, భౌతికవాదికి అవసరమయ్యే మూఢవిశ్వాసతిర స్కారగుణాన్ని (పోదిచేస్తుంది. గతంలోని లోపా లనూ గతంలోని అనుభవాలనూ నమ్యగంగా అవగాహాన వేసుకుని సహనంతో అర్దం చేసుకుని, తాను ముందుడారి త్రాక్క_డానికి భౌతికవాదికి ఈ అన్వేషణ అవనరం అయితీరుతుంది నం్మప ఊజాయాలను టడ్డిగా అనునరించే ఆదర్శవాదిసీ శుద్ధక కావాదిసీ అతిక్రమించి నూతనప్రయోగా లను (పగతివాది చేయగల్లుంతాడు. ఈ సాపహాసి ప్రయోగాలే సమాజపురోగమనానికి చారి ఇవావిస్తాయి శుద్ధకవి తావాడి కళకళకోనమేఅనీ _- కళ రసావందం కోనమేఅసీ అనుకుంటూంణ ఉండగా _- ఈ సాబ్షాసి అవతలిగట్టుకు చేరుకుని కళ నమాజపుకోగ మనం కోనంఅల9ి నిరూవించి భుద్ధక విత్వపుసాందర్యాలను ఉపయోగకవిత్వపుహూంగులుగా మారుస్తాడు లీతీ మహాప్రస్థాన నీతాలు ఇలాంటి ఉపరుకూగకవి తానికి ఉదాహరణలే ! ఇటువంటి (పయోగ కాలినీ సాహసిన్‌ శీత "కశారపిగా భావించాడు. కళారవి అతివాదియీ తాను శన మస్పిష్కకులాయంలో ఉన్న లోహావిహంగాలను ఎగిరించదలునూ ఉంశే మితవాది అక్టువచ్చి ఎగిరించకు ! అంశు అతివాది 'పోని పోసీ వోతే వోని నతుల్‌ సుతుల్‌ హితుల్‌ పోతే పోస్ట బని చారవ చేస్తాడు. ఈ చొరవనే “కళారవి' ఖండికలో శ్రీశ్రీ వ్యక్తం చేళాడు సంప్రడాయాంధ మైన లోకం సూతన ప్రయోగాలను అభిశంసిస్తూ అంత రాయాలుక ల్పిన్తూ ఉంకే-సమాజవాశావరణం ప్రయోగ శీలికి మున శ్యాంతినీ వఏకాగతసీ లభించసీయక పోతూంళే- కళారవి నిరాశ పడాలా? ఈ ప్రశ్న శే కళారవీ" ఖండిక నమాథానం! “సీ ఫలితాలు నీ ఒక్కజివీ కావు, వాటికి సావఘ్సికప్రయోజనం ఉంది, వాటిని ఉపయోగించుకునే పాక్కు నంభానిది

మహ్మవస్తాకం 3క్ష9ి నంఘంచేతిలో అది 4911664 €06/ అన్చుతుంది ! కవిత్వాన్ని నీ సాంత ఉపయోగాలకు వాడుకుంకు కవిత్వానికి నువ్వు (దోహం ఛచేన్తున్నావన్ననూట!? అంటూ (శ్రీశ్రీ శుద్ద కవితా వాదుల్ని మందలించడంలో నమకాలిక బూర్డువావ్యవస్టలోని కవ్టలను మందలించడమే ఉంది ఉదరపోసుణార్థమో కీర్తికోనమోూ పదవులకోసమో పలుకుబళ్ల కోనమో బూర్జువావ్యవస్థలోని కవులు తమ శుద్ధకవిత్వాన్ని సంపన్నులైన, అధికారులైన వ్యక్తులకు అంకితం చేస్తారు 1 (శీ శ్రీ తన కవిశ్వాన్ని అలాంటి వ్యక్నులకుకాక, నమాజపుదోవిడిదా రుల నిర్మూలన కుపక 9 మించే కార్మెకవర్లానికి అంకితం చేస్తానన్నాడు నంఘం చేతిలో తన కవిత్వం 49091106 కం6ట కావాలనే ళీశీ కోరుకున్నా డు, తన క ళాకెశలాన్ని తనయుగ ౦లోని సామాజికావనరాలకు తగినట్లు (ప్రయోగించడమే (శ్రీశ్రీ ఉకి968 20660. కళారవి' ఖండిక తరువాత రచింపబడిన భిక్షువర్షీ యసిఅనే ఖండిక ఈ ఉపయోగక వి త్యానికి మచ్చుతున శే! కృష్ణ శా స్ట) గారి ఊర్వశి శుద్ధకవిళ్వానికి నిదర్శనమై తే శ్రీశీ భియువర్షీ యసి అంతకన్నా ఉన్నతమైన అభ్యుదయకవి త్వా సీకి నిదర్శనం! ఊర సృశ్‌లోని కాల్చనికత పరిమితోపయోగం కలది, భియువర్షి యసిలోని వాన్త వికత సామాజిఫోఎయోగి ఓ

తనపరిశోధనలలో మునిగిపోయి. ఫలితాలు లభించక నిఠాశపడి పరిశోధనలు విరమించి సమాజంలోకి ని ప్రేజంగా (వవేశించిన “క ఛాశ్రవికి ఊత్తే జనం కలిగించాకు శ్రీశ్రీ 'పోనిపోని పో తే వోనీ నతుల్‌సుణుల్‌హితుల్‌ పోనీ నసోతేపోనీ అంటూ సతీవియోగాన్ని గరించి దుఃభించిన కవులు - శుద్ధకవు లే ! ఈ వియోగగీ తాలు నమాజపురోగమనంతో నంబంధంలేనివి, “శాన్‌ శానీ వస్తేరాసీ ఇష్టాల నష్టాల్‌ కోపాల్‌ తాపాల్‌శాపాల్‌ రాస్‌ నస్తే రానీ తిట్లూ రాట్లూ పాట్లూ శాన్‌ శానీ రాన్‌ అనేమాటలు అభ్యుదయనిరోధకులూ యధాస్టికివాదులూ ననాతనులూ చ్రేళ్ళ విమర్శలనూ తిరస్కారాలనూ అభ్యుదయకళా కారుడు. లత్మ్య పెట్టనక్క_ర లేదని సూచిస్తాయి, అభ్యుదయ భాకారుడు తెన గానాన్నీ ధ్యానాన్నీ నిరంతేరం బొనసాగించవలసించే కాన్‌ దుఃఖానిక్తీ జడత్వానికీ లొంగిపవోకూడదు, "కొని కాసి గానంధ్యానం హోసంలానం కానీ కాసీ కళారప్‌ క్రవీ పవీ 1” అనే మాటలు కళాకారుడు సాగించనలసి” నిరంతరాన్వేపషణను, నిరంతరసాధనను స్ఫురిం వీస్తాయి. *గానరి అత్రీకి ప్రత్యేకంగా ఇష్టమెనది, “ధ్యానం కవి పొంటచే “నిశ్చల నమాధిొయి! ఆ ఛ్యానంలోనే ఖ్రీఫీ ఘోవల్సు భౌపలు, దృశ్యాలు వినగలిగాడు, చూడగలిగాడ్షు ఆ ధ్యానం లోనే థ్రీఖ్రీ మేలుకొనిన సక లేంగద్రియములతో క్రవితర్చిం రచించి నిర్వికల్ప నమాధిలో నిర్వాణం 1 ఇలాంటి వారిని గురించే రాకాడు చెలం- "ఈ కవికి ఆకలివేస్తే రా గా య్వంటిక? మించి భఠత్యఖర్చు తెచ్చుకుని భోజనంచేసి (పియురాలిమోద గీకం రాకాడు అబర్ధ్థాలతో అనుకూల దుష్టపచారంతో అత్మ శ్లానునంతో దేళంమోద పడి బతుకుళున్న యూ 88129115 కవివిశేయ్యులు. థ్రీథ్రీని విమర్శించడానికి సాహసిన్తున్నారు

చ్ప్‌ట్తీర్రి శఈత్తు కవిత్వం వస్తువు శందిఢానం రించే ఆందనిఅందంగా కవితను భావించిన రోజుల్లో (బతుకే ఒక తపమై వెదుకాడాడు,. కాని ఎటువై వుమూచినా శ్రీశ్రీకి చటులాలంకారవుమటునూయలనటనలలో కవి తారూపం కనిపించ లేదు! గుహూలో కుటితలో చీకటిలో ఒక్కడై (సుక్కినరోజులవి ! అది శుద్దకవిత రాసిన దశ. తాను తప్ప మశేదీకాని కవిత్వం (బవ్మా పదార్దం వంటిదనీ అది కవ్చల అన్వేహణాకు లవ్యం అన్‌ అది ఎన్నడూ ఎక్కడా దొరకక సోయిన్సా దాన్ని వెదకడాన్ని మానడానికి వీలు లేదనీ (శ్రీశ్రీ నిస్టర్న గా ఇెప్పుకున్నాడు. ఈ నిరంతర కవితానంవిభానాల అన్వేపణకతత్పరత్వమే శ్రీశ్రీచేత ఎన్నో ఇజాలను చదివించింది. వ్య క్రివాదాలయిన సింబచాలిజిం, ఇమేజిజం, ఇ౨(పెవనిజం, న్యరియలిజం వంటివాటిని శుద్ధక విత్వంకోసం అన్వేషించి, వాటిని (ప్రజలకు ఉపయోగప డేపద్ధతికి శ్రీశ్రీ మౌద్బు కున్నాడు. ఇలాంటి అన్వేషణలో సాధనలో శశీ వ్య క్రిగతింగా ఒక్కొకమాటు నిరాశకు లోనవుతూ కూడా తనకు తానే భ్రైర్యం ఇెప్పుకుంటూ “సాహాసిగా (సకాశించాడు, ఈ సాహాన యాత్రనే *కళారవి' ఖండికలో వ్య కృంచేశాడు, శుద్దకవిత్వాన్ని అన్వేషించడం సాహిత్యసం(ప్రదాయాల చారిత్రకావగాహానకు తోడ్పడి భౌతికవాదికి అవసరమయ్యే మూఢవిశ్వాసతిర స్కారగుణాన్ని (పోదిచేన్తుంది. గతంలోని లోపా లనూ గతంలోని అనుభవాలనూ నమ్యగంగా అవగాహన చేసుకుని నహానంతో అర్ధంచేసుకుని, తాను ముందుదారి త్రొక్క_ డానికి భౌతికవాదికి ఈ అన్వేషణ అవసరం అయితీరుతుంది. సంప చాయాలను టసడ్డిగా అనునరించే ఆదర్శవాదినీ శుద్ధక కావాదిన్సీ అత్మాకమింంచి సూతన్యప్రయో”గా లను (ప్రగతివాది చేయగల్లుతాడు ఈ సాహసి (ప్రయోగాలే నమాజపురోగమనానికి దారి భవాపిస్తాయి శుద్ధకవి తావాది కళకళకోనమేఅనీ _- కళ రసావందం కోనమేఅనీ అనుకుంటూణ ఉండగా - ఈ సాహసి అవతలిగట్టుకు చేరుకుని కళ సమాజపుకోగమనం కోనంఅని నిరూవించి శుద్ధక విత్వపుసౌందర్యాలను ఉపరొకాగ కవిత్వపుహూంగులుగా మారుస్తాడు. లశ్రీన్రీ మహాప్రస్థాన నీతాలు ఇలాంటి ఉపరొకాగకవి త్యానికి ఉదాహరణలే | ఇటువంటి (ప్రయోగ శాలినీ సాహసిసీ శీత్రీ 'కళారవిగా భావించాడు, కళారవి అతివాదియీ లౌను తన మస్తిషమ్మకులాయంలో ఉన్న లోహవిహూంగాలను ఎగిరించదలునూ ఉం వింకవాద్సి అడ్డువచ్చి. ఎగిరించకు 1! అంకు అతివాది 'పోనీ పోనీ వోకే వోని సతుల్‌ సుతుల్‌ హితుల్‌ పోతే పోని ్రని ఛారవ చేస్తాడు, ఈ చొరవనే 'కళారవి' ఖండికలో థ్రీఖీ వ్యక్తం చేశాడు సంప్రదాయాంధమైన లోకం సూతన ప్రయోగాలను అబిళంసిస్తూ అంత రాయాలుక ల్పిన్తూ ఉంశే-నమాజవా తారణ ప్రయోగ శీలికి మన శ్మాంతిసీ వకాగతనీ లభించసీయక పోతూంకే- కళారవి నిరాశ పడాలా? ఈ ప్రశ్న కే 'ళారవి' ఖండిక సమాథానం! "సి ఫలితాలు నీ ఒక్కటివీ కావు, నాటికి సాంఫ్టిక్ర (ప్రయోజనం ఉంది. వాటిని ఉపయోగించుకునే సాక్కుు నంఘానిది

దుహా్యావస్తాకం షక నంఘంచేతిలో అది 4001166 9066) అవ్చతుంది |! కవిత్వాన్ని సీ సాంత ఉపయోగాలకు వాడుకుంకేు కవిత్వానికి నువ్వు [దోహం చేన్తున్నావన్న నూట! అంటూ (శ్రీ శుద్ద కవితా వాదుల్ని మందలించడంలో నమకాలిక బూర్డువావ్యవస్థలోని కవ్చలను మందలించడమే ఉంది ఉదరపోస.ణార్ధమో కీర్తికోనమో పదవులకోననో పలుకుబళ్ష కోనమో బూర్జువావ్యవస్థలోని కవులు తము శుద్ధః విత్యాన్ని నంపన్ను లైన అధికారులైన వ్యక్తులకు అంకితం చేస్తారు 1 (శ్రీ శ్రీ తన కవిత్వాన్ని అలాంటి వ్యక్కులకుకాక్క నమాజపుదోవిడిదా రుల నిర్యూలన కుపక్ర మించే కార్మికవర్లానికి అంకితం చేస్తానన్నాడు నంఘం చేతిలో తన కవిత్వం 490166 కంర) కావాలనే (శ్రీశ్రీ కోరుకున్నాడు, తన కళాకెశలాన్ని తనయుగంలోని సామాజికావనరాలకు తగినట్టు (ప్రయోగించడ మే శీ్రీ ఉ0011664 వెంంటు' కళారవి' ఖండిక తరువాత రచింపబడిన బిక్షువర్తీ యసిఅనే ఖండిక ఈ ఉపయోగకవి త్యానికి మచ్చుతున శే! కృష్ణశా సింగారి ఊర్వశి శుద్ధకవి ళ్వానికి నిదర్శనమై తే లీలీ భియువర్షి యసి అంతకన్నా ఉన్నతమైన అభ్యుదయకవి త్వా సీకి నిదర్శనం! ఊర్వశిలోని కాల్చనికత పరిమితోపయోగ6 కలది భిత్సువర్శీయసిలోని వాస్త వికత సొమాజిఫోఎ యోగి ళ€

తనపరిశోధనలలో మునిగిపోయి. ఫలితాలు లభించక నిరాశపడి పరిశోధనలు విరమించి సమాజంలోకి ని సేజంగా (ప్రవేశించిన 'కళారవి'కి ఉ త్మేజనం కలిగించాకు శ్రీ శ్రీ _'పోన్స్‌పోన్సీ పోతే పోన్‌ నతుల్‌సుణుల్‌హితుల్‌ పోనీ నోతేపోనీ అంటూ నతీవియోగాన్ని గురించి దుఃఖించిన కవులు - శుద్దకవులే ' ఈ వియోగనీతాలు నమాజపురోగమవంతో నంబంధంతేనివి 'శానీ శానీ వస్తేరానీ కష్టాల్‌ నష్టాల్‌ కోపాల్‌ తాపాల్‌శాపాల్‌ రాసీ నస్తే రాన్‌ ఓిట్లూ రాట్లూ పాట్లూ శాసీ రాని రాన్‌ అనేమాటలు అభ్యుదయనిరోధకులూ యథాస్టికివాదులూ ననాతనులూ చేళ్ళ విమర్శలనూ తిరస్కారాలనూ అభ్యువయకళా కారుడు లత పెట్టనక్క_ర బేదని సూచిస్తాయి, అభ్యుదయ: ళా కారుడు తెన గానాన్నీ థ్యానాన్నీ నిరంతరం కోనసాగించవలసించే కాస్‌ దుఃఖానికీ జడత్వానిక లొంగీపోకూడదు, “కాని కాని గానంధ్యానం హోనంలానం కాసీ కాసీ కళారవీ క్రవీ పవీ 1!” అనే మాటలు కళొకారుడు సాగించవలసి్న నిరంత రా న్వేమణన్సు నిరంతర సాధనను స్ఫురిం వీస్తాయి. “గానరి ఛ్రీశ్రీకే ప్రత్యేకంగా ఇష్టమైనది. “ధ్యానం” కవి పొంజే “నిశ్చల నమాధిోయే! ఆ ధ్యానంలో నే శీథ్రీ ఘోవలు, భౌవలు, దృశ్యాలు వినగలిగాడు, చూడగలిగాడ్సు, ఆ ధ్యానం లోనే శ్రీఖఫ్రీ మేలుకొనిన నక లేం(దియములనో కవిత్వం రచించి నిర్వికల్ప సమాధిలో నిర్వాణం వ ఇలాంటి వారిని గురించే రాకాడు చెలం- “ఈ కవికి ఆకలివేస్తే రా _ గారి యింటిక? శాఘించి భత్యఖర్భు తెచ్చుకుని భోజనంచేసి (పియురాలిమోద గీతం రొకాడు ఆబర్జాలతో అనుకూల దుష్టపదారంతో అత్మ బ్లారునంతో. దేకంమిద వడి బతుకుళున్న యీ లె॥[29100 కవివరేణ్యులు థ్రేలీని విమర్శించడానికి సావాసిన్తున్నారు "

క50 శ్రీశ్రీ కవిత్సం వస్తువ నంవిఠానం పొందగలిగాడు, శ్రీత్రీ శబ్ద యోగ చణత్వం నిశ్చంచల్వమెన స్వభావంలోని చే! కవి తానృష్టిలో అతడు పరాకువడడు! అన్యాశ్రాంత మనస్సుతో ఉండడు! అందువల్ల బొచిత్యం సిద్ధిస్తుంది పానం, లానం శకటాల గుణాలు, లయ్య వేగం ఈ గుణాలవల్లనే శె లికి లభిస్తాయి, సపీ అజేనం క్‌ గ కి బోధన కవికి ఆత్భషైర్యం కలిగిన్తూ కొండలరెక్కలను తెగగొట్టగలిగిన ఇంద్రుడితో కొపమ్యాన్ని కలిగించి దుషశకుల ఖండనంలో “వి వ(జంలాపని చేయాలని స్ఫురింప జేస్తుంది. ఎవడు నిదిస్తే స్‌! శాత కళలు అన్నీ నిపేజాల లోగమే నిిదిస్తుందో అతడే కళారవి! థీ కందపద్యసంవిఢానం నియమాలూ నిబంధనలూ ఎక్కునగా ఊం దేకందపద్యం చేయితిరిగిన కవికి అత్యంతసుకర మెనది కావడానికీ గలకారణం అందులోనివన్ని చతుర్శాతాగణా లే కావడం! మహా(ప్రస్థానంలో చతుర(నగతిగ్‌తాల నెక్ళువగార చించిన ్రీశ్రీ కందపద్యాన్ని వేషం మార్చి, పేదతీసివేస్తి నియ మూలను వజిలివేసి, యభేచ్చగా రచించిన సందర్భా లెక్కువగా ఉన్నాయి, చిన్ని చిన్ని పాడా లుగా విభజంచిరాసిన కళారవిగీతంలో కందపద్యాన్ని పట్టుకోవచ్చు “శాన్‌ రాసీ వస్తే/రాసీ కష్టాల్‌ నష్టాల్‌ ఫోపాల్‌ తాపాల్‌ అవస్తే రాసీ తిట్లూూళ/రాట్లూ పౌట్లూ రాసీ శానీ శాన కానీ కానీ గానం/ధ్యానం పహోనం లానం కాసీకాన్‌ొ యతి(ప్రానలు, తతిన్యూూ నియమాలు తీసివేసిస శందాలివి. వీటి పటైకపాదాలుగా బహుపద పాదాలుగా విభజించిరాశాడు శ్రీశ్రీ. సామాన్యకండాన్ని కూడా శ్రీశ్రీ రాసినట్లు రాయవచ్చు. ళు తలిశాకు జొంపముల నందుల (తోవల నేలవ్రాలు తుహినకిరణ కోమల రేఖవో! పువుదీవవో! జెలద్‌? యెవ్వళవు సీపవిటపీవనిలోన్‌, అనేది కృష్ణశా న్‌ కందానికి పాదరూ పొంతరీకరణం

ముహ్యావస్తానం 851 “కరిళతా-ఓ కవి=ళతొానా / యువకా-ళలనవ- పేశల..సుమగీ. తావర /ణంలో-నిను నే- నొక సుము_/హూ_ర్తంంలో అతింసుందర-సుస్యం-దనమం,- ఈ విథంగా శీలి వచనగీత౦ ఎక్కడా అడ్డ కుండా చతుర్మాాతాగణాలుగా ఫ్‌రిగ్‌ కందపద్యపు సౌలభ్యాన్ని వ్రీసుకుంటుంది, పొలాల-నన్నీ-హాలాల_ దున్ని-ఇలాత-లంలో- హే మం-వీండగం జగాని-క౦ తొంసౌఖ్యంం నిండగ-విరామం- మెరుగక-ఫరి(త -మించే- నం(పదాయాన్ని నూళతనావనళాలకు తగినట్లు మల్చుకోవడమే ఇక్కడ తశ (పతిథభలో గమనించ వలసిన అంశం, శ్రీశ్రీ అనుష్టువ్వు నడకలు అష్టామర పాద్యపనూణంగల అనుష్టుప్పు నడకను కూడా శ్రీశ్రీ తన ఛందోవ్యవస్థలోకి కానీ రాసీ వస్తేరాసీ కష్టాల్‌ నష్టాల్‌ కోపాల్‌ తాపాల్‌ ఇాపాల్‌ రానీ వస్తే రానీ లిట్లూ రాట్లూ పొట్లూ రాసీ 8 అతురాలకు పాదం తేగిపోవడంవల్ల నే అనుష్టుప్పు నడక వన్తుంది, వాల్మీకి గిరిసంభూ తా శామసాగర గామినీ ఫునాతి భువనం వుణ్యా రామాయణ మహానదీ ఈ అనుష్టుప్పులో రవ అతీరం గురువై 'పతిపాదానికీ 8 అక్షరరాలతో సడ్తక్ష స్లిద్రించింది ఆ గుర్యతరనియమాన్నే శ్రీశ్రీ నడలించుకున్నాడు. వైప్లవ్యగీశాన్ని నేను _ నొ ఊహ చాంపేయమాల _ సిందూరం రక్ష చందనం - యుంరూనిల వడ్డధ్వానం - హీనంగా భూూడకు -జీన్నీ _ ఉంగాలోయ్‌ కవితావేశం - డార్మిద్యాలూ డార్దన్యాలూ - చండచండం త్మీవత్మీవం కష్టం సౌఖ్యం కేపార్ధాలూ - వానంతనమిరం నీవై- హేమంత తుపారం నేనై _ విపం(కక్కే భుజంగాలో /కదంళొ క్క. తురంగాలో/యుద్ధగుంజన్న్ఫృదంగాలో మొదశ్రైన పాదాలెన్నో అష్టైాతరపరిమాణంతో నడుస్తాయి, (చూ నవకవిత నమిోతులో అనుమ్టుప్పులు)

9850 శ్రీర్రీ కవిత్వం వస్తువ, నంవిఠాన పొందగలిగాడు, ్రీత్రీ శబ్ద యోగ చణత్వం నిశ్చంచల్వమెన స్వథావంలోని జీ! కవి తానృష్టిలో అతడు పరాకువడడు! అన్య్యా[్రాంత మనస్సుతో ఉండడు! అందువల్ల కొచిత్యం సిద్ధిస్తుంది హాసం, లాసం శబ్దాల గుణాలు అయ్య వేగం ఈ గుతాలనల్లనే శైలికి లభిస్తాయి, పవీ అశే నం బోధన కవికి ఆత్భసైర్యం కలిగిన్తూ కొండలరెక (లను తెగగొట్టగలిగిన ఇంద్రుడితో చెపమ్యాన్ని కలిగించి దుష్టశక్తుల ఖండనంలో కవి వ(జంలాపని చేయాలని స్ఫురింపజేన్తుంది. ఎవడు నిది స్తే కళలు అన్నీ ని పేజాలై లోకమే నిదిస్తుందో అతడే క కారని! శీభీ కందపద్యనంవిఢానం నియమాలూ నిబంధనలూ ఎక్కునగా ఉందేకందపద్యం చేయితిరిగిన కవికి అత్యంతసుకర మెనది కావడానిక్‌ గలకారణం అందులోనివన్ని చతుర్మాాతానణాలే కావడం! మహాప్రస్థానంలో చతుర(నగతిగ్‌కాల నెక్కువగార చించిన ఫ్రీశ్రీ కందపద్యాన్ని వేషం మౌర్చి పేదకీసివేస్తి నియ బూలను వజలివేసి, యభఖేచృగా రచించిన నందర్భాలెక్కువగా ఉన్నాయి. చిన్ని చిన్ని పాడా లుగా విభజించిరాసిన కళారవిగీతంలో కందపద్యాన్ని పట్టుకోవచ్చు “నానీ రాసీ వస్టే/రాన్‌ కస్టాల్‌ నష్టాల్‌ కోపాల్‌ తాపాల్‌ ఇాసపాల్‌ ఠానీ వస్తే/రానీ తిట్లూ రాట్లూ పాట్లూ రాసి “వస్నే రానీ తిట్లూ/రాట్లూ పాట్లూ రానీ కానీ శాసీ శాసీ కానీ గానం /భ్యానం హోనం లానం కానీక్రాస్సీ” యతి(ప్రాసలు, తతిమ్మా నియమాలు తీసివేసిన కందాలివి, వీటిని పటైకపాదాలుగా బహుప్వజు పాదాలుగా విభజించిరాకాడు శ్రీశ్రీ. సామాన్యకండాన్ని కూడా శ్రీశ్రీ రాసినట్లు రాయవచ్చు, తలిఠాక్రు జొంపముల నందుల (తోవల "నేల్మవాలు చుహినకిరణ కోమల శేఖవొ! ఫువుదీవవో! జెలద్‌! యువతను సీపవిటకీవనిలోనొ, అనేది కృష్ణశా_న్గి కండానికి పాదరూ పొంతరీకరణం

ముహాావస్టానం కి51 “కవితాంట కవి-తా నొ // యువకా_కళలనవ-కళల_.సుమగీ_. తావర //ణంలో_నినునే-నాక సుమ్యు/పూ_ర్తంంలో అతి-సుందర-సున్యం-దనమంం ఈ విధంగా శ్రీశి వచనగీతం ఎక్కడా అడ్డ కుండా చతుర్మాాతాగణాలుగా విరిగి కందపద్యపు సౌలభ్యాన్ని తీసుకుంటుంది, పొలాల-నన్నీ -పాలాల_ మున్నీ -ఇలాతంలంలో- హేమం-విండన.. జగాని-క0 తా-సౌఖ్యంం నిండగ-విశామ- మెరుగక-పరి(శ -మింే- నం్యప్రదాయాన్ని నూతనావసరాలకు తగినట్లు మల్చుకోవడ మే ఇక్కడ ట్‌ి (పత్తిళ్లలో గమనించ వలసిన అంగం, (తభ్రీ అనుష్టువ్వు నడకలు అష్టామర పాద్య(ప్రమాణంగల అనుస్టుప్పు నడకను కూడా థ్రీశ్రీ తన ఛందోవ్యవస్థలోకి తీసుకున్నాడు. శాసీ శాన్‌ వస్తేరానీ కష్టాల్‌ నష్టాల్‌ కో పాల్‌ .-తా పాల్‌ ఇాపాల్‌ రాస్‌ వస్తేరానీ తొట్లూ రాట్లూ పొట్లూ. కానీ 8 అతరాలకు పాదం తెగిపోవడంవల్లనే అనుష్టుప్పు నడక వన్తుంది. వాలీ శకి గిరిస భూ తా రామసాగర గామిన్‌ ఫునాతి భువనం వుణ్యా రామాయణ మహోనదీ ఈ అనుష్టుప్పులో రివ అతరం గురువై (ప్రతిపాదానికీ 8 అమరరాలతో నడక సిద్గించిందొ ఆ గుర్వతురనియమాన్నే శ్రీశ్రీ నడవించుకున్నాడు. వై ప్లవ్యగీతాన్ని నేను _ నా ఊహ ఇాంపేయమాల _ సిందూరం రక్న చందనం _ రయుంరూనిల వడ్లధార్టనం _ కీఎనంగా చరూడకు జీన్నీ _ ఉంగాలోయ్‌ కవితావేళశం _ డారి(ద్యాలూ జార్జన్యాలూ _ చండచండం తీ్మవతీ్యవం-_ కష్టం సౌఖ్యం శ్రేపార్దాలూ _ వాసంతసమిరం సీవై- హేమంత తుపారం నేనై _ విమం[కశ్కే భుజంగాలో ,/కదం(తొక్కేే చురంగాలో /యుద్ధగుంజన్న్భృదంగాలో మొదహైన పాజాలెన్నో అస్ర్టాత రపరిమాణంతో నడుస్తాయి (చూ నవకవిత నబూతులో అనుమ్హప్పులు)

952 ఫ్రిత్రీ కవిత్వం వన్సువు, నంవిధానం శ్రీశ్రీ కవిత్వంలో పఠనగానమ్నుద్రణ వై చిత్రులు కృవళాస్తి) కవిత్వం పాడవలసించే! చదవవలసిందికాదు! నన్నయది పొడవలసింది; తిక్కనది చదవవలసింది. శ్రీశ్రీ కవిత్వం పాడటానికీ చదవటానికీ కూడా అనువైసది. ఇందుకు కారణం వాడుకభావ; మాతాచృందస్సు అనే మాధ్యమౌాలద్వారా ఆవేశమూ అలోచనమూ కలసీపోవడం. రకరకాల లయలద్య్యారా శ్రీభ్రీ ఈ విద్యను (పదర్శించాడు, “కళారవి' గీతంలో మొత్తం ఊన్నవి 84 అవతరాలు కాగా అందులో 78 అతురాలు దీర్హాలే! పెక్కు గీతాల్లో దీర్తామరాల బాహుళ్యమే కనిపిస్తుంది: ఇదొకవిధమైన అయకు కారణం, బి పాదాలను ఆరోబాణావరోహాణాలతో (వాయడం, ముద్రించడం మబో(ప్రస్థాన గ్‌కాల లోని వె చి(తి. ఇది భావోచితంగా ఉంటుంజే కానీ కృతకంగా ఉండదు, జచ్చుయం(త్రం "తెచ్చిన వింతలను స్యవ్రయోజనంగా వాడుకుంటాడు మార్క్సిస్టు కవి, పోనీ పోనీ పోతేపోస్‌ నతుల్‌సుతుల్‌హితుల్‌ పోనీ ఇది ఆరోవాణపద్దతి = మెట్టు మెట్లుగా దిని లేఖనం. కానీ కానీ కళారవీ పవీ గనీ ది అవరోహాణపదళతి, ణి హాణపద్ధతి ఈ పద్ధతులలోని వైవిధ్యాన్ని బి జయళేం, అభ్యుదయం, అవతాగ్ర్య బుక్కులు బాటసారి శేక్స పరాజతులు, ఒకతణంలో, జగన్నాథుని రథచ(శ్రాలు మొడ అన ఖండికలో చూడగలం] ఇ

65 /భిక్షువర్సీయంసి ఆ అవ్వే మరణిస్తే ఆ పాపం ఎవ్వరిదని వెరిగాలి వళ్నిస్తూ వెళిపోయింది !

1984 ఆగస్టు 18 ఉత్పత్తి సాధనాలు ఒకవర్గంవారి స్వాధీనమై ఉన్నప్పుడు పీడితవర్లంలోని శరీరబలహీనులూ (శమపడ లేని వృద్ధులూ (బతకడానికి మరోమార్గం లేక బిచ్చమెత్రుకుని కాలంగడపక తప్పదు. ఈ సాంఘికదురన్యాయం ఫ్యూడల్‌ వ్యవస్త్షలో నే మొదలై ఉన్నా ఆ వ్యవస్థ అంతరించిన తరువాత కూడా ఒక వృత్తిగా భిముకత్వం మిగిలిపోవడం అది వంశ పారంపర్యంగా కొనసాగుతూ ఉండడం ఎందువల్ల ? ఆ నమాజవ్యవస్థ్ర డాని పరిప్కా_రానికి మార్గం ఆలోచించకపోవడంవల్ల నే! దోవిడీ నమాజంలో భిడుకవృత్సి నిర్మూలనకు అవకాశాలు "లేవు. భితముకవృత్ని దారి.ద్యానికి. ఓక నంశేతం, [శమశక్రి నశించడంవల్ల్య సోమరితనంవల్ల , దుర్‌ వ్యననాలవల్ల , అంగవికలత్వంవల్లై ౩ వార్థక్యంవల్ల, రోగాలవల్ల భిముకవృత్తి వృద్ధిపాందుతూ నే ఊంటుంది. ఈ కళంకం లేని నమాజూన్న్ని నమసమాజవాది ఊహించుకోవడం సహాజమే ! అటువంటి నిష్క్లళంకనమాజం వర్పడటానికి మార్షం మరో(పపంచమే | మరో[ప్రపంఛాన్ని కోతే కవి మతమే నమాజవాన్తవికతను నవూాజం ముందుంచి ఈ జుగుప్పనూ దుఃఖాన్నీ దోవిడినీ తొలగించే కార్యాచరణకు (3 శేపిస్తాడు, భిక్షుకవృత్సికి భె "తిక కారణాలున్నాయని స్ఫురింపజేస్తాడు. కానీ ఆదర్శవాదులైన కవులు భితయుక వృ ్రికి ఫురాజన్థుకృత పాపం కారణంఅని నమ్మి భితువుకు ముష్టి వేయడంద్వారా తమకు ఫుణ్యం కలుగుతుందని భావిస్తూ కారుణ్యావాదులవుతారు. ఈ రెండువిధాలైన వాదాలకూ. (పతినిధు

లుగా ెలుగుకవిత్వంలో (్రీశీసీ విశ్వనాథ నత్యనారాయణగారినీ తీసుకోవచ్చు. విశర్షనాథవారు "అంధభిక్షువైఅనే ఒక ఖండికలో ఒక (గుడ్డివాడు పూర్వజన్థులో వ్‌ నూతిలోనోపడి ఆత్భపాత్య చేసుకుని పాపి అయిఉంటాడనీ ఆ నూతిలోపడిపోయినఫుడు అతని ఆర్తనాదమే తిరిగి ఈ జన్ధులోకూడా ఆతనికంఠధ్వనిలో వినివిసోందనీ పూర్వజన్మలో చనిపోతూ చనిపోతూ అతెిడు చూసిన దీనవీతణమే ఈ జన్హులోసూ కనిపిస్తోందని ఈ జన్ఫలో అంధుడె చాశరథీశతకం పళిన్తూ తన కూతురు దారి కరాపుతూఉజండగా ెలులో వచ్చ మెత్తుకుంటున్నా డనీ అతడ్ని తాను చూసి (దవించిపోయానసీ కానీ అతడి శేసహాయమూ వేయలేకపోయాసనీ

[45]

శ్రీఖీ కవిత్వం వన్తువ, గందిధానం రక్త చే ఇ కవ్వకి వ్య కంచేశొరు.1.. విశ్వనాధవారు కార్య కారణాలను వ్య క్కీదష్టైనుంచ చూశారు. క్‌ కా అధవింబే కష్టాలకు ఆ వ్యకి పూర్వజన్థుంలో చేసుకున్న కరాంాలే కారణంఅని క వ వంటి కర్యసిదాంతాన్ని నవాలుచేయడం ఛ్రీశ్రీవంటి సమాజవాది సహజలవణం పడ్డారు. ఇటువం' గన ఛీశీ దర్శించిన భిక్షావృత్తి వాస్తవికత శజీశంలో భిక్షుకవృత్తి ఎంతవృద్రమయిందో వ్య క్తంచేయడానికి తీశ్రీ "భితువర్షీ భార శీర కళతో కవిత ర చింహాడు గరం కకం 10౯ 90౯686 19 06 3౯౯08816 [0౯ 506421స% యసి' అనే 69 కల ( ఆం. శినిన్‌పోక్యం ఆకలితో ఆలమటించి బిచ్చమెత్తుకునే దర్శిదుల బాధసీ ఆభాధ సాన్యువాద ల పనికి మూపేమార్తాన్నీ వ్య కృంచేస్తుంది, శీథీ భిక్షునర్జీ యసి లోని వృద్ధబిక్షురాలి మరణా వ సమాజంలోని పవమన్యాయాన్నీ (పకృళిలోని సమన్యాయాన్నీ బేరీజుజేసి చూపిస్తుంది, కిలో నమ నజంతువులు ఆహారాన్ని నంపోదించుకుని హోయిగా (బతుకుతూండగా మానవ్చుక్షు వర్గవ్యనస్థలో చిక్కుకుని కొందరి పెత్తనం వల్ల కల్పించబడే కరువులో ఎలా మరణిస్తున్నాడో సమాజవ్యవస్థలో (శ్రీశ్రీ మూసిన నికృష్ణ్టవా న్తవజీవికానికి భిక్షువ్షీ యసి ఒళ(ప్రతిసిధి! దారి (ప్రక్క ఇెట్టు(క్రింద కనిపించిన ఆ భిక్షువుకు కసీనపుజీవితావనరాలైన తిండి బట్ట, గూడు లేకనోవ డమేకాక జబ్బుచేసి పడిపోయి (బతుకంపే కోర్కినడలి శవంకన్నా హీనంగా పడిపోయింది పారి ామికవిప్ణ వాన్ని సాధించిన నంపన్న సమాజంలో ఇలాంటి నికృష్ట జీవితాలు కూడా ఉండటం ఆ సంపన్ననరూజానిశే సిస్టుచేటుకాదా ఖ్‌ నానీ నంపన్ననమాజంలో కొందరు నంపన్నవ్య కు జే సౌఖ్యాల -నుభవిస్తూ ఉండటం, తక్కినవారు వారినంప త్రిక తవు (శమచేతదోహాదం చేనూ పీజు అనాథజీవుల్ని, (తాగుబోతుల్ని, పడుపుక త్తెల్ని, ఇనా ఆదుల్ని, కూలీల్ని, అభాగ్యుల్ని, అళాంతుల్ని, జాటసారుల్ని, దురదృప్పజీవుల్ని, విసిగిన (పాణుల్ని, రిచూవాలానీ గనిపనిమని వీని ఓడకళాసినీ కష్టజీవుల్నీ గుడిసెలలో(బతిశేవాళ్ళన గంజినీళ్ళు (త్రాగి కాలంగడిపేవాళ్ళప్త జై దీల్నీ పలితుల్నీ (భష్టుల్నీ బాధానర్పదష్టుల్నీ (బ్రతుకుకాలి పనికిమాలి కసిబేవత రధచ(క్రవు టిరుసులలో పడినలిగినదీనుల్నీ హీనుల్నీ కూడు లేనిభిక్షుల్నీ గూడులేని ప క్షుల్నీ సఖులవలన పర్రి చ్యుతుల్నీ జనులవలన తిరస్కృృతుల్నీ జిళాసువుల్నీ చ్యుతాశయుల్నీ వ్యృాళాశ్రయుల్నీ వ్యథా నివిష్టుల్నీ ఉోరవళల సీరెంకిన చెరువుపక్క ఇెట్టునిడ గోనెలతో కుండలతో చీకటిలో దుఃఖంతో నిరాశతో కుమిలేవారినీ వడలో కడుజడిలో పెనుచలిలో 'తెం్య్వస్సి కబుతే వారినీ - చివరక్స 1 చూ _వెతాళకులు

మహాపస్ట్థానం వ్‌స్గ్‌ద భిక్తువర్షీయనుల్నీ వ నమాజంలో శ్రీశ చూశాడో ఆ నమాజం దోపిడినమాజమే! _ అంకే సాంతఆ స్పిని "ఉంచుకునే ధనవంతుల బలవంతుల నవూజమన్నమాట. ఆ దోవిడిని నిర్మ్శూలించ డంతోపాటు ఈ జొఛాసర్పదష్టుల్నీ భిక్షువర్షీ యసుల్ని 'లేకుండాచేయడమే సామ్య వాదవిప్తవ లత్మ్యుం,

దోపిడినమాజంలో వా_న్తవికతను మరుగపరిచే (పయత్నాలు జరుగుతాయి, వాన్తవికతను గుర్తించలేని కళాకారులు. పెరుగుతారు, "పెట్టుబడిదారులు నృష్పించే ఆకర్ష ణల'నే కళా కాయలు అనుకరిస్తారు. కాల్చ్పనికలో కాలను కవులు కలలుకంటూ ఉంటారు సౌందర్యరిరంన ఇర సస తుంది, ఇది నమాజంనుంచి కవులు పరారులు కావడానికి నహాకరిన్తుంది, పీడితనమూజపువా_న వాలనూ వీడకనమాజపువా నవాలనూ కూడా [(గహించగలిగినవారు మార్కి్చ్చిన్టులు కాకతప్పదు, టీథీ తెలుగు చేశంలో పుట్టిన ఇలాంటికవుల్లో ఆదికవి. నమకాలిక పీడకసమాజన్యవస్థలోని కాల్చనిక సాహిత్యవా కావరణాన్నీ సౌందర్యరిరంననీ చీల్చుకుని ీశీ నమాజవా న్తవికతవై పు పరుగుపెట్టాడు. “హేమంతం' అనే ఒక వ్యానంలో శ్రీశ రాసిన కొన్నిభాగాలను చదివితే అతని అవగాపహానను పాఠకులు (గహించగలకు. కనుక వాటిని పాఠకుల కందిసాను,

“పరధ్యానంగా పడుకున్నాను, ఆంధ్రజ్యోతి ఉఊగాదినంచిక నా గుంచెలమిీద నిద్రపో తోంది. నాకుమాత్రం నగం మెలకువ. *..వ. సా. గీసిన రతీమన్దుథుల చచ్యిత్రం గుండెల్లో గుచ్చు కుంటోంది. ఒక చిలక విరిగిపోయిన[గ్రామొఫోనుస్లేటు లాగ చేసిన (ప్రకటనే మళ్ళీ మళ్ళీ చేస్తోంది. నేటి సాహిత్యరాజకీయాలకీ రాజకీయసాహి త్యాలకీ ఈ చిలక _చేన్తున్న ఫునః వునః (పకటనకీ వదో నంబంధం ఉందని మాత్రం గురి ంబేపాటిది నా మెలకువ, పరధ్యానంగా కళ్ళు మూనుకున్నా ను. పాఠాత్తుగా మూ భిక్షువర్టీయసి (వత్యక్షమయింది. = “అవ్వా $! విశాఖ పట్టణంనుంచి ఎప్పుడు వచ్చావ్‌ ?” ముసిల్లి మాట్లాడ లేదు. . = మాట్లాడ లేని ముసిల్లి వడుపు లాంటి నవ్వు నవ్వింది. ఆంధజ్యోోతి ఉగాదినంచికను లాక్కుని భయంకరంగా అరున్తూ ఒక్కక్క కాగితాన్నే చింసడం మొదలు పెట్టింది

ఈవిధంగా మొదలు పెట్టిన ఈ కథనంలో మునలి అవ్వ చేత శీథీ ఇట్టుబడిదారీనాగరికతను విమర్శింపజేతాడు;: “మేమూ మా దడారి(ద్యమూ మూ వార్థక్యమూ "మూ అనారోగ్యమూ అపన్వరాలయి తే వాటిని తొలగించడాని కెందుకు (1పయత్నించకూడదు?* అని (ప్రశ్నిస్తుంది. “విరారందరూ సౌందర్యాన్ని సందర్శించినవా శ్లే! ఎక్ట డుందయ్య్యా, మో సౌందర్యం? కాఫీక్ష బ్బు గోడలమిద రాజకీయినాయకుల పటాల్లోనా? ఆ పటాలముందు నాట్యంచేసే సిసిమాతారల భంగిమల్లోనా ? ఆ భంగిమల పోస్టర్లను చూవించే నాలుగురోడ్లు కలిసే చోట్లలోనా? మిా ఇళ్ళలో పోగుచేసుకునే సానూన్ష్లలోసా ? మా వకమైన అభిరుచిలోనా%? మిీా శిధిలమైన జీవి తాలళోనా ? రూపాయిఅణాపై నలను డాటలేని మూ ఆలోచనల్లోనా + ఎక్కడుంది సౌందర్యం?

తక శ్రీ శ్రీ కదిక్వం వస్తువు నంవిధానం అనలు మిరు సౌందర్యాన్ని కనిపెట్టగలుగుతున్నారా ? కనిపెడితే గౌరవిస్తారా ?. ఇటుచూడు నన్ను, ముగ్గుబుట్టవంటి తలా ! ముడుతలు 'తేరంన ేహూం ! కాంతి లేని గాజుకళ్ళు ! ఇవి నాకు ఇటీవల వచ్చినవే! పుట్టుకతోనే వచ్చినవి కావు! నన్నూ ఒక అమ్ము కంది, నా భాల్యంలో నేనూ నవ్వినదాన్నే. ఆడినదాన్నే, పాడినదాన్నే, నా యావనపురోజులు ఊహించగలవా ? అప్పుడు జీనెలా వుంజేదాన్నో ఒక్కసారి న్ధురిస్తావా ? చిన్నకధ చెబుతా విను నా జీవతంలో జరిగిన కధ, అప్పుడు నాది ముగ్గుబుట్టవంటి తల కాదు. ఎటువంటి శిరోజూలకోనం మీ పిక లన్నీ తలనూనె ప్రకటనలు చేస్తాయో అవి నహాజంగా నా శిరస్సును అలంకరించాయి, నాది ముడుతలు తేరిన ేపాం కాదు ఎటువంటి చర్ణుం ఇస్తామని మా వాననసబ్బులన్నీ వాగ్దానం చేస్తాయో అ నునువైన సొగమైన చర్భుం, ఆనాటి నాకళ్ళు కాంతి లేని గాజుకళ్లు కావు, కొత్తగా నాకు వెళ్ళి అయి అప్పుడే నా మొగాడి (పేమవైైపుగా. విశసిన్తూన్న కళ్ళు. ఈవిధంగా అవ్వ పూర్వజేవిశాన్ని వాస్తవ దృష్టితోనే చెప్పించాడు శ్రీశ్రీ, ఈ కధనంలో పెట్టుబడిదారీ నాగరికత విమర్శింసబడింది కూడా, నుసలి అవ్వను శ్రీశ్రీ ఊహించి చిిలించలేదు. అలాంటి భిక్షువరీ యసిని విశ ఖపట్టణంలో అతడు న్వ్యయంగా భరాశొడట! ఆ విషయాన్ని కూడా భిక్షువుచేత చెప్పించాడు. నువ్వు నన్ను విశాఖపట్టణంలో సీళ్ళెండిపోయిన కటకంవారి కోనేటి (పక్క. ఆకులు శాలి పోయిన మోడు చెట్టుకింద భరూశాన్నో భావించావో అప్పటిశే నాకు డెబ్బయ్యేళ్ళు డాటాయిః పల్లెటూళ్ళో చిన్నతనం లగాయతు పట్నవానంలో మకునలితనందాకా నా జీవితయా[తం తా నువ్వు న్థరించుకుని ఉండాలి, మోడుఇెట్టు కింద బండశాతి ప్రక్క చిట్లచివం॥ి చేరుకున్నా నం న్ని దలు గడివానా ఈలోపున నన్నాస్థికికి లెచ్చిన బహిఃప్రపంచంలో ఎన్నెన్ని సె ఊం ్క వ్యూహ్‌ంచుకుని ఉంటాన్చ, డెబ్బయి ఆశ్యాానాల నా మహః కావ్యాన్ని ఒక చిన్నగీతంలోకి అవిరిపట్టి నా ఫొక శాశ్వతత్వం (వసాదించావు. నాఘ దురన్యా యానికి య ఫ్రపశువునై న నన్ను పరవీడితుల పరాజితుల సమూాహ+నికొళ్ల చిహ్నాంగా నిలబెట్టావు, జరామరణదు'ఖాలను న్ఫృరించేవాళ్ళ ందరికీ నన్నే క్షాపకంతెస్తున్నావు జట ₹ నవమౌాజంలో కోనివించని సౌందర్యాన్ని ఆదర్శలో కాలలో దర్శించి దానితోడి విం హోన్ని ఊహించుకుని దుఃఖించిన కృళ్ణళాస్తి 9గారు “ఊర్వశిని నృష్టిస్తే నమాజంలో కనివించిన వికృ త త్యాన్ని దర్శించి ఆ చొర్భాగ్యానికి దుఃఖించిన (శీథ్రీ “భిక్షువర్తీ యహిని నృష్టించాడు. అప్టబ్రు తొలి వొద్దునునుమంచు తీవసొనవు! నీవు వర్షాశరత్తుల నివిడనంగమమునం బొడ మిన నంధ్యాకుమారి! వీవ్రు తిమిరవిశ్వ్యానముల మాసి కుములు శర్వరీవియోగ కపోలపాళికవు ! నివి నీవె నిట్టూర్పు ! సీవె కన్నీరు! విశ్వ వేదనామూల్య భాగ్యమివే నిజము! నే గళమ్థార పాకుకొనిన యభాతేశోకగీతమ్చులందీ వె శోక్షగీతివి | ఊర్వశీ | ప్రేయసీ” అంటూ కాల్పనిక్త్రీని

మహ్మాపష్తానం 9గ్‌7 కృష్ణశాస్త్రి వర్షి స్తే దారిప్రక్క చెట్టు[క్రింద ఆరినకుంపటి విధాన కూర్చున్నది ముసిల్టాకతె మూలుగుతూ ముసురుతున్న ఈగలతో వేగలేక _ ముగ్గుబుట్టవంటితలా ముడుతలు తేరిన దేహం కాంతి లేని గాజుకల్లు తనకన్నా శవంనయం” అంటూ వా నవీన (శ వర్ణించాడు, ఊర్వశి భౌతికచక్రువులకు కనిపించదు. భిక్షువర్షీయసి (వస్తుతనమాజంలో (ప్రత్యమమవుశుంది. (పన్వుతి సమాజాన్ని చూసి, మరో(ప్రపంచానికి కదలమని (శ్రీశ్రీ ఇబుతాడు. (ప్రస్తుతప్రపంచాన్ని విన్న జ రించి, కాల్పనిక(ప్రపంచాలలో నంచరించమని కృష్ణ శా_ప్రి? వపబుతెాడు, శ్రీశ్రీ సృష్టించిన సజీవపా(తతలు చిక్తువర్షీ యసి అనీ ముసిల్దిఅన్‌ అవ్వ అనీ వ్యవహారించబడిన ఈ పాత దారిపక్క ఇెట్టు (క్రింద కూర్చున్నదంకే బాటసారుల శెదురుగానే ఉంది! శ్రీశ్రీ పాత్రలన్నీ సమాజమధ్యంలో నే ఉన్నాయి. కూటికోసం, కూలికోసం పట్టణంలో (బ్రతుకుదామని బయశ్రేరిన బాటసార్హి వీధికంతా వెక్కిరింతగ ఊరికంళా దిష్టిబొమ్డుగ తూము(ప్రక్కన భూళిలోనే తూలే ఉనా సద. కాలువ నిళ్ళలో జూరిపడి (పేలాపనచేసే (తాగుబోతు, సమ్మైలుక క్షు కూలీలు ఊరవతల నీరింకిన చెరువు లు పక్క ఇెట్టునీడ నోనిలతో కుండలతో చీకటితో దుఃఖంతో నిరాళతో పడిఉన్న దగాపడిన తమ్ములూ జక వాతావరణంలోనివాలే ! శ్రీశ్రీ చూసిన జుగుప్సావహదృశ్యాలు వీడితసమూజూన్న్ని యూసీ (ద్రవించే కవి వ్యథా _ర్తజీవితయధార్థదృ శ్యాలు ఇెప్పదలచినప్పుడు జగుప్పావహాదృ శ్యాలను కూడా చూపక తప్పదు. కావ్యంలో వికృత త్వాన్ని చరాపకూడదని నిచే.ధించే సౌందర్యవాదులు జుగుప్సను నహించలేలేమో! వారికి సమౌజవాస్షవిశత అక్కర లేదు ! రాబందులలెక్కల చప్పుడునూ. (తాగుబోతు వ్యక్తావ్యక్తాలాపననూ పడువుకత్తె రామన రతిసీ నందులలో పందులనూ కరి క లేబరాన్నీ కాళ్ళు తెగిన ఒంఠచునూ కపాలగణాలనూ నతు (క్రక్కుకునే సాహాసినీ శాలువలో అత్మ హాత్యలనూ సౌందర్యువాదులు జుగుప్పావహాలన్‌ కావ్యంలో వర్ణించరాని సామ(్రిఅనీ అంటారు. కానీ శ్రీశ్రీ ఇలాంటి సామ(్రితోనే సమాజ వా స్తవికతను చిత్రించాడంకే మార్గాంతరం లేకనే ! మూలుగుతూ ముసురుతున్న ఈగలతో వేగ జేక్‌ కూర్చుంది ముసబ్లిః ఆమె ఫరీరం వుళ్ళళో కుళ్ళపోయిటింది కనుకనే ఈగలు ముసుకు తున్నాయి. వాటిని తోలుకోవడానికి ఆమెకు ఓపికా లేదు; కప్పుకోవడానికి గుడ్డలూ లేవ, ముడు తలు చేరిన బేహాం, కాంతిలేని గాజుకళ్ళు తనకన్నాశవంనయం - ఇవన్నీ జగుష్పనూ భయాన్నీ కలిగించేవే! ఉన్నాది కూడా ఇలాంటిరూపం గలవాడే | అలకలన్నీ అట్టకట్టిన బొమికలన్నీ (బోవుపట్టి న ఉన్నాది వీధికంతా వెక్కిరింతిగ ఊరికంతా దిష్టబొమ్ముగ చూము( ప్రక్కన భూళిలో తూలుతూ కనివిసాడుః అభ్యుదయం అనే ఖండికలో ఫాసిస్టుల (పవర్తన కూడా జుగుప్పావపహాం

358 శ్రీశ్రీ కవిత్వం వస్తువు నంవిధావం గానే ఉంది, ఎవరెవరో తలవిరబోసుకు నగ్నంగా న్నర్షిస్తూ ఛభయోద్విగ్నంగా వర్తిస్తారు. మర బావస్థలోజిన్న మునల్లాని పరిసితిచూసి ఆ అ వ్యేమరణి సే ఆ పాపం ఎవ్వరిదని వె[రిగాలి (పశ్నిం థి దె థి చినవుడు-ఎముక ముక్క ఫొరుక్కు_నే కుక్క, ఈగను పడ వేసుకు నేతొండ కూడా జగుప్పావవో లే, మునటబ్షానిమిద పడిన ఎంగిలాకూ అలాంటిజే ! (శ్రీ కర్మవాదతిరస్కారం ఈ లోకంలోని కష్టసుఖాలకు పూర్వజన్థులోని పాపపుణ్యాలు కారణాలని కర్ణువాదం వివరిస్తూంకే నమాజంలోని దోపిడిదారులే కారణం అని భౌతికవాదం వాదిసోంది ఈ రెండు వాదాలనూ స్పృశించి భౌతికవాదంవై పుకు నమాజాన్ని నడివీంచడమే శ్రీశ్రీ దృక్పధం ఈ దృకృథంళోనే శ్రీశ్రీ విశ్వనాథవారిమార్తానిక్‌ భిన్న మైవోయాడు. బిక్షువర్షీ యసి జబ్బుచేసి పడిపోగా ఆ అవ్వే మరణిస్తే ఆ పాపం ఎవ్వురిదని (పళ్నించే వె[రిగాలి దౌతికవాదికి (పతీక యి, ఇది నా పాపం కాదని జవాబు ఇెన్పీన ఎంగిలాకు కర్ణువాదిశే (పలీక, ఆ ఎంగిలాకు నమాజ[శమను దోచుకుని సుఖంగా భుజించిన వెట్టుబడిదారుడి ఎంగిలాకే! అతడే హేతువాడాన్ని తిరస్కరించి మతసిద్ధాం కాలను ఆశ్రయిస్తాడు. అవ్వ బిచ్చకత్తె కావడం, జబ్బుపడడం, తిండి దొరకక చనిపోవడం వీటి కన్నింటికీ ఆమె పాపకర్థ్ధుయ కారణనుంటాడు "పెట్టుబడిదారు. తాను సుఖంగా (బతకడానికి తాను చేసుకున్న పుణ్యశర్థలే కారణమంటాడు. సామ్యువాది ఈ పాపపుణ్యాలను లెక్కించక (పకృతిసంపదలను అనుభవించడానికి అందరికీ సమానమైన పాక్కు లున్నాయసీ ఎవరి శ క్రిక్షి తగినట్టు వారు పనిచేసి ఎవరి అవనరానసి! తగినట్లు వారు అనుభవించాలనీ సంత అస్తి అనేది ఎవరికీ ఉండరావసీ సమష్టియాజమాన్యం రావాలన్సీ వాదిస్తాడు.. ఈ సామ్యవాదాన్నే ఫ్రే ఫ్రీ 'ధిక్షువర్షీయసి' ద్వారా స్ఫురింపజేశాడు.. “పరిపూర్ణపు స్రైకుఖి అంశు థ్రీఫ్రీ దృషిలాః సామ్యువాద మే! భిక్తువర్షి యసికి అలాంటి పరిపూర్ణపు బతుకు లభించ లేదు. “భిక్షువర్షి ముని తిరుగుబాటుదారు కాదు; సమాజవాన్త వికతకు ఒక 'పతినిధిమా్యత్రమే |! ఛాటనారి, ఉనా సడి దురదృష్టజీవి వీరంతా అలాంటిపా(త్రతే, ఇటువంటి మూగజీవ్రలను చూవించి (శీశీ పీడితజనుల నందరిని విష్ణవశంఖం పూరించవలసిందిగా అర్థించాడు కానే కనదశంఖం పూరిసాననీ భూక పం ఫుట్టిస్తాననీ మహా(పస్టానం సాగిస్తాననీ ముందుకు వచ్చాడు, కార్మికులు కర్ష కులు అణగారిన అర్ములు తిరగబడ తాగ్రని భవిష్యత్తును గురించి ఆశావాక్యాలు పలికాడు. తిరుగుబాటుకు శ్రేవ వలసీంది గా ఉద్చోధించాడు, శ్రీశ్రీ కథానూచక ప్రతీకలు “భిక్షువర్షీ యసిలో కథావన్తువు లేకపోయినా కావ్యనస్తువ్రుగా ఆ చిన్నసంఘుటననే (శ్రీశ పరిణతం చేసుకున్నాడు, శ్రీశ్రీ నిర్వహణను తొలగిస్తే, భిక్షువర్షీయసి ఒక సంభుటనగానే మిగులు తుంది. 70 వళ్ళముసలి గుడ్డి బిద్చగత్తె కూడు గూడు, గుడ్డ లేక జబ్బుచేసీ ఒక హేమంత

మహా్యదస్టానం

సాయంకాలం ఇట్లు క్రింద చచ్చిపోయిందనే దే ఆ నంఘటన, ఈ చిన్నవార్హనే కావ్యఖంజ

చేయగలగడానికి (శ్రీకి నహాకరించినది నమాజవా న్తవికతో న్పృహాయే! ఈ దృకృథంవల్ల నె ఇనా ఉం

అతిసామాన్యసంఘటనను. కూడా (శ్రీ కావ్యంగా చేయగలడు, బాటసార్హి ఆకాశదీపం ఉనాది,

నంభ్యాసమన్యలు -అటువంటి నంఘటనలే 1

కావ్యపరిపుప్టికి 'ప్రకృతివా తావరణాన్ని సాధనంగా వాడుకున్నాడు శ్రీశ భిక్షువర్షీ యసిలో వెగ్రిగాలి, కుక్క తొండ ఈగ ఎంగిలాకు వంటివి (ప్రగృతినుంచి తీసుకున్న ప్రతీకలే! వీటికి (పతీకధర్యాన్ని అరోపించకపోయినా అవి కధను ఉద్టీపిన్తూ నే ఉంటాయి, కానీ కుక్కనూ తొండనూ ఎంగిలాకునూ పెట్టుబడిదారులకు (ప్రతీకలుగా తీసుకున్నాడు తేఆీ,

వెరిగాలి వేసిన్మపశ్నకు సమాధానం ఇవ్వడానికి కుక్కకు కానీ, తొండకు కానీ ఖాళీలేవ పోవడాన్ని (శ్రీశీ సూచించాడు. ఆ ఖాళీ ఎంగిలాకుకు మాత్రమే ఉందనడంలో వ్యంగ్యం ఉంది ఎముకముక్క_ కొరుక్కునే కుక్కు మాంసాహార మత్తుడిన -ఒక బలవంతుడ్షిని (పతిబింబిస్తుంది. బలనంతులు బలహీనులను వవిధంగా కొరుక్కుతింటారో ఈ పదచి[(త్రం సూచిస్తుంది. ఒక ఈగను పడవేసుకు తొందరగా తొలగిపోయే తొండ అన్నంతినడంకన్నా అత్యవసరమైన వ్యాపారఫు తొందరలున్న నంపన్నుడ్ని (పతిబింబిస్తుంది. ఎగిరివచ్చిన ఎంగిలాకుకు అటువంటి తొందర లేవీ లేవు చిమ్ముచీకటి (కమ్ముటం, దుమ్ము రేగడం నాటకీయమైన నం శేతాలుగా మునల్హాని చావును సూచించాలూు '

“భిక్షువర్తీ యసి ఖండికనించా (ప్రకృతిదృళ్యా లసేకం ఉన్నాయి. దారిపక్క _ ఇెట్టుకిందం-- కుక్కు _ ఈగను వడవేసుకు తొలగే తొండ _ (కమ్మే చిమ్ముచీకట్లు - ఆగే దుమ్ము - ఎగిరి వచ్చిన ఎంగిలాకు = ఈ (పకృతి దృశ్యాలను కధాపరిపోవకాలుగా వాడుకున్నాడు శీత. జాట సారిలో మబ్బు, గాలి వాను వరద, చిమ్మైచీకటి, (గ్రుడ్డిచీకటి, గూబలుు మెరుపు, వేగుజూము, థోడికూత, వేగుజుక్క, శీతవాయువు వంటివి ఉన్నాయి. భిక్షువర్షీయసి కథ పూర్తి అయ్యేసరికి గాలివాన వచ్చి రాత్రి అయిశ్స్వే బాటసారి కథ పూరి అయ్యేసరికి వాన వెలిసి 'కెల్లవారుతుంది. ఈవిధంగా వై విధ్యం మూవించడంలో శ్రీశ్రీ నివుణుడు,

(ప్రకృతి(ప్రతీకలు మహాప్రస్థానం జయభేరి ఒకరాత్రి, ఒకతణంలో, శె కవగ్గీతి అద్వైతం, ఖండికలలో వుష్కులంగా. కనిపిస్తాయి కాని ఛ్రిత్తీ మ్యతం (వకృతికవిగా మహాో(ప్రస్థానంలో కనివీంచడు. అతడు సమాజకవియే |!

శ్‌ప్‌8ి కర0 త్రఫి కవి క్వం ; వస్తువ, నంవిధానం ీథ్రీ ఉపమానాలు శశ ఉపమానాలు భారతీయనం[పదాయంలోని కవినమయాలవల్ల సిద్ధించినవి శాన లి, ఉపమానం (వసిద్ధమైన దై ఉండాలని ఆలంకారికులన్నారంక1ు పూర్వకవుల ఉపమానాలను దృష్టిలో ఉంచుకునే! (పపంచకవుల ఉపమానాలను తెలుసుకున్న 4 మౌలికంగానే వాటిని వరు కున్నాడు ఆరినకుంపటివిధాన ముసిట్లి కూర్చున్న దన్నష్రూడు ఆమె పూర్వజీవితమంతా స్ఫురిన్తుంది, ముసల్లాని తేజోవిహీనతనీ నిశ్చేతనత్వాన్నీ వ్య క్తంచేయడానికి ఆరినకుంపటిఅనే ఉపమౌానాన్ని ఇవ్పి మె యావనలా వణ్యాలతో (ప్రకాశించిన దశలో మండజినకుంపటి అని స్ఫురింపచేస్తాడు, మి.గ్గుబుట్టవంటి తల అన్నప్తూడు నల్లి నిశేశమొకటి కూడా లేకపోవడం స్ఫురిస్తుంది, (పక్కనున్న బ"డరాతిపగిదిగశే ముసిల్లి పడిఉన్నది -_ అన్నప్పుడు జడత్వం మరణం సూచింపబడ్డాయి, (పభంజనంవలె' హోరె త్తండీ _ వర్షుకాాభముల (పశయఘోపషవలె వెళ వళ పెళ పెళ విరు చుకుపడండి - శివసము[దమూ నయాగశరావలె ఉరకండి -తాచులవలెనూ శేచులవలెసూ ధనం జయునిలాసాగండి - బాటసొరి నడినము[ద్రపఫునావరీతిగ నంచరిస్తూ నంచలిస్తూ - గుండుసూదులు (త్రుచ్చినక్తు శిరోవేదన అతిశయించింది - రాతి నల్ల నిరాతిపోలిక గుంజెమోదనె కకార్చుంది _ మనద్‌ ఒక 'శతుశేనా కుక్క_లవలె నక్కలనలి _ మనదీ ఒక (బదుకేనా నందులలో పందులవ'లె గగనమంతా సిండి బహుళపంచదిజ్యోత్స పౌగలాగు కమ్మి భయపెట్టింది _ కరిక శేబరములా కదలదు కొండ _ కాట్ళ తెగిన ఒంటరి ఒంశకులాగుంది జాబిల్లి ల విశ్వమంతా నిండి బహుళ పంచమిజ్యోత్స వెలిబూది వోలె భయ పెట్టింది - గదిలోపల చినుకులవలె చీకటు ఖండ పరశుగళక వాలగణముల కనుకొలకులలో ఒకటివలె గది చూసోంది - దీపం క తిగంటుమిాద నెతుటిబొట్టులా గున్నది _ సింహములాగూ సివంగిలాగూ ఫిరంగులాావా కురంగలాగూ శం ఖములాగూ నర్పములాగూ నృగాలమట్లూ పండితులట్లూ జాలకులటూ గబగ ణమునే గంటలు జ్‌ ళ్శొ అన్య ఎద్దులాగు పనిచేసే కార్చికులు _ వంటి (శి ఉపమాలంకారాలు అర్జవై శాల్యానికీ అర్లోద్షప నానికీ నవాకరిసాయి కాని కేవల సాదృశ్యం 'లలిపి అదృశ్యం అయిపోరయ్మేవి కావు]! శ్రీశ్‌ వ కార కనా వ అగ యు మాలం కారంకన్నా రూపకాలంకారాన్నే ఎక్కువగా (పయోగించి భావది[త్రంగా తయారు చేస్తాడు భీథ్రీ పదాద్యక్షర సాదృశ్యసంవిధానం ఓక వాక్యంలో పదాదివర్లాల సాద్బశ్యం పాటీంచ్చి భావోద్దీపనం కలిగిస్తాడు శీత్రీ. 'శేరంన జేహాం అన్నవుడు మువరఫ తిప టి ంచ రిన సు ము ర పునరావృత్ని పదాదినుంచి వచ్చి వమనూలును వ్యక్షృం చేస్తోంది! మునలితనాన్ని ధ్వనిస్తోంది | ల

మహావస్తానం క61 పుడమితల్లి కి ఫుకుటినొాప్పులు కొత్త నృష్టిని స్ఫురింపించాయి య (వదీప_కీలా [వవాళ మాలా (ప్రపంచవేలా (పసారములలో-అమోఖథు మగాధ మచింత్య,మ మేయం _ అశనేకు లింకా అభాగ్యు లంతా అనాథులంతా అశాంతులంతా _ న్వస్తివాక్యములు సంధానిస్తూ న్వర్హ వాద్యములు నంరావిస్తూ - నా వినుతించే నా విరుతించే నా వినిపించే నవీనగీతికి నా విరచించే నవీనరీతికి _ భావం భాగ్యం (పాణం (పణవం _ (గుడ్తిచీకటిలోన గూూబలు ఘూకరించాయి - విజటిన మబ్బుల నడుమని.౦డీ 'వేగుజుక్కాా. వెక్కిరించింది. - కరికశేబరములా కదలదు కొండ _ దుర్శ్శతి దుర్గతి దుర్శుతి దుర్శుతి - నిప్తూలుచిమ్ముుకుంటూ- నింగికి నే నెగిరివోతే నిబిడాశ్చర్యంతో వీరు-నెత్తొకు (కక్కుకుంటూ నేలకు నే రాలిపోతే 'నిర్షాషీణంగా వీరె . ఆకనమున వారివిల్లు విరిస్తే అవి మూాే అని ఆనందించే కూనల్లారా _ కర్య్హాగారము కళాయతననూూ కార్యాలయమూ శారాగృుహా నుల - ఆనందం ఆర్హవమైతే అనురాగం అంబరమై తే అను రాగవుటంచులు చూస్తాం ఆనందపు లోతులు తీస్తాం - కలసిపోతిని కరగిపోతిని కానరాశే' కదలిపోతిని = అజ్ఞానపు టంఛధయుగదలో ఆకలిలో ఆవేశంలో - ఒక వ్యక్తిని మరొక్క_వ్య క్స్‌ ఒకజాతిని వేరొకజూతీ - ఏ యుద్ధం ఎందుకు జరిగనా ఏ రాజ్యం ఎన్నాళ్ళుందో _ కాన్సించని కథలన్నీ కావాలిప్పుడు _ సా(మాజ్యపు దండయా[తలో సామాన్యుని సావహాస మెట్టిది - వచేశం వ కాలంలో సాధించినబే పరమార్థం వ శిల్పం వ్‌ సాహిత్యం వి శాన్త్రం వ్‌ గాంధర్వం వ్‌ వెల్లులకీ(వస్థ్టానం వ్‌ న్వవ్నం వ్‌ దిగ్విజయం లు ముద్దుల్నీ మొరటుల్నీ వేసి ముద్దకి కూడా _ మహారాజు మనీపర్పు నూయంటావూ - నరివా ద్దులు దొరకని నంధ్యలలో మా నంచారం __ రగిలించి రక్తాలు రాజ్యాలు కదిపి _- నహృాదయా నదయా నన్నార్ల గామి _ చీమను చంపడానికి కళూడా వోతులు ఛానివాడా - నిజంగానే నిఖిల లోకం నిండుహార్ష ౦ వహిన్తుండా * _ సాధుసత్వవు సోదరత్వపు స్వాదుత _త్వం జయిన్తుందా - మాక్కొ్సాఎంగిల్స్‌ మహా(ప్రవక్షలె మానవఫురోగమనసూర్గాలు లేరువగా - కోటి. గొంతులు నిన్నుకోరి రమ్మున్నాయి కోటిచేతులు నిన్ను శాగిలిస్తున్నాయి-నిటాలావీ. పగిలిందట నిటాలాగ్ని రగిలిందట నిటాలాగ్ని నిటాలార్భ్చి నిటాలాక్షి_అది విలయం అది సమరం అటో ఇటో-నంరంభం సంక్షోభం సమ్మార్ష న నంభర్ష ణ - స్వాతంత్య్రం సమభావం సౌశాతం నౌహోర్షం - సారా దుశాణాల వ్యవవోరం నజావుగా నే సాగింది సానుభూతి నభలలో ఎవరూ సా(శ్రు న్మేశాలు-ఎవరి పనులలో వాళ్ళు ఎవరితొందరలో వాళ్ళు ఎవరికి కావాలి నేస్తం వమయిపో లే నేం నువ్వు ఎవ్వరూ నిన్ను సృృరించడం "లేదులే - మొవలైన ఉడాహరణల్లో 4111002608 కేవలాలంకారం కోనం శాక భావోద్టీపనానికే అలంకార మయింది. నవర్తాది పదవిన్యానంలో స్విన్‌ బర్న్నా |శ్రీశీకి గురువు. [46]

ఇగ శ్రీశ్రీ కవిత్వం వస్తువు సంవిధానం శ్రీశ్రీ పదాంతస్వరసాదృళ్యశ+ల్చ్పం ఒకవాక్యంలో పదాంతాల స్వరాల సాదృశ్యం (4౦9౭900) పాటించి భావోద్దీపరం కలి గిస్తాడు థీఫీ, వళ్ళు ముదిరి కీళ్ళు కదిలి బంచుకంకు కోర్కి నడలి పక్కనున్న బండ శాత పగిదిగనే పడియున్న ది అనే వాక్యంలోని ఇకారాంతాలు ముసలితనానికి సూచ కంగా ఉన్నాయి. అనర్లళం అనితరసాధ్యం నామౌర్డం - సిందూర్తం ర కృ్షచందనం బంధూకం సంధ్యారాగం _ పయోధర పచండఘోపం ఖడ్దమృగోద(గవిరావ౦ం రయుంరూనిలపజ్దధ్వానం._ కణకణమండే గలగలతొఇనే - దీర్ప (శుతిల్తో తవధ్వనితో - భావం భాగ వ్‌ (పాణం (పణవం- చండచండ్రం. తీవ్రతీవ్రం_ - పన్లెటూల్లో తల్లి వీమని పలవరిస్తోందో - పల్లెటూళ్ళు కల్లి శేడ్త పాడుకలలో - లేదు సుఖం లేదు రస్తం బేదు విషం_ జీవఫలం - బక్కచిక్కి. బీక్కచద్చి - సూక్యునిలో నూదులత్తో _ వ శిల్పం. వ సాహిత్యం ఏ శాస్త్రం ఏ గాంధర్వం - నటధూర్డటి. నిటాలాక్షి పగిలిందట నిబాలాగ్ని నిటాలా శ్రి నిటాలావ్లీ పటాలుమని - ఈ యొగిరిన ఇనుప జ్‌గ ఈ పండిన మంటపంట్ర. - మొదలైనవి స్వరానుుపానల కుచాహూరణాలు, (థెంచిగీతుల మంచిరీతులలో ఇదొకటి, శీఠీ అంతఃప్రాసళిల్పం ఎముక ముక్క కొరుక్కుంటు ఏమి అనలేదు కుక్క అనే వాక్యంలో అంతఃపాన పాటించి భావవ్యంజన చేశాడు ్రీథ్రీ. కకారద్విశ్వాలు కర్క_శధ్వ నిని అనుభూతం వేస్తాయి. ఎముకలు (క్రుళ్ళిన వయస్సు మళ్ళిన -_ నెత్తుకు మండే శక్తులు సిండే - నరిస్తే పద్యం అరిస్తే వాద్యం - లోకాలు భవభూతి శ్లోకాలు పర మేస్థిజూకాలు _ నేనొకదురం నాదొకస్వర్లం- గిరులు సాగరులు కంశేళికామంజరులు రురులు నా సోవరులు _ నగ్నంగా నర్త్‌సు న్నారు భయా ద్విగ్నంగా వర్తిస్తున్నారు - ప్రదీప్రకీల్యాపవాళమాలాప్రపంచావేలా _ అంతరాశఛభయంకర (పాంతరాలనా _ దీపం ఆరిపోయింది తొరగా మారిపోయింది - నవ్వులతో రంగుల ఫువ్వులతో- వెకువుమెరిస్తే వాన కురిస్తే ఆకనమున పారివిల్లు విరిస్తే - సితలపున శేకులు పూస్తే నా వలపున చాకులు దూస్తే య విషం[కక్కే భుజంగాలో కదం తొక్కే గురంగాలో _ పాపాలు వండించి భావాలు మండించి _ మొదలై నవి అంతఃప్రాసలే! అమెరికన్‌కవి ఎడ్గార్‌ అల్లన్‌ పో థ్రీథీకి అంతః(ప్రానల విన్యానంలో గుడ్యుపాయుడు._ అల్లన్‌ పో అంతకప్రాసలు (1265921 ౧96) శబ్ద లోలత అనిపీంచేటంత అతిశయస్థాయిలో ఉంటాయి, పెంం 15 ౧6 టలు! ౧6౭101 0 56022౮ అని కవి తానిర్పుాచనం చెప్పిన పో లయనూ శద్దాలనూ ఛందస్సునూ మేళవించాడుః తంం 06 9101000 5264 22047027 ంగం2ై 06 6200 41016 0472277. 7407024 64/22 మర ౪100 20862000 ౯06 2676 (616 000016. 50 [21 ౨౦౪౫ (0 3011 6 06277789 05 2 8టగు 1 30006 ౧064227789 1 సం మలు...

మహాాపసన్హ్దానం 363 ఈవిధంగా నడుస్తుంది సో రాసిన (ప్రతిపాదం, ఈ పనితనం ్రీశ్రీ అదై సతంలో పరాకాష్ట నందుకుంది, (అీశ్రీ వాడుకమెలకువలు గురజూడ అప్పారావుగారి క న్యాశుల్క_ం వ్యావహారిక ఛాపలోని జీవశక్తిని ఆవిమృరించి ఆధునికబీవి తానికి సాహిత్యాన్ని నన్నిహితంచేయగా ఫ్రీఖ్రీ ఆ భాపాజీవశ కిని సామాజికచై త న్యానికి పరికరంగా వాడుకున్నాడు, వాక్యసంవిధానాలలో గురజాడ చూపిన జీవితవా_న్దవిక తను థఅీథీ నమాజవా న్తవికతకు అన్వయించాడు, ఉదాపారణకు గురజూడవారి కొన్నివాక్యాలు: *ఆత్రనుచెప్పేదంతా తప్పుల తడక, అది నేను స్యూస్‌ పేపర్లో యీశేశాను. అప్పట్నుంచి శే నంశే వాడిక్క_డుపుడుకు. మీవల్ల నాకు ఒచ్చిందల్లా చుట్ట కాల్చడం ఒక్క కే. పారం ెప్పవముంకేు యొప్పుడూ క బుర్లుచెప్పడ మేకాని ఒక్కమారయినా ఒక ముక్క_చెప్పిన పాపాన్ని పోయినారూ ? చుట్టకాల్బబశ్షేకడా దొర్తంత గొప్పవాళ్ళయినారు. చుట్టకాల్బని ఇంగ్లీ షువాతి చూశావూ? చుట్టపంపిణీమి దనే స్టీముయం(త్రం వగయిరా తెల్లవాడు కనిపెట్టాడు లేకపోతే వాడికి పట్టు బగా ౫” ఇలా అతినహూజంగా నాటకీయంగా (శోతమనస్సుకం జేటట్లుగా ఉంటుంది వాక్య శైలి, శీత్రీ వాక్యాలు కూడా వాడుక ఫఖావనుంచి ఊడిపడ్డ వే! ముగ్గుబుట్టవంటితిలా ముడుతలు లేరిన "జేవాం కాంకిలేనిగాజుకళ్ళు తనకన్నా శవంసనయం. పడిపోయెను జబ్బుచేసి అడుక్కునే భక్షి "లేదు. రానున్నది చలికాలం దిక్కులేని దినురాలు వెరర్టిగాల్మిప్రశ్నిన్తూ వెళిపోయింది, వమిోఅన "లేదు కుక్కు-ఇలా భిక్షువర్షీ యసిలోని వాక్యాలు వాడుకకు సాధ్యమైనంత దగ్గరగా ఉన్నాయి. మరో(పపంచం విలిచింది! పదండ్‌ముందుకు! పోడాంవై పైకి! పదండిపోదాం! సోమురులారా చావండి! గొలుసు తెంచుకు ఊరికిపడ్డాయి! సింహం జూలుదులిపీ ఆవులించింది! కావాలోయ్‌ నవ కవనానికి! ముళ్ళచారినా నీ నంచారం? పోతేపోనీ వస్తే రాసీ! హీనంగా చరాడకు 'జేన్న! సిచేపే మూనూజంబాయ్‌! ఇంకానేనేంవిన్నానా? నా విట్టూర్పులు వినిపిసాయా ? ఏమని పలవరిస్తోందో? మెకుపుమెరినీంది! వోడికూసీంది! పేగుకదిలింది! శూలుతున్నావా? తమిస్తావా? వేళశాకోళమాడక్షు! జానునిజం! మనదీఒక(బదుశేనా? అటుచూస్తే ఇటుచూస్తే! గదిలో ఎవరూ లేకు! రాకాసిశేకలు వేసింది. ఎచటికిపో తావీరాతి! ననుచూస్తూంకే నవ్వూస్తోందా? దరిద్రులను కాల్చుకుతినడం, ఇంకానా ఇకనై చెల్లవు! అనుభవింధాలి మి కర్థం. ముద్దకి కూడా దూరంబచేళాద్సు! ఫఘోరంళది దారుణంఇది. చెయ్య లేంచస్తున్నాం మేము! మాయంటావా అంతా మిధ్యంటావా? అద్భష్టవంతులు మిరు. వెలుగును (పేమిస్తారు. వడ్డించిన వి న్లరి మోజీవికం. అభాగ్యులం మేము, అన్నీ నమస్యలే! నూనంట మేమే వండుకోవాలి, విస్త ేదొరకదు. మాకు గోడలు లేవు, అలజడి మా జీవితం, ముందుకు పోతాం మేము, నిజంగానే నిజంగానే? ఏీడవకందేడవకండి, రధచ(క్రాలొన్తున్నాయి. అటో ఇటో “శగపోతుంది. ఈ లోకం మూ దేనండి. కలవంచుకు వెళిపోయావా! దేన్ని వెదుక్టుంటూ వెృవోయ్‌?

ఇగ్రత్ళ శ్రీశ్రీ కవిత్వం , వన్తుదు నంవిధానం ఎంత అన్యాయం చేళశావోట్న్‌! జ్ఞాపకం ఊందా! ఎవరిపనులలో వాళ్ళు! ఎవరితొందరలోవాళ్ళు ఎవరికి కావాలి ఏమయిపో తేనేం ఇలా చరాడు సీకోనం మొదలై న (ప్రయోగాల్లో (పజావ్యవహారం తొణికినలాడుతుంది. విశేషణవి శేష్యాలతో శశీ పదబంధాలు మహో(పస్థాన శైలిలో విశేపణవిశేప్యాల పదబంధాలు (పత్యేకంగా కనివిస్తాయిః. ఆరిన కుంపట్సి ముసురుతున్న ఈగల్సు ఎముకలు (కుళ్ళిన వయస్సు మళ్ళిన సోమరులు నెత్తుకు మండే శక్తులు నిండే సైనికులు నలసల శాగే చమురు ఇంకిన (కొన్నెత్తురు, తెగిపోయిన విపంచికల్పు మరణించిన యువయోధులుు తొలిగర్జించిన తూర్యవిరావం, వులిచంవిన 'లేడినతుడు ఘాకెక్కిన గంధకధవామం, పోకత్తిన నప్పసము[(ద్రాలు, రగులుకొన్తే రాతసిబొగ్గు, బుగులుకొచే బుక్రాగుండ, వికసించిన విద్యు తేజం, ఇలచేగిన జనసమ్ముర్జం, వెదకిన (ప్రోచ్చల [పోవ్చల రణన్నినాడాల్కు ఆవ ర్షించిన (పచండరుంయూ(ప్రభంజనం, (మోగిన శంఖారావం, ఢంకాధాానం, విరుతించిన నానా జంతుధ్వనులు, వికసించిన వ్శజం, ఎగికే లో హా శ్యేనం (పనవించిన శిశువు న్వప్నాలను కాంచే జవరాలు, 'ప్రాచీనస్థు ఫతులూచే చప్పుకు కడువు దహించుకుపో యే పడువుకత్తె, ఉంకీయబడ్డ శిరస్సు, సమ్ముగ్ధంగావించిన గాంధర్వం, న్నిదిస్తూన్న అపహాంకారం, జూతిజనులు పాడుకునే మంత్రం సోదరులం అఆ” పంచుకునే వెలుగుల రవ్వల జడ్కి అందిఅందకపోయే వేలాంచలములు, విసరిన రనవిన్మ్నమర కుసుమపరాగం, కాలువక శ్తు ఘర, బలం, ధనికస్వామికి దాన్యంచేసే కార్తి స్రకులు యం(త్రభూతముల కోరలుతోకే కార శ్రోలు, కణకణమండే విలాపాగ్నులు, గలగల తొణశే విపాద్యాళులు, ఖరీదుక క్షు మరాబ్కు కాల్చే ఆకలి, కూల్చే వేదన దారితప్పిన బాటసారి, తల్ల డిల్లే కెళ్ల గిల్లే పల్ల టిల్లే బాటసారి, కన్నుల నిండిన కావిరి గుండెల కప్పిన కుంపటి తొణకీన స్వప్నం తొలగిన స్వర్గం, అలసిన కన్నులు, ఇెదరిన గుండెలు, బక్కచిక్కి బిక్కచచ్చి పడిన (బతుకు నోడలు, సూర్యునిలో సూదులతో (క్రీడలాడు నీడలు వమి ఎరుగని పూవులు, పోయిన బాల్యం, ెరిగిన పదముల చిహ్నాలు, వివమించిన ఖేదం, కుసువించిన మోదం, ఎగిరిన జీవ విహాంగరి పగిలిన మరణమృదంగం, చిగురించిన తోటలు, చితులుంచిన చోటులు విపు ఎ౫|క శే భుజంగాలు కదంత్రొశ్కే తురంగాలు, మదంపట్టిన మాతంగాల్సు ెక్క_విప్పిన రివల్యూషన్‌) చల్లారిన సంసారాలు పరస్పరం సంఘర్షి ంచిన శక్తులు, రాశ్లెత్తిన కూలీలు, (పభువెక్కిన పల్లకి నరిహాద్దులు దొరకని సంధ్యలు, చారుణ ్వేపాగ్ని పెంచే ఉానవత్వం, బానినల సంకెళ్తుబిగిసే పొడు కాలం, జడలు విచ్చిన సుడులు శెచ్చిన కడలినృత్యిం రధచ (కపుటిమసులలో పడి నలిగిన దీనులు, శేంనులు, దగాపడిన తమ్ములు, ఎగిరిన ఇనుపడజేగ, పండిన మంటసంట్క కనబడని ఊహ్కృ అందని క్కు వదలినఫోరాటం ఇలా అనేకంగా (శ్రియాజన్యవి శేవ జాలతో ఇప్పదలచిన భావాన్ని కుదించడం ఛ్రీశ్రీ నంవిధానవిశేషం,. థ్రీశ్రియ శైలి కిదొక ఆనవాలు!

మహాపస్తానం నిగిక్‌ అతు త్యనగతిగేయం “భిక్షువర్షీ యసి' శేయాన్ని (త్య(నగతిలో (తిమా(తాగణాలతో రచించాడు శ్రీశ్రీ, పాదా నికి పన్నెండు మ్యూత్రలుగల ఈ "గేయంలో కొన్నిపాడాలు చతుర(నగతిలోకూడా నడుస్తాయి, దారిపక్క చెట్టుకింద అనే పాదంలో (తిమూ(తాగణాలు విరుగుచూంకు ఆకినకుంపటివిధాన అనే 'సొదం చతుర్శా_తకాగణాలుగాకూడా విరిగి కందపద్యగమనాన్ని జ్ఞాపకం "తెన్తుంది, కూర్చున్నది మ న ఛా అధ ముసిల్లొాక తె అన్న పాదం (శ్రిమాశ్రాగణాల్లో కానీ చతు ర్తాత్రాగణాల్లో సీ విరగక షణా ఇరా గణాలో విరుగుకొది మొత 0 గేయవమంతటినీ పణా ఇతాగణాలుగానే విభజించ పీలవుచుంది. న. వాట వేదుపాట్క బేనికొరకు నీడలు, మిధ్యావాది, జగ న్నాధుని రధచ[క్రాలు (త్య(ధగతిలోనివే అయినా పుణా అత్తాగణాలుగానే విరుగుతాయి. చతురనగతిలో రాసిన కొన్ని గేయాలుకూడా పుణా తౌ గణద్వయాలుగా నే విరుగుతాయి, ఘఫోమలు విన-బడుతున్నాయ్‌్‌ గుండెలు విడి_పోతున్నాయ్‌, జగమం తా_బలివితర్జి , సాయం[తం-అరున్నర మొద్శలెనవ్‌, భీభ్రీ పాదాల క త్తిరింపులు ము త్యాలసరంలో చివరిపాడాన్ని యధేచ్చగా కత్తిరించడం అ నీది గురజాడవారు ఆంగ్ల సంప్రదాయాన్ని బక్షై చేశారు. ఇది 04250ష4 అనే వేపతో నం్యసదాయంగా ఉందిః “క్ని రంగ06011016 0౯62 18 106 [601011 1106 ఫ00651 రతంంళ1064 28 20 అరాకిల810641 021560... 16 2౧1060 ఇ5ం 0 0163612 15 ౧౧6 ౦5 €16 920638 (0813 0౯ 28 201310 911౩ కకతి80 “ఇరిగాలి (పశ్నిస్తూ/ వెళిపోయింది అన్నపుడు చివరిపాదాన్ని 139 మాత్రలనుంచి గ మ్మతలకు కుదించాడు. ఈ కత్పరింపు నప గానుణకు వ్యంజక మయింది, రాలి నెతుడు (కక్కు కుంటూ/టేలిపో తౌయి- మహా(పళయం జగంనిండా/(ప్రగల్ఫ్భిస్తుంది- కళ్ళంటూ ఊంళే చూనసీ/ వాక్కుంళు వ్రాసి- దారితప్పిన బాటసారికి/ఎంతకష్టం?- పళ్లాటూల్లో తల్లీ ఏమని/పలవరిస్తోందో? చేపబామును తెలియిజేస్తూ/గోడికొసింది !- వెర్రివాడా కర్రవాడా/ వేడుకుంటాము 1_. తెలివి మోారిన పెదమనువులు /తొలగిపో త"డు-వంటివన్నీ సముచితమైన పాదఖండనాలు, ల!

(శ్రీఆ్రీ భావసూచకపరిమాణశిల్పం దృషియే! అవతారం ఖండీకనుకూడా "7 "ేయాలలోనే రాళొాడు, ఇది అద్భుతభావసూచకం. చీదుపాట "7 కీయాలలోనే ఉంది. 9ది చాభాసూచకం, జగన్నాధునిరధ చక్రాలు 7 గేయా లలో నడుస్తుంది. ఇది విష్తవసూచకం, లాను యటం. 10 ఓం 546 0% 2081132 110620016--50296,

66,/ఒక క్షణంలో మనస్సులో ఎదోన్మృతి! తటిన్మణి మణీఘృణి ! 1984 అక్టోబరు తె (వకృతిసౌందర్యాన్ని చూసి చకితుడై న ఒక భావకవి తన స్పందనను వ్యక్నం చేయడాసికి మానవజీవిత సౌందర్యాన్ని (పకృతిసౌందర్యంలో ఆరోపించి మనోహారభావ చితాన్ని నృష్టించాడు, రంగురంగుల సొగసుచీరల ధరించి/నవ్వువెన్నిలం గాయు (కొన్ననల నడుమ వాడివాడని యీ విరిచేడె తాల్చు/మంచు ముత్తియములంగన మది కరంగు తాను చూసిందొక ఫువ్వుని ! చూపింది ఆ పువ్వుకన్నా భిన్నమైన న్త్రీప్రకృతిని! చీరలు నవ్వులు నగలు కాల్పనిక సౌందర్యాన్ని వ్యక్త చేశాయి, ఇలా ఇెప్పడానికి కవి తన అనుభూతిని మననం చేసుకుని అందమైన మాటలలో కళ్ళకు కస్త రూపంలోకి మార్చవలసి ఉంటుంది, మరొకకవి మెరువుల్ని మూసి ఆటలాడు వేలుఫుబాలికల పఫావడాఅంచుల బంగారు ఖీగ అేనూ అని భావించి అంత అందమైన ఊహను తిరస్కరించి వేటకాని, కోలలకు కూలి వేదనల తూలు హారిణాలకళ్లు (జూలికి ప్రురుటిళ్లు దిక్కుదిక్కులకంపిన దీనంపుచూడ్కు_ లే ఆనాటి (ప్రళయ 'శాండవభయంకని సౌదామినులు అంటూ పీడక పీడిత సమాజాన్ని (ప్రకృతిలో పూపించాడు, వె రెండు ఉదాహరణలోనూ మొదటిది రచించినవాడు కృష్తళా సి; రెండవది రచించిన నో వ్‌ వాడు ్రీశీ కవి దృశ్పధమే కావ్యంలో (ప్రతిబింబించిం దనడానికి ఇవి రెండూ తార్కాణాలు, కృష్ణ శాట్రి)గారి దృక్పధానికి రొమాంటిసిజమూ (శ్రీశ్రీగారి దృక్పథానికి రియలిజమూ (శేరకాలు, నమౌాజవాస్తవికతను [4 తన కవితల్లో (పతిబించిన్తూ బాటసారి భిక్షువర్తీ యస్కి ఆకాశదీపం, ఉన్నాది చేదుపాట, సంధ్యానమన్యలు, వాడు, వ్యత్యాసం వంటివి రాళాడు, సమాజవా స్తవి శతను మార్క్సిజం కళ్ళతోనే (శీశ్రీ దర్శించాడు, పీడకపీడితవరాలతో కూడిన సమాజవ్యవస్థను గా ర్‌ అష్‌ అచ జధ్ట చూసీ పడితవర్హాన్ని మఠో(ప్రపంచంవై ఫు నడవవలసీందిగా ఉద్కోధించాడు, శ్రీశ్రీ మరో లత్మ్యుం కాలంతోపాటు కవిత్వాన్ని కూడా మార్చడం! సౌందర్యరిరంసతో శుద్ధపకృతివై ఫుచూసి వ్యకి, గతంగా తాను పొందిన అనుభూతిని కృష్ణళా సి ఇబితే సామాజిక తన్యంతో (ప్రకృతిని చూసి నమాజప్రతినిధిగా తాను పొందిన ఆవేదనను శ్రీశ్రీ చెప్పాడు, ఆ ్రీశ్రీయే నమాజప్రతినిధిగొ శాక దక్‌ వ్యక్తిగా (సకృళతిని మూసి డాని భౌతిక న్వరూపాన్ని ఒక్‌ తణంలో అనే ఖండికలో చితించాడు.

మహాపసానం 367 థ్రీ అనుభూతికవిత్వం

ఇలాంటి చితణచెయడానికి శుద్దకవిత్వంమిద శీలి! ఉందేప'త్యేకాభిరుచియే కారణం. పే సామాజకాభ్యుదయంతో సాహిత్యాన్ని ముడి వేయకుండా కేవలం నాగరికతకు చివ్నాంగానే సాహి త్యాభ్యుదయాన్ని భావించే పాశ్చాత్యుల “ఇజాల' మోద (శ్రీశ్రీకి అభిమానం కలగడానికి కారణం శుద్ధక విత్వంయొక్క_ వికానంమిీావనే అభ్యుదయక విత్వవికానం ఆధారపడి ఉందనేభావనే. (ఫాన్సులో చిత్రకళానంప్రదాయాలమిోాద తిదగు బాటుగా వచ్చిన ఇంటవెషనిజం సామాజికదృక్ప ఛంతోగానీ వాన్నవిక తావాదంతోగానీ సంబంధం లేని ఆత్మా(శ్రయవాదమే అయినా నం(ప్రదా యూలోని కృతక త్వంమిోద తిరుగు బాటు చేయడంవల్ల (శ్రీకికి (వీతిప్యాతమయింది. ఆ ఇంపెమనిస్టు (న్హుంతివాద్సి క్నిక్కులోనే “ఒక తణంలోి తీశ్రీ రాఖాడు,

శశీ చూసిన (ప్రకృతిదృశ్యం ఒకతణం మాత్రమే కనివించి మాయమైవోయే మెరువు కావడంవల్ల అతెనికి కలిగిన అనుభూతి కూడా వణికమైన దే! కానీ ఆ తణానుభూతిని క్షూపకంచేసు కుంటూ దానికి శాశ్వతత్వం కల్పించడంకోసం శ్రీశ్రీ చేసిన ప్రయత్నానికి 'ఇం్టపెమనిజం' మూలం, ₹0008639109150 0989 10 2 6౫ 2000066 10 ౪06 0 జట 2 మంమంల[ 0 అంల1యం6 11 ౧౧౦ 206 26 1 వల|286006 0888 196 904100 0 2 13 ల &కు2 తంలో కంటికి కనివించిన మెరువు మనన్సులో ఒక అనుభవాన్ని శేకెత్తించి మాయమెపోయిన తరవాత వకృ తిలొ మిగిలే వెలుగునిడలనూ, వానమబ్బులసూ, ఊరుములసూ తిన స్మ్యృతులకు అవలంబనాలుగా తీసుకుని తిన అనుభూతిని శీత చ్మితించాడు. ఈ అనుభూతి అస్పష్టంగా ఉంటుందిక నుక చిత్రణ కూడా అన్పప్టంగానే ఉంది, “

ఒక తణంలో మనస్సులో ఏ న్బృతి కలిగిందో పోల్చుకో లేనంతె వేగంగా ధగధగ లాడుతూ మెకువు మెంసింది. ఆ స్మృతి తటిన్టుణి - మణీఘృణి, ఆ నతి మరవుల మడతల్లో పడినోవడానికి తణకాలమే పట్టింది. ఆ జ్ఞాపకం మెరువు ఎలా ఆకుల్లో చీకటిలో ఇరుల ఇరుక్వల్లో చినుకుల్లో పరుగెత్తి మాయమవుతుందో అలా మాయమైంది, కానీ ఒకతుణంలో మళ్ళీ ఆ జ్ఞాపం వచ్చింది, వర్ష ర్తు వా ఆవరణంలో మేఘచ్చన్ను డైన చందమామవంటి పూర్వనఖుని ముఖం నవ్వులతో రంగులవువ్వులతో కలకలమని కళలు కురిసి హర్ష ంతో అళావర్ష తో కనుల వనుక తెరముందర కనివించింది. కౌనీ మరుక్షణమే అది విడివడి మరేడకో వడివడి మశేడకో పోయింది. కనిపించే మెకువు మాయమైపోగానే ఒకతుణంలో నకలజగమూ నరభనగమునంతో పరుగెత్తినట్టయింది. ఆ విమ్మాట మురోతణం నిశ్శబ్దం అలముకుంది. దీనితో కంటికి కనిపించిన షు. కళరవి ఖండిక నమాక్ష.

2 6౫14169 216 6౧౧1106150 179 ఫై,

66,/ఒక క్షణంలో మనస్సులో ఎదోస్మృతి! తటిన్మణి మణీఘృణి ! 1984 అక్టోబరు వ (పకృతిసౌందర్యాన్ని చూసి చకితుడైన ఒక భావకవి తన న్పందనను వ్యక్నం వేయడానికి మానవజీవిత సౌందర్యాన్ని (పకృతిసౌందర్యంలో అఠోవీంచి మనోహర భాన చిత్రాన్ని సృష్టించాడు, రంగురంగుల సాగసుచీరల థరించి/నవ్వు వెన్నెల గాయు (కొన్ననల నడుమ వాడివాడని యీ విరిచేజె కాల్చు/మంచు ముత్తియముల(గన మది గకరంగు ఆను చూసిందొక ఫువ్వుని ! చూపింది ఆ పువ్వుకన్నా భిన్నమైన (పక్కతిని ! చీరలు, నవ్వులు నగలు కాల్చనిక సౌందర్యాన్ని వ్యక్షృ చేశాయి, ఇలా చెప్పడానికి కవి తన అనుభూతిని మననం చేసుకుని అందమైన మాటలలో కళ్ళకు కస్త రూపంతోకి మార్చవలసి ఉంటుంది, మరొకకవి మెడువుల్ని చూసి ఆటలాడు వేలువుభాలికల పావణాఅంచుల బంగారు. తీగ "లేనూూ అని భావించి అంత అందమైన ఊపాను తిరస్కరించి, వేటకాన్సి కోలలకు కూలి చేదనల తూలు హారిణాలకళ్లు (జూలికి ఫురుటిళ్లు దిక్కుదిక్కులకంపిన దీనంపుచూడ్కు_ లే ఆనాటి ప్రళయ 'తాండవభయంకం సౌదామినులు' అంటూ వీడకవీడిత నమాజాన్ని (పకృతిలో మూవించాడుః వై రెండు ఉదాహరణల్లోనూ మొదటిది రచించినవాడు కృష్ణకా సి, "రెండవది రచించిన వాడు శ్రీశ్రీ కవి దృక్పధమే కావ్యంలో (పతిబింబించిం వనడానికి ఇవి రెండూ తార్కాణాలు, కృష్ణ శాస్త్రిగారి దృక్పుధానికి రొమాంటిసిజమూ (శీశ్రీగాం దృక్పథానికి రియలిజమూ (వేరకాలు, నమౌాజవాస్తవికతను (శశీ తన కవితల్లో (వతిబీంబిస్తూ బాటసారి, భిక్షువర్షీ యస్కి ఆకాశదీపం, ఉన్నాది, చేదుపాట, నంధ్యానమన్యలు, వాడు, వ్యత్యాసం నంటివి రాశాడు. సమాజవా న్తవి కతను మార్క్సిజం కళ్ళతోనే (శీకీ దర్శించాడు: వీడకలీడితవర్షాలతో కూడిన సమాజవ్యవస్థను వరాసి వీడితవర్థాన్ని మళఠో(ప్రపంచంవై ఫు నడవవలసిందిగా ఉద్భోధించాడు,. శ్రీశ్రీ మరో లవమ్యం కాలంతోపాటు కవిత్వాన్ని కూడా మార్చడం! సౌందర్యరిరంనతో శుద్దపకృతివై పుచూసి న్య క్రి గతంగా తాను పొందిన అనుభూతిని కృష్ణళా సిం ఇబితే సామాజిక వై తన్యంతో (ప్రకృతిని చూసి రమాజ(ప్రతినిధిగా తాను ఫొందిన ఆవేదనను శ్రీశ్రీ వపెప్పాడు, ఆ శీశ్రీయ్‌ నమాజ(ప్రతినిధిగా కార ఒక్‌ వ్యక్తిగా (నకృజిని మాసి డాని భౌతికన్వరూపాన్ని ఒక తణంలో అనే ఖండికలో వితించొడు.

మహా్నావసానం 2367 (శ్రీశ్రీ అనుభూతికవిత్వం ఇలాంటి చి.తణచేయడానికి శుద్ధకవిత్వంమిద లీ! ఉండే(ప్ర త్యేకాభిరుచియే కారణం. సామాజకాభ్యుదయంతో సాహిత్యాన్ని ముడివేయకుండా కేవలం నాగరికతకు చివ్నాంగానే సాహి త్యాభ్యుదయాన్ని భావించే పాశ్చాత్యుల “జజాల' మోద తశ అభిమానం కలగడానికి కారణం శుద్ధక విత్వంయొక్క_ వికానంమిాదనే అభ్యుదయక విత్వవిళానం ఆధారపడి ఉందనేభావనే. (ఫాన్సులో చిిత్రకళానంప్రదాయాలమిోద తిరుగు చాటుగా వచ్చిన ఇం(పెపనిజం సామాజిక దృక్ప ఛంతోగానీ వాన్నవిక తావాదంతోగాసీ నంబంధంలేని ఆతా శ్రశీయవాదమే. అయినా నం(ప్రదా కతగంమోద తిరుగుబాటు చే వల్ల (శశికి (పీతిప్మాతము వెప యాల్లోని కృతక త్వం యడంవల్ల (శశికి (ప్రీతిప్మాతేమయింఎది. ఆ ఇంపవైపనిస్టు (న్హ్రతివాది) 'ఒక్నిక్కులో నే “ఒక తణంలో' శీభ్రీ రాఖాడు. తి మాసిన (పకృతిదృుశ్యం ఒకతుణం మాత్రమే కనివీంచి మాయమైపోయీ మెరుపు శానడెంవల్ల అతనికి కలిగిన అనుభూతి కూడా వణికమైన దే! కాసీ ఆ తణానుభూతిని జూపకంచేసు షా కుంటూ దానికి ఇాశ్వతత్వం కల్పించడంకోనం లీశీ చేసిన (పయతళ్నానికి “ఇంపెవనిజం' మూలం, 10208631091500. 021088 10 2 96% [0066 10 అట 10 20ట0 & మంటిలం[ 08 అంంగలుంం 12 ౧౧౧౦ 206 8/6 1 కిలామ26ల006 80880 ఉల 001000 0 151 13 ఏలన 2002 తంలో కంటికి కనిపించిన మెరుపు మనన్సులో ఒక అనుభవాన్ని నేకెత్తించి మాయమైపోయిన తరవాత పకృ తిలో మిగిలే వెలుగునిడలనూ, వొనమబ్బులనూ, ఉరుములనసూ తెన సృతులకు అవలంబనాలుగా తీసుకుని తిన అనుభూతిని శ్రీల చిత్రించాడు. ఈ అనుభూతి అస్పష్టంగా ఉంటుందికనుక చిత్రణ నప ఉంది, కూడా అన్నప్పంగానే 0 ఒక తణంలో మనస్సులో వ్‌ నతి కలిగిందో పోల్చుకో లేనంత వేగంగా ధగధగ లాడుతూ మెకువు మెరెసింది. ఈ నృృతి తటినణి - మణీఘృణి, ఆ స్మ ప్రతి మరపుల మడతల్లో పడినోవడానికి మీణకాలమే పట్టింది. ఆ జ్ఞాపకం మెరువు ఎలా ఆకుల్లో చీకటిలో ఇకుల ఇరుకుల్లో జామకం వచ్చింది. " వర రువాతోవరణంతో మేఘచ్చ్ళన్ను డైన చందవమామవంటి పూర్వనభఖుని జా యి వెనుక తెరముందర కనివించింది. కౌనీ మరుక్షణమే అది విడివడి మరేడకో పడ్తివడి మశేడకో పోయింది, కనిపించే మెకుపు వమూయమైవోగానే ఒకతణంలో నకలజగమూ సరభనగవమునంతో పరుగెత్తినట్లయింది. ఆ విమ్ముట మరోత్న్స్‌ణం నిశ్శబ్దం అలముకుంది. దీనితో కంటికి కనిపించిన లాలా 1 చూ, కళారవి ఖండిక నమిాక్ష, 2 61410 226 60104300 179 9,

సి శ్రీశ్రీ కవిత్వం *' వన్వువు సంవికానం మెరువువల్ల మనస్సులో కలిగిన స్సృతులు అదృశ్య మైపోయాయి. తరువాతిక్షణంలో చెవికి వినిపించిన ఉరుమువల్ల కూడా కొన్ని స్మృతులు వచ్చాయి గుంచెల కొండలలో హుటాహుటి పద”*తే యుగాల' రథనాదం మారుుమోగడమే ఆ న్టృతి! వ్‌ణస్థృ ఫతిని యుగన్మృతిగా మార్బకున్నాడు శ్రీ, _ నయనేంద్రియానుభూతిసీ (శ్రవణేంగద్రియానుభూడినీ మేళవించుకోవడం శ్రీశ్రీ కవిత్వంలో పెక్కు పదచ్వితాలలో కనిపిస్తుంది వినబడలేదా మరో(ప్రపంచపు జలపాతం - నర్దుకా(భముల (పళయఘోపువలె. వెళ పెళ కళ వెళ విరుచుకుపడండి _ మకో(ప్రపంచపు కంచునగారా విరామ మెకునక (మోగింది - యముని మహాషప్రు లోహఘంటలు మబ్బుచాటున ఖగేల్టున్నాయి _ ఇంద్రజేవుని మదవుశేనుగు ఫీంకరినూ నవాల్‌చేసి-డి _ నంది కేశుడు రంశె వేస్తూ గంగతోలును కదిప్‌ గంతేదు _ ఆదిసూకర చేద వేద్యుడు ఘుర్లురిస్తూకోరసాచాడు = రాబంముల రెక్కల చప్పుడు_ వాగగొట్టవు భూంకారధ్వని - ఖడ్గమృగోద(గ విరావం = పయోధర(ప్రచండ ఘోవం _ న్యధార్హ జీవిత యథార్జదృశ్యం పునాదిగా జనించబో మీ భౌవివేదనముల జీవనాదములు - నిటాలావ్ని పటాలుమెని (పపంచాన్ని భయపెట్టింది మొదలైనవి. . (శ్రీశ్రీ న్మృతిచిత్రాలు ఇంగ్రైపనిజం న్నృతిచ్వితాలకు (ప్రాధాన్యం ఇస్తుంది. “ఏండెలకొండలలో (మోగే మారా యుగాలరథనాదం న ్రతిచి(త్రమే! కనుల వెనుక తెరముందర కనిపించే పూర్వపు నఖుు)ు ముఖం స్టృ్రతిచ్చిత్రమే, అనలువన్తువును కాళ ఆ వస్తువువె పడే. వెలుగుసనీడలను చిత్రించారు ఇం్యపెమనిస్టు చిత్రకారులు, థ్రీశ్రీకూడా అగ్నికిరీటఫు ధగధగలు, ఎ(ర వావుటా నిగనిగలు, హోమజార్ధాలల భుగభుగలు కనబడ లేదా అని (పశ్నించడం ఇలాంటి స్మృతివాదమే, ఎండకాలం మండినప్పుడు గబ్బిలంవలె ఛాగిపో లేదా 1! వానకాలం ముస్సిరిరాగా నిలువువిలునన న్‌ దా? శీతకాలం కోత పెట్టగ కొర కుకట్టీ అకలేసీ కేకలేనాన ౪ అత్త (ప్రశ్నలు (శామి' కుని గుంజెల కొండలలో మారుమోగిన యుగాలరధనాడాలే, ఏవేనో ఫరోషలు వినబడుతు న్నాయనీ గుండెలు విడిపోతున్నాయనీ ఎవరెవరో తలవిరబోసుకు నగ్నంగా న ర్హిస్తున్నారనీ చయోద్విగ్నంగా వ _ర్రిస్తున్నారసీ ఇెప్పడం న్న స్రతివాదమే, అవ తారంలోని పురాణగాధ అంతా ణీలీ సృృతిగానే భూ తార్థకంలో సాగుతుంది. గదిలోపల చినుకులవలె చీఃటు _ గదిలోపల వ వేవో అవిరులు _ సూర్యునిలో సూదులతో క్రీడలాడు నీడలు _ సెలయేళ్ళను లేళ్ళను లాలిస్తూ పాతాళానికి పల్టీకొట్టే వై తరణీనదిలోతులు చూస్తూ - గాలులై తరగై ళావులై వుప్పాళ్ళు కుంకుముల్‌ పొగలై సాగిరి _ సింహాచలం కదిలింది హిమాచలం కరిగింది వింధ్యాచలం పగిలింది గిరిళిఖ రాల్‌ గిరగిరగిరతిరుగుతున్నాయి = ఎగిరి పడుతున్నవి ఎనై లక్షల మేరువులు వంటివన్నీ ఖీ ఇం వెమనిజం (ప్రభావంతో తయారుచేసిన భావచి(కా లే! తెలుసలో తొలి ఇంగపెవనిస్టు

మహాపస్టానం 3969 క్‌వి శీశీయ్‌ ! సించాలిన్లు, ఇమేజిస్టు ప్ర్రీ్‌ ఆఫ్‌ కానన్‌ నెన్‌ రచయితలనందరినీ ఇం వెవనిస్తులు గానే పరిగణించారు. విమర్శకులు, ేంబ్లో వెర్తాన్‌, మల్లాన్మే, 'వేలర్సీ వోవ్కీ న్స్‌, ఇలియట్‌, 'జేమ్సు జూయిన్‌, వరీనియావుల్‌ ఏలు ఇ-దుకు (ప్రతినిధులు. “₹8ల [60006 13 10 ౯69696 0౯0088 టో

౪1714 బంం౧౧౨ల|2] రేం1225 ౦£ 1000661206 0౯699800 0౯ 6౫26160006 రేం/766. గొంమి చం 9602565 ౪1ంర6ట 2020512 0౯ 52006919, 6 100001695109 28 16 13 866% 0౯ 816 540్యంం[౪6107 108 2 510816 ₹అం408 మం+లుంణట సపిల రేంగం€ ఇ₹1508 60 అఖ౨1219 రుం 6953604121 ౦60021 లంైళి 0£ 0. 0౯848126 21 6 6612118 అం!10100/ 1060 2 0007986002) [0021 6146003212 10 06 ౧0102] 166248

ఇం(వెపనిస్టు కవి ఒకద్భ శ్యాన్ని ఇం(దియాలళోే అనుభవించి తనకు కలిగిన మానసికాను భవాన్ని వివరాలళో విశ్తేషణలతో నిమిత్త లేకుండా న /్‌ ఫతిచి(తాలతో సూచిస్తాడు. లీఆీ ఇలాంటి న్మ్ఫృతివాచాన్ని శుద్ధ కళావాదంగా గుర్తించి జాన్ని సామాజకకళకు సాధనంగా పరివ ర్హించుకున్నా డు.

థీ పాదపాౌనఃపున్య శిల్పం

శ్రీశ్రీ తన గీతాలలో వదైనా ఒక పాదాన్ని తిరిగితిరిగి (ప్రయోగించడం ద్వారా పారకుడి మనస్సులో (ప్రతిధ్వనులు నృష్టిస్తాడు. ఒక శతణంలో అనే పాదం 6 మార్లు పునః పునః (ప్రయాక్ష మయింది.

మరో(పపంచం _- పదండి ముందుకు _ నేనుసైతం _ శావాలోయ నవకవనానికి _. కవితా ఓ కవితా - బాటసారికి ఎంతకష్టం = నెరివాడా కుురవాడా కాను నిజం సీవన్నది - ఆ సాయం(తం-నీలో నే నివేదో ఆలవీంచుతావ్‌ _ జీ నొంటరినైై నిద్రకు వెలిమయె _ నాగదిలోపల చీకటిలో _ చీకటిలోపల నాగదిలో-బహుళపం చవింజ్యోత్స ష్‌ భయ పెట్టు నన్ను _ చూూడునూడు నీడలు 1 సీడలు |! పొగమేడలు _- గంటలు 1! గంటలు ! _ ఆనందం అర్హవమై తే _ అనురాగం అంబరమెతే _ (ప్రపంచమును పరిహాసిస్తాం భవివ్యమును పరిపాలిస్తాం _ కవీ సీపాటల్‌ - నరజూతి చరిత నమస్తం _. మాయంటావా అంతా విథ్యంటావా - నిజంగానే నిజంగానే _ ర ష్య్యార ప్యూ- పఠితులార (భమ్రులార బాధానర్పదష్టులార _ వడవకం జేడవకండి _ వస్తున్నాయొస్తున్నాయి - రారండో రండో రండి _ రథచక్రాల్‌ రథచ(కాల్‌ - తలవంచుకువెళిపోయావా నేన్నం వంటివి ఆయాగీ తాల్లో ఒకటికన్నాి ఎక్కువనూనే (పయుక్కమయ్యాయిః

3 ౧1౦ కెండరేలం5 ౮ంగుం20100 60 ₹/0గేరే 11620086 267 ౨.

[47]

370: శ్రీశ్రీ కవిత్వం వస్తువ, నంవిధానం (శ్రీశ్రీ ఏకవిభక్ష్యంతపయోగం _ చేగాన్నీ లయనూ సాధించేందుకు శ్రీశ్రీ వకవిభక్ష్యంతాలను తోరణాలుగా వాడు తుంటాడు. ఆకులలో చీకటిలో ఇరులలో ఇరుకులలో వడనో మరవులలో మరవుల మడతలలో- ఇదంతా మీ విభక్రితోశే సాగింది. నవ్వులతో రంగుల పువ్వులతో కలకలమని కళలు కురిసి పహార్షంతో ఆశావర్షంతో _ కవదంతా తృతీయోవిభక్షి, భూళాన్ని యజ్ఞోపవీతాన్ని వైవ్లవ్యగీ తాన్ని = లోకాలు భవభూతిళ్లోకాలు పర మేష్టి జూకాలు - గిరులు సాగడులు కంశేళికామంజరులు రురులు _ చం[డగాడ్పులు, వానమబ్బుల్సు మంచుసోనలు _ శ్రాన్నెత్తుకు, విపంచికలు యువయోధులు_-సిందూరం రక చందనం బంధూకం సంధ్యారాగం న పయోధర(పచండఫఘోవం ఖడ్లమృగోద్మగవిరావం రుంరూనిలపడ్డధ్య్యానం య కదిలేది కదిలించేది మాళేదీ మార్పించేదీ పాజేదీ పొడించేద్‌ _ కష్టాల్‌ నష్టాల్‌ కోపాల్‌ తాపాల్‌ శాపాల్‌ - కుక్క పిల్లా అగ్గిపుల్లా సబ్బువిళ్లా _ తలువుగాళ్లెం పహోరతిపళ్లెం గ్మూర్రపుక శై - ఘర్థ ఘర్మజలానికి ధర్ముజలానికి భర ్రబలాసికి - గనిలో వనిలో కార్టానాలో విలాపాగ్ను లకు విషూదా(శొబకు _ కూటికోనం కూలికోనం _- గరిక పచ్చమెడానాల్లోనూ తౌమరపూన్రల వ్రోశ్ల రులలో పంయచేలలో బొమ్మురిళ్ళలో -ఉత్త రమందూ దవషీణమందూ ఉదయమునందోూ' (పదోవ మందూ _ వెన్నెలలోనూ చీకటిలోనూ మండుకొండలో. జడ్లిలో చలిలో _ అజ్జానవు టంధ యుగంలో ఆకలిలో ఆవేశంలో _ మానవుడా మావన్ఫుణా రసైకజీప్‌ క్లవీ నటడా శిల్పా చార్య్యా గానకళాకోవిముడా వేడాంతీ విజ్ఞానధనీ భావధునీ దుఃఖమయా దయాళూ పరదుఖ్ధూ నవాసశీలీ | _ మొదలై నవెన్న్నో ఇందుకు ఉదాహరణలుగా చూపవచ్చు. శ్రీ లయప్పొసవై విధ్యం లయపాొనల వై విధ్యంతో ఛందస్సులో ఆవలంవీంచిన స్వాతంత్ర్యం రాణించింది *ఓక తణంలో' ఖండికలో | “ళ్లు క్షణంలో/మనస్సులో ఎవో స్యతి/తటిన్నృణి/మణీఘృణి/వ్షాశ మతి వికాసించి” అన్నప్పుడు నడకలోని వై చితి ఇకారన్వరంవల్ల కలుగతోంది, “కణంలో/ అ బేపరుగు/మ రేడకో/ఆకులలో చీక టీలో/ఇడుల ఇరుకులలో / చినుకులలో /వీడనో మరవులలో/ మరఫపుల మడతలలో,/కనబడక” అన్నప్పుడు వీకవిభక్త ్టంతాల విన్యాసం లయకు ప్రధాన మయింది. "ఒక తణంలో /పూర్వపు నఖుసి ముబం/నవ్వులతో,/ గుల పువ్వులతో /కలకల మని కళలు కురిసి/హార్హంతో/ఆశావర్ష ంతో/కనుల వెనుక తెరమ్మందం //కనివించి” అన్నప్పుడు అంతః(పానలవల్ల లయ లభించింది, "మకుత్‌ణం/ విడివడి మశేడథో/వడివడి మశేడకోలి ఆన్న

మహాపస్తానం 371 ప్పుడు పాదపాాన వల్ల లయ లభించింది. “"ఒకతు ఇంలో/నకలజగం/నరభనగమనంతో.... ..” అన్నష్టూడు పడాదియతి (4111102009) వల్ల, అకార బాహుళ్యం వల్ల లయ వీర్పడింది. అీఫ్రీ గీతమేదీ నియమాలనుంచి పారిపోదు; కొత్తనియమాలను "పెట్టుకుంటుంది, “౫౦ ౪56 18 [0600 [0౯ 106 480 ౪00 ౪316 €0 40 2 006 406.4 గణబద్ధతను తత్ర ఎన్నదూ వదలడు; కానీ గణకృంఖలాలను వదిలి వేశాడు, లయబద్ధత నభిమానించాడు. “02070 15 ౧6౪6౯ 209 630206 [00 60౯06 10 00660 061 09) 228666 05 15 తటిన్హుణి_మణీఘృణి_క్షణంలో_విడివడిములేడకో - వడినడిమలేడకో - నరభనగమనంతో యుగాలరథనాొదం వంటిపాడాలు పంచమాత్రగణాలతో నడిస్తే మధ్యమధ్య అ చేపరుగు-మచేడకో _ఆకులలో చీకటిలో _ నవ్వులతో _ కలకలమని కళలు కురిసి _ పార్షంతో _ కనులవెనుక 'తెరముందర వంటిపావాలు షపణ్భాతాాగణాలతో నడుస్తాయి. (చూ, బాటసారి సమాతులో లయ విన్యాసం) 4 క[[01 5 1643306 8

నళ్యాన్ని ఉజ్జ్వలంగా మభూవించడంలో నే ఉపటబేశం ఉంది!

౪84.

సమాజవిపంచి అపశుతులు _₹లోలిలో రవితలు పరాజితులు ఆః ఉన్మాది

67/పరాజితులు తొణకిన స్వప్నం ! తొలగిన స్వర్గం!

. 1085 జనవరి 27

భాతికవాదాన్ని అంగీకరించని కవి తన వ్యక్తి గతనై రా శ్యాలకీ (ప్రణయవై ఫల్యాలకీ

సామాజిక కారణాలున్నాయని అలగీకరించకు, తన దుఃఖాలకూ పరాజయాలకూ తనపాపనో

విధివిలాసవో కారణం అని భావిస్తాడు, భగవటై క్యమే. జీవి ఆ"నికి చరమలక్ష్యంగా తలుస్తాడు. “ఆ పరాత్పర దివ్యపాదారవిందసేవకంటెను నా కన్యచింత లేదు! ఆ ననాతను గానమ్మ్లు( జేసి కొనుచు. బాపుకొనెద మదీయజీవన భరము శి అనీ "ఏ విధాన సౌందర్యర సై కజ్‌వి నిలువనేరుతు నిట నొక్కనిమునమేని, మామకీన జీవిత శుష్క్టమార్గముల త్వదీయపాదమంజీరముల్‌ (మోయకున్న? అటతోపాటతో నేర్చినట్లు చేవ! వనుకూడ సీవలె నటియింపనిమ్ము! ఎడ తెగనియా్యత నెట్లా సాగించువజకు, ఎట్లా నీ దర్శనము సాధించువజకు!” అనీ గానంచేసిన కవులిద్దరూ (శ్రీరంగం ఫ్రీనివాసరావు, కృష్ణశాస్తి ్పి ఈ ప్రపంచంతో విసుగెత్తినవాళే! ఈ లోకంలో వీరు పరాజశులే!

ఇలాంటి పరాజయం కవిత్వంలో పలాయనవాదానికి కూడా (ప్రాతిపదిక అవుతూ ఉంటుంది పలాయనం ఎక్క_డి!8? అందమైన ఊహలోళాల్లోకి _ స్వప్న (పపంవాల్లోకి! 'పగడాల చిగుశాకు తెరచాటు తేటినై పడవంవు విరివెడి చిన్నారి సీగ్లునె ఈ యడవి దాగిపోనా ? ఎట్సైన నిచటనే యాగిఫభోనా?ి “తెలిముబు సి తెరచాటు ఇలిచందమామ జత.“ససాడి వోబూచి నరసాలనాడి దిగిరాను దిగిరాను దివినుండి భువికో(కృళాా “ఈదుకొనిపోతి మామకహ్యాదయకుపహార జనిత భావనా కాధి రోహణమొనర్చి కంధరతరంగ నివహానంకలిత మహిత గగనసాగర గంభీన గర్భమందు ( శ్రీశ్రీ వంటిపడ్యాలలో కన్సులు వాస్తవవిరుద్దంగా ఎలాంటి కాల్పనికలో కాలను - స్వర్గాలను _ సృష్టించు నోగలరో అర్ధమవుతుంది. ఈ ఉదాహరణలవల్ల కవుల ఊహలలో రెండు విధాలైన మరో (పపంచాలున్నాయనీ అవి మొదటిది పరలోకం, రెండవది భావలోకం అనీ తేలుతోంది, ఈ ెండింటిక న్నా భిన్నమైన మరోప్రపంచాన్ని భీత భావించాడు, అది నర్గరహితన్వర్లం! అది ఈ (ప్రపంచంలోనే భవిష్యత్తులో ఏర్పడుతుంది. ఈసామాజిక వ్యవస్థలోని పరాజితులు ఆ మరో [(పపంచంలో విజేతలు అవుతొదు, ఇప్పటి విజేతళ్రైన ధనికవర్షంవారు సరాజతు.లై అందరితో నమానులవుళారు. మొదటి మరో ప్రవంచం మతంవల్ల, శెండవ మరో స్రపంచం రొమాంటిసిజం వల్లి, మూడవ మఠోప్రపంచం మార్క్స్‌జంవల్ల రూపొందాయి, మూడవ మరో హుపంచ9 వాన్న వం! మొదటి రెండూ (భమలు! శ్రీశ్రీ న్తర్గం మూడో మఠరోప్రపంచ మే! నాదొక న్వర్షం

మహా్యపస్తానం 875 అనుకోవడం ఆ అర్జంలోనే, స్వర్గానికి నిచ్చెన వేస్తాం కార్మికన్వర్లాన్ని కలగనడం, ఈ స్వర్గం బుజువవుతుంది వంటిప్ర యోగాలు ఆ అర్హంలో నే, ఈ న్వర్షమే థ్రీశ్రీ న్వప్నం, ఇడి నిజమయ్యే న్వపష్నం. ఛావకవుల స్వప్నంవలె అబద్ధం కాదు, కృష్ణశాస్త్రి 2 (శ్రీశ్రీ కృష్ణ శా_స్త్రి మరో(ప్రపంచం మొదట కాల్పనిక జగ త్తే అయినా తరువాత ఆధ్యాత్మిక జగత్రు లోశీ ఆయన పయనంచేశారు, పర మేశ్వరసాతూత్కా_రాన్నే జీవితపరమావధిగా భావించారు, వివశంకర శాస్తి) గారు కృష్ణపతూనికి పీఠిక రాస్తూ అన్నమాటలు మూడండి - “న్వతంతబుద్ధితో లోకములో నంచరించి దుఃఖములపాలై (ేమవలనను సంపూర్ణ శాంతి వాందలేని మనుష్యులకు ఒక్‌ గగ రణము, అది ఈశ్వరారాధన, దుఃఖ తాత్ములు ఆత్భినిరననమొ చేసుకొని భక్తిపరా యణులయి భగవానుని యను(గహమువే పవి(త్రులగుదురు. అట్టిచాయలు ఈ కావ్యనందోహా ములో అచ్చటచ్చట పొడకట్టుచున్నపిో, థ్రీభ్రీ మరో(ప్రపంచం కాల్చనిక జగత్తూకాదు, ఆభ్యా లిక జగత్తూకాదు. పర మేళశ్యర సాతూ త్కాకానికి బదులు కవి తావిశ్వరూపసాక్షా త్కారాన్నే పరమావధిగా భావీంచాడుః అదీగాక సక లకష్టాలకు మూలకారణమైన వర్షనమాజవ్యవస్థనుంచి మానవజాతికి విముక్షిని కోరాడు. అందువల్ల శీల మకో[పపంచం శేవలభాతిక్కపపంచ షు, మహా(ప్రస్తానానికి పీతికరాస్తూ చెలంగారన్న మాటలు చూడండి ; “తనకీ (ప్రపంచానికీ సామరన్యం కుదిరిందాకా కవి చేసే అంతర్‌ బహీర్‌ యుద్ధారానమే క విత్వమంటాడు చెలం, అందువల్ల నే దిష్టల్ని, జీవుల్ని: అధికారుల్ని వూగించి (వళ్నించే పద్యాలు అంతఅభిమానం ఇలానికి. నెతువూ కన్నీళ్ళ తడిపి కొత్త ₹0%16 తయారుచేశాడు శ్రీశ్రీ ఈ వృద్ధ(ప్రపంచానికి.” శీశ8 కావలసింది వ్య క్రిసొఖ్యమూ కాదు; భగవంతుడి దయా కాదు; మానవనమాజక్రేయస్సు మాత్ర మే! (శ్రీశ్రీ దృష్టిలో పరాజితులు-విజేతలు వమానవనమాజింలో కొందరు విజేతలూ కొందరు పరాజతులూ ఉండకూడదశనేచే శ్రశ్చ్రీ ఆశయం ఒకపూడు బలవంతులు దుర్చలజాతిని బానిసలను కావించారు. చల్లారిన నంసారాలూ మరణించిన జననందోపాం, అసపోయుల హాహాకారం చరితలో మూలిగాయి. జెంఘిజ్‌ఖాన్‌, తామన్లేన్‌, నాదిర్దా, ఘజబ్నీ, ఘోరీ వంటి హాంతకులు నిజేతలయ్య్యారు. వై కింగులు, క్వేతహూ ణులూ సీధియన్లూ పారళీకలూ పీండెళులూ ధగ్గులూ కాలానికి కత్తులవంతెన కట్టినా విజేత లమే అనిపించుకున్నారు. వైపమ్యం* స్వార్ధపరత్వేం, కౌట్రిల్యం, ఈర్ష్యలు, స్పర్థలు, మోనం, ఉార్జన్యం, పన్నాగం వంటివి విజయాలకు కారణాలయ్యాాయి. కీడితులు పరాజితులయ్యారు. ఫీడకులు వి జేతలయ్య్యారుః ఉత్ప త్తిసాధనాలను తమ గుప్పిట్లో ఉంచుకుని 'శ్రమశ క్రినిదోచుకుశే ఇట్టుబడిదారులు విచేతలయ్య్యారు. తేమ (శ్రమశక్షిని దోచుకుని తమకు భౌతికసుభాలు తేకుండా

క? అలీ కవిత్వం , వస్తుహ్కు ఎంవిధానం చేస్తి సుఖపడే పీడకశ క్రులమోద తిరగ బడ లేక దారి(ద్యాన్ని అనుభవిస్తు న్నవారంతా పరాజతులే అయ్యారు, ఇటువంటి పరాజతులను (్మీకీ సమాజంలో ఎందరినో చూశాడు, మహా(పస్టాన కాన్యమం ఆ వారిగాభే, చీనాలో 8శూవాలా, క్‌ జేశవు గనిపనిమనిమీ., ఐర్లూండున ఓడ కళాస్సీ హాకెన్‌టాట్సొ జూల్సూ నీగో జాతులూ పరాజితులుగానే (శ్రీనశీకి కనిపించారు... తిండికి లేకపోవడంవల్ల (తాగుడుకు అలవాటుపడి కాలువసీళ్ళలో జారిపజే (తాగుబోతు కడుపుదహిం చుకు పోవడంవల్ల పడువువృ త్తికి దిగిన యువతి, రాజ[దోహాం చెశాడని ఉరితీయబడిన విప్తవకా కుకు, సామాజక దుర న్యాయాలకు గురిఅయి విన్చివాడై న యువకుడు, కుటుంబాలను పోవీంచుకో సీయని ధరవరలకు జడిస్తి వాక్కులకోసం నమ్మైచేసే కూలీలు, తనబలాన్ని ధరి్రికి జలిచేసి పం టలుపండించినా కడువునిండని కర్ణ కుడు యం[తాలను నడుఫుతూ యజమాని నంసదలను పెంచి దుఃఖాలకు మ్మాతం గురిఅయ్య్‌ కార్మికుడు, అపరాధం చేయకుండా నే ఇరసాలల్లో చిక్కేసామా న్వుడూ, కర్యాగా రాల్లో అపాళయాలకు లోనైనా పరిహారంపొంద లేని పనివాళ్ళూ, (టతకడమే బరువై ఆళుహత్యలకు సిద్ధమయ్యే నంసారులూ కూటికోనం కూలికోసం పట్నానికి బయలుజేం మద్చాథతో దారిలో చనిపోయీ చాటసార్కీ చారిపక్క_ చెట్టుకింద ఆకలితో చలితో కళ్ళుమూస్సే చిచ్చగాళ్ళూ, పరపీడనలో చానినలుగా మారిపోయిన పౌరుల నగరజీవితంలో పెట్టుబడిదారుల ఆకర్ష ణలకు లొంగిపోయిన విద్యార్థులూ ఉద్యోగులూ అప్పులవాళ్ళవడ్డీలను తట్టుకోలేని నంస్తాం రులూూ పొద్దువాడిచి పొద్దుగడిచేదాకా ఎడ్దుల్లా పనిచేయడ మేకానీ చదువుకునేందుకు అవకాశాలు "లేని ్రాముకులూ పాక్కులకోనమని పశ్ని స్తే యజమాని జార్జన్యానికి గురిఆయ్యే పనివాళూ పతితులూ (భ ష్టులూ (పాపంచిక బాధానర్పాల కాట్లు తిన్నవారూ ఎందుకూ పనికిరాడని భార చే విడిచి ఇెట్టబడిన మగవాడూ, ఆచారవిరుద్ధంగా (ప్రవర్తించాడని నమాజంచేత బహిమ్మరిందీ బడీన సాహాసికుడూూ డోరవతల నీకంకిన ెరువుపక్క 'బెట్టుసీడ చీకట్లో నివసించే అనాధులూ ఎండలో వానలో చలిలో బాధలు పడుతున్న దిక్కులేని దీనులూ ఠీశ్రీ దృష్టిలో ఉన్న అసంఖా, క వరాజితులు టి శ్‌ పరాజతులై నవారంతో కలిసి విప్రవళంఖం ఫూరించడమే సామ్యవాద విప వం, ఈవిపవ సామౌజిక మైన న్యాయాలను అందరికీ సమానంగా అందచేస్తుందని శ్రీశ్రీ ఆశయం. సవా | కోనం, న్వర్థాలకోనం నికీశ్షీంచి అలసిపోయినవారు చూడగల్లినవి తొణక్రిన స్వస్నం సై ధక న్వర్ల 0 మాత్రమే నిరివీంచడం కాక నిర్జించుకోవడ మే భౌతికవాదానికి గమ్య శత్రు నదుర్కో- లేక ఇెదిరిపోయినవారిని అవతలా శత్య్ర)వులే చుట్టుకుంటాకు. ఇదిరిపోవడం కాదు కర్ణవ్యం; ఐక్యం కావడమే మ ఖ్యం! జీవితసమన్యలను తట్టుకో లేక వ్పిసిగపోయినవారిని దుర్షతి, దుర్ధుతిి దుర్భ్యుతి పిలుస్తాయిః విసిగిపోయి, విరాగులు కావడం కాదు కర్తవ్యం; ఫై ర్యసావాసా లనే (పదర్శించి పోరాడాలి పీడితులు! తిరుగుబాటు చేయవలసిందని శుష్క మైన నూటలతో

ము వా పన్లైనం తా? ెప్పకుండా రాబోయీ. అపదలను పరాజతులకు తెల్పుతున్న నాయకుడే ఈ గీతంలో (పత్నలు 'వేసింద్‌ నమాభానాలు ఇెప్పిందీకూడా! ఇలాంటి పరాజితులను ఓదార్చిన నందర్భం జగన్నాా ధుని రధచకాలు” లో ఉంది, “మారకం కలగి గలగి మిోనాడులు కదలికదలి విా (పేవులు కనలికనలి వడవకండేడవకండి - మూ బాధలు నెనెరుగుదును వడలో కడుజడిలో వనుచలిలో 'తెగనవసికుములు మో బాధలు మా గాధలు అవగాహాన నాకినుతాయి అంటాడు ఆ నాయకుడే! విగిసిన (ప్రాణులను విలిచే దుర్శ్శతికీ దుర్గతికీ దుర్శు ఇతికీ దుర్భ్భృుతికీ ఉదావారణగా 'నంధ్యానము న్యలు' ఖండికలో “ఇటుదూస్తే అప్పులవాళ్ళూ అటుచూూ స్తే బిడ్డల ఆకలి ఉరిపోసుకు చనివోవ డమో సముద్రమున పడిపోవడమో నమన్యగా ఖనీభవించిందొక నంసారిక అనేది స్వీకరించ వచ్చు. వళ్లుముదిరి కీళ్లుకదిలి బతుకంకు కోర్కి. నడలి చనిపోయిన భిక్షువర్తీయసి కూడా వినీగిన (ఐాజియే! చెదరిన గుండెలకు ఉదాహరణగా జాటసాకిని అతని తెలిన్‌ (పాం చవచ్చు. అలసిన కళ్ళకు ఉదాపారణగా చావు(బతుకుల నంధ్యా కాలంలోని రోగార్తుడ్నీ కడుపు దహించుకు పోయ్‌ పదువుక ల్తెనీ గ్రషా౨చవచ్చు. ఈ యిద్దరికీ లభించేవి తొణకిన న్వప్నం, తొలగిన న్వర్హం. అలసిన కళ్ళనూ "చెదరిన గుంచెలసూ పరాజితుల రూపాలకు ప్రతీకలుగా వీసికోవడంలో ఇం పహనిజంపు భావం ఉందె, అలసిన క్యు ఆ కళ్ళు గల వాడ్ని సూచిస్తాయి. తొణకేశ న్వప్నం, తొలగిన స్వర్గం పరాజితుడి నిరాశకు నంకేతాలు. ెదరినగుండెలు గుంజెలు చెదరిన . పరాజితొడికి (పతీక. చెదరు అనే క్రియద్యాారా భయపడి ఎగిరివోయె. పక్తులవంటి గుండెలని సూచన... విసిగిన ప్రాణులను పిలిచేవారు నమాజంలో ఎనరూలేరు, దుర్హతి బాఠకాత్తుగా తగిలిన దెబ్బల్నీ దుర్గతి జారిద్యాన్ని దుర్దుతి ఉస్న్మాడాన్నీ దుర్శ ్రీ్‌ ఆత్చువాత్యనీ సూచించే పదాలు. | శ్రీశ కవితలో పవుచృృన్న వృత్తపాదాలు ఎనిమిదనయేట'నే కందపద్యరచన 'చేయడానికుపక మించిన థింళ్లీ సులతణసారాన్న్‌ అప్ప కవీయాన్నీ చదువుకుని, ఛందస్సుల అంతన్త త్వాన్ని ఆకళించుకున్నాడు కనుక ఛందన్సంపండా యాలను తన అవసరాలకు తగినట్లు మార్చుకోగలిగాడు. 2౨6 -ఛందస్సులలో పదమూడు. కోట్ల నల_భెరెండులతుల పదిహేడువేల వడువందల ఇరవై ఆరు నమవృత్తాలు నివృన్నం అవుతాయి. ఇవిగాక ఉద్ధురమాలావృత్తాలు న్వస్థానార్ధ సమవృ త్తాలు, పరస్థానార్థసమవ్ఫ తాలు, న్వస్టాన విషమవృ త్తౌలు, పరస్టాన విపమువృత్తాలు నర్వసరస్థాన విమనువృత్తాలు, దండకాలు వంటివన్నీ శ్రీశ్రీ ఛందఃపరిజ్ఞానాన్ని సనమగ్రతరం చేతాయి. థ్రీఆ్రీ ఛందోవ్యుత్పత్తి పా క్బాత్యుల ఛందస్సు లను కూడా ఆకళించుకుని సులభతరంగా లయను సాధించే మార్గాన్ని కనుగొన్నది, అందువల్ల [48]

షరి థి కవిత్వం |; వన్సువ, నంవిదానం వుందస్సుల సర్పపరిష్వుంగాన్ని వదిలించుకుని అపారమైన స్వాతం[ళత్యాన్ని సాధించుకున్నా డు, శీవలం సమవృత్తాలలో కొన్నిటిని మాత్రమే వాడుకున్న పూర్వకవులకన్నా, ముళ్యాలనరం వంటి జానపదఛృందస్పుసి సొంతంచేసుకున్న గురజాడికన్నా రగడలలో కవిత్వం అల్లిన యక్ష గానాల పిజాకవులకన్నా (శ్రీశ్‌ ఛందస్సులు విన్ఫృతమైవవి, అన్నింటి లవమణాలను ఆకళించు కున్న ందువల్ల నే స్టృరిస్తే పద్యం అని చెప్పుకుని అనర్షళం అనితర సాధ్యం నా మార్ష్శం అని వాటుకోగల్లాడు. శ్రీశ్రీ గేయాలలో ప్రచ్చన్ననృత్త పాదాలు వచ్చి కరూర్చుంటూడింటాయి. వృత్త పాదాల అతుర గణాలను మా(తాగణాలుగా విరిశేటట్లు ఇశీసుకున్నాడు ్రీథ్రీ. ఉదాహారణకు 19వ ఛందస్సులో నజజయ అనే గణాలుగల వృత్తాన్ని తోదకం అంటారు, ఇందులో న్యూత్రల సంఖ్య 16 అనవృతుంది ఈ పదహారుమాత్రల కొలత తీసుకుని అతరగణాలను మారిస్తే నడకలో వై చితి) వస్తుంది. చతురనిగతి శ్రీశ్రీ! కిష్టంకదా! అలసిన కన్నులు కాంచునబేమి' అనే పాదం అచ్చంగా తోదకవృత్తపాదమే ! కానీ అలసిన కన్నులు కాంచునబేమిటి ? అని మారిస్తే అతురగణాలు నజయభ అని మారి 168 మాతులవుతాయి.. 'తొణకిన న్వప్నం/ తొలగిన న్వర్షం' అనే రెండు పాదాలలోనూ నయనయ అనే గణాలున్నాయి, ఇది చతురనసుగతి లోనే నడుస్తొంది. ఇది కునుమవిచిత9ిం అనే వృత్త పాదమే! లావణికులు అన్ని వృత్తాలకూ పేద్ల పెట్టలేదు కనుక థ్రీశ్రీ శేయపాదాలను అశరగణాలుగా విడదీసి ఏఛందస్సుకు ఇందుతుందో ఇప్పగలంకానీ వృత్తనానుం చెప్పలేము, వృత్తనామాలు కూడా నిర్ణ యించగల పాదాలు శ్రీశ్రీ గేయాలలో ఎక్కువగానే ఉన్నాయి, అవతల బఇవతల/ అరులై ఇరులే (నననజవ) అనే పాదాలు కమలవిలసితం (నననన గగ అశే వృత్తానికి సన్నిహితంగా ఉన్నాయి. కమలవిలసి తంలో 14 అతరాల్సు 16 నూ(తలు ఉంటాయి. పై రెండు పాదాల్లో మొతిం అతరాలు 14, మూతలు 16, దుర్శతిదుర్లతి/దుర్థుతిదుర్శ్భృతి అనే రెండుపాదాలనూ ఒక పాదంగా రాస్తే భభభభ అనే గణాలుంటాయి.. 9ది 'అంగరుచి (ఛభభభభగ అనే వృత్తానికి నన్నిహితం, పహాననానికి రాణివినీవై /వ్యననానికి బానిన నేనై విపవాయువులై ప్రనరిస్తే/విరి తేనియ్యలై ప్రవహిస్తే చిగురించిన తోటలలోనో_/చితులుంచిన చోటులలోనో ఈ పాదాల్లో మేఘవితానం అనే వృత్తం నడక ఉంది. న_న-న_గ అనే గణాలుగల 10వ ఛందస్సులోది మేఘవితానం.

మహాపస్హైానం ఏ7 విషమి.చిన మదియఖేదం /రుసుమించిన త్వదీయనోదం అనే పాదాల్లో న_న_.ర_గ అనే గణాలుండటంవల్ల నడక మేఘవిళానానకి దగ్గర దే, వలయము-లై చలించినవుడే/విలయము లై జ్వలించినపుడే

ఈ ద్విపాదివృత్తం 12వ చందస్సు (త్రిస్తుప్‌ లోని సుముఖివృత్తం నడకకి (నిజజలగ్య నన్ని హితంగా ఉంది ఇందులో నజభలగ అనే గణాలున్నాయి. కానీ మ్మాతలు పధ్నాలుగే,

అవతరగణాల నింతగా మన్నించినా తత్ర మూస గలివై చిిశే అంకితమనవుతుంది.

శ్రిశ్రీ శబ్దక్రీడలు

ఒకలఅచ్చుగానీ వాల్లుగానీ మార్చడంవల్ల అర్ధమే వూరివోయి నూతనరూపం నంతరించు కునే వదాలనూ పదబంధఛాలనూ వాక్యాలనూ పొదాలనూ జంటలుగా గుంపులుగా వాడటంతో శ్రీశ్రీ అభిరుచి సాటిలేనిది. ఇది ఛబ్ద[క్రీడయే అయినా భావోద్దీపనానికి పనికివచ్చేలా చేశాడు శ్రీశ్రీ

శొణకిన స్వప్నం, బ్వ్లడ్షక్షరాతే భిన్నం. తొలగిన న్వర్షం దుర్శతి, దుర్షతి, దుర్శతి, దుర్శు ఏతి _ అవతల ఇవతల = అరులై ఇరులే _ వాటలు నడచీ ల్‌

చీటలు కడచీ -_ సరి స్తే పద్యం అరిస్తే వాద్యం - ఘాకం కేకా భీకం చాకా _ పొాలాలనస్నీ జాలాలదున్నీ -పరిక్ష మిస్తూ పరిప్ల విస్తూ-.వలయమ్ములె చలించినపుడే వలయము లై జ్వలించినవుడే_ కూడు లేని నూడులేని పకత్తులార భిములార - మభూర్మమాన ఘూర్షమాన దీర్ణ మాన _ నిటాలాన్ని సిటాలార్చి నిటాలాక్షి = హింనన చణధ్వంసరచన ధ్య్థంననచణ హింనరచన _ వంటివి విచ్శిత్ర వినూత్న ళప్టైలంకారాలు:

68,/ఆః జా జ నివ్వులు చిమ్ముకుంటూ నింగికి నేనెగిరిపోతేం = 1985 ఫీ(టవరి ౨ ననాతననసం[ప్రదాయాలమిాదా ఆచారాలమాదా కవిత్యపద్దతులవిాడా కొద్దిపాటి తికుగు శాటు చేసి నంన్మ్రరణం కోరినందుశే భావకవులు అవ హేళనకూ ఆశ్షేపణకూ గురిఅయ్య్యాారు. అందువల కలిగిన ఆవేదనలనూ భాధలనూ భావకనులు తమ కవిత్వంద్వారానే వ్య క్రంచేశారు, “వృాదయవ నజాతనుమమృదుమనో వబారదళములదయతను (దుంచినాలే ! ఇెంధూళిం జిదిమి వెద జలి నాశే! వృాదయశోణితధార నెదుగుజీవితవల్లి మొదలంటః దూల్చినాగే 1! ఛభయదాగ్ని కీలలను వట (శేల్చినానే 17 అంటూ కృష్ణశాస్తిం రాసిన “అబ్బ 1” అనే చిన్నిగీతంలో కనిపించే శతువర్గం నవీనాశలాలళో రాజీపడని ననాతినులే ! ఏరు నవీనుడై న కవిమోద సాధించిన (పతీకారం శీవలం వ్యక్తిగత డ్వేపానికి (ప్రతిఫలమే 1 పద్ధుదళాన్నితుంచి ధూళిలో వెదజల్లడం వనుగు జీసే అవివేకపుపని. తీగను విరగ గొట్టి,నిప్పులలో పారవేయడం అరసికులుచేసే అవి వేకకృత్యం, ఏంిక్రి 'సౌందర్యరసజ్ఞత లేదని కవి ఎత్రిపొడువు; ఆవేదన _ ఇది కూడా వ్యక్తిగతమే! ఈ ననా తనులూ ఆధునికులూ ఒక నమాజంలళో ఆర్థికంగా ఒక్క వర్గానికి ెందినవా లే కాని భిన్నవర్షాల వారుకారు. కనుక ఇది వర్షనంఘర్హ ణ కాదు, కేవలం ఆకయాల సంభర్ష ణమాూత మే! ఇలాంటి నంఘర్ష ణను మరి కొందరు భావకవుల రచనలలో కూడా చవరాడవచ్చు. “తరతరమ్ముల (వేము న్వతంతుూలరుగు చారిటోయెడు నూతనాధ్వగుల మనలం బరిహాసించెడు పాడు (ప్రపంచము ఓ నసలటెలీ "సె ప గు త్‌ నలపఫుతీవీ యెలుంగని వట్టి శాతిగుంటె లోక మ్మ నిప్పులు రియనిమ్యు క్‌! గ “మొక్కిన కొలంది( గాలితోం దొక్కివేయు సీ కరినలోక మొల్ల బహిమ్మ్భృతమ్మ్గు” అన్నవి వేదుల సత్యనారాయణ ఇాస్తిొగారి మాటలు. బావళవులు వ్యకి స్వేచ్చకోనం తపించానే గానీ ఆ స్వేచ్భ సమాజంలో అందరికీ ఎప్పుడు ఎలా లభిన్తుందో "తెలుసుకో లేదు, నమా జవ్యవస్తలా* ఆర్టి కప్రాతివదిక మిద వర్చడిన శెండు బిన్న నరాలునా ౧, ధి న్‌ యి డబ్బున్న వర్షంవానే రాజకీయసాంన్కృతికరంగాలలో ప్రాతినిధ్యంవహించి డబ్బు లేనివగ్షంవారి క స్వేచ్చకు, నంన్మృృతికి అంతరాయాలు కల్పిస్తారు. పీడితవర్షంచారు వీడకవర్గంవిరాద తిరుగుళాటు బేసి, మొత్తం నమాజమంతా సుఖశాంతులతో మ నేటట్లు వేసావ,. ఇచే సొమ్యువాద విపష్ణవం. వీడితవర్గంలో సాహనవాదుల్పు పరాజితులు ఉన్నారు, పీడకవరంలో సోమరులూ. వినోద ళు

దుహాపస్తానం వరకే పరాయిణులూ థభోగలాలసులూ ఉన్నారు. ఈ రెండు వన్హాల నంభఖుర్ష ణనూ కవిత్వంలో వస్తువ్చగా గృహించిన తొలి తెలుగు కవి త్రుత్రయే!

అరసికుల పివర్హన భావకవికి జాభకలిగిస్తే ధనస్వాముల ప్రవర్తన శీంథీ్‌98 కాధ కలిగించింది, వారినే శీంక్లిం మహోస్రస్టానంలో ఎగ తాళి చేశాడు; ఎత్తి పొడిచాడు.

(శ్రీశ్రీ కవిత్వంతో బూర్జువాసమాజవాన్త వికత

చిత్తశుద్ధిని వదిలివేసి కేవలనటనకు (పాధాన్యం ఇచ్చే ధనస్వాములు శ్‌వలం ఆస్పిపరులు మాత్రమే కారు. వారి చేతిలో ఉత్ప త్రిసాధనాలూ ఉన్నాయి; నమాజూన్ని తమ అఇచ్చవచ్చి నట్టు నడివీించేశాననాలవా ఉన్నాయి; అనంఖ్యాకపీడిత జనుల జీవిళాలూఉన్నాయి శ్రీమంతుల - ఇష్టప్రకారమే నమూజం నడుస్తూంటుంది వారు ఇప్పించే సీతి;ి వారి స్వార్ధమే ధర్భుం; వారి స్తుతి కవిత్వం పెట్టుబడి పెట్టగల ఏరి కరా ఆగారాలలో. ఎమటోడ్చి పనిచేసే కారి కులు తమ ఘర్మజలాన్నే వీరికి ధారపోస్తారు. అందువల్ల వీరి పెట్టుబడి. పెరిగి భోవైక జీవనం లభిస్తుంది. ఏీరినే మార్క్సీయ పరిభాషలో బూర్జువాలు అంటారు వీరు నమాజంలో పీడకవర్షం. పీరి దోపిడికి తమ శ్రమశ క్తిని అర్చిస్తూ, తాము మాత్రం పతితుళ్ర, భష్టులె, బాధానర్పదష్టులె కరాడులేని గూడులేని పక్తులై, భిక్షులై. ఉఊండిపోయ్‌ శ్రామికులను మార్కీ్సీయపరిభామలో పాాలిశురియట్‌ అంటారు. వీరు నమాజంలో వీడెతవర్షం. వ్‌-జే అద్భుత కార్యాలను సాధిస్తారు. అందమైన వన్తు నముదడాయాన్ని తయారు చేస్తారు. నముడాాలు చాటడం, ఎడారులు పర్వ'ళాలు గడవడం, ఆకాశాలను వెదకడం, నతు(తాలను వోధెంచడం, వంతేనలు నిర్ణించడం, వైద్యశాలలు, వస్తుషపుదర్శనశాలలు్కు గ9ంధాగారాలుు. పరిళ)ంమూ లయాలు భూమశకటాలు, నె"కల్పు విమానాలు నిర్టించడం, దూరదృష్టి దూరళ్రవణళక్కులు సాధించడం సీరివల్ల నే జరిగాయి; ఒక్క_మాటలో మానవుడి అభ్యుదయిం అంతా ఇభ్రమన క్తి ' మోదనే ఆభారపడి ఉంది; కానీ ఆ శక్తి గలవాడు ధనస్వామ్యం చేతిలో కీలుబొవు గా ఉండటం మోదశనే థ్రీశ్రీ వ్యతి రేకిన్తు న్నది.

పీడితవర్లంలోని సావాసిసీ పరాజితుడ్నీ శీథ్రీ నమానంగా అభిమానించాకు, పరాజితుల్ని తిరిగి సొహాసాలకు పరుగిత్త మనడం (శీీ కవి తాసంేళం, ధనస్వా మ్యుసమాజంలోని అనంఖ్య్యాక పరాజితుల్ని (శశీ మహాప్రస్థానంలో పేర్కొనడం జరిగింది. వీరందరూ సాహాసున్రై విప్తవళంఖం పూరిస్తారనీ ఆందుకే తన కవిత్వం అంకితం చేస్తున్నాననీ చెప్పుకున్నాడు (శ్రీశ్రీ. మస్తిమ్మృకులా యంలోని లోహావిపాంగాలను ఎగిరించేవాడు సొపహాసి, మనోవలీ శ్రకంలోని సుష్తభుజంగాలను కదిలించేవాడు సాహసి, అంతరాళ భయంకర(పాంతరాలలోనే సావాసి విహారం, ముళ్ళదారి

౧8/ ఆః నిష్ఫులు చిమ్ముకుంటూ నింగికి నేనెగిరిపోతేం = 1985 ఫి(్రవరి ౨

టా

ననాతననం(ప్రడాయాలమిదా ఆచారాలమాచా కవిత్యపద్ధతులమిాదా కొద్దిపాటి తిడుగు

ఛాటు చేసి నంస్కరణం కోరినందుకే భావకవులు అవహేళనకూ అఆశక్షేపణకూ గురిఅయ్యారు* అందువల్ల కలిగిన ఆవేదనలనూ ణాధలనూ భావకవులు తమ కవిత్వంద్వారానే వ్యక్తంచేశారు, ““'పృాదయవనజాతసుమమృదుమనో హారదళములదయతను (దుంచినారే ! ఇంధూళిం జిదిమి వెద జల్లి నాలే ! హృదయశోణితథార నెదుగుజీవితవల్లి మొదలంటం దూల్చినారే ! భయదాగ్ని కీలలను (ేల్చినాగే 1 అంటూ కృష్ణళాస్పి? రాసిన “అబ్బ అనే చిన్నిగీతంలో కనిపించే క్మత్రువర్షం నవీనాశయాలళో రాజీపడని సనాతినులే 1! వీరు నవీనుడైన కవిమోద సాధించిన (పతీకారం శేవలం వ్య క్తిగత డ్వేపానికి (పతిఫలమే ! పద్ధుదళాన్ని త్రుంచి ధూళిలో వెదజల్లడం వనుగు జేసే అవివేకపుపని. తీగను విరగ గొట్టి,నిప్పులలో పారవేయడం అనసికులుచేసే అవి వేకకృత్యం. పీరికి సౌందర్యరసజ్ఞత లేదని కవి ఎత్రిపొడువు, ఆవేదన _ ఇది కూడా వ్యక్తిగతిమే! ఈ ననా తనులూ ఆధునికులూ ఒక సమాజంలో ఆర్థికంగా ఒక్క నర్గాసికి చెందినవాలే కాని భిన్నవర్లాల వారుకారు. కనుక ఇది వర్షనరిఘర్ష ఇ కాదు, కేవలం ఆశయాల నంభుర్ష ణమాత మే! ఇలాంటి నంఘర్ష ణను మరి కొందరు భావకవుల రచనలలో కూడా భూడవచ్చు. “తరతరమ్ముల (వేమ న్వతంతు9లవగు దారిబోయెడు సూతనాధ్వగుల మనలం బరిహాసించెడు పాడు (పపంచము?””, *వలఫుతీవీ యెటుంగని వట్టి రాతిగుండె లోకమ్ము నిష్పులు గురియనిమ్ము ఫ్ర” "మొక్కిన కొలందిః గాలితలోం దొక్కి వేయు పీ కరినతలోక మెల్ల బహిష్క్భతమ్ము” అన్నవి వేదుల సత్యనారాయణ ఇాస్టి9గారి మాటలు, బావకవులు వ్యక్తి స్వేచ్చకోనం తవీంచానలే గాస్‌ ఆ స్వే నమాజంలో

అందరికీ ఎప్పుడు ఎలా లభిన్తుందో తెలుసుకో లేదు,

సమా జవ్యవస్థలోో అఆర్టి క పాతిపదిక మిద ఏర్పడిన రెండు భిన్న నర్దాలున్నాయి” డబ్బున్న వర్గంవారే రాజకీయసాంన్మృతికరంగాలలో ప్రొలినిధ్యంవహించి డబ్బులేనివర్గంవారి స్యేచ్చకు, నంన్కృృతికి అంతరాయాలు కల్పిస్తారు. పీడితవర్షంవారు వీడకవర్షంమోద తెరుగుళాటూా చేస్తి మొత్తం నమాజమంళతాొ సుఖ కాంతులతో మనేటట్లు వేస్తారు. ఇచే సామ్యువాద విప్ణవం* వీడితవర్తంలో సాహానవాదులు, పరాజితులు ఊన్నారు. పీడకవర్గంలో సోమరులూ వినోద

దుహ్మాపసానం త్య పరాయణగణాలూ భోగలాలసులూ ఉన్నారు. ఈ రెండు వరాల నంఘర్ష ణనూ కవిత్వంలో వస్తువుగా గ్రహించిన తొలి తెలుగు కవి థ్రీఠత్రీయే!

