Telugu sri krishna devarayalu(modati bagam) - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

మ న న డు వ వ. య ప వ న యయ మ న నం. మ నే

• న హ్‌ ప . టర లో గ నా. న ల! న. య ప న య య. య న య మ! స పంల న లు. . న్‌ వం... య న. యత య.

| టీ ట్ల న్‌ న సోగ జర రి?! . జీ, క్‌ తా భగ లోగ స హారతో గ ను గే: గ కదు ఈక మ ల య

య్ర్‌ 5 య్‌

చాక 1పళంపీంప దగినవి, ఈ బృవాళ్‌ (గ్రంథములో నిడి తొలిళాగము, ఇందు రాయల కటుంబమును గూర్చివ యంశములు వీవరింపబడినవి,

సాధారణముగా చరిత్ర పరిశోధకులు చరిత్రజ సంబంధించిన విమయముల

పెచే ఆపకి చూ ఒరు, వాబ్బయము ప ం కాని న ఆపక్షి చూపుచుంపురు,. వాబ్భ యి వారికి రద్ద ఠరవ్యవ, కాని, వాబ్భుయమునందును చరి్యశాంళము. అధికముగా నుండుటవలన చరిత రచయితలక వానిని పరిశీలించుటయా. వావక్యకము, వాబ్ధ్బయమున చక్కని జ్ఞానమున్న ఫుడే పరిశీలన సాధ్యపడును. ఇట్లు చర్శిత రచనవ తద్‌ జ్ఞానముతో పొటు వాబ్బయను నను గట్టి (పవేశను కావలెను, ఇట్లి యర్ధతళకల చర్మితకారు అరుదుగ నుందురు లు ల్లి య్‌

ఇావువ నే అట్టివారు రచించిక చరితలు కొన్ని భమ (పమౌదనులవ నిల ళుమా అగుచున్నవి,

ఈ (గంధమును రచించిన శ్రీ కోదండ ఠానుయ్యశ్రారు చరిక వాబుయ ములు రెండింటను గడి తేరనవారు, పీసు చింత ఆధ వాబ్బయముల నభిమాన విషయములుగ (గహీంచి ఆచార్య పట్టమును (ఎం, వె. పట్రమాన్సు గడించి యున్నారు, సంస్కృ ఆౌంధవ:లం డాస క్షి యును, ఆద రాభిమానములంను మెండుగ నుండుటవఅన వానియర దపారమగు కృషి చేని విద్వర్పరీషయం దుత్త అగుటయే కాక, బోధ నాధ్యయనమునం౦దాను కృ తొర్థలయి, ఉవ్నర పాఠళాత పధానాథ్యాపకలై, ఉ రృమాధ్యాపళలుగ పేక ప్రతిష్టలు పం పాదించినారు 'శ్రజాసేవయే పథాన లమ్యము గా భావించి వీ రుద్యోగమాను రృణ్యపాయము గా వివరించి రాజకీ :శుములలో (పవేశించి అవిచ్చ్శిన్నమున (వజలవే శాసన సభ్యులుగా ఎన్నుకొవఒడుచు (చజాహ్‌ీర శారర్థముఅ వొనరించుచున్నారు. తలమునక లెన రాజకీయములలో మునిగి తేలుచున్నను, ఎట్లో తీరక కలిగిం చుకొని చర్మిత్రయందును ' వాబ్యయమునందును నిర్విరామకృషి చేయుచ్యు రచవలు సొగించుట పీరియందలి రు ల్యేకక,

శ్రీ కోదండ రామయ్య గారికి విజయనగర సామొజ్యమన్నను (శ్రీ/ శృష్ణజేవ రాయలఅన్నను (వ త్యేకాఖిమౌనము, విజయనగర చర్మికను గూర్చి పత్యేక కృషి సల్పుచు వీ ర5దివర శే * అష్టదిగ్గజ శవిసమౌజములో రాయల నాశ్రయించిన తొలి కప్‌ యెొకర శ అను ఒక అమాల్య (గంధమాగు (పకటించిరి, అందు రాయల

స.

చి౬ భుకన విజయమునందలి అస్ట్రదిగ్గజ కవులలో ముక్కు (ఉంక) తివ్మారార్యుని స్‌ కవియని "పెన్కు (ప్రమాణములతో నిరూపించిరిం అల్లసాని పెద్దనా శ *ంమర్పక లనుకొనుచుండిరిం అస్ట్రదిగ్ధ జముఅలో (ప్రథమ కవియని యింతవరకును వద్వస్వనళ్ళి పతికలయు ఈ గ్రంథ మా ాంకిని శొలన్నద్రోపి, వాబ్మయ విమర్శకలయు, న కన్న మవవబ్‌ నందుకొన్నది, ఆరీతిచీ వీరు రాయల సమ్మగ వ 0 వివకించు సీ బృవాద్దరంథమాను రచించుటప పూనుకొనుట వార్ష దాయ ॥ అంచుల చరితను రచించువారు సాధారణము గా విడేశయా త్రికల (గ్రంథ ముల పెన్సి పౌళ్ళ్చాత్యుల రచసలమెన దక్షీణదేశీయ కాసన సంపుటముల మైన, పాశ్చాక్యుం రచనలని, తమన ముందుగా. ్రాసివ బేశీయుల చక్ర గంక్‌ ములమైన్సి. పద్రికలలో ప్రకటికములైవ కొన్ని వ్య్యాసమాల పని ఆధారప మముందురుం యథార్థ చరెక్రరచన శామొతము చాఖదు.. పయివానితోపాటు చాక్మతిక. స్థలపరిచయమ్యు. తత్కాల వాచ్యయ పరిశీలవము శానలెను,. ఇతర ఛొపలలోసి శాసనములను హీడ్‌ చూడవ లెను, చరికితో సంబంధించిన ఆ యా 'పౌంకేవాలనపోదు విషయములకు సేళరించక లెను, ఇకర భావనల పరిభయము కావలెను, ఇట్టి సౌాక్షన సామ్మగి సంతటిని సమపహర్నుకొన్న “క్ని కారులు శ్రీ కోడంద రామ క్యుగారు, ఈమీళ నాడులోని థర్మఫురిజిల్లాన వెందిన పకోన్వూరు వికి నిసౌసము,. అప దటీణటేకరాస్ట్ర క్రయమునవ = అంధ కమిళ్ళ కర్తాటక రాజ్యకుల హీడలిభో నున్నది కాన ఏీ8కి తమిళ = కన్నడముళిందును చక్కని (ప్రచేమున్నదని వేళ ఛేప్పనక్కరలేదు, మరియు వీ రిఠరులు పరికింపని పసు కవర్టడ్‌ కాససములను కూడ పరిశీలించి యింక వరకశు చరిశ కారులు స్పృృశింపని సెవ్క్ల నూతసాంకనుల సిందు పొందుపరచియున్నారు, నళాననతికముగ హాదుకల్తారేన శ్లిక బ్య "కొన్ని యపత్య విషయములకు నిరసించి యథార్గాంకములను చరికి ప్రియులను పౌఠరవల కరతిశముల కిందించుచున్నారు, ఖ | తః బృహద్ద్యంబ్ధములో 1రచయిత శ్రీ కృష చేవ రాయల వ్య'కితమును గూర్చి, అనసే కటుంబమును గూర్చియు కెలికిన వచ చకుశకథ్వ ల న్యసషనంనరాళమరై యున్నను తండ కొన్నింటి నంట

యం చ్చభేవికి అను విషయమున శె ఎఏందరుళి చారి పె శాయల. చేవేరు. లెవ్వరు స విషయములు ఏనికి శారణములు, ఆభ్యిపాయ భేదముఖు శానవచ్చుచున్నవి (గరథస్థ విమ (౩ శ్‌ బ స కణమునంటును తిరుమల దేవియు,. చిన్నా మనుచరితమునందునుు పారిజాతాసహ ఏ వారు రచించిన చె 'చేవియు రాయల చేజవేరులాగా క్పీక్క్ళానబడిరి, కాని రాయల ఆతు కృమాల్యదలో న! ( ఆవిఛువనంతరంబ థ ఛచావలయము బూనితీవురహి మె తిరుమ న్లైవి3యును నన్న వూర్తా "దీవియా గమలాస్ట్రముఖులు దేవేరులు గాకా, ? అని యుండుటవలన ఆమన టేజేగులు తిరువములచేవి ఆన్న వూర్హారేవి, కమలాబ్బముఖి అవి మువ్వురని శొందరు (ాంతిపడిరి, చిన్నాబేవి పే రందు ఇెప్పబడనందువ, అప్పటి కామె రాయల 'పేమణ్‌ దూర మెయుండుననియోో అక మరణించియుండుననియో వా రూహించింి, కాని పయి పద్యములో ఇరువురి నామధేయనూులే యున్నవనింధు, ౬ కమలాసబ్బముఖి ” అనువడి పయివాని నిశేవణచు శాని విశేస్యపదము శావనియల్య, ఈ కమలాష్టముఖులు ?) అనువడియే ఇిఏయెన పాఠననియు. శ్రీ కోదండ రామయార్థ శారు చక గా సశుర్థించిరి, మతియు, చి న్నా 'జేవి యప్వుడు రాయల ఆపేకుప దూరము కాలేదనియు, మరణింపశేదనియ. _ రారు అ మరణానంతరము కూడ పెక్కేండ్లు జీవించియుం 'జెస్సన్సి * అన్నవూరాచేవి” అనువ క్ష &ి చిన్నా కేవికి నామహౌంతరముని యు వివరించిరి, ఇం తే ళాళ ప్‌ పరువపు బీఏని రి చిన "పెష్క నూజ్రన్ల వివంయముల నిందు తెలియకేసి ము న్నారు, పొశాాతు య చతుగ్టలు కొందరు చిన్నా చేవి రోయల భోగ శాంతే కుని వాన్సీ నన్నారు భోనకాంక. జీచేరయన (| భోగశాంకళ్సేర్ర 4 టయొట్లును సాభ్యకుకాదుు. ఛారా న ్సే చిన్నా చేవిడి? ఆం ెపేక్కొనియయు న్నారు, చిన్నా వు? రువురనిలక్ష్య, వారిలాణ్‌ 2ళ్చా-వ్రై ం ర్న నవు య థర్యపత్నియనియు, వేరొకయాచప్పు ఛో నియ్య, ధర్మపత్నియగు వి చ గ శాంత యుందు సంతకు $ నగ్న దేవియే అన్న పూర్షా దేవి రునియు రశయికి కటకముపయి డాడివెదలి స్య రాసలచారు విచాహవాడిన డెపతిరాజా సోడించ్కి. ఆక్తాకని పు వికను నట్టు చిత్ర కారులందరును "న్స్‌ (న "

తారా త గ్‌ రుళ్థాయా | లఖ్మీజేవియా ? రుచీజేవియా 1 భయా 1 అను వెద వెట్టి సక్చయమా లేదు, * భాం నుంభ(దామిన పాండ వేయః ” అను నా ధారమును బటి ఆమె "పేగు “భవే యని వెప్తుట ఉచితముగా నుండునని తోచరచ్చునుం వీఠద్దంధక ర్త అమెపేరు నుభ్యదయై యుండునని, భద యనునది *సుధ్యద” ఆనువాని (వాస్వు రూపమని ఉక్కళే ప్రభువుల పురుషో త్రము తేకమందలి జళన్నాథ నుభదా బలభదు లిలు వేళ్ళ్చులై నందున నజవతి పార్వభాముడం తన ఫ్యుతికవ సంభదా నామమును ఉంచియుండునని సయు క్తికముగా సశుర్థించిరి, అమె వివాహ మెచ్చట జరిగివదికి అను విమయమును నిఫులనణ గా చర్చించి" తేల్చియు న్నారు. కశాయలఅవారికి భార్య లెందరుండిరి * ఆనునది నురియొక(ప్రక్న, పాళా, న్‌ చరిత్ర శారు లాయనకు పంగృడెండుగురు భార్య లుండివట్లు చానీయు న్నారు, ఇాని, జారేర్టు వివరముగా. కెలియదు, 'సక్క_ముంది. రాజులతో స్థ్‌ర్వమెన మెెతి ఇజరచవుటవ ఆ శాలములో పళువులు ఆ యా రాజఫుత్రికలను "పెండ్లీయాడుట ఆభారనునియు, వైరిరాజుల పె చాడి వెడలునపు డా మ్మిత్రరాజుఅ సావో-జస్టి ముంజెననియు. క్రి కోదండరామయ్య గారు. రాయల బహు ఖా ర్యాశ్విమున సమర్శించిరి, రాయఆ భార్యలలో కృవమాంబ, కొండమొంబ అను వా రుండిరను వర్తాంత మిందు (కొత్తగా నిదర్శనవూర్వక మాగా పొందుపరువబడివ ది, కాయల తిరునములాం౧బ్యి వెంగళెంబ యను నిరువురు పుతికలం కలరని, వారిలో శీరుమలాంబను అర్వీటి రొమురాయలు, వెంగళౌొంబను అఆకని కమ్ముడు చీరముల రాయలును వివాహామౌొడిరని అందరికిని తెఓనిన విషయము, ) కోదండ రానుయ్యగారు. రాయలట కృన్ణమాంబయను మరియొక ఇు్యచిక కలదనియు, ఆమను నుట్ల కరడ రాజా వివావానుయ్యెననియు కక్షల్‌ స్థవిజయనును తుబంధమును ఇట్టే నిర్ణయించిరి, వివాదాస్పదమెయున్న ' మోసానాంగి) అను ఫుతికను గరించి (ప్రస్తావించి యిటీవల అది కల్పిరశథమ్యాతమే:కుని తెలియ జేనియు న్నారు, ఇక ఫుతులసంగతి __ కాయలన్‌ తీరుములబేవితందు తిగునముల రాయలఅను భమారుడు కలిగెననియ్య పనీరనమునంటే రాయ లాతనికి పట్టాభిేక వెన ర్బె శనియు, కాని యా వీదన అచిరశాలముననే అ చగాలుడు నురణించెననియు

తగ్‌ దర్శశ్రవలన 'లెలియుచున్నది, రాయలకు జీరొళ పుకు డుంజెననియు, ఆఅకడు మక్కలి పని బాలుడుగా ఊన్న ఫు జే కాజ్యాధిశార కాంచులవే చంపబడెవనియు సాడ 'కెలియుచున్నది, ఈ యిరువురు వుతులను గూార్చియే వండితలోకకున కెరుక వీరుశాక, రాయల మరి ముగ్గును ఫుుతులున్నట్ల్టా ఈ శంథక ర్త కన్నడ కా సనములనుబట్రి (గహీంచ్చి యీ (కొత్తే విషయమును ఆంధుఆ కెరుక పరచు చున్నారు. చారు; (1 చిన్ని కృష్ణప్ప వాయనడు, (29 మంచప్పృనాయకనడు, 18) వెంళటా(దినాయవడు అనువారు, వీరి తల్లుల నామెధేయములు తేలియవు, ఏర అచ్చటచ్చట స్టావిక పరిపాలకులుగా నుండిరనీ కా సనా ధారములనుబట్టి కలియు చున్నది, ఈ విషయ మిందు చక్కగా వివరింపబడి: ది, పీరు తెలియని భొర్యుఅతోకలిన్కి రాయలట ఎనమండ్రు భార్యలున్న ట్రీ శంధమన విఃరింప ఏడినది, రాయలవారి ఆ పుతలలో మంచప్పనాయవనస సంగప్పనాయకవడను పతుడును, వెంకటా[(దినాయకునిక శింగప్పునాయకుడ నెడి కొమరుడును కండికట ! సీనినిబట్లి రాయంపస మనువములుకూడ నుండినటు తెలియుచున్నది. వీరు వేయించిన భగ

గాసనములనుబట్టి యా యపవూర్వ వినయము చపాంపబడి యిందు విళదీకరింపబడీ మున్నది,

రాౌయఅ రాజ్యపాలన కాలమునందలి విషయములేశాక్యు యిందు రాయల నునంతరము రాజ్యాధిశారముకయి జరిగిన $ లోలములు, అచ్యుకీ రాయల కాజ్యాధి

మట! కారము అపీదప రామరాయల రాజ్యాధిపత్యమాు మున్నగు విషయములు కూడ సం పొంపబడినవి,

విజయనగర సామ్రాజ్యమును పాలించిన 'శ్రీశ్ళష్ణ చేన రాయల వటుంబమును

క! గూర్చి (ప ల్యేకముగా (వాయబడీన (గంధము వీఫాసపయందును ఇంఠీవరపను లేదు, ఇందులో నిఠరులచే నచుంబితములగు "పక్క నూలే నాంళములు మిక్కిలి వపులను గా సహేళశుకముగా తెలుపబడినవి,

ఈ (గంథకర్త *పెమష్క 'శ్రమలలోర్చి, పలుతావులట్‌పోయి్యి ఉపయు క్తవగు విషయమును శేకరించి పకిశిలించి, సమన్వయించి ఆమాఅఖ్యమగు [(గంథమును రచించిరి, ఇది భావి చరిత కారుఖటను మొర్షదర్శకము శాగలపని ఇనా శగాథ విక్వాసము,

530 ఛ్రీ కోదరడ రామయ్య -గారు నుమారు 500 పుటల (ఆరటావ్వులో చొనిడ ఎత్రారబతీన్‌ సమ్మగమాగ చూచుకొగ్యము నాక కలిగినందులన మిగుల సంతసిందు చున్నాను, ఈ (గంథనూ సామాన్య పాఠకులకు సయితము సంలభముగా జోథపడురీదెని సరళమగు 3 లిలో నిర్దస్టమగ భాపులో చదుళరుల శాసకిని 7 అల కలిగించు పద్ధతిలో మిక్కిలి విపులనుగురీతిని రచింపబటినది, మదరాసు, ౫ ను వే 18.1975 | బులుసు వపంకటరమణయ్య.

పర్‌ మేళ్వర్రృ క్ర పవూర్ణం

థ్రీ నిడుదవోలు 'వేంకటరావుగారు జ అద ప్రశంన

విశ్వవిఖ్యాతమగు విజయనగరసా[(మాజ్యమును వరిపాలించినా. నంగా సొణవః తుళువ, ఆర్వీటివంళములలో ఠుకవవంశీయడగు (శ్రీకృష్ణదేవరాయ లగ గణ్యుడు. ఆశనికాలమున విజయనగరసాామ్రాజ్యము మహోజ్వలదళ ననుభవించినది భారతవర్షముననేకాక్కు పశ్చిమఖండాంతరవాసుల నాకర్షించి. వారి ప్రళంసలకు పాత్రమైనది.

“కృష్ణడేవవాయలు అనునడి రాయల నంపూర్ణ నానమైనను, ఆడు చరిత్రకం చె. భాష్టాసాపాత్యములలో కృష్ణరాయని పేరు నిరంకర న్మరణీయమైవదిం ఆతని, ఆంధ్ర కవి పండితపోషణము: కొవ్యక రృత్వము: అష్టదిగ్గజములు తెలుగు వారికందణకు సువరిచితములే! ఆంధ్రవాళ్కయచరిక్రలో “కృష్ణరాయ యుగము అని కృష్ణరాయనిపేక ఒక యుగమేకలదు. అని ఆంధ్రసాహిత్యచరిత్రమున సువర్డ ఘట్టము; కవ్చలక్ష క్రనకనర్వ మానాడు అన్నిబుతుపులయందు. కురిపినది.. ఆతడు ఈ సాప్రావ్సీ సమరాంగణ సొర్వభౌము ” డని యానొటి కవి పండిత లోళమోతనికి కై వారము చేసెనట.

కృష్ణరాయలు సాహిత్యలోకమున నెంత (ప్రసిద్దుడో చరిత్రయందును అంత లోకో త్తరుడు, అయినను, ఈనాటికివి దేశచర్మిత్రయం దతనికిగల (ప్రత్యేక విశష్ణస్థాన మెటుగదగిన యవకాళము లథింపలేదుం

సాహితీరంగము _ సమరాంగణము ఉత్తరభారతమునగాని దకిణభారతమునగాని సమరాంగణ సార్వభౌముడై సాహితీనమంంగణ సార్వభౌముడై న' చక్రవర్తి మజియొకడు లేడు ఉత్తరభారత

వే

మున ఆశోంచ కవ ర్తి బౌస్టమత వ్యాపకత్వమునకే _ప్రపిద్దుడు. గుప్తలలో సమ్ముద్ర గప్తడు గొవ్స విజేం దక్షిణదేశమునుగూడ జయించినవాడు. అయితే; ఆతవి సాహిత్యప్రియత్వమును. గురించి తెలియదు. దక్షిణభారతమునేలిన రాజులలో శాతవాహనుడు ప్రాకృతభాషలో గాథాశప్తళతివి సమకూర్చినాడు. కవిగా పరిగ జణితుడు. కావి? , అతడు సమరములలో పాల్గొఎడేత మైనట్లులేదు. పల్లవరాజగు మహేంద్రవిక్రమవర్మ మ తృవిలాశ [ప్రహననమును రచించెను. కావి ఆకడు పయశీలుగుకాడు చోళరాజరాజ, వి క్రమాదిత్యులు కేవలము రణరంగమున నాజి కేజిన హారే+ని సాహత్యపోషకత్వములేమ. కాకతీయగణపతి అంతే. పెదకోమటి వేముడు స్వాహిత్యచ్రవ ర్తియేకాని నమరధీరుడుకాడు. కపిలేశ్వరగజపతి వరాక్రమవంతుడే కాసి, సొహితీప్రయుకుకాడు,

కృష్ణరాయ లట్లుకాదు. విరంతరము సమరాంగణముల తనకాలము వ్యయము చేపిననుః సమిరాంగణముననై నను, తన సాహిత్యవ్యాశంగము మానలేదు. తూర్పున గజపతులపైై దండె త్తినపుడు కృష్ణరాయలు తన అస్థానకవులలో అల్లసాని పెద్దను సంది తీమ్మను మాదయగారి మల్లనలను తనతో తీసీకొని వెడలినట్లు రాయవాచకము సాక్షష్థమిచ్చుచున్నది, దీవివిబట్టి యుద్ధముచేసి తిరిగిరాగానే గుాములలో కవులతో సాహిత్యగోష్టి సలుపుచుండెడివాడని తెలియుచున్నది. అనగా యుద్ధవిరామకాలమున దండదా(త్రలలో నాతడు సౌహిత్యవినోదములు జరిపెడివాడని స్పష్టమగుచున్నది, ఆ సమయమున తన్ను దర్శింపవచ్చిన కవులను; పండితులను నాతడు పరీక్షించి? ఈనకు నచ్చినవారివి తన రాజధానియైన విజయనగరనునకు గొనిపోయి ఆస్థ్రానమున సీలుపుకొనెగివాడు, తెలుగున రాధామాధవకవి (చింతలపూడి యొల్లకవి సంస్కృత మున లొల్లి లక్మీధరదీక్షితుడు ఇట్టివారె,

ఇట్లు రణకంగమున, రసమయమైన సాహితీక్రావ్య(ప్రస్తావన జిరిగించినరాజు, చక్షీణభారితవర్షమువనే కాదు 'ప్రపంచచర్శితలో కృష్ణరాయలవంటి రాజు గలడా గలడా యనునది వందేహమే, ఆంగ్లదేశచరి తలో ఎనిమిదవ హెనీ కొంతవణకు రాయలకో సరిపోవుపమో ఇట్టి కృష్ణరాయలు తెలుగువారికి రాజగుట, తెలగువా తందజకు గర్వకారణము, రాజులకు యుద్ధముచేయుట విషాతకృత్యము. కృష్ణరాయలు యుద్ధిమ తోపాటు సాహిత్యమును విహితకృత్యముగా భావిం ఏ అదియొక రాజధర్మ

క్‌ ముగా ప్రతి ౦చెను. ఇది య్రాంధ రాజకీయనరి క యం 'దొక నూతన (ప్రతిపాదన ఇందువలన నాకని నామము, అటు రాజకీయవరితయందుః ఇటు సొపాత్యచరిక యందు అజరామర మై మున్నది జాతీయసమైక్యత _ భాషాసమైక్యత

[చేస్తుత న్వతం(తభారతిమున (ప్రాముఖ్యము వహించుకున్న ఈ రెండు నమన్యలను రాయణ తన జీవితకాలమున చక్కగా పరిష్కరించినాడు. తన సాామాజ్యముకోని మూడు భాష్యాపాంతాలకు విజయసగవముశే. కేంద్రముగ జ్షీపనాడు. కాననములను తెబుగు; కన్నడ. తిమిక భాషలలో వేయించినాడు. తన ఆస్ట్రానముశ తెగు కవుళలతోబాటు తమిళ కన్నడ కవులకు స్తాన మొవగి గౌరవించి నాడు ఇట్లు దేశభాషల 'విషయమును గూర్నియే/ాక, మానవ్భారతమునకు జాతీయ నమైక్యతను గల్పించిన నంన్కృతమునుః సమానముగా నావరించినాడు, తాను స్వయముగా _ నంస్కబృకమున కవియె; (గంథములు రచించినాడు. నంన్కృత కవులగు లొల్ల లత్మీధరుడు? దివాంరుడు? దిండారు లడ్మీనారాయణ మొదలగువాంల కొశ్రయమిచ్చనాడు.