అరసికుల పివర్శన భావకవికి బాధకలిగిస్తే ధనస్వాముల ప్రవర్తన శీ9కీ0కి బాధ కలిగించింది. వారినే క్రీశ) మహాస్రస్టానంలో ఎగతాళి చేళాడు, ఎత్తి పొడిచాడు

(శ్రీశ్రీ కవిత్వంలో బూర్జువానమాజవాస్త వికత

చి త్తకుద్ధిని వదిలివేసి శేవలనటనకు (ప్రాధాన్యం ఇచ్చే ధనస్వాములు కేవలం ఆస్పిపరులు మాత్రమే కారు. వారి చేతిలో ఉత్ప త్తిసాధనాలూ ఉన్నాయి; నమాజూన్ని తమ ఇచ్చవచ్చి నటు నడివించేశాననాలూ ఉన్నాయి; అసంఖ్యాకవీడితజనుల జీవితాలూటిన్నాయి శ్రీమంతుల ఇష్టప్రకారమే సమాజం నడస్తూంటుంది, వారు ఇప్పించే నితి వారి స్వార్ధమే ధర్శుం, రు వారి స్తుతియే కవిత్వం! పెట్టుబడి పెట్టగల వీరి కర్మాగారాలలో చెమటోడ్చి పనిచేసే కార్మికులు తమ ఘర్మజలాన్నే వీరికి ధారపోస్తారు. అందువల్ల ఏరి పెట్టుబడి పరగి భోళైక జీవనం లభినుంది. వీరినే మార్క్హీయ పరిభామలో బూర్జువాలు అంటారు, పీకు సమాజంలో ఫీడకవర్షం, ఏ8 దోపిడికి తమ శ్రమశ్‌ క్రిని అర్పిస్తూ తొను మాత్రం పతితుై, ఛ్రిష్షులె, బాధాసర్పదష్టులె, కూూడులేని గూడులేని పక్షుల, భిక్షులై, ఉండిపోయే ఇాామికులను

లుషా మార్కీఎయపరి భాషలో పొ్రొలిశురియట్‌ అంటారు. వీపు నమాజంలో పీడితవరం. వీకే ౧ అద్భుత కార్యాలను సాధిస్తారు. అందమైన వన్తు నముదాయాన్ని తయారు చేస్తారు, సముదాలు చాటడం, ఎడారులు పర్వాలు గడవడం, ఆకాళాలను వెదకడం, నతు[తాలను శోధించడం, వంతేనలు నిర్మించడం, వైద్యశాలలు, వస్తుప్రదర్శనశాలలు, గంంథాగారాలు, పరిశకిమూ లయాలు భూమశకటాలు, శాకలుు, విమానాలు నిర్హించడం, దూరదృష్టి దూరశ9వణళక్తులు రి ఎం

సాధించడం వీరివల్ల జీ జరిగాయి; ఒక్కమాటలో మానవుడి అభ్యుదయిం అంతా శ్రమశక్షి ' మిదనే ఆధారపడీ టింది, కానీ ఆ శక్తి గలవాడు ధనస్వామ్యుం చేతిళో కీలుబొమ్మగా ఉండటం మిదనే ఛ్రీశ్రీ వ్యతి శీక్షిస్తున్నది.

పీడితవరంలోని సొహాసీనీ పరాజతుద్ని శ్రీశ్రీ నమానంగా అభిమానించాడ్షు, సరాజశుల్ని

ళు

తిరిగి సాహసాలకు పరుగెత్త మనడం శ్రీశ కవి తోనం బేశం, ధనస్వామ్యునమాజంలోని అనంఖ్యాక పరాజితుల్ని థీ మహళ*(ప్రస్టానంలో "పేర్కొనడం జరిగింది. వీరందరూ సాహసులై విప్తవళంఖం పూరిసారనీ అందుకే తన కవిత్వం అంకితం చేస్తున్నాననే ఇప్పుకున్నాడు శీశీ. మస్పిమ్మకులా యంలోని లోపహావిపహాంగాలను ఎగిరించేవాడు సొహాసి, మనోవల్మీకంలోని సుస భుజంగాలను కదిలించేవాడు సాహాసీ, అంతరాళ భయంకర(పాంత రాలలో నే సాపహాసి విపోళం, ముళ్ళడారి

ఇం శ్రీశ్రీ కవిత్వం వన్తుప, నంవిధానం లోజ్‌ సాహసి నంచారం. మౌోనసమృదం గాలను పలికిస్తాడు; కశాంతతరంగాలను కెరలిస్తాడు; హ్యాదయంలో దీపం పెడతాడు, మంత్రనగరి సరిహద్దులు ముడ తౌడు సాహసి, సతుల్‌ సుతుల్‌ పరుల పోయినా లెక్క చెయ్యడు, కష్టాలు, నష్టాలు ఆాపాలుు కోపాలు శాపాలు టెట్లూ శాట్టూ, పొట్లూ వచ్చినా లెక్క చెయ్యడు లోకంలోని అన్యాయాలనూ ఆకలినీ 'వేదననూ జారి (శ్యాన్నీ జార్జన్యాల్నీ పరిమ్మరించి బహిమ్మరించడానికి కలం ఎత్తుతాడు సాహసి. (శ్రమైక జీవన సౌందర్యానికి సమానమైనది లేనే లేదని భోగై కజీవనసౌందర్యాన్ని ఎదిరించగల్లు తాడు సాహసి, వాస్తవికతను ఎవరి మెప్పుకోసమూ వీ (పలోభం కోసమూ మరుగుపర చకు సాహసి, అర్థరాల్టి అవతలిగట్టుకు ప్రయూణమవు కాడు. చర్యిత్రయాధాన్ధ్యాలను బైటకీడుస్తాడు. వేదాంతాన్ని తిరంన్కరిస్తాదు. భూకంపం ఫుట్టిసానంటాడు, నదీనదాలూ అడవులు కొండలు ఎడారులు మహో (ప్రస్థానానికి అడ్డంకులు కావంటాడు. ఎముకలు (కుళ్ళిన వయస్సు మళ్ళిన సోమరులను ఇచావండసి శపిస్తాడు... చివరికి లేపు తనే అంటాడు. 'నేనుపైతం (ప్రపంచాబ్దపు తెల్ల రేక పల్ల విస్తాననీ విశ్వవీణకు తంటతినై మూర్చనలు పోళతాననీ భువనభవనపఫపు బావుటానై పై కి లేస్తానని వీన్నయం కలిగిస్తాడు. ఇలాంటి సాహసి చేసిన ఒకపనినే ఆః ఖండికలో ీశ్రీ చెప్పాడు, నిప్పులు చిమ్సు క కుంటూ సింగి కెగిరిహోయాడు ఆ సాహసి, కాని ఈ సాహానం ఫలించకపో తే, ఆతడు పరాభాతుడవుతాడు_. పరాజితుడనృతాద్షు, ఇత్తుకు[కక్కుకుంటూ శీలకు రాలిపోవడమే ఆ సరాజయం, వీడితులుపొంచే పరాడయా లచేకం ఉన్నాయి, అన్నింటికీ వారికి. జరెేే సామాజిగ మైన అన్యాయమే కారణం, ఈ అన్యా యాన్ని చేస్తున్నగారు మరోవర్షంవారు. అలసిన కళ్ళు ఇెదరిన గుండెలు, విసిగిన (పాణాలు పరాజితులవి. అకిన నంవు౦, తొలగిన నగంర్లం, అరులె ఆ పరాజయాల ఫలితాలు, వ (కాసడ మసక స దుర్గతులు, దుర్దృతులు జ. శ్రదం సమ్మె, ఆకలి, చీకటి, చాన్యం, (శమ్క విలాపం, విషాదం, చెరసాల్క ఆళ్ళ ్రసాత్య: వేదన, దడారిద్య్యం, శిరో వేదన దిగస్పలు జ్వరం, భయం, (ప్రలాపం, పలనరింత, కష్టం, పొడుకల, భితముకత్వం, పవకిలిచూపఫ్పు, కూనిరాగం, సమన్య, శ్టీక్త కన్నీరు, నెత్తురు రోదన, అరి, నిరాశ, భాధ వంటి వన్నీ పరాజయాల అనుభావాశ్రే. వీడితుల విజృంభణను గానీ తిరుగు బాటునుగానీ బూడ్డువాలు సహించలేరు, తమకుంజే సౌకర్యాలూ బౌఖ్యాలూ సకిస్తాయని సామ్యవాదాన్ని సార్షించ లేడు. కర్షకుల భుర్యజలానిక కార్మికుల విలాపాగ్పలకూ విపాదా లకూ ఖందులు కటి శప యుల చారి పక మరణిసే అది వాపం కాదంటారు లంటారు బ్‌మువులు లే _గ్స ॥ న్‌న దురన్యాయానికి విద్చివాజైన యువకుడ్ని చూసి తమకేమూ పట్టనటుగా తొలగిపోశావు, ఇా9మికులు నిగ శ్రంచిన వన్తువులను స్వాధీనపరచుకుని అది దోపిడి కాదనీ శ్రామికుల కర శం వల్ల వారి కలా జరుగుతున్న

మహి్యపస్తానం మ! దీ వాదిస్తారు. రోజుకు పన్నెండు గంటలు పసనిచేయించుకుంటూ అలా వచిచేయడం ఆచారం అని దజాయిస్తారు.. కూలీ నరిపోక నమ్మె కడితే ఆ నమ్మెను చార్జ్దన్యచర్యగా ఆరోపించ్చి చౌర్టన్యం చేస్తారు. ప్రపంచం వాస్తవం కాదనీ మాయ అసీ అందువల్ల వైరాగ్యం అలవరచు కోవలసిందని మతం ద్వారా బోధనలు చేయిన్తూ తామిమాత్ర_ సుఖాలుఅనుభ విస్తారు. కార్లు మసీపర్సుల్కు మరవఫి౨ంగాలు, సవవాయువులా, తుపానులు భూకంపాలు, తిరుగు మాట్లు, యుద్ధాలు ఆఖరుకు ఈ పపంచం అంతా మూయ అంటారు. -తామే అదృష్టవంతులమన్‌ వెలుగును -పే్రామించడం్క ఇరులను 'జ్వేషించడం తమశే చేతనవుననీ మంచిచెడ్డలను తామే విడపీయగలమనీ తమ జీవితం వడ్డించిన విన్న రివంటిదనీ తమ నిశ్చితాలు నిశ్చలమెనవనీ షవెబు తారు. అెము తప్ప అంతా నేర గాళ్ళన్స, వాళ్ళను విక్సించేందు కే న్యాయస్టానాలనూ, రక్షగకభట వర్హాలనూ ఇరసాలలనూ ఉరిళాొయ్యలనూ వర్చాటు వజేశామన్‌ వాదిస్తారు. "లేడి యోలద్వాా రా అనత్య ప్రచారాలు చేయిస్తారు. రాజకీయాలలో రంకువేపాలు వేస్తారు. న-ఖఘుం నుంచి కొందరిని బహివ్క_రిస్తారు, పీడితులు తిరగబడి తే, యుద్ధానికి సిద్దమై ఫాసిస్తులుగా మారతారు విపు వాయువులు మరఫిరంగులు ప్రయోగిస్తారు హింసనచణధ్వంనరచనకు వూనుకెంటారు. మంచిప్రయ త్నాలకు దుస్త రవిఘ్నాలు కల్పిస్తారు

ఇటువంటి బూర్డువాలే ఒక సాహసి నిప్పులు చిమ్ముకుంటూ నింగికి ఎగిరివో తే "నివీడా శ్చృర్యం'” వొందినవారు. సాబాసి అపూర్వ చైతన్యాన్ని వరాసి అద్భు ళానుభవాన్ని వాందడం నల్ల, ఆ (శ్రామికుడి ఉన్నతశిఖరాధిరోహాూణం అంళే కిట్టళపోయినా. తాత్కాలికంగా. అతడ్ని అభినందించుళూ నటిస్తారు, కానీ అతడు నెత్తుకు క్రక్కుకుంటూ నేలకు రాలిపోకేమాత9ం, అతడికి కలిగిన ఆపదను చూస్తి కాధపడరు, నిశ్హావీణ్యంగా అతడ్ని ఆః అలాగా వడిపోయాడా! ఆః ఇాగావడ్డాడు! నింగికెందుకు ఎగరడం? భూమిమోిద పడి ఉండక? అని అధిశే.వీస్తారు. ఇక్కజే పాహాసి పరాజితుడయ్యేది 1! బూర్టువాల కర్కశవ్చృాదయతత్త్వం ఈ నంఘటనలో వెల్లడి అయింది. సాహాసి విజయం, బూర్హువాలకు నివిణాళ్ళ గ్‌ర్య కరం కాగా, సావాసి పరాజయం బూర్టువాలకు నిర్హావీణ్యం కలిగించింది. ఈ నికామీణ్యంలో కూడా వారికి వినోద మేః

శీ అలంకార వ్యంగ్యం

సాపహాసి ఆకాళానికెగరడంలోనూ జీలకురాలడంలోనూ థ్రీత్రీ ండు పోలికలను స్ఫురింపజేశాడు. ఈ పోలికలు వాచ్యంగా లేవ్ట, అడే శ్రీశ్రీ అనితరసాధ్యమార్షం, నిష్తూలు చిమ్ముకుంటూ నింగశెగరడం తాళాజువ్వపని, నెత్తురు క9క్క్కూుకుంటూ నేలకు రాలడం పక్షీ పని. ఈ రెండింటిలో మొదటిది న్య్వయంచోదిత్ర క్రియ; కానీ శిండవదారుణం. జరగడానికి పట. శారణం కాదు; వేటగాడు కారణం! వేటగాడు కోణం వినరకపో లే, పమీకి గాయంకాదు.

శ్రీశ్రీ కవిత్వం వస్వవు, నంవిధానం ఏ8ిడీ ఉపమానాన్ని స్ఫురింప జేయడం అలంకార వ్యంగం ఇది ఉత్తమకావ్యలతుణం అని ధ్వని క నంలో మరికొన్నింటిని చూద్దాం ..__ కదం తొక్కుతూ కారుడు బెస్పాడుః మహాప్రస్థానం స ది స క _. నోశితి హోనెతి నొగులు సాగరము ౮ ప్యాదంతరాళం గర్తిన్తూ (సింహం మ న (సింహం) _ గాలిలో కనరాని గదుసుదయ్యాలు భూడినమ్మ్లుల మధ్య ఈదులున్నాయి క్ల స ళ్ళ మూలుగు (తిమింగిలాలుు) - ఆ గదిలోనే ఆరిపోయాడు (దీపు _- 5 (ల మాలనక్కి- ౮7లు తున్నది (కుక్కపిల్ల) - చమురు తాగుతూ పలుదిక్కులు చూస్తున్నది. (పిల్ల - ఇనబంబం పయనించు. నింగివై (బాటసారి - అనురాగవుటంచులు మాస్తాం (కం న లోతులు తీసాం (నముదం) న భవిమ్యమును పరిపాలిసాం (రాబ్యం) - కాలానికి క్షం ఎవస్తాం క క్‌ ల జా చ ల (గుర్రం) య ప్రేమానికి గాశ్షైం లీసొం (భవనం = లెక్కవిప్పిన రివల్యూషన్‌ (పతే శ్లీడలివలపు (నాయకుడు) - ఇతిహోసవు.. చీకటి కోణం అట్టడుగున పడి కాన్చించని కధలు (వస్తువుచు) = పపంచం మూ వెంటవన్తుంది (అనుచరుడ్సు - న్వర్షాలు కరిగించి (బంగారం య స్వప్నాలు పగిలించి (ఆడ్దాల్రు-పాపాలు వండించి (అహారం) _ భావాలు మండించి (నమిధలు, తొణకిన “స్వప్నం (థాండం ఏం తొలగిన న్వర్షం ఆ (భాగ్యం) = చెదరిన గుంజెలు ( పతులు ల నిటాలాకి పగిలింది. (అద్దం - వింధ్యాచలం పగిలింది (బాంబు _ సింహాచలం కదిలింది (రధం్య - మొదలైనవి విశిష్ట్రప్రయోగాలు. (శ్రీశ్రీ గేయాలలోసారూప్యం ఆః లో తపాదిగ్‌ కాలు "రెండున్నాయి, ఈరెండు గీతాలకు నారూప్యం ఉంది. రెండింటా పదాల నంఖ్య నమానం, ఈ రెండు గీతాలలోని పాదాల మాత్రల కొలతలూ ఒకళ్చే! వ్ర పొదమూ. 10 అతళాలకు మించదు. 18 మాత్రలకూ మించదు, లంకు గ్‌తాలలోన్లూ వాక్యాలు పక మాదిరివే, మొదటిపాదం 11 మాత్రలు; రెండుమూడు పాడాలు 18 నూశ్రలు ఉ 35 అనే పద్ధతి ఇది కండోపాదంలో మాతలు శ రండీ గా విరిగితే మూడో పాదంలా మ్మోతలు కీ4ాశీ+5 గా విరుగుతాయి. మొదటిపాదంలో 4+8-4 గా విదగుతాయి, (గ్ర) నిప్పులు చిమ్ముకుంటూ [1 (44844) గ్ర. నెత్తువు క్రక్కుకుంటూ. 11 (డశ8ి4 (౭) నింగికి నేనెగిరిపో తే 18. (ఉచ5చాక (2) జేలకు శే రాలిపోతే. 13 న ( (8) నిబిడాశ్చర్యంతో వీరు 13 (శీయక క) (8) నిర్హావీ.ణ్యంగా వై శప (కీ41+ క) సావానమూ పరాజయమూ (శామికుడికొక లాంటివే అశ భావాన్ని ఇది స్ఫురింప 'జేయవచ్చుం

ఇలాంటి సారూవ్యం జయజేరలోని తొలిమయూడుగీ తాలకు ఉంది. అవతారంలో ఆఊజొుదటిమనూాడూ తరువాతిరెండూ తరువాతిమూడూ ఒకలా ఊన్నాయి. బుక్కులులో మొదటి నెండూ నకూపమెనవే! పరాజతులులో మూడుగ్‌తాలూ ఒకరూపంగలవే! సడలులో మొదటి మూడుగ తాల న్వర్తూపం ఒక్‌ కే. అదై్వతంలో మొదటి రెండుగ్‌ తాల న్వరూపం నమూన మే. నిజంగానే లో నాలుగుగ్‌ తాల మూ తా(వణాళిక ఒక్క కుం శశీ తిపాదిగ్‌తాలు ఆః (తిపాదిగ్‌తం. ము క్యాలనకాన్ని ముక్కూలుచేసి విషమ(తిపాదిగీతం"” రాసినవి జయ 'ీరిలోనూ అవతారంలోనూ ఉన్నాయి. సాహాసిలో ఒక (తిపాదిగీతం ఉంది. అంతరాళ భయంకర (పాంతరాలనా సీ విహారం! ముళ్ల చారినా స్‌ నంచారం ! పరాజితులులోవి (తిపాదులే ! అలసిన కన్నులు కాంచేచేమిటి? తొణకిన న్వప్నం! తొలగిన స్వర్గం | జ భవగీతి (తిపాదిలో ముగుస్తుంది. వచనగీతాలలో కూడా శ్రీశ్రీ ఈ (తిపాదినంపదాయం 6... జే నెలకొల్పాడు. అలజడి మూ జీవితం! ఆందోళన మా ఉవ్సరి। తిదగుబాటు మూ వేజాంతిం! వ్య త్యాసంలోనే ఇంకా మూడు(తిపాదులున్నాయి, ఆశాదూతలులో చివరివచనం (తిపాదిగా ముగిసింది. మానవుడా లోని నసంబోధనలు (త్రిపాదులుగా ఉంటాయి కొన్ని. || 49]

69,/-ఊన్మాది నీ ప్రపంచపు మహారణ్యపు చిక్కుూదారులు ]

న.

విపలంభళశ్ళంగా రాన్ని కరుణవిపలంభాన్నీ కవితాభావనకు ఆలంబనాలుగా (గ్రహించిన భావకవులు కాల్పనిక మైన ఉన్నాదావస్థను తమకు అరోపించుకున్నారు. నిరాఘాటమూ-= నిరగకు శమూ అయిన వ్యక్తి స్వేచ్చను కోరుకున్నందువల్ల కూడా భావకవులు ఆ వ్య క్తి స్వేచ్చను ఉన్నాదస్టితిలో నే పొందగలిగారు, “ఆకలా చాహమా చింతలా వంతలా ఈ కరణి వెర్రినైై లే5తెమ తిరుగాడ్క, ఈ యడవి దాగిపోనా? ఎక్సైన ఇచటనే యాగిపోనా ?*” అని అడుగుతూ తాను. వెర్రివాడినే అన్నాడు కవి. “నవ్విపోదురుగాక నా శేటిపిగ్గు? నా యిచ్శయీ గాగ నాకేటి వెజపు” అనగల్లడం ఉనాాదిశే సాధ్యం. "నావలెనె యాతడున్థుత్త భావశాలి ఆగి కోలేడు రేగునూపహలనొకింత - ఇంత చిరుగీతి యొద వేగిరంచు నేవి పాశుకొనును తాండవ మాడుకొనును _ వనెలుంగుదు నావలెనే యతండు పాటపదమిులకై_ నిత్య పధికుడయ్యె _ అమల ఇరూహాన నంగీతమందు హ్యృాదయదళన డారుణరోదనధ్వనులు విందు - వెవకివేసారి నా నెర బదుకెపుడేని తుదిరేయి. కనుమూయునా ? - నాకుగాదులు లేవు! నాకుషస్సులు లేవ! నేను హేమంతకృష్ణానంతశర్వరిని ! _ నాకు నిళశ్వానళాళవృంతాలు గలవు! నాకు కన్నీటిసరుల దొంతరలు గలను! నాక మూల్య మపూర్వ మానంద మొనగు నివపమనితాంతదుఃఖంపు నిధులు గలవు |! ఎవ్వరని యెంతురో నన్ను! _ జగమునిండ స్వేచ్భాగానయురులు నింగు! మోక మనసారగా నేడ్వనీరు నన్ను ! _ అపుడు గొంతెత్తి వడ్చినాను ! _ చెదకి చేసాం నొ వెర్రిబిదుకెపుడేని తుదిలేయి. కనుమూయానా! - ఇది ముగియబోని వ యర్ద_ మెరుగ రాని వేన పేలేని వెర్తియన్వేషణమ్ము ! = వను తొలుత నే గూడేని లేని ఫులుగురాయడ _నొ విపాదమ్ములో దాగినాడ నేనె! _- వను మరణించుచున్నాను! - ఐబవరోహోూ ఇపఫ్పుడానను పలు కరింతురు ! - ఏను పజన్రై తి జరనైతీ మృత్యువైతి! - అంత నే వెరినై పోదునయ్య నిన్ను బోలి పాడణలటోన్రదు నిన్ను(బోలి నాట్యమాడంబోవుదు లజ్జంబోనాడి” మొదలైన అ చేకపంక్పు లలో వాచ్యంగానూ వ్యంగ్యం గానూ భావగవి తన ఉన్నాదధోరణిని 'తెల్పుకున్నాడుః 116 100200 6 1075 286 186 06౬ 286 0 1028004800 21) 0000861 అనే జ్పీక్సునియర్‌ సూ క్షీకీ వోన్తాదే? లవ్యభూతుడు భావకవి, భావకవిది అ త్మాాశయిమైన ఉన్నాదభావన. భావకవిత్వం భా" ౮ భి లేనివాడు రొయనేళేడు. భావకవి, దుఃఖంతో నే ఆనందం అనుభవిం దగల్లాడంకే ఉఊనా్తగ

మహా్మపస్టానం గ్గ? నయం వలనే వాన వానికి ళోకంలో ఎవరూ దుఃఖ౦వల్ల ఆనందం పొందలేదు. వ అపూర్వ ర. అణాకి. రవణీ సౌందర్యాన్నో కలగని ఊహించుకుని ఆమె తనకు లభించకపోవడం వల్ల దుఃఖించడం భావకవిత్వం ఆ దుఃఖమే ఉన్నాదంగా మారుతుంది ఈ ఉన్నాదం నిజమెనదికాదు. శీభ్రీ కవితలో ఉన్మాదవాస్తవికత నిజమెన ఊనా ఇదొనికి యభార్జ్హమైన - భౌతికమైన సామాజకపరిస్టితులు, సామాజికదుర న్యాయాలు కారణాలవుతాయి, ఫీడకవర్షంవారి జార్జన్యానికి గురిఅయ్యి పరాజితుడై న పీడితుడు ఉన్నాది అవుతొడు. ఈ ఉన్నాదిని మూస్కి వా నవికతావాది అయిన శ్రీశ్రీ జూలిపడ్డాడు, అలసినక ళృతో తొణకినన్వప్నాన్నీ తొలగినన్వ ర్థాన్ని చూడగల్లిన పరాజతుడు ఊన్నాదియే అవుతెడుః, చెదరిన గుంజెలతో మిగిలిన ఆ ఉనా ఆదిని అవతలత్తివతల అరులై ఇరులే అదుము తాయి. విసిగినఉన్నాదికి దుర్దక్కి దుర్గతి దుర్శుత్తి దుర్భ్యుతి సంభవిస్తాయి. నెత్తురు(క్రక్కు కుంటూ నేలకు రాలిపోయిన (శొమికుడు బూర్జువా ఉపేతుకు గురిఅయినవుడు ఉనా ్రదిచే అవు తాడు, సమాజంలో పెత్తనం వహించే పెద్దమనుషులు బుద్ధిమంతులు తమపదవులకోసం పలుకు జళ్ళకోనం ఐశ్వర్యంకోనం కుట్రలను పన్నుతూ ఎంతస్‌చమై శపని అయినా చేనూ తమకుమ్మాతం అపకీ రిరాకుండా చూసుకుంకే వారుచేసిన దురన్యాయాలకు బలిఅయిన యువకుడు ఉన్నాది అయిసోళాడు. ఇలా ఉన్నాది శావడం ఏ (సశీకారం చేయలేకపోవడం వల్ల నే, 'దేహాసంస్థా శాదులు లేక అలకలన్నీ అట్టకట్టి, తిండెచేక బొమికలన్నీ (పోవుపట్టి, కాగితం వలె పలచబారిన వె[ర్రివాడ్ని శ్రీశ్రీ విషమసమాజన్యవస్థలో చూశాడు: ఆ వెర్రివాడు పీధికంతా వెక్కిరింతగా ఉఊంకం తొ దిష్టి బొమ్మగా ఉన్నాడంళే అతడ్ని వెక్కిరిస్తున్న వారు ఆ ఉఊళ్యోవాశే, అందుకు శి కారణం అతడి వికృతొకారం; చినిగినబట్టలు, తూము(పక్కన ధూళిలో తూలుతున్నా డంశు అతనికి ఉచి తొనుచిళజ్ఞానం లోపించిందన్న మాట. అతడు భూసేది వెకిలిచూవు; పీచేది కూని నాగం, అ శెండింటిస్‌ ఉన్యాదంయొక్క_ చాబ్యూచేష్టలుగా కవి గుర్తించాడు కనుకనే, కవితా జతలు” గీతంలో అలసినకన్నులు త్‌ ఇకిన స్వప్నాన్నీ తొలగిన న్వర్థాన్నీ చూస్తాయన్‌ చెప్పాడు, ఉన్నాది వెకిలిదూవు, కూనిరాగం ఉన్నాదికి తస్ప మశెవరికీ తెలియని ఉనా్హాద్మపపంచపు మహో నమాజంలో పె త్రనం జైలాయించేవారిని ఇద్దమనుషులుగా బుద్ధిమంతులుగా శ్రీశ పేర్కా న్నాడంళేు వారిని అవహేళనచేసే దృష్టితో చే, ఇెరివాడా! కురవాడా 1 నిన్ను చూసీ చరాడనశ్చ్వ శెలివిమారిన ఎదమనుషులు తోలగిపోతారు ! అనీ వెగర్రివాడా కుర్రవాడా తమిసావా నహిసాటా ల అటి వ బుద్ధిమంతులు సకుచేసిన దురన్యాయాన్ని అనీ ఉన్నాదిని పలకరించి (వశ్నించడంలొో

388 శ్రీత్రీ కవిత్వం వస్తువు సంవిధానం ఉఊన్నాదిపూర్వకథని పరామర్శించి (పన్తుతకర్న వ్యాన్ని "లేళ త్తించాడు కవి. యువకుడికి దుర న్యాయంచేసినవా రు బుద్ధిమంతు ₹లాఅవు తారు? మూనీమాడన క్షే తొలగిపోయేవారు పెద్దమునుషు కెలా అవతారు? వీరిని క్షమించకూడదనసీ, నపీ+ంచకూడదనీ వీరిమోద తిరగబడాలనీ కవి టెద్రేశం | ఇటువంటి పెద్దమనువులనే శ్రీశ్రీ ఎముకలు(క్రుల్ళిన వయస్సుమళ్ళిన సోమరులన్నాడు, వీపు ఛావనిబే మరో(పపంచం రాదు, ఇటువంటివాలే 'ఇది నా పాపం కాదూ” అనే తీరుగా మాటాడి తప్పించుకుంటారు. ఎదురుగా నుసల్లి చనిపోయినా. ఎముకముక్క_ కొరుక్కుంటూ వమి అనని కుక్కలూ ఒక ఈగను పడవేసుకు తొందరగా తొలే! తొండలూ ఈ 'పెద్దమనుము లకు (ప్రతీక లే, వెనుకదగా ముందుదగా కుడియెడమల దగాదగా కావడానికి కారణం వీరి 'చేస్టతే. భూదివమ్మ్ముల మధ్య ఈదులాజే గడుసుదయ్యాలు. వీకే. విపంచికకు తీగను తెంపి ఇంట్లో దీపం ఆర్పి అపన్వరాలనూ చీకట్లనూ సృష్టించేది ఏచేే "చెదరిన గుంజెలనదిమే అరులు ఏ. నెత్తురు కృక్కుకుంటూ నేలకు, రాలిపోయిన వ్యక్తిని చూసి, నిర్షావీణ్యంగా తొలగిపోయే వారు వనే, దరిదులను కాల్చుకు తినడం పీరి(ప్రవృత్తి, వైపుమ్యాం, న్వార్థపరత్వం, కాటిల్యం, ఈర్జ్యులు, స్పర్థలు మాయలు వీరి గుణాలు, ఏీరిలో ఒకొక్క డూ మహావాంతకుడు కాలానికి కత్తులవంతెన సిరి సారు వశ నమాజంళోని బలవంతులు ధనవంతులు వీరు, అన్యాయాన్ని గ్‌ రించి (వన్నిస్తే కర్యానుభవం తప్పదసీ ఘోరాలను గురించి 'పశ్నిస్తే ఆచారం తప్పరావదస్‌ సహాయంకోరి తే దౌర్జన్యం చేస్తున్నావనీ షఇపబుతారు ఏరు, న్యాయస్థానాలు, రక్షకభటవరాలు, చెరసాలల్సు ఉరికొయ్యలు టి వెప్పినట్లు వింటాయి నే గ థ్రీ సామాజిక దృశ్యచిత్రాలు నమాజవాస్త వికతను దృశ్య చి తాల్లో చూపించడం శ్రీశ్రీ కవి కాశిల్పంలో పతాక(ప్రాయ మైనది. ఈ బొమ్మ స్హ్రలు కాయాచి_తాలవలే భాసిస్తాయి. ఉనా 'దినీ అతనిచుట్టూఉన్న వాళావర ణాన్నీ మాటబొమ్ములలో గీఇాడు ్రీశ్రీ - తూముపక్కనభూళిలో తూలేకు[ర్రవాడు _ చరాన్సీ చూడనట్లు తొలగిపోణు పెద్దమనుషులు _ నెకిలిచూపుచూసే కూనిరాగంకీశ్సే వె[రివాడు-అట్ల కట్టిన అలకలతో (పోవుపట్టిన బొమికలతో కాగితంలా పలచ పారిన క్మురవాడు _ ఏీధికంళా నెక్కిరింత _ ఊరికంతా దిష్టి బొమ్ము మొదలయినవి “వ్య థార్త జీవీతయథార్జదృ శ్యాలు” భావీవేదాల జీవనాచాలక్ష ఫునాదులన్న థ్రీత్రీ, ఫీడక సమాజంలోని పీడితజనజీదనదృ శ్యాలను స్ళాదయవిడారకంగా చిప్రించాడు, కొన్ని ఉదాహార

మహా వస్థానం 389 అలు భూడండి :. ఎండకాలం మండినపుడు గబ్బిలంవలె (కాగిపోవడం - వానకాలం ముసిరి రాగా నిలువునిలువున నీరుకావడం - శీతకాలం కోత పెట్టగ కొరడుకట్టే ఆకలేసీ కేకలేయడం _ కాలువసిళులలోజూరిపడి కదలగనై నాచాలని ాగుబోతు.కడువుదహించుకుపోయీ పడుఫుక లెక రావసరతి _ ఊరితీయబడ్డ శిరస్సు - సమ్మెకట్టిన కూలీలు భార్యలు, బిడ్డలు - పాలాలనన్నీ పాలాలదున్నడం - శాలువకళ్తే భుక్యుజులం = గనిలో వచిలళో " కాన్టానాలో పరిక్షమం - యంత్ర భూతముల కోరలు తోమడం - లోపహారాషసుల పదభుట్టన _ కళ్ళు వాకిట నిలిపిచూచే పళ్లెటూళ్ళోతల్లి _ జారిపక్క చెట్టుకింది ముసల్ది _ ముసురుతున్న ఈగలు _ ముగ్గుబుట్టవంటితల్క ముడుతలు తేరిన బేహాంగల భిమువర్తీ యసి_నెత్తురు[కక్కుకుంటూ నేలకు ఛాలిపోవడం- చెరువుపక్క_ ఇట్టునీడ గోనెలతో నుండలతో ఎటుచూస్తే అటుచీకటి అటుదుఃఖం, పటునిరాశ _ వంటివి ఫోటోలుకీసి చూూపీించదగినంత వాన్తవాలు, శీత సనమానవిశ్తేషణ శిల్పం కావ్యభామకు సౌలభ స్టిం కలిగించే [పయత్నంలో శ్రీశ్రీ అనునరించిన నం[పడాయం నమా సాలను ఫుంవులతో విశ్తేషించి రాన్తూఉండటం, ఇది కృష్ణళా_స్తి వైలిలోనూ ఊన్నా తీత శైలి కిదొక ఆనవాలుగా మారిపోయిన విశిష్టగుణం, స్‌.[ప్రపంచపమహారణ్యవు చిక్కుడారులు అనె ప్రయోగంలో నంనృ్మృృతన మాసాన్ని విడదీశాడు, మిషశనమాసాన్నీ వాడాడు. స్నేహాంపుం బూలతీవ, (పాయంపుంగోరికలు వంటి (ప్రయోగాల్లో కృష్ణశాస్త్రి నుగాగమాన్నీ నర కా చేశాన్నీ పాటి స్తే వ్యావహారిక సావాసంతో వాటిని శ్రీశ్రీ తొలగించుకున్నాడు. పరువంఖువిరిచేడ్కె జలదంవు సీలంపునీగ్గు జీవితంఫు నిరాశ, హ్యృాదయంప్పు స్వేచ్చ, గాట౨ఫు నిట్టూర్పు జీవనంపు భారమువంటి వాటిలో కృష్ణ” స్త్రి '౨వు(పయోగాన్నే అభిమానించితే శ్రీశ్రీ ఆ బిందువును తొలగించు కున్నాడు, ఉదాహరణలు చూడండి" మరో్యప్రపంచపు అగ్నికిరీటవుధగధగ లు - మరో(ప్రపంచపు కంచినగారా - మరో(ప్రపంచపుకణకణమండే[తేతాగ్ని _ మరోపపంచవుజలపాతం _ (ప్రపం ఇాబ్ద్బపు తెల్ల రేకు _ భువనభవనఫపుబావుటా _ యముని మహివ.ఫులోహఘంటలు _ నరకలోకఫు జాగిలమ్ములు - సంవ ర్తృవుతుపానుమేఖుం _ పాగగొట్టపు భూంకారధ్వని _ నరక్షద్వారవుతోర అము - సడినందపఫుెరటాలు -_ మనః_ప్రపంచపుటావర్తాలు - కలగాపులగపువిలయావ_ర్తఫు బలవత్‌ రయురవత్‌ పరివ రన .. తారానివవాపు (పేమకమాగమం - నాద్మబహ్మపు పరిచుంబన _ కార్థికలోకపు కల్యాణం _ (శామికలోక్రప్టు సౌభాగ్యం _ పూర్వపునఖుని ముఖం - లోకపు భాగ్యవిధాతలు - బాల్యపుచెరిగినపదములు - అనురాగపుటంచులు _ ఆనందవు లోతులు _ "పెల్లీకవనపుపాల్లీ సకము - ఇతిహాసపు చీకటికోణం _ అసత్య్యప్రచారపు రేడియో వంటివి

&98 శ్రీ శ్రీ కవిత్వం వనువు సంవిరానం థీశ్రీ విశేషణమాలికావిన్యాసం విశేషణాలను మాలికలుగాకట్టి ఆడా త్తతనూ స్పష్టతనూ సౌలభ్యాన్నీ వేగాన్న్‌ సాధిం డం శ్రీశ్రీ శె లికొక ఆనవాలుగామారిన విశిష్ట్రశణం. వె(రివాడికి విశేమణాలు మూడు ఉన్నాయి- (1 అలకలన్నీ అట్టకట్టిన - (2) బొమికలన్నీ 'పోవుపట్టిన (8) కాగితం వలె పలచ బౌరిన (వాడు) పె్రివాడట | ఇటువంటివింకా ఎన్నో. ఎముకోలుక్రుళ్ళిన వయస్సుమళ్ళ్శిన సోమరులు - నెతురుమండే శక్తులునించే సైనికులం _ నడిలేయాకనమాప రించిన _మేఘాలావర్శించిన (శ చండరుంరూ[ప్రభంజనం గజగదలాడించిన నడినం(ద్రపుకెరటాల్లో 'యోగిన శంఖారావం ఢంకాధ్వానం-అటునను మంత్రించిన నమ్ముగ్ధం గావించిన ఆగాంధర్వం - విరామమెరుగక పరిశ్రమించే బలంధరితికిబలికావిం చే కర్ష కివీరులు _ భనికస్వామికి చాస్యంచేసే యం(త్రభూతి ములకోరలుతో మే కారి సక ధీరులు _ నా వినుతించే నా విరుతించే నా వనికించే నవీనగీతి _ తల్ల డిల్లే కళ్ళగిల్లే పల్ల టిశ్లే జాటసారి వంటివి. విశేషణ వమూలిక్షలతోకూడ్‌న వాక్యబంధాలే | (పబంధక విత్వంలోసూ భావకవిత్యంలోనూ కనిపించే దీర్ద'నమాసాలలోని పశేషణమాలికలవంటివికా ఏీ- విశేవ ణకూలిక్లలు 1

రసావేశాల అం[దజాఅగీతాలం ₹లీలలటొో కొబితలు స్విన్‌ బర్‌ కవికి అదై్వైతం

నగరి శ్రీ ణీ కవిత్వం వనుపు నంవిదాగగ థీథీ విశేషణమాలికావిన్యాసం విశేషణాలను మాలికలుగాకట్టి ఆదా త్తతనూ స్పపష్పతనూ సౌలభ్యాన్నీ వేగాన్నీ సాధిం డం శ్రీశ్రీ శైలికొక ఆనవాలుగామారిన విశిష్టనుణం. వెరివాడికి విశేవణాలు మూడు ఉన్నాయి- (1) అలకలన్ని అట్టకట్టిన (ఇ బొమికలన్నీ (పోవుపట్టిన (9 కాగితం వలె పలచ బారిన (వాడు) వె(ర్రివాడట ! ఇటువంటివింకా ఎన్నో. ఎముకలు[క్రుళ్ళి: వయస్ఫుమళ్ళిన సోమకులు _ నెతురుమంజే శక్తులునిండే సైనికులం _ నడిశేయాకనమావ రించిన మేఘాలావర్షించిన (వ చండరుంయూ ప్రభంజనం గజగ డజలాడించిన నడినంద్రపుశెరటాల్లో (మోగిన శంఖారావం ఢంకాధ్వానం..అటునను మంత్రించిన నమ్ముగ్ధం గావించిన ఆగాంధర్యం - విరామమెరుగక పరిశమించే బలంధరితికిబలికావిం చే కర్ష కవీరులు య థనిక స్వామికి దాస్యంచేసే యం[త్రభూతిములకోరలుతో మే కార్మికధీరులు _ నా వినుతించే నా విరుతించే నా వినిపించే నవీనగీతి _ తల్ల డిల్లే కెళ్ళగిళ్లే పల్ల టిఖ్లే బాటసారి వంటివి. విశేమణ మాలికలతోకూడిన వాన ఫ్రబంధాలే 1 పబంధక విత్వంలోనూ ఛావక విత్వంలోనూ కనిపించే ద్‌ర్డ శసవాసాలలోని విెశేపషణనూలికలవంటివికా ఏ విశేవ ణమూలికలు |

రసావేశాల ఇం[దజాలగీతాలు 7₹5లలి తవితలు స్విన్‌ బర్న్‌ కవికి అద్వైతం

కావ్యం చిరస్టాయికావడానికి అందలి ర సాధిక్యం కారణమవుతుంది ॥ కాని దాని నిరా ఫ్ర” సౌష్టవం శాదు 1 అయినా ఆకృతివివవయచియ్యడం వ్యర్దకృత్యము కాదు శీ కళాశీలి ఛందోర హాన్య వేత్త కూడాను. సుందర భావమైనా పొడుగా ఉఇప్పబడినయెడల రనభంగము కలిగినదన్నమాశేే | నంవిధానము (160016౪306). వ్యాకరణచ్భందస్సు లే శాక తదతీతమైన ఒక విఫులవ్యవస్ట! కవి తనలో అంతర్షతమయిన రసాన్ని వపారకునిలో బహిర్గ్ణతముచేయగ లుగుతున్న కార్య మే నంవిభానము |! దీనికీ ఆఘాతం తగిలితే రసానిశే వి(పతిపత్సి సంభుటిల్లినట్లు! కావున తుట్టతుదకు రీతినదాలు రననము(ద్రంలోని శే చేరుకుంటాయి !

70/స్విన్‌బర్బ్హ్‌ కవికి కవీ! నీ గళ గళశన్మంగళ కళాకాహళ హళాహళిలో కలసిపోతిని ! కరగిపోతిని! కానరాకే కదలిపోతిని! 1986 జూన్‌ పొచీనకనవులు తమ కావ్యాల అవ తారికలలో “వూర్వక విస్తుతొ ని ఒక నం[పపదాయంగా

పాటించారు. తమవై వకవుల ,పభావం అపారంగా ఉందో వారినే స్తుతించారు. ఇది కృతజ్ఞ ఆ నివేదన మే, తమకన్నా పూర్వకవుల నంవిధఛానాలను దతతతో చయోగించారు కూడా. వి౦వ శతాబ్బ్దందాకా ఈ నర్మపదాయిం అ్యపతిపహాతంగా సాగిపోయింది. ఈ శతాబ్దంలో, జూతీయ నంన్క్మృతి పునరుజ్జీవనం ఒక ఉద్యమంగా తలెత్తినపుడు, ఆధునిక కవులు (పాళ్చాత్యకవులను అనుకరించడంళోపాటు (పాచ్యకవులను స్తుతించడం కూడా ఒక గర్వంగా భావించారు. బృహ త్కావ్యరచన అడుగంటిపోయింది కనక, ఖండకావ్య[పక్రియలో నే పూర్వుకవిస్తుతి చముొుదలయింది. శ్రుతీ తాను త్రీరంగం థ్రీనివానరావుగా ఉన్నప్పుడు, అల్లసాని "పెద్దన కవిత్వం చదివి (పభావితుొడైై ఆయనను స్తుతిన్తూ ముత్యాలసరాలలో ఒక కావ్యం రాశాడు.1 ఆ గతంలో వెద్దన కవిత్వం పట్ల తనకు గల అపారగారవాభిమూనాలను వ్యక్షృంచేయడం జరిగింది. భావకవితాయుగంలో (శీనివానశావుకు ముంజే ఇలా పూర్వకవులపై. " సుతిగ్‌ తాలు రాసినవారున్నారు. దువ్యూూరి రామిరెడ్డి వాల్యీకిని మంజరీద్విపదలో మనోపవారంగా న్తుతించారు.2 ఆగీతంల్లోని భావచి(కాలు వాల్మీకికే కాక ఏ మహోకవికై నా అనువర్తి ంపజేయడానికి తగినంత విశాలపరిధిలో ఉన్నాయి. అబ్బూరి రామకృష్ణారావు మంజరీద్విపదనూ ఖండగతినీ మేళవించి కొ_త్తరీతిలో పల్ల వితో తిక్క నను స్తుతించారు. ఆ గీతంలో అబ్బూరి అభిరుచి తిక్కన తెలుగుపల్టులను మెచ్చుకోవడం మోదశనే నిలిచింది. తెలుగుమూాటల రంగులు, రుచులు ఆవేశాలు, రాగాలు నాదాలు, లోతులు వగై రాలను భారతకథతో అన్వయించి స్ఫురింపజేశొరు. ఈ కవితను తిక్కననుంచి వేరుచేసి, మ5ోకనికి అన్వయించలేము, కృష్ణా _స్రిగారు గురజాడమిద ముత్యొాలనరాలలో (పోంసా

1 చూ. న్వర్లదేవకలు లో ఆం్యధకవితాపిజామహుడు ఖండిక,

2 చూ వైతాళికులు తో వాలీకి ఇఖండిక

8 చూ. వైతాళికులు టో తిక్కనసోమయాజి ఐండిక.

[50]

ఫ్రేశ్రీ కవిత్వం వన్తువు గంవిధానం వ! గతం రాశామ4 ఆ గీతం ఒక సాంకేతిక సృష్టి. (ప్రోలిపరమైన నంశేతాలతో గురజా భు క జే కపుకొ స్త్రిగారుః అ మహాకవిని భావకవులు కొన్నా్మా చారి[తక(పాభాన్యాన్ని స్ఫురింప శఛ్టార్రు అపా” _౩ -తెలుసుకుని ఆయన ననునరించడం గు రించలేక పోవడం, తరువాత ఆయన వై ఆాళిక త్వాన్ని గనపూడు ర చింపబడిందీ గీతం, జరిగినప్పుడు ర చింపబడిం: స్విన్‌బర్న్‌కు లీశ్రీ నీరాజనం

• తమను [పభావితులను చేసిన కవులశే దువ్వూరి అబ్బూరి, 'జేవులపల్లి తముబేశంలో త ట్‌ తనను. (పభావితుడ్ని చేసిన ప ఈవ్‌ నివాళులర్పిన్తే, శ్రీశ్రీ పర చేశంలోవుట్టి పరభామలో కవితలు రచించి న దటిడి వ గ్‌ ఎ. సి. స్విన్‌బర్నొకు సీరాదనం అర్పించడంలో రెండువిశేపా లున్నాయి. మొదటిది. శ్రేత్రీ అంతరాకీయ దృషిః (ప్రపంచంలో ఏవ భామలోరాసిన మహాకవి కవిత్య్వంలోనయినా శిల్పనంపదనూ ళు తడ కవిఆఛావననూ "తెలుసుకుని ఆనందించగల్లడం ఈ అంతన్హాతీ యదృష్టిఫలిత మే 1 అమెరికా, ఫ్రాన్సు, (భిటన్‌, ఇటల్కీ జర్ధుస్స, బెల్జియం, స్పెయిన్‌, రష్యా వంటి చేశాల కవిత్వాలను శ్రీశ్రీ అధ్యయనం చేయగ లిగింది ఈ అంతర్జాతీయ ౪ భావనవల్ల నే, రెండవది; తన 'తెలుగుక వుల్లో ఎవరివదొకసిపించసి ఏదో ఒక అపూర్వశిల్పం ఒకి అంతర్జాతీయకవిలో కనిపిస్తే దాన్ని ఆరాధిం వాలజే గురై కపకుపాతం, ఈ గుణంవల్ల నే సామాజికదృక్పథమైనా కనిపించని ఎన్నో ఇజాలసూ ఆ ఇజాల్యపవర్తకులనూ తరచిచూచి, తన దృక్పభానికి వారి గుణాలను అనువ _ర్రింప జేసుకో గల్లాడు శ్రీశ్రీ. స్వీన్‌ బర్న్‌ గురించి శ్రీభ్రరచించిన గీతంలో దువ్వూరి ఇ శ్యాదుల గీ తాలలోకన్నా థఫొత దనమూ శిల్చ్పపరిణతి ఉన్నాయి, స్విన్‌ బర్న్‌ ఇ లీవికేషాలతోే తశ స్విన్‌బర్నొను సుకించాడు. మొదలైనవాటిని జిగిబిగిగా అల్లి వేయడం, విస్తవభావాలను లోకంమిదికి వినరడంవంటివి స్విన్‌ బర్నొనుంచి శ్రీశ్రీ వారనత్వంలా అందుకున్నాడు. ఆ వారసతగ్ధింతో స్విన్‌బర్నొను సుకించాడు (శ్రీశ్రీ, శ్రీశీబేసింది కేవలం స్తుతిమా(తమేకాక్క, తాను స్విన్‌బర్నొ కవితాకాహాళీహూళాబ్రాలిలో కదల్క్‌ కరగి కలసిపోయానంటూ తాను ఎలాగ అతడిమానసపుత్రుై పోయిండ్షి బుజుత్వంతో బాటుకున్నాడు కూడా, 1887 వీల్‌ 5న తేదీన లండన్‌లో జనించి, విక్లోరియన్‌ యుగ మజశ+ కవిగా వేరొందిన స్విన్‌బర్నొ 1910 జనవరి వ తేదీన శ్రీశ్రీ విశాఖపట్టణంలో కళ్ళువిప్పేనాటికి ఒకవడాదిముంబే మరణించాడు - 1809 లో, అమెరికన్‌ కవి ఎడ్డార్‌ అలన్‌ పో కవితర్షిం చదివి, (ఫెంచికవి బాచ్లెయిర్‌ కవిత్యంవై పునడచి, (బిటిష్‌కవి స్విన్‌ బర్న కవిత్వీందగ్గరకు చేరడంతో-జీ మ కవిత్వంలో శిల్పశిఖరం అధిరోహించాడు . శీశీ! పో చాజైయిర్‌, మపాసాలు ముగుకూ అత యా తనకు బుమీ(త్రయంఆంటూ సొహిత్య(పవరను చెప్పుకున్న శ్రీశ్రీ స్విన్‌ బర్న్‌ నుమ్యాకం బుమిగా క్షీ చూ, కృష్ణపక్షము తో గురజాడ అప్పారావు ఖండిక.

మహాపస్థానం 895 స్వీకరించకపోవడంవల్ల "లేవేది వమిటంళే : స్విన్‌ బర్న్‌ తో తనకు తాదాత్మ్యం ఉందన్నమాళశు! ఆ బుములు ముగ్గురికీ నమర్పించని కవి తానీరాజనాన్ని నీలీ స్విన్‌ బర్న్‌ కే నమర్పించి కృ తార్డు డయ్యూడు. వాబ్లెయిర్‌, మపాసాలను ఆంగ్ల చక్షువుతోన్యత్ర మే చదూడగల్లాడు (శీశీ స్విన్‌ బర్న నృష్టిని (వత్యతరం అనుభ వించాడు. (ఫెంచిగతుల మంచిరీతులస్న్‌ సిర్షన్‌ బర్నాలోనే గోచరిం కాయి లీక. శీశీపై స్విన్‌ బర్న్‌ [పభావం శ్రీశ్రీ తన్నపె స్విన్‌ బర్న్‌_పభావాన్ని తనేేయంలోని చివరిగీతంలోనే కాకు “ఒక నంభా వమణశళకలము' అనే వ్యానంలోకూణా వర్డి ంచుకున్నాడు, ఆ భాగాలను ఉడాపారిస్తాను:-"నిజమే! నంగీతవుహోయి. ఇెప్పవలసినప్పుడు 5ఇ1104006 "నే న్ఫృరిస్తాను. ఇది నువ్వు కొట్టిపారేస్తున్నట్లు "శీవలం *6102] మళం10 కాదు, భావసౌందర్య ము లేని కృతకపదడాల కూర్పు కాదు. అతనినంగీతం పచాలలోంచి బయలు జేచేభావాలగానం,. నిజూని! నాబుషుల్లో 46661276 ను మూ-ని ౨718908006 ఇప్పి ఉందును. కాని వేద్యంకంకె అ వేద్యపుసుఖం నన్నాకర్షిన్నిందిః తె2ం6ం12హ0 ని తద్దమాలో చదవడం చేత, వ్యక్తావ్య కంగా అవగాహానమయ్యే అతన్మిపతిభ, దానివల్ల జనించే ఉత్పవం (౪0) ఒక వేళ జెకనడలితే పోతుంజేమూ 1! 57190206 గురించి ఎంతో తెలుసు! గౌంం ళం. కూడా నేవ్యూ! (టూమచ్‌ అనేది నా తత్వంలోనే లేదు కాని అతని ఆకారం స్పష్ట్ర(ప్రతిమోం స్విన్‌ బర్న్‌ ది కృతకపదాల కూర్పువల్ల జనించేపదనంగీతమా? పదాలలోంచి బయలు బేర భావగానమా? అనే మామాంస వరకూ (శ్రీశ్రీ వెళ్ళి ఆంగ్లవిమర్శకుల వాదోపవాదాలకు పరిష్కారంగా తుది మాటనే చెప్పాడు, స్విన్‌ బర్నొగరించి తనకు నమ్యగ్రంగా అెలునునని శ్రీ శ్రీ చెప్పుకోవడంలో అతిశయోక్తి "లేదు, 1964 లో జనళక్రిపటికకు ఇంబరూర్రూ ఇన్తూ :--"”స్విన్‌బర్న్‌ మహాకవి 90 వండు (310 (70 వళ్ళని ఉండాలి.) బతికాడు. అతడు రాసిందంతా 80.40 నంవత్సళరాల మధ్య జీ. (ఫెంచివిప్లవసమయంలో ఆయనొక అరిస్టో(కాట్‌. ఆయనకు ఆవోరసమన్య లేదు, ఇక 40-70 నంవత్పరాల మధ్య ఆయన రాసించేమూా లేదు, ఇప్పూడు మనిద్దరం చర్చించుకుంటున్నట్లు ఆయన థియోడర్‌ వాట్సొడంటన్‌ ఇంట్లో కూర్చుని చర్చిస్తున్నాడు.. స్విన్‌బర్నా నాటికీ నేటికీ కూడా మపహాకచే ! ఆయన కవిత మానవాళికి ఉహీగీతికూ అన్నాడు లీత్‌. స్విన్‌ బర్నొమోాద ఉన్న ఈ అభిమానం శీశ్రీచేశ స్తుతిగీతం శాయించి ఊకుకో లేదు; స్విన్‌ బర్న్‌ రచించిన 4& ౫42001 అనే గేయాన్ని అనుసరిస్తూ అదైైతం అనే గేయాన్ని రచించేలా చేసింది, శభ దృష్టిలో కవిత్వం : నంవిధానం స్విన్‌ బర్‌, ల కవిత్వంలో కవిత్వమూ నంవిభానమూ సమానమైన చూకంతో ఉంటాయని విమర్శకుడుగా థ్రీశ్రీ 1985 లోనే ఒకళ్ల తీర్పుచెస్పాడు. ఉత్తమో_త్సమకవి అంళే ఎవరు ? అనే (పశ్నక శీతీ తీసుకున్న కొలమానం[ప్రకారం స్వినొబర్న్‌ మహాకవి అయ్యాడు. 'ముత్య్యాల

థ్రీ కవిత్వం వస్తువు నేంవికానం 3965 డు పతిపొదింణా పనంహారంలో ఈ విషయాన్ని ఇలా (ఫ సరం-ఖిక్‌ కమ” అనే వ్యాసానికి రాసిన ఉప ల బహిరతము చేయగలుగుతున్న కార్యమే ఖ్రీఫ్రీ.-కవి తనలో అంతర్గతమైన రసాన్ని శ్ర వి(పలిప తి సంఘటిలినటు. కావున తుట్టతుదకు నంవిఛానము, దీనికి ఆఘ్రాతం తగిలితే రసాని (త్ర స్తన విలనా ఫీనుకొని కకార్పులు నము। దంలోనిజశే చేరుకుంటాయి, కవిత్వాన్నీ సంవిధానాన్ని రీతినదాలు రనన (ల తపి విటలో నాలుగొోవిధ మే నరో్యత్కృష్ట్ర మైనది. చే సే నాలుగువిధములై న జంటలు వర్పడుతేపి,

ఇ న

(1) 7 కవిత్వము అభావకవిత్వమేగాక అ నేశదోమబూయిష్ట్రమెన రచ _- నంవిధానము (2) యా కవిత్వము నలతుణమెన కన్య ! కాని, నిర్టీనం “4 నంవిధానము దా ఉదా కి + కవిత్వము జ న పాణుస యీదగలేక (ల) స్ట్‌ సంది కానము ప్రీకిపాాతమైన చెండ్తాము నచ్చిన యింటిపాగుసూ చి ండో చనడువాలమువిడిచి పని లేకయున్నను పొమకుండు కాఫువాడుకంశొ. ఎ గాధాన పపతి రాళ్ళపల్లి అనంతికృష్ణశర్భగారి అనువావము (శీ చ కవిత్వము ఉఊదా.. వెంగాంంం కల ౩60 006 296 116 1664

• నంవిథానము 70800 928 206 $49828 0 006 264 91064 వంంణు ఉం 26 లటంలక గం: 206 1413 క్‌ం00ు 1026 2064 901౧౯ 90965 216 0200. చాతీ 6 5100400068 30889 06016 54205136 ఇందలి మూడోవిధానాన్ని తీసుకొని కొందరు రనవాదులు భావముంకేవాలును; ఎటు చెప్పినను భు

సలే అనవచ్చును, కాన్మి వారు నర్వనమ్శగతను కోర లేదనే చెప్పాలి. ఏవిషయంతో కొరవడినా కవిత్వము ఉళృృష్ణము కానేరదు కావున మహా త్తరభావాలను మహ _తరవిధంగా (పతిపాదించి. నదే ఉత్భృష్టకవిత్వము.”

ఈ వ్యాసంలో _ కవిత్వము + సంవిభానము అనే ఫార్ములాకు శీశీ ఇచ్చిన 1వ ఉచా పారణ స్విన్‌ బర్న్‌ కవిళాఖండమే ! తవ ఉదాహరణనుబట్టిమూ స్తే ఉకివై చితి కవిత్వింఅని డాన్ని వెలువరించిన చాహ్యారూపం సంవిధానంఅనీ "వేలుతుంది. “సుందర భావమైనా పొడుగా ఇఉప్పబడీనయెడిల రనభంగము కలిగినదన్న మాకే” అనీ “*సంవిధానము (౭౦1౧1646) వ్యాకరణ చృందన్సులే కాక తదతీతమైన ఒక విఫులవ్యవస్థ' అనీ (శ్రీశీ వివరించాడు, కవిత్వము (భావం నంవీఛానము అనే శెండంశాలుగా నమ న్తకవిత్వాన్నీ విశ్రేషించిన శ్రీశ్రీ అప్పటికింకా శుద్ధ కవి తాన్ని (0856 కెంలు). గురించే ఈ మాటలు చెప్పాడన్న మాట కవితర్తంలో వస్తువు

(విషయం) నమాజపురోగమనానికి పనికివచ్చే బే కావాలన్న సిద్ధాంతం శుద్ధకవి త్వానికి నంజబంధిం చినది కాదు; అది అభ్యుదయకవిత్వివిషయం, స్విన్‌ బర్నా శుద్ధకవియే అయినా అతని విప్టన

మహా(పస్థానం 397 ఛఇావాలు కొన్ని (ెస్తి యానిటీని వ్యతిరేకించడం, ఇటాలియన్‌ స్వాతం(త్యంకోనం ఆందోళన ౬ ెందడం) శుద్ధక విత్వంనుంచి అతడ్ని ఉన్నతీకరించాయి. (శీశీ తనబుషులుగా, మూార్తదర్శకులుగా ఇెప్పుకున్నవారంతా. నిజూసికి శుద్ధకవు లే! కవిత్వం నైతికసూకాలను కాపాడాలా?* లేదా? అన్న జే వారి మామాంనకానీ సమాజూన్ని్ని అభ్యుదయిపథంలో నడిపించాలా లేదా అన్నది వారి సమస్య కాదు. విరంళా శుద్ధసౌందర్యవాదులు. మరి శీశీయో, సామాజిః సౌందర్యవాది ! కనుక శీత్రికి కవిత్వం అంచు. కవితరఎ + నంవిఛానం మూ(తమే కాదు;ు.- అభ్యుదయ, విష్ణ వవాదం + కవిత్వం + నంవిధానం అవుతుంది. శుద్ధక వితర్తంలోక న్నా ఒక అంళం ఇందులో పెరిగింది మహా(పస్టానగీ తాలు ఈ ఫార్ములాకే లతలు, స్విన్‌ బర్నా గీ కాలుమూ(తఐ బా కవితర్టం-- నం విభానం అనే ఫారు ్రలాకు లవ్ష్య లు. 6 కివై చిత ఛందస్సు, లయ, పదనంగీతం వంటివి శుద్ద కవిగాగానీ అభ్యుదయక విగాగాని శ్రీత్సీచేత తిరన్మ_రింపబ డేవి కావు, వాటికోన మే శుద్ధక విత్వాన్ని శ్రుత్రీ పరికోధించాడు, శుద్ధకవి త్వానికి ఇందియవీత్కి సద్యఃపరనిర్వ్యృతిి రసానందం వంటివి (వయోజనాలయి తే, అభ్యుదయకవి త్వానికి వాటన్నింటితోపాటు సామాజికవిపష్తవం కూడా యా (వయోజనం।; శుద్ధకవిత్వం నిర్మాణసౌస్టవంమిోదా రూపనౌందర్యంమిాదా ఎక్కవగా ఆధార పడకతస్పదు. “కని తనలో అంతర్షతమైన రసాన్ని పాఠకుడిలో బహిర్షతంగి చేయాలం'"కు నం౭పిధానం అతిరుఖ్యం. నంవిఛానాన్ని విడిచిన అనంతకృష్ణ శర గారి గాధాన_ప్తశతి పద్యం ఎలాంటిదో, నంవిధానాన్ని విడిచిన అభ్యుదయ విత్వం కూడా అలాంటి చే అవుతుందని శశిక "తెలుసు కనుక నే మహా(పస్టానగీ తోలలో నంవిఛానాన్ని విడిచి పెట్టలేదు. శుద్దకవిత్వంలోని కళా మౌలికలతమణాలకు అభ్యుదయకవిత్వం విరుద్ధంకాదు కనుకనే (శ్రీశ్రీకి స్విన్‌ బర్న్‌ అరాధ్యు 1988 నుంచి మొదలైన మహాపస్థానపు శ్రీకీ పాశ్చాత్యకవుల'సంవిధానాను ఒకవరునలో ఆకాధిన్తూ అనునరిస్తూ వస్తున్నాడు. “గంటలు రాసినపుకు _ ఎడ్డార్‌ ఆల్లన్‌పో నూ, 'ఆకాళ దీపం” రాసినవుడు - బౌద్రెయిర్‌ నూ అదై గతం రాసినవుడు _ స్విన్‌బర్నొనూ అనునరించాడు. ఈముగ్గురిలో జాద్రైెయిర్‌ అల్లన్‌ పో న్తూ స్విన్‌ బర్న్‌ ఛచాడైయిర్‌ నూ ఆరాధించిఉండటం ఒక (కవుంః ఆల్లన్‌ వో --- బానైెయిర్‌ ాసా స్విన్‌బర్న్‌ -ాాా శత్త్ర (1809) (1829) (1837) (1910)

స్విన్‌ బర్న్‌ కవితాసంవిఢానం : (శ్రీశ్రీ అవగాహన

రసో జ్వేగం, భఛావో(జీకం పొందిన జంతువులు క్షాపకం వచ్చాయి శీశీకి : స్విన్‌ బర్న్‌ పొటలు విన్నప్పుడు ! పాములు గుర్రాలు వనుగులు వాటివాటి ఊది కృస్థితిలో ఎలాగంటామయోా అలాంటివి స్విన్‌ బర్‌, షె "గేయాలు, ఇం[పెవనిజం ధోరణీలో శ్‌్రిశ్ర స్విన్‌ బర్నొను స్తుతించాడు -_

క శ్రీశ్రీ కవిత్వం వస్తువ, నంవిధానం “విమంక్రక్కే భుజంగాలో ! కదంతా? క్క తురంగాలో | మదంపట్టిన నూతంగాలో ! కవీ నివాటళ్‌ * అంటూ. విసుంక )క్కడం కోపాస్నీ (ాదం) కదం తొక్కడం వేగాన్నీ (వీరం, మదంపట్టడం గర్వాన్నీ (భయానకం) వ్య క్రంచేస్తున్న విశేవణాలు, స్విన్‌ బర్న్‌ గేయాలు మహోద్ధతిసే శు జో గుణాన్నీ ఆరభటీవృ త్తినీ గాడీర్‌తిని కలిగి ఉంటాయనే సూచన ఇందులో ధ్వనిన్తుంది భుజంగ తురంగ, మాతంగ గవునాలు ఛందళ్ళా న్త్రంంలోకూడా ప్రసిద్ధమై ఉండటంవల్ల ఇవి స్విన్‌ బర్నా ఛందోగమనాలకు శ్రీశ్రీ ఇప్పిన పోలికలుగా కనిపిస్తాయి... “భుజంగ (ప్రయాతంి అనేవృత్తం శ్రీశ్రీకి అభిమానవృ త్తం, స్విన్‌బక్న్‌ తన కవితల్లో విషంక9శ్కే భుజంగాలను “0౯ [01300029 [025 00 116 1లురేల [00806 0£ భ8 116416 30231000 కడ! 620 ౧0 186 -- 50411 56021003 ఇరు. 900౬ 3ఈ0స00క్ర కం215 02565566 2030067” వంటి పం కుల్లో చూపించాడు, తాచులు సు_ప్తభుజంగాలు _ ఇరవై కోరల అరవై కొము ల కకూూ9రభోరకరో్కో_ టకులు - సర్పములు = విషవాయువులు - పడగొత్తి బుసగొశ్తుప్రపంచం - ఇాధాసర్పాలు _ విషవాగురలు _ శ్రీల) కవిత్య్రంలోనూ కనిపిస్తాయి: ర తోష, తురంగగమనం మన బేశిచ్భందస్సులలో అశ్వగ తిరగడ అచేపేదతో ప్రిసిద్దం,. ఛందసు గుర %ంవంటిదన్‌ అది లాగుకుపోయినటలా పోయీవాడు నంవిధాన ఇ ణి విచిక మెన నడకలు నడివి లీ ఫ్‌ టర సదన్‌ దానిచేత ది మె లు డివించాలన్‌ గ్గ ఒకచోట తనఅభిప్రాయం వెల్ల డించాడు, మాతింగగమనం అతరచ్శందస్తులలో (పని లల (పసిదమెనది కనుకే త్రీల్రీ వాక్యాలలో ఇటువంటి నుతేభీంచుల ( ముఖ్యరేగ్గా కవితా ర గ్ర ళవృతుం ఉంది. ఛందస్స్యాతంత్యం స్వెన్‌ బర్న కవి తార హస్యాలలో ఒకట్తి 4 లీ మై 290006౯ ౦6 [46 0 1184 18 18 అంగ6, 913 మ2ం190/ 608061 ర్‌ రర నం 1116 అని ఎడ్వర్డుధామన్‌ అనే విమర్శకుడు స్వీన్‌బర్నొను ౧రిల్తీ వ మిత కం 12125 [05018 కూడా చెప్పినట్లుగా విటాయనడానికి ము త్యాలసరాలలో అత్రడ్తు ప్రీ న ఛందస్సులు శ్రీ శ్రి ల స్స తను న చతుర్మన ఖండిగతుల గేయాలలో అతని గమనాలూ, అవర క... షా ్య(న అాలూ. | వాన $ ఛృందస్సుల కతడు చేసిన నంన ర దో న్‌ గలదార్థిరా లయవిన్యాసం, వచన పద్యంలోన్సి (పయోగాలు నిదర,నా క గా ఛందో గమనాలకు కొన్ని ఉదాహరణలు __ ఇరా స్వన్‌ బర్న్‌ క్‌ 20 026 ౪0161 ర0కై22 160౦ 96 16 392౯8 ₹01]1, 04౬౦ [6 606 2964 022 క ఉరు 60021 20ఢ ౪02016; 604 6080269, 236 2వ, 206 116 కొంగు 0 కలు 006110, 1 290 06 504 గ శే నే నే 6 562 016 ౧62౧, 186 500౯6 0౧6 ₹056 తీ! 0896 0 2 16 గింళ66జంఇళ్న క2రుంత తీగిరే 12216066, 14480008 0% కలుంంల

మహః[పస్టానం 899 యి

వలయవీచలద్వి హూంగాలు యు స్విన్‌ బర్నొ పాటలు. అఆకాళంలో వలయాకారంలో తిరుగు శున్నపములా అతనిపాటలు ? ఈ ఉత్పేేయవల్ల స్విన్‌ బర్న్‌ కవితలోని పదాలపరన్పరమైతి, శళ్లాల బాప్యాసౌందర్యం, +దృళ్యాల సామాత్కారం వంటిగగుణాలు వ్య కంఅవుతున్నాయి. ఆకా

లు అలవి నంలో ఎత్తున కదిలే పక్షులు వలయంగా కదులుతాయనడంలోనే లయ ఉఊంది. స్టన్‌ బర్న్‌ శావాలు ఉన్న తాలు; వలనళీలాలు, “శీ! 15 ఆలాాంం 15 ఇలు ౪0. 2022108 శేంంప:1021 91111 2060 2 8౯౦81 గం%0659 0౯ 3006, ౪160 00590167 మరం, 1010206 ౬6060723 0 210146- ౯2141008 224 2550142006 296 ఇంకి 1100108. రం006ణ4ర69, 6 902౧6 18 50 6౦౮11208 026 16 అంం0ంమ6క 010108 0౯ 9/000110, 206 €06 7626461 35ళరేడం[11 16211269 6 పం 19 086108 20052 పెజం0103/ ₹1000 (06 16856 1001008 0 ౪920 18 96195 32164. హం ౧04/ అం 8౦ 0206 &9డే 064 మజ 9068108 13 00108 3214ఉ”5 ఈవూటలో స్విన్‌ బర్నా కె లిలోని విజాంగవలయవిచలనం రా మొల

జాగా స్ఫురిస్తుంది. అది పాఠకుడికి పరమాస్హ్లాదం కలిగిస్తుంది. స్విన్‌ బర్న్‌ కవిత్వం చదువుతూ, ముగ్ధులయ్య్యేవా రం తా అత జేమి ఇఎబుతున్నాడనే జిజ్ఞాన "లేకుండానే అతడ్ని మెచ్చుకుంటారంకేు అతని నంవిభధానం ఎంత గొప్పదో తెలుస్తుంది.

విలయసాగరతరంగాలు - స్పిన్‌ బర్న్‌ పాటలు 1 ఛశ్చైల పౌనఃపున్యం, భావాల ఉద్ధృాత వేగం ఈ ఉ్పేక్షనుంచి స్ఫురిస్తాయి. స్వరపునరు క్షి, హాల్‌ వునరు క్షి, పదపఫునరు క్తి, పదనమూూ హా వునరుక్సి స్విన్‌ బర్న్‌ శైలిలో ఉన్నాయి, విలయంలోకూడా లయనహితత్వం, లయరహితత్వం ఉన్నాయిః ఇక్కడ సాగరతరంగాలతో స్విన్‌ బర్న్‌ పాటలను పోల్చ్బడంలో స్విన్‌ బర్న్‌ నము[ద తీరంలో పుట్టడం, ఈతమిీాద అతనికుండే అభిమానం నము(దంమీిద అతనికుంజే యమకారం జూపకంవసొయిః శుథీకీ స్విన్‌ బర్న్‌ కూ ఉండే జీవితసాద్భృ ఇఖ్యాల్లో ఇది ఒకటి. లా న.

యుద్ధగుంజన్న 'శ్రతదంగాలు నా న్వన్‌ బర్‌ షె పాటలు ! వీరభ యానకవీభ 'త్పాదులు ఈ ఉ(క్పేయ వల్ల వ్యక్త ౦ అవుతాయి,

స్విన్‌ బర్న్‌ శబ్దవిన్యానంగురించి వివరిస్తూ భె |. ెక్‌జ150211 (వాసిన వాక్యాలను చరాద్దైం'- “స ఫైర్‌ శంళ6ఇ, “296 వెంంమ5ం 0 04019 6౭01161 2096 (1870) 51006౯06 ౧01094 €0 ళం ౮౫211169 6028406198 క8064ఓ వంంళ్వా' గొంయు కుజ ఇసి! ఓ మం &ం౦ంరే) జడే 0ంం80 పే19 12080289 15 6౫06551761 కంగరే. 06 రేంకంగుటంగ. 923 ఆ96001103 96078 10. 10610206 06 “02111165 ఇసంటే వ్‌7/10007006 3600౪76 60 200166 10 [18 ౦0౪1 ఇంబం : “*ంళాం6 800, 9966006059, 28౪6006. 9101011010 రం000, 118864 క2జయింట 725160 00611 8౯2౦6 ఇలిడే 12886 0 1064 286 10100 0£ 901231 206 6236 0 క;886, (06 $00069 2064 97660 05 ఇస%8 16 10061 భం 0018816 294 ఇం8 1 0 రుంజ 0౧౦౪8౦ 6 ఇ 206 11206 0౯ 50060 ఇ ఇ 01100 29 ౦0₹ 06006 251021 120196 206 906 1698 616 [౪6 910009 0౯ 6౯0806 ఇంకరేక.ం.. చుం 3206 204 హేలడర16 మటు 0 2 33016006 51082108 ౦76, 20 6160606 €00 529116 *09 90148400 హౌ ఇక” ౮౯౦10]16 23213313” 6

౨ శకం ం46ేం9 ౦౦%0020100 10 ఇాంణిడే 116206

6 16 సిగడం? 1000౧48 ౨066.

ఫ్రేఫ్రీ కవిత్వం వస్తువ సంవిదానం 400 తీ ని గురించి కిన్‌ బర్న్‌ రొజెట కవిత్వాః 0 మంచీకవిక్వానికీ గొప్పకవి త్వానికీ శేడా వమిటో స్విన్‌ వె లట (స్‌ ల వని చెప్పిన గుణసమ్మే+ నమం తా తనలోకూడా విశేషీసూ అన్న మాటలివి, రోజెట్తలో ఉన్న న వ పం. శవిళాకళాకాహకీవాళాళిలో ఛ్రీశ్రీ కలిపిపోయాననే వదర్శించాడు స్విన్‌ బర్న- స్విన్‌ బర్న్‌ ఇప్పకున్నాడుక చామరి | కూడా శ్రీశ్రీ గమసించాడుక నుక శే స్విన్‌ బర్న్‌ కవిత్వంలో నంగీతగుణాన్న్‌ నాట్టమాన్న్య ఇ సీగంధర నం అతని పా శ వా ఏంచిరీతులు హినిగంధర(గానం న్స షెల్లీ కవనపుహాల్లీసకమూ ఫెంచిగీతుల మం స్‌ లన్నాడు ంం “వ్రషం[1)/. 18 ౩౪990596. 10 06 [8 మి25[5౯ ౦1 5713020067” అని ఇలియట్‌ వంటి విద్వ ఎ. అ జీ న! కి ద్విమర్శకుడు ఇప్పనే ఇప్పాడుం షెల్లీ శబ్దసంగీ తానికి పేరుపొందిన కాల్పనిక కవి. 00113 41 01 118 "0560 198 9010108 3076 0౯ మ2[గ౦1003. శం 11 ఇంయమముజంరే 0% మం 90006. 0%60 ( కలం. ఏం 0000801 [10006 (32111166 0 ప్రం2యుంకం ఆ 2 36006 0 1000 160910 206 ప ంకం0ళ5ఏలుక” 8 ఇది షెల్లీ గరించి అంతర్హాతీయాభిప్రాయం అయిడాండగా 'పెల్లీ కవవంలో శ్రీశ్రీ దూసిన _గుణం నాట్యగుణం,. దాన్ని స్వెన్‌ బర్న్‌ కవితలలో కూడా చూశాడు ట్రీశ్ర్రీ, చఉఊాలీ నకం అంశు వలయాకారంలో చేసే దండరానళ (కోలాట నాట్యం, చాల్లీ సకం చక్కని అమరికకూ పదవిన్వ్యానానికీ కదలికకు ప్రతీక. షెల్లీ కవనపుహల్లీ సకము. స్విన్‌బర్నొలో అక్ష 199 మూ కంటం శం భం 00164 86 1107 / 06 డేంలు 30% 8561 0౯ 6 1 00044 ౪510౪” పంటి అనుపా్రనల్లో కనిపిస్తుంది. “ని కంకణనిక్వాణంలో నాజీవన నిర్వాణంలో సీ మదిలో జోలలు తూగీ నా సూదిలో జ్వాలలు "కేగీ నీ తలపున లేకులుపూస్తే సా వలవున 'వాకులు దూస్తే మరణానికి ప్రాణం పోస్తాం న్వర్హానికి నిచ్చెన వేస్తాం” వంటి పాదాల్లో ెల్లీ స్విన్‌ బర్నాల వాల్లీ సకగుణాన్ని శ్రీశ్రీ చవిచూపించారు. కాం మ ₹1888 26 38826 ల0 లుం రేంలాం కతల ౪410681 గాల కళళ 0369 ఆం 006, ఇలు [0యి66 10 161 ౧౦ 961 ఖంటిలోం 0060181 తం 996 6040065 20046 116 8000 ఇటువంటిది పెల్లీ శబ్దనృత్యం, వెం చిగీచులమంచిరీతులను స్విన్‌ బర్న్‌ బార్లెయిర్‌ (182167) విల్లన్‌ (1481-62) ప?భృతులనుంచి స్వీకరించాడు. శూబైైయిర్‌ కవి తాసిద్ధాంతాలను నమరి౦చాడుః అంతేకాదు; “ర్మ పైంఠటివ 00910038 19 2692020401 0 ఇగాణం క్రంంఢే "లక్కు 204 0 జీ గం899 60. 166660 6 286 2864 2600114 $00160” అంటూ విళ్టోరయన్‌ యుగకవివిమర్శకుల శే ఎదురుతిరిగాడు, 7 06 వడం064 ₹00డ. 8 గ౨౧ కెజరలోం 0000210100 [0 ₹౦|64 ఒ1లడగర6,

మహః పస్టానం శ01 'ఫొంచిగీతుల మంచిరీతులు మంచిమంచి పద్యాలురాయడం వరకే! అందుళకే వారు గంధర్వ విద్యాపరాయణులయ్య్య్యూరు, కవి తకానంగ్‌శం నృష్టించారు. అతీత్రీ స్విన్‌ బర్‌, షెలాకే ఫెంచి సింబాలిస్టుల నారాధించాడు, వారి (పభావానికి ముగ్ధుడయ్యాాడు, (ఫెంచికవుల్ని మన సిద్ధాంతాలతో కాలిస్తే రీతివాదులే ! అందుకే మంచిరీతు లన్నాడు ఆశ్రం

సాహిత్యజగన్నోోహిని అయిన నరన్వతి కచ్చపీనాదాలతో నృష్టించే గంధర్వుగానాన్ని స్వెన్‌ బర్న్‌ పాటల్లో విన్నాడు త్రీశ్రీ! "అటు నను మంక్సించిన నమ్మూ అధ్ధం గావించిన ఆ గాంధ శ్వానికి ఆారానివహావుప్రేమసమాగమంలో జన్మించిన నంగీతానికి ... నా నాడుల తీగల వె సాగిన నాదబ9పా ఆసుపరిచుంబనలో పాాణావసాన వేళాజనితం నానాగానానూన స్వానావళితం బ9దుకును ప్రచండ భేరుండగరుత్పరిరంభంలో పట్టిన గానం” స్విన్‌ బర్నొలో శ9శీకి కనిపించిన చాహిస్‌ గంధర్వగానం,

స్విన్‌ బర్నొ కవిత్వం "శీవలం కవిత్వం కాదు; అది నాట్య నంగీతకవి తాల నమ్మిళఎణరూపం, అందుకే శంక మొదట పహాల్లీ సకం, తరువాతరీతి (విశిష్టపదర చన) తరవాత గంధర్వుగానం పేర్కొ న్నాడనిపిస్తోంది, నాట్యగుణాలు వృత్తులు (ఆంగికాభినయాలు); రచనాగుణాలు రీతులు (వాచి కాభినయాలు); గీతిగుణాలు కూడా రచనాగుణా లే (శయ్య్ర)- ఈ మూడు గుణాలూ కలిసినప్పుడు స్విన్‌ బర్న్‌ కవిత్వం వంటి ఛారదారూసం సామాత్క_రి స్తుంది, అది శుద్దకవిత్వమే |

లావి నో

స్విన్‌బర్నాగ్‌తాలను మధురమైన గళంతో పాడాలేకాని, మానంగా చదవకూడదు. *క్షార్ర2ర్తే 911906)” 21086, 1 103658 (606 6గొం06 01 0౦౧౦91౧102 2564 200230060126082 300264; 26 0036 టం ఇం1039 010 86 00029910081 €20316007” 1215639 10 116 ౩901౯1౬ 10 571006౧169 ౦63 లుం 11౯80 8000098 0 90265 206 ౧6201089 286 ఇస20 00204 494 6౫0601 1 2 8షం!౯4 9060 6 ౭ 206 21064 02900806 డం )09/10అ9 అన్నాడందుశే ఎడ్వర్త్‌ తామసన్‌, స్విన్‌ బర్నా కవిత్వవు

'6న్‌

గానపా9ధాన్యాన్ని వ్య క్తంచేయడానికి ఆతని పాటలు విలయసాగనతరంగాలని యుద్ధగుంజ న్న్ఫృదంగాలనీ కళభాకాపహాళలాలసీ శ్ర్రీథ్టం ప్రళంసించాడు.

నాట్యనంగీత చిత లేఖనాదిక ళల లతుణాల వ్నింటిసీ తనలో కలుపుకొ నే చే అనలైన కవి తాకళ. అలాంటి సమగకళాన్వరూపం స్విన్‌ బర్న్‌కు సిద్ధిస్తే, ఆనమ్యగ్రకళను నమాజపరం చేయడానికి తీత నంకల్పించాడు : “01౯41025” 0౦౫0001026409 46002165 061%” గుర 296 0౯ 06210 1601010269, 021 2౯0 ₹ళ0 069 0012 [09100 18 5308 2 భజ 026 211 008110316 80 06 ఇ001650006 0 (06 ౩1762 ౦౪౦ 0౯ 4131108) 006 1100846108 0౯ 50404 204 001064 016 5180024066 0౯6608 ౦5౯ డ6ం4880, మష84 2001670 1062110 0£ రకొంంట గం 10681910 0౯ అ౯౩ఆ౩1౦0, గొంయి ౪910ల 00 గాంగ రేకగ౪95 16 8౯020659,” 10. అన్నాడు 1/. క. కేశతకకకడంది.. స్విన్‌ బర్న్‌ నమగుతను

9 &. 0. 51000062 & ౧0141021 5069.

10 06 కెశడం? *71060%5142% వెం6(5.

[51]

శీ02 శ్రీ శ్రీ కవిత్వం వన్తువు, నందిదానం మెచ్చుకుంటూ నే. స్విన్‌ బర్నా కవీత్వంలో పదచి తాలు, భావాలు నంగీతం కలిసి ఒకళు అంళం అన్నాడు ఇలియట్‌ ; “*ళడజ8 ౪6 క 18 ఏ?1000006 18 20 అం!ంం100 0 308646 00214 101 03531019 2390012660 16ల1 ౪18 0310. కం! ౩020 16 8765 15 106 102865 2గి6ే శతేంం 296 మఠం 10 19 06 8 ఇట 2 0011049 ముణణుం 05 528౦03 0 21 96613 ఎర్ర కాంతుల ఇనోదయమూ 'రెక్క_వివ్పిన రివల్యూషన్‌ కడలివలపూ వలపుశడలీ స్విన్‌ బర్న్‌ పాటలు. ఈ మూడు పదచి తాాలతో స్విన్‌ బర్న్‌ విప్త వభావాలను శ్రి ధ్వనించాడు. ఇటాలియన్‌ స్వాతంత్యో )ద్యమాన్ని బలపరుస్తూ ఆ వేళ పూరితుడై గళమెత్తిన స్విన్‌ బర్న్‌ ఉ& వంక 00 1120 (1867) 50089 0టళం?6 5005156 (1871) అనే లెండు కావ్యాలు రచింవాకుం వీటినే అరుజోదయం అనీ విప్ణవవిహాంగం అనీ న్రుతించాడు శ్‌, ౭ ంగికప్రవృ తిలో స్వేచ్భకోరిన స్విస్‌ బర్నది వలఫుకడలియే. నముద)ంమిోద అభిమానం మాపిన స్విన్‌ బర్‌ ఇది కడలివలపే, రక్కవివ్చీన రివల్యూషన్‌ అ నేది స్విన్‌ బర్న్‌ ఆశయాలలోని రాజకీయ సాంఘికమతవి ప ల్‌. వాలకు సూచిక, స్విన్‌ బర్నొ భౌవాలు వ్‌ప వాత్ధకాలు, మొదటిది : అతజు క్రిస్టి యానిటేని దిక్కు ఫ్య టల రించాడు. రెండవది : అతడు లైంగికజీవితంసట్ల స్వేచృవహించాడు, మూడవది : అతడు ఇటా లియస్‌ జాతీ యోద్యమంపట్ల సానుభూతి చూపించాడు, ఉద్య 9. వ్‌ ఆ ర నివ్వడం వ్యాప్కి!్‌ కదలికకూ నంశేతం, కడలివలవు దక్షీణనాయక త్వాన్నీ విశాల అదు దయా జఫ, అగ, జ్‌ అళ్య న వం గ ్చిమూంటు వలవ్రడలి పణయగాంభీర్యాన్ని ప్రణయాతిళయాన్నీ ప్రకటి ణు ॥ చి జ జ న్యం స్విన్‌ బర్నాకు చిన్న ప్పటినుంచీ నముద9ంఅంశేే ఎంతో ఇష్టం, అతదు ఈత బాగా స్పెళున్నాడు, సముద్రమే తనతల్లి అని ఒకచోట చమత్క_రించాకు కూడా, కడ, ల మ నల లివలవ్లూ వలఫవుకడలీ అనే ప్ర యోగంలోని శబ్దాల తిదన బాటు స్విన్‌ బర్న్‌ నంవి జ్‌ క ఉంది, (0 5016 6616 0 ౫౫ 61804 /౮0 5016 66081 05 99 రేయ[6 12 న్‌ వీ బర్నా ప్రయోగాలు. ఇటువంటివే థ్రీథ్రీ మరికొన్ని చేశాడు... నాగదిలోపల చీక టి్‌లోస ( క్‌ నల నాగదిలో - కన్నుల నిండిన కావిరితో //కావిరి నిండిన కన్నులతో _ గుండెల వొ శ అభ కవ్చిన అంపటితొ /కుంపటి. కచ్చిన గుండెలతో _ ఇవాళలాశే ఎప్పుడు కూడా/ఎప్పుడు కూడా ఇవాళలాగే మొదలైనవి | స్విన్‌బర్న్‌తో (శ్రీశ్రీ తాదాత్మ్యం ఈ గేయంలో ఆఖరిగీతంద్యారా శ్రీశ్రీ తనకు స్విన్‌ బర్నొతో కల కాదా త్మ్మ్యాన్ని 'ఇెలువు లి కున్నాడుః స్విన్‌ బర్నా కళాకాహాళను ఉదగా జనించిన పాళావాళి (కలకలధ్వనిలో శ్రేశ్రీ కలసి న రం 52064 7006, 12 క₹గ4ఉ0ం0౦100త.

మహాాపస్టానం 40$ పోయాడు ! దువించిపోయాడు ! అదృశ్యమైపోయాడు 1!!! చలించిపోయాడు 111 స్విన్‌ బర్నది శబ్బనాదసుందరమూ _ శబ్దనంభుటనా వై చిత్రీమధురమూ ఆయిన కవిత్వం, శస్దాలాధారంగా ఎంత ఇంద) జాలప్రదర్శనం చేయవచ్చునో ఆది అంతా స్విన్‌ బర్న్‌ చేశాడు. దానిచేత థ్రీశ్రీ గాఢంగా (దభావితుడయ్య్యాడు ఆళాబ్దీక ధ్వనిలో తాదాత్మ్యం అనుభవించి శబ్బశిల్పిఅయిన స్విన్‌ బర్న్‌ను శబ్దశిల్పంతో ప్రాసక్రీడలతో లయవిన్యానంతో ఛందోనై ఫవుణ్యంతో స్రుతించాకు-$్‌ )$91

స్విన్‌ బర్న్‌ శబ్దవిన్యాసాన్ని మూసి కళ్చాలు ముండా ? భావాలు ముందా? అనే నంశయం పొందిన నిమర, గు లున్నారు. ఈ విమర్శకు ఇలియబ్‌ చెప్పీన జవాబు:. “గెంళు 11 క?0203206 6 [620108 206 6 80406 &2960%0 0108. 613 0000600064 ఇ1రు కం [6280118 0౯ (90 ఇ006 10 2 6001146 ఇ 86 600)005 0౯ ౯2006 “0%వో లర ఇం[రిక 90010108, తిం 115 13 0020660066 ౪100, 20 19165498 [6 20001 119 ₹002001207; 16 386 106 0081 బ్రం96221 ఇం౯6 0602056 1115 6004100 13 96౪ల 20003125 వింళరగ 10 రకం 1006 0౯ ౪13100, 5ం౪6౯ [0085568 18 18 6506400 ౧012101066, 106 9 1016098543603, 006 09 అలుఃటం[0థ 18 శబ్దమూలఅర్ధమూ "వేరువేరు కావు స్విన్‌బర్నొకు ! శబ్దం అ౭నికి నూతనార్థంతో నోచరి సుంది. ఆవేశం నిర్జిస్టమైనది కానప్పుడు శబ్దంనిర్షిష్టంగా ఉండదు, శకి కూడా తనకు ఎన్నో దృశ్యాలు కనిపించినతెరువాతు ఎన్నోఘోసులు వినిపించినతరవాత మాటలక్రై వెదుకాడగబోతే అవి నిఘంటువులను ఛందస్సులను, వ్యాకరణాలను వదలి వచ్చాయన్నాడు. స్విన్‌ బర్న్‌ ఛందస్సులను గురించి చెబుతూ ఎడ్వర్డ్‌ తొమస్‌ అన్నమాటలు'_ గఆ6 18 90 0[ల? క060 ఇపీలుం ఈ 980- $42906 19 80 306068 10 (0 8101] [000 0 766 10 1 106 03806 966 10 ముకం, 1 కళ310 ఇట100. 128 20005004 0088414 ఛందోరూపానికి ఆలోచన ఒదిగిపోవడం స్విన్‌ బర్న్‌ రచనారహాన్యం ! శబ్బవిన్యాసంలో ఛందస్పంఘటనలో స్విన్‌ బర్నను శ్రీని అనునరిలవా డనడానికి ఈ స్తుతిగీతాన్నే నిదర్శనంగా తీసుకోవచ్చు.

భుజంగాల్వు తురంగాలు, మూతంగాలు విహాంగాల్కు తరంగాలు మృదంగాలు అశే నరూప శచాలు ఒకక మంలో శేవడం జేవల శబ్దక్రీడగానే పైకి కనిపించినా ఆలోచింవిచూ సీ లోతైన భావన నోచరిస్తుంది, భుజంగాలు ప్రొకుతొయి ! తురంగాలు పరుగడతాయి |! మాతం గాలు నడుసాయి ! విహంగాలు ఎగురుతాయి! తరంగాలు లేస్తాయి ! మృదంగాలు మో9ిగు శాయి | స్విన్‌ బర్న పాటలకు ఈ [క్రియలన్నీ ఉన్నాయనీ వీటన్నింటిలోనూ ఒక ఐక్యధర్య ్రం ఉందనీ ఈ ప్రానక్రీడ అభివ్యక్తం చేస్తుంది,

'మొదటిగీతంలో (పతిపదాదిని విషం..కథదం-మదం అనే మూశుపడాలక్రు స్వర్శప్రాసరావడం, గతినుంచి చతుర(నగతిలోకి మారడం; విమం(శ శ్కే. భుజంగాలో/కదంతొశే. త్రురంగాలో నాం గరం 5400664 భాంం6,

14 ఈ. 6. 9౪110016" & 05146041 వ్‌గుర్వే.

అశ్రీఖీ కవిత్వం ; వస్తువ, సంవిరొోనం శ0కి . కరిపోలిని కలసిపోతిని / కానకాశే కదలి జ శండుపాదాలలో అక్షణగణసాదృశ్యం ఉండటం; కరగిపో సివోతిని/ చేయడం! ఆ డం; పోతిని అశే [క్రియను (తిరావృత్తం 6; హోతిని అనే పాదాల్లో (పతిపదాదియతి కూర్చడం; | ర నంటివి లా (న పాదాలలో ముక పద(్యగ్రస్తృం కూర్చు ౧ వం ప్రీగళ గళన్థుంగళ-కాహళహళావాళిలో అనే క్ష గ ర ఇ శందస్సును మించిన అందాలకు నిదర్శనాలు థీఆ్రీ పదొచిత్యశిల్పం న వెలుగునిస్తుందో ఓకపదానికి పర్యాయపదా లెన్నో ఉన్నా వాటిలో ఏ మూట సందత్శానికి మై చాన్ని ఎంచుకోవడం శ్రీశ్రీ పజాచిళ్యానికి పళాకాప్ట. _వలయవిచలద్విహంగాలో ఏలయసాగరతర 6గాలో యుదగుంజన స్త ఫ్రదంగాలో , ధి ఇరోోజే అన్నమూడుపాదాల్లోని చివరిపాదంలో నమరగుంబిన్ను ఎదంగాలో అంకే ఇంకా లయ పెరి శాన్‌ ఇక్కడే ్రీశ్రీ ఎంపిక భాసిస్తుంది! ఇక్కడ నందర్భానికి శావలసినది మహో ప్రాణద్వి త్వామరం, ఆ అతరం యుద్ధానికి వ్యంజకం, అగ్నికిశీటపుధగ ధగలు (అనలకికీటపుధగ ధగ లు) = అనలవేదక ముందు (అగ్ని వేదికముందు) _ భువనభవనపుబావుటానై (భువనభవనపుప తాకాన్న్నై) - ప్పడమి తలికి వురుటినొప్పులు కొత్తనృష్టిని (నూత్నవృష్టిని/ నవ్యనృష్టిన్సి జా అరణ్యమున హారీందగరన (అడవిలోపల సింహగర్జన) -ఘూకంశేకా భీకంచాకా (గూబశేకా కప్పబాశక్సా _ నర్పపరిమ్వంగం (భుజగవరివ్వంగం) _ వంటివి మారిస్తే కవిత్వగమనం వీమయిపోతుంది ? శీత వాడిన అన్యదేశ్యపదాలు తాను ఒక ఆంగ్లకవిని స్తుతిస్తున్నాడు కనుక కొన్ని ఆంగ్లపదాలను (ప్రయోగించాడు. ఇలా ఆరంభమైన ఈ అన్య జేశ్యపద్యపయోగం తేక్కినఖండిక లలోకికూడా సందర్భోచితంగా ప్రవే శీంచింది. తెలుసభాష నంపన్న౦కావడానికీ అంఠస్టాప్రీయ కాగుణాన్ని అందుకోవడానికీ శ్రీశ మొదలు పెట్టినపద్ధతి ఇది 1 రివల్యూషన్‌, (ఫెంచి, షెల్లీ స్విన్‌ బర్న్‌ వంటివే కాక మహాప్రస్థాన గీతొలలో నయాగరా రాళ్ట్సీ నార్మాపేరర్‌, (ాడ్వే, జెంఘిజ్‌ఖాన్‌, తామన్తేన్‌ నాదిర్షా య ఘర్నేః ఘోరీ సికందర్‌, వైకింగ్‌, సీథియన్‌, పిండార్సీ థగ్‌, చీనా, రిశోూవాలా, ష్పక్తొ ఐర్తాండ్‌, జ ళం కొల; హోకెక్‌ బాటా జూలరా, స్‌స్జో, ఛారీఖు, దస్తావేజు మతలబు, కై పీయక్‌, నైళ్‌, తాజ మహాల్‌, (కో-మాన్యాన్‌, ఆసియా అమెరికా యూరప్‌, అ(ఫికాా ఆస్టేలియా, జీనన్‌, శైద్‌, బీవీ రప్యాః పుష్కిన్‌, నొనోల్‌, షెకోవ్స్‌ టాల్‌స్టాయ్‌, జోస్తోయ్‌వస్కీ నోర్మీ, కూిక్‌, ఎంగిల్స్‌? లెనిన్‌ స్టాలిన్‌, యునై బెడ్‌ సోవియట్‌ సోవలిస్టు, కేకిక్సాా. ఫిరంగి, టార్పీకో, టోర్నాణో, అపిసు వంటివి. తెలుగుకవిత్వంలోకి (ప్రవేశించాయి, భావకవిత్వంలో ఇలాంటివి (ప్రవేశించక దో వడానికి కాల్పనికత, త్రీ కవిత్వంలో ఇలాంటివి చేరజణానికి వాన_వికత హేతువులు,

71/ అద్వైతం వృవంచమును పరిహాసిస్తాం ! భవిష్యమును పరిపాలిస్తాం! 1996 11వ శ ళాబ్దినుంచి 19వ శతాప్లీ అంతండాకా తెలు'సకవిత్వాన్ని వినృతంగా ప్రభా వితం చేసినది నంన్క్మ్టృతకవిత్వమే ! ౨0వ క తాబ్ది ఆదినుంచీ ఆ ప్రానార్నా ఆంగ్రకవిత్వం ఆక్రమిం చింది, తెలుగుకవి తారంగం్భప్ర బూర్జువాన్యవస్థ ప భావానికి ఇది మారుకరూపమే |!

తొలిదశలో ఆంగ్ల కావ్యాలను తెలిగించినవారుగా వీళచశలింగంగారిన్‌ శాయపోొలువారినీ చర్కొనవచ్చు. బూడ్డువారొమాంటిక్‌ కవులను అనుసరిస్తూ, (అనువదిస్తూకాదుు అనురణిన్తూ 'తెలు?సలో భావకవులు తలెత్తారు, ఆంగ్లరొమాంటిసిజంకు అనునృజనం కృష్ణశా _ప్ర్రలో ఫురి విప్పుకుంది.

అంగ్లరొమాంటిసిజం అది అక్కడ వుట్టిన నూ శేళ్ళ తరవాత తెలుగలోకి ప వేశించింది. ఉడాహారణకు- మెల్లీ రచనలు 1816 పాంచానివి. కృష్ణతా ప్రి రచనలు 1920 (ప్రాంకానివి, 'పెల్లీ 1792 లో జసించాడు, కృష్ణశాస్త్రి 1897 లో జనించాడు,

1825 నాటికే బిటన్‌లో రొమాంటిసిజం అస్తమించింది. తరువాత విక్టోరియన్‌ కవులు (యెన్నినన్‌, బానింగ్‌, ఆక్నాళ్ల్‌, స్విన్‌ బర్న్‌, రో జెట్టీ ఇచుదలై నవారు) తలెత్తారు. వీరియుగం 1000 జాకా సాగింది, శ్రీక్రీవై ఆంగ్లకవిత్వప్రూభావం విక్టోరియన్‌ కవులతో నే ఆరంభమయిందిః విక్టోరయన్‌ యుగకవుల ప్రభావం. ెలుగులోక 70 వళ్ళలోనే ప్రవేశించింది. ఉదావారణకు- నిన్‌ బక్నా 1887 లో పుట్టాడు, శ్రీశ్రీ 1910 లో పుట్టాడు. స్విన్‌బర్నొరచనలు 1865 నాటివి. ీశీ కచనలు 1985 నాటివి.

1928 లోజీ శ్రీీఠీీ కెన్నినన్‌ కృతిని అనువదించాడు. 1985 నాటికే స్విన్‌బర్నొను గురు వుగా స్వీకరించాడు, 1825 త ర్వాతనుంచీ ఆంగ్లకవిత్వంలో వస్తున్న మార్పులన్నీ శక్‌) ఉచ్వారా 'తెలుగుఖభాహకు చుంచితమువుతూ వచ్చాయి. ఆంగ్ల ద్వారా ఇతరవిజేశీయభాపుల ఆధునిక కవి శ్వాలను కూజా శనం స్పృశించాడు. ప్రస్తుతం అది అప్రన్వతం,

'అతెలుగుకవిత్వంమిద ఆంగ్లక విత్వప భావాన్ని అతిని నృుతంగా తీసుకుని వచ్చినవాడు శ్రశ్రీయ్‌ 1 ఈ కార్యక్రమాన్ని శింళ్టీం నిర్వహించిన తీరులు అజేకం! అనువాదం, అనునరణం, అనుకరణం అనురణనం, అనునృజనం అనే ప్రక్రియలు వాటిలో ముఖ్యమైనవి,

శ్రీశ్రీ కవిత్వం వస్తుప్య నంవిధానం ఉ06 0ండిక స్విన్‌బర్స్‌ కవితాశిల్పానికి శ్రీశ్రీది అనునరణమే ! అంతేకాక, ఆ కవి రాసిన ఒక ఖ న్వెన బ్బా ఫు (ీ(లీకి కలిగింది. అయితే అనువదించడం క్రి పరిచయం చేయాలనే తలంపు (5 స నె నా అెలుగువారికి ప షెలీకవనఫువహాలీ నకం 'ఇవంకా లేదు. స్విన్‌ బర్న శిల్పానికి కొన్ని ముఖ్యలతణాలున్నాయి. అవి షెల్తకవనపుహాల్ల సకం ఇషుం 4 గ్బ్వ్వై నా డిక గీ మం (ఫ్రెంచిగీతుల మంచిరీతులు, నోహిసీగంధర్వగానం వంటివి. ఇన రరందించే స అశేది. దానిలోని మార్తాన్ని (శ్రీశ్రీ అనునరిస్తూ రచించిన ఖంజక అద్వైతం . కల శి క నే కొం చం “4 ౧20ిలోని స్పిన్‌ బర్‌ షె దృక్పథానికీ అద్వైతంలోని రర గృకుళాని కాకు ($1న్లీ ఉద న న వ బి ఉంది. ఈ భేదంలోనే (శ్రీశ్రీ వన్తుమాలికత స్ఫురిస్తుంది. సంవిథానంలోనే స్విస్‌ బర్నొకు (శ్రీశ బుణపడ్డాడు. అందుకే కృతజ్ఞతలు తెల్పుకున్నాడు. స్విన్‌బర్న్‌మార్షానికి శ్రీశ్రీ అనుసరణం “& కలో ఒక (పణయవిపాసి ఆళొవాదం కనిపిస్తుంది. స్విన్‌ బర్న్‌రనభావాలూ ఊపాలూ పదనంగీతమూ పనితనమూ ఎంతఉదాత్త్సమయినవో తెలుసుకు నేందుకు ఆ కేయాన్నే ఒకమారు. చదువుకులవార, 1౯ 1076 ఇలాం ౪036 160 ౧08 స 1 308 76౯6 త&ం51) 1269 శరర ఇలాం 116 06 1616 త&ంఠే 1 లాం 10/6 11 వె 0౯ 116 ౪0816 క£0౯7 102606౯ ₹లడ 000% ఇ 148763 101 ఏంట 15 326 ౦౯ 5108108 ౪౮2౧16౯ గిలరే రజన 107 రజ ౪ [10%టం వే1ంళ0 కలిరక 01౯ 0౪601 60983 శ రజ 0006 08806 ఇం 3డర్రా ౮7౪60 ]62839416 0౯ 8297 బగ౦5 ; తీలిరే 11800 లాం 071816 116 రష శ్‌ 1076 ఇల ₹028 106 1036 19 కే (04 కలాం &ంరు 126 తవిరే [ ఇల 1106 లం 18% తిరే ₹ ఇంక 104 1 క్‌2/. ల్‌! ఇలం ఇస28 గం ఇంరం 26 శ్‌ ం00 1676 ౧4680 0? ౧1625376 తీంరే 10౪6 ఇజం 1006 06 (1106 దగర | లం 88 0 0210 చ112 రంజ016 30486 ఇ9ిథ 810816 గలే 206 రంఇగ 10౪6 10861169 888 01౯ 1109 ౪౦౪16 00816 వంక 0416 [|| 108 0200ల కన్యల 8864 28 91/68 4౯6 తీరే 10202 3 0 2 గండంటూం | 020 81 960 7212 18 1008 తరి కండ 118 000 2 ౯610 జ ఇల కఠి ఇంకి 26 కీ! (00 ఇం (6౦౧ 01 1628456 0౪6 ఇం 1106 9 ౪6 తీ9ఠే 1 ఇ616 108 0 810.1 ఈ గేయమార్లాన్ని లీ అదై్వైతంలో అనునరించింది మ,క్రికిము శ్ఞిగా కాదు. స్విన్‌ బర్నా జీయంలో శీ గీతాలకూ ేనిపల్ల వి డానిజే మొడటా చివరా అవృత్త మయ్యాయి. ఉచాబారణక్స్‌ శి ( | య! [019 ఇల6ం ₹ వం 8 క్‌ 18 / ఉరి6ే 1 ఇం 1100 16 1640 అన్నది తొలీగ్‌తపు పల్లవి ఇజీ ఆ గీతపు చివర మనుళ్ళీ వస్తుంది. రెండు మూడు నాలుగు గీతాల పల్లవులు జేరు, శ్రీశ్రీ శేయంలాో 1 రం 6016050" 02300 306 క,

మహా_పస్థానం శీ07 ఇలాంటి ఆవృత్తి లేదు, కాని ఆ "గేయం ఆనందం ఆర్ష వమైతే అనురాగం అంబరమైతే అను రాగవుటంచులు చూస్తాం ఆనందవులోతులు తీస్తాం అనే నాలుగుపాదాలతో ఆరంభమైం ఇందు లోని మొదటి శండుపాదాలూ చఛచివరిగీతంలోకి ఆవృత్త మవుతాయి. అనలు చివరిగీతవముంతా ముందుగీ తాలలోని పాదాలకూర్పుతోనే కొత్త గీతంగా అవతరిస్తుంది. ఈ నంవిధఛానం స్విన్‌ బర్నాది కానేకాదు; దీనికి (పేరకుడు కూ ద్రైయిర్‌.

స్విన్‌ బర్న్‌ "ణశీయంలో చివరి "ెండుగ్‌తాలలోమా(త మే ౨ల్బార్రిగ్రే ₹ంళా ౪100 168765 ₹0౯ 0... ళకోతే [200 రేంజి 10*6 10296టు6రి అంటూ (ప్రియుడు (వియురాలిళో తన కాంతను వెల్ల డిస్తాడు. శ్రీ ఖీ గేయంలో (పతిగీతం చివరలోనూ (వేయసీ(పియులిద్దరూ ఆనురాగవుటంచులు చంూస్తాం ! ఆనందవులోతులుతీస్తాం 1! మరణానికి (పాణంపోస్తాం ! న్వగరానికి నిచ్చెనవేస్తాం | (వపంచమును పరివోసిస్తాం ! భవిష్యమును పరిపాలిస్తాం ! కాలానికి కళ్ళెం వేస్తాం ! (_పేమానికి గాల్ళెంతీస్తాం! అంటూ అనేకకాంతులను వెల్లడిస్తూ సూతనజీవితానికీ మరో(పపంచానిక్షీ. అకులు

స్విస్‌ బర్‌ షె శణీయంతలోని 386 ఇ౭మలా 3108108 *౪ంమలం 010702 షం169, కంఇలాగు! 010563, 8669 1623216, 880 8165 రేంచ016 50006, 5103816 రేం!1896 5666 210, ౦౮6౦99 0 వై1689606, 3008 0£ ౨210, 1108 102506 వంటి పదచ్చితాలు (శీశీ ఊబాలకు బాగా దోపవాదంచేశాయి. అనురాగ పఫపుటంచులు ఆనందపులోతులు, కంకణసిక్వాణం, జీవననిర్వాణం, వముదిలోశతోలలు, చ్భాదిలోజ్వాలలు, తలఫునళేకులు, వలవునవాకులు మరణానికి పాణం, న్వన్హానికినిచ్చెను హన నానికిరాణి, వ్యననానికి బానిన, విపమించిన ఖేదం, కుసుమించినమోదం విపవాయువుల్పు విరి "తేనియలు. వానంతనమిారం, హేమంతతుపారం, జీవవిపాంగం మరణవ్భృుదంగం, చిగురించిన తోటలు చితులుంచిన చోటులు కాలానికికళ్ళెం, (పేమానికిగాళ్ళిం, మోవికికావి, భఛావికిజేవి వంటివి శీతీ కలంనుంచి అవతరించాయి, మార్షదర్శిని మించగలగడం నీతీ అపూర్వ పతిభకు నిదర్శనం, మార్గదర్శికి కృతజ్ఞ త తెల్చుకోవడం శ్రీశ్రీ బుజుత్వానికి నిదడర్శనంమా(త్రమే కాదు; తాను మార్షదర్శికి అ(పలిష్ట చేలేవని అంధానుకరణం చవేయలేదసీ వెస్వుకోవడంకూడా,

తీ 24210% ని అనుసరిస్తూ రాసిన గేయానికి అద్వైతం అని పేరుపెట్టినా ఇేవిా వేదాం తంమా్శతంకాదు. ఆదిళంకరుల “అద్వ్వైతం' అనే పరిభాష జీవాత్దుపరమాత్ముల తాజా తానికి నంబంధిం చింది. మహో పస్థానపు(ీ శీ భాతికవాదియేకాసీ ఆధ్యాత్థాక వాది కాడుకనుక వేచాంతపవు జోలికే పోనక్క_ర లేదు మనం; కానీ వేదాంతవుపరిభావలనే నూతనార్ధంలో వాడుకోవడం తీఆి అలవాటుకనుక ఆలాంటిపదాలను అర్హంచేసుళోవడంలో జాగ _త్తవహించక తప్పదు, వ భాతిక

త్రేతీ కవిత్వం , వస్తువ నంవిఠరానం 408 భదాలనూ అంగీకరింపని సొమ్యవాది కనుకనే శ్రీశ్రీ అచ్వైతం అనేపదంమిోద వా మే అద్వెతం! ఈ అడద్వైలాన్ని భిన్నవిప యాలన్నింటి తలం శ్రర దృస్టిలో సామ్య ర. మెనవే,. రెండూ కలిసిపోతే అద్వైతం శాంటీసాడు. కాల్పనికత్క వాస్తవికత +ఈండూ భిన్నమైన గ న్‌ 4 సబ్లం, "అర్షం శిండూ కలగలిసిపోవడం అద్వైతం, నే విత్వనంగీ కాలు పకృ న న తదా. దఖలు శ్రేయసీవ్రియులు - అన్నీ కలిసిపోవలసినవే! ఈ భావనే ధని ట్‌ న్‌ నిరూ శాసనంలో 'వకుఖంగా కనిపించేది. గలితర్కంం శేప్పేది రెండు విరుద్దవస్తువుల నసమైక స్ట న్నాం వర్షసంఘక్ష అద్వారా సామ్యుచాదం శావడం అదైై ్వతమే!

“అజై్వతం' ేయంలోని 'శేయసీవ్రియాలు (పపంచం. మిధ్య అనుకునే “అదైైతులు శారుం (పపంచం వ్వాన్షవం అని (గ్రహించి దాని అవకతవకలను పరిసాసిస్తారు; కాలానికి కళ్ళెం వేసారు; ఉహౌనికిగాల్ళెంతీస్తారు; మరణానికి (పాణంపోస్తారు; అనురాగవుటంచులు చూస్తారు; ఆనందపులోలోలు తీస్తైరు; స్వర్గానికి నిచ్చెన వేస్తారు; భ విమష్యమును పరిపాలిస్తారు. ఈ (పలిజ్ఞలు జస ఢ్రయినీథ్రియులు కార్యాచరణకు ముందుకు దూకడమే అదై గతంచేయంలో ధ్వని, అదై్యైతం లోని వేయసీ(ప్రియులు నిజానికి భిన్నధర్నా లా గలవాశే, అతని స్యాదయం జ్వాలామయ:-ఆమె చార్చదయం డోలామయం. ఆమె జూసను శిఖి అయితే అతడు వ్యసనపరుడు, అతడిది ఖేవం అమెది మోదం, అతడు హీమంతతుపారం అయితే ఆవి వానంతనమిరం, ఆమె జీవం

అయితే అతిడు మరణం. కాసీ వీరిద్దరూ కలిసిపో తారు. భావకవీ అతన్నిపేయపసీవలె ఒకరు నేల మూాచా ఒకరు ఆకాశంలోనూ ఉండిపోరు అతడు అమె మోవికి కావిగాా మారిపోతాడు అమె ఆగిని బావికి జేవిగా మారిపోతుంది. వారిద్దదూ కలిసీ అనురాగపుటంచులు చూసాడు, ఆనం దపులోళులు తీస్తారు, ఇజే వారు సాధించే ప్రణయావై్వ్వైతం, క

వేడాంతపరి భాష ప్రకారం అదైైతం అంకే జీవాతపర మాత్మల ఐక్యంపల్ల లభించే భవ బ-రవిము క్రియే, శీత అద్వైతం జననమరణచ,క్రంనుంచి విడివజే మోక్షంకాక ధనస్వామ్యపీడ నుంచి విడివడే సామాజికకష్టమోతంనూ సత మే !

“సుఖదుఃఖాదిక ద్వంద్వాతీతం అమోఘమగాధమచింత్యమమేయం ఏకాంతం వీకై కం తణిగమై శాశ్వతమైన దివ్యానుభవం (బహ్మునుభవం” కవిత్వంవల్లనే కలుగుతుందని శ్రీశ్రీ నమ్మ్రుక 9 అది భవమోశతంవల్ల కలుగుతుందని భౌతికవాదిలయిన (శీ అనుకోలేడు 1

“అద్వైతం” గేయంలోని దంపతులు ఈ (పహుచాన్ని పరిబాసించీ మరో(ప్రపంచాసిక్షి (పయాణంసాగించాలని తపహాతహాపడేవారే మరో(పపంచానికి పదండి పోదాం. అని పిలుపు నిచ్చిన శ్రీ శ్రీ ఈ దంపతుల మహాప్రస్టానవాంఛను బెల్ల డించాడు, (ప్రతిగితంలోనూ ఈ దంపతులు ఐ తే చూస్తాం అనేపద్ధతిలో ఇలా జరిగితే అలా చేయగలం అనేభావాన్ని వ్యక్తపరిచారు. ఈ

మహాపస్థానం 409 మాటలు (వన్తుతం ఆ (పేయనీవ్రియుల జీవితంలోని ఆనంచానురాగాల అనంపూర్జ్యతనీ భవిమ్య త్తులో వారు కాంక్షంచే నమ(గ్రతనీ వ్యాఖ్యానిస్తున్నాయి. ఇప్పూడింకా వారి ఆనందం లఅర్హవం కాలేదు; అనురాగం అంబరం కాలేదు. రాబోయీ నమాజవ్యవస్థలో ఆనందానురాగాలు విన తంగా" లభిస్తాయని వారి ఆశ.

మరణానికి (పాణం పోయడంకానీ న్వరానికి (ఆకాకానిక్సి నిచ్చెనవేయడంకాసీ్‌ శాన్త 9 (పయో7గాలద్వారా మానవుడెప్పటిక్రై నా సాధిస్తాడు, ఈ "రండు అద్భు కాలను "తాము సాధించ గలమని ఈ దంపతులు నమ్ముతున్నారు. అయితే అందుకు దోపాదంచేస వురో(పపంచం కావాలి వారికి ముందు, (సస్తుత ప్రపంచంలో కంకణనిక్వాణం, జీవననిర్వాణం, మదిలో శడోలలు, జ్యాదిలో జ్వాలలు తలపున "కేకులు వలఫ్పున ఛబాకులు లేవు. అవన్నీ ఈ దంపతులకు సామ్యు వాదంలో గానీ లభించవు, అవి లభిస్తే పీరు చచ్చినవాడ్ని (బతికిస్తారు, స్వర్లసుఖాలను నజీవం గానే అందుకుంటారు.

మకో(పపంచం వర్పుడినప్పుడు పాత(పపంచాన్ని్ని వే ళాళోళంచేయడం భవిష్యత్తును తీర్చి దిద్దుకోవడం సాధ్యమవుతాయి. కానీ ఈ 'రెండుపనులూ చేయడానికి కొన్నిమార్పులు జరగాలి. ఆమె పవాననానసికి రాణి కావాలి. అతడప్పుడు వ్యసనానికి కానిస అవుతాడు, ఈ దాన్యంవల్ల అతిని ఖేదం విపమిస్తుంది, అప్పుడామె మోదం కుసుమిస్తుంది. అప్పుడతని వేవం వవవాయువులై (పసరిస్తుంది. అప్పుడామె మోదం విరితేనియవై (ప్రవహిస్తుంది. (పన్తుత్యపపంచంలో కులవుతవై మ మ్య్యూలు, వర్షభేదాలు వారిిసణయానికి అవాంతరాలవుతూండగా వారు తిరుగ బాటుచేసి (వపంచాన్ని పరిహాసిస్తారుు. గ తాన్ని తిరన్కరించి భవివ్యత్తును పరిపాలిస్తారు. ఈ భవివ్య త్తే వారు కలలుకంటున్న మరో(పపంచం,

అతివేగంగా సాగిపోయేకాలాన్ని మానవుడింతవరకూ అదువులో పెట్టలేదు, కాలానికే క శ్లెంవేయగలిగి తే మునలితనం, మృత్యువు కూడా ఆగిపోతాయి. ఈ బభౌతికవిజయాన్ని మాన వుడు సాధించగలడని భాతికవాదులు నమ్ముతున్నారు. (సేవకు సరిపహాద్దులన్తూ ముసుగులనూ తొలగించినప్పూజే అంతరన్హాతీయ సౌా(తంసిద్ధిన్తుంది ఈ రెండు కార్య్యాలూ మరో(పపంచంలో సాధ్యమవుతాయి. కాలానికి కళ్ళెంవేస్తాం ! (చేమానికి గాల్మెంతీస్తాం |! అని ఈ దంపచులు వేసిన (దళిజ్ఞకు అనుకూలిం చవలసీన పరిస్థితులు కొన్నిఉన్నాయి. వానంతసమిరం, హేమంతతుపారం వకమెైపోవాలి. ఇవి ₹ంవూ భిన్నబుతుధర్శాలు, మొదటిది శీతత్వసౌరభాదులతోనిండి ఉంటేది; శండోది నన్యసమృద్ధితో కరాడినది, ఆమె ఎగిరిన జీవవిపాంగం చిగురించిన తోటలలో వలయ ములై చలించినప్పడూ అతని పగిలిన మరణమృదంగం చితులుంచిన చోటులలో విలయములైై జ్వలించినప్పుడూ వానంతనమిరమూ హేమంతతుపారమూ ఏకమైపోతాయి. అప్పుడేవారు కాలానికి కళ్ళెం వేయగలుగు తోరు; (వేనూనికి గొశ్ళెం తీయగలుగుతారు,

| 52]

శ10 శ్రీశ్రీ కవిత్వం వస్తువ, నంవిధానం ఇద్దరూ కలిసి మరో(ప్రపంచాన్ని పరిపాభించడానికీ (ఏపంచాన్ని పరిహాసించడానికీ ముందు ఆమె పెదవికీ అతడు ఎ(రనిరంగుగానూ అతని భావికి అమె రాణిగానూ మారిపోవాలని వారి ఆకాంతు, ఇచే భౌతికమైన అదై్యతం,. ఆవందం అర్జ్మ వమై తే, అనురాగం అంబరమై'తే వారిద్దరూ శేయగలిగింది అనురాగపుటంచులు చూడగల్లడం - అనందపులోతులు తీయగల్లడం. ఈ పనులు శండూ. పీడకపీడితవర్తాలున్న సమాజవ్యవస్థలో గగనకుసుమాలే ! నంపూర్ణకాల్బ్పనిక భావశ సామ్యవాదంలో నే సాధ్యమవుతుంది. విషమనమాజంలోని కాల్పనికభావన అవా_స్తవిక మైనదై (భాంతిగా మిగిలిపోతుంది, ల ఆమె సామ్యువాదానికి (వతీకగానూ అతడొక సామాన్యుడుగానూ ఈ గేయంలో కొన్ని చోట్ల స్ఫురిస్తారు, సామ్యావాద(ప్రియురాలికోసం సామాన్యుడి పణయగీత మే అదై ్వతం, శశీ త్రమభంగ సంవిదానం అమంయి అఆ ఇ864 ఛాయలు కంల 204 00803 / 800 96271206 8 ; వః ౧1౬€ 00065 206 184259” అనే పొదాల్లో స్విన్‌ బర్న్‌ చేసిన క్రమభంగం ఒక అలంకారంఅని గమనించ లేక ఎవరో ఆశ్షేవ తత్ర 1985 మే-జూన్‌ ఉదయినిలో సమాభానంరాస్తూ “5%1008006 'పాసకోనం శి క్కు రిపశినటు “తేల్చారు: తనజ్ఞానంవై తగనినమ్ముకం మరొక వంకకు ఆలోచన పోనియ్యదు కాబోలు. అయ్‌ మరో చేశపుకవిని కొలవడానికి మనం తెలుసుకోవలసిన మశేవో కొలబదనలుంకు ఉండ నను. తోచకూడడా ఆయనకు ? లేక సిద్దంగా తమ దగ్గ ఫ్ట్‌ ంివచ్చుననై నా నకిలే సిద్ధంగా తమ దగ్గర ఉన్నవాట్లతో (పీటిమంచి చెడ్డలతో లృక (సక్తి దు కొలిచి నెయ్యడమేనా ? “ఎందుకింత తొందరపడారు 3ఇవా న్వ్‌ గా ఇక్కడ వాసర డ్డ 44364 శేం853 - [6 ప్రాసన కాదండీ, వ్యతి[క్ర మాన్ని కూడా ఒప్పుకునే అలంశారలో ఒకటి పాశాాతు వ ందండీ, కావలిస్తే ఆ నం్యపదాయం మికు నచ్చ లేదనండికాని (శెలిప్స మిరలాగన చి స్లో అంటూ సాని లాగనరు ” 0 మందలించాడు, ఈ వ్యళి[కమాన్ని తీత స్విన్‌ బర్న్‌నుంచి అ కాన్ని సిందర్నో చిత సా న ందుకుని మహో(ప్రస్తానంలో సచితంగా కొన్నిచోట్ల (ప్రయోగించాడు... ఒక విజాత్రీ ధి 9 సరా ఉదారభావం తీథ్రీది. అదై్వైతం జేయంలో శే ద యం భిన్నరూపాలతో క్రన్సిప్లిస్తుంది, ఈ వ్యరికమాలంకారం

1. ఆనందనము దఫ శ న 5. (దఫులోతులుతీయడం, అనురాగాకాశస్పఅంచులు చూడటం దంపతు న్ని ఆచరణలోకి మారద్చుకోవడంలో వారు పొందుతున? తప ల ఆశయం, నంవిధానంకో వ్యకి జేయ షే తహళతహను (శ్రీశ్రీ వ్యతిికమ రండ స్టక్సంచెయించాడు. ఆనం దానురా గాలక్ర మాన్ని అనురాగాన ప్‌ వ నూర్చడం వ్యతి(కమ మే, ఆనందార్డ్య వంలోంచి వారు ఆనఎదపులోత్తు దా+లక్ర మంగా చూస్తారట | 'అనుశాగార్వర | (| " లుకాక అనురాగపుటంచులను ౦నుంచి అనురాగ ఫపుటఎచులనుకాక ఆనందపులోతు ఆకాశ ఫుటంచులకు ఎగసరుతూ సము(ద్రవులోతులకు ఈదుళూ ందీప్పు లను తీస్తారట | మారుస్తారు ఆదంపతొలు. రెండుభిన్న మైనలమ్యూలను ఒకటిగా

మహో్య(పష్టానం తే (కమం వ్యచి(కమం ఆనందం అర్హవమై తే ఆనందం అర్హవమె తే అనురాగం అంబరమై తే అనురాగం అంబరమై'తే ఆనందవులోతులుతీస్తాం అనురాగ పుటంచులుదూసాం అనురాగ పుటంచులుదూస్తాం ఆనందపులోతులుతీస్తాం (8) పాననానికి రాణివి నీవై వ్యననానికి బానిన 'శేనైై అని నీ-నా (కమా-ళే గ్రయున్ముదస్థుత్‌ (కమం) చెబుతూనే దాన్ని చటుక్కున తల్మక్రిందుచేసి వివమించినముదీయఖేనం కుసుమించిన త్వదీయమోదం విపషవాయువులై (పనరిస్తే విరి తేనియ "_ల|సవహిస్తే అంటూ (కమభంగం చేశాడు. అంక నా-నీ (కమం పెట్టాడు. ఈ (కమభింగం వాఠాత్తుగా కలిగిన విపమపరిస్థితినీ ఖీదాన్నీ న్యక్షం చేయడానికి సొధనం అయింది. ల పాతపదాలకు (శ్రీశ్రీ నవ్యార్హకల్పనలు పాతపదాలను సూతనార్ధ్చ్భాయల్లోనూ నూతనవా తావరణంలోనూ శఛ్రీశ్రీ [ప్రయోగించ గలడు, సామాన్యపదాలు అనల్పార్దాలను సృజిస్తాయి శ్రుశ్రు (పయోగబలంచేత, కంకణనికా్యాణం నాట్యనంగీ తాలను దో్య్యతకంచేసే సదబంధం. నిర్వాణం అనే పదానికి ముక్తి నాళం, సుఖం అని నిఘంటువులోని అర్ధాలు, కానీ జీవననిర్వాణం రనసిద్ధిని దోోతకం చేస్తోంది. వుదిలో డోఆలు తూగ్న్‌ అన్నపుడు శోలలు ఊయాలలు గాక ఉత్సావోల్పు వాంఛలు, ఆనందాలు, కరుతణూపాలాలు అయ్యాయి. జ్బాదిలోజ్వాలలులేగీ అన్నప్పుడు జ్వాలలు మంటలు గాక ఉేకాలు కోరికలు అవుతున్నాయి. మవొుదిలోడోలలు వనంతాన్ని జ్యాదిలోజ్వాలలు ీష్టాన్నీ సూచిస్తున్నాయి. ఈభావశే తరువాతిపాదాల్లో వికసించి తలపున -లేకులు పూయడంగా వలవున వాకులు దూయడంగా మారింది. లేకులుపూయడం కృంగారం. జాకులుదూయడం వీరం. మొదటిది స్ర్రీన్వభావం, "రెండవది ఫురువున్వ భావం, కాలానికి కళ్ళెం అన్నప్పుడు కాలంగు[రంతో వోల్చ బడింది. (వేమా నికి గొళ్ళెం అన్నపుడు (పేను భవనంగా మారుతోంది, చితులుందిన చోటులు చలిమంటలు శానాలు అవుతున్నాయిః పద్యపపంచాన్నీ వస్తు[వపంచాన్నీ జతచేయడంలో ఘటికుడని స్విన్‌ బక్న్‌ను "సరించి ఇలియట్‌ అభ్విపాయం, అజే తీలీకీ వర్తి స్తుందిః “క్ష్నైం ఇర ౦6౬ ౪0113 వడక స జ ఇంల164 0౯ ౦ర600 206 4౯0 1 2 ఇంగడే ౦౯ ఇం'6ే3 2౧6 పం 6౪76? 028 86 అయి కల ౦08 2 9209 05 84010358 0014 డిం! 30 6౫01181701 2౧64 0009136001 200008 ఇ0568 28 ఏళ1006006. మం 14080286 18 04 1006 0 12080286 0£ 0426 ౦౪౪౧” రండే. 0 13 ౪60 మంది 2179 ఇ 13 3008012౯ 1106 0 16 0౪5. 2 (శ్రీశ్రీ శాబ్దిక సాదృశ్యం- ఆర్థిక వై షమ్యం ఇాచ్చిక మైన సాద్భ శ్యాస్నీ ఆర్టికమైన వె మమ్యూస్న్నీ శ్రీశ్రీ తన పనితనంలో చూపిస్తాడు. వానంతనమిరం౫ హేమంతతుసపారం; ఎగిరినజీవవిహాంగ ౦ ౫ పగిలినమురణమ్మృదంగం; చిగురించిన 2 గారం 5207664 1006.

1. తీ కవిత్వం : వన్తువు, నంవిరానం తోటలు చితులుంచినచోటులు, వలయామై చలించడం ౫ విలయూలై జ్వలించడం- ఇది చాలా చోట వ్యతి రేకపదాలమోద ఆభారపడి ఉంటుంది. న్వర్ల గనరకాల్సు "తెలిఛవలితలువులు నర్గగవిఆయాలు, శ-మంతి గవనసంతాలు, ఛ్యాంత ౫ కాంతులు, చావు గఫుబ్దుకలు, అవతల ౫ ఇవతల్క అర్హ వంగ అంబరం, అంచులుగలోతులు, ఫేదం౧నూదం, విపవాయువుగవిరి తేనియ, వే ణా ల్తా నమిర౫గతుపారాలు చిగురించిన ౫ చితులుంచిన వంటివి-వీటిలో ఇాబ్టిక నాద్భృశ్యం క్వాచిత్మ_ం, బాద్దెయిర్‌ మార్గంలో శ్రీశ్రీ అదై్వతంలోని అఖరగీకంలో మొదటి. రెండుపాదాలనే కొత్యగాకూర్చి తెరువాలి రెండు పాదాలూ శండోగీతంలోనుంచీ, తరువాతి రెండుపాదాలూ మొదటిగీతంలోనుంచీ ఆఖరి రెండు పాదాలూ మూడవగీతంలోనుంచీ ఎరువుతెచ్చుకుని పూర్చిచేశాడు. ఈ విచ్యిత్రసంవిధానం 'ఇంచిగీతపు మంచిర్‌తి. 20016 ౨4 50% అశ (ఫెంచిగీతంలో బాద్రెయిర్‌ తొలిపద్యంలోని శ₹ండవపొచాన్ని "ెండవపద్వంలోని మొదటిపాదంగానూ, ₹0డవపద్యంలోని రెండవపాడాన్ని మూడవపద్యంలోని మొదటిపాదంగానూ, మూడవపద్యంలోని "ండవపాదాన్ని నాల్లవపద్యం: లోని మొదటిపాదంగానూ కళార్చుకున్నాడు, ఈ ఖండికను అబే నంవిధానంతో శ్రీశ్రీ అనువదించి నంథ్యానంగీతేము అని 'పేరుపెట్టాడు కూడాను.

• త్రీ అద్ర్వైతం ఛందస్సు “అదై్యైశం' "గేయంలో కొన్ని అవరగణచృ్భందస్సులు కనిపించినా మొతంమాద ఈపాదా లన్నీ 14 మాల పరిమాణం గలవే. ముత్యాలసనరంలో పాడాసికి 14 మా్రతే. అది మిశగతి (రి+4+8+4). అడ్ర్యైతంలో మూడురకాల నిరుపులున్నాయి. కిరి 846, 5కి మౌాకలుగా విరుగుతాయి. ఈ విరుఫులే లీ గేయాల నడకకు కీలకవైనలక్ష ణం, ర ఆనందం +- అర్హ వమైతే 6-8 వానంతశానమిరంనీవై 5ర్రి విషవాయువులై +(పనరి స్తే 8-2-6 సిందూ ద్‌ ద సిందూరం 1 రక్తృచందనం (62+ రి హెనంగా + చూడకు చేన్నీ (6+8) (పపంచ మొక 1-ప్రద వ్యూహం. (618), శాల్సీలోశినార్యాపేరర్‌. (6 న జలే ౧ రాక్స్‌ రా (6+5) నాగదిలోపల+ చీకటిలో (8+6) చరిత్రచూచినా (549) నరజాతి చరి్యితనమ స్తం (529) చలారినగానంసాశాలూ (6+8) ఇరిహోసవు సకటికోణం (648) వంటివన్నీ శశీ మాతల _ప్రమాణంతో నిర్షిషవిరామాలతో గా నడిచే మాత్రా చృందన్సులే, "జేశచరి[త్రలు' లోని పాదాం జో కూడా విరఘుగుతాయి. 9 దాలు ర్‌శ్లుకళ్లాక్‌ నూ శ్రలుగా వై ౧14165 61247161 5౪౧1001180), 4 థ్రీల్రీ సా రెండు కావ్య 1800-81 పే,

వ్యథార్తజీవిత యథార్థదృశ్యాలు ₹తఈలొ౯ కవితలు (0) అభ్యుదయం వ్యత్యాసం వాడు మిథ్యావాది (పతిజ్ఞ చేదుపాట

నిజంగా (ప్రపంచానికి కవిత్వమే కావలిస్తే ఇంతకంళేు అదునులేదు ! ని నంజేశంకోసం విశ్వం తన చాతకవదనం 'తెరుచుకున్నది 1.... .. నువ్వురావాలి ! రావాలి ! అరోపాణావరోహణాలతో మంద్రఎనుండి ఆతారందాకా ఉదేకరుర్వ్చు, ఊత్సాహశంప ఉలుకెత్తించి ఉ(రూశలూగించి జీవితాన్ని నమ్యతగోళాల రాగమాలా ఆలాపనలతో హో ెప్తించు తావో_ విశ్వ: టావాంలో (వేగిపోతున్న ఫోటికోటిమూనవుల ఫఘోటుఘోటుమని కొట్టుకు నే విహ్వాలత్వం శ్ఞాధలూ విభమత్వం వ్యాధులూ సకలవికలమనోఒవస్టలనూ 5300100216 చేసి నృటీకరణ చేస్తావో ? నువ్వు ఎప్పుడువస్తావో ? ఎలాగ వస్తావో ? నువ్వు 6౮౫౦96 లానో 54198009 2646 లాగో గంధసింధురంలాగో గండ భేరుండంలాగో శావోయ్‌ ! యువకవీ |! నవకవీ ! లీల,

72/అభ్యూ దయం ఈనాడే జగమంతా బలివితర్ది! నరజాతికి పరివర్తన! “997 వద్రత వుఠాశేతిహోసాల్లో వర్ణించబడిన యుద్ధాలూ చరిత్రలో వివరించబడిన యుద్ధాలూ వీదో ఒక బేళాసికీ (ప్రాంతానికీ న-బంధించినవీకాగా 2౮వ శతాబ్లీ ద్వితీయదశాబ్దిలో జరిగిన ఒక మహో నంగాామం (191415) మొత్తం మానవజతికీ సకల(ప్రపంచానికీ సంబంధించింది మా(తమే శాక్క అధునిక మారణాయుధాలతో జరిగిన మొట్ట మొదటి యుద్ధం 1 అందుశే (ప్రపంచయుద్ధం అయింది, ఈ యుద్దం మానవజాతికి అపారనప్టుం కలిగించింది. ఇటువంటి నంగగామం తిరిగి అవ్ఫ త్తం కాగూడదని ేశ చేశాలమేధావ్రలూ భావించారు యుద్ధానంతరం మానవజూతి భవిష్యత్తును గురించి కవులు, కళాకారులు కలలు కన నారంభించారుః వసుఢ్రై వకటుంబం అవతరించాలనుకున్నారు. వివిధ డేశాలమధ్య వై రాలుపోయి, న్నేహోలు పెరగాలని కాంవీంచారు. ఆధునికమాన వేతిహోనం అనాటినుంచే ఆరంభమయింది. అంతన్హాతీయమానవుడు ఆనాటినుంచే తలెత్తాడు. ఈ (పపంచనం[గామం అంతమైనదశలో నే రస్యూలో సొమ్యవాదవిప్తవం (19117) వచ్చి; మానవజాతి సుఖ శాంతి స్వేచ్భాసా భాగ్యాలకు నూతనలమ్య్యూలను నిశ్రేశించింది, అభ్యుదయ భావాలు బేశ చేశాలలో అలముకున్నాయి. (ప్రపంచానిశే (ప్రళయం తెచ్చే యుద్ధాలు ఇకెప్తుడూ శాకూడదనీ మానవులం ఆ” అన్నదమ్ములవలె మెలగాలన్సీ కులవర్ష్మ మతజాతిభేదాలు అంతరించాలస్‌ కవులు గానంచేయసాగారుః (ప్రధమప్రపంచయుద్ధకాలంలో నే గురజూడ అప్పారావుగారు (1915) ఇలాంటి భావాలను తనకవితలలో (పబోధించారు. అంతర్హాతీయత గురజాడ "దేశభ క్సిగీతంలో శే తొంగిచూసింది, (వధిమ[పసంచయుద్ధం ముగిసినతరవాత, పాళ్చాత్య చేశాలబో అనేశ సూతన సాహీతోోద్యమాలు తలెత్తినా "తెలుగ జేళంలో మాత్రం అప్పుడే రొమాంటిసిజం అడుగు ఇెట్టింది. భానకవితాయుగంలో కూడా అంకతర్జాతీయస్పృహళతోనూ సామౌాజికా వేదనతోసూ కవిత్వంరాసిన దువ్వూరి శామిెడ్డి అభ్యుదయకవి త్వానికి ఒక వెలుగురేఖ సందించాకు మానవుడి భవిష్యత్తును గరించి కలలు కన్నాడాయన, 'ఛవిష్యద్దర్శనం'1 అనే ఒక ఖండికలో ఆ కలను నర్జ్మించాడుః . క్షే చూ. వైకాళికులు

శ్రీశ్రీ కవిత్వం వస్తువు నంవిధానం 416 రామిరెడ్డి : శ్రీశ్రీ ఒకమామిడితోటతో పర్షమండపంమిాద జనరంజకంగా జరిగిన ఒకనభను కవి కలగ న్నాడు. అందులో రారాజు (కొంబచ్చరాగ జ్రెడిగ్గి అందరతోపాశు అవనిమోాద కూర్చుంటాడు. రాబ స్వామ్యం అస్త మించి (దజాస్వామ్యుం మొదలయింది, యుద్ధాలు ముగిసిపోయాయి. బంటుసీసాయి పసీపాటూ లేదు అతనికత్తి కుష్పుపట్టిపో యింది బుకదచిట్టలువడ్డపుట్టములతో కర్షకుడు రాజ పరివారంలో వచ్చి కూర్చున్నాడు. కూలినాలియొనర్చి కుడుచునిరుపేదమయైన కార్మికుడు యజమాని సరిబంతిలో కూర్చున్నాడు, సకలమానవజాతిసంతతులూ కులవర్డ భేదాలను పాటించడం నూని ఒకకడుపున. పుట్టి ఒకచనుచాలు (తాగినట్లుగా సోదరత్వంతో అన్య ్యసాహాయ్యాన్ని అర్టిన్తు న్నారు. సృటికపాతలో ఇాంతిరనాన్నిపోసి ధర్భుచేవత అందరికీ అంద జేసింది, ఈ (ప్రపంచం అంతా ఏకకుబుంబం అయిపోయింది, భూవిమోద స్వర్గం స్టాపించబడింది. “"అభ్యుదయాంశువు లన్నిమూలలను / నవసవోజ్జ్యల జీవనంపుదీపముల / వెలిగించుచుంవె _ సీ విశ్వమంతయును / మానవక ల్యాణమందిరంబయ్యె]”, ఈ ఖండికలో “అభ్యుదయంి అనే శ స్టాన్ని లౌకిక భౌతికాభివృద్ది పరంగానే రామిరెడ్డి వాడారు, గతితార్కికభౌతిక వాదంలో శ్రీ శ్రీకున్నంతగా అవగాపహాన రామి ఇఆడ్డిగారికి "లేకపోయినా అప్పటికే రప్యాలో సామ్యువాదసమాజం అవతరించడం జరిగింది కనక అభ్యుదయం అంళకే ఏమిటో అర్హమయింది, అస్పిపహాక్కు, వదులుకుని శాజ్బా కరుడు యజమాన్ని కార్మికుడు అంళా పికస్థాయిలో కలసిమెలసి మనగ లగడంలో న అభ్యుదయం, 'నవజీవనం ఉందని వానారగారి భావ డ్ర్‌ క. సవం వంటని జరగకుండానే హూనవజాతిలో ఈ పరిణామం విరదమే. ఇటువంటి న పాని టం యుతసపహాజీవనం వారి ఆశయం, ఇది వాస్తవికతకు పొంగే తిరగబడుతునా పై ఫ్రై ఆ సం లూ కర్షకులూ పీడితులూ* శెరటాలవలె ఫుట్తేస్తానంటాడు, నంఠంభ్రం న జ్‌ జ ౮౮ క్‌ పును భూమార్షంపట్టించి భూకంపం బట టిసా + నంతు భం సమ్మర్షన, సంఘర్ష ఇ కనిపిస్తాయి శ్రీథ్రీకి. గోడలను పగులగొట్టస్తాడు, అలజడిస్తీ ఆందోళనస్కీ తిపగు బాటుసీ సమర్థిస్తాడు, కర్మాగారాలలో నమె కడుతున్న కూలీలన్సూ వారిని బాధించే యజమానులనూ కవిళ్వంలో చిత్రిస్తాడు, శ్రీశ్రీ చూసే భవివ్యళ్తో కార్మికన్వర్గం లు మరో[పపంచం, ఇది 'కలకనడం అంతి సులభం కాదు చారం పొడుగునా గుండెనెత్తుకులు సమర్చించవలసింజే! ఇంకిన కొన్నెత్తుష్కు మరణించిన యువయోధులు అభ్యుదయానికి అవశ్యకాతే, జగమంతా బలివిత ర కాకతప్పదు, ఎందుక క6ంపదలను అనుభవిస్తున్న వగంచారు తమన పదలను కాపాడణుకోవ ౦న చిరకాలంనుంచీ కానీ తమంతతామె స్త్వ దాని అం న్‌ జ డాసిక్రి యుద్ధాలను సృష్టిస్తారు ముబమాని రమంఠతామై వ ష అంగకరించరు.. రామిరెడ్డిగాగ్రి భవిష్యద్దర్శవంలో రాజ్య నట్లు (వాయడం కేవలం ఊహవమాతమే

మహా(పస్వానం శీ్షగ వ అడు. తా, ల అద ఫానిన్టులమై. (శ్రీశ్రీ కోవం (వథమ(ప్రపంచయుద్ధం 1918 లో అంతమైపోయినా "దేశ జేళాల్లో వదోబఒక నంఘర్ష్న ౯, యుద్ధం, విష్ణవం సాగుతూనే వచ్చాయి కాస్‌ కాంతి నలకొన బేదు, వీటన్నింటికీ పరవీడనపరాయ ౯త్వ్వేం మూలకారణం. ఈ పరపీడన పెట్టు బడిడారీవ్యవస్టలో అధికం! ఈ పెట్టు బడిదారీవ్యవస్టయే ట్‌ గన లు €ణ ముదిరి సా(మాజ్యవాదవ్యవస్థ్రఅయింది. ఇందులోనుంచి వుట్టిన బే ఫాసిజం, [పజలస్వాాతం[ త్యానికి ఇది బద్ధశే (తువు- నిధ్వంననం, నియంతృత్వం, హింస, పీడన (శౌర్యం, యుద్ధడావాం, అమానుష. వరనం దీని లతుణాలుం. “*నొ2షంం150 15 20 079౯6 +ం0/13610 ర10486095010 0% 16 210350 7620- 61092257, 056 ం980705గ0 2064 ౨0036 100006012)136 616060 ౦ 102006 0291121”.3 అభ్యుద యానిక్‌ -_ సామ్యువాడానిక్షి = ఫాసిజంకన్నా అంతళాయం మరొకటి లేదు. మొదటి_పపంచయూుద్ద్ధం ముగిసినతరువాతె నాలుగేళ్ళ కే (1999) ఇటలీలోనూ మరోప దేళ్ళకు (1988) జర్జునీలోనూ ఫాసిజం మొదలయింది. జాతీయసామ్యు వాదం 2గ10521 50012130) అనే ముసుగతో ఫాసిజం జర్ణునిలో వెల్లడయింది. 'రెండవ్య(్రపంచయుద్దం (19890) రావడానికి ఫాసిజం క్‌-తువయింది. క్‌ థి 22.39 మధ్యజరెగిన అ నేక రాజకీయయుద్ధాలలో ఫాసిజం పాతకనివిన్తుంది. ఆలాంటి పోరాటాల్లో "స్పెయిన్‌ (పజూాపిప్ట వం (పథానంగా పాసిజునికి వ్యతిరేకంగా జరిగిందే. ఫాసిస్టుల ఉన్నాదం మూనవజూతి స్వేచ్చను నాళశనంచేయడానికీ ముఖ్యంగా కార్చికవర్లాన్న ఇశానినలు/గా మిగిల్చి జంవాదపు అవిచ్చినా పాలనను జా సా(మాజ్య పు శ్చ ష్‌ ల రతీంచడానికీ ఉఊద్దిష్టమెయింది. అర్హొట్టం 16౧1016 0౯646 0 1290150 140 €16 000189 0౯ 6 ఇండ 1 11 లం కంల 2186 4 2002800 మర 665టటం009 0 211 రేంగుంం[1640 [ంండేంమం 211 0116021 206 300121 82103 044 చం ఇంలే108 01233 26 ఇంగ 11 1008 362/5 0₹ 5009816, 206 146 16 మంజర€ 000008 006 5127613, 9201010021 6680262600, 206 0౯4౦1 ౩కంం08 రంల భం ౧016 ౦ బగ2007.. కి2501800 310064 [౧02 071001 2064 ఇంరా1రే!6ంఢ. ౯6200106 26 సిం016 2664 72౯5 0£ 60101650 206 01600662 201026, 211 02 006 9216 05 9౧౦91018 2 12064181 0౯ 01210505. తీ రేం261/ రేడజం8లూ 1208 076౯ ౦౪౯ 61/111226002 ఇం 106ేంంర్క 211 ౦5 92981608 అంటూ సోవియట్‌ "జీశపు చవపంచ చర్మితలో ఫాసిజంగురించి రాసినవాక్యాలనుబటి ఫాసిమ్హుల కిరాతకమన నత్తం అర్థ ౨అవుతుంది. లు వే వానో ఫాసిన్లుల కెరాతక-చరసలను గర్హించడం అభ్యుదయకవిత్వల మ్యూలలో ఒకటి. స్పెయిన్‌లో జరిగిన ఫాసిస్టుజమానుపాలను మార్కిిస్టుకవులు గ్హిస్తూ కవితలు రచించారు. శీశీ కూడా అభ్యుదయం అనే ఖండికలో ఫాసిస్టుదురాగ తాలను చితించాడు, వఏవోవ బేవోఏవ వేవోఘోసపులు నాలాల య్య 2 4& 1010010921” 0౯ వి110800 1% 3౩ 4& ఏం? 5150009 0౯ కం ఇంగిత 144 ౩. [59]

క శ్రుత్రీ కవిత్వం వన్తువు నంవిధానం వినబడుతున్నాలయనీ గుండెలు విడిహోతున్నాయనీ ఫాసిస్టులహింనలన్సు (పజాజీవితంలోని మృత్యు భయాలను వ్యక్తం చేశాడు... ఎవరో ఎవరెవరో ఎవలివరో తలవిరబోసుకు నగ్నంగా నర్తిస్తున్నారనీ భభయోద్విగ్నంగా వ ర్తి స్తున్నారన్‌ అనాగరక మైన అరాజకమైన ఫాసిన్తులటి నాద చర్యలను "ఇఅల్పాడుః

ఎగినే లోబా జ్యేనాల్లూ ఫీరంగిలో జ్వరం ధ్వనించే మృదంగనాదాలూ ఫాసీస్టులవే, ఇరవై కోరల అర వైకొమ్ముుల (కూర ఘోరకర్కో టకులూ కోరశికన్న్నూ కొమ్యుకికన్న్నూ గల కర్కాటక కర్టాటకులూ ఫాసిమ్షు లే. చాకరుణమారణదానవభాపులూ ఫీరవశ్లై రవభీకరఘోపషలూ భఘరోహమల కాపుల ఘంటల మంటల కంటకకంరఫపు గణగణలోూ చిటికెల మెటికెల చిటపటలూ ఫాసిన్షదురాగ తాల 'పతీకతే 1 దారుణ చ్వేపాగ్ని పెంచే దానవత్వం ఫాసిస్టులజే! వానినల నంకెళ్ళను. బెగించేది లే! అగ్నివక్తాలు, రక్తపాతాల్కు కుటలూ కూపాకాలు అనత్య పచారాలనా, "రా! లాం షష అ నవారాా టా ూలలొ రంకు వేమాలు ఫాసిస్టుల చర్యలే ! హీంసనచణధ్వంనర చన, ని గం: ఆక 0 నూ న సేది ఫాసిస్టులే ! విషవాయువులు వురఫిరంగులు, టార్ప్చీడో టోర్నా వారి. ఆయుధాలు, మహో ప్రస్తానంలో ఫాసిస్తుల భావనగభావాలను ల్లీ;ల్లీ ్ష మూాతంగా చిితించాడు, ణ టి వీ ల ౮౮ రేఖా సామ్వువాడాని కనుకూ ఇ స ప్ల్‌వంపై శ్రీల ఆస క్రి గ్రపలికన్‌[ప స్ట లంగా స్పెయిన్‌లో కారిక పాతినిధ్నంతో పాప వా రివన్టిక (పభుత్వం వర్పడి త్తే దాన్ని వ్యతిశేకించిన మిలిటరీ కమాండ్‌కు త్తి ఫ్యులర్‌ (ఫ్రంటు ళు ఏదుసునాటు అక్థమమయింది; అభివృద్ధినరోధకమయింది దీన్సిక్ష వాయక్షు రుగుబాటు చేశార్పు, (త్ర; (పభుత్వపునియంతృత్వంమిద (ప్రజలుచేసిన తిరుగుచా డు జనరల్‌ ఫాాంక్రే, 1986 జూలై 18న వా సే స్పెయిన్‌ 1పజావిప టా రంభ మైన ఈ విప్ప వాన్ని ఫాసిస్టులొక్రవై్య (అజాసిస్నవం | శఉలపరచడంతో ఇది వరకలపహన యూప టు ఫ్తాలునా సామ్యువాదులొక వై ఫునా పపంచంలో వ్ర ౧ ప్‌ న్ని ధరించింది స్వా యూ (పపంచం వేశంలో ఫాసినులకూ | ప స్ట్‌నాదాన్ని బలపరిచే ౯ గ్రోవాదం వేసుంద న (పజాశక్కులకూ పోరాటంజకుగుతునా వర* వులు డు గృంిదేని గు ర్రిస్తారుకనుకనే శశీ కూడా స్పెయిన్‌ షష అది వపరోగమనాన్సక్షి ఇాడు. న! పజావిప నిం నం సో చేకులయినవారంతా 1006001%100%11 కలకం న్‌ వాన్ని శద్దగా గవు సజ ఎన్నో వి ర్పాటుచెసి ౫ శ్‌ ఇాధాల సాయపడ్డారు. మరొకచై పున ఇటలీనుంచి ల ఏటుచేసి స్పెయిన్‌ జనరల్‌ ఫా90ళోకు సాయపడా వళ * జర్భునీనుంచి ఫాసిసుసెనా “"కారలకు ఎందరో డ్లాయి.. రెండున్నరవళ్ళు జరిగిన క్క యుద బ్నైసైన్యాలు లి ఖ్‌ క్‌ చ్‌ కళాకారులూ కరాడా బలిఅయిపోతూండ్ర ద్ధంలో ఫాసిన్టై కిరాతక వి అ వి 0, కటి అ ధులు” అని ఇంకిన తెగిపోయిన మరణించిన నె న; ఫ్రిశ్రీ అవిగో యో | రాకహాడ్తు, ఫాసిస్తుళకు లన్నీ పతనమై పోత్రాయ్యన్స విపంచికల్కు యువ న్స్‌ సె లో గ నా న్‌ా ని యన్కీ స్పెయిన్‌లో మరోైపంచరి అవతరిస్తుందనీ ఊహించిన 4 * ల్‌ క కలుస్తా జాం ఆఅథఫ్రీ "జడే ఈనాడే ఈనాజే జగ

మహా(పస్తానం 4190 మంతా బలివితర్చి ! నరజాతికి పరివర్తన ! నవజీవన శుభనమయం ! అభ్యుదయం !"'అనికీ_ర్తించాడు, 1987 వపింల్‌లో ఇంకా స్పెయిన్‌ యుద్దం జరుగసుతమూండగాపొందిన ఉఊబపోన్వప్నం ఇది ! ఇలాంటి న్వప్నాలు అభ్యుదయ న్వభావం గలవి, 1939లో రండవప్రపంచయుద్ధం చొందలై నప్పూడుకూడా శీత చాన్న్ని అంతరన్హాతీయవర్లకలహంగా నే ఛావించాడు, 1941 లో జర్థసేకీ రష్యూకళా ఇయవోళాటం మొదలై నప్పుడు గర్జించుర ష్య్యా అంటూ విపష్తవగర్హ్యన వినిపించడానికి కూడా ఇజేకారణం నాజీ రాజ్యాన్ని “జార్టన్వ రాజ్యం అన్నాడపూడు. నాజీలను స్వాతంత్య్రశళతు9వులన్నాడు. అనంత ప్రపంచం అంతటా రహప్యా గొడుగునసిడలు సాగ్శి స్వాతంత్య 10, సమానత్వం సాధించాలన్నాడు.

రష్యన్‌ విప్తవంలా స్పెయిన్‌ విప్తవంకూాడా సామ్యువాదభువనభవనిపుబావుటా అవుతుందని తుభ్రీ భావించడానికి అతని పప్ప వవైతన్యమే కారణం, ప్రంపంచచరిత్రలో స్పెయిన్‌ విప్త వం ఆరెండు చ9ంవపంచయూుద్దా లకు మధ్యఎగసిన అగ్నిజ్వాల. అది, అంతర్హాతీయ కార్మిక విస్త వజాగృతిలో ఒక ముఖ్య ఖుట్టం, “రాట్నం 6౪01101004 ఇడా ౦౯ ఈం 020158 60916 19 0069 0౯ (16 9081 1051065 ఆం130669 19 168 $18005 206 10 6 2గ0215 0 ౦1662120 1066౧0211090211300. కై౯0వై[8551 76 616650 211 076౯ 906 ఇం5164 1056 10 6 214 ౦£ ౧19 నం89150 200601102085** అని చరిత కారులు వాాయ నేవా? కారు.

ఆంధ చేశంలోనే ఊండి ఛ్రీశ్రీ స్పెయిన్‌ విప్త వాన్ని వర్షకలపహాంగా గర్పించగల్లితే స్పెయిన్‌కు చుట్టుపక్కల ఉన్న "దేశాల్లోని కవులూ కళాకారయలూా 10460ల02602021 ౨184646లో 'చేరిపోవడంలో ఆళ్చర్య ముముంది ? ఆడెన్‌ వంటి మహాకవి ఆ యుద్ధరంగంలో తతగా[తుల్న్ని చఇూూయడానికీ స్టిఫెన్‌స్పెండర్‌ యుద్దవార్తలు శేడియాలో చడవడానికీ _ (కిస్టాఫర్‌ కాజ్వాల్‌, రయం తెల! ఎం998 00౧10026, మెల కొంగ 101902 వంటి రచయితల్వు కవులు విమర్శకులు ఆయుధాలుపట్టి పోరాడటానికీ (సాయుధ-చర్యలకు తయారయ్యారు. కాచ్వెల్‌ (ప్రభృతులు ఈ (వపంవాగ్నికి నమిధలయిపోయారు. “16 వం20150 జా 0౭1మ000/ ౧26886 లం ౧౦6౮౩ 102812 202. వెట్‌జర 3 )000664 6 00600200021 క308్ర2ర6, 46 9660641 రేం 18506422 10 71916 50210, 226 *ం 10064 006౩ 2006, 1001 217835 0969 ఇిరు6రే 656006 460 16 602636 0 ఇంాిం15. ఉ౫రేంలి 2%. 5ంలురేంం 00 మరేం 71515 196 కందుల 258 56౯610ష6-002705ణ 6 1116 25 9026 0 ౬9381138 0౯0464028668 పం 2 28610 360% ఇక100 16 [0014 10 06 డేటిటవంటి”5

స్పెయిన్‌విప్తవంతో ఫాసిస్టుల దమనకాండకు నిదర్శనం *““సయుర్నికా” నగరవిధర్దంననం, 1997 ఏల్‌ 26న జర శ్రన్‌ఫాసిస్టులు గుయెర్ని కామై వేసిన బాంబు వాళ్ళ విధ్వంననగుణాసికి (పబలసాత్యుం. ఆ పట్నంలోని (పజల భయాందోళనలూ విరూపతావికలతలూ [ప్రపంచవిఖ్యాత

4 4 వంక 136009 0౯ గుం ₹0%14. ₹01. [ 150 =.

5 పెంం65/ ౦ (16 గక103 వ 0006ేబల0ంటం0 - ం010 51618020.

20 శ్రీ శ్రీ కవిత్వం వస్తువ, నంవిధానం

2న గీతంలోని ఇంకిను తెగిపోయిన మరణించిన చిష(తకాడుడు వికాసోచేత చి(తింపబడ్డాయి. ఖ్రీత్రు రాసిన గతం 9 లి శ క్రాన్నెత్తువు, విపందచికలు, యువయోభులూ పికాసో వేసిన బొమ్తులోని బీభత్పమూ సమానమైన పె.

"రెండున్నరనంవత్సరాల యూుద్ధకాలవు "స్పెయిన్‌ ను వస్తువుగా తీసుకుని కవితలు రచించిన ఆ-గ్ల కవులెందరో ఉన్నారు. 52కి - 27 ద శజడ౭త. తీ చ0069296 100166 - తంం67౯ త్యాంంగ06గా ౨౧6 0910160696 - 6౭౭0౭7 ౮౫ ఖ్రూంగు.. సళం తీయి!ల - 42062 వాంఠ746గి | డీ ంమ60ఓ 05 ౪2౯ - బి46 264 21683 06 5022-౮607896 276 ఉంటుము&0 ంళగు2! = రింజటూ 42076706 మొదలై నకవితిలు ఆంగ్లకవితక్యాపపంచానికి స్పెయిన్‌ విప్రవం సమర్పించిన జ్వాలలు !

(ప్రజావిప్ల వానికీ సాహిత్యానికీ ఊంటే పరనస్పర[పేరణకు స్పెయిన్‌ విప్ప నం నిదర్శనం, మహో్యపస్టానంగీతాలద్వా రా (వజావిప్ప వాన్ని (పేశేవించాలనే దే శ్రీ ఫీ నంకల్పం స్పెయిన్‌లో (పజూవిస్తవం 1956 జూలైలో మొదలుకాగానే ఆ నంవత్పరం సెపెంబరులో ౮0260౧90౧7 కంం10/ 226. 9058 అనే సాహిత్యపత్రిక అటమిోాద “53900౯1 50201131 విం00])6 2841094 ౯230180”

లు అనే (పకటన వెలువడింది. ఫాసిజంకు వ్యతిరేకతను శ్రీశ్రీ ఎక్కడా వాచ్యంచేయకపోవడానిక్షి కారణం తన చేశంలోని ఆనాటి రాజకీయపరసితు తే, ళు _అయ్యైదయం' గేయంలోని మొదటి రెండునీ తాలలో వై శాచికశక్తులనూ తరువాతి ₹ెండ్తు గ్‌తాల అభ్యనయశరు లసూ సూచించాడు ఫాసిస్టులకూ (పజలకూ ఏర్పడిన ఆ నంఘర ణఇలా* వా + యి ణ్‌ న 0 ్ల జ వితర్చిగా మారి నరజూతికి పరివ రన వచ్చి నవజీవనోదయం జరుగుతుంద"ేదై హ్‌ సు న లా బగ ్సాకుముందు (పపంచమంతటినీ చుట్టుకున్న కాళశరాట్రిని ఫాసిస్తుల దారుణధోర బుల్లా శ్రతర్ర కరాశాడ్తు. ఆ ఛభయంకరరా(తిలో ఘోవలను విన్నాడు, ఆ ఘోషలు వీవేవో అని దాటవేయడం మరింత భయంకరమైనవని ఇెప్పడానిశే 1 తలపిరబోస్సుక్రని నగ ంగాన రసు వై కొచికశకు లను చూశాడు, వారు ఎవరెవరో అని ఇెప్పడం వారం మునుసల వ కంత న డానిశే! ఈ వై శాచికశకు లమిద దండె తిన అభ్యుదయశకులు ల్‌ రాయ పోయిన విపంచి వ లో లాల హాన్‌ ఇంకిన క్రొ న్నిత్తురుులొో క్‌?! చక్‌ అబో మరణించిన యువయోధులలో కనిపించాయి. క్క త్యాగ ంలోన నవజ యా వ శుభోద న్ని ఊహించాడు, మొదటి లెండుగీ కొల్లోనూ భయంకర మెన న్‌ గ తాల్లోనూ ఉజే వ మైనరాి, తరువాతి "కెంజ్స్య ౧లో స్వ వ్రగపూరిత మైన ఉదయం వ్య క్రమభ్యూయి. ఈ నాలుగుగీ కాలూ ఒకేచాణ్త్యశి మొదలై నా మొదట్రిప మ న్‌ డూ [కియలతోనసూ తరువాతిరెండదూ విశేషణాలత్తోన్సూ ముగుష్తాయి. (శ్రీశ్రీ వె చితీపియత్యం 72వ (పకరణంలో పాళా త్వకవిత్వంలో నచ్చిన మా క్‌ వే పవేశించిన తీకుతెన్సు ఎటిపి ప్ర ర్పులనూ అవి తెలుగుకవిత్వంల్రో (౮* షెైలసూ గూర్చి తెలుసుకున్నాం, ఇంగ్లాండులో వికోరియన్‌ కవుల తద వచ్చినపరిణామం శుద్దకళావాడ్రం. కళ కళకొనషు అనేది శ య లె వాత ద్ధి వాదవు నినాదమే! దీనికి నాయకుజే

మహాాపస్థానం శీలైనే ఆస్కార్‌ వైల్లు (1 85 ఉ-_1900). ఇతసినికూడా (శీశీ అనునరించి, సాంకేతికనై వుణ్యాన్ని (గౌంం101021 91120) మరింత ఇంపొండింప జేసుకున్నా డు, ఇందువల్ల వై చితీవ్రియడయ్య్యాడుం లాయ. 19 ంసట108-. శల 15 భర 560౯66 0 116 అన్నవాడు ఆస్కా_ర్‌ వై లే | వై చి(తిపట్లు 448 ఎంతోవెోాజు ఉంది. శీళీ వె చిత్రులు ౩9 విధాలు. ఇందులో మొదటిది న్వరూపవై చితి, విషయం మారినప్పుడు విభానంకూడా మారితీరుతుంది. విషయమే అభ్యుదయానికి (పాతిపదెక . విధానంలో యళాస్టితిని లీ తిరన్క_రించాకుకనుక నే పొాదవవిఛభజనలో రకరకాల పోకడలను చూపించాడు సాంప్రదాయిక చృందస్సులో లేని ఆరోహణపద్ధతిని పొదవి వ్యానంలో చూపించాడు. ఇ 'ే న్వరూపవై చి(కి. అవిగో అవిగవిగొ ! అదిగవినో 1 ఇంకిన్క తెగివోయిను మరణించిన కొన్నెత్తురు! విపంచికలు ! యువయోధులు! ఇందులో వరునగా తి, 10, 18, 14 అతయరా లుండటంవల మెట్లుగా అచ్చవుతుంది. ఈ న్వరూప ళా వైచిటతిని శ్రీశ్రీ పాదనసంఖ్యలో కూడా చరావించాడు 1, ౨ గతాలు చతుప్పాదులు; క్రొ పాదాలు పంచపాదులు. అన్న పం000 ఉ26ే 21౬ 2౯00106000096 204 1 ౪25 ౪011-0811 01 11102116 పళ5 304206 ౦౮8౬ 206 10 06 2 మ2460౯ 0 ఇండరేంం6 0౯ 10014009, 026 0౪896 10 9౭76281 -ా 26 16236 1 లం శేరేం21 ౧02386 -- 06 6013108 204 11814 0005661006 0౯ ౭ మడయేలుంంజరం21 9001606 అన్నట్లు థ్రీశీ గీతాలలోని స్వరూపనవై చితి యాదృచ్చికంకాదు; (ప్రయత్నసిద్ధమే ! ఇలాంటి విచిిత్రస్వరూపాలను ఐ), జయభేరి అవతారం, కళారవి, బుక్టులు, శీక్క అవతలిగట్లు, పరాజతులు, జఒజకతణంలో, సీడల్పు ఆశాదూతలు ఖండికల్లో చూడవచ్చుం కండవది ; సాదృశ్య వై చి(తి. ఇది 5 విభాలు, (1) -ణీయంలోని నాలుగసగి తాలూ ఒక్‌ పద్ధతిలో ఆరంభంకావడం ఆరంభసొద్భృశ్యం, ఉడా.. వవో ఏవేవో వవేవో _ ఎవరో ఎవరెవరో ఎవరెవరో - అవిగో అవిగవిగో అవిగవినో _ నేజే ఈనాజే ఈనాజే, *కళారవి 'సీడలూు “పరా జతులు _ఖండికల్లో కూడా ఈ ఆరంభ సాదృశ్యం పాటింపబడినది. _ (2) ఘోవమలు వినబడు తున్నాయ్‌/గుండెలు విడిపోతున్నాయ్‌ _ ఇలావాక్యాలన్నీ ఒశేలాగుండటం వాక్య సాదృుశ్య్ధం. (9) నగ్నంగా నర్తిన్తున్నారు భమయోద్విగ్నంగా వర్తిన్తున్నారు - ఇది [కెయాసాదృశ్యం. (కీ ఇంకిన, తెగిపోయిన, మరణించిన _ ఇది విరామసాదృశ్యం. (5) జగమంతా బలివితర్జి/నర 6 1౬16ల ౧౫1౧౦190 589 శ,

శం2 శుథీ కవిత్వం ; వస్తువు, నంవికానం జాతికి పరివర్హన/నవజీవన శుభనమయం _ ఈ పౌదాలు సూడూ నగణంతో మొదలవు తొయిం ఇది గణసాదృశ్యం. ఈ సాద్భ శ్యాలన్నీ లయను నృస్ట్రంచి భావా వేశాన్ని మన కందిస్తాయిః నూడనది : (క్రమవైచిథత్రి, ఇది మూడురకాలు, (1) విశేషణాలను చెప్పిన (కమంలోనే విశేష్యాలను కూడా చెప్పి విషాదాన్ని ఉద్టీపింప జేయడం, ఇది విశేషణవి శేష్య(క మం, “ఇంకిన తెగిపోయిన మరణించిన (కొన్నెత్తుకు, విపంచికలు, యువయోధులు" (2) 'అదై్వైతం' శేయంలో మరొకవిధమైన [కమువై చిథి ఉంది, వాసంతసమిోరం నీవై /హేమంతతుపారం నేనై - సీ ఎగిరిన జీనవిహాంగం/నా పగిలిన మరణవమృుదంగం_ చిగురించిన తోటలలోనో/చితులుంచిన చోటులలోనో_ వలయములై చలించినపు దే/విలయము లై జ్వులించినవుజే- ఈ గీతంలో ఉన్న (శ్రమాలంకాశాన్ని "రెండు క మాల్లో చెప్పుకుని అనుభవించవలసి ఉంటుంది, "రెండు (క్రమాలూ లెండు పాయలు, ఇది వాక్య[క్రమం, (8) కవిళా ఓ కవితా లోని క్రమవై చితి మరొకవిధమెనది : మాటలు) 'శృవానాలవంటి టు షా ల నర క్‌ ౪ గౌ లనం నిఘంటువుల దాటి/వ్యాశకరణాల నంశెళు విడిచి/ఛందసు,ల పా ౧వ్వ్టంగం వదలి_/__...=..., వెలువడినై, పరుగిడినై , నాయెవనడుగక్షైన ) చ క్రమం, ల డినై'- ఇది కియా ఇటువంటి కం9మూలనేకం పితిజ్ఞ, నీడలు, కె ళవగీ చశాలు అనే ్‌ లనేకం ప్ర జ నీ రు తె గర్జించురష్య్యా జగన్నాధుని రధ ఖండిక్రల్లో ఉన్నాయిః వాటిని సాఠకులు గుర్తుపట్టవచ్చు,

78,/వ్యత్యాసం

అలజడి మా జీవితం! ఆందోళన మా ఊపిరి ! తిరుగుబాటు మా వేదాంతం! 19397 విల్‌ 25

చఊారి(ద్యానికీ ఐత్వర్యానికీ వ్యక్తి పాపవుణ్యాలనే కారణాలుగా చెప్పడం మతనం(పదాయం,.

ఈ ఫపుణ్యపాపాలే అదృష్టదురదృష్టాలు. ఇది నము శ్రకంమిూద ఆభారపడిన నంగ తేకాని వాయ్ర్రీయ మైనటికాదు. ఉత్ప త్రిసాధనాలు సాంతమె ఊంకే సాము నంపాదించవచ్చుు. అవి సొంతంగా లేనివాడు ధనవంతోడివద్ద పనివేసి అతడిచ్చిన కూలితో (బతకవలసింబే, భూస్వావియొక్క_ భూమిని దున్ని పంటలు పండించే కర్త కుడు తన ఫఘర్యజలాన్న్ని ధారవోయడంవల్ల భూస్వామ్‌ థన వంతొడవుతాడు. క'ర్యాగా రాధిపతియొక్క_ గనిలోవనిలో కానర్టానాలో యంతాలను నడిపి వస్తువు లను నిర్మించే కార్మికుడు కూడా తన [1శమశ క్తిని అమ్ము కుని ధనంతీనుకుం శే మిగిలినధనమం తా పెట్టుబడిదారుడికి చేరడంవల్ల అతడే ఐశ్వర్యవంతుడవు తాడు, ఇందులో “దోపిడి ఉన్నదనే సత్యాన్ని భౌతికవాది బయటపెట్టాడు. ఈ దోవిడిని అరికట్టడానికి సమాజంలో ఎవ్వండికీ సాంత అస్సి అశేది ఉండకుండా చేయడం జక్క మార్షమనీ అప్పుడు దారి(ద్యం అంతరిస్తుందస్‌ ఒక పరిష్టారమార్హాన్ని భౌతికవాదులు (ప్రతిపాదించారు. ఇచే సామ్యవాదవిప్తవసారాంళం. ఈ విప్లవం శానంతకాలు సమాజంలో ధనవంతులు దరిద్రులు అనే రెండువర్తా లుంటాయి, ఈ వర్హాలనే పాలకులు పాలితులు అనీ వీడకులు, పీడితులు అనీ బూర్డువాలు _ (వొలిశురియన్లు అస్‌ అంటారు. ఈ వర్షవిభాగం మూర్కి)జం తెలియనివారికి అస్పష్టమే, "తెలుగులో మౌర్క్‌ిజం తెలిసిన మొట్ట మొదటికవి థ్రీత్రీలే ! అందుకే థ్రీశ్రీతో మరో కవితాయుగం మొదలయింది, శ్రీశ్రీకి ముందరి

కవులకూ థ్రీశ్రీకీ అఆలోచనానరళిలో పెద్దకేడా ఉంది!

గురజాడ : (శ్రీశ్రీ మూఢవిశ్వాసాలమిోద _ తిరుగుబాటువేస్తి ఛాపాసాహిత్యాలను నమకాలికనమాజ (శేయస్సుశే అంకితం చేయాలని నిర్ణ యించుకున్న గరజూాడ అప్పారావుగారి ఆలోచనలు “మూర్కి జం తో సంబంధం లేనివి. ఆయనకు భాతికదృష్టి అయితే ఉన్నదికాస్‌ గతిళార్కి క భౌతికదృష్టి ఉందే అవకాశంలేదుః ఐశ్వర్య-చారిడ్ర్యాలను గురించి ఆయన ఆలోచించడం జరిగింది, (శముజీవనపొముఖ్యం గుర్తించడం కూడా జరిగింది. 'జేశభ క్రిగతంలో పాడిపంటలు పాంగివాన్తే చారిలో పాటుపడవలసినదిగాసూ నరులచెమటను తడివి చేశవృత.ంనుంచి ధనంపంటలు

ఖః 7 కవిత్వం వన్తువ, నంవిధానం పండించవలసిందిగానూ ఆయన (ప్రబోధించారు. ధనం పెరిగినకొ ద్దీ దారి[ద్యం తొలగిపోతుంద నేది అశళ్యాన్త్రీయమైన నమ్ముకం, ధనం పెరగడం ధనస్వామ్యువ్యవస్థకు మూలం, భూస్వామ్యువ్యవన్థను లిరన్మరించి ధనస్వామ్యువ్యవస్థను సిర్దంచవలసిందిగా ఆయన (పబోధంలో ఒక మెరుపు ఉందిః "దేశమే మట్టికాదసీ మనుషులే అనీ 'చెప్పడంలోనూ ఈ గుట్టు ఉంది. మానవుడి మంచితనంవిాద పరోపకారగుణంవిాద ఆయన మమకారం. పరుల కలిమికి పార్లి యేడ్చే పాపికి సుఖం లేనేలేదనీ ఒరుల మేలే తనమేలుగా భావించే నేర్చరికి మేలు కొల్లలుగా కలుగుతుందనీ సొంతలాభం కొంత మానుకుని పారుగువాడికి తోడ్పడవలసిందనీ ఆయన కొన్ని సీతులు ఇెప్పారు. ఈ సితులన్నీ దోచుకునేవర్లానికి వర్తించినట్లు దోచుకోబడే వన్గానికి వర్తించవు, తమ[శమను ధనంగా మార్చుకుని కలిమిని గుత్తగొంటున్న వర్గాన్ని ఎదిరించడం కార్టిశవర్తానికి తప్పనినరి అవుతుంది. అది "పరులకలిమిక్షి వార్దియేడ్చే పాపం” కాజాలదు, యజమానుల మేలే తనమేలుగా కార్మికుడు ఎంత నేర్పరమెనా భావించేఅవనరం లేదు, యజమాని సొంతలాభం కొంత మానుకుని కారికుడికి తోడ్పుడటంవల సమన్యలు తీరవు 1 రజాడది వి న గురజూ శొలమైన మానవ తాదృక్పధం, ఆయన సీతులు విషమనమాజంలో వ్రేద్చు మాతలే! మౌార్క్చిస్టుదృక్సుధంతో చూసే గురజూడ ఆలోచనలు పాతబడిపో యాయి పట్టాల్‌ పట్టుకుని చేశన్చులంతా నడవడంకాక మౌర్కిస్తులకు కావలసింది "చెట్టపట్లాల్‌ ప్‌ బటి శార్చికులంతా నడవడం ! ఈ భావాలనే ఫ్రీశ్రీ తన కవిత్వంలో (వచారం వేస క ల పా పోని ప వన (| విష్ణ వాన్నీ జాతీయద్భక ధాన్స్‌ గురజూడ కోరితే శ్రీశ్రీ ంవామిక ఎకొన్న్ని 9 అతి మరోఅడుగ ముందుకు వే విప్తవాన్నీ, ఆంతరాత్రీ క్ష క్ష సామ్యవాద క వౌతియదృక్వ్పథాన్ని కోరాడు. అన్ని చేశాలలాో "బేనినదుకులను అమా బ్బునుతెచ్చి క్రీ శ్రినంపదలను నృద్రిచేయాలనీ మంచి గతంలో కొంపెచేఅపీ ఆనీ జేయవలసించ వాద్యం థి - అని ముందుకు అడ్చన్వ 'స్టంలోనూ విద్యలలోనూ న్పర్షలూ _వెరౌలూ జ్రజాం,; కత్తివెరం కాలి వేయవలన చాడ ండాలసీ వ్యర్థకలహోలువద్దన్స లె ఎ ఎయవలసీందనీ గురజాడ (పబోధించాడు ఈ (పలోధంలో వ న "లేవని ఎవరూ అనలేరు, కాస్‌ 19015 కము -జేళపరప అభ్యుదయభావాల్రు / ందరి పరిసితుల (పభావంతో న్‌ _ ఎరు 1980 తరవాతి (పపంచపరిస్షితుల(పభావంతో ్ఞి స్టే అరన్‌ వుటా సనిగనిగలను చూడమన్నాడు. కార్శికళర క కోనం - సామ్యావాదంఖోనం తన కవిత్వం అన్నాడు ను ౮ మ ల్యాణసౌభాగ్యాల ”, _ = _ పెనునిద్దుర వవల్రాలల సాగాలనీ పరివూర్రప ద "లని మునుముందుక్రు రించాడు. మరోప్రంచ చసన సాధించాలని అన్నాదు, వీప్లవశంఖం వినిపిస్తుందని పౌచ 0 పిలుసోందన్నాడు, తీత కవిత్వంలో వరకొలవ్ష ప ల చిరకాలం జరిగిన మోనం బలవంతుల చజార్లనాళ్గలూ ధ్ర లి. వరుపొంచబడింది, స ష్‌ ఎలుగెత్తి చొటొడు, ఓక వ్వ |ని మరొక సం శీ ఒక సల వన్నాగాలూ ఇక చెనివని క్రి కా క్రీ గే జాతిని వేరొకజాతీ. పీడించే “సాంఘిక

మహా,_పస్టానం కృ2వ్స్‌ ధర్మాన్ని" తిరన్కరించాడు. కీడకపీడితపతూల వ్యత్యాసాన్ని నిరళూపించాడు. వీడితులబే తుది విజయంఅస్‌ వారిచే ఈ రాజ్యంఅనీ "తేల్చి వేశాడు, అందుకే గురజాడ సా_త్త్వికపవృ త్రి నమాజ నంన్మరణనే కోరితే శ్రీశ్రీ ఆవేశ్యసవృత్తి నమాజవిప్త వాన్ని కోరింది. ఈ శతాబ్ది రండోదళలో గురజూడది ఒకముందడగ్లా తే నాల్లవదశలో ఈ శ్రీది ఇంకో ముందడుగు, కవితానంవిధానాలలోనూ వస్తువులోనూ కూడా శ్రీతశ్రీది గురజూడను మించిన ముందడుగే !

"పరజూడ గొప్పగొప్ప ఆదర్శాలను ”గసరించి (పబోధి స్తే శ్రీత్రీవా న్తవా లను గురువేశాడు. శా త యంగా వది సాధ్యమవుతుందో ఆ విప్తవాన్ని గురించి ఉత్సుకతను ేకెత్తించడమే (క్షీ! దృక్పథం. ఇారి(తెకంగా లీలీ ఉన్న కాలమే అతని దృక్పథానికి దోపాదం చేసింది, రష్య్యూలో మరో్యపపంచం అవతరించడవమరూ ఒక (పపం చయుద్దం పూ ర్తికావడమూూ, ఆర్థి కనంక్షోభం శావడమూ ఫాసిన్టుల _విజ్బృంభణమూా స్పెయిన్‌లో (చజావిస్తవం సాగడంవలనవాదుల సనసిరంకు శత్వమూ ఇండియాలో స్వాతం(త్యనమరంజరుగుళూఉండటం కీంథ9కి కా త్తచరూవు నిచ్చాయి- నజురుల్‌ ఇస్తాంవిప్లవక వితలూ పపంచకవ్రల కవిళతాన్వప్నాలతా లండన్‌ రచయితల (యణాళిక శీంఖ్లీంక్ర విప్త వై తన్యాన్ని సమకార్చాయి. జీవితంలోని నిరుద్యోగం, ఆకలి డారి(ద్య్వం, వ్యక్తి గత్ననెరాశ్యం భ్రశ్రీకి తిరుగుబాటును జేర్చాయి. .

మహాప్రస్థానంలో (శ్రీశ్రీది పూర్తిగా గతిళార్మి కభౌతికవాదదృకృథ మే కానీ ఆదర్శవాదం కాదు. ఈ దృక్పథం ఏర్పడటానికి శ్రిత వమూర్కుుఎంగిల్సుల (గ్రంథాలు చదివాడా లేజాఅనేది ఆనవనర చర్చ ! ఒక కవికి వర్పజే నంస్కాారం అనేక్య్థగంథాల నిరంత రాధ్యయనం వల్లనూ లోక పరిశీలనవల్ల నూ, నంభఘుటనల సమన్వయంవల్ల సూ రూపొందుతుంది కనుక శింల్రీం వ్యుత్పత్తి, నంస్కారాదులలో మౌర్కి్సిన్టుసిద్ధాంత భావధార అంతర్హీ నంగా ఉండిఉంటుంది. మహాప్రస్థానంలో శీీన్సం కేవలం సిద్ధాంతాలను కవిత్వంగా మార్చలేదు. శుద్ధకవి త్వానికుంజే అన్నిలయణాలతోనూ విప్త్రవభావాలను వెలువరించగలిగాడు, ఇజే శీీథ) ప్రతిభ! శీ9థీ9ది ఉ?91164 వెంంట అనే నంగతి మరిచిపోకూడదు,

శం) కమ్య్యూనిస్టాభావాలు సనిర్జి ప్ట్రశేఖలతో కనివించే ఖండికలు మహో ప్రస్టానంలో కొన్నింటినే పేర్కొనగలం, వ్యత్యానం, వాడు (ప్రతిజ్ఞ 'చేశచర్మితలు, గర్జించుర స్యా, జగ న్నాథుని రథచకాాలు అశే ఖండికలు వా్ససిన శీంశీ9ని మార్కి్బిస్టుసిద్దాం తాలు ఇలియనివాడని అనే సాహానం ఎవరికీ ఉండదు, వీటి ఆంతర్యం తెలుసుకుని తాదాత్మ్యం "చెందడానికి పాఠకుడికి కసీనం “ఆం మ్య్యూనిష్టైపార్టీ వణాళిశళో పరిజ్ఞానం అయినా ఉండాలి. అయితే శ్రీశ్రీ కవిత్వంలో

ఊంటడే శుద్ద కవిళాధర్యాలు కొన్ని పాఠకుడ్ని తన వైపుకు ఆకర్షి ంచుకుంటూ ఏమి ఇచెప్పాడసి [54]

శ్రీత్రీ కవిత్వం వస్తువ నంవిధానం శీ£5 కాక ఎలా చెప్పాడని అఆళ్చర్యపడిపోయేటట్లు చేస్తాయి. తీగ అభ్యుదయక విత్వం తూ 'శాలనూ ఆకట్టుకోవడానికి ఈ ఆకర్షణ - (శ్రవ్యకావ్యధర్థుం _ (పథానకారణం.. నిజూని వ ర్న ణా ర సీ ననాతనవాదు పీడితవర్గంకోనం రాసిన మహాప్రస్థానం పీడకవర్తానికి గాని అఆదర్శవాదులకు గానీ న లకు గాస్‌ నచ్చకళోడదు. కానీ మవోప్రస్థానం లోని శుద్ధకవితాన్పర్శ అందరినీ ముద్దులకు చేస్తుంది. మహాప్రస్థానంలోని కవిత్వపువిలువలు పీడితవరానివి కావు ఉన్నత వర్షాని పీడితవర్గంనుంచి వచ్చే బెదిరింపు ఉన్నతవర్గానికే ముందుగా (శ్మీశీ ద్వారా అందజేయబడింది. ఇందులో అసనవాజత్వం ఏమిలేదు, మార్చు ఎంగిల్సులు రచించిన సిద్ధాంత గంంధథాలు వీవీ కూడా పీడితజనులకు అందుబాటులో ఉంజేవి కావ, కానీ వాటిలోవి సంటేళం, చారిత్రకవాన్న వికత అనేకరూపాలలో వెలువడి కా౭ 'ఖ్రక్‌ వర్ల వైతన్యానికి నమిధలుగా చేయబడ లేదా ? కమ్యూనిస్టుపార్టీ ప్రణాళిక - శ్రీశ్రీ మహాప్రస్థానం అంతన్హాతీయస్థాయిలో కారి వర్ల విప్ల వజూగ్భతిని “కమ్యూనిస్టుపార్టీ (వణాళిక' త్రీసుకు య లా బు ల వస్తే "తెలుగు టేశంలో కారిక వర్గవిపష్ణ వభావసని అందించిన తొలికావ్యం తీఖీ మహో(ప్రస్తాన మే అందువల్ల నే లెలుగుబేళంలో కమ్య్యూనిస్టుపార్టీ వారికి (పదార్మగంథంగానూ అభ్యుదయ రచయితలకు మార్గదర్శిగానూ “'మ్మ్యహాపస్టానం ఒక్‌ చరి_కాత్మక స్దానం వహించింది, కమ్యూనిస్టుపార్టీ (ప్రణాళిక (403600 0 ఓం ౧010928151 20 అనే చిన్నపఫున కం సామ్యవావోద్యమానికి (ప్రపంచమంతటా దారి భూవిన గొప్పపున్నకం, అందలి *“బూరువాలూ_ కార్మికులూ? అనే మొదటి (పకరణంలో సామాజికవ్యవస్తలు ఉత్పతి విధానాలను చె ఎలా శ స్ట త్రి మారుళూ వస్తున్నా యో వివరించబడింది. ఈ 'ెండువర్లాల వ్య త్యాసాలనే క్రిఖ్స్‌ తన వ్య త్యోసం' ఖండికలో నాటకీయంగా చతించాడు, ఇందులో కార్మికులు విపవవై తన్నంత్రో టి దురుగా. నిలబడి సంభామిస్తాడు.. ఇంతవరకూ నడిచిన చర్మిత అంతా వర కనిహాల అనే న అభ ఆక ళు న్దీ నళ సత్యాన్ని ఈ (పకరణంలోనే (పతిపాదించాకు మౌర్హుఎంగిల్సులు, ఎన్ర్మ సత్యమే ౮౮ చరి(త్రలికు మూలం, బూర్జువావ్యవస్థ పతనం అనివార్యం అనీ కార్మికుల తిమస బాటూ సామ్ల వాదావతరణ,

• 0 తప్పవనీ అన్నారు ఆ (పవక లు, ఆన స (ప్రతిపాదెంచాల్లీ' ్ట న్న (వవక్ష్సలు. ఆ నంగతినే ప్రతిజ్ఞ లశ శీ పార్టీ (పణాళికలోని 'రెండవ(ప్రకరణం “కార్చికులూ కమ్య్యూనిస్టులూ' అశేది, కమ ్టనిన్లులు వవిధంగా బూడ్జువాల జార్జన్య్యాలను ఖండించి కార్ముక రాజ్యాన్ని స్థాపించడానికి వోహాదం సము నిం ౦భిరవివ్ష కో! ౮19 ఆ క్ష కమూ్యూనిన్టై పొట్టి (వడాల ఇచ్చే చరమనినాదం “705108 060 06 24] ది ముహా(ప్రస్థానం నూ జ న్నాథునిరధ చక్రాలులోనూ వ్యక్షంఅవుతుంది,

నమాజూన్ని కదిలించగల నంటేశాన్ని కళాత్త స్తకంగా. వెప్పగలగడం (శ్రీశీని ఒక యుగకర్త గా మార్చింది.

కమ్య్యూనిస్టుపా్టీ (దణాళిక లో “506160 25 ఇ ఇషం16 19 90126 26 00౯6 50108 ౪౫౯

ళు 40 ఇం &82౬ 0125965 ర౯606)/ [20108 620% ౦06: 302౯8౦౦316 206 వ౯016862ళి అని నమాజం "రెండు వ్యతినేకవర్ణాలుగా చీలిపోవడం గరించి విశ్తేవణ ఉంది. ఈ విశ్రేవణనే “వ్య త్యానం'లో లీథీ బూర్జువాలకూ కార్మికులకూ ఉండే వ్య త్యానంగా చిటతించాడు, కార్మిక వర్షంవారు తమకూ బూర్డువావర్గానికీ ఉండే. కేడా వవిటో అెలుసుకుంళునేగానీ వారొక నమైక్యళక్తిగా విజ్బంభించ లేరు. “*విాకళళూ మాకు ఇద్‌ న్య క్బ్చనం! మో జీవితం మూ ఆవర్శాలు అవి! మూ జీవితం మూ కష్టాలు ఇవి ! అలజడి ఆందోళన, తిరుగుబాటు ఇవి మూక తప్పవు మ్‌ము విష్త్రవశంఖం పూరించేనమయం వసోంది” అంటరా బూర్జువాలకిచ్చిన 'పాచ్చరికను శీలి చిత్రించాడు. కార్మికుల మానిఫెస్టో యే “న్య త్యానం” శ్రీశ్రీ కవితలో వర్గవ్యత్యాసాలు బూరడ్డువాలకూ కారిస్ధకులకళూా బూర్టువావ్యవస్థలో ఎలాంటి వ్యత్యాసాలుంటాయి ? ఏటి! నమాధానాన్ని నృజనాత్యకంగా వ్యక్షంచేశాడు లీ్‌శ్‌. ఈ వ్యత్యాసాలను తీత్రీ ఖండికనుంచి 12 రకాలుగా మనం విశ్తేషించవచ్చు.

(1) బూడర్డువాలు “అదృష్టవంతులం” కనుకనే భోగభాగ్యాలను అనుభవిస్తున్నాం అనుకుంటారు ! కార్మికులు సిజంగానే “అభాగ్యులు”, ఈ అభాగ్యానికి కారణం వీరి కృషి. లోపం కాదు; నరాల బిగసవూ క రాలనత్తువ వరాలవర్ష ౦ కురివించాలసి (పపంచ భాగ్యం వర్ధిల్లాలని గనిలో వనిలో కాన్టానాలో పరిక్ష మిన్తూ పరిప్లవిన్తూ ధనిక స్వామికి దాన్యంచేసే యంతభూతముల కోరలు తోమే కార్చి స్ఫైకులకు మిగిలేవి వమిటి ? కన్నులనిండా కణకణమం డే వలాపాగ్నులూ గలగలతొణశే విపాడాశు9ంలూను! అందుకే వీరు అభాగ్యులు! అందమెన వస్తు నముడాయాన్ని వీరు నృష్టిస్తే బూర్డువాయజమాని పెట్టుబడి తనదనే నెపంతో దాన్ని ఎత్తుకు

వ్‌ కు జా పోయి చాలీచాలని కూలీ ఇస్తాడు. అది శంమకు తగినదికాదు కనుక కార్మికులు అభాగ్యులవు తారు. “ఆధునిక కార్మికుడు పరిశ్శమలు అభివృద్ది అయ్యే కొద్దీ వెైకి రాకుండా యింకా క్రిందికి ధి ద్‌ జా వోతున్నాడు; కార్చికజీపన విధానానికి కూడా అంటిపెట్టుళో లేక దినదినానికీ యింకా అడుక్కు పోతున్నాడు; కార్చికుడు బుక్కా_పకీరు అవుతున్నాడు”. బూర్జుచాలు తమ ఐశ్వర్యానికి కారణం అదృష్టమే అనుకోవచ్చు. కానీ జ్రాతికవాదులై న కార్షి శ్రోలు - దోపిడి వాస్తవికతను 1 కమ్య్యూనిన్చుపార్టీ పుణాశిక 49 పే

గీ28ి ఆత్స్‌ కవిక్కుం వస్తువ, నంవిధానం 'ఇెలుసుకున్న కార్టికులు = తమ దారి(ద్యానికి కారణం “దురదృష్టం అనుకో లేరు. అందుకే “అదృష్టవంతులు మిరు - అభాగ్యులం మేము” అనిపించాడు ీథ్రీ,

(2) బూర్జువావర్యం “వెలుగును ప్రేమిస్తారు! ఇరులను "జ్వేషీ స్తారు! కార్మిక వర్షం “వెలుగులోని చీకట్లనూ ఇరులలోని మిణుగురులనూ” చూస్తారు. బూర్జువావర్లంవారి ఉాూభాలలో వెలుగుకు లోటుండదు. కాన్‌ శారి '్రకవర్లంవారి ఇళ్ళలో నెలుగే కరువవుతుంది, 'ఆకటిచీకటిచిచ్చులు” పరివి, “వికసించిన విద్యు త్తేజం' వారిది. వెలుగును (పేమించడం, ఇరులమ "బ్వేషించడం అనే రెండు గుణాలవల్ల నె బూర్డువావర్గంవారు ఫ్యూడల్‌ వ్యవస్టను విచ్చిన్నంచేసి పారి(ఛామిక నాగరిక తిను సాధించి (ప్రకృతిని వశంచేసుకుని చారిత్రికంగా ముందంజ వేశారు, కానీ వీరు సృష్టించే వ్యాపా రాభ్యుదయంలో దోపిడియ్‌ చీకటి. ఈ చీకటినివూసారు కార్షి గ్‌ వర్గం, ఆ చీకటిలో మిణుగు రంత వెలుతునెి వారికిలభించేది కార్మికులు పరాజిశులు కనుక వారి అలసిన కన్నులు కాంచే "దేమిటి ? తొణకిన స్వప్నం! తొలగిన స్వర్గం! వారి ఇెదరిన గుండెలను. చీక శ్లు అదుము తాయి, ఊరవతల సీరింకిన ెరువుపక్క_ వెట్టునీడ నోనలతో కుండలతో ఎటుమూస్తే అటు చీకటి అటు దుఃఖం పటునిరాశ' కాగ 'శ్రకొలవే !

(3) 'మంచికీ ఇెడ్డకీ నడుమ. కంచుగోడలు' ని '్రంచుకుంటుంది బూర్లువావర్గం. నూరు దోషాలలోని ఒక సుగుణాన్నీ సూరు పుణ్యాలలోని ఒక ఫఘోశాన్నీ చూస్తారు కార్టికవర్గంవారు. ఏది మంచి ? ఏది ఇెడ్ణ ? అశేది లోక వ్యవహారాన్ని బట్టి ఉంటుంది. ఈ "ండింటిసీ బూర్జువా క త టా వలన బడివల్ల చేరు చేసుకుంటారు, మంచి చెడ్డలు “మంచి కారి కలక్స టు ఆ రెండింటి మధ్య కంచుగోడలే పెట్టించగలరు, బూర్జువాల లా శాన న్‌ 1 కార్యుకుల చెడు బూర్జ్హ్రవాలక్రు “మంచి. బూర్జువాల నూరు దోపాల శ్‌ ట్రగులు ఒక సుగుణం దమూడగలదు. వారు చేస్సి నూరువుణ్యాలలో ఒక ఫఘోరంకూడా క్‌ని పెట్టగలరు. ఎన్ని దోపాలుచేసినా బూర్జువాలు , పెద్దమునువులు. ఎన్ని దురన్యాయాలుచేసినా వాగే బుద్ధిమంతులు, పొద్దుపొడిచి పొద్దుగడిచేదాకా ఎదులాగు పనిబేసే కార్చికుల్ని ముద్దకే కూడా దూరంచేయడం బూర్జువాకు ఘోరం, దారుణం కాదు అది ఆఛారం ! అడుగు చాట రానిది! “చెయ్య లేం చన్తున్నాం మేము! జీవనానికి అనరా చరావీంచిమని. కార్షి శ్రకులడిగితే అది

బూర్జువాకు దౌర్జన్యంచేస్తున్నట్లు అనివిన్తుంది, కార్మికుల న్యాయమైన కోరికలు బూర్జువాకు దుర న్యాయాలు, కార్మికుల [శమశ క్తిని ధనంగా మోర్చుకునిి వార్మిశమకు తగిన (పతిఫలం ఇవ్వక

0 బూరు క న క ం ఆ పోవడం డ్జువాకు న్యాయం, ఇవీ బూర్జువావ్యవస్థలోని మంచి చెడ్డలు, పాపపుణ్యలా ; గుణ

(శీ) మంచిగదిలోశ సంచరిస్తాయి బూర్లువాల ఉఊపహాలు, ఆ మంచఛిగది ఇదివర శే వర్పడీ

నటువంటిది, సరిహద్దులు దొరకని సంధ్యలలో సంచరిస్తారు కార్రి సలు అడుగడుగునా వ్యాళొ

మవ్యోపస్టానం శరం తాలూ వ్యత్యాసాలే వికి బూడ్డువాల “మంచిగది'కి కంచుగోడల సరివాద్దులున్నాయి, బూర్డు వాల 'మంచి నీతి నుతం, న్యాయం, ధర్ధుం అనేవాటి పర్యాయం. ఒకనాటి ధర్భుం మరొక నాటికి అధర్భం అయినా దానిని బూ్డువాలు ఆమోదించరు. ఫురాతన ధర్మాలే- ననాతనమత పూతాలే- వారి పమాణాలు, అందునల్ల బూర్డువాలకు సౌఖ్యాలకు లోపంలేదు, కాగి కలకు మంచి ఇెడ్డల సరిహద్దులు దొరకవు, కార్థుకులకు మంచిగదులూ లేవు, ఇద్దగదులూ లేవు. వెలుగుకూ ఇరులకూ మభ్య భాగ మైన సంధ్యలలో ఏరు సంచరిస్తామ. అందువల్లనే వది మంచి? ఏది ఇద్ద అనే నంచేహాం వీరిని బాధిస్తుంది. అకుగడుగునా వ్యత్యాసాలూ వ్యాఘాతాలూ కని విస్తాయి. తాజమహల్‌ నిర్భాణానికి రాళ్లె త్తిన కూ లీఠెవ్వరు ? సామ్రాజ్యపు దండయాత్రలో సామాన్యుని సాహన మెట్టిది? ప్రభువెక్కిన సల్లకిని మోసిన బోయి "లెవ్వరు? ఇటునంటి ప్రశ్నలు కార్థికులను ఎదుర్కొంటాయి,

(5) బూర్జువానర్లంవారి జీవితం వడ్డించినవి న్లరి అయితే కార్మికవర్షంచారు ఎవరి వంట వాలే వండుకోవాలి ! ఒక్కొ క్కమారు వినశే దొరకదు! థ్రీల్రీ కార్షి శ్రకులచేత ఇప్పించిన మరో వ్యత్యానం ఇది,

“వడ్డించిన విస్తరి (శమనెకుగని 'సుఖజీవి తాలకు (ప్రతీక. జూర్డునాలకు సై తం వండేవారూ, వడ్డించేవారూ కార్మికులే. కష్టం కార్టికులది! సుఖం బూడ్డువాలది ! కార్మికులకు వంటా వడ్డనా విస్తరీ అన్నీ సమన్య లే |

(6) మంచి మర్యాద, మప్పితం నడత్స నాణ్యం విలువల గురించి నిశ్చలనిశ్చి తాలు బూర్హువాలని. అన్నీ సమన్య లే ! సం చేహాలే! ప్రశ్నలే! కారికులవి, ఇది మరో వ్య త్యానం.

బూర్తువొ వర్షంవారి నైతిక స్తాయి, విలువలు మార్పుల నంగీకరించవుః ఎవ రేమైపోయినా అవి నిశ్చ లగా ఉంటాయి. వీరిని (గ్రుడ్డినమ్ముకాలు,. కార్టికులు భౌతికవాదులు కావడంవల్ల కార్య కారణాలను అన్వేషీస్తారః నంప్రదాయాలను (ప్రశ్నించి అవి కాలదోవం పట్టినవై తే విసర్డిస్తారు. సూతనమైన పద్ధతులను ఆహ్వానిస్తాడు. కార్మికులు సమస్యలతో సంచేహాలళకో ఊరు కోక పస్రశ్నలువేస్తూపో తారు. అ్మపశ్న లకు బూర్డువాలిచ్చే జవాబులు సంతృ ప్రిపరచవు. ప్రశ్నించడం క-తువాది లచేణ౦: విశ్వసించడం అఆదర్శవాది లతణం, గతితార్కిక భౌలికవాదికి నిశ్చలనిశ్చి తా లుండవుః విజ్ఞాన స్త్రాన్నీ చరితనీ ఆభారంగాతీసుకుని తన జ్ఞానాన్ని జంవాందించుకుంటూ అజ్ఞానాన్ని సవరించుకుంటాడు, తిరుగుబాటు అతని వేదాంతం, కార్మికపక్షసుకనిగా శ్రీశ్రీ మహా(ప్రస్థానంలో ఎన్నో ప్రశ్నలు వేశాడు, క్క (ప్రశ్న లన్ని తిరుగుబాటునే సూచిస్తాయిః

శ్రీశ్రీ కవిత్వం , దక్తువ, సంవిధానం

శీశి0 (7) బూడ్డువాల చూపులు నరళకేఖలో ఉంటాయి, శేఖచెదిరితే షొల్లుమనిపో తారు. శార్మికుల. దృష్టి వర్తులమార్గంలో ఉంటుంది. అది ఆద్యంతరహితం,. ఇది మరో న్య త్య్రంం నరళశేఖ (ప్రశాంతికి (ప్రతీక బూర్డువాలు (పజూవిప్తవాలను, కార్థికుల తిరుగుబాట్లను సహించ తేద. అందుచేతనే సరళరేఖ చెదిరితే గొల్లుమంటారు. ఒడుదుడుకులు పనికిరావు, విష్తవాలు లేననె త్తినవారు నంఘ్య్మదోహులు; రాజ(ద్రోహులు అని వారి అభిప్రాయం. [పళాంతపరిస్టితి ఉంకేనే బూర్జువాల అటలుసాగుకాయి. కార్మికుల దృక్పధం వర్తుల లేఖ-_ దీనికి ఆనీఅంతం ఉన్నాయిః బూర్డువాల దృక్పథానికి అఆంతంలేదు తామే అధిక్యంతో ఊండిపోవాలని చూస్తారు కార్మికులది వర్షరహితద్భృక్పథం. అది ఆద్యంతరహితం అనడంలో ఒక సత్యం ఉంది. (శొమిక నర్షం ఆదిమక మ్యూనిస్టువ్యవస్టలో బయలు జేరి ఫ్యూడల్‌, బూఢ్జువా వ్యవస్థలను అధిగమించి తిరిగి తన కమ్య్యూనిస్ట్రువ్యవస్థను నలి '్రంచుకుంటుంది. క మ్యూూనిజమే స్థిరమైనది. అందువల్ల దానికి

ఆద్యంతాలు లేవ,

(8) తమ సరళ లేఖకు అవతలివారి నందరినీ నీరగాళ్ళనుగా చూస్తారు బూర్డువాలు, సూరకుదోపాలలో ఒక సుగుణం, సూరువుణ్యాలలో ఓక్‌ ఘోరం వరాస్తామ కార్మికులు, నమ్మె చేస్తే నేరంగా ధిక్క_రిస్తే నేరంగా, న్యాయింకోనం 'పశ్నిసే జశేరంగా బూర్డువాలు ఛావిసారు ళా ష్‌ వ. నీ “నేరం చేసేది తామే. అయినా అధికారంవల్ల, సంపదవల్ల ఆ శీరాలను జేశాలుగా

వంచ | న నిషించసీయరు, దనికి వ్యత్యన్నంగా కార్మికులు సూరుదోపాలో ఒక సుగుణాన్నీ నూఠతు తమన

ల చె ల ఊఉరికొయ్యలనూ వర్పాటు చేసుకుంటారు. శ్రార్ర కులకు గోడలు లేవు. గోడలను ప అగ ట్ధిడమే వీరి పని. అలజడియే ఏీరి జీవితం ! ఆందోళనర్వే ఏర ఊపిరి ! తిరుగుబాకే వీ

ర్ల కలహం తీవ) వై సామ్యవాదవిప్తవం రావడానికి కావలసిన (క్రియావ్య త్యానమి జే]

అ ల

న్యాయాలను భరించ లేని అనాధులంళా అభాగస్యలంతా అశాంతులంతా విప వశంఖం ర్‌ చినప యః గి విసివీం వడు బూర్జువా ప్రభుత్వం ఫాసిస్టు వైఖరిని అవలంబిస్తుంది. వ3రసాలలో విపవశ్రారు లను ని బంధిస్తుంది, సాహి త్యాన్ని జప్తుచేస్తుంది ఆయుధాలను వశపరచుకుంటుంది వాక్ష్‌ తం ఈవి ం క స్వాతం[త్యాన్ని రద్దు చేస్తుంది, నేరగాళ్ళను కోర్టులకీడ్చి ఉరిశియ్షలు వేయినుంది “ంండ108 ఇరు ఈత ఇంజ 0? 16221 206 అంధం 3 1082 గరడ-16811 [60115215 206 56౧5102 708014౯ 10005 10 ౧46 40౫0 1860000111 07 య ఏరి ం9్ట1 నడ్డి 01106 1016605 3641 668 ౧౦6636 29: గంటి, ం ల10166” 52/9 1800040065 ౪1016006 1860 6 90008816, ₹010% 15 28 2 (16, 20066 10160062 2 & ౩౦ 08 0416011041 4064 ఈ13604011 1421012118 3140

మహా(_పస్థానం శప ్నే

బూరువాల మంచిచెడ్డల మధ్య కంచునోడలుంకు కార్చికులకు ఏవిధయెన నోడలకా లేష్ట.

బె స్తు

గోడలు అవతల ఉన్నవాటిని కనిపించకుండా చేస్తాయి, అంశు రపాస్యాన్ని దాస్తాయి. గోఢలు ఆండు భాగాలను "వేరుచేస్తాయి. అవి వరాలను నృష్టిస్తాయిం గోడలు కీతవాళాతపాలనముంచి రథ్సి సాయి. అటువంటి నోడలేవీ కార్మికులకు లేవు, _వెగా ఉన్న గోడలను. పగలనొట్టడ మే కారి '్రకులపని, నమాజపురోగమునానికి (పతిష్టంభ కాలుగా ఉన్నవాటినన్నింటిస్‌ కార్తి కోలు పడ గొడ శారు. “ కార్మికులకు భఛభదంపరచుకోడానికీ పదిలపరచుకోడానికీ వమిలేదు. వాళ్ళ జీవిత లత్మ్యం వ్యక్తిగత ఆ_ప్రికి గతంలో వున్న సకలభదుతలనూ సకలరతుణలసూ ధ్వంనం చేయడ మే!” అన్నారు మార్కు ఎంగిల్సులు కమ్య్యూనిన్లు పార్టీ (వణాళికలో, “కమ్యూనిస్టుల. సిద్ధాంతం ఒక్క వాక్యంలో "చెప్పవచ్చు, వ్య క్స్‌గత ఆస్పిని రద్దుభఛభేయడం (4&౦011100. 0౯ పె1౪266 9006ల” 1 “కమ్య్యూనిన్లులకు తవు అభిపా9థయాల్యూూ, లతయ్య్యాలు జాచుకోనడదవుంళశు అనపహ్య్యూం!। నమన్తవర్న వమూన సాంఘీక పరిస్టితులనూ బలవంతంగా కూలదోయడం డ్వాారానే తవు లమ్య్యాలు ఫిద్దించగల వని వాళ్ళు ఎబహిరయంగానే పకటిస్తారు!క 3 __ ఈ వా క్యాలనన్నింటిని తీ నాశ బన పగులగొట్టడం”*తో నిక్షేపించాడు.

ఆలజడ్సి ఆందోళన అనేవి కారి స్ఞకవర్లంవారు తమపహాక్కులను సాధించుకోవడానికో తాళ్కా_లికనమన్యల పరిష్కా_రానికో వేతనాలవెంవుకో పనిగంటల తగ్గింపుకో ధరలళగ్గింపుకో చేసే నమెైలు, (ప్రదర్శనలు కరపతాాల్పు కవితలు, ఊశేగింపులు నభలు, బుర9కథలు మొద లై నవాటిని సూచిస్తాయి. కార్మికులకు అలజడియ్‌ జీవితం ఆందోళనయీ ఊపిరి. తిరుగుబాకు “వేదాంతం. కూడు, ”౧హాగు గుడ్డ అనే కసీనఫవుకోరికలు నెర వేరడానిక్రై కార్మికులు అలజడిస్‌ ఆందోళననూ తిరుగుచాటునూ చేస్తారు, తిరుగుబాటు బూర్జువాలమోదనే |! వారి నిరంకుశ పాలననూ దోపిడిస్‌ భరించ లేకనే!

అగ్తాగ్టంరి 06 ₹070101410%20 వ701662626 15 098804 00 ౩002906264. 166 3602816 2821034 09 ౦121041 02025 0 ళం 6291010605 వంగల ప 6, 281090 6 9046860013 96266. 306 36 51690 10 కుం ర1600108 0 వంగటం! 3900880 13 లం ౧0164041 టాటో. 4 ౯6౪0126008 ఫైం10 ౨ ౨ 1 ఇ1లుండే 1౯601861 26 07అటుంంళను8 18 53160 (615108 500121 550600) చ?0ంళ859 య 90180426 9008క1లొ5, అ సం 009 *ఇసంం కం *10ఇ068 0128568 రేంగ04 ౪72016 40 1179 ఏ షం లం ఇ౪8ట 2 16 60106401 620 ఇమ్ము

బూర్జువావ్యవస్థలో సామాజిక రాజకీయలఅర్సికసాంన్నృృతిక వాతావరణాన్ని మార్చడానికి కార్మికులే తగినవాకు. _విస్ణవమే వారి ఉపనివత్తు. బూర్జువాల 'వేడాంతం. పారలౌకికం,

౩ కమ్య్యూనిస్టుపార్జి (వణాళిక 48, 52, 79 పే.

4 ౨ 6 430 0౯ ౨1116061041 296 18005081 కెతజ49912]1190. 314, 344 వం

492 శ్రీ ఫ్రీ కవిత్వం. వస్తపు నంవిరానం ఈ లోళంలో సుఖపడుతూ పరలోకంలో కూడా సుఖపడాలన్న దే వారి చూవు మోక్షమేవారి వేదాంతఫలం, కార్మికులకు ఈ లోకంలోనే సుఖంలేదు. పరలోకం అనేది 'లేనూ లేదు, అందువల్ల ఈ లోకంలోనే వారికి కావలసింది జీవనదుఃఖనెాతయ్‌౦. అందువల్ల వారి వేదాంతం తిరుగులా కే. తమ కష్టాలకు శారకులు బూర్డువాలు. వారిమోవనే బిరుగుబాటు (10) మ ళభ్ళొరాళ్ళూ అవాంతిరా లెన్ని ఉన్నా ముందుదారి కార్జికులది. ఉన్నచో చాలునంటారు బూర్జువాలు, ఇంకా నెనక్కి, వో తామంటారు కూడా వాకలో కొందరు! మరోప9)పంవానికి మహాప్రస్థానం సొగించడంలో కారి శ్రోలు ముచ్శారాళ్ళూ వంటి అవాంతరాలెన్నింటినో చాటవలసి ఉంటుంది. బాటలు నడచీ పేటలు కడచీ కోటలన్నిటిని చాటండి ! నదీనదాలూ అడవులు కొండలు ఎడారులా మనక డంకి? పదండి ముందుకు ! అశే ప్రబోధమే *“ముందుడారి'లో ఉన్నది. కార్చికుల మావు ఛపేమ్యతుమాదనే ! బూర్జువాల గావు వర్తమానం వికాద; గతం మిద, ముందుదారి అంకే భవిష్యత్తు. ఉన్నచోటు అంశ నర్శమానం: నెనకదారి అంకశు గతం, బూర్జువాల, 'వెటీబూర్డువాల యభాస్టితివాడాన్ని (00236౪2300) పాగతివ్యతి లేక వా దాన్నీ (1₹6201091ఘ్రు “ఉన్న చోటు చాలు" “వెనక్కి పోతాం?” అన్నమాటలు ధ్వనిస్తున్నాయి. “మధ్యతరగతిలో క్రిందివర్లంవాళ్ళు ఒ చిన్న చిన్న పరిశ్రమల యజమానుల్లూ, చేతి పనులవాళ్ళూ, వైతులూ _ వీళ్ళందరూ బూర్జువావర్ల్షంతో పోరాడుతారు; కానీ వీళ్ళ పోరాటం మధ్యతరగతిలో భాగాలుగానే తాము బతుకుతూ వుండడానికి అనగా వీళ్ళు విప వకారులు కాదు; యధాస్టితివాదులు, అంతేకాదు, (పగతీవ్యతి లేకులు కూడా; యెందుకంళేు "వేళ్లు చరి[తగతిసే వెనక్కు, త్రిప్పడానికి ప్రయల్నిస్తారు.”” అంటూ మధ్యతరగతిలోని [క్రిందివర్గంవారి మనస్తత్వాన్ని యౌార్కు్చు ఎంగిల్పులు వివరించారు, ఊన్న చోటు చాలు, ఇంకా వెనక్కివో తాం అనేవారిలో వ్‌దు కూడా ఉన్నారు. అంతేకాదు; పెటీబూర్జువావర్గంవారు కూడా ఉన్నారు. "ఆధునికనాగరి 8త పూర్తిగా అభివృద్ధిచెందిన దేశాలలో పెటీబూర్జువావర్గం అనే ఒక కొ త్తవర్లం యీర్చడిందిః యిది కార్థిశవన్తానికీ బూర్జువావరన్లానికీ మధ్య అటూఇటూ ఊగుతూ వుంటుంది; బూర్జువా నమాజవు అనుబంధభాగంగా నిత్యం పునఃసృష్టి జెతూ వుంటుందో. ఈ వర్షంవారు (పతివౌ దించిన “పెటీబూర్జువాసోపలిజం' కూడా (ప్రగతినిరోధకవాదమే,. దీన్ని గురించి మారుగ్రా ఎంగిల్సు వమన్నారో భూడండి __ * పాతఉత్ప_శక్రిసాధనాలనూ, పాతమారకపు సాధనాలనొ ఫునస్టావించి (310) వాటితో పాటు పాతఆ స్పినంబంభాలనూ, పాతనమాజూన్నీ ఫునస్థాపించడం (810); య కమ్యూనిస్టు నార్టీ వుణాళిక ఓ? పే

మహా(పస్థానం 433 "లేదా ఆధునికఉత్ప త్తిసాధనాలచేతా, ఆధునికమారకఫపు సాధనాలచేతా (బద్దలైన, (బద్దలు కాక తప్పని, పాత ఆ స్పినంబంధాల చ(టంలోనే యి సాధనాలను బలవంతంగా యిరికించడం. ఈ శిందూ కూడా (పగతిసిరోధ కాలే, ఊహోన్వర్గపథకా లే.”8

ఇలాంటి (వగతీనిరోధకసోమలిస్టులు ఇంకా రకర కాలవారున్నారని మార్కు ఎంగిల్పులు తమ (ప్రణాళికలోని మూడవ(పకరణం (సోవలిస్టు కమ్యూనిస్టు సారస్వతంలో వివరించారు వారు చెప్పిన రకాలు (1) ఫ్యూడల్‌ సోవలిజం (వైైసవ సోవలిజం) (2) పెటీబూర్డువా సోమలిజం (8) జర న్‌ సోవలిజం (అసలు సోవ లిజం);

ఇవిగాక యధాస్టితివాదసో లిజం (బూప్దవాసోహలిజం), విమర్శనాళత నై ఉఊహాన్వర్ష

(00 జోవలిజవమూ కమ్య్యూనిజమూ అనే వాటిని వినరించి విమర్శించారు.

“"లూర్జువానమాజాన్ని చిరస్టాయి చేసే ఉ -ధ్రేళంతో, సామాజకయిబ్బందులు తొల గి- వాలని బూర్డువావర్గంలో ఒక భాగం కోకుతుంది. యా భాగంలో రకరకాలవాళ్ళు వున్నారు- అర్హశాస్త 9 వేత్త ల్యూ డఊానశీలురూ, దెయాసపరులూ, కార్జికవర్గసం క్షేమ కారులూూ, ధర ్రనంస్థా నిర్వాహకుల, జంచుహీంసా నివారణ నంఘనభ్యులూ, మిత పాన(ప్రవారపరవశులూ, ుంక అనంతిరూపాల కుహనానంన్క్మ రలూ వున్నారు --, సోషలిస్టుబూర్జువాలు ఆధునికసాంఘీక పంసితులు యిచ్చే సౌః ర్యాలన్నీ కావాలంటారు _ కానీ వాటినెంటట తప్పనినరిగా వచ్నే

థి పోశాటాలూ (ప్రమాదాలూ మాతం లేకుండా, (పన్తుతనమాజంలోని విప్త వాంళాలూ విచ్ళేద శాంశాలూ లేకుండా యీ సమాజమే. వుండాలని వీళ్ళు కోరుకుంటారు"9 "బూర్జువా సోమ లిజాన్ని ఒక్కమాటలో (క్రోడీకరించి చెప్పవచ్చు, బూర్జువా బూడ్డువాగా వుండడం యెందు కంళు కారి జ్ర వర్ల శ్రయన్సు-కొరకు 1210

“కార్డుకవర్లానిక బూర్డువావన్లానికీ పోశాటం అభివృద్ధికాని తొలిదశలో" కొందరు ఊపహ+ న్వర్షసోవలిజం గురించి ఇబుతౌరు, సెంట్‌ సై మన్‌ (3760-1825), ఫోరియర్‌. (17721 88) ఓచెన్‌ (1771-1858) వంటివారు వర్షకలహోన్ని వ్యతిరేకించి సోపలిజూన్ని ఊహించారు, లా

8 కమ్యూనిస్టుపార్టీ పుృణోళిక 64, 65 పే,

రి 69 +, న్‌

10 ౪2 70 పే. [55]

శరత శ్రీశ్రీ కవిత్వం, దగ్తువుు నంవిధానం (11) బూర్డువాలు తృప్తిగా చచ్చిపోతారు. (ప్రపంచం వీరిని మరిచిపోతుంది. కార్టుకులు ముందుకు పోతారు. [పపంచం కార్తి మల వెంట వస్తుంది, ఇది మరో వ్యత్యాసం, బూరువాలను 'వావండి అనే, శ్రీథ్రీ తనమహా(ప్రస్థానగీతంలో కార్తి శ్ర వర్షంచేత అనివీంచాడు. 2. ల్‌ కార్మికవర్గాన్ని “పదండి ముందుకు" అన్నాడు, కార్చికుడే “నేనుసైతం భువనభవనపు బావుటా నై వెకి లేస్తాను అన్నాడు, మునుముందుకు సాగించడమే కార్చి శక వర్గ ఫుకవిత్వానికి (వధానలత్యుం. (19) అభిప్రాయాలకోనం బాధలు లత్మ్యు పెట్టనివాళ్ళు కార్మికులలోకి వస్తారు. అభి (పాయాలు మార్చుకుని సుఖాలు కామించేవాళ్లు బూర్జువాలలోకి పోతారు ఇది చిట్టచివర బూర్జువాల సుఖాలు దోపిడిమోద ఆధారపడిఊంళశే కార్మికుల సుఖాలు విస్తవం మాద ఆధారపడిఉ న్నాయి. మొదటిది హీనమైనది, రెండవది ఉజ్జ్వలమైనది. సమాజం బూర్జువా వ్యవస్టలో రెండు వర్దాలుగా చీలివోయి, పరస్పరవిరుద్దశక్తులుగా వర్పడినప్పూజే విప్లవంసాధ్యమై సమసమాజం అవతరిస్తుంది, కనుక కార్మికులు కో చేది వర్షవై రుద్ద్యాలు "విరగడ మే, కార్మికుల పతంలో ఉంచేది కమ్యూనిస్టులు, ఏ8ని గురించి మార్కుఎంగిల్పులు రాసిన మాటలు-_“కనుర్యా నిస్టులకు తమ అభి[పాయాలూ్యూ లమ్మ్యాలూ దాచుకోవడ మంచే అసహ్యం. నమ నవ రమాన సాంఘిక పరిస్థితులనూ బలవంత6గా కూలహదోయడం దార్భరానే తమలమ్యాలు సిద్ధించగలవని వాళ్లు బహిరంగంగానే (ప్రకటిస్తారు కమ్యూనిస్టు విస్తవమంశే పాలకవర్థాలు గజగజ వణకనీ | కార్చి కులు పోగొట్టుకొనే జేవి లేదు తమ శృంఖలాలు తప్ప !! వాళ్ళు లుచుకోవలసింది ఐక (పపంచం వుంది ఈ అభ్మిపాయంకోనం కార్మికులు బాధలకు తట్టుకోకతప్పదు, ఈ అభ్మిప్రాయం నచ్చనివారు బూర్జువాలకు బానినలుగా (బతకకనూ తప్పదు, సూచిస్తున్నాయి, వైలిక్క భౌతిక, సాంస్కృతిక, ఆర్థిక, రాజకీయ్య సామాజికదృక్పథాలలో రెండువర్దాలహ భిన్నత ఉంది. ఈ భిన్నతను తెల్పడానికే శ్రీశ్రీ ఈ ఖండిక రచించాడు. (శ్రీశ్రీ నాటకీయసంవిదానం వ్యష్టి వై తన్యం బావకవిత్వానికి ఊపిరి కాగా సమప్పివె తన్యాన్ని అభ్యుదయక విత్వానికి (పాణంగా మౌార్చినవాడు శ్రీశ్రీ, “వ్య త్యానం'లో కార్చికవర్గమంతా వకకంఠంతో మాట్లాడినట్లు కవిత్వం నడిచిండి. ఈ మాటలు నాటకీయంగా ఉన్నాయి. వ్యత్యానం ఖండికను మూడూ ఛాగాలుగా విభజించాలి, మొదటిభాగంలో కార్మికులు బూరువాలకు ముఖాముఖిగా నిలబడి జ 'మో వీడకవ్యవస్థ ఇలాంటిది అని చెబుతూ లోపాలను స్ఫురింపజేస్తారు.. రెండోభాగంలో కార్థి

మహ్మాపస్తానం 435 కలు 'మూ వీడిత జీవితం ఇలాంటిది. అని తమభబాధలను వ్య కృంచేస్తారు. ఈ రెండు భాగాల లోనూ మిరూ మేమూ అనే పద్దతి విడివిడిగా నడిస్తే మూతోభాగంలో మేమూమిోారూ అనే పది నమానొంతరంగా నడుస్తుంది. మూడోభాగంలో వీడితుల ఆధిక్యం స్ఫురింప చేయబడింది, ఇమెత్తం ఖండిక అంతా కార్మికుల వాచికాఖినయమే తప్ప బూర్జువాల మాట ఉండదు, బూర్జువాలు (శోతలుగా మిగిలిపోతారు భీశ్రీ కవిత్వంలో నగ్నవదాల సమూహం

చిరకాలంనుంచీ కవిత్వంలో ఉదాత్నమెన పదజాలానికి అలవాటుపడిపోయిన సాం(పదాయి కులు 'మాకు గోడలు లేవు గోడలు పగులగొట్టడమే పని వంటి సామూన్యపదజాలాన్ని కవిత్వంగా అంగీకరించ శేరు. అందుకు అలవాకే కారణం తప్ప గుణపతుపాతం కాదు. కార్టిక సత పాతం ౫లవారికీ బూర్జువాచ్వేషం గల వారికీ “వ్య తానం" లోని [వతివాక్యంలోనూ కవిత్వం విలినిన్తుంది ఉదాహారణకు గోడలు అనే పదాన్ని / అభిభేయార్థంలో నే వాడ బేదు, కార్మికులకూ బూర్జువాలకూగల వ్య క్యానం 'శెలిసినవారికి కార్మికుల (పతివాక్యంలోనూ అర్ధ విన్సృతి కనిపిస్తుంది. (పకినదానికీ విశిష్టార్ధం నోచరిన్తుంది. వ్యత్యాసం ఖండికలోని శిల్పాన్ని గురించి నంబేహించేవారికి శ్రీశ్రీ ఇచ్చిన సంజాయిషీ. _ ఆబ్రది కవిత్వంగా అంగీకరించమని అడగ డం సాహసంగా కనబడవచ్చును. యతి(ప్రానలూ గణాలూ లేకపోతే మానిపోయి! కనీనం . యమకం అను(ప్రానల్లాంటి వేనా లేవు. దీన్ని కవిత్వం అనిగలమా అని చాలామంది ఎదుర్కో_ వమృనుః శేనురూడా లాలిత్యం, మాధుర్యం మొదలైన కవి తాద్రవ్యాలను గురించి కలలు గనే రోజులలో ఈ నగ్నపదాల సముదాయాన్ని కవిత్యం అనక పోయి ఉంజేవాడిని, ఇటునంటిది కవిత్వం కాజూలదనేవాళ్ళు అలా యుందుకంటారో చేను ఊహించుకోగలను. కాని నా దృప్టినుంచి ఇది ఎందుకు కవిత్వం అనుకోవాలో [గహించండి అని అడగవలసింది ఉంది”,11 ఈ మాటలు రాసిన శ్రీశ్సీ దీనికి తగినట్లు “వ్య తె్ట్టానం' ఖండిక నుదాసారించాడు. నగ్నపదాల సముదాయాన్ని కూడా కవిత్వమే అనవచ్చు శాసీ ఇందులోని సంవిధానం మైనన్‌ కూ కవిత్వం స్లన్‌ కూ చెంది నదిగా భావించవలసివన్తుంది. ముత్యాలనరాలు -- ఒక కృమీ అనే వ్యానంలో శ్రీశ్రీయే

• కవిత్వం + నంవిధానం అనే ఫార్యు లొ గల్లినదే ఉత్తమకవిత్వంఅనీ, కవిత్వం _ నంవిఛానం గల రాళ్ళ పల్లి అనంతకృష్ణశర్మ గారిపద్యం కన్నా స్విన్‌ బర్నా శబ్బచిత్రకవిత్వం ఉత్తనూోత్తేమ మసీ సూచించి ఉన్నాడు వ్య త్యానంలో నంవిభానం స్టానాన్ని సామాజికదృక్పధం ఆ[కమించింది. అద్వైతం, స్విన్‌ బర్న్‌ వంటి ఖండికలలోని (పానల్కు యమకాల్కు బింకాలు పొంకాలు శబ్దసౌష్టవం వ్య త్యాసంలో తేవ్చ, శ్రీశ్రీ శుద్ధ కవిత్వం వదలి పూర్తిగా ఉపయోగ్య లా టై నా. రెండు వచన 505

శ36 శ్రీశ్రీ కవిత్వం దచస్తువ, శంవిడా గం కవిత్వంలో పడినప్పుడు శైలి ఈ పరిణామానికి వచ్చింది. వ్యత్యానం, వాడు వంటి రెంకుఖండిక లలో తప్ప ఈ నగ్నపదతైలి కనిపించదు, మార్క్సిజం నేపధ్యంగాగల (పతిజ్ఞ, జగన్నాధుని రధచ(క్రాల్కు వంటివి కూడా పకడ్చందుగా నడిచిన గేయూలే, వాక్కు వ్య త్యానం అనేఖండికలు ఉపయోగ్యకవిత్వంకోనం వేసిన (ప త్యేకపయోగాలు; వచన కవితకు ఉదాహారణలు, ఏటిలోని సంవిధానం సరికొత్తది, కొత్తవన్తువుకు తగినది. గణవిన్యానం, లయ (పాన, నంగీఎ మాధురి వేగం మొదలై న నంవిభానవి శేహాలను ఎంతో (పజ్ఞతో (పయోగించిన శ్రీశ్రీయ్‌ ఒకచోట ఇలా అన్నాడు; "కవిత్వం చెప్పడం ఒక మధ్య ఎద తైగనిపోరాటం ఎప్పుడూ సాగిపోతూనే ఉంటుంది .., ఛందస్సుకీ వ్యాకరణానికీ అస్సి ౦టిక్‌ అవత న వ్‌ పార ఒకి ఉంది*12 త న్వచ్చందమూ సీరవమూ సీరూపమూ అయిన 0ది. ఆ ల ం శ్రీశ్రీకి కనిపిం శ్రీం కవి చెప్పడంలోనే కాదు; పారకుకు అఎదుకోవడంలోనూ ఉండాలి. ఉభయపక్షాలలోనూ ఉండవలసిన ఈ సౌలభ నా వ్ర థధ్రయోజనంమిీద అధారపడి ఉఊంటుంది. శుద్గక విళావాది సౌలభ్యంకనా సౌవవాన్సీ ఇ్లా, షే లి గ గొట్టువాన్నీ సౌందర్యాన్నీ అచేక్షిస్తాడు, ఉపయోగ కవిత్వం వచ్చేసరికి సౌలభ్యం (పథానస్థానం పొందుతుంది. వ తాంన జాని వీ శి (నే. బూర్టువావ్యవస్థలోని వీడితవర్లపారకుడి 5కు చేశింపబడాయి అందులోన ౨౩ వాడువంటి కవితలు చేసుకోవలనీన కవితలివి, అందువలనే శ్రీశ్రీ సరవీధానభాశాన్స తగి కార్చిక పారకుడు మననం ట్‌ వి, పదాళ్లో శానినా ఈ కచితలో నాటకీయ తాసంవిథానం క్రవ్సిప్ప 2 _సొచవలసి వచ్చింది. నగ్న పనితనాన్ని సూచిస్తూనే ఉంది, 12 శ్రభ్రీసా రెండు వచన 5004501 పే,

74,/వాడం దౌర్శన్యానికి దౌర్జన్యం మందు!

2987 “శార్యకాటిల్యకల్పితక 8ినదాన్య /శృంఖలములు తమంతనె చెదరిపోవ/గగనతలము మార్యోో9గ గ గంఠ మెత్సి/జగ మునిండ స్వేచ్భాగానరురుల నింత” అంటూ కృష్ణశాస్తి ) ఘోవి.ంచినప్పుడు అ (కూరులూ కుటిలురూ ఎవరు ? వారెందుకు ఎవరికి డాన్యశృంఖలాలు తగిలించారు ? అవి చెదరిపోవడానీకి చేయవలసించేమిటి ? అనే (పన్నలకు నమాధానాలు లేవు. వ్య క్తిస్వేచ్చకు మతాచారాలు మూఢవిశ్వాసాలు అంతరాయాలను కల్పించవచ్చు. నమాజ స్వేచ్చకు రాజక్రీరుూూల్సు ఆర్ధికవ్యవస్థ అంతరాయాలు కల్పించవచ్చు. దేశానికి వలసవచ్చి, ఫ్యూడల్‌ (పభువులను లొంగదీసుకుని బూర్జువావ్యవస్థను స్థాపించిన ఆంగ్లేయులు (ప్రజలనే చానినలుగాచేసుకున్నారు. ఇక్క_డ పీడన (ప్రజల స్వేచ్చను అపపారించింది. పారతం(త్యాన్ని తిరన్క_రించడం స్వేచ్చ్భా(ప్రియుల లయణం, ఈ పారతం్శత్యం ధనవంతులకూ సామాన్యులకూ నమౌాననమన్యే. కానీ ధనవంతులు తమ ెట్టుబడితో పరిశ్రమలను నడపడం (ప్రారంభించి నప్పుడు కూలిపనికి కుదిరిన సామాన్యులకు మరోరకమైన నమన్య ఎదురవుతుంది. ఈ నమన్య చీజ 'దోపిడి (6491012609). బూర్జువా తన పెట్టుబడిని "పంచుకోవడానికి కారి కుల (శ్రమ నంపదను దోచుకుంటాడు. ఇందులో కార్షిక్షుడి జీవితం ఛచానినతనానికీ పేదరికానికీ అన్యాయానికీ గురి అవుతుంది. బూర్జువాలు కూరంగా క్రుటిలంగా (ప్రవర్శిస్తారు వీరి (కౌర్యకాటిల్యాలను

ఎదిరెంచడానిశే శ్రీశ్రీ తన కవిళ్వాన్ని వినియోగించాడు. అందువల్ల శ్రీశ్రీ కవిత్వం ఒక వరానికి అంకితమయింది. ఆ వర్గమే కార్చికవర్లం. కార్చికవరానికి శతు9వు బూర్జువా వర్గం, కార్చికవర్గపయ'పాతి అయిన శీత కార్థికవర్లశ్యతువై న బూర్జువాకు శతు్రవే. ఎందువల్ల? తనమితు9ల శత్రువు తనకూ ళతు వే. ఈ శత్రువుయొక్క_ స్వార్ధాన్ని దోవిడినీ ఎంతగా బైటపెటి వర్షకలహోన్ని పోొత్సహిస్తే అంతగా తన కవితాలమ్యం సెర వేరినట్లు లీశ్రీ భావిస్తాడు. అయితే మూనవజూతి నమషిశేయస్సు తీత! అక్క_రలేచా ల్శి అంకే తప్పకుండా కావాలి. కానీ ఆ ేయస్సు బూర్తువాలవై కార్మికులు విరగబడినమ్హూడదే లభిస్తుందని శీ నమ్ము తొడు. దోపిడి ఉన్న నమాజంలో చిన్న దోపిడిదారును 'ఇద్దదోపిడిడారు దోచుకుంటూ ఉంటాడు. కనుక దోపిక్తీనమూజంతో బూర్డువాకు కూడా సుఖంలేదు. వెగా

శ్రీ తొక థ్రీఖి కవిత్వం వన్తువ, కంవిధానం బూర్జువా చేసే పనులు నీకిపినంగా ఉంటాయి. బూర్జువా(ప్రవర్ష నావాన్త వికతిను చిత్రించ డానికి తీణ్రీ "వాడు" ఖండికలో (పయత్నించాడుః అీఅీ కవిత్వంలో నగరవాతావరణం పరిశఎమలు నగరవాతావరణంలో ఉండేవి కనుక బూర్జువాలూ నగరంలోనివాశే, ఏరిని కవిత్వంలోకి (ప్రవేశ పెట్టిన శ్రీశ్రీ తెలుగుకవిత్వానికి ఆధునికనగర(ప్రవేశం కల్పించాడు, కర్మా గారంలో కార్మికులు పడే శమ ఆ (శమవల్ల ఉత్పన్నమయ్యే వస్తువులు, (శమకు బూర్జువా ఇెల్లించే కూల్సి వస్తువులకు బూర్జువా నిర్ణయించే ధరల్సు వాటివల్ల అతనికి కలిణే లాభం, దాన్ని మాసి కారకులు తేమ కూలి పెంచవలసిందిగా అడగడం, ధరలుపెంచే బూరువా కూలివెంచక వోగా కార్మికులకు కలిగే నరకయాతన వారు తిరగబకిచే జబూరువా తీసుకునే చర్యలు, కర్ణ వాదాన్ని (పబోధించడం వంటి ఒక భాతిక(పపంచం కవిత్వంలో [పవేశించింది శీల్‌వల్ల వ్‌ చిరతాలంనుంచీ వస్తున్న ఆదర్శకవి తానంప్రడాయం ఈ బౌతికపూపంచం వల్ల మాసి రట; యి త జ్య నా పసల మా౭పోవదందల న లి జేవితవిధానాలు, ఊల్ప త్తివిధానాలు బూర్జువా ఫీలా అధునికనగ శాలు. పరక్రమలు, న్‌ మారిపోయాయి. బూర్జువాన్యవస్ధ వి'బేశవాణిజ్వం వంటివి ఫూ డలోవవనల+ ల రవాణాసౌక ర్యాలు, వార్తాప్రసారం, (ప్రకృతికీ ముడిపడి ఉండేవి, క్‌! నగరాల ల ఉత్ప త్తివిధానాలూ పల్లెలకూ కాని ఈ నూద్చును పూ ర్రిగా (పతిభుటించినవారు ంత్త్‌ కవిత్య్వంకూడా నగశాలకు మారింది మాప్పును వో్రనవాడు అభు వయక గ ఫౌవకన్చలు. మార్చును అంగీకరిన్తూ నే ఇంకా నీ వులు, ఈ మౌాప్ప తెలుుసలో శ్రీత్రీ డార్ధరా జరిగింది. యం[ఠభాతాలు _ వరసాలలి శ్‌ న న్త్ర కారుని మ పాండ్రజాలం-సమ్మెలు న కార్టానా- న. = శాక్సలో నార్యాషేరళ్ల్‌ = (ాజ్వేలో కాంచనమాల - ఉడివి శ్రుకృష్ణవిలాన్‌ _ ఉద్యోగి _ విద్యార్థి _ కర్మాగారం - కళాయతనం _ కార్యాలయం - కారాగ్యహ౩ - రిమైూవాలా _ ఓడకళానీ _ గనిపనిమనిషీ _ మరఫిరంగి _ విషవాయువు-న్యాయ స్థానాలు ఒ రయ్‌కభటవర్హాలు _ ఉరికొయ్యలు - వంతెనలు - వన్తు[పదర్శనశాలలు _ గంంభా గారాలు - పరిశంమాలయాలు _ ధూమశకటాలు _- నౌకలు _ విమానాలు _ రేడియో _అపీసులు - నభలు _ వంటి కవితాసావంగితో శ్రీశ్రీ *నగరకవి'గా దర్శనం ఇస్తాడు, (గామాణ(పకృతి వా తావరణంనుంచి నగరపారి శామికవా తావరణానికి తెలుగుకవిత్వాన్ని నడిపించాడు. శ)40- ఇటువంటి సామగ్శుని కవితాసామగిి గా భావకవులు ఆమోదించలేదు,

మవ్యోోపస్థానం శిరి తీత కవిత్వంలో వర్షస్వభావాల చిత్రణ బూర్డువావర్లస్వభావాన్నీ కార్టికవర్షన్వ భవాన్నీ థభీఖఫీ చి(్ర్రించాడు, (వ్య త్యానం'లో బూరువాలకు నుఖానుఖిగా కార్మికులంతా" కలిసి వర్ష తారతమ్యుస్వభా వాలను ఇబివే, “వాడులో జ బూరువాల పరోతం౦గా కార్షి శకులు తమకు జరిగిన అన్యాయాన్ని గురించి చెప్పుకుంటారు, ఇక్కడ (శ్రోకేలు బూరువాలు కారు, కార్మికులూ- 1 మధ్యతరగతివారూ ! జ బూరువాకూ కార్మ్మికులకూ= మధ్యజరిగిన మూడు నంఘటనలను చెప్పడమే త్రీ జ్‌ “వాడు'లో ఇచేసిస పని (1) కార్తి కులు అందరూకలసి అందమైన వస్తునముడాయం నిర్షి స్తారు, వారిది నిర్విరామ కృషి. నిర్థాణమారి కత వారికే తెలుసు! కానీ వారు తయారుచేసిన వస్తువులను బూర్జువా స్వాధీనం చేసుకున్నపుడు వారు అనహాయంగా ఆక్రందిన్తూ “అన్యాయం ! అన్యాయం!” అంటారు, (8) కార్మికులు ఎవొద్దుపొడిచి ఐాద్దుగడిచేడాకా ఎద్దుల్లాగు పనిచేస్తారు, కాసీ వారు మొద్దులూ మొరటులూ గా మిగిలిపోవడానికి కారణం విద్యాసాకర్యాలు లేకపోవడం! బూరువా జ వారిని ముదకి కూడా దూరం చేస్తాడు. కార్చికులు ఏమో చేయలేక “ఘోరం ఇది ! దారుణం ౧ (8) ముద్ద లేక హోవడం వల్ల కార్మికులు కడుపుమంటను భరించ లేక పనిముట్లు [క్రిందపడ వేసి ళం సమ్మ చేసారు "ఇయ్య లేం చస్తున్నాం ! జీవనానికి ఆసరా చూవీంచు ! అంటూ బూరువాను క్‌ జ (ప్రార్థిస్తారు. అ మాటలను బూర్జువా "అక్కు చేయడు. పనిముటూ, ఇట్టుబడి తనదనే నెపంచేత వస్తువులను కూడా స్వాధీనం వేసుకోవడం బూర్జువా స్వార్ధస్వ భావం. ఈ స్వార్ధాన్ని కప్పి పుచ్చుకుంటూ కార్చికుల్ని “అనుభవించాలి మిోకర్థం |) అంటాడు. ఎదులా పనిచేసి మొద్దుల్లా మిగిలిపోవడం కార్థికుల ఆచారం! అంటాడు బూరువా. ఇది ట్‌ణ రొ జ అమానుషవర్హన --- మూర త్వేం. నమ్మైచేస్తే కార్టికుల నోరుమూసి, జోడుతీసి కొట్టి డార్జన్యం చేశారని ఆరోపించడం బూర్లువా కర్కకచిత్తవృత్సికి నిదర్శనం, ర్గు గా చిక్తేన్థుల్చ శార్మికులను పరాజితులుగా చి(తించడ మే మహా ప్రస్థానగీ తాలలో కనిపీసుంది, పరాజితులు సాహసులె విబృంభించాలన్న దే థ్రీఫీ ఆశయం, వారికి సాహసాన్ని నూరిపోస్తాడు శ్రీశ్రీ, క హో ని ఆ ఛశంమను అతడు ర శముకు అంకితమెపోతాడు, కె కార్మికుడు (1 లా లీ బూర్జువాఅధికారంలో ఉంటూనే చేస్తాడు, అందుకే అతడు పరాధినుడు ! పరాజితుడు! తన (శమ మిదశే బూరువా అడి లం స్టే (బతుకుతున్నాడనే సత్యం తెలుసుకో లేక పోతాడు,

తపక ఖ్రీశ్రీ కవిత్వం వన్తువ్య,ు కంవిధానం బూర్జువా చేసే పనులు నీలిహీనంగా ఉంటాయి, బూర్జ్డువా(ప్రవర్ష నావాస్త వికతిను చి(త్రించ డానికి శ్రీశ్రీ 'వాడు' ఖండికలో (ప్రయత్నించాడుః (శ్రీశ్రీ కవిత్వంలో నగరవాతావరణం పరిశ9మలు నగరవాతావరణంలో ఉండేవి కనుక బూర్జువాలూ నగరంలోనివాశే, వీరిని కవిత్వంలోకి (వ వేశ పెట్టిన త్రలీ తెలుగుక విత్యానికి ఆధునికనగర(ప్రవేశం కల్పించాడు, కరా (న. గారంలో కార్మికులు పడే శమ, అ (శ్రమవల్ల ఉత్పన్నమయ్యే వస్తువులు 1శమకు బూర్జువా ఇల్లించే కూలి, వస్తువులకు బూర్జువా నిర్ణయించే ధరలు వాటివల్ల అతనికి కలిశే లాభం, దాన్ని వ కార్జికులు తమ కూలి పెంచవలసిందిగా అడగడం, ధరలుపెంచే బూరువా కూలివంచక జ వోగా కార్మికులకు కలిగే నరకయాతన, వారు తిరగబడితే బూర్జువా చీసుకునే చర్యలు కర్ణ వాదాన్ని (పబోధించడం వంటి ఒక భౌతిక్య్రపంచం కవిత్వంలోకి (ప్రవేశించింది శ్రీశ్రీవల్ల . ఛల్‌ చిర కాలంనుంచీ వన్తున్న ఆదర్శకవి తానంప్రడాయం ఈ భౌతికప్రిపంచం వల్ల మాసి పోయింది? మారిపోయింది. ప్య్యూడల్‌ వ్యవస్షలోని జీవితవిధానాలు, ఉత్ప తివిధానాలు 'చూర్తువా వ్యవస్థలో మారిపోవడంవల్ల నే కవితానంపదాయాలూ మారిపోయాయి, బూర్జువాన్యవస్త ఫలికా లే ఆధునికనగశాలు పరిశ్ఫమలు, యం(తాలుు రవాణాసౌక ర్యాలు వార్తాప్రసోరల ల ఫ్రా విచేవవా ణిజ్యం వంటివి, ఫ్యూడల్‌ వ్యవస్థలో జీవితవిభధానొలూ, ఉత్ప త్తివిధానాలూ పలెలకూ (పకృతికీ ముడిపడి ఉండేవి, ఇవి నగరాలకు మారడంతో కవిత్వంకూడా నగశాలకు మారింది కాని మ. పూర్తిగా (పతిఘటించినవారు భావకన్రలు, మార్చును అంగీకరిసూ నే ఇంకా రు అల & రినవారు అభ్యుదయకవులు, ఈ మార్చు తెలుగులో ఫ్రీఖ్రీ ద్యారా జరిగింది, రగు ఫ్‌ మ్‌ నే రాతసిబొగ్గు - ఫొగగొట్టవు భూంకారధ్యని - అగ్గిఫుల్ల నబ్బుబిళ్ళ- (ప్రభుత్వ యు స్‌ ధి - విస్తవం - వై ద్యళాల-ళ స్త్ర కారుని మ హేం[ద్రజాలం-సమ్మైలు - కార్థానా- యంగహారాలు - వెరసాలలు _ కాక్సీలో నార్యాషేరర్‌ _ (శాజ్వేలో కాంచనమాల _ ల క్‌ కా వీ త్రేకృష్ణ లాన్స్‌ - ఉద్యోగి యం విద్యార్థి వ కర్మాగారం _ కళాయకనం _ కార్యాలయం - రారాగృహం _ రిమొవాలా _ పీడకళకొసీ _ గనిపనిమనిషీ _ మరఫిరంగి _ విషవాయువు-న్యాయ స్థానాలు ఆ క భటవరాలు _ ఉరికొయ్యలు _ వంతెనలు - వన్తుపదర్శనశాలలు _ గ్రంభా గారాలు - మ /మాలయాలు - గమకాలు - నౌకలు - విమానాలు -_ శేడిఇో+_అవీసులు - నభలు _ వంటి కవితాసావముగి “నగర కవి" ॥ స పం ౦నుంచి నగరపా ( కీ నగరకవి గా దర్శనం ఇస్తాడు, (గామాణ,ప్రకృతి తావరణ: రిశామికవా తావరణానికి తెలుగుకవిత్వాన్ని నడిపించాడు. శ్రీశ). ఇటువంటి సామగి్రని కవి తాసామగిిగా భావక్రవ్రలు అమోదించ లేదు

మవ్యోపస్థానం శిర (శీశ్రీ కవిత్వంలో వర్గన్వభావాల చిత్రణ బూర్జువాలకు ముఖాముఖిగా కార్తి స్ఞకులంతా కలిస్‌ వర్గ ఆారతమ్యుస్వభావాలను పవితే, *“వాడు'లో బూర్జువాల పరోతుంగా కార్చికులు తనుకు జరిగి అన్యాయాన్ని గురించి ఇెప్పుకుంటారు, ఇక్కడ (శోతలు బూర్డువాలు కారయ, కార్మ్మికులూ | మధ్యతరగతివారూ ! బూర్టువాకూ కార్చికులకూ మధ్య జరిగిన మూడు సంఘటనలనువెప్పడమే శ్రీశ్రీ “వాడు'లో చేసీని పని (1) కార్మికులు అందరూకలని అందమైన వస్తునముదడాయం నిర్మిస్తారు, వారిది నిర్విరామ కృషి. నిర్యాణమార్జికత వారిక తెలుసు! కానీ వాడు తయారుబేసిన వన్తువులను బూర్జువా సార్టధీనం చేసుకున్న ష్పుడు వారు అనహాయంగా ఈక్రిందిన్తూ “అన్యాయం |! అన్యాయం!” అంటారు. (2) కార్చికులు వాద్దుపొడిచి వొద్దుగజిబేదాకా ఎద్దుల్లాగు పనిచేస్తారు, కాస్‌ వారు మొద్దులూ మొరటులూ గా మిగిలివోవడానికీ శారణం విద్యాసౌకర్యాలు లేకపోవడం! బూర్జువా వారిని ముద్దకి కూడా దూరం చేస్తాడు, కార్చికులు ఏమి చేయలేక “ఘోరం ఇది ! జారుణం ఇడి !' ఆని ఫఘోమిస్తారు (8 ముద్ద లేశ పోవడం నల్ల కార్మికులు కడుపుముంటను భరించ లేక పనిముట్లు (క్రిందపడ వేసి నమ్మ చేసారు. "ఇయ్య లేం చస్తున్నాం ! జీవనానికి అనరా చూపించు 1" అంటూ బూరువాను "ఆ మాటలను బూరువా లెక్క జీయడు, ద (ప్రార్థిస్తాడు. జడ, పనిముట్రూ, కట్టుబడి తనదసే. నెపంచేత వస్తువులను కూడా స్వాధీనం వీసుకోవడం లా ష్‌ శ బూర్జువా స్వార్ధస్వ భావం. ఈ స్వాన్దాన్ని కవ్పీ పుచ్చుకుంటూ శార్మికుల్ని అనుభవించాలి మీకర్తం " అంటాడు. తీ జేసి మొద్దులా మిగిలిపోవడం కారి 'శ్రకల ఆచారం ! అంటాడు బూళు ఎద్దుల్లా పనిచేసి మొద్దుల్ల ర్జువా. ఇది అమానుషనర్వన --- నూర్‌ ల్వేం. సమ్మై చేస్తే కార్టికుల నోరుమూసి, జోడుతీసీ కొట్టి దౌర్జన్యం వేశారని ఆరోపించడం బూడ్డవా కర్మశచిత్త వృత్నికి నిదర్శనం, కార్మికులను పఠాజితులుగొ చి(త్రించడ మే మహాపస్థా నగీతాలలో కనిపిస్తుంది, పరాజితులు సాహానులే విషృంబించాలన్న జే శ్రీఖీ ఆశయం. వారికి సాహసాన్ని నూరిపోస్తాడ్సు శ్రీశ్రీ నం. కార్మికుడు (శ్రమకు అంకితమైపో తొడు, కొని ఆ శ్రమను అలీడు బూర్జువాఅధ్రికశారంలో ఉంటూనే చేసాడు. అందుకే అతడు పరాధీనుడు ! పరాజతుడు ! తన (శమ మోదజీ బూర్చువా (బతుకుతున్నాడనే. సత్యేం తెలుసుకో లేక పోతాడు? పె

శ్రుతీ కవిక్సం వస్తువు నంవిరొనం శిరి గా రం అీఠీ - బూర్జువా గ రవతిరస్కా బూర్తువావ్యవస్థలో శ్రమకు గౌరవం, మళ్యాద లభించవు దోచుకునేవాడు గారవింవ బడళాడు ద శచుకోబజేవాడు హీనంగా భూడబడ తాడు, ఈ పరిస్టితిని తారుమారు చేయాలని శ్రీ అభిప్రాయం! ఘర జలొనికి బరీదుక నై మరాబు "తేడనడం అందుశే! (శమజీననసౌంద అ ఇం క్ర శ్యానికి నమానమైనది లేదన్నాడు (11. ఈ దృష్టితో చూపే సోమరిగా (బతికే బూర్జునా జారవం ఈయనక్కర లేదుః ధనవంతుతైన బూర్డ్జువాను లోకం ఎంతో గౌరవిస్తుంది. ఆయన, గార్సు శ్రీ వంటి గారవవాచకాలను తగిలిన్తుంది. శాసీ అందమైన వస్తునముదాయాన్ని ఎత్తుకు హోయినవాడ్నీ, న్యారూన్నీ ధర్మాన్నీ తిరస్కరించి ార్జన్యం జరిపిసవాడ్ని “వాడు” అంక చాలునని శ్రీశ్రీ అభిపాయం, ఈ అభిప్రాయాన్నే శీర్షికలో వ్యక్తృంచేశాడు, “వాడు ఏక వదనం |! తిరస్కార నూచకం |! బూర్జువాల ఉచ్చస్టితి పోయినప్పుడే నమనమాజం వర్పకుతుంది. అప్పుడే కాగ్చికుకు భువనభవనవుజావుటా గా సినలైన గరవాన్ని వొందుకాడు తీశ్రీ ఎ బూర్జువాదృక్పృథపరామర్శ బూర్జువా జీపితసాఖ్యాలను కాపాడుతున్న విషయాలు రెండున్నాయి. మొదటిది మతం; శెండవదీ రాజకీయాధికారం,. ఈ రెండింటినీ (శశీ వ్యక్షృంచేసిన రీతిని పరిశీలిద్దాం 1 వాని గ్‌ (1) కార్మికులు తమ “భాతికకర ్రఫలాన్ని” జఆాముఅనుభవించటంలేదు,. దాన్ని బూర్జువా అనుభవిస్తు న్నాడుః ఇది అన్యాయం అని కార్చికులన్నప్పూడు “అనుభవించాలి మా కర్ణం' అంటాడు సూర్డువా, ఇందులోనే ఉంది వేదాంతం. ఇది “వూర్వజన్ముపాపకర్శం' బూరువావృన్నులో, జ ఆ కర్ణననుభవించడం అంజు కష్టాలసనుభవించడం, బూర్జువా కార్మికులకు పేచ్చైవిలువలు మతంమిద అధారపడి ఉంటాయి, తిన స్వార్టంఅయి తే భౌతికలాభంమాడా ఇతేరుల విషయం నే అయితే మళసీద్ధాంతాలమిాదా ఆధారపడి ఉందనడమే బూరువామన స త్వ్రంలోని అక 9మం కన శ జ జాదాడి ” ౦56 ఇకేం 1011 284 1/6 10 ₹806 2 061 11769 26 106816 0 ౯౬100 10 06 90018316 296 1211680 ౪2116 66 00 6110, 2064 10 26 90000 11 6 1006 06 2 పంగ 0 ౯60/206 ఈలోకంలో (శ్రమపడి తేనేం పరలోకంలో నీకు సౌఖ్యం లభిస్తుందిగ దా అనేది మతం ఇచ్చే ఓదార్చు, బూడ్డువా మాటల్లో ఈ ఓదార్పు కూడా కనిపించదు. బూర్జువా తా ననుభవిస్తున్నది కూడా తన క రు మేఅంటాడు ఇది పూర్వజన్థుపుణ్యకర, మరి అలైఖ౭ల పక110800007 టగా?65968 2 01189 03110016. 306 11 001286 10 6 అం!0106 25968 10102 2౪6 217203 300200 10 *ంం0164 206 ఎం00౧ చం 01233 051100 0 725108 నా 1 ఒ85ణ/[: 08 50014110 0611080 284 0010106 37 ప,

మహా _పస్థానం శక! రే13211569 2064 131318026009, 06 ఇంబేయంిక్ర 01299 గం 14 760 ౧1888 ౦034028 204 20009, 15 ఆంగంం50664 (0 00% 96 ఇంరేంగ5028064 1088 28 €06/ 286, *గరుంటం ర158029 204 215- షేంజలం02

బూర్హువావర్గం తను శేస్తున్న అన్యాయానికి మతవుముసుగులు. వేస్తుంది. కార్చి 'శ్రైశవర్షం ఆ ముసుగులు తొలగించకతప్పదు.

ధరలు పెంచివేయడం, నరుకు .:డాచివేయడం యొదలైన బూర్జువాచర్యల వల్ల ముద్దకు కూడా దూరమైన కార్చుక వర్షం “ఇది ఫోరం-.! డారుణం [ఏ అన్నప్పుడు “ఆచారం అడుగుదాట రాదు అని బూడ్డువా అనడం కూడా మతం ముసుగే. ఈ (పపంచం “ఈ విధంగానే నడుసోంది. ఈ నం(ప్రదాయాన్ని మారూ పాటింఛాలి. దీన్ని ధిక్కారించడం పాపం_" అని బూర్జువా అభ్మిపాయం,

తిండిలేక బిచ్చగాళ్ళు మరణించడం తమ పాపంకాదని ఇచెప్పే బూర్జువావేడాంతాన్నే భిక్తువర్షీ యసిలో శ్రీశ్రీ స్ఫురింపజేళాడు, అంతా మాయ అనీ మిథ్య అనీ చెబుతూ రోల్సు 'కారుల్లో తిరగడం, 'మసీపర్పులు నిండించుకోవడం, మారణాయుధాలు తయారుచేయడం, యుద్ధాలు నడిపించడం వంటివి చేసే బూద్డువాల సిద్ధాంతాలను “మిథ్యావాది'లో శ్రాథఫ్రీ పరివా సించాడుం

(2) భరించడం కష్టమెపోయిి పనిముట్లు (శిందను పడవైచి చెయ్య లేం చన్తున్నాం మేము జీవనానికి ఆనరా చరాపించమని అడగడమే బూర్జువాకు జారక్షన్యంగా కనివించిందంకు అతజెంత దుర్దనుడో అర్థమవుతుంది. సమ్మె (వకటించడమే బూర్జువాదృష్టిలో ధిక్కారం, పనిముట్లు బూర్డువా సొంత అస్సి, వాటిని కార్షి కలు వూయలేనంత సీరసించిపోయారని బూడ్డువా (గ్రహించదు. అలాంటి దుర్చలస్థితిలో ఉర్భాగ్యస్థితలో ఊన్న కార్చికుల్ని నోరుమూసి, బూర్డువా తన కాలిజోడు తీనికొడుతూ మి జాక్టన్యానికి సా ఉార్టన్యం మందు అన్నాడుః బూర్జువా కార్మికులవై దౌర్టన్యపునేరం. మోపాడు. ఇచే బూడ్డువావినాశానికి మార్గ మవుతుంది. బూర్జువాదౌర్టన్యం _కార్చికసామూహికళశ క్షివిబ్బంభణానికి హేతు. వవుకుంది. బూర్జువాజార్టన్య్యాన్ని సమర్థించి అతనికే రతణ కల్పించడానికి న్యాయస్థానాలు రతుకభట వనాలు ఇెరసాలల్సు ఉరికొయ్యలు పనిచేస్తాయి, అయినా కార్థికశ క్కి యొక్క నిరంతరమైన పోరాటంవల్ల విష్ణవం వర్ధిల్లుతుంది “జూర్జువావర్గం సృష్టించింది తన్నే నాశనం చేయగల ఆయుభాలను మాతమే కాదు; ఆ. ఆయుథాలను ధరించే మనుషులను కూడా అది నృష్టించింది. ఆ మనుమళలే “అధునిక కార్మికవర్లం”3 అంటారు నూర్కు ఎంగిల్బులు,

2 గక్‌డ106 ౧౦౯౦0౯0) : ౨12)606041 పేశజ16౯1211800 = 1 వె. [56]

కడ? శ్రీ త్తి కవిత్వం వస్తువు నంవిధానం (శ్రీభ్రీ కవిత్వంలో పార్టీసాహిత్యలక్షణాలు సామ్యువాదపిప్ల వానికి కవిత్వం కూడా ఒక అనూాభఫఘమైన ఆయుధం. ఆ విస్ష నం రావ డానికి ప్రజల మనస్సులను సిద్దం చేయడ మే కవిత్వం చేయగలి.ే పని. బూర్జువాల దుర న్యాయా లకూ చౌర్తన్యాలకూ (సతిక్రియ తల పెళ్షుందుకు కార్మికులను ఫురికొల్చ్పడమే సామ్యువాదసాహిత్య జె లక్ష్యం. బూర్జువాస్వార్థం అధర్థుమే అయితే దాన్ని (ప్రతిఘటించడం ధర్మ ్రసంగ్రామమే అవు తుంది. ఆ నంా)మానికి ఆయ త్తపరచడం సాహిత్య ప్రయోజనం, అందువల్ల సాహిత్యం కన్నా కారి 'శ్రకలకు “'భగవద్దీత మరొకటి లేదు. కార్మికుల కదలికను (ఉశేపించే వీ రచనలనైనా బూర్డువాలు నిేధిస్తారు. ఆ నిపేధమే మరింత ఉండేకంతో రచనలు చేయడానికి మూలమవుతుందె శార్చికుల కదలికను తెళ్ళ'పార్టీ' ఇటువంటి సాహిత్యాన్ని (పచారానికి తెస్తుంది, అందుశే దీనికి ఆపార్టీ సాహిత్యం” అన్న చరు వచ్చింది. కనుక కేవలరాజకీయనినాడాలనే పార్టీ సాహిత్యిం అనడానికి వీలులేదు. గతితార్కిక భాతిక వాదాన్ని నమర్షించే సాహిత్యమంతటిని పాదీ [పచారంచేస్తుంది. థి లబ కో పార్టీ సాహిత్యం శుద్ధకళ (24/6 తగు కు అతీతమైన ఉపయోగకళయీ, ఉపయోగకళ బూర్జువాల అభిపాయాలనసూ ఆశయాలనూ కూడా (ప్రతిబించించవచ్చు,.. అప్పుడది కార్షి శ్రోలకో ఉపయోగించదు, అది కార్మిశవర్ల సాహిత్యం కాక బూర్జువావర్ల సాహిత్యం అవ్రుతుంది, అందు వల్లి అభ్యుదయర చయితే దృష్టిలో సాహిత్యం రెండు రకాలన్ఫతోంది ; (1) బూర్జువావర్ల సాహిత్యం (బొ కార్మికవర్గ సాహిత్యం అని, మొదటిజే వ్య క్షివాడాన్నీ అనుభూతివాదాన్న్న ఆదర్శవాచాన్నీ పోోత్సహిస్తుంది. రెండవది సామ్యవాదాన్నీ వా_స్టవవాడాన్నీ ఉద్దీపిన్తుందిం “పార్టీ సాహిత్యం" అనే పరిభాపను సృష్టించి, దానికి వివరణ చెప్పిన (ప్రవ క్త అెనిన్‌. 1905 నవంబరు 18న నెలువడిన 'పారీ నిర్మాణమూ- పారీ సాహిత్యమూ" అశే వ్యాసం ఈ యట విచేచనకు ఆధారభూవింక, ట '్రేభీ నుహాప్రస్థానగీకాలు శాఫీనాటికి కార్మికవర్గం బూర్జువావర్గంమిాద విరుగుబోటో ॥ ౧ న. జేయడానికి తేగినంతబలంతోకాన్‌ వై తవ్యంతో కాస్‌. లేదు. బూర్జువావర్గం. కార్మికవన్లాన్న గా గ్‌ బాగా అణగదొక్కే అధికారంతోనే ఉంది. కనుక జే 'వాడుిలో బూర్జువావర్గపు దొర్జన్యాన్న వా న్తవికదృష్టితో చిత్రించాజు శ్రీఫ్రీ, న కమ్యూనిన్హుపార్రీ ప్రణాళిక

మహాపస్ట్థానం కీసి

పార్టీ సాహిత్యం “కార్మికవర్గ నమసష్టిహితంతో నంబంధంలేని వ్య క్రిగత(ప్రయత్నలో కాదన్నాడు 'అెనిన్‌. పార్టీ సాహీత్యం కార్థికపత పాతంతో నే నిండిఉఆంటుంది. త్రీశ్రీ మహో

వ జ

ప్రస్థానగీ తాలు అలాంటివే. సామ్యవాద నిబద్ధతీ శశిని పార్టీ సాహిత్యపంథాలోకి లాగింది,

తర్రింళ్లార ౪10 909-0181020 ఇనాం: | ౨0708 ౪7101 10040 5200టంం0 ' పటల2టు!6 0450 0800006 026 0 16 9008000 02656 ౦౯ 16 9801612036 “2 008 266 2 30౯65” 0 016 310816 8౯6082 300121 - రంం00200 లు 0221300 560 18 ఇంటం8 9 106 6011౯6 వం1146410" 008- 501003 72880266 0 6 0080166 ఇంగ108 0125, 1110200106 9831 0600006 2 0009000606 0 0౯281508, 9128066 206 1248216064 500121 - 6000200 కిరు ఇంరల*

సాహిత్యం వ పమానికీ చెందకూడదనే వాదంలో నిజాయితీ లేదు. కార్తి శ్ర పమాననికి ఇందని సాహిళ్యేం బూర్జువాపతాననికి ఎలాగూ ఇెందుతుంది, అల్బనంఖ్యాకులై న బూర్జువాలకు ఇజెందడంకన్నా అత్యధికనంఖ్యాక్కులై న కీడీత కారి క వనానికి వ3ందడమే న్యాయం.

ఒక్‌ పార్టీకి సాహిత్యం అంకిత మైపోవడం రచయిత స్వేచ్చకు భంగం కలిగిన్తుందనే వాదాన్ని "లెనిన్‌ గట్టిగా ఎదుర్కొని బూర్జువాసమాజంలో రచయితకు స్వేచ్ళ లేజీ లేదసీ ఆ నమాజంలో రచయిత ధనానికి తల మగ్గి రచనలుచేస్తాడనీ నమాధానం చెప్పాడు, రచయితకు

న వ! జ చ్‌

సంపూర్షర చ నాస్వేచ్చ ఉండాలన్నప్పుడు అతడు నంపూర్జ్మ స్వేచ్చళోనే తనకు నచ్చిన రాజకీయ పతం వైపు ఉంటాడు, కాడి క పక్షంవై వు రచయితను ఉండవద్దనడానికి ఎవరికీ పాక్కు_లేదు.

బూర్డువావ్య క్కివాదులు రచయితకుండే సంపూర్ణ స్వేచ్ళను పార్టీ సాహిత్యనృష్టి ఇడ

ల్సి నృష్షి సిన అవనర

సొడుణతుందని వాదిస్తారు, కానీ పార్టీ సాహి క్యాన్ని సృష్టించవలసిన స ర బూర్జువావ్యవస్థ లోచే. రచయితకు నంపూర్ణ స్వేచ్చ లభించనిది బూర్డువావ్యవస్థలో నే. సలం 042 0680 న 66400 19 2 500607 08568 0% 116 0౪68 0 ం0అ 10 & 306160 10 ఇషుం 16 085560 0౯ ఇంగ1108 [00016 1176 13 ఇ09టలట 286 ఏం 22601] 0 ౧౦08 176 1106 2౯2916 తంత 004 6 18 1614602. 10 ౩౦౪౯ 9002186018 ౧4011306 నెక్‌ 5041ల, 10 ౯9014600 40 ౦౬౯ 0041౯86013 0౪40110 ఇంతి. 6608020609 12 ౫01 7071646 18 "గళ న0౯108889%3 18 కమిలి 2964 80141089, 206 0౯౦511001109 28 & “రం ం|160600” [0 * 32018664 306016 24? ౧౬ 20301066 [606022 13 2 600౯200153 06 2£ 2027001030. పై?250. (3196, 25 2 ఇంగికి 00001, 2021011382 18 90086015 91105098) ౧17266 199166 0౪టి, 016 ౨౫౧06 106 1. 3066ఫు 296 ఫం [06 1౧0[ ౩0660 ₹%6 10660292 01 116 0003086013 ఇ6% 81119 01౯ 20ట 19 9901 మ 91064 (0౯ ప9000510021/ 9029166) 6060062204 న్య సం ౧006 028, 0% 609౧9౦9, 01 0030111108" అంటూ 'ఆెనిన్‌ బూర్జుహర చయిలే ల తమ చుట్టూ ఉండే అన్వకంత్రవాతా ాాడాాలాలలాలా లా

4 084 1162016 806 1 23 ప

5 08 ల 206 గ 26 3.

తీత థఖ్రీశ్రీ కవిత్వం , వస్తువ, నంవిధానం వరణాన్నీ జుగుప్పనీ జ్ఞాపకంచేళాడు. స్వేచ్చ స్వేచ్భ అంటూ కలవరించిన భావకవుల అనిర్దిస్ట దృక్పృథాన్నీ వ్య క్తి వాడాన్నీ పలాయనవాదాన్నీ తిరస్కరించి ఖ్రీభ్రీ సామాజికదృక్పధంతో రచనలు చేయనారంభించడంతో శు పార్టీరచయితే కాక తప్పలేదు. ఈ విషయాన్ని శీశ్రీయే గుర్షించ్చి సమర్చి ంచుకున్నాడు కళాడా. “కొన్ని శాజకీయకత్షలు అభ్యుదయర చయితల భావాలను తీసుకొని (ప్రణారంసాగించడమూ కొన్ని రాజకీయపమూల అశయాలవల్ల ఉశత్తేజతులై రచ యితలు కావ్యాలను నిర్ణించడమూ అండూ జరుగుతున్నాయి, ఇందుకు ఒక్క_ కు కారణం! రచయితనూ రాజకీయవాదినీ ఇద్దరినీ జీవితమే ఉద్బోధిన్తు ౦ది, జీవితంలో ఒకచాని నొక ఫాటి (వతిఘటించే "రెండు భిన్నవరాలు ఉన్నంతకాలం, అభిమానాల విభజన కూడా అస్వాభవికం కాజాలదు. ఈ వర్గ భేదాలవల్ల (ప్రవర్శిల్లే సాంఘికదుర న్యాయాలను (పతిఘటిస్తూ కొందరు; సమరిస్టూ కొందరు ఉంటారు. ఈ సమర్డిస్తు న్నవారిలొ కొందరకవి దురన్యాయాలుగా కనబడక పోవచ్చునని కూడా ఒప్పుకోవచ్చును, ఏమైనా ఇటువంటి రెండువర్షాలున్నమాట (పత్యత నళ్యం, చిత్తశుద్ధిగల ప్రతిర చయితా ఎప్పుడో ఒకప్పుడు బాహాటంగా తన కభిమానం ఉన్న వర్గం తరఫున చేరుకుంటాడు, అవుడతిని రచనలలో అతని అభిమానాలు (ప్రతిఫలించక తప్పదు. ఆటస్థ్యమ నేది జీవితానికి విరుద్ధం.... తాను వ్‌ సాంఘికదుర న్యారూూలను నిక్మూలించాలని ఆవేదన పడుతున్నాడో వాటి నిర్మూలన శే ఒక రాజకీయపతుం కూడా (పచారం సాగిస్తే కవి తినశిల్పాన్ని తప్పకుండా ఆ పడానికి అంకితం చేసి తీరుతాడు.''6 శ్రీశ్రీ కవితల్లో ప్రచారం. పాలు తెక్కువే, కవిత్వగారవాన్నీ నంవిధానచాతుర్యాన్నీ పదలకుండా నె కమ్య్యూనిజూన్ని వస్తువుగా తీసికోవడంలో నే (శశీ విజయం ఉంది, ఎర బావ్రటా నిగనిగలు _ నమెె కట్టిన కూలీలు _ ఆకటిచీకటి చిచ్చులు _ ఘర్మ ్రదలొనికి ఖరీదు _ గనిలో వనిలో కార్థానాలో. పరిక్షమం - ధనికస్వామికి దాన్యం ._ యంత్రభూతముల థఫోరలు తోమే కారి '్రకులు _ విష్ణ వశంఖం_కార్మి శ్రక లోక వుకల్యాణం_ శామికలోకపవు సౌభాగ్యం (శ మైకజీవన సౌందర్యం జూ 'పేదవాళ్ళవాడలు = రెక్కవ్‌వ్పీన రివల్య్యూసున్‌ _ భనవంతుల పన్నా గాలు - పీడించే సాంఘిక ధర్మం _ చీనాలో రిమొవాలా = ఇక్‌ చేశవుగనిపనిమనిమీ _ ఐర్దాండున ఓడకళానీ - రాశ్ళెత్తిన కూలీలు - పాలికాఫ్రు నుదుటిచెముట _ కూలివాని గుండెచెరువు - బిచ్చ గాని కడుఫు కరువు - అలజడి - ఆందోళన _ తిదుగుబాటు _ కార్మికన్వర్షం _ పరవీడనాపరులు - 'పిటుబడీకూటాలు _ అసత్యపిచారం - శాజకీయాలలో రంకువేపాలు _ ఎగ లేసిన ఎర్రని జెండా _ వంటి పదజూలం శ్రీకి కార్మిక్యపపంచపతపాతాన్ని సూచిస్తుంచే తప్ప తక్కి.నచోట్లి హా ల్రీథీ సా, మూడి వచన, 200-01 పే

మహాపస్టానం శశర్‌ పార్టీ సాహిత్యపు పలుచదనం కనిపించదు. (పచారథోరణి అనిపించదు, పార్టీ సాహిత్యాన్ని కూడా పరమోదా త్తంగా నృష్టించాడు శ్రీశ,

లెనిన్‌ స్వతంతసాహిత్యం 'సరించి వ ఉజా త్తవచనాలు పలికాడో వాటిని గుర్తుకు తెస్తాయి శశ కవితలు

తమ్మ భగ] 06 2 గం6 1106200176, 0002096 06 1662 05 3001411500 2064 0200 ఇ1% టం ఇంలరంక్ర్‌ 000914 2864 ౨06 664 0౯ 0160500, ౪111 0608 6౯ 967 [0006 10 (6 ₹28క5.

1 ఇ) 06 2 66 1100020206, కంండ006 1 ఛఇ111 300/6, ౧0+ 3096 92121664 600196 101 థం 006664 “ళంైంం! €01 080296” 93గొం108 [09౧ 810 రేం్రంం6ం[20000, 006 6 ౧౫111008 296 (62889 0౯ ౧011110013 0 ఇంగ188క్ర ౧000916 -- ౧6 1076౯ 05 6 000660, 113 36602816 206 1103 10086

1 ౪111 06 2 166 1106620106, 6981100108 10 1136 ఇం?4 10 06 6701400020 108201 0౯ మ2ంన106 ౫1 భం 6౧06116006 2064 11708 ₹ంగేం 00_ 116 30014115 7౦01662026 00208128 20026 ఛంమిడ0006 1006౯6261109 0607690 116 ఆనంక16006 0% 116 ౧891 ($09606510 $001211900, 116 ౧0016100 0౯ 006 రేం600కులుఓ 05 8001211300 కంల 1 01021076, 00120 [09 206 €06 అం౧ల006 0% మఠ 00606214 (0 96606 3038816 0 6 05068 00౯26640?

శ్రీశ్రీ వచనపద్యంతో పాదవిభజన

వచనపద్యాన్ని 6 పాదాల నియమంతో (వాకాడు శ్రీశ, “వాడు లోని మూడు వచన పద్యాలొ పుట్బాది వచనపధ్యా ల్యే చచన పద్యంలొ కనిపీంచే ఐ గేయంలో మూడు పద్యాలూ వట్బాదులే! నవకవితలోని నాలుగుగ్గీఖాలూ షట్పాదులే కానీ చివరను ఒక పల్ల వి ఉంటుంది, “శక లోని ఎనిమిది గీతాలూ వట్పాదులే.

వచన పద్యంలో పాదాలవిభాగానికి శ్రీశ్రీ పెట్టుకునే నరివాద్దులేమిటి ? గణాలు. లేవు కదా! శైలే అన్నాడొకచోట _ "గణాలు లేని పద్యాలకు కూడా కొన్ని నియమాలు లేక ఫోలేదు,. ఈ నియమాలు గణబద్ధచ్భందస్సులకు ెందిని నియమాలుకావ్రు, 5 అయితే ఆ నియమాళశేమిటో (శ్రీశ్రీ రచించిన వచనపద్యాలనుబట్టి మనం నిర్ణయించుకోవలసి ఉంటుంది.

(1) గణబద్ధ చ్చందస్సులలో పాదం గణనియమాన్ని బట్టి విరుగుతుంది. అలా విరగడంలో పదమధ్యంలో శాసీ్‌ పదంలోని ఏ ఒక అక్షరంళో శానీ అనహూజంగా పాదం ముగునసూంటుంది. ఉదాహారణకి ; -- “వోీమలమందహానవినిగుహాన చారుక సోల కామినీ/చ్యామతి లోకమంతటను సర్వుడుకానియొకండ పేత వాం /ఛామలి-_” (విశ్వనా ధ్ర) అన్న పద్యంలో మొదటిపాదం ఇ /చ్భామతి

లాలా 7 08 ఓఒ1620002 2064 4&”౬ 26 3 8 శ్రీశ శా రెండు, వచన, 500 పే

న! శ్రీశ్రీ కవిత్వం వస్తువు నంవిధానం అంటూ విరిగింది. 'రెండవపాదం చాం/భామతి అంటూ విరిగింది. ఈ అనహూజపదవి భాగానికి లీ వచనపద్యం న్వస్పి చెప్పింది: శ్రీశ్రీ గేయాలలో కూడా ఇలాంటి అనపహాజపదవిభాగం, పాదవిఖాగం సాధారణంగా ఉండవు, ఉదాహారణకు కవితా ఓ కవితా చూడండి. పాదాలు నపాజభావవిరామంతో పదవిఠామంతో నడుస్తాయి. గ అబద్ధవ్య త్తొలలో పాదాలను పదమధ్యం లోకి విరవడం ఘనంగా భావిస్తే స్వేచ్చా చృందస్సులలో పదాంతానికి పాదాంతంచేయడం ఘనంగా భావించారు. మొదటి సంప్రదాయాన్ని ననాతనులు పనితనంగా భావిస్తే (శ్రీశ్రీ దాన్ని అనసాజంగా భెవించాడు (2) పాదాదిని (పతి రండు పాదాలకూ మ్యాత్రం (ప్రత్యేకంగా యతిమైతిిని పాటించడం ద్వారా సొదాల విరుష్టును సాధించడం. ఉదా ,- అందరం కలిసి చేసిన ఈ అందమైన నస్తుసముదాయం అంతా ఎతుకు పోతూ ఉంకే బూచి అన్యాయం ఆన్యాయం అని మేమంళేు _ అనుభవంచాలి మూ కర్ణం అంటాడు, (8) వచనపద్యంలో పాదవిభాగానికి (ప్రమాణంగా. (ప్రాసను కూడా స్వీకరించడం 1 ఈ (వాన ఆ సందర్భాని వన్నె పెళ అత్‌రంతచో ఉంటుంది. ఉదా :- వొద్దుపొడిచి పొద్దుగడిచేదాకా ఎద్దుల్లాగు పనిచేసే మమృుల్ని మొద్దుల్నీ మొరటుల్నీ చేసి ముద్ద కూడా దూరం చేశొడు. ఇక్కడ ద్విత్వాతర్యపాన కార్డుకుల కష్టనిషురాలను వ్యక్నంచేస్తోంది. (ప్రానను బేయాలలో విరివిగా ఠీల్రీ వాడాడు; వచనపద్యంలోనూ నందర్శోచితంగా వాడాడు, (4) భావానికి ఈపద్విరామం కల్పించడంద్వారా వచనపద్యంలో సాదవిభాగం చేయడం! ఉదా;:_ “అన్యాయం అన్యాయం” అని మే మంళకే- “అనుభవించాలి మి కర్మం” అంటాడు, “ఘూరం ఇది దారుణం ఇ'దంళే- “ఆచార: ! అడుగుదాటరా' దంటాడు, ఇక్కడ ఉన్న నాటకీయసం ఘర్ష ణకు ఈ పాదాల విభజన దోహదం చేసోంది. ఒక పాదం కొడి

మహా(పస్టానం డత? కలది. ఒక పాదం బూర్డువాదిః ఈ విభజనలో ఒక (క్రమం (9౪౦౦ల ఉంది, ఇలాంటి భావ (మాన్ని పరాజితొులు, అవళలిగట్టు శేయాల్లో చూడవచ్చు.

(5) యత్మిప్రానల కొండగు ర్తులతో పాదాలు విభజించుకున్నాడనడం కొంతవర శే నిజం. నమవృత్తాలలోలొగ నమానమైన అతరగణాలు 'లేకపోవడంవల్లనూ భావవిశాాంతిమూాత్ర మే పాటించడంనల్త నూ పాదాలు ఒకటి పొట్టిగా ఒకటి పొడవుగా రాకతప్పవు. మరి అలాంటప్పుడు వపాదం కనీనపుపొదుగెంతే ణి గరిష్ట పుపొడుగెంత ఇ దీవిశేమైనా (పమాణంఊందా + [పమాణం లేకవోతే వచనంగా మారిపోదా ? శిల వ్‌ (పమాణంతో పాదవి స్పృతిని నిర్దయించుకున్నాడు?

గణబద్దతే అనేది ఏ పాదానికీ బేనప్పుడు గణాలకుబదులు అతరాలూ, పడాలూమా[తమే ముఖ్యమైన లెక్క

వచనపద్యంలోని పాదాలలో వృత్తాలలోలానే ల అత్సరాలనుంచి ౨6 అతరాలదాకా ఉండవచ్చు. ఎటొచ్చీ గణనియమమే ఉండదు, 26 అతురాలకు మించిన పాదం పద్యంలోకాక శీవలవచనంలో నే ఉంటుంది. అప్పుడు పద్యం చ్చీర్రాగా మారుతుంది, “వాడిలో శ్రీశ్రీ $ అవతరాలనుంచి 18 అవ్షఠాలవరకూ పాదానికి (సమాణంగా వాడాడు,

ఎక్కడో ఒక్కటే వచ్చి 8 ఎత్తుకు పోతూతఆంకు భూచి ర అన్యాయం అన్యాయం అని మేమంళశే- | అనుభ వించాలి మో కర్ణం అంటాడు- 12 భరించడం కష్టమైపోయి- రి పనిముట్లు మేము ,క్రిందను పడవై చి 13 అత్యంతవాస్వపాదం శండక్షరాలు.. క్రైదీ/రొడీ - పవీ/కవీ వంటి పాదాలు. అత్యంతదీర్హ పాదాలు కవితో ఓ కవిలా; కొంపెల్ల జనార్దన రావుకోసం, మానవుడా ఖండికల్లో ఊన్నాయి, ఏహోూ ప రనధుని మణేఖని జననీ ఓ కవితా (18) __ నా యువకాశల నవపేశల సుమగీతా వరణంలో (19) శాట్లాడుకునేవాడా ఓర్వలేనివాడా నంకుచితన్వభావుడా (28) (6) పాదంలో పదాలు కొడ ఒక శెక్కలోనే పడుతూఉంటాయి, అందరం | కలిని ! చేసిన | ఈ శీ అంద | మసన | వస్తు | నముదాయం । అంతా 5 ఎక్కడో | ఒక్కడే |! వచ్చి న్‌ ఎతుకు | పోతూ | ఉంటే |! మాచి డీ అన్యాయం / అన్యాయ | అని; చు ।మంశేున్‌ అనుభవించాలి |; మో! కర్ణం । అంటాడు తీ

శశ శ్రీశ్రీ కవిత్వం వస్తువు, సంవిధానం సాధ్యమైనన్ని తక్కువపదాలు పడటమే థీథ్రీ పాదాలలోని మర శం? పాద్యసమాణాన్ని బట్టి పద(్రమాణంకూడా తగ్గతూఉంటుంది.

(7) శ్రీంల్లీ వచనపద్యంలో వచనలతణంతోపాటు శేయలతణమూ పద్యలతమణమూ కూడా ఉంటాయి. ఇవే పావ(ప్రమాణాన్ని నిర్ణ యిస్తూనూ ఉంటాయి

ఎక్కడో 1 ఒక్కడే | వచ్చి అనే పాదంలో 5 + $ + 8 మాత0) లున్నాయి. ఎత్తుకు | పోతూ | ఉంకే ! చూచి అనే పాదంలో చతుర్మనగతి ఉంది, నోరు | మూసి | జోడు | తీసి! కొట్టి అనే పాదం 'త్య(నగతిలోది. జీవ | నానికి ।; ఆస ; రాదూ 1 వీంచ ; మంకు. అనేది ము త్యాలనరం నడక,

(8 “వచనగీ తానికి పా్రాాణప్ర0దమైన లతణం గమన వై విధ్యం. అది నంఛాషణలలోని యానలూ కాకువులూ ఉచ్చారణ విశేపాలమిద ఆధారపడి ఉంటుంది. ెలికీ రీచిక్షీ నంబంధించిన

6౧... సమన్య లెన్నో దీనినుండి బయలు జేరుతాయి"”9 అని శతి. ఒకచోట వివరించాడు, వొడు వ్యత్యాసం, ఆకాశదీపం వంటి వచనపదడ్యాలలో వాడబడినభాసు అనుదినవ్యవహారానికి దగర బే. ళు ఆ యానలూ కాకువ్టులూ పాదవిభజనను నిర్ణయించాయి.

(9) వచనపద్యాన్ని ముగించడంలో శ్రీశ్రీ ఒక లయను పాటించాడు. వచనపద్యపు శిల్చానికి ఆ ముగింపు ఒక మెరుపు, 'వాడుిలోని మూడు వచనపద్యాలూ ఒకేవిధంగా అంతం అవుతున్నాయి, మూడుపద్యాల చివరిపాదాలనూ మూస్తే ఆ నమ తాళిల్పం తెలుస్తుంది.

_ అనుభవించాలి మి కర్ణం అంటాడు.

= ఆభారం అడుగు దాటరా దంబాడు,

లు దౌర్జన్యానికి జార్టన్యం మందంటాడు. ఎవడు ఈ అన్నవాడు? _ వాడే! అబే శీ కలోని "వాడు. (పతిపద్యంచివర “వాడూ అనిచదివితే అఆ మర్శం తెలుస్తుంది. కార్సి ్రకుల తిరస్కారం అర్ధమవుతుంది.

వచనపద్యాన్ని ముగించడంలోని నమతను 'నంధ్యానమన్యలు' ఖండికలో కూడా

మూడవచ్చు. (శ్రీశ్రీ - వాన్తవికవదజాలం సుకుమార మైన పదజాలాన్నీ ముఖ్యంగా సంస్కృతసమానసబంధుర శైలిని ర ంగ్కురుచిః వానన గల కాల్పనికపదజాలాన్నీ వదిలివేసి మబూమూలుమాటలతో భావళబలతను నృష్టించడానిీ లొ శ్రీశ్రీ ప్రయత్నించాడు. ఇది వాస్తవదృష్టికి ప్రతిఫలమే, వస్తునముదాయం అనే రెండుపణా నా 9 థశ్రీల్రీసా. రెండు. వచన, 478 పే,

మహాాపస్థానం శ్తీశీస్తే నమాసాన్ని తప్ప నమాసాలజే వాడలేదు 'వాడు'లో, వాడు వ్య తాస్టసం వంటి ఖండికలలోని పదజాలం మరీసొమాన్యంగా ఉండి బూర్జువాకావ్యధోరణుల కలవాటుపడినవారికి = కొ త్తదవు తోంది వీ వర్ణంయొక్క_ పెత్తనం నమాజంలో ఇల్లుతూ ఉంటుందో ఆ వర్షంయొక్క_ భావయే య ఆ వన్తానికి నచ్చినభావయే _ అ కాలవు సాహీత్యంలో ఇెలామణి అవుతుంది. కాసే బూడ్డువాలది మైనారిటీవర్షంనారి జామ, చెజూరిటీవర్లమైన సామాన్యుల ఫైావను సామ్యువాదిఅయిన తీత కావ్య భాసుగా వాదుకున్నాడు, ఇజే వ్యావహారిక భాఘోద్యమంపట్ల శ్రీల కున్న అభిమూనంలోని అంత శారం, నమాజంయొక్క_ నజీవమైన (పతిబింబంగానే కాక పీడితసమాజానికి మార్గదర్శిగా కూడా సాహీళ్యాన్ని నృష్టించడం శ్రీశ లక్ష్యం, ఇందుకు భావ మొదటిసాధనం, ఛాషావిప్లవం ఛావ విప వానికి దారితీస్తుంది,

స్‌

అందరం కలినీ - ఎత్తుకు పోతూజఉింకు మి కర్ణం _ పొద్దుపొడిచి వొద్దుగడిచేడాకా -_ ఎద్దుల్లాగుపనిచేసే - మొద్దుల్నీ మొరటుల్నీ వేసి - ముద్దకు కూడా దూరంచేళాడు . ఇెయ్య లేం చన్తున్నాం - ఆనరామూవీంచు. _ నోరుమరాసి జోడుతీసికొట్టి మొదలైనవి తెలుగుభామయొక్ట అనుదినవ్యవహారం తెలిసిన వారందరికీ వర్ల భేదంతో నిమి త్తం లేకుండా అర్థమవుతాయి, ఇక్కడ నుడికారాలలో రాగ చ్వేషాలూ అవేశానుభవాలూ. ఉన్నాయి. అన్యాయం అన్యాయం అన్నప్పుడు కార్మికులకు అధర్జుంపట్ల గల అనహిమ్షుత ఉంది ఇయ్య లేం చస్తున్నాం అన్నప్పుడు శార్చికులదై న్యం (వతిధ్వనిస్తుంది, అనుభవించాలి మూ కర్చుం అన్నప్పుడు బూర్జువా నిర్ల మయ్యభానం కనిపిస్తుంది, సజీవసమాజసనున్యను తీసుకోవడంవల్ల క్‌ి 'దేళ్యపడాలనే పెచ్చుగా వాణాడు, ఆ జేళ్య పదాలు విశిష్టార్థస్ఫోర కాలుగా మారతాయి శ్రీకి ప్రయోగంలో. పొదు, ఎడు మొద్దు, అందం, మొరటు పనిముట్లు ఆనరా, నోరు జోడ్కు మెందు వగైరాలు “వాడులాన. ద విధంగా రెండుమూడు అచ్చులో కూడిన బేళ్యపదాలనే 'ౌచ్చునంఖ్యలో ఖ్రీశ్రీ వాడటం మహా(వ్రస్థానశే లిలో పారకులు గమనించవచ్చు. ఈ ేశ్యపడాల (ప్రయోగంవల్ల క్రీ) వైలిః సౌలభ్యం లభించింది. కాల్చనికకవి నై లిభో దేళ్యవదాలకన్నా తత్సమాంలే ఎద్టువ, ఫస నలి ఈ రిండురకాలవదాలూ. నమగివ్స శ్తిలోచే ఉన్నాయి. మనా్రస్థానం అజ్వే ఖండీకలో దార్సి గుండ్కె నెత్తురు, బొట జిట్క కోట, అడవి, కొండ, ఎడార్హి ఎముకలు, చముర్చు కంచు, (తాచు, శేచు బావ్రటా వంటి జేశ్యపదాలలో రంగు, కుచ్చి వాసన కనబడవ్చ, వీటిలో వాడి, వేడి ఉ టే్రేకం, ఉ 'జ్వేగం వంటివే కనివీస్తాయి. [57]

75,/వింథ్యావాది జమిందారు రోల్సుకారు మాయంటావూ ? 1937 స తత (పతికవికీ ఒక త_త్యచింతన ఉంటుంది, అది అతని కవిత్వంలో (ప్రతిబింబిస్తుంది. ల_ల్వ్వ చింతనతో వచ్చే మౌొప్పులవల్ల కవి తాదృక్సధంకళూడా మారిపోతూ ఉంటుంది. గతంలో ముఖ్య మైన త త్త్వచింతనలు రెండున్నాయి, (1) ఈ ప్రపంచం ఒక 'కన్నీటిలోయి. అనీ ఇందులో దుఃఖం తప్ప మరేమీ లేదనీ ఈ జీవితం పరలోకంలో సర్వసుఖాలనూ అనుభవిస్తుందస్‌ అందుకు పుణ్యాలను ఆచరించాలన్‌ కొందరు తలపోస్తార్తు, భూర్జటిమహోకవి నమ న్తభోగాలనూ అనుభప్‌ంచినతేరువాత విరాగిఅయి ఈ ప్రపంచం అంతా మిధ్యఅని తలపోన్తూ ఇపహాలోకవిము క్తిని కోరుకున్నాడు. భార్య, బిడ్డలు, ధనం, శరీరం శాళ్యతం అనుకోవడం అజ్ఞానమనీ ఈశ్వర చింతయే జీవితపరమార్ధమసీ భావించాడు, భగవంతుజే సత్యం అసీ జగత్తుమిథ్య అనీ భావించడం శంక రాచార్యుని “అదై్యైతం' యొక్క (ద్రభావమే. దృశ్యమాన(ప్రపంచం నిరంతరం పరిణామం చెందుతూ ఉంటుంది కనుక అడి మిధ్య; దాన్ని సత్యంగా భావించడం అవిద్యయొక్క లతణం, బ్రహ్యూం సచ్చిదానంద స్వరూపం 1 అజ నత్యం - దౌన్ని తెలుసుకోవడమే (బన్మావిద్య. ఈ త_త్ర్యచింతన వ్యక్తికి ఇపహాలోక సౌఖ్యాలపట్ల విముఖతను కలిగి చ్విద్వ, రా (0) నరర్యసంపదలనూ భోగాలనూ అనుభవించడానికి ఈ (పపంచంక న్నా మరొక స్దానం లేదనీ (ప్రతివ్య కీ అందుకు (వయల్నించాలని భావించడం మరో లౌకికదృక్పధం, ఆధునికకవి దువ్వూరి రామిరెక్డి ఇవెరాగ్యాన్ని తిరస్కరించి భోగాలను అనుభవించవలసిందిగా “ఆమనినిషా' అనే ఖండికలో (ప్రబోధించారు. జగత్తు మిధ్యఅనే వాదాన్ని తిరన్మ్ర8ంచి (ఏసంచసుఖాలను అన్నింటినీ (బకికిజండగా నీ తృిగా అనుభవించవలసినదిగా చెప్పడం మిద ఉమర్‌ ఖయ్యాం త్రిక దృప్రియొక్క_ ప్రభావం ఉంది క డు దృక్పృథాలూ (వ త్యేకవర్షాల దృక్పథాలే శాసీ సామాన్యమానవుడి జీవితంతో నమిన్వయించేవి కావు. బూర్జువావ్యవస్థలో వీడితవర్తానికవి ఉపయోగకరమైనవి కావు 19వ శళాబ్లిలో మరో తత్ర్యచింతశ ఆరంభమయింది, అచే మూడవది.

మః ప్రన్తానం కీఫ్‌ 1

(8) బూడద్డువూోవృవస్థ అవతరించడంతోపాకు ఆధునిక కార్మికవర్లం అవతరించింది. అంతకు ముందు నమాజంమోాద సెత్తనమూ పలుకుబడీ గలవారి తత్త్వ చింతన శే (పాధాన్యం ఉంటూ రావడఐంవల ఆ లౌకికదృక్పుథం “పాలకవర్షంి వారి దృక్పథమే అయింది. ననూజంలో పీడితవర్లం

ళం

పెకి శావలసినట్లయి తే అ ననాతనలౌకికదృక్పథంవల్ల (సయోజనం ఊండదు.

పీడితవర్లం తన దృక్పధాన్ని ఊపహాలతో కాక 'సెన్సుతో వర్పరచుకోవాలి. తన వర్ష స్వభావాన్ని చారితత్రకవా_స్తవజ్ఞానంతో దర్శించుకోవాలి, ఈ ప్రపంచంలో దుఃఖంకానీ సుఖంకానీ కలగడానికి ఆర్టికవ్యవస్థ మూలకారణం, అర్థిక వ్యవస్థలో మార్పుకేవడం మానవుడిచేతిలోనే ఊంది ఈ (ప్రపంచాన్ని ఎలాకావలిస్తే అలా మార్చుకోవచ్చును. పరపీడన మే పాపం వర్షరహిత నమాజమే న్వర్గంః మానవుడే. దేవుడు. నిత్యపరిణామం పొందుతున్న వా_న్రవ(ప్రపంఛాన్ని వేగంగా విప్టవీకరించి నూతన్మప్రపంచాన్ని నిర్ణించుకోవడం మానవుడి క_ర్షవ్యం. ఇదె సమష్టి క_రృవ్యం, ఈ భాకికదృక్పుథ మే గతితార్కిక భాతికవాదం. దీన్ని నిర్వచించినవారు మార్క్‌ - ఎంగిల్స్‌ _ లెనిన్‌ లు,

అ్మాట్టం 1620008 2 చుం ఇంగ6 19 మజ రజ లం 18 ౨ం€8108 12 మం ఇ0116 06- 91869 04666 204 ళం 1273 0 10 0409 296 0028896, 13 శం 00106౯ 56026 0£ 1216601021 మెళ&జ06౯1411500 3

*ద్మ]| టక మకంం ఇ౨0100 164 100600 10 9961013012 206 2261002113 కరం01766 10 పంరు20 0806406 204 1 €06 అంరేం0ం1206108 0౯ 13 720606." 2

మార్క్ప్చిజుం _ "లనినిజం కంకఠరుల అదై 6తానికీ ఉమర్‌ ఖయ్యాం బోధనలకూ వ్యతిరేక "మనది. వాన్తవంతో నిమి త్తం లేకుండా ఆదర్శాలకు అంకితమయ్యోీ త_త్త్వచింతనల కన్నింటికీ వూర్కిఎజిం- లెనినిజం (వతిపత.ంలోనిది, సాంఘిక (వయోజనంలేనిత _త్వచింతేన (6౯6 ౨811090010)0ను కకాడా మార్క్సిజం - లెనినిజం వ్యతి రేకిన్తుందిః అభ్యుదయకవి మార్కిిన్తుత _త్వ్వచింతనతోనే కవిత్వం రాస్తాడుః ఇందుకు శీ9శీ యే మార్గదర్శి,

వివిధసాంఘిక వ్యవస్థల్లో తత్త కచింతన పాలకవర్తానికి అనుకూలంగా నడిచింది, ఉఊడా:--- (1) బానిసలసంఘం నడుస్తున్నప్రూడు చానిసఅనేవాడు. [(పకృతినవాజంగా కశానినగానే జసించా డన్నారు, (2) ఫ్యూడల్‌ సంఘం నడుస్తున్నప్పుడు రాజు దై వాంశనంభూతుడన్నారుః అతడ్ని "జీవుడే పాలనాధకారంలో నియోగించాడన్నారు. (8) మరి బూద్దవానంఘం ఆరాజునే పదపీ ఛ్రష్టుడ్ని వేసింది. “మనిమీకీ మనిషీకీ మధ్య నగ్నమైన న్వలాభం తప్పు. కిరాతకమయెన డబ్బు లావా బేవీ తప్పు యిక యేసంబంధాన్నీ మిగులసనివ్వ లేదు, మతా వేశంవల్లా రణో త్పాహాంపల్లా

1 4 01060020 0£ ప౬షం909%

2 10910. 44గా)

శీప్‌2 ఖ్రీశ్రీ కవిత్వం వస్తవః సంవిదానం మూర్థపుమమ కారంవల్లా కలిగే అలౌకికఆనందాలన్నిటినీ అది స్వలాభమనే కత్తితో ఖండించి “వేసింది.3 అది మనిషివిలువను రూపాయల్లోకి మార్చింది" బూర్డువాసమాజంలో బూర్జువాలు వ్య క్షిపాముఖ్యాన్ని పెద్దదిగా చేసి నమప్రిసాభాగ్యాన్ని విన్ష రిస్తారు... కార్షి శ్రకులు. పని చెయ్యాలనీ కాము పెట్టుబడి పెట్టి కళూలిఇవ్వాలనీ వారి అభ్యిపాయం. ఈ పద్దతి మూశేందుకు వారు అంగీకరించమి. ఇచే వారి లౌకికదృక్పధం, బూర్జువాల లె "కిక దృక్పథాన్ని కార్మికులు వ్యతిశేకించి, ఎవరిశ క్రిననునరించి వారు పని చేయాలనీ, ఎవరి అవసరాన్ని అనుసరించి వారు సొమ్ము తీసుకోవాలనీ (ప్రతిపాదిస్తున్నారు* మనిపీ.ని మనిపీ. దోచుకోవడం, దగాచేయడం, మభ్య పెట్టడం కార్మికులిష్టపడరు కనుకనే వాస్తవ వాదులవుతున్నారు, బూర్జువావర్గంవారు తమ స్ధితిని రత్నీంచుకోవడానికి ఏ సిద్ధాంతాలూ వాడాలూ పనికి వస్తాయో వాటిని అభిమానిస్తారు. అందువల్ల నే బూర్జువావర్షం అదర్శ్భాలను (ప్రచారం చేస్తుంది. నూయావా దాన్నీ ఉమర్‌ ఖయ్యాం సీద్దాంతాన్నీ కూడా అది గారవిస్తుంది. పీడితవర్షపత.పాతి అయిన త్రీశ్రీ బూర్జువావర్లపు లౌకీక దృక్పధాన్ని సహించలేడు. వారి ననాతీనతేత్త రళాస్తాబి మానాన్ని తీమించలేడు. మంచిని గురించి, మర్యాద మప్పితం గురించి నడతా నాణ్యం విలువల సిషయం గరించి బూర్జువాల నిశ్చలనిళ్చి కాలను విమర్శిస్తాడు ఇంకా వెనక్కు పోతామశనే బూర్జువాలపై అ(గ్రహిస్తాడు. కార్మికులు కర్య్థుననుభవించాలని శాసించే బూర్జువా లను (ప్రపంచం ముందుంచుళొడు. అంతా మాయ అంళా మిఖ్యలఅని (పచారంచేసి బూర్జువాల అభిమానం చమూర్రసాజ్ల చేడాంతులను నిలదీసి (పశ్నిస్తాడు, “వడ్డించిన విన్నరోగా జీవి తొన్ని అనుభవించే ఉమర్‌ ఖరుర్యూం ఆరాధకులను కూడా అవహేళన చేస్తాడు, (శ్రీశ్రీ మిజ్యావాద తిరస్కారం అ ౧06 0010909060 8276 0% 194లం61664 ఈ ఇంగిత 1 7250008 ఇర 66 90100 సంచలారిగు 18 10 602086 1 అన్నది మార్కు దృక్పధం శాత కుల వ్యాఖ్యానాలతో స్త ంభి9 చివోయిన మానవ్చుల భావాల్ని కదలించ్చి మార్చించి, నూతన (పపంచనిర్మాణానికి అఆయత్తీ సరచడం గతితార్కి కభౌతిక వాదవులత్ష్మ్యుం. అందుశే ఖీథీ 'మాయంటావా అంతా మిధ్యం టావా అని (పశ్నించాడు, భారత జేశంలో బుద్దునికాలంలో నే “చూయావాదం'గా అవతరించి శంకరుల తతి సృకనంన్కరణలతో “అదై్యైతవాదరంిగా మారి (ప్రాపంచికదృక్పథధాన్ని (పభొవితం వేసిన ఒక అతి[(పధాన తత చింతనకు థీ సాహనంతో చేసిన నవాలు (మిధ్యావాది లోని వ్ర కమ్యూలిన్చపాక్టీ పుణాళిక 88 పే

మహాపస్టానం గీఫ్‌3 ప్రశ్న. కవిగా థ్రీభ్రీ చేయగలిగిన మార్పు ఫావవిప్ల వము కనుక తన గేయాలలో సామాజిక భావ విప్త వాన్నే అశింభాడు

గతిళార్కిక భౌతికవాదం శ్రీఖీ కవిత్యానిక్‌ వెన్నెముక కచిత్వానికి దృక్పధం ముఖ్యం కావడం ఈ విష్ణ వాళ్ళుక తత్వ చింతనను శ్రీశ్రీ తీసుకోవడం వల్ల నే. (సపంచాన్ని మార్చడానికి ఒక సాధనంగా గతితార్కి కఖొతికవాదం వినియోగపడుతుందనే అవగాహన [పపంచ పరిణామం కేవడానికి కవిత్వం కూడా. వినియోగపడుతుందనే అవగాహనకు మూలం అయింది. శుద్ధతత్త సశాన్త్రం(లణ 1105003) (ప్రయోగ తత్త నళౌన్య్రం (4991164 2010900) గా మారినశ్షే భుద్ధకవిత్వం (౪26 పంట) (ప్రయోగ కవిత్వం (ఉ901166 పంల) గా మారింది, ఈ పద్దతి కవిళనికి ముందుగానే తయారు చేనినలతణాలుండవు, ఉన్నదానిని ఉఆండవలసినదానినిగా మాద్చుకోవడానికి కావలసిన వివేచననుంచే శ్రీశ్రీ కవిత్యం ఉద్భవించింది. ఉండవలసిన ేమిటో గతితార్కిక బౌతిక వాదం నిన్రేశిస్తుంది.

“అంతా మాయ, అంళ” మిధ్య, కనబడినది కనబడదు, వినబడినది వినబడదు, జగతి మరువు - న్వప్నం - నిశ్శబ్దం, జమిాండారురోల్సు కారు మహారాజుమసీపర్చు, మరఫిరంగ్వి విపవవాయువు, పాలికావు నుదుటి చెమట, కూలివాని గుండెచెకువు, బిచ్చగాని కడువుకరువు తుపానులూ, భూకంపం, తిరుగులొట్లు నంగాామం అన్నీ మూయీ! అంతా మిథ్యే!, అని వాదించే వేదాంతినే థ్రిశ్ర మిధ్యాావాది అన్నాడుః ఛాతికవాదాన్నీ గతితర్కాన్ని నమ్మే హేతువాదీ ఈ (ప్రపంచాన్నే నమ |] దివ్యశే క్తులను నము శ్రనే ఆదర్శవాదీ-ముఖాముఖిగా ఉన్నసందర్భాన్ని ఊహించుకుని ఖఖీ ఈ ఖండికను రచించాడు. పరస్పర భిన్న వాదాలయిన భౌతికవాడాన్నీ ఆదర్శ వాచాన్నీ (4212021190 296 16621150) పరిశీలిస్తే ఈ ప్రపంచాన్ని ముందుకు నడిపేది ఒకటీ వెనకకు లాేది ఒకటి అని “శేలిపోతుంది.

ఫ్రీత్రీ తన మహా(ప్రస్టానీ తాలలో భాతికవాదాన్ని ఎలాస్థాపించాడు ? ఆదర్శవాచాన్ని ఎలా తిరన్మరించాడు ! ఇందుకు కొన్ని నిదర్శనాలు :

(1) అీథీ ఛ్రాతికవాచానికి మొవటినిదర్శనం చార్మితక బౌతికవిమర్శ. బలవంతులు దుర్చల జాతిని బానిసలను కావించారనీ నరహాంతలు ధరాధిపతునై చర్మితేమున (ప్రసిద్ధికెళ్కారనీ వె పుమ్యం: స్వార్ధపరత్వం, శాటిల్యం ఈర్షలాః స్పర్టలు మాయలతో మారు పేర్లతో చరిత) "సని నికూవీంచాయనీ పరస్పరం సంఘర్షించిన శక్తులలో చరిత) పుట్టిందసీ ఇప్పడం భౌతిక వాదమే !

(౭) శండవది కర్శ్హువాదవిమర్శ “వాడు' ఖండికలోని కార్మికులు భౌతీకవాదులుకనుక శ అన్యాయాన్ని చేలెళ్తి మూ పెట్టారు బూర్జువా ఆదర్శవాదికనుక నే “అనుభవించాలి మి కర్ణం

శకశ త్రీ శ్రీ కవిత్వం వనస్తుడ సంవిరానం అని సమాధానం చెప్పాడు, ధనికదరిద)భేదకారణాన్ని శ్రీశ్రీ ఈ ఖండికలో భౌతికవాదిగానే సిరూవీంచాడు,.

(9) మూడవది విప్తవగమన్మపబోధం. మహాప్రస్టానగీతంలో మరో(ప్రపంచానికి పదండి ముందుకు అని కగిలించడం భౌతికవాద్యపభావంవల్ల నే. అభాగ్యులు విప్లవశంఖం వినిపిస్తారనీ, అణగారిన అర్వులు ఛారిత్తకయధార్ధత త్రం చాటిస్తారసీ ఇప్పడంలో గతితర్మాన్నీ భాతిక వాదాన్నీ అపగాహాన చేసుకున్న శ్రధ్ధ కనివీసాడు, కార్మికుల తిరుగుబాటును క్షమించ లేని వాజెవడై నా ఊంకే అతడు ఆదర్శవాదియే,

(4 వాల్లవది మాయావాదతిరస్కాారం.. అనలు థౌతికప్రాపంచమే. లేదనే ఆడర్శవాదం (33సాలం4?6 1662199) కూడా ఒకటి ఉంది, మన మనస్సులలో భావాలే ఉన్నాయికానీ అ భవా లకు నరిపోయీ వసువ్చలు లేశేలేవంటారు ఈ వాడడానికి చెందినవారు “సంరు!68 6159 04 1116 3903261003 206 164629 10 0౪౯ 01069 206 (1616 18 90 అగంం21 4060121 902110" 00౧03901- 68 10 06యెక క్ర ఆత్కాశ్రయ అదర్శవాదియే శ్రీశ్రీకి "ముద్దుల వేదాంతో, ఈ వేదాంతి ఎదురుగా కనిపిస్తున్న వన్నీ లేవంటాడు. అంకే అబద్ధమాడుతున్నాడ? షమాట, ఆ అర్థంలోనే మధ్య్యావాది (అనత్యవాదిి అవుతున్నాడు వేదాంతి, ఎదురుగా కనిపిస్తున్నదం తా ఇతనిదృష్టిలో భఛఫమ

అభం 088 స 923 1020 14621150 15 65501081" 2 0005604076 10706 -- 20 1660108 పేతేంయుక్‌ 06 669006 0 భలం 25 ల 29 206 06 866%2108 0 1110310908 18 మలి: ముర 20040 ల €46 00861808

పాలికాప్రు నుదుటిచమటనూ కూలివాని గుండెబరువునూ మాయ అనడం (శ్రమగార

వాన్ని చిన్నచూపు వూడటమే అవ్చతుంది. కార్మికుడ్ని వై కి రాకుండా వేసే మాయావాదం బూర్డువాలకే అనుకూలిస్తుంది

(5) ఐదవది నమాజవాస్తవిక తొ(ప్రదర్శనం, బూర్జువాసమాజంలో వీడితజనజీవితం కంటికి కనబడుతూనే ఉంటుంది కాని ముద్దులవేదాంతి మాతం తసకది కనబడదంబాడు, అలాగే భువన ఘోప తనకు వినబడదంటాడు, కనివించిందంతా నుస్నం అంటాడు, వినివించిందంత నిళ్శబ్దం అంటాడు. కానీ భౌతికవాది సమాజవాన్నవికతను చూపిస్తాడు. నమాజఘోపను వినిపిస్తాడు. వీడితనమాజ వాస్తవికతను శ్రీశ్రీ మహా(ప్రసానంలో చూపించాడు, ఒక గగ బోత్తు, ఒక ఉన్నాది ఒక భిత్తువర్ణీయస్కి ఒక నిరుద్యోగి ఒగ పడువుకళల్తె, ఒక సమ్ముకట్టిన కూల్సీ ఒక అకలేనీన బిడ్డ ఒక చెమటోడ్చే కర్షకుడు, ఒక అలసిన శారి కోడు? ఒక్‌ చెర లా యాం

4 1210060102] కశష[00141130 ౧286 1- 16) 5 [189% -21 1

మహ్మాపస్టానం కరర సాలలో చిక్కిన నిరపరాధ్సి ఒక అత్త (్రహత్య చేసుకునే దార్భాగ్యుడ్కు ఒక కళూడులేని గూడు "లేని భితువు ఒక చాధాసర్పదష్టుడు _ ఇలా ఎందరో థశ్రీథఫ్రీక కనివీస్తారు.. కానీ వేదాంతికి వళ వరూ కనివీంచరు !

(ఆాగుబోతు (వేలాపను వడువుక తె ఆక్రందన, ఉన్నాది కేకలు, కూలీల హోహాకారం, కకూలీనంసారవు ఆరారావం, శార్షి కోని విలాపం భిక్షువర్షీ యసి మూలుగు, సామాన్యుడి చేదుపాట్టు అనహాయుఅ హోహాకారర జాధానర్పవష్టుల వడువు శ్రీశ్రీ ఈ నమాజంలో విన్నాడు. ఇవేవీ వేదాంతి వినివించుకోడు !

కనబడటం, వినబడటం ఈ రెండూ ఇంద్రాయజ్ఞానాలు, వేదాంతి ఇందిగయజ్ఞానాన్ని (దమాణంగా (గహించడు, ఇంద్రియజ్ఞానమం ఆ భమ అని వాదిస్తాడు, అలీం్రియజ్తానం వేదాంతికి నత్యం | జగతి మరవు అనీ న్వన్నం అనీ నిళ్శబ్దం అనీ వాదించడం వాన విజతను

(క్ర ఆరవది ఆర్చి కకారణాల నిరూపణం, జగత్తు మాయ అవడమే కాదు, వేదాంతి “జమిోంచారురోల్సుకారు'ని కూడా మాయీ అంటాడు ! బౌతికవాది రోల్చుకారు యాధార్దాన్ని 'కెలుసుకోమంటాడు 1 కార్జికుడు తేన (శమళజో ఉత్పత్తి చేసిన వాహనం రోల్పుకారు ! ఆశ్రమను దోపిడిచేసిన బూర్జువాయజమాని ఆ జమిందారు, (శ్రమ, ఉత్పత్తి, దోపీడి అనే మూడంశా లను. “రోల్పుకారును భూూడగానే భాతికవాది గుర్నుకుతెచ్చుకుంశు వేదాంతి నవూయశే గమనిస్తాడు !

భోగలాలసుడై న మహారాజు చేతిలోని 'మనీపర్సు' అతిని నమస్తభోగాలకు సాధనం 1 అతనికి ఆ సొమ్ము శావడానికి “ఇలాతలంలో హేమం పిండిన” కర్షకులు కారణం, అతని 'మనీపర్సు' మూయ అంటాడు వేదాంతి, కాదంటాడు భౌతికవాది!

జమాందారు మహారాజు అనేవి పెద్దమనుమలు, బుద్ధిమంతులు వంటి పరిహోనకపచదాలు, అవి లెండూ ఇక్కడ బూర్జువాలశే (పతీకలు,

అందరూ కలిసి చేసిన అందమైన వస్తుసముదాయాన్ని ఎక్కడో ఒక్కడే వచ్చి ఎత్తుక్స

వోవడానికి ఉదాపారశే రోల్సుకొరు. జమిందారుబ్ర)తుకూూ మహారాజుల జీవితమూ వడ్డించి న విన్నర్లు కావడానికి కారణం ఇార్జికుల పరిశమయే !

గ) వడవది హింసావాదతిరస్కారం. పెట్టుబడిదారీవ్యవస్థలోంచి ఆవిర్భవించిన

| రంగి గా గో

సాష్మమాజ్యవాదమే నవీనయద్ధసాధనా నైన మరి గిన వివవాయువున సృష్టించింది. స్యామాజ్య

న! అం "ఫై! వాదుల మార్గ నర్పడిన న. వ్‌ స నూ వా సక చా. మొదటి ప్రపంచ న పజలు మరణెంచడాని న లుకార ల యుద్ధంలో అనంఖ్యాక [ద థా కామయ్య్యాయి, మారజ్వా=

కీస్‌ (6 తత్త కచిత్వం వస్తద, నంపిఢానద యుభాలను కూడా 'మాయి అంటాడు వేదాంతి (పపంచంలోని రాజకీయపరిణామాలనూ, ఫాసిజం వంటి హింసావాదాలనూ గమనించిన బౌతికవాది వాటి వాన్నవాలను (గ్రహిస్తాడు.

ఫిరంగిలో జ్వురం ధ్వనించే మృదంగ నాదాన్ని భౌతికవాదియైన తఖీ విన్నాడు. రెండవ (ప్రపంచయుద్ధంలో హింసన చణధ్వంనర చననూ ధ్వంసన చణహింసర చననూ చేసిన విషవాయువు, మరథిరంగ్పి టార్చీకో, టోర్నాడోలను గురించి తెలియజెప్పాడు, అంతా మిధ్య అనుకోవడం వ్య క్షిగతమైన నై రాళ్యం నుంచి జనించే భావం, కానీ విజ్ఞానశాస్త్ర) ప్రయోగాలు ఎన్నిటినో రుజువ్చపరిచి జగత్‌ సత్యాలను 'వెలువరిస్తూంకు వాటిని అవగాహాన చేసుఖోనలసిందనే బే తీతీ మిధ్యావాది నెదుక్కొ_నడంలోని వ్యంగ్యం. హింసావాదాసికి జవాబుగా కార్చికులు యుద్ధం జరపవలసించే ! అచే జరిగింది రష్యామోాద నాజీలు చాడి జరిపినపుకు,

(8) ఎనిమిదవది పలాయనవాద నిరసనం. పాలికాఫు ఫ్యూడల్‌ న్యవస్టలోనూ కూలివాడు బూర్జువావ్యవస్టలోనూ పీడితులు. పాలికాపు నుదుటి చమట అతిని శమ స్వేదమే! ఆ భర్థ జలానికి ఖరీదులేదు,. కూలివాని గుంచె. వెరువ్టకుు కారణం - గనిలో వనిలో కార్థానాలో పరిక్షమిస్తూ పరిప్ల విస్తూ ధనికస్వామికి దాన్యం చేస్తూ యం్యతభూతముల కోరలు తోముతూ విలపించడ మే ! బీచ్చగాసి కడుఫుకరువుకు కారణం నమూాజంలో కొందరిది వడ్డించిన విస్తరి కశావడ మే!

వీటన్నింటినీ మాయ అంటాడు వేదాంతి, ఈ వాదం ఈ సమన్యలకు పరిష్కారంకాదు. వై గా ఇది పలాయనవాదం అవుతుంది, అన్నీ మూయ అనుకునేవాడు కూడా ఆకలినుంచి తప్పించుకో లేడు, కుద్భాథానివారణకై. వేదాంతికూడా (ప్రయత్నిస్తాడు.