అయా దేశభాషలలోను; సంన్కలృతముకోను. కవులకు నమాన గొరనములు గలుగుటచేత, రాయలకాలమున జాతీయ కాషావిషయక మైన భేదథానములు సమసీ పోయి! సమైక్యత యేక్చడనడి. కృష్ణూాయని కంకిత మైన, నంన్కలృతః (ద్రవిడ కన్నడకృళు రీ విషయమై సాక్ష్యమిచ్చుచున్నలి. _ బాషానమైక్యత మూలమున భాషల వరన్ప్సర ప్రభావమును నా కొలమున 'ప్రస్ఫుటమైనది. ఒకరాజు ఒకేశాలమున, విట్టి జాతీయ భాషాసమైక్యత గెల్పించిన ' ఘటము, దక్షిణ భారతచరిత్రలోగావి? భాషా చరిత్రలోగావి కానరాదు. న్‌

మతస మై క్యత

రాజకీయముగా,. జాతీయ భాషానమైక్యతలను సాధించుబయేగాకః సాంఘిక ముగా మఠసమైక్యత సాధించిన కీ ర్తి కృష్ణరాయల'కే దక్కుచున్నది. తాను వైష్ణవ మళ (వ్రవిస్టుశమ్యు తిథీపతి (శ్రీ వేంకటనొతుని దర్శించినక్ష. కై వుల కందణకు

మ.

య! సవిత్రమైన శ్రీక్లై లకే తమును దర్శించి శాసనములు 'వేయించినాడు. శ్రీకాళహ _ప్రిని దర్శించినాడు. రాయల రాజముుద “ థ్రీవిరూపాక? అనునది శివుని ేరుగలది. అద్వైతము నాత డాదరించినాడు. దై్వైతమఠాధిపతి శ్రీ వ్యాసరాయలయందు భక్తి తోత్పర్యముల నెజిసినాడు. శైవ, వ్రైష్ట్టమతములు రెండును సొహిత్యమునకూడ కృష్ణరాయ లకాలమున సమీవీనముగా నభివృద్దీ వెందినవి, తెలుగు అధికారభాష

చేడాం ధరాష్ట్రముస తలుగును అధికారభాషగాచేయ (వ్రయత్నముణ సాగు చున్నవి, కాని, యిప్పటికి నాలుగువందలయెండ్ల క్రిందటనే కృష్ణరాయలు; తెలుగును అధికారభాషగా చేసినాడు. అధికారభాషగా తెలుగును జేయుటయేగాక, “* దేశభాషలందు. తెలుగులెన్స '" అవి బాటినది రాయరే.. తెలుగు, కన్నడ, తమిళభాషల రాజులు ఈన' సళలో నుండగా రాయలు తెలుగుభాషలో నే ప్రనంగించెను.. తెబుగుభాష (రాజకీ యౌధికాంభాష లోనే మాట్రాడె;ని పద్ధాశము,. తెలుగును" మొదట అఢికొరభాషగా

ఖ శ

చేపన కీర్తి ఆయనకే దకిఒనది.

ఇట్టి (పత్యేక .(వతిభాగుణగరిష్టుడగు కృష్ణరాయలను గూర్చి నేటివరకు తెళ్పాగుతలో సమగ్ర జీవిక చరిత్రలు లేవు, ఆని ఆంధ్రదేశ రాజకీయ, సాంఘిక సానన్వక ధ్రరిత్రలు మూడింటికివి, పంబంధించినది. రాయల నమగ్రచరిత్ర లేకపోవుట మనకు కొజకయే... అ కొజతము తీర్చుటకు (వ్రయెత్నించుచున్నవారు;. వ్రస్తుత గంథక్ష ర్త: శ్రీ కే యస్‌, కోదండరావుయ్యగారు.

కృష్ణరాయలు దక్షిణదేశములో వాంధ్రులు స్టరసడుటకు 'హేతుటూతుడుకోగా? నోలుగుశకోబ్దము బ్రేనవెనుకం నేడు దఉీకాంథధ్రులకు (వట్టుగామ్మమైన శ్రీ కోదండ రామయ్యగారు, కృష్ణరాయల సమ గచరిత్రను (వ్రాయుట విచిత్ర నన్ని వేము,

రా జు దక్షీణాయ్యధ్రభాషా -రకకసమాజము

నేడు శమిళనాటిరో సుషార్తు 60 - 10 లక్షలవరకు ఆంధ్రులను, మ్రైనూరున

0 లత ౩మంది. ఆంద్రులును మొత్తను... కోటిమంది యున్నారు. ఈ క్రోట్రెన్సుంది

ఫ్‌ అడ ర ని, పేరు తమ నివానసానమున + సనోస్తూకుతొలూకా ఆంటవసాంస్కృృతిక సమితి"సి ఇ ముద ఇ *ద్ద కిణాంధ్రభాషా రతకసమాజము "ను స్థాపించి? దకిణాంధ్రులభాష నుద్ధరించుటవు చీతవహించినారు. రాజకీయసేవ పీరు రెండుదళాబ్బములనుంది దక్షిణాంధ్ర రాజకీయరంగమున నున్నారు. విస్పా్వ్వార్భముగు సిరాడంబరనుగం పీరు దక్షిణాంధ్రులకు చేసి, చేయుచున్న సేవ విరుపమానము.. పీరు మద్రాసు శాసననభలకు రెండు. పర్యాయములు ఎన్నిక మైన్గారు. విరంతరము దక్షిణాంధుల సర్వతో ముాభ్యుదయమే వీరి ధ్యేయము. పేరి జీషిళము దానికి అంకితము, సాహిత్య, చారితకగ వేషణము శ్రీ కోదండరామయ్యగా రనవకత రాజకీయ 'సేవానిమగ్నులయ్యును, సాహిత్య . చారితకగ వేషణమును. విడువక చేయుచుండుట యన్నింటికన్న యభినం దింసదగిన విషయము, ముఖ్యముగా మైసూరు, కోలారు మండలములనో శాసనను లను) శాళపత్రగంథములను, కవుల యుదడంతములను పీరు 'సే?రంచుచునే యందురు, కాము కనుగొనినవానిని పీరు వ్యానరూపమున, పక్రికల మూలమున లుపుచునే యుందురు. ఇప్పటికి పదినై డేండ్ల క్రిండట మద్రాసు విశ్వవిద్యా బయము ఆం గ్‌ న్‌ నా దక్షీజదేశీయాంధ్ర వాజ్బయము” ఆన్స గంథమున, మెసూరు నకం మును గౌర్చి వ్రాయునపుడు, థ్రీ కోదండరామయ్యగా రు నా కెంతో గయ సకరణమున సహకరించిరి. అందు క వారికి తెలిపినాడను, ంలులక్ష్ట వారికినా కృకజ్ఞతను నా గ్రంథమంచే ద .మైనూరు దేశమందుగల శాసనములను పరికోధించి. విజయనగర చారిత్రక్షుల షిని వా కి విపై మరల్నినవారు శ్రీ కోదండరామయ్యగానే, వార్త తొలుత పీనిని 6మి వానివలన నెటగదగిన సూతనాంశములను, .

ఫ్‌ రాయల అస్టదిగజకవిసమాజములో తొలికవి యెవరు ?)” అన్న (గంథనులో 'వెలువరించిరి, కృష్ణదేవరాయల కుటుంబము ప్రస్తుత (గంథమున కృష్ణరాయల కుటుంబమును గూర్చి విపులముగా చర్చించ విడినది. రాయల భార్యలలో పాహిశ్యమందును, చరితయందును, (ప్రపీద్ధులైన తిరుమలదేవి చిన్నాదేవులను గుతించి అనేక సూతన్లాంశము లిందు వివరింపబడినవి. ఆవియన్నియు నాధారములతో సీయవఐడినవి, అంతేకాక రాయలకు మజికోందలు భార్యలుండినట్లును - (పథమముగా తెలిపి వోరి నామధేయములనిచ్చి, వానికి కశాపన స్థాధాకములు చూవబడిన్‌వి, రాయలకు తిరుమల దేవరాయ కేకాక్ర చుజికొంతమంది కుమారులున్నట్టు గూడ నిందు 'వికదవజుసబడినది, 'పెక్కుమంది కుమారులేకాక, మనుమలుకూడ నుండిరన్న నూళనాంళములు నేటి [గ్రంథమునుండి మాత్రమే మశక తెలియచున్నవి, మొత్తముమీద రాయల కుటుంబమును గూర్చిన ఇంత సమగ సపమాణ చారిత్రక గ్రంథ “మింతవఅణకు తెలుగుకాషలో వెలవడరేదని ఘంటాపథముగా చాట వచ్చును, రాయల కుటుంబమును గూర్చిన ప్రథమ సరిశోధనాఫలితగంథ మిది యొక్కాటిమే. ళన యా సంపటములలో మొదటిది. (గ్రంథక ర్త విర్షి (ద్ర వరిశోధన, విరవద్య నే ఆడ | కన గూడిను ఈ మహా[గ్రంథమున రాటోవు నంపుటములుకూడు ఇట్టి అద్భుక్ర లః వౌరిత్రకోనయు కాంకమలతో విండియుండును, నవ్యాంధ్ర సాషిత్య గంత - నిట్టి దారికక మహోద్గుంథధము. వెలువడుట క్రిదిడ్తు మొదటిసారి, ఇందు సృష్ణరాయలను గూర్చి రాజకీయ, సాంఘిక సారన్వతాది సకల విషయాలు నుండుట చే దీనిని, “కృష్ణరాయ విజ్ణానసర్వన్నవ్వు

వెజై

అవి చెన్పవచ్చును, క్రీ ఈ 1888 లో ప్రారంభమైన కృష్ణరాయని చరిత్రమ గూర్చికు మహా([గ్రంథ మీ ,ఎనుబది. రెండేండ్లలో. విదితప్ప మజియొకటి' వెలువడలేదముట్స నత్యో క్తియేగాని, అతిశయో క్రి ఎంతమా(త్రముమ లేదుః ఖావి చార్మితక వరిళోధకులకు వీ (గ్రంథము పెన్నిధి

ఆంధధ్రవభుక్వమువారుః ఆంధ్రమహాజనులు వీ చారిత్రక మహో్నత్తమరచవ వాదరించి, కృష్ణర్థాయలకీ ర్రి+ భారతదేశమువనే కాక విశ్వమానవ ప్రపంచమును విలపిల్ల జేయుదురుగాకం

కళాదప్రపూర్ణః నిడుదవోలు వేంకటరావు.

త 12, 50౧04 వ్‌ం0గేణయం. 50704%, గ్గు మోతని మజరక38 - 15 27-6-1905

ఆధార్మగంథములు 8186100810 11 వాప్రంస్తలనకప్ష-ా. 1 ఆంధ్రగంథములు (ప్రస్తుత (గ్రంథరచన కీక్రింద పేర్కొన్న (గ్రంథము ెంతో ఉపయుక్త్రము లైనవి ఆ శూ (గ్రంథక ఇర్తరికు చ్యాసం౦ చయితలకు కృతజ్ఞుడను.

ఆము _క్షృమోల్యద __- శ్రీకృష్ణ దేవరాయలు. ఆము క్త మాల్యద.....నంజీవనీవ్యాఖ్యానము -

కీ శ్చ థీ వేదము వేంకటరాయాన్త" రు. ఆముక్తమాల్యద___వ్యాఖ్యానము కీ శే, వావిళ్ల రామస్వామిళాస్తిగారు. మనుచర్తిత్రము....అల్లసాని "పెద్దన మమచరితము...వ్యాఖ్యానము - శ్రీ వెంపరాల సూర్యనారాయణశాస్త్రి గారు, పారిడోతాపహరణము.... ముక్కుతిమ్మన మహాకవి, పారిజాశాసహవణము... వ్యాఖ్యానము _ వరిమశోల్లానము _

కీ శే శ్రీ నాగపూడి' కుష్పుస్వామయ్యగారు. పొరిజాతావహరణము.-సుర భివ్యాఖ్యానము -

కీ. శే. శ్రీ దూపి రామమూ రృికాస్తగారు.

కృష్ణ రోయవీజ మము....కుమార ధూర్జటి, రామాభ్యుదయము._..అయ్యలరాజు రాషుభదకవి, రామరాజీయము.__.ఆందుగుల వెంకయ్య, సాంటోపావ్యోనము__రామరాజు ర ౦గప్పరాజు. కకుత్ధ ఎనిజయము..._వ్వుట్ల అనంకరాజు, కవిజీవితములు..._కీ శ్లే గృర్షప్హాడ (ఫ్రీరామమూ రిగారు. వరాహొప్పరాణము--=నంది మల్లయః ఘంట సింగయ. (జంటకవులు)

చా

హండే అనంత పురచరిక్రము___ వసుచరికము___రామరాజభూషణుడు. వసుచరిత్ర విముక్శనము.--కీ * వజ్ర ల చననీతాదామన్వామవాత్రుదాయ ఆంధ్రకవులచరిత్ర (నం. వటకీ. శే. కందుకూరి వీరేళల్‌ంగంవంతులుగ్గోరు కాకితీయాం ద్రయుగచర్శిక్రము---కే. శే. చిలుకూరి వీరభ(ద్రరాపుగారు. ఆంధ్రులచరి త్రము (పూర్వయుగము)-కీ. శే. చిలుకూరి వీరభద్రరావుగారు. మహమ్మదీయ మహాయుగము__కీ. శే. కే. వ, లత్మణరావుగారు. ఆం(ధ్రష్శతిక.ఉగాదిసంచిక = 1828 ఆంధధ్రకవితరఎగిజ్‌ (భా. ₹)--కీ, శేన చాగంటి శేషయ్యగారు. విద్యానగరచర్శిత్రము--కీ, శే శ్రీ సీరివి ఆంజనేయులుగారు. సమ్యగ్ర ఆంధ్రసాహిత్యము (సం. )---శ్రీ ఆర్వుద్రగారు. విజయనగరోచరిత్రము__ శ్రీ నూతలపాటి 'పేరరాజుగారు. వాగల్తాదేవి...శ్రీనివాన సోదరకవులు. అంతర్నాటపము--కే. శే. శ్రీ వేలూరి శివరామళాస్రిగారు. ్రీమ్వద్రామాయణమ్ము (బాలకాండము)---కీ. శే. దేవరాజు సుధీమజీగారు చౌతమవ్యాసములు.__కీ, శే థ్రీ పింగళి లక్మీకాంతంకవిగారుం రాధామాధవము-.చింతలపూడి యెల్ల యకవి. తిమ్మరనువుం్రి._కీ, శే, చిలుకూరి వీరభద్ర కావుగారు. +వతాండవము.శరన్వతీవుత్ర థ్రీ పుట్టపర్తి నారాయణాచార్యులు, సాహతీసుధాలహరి___శ్రీ నముద్రాల నాగయ్యగారు* కృష్ణ దేవరాయలచరి శ్ర ౨కి శ్ర నంటూ సంకటరమణయ్యగా రుం కందనవోలు కై ఫియ త్తు, తొడిప కికై ఫియత్తు. ఇఆదవపాని కై ఫియలు. ఆం(ధ్రసాహిత్యపరిషత్పత్రిక-ఫ్రం. 20. నం. మ 21లనం. ర భారతి (మాసవత్రిక్ర...21020, 182 1862, 1000 105, శడసమండల లాశాననములు నగయిరాలా

క్రీ. శే. 2|| ఎన్‌, వేంకటరమణయ్యగాడు,

ళం కొండవీటిసీమ.__కి, శే గురుబ్రహ్మళర్య్మగారు. మంగళగిరికాననము.__క, శ్రి రంగాచారిగారి 'వేకరణ, నుజొక....(మానపవ్రిక) శ్రీ గడియారం రామకృష్ణళర్మగారు. చాటువద్యము.__విస్మృతక్రవి గాంగేయుడు, స్వీయచరిత్రము...!. కే. శ్రీ చిలకము శ్రి లక్ష్మీనరపింహంగారు. మారీచీపరిజయము.__డా॥ వి. వి, రామచం(ద్రరావుగారి పీఠికగలది. దక్కను కవ్లిజీవితమలు.కి, శే కారి రామస్వామిగారు. అంధసాహిత్యపరిషత్పత్రిక-సంవు, ౬ (1011). అకౌంట్యుఅఫ్‌ ది నరవతి కింగ్పు (స్థావికచరిత్ర. పాహితీవాల్ల భ్యము,

మ్‌ ఆంగ్ర (గంథభములు తీ హౌంకక్రంక880 వరం స6 --- మంపీంక! . వళ! (1925 ౨40) ౭ ఏంటూ0ంట 02 ₹ట్రడ98ర3క్రడజ 180013 ఆ (ఊఉ. పెజుగంంళజూ. నొఉ8ళా861, ౧త94 09 ౨0 5. క. తూడరికం) (రలు ..1919)' త 15000 00 నిం సం సం త. 1204002 వజం6ర 06 తంటళేత 090286 0 ₹పజుజర8కజం& చా మం0స్తూ ంక, కరుకలు వం12003 01 ₹సజాడరి8కడ4 81300 -' వ. ₹60%2020%20206)సాడ 04 క ఉ. కటకం వింత ₹ంపే కే ఏ0లతెంం ఏ 606 86009 06 116 శొగటత 01809 ,01 న గొయి0168 08 24268 ఏటి ఎం302 మా606 09ట06), లెంయానః! 0! 606 చెముడు జడ 00392 2ఆంయూయ.. వంయంట్తా . 70. వ ౨1 న్‌కం00ం8 0 609 0286198 0" పంఉ00970 4286414, వొంళం1 షయయి చ్‌ంజ8ి 04190 1010 మ ₹ 2021108. సరం టా 195 గర ౧ కకచనం041 56163 701 ఎ కణంక0' మాడి8 కిం, & 18000 08 వంఉ60 9611 మి. &. మ12క2068. విజకళన తేంటాం&1 08 షం కెంణన&7 ౨18061 0£ 106 మెం941 94016 వం016౪ా, వర10199 18 18252 ౨074 కాడ 00 ₹స్రడ్రాషం8క్రడూత లా 0. 0. 20300 షమడేడన.2 తేంట22 0 916 తె ఇ॥! 051382 మ036200% 5006166. ళం వాపి మల చరయ తీ201601081031 కషంా6ళ 0 98006 -- 1981 త&ీ ౮002760839176 213%0బ్హా 0 12420 24. 8910 శ మి, త 221ప్‌ 2)112268 0£-01383 -- ౩. 580930 మఉ03 ఇరు, 00 మొలైంరేడ! 0102660698 00104 011% కటల మతల్తూ 1860్హా 05 686 ం003ఏ, 6210016, లం0996ిసక్రం 05 906 మీ 0414 ౦గ09021 0028926900, 1017 1997 ర.

ళం వంప్రాణలైనండ. యొంజటజు ₹01 7; 0. కూజళ4కేఏం8 మెం. మ 80%0 61268928 ₹01 7; ₹01 ర్‌ ౨౬3. గా 2 ౨. ఈం! న తీ మమ వి11067 (0120662ప్రూ తెంటంని2! 98 మకైళ018 ఏంం66. ₹701, 2మ)

ఏంటట 2820. సకంకంటంంక -- 70 మ్య 70% మై 701 ౨. తీరం! 260068 తెంక్రణంక్తూ లా వెళతెణకు. 291%, 192%, 1961 - 2 టెంిణం వయం ₹01 చ చందు క తుశిరతజర్తా. గంట్లు మందను 98 " జీ 6 06 72163 ప కక్‌ 30౯6 ఏ2ం--(6076 వ010400) ౧06 రం200412900 కొయిం16 ౨౯౬ క వటతింయు, మ ఊం 6౯౫62 మత. మకరి క లేంట0021 06 +06 మతం మంకంటట! (౧1669 --- ₹01 వనన న తెండి! 08 [020426 24 నొం16666 ₹01 17 వేర్‌జం60219 వడీజంటంటపట, (ఏషయిు*రట.) 70 1

ల స 2కనకుయి. (0454) మతే ణక 27610. కొళాంంలా 768 76488 06 & 229, శీ 5. కకాాడనా ॥ తు మ00ంా 0 059 ₹6 1 ౨౯౬ ుంవాపకం. వెమ్‌సేంటక. కు చరంకందా 05 [611 ౪01 ప మంణల జీ రం$0ంా 08 7షాడ పంకం 3006 మంళంం 80 06 వౌంకక్రంటళం2

మొంహాం వి రె. వడర్దాడ వడం వెడం,

ఆదర్శసార్వభౌాముడు (శ్రీ కృష్ట దేవరాయలు మొదటిభాగము శ్రీకృష్ణదేవరాయల కుటుంబిము ఒ-+ప్రబ్రానవన్టువనన్లు--. విషయసూచిక వీిమయమా ఉట మొదటి అ ధాష యము 4వకర. 1 తిరకుముల బేని వంశాదికము క్షే వకర, ౭ కుమూర వీరయ్యయా వీర ఇ్యారులరాయలుము వకవ్యక్తులా, ఖిన్నవ్య క్తులా! ఓ ట్రకర 8 తిరుమల బేవి పెండ్లి కి శిగుముల చెవి వివాహశాలమును గుజించి వండినుల అభిప్రాయములు నా కర, 4 కెరునుల బేని'పెండ్లి యెచ్చటజరిగీనది క వభ

మేనే 'పసమయను చట (కర క కాయల ఉద్దవట్టమహిపి. యెవరు? లం చిన్నమ'టేవీనర్డ న, తికునుల చేవివర్హన న! లికువముల దేవి మేడవర్ష్మన లక (ప్రకరు 8 తిరుములదేవి లోకో త్త ర సౌందర్యము కిక (పకక ? (వణయకొవము = పారిజాావ్రళార బృమ్మం శక్తీ వకర, 8 అమ్మ లెచ్చినకవి శ్తి య. కిరుములచేవి చైవభ క్రి రక్‌ తిరుమలకు తొలియ్యాత్ర కక్‌ మలియా/గ్ర ర్క మూడవయాత శం నాలుగవసారి కం ఆమ రేశ్వరాలయములాో 60 "'రాజమహేంద్రవరముతళ 61 సింహాచల బేవాలయమున 8 కొంచీపురములో శిరువళ్ల్తామలలా 6కి ల శకి శిరువల బేపీపుర్య్య్యూల్స.. కథ యా వేతముతో చెరునులేవి: 4

క!