నమాజంలో ఫొంవరు నంపన్నులూ కొందరు బీదవాట్లూ కావడానికి కారణం పూర్వజన్మ కర్ణం అన్‌ మాయ అస్‌ భగవంతోడి నంకల్పం అనీ రకరకాలుగా వేడాంతులూ. ఆదర్శ వాదులూ చెప్పవచ్చు. ముందుచూపు జా(గతృ, పాదుపుగలవారంళతా ధనవంతులయ్యారనీ ఖర్చు చేసేవారూ వ్యసనలోలురూ బీదలయ్య్యారనీ మరికొందరు వాదించవచ్చు, శాన్‌ మార్కిల్చన్ట్‌ యిన భౌతికవాది ఖచ్చితమైన కారణాన్ని అన్వేపి.స్తాడు, సమాజంలోని అర్థిక భౌతికపరిస్టితులూ వర్గ వై రుద్ధ్యాలూ ఈ తారతిమ్యూలను సృష్టించాయి. వీడకులు దారిద్ర్యాన్ని కల్పించారు. ఉత్పత్తిసాధనాలను స్వాధీనపరచుకున్నవారు తరతరాలుగా ధనవంతులుగా ఉన్నారు: కఠాలీలు వీరికోసం శ్రమనర్పిన్తూ ఉత్పతి సాధనాల 'శేమివల్ల దర్యద్రులుగా మిగిలారు. ఇది సొమొజికమైన అధర్థుమే గానీ మూయ కాదు.

(9) తొమ్మిదవది రాజకీయ వాన్తవిక తానిరూపణం౦. తిడుగు బాట్లు ప్రగతికి నరి అయిన మాశాలు, పరిణామానికి చిహ్నాలు, ఫామాజకవాస్తవికత ెలిసినప్పుడు. వీడిత వర్ణం పీడక

గ గ

మహావస్థానం శక్‌? వర్షంమోద తిరగబడుతుంది. ఫ్యూడల్‌ వ్యవస్థమాద బూడ్డువాలు తిదనగుబాటు వేశారు. అలాగే బూర్జువావ్యవస్థవిాద కార్తి కులు తిరుగు బౌటుచేయడం అనివార్యం. నిరంకుశ పాలకులమిావ పాలితులు స్వాతం(్యం నిమిత్తం అనేకజేళాలలో తిరుగుబాట్లు చేశాడ, సామాజకదురన్యా యాలమిోాదీ లిపుగు బాటు చేయడం ఎడనడ నంభ విస్తూనే ఉంటుంది. చరిత వీటికి సాత్యుం, వీటినన్నింటినీ మాయ అనడం అజ్ఞానం |

థ్రీథీ కోరుతున్న తిరుగుబాటును కార్తి కులు బూర్జువాలమోద వేయవలసిఉంది: అభాగ్యు లంకా అనాథులంతా అళొంతులంతా దీర్సశుతిలో తీవ్రధ్వనితో వీప్ల వళంఖం పూరిస్తారని ఇప్పినదూట ఈ తిరుగుబాటును గురించే, తిరుగుబాకు భౌతికవాది వేదాంతం. మాయ వేదాంతి వీదాంలే౦ంః

సంగామం కీడకవర్గాలమధ్య- జరి గే మహోయుద్ధం ! ఇందులో పీడకవర్గాలు ఫీడితవన్తాల సావోయ్యాన్ని ఆర్థిస్తాయి. శ్రీశ్రీ ఈ గీతంఠాసేనాటికి ఒకే (ప్రపంచయుద్ధం జరిగింది. జగన్నాథుని రధచ[కాలు రాసేనాటికి 'శెండవ్య్మపపంచయుద్ధం జరుగుళోంది. ఈ మహానంగ్యామం సామ్య వాదావతరణానికి దోహాదం చేన్తుందనుకున్నాడు ఫ్రీఖ్రీ. భౌతలికవాది అయిన శ్రీశ్ర్ర)కి తిరుగు చూట్టు, నం[గామం వ్యర్థంగా కనిపించవు, స్పెయిన్‌ లోవచ్చిన తిడగుబొటు శ్రశీని కదిలించింది, మిథ్యావాదికి' తిరుగు బౌట్లూ నంగ్రామం అన్నీ అబద్ధమే.

ప్రకృతిలో తుపానులూ భూకంపం ఎంతే నహాబమైనవో సమాజవ్యవస్టలో తిరుగుబాట్లూ నంగామం అంత నహాజమైనవిగా శంక కనిపిస్తాయి. ఈ పోలికను తీత అభివ్య కృంచేసినతీరు వి చిత్రమైనది. “భుపానులూ భూకంపం తిరుగుబౌట్లు నం[గామంో అనే నాలుగింటివరుసలో మొదటిలిండూో (పకృతినంఘటనలు. తరువాతివి లందూ శాజకీయసంఘటనలు, తుపానలూ తిరుగు బొట్లూ బహువచనంలో ఉంశు భూకంపం నంగామం ఏకవచనంలో ఉన్నాయి. తుపానులూ లిరుగుబొట్లూ పలుమార్లు వచ్చేవి. భూకంపం, సంగ్రామం ఎప్పుడో వస్తాయి.

తుపానులకూ భూకంపానికీ శాస్త్రజ్ఞులు ఛాతీకకారణాలను కనుక్కొని నిరూపించారు. ఇవి మాయలెలాగవుతాయి! "ని రౌవడానికికారగం 'జీవ్రడిళోపం అనుకునే రోజులు గతించాయి. (పకృతిశ క్తుల గతిపరిణామాలవల్ల, అవి సంభవిస్తాయి. అలాగే తిరుగువాట్లూ" సం్యగామం కూడా సొమౌాజిక గతిపరిణామాల ఫలితాలే!

(శ్రీశ్రీ - పరిహాసధోరణి

ఆదర్శవాదికి శృంగారం ఎంత(ప్రధానమయిందో, ఛౌతికవాదికి హోన్యం అంత ఆవశ్యక

మయింది, అవర్‌ గ్థవాది అ త్మా్యశ్రయకవి కావడం, బౌతిక వాది నమాజా(శ్రయకవి కావడం ఇందుకు [58]

శ్రీఫ్రీ కవిత్వం , వశ్వదు, నంవిధానం డ్తీ్‌ రి “శారణాలుు తన ఆనందమే ముఖ్యమైనప్పూడు శృంగారాన్ని మించింది లేదు. నమా మ్‌ “డమె ముఖ్యమైనప్పుడు సోన్యం'చేయడం ముఖ్యమౌర్డం, ఇటువంటి దృష్టితోనే రేం సధోరణినీ వైవు మొస్తుకాడు.. భావాలను ఎదిరించడం పరిహాసమే. (శ్రీశ్‌ కవిత్వంలోని పరిహాన పరిశ్‌ల్‌ద్దాం మిథ్యావాదిమోద చేసిన తికుగుబాశే మాయంటావా అంతా మిధ్యంటావా - మాయం టావ్రూ లోకం మిథ్యంటావూ ? మాయంటావూ. పం వమంటావూ ? మాయంటావూ” నాబూ వనమంటావూ ? మోయంటావూ మర్‌ వమంటావూ ? అనే (ప్రశ్నల్లో వినివీస్తుంది, ఒక(పశ్న నే కకరకాలుగా సాగదీయడంలో "వేళాకోళం ఉంది. మిధ్యావాది పరాజితుదై- ఛాతిక వాదిచేశుల్లో పడినప్పుడు జరిగే పరాభవానికి ఈ (ప్రశ్నలు వ్యంజకాలు ! నా ముద్దుల చేడాంతీ ! అనడంలో శాఖ | అనడయో- వీయ్‌ 1! అనడంలో పరిహానం కొట్టవచ్చినట్లుగా వినిపిన్తుంది:. ఈ పరిహవోనం నందర్యో చితం. కనబడ్‌నది * కనబడచని/విసబడినది వినబడచని _ ఈ, రెండు పాడాల్లోనూ (హాస్వామర కమూాపహానూూ డ కారావృత్సీ వేళాకోళాన్ని. షట్టి చూపిస్తాయి. జగతిమరవు స్వప్నం సి/శృబ్దం అని ఉదాంతంలో మాటను విడగొట్టడం, అవహేళనకు పుష్టినినుంది. మాయమాయమాయంటావూ అని మాయను ముమ్మారు (తిప్పడంలో మొహమాటం లేకుండా దులిపివేయడం ఉందిః ఈ పరిహానరలోో జే తిరుగు బాటు పోరాటం అభివ్య క్తమవుతున్నాయి. “టబ. ఇటి016 3131007 అరుం. 0్యకల కణల 0660. అ 160007 0% 06 క8రల 0౯ 9816041150: 28212806 166211801/01 పల్ల 7ల0౫02 01 10221180 11251025. 2విర. 1201286878 అఆదర్శవాదవు [భమలన్తూ ఊపహాలనూ భౌతికవా స్తవికతతోనూ శాస్త్రీయపిజ్తానపెతన్నం తోనూ ఎదుర్కొన్న కవి ... ల ౮ ఇ లాల్‌ యల తిరుగు ఇ్తాటుక్కు పరిహాసాన్ని, ఒకపదునై న ఆయుధంగా వాడుకున్నాడు అీతీ 'సాభాసి ని నిషేధాలు పరిహానపుపిడిబాకులే 1 “భిక్తువర్షీ యసి' గేయంలో ఎగిరివచ్చిన ఎంగి లాకు ఇది నా పాపంశ్తాదని చెన్పిందనడంలో సునిశితమైన పరిహాసం ఉంది! 'ఊన్నా 'ఖ్రది గేయంలో వెర్రివాడ్ని చూసీచూడనట్లు వెళ్ళిసోయే పెద్దమునువుల్నీ దురన్యాయం చేసిన బుద్ధిమంతుల్నీ వేళాకోళం చేశాడు [| ెరివాడు తన వెశిలిదావుతోనూ కూనిరాగంతోనూ సమాజాన్ల చేళాళోళం చేన్తున్నాడంటాడు శీ “వేదుపాటి యంలో “కుక్కు్లలవ లె నక్కలవలె సందులలో సందులవ లె" మనమంతా ఉన్నామనడంలో నమాజన్వవిమర్శ, పరిహోనం ఉన్నాయి. “సంధ్యా సమన్యలు' శేయంలో“ విద్యార్థి పరిస్టితికీ ఉద్యోగి సంబేవోనికీ ఫక్కున నివ్వువచ్చి తరువాత జ్లాలి వేస్తుంది, అడై సతొలైన దంపతులు "ప్రపంచాన్ని పరిజాసించాలని చరాస్తారు. "బేశచరిత్రలు 6 1416006421 వేశ(ం14150 వర 1 - 212,

"గేయంలో ఎవడై తేనేం ఒకొక్కడూ మహోాహోాంతకుడు ! అనడంలో వెక్కనమైన వేళాకోళం, తోపం కూడా ఉన్నాయి. 'ఇతరేతరశ కులు లేస్తే పడిపోయెను చేకమేడలై' అన్నప్పుడు అధిక్షేపం ఉంది. “ఇంకానా ఇకవె "చెల్లవు" అన్నప్పుడు తిరుగుబాటుతో పాటు తీ్యవనిరనన వినిపిస్తుంది. “వాడూ ఖండిలో బూర్జువాచర్యలు ఎంతనసీచమైనవో ధ్వనించినప్పుడు అతడిమాద ఉంజే గారవం తొలగిపోతుంది. వ్యత్యాసం ఖండికలో “ఇంకా వెనక్కి పోతామంటారు కూడా మోలో కొందరు అనే విమర్శకు వారి వెనకనడక ఊహిస్తే నవ్వువుడుతుంది. ఠీ ఏకపదావృ త్తిశల్పం ... ఒకే పదాన్ని (పదనమూవోన్నిి బహుళంగా ఆవృ త్తంచేసి లయను నృష్టించి (శుతికేకాక అర్జానికి కూడ్డా పుప్టిక లిగించడం (శ్రీశ విచిత్రనంవిధానం. తుపానులూ భూకంపం/తిరుగు కాట్లు నంగామం/నంగా9ముం/నంగా9మ్యుం ఇందులో నంగాామం ముమ్మారు వచ్చి అనంత త్వాన్ని "తెలువుతోందిః జగతిమరపు, స్వప్నం, ని/శ్శబ్దం, ఇది మాయి! మాయ! /(మాయ!$మాయ! వమవూయ!$!మూాయ |! / మాయంటావూ లి ఇందులో మాయ ? సార్లు ఆవృత్ష్మమె వేళాకోళాన్న్‌ విసుగునూ సూచిస్తోంది. ఈ పదాపృ త్రి శిల్పం మహా(పఫష్టానం, అభ్యుదయం, కళారవ్శి చేదుపాట, గంటలు నిజంగానే, జగన్నాథుని రథ చక్రాలు వంటి అనేక ఖండికల్లో కనిపిన్తుంది. వాటిని పాఠకులు గుర్శించగలరు. థీ అచ్చతెలుగు పృయోగం నంస్కృలేభామయొక్క_ వాననను కూడా చేరసీయకుండా అచ్చతెలుగు వాడటం అక్క_ డక్కడ థఛ్రీశ్రీ చేసే గమ్ముత్తు. ఇందుకు అర్థసము ట్రీపనదృష్టియే కారణం, పాలికాపునుదుటి చముట _ బిచ్చగాని కడుఫపఫుకరువు -_ కూలివాని గుంజెజెరువు - ఎండకాలం మండినవ్వుడు గబ్బిలంవలె కా9గివో లేదా _ వానకాలం ముసిరిరాగా నిలువునిలువున నీరు కాలేదా - చండ) గాడ్పులు, వానమబ్బులు, మంచుసోనలు _ నింగినుండీ తొంగిచూచే రంగురంగుల చుక్క_లన్నీ రాలి, నెత్తుకుక్రకష్కకుంటూ ఉలిపో తాయి - వుడమితల్లికి వురుటినొప్పులు _ పుడమికి నేజే పుట్టినరోజట _ వలిచంపిన లేడినెత్తురు _ ఎగశేసిన ఎర్రనిజెండా _ రాబందుల ఆెక్కులచపుూడు- వానవెలిసీ మబ్బులో ఒక వెరువు మెరిసింది - వేగుజామును తెలియజేస్తూ కోడికూసింది - విడిన కుక్క _ కడలివలపూ వలఫు కడలీ _ మొదలె నవి. చా

76/గపతిజ్ఞ నాలో కదిలే నవ్యక విత్వం కార్మికలోకపు కల్యాణానికి ! “ఊం? మే? “వకవికై న్వాసలే అతనిచుట్టూ ఒకనమొబు, ఆ నమాజానికొకచరిత్రా ఆ చరిత కొక పరిణామం ఊంటాయి. సామాజక చారిత్రకపరిశామగమనంలో కవియొక్క_సాహిత్యస్థానం నిర్డీ త మవుతుంది. కవి ప్రగతిశీల్కీ పితిభాశాలీఅయితే ఈ గమనాన్ని ఆతడు మరింత వేగవంతం చస్తాడు”! ఆంటూ శ్రీశ్ర:గారొకసిద్ధాం తాన్ని ప్రతిపాదించారు. కవి త్వానికి విలువకట్టడానికి మార్కిస్తులు తీసుకునే ప్రమాణం: ఇచే! నమాజపరిణామం ప్రధానంగా రాజక్రీయవ్యవస్థాపరిణాముం మిద ఆధారపడి ఉంటుందిం 'తెలు'సకవిత్వం ఫ్యూడల్‌ రాజకీ యవ్యవస్థలో ఆరంభమై. 20వ క తాబ్చి ఆరంభంలో బూర్జువా రాజకీయవ్యవస్థను అవ్వోనిస్తూ ఒక పెద్దమలుపుతిరిగింది. ప్యూడల్‌ రాజకీయవ్యవస్థలో సామాజికంగా కులమతవర్గాలకు ప్రాధాన్యం ఉండేది. ఆర్థికంగా భూస్వాములు, కర్షకులు అనే వర్షాలుండేవి, ఉఊత్పత్తి వ్యవసాయంమిదా చేతివృత్తులమిదా జరిగేది, ఉత్ప త్తిసాధనాలు భూమి, నాగలి, గొడ్డలి, రంపం, కొడవలి, కాయకషుం వంటివి. కవిత్వం ధర్మార్థకామనూమోలకోనం. కవులు రాజూభిరుచిని ప్రమాణంగా స్వీకరించారు. బౌద్ధికంగా హేతువుకన్నా విశ్వాసమే అగ తాంబూలంపాం చేది, కవులు న్వతం(త్యపయోగాలు వేయడంకన్నా నంప్రిదాయాలనూ లవణశాస్త్రాలనూ అనునరించడంవల్ల నే గారవం పొందుతూ ఉఊం దేవారు, గ్రంథ క్షమెనభాష నే పామాణికంగా (గహించేవారు. సాంప్రదాయిక ఛృందస్సులను వాడటమే గొప్పగా పంగణింపబజేదో పాండి త్యానిశే పెద్ద కీటలభించేది. పళ్లెలశే (పొధాన్వం! మూనవుడి కన్నా చేన్చడిశ్తే గారవంఎక్కున రాజును దైవ(పతినిథిగా భావించేవారు. వ్యక్షికి స్త "లేదు, విద్య కొన్నివర్లాలకే సరిమితం. వై జ్లానికపరిశోధనలు అతీం[ద్రియళ క్రులతోసాశోవి, ఒక్‌ మాటలో చెప్పాలంళు ఈ సామాజకవ్యవస్టలో కదలిక లేదు; పదారపరవెంన _ భాతికవన పురోగమనం లేదు, సమాజంలో మార్పు (ప్రతిభటింపబడుతూడిండేదె, “మూఢవిశ్వాసాలు ఇలాంటి నమాజంలో నహాజం. ఈ వ్యవస్థలో భావదాన్యం ఎక్కువ. శ్రావాలకుంజే (పాధాన్యం 1 శ్రీశ్రీసా. రెండు, వచన 4698 పే

మహా వస్టానం న. వాన్తవానికి ఉండదు, ఈ భావాలనే వ్యూడల్‌ కవులు (ప్రతిబింబించాడు. కాని 12వ శ తాబ్దీలో తిక్కన 17వ భతాబ్దిలో. "వేమన వ్య్యూడల్‌ నమాజూన్ని మున్ముందుకు నడపడానికి (పయత్నిం ఇూరు, మొ _త్తంమోాద _ తెలుగుకవిత్వుంలో - 11.19 శ ఆాళ్హాఅ చరిత్రను ఆదర్శవాద మహాయుగం (8౯021 1463115040 2899) అనవచ్చు.

ఫూర్చడల్‌ రాజకీయవ్యవస్థ 20వ శ తాబ్దిఆరంభంలో-శీణదశకువచ్చింది. అందువల్ల నమాజ మంళా- మారిపోవలసినఅఆవనరం వర్పడింది, - ఈ మార్కుని వేగవంతంచేయడానికి యత్నించిన కవుల్లో గసరజూడ, కృష్ణ శాస్త్రీ అతిముఖ్యులు,

ఫ్యూడల్‌ రాజకీయవ్యవస్థమిద తిరుగు బాటువేసినది బూర్జువా రాజకీయవ్యవస్థ, ఈవ్యవస్థలో సామాజికంగా కులముతవన్తాలకు ప్రాభాన్యం నశిస్తుంది, ఆర్థికంగా పెట్టుబడిధారులు (బూక్లు వాలుస్ధై కారకులు ఆనే వర్గా లేర్పడ తాయి. ఉత్పత్తి పరిశంమలమోివా యంతాాలమాడా జకుగుతుంచి. ఉత్పత్తిసాధనాలు పడార్టాల్తు లోహాలు యంతా9ల్కు ధనం, (పెట్టుబడి, విద్యుచ్చక్తి, శ్రచు. మొదలైనవి. ఫ్యూడల్‌వ్యవస్థలో కన్ని విని యెరుగని సదుసాయాల్లు బూర్జువావ్యవస్థలో ఉత్పత్తికి తోడవుతాయి, రవాణానదుపాయాలు వారాప్రసారసాధనా్తాల్లు, రోడ్లు, ఆధునిక వాహానాలు, వినోధసాధనాలు కొత్తగా వచ్చిపడతాయి. కవిత్వం భాతికమానసిక్ష ప్రయోజనాలకోసం ! ఫ్యూడల్‌ వ్యవస్థ్టలోవలె చూవంకోనంకాదు. కవులు వ్య క్షులఅభిర్షుదిని ప్రమాణంగా స్వీకరిస్తారు. జౌద్ధికంగా విళ్వాసంకన్నా పహేతువే అగ్రతాంబూలం వహిస్తుంది, కవులు. సంప్రిదాయాలనూ. ల్తకణళాస్త్రాలసూ నిరాకరించి వి చేకీయసాహిత్యప) వానంతో స్వతంత ఏప్ర యోగాలు చేయడంవల్ల నే గౌరవం పొందుతారు. నజీవమైనభాహనే పాామాణికంగా గ ంహిస్తారు సాంప్రదాయిక చృందస్సును తిరన్కరిస్తారు. పాండిళత్యానికికాక ప్రతిభ కే పెద్దపీట లభిస్తుంది. నగ రాలశే, ప్రాధాన్యం 1! పెట్టుబడిదారుడిే గాధవం! విద్య అన్నివర్హాలకూ విస్త రిస్తుంది. వైజ్ఞాని పరిశోధనలు యంతాలతో సాగుతాయి. ఒక్కమాటలో ఇప్పాలం'కే ఈ సామాజిక వ్యవస్థలో కదలిక ఎక్కువ, పదార్థపరంగాను భాతికంగాను ఫురోగమనం జరుగు తంది. * విజేళాలతో నంబంధాలు పెరుగుతాయి, నమాజంలో మార్చులు అనేకంగా జరుగు అఆాయి, మూఢవిశ్వాసాలమోద తిదగసబాటు జరుగుతుంది. భావదాన్యం నడలుతుంది, భావాలకుకన్నా "వొన్తవానికి (పాధాన్యం వస్తుంది. ఈ ఛావాలను 1900-15 మధ్య గసరజూడ, 1922-83 మభ్య ' కృష్ణశాస్త్రి తమకవిత్వంలో పుతిబింబించారు. నమా జవురోగమనానికి దోహాదంచేశోరు. ఈ మూూడుద ళా న్టైలూ కవిత్వంలో ఆదర్శవా_న్తవాల సంక్షీర్ధయుగర

బూర్జువా రాజకీయవ్యవస్థవల్ల నమూాజూనసికి అభ్యుదయింతో పాటు ఎన్నో అరిష్టాలు కూడా పాప్పిస్తాయిః ఈ వ్యవస్థలో సామాజికంగా నమానన్య్యాయం లభించదు ఆర్భికంగా పెట్టుబడిదారులు కార్మికుల (శ్రమను దోవిడి వేస్తూ సుఖపడుతూ ఉంటారు, చారిచ్యాన్నీ నరర్రు

469 శ్రత్రీ కవిత్వం వన్తువు నంవిధానం గిరాకీని వెంచుతారు.. ఉత్పత్తిసాధనాలను బూడ్డువాలు సొంగం వేసుకుంటారు. రాజకీయాధి కారాన్ని తమ వశంలో ఉంచుకుని, స్వార్ట్మ్యప యోజనాలకు దానిని వాడుకుంటారు, అన్ని కొత్త సదుపాయాలూ ధనవంతులకు మాత) మే లభిస్తాయి. అవినీతి పరవీడన), వంచన, అనారోగ్యం, దారి(ద్యం, అవిద్య వంటివి నమాజంలో (పత్యచమవుతాయి, తాము ఫ్యూడల్‌ వ్యవస్థ జెదిరించినటుగా తవముమిోిద కార్మిక వర్షం తిఠగబడకుండా బూడ్డువావ్యవస్థ జూ(గత్త పడుతుందిః (ప్రజలు పాతవ్యవస్థకు చిందినవారుగానూ తాము కొతృవ్యవస్థకు చందినవారుగానూ ఉండాలని బూర్జువాలు (పయత్నిస్తారు. బూర్చువావర్షం స్మామాజ్యవాదం వైపు పుఠరోగమిస్తూ (పపంవాన్ని అశాంతి పాలు చేస్తుంది. కనుక బూర్జువా వ్యవస్థమాద తిరుగుబాటు చేయవలసినది సామ్యువాదరాజకీయవ్యవస్థ. బూర్లు రా రాజకీయవ్యవన్టవల్ల వచ్చిన అభ్యుదయాన్ని స్వీకరిస్తూ అరిష్టాలను తొలగిస్తుంది సామ్య వాదెరా జకీయవ్యవస్థ, సామాజికంగా నమానన్యాయాన్ని పంచి పెడుతుంది. ఆర్టికంగా వర్గాలు "లేకుండా చెస్తుంది. శమను గారవిన్తుంది. దోవిడిని నిరూ లిన్తుంది. దారిద్యాన్ని తుడిచి ఇడ్రుతుంది. ఉత్పతి నాధనాలను నమాజపరం చేస్తుంది. రాజకీయాధి కారం నమాజపరం అన్చతుంది. కాంతిని 'స్వేచ్చనూ సుఖాన్నీ సౌ భాగ్యాన్ని నమాజాసికి అంది జేస్తుంది వస సామ్యువాదవ్య స్థ బూడ్డువా రాజకీయవ్యవస్థ సాధించిన అభ్యుదయాన్నీ అరిష్టాలనూ కూడా. కవిత్వంలో 'వతిబించిస్తూ సమాజ ఆ వ్యవస్థలో ఉండిపోకూడదనీ డాసిమిద తిరుగుచాటుచేన్సి సామ్యవాద గౌగోయవ్యవస్థన్వు స్థాపించువోవాలనీ కవిత్వంచ్వారా (ప్రతిపాదించిన వాడు శ్రీశ్రీ, శాజకీయంగా ల్‌ కంగా సాంస్కృలిక్షగా వైజ్ఞానికంగా నమా జవ్యవస్థలో వస్తున్న మాడ్పులను (పజివింబించడ మే గాక ఆ మార్పులు సరిఅయిన దిశలో జరిగేందుకు తీశ్రీ కవిత్వం దోవాడం చేసింది. అందువల మ్‌. 19088 నుంచి తెబుస కవిత్వం వాస్తవికమసోయుగం (8621౯13060 218ల లోకి (ప్రవేశించింది రౌజకీయవ్యవన్లల దృష్ట్యా చూస్తే తెలుగుకవిత్వంలో మూడుదళలు కనివిసాయి, (లు కి ఆర్య డ్తల్‌ ( ్రీ ( ం చూ ఇసి యుగ ఫ్యూడల్‌ ల్‌ బూర్జువాయుగం బూర్జువాయుగం 1020 - 1900 (౨ 1900 = 1939 సా 1088 అదర్శవాదం సా ఆదర్శ + వాన్నవ వాదాలు స వాసృవవాదం కైవం రాజు సా న్యక్తి, (ప్రజలు సా వర్గనసమాజం రాజకీయంగా నాలవపరిణామం సామాజ్యవాదయుగం. లేదా సొమ్యవాదయుగళ ఆం ళు నంభవాలు. సౌమ్యవాదయుగంలోకి పయనింభాల నేది లభి కోదిక.

మహ్మాపస్టానం 468 ఇద క ఇ ' ఇరవయ్యోశ కాచబ్టి శెండవదళాబ్దిలో (1910-20) గురజాడ, మూడవదశాప్దీలో కృష్లు యం 1 ౧ ఇాత్రి (1080-80), నాల్లవదళాబ్దిలో త్రై్రీ (1980-40) సామాజికవురోగమనానికి భిన్న భిన్న మారాలు చూపించారు. మొదటియిద్దరికన్నా శ్రీఖ్రీ చూపించినదారి వా_న్షవమయినది సామాజిక 0 ఫుకోగమననికి వీరు భూపించినదారులు సాహిళ్యపురోగమనానికి కూడా సంబంధించిన వే, వస్తువులోనూ నంవిధానంలోసూ ఈ ముగ్గురూ సాధించిన వై శిష్ట్యం గురిం చి. జీకజు వేసుకో వలసీన ఆవశ్యకం ఉంది. థ్రీథీ వురోగమనాన్ని "ెలుసుకునేందుకే అది నహాకరిన్తుంది. “... సరబాడ 'ళొ తపాలలమేలుకలయికి కావాలనడంలో' అర్థంఏమిటి ? వ్యూడల్‌ వ్యవస్థలోని ॥ లే? స్థలోని పాతనూ బూక్డువావ్యవన్థలోని థొ త్తసూ కలువుకోవాలనేది ఆయన ఆశయం. మంచి గతమున కొంచెమే అన్నారాయనే. వ్యూడల్‌ వ్యవస్థలో “ఆడు' వాలా కనిపించింది. డాన్ని నమాజమూ సాహిత్యమూ కూడా వదిలి వేయవలసిం దే, బూర్జువావ్యవస్థలో (కొ త్తవ్యవస్థ్ర ఆయనకు అప్పటికి అంళా 'మంచియే కనిపించింది. చానినంతటిని సమాజమూ సాహిత్యమూ కూడా స్వీకరించ వలసించే! గురజూడ కవిత్వంలోని బూర్జువారై తన్య లవణాలివిగో 'ఇవి:-

(1) “ఆకులందున అణగిమణగీ కవితకోయిల పలుకవల! పలుకులను విసి చేధభమందభిమూన ములు మొలకెత్తవలె' అంటూ క విళావస్తువ్రమార్పును: గురించి గురజాడ సూచించామః ఇది నమాజంలో శావలసినమాన్చే, పరౌణగాధలను. విడిచి పెట్టి- దేశం 'మనిష్సి నమాజం, కవితా వసువులుగొ స్వీకరించాయ నే 'బేళభ క్తి గీతంలో ఆయన చెప్పిన (వబోధమంళ* బూడ్డువావ్యవస్థ సాధీంచే అభ్యుదయాన్ని ఆహ్వానించే చే! వెనుకచూవువద్దు = ముందడుగు వెయ్యాలి _ వా జిబ్యం వంచాలి - డబ్బు లేవాలి వంటివన్నీ బూర్జువాలమ్యాలే 1 మూఢవిశ్వ్యాసాలను తిరన్క్లరించడం

స మ! హేతువాధాన్ని శీరసావహించడం బూర్జువాన్యవస్థ న ప్యూడల్‌వ్యవస్థను. తిరస్కరించే నాన్న స్టవాన్యవస్థన్లు జారవించడమే !

బూరడువావ్‌ప వానికి సొనొజిక గా నంన్క్మరణవాదమే (ప్రియమైనది. గురజాడ సంస్కరణ

జ్‌ నట్‌ న ఇ పాది. అయేన! వ్రగళినిరోధకుడు కొడు ! యథాస్టికినాది-కాదు.1. విస్తవవాది కాడు 1 లే క ఖీ

క ఏఐ కానంవిఛానంలోనూ గురజాడ సంస్కరణవాదియే ! 'గుత్తునా ముక్యాత నరములు కోత్చుకొని లేన వూటలు'1 ఖ్రా'త్తపాతేల మేలుకలయిక కొ మ్మైరుంగులు చిమగా' అంటూ నంవిభాననంన్క్రరణను 'వ్రవేశ చెట్టడంలో బూర్డువాత త్స్వం ఉంది, అందుశే వ్యూడల్‌ సంప్ర దాయాలనబిమానిం చేవారు లయనను మెచ్చుకో లేకపోయారు. బూర్జువానమాజపు పరిణా మూలూ విలువలో గురజూడకు అవగాహాన అయినట్లు పాతవారికి అర్ధంకాలేదు, '“వెచ్చనంటా వీవు నీవిక మెచ్చకుంటే మించిపోయెను! కొయ్యుబొమ్మ లె మెచ్చుకళ్ళకు కోమలుల సౌళిక్టు నా?

నె

4ళక శ్రీశ్రీ కవిత్వం * వస్తువు నంవిధానం అంటూ గురజాడ చెప్పిన సమాధానంలో ఫ్యూడల్‌ కవిత్వంమిోద తిరస్కారం, బూర్జువా స్వేచ్చా (ప్రియత్వం, బూర్జువాసంస్కరణ ప్రియత్వం ఉన్నాయిః వ్యావహారిక భాషలో ని సౌలభ్యాన్ని; మా(తాచ్భ్ళందస్సులలోని నంగీతగుణాన్న్వ్‌, కేట తెలుగులోని నరళ త్వాన్నీ ఆయన అభిమానించ డానికి కారణం బూర్జువా మవైతన్యమే !

(ఈ) శాజాభివచిననుసరించి కవిత్వంరాయడం వ్యూడల్‌వ్యవస్థలత్షణం. సామాన్యుల అభిపచినీ వ్య కిఅభిరుచిసి అనుసరించి కవిత్వంరాయడం బూర్జువావ్యవస్థలో నే తనిపించే రెండు భిన్నలవణాలు, ఇందులో మొదటిలతుణాన్ని గురజూడకవిత్వంలో చఇరాడగలం!

(4) మళతోద్ధరణకైై క ఏిత్య్వంరాయడం వ్యూడల్‌ వ్యవస్థలతు ణం. ఇందుకు గ తంలోని వురాణగాధలనే ఫ్యూడల్‌ కవి అశ యిస్తాడు, మాసవోద్ధరణకు కవిత్వంరాయడం బూర్జువావ్యవస్ట లక్షణం, ఇందుకు సమకాలికనమాజంనుంచే కథలను వరుకుంటాడు బూర్డవాకవి. ఈ రెండు లక్షణాలూ గురజాడ బూర్జున్నాచెత న్యాన్ని నిరూపిస్తాయిః

(5) పారలౌకికపయోజనం ((బహ్మ్మునందసహోదర మైని ఆనందం) అర్ధించడం వ్యూడేల్‌ కవి కవి తాలవ్యం. నంఘనంన్మరణ(ప యోజనం (భౌతికమైన చైతన్యం), అను భూటి_ఈ శండింటిని కోరడం బూర్జువా! వి కవి తోలత్యుం. ఇందులో మొదటిప్రయోజనాన్ని కోరడం గురజాడ బూర్జుకావై తన్యానికి నిదర్శనం,

కృష్ణశా_స్లి కంలో క్తి గా ఇెప్పుకోకపోయినా ఆయనకూడా కొ త్తపాతల మేలుకలయిక నే కోరారు. అయితే కృష్ణశా సి బూర్జువావ్యవస్థలోని కొ త్రదనాన్ని 'రొమాంటిసిజంనుంచి తీసు కున్నారుఃు ఆయన కవిత్వంలోని బూడ్డువావెతన్యలతణాలివి;:_

(1) భూసారములక్కు జమీందారులకు మాత మే గౌరవమర్యాదలు లభించడం వ్య్యూడల్‌ వ్యవస్థ లత్‌ణం, వ్య కికి (పాధాన్యం లభించడం బూర్డువావ్యవస్థ లవణం. నమాజంలోనే కాదు; సొహళ్యంలోకూడా వ్య క్రిఅనుభ వాలకే (పాధాన్యంఇవ్వాలనేది కృష్ణా సి్ర్రఆశయం, వ్యక్తికి తన అభ్యుదయ మే అన్నింటికన్నా ముఖ్యంకనుక _ తనిగొప్పతనమే. తనకు లక్ష్యంకనుక - కృప ఆొస్రి? తనకవిత్యాన్ని ఆతా ఇశ్రయంగా కాల్పనికంగా రాఖారు, ఆయనదృష్టిలోని “వ్యక్తీ మధ్యతరగలికి చెందిన భావుకుడు మా(త్రమే 1 వ్యూడల్‌ వ్యవస్థలో ఈ వ్య క్తి అణగ్మదొక్కబడ్డాడుం బూర్జువావ్యవస్థ ఇతనికి స్వేచ్భనిచ్చింది. ఇంగ్లాండులో బూర్డువావ్యవస్థనుంచి రామాంటిక్‌ 5 ర ఉద్భవించారు. అకవుల్లో వైరస్‌కు దుఃఖమే మధురం; కీబ్సుకు సౌందర్యమే పాణం; పసెల్ల స్వచ్చమే జీవితం; వర్ద్సువర్నుకు (ప్రకృతియే బేవత 1! వీరంతా పృాదయవాదులుః వ్‌శే కృష్ణ జా స్ట్రికి మార్గదర్శకులు ! ది

(బ్ర బూర్డువావ్యవస్థ నమాజంలో అర్ధి క సొంన్కృతిక తారతమ్య్యాలను ఎక్కవ మధ్య శరగతివ్యక్తు లు నంశపొరంపర్యంగా వస్తున్న ఆర్థికఫుప్టివల్ల విద్యార్థనవల్ల ౧

మహ్మాపస్టానం క65్‌ ఉన్నతెప్లికి నూహించుకుంటారు, అట్టడుగున దారి[ద్యంలోఉన్నవారిని మాసి వీడువవగించుకుంటారు నమాజంలో ఉన్న జుగుప్పళన్నా వీరిని కల్పనలోని సౌందర్యం అక్షి స్తుంది, కనుక సమాజంతో నంబంధంలేని ఒంటరితనం సాంతఅఆ స్త్రి, న్వతం్శతజీవనం, స్వేచ్భా(వ్రీయత్వం, సౌందర్యలోలుపత్క స్వప్న వీధీవిహారం, ఆదర్శవాదం, ఈశ్వరశరణాగతి వంటివి వీరి లవణాలు, వ్యూడల్‌ వ్యవస్థనుంచి బూర్జువానాగరికతిలోకి వీరు పరుగులిడ తారు. ఒక్కొక్కప్పుడు వీరికి చుట్టూ శన్న సమాజంకన్నా (పకృతియే నయమనిపిన్తుంది, నమాజవా నస్తవికత వల్ల అప్పుడప్పుడు కొంచం నిఠాశపొందు తారు. ఈ లతగాలన్నీ కృష్ణళా స్త్రి కవీతా భావాలలో (ప్రతిబింబిస్తాయి. ఇటువంటివి వ్య్యూడల్‌ శవ్సుల భావాల్లో కనిపించవు.

(౮) వ్యూడల్‌ వ్యవస్థ విధించిన ఆభాళాల్కు నం(ప్రదాయాలు, కట్టుకాట్లు, మతకర్ములు, కులవృత్తులు , చాదస్తాలు, వంటివి సమాజూన్ని ముందుకు సాగనీయనవు, ఆ వ్యవస్థ యధాస్టితి

అసో ౯ అం వాదానికి [పతీక, బూర్జువావ్యవస్థ వీటినన్నింటీని తిరన్మరించ్చి తిరుగుబాటుచేస్తి స్వేచ్చ కోరుతుంది, ఈ స్వేచ్భ దాని ఫురోగమనశీలానికి (ప్రతీక. కృన్ణకా స్త్రి బూర్జువా స్వేద్భావాది 1 ఆయన “స్వేభ్భాగానము'లోని స్వేచ్భాభిలామ విశ్యవిశాలమైనది. ఫ్యూడల్‌ వ్యవస్థలోని వక విఅయినా అలాపాడుకోగల్లాడా 7? అలా పాడుకుంళు వ్యూడల్‌ వ్యవస్థలో “నంభవి[దోహి'గా పరిగణింపబడడా ? నమాజంలో అందరికీ స్వేచ్చలభించడం బూర్జువాఠర్థిక వ్యవస్థలో అసాధ్యమే కావచ్చు, కానీ ఇది మనిమీకి ఆలోచనా స్వేచ్చ నిద్చింది, ఊబో స్వేచ్చ నిచ్చింది.

(4) ప్రీపసపవలై ంగికసంబంఛాలను పచ్చిగా వర్ణించి భూస్వాముల భోగలాలనను ఇచనొటడం వ్యూడల్‌ కవిత్వలతుణం. శీ (ప త్యేకవ్య కి త్వాన్ని అంద జేయడం బూర్జువా వ్యవస్థలో లరంభమయింది. ఇది కృష్ణశా సి) కవిత్వంలోని బూర్జువా చై తన్యాల్లో ఒకటి

థి యే

(శ్ర) కవి ళాసంవిధానంలో కృష్ణకా స్త్రి సంన్కరణవాదియే 1 వ్యూడల్‌ కవిత్వంలోని వ రవజులు సిర నమాసాలు, అలంకారభారం, ఛందోవై చిత్రి వంటివాటిని తొలగించ్చి కళా ని బూర్జువానాగరికవ్య క్తి అభికచిని సంతృ వ్రీపరచే రంగ్కు రుచి వాననగలపడాలకు పదటి(త్రాలను, మొభురపదబంధాలను శండన్సంగీ తాన్నీ రాగ నర్కం తాల నమతూకాన్నీ అవలంబించారు. భావళవిళ్వోని కొక లిని సమూర్యా ద బూ్దు వావ్య కి శెలియే శానీ వ్యూడల్‌పరిపాలకవ్య క్షి శెలి కాదు 1 కదరా వా ప్యూడల్‌ పండితులు మచ్చుకో లేకపోయారు. శానీ శాస్త్రిగౌరు బూర్డవా వ్యవస్థఆశించె నాలభ్యాన్ని భాషలో తేలేక పోయారు, అందుకుకారణం వారు వ్య క్రి థోనమే కవిత్వం అనుకోవడమే ! లేకపోతే వ్యావహారిక భ్రామలో నే భావకవిత్వం చెలువడిఉండేది,

[59]

466 శ్రీశ్రీ కవిత్వం వస్తువ, సంవిరానం (6) కవిత్వానికి కథనాథారంగా (గహించి వర్ణ నలతోదాన్ని నడిపించడం వ్య్యూడల్‌ కవుల లవణం. కధనూ వర్డ్‌ నలనూ విడిచి శుదక విత్వాన్ని సృష్టించడం బూర్జువాక వి లవణం, అతడికే అనుభూతియే కళ్ళాపయోజనం. కళ కళకోనం - కళ తనకోనం అనేవి బూర్జువా ఆశయాలు, ఈ బూర్జువాచై తన్యం కృస్ణ్రశా _స్రికవిత్వంలో ఉంది, శ్రీశ్రీ బూర్డువారాజకీయవ్యవస్థను తిరస్కరించాడు. బూర్డువావ్యవస్థలో మంచి, ఇడం శండింటిని చూశాడు, మంచఛచినంతటిని నమాజం, పాహిత్యంకూడా స్వీకరించవలసిందే. చెడును నమాజం, సాహిత్యంకూడా వదిలిచేయవలసిం బే! అందుశే శ్రీశ్రీని సామ్య వాదవ్యవస్థ ఆకర్షి ంచిందిః శ్రీశ్రీక విత్వంలోని సామ్యవాదచై తన్యలతణం ఇది:- బూర్జువావ్యనస్థలో ఆర్థిక తారతమ్యాలే అన్ని రంగాలలోని సామాజిః తారతమ్య్యాలకు మూలం. ఈ వ్యవస్థలోని అల్పనంఖ్యాకులై న బూర్జువాలు అత్యధికనంఖ్యాకు లై న కార్మిక కర్ష కమధ్యతర గతివన్తాలను ఇబ్బందులపాలుచే స్తారు. బూర్జువావర్గంమోద కారి క నర్గం తిరుగు బాటుచేస్తే పర్షరహితసమాజం ఏర్పడుతుంది. అంతవరకూ వ్య క్తికిగాని నమాజుానికిగాని వా న్తవికంగా సుఖశాంతులుండవు. ఈ కీలకాన్ని ఆలుసుకుని కార్మిక వర్గాన్ని విప్లవవైతన్యపూరితంగా చేయడానికే థ్రీశ్రీ తనకవిత్వాన్ని అంకితంచేశాడు, సామ్యవాదదై తన్యంతో _ థ్రీథ్రీసాధించిన సాహిత్యపురోగమనం బూర్డువామై తన్యంతో గురజాడ, కృష్ణశా_స్టి సాదించిన సాహిత్యపురోగ మనంకన్నా విస్తారమమినది. కవిళావస్తువుః కవి కాదృక్పథం, కవితాపాళకవర్గం, కవి తాాపయోజనం, కవితానంవిధానం (భాహ్క, ఛందస్సు; (వక్రియ అశే ఈ ఐదు విభాగాల్లోనూ శ్రీశ్రీ కొత్తదారులు తొక్కడం జరిగింది. కవిగా ఖ్రీల్రీ గురజాడకన్నా కృష్ణశా_స్ర్రికన్నా ఎక్కువ సాహాసంగలవాడు. ఈ సాహసాన్ని 6 విషయాల్లో నిరూపించవచ్చు (1) ఫ్యూడల్‌ పాలకవర్లాన్ని తీరస్కరించడంలో గురజాడ, కృష్ణశా స్త్రి ఎంతే స్వొతం(త్యం అవపలంవీంచారో అంతకన్నా అత్యధిక స్వాతం(త్యం బూరు వాపాలకవర్షాన్ని తిరన్కరించడంలో చూపించాడు శీ)$ీ), ల్‌ (2 నమాజమంతటికోనం కవిత్యం రాసినగురజూడవ అగాక ఒక వర్షంపట్ల పక్ష పాతంళో కవిత్వంరాళాడు శ్రల్ట్ర, వ్య క్తి అహ్రాదంకోసం కఏిత్యంరాసిన కృష్ణశా స్తివలెగాక ఒకవర్షపు చై తన్యంకోనం కవిత్వం రాళాడు శనీ (8) శిల్పానికి కన్నా వస్తువుకి (పాఖాన్యంఇచ్చాడు. గురజాడ, వస్తువుకికాక శిల్పానిశే పట్టంకట్టాడు కృష్ణళా స్త) వస్తువుకీ శిల్పానికీ దృక్పథానికీ నమ్మ పాధాన్యం ఇచ్చాడు శశీ (4 ) గురజూడ నమాజాన్ని నంన్క_రించడానికి కవిత్వం పనికిరా బాలనుకున్నాడి కృష్ణళా స్త) వ్య కిని సంన్మ_౨౦చడానికి కవిత్వం అవనరంఅనుకున్నాడుః శ్రీల్రీ పీడక వ్య నమాజంమాద తిరుగుబౌటు చేయడానికి కవిత్వంసనికిరావాలన్నాడు.

మహా_పస్టానం శర?

(5) ఛావ, ఛందస్సు, (వ్యక్రియలలో గురజూడ (వజూభిరుచిసీ (పజావగాహననూ గుర్తించాడు, ఈ మూడింటిలో కృష్ణశాస్త్రి వ్యక్తి అభిరుచినీ వ్య క్రిఅవగాహానిసూ “స ది ంభవాడు. థ్రీఫ్రి బూర్జువావ్యవస్థల్‌ వీడిలవీడక వ న్లాలకందు బాటులోకి వచ్చే సజీవవ్యావహారిక భాషనీ చాగాసాగే ఛందస్పులనూ బూద్డువాసాహిత్య(ప్ర[క్రియలనూ అవలంబించాడు,

(6) మ తొన్ని కాదని హేతువాదాన్నీ భౌతికవాదాన్నీ అవలంబించాడు "సరజూడ. వ్యూడల్‌ సంప్రదాయాన్ని వదలి కాల్పనికతనసూ మానవతావాదాన్నీ శిరసావహపాంఛచాడు కృపతో సి, ఆదర్శవాదాన్నీ శాల్పనికతనూ తిరన్మరించి, వా _నవికతనూ గతితార్కిక భౌతిక

స్దాకో ౫ వాదాన్ని అవలంబించాడు ట్రీ ఆ్రీః

ఈ క విషయాలనుబట్టి శేలేజీమంకు.. గురజూడ కళొకారుడైన నమాజనసంస్క ర, కృష్ణ శౌ? శీవలం కళొకారుజే ! శ్రీశ్రీ నమాజవిస్త వకారుకై న కళాకారుడు, కాలాను[కమంలో గురజూడకన్నా కృష్ణశాస్త్రి నవ్యుదేఅయినా, $040 కృళ్ణళా_స్రిని ముందూ. గురజాడను తరువాత అ౨నునరించాడు. ఈ అనునరణ అ్రీథ్రీకి ఎలాడఉపకరించింది (గ శుద్ధక విశ్వాన్ని ముందు ఆకళించుకుని, వ్యవహారక విత్వంలోకి వ్రవేశించగల్లడానిశే ఉపకరించింది. /

కృష్ణ శా స్త్రి ఎాస్తా ఫ్రీభీ ఎాస్తా గురజూడ స్తా థీలీ (1926-52) (1938 ్ర ం థీథీ అభ్యుదయ కవిత్వలక్షణాలు నతిళొర్కిక బౌతిక వాదం ఫునాదిగాగల కవిత్వం నిర్జిష్టలక్షణాలకు కట్టుబడి ఉండదు, సావమాజి కావనరాలనుబట్టి ఈ కవిత్వం నూరిపోతుంది, ముందుగానిర్హ యింపబడినలతణాలు డానిఅభివృదికి టి థి దవిప ॥ న నిరోధకాలు, బూర్జువాన్యవస్థలో కవిత్వంపా(లే సొమ్యవా విష్ణ వసాధన సామ్యువాదవ్యవస్టలో కవిత్వం పాలే “వేరు. అంధువల్ల్త కవిత్వవస్తువు గతితార్కిక భౌతిక వాదిదృష్టిలో సార్వకాలికత "లేదు జకవరంకోసంరాయబడేదిక్‌ నుక సార్వబనీనలేకూడా వస్తువుకుండదు. ఈరెండుగుణాలూ సామ్యువాదవ్యవస్థలో నే కవిత్వానికి (వస్తునంవిభానాలకు) లభిస్తాయి, భిన్నవ్యవస్థలలో కవిత్వం 9

సాధించే శిల్పం మాత్రమే నిలుస్తుంది. అందువల్ల నే శిల్పంమిద శ్రశ్రకి మోజు,

బూడ్డువావ్యవస్థలో ఆరంభమైన విప్ల్ణవకవిల్వేం శీథి9ది. దీన్నిగురించి ఫీఫ్రీ (ప్రారం శేనుకోవడం విష్ణవంలోని భాగమే. ఇది అతోోలర్న గౌదు.

కళ వ్య క్రికోనం అన్నా కళ కళకోనం అన్నా రెండు నినాదాాలూ బొమ్థాబొరుసూ

వంటివే కళ సమాజనంస్కరణకోనం శావడం గురజూడతోనే మొదలై నా కళ నమసమాజ విప వంకోనం కావడం ఖ్రీథీతోనే మొదలయింది. ఈ నమనమాజవిప్తవం కార్షి కలవ లనే వన్తుంది ర్‌ అభ ణి నషా. కనుక థ్రీత్రీ అనాలోకదిలే నవ్య కవిత్వం శార్జికలోక వుక ల్యాణానికి అని చెప్పుకోవలసివచ్చింది.

శ63 శ్రీశ్రీ కవిత్వం వస్తువు, నంవిభలానం

నమనమాజవిప్ల వంకోనం రాసేకవిత్యా న్నే శ్రీశ) (ప్రత్యేకించి వ్యవహారకవిత్వం (491166 కం660) అని విల్చుకున్నాడు.

(వతిజ్ఞలో శ తనకవి త్వాన్ని 'నవ్యక విత్వం' అనీనూ(త మే అన్నాడు, అప్పటికె తెలుగు "జేళశంలో నవ్య సాహిత్యపరివత్తు ఉంది ఆ నవ్య సాహీత్యం బూర్జువావ్యవన్థను బలపరిచేబే! (వ్య క్రిస్వేచ్భృకు పట్టంకట్టిను భావకవిత్వాన్ని భుజాన వేసుకున్న నవ్యసాహిత్య పరిషత్తుకు భావ కవిత్వమే నవ్యకవిత్వం, కాస్‌ శి9శీ97ారి నవ్యకవిత్వం బూర్జుబావ్యవస్టకు (పతికూలమైనది. ఇజే అభ్యుదయకవిత్వం ! దీని లతుణాలను (పలిజ్ఞలో శ్రీం చెప్పాడు. అవి:

(1) లోకపు టన్యాయాలనూ కాల్చేఅకలినీ కూల్చే వేదననూ దార ద్యాలనూ జౌర్జన్యా లనూ పరిష్కరించే బాటలు తీన్తూ బహిమ్మరించే పాటలు [(వాయడంద్వాారా (శామిక వర్గంవారి విప వాన్ని ఎలపర చడం అభ్యుదయకవిత్యం. ఈర 11620076 స4రాంట ఇగ [గుండ 10 22 లాం 10 గుల 1076? ల9969 226 10 0902820642 20664 10 6110901046 ఓం 15600 206 0 1008076 900160” 21092 సెళజలయం 11263.” 2 ఈ లతణాన్ని (వతిబింబించేవే తీభీ రచించిన వాడు వ్య త్యోనం, (ప్రతిజ్ఞ, మహాప్రస్థానం జగన్నాథుని రథచక్రాలు వంటివి,

(2) కార్థికలోక ఫుకల్యాణానికీ శామికలోకపు సౌభాగ్యానికీ సమర్పణంగా నమర్చనంగా రచనలు చేయడం' అభ్యుదయక విత్వం, “సాహిళ్యం కార్మికవర్ల నమమ్టిహితంలో భాగంకావాలి. యావత్తు కారికవర్ణంయొక్క_ రాజకీయనై తన్యపూరితమైన యావత్తు అగదళంచేత నడిపించబడే వక్రైక సోవల్‌ డెనోక్రాటిక్ష్‌ మహాయం[( తాంగంలో ఒక చక 9మరా ఒకనురా కావాలి [ఏ౩ అన్న లెనిన్‌ ఆళయానిక్షిద్ష నన్నిహితంగా ఉంది, ఈ అశయం సామ్యవాదసామాజిక న్యవస్థలోకానీ సాఫల్యం పొంద జేమో |! అంతవరకూ కారి '్రకలోకఫు కాధలను, గాధలనుమాత్ర మే కప రాయ గలడు, శ్రిఫ్ర వాటినే వ్య క్తంచేశాడు 1 పీడకవ్యవస్థను ఎదిరిం చడంలో శే కార్చికకల్యాణం

అంతర్మ్భూతంగా ఉంది, శారి శ్రకవర్గానికి ఉజ్వ్వలభ వివ్వత్తుఉందనేఆశావాదం (శశీలో కన్సిన్తుంది. (బె శ) వైంకజీవన సౌందర్యానికి సమానమైన సౌందర్యం తిలోకాలలో ,తికాలాలలో లేనే లేదని చాటడం అభ్యుదయకవిత్వం,

శ్రమ నవు స్తనుపదలకూ మూలమనీ మౌాననృడిమనుగడకూ అ _స్రిత్వానికీ (శ్రమయే ఆభారమనీ (శ్రమయే మానవుడ్ని రూపొందించిందనీ చెప్పిన ఎంగిల్సుచూటల కిది (పోద్చలకంగా ఉందా4 రాజుల్క భూస్వాముల, బూర్జువాల భోగ్రైకజీవి తాన్ని సాహిత్యంలో చిత్రించడంమిోాద ఇది తిరుగు బాశ,

2 “గారం గెంరంలం 0002022108 10 0564 106 323 9.

$ లెనిన్‌, నాహిత్యంమిద వ్యాసాలు 8 పే.

4 ౫96 9425 266 5 20005 4.

మహా(పస్టానం శ69

ధనమే అందంగా కనిపించే బూర్డువావ్యవస్థనుంచి (శమయేసుందరంగాక నిషించే సామ్యవాద వ్యవస్థకు మారడమే సాొమాజికవిప్ణవపరిణామం, ఈ పరిణామం సాహిత్యంలో ముంబే రావా లంటాడూో శ్రిశి. శామయొక్క_విలువను డబ్బువిలునగా గంహిన్తుంది బూర్జువావ్యవస్ట. ఖభుర జలానికి "ఖరీదుమూత్ర మే కడుతుందది. [(శామికుడ్ని సొరవించదు ! (శానికుడ్ని అధముడిగా చవానుంది. ఒకవన్తువు అందంగా ఉండటానికీ, గారవింపబడటానికీ అదినంపదతో కలిస్‌ జండటమే బూడ్డువావ్యవస్థలో కారణం, “*క?ల/ర108 0160005 566008 06244141 0602686 18 1 &55001272ే ఇరు 66 146 05 ఇం1106 5 బూర్జువాలు ఖరీదుకట్టే వస్తువులన్నీ 'రారి ్ఞైకుల(శ్రమవల్ల జే తయానైనా ఆవిషయాన్ని కప్పివుచ్చుతూ యం[తాలేవాటినితయారు చే శాయంట్లారు. ఈబటూర్జు వా వ్యవస్థఅంతరిస్తే (శమవిలునగు ర్తించబడుతుంది. కార్మి కాధిపత్యంలో (శ్రమసౌందర్యం గుర్తించ బడుత్తుంది, (శమసౌందర్యంగు ర్హించడ మే (శామికుడికి గారవం, (శమయే నంన్కృ్భృతిక్తి విజ్ఞానానికి కకాజడా మూలకారణం. “36 ౮90 1021126 అ26 16 13 06 0015565 12000౯ 86 19 ఓం 09160 0౯849126 0 6811216 206 042108 0 211 164685, ంాం 684 8276 101 2863 రేంటాడంటితే [0001 అం రం013176 51801508006 0 1200021 - క28' 506000 05 211 20ఇ1668్రరి"క అన్న గోరీ ఆశళయా లను శ్రీశ్రీ! ప్రతిబింబించాడు, “దేశచరిత్రలూ ఖండికలో శ్రీం చూపించిన (శామికపతపాతం ఈసూ,[ తానికి: నిదర్శనం, తాజమహల్‌ ఎవరుకట్టారు? రాజుకుపల్ల కీ ఎవరుమోళారు? నాగరికతను ఎవరురూపొండించారు? వంటి(పశ్నలు వేయడంలో (శ మైకజీవనసౌందర్యాన్ని గుర్తించాడు తీరి.

(4 కష్టజీవులకూ కర్ణవీపలకూ నిత్యమంగళంని న్రేశిన్తూ స్వ _సివాక్యములుసంధానిస్తూ స్వర్ణ వాద్యములుసంధానిన్తూ ర చనలుసాగించడం అభ్యుదయకవిత్వం! (శ్రీశ్రీ కష్టజీవి భూతవర్తమాన ఛ విష్యత్తులను గానంచేయడం, జయఫభేర్కి 'జేశచర్మితల్కు ప్రతిజ్ఞ, జగన్నాథునిర థచ(క్రాలుు వ్య త్యానం వంతి ఖండికల్లో చూ+డగలం,

(5) వ్యధా _ర్తజీవితయభథార్థ దృశ్యంపునాదిగా ఇక జనించబో యీభో వి వేదములజీవనాదములు వినివీించడం అభ్యుదయక విత్వం, ॥ ఈ న్యూతంతో మార్క్సిస్ట్రళవిత్వానికి ప్రాణమైన “వాస్తవికతను స్ఫురింపచేశాడు ఫశ, బూర్తువాకవిత్యంలో ఒకభాగం కాల్పనిక తారంజితంఅయిఈంటుంది, వ్యథా _రృజీవితంనుంచి పలాయనం చి త్తగించి రంగురంగులకలలను భూూస్తాడు బూర్జువాకవిః వ్య క్రివాదిఅవు తొడు? సమాజునికి బాహ్యూంగాఉిన్న వూలు, కోకిల్బ వెన్నెల, సరోవరం, లాతి9, చుక్కలు మెరువులు, పారివిల్లు వంటి ఆచేతనాలు బూర్డువాకవికిళనివిస్తే సమాజమధ్యంలోఊన్న రోగి, భియువు; కూలీ, ఇర్రివాడు, సంసారి విద్యార్థి ఉద్యోగ్శి ఇాటసారి, పడువుక లె, శిశువులు, యు వకుల్కుఫ్యాక్డ నీలు లాలా

5 480 0౧ 121౧602] 24 స్వొం0104! కేశీ3461121109,

6 60% : 08 11211006 253 9,

శర శ్రీ శ్రీ కవిత్వం వస్తువు నంవిధానం గుడిసెలు వంటిబేతనాలు వీడితవర్గకవికి కనిపిస్తాయి. ఈ,న్యభాక లితజీవితదృ శ్యాల వాస్తవికతను కవిత్వంలో(ప్రడర్శించి కర్తవ్యాన్నిస్ఫురింపకేసి విస్త వానికిపురికొల్పడ మే పీడితవర్లక విలమ్యం. నమాజంలోనిదోపిడియే వ్యథ లకుకారణమనీ ఈదోపిడినిఅంతంచేయడానికిక విత్వం ఒక ఆయుధమని అభ్యుదయకవి నమ్ముతాడు; రుజువుచేస్తాడు.. విష్ణ వళంఖంపూరిస్తాగోయ్‌ అనీ పదండిముందుకుఅనీ రథచకాలొస్తున్నాయ్‌ అనీ సామ్యవఐాదవిప్ణ వప్రచారాన్ని. (వా నవికతను జోడించి. థ్రీఆ్రీ సాగించాడు, తమచుట్టూ ఉన్న దుర్భరవా స్తవాలనుచూడ లేక కవిత్వపుకలలలోకి పారిపోతారు బూర్జువా కవులు, తానుంటున్న వివమనమాజంక న్నా గొప్పనమాజాన్ని కలగంటూ చాన్నివా_స్తవికంగా రూపొందించడానికి కార్టికులను సిద్దపరుస్తాడు థీథీ ! అందుకే అతడుభావివేదముల జీవనాదాలను వినిపించగలడు, అభావివేదాలు సామ్యవాదనాదాలే, శీశ్రీకూడా స్వాప్నికుజే కానీ అతని స్వప్నాలు మరో(ప్రపంచం అనబజే సామ్యువాద్యప్రపంచం గురించిమా[(తమే. అవి అబద్ధాలుకావు. శ్రీంన్సీర న్వ్యప్నాలకు వాస్తవం పునాది, బూర్జువాకవి న్వప్నాలకు అవాస్తవం (112508) పునాది. శ్‌ంఫ్టం “శుద్ధవా స్వవికతను కళిగా అంగీకరించడు, వాస్తవికతను ఆకర్ష కంగాతీర్చిది క్రేనంవిధానాన్ని ప చాపాడు ,ఈ ఆకర్షణ పారవశ్యంలోముంచి, నిద్రవుచ్చదు. పాఠకుడ్ని కదిలించి ఆ చా ర చింపజేస్తుంది- వాస్తవికతను మరింత స్పష్టంగా చూపిస్తుంది. భిక్తువర్షీ యస్తి చాటసారి వాడు క్యా

• ఉన్నాది (ప్రతిజ్ఞ, కవితా ఓ కవితా వంటిఖండికల్లో చూపిన దృశ్యాలు వాస్తవికతకు కళాత్మక (పతిబించాళే, లా పై “ెల్మ|30 మ? 2056066 0 1 అపి లంట [0 లో 1216211 కం2115002 15 విం! 428 2001087 [07 22 మళరేన 16290 13 ౬06 గం 900604 కర మర6010006 క01ల8 ₹000108 090082 ఈం కం 2] రులంయ కం ల షై క 112 (05 0 “02800” 01 141060, 0008063 ౧0126021 08800229 లం 6 కంల ల 168206 6ఇష0/ &తే 00104౯ 0౯ 06 ౭౦21ల 12988886; 9621130 19 05908౧0961 0 2౯6 11 [1262016 2 కరంళగుగంగ 0 శ ర0885652] 0౯ *686 0 946462 [0౯ 6 101 1180 | ప 50200008 05 266142 [1 గ ౪11 11806 0 (7621760633 ₹6211900 19 ౨౧0 2 80- 0౯ 107% ఇజాలి 05 05621170 0 920507204100 108 10918006 621180) 18 01 కం 6౦౦మై ॥ ఫా ఇలిరే 3003100106, 046 260అ 1ఏల 2060216460 05 066. 42166”? అశే "హూవరుఫాస్తు ఆళ క్ష ద్రఫాన్లు ఆశయాలు శీ్రకీీ చెప్పిన వా స్తవికతయొక్ట గుణాలకుపతిబించాలుగా భాసిస్తాయిః (6) శరీరకష్టం న్పురింపడేనే నహా(కవృత్తుల నమస్తచిహ్నాలనూ రీతికి గీలికీ భావంగా భాగ్యంగా (పాణంగా (పణవంగా స్వీకరించడం అభ్యుదయకవిత్యం, న్‌ ప్యూడల్‌ వ్యవస్థలో (ఫమజీవులుపయోగించిన వస్తూత్ప క్రిసాధనాలను తన నవీనగిలికీ నవీన వ్ర భావంగాభాగ్యంగా(ప్రాణంగా (పణవంగా స్వెక రిస్తాననండంలో ఖీథ్రీ వ్య్చావయం నృష్టుంగా 7 4086 206 [62110 : కంగ406 క286 35 పై

మహాపస్థానం క్ష? దర్శనం ఇయ్యుదుః కమ్మురికొలిమి, కుమ్బురిచక 0౦, జూలరిపగ్గం, సా లెలమగ్గం, నొడ్డల్మి రంపం, కొడవలి, నాగలి మొదలె నవి వ్యూడల్‌ వృత్తిచిహ్నోలు, అవన్నీ పారిళామికవివ్ల వంతరువాత పాతబడిపోయాయి. ఈ వృత్తులను నమ్ముకున్న వారంతా ఆధునికకార్థికులుగా మా5కతప్పదు, ఆధునికయం[తాలను ఆ్మభయించి, (శమను అమ్ము ్రకోకతప్పదు,. - “గనిలోవనిలో కాన్టానాలో పరిక్షమిస్తూ, పరిప్త విన్తూ ధనికస్వామికి దాన్యంచేస్తూ యం[తభూతముల కోరలు తోముతూ” వడ్వక తప్పుదు, " ఇలాంటివారే విప్త వానికి సె నికులవు కారు, యది(తనాగరిక తవల్ల నే వీరికి తిరుగు చాటుభావాలు కలుగుతొయి, కనుక యం(తాలను కాక వ్య్యూడల్‌ వస్తూత్స త్తిపాధనాలను ఈ త్‌న కవితా వేరణలు”గా స్వీకరించడం ఎలా నమర్థసియం? "

బూర్జువావ్యవస్థలో కూడా (గామూలలో ఇంకా ఈ వృ _త్రిపరిక రాలను నమ్ముకున్న వారున్నారు. వారు తమ[శమమిోాదనే (బతుకుతున్నారు, వారికి వెట్టుబడిదారీదోపిడి పత్యమంగా తగలదుకానీ వారివృత్తులకు రాజింపుమూాతి9ం ఉండదు, పట్టణాలలోని ఆధునిక కార్మికులు కూడా మొదట ఈ వృత్తులకు నసంబంధించినవా నే,

నపహాస్రవృత్తుల నమ_న్షచిహ్నాలు తన నవీనగ్‌తిక్సీ నవీనరీతికీ ఊపాచేయాలని చెప్పడంలో అర్థంఏమిచి? వీటిని తన శవితావస్తువులని శ్రీశ్రీ చెప్పనూ లేదు; తీసుకోనూ లేదు, కాని ఈ వృత్తి చివ్న్నొలు రీడితులను క్ఞాపకంచేస్తాయి.

ఈ వృతులవారి పాటల్లోని ఛందస్సు౪రాా పదజాలవూ బూర్జువావర్ష్లంవారి నాగరిక సాహిత్యంలో కనిపించవు, కానీ మొదట వీరశ్రమనుంచే ఆ రీతులూగీతులూ అభివృద్ధిపొందాయిః (శమ(వ్రియుడై న శ్రీశ్రీ (శ్రామికవన్తాన్ని కదిలించే తనకవిత్వఎలో (ఇామికవర్లంవారి గీతులనూ రీచిలనూ అనుకరించదలచాడు. ఇదివరకు కవులు పాలకవర్షంవారి అభిగుచులననునరిం చి ర్‌తులనూ గీతులనూ నృష్టించారు. అవిఉదా త్తమైనవి. కానీ ఇప్పటి సామాజికపరిస్థితులు'వేకు. ఈనమాజంలో కార్మికులకుండే పాక్కులు దోచుకోబడుతున్నాయిః నిజానికి కారి కులే ఈ నమాజూనికి పహాక్కుు చారులు, వారు నృష్టించిన నంపదలతో-శే అందరూ (బతుకుతున్నారు. కనుక కవిత్యంకూడా వారికోనమే ! ఈ కారి నకుల గీతులూ రీతులూ నహాజసుందరమైనవి. పనులవేగంలోనుంచి అవి పుట్టుకొచ్చాయి, అందువల్ల అవి నజీవంగా ఉంటాయి. వాటిజే శ్రీఠ్రీ తనకవి త్యానికి రూప దేఖ లుగా. తీసుకోదలచాడు. పాలకవర్గంవారు కృతకంగా సృష్టించుకున్నవి (గాంధథికరీతి వృ త్త్‌గీతి, వాటిస్థానంలో వ్యావవోరికభాప్క గేయం (కతి, గీతి రావాలి. వాటిని ట్రీథ్రీ తెచ్చాడు, ఈరీతి, గీతులకు (ప్రాతినిధ్యం వహిస్తాయి మహా(వ్రస్థానం గీతాలు,

రీతి గీతుల విషయంలో శ్రీశ్రీ నమన్వయవాదియీ, యాంధత్రికసౌలభ్యంవల్ల వచ్చిన బూడర్డువాకళల రీతులను కూడా కార్థిక(ప్రయోజనాలకనుగుణంగా మల్చుకున్నాడు,

శ్రీశ్రీ కవిత్వం వన్తువు సంవిధానం థ72 న్‌తచు అభ్యుదయకవికాయాగానికి ఆవాహనం చేసింది! అందుకు వై లక్షణనిన్దేశమే కారణం- శ్రీశ్రీ తన కవిత్వం అభ్యుదయక వి క్వంఅని మహో (ప్రస్థానంలో ఎక్కడా చెప్పకసోయినా మహా (బస్టానగీ తాలు రాయడం పూర్తి అయ్యేసరికి అభ్యుదయక విత్వంఅనే రూఢి ఏర్పడింది. ఇందుకు ఆంధ్ర జేశంలో అభ్యుదయర చయితలసంఘం (1913) వర్పడటమేకారణు. శ్రీశ్రీ తనకవిత్యాన్ని ఆక రా ఆ డే గ నవ్యకవిత్వంఅనిమాత మే (ప్రతిజ్ఞ శీయంలో పేర్కొ న్నాడుకదా ! వ్యవవోరక విత్వం; పయో ॥ కవిల్యం; సీమా+జికకవిత్వం; పగడాకవిత్వంఅనేని అభ్యుదయకవిత్వాికి నామాంతరాలుగా లీల త్‌న వ్యాసాల్లో ఉపన్యాసాల్లో వాడినవే 1 1966 నుంచి 1969 వరకూ శ్రిన్తీం అభ్యుదయకవి త్వాన్నిగురించి వ్యాసాలు, (పనంగాలు ఉత్తరాలు ఉపన్యాసాలు, ఇంటర్వ్యూలు మొదలై నవాటిద్వారా సీద్దాం తాలను (పతిపాదిన్తూ వచ్చాడు, ఆసిద్ద్ధాంతాలన్నీ భావక విత్వంనుంచిఅభ్యుదయక విత్వం ఎలాభేదిస్తూన్నదో వివరించేవే! వాటిలో (పథానవ్యాసాలు 20. నం వత్సరం వ్యాసం వునర్ముుదణ (101 1987 (నశుకులు శ్రీ్రిసా. £ వచన. శకళ్‌ పేం (2 1089 శేటితెనుగుకవితలో కొ త్తహాకడలు న ం 47800, (8) 192 జలన్వ్యూతం రుక్మిజీనాదళా స్ర్రిగారికి ః2 6555 ,, (ఉ శే9ిశర్‌ నంఘం = సాహిళ్యం ౯ తి గ! 197 ౯ళ (౧ - నద్యః న్బూర్తి ,౯ రి ౩24, (66 -__. సౌలభ్యం || | 326, (7) - హొంగరంగరంగరాలు 2 2 88 (60౧ __ యంతయుగం స ఖం 8510, (9) సజు ఆభ్యుదయం గా ల్‌ 860 లా (10) 186 సాహిత్యం ఎందుకు? ఎవరికి? ల ర 208, (11 --. ఫాహిత్యంలో విప్లవం | ల 1908, (12 1967 నా కవిత్వం-| | ం 9 (19) నా కవిత్వం -1] న ॥౯ 65090 (1 1849... ఆందుదేళంలో సాహిత్యుకంఘాలు ః9 ॥॥ వ (15) 195ఓ.. ఆరండం పెద్దఅవస్థ ణా క్‌ నల్‌ (16) 1955 అధ్యక్షోపన్యానం గా న! గ వశ? 14 (189 ఏందుకు (వాయిాలి? / న. శన (19) 1965 సాహిత్మరచన; వ్యకియలు ం 48 న (20) 1969 నృజన ఇంటర్వ్యూ న నా 885

మహాాపస్థానం 473

వై ఇరవై వ్యాసాల్లోను అభ్యుదయక విశ్వలకుణాలు లభిస్తాయి. మవో(ప్రస్టాన గ్‌తాలు అభ్యుదయకవి తానికి లయ్యూలు కాగా ఈ వ్యాసాలలోని విషయాలు లక్షణాలు, ఒక కవితోద్య మాసిక్తి లమవ్యలతుణాలను "ండింటిని తానే ఇవ్వడం వల్ల తీ (శవక్ష, (ప్రయోక్త కూడా అయ్యాడు, ఒక కవితా (వస్థానాని కే మార్లదర్శకుడయ్య్యాడు,

అభ్యుదయకవిత్వం గురించి బయలుబేశే నమన్యలన్నింటికీ నం దేహోలన్నింటికీ గతి తార్కికంగా అత్ర సమాధానాలు సూచించాడు. ఆ కవిత్వానికి వస్తువు, (ప్రయోజనం, దృక్పథం, నంవిభానం థ్రీత్రీ చేతనే ని న్రైశింపబడ్డాయి. ఈ వ్యాసాలలో సమాజవాస్తవికత, సామాజిక వ్యవస్థాపరిణామం, సామ్యవాదవిప్తవం, సమాజఫురోగవునం, సామాజిక్యప్రయోజనం, పీడితవర్ల పతుపాతం, సమకాలిక సమస్యలు చారితకావగావాన భవివ్యద్విశ్వానం, శ్‌తువాదం గతి తార్కిక భౌతికవాదం, అంతర్హాతీయత, రాజకీయపరిస్థితులు, వనుసంవిధానాల నమ్మేళనం, సాహాత్య(ప్రయోజనం, సాహిత్యవిస్పవం, భాపావిప్తవం జానపదచ్చృందస్సులు, వ్యావహారిక భాహ, అవగాహాన సౌలభ్యం, ర సానందం, విశ్వు(శేయస్సు, పండిత పామ రాభిరంజనం, అభ్యుదయదృకృథం, వచనగీతీం, వర్షనంఘర్ష ణ, బూర్జువావ్యవస్థ్ర రచయితలూ _ రాజకీయపమాలూ వంటి అనేక విషయాలు [పస్తావనకు వచ్చాయి. వ్‌టెని 'తోడీకరించుకుం శు అభ్యుదయసాహిత్యవిమర్శకు ఒక మార్షం గోచరిస్తుంది.

శీత విప్ర వనాయకత్వం

మానవజాతి అభ్యుదయంకన్నా కచి త్వానికి ఉత్తమ[పయోజనం ఉండనిమాట నిజమే కానీ ఆ అభ్యుదయం ఈనాడు కార్మిక వర్తాభ్యుదయం మూదనే ఆధారపడి ఉందని థశ్రీశ్రీ అవగాపానః అందుే కార్జిక వర్షపు కల్యాణానికి కవిత్వం అంకితంచేశాడు శ్రీశ్రీ. బూరద్డువావ్యవస్థమిద తిరుగు చాటు చేయగలశ క్రి కారికవర్తానికే ఉంది. కనుక కార్థికవర్తానికే కవిత్వపాఠాలు అండాలి. విపవనాయకుడుగా కూడా (్రీశీ తనను తాను ఊహించుకున్నాడు, పదండిముందుకు (మహా (వస్టానం) భూకంపం పుట్టిస్తాను (జగ న్నాథునిరథచ(కాలు) విష్ణ వశంఖం వినిపిస్తారోయ్‌ (పతిజ్హ్ర మొదలైన వాటిలో (శ్రీశ్రీయీ ఉద్యమనాయకుడు.. తిరుగుబాటును తొందర పెట్టడమే లీశీ కవి కాలవ్యం, అభ్యుదయక విత్వం కార్మికోద్యమంలో ఒక భాగం మాత్రమే కాదు; అభ్యుదయ కవిత్వమే ఇక ఉద్యమంగా మారింది, తెలుగు జేశంలోని అభ్యుదయర చయితల ఉద్యమానికి శీశీయ్‌ పరోతు నాయకుడయ్యాడు.

తీశ్రీ కవిత్వం ఊద్యమంగా మారింది, ఆయన నంవిధానం - ముఖ్యంగా వ్యావహారిక భాష, మా(తాచ్భందస్సులు లయ _ (ప్రజలకు వీలయినంతదగ్గర గా వెళ్ళాయి. జానపదరీతులనూ

[60]

॥ శ్రేశ్రీ కవిచ్చాం వన్తువ, సంవిధానం (పజాభామనూ వాడుకుంటూ సాంస్క్టృతికరీతులనూ పండితభాషనూ కూడా వాటికి మేళవించి (పొలిేరియట్‌ అభిరుచుల్నీ బూర్జువా అభిరుచుల్నీ కలగలిపి ముందుగా మధ్యతరగతివారికి తన కవి త్వాన్ని అందజేశాడు, అంతకన్నా కింది వర్షంవారికి చేరడానికి శ్రీశ్రీ ఉదాత్త శైలి అంత రాయం కల్పించింది, అయితే ఇందులో ఒక మెలకువ ఉంది. (శామికనర్లం మధ్యతర గతివర్షం వారి ఆలోచనలనే అనుసరిన్తూఉంటుంది, మధ్యతరగతి వర్షంలో నే మేధావులుంటారు. కనుక వారి నంచలనం కావి శక్‌ వరాన్ని నంఘటితం చేయగలదు, కవిత్వ పరిణామశ్రమంలో 1940 ల నాటికి శ్రీశ్రీ సాధించినది అపూర్వ విజయమే ! విష్ణవ యాథార్థ్యాలను బూర్తువావర్గం వారికి కూడా తెలపడం అవసరం కనుకనే శ్రీశ్‌ ఉదాత్తత న్యప్రయాజనమయింది. (శ్రీశ్రీ కవిత్వంలో దోపిడివాస్త వికత వద నని పీడితులు_కర్త కులు. బూద్దువావ్యవస్థలోని వీడిశులు _ కరకులూ శార్మికులూ కూడా, వీరంతాకలిసి ఒశేవరం. ఈ వరమే గావరవు వో నో ఈ పైలడిా నవాలను శ్రీ, తగ ది గలు బూర్జువావర్గపు వోపిడికి గుర్రిఅవుతున్నది. స్ర్‌వాలను థ్రీశీ ప్రతిజ్ఞ తంలో లెండురకాలుగా వ్య కృంచేశాడు,

1. ఏకర కవీ ( 'హేమంవ లి యా. న న స. మౌఖ్యం ముడి. 0 న్‌ ఇచ్చి తక నదుత్రా శౌను అట రి వ ర్స కొంతవిలువనే వెమశే ర కుడి శమశ కకూ ను ల్‌ ల రనికి మూలం కర్ష కుడి క ల కా! పెట్టుబడిదాడో ౮వ కాడా పెట్టుబడెడారుడైన భూస్వామికి ఒళ నర్చశ్తే (కమోడిటీ, స్‌ అన్నింటిసీ వ్యా పారదృప్టితోనే మాస్తాడు, కూలీలు అత్రని! (శ్రమను అమ్ము స్నెరు. అతడు ఖరీదు చెల్తి నున్నాడు. కూలీ అమ్వుకున, ల ఖరీదు ఇెల్లించి త్రక్రి్య వు న్న. శ్రమశ కిలో కొంతభాగానిశే (క్‌ వ శాన విలువను యజమాని కా జేస్తున్నాడన్న మాట. ఈ విలువనే అదనవువిలువ 1% అంటారు లాభాలకు మూలమిచే. (2) గనిలో వనిలో కారానాలో పరిక మినూ పంప విన రిప వి న యం(త్రభూతీముల కోరలు తోముక్‌ ల వసూ గన స్వామికి దాన్యంచేప్తూ లు తొ ముతూ నరాల బిగువుతో కరాలనత్తువతో నరాలవర 0 కురికినూ (పపంచ భౌగ్యాన్ని వర్జిల్త జేసే కారి స్ఞైకవీదడికి కూడా [ఛమకుతగినవిలువ ముట్లడంలేదు అదనప్త విలువను బూర్లువా తీసుక్సని వోటిళ్గ, న క్‌ సే ర ని ఛరరు డవుతోడు, కార్మికుడికి మిగులుతున్న వి విలాపా 1 పాదా[శులూను ! వీటి శ ॥ గ్నలూ వీపాదా( విలువ లేకుండా పోయింది, ఇది కార్చుకజీవిత కఠోరవా_న్ఞవికత కార్మికులు యం(త్రభూతముల కోరలు తోము కారట |! భయంకరమైన యంత్రాలను శుభ్రపరిచి అవి చక్కగా పనిచేసేటట్లు భూసుకోకపోతే వారికి పని ఉండదు, ఆ పనిలో

మబవాపస్థానం 75 వారప్పుడప్పూడూ లోపహారాతసుల పదభట్టనచే కొనప్రాణంతో కుములుతూ ఉంటారు, వారుచేసే పసి ధనిక స్వామికి డాన్య మేనట ! కార్థికులకు థనికస్వామియిచ్చే భాగ్యం శేవలం ఉాన్యమే ! ఈ డాన్యంవల్ల జీ వారికళ్ళనిండా విలాపాగ్నులూ విపాదా(శులూ కనిపిస్తాయి. ఈ కార్తి కన లే కష్టంచాలక కడువుముంటచే "తెగించి సమ్మెలు కడళారట | నమ్మైకట్టిన కార్మికుల భార్యలూ బిడ్డలూ ఆకటిచీకటి చిచ్చులళో వోహాోకారం చేస్తారట ! పాద్దుపాడిచిపొద్దుగడిచేడాకా ఎద్దుల్లాగు పనిఇేస్తారట కార్మికులు, కాసీ ముద్దకు కూడా దూరమవుతారట! పనిముట్లు భరించలేక (కిందను పజేస్తారటః పట్టుబడిదారుడి జార్థన్యానికి గరిఅవుతారట 1 శీఠీ కవిత్వంతో కావ్యనాయకులు 'కర్తకులూ కార్మికులూ- శ్రేశ్రీకవిత్వానికి నాయకులు. వ్యూడల్‌ వ్యవస్థలో కావ్యనాయకుడు నమ_న్తవిశిష్టలతణాలూ కలిగి ఉండేవాడు. ఆ విశిష్టలతుణాలను శకి పీడితవర్ల్షనాయకుడిలో వరాథాడు. అందుశే “కర్ణ కవీరులుు కార్ముకథీరులు' అన్నాడు. వీరలవమణం కర్షకుడిలో ఉందని సూచించాడు, కర్తకపీరుడు పొాలాలసన్నీ హాలాలదున్నీ ఇలాతలంలో హేమంవిండగ జగానికంతా సౌఖ్యం నిండగ విరామమెరుగక పరిశమిస్తాడు, కర్ష కుడి శవుకు ఈ భావచి(త్రం ఉదా త్రీకరణం చేసింది. కార్థికుడిలో ధిరలతణం (థీరోజూ త్త శీీఖీ9కి కనిపించింది. నరాలబిగువు కరాలనత్తువ గలవాడు. కార్చికుడు. వరాలవర్షం కురిపిస్తాడు తన దిగ్విజయంచేత ధీరాడాత్తుడిలా గే, (పపంచ భాగ్యాన్ని వరి న్లొచేస్తాడు. కర్త కార్మికులను ఉదాత్తంగా వరాపిస్తూనే దోవిడిదారులను నీచంగా. చి్యతిసాడు శశీ. ధనిక స్వామ్‌ కార్మికుడ్ని కానినగా చరాస్తాడు, యం[త్రభూ తాల కోరలు తోవమువుంటాడు. విలాపాగ్నులకూ విషాదా్యశులకూ ఖరీదు కట్టిస్తాడు. ఘర్థుజలానికి ఖరీదు కట్టిస్తాడు. ఖరీదులు కట్టడం అతేడి వర్గలతుణం, విలాపాలకూ విపూడాలకూ ఖరీదులు కట్టడం వరఠాబుల వళంకాదని పరివాసించాడు 'శీక్రీ. దోవిడిదారులకు కళ్ళున్నాదూడరు, వీడితుడ్ని చూసీ చూడనశ్తై తొలగిపోయీ “పెద్ద దోపిడిడారులను మోసగాళ్ళుగా ఉార్జన్యపరులుగా, స్వార్ధపరులుగా, కుటిలురుగా, ఈన్త్యూపరులుగా చి(తించడానికి లీ నం చేహీంచడు,ః బూర్జువావ్యవస్థకు (శ్రీశ్రీ హెచ్చరిక (ప్రలిజ్ఞఖండికలో శ్రీశ్రీ కాను కార్మికుల కల్యాణానికి కవిత్వంరాస్తానని ఇెప్పుడానికిముందు కర్షక కార్మిక వర్గానికి జరుగుతున్న అన్యాయాన్ని చెప్పి వారంతా తమను పీడిన్తున్న వారిమోద తిరుగుళాటు చేసితీర తారని (పకటించాడు, ఈ (పకటన చూడండి -

శ్రీశ్రీ కవిత్వం , వస్తువ, సంవిధానం త్తి7ట నిరపరాధులై దురదృష్టంచే/ చెరసాలలలో చిక్కే వాళ్ళా _ లో హారాత సులపదఘట్టన చే/కొన(ప్రాణంతో కనలేవాళ్ళూ య కష్టంచాలక కడుపుమంటచే/ తెగించి సమ్మొలు కన్తువాళ్ళూ - భ౦ిమనిషలమై/జని నిష్ణ్టురమై నూజిని గోతిని వెదికేవాళ్ళూ = /ల నేకులింకా అభాగ్యులంళా అనాథులం ౮ /అశాంతులం తా దీర్చ (శ్రుతిలో తీవ్రధ్వనితో/విప్ల వశంఖం వినిపిసారోయ్‌ | ఈ హెచ్చరికలో కసికూడా వుంది. బూర్డువావ్యవస్థలో పాలకవర్గంవారి దోవిడికీ అన్యా యాలకూ గురి అవుతున్న వారెందరో ఉన్నారు. వారిలో కొందరినే శ్రీశ్రీ ఇక్కడ చర్కొని తక్కినవారు అభాగ్యులు అనాథులుు అశాంతులు అన్నాడు, వీర నేకులు కూడాను, పేర్కొన బడినవారు కార్థికులూ కర్త కులూ కాక నాలుగురకాలవారు. (1) కారాగారబంధితులు, అపరాధంచేయకుండానే ఇరసాలలోకి వెళ్ళడం న్యాయవిచారణ నరిగాజరగకపోవడంవల్ల నే ! న్యాయస్థానాలు పాలకవర్షంచారివే. అందువల్ల పీడితుల పనులు “దురదృష్టాలు” (నరిగా చూడబడనివ్యి. బూర్జువాల దృష్టిలో ““శీలకవతలివారంతా నేరగాళ్ళు, "రేఖను రతీంచడానిశీ న్యాయస్థానాలు రక్షకభటవర్గాలు చెరసాలలు, ఊరికొయ్యలు, రేఖను కాపాడకతీరదు” (2) మృత్యుళశయ్య పై కెక్కిన తతగా్యత్రులు, యం[తాలయాల్లో పనిచేస్తూ ఆకస్టికంగా వచ్చిన (పమాచాలక్రు గురి అయి వై ద్యనదుపాయాలు లేకపోవడం వల 'చావ్యుబతుకులసంఛ్యా కాలం'లో ఉంటారు వీరు, బూర్డువావ్యవస్థలో వై ద్యనదుపాయం పీడితులకు అందుచాటులో ఉఊండదు, జ ఖ (8 సమ్మైలువేసే కార శకులు, తక్కున జీతాలతో జీవితం గడవని వాళ్ళంతా ఈ రకం వాళ్ళే వీళ్ళ “కడుపుమంట'కు కారణం త్తుద్చాధయేకాదు; అధర ్ర బౌధకూడాను ! అలజడి వీర జీవితం ! ఆందోళన వీరి ఊపిరి! తిరుగుబాటు వీరి వేదాంతం |! (ఓ) నిరుద్యోగ సమన్యకు బలిఅయ్యేవారు.. 'కూటికోనం కూలికోనం" వెదకులాడి కాలువలో నము[క్రంలో నూతిలో గోతిలో పడి ఆత స్రహత్య చేసుకునే నిరాశావాదులు 1

పీరంతో తవు కాధలు, కష్టాలు తము పూర్వజన్ను కృతపాపఫలాలుగా భావించక్క వాటికి కారకులు దోవిడిదాకరులే అని (గహించినపుడు విస్తపశంఖం పూరిస్తార, ఇది భౌతికవాదం (వేరణగా నే జరుగుతుంది. ఈ తిడుగుబాటు సామాన్యమైనదికాదు కనుకనే దీరశుతిలో తీవ ధ్వనితో విప్త్లవళంఖం వినిపించడం. ఇది భారతయాద్ధంవ లె ధర | సంగ్రామం కనుకనే విప్లవ శంఖపూరణం చేయబడుతుంది,

మహాపస్టానం &77

శీఆీ సావేశోవన్యాన సంవిధానం

ఫ్రీ -గీయాలలో కొన్ని సావేళోపన్యాసాలు ! ఇవి శ్రీళ్రలోని విప్తవనాయక ఆసిక్‌

గుర్తులుగా కనిపిస్తాయి? (పతిజ్ఞ, కవితా ఓకవితా, జగన్నాథుని రథచకాలు, మవో(ప్రస్థానం, గర్జించు రప్యూ ఇటువంటి వే.

(పలిజ్ఞ -ీయం చదివినవుడుగానీ పాడినపుడుగానీ ఆవేశవేగానికి మనం కదిలివోతాం. ఉక్కిరిబిక్కిరి అవుతాం, (ప్రతిగీతం ఒకదీర్ధ వాక్య మేళానీ వాక్యాల పరంపర కాడిందులో. ఆదర వాక్యాంతంలో పౌాచ్చరికలూూ సానుభూతులూ, (పలిజ్ఞల్తూ, దండోశాలూ వినిపిస్తాయి, ఖర (జలానికి ఖరీదులేదోయ్‌ ! విపాదాశులకు విలాపాగ్ను లకు ఖరీదుక శ్రే వమరాబు లేడోయ్‌ ! విప్ప వశళంఖం వినిపిస్తారోయ్‌ || జగత్తుక ౦తా చవులిస్తానోయ్‌ ! మొదలైన గీత్యంతభాగాల్లోని “ఓయి అను మూటను వివిధార్థచ్య్చాయల్లో శ్రీంల్ర్ర వాడాడు, లవి గుండెల్లోకి దాసుకుపోతున్నట్లు వినిపిస్తాయి, నాలో కదిలే-నావినిపించే అంటూ ఉత్తమఫపురువతో కవి చెబుతున్న వుడుకోతలకళా ఆ ఆవేశం కలుగుతుంది. సావ్యువాదవిప్త వాన్ని (వచోదితం చేయడానికి ఈ ఆవేశం అవనర మవుతుంది.

శఅీఠథీ తిపాదప్రాన శిల్పం వృత్తాలలో నాలుగు పొదాలకూ (ప్రాసనియమం ఉంటుంది. శీంఠీ) గేయంలో మూడు పాదాలకే (పాన వేశాడు. పలాలనన్న్నీ పహాలాలదున్నీ ఇలాతలంలో హేవుంపిండగ కే రే సగ నరాలవినససవూ క రాలనత్తువ వరాల వర్షం కొరివించాలని ఇలాంటివే ఇంకా మహా(ప్రస్థానగీతంలో కాన్ని ఉన్నాయి! (శీథ్రీ పాదాదిలగపృ్యయోగ శిల్పం పొదాదిని లగం లేదా జగణం వాడటం ఊొర్తరా గతివేగం సాధించడం శ్రంఫ్రీ్సక్ర పరిపాటి. పొలాల నన్నీ పహాూలాల దున్ని ఇలాళలంలో కామంపిండగ_

థతీ కవిత్వం వస్తువ నంవిధాన౦ం త్‌20 జగానికంతా సౌఖ్యం నిండగ- విరామమెరుగక పరిడశ్రమించే ఇటువంటివి ప తజ లోచేకాక మహే(ప్రస్టానం, జయఖేర్కి జ్వాలాతోరణం, బుక్కులు, చాట సొరి శ్రీశ్రీ స్వరప్రానలి పాదద్వితీయాతయరంలో శీవలం అచ్చుతోనే (పొన వేయడం శీ నఏన నంవిధానం: ఇలాతలంలో హేమం పిండగ జగానికంతో సౌఖ్యం నిండగ విరామ మెరుగక పరిశమించే వ్యధార్త జీవిత యభధార్ధదృశ్యం ఫునాదిగా ఇక జనించబోయీ ఇటువంటివి ఐ, సాజబూసి, ఆళాదూతలు పంటి ఖండికల్లో ఇంకా ఉన్నాయి. (శ్రీథ్రీ కవిత్వంలో పారిభాషికాలు, వృత్తివదాలు రంగు, రుచి వాననగ గా జ. నమన మైన గౌజూని నంబంధించిన పదానన్నింటిసీ వాడకతప్పదుం స (ప్రచారంలో (ప్రసిద్ధికి వచ్చిన సడాలనెన్నింటినో శ్రీశ్రీ స్వీకరించాడు. వృత్తి గంలో సానం కల్పించాడు, ఖరీదు - గని _ కారానా నం యం[తం - కారి న మ ల జ. శకులు _ కఠ కులు _. వరాబు - చెరసాల - నమె శమ ప అొమికులు = కన్హజీ గ మం సా ని లీ ప్రజీవులు - కమ్మృరికొలిమి | కుమ్మురిచకిం - జూలరిపగం _ సాలెలమగం ద్ద న = కొడవలి _ నాగలి _ వంటివి (పతిజ్ఞ ఖండికలో నే ఉన్నాయి. స నిలు రాతుసిబొగ్గు - పొగగాటం - అగిఫప్రల _న శ్‌ క ల సదున ట్టం అగ్గిపుల్ల _ నబ్బుబిళ్ళ ఎ (ప్రభుత్వం - వైద్యశాల ల శస్త్రకారుడు- త కాది - విద్యార్ధి - ఉద్యోగి _. రివల్యూూవన్‌ - 'కారీఖు _ దసావేజు _ మర _- విష న 0 వాయువు - తుపాను - న్యాయస్థానం = రక్షకభటుకుు - ఉరికొయ వైలుబడి _ శాజీయ ప్ప 9 గి = "ీడియూా- ట్ర వ్‌ లు _ టార్పీణ్‌ యు టోర్నాడో వంటి నాగరికపదజాలం (బూర్లువాన వన వల్ల రూ ందిన చే చాలావరకు చేరింది తీత కవిత్వంలోకి, బ్‌ లీల “0819 8036 00914 (021 3 23 గాంం ౧౦689 ₹ప౦ 00214 10084 1080280 అనే లేబో నూకిని శీ? న ఎవరే ఇ ఇంగా ఇంగేడే ఇండి 2 ఏల క్రి రికొత పదతిలో అనున వ ౮౮౪౮న త్తద్ద అనునరించాడు,

77/చేదుపాట మనమంకా బానినలం! గానుగలం !1! పీనుగులం !!! 1997 మే 14 భారత బేళశం ఫ్యూడల్‌ వ్యవస్థలో ఉండగానే సామా్రజ్యవాదులై న ఆంచ్లేయలు వవేశించి పారితామికవిప్ల వవుమెరువులను చూపించారు. వెట్టుబడిదారీవ్యవస్టకు బీజాలుచల్లారు. బేశంలోని ధనికవర్లమూ సామాన్యవర్గమూ కూడా (బిటిమ్‌సామాబ్యవాది పీడనకు గురిఅయింది. -బేశీయు లం ఆఅ” వానినటే అయ్యారు. ఆర్హ్రి కసాంఘికసాంస్కృతిక విద్యారంగాల్లో - జీవితంలో - ఎన్నోమార్చులు వచ్చాయి. "దేశంలో అభ్యుదయం విేశీయులది; డారి(ద్యం -జీశీయులది. బూర్డువాల్కు జనవిణాందారులు విేశీయులతో కుమ్ధుక్క_యిపోవడంవల్ల వెరనీ 'జేళంలో ఒక పీడకవర్లం వర్పడింది. కోట్లకొద్ద్‌ ప్రజ పీడితవర్షం అయింది, ళా దోవిడినీ పీడననూ (పతిఘటించడానికి ఇంకా చాలినంత చైతన్యం కలగకనుందు గురజూడ పార్మిశామికవిప్ల వాన్ని మెచ్చుకుంటూ (వాసినకవిత్వమే నవ్యకవిత్వంగా రూజబాందింది! మూఢవిళ్వాసాల నెదిరించడం, సమాజాన్ని నంస్థ్రరించాలనుకోవడం పారిశ్రైమిక విస్త వవలితాలే 1 గురజూడకు నమూంతరంగా'నే 'రాయవోలు జూతీయవునరుజ్జీవనానికి కవితను పాతుకంగా వినియోగించాడు. ఈ యిద్దరి తర్వాతవచ్చిన భావకవులు బూర్డువామనోవ్యవస్థను (వకిబింబిస్తూ వ్యక్రివాదులై తమ వకాంతనుఖాలకూ స్వేచ్చకూ భంగం కలిగించే ప్యూడల్‌ నసమాజంపట్ల విముఖుతై కాల్పనిక స్వప్నాలకోనం ఉర్రూతలూగారు. 192080 మధ్య భావక వులధోరణిలో నిరాశావాదం, స్వేచ్భావాదం, సౌందర్యవాదం, (పకృతిపూజ కనిపిస్తాయి. ఏ8 నిరాళావాదంలో "దేశ పారతంత్యపు పీడకల కొంత ధ్వనించినా అది (ప్రయత్నపూర్వకంగా ఉభ్రేశించినది కాదు. ఉఊదాహారణకు:..-. “స్వాదు సంగీత కలనా లసద్విపంచి గరమునందుంచి జీవిత భరము వాయం ఇాడుకొమ్ముంటి తియ్యని(ప్రణయనగీతి తంత్రులను (జెంచి మెట్ల విదల్బి స్వామి 1 ఎటులగాడుద సీ (శదుకెట్లు వుత్తు!”1 పే కృష్ణపక్షము...

ఫ్రీభ్రీ కవిత్వం వస్తువు సంవిధానం శ78 జగానికంతా సౌఖ్యం నిండగ- విరామమెరుగక పరి[శ్రమించే బలం థరి(ికి జలికావించే ఇటువంటివి ప్రతిజ్ఞ లో చేశాక మహో(ప్రస్టానం, జయభేరి జ్వాలాతోరణం, బుక్కులు, చాట సొరి ఒకతణంలో, స్విన్‌ బర్నాకవిక్కి జగన్నాధుని రధచ(క్రాలు ఖండికల్లో ఉన్నాయి. పాదద్వితీయాతరంలో కేవలం అచ్చుతోనే (పాసవేయడం శ్రీశ్రీ నవీన సంవిధానం: ఇలాతలంలో హేమం వీండగ జగానికంళతా సౌఖ్యం నిండగ విరామమెరుగక పరిశమించే వ్యభార్త జీవిత యభార్థదృశ్యం వునాదిగా ఇక జనించబోయేి ఇటువంటివి బి సాహాస్కి ఆళాదూతలు వంటి ఖండికల్లో ఇంకా ఉన్నాయి. (శ్రీశ్రీ కవిత్వంలో పారిభాషికాలు, వృత్తి పదాలు రంగ కుచిి వాననగల పదాలను మా[తమే వాడటం కాల్చనికతకు అవనరం. కానీ వాస్తవికత వాస్త వమైన సజీవమైన సమాజూనికి సంబంధించిన పదానన్నింటినీ వాడకతప్పదు. సామాజిక _ ఆర్థికవాద(ప్రచారంలో (ప్రసిద్ధికి వచ్చిన పదాలనెన్నింటినో (శ్రీశ్రీ స్వీకరించాడు. వృత్తి పదాలకు కవిత్వంలో స్థానం కల్పించాడు, ఖరీదు - గసి _ కాన్టానా - ధనికస్వావిం - దాన్యం - యం్యతేం - కార్టిక్రలు. - కర్షకులు _ షరాబు - చెరసాల - సమ్మైలు _ (శమ _ విప్లవం - _ భామికులు _ కష్టజీవులు లు కమ్మురికొలినిం య కుమ్మరిచక్రం - జూలరిపగ్గం _ సాలెలమగ్గం - గొడ్డలి - రంపం - కొడవలి . నాగలి _ వంటివి (పకిజ్ఞ ఖండికలో నే ఉన్నాయిః సైనికులు = రాతసిబొగ్గు - పొగ గొట్టం - అగ్గిపుల్ల _ సబ్బుబిళ్ళ _ (పభుత్వం - వైద్యశాల _ శన్త ) కారుడు కూలి _ గుండుసూది _ విద్యార్ధి - ఉద్యోగి - రివల్య్యూవన్‌ - తారీఖు _ దస్తావేజు - మర థీరంగి - విషవాయువు _ తుపాను - న్యాయస్థానం - రక్షకభటుడు, - ఉరికొయ్య _ "రేడి యూ పెట్టుబడి - శాజకీయాలు _ టార్పీడో _ టోర్నాడో వంటి నాగరికపదజూలం (బూర్జువావ్యవస్థ వల్ల రూపొందిన జే కవాలావరకు) చేరింది లీలీ కవిత్వంలోకి. ల “0281 రంం6 009814 12210)” 29 కం 0619, ఇాకిం 00014 0006 2 లగ ఇ₹09]6ే ఇ08ీ 2 26౪ 12282286 అనే నేబో నూ క్తిని శీ సరికొత్త పద్ధతిలో అనునరించాడు,

77//చేదుసాట మనమంకఠకా బానినలం! గానుగలం !! పీనుగులం !!! 1987 మే 14 భారత చేళం వ్యూడల్‌ వ్యవస్థలో ఉండగానే సామాజ్యవాదులై న ఆంగ్లేయులు (వవేశించి పారిశామిక విష్ణ వపుమెరుపులను చరాపించారు, వెట్టుబడిదారీవ్యవస్థకు బీజాలుచల్లారు. “"జేళంలోని ధనికవర్షమూూ సామాన్యవర్గమూ కూడా (భిటివ్‌సామా్రాజ్యవాది వీడనకు గురిఅయింది. చేశీయు లంత" బానినలే అయ్యారు. ఆర్థి కసాంఘికసాంన్కృృతిక విడ్యారంగాల్లో _ జీవితంలో - ఎన్నోమార్పులు వచ్చాయి. "దేశంలో అభ్యుదయం విేశీయులది; డారి(ద్యం -జీశీయులది. బూర్జువాలు జమీందారులు విదేశీయులతో కుమ్ముక్కయిపోవడంవల్ల వెరసి జేఫంలో ఒక వీడకవర్లం వర్పుడింది. కోట్లకొద్దీ ప్రజ పీడితవర్షం అయింది ఈ దోవిడిన్‌ పీడననూ (పతిఘటించడానికి ఇంకా చాలినంత చైతన్యం కలగకముందు గురజూడ పారిామికవిప్త వాన్ని మెచ్చుకుంటూ (వాసినకవిత్వమే నవ్యక విత్వంగా రూపొందింది! మయూఢవిళ్వాసాల నెదిరించడం, నమాజూన్ని నంస్థ్రరించాలనుకోవడం పారిశ్రామిక విప్ల వఫలితాలే ! గసరజూడకు నమాంతరంగానే 'రాయపోలు జాతీయవునరుజ్జీవనానికి కవితను పావి.కంగా వినియోగించాడు. ఈ యిద్దరి తర్వాతవచ్చిన భావకవులు బూర్డువామనోవ్యవస్థను (వళిబింబిస్తూ వ్యక్తివాదులై. తమ వకాంతనుఖాలకూ న్వచ్భ్చకూ భంగం కలిగించే వ్య్యూడల్‌ సమాజంపట్ల విముఖులై కాల్పనిక స్వప్నాలకోనం ఉర్రూతలూగారు. 1920_80 మధ్య భావకవులధోరణిలో నిరాళావాదం, స్వేచ్భావాదం, సౌందర్యవాదం, (పకృతిపూజ కనిపిస్తాయి ఏరి నిరాళావాదంలో "దేశ పాఠరతంగత్యపు పీడకల కొంత ధ్వనించినా అది (వయత్నపూర్వకంగా ఉ భ్రేళించినది కాదు, ఉదాహారణకు... “స్వాదు నంగీత కలనా లసద్వొిపంచిం గరమునందుం చి జీవితఖళభరము వాయకలం బాడుకొమ్మంటి తియ్యని(ప్రణయనగ్‌తి తంగత్రులను (దంచి మెట్ల విదల్బి స్వామి 1 ఎటులంబాడుద్రు సీ (మైదుకెట్లు వుత్తు!”1 శ రృష్ణవక్షము,.

శ్రీ శ్రీ కవిత్సం వన్తువ నంవిదానం తఉీరి0 న వంటి పద్యాలలోని కవినిరాశకు కారణం నిర్జిస్టంగా గోచరించదు, అది వ్యూడల్‌ నమా టాచారాలనూ కట్టుచాట్లనూ ఎడిరించ లేని పరిస్థికివల్ల నూకావచ్చు (బిటిష్‌వారి నిరంకు వై నహించలేనితనంవల్ల సూ కావచ్చు. లేడా పూర్తిగా వ్యక్రిగతేం కావచ్చు. వమైనా ఆ శాల్పనికవాది కనుకకారణాలను నిచ్దేకించడం అతనిపనికాదు. కాల్చనికవాదానికి పూర్తిగా అంకితంకాని బనవరాజు అప్పారావ్సు దువ్ఫూరిరామిరెడ్డి, అడవి బాపిరాజు వంటివారు వ్యక్తి వాదం నుంచి ఎడంగా సామాజికస్పృవాతో కొన్నికవితలు రాశారు. 'జీశవా_స్తవికతను గుర్థించి ప్రజాసామాన్యపతంలో నుంచి తనగళం విప్పినకవి అడవీ చావీరాజు 'పాతిపాటి అనే ఖండికలో _ -జ్వేష మేనా (బతుకుమార్షం ? వేవమేనా నత్యరూపం ? మోన మేనా నిత్యకర్శం ణి మూూర్షిమంతులకున్‌ ఇరుగువారల కేది కూడూ ? పొరుగువారలశేది గుడ్డ ? ఇరుగువారుగులు లేని మననం దొరలు దొంగలకున్‌, ఆకటార్నులు జోలలా ? మా కాకయూర్పులు డోలలా? మన వానినల డు(బ్రతుకులే ఈ (ప్రభులపానుపులా ? కూలినాలీ (శ్రతుకు, మవవుల్కు కొలువులూ కోపాలు కొ[రులు ఇగాలు మో డానాలు ధర్మాల్‌ వాలు మా భితూల్‌, కంరమె శ్రీ గానమెప్పుడు ? కలం హోయిగ ఖదం ఎప్పుడు ? కంటి చూఫులలో సముజ్ఞ్వల కళలు తోచేనా? పాతకతలూ పసాతవెతలూ పారిచనె స్వేచ్భాప కాకము నెత్సరా ఎత్తవేం ఎత్తూ వడుద్వీపాలన్‌ 12 అన్నాడు ఈ విధంగా రాయడంలో ఒక్ష భావవిప్లవం ఉంది; భౌతికదృష్టి ఉంది, సమాజర్బృపహా ఉంది ! ఇది భావకవులకన్నా ఆలోచనలో ముందడుగే ! (శ్రీశ్రీ విప్షవవ్రబోధం మౌర్క్స్చిస్టు. పాపం చిక దృక్పధంతో భారత జేశంలోని పీడనను, దోపిడిని అవలోకించి, పీడితవర్లపత పాతంతో కవిత్వం రాసిన మొదటి తెలుగుకవి థ్రీఖ్రీయే ! ప్యథార్వ జీవితయథార్ధ దృ ళ్యాలను థ్రీశ్రీ చూశాడు, (ప్రజలు బానిసలై నప్పుడు. వారి జీవితకష్టాలను చూస్తూంళే ఒక నిరాశ, నిర్వేదం కవికి కలగడం నహాజనే కానీ గతితార్కి కభౌతికవాది అయిన కవికీ నూనవ క వైఠాళకుల 180 పే

మహాపస్టానం శర (పయత్నంమిోద దృఢవి శ్వానమూ, తిరుగుబాటు మసస్తతృ్న్వం, భవిష్యత్తుమోద ఆశ ఆతినవాజ మైనవి. "అందువల్ల నమాజనగ్నన్వరూపాన్ని చూపించడానికి వెనుదీయడు, (వగతినిరోధకుల్నీ నీరాళా:వాడుల్నీ వేళాకోళం చేయక మానదు,

-జీళంలో శండురకాల మితవాదులు కనిపిస్తారు. (1) నొందరు ఆదర్శవాచులూ, వేదాం తులూ నిళాశపడి కర్ణుసిద్దాంతానికి కట్టువడి, కర్షవ్యవిమూఢులై అంతా విధివిలానం అసీ అంతా మాయ అనీ అన్నీవ్యర్థం అస్‌ భావిస్తారు

(౭) మరికొందరు అంతా దగా అంటారు కాస్కీ తిరుగుచబాటు కకూడదంటారు. ఈ రెండు రశాల మితవాదాలవల్ల కలిసివచ్బేది వీద్‌లేదు, ఈరెండుర కాలవారిసీ ఈత్రీ ఎదిరిన్తున్నాడు.

అన్నీ మూయ అంతా మిథ్యఅనే వేడాంతిని శ్రీశ్రీ వమూయంటావా అంతా విథ్యంటావా రోల్సుకార్వు మనీపర్చు; మరఫిరంగ్క వివవాయువు, తిరుగుబాటు నం[గామం అన్నీ మాయం టావా? అని (వళ్నించి అవి మాయ (లేనివి కావసి తెలునుకోమన్నా డు. వాటి ఫలితాలు నమాజంమాద (వత్యతంగా కనిపిస్తున్నాయని తెలిపాడు ఈ తిరుగు నాటునుగు5ంచి 75వ [(పకరణంలో పూర్తిగా "తెలుసుకున్నాం.

ఇక చెండవతరగతికి చెందిన మితవాదులను శ్రీశ్రీ ఎలా ఎదుర్కున్నాడో చూడవలసి ఉంది. ఆ తిరుగుబాటు “చేదుపాటిలో ఉంది, వలన(ప్రభు త్వాన్ని సాగిసున సా। మాజం(వాదు

లో అంతా మాయ (దగా లచ న్‌ స్ట అెన భిటీమవారి పరివాలన (దగాా గానే కనివించింది కవికి ఈ మాయ సవాంతార్తంలోకాదు భాతికంగా జరుగుతున్న పీడన దోపడి మూయలే! ఈ మాయవల అవక స / రక ని 4 శకంలో సుఖంలేకుండాపోయింది. సార్ధకం కావలసెన (బతుకు వృథా అవుతున్నది. పాలక వరం చెప్పే చదువు వృథా అవుతోంది. వాస్త వికతను గుర్తించలేని కవిత వృథా అవుతోంది. జనం బానిసలుగా. (ట్రలోకలోన్నారు. స్వదేశంలోనే గానుగెద్దులవలె బరువు మూస్తూ వురో గమనం లేకుండా తేవుచుట్టూ తామే తిరుగుతున్నారు. వెనకా ముందూ కుడీయెడమా అంతటా జగాయ్‌ కనిపిస్తోందిః కుక్కులవ లే పరాన్న భుక్కులుగా నక్కలవలె అరణ్యవాసులుగా నందులలో పందులవలె మురికిలో (బతుకతున్నారు (ప్రజలు బతుకు నీడలా చదువు మాయగా కవత కరక్యాయగా కనివిసోంది. పరవీడనలో సుఖంలేకపోగా జీవఫలం వేదువిమంగా ఉంది. ఇవన్నీ వాన్త వాలే కానీ నిరాశగా చిప్పిన విషయాలు కొవు, ఈ వాస్తవాలు 'శోతను కవ్విస్తున్నాయి 1 అంత దగా అని ఒపుకుంటున్నాా, ఆ దగాను ఖండించక తప్పదని చెప్పడమే శ్రీశ్రీ అతివాదం. ఆదం రోజులివి! ఎంగిలాకు పత్రికలూ వనాం పెళ్ళిళ్ళూ కుక్క_గాడంగుపార్తీ లకొా లు జాలిగుంట(బ్రతుకులూ 1 ఎక్కడచూసినా లక్క_పిడిత చమనుష్యులూ కరంఏచపెండలంమనస్పుటూ | [61]

కా శ్రీశ్రీ కవిత్వం వస్తువు నంవిధానర ప్శతికలన్నీ సిరనం 1 మనుష్యులందరూ గుల్ల నరుకు | అంతటాదగా 1 ఎవరిదీ రాజ్యం! క తిది! (00803 ది 1 01503 ౮25 ది ! కళ్ళుమూసుకుం శే వెయ్యిరధచ(క్రాలు పోతాయి మనమిోదనుండి. ఈ అల్లకల్లోలంలో కవీ ఎవరు వింటారు నీ పద్యాలు 9౫3 అంటూ ఫ్యూడల్‌ కవి శ్వాన్ని వదిలి వేయాలంటున్నాడు తీత, ఆశావపహామైన సామాజికన్యవస్థలో (పబంధనిరా కం జరిగింది. నిరాశావహమైన నమాజం ఏర్పడినప్పుడు కవిత్వం మారితీరాలని శ్రీశ్రీ పాచ్చరిస్తున్నాడు.

సామాజికంగా నిరాశావహమైన పరిస్థితు లే ఖ్రీఖ్రీచేత “చేదుపాటిను రాయించాయి. పరవీడనలో శ్రీశ్రీ “తీపిపాటలుి రాయలేకపోయాడు. బాటసారి భిమ్షువర్తీ యిస్త్కి ఉన్నా ది? సంభధ్యాసమన్యలు, కేక ఒకరాత్సి పరాజితుల్కు ఆః, నీడలు, వాడు గీతాలు శ్రీశ్రీ రాసిన చేదుపాటలే ! వీటిలో వ్యధా _ర్హజీవితయథార్ధదృ ఇ్యాలను ఖీ్రీ పి9దర్శించాడు,

అీథీని నిరాశొవాదిగా ఛావించనక్కర లేదు కానీ 'చేదుపాట'ని నిశాశావాదానికి

తార్కాణంగా ఒకరు భావించారు, వారి ఆరోపణ ఇది. '“ఇంతకంళకు (పగతినిరోధక మెన రచన జీనూహించుకోలేను. అడి పరాజితుల ప్రలాపనున్న నంగతి తెలిసికూడ్లా సరావితుడె న నిరాశావాదిగా పలకడం ఖీళీ చార్చల్యాన్ని చాటుతుంది కొన్నిర చనలలో క్రనివంచే ఆశావాదం ్రీశ్రీ బృాదయంలో లోతుగా వేరూని సిలవ లేదన్న శంక పారకుడికి కలుగుతుంది . నమౌజానికి క్షుదనిరాళావాదంతో వివపాత్రలందించే కవులు తంతవ్యులు కాద, శ్రీభ్రీలోని ఈ వైపద్ధ్యం శమించరానిది... నై రాళ్యకలువీతమైన రచనలు సంవిధానచాశుర్య మెంత గొప్పగా ఉన్నానే మహాప్రస్థానం నుండి తొలగిస్తే మంచిది.4 ఈ ఆరోపణ సరిఅయినది కాదు. అందుకు కారణాలివి -

(ఏ థ్రీఫీ చేదుపాట నమాజంలోని జీవితవా న్రవికతను కళ్లముందు జట నమాజూన్ని క్రియాచరణక్తు ప్రే శేపించుతోం జేకానీ ప్రగతినిరోధకంగా నిరాశావహా౦గా లేదు చేదువాట చేదు(్రుతుకుశే సంశేతం. ఇలాంటి చేదు[్రతుకులను సందర్శించిన శ్రీశ్రీ “నడువ కండేడువకండి” అంటూ ఓదార్చాడు. చేద్యుబతుకులు (బతుకుతున్న వీడితులను తిరుగుబాటుకు (పేశేవించాడు. లోకమే. ్రీశ్రీకి నిరాశామయంగా కనివించిందికానీ తాను నిరాళాపరుడు కాళేదు అందుశే నిరాళామయలోకంలో కదనశంఖం ఫూరిస్తానన్నాడు. నిరాశాపీడితులంతా విష్ణ వశంఖం ఫూరిస్తారన్నాడు. నిరాశావీడితులు ధనస్వొామ్య వీడితులే, వారంతా నమైక్యమై కదిలితే వారికి శయ. వారి పరాజయం, పరాభనం ఆ త్కాలికమే |

౩8 అీత్రీసా రెండు వచన. 458 పే

4 నంపక్‌ శ్రీశ్రీ నన్మాననంచిక (విశాఖ) 28 పే,

మహాప్రస్థానం ల!

(2) వంచనలపాలైన వర్గం తాళ్కాలికంగానయినా దుఃఖిస్తుంది. ఈ దుఃఖాన్ని "లేదనుళోవడం ఆత్భవం చన, పడువుక తె, ఉన్నాది, కూలీల దుఃఖాన్ని (శీశీ వేలెత్తిచూపించాడు, శ్రీశ్రి వ్య క్రంచేసే దుఃఖం, నిరాశ, నిట్టూర్పు వ్య క్తిగతాలుకావు; అవి సమాజపరయమెనవే ! అందుకే మనమంతా బానినలం గానుగలం పీనుగులం అని బహువచనంలో చెబుతాడు, ఈ నిరాశయొక్క_ తీవ) తే తిరుగుబాటుకు దారితీస్తుంది.

(8) అ్రీశ్రి పీడితవర్గనిరాశను గాఢంగానే చిత్రిస్తూఉంటాడు. ఈ వై రాశ్యంతో శ వీడకలో కాన్ని తిడతాడు కూడా, "దొంగలంజకొడుకు లనలే మెనఠలే ధూ _ర్తలోక 0” ఇది. “అడుగడుగునా పొడచూపే అనేకానేక శత్రువులు, 'పొంచిచీకట్లో కరవజూచే వంచకాలు “పెద్దమనుషులు, బుద్ధిమంతులు” గల లోకం ఇది! ధ్వనించేందుకు కావలసిన “యాస చేదుపాటలో ఉంది. “మనదీ ఒక (బతుకేనా? కుక్కలవలె నక్కలవలె నందులలో పందులవలె !” అనడంలో ఎ త్తిపొడుపు ఉంది; వేళాకోళం ఉంది. విస్తవ నాయకుడి గొంతు ఉంది,

(ఈ) జేళశంలో కొందరు నిరాజావాదులు స్తబ్బంగా ఉండిపోవడంవల్లనే (బ్రతుకులు వృథా అవు తాయి. వాటితో పాటు చదువు కవిత కళ నంన్క్హృృతి నిష్ప్రయోజనం అవుతాయి. దగాకోరులుు అవకాశవాదులు, స్వార్ధపరులు "పెరుగుతారు. డారి(ద్యం నగ్నాండవం చేస్తుంది. ఈ ఇచేదు(బతుకులకు భగవంతుడి మాయ కారణమా ? ధనవంతులు బలవంచుల మాయ కారణమా ? ఈ (ప్రశ్నకు సమాధానాన్ని స్ఫురింపజేశాడు శీ9ళీ) |

శ్రీశ్రీ ముక్త్రపద(గ స్త సంవిదానం శశి శస్దాలంకారాలలో ము క్రపద(గన్తం ఊంది. బూర్జువాయుగంలోని వాణిజ్య

(ప్రకటనల్లో ఈ పద్దతి వాకరచన ఉంటుంది

శ్లూను నిజం! కొను నిజం 1/జొను నిజం! సీవన్నది!

నీవన్నది ! సీవన్నది | //సీవన్నది ! నిజనిజం !!

చేదువిషం జీవఫలం!/జీవఫలం చేదువిషం!/ చేదువిషం జీవఫలం ! ఇటువంటివి మహ్మఎస్థానం, ప్రతిజ్ఞ, "కేక్క ఒక క్షణంలో, నీడలు, స్వీన్‌ బర్న్‌ కవికి మిఖ్యావాది ఖండికల్లో ఇంకా ఉన్నాయి,

వచనగీ తానికి (పాణ్మపదమైన లవణం

గమనవైవిధ్యం 1

ఇది నంభాపుణలలోని

యానలూ కాకువులూ ఉచ్చారణవిశేపాలమిాద

ఆధారపడి ఉంటుంది |!

ఆెలికీ రీతికీ

నంబంధించిన సమన్య లెన్నో

దీనినుండి బయలుచేరుతొయి 1

ఒక్కొక్క కవి

త్‌న సామర్హ ఫ్టంతో

ఒక్కక్క (ప త్యేకగుణం (పదర్శిస్తాడు | లీ

వికసించిన విద్యుత్తేజాలు “తలి” తఈవఎితలు (£) కవితా! ఓ కవితా! నవకవిత

78/కవితా ! ఓ కవితా! జర భూకంపాలు, పుృభుత్వపతనాలు, విప్ణవం, యుద్ధం 1 నీ విశ్వరూపసాక్షాత్క్యారం |! అన్నీనీ చైతన్యం ! నీ ష్‌ వ్‌త్కా 19987 హోశవీ ఒకమపహోకవి తానొక రాజాస్థానంలో ఊండి రనజ్ఞుడూ భావుకుమూ పండితుడూ+ మొ చి రు అయిన ఆ రాజునే తన కవిత్వనికహోపలంగా భావించిన రోజుల్లో అతడు పాలకుని అభి బ్‌ ౦ కనుగుణం గా నే కవిత్వం చెప్పకతప్పదు. ఈ పరిస్టితి 16వ శ తాచ్చిలో కృష్ణరాయల లావ చ చదఉత్పలమూలి నవమూాధానం చెప్పాడు. పూతమెజుంగులున్‌ పసరుపూపబెడంగులు చూవునట్టివా వ్రైతలు ? జగ్గునిగ్గు నెనగావలె గమ్మున(గమ్మనన్‌ వలెన్‌ 1 రాతిరియంబవల్‌ మజపురానిహెయట్‌ చెలియారజంపుని ద్లాతరితీఫపులంబలెను చారసిలన్వలె లో;దలంచినన్‌ బాతిగ( గ్రైకొనన్యలెను చై దలికుత్తుకలోని ప్రలణే కూతలనన్వలెన్‌ |! సొగనుకోర్కులు రావళఠె నాలకించినన్‌ | జేతికొలందిం గౌంగిటను చేర్చిన కన్నియ చిన్నిపొన్ని మే ల్యూతల చన్నుదోయివలె ముచ్చటగావళె, బట్టిచూ చినన్‌ ! డాతొడనున్న మిన్నుల మిటారఫు ముద్దులగుమ్మ కమ్మనౌా వాతెల దొండపండువలె వాచవిగావలె[ బంటనూదినన్‌ 1 గాతల; దమ్మిచూలిదొర వైవనఫుంజవరాలి సిబ్చెపు న్మే తెలియబ్బురంఫు జిగినిబ్బరఫుబ్బగు గబ్బిగుబ్బ పొం బూతల నన్నకాయ నరిపోండిమి కిన్నెరమెట్లబంతి సం గాతవపు సన్నబంతి బయకారపు గన్నడగాళ పంతుకా సాతక కానతానల పసం దివుటాడెడు గోటమిటు బల్‌ 1మా6ంతలునుంబలెన్‌ హరువుమొల్లనుగావలె! నచ్చతెన్లు లీ రీతిగ, నంస్కృతంబు పచరించినిపట్టున బార తీవధూ టీ తపనీయ గర్బనికటీ భవదానన పర్వ సాహితీ భౌతికనాటక్యవకర భారతభారత సమ్మతళభా శీతనగాత్మిజా గిరిశ శేఖర శీతకమయూబ లేఖఏకా పాతనుఢధాప్రూవార బహుభంగఘుమంఘుమఘుంఘుమార్భటీ జాతకతాళయుగ్మలయనంగతి చుంచువిపంచికా మృదం

దుహ్మాపస్తానం శీర గాతత లేహితత్తహిత హాధితధందణుధాణు దింధిమి వ్రాత నయానుకూల పదవాఠ కుహూ ద్యహా హారి కింకిజీ నూతన ఘల్టలావరణ నూవుర రూళరుశీ మరంద నం ఘాతివియద్దునీ చకచకద్వికచోత్పల సార నంగ్రవో యూత కుమార గంధవహా టోరి నుగంధవిలానయు క్రమై చేతిము చలంజేయవలె ! జిల్లున( జల్లవలె న్మనోహర ద్యోతిక గో సనీఫల మధుదవ గోఘృుతపాయన్యపసా రాతి రనపుసార రుచిర్శ్వవనరంబుగ సారెసారెకున్‌ ] ఇందులో అలనొటి సామాజికపరిస్థితులు కానీ కవితావస్తువుకానీ కనిపించకపోయినా ఆనాటి భోగ లాలనజీవితం 'ప్రతిబింబిన్తూనే ఉంది. నంవిథానంలో సంస్కృ తాంధ) భామలకుండవలసిన (పాభాన్యంగురించి కవి బాగా పట్టించుకున్నాడు. రాయలవారి అభిరుచిశే "పెద్దన ఈ విధంగా అద్దంపట్టి చూకించాడు నమాజం మారుతూ వస్తున్నా- పాళ్చాత్యసాహిత్యపు వెల్లువ మాద పడేదాకా - కవిదృకృభం ఇలాగే గతానుగతికంగా సాగిపోయింది, ేశభ కిస్స్‌ మానవత్వాన్నీ కవి తామూల్యాలుగా భావించిన గురజాడ నంఘసంన్క్మ్రరణకు సాహీత్యాన్ని సాధనంగా వాడు కున్నాడు. ఇక్కడ కవి ఎవ౨అభిరుచికీ తలజగ్గ లేదు. (ప్రజల అభిరుచిని తీర్చిదిద్దడానికి తయా రయ్య్యాడుః భావళవుల తరంలో కవులు తమలభివచియే సరమనిక వవలం?” భావించుకున్నారు, ఇక్కడ తమలభికుచి వవో తమది 1! లేక్కినవారు ఇష్టమె అనుసరిస్తారు. కష్టమెతే నదిలి వేస్తారు, ప్రకృతి; (వ్రేయసి, వేదన, స్వేచ్చు వారి కవితావస్తవులయ్య్యూయి. కృష్ణ శౌస్త్రేగారు “కవికుమార” అనే ఖండికలో: నవవికన్వర దివ్యళౌందర్యమూ ల్సి/ విశ్వసుందరి సరమపవి(తమూ ర్తి యుదయలనీి యవళతరించె, నెదురువోయి //స్వాగతంబిమ్ము గీతి క్మాపనవమొనంగి అవిరళ స్వేచ్చ చెన్స్మముందరయంబోక/ వారిదమ్మ్లులు చి్యితకాళ్ళీరరుచులం శ్యామలొంబర్‌ పరిణాహనరసిలోనం/బ్ర)ణయ లీలావిహార విలాసినులగు త్రారకలంగాంచుమొ ! ని వ్యాదయమునందు/ భావనక్ష (క కాంతులు పర్వునేమొ!2 అన పుడు కవిలత్యుం ఏమిటో అర్థమవుతూ నేజెంది దివ్యసౌందర్యనూ రి అయిన విశ్వసుందరి మ అకోన మే! సూరోఇదయంకాగానే ఆనందించే కవి తిరిగి నసూరాఖన మయం నారొధించడం అత్భుళ్ళో గు ఫీ శ్‌ + గా శాగానే నచ్చే నత[తాలలో (పణయలీలావిహార విలాసినులను చూచి ఆనందిస్తాడు, అప్పుడతసికి వి అప మూనననమాజంమిోదికి (పన భావోదయం అవుతుంది. భావకవి చూపులు నవనమాజం (పసరించడం లేదు. నవం గరికలో జఉటూరి పుభాకరళాత్తి ఉఊదావారించిన పొరఠర౦ం 2 కృష్ణపక్షము

తీరిక థ్రీభ్రీ కవిత్వం. వస్తువ, నంవిభానం తానుంటున్న నమాజంలో వంజరుగుతోందో అతని కవితల్లో కనిపించదు. దీనిమోద విష్ణ వం సాధించిన (శ్రీశ్రీ "అగ్గిప్రుల్లా కుక్కిల్లా సబ్బుబిళ్ళా హీనంగా చూడకు దేన్ని కవి తామయ మేనోయ్‌ అన్నీ” అంటూ పారి(శామిక నాగరికత సాధించిన అగ్గిపుల్లనూ సబ్బుబెళ్ళనూ కూడా కనిలా వస్తువులుగా సూచించాడు. ఆ తరువాత తనకవిత్వం శార్శికలోకపు కల్యాణానికి (శ్రామికలోకవు సౌభాగ్యానికి అంకితం చేశాడు. ఇది (పబంధక వికిగానీ ఛావకవికిగాని అవసరం లేని నమస్య, ఇక్కడే శ9శ9 అభ్యుదయకవిగా ఆ రెండు సంప్రదాయాలనుంచీ _ వేరుపడిపోరురాణుః కవిత్వం పిభువులకోనం కాదు, కవిత్వం కవి నహృదయులకోనం మాత్రమే కాదు; అది (ప్రజలకోసం - తళాపి పీడితుల కోసం ! ఈ విధంగా కవిత్వం (ప్రభువునుంచి వ్య క్రిక్‌ వ్య క్రినుంచి ప్రజలకు సంక మించింది. ఇది నమాజపరిణామానికి (పతిబింబమే! ఇలా సంక )వింప జేయడంలో గురజాడ, శశ కాలంకన్నా ముందుకు నడిచారు. (ప్రభువునుంచి నేరుగా (ప్రజలకు సం[క్రమింప జేయాలను కున్నాడు గససరజూడి. వ్య క్తినుంచి నేరుగా (ప్రజలకు నం్మక్రమింప జేయాలనుకున్నాడు శ్రిట్రి. గురజాడ, కృష్ణ శాన్తు రాజుకెదురుతిరిగారు.. శ్రీశ్రీ వ్య క్రికే ఎదురుతిరిగాడు. కవిత్వంలో శ్రీశ్రీ అనుకరణలు తన కవిత్వాన్ని పజూాయ త్తం చేయడానికిముందు భావకవుల్లాగే ఆత్మెత్ళ ప్రికోసం ఆరాట పడ్డాడు 949, భావకవిత్వాన్నే కవితాస్వరూపంగా తలసోసి, శస ఎన్నో అనుకరణలు సాగించాడు. ఈ అనుకరణలు న్లూలంగా మూడు విధాలు,

(1) అ(ప్రాప్తమనోహరికోసం అర్రులు సాచిన సౌందర్యవాదులు _ దిగిరాను దిగిరాను దివినుండి భువికి అంటూ గర్వంగా చెప్పుకున్న స్వేచ్భావాడులు-జాత్మినిండుగాం వాన్నీ ఆంధుల మ హోజ్ట్యల చరిత్రనీ వాడుకున్న జాతీయవాచులు-మహ+ాబలివుర పురాకిగోడలవంటి పద్యాలను శాసినరీతివాదులు ఏదారులనై తే భూపారో అడారుల్లోనే శీ కవితా(ప్రయాణం "చుమువలయిందిః ఎటుచూసినా “చటులాలంకారవు మటుమాయల నటనలూ' 'యువకాశల నవపేశలసుమగీతాలూ' ఆకాటివే ! “అతి సుందర సున్యందనంలో దూరంగా వినువీధులో విహారించే అందని అందంగ కవిత్వాన్ని భావించిన శ్రీ. “గుహలో కుటిలో చీకటిలో ఒక్క_డై (సుక్కిన శ్రీశ్రీ భఛ్రావకవి మాత్రమే |

(శ) సాహిత్యపోమణకు ప్రభువుల అస్టానాలస్థానే (కవల, సహ్ఫాదయాుల పరిషత్తులొ వర్పడటం భావకవులతోనే ఆరంభమయింది. సాహిత్యంలో ఇది బూర్దువావ్యవస్థ “సాహితీ నమితి' అందుకు మొదటినిదర్శనం. సాహితీసమితిలో చేరిన కవుల్లో సెక్కూవమంది పరస్సరే (ప్రతిధ్వను లే ! అచే శ్రీశ్రీకి చిన్నప్పటి అదర్శం, కవిత్వాన్నే కాక సాహితీ సమితిని కూడ్‌

మహాషనానం "ఈ 489 అనుకరిన్తూ $9)9 మొదలై నవారు (పురిపండా కాళూర్తి నారాయణచాబు వగ్షైరా) “కవితా నమితి'ని విశాఖపట్టణంలో ఏర్పాటుచేశారు. జా (8) శ్రీశ్రీ) చేత అనుక రింపబడిన (పధానకవి కృష్ణ ళా స్త్రి. ఆయనచే. 'సుమగీతాలు కృష్ణ శా స్త్రి అనే సుడిగుండంలో తాను చిక్కుకున్నట్లు శిత) బహించాడు3. ఆ విమమ పరిస్పితినే విత ఓకవితో' ఆర.భంళలో నృృరించుకున్నాడు. కృష్ణశాస్త్రిని అనుకరించాలని బుద్ధిఫుట్టడ నికీ శారణం కృష్ణశా స్తీ) ఎంతో 'మజాగా కవిత్విం ఇప్పిఉండటమే 1 అయితే అది “అందని అందం'గొ వినువీధుల్లో విహారించేది, వా న్తవజీవితానికి ఎంతో దూర మైపోయింది ఇందులో శఆండు లోపాలున్నాయి (3) కవిత్వం ఇప్పడం కష్టమైన పనిగా ఉండాలనుకోవడం ! (2) అవా న్తవికంగా(శాల్పనికంగా )క విల్వేం ఉండాలనుకోవడం 1 ఈ శండు లోపాలనే నిజంగా శ్రళ్రి అనుకరించింది. అనుకరిస్తూ రాసిని కవిత్యొన్ని శ్రీం “560056 2219 గం౭౬0” గా గుర్తించ డానికి కొంపెల్ల జనార్దనరావు విమర్శ చారిచూపింది కానీ, సొంతగొంతుకను వెదుక్కునేదాకా శ్రీల అనుకరణ తప్పలేదు* తేన అనుకరణలు చివరికి తేనకే నచ్చలేదా. 5 కవిత్వంకోసం శీథ్రీ శోధన, సాధన అనుకరణనుంచి విముక్తుడుకావడానికి కొంపెల్ల జనార్దనరావు విమర్శ శీంథ్ట0క్రి కొంతవర శే సహకరించింది. ఇతరులు శ్రీసీన చారిని వదలాలంకే తేన సూంతదారిని తాను వేసుకోవాలి, ఇందుకు శోధన, సాధన ఎంతైనా అవనర మే. ఈ (వయత్నాలకు జాహ్య్యూ[(పేరణ లేమిటి? అవి (1) పొరిగొపో యుగ తన్యం (2) అంతన్హాతీయక వి త్వాధ్యయనం (8) రష్యన్‌ ఫ్యూచరిజం (4) సొమ్యువాద సామాజిక వై తన్యం (5) పడమటి దేశాల సాహిత్యవాదాలు (6) జాతీయోద్యమొలుః విటిని శ్రమంగా వివరిస్తాను (గ్ర) సాహిత్యసముదంంలో సాహాసియై నూళన ఖండాలను కనుక్కోవడానికి బయలేరిన శ్ధ్ర్‌శ్రీ గచేపషణ నపలొ అయిందంశేు అందుకు ్రీ'్రీ నివసిస్తున్న పారి[శామిక యుగ మే శారణం, ఈ యుగం కల్పించిన అంతర్హాలీలు సంబంధా లవల్లి; శాకపోకల సాధనాలవల్ల ఖండాంతరాల, భాపాంతరాల సాహిత్యా కూడా ్రీశ్రీ చదవగబ్లాడు గ్ర భీథోన్నా ముందుగానే ఛావకవి తొధోరణులను వ్యతిేకించినవారు. శిష్‌ట్లా, ముదుకృష లిద్దరోను ప్‌ అంగ్లక్‌ వులను మాత్రమే వదివి (పభావితులవుతూ ఉంజేవారు. _ ము ద్దుకఠిజ్ల టాటా టవ ఒకటి కావ్య, లల్ల చీ 4 అ్రీథీసా చెండు వచన 518 పే క్‌ శ్రఫీసా శండు, వచన, 450 పే [02]

490 శ్రై శ్రీ కవిత్వం వస్తువు సంవిధానం వారిద్దరికన్నా చురుకైన బుద్ధిగలవాడు శ్రీశ్రీ, అందుకే "ముద్దుకృస్ణనీ శిష్‌ట్లానీ (పేశేపిన్తున్న పాశ్చాత్యకవుల దగ్గరికి నరానరిగా వెళ్ళ వారితో నంతృ వ్ల చెందక ఫాన్సుజర్థునీ చేశాలక వుల ఆకర్ష ణక్‌ ముగ్ధుడై "ప్రపంచ విశాలమైన దృష్టితో అంతటా కలియజూస్తేనేకాని కాన్యస్వవ్న౦ నఫలీకృతం కాదని” భావింవాడు, ఆవిధంగా కలియజూశాడు. ఆ చూపులోనే అపపంచం అంతటా అభివృద్ధి నికాంతీ ంచేకవుల న్వప్నాలు రష్యన్‌ విప్లవంలో ఆకృతి ధరించడం” చదూూకాడు "సామాజికవిష్తవానికి. పురోగామిగా సాహిత్యవిప్లవం సాగాలన్న దృఢనిశ్చయానికి- ఫ్రీల్రీ వచ్చేశాడు. ఇది శోధనకు ఒక గమ్యం అయింది, శోధన పూర్తికావడంతో అనుకరణలు అస్త మించాయి. ్రీథ్రీకి నూతనదృక్పుధ వర్పడింది (3) నగరజీవితాన్నీ పారిశొవిక పరిస్థితుల్లో ఏర్ప జేహృదయవి డారక దృశ్యాల్ని వలనో న్భుఖమైన పాతనంఘవువి కారనృ త్యాన్ని కావ్యవస్తువులుగా తీసుకుంటున్న రష్యన్‌ వ్యూ చరిజంను శ్రీశ్రీ గమనించాడు. మయకోవస్కీ, పాస్ట ర్నాక్‌ మొదలైన కవుల రచనలను చదివాడు. వీడితే లోకంతో నానుభూతి అందుశే కలిగింది శ్రీశ్రీకి కుబేర వై ఛభవం(ప్రక్కన కుచేలదారి.ద్యం తన -జీశంలో కూడా ఉందికనుక దానికి కారణం ఏమిటా? అని ఆలోచించాడు, (పపంచ సాహిత్యంలో 'పతిబించిస్తున్న సామాజిఃదురన్యాయాలు వాస్తవంగా తనబేశంలో కూడా ఉన్నాయని గమనించిన శ్రీశ్రీ తన కవిత్వంలో వాటిని (పతివించింపచేసి పరిషస్టార మార్షం మాావీంచదలవాడు: ప్రంపంచ మొక పద్ధవ్య్యూహాంగా కనిపించింది, కవిత్వ మొక తీరని దాహం కూడా అయింది య ఈశ ధనలోనే కవి తాసృష్టిక (ప్రయోజనం వ్య క్రిగ తానందం కాదనే అభిపాయా ౩కి డు అల. సామాజిక చై తన్యం కల్పించాలి తన కవిత్వం. భంచుది ్ట స్థమాల రూపంలో బయలు జేరిన పనితనాల నన్నింటినీ అక గాడు శ్రీశ్రీ, ఏ కార్చికుల అభ్యుదయంకోనం తన కవిత్వాన్ని అంకితం చేయాలను కున్నాడో అఆ కారి శకులు పరిశ్రమల్లో “పనితనరో (2608209210) లేనిచే శాణించరు కనుకనే తను కవిత్వంలో కూడా పనితనం చూపించాలి. అలాంటి పనితనం అభివృద్షి పొందడానికి సాధన ఒక్‌ శుమార్షం | ఖ (ప్రపంచసాహిత్యవీధులలో వచ్చిన అనేశనూతనోద్యమాలు సామాజికపురోగమనాన్ని లక్యంగా పెట్టకున్నవి కావు సించాలిజం ఇమేదబం,. వ్యూచరిజం,. వోర్టిసిజం ఇంధ్రైమనిణాం, క్యూ్య్యూటిజం, న్మరియలిజం, (ఫాయిడిడం (వై తన్య(నవంత్సి మొదలె నవి థ్రీఖీని ఆకర్షించిన ఉద్యమాలు, వీటి తత్త్వాన్ని తెలుసుకోవడంతో సరిపెటుకోక, వాటిని (ప్రయోగించే నై వుగి అలవరచుకున్నాడు శ్రీశ్రీ, వాటి సంవిధాన వై చిితులకో సామాజిక వై తన్యం నృష్టీం చదలబాడో

మహా్యపస్థానం శంక (6) ఖశ్రీళ సాధనకు స్వ ేశంలోసి వ్యావహారిక భాషోద్యమం, జూతీయపునరుబ్లీవ నోద్యమంలో భాగంగా వచ్చిన జానపదసాహిత్యరీతుల పరిశోధన తోడ్పడ్డాయి. వీటివ లే వాడుక ఖొౌమలో మా(ఆా చృందస్సులల్‌ రీతివిప్ణ వం సాధ్యమైంది. కవిత్వంలో శీఆీ దర్శన ప్రతిభ “చిరదీవాశివొతపస్ప్సు" ఖ్రీఖీ సాధన కాగా దాని ఫలికం “నమోతుణ' (దర్శనం). ఈ దర్శనం సమాజదర్శన మే (500121 0౪00). ఈ దర్శనాన్ని సామాజికులకు (పదర్శనంగా మార్చడానిశే 'నిశ్చలసమాధి* ఆ నమాధిలోనే తన మస్తిష్మం “నర్లద్వారవు తోరణరి అయిందిః అఆ దర్శనంలో ఫకోవలూ భాషలటా దృశ్యాలూ కూడా ఉన్నాయి తన గీతానికి అవి (పొళిన్పందన కలిగించిన శక్తులు, నయనేం[దియానికి గోచరించినవి దృశ్యాలు, (శ్రవణేం(ది యానికి గోచరించినవి ఫఘోవలూ, భామలూను. ఈ దృళ్యాలూ ధ్వనులూ గ తానుగతికాలూ కావు, సుకుమార మైనవీ శావు, అవి శ గ్రమంతరోచిర్నివహోలూ రణన్నినాదాలూ 1 తానుంటున్న నమా జంలోనివే ఈ దృశ్యాలూ ధ్వ్యనులూను. (109260) గా ఊండే ధ్వనులు (0) వా న్లవాలతో సారూప్యం (00101616) గా ఉండే దృశ్యాలు. *న్బడ్రిలీయాకన మావర్తి ౦చిన మేఘాలానర్షి ంచిన 1పచండ రుంరూ[(పభ ంజనం గజగజలాడించిన నడిసంద) పు శెరటాల్లో (మోగిన శంఖారానం, ఢంకాధ్య్వాానం” అనేదీ 'ఒక లతనత తాల మాటలు, ప్‌ కోటి జలపా తొల పాటలు, శతకోటి నము[దతరంగాల(మోలేలు' అశేపీ నైరూవ్య నా విచా ! ఇటువంటి నై రూప్యధ్వనిచి. తాలు 'మహా(పస్టానం' గతంలో ఇంకా ఉన్నాయి, స్‌ విందిన న్లిశువు) రుచిరస్వప్నాలను కాంచే జవరాలు శిసువు చితనిద్ర, వై ద్యశాల, థ్‌ స్త్ర పనవ్‌౦ _ు డు, కన్నులు మొన ధోగాడ్తుడ్సు (త్రాగుబోత, పడువ్రక లె, కరిశియబడ్డ శీరన్సు నాగు సం నమ్మెరట్టేన కూలీలు కూలీల బార్యలు, బిడ్డలు వంటివన్నీ సారూప్య దృశ్యచిత్రాలు. శి టం (రేపి కవిత్వం లొయుంచినవి ఈ థ్వనులూ. ఈ దృశ్యాలే కాసీ అంతర్లతమైన భవోన్యాదమేదో కాదు, సామజిక న్పృహవల్లి నే కవిత్వం బయచ్లేమతుంద'నే భాతికవాదం ఫశ) కవిత్వానికి చోదకశ క్వి! శశి కవిత్వాచెతన్యం నమాజజీవితదర్శనా రికి (ప్రతిబింబమే 1 ఆతి ల ల జ్‌ ర డ్రంచనీ పరకీడకులున్నారని నొ ర్రఎ్టుకళ్ళలో చూస్తేనే కానీ అర్థంకాదు. శ్రీశ్రీకి ఉన్న సామా

499 శ్రీశ్రీ కవిత్వం వన్తుష నంవిరానం జికసృపహా వర్షనమాజదర్శనంవల్ల కలిగించే ! (ప్రతివ్యవస్థలోని సమాజంలోనూ టప్రతిజీవికీ కష్టా లుండటం నహాజమే. ఆ కష్టాలపట్ల సానుభూతి చూపడం కూడా స్రతికవికీ నహజమే. అఆ సానుభూతిని పీడితవర్గంపట్ల నే చూపడం బూర్డువావ్యవస్టలోని మారక్కిస్టుకవి ప్ర ల్యేకత, సొామాజికస్పృపా అంశ ఈ అర్హంలోనే. $949 తాను పారిక్రొమికాభ్యుదయాన్ని సాధించిన బూర్డువాల వ్యవస్తలో ఉన్నానని గుర్తించాడుః అ స్పృహతోనే నమాడాన్నిి దర్శించాడు, కనుక శీఫల్టీ9క్ర ఏీడితులే అధికనంఖ్యలో కనిపించారు, ఆకలిమంటల్సు అప్పుల బాధలు, నిరాశలు, నిన్వేదాలు, ఆతృవాత్యలు, ఉార్జన్యాలు, స్వార్ధాలు, దోపిడి దురన్యాగుకాలు వంటి వెన్నో బూర్డువావ్యవస్థలోని నమాూాజంలో కనిపించాయి. ఇవన్నీ సమాజంలో ఉన్నా భావకవి వీటిని చూడలేకపోయాడు. (ప్రకృతినిచూశాదు. ఆత్మీయమైన బాధలనే గమనించాడు, నీలీ సామాజిక కాధలను మూశాడు, సిజూసికి భౌ£ికవాదికికాని సంపూర్ణ సామాజికన్నృహ (300121 22౯60655) ఊండదు. కాల్పనికవాదికి ఆత్మీయస్పృపహ (56 27276069) అపారం.

శ్రీశ్రీ సామాజికన్నృహాలో రెండు దశలున్నాయి. (1) నమాజదర్శనం మాత్రమే.

(2) అ నమాజూన్ని మార్చివేయాలనే సామాజికవిప్లవస్పృహా. ఈ రెండవది సళ్యాస్త్రీయమైన మార్క్సిస్టు-లెనినిస్టు సూతా9లమిద ఆధారపడిన దే కాస్‌ అరాచకవాదం కాదు. “కవితా ఓ కవితాలో నమాజదర్శనస్పృహ మాత్రమే ఉంది, నమాజ విప్లవన్నృసహా లేదు, కాసీ కవితా విష్ణవస్పృహ ఊ-ది. అది కవితా నంవిభానం గురించి ప్రకటించిన అభిప్రాయాల్లో ఉఊంది. శజానాలవంటి నిఘుంటువుల్నీ వ్యాకరణాల సం కెళ్ళనీ ఛందస్సుల నర్చపరిష్వుంగాలన్‌ విడిచి

మాటలు వెలునడ్డాయనడం కవితా విప్లవ నహ ఉన్న కవి కాసీ అనలేదు, శీథీ నమాజ వాస్తవ చిత్రాలు వి న్స్‌ జ్‌ ర తాదృష్టితో శ్రిశ్ట్రి విన్నవీ కన్నవీ నమాజవాన్త్నవ చిళ్రాలే! వీతలో కొంత వె విధ్యం ఉందె, ర్త (1) నడిసందవు కెరటాల్లో మోగిన ఛంఖారావం, ఢంకాధ్యాన ౫, కారడవులలో ఖై

విరుటించిన నానాజంతుధ్వనులు, నత, తాాంతర్ని బిడనిఖిలగానం, భూకంపాలు, నతతాలమాటలు? జలపాఅ”ల పాటలు, సముద్రతరంగాల మో్రతిలు ఒక తరగతికి చెందుతాయి. ప్రికృతిపరమైన నం కేతాలతో సామాజిక వాస్తవికతను ధ్వనించాలనే ప్రయత్నం ఈ చితాాలలో కనిపిస్తుంది. (2) ప్రభుత్వపతనాలు, విస్త వం యుద్ధం, అగ్నినరస్సున వికసించిన వజ్రం, ఎగిలే లోహ శ్యేనం, ఫిరంగిలో జ్వరం ధ్వనించె మృాదంగరావం, వె ద్య శాలలో శస్త్ర కారుని మ హేంద)జూలం ఇవి మరోతరగతికి చెందినవి, రాజకీయాలు, పరిశ మలు, విజ్ఞానశాస్త/

మహాాపస్టానం 493 అ నలి ఇ ప౭శోధనలు, యంత్రాలు మొదలై నవి బూర్జువావ్యవస్థ తాలూకు అభ్యుదయంలో సోపానాలుగా ఇస్పదనగినవి. ఇవి నమాజవాస్త విశ తే మోద ప్రభావం మూవించేవి.

(8) అఫుడే ప్రనవించిన శిళువ్చు నెడద నిడుకొని రుచిరన్వప్నాలను కాంచే జవరాలి మనఃప్రపంచవుటావ ర్తాలు, శిశువ్చు చిత్రనిదంలో ప్రొచీన స్టు ్రరులూచే చప్పుడు చావుబ)తు కుల సంధ్యాకాలంలో కన్నులు మూసిన నోశార్వ్తుని రక్తృనాళనంన్పందన - ఇంకో తరగతికి 3ందినవి. జననం, మరణం, రోగం, న్వప్న౦ి, మనోభావాలు మొదలైన మానవజీవితవా_న్త వాలు ఈ చిత్రాలకు అభారం. వీటి ప్రభావం కూడా నమోజవాన్తవికతి మిద ఉంటుంది న్‌

[0 శాలువసీళుబలో జారిపడి కదలగనై నా కాటి తాగుబోతు వ్యక్షాన్యక్తాలాపన

ర అలాఖో వ్‌ క్‌ (వేలాపన, కడువుదహించుకుపోయే పడువుక త్త శాతనరతిలో అర్థనిమోలిత నేత్రాల భయంకర బాధల పాటల పల్ల వి, ఊరితీయబడ్డ శిరస్సు చెప్పిన రహాస్యం, ఉన్నాది వువస్సినివాలిలో ఘూకం శీశా బేకం చాక్కా నమ్మైకట్టిన కూలీల్క భార్యల, బిడ్డల ఆకటిచీకటి చిచ్చుల హాహాకారం ఆర్హారావం మరోతరగతళికి చెందిన వాస్తవాలు, నమాజంలోని ఒకవర్షంచారి దోపిడ్సి మరో వరం వారి నికృష్ణజీవితం - ఈ వాసృవచితా)ల వెనుక స్ఫురించే విషయం, లం శశీ) కవిత్వానికి ఈ నాలుగు రకాలిన వాస్తవాలూ నాలుగు ఆధారన్త్నంభాలు డు ఈ వాస తన నాలుగోటే 894) కవిత్వజీవనా 1 వాస వచితా) లనే శీలి జాబితాగా. చూదించాడు కానీ వ్‌టికి ఒక క్రమం పొటించ లేదూ బశ కవి జొదర్శనంలో ఇవన్నీ ఒక దొనితరువాత ఒకటిగా 'శెరమాద కదిలిపోయిసట్లు కదిలిపోయాయన్నమాట. విన్నానమొు విన్నానెన్నో విన్నాను అంటూ ఫ్ర ఈ చశ్పర్కొన్నవాటినే కొక ఈ కోవకు బెందిన వింకా ఎన్నో విన్నానన్నా మ అవన్నీ మహాప్రస్థానం గేయాలలో అన్నవే య ఖ్రిశ్రీ కవిత్వంలోని నమాజవాస్తవికతలో రెండు ప్రుధానభాగాలున్నాయి (గ) పారి ఇామిక నిప్లవవాస్తవిక్‌ లే! ఇందులోనే బూర్జువా వర్ల జీవితవాస్తవికత చేరుతుంది. ఎందువల్ల నంళే బద లం పారిశ్రామిక విప్లవాన్ని "తెచ్చి అఆ విష్టపంయొక్క_ మంచిఫలి తాలనన్నింటిసే అనుభవిసున్నది ఆ వరంవాలే కనుక... (2) సొమ్యవొదవిస్లవవాన్త వికతః, ఇందులోనే పీడితవరజీవితవాన వికత ద ళ్‌ క్‌ శటలుంది.. పారిశ్రామిక విష్ణనంవల్ల వచ్చే అరిష్టాలనన్నింటినీ అనుభవిస్తూ, వాటిని తొలగించ డానికి (ప్రయత్నించేవారు ఈవర్షంవారే. పరక్పరవిరుద్ధమైన ఈరెండు వాస్తవిక తలకూ నంఘుర ణమే శ్రీశ్రీ కవిత్వం | లీీ సామాజికన్పృహా భౌతికవాదం వల్లనే వర్పడినా ఆ న్పృపహాను ఒకనిర్షిష్ట సంవిభానంతో వ్యక్క ంచేయడానికి పాశ్చాత్య సాహితో్యోద్యమాలు దోబావంచేశార్ను. దట

(94 అ్రీత్రీ కవిత్వం వన్తువ, నంవిధానం ఛ్రీఫ్రీపై వోర్టిసిజం ప్రభావం "రెండు (పపంచయుద్ధాల మధ్య బయలు జేరిన అధునిక పా శ్చాత్య సాహిత్యవా దాలలో వోర్టిసిజం (ఆవర్హవాదృ ప్రభావం శీ) శీఫవైె కనిపిస్తుంది. ఇందుకు నిదర్శనాలు - (3) "నడిశే యాకస మావర్తించిన - మేఘాలావర్షించిన - (పచండయుంరూప)భంజనం గజ గజలాడించిన _ నడిసంద)పు కెరటాల్లో మోగిన కీ శంఖారావాన్ని ఢంకాధ్యాానొన్నీ తాను విన్నాననడం తర్మ_బద్ధంగాళోచదు, నడిసంద)పు కెరటాల్లో భఫంఖం, ఢంక ఎలామోూ)గు తాయి? అర్ధరాత్రి ఆకాశం్క మేఘాలు, ప్రభంజనం, సముద్రం, తరంగాలు వేటినైనా నంశేతాలా 2 అనే నంచేహాం వస్తుంది. ఎన్నో దిక్కులనుంచి ముసుకుకుని వస్తున్న ఆధునికజీవితం మానవు మెదడు శీందంగా వివధపరిధుల్లో సుడులు (ఆవర్తాలు)గా విన్నరిస్తున్నందున సాహిత్యంలో ఆవర వాదం బయలు చేరిందస్సి నీటిలో రాయి విసిరితే వలయాలు వలయాలుగా కెరటాలు బయలు జేరినట్లు ఈ అఆవరాలు బయలు చేర తాయనీ శ్రీశ్ల్రీయే పివరించాడు 6 పారికా)మిక విప్లవం తరవాత ప్రపంచంలో వచ్చిన వస్తున్న అనేక పరిణామాలే శంఖారావ ఢం కాధ్య్వానాలుః రోదసీయాత్ర3లు, విజ్ఞానశాన్న ప్రయోగాలు, మనస్తత పరిశోధనలు స్వాతం[త్యసమరాలు మొదలై సవన్నీ శంఖా రావఢంకాథ్య్వానాల విశేషణాలద్యారా సూచింపబడ్డయి, ఇవన్నీ నలు దిక్కులనుంచీ అధునికమాసవుడి మనస్సులో ముసురుకుని సుడిగుండాలను సృష్టిస్తున్నాయి. సర్గ దారపు తోరణంగా వేఫలిన శ్రీశ్రీ మస్తిష్కంలో కూడా ఎన్నో ఘఫోపులు, భామలు, దృళ్యాలు తోచడానికి కారణం ఈ ఆవర్తవాదమే. “ఆవ ర్షించిన' అనె క్రియద్య్యారా శ్రిస్ర ఈ ఆవలర్త వాదాన్నే సూచించాడు. నడినంద్రవుకెరటాల్లో ఢంకాధ్యానం శంఖారావం మోగడం ఆవర్త వలయాలకు సూచనలే ! క్య్యూబిజం ఆధారంగా */1000%414 02/15 (1884-19 57) అనే చితకారుడూ రచయితా. లేవదీసిన ఈ ఉద్యమాన్ని శ్రీశ్రీ తెలుగుకవిత్వానికి పరిచయం చేశాడు (2) వెనుక చెప్పిన 'నడిలేయి'. రెండు సామాజిశవ్యవస్త్టలకు మధ్యవచ్చిన గడ్డుకాలొనికి సూచికగానే కనిపిస్తుంది. అబే బూడ్డువాయుగం. ఇది తెలారతే వచ్చేది సామ్యువాదయుగ మేః కానీ ఈ నడిలేయి భయంకరమైన యం తకా్రాలధ్వనులు వినిపిస్తున్నాయి. మోటారకుకారుు (గావా ఫోను, నీనిమా, "రేడియో, కర్య్హాగారం, రై లింజను, వాయువిమానంవంటి అనేకానేక యం(౭లె ధ్వనులను ఫ్యూడల్‌వ్యవస్థలోని కవి వినలేదు. బూర్జువాయుగపు కవి వీటిని వినడ మేకాదుః కావ్యవస్తువులుగా (గహిస్తాడు, వీటి నన్నింటినీ (శ్రీశీ జంతుధ్యనులుగా భావించాకు. అందుశే * "ఆరా తే కారడవులలో లయూతీతే మై విరుతించిన నానాజంతుధ్వనులో” అంటూ వాటిని ర భ్రీలీసా. రెందు, వచన 70) పే

మవ్యాపస్తానం (05 పేర్కొన్నాడు, ఈ జంతుధ్వనులన్నీ ఒక్కుమారే వినిపించాయని "చెప్పడం అవ ర్తవాద ప్రభావమే !