నిమయమా శ (కర 10

శిరుమల జేవి నంతానము ళ్‌ళ్‌

తిరుములాంబ వయస్సు న!

తిరుములాంబ నంతానము భ్‌

చిరుములచేవరాయలు ఇలా

రాయల కుంబరకుంచు శాననము శశీ 'ప్రకర 11

లిరుమల జేవి విపోరవనము _ చితవాటిక శక (ప్రకరం. 12

తికుములబేవి చరమదళ న! (కరం 18

తిరుమల జేవి జీవితము _ బక నమిత 100

శెండవ అధ్యాయము

టర. 1

చిన్నా జీవి = ఆమై్రై అభిజాత్యను 1ఇళి

చిన్నా జేవి వేశ్యాంగన కాజాలదు [1

చిన్నా బేవి 'యేపాంతమునకు చెందినది? 199 ప్రకర,.2 న

చి జ

న్నా జీవి పెండ్లి యెపుడు జరిగినద్సి ! క జెళి కాయహమారు కాననము కము, కృమాల్యదలోని _ 13ళ వా వ లలో చిన్నా.ేవు చే ఎట్టి గాండ్రనంగ మదంతో స లేడా? ॥ శే శళంథి

"జ జమయనూ పుట గాండ్లనంగకథ నిజమా * 184 రాజ వేశ్యలం కై చిన్నా జేవి నంతానమూ 190 వసుచర్మితలో తెంగళాంబా 1035 తిరువులరాయల వట్టాభి'పే.క కాలమాన 'తెంగళాంబ జీవించియంజెనా ? ల్లీ0ప చిన్నా చేవి చైవభ క్తి 206 చిన్నా దేవి కికుముల కెన్ని సార్లు పోయియుంటెను 1 ౨18 చిన్నా బేవిపురము వం చిన్నా 'బేవి జీవితము - ఒకనమిోత లిలిత్రి చిన్నా జేవివై అధారరహితమైన వాతలు వ్రైరొళ్ల మూడవ "అధా వము ము" క్రర సుభ దాచజేవి వం రాయలు గజవనతి కుమూ _్తెను పెండ్లి యాజెనని ఇస్పియుండు వారు, 280 పెండ్లీకమూ నె చేరేది 1 వ46 'తుక్టావంచకము జతి కృష్ణ రొయల వివాహామునుగురించి రెండవకథ వక్‌ ఇంచుక భేదకుతో, , ,.వై "రెళడుకథలం ౨56 ౮6 తుళ్టాపంచక ౫ బ్యాం రచించినది కాదు, 26త్త జగనొసిహిస్‌ 2809 _తోచీబేవ్‌ "బగాకి

ఆళి విసయము యట వర వరాజచ్ను ఫ్‌ వ్‌ కంబము చెటువు నిర్మించిన బెనరు 280 లశ్మీ శ్ర లేవి లిలిక్ష లుఖా చేని ౨9 సుభ (ద ౨96 “గజవతి శుమా ్తెపేర్లు - వాని సమనర్ధయము ౨88 మరియావండితుల అభ్మిపాయము వ్‌89్రి విజకియ జాజి జంక పపైజయం టినా ఫే[9 అళీయ రామ రాయల భార్యలు శ61 యావనట్టీనునానాయు

ఆదర్శసా ర్వఖభౌముడు | జో శ్రీ కృష్ణ దేవరాయలు

తీ 6000076064, 4లుణుల్తా. 6000. [8001021 పళ00608 095, 116 కల మేంకంగా 05 6 1డంజ1 వెంుంంంం వశ మము పెం 222 08 పంళతంతకలం ఏ 90 గంప 68.

'క్రినృన్ణజేరాయల సమ చంక్ర ఆక సంభుటకులం?గా (పదరింపబడునుం ఆవివి 1. రాయలనటుంంబమా. 24 రాయలళంళాదికమ్యూ $, రాయల యూద్ధాలం = విజయాలు, శ, రాయల కళ క్తి ౨ బచేవాఅళు శై ం* ర్యాలం ర, రాయల వైదున్వుచూ - పాహిర్యపోషణమ్య 6 రాకల పరిపాలనము,

ఇందా వెందటిసంపుటము ముద్రణ మె విశ్రయమునజ్‌ నీద్ధరమాగానున్న డిం

శండకసంభుటము * శాయల నంళాదికము) వాలికి ముదణమునకు పిద్ధరుగానున్నదె, ఈ సంవుటములో కాయల ముత్తాత తిమ్మురాబా? తాత ఈళ్వర వ్రాయకడు. తండి నరసనజాయకుడు _ వీరి సమ్మగ చం్రలం వివులముగ వికరింపబడి యున్నది ఇట్టి (0థ మింఠవరణ వెలుంద బేమం

శాయలు ఆంధజారి! గావించియుండు మసకోప కారమును, ఆకని దిళ్య జీవిక గాథను వెలుగులోనికి జెవ్చాటన చీచుబకంచుండు ఈ మవాేపయక్నరును నర్మించ్చి. ఈ బృవార్సేంపుటకు మ్యూకణమునక కకర్టి కశసుహా యము చేయగోన వాతఅ జీవిరే వివరములు ఇారి పొటోలు ఇందు వర్చుబకంను, అట్టి మహనీయులు వాన్‌ చాయ్యప్రార్హవం థి విలాసము ?= జ్జ ఏన్‌, కోదండ రామయ్య, మొజీ శాసన సభ్యుడు, వకోనూరు (0185109) భర్మపురిజిళ్ల _కమిక్‌ గాడు

షదేవరాయలు శ్రీ కృష్ట లవరాయలు2 అఖ మొదటి భాగము జు అడ రా కృష్ణదేవరాయల కుటుంబము కో మొదటి అధ్యాయము _ (వకరణము .. తిరుమలదేవి - వంశాదికము విజయనగరసా(మాజ్యమును మహావైభవోపేతముగనేలి ఆదర్శసార్వభౌము డను కీర్తిని దిగంతములకు వ్యాషింపజేపిన (శ్రీకృష్ణదేవరాయలకు బం(దైండుగురు భార్యలుండిరని తెలియుచున్నది. వారిలో తిరుమలదేవిః మరియు చిన్నాదేవి యనువా రతనికి మిక్కిలి కూర్చు. దేవేరులనియు? పట్టపురాణు లనియు దెలియుచున్నది, ఈ యిరువురు రాణులలో బెద్దరాణి తిరుమలదేవి. ఈమె చరిత్రము సీప్రకరణమున నాకు దెలియవచ్చినంతనరకు దెలిపెదను. తక్కిన రాణుల చర్మిత్రములను వరుసగా (వాసెదను తరుమలదేవీ “వరమతి సద్దుజి (ప్రకట _ వైభవ నిర్హిత శారదాంబయో తిరునులచేవి, కక్‌ 1

ల్సి (శ్రీకృష్ణ చేవ శాయలు __ మొదటి భాగము

కాపేరీకరంగిణీ మధ్యభాగమున? అంత్యరంగమైన (శ్రీరంగములో, శ్రీరంగేళుని గొలిచి వలచి వలపించుకొని; వరించి? ధన్యురాలై న *ఆము కృమాల్యదవలెనే? రంగని అవతారమని భావింపబడిన రాయలను కావేరీనదీమధ్యభాగమున ఆదిరంగమైన (శ్రేరంగపట్టణములోక వలచి వలపించుకొని వరించిన తిరుమలదేవి సయితము ధన్యురాలుం

కృష్ణదేవరాయల దేవేరులలో దొడ్డరాణ్‌ తిరుమలదేవి. ఉన్నతవంశము? ఉజ్వల

సొందర్యము: సుగుణపంపద దైవభక్తి? వైదుష్యము మొదలగు ను త్తమగుణనములతో నొప్పారిను. ఆలేమ అన్నివిధముల రాయలకుదగిన అర్ధాంగి. రాయదేవేంద్రుడైన ఆతని ముఖ్యపట్టపురాణి, ([5లు105 (0662),

తీరుమలడేని జీవితమునకు సందింధించిన విషయములు మనకెక్కువ తెలియవు, అయినను; రాయల రెండవరాణిమైన చిన్నమదేవి జీవితవిషయములకం కను ఈ తొలిరాణ్‌ని గురించిన విషయములు కొంత అధికముగ దెలియునుం ఈమె తలిదంగడ్రు లను గురించికొన్సి ఈమె జన్మస్థలము మొదలగు విషయమును గురించికాని, అష్టదిగ్గజకవులెవ్వరు తమ్మగంథములలో జెప్పలేదు. శాసనములనుండి యీమెను గురించి కెలియవచ్చు విషయములుకూడ కడుస్వల్పములే. కాని? అదృష్టవళశమున ఈమె తలిదండ్రులను గురించియు; జన్మస్థలమును గురించియు. దెలిసికొనుట కుపయోగపడు టా

వ ఆము కృమాల్యద : __ ఈమె విషుచితుడను పేరుగల పెరియాళ్వారు

భమ. ల (యె వూ. సమౌ రె, ఈ మెవ ఆండాళ్‌, మరియు గోదా దేవియను పేరలున్న పి,

గ రంగనాథస్వామి. త్మేత్రములు మూడు, ఈ మూడు (ప్రాచీన పుణ్యస్థల ములు కాజేరీనదీతీరమున నున్నవి, ఆని (1) శ్రీరంగపటణములోనుండు రంగనాథ స్వామి మ్యేకము, ఇది ఆదర ల

నను చ్యరము, ఇ ంగముః. (2) అకర్వాక శవసమ్యద్రము మధ్య భగ పాననుండు రంగ నాథ త్యేతము,. ఇది మధ్య్యరంగము,. (8) అపీదప దథీణమున చిశాపల్లివద్ద మండు అ్రీరంగము, ఇది అంత్యరంగమాం

“రగాడంయుుడుడడు. 18 62104 వెత 1582086105

౯ గౌడళజరడ్రడ ప 6000220616800206102 కం దిటు ఇరిడ. నిాజంక్రజము. శాీంపే ఇంక కవ 00017613 మంగా &5 506 న ప్రజ ఓ 06 0066 012065 00 409 సజుకక 0

• సంర ౯651864 076% హూ 10 డిం! జట” గారే భూంంణ ఉంటి. ట్‌ 2జంక్రావిిటల గ” (89

కృష్ణ చేవరాయల కుటుంబము .__- 1వ అధ్యాయము 8 విషయములను తొలిసారిగా జెప్పినవాతిరువురు పోర్చుగిసు యాత్రికులు. వారిలో మొదటివాడు డోమింగోపేయసు (ం01౨క్రంక ౨269). రెండవవాడు ఫెర్నోన్యూనిజు [హొలుు&ం 012). పేయను ఇట్లు (వ్రానియున్నాడు : * ఈ రాజుకు కాస్తో కృముగా బెండ్లి మైనభార్యలు పం(డెండుగురు కలరు. వీంలో నొకామె ఒరియా దేశపురాజు కూతురు. శెండవయామె రాయల సామంతరాజై న శ్రీరంగపట్టణపుప్రభుపు కుమౌర్తె. మరొకయామ వేశ్యాంగన,

అగా 008 049 5౯0176 1ఉళాగ! ఛాహంం, 08 శాసంయ 296 $0౯069 ంంహ్లై6 0065, ౨. 036 05 11696 ం0స్టే!ం ఇసాాం3 5 606 రబుక్ర0 ఈ 01 2 పక 06 04, 28 000628 శేజంక్ర3క68 08 2 ముక ౨ ₹2391 ₹810 13 606 1మ0క్ర 08 ఏ02108208620, 2064 జడం0ంళ ఇహం 1 2 6000106280 (౧40. & 03800680 వ౨ెయంటిం; అింయ[98క్ర0క వడం, జకం 247. 'పేయసునవ్రాతలు [క్రీ శ. 1520-22 ప్రాంతమునాటివి. వీనినిబట్టి ఆనమయమున రాయలకు మువ్వురు ముఖ్యదే వేరులుండిరని తెలియుచున్నది. వీరిలో నొకామె ఒరియా 'దేళశపుకన్య, ఈమెతో వివాహము రాయలు కళింగదేశమును జయించినపిమ్మట జరిగినది. కళింగదేశ దండయాత్రలు క్రీ. శ, 1514 నుండి 1516 వ సంవత్సరాంతము వరకు సాగినవి, కావును ఈ పెండ్లి క్రీ. ఈ. 1516 వ సంవత్సరమునకావల జరిగినదని శెలియుచున్నది. అందునలన ఈ వివాహమునకు బూర్వముండిన రాణు లిరువురే యని కేలుచున్నది. పట్లాభిషకసమయమున రాయలతోబాటు సింహాసనముపై గూర్చుండి చు యుండిన దేవేరు లిరువులేయనియు; వారు తిరుమలదేవియుః చిన్నాదేవియు యని అల్లసానిపెద్దన మనుచరిత్రములో జెప్పియున్నాడు. ఆపద్య మిట్లున్నది. కం ॥ * అవిభుననంతరంబ ధ రావలయముదాల్న్బె గృష్ట = రాయడు చిన్నా 'దేవియు శుభమళి తిరునుల దేవియునుం దనకు గూర్చు - దే వేరులుగాకా. ” (చూ. మను. ప్ర, ఆ. ప 88] మతాపనతతలానుదాలాతోనుతనతననతదచన్రపవడనుతదలతతతునలుడునంతుతతనునపునొనుడునుపతనునుతనుతతననుుడుననకనునలుతునతనుతనునననునవతనారావవానానుమ. శ్‌ కాల్చి గ దండయా।త్రలను గురించి కృష్ణ రాయల యుదములను గురించి 'శాయునపుడు సవిస్తరముగా (వాసెదను, ఇ న

శ్‌ శ్రీకృష్ణ జేవ రాయలు ఎ మొదటి భాగము

తా॥ ఆ వీరనరసింహరాయలు భ్రూమినేలి మరణింపగా వెనువెంటనే కృష్ణ రాయలు సింహిసనమెక్కెను,. ఆత్రన్దిక్రి చిన్నాదేవి; తిరుమలదేవియను నిరువురు పట్టమహిషులు.

పెద్దనకవీంద్రుడు చెప్పిన ఈ విషయమును సుప్రసిద్ధ చరిత్రకారు అంగీకరించి యున్నారు. శ్రీ టి, వి. మహాలింగముగా రిట్లు (వ్రాసియున్నారు.

“106 మక 6 06 టం 01 013 రం౫002ట09 స4 669 225166, ప 19 20591010 04 606 యం! ౧1690 (4ఈ2ము4013వఏ ఇ 2180 690౯066 ఇీందిక్ర ౯160 ఏలా 1004. 27146666 భుంళక [18 18 ఇ?84016.. ౨261641137 హు టం గౌసటాజుంక్రలణ. పైతకండ.. మళంంం॥కితాజిడూణ. 228. శళాం 46608 లంజతో జడి యయు॥కిం?ా ఎ”, [౧146 వంట మేతజం వంట. పైజక్టం క,

మైసూరు గజెటియరుకారుడు క్రీ శే శ్రీ ని పహయవదనరావుగా రిట్లు (బ్రాసియున్నారు.

“0656 శళం మట్టా ఏ6 6 ర6698 ౮910228671 896 9000414661 మిం0%0968 9? ఈ11582] ంరేరిజుణ 068 60420 ౨06 0£ 21900466 ళ808374, జ మ 690 1170030 ఛాంతితంత క య వ 0. 1, 1067],

ఈ యిరువురురాణులలో నాకామె వేశ్యాంగనయని 'పేయసు చెప్పియున్నాడు కాని; ఆమెపేరు చెప్పఠేదు. అయినను న్యూనిజు ఆమెపేరు చెప్పియున్నాడు.

కం 2 6007206240 శం[ ఇాపేంయు. 16 ప&డే మంతి జకొం6000 24 కాం ఇ 068 00034 (ఉ హే ౨. ౨. 802).

రాయలు (ప్రేమించిన ఆ వేశ్యాంగన పేరు చిన్నాదేవిడియని న్యూనిజు చెప్పి యున్నాడు, ఈ యిరువురు పోర్చుగీసు యాత్రికులనవ్రాతలు, అల్ల సాని పెద్దన చెప్పిన విషయము యకార్థమని రుజువుచేయచున్నవి, ఇ ట్లాయిరువురు రాణుల నామదేయ ములు కెలిపినది. ఇ ట్రీయిరువురు తనకు దేవేరులుగానుండగ రాయలు రాజ్యభారమును నహించెము రాయల ప్రటాభిషేకము శ్రీశ 1000వ సంవత్సరమున జరిగినదిం

ట్‌ [చూ. హంపీ విరూపాక్షం శాసనము], కావున నా సమయమున బై యిరువురు రాణులు ఆతనీ ధర్యపత్నులుగ నుండిరి,

కృష్ణ -జేవరాయల కుటుంబము _-- 1వ - అధ్యాయము లే

ఇక, తిరుమలదేవి విషయమును జూతము. రాయల మువ్వురు ముఖ్యదే పేరు అలో నొకామె (శ్రీరం గపట్టిణ(ప్రభువు కునూ క్తె అనిచెప్పిన "పేయ'సే మరియొకచోట ఆ(వ్రభువుషేరు కుమారవీరయ్య అని చెప్పియున్నాడు. ఆవిషయ మిట్లున్నది.

గీకి 3000 28 636 లుక్ర 18 98620964 12 0158 1406 16 3163 60 81 శు ము 5066 02 [0టు 292, 10 పం109క్ర %0 13 2206, ఇండి ₹00 276 శ2600501768 110క్రం 206 25 పేం09 05 118 ఇస/6 ; 606 పూహేంపైజ! 0 91656 15 +06 మపక్ల 08 వ్వగాసంక్రంపైపకడం. ఇం6ి జ 06 901605 పంకంతింంక్ర 09 మజ12 - పజ ఇకిడ 6919 వక 16 621164 ౦9జళసూఇ, 396 018 96469 ముం 1 ఇక్క మం ఫు కొంం6 29 016 ఫుడ 090 $06 06061 91646 0 006 డజ13, +16 2686 &78 పంపరు ఎ 166 మ వ ఈ 018. ప. 269.

విజయనగరములో జరిగిను తానుచూచిన, ఒక దసరా ఉత్సవమును వర్జించిన సందర్భమున రాయలకు కూతులనొనగిన మామగార్హ్మను గురించి (వ్రాయుచు, పేయసు (శ్రీరంగపట్టణపురాజును గురించి కొంత చెస్పియున్నాడు దసరాపండుగవేళలలో, రాయలు సింహాసనపై గూర్చుండినపిదప్రు తనకులమునకు జెందినవారునుు తనకు కుమార్తెల నిచ్చినవారునునగు మామగార్లను మువ్వురు లేక నలువురను తనచెంత గూర్చుండ బెట్టుకొనుచుండెననియ వారిలో ముఖ్యుడైన (శ్రీరంగవట్టణపురాజు సింహాన నమునకు ముందువైపు గూర్చుండెననియు జెప్పియున్నాడు. దీనినుండి (శ్రీరంగపట్టణ రాజు పేరుతెలిసినది. ఆతని'పేరు కుమారపీరయ్య. ఆతనిరాజ్యము పడమట మలబారు వరకు వ్యాపించియుండెను. తిరువలదేవి యీ వీరయ్యకుమా రె. ఇంతేకాక ఆతడు రాయలకులమునకు జెందినవాడనియు. దెలియుచున్నది. వీరయ్య క్ష త్రియకులమునకు జెందినవాడు,

న్యూనిజు, కమారవీరయ్య సేరును రెండుసార్లు వేర్వేరు సందర్భములలో జెప్పియున్నాడు. రాయచూరు యుద్ధమునకు రాయలు బయలుదేరినపు గాతనివెంట పెక్కుమంది దండనాయకులు, సామంతరాజులు తమతనుపై న్యములతో వెళ్ళియుండి రని; ఆ వివరములను దెలియజేపియునా మడు. అట్లు వెళ్లినవారిలో కుమార వీరయ్య యొకడు. ఈ వీరయ్య ఎనిమిదిపేల కాల్చ్బలముతోను; నాలుగునందల గుజబములతోను, ఇరువ దేనుగులతోను యుద్ధమునకు పోడ్వెనట, ఆ జ అందో సోగా న! అత్ర$ శ01820కే 1ం0ం ఇంతే శేంయూ 040666 10756

ఇమరక ఎ 2 [౧106 ఉ వా ౨. జుం, ప. త్రి,

(6 శ్రీకృష్ణ చేవరాయలు __ మొదటి భాగము

న్యూనిజు మరియొకచోట ఈ కుమార వీరయ్య రాయచూరు యుద్ధమునకు తన ముప్పదిమంది కుమారులతో వెళ్ళియుండినట్లునుః రణకంగమున ఏదులఖానుని (బిర మునకు మూడుమైళ్నీ దూరమున దన శిబివము నేర్పాటుచేసికొనియుండినట్టును వ్రాసి యున్నాడు.

“)ర్తం మామణి మె). డెశరండి 018 ఇయ 180. 36769 ఛాహెక్రక 6092208372 పళిక్రక్రంథ. మంం0 యి (106 రంఘముముటుతు 01 9106 ₹29, 6 0610 +96 మటుక్రిక జకం - 127 జంరె జ క్రం86 10డ? 16 18 కక 0% కతాస[8 - ౨2660 296 1024 08 2 12286 30200, 006 %098్ర06 ఇయ పము. ఈశ? 8ంళా2 ఇ 50039. 096 ముక 266 10 బం ౧18 02090 ఇ 16806 కంల ౪06 7444680 ఎ” గ16ల ఊ వా ౨. 0. 886).

ఇట్లు మై (బ్రాతలనుండి తిరుమలదేవి తండ్రియైన కుమారవీరయ్యను గురించిన కొన్ని ముఖ్యవిషయములు తెలిసినవి, ఈ యిరువురు విదేశీయల (వ్రాతల నంగీక రించి, వానిని (గ్రంథస్థమొనరించియుండు కొందజు సు(ప్రపిద్ధ చరిక్రపరిశోధకులు: పండితులు మొదలగువారి (నాతల నిట పొందుపరచుచున్నాను.

(1) కి శే. థ్రీ కే. వి. లక్మణరావు*గా రిట్లు (వ్రాసియున్నారు. * కృష్ణరాయ లకు గూతునిచ్చినవాడును? మయిసూరు మండలాధిపతియునగు కుమారవీరయ్య (కమారళశ్యామలరాయలు.) ఎనిమిదివేల కాల్చలమును; నాలుగువందల గుజ్జములునుః ఇరునదేనుంగులును గల 'పైన్యముతో నాతనివెనుక బోవుచుండెను .... ౫ (చూం మహమ్మదీయ మహాయుగము. పు, 418),

(2) కీ శే. చాగంటిశేషయ్యగా రిట్లు (వ్రాసియున్నారు,. * కృష్ణరాయలకు గూకునిచ్చినవాడును? మయిసూరు మండలాధిపతియునగు కుమార వీరయ్య [కుమార వీరళ్యామలరాయణు] ఎనిమిదివేల కాల్బలమును, నాల్గువందల గుబ్దములును: ఇరున చేనుంగులును గల సైన్యముతో నాతని వెనుకటోవుచుండెను ... * (చూ. ఆంధ్రకవి తరంగిణి - నసంపుట, ?, పు, 413.