(8) అఫవుడే (ప్రనవించిన శికువు నెడదనిడుకొని రుచిరన్వప్నాలను కాంచే జవరాలి మనః (పపంచవుటావర్తాలను విన్నాననడం కూడా అవ రృవాదాన్ని అభిమానించడం వల్ల నే ! పుడమి తల్లికి ఫుకుటి నొష్పులు వస్తూన్నట్లు ఊహించి సొమ్యవాదశిశువు ఉదయించబోతున్నట్లు కలగన్న శీీ శిళఘునవును కన్నాకా తల్లి వొంజే కలలనూ ఆ కలల్లో అమె మనస్సులోని సుడిగుండాలనూ ఊహిస్తున్నాగు. శిశువును (పనవించకముందు గర్భభారమూ, (పనవించేటప్పూడు పడిననొప్పులూ (పనవించినతిరవాతే మాయవాతొయి, కానీ శిశుభవిష్యత్తును గురించి ఆమెసాంచే మనోహర స్వప్నాలు క మ్యూనిజంలో కానీ నిజం కావని ఆమెకు తెలుసు. శానీ ఈలోగా ఆమే మనస్సులో వచ్చే సుడిసండాలు (ఆవర్తాలు) తనకు వినివించాయంటాడు (శ్రీశ్రీ. .

(4) కవి తావిశ్వరూపసాతూ త్క్కారం తన కయిందంటూ భూకంపాలనూ (పభుత్వపతనా లనూ నిప్త వాలనూ యుద్ధాలనూ కవితావై తన్యంగా ఉక్కొనడంమోద కూడా ఆవుర్తవాడ (ప్రభావమే నోచరిస్తుందిః విశ్వం అంశ నము[ దాలు కొండలు, భూమి ఆకాశం అనుకోవడం వ్యూడల్‌ భావం, విశ్వం అంకు మానవజగత్తు అనుకోవడం బూద్డువాభ"వం, ఈ భావంనుంచే ఆవ రవాదం వచ్చింది.

• ్రీశ్రీపై ఇమేజిజం ప్రభావం

(వధమ(ప్రపంచయుద్ధానికి ముంటే 1912 లోనే ఎజాపొండు (1885-1972) "లేవనెత్తిన ఉద్యమం ల్ల మేజిజ౦. సంటాలిజమే దీని మాతృక (భీటన్‌, అమెరికాలు ఇమేజిజంకు స్టావరాలు, ఆ ఉద్యమొన్ని ఆంధ) దేశంలో తనకవిత్వంద్వారా పరిచయంచేసినవాడు (శీ(శ్రీయే, వచనపదా సిక డృ భత్రవ్యపద చితకా ఇమేజిజమే (భ్రీశ్రీకి జారి చూపించింది.

శ్రీ పదచి(ఆొలకో గల విశిష్ణలవణాల్లో మొదటిది (పతిపదసార్హక్యం, ఉడాపారణరకు. “అన్నినరస్సున విక సించిన వజ్రం అనే పదచిత్రంలో నొలుగుపదాలూ అర్రంకోనం విడువరానివే, శిండవది శ్రతిలలితే వదబంధర చన' ఉడాహరణకు-అగ్ని సరసు, లోవా శ్యేసం, యుద్ధగుంజ న్మృదంగం వంటివి వీటిలోని పదాలకు పర్యాయపదాలు కుదరవు, మూడవది ; వాక్యలయ. బేజాహాకణకు వై ద్యశాలలో శ స్తృకారురి మ హీంద్రిజాలంలో చావుబ్రతుకులసంధ్యా కాలంలో కన్నులు మూరినరోగార్డుని ర క్రనాళనంస్పందనః ఇందులోని లయ తాత్పర్యం ఇవీ తే ఉండదు. నాలవది ఇంది) యసాత్‌ క్కొారచిల్యేణ. ఉఊచాపహారణకు ఘూకంశేకా భేకంఛాకా అశే శయ (గుడ్లసాబనూ; కప్పనూ చూపీంచడ మేగాక వాటి అరుపులను వినిపింప జేస్తాయి కూడా,

ఇమేజిజం ఒక శిల్పమేకానీ ఓక త_త్త్యదర్శనం కాదు, ఆ శిల్పాన్ని నంన్క_రించుకుని తన ప్రజా న ననంంా వాదకన్నాలు గ్ర

॥ శ్రాత్రీ కదివ్వాం. వ్వ్యువం నంవిధానఐ

న నరస్సున వికసించిన

శ్రీశ్రీ తవ కవితావన్తువులను బూర్జువావ్యవస్థలోనే చూశాడు అగ్నినరన్సా న

వజ్రమూ ఎగిలే లోహా శ్యేనమూ ఫీరంగిలో జ్వరంధ్వనించే మృదంగ రావమూ-= బూర్జువావ్యవస్ట

లోనివే, ఆ మూడు పదచితాల రచనమిద ఇమేజిజంప్రబావం కంరదఘ్నంగా ఉంది వాటిని సంగపహాంగా వివరిస్తాను.

(1) “అన్నిసరస్సున వికసించిన వజ్రిం” _ అన్నియొక్క_.. వేడిమి నరస్సుయొక్కా. చల్లి దనం శెండూ ఏకత ఎక్కడైనా ఉంకే దాన్ని అగ్నిసరస్సు అనకతప్పదు, అందులో పదాగ్ధలు కాక వజాలే వికసించడం అద్భుతం కాదు. ఇది 'మధుకీల' వంటి పదచిత్రమే! మధ్ధువుయొక్క- మాధుర్యమూ కీలయొక్క_ వేడిమా ఒక్క చోటనే ఉన్న మానసికావస్టనే మధుకీల స్ఫురింప జేస్తోందన్నాడు శ్రీశ? '“అన్నిసరస్సు' నలాగే సృష్టించాడు అగ్ని తీక్షతినీ ఆాపాన్ని వ్యక్తం చేస్తుండగా సరస్సు స్వేదాన్నీ (శ్రమనూ వ్యక్షంచేస్తోంది. వజ్యుం అమూల్యతస్‌ అకుంఠిత త్వాన్ని తెల్పుళోందిం అగ్నిసరస్సున వికసించిన వజ్రం అంపే తాపంనుంచి వెలువడిన నంపద -_ [శ్రమ వల్ల వికసిస్తూన్న పెట్టుబడి అనే నూతనార్థం వస్తోంది, పారిశ్రామిక విప్లవం వల్ల, శ్రమ విసి యోగంవల్ల, పుట్టిన అమూల్య వస్తుసంపద అంతా (శ్రీశ్రీకి కనిపించింది,

(2) “ఎగికే లోవాశ్యేనం” _ ఆకాళయానానికి విమానాలు వచ్చిన బూర్జువాయుగం లోని కవి కనుకనే కవితను స ్రరించగానే ఎగ కే. అనుపజేగ”ను కరాడగల్లాడు.. (లోహం దృఢ త్వానికి శ్యేనం వేగానికీ చిహ్నాలు). పారిశ్రామిక నాగరికతికు, విజ్ఞానపరిశోధనలకు, ఆధునిక యుద్ధాలకు విమానం _ వ్య్యూడల్‌ వ్యవస్థలో రధంలానే - ముఖ్యవాహానం, బూర్జుహాలొ 'పపంచానికి చేసిన మేళ్ళలో ఎగికేవాహనాలను నిర్మించడం ప్రముఖ మెనది, అందువల్ల నే (వాలి ేరియన్‌ కవి అయిన లీశ్రీ వాటినఖిమానించడం ! లోహ శ్యేనమే తీట పదనిర్మాణంలో ఎన్నో రూపొాంతరాలను పొందింది. '“లోబావిహంగంి “రెక్క విప్పిన రివల్యూషన్‌ “విసురుతున్న విమూన బాహువులు” వై రా, .

(శ్రి 'ఫిరంగిలో జ్వరం ధ్వనించే మృదంగనాదం '_ అన్వయమే తికమకగా కనిపించే ఈ (శ్రవ్యపదచిత్రం తనలోని భొవాని కనుగుణంగా మనల్ని విృభాంతి పరుస్తుంది. వ్యూడల్‌ వ్యన స్థలో వుట్టిన మృదంగమనే వాద్యవిశేషం బూర్డువా వ్యవస్థలోకి రాగానే భయంకరమవతోంది అది జ్వరాన్ని ధ్వనిస్తోంది. ఆ జ్వరం విధ్వంసిని అయిన ఫిరంగిలోది! ఫిరంగికీ జ్వరానికీ ఏం నంబంధం అంశ జ్వరం ఉహాగతకు సూచకం మొళత్సుమే, ఉషహ్టాగ్రతతో జాధపటేవాడా బ్‌సే మూలు గే మృదంగనాదం! ఇంతికీ కవి చెస్పదలచిందేమిటి? ఆధునికమారణాయుధాల సంసిద్ధత నే: క 7 విశ్వం ప్రేమగీతాలు నమిాక్ష

మహాపస్తానం న్ది 49? సా గ అభునిక విజ్ఞానశాస్తా)న్ని ప్‌ 9ల్సహించిన బూర్జువాలు తమ రతణకై మారణాయుధాలు నృష్టించి మానవ జ్రేయస్సుకూ మానవ విధ్వంసానికీ కూడా కారణం అవుతున్నారు. శ్రీతీవె వ్యూచరిజం ప్రభావం (ప్రధమ (పపంచయుద్ధానికి ముంచే 19009 లోనే ఇటలీలో కరడుకట్టిన సం[ప్రవాయాల మాద. తిరుగుబాటుగా తలెక్తిన “ఫ్య్యూచరిజం' (భావివాదం) బూర్జువాయంత్రనాగరికతను సాహిత్యంలోకి అంటుతొక్క డానికి యత్నించింది. ఈ ఉద్యమొన్ని "తెలుగు జేళానికి తనకవిత్వం జ్వాలా పరిచయం శీసినవాడు (్రీశ్రీరే ! వ్యూచరిజం శవలనంవిభానవిప్త నమే కాదు: దీనికొక తా త్వికదర్శనం కూడా ఉంది. ఫ్యూడల్‌ వ్యవస్థలోని పద్ధతులనూ జవితావగాహానలనూ తిరన్మరించి బూడ్డువావ్యవస్థలోని వేగాన్నీ యంత)చలనాన్నీ పారిశ్రామిక వురోగమనాన్నీ ప్రేమించడమే వ్యూచరిజంలోని తత్త్వం. వెన్నెల కన్నె వద్యుచ్చ కీని సుందర మైనదిగా భావించడం వ్యూచరిన్టు లక్షణం. వీరి దృష్టిలో సాందఠ్యానికి సిర్వచన మే అపూర్వమైనది. యుద్ధంలో అందంకాాస్తారు, చాటారు కాలు పరుగులో సొంలీ నారాధిస్తారు! వ్యూడల్‌,బూదవాపద్ధలు లమ భావకవిత్వంమోాద, (గాంధికంమాద తిరుగుబాటు చేయ జానికి న్ట్రీ్రకి ఫ్యూచరిజం చాగా నహాకరించిందిః శ్రీథీలోని ఫఘ్యూచరిజం లతమణాలను 10 విభాలుగొ (కోడీకరించవచ్చు. (1) గతసంప్రూదాయు నిరసనం నిఘంటువులను భ్‌ ్రళానాలనడం, ఛందస్సులను సర్పపరిప్వంగాలనదేం: వ్యాక రణాలను నంకెళ్ళనడం౦ వంటివి ఇందుకుదాహారణలు, నడుగిడీనె అన్నది (గ్రహించవచ్చు మహా(ప్రస్థానం, జగన్నాధునిర ధచకాాల్కు నవకపిత వంటి ఖ కలో ఈ చేగొన్ని ప్రశంసించడం వ్య కృమయింది. శ్రీఆ్రీ కవితాలయలోని వేగానికి ఫ్య్యూచ 0 గజం బోవాదం సింది. (8 నగరవా తొావరణాం నంధ్యానమన్యలు ఖండిక ఇందుకుదా హరణం వైద్యశాల, కళ్ళ, శ్ర కోల్సుశారు, కార్మికుల సమ్మొలువగై రా థ్రీల్రీ కవిత్వానికి ననరవా ఆ వరణొన్నిి నమకూర్చొాలొ (4) పారిశ్యామిక వార్‌ వాడు, వ్యత్యాసం, ప్రతిజ్ఞవంటి న్యా ఆఫ ఖండికలు: యం(తభా తొలు వికసించిన విద్యు ల్వ బం పాగ గొట్టపు భూంకారధ్వని, లోహ శ్యేనం వంటి (ప్రయాగాలొ ఇందుకు ఉదాహృశులు. (శ) భయంకర సౌందర్యం _ ఫిరంగిలో జ్వరం ధ్వనించే మృదంగ నాదం: అన్నినరన్సు; అగ్నికిరీటం, ర కృకాసారం నటధూర్జటి నిటాలాగ్నీ శ ప్ప (ప్రపంచ మొక పద్మనొాపహ వంటివి ఉచాహారణాలు, (0) వ్యతికమాలంకారం ; కూడులేని [65]

(06 శ్రెర్రీ కవిశ్వం. చావు నంవిరానం

శ్రీశ్రీ తన కవితావన్తువులను బూర్జువావ్యవస్థలోనే చూళాడు అగ్నినరస్సున వికసించిన వజుమూ ఎగిశే లోహ శ్యేనమూ ఫిరంగిలో జ్వరంధ్వనించే మృదంగ రావమూ బూర్జువాన్యవస్థ లోనివే, ఆ మూడు పదచితాల రచనమిద ఇ షుజిజంప్రభావం కంరదఘ్న ౦గా ఉంది వాటిని నంగహంగా వివరిస్తాను.

(1) “అగ్నినరస్సున వికసించిన వబ్ఫిం” - అన్నియొక్క. వేడిమి సరస్సుయొక్కా. చబ్లె దనం ఇెండూ వక్మత ఎక్కడైనా ఉంచే దాన్ని అగ్నిసరస్సు అనకతప్పదుః అందులో పదాస్తలా కాక వజ్రాలే వికసించడం అద్భుతిం కాదు. ఇది “'మధుకీల' వంటి పదచిత) మే! మధువుయొక్క_ మాధుర్యమూ కీలయొక్క_ 'వేడివ ఒక్కచోటనే ఉన్న మానసీకావస్థనే మధుకీల స్ఫురింప జేస్తోందన్నాడు శ్రీశ? “అన్నినర స్సు" నలాగే నృష్టించాడు. అగ్ని తీక్హతినీ తాపాన్ని వ్యక్తం జేస్తుండగా నరస్సు స్వేదాన్నీ (శ్రమనూ వ్యక్షంచేస్తోంది. వజ్రం అమూల్యతనీ అకుంఠిత త్వాన్ని తెల్పుతోంది, అగ్నిసరస్సున వికసించిన వజ్రం అంజపే తాపంనుంచి వెలువడిన సంపద - (శ్రమ వల్ల వికసిస్తూన్న పెట్టుబడి అనే నూతనార్థం వస్తోంది. పారిశ్రామిక విప్లవం వల్ల, శ్రమ విని ఇూగంవల్ల ఫుట్టిన అమూల్య వస్తుసంపద అంతా శీశ్రీకి కనివించింది,

(2) *ఎగిలే లోబా శ్యేనం” - అఆకాళయూనానికి విమానాలు వచ్చిన బూర్జువాయుగం లోని కవి కనుక నే కవితను స్టరించగానే ఆఏగ శే ఇనుపజేగ”ను వరాడగల్లాడు.. (లోహం దృఢ త్వాసికి 'శ్యేనం వేగానిక్షీ చిహ్నాలు), పారిశ్రామిక నాగరికతికు, విజ్ఞానపరిశోధనలకు, అధునిక యుద్ధాలకు విమానం _ వ్యూడల్‌ వ్యవస్థలో రధంలాగే - ముఖ్యవాపహానం, బూర్డువాలొ (ప్రపంచానికి వేసిన మేళ్ళలో ఎగిలేవాహనాలను నిర్మించడం ప్రముఖమెనది, అందువల్ల నే పొలి 'పేరియన్‌ కవి అయిన లీ వాటినభిమానించడం ! లోహ శ్యేనమే లీ పదనిర్మాణంలో ఎన్నో రూపాంతరాలను వాందింది. 'లోవహావిహాంగం్కి "రెక్క విప్పిన రివల్యూషన్‌, “విసురుతున్న విమాన బాహువులు' వగైరా,

(8 “ఫిరంగిలో జ్వరం ధ్వనించే మృదంగ నాదం '_. అన్వయమే తికమకగా కనిపించే ఈ (శవ్యపదచిత?౦ తనలోని భావాని కనుగుణంగా మనల్ని విభాంతి పరుస్తుంది. ఫ్యూడల్‌ వ్యన స్టలో వుట్టిన మృదంగమ నే వాద్యవిశేషం బూర్జువా వ్యవస్థలోకి రాగానే భయంక రమవతోంది అది జ్వరాన్ని ధ్వనిస్తోంది. ఆ జ్వరం విధ్వంసిని అయిన్‌ ఫిరంగిలోది 1. ఫిరంగికీ జ్వలానికీ పెం నంబంధం అంకే జ్వరం ఊహా[(గతకు సూచకం మాత్యుమే. ఉహ్టాగ తతో బాధపజేవాడు చేసే మూలు గే మృదంగనాదం! ఇంతికీ కవి చెప్పదలచిందేమిటి? ఆధునికమారణాయుభాల సంసిద్ధతనే. క్‌ 7 విళ్వం ప్రేమగీతాలు నమిక్ష

మిహా్యాపసానం ౬ 4907 ఆధునిక విజ్ఞాన శాస్త్రాన్ని పోోత్సహించిన బూర్జువాలు తము రతణకై. మారణాయుధాలు నృష్టించి మానవ శ్రేయస్సుకూ మానవ విధ్వంసానికీ కూడా కారణం అవుతున్నారు. ీల్రీమె ప్యూచరిజం (ప్రభావం (పథమ (ప్రపంచయుద్ధానికి ముంచే 1909 లోనే ఇటలీలో కరడుకట్టిన నంప్రచాయాల మోద తిడుగువాటుగా తలెత్తిన “ఫ్యూచరిజం' (భావివాదం్భ బూర్జువాయంత్రనాగరికతను సాహిత్యంలోకి అంటుతొక్కడానికి యత్నించింది ఈ ఉద్యమాన్ని తెలుగు చేళానికి తనకవిత్వం ద్వారా పరిచయం చేసినవాడు శ్రీశ్రీయే ! వ్య్యూచరిజం శీవలనంవిభానవిప్త వమే శాదు,. దీనికొక ఆాత్హికదర్శనం కూడా ఉంది, ఫ్యూడల్‌ వ్యవస్థలోని పద్ధతులనూ జీవితొవగాహానలనూ తిరస్కరించి బూడ్డువావ్యవస్థలోని వేగాన్నీ యంత్రచలనాన్నీ పారి శామికవురోగమనాన్నీ ప్రమించడమే వ్యూ చంబులోని తత్త్వం. చిన్నెల కన్నా విద్యుచృ క్తిని సుందర మైనదిగా భావించడం వ్యూచరిస్టు లక్షణం. వం దృష్టిలో సౌందర్యానికి నిర్వచనమే అపూర్వమైనది. యుద్ధంలో అందంభూాస్తారు; మోటారు కారు పరుగులో సొంఫు నాళాధిస్తారుః హ్యూడల్‌, బూర్జువా పద్ధతులమిాదు భావకవిత్యంమిాద, (గాంథికంమాద తిరుగుబాటు చేయ జానికి శ్రీల్రకి ఫ్య్యూచరిజం బాగా నపహాకరించింది శ్రీశ్రీలోని ఫ్యూచరిజం లవణాలను 10 విభాలుగె (కోడీకరించవచ్చు. (1) గతనసంపుదాయి నిరసనం నిఘంటువులను శ్మశానాలనడం, ఛందస్సులను నర్పపరివ్వంగాలనడం, వ్యాక రణాలను సంశెళ్ళనడం వంటివి ఇందుకుదాహూరణలు, (్ర) వీగ(పోంస ఇందుకుదాహార కాగ్‌" మాటలు వడిగావడివడీగా వెలువడిన్నై పరుగిడినై నాయెద నడుగిడినె. న్నది గ్రహించవచ్చు. మహాప్రస్థానం, జగన్నా ధునిరధచక్యాాలు, నవకవిత నంటి ఖండికలో ఈ వేగాన్ని (ప్రశంసించడం వ్య క్రమయింది. థీథ్రీ కవితాలయలోని వేగానికి ఫ్యూచ రజం దొవాదం చెసింది. (8) నగర వా తావరణం నంధ్యాసమన్యలు ఖండిక ఇందుకుదాపారణం వైద్యశాల క శ్మాగారం, రోల్సుకారు కళ్ళి శ్రమల సమ్మైలువగై రా థ్రీఫ్రీ కవిక్వానికి నగనరవాతా పంణాన్ని నమకూర్చాయిః (శ పారిశ్రామిక వాతావరణం వాడు వ్యత్యాసం, _ప్రతిజ్ఞవంటి ఖండికలు, యం(తభూ తొలు, వికసించిన విద్యుశ్తే జం, పొగగొట్టపు భూంకారధ్వని, లోహ్యేనం వంటి (ప్రయోగాలు ఇందుకు ఉదాహతులు. (5) భయంకర సౌందర్యం ఫిరంగిలో జ్వరం ఢ్వనించే మృదంగ నాదం అగ్నినరస్సు, అగ్నికిరీటం, రకృకాసారం, నటధూర్జటి నిటాలాగ్ని, (ప్రపంచమొక పద్మన్య్య హం వంటివి ఉడాహారణాలు, (6) వ్యతిక)మాలంకారం కూడులేనీ [63]

ఉ9ిపి శ్రుథీ కవిత్వం వస్తువు నంవిధానం నూడులేని పక్షులార ! భిములార! వంటివి. (7) సమకాలిక జీవితవా స్తవికత పడుఫుక తె, బచ్చు గాడు, (తాగుబోతుపంటి పాత్రలు. (8) విధ్యంనన భావాలు: యముని మహిపషపులో హఘంటలు, భూకంపం, బలివితర్జిి టార్పీజో, టోర్నాడో వంటివి. (9) అన్య దేశ్య(పద(ప యోగం (10) అర్థరహితపద్యపప్రయోగం అళెరూ.రూం యుటక్‌ ఫటక్‌ వంటివి, ఆ, అర శీశ్రీమె రియలిజం[వ్రభావం వాస్తవిక తావాదం (రియలిజం) నంవిధఛానానికి కాక త_త్ర్వదర్శనానిశే నంబంధించింది. అశ్రీభ్రీ వా స్వవికత సమకాలిక నమాజవా న్తవికతయే ! ఆ నమాజం కూడా వరనమాజమేః, ఆ నర్లే యవి ౧ నమాజంలో వ్యధా రజీచితయథార్థత తత్రీకి లక్ష్యం, అంజే బూర్జువావ్యవస్టలో (వాలి శేరియట్‌ (మ వర్షం పడుతున్న కష్టాలను స్ఫురింప జేయడం శంిన్టీం వా స్తవిక తాదృప్టికి (ప్రయోజనం. ఖ్రీఆ్రీ వా న్తవిక తోవాదంలో (ప్రధానంగా మూక కోణాలున్నాయి, (1) క్పీడిరజన మనోవా స్పవికత మనోవిశ్తేషణశాస్త్రాన్ని అనుసరించి పీడితవర్షమనో వాస్తవికతను సృప్టి స్తాడు శ్రీశ. 'ొగుబోతు వ్యక్షావ్యక్తాలాపన్స ఉన్నాది మనస్సిసీవాలీలో ఘూకంశేక్కా భేకం నాకా వంటివి దీని కుదాహారణాలు, (8) పీడితజసభౌతిక వాస్తవికత. సమ్మైెకట్టిన కూలీల భార్యల? బిడ్డల ఆకటిచీకటిచిచ్చుల సోహాకారం, ఆరారావం వంటివి ఇందుకు నిదర్శనాలు. ($) పీడితజన క జ్‌ జ్‌ రీ 2 న సూచింపబడింది, శ్రీశ్రీ వాన్తవికతలోని ఇతరళేదాలు స్థలాంతరాల్లో విశ్తేషించిఉన్నాను (శీభథ్రీ దర్శించిన వ్రైరుద్యాలు తానుంటున్న బూర్జువానమాజంలో థీళత్రీకి చైరుద్ధ్యాలు కనిపించాయి. ఈ వైతుద్ద్యాలా బూర్జువాఅభ్యుదయానికీ బూర్జువాపరవీడనకూ నంబంధించినవి. విజ్ఞానపరిశోధనలకు (వోత్చాహం ఇచ్చిన బూర్జువాలు వైద్యరంగంలో అద్భుత(ప్రగతిని సాధించారు, కాస్‌ వారే రోగాలనూ (వ్రమౌచాలనూ పెంచినవారు కూడా, అందుకే "శ స్త్రకారుని మహేంద్రిజాలం” అని ప్రళేం సిన్తూ నే “చావ్వుబదుకుల సంధ్యాకాలంలో కన్నులు మూసిన రోగార్ప్హుని ర శ్రనాళనంస్పందన అంటూ విచారిస్తాడు శ్రీశ్రీ. అ నంన్పందననే తాను వింటాడు, కర్మాగారాలను (ప్రశంసిస్తూ నీ లోహారాతుసుల ఎదఘుట్టన చే కొనప్రాణంతో కనలే కారి కలను చూసి కాధపడ తాడు శ్రీశ్రీ దర్శనంలో బూర్జువాసమాజ దురాచారాలొ జ వీడితులజీవి తాలలో(ప్ర వేశించిన దురాజారాలకు పీడితవ్యక్తు ల ఆర౭కవరిసితులే కారణంగ ఆ టో థి ర్‌. కు భావిస్తాము శ్రీ ఫ్రీ, పీడితవ్య కుల జాక్చల్యాలకు బూరువా నమాజపు ఇాధ్వలే ఉంది. ఇందు జ

దముహా్యవస్థానం శ్రీకిఫ్రి (తాగుడు. పడుపువృ త్తి భిచూవృత్తి నిదర్శనాలు. భిమోనృ త్తిని గురించి భిక్షువర్షి యసి అవే ల యె ఖండికనే రాళాడు శ్రీశ్రీ. తక్కిన శంకు దురాభారాలనూ లెండు సదచి(ఆాల్లో సూచించాడు, (0) బూద్డవావ్యవస్థలో మాననవ్చుడ నేక వ్యసనాలకు లోనుకావడానికి కారణం లాభారన య! చృప్పతి బూర్జువాలు అలా-టి మత్తుపదార్హాలను ఉత్ప త్తి చేయడమే 1 దారిద్యంవల్ల , అధిక (శ్రమవల్ల కార్మికులు సారాయి (లౌగ శాసీకి ఆలవాటుపడ తారు. ఆ సారాయినే ఒక వ్యాపారంగా చేస్తారు బూర్జువాలు, అందువల్ల బూర్జువావ్యవస్థను జ్వేషించే శ్రీఫీ _తాగుబోతులపట జాలి పడతోడు “ఇాలువనీళులలో జూలిపడి/క దలగనై నా వాలని/(తాగుణోతు వ్యక్వావ్యక్తాలాపన [22 తాను కవితను న్థృరింపగానే విన్నానని శ్రత్రీ అన్నాడు. (ఆాగినవాడు ధనవంతుడు కడుకనుక నడున్తూ శకాలువనిళ్ళలో జారిపడిపోయాడు, శానీ అతడ్ని లేవదీసేవాళ్లు కూడా లేన అప్పుడతడు చేసే (పనంగం అర్ధరహితంగా కనిపీస్తుంది కానీ అదంతా అతని సుపవై తన్య లోని భాగమే వ్యకావ్య కృస్థితలో అతడు మాటాడే మూటలలోకూడా. ఒక అర్థం ఉంటుందసి మనస్త ల్యే వేత్తబు (గ్రహించగలరు అతడి బాధల నిజస్వరూపం, నిజాయితీ అప్పుడే వై కివస్తాయి, అంతకుముందు అతనిదం అ నమాజం పెట్టిన సరిహాద్దులలో ఉన్న (ప్రవర్తన మాత్రమే. (2) వ్యూడల్‌ వ్యవస్థలో రసికుల భోగాలకోనం శరీరాల నమ్ముకునే వేళ్యావృ విమొద లె అది ఆ వ్యవస్థ అంకరించినా భన స్వామ్యుంలోకూడా జరుగుతూనే ఉండటానికికారణం చెలయాళ్ళ అద క శ్‌ ఎ చారి(ద్యమే తస్ప కామవీపానకాదు. కాన్‌ రెండా వైవున ధనసామ్యయువకుల్పు వృద్దులూకూడా శ్రామవీపానవల్డ; ధనమదంవల్ల ఆ వృత్తి నిరంతకాయంగా కొనసా గేటట్లు చేస్తారు. "దళ (| అానుంటున్న నమోజంలో చూశాడు. "కడుపు దహించుకుపోయీ/పడువుక తె రాతనరతిలో / హీ శ్రి అర్జనమాలిల చేరా ల/ భయం రాళ పొాటలపల్లి వి థ్రీ్రీ విన్నాడు. ఆకలివల్ల కడుపుమంట కాగా లాక్షనరతివల్ల ఫరీరబాధ కాగా ఆ పడుపుక లే కళ్ళుమూసుకుని పజేబాధలు భయంకర చెంవి వాటిని పొటలుగె పోల్చడం వాటికి. పల్లవి విప్పడం ఆ బాధల ఆరంభో(జేశాలను సూచించడానిశే అంేగాక పాటకు పల్ల వి అవృత్రమవుతూ. ఉన్నట్లు ఆమె బాధలు విటుల ఫునఃపనరాగమనంవల్లి అవృక్తేమనుతూ ఉంటాయి, ఖీశీ దర్శనంలో బూర్జువారాజకీయ దురాచారాలు బూర్జువా శాజకీయాలు రమవర్థాగ్నా రన ంచుకునటందుని (కూరమైన, అమానుషమైన డు టి శాననాలు చేస్తాయి: వీటిని గర్పిస్తాడు ఓ) క్‌ ; చెరసాల ఇటువంటి శి&్షలే, స్వాతంత్ర్యం గ్టోనం ఫ్రీడితవర్గం తిదగుబొటుబేస్తే ఈ నిత్సలు వేస్తారు బూర్జువాలు. శారత స్వాతం(త్యేనమురంల్‌ భగత్‌సింగ్‌ వంటి చేశభక్తు లెందరో ఉరిప్రీయబడారు ల్ది ల్‌ ॥ అడ్‌ ఊఉ వ పొలకవర్షం చేసే దుర్శాక్షాలకొ త్సఉండదు. వాటికి (పతిగా పొలితవర్షం చేసే తిదగుబామేకు

క00 త్రీ కవిక్సం. వస్తువ, నంచికాగం విక్షపడుతుంది, ఇది అన్యాయం, ఇటువంటి శాజకీయాన్యాయం శ్రీశ "దేశ చేళాల్లోనూ ఉండటం గమనించి “ఉరితీయబడ్డ శిరస్సు చెప్పిన రహస్యం" అన్నాడు, ఉరితీయబడినవాడు నిరపరాధి కనుక నే అతని మొం డెంనుంచి విడివడిన తలకాయను చూస్తే అనేక రహాన్యవృత్తాం తాలు న్య క్రమవుతాయి. అంతేకాక శిరస్సు అపారమైన మేధానంప తికీ వనన భ'వాలకూ ప్రతీక. ఒక మహోవ్య క్తి తాను (బతుకుతున్న కాలంకన్నా ముందుకుఅడుగు వేస్తి సమాజాన్ని కూడా నడిపించా లనుకుంటాడు, కాన్‌ నమాజం అతడ్ని అనునరించక, అతడ్ని చంవి వేస్తుంది అడవాత అతజెంతో నొప్పవాడని శిలావిిగ్రహం తయారుచేయించి పూజిస్తుంది, అతిని శీరస్సు బావికాలానికి ఎన్నో ర హాస్యాలను అందిస్తుంది. ఈ భావన నంతటిని. శ్‌ శిరస్సు చిప్పిన రహాన్యం అసేడియోనాటికలో వెల్లడించాడు. యుగయుగాలతరబడి భవిష్యత్తుని వర్తమానం లోశే జవిస్తూ అపాన్హాలకి ఆహుతిఅయిపహోయిన సో(కటీన్‌, జీసస్‌, పఏశేశలింగం, గురజూడి, గిడుగు, ఇలిలియో,. నక్కో, వంజెట్ట, మెల్లీ వంటి (ప్రవక్రలందరినీ శ్రీశ్రీ ఉరిలీయబడ్డ శిరస్సుఐ గానే భావించాడు' 'పతీకొ త్త ఊహకూ అన్నిరంగాల్లోనూ చిలువ వేస్తారు 8& గ్‌ కవితను స్మృరించగానే 'ఉరితీయబడ్డ శిరస్సు "జెప్పిన రహాస్యం' వినిపించిందని ఇప్పిన లీల ఇటువంటి బీభ తృాలను తన మహా(ప్రస్టానగీ తాలలో ఎన్నో చూపించాడు శీశ్స్‌ దర్శనంలో బూర్జువాసమాజపు మనోరోగాలు సామ్యువాదనమాజంలో నిరాశలకు తావు తక్కువకనుక (ప్రజలందరికీ మానసికారోగస్థం లభిస్తుంది, కానీ బూడ్డువాసమాజంలో పీడితవర్హానికి మానసికంగా కల్లోలాలు తప్పవు, ఈ మనః క్షాభలకు వోపిచ్తీ దార్మిద్యం, దగా, అవినీతి వంటివి కారణం, అందువల్ల విచ్చి ఒక విధమైన రోగం అవుతుంది, దీని నివారణకు వైద్యశాలలు అవసరమవుతాయి. 'ఉన్మాదుల్ని బూర్లువొ సమాజంలో శ్రీశ్రీ దూఖాడు, తన ఊరైన విశాఖపట్నంలో నేజిన్న 'పిచ్చాసుప్యతి' శ్రీశ్రీకి తెలుసు, ఉన్నాదవా_న్తవికతను "సరించి పరిశోధనలు వేసిన (ఫ్రాయిడ్‌ను (శ్రీశ్రీ చదివాడు, న్మరియలిజంకూ ఉన్యాదావస్టకూ గల అనుబంధాన్ని అర్ధంచేసుకున్నాడు, అందు శే “ఉన్నాది మనస్పినీవాలిలో ఫఘూకంజెకా భేకం బాకా” విన్నానన్నాడు, సినివాలీ అశే నిఘుంటుశర ణ్యప దానికి 'ఛంద)కళే కనిపించే అమావాస్య” అని అర్హం కనిపిస్తుంది కానీ సరిగా అ అశ్షానిశే కట్లువడి (పయాగించే లేదు $943, ఈపద్వివేకం "(ప్రకాశించే అజ్ఞానం అనే అర్దాంతరం కడా కల్చించాకు. వర్రివాడే మనస్సు అమావాస్య అయితే అందులోని రవంత జెలివియే ఆ చంద శేఖ ! ఉన్నాదం అనేది వ్యక్తావ్యక్కమానసికపరి స్టి తేకాని అవ్యకృ మరాకాదు, _సువ్యకృనుూకాదు న్య క్తి మనస్సు 8 శిరన్సు చెప్పిన రహన్యం ఛ్రిశ్రీఫా, రెండు, వచన, బ250 పే

మహాపస్తానం ఫ్‌01 లోని యధార్హాలు బైటికివచ్చేది ఉన్నాదంలోనే ! వ్యక్తావ్యక్న పరిస్థితిలో ఉన్న ఉన్నాది మనస్సులోంచి గుడ్తగూ బకేళలూ కప్పు బెకబెకలూ వినిపించడానికి ఆ మనస్సులోని భయమూ ఊత్సాహామూ కాంణాలు భయం బూడ్డువా వ్యవస్థవల్ల కలిగింది. ఉత్సాహం సలాయన న్వ భావంనల్ల కలిగింది. ఊవ్నాది వాన్న వాన్ని విడిచి ఊహోలోకాల్లో నంచరిస్తూ ఉఊంబాడు, వా న్తవమూ ఊహా లెండూ అతడ్ని వదలవు ఉన్నది వాస్తవం, ఉండవలసింది ఊహా, ఈ పద చిత్రం చాలా అపూర్వమైనది. ఉన్నాది మనస్సునిండా చీకటి. అచీకటియ్‌ మూకం శేకకు (చేరణ. అతని మనస్సులోని చల్ల దనం భేకంబాకాకు (పేరణ, ఉన్నాది మనస్సు సినీవాలి కావడంవల్ల చీకటి చల్ల దనం కలగలిసి ఉన్నాయి, ఉన్నాది (వవర్తన విచిత మైనది అతడు గుడ్తగూబలా కళ్ళు పెద్దఏచేనుకుని శీకలు వేస్తాడు. కప్పలా నోరు పెద్దది 'చేనుకుని గాకా ఊదు తాడు, కృష శాస కవిత్వంలోని ఉనారాదం కాల్పనికం _ థ్రీత్రీ కవిత్వంలోని ఉన్నాదం వానన్త ణో క ్‌ వికం, అసాధ్యమైన ఉఊజాలు నెరవరక, భావకవి ఉన్మాదాన్ని ఆరోపించుకుంటాడు, సామాబిక పర౭సితులవల దగాపడి, వీజీతుడు ఊన్నా దంలో పడిపో తాడు, ఇటువంటి ఉన్నాదిపట్లనే శ్రిశ్టీక మ్‌. సానుభూతి. ఉన్మాది శేక వంటి ఖండికలిందుకు నిదర్శనాలు, శ్రీశ్రీ దర్శనంలో కార్మికవర్గ సంక్షోభం ఫ్యూడల్‌ వ్యవస్థలో "లేని కర్మాగారాలను బూర్జువాలు స్థాపించి కార్మికుల శమమిోాద ధనం మిగుల్భుకుని శార్టుకులను “బుక్కాపకీరులు'గా తయారుచేయడం సామాజికంగా ఆకికంగా పరిపాలసవ్వవన్లనే తమచేతిలో! తీసుకునే బూర్తువాలు పరిపాలితులకు మాత అన్యాయం లం వా (త్రం తిండి గుడ దొరకకుండా చేస్తారు తమ న్యాయమైన సాక్కులకోసం కార్మికులు పనివిలివివేసి న. వ ః సమ్మెలు శెట్టడం అధునిక చై తన్యంలా ని భాగం నన్నే గీర కవితాదర్శనం స్వీకరించింది. అన్రమ్ముకట్టిన కూలీల నమ్మ! ట్రినకూ ల భార్యల, డలు అఆకటి కటిచిచ్చుల పాపహోశ శాతం 1 ఆర్హా శావల' గ శ్రీకి ఏనివించిన ఫఘనోవల్లోవి. అకటి చిచ్చులంళే క్షుధాగ్ను లేకానీ చీకటి చిచ్చులంశేు చలిమంటలు మాత్రమే కౌదిః దీపం రాని న్‌్‌ నొరకకవోవడం వల్ల కలిశ ళా త సూచిసుందిం ఆకటి చిక జాధ _ చేకటిబాధ చీకటీ నికొ / ర లా న టిచిచ్చుతే హశపః కాలానికీ అశరారావానికి కారణం ! (కూలల్ఫ భా స్ట్‌ బిడ్డలు కూలలమిద ఆధారపడి బతిశే జీవులు కూలీకి జీతమే నరిపోకపోగా సమ్మెకట్టినప్పుడు ఆజీతం కూడా ఉండదు, అందువల లే తి జ్‌ ద్యా తిండికీ చెలురుకీ కరువు ఏర్పగుతుంది. కూలీలు పనిచేసే ఫ్యార్టీలవా కా-వరణనుంత్రా నవకవితపు లాట జ చక, కావాలన్నాడు శ్రీకర సంక్షభచిత్యణ (ప్రతిజ్ఞ చెళచరిత్యులు, వాక్కు వ్యత్యాసం, జగన్నాధుని రధచకాాలు వంటి ఖండికల్లో కనిపిస్తుంది.

కరి ర్రిశ్‌ కళలిత్వం వర్తష్కు ఎంవిధానం శ్రీశ్రీ కవిత్వంలో బూర్జువావరిబాషలు వీ సంపదనై నా అంకెలలో ఇప్పుకోవడం బూర్డువానాగ రికత లవణం కీ శ్రికూడా అంకెలను అభిమాగిస్తాడు, ఒక లతనతు తల మాటలు, ఒక కోటిజలపాతాల వాటలు, శత కోటి సముదంతరంగాల మోతెలా తాను విన్నాడట, ఒక్రైాక్కమాటు అంశలతో నెక్కిరిస్తాడుః ఎనభై లక్షల మేరువులు ఎగిరిపడుతున్నాయట ! కూర ఘోరక ర్లోటకులకు ఇరవై కోరలూ అరవై కొమ్ములూ ఉన్నాయట ! ఒక్కొ క్కమాటు అంకెలతో (స్రశంసిస్తాడు. రష్యాను ఫోటిగాంతులు: రమ్మున్నాయట 1 కోటిచేతులు కొగిలించాయట 1 (శీశ్రీక విత్వంలో కవితాలక్షణాలు తిన కవిత్వంలో కవితాలత్‌ణాలను వెప్పడం శ్రీశ అలవాటు, బుక్కులు, నవకి విత, ప్రతిజ్ఞ, కవితా ఓ కవితా ఇందుకు నంబంధించినవే. కవితాలచేణాలను శ్రీశ్రీ 'రెండుపద్దతుల్లో ఇబుతాడు, మొదటిది అనిర్చి ష్ట్రపద్దతి, ఒకలతునతు తొల మాటలనూ ఒకకోటి జలపాతాల పాటలనూ శతకోటి నము[ద్రతరంగాల్యమోతనూ వినడం శవిత్వం! ఇది అనిర్జిప్తం, నతత్రాలనగానే వెలుతురు జలపా తాలనగానే వేగం తరంగాలనగానే కదలిక స్ఫురిస్తాయి, ఇవి అధునిక కవిత్వ 'పధానగుణాలు.. కాసీ ఈ పద్ధతిలో చెప్పడం అస్పష్టమైన దే! కవి అభ్యిపాయం అవ్యక్త ంగానే ఉంటుంది. రెండవది నిర్జిప్టపద్ధతి. కదిలేదీ కదిలించేదీ కావాలనడం, కాజేదీ కవితకనర్హం అన డం నిర్జిప్తాలే 1 ఏటిలో అన్నష్టత అంతగా లేదుః శ్రీళ్రీ సంవిదాన విజయం వీడితపజూజీవి తాన్ని కవితావస్తువుగా చూడగల్గడమే కవిగా ్రిశ్రి సాధించిన మొదటి విజయం ! అంతవరకూ పొలకవన్తానికీ వ్యక్తికీ వాహనాలుగా ఉన్న భాపాచ్చందోవ్యాకరణాలతో ఆ వన్తువును వ్యక్షంచేయడం ఎంతవరకూ సాధ్యం అనే సమస్యను పరిష్కరించుకోవడంలోనే "'రండవవిజయం ఉంది. నా విన్నవి కన్నవి విన్నవించగా/నూటలకైై ఇదుకాడగబో తే-_ అవి/వుంభాను ఫుం ఖంగా/ళ్శ శానాల వంటి నిఘంటువులదాటి వ్యాకరణాల నంశెళ్ళు విడి ది/ఛందస్సుల నర ఎపరిష్ట్టంగ ంవదలి-_ వడిగా వడివడిగా,/ వెలువడినై /పరుగిడినై /నాయెదనడాగిడి వై ” అనడంతో ఆరెండో విజయం సిద్ధిం చింది, నంవిభానం (గౌంల101%6అలో నాధించిన ఈ విజయం "తేలుగు క విత మార్గాన్ని మార్చివేసింది. తాను విన్నధ్యనులనూ కన్నదృళ్యాలసూ ఇప్పడానికి కవికి భాపావ్యాకరణచృందస్సులు ముఖ్యమైన పనిముట్లు కనుక మారినవ స్తువుకు) మొరిన్యవర్యూ జనానికి తెగినట్ల్టు నూతనమైన ఉత్పతిసాధనాలు అవసరం అవుతాయి. పొతపరిక రాలు వదల

మహా(పసానం భ్‌ ద్ర) తప్పదు, కానీ పొతపనిముట్ల నుంచే కొత్తపరికరాలు పరిణతమవుతాయి, ఆ పరికరాలనింకా విసృతం చేసుకోవలనీవస్తుంది. పనితేనంలో ఎక్కువ స్వాతం్యత్యం తీసుకోవలసివస్తుంది. ఈ స్వాతంత్య్రం ఒక స్తే లభించేదికాదు. లిరుగుబొటుబేసి కళాకారుడు తనంతట తానే తీసుకుంటాడు, ఇలా తీసుకోవడానికి అతనికి నం్యప్రదాయపరిజ్ఞానం) చొరవ, ప్రయోగకౌశలం, అభ్యానపరిణతి ఉండాలి. ఇ వేవీలేకుండా తీసుకున్న స్వాతంత్ర్యం ఎంతమాం నిలబడదు శ్రీశ్రీకీ వై అర్హతలూ క అభ యౌ క అధికారాలూ ఉన్నందువల్ల బూర్డువా ఫ్యూడల్‌ వ్యవస్తలలో ఉన్న కవిళాధికారాన్ని వీడితవడు (పతినిధిగా లాక్కుని క విత్వంలో వామపతనియంళృతర్పం సంపాదించాడు, నం(్రదాయాలను ధ్వంసం చేయడానిక్తి ఉద్యమించిన వ్యూచరిస్టులను, జాడాయిన్లులను అభిమానించినా ఆచరణలో శ్రీశ్రీ నం్యప్రదాయధ్వంననం ఎక్కడాచేయలేదు. భాషావ్యాకరణ చృందోరంగాలలో శ౮ీ చేసినవి సంస్కరణలు మూ(తమే 1 సం(పదాయనంస్క్రరణంతో పాటు నూతిన నం(దాయాలను విధించిననూట నిజమే, (శ్రీశ్రీ నంప్రదాయనంన్మరణంలో. మూడు (పధాన్నఘట్టాలున్నాయి (1) నిఘుంటునంన్మ్రరణం (2) చ్యాకరణ సంన్మ్రరణం (ళ) ఛంద న్పంస్కరణంః వీటి అంతస్తత్త్య్వం ఎలాంటిదో పరిశీలిద్రాం శ్రీశ్రీ నిఘంటుసంస్కరణ నిఘంటువులను శ జొనాలనడం స్థూలంగా నిఘంటువులలో ని శర్టైర్థాలు ఫవ్యపాయా లుగె ఉన్నాయనడమే ! కావ్యస్థమైన కళ్చైలను విడిగా తీసుకుని నై భంటికులు అన్హాలను నిర్ణ యించి నిఘంటువులను తయారుచేయడంలో కావ్య జీవితం వాటికి అపహూతమై పోకతప్పదు తిరిగి కవులు అ శబ్దాలను అబే అన్ధాలళొ కొక నూతనార్థచ్భాయల్లో వాడినపుడు తిరిగి (పాణవంతా లవుతూ ఉంటాయి అయితే అన్ని విషయాలనూ మంగళదృశ్పధంతోనే చూడటానికి అలవాటు పడిన వ్యూడల్‌ సాం(పదాయికులకు భౌతికవానవభావన నచ్చదు, కానీ నిఘంటువులను కళానాల వంళి నవడం శ్జీవలం (శ్రీశ్రీ భావనమా(శమేశాదు. ఈ గీతాన్ని 1937లో కదా రాశాడు! 19 80లో లండన్‌నుంచి ఇలువడిని 6001668 08 వట] 406 60%009110% అనే (గ్రంధంలో £ 0౬455211 అనే ఆంగ లాతబీకుడు కూడా గగ ఇలాగే భావించాడు. శ్రీశ్రీ దీన్ని చూశాడో లేదో ప్ప లేము కాని ఆ వాక్యాలివి వా ఉళ్య/గ్రరగ్రే 28 ల 31456 10 2 ర10410820 2౯6 626, 206, 10 సండే 10 యు 2806 102110) 202010 | 0౯ ఇం 0103 6 028108 26120 81053. & 010౧0841 50140 డ్రంర. 1156 2 త్ర౯2 ౪60856 శం 100003108ట 61 19 “సం 206 *సడ4 కు 18021063 శల న ఇ నా! 05 116 “28 18 థంమి, 224 మట 69 1011 *3 ఇన ల ఇ0314 061 గ ఖా 19 (01016068 140 114 341 [02 బం 06ల00 మలా 2934ల 3గ66 50 161 ౫బోర చక ఇరు 2250 [0లగా 08 0% 109 8274, (009 సలు ఉరి కల ఇ 30108 ఇటీ 1116 ఆయ 31618128 9060808 226 (౧0106 10 15 010% 9 క్లాసెన్‌ భావించినళ్లు శీ9శీ9కళూడా నను క జి 09005108

ప్రక శుత్తీ కివిష్వం ద్వుపు నంవిభానం పాలన్నీ నంకేతప్రాయంగా వాడబకుతున్నాయనీ. జేనికీ నరిమైన _ శాశ్వతమైన అర్దం లేదసీ ఫఘోషించాడు 1987 లోనే 10, నిఘంటున్సులలో ఉన్న మాటలకు జీవం, మైతన్యం 'శేపనడొనికి తేథీ వెప్పేకారణాలను క్రింది విధంగా కో9డీకరించవచ్చు.

(1) కవిత్వంమాటలక న్నా భిన్నమయినది కనుక సే మూటలు వచ్చిన (పతీవ్య క్తి కవి కాలేక పోతున్నాడు. ప్రతీమాటకీ ఒక కొలతా ఒక బరువూ ఒక ఒరపూ ఉంటాయి. రెండు మాటలను నరిమైన ఉఊద్దిష్టార ౦ నచ్చేటట్లుకలపడం చాలాకష్టం 11, ఇవి శ్రీని అభిప్రాయా లే!

లి చ కా్రాల్లో చకాాల్లాగ కవి వాడిన మాటల అరాలో అంతరారాలు కూడా ( ) లా నవి థా న!

ఉంటాయి. ఆ అర్దాంతరాలను నిఘంటువు చెప్పలేదు కనుక వ్యాఖ్యాత అవసరం ఉంటుందిసి శ్రిన్ట్రక్ర "తలియకపోలేదు.12 (8) “మాటలకు సొంతవిలువ లేదు. వాటిని పేర్చినపుడు కొంత విలువ వస్తుంది” అసి శీ (గగహింవాడు, నిఘంటువు ఆ విలువను ఇప్ప లేదు. (4) పదాలకు వాచ్యార్దం మతమే నిఘంటువు వల్ల తెలుస్తుంది నిఘంటువులోని పదాలన్నీ ఐాచకాలు, అభిధాశ క్రిమాత్రమే ఆ పదాలకుంటుంది, అభిభాళ కితో పదాలను వాడటం మోదనే లీతీ తిరుగుబాటు. నిజ్వమన వీకవి అయినా పదాలను అభిధాశ కితో మాత్రమే వాడకు, (ల) పదాలను లతుకాలు (96102076) గా వ్యంజకాలు ($88ిశ్రింటాటుగా. వాం తాడు కప అయినవాడు, లక్ష్యార్దాలూ వ్యంగ్యాన్థాలూ మ్మూతెమే రమణీయంగా ఉంటాయి (ఈ) పదాలను (పోకలు (20019గా వాడటం సించాలిజంవల్ల (ప్రసిదనుయింది. ్రీశ్రీ పదాలలో

కళాగం (సతీ క న ౧ ధి హాోప్రస్తానశీ లః వ (పస్టానగీ తాలలోని మటలు రకరకాలుగా కనిపిస్తాయి. పీట్‌లో కొన్ని విభుంఠయా

వుల న్‌ న ష్‌ అర్ధాలు భిన్నంగా ఉంటాయి, (1) బతకాలుగా కనివించే మాటలు. క్‌ జగ స దం, ల అన

హ్యాదయంలా దీపం పెట్టకు అనే వాక్యంలో దీపం అశే మాటకు అర్దం వానగదు. దీపానికి చైతన్యం అనే అర్దాన్ని కల్పించుకోవడం లక్షణాళ క్పివల్ల సాధ్యమవుతుంది. ఈ అర్ధం నిఘంటు వులో ఉండదు, (2) వ్యంజకాలుగా కనిపించే మాటలు; (వపంచమొక పద్మువ్య్యూహాం అనే వాక్యంలో పద్మవ్యూహం అనే నూటకు వకను బట్టి (పకరణాన్ని బట్టి విచితగ మైన అర్థం

అధ్య, చాల్‌ య

పఘ్ఫృరిస్తుందిః శతువ్చలతో చుట్టు ముట్టబడినదని అర్హాంతరం అది. అ'జే న్యంగ్యార్థంః ఇది నిఘంటువులో ఉండదు. (8 (పతీకలుగా కోనిపించే మాటలు అగ్నినరస్పున వికసించిన వజ? అనే వద చ్శితంతో అగ్నినరస్సు (శ్రమకు వ(జం నంపవరు సంజ్ఞలు, అవి నిఘంటువులో కనివీంఛవు ననన

19 ఖ్రీభ్రీసా ఒంటి కావ్య, 215 పే

11 'కవిజావ్రుయోజనం' అనే ఖండికలో

12 అ్రీఖ్రనా రెండు వచన, 188 పే

మహ్మాపస్తానం క్‌0గ పె మూడురకోలకు ఇంబంధించిన మాటలు శకి స్రయాగంలో ఆతామరతంపరలు, దుర్గం, ముళ్ళదారి; కమం, కల్యాణ౦; మేరువులు, పరిచుంబను, గుహా వంటివి, (4) లోక వ్యవహారంలో తేక నిఘంటువుల్లో మాత్రమే ఊంజే మాటలు, “ఊన్నాది మనస్పినీవాలి అనే ప్రయోగంలో 'సనివాలి అనేమాట నిఘుంటుశరణ్య మే, అది మృతి ప్రాయం, డాసికి జీనం పోశాడు థ్రీ శీ శృిక్పివాలి' అనేమాటని నిఘంట్వర్దంలో కార వినూతనార్హంలో వాడాడు, నిభంటుశరణ్య మైన వే శ్రీశ వాడిన పడ్డం, అఆవర్శం, చంకరిమణం వంటివి, ($) అన్య చేశ్యా లైన మూటలు. ఇవి తెలుగు నిఘంటువుల్లో ఉండవు, సజీవంగా లోకన్యవహాోరంలో ఉంటాయి, మరఫీర్‌౧గీ టార్పీజో రితవావాలా వంటివి (6) కొత్త భావాలఫోనం నృష్టింపబడిన కొత్త మూటలు ఇవికూడా నిఘంటువుల్లో ఉండని వే వ్యవస్తలు చూరడం, వైజ్ఞానిక పరిణామాలు శావడం మొదళై నవి నూతేన భావాలకు మూలంః వ్యక్తావ్యక్షృం) వైద్యశాల, కస్త కారుడు (గ్రంథా లయం, లోహాజ్యేనం సమ్మె తిరుగుబాటు, వంటివి (7) మూటలను కలిపి ఆ మాటలకన్నా సూతనార్షొన్ని సృష్టించే ప్శయల్నేం సర్జన్యశంఖం, ఉప్లరక్న కాసారం, అగ్ని నరస్సు వంటివి. ఈ పదబంధాలలోని పదాలకు. అర్ధం తెలిసిసంతమా తాన పదబంధమంళా అరంకాదు, థి (8) వాడుక లోని మౌటలు. ఇవి కూడా నిఘంటువులో ఉండవు. 'నివేపే అన్నప్పుడు 'వైపు అనే చొని వికారరూపం “వేఫ, (9) ధ్వన్యనుకర ణం కోనం నృష్టింపబదేమాటలు, అశ ఘూం రూం రుటక్‌ ఫటక్‌: ఖణేల్‌ వంటివిః (10) మాండలికాలు, వెళిపోవు, ఒస్తున్నాయి (వస్తున్నా యొనున్నాలూ) ఏఇాను (శేకలేళొను) వంటివి, (11) నూళతనక్రియలు. ప్రగల్భించు, అఘో రచ అవరి చు, నంఠావించు, స్ఫురింపించు వంటివి. ఆ అద శ్రీశ్రీ వ్యాకరణసంస్కరణం వ్యాశరణొలి నంశెళ్ళు విడిచి తనకవిత్వంకోనం మాటలు వెలువడ్డాయని చెప్పుకోవడంలో ఎంతో సాహి డాంది. భాపావ్రయోగంలో వ్యాకరణం ఇళ్లు అవరోధాలను తొలగించుకుని 0 చంచ ను సంపాదించుళోవాలనే తహాతవాయే ఇందుకు మూలం, నియమాల అపార మా షే సకుచితేం చెసే వ్యాకరణానికి లీతీ వ్యాకోచం కలిగించాడు వ్యావవోరిక జీర్పర భా భిమానం గాంధికవ్యాశరణాన్ని తో )సీరాజనిపించింది వాంశరణ వమ అలు (శ్రీశ్రీకున్న ల సకరణం భా ఖ్ట్య తన వొ సోలలో కొన్ని చోట్ల ఉదాటించాడు, ఎంతే పరిమిత మైనదో శ్రి థి ౧ ఖు గ్ర “కవి త్వొాస్వాదనకో వ్యొకరణం అవనర ౨ కాదని నేననను. నిజమైన వ్యాకరణం ఇళ శ్‌ అభిరుచిని ఫేర్చిదిద్దుతుంది శాని కవిత్వాన్ని థొలవడానికి వ్యాకరణం ఇవాలదు13 అన్నాడు శ్రీ. చా ప్రతి బల్‌ కను! లేక్‌ పే, [04]

స్‌04 శ్రైత్రీ కవిత్వం వ్యవ సంవిధానం పగాలన్ని సంకేతపాాయంగా వాడబడుతున్నాయని 'ేనికీ సరిమైన _ శాశ్వతమైన అర్హంలేదనీ ఇకోపించాదు 1997 లోనే 10. నిఘంటువులలో ఉన్న మాటలక జీవం, చైతన్యం 'లేవనడానికి శతీఠీ చెప్పేకారణాలను కింది విధంగా కో9డీకరించవచ్చు.

(1) కవిత్వంమాటలకన్నా భిన్నమయినది కనుకనే మాటలు వచ్చిన (ప్రతీవ్య క్స్‌ కవి కాలేక పోతున్నాడు. ప్రతీమాటకీ ఒక ఫొలతా ఒక బరువూ ఒక ఒరపూ ఉంటాయి. రెండు మాటలను సరిమైన ఉద్దిష్టార ౦ వచ్చేటట్లుకలపడం చాలాకష్టం 11, ఇవి శీంశ్సీీ అభిప్రాయాలే! (2 చ కాఇల్లో చక్యాల్లాగ. కవి వాడిన మాటల అర్ధాల్లో అంత రార్రాలు కూడా ఉంటాయి. ఆ అరన్ధాంతరాలను నిఘంటువు ఇప్పలేదు కనుక వ్యాఖ్యాత అవనరం ఉంటుందసి 19ఫ్ఫీ9క్రి ఇెలియకపోలేదు,12 (8) “మాటలకు సొంతవిలువ లేదు. వాటిని ేర్చినపుడు ఫొంత విలువ వస్తుంది అని: శ్రి (ఆగహించాడు. నిఘంటువు ఆ విలువను చెప్పలేదు. (4) పదాలకు వాచాన్ధిర్టం మ్యూత మే నిఘంటువు వల్ల తెలుస్తుంది నిఘంటునులోని పదాలన్ని వాచకాలు. అభిధాశ క్రిమాత్రమే అఆ పదాలకుంటుంది. అభిధాశ_క్తితో పదాలను వాడటం

మీదనే (శ్రీశ్రీ తింిగువాటు. నిజమైన వకవి అయినా పదాలను అభిధాశ కితో మాైమే వాడను, (క పదాలను లత్షుకాలు (1961020+౪ట) గా వ్యంజకాలు (3088్ర8769గా వాడ తాడు కప్‌ అయినవాడు, లక్ష్య్యార్ధాలూ వ్యంగ్యార్దాలూ మాత్రమే రమణీయంగా ఉంటాయి. ప 6! అ టు డాలను (ప్రతీకలు (9౫౦019) గా వాడటం సింబాలిజంవల్ల (పసిద్ధమయింది శ్రీశీ పదాలలో అధిక భాగం ప్రతీకలుగా వాడబకీనవే. ఈ ప్రతీకార్దాలు నిఘంటువులలో ఉండవు, శః మహా(ప్రస్టానగీ తలలోని మాటలు రకరకాలుగా కనివిస్తాయి. పఏీతిలో కొన్ని నిఘంటు నల్ల ఉండవు, ఉన్నా అర్దాలు భిన్నంగా ఉంటాయి, (1) లతుకాలుగా కనిపించే మాటలు: ప్యాదయంలో దీపం 'పెట్టకు' అనే వాక్యంలో దీపం అనే మాటకు అరం వహానగదు, దీపానిక్తి గ్‌ ధి చైతన్యం అనే అర్ధాన్ని క ల్పెించుకోవడం లక్షణాళ క్షివల్ల సాధ్యమవుతుంది. ఈ అర్హం నిఘంటు వులో ఉండదు. (2) వ్యంజకాలుగా కనిపించే మాటలు: (ప్రపంచమొక పద్భువ్య్యూహూం అనే వాక్యంలో పద్మవ్యూహం అనే మాటకు వక్తను బట్టి [ప్రకరణాన్ని బట్టి విచితరిమైన అర్ధం స్ఫురిస్తుంది, శ్మతువులతో చుట్టు ముట్టబడినదని అస్హాంతరం అది. అజే వ్యంగ్యార్థం, ఇది నిఘంటువులో ఉండదు. (8) ్రతీళలుగా కనిపించే మాటలు. అగ్నిసరస్సున వికసించిన వజం అనే పద చిత్రంలో అఆగ్నిసరస్సు (శ్రమకు వజం సంపదకు సంజ్ఞలు. ఇవి నిఘంటువులో కోనిపింఛవు, 10 ప్రశత్రిసా ఒ8టి కావ్య, జి5 పే, 11 "కవితాప్రయోజనం' అనే ఖండికలో 12 థ్రీశవ్రనా రెండు వచన, 188 పే

మహ్మాపస్తానం క్‌05 పై మూడురకాలకు శంబంధించిన మాటలు శ్రీకి స్రియోగంలో ఆకామరతంసరలు, దుర్గం, ముళ్ళదార్సి హేీమం, కల్యాణం, మేరువులు పరిచుంబన గుబవా వంటివి, (4) లోక వ్యవహారంలో "లీక నిఘంటువుల్లో మాతంమే ఉఊంజే మాటలు, “ఊన్న్రాది మనస్పినీవాలొ అశే ప్రయోగంలో “విని వాలి” అనేవూట నిఘుంటుశరణ్య మే, అది వృతవా్యయం, చానికి జీవం పోళాడు థ్రీఖీ, 'సిన్‌వాలి' అనేమాటని నిభఘుంట్వర్హంలో కాక వినూతనార్థంలో వాడాడు, నిమంటుశరణ్య మైన వే శ్రీంనిం వాడిన షడ్డం, అవర్నం, చంక 9మణం వంటివి, (శ) అన్య బేశ్యా లైన మాటలు, ఇవి తెలుగు నిఘంటువుల్లో ఉండవ్రు నజీవంగా లోకవ్యవహోారంలో ఉంటాయి, మరథిర౧గ, టార్చ్పీడో, రితూవాలా వంటివి. (6) కొత్త భావాలకోసం సృష్టింపబడిన కొత్త మాటలు ఇవికూడా నిఘంటువుల్లో ఉండని వే న్యవస్థలు భూరడం వెజ్టానికపరిణామాలు రావడం మొదలై నవి నూతన భావాలకు మూలం, వ్యక్షావ్యక్షం, వైద్యశాల, శస కారుడు (గ్రంథా లయం, లోపహాశ్యేనం నమ్మెైె, తిరుగుబాటు, వంటివి (7) మాటలను కలివి ఆ మాటలకన్నా నూత నార్దాన్ని సృష్టించే ప్రయత్నం, సర్జన్యశంఖం, ఉష్టరక్ష కాసారం, అగ్ని సరస్సు వంటివి, ఈ పదబంధాలలోని పడాలకు అర్థం తెలిసినంతమా తాఫన పదబంధవమం తా అర్ధంకాదు. (8) వాడుక లోని మాటలు. ఇవి కూడా నిఘంటువులో ఉండవు, 'సీవేపేి అన్నప్పుడు “వెపు అనే దాని వికారరూపం “వేవు'.. (9) ధ్వన్యనుకరణం కోనం నృష్టింపబడేమాటలు. అరె యూం రూం యుటక్‌ ఫటక్‌, ఖశేల్‌ వంటివి, (10) మాండలికాలు, వెళిపోవు, ఒస్తు న్నాయి (వస్తున్నా యొస్తున్నాయి. వశాను (కేకలేళాను) వంటివి, (11) నూతనక్రియలు, ప్రగల్భించు. అఘో రించ్రు అవర్సించు నంరావించు, స్ఫురింపించు వంటివి, ఛీథీ వ్యాక రణసంస్క్టరణం

వ్యాకరణాల సంకెళ్ళు విడిచ్చి తనకవిత్వంకోనం మాటలు వెలువడ్డాయని ఇప్వూకోవడంలో ఎంతో సాపహానం ఉంది, భాపాప్ర యోగంలో వ్యాకరణం పెళ్ల అవరోధాలను తొలగించుకుని అపారమైన స్వేచ్చను నంపాదించుకోవాలనే తహాతబాయీ ఇందుకు మూలం. నియమాల 'ేర్పరచి భాషను నంకుచితం చెసే వ్యాకరణానికి శీత వ్యాకోచం కలిగించాడు. వ్యావహోరిక ఛావు అంపే (శ్రీశ్రీకున్న అభిమానం గాంధికవ్యాకరణాన్ని తోసిరాజనిపించింది. వ్యాకరణం ఎంత పరిమిత మైనదో స్‌ తన వ్యాసాలలో కొన్ని చోట్ల ఉద్ధాటించాడు,

(1) “కవి తార్రస్వాదసకు వ్యాకరణం అవనర ౨ కాదని నేననను. నిజమైన వ్యాకరణం అభిరుచిని తీర్చిదిద్దుతుంది కాని కవిత్వాన్ని కొలవడానికి వ్యాకరణం చాలదుి13 అన్నాడుథీ శ్రీ.

ఆ 18 శ్రీశ్రీ సా ఒకటి కావ్య, 215 పే,

[04]

500 శ్చీశ్రీ కవిత్వం వస్తువు సంవిధావం వ్యాకరణకారుడు నూతనకవులకు సంకెళ్ళు వేస్తాడు చొరవగలవారు ఆ సంకెళ్ళను పగుల

గొట్టి నూతనప్రియోగాలు. చేస్తారు. వాటిని వ్యాకరణకారుడు తిరిగి అమోదిస్తాడు.. ఇది

శ్వచృకూ సంయమనానికీ జర పోరాటం, ఇందులోనే భాష. అభివృద్ధి పొందుతుంది.

(2) 'సుకవుల్‌ వ్యాకృతి అశృతి మార్చేసే కావ్యాలల్ల గలమి14 అంటూ శ్రీజ్రీలే సాయంగా అంగీకరించాడు. లీశీ కచిత్వం సూకనవ్యాకరణానికి ఎన్నో లమ్య్యూలను నరఫరా చేస్తుంది. ఉచాహరణకు _ 'బెలువడినై, ఒస్సున్నాయి అనే [కియారూపాల్ని జాలవ్యాకరణం అంగీకరించదు. కాని వీటిని వ్యావహారికోచ్చారణను బట్టి శ్రీశీ) స్వీకరించాడు “భూమివిాదా భుగ్నమౌ తాయి అన్న ప్రూడు “మోదా' అనే దీర్చ ౦ వ్యాకరణసమ్ముతంకాదు. కానీ ఇలాంటి వాటినన్నింటినీ శేపటివ్య్యాకర ణం అంగీకరించక తప్పదు. మూలిక మైన లతమణాలను శీంల్ట్రి సాభారణంగా తిరన్మ్రరించడు, విలతణ ప్రయోగానికి లోకవ్యవహారాన్నో ప్ర ల్యేక ప్రయోజ నాన్నో ఆలంబనం చేసుకుంటాడు

(8) 'వ్యవహారాం[ధ్రం జీవత్‌ పవాబామది వదిలి పెట్టి పాతదయిన స్థాణువయిన గా్రాంథ భాపును. చెవినెవడు పెట్టు నేడు'15 అని శ్రీశ్రీ ఒకచోట ప్రశ్నించాడు. మనకున్న వ్యాకరణం గాాంథిక భావ టే ! గాంధికభాషలాగే వ్యాకరణమూ స్థాణువయినోయింది, డాని వికాసానికి జీవద్భాహ అయిన ప్యావహోరికం అవనరం అవుతుంది. “నర్ఫిగాలి (పశ్నిస్తూ వెళిపోయింది' అశే వాకన్లంలో వెళిపోయింది ఆనే ప్రయోగం విశాఖముండలంలోని జీవద్భాపషలో నిదే [ % వెరిగాలి ప్రశ్నించుచు. వెడలివోయో” అని గాఫంధికంలో రాసి ఉంటే శ్రీశ్రీ తన శెలీలతణమైన లయను కోల్పోయేవాడు, ముసిల్టొక తె న్పివేళ్చీ చూస్తూ ఉంటాయ్‌, పాజేద్‌ పాడించేదీ, శావాలోంప్‌ వంటి ప్రయోగాలనేకం. జీనత్‌: ప్రవాహం నుంచి శశీ చేత స్వీకరింపబడ్డ వే.

(4) “ఒక వాక్యాన్ని పూర్తి చెయ్యకుండా ఇంకోవా క్యాన్ని పాంరంభించకూడదు. కాని ఒక్కొక్కప్పుడు వాక్యం పూరి కాకముం బే నక్నవ్యం పూర్తి అయిపోతుంది. అటువంటప్పుడు వ్యాకరణ మర్యాదను పాటించడానికి వ్యర్థృవదాలను వాడవలసివస్తుంది'16 అని శ్రీభ్రీ ఒకచోట సూత్త్రీకరించాడు, వ్యర్దపదాలను పూర్వక వులు వాడటానికి కారణాలలో ఇదొకటి, న్సిదంకు వెలియె ... నేనొంటిరినై .. నాగదిలోపల చీకటిలో 1! చీకటిలోపల నా గదిలో అనే పయౌొ గంలో వాక్యాలు పూర్తికాకుండానే వక్నవ్యం పూర్తి అయిపోయింది. "గదినిండా నిక్శద్దం ! చా భీథీసా మూడు వచన 275 పే

15 సిరిసిరిమువ్వ శతకం,

10 అభీ సా. రెండు, వచన, 5090 పే,

మహా్యవస్థానం న? ల (| న

నాయంత్రం ఆరున్నర | గదిలోపల చినుకులవలె చీకట్లు ! గదిలోపల చవేవో ఆవిరులు 1”

మొదలై నవా క్యాలన్నీ అనంపూర్తా లే.

(౧) సంస్కృతి వ్యాకరణాన్ని కూడా. శ్రీశ్రీ కొన్నిచోట్ల ధిక్కరించాడు, చరార్తమాన అధ నొ ఆజ ణు ఘూర్ష మాన దీర్లమాన గిరిశిఖరాల్‌ మొదలైనవి - సాహసప్రియోగాలే అన్నారు వ్యాకరణ తతలు “వీ చండళాననుడికీ లేని త్తి భానకి ఉంది. నంఘానికి పోలీసులు ఎలాంటివారో భావఃక్‌ వ్యాకరణం అలాంటిది. అస్పివున్నవా ళ్ళ జరాలను పోలీసులు కామాపు చేస్తారు, పండితుల దోపాలను పొంథపు యోగాలంటుంది వ్యాకరణం" 17 అని ఠీథీ వా్రాఢప) యోగాలను చేసూ ఉంటాడు,

ఆలి

లీల వ్యాకరణజ్ఞానాన్ని ఉ రకాలుగా విశేవంచవచ్చు (1) వ్యాకరణసం(పదాయాను నరణం (2) సూతిన వ్యాశరణనంప) దాయకల్పన (8) వ్యాకరణ సంప్ర) డాయసంన్క్రరణం (4) వ్యాక రణసంప్ర దాయతిరస్కర ణం. వీటిని వరునగా ఉదహారిస్తాను, (1) వ్యాకరణ మ ర్యాదలు తనకు సంకెళ్ళు కానవుడు వాటిని శిర సావహించాడు తత్ర, అనలు రహన్యం వ్‌మి టంకు వ్యాకరణానికి నూలమైన మహాకవ్సల ప్ర యోగాలమిోాద థీథీకి గౌరవం ఎక్కువగా ఉంది అందువలనే వ్యాక రణం ఉపాచేయం, రోచిర్ని వహూం, గరుత్పరిరంభం, మనఃప్రిపంచపు టావర్తాలు, శరన్ని శీధినులు, భిమువర్షీ యసి, మనస్సీనీవాలి, (కొన్నెత్తుకు, ధనుర్ద్యుతి, విద్యు స్తేజం, తటినుణి, గుంజన్ట్రృదంగాలు, గళన్ధుంగళ, మొయిల్లారి వంటి ప్రయోగాలను వ్యాకరణమంతా నంచలగె భావించే కవి చేయలేడు, ఇవన్నీ వ్యాగర ఇజ్ఞులకు ఆహ్హాదం కలిగించే ప్రయోగాలు.

(2 అన్యభాషలలో కవులను పరిశీలించడంవల్ల ఫ్రీథ్రీ నూతన వ్యాకరణమ ర్యాదలను సృష్టించగలిగాదా? ఇవి చాలావరకూ వాక్యసంవిధా నాలకు నంబంధించినవి. “నడ్రిేశేయాకన మూవ రించిన - మేఘాలానర్జించిన - (పచండయుంయూ ప్రభంజనం గజగజలాడించిన - నడిసం[దవు శరటాల్లో (మోగిన - శంఖాళావం, ఢథంకాధ్వానంో అనే (ప్రయోగంలో విశేమణా లన్నీ వాక్యాలలో నడుగగా ఈ వద్ధతివార్యం క వ్యాకరణానికి అచుంబితమే, “తల్లడిళ్లే

శ ఉం రగా ఇళ్ళగిల్లే పల్లటిళ్లే ఛాటసారో అనేప్రయోగం విశవమణాలు మూడు (శ్రియాజన్యవి శేమణాలు ళాగి గ. అష నరు శావడం వినూతనం కనబడ లేదొ మరో(పపంచపు అగ్ని కిరీటవు ధగధగలు, ఎ[ర్రభావుటా నిగ నగలు, పోమజ్వాలల భగళగ లో అనే వాక్యసంవిధానంలో_ థ్రీత్రీ మూటల పొదువును వనాదించగ లిగాడుం

(8) వ్యాకరణొన్ని సంన్కరించాలనే ఇూూఫుతో నే భక సూతనక్రియలను సృష్టించ

సరిప విరుతించు, [పలాపించు ల గలిగాడు, విశీర్ణి ల్ల పరిక్షమించు; రిస్థవింయు , ధలాపించు, ఆవలర్పించు, వికాసించు, నంఘర్తించు, (క్రమించు నంటిని అరుదైన (1 " పా

7 తతనా రండు వచన, 18ఓ పే

508 శ్రీవ్‌ కవిత్వం వమ్తుప, ఎంవిధానం (4) వ్యాకరణాల సంకెళ్ళను విడవడం వల్లనే వ్యావహారిక భాషనుంది అనేక ప్రయో గాలను శ్రీశ్రీ స్వీకరించగలిగాడు. విరుచుకు పడండ్కి ఆః లేసీ నేనొకల్ణే, కనుక్కోముంటాయ్‌, కళ్ళంటూ ఉంక్సే, అడుగిడినై , తిరుగుతుంక్సే, అడుక్కునే శ క్రిలేదు వంటి వెన్నో ఉన్నాయి. శీత చందనస్సంస్కర ణం ఛందస్సుల సర్పపరివ్యంగం వదలి మాటలు నెలువడి, పరు”డి తన యెదలో అడుగిడి నాయసి ఇప్పుకో డంవల్ల ఛందస్సులను భయంకర మైన బంఛాలని ఇెప్పినట్లయింది. వ ఛందస్సులు సర్చపరిప్వుంగాలు ? ఎందుకిలా ఇప్పవలసివచ్చింది ? వాలా నిదానంగా అర్ధం చేసుకోవలసిన విషయం. గణబద్దచ్చందస్సుల మోదనే ఈ దండయాత్ర, మా(తాబద్ధచ్చందస్సులూ వచనగీ తొల స్వచ్చందగ మనాలూ- శ్రీ మాటలకు సర్పపరిషుంగాలు కావు, ఛందస్సుల పరిమితిని కొచితిన్‌ ప్రయోజనాన్నీ గురించి శ్రీశ్రీ ఎంతో చర్చ సాగించాడు. ఛందస్సుకు ఛ్రీశ్రీ భావించిన (ప్రయోజనాలేవి? (1) వేగం (2) గద్యభిన్నత (3) గతి (శ) నియతి (5) రసావిష్కరణ (ఇందులో వే క్లుప్తత, గుప్పత్క రమ్యత లయ వంటి వన్నీ) ఈ ఐదింటిస్‌ వరునగా ఉదహారిస్తాను.

(1) "వేగాన్ని సాధించే ఉపాయం ఛందస్సు, ఛందస్సు లేకుండా కూడా ఈ వేగాన్ని తీసుకురావచ్చు అవ (ప్రాసలవల్ల నూ, ఒక మాటగాని, కొన్నిమాటలుగాని పునశ్చరణ చేయడం వన్‌ వా దోమోంవన న్కు వాక్యరూపాన్ని మార్చడం వల్లను వచనగీతంలో ఈ గుణాన్ని

ను, ఇందుకుగాను కనికి మాటలయొక్క_ కొలత్క బకువు, పిరవు, +లటుం శ్చాగొ తెలియాలి. మాటలోనుంచి ఎంత అర్థం పిండడానికి ఏలుందో అంతా అతను ఏండుకోగలగాలి వాటిని వరకంగా అమర్చితే ఎక్కువ 65601 తీసుకురావచ్చునో తెలిసి ఉండాలి”18 ఇవి ఛందస్సు పరిమితిని గురించి శ్రీశ చెప్పిన మాటలు, ఛందస్సులేకుండా కూడా (ప్రబంధ కవులు తేనా వచనాల్లో వేగాన్ని తీసుకురాగలిగారు. అయితే ఆ వచనంలో పాదవిభాగం లేదు, పద్యానికీ పనికిరాదనుకున్న విమయాన్నే వారు వచనంలో చెప్పారు. శ్రీశ్రీ విషయానికి పద్యం పనికీ రాలేదు: వేగం మాత్రమే అనసరమయింది. అందుశే (వ్యూడల్‌) గణబద్ధవృత్తాలను విడిచి వేయనలసివచ్చింది, “నేను సైతం (పపంబాగ్నికి సమిధ నొక్కటి అహుతిచ్చాను' అనే గీతంలో ఛందస్సును మించిన వేగం ఉంది. ఇందులో వేగం సాధించడానికి ఛందస్సు ఒక ఉపాలో? మూ(తమే, “ఆ చెలశేగిన కలగాపులగపు విలయావర్నఫు బలవత్‌ రురవత్‌ పరివర్త నలో నేనేయే వీధులలో చంక్రమణం చేశానో” అనే పంకుల్లో నిర్జిస్టమైన ఛందస్సు లేదు ఛందనా?

18 శ్రీఫ్రీనా రెండు, వచన 505 మే

పహాపస్టానం గ్‌009 "తేకండానే 'వేగం' సాధించబడింది, వేగం సాధించినప్పుడొక గమనం వర్చడింది, ఆ గమనం చతుర(నగతి అయి కూర్చుంది.

గ) “పద్యాన్ని గద్యంనించి “జేరుచేసి చూపేది ఛందస్సే అయినా ఛందోననుబద్ధంగా రచన సొగించి కావ్యత్వం సాధించడం సాధ్యమే అని వచనగీ తాలసంవిధాసం రుజువుచేస్తుంది"19 అని వచన గీత కావ్య తానికి ఛందస్సు ముఖ్యంకాదన్నాడు శ్రీశ ఈ అభిప్రాయం ఆచాన్న పట్టణవు నముద)తీరంలో మనం అన్నీ పిచికగూల్రేనే కట్టింది ఇ” వంటి పంక్తుల్లో రుజువయింది,

(8) “చందస్సు గుర్రం వంటిది గురిం ఎటుకీసుకుపో తే అటల్లా వెళ్ళిపొయేవాకు ఆశ్వికుడు కానశ్త, ఛందస్సు లాగకుపోయినట్లు వా సేవాడు సంవిధానజ్ఞుడుకాడు మరి ఆ ఛందస్సును లొంగించుకొని దానిచేత చిత్రవిచితురీతులలో కదం తొక్క చినవారినే ప్రశం సిసాము”20 అన్నాడు మరోచోట ఛ్రీశ్రీ, “మరి నిన్ను నరిస్తే/నాకగుపించే దృశ్యాలా/విని వించే భాప్యాలా/అగ్నిసర స్ఫున విశసించిన వజ్యం/ఎగిరే లోహా శ్యేసం/ఫిర ంగలో జ్వరం ధ్వనించే మృదంగ నాదం” అనే పంక్తుల్లో 6 పాదాలున్నాయి. ఇవన్నీ ఒకే కొలతలు కలవికావు, 10 14, 12 18 19, 29 మాత్రిలుగ ల పాదాలు, అన్నీ చతురస్రుగతిలా' నడివవు, అయినా లయ పరివుషుంగా ఉంది. ఇటే చిత్రవిచితుగతులలో ఛందస్సును నడిపించడం.

ఠు

(4) అత్రాలు. లేకుండా పద్యాలు వా్శయడానికి ఏలుంది అంక ఇదివరకు కొంతమంది ఎగ ఇాళి ఇయ్య లేదూ 1 కాని గణాలు లేని పద్యాలకు కూడా కొన్ని నియమాలు "లేకపో లేమ, ఈ నియమాలు గణబద్థెచ్చ్భందస్సులకు చెందిన నియమాలు కావు, జక్కొక్క_ప్పుడివి వెనుకటి నియమాలకో “శ్రీనలం వ్యతిరేకంగా కూడా ఉండవచ్చును, వెనుకటి కా లబర్టలను తెచ్చి ఏటిని విలువ కట్టడనికి (ప్రయత్నించకూడదు 21 అని మరోచోట శ్రీశ్రీ స్పష్టంచేళాడు, ఆకాశదీపం ఖండిక గణాలులేని పద్యమే!

లో రణకు (5) ఆచ్చందస్సునుంచి స్వాతం్యత్యం కోరడంలో కవి రసావిష్కరణకు కావలసిన కొన్ని మూలద లను నంతరించుకుంటాడు. ఈ నమూలదవ్యాలు ఊన్నంత కాలం కవి తానికి ఛంవో లద ంకాదు అని మరో రహాన్యం బయట పెట్టాడు తథఖీ. పదాడంబరంతో ఉని చుందమక మనంగ బే న తతర భావనముదయ్‌ పదర్శనో త్భుకముతి నౌచుందమక మసలు ఇవ! నీ సన్నిధికి నేగు పవి ల చన శ4ీ5్‌ పే శ్సత్రీసో రెండువి ౭0 శ్‌ ప. లండు కావ్య 501 పే 21 అతి” 04పే ౭2 భత సా వచన 504

వ10 శత్రు కవికుల మస్తవు, నంవిధానం౦ 'జెంచినాడ"23 అనే తేటగీకిపద్యంలో ఛందస్సున్నంతగా సావిష్టరణలేదు. "కడుపు దహించుకు పోయే పడువుక తె రాతసరతిలో అర్థనిమిలితి నే తలల భయంకర బాధల పాటలపల్లి వి" అనే వచనినీతి పంక్తుల్లో రసావిష్కరణకు కావలసిన మూబద)వ్యాలున్నాయి. ఛందస్సు లేకుండా కూడా వె 5 లతుణాలను సాధించవచ్చునంబాడు శీ్రఫిి, ఆ విషయాన్ని ఎలా (పజిపా దించాడదో చూడండి.

(1) “వచనం నడుస్తుంది. కవిత్వం పరుగెడుతుంది. వచనంచేత పరుగెల్నించి దొగ్ని కవిత్వం ఇయ్యవచ్చును'”24 అన్నాడు శ్రీశ్రీ. "నిప్పులు చిమ్ముకుంటూ నింగికి శేనగిరివో తే నిబిడాశ్చర్యంతో పీరు _” అన్నది వచనమే, దాన్ని పరుగెత్తించడానికి పదాదియతి విన్యానం నహాకరించింది. ఇలా కాక “అగ్గి కురుస్తూ నేనాకాశానికగిరిహో యాను, ఏళ్ళు నన్ను ఆశ్చ ర్యంగా చూశారు” అంక వేగంలేదు, వచనంగా మిగిలిపోయింది. వచనంలో వాకొ్రలళు విడిపోతాయి. శేవలం అభిప్రాయపికటనయే అక్కడ ముఖ్యం. కవిత్వంలో భావవ్యంజనకు వక్త ప్రయత్నిస్తాడు. ఇందుశే పరుగు,

(2) “ఒకానొక కాలానికీ స్థలానికీ సంబంధించిన దృశ్యంనుంచి వెంటనే ఇంకొక సలకాలాల కృళ్యనికి గంతువేసి ఒప్పించుతుంది కవిత్వం, 5, 2101 వాొసిన 72806 1204 లే ఇందుకు ప న కకక ఎ ఇ న త ఛావచి(తాలకు స్థలభిన్నత ఉంది, “వాసంత సమిరం నీవై / హేమంలే నై " అన్నప్పుడు భావచితా్రాలకు కాలభిన్నత కవిపిస్తుంది, ఫ్రీ, “మాయంటావా ? అంతా మిధ సః అకారం నిర్ణ యించాలి”26 అన్నాడు మరోచొట బావూ ? లోకం విధ సొధ్యంటావా నా ముద్దులవేదాంతీ ఏమంటావు ] మాయం శంటావూ ౯” అని వ్రాసినప్పుడు హృదయంలోని రాగాలాపన వినవస్తుందిః “తల వంచుకు వెళిపోయావా నేస్తం సెలవంటూ ఈ లోకాన్ని వదలి” అనే వచనపద్యం విపొద వాగానికి బహిన్స్యరూపమే, ఛందస్సులను నిర్శయించుకుని రాసి ఉంకే వాటికి ఆ నపహాజల్వేం ఎభింబేదికాదు. స 28 థ్రీలీసా ఒకటి కావ్య 97 పే 24 శ్రీఫ్రీ సా శ0డు, వచన. 504 పే 25 అడే, 26 థీథీఫా ఆ0డు. వచక 548 పే

మహా(పస్థానం న (4) “ఛందస్సుల అశ్వహృదయం తెలియనివాడు నవారీకి తయారుకాకూడదు"27 అని కూడా

ఇప్పే అధికారం ఉంది ఆ్రీశ్రీకి, మహోపుస్టానం, (పలిజ్ఞ, జగన్నాధుని రధచకాలు వంటివి గ్రీట్‌ శందన్సులకు రాతుగానిరూజించేగీ శాలు, (5) “పద్యంలో ఏది ఇన్పినా భాగానే ఉంది నదీ ఇెప్పక పోయినా వదో ఇెప్పినన్తు ఉంటుంది*28)అని మరోచోట ఎత్తిపొడిచాడు శీ 980. సద్యానికుండే సంవిధాన తత్పరత్వం మిద ఇది తిరుగుబాటు. ఈచర్చవల్ల "తేలుతున్న అంళా లివి, (1 కవి ఛందస్సుక్కిలొంగిపోరాద్దు ఛందస్సునే లొంగగీసుకోవాలి, (2) ఛందస్పే కవిత్వం అనుళోశాదు ఛందోగుణాలయిన లయ్య గత్కి వేగం వంటివి కవిత్వానికి లభిస్తేచాలు! (క్రి గణ బద్ధ చృందన్నాలు జీటి కాలప్రటవనరాలకు గాసీ వ్యావహా)క భామకు గాసే నమాజ వాస్త వికతకు గానీ నరిపోవుః న. మా ళ్రాచ్చందస్సులూ స్వేబ్భా చ్చందస్సులూ స్వీక రించకతప్పదు.

ఛందస్సును కొండచిలువ కాగిలింతతో పోల్చడానికి కారణాలను మనం క్రిందివిధంగా (కోడీకరించవచ్చు

(1) చందన్సులంకే తాను ప్రూభవ, స్వర్గ దేవతలు (1926-88) రచించిన కాలంనా4 వృత్తాలూ ేటగీటులూను.. అవి వాక్య(క మాన్ని అస్తవ్యస్తం చేస్తాయి అక్కడి అన్వయశేశ శారణం ఆ ఛందస్పే- (2) రసొవేశం జలపాతంలా (వవహిస్తున్నప్పూడు వ్యవహారానుగుణంగా వచ్చే నపహాజవా కాలో ఛందస్సులలో, ఇమడవు అందువల్ల కృతకవా క్యాలు తయారవుళోయి. ఆచేళం మరుగున పడుతుంది... వేగం కుంటువడుతుంది, (8) ఛందస్సు మాటలకు పర్యాయ పదాలను వెదుక్కోవడానికి జారితీస్తుంది. పాతిపడిన పదాలను వాడవలసివన్తుంది, ఇవి జీవచ్చా వకు పతి బంధ కాలవు ఆయి (4) పొచీన కవులు ఛందస్సులతో కొన్ని గారడీలు చేశారు, ఇవి మాటలకు సర్పపరిష్టంగాలవంటివే 1 అప్పకవి దీన్ని “బంధకవిత్వం' గా పేర్కొన్నాడు. ఈ బంధాలలో వాగబంధంకూడా ఒకటి, ఇటువంటివి రసావశానికి భంగ కారణాలవుతాయి,

ఛందస్సులను నర్పపరిష్వంగాలన్న శిఖ ఛందస్సులను వదిలి పట్టగలిగాడా ? అని ఛాలా మంది వేసే ప్రశ్న కవి త్వానికి ఛందస్సే అవసరం లేదని శ్రి ఎక్కడా చెప్పలేదు, వీ ఛంద స్పులై తే మాటల పాలిటి సర్పపరిష్వంగాలవ లె ప్రొణఖీతి కలిగిస్తాయో వాటినే విసర్టించాడు

మ స ల జ

శ్రీశ, పాతకొత ఛందస్సులసో జీశిమార్షిచృందిస్సులనూ సమ్మేళనం చేసుకుంటూ లయ ప్రానలనూ శుంతిగతులనూ ఆభారంగా చేసుకుని నూతన చృందస్పుఖను (పయాగించాదు. ఛందస్సులలో భాగంగానే పరిగణింపబడ్డ యతిపొనలు కూడా కవిత్వానికి అపెసౌగసు పూతలు” అయితే వాటిని ఐడిచివేసి నూతనరీతులను (ప్రవేశ పెట్టాడు, టా

27 (వితావుయో జనం ఖండికలో

28 'అరుణచర ణాలు" ఖండికలో

512 ఫ్‌ 1 కంస 6.. వన్తుప్క, నంవిదానం శ్రీఖ్రీ వచనక విశాప్రస్టానం ఫ్యూడల్‌ వ్యవస్థనుంచి సమాజం బూర్జువా న్యవస్థలోకి మారుతూ ఉండగా కవిత్వం వృత్తంనుంచి మ. క్యాలసరంలోకి వురోగమించింది. బూర్జువా వ్యవస్థలో వజూనీకానికీ మాతా చృందస్సుల చ్యాారాను నాగరికజనానికి వచనగీతం ద్వారాను కవిత్వం అందజేయబడుతుంది. మూత్ర చృందస్సులలోనూ వచనగీతంలోనూ కూడా శ్రీని తన కవిత్వాన్ని శాయడం ఒక సమన్వయ ధోరణియీ. వ్యూడల్‌ ఛందస్సుల సర్పపరిమ్వుంగం విడిచిన శ్రింట్ట మాటలు వచనగీతం (9 22 - 5:66 7లకలగా రూపొందాయి, కవితా ఓకివితాసూలంగా వచసగీతిమే! అను[పానలూ సజాతీయశ బాలూ వడిగల నడకా” కొన్నిదృశ్యాల రూపచి(త్రాల జూబితాద్వారె ఒక మాససిక స్థితిని కల్పించడం (17002109) వచనగీతపు లతజాలు అన్నాడు శశి, వచనకవి తాపిస్థానానికి శశీ ని మరలించిన వేమేనిటి ? ఇందుకు నమాధానం ఇెప్పడానికి “కవితా ఓ కవితా గీతాన్నే ప్రమాణంగా తీసుకుందాం, (1 కవితా ఓ కవితా' లోని వడి గల నడకకు మూలం చతురనిగతి రచనయే. ఈ గతి ఛారాప్రాయంగా సాగిపోతుంది. పొద విభజన గణసంఖ్యను బట్టి జరగదు, అది అ నేకరూపాలను యథేచ్చగా పొందుతుంది. సాధార ఇంగా ఈ విభజన పదవిరామాలమిాదా వాక్యవిరామాలమిాదా భావవిరామాలమిద ఆధార పడి జరుగుతుంది. పాదపిభజన జరిగినా లయవిశామం జరగదు.

(2) కందపద్యంవిణాద (శక గల (ప త్యేకాభిమానం వచనగీతం రచనలో అంతర్లీనంగా గోచరిస్తుంది. ఇది కందపద్యాన్ని సాగదీన్తూ. చేసిన ఛందణపయోగంలా ఉంటుంది. కానీ కందపద్యాన్ని ,కుంటించితే వచనగీతం కాదనీ ఛందోగవమృనం శె లుబండి నడకయితే వచన గమనం విమానవిహారం వంటి29 దసీ శ్రీశ్రీ స్పష్టంచేశాడు. పట్టాలమిదనే స్టేషన్ల లో ఆగుతూ పోయేది లైలుబండి, ఆకాశంలో స్వేచ్భగా మరింత వేగంతో పోయేది విమానం, శ స్వెచ్చ వేగం అనేవి వచనగీతపు ముఖ్యగుణాలు, ఇవి బూరువా నమాజ ఫుఠరోగమనానికి నంశేతాలే, జ

(శ్రి ఆంగ్ల సాహిత్యంలో బూర్జువా వ్యవస్థకు (ప్రతీకగా వచ్చిన బహుళళబ్బ చితువచనం (201 200000 07080) శ్రీశ్రీ వచనగీ తానికి ఒక ప్రేరణ కావచ్చు, ఇలాంటి వచననగీతొన్ని “తెలుగులో తనకన్నా ముంచే శిమ్‌ట్లా, అడవి బావీరాజూ రచించారని శ్రీ శ్రీయ్‌ ఒప్పుకున్నాడు 30,

ఇంగ్లీ షులో ఉం 022 పోలీఫోనిక్‌ వ చనక విత్వోద్యమానికి నాయకురాలు, 1914 లో ఆరంభమెనది ఈ ఉద్యమం. ఈ వచనాన్ని 0[0%850240 ౯0234 అంటారు 20 భ్రీథీసా రెండు వచన 506 వే

80 ్రీతీసా రెండు వచన, 506 పే.

మహాపస్తానం ల కరి బాని లవణం *2 91626108 05 మ61లా 6 ౪76156, రల 2968001006 2111662008, 226 16 1600ల 16 8080 0% 410మ12286 1928లొ8 1 (4) తనకన్నా ముంచే “వ్రీవర్సు'ను దువూగరి రామిరెడ్డిగారూ ముద్దుకృక్ణుగారూ రాశా ర ణి రని శ్రీశ్రీ వాజ్యులం32.. ప్రీవర్చు ఫ్యూడల్‌ వ్యవస్థలోని గణబద్ధిచ్చందస్సులను నవాలుచేసి స్వేచ్చను సాధించడంతోపాటు పదాలను రసోద్దీిషళ ౦ (ఈ008076) గా వాడటంకూడా నేర్పింది, లతిం ₹09806 0% [66 ₹ల56 $6౧660 (0 01116086 6 2కు 8ర5 మం0ం0201021 096 0 56661 286 10 [0005 21162608 08 (16 67002076 ౪2166 0 ౪౦86583 (5) శ్రి శ్రీ వచనగీతంలో వృత్తగంధిపాదాలు కనిపిసాయి, జంటమాటలున్నాయి. నమూనా విధాలైన అనుప్రొనలున్నాయి. విచిత్రసదగుంపనాలున్నాయి. అందువల్ల శ్రుశ్రీ వచనగీతం నకలరీతి నమ్మేళేనం గల లయగంధి వచనగీతం. ఇందులో శ్రంల్ల్ర చేసిన ప్రయోగం ఏమిటంళకేే ఐదుర కాల ఛందోవ్యనస్థలను కలివీ ఒక సూత్న వ్యవస్థను సృష్టించడం, ఆ ఐదూ (1) మాతా చ్చందస్సులు (2) కందపద్యం (8) పోలీఫోనిక్‌ వచనం (4) (పీవర్చు గ్ర వృత్తాలు,

శ్రీశ్రీ రాసిన వచనసకవిత బహుళశబ్దచిత్రనచనం (9013030210 12030) కాదు, బహుళశబ్ద

ద్‌ చితపద్యం (0013930810 769) మాత మే, పోలిఫోనిక్‌ పద్యం (ౌం00310 ₹6590) గురించి 000 60౪14 161086 అశే కవీ చెప్పినదిది :_ 2 భాష 05 [091089 6086006 ఇరూస 066 ₹650 11016 న! ామ6ిరే 001421 ౨8010503, 852108 116 00 6660124176 34110 0 6 006 206 లు6 గంళజగు! 0000156063 0 3124600680 01 126 026.8 క, వోలీఫోనిక్‌ పద్యంలో (థీవర్పులక్షణాలూ పద్య/ గేయ లతణాలూ కలగలిసి ఉంటాయిః శవికా ఓ కవితా" గీతం అలాంటిచే,

' ప్రతివచసగీ లౌన్ని "బేన్ని చానికిగా విశేషించి నమాలోచించాలి అన్నాడు తీఠి. శ్రీత్రీ వచనగీ తొల్లో వై విధ్యం ఉండటమే ఇందుకు కారణం, వాడు, వ్యత్యాసం అనే ఖండికలు “శ్రీవర్సు కుదాహరణలుః “అకాశదీపం'లో పోలిఫోనిక్‌ పోజు లతణం ఉంది. కవితా ఓకవితా వోలిఫోనిక్‌వర్స్‌ లతణంగి లది. "గం పెళ్టు జనార్దన రావుకోనంి కొంత పోలిఫోనిక్‌ పో్రోజుగానూ ఫొంత వోలిఫోనిక్‌ వర్చొగానూ నడుస్తుంది. లా

31 50820 2741

శ2ి భ్రీలీ సాః రెండు, వచన 606 పే.

33 షమ 133 టె

34 1100600001 (60 16 506 0 2121193 14620006 244 పై,

[65]

వే శ్రైత్రీ కవిత్వం వన్తువ, నంవిధానం కవితా ఓకవితాలో పద్యగమనం చెదురుమదురుగా ఉంది, కందం, విద్యుత విద శేఖ, తోటకం స్పష్టంగానే కనిపిస్తాయి. ఏ గణాలను అవృతృంచేస్తే లయ వర్పడుతుం పాగా తెలుసు మగణ నగణ జగగాలను ఎక్కువగా అవృత్నెంచేస్తాడు న్టూలదృప్టికి ఛందన్న్సా వదిలి వేసినటు కనిపిస్తూ చందస్సం[ప్రడాయాలను వుష్టికరాహారంగా స్వీకరిస్తూ కొత్తరకం గొ పార్టించుకుంటూ ఉంటాడు శ్రీంనీం, శ్‌్రస్‌0 ఆవేకాసికి ఛందస్సు లొంగిపోతూ ఉంటుంది. “లయ లీ వచనగి తొసికి పా9ణధాతువు. ఛందన్నునుంచి లయవై ఫునకు సాగడం వ్యూడల్‌ సంప) చాయం. లయనుంచి ఛందస్సువై పుకు సాగడం బూర్జువాపయోగం ఇదే గ్రీశ్రీ వచనకవిలా (పస్టాన రహాస్యం. అ్యార్టింగ్ల భలం 15 90 50౯ 0 180108 10 06 066 కులం 04806 10 ఫ063= 036 ఇపలు లుం 15 0 మంటల ఫంం6ం అంైః6ం9%08 620006 200416 16 015% 206 16801228 2టల12 అంత ఏ108 106 గం6101106 0 ౪6156 41096 010 81౪4౬ 106 502 01 661108 2విడే ఇలంటి యి 156 1106 18000156 206 127 [0 ళం ౦6 206 000 జం 6065520” 5 7 అన్నట్లు శ్రీంథ98ి అవేశనూూ లయవిన్యాసమూ భిన్నభిన్నాలు కావు. రెండూ వకభారగానే వెలి వడుణూ ఉంటాయి. (శ్రీశ్రీ వచనగీతంలో ఆవేశవిరామాలు “కవితా ఓకవితా' అంతా. ఒక అవేశపూరితకవితాస్తోత్రమే. ఒక అద్భుతానుభవం కలిగినపుడు, ఒళ్ళు జలదరించి గుండెలు కరిగిపోయి. రక్తం స్పందించి, వెలునడిన వాగ్ధారవలే ఛాసిన్తుందీ వచనగీతం, తానుపొందిన అనుభవసంస్పందనను భావలోకి అనువదిస్తూ (గుక[- (తిప్పుకోకుండా పాడుకుంటూ పోతున్నప్పుడు ఎక్క_డై తే వీరామమూ నిశ్వాసమూ అవనరమని విస్తుందో అక్కడే ఈ వచనగీతంలో ఆకాంినవిభాగం వంటిది ఏర్పడింది, దీన్ని ఆంగ్ల ౦లో 510058 అంటారు. పద్యంలోసూ "ేయంలోనూ నాలుేేేసీ పాడాలకు విరామం ఉంటుంది కాని వచనగీతంలో 500006 యే విభాజకాంఛం. “106 0 00 ౪6056 11026 15 06 116 100 16 8920ల 0! 91120169 ఈం 924860 0౯ ఈం 1106 286 ళం 106 900906, “0100. అటో 06 [86 016 ప0య్క 0 289 06 00) 2 గ క201 $20006 153 2 0౦0009]16060 01001634 ఇటువంటి భాగాలే కవితా ఓకవిళోలో ఎనిమిది కనిపిస్తాయి. అవన్నీ అవిచ్చినలయ[(ప్రవాహాలొః ఈ భాగాలు ఒక్కొక్కటి ఒక్కొక్క దీర్చవాక్యంగా రూబొండాయి. ఈ నీర్చవాక్యాల తిరిగి కొన్ని ఉపవాక్యాలుంటాయి, కాసీ అవన్నీ ఆశ్చర్యార్ధకవా క్యా లేకానీ నంపూర్ణ్మ వార్‌ కావు, ఇంకా నేనేం విన్నానా ౪ అని ప్రశ్నించి ఆ విన్నవాటి నొక జూబిళాగా ఇస్తాడు. జాబితా పూర్తిఅయ్యేదాకా ఆ వాక్యం ముగియిదు, యాం 10.02460,.. 36 తము పెంచల]. 86 1100610408 (0 ఈం 5464) 0౯ 8081130. ప16020426 244 ౯

మహ్మ్యావస్థానం ఫ్‌1ే5్‌ శ్రీశ్రీ కవిత్వంలో ఇవొ కేషన్‌ కొన్ని దృశ్యాల రూపచి[(తోల జాబితాద్వారా ఒక మానసికావస్థను నృష్టించే పదతిని శ్రీథ్రీ 2700421072 పద్దతిగా చేర్కొన్నాడు, "వేడాలనుంచి నేటిదాకా 3౪0040౫ లశద కవిత్వువ ముఖ్యలతణాలలో ఒకటి. ఇక్కడ మసస్సు సాకర్షి ౦చేది ఛందన్సుకాదు. వరునగా ఒకదానిత ర్వాత్‌ ఒకటిగా వచ్చే 12285 ఒకానొక మానసికావన్హన్కు ఒక [00క6ను సృష్టిస్తాయి ” 37 అని ఏవరించాడుః పదాలను, భావచి[(తాలను వ్యంజకాలుగా రసోద్చోధ కాలుగా అర్థాంతర స్ఫోరకాలుగా వాడటమే ౨700410%. (2౪08 అనే (క్రియకు 10 క3కక్రంఓ ఇంయ0గ65, 16011099 10 అని అర్థం రం మాకం 6701664 06 2006 0 920038 అన్నట్లు ఆ[క్రియను[పయోగిస్తారు,) “౩7002476 72106 01 ఇంథ శ్రీభ్రీ క విత్యాని కంతటికీ ముఖ్యలతుణం, దిని అనరాతోశే ఛందస్సును అఆనుషంగికంగా మూడగలిగాడు భీత, "భూకంపాలు ప్రభుత్వపతనాల్సు విప్ణవం, యుద్ధం అన్నీ న్లవై తన్యం" అన్న ప్పుడు ఆపదాల పటిక ఒక మూనసికావస్థను "రీశెత్సి స్తుంది, ఇచే 67001101. వచన గతంలో శ్రిథ్రి ఇచ్చే జూబి వ టు శాలు పదచితాలకూ పదాలకూ కూడా సంబంధించి ఉంటాయి వచనగీతంళో మానసిఫోదీపన యి (ఇవొశేషన్‌)ను సృష్టించడానికి (1) సదృశ వాక్యపరంపరాప్ర యోగం, (8) వకవిభ క్తి ప్రయోగం (5) అద్యతుర స్వర సాద్భశ్యం (4) పాడాంతనమత (5) వి శేషణపరంపరాప్ర యోగం (6) ఫా మి లంకారాలా (7) శబ్దచి తాలు మొదలై నవాటిని వాడుతూ ఉంటాడు, ఇవన్నీ “కవితా ఓకవిళొ'లో ఉన్నవే. (ీథీపె సింబాలిజం [ప్రభావం కవిత్వానికి ప్ర యూజనం నమిటి ? అశే మూమాంనకు భిన్నభిన్నకాలాల్లో భిన్నభిన్న నమాధానాలొ వచ్చాయి ఈ నమాధానాలే భిన్న భిన్న సాహిత్యవ్యవస్థలను సృష్టించాయి. ఫ్ర) శన కవి తాయొత్ర)లో ఈ సాహిత్యవ్యవస్థలను చాటుతూ మార్క్సిజంలోకి ప) వేశించాడు. ఆ సాహిత్య చంక్రృమణా క్రమం ఇది - రొమాంటిసిజం య... సింబాలిజం సా ఫ్ర్రాయిడీజం సా. మార్క్సిజం వ్యక్తివాదం వ్యక్రపూదం ౫ వ్య నాది సా సమసష్టివాదం జా నమఫి మనఃమాళనం మ బ్రిహోనుభవం న ॥ క ప్త సమష్టి బాధా నునోరంజనం వినుక్త విముక్తి కవితా ఓ కవితాలో ఈ కీ మాన్ని నూచించాడు, భావకవిత్వం నుంచి సించాలిజంలోక్షి ఫుఠోగమించిన శ్రీకి కవితొనంగీతమే (9061021 మళ910 బహ్మ్థునుభ వాన్ని కలిగిస్తుందని టా జా 87 అీఠతిసాః శండు వచన 608 పే

516 శ్రీ కవిత్వం వస్తువు నంవిధాసం భావించాడు. అందుశే ఛందన్సును పూర్తిగా వదులుకోలేదు. కవితా నంగీతం. ఎంతగొప్పుదో “కవితాఓకవితాలో సూచించాడు, తనను మంతిఫంచిన నమ్మ్రగ్ధం గావించిన గాంధరం” అది! “తారానవివహాపు ప్రేమ నమాగమంలో జన్మించిన నంగీతం” అది + తన “నాడుల తీగల పై సొగిన నాదబహ్మూపు పరిచుంబన”లో “ప్రాణావసాన వేళాజనితం” అది! “నానాగానానూ రస్వానావళతే బ్రతుకును ప్రచండ బేరుండ గురుత్పరిరంభంలో పట్టిశది”- ఆ నంగీతమే ! ఇటువంటి నం తానికి ఛందస్పే ఆలంబనం. కవిత్వంలో నంగీతానికి పట్టంకట్టిన ఉద్యమం సించాలిజమే |! “10 ఘం పం610/ 0 06 90001196 ఇ౦౯63 206 000910 ఇం16 016. క24ర6612106 2400880664 116 1086100266 30100 ఇ2ం605 10103 ఇ20%0 0 2 ౧౯౧౦౪౦69 ఇ₹పేం36 ౯00613 10126 ఈేం6ర0అ 1౧00 16 100020 9061 02౧ 200 0123551021 శంంప? 1064102165. 38 ఆ ఆకోజాణావరో హూణాలతో మంద%ంనుండి తారందాకా ఉబేకరుంరు, ఉత్సాహశంప ఉలుకెత్నించి ఉ్యరూతలూగించి జీవితాన్ని నతత్ర)గోళాల రాగమాలా ఆలాపన లతో వూరెత్తించడం” అనేచే (శ్రీశ్రీ మాలల్లో) సిం బాలిస్టుల ధోరణి తాను కవిత్వంకోనం వేసిన అన్వేషణలో “నతు తాంతర్ని బిడనిఖిలగానం' వన్నానన్నాడు శ్రీంన్టీర అంతేకాదు, లత నతతాలమాటలు, కోటిజలపాతాల పాటలు, శతకోటి సముద్శితరంగాల మోతలు శ9శ0కి వినిపించాయి. ఇదంతా సింబాలిజం ప్రభావమే,

ఈ నంగీతంలో తన పాపాలన్నీ (పమోళితమయ్యాయని సింబాలిన్టులాగే అనుకున్నాడు అందువల్ల నే అనందవళంవద హృదయుడయ్యాడు, మేలుకున్న సక లేంది్రయాలు గలవాడయ్య్యాడు. నిర్వికల్పనమాధిలో నిర్వాణం పొందిన పాణం గలవాడయ్యాడు, సించాలిస్టుకవి ఈ నిర్వికల్ప నమౌాధిలోనే నంగీతం సృష్టిస్తాడు, అతని లత్మ్యం కవితానంగీత మే (0611021 [4910) కానీ సంగీతే కవిత్వం (3403102! ౧0660౧౧ కాదు,

కవితా కంగీత (నష్ట్టలై న ఎడ్డార్‌అల్లన్‌ పో చాద్లెయిర్‌, స్విన్‌బర్నొలు ముగ్గురూ ఖ్రీథీకి ఆరాధ్య దేవతలయ్యాడు “* అందుకోదగిన ఇంది 9యాలున్న వారికి” అల్లన్‌వో గ్‌ తాల్లో “గంధర్వ సంగీతం అనువ జానుభూతం” అవుతుందని 7 అభిప్రాయం, పాపవుష్పాలు (బాద్లెయిర్‌ ఖండిక) చదివినప్పుకు *మాఘపూర్ణిము ముచుతెరల సోయగం) ఆవరిన్తుందనీ స్విస్‌ బర్నాగీలొ లలో “నంగీతపుహాయి” ఉందనీ మెచ్చుకున్నాడు థ్రీభ్రీ, మోహినీ గంధర్వగీతం ఆతకిటే!

ఇటువుటి కవితా సంగీతమే ్రీశ్రీని మంత్రించి సమ్ము అధు వేసినది, ఈ నంగీతం సుఖ దుఃఖాదిక ద్వంద్వాతీతం, అమోఘం, అగాధం, అచింత్యం, అమేయం, వకాంతం, ఏన్వైక 03 వల కమై.. శాశ్వతమైన దివ్యానుభవం _ బిచ్చానుభవం కలిగించి తనను కరగించిన కవిత్వమే నంగీతం, కవిత్వం, మోత్సం మూడూ కలిసిపోయాయి. ఇదిపూర్చీగా సింబాలిస్టు వై ఖరియే.

38 01606 4064 ౧14౦150 195

మహావస్లానం ఇ స్ట్‌ఖే? కవితా సంగీతం బిహ్ళ్ళునుభవాన్ని కలిగించిందనడంలో ఒక విశేషం ఉఊంది, కళలవల బహ ్రనుభవం కలుగుతుంద నేది అపూర్వమైన ప్రతిపాదన, కవిత్వంవల్ల బ్రహ నంద సబ్రవూ చారి అయిన రసానందం కలుగుతుందన్నారు వ్యూడల్‌ భారతీయా లంకారికులు, అది విగళిత వేద్యాంతర మైన ఆనందం ! బ్రప్ళునుభవం అనేది వేదాంత పరిభాటే, దానికి విశేపణాలుగా 'చెప్పబడినవన్నీ ఆ పారిభాషిక వదజూలమే కూడాను. కవితాసంగీతం వల్ల బ్రహ్టునుభనం కలిగందనడం శుదకళా వాదమే. లొను తప్ప మశేదీకాని కవిత్వం బ్ర)హ్మూపడార్థంవంటిదని శ్రీఖ్రీయే అన్నాడు సింబొాలిజం తాను తప్ప మలేదీ కానిచే! ీథీపై ఫాయిడిజం పృభావం మన నృత్వ ళా _న్త్రదృష్ట్యా కవిత్వ ప్రయోజనాన్ని నిస్దేశించడం ఫాయిడ్‌ ప్రభావంవల్ల వచ్చింది. లోకయాాత్రలో భయవిహూ లుజైన మౌానవుడ్ని ఆ భఛభయనుంచి తొలగించగల్లింది కవిత్వమే, జీవితభళాలకు వాడలెత్సి నన్యాసం తీసుకోవడంకాక కవిత్యంవల్ల జీవితంమోద అనురక్తుడవు తౌడు మనిషి, “చేని భూలోంంలో పడి సుఖమః ఖా లే వేవో వన్తూంశు శలదాలిచి (ప్రపంచ పంణాహాంలో పుయాణేకుడ వై పరివా)జకుడనై విప్వాలంగా వరించేచేళ అభయ హాస్త ముదుతో ననుదరిసిన నన్నుపనీతుని కావించిన కవితా” అనడంలో అంతరాగమిచే. అబథ్వకటాహాలలో (శేగిపోతున్న కోటికోటిమానవుల ఘోటుఘోటు మని కొట్టుకునే “వ్వా కరణ" 99 శేయవలసీందిగా కవిని అర్జించాకు థఫ్రీత్రీః నమాజం పెక కట్టుబాట్ల వల్లి మానవుడు తనకు నహాజంగా కలే వాంఛల్ని ఆరికటుకో రు వలసి వన్తుంది. ఈ ఫోంకలకు (ఫ్రాయిడ్‌. రెండు విముక్తి మార్గాలను పేర్కొన్నాడు, మొదటిది . వోవడ మీ 6(వెవన్‌. ఇబే మనో బౌధలకు శ్వంతువు. ఈ అణిచివేయబడిన కోరికలు అవ్య క్క మానసం (మనోవల్ళ్శీక ౨)లో సుష్తదళలో ఉంటాయి. పరి(వాజకుని విప్వాలత్యానికివే కారణాలు. తీరడానికి అవకాళంలేని కోరికలను కళలు తీరుస్తాయి. అందుశే కళ కల వంటిదవుతుంది, న 16 ౪0 24018 10 8178 0౪౯ 1219 8 0021176 [216021 0060 2౯6 941 01806 న లోటం[025000. కొం రేష1ం6, 10 ఇన4ం 1076 ప0600% 10 08 గం ఇంజ ఇం 1076 శి లా టన 00కు విచన 457 పే

ఫ్‌1ేప్ర శ్రీత్తై కవిత్వం వన్తువ, శంవిధానం 60౧9196005 0 56౯7106 07 99౭60౨ 242౯6 భం ఇజం 10 ఇస1ంపే ౪6 611)3136 $ల 0058 11656 10360003 ఇసిం56 011064 560800 1820 286 ౪5 61 01114 312763, 201000౪/166865 38 23 లగా మెొషం(63 206 10016236 0% 9000102610” 0602056 ల 2౯6 81760 2 0003501069 236 0616086 30011 2620426095” 10 అన్నట్లు కళలవల్త కోరిక లే మనిషీకి బానినలవ్ర తాయి. కవిత్వమే మనిషీకీ అభయపహన్త ముదువడుతుంది

జనని గర్భంలో ఆకారం బేకుండా నిదిసున్న తన అపహాంకారానికి ఆకలి గొల్పించినది కూడా కవిత్వమే అంటాడు శ్రీశ్రీ, తన బహిర౦తరిందియాలలో పాణం స్రనరించడానికి కవిత్వమే కారణం అయిందట కవిగానే తాను పుట్తాకు కవిత్త్య మే తన జనని, మనోబాధావిము క్షీ కోనం శ్రీశ్రీ రచించిన ఖండిక ల్లో ఒక రాతి కళారవ్కి జేనికొరకు, కేక ఒక తణంలో, అద్వైతం నంటి వాటిని పేర్కొనవచ్చు.

శ్రీశ్రీపై మార్క్సిజం ప్రబావం ఆాను చం[కమణంచేసిన సాహిత్యవీథులతో శాజవీధి మార్క్సిజం, సించాలిజం (ఫాయిడిజంలు శ్రీని వ్య క్తి గతకవి త్మాాపయోజనాలకు దీపిక లెత్సి తే మార్క్సిజం శ్రీం సామాజికదృగ్పధాన్ని వలిగించింది, ఇందువల్ల బహ్టునండాన్ని మనో బాధావిము క్రినీ కవితాృ(పయోజనాలుగా భావించిన దశ నుంచి సమాజ్యశేయస్సును కవి తాపం యోజనంగె భావించే దశకు (శ్రీశ పరివర్తన చెందాడు, కలగావులగపు విలయావర్తాలనుంచి శ్రీశ్రీ పూ ర్రిగొ పరివర్తన చెందాడు, అందుకే *నా రచనలలో లోకం (పతిఫలించి నా తపస్సు ఫలించి నా గీతం (ప్రజల) గుండెలలో ఘూర్డి ల్లగ నా జాతిజనులు పాడుకొచే మంత్రంగా [మోగించాలని నా అకాశాలను లోకానికి జేడషవగా నా ఆదర్శాలను సోదడులంతా పంచుకునే. వెలుగుల రవ్వల జడిగా” అనే పంక్తు ల్లో తన పరిణతకవి తాధ్యేయాన్ని నిస్దేశించుకున్నాడు శ్రీశ్రీ ఈ భ్యేయంలో నాలుగు అంశాలు కనిపిన్తున్నాయి (1) వాస్త వికత (వొ లయాత్మకత (8 విప్ణన ప్రేరణ (4) హ్యాదయంగమత్విం, ఈ నాలుగూ అభ్యుదయకవిత్వాని కావళ్య కాలు,

(1) తనకవిత్వంలో లోకం (పతి ఫలించాలనడం వాస్తవికతా వాదం,

(బ్ర) "తనశీతం గంజెలలో మూర్చిల్లగ తన జూపిజనులు పాడుకునే మర్మతంగా (మోగించా లనుకోవడం” తనక్యు నంగీతక విత్యం మిద ఉందే మమకారానికి నిదర్శనం, “పాడేగ్‌ పాడింబేదీ” “ఛనునిద్దుర వదిలిం చేద” నవకవనానిక్షి కావాలనడం ఇందుకోనమే

(8) తన ఆకాఖాలు లోకానికి వేపషవగా తన ఆదర్శాలు సోదరులంతా పంచుకునే వెలుగుల రవుల జడిగా కావాలనడం లోకపుటన్యాయాలూ కాల్చే అకలి, కూల్చే వేదన; వం 2050% 26 ఒక4మగా? 150 రి

మహా(పస్తానం న క్‌10 దారి(ద్యాలూ ఉార్జన్యాలూ పరిష్కరించే బహిమ్మరించే బాటలు తీస్తాననడం, పాటలు (వాస్తా ననడం ఒకళే! తన ఆకాళాలూ అదర్శాలూ సామ్యవాదంతోనూ నవమూాజ ఏిప వంతోనూ ముడిపడిన వే లా (శ ఒకప్పుడు కవిత్వం “దూరంగా వినువీధుల్లో విహరించే అందని అందం”, జానిశే ఇప్పుడు “ల్రోకానికి చేరువగా” శీసుకుకాదలచాడు ఇప్పుడు కూడా “ఆంది అందకవోయీే” కవిత్వం, అయినోొ కవితాచేలాంచలాల కొనగాలులూ అందుతాయి. వాటితోనే నిరి వస్తాడు కవి కన్ని అందువల్ల _ అది కవితామళల్లి కి గుడి (నివాసం) అనుకుంది. తన గ్‌తం వ్భాద్య నై వేద్యం అవుతుంటే కానీ నినాదప్రాయంగా మిగిలిపోదు థీశ్రీ నమన్వయ కవితావాదం తన గీతం “రనవినృమరకుసుముపరాగం” కావాలని, “రనధుని” కావాలని శ్రీఖ్రీ చరమ లత్యం సామాజిక ప) యోజనం గల కవితకైనా రసాత్ధుకత నిషిద్ధంకాదు. కదిలేదీ కదిలించేనీ ఈ ర సాత్మకతవల్ల నే సిద్ధిస్తుంది అణగారిన అర్హులం ల” విప్త వశంఖం ఫూరించడానికె నా కావల సింది ఉద్రేక మే, రసశబ్దం భృంగారపరంగా బూజుపట్టిపోయిందిం వీరకరుణ భయానక భీభత్సా దులూ రసాతే. ఖ్రీశ్రీ 4901106 5౦6 సిద్ధాంతం రనవిరహితవాక్యర చనకు నంబంధించిందని ఎవరూ అన లేరు- థ్రీఫ్రీ రచనలను చూస్తే, రసొత కళనూ సామాజికప్ర యోజనాన్నీ కలివి ఉం91164 వెంటన అజే కొత సిడాంతాన్ని గ న్‌ ప్రతిపాదించినది ఖ్రీత్రియే అభ్యుదయకవి ఆ్వానికి దే కీలకమైన సిద్ధాంతం, ఇది లీఠీ నహిత్యంలో సాధించిన అదై నిం. ఇందువల్ల ఖ్రీథీ అభ్యుదయనవాది మా(ీమేగాక సమన్వయవాదికూడా అవృతున్నాడు (శ్రీశ్రీ ఇష్టపదజాలం ప్రతికవికీ ఇపష్వమెన పదజాలం నొంత ఉంటుంది, అది అతని రసావేవానిక్సీ ఉఊవాలక్షీ లా గ జీ దృక్పథానికి అంటి పెట్టుకునే ఉంటుంది. కృష్ణ శాస ఛకి విభావర్తి ప్రేయస్పి సంధ్య, చామ్పం, వ్యాదయం. జలదం, తుషారం, ముంగురులు (ప్రనవం అంధకారం, వియోగం, ప్రవాసం నంటివి బ్రషపదజాలం- వీటికి రంగు; రుచి, సువానన ఉండి కీళశాలి. రొమాంటిసిజం వదలి రియలిజంలో ర్స అతుగుపెట్టిన శ్రీశ్రీ పదజాలం విభిన్నమయిందెః ఫీడిత జన ఉవితవాస్తవిక తనూ జూగృతినీ (పతి భింబించే పదజాలమిది+ ఏటికి వాడీ వేడీ, చేదు, కదలిక్క లయ విప్రవం, యాధార్థ్యం, ఉఆ౦౦డ౧109 వంటివి. (ప్రదాన లొ ఫ్రీభ్రీ ఇష్ట పదజాలాన్ని క్రింది విధంగా _ విభజించుకోవచ్చు, (0 నంస్క్ర్రలీపదజాలం- ఘోూవ, చైతన్యం భాహ్యం, ఆవర్హం౦ం, ఉన్నాద్చి చంక0మణం,

జ; శ్రిక్సు కవిక్సం.. చక్తువుు సంవిధానం మస్తిష్కం, పంభంజనం్కి సినీవాల్కి విస్ణవం, యుద్ధం, మృదంగం, ప్రపంచం, శక్త నముద్రం, జ్వూల్య ఆహుతి దాహం, ప్రళయం, నగ్నం, భయం, పరివర్తన అభ్యుదయం, అనాధుల్ను సావాసి, క ్రగౌనం, సిరామం, పరిక మ, కర్ష కుడు ఘర శం: యం[తంి కాళి '్రకుడు, విలాపం, విహోదం, అన్యాయం, చారి ద్యం; ఉార్జన్యం, వ్యధ, యథభార్జర క భేబర౦, అపస్వరం, ఛాననం, సూర్యుడు, వ్యసనర్ని భవిహ్యం, విలయం. కాహాళు చరిత, ఉదో్యోగ ౦) వీభ త్సిం పిశాచం గతం నంసౌర౦, పహాంతకుడు, అజ్ఞానం, స్మామాజ్యం, వ్య కి జూత్సి ధర్మం, బుక్కులు నంఘం, రాజ్యం, ఇకిహాసం, సత్యం నాగరికత, సామాన్యుగు, నిర్మాణం, "దేశం, అన్యాయం, కర్ణం, ఫహోరం, దారుణం, ఆచారం వ్యత్యానం పరాజయం, రాజకీ మం, నంక్షోళం; సంఘర్ష ౪, స్వాలేం్యక్యం మొదలై నవి.

(2) నంన్కృతపద బంధాలు "- శ. ఖారావం థఢంకాధార్టనం్ధ. భూకంపం, జలపాతం, బలివితర్జి, సరజూత్కి నవజీవనం, నరలోకం, ఖడ్గమృగం, కపాలగణం, ఆకాశగీపం, యుంయూా నిలం జ్వాలాతోరణం, మహాప్రస్థానం రధచ్శక్రం, పద్మవ్యూహం, విషవాయువు నరహంతే; రణరంగం, ఖండాంతరం, దండయాత్ర న్యాయస్థానం, వురోగమనం, ఆతహాత్య మొదలై నవి

(ఏ శెలుగువడాలు - ఉరి కేక, సమ్మె నెత్తురు. వావ్రట్కా. ఆకల్కి. ఛాబందులు, సంకెళ్ళు, బ్‌ కొడవల్కి నాగల్కి గొడ్డలి కూడు, మూలుగు, చల్కి ఎముకలు, బానిన, గానుగ, పీనుగు చేదు, అప్పూ పొగ, దయ్యం, అవిరి, నిప్పులు, దోపిడి గోడలు, వాడలు,

కలెం, గొళ్లెం కన్నీళ్ళు, కత్తులు వంతెన, చట్టం, మోనం, ముట్టడి కాళ్ళు, ముద, చెనుట నంటివిం ల క ద

ఇకశర సాల, ఉరికొయ్య, తాగుబోతు, పడుపుక త్తె, వాగ గొట్టం, బిచ్చగాడు, జీర గాడూ మొదలె నవి.

యా

(5) అన్య దేశ్యాలు “- కూల్కీ నగారా, ఇార్టాన్సా తుపాను, రిమోవాలా, కళార్సీ ఆారీఖం దసావేజు, ఖర్చు మతలబు జమిోాందారు, మసీపర్పు, ఫిరంగి, టాక్చీడో, టోర్నాడో వంటివి.

(6) ఉవనర్గలతోకూడిన పదాలు _ నమాోాతణ, వచండ, నంన్పందన, (ఏతాళితు పరి చుంబన, నమ్ముధగ్గం, అభ్యుదయం, వి।కాంత్సి పిఠరావం నమర్చణం, నమార్చనం, వినుతించాం విరచించు, అధినాథులు, సముజ్జ్వలు పరిచ్యుతుడు, సంఘర్షణ వంటివి, ఇవి ఇ లికి ఉదాత్త శావలసీనపుగు వాడుతూంటాడు, అర్జసముద్దీపనం కూడా ఏట్‌ప్రయోజనల

మహా(పస్ల్టాగం 521 (శ్రీశ్రీ వదబంధరచనా శిల్పం

నం[పదాయాన్ని నూతసీకరించుకోవడం శ్రీ పదబందాల్లో అడుగడుగునా కనివిస్తుంది.

ప్‌టిని (పధానంగా నాల్గువిధాలుగా విభజించవచ్చు. (1) కొని పదబంధాలు భావమలో ఆతి (ప్రసిద్ధాలు అందువల్ల అవి అరిగిపోయినట్లుగా ఉంటాయి. వాటిని అనుకరించి నూతనపదబంధాలు సృష్టించడం ఒక[పయోగం. వాతావరణం అనే పదబంధానికి అనుకృతిగా గీతావరణం, స్వర్గ జ్వారానికి దీటుగా సర్గడ్వారం వెలువడ్డాయి. విశ్వనృష్టి - విశ్వవృష్టిగా, గడాఘాతం -_ పదా ఘాతంగా, విద్వ త్రేజం - విద్యు త్తే జంగా ఘర్భజలం - ధర్మజలంగా, సమరరంగం _ నవనరంగంగా మారడానికి మూలస్మూత్రం ఇదే. (2) పాతపదాలనూ, శీవలు నిఘంటువుల్లో పడిఉండే వదాలనూ వాడటంలో శశీ? చూపే వివేచన అదొక నంవిధఛానం. ఆ పదాలను వ్యస్తృంగా వాడగ మరొక పదంతో కరగ హాణంనంధించడండ్వారా వాటికి ప్రాణం పోస్తాడు. శనీ వాలి మనస్సినీవాలిగా మారి మిలమిలలాడింది. భేకం అనే పదం భీకంవాకా అయి కొత్తదనం తెచ్చుకంది. కులాయం మస్తిష్క కులాయం అయింది, వలీ (శ్రకం మనోవలీ కం. అయింది. పరిష్వంగం సర్పపరిష్వుంగ౦ అయింది. పరిరంభం గరుత్పరిరంభం అయింది, కవాటం మంత కవాటమెయింది కౌముది స్వచ్చశ ముది అయింది. నికారణం కంకణనికార్టణం అయింది, హాలీ సకం కవనవుహాల్లీసకం అయింది. హంత నరహాంతిగా మూరాడు (3) శశీ) పదబంధరచనలో స్వీయ శాముద్య నిర్ణి ద్రం: సర్పపరిష్వుంగం, విలయావర్తం, గరుత్పరిరంభం, అగ్నినరస్సు వంటి పదబంచాల్లో భావోద్దీపనళే క్రి ఉంది. (4) పదాలకు కొత్తవా తౌవరణం, అభినవగమనం, సూత్నజీవం కలిగిస్తాడు శ్రీల, అందని అందం, వికసించిన వజ్రం చావుబ)తుకుల సంధ్యా కాలం, అకటిచీకటిచిచ్చులు: నక్ష తాాలమాటల్పు కొనగాలులు వంటివి నరికొత్తరచనలు,

[౮6]

70,/నవకవిత ఆ. త | ష్‌ అబ | వికసించిన విద్యుత్తైజం ! చెలరేగిన జనసమ్మర్షం |

1937 ఆగమ 3

వ్య క్తిగతమెన అనుభవాలను మధురమధురం౦గా వ్య క్రంచేయడం (వధాన లవ్యుంగా గల భావకవి కవి తాప్రయోజనానికి కాక కవిళతానంవిధానానకి ప్రధమ తాంబూలం నమర్చించు కున్నాడు, కాన్‌ నిర్షిష్ట్వమెన కవి తాపం మొోూజనంతో శిల "తెలుగు కవి తకారంగంలోకి ప్రవేశిం

బలుడా వాడు, అందువల్ల కవిత నంవిధానం కూడా దానికి తగినశ్లే రూపొందింది. కదలిక్క మాడ్పు, జాగ్భత్కి పురోగమనం, సుఖజీవనం ఇవి శ్రీశ్రీ కవితా ప్రయోజనాలు యశస్సు, ధనార్జన, వ్యవ హారం, శివేతరత్సత్సి సద్యఃపరనిర్వ్యుతి, కాం తానమ్మితేంగా ఉపచేళం వంటి వ్యూడల్‌కవితా 'ఉయోజనాల స్టానంలో కొత్తవి పి వేశించాయి, ప్రాచీనపి) యోజనాల్లో కాన్ని కవిక్షీ కొన్ని పాఠకులకరా కొన్ని కృతిభర్నృకూ మాత్రమే, నపీనప్రయోజనాలన్నీ నమాజానికంతటిక్సీ, కవికి ప్రత్యేకంగా కవితర్చంవల్ల ప్రయోజనం లేదు. తన కవిత్వం కార్మికలోకపుకల్యాణానిక 1 తన కవిత్వం స్వార్ధంకోసం కాదు, పరార్ధం కోనమే! భావకవిత్వం పాాధమికంగా స్వార్థంకోన మే. సమానధర్శులెవరై నా ఉఊంళకే వారు డాన్ని అనుభవించవచ్చు. శ్రీశ్రీకి కవిత్వపు యోజనం పట్ల వినూత్నమైన అవగాహన ఎందుకు కలిగింద్రి ౩ ఇళ్ల వర్గాన్ని కవిత్వంద్యారా సముద్ధరించాలనే ఆశయం ఎందుకు కలిగింది? 20వ శతాబ్ది రాజకీయ సాహాక్య సామాజిక పరిణామాలే మ్లూలంగా అందుకు కారణం, (1) 1918 తో ఒక్‌యుడ్లం ముగి సిందా. కానీ మళ్ళీ జర ్రనీలో జపాన్‌లో ఇటలీలో స్పెయిన్‌లో సామాిజ్యడాహం గల్‌ ఇళ్దా చికశక్తు ల విబ్బంభణం లెండవ ప్రొపంచయుడ్ధానికి సన్నాహోలు. చేస్తోంది. 19405 వచ్చిన ఆర్టి కనంక్ష్షో భం ప్రపంచమంతటా సీడలా పరుచుకుంది. ఈ పాపంచిక పరిస్థితులను వాసి బేసు కున్న నిర్ణ యమే-సాపిత్య్యం ఒక నిర్జిప్తమెన సాంఘికరాజక్రీయ ప్రయోజనం సాధించే నాధనం శావాలనేది (0) శేవలం మౌానవ తాదృష్టి చూత) మే సాహిత్యానికి సరిపోదు, పీడిత జనావళిక్షది విప్త వళశంఖంకావాలి, శ ప్రయోజనానికి దూరమైన సాహిత్యం (ప్రపంచమంతటా నిరరకంగా ళా భావించబడింది, 1832లో ఇంగ్రాంకులో వెలువడిన గ|ం౪ 5180206 అనే కవిశా నంకలనం ఈ వర్త దృశ్పధంగల నవకనవ్చల రచనలే, ఈ ఉద్యమానికి అక్కడి నాయకుడు ఆజెన్‌. క ఉద్య స

మానికి (పతిన్సంద నే శ్రిల్ట “నవ్యకవిత్వం. (8) లండన్‌ అభ్యుదయరచయితలు 1080లలో కమ

మవో్యపస్టానం 52ఫ మేని ఫెస్టోప్రక టెంచి సాహిత్యవిప్ల వాన్ని ఆహోం్పునించారు, ప్రపంచంలో జరుగుతున్న ప్రభుత్వ పతనాలు, యుద్ధాలు విప్లవాలు మానవజాతి వురోగమనానికి దోహదం వేసే తీరుతెన్నులను శకం అ మేనిఫెస్టో వెలుగులో కనుగొన్నాడు, కనుక వర్ల దృక్పథంతో నమాజూన్నిగురించి రాయడం ఎంత ప్రుధానమో అబే దృక్పృధంశో కవితాలతణాలను గురించి చెప్పడం కళూడా శీ9ళింక్రి అంతే ప్రధానమయింది. 1984 లో బుక్కులు, 1987 లో (పతిజ్ఞ, కవితా ఓకవితా రచించడం దారా నవ్యకవిత్వ లతణచర్చను పరోతుంగానూ ప్రత్యతుంగానూ నిర్వహించాడు శని కొంలేవరకూ, నవకవితాసామగిని రసాలనూ భ్యీయాలనూ గరించి పితీకలతో స్ఫురింప జేశాడు. (ప్రయోజనాలను సూచించాడు, ఛుశ్రీ రసాభినివేశం

శృంగారం రసరాజంగా పరిగణించబడిన ప్యూడల్‌ వ్యవస్థ ఎక్కువమందికి కడువునిండిన కాలం, అ శృంగారమే తిరిగి రనరాజంగా పరిగణించబడాలంకు కావలసింది సామ్యువాదన్యవస్థ దోపిడికి గురిఅవుతూ అధికనంఖ్యాకులు కూటికి కూడా మొగంవాచిన మానవుడి ప్రధాననమస్య ఆకలియే కాని కామంకాదు. అందువల్ల నే పీడితవర్షపు కవి అయిన శీకీ) శృంగారానికి దూరమై పోయాడు. శృంగారం వ్య క్రిగణానుభవం, ఎవడి శృంగారం వాడిటే! కవి సృష్టించే శృంగారం సామూాజికుడనుభ వించడానికి నమానధర్థుం కారణం అవుతుంది. బూర్జునావ్యవస్థలో ధనికవర్లం వారి రనం శృంగారంకాగా వీడితవర్ష్గంవారి రనం కరుణ మవుకోందిం పీడితు లే తిరుగ చాటు చేయ డానికి వీరరసం అవసరమవుతుంది, కరుణానికి రామాయణంలోలా శృంగారం సహాయకం కాదిక్టడ. పీడితులు కోల్పోయింది వ్రేయసినికాదు, జీవితసుఖాలనే. వాటి కోనమే వారు పజేటాధ. పీడితుల వానస్తవజీవిళ"లు బీభత్చవిలయాలు, వారి జీవితాన్ని అక్రమించేది భయానకం. ఈ విధంగా శృంగా లేతర రసొాలుమాత్రిమే పీడితజనవృత్తానికి సన్ని హితమవుతున్నాయి.

వీడకుళై న బూర్జువాలు వ్యక్తిగతంగా శృంగారాన్ని ఆశ్రయించినబ్లే సమష్టిగా భక్తిని రనంగా. స్వీకరిస్తారు. పీడకవర్లరసాలపట్లు భీశీంకి సానుభూతి ఉఊండకపోవడంలో వింత లేదు అందుకే ౪ రసాలను పరిహాసం పాలుచేస్తాడు. విప్లవం ఎన్నో పరిణామాలను వేగంగా సాధిన్తుంది. కనుక శ్రీశ్రీ అద్భుతరసాభిమాని అవుతున్నాడు, శింల్టంక్ర రసాభినివేశమై తే ఉంది కానీ రన పప్రయోజశ$ం అలౌకికానందం అనడం విరాద నమ్ముకం లేదు. శీ9థ్ర్రీదృప్టిలో రనప్ర) యోజనం తొక్షిక చేతన్యం మా్యతమే!

వ్యూడల్‌ వ్యవస్థలో తొలిదశలో నవరసొాలకూ తుల్యపా్రొధాన మే ఉన్నా ప్రబంధ యుగంలో కృంగారనూ భ క్రీ పుముఖస్థానానికి నచ్చాయి. భావకవితాయుగంలో ఈ రసాలే సంస్థ రింపబడ్డైయి కానీ శీళీ పీడితపీడకవర్ల్షసమాజపువాస్త, వజీవికాలలోని రసాలనేతీనుకున్నా డు

నలక చక్కి కవిన్నాం వక్తృప నందిధాగం వురాణజయుగం సౌ (వబంధయుగం ఎ భావకవితాయుగం సా శ్రీశ్రీ యుగం నవరసాలు మ శృంగారం, భక్తి స అమలినళృ్ళంగారం సరం భయానకం, బిభత్సిం శ మభురతక్షి,కరుణం $ అద్బునం వీరం, హాల్యం కరుణం, ఫురాజపాతులు - నాయికానాయకులు ఫ వ్యక్షలు సా పిడిత డకవర్లాలు రాదృురనంమిద (శ్రీశ్రీ అదినివేళం నవకవిత ఖండికలో శ్రీశ్రీ సూచించిన రసాలు నాలుగు, అవి రౌద్ర భయానక, బీభన్చా, అద్భుతర సాలు? ఈ నాల్సింటిని కంమంగా పరిశీలిద్దాం | ఫీడతులమోద నిష్కారణంగా. కో9ధం ప్రకటిస్తారు. వీడకులు, మతి ఫీడికులు కూడా అంతా నంఘీభవిస్తే పీజకవర్గంపోాద రుదుమూర్తులు కాక తప్పదుః క్రస్ట్‌ చితించేది సీడితనర్ల కాడ్రాన్నే ! “సిందూరం, రక్కచందనం/,బంధూకం, సంధ్యారాగం/ఎగ నేసిన ఎర్రని జెండా /9 రుజాలిక నయనజ్యాలిక /, కలకత్తా కాళిక నాలిక _ ఎారరంగు గల ఈ జూబవీతా అంతె ఫీడితవర్గంయొక్క_ రౌ్యదర నాన్ని అభివ్యక్షంవేస్తుంది. ఫులిచంపిన లేడి నెత్తురు ఫఏీడకుల శొ(దాన్ని వ్యక్తం చేస్తుంది, మహా(పస్థానం, అవళతారం, జ్వాలాతోరణం, 'పతిజ్ఞ వంటి ఖండికలలో పీడితవర్లపు కౌా్యద్రభావం వ్యక్కంచేయబడింది చేశ చరితలు వాడు జగన్నాధునిరధ చ కాలూ వంటి ఖండికల్లో పీడకవర్గపు రొద) భావం సూచ్యమయింది. రాద్రర సాభివ్యంజకపవచి తా9లు నవకవితలో ప్ర9భానంగా మూడే. ఉన్నాయి (1) ఎగరేసిన ఎర్రనిజెండా సామ్యవాదవిప్పవానికి రాజకీయోద్యమ చిహ్నం అరుణప అౌకం, దీన్ని శ్రీశ్రీ అభిమానిస్తాడు.. ఎగరేసిన ఎర్రని జెండా ఎర్యబావుటా నిగనిగలు కార్మిక వర్గపు ధర్ముసంగాామాన్ని నూచించేవే! (2) “ుదా్రలికనయనజ్యాలికి. ఇది పాత ప్రపంచానికీ వచ్చేవిలయాన్ని సూదిన్తుంది. సటధూర్టటి నిటాలాక్షి రగిల్హి నిబాలాక్షి పటాలుమని ప్రపం చాన్ని భయ పెట్టిందంటూ రెండవప్రుపంచయుద్ధం జరుగుతున్న ప్పూడు శ్రీశ ప్రిళశయసూచన చేళాకు. (శ) కలకత్తా కాళిక నాలిక, ఇది దుష్టనంహారో త్పాహోన్ని సూచిసుంది. కసకదుర్ల? కలక ఆ్తౌకాళిక పీడిత క్రికి నంశేతాలే! దుష్టదానవుై న ఫాసిస్టుల్ని ఆ భ్‌ క్ర్‌యే ఖండిస్తుంది సిందూరం, బంధూకం, సంధ్యారాగం, రక్కచందనం అనే నాలుగు నంశేతాలూ అరుణిమను సూచించేవేః చయానకరనం మోద శ్రీశ్రీ అబినివేశం బూష్టువావ్యవస్థ సామాన్యులకు భయం. కలిగిస్తుంది. కానీ సామాన్యులు విజ్బఎభించి బూర్జువాలకు కూడా భయం కలిగించగలరు, కనుక అభ్యుదయక విత భయానకర సొనికి ఆలవాలం అవుతుంది ఘాకెక్కిన గంధకభూమం/పోమెత్సి న నప్పసముద్రాలు/ర గులుకొ నే శావసిబొగ్గు/

మవా్యపస్టానం కలక బుగులుకొనే బుక్కాగుండా/వికసించిన విద్యు తేజం / చెలలేగిన జననమ శ్రక్షం”- ఈ జాబితా భయానకరనవ్యంజక మైన దే. ఈ అభ్యుదయకవి తాసామగి) నంక్షో భాన్నీ ఉచేేకాన్నీ వేడిమినీ నూచఛినుంంది,ః ఛయానకరసానికి చెందిన ఇక్క పదచితా%*లను పారకులు మహా[పస్తానంలో న్‌ా. కీ లో డ్రె గుర్తు పట్టవచ్చు మహాప్రస్థానం జయఖెర్కి అభ్యుదయం, అవ తారం, జ్యూలాతోరణఎ, సాహసి, కవితా ఓ కవితా బాటసారి, ప్రతిజ్ఞ, నంధ్యాశమన్యలు శీక్క వాడ్సు చేశ చరితలు, గర్జించు రష్యా, జగన్నాధుని రథచకా9ల్కు కొం వెల్ల జనార్దనరావు కోసం వంటి ఖండికలన్ని ంటిలోసూ భయవ్యంజక పదచి లె లు కనివీస్తాయి, భయానక ర సాభి వ్యంజక పదచి త్రాలు నవక వితలో (ప్రభావంగా మూటే కనిపిస్తాయి. (1) వోకెత్సిన నప్తృనముదా?లు ఐపి ప్రిజానమూహోలక్రు ప్రతీక లే. బోకెత్తిని అనే విశేషణంతో యుద్ధంచేసే ప్రజల్నీ వొంగిన నముద్యాన్నీ వ్యక్తం చెళాడు. ప్రజానంక్షోభం అభ్యుదయ కవితకు (ప్రేరణ జిల'రేగిన జననసమ్ముర్దం, పోమెత్తిన నప నముదా9లూ ఒకపే అనాధులంతా అశాంభులంళా దీర్చశు)తిలో తీవ ధ్వనితో విష్ణవశంఖం వినివిసారనీ కార్మికులు కర్షకులు శాజితులు పీడితులు శెరటాలుగా ఐాంగి తిరగ బడ తారనీ ఖ్రీశ్రీ "తెలిపే పొచ్చరికః (2) రగులుకొనే రావసిబొగ్గు ఇది పారిశ్రామిక విప్ణ వానికీ యంత్ర)చల నాసికీ కాప్‌ యం జా్రలమోద ఇాఛవింకులూూ, ఇా9మికులమాద పెట్టుబడిదారులూ ఆధారపడ తాడు, “గనిలో వనిలో కార్థానాలో పరిక్షమిస్తూ పరిప్త విస్తూ ధనికస్వామికి దాన్యంచేసే - యంత్ర భూతముల కోరలు తోమే కార్మిక ధీరు లే! చివరికి రగులుకొ నే రాతసిబొగ్గులవుతారుః.. ఈ పద చిత్రానికి అనుబంభాలే బుగులుకొనే బుక్కాగుండ్యా ఫఘాకైుక్కిన గంధకధూవమం అనేవి, కణ కణమండే శ్రేళాగ్నిః భుగభుగమండే హూమజ్వాలలు, కొలిమినిప్పులు. గంధక జ్వాలలు గుగ్గిలఎ భూమం వంటి ఖ్రిభ్రీ సృష్టించిన భయంకర పదచిత్రాలు. (8) వికసించిన విద్యు త్తే జం భావకవి అటట. వారశాంమికయుగపుకవి విదు తును అభిమానిసాడు, విద్యుశ్తే జోవికానమే వెన్నిలను 'గ్రామిన్న య, వ్‌ క | హ్‌ అంధయుగానికి స్వస్తి చచ్చింది శుద్ధసౌందర్యవాదం నుంది కామి 0 శ్టివాదానికి. కవుల దృస్తీని మరలిం చింది. జీవన విధానాన్నీ ఉత్ప త్తివిదడానా న్ని విష్త కరించింది. అజ్ఞాశాన్నీ జడ ర జయ కాజ 9, శ్వాన్నీ పారదోలడంలో (వమిఖపా(త్ర వహిస్తోంది, అగ్నినర న వికసించిన వజ్రం ల న్‌ 11 న ఒకఠోటి జలపాతాల పాటలూ, వివనముదమూ నయాగరా వలె ఉఠరకడం వంటి పదచితాలను వీసీచిన విద్యు శే దం నుంచే శ్రీభ్రీ అల్లుకున్నాడు. బీభత్సరనంమిద (శ్రీశ్రీ అభినివేశం "వె క రదాటాంతో అల్లాడిపోతున్న సౌమా)బ్యరాదులూ వై రాదిక క్రీడలతో అవందిస్తున్న ఫాసిస్తులూ సామాన్యుడి జీవితంలో బీభత్సం సృష్టిస్తున్నారు (ప్రసంచం నిండా ఉన్న ఈజుగుప్పసీ ణీ లు డు, తన కవితే 0లో ఫనఃసన షిస్తాడు: వ ర జీవిశతయ వికృతి త్వాన్ని అభ్యుదయిక వి చూస్తా వ్రంలొ వునన శ్రినార్న థార్థ

కం శ్రీశ్రీ కవిత్వం వన్తువు నంవిధానం దృశ్యాలన్నీ బీభత్సరసానికి ఆలవాలాలే, కకుణరసానికి మరో (ప్రక్క బీభత్సరనమే. వికలత విచ్చే దం ఎక్కడుంటాయో అక్కడే దుఃఖంకళూడా ఉంటుంది. కానీ (ప్రగలివాది దుఃఖిస్తూ కూరా లేడు, వీభళ్సాన్నీ, బీభత్సానికి కారణాలనూ చిత్రించి, (ప్రతిచర్యకు ఫురికొాల్పు తాడు “రాబందుల రెక్కల చప్పూగు/ పొగగొట్టప్రుభూంకారధ్వని/ అరణ్యమున వారీం(ద్రగర్జన/ పయోధరప9)చండ మోషం/ఖడ్గమృగోద([గ్రవిరావం /య-రూనిలపుడ్డధార్థినం'_ ఈ జూబిళొ అంతా బీఠత్సరన వ్యంజక మైన దే, ఈ నవకవితాసామగి9ి రకరకాలైన ధ్వనులు ఇవి చప్పుళ్ళూ అరువు లూను, ఈ ధ్వనులన్నీ విళాంతి లేక అల్ల కల్లోలంలో మునిగి "తేలుతున్న ఈ బూర్జువ్యాప్రపం వాన్నీ యుద్ధదావహాంతో అల్లాడిపోతున్న సామూజ్యవాదుల్నీ న (ఇ శానపా్రాయా లై న యుద్ధరంగా లనూ హింసారిరంననీ వ్యక్షంచేన్తున్న వే. “శృంగారం రసాలకు రాజు అన్నాశేగాని ఇవాళ దాని సింహాసనం లాగేన్తున్నాం. . నిజం ఇప్పాలంళే నేశు బీభ త్పానిది రాజ్యం. . నీభ త్సానికి ముడిసరు కులు విశాచాలూ ₹ ్రశానాలూ క పొలాలూ సృగాలాలూ మాత్రమే అనుకున్నావు కాబోలు 1 పిడికెడు. బుగ్గిలో భీతిని చరావిస్తానన్నాడు కవి ..1 అంటూ ఒకచోట బీభత్సపా్రాఛాన్యాన్ని వివరించాడు థ్రీథ్రీ. “కరుణరసం, శృంగారం వాడిన పూలేకులు! వీరరసం, బీభత్సం ఈనాటి తుపాఖలు” అనీ అబ్బీభత్సం రనరాట్టు ' జాని స్టాయి జుగుప్ప ! అజీర్హానికామధమది 1! అనవసరం విచికిత్స [౫ అనీ “అనవ్యోన్ని వుట్టించడమన్న జే నా హితభావన ! ఎవరిమోద ఎందుకోనమన్నది మూ అవగాపజాన !” అనీ ఇంకా స్పష్తంచేశాకు శ్రీశ్రీ 2 పీడితజనపత సాతి అయిన ంవి తనచుట్టూ దోచుకు తింటున్న వరాన్ని మూసి అనవ్యాన్నీ కసిసీ జ్వేపాన్నీ 'పంచుకోకమానడు, అందరిసీ నహించి అందరిని చ్రమించడం ఆత్త వంచన అవ్రతుంది; కాని ప్రజూహిత భావన కాజూలదు. కరుణానికి కూడా ఉద్వానన చెప్పి కర్తవ్యానికి ఫురకొల్చ్పడంలో నే సీరరనం అగ్రస్టానానికి వచ్చింది, [కామిక వీఠరరసానికి (వేరణ నమాజజీ._తంలోని _ పుపంచంలోసి వబీఛభత్సమే అవు తుంది, అందుకే బీభ త్సాన్ని (జుగుష్పనుు అంతగా అభిమానించాడు శ్రీశ్రీ. సామాజక వీఛత్సాన్ని వ్యక్షంచేసే పదచిత్యాలు కవితా ఓకవిత్సా ధిక్షువర్షీ యస్కి చాటసార్హి చేదుపాట, ఒకరాత్తి, అఆకాళదీపం, బేశ చరితలు, గర్డి ంచురష్య్యా, జగన్నాధుని రథచక్రాలు వంటి ఖండికల్లో కనివీస్తాయి బీభత్సరసాభివ్యంజకాలై న పదచితా9లు నవకనితలో అఆరున్నాయి (1) రాబందుల రెక్క్లలచప్పుడు.. ఇది యుద్ధరంగంలో హాత్సులైనవారి శవాలు పడిఉండటాన్ని నూచించే పద వత్రం, అనలు నామ్రాజ్యవాదు లే రాబందులనే సూచన ఉంది ఇందులో (పధమ్మపపంచ ైై శ్రీతీ సా రెండు, వచన 828 పే. కి మరో మూడు యాళయిలు 25 పే,

మహాపస్టానం 527 యుద్ధంలో మరణించిన కోట్ల జనావళినిది జ్ఞాపకం చేస్తుంది. రెండవ ప్రపంచయుద్ధం జరిగాకా ఇది ఎంత దారుణమో తెలియవచ్చింది. అందుకే 'ఈ శతాబ్ది నేలుతుంది బీభత్సరసాయనం" అన్నాడు థ్రీథ్రీ. ఈ బీభత్సం సామ్యవాదం అవతరిప్తే కానీ ఆగచు,

ఇంకిన్స తెగిపోయిన మరణించిన కొ9న్నెత్తురు, విపంచికలుు యువయోధులు్కు బాటసారి కఖేబరం, ఉఊరితీయబడ్డ శిరస్సు, ఎముకముక్క_ కొరుక్కు నే కుక్క. కరికశేబరం, ఖండపరకుగళ కపాలగణములు, చితులుంచిన చోట్లు విశాచగణనమవాకారం, వురణించిన జననందోపాం వంటి పదచి తాలు రాబందులరెక్కుల చప్పుడుకు నన్నిహితమైన వే !