(ీ శేషయ్యగారు; లత్మణరావుగారి అభ్మిప్రాయమునే అంగికరించి వారి(వ్రాతనే తమ(గ్రంథములో పునరుద్ధాటించియున్నారు. |

శ కొమళ్జాబా _ వేంకటఅత్యణ రావు, వెం, వీ, గారు విజ్ఞానచం (దిశా రంథ మొల స్థాపనలు; నప్రసీద్ధ చరత్రపంళోధటలు,

కృష్ణ చేవరాయల కుటుంబము __- 1వ అధ్యాయము ౯7 (8) థ్రీ నూతలపాటి పేరరాజుగా రిట్లు (వ్రాసియున్నారు. “6 మనుచరిత్ర పారిజాతాపహరణ (గ్రంథములలోని వై పంక్తలనుబట్టిచూడ, గృష్టదేవరాయలకు దిరుమలదేవి, చిన్నాదేవి యను నిరువురుభార్య లుండినట్లు తెలియుచున్నది ...- పొట్నూరుకడ బాతించిన స్త ంభముమీద జెక్కించిన ళశాననమునుబట్టి చూచినను రాయల భార్యలపేరు చిన్నాదేవిః తిరునులదేవులనియే తెలియుచున్నది. తిరుమలదేవి (శ్రీరంగపట్టణాధీశ్వరుని తనయం ఉత్క-లాధీశుని కూతురని కొందణంచురు. కాని యందులకుదగిన యాభారములులేవు., ” (చూ, విజయనగర చరిత్రము. వు, 2184.

(4) థ్రీ ఆరుద్రగా రిట్లు (వ్రాపియున్నారు. ో్‌.... (శ్రీరంగపట్నంపాలించే చామరాయలు కువూ_ర్తె తిరుమలదేవిని కృష్ణరాయలకిచ్చి వివాహంచేయడానికి నిశ్చయించాడు. తిమ్మరసయ్య తలచుకుంళే ఆగుతుందా * వివాహం జరిగింది ...” [చూ,. సమగ్రాంధ్రసాహిత్యం. సంపుటు 7, పు, 86),

(ఈ తిరుమలదేవాలయ శానననివేదికా సంపాదకులు: కీ- శే. సాధు సుబ హ్మాణ్యశాస్రిగారుు. తిరుమలదేవిి రాయచూరు యుద్దమునకేగి యుండినవాడునుః శ్రీరంగపట్టణపురాజును నయిన కుమారవీరశ్యామలరాయల కూతురుగా నుండవచ్చునని (వ్రాపియున్నారు.

ఆ గంంరడ్ర 606, ైటషరుణేడింాన మక్ర0ం పజ?ా6 0960. 06 కెజుం్క6 0£ మష002జ02702 = వ్వాజయజంయాజ, 'కసంక్ర 0 వంాేగ్రజంఉ&ం, ” 1 అ 006 క్రం?67 = 2౬౦5 0 వాజం8ిపైజకజరయి. 00 శంంక్‌ి పజల ప 06 046469 08 మింయిుక ట (149. ఈ. ౨. ౨ మ. ప. 1910.

ఇట్లు "పెక్కుమంది సుప్రసిద్ధ చరిత్రకారులు, సండితులు తిరుమలడేవి కుమార వీరయ్య కుమార్తె యనుటను అంగికరించియున్నారు.. కాన నిది నిశ్చయమైన విషయమని తీర్మానింపవచ్చును. ఇక దీనిసిగురించిన సందేముండనవసరమువేదు.

ఈ విషయమింత న్పష్టముగానుండగా కీ, శే, శీరిపి అఆంజనేయులుగా రీఇరువురు రాణులనుగురించి (వ్రాపియుండువిషయ మేవిధముగా జూచినను సమంజసముగాలేదు, వార్మివ్రాత యిట్లున్నది, మొదట తిరుములదేనినిగురించి వారు (వ్రాసియుండు విషయ మును న్రాసెదను, చిన్నాదేవినిగురించిన విషయమును ఆమెనుగురించి వ్రాయ సందర్భమున '్రాసెదను,

8 (భీళృష్ణ బేవరాయలు ఎ మొదటి భాగము

“ తిరుమలదేవి :__. ఈమె కటకపురాధీశ్వరుడగు (ప్రకాపరుద్రగజపతిసుత. భర్పయెడ నత్యంక భకి గౌరవములు జూపుము ... ఆనందకరజీవనముబొందిస సుందరి.” [చూ విద్యానగరచరిత్రము: రెండవభాగము, పుట. 108]. శ్రీ ఆంజ నేయలుగారు మరల గునీదేవినిగురించి వాయచు* శ్రీకృష్ణ దేవరాయనికి రుబీదేవి, చిన్నమదేవి, తిరుమలాంబి యను భార్యలు మువ్వురుండిరి. అందు రుచీదేవి గజపతి రాజు 'ప్రియతనూజ =...” అని వ్రాపియున్నారు.

వీరి (వ్రాతనుబట్టి కృష్ణరాయ: గజపతి కుమార్తెలలో ఇరువురిని బెండ్లి యాౌడెనని తెలియుచున్నది. దీనిని నిరూపించు ఆధారమును వారు చెప్పలేదు. తిరుమలదేవి [్రీరంగపట్లణరాతైన వీకవయ్య కుమా_ర్తెయేగా ని గజపతి కుమా ర్తైగాదు.

లు చూ

కౌవునః శ్రీ ఆంజనేయలన్రాత నిరాధరము మరియు సత్యేతరము, మరికొందరు సయితము తిరుమలదేవి గజపతి కుమార్తె యని చెప్పియున్నారు. కాని; అవి ఆధార రహిశములు, పేయసుకాని, న్యూనిజుకానిః చెప్పలేదు.

"మొదటి అధ్యాయము - (ప్రకరణము ౭ కమారవీరయ్యయు, వీరళ్యామలరాయలును ఏకన్య కియా ; భిన్నవ్య కలా ?

రాయల 'పిదమామగారు అనగా తిరుమలదేవి తండ్రిపేకు కుమారవీరయ్య

ళల

యని విదేశయాత్రికులగు. పేయసు మరియు న్యూనిజు చెప్పియున్నారు. గాని? పీ రెవ్వరును కుమారవీరయ్యకు వీరశ్యామలరాయలు అను పేరుందెనని చెప్పలేదు. అబ్టిపేరాతనికి నుండెశని మొట్టమొదట మనకు తెలియదేసినవాడు సూయలుడొర_ రాయల సమ్షక్రాలిక్షలుగా విజయనగరమున గొంతకాలముండి; (వ్రాసిన మై యిరువురు యాత్రికులు చెప్పని ఈ కేరు ఇటీవలివాదై న సూయలుదొర చెప్పియన్నందున ఆతని ప్రాత నిజమా క్రాదా? అనుటను పరిశీలంచవలనియున్నది. కుమార వీరయ్యయు, శా్థామలరాయలును, ఏకవ్య క్రియా * లేక వారు భిన్నవ్యక్తులొా యనుటను దేల్చ వలయును. కావున సూయలుదొర చెప్పియుండు విషయము నిట నిచ్చుచున్నాను.

“కల కి 01 నంా082 02080. 28 ఫ18 వంతండే 745 ౨ం0642 రుజబుజుబుణ ₹20 ముండి టం 978029 6010007 పాం పతతి 00 1522. 19

కృష్ట-చేవరాయల కుటుంబము ___ 1వ అధ్యాయము ర కటక 00086 390%59. గర6 శళాం 614630 3636664 ఒక 01 ఉంజ 061003 01 015 696406, 016 9000 ఉండ్‌ ౪0 048 13946, గొరిం 6%పాతే 80% ఇజం 621168] “మలో 06 “జ” 6ఎజరుజ మం ఇ85 ఇపపజంం06స్తూ 606 009% వైింళాంంలికే జరగి 06 886 0610764 05 119 ₹20మఠస్ళు. 90006 10 28661764 28 సే15 పైంకిటిం2 0% 666 1260628 శెంజశక్‌ +06 2 00సైజక 046% 0€ గెటం0306, శ26 శం ప= నం1% 96 616 991808022208 05071036. ఉగం శమం 1111 01 ఇ₹షజాజఏిఓక్షటక వ 1595 169 ఏ60జయం పం60162క0 సతితం0కతుక్‌ జండి 24164 21 306 పై0ంసుజ! 20790 ఓక 961268 0 015 20126176, వజ రంపం ఓ 16570. 0086 ఇంపత మరటజగణ (| =గ్ర0ంక ల) 18 0060 ఇ90168 షం కం&1 [2011168 10 మొడటి 0 016 08 €16 8000118 11088 0షం0క్ర ఉతర 1 ₹006026 60 ఈమని జల యుుణాాణ 26006560 యతి ేసటుగాణు. +మం కళకి 00 ఏం?108్రుజ0టము. 06స0శ్ర 03618 90% పైళ656మ% 26 90656 19623065, జడ 09 10150%2క్ర6 9680 9. ౨63 0610క 919 30% ఏ9 ఎం గగెగిం & క మొ హిం ఇ. 269. నొ మ.

(దీని సం(గ్రహతాతృర్యము ;__ ఈ సమయమున (శ్రీరంగపట్టణమునకు రాజు జెట్టద చామరాయలు, ఇతడు మైసూరురాజ్యమును క్రీ. ఈ. 1518 నుండి 1522 వరకు పాలించెను, ఇతనికి మువ్వురు కుమారులుండిరి. మొదటి యిరువురకు తండ్రి కొన్ని కొన్ని ప్రాంతముల నొసంగెను, కొని? వీరిరువురు సంతతిలేక మరణించిరి. మూడవ కుమారుని'పేకు *హిరే%, లేక * వీర” చామరాయలు, ఆతడు కడు బలశాలి? మరియు తండ్రి కీతనిమీద ప్రీతి యెష్కవగనుందెను. తండ్రి మరణానంతర మా రాజ్యమున కితడు పాలకుడాయెను,

క్రీశ 15045 లో విజయనగర సామ్రాజ్యము పతనమైనది. ఆపిదప సీతడు న్వత౦(త్రరాజుగా పాలింఛెను, క్రీ. శ. 1578 లో రాజ్యాధికొారము రాజవడయరకు స్వాధీనమగువరకు నితడు పాలించెను. పొందూదేళములో రాజకుమారులకు “కుమార” శబ్ద మన్వయిఎచును. కుమారవీరయ్య అను పేమ వీరయ్యనుకాకు అతని కుమారుని సూచవించునని సాహిసించి చెప్పునున్నాను. విజయశగరముకో దసరా యుక్సవసమయమున రాయలదర్చారులో 'పేయసు చూచినది వీరయ్య కుమారునే కాని; పీరయ్యనుకాదు, వీరయ్య ఆ యుక్సవమునకు వచ్చియుండడు.]

ఇట్లు సూయభణుదొర కుమారవీరయ్యకుః వీరళ్యామరాయలు [(వామరాయలు] అని పేరుండెనని తలచి వ్రాసిమున్నాడు, అతడు చెప్పియుండు ఈ విషయమును

మక్‌ --2

సరిగా వరిశీలింపక, అది నిజమైయండునని నమ్మి? ఇంచుమించుగా నాతర్వాత (వాస్‌న చరిత్రకారులందరు దావినే (గ్రంథస్థ్ర మొనరించియున్నారు. కీ, శే. కే, వి. లత్మణరావు పంతులుగారు; శ్రీ చాగంటి శేషయ్యగారు మొదలగువారందరు నిళ్లు వ్రాసియున్నారు ఇటీవల విజయనగరస్యామాజ్య చరిత్రమును వ్రాసిన (శ్రీనివాసపురం సోదరకవులు సయిత మీలాగే [వ్రాసియున్నారు చూడుడు. *... (శ్రీరంగకే(త్ర(ప్రభువయిన చిక్కరాయలును, మైసూరున కొడయడయిన కుమార వీరళ్యామలరాయలును;ః దను (ప్రభుభక్తిని వ్యక్తపరచుచు; దమతమ సై న్యములతో శ్రీకృష్ణదేవరాయల ననుసరించి గంగరాజువైబడిరి ... కుమారవీరళ్యామరాయల కొమరితయగు తీరుమలదేవిని విజయవధువుగ స్వీకరించి. (క్రీ ఈ. 1312 _ 18 తో దక్షిణపిగ్వియయాత్ర పూ ర్తి గావించుకొని, రాయలు విజయనగరమునకు దిరిగివచ్చియుండెను -..”, (చూ. నాగలాదేవి. పుటలు. 28 213. ఈలాగే యింకను కొంతమంది పండితులు (వ్రాసియున్నారు. ఇట్లిది అంధ పరంపరన్యాయముగా వచ్చుచున్నది. కాన్సి యిట్టి పరిస్థితి రో నూయకలుదొర(న్రాతను పరిశీలించి యథార్థము నొకరిద్దరు (ప్రసిద్ధ చరితకొారులు తేల్చియున్నారు.. వారిలో నొకరు కీ. శే. శ్రీ స, హయవదనరావుగారు, వా రిట్లు (వ్రాసియున్నారు. “కుషురు2కింలూ25 కంయంంళం. 1 తంం00108 80 వంక, తూంముంకేలాడల్తూడ. 24 “03170 1170041 ఛా[?039, ౫” ౦౬ ఇా0ం00 60076 ౭68 10206 వం! ఇం. 006 01 6063 ఓ099, ఓం 5జాక, 788 “€16 రేజ080%65 00 96 మలక ౮ 0౧2 [0515392 ), 204 000676, శేజ28్ర06628 08 2 సర్రు 118 ₹2984% ఇాసం 18 9క్ర 06 ఏంకిడ2ం6జం (6 రంం్ర్రంం826800 3. 029 0 6 5ళాం ౧౮9053 729 266016ే108్ర శం కాంతకు శం కజరత్ర0 662 “0 “రు ?ాషూత 2 (000402 సహాజ .& 1. 009 ససర్రి ౦8 వంళంక2020850 294 2 009 కంయ్యోంగ్రా సంపరంళంక్ర 02 వటజ120జక. కాటం, డం. &డరేకు. 728 616 కేం కర 63069 0 06 మమక్ర. వటం ళం! 126 188042 019, “౮4 + మడడ? రాడ. బట. 60263 - ౮92మబటా, ఇాసం. 2౭198. వేట్తా806 పం 1012 10 1592, (566 & కొంాశ్రంటంం వెలగాం 169, 2 [20 తజ 13 కళకి 07002016 100 5003520260 యం త36ం ప గర్తం0!6 తక 00 స యం ల్టై 0% ప27ా2 = షకలాజా. (1570-1617) 7 [గతం మాయం 6జం మత 1. 1957].

కృన్నచేవరాయల కుటుంబము 1వ అధ్యాయము క లా

గదీనిభావము వా కృష్ణదేవరాయలకాలమున (శ్రీరంగపట్టణమును పాలించు

చుండినవాడు బెటదచామరాయలు అని సూయల్‌దొర (వ్రాసియున్నాడు. ఇది సరికాదు. రి!

(క్రీ శ. 1578 నుండి 1617 వరకు మైసూరును పాళించిన రాజవడయరు కాలమందు (శ్రీరంగపట్లణము మైసూరు రాజులవళమాయెను. కౌని- ఆంతకుముందుకాదు.]

ల యువా

శ్రీరావుగారి వై (వాతనుండి కృష్ణరాయలకాలమున (శ్రీరంగవట్టణమును పాలించుచుండినవాడు కుమారవీరయ్యయేకాని= మైసూరు రాజవంశమునకుజెందిన చామరాయలుకొదని తెలియుచున్నది. కావును సూయలుదొర అభిప్రాయము నిరాధార మెనదనియు, సరికాదనియు. తెలియుచున్నది. అందువలన కుమారవీరయ్యకు శ్యామ [చామ] రాయలు అను మరియొక'పే రుండెననుట సరికాదు. ఆతడు వేరు? ఇతడు "వేరు. అందువలన కుమారవీరయ్యయు? కశ్యామరాయలును ఇిన్నవ్య క్తులేకాని? ఓకే వ్యక్తికారు.

ఈ విషయమును గురించి విశదముగా జెప్పియుండు "రెండవ చరిత్రకారుడు శీ ఎ. ఆర్‌, స్తాటరుగారు. వా రిట్లు చెప్పియున్నారు.

శి

*మ్యంికింం6 ఇండి. ₹71567202క42 ఫ--026 08 €%19 ₹00160060. గ ఇజల్నని 26 619 601% 02 శజకాజం౭క్రజం 0606103008 2. 66 60 పైంకళళక్రం656 సి20310163 18 2 ప్రై809 09 32006 లుంజంళాపాజాంణ 06 హొక10క్రజ08620 మగం 59ఛా011 1402621863 9013 పం[500886 7160. “సం 0020022432 గగ ఇరజ2మ? ౦ 016 ఖై2ం8006 ₹21108 యిటూ 05 మట 9026 0018 6000066102 06677660 008 590 ఒంాడకే 8మి!11165 ఈే6862765 90 06 అన2మి[066 6296ల, 1019 18 956 016 ప్రై” 6220పేసండ్ర 606 2౬60126168 00% గాి1ం0 మ సింళాం11 23053 818 000831" రం%464009. ౬6 కం36 ౩006260006 19 0 616 6070011016 05 ౨469, ఇ2ళఠఠ0 ఇ0ం%6 +షం 622 త. ౨. 1587% జంగ 2614665 $0 ఇాసణ8 +ం01 ప1ేజం6 ప 016 ఒంక్రరి ౦౯ ముంనం2రేం?&727జ కొందు ఊఉ. ౨, 15609 +€0 1680. మకంా08్ర 60 +16 జల ౨268 శా 068. “డం 5000 25 €09 మపిక్ర 18 90800664 పే 15 1206 6 ప1రం శం 35 ఛా 1 €0766 0౫ కంటు 299 ఇం 091038 + 118 00

• ఈ సంవత్సరము సరికాదు, అది (కీ, ఈ, 1520. 22 గా నుండవలెను, శీ. + 1587 లో అచ్యుత రాయలు రాజ్యమును పాలించుచుండిరి, ఆ సమయమున "పీయసు విజయనగ రమువ లేడుం

19 శీకృన్ణ చేవరాయలు _ మొద భాగము 2266, ఓం గాం ఓ76 6008617965 ఈనిక్రం జడి 80065 01 115 కా? 606 ఫై2ంం0121 01 0656 19 6 ంక్ష 05 వ్‌లాసుక్ర 08080 226 211 16 +610030)7 సేంపంంాంక్ర 00 మజ1850జూ జతి 6013 శక్ర 18 6211664 009జా7జ, జర 16 66209 ౨801 28 [7 0 గొంం6 08 చం మంత్ర 08 06 0006731686 01 016 రజ ఏ026 2680 276 రండి. మటం12 ₹660 60 606 92మి6 605002 $%/106, *“రంగుడ506268 2తే అతక్రకక్‌ ఈం09జు6ే [009 జుతే [002 ౧204264 0750 206 శళాతటా 6)6002068”.. కొం 80068 00 601136 18 కలటుం81871283 5 ఉ 068021= సక్ర శ06 040016 00 మెజంయలుు. 08 98000 2000016 660245, “౮౦2 సేందాణ 68806 హింది పు (906 60యుజ౦ంతి) 05 95068 ఇజం, 6 పేం108 608 మమ్టైక్రోక శేజ6062 12-127 ఇరిడీ 2 క్రం86 1094, 06 18 కమహేైైి 06 36సి8ఉ02080 2ఇరిడ 1026 0 2 36469, షం 0200888 ౯101 0260 606 క్రకంళామ 129 8019 ౨”. కయి 569 65022008 €06 10110ఇస08 [2008 ౨08064 0165 61687, (్ర ముడడ? షటుగాడి క 2 విం016060 ఏంత ఓ క్రం0601 0 60056 (226066. (2) 0 ఇ8 2 24167 00 నంుక్రంై268రు 2౨6 126001 - $ = 12౯ 08 06 మ్‌క్ర (9) 6726 014 69028షీ 28 శ06 6006 0 106 46616 08 మ21ం042 శం కమకి చోటు మము కం టం ఇజాకం4 80 డంగా2. ఇల 8009. వేళ వోంళాం! ఇం114 మిజు పేమ. 14696021 ₹100 టం హిం 002004 + వజ్తాజ కంరేటాణకి 01 కసాంం26. 00015 6 00202722 శేగండేజాణక ఇా&3 శ06 వ్‌ంరి 08 860262 002మజుజాణ ఇకిం 168 హిందు ఊ ౨. 1552 60 15/6, నొంాం[ 60016002 తమహం ఇట 2 18 20ంళలిడే శం క680 ౪100, -- నం. శక ఇ మఖుజాంం ఇాంగడే మింయంయక్ర 616060, 2016 0020022872. 600314. వింక్‌ 276 సేం ఉడత యఖుజాబాణ 1! 2 క్రాంయుక్రంల 02026 కం 066633 506 607006, 7026 ౩ 2 పైగం09,- 1660026, సేత 60414 90% సజ76 0692 621164 126 రము, 236 1 బై రేంకక్రర80100 ఇ25 212 0002608 ఓ 00 ౪టరం, 5 0018 297 862 80 18 2269అూ శ399 90 010. ము మాంం"0 136007 మీంళాలాలూ షం 18 చయం2టై కం0ళ9 28 “తెం16 602022బ్ల4) 01 00ఖ002 * కజాడ 006 216, 06010890 16 1030 113 సజటా సా ఇ 3టాంటం 08 పక్రము[9ిర్ర 0656 19 ౬0 26000206 ]మ0ఇర 90 26 6010 16 ఇక 25 28 681102 61462 4మడ21. -

కృన్ణ చేపరాయల కుటుంబను __ 1వ అభ్యాయను 18

15 08% ఇంరుఆంళంర ఇటు ₹పడజ09ప్రడడి క&8 60280 20 0౨9 1109 19 రంల[ంకి 0 పబ 90096 204 మఠ ంహాయరుండంం6 మఠంక 3876 0000864 1409 ఓ 18 101క్ర0. మ షం 1764 08 60 మ. 2. 1576, 6 6014. 200 ౨476 09602 56 [1160ల 0 80 క్రఇంళామి ఇన 50039, 6760 &110బ1ంత్ర ఏ2 2 70 కం! 6001606 08 ఇ1769 12 2కీంఏ6 త. ౨. 1620,

గం 1496 పరక 806 00055 6706121 అా149906 0 11 288056 6013 18 అటకంఉళంక 2 26 ఈం ₹ం6లాష? 08 గిలె5006 "06 16760 60%160164 ఇసి వంం8820290 ప రం 5లు5ం6 ఇజలణ0 6 సా ఓం 0000006 ల0164 2006. 10 ఇ29 264 ₹ంఠిలాంం ఇసం ఏ8కజం €ం 016 16 & మ. 2610 ... జంకే కంక 115 0899699102 0£ 606 1106000216 60080ుండి స 2 ఈబుక్‌ [ంయి 76226026 మెటా, పేసేంక్రై ఓ0ంయ నంయుక్రంరితిణ 10 ఊఉ 0. 1612 వం టి ఉలి 1 1 అంజ 28 మో. కంబంటిం 6లటకింయటండ. సజ 610061 పై0ిల0క0పై01621 505 1800041621 కపటం. 0 ఉగెతి1105 10 915 +లుం 12 606 ఫుంంం0201%9 01 2 62800 ంటుక్ర జంం06 07 20 2001460041 ఇత్యింంక06 ₹౬5065 0004 సా ఇం 9209500096 ఘు ౧ ౩ఖుల కొరక కం 1౦20405 60006660 01 606 వళ్‌ం౦006 22192 ఇమ 000 శ్రంజక మలం02 - కిం?2 మంథి8 0 మం 600 గాపజర్‌ 50 6760 10 మ్వైంంళం 2086ల 18 ఏ అ - 00502609 0%6 ఇాం[14 001 2030100017 శేం013176.