(2) '“వాగగొట్టవు భూంకారధ్వని' ఉ్యారా ఫ్యాక్సృ రీయిజ మానుల అజాంభావంకూడా సూచ్యమయింది, “వాడూ ఖండికలో చిత్రింపబడిన 'వెట్టుబడిదారు చార్జన్యం ఈ పొగగొట్టపు భూంకారధ్వని వంటిజే! రగులుకొనే రాతసిబొగ్గు, బుఫలుకౌానే బుక్కాాగుండా, ఫూ కుక్కిన గంధకథభూ మం ఫ్యాక్టరీల వాతావంణాన్ని జ్ఞాపకంచేసేవే |

(8) '“అరణ్యమున హరీంద)గర్దని అనే పదచిత౦ం 'రెండర్హాలను ప్రతిపాదిస్తుంది, బల వంతుల ఇజెదిరింపు లేడా, విప్ల వశక్తుల విజ్బంభణం. అరణ్యం అన్యవస్థకు పుతీక అయితే వారీందు్రడు విష్తవనాయకుడవుతొడు. ఇలా శీశీ ప్రతీకలు పరస్పర భిన్నాలయిన అర్ధాలను ప్రతిపాదిన్తూ ఉంటాయి. “కనకదుర్గాచండసింహం జూలుదులువీ ఆవులించింది” అన్నచోట సింహాం వీడితపతుం లోనిటే! అందుకే వారీందుడూ వీడితజన నాయకుడే కావాల్సి ఊంటుందిం పాదంత రాళం గర్డి ౧చమనడం, రహ్యాను గర్జించమనడం కూడా "ఈ అభి వాారురాన్నే బల పరుస్తాయిః

(4 'పయోధర. (సచండఫఘోవమం'లో పయూధరుడెవడు ? నంపన్నుడా ? కాామికుడా ? నంపన్నుడు ఇాంపుకుడిమోద విరుచుకుపడజాడు, శాంమికుడు నంపన్నుడి మోూద తిరగబడ తాడు. ఒకటి వర్షమానం, రెండవది ఛవివ్యుత్తు. “వర్దుకాభ్రముల ప్రళయ ఘోషవలె "వెళ వళ పెళ వళ విరుచుకుపడండి" అని పీడితులకే శ్రీశ్రీ హెచ్చరిక, భువనఘోవ.కు విచ్చి(మోసిన వె[రిగాంతుక, ఆకలికేకలుు నంవర్హవు తుపాను మేభుఫుతొలిగర్జన, కారడవులలో లయాతీతమై విరుతించిన నానాజంతుధ్వనులు విప్లవళంఖారావిం మొదలై నవి పయోధరప్రచండ ఘోవషం వంటి పద చిళాలే ]

(5) 'ఖడ్ల మృుగోదగ్రవిరావంిలో ఖడ్డమృగం ఆయుధధారియెన మైనికుడికి సంకేతం. ఈ సె నికులు సామాొజ్యవాద ప్రతినిభులా ? సామ్యవాద చిప్తవసేనలా? నెత్తురుముంటే శక్తులునిండే సెనికులారా రారండి హరోం పారోం హార, ..అని కదలండి అనే వీలుపులో ఉంది నమాభానం. మహాప్రస్టానంలో ఎక్కడా ఆయుధాలు ధరించి తిరుగుబాటు చేయమన లేదు శ్రీశీ9, అందులోది

ఫ28 శ్రీస్రు కవిత్వం వస్వ్యహ, దంవిఠాన౬ చాలావరకు భావవిప్లవమేః కానీ మరఖిరంగులు తెచ్చి మందిచ్చి విమాన బాహువులు విసురుతూ రప్యానుయుద్ధం వేయముటాడు, సామ్రాజ్యవాదుల విషవాయువు, మరఫిరంగి టార్పిడోల ప్రయోగాన్ని వివరిస్తాడు, ఫిరంగిలో జ్వరం ధ్వనించే మృదంగ రావం విన్నానంటాకు (6) '“రయుంరూసనిల పుడ్డధ్వానంిలో రుంరూసనిలం అల్ల కల్లోలానికీ తిరుగుచాటుకీ (పతీశే. వానతో కూడిన గాలియొక్క_ హోరునే “వద్దధ్వానం" అని నంశేతించాడు. సంగీతస్వరాల్లో మొదటిది పడ్డం విన్ల వారంభదశ పషడ్డధ్వానం, విస్త వాన్ని విచిత్ర భావవతో చెప్పడం థ్రీఆ్రి నంవిధానం. యుంయూానిలవుళా కాదు వడ్డధ్వానమూ కాదు శ్రీత్రీ కోరుతున్నది ఆ కెండింటి ద్వారా నిప్ణ వాన్ని స్ఫుకెంపించడ ము, యుద్ధగుంజన్నృృదం గాలు, "రెక్కవిప్పిన రివల్యూపన్‌, (ప్రభంజనం, వుడమితల్లికి ఎరుటినొప్పులుు శంఖారావం, థింకాధ్యానం, విస్త వశంఖం, కదనశంఖం, సోలాహలం, విలయం, జలపాతిం, (తేతాగ్ని, కాసారం, కంచునగార్సా అగ్నికిరీటం, ఎ బావుటాం యజ్ఞోపవీతిం, భువన ఘోహ., బలిఎతెర్జి, పద్దువ్య్యూపహాఎ, ఆకాశ తార, అవతలిగట్టు, పర్టన్యశంఖం, మహారధం, వంటివన్నీ శ్రీశ్రీ విప్తవభావనకు పతిబింబాతే, అద్భుతరసంమిద శ్రీథశ్రీ అభినివేశం పారిశ్రామికవిప్ల వంళో బూర్జువాలు అనేకమైన అద్భుతాలు నృష్టించిన్నా అవి మానవు లందరికీ అందుబాటులోకి రావడంలేదు సామ్యవాదవిప్లవం అన్నిటిసీ అందరికీ నమానంగె పంచిపెట్టి దిజంగా మరిన్ని అద్భు కాలను సృష్టించగలదు, ఆ విపవం జేగల వరం (శామికవర్లంః కదలిక, ఘర్షణ్క మార్పు అనేవి ఈ విప్లవానికి మూలసూ[ తాలు, ఈ విప వమే అద్భు కాలను తీసుకువస్తుంది. 'కది లేదీ కదిలించేద్మీ/-చూ'ేదీ మార్పించేదీ/పాడేదీ పా డిం చేదీ/మునుముందుకు సాగిం చేదీ/ పెనునిద్దుర వదిలిం చేదీ /పరిపూర్ణ ఫుబతు కిచ్చేదీ' నవకననానికి శావాలనడంలో అద్భుతర సానిక్రి (ప్రాధాన్యం కలుగుతోంది, విన ్రరూపాదక మైన మాద్పులు భవిష్యత్‌ సత్యాలు ఇవి వ దివ్యశక్రివల్లనో జరిశేవికావు, వీటిని మానవుడే పాససుకుళాగలడు,. కనుక సామాజిక చై తన్యమే సాహిత్య ప్రయోజనమనుతుంది. మపహా(పస్థానంలోని గీతాలు వై తన్యం, పరిణామం, ఉత్సాహం, పురోగమనం, జాగరణం, జీవనం అనే సవయుగలత్య్యూలను (పతిపాదిస్తున్నాలూ ఇవన్ని అద్భుతరనభావాలే ! కవిత్వంలోని భఛావనద్యాారా తీ్ర్రీ ఎన్నో అద్భు తాలను చవిదావిస్తాకు, మరో(పపంచం వీలిచిందని మరో పపంచపుజలపాతం విసిషించిందనీ ఎనభై లతల మేకువులు ఎగిరిపడుతున్నా యన్‌ సము(ద్రాలు జలప్రళయనాట్యం వేస్తున్నాయస్‌ మరో(ప్రపంచపుకంచున గారా (ొగిందనీ మరో (ప్రపంచ వులగ్నికీరీటం ధగ ధగ లాడుతోందనీ ఎ[ర బావుటా నిగ నిగలాడుతోందసీ మరో(ప్రపంచ ధరిత్రినిండా నిండిందనీ చెప్పడం అద్భుతంగానే కనివిస్తుంది, న సే పద్యం వస్తుందనీ అరి

మహాావస్థాన౦ క వాద్యం వుడుతుందనీ తానే ఒక దుర్తొన్ననీ తనే ఒక న్వర్గమనీ ఇెప్పుకోవడం విన్హయావహామే ఇలాంటి వింతలు థ్రీథ్రీ భావనలో అడుగడుగునా కనిపిస్తాయి: జయభేక, అవతారం, కవిళా ఓ కవితా, (పళిజ్ఞ భిక్తువర్తీ యసి, శై శవగీతి అద్వైతం, గల్టించుర హ్యో, జగన్నాధుని రధచ(క్రాలు మొదలై న ఖండికల్లోని భావచి(కాలెన్నో విన్నయాపాద కాలుగా కనిపిస్తాయి,

“పదండి ముందుకు పడండి తోసుకు పోదాం పోదాం వై వెకి అనే అభ్యువయ నినాదం ఫునాదిమోదనే ఖీఖీ కవితొదుర్లమం ౮ నిర్మింపబడింది. అది మయనభవలె అనేక చిత విచిత"లతో నిండి ఉన్నది అభ్యుదయిక విత్వపు అద్భుతపప్రయోజనా లేమిటో నవకవితలోని ఆఖరెేేయం నూచిసోంది,. ఈ (వయోజనాలు అకుగా సూశశ్రీకరింపబడ్డాయి.

(ప కదిలేదీ కదిలించేదీ నవకవనానికి కావాలనడంవల్ల కదలనిదీ కదిలించలేనిదీ దాసి కక్కర లేదని సూచ్యం. అయితే ఈ సూ[తంలో విషయనిస్హేళం లేదు. ఎలా సాగదీస్తే అలా పనికివచ్చే సూతం ఇది, అయినా భాతికవాదంతోనే ఈ సూ(తాన్ని వ్యాఖ్యానించాలి కదలనిది గతం, జడం. కదిలించనిది నిస్సారవిషయం సిరససంవిభానం కదిలేది వర్తమానం, కదిలేది యంత్రం, కదిలేది కాలం కదిలించేది వివేచన, ఆవేశం, ప్రేరణ, అళయం, విప్లవం- అన్నీ ఒకలాంటి వే, కదలిక ఫుట్టిందా సాహసి అర్ధరాళ్సి అవతలిగట్టుకు చేరడానికి తయారై పోతొడు, (శౌమికులు (శాచులనలెనూ -శీచులవలెనూ ధనంజయునిలా సాగుతారు. శివనము ద్రుమూ నయాగ రావలె ఊరుకు తారు. పీడితుడు భువనభవనఫవు బౌవుటామొ ఎెకి ేస్తాడు. నాలుసు (తెంచుకు ఊరుకు తాడు, నురుగు లెశ్తే పరువు పెడతాడు జూలుదులువుకు ఆవులిస్తాడు, మంకరినూ సవాల్‌ చేస్తాడు! రంకెవేస్తూ కదిపి ఇంతు తాడు, కదలింవల్ల నే జననమ్మైర్ష ౦ చ శసతుంది ను పభుజంగాలను క దిలిస్తాడు సాహాసిః లో పహావివాంగాలను ఎగిరిస్తాడు. ముళ్ళ

లి లో దాం అని సంకోచించకుండా సంచరిస్తాడు వూనమృదంగాలను పలికిస్తాడు, విష్ణ వళంఖం వినివిసాడు (ప్రతినమస్యగురించే పశ్నిస్తాను. (ప్రపంచాన్ని పరిహాసిస్తాడు.. గోడలను. పగుల నాడ తాడు తిరగ బడ లోడు? నిఠలాశొమయలోకంలో కదనళంఖం వినిపిస్తాడు. వెంటనే మరో ప్రపంచానికి కదలండి అంటాడుః

(2) మూానేదీ నూర్చిం చేదీ'- మాశేవి జీవితం) నమౌజం, వ్యవస్థ కాలం మొనలై నవీ.

వ న మార్చించేవి ఆలోచన, పరినరాలు; విప వవాంఛ వంటివి. మౌార్ప్చించనిది న జీవనానికి నవకవితకూ నవనరం: ఈ సొల్రోవల్లి జీ శ్రీఖీ భావకవిళ్వాన్నీ శుద్దకవి శ్వాన్నీ తిరస్కరించింది, బాటలు అనవ(ం ౮ నడచీ టలు కడచీ సోటలన్నిటిని చాటడం ఈ మాచ్చుకోనమే 1 ఫ్యూడిలిజంనుంచీ శేపటలిజం [07]

న ౧ కవిత్వం వస్తువు, నంవిరానం నుంచీ ఫోమలిజంలోకి నమాజం మారాలి. కవిత్వం మార్చించాలి. (ప్రపంచాగ్నికి సమిధ నాహుతిచ్చిన (శామికుడు (పపంచాబ్దపు కెల్ల "శేకుగా మారాలంటాకు శ్రీశ్రీ, సాహిత్యంలోనూ నమాజంలోనూ ్రీశ్సీ కోరిన మార్పు అనేకం ఉదాహరణకు - (గాంఖిక భాహనుంచి (పజాభాషలోకి మార్పు. గణబద్ధ చృందస్సులనుంచి మా(తాబద్ధచ్చందస్సులలోకి మార్పు, భోగ మనస్త త్త్యంనుంచి 'శమమన న్త్తత్త్వంలోకి మార్చు, యధాస్టితివాదంనుం చి నిప్తనవాదంలోకి మాప్ప, జాతీయవాదంనుంచి అంతిన్హాతీయవాదంలోకి మార్పు, తిరోగమనంనుంచి వఫుళోగమనం లోకి మూర్పు, మూఢవిశ్వాసాలనుంచి హేతువాదంలోకి మార్పు, తాబస్థ్యంనుంచి నిబద్ధతికు మార్పు. ఇటువంటి మార్పులే అభ్యుదయానికి సోపానాలుగా శ్రీఖ్రి భావించాడు. మార్కిబేం నిస్దేశించిన మార్చే శ్రీశ్రీ కోరుతున్నది.

(9) పాడేదీ పాడించేదీ - పాడేది ఉత్సాహంగలగొంతు, (శ్రమపడుతున్న జీవి. పాడేది పాట. పాడేది పాడదగినది పాడించేవి ఉత్సాహం, అవేశం, (శమ, పాడినిది మూగగొంలో, పాడించనిది మూర్చ, జడత్వం, నిద, పాట నమాజవైతన్యానికొక సాధనం కనుకనే థ్రీథీ మా తెచ్చందస్సులవై పు మళ్ళాడు, కవిత్వం (శామికవై తన్యంకోనం నిన్రేశింపబడినప్పుడు పద్యం కాస్‌ వచనంకాస్‌ సరిఅయిన సాధనాలు కావ, అవి చెండూ వ్యూడల్‌, బూర్జువావ్య వస్టల చిహ్నోలు ముత్యాలసరం వాడుకభాషకు సరిపోయే పాట. చతురస్రగతి, త్య(వ్రగతి యాలో లకు ఒరవడులు అభ్యుదయకవిత పద్యాన్ని తిరస్కరించింది కా౨ పద్యలయను కాపాడుకుంది కదంతొంక్కేవా!ికి పదంపాడటం అలవాటు. ఆక లేసీనవాడికి శేతే శరణ్యం. విశ్వవీణకు తంతి కావా లండంలో పాటలమాద ఫ్రీశ్రీకున్న ఉఊత్క_ంర వెల్లి విరిసింది, పీడితుల భయంకర శ్రాధలా య | వ ్‌ స్విన్‌ బర్న్‌నుంచి శ్రీశ్రీ చేర్చింది కవితాసంగీత మేఆయిగా కా ల్చేఆకలి, కూల్చే వేదన, డారి_ద్యాలూ జార్టన్యాలూ బహిహ్క_రించడానికి శ్ర పాటలనే సొధనంగా తీసుకున్నాడు, తాను వినివించే “నవగీతి'కి పల్లెలలోని వృ త్తికార్మికులే చారి హొపీ? చారట 1! బానిసలు “చేదుపాటి పొడుకుంళే ఉన్నాది కూనిరాగపు పాట పాడ ళొడు,

(శ) మునుముందుకు సౌగించేది - మునుముందుకు సాగిం చేవి క ర్తవ్యస్ఫూ ర్తి, అభ్యుదలో కాంత, విజ్ఞానకా నఫలితాలు, పరిశ్రమలు, ఉ త్సాహళీలం వంటివి, వార్దక్యం, సోమరిలేనం: భోగలాలన, జడత్వం, మూఢవిళ్వానాలు నంపుదాయమమకారం వంటివి మునుముందుకు సాగ సీయవు, _ కదిలేదీ కదిలించేదీ మునుముందుకు సాగించేదీ ఒకళే.. ముళ్ళూరాళ్ళూ అనాంతళౌ లన్ని ఉన్నా ముందుదారి అభ్యుదయవాదులది. ఉన్నచోటు చాలుననీ ఇంకొ 'వెనక్కి.పోల్‌ మనీ అనేవారు తిరోగమనవాదులు, (పగతిశీలభావాలను [పచారంచేయడం అభ్యుదయకవిలేన

మబవో[ఎసానం క క్రి (ప్రధానలత్ష్యం, ఎముకలు [క్రుళ్ళిన నయస్సుమళ్ళిన సోమరులు మునుముందుకు సాగనీయరు అందుకే వారిని వావండి అని శపిస్తాడు శీ, (పగతిశీలభావాలు తేని ఖండికలు మహా (వ్రష్టానంలో లేవు. థి

(5) పెనునిద్దుర వదిలించేది:- బౌతికవాదిదృప్టిలో మతం, మూఢవిశ్వాసం) అజ్ఞానం వంటివి నునిద్దురకు కారణాలు, అవగాహన, ఆలోచన, వా నవం అధ్యయనం, అనుభవం వంటివి నిదిను వదిలించేవి, కవిత్వం మేలుకొల్పాలి కాని జోకొట్టకూడదని శ్రీశ నిష్కర 3 ఈ వేలుకొల్పు విప్త వాభిముఖంగానే. నిద్రపోతున్న సామాజకులు నమాజంలోని దోపీడీని

| (గ్రహించలేదు. అలాంటివారినే శ్రిత కనబడ లేడా మరోష్రుపంచపు ఎర9 బావుటా నిగనిగలు అంటూ నిలదీసి ప్రిళ్నిస్తాడు. నిద్రపోతున్న వాడికి నిజం తెలియదు. అళశడికి నరిఅయిన దర్శనం లభించదు. కొక్టృపిల్లా అగ్గివుల్లా నబ్బువీళ్లా వంటివి శ్పీ-నంగా కనివించడానికీ ఈ మానసికమైన నిటబే కారణం, కళ్ళంటూ టిం చూస్తే (పపంచ మొక పద్శవ్యూహంలా కనివీస్తు ౦దిః నమాజంలో వీడితజన జీవితవా_స్తవిక తను చూడగల్లడానికీ, జగన్నాధరధచ(క్రాల ఆగమనొన్ని ఇప్పగల్లడానికీ శ్రీథ్రీకి లభించిన జాగృతియే. కారణం,

(6 పరిపూర్ష్మ వు(బశొకిచ్చేది - బూడ్డువావ్యవస్ట “వొందరికి స్వర్గ్యప్రాయం 'చాలామందికి' సరకతుల్యం. నంపూర్ణ జీవన సౌఖ్యం లభించడానికి సామ్యవాదం కావాలి, ఆ సామ్యవాదమే నవ కవితకు వెన్నెముకః “పరిపూర్మ్మ ఫు(బతుకును వ్యాఖ్యానించేమా టలు అినిన్‌నుంచి (గహించవన్ను. అబా ఇ2మల్‌ 10 ఇం[678 8 907 204 061ఆ 0646 0 వంంయంపు 12 ర 069 294 06168 900160 [టర ళం 06 8412ల 200 208 0001, 21 ఇ|1 8276 10 7056 ైం 2 29611 0౯ 20 (001 5238 21 06 ఇంగంల8్రై. 00016 మళ లుం యం 1016 0 161౯ 0000901 120027 ఫెన్‌2001065 2960 ౧91 1202070000 లం $56546 10 68360 ఏం ఇంగ 0 211 206 ౭01 10 ల౭016 2 16౪% 10 8౦% 100 28 06 లలంల0౬ 0 మ1॥1110238 286 (008 0 ౫111085 01 60916 2ఓ15 9లగ 23కే 0646 306460 18 211664 50012115 500160 గగ 12000088 20001 గం 500160 జరి 021166 3001211504 భావం, నొఢాఠ: సొహార్డ 9 ఫునాదులై ఇళ్ళులేచి, జనావళికి శుభంపూచి - శాంతి శాంతి, శాంకి ఛాంతి జగమంత జయిస్తుంది; ఈ స్వప్నం నిజమవుతుంది, ఈ స్వర్షం బుజువవుతుండి” అజే పంకులే ఆ న్వప్నపు సాళాంశాలు, సంపూర్ణ జీవితం లభించేది మరో(ప్రపంచంలో నే. అచే

అరి ళ్‌ తి టు, అది వి శ 4 శక్‌ ల 3షం[1 21080822)

సఫ32 శ్రుత్రి కవిత్వం వన్తుపు, సంవిధానం శ్రీశ్రీ అనుష్టుష్పులు నవకవితలోని యాలు నప్తపాదులు పాదం 14 మాతుల పరిమాణం గలది, 8 మాత్రలకో 8 మాత్రలకో యాదృచ్చిక మైన విరువు, అయితే ఈ శేయాలను కందపద్యంలొ రాయవచ్చు; చదవవచ్చుః చమొదటగశేయం ఒకటిన్నర కందపద్యం అవుతుంది. చాలాపాడాల్లో అనుష్టుప్పు నడక కనిపిన్తుంది. “సిందూరం ర క్షచందనం' అనుష్టుపులాగే నడుస్తుంది. అనుష్టుప్పుకి గణాలు లేవు. రి అవశాలుంటాయి. పాదపంచమాతరం లఘువు; మష్టాతరం గురువు 7వ అక్షరం 1.9 పాదాల్లో గుదవు, £-4€ పాదాల్లో లఘుథ్సః శ్రి ళం లం క్ట దీన్ని పూర్తిగా అనుసరించ లేదు. శ్రీం అనుష్టుష్పుకు 14 మాత్రలు (పథానం. చతురనుగతి నడక. మిశగ తిలో నడిచే ము త్యాలసరాసికీ |. మాతలే. శనం గేయర హాస్యం ఈ చెండు గతులో ఉంది, ళం ్రీథీ వర్యాయపదలయ ఒకే శహ్ఞైనికి పర్యాయపడాలను పాదాంతాలలో గుప్పించడం పర్యాయపదలయ. నవక వితలోని మూడోగీతంలో చప్పుడు, ధ్వని, గర్జన, ఘోపంం, విరావం, ధ్యానం మొదలైన వన్నీ ధ్వనిపర్యాయపడా లే (శ్రీశ్రీ క్రియా జన్యవిశేషణాలొ శ్రీశ్రీ కవి నం చేష ఖ్రీశ్రీ కవితాభామలో శ్రీయాజన్యవి శేషణా లెక్కువ. ఎర్రనిజెండా అని ఊరడువోడు: ఎగ లేసిన ఎర్రనిజెండా అంటాడు, గు క్‌? చెక్కిన గంధకధూమం, పోటెల్సిన సప్తనముదాలు రగులుకొనే. రామసిబొగ్‌' ఇ ఇ క లుకొనే బుళా గాసండ, విశసించిన విద్యుశ్తే జం చెలశేగిన జననమ్ముర్షం, అలసిన కన్నులా? ర్యా లా! (ఈ. వ గుండెలు, విసిగిన (ప్రాణులు, నా పగిలిన మరణమృదంగం, చిగిరించిన తోటలు, విప (కన్కే భుజంగాలు, రెక్కవిప్పిన రివల్యూపన్‌, చల్లారిన సంసారం, పరస్పరం నంఘుర్షి ంచిన థ్కులు మొదలై నవి ఖ్రీఆ్రీ లికి అనవాళ్ళుగా నిలిచిన (ప్రయోగాలు,

చర్మితదేహళిలో జ్వాలాతోరణాలు శత్రీలిలొ తబితలు రా ాాాాాాాాాోా దేశచరిత్రలు జ్వాలాతోరణం మానవుడా! కొంపెల్ల జనార్దనరావుకోనం! ాాాాాాాాాాా

వ్‌ కవియొక్కం అవిర్భావంవల్ల

ఈ (పపంచం

ఇంకో అడుగు ముందడుగు వేసిందో ఆ కవే మహాకవి |!

80,/ దేశచర్మితలు పరస్పరం సంమర్షించిన శక్తు లలో చరిత పుైైను |

“వజేశ మేగినా ఎందు కాలిజిన/వ పీర మెక్కినా యెవరెదురయిన/ పొగడరా నీతల్తి భూమి భారతిని/నిలుపరా న్‌ జూతి నిండుగెరవము అంటూ రాయపో్రిలు సుబ్బారావుగారు సన -జీళ సాంస్క్ట్రతిక చరిత్రను వేనోళ్ళ నుతించారు. తేన దేశచరిత్రలో గర్వకారణా లెన్నో ఆయనకు కనిపించాయిః మనభూమివంటి చల్లని భూమి. బేదన్నారాయన, బుషులు తపస్సుల్నీ రాజ -దందులు శార్యహారాల్ని భక్తులు రాగదుగ్ధాల్నీ కవిస్రభువులు బావసూ తా్రాల్నీ సమర్పించిన ద్రీశమిది అన్నారుః దిక్కులకెగదన్నే ేజం? జగముల నూగించే మగతనం రాళ్ళ -తేనేయలూశే శాగాలు, సౌందర్య మెగ బోసే సాహిత్యం తనచేశంలో వెలశాయన్నారు. గతం గురించి నొప్పగా చిత్రించి, 88% అ జొన్న త్యాన్ని అందుకోవాలని ఆయన భావించారు. చరిత్రను ఆయన ఆదర్శవాదదృక్సదంతో అధ్యయనం చేశారు. చరిత్రను అధ్యయనం చేయడంలో అదర్శవాదికీ ఛ్రాతికవాదికీ తేడాలున్నాయి.

(1) చరితను భౌతిక వాదదృక్పథంతో అధ్యయనం వేసిన (శీ 'వచేచరిత) చూచినా వమున్నది నర్వ కారణం” అని ప్రళ్నించి, నకజాతి చరిత నమస్తం పరవీడనపరాయణ త్వం' అని జవొబు ఇప్పాదుం అీథీకి- శృశతుశీతాచలాల మధ్యనున్న దే “"జీళం కాదు, మానవజాతి వం లిన అన్ని దేశాల చరిత్రులనూ భాతికవాదిగా పరిశీలిస్తే కనివించిన పరమనత్యాన్నే థ్రీఫ్రీ ఎయుచిటాడు. కేలుగుక్‌వి దృక్పధంలో వచ్చిన మౌర్పుకిది నిదర్శనం.

చు

(9) -జీశచరిత)లో జరిగిన యుద్ధాలను ఆదర్శవాది జాతీయగారవానికి ప్రతీకలుగా తీసు కున్నాడు. పొట్నూరికి సమావమున నంధ)సామా)జ్యదిగ్దయస్కంభ మెల్కించిన రోజులు, తేన వోటులు విరోధితండములకు నహింపనివిగా "శెలుగుకత్సి మరసీస రోజులు, సమర సేనావ్యూహా జయప తొకల క్రింద నాంధ )పొరుపము చెండాడిన రోజులు రాయపో?లువారికి దర్శనమిచ్చాయి, "జీశ చరిత్రలో జరిగిన యుద్ధాలు ఖ్రీత్రీకి పరన్పరా హరణోద్యోగాలుగా పరపీడన పరాయణత్యా లుగా దరిదు)లను శాల్చుకుతినడాలొగ బలవంతులు దుర్చులజూతిని ఛానినలను కావించే (ప్రయ శ్నాలుగా కనిపించాయి ధశాధిపతులు “నరపహాంతలు గె శ్రీఫ్రీకి కనిపించారు పాలకులు బలవంతులు, సాలితులు దుర్పులజాతులు- ల! చరిత) న్యాయమయిపోయింది,

వ్‌ 36 శ్రీశ్రీ కవిత్వం వస్తువు సంవిధానం

(3) చరిత్రలో మహావై భవాన్ని ఆదర్శచాది దర్శిసే “చల్లారిన నంసారాలూ మరణిం చిన జన నందోహాం అనహోయుల హాహాకారం చరితంతో మూలుగుతున్నవి” అని భౌతికవాది వర్శనం,

(4 చరితం ధర్మ 'పూర్ష ౦గా ఆదర్శవాదికి కనిపించింది ఉదాహరణకు - నిశ్వనాధవారి 'వే(గిక్షేతుము” ఖండిక. “ఈ నాపదార్చితక్షూణి నసరాజు ధర్మాసనంబుండి స్ఫృత్యర్థమనెనా/, ఈ నా దృగావృతంచై న భూముల లోన నేశార్యధనులు శిఖీంపంబడిరొ/ ఈ నా శరీరమందివతిళించిన గాలి యొంత పారాతన్య మేచుకొనెనొ /ఈ నాతనూపూర్హ్హమెన యా కాళము జీ క 9తుధ్వనులు శబ్చించినవియొ/ అన్న స్తదజ్ఞాతపూర్వదివ్వత్వ మొసప్తు/ని వునతావన్‌ ఖండ మిచట నిలిచి /యన్వ తంత దొరలునా యూం[ధ్రశ క్షి/నన్నుంగ ంపింపంజేయు చున్నది భృశమ్ముు” అంటారు విశ్వనాధ చరిత అధర శ్ర నిలయంగా కనిపించింది శ్రీశ్రీకి “వె మమ్యం, స్వార్వపరత్విం, కాటిల్యం, ఈర్ష ట్టు స్పర్ష లు మాయలతో మారుపేర్ణతో చరిత్రగతి నిమోపించినవి” అంటాడు శిత,

(శ ఆదర్శవాదులభు పాలక ధర్టుపతుంనుంచి చరితను పరిశీలిస్తే భాతికవాదులు పాలక_ అధర పకంనుంచి చరిత్రను పరిశీలించారు, చరిత్రలోని “జెడ వర్ష మానపరిస్థితికి కారణమని భెతికవాదె అవగాహాన,

(6) జరిగిన చరిత్ధు అంతా వర్షనంఘర్ష ణల చరిత అశే వివేకం భౌతికవాదిది, ధర్మా ధరార్తల నంఘర్ష ణ అని ఆదర్శవాది అవగాహన, ఈ ధరా ఆధర్మాలకు నిశ్దేశకశ క్కి మతం, వర్గ భేదాలకు కారణాలు బలం ధనం బలవంతుల చౌక్టన్యాలూ ధనవంతుల పన్నాగాలూ

పాంమికధ ర్మాన్ని నిర్ణయిన్తూ వచ్చాయని భౌతికవాది నిరూపణ,

గతచరిత్రను సాంఘికదృక్పధంతో విమర్శించి విప్లవాన్ని సమాజానికి ప్రబోధించి చరత్ర కారుల దృక్పధాన్ని తీర్చిదిద్దడమే శ్రీశ్రీ "దేళశచరితల ధ్యేయు. ఇందులోనే వర్హ మాన చరిత ఎలానడవాలో నిస్దేశించాడు. భవిష్యచ్చరితి ఎలాంటిదో సూచించాడు. గతచరిత్రను సామా జక పరిణావుశీలంతో భాతికవాదదృక్పధంళతో చదువుకోనివాళ్ళే యుధాస్ట్రికివా డాన్ని సమర్షిసాతు, గతం మేలైనదిగా భావిస్తారు. విప్తవపరిణామాలను నిరోధిస్తారు. అకివాదులను ₹ేపస్తాయ

విస్తవవాది అయిన (్రీశీ సాహిత్యపరథిలోకి చరి(తవిముర్శను తీసుకురావడం నమంజనమ 1

(శ్రీశ్రీ చారితృక భౌతికదృక్పథం

చరిత) అంళే *2 0020000039 9916920 ౨2620076 0 ౧29 అలంటి 28 9126103 10 2 ఏ2౯([0012౯ 6006 00230100 6౧౦, పం508 610, ౪5021 20602 10 ౧0080101081081 0౯861

1 06 గ29రంణ కంటం 1000020

మహాపెస్టానం 58?

అని సామాన్యంగా నిఘంటువు వెబుతుంది. ఏ యుద్ధం ఎందుకు జరి7నా? వ రాజ్యం ఎన్నా

ళ్ళుందో? చరిత్రలో “తారీఖులతో దస్తావేజలతో' కనివీస్తాయి. కానీ వీటినే చరిత్రకర్థంగా శ్రీంస్టం అంగీకరించడు, ఈ రాణీ ష్రమపురాణం ఆ ముట్టడికై న ఖర్చులూ మతలబులూ కై పీయతులూ. చరిత్రలో కనివిస్తాయి. కానీ వీటినే 'చరితసారం'గా ఛ్రీత్రీ న్వీీకరించడు, మరి చేశచరిత్రల్లో శ్రీకి) వయేీ విషయాలుండాలని ఆశిస్తాడు ?

చరికృలో ఉన్నది ఉండవలసినది

(1) పాలకవర్గపు జీవిత వాస్తవికత _పాలితవర్షవు జీవితవా_స్తవికత

(2) ఆ"+జమహల్‌ నిర్హాణానికి కారణం తాజనుహాల్‌ నిర్ధాణానికి రాళ్లె త్తిన కూలీలెవరు ? ఒక రాణీ (వేమవురాణం- తకాజ అఆ కూలీలకు సుఖజీవనం లభించిందా ? ముజాల్‌ అందచందాలు-_ దాని నిర్మాణానిక్రైన ఖర్చులు,

(8) ఆసామాన్యుల జీవితకధలు సామాన్యుల జీవితకధలు - ఇతిహాఃనప్పు చీకటికోణం ఆట్టడుగునపడి కాన్పించని కధలు. నై లునదీ నాగరి కతలో సామాన్యుని జీవనం.

(4) ఆ ముట్టడికై న ఖర్చులు సాషమాజ్యవుదండయా(త్రలో సామాన్యుల సాపహాన

వీ యుద్ధం ఎందుకు జరిగినో ? మెట్టిది ? వ్‌ రాజ్యం ఎన్నాళ్ళుందో? ఆారీఖులు, దస్తావేజులు,

(5) రాజులు పల్లకీ లెక్క ఉఊశేసతూ ఆరాజు ఆ భోగ భాగ్యాల ననుభవించడానికి దోజూ నమ న భోగభాగ్యాలూ అనుభ దం వేసిన సామాన్యులెలా జీవించారు? (ప్రభువెక్టిన నించారు, రొజుల కీ రి(పళశంసలు., పల్లకి కాదోయ్‌! అది మోసిన బోయి లెవ్వరు?

(6) జక కాలానికి ఒక యుగానికి ఒక (ప్రవంచవి కాలదృష్టితో సాపేతముంగా రాయవలసిన వ్యక్తికి పరిమితమైన వివరాలు- చచరిత- తకశిలా, పాటలిపుతం, మధ్యధరానము(వ్ర నిరపేతు చర్యత- నమాజవరో తీరం హరప్పా, మొహేంజొదారో, (కో _ మాన్యాన్‌ గమన తిరోగమనాల గురించి అవ గహోాముఖాలో భార్నితక విభాతసంధ్యల మానవ గాహాన ళూన్యతం కథ వికాస మెట్టిది ? ఏేళశం నకాలంలో సాధించిన

"జీ పరమార్థం ళ [68]

530 శ్రుశ్రీ కవిత్వం వనువ నంవిరానం (7) ఆదర్శవానదృక్పుథం- చరితను గతితార్కిక భౌతిక దృక్పధం- నమాజి చరిత్ర వర్ణ విధి నడిపిస్తున్నదనే భావం- సంఘర్ష ణలచరి తే అనేభావం_ “స్థాపించిన సామా జ్యాలూ నిర్మించిన కృతిమ చట్టాల్‌ ఇతేతరశ క్తులు "లేస్తే పడిపోయను పేకమేడలై! పరన్పరం సంఘర్షిం చిన శక్తులలో చరిత్ర వుక్సైనుి అనే సూతాలతో చాన వ. చరశ్రను పరిశీలించాలి (8) తికుగుబాటును అన్యాయంగా పీడితులకిడుగు బాటువల్ల నూతనవ్యవస్త్ర ఆవిర్భావర- చ్మితించడం, “చిరకాలం జరంగనమోనం, బలవంతుల జార్జన్యాలూ ధనవంతుల పన్నాగాలూ' “ఒక వ్య క్రిని మరొక్క వ్య కీ ఒకజాతిని వేరొకజూతీ పీడించే సాంఘిక ధర్యం ₹ల ని పరిస్లితిని గు రించడం- ఖండాంతశాల్లో అణ న్‌. (ఈ న! న్‌ గారిన ఆర్తుల తిరుగుబాట్లు. చారి(తక యభార్థ ఆవి ౧౧ త్త్తం- (9) గతచరిత్ర గర్వకారణంగా చితి ఏచేశచర్శితచూచినా. ఏమున్నది గర్వకారణం * ్‌ ల ల చడం_ కళంక హేతువైన సత్యా పర పీడనపరాయణత్వం- పరన్పరాహరణోదో్యోగం- లను దాచివేయిడం, రణర కృప్రవాహాలు_ హత్యలు ఏడ్పులు..స్వాన్టైలొ -న్పర్ధలు_ ఈర్ష వ్ట్‌లు- మాయలు. దోపిడి వంటిస్‌ యధాతధంగా వివరించడం. దాచేస్తే డాగసి సత్యాలు, (10) వ్య క్షిపాధాన్యం- వ్యక్తి వ్య క్షీపాధాన్య తిరస్కారం- ప్రజతే చరత్రనిర్తాలే గార వాతిశయకధనం- లని నిరూపించడం... కాలానికి కత్తులవం తెన కట్టిన వారిని ఎ త్తిదూపించడం- అజ్ఞానపు టంధయుగంలో లల అకలిలో ఆవేశంలో తెలియని ఏతీవళక్తులో నడి నడిచి మనుష్యులు (వ్యక్తులూ అంతా తము (ప్రత జకత్వంగా భావించారని నిరూపించడం,

మహా్యవస్తానం విగ్ర 11) భుదచరి!త (వరద్వృషి, సామాజిక నమాజవ్వవస్థల పరిణామాలు- అదిమనమప్టి సమా (యోజనం లేని చర్మిత్ర), చరిత జంా యజమాని కూనిసనమాజతా వ్యూడల్‌ జయా కే ళో చరి(తకోసమే. వ్యవస్థా బూర్జువాన్యవస్థా సామ్యవాదవ్యవస్త- ఈ నమాజూల పతనాభ్యుదయాము- పరన్పరం నంఘ ర్షించిన శక్తులు. పరస్పరాహరణోదో్యోగాలు- బల వంతులు దుర్చులజూతిని చానినలను కావించడం ౫ నరజాంతలు ధరాధిపతులు కావడం" రణరం గాలు"%- కాలానికి కత్తులవం తేనలు షఫీ ధనవంతుల పన్నాగాలునా వీడించే సాంఘికధర్థుం ౮ ఆఅఆణగారిన అర్హుల తిరుగుబాటు స్తా కార్మిక న్వర్హం అవతరణ, ఈ పరిణామానికి చూఫుడ(వేలుగా చరిత, ప్యూడల్‌, బూర్జువా చరిత్రకారుల పై (శ్రీశ్రీ విమర్శ 8 15400) మాత చి ॥ ఫ్యూడల్‌; బూర్జువా చరిత9కారులు శుద్ధచరిత) (0౪1 ?) మాత్రమే రచిస్తారు సామంవాద చరిత) కారుడు రచించేది వ్యావవోరిక చరిత) (99104 8150000) అవుతుంది. వ్యక్తుల తకీధలు చెప్పడం, రాజకీయనంఘటనలను. పేర్కొనడం, యుద్ధాలను వర్షించడం నంటివి క చా ని మికవంవన కుదచరి(తే లవణాలు (పజూజీవిత పరిణామాలను నిరూపించడం, సాంఖు వ్యవస్థల రూపరేఖలను థి బాటను, వాటికి కారణాలను, పర్యవసానాలను వివరించడం, అఆర్షికసాంఘీక నిరూపించడం) తిరు ణా ఐం లిక విదా వి జూనిక రంగాలలోని వె తన్యాన్ని వ్యక్త ంచేయడం వంటివి వ్యావహారిక సాంస్కంలి ! 0 మం 1 11 ం అఆ౦1౧౬020 0028 686/6 06౦౧]|6 & 900160" చరి[తలక్షణాలొ' ం క్‌ న 2 1001716421 అన్న అభ్మిపాయం మార్కిష్టా చరిత్రకారుల దే. వ్యూడల్‌, బూర్జువా 2006 నిం ంచినచరి[తను సొమ్యువాదచారి[తేక దృక్పధంతో వుశర్నిర్టించుకోపలసివస్తుంది. తకారులు లై, చనల యో శ్ర నూతనశకం ఆరంభం అవుతుంది. సామాజికద్భిప్టినిబట్టి చరిత్రకారులు మ డుర కాలు మూ 1, వూడల్‌ చరి[త్రకావలు పాలకవర్షపతపాతులు వాంకి సొమాజికన్పృపహా లేదు, వర్ష (1) లీ దారికి చెలినే అవకాశంలేదు... బారు అదర్శవాదులా, అందువల్ల నే వారు రమ వెరుద్ధ త సామాజిక ఫుఠకోగదునానికి దోహాదం చేయదు, (క) బూర్జునాచరితశారులు రచించిన శ్రీసిపోరు. వీరు కూడా బూర్జువావర్ల పతపాతుతే. వీరికి సామాజిక స్పృపహాఉంటున్నా కూడా రి చేయరు వరవె రుద్ద్యాలను గురించి ఎంత తెలిసినా వాటికి దూరంగా ఉంటారు, జాన్ని వ్యక్షం ॥ న క లా శ 2 61100% 06 1118100.

కశ0 శ్రుతీ కవిశ్వం వస్తుపుః సంవిధానం వలన చేశాలలో సా్యమాజ్యవాదుల దౌర్జన్యాలను గురించి వీరు రాయరు. వైగా ప్రజల న్యాయ సమ్మతమైన విము క్రిపోరాటాలను గురించి వ[కంగా చితిస్తారు. ఏరికి (శామికవర్ష సానుభూతి ఊండదు. పెట్టుబడివల్ల నే (పపంచం ముందుకు నడుసోందంటారుః మానవజూతి వికానంసరించి (వాయడంలో ప్‌రు వ్యూడల్‌ చర్మితకాకులక న్నా ముందంజ వేస్తారు. కాన్‌ నమాజవ్యవస్థల (కమ పరిణామాన్ని గురించి గతితార్కికంగా నిరూపించరు. బూర్జువా వ్యవస్థమిద తిరుగుబాటును గరించి చరిత్రలోకి ఎక్కించరు, ఫ్యూడల్‌ వ్యవస్థమిాద బూడ్డువాల లిరుగుబాటునే ఘనంగా కీ ర్రిస్తారు. సామాజికమైన అరిషస్టైాలకు బూర్దువాలు కారణం శాదనీ వాటికి (శ్రామికవిష్ష వాలే కశారణమసీ '(పకటిస్తారుః అందువల్ల “నత్యం చాచివేయబడటలం” జరుగుతుంది, (3) “206 115000 ౧ 21 మెముల[ం ఆగంటగ8్రై 500160 15 06 15405 05 612938 3068816” ౩ అన్న బే సామ్యవాద వారితుకుడి పధానస్మూతం ఈ సూ్యతంతో నే గతవ ర్తమాన చరిత్రల్ని సామ్యవాద చరి(తి కారుడు పరిశీలిస్తాడు. దాచేస్తే దాగని సళత్యాలనూ ఇతిహాసఫు చీక టికోణం అట్రడుగున పడికాస్పించసి కధలనూ చారిత)కవిభాతసంధ్యల మానవక థవి కాసాన్నీ ఒక్‌ బేశం ఒజకకాలంలో సాధించిన పరమార్హాన్నీ అవిష్కరిస్తాడు,

“జీన చరితలు' ఖండికలో (ప్రధానంగా నాల్గు భుట్టాలున్నాయి. “మొనటి ఘట్టంలో ఫ్యూడల్‌ వ్యవస్తమాద విమర్శ. రెండవ ఖఘట్టంలో బూర్జువా అభ్యుదయంగురించి విమర్శ మూడవ ఘట్టంలో బూర్డువావ్య వస్టమిద రానున్న తిరుగుబాటు. నాల్గవఘట్టంలో సామ్యవాద చరిత్రకారులకు సూచనలూ, హెచ్చరిశలూను. మొదటి శెండుఘటాలలోనూ వ్యూడల్‌ బూర్జువా చరిత్రకారుల అబద్ధాలను నిరూపించడాని శే ప్రయత్నంభేశాదు. మూడవఘట్టంలో సామ్యువాదచర్శితకారుల దృక్పధాన్ని వివరించాడు, నాల్లవఘట్టంలో సామ్యవాద చరిత కొరుడి లమ్యాలను నివ్రైశించాడు ట ల్‌

(1) వ్యూడల్‌ చరిత్ర కారులు 'దేశచరితుల్ని నిష్కళంకంగా నిరూపిస్తే శ్రీశ్రీ 'వమున్నది గర్వకారణం ఫ్‌ అని (పశ్నించి నరజాతి చరిత్రనమ సం పరవీడనపరాయణత్వం, పరన్పరాహారో శోద్యోగం, రణర క్రప్రవాహాసికృం, చీభత్సరన్యపభానం, పీశాచగణనమవాకారం, దరి(ద్రులను కాల్చుకుతినడం, బలవంతులు దుర్చలజాతిని చానినలనుకావించడం, నరహాంతేలు ధ రాధిపతులు కావడ౦్త భూస్తలమం తా రణరంగం చేయడం, గతమంతా రక్తంతో కన్నీళ్ళతో తడపడం అంటూ. పరిహసింఛాడు, ఫ్యూడల్‌ చరిత్రకారులు పాలకవర్షపతపాతంతో వై పుమ్య్యూలను నమభావనలు గా స్వార్ధవర త్వాన్ని పరోపకారంగా కాటిల్యాన్ని సౌజన్యంగా ఈర్షను ఓెదార్యంగా స్పర్థను నహనంగా చిత్రించారన్నా డు.

3 కశ20166000 0 6 60000850 క250

మహాపస్టానం క(1 వైషమ్యం స్వార్ధపరత్వం/క "టిల్యం ఈర్ష వ్ట్‌లొ స్పర్ధలు మాయలళో మారు పేర్త తో/చరిత్రగతి నిరూపించినవి విజేశాలమోద దండయాత్రలు చేసి ప్రజలను చంవివేసినవారం తో దిగ్యిజయయాత్రలు చేసినట్లు వరి ంపబడొారన్నాడుః ణం ౮పి జెంఘిజ్‌ ఖాన్‌ తామ ్షేనూ/నొదిర్షా ఖుజ్నీ ఘోరీ సికందరో ఎవడై తేనేం?/ఒకొక్కదూ మహాపహాంళకుడు !" ప్రజలమిాద ప్రచ్చన్నంగా దాడిచేసి దోచుకొని హింసించి జీవించిన దోవిడిగుంపలను గురించి ఫ్యూడల్‌ చరిత్రకారులు శాయశేలేదు.. ఈ దోవీడులకాలంలో సమాజగమనం _స్తంభించిందని నూచిందాడు శ్రీశ్రీ “వై కింగులు శ్వేతహూణులూ/సిథియన్లూ పారళీకులూ వీండారులు ధగ్గులు కట్టిర్మి/కాలానికి కత్తులవం తేన" ప్రక సతిళక్తల విజృంభణాన్ని మూసి భయపడి మూథఢవిశ్వాసాల్ని అశ్ర)యించిన అజ్ఞానవుటంధ యుగంలో నముఠాధికారులూ పాలకులూ సానూన్యప్రజల్ని ఇాసించారుః అజ్ఞాతతీవ9శక్సుల నడ్డు చిటుకుని విజయాలు సాధించారు ఈ విజయసాధనకు ఆకలి, ఆవేశం మూలకారణాలయ్య్యాయి. కానీ విజయాలు లభించగానే అహాంభావంతో సొమాజ్యూలు స్థాపించారు ఈ విధంగా పాలక . ఇదంతా ప్యూడల్‌ చరితంకారులకు తెలియని హీతువాదం. పాలితవర్లా లేర్పడ్డాయి. ఇదం వ్యూ ం ం అజానవుటంధ యుగంలో / ఆకలిలో ఆవేశంలో- జా తెలియని వీకీవ్ర)శక్తులో /నడిపిస్తే నడిచి మనుష్యులు- అంళొ చేవ ప్రయోజకత్వం/ ఆమే భువి కధినాధులమని సాపెంచిన సోమాంజ్యాలూ /నిర్హించిన కృత్రిమచట్టాల్‌ - ఛి నథొక రూపం ఏర్పడింది. ఈ చట్టాలవల్ల ఫ్యూడల్‌ వ్యవస్థకి 0 వర్పడిం క ౯ న్‌ తిరుగుబా ది న (2) పరిపక్వ మైపోయిని వ్యూడెల్‌ వ్యవన్థమాద టు. చలం బూర్జువావ్యవస్ప. ముక విప వుతో ప్రకృతిసంపదలను వళపరుచుకుని, ఫ్యూడల్‌ ళ కిని మించిపోయింది. పార సాని అందించి ఫురోగమనాన్ని సొధించింది. “ఇతి లేతరశక్తులు లేస్తే పడిఫపోయెను విజానవి ర! ం ఉక ముడలై ఆ పడిపోయినవి వ్యూడల్‌ సా(మాజ్యాలే. ఆ యితశేతరశ కులు బూర్జువా స్‌ దం క డనుంచే ఆధునిక నూననచరితే ఆరంభమయిందిః “పరస్పరం సంఘర్షించిన శక్తులే, న్‌ శను !- వ్యాడల్‌ బూరువాశక్పుల సంభుగణలో బూర్డవాశ క్షి గెలిచింది శకు లలో చరిత) ప నే లి యి జ్‌ వా ఎస్‌ మూజంలో దోస జూనం, వీడన తొలగిపో లేదు ఇంకా ఎక్కువయ్యాయి, ళా న జం ॥

క(ల తీథ్రి కవిత్వం వసువు, నంవిభానం (8) ఇంతటితో బూద్డవావ్యవస్థ విఫలమవుతుంది, ఈ వ్యవస్థమిాద పీడితులు. తిరగబడ తారని థ్రీత్రీ సూచించాడు. ఈ తిరుగుబాటును గురించి బూర్జువా చరిత్ర కారులు వివరించ రనేచే శ్రీశ్రీ విమర్శ “చిరకాలం జరిగిన మోనం/బలవంతుల జార్జన్యాలూ ధనవంతుల పన్నా గా లూ/ఇంకానా ఇకమై పిల్లవు! ఒకవ్య క్రీవి మరొక్కవ్య క్రీ/ఒకజాతిని వేరొకజాతీ పీడించే సాంమిక ధర్ధుం/ఇం కానా ఇకపై సాగదు! చీనాలో రమూవాలా/3ిక్‌ జేశప్రు గనిపనిమనివీ. ఐర్హాండున ఓడక ళాసీ/ అణగారిన అరు లందరూ- పహాకశైన్‌టాట్‌ జూలూనీనో/ఖుడాంతిర నానాజాతిలు చారిత్రక యధార్ధతత్త ప్రం/చాటిసారొక నొంతుకతో” ఈ భవిష్యత్‌ చరితను సామ్యువాదచరిత) కారుడే సూచిస్తాడు, ఈనూచన వీడితనర్గాన్ని (పబుద్దుల్ని చేసి తిరుగుబాటును వేగీకరిస్తుంది. బూర్జువావ్యవస్థలో సాంఘికమైన అధర లున్నాయికనుశనూ ఆ అధశ్యాలను అనుభవించేది శా9వికులే కనుకసూ వారు తిరుగుబాటు చేస్తారు. ఈ తిరుగుబాటు తొలిదశలో జూతీమోద్యమంగా మొదలవుతుందని మార్క్పిస్తు చరిత) కారుడు నమ్ముతాడు బూర్జువాసామా?జ్య వాదులు వలస వెళ్ళిన "జేళాలళో హాశెన్‌టాట్‌ ॥ జూల, సీనోోవంటి జూతులు కూడా బూర్డువాదోపిడిక్ర కా9ర్యానికీ గురిఅవుతూ ఉండటంవల తిరుగుబాటు చేయక నికువరని ప్రకటిస్తాడు, ౯ ణం రీ కదృక్పధంతో విశ్లేషిస్తాడు సామ్యవాద చరిత్రకారుడు. గత చరిత్రమిద తిరుగుబాటు చేస్తాయి అతడువేసే ప్రశ్నలు, అందుకే ఈ ఘటంలో అన్నీ _పశ్న లే! అన్నీ మందలింపుతే! అన్నీ పౌచ్చరికళే | ల (8) '“కాజమపహాల్‌ నిర్మాణానికి రాళ్ళె త్తిన కూలీలెవ్వరు ? అనేది ఇందులో (వ్రముఖ మైన (పళ్నే. అనలు ఇలాంటి మోామాంన వ్యూడల్‌ బూర్తువాచరిత) కారులకు కశానేరాదు మార్మి్సిస్టాదృుక్పుధ మే ఇలాంటి పశళ్నకు మూలం, అపూర్వమైన వాస్తుశిల్ప్చాన్ని రూపొందించో డది పాజహోనును ప్రస్తు తించడం, ముంతాజ్‌ బేగమ్‌ (పేమవురాణాన్ని వివరించడం మాత్రమే చరితృలో కనిపిస్తుంది, ఇందుకు కారణం పాలక వర్గంపట్ల చరితంకారుడికి ఉండే గౌరవమే. కొనీ నిజూసికి కూలీల (శమలేని బే అంత సుందరళిల్పం ఆవిర్భవించేదా ఖ ఇది మార్కి్సిస్తా చరిత) న్య కమ్యూనిస్టుపార్టీ పుణాళిక

మవా,పసానం

ఉల క్‌శ9 కారుడి దృక్పథానికి ఆనవాలు. ఇతిహోనపు చీకటిలోణం అట్టకుగునపడి కాన్పించని కధల్లో ఈ కూలీల కథ బకటి. ల

(9) వై లునదీనాగరికతలో సామాన్యుని జీవన మెట్టిది ? అనేది మరో(పశ్న. మానవ

జూతి తొలినాగ రక నమాజం అవతరించిన ప్రాంతాల్లో ఈజిప్టులోని నై లునదీతీరాలు ముఖ్యమైనవి మైనవి, వ్యవసాయం వి నరించడంతో సూతనసమాజవ్యవస్ట అక్కడ ఆవిర్భవించింది. ఊత్పత్తి పెరిగి నంపదలు వి స్తరించడ మే నాగరికతకు తొలిమెట్టు. ఈ నాగకరికతను ప్రస్తుతించడమే వ్యూడల్‌ చరిత్రలో కనివిస్తుంది కాన్‌ అనాగరికతను. వృద్ధిచేసిన సామాన్యుడి జీవనంగురించి వివరాలు కనిపించవు. అ వివరాలే చరిత్రకు కావాలంటాడు మార్క్సిస్తు.. (9 ఇలాంటిచే మరో(పశ్న- గుహాముఖాల్లో చారిత్రక విభాతసంధ్యల మానవకధవికాన మెట్టిది? ఈ (పజేశాల్లోని చారిత్ర శాన శేపాలనుబట్టి అనాటి నమాజచర్వితెను భౌతికవాదదృక్పధంతో తిరిగి రచించుకోవాలి. ఈ పా్రంతాల్లో వ్యూడల్‌ వర్ణన మాజం ఎలా ఎపుడు వర్పడింది? ఆ నమాజాన్ని బట్టి ఆనాటి రాజు కీయబౌద్ధిక చరితి ఎలాంటిది? ఈ మోామాంన కావాలంటాడు సొమ్యవాదే చరిత్రకారుడు,

(6) సామాజ్యవ దండయాత)లో సొమాన్యుల సావాన మెట్టిది! అ నేది మరోసిశ్న. చక్రవర్తులు దెగ్విజయం సాగంచారని కొనియాడటం వ్యూడల్‌ చరిత). అదిగ్విజయం సామాన్యుల సొాహానం లేకుండా లభించిందా? అని మార్క్సిస్టు ప్రశ్నః ““తమంతా లేడిసెర క్తమున కశాకుంకు కన్నీళులళ అనడానికి కారణం సామాన్యుల సావాసాన్ని నిరూపించడాని శే, (అ ప్రభు వెక్షిన పలకి కొదోయ్‌ అది చూసిన బోయి లెవ్వరు? ఇదీ మౌర్కి్సిస్టా దృక్పథమే.

౯ మార్కిఎస్తి చరిత్రకారుడు హేతువాది. (ప్రయోజనవాది ఆ (పయోజనంకూడా క్చీడిత ల ల పక్షం రోనమేః వ్‌బేశం వకాలంలో సాధించిన జే పరమారం 1 వశిల్పం € వసాహిత్యం క్‌ వగాంథర్వం * ఏ ళ9 ఏన్వుప్నం? వీదిగ్విజయం? ఇవన్నీ నిర్జిష్ణుంగా నిరూపీంచవలసిం చే. అంతే ఐం కాదు వవెల్లులీ పిస్థానం + అంటూ మానవుడి మహో(పస్థానానికి గమ్యంగురించి ఆరాతీస్తాడు ఆ నెలులు సోవలిజం, కమ్యూనిజంలే ! ] చరిత్రలో నరకలహోలను గుర్తిస్తూ వర్షరహీతసమాజంవై ఫు మానవులు ఎలా వయనిస్తు (0 న! న్నారో నామ్యవాదచరిత) కొరురు నిరూపించాలి. ఈ ప్రస్థానమే అభ్యుదయం శ్రీశ్రీ భావాలలో అంతర్జాతీయసాదృశ్యం ఇభ్రాతిక జీవితపరిస్టితుల్లోనూ సాంఘీికనంబంధాల్లోనూ సాంఘికజీవితంలోనూ వస్తున్న నూర్పులవల్ల జ్‌ ఉఊహలూ అభిప్రాయాలూ భావాలు, చైతన్యం మారుతూ ఉంటుందిి5 అడం లా ని 5 కమ్యూనిస్టు పొర్టీపణాళకి *

544 ఖ్రీశ్రీ కవిత్వం వస్తువ, నంవిథానం కనుకనే ఫ్రీఫ్రీ తాజమజాల్‌ నిర్మాణానికి రాళ్ళె త్తిన కూలీలెవ్వరు ? అని ప్రన్నించగలిగాడు. మార్క్సిజం (ప్రభావంవల్ల నే (ప్రపంచంలోని అనేక భాషలలోని కవులు ఇలాగే (ప్రశ్నించారు? ఉదాహారణకు... జర్భున్‌కవి బెర్తోల్డ్‌ బెహ్‌ట్‌ (1898-1956, ఇంగ్హీమకవి జూన్‌ మేజ్‌ వర్ల (1878-1966) కూడా ఇలాంటి ప్రశ్నలు వేశారు. మేజ్‌ వీల్దు శాసిన 8 6000060026100 అనే గీతంప్రభావం తనమిాద ఉందని శ్రీశ్రీయే ఒప్పుకున్నాడు.6 ” శ్రీశ్రీ చారిత్రక వ్యుత్పత్తి అ్రీత్రికి గల చరిత్ర పాండిత్యం దేశచరిత్రలు, గర్జించుర ప్యా, అఆశాదూతలా, జగన్నాధుని రధచకా౨లువంటి ఖండికల్లో గోచరిస్తుంది. ఈ చారిత్రక వ్యుత్సత్తిలో సామాజిక రాజకీయ ఆర్చిక భాగోళిక విషయాలు మిళితమైఉంటాయి. శ్రీశ్రీ చారితుకవ్యుత్పత్సిని వ్య క్రీకరంచే సామగి?) మూడు రకాలు. (1) వ్య క్రినామాలు ప్రశంసళో నిందకో కొందరు వ్యక్తులనామా లశే థ్రీశ్రీ తన కవిత్వంలో చేర్చవలసి వచ్చింది, పీరు కల్పితవ్యక్తులుకారు.. నిజమైన ఇౌరి తక వ్యక్తులు వ్య క్తినామాలను చేర్చడానికి వాస్తవిక తావాదమే కారణం, “చేశ చరిత 9లు' లోని జెంఘిజ్‌ ఖాన్‌, ఆామన్లేన్‌, నాదిర్హా, ఘజ్న్వీ ఘోరీ, సికందర్‌ వ్య కినామాలే, జెంఘిజ్‌ ఖాన్‌ (1162-1227) మంగోలు జాతీయుడు ఆసియాలోని చాలా భాగాన్నీ తూర్పుయూరప్‌లోని కొంతభాగాన్నీ జయించడంలో ఇతడు మహాహాంతకుడ య్య్యాడు, "ప్రపంచ మానపజూతిని ఇతడు వీడించినంతగా మరియొక డెవ్వడును వీడించియుండ లేదు... .చీసా మహో కుడ్యమును వేదించుకొనిపోయి్రి. చీనా ఉత్తరభాగమునంతను జయింవెను"”? తామశ్లేన్‌ (తైమూరు 1869-3405) “ఇతడు వెడలిన మార్గము. పొడుగునను బొమి కల గుట్టలున్కు బొగ్గుల దిబ్బలున్సు బూడిద పో్రవ్రలును మాతుమే మిగిలినవి. శతుంవుల కసపొ లములను దండలుగా గ్రుచ్చి తోరణములుగానూ, గృహానిర్భాజోపకరణములుగానూ ఉప యోగించి, వీటితో పెద్ద పెద్ద విరమిడులను నిర్ణించుట ఇతని అవారము"8 నాదిర్హా (1688-1787) ఇరాన్‌బేశీయుడు. పర్షియారాజును. చంపి సింహాననం అధీ మింభాడు. తువష్కుుల్నీ రవమ్యన్‌ లనీ "చేశంనుంచి తరిమి దండయాత్రలు చేశాడు, భారలే జేళాన్ని ముట్టకించాడు, ఢిల్లీలో ప్రజలితడ్ని రాళ్ళతో కొట్టగా కోపించి ప్రజల్ని చంసించాడొ- ఈ హా త్యాకాండలో వేలకు వేలమంది మరణించారు. 57 రోజులు దోపిడిసాగించి నెమలిసిహో సనం పట్టుకుపోయాడు, 9 నఖ 6 చూ పృజాతంతం 1976 అగన్ది 8 7 _విజ్ఞాననర్వన్వము చరితు-రాజనీతి 116 ప్పే 8 అఆదేగృంధం 116 పే 9 ఆదే గుంధం 788 పే,

పమహాపస్తానం 9 క్‌క్షేఫ్‌ ఘబ్నీ (కీ శ, 1000 నుంచి 1036 లోగా 17 సాట్ల దండెత్తి భారతటేశాన్ని దోచు కున్నాడు. ఘోరీ (1173-1206 ముస్లి ంసొమా)జ్యాన్ని ఉ త్తక భారతంలో సుసిరం చేయడానికి దండయాత్రలు పాగించాడు, ఐం సతర్‌. (అశెర్దాండర్‌) - మెనడోనియా కాజు క్రీ పూ. తిలా రర రాయ కత్వం కీంద గ్రీకులదండయాత ) జరిగింది, పళ్చిమఆసియా, ఈజిప్ణ మొదలైన పారశీ కరాజ్యా లన్నీ జయించి పంజాబులో పి వేశించాడు అన్ని రాజ్యాలూ జయించాడు... పురుపో త్తముడిత డ్ని ప్రతిఘటించాడు. తూర్చున పంజూబునుంచి పడమర గ్రీసుడాకా ఉత్తరాన అర్జీనియానుంచి దక్షిణాన ఈజిప్త్ర దాకా సామాజ్యం వి న్తరించుకున్నాడు. సికందర్‌ పేరుగల తురుష్కుడు మరొకడు 16వ శ తాబ్ల్టీలో పంజూబు నాకఏమించుకొని ఇబ్రిహీంను ఢిల్లీఆగాాల నుంచి తరిమి వేళాడు (2) జాతి నామాలు = వైకింగులు (63) 10 శ్వేతహూణులు రాన) శిధి యన్లు 12 పూరశీకులు 13 విండారులు, 14. ధగ్గులు (జ౮69)15 వీరంతా గతంలో ప్రజలమోద ప్రచ్చన్నంగా దాడిచేసి దోచుకుని, హింసించి, జీవించిన గుంపుజాతులు,. ఇవన్నీ ఫీడకవరాలే. తి వి8 ఆయుధాలు కత్తులు కనుకజే కతులవంలెనలు కట్టారని చమక్కొారం. కాలపువాహోన్ని జాటడానికే నంజెనలు కావాలిగానీ కత్తులవం తేనలు కాదు, ఫీడక వర్గ్షజాతులలాగే పీడిత్రవర జాతులూ ఖ్రీత్రీకి ప్రపంచచరితిలో కసివీంచాయి. హీ ఇంటాట్‌ (౧౦౧8౫001), జూలు, స ప్రమిదలు 8410ళలాక్టాల మధ్య యూరపు ఉత్తర పశ్చిమనముదతీరాళ్లో దొంగతనంతో (బతికిన 11 శేతహూణులు కవ శిలొబ్టీలో గుంపులుగొ జరుగుతూ తూర్పు మధ్యయూరపఫును అకృమించుకున్న అశియాణొతి యుద్ధో నొశ్రదులో వీరు, 12. శిదియన్లు క్ర పూ రవ ళతొబ్దిలో ఒక సమౌ జ్యాన్నే స్థాపించిన జాతి ఆశ్వికబల౦ ఎక్కువగా గలవీళ ఎన్నో యుద్ధాలు జేసి హాంనలకు రారితీళారు 18 పారశీకులు కీ నొ 700 లో వర్షియారాజ్యొన్ని స్థాపించారు ఈ రాజ్యానికి పునాది వేసినవాడు సి రన్‌ (తః వూ 58): ఇక జెన్నో దండయా తుటు చేశాడు ్‌ /” విండారులు అఫ్రన్‌ జాతీయులు 1812-17 నంవత్సరాల మధ్య పిండారీలు రాజఫుతురాజ్యాలనూ నిజాంరా జెనీ ఉత్తర్‌ నర్వారుల్నీ దోచుకున్నారు 15 భద్గులు కతి శతాబ్దిలో ఇండియాలో చోవిడీలు హత్యలు సాగించిన మతోన్మాదజాతి కాళికాదేవికి గి బలిఇవ్వడ ౧ చారి ఊనెద్‌ ?= [69]

546 శ్రీశ్రీ కవిత్వం వన్తువు నంవిధానం (2౮౬ సనో (26%0) జూతులవి. ఈ జాతులను శేటికీ ఇాధిస్తున్న పీడకజూతిపేరు శ్రీశ్రీ ఇవెప్పలేదు, కాసీ అది యూరవియన్‌జూతి అని ఆందరకూ ెలిసిన చే. శ్రీశ్రీకి జూతి చ్వేమం "లేదు. వఏజూతిలోఅయినా పీడకులూ పీడితులూ ఉంటూనే ఉంటాడు ఈ మార్తాలు పోయి, జూతులన్నీ సామ్యువాదంలోకి రావాలన్న చే సదాశయం.

(కొ స్టలనామాలు - తక్షశిల, పాటలీవుతం, మధ్యధ రానముద)తీరం, పారప్పాా మొహేంజొదారో, (కోమాన్యాన్‌ (ఫ్రన్సులు (ప్రపంచంలో [పాచీననంన్కృతిశేందాలుగా వర్చిల్లైన స్టలవి శేపాలు, నైలునది, నయాగరా శివసముద )౦, తాజమపహాూల్సు సింహాచలం, వింధ్యాచలం వంటివి కూడా ఈ సందర్భంలో పేర్కొనదగిన వే

శశీ సామ్యవాదసూ క్షులు

సామ్యువాదన త్యాలను కొన్నింటిని లయాత కక్‌ భావములో సూత్రప్రాయంగా ఆవిష్క_్రరిన్తూ

ఊంటాడు ఛ్రీత్రీ, ఈ సూక్తులు బౌద్ధికవైంనవిగా ఉంటూనే కవి భావనాన్సర్శచే కవిత్వీకరింప

బడీ మరఫురానివిగా మారతాయి. కవి ప్రవక్తగా తా త్ష్వికుడుగా మారిపోయిన తణాలో

కూడా అతడి ప్రవచనాలు, సిద్ధాంతాలు, ఆశయాలు, ఉద్దాటనలు హృదయాన్ని కదిలించగల్లడం (వతిభయొక్క_ ఇంద్రజాలం. ఈ నళ్యాలు నాలుగు రకాలు,

(3) నరజాతి చరితకి సమ న్తం పరపీడన పరాయణత్వం _ నరహాంతలు ధరాధిపతు తై చరితంమున ప్రసిద్ధికెక్కి రి - రణరంగం కానిచోటు భూస్థలమం తా వెదకిన దొరకదు_గతమంతా తడిసెర కృమున, కాకుంళేే కన్నీళులతో _ ఇవి చారిత్రక సత్యాలు,

(2) కవితానముయ మేనోయ్‌ అన్నీ _ కాబేదీ కవితకనర ౦ _ దొరకదతోేయ్‌ శోభా లేం

క్‌ వ యౌ కళ్ళంటతా ఉంపే చూసీ వాక్కు_౦ళే [వాసీ _ (పపంచ మెక పద్దువ్య్యూహాం | క విత్వ వెంక తీరని దాపాం _ ఇవి కవి తొసళ్యాలు,

(0) ఘర '్రజలానికి ఖరీదు లేదోయ్‌ _ విలాపాగ్నులకు విపాదడాశ్రులకు ఖరీదు కశ్చ వమరాబు లేడోట్‌ _ శ మైళజీనన సౌందర్యానికి నమౌానమైనది లేనేలేదు _ వెనుకదగా ముందు దగా కుడియెడమల వగావగా - (శ్రైళుకు ఛాయ చదువు మూయ కవిత కరక్కాయ సుమి] _ చేదువిషం జీవఫలం _ అలసిన కన్నులు కాంచేచేవుటి ? తొణకిన న్వప్నం తొలగిన న్వర్గం _ 2వ

లి లిన గుండెల నది మే చేనిటి * అవతల ఇవతల అరులై ఇరులే - విసిగిన (పాణుల ఏలిచే 'దెవ్వరు ? దుర్హతి, దుర్గతి దుర్శతి, దుర్శ్భృతి ల డౌర్టన్యానికి దౌర్జన్యం మందు _ అలజడి మా జీవితం _ ఆందోళన మా ఊపిరి _ తిరుగు ఛాటు మో వేదాంతం - మానవాళికి నిజంగానే మంచికాలం రపి సుందా _ ఇవి సొమాజిక సళ్యాలు.

మహా,వస్టానం శ్‌థ (1) మరో(ప్రపంచం విలిచింది నదీనదాలు? అడవులు కొండలు ఎడారులా మనకడ్డంకి = జగమంతా బలివితర్జి _ నరజూతికి పరివర్తన నవజీవన శుభనమయం, అభ్యుదయం -_ పుడవింతల్లికి పురుటినొప్పులు కొ త్రినృప్టిని స్పురింపించాయి - పుడమికి ేజే పుట్టినరోజు = కాలానికి కళ్ళెం వేస్తాం - (ప్రమానికి గొళ్ళెం తీస్తాం - (ప్రపంచమును పరిహోసిస్తాం _ భవివ్యమును పరిపా లిస్తాం .. ఇవి విష్ణ వనత్యాలు, శీథీ లయవైై విధ్యం “దేశ చరిత్రలు" లోని ఛందస్సు 14 మాత్రల పాదంమోాద, 12 అవరాల పాదంమోద, చతురనుగతిమోద ఆధారపడి ఉంది. అన్నీ చతుష్పాది శేయాలే ఇవి ఈ చతుష్పాదులు కూడా సమాపాదులే. ప్రతిపాదం శీశాత్త శ 442 గా విరుగుతుంది, కానీ 5.45 గా గానీ 648 గా గానీ కూడా విరువులు కనిపిస్తాయి ఈ విరువులే రకరకాల లయలను సృష్టిస్తాయి. చేశ చరిత్రలు గేయం. తెలుగులో అనున్హుష్పులవలె సాగుతుంది ఇందుకు పాదాంతదీర్తూలూ వాదాంతవిందువులూ నవాకరిస్తాయి, శ్రీకి, లయలకు కొన్ని నామకర కాలు చేయవచ్చు. (1) పాదపునరు క్తిలయ (2) అరోహాణలయ (8) శ్లోకలయ (4) పాదాదియతిలయ (5) (పానలయ (6) పదాదిన్వర సాదృశ్యల య (7) ళ్నపరంపరాలయ (8) ఉదాహరణలయ (9) నర్వగురులయ, ఏటి కుదాహారణాలు మావపీస్తాను (1) ఒక పాదాన్ని వునఃఎనః (పయుక్తంచేసి పొరకుల మనస్సులమిీాద వర్ణ్యవిమయ ప్రొముఖ్యాన్ని ముద్యిస్తాడు శశీ). నరజాతిచరితి సమ్తృం అనే పాదం అలాంటిదే. నరజాతి చర్మిత నమ్తం_ న పరవీడనపరాయణన్వం ॥ 0 పరన్ప రాజారణోదొ్యోగం 3 రణర_క్షప్రవాహసీక్తం $9 దరి్య[ద్రులను కాల్చుకుతినడం ద్‌న్ని పాదవునరుక్తి లయ అనవచ్చు, (2) పాదాదిని నగణాలువాడటం శక్ర లయల్లో మరొకటి, నగణానికి ముగింపులో కానీ గురువు రాదు, మొదటి రెండవరాలూ లఘువులు కావడంవల్ల ఆరోపహాణలయ వర్చ్పడి వేగం లభిస్తుంది. నరజాతి చరిత) నమన్సం - రణరక్రప్రవాహాసికృం అన్నప్పుడు ఆ లయ వినిపిస్తుంది, (89) పాొదాంతంలో దీర ౦ లేదా బిందువు రావడంపల్ల శ్లోకలయ వీర్చడుతొంది. ఏ చేశ చరిత్ర చూచినా/ఏమున్నది గరర్షకారణం ? (4) పాదాదియతిని పాటించడం మరోలయ ార్మితకయధార్ధత త్వం/చాటిస్తారొక గొంతుకతో. (శ) (పానను పాటించే లయ ఇంకొకటి. నరజూతి చర్మిత్రనమ _న్రం/పరస్పరాహారణోద్యోగం. (6) పదాది స్వర సాదృుశ్యం పొటించడంవల్ల ఒకలయ, “అజ్ఞానపుటంధయుగంలో ఆకలిలో ఆవేశంలో” () (ప్రశ్నపరంపరలను

క్‌4రి శ్రీశ్రీ కవిత్వం వన్తువు నంవిథానం క్‌ గుప్పించడం మరొకలయ, వశిల్పం?వ్‌ సాహీత్యం గ శాస్త్రం వ్ర గాంధర్వం గ వెబ్గుల5 ప్రస్తానం? వ్‌ న్వపష్నం ఇప దిగ్విజయం శి (8 జూవి ౪ లివ్వడంవల్ల ఒకలయ, జెంఘిజ్‌ ఖాన్‌ థి ఉం ఆతామన్హేనూ నెదిర్తా, ఘ్‌జ్నీ ఘోరీ. (9) పాదంలో అన్నీ గురువులే పడటంవల్ల మరొకలయ. చీనాలో రిశూవాలా - హాకున్‌టాట్‌ జూలూ నీగో, థీ పదబందవరిహాసం (పసిద్దపదాలను నూతనార్థ్చ్భాయలలో (ప్రయోగించి పదబంధాలతో పరిహానం నృష్టిస్తాడు ఫ్రీశ్రీ. పరాయణత్వం అనే పదం పూర్వాచారపరాయణత్వంవంటి నమాసాల్లో వాడబడుతుంది. కానీ “పరపీడనపరాయణత్వం” అనే పదబంధాన్ని నృష్టించి అఆదర్శవాదులను అన హేళన చేశాడు శ్రత్ర16 ఉద్యోగం అనే పదం “పరస్పరాహరణోద్యోగం' అనే పదబంధంలో చేరడంవల్ల వేళా కోళం వ్య క్తమవుతోంది. 'మహావుకుషుడు' వంటిటే 'మహాహాంతకుడు" కానీ ఇందులో ఎంత పరి హోనంఉంది? వంతెన “కత్తులవం తెని కావడంలోనూ పురాణం 'పే్రేేమపఫురాణం' శావడంలోనూ సర్పపరివ్వంగం, మానమృదంగం, ధనికస్వామి, యంత)భూతములు, లోపహారాత్తసులు, ఇెరిగాలి, దానవథాహలు,. కంటకకంరం గడుసుదయ్యాలు, ఒంటరిఒంమె,. పొగమేడలు, ప్గిమాదపీణలు, వ వాయువ్రలు, మరణమృదంగం అఆంధయుగం్క విలయలయ, అగ్నివర్ష 0, నత్య్న్షప రం, అన వ్ట్రపంచా 0, రంకువేషం, శనిబేవత, వ్యధానివిష్టులు, ధ్యంసరచన వంటి పదబంధాలన్నీ పరిపోన వ్యంజకా లే, 16 థ్రీ రోణంకి అప్పలస్వామిగారు నాకు చేసీన నూచన ననునరీంచీ

81/జ్వాలాతోరణం పుడమికి నేడే పుట్టిన రోజట! 1938 అక్టోబరు 8 ప్రతిజాతిీ వొన్ని సాంస్కృతిక నంప్రదాయాలుంటాయి.. అవి సాధారణంగా వ్యూడల్‌ వ్యవన్దలో మతంవల్ల పంపొందుతూ ఊంటాయి.. (ప్రజలు మతంమోాది విశ్వాసంతో వాటిని మన్నిన్తూ ఉంటారు. కానీ వాటి హేతుబద్ధతను గురించి అఆరాతీయరు, పండుగలు 'జీవతల ఫూజలు, (వళాలు, యజ్ఞాలు, కర్ణులు మొదవైై నవి భారత చేశంలోని సాంస్కృతిక సంపదా యాలు. వీటినే కవులు తేమ భావనకు పరికఠాలుగా వాడుకుంటూ ఊంటారు, కొన్ని కవిసమ యాలు'గా (ప్రచారంలోకి వస్తాయి. “విడ్యానగర శాజవీధులం గవితకు పెండ్లి పందిళ్ళు కప్పించు నాడు” అన్నప్పుడు “ండ్లి పందిరి సాంస్కృ్భృతికనంప్రదాయమే ! “ఫూజ్యులధ ముల్కు ధనికులు పట్టుబీదలనెడి యెడళేక యె త్రిరి హారతులను" అన్నప్పుడు “వోరతి అలాంటిడే. “వరాజుపంచెనో ఇచట శార్యపుచాయసమ్య ్రలొ నాగులచవితి నాళ అన్నప్రూడు నాగులచవితి ఒక పండుగే, ఈ ఉదాహరణలు వరనగా రాయ(ప్రోలు, రామిరెడ్డి విశ్వనాథ గార్హ కవితలలోనివి, సాంస్కృతిక క్రవిసముయాలను థ్రీఫ్రీ కూడా అందరికన్నా ఎక్కువగానే. స్వీకరించాడు. కానీ ఇతరులకూ శ్రీ వాటిని వాడుకోవడంలో ఏంతో తేడాఉంది. భారతీయప్తురాణ విషయాలూ, సాంస్కృతిక శ్రుత్ర? వా స్‌ శ్రీకి తన దృకుఖొన్ని ప్రచారం చేసుకోవడానికి శ్చీవలం అవలంబనా లే. ఇతరులకు నిశేపాలూ లో వాందరికవి నమ్మకాలు. భారతీయనంన్కృతి ఫునరుజ్జీవనంకోసం వారు అవి అలంకార యాలను, కవినమయాలనూ ఎక్కువగా అఆశాధిస్తారుః థఖఫీ వాటిని అరా అబవంటకా శావ్యసామగిగా గంహొంచి సంకేతాలుగా మాద్చుకుంటారు. 0' ( శె థీథీ ప్యూడల్‌ సాంస్క్ట్రుతిక “కవిసమయాలు” మ న ఈక సంబంధించిన అ చేళశసంప్రదాయాలను ఫ్రీభీ కవిసమయాలుగా ఫ్యూడల్‌ నంసన్క్ర స్లోరణం అశాశదీపం అనేవి పండుగలపేర్లు. (బి (తేశాగ్ని, వోమ స్వీకరించాదు. (1) అల వేద ౦ హారతిపశిం, మంత్రం, బలి; (ప్రణవం, పాపం, బుక్కులు జూలు యజ్జోపవీతం వి ఇ దకకర్మకాండకు చెందినవి. (8) అవతారం, మేరు ప్తణ్యం; యజ్ఞాశవం: స ఉముని మహిమం, నరక౦, సప్తహయములు కనకదుర్య ఇంద్ర దేవుడు, ర వరమే న హిరణ్య నేరుడు మఫవథనుస్సు, రు(్రుడు, కాళిక్క విశ్వరూపం, నందిశొడోొం

550 వి “విర్చం న్వైుసే ంవెకానం రావతసులు పాతొళం వీశాచం, శనిచేవత, నటధూర్జటినిటాలాక్షి వంటివి పురాణాంరా లా (శ) మహాప్రస్థానం, ధనంజయుడు, కురుక్షేతుం, వ్యృకోదరుడ్సు పద్య సవ్యూహాం వంటివి ల కభాంశాలు, (5) అద్వైతం అభ్యుదయం, నిర్వాణం, నాద(్రహ్మూం, (శ్రహ్టినుభ వం, పరమాళ్త మాయి, మిధ్య; వేదాంతిం వంటివి భారతీయత _త్త్వళా_స్త్రంలోని పరిభాపలు. (6) సింహాచలం, హిమాచలం, వింధ్యాచలం, సంధ్యాచలం, మేరువు, (తిలోకాలు, (తికాలాలు (బ్రవహస్హండే గోళాలు, కల్పాంకిం (వళయం, జగ న్నాధునిరధం వంటిచి 'క్షే(ళతాలకూ శాలానిక్‌ నంబంధించ నవి (7) కరీటం్క నగార్యా చావుట్తా, విపంచిక, మృదంగం నిగర్వి సంకెళ్ళు, న్వ_పివాక్యాలు? స్వర్ణ వాద్యాలు, రథాలు క త్తి పరాజితుడు, తెరచాటు, దుర్గం, శాణ్కి కవాటం, దండయా లే, వంటివి ఫ్యూడల్‌ రాజకీయజీవితాన్ని గుర్తుచేస్తాయి శ్రీశ్రీ కవిత్వం ఉన్నతవర్షాలవారిని పండితులనూ ఆక ర్తి ంచడాసికి జూతీయమైన ఈ సాంస్కృతిక పదజాలం. ఒక కారణముయింది “జ్వాలాతోరణంిలో శ్రీళ్రీ వి్ల్షవదర్శనం శ్రీశ్రీ రచించిన ఖండికల్లో జ్వాలాతోరణం క్లిష్టాన్వయం, దురవగాహన్క సంశేతభూయి ష్టత గల కవిత. దీన్ని విశ్లేషించడానికి (పయత్నిస్తాను జ్వాలాతోరణం అనేది భాంతీయుల వ్యూడల్‌ సాంనృృృతికోత్సివం. కారిక పౌర్ణమినావు (నవంబర్వు జ్వాలాతోరణం ఇట్టి "జీవుడ్న్ని ఊరేగిస్తారు. ఉత్తరాయణవుణ్య కాలం ఆరంభం కావడానికి ముంబే జ్వాలాతోరణోత్స్పవం వస్తుంది. ఉతరాయణం ఆరంభంకాగానే సరక ద్వారాలు మూసీ స్వర్గద్వారాలు తెపస్తారని ఆ కాలంలో చనిపోయినవారికి స్వర్ణంలభిన్తుందనీ నమ్ముకం, శ స్వర్గద్వారానికి సంశేతమే జ్వాలొ తోరణం, వడి మతనంబంధిమయెన జక ఆచారమే కావచ్చు. కాస్‌ శ్రేఖ్రీ దీన్ని విప్త వనం శేతింగా (గహంచాడు, కవినమయంగా మలుచుకున్నా డు, శక్ర అభిప్రాయంలో స్వర్గనర శాలు పరలోక నంబంధులుకావు, అవి శేవలం ఇపహాలోకంలో చే ఉన్నాయి. ఇతర వ్యవస్థలలో ఈ లోక6 నరకం. సామ్యవాదవ్యవస్థలో ఈ లోకం స్వర్గం. భూలోకం న్యర్ల్ణం అయ్యేదెప్పుడు? జ్వూలొ తోరణం అనే విష్ణవథశోరణాన్ని కట్టినప్పుడే | జ్యూలాతోరణోత్సవాన్ని జరపని బే మరో(ప్రపంచస స్వర ద్వారాలు తెకుచుకోవడంి ఈ (ప్రపంచపు నరక దార్గిరాలు మూసుకోవడం జరగదు ఇటే నరిగ్గా 191/7 అక్టోబకులో సోవియబ్‌ రష్యాతో. జరిగింది. ఇచే జ్యాలాతోరణంలోని ఢ్వనిః జ్యాలాతోరణంలోని 5 గేయాలలోనూ "అనాధజీవుల నసమాథులన్నీ /అ ఘోరించి భఘోషాం చాయి”! అనేది కవి ప్రతిపాదన. ఆ ఫఘోషయీ ఈ శేయంలోని అంశమంతా సొమాాజ్య . “2010366. (276 05 6 10106169 6 94001685 అఎ51085 28 301176 10 20 0800636621 05 న! 100211 నం

మహవస్టానం క్‌5్‌1 వాదుల యుద్ధబీభ త్సానికి గురిఅయిన అనాధజీవుల నమాధిఘోవతే ఈ గీతంలోని అంశాలు, వాటిని క్రమంగా మాద్దాంః

(1) శన్వర్లనరక ముల ఛాయా చేహాళి/ తెలినలితలువులు ఆరచి మూసికొని” నర్గహేమంత కాంతి వస్తుంది; విలయవననంత ధ్వాంలేం పోతుంది2. (నర్గవిలయ, -హీమంతవసంత, ధ్వాంతకాంతి అని అెలుగులోనూో 0౯02609 - రటటలం[100, 820128 - ఇంట; ర8మం0050 286 118% అని ఆంగ్లం లోనూ శొసి లీకమక క లిగంచాడు థ్రీథ్రీ. అందువల్ల నాకు శోచిన అన్వయాన్ని నేను ప్రతి పాదించొను- లది వ్యతిక )మౌలంకార 0.)

'హమంతంలో నే వస్తుంది జ్వాలాతోరణం, ఆ తరువాతనే సూర్యకాంతి "పొచ్చుతుంది. అక్కడీనుంచే అభ్యుదయదశ: అంతకుముందున్నదం తౌ బూర్జువాల వసంతధ్యాాంలే మే! అది విలయవనంతధ్యాంతి మే ॥

ఒక వ్యవస్థ విలయమే మరోవ్యపస్థ సర్గానికి (జననానికి) మర్గం. వీకటిపో తేచీ వెలుతురు. సామ్యవాద విప్ణవంవల్డ తాత్కాలికంగా వనసంతమే నిమ్మ)మించినట్లు కనిపించినా సంధ్యవస్థలో శమంతం కనిపించినా అదీ తెతొలలిక మే. శీామంతం, శిశిరం పోతే తిరిగి వసంతం, వర్షం, శరత్తు వస్తాయి: ఈ పరిణామం సామ్యువాదవ్యవస్థ అభ్యుదయానికి చారితీన్తుంది వొందిలే సుఖ పజే వసంతం పోయి, అందరూ సుఖపడే. బుతువులు వస్తాయి. (పకృతి పరిణామవికాసాల్లో సమాజపరిణామవికాసాలనే చూపించాడు థ్రీథ్రీః

(€) నమయంి సర్గవిలయ హేమంతవనం రభ్యాంత్‌ కచ వికాాంకి వ! పరన్పరవిరుద్ధమైన వన్నీ కలిసిసోలున్న నమయం ! స్ధలం చావు పట్టాల హద ర ( వ వ్యవస్థకు! వుట్టుక 'శామిక వ్యవస్థకు! ఈ శెండు వ్యవస్థల పాలిమేరలలో అవులిం ॥ న్నకుండం'. “చి తాగ్ని కుండంకూడౌ +ందవసొంస్కం్రో సంప్రిచాయంలోని దే. మకరసం కాంతి పర్వత యం (జనవరి) లో భోగిపండుగ నొడు పొలిమేరలలో వేసేది భోగిమంట, ఇది దుష్టనాశేననూచకం: “దావుపట్టు కల పాలిమరలలో/ వుల చ నొక చి తాగ్నికుండం [93

థ్రీఆ్రీ భావించిన ఈ “చిళాగ్నికుండం' సామాజ్యవాదులు నృష్టేర్తున్న యుద్ధ వీఛ శ్చాదికి ప్రతీక, ఇటువంటి యుద్ధాలు సొమ్యువాద వస్తవానిక ముంద వహ్‌ ఉంటాయని శ్రీకి అను కుంటాడుం (ప్రధమ(ప్రపంచయుద్ధేి పూర్చి అవుళోడిందగా స్ట మ్యవాదవిస్హవం

నా

గ0055/ 02602 క సస అవ ఎట సంక 4 16 00026211 0010 ౫కి తయ 22860 న యింట న్య 22115 12 6138450"

స్‌్‌9 శ్రుభ్రీ కవిశ్వం వస్తువు సంవిధానం వచ్చింది, ఈ గీతం రాసేసరికి రెండవ(పపంచయుద్ధానికి సన్నాహాలు జరుగుతున్నాయి. హిట్లర్‌ విజృంభిస్తున్నాడు, ఆ యుద్ధాన్ని పసిగట్టిన శ్రీంక్ట్ర) వావువుట్టుకల వాలిమేరలలో చిళాగ్నికుండం ఆవులించిందని ఉ త్చేషీంచాడు. జరుగనున్న దాన్ని జరిగిపోయిందనే చెబుతాడు శ్రీశ్రీ. అందుకు నస్వప్నదర్శనం కారణం,

(8) ఈ యుద్ధంలో సామూజ్యవాదులు పాల్గొంటున్నారని న్ట్రన్ట్రీ అభిప్రాయం, ఇక్కడ వాడుకున్న పురాణ (పతీకలు "రెండున్నాయి, ఒకటి హిరణ్యాక్షుడి విజృంభణం, రెండు వృకోదరుడి విజృంభణం. హీరణల్గనేళు)డిది పదాఘాతంకాగా వృకోదరుడిది గదాఘాతం హీరణంనేచుడు

్ర ! ల ఘా స్ట భూగోళాన్ని తన్నాడు, వృకోదరుడు గదతో కొట్టాడు ఇది వీరిద్దరికీ ఒక క్రీడ వీరి కోలాహలం వల్ల అనాధజీవులకు దిక్కుతోచడం లేదు, అందుకే "ఇజేవి లోకం హిరణ్య నేతు9ని/పదాఘాత మున పితిధ్వనించగ/కురు శ్రే.తఫమున (కుద్ధవృకోదరు/గ దాఘాత మున గజగజలాడగ"4 అంటు న్నారు వీడితులు |!

లోకాన్ని అల్ల కల్లోలపరచడం ఫాసిజం, నాజిజంల లత్షణంకనుక హిరణ్య నేేతుడు హివర్డ

౬ సామ్యంవల్ల హిట్లర్‌ కు ప్రతీక కావచ్చు.5 కురు క్షే (తంలో వృకోదరుడు గదతో విజృంభించాడని చెప్పడంద్వాారా బటీషువారి యుద్ధసంరం భాన్ని స్ఫురింప 'జేన్తున్నాడు అతీత, ఇక్కడ వృకో దరుడ్ని పీడితజన నాయకుడికి నంశేతంగా స్వీకరించడానికి వీలులేదు, (పపంచయుదాలు సామాజ్య వాదులమధ్య నే జయలు బేర తాయి, యఖ | మరొకజూతి పోరాటంలో లాల్‌ జ్‌! ట్‌ దిగి న. నాశనమవుతారన్‌ ఇచెన్పడం ఫపురాణనంప్రదాయం, దీన్ని

గ గా / నా

జం శః ద్చకుని ౮9 సంవ ర్తపుతుపాను మేఖుం గర్జించిందనీ ఆ తూర్యవిరానమే

ఠా నం వు వౌతనంభూత వతు వయిందసీ కాలశేతువయిందన చెప్పాడు. “జాతిజాతినిర్దాత పాతనం/ఘాత వాతువై కాలకేతువై. అదె సంవర్తవు తుపాను మేఘం/తొలి గరించిన తూర్య విరావం"“6 ఇందులో నంవ_ర్తవుతుపాను మేఘగర్జన ('పపంచయుదానికి సంశేతమే. 'భూర్యవిరావం యుదానికి విలువే, ణి ౧ 40% ౦౩816 61329167/006 0666108 *006 024)1/0/ క ష4ఉ స ఉకగ4 60038648 ఇర ₹6- 04068 / 1815 13 కర 000002/001 222308 052616 820326/ఇ0అ6 22207 "060044. 206 918 80206 29 -వ[5£ి! 5054న 5 3 వి రమిజా గడ్డి - నృజన 14 సం ఠఈ “206 2221036 1206/2086 92009 2221138 92100/ 2066 ర 02006౯/01 తీ000112600/ 00౮108 106 1138 980269/85 01189 0 ౯౫06 210 206 1091/12 2 0442019041 0౯౪” 5౧1321 10001ప4స1

మహా(వస్టానం స్‌58ి (5) సం శా 9ంతిపర్వసందర్భుంలో భోగిమంటలు చేయడం, చివుళలాకల తోరణాలు కట్టడం నంప్ర)దాయాలు విటిని కవినమయాలుగా స్వీకరించ్చి ఫుడమి పట్టిన రోజును వర్ణించాడు ఖ్రఫ్ర్‌ ఇక్కడ “రష్యన్‌ విస్తవం తేదీ ఫెంచి విప్లవం తేది వంటివి పుట్టినరోజులు. చరిత సవాహంలొంటిది సూరోర్టదయం అవుతుంటే భూమిమోదున్న చీకటి తొలగిపోయి చెట్టూ దృశ్యాలూ జలుతురులోకి వస్తూంటాయే అలాగే మొర్పులు జరుగుతుంటాయి.” అన్న శీ మూటలు గుర్తుకు వస్తాయి యుద్ధానంతరం ఛారతచేశంలో విప్లవం వస్తుందని ఆళంచిన శక్‌ ఆ విప్తవాన్నే పుడమికి పట్టినరోజుగా భావించాడు. ఆ జన శ్రదినోశ్సనం ఎలా జరుగుతుంది? ప్రదీప్త శీలా. ఛవాేమాలా ప్రపంచ వేలా (భసారాలలో మెహిరవొజితతి రావడం మఖవ ధనుక్ష్యుతి కనివించడం జరుగురుంది. మహిరవాజి లేతి (ఉదయనూర్యుని సపృపాయములు) నవ జ్‌వన సుభనమయానికీ అభ్యుదయానికీ నంశీతాలు. మఖవధనుర్ద్యుతి (ఆకసమున బారివిల్లు) నూతనాశలకు సంశేతం. “పదీపకీలా ('పవాళశమాలా/(ప్రపంచ వేలా ('వసారమిలలో మిహిర వాజితేతి! మఖవధనుర్‌ ద్యుతి/వుడమికి నేడే పుట్టిన రోజటోక బూర్జువాన్యనస్ట అంతరిస్తే (అంతరించి) సూతనప)పంచ శిశువు ఉదయిన్తుందని (ఉదయించిందని) శ్రీ స్వప్నం ఇచే అనాధజ్‌వుల సమాధుల ఫఘోవ. 'కీలాప్రవాళమాల' ద్వారా అరుణరాగ 9 సంశేతంగా గలే క్‌ మ్యూనిజమే ధ్వనింపబడింది. ఈ శీలామా లే జ్వాలాతోరణం, శశీ వాడిన వురాణపితీకలు అర్జంకావడానికి నంప్రి దాయం శలిస్తే చాలదు. ఈఖండిక రచి ంజీనాటి (ప్రపంచకరాజకీయవా ఆవరణం కరాడొ తెలియాలీ, ఇండిరూల్‌ _బరుగురున్న స్వాతం[త్రనం గ్రామం నియంతృతలమద లేవదీస్తున్న తిదుస నా ॥ వాసిస్టువ్యతిలేకో 8 యథాకాలం నొ యనంఘటనల ఫునాదిమోద ఏశీ0్సి లేన ఛావనాసౌధం ద్యమాలా అనా న సరవిలయాల్సు హిరణ జఉతుందు వృకోదరుడు కురు క్షే(త్రం స్కి ంచుకున్నాడో? స్వర్ణనర కాలో ర్లవిలయాల్కు ల౫ సేన 3 ్టీ న్‌ చక్తననుం నసనర లకర క్యూలో కరడు కనకము ఊపరా ాాాాాాం 7 నృజన 14 నం 118 పే ం॥ 1108 186 1014 గౌంరజ 188 9205 సెంక0/ ౧86 50700 94198 ౦116 1218007 ఆ1ల0218 26 రు 6206/0[ 2 ఇండి. 100059 "| ంమంన *మంరయలుట [70]

స్‌్రడ్మీ శ్రత్తి విదం సర్వున సందికానం శ్రీశ్రీ అదివాస్తవిక దృక్పధం “1౦88 లో నేను ఆంధ్ర)ిపిభ గొడుగు కిందికి ఇన్నపట్టణంలో. పునః పి వేశించాను నాతోచాటు అధివాస్తవికతకి సంబంధించిన కొన్ని పుకార్లు మోసుకొచ్చాను ' అంటూ చెప్పు కున్న శ్రీశ్రీ అధివాస్త విక దృక్పధం రచనలో ఒక అన్పష్టతక్సీ గందరగోళానికీ డారితీసింది జ్వాలా తోరణం ఖండికలో గందరగోళం ఉంది, అధివాస్తవికుడికి అన్నష్టతయే ఒక శిల్పం. గందర నోళ మే ఒక అలంకారం. ప్రపంచంలోని గందరగోళాన్ని శ్‌్రిన్టి త్‌న కవిత్వంలోని గందరగోళంలో (పతిబింబింప జేశాడు, '“న్వర్శనరక ముల ఛాయా బేహాళి తెలినలి తలుఫుల్తు "కెరచిమూసికొని నర్ష విలయహేమంత వనంతధార్షంత కాంతి వికాగంతి వేళలో” అన్న “గేయంలో అన్వయక్షిష్టతకు అధి వాస విక దృష్టి కారణం. వ్యతికఫమమే అలంకారమయింది. అనాధజీవుల సమాధులు అఘో రించి ఘోషించడం, ఇావుపుట్టుక ల పాలిమేరలలో చిళాగ్నికుండం ఆవులించడం అధివాస్తవిక ఛావచితాాతే. 'ప్రదీప్కకీలా ప్రవాళమాలా ప్రపంచవేలా. ప్రసారములు' అనే సమాసానీ అన్వయం _ చేప్పడం అసాధ్యం. అసాంవ్రదాయిక మైన ఈ నమాన హేలలో అధివాస్తపి సాహానం ఉంది, శీథ్రీ అక్షర క్రీడలు జ్వాలా తోరణంలోని 5 గీతాలూ చతుష్పాదుతే, పాదానికి 16 మాత్రలను పాటిస్తూనే సా ంభించి ఛందో వేగాన్ని సాధించడం జరిగింది షి లంట! సలారా రణం మనల్ని ఆకర్షించేది (శ్రీశ్రీ ఛందస్సుకాదు, అవరక్రీడలు. (1) ఉం్రలు వరాసి అ వనంత ధ్వాంతకాంతి వ పాదంల ఒకటి తప్ప అన్నీ లభ్వుతరాలే, (2) హేమంలే (9) జూతి జూతి నంఘమాత శే ౦లో బిందుపూర్వకత కారం అవృత్మేం అవుతుంది (త్ర ” నిర్దాతపాత నంఘాత హేతువై* అనే పాదంలో తకారావృత్సి ఉంది. (శీ అనాధ జీవల నమాధులన్నీ అనే పాదంలో స్వరానుపా)న ఉంది. (క) ఇచేమిలోకం. హిరణ్య నేత పదాఘాలేమున ప్రతిధ్వనించగ అనే పాదాలలో లనచాహుళ్యం ఉంది. 'ప్రదీప్ర కీలా ప్రవ మాలా (పపంచవేలా అన్న పాదం అవర క్రీడకు పరమావధి. క లో జగణం గగం ముషౌై్రో తిరిగాయి. (ప్రతి జగణాదినీ వచ్చే (ప్ర అనే అక్షరం, (ప్రతి గగం చివరా వచే "లా అజే అతరం ఉత్సాహా సూచకాలు, ఈ ఖండిక శ్రీశ్రీ భాపాప్రొఢికీ భావవ్రాథికీ కూడా సజర్శనమే! భ్యాే! వికాంంతం చితాగ్ని క్రుద్ధు నిర్హైత్క సంఘాత, నంవర్శ, తూర్య, ధనుద్యతి వంటి పదాల్లో క్రిష్టామర, ద్విత్వామర, సంయుక్తా యర విన్యానం శైలికొక పాొఢిం సమహార్చింది. శె లితో పరువత్వ౦) "వేగం కలిసిపోవడం చిత్రమైన విషయం, “

82/మానవుడా ధర్మస్థాపనకు యుద్ధంచే సేవాడా ! అన్యాయం భరించలేనివాడా !

1988

ఛగవండుడు. నర్వశ క్రిమంతుడసీ మానవుడాయన చేతిలో శీలుబొమ్మాఅనీ శాబొక్క_జే

ఛగ వదంశసంభూతుడనీ భావించిన రోజులు ఫ్యూడల్‌వ్యపస్టలోనివి ఆ వ్యవస్థలోని ఫురాణేతి

హోన కావ్య ప్రబంధళతకదండ కాది కవిత్వ(ప్ర[్రియలన్న్‌. టేవుడి మహిమను పనో కీ గ్రించడానికి వనియోగపడిన వే. (వపంచాన్ని సృష్టించి రమీంచి, నాకనంచేసేవాడు భగవంతుడే అచేనమ్మకం

వ్యూడల్‌ క వులను ఆవేశించి ఉన్నదే, బూర్జువావ్యవస్థ మొదనై నతరవాత ఈ నమ్మ కం సడలి పోవడం మొదలయింది. భాతిక వాదం వెలుగులోకి వచ్చి వెనుకటి అదర్శాలసూూ మూథవిశ్వా సాలనూ చిందరవందర చేసి పార వేసింది, వ్యూడల్‌ కావ్యాలలో దివ్యశే 'క్రిరహీతంగా మొనవ

గార వాన్ని వరి ౦చిన ఘట్టా లక్క కనిపించవు! (పతికావ్యంలోనూ భగవన్నుతులే కనిపిస్తాయి (సతి కావ్యం ఇష్ట చేవ కానుక మొదలవుతుంది: (పతికావ్యంలో ఇంచుమించు "జీవుడు (ప్రత్యవం శావడం, వరాలివ్వడం) అతడ్ని ఆ శావ్యనాయకుడు నంస్తుతించడం ఉంటాయి. ఈ శళాచ్సీ తొలిదశ కంవరకూ “తెలుగుకవిత్వం భగవంతుడిశే అంకితమయింది. గురజాడ అప్పారావుగారి కవిత్వంలో మానవగొరవ౦ (పవేశించింది తొలిసారిగా. ఇది బూర్జువావ్యవస్థప్రభావమే 1 “మనిషీ అశే ఖండికలో “మనిమీచేసిన రాయిరప్పకి/మహిమ కలదని సాగి మొక్కుతు/మనుషులంకే శాయిరప్పుల/క న్నే కనిష్టం/గొను చూస్తా వేల బేలా ?,/చేవుజెకజోదాగె సంటూ/కొండకోనల వతుకలాదే చేలా? /కన్ను “తెరిచిన కానబడడో * /మనిషిమా।త్రుడి యందు లేడో?/ యెరిగికోరిన కరన యీడో ముక్తి” అంటూ నూటిగా 'వ్న్నోంచి మానవ తొద్భుకఏధం అవలంబించాడు గురజాడ. అలుగు కవిత్వంలో అభ్యాత్మికమానవుడికి బదులో భౌతికమానవుడు (ప్రవేశించింది

సరజూడతోచే!

విజ్ఞానళా స్ప్రపరికోధనలవల్డ విశ్వసృష్టి హ స్యాలు నూనవుడికి అవగతం కావడం, పారి ఇాామికవిప్ణవంవల్లి మానవుడు కొడి అనేక విచిితొాలను సృష్టించగలగ డం, యం[తనిర్మాణం వల మానవుడు కూడొ విశ్వరత ణక నిశ్వనాశనానికీ సమర్దుకుగా రూసొందడం (క్రమక్రమంగా దివ్యశ కుల భావననుంచి మనిమీని ఛాతికళ క్తులవై ప లాగుతున్నాయి ఇది బూర్జువావ్యవస్టలోనే ఆర -భమాయింది, బూర్డువావ్యపస్‌ మానవుడి మహా త్రరశ క్రని చెలుగులోకి తీసుకురాగలిగింది.

550 శ్రీభ్రీ కవిత్వం వస్తువు కంవిధానం ఈ వ్యవస్లయీ మానవుడి సాంఘీకకష్తాలకు కూడా కారణమయింది, ఈ కష్టాలనుంచి మానవుడ్ని శ న్‌్‌ ట వ్యా ్తే విముక్తంచేయడం ఎంత ముఖ్యమో ఈ వ్యవస్థవల్ల ఎదిగిన మానవుడ్ని కీర్తించడం కూడా అం (ప్రధానమైనదిగా గుర్తించిన మొదటి తెలుగుకవి శ్రీశ్రీయే ! అందువల్ల నే కవిత్వంలో మానవ జ తా గారవప్రశంసను. చేశాడు శ్రీశ్రీ. మహాప్రస్థానంలో భగవద్విశ్వానం కాన్సీ భగవద్భ కైగానం కానీ శ్రీభ్రీ లక్ష్యాలు కావు శ9క్రీకి మూనవుడే ేవుడు మానవుడే దాసవుడు, ఈ భేదం తొలగి పోవడానికి సామ్యవాదవ్యవస్థ యే శరణ్యం అనేది శ్రీం అవగాహాన |! ణ మూనవుడా అనే ఖండికలో రకరకాల నంటోధనలు తిప్ప ఏమున్నదని స్టూలద్మప్టికి అని ఖ్‌ గ్‌ వీంచవచ్చు. కాని శ్రీశ్రీ మానవ తాదృక్పధం అంతా ఈ నంబోధనలలో పేవకుని ఉంది శ్చీ(శ్రీ సామ్యవాదమానవతావాదం (౮) ఖీ శ్రీభ్రీ మానవతావాదానికి మూక లక్షణాలున్నాయి- ఫీడితిమాసవసానుఘాటి; ఇా9మికమానవనం క్షే మం, సామ్యవాదమాన వాభ్యుదయం, (ఓ) శ్రి స(సుదవమూనవ తొవాది ౧ కాడు. పీడితమానవసానుభూతి శ్రీశ్రీ లక్షణం, అది సానుభూతిమా(్రమే కాదు, వీడిలీ మానవోద్ధరణకోనం పీడక మానవవర్గవుడార్జన్యాలను ధ్వింసం చేయాల నే అగ్రహం కూడా! శో బూద్దవావ్థవన్థలా బయశ్రేరిన మానవకారుణ్యవాదం, నర్వోదయవాదం, అహీంసావాదం వంటి వాటికి 7%) సామ్యవాదమానవాభ్యుదయి భావాలు వ్యతి లేకా లే, సామ్యవాదవ్యవస్థలో నే నిజ మైన మానవకారుణ్యవాదం, సర్వోవయవాదం, అహింసావాదం చివురిసాయి ల న (౧) శ్యామికమాననవుడి సం క్షేమం చరూడన్వి శాన్సికవిప్పవం గుర్షించని బూర్లువామాన వతా క్‌ న న్య న్యా ణ్‌ శ వాదానికి శ్రీశ్రీ వ్యతిరేకి, స్వాతంత్యం, నమానత్యం, సౌభా(త్రం (010ల0 6602110 286 20600100) అ న న ణి నే ఆళయాలు బూడ్డువావ్యవస్టలో ఫలించవనేచే శ్రీశ్రీ అవగాహన (9 థ్రీఖ్రీ మానవతావాదం సొమ్యవాదమానవ తావాదమే (3060121194 40221389 ) దానికి మూలం మార్క్సిస్టు లెనినిస్టు సిద్ధాంతాలే, మానవులంతా భౌతికంగా సుఖపడేది కమ్యూనిజం లోనే. మానవుడికి వ్య క్రిస్వాతిగత్యం ఇచ్చేదీ అచే, “౦౦౫88150. 18 106 9306600 అమకించే[01606 0 00020180 102 10 6119010416 211 571౪108 [2065 0 1160062110” 2గ64 6502" 91,5869. 06 92000006 6౫00655108 05 ౮29006, (16 11201016 “గం 0% 20001608 10 ప్‌ 201110 0 620% 20001608 10 £19 6665) ౧౯౦౪161098 6 65961041 0096416003 [08 106 182 రం31005. 666100%ల06. 05 28 16160815. 0ంలకుషరం0ు రతం 11 గ పండు కతి! 19600280 ంణ ౪6% మంగ 08 00053100 206 అై1౦14600, క00 భం 3ంగాం!5 ౦స్‌ 125, 2006 1001210908 కెండ0ం6 20000 76660స, 2008110 26910 204 4200108655 [09 2|| 60016 01 ఓం అరు” 1 కనిక థ్రీశ్రీ మానవ తాదృక్సధం కమ్యూనిజం చూపే నోర్ల మే! య 4 10110020 01! ₹, 1౧౦౦౧౧.

దువో(స్రానం కర్‌? శ్రీశ్రీ కవిత్వంలో మానవతాభా వాలు ఎలా కనివిస్తాయో దిక్య్ధాత్రంగా పరిశీలిద్దాం . ప్రిళ్ళతి తాదాత్వ్యం అనుభవిం చేవ్య క్రిత మొదలయింది థ్రీత్రీ కవిత్వం ఆ కవిత్వంలో మనకు. కనిపించేది ఉఊహామానవుడేకానీ వాన్త్వవమానవుడు కాడు... “వారితిక మానవుడు “సుప్తాస్టికలు' ఖండికలో (వవేశించాడు. సాంఘికనూనవుడు మహాప్రస్థానంలో నే కనివీించ నారంభించాడు. జయభేరి ఖండికయీ. అందుకు నిదర్శనం. ఈ సాంఘిక మానవుడు స్పష్టమైన రూపందాల్చి (శామికమానవుడ య్యాడు. మహా(ప్రస్థానం అంక (శామికమానవుల వరోగము నమే! ఈ (శామికమానవులు విశర్చమానవులయ్య్యారు ఠీఖీ దృష్టిలో. అందుకే నరజూతికి పరి వరన చెలలేగిన జనసమ్మా రం నరజాతిచర్మిత్య మానవాళి, మానవపురోగమనమాన్త్లాలు, జనావళి వంటి(పయో గాలు థ్రీభీ మహాపస్టానంలో కనిపిస్తాయి- మానవులలోని మంచిచెడ్డలకు మూలం ఉత్ప తిసాధనాల యాజదూన్యానికి నంబంధించిన కలిమిలేములే అని ఖీథ్రీ భఛభాతికంగా విశ్వ సిసాడుః మానవుజిలోని అవినీతి అతడీ (పయి వేటుఆ స్తీమాది (వ్రీకివల్ల వృద్ధిపొందుతోంది. “దోపిజికీ వారాలం అజే ఈ దోపిడిని తొలగించగలశ క్షి మానవుడిశే ఉంది. ఆ మానవుడినే ఖ్రీభీ గౌరవిస్తాడు. అతడు సామ్యవాద మాననవుటేః శ్రీశ్రీ మానవ విశ్వరూవ సందర్శనం భగవంతుడి విశ్వరూపాన్ని వ్యూడల్‌ కవులు దర్శించడానికి తహాతహలాడ్రి తే (పకృతి విశంరూపాన్ని బూరువాకవులు దర్శించడానికి యతల్నిస్తే కవిత్వ విశ్వరూ పాన్నీ మానవుడి విశ్వ న్ని దర్శించడానికి ఖ్రీతే ప్రయత్నించడం జరిగింది. ఇందుకు శెండు కారణాలున్నాయి, గ! ॥ లోని సాము మొదటిది భ్రీథీలోని బూర్జువా అభ్యుదయదై తన్యం శెండవది శ్రీ స్యవాద అభ్యుదయ చె తన్యం ల న మానవవిళ్యరొపసందర్శ్సునం అంజు _- (1) బిన్న కాలాల్లో భిన్న సమాజాల్లో ఒక దేశం లోనే మానవుడు పొందిన పరిణామాల న్వరూపం- (8) భిన్న ఖండాల్లో (ప్రపంచం మొత్తంమిాద న చన అభ్యుదయం యొక్క స్వభావం- ఈ శఆండంళొలనూ కూలంకవంగా 0 మానివునా రత)క విభాతనంధ్యల మాొనవకథ వికానమెట్టిది ? అంటూ చరిత్ర కైలునుకో గల్లడ మే! బరీ న ఆదిమూనవుతే అవ జెరంనుంచి సొమాజికంగా వె జానికంగా తికంగా మూానవుచలొంటి మార్పులను సాధించాడు ? ఎలా భిన్న సామాజికవ్యవస్థలను సాంస్కట ప కప నిర చెడో ? అతడి భవివ్య త్తే సాటి ఇ ఇజే మోనవ విశ్వరూపసందర్శనాని పరమావధిః యీ రువానూనవుడీ దురాశ, అవిసీతి, వై జ్ఞానిక ఫూ డల్‌ వూనవుడి డై వలీతి, విశ్వాసాలొ బూర్జువా వు న వి త్కివై జ్ఞాని సై పయోాగాలు ఇ్రమిక మానవుడి నిజాయిక్కీ సమానతొదృష్టి ఈ హనం, హేతువాదం: ॥ ట్‌ సావు శ్లీంని కదిలించే విమయాలే ! వీటన్నిటికీ హేశువులను అన్వేషీస్తాడు మూడు పరిణామాలూో శ్రి ంని రం

558 శ్రీశ్రీ కవిత్వం దక్కదు; సంవిడొనం బౌతికవాదిగా శింకిం, బూర్జువావ్యవస్త వర్పడినతిరువాతనే మానవచరిత్రకు విశ్వవిళాలరూపం లభించింది. వఖండానికాఖండం, వజేకానికాదేశంగా విడిగా ఉంచే పరిస్టితి అదృశ్యమై “ఎల్ల లోకం ఒక్క ఇల్లయి” కనిపించింది బూర్జువావ్యవస్థలో నే, ఈ సామాజక వ్యవస్టాపరిణామం వల్లనే “అంగర్రాతీయమాసవుడు" అనీ భావన (6090600 వర్పడింది జేళాలూ జాతులూ బావలూ వేరైనా మాసవుడు ఒక్కజే! అతడే విశ్వమానవుడు ఏ అభ్యుదయం వేశంలో సాధించబడినా అది విశ్వమానవుడి నసంపదయే అవుతుంది. ఏ కళంకం ఏ చేశంలో మానవుడికి సంభవించినా అది మానవజూతికంతటికీ కళంక మే, అంతర్హాతీయమానన్చుడికి సౌభాగ్యం, కళంకం రెండూ కళాడా ఉన్నాయి కానీ ఆ కళంకాలు ఫునరావృత్స్తిం కాకుండా చేసి అభ్యుదయాలను అందరూ అనుభ వించేటట్లు చేయడమే కమ్యూనిజం యొక్క తత్స్విం, విశ్వ శ్రేయస్సే కమ్యూనిజం ఆశయం. ఆ కమ్యూనిస్టుమానవుడే భవిమ్యన్యానవుడు. అతడే మానవవిశ్వరూపంలో అత్యున్న తావ ఆకారం,

గత మానవచరిత్రను విన్నృరించనక్క_ర లేదనీ ఆ చరిత్రకళంకాలను పూడ్చివేయనక్కర "లేదసీ శ్రీం ప్రధానంగా మూడు ఖండికల్లో సూచించాడు, అవి (1) చేశచరిత్రిలు (ల) మాన వుడా (8 ఆశాదూతలు, ఈ నూడు ఖండికల్లోనూ మానవుడి నంకుచితన్వభావాలను కూడా బహిర్గతం చేయడంలో న్‌ వెనుకంజ చేయేదు.

మానవుడా ఖండికలో శశ భీన్న సామాజికవ్యవస్థల్లోని మానవుడి పతనాభ్యుదయాలను

సూచించాడు. (1) ప్యూడల్‌ బూర్టువావ్యవన్థల్లో పరవీడనపరాయణుడై. న మనివీ.. (2) వ్యూడల్‌ బూడర్జువావ్యవస్టల్లో పరవీడితుడై న మనిషీ (3) ఫ్యూడల్‌ వ్యవన్షలో ఆదర్శవాదిగా మనః (వపపంచంలో అభ్యుదయం సాధించిన మనిషీ, (4) బూర్జువాన్యవస్త్టలో ఛభౌతికవాదిగా వను ప్రపంచంలో అభ్యుదయం సాధించిన మనిపీ.. ఈ నాల్గు దళేనూ ఫ్ర ఏలా నిరూపించాడో క్రమంగా చాడ్డాం.

(1) మానవుడే బూర్జువా అయినవుకు (శామికమానవుడి చేత యం(త్రభూతాల కోరలు తోమించి వడ్చిస్తున్నాడు. మానవుడే సామ్రాజ్యవాదిమెన పుడు బలహీనుల్ని చానినలనుేసి దగా వేస్తున్నాడు, నెత్తుకకక్కుకుంటూ చేలకు రాలిపోయిళ సాచాసిని నిర్దాశీణ్యంగా వాస్తు న్నాడు ఆ బూర్జువా మానవుడే. దరిదులను కాల్చుకు తిన్నదీ సరహాంతకుడై నదీ కాలానికి కత్తులవం తెన కిట్టినదీ సామాజ్యాలు ఫాపించినదీ జార్టన్యాలు చేసినదీ పన్నాగాలు పన్నినదీ దండయాత్రలు చేసినది పల్ల కీలక్కి మోయించుకున్నదీ అన్యాయాలు జరిపించినడి ఆచారాలు నికి ్రంచినదీ మాయను (ప్రతిపాదిందినద్‌ మంచిచెడ్డల సరిహాద్దులను నిర్ణ యించినదీ న్యాయస్థానాలు రతక భటవన్తాలు ఇరసాలలు ఉరికొయ్యలు పర్చ్పాటువేసినదీ దారుణ బ్వేపొగ్ని పెంచినదీ కుట్రిలు పన్ని నదీ ఆ వ్యూడల్‌ బూర్డువావ్యవస్థల్లోని మానవుడే |!

మహా్యపస్టానం క్‌ర్‌9ి

(8) రోగా ర్తుల్కు (తాగుబోతులు, పడువుక ల్తెలు, నిరపరాధులు, ఊన్నాదులుు కూలీలు కర్త కులు కార్మికులు అభాగ్యులు, అనాధులు, అశళాంతులు, దరి(దులు, నిరుద్యోగులు, బిచ్చ గల్తెల్పు విద్యాద్ధలు, నంసారుల్యు జీతగాళ్ళు, దురదృష్టజీవులు, పరాజితులుు పరాఖాతులు శిశు వులు, రిమూవాలాల్సు గనిపనిమనువులు, ఓడక ఫావీల్యు పల్ల కీజబోయిీలు, తాడిశులుు పీడితులు, పతితులు భ)న్టులు పాధాసర్పదష్టులు, దీనులు, పీా-నులుు పరిచ్యుతుల్సు తిరనృతులు, జితా సువ్చులు, చ్యు తాశయులు వ్యా కాశ్రయుల్సు పహాతాసులు, వ్యధానివిన్తులు, కధావశిష్టుల్పు దగా

= వీర ఫ్ర న పడిన లేమ్ములు- వీరంతా వ్యూడల్‌ బూర్జువావ్యవస్థల్లోని వీడితమానవులు, = ధిర్ధుస్థాపనకు యద్దంచేసేవాడుు అన్యాయం భరించలేనివాడు సంఘపశువ్సు శ 9మెళజీవి, ఘర్భువర్ష పయోదుడు, కష్టజీవి, కూల్మి మాల్మి నైత్కు గుడిసెలలో (బకిశేవాడ్సు గంజిసీళ్ళుు తాగి కాలంగడిపేవాడుు కఢిపెడు నంతానం కలిగినవాడు, ఆకలికన్ను అయిన మానవులు శీంఫీ0కి ఈ పీడతవర్షంలో క వివీంచినవాచే!

(3) సౌందర్యం ఆరాధించేవాడా! కవితలో శిల్పంలో వురుగులో వువ్పుంలో మెరువులో మేఘంలో సౌందర్యం ఆరాధంచేవాడా ] ఛ్రేమించేవాడా ! జీవించేవాడా ! సుఖించేవాడా! దుఃభించేవాడా ! విహ్వాలుడా ! వీరుడా 1! వియోగీ! యోగీ! భోగీ! త్యాగీ! ఆలో-చనలు పోయే వాడా! ఊర్జ్వ్వదృష్టి! మహామహుడా! మహా్యప్రయాణికుడా! ఆదర్శజీవీ! మహా త్నా ఆ! పొజేవాడా! నహృాదయా!, రమసై కజీవీ!, కవ! నటుడా, శిల్పాచార్యా], గానకళాకోవిదుడా!, వేచాంతీ!, విజ్ఞాన ధనీ!$, భావభునీ! దుఃఖనుయూ!, దయాళుడ్రా!, పరదుఃఖాససానశీలీ', చీమను చంపడానికి కూడా ఇచీతులు రానివాడా!, బుద్దమూర్తీ!, జీనన్‌!, పిపాసీ! తపన్వీ', మొడలైన నంజబోధనలతో ఇప్ప బడిన మానవుడు వ్యూడల్‌ వ్యవస్థలో ఆదర్శవాదిగా భావ(ప్రపంచంలో ఎన్నో విజయాలు. సాధిం చిన మానవుడే! ఈ నంబోధనలద్వారా సూచింపబడిన_ మానవసాంన్కృతిక లతణాలు ఫ్యూడల్‌ వ్యవస్థలో వికసింపనారంభించాయి,

(4) శాను నేర్చిన విద్యలవల్ల, శాస్త్రాలవల్ల, తానుచేసిన పరిశోధనలవల్ల , తన నిర్శాణ కాశలంవల్ల ఈ లోకంలో భౌతికంగా ఎంతో అభ్యుదయాన్ని సాధించిస మానవుడు బూడ్డువా వ్యవస్థలో నే అవతరించాడు, ఆలోచనలు పోయీవఐవాడా! అనునిత్యం అన్వేషపీంచేవాడా ! ఇట్లూ ఇకువూ గట్టూవట్టా ఆకనంలో నముద9ంలో అన్వేషించే వాడా! సముదా?లు చాకేవాడా! ఎడాకులూ పర్వతాలూ గడిచేవాడా ! ఆక్రాఖాలను వెదిశేవాడా ! నచ(తాలను శోధించేవాడా! వంతెనలు నిర్భించినవాడా ! వైద్యశాలల్కు వస్తుపుదర్శనతాలలు, (గ్రంధాగారాల్సు పరిశ్రమా లయాలు, భూవమశకటాలుు నొకలు, విమానాలు సిర్జించినవాడా! దూరదృష్టి దూరళ9వణ ఛక్పులు సాధించినవాడా |! మొదలై న నంబోధనలలో బూర్డు వావ్యవస్థలో జరిగిన బ్రంహాండమయిన

జ

560 శ్రీశ్రీ కవిత్వం : వర్షువు, సంవిధానం మానవశ కక్రివికాసాన్ని కొనియాడటం జరిగింది. బూడ్డవావ్యవస్థలోని మానవుడు పారిశా మిక మానవుడు. ఇతడే అనేకభాపులు మాట్లాడేవాడు ! అనేకస్థలాలలో తిరిగేవాడు ! అనేక కాంతులు వెదజుళ్లేవారు ! మానవుడు ధనసం పాదినకోనం ఎన్నో జేశాలు తిరిగాడు; వాణిజ్యం చేశాడు. ఆ "బేశాటనంలో అతడెన్నో సూతనభాపులు నేర్చుకున్నాడు. సముదంయానాలుచేసి నూతనభూ భాగా లన్న్నో కనుక్టున్నాడు, ఉదాహారణకు మార్టోవోలో పశ్చీమయూర ప్‌ నుంచి బయలు చేరి చైనాకు చేరుకున్నాడు. వాస్టోడిగామా ఫోర్చుగల్లునుంచి బయలు జేరి ఇండియాకు చేరుకున్నాడు కొలంబస్‌ స్పెయిన్‌ నుంచి బయలుచేరి అమెరికాకు "చేరుకున్నాడు. ఈ నాకాయా[తలలో భూగోళ న్వరూపం వెల్లడయింది. ౨౦0వ శ తాబ్బంలో విమానం ద్వారా ఆకాశపరశోధనలో ఆరంభ మెన నూతనశకం చందులోకయాత్ర)దాకా ఫురోగదించింది. అణుశ క్షి ఆవిష్కృతం కావడంతో ఉపగుపహోలు పృయోగింపబడ్డాయి, ఈ ఉప[గహాలతో ఆకాశాన్ని జయించాడు మానవుడుః ఇది మానవుడి వైజ్ఞానిక పస్థానానికి ఎత్తిన భువనభవనపు బావుటా. రాకపోకలకూ నదులను చాటడాసికీ రోగాలను మాన్పడానికీ తన హాన్త నెపణ్యంతో నస్తువులను తయారుచేయ డానికీ విద్యను వ్యాపింప జేయడానికీ పరిశ 9మలను అభివృది చేయడానికీ మానవుదెన్నో నూలేన ప్రయత్నాలు చేశాడు. ఆకాశమార్షంలో నే కాక్ష భూమారులో జలమారంలో నంచరించడానికీ యానసాధనాలను నిర్మించుకున్నాడు, దూరదర్శనం, దూవ[శ్రవణం వంటి కథలను నిజంచేశొడుః ఇవన్నీ వలా సాధ్యమయ్యాయి ఖా భౌతికళా నం, యంత్రనిర్మాణం, పారిశ్రామిక విప్ణవ ఇందుకు హేతువులనే శ్రీశ్రీ విశ్వానం, వీటికి భగవంతుడిదయ కారణమనేవాదు కాడు గ వ బానిక విజయాలలో ము మెనవనీ [22 శ మాద్చి కొత్తదనాన్ని శీసుపవచ్చింి యుద్దం మానవుడి నంన గా ప పర 0 శతాబ్దాల్లో సాధించబడ్డవే. (ప్రథమ(ప్రపంచ ధి (అతినంతటినీ మార్చివేసింది. వ యుగంలోసూ ఎరుగనన్ని మార్పుల్ని మానవుడు 19141938 మధ్యతీసుకు వచ్చాడు (88 నాటి గేయం మానవుడా, ఈ మధ్య కాలంలోనే సైన్సు మానవజీవితంలో ప్రధానపాత్ర వహించింది. దూరం జయింపబడింది శాలసీలంబనం అలిక్రమింపబడింది. అంతర్టాతీయమానవు డవతరించాడు. ఎల్లలు, గోడలు రద్దయ్యాయి. వీటన్నిటికీ కీలకమైన మానవుడి దూరదృష్టి, దూర(శ్రవణశక్తుల్ని శశీ (ప్రశంసించాడు. భౌతికవాది అయిన శీత భౌతికమానవుడి విజయాలనే అభిమానిసాడు, లిస్కో-వ్‌? స్టీమఇంజన్‌, స్టీమ్‌లోథోమోటివ్‌, స్టీ మ్‌బోట్సొ ఇలిగాఫ్‌, కలరాటీకాలు, వక్చొరే, విమానం, కలి ఫోన్‌ మొదలై నవన్నీ భౌతికవిజయాలే, వీటిని వేశంలో వవ్య క్రి కనిపెట్టినా అచి మానవుడి నంపచే!

మహాపస్తానం క్ట క్‌1ే శ్రీశ్రీ మానవావగాహన నమూనవావతరణ పరిణామ వికాసాలను గురించి శ్రీఖఫ్రీ అవగాహాన శగువాదంతో కూడినది. ఇందులో 5 అంళాలున్నాయి (1) మానవుడి పుట్టుక (8) మానవుడి లతణాలు (8) మూనవులలో వర్గభేదాలు (శ) మానవులలో వర్ణ జూతి భేదాలు (5) మానవులలో వయోభేదాలు లె ంగిక భేదాలు,

(1) మానవుడ్ని ఈ కొననుంచి చూసిన ఖ్రీఫ్రీ వమూనవుడిఅవతర ణం ఎలా జరిగిందనే ప్రశ్న -ట్రేసుకోకమూన లేదు. కానీ నూనవావతరణాన్ని కూడ భాతికదృప్టితోనే థ్రీఫీ అవగావాన చేసుకున్నాడు. అదర్శవాదులకువ లే నూనవుడ్ని బ్రవ్మా ఇ చేనడు సృష్టించాడనే అభిప్రాయం శీంశీ0కి "లేదు, “శాళి చక 0)గతులలో/రాత్రిందివాల పరిణా మాలలో/ బివ్ళ్ళుండగోళాల పరిభ0మ శాలలో /కల్పాం కాలకు ఫూర్వం కదలికపొందిన/పర మాణువు సంకల్పంలో/ ప్రభవం” అందిన వాడట మానవుడు మానవుడు స్వయంభువు. అతడ్ని "జీవడ నేవాడొక డు నృష్టించాడనేది భ్రమ. ఈ అభిప్రాయం “ఎవ్వనిచే జనించు జగ మెన్వని లోపల నుండు లీనమై ఎవ్వనియందు డిందు పర మేళ రుజెవగ(డు మూలకారణంబెవన డనాదిమధ్యలయు డెవ్వడు సర్వము శానయెన

సరు జెవ్వ ప్ర స్ట్‌ ప్‌ యె

వాజెవ్వడు వాని నాత్ధభవు సీశ్చరునే శరణంబు వేడెదన్‌” అనే భక్కుడి కశకరణాగతికి నవాలు.

నృష్టిలో శాశీచశ్రాలు, రా(త్రిందివాలు, (బ్రహ్ముండగోళాలు అన్నీ చలన కీలాలు, పరిణామ నీలాలు ఇని వరునగా రోదసి కొలం, పడార్థం (529209, 1106 206 పెళ అనే మూడింటికీ ప్రతినిధులు. ఈ వనాొడూో మానవావతరణానికి ముంచే ఉన్నాయిః కల్ప్చొాంతాలు కాలానికి కొలతలుః వరమౌాణువు గ్రశం1601ల పదార్దవు కనిష్టాంశం (9211631 2011016 0౯ మ2కంన, ఈ పర మాణువునుంచి (సభ వించినవాడే మనిషి. జీవళొస్త? దృక్పధంతో మానవజననాన్ని సం్యగహిం వాడు థ్రీట్ర

(£) మానవుడీ లవ ణాలను భాతికవాదదృప్టితోనూ శృంతువాదదృష్టితోనూ శీశీ ోడీ కరించుకున్నాడుః అనుభూతి, ఆలోచన్య అన్వేషణ, (శ్రమ, నిర్మాణం, నంన్మ్రరణం, విష్ణవీకరణం అనేవి మానవుడి మౌలికలతణాలొ ఇతజే అభ్యుదయమానవుడు. యథాస్థికివాది, తిరోగమన

ది అభ్వూదయాన్ని గు ర0చ లేనిమానవులు ట్మెరడడ ₹29 06188000 0086 046 1 [ణో 10 వొ న 0 ల ౮96 15 (క్‌ (00౯ 100 ₹070056 0 0009064008 16 108063 0% 3803ల”. (ప్రకృతి ఫౌందర్యా లను చూసీ ముగ్ధుడె పోయినమొనవుడు (పకృతి రహాస్యాలను 'జెలునుకుని (పకృతిశక్తులను వళ ాాాాాాం

2206 3101 0 ₹1201:126 3 €=

[71]

562 శ్రీశ్రీ కవిత్వం వస్తువు పంవిదానం పరుచుకోవడానికి పూనుకున్న నాజే అనుభూతినుంచి ఆలోచనలోకి పరివర్తన చెందాడు ఆలోచ నను అన్వేషణ అనునరించింది. అక్క_జే ఆరంభమయింది (శమ. “1198000 416 ౧02] 06661 365 166 6070000606 286 011085 20016 0840865 19 16 910091 0౪ 119 ౧౧656006, ౧020 09 113 092086 వె2[69 10 36౯6 13 6863, 291613 1 201319 ఈ6 8641 60360021 6413020400 060౫660 522 206 0౦01ల 28100119, 466 0006 28218 18 18 12000౯ (186 అవక88 200౪6 19 6150801083 అన్నట్లు మానవుడ్ని గురించి శ్రీశ్రీ అవగాహాన మార్కిజంలో నుంచి అవతరించించే. జంతువు కన్నా మానవుడి విశిష్టత (శామికత్వమే అని గుర్తించినవాడు కనుకనే (శామిక మానవుడ్ని శీశీ గౌరవించాడు, కదలిక మార్పు పుకోగమనం మానవుడు చేసే వ పనికైనా ముఖ్యంగా భఇశావించాడు,

• అను భూళి, అలో చన,(హృాదయం, మేధ) ఈరెండింటివల్ల నే మానవుకు అశాంతికి గురి అవ్చతూ ఉంటాడని శ్రీశ్రి అభ్యిప్రాయం. (పకృతిలో అంకిమవిజయం నూనవుడిజే ! కాని అతడు మానసిక చౌార్చల్యాలకు లోనవుతూసూ ఉంటాడు, జె”న్నిత్యం సాధించడానికి సయత్నిన్తూనూ ఉంటాను. మాానవుడుచేసే ఈ (ప్రయత్నమే మానవచరిత్ర, ఆ చరిత్రలో ఎగుడుదిగుకు లేర ఎకటానికీ వీడక పీడితవర్లాలు వర్పడటానికీ “ొద్ధాలూ తిరుగుళాట్లూూ శావడానికీ మానవన్వభావమే కారణం. సామాజ్యవాదుల మధ్య మౌాత్సర్యమే (పపంచయుద్దాలకూ బూళ్హువాల దురాశయీ తెడుగు జాట్లకూ" చూతువ్రులవుతున్నాయి. ఈ కారణాలను "కాట్లాడుకునేవాడా ! ఓర్వలేనివాడా ! నంకు చితన్వభోవుడా | ధర్శుస్థాపనకు యుద్దం వేసీవాడా |! అన్యాయం భరించలేనివాడా ! తిరగబడే వాడా! ప్రళ్నించేవాడా ! అన్యాయాలకు ఆహుతి కాపడానికై నా జంకనివాడా ! ఫైన్‌! కాడీ! ఖూనీకోర్‌ !* వంటి నంబోధనలలో వ్యక్తృంచేశాడు శ్రీశ్రీ, మౌానవుడిలోని ద్వందర్హపవృ త్తి శ్రీకి విషాదం కలిగిన్తుంది. ఈ ద్వంద్వ(ప్రవృ త్తి పోవడానికి శ్రీఆ్రీ సిఫార్పుచేసే కొవద మే సామ్య వాదం, మానవుడ్ని వర్తాతీతంగా సామాజికాద్వ్వైతిగా అఖండమానవుడిగా తీర్చి దిజే మాన వత్వం సామ్య వాదసామాజిక వ్యవస్థలో నే లభిస్తుందని శ్రీశ్రీ గాఢవిశ్వానం. (9) రెండురకాల మానవుడ్ని సృష్టించింది సామాజిక వ్యవస్థయే అనేది శ్రీశ అవగాహాన, “ఓర్వ లేనివాడు, నంకుచితన్వభావుడ్సు బలవంతుడు, ధని, భోగ, సుఖింబేవాడు”. అయిన మానవుడు ఆదిమసమాష్టికటుంబవ్యవస్థ అంతరించినతరవాత బయలు జేరినవాదే. యజమాన్ని. వానిసవ్యవస్ట లోనే పీకడితమాననవ్చడు బయిలుబేరాడు. ఆనాటినుంచీ బూర్జువావ్యవస్థవరకూ వీడితుడు రూపాంత రాలతో పెరుగుతూనే ఉన్నాడు, అతడే "ధర ్రస్తాపనకు యుద్ధంచేసేవాడు అన్యాయం భరించ లేనివాడు దరిదుడ్కు బలహీనుడు, సంఘపశువ్పు (శమైకజ్‌వి ఘర ్రవర్శ పయూదుడు, కష్టజీవి 3౩ 296 ౨2౯ 12౫66 9 40001 10 116 24051600 [00 86 0 489

మహాపస్తానం 56కి కారి 'శ్రకదు, కూల్కి మాల్కి రైతు, గుడిసెలలో (బతిశీవాడు, గంజినీళ్ళు.తాగి కాలంగడిచేవాడు కడిపెడు నంకానం కలిగినవాడు, అకలిక న్ను తిరగ బ జేవాడు, (వశ్నించేవాడ్సు అన్యాయాలకు ఆహుతి కావడానికై నా జంకనివాడు క్షైదో* అవుతున్నాడు.

(4) మానవుడిలో వర్షభేదాలే కాదు జూతిభేదాలసూ కూడా గమనించాడు, వీటిని గమ నించడానికి శంక 20వ శతాబ్ది కవీ కావడమే కారణం, (పపంచంలో భిన్న ఖండాల్లో భిన్న ద్వీపాల్లో (భువ(పాంతాల్లో మానవు లున్నారు. (ప్రాంతాలు రంగులు జీవన స్టాయుల్కు బలం ముదలై నవాటిలో తేడా ఉన్నా పతిమానవుడూ జీవితాశ కలిగిఉండటంలో లేడా లేసివాదే, అనాదికాలంలో ఒకేచోట ఉండే మానవ కుటుంబకు భిన్న(ప్రాంతాలకు కదిలివెళ్ళి నివాసాలేర్ప రుచుకుని విడిహోయి ఉండవచ్చు. అందువల్ల మానవులం తా వళకుటుంబ౨వా అే! బంధువర్షంవా రే! “ఆసియా అమెరికా యూరహ్‌ ఆఫ్రికా అస్ట్రేలియాలలో సముదద్వీపాలలో భు*వ(ప్రాంతాలలో పట్టణాలలో పల్లెలలో ధనివో దరి దుడవో వృద్ధుడవో యువకుడవో తెల్లని నల్లని ఎ్యరని పచ్చని రంగో బలవంతుడివో బలహీనుడివో (బతిశేవాడా ! పాజేవాడా ! మానవుడా ! మానవుడా ! అవి భక్తక్షటుంబీ |! ఏకర క్తబంభూ

(పపంచంలో కొన్ని ఉత్తమజాతులసీ కొన్ని సీచజాతులనీ శ్రీఫ్రి అంగీకరించడు. వారంతా వకరక్క బంధువులే! వారిది అవిభక్త కుటుంబమే! వాన భేదాలు, వర్గభేదాలు, వర్షభేదాలు, జూతి భీదాలు, ఆర్టిక బేదాలు, శక్తి భేదాలు _- అలా ఈభేదాలన్నీ దమూనవనమాజి చారిత్రక గమనంలో వర్పడినవే కానీ నహజమైననికావ్ర, ఈ అసబాజస్థితినుంచి తిరిగి వవాజస్టితికి వెళ్ళడమే ఒకవిధంగా పురోగమనం, అనపహాజత్వాన్ని వృద్ధిపొందించుకుంటూ జేడాలను అనంతంగా రూపొందించు కోవడం అభ్యుదయంగా శ్రీశ్రీ ఫావించ లేడు, భిన్నజూతులు, భిన్నవర్లాలు, భిన్నవర్హాలు వకమై పోవాలనేది ఛ్రీ శ్రీ కమ్య్యూనిస్టుసిద్దాంతం,

(కు మానవుడి శిశుదళనూ యావనదళనూ వార్థకదళనూ. థ్రీథ్రీ గుర్తించాడు, “బీబీ యువకుడు వృద్ధుడు” ఆ మానవుడే, అయితే ఇంత వికాలంగా మానవుడ్ని గురించి సమాలో చించిన శ్రీశ్రీ “ఊ”ని ప్ర త్యేకంగా పేర్కొనలేదు, శాసీ “బేబీ అనే నంబోధన లైంగిక భేదం లేని మానవత్వానికి చిహ్నాం. మౌానవత్వంలోని ఒకభాగ మే స్రీః రుచిరస్వప్నాలను కాంచే జవరాలు భయంకర బాధల పాటలు పాజే పడువుక త్తె ఆకటి చీకటి చిచ్చులనుభవిన్తూ హాహ కారంచేసే కూలీ భర్య, ఆరినకుంపటిలాంటి బిచ్చగత్తె, పళ్లిేటూరిలో పొడుకలలో బాటసారి తల్లి మొవలై నవారంతా దివ్యాంగనలు కారు, పీరంతా మానవనమాజంలోని భాగాలే, పురో గమనం సాధించే నదమవషమాననవుడి సీడ్రలే,

ఫ్‌64 శ్రీశ్రీ కవిత్వం వస్తువు నంచిభావం

(శ్రీశ్రీ మానవోద్దరణమార్గం

ఫ్యూడల్‌ వ్యవస్థతో మానవోద్ధరణకు అనేకమారాలను నిస్టేశించిన ప్రవక్తలు కనిపిస్తారు.

భ కిజ్ఞునవై రాగ్యమార్గాలు మానవుడ్ని నకలకష్టాలనుంచీ నంసారభారాలనుంచీ తప్పించి విము

కుడి చేస్తాయని ెప్పినవారున్నారు. ఇవేవీ భౌతికదృన్పథానికి చెందినవికావు. మానవుడి బౌతిక

సమన్వలకు సివారణమార్థాలు ౨0వ శ ఆాబ్టిలో "రెండేరెండు వెలుగులోకి వచ్చాయి. మొువటిది అహింసావాదం, లెంతోది విప్తవవాదం,

(2) గాంధీజీ చెప్పిన అహింసావాదానికి పునాదులు ఆర్ష మతంలో బుద్ధమతంలో జైన

మతంలో జీనన్‌ మతంలో ఉన్నవే. మానవుడి మనస్సును నంన్క_రి స్తే భౌతిక నమన్యలకు పరిస్తారం దానంతట అచే లభిన్తుందనేది ఈ వాదపు సారాంశం. ఆర్టి కరాజకీయపరిస్థితుల ప్రభావం మూనవ భాతికవికానంమిోాద ఊంటుందనేది ఈ వాదం అంగీకరించదు. అహింసావాదం అఆదర్శవాదమేకాని వా_్తవవాదం కాదు. ఈ వాడం భగనంతుడ్ని నమ్ముమంటుంది. కేతువులకు అకీత మైన సత్యా లున్నాయంటుంది, అందువల్ల ధనసామ్యంమిద తిరుగు బాటువద్దసీ జానంతట అచే శ్నీణించే రోజువస్తుందనీ సూచిస్తుంది. ధనస్వాములకు టైశికవరనం గురించి బోధిస్తుంది. పీడితిమూనవుడికి అహింసావాదం ఇచ్చే నంబేళం నహూనమే ] "దుఃఖమురగా ! దయాలళూ 1 పరదుఃఖానజపాన శీలీ ! చీమును కూడా చంపడానికి చేతులు రానినాడా |! బుద్ధమూ రీ జీనన్‌ 1” అంటూ మానవుడి ఇారిత్రక పరిణామంలోని ఒక దశను కీర్తించాడు ీలీ. కానీ దుఃఖం, దయ్య్మ అహింన్య నిర్వాణం, సవానం _ మౌనవద్ని సామాజికదురన్యాయాలనుంచి _ పూర్తిగా గశ్షైక్కించ లేకపోవడానికి గతంలోని సామాజకచరిత) అంతా సాత్యమే. వ ల (2) మార్కు ఇివ్పిన విప్ణవవాడానికి పునాదులు వ మతంలోనూ లేవు, విజ్ఞానకా స్త్రం, ప్యకృతిపరిణామాల్పు సామాజికచరిత) దానికి పునాదులు, మానవుడే భౌలకనమన్య, ను స్వయంగా పరిష్క_రించుకోవాలంటుంది మార్క్ప్పిజం, మానవుడి ఆలోచనలమిాద అఆరిక రాజకీయ పరిస్టితుల ప్రభావాన్ని గుర్తిస్తుంది. ఇది వాన్తవవాదం, ఈ వాదం దివ్యశ క్తుల్ని నమ్ముదు. సూతువే దీని! (ప్రమాణం. ధనసాామ్యంమిాద తిరుగుకాటు చేయాలంటుంది. పీడితులకు కర వ్యాన్ని బోధిస్తుంది, పీడితమానవుడికి విష్తవవాదం ఇచ్చే నంచేశం సమష్టిగా తిరుగుబాటు చేయడమే !

అ ఖిది విపష్లవవాదమే ! అహీంన అతనిదృష్టిలో ఒక ఆశయంమాతు మే! డాన్ని సాధించ డానికి సామ్యూ వాదం అవసరం. బూడర్డువావ్యవస్టలో అహింస అసాధ్యం, సామ్య వాదవ్యవస్థలో అహీంన ఒగ వా నవం, బూర్జువా వ్యవస్థలో అహి .న ఒకపలాయనవాదం, “ధర్భస్థాపనకు యుద్ధం చేసేవాడా! అన్య్యాయంభరించ లే . వాడా! తిరగ బజేవాడా! (పల్నించేవాడా! అన్యాయాలకుఅహుతి

మహావస్టానం ఫ్‌65్‌ కావడానికే నొ జంకనివాడా 1” అంటూ మానవుడ్ని నంబోధించడంలోళీ ఏళ మానవోద్ధరణ మార్గం వ్య కం అవుతోంది. తిరుగువాటుచేసే మానవుద్నే శ్రీశ అభిమానించాడు, అలజడి కీడితమూనవుడి జీవితం! అందోళన పీడితమానవుడి ఊపిరి! తికుగుబాటు ' పీడితమానవుడి వేదాంతం ! మానవుడ్ని నంఘపళశువు ($8064281 281028) గా కూడా "పేర్కొన్నాడు శ్రీశ్రీ, అందు వల్ల నే మనిషి సంఘాన్ని విడిచి ఏకాంతంగా (బ్రతక లేదు, ఈ నమప్రిజీవితంలోనే అతడు దోవిడికి గురిఅవుతాడు ఈ దోవీడి (శ్రమైకజీవికే జరుగుతోంది, ఈ శా9వింత టే తిరుగుబాటు (ప్రకటిస్తాడు.

శ్రీశ్రీ కావ్యనాయకుడు (శ్రమైకజీవియే. (శ మైకజీవన సౌందర్య మే , శ్రీ శ్రీదృష్టిలో సౌందర్యం, (శ్రమయే ఆ నాయకుడి (వియురాలు. ఈ నాయకుడు కూడా అనేకరూపాలలో ఉండవచ్చు -_ “క్యూలి, మాలి, రెతు, గుడీసెలలో (బతికేవాడు, కడిపెడు నంతానం కలిగినవాడు, ఆకలికన్ను”. మానవోద్ధరణ ఈ [శ్రమైకజీవి అయిన మౌానివుడిమాదనే ఉన్నదని సారాంశం, “మానవజాతిని ఉద్ధరించడానికి కొ త్తమతం కనిపెట్టిన (ప్రవక్త లా శ్రీశ్రీ చెలంగారికి కనివించాడట! ఆవొతత్త మతిం మరేదో కాదు, కేవలం విప వవాదమే! "శ్రీశ్రీకి మహో పవ క్తలెవరో కాదు, మార్కు ఎంగెల్పులే |

శ్రీశ్రీ కవిత్వంలో పదమైత్సి నంవిధానం

శ్రీశ్రీ కవితాభామలో కొన్ని నవ్య తాముదలకు మానవుడా ఖండిక ఒకనిలువుటద్దం. ఈ సవ్య తాముద్రలవల్ల ఛందస్సు అపుధానస్థానం పొందింది. శ్రీఫీ కవితాభాషకు ముడినరుకు వాడుక ఖభౌవయే. వాడుక ఫభౌవమలోని జంటపదాలను శ్రీశ్రీ వాడకుంటాడు. 9వి సవాజసిద్ధమైనపే, కల్పితమైనివీ అనిరెండుర కాలు, (ఓ) చెట్టూ._చెదవు; గట్టూవుట్టా, స్వర్ణం-నరకం, చావు-వుట్టుకలు; కష్టాలు-నప్టాలు, కోపాలు. తాపాలు, తిట్లూ-రాట్లూూ, చావ్చ-బ్రచుకులు; అవతల._9వజల; పాపం-పుణ్యం, మాటలు..పాటలు, కష్టం సౌఖ్యం; విన్నవీ_కన్నవి; వానొా-వరదా, ఇపుడు అవు*, నవ్వులు-వువ్వులు, కూ డుఎగూడు; కుడి.యెడము-ఇవన్నీ లోకసిద్ధమైనవే,

(2) జంటపదాలను క ల్పించడంలో శ్రీశ్రీ అనేక నియనూలు పాటిస్తాడు, (12) యతి విన్యా నంతోే జంటపదాలను నృష్టిఎచడం: వురుగు-ఫువ్పుం, మెరుఫు- మేఘం; పట్టణాలు_వల్లెలు; ధసని_ దరిద్రడు, బలవంతుడు.బలహీనుడు, నహ్ళూాదయుడు.నదయుడు; కష్టజీవి-కార్షి '్రకుడు, అనర్హ 0 అనర్హ 0; నిమిపాలు._నిపాలు; అమోఘం-అగాధం, అచింత్యం-అ మేయం, ఏశాంతం._ఏకై కం; (పయాణికుడు- పరివా్రాాజకుడు; అనుపమిత-అపరిమిత, విలాపం-విపాదం, నిమ్ఫలం=నిమ్టురం; అనాధులు-అశాంచులు, దీర్చ శుతి.తీవ)ధ్వని; చారిద్యం- దార్టన్యం, వాటలు-పాటలు; నమ రృణం_నమర్చనం; త్రిలో కాలు-తి) కాలాలు; కష్టజీవ్రలు-క ర (వీరులు, స్వస్తిపాశ్యాలు-స్వర్హ వాద్యాలు, భానం- భాగ్యం; (పాణం-(పణవం; స్వప్నం-స్వర్గ 0, దుర్ద తి-దుగ్లతి, దుర '్రతి-దుర్చుతి;

566 శ్రీశ్రీ కవిత్వం వన్తువు నంవిధరానం ఇరులు.ఇకుకులు, మరపులు_మడతలు, విట్టలు-పిల్లలు; అడవులు_అగడ్నలు, ఉ చే్రకం- ఉల్లాసం; అనురాగం-ఆర్భాటం, సింహాం-సివంగి, ఫిరంగి_కురంగి, శంఖం_నర్పం; పండితులు బాలకులు; కశర్యాగారం-క ళాయతనం; కార్యాలయం-కారాగ్భ హాం, జడి_చలి, అర్హ వం- అంబరం; ఆనంవం. అనురాగం, నిక్వాణం_నిర్వాణం, విపషవాయువులు-విరి కేనియలు, (వ్రపంచం-భవిమ్యం, ఆకలి. ఆవేశం; మొద్దులు-మొరటులు, మర్యాద-మప్పితం, సమన్యలు-సంబేహాలు, వ్య త్యాసాలు- వ్యాఘాతాలు; కుట9లు_కూపహాకం, న్వతం్శత్రత-నమానత, కారి స్థకులు-కర్ష కులు, పతితులు- భ్రిష్టులు; సంరంభం-నంక్షోభం, నమ్ముర్దన-నంఘర్షణ, నవనం-సమరం, (దోహాలు-దోషాలు; స్వాతం(త్యం-నమభావం, సౌ(్రా్యత్రం-సౌహోర్టం, చికనవ్వ్యూ- చేయూత, అనాదరణ _అలవ్ష్మ్యుం మొదలై నవి.

(0) ప్రాసవిన్యానంతో జంటపదాలను సృష్టించడం. __ వియోగి_యోగి భోగి. త్యాగి; పిపాసి-తపస్వి; వాటలు-'పేటలు; [తాచులు- రేచులు, గిరులు-సాగరులు, దుర్లం_స్వర్షం, విహారం- నంచారం, గానం-ధ్యానం, హోనం-లానం; పవి-కవి; కుటి చీకటి; ఆలాపన_వే్రలాపన, క్రేకా-_ కారకా నుడి.గుడి, హృద్యం- నై వేద్యం, రనధుని_మణిఖని, వొలాలు._పహాలాలు, ఖఘర్శుజలం-ధర్థు జలం, నరాలు-కరాలు, పగ్గం_మగ్గం నీతి-రీతి, ఏళ్ళూ-కీళ్ళూ వెర్రివాడు-కుర9వాడు, నందులు- పందుల్కు ఛాయ-మాయ్య్మ అరులు-బ్తరులుు దోపిడి.రాపిడి వేదన_రోదన, చెర సాలలు- తెరచా టుల్పు ఏళ్ళు-బయబళ్ళ, ఊళ్ళు_వీళ్ళు, లేళ్ళు-సెలయేళ్ళ, ఉడుతలు-బుదుతల్పు నృగాలం_బిజాలం, డోలలు-జ్యాాలలు, తలఫు_వలప్పు రేకులు-బాకులు, హాననం_వ్యసనం, ఖేదం- మోదం, నమిీరం-- తుషారం, విహంగం-మృదంగం, వలయాలు_విలయాలుు కశ్ళిం-నగాళ్ళెం మోవి-కావ్హి భావి "జేవి, చెరసాల- ఉరికొయ్య, (పాశారాలు_ఆకాశాలుు జడలు-సుడులు, తాడితులు-_పీడితులు, దీనులు-హీనుల్కు టార్చీడో_టోర్నాడో, శాంతి_కాంత్సి ఊపిరితిత్తులు _కొలివితిత్తులు,

(0) వస్తుసాన్నిహిత్యం, భావసాదృశ్యం భావవ్య క్యానం మొదలై నవి ఆధారంగా జంట పదాలను నృష్టించడం -వై ది.రౌడి; అడనులు-ఫొండలు, విఫ్రవం- యుద్ధం, కల్యాణం-సౌ భాగ్యం; జ్యర ం౦-భయం; మబ్బు-గాలి, (బతుకు. చదువు, ఉదయం.(పదోషం; వెన్నెల-_చీక టి అంచులు- లోతులు, రాణి-చానిన, రక్తం-కన్నీళ్ళ; ఈర్ష్య్యలు-న్పర్ధలు, ఆారీఖులు-దస్తావేజులు, మతలబులు- వై పీయతులు, మరథిరంగి.వివవాయును, (పశ్నలు-జవాబులు, లోకం_రాజ్యం; కలలు.ఆశలు, ఆకలి-నిద), పొగల్రు. కాటుకలు

(4) ద్వంద్వసమాసాలు నృష్టించడం ___నర్లవిలయాలు, హేమంతవసంకాలు, ధ్వాంత

కాంతులు,

(4) మూడేసి పదాలకు జతగల్పడం __ నతులు-_సుతులు_హితులు; కుక్కపిల్ల - అగ్గిపుల-

నబ్బు బిళ్ళ; రొ స్టైముక్క_అరటితొక్క__బల్ల చెక్క, తలుపుసాళ్ళెం. హారతిప శ్ళెం-గుర )ఫుక శెం;

మహా్యపస్థానం 567 నమ రి -కుమ్ణరి=జూలరి; గొడ్డలి.కొడవలి.నాగ లి *పడి-_బడి-మడి; భుజంగాలు-తురంగాలు_మాతం గాలు; విపాంగాలు-తరంగాలు-మృదంగాలు; అలజడి-ఆందోళన-తిరుగుకోటు; లోశాలు- ఖఘూకాలు. బాకాలు, (9) నాలుగేసి పదాలను జతగలపడం _ దుర్హ్శతి.దుర్లతి_దుర్శుతి_దుర్చుతి,, స్వాతంత్యం- నమ భావం.-సౌ(థాతం..సాహోర్షం, నంరంభం-నంక్షోభం-నవ్యు సైర్దనసంఘుర్షణ. శ్రీథ్రీ కల్పితజాతీయాలు వాడుక భావునుంచి జూతీయాలను ప్‌ “50చి (నయోగించడంలో శ్రీ శ్రీ వేద్చు అసామాన్యం, కాట్లాడుకు నేవాడు, ఓర్వ లేనివాడు, చీమను కూడా చంపడానికి చేతులురానివాడు, గంజినీళ్ళు ఆగి కాలం గడిపేవాడు, కడిపెడు నంతానం కలిగినవాడు, అన్యాయో లకు ఆజూుతి కావడాసి వ్రైనా జంకనివాడు. వంటివి 'లోకంనుంచి స్వీకరించినశ్తే ఉంటాయి బశ) జాతీరూలను గురించి కర్రి వ ప్రకరణంలో ప్రస్తోవ్‌ంచి ఉన్నాను, లోకానికి శ్రీశ్రీ సమర్పించిన కల్పితజాతీయా లెన్నో ఉన్నాయి ఆకలికన్ను, పరాజయం ఎరుగనివాడు, 'అస్యాయం భఛరించలేనివాడు, 'అకాశాలన్‌ వెదికేవాడు, సంఘపశువ్వు మరోవిపంచం, కంచుసగార్హా చండ9గాడ్పులు, బలివిశర్చి, ఫ్రుడమి. తల్లి శ లోహావివ్లాంగోల్కు; మంత్రనగర్కి తీరనిదాపహోంు శంఖారావం, ఢంకాధ్వానం, రాతమనరతి, కర్షకవీరులుు న ర్యాలబిగువ్చు 'యంత భూతం్కంవిష్ష వశ్వఖం, కార్మిక లోకంకష్టజీవులు, కర్మునీరులు, గడుసుదయ్యాాల్సు ఒంటరి ఒంక ఆకాశ తార్త పాగయేఢల్సు.మంత్యికవాటం, న్వర్హానికి, నిచ్చెన, మరణమృదంగం, కాలానికి కళ్ళెం గంధర్వ గానం, చల్లారిన నంసారం మహాహాంతకుడుు కత్తుల వంతెన, అజ్ఞానపు టంధయుగం, సాంఘికధర 09 అణగారిన అర్హులు, పషేమఫపురాణం, చీకటి కోణం, దాగని సత్యం, రాశ్లెత్తిన కూలీలు సామాన్యుల సావాసం, ధనవంతుల పన్నాగం, మర ఫిరంగి విషవాయువు, కంచుగోడలు, సంధ్యాజీవులు, నంధ్యాసమన్యలు, కార్టుకస్వర్షం, రక్ష సాతం, నుష్కళంకాళం దగాపడిన తన్మ్లలు, మొయిట్లారి వంటివి, థీథీ వైజ్ఞానిక రాజకీయ పదజాలం విజ్ఞానశాస్త్ర )ప్ర భావం వల్ల రాజకీయపరిణామూా ల వల్ల కల్పించబడ్డ నూతన విబేశీయ పదాలకు తేలుగులో తర్జుమాపడాలను తయారుచేసుకుని శ్రీశ్రీ తన కవిత్వంలో వాడుకున్నాడు. వీటివల్ల కవిత్వానికి నాగరికత సనమకాలికత, వై క్షానికత వంటి లతణాలు వచ్చాయి భావ కవిశ్వంలో కనిపించని భాషాచిజ్నోలివి వీటిని 6 రకాలుగా విభజింపవచ్చు. (1 విజ్ఞానళాన్న్రఎపదజాలం ఏ- పరమాణువు (మ016011ల్త దూరదృష్టి (1316009 దూర (శ్రవణం (7౫౦1ఆఖ్సి భూకంపం (0 ౧041ల కస్త కారుడు (62౯8609) వంటివి.

కరక శ్రీశ్రీ కవిత్వం వన్నువ, నంవిదానం

(౨) సాంన్మృతికపదజూలం ,- వస్తుప్రదర్శన ళాల (896కు , గ ంంధాగారం (1102బ%ై కళాయతనం (0011680) వంటివి,

(8) పారిశాామికపదజాలం - పరిశంమాలయం, కర్మాగారం (110105), ధూమశకటం (౯210), విమానం, లోహా క్యేనం, ఇనుపడేగ (16౯09129, యంత్రం (90420010ల కార్తి కుడు, శామికుడు, కూలీ (0001620129), నమె ణి (3011ల), సమస్య (0౯0019 దోపిడి. (01011260%), పనిముట్లు (1001) , ఆందోళన (2810240%), పెట్టుబడి (6801121) వంటివి,

(శ మనస్త ్వళాన్న 9)పదజాలం.._వై ద్యశాల (ం9102%, వ్యక్తావ్యక్షం (500-602560౪43), ఆత్మ వాత్య (36101646 వ్య క్రి (1061714421) వంటివి.