06 మంముణం?గాజ. ఇరడింం 61900006 మరక! ఏ6 6062ఈ026, (006 ఇ166009 08 ఏొఠజంక్ర్యుజ!కు,. ఇ1%0 మశక్రషక పాత పంక 6%%అ 006 901 0% కజరరంంల 00 6 ళా 01 మ౭కజ జ పతజిమం 2126సుజ16 05 16 న ర సజాజంక్షజటు. 0% 60600094 స జ ₹214886 0£ 016 మమ 1 మం ముంజ కొం 01 వ్య1మ0క్రణ 11302160. రం32082220900 శ28 జిళామక. ₹09కరండి. 28 006 పంతు గేంలుంాతేకా. ఇండ 206069 916 ఆ౪166%06 0 * క్ర! పంగాలు. ఇలిరి 0000208008 ఎ (గతల 200 ఖా - 495్ట్రా తంల. 08 టయిం 50619టా. 701. 28 99. 55 80 56],

దీనిభానము :_. విజయనగర రాజాస్టానముల్లో నెక్కువగా గౌరనింపబడు చుండిన ప్రముఖ నాయకులలో (శ్రీరంగపట్టణరాజ్యమును పాలించుచుండిన కుమార పేరయ్య యొకడని పోర్చుగీసు యాత్రికు లిరువురు వ్రాసియున్నారు. నూయలుదొర సో ోమారవీరయ్య మైసూరు రాజవంళమునకు జెందిన .హిరే చామరాజుగా నుండ

నని తలంచియన్నాడు. కావున శ్రీరంగపట్టణముతో మైసూరు రాజనంళను

క్షే (శ్రీళృవ్ణ'చేవరాయలు ___ మొదటి భాగము

వారికి సంబంధమును గురించి పరిశీలించి నూయలుదొరగారి అభిప్రాయము సరియా ౪ తప్పా * అనుటను విశ్చయింపనలనియున్నది. ఈ కుమారచీరయ్య మంచి వయస్సున నుండిన 80 మంది కునూరులతో రాయలకు దోడ్ప్చడుటకు రాయచూరు యుద్ధమున శేతంచియాండెనట.

ఈ హిరే చామరాజు జెట్టద చామరాజనడయర కుమారుడు. బేట్టద్‌ చామరాజు క్రీ శ. 1500 నుండి 1570 వరకు రాజ్యమేలెను. హిరే చామరాజును కుమార పీరయ్యయా ఒకేవ్య క్తి కాజాలరని [క్రింది విషయములు నిరూపించుభున్నవి.

• హే” ్వన్సునది కన్నడభాషాసదము, దానికి "పెద్ద అసి అర్థము. హ్‌ిడదే చామరాజు అనగ్గా 'పెద్దదామరాజని అర్ధము, అదేపేరుగల మరియొక చామరాజున్నప్పుడే అతడు హీరే చామరాజగును. కౌని వేరొక చామరా జాసమయమున లేడు. అతని తండ్రి బెట్టద చామరా జింకను రాజ్యమును పాలించుచుంచెను. కావున నతసనిని "పెద్ద చామరాజనుటకు పీలుకాదు. మరియు హిరే శబ్దము ఆతనికంకునుః ఆతని తండ్రికే వొగుగ నన్వయించుచున్నది. నూయలు పేర్కొనియండు హిరే చామరాజు మైనూరు చర్మిక (థములలో భోశ చద్రామరాజని చెప్పదిడియున్నాడు, అనగా బట్టతల చామరాజని యర్థము, ఒకప్పుడు నంభివించిన పిడుగుపాటువలన అతని వెండ్రుక లూడిపోయినవట. ఇతనికి హిశే [పెద్ద చామరాజను పేరు మైనూరు చరిత్ర(గ్రంథము అలో గనబడదు, ౦

ఒకవ్వు డిఠడు విజయనగర (ప్రభుత్వమునకు గస్పముకట్టుటకు నిరాకరించెనటం విజయనగరముతో సీక్రని సంబంధ మింతమాత్రమే. ఈ సవంభవముకూడ నతని రాజ్యపాలనకాలముతో కడపసటిసమయములో జరిగియుండును, ఆతడు (క్రీ. శ 1570 వరకు జేవించియుండినసక్షమున ఆతనికి క్రీ ఈ 1620 వ ప్రాంతమున పెక్కుమంది ఛార్యలుండిరని 'యనుకొన్నను, 00 మంది యు క్రనయస్సువచ్చిన కుమారులు జనించి రనుట విశ్వాసార్థ మైన విషయముగాదు.

దీనికంచె వురియొక (ప్రముఖకారణము; మైసూరు రాజులకునుః శ్రీరంగపట్లణ రాజులకును నేలాటిసందింధముండభేదు. క్రీ శ. 4810 లో రాజవడయరు సరిపొభిందు చుండ్‌నప్పుడే (శ్రీదంగపట్టిణముపై వారి కధికారము లథించినది. ఈ సంవత్సరమందే పెసుగొండనుండి విజయవగర సామ్రాజ్యమును పాలించుచుండిన వెంకటపతిరాయలు తాజవడయరున్స (శ్రీరంగపట్టణరాజ్యమునకు రాజప్రతినిధిగా నంగీకరించెను, ఈ కారణ

కృష్మ చేవరాయల కుటుంబము ___ 1వ అభ్యాయము 15 ములనుబట్టి కుమార వీరయ్యయును, వీరళ్యామలరాయలును ఒకరేయను సూయలుదొర గార్యివాత నిజముకొవని స్పష్టముగా దెలియుచున్నది. కావున కృష్ణదేవరాయలకు మైసూరు వడయరులతో బంధుత్వముండెననుట నిజముకాదు,

కుమారవీరయ్య అగరము అను పట్టణమును రాజధానిగాగొని పొలించిన వీరయ్య ఆను రాజుకు కుమారుడో లేక మనుమడో అయియుండును. ఈ అగరము అను పురము మైసూరు దేశములోని శివమొగ్గమండలమున నున్నది.]

శ్రీ హయవదనరావుగారు మరియు శ్రీ క్లాటరు మొదలగువారి (వ్రాతలనుండి? కృష్ణరాయలకాలమున శ్రీరంగపట్టణమును పాలించుచుండినవాడు కుమార వీరయ్యయే కొని మైసూరు రాజవంశమునకుజెందిన చామరాయలుకాదని తెలియుచున్నది, కావున సూయలుదొర అభిప్రాయము నిరాధారమైనదని చెప్పవలసియున్నది. అందువలన కృమార వీరయ్యకు శ్యామల [చామ] రాయలు అను మరియొకపేరుండెననుట సరికాదుం అతడువేరు --- ఇతడువేరు.. అందువలన కుమారవీరయ్యయు: శ్యామలరాయలును భిన్నవ్యక్తులే. ఈ విషయములు పాఠకులకు జక్కంగా దెలియుట3ై అప్పటి శ్రీరంగ పట్టణ రాజ్యవరిస్థితులను గురించి కొంత (వాయవలసియున్నది.

క్రీ. శ 1565 వ సంవత్సరమున జరిగిన 'ఠాళకోట యాద్ధములో ఆశియ రామరాయలు మరణించి; విజయనగర సా్యామాజ్యము శథిలమైనందును ఆపిదప రామరాయల సోదరుడైన తికమలదేవరాయలు 'పెనుగొండనుండి రాజ్యపాలనము జీయసాగెను. ఆతనికి రంగనాథ, శ్రీరంగ రామః వేంకటరాయలను నలువురు కుమారులుండిరి. వీరిలో రంగనాథరాయలు తాళికోటయుద్ధమందో, లేక ఆసిమ్మటనో మరణించెనని తెలియుచ్చున్నది, అందువలన తిరుమలదేనరాయల మరణానంతరము ఆతని రెండవకుమారుడై న [శ్రీకంగరాయలు రాజ్యమునకువచ్చిః క్రీ శ, 1580వ సంవత్సరమువరకు పాలించెను. ఇంతతో (శ్రీరంగపట్టణ రాజ్యమునకు రాజప్రతినిధిగా నుండిన తికుమలదేవరాయల మూడ్రవకుమారుడైన రామదేవరాయలు సయితము మరణించెను, ఇతనికి తిరుములదేవరాయలు, శ్రీరంగరాయలు అను నిరువ్వరు కుమారు లుండిరి. వీరు శ్రీరంగపట్టణమందే యుండిరి, కొని, యీ యిరువురు సోదరులును యుక్తవయస్కులు కానందున; తిరుమలదేవరాయల కడపటికుమూరుడును; తమిళదేళ మునకు రాజహ్రతినిధియునగు వెంకటపతిరాయలు విజయనగర సింహాననము నధిరో హించెను, రామదేవరాయల కృమారుడైన తిరునులరాయలు 'శ్రీరంగపట్టణ రాజ్యము

16 శీళృళ్ణ-చేవరాయలు .___. మొదటి భాగమూ

నకు రొజ్యస్రతినధిగా నియమింపబడెను. ఆ సమయమున మైసూరుప్రాంతమును [ఇది 'శ్రీవలము పది[గ్రామాలుమాత్రముండిన *ీహదినాడు” అను నొక చిన్నప్రాంతము]- రాజవడయరు అను నతడు పాలించుచుండెను. * ఇతడు (శ్రీరంగపట్టణ రాజ్యమునకు రాజ(ప్రతినిధిగానుండిన తిరుమలరాయల అధికారమునకు రోబడినవాడు. కాని? దురదృష్టవశమున చక్రవర్తిగానుండిన వెంకటపతిరాయలకును: ఈ తిరుమలరాయల కును అఫప్రాయభేదము బేర్పడినవి. వెంకటపతిరాయలు తిరునులరాయలకు బినతంశడ్రి. అయినను. వీ రిరువురిమధ్య యేర్పడిన మనస్తాపము తనకు మంచి అవకాశముగా (గ్రహించి? రాజవడయరు తిరుమలరాయలపై. చాడీలుచెప్పి? ఇచ్చకములాడిః ఎంతో విశ్వాసముగలవానివలెనటించి: వెంకటపతివాయల అభిమానమునకు బ్యాకుడాయెసుం ఈ కారణమునుబట్టి చ(క్రవర్సికి తిరుమలరాయల'సై. ద్వేషము రానురాను అధీక మాయెను. రాజకీయచతురుడగు రాజవడయరు వెంకటసతిరాయల అభిమానమును అండగాగొని, తిదముమలరాయలపై దండెత్తి? నిస్పహాయుడుగానుండిన అతసిని ఓడించి? (శ్రీరంగవట్టణమునుండి తరుమగొట్టి, ఆ రాజ్యము నాడక్రమించెను. ఇది క్రీ + 100 వ సంవత్సరమున జరిగినట్లు తెలియుచున్నది. దూరదృష్టి లేక నిజా నిజముల నరయకు రాజవడయరు తనయందు విజమైన విశ్వాసముగఅవాడని నమ్మి, వెంకటపతిరాయలు ఆతనివరశ్రిలను అంగీకరించెను. (శ్రీరంగపట్టణ రాశ్యాధికారము నతనికే యప్పగించెను. ఇట్లు; తరతరాలుగా విజయనగర చ(క్రవ ర్తుల కుటుంబమువారి ఆధికారము[క్రిందనుండిన (శ్రీరంగపట్టణరాజ్యము మైనూరురాజుల వళశమాయొనుం ఈ విషయమును (శ్రీ హయవధనరావుగా రిట్లు వికదపరచియున్నారు.

• వాదినాడు 2 __ ఇని మెనూకు సగరమునకు ఈళాన్యదిశయందు 9 మొళ్ల దూరమున్య చాముండీకొండకు సమిపళుం. దున్నజ. మైనూరు రొజవంకమునీకు మూల పురుషుడైన యదువాయలు అనువత డచ్చటచ్చట వంవరించుచు తుదకు ఈ వాదివాడంండు స్థరమునపవచ్చిః అద్చటచే నిలిచ్చి దానిని తనప నివాసస్థాన ముగ జేసీకొనిి ఆ పరిసరమందడుండిన కొన్ని(గామములమె నధిశారముగ డిం చి? పాలించుదుండెనట, అ+నివంశీియులు కెవ్క్ల సంవత్సరమా లా్రామముశుండియే మయేలుచుండికట. ఆ వంశీయుఅలో రాజవడయరను నకని కాలనువరకు, వారా స్థలమునుండియే పొలించు మండి, ఆకని కాలమున అవగా (క్రీ ఈ 1610 లో శ్రీరంగ పట్టణమును స్వాధీనపరచుకొన్సి తమ రాజధానిరి ఆ పట్టణ పునవ మౌద్చుకొనిరని "తెలియు చున్నది,

కృష్ణ'చేషరాయల కుటుంబము _- 1వ అధ్యాయము 17 కం. వటం ళా&రేటాతల ప్ర౯ంకిజంపై 2096 28 మ40య 2 5 (6౦1కి 680ము2600 29 2 1283601 [0066200209 ఇ కయుణ ఇంం6్‌ రంగం 15 2 20676811 26076560 6286176. 6 18 0౬1” 09 50908 5608 సే॥319 శ+ీజక5్‌ ₹6 029% ఇ6 211 0066035206 099 92165 జంం62 సు ఛం వట ₹జరిటాజం 214 56169 90 ఏంళ10క2ండ6200. ఇర 656 02000658 90 ఇ0160 76005264 86004 క22108్ర 0% €%6 3066068616 0£ 906 ఇ263%08్ర 0 నొం0క్రఉంఉళణయి. ఏ9 10 ఇందు 18 26ప0ంళా 204 ₹6276056062076,

15 (+ అ కొముంంుణ!జి5 0) ఫైం91010%2 పే24ే 6?1646300619 సేంండర6 50 ప - 500226 9046 15 114 060 2604106 షం ఆం 01 మజ ె2జరటుజిక పజంక్‌ €0 6200 000 046 08 ఏంా10క్రజపజంణరు.. 009 206 046 మెట్ట సగ 2డిటాటా 04రే +06 5230000 -- 006 166176 శ020 28818 -- 0 7001254, 18 పంం?68 57 & క్రంజరంక్‌ శేజ6ండ 0 16129, కసం 13 ₹606ల664 90 0 016 డం29310క్ర2వ22800 60006౯ 12669 ౫6860౯4 00 4004 8 శజ6ంళి 10 1622 ఉ. వ. ₹0160 80640609 ఓడ 760126 మ గ్రంజ060డి నంంంక4040జ00 204. రయిుజకకణం &8 202 01662 - 62237: 950209 60 పద జత జగు ళరంం6స్రూ 626 60001638 08 5610క్ర2- వజం5టం ౯2౩ డస” 600%00094] 09 00% ఎ 3 7166 మ్‌. (2269 014. వ 2207].

ఇట్లు తరతరాలనుండి తెలుగువారి అధికారము కిందనుండిన (శ్రీరంగపట్టణ రాజ్యము మొదటి వెంకటపకిరాయల అవివేకము మూలముగా; శాశ్వతముగా తెలుగు వారి చేయిజారిపోయినది. ఈ విషయము (క్రమక్రమముగా తెలుగువారి స్మృతిపథముల నుండికూడ జారిపోయినదిం

మై విషయములనుబట్టి కృష్ణదేవరాయలకాలమున ్రీరంగపట్టుము మైసూరు ఛాజుల వశమందుండలేదని నిశ్చయముగా డెలియుచున్నది. ఈ కారణములనుబట్టి కుమార వీరణ్యుకును, వీరశ్యామలరాయలకును నెట్టిసంబంధము లేదనియుః సూయలు చొరగారి వాత నిరాధార మైనదనియు దెలియుచున్నది. ఈ విషభుములను మనస్సునం చిడుకొనిః భావిచరిత్రకారులు అంధానుకరణమునకు స్వస్త్సిచెప్పగలరని ఆళించు చున్నాను,

9 త్ర

18 భీకృష్ణ చేవ రాయలు _ మొదటి భాగము "మొదటి అధ్యాయము - _(సకరణము తిరుమలదేవి సెండ్హీ 'వెనుకటి పుటలకో వ్రాపిన విషయములనుందీ తిరుమలడేవి వంళాదికమును గురించిన వఏషయములు కొంతవరకు తెలిపినవి, ఇక ఆమె వివాహమునుగురించి? అదిజరిగినస్టలమును; కాలమునుగురించి తెలిసికొనవలసియున్నది. తిరుమలదేవి తండ్రియైన వీరయ్య [శ్రీరంగపట్టణమునకు పాలకుడుగానుండెను. అకడు తొలుత రాయలకం'డ్రియైన నరసనాయకునియొద్ద దండనాయకుడుగానుండా అతపి యనంతరము రాయలయొద్ద దండనాయకుడుగా నేర్పడెను. ఒకప్పుడు విజయ నగరరాజ్యముపై హఠత్తొత్తుగా తిరుగుబాటుచేసిన, (్రీరంగపట్టణ పాలకుడైన హోయిస అేంద్రుని (హొయసలవంశపురాజును నరసనాయకుడు జయించి; ఆతనిని శ్రీరంగ పట్టణమునుండి తరుమగొట్టిః ఆ రాజ్యమును వళపరచుకొనెను. అ సమయమున విజయనగరస్మ్నామాజ్య చ(క్రవర్తియైన సాళవనరపింహరాయలు: నరసనాయకుసి శ్రీరంగపట్టణ రాజ్యమునకు రాజప్రతినిధిగా నియమించెను. ప్తై యుద్ధమున వీరయ్య జూపిన క్తి సామర్థ్యములకు నరసనాయకుడు త్పప్పిచెంది శ్రీరంగపట్టణము దాని వరిసర(ప్రాంతములకు వీరయ్యును పాలకుడుగా నియమించెను. తా నా నగరమందూ కుటుంబపుతో రాజ ప్రతినిధిగా నివసించెను. దీనినే తుళువరాజుల (ప్రశ స్తిరో * కృత్వా శ్రీరంగపూర్వం తదపినిజవశే పట్టణం యోబభా'సే ” [300806 ఇ94ఆ౯ 113 6026201 15 కఈ8కరేండు 60 7216 000 న్‌21%08క్ర8020620800, 1 ౨ ఆని చెప్పబడినది. వీరయ్యి క్ష(త్రియుషలస్థుడు ) నరసనియకుడు సయితము అ వంళమువాడే, మైసూరు కాసనములలో గొన్నిటియందు కృష్ణరాయలు ోకృష్ణవర్మ ౫ ఆని జొప్పబడ్డి యున్నాడు. వర్మ” శబ్దము వారిక్ష్యత్రియకులమును దెలియనేయును, వీరయ్యతండడ్రి ఇాతలు మైసూరుదేళములోని శివమొగ్గ (శవముఖ) మండలపాలకులుగా నుండిరని కొందరు మైసూరు చరిత్రకారులు (వ్రాసియున్నారు. వారిక్తి ముఖ్యపట్టణము 9 అరగ పరము". ఈ ఆరగపురమును పాలించిన వీరయ్యయనువాడు కమారవీరయ్యకూ తండ్రియో లేక కాఠతయో మైయుండునని చర్మిత్రకారులు తలంచియున్నారు.

• నరసనాయకవడం (శీరంగపట్టణరా జ్యమాను జయించిన విషయమానూ ఈ చ్రాయలవంకా &కనజ * ఆము 0డరసంపుటమాన విస్తారము? "తెలియ బే పదతుం

కృొష్ణ్ట'చేవరాయల కుటుంబము ___ 1వ అధ్యాయము 19

“మర్చి జాణ ₹టాజాాడ ఎం. శీసీంంం[006 086 ₹10609 0€ నొం10క్రపైటకణరు, ఇపం మకట6 0278 "ఏ8 అ1€ల6 606 508 0% శకం క్రంజరిడేకంది 0£ ₹100ాఏ తలి ఉ9ికజ 2 ర8126106 పం0ంసు&99 00 060 95160 తేజ79 0 ₹సజాట- వడక్రజకజి 077 9016500666 త జ 71211286 0£ 606 406 10 +906 కరా పూ 38141 0 50[మంక 19ట106 ల * (రం. కొ 0౮జ68రూ లంజంర021 06 ౯06 శెట౪8316 50016637. 701. 1% ౨. 55. “6 ౧1౬9 0 ₹ళబూజం9క్రట స్వే. 28ళ. &. ౨. 914662),

ఈ ఆరగరాజ్యమును కుమారవీరయ్య పూర్వికులు పాలించుచుండినందునను? నరననాయకుని పూర్వికులు ఆరగరాజ్యమునకు చెంతనుంగిన తుళవరాజ్యములో నొక భాగమునకు పాలకులుగా నుండినందునను, యీ 'ెండు కత్రియకుటుంబములకు తర తరాల బాంధవ్యము సయితముండెనని చెప్పవచ్చును. ఇక నరసనాయకుడు రాజప్రతి విధిగా (శ్రీరంగపట్టణములో కుటుంబముతో నివసించుచుండినందునను, మఠియు-

• ఆరగరాజ్యము :___ శ్రీ శ 1ఉవ ఇ శాబ్బములో శివమొగ్గ మండల

ఆాంకమా విజయనగరిరాజాతల పరిపాఅవముుకింద నచ్చినది. పెందటి హరిహర 'శాయలు, "మొదటి బుక్కరాయలు రెండవ హరిహకరాంఉల కాఆఅమున రాజకుటుం బమునపవ జెందిన వారీ (వాంకమును పాలించిరి. విజయనగర రాజులకుముం ద్న్‌పాంళ చును *“మలెరాజ్యమ”ని పిలుచుచుండిరి.. అరగఫురము దానికి ముఖ్యపట్టణమున నుండెను, కాని, విజయనగరరాజులు అరగ పట్టణమును రాజధానిగ * ఆరగ రాజ్యము) శృర్చరచిరని తెలియుచున్నది, "నేడు ఆరగపురము తీర్భవాల్లి ఆలూశాలో నున్నది, “జీడిది మొక కష్టగామను, రెండవ దేవరాంనలఅ శాలఅనుందో లేక ఆ ఇర్వాతినో "ందటేి వీరయ్య ఆరగ రాజ్యముకో, లేక ఆందొక భాగముసో పాలించుచుం డెనని ఇెప్పవచ్చును, కమారవేరయ్య నరసనావుకుని కాలముందును అవణ కృష్ణ రాయఅ శాఅనుందును నుంజెసనని మనకు జలియును. తీరమునకు 28 'సంవత్పరములవంతున "లెక్కా జేసీ చూచినపత్సీమున మొదటి వీరయ్య: "ంందటి దేవరాయఅ శాలమున చుం 'జెనని వెస్పవచ్చును, శాన, నాతడు నమౌరవీరయ్యక తండిశాకు తాత యగునని చెప్పవచ్చును, ఈ విషయమును గురించి యింకను లోతుగా పరిశీలింప వఅసీయున్నదిం కమారవీరయ్య మంచి యోధుడుగా నుండినందుస్క నరజళాయకుని యొద్ద రాణున యుదోస్టగమున కుదిరి [క్రమముగా నాక్‌ నియొద్ద నొళదండ నాయి శడుగా జేర్చడియుండకచ్చును,

ఇ (శ్రీకృష్ణ చేవరాయలు ___ మొడటి భాగము కుమార వీరయ్యకూడ కుంటుంబముతో 'శ్రీరంగపట్టణమందే కాపురముండినందునను రెండు కుటుంబములవారికిని పరిచయమేర్పడినది. పండుగలు పబ్బాలు జరిగినప్పుడు "పేరంటాలకు ఆహ్వానింపదిడి వీరయ్య కుంటుంబము స్రీలు పిల్లలు నరసనాయకుని యింటికేగుట) మరియు దసరా ఉత్సవముల కాలమున రెండు కుటుందిముల స్త్రీలు కలసి ఉత్సపముల తిలకించుట, ఇంతేకాక; స్థానిక రంగనాధస్వామి ఆలయమున జరుగు పూజాదులకాలముందు. రెండు కుటుంబములవారు. పోయివచ్చుట: మొదలగు వానిద్వారా రెండు కుటుంబములమధ్య నేర్చడియుండిన పరిచయము? మరియు బంధు శ్వము (క్రమాభివృద్ధిగాంచి, నన్నిహితత్వమేర్చడి; పరస్పర _పేమానురాగములు నెల కొనినవని చెప్పవచ్చును. నరసనాయకుడు సాళువ నరపింహరాయలు మరణించువరకు (శ్రీరంగపట్టణమందే నివపించుచుండెనని తెలియుచున్నది. ఆత డావల సాళువ నరసింహ రాయల కుమారులకు సంర క్షకుడుగను, రాజ్యపాలకుడుగను నియమింపబడినందున్త సుమారు |క్రీ. శ. 1401 = 2 నుండి రాజదానియెన విజయనగరమునకు దన కుటు.ఐ మును తరలించి, ఆనగరమందే నివపింపసాగెనని "పెక్కు ఆధారములనుండి తెలియు చున్నది. ఈ వివరములనుండి నరసనాయకుడు ట్రీరంగపట్టణములో సుదూరు ఐదారు సంవత్సరములకాలము నివసించెనని దృథముగ జప్పవచ్చును. నరసనాయకుడు శ్రీరంగపట్టణమందుండిన 3 డాతనిభార్యలలో తిప్పాంబయు? నామె కుమారుడయిన కుమారనరసయ్యయు మాత్రమే యచ్చటనుండిరని వరాహ పురాణమునుండి తెలియచున్నది. ఆసమయమున నరసనాయకుడు నిర్వహించుదుండిన కొలువుకూటములరో నతనిక్షమారుడై న నరసయ్య తండ్రిచెంత కూర్చుండుట వాడుకగ నుండెనని వరాహప్పరాణక రలు ఓం కూర్మితనయుండు నరసయ్య గుణనిధాన మంతి కంబున సేవింప యని చెప్పియున్నారు. వారు కృష్ణరాయలను గురించి యేమియు జెప్పలేదు. ఆతడాసమయమున (శ్రీరంగపట్టణనుం దుండినపక్షమున నాతడు సయితము కొలుపుకూటములలో దండ్రి ప్రక్కన కూర్చొనుచుండును, క్రావున నా సమయమున చొలుడైన కృష్ణరావు లానగరమందుండలేదని చెప్పవలసియున్నది, తనయుదైన చావ శ ] శ ఈో విమయను.ను గురించి శీ ఆమదజ్రైశా రిట్లు ఇెచ్చిరయన్నారు, “కీ క, 490 లో పాళవేేనంవా రాయలు మరణించాడు జ ఫారం సరసనాయవని మోదపడిరద్తి ఆతడు జ్యా తొ స “గ్‌ స కాని ఊంటడు భార్యలతో, ఫ్యుకులతో రాజధానిలో స్థిరనివాసం ఏర్చగచు “* (చూ, సమ, ఆం, సా, సంపు? ఇ. 80 7పు

కృష్ణ చేవరాయల కుటుంబము ___ 1వ అధ్యాయము లై నరనయ్య అచ్చట నుండెననుటనుబట్టిః ఆతని తల్నిమైన డిప్పాందియ నచ్చటనే యుండెనని చెప్పవచ్చును. అట్లా చెప్పుట సమంజనముగగూడ నున్నది. ఈ విషయ మును ఆ కవులు “కొలని కొందమ్మి--- ” (=. 19 ప ల్స్‌ అను పద్యమున పరోక్ష ముగ సూచించియున్నారు. దీనినిబట్టి ఆ సమయమున సరసనాయకుని శెండవభార్యమైన నొగమాందియు? నామెకుమారుడును దేవకీపురమం దుండిరని చెప్పవచ్చును. దేవకీపురము వారి స్వంత వానస్థలము, వారి పూర్వికులుండిన స్థలము, అందువలన బెద్దభార్యయు నామె కుమారు డును శ్రీరంగపట్టణములో నుండగ, 'శెండవధార్యయు. నామె కుమారుడును జేవకీపుర మందుండిరని చెప్పవచ్చును. ఆనగా కృష్ణరాయ లాసమయమున శ్రీరంగపట్టణమునకు రాలేదనికాదు. తండ్రిని అన్నను, తక్కిన బంధువర్గ్శమును జూచుటకువచ్చి కొంత కాల మచ్చటనుండియుందునని చెప్పవచ్చును. ఆ సమయమున నాతడు వీరయ్య గృహమునకు జబోయియుండినప్పడో, లేక వీరయ్య కుటుంబమువారు తమ మందిరము నకు వచ్చియుండినవుడో కొన్నిసార్లు బాలికగా నుండిన చిరుమలదేవిని జూచియుండును. ఆ సమయమున గృష్టరాయలకు సుమారు పదుమూడు లేక పదునాలుగేబ్లీండునని చెప్ప వచ్చును. తిరుమలదేవికి సుమారు ఎనిమిది తేక తొమ్మదియేంద్లుండును. తిరుమలదేఏ నరసనాయకుని గృహమునకు తన తర్లితోనో, బే చెల్లేండ్రతోనో తజచుగా వచ్చుచు ఫోవుచుంచెనని చెప్పవచ్చును. సహజముగా ఛెలివితేటలు+ చాకచక్యము గలిగియండిన యావారి నరననాయకునితోను, అతనిభార్య మరియు చింధువులతోను ధారాళముగను; చనువుగను 'స్వేచ్ళగను మాటలాడుచు తన శెలివికేటలచే వారిని సంతోషబెట్టుచుందె నని బెప్పనచ్చును. మరియు నాబాలిక కంఠము (శ్రావ్యముగ నుండినందున పాటలు పాడించి, విని నరననాయకునిభార్య మొదలగువారెంతో ఆనందించియుందుడు, తమ యింట ఆడుసిల్లలు లేనందువల్లనుః ఆడుపిల్లల నుద్దుముచ్చుటలను జూడవలయునను ఆక యెక్కువగా నుండినందువల్లను? నొబాలయనిన వాలికేంతో పేమ, అభిమాన మేర్ప్చడియుండును. ఆ బాళిక చాకచక్యమును; పసందైన మాటలను, ఒక్కొక్క-ప్పు తామె వాగుడును కృష్ణరాయలుకూడ వినియేయుండును. ఆ బాలికయొక్క అందముచే వాకర్షింపదిడియుండునుకూడ. ఆ సమయమందే ఆ పిల్లను కృష్ణరాయలకు జేసుకొన వలయునను తలంపు సరసనాయకునకున్తుఆతనీ కుటుంలనేనమక్షైస్మ్మైగ్టలిగియండును. వీర య్యకుటుంబమువారికిగూడ రా ంల్‌మో కుమా పకన వ కిక ఆక నికిన్వ చనలయుననుకోరిక గలిగి 1 ఖ్‌." ల సమా లల్ల సా య సస న కా. స్వా 'చరొానాడ్రం $8ి సూ,

లిలి (శీకృన్ణ చేవ రాయలు __ మొదటి భాగము

ఇంతలో మూడు, నాలుగేండ్లు గడచినవి (క్రీ. శ. 11[0-0! వ సంవత్సరమున చడక్రవ్రిమైన సాజకవ నరసింహరాయలు మరణించెను. మరణించుటకుముందు తన కుమారులకు నరసనాయకుని సంరక్షకుడుగా నేర్పరచుటయేకాక: రాజ్యపరిపాలనాొ భారమును సయిత మతనికి నప్పగించెను. అందువలన నరసనాయకుడు తస కుటుంబ ముతో విజయసగరమునకేగి యచ్చట నివపింపసాగెను.

నరసనాయకుడు విజయనగరమునకు జోయినపిదప సుమారు మూడు సంవత్స రములకానల అనగా క్రీ, ళ- 1488.94 వ సంవత్సరమందోః లేక అ మరుసటి నంవత్పరమందో తిరుములదేవితో రాయలకు వివాహము జరిగెనని తోచుచున్నది. నరసనాయకుడు విజయనగరమునకు నివసించుటకు టోయినపిదపు అచివకాలమందే ఆతని శ్రువైయుండిన త్యామరుసు అనునతడు సాణవ నరసింహరాయల "పెద్దదుమూ రుని రహస్యముగా జంపించిః ఆ నిందను నరసనాయకునిపై మోపెను. వెంటనే నరసనాయకుడు ఆ బాలరాజు తమ్ముడై న తమ్మరాయలను (ఇమ్మడి నరసింహరాయలు వింహాననముమీద గూర్చుండబెప్టైను. కాని? ఆ బొలరాజునకును, నర సనాయకునకును మధ్య మనస్తాపము మరియు విరోధమేర్చడెను. కాని, నరసనాయకుని బుద్ది బాతుర్యము వలన ఆ విరోధము తీరెను. ఇంతలో విజాపూరుసుల్తాన్తైన ఆవెల్‌ ఖానుతో యుద్దము తటస్టించెను. అది (క్రీ, శ, 148 లో ముగిసెను ఈ అలజడులలో రెండు లేక మూడు సంవత్సరములు గడచిపోయెను. అందువలన నీ సమయములో వివాహమును జరిపించుటక్ళు వీలుకాలేదు. మరల శ్రీ, శ, 1408 వ సంవత్సరమున నరసనాయకుడు దక్షణరాజ్యములపై దండె త్తిపోవలసివచ్చెను. కొవున యీ రెంటికిని మధ్యకాలమున అనగా [క్రీ ఈ 140.85 వ సంవత;రమున కృష్ణరాయల వివాహము జరిగినదని చెప్పవచ్చును,

వివాహము: నిశ్చయమగుటకు ముందు రాయలు తిరునులదేవిని చూచెను. అంతకుముందామెను గొన్నియేండ్లవరకు చూడలేదు, బాలికగా నామె యుండినప్పుడు చూచినదే.. ఇంతలో నామె బాగుగా బెరిగి 'పెదదయ్యెను. పదినుండి పసదుమూడు* వదునాలుగేండ్ల వయస్సులో బాలికలు (బ్రహ్మాండముగా బెంగెదరు.. చూచుచుండగనే వాల్య మదృళ్యమైపోన్సును, రాయలు మరల ఆమెను జూచునప్పటి కామెకు బాల్యము జాట్‌ యౌవన మడుగిడుదుండెను. ఆమె నవయొననపుటోయారమును: విలాసమును జూచి రోయ లాళ్ళ్చర్యమొంద్నెను అమెయెడ మాహాపరవశుడాయెను. యౌవనో

కృష్ణ చేవ శాయల కుటుంబము ___ 1వ అధ్యాయము లికి దయనందున్న అమె యిపుడు బాల్యమందు 'స్వేచ్చగాను, వడిగాను మాటలాడినట్లు ఆడుటలేదు ___ మితభాషియయ్యెను. ళరీరమంచెన్నియో మార్పులు (ఫ్రస్ఫుటముగా టౌడగట్ట నారంభించెను. ఆమె యొవనోదయమును రాయ లిట్లు మనోహరముగ వర్టించియున్నాడు సీ॥ వాతెజతొంటి3ై - వడిమాటలాడదు కుటిలనృత్తి వపించె _ గుంతలముళలు అక్తులు సిరులురా _ నజచూడ్కి గనుగొనె నాడించె బొమగొని _- యాననంబు చనుగొమల్నెగయవన _ క్షముపేక్షగడకొ త్తె దాణీపొడములెజ్జ - వాఆదొడగె సాథెక మధ్యంబు _ దాకి ద్యములంజెప్పె జొచ్చోర్వకిటులోగ _ జొచ్చెమేను వ; వట్టిగాంభీర్యముక్కడు ఎ .వెట్టుకొనియె నాభి నానాటికీగతి _ నాటిపొందు చప్పకటైనట్టి యిచ్చట = జనేదునిలువ ననుచు జాతీనకరణి బా = ల్యంబుజావె ॥ (చూ, ఆముక్త ఆక్క వ ౧ బాల్యముజాటి. యొవసము బొడసూపదొడగిన సమయమున నేర్పడిన ఆమె ఇారీరకమైన- మార్పులను గడు సూత్మదర్శియగు రాయలు శశ్రద్ధగాజూచిన ట్లగపడును. అఆమెమాటలో మిత భాషిత్వము నయనములందు క్షాంతి, టొమముడిపాబు, కుంతలముల కుటిలత్వము- వక్షోజముల సౌభాగ్యము: పాడముల అరుణిమ మొదలగువానిని గడు చక్కగా వర్షించియున్నాడు. నయనానందకరము మరియు హృడయానందకరమునగు వామె సొండర్యమును రాయలు త దేకదృష్టితోగాంచి అకర్షింపబడిి ఆనందించి యుండును. ఆమె యొవనోదయమును రాయలు వర్ణీంచినవిధమును గురించి సువ్రపిద్ధ సాహిత్యవేత్తలగు, డా॥ కోవెల సు ప్రనన్నాచార్యు లిట్లు చెప్పియున్నారు. * గోదాదేవి అభించినంతనే విష్ణుచిత్తుడు తన దేవేరకీయగా నామె 'పెంచెను, ఆమెయందు యౌవన

వక శ్రీనృష్ణ చేనరాయలు ___ మొదటి భాగము మంకురించెను. కవి యిచ్చట ఆ మెన్రైశవమును వర్డింపబేదు. ఒకేసారి యొవనమా నకు దూకెను. ఇ "స్లేకవియు వ్రాయడు, బాల్యావస్థపోయి యౌవనావస్థవచ్చిన సంధిలో కవివర్షన మారంభించెను. “*వాతెర ” యను పద్యము పరమ రమ్యమైన పద్యము 3 లోకో త్తరమైన పద్యము, బాల్యముపోయి యౌవనము వచ్చినది. యౌవనము వచ్చుట దాల్యమునకు దెలియదు. ఎప్పుడో తెలియకుండవచ్చినది. అందువలననే తా నెజుగ కుండ గోదాదేవియం దెన్నియో మార్పులు వచ్చినవి... *” [చూ. సాహితీవాల్లభ్యము. పు, 482)

'పై సేసపద్యమందుండు * వాతేజ, తొంటి క్రైవడ్‌ మాటలాడదు ” అను వర్షనము నుండి తిరుమలదేవి బాల్యమందుండగ రాయలు జొచియాండెనని ధ్వనించుచున్నది- ఆ సమయమున నా బాలిక వడివడిగాను? స్వేచ్చగాను మాటలాడియుండును. దీనిని వై పంక్తులలో వివరించియున్నాను. కొనిః రాయలు కొన్నేండ్లకుబినవప మరల నామెను జూచెను. అంతలో బాల్యము గడువేగముగ జాటీపోయియుండెను.. దానిస్థానమును యౌవన మ్యాకమించియుండెను. అందువల్లనే ఆమె. పూర్వమువలె వడ్‌గో మాట లాడక మితభాషయైయుండెను ఎప్పుడో దొంగవలె జాజీపోయిన బాల్యమును వర్ణించు టనవసరము, “ ఎప్పటికెయ్యది (ప్రస్తుత మప్పటికా మాటలాడు "టిలో రాయలు నేర్చరికదాశి మరియు నామె యొఎనవిలానముజే ముగ్గుడయిన రోయలకు మరల మొదలీడి యామె బాల్యమును వర్డి ౦చు ఓపిక అఫలే యుండలేదు.

రాయలును తికుమలచేవియు బెండ్లి కంగీకర్‌ంచిర. ఇరువైపుల దలిదండ్రులు, వంధువులు, 'పెన్టలంగీకరించిరి, పెండ్లి యేర్పాట్లు (బ్రహ్మాండముగాజరిగె ను. ఇటువైపు విజయనగర మహాస్మామాజ్యపాలకుడు _- అటువైపు (శ్రీరంగపట్టణరాజ్యపు కేలిక, పీవిషయమందును కొజకలేదు సమస్తము సమృద్ధిగానుండెను. చక్కగా నలంకరించి కన్యను. వివాహ వేదికమీదికి దెచ్చిరి. అలంకారసహితుడై యువరాయ లేతెంచెను. మంగళవాద్యమృలు (యమోయుచుండగాః వేదాంగ వేత్తలగు (బ్రాహ్మణాలు మంత్రములు చెప్పుచుండగ్యా

కం శ్యంగారవతీ గళంబున చంగళసూత్రంబుగప్టై మహానీయకళల్‌ రంగలర గృష్టరాయలు “ నంగతి గవర వ్నికాంచ నంతోషముననో

కృన్ణ బేవరాయల కుటుంబము ___ 1వ అధ్యాయము ౭ తిరుమలదేవి వివాహకాలమును గురించి పండితుల అభ్మిపాయము

తిరుమలదేవి వివాహము జరిగినకాలమును గురించి వెనుకటిపుటలలో విశద ముగా జెస్పియున్నాను. ఆ విషయమునుగురించి కొండరు సు్రపిద్ధ పండితుల అఖి 'పాయములనుగూడ తెలిపెదను. శ్రీ వేదము వేంకటరాయశాస్తిగారి అభిప్రాయ మిట్లున్నది, వారు రాయల కుమా_ర్లెయయిన తిరుమలాంబ వయసునుచెప్పి; తద్వారా నామెతల్లియైన తిరుమలదేవి వివాహకాలమును దేల్చియున్నారు.

వివాహకాలమున తిరుమలాంబ కేవలము బాలామణి కొజాలదనియు, నామెకు వదునారేండ్డ వయస్సయిన నుండుననియు, మరియు రాయలకు బట్టాభిషేకమునాటికే వివాహమై సంతానముకూడ నుండినదవియుః క్రీ శ. 151516 నాటికే అశియరామ రాయలకు ఈయదగిన కుమారై యండినదనగా ఆతవికి పట్టాభిషేకమునకు (క్రీ. ఈ 1508] చాలముందే వివాహమైయుండెనని శ్రీ కాస్త్రిగారు (వ్రాపియున్నారు.. [చూ ఆముక్త - సంజీవ నీవ్యాఖ్య ద్వితీ మము[ద్రణోపోద్దాత ము పుటి 11]

ఈ వివాహమును గురించి శ్రీ ఆరుద్రగా రిట్లు (వ్రాపియున్నారు. “... క్రీ. శం 1408 లో రాయలవారికి (వ్రధమప్వత్రిక జనించింది. అఆ తొలిచూలువిడ్డకు తిరుమలాంది అని పేరుపెట్టారు. ” (చూ. సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యము. సం. 7 పు, 8/1

సూయలువొర తిరుమలాంబ వయస్సునుగురించి (వ్రాయుచు నామె శకువుగా నుండియుండునని చెప్పియున్నాడు. కంల వ్‌షం ₹25 పై2ం0జఏవ్‌ ఇ 01పైర ఇ మంద మంనగేక్రి ల (గతల మ మ మ బషక్రం. 101]. సూయళలుగారి పై వ్రాతను ఖండించుచు, * .... రామరాయలకిచ్చిన కుమారి 4శుప్రాయగా నుండునని సూయలు తలంచెను గాని అందుల కాధ్రారములేదు, ” అని థ్రీ పంకిటరాయళాన్తిగారు సూయలు గారి వ్రాతను ఖండించి (వ్రాసియున్నారు,

వై విషయములనుండి వివహసమయమున శిరుమలాంబకు సుమారు 16 తేక 17 ఏడ్లుండునని తెలియచున్నది. అమె జన్మించుటకు రెండు మూడు సంవత్సరము లకుముం దామెళల్లియగు తిరుమలదేవికి వివాహము జరిగియండును. అనగా క్రీ శం 140485 వ సంవత్సరమున జరిగియుండునని గట్టిగ జిప్పవచ్చును. ఈ విషయమున థ్రీ వేంకటరాయశా స్త్రిగారియొక్కయు; మరియు అరుద్రగారియొక్కయు అభిప్రాయము

మ్‌ --4

బిగ శీకృన్ణ చేవరాయలు ___ మొదటి భాగము లేకీభవించుచున్నవి. ఈ విషయమును కృష్ణదేవరాయల జీవితమునుగురించి (వ్రాయు సంపుబములో మరల వివరముగ దెలియజే సెదను.

కృష్ణరాయల తమ్ముడైన అచ్యుతరాయలపెండ్తి, నరసనాయకుడు జీవించి యుండగనే జరిగినదని * వరదాంబికాపరిణయము * అను (గ్రంథమునుండి తెలియు చున్నది. ఆసమయమున అచ్యుకరాయలకు యు క్రవయస్సు వచ్చియుండెనట.

“మాం వటాజకణ 18 6416 90 276 4168 ఒలు. 118 500 64237662 ఇజక ఇ కంగా 20 29. ఉం? రేంం03;10108క 606 ౫౦460 2061 శ+06 82౯137 8 0 కంకంటి, 616 ఛాం31 రంం6ా1089 018 4012క్ర6 ౯80 72౯4404002” (౧|౦6 ౧06 ఏంఉ0083 68 1020720884 13600. మ 1709)

నరసనాయకుడు క్రీ. శ. 1508 వ సంవత్సరమున మరణించెను. అందువలన అచ్యుతరాయల పెండ్లి అంతకు రెండు బేక మూడేండ్లకు ముందు జరిగియుండును,. కృష్ణరాయలు అచ్యుతరాయలకు అన్న. అందువలన నాతని పెండ్తి అచ్యుతరాయల పెండ్లికి కొన్ని సంవత్ప్సరములకుముందు జరిగియుండుననుట నిక్కము.