(5) శాజకీయపదజాలం _ కార్యాలయం (0009), కారాగృహం. చెరసాల ౮310), విప్లవం, తిరుగుబాటు (౮011609, సంగా9మం్క సమరం, కదనం, యుద్ధం (౫25, విమవాయాివు (001508 883), మరఫిరంగి (మడ001116 80ఘు ధనవంచుడ్డు చార్మిద్యం, కారి శక స్వర్గం; (౪0165 8263ల పురోగమనం, అభ్యుదయం (008జక్సి సాంఫికధర ్రం (30421 03609 పీడన,

పీడకుడు, పీడితుడు, (పచారం, రాజకీయాలు, సమభావం (601100, స్వాతం(త్యం, నంక్షోభం సంఘర్షణ (3688ల బానినలు, సామాజ్యం, పన్నాగం కుట్ఫి (00350120), జాతి వ్య క్రి నాగరికత సామాన్యుడు, న్యాయస్థానం (6099, రతకళటుడు (001100 వగైరా,

అ్స్రా 88,// కొంపెల్ల జనార్దనరావు కోసం! ఇలా చూడు నీ కోసం ఇదే నా మహాప్రస్థానం ! 998 ఫ్యూడల్‌ వ్యవస్థలో కవులు సాధారణంగా (వభువులనో మంత్రులనో భూస్వాములనో ఆశ్రుయించుకుని ఉంటూ వారి యశోవ్యాప్ని శై తమ కావ్యాలను అంకితంచేన్తూ ఊంచేవారు, భూపాలకులే కవులకు పోవకులు, ఆ పాలకులే కవులను కావ్యరచనకైై (సార్జించినట్లు ఆధారా లున్నాయి. ఉచావారణకు * బెండపూడ్‌ అన్నమంతి) శ్రీనాథుడ్ని వలిపీంచి ననా స్ఞనించి ఆన్సప్త నంతానములునాకు నంభవించ/నొక (పబంధంబు వెలికిగా సుక్సతగరిమ/నా నెలితి మాన నాపీర నంకితముగ /శివవు రాణంబు 'తెను;గుగా? జేయుమొకటి” అని (పార్టిస్తే భీమఖండం అనువదించి అంకితం చేశాడు. అన్నమంతి) వుశపహశస్తి అంతా వేనోళ్ళ కొనియాడబడింది శ్రీనాధుడిచేత ఆ శావ్యావ తారికలోః ఈ నం[పదాయాన్ని 'ఇద్దనాదులు కూడా అనునరించారు, వ్యూడల్‌ వ్యవస్థలో కావ్యాన్ని రాజు తన నంతొనంగా భావించాడు ఆ రాజు అభికుచి ననునరించి అ కావ్య బాలను సృష్టించాడు కవి కాన్యంలో, (పకి అళ్వానంయొక్క_ అద్యంకా లోనూ క సృలిపతిని నంబోధించడంకూడా వ్యూడల్‌ నం(పదాయమేః కాని ఆ వ్యవస్థ అంతిమ కలో వచ్చిన భావకవులు ఈ సంప్ర డాయాలలోను తిరన్కరించి తమ ఆనందం ళకోనమే కావ్యాలు రచించుకున్నా అవి జమిాంచారులకో మితుంలకో అడగకుండానే. అంకితం బేళాకు, వారికి అంకితం చేయబడింది కానీ “'ప9వాసము' ఒక్‌ మితుొడికి (రొామమూర్తికి) అంకితం చేయబడింది... ఒర వ్యూడల్‌ నంపందాయం ఇంతటితో పూర్తిగా అస్తమించింది. కృతిభర్త వంళొవతార నర నలక్కు నంబోధనలకు కూడా స్వన్ని ఇప్పబడింది, అచ్చమైన స్నేహాభిమానాలు, (ఢేము ఆత్మీయత (పతిబింబించే అంకితపద్యాలు అవతరించాయి. కృష్ణ శాస్తి) రామమూర్తికి రాసిన అంకిత గేయ మే అందుకు నిదర్శనం, (దూ (పవానము) బూర్తువావ్యవస్థలో కవిత్వం రౌసిన థ్రీలీ బూర్డువావ్యక్తు లెవరికీ తన కవిత నంకితంచేయ [72]

$70 శ్రీశ్రీ కవిత్వం వస్తువు నంవిదానం అంకితంచేశాడు. బూర్జువావ్యవస్థకు బలి అయిపోయిన ఒక సామాన్యవ్యక్తి కనుకనే జనార్షన రావుకు అంకితం చేయడం జరిగింది. ఇక్కడ గమనించవలసీన మరో విశేషం ఉంది పుభువులూ జమాందారులూ తమకు అంకితమైన అకావ్యాల వల్ల ఆనందం, యశస్సు అందుకున్నారు అవి వారికి జీవితకాలంలోనే (పత్యతుంగా లభించాయి. శ్రీశ్రీ తన మహాప్రస్థానాన్ని జనార్హ నరావు చనిపోయీకా నే అంకితంచేశాడు. థ్రీ శ్రి రాసీన అంకితన్‌తం స్టృతిగీతం కూడా అయింది స్థ ప్రతిగ్‌ తాలు సాధారణంగా దుఃఖమయాలై ఊంటాయి, చనిపోయినవాడి గొప్పతనం, తనకతడి తోడి వియోగం వల్ల కలిగిన బాధ, నష్టం చెప్పుకోవడం స్మృతిగీ తాల్లో కనిపిస్తుంది. “కృష్ణ రాయలతో దివిశేగలేక బిలికియున్నాడ జీవచ్చవంబనగుచు' అని అల్లసాని "పెద్దన రాసిన సృృతిపద్యం దుఃఖంతో ముగుస్తుంది. బసవరాజు అప్పారావుగారి స్థ ఎతిగీతాలలో దుఃఖం ఇరటాలుగా పొంగుతుంది. కానీ తీశీ న్మతిగీతం శీవలం దుఃఖమయంకాదు ఇందులో జనార్టన శావు జవితివాస్తవికతను వర్ణించాడు శీత. అతకు బూర్జువావ్యవస్టకు బలి అయిపోవడం గురించి లోకానికి తెలిపాడు. సమాజవ్యాస్తవికతను పరిహాసించాకు. అతడు వదలిన పోరాటాన్ని తాను అందుకుంటాననీ నిరాశామయలోకంలో తాను కదనశంఖం పూరిస్తాననీ ఏరోచితంగా పలికాడు, జనార్దనరావుతో అత మెతి) కొంవెల్ల జనార్దనరావు 1906 లో తూప్పగోడావరిజిల్లా కోనకీమలో ఫుట్రినవాడా- 21వ యేట (1927) భారతి ఉపనంపాదకుడుగా మద్రాసు చేరాడు. 1926 ఆగన్నులో 'పభవి మోద భారతిలో జనార్షన రావు రాసిన నమిోతయే ఫీశ్రీజనార్లన రావుల మైత్రికి హెందిగా పరిణ మించింది, శ్రీశ్రీ జనార్షన రావుల మైక్రిలో కొన్ని ము ఖ్యభుట్టాలు కనివిస్తాయి () 1928 లోశే అీథీ చెన్నపట్టణంలో క్రిస్టియన్‌ కాలేజీలో బి.ఏ. విద్యార్థిగా చేరా మం ఆ తోలిరోజుల్లో నే భారతికార్యాలయానికి వెళ్ళి గన్నవరపు సుబ్బరామయ్య గారితో మూట్లాడీ బయిటికి వెళ్ళిపోతూండగా జనార్దనరావు శ్రీశ్రీని పలకరించడంతో వారిద్దరి మైత్రి (ప్రారంభ మయింది, తంబు ఇెట్టివీధిలోని ఫస్టుస్తూ డెంట్సుహోమ్‌లో ఖ్రీశ్రీ, లింగి ఇెట్టివీధిలో జనార్దనరావు ఉండటంవల్ల ఇృద్దరూ సన్ని హితులమ్య్య్యూరు, ఈ శెండేళ్ల లోని న్మృతులనే థఖీఖీ “ఇన్నపట్టణపు నముద్ర)తీరంలో మనం అన్నీ వీచిక గూ శ్ళేనా కట్టింది 7 అంటూ వ్య కృంచేసి విలపించాడు- శ్రుతీ జనార్జన రావుల ముదాసు జీవితంలోని మైక్రికి దర్పణాలైన వాక్యాలివిగో ౨ “జీను ముదొ సులో చదువుతున్న రెంజేట్లా ఎన్నోనార్లు అతనితో కలిసి సంచరించాను. మచదాాసులోనే తొలి సారి నేను అనేక వాబ్బయవ్య క్తులను కలుసుకున్నాను ... సోమ శేఖరశర్థుగారి యింట్లో నేనూ జనార్షనరౌవూ మొదటిసారి నండూరి ముఖస్థంగా యెంకిపాట విన్నాము. విశ్వనాధ కిన్నెరసాని

మహా పస్టానం థ?1 పాటలు వింటూ మైమరచిపోయాము, నేస్తూ వి శ్వేశ్వరరావూ జనార్జనరావూ కలిసి మెవోర్టు వీవీలోనూ రామకృష్ణాలంచి హోూకులోనూ, అడయార్వు కన్నెమెరా ై బిరీల్లోనూ, పరశు వాళం- ఎగ్మూూరు వగైరా వీధుల్లోనూ విశ్వసాహిత్యపు నరిగమపదనినలు నవరించాము. జనా ర్లనరావు భుజగభూవణా అనే కీ ర్త పాడుతూనవుంకే నేను తన శయుళ్లయ్య్యాను. =. ఆ సాయం[తం నేము భవిమ్యత్తులో పొదగదలచిన కొన్ని బంగారవుగుడ్లకి శంకుస్ధాపన చేశాము. ఆ వునాది మోద లేచిన పొగమంచుభవనం జనార్దన రావుపాట. అది అప్పుజే అదృశ్య మయింది కాని ఎప్పటికీ అదృశ్యం కాదు.”]

(2) 1980 లో శ్రీతీ మద్రాసు విడిచిపెట్టాకా కూడా థ్రీత్రీకీ జనార్దన రావ ఉత్తర ప్రత్యే త్తా లుండేవి. ఈ ఉత్తరాలు వారి మె[త్రీగాఢతను నిరూవీస్తాయి.

(8) 1988 మార్చి 10, 11, 12 తేదీలలో బరంవురంలో ఫ్రీభ్రీజనార్ట్షనరావులు తిరిగి కలుసుకున్నారుః “ల్పరంవురంలో మనం ఇంకా నిన్న గాక మొన్న మాట్లాడుతున్న క్లే ఉఊంది” అన్న ఖీత్రీ స్నృతి ఎంతో అర్జ్ర్రమయింది. ఈ అంకాన్ని శ్రి చాగా వివరించిన వాక్యాలు చూడండి “బరంపురంలో మొదటిసారి నవ్యసాహిత్య పరిషత్తు నమావేశమయింది (అప్పటి కది అఖిలాంధ) క్రవిపండితెనభ ఏం నాలో పాతరాతియుగంపోయి కొ _త్తయుగం (వవేశిస్తు్న రోజులు, జనార్దన రావూ జీనూ కలసి సాయం కాలం కాగానే ట్రంకురోడ్డుమోద మీకారు తిరిగి వచ్చేవాళ్ళేం అప్పటి మా నంభెపషణ సారాంశంమా[తమే నాకు జ్రాపకం ఉంది. ఉదయిని 'పారంభిస్తాను. నువ్వూ ఇన్నపట్టణం శా అన్నది”2

(4) 1986 లో కాకినాడలో జరిగిన నవ్యసాహిత్యేపరిమల్‌ నమావేశానికి శీీకీీ జనార్టన శావులు జోజరయ్య్యూరుః “కాకినాడ నవ్యసాహిత్యే పరివరోను కలకలలాడించిన నీ నవు కనబడ

క్‌ న! కుండా కరిగిపోయిందొ ఇంతట్లో నే” అనే శ్రీశ్రీ సృృతి కిచి మూలం (గ) ఉదయిని అరంభమళ్య్యూకా జనార్దనరావు విశాఖపట్టణం వెళ్ళి శీ9ిన్టీ0ని కలుసు లు ఉదయినినంచికలు పట్టుకుని విశాఖపట్టణం వీధుల్లో తికుగుతూ కున్ఫొడు శ్రీశ్రిజనారన రావ ఉ ల ణు య దా పటణవీధులో మనం ఉదయిని సంచికలుపట్లుకు తిరగడం జాపక్‌ం చందాలు శృక్రరించారుం విశాఖల్వు గా లు జా

• ఈ నంలిమేకారణం “శ్లదయిని నం చికలతో ఊశేగడం, చందాలు ఉందా లి అనే వా కొస్టనిక్‌ ఈ న్‌్దుల వేస దు సాహ్‌ిత కోనం''3 శాదు, ౦ ఆకా ౭ అ్రథీసా బీ కావ్యం 202 వే గ్‌ గళ లో కొవచ్చు కవితానమితిలో జనో ర్టనరాన ఉపన్యావం చేశాడు ఆయేదే

గ్‌72 గ కవిత్వం వస్తువ, సంవిధానం (6 జనాక్షనరావుతో శీ్రీశీ) మైత్రి కేవలం వ్య క్రిగతానందం కోసం చేయబడింది కాదు 0౧ యా నా పీడకపీడిత వర్షనమాజంలో జనార్దనరావు చేసిన సాహసం శీంశీ9ని బాగా ఆకర్షించింది అచే మైత్రి ప్రధానకారణంగా తీసుకున్నాడు శశి, “నిరుత్సాహాన్ని జయించడం సీవల్ల నే నేర్చు కుంటున్నాము! (ప్రతికూలశక్పుల బలం మాకు తెలుసు! భయిం లేదులే అయినప్పటికీ! వి నాహానం ఒక ఉదాహారణ! నీ జీవితమే ఒక ఒరవడి! నిన్నవదలిన పోరాటం నేడు అందుకొనక ఎప్పుదు! కావున ఈ నిఠరాశానుయలోకంలో కదనశంఖం పూరిస్తున్నాను ! ఇక్కడ నిలబడి నిన్ను ఇవాళ్‌ ఆవాసానం వేస్తున్నాను” అంటూ అసంఖ్యాకపీడితుల పతుంనుంచి శక్ర జనారన రావుతో పలి యి కాడు, జనార్షన రావుకు వర్ణద్భక్పథం లేక పోయినా అతడెదుర్కొ_న్న ది పీడకవర్లవంచననే. ఆవంచన లు వలనే అతిడు ఉదయినిని సడపలేకవోయాడు. (ఆ; ఖండికలో ) నిప్పులు చిమ్ముకుంటూ నింగికి ఎగిరిపోయి, నెత్తురు కక్కుకుంటూ నేలకు రాలిపోయినవాడు జనారనరావే కావచ్చు. ఈ. ఇటువంటి సొహాసికులనే శ్రీశ్రీ గౌరవించాడు, అ గారవవ్షు మహ్మాప్రస్టానాన్ని జనార్లనాంకితం చేయించింది ఐం ద (7) అథ్రీ వ దరావుల మెక్సిలో కొట్టవచ్చినట్లు కనిపించే మరోవి శేషం సరన్పర గౌర ళల లు తస మోకు భాలా గొప్పవాతు అని నా నమ్మకం నిజముగా భాసా సవ నవ నె సః వలోకమంతా కదిలిపోత్రీ విసీతదీక్షు [(పజ్వరిల్లిన మాననముమిోది పూ లుసునా + అ; ణా ని రాకాడు శ్రీశ్రీకి జనార్దనరావు (1989). కానీ శ్రీఖ్రి జనార్షనరావునా చనిపోయినతరవాతనే ఎక్కువగా సుతించాడు. ? చం సాక శ టాం * _ జనారనరాను మరణంవలన తెలుగులో సాహొ త్యానిక్‌ హేమంతం (ప్రాప్తించింది ... మన పంసదమి న త -.. మన ప్రసిద్ధవిమర్శకుల నత్తువ నాకు తెలుసు, ఎవ్వరి జనార్దనరావు కావాతులు అేవ్ర, ఎపృటిక న కా తరగ దో “ అవ్పులక్‌ ప్పుడె జ్ఞానసంపదను హెచ్చించుకొంటూ అతడు సొర గీ 0 ఉత రూచొా జ ర మా నం ఆధునిక వాబ్బయం సరిగా అర్హంచేసుకున్న వొడ్దిమందిలో ముఖ్యుడు. నవీన నాహాత్యంతులక్రు రుచివంతమైన అధ్యయనాలు మావించడానికి సమర్థుడు” ధూర్తలోకంపై (శ్రీశ్రీ అనహ్యం జనార్దనరాన్చు బాధలకు కారణమైన భూర్తలోళం ఎలాంటిదో మొహనూటం లేకుండా శి నృృతిగీతంలో వ్యాఖ్యానించాడు (శ్రీశ్రీ, (1) దొంగలంజకొడుకులనలే మెనలే ధూర్తలోకం' అది (£) “అడుగడుగునా పొడచూసే అ నేకా నేకశతువ్రలున్న' లోకం అది (8) 'అటు చూస్తే ఇటుచూూస్తే ఎవరూ చిరునవ్వు చేయూళతా” ఇవ్వరు ఈ లోకంలో, (4) 'మురకితనంతో, కరకి కీ భీథీనా ఒకటి. కావ్య 201 పే,

మహా(పస్టానం క్‌79 తనంతో సుకుమారవు వ్యాదయానికి గాయంచేసే' లోకం ఇది. (5) 'అటుపోతే ఇటువో తే అంతా అలక్ష్యంతో అనాదరణతో చూసి ఒక్క_ణ్ణి చేసి బాధించిన” ధూర్తలోకం ఇది (రీ “పొంచి చీకట్లో కరవజూబే వంచకాల లోకరో ఇది, (7) “సాహిత్యమే సమస్తమూలఅనుకొని ఆకలీ నిద్రా లేక ఎక్కడ ఉన్నామో, ఎక్కడకు పోతానూ తెలియని అవేశంతో చుక్కలలో ఆదర్శాలను అెక్కిన్తూ. ఎక్కడలో పోతున్ననాళ్ళను శిక్కపట్టి నిలబెట్టి ఎన్నెన్నో దుస్సహాదృశ్యాలు చూచవించి ఎన్నెన్నో దుస్తరవిఘ్నాలు కల్పించి, కలలకు వాగలనూ కాటుకలసూ కప్పి, శవించేది ఈ భూ రృలోకమే. (8) జనార్టనరావును అవిషవాగురలలోకి లాగి ఊపిరితిత్తులను

కొలిమితిత్తులుగా చేసి కళ్ళల్లో గంధకజ్యాలలు, గుంజెలలో గుగ్గిలపుధూమం వేసి, దారిలో

(పార చిహ్నోల (బహ్ముచెముడు డొంకలు కప్పీ, తలచుకున్న ప్పుడల్లా తనువులో అణువణువులో

నంవర్త భయంకరరుంగూపవనం శేగిన్తూ ఎక్కడికో విసిరిందీ ఎంతో మోనగిం చింది ఆభూర్త

లోకమే. ఇలా శ్రీశ ఎందుకు ఇెప్పవలసివచ్చింది? ఇందుకు 'ప్రేలేవించిన వాన్నవా లేమిటి?

(1) 1988 లో బరంపురం నభలలోనే నవ్య సాహిత్యపరిపత్పేమే న ఒక్‌ సాహిత్యపత్రిక ఇెలువరించడానికీ జనార్దనరావును ఆ ప(త్రికానంపాదకుడు గా నియమించడానికీ తీరా నాలు జరిగాయి. జనార్షన రొవు 1034లో భారతినుంచి ఉద్యోగం విరమించుకుని ఉదయిని ఆరం భించాడు. కానిన సొ పు జానికీి నహాయపడ లేదు సరిగదా 1086లో (ప్రతిభను (ప్రారంభించి ఉదయినికి విన్నుపోటు పొడిచింది. కానీ జనార్దనరావు నిరుత్సాహోన్ని జయించి (పశికూల శక్తుల్ని జెలుసుకుని సొహనంగా పోరాడాడు. ఈ వోరాటంవల్ల వయవ్యాణిక గురి అయ్యాడు, ల్‌ ఢైదయిని. నిర్వహణలో. ఆర్థికమైన చిక్కులు, అశాంతి అవ ళు రన రావుకు ఎదురయ్యాయి (8 ఉఊదయిని ఆఖరునంచికను (వెస్సువాళ్ళు విడుదల యునే దు (కీ చేశ మంతెటా తిరిగి చందాలు వసూలు చేయడంలో అవమానా లెదురయ్యాయి. (5) జనార్టనరావు ఎవరినీ లెక్క చయ్యకుండా నిప్పాీకంగా సాహిత్య విమర్శలా చేస్తే వ్య లు చాధపతేవా, రు (6) సాహి త్యాభ్యుదయం వోనం జీవితాన్ని అర్పించిన జనార్దనరావు సేన ఖ్యాతి రాలేదు సరిగదా కప్రాలూ రోగమూ మృల్యువూ మాత్రం వచ్చాయి. () బన నరావు చనిపోయి నిప్పుడు కూడా (శ్రీ మరో ఆరుగురు న్నహితులూ (బహుశా వురివండా, నండూంర్కి మల్లంపల్లి,

4 విశేశరకాన దితీతులు (ప్రభృలోవై ఉండవచ్చు) తప్ప ఎవరూ దుఃభించ లేదు, ముద్దుకస్ణైం వ వ టోరనాడని * ఆశ్రీసులకు సెలవీయబేదు, సారాయిదుకాణాలను వాకాసి (ల) ధాత నభలలో ఎవరూ సాశ్రునేతాలు ప్రదర్శించ లేదు ఎవరిపనులలో వాళ్ళు, ఎవరి తొందరలో వాళ్ళ్‌* ($) “జనార్జనరానంకే ఉఊదయిని. ఉదయిని అంచే సాహిత్యస్వరూ

క్‌7॥ శ్రీశ్రీ కవిత్వం వస్తువు, నంవిధానం పాన్నితీర్చి దిద్దడానికి ప్రతిజ్ఞ పట్టిన పత్రిక, అపత్రిక కోనమే బలై పోయాడు జనార్జనరావు కాగితంమిద ఒక మాటకు బలి అయి, కనబడని ఒక ఊపహాచేత కబళింపబడి, అందని అక్కా చేత మంత్రింపబడి నిమంత్రింపబడి జనార్షశరావు వెళ్ళిపోయాడు, శ్రీ తిట్టు కవిత్వం ధూర్హలో కాన్ని పరిహాసించడంలో. శీ్రశీ నేర్చు అద్వితీయం, ఎంత త్యాగం చేసినా, తలోళంలో కాపబ్యాలు యభాతధంగానే సాగివోతున్నాయని శశి విచాఎంచఛచాడు. విచారించ డమేకాదు: లోకాన్ని చీవాట్లు పెట్టాడు. ఈ కాపట్యం “బురద'గా కనిపించింది ఈ మోనగాళ్తు “బురఖాలు తగిలించుకున్నారు. వీళ్ళ కాళ్ళకు డెక్కలు, నెత్సిక్‌ కొమ్ములు ఉన్నాయని పరిహాసిం వాడు. వ్‌ళ్ళను పశువులతో పోల్చడానికి కూడా నంబదేహించ లేదు శిశీ0. ఈ భూర్తు లే లోకా నికి పా9తినిధ్యం వహిస్తున్నారు. ఏళ్ళను “పోల్చుకోవడం' కూడా సాధ్యంకాదట. అంకే వీరు (పచృన్న వేషాలతో సంచరిస్తున్నారు. పీళ్లు “గాలిలో కనరాని గడుసుదయ్యాలు', "పెద్దమనుషులు" “బుద్ధిమంతులు!” ఇరవై కోరల అరవై కొమ్ముల కూరఘోరకర్కో_టకులు! కోరకి కళ్నూ కొమ్యుుకి కన్నూగల కర్కాటక కర్కోటకులు! ఇలాంటి వాళ్ళతో విసుగెత్తే వెనుకదగా ముందు దగా కుడియెడనుల దగాదగా అని చేదుపాట పాడుకున్నాడు ఖ్రీశ్రీ, తిట్టుకవిత్వం మహాప్రస్థానంలో సమాజనిందారూపంలో ఉంది. అది ఆ తరవాత వ్య క్షినిందారూసంలోకి పరిణమించింది. సోరాటంగురించి శ్రీశ్రీ ఆరాటం లాలో నిరాశామయలోకంగా- శీశ9కి కనిపించింది. దీన్ని ఆశామయంగా మార్చడమే లీ శం అందుకు మార్గం కదనశంఖం పూరించడమే కానీ శేవలం ఆశావాదం (పచారం వేయడం కాదు, శ్రీశ నిందలు, హేళనలు, తిట్లు, సమాజ[శ్రేయస్సును కోే-లేవి. అవి వర్ల దృక్పధంతో కూడినవి, అవి వర్షనంఘర్ష్న ణకు ఆయుధాలు, జనార్జనరాన్ట భూర్తలోక ౦ (బూద్టువావ్యవస్థ్రతో హోశాడి ఓడిపోయాడు, అతడొక పరా జితుడు. లోకంలోని పరాజతుల సమూహాంలోని సొహిరీపడలకు జనార్దనరావును (ప్రతినిధిగా తీసుకున్నాడు ఫ్రిల్ట్రీ, ఇలా-టి పరాజతుల పత్ష్సంలోనే శ్రీంల్లీ వీపడుగా విబృంభించదలచూ కున్నాడు “నిన్న వదలిన పోరాటం నేఖ అందుకొనక తప్పదు” అనే నిశ్చయానికి వచ్చాడు శల పోరాటం లేనిజే నమాజునికీ సాహిత్యానికీ భవిష్యత్తు లేదు, పోరాటం లేకుంళు ఎక్కడ వేనీన గొంగళ్‌ అక్క_జే ఉంటుంది. జనాక్షనరావ్రు పోరాటం (ప్రాథమికం, అతడిది సొహిక్యం క శ్రలీసా, ఒకటి కావ్య 185 పే,

మవో_ఎస్రానం క్‌? లోని పోశాటం మొ(త్రమే. అది సాహిత్యరంగంలోని అభివృద్ధినిరోధకులతో (పతికూలశకుఖతో నిరు త్సాహవా తౌవరణంతో, ఈ పోరాటాన్ని " సాహిత్యంలోనూ సమాజంలోనూ కూడా సాగింస దలచాడు శీ9శీ). శ్రీశ్రీ తాను జనార్జనరావునుంచి ముందుకు సొగిపోయానని తలపోశాడు, “అతను చెయ్య దలచుకున్నంళొ ఇయ్య లేకపోయాడు. నేను వొంతలో కొంతైనా, చేశాను. ఇంకా చేస్తాననే భై ర్యమూ ఉందిః ఆ ధైర్యమే ఇంకా నేను బ9తికుండడానికి కారణం” అని శ్రీ 1958లో అన్నాడుః 1088 లోనే ఇందుకు నాంది పలికాడు. ఆ నాంది ఈ అంకీతగేయంలో నే ఉంది- “కావున ఈ నిళాశామయలోకంలో కదనశంఖం పూరిన్తున్నాను”- ఈ కదనళంఖపూరణం వెనక పప్పీన బురదమిోదా బురఖాలమిదా కాళ్ళకు జెక్కలు నెత్తికి కొమ్ములు మొలిచిన వారిమావ కాక ఇంకేవరిమోద? సాహీత్యెరంగంలోనూ ఇలాంటివాళ్ళు న్నారు, కదనళంఖం పూరించడానికి జనార్దనరావు అఆత్మశ క్రిని శ్రి అవాహానం - చేసుకున్నాడు. “ఇక్కడ నిలబడి నిన్ను ఇవాళ ఆవాహనం జేస్తున్నాను! అందుకో ఈ వాచ్చిన హాన్నం! ఆవేశించు నాలో! ఇలా చూడు సీకోనం ఇచే నా మహాప్రస్థానం! నిరుళ్చాహోన్నిి జయించడం, సాహాసించిడం జనార్షనరావు ముఖ్య లవణాలు, జనారనరావును ఆవాహానచేయడం అంక అతని లతణాలనే ఫపుణిక్‌ఫుచ్చుకోవడం, లి ఫ్రిశి తిన -అనుభ వాలలోకి వడబోసుకున్న వీఛళ్సాలలో జనార్దనరావు మరణం ఒకటి థీథీ జనార్దనరావుల సాదృశ్యవ్యత్యాసాలు శ్రీశ్రికీ జనారన రానీ కొన్ని, పోలికలూ కొన్ని తేణాలూ ఉన్నాయి. (1); సాహిత్యమే 0౧ నమన మూ అనుకొని ఆకలీ నిదా లేక ఎక్కడ ఉన్నామో ఎక్కడకు _పోళామో , తెలియని ఆవేశ” వాళ్ళిదరిదీ.. అందుశే జనార్జనరాన్ను సాహిళ్యతపన్సును వర్షీస్తూ శ్రీశ్రీ ఇలార్వాళాడు- “సారన్వతంలో చరితొద్దును కావడానికి జనార్దనరావు ఆయుధాల కోనం _అర్జునుడిలాగు తేపన్ఫు ను ది ॥ "గ్ర చేశాడు. అతేని బ్రీవితిమం ఈ విజ్ఞాననముపార్టనకై ని ఎడతెగని యాత) (2 00 జనారనలానేలి నమానధర్యాలలో మరొకటి.“ చుక్క లలా ఆదర్శాలను ది నళాఫ | పతికను డీన్నత నీ నడ / న్‌ న్‌ / / దు, న న లనకున్నాడు. సాహిత్యన్వరొపొన్ని తీర్చిదద్దడానికి పలిజ్ఞ “ల '(/ సమాజ స్వ ల అంకితం చేయదలచడం కూడా ఇలాంటి ఉన్న తాదర్శమే. పొన్ని తీర్చి దిద్దడానికి సాహి కొన్నీ షు వో 8 టి జనార్హనళావు "లిద్దహా ఇవ్వకున్న మహా నకల ప ఊన్నాయి" ఉద ల రం! స ' యనిన. ఉన్నరదీధులలో నడిపించడం, నవ్యత సాహిల్యే (కసం 5 స) చరిత్రురాయడం టా 6 త్రేశ్రీవా ఒకటి, కావ్య 100 పే.

ర్‌76 శ్రీశ్రీ కవిత్వం : వస్తువు సంవిధానం యువలోళస్వప్నాలకు ప్రాణప్రతిష్ట. చేయడం” వంటివి, జనార్దనరావు ఉదయినిని నాలుగేళ్ళ నడిపించి తని సంకల్పాన్ని కొంతవరకై నా నెర వేర్చుకున్నాడు, శనీ) ధ్వని, అశాంతి, సుషుమ్న వంటి పత్రికలను నడపాలనుకున్సి ఎన్నడూ వాటిని ఆరంభించనైనా "లేకపోయాడు. అయినా, న్ట్రన్టీం నంకల్పాలు కవితాపరంగా నెరవేరిన వెన్నో ఉన్నాయి. వాటికి ఆయన కవితావిప్తవో ద్యమాలే నిదర్శనాలు, జనార్హ నరావు 1987 జూన్‌లో వత్షయవాధివల్ల మరణించినతరువాత నే శశీ మద్యాసు చేపళొని 1988 లో పాతి) శేయజీవితం మాతం ఆరంభించాడు,

(4) థీథ్రీకీ జనార్టనరావుకీ తా_త్ర్వికద్మక్పథంలో తేడా ఉంది. థ్రీత్రీవలె జనార్టనరావు కమ్యూనిజాన్ని హార్షించ లేదు; కాన్‌ అర్థం చేసుకోగలడని శ్రీశ్రీయే అభిపాయపడ్డాడు. అందు వల్ల నే అత్రి గేయాలను ఉదయినిలో వేయగలిగాడు. జనార్హ నరావులో అరిస్టోకా9టిక్‌ తత్త్వం కొంతవరకూ ఉందనీ కానీ అతడిలో కన్సశ్వేటివ్‌ దృక్పథంమా[త్రం లేదనీ? అతడు చాదస్తాలను అవహేళన వేన్తూ ఉండేవాడనీ అతడి మనస్సు విశాలంగా విప్పారి ఉండేదనీ థ్రీశ్రీ అంచనా "వేశాడు.

(5) తనకూ జనార్దనరావుకూ ఉన్న సామ్యవై నమ్యాలను ఒక వ్యాసంలో క్రీశ) (కోడీ రించి (ప్రకటించాడు. (2) సనమవయన్కత (0) నిరాడంబరత (0) సాహిత్యపిపాన (6) విశ్వనాథ

ప ణి శ్రీ కవిత్వంపట్లు మోజు () సాహిత్యానికి సాధికారవేదికగా ఒక పత్రిక ఊండాలని విశ్వసించడం (0) ప్మకికానిర్వహణలో* పెట్టుబడిదారీవిధానం గురించి అవగాహాన (9) డబ్బు ఆర్జించే పద్ధతి "తెలి

యశకపోనడం (1) జీవితాలను సాహిత్యానికి అంకితం చేయడం (1) మితవాదత త్త్వం అంశు అనహ్య్యం, (0) వయండకా గొడుగు పట్టడం అంళేే అసహ్యం,

(0) జనార్దనరావు శ్రీశ్రీవలె కాలేజీలలో పూర్తిగా చదువుకోలేదు. సంస్కృతం చదువు కున్నాడు. ్రీశ్రీకి సంస్కృృతంతో సరాసరిగా పరిచయంలేదు, జనారనరావు స్వయంకృషితో ఆంగ్ల సాహిత్యం అధ్యయనం చేశాడు, ది

(శ్రీశ్రీ కవిత్వంలో సమకాలీనతా ముద)

నమకాలీనకాముద) శ్రీల కవిత్వంలో కనిపించే అధునికాంశం, సమకాలికనమొజో

వాన్తవాలనూ, సమకాలికసాహిత్యవా తావరణాన్నీ కవిత్వంలో ప్రతిబింబింపజేశాడు. శీ)" ఇందుకు ప్రధాన నిదర్శనాలు.

(ప్ర 1988-87 మధ్య ఆంధ్రుప్రజేశపు సాహిత్యవాతావరణచ్చాయలు ఈ అంకిలే గీతంలో కనివిస్తాయి, 1988 నాటికి అంధ) బేళంలో నవ్యసాహి త్యాన్ని ఆశాధిస్తున్న సంస్థలలో

7 కానీ జనార్దనరావు కన్ఫర్‌ వేటివ్‌గా ఉండేవాడని సృజన ఇంటర్యూలో శ్రీశ్రీ అన్నాడట |

మహావస్టానం ॥. సాహితీనమిత్కి యువకవిమండలి, కవితోసమితి ముఖ్యమైనవి. ఇవన్నీ కలిసి 1988 (మార్చి 10, మ ట్ర లో బరంపురంలో అభినవాంధ) (అఖిలాంధ్ర) కవి పంజితనభను పంచాగ్నుల ఆదినాకాయణ శాస్త్రి అధ్యవతను నిర్వహించాయి.!. (౨) బరంవురంలో అభినవాంగ్ర కవి పండితినభ, కాకీనాడలో నవ్య సాహిత్య వరిమత్స మా వేశం శిల కవిత్వంలోకి (వవేశించాయి. ఆ రోజుల్లో బరంవురం, కాకినాడ, నిశాఖసట్టణం, చెన్నపట్టణం ఈ నాలుగనగ రాలూ సాహిత్య కేంద్రాలు. ఉఊదయిని నంచికలగురించి (ప్రస్తాననకూడా క విశ్వంలో కెక్కింది, ఇవి గాక సంధ్యా నమన్యల్సు. గర్జీంచురష్యా వంటివి నమకాలీన సామాజిక రాబకీయసమన్యలను (ప్రతిబింబించిన ఖండిక లు. (శీథ్రీ భావచితులేఖనం ఒక దృళ్యాన్ని యభాతధంగా గాక భావనామయంగా చిత్రించి వాస్తవరోపానికి రూపాంతరాలు సృష్టించడం శ్రీత్రీ భావచిత) లేఖనసంవిధానం, (1) పరివేదన బరువు జరువు శావడంీ అనే భావచిత్రం మానసికమైన వై రూప్యమైన పరివేదనకు బరువ్సను కల్పించి రూపవంతం చేసోంది. చేదనాభారం అనే పదబంధం వ స్ఫురించని భావరూపం బకువు బపద్యు కావడం అనే మాటల వల్ల పత్యతమవుతోంది. (2) చిరునవ్వూ చేయూ తా ఇవ్వకపోవడం ఇస్తే వుచ్చుకునేది చేయూత (నహాయం మాత్రమే. దానికి చిదనవ్వు కూడా చేరింది. చిరునవ్వు న్నే పహాసూచకం. న్నేవామూ నవాకారము కూడా లభించలేదనే నగ్న భావం శ్ర్రన్ట ఉఊజాలో మూర్తిమంతం అయింది, (4) చిరునవ్యులనే పరిపేచన చేయడం. పరిపేచన (తడపడం) వ దికసరిభామ. భోజనన్వీ కారానికి ముందు గాయత్రీమంత్ర)పూర్వకంగా జలధారను భోజనం టూ చల్లడం పరిషించడం. చిరునవ్వులను వెదజల్లడం చిరునవ్వుల పరిపేచన అయింది, (పొంచి చీకట్లో కరవజూబే వంచకాలు - వంచకాలు నక్కలు! లోకంలో పరోతుంగా ఉండి వోని చేయడానికి ప్రయల్నించే వంచకులే ్రీథ్రీ ఛావచిత లేఖనంలో వంచకాలు అయ్యారు. (5) ఎన్ని ఆశలు నీమీద పెట్టానని, ఎన్నికలలు నీచుట్టూ పోగుచేనుకుని. ..అన్నీ తన్ని వేశావా? ఆళలు ఒకరిమోాద పెట్టుకోవడం అంళే ఒక వ్యక్ని అభ్యుదయాన్ని ఫోరుకోవడమే కాదు; ఆవ్యక్తి వల తనకు తిరిగి అనగ్యోం కలుగుతుందని ఎదురు చూడటం కళూడాను, కలలు ఒకరిచుట్టూ [పోగ జీసుకోవడం అంకే ఆ వ్యక్తిని అల్లారుముద్దుగా భూసుకోవడ౦. తన్ని వేయడం అంక వృధా చేయడం, కంట ంగ్ల్‌ టొ ఏం 080 అనే ఆంగ్ల జూతీయాలకు సన్నిహి తార్టంలో తన్ని వేయడం వాడబడింది... (6) చెన్నపట్టణవు సముద్రతీరంలో. మనం అన్నీ విచికగూల్ళేనా కట్టింది? పిచిక ాామన్యంభ) సాహిత్యవీదులు 515 పే. [79]

575 శ్రీశ్రీ కవిత్వం వస్తువు సంవిధానం న్లూంటి పిల్లలు కాల క్షేపంకోనం కాళ్ళచుట్లూ ఇసుకపోసుకుని కట్టుకునే పిచికగూళ్ళు అశాశ్వత నిర్మాణాలకు (ప్రతీకలు, జనార్టనరావు శీీశీ9లు మదాసు మైకోర్టువీచిలో నిజంగా వీచికగూళ్ళు కట్టలేదు కానీ అక్కడి వాళ్ళ ఊహాసౌధాలు పిచికగూళ్ళవంటివే. జనార్దనరావు మరణంతో అవన్నీ "పొగమంచు భవనాలుగా మూరిపోయాయి, (7 ) చుక్కలలో ఆదర్శాలు లెక్కి చడం. అంతు లేనివి చుక్కలు, ఉన్నతోన్నతస్థాయిలో ఉండి చేతికందకుండా ధగధగలాడే ఆ చుక్కల వంటివే ఆదర్శాలూను, (8 కలలకు వొగలనూ కాటుకలనూ కస్పడం _ నల్లని పాగలూ కాటుక్‌లూ ఒక దృశ్యం కనబడకుండా చేసే అంతరాయాలకు ప్రతీనలు, (9) ఊపిరితిత్తులను కొలిమికితులుగా చేయడం _ కము రి నిష్పులకొలిమి నూదజానికపయోగించే తోలుకిత్తి కొలిమి తిత్తి, ఊపిరితిత్తి కొలిమితిత్తి కావడం కష్టాలకు రూపకల్పన. జనాక్షన రావుకు వచ్చిన తయరోగం ఊపిరితిత్తులకు నంబంధించించే, అంతటి రోగంలో అతడికి ఉదయిని నిర్వహణం ఒక అగ్నిపరీక్ష, (10) కళ్ళలో గంధకజార్టలలు, గుండెలలో గుగ్గిలపుధూమం న (కళ్ళు కప్పడం, గుండెలు మండిం చడం) మోసానికి అతినవ్యకల్పనలు. (11 చారిలో (పశ్నార్హచిహ్నాల (బ్రహ్మా చెముడు డొంకలు కప్పడం _ బ్రహ్మూచెముడు డొంకలు కంటకావృళాలైన అడ్డునోడలకు (ప్రతీకలు, ప్రఖ్నార్ణ చిహ్నలు (9? ఎ) బ్రహ్మా'చెముడు డొంకలవంటి వే_ఆకారంలోనూ (క్రియలోనూ కూడా, (12) తనువులో అణువణునవ్సలో నంవర్న భయంక రయుంగయూపవనం శఆేగించడం _ ఫారీరక వెన రుగ్దుతకూ చాధకూ రూపకల్పన, (18) కాగితంమిద మాటకు బలికావడం (14) కనబడనిఊోషా కబళలించడం (15) అందని రెక్కమంథతించి నిమం[తించడం (16) కాళ్ళకుడెక్కలు మొలవడం వంటివి అధివాన్న విక భావచిత) లేఖనానికి ఉఊచాపహార ణాలు,

శీీ వాక్యబంధాలు

శ్రీశ్రీ జ్‌లికి అతినహూజమైన అలంకారాలుగా భాసించేవి వాక్య బంధాలు, అంజచు విశేష

ణాలతో జతపడిన దీర్ణృవాక్యాంళాలు. దొంగలంజకొడుకులన లే మెనతే థూర్తలోకం: పొంచి చీకట్లో కరవజూచే వంచకాలు అనేవి శెండూ వాకబంధా లే, అతిసుందరసున్యందన మందున దూరంగా వినువీధుల్లో విహరించే అందని అందం _ గాలిలో కనరాని గడుసుదయ్య్యాలు ఆ సూర్యునిలో సూదులతో క్రీడలాడు నీడలు _ ఏళ్ళు బయజ్భా ఊళ్ళూ బీళ్ళూ ఏకంచేశ్స వర్తా కాలం _ రేక్కవిప్పిన రివల్యూషన్‌ - పరస్పరం నంఘర్షించిన శక్తులు _ దారుణద్వేపాన్ని పంచే డానవ్వ్వాం _ జడలు విచ్చిన సుడులు రెచ్చిన కడలిన్ఫత్యం - మొదలై నవి అనేకం,

ఇలాంటి వాక్యబంధాలను నృష్టించి ప్రుపంచానికివ్వడం మహాకవుల జేలిలోచే కనిఓీస్తుందిం

సుప్తవైతన్యంలో స్వప్నవాస్తవాలు శతోలితో తఎతలు సంఢ్యాసమన్యలు దేనికొరకు ? కేక

ఆధునిక కవితం

అర్ధంకాలే దంకేు...

అఆధునికజీవిత మే

అర్థంకాలే దన్నమాట || లత

84/ సంధ్యాసమస్యలు ఇటు చూస్తే అప్పులవాళ్ళూ | అటుచూస్తే బిడ్డల ఆకలి !

1989 కావ్యంలో అష్టాదళవర్జ్మ నలుండాలి అనే తాననం ఒకటి బయలు చేరింది. ఈ నియమం ఫ్యూడల్‌ కవలందరిచే తా అనునరింపబడింది. ఈ అహైదళవ ర్హనలలోనిదే ఫురవర్హ న, ఉదాహరణకు _ నిర్వచనోత్త రశామాయణంలో తిక్క.న అయోథ్యావురాన్నీ ఛీమఖండంలో శ్రీనాధుడు దమో శామఫురాన్న్నీ మనుచరిత)లో పెద్దన అడుణాన్పదపురాన్నీ వర్షి చారు. ఈ పట్టణాలన్నీ ఫ్యూడల్‌ వ్యవస్థలోని లవమణాలుగ లవే, ఆలంకాలికనియమాలననుసరించి వర్షింపబడ్డ వే. మేడలు ఏనుగులు, గుర్యాలు, వారవనితలు, బివ్మాతత్రియనైశ్య ళూద్భ)జాతులు, -జీవాలయాలు, విపారవనాలు నాధారణంగా ఈ వురవ ర్రనలలోని వన్తువులు, ప్రబంధాల వురవర్ష నలలో ఉక్సేక్షలకు రూప శాలకు చమళత్కారోక్పులకు ఉన్న ప్రాధాన్యం వానస్తవజీవి తాలకు "లేదు. కొంతలో కొంత క్రీజాభి రామంలో మాత్రమే వరంగల్లు నగరపు వాన్తవజీవితం ప్రతిబింబించింది.

అషాదశవర్డ నలు శాదుగదా, అనలు వర్ష నలశే విముఖత వూవిస్తూ బయలుచేరిన భావ లు కవిత్వంలో ఫురవర్త న ఉండనే ఉండదు. భావకవుల నాటికే ఆధునికనగరాలు రూపొందుతూ లా ఉన్నాయి. కానీ అవి వారికీ కావ్యవస్తువులుగ" కనిపించ లేదంశే వారి కాల్చనికదృకృధమే అందుకు కారణం వారి కావ్యవస్తువు పల్లీయప్రకృతిసౌందర్య మే ! అధునికకవికి భాతికదృక్పధం ఒక విశిష్టలతణం. కనుకనే అతడు తన చుట్టూ ఉన్న అప య్‌ నగరవా తావరణాొన్న్ని శావ్యంలోకీ చొప్పించదలనా న. వ్యూడల్‌ వ్యవస్థలోని ఫులొల కన్నా చాలొ భిన్న మెనవి. బూర్జువా న్యవస్థ శే తీగసాగి బూడ్డువాపెట్టుబడిమా టే దివొంది నరికొతి నాగ రికతికు నిలయమెన టే ఆధునికనగరం, ఈ నగరంలో చే క్ట్‌డ్డక్ర ష్టెత్ర వరాలు ప్రిత్యతంగా కనిపించేది. ఆవానక్షేళాన్ని సామాన్యుడు అనుభవించేదీ, ఆవాససౌఖ్యాన్ని / ధనవంతుడు వొల్ల గొనేదీ ప్రధానంగా నగరంలో నేః ఆధునిక నగరం ముట్ట మొదటగా గురజాడ కపీతలలోనే మనల్ని తొంగిచూసింది. “పట్నమున పదినాళులుంటిని కార్యవశమున వోయి అని ఆల కక 1) వ యచ్చట సంభుసంన్కంర లి ప్రవీణుల సంగతుల మెలగి” అంటాడు గురజాడ మొట్టమొదటి ఖండిళ

582 అీత్రీ కవిత్వం వన్తువు నంవిధానం లోనే, పట్నంలో నానాజాతిసపాపం క్తిభోజనానికి తాను హోజరయ్యానంటాడు ఆ కావ్య నాయకుడు, నగరవాతఆతావర ణం కవిత్వంలో ప్రతిఫలించడానికి కవి నగరవాసాన్ని అనుభవించి ఉండ టమే సరిపోదు; బూర్జువావ్యవస్థ సాధించిన అభ్యుదయాన్ని మెచ్చుకుంటూనే అది తెచ్చిపెట్టిన క్రి ్టనమన్యలను అసహ్యించుకునే మనస్తత్వం కవికి ఉండితీశాలి, తెలుగుకవిత్వంలో అఠీకి నూతుమే మొట్టమొదటగా ఈ అనుభవం, మనన్తత్త గ౦ ఉన్నట్లు కనిపిస్తుంది. విశాఖపట్టణంలో అీశ్రీ శాల్యం, చెన్నపట్టణంలో శ్రీన్లీం విడ్యాభ్యానం శ్రిథ్‌9ని నగరకవిగా మార్చివేళాయి. ఆధునిక నగరజీవి తాన్ని కావ్యవస్తువుగా తీసుకున్న ఎజ్రపొండు, ఇలియట్‌లూ నగర జీవితాన్ని పారిశ్రామిక పరిస్థితుల్లో పహృాదయవిజారక దృశ్యాలసూ కావ్యవస్తువ్రలుగా తీసుకున్న రవ్యున్‌ హ్యూచరిస్టులూ నగరజీవితవా _స్తవికతాచితణను చేసి పీడితలోకంపట్ల సానుభూతిని ప్రదర్శించిన మయకోవస్కీ, పాస్ట్రర్నాక్‌లూ. ఖ్రీక్ట్రీ నగరకవిత్యానికి చారిచరావించారు. సామ్యువాదవిప్ల వసూత9ధారులైన కార్మికులు నగర క ర్భాగారాల్లోనే ఊన్నారుకనుకనూ ఆ కార్చికుల ప్రతిపయోలై న బూర్జువాలకు నిలయాలు నగరాలే కనుకనూ శీంశీ9కి 'నగరం' ప్రధాన "కేంద్రంగా కనిపించింది. మహాప్రస్తానాత్చూర్వం శశీ కవిత్వంలో 'నగరవాననలు మచ్చునవై నా కనిపించవు మహాహస్థానగి కాలలో *“నగరవు దోపిడి పడగవిప్పి బునగొట్ట సాగింది, ?క్తీవ ప్రక రణంలో శల ఎలా నగరకవిగా మారిందీ సూచించాను. (శ్రీశ్రీ కవిత్వంతో మద్యాసునగరం మహోప్రస్ట్థానవు అంకితగీతంలో శ్రీశ్రీ పరామర్శించిందంతా నగరవాతావరణమే. విన్పష్ట్రంగా మదా)సునగరవా తావరణా న్నే భూమికగా తీసుకున్న ఖండిక సంధ్యాసమన్యలు, రాక్సీ బ్రాజ్వే థియేటర్హూ, ఉ్‌డిపీ (శీకృన్ణవిలానా హోొటలూూ, నము ద్రమూ మద్దాసులోనివే, 1038 లోనే రెండవవమార్ర ఖీ9శీ మద్యాాను వెళ్ళి స్తిరపడటం జరిగింది ఆ రోజుల్లో రాసించే కఈకవిత, సినిమాలు హళొటళ్లు ఆవీసులు, కళాళాలలు, బీచి = ఇవి (ప్రధానంగా నగరవు టాకర్ష ణలూ అనవాళ్ళూన్సు. ఉద్యోగులూ, విద్యార్థులూ మధ్యతరగతి నిరుద్యోగులూ అక్కడి ఆకర్త లకు తట్టుకో లేని (పజ, చారి(ద్యంతో పీడితులయ్యే సామాన్యులలో పీరు మధ్యతరగతివారు, వీరి జీవితనమన్యలశే శీల సంధ్యానమన్యలలో చితించాడు. మ(డ్రాసు మహోానగ రాన్ని శ్రీశ్రీ ఆశ్చర్యపోతూ చూసి ఆ సౌందత్యాన్ని వర్ణించబూనుకో లేదు, అలా వర్షించబూనుకుంకే శక్ర బూర్డువాక విగా మిగలివోయేవాడు. బూర్జువావర్షం సృష్టించిన ఆకర్ష ఇలకు లొంగిపోయి, శాధలుపడే వర్గాన్ని చూవి శిఖీ దుఃఖించాడు, ఈ దుఃఖంలోనుంచి వ్యంగ్యం పొడుచుకు వచ్చిందిః

మహావస్టానం 588 శ్రీథ్రీ కవిత్వం నగరంలో కాలుపెట్టలేదనీ అలా నగరంలో అడుగిడిన మొదటికవిత్వం నారాయణ బాబుదనీ పఠాభిదసీ ఒకరిద్దరు విమర్శకులు అనడం అవిచారమూలకం. పఠాభి, నారాయణబాటుల నగరజీవనచితృుణలో శ్రీశ్రీ కున్నంతగా మార్కిిస్తుదృక్పుథం కనిపించదు: 1089 లో కానీ పఠాభి విదేలురాగాలడజన్‌ వెలువడ లేదు, 19988 లోన శ్రింక్ట్‌ం సంధ్యానమ న్యలు రాశాడు. శీంశీ9౨ి కలచివేసినది మదా?సునగరంలోని 'పెట్టుబడిడారీవ్యవస్థయే. పెట్టుబడి ద్వారా అధికలాభాలను గడించడానికి నగరంలో వ్యాపారం సాగుతోంది, డబ్బు వపువ్మ_్లలంగా ఉన్నవాడే ఈ నగరవ్యనస్థలో జీవించగలడు. ధనం లేనివాడు జీవచ్చవంమాత్ర మేకాదు; అప్పులు తీర్చ లేక, చిడ్డలఅకలి తీర్చ లేక ఉరివోనుకునో నముదంలో పడిపోయా మరణించడానికి సిద్దమవు తాడు. ఇది సామాన్యనంసారి నగరజీవననమన్య. మద్యాసునగరంలో ఖ్ర్రిశీ 9 భూసిన వ్యాపా రవుదోపీడి హూోొటళ్ళలోనూ థియేటర్లలోనూ, (శీభీ చిత్రించిన పీడితవర్గనగరనమన్యలు వీడితవర్లం నగరంలో అనుభవించే సమన్యలను తులనాత (కంగా చిత్రించడం కోనం శ్రంశి ప్రయత్నించాడు, ఇవి యూడు నమస్యలు.

( [్ర సాయంకాలంకాగా నే (బవా అచ అయిన విద్యార్థి సినిమా చూడడానికి బయలు "జేరినా, తనకిష్టమెన ఆకారలు నటించిన చలనచి తాాలొకటికన్నా పాచ్చుగా ఉన్నప్పుడు అతడికి వసినిమాకు వెళ్ళడం అన్నది సమన్య. “అఆ సాయంత్రం రాక్సీలో నార్మాపేరర్‌ (ఛాజ్వేలో కాంచనమాల ఎటేేగుటొ సమన్య తగిలిందొక విద్యార్థికో అంటూ. విద్యార్థి నమన్యనే ముందుంచి, తద్ద్వారా "పెట్టుబడి సృష్టించిన సమస్యను స్ఫురింప జేశాడు శ్రీం,

(2) ఉడిపీ శ్రీకృష్ణవిలాన్‌లో ఉద్యోగి ప్రవేశించిన సాయంకాలం కూడా అబే, 9ఇది నెలలో మొదటిరోజు కనుకనే ఉద్యోగి జేబులో జీతం ఉండటంవల్ల హోటల్‌లో ప్రవేశిస్తాడు.

సినిమాలు చూడటానికల వాటుపడిన విద్యార్థిది శీలం సౌందర్యంమాద అకలిమే. ఇతడు యౌావనంలో ఉన్నాడు. ఈ సౌందర్యతృష్ణ కొంతవరకూ కొడిగట్టినపాడు ఉద్యోగి, ఇతనిది రుచుల ఆకలి, విద్యార్థికన్నా ఉద్యోగి వయసులో "'ఇెద్దవాడు. సాయింకాలం కాగానే ఆపీసు నుంచి హొటల్‌లో కితని (ప్రవేశం, ఆ హొటల్‌లోనే అతని సమస్య, ఆ పహకొట్రత్‌లో అటు చూస్తే చాదంహాల్వా ఇటుచూస్తే సేమ్యా క్షీ, నిజానికతడు ఆరెండింటిసీ తినవచ్చు. కానీ ఇండింటినీ తినడానికి తగినంత సొమస్తును అతడు ఖర్చు పెట్ట లేడు. ఇది అకిని ఆర్థికనమన్య “ఎంచు కునే సమన్య' అందుకే కలిగిందతనికి ఇక శండోవై వు సొటల యజమాని మనస్తత్త్వం ఎలాంటిదంటే ఒకటో తేదీకి తగినట్లు మంచి మంచి పిండివంటలు తీయారుచేయించడం. ఇళడికి లొభం కావాలి, అతేడీకి పొదుపకావాలి, ఇది వర్గసంభుర్హ ణలోని ఒక అంగ మే,

ఫ్‌గ4 శ్రీశ్రీ కవిత్వం వస్తువు నంవిధానం (8) విద్యార్థి, ఉద్యోగి సమస్యలకు ఏదో ఒక పరిష్కారం అసాధ్యం కాదు. కానీ పరిష్కారమే లీని నమస్య నిరుద్యోగి నంసారిది. ఈ నంసారి ఇదివరకే అప్పులలో ఉన్నాడు, అక అప్పులిచ్చేవాళ్లు లేరు. ఇంట్లో ఆహారపడార్హాలు లేవు, ఇతనికి సినిమాలు, హోటళ్ళు అక్క న్లేదు, బిడ్డల అకలితీర్చడ మే ఇతనికి నంధ్యాసమన్య. ఇప్పుడతనికి అప్పులవాళ్లు ఎదు రయ్య్యారు. పోస్‌ వాళ్ళను తప్పించుకుని ఇంటికి పోదామంళేు పిల్లల ఆకలి చూడలేడు. ఇప్పు డతనికి మరణమొక శే మార్గం, ముందు నుయ్యి, వెనుక గొయ్యి, మరణించడానికి కూడా అతనికి సరిఅయిన మార్షం కనిపించలేదు. కానీ రెండు మార్గాలున్నాయి. ఇంటికి తిరిగి వెళ్ళి గదిలో ఉరివోసుకు వావడం లేదా ముందుకు పోయి నము[ దులో పడిపోయి చావడం. కానీ అతని కింకా బ్ర)తకాలనే ఆళథ ఇావలేదు, అందువల్లనే ఆతని సమన్య ఘసీభవించిందని చెప్పాకు శ్రత్రీః విద్యార్థికి సమన్య తగిలిందట! ఉద్యోగికి సమన్య కలిగిందట! సంసారికి నమస్య ఫఘసనీభవిం చిందట! ఈ విధంగా మూడు సమన్యల తారతమ్యాన్నీ సూచించాడు శ్రీశ్రీ, ఆ ముగ్గురి వయ స్పులలోని తారతన్య్యూలను మన ఊహకు వదిలివేశాడు శ్రీశ్రీ. మొదటి యిద్దరితోనూ మూడవ వాడిని పోలిస్తేగాసీ నగరనానఫు నికృష్ట జీవితం అర్ధంకాదు, శ్రీశ్రీ చిత్రించిన పీడితవర్గపు నమన్యలు ప్రధానంగా భౌతికజీవితానికి నంబంధించినవే- కూడు గూడు గుడ్డ అనే మూడూ పా9ధమికావనరాలకు నంబంధించినవే. అయినా అనౌో రోగ్యం, నిరుద్యోగం, వ్యసనాలు, సాంఘీకదురన్యాయాలు, కీడన, దాస్యం, దావద్య్యం, వంచన, ఈర్ష న్పర్ట హత్య, అతృహత్య, దౌర్జన్యం వంటివి పీడితవర్లపుసమన్యలుగా నే చిత్రించ బడ్డాయి. ల శ్రీశ్రీ కవిళా శీర్షికలు 'శ్రేభ్రీ కవితల శీర్షికలు వె చితి గలవి. కవితా ఖండికలోని వస్తువునూ దృకృధాన్న్నీ ల శీర్చిక సూచిస్తూ ఉంటుంది. కొన్ని చాలా నిరాడంబరంగానూ నిర్షిష్తంగానూ ఉంశ్రేమరికొన్ని ౧టు ప్రతీ కాత్మకాలుగానూ ప్రరోచ కాలుగానూ ఉంటాయి, శీంశీ9ది మార్కి్యిస్టుదృక్పథంలో కూ డిన క ళౌళాలిత్వం కనుక ! కలు డొంకతికుగుడుగా గాస్‌ అయోమయంగా గానీ ఉండవు “నంధ్యాసమన్యలు' అనే శీ క వినూత్న పదచిత్రం, సంధ్య జీవితానికి ప్రతీక. నంభ్యై నమన్యలు సాయంకాలపు జీవిత నమన్యలు, పీడితులను నంధ్యాజీవులు, నంజేహాభావులు అన్నాడు మరోచోట శీ్రీశ్రియే, సరిహద్దులు దొరకని సంధ్యలలోనే వారి సంచారం ! అన్నీ నమనస్య లే నం చేహాలే వారికి, వెలుగులోని చీక శ్లే ఇరులలోని మిణుగురులే చూస్తారు వారు, రెండుభిన్నమైన పరిస్థితులకు బేడా రెండు భిన్నమైన వాతావరణాలకు మధ్య ఉండే నంధ్య, వెలుగుపోయి చీకటివచ్చే సంధ్య, సాయం సంధ్య. అటువూస్తే నలుతురు ఇటుచూో

మహాయిగ్రానం క్‌కిక్‌ చీకటీ _ ₹ండొంటికీ మధ్య ఉఊండే నంధ్యలవంటి వాలే సమాజంలోని విద్యార్థి ఉద్యోగి, సంసారి సంధ్య ₹ంజోవై ఫుతే మొగ్గుతుంది కనుక ఈ ముగ్గుగూ తమసమన్యలను ఆ విధంగానే పరిమ్క రించుకుంటారు, విజ్యార్టి శాంచనమాల నించే సినిమాకే వెళతాడు, ఉద్యోగి సేమ్యాయిత్డీ వే, సశీవిస్తాడు. నంసారి సముద్రంలోనే పడివోతాడు, ఈ విషయాలను పారకుజే ఊహీంచుకోవాలి. శశ కవి తాళీర్షికలను కి౦ండివిధంగా విశ్తేషించవచ్చు. (1) మహా(స్థానం, అవతారం, జ్వాలా తోరణం, బుక్కులు, ఆకాశదీపం, అద్వైతం, మిధ్యావాదిి జగన్నాధుని రధచకా9లు అనే శీర్షికలు హూందూపురాణ వేదాంత సంప్రదాయాల పరిభామలు తెలిస్తే కానీ "అర్ధంకానివి. ఆ సం(పదాయం “శెలియడంతోబాటు మార్కిన్లు దృక్పధం గలవారిశే ఆ శి కలు అవగాహాన అవుతోయి. (2) ఐ, ఆః అనే ₹0డు శీర్చికలూ వకాతీుర శీర్చికలు. లవి విచితా్రరస్పోరకాలు. (8) సాహాసి, (పతిజ్ఞి , పరాజతులు, 'జేశచరిత్రలు, వ్యత్యానం, అభ్యుదయం అశే శ్‌ర్షి కలు మార్క్సిస్టు అయిన కవియీ వాడుకోగలిగినట్లు కనివీస్తాయి సాొమాజికన్పృహా భౌతికవాద దృష్టి తేని కాల్పనిక కవి ఈ విధంగ" శీర్షికలు పెట్టలేదు. (4) నవకవిత చేశచరిత్రలు వంటి శీర్షికలు వ్‌ వాస్థసకర్త యో వాడుకోవలసీనవి. వీటిని కవితలకు శీర్చికలు ఇీయడం నవ్యథోరణి, (5) కళా రవి బాటసారి, భిక్రువర్షీ యసి, ఉన్నాది చేదుపొట్సు 'జేనికొరక్కు కేక ఒకరాత్రి అవళలిగట్టు, ఒక తణంలో, నీడలు, శై శవగీతి, గంటలు, ఆశాదూతలు, నిజంగానే నంటి శీరికలు భఛావకవితా సంప్రదాయాన్ని సూచిస్తాయి. (6) గర్జించరప్యూ వటి శీర్షిక మహాప్రస్థానంలో మరొకటి తేమ, ఇది శాజకీయకవిత్యానికి లేగిన ధోరణి. (7) స్విన్‌బర్నీకవికి కొంపెల్ల జనార్టనరావు న్లోనం అనే శి కలు శెండూ (పోంసొ కవిత్వనంప్రదాయాన్ని స్టాపించేవి. (త్రిమానవుడ్తా కవితా ఓ కవితా అనే క్ట కలు సంబోధనాళే క భావగీకికా (0కల) సంప్రిచాయానికి ఇందు కళాయి. ఈ విధంగా శ్రీశ్రీ కవితో శీర్చి కారచన వై విధ్య-వై శిష్య విలసితం,ః థఛేథీ వృళ్యామ్నాయాలంకారం ఆంగ్ల ంలోని అన్ధాలంకారాలను కొన్నింటిని శ్రీశ తెలుగులో పరిచయం వచేళాడు. వాటిలో మిళంపడూ (ద్రక్యామో ఒకటి కాళిదాసును చదివాను అని చెప్పడం కాళిదాన శాబ్యాలను చదివానని చెప్పడమే, అలాగే కాంచనమాల నటించిన చలనచిత్రం పేరు చెప్పకుండా శాంచనమౌొలను చూశొనని చెప్పడం కూడా, శాఫ్సీలో నార్శూ న్సృరర్‌ అన్నవ్వ్పుడు నార్మాపేరర్‌ హాలీవడ్‌ తొర జ్చ-రేగాసన్‌ సీనిమా పేరు కాదు, [74]

586 ఖ్రీశ్రీ కవిత్వం వస్తువు నంవిధానం

అతీత నిర్మాణ శిల్చం

భావసాదృశ్యాన్నీ రచనా సాదృశ్యాన్నీ జోడిస్తాడు థ్రీ శ్రీ, 'సంధ్యానమన్యలు. ఖండికలోని

మూడుగీతకాలలోనూ విద్యార్థి; ఉద్యోగి, నంసారి_ ఈ ముగ్గురి నమన్యలూ వ్యంగ్యంగా పోల్చ

బడ్డాయి. ఈ పోలికను మూడేసి సమానమైన వాక్యాల, పాదాల పదాల సాదృశ్యంలో స్పురింప జేశాడు శ్రీథ్రీ.

విద్యార్ది ఉద్యోగి నంసారి

రాక్సీలో నార్మాపేరర్‌ అటుచూాస్తే చాదంహాల్యాా ఇటుచూస్తే అప్పుల వాళ్ళు (శూజ్వేలో కాంచనమాల ఇటుమూాస్తే సేమ్యూయిడ్లీ అటుచూస్తే బిడ్డల ఆకలి ఎటకేగుటొ నమన్య ఎంచుకునే సమన్య ఘనీభవించిన సమస్య

వె ముగ్గురి నమన్యలూ ఉత్తరోతరం తీవ్రితరాలయినవని చెప్పడం థోనం 'పాదలయిను పాటించాడు శ్రీశ్రీ. 'ఆ సాయంతం' అనే పాదాన్ని వేరుచేస్తే మొదటిగీతం & పాదాలు, శెండవ గీతం 5 పొదాలు, నుూూూడవగీతం 6 పాదాలు.

విద్యార్థి ఉద్యోగి, సంసారి _- ఈ పదాలను ఎంచుకోవడంలో కూడా లయ ఉంది. ఈ వమరాడూ తగణాలై ఇకారాంతౌాలయి ఉన్నాయి,

ఈ ముగ్గుమో ఓక ఎంపిక సమస్యలో పడేందుకు షూతుభూ తాలైన జంటలను పరస్పరవ్యతి రేకాలుగా వార డు శ్రీశ, నార్మాపేరర్‌ _ కాంచనవమూాల- ఒకరు అంతిర్హాతీయ తార; రందేనవారు జా యతార, చాదంహల్యా య సేమ్యాఇడ్లీ _ ఒకటి స్వీటు; ఇండవది హోటు

(శ్వ జు (శే అబ్బులవాల్ల బిడ్డల ఆకలి _ ఒకటి రచ్చలో బాధ; శెండవది ఇంటిలో బాధ,

ఆ సాయంత్రం అనే నమయసూచనను రెండుహూర్లు వేశాడు. ఏ సాయం[తం ఇ అణశే ప్రశ్నకు నిర్దిష్టమైన జవాబు లేదు. సంసారికి చావాలని బుద్ధిఫుట్టిన సాయంత్రమే ఆ సాయంత్రం అచే విద్యార్థి సినిమా మాసిన సాయంత్రం, అచే ఉద్యోగి సళొటల్‌కు వెళ్ళి అల్పాహారం నీవించిన సాయం[త్రం,

[క్రియలను పాదాంతంలో విరవడంలో సమతను పాటించాడు, తగిలిం/దొక, కలిగిం/దోక: ఘసీభవించిం/దొక _- ఈ విధంగా నిర్భాణశిల్పం గణితఖా స్త్రమర్యాదల నవలంబీం చింది,

$85/దేనికొరకు + చేనికొరకు వదేవదే దేవులాడుతావ్‌ ? ఛశ్రీనివాసరావ్‌ ? 1989 ఎంతోకొంత సౌంతఠ స్త్రి చదువు సంస్కారం, అభిరుచులు, ఆశయాలు గల వర్గంలోని వాళే భావకవులు., వాకికి జీవితంలో ఎదునై న నమన్యలు భౌతికమైనవి కావు; శాల్పనిక మైనవి, వారికి లభించనిది డబ్బు కాదు; శ్రేమ్క స్నేహం, శృంగారం వంటి పృాదయవిపొనలు, వారి కవిత్వం అంతా వాటికోనమే! ఒంటరితనం భరించ లేకపోవడం, సౌందర్యాన్ని అన్వేషించడం, కళలను ఆరాధించడం, కీ ర్తి నంపొదించడం, నన్నానాలను ఆశించడం వంటి న్య కినళతాశయాలు వారివి, భౌనకవిత్వంలోనుంచి ఈ లవణాలకన్నింటికీ ఉదాహారణలు మూవించవచ్చు. (1)"చెట్టు నకు మొగ్గ దొడిగడు వేష్టగలదు/,కోరక మునకు వికసించు గుణము గలదు/, విరికి వలవుల వెడ జల్లు విద్యగ లదు/ ీనికాఆకిది యంతయు -జీఐకొజకు?/(పేమకొఅకు! (పేమకొఅకు! (ఢ్రేమకొజకు!” అని (పక్కతిలోని (పతి చర్యకు (యేమయీ కారణం అన్నాడు వేంకట పార్వతీశ్వరకవులుః (8) “పేమకంళే ఎక్కు వేముందిరా భి ఎల్ల ఇఆామ్యపదవుల కన్న (యేమె ఎక్కువరా! (ప్రేమించు సుఖముకై ! (పేమించు ము క్రివై ! (వేమించు (ఢేమకై ! ఏమింక వలెనురా 77 అంటూ (మ తత్తొన్ని గురించి (ప్రబోధించారు. బనవ రాజో అప్పారావు. (8) (పేయసీ వ్రియులమధ్య (ప్రేమ త త్త్యొన్ని చి(త్రించిన ఖండిక అనో షె భావకవుల్లో కనిపిస్తాయి. ఇంచుమించుగా భావకవులంతొ [శేమను శాన్యవస్తువుగో (హించినవాలే ! వీరందరికన్నా ముంజే గురజూడ కూడా (దేవు తత్త్వాన్ని (ప్రతిపాదించి ఉన్నాడు [గ్రే నెన్నిధి అన్‌ నతులసౌరను కమలవనముకు పతుల చ్రేమయె వేవెలుగు అనీ శ్రమ కలుగక బ్రతుకు వీకటి అనీ గురజాడ ఉద్బోధ, (శేమతత్తాన్ని శ్రీఫీ కూడా తొలిదశలో కొద్దో గొప్పో అనుకరించకపో శేదు, కొని, జీవితంలో భౌతికనమళ్యలు ఎదుకు దెబ్బలుగా తగిలినప్పుడే శ్రిట్ర కవిత్వంలో ఇద్దనములువు తిరిగాడు. నిరుద్యోగం; జాకి[ద్యం అశేవి విరహం ఒంటరితేనం నంటివాటికన్నా ఎక్కువగా ఛయపెట్టసాగాయి. సౌందర్య మే ఫీరనిదాహాం అయిన భానకవి కన్నా ఖ్రీఫ్రీ ముందుకు సోయాదుః, సామాజక న్యాయం సౌందర్యంస్థా నొన్ని ఆక్రమించింది. సామాజిక న్యాయొన్ని సాధించే కవిత్వమే శ్రఖ్ర8 తీరనిదాపాం అయిందిః భావకవికీ 'అకలి' ఏనాడూ వా స్పవసమస్యా కాలేదు; కవితొవస్తువూ శాలేదు. కానీ భావకవిత్వవురోజుల్లోలొ గే సమాజం నిలిచిఉండ లేదు, బూర్డువావ్యవస్థ విజృంభణతో నమాజ

రని శ్రీశ్రీ కవిత్వం: వన్తువ. ఫంవిఠానం నస్వరూపన్వభావాలు మారిసోపాగాయి. అటువంటి సమాజంలోనే శశి “ఆకలికవి'గా మారిపో వలసి వచ్చింది. శీథీ కవిత్వంలో ఆకలి తెలుగుక విశ్వంలో “ప్రేమ” వెనుక బడి 'అకలి" ముందుకు రావడానికి శ్రీశ్‌) ద్వార ప్రాయ డయ్యాడు. (1) 'నీకక్రాలం కోత పెట్టగ ఆక లేసీశేక తేశా నే అంటూ మహాప్రస్థానపు తొలిగీతంలో నే శ్రీశ్రీ ఆకలిని గురించి ప్రస్తావించడం. జరిగింది. (2) రొక్రైముక్క కవితా వస్తువన్నాడు. (8) కడువు దహించుకుపోనడం వల్లనే పడుపుక ల్తె గా శీ తయారయిందన్నాడు* (4 ఆకలిచీకటి చిచ్చులవల్ల నే కళాలీలు సమ్మైకడుతున్నారన్నాడు,. (5) కాల్చే ఆకలిస్స్‌ చారి (ద్యాన్నీ బహిమ్మరించకుండా కవిత్వం బేనికని (ప్రశ్నించాడు. (69) కూటి కోసం కూలికోనం బలి అవుతున్న యువకులనూ. భిక్తువర్తీయసుల్నీ చూపించాడు. (7) బిడ్డల ఆకలిని తీర్చ లేక సంసారులు ఉరిపోసుకు చనిపోతున్నారన్నాడు, ( 20116 *అగు2లాలు వ్రాసిన ఒక గ్‌ తాన్ని “జశ్పవబ్రు'గా అనువదించి నిట్టూర్చాడు. ఒక వర్షంవారు ఈ నాడు ఆకలితో కుమిలిపోవడానికి కారణం మరోవర్షంవారి అకలి తీరడమే అని శ్రీశ్రీ ధ్వనింపించాడు,. (1) ఎంగిలాకు ఎగిరివచ్చి భిక్తువుశవంమిద పడిందన్న ప్పుడు పీడకవర్షపు ఆకలిని పరిహసించడం ఉంది, (2) ఆ ఖండికలో నే ఎముకముక్క కొరుక్కు నే కుక్క ఈగను పడవేనుకునే తొండ సామాజికులకు చూపించబడాయి.. (3) నరజాతి చరిత? సమ న్తం దర్శిదులను కాల్చుకుతినడంగానే శ్రీశ్రీకి కనిపించింది. గా అజానప్ట టంధయుగంలో ఆకలిలో ఆవేశంలో తెలియని ఏ తీవిశ క్తులో నడిపి శ క లను స్తాపించారసని విమర్శించాడు, (5) పొద్దుపొడిచి పొదున నడిచిన మనుష్య ఓ సామం కు లను ముడ్దకి కూడా మూరందేసే యజమా ద్దుగడిచేదాకా ఎద్దుల్లాగు పనిచేసే (కాప ద ని అన్యాయాన్ని వేలెత్తి చూపించాడు. (6) బిచ్చ గాని కడువుకరువ్లును మాయ అనవద్దసి వేదాంతిని 'పౌచ్చరించాడు. (7) బూరువాల వడ్డించిన వి స్తరిజీవి తాలనూ ఒక్కొక్కమారు విస్తశే దొరకని కార్మికుల దరిద౦జివిఆ లనూ జేరీజువేసి వూవీంచాడు, (గ్ర గుడిసెలలో (బదిశ్తే గంజిసీళ్ళు తాగి కాలం గడిపే మానవుడ్ని “ఆకలికన్న్నూ' అని జూలిగా నంబోధించాడు, (9 ) కూడు లేని గూడు లేసి పతుల్నీ భిముల్నీ వగాసి విష్ణ న నాయకత్వం వనహీంచాడు. వ్య క్రిగతంగా కూడా శీ 9 ఎదుర్కొన్నది ఆకలిచే! ఆకటితే అలనటతో (పాకలొడళ నెందుకని ్రీశ్రీని కడుఫునిండినవారు మాత్రమే పుళ్నిస్తారు. అలాంటి స్రశ్నలొ శ్రీటీకీ విచిత్రంగా కనిపిస్తాయి. టేనికొరకు ? అనే ఖండికలోనివి ఇలాంటి (ప్రశ్నలే! ఆ (పశ్నలనే శ్రీ అనుకరించాడు, ఆ అనుకరణలో నే తాను చేనిఫొరకు దేవులాకతున్నదీ వినిపించాడు,

మహవస్టానం క్‌్క9ి క్ర పనికివచే, కవితంకోనం శ్రీశ్రీ శ్రీథీ కవిత్వంలో అన్వేషణ నమాబానికి పనికివచ్చే కవిత్వం నం అేషించాడు, (1 మొక అయి కూచుంది న. న్య ఒక బ్యా అది నికే రక రనిదావాం య స్తుంది అద్‌ యినా పూర్తిగా కౌదు, ఆ జబ్బుపడి చానితోనే కొందరు మరణిస్తాడ”1 అన్నాడొక చోట శ్రశ్రీ కవిత్వపు జబ్బు శశికి మరణాన్ని తెచ్చిపెట్టలేదు. కవిళా విశ్వరూపాన్ని చూడటానికి నవా కరించిందెం (8 ఈ జబ్బువల్ల నే శిల వేళకాని వేళలలో లేనిపోని వాంఛలతో చారి కాన దారులలో కానరాని కాంతులతో పజే పచే 'బేశ్రలాడటం) అకలితో అలనటతో ప్రాకులాడటం జరిగాయి. జగమంతా నిదురమునిగి సద్దణిగిన నడిరాతిరి తనలోనే తానేదో ఆలకించడం ఈ జబ్బులత్‌ ణం వల్లనే శశికి అనుభూతమయింది. “ఫిరంగిలో జ్వరం ధ్వనించే మృదంగనాదం' అందుశే వినగల్గాడు. (8) అనామట్టుకు కవిత్వం ఒక ఎడలెగని అన్వేషణ, నా జీవితం కూడా అంతే, కవిత్వంలో జీవితాన్నీ జీవితంలో కవిత్వాన్నీ చెదుక్కుంటూ ఉంటాను”2 అన్నాడు మరోచోట థ్రీత్రీ. ఈ మాటలలో శఛ్రీథ్రీ కవి తార హాస్యం ఇమిడి ఉంది. కవిత్వమూ జీవితమూ కూడా శశికి వెదుక్కోవలసిన అంశాలే అయ్యాయి. జీవితమూ కవిత్వమూ. కూడా ఫ్రీణీకి నచ్చకపోవడమే అందుకు కారణం ఊన్న జీవితానికీ ఉండవలసిన జీవితొనికీ మధ్య ిద్ద అగాధం ఉంది, అలాగే ఉన్న కవిత్వానికీ ఉండవలసిన కవిళ్వానికీ మధ్య ఎంతో అంతరం ఉంది. అందువల్ల ఆ శండింటినీ విదుక్కోవలసి వచ్చిందిః ఈ అన్వేవణ శ్రీశ ₹ండు విధాలుగా జీళాడు. (2) తన చుట్టూ ఉన్న నమాజంలో ఏ పరిస్థితులు జీవితానికి శాపాలుగా పరిణమిన్తు న్నామో వాటిని అన్వేషించడం, వాటినే కవిళా ఓకవితా మొదలైన ఖండికలలో ప్రదర్శిం చాడు. (0) తనకు ముందూ నమకాలంలోనూ ఉన్న కవుల రచనలలో ఏ లోపాలు కవిత్వాన్ని నికుపయోగం ఖీన్తున్నవో వాటిని అన్వేషించడం. దీన్నే మరోలా ెప్పవచ్చు _ ఏ వ్యవస్థవల్ల జీవితాలు ఛావ్రుంటాయో చానిని అ న్వేమీంచడం: వ(పయోజనంపాధిస్తే కవిత్యం గొప్పదవులుండో చానిసి అన్వేమీంచడం ఈ శండింటికీ కూడా నంవిధానం అవనర మే ఆ నంవిధాన గ వేషణను థ్రీశ్రీ లత్యంగా ఇట్టకున్నారు. శో అన్వేమణఫలితమే _ శ్రీ మహోవస్టార రాలు (4) అన్వేషణకు శ్రీకి ఎంతో శ్రమపడ్డాడని ఒప్పుకోక తప్పదు. చిర మ్‌ కతా తపన్సమిా వణలో నర్ష్ణణ్వారవుతో౭౭౦గ మస్తిప్కాన్ని (వేలాడదీయడం అంగు ఇదే | నిభుంటువుల క ళా నాలను చాటడం, వ్యాకరణాల నంకెళ్ళను. తెంచడం, ఛందస్సుల సర్పపరివ్వంగాలను వదలించుకోవడం ద్‌ని వలితాలే! (ఈ) కవికుల జీవితాన్ని వరం కవిశాగ్యన్నీ ఐదు క్కుంటో ఉంటాడట శీల, శుద్ధ కళావాదొనికీ పలొయనవాదానిక కాల్ప వాదానికి దూరం సభై నా. కండు వచన 610 పే 2 అదే 511 పే

శ9ీ0 శ్రీశ్రీ కవిత్వం వన్తువుు నంవిదానం శావాలనే నంకల్పమే ఈ అన్వేవణకు పరమార్థం, భొతికజీవి తానిక అతీతంగా కలి తారని శశీ చూడలేదు, శ్రీశ్రీ దృష్టిలో జీవితంలో శాజేదీ కవితకనర్హం! బావకవి దృష్టిలో అయి ? కావన్నీ కవితకర్త ౦1! ఇక కవితానంవిధానానికి కూడా అీథీకి క్రేరణ జీవితమే అనడానికి ఆయన న్వీగరించిన వ్యావహారిక సజీవభాప, మా తా చృందస్సులూ అలంకారసామగి) నిదర్శ నాలు. నంప్రదాయం జీవితానికి దూరం అయినప్పుడు శ్రీశ్రీ దాన్ని ధిక్కరించి జీవి తనికి సన్నిహితమైన నవ్యసంప్రందా యాలను స్టాపించగలిగాడు. (6 కవిత్వంలో జీఏితాన్ని వెదుక్కో- వడం ఆరంభమెన నాటినుంచే శ్రీశ్రీ భావకవిత్యానికి ఎదురుతిరిగాడు. కవిత్వం కోసం బ్రతుశే ఒక తపమై వదుకాడిన నిమిపాలందు నిపాలందున ఎటుచూచిన చటులాలంకారఫు మటు నూయల నటనలలో కవితర్ధరూపం కనిపించ బేదు. ఇతరుల కవిత్వంలో జీవితవాస్తవికతే కనిపించక పోవడం వల్ల దాన్ని ధిక్కరించి తన కవిత్వంలో జీవితవాస్తవికతను ప్రదర్శించాడు శ్రీఖీ. ఈ వాస్తవికత శుద్ధవాస్త వికత కాదు; అది వర్ల సంకులమైన జీవితవాస్తవికత, (7) అ్రీఖీ కవిశ్వెం ీఫనిచేశాల కవిత్యాల అన్వేషణకు ఫలితం, అది అధునికజీవిళానికి ప్రతిబింబం. “అధునిక కవిత్వం _అర్భంకా లేదంళే ఆధునికజీవితమే అర్దం కాలేదన్నమాట 3 అంటాడు జ్ర శ్రీః (8) కాను ఆశించే జీవితం శ్రీశ్రీకి కవితాస్వప్నంలో నే కనిపించింది. కానీ వాన్నవంలో. కాదు* చానికోన మే అతని అన్వేషణ. నడిరాతిరి కడలివద్ద “హెిహరుగాలి ఉపశుంచిగ తనలోచే తానేదో ఆలపించడం, అవ్యక్నపుటూహలతో ఆలసించడం, జగమంళా నిదురమునిగి సద్ద ణిగిన నడ రాతికి తనతో చే తానేదో ఆలకించడంి ఈ జీవి తాన్వేమణకు పితిఫలాలయిన మానసిక వ్యా వారాలు మాత్రమే. ల ఈ వివిధవిభ్ర్యమాలకు కళవళపాటు పొందిన పాతకాలపు ప్యక్ర్తి ఇదంతా తన కర్థం కాదంటాడు"4, ఆ పాతకాలవువ్యక్తి దృష్టిలో ఫీఖ్రీవి లేనిపోనివాంఛలు, దారికానిదారులు; కానరాని కాంక్షలూను, (9) థ్రీభ్రీ అన్వేషణ టేనికొరకు? అని ప్రన్నించేవారికి సమాధానం మహాప్రస్తానవు గీతాల్లోనే ఉంది. ఈ అ న్వేషణను వ్యకృంచేయడానకి థ్రీథ్రీ “నరిఆయలిజం'ను అ(శ్రయించాడు. తనలోనే తానేదో ఆలపించడం, అవ్యక్ష ఫుటూహలతో అఆలసించడంతనలో నే తానేదో ఆలకించడం అనే మూడు క్రీయలూ అధివానవికకవి నపహాజూతాలు, తీన అవ్యక వైతన్యాన్ని వినడానికి (10 11300 113 070 30000901029) అధివాస్నవికుడు యక్ని స్తాడా* శవ్‌2గాం2058 15 71100 06 00090453 0 6౪6౧ 0001801035 5 అంటాడు. తీఏర!6 వ:0102 త్యాల్యంఓ 108 66 1004034016 0028201068 05 6 మమిములో% అంటాడు త&[8800. 8 శ్రీశ్రిసా. రెండు కావ్య 79 4 అదే పేజీ 5 286 51860౧ 01 5466211509) 97 ౫, 6 181098 ౨.

మహాపస్థానం క్ట్‌01 శ్రీశ్రీ కవిత్వంలో వ్యక్రిగతసత్యాలు ప)పంచపుబాధ అంతా ్రీశ్రీజాధగా పరివ్తితంఅయినా శిల వ్య క్రీగతజీవితన త్యాలు కొన్ని లశ కవిత్వ పాఠకులకు -తైలియవలసీన అవనరం ఉండనే ఉంది. శ్రీథ్రీ కవిత్వం సంపూర్ణం ణా వస్త్వా(శ్రయం (09అ%6౪ల కాదు, అది పానీకంగా అ త్మాశ్రయం (38096067 కూడా. ఉచావ-౮ణకు థ్రీథీ కవిత్వంలో నముద్యప్రస్తావన కనివించడానికీ అతడి నివాసానికీ నంబంధం ఉండటం! నడిరాతిరి కడలివద్ద హోరుగాలి ఉపశ్రుతిగ తనలో జే తానేదో ఆలపిస్తాడు తతః ఇది వ్య క్రిగతజీవితసత్యమే కానీ కాల్చనికం కాదు. అంది నిజం! నౌ కవిళ్వానికి నముదమే ఆవేశం. నమాపంలో సముద్రం లేని స్థలం నన్ను చంపేస్తుంది. ..విశాఖపట్టణానికి హోర్చరు వచ్చి సవుడు నాకు యొవనం వచ్చింది. అందరూ చ్రేమగీతాలు శాసే ఆ బుతువులో నేను పార్మిశా మిక విప్లవాన్ని శాగలించాను” అని శ్రీశ్రీ సాత్యమిస్తాడు విశాఖపట్టణపుసముదతీరంలో లాగే శకి ఇన్న పట్రణపసముద)తీరంలో కూడా మిత్రులతో కలసి విచికగూళ్ళు కట్టు శో ర కున్నాడుః మదా?సూ విళాఖపట్టణమూ రెండూ ఒకలాగే కనిపించాయి. క 92మ6 25 ₹1228్ర [20 06 2 11016 మ8801866 చలం 15 రి 92026 36, ఇాపేఅ8 ₹6 0096846 10 60480 వల016 ఇ1విరే 286 210, 528 2064 3226407 క036 [08 33 ళం 92000 ఫ£0019మకో? 1988 లో ఇన్న పట్టణంలో శశి ఫునఃపి వేశించినవుడు జనార్దన రావునంటి మితు) లక్కడ తేరు. వకాంతంగా సాగరతీరంలో అధివొ _స్తవిక భావనతో కూర్చున్న రోజులు "బేసి భొరకు' గీతంలో గోచరిస్తాయి. యావ శి శ్రీతీనా, శీండు, వచనం శంక పే,

86,/కేక నేనాంటరివై. = +నిదకు వెలియమైః. +చీకటితోవల నాగదితో |! 1939 జూన్‌ 20 వ్య క్షివాది అయిన భావకవి కాల్చవికజీవితంలోని వై ఫల్యాలనూ పరాజయాలనూ కాల్చనికంగానే కవిత్వంలో వడబోసుకుంటూ కన్నీరు, నిట్టూర్పు, వకాంతం, చీకటి, వడ్చు, నిరాళ, వైన్వం, విషాదం, విరహాం, ప్రవాసం, ఉఊన్నాాదం భయం, మౌనం, మరణవాంఛ మొద లన భావాలను మాటిమాటికీ వ్యక్షంచేశాడు. ఇవన్నీ అతడి జీవితవాస్తవికతలోని అంళాలు శాకపోయినా అతడూహించుకునే గంధర్వలో కాలకూ, సౌందర్యపంపంచాలకూ ఇవాలాదూరంగా ఉండిపోయాననే విచారం వల్ల వాటమరించిన అంకాల, తొలుత గంధర్యలోక మధుర సుమమాసుభాగాన మంజువాటిలో నివసించి వియోగశీతిక అయి అనంతవిశ్వంలో పడిపోయానిని డుఃఖించే భావకవి నిజజీవితంలో భాతికంగా సుఖాళలే అనుభవిస్తూ కూడా దుఃఖాన్నే కవిత్వంలో వ్యక్ప ౦ఇచేయవలసివచ్చింది. అందుకే _- ఎవ్వరని యొంతురోనన్ను - ఏననంత/శోక భీకరతివింర లోకై క పతిని/కంటకిరీటధారినై కాళరాత్రి/మధ్య వేళల జీమూత మందిరంవు,/ కొలువ్రకూటాల ఉకాంతగోష్టిదీర్చిి/ దారుణదివాంధరోదనధ్వనుల శుంతుల/పొంగి యుప్పొంగి యుస్పొంగి పారలిపోవు/నా విలాపనిబిడ గీతికావళీ వి/రావముల నర్ధ రాత్రగర్భమ్ము మరియ్యు/మరియు భీవమణకాళి మోన్ముత్త గాగ్య/చేయుతరిి, సన్ను మిరు వీశ్షీంపచేదొ [/నన్ను గని యేరు జూలిం 'జెందంగవలద్యు/_నాకు నిశ్వాసతాళ వృంతాలు గలన్ఫ/నాకు క న్నీటిసరుల దొంతరలు గలన్ఫ/నా వ్‌ మూల్య మపూర్వ మానంద మొసగు/నిరుపవనిళాంత దుఃఖంఫపునిధులు కలను” అంటూ ఆ దుఃఖంకూడా ఆనందదాయకంగానే తనకున్నదనడం విచిత్రంగా కనిపిస్తుంది, ఇది కాల్పనికం కనుక నే నరిపోయింది. తాను గంధర్వలోకం నుంచి కిందికి జారిపడిహోయానని దిగులుపడే భావకవికీ తాను పద్మవ్యూహం వంటి ప్రుపంచంనుంచి సామ్యవాద ప్రపంచంలోకి వెళ్ళ లేకపోతున్నానని దిగులు ల కీ పదే అభ్యుదయకవికీ తారతమ్యం ఎంతో ఉంది. వీరిద్దరి దృక్చథాలే విభిన్నవైనవ. అయితే ఇద్ద రూ దుఃఖిస్తూనే ఉంటారు. ఒకరికి దుఃఖం ఆనందం కలిగిస్తుంది. మరొకరికి దుఃఖం వాస్త వంగా దుఃఖమే. వెనుక చెప్పుకున్న కన్నీరు, నిట్టూర్పు వకాంతం, ఉఊన్నాదం భయం వంటి భావాలు అభ్యుదయకవికి కూడా ఉంటాయి. అయితే ఇవితన వర్గానికి అంతటికీ కలుగుతున్న వే కాసీ తనకొక్క_డికే వ్యక్తిగతంగా అనుభూతమవుతున్నవి కావు, అభ్యుదయకవిని భయవెస్తుది చీకటి ఒక్కటేకాదు; ఆకలి కూడాను, 'ఆకలి అనే బాధ భావకవినిముంటువులో అరుదు.

మహా(పస్థానం 598 తన బాధను (నవ్యాదయ ప్రపంవానికి బాధగా చేసినవాడు కృష్ణళాస్తి అనీ (వీడితు ప్రపంచం చాధను తనవాధగా వ్యక్ష చేసినవాడు శ్రీశ్రీ అనీ చెలంగారు వెప్పడం న్య్‌న్గకు 'ఆెలిసించే.. ఒక్కొక్కవ్వుడు. శ్రీశ్రీ పీడితప్రపంచప్రితినిధిగా ఆ త్మాశ్ర్యయధోరణిలో కీన చజాధను వ్యక్తం చేన్తూంటాడు, అలాంటి ఖండీకల్లో ఇస్టేబ్ట? పేర్కొ నదగీనది.

థీ కవిత్వంలో బాధ “బాధ కవిత్వానికి పర్యాయపదం" అని ఒకచోట థ్రీల్రీ నూత్రీకరించాడు. వుస్త కాల

సారం కాక జీవితానుభనమే కావ్యవస్తువు కావాలని వివరించిన సందర్భం అది, మహాప్రస్థాన గ్‌తాలలో ప్రతిబింబించే శ్రీశ్రీ బాధ శీవలం సొంత వాధకాదు. ( 1) లోక 6 లోని అధరా న్ని మాడటం వల్ల కలిగిన (జాలి జాధ అది, “జగన్నాథుని రథ చకాలా'లో అది వ్య క్రీ కరింపబడింది. “ఊరవతల నీరింకిన. , ,దగావడిన తమ్మ్లులార! మా బాధలు జేనెరుగుదును! వడలో కడుజడిలో ... మూ హాధలు, మి గాధలు అవగాహాన నాకవుతాయి” అన్న పంక్షుల్లో అఆ బాధ వ్య క్తి కరింపబడింది. సామాజికంగా జరుగుతున్న అన్యాయం శశీ శ్చాధలక్సు మూల కారణం... (8) ఒక్కొక్కప్పుడు అంతన్హాత్రీయంగా ఒక వీడకవర్గం చేసే అన్యాయాలు కూడా 989 బాధలకు కారణం అవుతూ ఉంటాయి, ఇలాంటి బాధయే “కేక” అనే ఖండికకు మూలం. 19389 జూన్‌ 20వ తేదీనాడు శ్రీల రాసిన “కేక అనాటి అంతర్జాతీయ రాజకీయదుర వస్థకు ప్రతిబింబమే | ఫాసిస్టులు, నాజీలు ఇంపీరియలిన్డులు యుద్ధానికి సిద్ధమవుతున్న గడ్డురోజులవి, 1089 మార్చిలో జర్ణునీ ఇకోన్ల వేశియానూ 1989 వష్రిల్‌లో ఇటలీ అల్బేశయానూ ఆక) మించాయి. బ్రిటన్‌, ఫాను, జర్థునీ, ఇటలీలు కూడబలుక్కుని సామ్యవాద వ్యతిశేక నంధులు జరుపుకుంటున్నాయి,ః శ్రీశ తాను కలలు కంటున్న సామ్యువాదమానన త్వాన్ని ముంచివేస్తు న్నారు ఈ దానవులు. అజే శ్రిస్‌ రి పీడకల అయింది. (పపంచమనే గదిసిండా చీకటి వ్యాపించగా తానా చీకటిలో నిద్రపట్టక జూధపడుతున్నాడు శ్ర్రీక్ర, అతడి గుండెలమోద కుంపటి కన్నులలో కావిరి వ్యాపించాయి, ఇదంతా ప9పంచభీభ త్పాన్ని గుర్తు చేసే కల! శ్రీల చాధ గంణెలకు మాత్రమే శ్రార్ట కళ్ళకు కూడా కలిగిసది కనుగోనల యొదగోడల నాలుగుదిక్కుల బాకులూ ఇఛాకుల తోటల బాటలూ ఆ వీడకలలో కనిపించాయి. బాకులు ఫాసిస్టుల యాద్ధోన్నా సొన హిం సోన్బుఖత్వానికి చిహ్నాలు. “కాలానికి కత్తులనంతెన' కళ్తేది ఇలాంటివా శే. ప్రపంచం అనే గది నాగలోకంగా వివపూరితంగా మారిపోయింది. భగభగ భుగభుగు భగభగ మంజే మంటలు పుపంచంనిండా అలముకున్నాయి. నాలుక చీలిన నాగులు అ మంటలకు కారణం, ఫొసిస్టులూ

[75

594 శ్రీశ్రీ కవిత్వం వన్తువు సంవిధానం నాజీలు $940)8 ఇరవై కోరల అరవైకొమ్ముల కూర ఘోర కర్కో_టకులుగా కోరకి కన్నూ శొయ్యుుకి కస్నూ గల కర్కాటక కరో్క్కో_టకులుగా. కనిపించి భయపెట్టారు. వీళ్ళను మూాసె శ్నీథ శేక ఇెట్టాడు. ప్రపంచం అనే గదితో దారణ మారణ దానవభామలనూ ఫేరవథై రవ భి రఘోషలనూ ఘోషల భావల ఘంటల మంటల కంటక కంఠపు గణగణలనూ చిటికెల మెటిశెల చిటపటలనూ విన్నాడు. ఈ రకరకాల ధ్వనులూ చప్పళ్ళూ రోలాహాలాలూ పేంలాప నలూ శాబోయీ (పపంచయుద్ధవు మరఫిరంగుల మరణధ్వానా లే, వాంతిన్‌, సామ్యవాదాన్నీ నోళే శ్రీశ్రీకి ఇవన్నీ బాధను కలిగించే దృశ్యశ్రవ్య బీభ త్భాలయ్యాయి.. (8) శ్రీశ్రీ బాధకు (ప్రధాన కారణాలు మానన్చులను చుట్టుకుంటున్న చీకటి అకలి, ఇవే మానవుడి ప్రధానసమన్యలుః ఈ ండింటికీ బూర్జువావ్యవస్థదే బాధ్యత అని శ్ర)క్రీ భావిస్తాడు. ఈ రెండూ తొలగివోయేది సామ్యువాదసామాజిక వ్యవస్థలో నే. ఇాంమికుడి కష్టాలను చూసి శ్రీశీీ పడినబాధ 'వెక్కుచోట్ల ధ్వనించింది. జయభేరి, క వితాఓకవిళా, ప్రతిజ్ఞ వాడు జగన్నాధుని రధచకాలు ఖండిక లిందుకు నిదర్శనాలు. నిన్సహాయపరిస్టితిలో శాంమికుడికి వడుపే వింగిలింది, ఆ ఏడువును విని శశీ బాధపడ్డాడు. ఆ బాధలోనే కవిత్వం మొదలుపెట్టాడు, (4) శ్రీశ్రీ బాధకు మరో కారణం పీడక వర్షంయొక్క_ (ప్రవర్తన, ఈ ప్రవర్తనను ఎక్కువగా వాచ్యం చేయడు శ్రీల. ఊన్యాాది, ప్రతిజ్ఞ, చేశ చరిత్రలు వంటి. ఖండిశల్లో ఆ ప్రివర్శసను వ్యక్కంచేశాడు.. ఒక వర్గం శ్రీశ్రీకి బాధకలిగిస్తే ఒక వర్గాన్ని చూసి శ్రీశ్రీ బాధపడతాడు. ఈ భాభే శ్రీశ్రీ కవిత్వాన్ని ఆక్ష్రికరించిందీ పరుపీ.కరించిందీ కూడా, శశీ కవిత్వం సిదాంత్యపవచనంగా మిగిలిపోకుఎడా కాపాడింది ఇదే! భౌతికవాది అయిన న్రీశీంిన్స హృదయవాదిగా కూడా మిగిల్చింది ఈబాభే. భావకవి శృంగారి అయి వడిస్తే నట్ట శృంగారి కాంకుండానే వడుసాడు, కరుణరనం శ్రీశ బాధకు ఉవాధిగా మిగిలింది, లాలి భావకవి బాధ కాల్చనికం కావడం వల్ల అతడా ఇాధలో పాడుకుంబాడే. కానీ కేకలు వేయడు. శ్రీ బాధ వాన్తవికం కావడంవల్ల అతడా బాధలో 'శ్తేకలు. వేస్తాడు. “శక ిత్రీ అభిమానసదజూలంలో ఆవిధంగా నే చేరింది. ఆక లేసీ కేకలేళానే _ రాకాసిశేకలు - ఘూకంశేకొ వంటి ప్రయోగాలు చేశాడు థ్రీఫ్రీ. ఈ కేక ఆ రికీ వ్యధకీ బాధకీ ప్రతీక అయింది శ్రీశ్రీ కవిత్వంలో చీకటి మానపుడి ప్రధాననమన్య “చీకట్లొ అని ఉపనిషళ్రారులే గుర్తించారు. 'తమపో నూ జ్యోతిర్గమయ అన్నారు, ఆ చీకటిని వారు అవిద్యకు సంశేతింగా గ్రహించారు. మూాసవుడిలోని తనోగుణ మే మానవుడి కష్టాలకు మూలమవుతున్నది. నర్వనాశనాలకు దారితీస్తోంది. ఊపరివ శ్రౌడుల దృష్టిలో “శ్యోతిస్సు” అంశే పరమాత్మలో లీనం కావడమే. మోతమే అన్ని క స్టాలకు

మవో(పెస్రానం ఇ క్‌కిక్‌ అధ్యాఖ్మికనాదులు ఇచ్పే నివారణోపాయం. కానీ భౌతికవాదులు సామ్యవాదాన్నే కష్టా లన్నింటికీ నివారజోపాయంగా గు రించారు: వారి దృష్టిలో చీకటి అంకే దోపిడి, వెలుతురంశు సామ్యవాదం, శశ) చెప్పే చీకటి దోపిడికి (పఠీకయే.. ఇలాంటి చీకటిలో మానవుడి మొగం" కనీపీడ దంటాడు 9) ఒకచోట. “ఇవాళ నాకు వమనివిస్తోందంకు మానవుని _పధాననమస్య మళేదీ శాదు= చీకటి. చీకటి అనే గదికి మనం వేసుకునే 'ాళం నిద. ఆరోగ్యవంతులు వహోయిగా నిద సోళాపు చీకటి వాళ్ళనేమిా ఇయ్య లేదు. నిద్రపట్టక నేనన్ని రాత్రులు గడప లేదు?”.8 అటు నంటి నమయాలలోనే శ)శీ) కేక ఖండికను రాసినట్లు ఇప్పుకున్నాడు. ఇక్కడ ఆరోగ్యవంతులు పలాయనవాదులే, వారికి నమన్యలు "లేవు, అందుశే హోయిగ”ా నిదుపోతారు, కాని, శ్రీకి నమన్య సాంఘీకనమన్య యేం. అందువల్ల అతనికి నిద్రిపట్ట లేదు, ఆ చీకటిలో అతనికి మానవుడి మొగానికి బదులు రాతసుల మొగాలు కనబడ్డాయి. పాములు, పీతలు, నక్కలు, కుక్కలు కనబడ్లొయి, అందుశీ అతిడు శేక వేయవలసివచ్చింది. చీకటిలో అందరూ. సెనునిద్దురలో ఉండగా శశీ) మెలకువగా ఉండి భయపడ తౌడు కనుకనే నవకవనానికి "పినునిద్దుర వదిలించేది కావాలంటాడు. ఈ చీకట్లోనే లతనతళాాల మాటలు వింటాడు, నమౌొజంనిండా శిఖి చీకటిని దర్శించాడు. జాటసారకి దారిలో చిమ్మ చీకటి క్రమ్ముకొస్తుంది. భిక్షువర్షీ యని మరణించగానే చిమ్ముచీకట్లు కమ్ము తాయి. దురదృష్ట జీవి మరణించిన గదిలో చినుకులవలె చీకట్లు కురుస్తాయి. వింతభయాలు వ్యాపించిన ఇంట్లో చీకటి అలముకుంటుంది: బెదరిన గుంజెలకు అవతలా ఇవతలా అరులై ఇరులే అదుముతాయి. జగముంలో నిదురమునిగి సద్దణగిన నడిరాతిరి తనలోనే తానేదో ఆలకించినవాడు ఫ్రిల) ఒక్కడే నిద్రకు ఇెలియై ఒంటరియై సదిలోపల చీకటిలో చీకటిలోపల గదిలో కేకలు పెట్టినవాడు శిల ఒక్కడే, ఈ సొంశేతిక చిత్రణ శ్రి యొక్క కా9ంతదర్శి త్వాన్ని నిరూపిస్తోంది. సొమొజిక వైతన్యం కోల్పోయి (పజలంకా మూర్చిల్సి నిద్రించే యుగంలో కవిగా తాను మేలుకొని ఉుడట్‌ం $1) విశేషం. "కంక రాత్రి చీకట్లో లోకం నిద్రలో శ్రరసవ్నా క దీనంగా పలవరించే నమయౌొన ఉఫోగమనాన్ని గుర్తించి స్వాగలమి స టె తాళికుడు శ్రి / అని ఇలం అన్న మాటలు సార్ధక మైన చే కవిత్వారంభావసానాల్లో ్రీల్రీ శిల్పం కవితను ఎలొ మొదలు పెట్టాలి అనేబే నమన్యగా తీసుకున్న ఖ్రీఫ్రీ కళాదృష్టి సామాన్య మెనదికొదుః సామ్యవాదప్రచార మే కవితే వకైకలత్యుం అనుకునిఉంకే నంవిధానాసికింత మొగ మా. టా చన 8160 వే 8 అీఠథీసొ? రెండు, వ

వ్‌౦6 శ్రీశ్రీ కవిత్వం వన్సువు, నంవిధానం చాపేవాడు కాడు, మంచి నంవిధానం లేని కవిత ఎంత గొప్పఆశయం గలదైనా మంచి కవిత శా.లదు, వస్తువుకు తగిన సంవిధానం. కోసం. వెదకులాడటం కళాజీవికి సహజం, అటువంటి అ స్వేషణతత్పరత్వమే ఫ్రీభ్రీచేత 'ఆరంభం పెద్ద అనస్ట' అని పలికించింది. శ్ర నిస్దేశించిన “వ్లోళ్టా అేవం' కవితను మొదలు పెట్టడంలో నే మొుదలవుతుంది. అది చివరివరకూ పాంకిపోతుంది. అందువల్ల శ్రీశ్రీకి ఎత్తుగడయేకాక ముగింపూ పెద్దఅవస్టే అవుతుంది. ఈ రెండవస్థలనూ చాట గల్లడంలో నే శీంథీ9 కృతార్థత తళుక్కు మంటుంది, వ్యూడల్‌ నమాజవ్యవస్థలో కాలంగడవడమే. ఒక ెద్దఅవస్ట. బూర్జువాసమాజవ్యవస్థలో శాలం చెల్లాచెదురై జీవితంలో కావ్యపరనానికే తీరిక లభించదు. ఈ భేవమే వ్యూడల్‌ వ్యవస్థ లోని దీర్చ కావ్యాలకూ బూర్జువావ్యవస్థలోని చిన్నికావ్యాలకూ మౌలికకారణం. ఫ్యూడల్‌ వ్యవస్థలో దీర కావ్యాలు వ్‌ శిల్పమ'ర్యాదలను కనుక్కుని పసాటించాయా ఆ శిల్పమర్యాదల నన్నింటినీ న్ర్రస్టీం తసఖండకావ్యాలకు మల్చుకున్నాడు. ఫ్యూడల్‌ కవులు తమకున్న పీరకతో ఎన్నో శిల్ప్చ్మ్యపయోగాలు చేయగలిగారు, బూర్జువావ్యవస్థలోని (పొలికేరియట్‌ కవిఅయిన శీత ఆ శిల్పాలను తనవారనత్వవుల స్తిగా నంగ్రహించుకు న్నాడు, శన ఖండకావ్యాబలో ఆరంభం, అవసానం అర్ధవంతంగా పరస్పరం కూడబలుక్కున్నట్లుగా ఒకదాని అక్కర మరోదడానికున్న ట్లుగా వలిగిపో తాలి. 'శేకి ఖండికలోని ఆరంభావసానాలను పరిశీలి స్తే మునకు కలిగేది ఆశ్చర్యం. ఫ్రీఫ్ర) సంవిభానతేత్సరత కిది నిదర్శనం. ఆరంభగీతింలోని పాదాలు అవసానగీతంలో అక్కడి కక్ళ_దే తారమారయ్యాయి. ఇది తన పీడకలకు ముందువెనుకల పరిస్తితిని న్య కంచేసోంది. కల మాని పేని ఆకటితో మిగిలాడు. ఇలా అర్ధవంతమైన ఆరంభావసానాలు జయభేరి చేదుపాట, తి నీడలు, అదై స్రతీం మిధ్యావాది, నిజంగానే వంటి ఖండికల్లో కనిపిస్తాయి. ఆరంభం కవితకు మస్తిష్కం వంటిది. అవసానం కవితకు పాదంవంటిది. మధ్యభాగం హృదయమే, ఈ-భాగంలోసే వస్తువంతా నివీ ప్త్రమై ఊంబేది. శీకలో మధ్య భాగం కూడా శ్రీశ నిర్వహణకాశలానికి 'నిదర్శన మే. కన్నులు నిండిన కావిరాకావిరినిండిన కన్ను లుగా మార్చి వేస్తాడు. ఇక్కడ మనిషిని తలకిందులుగా వేలాడదీస్తే ఎంతడఉక్కిరిబిక్కిరి. కలుగుతుంతో ఆ అవస్థ ఉంది గుంటెలకప్పిన కుంపటి స కుంపటి కప్పిన గుంజెలుగా మారడం కూడా విషమపరిస్టి తే !

వళ్లరహితస్వర్ధానికి కవిత్వపునిచ్చెనలు న. లోజీటి 27 & 27 ్రంబ్రబ న. జగన్నాథుని రథచ[కాలు గర్హించురష్యా! నిజంగానే ? నీడలు

అనేకవిధాల తణతణపరిణానుం పొందుతున్న (సపంచానికి కళానీలులే ఫురోగాములు |! వీరి దూరదృష్టిలో (పజ్వరిల్సిన అదర్శలోక మే కాల[కమాన భౌతికలోకంలో రూపుకడుతూంది 1 నిజమైన తిరుగువాటు: కశాప్రపంచంలోనే వస్తుంది ! రాజకీయవాదులు తర్వాత వీటినే ప్రచారం చేసి నూతన రాజ్యం స్థాపించామంటారు ! -ా అీతీ

87/జగన్నాథుని రథచకాాలు ఈ స్వప్నం నిజమవుతుంది! ఈ న్వర్శం బుజువవుతుంది !

ఆధునికత అనేది అనేక భావాల అంశాల నమాహారం, అందులో అంతర్జాతీయదృక్పధం ప9ఛానమైనది. ఇలాంటి దృక్పధం ఏర్పడటానికి 1914 లో వచ్చిన పుధమపుపంచ మహా యుద్ధం చ్యారాలు "రిచింది. ఈ యుద్ధాన్ని నిరసిన్తూ గురజూడవాలే దించులంగడు అనే గేయాన్ని రాశారు అందులో '“లోకళమంతయు వీకమె యుద్ధమును మూరణము చేయును! వచ్చె నిదె బంగారు కాలము! వాంఛలెల్లను పీరు సుజనులకు!? అన్నారు. ఇలాంటి శేయాలే తెలుగు కవిత్వంలోకి అంతర్జాతీయ భావాలను తీసుకు వచ్చాయి. గురజూడ తరవాత శ) ముందు... ప్రగతి శీలదృక్పధంగల కవి బహుకా దువ్వూరి రామిరెడ్డి ఒక్కళే! మానవసమొన క్వాన్నీ శాంతిని ధరా ఇన్నీ వసుభ్రె వకుటుంబక త్యాన్నీ ఆయన కవిత్వంలోభావించి ఆధునికతకు వునాదులు 'బేళారు.. ఇది 'భవివ్యద్దర్శనం' అశే ఖండికలో భాసించింది. “స్వాతంత్యర ధము' అశే ఖండిక శామిరెడ్డిగారి ప్రగతిశీల భావాల స్వప్నమే! ఆకాశవీధిలో బయలుచేరిన స్వాతం్యత్యరథాన్ని ఆయన కలగన్నారు. జలధరమాలను చీల్చుకుంటూ నభోంతరాళాన్ని ఉజ్జ్వలితం చేస్తూ అంధ తమసాలు వ్యాపించిన మూలల్లో కూడా. కోభల్ని ననలెత్తిన్తూ (పభాతవిభాకరబింబంలా స్వాతం[త్యరభం వచ్చి నమస్త నృష్టిలోనూ నవజీవనాన్ని నింపీందట | ఆ రధంలో అయనకొక పనితమూర్తి కనిపించింది. ఆమె ధర్మా నికీ ఛాంతికీ సత్యాసికీ సంసారఫలానికీ పుజాహ్యాదయొ నికీ (పతీక. ఒక చేతిలో ఆమె దథిర పాత్ర నురోచేతిలో వీయూపపాత) ధరించింది. 'నళ్య ల" మిమతో ేశాలన్నీ ధర్మాలుగౌ ఎంచుతోన్న అన్నాయాలన్నీ ఈ నాటితో వికలమైపోలాయి. అంటూ నెత్తురూ అమృళమూ కలిపి దివ్యదుగ్ధంగా మార్చివేసిండామె ! హాలహలంనుంచే అమ్ము తం వస్తుందని విస్త వంనుంచే ధర్మం అఆ విర్శవిన్తుందనీ రామిరెడ్డి అభిపొాయానికిది సూరన, “స్వాతం[త్యరదం' ధరణీపతి పాలనదండఖీతితో నిలిచిపో యేది కాదు, అనాథ బాప్పాలు నిలిచిన పల 3చేలలో నూ నిలిచిపోయీది కాదు. చూసగింవుల మజఅవీంచు కించి దనవుంజతు రాల్ముల వకూ అగిపోయేది కాదు స్వాతం(త్యరధం అనర్గళ వేగంతో ఫురోగమిన్తూ ఉంచే పూర్వ ఒవాననొలూ చుణిమయ్‌ కఠటాలూ భోగనుందిరాలూ దాని చగ్రాలేందప నాళనమైపా లాయ. వ్యూ జల్‌ వ్య వస్త లన్న మిస్తుంది. స్వాతం(త్యీరచాన్ని గురాలూ నుగులూ కాదు లాగి;

600 థీతీ కవిత్వం వస్తువ, నంవిధా3ం (ప్రజలే డాన్ని లాగుతారు, అది వాయు వేగంతో నతు[తమార్షంలో పోతుంది. ఆ రథమార్గంలో నెత్తురు (పవహించి బంగారుపంటలు పండాయి. చ[క్రనేములు 'ఆాకిన స్టలాలన్నీ సన్యలమ్మీకి కళ్యాణళాలలయ్యాయి. ఆ రధంలో ఉన్న చేఏ 'ళాంతి శాంతి అంటూ నవ్యనత త్రవీణను నతాబుతూ గానం చేస్తూంది. ఇచే రామిరెడ్డిగారి స్వాతంత్యర థంలోని సారాంశం పరతంథత్ర భారత బేశంలో సంస్టానాల కాలంలో వ్య్యూడల్‌ నమాజంలో ఊంటూ అంతర్హాతీయభావన నల వరుచుకున్న 'రామిరెడ్డిగారు 1935 కు ముంచేరాసిన ఈ ఖండిక ఆయన ప్రగతిశీలదర్శనానికే గొప్ప నిదర్శనం, అప్పటి ఆర్బి క సంక్షోభ పరిస్థితులూ -జేశ చేకాలలోని రాజకీయక త్లోలాలూ తన "భేథశంలోని న్వాతం[త్యనమర మూ రష్యాలో వచ్చిన సామ్యావాదవిప్ల వమూ రామిరెడ్డి అలోచనా ఛారమిద ప్రబావం చూపించడం ఆశ్చర్యకరంశాదు, గురజాడ తీసిన అ._తన్టాతీయభావ మార్షంలో ఇది చెప్తూకోదగిన మలుపు, మరో మలువును తెచ్చినవాడే శ్రీశ్రీ. శ్రీత్రీ భావ నూర్షం నిర్జిస్టంగా సామ్యవాదానిే నంబంధించింది. శల కలగన్నది స్వాతీం[త్యరధం కాదు; సామ్యవాదస్వాతం[త్యరధం ! చాన్నే (జగ న్నాథరధం'గా భావించామ. ఆ రధం కూడా మొమిల్దారినే బయశ్హేరింది. ఆ రధచక్యాలను నీస్‌? తన కలంతోచే భూమార్షం పట్టించదలచాడు. ఇంతలో నటధూరటి నిటాలావీ. పగిలి (ప్రసంచా న్నే. భయపెట్టింది. నర్వవిధ్వంనం మొదలయింది. ఆ యుదోమే ప్రపంచ శాంళీని వలయిస్తుందసని శ్ర్రన్స్‌ం ఆశించాడు, ల గురజాడ, రామిరెడ్డి శిథిల అంతర్హాతీయభావన క9మంగా ఒకదాన్ని మించి మరోకటి సిర్జిష్టధ్యేయాలను సంతరంచుకున్నాయి. (పధమ(సప్రపంచయుద్దంనాటి. కవి గురజాడ, రెండన (ప్రపంచయుద్ధానికి ముందరికవి రామిరెడ్డి, రెండవ (ప్రపంచయ,దీంనాటికవి శ్రీశ్రీ. ఇంగ్లీషవారి ధర్మ రాజ్య మే సార్థతం(త్యెం ఇస్తుందని గురజాడ భావించాడు, “ఫ్యూడల్‌న వనపోయి, బూడ్డువా వ్యవస్థకు బములు (పజాన్వామ్య స్వాతం(త్యం వస్తుందని శామికెడి భీవపదాడు. బూర్జువా సామాజ్యవాదం పోయి ₹)మిక సామ్యవాదస్వాతం(త్యం లభినుందసే శ్రీశ్రీ ఛభోవించాడు. ఈ ముగ్గురూ తమకాలంనాటి రాజకీయపరిస్థిశులనుంచి విము కిశే "అశ్తించారు, గరజూడకూ రాపో రెక్డిక లేని వర్లద్యశ్పుథం శ్రీథ్రీలో ఉంది కనుకశే ఖ్రుఖీ ఆజగన్నాధుని రథచక్రాలు” (శానికులను నంబోధిన్తూ ఓదారుస్తూ రచించాడు, ఈ ముగ్గురి నంవిధానాలూ వేరువేరు. ఒకదానికన్నా ఒకటి విశిష్తతర మైనవికూడా, శశీ కవిత్వంలో స్వాష్నికత్వం కవి ఏ వాదానికి చెందినా స్వాన్నీకుడే! వా న్తవలోకంలో లభించే అవకాశం ేనిచాన్ని భావకవి కలలో పొందగల్లి తే వాన్తవలోక౦ంలో లభించే అవకాశంగలదాన్నే ష్రగతిశీలక వి

మహావస్థానం 601 కలగంటాడు. భౌవకని కల కళ(కల్పన) గా; కల్ల గా మిగిలిపోతుంది. అభ్యుదయకవి కల వాస్తవం శావడానికి భవివ్యత్తులో అవకాశం ఉంటుంది. కలను నిజంచేనుకోవడ మే ఆభ్యుదయలవ ణం, సర్రియలిస్టో వ్‌ కూడా కలబీ తన కళకు మొర్గంగా భావించాడు. కలనుంచే కళకు మూ. ీం వేసుకున్నాడు అభ్యుదయకవికి జవితంకోనం కల - కళ. భొవకవికి కలకోనం జీవితం, ు అతనికొక క(ల్రళగా భాసించాలి, ఈ మూడు దశలూ శ్రీశ్రీ కవిశ్వంలోనే ఉన్నాయి. అవి భిన్న భిన్న ధర్మాలు గలవి. అభ్యుదయకవి తన భావనను స్వవ్నంగా (వదర్శిస్తామ అది అజడీ నంవిభానం మట్టుతే, ఇని ఇంద)జూలొనికి (98819) అతి నన్నిహితంగా ఉంటుంది. అభ్యుదయకవి న్వవ్నం (పజలను చై తన్యవంకుల్ని చేస్కి కార్యాచరణకు ఫురళొల్పుతుఎది, భావకవి న్వప్నం నహ్యాదయులను సౌందర్యపరవళశుల్ని చేసి అంతర్జుఖుల్ని చేసి విడున్తుంది, సర్రియలిస్టుకవి అనహాజమైన, తర్కాతీలేమైన విమయాలను కళలో చూవీంచేందుకు. న్వప్నవా స్తవికతను అవలంబనంగె గ్రహిస్తాడు.

“జగన్నాథుని రథచకా?లూ అభ్యుదయకవి స్వప్న మే! ఈ న్వన్నం నిజమవుతుంది" అని శ్రుఫీ ఆ ణీయంలోనే ప్రకటిస్తాడు. ఆ స్వప్నం వమిటి? తాను సొమ్యువాదవిప్ల వనాయకు డయ్యాడు నమాజంలో బూర్డువావ్యవస్థచే పీడిచులవుతున్న వారినందరినీ ఓీజారున్తూ ఉండగా ఆకాశవీధిలో వహాడావిడిగా పోతున్న జగన్నాధుని రధం కనిపించింది. దాని కడలికకు తట్టుకో లేక మహానగాలెగిరిపోతున్నాయి. తన చేతిలో ఉన్న కలంతో జగన్నాథుని రధచక్శాలను భూమొన్గొనికి పట్టించి, ఆ రథ చక్రాల్వవయఘోవతో భూకంపం వుట్టిదామనుకంటాడు. ఇంలేలో నటభూర్టటి నిటలామీ. పగిలి ప్రపంచాన్ని భయ పెట్టింది. హింస ఛలశేగింది,. విషవాయువు, మరథిరంగీ; టార్పీజో ప్ర) యోగింప బడ్డాయి. జోలాహాలం పొగ మారింది. కోలాహలం చెలరే నంది. ఇనుపడేగ ఎగురుతోంది. నుంటపంట మండుతోంది, ఇదీ ఆకల! ఈ న్వవ్నంయాక్క పరమారాన్ని కూడా శిఖ వ్యాఖ్యానించాడు ఆ ఇనుపడేగ (దోహోలను తూలనొడులుంది ! ఆ మంటసంట దోషాలను శ్రుడిచి పెడుతుంది ! స్వాతం (త్యం, నమభావం, సాాభాతం, సౌహోర్టం పనాదులై ఇళ్ళు లేచి జనావళికి శుభంపూచి కాంతి కాంతి వ్యాపీస్తాయి, జగమంతా జయిస్తుంది |

ఈ స్వప్నంమాద మార్కీసాలే త్వ్యదృక్పృధప)భవం ఉంది. నెండవ ప్రపంచయుద్ధం యొక్క పర్యవసొనాన్ని రించి ఊహాగానం ఉంది. వర్తమాననుూూ; భవిష్యత్తూ ఈ కలలోని జండు కొలొలొ* గతం గురించిన న్వష్నం శాదిదిం

[70]

602 శ్రుత్రీ కవిత్వం వస్తువ, నందవిభానం థీఆీ శ్రామిక నియంతృత్వదావన నా వన్తున్నాయొస్తు న్నాయి జగన్నాథర ధ చ(క్రాలు అనీ జగన్నాధుని రధచ[కాల్‌ భూమార్షం పల్షిస్తాను అనీ వచ్చేశాయ్‌ జగ న్నాధరథచక్య్రాల్‌ అనీ మూడురకాలుగా రధచకా్రాల ఆగమ నోన్నే సూచించడంద్వారా సామ్మ్యూువాదవిప్త వం రావడాన్నే సూచించాడు శ్రీ శ్రీః జగన్నాధరధం మరోప్ర)పంచానికి నంశేతమే కావచ్చు. ఆ రధచక్యాలు కర్షకకార్థుకులే కావచ్చు ఇంతేకీ జగ న్నాధరధం అనే నంజేతం శ్రశ్లీంకి ఎలాన్ఫురించింది? శ్రీస్రిం తాను పుట్టిన విశాఖపట్టణానికి సమిపంలో ఊన్న పూరీక్షే[తంలోనే ఉంది ఆ జగన్నాధరధం. ఆ రధచక్రాలు కదలడానికి (పజల (సయత్నం అవనరం అవుతుంది. అఆ రధాన్ని లాగడానికి అంతా నమానంగా నయత్ని స్తారు. అరవిందులు జగ న్నాథర ఛాన్న్ని ఆదర్శనమాజానికి (పతీక గా వాడుకునే ఊన్నారు.! ఛతీ దాన్ని 0 ౧ మౌక్చ్చి నూతనార్థాన్ని కల్పించడం కూడా అంతర్జాతీయ సాహిత్యంలో జరిగింది, జగర్ననాట్‌ (0 ౮౮౭860జుఏ అంపే విధ్వంనక హేతువే ! ఖీఫీ దృష్టిలో విపవం బూడ్డువావ్యవస్టకు విధ్వంసక గా జ 0 కతువవుతుంది. విప్ణవమే శ్రీశ్రీకి జగన్నాధుడు, ఆ విపష్లవమూ ర్తి అధిరోహించే రధమే కవిత్వం. దాన్ని లాేే చళ్యాలే విప్తవకారులు, సామ్యవాద విష్ణవం వచ్చినతిరువాత ఏర్పడే కామి రాజ్యానికి ఇాామికనియంత అధిపతి అవుతాడు. ఆ శా9ిమిక నియంత విప వనాయికుజే నియంతయే తభ భాఏంచే జగన్నాధుడు, రా శ్రీశ్రీ హృస్వలిపినంవిదానం పరిమాణాసి+ బటి నపలో మహః న్నటి కాకు గుణగొరవాన్నిబట్టి ఏ కావ్యమైనా గొప్పదవుతుంది. శ్రీశ్‌? కావ్య ప వ సంచి ౯ సం అంగే బృహత్కావ్యం' కాదు, (58వ ప్రకరణంలో శీలం మహాకావ్య ల 0 చ లం రిం 0 ర్ప సాగించాను, ఒక కవిత కలిగించే రసోద్దిపనం మోద్యా ఆఅ కవిత ఇమిడిం బృవాద్వన్తువు మోాదా, ఆ కవిత అభివ్యంజించే వి సృతార్హం మోాడా మహాకావ్య త్యం ఆధారపడి ఉంటుంది, దానికి కదిలించి మార్షి క ౮ ) మార్చించి, ము డివించి, పెనునిడుక వచెలించి,. పరివూర ఫు బరుకిచే,. లత ఎంగ నుముందుకు నిడెపిం చ్చ ల్ధి 0 ర్తలల సే ణం కూడా ఊండాలంటాడు శశీ, ఈ లతణాలన్నీ జగన్నాధుని రధచకా్రాలు ఖండికలో ఊన్నాయి బృహ త్కావ్యంలో అయిళే కవికి తన వై వుణ్యంలోని అంచులనన్నింటినీ మెరిపించడానికీ వలసినంత అవకాశం ఉంటుంది. కానీ ఖండ కావ్యంలో కవి తననె ఫపుణ్యశతధారలను పరిమిలే వలయంలోనే ఇమిడించగలగాలి. అందువల్ల కవినిప్రుణతకు ఖండ కావ్యమే గీటురాయి అవు ఉంటుంది, బూడ్డువావ్యవస్థలో అతివేగంగా సా ప్రనంగాన్ని రాసేందుకు పొర్దుహాండ్‌ 1 ఆధునికాంధు కవిత్వము 577 పే.

మహా్యపస్థానం

608 నంవిధానం వచ్చింది, అతివి స్త ఖశీవిషయాన్ని అందించడానికి మెలిగగ్రాఫ్‌ సంవిధానం వచ్చింది. ఒక పెద్ద దృశ్యాన్ని చూజేందుకు ఫొటోగాాఫ్‌ సంవిధానం వచ్చింది. ఈ సౌల భ్యాలనన్ని ఇిటీనీ కవిత్వం ద్వారా అందించడం అధునికత్వచిన్నా మవ్రతొ ంది ఈ పొదు, సట (గ థ్రీఫ్రీ కాన్యశీల్పంలోక్‌ తీసుకున్నాడు. శ్రీశ్రీ ఖండి కావ్యం ఈ లవజాలు గలచే! 'జగనా+ న్‌ రేల్సామీతో ట్రత్ర్‌. చ్య్రిన్వలివినవిధానం. పెక్కు. పోకడలు పోయింది. కాన్న.

వివరిస్తాను- ఇ (1) కొన్ని చోట్ల పదాలే సంపూర్ణ వాక్యార్ధాన్ని ఇమిజించుకుంటాయి ! (2) కొన్ని చోట్ల ధ్వనులే భావవ్యంయక శ్వ్వాన్ని సాధిస్తాయి. (9) కొన్ని అవరాలే ఆపగాన్ని ప్రతిధ్య నిస్తాయి. (4) “జగన్నాధునిరధ చక్రాలు. 14కి హ్రస్వపాదాల పరిమాణం గల ఖండిక, ఇందులోని పాదాలు కోన్ని అనుస్తుపష్పుకన్నా చిన్నవి, తక్కినవి అనుమ్రష్తూపరిమాణాన్ని మించినవి కావు, అయినా ఈ గీతంలో నే నస్తుగారవ౦, నంవిధానశిల్చ్బం, నంటబేళశం, రసొవేశం అనేనాలుగుఅంఇాలూ అల్లిబిలిగా అల్లుకుపోయాయిః (5) “జగన్నాధునిరధచ శా9లులో నాలుగు (ఎధానవిషయా లున్నాయి (2) సామాన్యుల దుఃఖదుర్భర జీవితం (0) సామ్రాజ్యవాదుల యుద్ధోన్నా శ్రదం (0) (పగతివాదుల తిరుగు బొటు (64) సామ్యవాద(పపంచావతరణం, స్థూలంగా ఈ నాల్లింటినీ ఈ ఖండికలో (ప్రదర్శించిన తీరు అద్వితీయం. ఇందులో శ్రీశ్రీ రసా వేశం కరుణానికీ వీరానికీ మధ్య శఆరటాలు కెరటాలుగా ఊగినలాడింది. (6) సామాన్యజనులయెడ సానుభూతితో ఆరంభమైన నంబోభనలే వారి జీవితాన్ని నంపూర్ష ౦గా చిథతించాయి. కవి ప్ర త్యేకంగా వారి జీవితాన్ని నరి ంచవలసిన అవనరం లేకపోయింది ఈ గీతం మొదట్లోనే వడుసంబోధనలున్నాయిః అవి వల వడ్పును సూచిస్తాయి. ఇది వాం్వలివిలా మెలకువే'!. (7) 'సఖులవలన పరిచ్యుతులు, జనులవలన తిరస్కృలులు: సంఘానికి బహిమ్మ తులు, జతాసువులు: చ్యు తాశయులు, వృతా యులు వాతాగులో' అంటూ దీడుర కాలవారిని చీర్కొని చంటనే ఏడవకండేడవకండి లని పడా రృడంలో గొప్ప నంతీప్తలే సాధించ బడింది. ఏఠంతొ నమాజంలో ఏడుస్తూంళేు కవి వీరిని మాతృ నూ ర్తిలా ఓచారుస్తున్నాడన్నమాట' (8) సామాజికుల దుఃఖాల తీవ్రతను శంకు నందీప్రపద చి త్రలలో ధట్టించి చూపించాడు లీ (2) చాభాసర్చదస్టుళొ అనేద్ధి సాము కరిచినప్పటి జీవన్థురణ నమన్యలో ఉన్నవారు వీరు. వావ్రట్రతుకుల సంధ్యాకాలంలా పీడితవన్లీయా లున్నా రన్నది వాస్తవం: ఇది అర్థిక బాధయే శాదు, హార్దిక బాధ కూజానుః ధాం బూర్జువా వ్యవస్థల (0) శని జేవతర్‌ధ చక )పుటిరుసులో పడి నలిగిన దీనులు క గే పదచిత్భం. నగన్నార రభం సామ్యవాదమైతే శని జీవతరధం బూర్జునొ వాదం, రరతకాం ల పడ్డవారూకాచు ఏరు, రధ చ(్రపటికునులలో పడి పీప్పీపిప్పి అయిపోతున్నవారు పరం నమే లేకుండా పోయింది. లోహరాక్షనుల పదభుట్టన వంటిదే ఇదిం పరవీడకునికి (పతీక శని వత (9) మూరక్ష్తం కలగికలగి

604 శ్రీశ్రీ కవిత్వం వస్తువు, నంవిదడానం బూనాడులు కదలి కదలి మిీపేేవ్రులు కనలి కనలి అన్నప్పటి (క్రియల అమేిడితత్వంలో హ్రన్వ లిఫె నిక్షిప్తమై ఉంది, రక్తం నాడులు చ్రేవులు శరీరంలోపలి భాగాలకు (పతినిధులు. వఏడుపువల్ల దారుణమెనబాధథ వరికి కలిగింది. బాధననుభవించేవారు పీడితులుకాగా ఆ బాధను తనదిగా భుఫీంచు. కుంటున్నాడు శీత శ్రియల. ద్విరుక్తత ఫీడితుల దాకుణబాధకు వ్యంజకం,. (10) 'వ్యధానివిష్టులు కభథావళిష్ణులు" అనే రెండు పదబఎధాలూ అక్యంతసార్హకాలుగ " పుయోగించడం. ద్యారా శ్రీశ్రీ హా్రస్వలిపిని సాధించాడు, బల / ధనవంతులు బల / ధసహీనుల్ని వ్యధలయందుంచుతున్నా రే కాన్‌ వారికి నపహాజంగా. కలుగుతున్న బాధలు కావవి, ఇదీ వ్యధానివిష్టులు లోని అర్థ్ధవారమ్యం. ఎవరి కధలకు ముగింపు లేనట్లు కనిపిస్తోందో వారు కధా +4- అవశిష్టులు ఫీడితులవి అంతులేని కధలు. (11) వలా లను ద్విరుక్షంగానే కాక అనేకోక్కంగా (పయోగించి పొదుఫుకు భంగంకలిగిస్తున్నాడా అన్నల్లు (ఛమకలిగించి, అర్హాల పొదువను సాధించడం శ్రీఫ్చీ (హాన్వలిపికి బక విచిత్రమేణం: జగన్నాధ జగన్నాధ జగన్నాధరధచక్రాల్‌ అని ముమ్మారు జగ న్నా భశ హ్లైన్ని ఆవృత్సం చేయడండ్వారా నిశ్చితత్వం సూచితమయింది. రధచకాల్‌ రధచ్శశ్రాల్‌ రధచ([క్రాల్‌ రథ చ్మక్రాలొస్తునాయొస్తు న్నాయి అంటూ పలుమార్లు చకా్రాలఖు అవృత్తంచేయడంద్వారా. విస్తన వేగాన్నీ గమన నంరంభాన్ని అభివ్యక్షం చేయడం జరిగింది, రధచకాొల ఆవృత్తి ని మురో మాకు వచ్చేశాయ్‌ విచ్చేశాయ్‌ అనే[క్రియలతో కలివి (ప్రయోగించి ఆశ్చర్యాన్నీ అద్భుత త్వాన్ని సలిపి లోని గడుసుపోకడ, మొయిల్దారిని బయిళేకన రధచకాాలు అన్న ప్పుడు మొయిట్టారి బూర్జువామా రానికి నంశేతం, భూమారం సామ్యవాద మారంగా ఊహించు కోవచ్చు. (18) మహా(ప్రస్థానగీతంలో (ప్రజలంతా కదులుళాడు.. అవతారం గీతంలో. చేవే లంతా కదులుతాదు. జగన్నాధుని రథచకాొలు గీత లో రధిచ(క్రాలే. కాకుండా కొండ లన్నీ కదులుతొయి. “సింహో చలం కదిలింది ! హీమాచలం కరిగింది | వింధ్యాచలం పగిలింది ! సింహాచ ఇ9 హిమాచలం వింధ్యా చలం నంధ్యా చలం మహానగా లెగురుతున్నాయి.' కదలిక ఎగరడంగా మారింది ఈ విధంగా భిన్న గీతాలలో ఒక భావసమైక్యం సాధించడం క్రీశ (భాన్వలివీ విశిష్టలక్షణ౦, ఎనభై లతల మేడువులు ఎగిరిపడుతున్నాయి. అని మొదటిగీతంలో ఇప్పీన ీశీలే మహోనగాలెగురుతున్నాయి అని తుదినీతంలో చెబుతున్నాడు. ఇంకా గిరిశిఖరాలు తిరుగు తున్నాయి అ౨టాడుకూడా, (1 శ్రి ఒక్టాక్కమాటతోనే ఒక పెద్దభావాన్ని ఆనిష్కరిస్తాడా శీత! ఊరవతల-సీరింకిన చెకువుపక్క_ బెట్టునీడ -గో నెలతో కుండలతో ఎటుచూస్తే అటుచీకటి - అ దుఃఖం పటు నిరాశ _ ఇెరసాలలు _ ఉరికొయ్యలు కాలువలో అత్మవాత్య _ ఇవన్ని మె కానీ వాక్యాలు కావు, పారి.శఛామిక విప్తవవైతన్యం పల్ల లభించిన ల్నిగాఫీక్‌ సౌలభ్యం

మహ్మాపిస్థానం

605 సంక్షిప్తతలో (ప్రతిబింబిస్తోంది. పీడితులు పడిన ఇక్కట్లను వరామర్శించే సందర్భం ఇది, (15) “జగన్నాధ రధచ(శ్రాలులో పొడిపొడిమాటలే ఎక్కువ. వాటిద్వారా వాతావరణాన్ని స్ఫురింప చేయడం వా9న్వలిపికి శిరీటప్రాయమైన శిల్సం. 'అశె రూం రూం మ్యటక్‌. ఫటక్‌ హంసల చణధ్వంసర చన ! ధ్వంనన చణహీంనరచన 1! విమవాయువు మరఫిరంగి టార్పీడో టోర్నాజో అది విలయం అది నమరం అటోఇటో తెగిపోతుంది! నంరంభం సంక్షోభం సమ్ముర్దన సంఘర్ష ణం! ఛాంతి శొంతి కాంతి కాంతి జగమంతా జయిస్తుంది అంటూ లెండవ ప్రపంచయుద్ధపు వ్‌తా వరణాన్నీ అందులో వర్గనంఘర్షణ చ్భాయల్నీ వినాళానరళరవికాసాన్నీ సూచించాడు శ్రీశ్రీ, ఈ సూచన అనితర సాధ్యమైన నూర్షంగా రూపొందింది. (16) ఆ₹ండవ(పప్రపంచయుద్దంవల్ల పర్యవ .సానంలో సామ్యావాదం లభిస్తుందనుకు న్నాడు శ్రీశ్రీ సంరంభం, నండోోభం, సమ్యర్దన, సంఘర్షణ అనే నాలుగూ క0యంగా. స్వాతంత్ర్యం, సమభావం సారా సావోర్దంల్‌ కలిగిస్తాయని నమ తన్నాడు శకం. నమరం ఒక సవనం, సమరంలోనిది ఇనుపదేగ- సవనంలోది మంట సంటః నమరనవనంలో విమానాలూ శాంబులూో శశికి ఇనుపడేగలుగానూ, నంటపంటలు గానూ గోచరించాయి. ఇనుపడేగ (దోహాలను తూలనాడుతుంది; మంటపంట దోపొలను తుడిచి చడుత్రుంది. ఇది తన స్వప్నం అని శ0శీీ సూచిస్తాడు. ఈ సూచన కసీసవుపదాలకో. జరిగి పోయింది (17) ఆశ్రారండో రంజో రండి! ఈ లోకం మా బేనండి! మారాజ్యం మోశేలండి[గోఅనే మాటలతో మహో(పస్టానం ముగింపబడటం గొప్పళిల్చం, ఈ నూటలు కమ్యూనిస్టు మాని ఫెస్టో లోని చివరినూటలకు కవి తారూపాలుః “కమర్య్యానిషు విస్త వమంళే పాలకవర్గాలు గజగజ వణకనీ ౨ కర కులు పోగొట్టు వొనేజేమో లేదు - తమ శృంఖలాలు తెప్ప వాళ్ళు గెలుచుకో

వలసింది ఓకే (ప్రపంచం ఉంది. సకల చేశ కార్థికులారా ! వకం కండిో.2 శ్రీథీ పృతీకాత్మక పదచిత్రాలు నించాలిజంనూ ఇమేజిజంనూ పునొదులనుంచి అర్థంచేసుకుని వాటిని ఏకభవనంగా మార్చుకోవడం అ్రథీకి ఇల్లి ంది. పదచితా)లకూ ప)తీకలకూ సేతువులు నిర్జించి ఊక్తిచమ త్కారం శెలయించడంలో శక కళాకారుడిధ ర్యాన్ని నిర్వహించాడు. ఇందుకు కొన్ని ఉదాహరణలు (1) “బాభానరుం' అనే తాపకపదచిత)ం బాధమొక్క- కూర త్వాన్ని ఛయంక ర తన్న గర త్వాన్నీ వ్యక్కం బెస్తోంది. (8) బ్రదుకు శాలి. అంటి. కాలినబ్రిదుకులు!. ఇది నంకొత్త ఊహాచి(్రం. ఇల్లుకొలడం; ఇయ్యి కాలడం నహాజవిమరోూలు. అమూర్త మైన బ)దుకు కాలడం భయంకరం. (8) శని చేవతకు ఫుఠాణాలను బట్టి శాకి వాహనం, కాసీ శనిగ్రవాంయొక్క_ దూపం ఎలాంటిది! ఒక గోళం చుట్టూ చక్రాలు తిరుగుతున్నట్లాంటాంది అది. ఖగోళ శాస్త్రం

టా గా కమ్యూనిస్టు పొక్సీ వణాళిక 75 పే,

006 శ్రీశ్రీ కవిత్వం వన్తువ, నంవిధానం నుంచి వచ్చిన ఊహ శనిచేవత రధచక)వుటిరుసులు. శనిదేవతీ నిరంకుశునికి (పతీకః (4) కూడు తేని గూడులేని పతులార! బిక్షులార! అనే సంబోధన వ్యతిక )మాలంకారంగ ల పదచిత$ిం. నిజానికి ఇక్కడ పక్షులు పీడితులకు ప్రతీకలు మాత్రమే. పీడితులూ ఒక పతం గల పక్షులే! (థ్‌) ఇది నవనం ఇది సమరం అంటూ యజ్ఞానికీ యుద్ధానికీ అభేదం కల్పించి హావిస్సులను యజ్ఞం ఇచ్చినట్లు మనుగడను యుద్ధం ఇస్తుందని భావించాడు శ్రీశ్రీ. ఆయుద్ధ ౧ వర్షకలహ మే: (6 విమానానికి ప్రతీకగా కల్పించబడిన ఇనుపడేగ విచిత్రమైన ఉఊహా. జేగవల ఎగిలేగుణం గల విమానం ఇనుముతో నిర్మితమయింది. జేగకు వేటాడే గుణం ఉంది. యుద్ధవిమాననూ అలాంటిచే. అదె దోంపాలను చూలగొడుతుంది. (7) విధ్వంసక శ స్తానికి ప్రతీకగా శ్ర్రీఆ్రీ కల్పించినది 'మంటపంటి, మంటకూ పంటకూ పాత్తుకల్పడం అపూర్వం* పరిపక్వమైన విలయా నలం మంటపంబ. ఇది దోపాలను తుడిచిపెడుతుంది, (8) స్వాతం(త్యం, నమ భావం మొదలె న అమూర్త భావాలు ఫునాదులై వాటిమోద ఇళ్ళు లేవడం, వాటిచుటూ శుభాలు పూయడం శ్రీలీ విచిత్రమైన ఊవావాస్త వికతకు నిదర్శనం, ఈ ఇళ్ళు జనావళికి అనడం శీథ్రీ అభ్యుదయ భావనకో ప్రతీక. (8) అమూర్త భావాలకు మూర్తిమత్త్యెం కల్పించడం శ్రీశ్రీ పదచిిత్రవ్రయోగం. ద్దోహాలు, దోపాలు అమూ్తాలే, వాటిని తూలగొట్టడం, తుడిచి పెట్టడం (దోహాలు ద్రోహు౬కూ దోపొలా ద్‌ ము రాని నప్పుడే, (9) స్వాతం్యత్యం కోనం, సమభావం కోనం, నంక్షోభం, సంఘర్షణ వాన స్టోముని (ప్రతిపాదిస్తూ శ్రీశ్రీ “హాలాపహాలం పొగ చూరింది అన్నాడు. అమృతోదరం సం సాగరమధనం వేసినప్పుడు పుటిన హాలాహలం ఇక; _డ నంక్షోభాని సూచిసోంది. పహీలొ హలం అనే పదాని ఈంం16176 ల న ఇన్మడ సండ్ష భన్ని ల్‌ హాలాన్ని మ్రైంగాలి (10 యు ఫ్రేఫ్రీ.. నిటాలాషి, విప్పిన నటభూర్థటి అహల్యా ఉదాహారణ సింహాచలం 'కెలుగుజేక గదిలింది అనే వాక్యం శ్రీశ్రీ 02602 కు చ్‌ ది అచలం. ఈ సింహాచ ంలోని పుణ్య క్షైక0ం. ఇది ఎలా కదులుతుంది ? కదలని లంమిద ఉన్నవాడు హిరణ్నకళివుని చంవీన నరసింహుడు, ఇలీడు శ్రేవలం నరసింహుజే కాడు, వరాహనరసింహు శ సళసింహూులొ డు అదిసూకర వేద వేద్యుడీతడు. వరాహనరసింహొ ధనఫ్వామ్యుమూర్తు లె న హిరణ్యాక్ష హిరణ్యకశిపుల ను రూఫుమాపారు. హి రణ్యశేబ్దం థనస్వామ నంశేతం, సింహాచలం కదిలిందంటే వరాహాన్సరప్సింప్రలుకు కదిలాడని లతవ్యూర్ద -* ఇప్పుడూ విరోధోొ ఛానలేదు. సామా)జ్యవాదుల్ని నిర్శూలించడానిశే వరాహనరసింహుడు కదిలాడు. “అవతారం ఖండికలో ఆదిసూకర వేదవేద్యుడు ఘుర్షు రిసూ కోరసాచగా దిక్స్పాలకాది దేనతలంతా వచ్చారని చెప్పబడి లే, “జగనన్నా ధునిరధ చ(శ్రాలు' ఖండికలో జగన్నాధుడు ఇామికోద్దర జాని క్ర బయిలు చేరి స్మామాజ్యవా దాన్ని వహించేందుకు మూడోకంటిసి చేరువగా సింపశచలాిపతి వంటి అవల వుషుషు లంతా బయలు చేరివస్తున్నట్లు చెప్పబడింది. (11) జగన్నా ధరధాగమనం వల్ల పెనా చలం కరిగింది అనడంలోనూ ఆం౦2476 1601016036 ఉంది. అనంత రత్నాలలో ఓపధుల

మహావస్థానం 607 నిండిన హిమాచలం ధనస్వామ్యానికి నంశేతం. (12) వింధ్యాచలం పగిలింది అనడమూ అలాంటి బే, వింధ్య గర్వాతిశయానికి నంశేతం సూర్య చం(ద్రగతులను అడ్డగించిన వింధ్యుడు అగస్త్యాగమవంజో తలవంచాడు, అలాగే జగన్నా ధాగమనంతో ఫాసిమ్లు పగిలిపోయాడ- శ్రీశ్రీ లయవిశేషాలు శిల సృజించిన మరికొన్ని లయవిశేపాలు _ (1) ఒక పదబంధంలోని వటైనా ఒక అతరాన్ని మార్చడం ద్వారా ఒక ఇాబ్దికవై చిత్రిని (వదర్శించడం శ్రీశ్రీకి కూసువిద్య. నిటాలావి నిటాలాగ్నిగా నిటాలార్చిగా నూర్చడంలో శ్రీశ ఇాబ్దికప్టభుళ్వం గోచరిన్తుంది. ఇందులో కబ్బవై చిత్రితోపాటు అర్ధవై చితి కూడా ఉంది. నిటాలాతీలో అగ్ని ఉన్నది కనుక నిటాలాగ్ని గా మారింది. నిటాలాగ్నిలో అర్చిన్సు ఉంది కనుక నిటాలార్చి అయింది. ఇక్కడ నిటాలా(క్ష) (చ(ఖు ఐదువమౌర్లు ఉచ్చరితమైంది కనుక ఇది "“మం(త్రలయ'” అవతోంది. (2) 'హింననచణ ధ్వంసరచన 1 ధ్వ్యంననచణ పాంసరచన 1-ఈ పడాలకూర్పులో అర్ధోచిత మైన “భయంకరలయ” ఉంది. ఇక్కడ భామకు భావం, భావానికి బామ అలంకారాలు, శబ్దం (శ్రీశ్రీకి బానిస ఫాసిస్టుల ప్రళయోన్నొ సీ వ్యంజకమైన ధ్వని వాడలెత్తించే చప్పుడు ఈ చరణాలలో వినిపిస్తుంది గారడీవాడు కాగితాన్ని చింపి (పోగులు. పెట్టి తిరిగి అతికి వేసీనట్లు పదాల్మికవుం మార్చి మరో కచుంలో పేర్చి అర్ధవై చితిని కలిగించాడు, (8) నంరంభం, నంక్షోభం, సమ్ముర్దన, సంఘర్ష్హ ఇ ఈ ఉదాహరణలో పదాదివర్త (కమలయ (ఆగ౦౦క్ర29610. [031090) కనివీన్తుంది, 'నంతోనే పదా యణ లన్నీ ఆరంఛభనువు తొయి- మొదటి శెండింటి చివర “భం వస్తే తదవాతి శెండింటి చివర *నణ'లు వచ్చో?

|| 88/ గర్జించు రష్యా! పాపవంకం నుండి పద్మాలు పుట్టించి కార్మికన్వర్గాన్ని కలగన్న రష్యా! యం్ర41 లోకవృత్తాన్నే కవి తన కావ్యవస్తువుగా తీసుకున్నప్పుడు ఆ కవి తేన యుగంలోని యుద్ధాన్ని కావ్యంలో వర్జించక మాన లేదు. ఆదికావ్యమైన రామాయణంలో మొనవదానవయాుద్బం ఉంది. వ్యాసుడు తనకాలంనాటి ధర్వాధర ్రరాజకీయ యుద్దాన్నే తన కావ్యానికి ఇతివృత్తంగా పీసుకు న్నాడు, వ్యాసవాల్మీకులు రాజకీయాలకు అతీతంగా కవిత్వాలు రాయనే లేదుః మెగ” ధర్దుపయోన్నే నమర్దించారు. తెలుగ కవిత్యంలో తిక్కన తొలిరాజకీయకవి, అతడు వర్ణించిన యుద్ధం తన కాలంనాటిది కాకపోయినా ఆ యుద్ధ వర్ణ వల్లో తిక్కన రాజకీయమై తన్యం మ్యూ(తేం స్పష్టమవుతుంది. కానీ ఆ తరువాత 'తెలుగుకవుల్లో ఈ రాడకీయచె తన్యం లోపించిందనే చెస్తు వచ్చు. 1పబంఛాల అవళతారికలలో పరిపాలకుల దిగ్యిజయయాడత్రలను వర్ణించడం చూసే, (ప్రబంధ రె ల కవులకు కొంత రాజకీయనై తన్యం ఉందనిపిస్తుంది. కృష్ణరాయలు చనిపోయాకా గజపతి దండే వసే వెద స ష్‌ క ల పెద్దనగారు ఆ గజపతిని వెక్కిరిస్తూ రాసిపంపిన సీసపద్యం!1 పెద్దనగారి రాజకీయచై తన్యానికి న్‌ సెర్మర్భనం, (పతియుగంలోనూ రాజకీయాలతో జీవితం ముడిపడి ఉంటూనే కాంటాంది లి

• ఆ జీవితమే సాహిళ్యానికి ముడిసరుకు కనుక రాజకీయాలకూ సాహిత్యానికీ నంబంధం అనివార్యమయిన విషయం, ఈ సత్యాన్ని గుర్తించని కవి జీవితంనుంచే పారిపోయినవాడను , అప్పుడు సాపీ న తాడు, అప్పు సాహిత్యం జీవితసమన్యలకు దూరమై పోతుంది. ఆ కవి ఈ పుపంచంలో భౌతికంగా వ, ఉంటున్నా ఆతని దృష్టి ఆధ్యాత్భికంగానో కాల్పనికంగానో పనిచేసి ది్య్యలోకాలను అన్వేపిన్తో ఉంటుంది. అతడికి ఈ వాన్నవజీవితం మాయ; పారలౌకిక విషయం సత్యం, ఇటువంటి సొహొ త్యాన్ని కొందరు సార్వకాలికం అనీ సార్వజనీనం అన్‌ అనవచ్చు. గానీ అది నమకాలికం కాక్‌ పోవడం వల్ల నిర్టీవం అనక తప్పదు, సజీవ నవీన సాహిత్యానికి సమకాలీన జీవితరాబకీలో సంన్యృతుల పతివింబనం తప్పనినరి ! పరిపాలకుల సన్మానాలనందుకొవడానికి కొందరు శిషకన్చులు నజీవనమాజూన్ని కస్‌ లు వనువుగా తీసుకోకుండా ఏ వురాణగాధలనో రాయడం జరుగుతున్న ప్పుడు జాూనపదకవులోళు వి వ్‌ తేదు. పల్నాటి వీరచరిత్ర, బొబ్బిలియుద్ధం వంటి (ప్రాంతీయ రాజకీయగాధలు (వ్రజాకావా్ర లా 1 రలాయరావుతుగండ అనే చాటువు - మనుచరిత్ర పీఠిక

మహ్కోవ్టానిం 609 అవతరించాయందుకే ! ౨0వ శతాబ్ది (పాంతీయక లహోలకు గాక (వపంచయుద్తాల కే అంకురార్పణ చేసింది ఈ యుద్ధ్మపభౌవం అన్ని బేశాలమిద్యా అందరి జీవితాలమాదా 'అన్ని రంగాలలోనూ కళలమాడా పనరించింది, గురజూడ అప్పారావుగారి కవిత్వం (పధమ(్రపంచయుద్ధాన్ని గు నించకపో లేదు, అందుకు ఆయన రాసిన 'దించులంగరు అనే ఖండిక నిదర్శనం. కానీ ఆటయ్మేన అనంత౯ం వచ్చిన భావకవ్రులు రాజకీయాలకు బహుదూరమైపోయారు. వారంత" అంతర్భుఖు క్రై వ్యక్షిన్నా శతం(త్య[వియులై సౌందర్యర నా నుభవంకోనం కవిత్వాన్ని అంకితం చేళొరు. భారత -జీళఠంలో స్వాతేర్యత్యంకోనర, ఆంధ్ర జీళంటో న్వరాష్ట్రంకోనం జరుగుతున్న పోశాటాలను గమనించిన కొందరు కవులు తమ గళాన్ని జూతీయపఫు నరుజ్జీవనోద్య మానికి మాత్రమే అంకితం చీళారు వారికవితల్లోకూడా రాజకీయని బద్ధత (90110021 ర0మమ12620 లేదు. శాజకీయచై తళ్యం కూడా వారిలో అంతగా కనిపించదు బనవళాజు అప్పారావ్సు దువ్వూరి రామిరెడ్డి వంటివారిలో నంచెం రాజకీయ వైతన్యం తొంగిచూసింది

అభ్యుదయకవిగా అవత$ించడంలోనే శ్రీ శ్రీరాజకీయటై తన్యం పరివిప్పుకోసాగింది, 1980ల లోని ఆర్థికసంక్షోభమే కనిత్వాన్ని మలువుత్రిప్పడానికి ఫ్రీశ్రీకి ప్రేరకమయింది. 1891 లో మొదలైన మొదటి[ప్రపంచయాద్ధం నాటికి భ్రీఖ్రీ నాలుగేళ్ళ పసివాడు. 1౪17లో రష్యాలో వచ్చిన సామ్యువాదవిస్ల వం నాటికి శ్రశ్ల్రీకి వ్‌జేళ్లు నిండాయి. కవిగా కలంపడుతున్న మొదటిరోజుల్లో నే శ్రీశ్రీని నువోభారతగాధ ఆకర్షించడం. అతనిలో నుప్కమై ఊన్న రాజకీయవై తన్యానికి ఒక ఆనవాలు మొట్ట మొదట రచించిన “విశ్వరయాపసందర గానము" గాసీ కొంచెం బేయితిరిగాకా రాసిన 'నమళాహ్వానము' గౌన్‌ ఖ్రీశీ వీరరసాభిమానాన్ని వొలిచి ూపిస్తాయి. బవ, పరీక్షలో కృతార్హుడె కూడా నిరుద్యోగజీవి తొన్ని గడపవలసీవచ్చిన శిల 1988 లో ఆ దారి ద్యానికి -జీశ రాజ కీయా తే కారణం అని గ్రహించాడు శాజకీయవ్యవస్థ ఆనాటికే బూర్జువాల అధ్రినంలో ఉంది. అ వ్యవస్థలోని పరథీడనపరాయణత్వంమాద తిరుగుబాటు చేయడమే కవిగా తన కర్పవ్యమని గురి క శీ 9కి శాజకీయై తిన్యానికి కొండగురు. గౌష్టం 113000 0 211 10 61151082 06 1 6 పే2[ంలో 05 01269 56088169 అనే మార్కిఎస్టువ్యాఖ్యప) కారం శ్రి ప్ర పం ఇాన్ని చూడటం పా ఏరంభింవొడు. వర్షక లహాలకు రాజకీయాదే. ఆధారరగం. మాశవకాతి చరిత) అంతా వర్షకలహోలతో నడిచింది. వరన వర శ యు సను శాం ఉంది. శ శ్రీ కవిత్వం బూర్డువావర్ల రా యవన వే ఆరంభం ప! గెుందు కీయాలను సమరిస్తోంది. 1989లో శండవప్రపంచయుద్ధిం జా

[77]

610 శ్రీశ్రీ కవిత్వం చన్తువు ఎంవిదానం ఆశేళ్ళగా శ్రీల సాంఘిక రాజకీయవై తన్యంతో నే కవిత్వం రాస్తూవచ్చాడుః 1989 లో ఎళ్చిన యుద్ధంలో వర్లకలహాం అంతర్జీనంగా ఉందని భావించాడు శీ0సీ, పీడితవర్లాన్ని సమర్డించే రశ్యామాద 1941 లో నాజీసామాజ్యవాదులు దాడిచేనీనప్ప్తుడు ఆ యుద్ధానికి వర్షకలహా నర్టరాపమే సిద్ధించింది. శ0శ్రీలోని రాజకీయై తన్యం వేయిపడగలు. విష్వూకుని బునగొట్టింది ఆ సందర్భంలో చే. అంతకు ముందు సిద్ధాంతపరంగా నూ ఆశయాల పరంగానూ రాజకీయకవనం రాస్త్యన్న శ9ల్లీర ఇక ఇప్పుడు ఆచర ణాత్మకరా జకీయక వనం శాయక తప్పలేదు, 1941లో థ్రీఫ్రీ రచించిన “గర్జించు రష్యా" గ్‌తం సామ్యవాద రాజకీయక వి త్వానిక్‌ ఒక మచ్చుతునక, 1989 సెక్షైంబరు 1వ తేదీన 'రెండవ(ప్రపంచయుద్ధం మొదలయ్యేనాటికి శ్రీల ఆంధ్రప్రభలో ఉద్యోగిగా అన్నాడు. కనుక యుద్ధవార లను బాగా 'మనించే అనవసరం, అవ కాశీం కూడా కలిగాయి, 1941 జూన్‌ 22న నాజీజర శ్రినీ సోవియట్‌ యూనియన్‌ మిద దాడీవేసిన వార్హ, సోవియట్‌ వై మానిక సేనలు యుద్ధరంగంలోకి దిగినవా ర్త శ్రీ శ్రీని శాజకీయకవి త్యా వేశంలోకి ఆకర్షించాయి. ష్మతికల్లోవచ్చిన యుద్ధవుప తాకశీర్షి కయే శ్రీశ్రీకి కవిత్వంలా కనిపించింది? అగాటం 5ం*16ఓ &1? ౨౦|౯06 129 క0%86 1000 20009” అశే వార్శయే తన 'గరించు రప్యా' గ్‌ శానికి 'ప్రరోచన అని థ్రీల్రీ సయంగానే చెప్పుకున్నాడు, నాజీ సోవియటొయిదం ఒక అంతరాతీయ వర్షకలహాంగా శ్రీశ్రీకి కనిపించింది. నాజీలు సామ్యవాదశ (త్రువులు కనక వారి న శనానికి సోవియట్లు విజ్యృంభించడం శ్రీశ్రీకి ఉచ్వేగంకలిగించింది, “ కిందటియుదంలో 1116 0% 52110826 అనే వార్తాకీర్తి కను ననునగా ఎన్నో రోజులు పతికలో చదివిజంటాను. అన్నిసార్లూ నాకు అ మూడుమాటలు ఎంతో ణి ద్వేగాన్నికలిగించాయి” అసి ఇప్పుకోచే చిప్పకున్నాడాకచోట ఖ్రీతీః ఉ ద్వేగం కలిగించడం (702602) కవిత్వలకణంగా భావించిన థ్రీ క్రీ ఉజ్వేగహేతువైన ఈ కీయయాద్ధవార్త నే కవితావస్తువుగా స్వీకరించడంలో ఆశ్చర్యం లేదు. టై శ్రీఖ్ర రాజకీయికవిత్వం 'రండువిధాలయినది, (1) సామ్యవాదరాజకీయాలను నమర్జి ంచేది 'చేశీయమైనా అంత న్రే[ేయమైనా వామపతీ రాజకీయా లే కీసి స్ఫూరినిస్తాయి.. (ప్రజల తిరుగు కాటుకు శ్రీశ హృదయం టిద్విగ్నమె స్పందిస్తుంది, (2) ఫ్యూడల్‌ బూర్డువారా జకీయూలనో వ్యతి రేకించేది. ఫాసిస్టునియంళ్ళ త్వాన్నీ వ్యూడల్‌ నిరంకుశ త్వాన్నీ బూంర్డు వా వ్యాపార స్వా్ధాలనొ క్రీఫ్ర వ్యృాదయం సహించదు, అటువంటప్పుడు శ్రీశ్రీ కవిగా భఛీడనభీముడిలా గాండీవిలొ విబ్బంభింది మాటల ఈకలను విసురుతాడు; పదాలపామశుప తాన్ని (పయోగిస్తాడు, ఈ ఇండింటిన్‌ మనం “గర్జించు రష్యా" గీతంలో నే చూడవచ్చు. రప్యాను సమర్థించడం వాచ్యంగా జరిగిం జర్భనీని 'ద్వేషంచడం వ్యంగ్యంగా జరిగింది ఈ గీతంలో, రష్యాను సింహంలా నర్జించమన్న్య వెద్దప్రులిలా గాం(డ్రించమన్నదీ (శ్రీకృష్ణునలా పర్జన్యశంఖం పూరించమన్నదీ ఒజర్భునీమాదో

మహా(పెస్తానం ష్‌ జర్ధున్‌నే “ద్రార్జన్య రాబ్యం' అన్నాడు తీ “స్వాతంత్య శత్రువుగా హిట్లర్‌ నే శేత్కొన్నాడు ల హిట్లర్‌ గుండెల్లో బన్లెంగా రహ్యాను (ప్రనరించమన్నాడు. జర్జున్‌నాణీలను పరవీడనావదొలుగా చిత్రించి, వారి (ప్రాణాలను రహ్యా భైరవీవలె (మింగవలసించే అన్నాడు, ఆ యుద్ధం కక (నవనరంగం'లా తోచింది. నమరంచేస్తున్నది జర్భుసీ అయితే సవనం చేన్తున్నది రష్యా. అంద ఖే సర ఉవాలు బర్జుననాజేలవి,. అగ్నివర్దాలనూ రక్తపహతాలనూ సృష్టిస్తున్న నాజీలక రహ్య బుద్ధిచెప్పక తప్పదని శ్రీశ్రీ ఉ్రేకంతో. పలికాడు. “ఈ నమరం తుది చూడక ఇక నలిచివో శాదు;. తిరుగులేని (పకిజ్ఞ తీసుకో రష్యా!" అని సావేశంగా (పార్టించాడు శశ, హిట్లర్‌ తో వీర్పడిన ఈ యుద్ధంవల్ల సా(మాజ్యవాదులనూ అభ్యుదయనిరోధకులనూ అంతమొందించడం జరుగుతుందని శ్రి ఫ్రీ విశ్వసించాడు. (ప్రపంచమంతా సొమ్యువాదం అవతరిస్తుందని నన్నూడు,

1 940లలోని అంతర్జాతీయ రాజకీయవిషమవా తావరణాన్ని శ్రీశ్రీ తన గీతంలో (ప్రస్తా వించాడు. “ఇట్టుబడికూటాలు' కట్టుకడుతూ బలం వుంజుకుంటున్నారు. కుట్రలు పన్నుతున్నారు. కూ హగాలు "లేపుతున్నారు. ీడియోలలో వీడకవర్లానికి అనుకూలంగా. (పచారం (అనత్య (ప్రచారం) సాగుతోంది. రాజకీయాలలో నిజాయితీ లోవీంచింది ఈ అవిస్‌కిని శ్రీశ్రీ "రంకు వీపాలు'గా చేర్కొన్నాడు. ఇటువంటి విమమపరిస్థితులలో రష్యావంటి సామ్యవాదో క్సౌహా ధురంధరమెన బేళం ఎలాగూ ఊపకోళాదు. తనమిదికి దండయా (త్ర చేసినప్పుడు అనే ఊరుకో రాదు. ర్యా చారిత్రక చాధ్యతే వహింబాలని శీలం ఊ్రేశించాడు. “మరథిరంగులు శెచ్చి మందిచ్చి రష్యా! విమానబాహువులు విసురుతూ రష్యా 1 అంటా డందుశే, అంతర్జాతీయుగా అంతటొ సామ్యవాదం ఆవిర్శవించడానికి దోపహాదం చేయడం కమ్యూనిస్టు దేశాల అశయాలలో (పముఖ మైనది. అందుశే “అనంత(ప్రపంచం అంతటా నీవై నీ గొడుగునీడల్ని సాగించుర ష్యా' అన్నాదు. రప్యామిాద శ్రథ0కిఉన్న అభిమా నాతిశయానికిది పరాకొస్ట్రాం 1941నాటీ ట్రపంచ పరిసితు బే ఈ అభిమానానికి శారణం, (వపంచమంతేటా సా్య(మాబ్యవాదులు ఫాసిస్టులు పెట్టు బడోహారులు, వలనవాదులు వ్యాపించి సరవీడనపరాయణత్వంతో విబ్బంభిన్తున్న కోలం అది. అప్పటికి రప్యూ ఒక్కటే సొమ్యవాద దేశం, ఆ పీడన నుంచి మానవాళిని రక్షించడానికీ రష్యా ఒక్కడు నమరమనే టోవె అభ్యుదయవాదులది. అయితే రప్యూకూడా నియంతృత్వ దేశ మవుతుండా ? " శాదని ఇప్పడానిశే “స్వతంత్రిలే, నమానత సాధించు రహ్యా![' అంటూ రప్యా భ్యీయాలను స్పష్టంచేశాడు తీత

1941 నాటి అంతర్జాతీయ శాజక్రీయ- సాంఘీక పరిస్థితులను శీర మార్కనస్టషరురంతా అరంచేనుకున్నాడు ఆ పరిస్థితులు విప్ణవాభిముఖంగా ఉన్నారని 1 అవగాహాన, సుప్త కూళాలు శ్ర లుకుంటున్నాయనీ పపంచం పడగెత్సి బునకొట్టి లేచిందని కార్మికులు, కర్షకుల్పు

619 శ్రీశ్రీ కవిత్వం వస్తువ, సంవిధానం తాడితులు, పీడితులు శెరటాలుగా పొంగి తిరగబడుతున్నారనీ (పపంచం సామ్యువాదంకొ సం పరిసకర్థంగా ఉందసీ కోటిగొంతులు రష్యా నహాయాన్ని అర్థిస్తు స్నాయనీ కోటిచేతులు రప్య్యూ రాజ్టకీయదృక్పథాన్ని కాగిలిస్తున్నాయన్‌ శ్రీశ్రీ రాజకీయవుటంచనా (90116021 2556560069) స్తో సుప్తకంకాళాలు (నిదిహోతున్న ఎముకల గూచ్ళు)వై తన్యంలేని చాసినజూతులకు (పతీకలే ఆ జాతులన్న ఇరవయ్యోశ ఆాబ్బంలో మేలుకున్న వే. స్మామాజ్యవా దుల పదాఘాలెౌసికి ప్రపంచం పడగెత్సి బునగొట్టడం కూడా జరుగుతూన్న బే, ఈ ప్రపంచనర్పుం వీడితపంపంచ నర్పమేః 1980ల్లో పీడితప్రజల తిరుగుబాట్లు ఇండియాలో క్యూబాలో, చిలీలో, స్పెయిన్‌లో జరుగనే జరిగాయి. కార్చికుల సమ్మైలూ పహాక్కు_లకోనం స్వేచ్భకోసం జరిగిన పోరాబాలూ. పిపంచ చరిత్రలో 20వ శతాబ్దిలో మొమ్మురంగా కనిపీస్తాయిః అంతకు ముందు ఫ్యూడల్‌ వ్యవస్థమిాద బూర్జ్యవాల తిరుగుశాశ్చై. కనివీస్తుంది. ఇపుడు బూడ్డువా వ్యవస్థమాద కార్మికుల తిరుగుబాటా వచ్చింది. ఫీడితు లే శి్రిశి0ిక కెరటాలుగా పొంగి కనిపించారు వర్గరహితసమాజం సాధ్యమణ్యే స్వప్న మేఅని రహ్యా సరూపించింది. అందువల్ల అందరికీ రష్యా అఆదర్శమయింది. సోవియట్‌ రహ్యాకూ నాజీలకూ జరిగిన యుద్ధం (పపంచ చరిత్రలో ఎంత (వముఖంగా పురోగమన శీలం గలదో 1శీశ్రీ ఆ యుద్ధపు తొలిదశలో నే గుర్తిం చగల్లడం శశ రాజకీయచైతన్యానికి గొప్పవిదర్శనం 2 రష్యన్‌ సంస్కృృతిై శ్రీశ్రీ అబిమాన? “గర్జించు రష్యా” గీతంలో శీ్రీశీ) తనకు రమ్యన్‌ నంస్కృతిమిద ఉన్న అభిమానాన్ని (ప్రస్ఫుటం చేశాడు. 1941 నాటికి శ్రీశ్రీ రష్యాను కళ్ళతో భూడలేదు కానీ కళలో మూశొను అందుకే రహ్యా గతవర్యమానాలనూ భవివ్యత్తునూ మనన్సుళ రూపొందించుకున్నాడు. శ్రీల దృష్టిలో మరోప్రపంచం అప్పటికి రప్యాయే. రష్యన్‌ సంస్కృతిలో క్రశ్ట్ర మూడు (సవానెా ఫాలను గుర్తించాడు. అందులో మొవటిది రాజకీయసంస్కృృతి, వ్య క్తి స్వతెస్పిద్ద స్వాతం లై దా తా!/పకొతనిర్లతిక (ప్రపంచ (_తాతా!/ భావికాల న్వర భవన నిర్మాతా! అనశే మూో నంబోధనలూ రప్యా రాజకీయనంన్కృతిని ద్యోతకం చేస్తాయి. (2 రూసో అన్నట్లు ఎగ్మిగ్గ2 15 0008 669, 286 6౪607౪66 86 15 10 42005 అచే మాట (పపం చరాజకీ యవ్యవస్తలను చూస్తే నిజమే అనివీస్తుంది. మానవుడి న్వతస్సిద్ధ మైన స్వాతింట్యాన్ని అపహారించే శక్త లెన్నో ప్రపంచంలో బయలు జేర ళొయి. ఒకవ్యక్తిని మరొక్కన్య క్షీ ఒకజూతిని వేరాశజూతీ కీడించేీ నాంఘీక ధర్భుం అమలులోకి వన్తూఉొంటుంది, వెపమ్యం, స్వార్ధపరత్వం, కాటిల్యం, ఈర్ష స్పర్థలు ఒక వరంలో ముదిరి, మరో వర్గం యొక్క న్వాతంళ్యాన్ని దోచుకుంటాయి శ” చా ఇల్‌-త 500% [0005 01 9 0564 1254 9 ఉ ఊఉవ5[10%5 1115100016 6.55 2 127-128 9.