మొదటి అధ్యాయము - [ప్రకరణము శ్రీ తిరుమలదేవి పెండ్లి యెచ్చటజరిగినది ? వివాహము, 'పెండ్రి కూతురు గృహమందు జరుగుట హిందూసం(ప్రదాయ

మైనందున తిరుమలదేవి వివాహము ్రీరంగపట్దణమందే జరిగెననుట నిశ్చయము. మరియు వీరయ్య శ్రీరంగపట్టణ రాజ్యమునకు రాజు. దొడ్డకుటుందిమువాడు. అతనికి "పెక్కుమంది కుమారులుండిరని న్యూనిజు (వ్రాసియున్నాడు. కొంతమంది కుమార్తె లుండిరని "సేయసు (వ్రాతనుండి తెలియదున్నది. "పెక్కుమంది భార్యలు సయిత ముండిరట. కావున నింత'పెద్ద కుటుంబము. దింధువర్గము, పరివారము, తనచేతిశ్రింది అధికారులు; మిత్రులు, పురవ్రముఖులు గలిగియండిన వీరయ్య తొలికూత్తురైన తిరుమలదేవి వివాహమును తనరాజవానిలో: తనకుల దైవమైన (శ్రీరంగనాథస్వామి సన్నిధిలో నతివై భవముగాదేసెనని చెశ్చవచ్చును. కాని, ఇంతకుటుంబముతోనుః పరివారనుతోను విజయనగరమునశేగి యచ్చట "పెండ్లి గావించియుండడు. |

కృష్ణదేవరాయల కుటుంబము ___ 1వ అధ్యాయము 2 ఇచ్చట మరియొక ముఖ్యవిషయమునుగూడ చెప్పవలసియున్నది. రాయలు వీరయ్య 'పెద్దకుమార్రెయయిన తిరుమలదేవి నొక్కతనేకాకు అమెచెన్తెండ్రను కొందరిని సయితము. 'పెండ్లాడెనని పేయసుదొర (వ్రాతనుండి తెలియుచున్నది. అత డిట్లు (వాసియున్నాడు. “909 సడ జక కళాంాం. 1జళాల! చహా...008 01 26936 ౪మం1081 ఇంక 18 $50809 రియుక్రం4ంం 08 606 కసిగ 08 04, ఏకి అమలకు తిషం్రైైంన5 08 2 వక్‌ ష13 725321, కాకీ0ం 13 99 ౮ ఏటసిరిడా వై2టం ౫ గతల తు వ మ ౨. 24గి షేయసుు. శ్రీరంగపట్టణ రాజుకుమా_ర్హెను అని యేకవచనమున జెప్పక; కూతుంథడ్రను (12800629) అవి బహువచనమున జెప్పి యుండుట మిక్కిలి గమనార్హమైనది. రాయలు తిరుమలదేవి నొక్కత నేగాకు అమె చెల్లెండ్రలో నొకరిద్దిర నికూడ సెండ్తియాడెనని తెలియచున్నది. వారును యక్ష వయస్సుగలవారై మంచి రూవగుణసంపడ గలిగియుండిరని చెన్పవచ్చును. ఇట్లు అక్క-సెల్లెండ్రను వివాహమాడుట ఆకొలమున నొకిపద్దతిగా నుండెనని తోచుచున్నది. ఉదాహరణమునకు విచిత్రవీర్యుడు అక్కసెల్లెండైంన అంబికా అంబాలికలను నిరువురను పరిణజయమాడెనని భారతమునుండి తెలియుచున్నది, రాయల విషయము నందు నంతేజరిగినది. తిరుమలదేవి చెల్లెండ్రు రాయలను వలచియుందురు. ఆమెయ నందుల కంగీకరించియుండును. ఇట్లు రాయల పండెండుగురు భార్యలలో వీరయ్య కుమార్తెలు యిద్దరో లేక ముగ్గురో యుండిరని చెప్పవచ్చును. ఈ విషయమును గురించి? యింతవరకు చరిత్రకారులెన్వరూ గమనించినట్లు కనబడదు. ఈ వివాహము లొకేసారి చేయవలసివచ్చెను. కావున విజయనగరమునకేగి యచ్చట జరిపించుటకు స్తాధ్యముకాదు. అందువలన తిరుమలడదేవి 'సెండ్మి (్రీరంగపల్దణమం దే జరిగెననుట ముమ్మాటికి నిజము, ఇంతేకాక నరననాయకుడు కుటుంబముతో (శ్రీరంగపట్టిణమందు గొన్ని సంవత్సరములు నివసించెను, అచ్చటనుండినపుడు కవులను పండితులను, పౌరాణి కులను గాయకులను తనకొలుపుకూటమున కాహ్వానించి? వారిని గౌరవించి, వారి (గ్రంథముల నంకితముగా గొనుచుండెను. మరియు నా (ప్రాంతములోని (ప్రజ లాతవికి పరిచితులు ।; ఆ నగరమనిన నతనికెంతో (ప్రియము. అతని కుటుంబమువారికిని నచ్చిన స్థలము. కావున నట్టిచోటి తన కుమారునకు వివాహము జరుగుట నరసనాయకున కెంతో ప్రీతికరమైయుండును.

98 శ్రీళృన్న జేవరాయలు __ మొదటి భాగము

ఇట్లు జరిగియుండుట నిజమనుటకు ఆము క్రమాల్యదనుండి యొకయుదాహరణ మును చూపవచ్చును. శ్రీరంగనాథస్వామి ఆము క్రమాల్యదను (పేమించెను, ఆమెను "పెండ్లియాడ నిశ్చయించుకొనెను. కాని ఆ రంగపతి తాను జగత్పతియైనను? బ్రహ్మాదిసురులచే గొలువదిడినవా డ్రై నను, నారదాదిమునులు స్తుతించుచున్నను, తన నెలవైన (శ్రీరంగము. స్వర్శగోపురవిలపితంబైనను? తానువలచిన ఆపిన్నదానిని కన్యాదాత స్వపురమందు ఆతని స్వగృహమందే చేబళ్లైను. కాని తనపురమందు కాదు. విష్ణుచిత్తు డెంత వీదవాడ్రైనను? అమాయకుడయ్యునుః తనపురమగు విల్లు పుత్తూరికి వేంచేసినయెడల కొమా శ్తెనొసగెదనని స్వామికి దెలియజేసెను. ఆతని కోర్కె. నమంజసమైనదనియు, నంప్రదాయానుగుజణ్యమైనదనియు (గ్రహించి రంగ భర్త తన అనంతపరివారముతో విల్లుపుత్తూరికింజని; సం్యభ్రమాయ త్తచి త్తుండగు విష్ణు చీత్తుడు, దేవేరియు దానును ధారవోయగా నా కన్యను యథావిధిగా పరిణయమాడెన్సు,

మూలకథలో: విష్ణుచిత్తుడు తన తనూజాతను (శ్రీరంగమునకు గొనిపోయి? రంగేజని సన్నిధియందు నిలిపెను. ఆమె భక్తితో కుసుమాంజలులు సమర్పించు చుండగా. రంగేశు డామెను సాభిప్రాయంబుగాజూచి; తనలో నైైక్యము గావించు కొనెననియున్నది. రసికుడు: రచనాచతురుడగు రాయ లాకథను గొంతమార్చి, రమణీయమైన కల్పనజేసెను. లౌకికరీతిని యథావిధిగా సం(్రదాయానుసారముగ బెండ్లి జరుగు కే సమంజసమనిదలంచిః రంగశాయి బ్రహ్మాదులను విల్లుపుత్తూరుకుబంపి? కన్యక నడిగించి పిదప పరివారమ్తలో నాప్పరమునశేగి: 'పెండ్లియాడి, నతివదోడ్కొబని ఆత్మపురమున శేగెనని చెప్పయున్నాడు. దీనినుండి రాయలకు సనాతన సంప్రదాయ ములపై దృఢమైన విశ్వానము? వట్టుదలు వానిని రక్షేంపవలయునను సంకల్పము దబిలముగ నుండెనని తెలియుచున్నది.

ఈ యుదాహరణమునుండి తిరుమలదేవి పెరడ్రి విజయనగరమునందు. కాక్రః ,శ్రీరంగవట్టణమందే జరిగినదని స్పష్టముగా దెలయాచన్నది. ఇట్లామె పెండ్లి జరిగిన కౌలము; మరియ స్థలము దెలిసినది. ఇప్పటికి వీవి నంగీకరింపవచ్చును. భావిసరిళోధ నలలో నింకను కచ్చితమైన వివరములు “దెలియవచ్చినయెడల వానిని లహింతము.

తిరుమలదేవి వివాహమును ౨దురించి.-కీ.2 కే. చాగంటి శేషయ్యగారొక వింత అభిప్రాయమును వెల్లడించియన్నారు.. చూడుడు. *.., పట్టాభిషి క్తుడగు న్రాటికి-

కృవ్లచేవరాయల కుటుంబము _- 1న అధ్యాయము లిం రాయలకు బరిణయమయ్యెునో లేదో తెలియదు. వట్టాభిషేకోత్సవము జరుష్పకొమ నపుడు భార్యకూడ నుండవలయునను నాదార మప్పుడున్నదో లేదో. ఉన్నను రాయలు దానిని పాటింపక వివాహము జరుగకుండగనే పట్టాభిషి క్తుడయ్యెనో: వినాహ మైనచో పట్టమహిషిగా నెవ్వరుండిరో తెలియుటలేదు. ఈ (క్రింద జెస్పటోవు వృత్తార్లిత మునుబట్టి రాయలకు బట్టాఖిషేకము కాలమునాటికి వివాహము కాలేదని తోచుచున్నది అప్పటి కాతనికి 22 - 28 యేండ్లవయస్సు. కావున నస్పటికి వివాహము కాలేదనినను విపరీతములేదు. ” [చూ. ఆంధ్రక్‌వి తరంగిణి, సం 7. పుట 88] ఇదియొక వింకవిషయము. తనకుగూర్చు దేవేరులతో ధరావలయమును గృష్టరాయలు డాల్నెనని "పెద్దన స్పష్టముగా జెప్పియుండుటను (శ్రీ శేషయ్యగా రేలకో (గ్రహింపలేదు.. పెద్దన వ్రాతయందు నమ్మలేకనో యేమా! పట్టాభిషేకమునకు గొవ్నియేండ్లప పూర్వమే రాయలకు బెండ్లి జరిగియుండెననుటకు గల పెక్కు ఆధార ముల నాయన చూడకయోః చూచినను నమ్మకయో అట్లు (వ్రానీయుందురు. థార్యలేక రాయలు వట్టాభిషేకము చేసికొనలేదు, అట్లగుటకు వీలులేదు: తిరుమలదేవి 'పెండ్రిని గురించి వెనుకపుటలలో 'వెప్పలముగా (వ్రాసియున్నాను. కొవును (శ్రీ శేషయ్యగారి యభిప్రాయము నిజముకాదు. ఇక పెండ్రినమయమున రాయలవయ 'స్నెంతయనుటను గురించి వేరొకసందర్భమున వ్రాసెదను. మొదటి అధ్యాయము - (ప్రకరణము స్‌ రాయల 'పెద్దపట్టమహిషి మెవరు? కృష్ణదేవరాయలు పట్టాలీషి క్రుడయినపుడు తిరుమలదేనియు?ః చిన్నాదేవియు 'దేవేరులుగా నుండిరని అల్లసాని పెద్దన చెప్పియున్నాడు. అందునలన నాసమయమున నాయిరువురు రాణులతో సింహాసనముపై గూర్చుండియుండినని తెలియుచున్నది, కాన్స్‌ వొ రిరువురిలో నెవరు పెద్దపట్టపురాణియో (060910 664) అతడు చెప్పలేదు, కావున సీ విషయమును దెలిసికొనవలసియున్నది. రాయలు వేయించిన కొన్ని శాసనములలోనుః ముఖ్యముగా దేవాలయ శాసన ములలో సీ యిరువురిపేళ్ల గలవు. రాయలు తిరుమలదేవాలయ్యప్రాంగణమున స్వామి

క్ర (శ్రీకృష్ణదేవరాయలు ___ మొదటి భాగము

వారికెదురుగా. తనయొక్కయు తనకుగూర్చు దేవేరులయిన తిరుములదేవి మరియు చిన్నాదేవులయొక్కయు విగ్రహములను స్థాపించి ఆ దేవేరుల వ్నిగహములపై వారి నామధేయములను సయితము చెక్కించెను. పారిజాతాపహరణ _ (ప్రబంధముతో సి యిరువురిపేళ్లు గలవు, రాయవాచకమందున్సు కృష్ణరాయవిజయనందును వీరి పేళ్లు గలవు. కాని వీనిలో దేనినుండియు పై యికువురిలో ఫలానా ఆమె పెద్దభార్య ఫలానా ఆమె చిన్నభార్య అని తెలియదు. కావున కొంత కష్టమైననుః. వీరిలో పెద్ద పట్టమహిషి యెవరనుటను గనుగొనవలపియున్నది.

(1) సపెద్దనకపీంద్రుడు మనుచరిత్రలోని అవతారికాభాగమందు గల ఒక పద్యమందు మాత్రమే కాక మరియొకచోటి గూడ నొక పద్యమందు తిరుమలదేవి "షేరును హృద్యముగా బేర్కొనియన్నాడు.

కం॥ * తిరుమలదేవీ చరణో దరలాషె కల్పితస్థలకమల స్ఫురదిందీవరబంధుర హరిహయనుణివలయ _ క్రూట _ హర్మ్య్యవిహారా 1” (చూ, మను, ఆ. 8,స, 1443)

[కౌ॥ సద్టిమహిషిలైన తిరుమలేవి పాదములం దలంకరించుకొన్న లత్తుక రసమంటు కొన్నకావులందు 'మెట్టకామరలున్నట్లును; మిగినినధాగమంతయు ఇంద్ర ను. పే వ క వగటదేక నల్ల కలువబున్నట్లును ప్రకాశించునట్టియ విహరల త ందాలికలనగా ,... క్రీలుబొమ్మలతో మెజయానట్టి మేడమీద

1 చూ. మనుచరిత్ర ఎకిక య్మై సూర్యునారాయణళా స్రగారు]. వన వప చనదేవి పేరును మనునరిత్రలో నెచ్చటిను జెప్పక, తిరుమల చీవిని మాత్రము రెండవసారి కూడ బేర్కొనెను, ఇఇ కందపద్యములో తిరుమలదేవి మేడ సౌందర్యమును, ఆమెవై భవమును; ఆమెసట్ట యలు చూప్పచుండిన అభిమాన ఇ“ కట్ల కవికాపికానహుడు చిన్నాదేవికంటెను

కృష్ణ 'చేవరాయల కుటుంబము __ 1వ అధ్యాయము కై తిరుమలడదేవికే యెక్కువ (ప్రాముఖ్యము నొసగియున్నాడు.. దీనినుండి రాయల దేవేరులతో తిరుమలదేవికే యెక్కువ (ప్రాధాన్య ముండినదనియా, నందువలన నామెయే పెద్ద పట్టపురాణిగా నుండుననియు దెలియుచున్నది.

(2) ముక్కు. తిమ్మన పారిజాతాపహరణములో చిన్నమదేవి. పేరును క పద్యమందు మాత్రము చెప్పి; రెండు పద్యములలో తిరునులదేవిని వర్జించెను*" ఇదికాక; మరియొకనద్యమం దామె నివసించుచుండిన మందిరమును వర్షించెను. ఆ వర్ణనము లిట్లున్నది.

చిన్నమదేవి వర్ణన కం (భ్రీవేంకటగిరివల్ల భ "సీవాపరతం[త్రహృదయ ! - చిన్నమదేవీ జీవితనాయక ! కవితా (ప్రావీజ్యఫణీళ 1 కృష్ణ = రాయమహీళా! [చూ పారి. అ 4 వు 1] తిరుమల దేవి వర్ధన ఈం1 తిరుమలదేవీవల్లభ కరుణామయహృృదయరాజి - కంఠీరవ! యీ శ్వర నరసభూప్పరందర వరసందన ! బానతవ్ను - వరగండాంకా ! (చూ. పారి. అ, 2, ప, 193] వే | 0॥ (శ్రీవర్ద నీయ ! తీరుముల దేవీహృదయేళ ! యమృళ _ దీధితీకుల పొ రావార సొరిజాత! ధ శావలయశ॥రణ్య ! కృష్ణ _ రాయనరేణ్యా! శ

త్రి (శ్రీకృన్లచేవరాయలు __ మొదటి భాగము తిరుమలదేవి మెడవర్ష్మన కం॥ (శ్రీసదనలోచనాబ్ద ద యాసారమరందపోషితార్జి (భ్రమరో ల్లాసగుణ ! మలయకూట ప్రాసాదనివేళ ! కృష్ణాయమహీశా ! (యూ, పారి ఆ, 2. పం న్‌ రాయలు తిరునులదేవి మందిరమైన మలయకూటములో నివపించుచు, దయ మ్‌ నర్జుల నాదరించుచుండెనని తిమ్మన చెప్పగా: కృష్ణరాయలామేడలో విహరించు చుండెనని పెద్దన చెప్పిళమాన్నాడు. ముక్కుతిమ్మన చెప్పియుండు పై మూడు పద్య ములలోని విషయములనుండి చిన్నాదేనికం తను తిరుమలదేవికే యెక్కువ (ప్రాధాన్య ముండెనని తెలి 3ూాచున్నది. దీనినుండి తిరుమలదేవియే పెద్ద సట్టపురాణిమయై యాంగె నని చెప్పవచ్చును,

తిరుములడేవి తండ్రియైన కుమారవీరయ్య విజయనగరములో జరుగు నవర్శాత్యుత్సవములందు రాయల సింహాసనమునకు ముందువైపు కూర్చుండుట వాడుకగ నుండెనని 'పేయసు (వ్రాసియున్నాడు. అంచువలన వీరయ్య రాయల ముఖ్య మామగారనియు, ఆతని కుమా ర్తెమైన తిరుమలదేవి పెద్ద పట్టపురాణిగ నుండెననియు జెస్పఎచ్చును.

(క్రీ శ. 1524 వ సంవత్సరమును కృష్ణరాయలు: కేవలము ఆరేళ్ల దాలుదై యాుండిన తిరుమలదేవి కుమారుడైన తిరుమలదేవరాయలకే పట్టాభిషేకమొనర్చెను. ఆ సమయమున నెడిగి, పట్టమునకు వచ్చుటకు సిద్ధముగానుండిన తక్కిన - భార్యల కమారులుండినట్లు శాననాద్యాధారములనుండి తెలియుచున్నది. కాని? వా 'రెవ్వరికిని పట్టముగట్టక్ష దబాలుడేయయ్య్యూును తిరుమలదేవరాయలకే పట్టాభిషేక మొనర్నెను. ఇందులకు కారణము తక్కిన కుమూరులు వేర్వేరు భార్యల కుమారులు. కావున శాజ్యమునకు వచ్చుటకు అర్హులుకారు. దీనినిబట్టి చూచిన తిరుమలదేవరాయల తల్లి మైన తిరుమలదేవి రాయల ముఖ్య పట్టపురాణియని తేలుచున్నది

ఇంతేకొకు రాయకం కొండమరసయ్యగారు చోళనముద్రశాసనమున నిట్లు చెప్ఫియున్నార్యు *... ఆశ్చర్య అ(ప్రతిమసాహనభుజదబలసర్వాక్రదుం కల్పాంళకీర్తి

కృష్ణ చేవరాయల కుటుంబము _- 1వ అధ్యాయము 8 యుక్తం చతుస్పముద్రాధీశ్వరం కృతయుగాంత (ప్రవ ర్త థ్రీ తిరుమలాంవికాలక్మీ నమోపేత (శ్రీకర్ణాటకసింహాననారూఢ (శ్రీకృష్ణ్ణాయమహారాయరసాామాజ్యదలు +. 7 [చూ ద, ఇండియా ళాొననములు. నంప్త. శమ భా, సంఖ్య, 507]

ఈ శాననము ___ శా. శ 1480 ఈశ్వర సంవత్సర మార్షర బహుళ విదియనాడు అనగా (క్రీ. ఈ. 151? డిశంబరు 1వ తేది మంగళవారమునాడు వేయించి నది. కృష్ణదేవరాయలు , తిరుమలదేవితో కర్ణాటక సింహాననమధిరోహించెననిి యీ శాసనము న్పష్టముగా జెప్పుచున్నది, కావున; ఆమెయే ముఖ్య పట్టమహిషి యని తెలియున్నదిం

తిరుమలదేవాలయమునగల రాయలయు? నాతని రాణులయు విగ్రహములలో తిరుమలదేవి విగ్రహము రాయల విగ్రవామునకు ఎడమవైపునందును, చిన్నాదేవి విగ్రహ మాయన వి[గ్రహమునకు కుడివైపునను నున్నది, తిరుమలదేవాలయ శాసన సంపుటములో యీ రాణుల వి్శిగహముల యునికిని గురించి యిట్లు చెప్పియున్నారు.

“౮౦99699 526065. 08 ముడి కశంంబుటాణ బుడి 213 616909, ౮18228అ! 00 ౨13 18069166 20త కొటమిజేజడింళఓ 05 18 1, 8680066 శర 606 9ంమి16 01 ఏ ₹60180992 ఇక ముపళయిం! 2 ” 01496 1 శ, ల. మం. 7701 మ

తిరుమలదేవి విగ్రహము రాయల విగ్రహమునకు వాను (ఎడమ భాగమం దుండుటనుబట్టి, ఆమె రాయల (ముఖ్య) పట్టమహిషియని స్పష్టముగా చెలియచున్నదిం ఇంతకం కను సజీవమగు ఆధారము వేరొకటి అనవసరము, రామాయణములో సీత్రాదేవి? పట్టాభిషేకసమయమున (శ్రీరామచంద్రమూర్తి వామభాగమున నాసీనయై యుండినని "పెక్కు క్లోకములనుండి, పద్యములనుండి తెలియుదున్నది. చూడుడు,

ఉ వామ్వేభ్రూమిసుతా పుఠస్తువానుమాజా ”

“ వామాంకంబున మబ్బుచెంత మెలుపై - వై దేహి రాజిల్లగా, ”

సీకాదేవి రామచం[ద్రమూ ర్తి పట్టమహిషికదాం

తిరుమలదేవియే వేయించిన యొక శకొసనమందు ఆమె రాయల పట్టమహిషి యని యెట్టి సందేహమున కవకాశముళేక చెప్పబడియున్నది, ఇది పొనపేట

కషి--5

క్రీ శీళ్ళష్ణ చేనరాయలు ___ మొదటి భాగము తాలూకాలోని కమలాపురమునకు సమీసమందుండు కుంబరకుంటలో నున్నది, ఇది శాశ 1488, బహుధాన్య నంవత్సర కార్తిక శుద్ధ 12 శనివారమునాడు, అనగా క్రీ శ 880. 021518 నాడు వేయించినది. అది యిట్లున్నది :--- * *.. దేవదేవోత్తమ దేవళిథామణియాద విజయనగరద పట్టణద చిక్క-రాయర కెరెయ అంజనగియజ౯ా (శ్రీకరియ తిరువేంగళనాథ దేవరిగె అముతవడి ధూపడీపనెయి వేద్య ఆంగరంగ వైభోగంగళిగె (శ్రీకృష్ణరాయమహారాయర పట్టమహాదేవి తిరుమలదేవి అంమనవరూ తిరుమలరాయ మహారాయరిగి పుణ్యవాగబేకెందు కొట్టి భూదాన ధమకళాసన ===” (చూ. ద హిం, దే. శాసనములు. సంపు 7. భా. 11. సంఖ్య 510. పుట 52 )

[26 +860%46 0226 606 5602102 66లం3 ఈ 10041జడెంాస 02 0266 2 6 0£ 00 1298 తంంునుణక్రటం0ణ ౨687 సేసి ఉర2క్రణక& 000 శత 5327168 05 €06 త్రండి శమయ ?60క41203002 08 ఉం్తం280న 1 పా 282% ...*)

ఉరుమలదేవియే రాయల పెద్దదేవేరియని యీ శాసనమునుండి నిన్సందేవా ముగా దెలియుచున్నది. ఆమె తాను రాయల పట్టమహాదేవియనుటను శాసనస్థ మొనరించియున్నది,

తిరువతి దేవాలయ శాసన వివేదికయం దీవిషయమును గురించి యిట్లున్నది.