మహా(పస్తానం ఇ 618 పీడసళర్తు లను అణచివేసి నర్వతోము ఖంగా వ్య క్తి స్వాతంత్యాన్ని తెరిగి వ్య కి. ధారవోయడం ఒక్క సామ్య వాదవ్యవస్థ శే సాధ్యమవుతుంది. రప్యా అటువంటి స్వాతం(త్యాన్ని తన టేళం లోని వ్యక్తు లందరికీ భారవోసింది. అన్నదాన విద్యాదానాచులకన్నా మన్నమొ చే స్వాతం (కష గయా. శి డానం, అది అధునిక కాలంలో దాతృత్యానికి చరాకాష్ట, రష్యాను స్వాతర్యత్య దాతగా పరిగణించ శీంక్స్రీ రవ్యన్‌ శాజక్రీయసంన్కృతిని (ప్రశంసించాడు. (9) ఇట్టుబడిదారీన్యవస్థ ఎవరికి రతా కలిగిన్తుంది? ఆ వ్యవస్థ ఎవరికి పఅందుతుందో ఆ వర్గానిశే నకలవిధరతణలూ లభిస్తాయి. అన్య వర్లం వీడితవర్ల మే; అండులోనివాలే పతితులూ నిర్ణతికులూను. ఇటువంటివారిని ఉక్షించడానికి సామ్య వాదవ్యవస్ట్‌ బక్క సమర్థమయినదిః కష్టాల పాలవ్రతోన్న వారిని రటీంచడం ఉత్తమ నంన్కృ్భృతికి లవణం, సుఖాలనుభవిం చేనారికి మరిన్ని సుఖాలందించడం పీృననంస్కృృళికి ఆన వాలు, రస్యాలోని సామ్యువాదవ్యవస్థ పలితనిర్గతిక ప్రపంచాన్ని ఉన్నతీకరిస్తోంది అదీ దాని శాజకీయినంస్తృతి. (0) ఛవివ్యత్తో సుఖసంపదలలతో తులతూగిడానికి నర్వ మానంలో కృమీచేయడం స్ట వో ర్త న అవనరం, ఇది సామ్యవాద రాబకీయివ్యవస్థ లో నే సాధ్యమవుతుంది. అన్య శాజకీయవ్యవస్థల దృష్తి గతకాలీనాశ యాలను వునరుద్ధరించడం మాద లగ్నమవుతూ ఉంటుంది. “భోవికాల న్వకర్హ భవసనం' అశేమాటద్వారా థ్రిథ్రి “కమ్యూనిజం ను సూచిస్తున్నాడు. వర్న మానం *“ఫోవలిజంి అయితే భఎవ్యత్తో “కమ్యూనిజం' అవుతుంది. దోపీడివర్హాలున్నంతే కలం ప్రసంచంలో నూన నతావాదానికి సంపూర్త తే లేదు. దోవిడిని రద్దుచేసి మానవతానమాన కొసిద్ధాం తాలను సమగ్రం మా శేయడ మే. కమ్యూనిజం లత్మ్యం ఇ క్తి ననునరించి. (శమ; అక్కరననునరించి జీతం అనే సాంఘి3విధానొన్ని అమలువరచగ లేగ కమ్యూనిజం భావి కాలస్వర్శ్యభవన ము, సర్వజన జీవన | 4 జ నే నికానమూ వ్య క్త్‌గలె స్వాతంత్యపకాశమూ ఊద్దీప్త మయ్యేది సామ్యాబా నద్యవర్థలో న ఖీ శాల న్వర్త భవననిర్మాణం ల్‌ అంతా ఇామికు లే! అది [(శామిక రాజ్యం నే సాధ్యమను ది. నోమరు లా స్వర్ణ భవనంలో నివసించడానికై నౌ అమూగ్యులు కారు. త్త రెండవది సాహిత్యా ౯౪9 క్‌ లి నంన్కృ తి ఫ్రుష్క్‌ న్‌, గోగోల్‌, 'ెకోవ్‌, టాల్‌స్టాయ్‌ /డోస్టోయ్‌ వర్క, గోర కూనీన్‌/ శిల్పసమా)ట్టులై_/జీవిలేం మథియించి/పాపచంక ంనుండి పదాల ఇట్టించి/ కార్టిక సళ న్ని కలగన్న రష్యా! అనే నంబోధనలో రవ్యన్‌ సాహిత్యసంస్క తియ పదాలే లేస నిమి ం చేశాడు కలీ వెపంకులో రమ్యన్‌ సొహిళ్యేం కొత్తమలువులు తిరగదాని మోర్గదర్శోకు రాన నుహార చయితలనందరినీ చీర్కొన్నాడు. రళ్యు (ఏ ఫ[ంనుంచి టంచడ పాప ౦చిప 0 అపూరమ్రాన శిల్పం మొదటిది. బీవితమధనం రేండవది పాపపంక్‌ 9 దాలు వటం రా నోలనదిః ఈ నాలుగూ ఆధునిక రష్యన్‌ సాహిత్య మూడవది కార్మిక న్వన్తొస్ని కలగనడం నష రై వ సొహితో నపష్టలంలే” శిల్పసమాట్టులే! ఏవ పలా విశీిమలత ణా లుగ" శ్రీల భావించాడు శో ల తదృకృుధంతో శవలిఐంపె వునడిచే యనవాదులో నిళాశొవాదులో కారు కనుక నే వాస్తవజీవి స్ట్‌ ఎ ంవై

61 శ్రీశ్రీ కవిత్వం వస్తువు నంవిరానరి ఆశయాలతో రచనలు చేస్తీ ఆ రచనలలో సామ్యవాదవ్యవస్టను కలగనగలిగారు, ఆ భవ్య స్వప్నాలే రమ్యన్‌ రాజకీయవిప్త వానికి ప్రేరణ కలిగించాయి. సాహిత్యం రాజకీయాలకన్నా ఘుందు ఉండగలదని రవ్యక్‌ సాహిత్యం నిరూపించింది. శీంశీ9 చేర్కొన్న రహ్యన్‌రచయితే ళా ఇంచుమించు 19%, ౨0౮ శ తాబ్బులవా గే! ఏరి రచనలన్నీ ఆధునిక రమ్యన్‌ నమాజూన్ని “దూపొందించడానికి సాంన్నృతికంగా దోహాదంచేసిని వే3, ఇక మూడవది శాజకీయ ఉాతి్వికనంనృ్నృృతి, మార్కు ఎంగిళ్స్‌ బుఖారిన్‌ బకూనిన్‌ / (శోపాట్కిన్‌ భావాల కోలాహాలంతో4 లెనిన్‌ తపస్సు /స్తాలిన్‌ సేద్యం/జ్వలించిన ఫలించిన నముజ్వుల "తేజం! యునై ఇడ్‌ సోవియట్‌ సోమలిస్టుశాజ్యం ! అనే నంబోధన రష్యన్‌ తాత్సి్విక సంన్కృృతిని (పతిబించిస్తోంది. ఇందులో శిఖ పేర్కొన్న (పవక్కలు రష్యాలోని తాత్త్విక విష్ణ వాసికి మార్గదర్శక లు. తాత్త్విక విప్లవమే రాజకీయవిప వానికి నాంది కనుక ఆాతి పకి విస్తవం క్ష్‌ ల ఆలీ 'ేనిచే రాజకీయవిప్షవం రా నేరాదని శ్రీల ని గ్ధారించుకున్నాడు రమ్యన్‌ తాత్తి వకనంన్క భి శీవలం రష్యన్‌ (ప్రవక్తల ఆలోచనలఫలిత మే కాదు; మార్క్సా ఎంగెల్సు ఈ ఆత్త సంనృృృతికి వితామహులు వారిద్దరూ రష్యన్‌ జాతీయు తే కారు, అయినా వాది నిదాం తొలను థి న 3౩ మిం 0౧ గష3312 గా వీనుతిశెకి.న ఆళలెగాండర్‌ఫపి ౯ ౯ జు 7 కాలో కూడా రాకాడు. (66215120 2 180060 గగ ౮) ప్తాండిర్‌ పుష్కిన్‌ (1799-1887) కవితలూ నాట ని ౩ 2 ౧6 ౧9169, శ06 3600ల గెం00ట3 మొదలె నవాతని 6చనలుం కా ల్బనికవాతావరణంలో ఊయాలలూగుకున్న రష్యన్‌ సాహిత్యాన్ని వాన విప తోకి కో వో న్యంలో నమా జక్షాళనకుపక్శమించి తా ల ల వాన విక పృంపంచంలళోకి తోసి నిితహాన్య క్తి 70 న ఎస్‌ వి. గోగోట్‌ (1809-52) నవలలూ నాటకాలూ కూడా చరాకాడు చురెనివ్‌. టాల్‌స్టాయ్‌. డాస్టోయ్‌వస్కీలకు మార్గదర్శిఆయాడు గా గ నాటకాలురాళాడు, దరిదు ణే శీ 6 03060001 6616121, 00644 50418 వంటి న న ఏలన్నాా పేడితులన్నా అపరిమితమైన జాలినిప్రుదర్శినూ సమాజవాన్నవికతలు అన కధల్ల్‌ నాటకొల్ల్‌ అవూర్యంగా చితించినవాడు ఎ పి 'షెకోవ్‌ (1860-1904) గాలం నంజ 6411, 00 0106 5130003, 19 ౧000) 001494 వంటివాతని |వ ్ష గా వినుర్శకుణుగా పుభ్యాతినారించినవాడు కౌంట్‌లి (ఎఖ్యాతనాటకాలు నవళలారచయితగా, మేధానిగొ, ? జు ౦ మయోటాళ్‌ స్టాయ్‌ (1828-1910). 729 ఇర మండ06, శ0087 కలాగ84 నడ 18 1 వంటివాయనరచనలు తనదేశొన్నత్యానికి దారిచూవి తనపుజల్ని మూఢవీళు నాలనుంచీ బానినతనంనుంచీ దరిజేర్చి మానవతాళశిఖడాలనిక్కించేందుకు రచనలుచేసిన మహాఫురుముడొ క దేశభ క్తుడూ మా ్సంగోర్కీ (1068-1936), రష్యాలో నామ్యవాదవ్యవన్థను కళ్లారా చూనీ అనందించిన భాగ్యళొలి గోర్కీ ౧86 గడం(లీల, 706 0౪6 060119 వంటివి అతడిరచనలు నవలాక చయితగా పతికానంపాదకుడు గో రాజకీయవిప్లవవాదిగా పే గొంది, జీవితంలో అనేకకష్టనష్టాలకు గురిఅయిన మేధావి ఎఫ్‌ జోప్లో యవస్కీ (1821-81) 06 కంట86 0 6 లర, 0006 2964 0015550026 వంటివి అతడిరచనలు ల మనస త్వచితణతో నవలలు రచించినవాకు అలగ్జాండర్‌ కూపిన్‌ (1870-1988) క క. గెశ్‌ం00%, 06 02661 వంటివి అకడిరచనలు ఫుష్కిన్‌నుంచి కూప్రిన్‌ వరకూ ఒకళతాబ్దిలోని రవ్యనస్‌ సాహి క్యఫురోగమనాన్ని స్మరింబాశొ శ్రీ ఫ్రీ" 4 “మార్క్స్‌ ఎంగిల్స్‌ మహాపువ కలై మాన వఫురోగమనమార్గాలు జెరువగా' అనేది పాఠరాంఠర9+ చూ శ్రీఖ్రీిసా రెండు కావ్య, 1211-12 పే సంవాదక వ్యాఖ్య

మహ్మావస్థానిం [ఏ5 స్వీకరించడం రష్యన్‌ నంన్కృళిని ఉన్న తీకరిస్తుంది. అంచేకాదు; ఆ మానవప్రురోగమసమార్ల దర్శకుల సిద్దాంతాలను ఆచరణలోచూవిఎచిన ఘనత మొట్టమొదటగా రష్యాశే లభించించీ కార్డ్‌ మార్క్‌. ( 1818-88) శాత్త్రీయ కమ్యూనిజానికే వీతామహుడూ అంతర్జాతీయ కార్మి? 1 వర్లానికి మహోవదేశికుడూ అయితే ఫెడరిక్‌ఎంగెల్సు (1820-96) అతడికి పైదోడుగాడన మేధావి. డి కమ్యూనిస్టు మేని వెస్టో వీ్రి సవ్య వేదరి. ఆన్థిక జొన్న ఏంమిద మార్కు్యుచేసిన సాంఘీక విశేషణ, కుటుంబం అస్తి కళ్ళే తత స్‌ు మూనవపరిణాముంవంటి అంకాలమిోద్‌ ఎంగెట్బు చేసిన నొతనపరికోధన్‌ మాసవజూతి తత్త ్యవివేచనకే నవద్వారాలు తెరిణాయి, పేటినన్నింటినీ మొట్ట మొదటగా అందుకున్నది రష్యా, వ్యక్షిగతేమైన అస్తి ఫొస్తులకు స్వస్తి దాస్పడంద్యారా (తీ00!160% 0 పంల నింప) నర్షరహితనమాజాన్ని స్టాపీంచడమే పీరద్దమా కన్న కల, ఆ కలను నిజం చేసింది రమ్యా. అందుకు ప్రథాన పాత్రుభాడులు వి ఇ, లెనిన్‌ 1870-1944 చె వీ స్టాలిన్‌ 718739-1958), మాక్క్టిజానికి వీకద్ణ రూ స్రయోక్ష్త్యలు, అందుచే శశి పీవి పేర్కొంటూ శనిన్‌ తపస్సు జ్యలించిన వేజయూా స్టన్‌ వేద్యం ఫలించిన 'చేజమమూ ర్యా అన్నాకు, శొనిశ్‌ ఒక విష్ణ వబుమేగ శ్రీకి కనిపించాడు, నిజమే ! లెనిన్‌ వంటి విష్ణవనాయకుడు లేని సామ్యవాద విప వాన్ని (1817 అక్టోబరు) ఊహించనై నా ఊహించగలమా? లెనిన్‌. లేకపోతే మార్క్స్‌ నిద్ధాంతాలకు పరణామవిశాసాలుందేవా!. లెనిన్‌ 'జేకుంకు అంతర్జాతీయ కార్జికవర్గ నవైశన్యం ఉంజేడా? లెనిన్‌ బేకుంళే సోవియట్‌ కమ్యూనిస్టుపార్టీ పుట్టీ ఉంజేజా!5 లెనిన్‌ తపస్సు చ్వలిం చింది శాడకీయాచరణంలో నే కాదు అాళ్తి సకర చనట్లో కూడా.” ఖ్రీతీ ఈగీతం శాసేనాటికి నిన్‌ లేకు, లెనిన్‌ మరిణానంతరం ఈ స్థానం అ(క్రమించిన సాలిన్‌ ఉన్నా డు, అతడే శండద(ప్రవంచయద్ధంలో నే సై నీనవాలుకు జనొబు చేప్పీన మసహాయోధుడు, సెజాదికి 'పరథీడనావరుల (పాజాలభ్రైరవో అయినవాడీళడే.. స్టాలిన్‌ సేద్యంభలెంచిన రమ్యికని ఫేత్రీ ఇప్పడంలో సొర్దక్యం పంది. సోపలిస్టుపారి[గ్రామికీకరణానిీ సమష్టివ్యవసాయవిధానాని రహాంలో అంకురాలువేసినవాడు ఈ స్టాలిన్‌ మహాశయుడే, అల్టోబకువిన్లవంలో ళెవినకు సవా చపరీగా ఫోపీయట్‌ యూనియన్‌ వ్‌ మ్యూనిస్టుపార్టీ క్రి మొదటి కార్యదర్శిగా స్టన్‌ సేద్యం ఫలించింది. శాని అలని నియంతృళల్వేం ఖ్రభ్రీ తనగీతంఠానేనాటిక్‌ ( 1941 )ఇంకా చరమనీమలకు యాం లు? 100021 ఊం? క00)00200 తీగల థమన్‌ తీ 5640685 0 ఫై0050వ (థి కలాయుల ఆ మం.

616 శ్రీశ్రీ కవిత్వం వన్తువు నంవిధానిం చేరలేదు, రష్యూమోాద ఉక్కు తెర దిగ లేదు. అందుశే స్టాలిన్‌ను ఈగీతంలో శ్రీశ స్తుతించాడు. మరో-చోట స్టాలిన్‌ “ఇటీవలి (మా)ఇన్‌స్పిరేమన్‌ గా పేర్కొ నడంకూడా జరిగింది ఎన్‌. ఐ* బుఖారిన్‌ (1888-1988), ఎం, ఏ, బకూనిన్‌ (18141876), ఏ వీ. కోపా చైన్‌ (18421921) అనే ముగ్గురు తత్త 6వేత్తలూ రష్యన్‌ జాతీయ లే. పీరి విప్త వదృకృధం మార్క్సీయధోరణికి కొంచెం ఎడ మైనది. బుఖారివ్‌ మార్క్సిజానికి కొన్ని విషయాల్లో విరుద్ధంగా వర్షించడమేగాక లెనినిజంను కూడా వ్యతి ేకించాడు. 1987లో నే ఇతడ్ని పార్టీ నుంచి బహిస్టు రించడం జరిగింది, బకూనిన్‌ అరాజకవాది (&34500130, మార్క్పిలెసినెన్లు పిప్ప వానికి భిన్నమైన రాబ లు లి మీ శ “నరోదిజం'8 ఆతని సరిపషారమార్షం. 006 9253101 [0౯ ర6[రం0/00 18 2150 2 0099600676 233102 అన్నది ఆతని ఆశయం. కోపాట్కిన్‌ కూడా అరాజకవాది యే. ఈ ముగ్గురినీ శశీ?) అభిమా నించడానికి కారణం వీమిటంశేే ఏరి భావాల ప్రాిభావం ఆరోజుల్లో శ్రశీ్రీమిద 'ప్రసరించడమే! లా కాన్‌ శశీ? రానురాను మార్క్స్సిజం-లెనినిజం యొక్క శాస్ర యదృక్పధాన్ని గంహించి, వీరి వావాలను తిరస్కరించాడు, అందుకే మహాప్రస్టాన గీతాల మలిముదిణలో ఈ ముగ్గురి కసూ తొలగించడం జరిగింది, అనల వేదిక ముందు అస్త్రనై వేద్యం, జగమంతా బలివితర్జి? నట భూ టు నిటలామీ, షగిలింది మహాప్రళయం జగంనిండా (ప్రగల్భిన్తుంది. సంవర్శపుతుఫాను మేఘం? కుదా నయన మనగ జూ మ ( జ్యాలిక వంటి భావాలకు శ్రీశ్రీ లోని అరాజకవాదం9 కొంతవరకూ కారో యింది. అయితే “న నె ల క రోదిజం ప్రభావం థ్రీశ్రీ మహాప్రస్థానంలో కనివీంచదుః బుఖారిన్‌? బకూసిన్‌, న. ?పాట్క్‌న్‌ల ఆాత్తిికదృక్పధం అపరిపక్వ మే_అ శాస్త్రీయమే అయినా రష్యన్‌ ఉంది. లతని 8 ౫80 300121 500806 0" 6 166010౪ 00 జాం61300 12 5312 ౪23 136 (208815 01 116 6252013 [08 06 20010008 01 ౧06 0611 12169 206 2 26108] ౯౭64150100 698 0" 96 1206 ఇస100 00100264 10 16 12960706౯5. ॥ 4 ౨000020 0[ 0100502 యః 9 4 ౧౦౧/-౦౦౧986013 $0610-200111102] 696 188 13 208616 (0 211 2860064 203 6 ఈ1020039810 05 06 ౯016622126 206 0006609036 06 4౮6513 0 ణి ఫీ 017206 0ఇ9ల౩212 80 00 91088638 00306161 08866 01 12026-90816 గకంర పంటల రం 2822001986 రం08106 100 1000661266 20011[0% 0% 6 51266 2౫6 6009 న 6 9033101110 05 ౪808 06 0010860183 3246 466 [60216 [006 ౧? 00" భం 1670141100. 4 01060985 6!

89,/నిజంగానే జడలు విచ్చిన సుడులురెచ్చిన కడలినృత్యం శమిస్తుందా? 194] నశ్వేజనాః సుఖినోభవంతు అన్న అఆకాంత భారతీయసాంస్కృృతికాదర్శాన్ని నిరూ వస్తున్నా వాస్తవానికి అందరకూ సుఖంగా జీవించిన కాలం చరిత్రలో కనిపించదు. ఎందువల నంశే చరిత అంతా “వర్లపో రాటాల చరిత్రయే కనుక; నరజాతి చరిత్య) సమస్తం పరవీడన పరాయ ణత్వమే కనుక. కానీ సర్వజనసుఖక ర మైన కాలం శావాలనే ఆశయం ఆశయంగానే మిగిలిపోకుండా భూమండలంమిోదవ వాస్తవమై రూపొంచాలం కే సామ్యవాదం సిద్ధించవలసింటే! అందుకు మారాొంతరం లేదు. “స్వస్తి వజాభ్యః పరిపొాలయంతాం న్యాయ్యేన మాన్దేణ మహీం మహీశాః నోబ్రొవ్యా శ్రేక్యః శుభమస్తు నిత్యం లోకాన్సమస్తాః సుఖినోభవంతు అనే ఆకాంతు. స్పష్టంగా ఫ్యూడల్‌ వ్యవస్థలో రూపొందిందనడానికి ఆ శ్లోకంలో సాత్యం కనిపిస్తుంది. ఇదీ నిజానికి ఒక ఆశయమే. న ఆశయాన్ని ప్రబంధయుగక వులు శీరసావహించారు కనుకనే వారి ప్రబంధాలలో శాజుల పరిపాలన నిమ్మళంకంగా ఉన్నట్లు వర్ణింపబడుతూ వచ్చింది, నిజానికి లోకమంతా. సుఖ పడింది _ అనడానికి ఆధారాలు శేవు ఉన్న ఆధారాలు కవుల వర్ష నలే, అవి అత్యు క్షి లేకుండా సాగలేదు ఈ కవులు రాజుల ఊప్పుతింటూ రచనలు సొగించడంవల్ల అఆ రాజుల పరిపాలనలోని కీడనను గురించి వ్రాయనే వ్రాయజాలరు. దనగారు. వర్తించారు జ్య జృావన ౦0 (. కృష జేవరాయల పరిపాలనలో పజలెంతో సుఖపడ్డారంటూ _ పెద్దినగా ం ఆత్ర, ఇ ధూమశేలుకో భ జనులకు నతివృష్టిదో మభయంబు. వాసె/ గంటరాగ న మూడు "తొల =, ఉతునూంరి మరుభూములందు నెల, శల నెత్తువడియె,/నూ న నఘస్యూర్ప నుద్ధతభూమిభృత్క_టక 0 ల్త పాల మ్‌ ఖల సద్వ్రజమును హానందమున నుస్కి నతిోయిల్లెల/ వానలు నిండంగురిసె/నా ల్‌ ౯ నళా(్యడీశ్వర నారసింహ/భొవిభని కృష్ణరాయ బ్రజలకెల్ల ను నడురామళాబ్యమయ్యె:/ బార న ౮ ఈ నరనలో శాజపరిపాలనవల్లి ఇంప గ ధాతిిం శ్రాలం ॥ ణ డభుఇదయమొంది/ పంఫపుమాణిం ళీ అత్వు కి లోని అంోమేః అలక కంలో వాని మంగళాంతేం చేయాలనే నియనుంతో (నాటకంలో భంగ ల కాల ననూ సొంరోచిషని పరిపాలన ఎంత్‌ నుఖంగ” ౧౧౨ ల విద్దనగారు మనుచరిత్రను ముగిస్తూ స్వా [72]

618 శ్రీభ్రీ కవిత్వం వన్తువు నంవిదానం వానలు నరవితో వర్షించాయట! నన్యములు వేళ్ళం గొల్బుగ విజ్ఞుపీగి పండాయట! అరోగ్యప్రలే పాత్రైశ్వర్యవంతులై మానవ్ఫులు నూశేళ్ళూ (బతికారట! పూవుబోమలు పతి చేవతలయ్య్యారట సెభయతస్కర వ్యాధిభయాలడగి పోయాయట! ఫలపయణునుమాది బహుపదార్ధాలూ రన ధసామగీ9) ఎసకమెసగాయట! ఈతిబాధలూ అకాలమరణాలూ లేవట! ప్రజలు తామర తంపర గా వృద్ధిపాందారట! స్వారోచిషుడింత న్యాయంగా ప్రపంచాన్ని పొలించాడట' మానవ జూతి వకాలంలోనై నా కోరుకునే సుఖమయ భౌతికజీవి తానికిది ఆదర్శకల్పన మాత్రమే. ఈ ఆద శ్శాన్ని నిజంచేయడం కోనమే మారక్క్సిన్టులూ ఆలోచిస్తున్నారు. ఆ ఆదర్శాన్ని నిజం చేయడానికి ముందు నమాజం పలా ఉన్నది? అనే మామాంన అవనర మవ్హృతుంది ఆధునికకవి బూర్జువాస మాజంలోఫుట్టి తనచుట్టూ ఉన్న నమాజం తాను కలలుకంటున్న సమాజంకన్నా భిన్నంగా ఊన్నందుకు బాధపడుతున్నాడు. ఈ జాధయీ అతని కవిళత్వొనికీ పర్యాయపదం అవుతోంది. మనసులో అట్టకుగున ఉన్న ఈ బాధ అ నేకకల్లోలాలను శీఫుతోందిం అనేక భావాలను కలిగిస్తోంది. నమాజూన్ని ఆదర్శాలమేరకు మార్చడానికి కవి (ప్రబోధంచేయడం ఒకమార్షం అవుతుంది, నరిగా గురజూడకవి వేసిన (పబోధాలతత్త్యం ఇచే, జేఠభక్సిగీతమం లే. ఇందుకు ఉదాహరణీయమే. ేళాన్ని పేమించవలసిందిగా ఈ కవి (పబోధిస్తే చేళర్ను (మానవుల్ని) (పేమించడంలేదు కనుకనే (పబోధించవలసిన అవనరం వీర ఎడిందన్నమాట. ఇది వొస్తవదృష్టి. ఆదర్శవాదిఅయితే జేళాన్ని అందరూ (శ్రేమిస్తున్నారనీ అందరూ వాడిపంటలొ పాంగివార్లిస్తున్నారని వెనుక చూఫ్రు మానివేశారసీ కత్సివైరం కాల్చి వేయబడిందనీ ఇప్పిటందే వాడు, లోకంలో లేనిదాన్ని కళాపపంచంలో ఉన్నదానినిగా నృష్టిఎచడిం నొన్ని యెడల ఆళ్మై నంచన. అది అవాస్తవికం, వర్తమానంలో లేనిది భవిమ్యత్తుళలా ఏర్పడవచ్చుననడం "లేదొ భవిపత్తును కలగన్నట్లు చెప్పడంకూడా అవాస్తపికమే అయినా అది అభ్యుదయ భావ నా్యేర గం దువ్వూరి రామిరెడ్డిగారి భవి్యిద్దర్శనం, థీ ఖీగార జగన్నాధునిరధ చృకాలు అలాంటి వే. మానవులంతా సుఖపడాలి అనే అఆకాంత ఒః ఎండమావిగా మారిపోవడానికి ముఖ్య కారణం బూర్డువాసా్యమాజ్య వాదశక్తు ల వీిజ్బంభఛణమే కాకహో తే ఒక్క తాబ్బంలోనే రెండు (ప్రపంచయుద్ధాలు సంభవించిఉం డేవికాను. ఈ యుద్ధాలు మానవజాతి ఛవిమ్యత్తను సంశ యుంలోకే తోళొయి, ఈ యుద్దా" లే మూనవజూతి అభ్యుదయానికి వె క్లానికంగా సోపానాలనూ నిర్మించాలూ * అందువల్ల మూానవ్రకు ఆశని రాశలమధ్య ఉోగినలాడుతున్నా డు. ఇండవ(ప్రపుచయుద్ధంలో నెాజీలకూ రష్యన్‌ సోషలిస్టులకూ. మధ్య యుద్ధం పర మైనప్పు డురయ్యన్‌ పతం నెగ్గితే మానవాళికి మంచికాలమే, కానీ నాజీపతం ని మాది ఇెడ్డకాలం తప్పదు, రష్యాను గ న్రించవలసినదిగా శ్రీశ్రీ హెచ్చరించడం మానవనసం తెమం

మహా్నావస్థానం క్షగి ఆ , మానవాళికి మంచికాలం రహిస్తుందా ఖా చారుణచ్వేసాగ్ని వెంచే జాసవలర్టం నకస్తుంచా?! హైనినల అస్‌ నంశాట్లు బిగిన్‌ పాడుకోలం అయిన్తుందా ? సాధుసత్వపు సోదరత్వవు స్వాదుతత్తద్థం జయిిస్తుందో స్థా జడలు విచ్చిన సుడులు రెచ్చిన కడలి నృత్యం శమిన్తుందా ? నడుమ తనడబడ్కి నడలి ముడుగ) శ్రీశ్రీ నంశయవాదతిరస్కారం 'జగన్నా ధునిరధ చక్రాలు ఖండికలో శ్రీశ్రీ మూనవాళీభవివ్యత్తునుగురించి గొప్ప అళా వాదాన్ని కటించి ఉన్నాడు. ఈ సన్నం నిజమవుతుంది! ఈ న్వర్లం బుజవొతుంది' అన్నాడు. శాన్‌ లోకంలో వెందరో నంశయాళువు లున్నారు వారికి చార్మతశావగాహాన "లేదు, అటువంటి వాద థఉీత్రీ ఆశానోదాన్ని నిరాకరించాడు. నొరు వేసిన (వశ్నలనే శ్రీల్రీ నిజంగానే ? ఖండికలో నిరూపించి శళాకోళం చేచోడు. ఈ ఖండికలో అడగబడీవ(పశ్న లన్నీ అకొవాది ఇెపక్పినమూాటల మొద బయశ్హేరిన వే, ఆ మాట లేవుటో కవి మనకు ఇన్పశేడు.. కానీ ఈ (హ్నోలలోనే ఆ మూటలు గర్భిళమై ఉన్నాయి. అఖావాది చూటలు అభధ్య్యాహార్యాలుం నిభబలోకం నిండుహూర్షళ సహిన్తురది | మానవాళీక్‌ ముంచికాల9 రహిన్తుంపీ | దారుణ బ్వేషాగ్ని పెంచే జానవపళుం నశీన్తుంటే 1 ఫాథుననత్వపు ఉజోదరత్యఫు సార్పాదుతే త్తం జయిస్తుంది ఖా జడలు విచ్చిన సుడులు లేచ్చిన కడలినృత్యం శమిన్తుండి శ నడుమలతడబడి నడలి ముడుగక సడవ తీరం 'క్రమిస్తుంది ! ఈ; నూటలకు మితబాదులు వేసే వశ్నలనే అలీ కావ్యస్టంచేశాదు. ప్రోలు సమాళోనాలను మన ఊహాశే వదెలివేపొడు. ద్వతీయ్య పపం చయద్ధర మగియశముండే. చని పర్యవసోనంి గరించి. శ్రీఫ్రీ ఉహిన్తూ ధు జ దులే యికులేచి, జనావళికి కుభంవొచి వచ్చాడుః నమభానవ్క, సభాం సౌహోర్టం వ్రునొచాల్వ లల | ; ఛాంతి లభిస్తుందని జగమంతా జయిన్తుందనీ వకటీంచాతు. కాస్‌ ఈ మ్యార్రం అళావొదం క దోజులో చొలొముంది అంతర్జాతీయక వుల్లోనే “తేకపోయింది ఉతావారణకు 1938 సెస్టాచరు న సేవ్‌న అంటి. రెందన(ప్రపంచయద్ధం ుద్నలెన మూదవరోడాన స్టీఫెన్‌ స్పెంర్‌ కాసిన మూటలు చూడండి 26118 10 ప్‌ లళ!కే 5 ఛటటి 20 | యడే

620 థీథీ కవిత్వం వన్తువ, నంవిధానం 1116 9షంపం ఇపంవి 1 26 ఏంయి 401 08 8065] అయితే ఫ్రీత్రీది శీవలం నిరాశమా[తం కాదు. నిజంగానే ? ఖండిక పాఠకులలో నిరాశను కలిగించదు. సంశయవాది వేసే (ప్రశ్నలకు పాఠకుడు డా “నాధానాలను ఆళావాదంతోనే జబుతాడు, జడలు విచ్చిన సుడులు ఇచ్చిన కడలి “ ఒత్యం శమించకతప్పదు. ఆ మహాసాగరనృత్యంలో చిక్కుకున్న పడవ ఈ (ప్రపంచమే. అది తీరం చేరక తప్పదు. దారుణ ద్వేపాగ్ని పెంచే దాసవత్వం నశించడం తప్పదని చరి(త ఇఇబుతోంది. బానిసల సంకెళ్లు బిగిసే పాడుకాలం లయించక తప్పదని తిరుగుబాట్లు నిరూపిస్తున్నాయి సాధు నత్వపు సోదరత్త్వపు స్వాదుతత్త 60 జయిస్తుందని రహ్యావిప్ల వం నిరూపించింది. అయితే (పళ్నార్ణకా లెందుకు ? భవిష్యత్తును ఆశావహంగానే నిరూపించవచ్చుగ దా అని ప్రశ్నిస్తే చానికొక్కశు కమాధానం. థ్రీత్రీకి కావ్యమ ర్యాదలమిాద ఉందే అపారమైన అభిమానం, ఎగిరించకు లోపహె విపాంగాలను అనే నిపే.ధానికి విధి అర్ధమైన శు మానవాళికి నిజంగా నే మంచికాలం రహిస్తుంచా? అనే (పశ్నకు అనుకూల తే అర్ధమై ధ్వనిస్తోంది. వైగా ఈ (ప్రశ్నలు (ప్రస్తుతి కాలంయొక్క- దురవస్థను వ్యక్షంచేస్తున్నాయి. మానవాళికిది మంచికాలం కాదు; పొడుకాలమే ! నిఖిలలోకం ఇప్పుడు హాసించడం లేదు, రోదిస్తోంది, (పపంచంనిండా డారుణబ్వేషమే కానీ గాఢస్నేవాం "లేదు చానిసలకిప్పుడు సం శెళ్టు బీగుస్తున్నాయి కాస్‌ స్వేచ్చ లేదు, ఈ సర్వారిష్టాలకూ కారణం బూర్జువావ్యవస్థ ఈ విధంగా కావ్యమననం ద్వారా భావాలను ఉద్దివితం చేయడం, తద్ద్వా” భావవిస్ల వాన్ని సాధించడం శ్రీశ్రీ 'భ్యేయం. శ్రీశ్రీ వృత్త్య నుప్రొనలు జడలు విచ్చిన సుడులు రెచ్చిన కడలినృత్యం కమిస్తుందా? నడుముతడబడి నడలి ముడుగకో పడవతీరం (కమిన్తుందా? అనే ముత్యాలనరంలోని డకారావృత్ని కడలి నృ త్యాన్నీ పడవ తేడ బాటునీ అభివ్యంజిస్తోంది. అనుప్రాసద్వారా అర్ధోద్దీపనం సాధించడం ఇ-దులో విశేసుం, “అడిగెదనని కడువడి జను నడిగిన తను మగుడ నుడువడని నడయుడుగున్‌” అన్న పోతన పద్యంలో "లేని గణవై చితి) ఇందులో ఉంది. పోతనగారి పడ్యంలో అన్నీ నగాతే. శ్రీశ్రీ గీతంలో నగణం భగణం నగణ౨ భగణం చమొదటిపావంలో జంటలుగా శెరటాలుగా నడుస్తాయి, నగణం, నగ నగణం, నగ౦ మూడవపాదంలో తడబడుతూ పడవలా నడుస్తాయి. పోతనగారిది చతుర(నగతి భ్రీథ్రీది మళుగతి, వృత్హ్యనుపాానలో' నృత్యలయ'ను ప్రదర్శించాడు తథ ఇటువంటి వృత్త, ఫ్రనుప్రానలను సార్థకంగా వాడిన కొన్ని సందర్భాలు మహాప్భస్టానంల ఉన్నాయిః స్విన్‌ బర్న్‌ కవిక్తి జ్వాలాతోరణం, కవితా ఓ కవితా వంటివి అందుకు నిలరోూొ వ. ం000 206 లం పసంరం[0 1/06,

90/నీడలు చూడు చూడు నీడలు ! నీడలు, ఫ్రాగమేడలు. = = పేదవాళ్ళ వాడలు! లాలా 9ట జూన్‌ ఓ

ఫ్యూడల్‌వ్యవస్టమాద విప్లవాన్ని సాధించిన బూర్జువావ్యవస్థ అధునిక నగరాలనూ ఆ నగరాలలో పరిశ )మలనూ ఫ్యాక్ట్‌ రీలసూ నిర్మించడమే కాక్క అంతవరకూ పల్లెటూళ్ళలో వ్యవసాయవు కూలిపనులతో ప్రశాంతంగా బ్రతుకుతున్న జనాలను తేన పరిశ్రమలలో పని చేయడానికి నగ రాలకు ఆకర్షి ంఛచి, వారి శే 9మవిలువను సొంతఅఆస్తిగా మార్చుకుంటూ. వారిని నాగరికంగా దోపిడి చేయడంద్యారొ వారి జీవితాలను దుర్భరం జీయసొగింది. సమాజజీవి తాన్ని సుఖవంతంచేయడానికి ప్రయత్నించిన బూర్జువావ్యవస్థయే నమాజంలో ఒక వర్గాన్ని దుఃఖభాజనం జేయడానికి కూడా క్చతువయింది. బూరక్డువా వ్యవస్థలో కార్మికుల జీవితాలు ఎంత అంధకార బంధురంగా ఉంటాయో మాత్కు) ఎంగెల్సులొ తమ మానివెస్టోలో నిరూపీంచాడు, అమాటలు చూడండి -- “ఆధునిక కార్మి కుడు పరిశ్రమలు అభివృద్ధి అయ్యేకొద్దీ 'వకిరాకుండా యింకా కీందికి పోతున్నాడు. = కార్జికుడు బుక్టాపకీరు అవుతున్నాడు. = లేన జానినకు బౌనిన (బతుకునై నా నమ్మక ంగా చూపించగల సామర్థ్యం లేదు చానికిలోక (బూష్డువావర్గాసిక)

భావకవి నగళాలలోకి (ప్రవేశించ లేదు; ప్రవేశించినా అతనికి పరిశ ఏమలూ ఇ్రామికులూ పారిళా)మికాధిపతులూ డోవిడీలు కనిపించ లేదు కనిపించినా వాటిలో కవి తొదర్శనం శానేలేదు. భావకవిత్వంలో పళ్లిటూరి (పకృలివా వర ణ9 అమాయిక జానపదుల స్నిగ్ధ (పణయజీవనవిధానం ( ఉదాహారణకు ఎంకినాయుడుబౌవలు); మధ్యతరగతి కుటుంబాల జీవననమన్యలు (ిన్నెరసొన్సి ఆమె అత్త గారు) మధ్యతీరగలి విద్యావంతుల ప్రణయ్షేశాలు (కళా; శివశంకరులు,: నోయని, వేదుల కవితత్తో) కనిపిస్తాయి.

వ్యూడల్‌ బూక్డువావ్యవర్థలకో వ్యతి శకి అవుతూ ప్రవేశించిన ఫ్రభీ కవిత్వంలో నగర వాలోవరణం, ఫ్యాక్టరీలలో ఇాంనికుల జీవితోలుః హోరి దారి[ద్యంః అకనమంకే మేడల్యు కూరి పోతున్న గోడలు అనివార్యంగా చోటుచేనుకున్నాలా? మార్కు ఎం ఇెప్పీన కః శార్మిక జీవనహొన స్థిత శ్రీకి బాగా అర్థమయింది. చాన్ని కవిత్వంలో వమవుగా తీసుకో వదం దారా తెలుగు కవిత్వంలో సూతి నాభ్యారోం అఆరంభించాడుః ాాాా

| కమ్యూనిస్టు పొల్టీ ప్రణాళిక శీ పే

622 శ్రీశ్రీ కవిత్వం వన్తువుు నంవిధానం "రండవ(ప్రపంచయుద్ధం 1915లో ముగిసిఫో యీనరికీ భారత బేళశంళలోని సొమాజ్యవాదులు ఎతిన్నారు. వారి పరిశృమలూ 'జెబ్బతిన్నాయి.. పరిశమలలో పనిచేసే శా్రామికులూ దెబ్బ గరు. 190477 లో ఈ దేశంనుంచి నిహ్మ్రఏమించదలచిన ఆంగ్లేయులు వవిధంగానూ కార్యక వెలను చక్కదిద్దలేకపోయారు సరిగదా వారి జీవితాలను మరింత నికృష్ణస్పికిలో పడ వేశారు. తొడకి శ్రకలు నిడలుగా మిగలిపోయారు, (శ్రీశ్రీ కవిత్వంలో కార్మిక జీవనసంక్షోభం ఆధునిక కార్టికుడ్ని (ల్ని కావ్యనాయకుకు (లు గా స్వీగరించిన ఉత, తన మహో (చస్థానంలో కార్చుకుడి వర్తమానాన్నీ కార్మికుడి భవివ్యత్తునీ చిత్రించాడు, వర్త మానంలో కార్థికుడొక జీవనసంత్రోభాన్ని అనుభవిస్తున్నాడు, అచిరభ విష్యత్తులో అతడు తిరుగుబౌటా వేస్తాడు భ విష్యుత్తులో అతడు సుఖజీవన తీరాన్ని చేరడమే కాక, నమాజుూన్ని అంతటిని దరి 'జేరస్తాడు, ఈ విధంగా కార్మిక జీవితంలోని మూకుదళలు శీశ్రీక గోచరించాయి, ప్రపంచ విప్పుడు కార్చికజీవననంక్షోభదశలో నే ఉంది. అందువల వీభత్సమే ఈ ఇావ్యజీవి తనికి ప్రధానరనమవుతోంది, అచిరభవిన్యుత్తులో వీరరనం, సుదూర భవిష్యత్తులో శాంతరసం (పథాన న్‌ా అగ అశ యు లు కాక తప్పదు, ఇచే భవిష్యత్మ_వి తాస్వరూప స్వభావాలను నిర యిసోంది, అందుకు శ్రీశ్రీ మార్గదర్శి, ర్త్‌యున్నా “నీడల ॥ ఏకే ట్ర జ కారువలే | ఖండికలో కారకుడి జీవనసంక్షోభం అధివాన వికనంవిధానంలో చితించబడింది. నాడు హి న్లో ర ఖీ నీడలుగా మిగిలిపోయావ, వారికి ఒక స్వరూపం లేదుః ఇల్లూవాడా లేదుః వి యుగాల దోపిడిలో వగదూరిన ఇారనాల జాకలు | దోకిడిమాద్‌ తిరుగుబాటు జరగకుండా శాననాలు చేయబడ్డాయి, ఆ శాననాల జాడలో నే నడుస్తున్న నిడలపి. ఆ జూడలే ఈ సీడలంటాడు శ్రీశ్రీ, నరనరాల రావిడిలో పొగభారిన జూలిజార్చుగోడలు ఈ సిడలు! పారి ఇా/మికవా ఆొవరణంలో పొగ భూరిపోయినవాళ్ళు కార్మికులే, అం జేకాదు ఏ౭చుట్టూ ఉఊన్నని కార్మిక జీవనసంక్షోభం “పేదవాళ్ళ వాడలులో చాగా క్రనివీసుంది. అవి సరనరాల వేదనలో బక్కచిక్కి. పడీపోయిన బతుకుగోడ లే! అవి తరతరాల రోదనలో బెక్కచచ్చి పాడుపడ్డవాడ లే! నరనరాల వేదనకు నరన రాలరావిడియ్‌ కారణం, తరతరాల ళోదనకు యుగయుగాల దోవిడి చీ కారణం, కార్మికులకు అభివృద్ది, వికానం 'లేన్చ, అందువల్ల నే వారు ఫూలులేవి కాడలవుతున్నారో ఇందుకు కారణం ఆ ఫూలను దోపిడిచేసుకునిపోవడ మే, అందువల వారు నిర్భాగ్యవ్రనీడ లల

వహస్టానుం 629 తున్నారు. ఆర్థికబలహీనతయే నిర్భాగ్యం ఈ నిర్భాగ్యవునీడలు తరతరాల ఇరసాలల పొదిగిటిలో ఒదిగిలిపడిపోయాయి. చెరూలలు నిర్భంధాలే; ఇ తేకాదు, రకరకాల తెరచాట్యూ వొదిగిటిలో ఒదిగిలిపడు ఎడారి ఓడలు ఈ కార్మికులు. రకరశాల 'తెరభాటులు సంప్రదాయానే జీవనళూన్యతయే ఎడారి భారవపానమే ఓడ. ఎడారిలో నడిచే. ఓడ ముందుకు వ్య కదులుతుంది ?

ఈ సీడలు-. ఈ కార్వికలు_. ఒక 'జీశనంపదకూ నంన్కృతికీ గర్వకారణాలు. ఎలా. అవుతొరు ? వారు వీడలే అవుతారు. చాలినన్ని బట్టలె నౌ లేకపోవడంవల వీరు సిగ్గులే కదా! ఇలాంటివానే 'జీశంలో ఆధికనంఖ్యాకులు. అందువల్ల -జీశమంతా అనాగరికమే నన్నమాట ఈ (్రీడల కెవరు కారణం ? దోవిడివారులే ! వీలే 'వీడిలు. ఆ ఫీడలతో (శ్రీడలాడులున్న నీదలివి. మండుకుండలలో చమటలోడుస్తూ పనిచేసే కార్మికులు సూర్యునితో ్రీడలాడుతున్న ల్లుగానూ సూర్యునిలో సూదులతో ఆటలాడుతున్నట్లుగానూ కనిపించారు థ్రీశ్రీకి ఈ బడలను ఎవరూ మూడ గేమని బాధపడుతున్నాడు అథ సెందుశే మేడలను కాక నీడలను నూడండని పౌచ్చ రినున్నాడు. బూర్జువా అభ్యుదయాన్ని మాని అచే అభివృద్ధి అనుళోవడం నరిఅయిన చావు కాదు, ఆ అభ్యుదయం పామీక మైనది, దానిచుట్టూ సిడలు మిగిలిపో కొయి, నిజమైన అభ్యుదయం కార్మి కాభ్యుదయం మా(తమేః

కార్తి క జీవనసంక్షో భన్ని అీతీ (పళెక్టై: జగన్నాధునిరథచ్యకాలు వాషు, వ్య ళ్యాసం వంటి ఖండిక లలో వాన వికంగా చిత్రించిజన్నాడాః శడలు'లోనిది అధివాస్తవ్‌కం.

్రీభ్రీ అధివాస్తవిక పదచితాలు వాన వికీతిను భూతద్దంలో లాగ చూపడమే రధివొస్త వికత లమ్యుం. అయితే ఇది అవా స్త వినం మా-(త్రంకాదు వాన నికతయీ దీని భూమిక. కానీ ఒక ఉన్నాడా స్థల నుంచి చూసిన వాస్త వికత అధివాన్తవికత అవుతోంది మనిషీ స్వప్నావస్థలో (వ్యక్తావ్యకంలో) ఎన్నోరమొవ విచి న్‌ న కు ఒక విధమైన ప్రతిచ్భాయలే. వాస వంలో అపాధ్య ఆాలను చూస్తాడు. అవి వాన వికతికు ఒ మై స్త ల్‌ శ అధివాన్తబికుకు కవిత్వంలో ప్రదర్శిస్తాడు: ఇందులో మెన వే స్వప్న ౧లోని వాన వాలు! వొటెనే న్య ర య న జీఈ పదచితా9లు అపొంపి దాయికంగనూ పయోగదృపి (ప్రధానమై పోతుంది, అందువల్లే ల ల న్‌ ఆజ దిని నిళాకరిన్తూ వి చితిని సృష్టిస్తాయి! బ్కా అనిదంపూర్వకంగా నూ ఉంటాయి హేతుబుది స్తూ ప్రస్తా 5 ఫపాయిడ్‌ సిదాంతంప) కారం అరం లేనిదంటూ క,_పుడీది అప్రయత్నర చనగా ఆవిర్భవిస్తుంది ద్ద ర్జ శతాపుటీ క్‌ రన స్త కోఎనొలిసిస్‌ (మనస 1 కళని) వద్‌ ఉండదు ప్రతిదానికీ అరం ఉంటుంది, (శె ("టా న త్యళొన . శే నరి యలిన్తులు ఫొ)యిడ్‌ సిదాంతం అభారీ౦ చ్వారొ దీన్ని ుజువుచేయప్రయత్నించాడు హ్‌ బై థె

శ్రీశ్రీ కవిత్వం వన్తువ, నంవిదానం చేసుకొని తమ రచనలు కొనసాగించారు. హోెర్చర్డ్‌రీడ్‌ (ఇంగ్లండులో ఈ ఉద్యమానికి నాయ కుడు) ఇలా చెప్పాడు:. మానవునికి మానసికంగా ఎన్నో శృంఖలాలు ఉన్నాయి, వాటిని బే టాహాలుకూడా సంకుచితంగా ఉంటాయి, అందుచే ఆ శృంఖలాలను బ్రద్దలు కొట్టడానికి పాక్‌ గతీ. రచనలు కావాలి. అజే అధివానవికత”2 అుటూ శీ) 1945 లోనే వివరించాడు. నే ం జాని అధివో సృవికళను వ్య క్రీవాదంగాగాక సామాజికవాదంగా (పయోగించాడు శ్రీశ్రీ: “సీడలూ నంపూర్హమై న అధివాస్తవిక రచన కాదు. అందులో కొన్ని అధివాన్నవికపదచి తాంలున్నాలూ' వాగమేడలు, జాలిజార్చుగోడలుు బతుకనగోడలు పూలులేనికాడలుు ఎడావ౨లో ఓడలు, సూర్యునితో క్రీడలు, సూర్యునిలో సూదులతో క్రీడలు మొదలయినవి అందుకు ఉదావార ణీయాలు. సూర్యునిలో సూదులుండటం, ఆ సూదులతో నిడలు ఆటలాడటం ఎంత అనంభవసో అధివాన్నవికంగా అంత నంభవం. ఆ సూదులు కిరణాల, ఆ కిరణాలలో పనిచేసే నీడలు కార్మికు లే, సూర్యునితో క్రీడలాడటం కానీ ఎడారిలో పీడలు నడవటం కానీ గోడలు నీటిని కొక జూలిస్మిజార్చడం కాస్‌ పొగలతో మేడలను నిర్జించడం కానీ అన్ని అసాధ్యాలే. ఏటి ద్వారె కార్మిక జీవీత వాస్తవాలను అసానూన్యంగా స్ఫురింపించాడు శశి, శశీ పదనంగృధన శిల్పం తన ఖండీకలోనే గాక వ సందర్భంలోనైనా వాడుకోదనినట్లు “పడాల అల్లి క' (వవసంగ ధనం) చేయడం క్ర్‌క్రీ భాషలోని ఒక కొత ్పఫుంత. యుగయుగాల దోపిడి, నరనరాలరావీడీః శాననాల జాడలు నరనరాల వేదన తరతరాల రోదన్క పూలులేని కాడలు, తరతరాల వే సాలలు ఠరకరశాల తెరవాటులు, నిర్భాగ్యపునీడలు, ఎడారిలో ఓడలు, సూర్యునితో క్రీడలు మొదలై నని ఇలాంటివి మనభాషకు, మన కవిళ్యానికి శ్రిశి సమకూర్చిన నూతనాలంకారాలు ! ఎ 1 భ్రీథీ సా, రెండు వచన, 489 వే

91/మవోవస్రానంలో కవితావస్తుత సమకాలిక జీవితమే సత్కవితావస్తువు!

“సామాజికన్వ్పృహా' గల ఏకవి అయినా తెనకు అెలిసో 'శెలియకో “తానుంటున్న నమాజం' యొక్క లిర్టి క్రశాబకీయసాంస్మ్రలికజీవితవాన్నవ లవణాలను ప్రతిబింబిస్తూ. ట్‌ లిరుగుబాటుచేసి *శ్రానుండగోరిన నమాజం' యొక్క ఆర్బి గాం నరురవదాలను ప్రతిపాదిస్తూ ఉంటాడు. అలాంటికవి తాను ేన్ని గురంచి శాయాలి ? ఎందుకోసం రాయాలి ? వ్‌ దృక్పధంతో శాయాలి ? వసామగి?ని వాడాలి? అనే ప్రశ్నలు వేసుకోకమానడు. అతేడి సామాజికన్పృహాయీ ఈ ప్రశ్నలకు నమాభానాన్ని నిర్ణయిన్తుంది. ఆ నిర్ణ యంమిోదనే కవితా వస్తువు నిస్రేశింపబడుతుంది.

సామాజక వ్యవస్థలను బట్టి సూలంగా "తెలుగు కవిత్వాన్ని శండుయుగాలుగా విభజించుకో వచ్చు. 11వ శ ళాబినుంచి 19వళ తాబ్లి మధ్యభాగం వరకూ ఫ్యూడల్‌ వ్యవస్థ ఆతరువాలినుంచీ బూడ్డువావ్యవస్ట ఈ బూద్దవావ్యవస్థలో నే "తెలుగుకవులకు సొమాజికన్న్రృహ మొదలయింది.

బూరువా సాంస్క్ట్రతికవిస్త నం భారత బేశంలో శాజబారామమోహానరాంష్‌ (17 4-1685) ఉద్యమాలతో ఆరంభమయి,.. సిపాయిల. తిరుగువాూ (857) నాటికి అన్ని రాస్ట్రాలనా వ్యాతంచింది. ఈ విప్లవంలో స్థూలంగా నాల్లుదళలు కనిపిస్తాయి (1) 1880లో బహ్మసమాబో స్థాపన నవమొనవీయోద్యమాల ఫలితంగా. చేశీయులలో నూతనభావసంచలనం పర్పడేంద! (8) 1885లో ఆంగ్లళ వలనే విద్యాబోధన ఆరంభం శావడంవల్ల అంగ్ల సాహి శ్యాధ్యరో నానికీ అంతశాకీయసంబుభాలక అవకాేరుడ్తాు (8) 1841లో మదా)నువిశ్వే విద్యాలయం “స్టావించబడటం వల్ల కెలుగు బేళంలో బాళ్చార్యప హర గల్‌ మొదలయింది. వశీ 1857 లో బూర్జువా సంస్క న్‌ తిరుగు చ యంగా నంనృృృతి శ్నీణదశయీ వ్యక్కమయింది ఈనాలుగుదళేలె తరవాత ఇ పపం ౦లో కి బ్రతిచలంగా మొదులు రాసాగాయి. 1657నే అధునిక(బూద్దవా) యగోద్‌ ంగా భావించవచ్చు.

కెలుగుసాహిత్యంలో బూళ్టువా సొంగ విప్ణవానికి జనకులుగె ముగ్గుకు మహానీయులు కనివిస్తారుః

[79]

24 శ్రీశ్రీ కవిత్వం వన్తువు సంవిధానం (1) కిందుకూరి వీళశేశలింగం పంతులు (1845-19 19)గారు వొందిన బూర్జువాసామా ఇపాంస్క్రతిక చైతన్యానికి రాజారామమోహనరాయ లే మార్గదర్శి, వీశేశలింగంగా ర భౌవాలు వ డల్‌ న ంన్కృృతిమాద తిరుగుబాన్తు ! | (2) గసుఠరంహాడ అప్పారావు (1862-19 15)గారి కృషి కందుకూరివారి సాహిత్య చై లేన్యా పసికి తడువాతి వికననదళయీ! వీరి “వొత్త పాతల మేలుకలయిక్ష' సిద్ధాంతంలో ఫ్యూడల్‌ బూర్జువా సంస్కృతుల నమన్వయమే ఉంది, (3% గిడుగు 'వేంకటరామమూర్తి (1863-1940) గారి. తిదుసదాటు ప్యూడల్‌ భాసా నంయపడాయాలమాదనే! ఈ ముగ్గుమూ తెలుగు సాహూత్యంలో బూరువాయు గానిక్షి పారంభోత్పవనం జ న్‌ చేసిన కా్రాంతదర్భులే | క్రావ్యవన్వవ్వు దృక్పథం, భాష అన ్యూడింటిలోనన బూర్జువా చైశిన్యాన్ని పసరింపజేనన మహోదయులు ఈ ముగుళే! తమకు ముందున్న కావ్యన్యవస్థను మార్చడంద్యాారా సమాజవ్యవస్థను మార్చాలనుకోవడ మే వం మహోనంకల్పం | తెలుగు సాహిత్యంలో బూర్జువాయుగవు అడుగుజాడలు వీరేశలింగానికి కొంచెం ముందు వ్‌ జ్బ వ్ర గ్గ ఉక ళీ వాన నిషిందేగారంభించాయి. మతుకమల్లి నృసింపాకవి (౮816-78) రచించిన ఇన్నవురీ విలాసం( అనే కావ్యంలో నమకాలిక్ష నగరజీవితం, అ. గ్లపదాల్మపయోగం కనివించడ మే ఇందుకు నిదర్శనం, రా తెలుగు కన్చల కావ్యవన + త వహనం న పి ల్‌ నలా బూర్జువా చై తన్యం మార్చునీ వై విద్యాన్నీ తెచ్చి పెట్టింది- మ వస్టాః ౦ పగ గేశలింగంనుంచే మొదలయింది. వీశేళలింగం, గురజూడ, రాయా అ ంలో కృప్లు శాస, దువ్వూరి రామిరెడ్డి అనే ఈ ఐదుగురూ కవితావసువిప రానికి డోహాదం వ | వన నూ శ శ్‌ వ క గురించి చర్చించడానికి ముందు ఈ ఐదు మజిలీలనూ గర్రంచ్చి స్థూలంగా తెలుసువోవలని ఉంటుంది. ఏ! (1) వీలేశలింగం రచనలు బూర్జువాయుగపు లక్షణాలైన నమాజనంస్క_్రరణ, శతు నము న వాదర మ"నవ తాదృష్టి అనే మూడు (ప్రధానాంశాలను తెలు?సకవ్రుల ముందుకు తీసుకు వవ్చాలూ" (2) నమాజవాసవికతను (ప్రకిబింబించి సమాజలోపాలను బూఫి నంన్కరించుకు నే అవకొశేం కల్పించడమే కవిత్య(ప్రయోజవంగా భావించిన గురజూడ కవి తావస్తువులో మౌలికమైన మాడ్చును తీసుకువచ్చాడు “ము త్యాలనరాలిలో ఆనాటి ఫ్యూడల్‌ సనమాజంమిాది విమశ్శ్నే ఉంది. లే నమాజూన్ని బూడ్డవానంన్కృతివై వు మళ్ళించాలన్న తహాతసా ఆయనది ! తి కొనుక్కోవడం? మునలివాళ్ళ వెళ్ళి తోకచుక్క అరిష్టం కలిగిస్తుందనుకోవడం, మూలలను న్ప ఏశీంచ రొదను అటి అ కోవడం, అందరితో క్రలిన్సి భుజించడానికి నిరాకరించడం, విగ్రహాన్ని ఫూజించి మనిమీని తిరస్క- న సడటం రించడం, తగి నమాజంలో హానంగా చూడటం, అలంకారాలమోాద త్‌ మోజుసడట??

మహా(పస్తానం అ 627 పాతను గారవించి కొత్తను తిరస్కరించడం, గతకాలమే వర్తమానం కన్నా గొప్పదగణుకోవడం, సామాన్యుల భావ. కవి తాం్రినికి పనికిరాదనుకోవడం, జూనపదుల ఛందోరీతులు హీనమైనవో కోవడం వంటి లోపాలనెన్నింటినో ఆయన నమకాలీిననమాజంలో చూళారు. ఈిఫూ గ్‌ మూఢవిశ్వాసాలను వైజ్లానిక (బూద్దవా 'హేతువాదంతో ఖండించే నంకః సంలోనే గురళ్ళ. కవితావస్తువు రూపొందింది. నూనవత్స, నమకాలీనత్స హేతువాదం, భౌతికదృక్పధం, నమాజ వాన్త వికత మొదళై నవి గురజాడ శఇావ్యవస్తువు విశష్టలతణాలు, (8 ) రాయప్రోలు (1 892. ౨ వ్యూడల్‌ వ్యవస్థలోని కొన్ని సొమాజికలో పాలను నిరసించినా, బూర్జువావ్యవస్థవల్ల వచ్చే అన్నిగుణాలనూ మెచ్చుకో లేదుః వైెగా ఆయనకు ఫ్యూడల్‌ సంస్క్టృతిమాదనే గౌరవం ఎక్కువ. ఆందుకే బూర్జువావ్యవస్టనల్ల అడుగంటుతున్న ప్రాచీనివై భవాన్నీ విలువలనూ నంస్క్ట్పతినీ రవీంచాలని (ప్రబోధించారు అందుకే ఆయన యథాస్థితివాది. కాన్‌ కొన్ని విషయాలలో నంన్కరణ వాది, అందుశే వ్యూడల్‌ వ్యవస్థ ఇంసొందించిన కామశళ్ళంగారాన్ని నిరసించి, అమలినశృంగారాన్ని (పతిపాదించారు. స్వరాజ్యోద్యమం, స్వ రాష్టోోద్యమం జూతీయి వునరుజ్జీవనోద్యమం వంటి. ఉద్య మూల (ప్రభావం వీరిమోద, వీర[వభావం ఆ ఉద్యమాలమిోాద జ్‌ ఎ జో ఆద పడింది, వీటికి అనుగుణంగానే రాయ పోలు కవి తావనువు విస్మరించింది వ్యూడల్‌ వ్యవస్థలోని కన్యాశుల్క_పద్ధతిని సరబాడ నిరసిస్తే; బూర్జువాన్యనస్థలోని వరకట్న పద్దతిని రాయ్మవోలు నిరసించారు. అయినౌ గురజాడకున్న ఛాతికద్భగథం శాయ(పోలువాకికి లేదు. శాయ(పోలు అదర్శవాదిః (4) 191418 మధ్య జరిగిన (పధమ(ప్రపంచయుద్దంవల్లా 1917లో రవ్యాలో ర స్‌ దొ జ్య లోని మొర్పుకీది దోజాదంచేసింది (పధమ(్రవంచయుద్ధం బూర్జువావ్యవస్థకు విజయమే అయినా సామ్య ాదవిప్ణవం మా(ం బూర్డువావ్యవస్టకు ఒక పళజయమే! ఈ రెండు (ప్రపంచసంఘటనల గ జ ప ఫ పరోక్ష[పభావం కృష్తళ సి (సభావం 'జెైలుగుక విమాద ఉందా * మొదలే ప్రపంచయద్ధఫలి కాల వక్తా వ ర (1897-1980) కవికావసువ్రమా చి కనివిన్తుంది. ఎలాగంటారా ఛి సోని జే! ఇందుళలో ఫ్యూడల్‌ వ్యవస్థమొద వ్యక్ని తిరుగుల టో ఉంది, వ్యక్ని అౌనెవరికీ తలవంచిన ఇందులో ఫ్యూడల భి ౮ * వ (పకటించుకోవడమే కృష్ణశొస్తి) తనకు చ్వేచ్చయే (ప్రాణమునీ ఊహాలోకవివోరి తన పొక్కి న్‌్‌ శా, శయం వాస వికత ఈ వాదానిశే నిరుద్దం కవిత్వంలోని మూలసూత్రం అందుశే అది €౯ న కా కం న ర్పలోని. వన్తువులు కాజాలు 'లౌనే నమాజంలోని వరాలూ వారి కవసుఖాలో ఈ కవ్‌ స్‌ జీ ( | టి దువల. ఈ కవిల్వేలలో సంవిధానానికున్న 6ల(ప్రాధా గం (6) శో కవి తానో (పాతిపది ల బాహా మతెం మానవోద్యేమంు రపీం[దుడీ శాల్పని అభ్య జ ర్‌ వస్తువుకు ఉండదు. రామమోహన రాయల (౮ ర ప్యడల్‌వ్యవస్థనుంచి బూర్డువావ్యవస్థ శా వేశం, రొమాంటిసిజం శాంధీజీ న త్యాహింగలో ఇవన్ని *థ్రి ధి జ్జ ధి ) ” శ కృపశాసి) కవి వనులను నిస్దేశించారాః చెవు సాగించిన ఫుఠోగమనంలోని భాగాలే. ఇవ అణ ఆ ది

6928 శ్రుశ్రీ కవిత్వం వస్తువ, సంవికానం (వ* రప్యూలోని సామ్యువాదవిప్ణ వంయొక్క_ ప్రభావం దువ్వూరి శరామికెడ్డి (1895-1947) ౧శంంలే తొంగి చూస్తుంది. బూర్జువావ్యవస్థ సాధించిన పారిగ్రామిక వై జ్ఞానికవిప్త కాలను . -జ్యున్లూనే వాటివల్ల కర్ష కకార్మికులకు కలుగుతున్న కష్టనష్టాలను. గుర్తించి వారిపట్ల *ఎగాతిని తన కవిత్వంలో పకటించారు. నమనమాజూవతిర ణాన్ని కవిజాన్వప్నంగా దర్శించాంయి. ఈవిధంగా కవితావస్తువు మళ్ళీ ఒరమలుపు3రిగింది. వరధముప్రిసంచ యుద్ధానంతరం 1930 లలో వచ్చిన ఆర్రికనంక్షోభం బూర్జువాన్యవస్ట ప్రపంచవాస్ట్రప్తంగా ఎదుర్కొ న్నపరాజయ మే! ద్‌ని నీడలు ఆంధ్ర చేశంలోకూడా వ్యాపీించాలు' సమాజవ్యవస్థలో వచ్చిన ఈ పరిణామం వల్ల భానకవిత్వానికి కాలదోషం పట్టింది ఈపరిస్థితుల్లో నవ్యకవిత్వంకోనం ముద్దుకృష్ణ (1899-78) శిష్‌ట్లా (1912-46) వంటివారు అన్వేపణళలొ (పారంభించినా నూతనకవితావస్తు వును దర్శించ లేకపోయారు, 1980ల ఆర్చికసంతో భ కాలంలో మొదలైన శీంఫ్ట్ర) (అభ్యుదయ కవిత్వం బూర్జువా వ్యవస్థ సాథించిన అభ్యుదయాన్ని అంతటినీ అమోదిస్తూనే అది తెచ్చిపెట్టిన అర్టి కనంక్షో భాన్ని ఎదుర్కొనడంతో చైక వచ్చింది, బూర్జువావర్గం బేతకానిదసీ శ్యామికవర్షమే సామ్యవాద విప్ల వాన్ని "తెస్తుందని ఫంఖారావం చేస్తూ ఆ విప్లవాన్నే కవి కావస్తువుగా గంహించాడు శ్రీశ్రీ ఇందుకు శశికి మార్గదర్శకాలైన అంశాలు ఎన్నో ఉన్నాయి, వాటిని గతప్రకరణాల్లో కూలం కమంగా వివరించడం జరిగింది. శీ9శీ కవిజావస్తువుకు పరిశీలించి సిదాంతీకరించడానికి కొన్ని ప్రమాణాలను గ్రహించడం మంచిది, అవి (1) ప్రయోజనం (2) సమాజం (8) సామగి? (4 దృక్పధం. ఏటిని వరనగా సరిశిలిద్దాం, శ్రీశ్రీ కవితావస్తువు-వయోజనం 190 లలి కనంతోభం 1989 నాటి 'రెండవ(ప్రపంచయుద్ధంగా _ పరిణమించడం? 1943 “కా అది ఫొనసాగి, బూడ్డువావ్యవస్థయొక్క అసమర్థతను నిరూవీంచడం, ప్రిసంచ ప్రజలు సుడిన కస్టాలు శ్ర్రశ్రికి అనేక కావ్యనసువులను సరఫరా శీశాయి. యుద్ధం ముగిసీన తరువాత 194/ లో బ్రిటిష్‌ బూర్జువా సొామాజ్యవాదులు “భారత జేళాన్ని' ఫ్యూడల్‌" బూర్డువావరాలకు అప్పగించిపోవడంవల్ల కర్ష క కార్మిక మధ్యతరగతి వర్లాలకు నాంఘిక న్యాలొ చేకర శేదు,. అందువల్లనే శ్రీశ్రీ కవి తావస్తువ్రకు కాలదోషం పట్టలేదు. 1935-47 ల మెన్స్‌ కాలంలో బూర్జువావ్యవస్థకు వ్యత్‌ లేకంగా ఎక్కు పెట్టబడిన శ9శీ్రకవి తాధనుస్సు అ కవితో ద్యమ గాండీవంగా పరిణమించింది. ఈ గాండీవంనుంది వెలువడిన శరపరంపర లే ప్రస్థాన క వీతావస్తువ్చలు.

మహాాపస్థాన౦ 829 బూర్జువా వ్యవస్తలో “కందరు వ్యక్తు లు మాత్రమే నమాజనముంతటిమోదా. అధికారం ఇలాయించడం వల్లి పరిమితవర్షం ్టీడ్తక్ష వర్షంగానూ అశేషబనొనీకం “వీడితవర్ణంగానూ: మి'పలు మ భో తుంది. ఇది సామాజికంగా అధర (మని ఇబుతూ వీడితవర్లాన్ని చ్‌ తన్యవంఠం చేసి క్ర్‌షుళాట్ట ర జస... బపించడమే. థ్రీత్రీ కవిత్వానికి (ప్రధానవ్రయోజనం, ఈ (ప్రయోజనానికి (1) వాస్తన్న్టే (2) ఫుఠోగమనం (వా [శామికవర్ల గీవితం (4) బూర్జువా వర్షజీవితం౦ అనే నాల్దు అంళ్లాా ఉపా ధులు, వీటినుంచే శ్రీఖ్రీ కవితావన్తువు వినృరించింది. కవితా(వయోజనం విషయంలో నన్న యాచుల నుంచి థ్రీథ్రీ వరకూ ఎన్నో అంతర్జశలున్నాయి. వన్తు పరిణా మవికాసోలు, కవిత్వం వ్యూడల్‌ వ్యవస్త బూర్జువా వ్యవస్ద ఛారత కవులు (పబంధకవులు గురజాడ భావకవులు అీఆీ వ యోజనం మనన్పంస్థారం మునోరంజనం మనఃపరివర్తనం మనఃమిళనం మన శ్ర్రైతన్యం టీ పాలకులు, పండితులు, మధ్యతీర గలి నద్చాద ఫీడితనర్ల లి సారకులు (ప్రజలు పొలకులు విద్యావంతులు, యులు బూర్జువావర్గం శేదా శోతలు (సజలు కవులు స్నాజో "శ 4 వనువు లేదొ మతం, థృంగారవం, సం 'చేశరి అనుభూతి విప్లవసిద్ధాం సామి. (గలే వర్ణనలు సమం 6లో లం వితం కధలు వర్తమానం కా 1.” కవితావస్తువు - సమకాభిక సమాజం ఫుళో జు గురజాడ నమాజ నంస్కరణందుంది సమాజ విస్తవీకరణం నరకూ సొగిన పురోగచ్చునమే గార నమాజ సంస్క ందువల'నే వసువలో మార్నువ్ల చ్చింది. నుంచి (శీ వరకూ సొగీన కని” వస్టానం లం స + ళు గురజాడ ప్రజల కందించదలచగా సొన్యువా" ఇవు వైత బూడ్డువాయుగ వు వై తన్వాన్సి న ఇందువల్ల నే కవి ళొవస్తువులో సరజూడకు శీణీ చం న్యాన్న్‌ (౮ (శ్రామికుల కందిం చదలనో నవా నరకాలిక కు గాక భావికొలికం కూడా శావడం. ఇద్దరికీగల పోలిక గురజూడేక్‌ ని స కవిత్వంలో బూర్దువానమాజవువాస, వికత్క నవూాజివుటూ పోలు ప్ర తిబించించగా సపంవించాయి. (1) నిరుద్యోగానికి యువకులు సామ్యవాద నమాజపుటూహాలు కూడా క పోవడం సామాజిక సాయం తేశ్రపోనడం నల్ల బలిశోవడం, బిచ్చగశ్లను ఎవరూ పట్టించు నిల

620 శథ్రీ కవిత్వం వన్తువ, నంవిధానం కొందరు అన్కాదులు?”” మూ+రిపోవడం, ఆకలితీరని యువతులు సడుపువృ త్తికి దిగడం, యుద్ధా లలో (యునకులు శంగోవడం, విరాశవల్ల (తాగుడుకు అలవాటు పడటం, నేరం చేయసనివాళ్ళను రా డా ఊరికీయడ* కూలీలు నమ్మైకట్టడం, కర్ష కులూ కార్మికులా జీవనభారం మోయలేక ఆ లించాడం నిరపరాభాళ్న్‌ ఇరసొాలకు పంపడం, ఆతృహాత్యలకు (ప్రయత్నించడం, యం(త్ర క. (ప్రమాదాలప వొందకు లోనుకావడం, అన్నిరంగాల్లోనూ దగా ఎదురవుతూ ఉండటం, ౧ కాళ్లో అఆగర్శ ణలా. పెరగ అపి డబ్బు లేనివారికి అందుబాటులో ఉండకపోవడం, అపులిచ్చిన జరు వడ్డీలు పెంచి ఏడించదం, “న్న బిడ్డలకు తిండి పెట్ట లేక తల్లి దండు లేడ్వుటం, దిక్కులేక చని ఖఫాయివవారి శవాలను ఎవరూ పట్టించుకోక పోవడం, (పమాదాలకు గురి అయిన (శామికుల పట్ల నానుభూతి తేకపోదటం, = వ్యక్తిని మరోవ్య క్రీ ఒక జాతిని మరోజూతీ పీడిస్తూ ఉండటం) నిజాలను దాచివేయడం, (శ్రమపడి నిర్షి 'శ్రంచిన వన్తువులమిద (శామికుడికి హక్కు లేకపోవడం, (శ్రమకు తగిన కూలి ఇల్లి ంచక పోవడం, పాక్కులనడిగితే చార్జన్యం చేయడం, న్యాయస్థా నాలు, రతకభటవర్తాలు పాలకవర్లాన్నే రటీ.ంచి పాలితపర్హాన్ని శిఫీంచడం, సామ్యవాదాన్ని నహించ "లేక చాడి చేయడం, నంఘంనుంచి కొందరిని వెలి వేయడం, ప్రపంచయుద్దాలను సృష్టించడ౦: మారణాయుధాలను తయారుచేయడం వంటివి బూడ్డువా/వలసవాద/ సామా )జ్యవాద నచభూజంలో మూసినలో పాలు, ఈ లోపాలకు పరిష్కారం నంన్మరణం (60౧౫) కాదు, ఏందువలవంకే- వ్యూడల్‌ వ్యనస్థకన్నా బూర్జువావ్యవస్థ వలా జలమైనది. హింన దాసి ప్రధానాయుధం, తన లోపాలను అది అంగీకరించదు. ఈ వ్యవస్థలోని అరిషాలు శీవలం నాంఘికాలుకాదు, ఇవి రాజి కీయ్య అర్టిక్క సామాజిక్క సాంన్కృతికాది రంగాలన్నింటిీ సంబంధించినవి, కనుక మొత్తం ఈ వ్యవస్రయే మారిపోవాలి. ఆ పనిని చవేయగలది విష్ణవమే (16౪౦013108). ఈ విప వం తేగల (శామిక : వరానికి మన శ్చైతన్యం కలిగించదలచాడు శ్రీశ్రీ, అందువల బూరువా సమాజవాస్త్కవికతను నగ్నంగా చూపించడం ఒక లవ్యంగా శిల తన కవిచవస్తువును విస్తరించుకున్నాడు- వర్త మానదురవస్టాసూచ కాలె న వీడకలలను 401) కవితావస్తువుగా స్వీఃరించడంలో ఈబూర్జువా సమాజవాన్తవికతయే కనిపిస్తుంది, బూర్జువా నమాజూావతరణానికి ఫ్యూడల్‌ వ్యవస్థ ఎలా పునాదిగా ఉందోకూడా శీ్రిశీీ నిరూపించాడు. చేశచరిచతిలులోనివి గతళాలపు వీడకలలే ! (8) నావ్యు వాద నమాజవుటూహలు శ్రీశ్రీ కవితావస్తువులోని రెడవ వెద, రష్యాలో సామ్యవాద (పపంచం వర్పడటం, ప్రపంచమంతటా పరపీడన మివ తిరుగుబాట్లు. జరుగుతూ ఉండటం? ఇా9మికనంఘటనవల్ల విప్ణవం ఫలించడం, మార్పులోనే వికానం కలగడం, మితవాదులకన్నా అతి వాదుల వల్ల నే [పపంచానికి మేలు జరుగుతూ ఉండటం, బూర్డువాన్యవస్థ సాధించిన సౌకర్యాల నంపదలూ సొధనాలూ అందరికీ అందుబాటులోకి రావడం, నిరుద్యోగం, డారిద్య్వ ౧: దాశ్యంః నోగం వంటివి నిర్మూలితం కావడం, అనందడానురాగాలు ప్రపంచానికీ లభించడ ౨9 మోసం?

మహాపస్థానం చార్జన్యం, స్వొార్త్యం, ఈర్ష్య పైంస, దోపిడి వంటి బాడా క! హ్‌ నుం! 9 దోపిడి వంటి జాడ్యాల తొలగిపోవడం, వర్షభేదాలు, అంలీ రించడం, స్వాతంత) ౦, నమభావం, సౌభొత గ్‌ / నిజంకావడం -వ కక సా ్ష భా గ్రైం సౌహార్టం ఇాంలి. కాంతి వంటి/కలల్లో -! గి గి న గ . ంటివన్నీ సామ్యవాది స్వప్నాలు. ఈ న్వప్నాలే శ) కవి ఛావనువ్రల్యదన ఈ న్వప్నాలొ సొమ్యవాద భవిమ్యత్‌ సూచకాలుః స్యయుగగ్‌ (7బీ *

జ భ్టి ఇల

సమశా కనమాజనూ, ఈ నమాజజీవీతమూ న్ధూలంగా ఫ్రీఖీ కవిళానస్తువులని జీవల బూూద్దవానమౌబిజీవిలేం జై విధ్యంతో కూడింది, నానాభావవస్తుసంకలతవూ" సంకీరమూ 'అయంజ,

రా వ! ళ్‌ సుఖదుఃఖాలతో జీవసశ్రేశాలకో జీవనభోగాలతో నిండిపోయి. ఉన్నది ఇటువంటి జీవితాన్ని వస్తువుగా ఫీసుకోవడంవల్ల అ్రీత్రీకి కని ళావన్తువై విధ్యం లభించింది.

(1) సమకాలిక ననూజజీవి తౌన్ని కవితావన్తువుగా న్వీకరించడమంటే దాన్ని ఫోటో (గపీగా (ప్రతిబింబించడం కాదు, సామాజికవాన్తవిక తే, సామాజిక విమర్శ, సామౌజికవిప్ణ వం అశే మూడం*ాలతో లీ వస్తువును మల్బుకోవడమే థ్రీల్రీ పద్ధతి. అయితే ఈ నూడంళాలూ విడివిడిగె ఉండక, ఒకణానితో ఒకటి అల్లుకుపోయి ఉంటాయి షవో(ప్రస్థానం, సొవాసి, చాటసారి, భితువర్షీ యసి ఉన్నాది అీదుపాటు సంధ్యాసమన్యలు అశాశదీపం, అవళలిగట్టు, పంాజితులు ఆ; నిడలు, శి శవగీలి, అద్వెలేం) వాగు, వ్య త్యానం, మిధ్యావాది అచేశ? ఖండిక లోనూ ననూజాన్ని వర్షదృక్పధం€ నొ ఫడితవరాబిమానంళోనూొ ఫీడకవర్ల చ్యేమంళోనూ ౧0 ౧ ౧ ణి ఫప్తవా వేళంతోనూ చిత్రించాడు.

(ఓ) నమళాలి! నమౌజజీవిలే మే నమకాలిక చర్యకు ముడిపదార్థం- ఈ చరిత్రకు గతీ చరి(తే ఫునొది- ఈ శండుచరితేలో ఛవివ్యచ్చరిక్ర)ను నిర్ణ యిస్తాయి. అందువల్లనే ఖీఫీ క్రవితావన్తువులో చారిత్రకాంే కూడా 'ప్రవేశించి?ది. ఛారి(తకవాన్న విక తే చరిత)నిమర్శ;

అత్‌ చారిత్రకబౌలిక వొదం అనే మూడంశాలలో వారి[లకకవితావస్తువును నిర్వహిస్తాదు ఖ్రీఫ్రీః ఐ; జ్వాలాలో రణం, అవ తోరం; "చేశ చర్శితైలాః బయణేకి అశాదూలిలొ శ్‌ వ్‌ క వివిధక్‌ ౪ జనార్షన రావుకోనం అనే కి ఖండికల్లో భూతభవిమ్యద్వర్పమొగె ₹ (౮ / న చితైింపబడింది. , ఉ క్‌

(8) నమ కాలిక సమ జక విలేంమోదే శాజకీయాల. (ప్రభవ ంటుంది. కనుక అలీ

ఖ్‌ న వికత శాజకీయవిమర్శు: శాజక్రీయబిప్తనం అనే శాజకీయవస్తువును స్వీకరించాడు? రాజకీయవాస్తల ? వ గాడే నా సని

క 0 మూడంశొలు ఈ వన్తువులోని భాగాలు గర్జించుర ప్రి: అభ్యుదయం: ॥ ఏ రథ చ(శోలో అనే నాల్లుఖండికలూ ఇందుకు నిదర్శనాలొ' గంచే.. కచిల్వేం ఎలొ ఉండాలో కవిత్వంలోనే (4) నమకాలికసమొజానికి ఉపరోో విదానం ప్రయోజన గృక్పధం జి 0) ల సూ(త్యపాయంగ" ఇప్పాడు శ్ర త్రీ+ కవి తొవస్తుతు సమీ గ + క్ట క్ట

వ్‌ట2ి శ్రీశ్రీ కవిత్వం వస్తువు, నంవిదానం వారావరం అనే వాచనిగురించి సూచనలుచేస్తూ బుక్కులు కవితా ఓ కవితా, నవకవిత,

జై క ళెరప్కి సన బర్న్‌ కవికి, గంటలు అనే ? ఖండికలు రాశాడు, (౯) నముకాలీ3 నమాజంలోని పీడితమానవుడి మానసి కా వేదనను వ్యక్షంచేస్తూ జీనికారకు ఒక రాథ్రి ఒళతణంలో అనే ఖండికలు రాశాడు-థ్రీశ్రీ,. వీటిలో మనోవాస్త వికతృు మనో

ప శ్లైమణ 'పభానాంశాలు, వ్యూడల్‌, బూర్జువావ్యవస్థల్లో కొన్నివనువులు కవ్టులచేత హీనంగా చూడబడెలె రా నమశాలికనమాజజీఏలా*న్ని వాస్తవికంగా (పతిబించించడానికి కొందరుకవు లంగీకరించరు. వారికీ సుందరవస్తువులే కావలసివస్తాయి. ఇందువల్ల సమకాలికసమాజంనుంచి దూరమవుతారు: వీరి మిద థెరుగుబాటు శ్రీశది. సమాజవ్యవస్టలో కొంతభాగాన్ని అందంగా మరికొంతభాగాన్ని వికృతంగా తయారుచేసే బూర్జువామనస్తత్త్యాన్ని ఎదిరించడం మనన్నతంః బూర్జువాలు సృష్టించిన సూతేనపారశామికవన్తెవులూ వారే సృష్టించిన ఫీడితవర్గ్షపు వాస్తవజీవితవస్తువులో కూడా (శశికి కావ్యవస్తువులే | ణం టా

(శ్రీశ్రీ కవితావస్తువు - కవితాసామగి)

అపళాస్త మ నన నరా వరన లీల కరం వసుకత్యమా అంగనా వస్తువ, సమాజం, త మూ చి వాస్త వికమూను! ఇందులో కభాొ అనుభూత్కి స్వీయా వేదన, హాలు లం నమన్యలు స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి. అందులో (పకృతి ఇందులో శ్రీట్రీ కూడా ఒక విపవయా అది అత్మాశ్సయం;. ఇది పా ళాాశయం* అందులో కవి ఒక *వ్వ కి 'గా “తని పిక కాానికుడి పాత్రనే ధరించి కనిపిస్తెడు. స్ట కృ గా “తన అనుభూతులనే వెల డిసా కవితో

సామగ్గని వేరపరునున్నాయి. థశ్రీఖ్రీ క న్పిడెస్తాడు.. ఈ భేదాలే ఈ కవుల

స వితాసామగ్శిని కొన్నిరకాలుగా చర్కొ.నవచ్చు.

(1) వర్గసనమాజం నుంచి వెలువడిన సామగ్శి, బిచ్చగల్తె ॥ నిరుద్యోగి; పిచ్చివాడు, కూలి వాడు శధార్తు డు పరాజితుడు, ఫాసిస్టు నాజ్సీ బూద్డువా, దోపిడిదారు, మిధ్యావాది సంోయ వాద్కి ఆజొవాద్సి నిరాశావాది, విస్ణవవాది, సాహాస్కి శిశు, యువకుగు, కవి, తాగుబోతు, రోగి, పడును! లే వంటి పాత్యలూ వారి జీవితనమన్యలూ వారి చుట్టూ ఉన్న సామాజిక వాళ వరణనూొ. (బి) 'ప్రతీకాత్ధకమైన సామి. ఫురాణాలనుంచీ 'ప్రకృతినుంచీ ఏసామగ(ిని తీసుకున్నా ప్రతీకార్లం కల్పించడం, (8) చారిత్రక రాజకీయసామగి). గతచరితనుంచీ వర మాన రొబొ కీమాలసుం వి లౌజకచృక్సథ తో సామగ్రిని గ్రహించడం... (ఏ'పారిక్రామక సొన బూర్జువావ్యవస్ధ సాధించిన వైళ్లానిక పారిశ్యాామిక యాంతి9క వాతావరణంనుంచీ అఆ వ్యపస్థ్‌ స్ఫృష్టి చిన వీభ త్సాలనుంచీ అద్భు తాలనుంచీ గంహింపబడిన సామగి),

న! ఈ నాలుగురకాల క ర్గ్‌ న. ర ల వితాసామగి) క్రట్టిక్ర ముందు తెలుగుకవితంలో లేనిది, మొత 6 న ః సమకాలిక సమాజజీవి తాన్ని ప్రదర్శించి వ్యాఖ్యానించ్చి విమర్శించి విప వీకరిం[ జనక డుకున్న కవి ప రం న నా. స వా గ కాసామగి విఫులమైనది, దానికి చరిత, పురాణాలు, వ రో మాజిక్‌ కాసంి తత ళాన్త )0, గతితార్కి కభౌతికళాన్న )౦ అర్ధిక రాజకీయసిజ్ఞాంళ / మానవపరిణామ శాస్త్రం, విజాతీయజాతీయసాపాత్యాలు, సంస్కృృత్కి మనోవికేషణళ్ళ సి ల ళల అంతర్హాతీయసాహిత్యవాదాలు వంటివెన్నో నిలయాలు, శ్రీభ్ర వ్యుత్సెత్మికివి నిదర్శనాలు, ీథీ కవికావస్తువు - కవితాదృక్రథం వ్‌ దృక, ఎధంతో రాయాలి? అ నేప్రళ్నకు ీభ్రీ నిశ్చితమైన జవాబునే నిన్రేశించుకున్నాడు, అది గతితార్కిక భాతికవాదదృక్పథ మే ! యథాస్టితివాదం, మితవాదం, తటన్టవాదం, కర్ణువాదం, మిధ్యావాదం, నిశాళావాదం నంళయవాదం, అఆదర్శవాదం, మతం, అహింసావాదం, కారుణ్య వాదం, సంస్కరణ వాదం, బూర్జువాస్యామాజ్యవాదం వంటి చెన్నో శశీ దృష్టిలో అభివృద్ధి నిరోధకాలు, అతివాదం, విప వవొదం, అశావాదం, సామ్యవాదం, అంతన్హాతీయత్య, భౌతికవాదం, శృతువాదం, మానవతావాదం, నమకాలికత వంటివి (శ్రీశ్రీ కవికాదృక్పధానికి తోడునీడలు,. రనదృష్టిళో మాసే ణీథ్రీ భావాలు “శృంగారానికి ఎడంగా నిలుస్తాయి. శృంగారం కడువునిండీనవారి నమిస్య కావడమే అందుకు కారణం! అయినా శీత శృంగార విరోధి శాదు! ఉల ఎవాంతో మొదలై శమంతో పూర్తి అవుతాయి నుహోప్రస్టానం మొదలైన శత్రాలు ఈ కూడ్పు మహో కావ్యలతుణం, వీఠం (ఉత్సాహం), క రుణం (దుఃఖం), భయానకం (భయం), బీభత్సం (జుగుప్స: అద్భుతం (విస్ణుయం); హాన్యం (పరిహాసం, శృంగారం (స్నేహా వాత్సల్యాలు);: రౌద్రం (కోపం, క000 (శమం) అనే రనభావాలు శొమ్మిదీ లౌ కికన్నరృతో స్ట + భౌతిక చె తన్వం | మహోప్రస్టానంలో ఉన్నాయి. వీటి ప్రయోజనం శీదల రసొనందం కాదు; బౌతిక చైతన్యం రనుక మహా(ప్రస్టానం నవరనరుచిరం ! చతోప కవితా టో మాళ్చే నిజమైన కవికావిప్లవం! ఫ్యూజల్‌ వ్యవస్థలో ప్రబంధక వి ల ఈవనలో భొవకవిలావిప్ల వం వస్సువిప్ల వా | అభ్యు న్‌ ణం శంన_రణోద్యమంలో "వు న్‌ లింగం, గిడుగు సరజూడల సంస్క స్ట్‌ “ఉంటిన రోజు పండుగ చేసుకుంద్‌! ఫుట్టిన కుచిర న్వపాలను కాంచే జవరాలి శ శువునెడదనిడుకొని స్‌ “అపుడే పసవించిన శిశువు గళాలు !! 0) శః శ్రుభ్రీగారి మహావస్తానం మొదలై న గీతాలు * ” గీ ( రీ ) |

లలి శ్రీశ్రీ కవిత్వం వన్సువు. నంవిదానం వలరం అచే వాచసిగురించి నూచనలుచేస్తూ బుక్కులు, కవితా ఓ కవితా, నవకవిత, నిజ క ళెంప్కి సగ బర్న్‌ కవికి గంటలు అశే ? ఖండికలు రాశాడు, (5) నమ కాలిక నమాజంలోని పీడితమానవుడి మానసికా వేదనను వ్యక్పంచేస్తూ 'జేనిశారకు, ఒకరాత్రి జగత: ౦లో అనే ఖండికలు రాశాడు-థ్రీశ్రీ, వీటిలో మనోవాన్నవికతే, మనో వ్లేమణ (దథానాంశాలు, వ్యూడల్‌, బూర్గవావ్యవస్టల్లో కొన్నివస్తువులు కవ్చలచేత క్‌ నంగా చదూడబడ తొయిః నమకాలికసమాజజీపళాన్ని వాస్తవికంగా 'వతిబింబచించడానికి కొందరుకవు లంగీకరించరు. వాకికి సుందరవస్తువులే గొవలసివస్తాయి. ఇందువల సమకాలికనమాజంనుంచి దూరమవుతారు' వీరి విద తిరుగుబాటు థ్రీ ది, సమాజవ్యవన్టలో కొంతభాగాన్ని అందంగా మరికొంత భాగాన్ని విర్ళణంగా చయారువేసే బూర్జువామనస్తత్త్యాన్ని ఎదిరించడం తీ మనన్నత 60. బూర్జువాలొ వ్యష్టించిన సరూతనపారశామిక వస్తువులూ వానే సృష్టించిన పీడితవర్షపు వాన్న వజీవితవస్తువులో " కూడా శీశ్రక శావ్యవస్తువులే || (శ్రీశ్రీ కవికావస్తువు - కవికాసామగ) “ధావకపిత్వం' మిద తిరుగువాటుగా వచ్చిన శ్రీశ్రీ కవిత్వం “వస్తుకనిత్వమే'. అందునల్లనే కవి తొసామగిికూడా భిన్నమైనది, అది కాల్చనికమూ ఇది వాన వికమూను! ఇందులో కభా వ్‌ వ. వాతలు, సంఘటనలు, సమన్యలు స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి. అందులో (ప్రకతిః ఆ ని దన, ఉపా ల్సి శః క్‌ ౯ ఇందులో ఫ్ర కూడా ఒక విస్తవయ టం? ఇం వాళు అందులో కవి ఒక “వ్య క్తి'గా “తని అనుభూతులనే వెల్లడిస్తాడు. ఈ భేదాలే ఈ కవల కవితో సామగ్రిని వేరుపరున్తున్నాయి. శ్రీశ్రీ కవి కాసామగ్యిని ఫొన్నిరకాలుగా చీర్కొనవచ్చు.

(1) వర్గనమాజం నుంచి వెలువడిన సామగిి. బిచ్చగత్తె, నిరుద్యోగి, పిచ్చివాడు, కూలి వాడు ముధార్వుడు, పరాజితుడు, ఫాసిన్లు నాజీ బూర్జువా దోవిడిదారు, మిధ్యావాద్సి నంళశరోు వాది, ఆశావాద్కి నిరాళావాది, విప్ణవవాది, సాహసి శిశున, యువకుగు, కపి ఆా్రగుబోతు? రోగి పడువుక త్తే వంటి పాత్రలూ వారి జీవితనమన్యలూ వారి చుట్టూ ఉన్న సామాజిక వాల వరణమూ. (9) (ప్రతీకాత్ర స్రోమైన సామి. పురాణాలనుంచీ (ప్రకృతినుంచీ వసామగిని తీసుకున్నా ప్రతీకార్లం “ల్పించడం, (8) చారితుకరాజకీయసామగిి,. గతచ రితనుంచీ వర్తమాన రె శ్రీయాలునుం ది భౌనికదృక్పథ . తో సామగ్రిని గ్రహించడం, (4) పారిశా9మిక సామగి బూర్హునావ్యవస్థ సాధించిన వై డ్జానిక్‌ పారిశాఫమిక యాంతి9)కవా తావరణఎనుంచీ అ వ్యవి్ధ సృష్టి చిన నీభ త్సాలనుంచీ అద్భు తాలనుంచీ గ్రహింపబడిన సామగ్శి,

మహా_పస్థానం 689 ఈ నాలుగురకాల కవితాసామగి) ఫ్ట్రఫ్ర)కి ముందు తెలుగుకవిత్వంలో లేనిది, మొత్తం మోద సమకాలిక నమాజజీవి తౌన్ని ప్రదర్శించ్చి వ్యాఖ్యానించ్చి విమర్శించి విప వీకరంటడానికి శ్రీశ్రీ వాడుకున్న కవికాసామగి విఫులమైనది. దానికి చరిత్యి వురాణాలు, న. ఫ్‌ మానవపరిణానుశొస్త 9 విజాతీయజాతీయసాహీ త్యాలు) నంనృృృతి మనోవి లేప్‌ అంతర్హాతీయసాపిత్యవా దారా వంటివెన్నో నిలయాలు. తీీ వ్యుత్పెకికవి నిదర్శనాలు. శ్రీథ్రీ కవితావస్తువు - క వితాదృకఏథం వ్‌ దృక్పధంతో శాయాలి? అనేప్రశ్నకు శీల నిశ్చితమైన జవాబునే నిశ్దేశించుకున్నాడు. అది గతితార్కిక భాతిక వాదద్భక, ఎఖ మే! యథాస్టికివాదం, మితవాదం, తటస్థవాదం) కర్ణువాదం, విధ్యాహాదం, నిరాశావాదం, నంళశయవాదం, అదర్శవాదం, మతం, అహింసావాదం, కారుణ్య వాదం, నంస్క్రరణ వాదం బూర్జువాసా'మాజ్యవాదం వంటి వెన్నో తత దృష్టిలో అభివృద్ధి నిరోధకాలు. అతిబాద౦, వ్‌ప్ల వవాద౦ ఆశావాదం, సామ్యవాదం) అంతర్హాతీయకత, ఛాతిక వాదం, ఉశూతువాదం మూనవతోవాదం) నమకాలికత వంటివి శీలి కవిళలాదృకుధానికి తోదునీడలు, రనదృప్రిళో మూసే శ్రీభీ భావాలు శృంగారానికి. ఎడంగా నిలుస్తాయి. శృంగారం కడువునిండీనవారి నమిస్యకావడమే అందుకు కారణం! అయినో శ్రీశ శృంగార విరోధి శాదు 1 ఉ౭ఫహాంతో మొదలై శమంతో పూర్తి నలో మహాప్రస్థానం మొదలైన గతాలు. ఈ కూర్చు మహాకావ్యలత 20 వరం (ఉత్సాహం); కరుణం (దుఃఖం), భయానకం (భయం); బీళళ్ళేక (జుగుప్స), అద్భులం టం. 6 షా యా ఐవాత్స్పలొస్టలొ) శాద్రం (కోపం); శాంచేం (మం) రనకావావ వ కనడ థ్‌ మవోప్రస్టానంలో ఉన్నారా? వీటి ప్రయోజనం 52ల ౦ ; భౌతిక వైన కనుక మహాప్రస్థానం నవరనరుచిర9 ! కావ్యవస్తువులో మాటే నప కవిళావిస్తవర! ఫ్యూడల్‌ వ్యవస్థ పబ విప్లవం, బూద్దవావ్యవన్ధల్‌ భావకవి తావ ప వస్సువన్లవా లే! రధ ర్యస్య్వంలో లింగం, గిడుగు గుర జూడల సంస్క జోద్యమలో వురుటిన్‌ పూ 4, ఆలే అఫ్పుట్టినరోజు" పండుగ చేసుకుంది! “అవుడే వృనవించిన శిశువు నెడదనిడుక్‌ నీ రుచిరన్వపాషలను కాం జవరాలి మనః వ్రపంచపటావర్తాలే” అీథ్రీగాకి మహోావస్థానం ముదలైన గీతాలు :1 [80]

92,/మ[వో (వథ్దాన ౦లో కబితానంబిదానం అనర్షళం అనితరసాధ్యం నా మార్గం ॥ శీవలం ముడివదార్ద మైన వస్తువును ఛాప్కు ఛందస్సు, రనభావం, భావన్య (పక్రియ వం పరిక శాలతో వాపవంతంగ్కా సజీవంగా మలిచే విధానమే నంవిధానం' న. వస్త నంవధానాలను వకంచేసి పాఠకుడి అనుభవానికి అందించడమే కవిత్వం. కవి" పరిక రాలహా కవిత్వాం శాలకూ గల అనుబంధాన్ని కిండివిధంగా సూచించనచ్చు, ననననతపనాాాలునాపాతినంంనంవననాననననాననునుననునలనయవవననననా. క డా ప్‌ ర్త ర్‌ వాతతలాాననననంనవననతతలతనుతాలనచమ కఏితాపరికరాలు = భాప్క ఛందస్సు భావం భావన (వక్రియ శ స 1 ళం / ౪ ఆ నంవిధాన౨ కవిత్య్వాంశఛాలు = శైలి లయ ఆవేశం పదచి_తాలు కావ్యం కవిత్వం = వస్తువు+- సంవిధానం. సామాజిక నృహా ఉన్నా లేకున్నా ఏకవి అయినా తాను “కవిత్వం ఎవరికోసం రాయాలి? అనే (ప్రశ్న వేసుకోకమానడు. ఈ మిామాంసలోనే కవితా సంవిధానం మార్పులు ఐాొందుతూో ఉంటుంది. ఫ్యూడల్‌ వ్యవస్థలోళన్నా బూడ్డువా వ్యవస్థతో (19వ కతాబ్దిి. తెలుగు కవులొ నంవిధాన విన్లవానికి ఉద్యమించారు, ఇందులో (పధానమైన మజిలీలు కొన్ని ఉన్నాయి ళా అత్య శే శ (1) తీరుపతి వేంళటకన్హుల (1870) అవధానాలు కవిత్వాన్ని మధ్యతరగతివారికీ సామాన్యు లకూ అందుబాటులోనికి తీసుకువచ్చాయి. ఇందువల భాపాసౌలభ్యం ఉ చేశింపబడింది" యం మ న ద్‌ (వ్ర) గిడుగా (| వ్యావహోరిక బాహోద్యమం సామాన్యుడి శే సాహిత్యం అని ఎలుగెత్తి వ్రాథీకంది న ” కే భావవి్యాద తెరుగుశాటు తెచ్చింది. (3) గురజూడవారి (1862) యిన మ -టలు నంన్మ్యృత నమానట్రీకిని నడలించాయి పీం “ఖండకావ్యం' (వ్రబంధరచనను విరమింవ జేసింది. (4) వేంకట పార్వతీశ్వర కవులు (1880 మంజరీ ద్విపదలో రచనలు చేరు. మధుర్యమోన భౌవ వాడారు, అవి (పబంధ (వాడికి ఉవ్వానన చెప్పాయి. (5) బనవ రొజు అ నం. అ రావు (1 త9ి4్ప గారు వాడుక భాషలో పాటలు వ్రాశారు, ఇవి వ్య క్తికోనం కవిత్వం

మహా(పస్తానం ఠి 8కి నిరూపించాయి. ,. న ప్‌ (6) శాయ[పోలు (1892) వారి రచనలు (పబోధకావ్యాలకు అంకురోం శాయి (7) కృష్ణళా స్త్రి (1897 ఏ గారి భావగీతికలు పదచి(తాలనూ శీయ్యాలనన. +కేట గీళతులనూ 60గు రుచి వాననగల పదజూలొన్నీ (వచారానికి "తెచ్చాయి, (8) విన్వనాధినా ] శ క్‌

(1 89తి కిన్నెరసాని పాటలు తెలుగు నుకికారాన్ని శీయథవణీకుల్ని విస్త 8ంపజేశాయి? ఛి

సందూరి (1889) వారి ఎంకిపాటలు జానపద భామనీ “యాసనీ మా తాచ్చందోరీతుల్నీ వెలుగు

లోకి తెచ్చాయి* (10) రామిరెడ్డి (1 895), అడవి బౌవిరాజు (1895), ముద్దుషష్లు (1899),

నిష్‌బ్లా (1913) ఐంటివారు పోలీఫోనిక్‌ వచనాన్ని రచించి చేుం మాద తిరుగుబాటు వేశారు

(11) అబ్బూరి (1896) వారు భుజంగ(వయాతం వంటి పొత వృత్తాలను ఖొత్తరీతుల్లో రాస్తూ

నం(ప్రదాయ నూతసీకరణానికీ యత్ని ంచారుః (12) క్రవికొండల వేంకటరావు (1892) మి త్యాల

నరాలో నూకిన ద్రయోగాలు చీకారు. ఇన్నిరకాలుగా వ్‌ స్తరిస్తున్న నంవిథానం శ్రీ సంవిధాన ళం

(ప్రయోగాలకు ఫునాదిగె నిలిచింది.

నంవిధాన పరిణామ వికానాలు

నమాజం భాహ ఛందస్సు ఛానం భావన ('ప్రతరో

ఫ్యూడల్‌ వ్యవస్థ నంన్క్రతి బిహొ మార్గ దేశః వ్య పాాకాశ్రయం, కధాకరన చంపువ, నిర్వ

ధి త కా వర్ధరిం

(1020-1870) ళత్కజానుతేనుగు జాలు జాతులు, నవరనభావాళలు, నాం యల చనిరావకం ప్‌ నమాన ఉపజాతులు (వరానంగొ వర్ణనలు, ధ్వని, ద " న్‌ భూయిఫ్టత, కలి మాతొచ్చంద మధుర మైన అలంకారం వారణరి క

ల్‌ సో గడలు రసాలు శాచిత్యం కం, దండక౦, +ల్పం, అచ్చ న్సులు, ర | రికా వ క్తి, ద్వ్యర్థి" వ్యం, తెలుగు (గాంధిక చమతొ్య 69, ప్రబంధం యక్ష భాష గానం వదం / త్రక్మాశ్రయ వొన్నవి క ఈ. స్వియమచరి క, బూర్జునావ్యవస్థ (గాంధిక బొమే, ముఠ్యాలనరొ లో! ట్ట లలిత స్వావ్మ్‌క ఈ హరికభ, అవ ఖే కం జీటగీతి, వృల్తౌ భావా *

(1870. 19230) నళళ (దిక్‌?! రా మధురి కోమలి ఊహా చితా లు ధానం, ఖండ్‌ తీటతెలుగుః శటి లు, గేయాల? న బొవాలు కావ్యం, (వబోధఢ ఇల్యం, వ్యోవవా. వచేనీ కవిత్వం, చేయం, లావి

దక: న అనుభూతి రకభాష, జొన లయ (పళ న్యం గీతిక, కొవ్యకరా పదభావ మాం. కీ బే గారా స్‌ నిక, దొనవద్‌ డలిక భాష గీడం, ఖండిక గతం నననుబట్లి ఎల్లామొరుతూ క్రవితాపరిక లోలో నమొబినన్టిథ లలన అవన ఎ వటికన జాగంతీ గా పరిశీలిసే ను బూరువావ్వవన్టి అవనర యూ లె డల్‌ వ్యవక్థలోని కవి తపి! ప్టవాల్టు లి వస్తున్నాయో శెలున్తుంది. వలి వ్ట్‌థ

రకర శ్రీశ్రీ కవిత్వం : వన్తువుు నంవిధానం మెంంతవర కీ గంహించి, నూత్నపరికరాలను _ రూపొందించుకుంటోంది. బూర్జువావ్యవస్థలో వచనద ౨ శ్సీత్రీ పా్రరంభించాడు. శ్రీశ్రీ కవితాపరికరాలు కొన్ని బూర్జువావర్గంవారివే! కాని న్నా... భ్లైమికవర్ణంవారివి. న్యావహారికబామ, అవరగణ, మాతాాగణ, వచనశేయ చ టి సొమిక సామాజిక భావాలు ఏ-జేశీయభావనావిధానాలు, వి చేశీయకవి ళా(పకియలు త్రీ సంకరాలు, బూర్టువావర్గాన్ని ఎదిరించడానికీ కా9మికవర్షాన్ని కదిలించడానికీ నడుంకట్టిన ఫిష్‌. ఆ లెండువర్గాలనూ పాఠకవర్గంగా _ భావించవలసివచ్చింది. అందువల్ల నే. శ్రీశ) ౧౦౬ వానం ెండువర్లాలకూ ఇెందుతోంది. శ్రీంశ్‌ం మహోాప్రుస్థానగీ తాలు శాయడం మొదలు వెళ్తునాటికి (1988) బూర్తువావ్యవస్థ కిళననదశలో ఉంది. తెలుగు బేళంలో అధునిక విడ్యాసౌక ర్యాలు శాగాపెరిగాయి. కవిత్వాన్ని ఇంసకు ముందెన్నడూ చదవనంతిమంది చదువుతున్నారు. అచ్చుయంతాలు, కళాకాలలు, విశ్వ పవ్యాలయాలు, రెడియో, సినిమా వంటి భావప9చారసాధనాలు వచ్చాయి, ఆలోచనలాొ విరిగాయి. భావకవిత్వం చెనకపడుతోంది. పాఠకవర్షం పెరిగి అభిరుచులు మారుతున్నాయి అందువల్ల సామాజికన్యాయం గురించి ఆలోచించగలవారినందరినీ తన పాఠకవర్షంగా శ) గుర్తించాడు. ప్ర త్యేకవ్యక్తులకోసం కాక్క సామాజికులకందరికీ కవిత్వం శాయడలపాడు శిఖి. ఇందువల్ల నే పరికరాలు మార్చుకున్నాడు. బూడ్డువావ్యవస్థలో ఊన్న వీడకపీడితవన్గాలలో వ వర్గానికి కవిత్వం అంకితం కావాలి? అనే మిమాంసనతో కవితాపుయోజనం మలుపు తిరిగింది. ” ఆనందోప చేళాలు ఉప 'ేశానం దాలు సా ఆనందం = ఉపచేశం అనే స్టాయులలో మాడుతూవచ్చిన కవితాప'యోూజనాలు నూర్కి్సిస్టువాన్నవిక దృష్టి వల్ల నమాజపరాలుగా మారి, వ్య కిఆసంచానికి బదులు సమాజ చైతన్యమూ ఉప చేళానికి బదులు ఆచరణాత్మకనం బేశమూ వర్పడ్లాయి. త్రత్రీ కవిత్వానికి తొల్మిపయోజనం వీడితనమాజాన్ని సంఘటితంచేసి పైతన్యవంతం చేయడం, మలిప్రయోజనం ఆ నమా+జంచేత తిపుగుళాటు చేయించడం. కవిత్య్వరసానుభవం వ్య క్తినుంచి నమాజూనికి మార. గానే అది రసానుభవంకాక జ్ఞానానుభవమే అవ్ఫకోంది రసానుభవంలోని తన్హుయత్వం జ్ఞానాను భనంలో జాగృతిగా మారుతోంది. కవి తాప) యోజనంయొక్క_ ప్రభావం కవితాపరిక రాల విద కూడా ఉండటం తప్పనినరి. వీటిని బట్టి కవితానంవిధానం మారక తప్పదు. కవితాసంవిధానంలో (శ్రీశ్రీ భామ బూర్డువావ్యవస్థమిద తిరుగుబాటు చేయదలచిన. శ్రీశ్రీ 'కవితాభామికు అవసరమైన అన్ని అంచులనూ గుర్పించాడు. తన కవిత్యం అందవలసినది బూర్జువాలకూ బూడ్డువా ల చేతికింద పనిచేసే కార్జుకులకూ మధ్యతరగతి వారికీ అయినపుడు అటు నాగరికభాప., ఇటు (ప్రజావ్యవ

మహా(వస్థానం [37 జార £ 1 " విస మా తన 'కవితాబాపిలో లీనంకావలసిన అవసరం ఉంది ఛాషావివ వం లేనీజే భో స్లవం రాదని గుర్మించిన ఖ్రీభ్రీ భామను ఆభునికంచేనుకోవలసిన చాధ్యగరూ + ఉక. లఇిన్ల వానికి ఆయుధంచేసుకోవలసిన అవశ్యకళనూ , + గొర్తి ంఛాడు. తేన సజీళాన్న రమ్యత! విద్యావంతులు కనుక ఆ వాహికల కనుగుణంగా సౌలభ్యాన్నీ సౌస్టవాన్నీ తనభావకి (హాధమి+ కావనరాలుగా ఎన్నుకున్నాడు? పాతబడిన పదాలను వదలడం, దీర్స నమాసాలను వినర్జించడిం వ్యర్థపదాలను సరివారించడం వంటివి సామాన్యభాపాసంస్కరణలే | అంలేకన్నా థ్రీట్‌ కవిళా భామకు చేసిన సంస్కర అలొ ఎన్నో ఉన్నాయి. వాటి నన్నిటిని గత్యప్రకరణాలలో విశేషించి ఉన్నాను ళీతీ కవితొభామకు' నమకాలికతి (ప్రధాసలతణం,. ఈ లవ్షణంవల్ల సామాజిక చై తేన్యం లభించింది నూటాడుతున్నంలే చేగంగాపరుగులెత్తే ఈ భామలో (ప్రబంధకవుల శబ్దశిల్పం, భావ కవుల పదబంధ నిర్భాణచాతుర్యంకూడా కనిపిస్తాయిం ఈభావకు క్షాపకానికి నిలవడం, ఆవేశ పరచడం, ఆలోచింప జేయడం, అర్థవ్యంజన కలిగించడం, పాడబడటం వంటి ఉత్త్పమగుణా లున్నాయి ఈభావ నర్వవిభాలొ లీశ్రీ కవి తావస్తువును ఆకర్ష వంతం చేయగలిగిందిః క్రవితానంవిధానంలో శ్రీశ్రీ ఛందస్సు బూర్జువా వ్యవస్థ సవ్యక ల్పనలకూ (వ్రయోగాలకూ ఎక్కువ (పాధాన్యం ఇృన్తిందిః ఛంద స్పులలో ఈబూర్తువాప్రయోగం ముద్దుకృష్ణ: శిష్‌ట్లాలలో ఖ్రీభ్రీ కన్నా ముంచే గోచర మయింది సం[పదాయాం నంకేలగో కనివిస్తే దొప్ని 'ెంవివేసే సొౌహానం బూర్జువావ్యవస్థలోనే ఉంటుంది కనుక చే 'ప్రీవర్సు బయ శ్రేరిందిః ఛందస్సులలో ఇలాంటి సావానప్రయోగాలుచేసి గొప్పఫలి లాలు సాధించడానికి ఛందన్సంవచాలోో బఛాగె శిలిసిజండాలి. ఆ విదమైన పాండిత్యం అ్రీత్రీశే ఉంది. అథ వగా సాహసంతో కొడినటే | ఈ ద్రదాగ్గల్ళ్‌ సామాజిక చై లేన్యం 6 ీ ను ్రన్ఫుటం అయింది. పీ సదానలవణం. అదళ్చకల్వల ౯ లయల భేదాలను గీ (వకరణాల్లో విఫులంగొ చర్చించాను పండిత చి అనాదిలో ఛామికులనో టినుంచి వెలువడిన చందన్సులను పండ విశ్లేషించి లన్‌౫ (4 నూ. వచ్చార" శానీ శ్రీశ్రీ అలా చేయ లేదు, బదంచేసే ఆ లతుణా జ కవులంక్‌ అనుసరిన్తో ఎ మ్‌! ల ర త నుతి ధి క్రనాటి ఛందః పరి ప్లా 0 అ రగణోలి రిగ్మి మా తాగణాలను అవరగ ణబడద్యం జీయడం ఓ ౮ / ధి స్‌ ఛం దన్సంస్కరణనో (ప్రధానమైనది విటి గురించి, మాఠొబద్ధేంగ" మార్చడం ౮౪ సరించి నతద్రకరతొల్లో వివరించానుః అనుష్టాన, ల్ది, జ ము ళ్యొలనరౌస చేసిన సంన్కరణలపి దళ నవి ళీ పచనపద్యానికి ఎలో శోహదం కందం, శ్లోకం, శయం, పదవిరలి (పాన పబ చేళాయో వివరింొనొ"

మం శ్రీఖ్రీ కవిత్వం వన్తువు 3ంవిధానం థంద-పరంగా తెలుగుకవిత్వంలో (శ్రీశ్రీ నూతనశకానికి ఆచార్యుడు. శ్రీశ్రీ కవితావస్తు య ఉంటవి మోవాదులకూ నంప్రదాయవాదులకూ కూడా తీథీ ఛందః,సయోగాలు ఆశ్చర్యం రం యు. లై ఛందస్సుల జాహ్యాంతర్షుణాలను గురించి గత ప్రకరణాల్లో విపులంగా వివ లు... అనన్నీ ఛందవురోగమనాన్ని (ప్రతిబింబిస్తాయి. ఫీస్ట్‌ కవితావస్తువు ఈ చంద సృంగివానాన్ని విడిచి రావడానికి నిరాకరిస్తుంది. అంకే మహో(పస్టా ననీ తాలకు తాత్పర్యం శాసుషుని తృప్పిపడ లేము, ఆ కవిళ్య్వునికి ఆ సంవిఢానం చర్ముశవచంవలె నజీవచిహ్నూంగా భాసిస్తుంది: కవితా సంవిదానంలో శ్రీశ్రీ వ్రక్రియలు జీవితంలో ధనార్టనకు (ప్రాధాన్యం పెంచే బూర్జువావ్యవస్థలో కవితాపరనానికి తీరిక చక్కువవుతుంది కనుక కవులు లఘ్ముప(క్రియల నే ఎన్నుకుంటారు, పద్దెనిమిది పర్వాలకు బదులు పద్లినిమిఏ గీతాలూ ఆరాశ్య్వాపాలకు బదులు ఆరుపాదాలూ. కావ్యంగా పరిగణింపబడటానికీ కారణాల్లో కాలం పొదుపు, స్టలుం పొదుపు (ప్రధాన మైనవి, కాన్యం చిన్నవై సకొద్దీ కవి పనితనం ఉఇరగవలసి వనుంది. ఈ లతుణానికి నిదర్శనాలే శ్రీశ్రీ ఖండికలు, మహా(ప్రస్థానఖండికలన్ని నమ కాలిక సమాజాభిరుచులనూ సమాజావనరాలనూ గుర్మించినవే! శ్రీశ్రీ ఖండికలో మిక్కిలి పెద్దది 161 పొదాల పరిమితి గలది; మిక్కిలి చిన్నది 6 పాదాలు గలది, ఈ ఖండిక లన్నీ పరిమాణంలో చిన్నవే అయినా బూర్జువావ్యవస్టలో వర్ధిల్లిన (హాన్వలిపి సంవిధానాన్ని పుణికిపుచ్చుకున్న వేః సవ్యక ల్పనలనూ ఆధునికప్రక్రియలనూ ఫోత్సహించి అన్య భాషాసారన్వ తాధ్యయనావ కాశొలను పెంచిన బూర్డువావ్యవస్థ శ్రీశ్రీ కవిత్వవికాసానికి దోహూదం చేస్తిందంళేు అత్యు క్రిలేదు. బూర్ణువావ్యవస్ట కల్పించిన నదుపాయాలనన్నింటిసి శ్రీశ్రీ వాజుగు, "ళు ఆ నదుపాయాల్లో ఇంగ్రీము ఫ్రెంచి జర్భున్‌ ఇటాలియన్‌ రష్యన్‌ భావలలోసి ం వితాప్రక్రియలను (ఆంగ్ల ంద్వాళా) పరిశీలించే అవకాశాలు ముఖ్యమైంవి. ఈ అవకాశం శ్రీశ్రీకి ముందు ఏ యితరకవికీ కల్లలేదుః విచేశీయ కవితాప్రక్రియలను తెలుగులో అనున్ఫజించాడు శ్రీశ్రీ, శీత కవి తాప్రక్రియలను న్దూలంగా పాతాాశ్రయాలు, వస్తాశ9యాలు అని లండు 'కెగలుగా విభజింపవచ్చు, పాత్రలు బూర్జువావ్యవన్థలోని పీడితవర్లానికి ప్రతినిధులు, కవి కూడా ఈ పాత్రలే ప్రతినిధి, భావకవిత్వ్యంలో కవి మాటాడుతున్నట్లు శీ్రిశ్రి కవిత్వంలో పాత్రలొ మాలాడతాయి. వస్త్వాశంయాలలో కవి సరోతంగా ఉండ్కి కధను చెబుతాడు. జగన్నాధుని రధచకా9లు పాత్య్రాళ్యయం, భిక్షు వర్షీ యసి, ఛాటసారి వస్త్వాశొయాలు, ఛావగీతిక పరిణామంపొంది ఖీథీ ప్రయోగంలో "రండు భేదాలు పొందింది. వాస్తవభొన గితిక్తు సామాజికభావగీతిక, “జయథఖేరి' వాస్త వభావగీతిక, “'మహా(ప్రస్థానం' సామాజిక భావగీతిక.

మహ్మాపెస్తానం సంవిధానాన్ని బట్టి |... న్‌ 608 ఓట ౮౮ తాలను కొన్ని (ప్మక్రియ నాత్త (ళా లు-క రవి కవితా ఓ కవితా స అ స్‌. (1) నంబోధ ఇ ( "ఆ లి మిథ్యావాది; మౌనవుడా, గర్జించు ర్యా, జగన్నాధుని ర కచ తా వగీలి, స్విన్‌ బర్నోళ్లనిక 0902 వంటివి. (2) సంవాద త్మృకాలు కుల న థచక్యాలు వంటివి- ఇంగీ షళ్గో" కా 061569 ౮ | సానం, సౌహాసి, కళౌరవి;, నవక (8) పృటోధాల్మేకాలు - మనో ౧ 0 విత బుక్కుులా వంటివి, (4) ప్రలిజ్ఞాత శొలు స ౭ స న్నాధునిరధచ కాలు జయభేపి అద్వైతం, కొంపెల్ల మాక్‌ టివి న్‌ గతి బిగి శాళుకాలు - అవశలిగట్లు వరాజిశులు వ టివి నవ శ ఎటీపి, (2] పిక్నోత్త చ బి ంటివి.. (8) ప్రళ్నాల్యుకాలు - మిరా వాది గానే? వంటివిః (7) అళ+ర్యాాల్యునొలొ - అభ్యూదయ లి నిజం పలు, గంటు అశ్చ న్‌ నదీ యర) ఐ జ్యాలొతోరణం, ఈ ఒకతీణంలో అదై రతేం వ్య లె్ఫనం వంటివి. (9) కథావ్యాజగీ తొలు (అ౭ిగోరీలు) ల ప్రదకారం ఆకాశ కిస "వంటివి (10) వర్త గశ్రయాలు - ఛిమువర్మీ యని న న న్‌ సె చాటసొరి, నంధ్యానమన్యలు, "జీళ చరిత్రలు, మూనవు” ! వంటివి. లయా ఖండికల ప్రత్యేక నంవిభానాన్ని. గురించి గలే వ్రికర కాలో చర్చించి ఉన్నాను ఉం క్రవిళాసంవిధానంలో భీథ్రీ భావనాళక్తి 7 భఛావనాళశేక్తీ అంతర్హాతీయస్థాయి దిగింది. భౌతిక ప్రిపంచవాస్త వికతనూ సొమ్యు వొద ప్రపంచవాస్కవికతేసో దర్శించి తిరిగి పారకుడికి ప్రదర్శించడ మే ఖ్రీశ్రీ లత్యం వురాణ ర వులవలె యుగాలవెనుక కూమొడడుః ప్ర) బంధక్‌ వులవలె ఉఊహలలోకీ పకుగులూలీరుడుం భావ క వులవలే అత్మీయన్వప్నా లలో శాల్పనికలో కలలో నంచరించడు. గురజూడ వలే వర్తమాన ప్రపంచంలో లీ) తల దర్శిస్తాడు? పెగా భవిష్యత్తునుకూడా చూడగలడు, మ సామాజి్‌ ఛై తన్యంగలి క్రీ? భావన పదచిళిలలో ప్రతీకలలో వ్యంబనాలమీణా సమా్దిపనాళక్తు లలో వరి నడుం. వీటిలోని వరాలను వ్యికరగాల్లో సోదా పారణంగా వివరించాను " సాహిళో సద్యమౌల వ్రభొవం ఇండవది అధునిక తొలి, స్‌ వాదాల ప్రభావం వదాడనది ౨ గతప కర విఫఘలంగా తన చుట్టూ ఉన్న బూట్టవానమా దవన ప్రభావం వీటీపై గ ్ర ణాల్లో విలులం ॥ త్ర ఖ్రిఖీ భావనాశ్‌ కికీ నమాజవు 8)కాలొలనో దర్శించేలతీో ఉంది గతోన్ని చరి గ్‌ గతితార్కికంగానూ వర్శమానాన్నా హన వికంగానొ క విమ్యలేను ప ఖగ ద ల ఎని ని ఛా ( వొ ఈ న్వప్న దర్శనంలో పలాయనళత్త వ్రంలేదు' భవివ్యలుల సార్యమమ్యే గతీ శ

. శ్రీశ్రీ కవిత్వం వన్తువు సంవిడానం కంద.నరంగా అెలుగుకవిత్వంలో శ్రీశ్రీ నూతనశకానికి ఆచార్వుడు. శ్రీశ్రీ కవితావస్తు కు “టం మోోువె నదులకూ నం(పదాయవాదులకూ కూడా శీ ఛందజఖ్యపసయోాగాలు ఆశ్చర్యం మం ము లేడ ఛందస్సుల బాహ్యాంతర్లుణాలను. గురించి గతప్రకరణాల్లో విపులంగా వివ క. అనన్న్నీ ఛందఃపరోగమనాన్ని (ప్రతిబింబిస్తాయి. న్ట్‌స్ట్‌ం కవితావస్తువు ఈ ఛంద స్వంవివానాన్ని విడిచి రావడానికి నిరాకరిస్తుంది. అంళే మహా(పస్టానగీ తాలకు తాత్పర్యం ఆాసుషుని తృప్పిపడ లేము, అఆ కవిత్వానికి ఆ సంవిధానం చర ్రవచంవలె నజీవచిహ్నా౦గా భాసిస్తుంది, కవితా సంవిదానంలో శ్రీశ్రీ ప్రక్రియలు జీవితంలో ధనార్టనకు (పాభాన్యం పెంచే బూర్డువావ్యవస్థలో కవితాపరనానికి తీరిక తక్కువవుతుంది కనుక కవ్టులు లఘ్ముప(క్రియల నే ఎన్నుకుంటారు, పద్దెనిమిది పర్వాలకు బదులు పద్లెనిమిఏ గ్‌తాలూ ఆరాశ్వాసాలకు బదులు ఆరుపాడాలూ కావ్యంగా పరిగణింపబడటానికి కారణాల్లో కాలం పొదుపు, స్టలం పొదుపు (ప్రధాన మైనవి, కాన్యం చిన్నటై నకొద్ది కవి పనితనం “పెరగవలసి వన్తుంది. ఈ లతణానికి నిదర్శనాలే శ్రీశ్రీ ఖండికలు. మహోపస్థానఖండికలన్ని నమ కాలిక నమాజాభిరుచులనూ సమాజావసరాలనూ గుర్తించినవే! శ్రీ శ్రి ఖండిక ల్లో మిక్కిలి పెద్దది 161 పాదాల పరిమితి గలది; మిక్కిలి చిన్నది 6 పాదాలు గలది, ఈ ఖండికలన్నీ పరిమాణంలో చిన్నవే అయినా బూర్జువావ్యవస్థలో వర్ధిల్లిన (పాన్వలిపి నంవిధానాన్ని పుణికిపుచ్చుకున్న వేః నవ్యక ల్పసలనూ అధునికప్రకియలసూ పోత్సహించి అన్య భాపాసారన్వ తాధ్యయనావ కాశొలను పెంచిన బూర్జువావ్యవస్థ శ్రీశ్రీ కవిత్వవికాసానికి దోవాదం వేస్తిందంకేు అత్యు క్రిలేదు. బూర్జువావ్యవస్ట కల్పించిన నదుపాయాలనన్నింటినీ శ్రీశ్రీ వాడగా. ఎళ్ళ ఆ నదుపాయాల్లో ఇంగ్లీషు ఫ్రెంచి జర్భున్‌ ఇటాలియన్‌ రష్యన్‌ భాపులలోసి ఆ వితాప్రక్రియలను (ఆంగ్ల ద్వానా) పరిశీలించే అవకాశాలు ముఖ్యమైనవి. ఈ అవకాశం శ్రీశ్రీకి ముందు ఏ యితరకవికీ కల్లలేదు విబేశీయ కవితాప్రక్రియలను తెలుగులో అనుసృజించాడు శ్రీశ్రీ, తీత కవి తాప్రక్రియలను న్లూలంగా పాతాాళ9ియాలు, వస్త్వాశ యాలు అని లండు "తెగలుగా విభజింపవచ్చు, పాత్రులు బూర్జువావ్యవస్థలోని పీడివర్లానికీ ప్రతినిధులు, కవి కంూడా ఈ పాత్రలశే ప్రతినిధి, భావళవిత్యంలో కవి మాటాడుతున్నట్లు 498) శవిత్వంలో పాత్రలా మాటాడ తాయి. వస్త్యాశ్యయాలలో కవి సరోతంగా ఉండి కధను చెబుతాము. జగన్నాధుి రథధచకా?లు పాత్య్రౌాశ్రంయం, భిక్షువర్షీ యస, ఇాటసారి వస్త్వాశఏయాలు, ఛావగీతిక పరిజణామంపొంది ఖ్రీఆ్రీ ప్రయోగంలో "రండు భీడాలు పొందింది. వాస్తవభన గీతిక్స సామాజిక భావగీతిక, “జయభేరి వాన్న వభావగీతిక, 'మహాప్రస్థానం' సామాజిక భఛావగీతిక.

సువవిస్తానం 6్రి

నంవిధానాన్ని బట్టి శ్రీశ గీతాలను కొన్ని (పక్రియలుగా విభజించుకోవచ్చు.. (1) నంజో నాత్ధుకాలు_కళారవ్సి కవితా ఓ కవిత్కా ఉన్నాది బేశకొరక్క కైళవగీతి స్విన్‌బర్నొళ్లనికి మిథ్యావాద్కి మానవుడా గర్జించు రష్యా, జగన్నాధుని రధచకాాలు వంటివి ఇంగ్లీ షుళ్లో!

005 వంటివి (2) నంవాదాళ్టుకాలు _ “వాడు' ఖండిక, (8) ప్రుబోధాళ్ళ కాలు - మనస

ట్ర

స్థానం, సాహసి కళారవిి నవకవిత్క బుక్కులు వంటివి. (8) ప్రలిజ్ఞాత్మశాలు - ప్రజ్ఞ, హు న్నాథునిరధ చక్రాలు జయభే్కే అదై్యైతం, కొంపెల్ల జనార్దన రొవ్చవోనం వంటిని, (₹) వళ్ళో త్త రాళ్న్శకాలు _ అవకలిగట్టు, సరాజితులు వంటివి. (4, ప్రళ్నాళ్ళుకాలు య మిద్యా వాది నిజం గానే? వంటివి, (7) ఆశ్చ ర్యాత్యకాలు య అభ్యుదయం, ఖు జ్యలాతోరణం, ఈ ఒకతణంలోో పీడలు, గంటలు, అళాదూళతలు వంటివి, (8) నమష్టి భావగీతాలు _ మహాప్రస్థానం, చేదుపాట్క అబె సతీం, వ్య ళ్యాసం వంటివి. (9) కథావ్యాజగీ తాలు ( అలెనోరీలు) _ అవతొరం, అఆకాళ డిపం వంటివి, (10) వస్తాళ్రయాలు న భితఖవర్తీ యస్స్కి జాటసారి, నంధ్యానమన్యలు న! చరిత్రలు మానవుడా ! వంటివి. అయా ఖండికల ప్ర త్యేశ నంవిభానాన్ని గురించి గతన్రకర ణాలో చర్చించి ఉన్నానుః

న్‌ కితానంవిధానంలో (ీఆ్రీ భావనాళక్తి

శ్రీశ్రీ భావనాశ క్షీ అంతర్తాతీయస్థాయికెదిగింది. భౌతిక ప్రవంచవాన్న వికతినూ సామ్య వ ఎవొ జ్ర ,

న పిపంచవాన వికతనూ దర్శించి తిరిగి పారకుడికి. (ప్రదర్శించడమే థ్రీశ్రీ లత్యం వురాణ వాద ప ఇ బంధకవలవ ౩ ఊపహాలలోకి పరుగులూకీయడు, భొవ క్రవలవలి యుగాల వెనుక కూదూ డదు, ప్రబంధకవు'

ణ్‌ ల్లీ యన్వ్యస్వా లలో కాల్పనికలో కాలలో నంచరించడు.. గురజూడ వలి వర్తమాన

వలె ఆత్మయన్వ న్నా ప పదంలో లి కారు దినము వైగ భవివ్యత్తునుకూడా చూడగలడు ప్ర 0 జ. న ల వన పదచి తలలో ప)తీకలలో వ్యంజనాలతణొ క యతన్నంగల ఫ్రీ 1 భా, సామాజిక్‌ చే లేన ప, గళ ప్రికరణాల్లో సోదా శీయబడుతుంది. వీటిలోని వైవీధ్య , గ నమాద్రీపనాళక్తు లలో వ్యక్షృం వారణంగా వివరిందాని యాల ప్రిభౌనం ఉంది. మొునటిది జీకీయ. విబేశీయ ల ॥ శ్ర్రీథ్ర భావనాళ క్రీ పె నూకడు వివ ధనః రాతి (కవాదాల ప్రభావం మూడనది సాహితో్యోద్యమాల వ్రబావం రెండవది గ వం ఏటివై గలే పీ రణాల్లో వివులంగా తన చుట్టూ ఉన్న బూర్జువానమాబవాన్త్‌వికలే ప్రబొ యూ ఫీ శీ భావనాళ కి కి నమాజవు లీ కాలాలను దేర నష ౦లోనూ ' దర్శిస్తాడు, గతి తార్కికంగానూ వర్మ మానాన్ని వానర తులో సొర్యమయ్యే ఇాత్త్రయసామ్యునా ఈ స్వప్న దర్శనంలో పలొయనళతత్త వైంలేదొః భవివ్యా

. శ్రీశ్రీ కవిత్వం వస్తువు, నంవిభానం విస్త బంన్న ౯ాఏస్తూ డాన్నే స్వప్నంలో దర్శించి ఆ స్వప్నాలను కవికాభావనకుపయోగించు కువ . కవితానంవిధానంలో (శ్రీశ్రీ రనభావాలు భావన, రన” ్వం అనే నెండూ శ్రీత్రీ ప్రజ్ఞాపరిక రాలు, తన కవిత్వంద్యారా పాఠకుడిలో నిద్రాణ గా ఉన్న వ్ర్‌తన్యాన్ని జూగ్భృతంచేయడానికి శ్రీ వాడుకునే పరికరాలే ఇప్‌! తన కవితావనువునే ఈ పరికరాలతో 'కవిత్వం'గా మల్చుకునే సంవిధానం ఫీంీఫిని వపిమాణాలతో ౫ -"సినా కవిగానే ఒరూపిస్తుంది, శశీ) రసభావాలు సమకాలీన బూర్జువానమాజవాస్క వికత వల్ల ప్రభావితమై కల్లోలిత మైనవి. ఈ రసభావాలు నమాజంలోని వీడితవర్గంవారివి, ఇవి వాస_వికమైనవి; భౌతికమైనవి. అన్యాయింగా మరోవర్షంవారు (పవరి_స్తూంశే పీడితవర్గంవారు వాం చేవి వమధురరనభావా లలె అవుతాయి? ఇవి ఉద్ధతరనభావాలే |! ఈ సమాజంవల్ల పరాజితులే అయినా వీరంతా నమష్టిగా తెరుగుబాటుచేస్పి తిరగ మధురజీవితాని।ి ఉప(కమిస్తారు, కనుక వర్శమానంలో ఉద్దతరనభావాలూ భవిష్యత్తులో మధురరనభావాలూ పీరకుంటాయి, వాటినే శనీ తన క విత్వంలో వ్యక్కంచేశాడు అందువల్ల (్రేమ-'జ్వేషం; జాలి_పరిహోనం, ఉత్సాహాం-కోపం భయిం-జుగుప్పవంటి. పరస్పర విరుద్ధరసభా వాలు విరుద్ధవర్థాలపట్ల శశీ ప్రదర్శిస్తాడు, ఇందుకు మూలకారణం సామాజిక ధర్శావేశం అనేక చారిత్రక సాంగ్కృతిక కారణాలవల్ల ఈ సామాజిక ధర్మా వేశం ప్రబంధ కవ్రల్లోనూ భావకవుల్లోసూ కనివించ లేదు. అందువల్ల నే వారి రసభావాలు (ప్రజల జీవనసమన్య లకు దూరమయ్యాయి. శ్రీల రనభావాలు పాఠకులకు అలె "కికానందాన్ని కల్పించేవి కాననీ అవి వాన్న విక భౌతికరనభావాలను జూగృతంవేసి కర్ణ వ్యనిర్వహణకు ఫురికొల్పుతాయనీ గత(పకరణాల్లో నే న్పష్టంచేళాను. ఖీ నంచేశం కాం తానమ్మితోప'బేళం కాదు; (వభునమ్మితోప దేశమే 1 ఈ వ్యూడల్‌ పరిభామలను వదిలి ఇప్పాలంజకే విస్త వనాయక నమ్మితోప జేళం అనాలి! ఈ మనన త్వోనికీ చూర్కి్సిన్తు క లాదృ్యక్పధమే కారణం |!

“శృంగారం శిలలో ఎలా రూపాంతరితం అయిందో గతపకరణాలో సూచించాను. శిల దృష్టలో “సామాజికవీరంి (కొత్త బే ఈ పరిభావమ) రనరాజం |! సామ్య వాదవ్యవస్తను పౌండ్‌ డంలో వీడితజనుల (పయత్నోత్సాహాలే సామాజికవీరానికి స్టాయిభావాలు. వీడితజనుల సామౌ న్‌ న్యాయాన్ని వీడకులు ఎత్తుకుపోయారు. దాని వియోగంవల్ల బాధపడుతున్న వీడితజనుల దు మొదటేదళ.. అ సామాజికన్యాయాన్ని తిరిగి నంపాదించుకోవడానికి వీడితజనులు వయక్న్‌ నా ను ఇది. 'రెండవదళ. ఈ వీడితజనులు నమష్టిగా వీడకజనుల్ని అణచివేసి సామాజిక న్యాయొ

మహాపస్టానం గా రట, నంపాదిసొరు. ఇది మూడవదళ. సొమాజిక పో . సొమాజిశవీరం ఇలా-పరివు తక్కినవన్నీ అంగరనా లే ! రివుష్టం అవుతుంది ఇలూలటిచనరాబానిక్‌, (భీథీ వస్తునంవిధానాల నమ్మేళన్‌ం్ల శావ్యంలో. నన్తువ్రా సంవిధానమూ ఏది ఏ స్థాయిలో ఉండాలి ? అజే . సామాజిక వ్యవస్థలోని అభిరుచులకూ అవసరాలకూ కొంత నంబంధం ఉన్నట్లు కనిపిసుంది వ్యూడ ల్‌ కవిత్రయం = వక్తునంవిధానాల నమ(ప్రాధాన్యం ఉప బేళం + రసానుభూతి (పబంధకవులు= నంవిధాన [పాధాన్యం రసానుభూతి బూడవొ సరబాడ = వన్తపాధాన్యం ఉప బేశం జ భావకవులు = నంనిభొన (పొధాన్యం అనుభూతి వస్తువుద్వారొ “తేదలచిన సామాజిక వై తన్యానికి ఆ వన్తువ్రయొక్కు జాహ్యాన్వమాపం కూజా దోహాదం బీయీలని, శ్రీశ్రీ భావించా కు అంతరంగ బహీరంగోల న్వభావ స్వరూపాలు సాపేమూలుగా ఉండటమే కదా సామ్యువాడి, లత్‌ణంః అందుకే థ్రీశ్రీ కవితావస్తున్ల అభ్యుదయ దృ ఎధంలోనూ సామాజక(పయోజనం తోనూ ముడివడి ఉండగా ఫ్రీభీ కవిశానంవిధానం, వీడతవరంతోనూ సామ్యవాద [ప్రయోజనంోనూ జతపడే. ఉంటున్నది వన్తుస్యవిధానాలను పరన్నరాచేత కాలుగా జీయలేకపో తే కళలవల్లి సామాజికోపయోగం ఉండదు. ' సంవిధానం వసువును మదగుపరిస్తే ఉపయోగం కన్నా అందం ఎక్కువ అవుతొంది. వస్తువు నంవిధొనాన్న్వి వదిలివే శే ఉపయోగమూ లేద, అందనూశేదు.. వస్తువును సంవిధానం మో5కూడదు: సంవిధా నన నీ క శ్‌ నాన్ని వసువు మించకూడదు- శండింటి దొంపల్యేం కావ్యాద్వెలేం అవుతుంది. దానీ శ్సీశ్రీ గా " రకా. కృళకృత్వ్యుడయ్యాడు ? వన్తునంవిభానాల (ప్రయత్నం, ఈో ప్రయత్నంలో (శ్రీశ్రీ ఎంతవ ఎలేకృ ళ్యుద య్యా ప ల ససొన గీతాలు మొడు రకాలు, (1) నంవిధాన (ప్రౌబల్యంగల ఖండి నివ్చ్తినిబట్టి శీలీ మహానేస్ట్యా రవి. ఆకాశదీపం, జకవణంలో, నీడలు, గంటలు, కలు; , బా(లాలో రణం కః న ర స లు; అభ్యుదర వ పాబల[ంగల ఖండీకలు.- వొడు, వ్య ల్య్ర్‌నకు మొనవుడా (2) వస్తు ం వ బి న్‌ ఆశాదూతలు (8) వగల గ టన 28 ఖండికలూను: ఈ మూడు తరగతుల్లోనూ నంవిభాన నమైక్యం గల ఖండికలు - ౯ దాహరణం ఈమూడు వర్లౌల తారతమ్యం ఇది, మూడవశర్లం ఉ త్తమోత్తేము శావ్యూలకు డొ [01]

థ్రేత్రీ కవిత్వం వన్తువు నంవిధా: / “౫ వనువును వా :-గుపరిచి నంవిధానం రాజ్యం చేస్తోంది, పాళ్చాత్య సాహిత్య నంవిభానాల॥ టూగంచి చా =డాలనే ఆనక్షివల్ల ఇవి వ్యానఘట్టాలుగా మానివోయాయి (2) నంపిధాన వనక గ్వతీయసన్థానం ఇవ్యుడం వల్ల వచనరూపం వచ్చిందివీటికి, అయినా మొదటితరగతిలోకన్నా న్పపత ఉంది పీట్‌లో... (8 వస్తునంవిధానాలు ఒకచానితో ఒకటి నప్రంయోజనంగా వెన వేస తనా షయి. ఆ వస్తువుకు ఆ సంవిధానమే శరణ్యం, వస్తువుకీ వంవిభానానికి జరిగే సంఘర్షణ శిల కవితాప్రిపంచంలో వస్తునంవిధానాల పరస్పరాశ యంగా మారిపోవడంలో గతితర్భం కనివీస్తు ంది, నామ్యవాదప్ర యోజనం కాచే కవిత్వంలో వన్తునంవిధానాల వైరుద్ధ్యం ఉండటం నహింపరానిది. అలాంటి వై రుద్ధ్యం బూర్జువా కవిత్వలవణం, వస్తువ్చకి (పథమస్థానమివ్వాలనే దురాశ కవిత్వాన్ని మూయం చేసుంది. నంవిధా నానికి కిరీటంపెట్టాలనే వుమకారం కవిత్యాన్ని నిష్ప్రయోజనం చేస్తుంది. ఈ లిండుర కొల రచనలూకూడా 'మహాష్రస్థానరిలో లేవ, సంవిధాన ప్రా బల్యంగల ఖండెకల్లో వసువు తక్కుున స్దాయిలో ఉంది, వస్తుప్రాబల్యంగల ఖండికల్లో నంవిధానం కనిష్థుస్థాయిలో ఊంది. మార్క్స్సిస్తా కవిత్వానికి వన్తువ్చవల్ల ఎంతప్రయోజనం ఉంటుందో సంవిధానం వలా అంతే ప్ర యోజనం ఉంటుంది, సంవిధానాన్ని వదిలివేస్తే అకవిత్యం. వస్తువ్చను విడిచి వేస్తే "ద; విత్వం. ఈ బండూ శ్రీశ లత్యాలుకాష్ట, న సా 09౧9౦౧4 10 (16 0031601 29 తంతు 25 గ0991516%, 81728 15 8 మల ఈ౫పాబంగా టింకు 854 గా 5700860 ౧0931016 190208 02 అ4ర0ంం [00 ఇంకు 6 ఇంగ 6 1000606 అని 02200441 విప్పిన లక్షణానికి శ్రీశ కవితలు ల త్యూలు!! నగ్న భౌవాలు, ఆశయాల(ప్రచారం, కేకలు నినాదాలు కవిత్వాన్ని బ్రితకనివ్వువుకనుక శ్రిక్ట వాటికకూడా కవితారూపాన్నే ఇస్తాడు. శుద్దనినాదంకూడా ఫట కవి తకానంవిధానంలో జీవనావమే అయింది. సగ్న భావంకూడా సవ్యపదచిత్రం) వే అయింది, నగ్నంగా బాధానముద్విి గంగా ఉన్న సమాజాన్ని కూడా సుందరంగా సుఖతరంగా మార్చాలనే శక్ర కవిళావేదనం అందుశే వస్తువ్రనూ నంవిధానాన్నీ శ్ర విత్వపువకనంపదగా మార్చివేశాడు. అదుకే ఇలా (పకిజ్జ చేశాడు శమైకజీవనసౌందర్యానికి సమానమైనది లేనేలేదని కష్టజీవులకు కర్మవీరులకు నిత్యమంగళం నిర్దేశిన్తూ స్వస్తి వాక్యములు సంధానిన్తూ స్వర్షవాద్యములు సంరావిస్తూ వ్యథార్త జీవితయథార్థదృళ్యం పునాదిగా ఇకజనించబోయే భ్రావివేదముల జీవనాదమురా | ఘట ( ఇమ]