క 090. (00908 గహంయిం120671 8064 ౮9100446 కొళాం ౧6698 0 9892 మాట విజరుం[? యుంు2]2డం?! 204 0010024671 200 క్రంంగ21007 5001020682 10. 196 ంకంగంటంం9. 0 11609 గాం, డ264ం్‌ 125 మ 56010౯. 946680. ౨27006 0002 ఇాండితిండి. 2102 50 15 1206689105 60 600 మూం06, 28 16 19 0070 షం ౦ 6 0 1922 1002: 0%012820086225ు ... ఎ”

అవి [వ్రాయబడియుండుటయే. కొకు నురల అధోజ్ఞప్తియం దిట్లు (వ్రాయబడి యున్నది,

, న ₹0జ7200క్లీ (01960 ౨ 176296 14కి ౨0606003 జల కలరు క్ర? “మడంంరు2 - ర?602 - ౪1660” గైం861 162768 జరిడి 20609) 1001446 6 70622016 880 08 18 యక్రచుజాడి. 32002. నలక 196 06011026 00 భం (2600 0035047 గగడం ఈ ౨ మై మలు, పై ప 2రక 166.)

కృష్ణ చేవరాయల కుటుంబము ___ 1వ అధ్యాయము ర్‌

ఇట్లీనివేదిక తిరుమలదేవి ముఖ్యపట్టమహిషి యనుటను తెలియజేయుచున్నది.

మైసూరు సువ్రపిద్ధ చరిత్రకారులగు శ్రీ హయవడనరావుగా రీవిషయమును గురించి యిట్లు చెప్పియున్నారు.

క తీ[ఇ9జ01. వండడం ఇం. 00001006 900% (62400 2-89] 11062 9సుద్ర68 006 కొంంము213రేంళన ఇండ. 562095 కజక్‌ మంంక02కేంళట 7183 శం34. 08 7200]128క ౦066లకే 48 మం స 8 99246041! 010668 816066 చామేం0 ఉడి 0660 6664 ఇ శటొంంంగక సంర 06 డే6061710క్ర మజంకిమంనా.. [ణి జంత). తపుజుంం6ా, 00 పణం 08 108 61680 ఇక్‌ జ 9606014107 666664 0 006 0000800008 6టంం6035 పటరేం 01 07010169. 6 కాం!6ే 969002 క0 సీకి 93క్రక్రం566క 10 018 ₹6589 0 16 పెం 040 కయుతిరలే! ఇ ఓం శంక ఇంటు 360 160%6006 000మ0ంత ఘు జ ఇటా సే వషం12 జండు 6కి ఈ06 126060 0! ఇ%0మ జం0321టా 882069 శ0జ5్‌ 6140264671 క28. 0క్రమజట్తూ * “6019066240 86. 6025 06 మశం8క్ర 26. జ06 10౯ 004056 05 €06 1096 16 0768 కంద ంం పేం[006 18 28060664 6069 (షాం06. శకం ౮౧01254016ే0జళ పంటే ంళండ. $62065 10 6008400020100 06 9215 5040మ6ం0క, ఈజ్‌ “6 28. ఇం6ం906664 606 600006 కాని 015 60660, సెపు జతకంళట లా”. గం మళాక0ం06, 6426, సడి. ఎ. 1063).

ఇ ట్లీమైసూరు చరిత్రకారుడు తీరుమలదేవి రాయల అ(గ్రపట్టమహిషియనుటను అఆంగీకరించుటయే కాక, దానిని సమర్థించియున్నాడు.

చరిత్రనిష్ణాతులగు థ్రీ టి. వి, మహాలింగముగా రిట్లు వ్రాసియున్నారు,

మ 6 మెసుక్ర 26 కం 006 0 13 యయుం92602 ఇడి 06890 మిజుంంర 4 18 0004016 6028 06 616 12602 (జుంటి. ఇజ3 జకం 600063 ఇక ఏతం 1ంండ 0140600066 జం 4 18 2ాజణజ016 పెజల జరూ స. 6 గేస్తటాలం8క్రటు. పం106, మరేంరం8రిఆళటుజూజ. 01 ₹స0జరాజండక్రజ 124 శళా0 ౧౭9మక, కై[ఫయుంం12గంా! ఇండ యయుఃకిం?!. 006 100065 2పైపైంజకం 60 276 సేంంం మజం164 60 916 తెయింం09. 6990 సేం[010 013 2060699100. 60 636 శవ2006, ఇగ పీళ006 ఇ85 113 లై2ిం1021 ₹116. 519 9814 90 276 “2506664 6 కుండ 002006 ఇ14 మ5 (690 కొరమరుణమునన అం” 166, వంచు 1940 వం మ, త్త

6 శీకృష్ణ బేవరాయలు -___ మొదటి భాగము

ఇట్లు వీరు తిరుమలదేవి (ప్రధానపట్టరాజ్ఞియనుట నంగికరించియున్నారు.

ఇక యీ విషయమున నొక సుప్రసిద్ధ శాసనాధారమును జూపి ముగించు చున్నాను

కృష్ణదేవరాయణు క్రీ. శ. 1516 వ సంవత్సరమున కాంచీపురమున కేగి వరద రాజస్వామిని "సేవించి: తన యుద్ధవిజయములను శిలాకశాసనముగా నా దేవాలయములో 'వేయించెనని తెలియదున్నది. ఆ శాసనము కడపట తిరుమలగేవిని గురించి చెప్పుచు? ఆమె తన రాణులలో వయస్సున చిన్నది [(ూంయుక86] అని చెప్పియున్నాడు.* ఆ శాననమున కాంగ్హ తర్జుమా రుట్లున్నది,

“ నా 016891క6 2000041 06 బం00202606 ౩691460206 06 క్రంశేశే668 0 705బఅ1శళ్లా. సిక్ర 05 మసక్రం,. 0023062 0 1085 మ28శీలు. 05 101766 ఇ1866,. 6 ఇంపం3టైలైలు 26 వత ఖతి ₹19000, 6 ₹00 1 డెకంరంగ పై 1068 070628 08 616 6886 యాంంటంంక మం 7౨0 15 ౨౦06 శఇ156 €0 పైళ00958102,. 16 02806 0 6 290600, నండ500202 ఇండ. 090610 5ంఇక్క శమం. 90216802 05 1,000 616004209,. కకం. క్రం॥! శాజంగం2 రంప టడరేంాజ మజపిడకూణ గారల 046 ంయ ₹702జం2క్రటు. 02 20128100 శం. 0000169 +90102169 09 006 989% ఏకత. 80126 “శ06 1026 01 ఖాత ంటుకలుండ వకూ, 06 00168 08 02 12069, 02060264 ఐ[ముం8936008స్తూ త షమ 1028 920% 88 కందక కం[12యమండి, వక్రత జంంతత. వెలుక్రిలణ కంటుజాంబాణు,. 600% ఒ150 7102150068, కంగరితోతట. లూజు. జంకే కరసిరండే జసళత పంచం009 9000 25 2092కి, వజ మంజు, నడకకి ైఏటంతుు,. నంంజై88 వ2ంకిజ మలు, రరం204 కెజ్సం, మంత 0జటు.. వెకంంపేమంణ ౨1ంఏజంరి. వజరి* మ2యురం,. 211 06 ఇాషంయు. శాంతి 02 6౦56 స! 1065, 0 2190 క్రజాం 0000 20గుక్రం 2రిర అక్రణక్రరికే 2 వ1106- 10 శమం 107 = 14005. కం. 0000 జంకే 621504 2 క్రక ౦కి ౨5 ఛాంతక 08 క్రైం! 80. ఏం మంతం ఏడే కమల. ఎం800 00. * జాం మెడికజుడంు 806 కజక్‌ సరి క 60026.

69186 శం 603606 68 గాంంశంంి. 9166 [6 7695 60 6247164 ముర ఇ2క క్రంాలునిక వ96 2 ఇమం లం ఏం ౦020260882 ఏమ02రే20డ|11 . * ఈ శాసనము (పతి నా కింతవరద దొరకళేదం గౌనిః దానికి సరియైన ఆంగ్ల ఠద్దమౌా అభించినడి, దానిని పెన బొందుపరచియు న్నాను?

కృష్ణ 'చేవరాయల కుటుంబము ___ 1వ అధ్యాయము కి? 561268 21176 500% 28 ౨20జుంాటం వజ9ం00ఒ0డణ మ20ఉబ్రళు వెంక8401% చకజం6ళడిం,. ఇతడ వెప ౬020, కజ?ాం 209186 60 టంయి. రెబుణంికి 8001022009 00922 మంర8ిజ,. 0౧ వియడిణ, మయిణై2ే 6685432111 జంక చంపల మంత *7జాపీ వజ112800రఇ, మం 0తయు606, 2080 కహ 0 9060 ఇంక్‌ శం 2)402ంతున్‌ జంగ 080966 (9 0 21 మంథ5 శం 06 మషకం 9 శటంణ2126ంళ! ఇయు టం (0038్రైం5€ 01 913 ఛళ65 ఉండి. 00400684 60 ₹02208క్షజ200.

మె 00 14800 9042 0 06 92 08 వరాం, ఘ 06 శాం.

వపజ664 0జి) ఏ లుం ముంక6% 0 మంజు! 00 006 700 ర? 26087 ఓం మం00, 00 ఇా౭రంంంరజూ, 6 7636 60 గమ కలింతి ఇం సైర6క 724రెజంటజ 60364 1000 ౨|క్రండేజక 0 సం కాం 60 06 కండి ౫ 2265616 ఎ 01606. మజడుణ8 ౨186800 వెడం0ం021 ౦0008185 01504106. వ ఉం).

ఈ శాసనమును గురించి కీ. శే. రాబర్దుసూయలుదొరగా రిట్లు (వ్రాసియున్నారు. ఓ గార ం202క్షజం :- 08 ౨౩868 6 0 606 099841 ఏ46 వళజంక41 మం. ౮2016 పేషక గేం | * 2891461090 00 20 10900ఘుటం3 12 కం ₹జ%రేజ) 2872001 6000016 25 ంక66722%00, ఇ0100. క్రహాంక 9006 పుకంక690008 రంష8 0 ము అం? మెటట! 0061616356 జం4 ౦0 ౨18 ₹14 90 6091669320 ఇ[000 018 26040. 6 18 గ68001064 28 రజైయుసుక్ర కంక ఈ 101 [0003 08 494601 ౨ంటంంంకణ, ₹ంంక8ి*, వంరికిజ?రం ఇండి. 000653. శళంయి. 01006 1010 6 ము03ట 1760 90డుటక్రై 80006 0%198, ఇ₹%ం56 ౨జంంక 26 గ్రాం, 060 ౨ం2ంఉళాఓకెజట కంరరడు11 జంత మఖం , 0006 12065 060 0 916 2 (ంకజ?థ్తూ, కాషలుం, గో గ6 క00089696 01 119 ఇంక కటయు2]3కేలా! ఇ29 1456కి 10 ఇమం 220) కకక 9 &. ౨. 1516, 16 ₹600 50668 ఇండి ఛాంళ8[112ప68 26 రంగం6?జజుయం. ఇండి కాం కీ63 2

(116. 356860. 05 06 2286108 0 వంటలు. మంతఖ. మెంత వంళాణ[ 701 ౧. వ 250]

వై రండు ఆధారములనుండి తిరుమలదేవిః వయసున రాయల భార్యలలో కడుచిన్నది అని తెలియుచున్నది, అప్పటి కింకను రాయలు ('ప్రకావపరుద్రగజ,తి కుమార్తెను పెంగ్షియాడలేదు. అందువలన క్రీ, శ 1516 వ సంవత్సర మునాటికి

88 శ్రీకృష్ణ చేవరాయలు _ మొదటి భాగము

రాయల దేవేరులలోకెల్ల తిరుమలదేవి చిన్నది యని తెలియచున్నది, దీనినిబట్టి తక్కిన రాణుల పెండిండ్లు శిరుమలదేవి పెండ్రికి బూర్వమే జరిగినవని తెలియు చున్నది, వయసుస నందరకు చిన్న/[దైనను, తదితర గుణగణములను? రాజకీయ (ప్రాముఖ్యకనుబట్టి రాయ లామెను పెద్ద పట్టపురాణిగా (గహించెనని తెలియుచున్నది. పై కాంచీపుర శాసనమునుండి రాయల దేవేరుల 'పెండ్రిండ్తను గురించి కొనసాగుచు వచ్చుచుండు వాదములకు మంచి పరిష్కారము లభించినది.

ఇంతేకాక యింతవరకు జెప్పియుండు వివరములనుండి? (శ్రీ శేషయ్య గారు చెప్పియండు * పట్టాభిషి క్తుడగునాటికి రాయలకు బరిణయమయ్యెనో. లేదో తెలియదు, పట్టాధిషేక మహోత్సవము జరుగునపుడు భార్యకూడ నుండవలయునను నాచార మప్పుడున్నదో లేదో. ఉన్నను రాయలు దానిని పాటింపక వివాహము జరుగ కుండగనే పట్టాభిషి క్తుడయ్యెనో; వివాహమైనచో పట్టమపాషిగా నెన్వరుండిరో తెలియటలేదు. * అను సందేహములు కేనలము నిరాధారములని తెలియుచున్నది. కావున వారి యఖిప్రాయము (గ్రాహ్యాముకాదు. మొదటి అధ్యాయము - (ప్రకరణము ( తిరుమల దేవి లోకోత్తర సౌందర్యము కృష్ణదేవరాయలు మిక్కిలి చక్కదనముగలవాడు. ఆతని సౌందర్యమును

ముక్కుతిమ్మన) * వనితాజనతాస్మరు ” డనియుః “ ప్రసృతివిలోచనాకుసుమదాణు ౫ డవియుః * రామాపాంచాలు ” డనియు వర్ణించెను. అల్లసాని పెద్దన “లీలా మదనా స్కై * వృద్ధవ్రసవసాయకస్మ యవిరామర మ్యాకృతి ”; * శ్రీనందనసొందర్య ౫” యనియు వర్ణించెను, ఇ ట్లీయిరువురుకవులు రాయల రమణీయాకృతిని మరల మరల వెళ్ళు ఉపమానములతో వర్జించియున్నారు.. వీనినుండి రాయల చక్కదనము విళద మగుభున్నది. రాయలకాలమున విజయనగరమునకేతెంచి, ఆతని దర్శనభాగ్యమును బడసిన విదేశీయాత్రికుడగు పేయసు అతని సౌందర్యమునుగురించి? ” 2315 ముక్త 0 ఇంతలు తక ఇడి 0 8 605901ల[02 2ఏిడే. క00కే రక్రష?6, ) అని వర్షించీయన్నాడు, అనగా రాయలు మంచి ఆకారమునుః న్ఫురద్రూసమును గలిగి యుండెనని అర్థము,

కృవ్ణబేవరాయల కుటుంబము ___ 1వ అధ్యాయము 89 ఇట్టి సొందర్యమూ ర్షియగు రాయలకు తిరుమలడదేవి ఆందచందములు గల ఆర్జాంగి ఆని తెలియుచున్నది. ఆమె సౌందర్యమును కుమారధూర్డటి యిట్లు వర్షించి యున్నాడు, చం॥ వరమతి సద్దుణప్రకట - వైభవ నిర్ణిత కశారదాంబయౌో తిరుమలదేవి కప్పురవు _ దీవనవీడె మొసంగి వంపగా నరవరమాళి దివ్యళకు _ నమ్ములుగన్నడు భద్రదంతిపై నరగున నెక్కి ఛత్రమును = చామరముల్మెణఅయంగ నెంతయుకాం (చూ. కృష్ణరాయవిజయము. ఆ. ౫ వ, 140] కుమారధూర్జబి తిరుమలదేవిని అక్మీదేవికిగాని, పార్వతికిగాని పోల్చక శారదా దేవితో బోల్చియుండుట (ప్రత్యేకముగా గమనింపవలసియున్నది. అందునలన నామె మంచి చక్కదనమునుః ప్రనన్నాకారమును మాత్రమేగాక సంగీత సాహిత్యములందు మంచి (ప్రవేశము గలిగియుండిన విదుషీిమణ్‌యనియు దెలియుచున్నది. సొందర్యముతో వాటు వైదుష్యముః రసజ్ఞత మొదలగు గుణఫంవద యున్నందువల్లనే కళాహృదయు డగు రాయ లామెను పరిణయమాడి, నయసున చిన్నదైనను నామెను ప్రధాన పట్ట మహిషిగా (గహించెను. ఎందరు రాణులున్నను విజయయాత్రకు బయలుదేరునపు డాత డామెమందిరమున శేతెంచి మంగళకరమగు నామెచేతినుండి వీడెమునుగొని ముగ్ధమోహనముః దరహాససుందరమగు నామెమోమును తిలకించి? నూతనోత్సాహ భరితుడ్లై భద్రదంతినెక్కి బయలుదేరుచుండెను, ఇంతేకాక ఆమె రమణీయాకృతి గలదియనుట సీ క్రింది క్లోకమునుండి తెలియుచున్నది. ల్లో॥ “కొంచిక్‌ కాంచన గౌరాంగీం వీక్ష్య సాఇెదివ శ్రియమ్‌ వరదః నంశయాపన్నో వక్షస్థల మవై క్షత. ఒకప్పుడు రాయలవారు వరదరాజస్వామి వసంతోత్సవమును దర్శించుటతై. (ప్రథమవట్టమహిషిమైన తిరుమలదేవితో కాంచీపురమునశేగి స్వామిని 'సేవించుచుండె సట. మంగళహారతి సమయమున తిరుమలదేవి లోకో కృర సౌందర్యమునుగాంచి

40 (శ్రీకృష్ణ చేవరాయలు ___ మొదటి భాగము స్వామి. వెరగుపడిః ఆమె తన దేవేరియగు శ్రీదేవియేమో యని శంకించి తన వక్షృస్థలమును జూచుకొనెనని ఆ సమయమున నచ్చటనుండిన అచ్చాకా దీకితుడను సమయజ్జిండగు కవీంద్రుడు కడుహృద్యముగా నారమణీయ సన్ని వేశమును నాళువుగో పర్షించెనట. భోజక్షమాపతి విద్యాపరిపాక చి త్తుడగు రాయ లాల్టోకమందలి స్వారస్య మును (గ్రహించి అలరి ఆశనికి వకస్థలాచార్యుడను* దిరుదునొసంగి తగురీతి సత్కరించెనట. మరియు తన యాస్టానమున నతని నొక పండితునిగా జేసెనట, ఈ ల్లోకమునుండి రాయలను గురించియు; తిరుమలదేవిని గురించియు గొన్ని మంచిసంగతులు దెలియుచున్నపి. తిరుమలదేపి లక్మీదేపివలెనే కాంచన గౌరాంగి యవి తెలియుచున్నది. వరదరా జామెను లక్మీదేవిగా శంకించినందున నామె లక్మ్యంళ నసంభవయని తెలియుచున్నది. మరియు నామె రాయల దరిజేరెనేమో యనుటనుబిట్టి రాయలు విష్ణ్వ్యాంశ సంభవుడసుటను గూడ సూచించుచున్నది. రాయలు * భువ చైక మాన్యలీల నవతరించీన క్నష్ణు * డని అకొలప్ప కవులు నమ్మి వర్జించియుండుటవల్ల నుం మరియు నాకాలమందలి(ప్రజ లాతడు భగవంతుని యవతారమని భావించియుండి నందునను వరదరాజస్వామికిని రాయలకును అభేదమును స్ఫురించుచున్నది. కావుననే వరదరాజస్వామి; అక్మీ దేవి కృష్ణరాయలను జేరెనేమోయని శంకించెను. తిరుమలడదేవి లక్ష్మీదేవి యవతారము. కౌవున స్వామిళశంక సహజమని తెలియుచున్నది. వరదుడే రాయలు; రాయలే వరదుడనుటను, ్రీదేవియే తిరుమలదేవి మరియు తిరుమలదేవియే (శ్రీదేవి యనుటను కవి సూచించెను, కవుల భావనాబిల మమేయము వారి చాళుర్య మతులము. వారి రమణీయ రచనలు లోకోపకొరకములు, పై ల్లోకమునుండి తిరుమలదేవి మంగళకరమైన శరీరకొండియ, నామె మహనీయ సౌందర్యమును దెలియుదున్నది. ఆమె అందగ త్తైెయనుట యీ క్రింది పద్యమునుండికూడ దెలియచున్నది. పారిశాతాపహరణమున (ప్రజయకోపము క్రారణముగా కోపగృహమునశేగిః నిక సృభూషమై అయకపొన్సుమీద బరుండి మనోజవిషాదపేదనతో బొరలుళుండిన సత్యభామను ముక్కుతిమ్మన గడు ముద్దుగ వర్షించియున్నాడు. చూడుడు. న నలత న న శి వతీస్థలాచాక్యుని మెపద్యమును అప్పయసీషీతులు చితమామాంసయం జ కన్నాడు, అప్పయదిశీతుల శాశడు మూల పురుషుడు, అబ్బా షి స్టీడీసీకుడను రుం డెను,

క్ష 'జీవరాయల కుటుంబము -- వ అధ్యాయము శీ ఉ॥ “మాపినదీర గట్టికొని మొనముకోడ నిరస్త భూషమైం వాసెన కటుగట్తే, నిడువాలిక కస్తుకిపట్టు వెట్టి, లో గాసిల; చీకీటింటికడ కంకటిపై? జలదొంతిచంద్రరే ఖా సదృళాంగియై పొరలెః గొఢమనోజవిషాద వేవనళా. ” [చూ పొర జా 1వ 8] ఈ వర్ణనము నత్యభామకు సంబంధించినదేయైనను పరోక్షముగా తిరుమల జీవికి నంబంధించినదని చెన్పవచ్చును. పొరిజాశాపహహరణకథకు మూలగ్రంథమైన హారివంశమునందు సత్యభామ కోపన్వరూవ స్వభావములు ముక్కుతిమ్మన వర్జించినట్లు వర్షింవదిడలేదు. ఈకథ రమణీయముగానున్నందున "పష్కూమందికవులు. దీనిని సంస్కృృతభాషలో నాటకములుగా రచించియున్నారు. ఆ రచనలకు వేరువేరు పేళ్లు గూడ బెట్టియున్నారు.. ఉదాహరణమునకు; క్రీ శ 14 వన శతాబ్దమువాడయి; మహా మహోపావ్యాయు కవిపండితమున్యాది బిరుదొంకితు డైస ఉమావతి యీ కథను “ పారజాతపారణము ” అను పేరుతో నాటకముగా (వ్రాసియున్నాడు. అటులే * పారిజాత మంజరి" యను సేరుతో మదనుడను కవి రచించెను.” కృష్ణదేవరాయల అస్టాన మందుండిన దివాకరుడను కవి పారిజాతాపహరణమను బ్రంథమును (వ్రాసెను. ఈ (గ్రంథములందు కూడ కప్పలు సత్యభామను వర్షించియున్నారు. కాని, తిమ్మనవతె వా రెవరును వర్ణ ౦సలేమ, ఉదాహరణమునకు ఉమాపతి పారిడాతహరణములో వ్రాసి యండువిధము. నిటి వివరించెదను, ఈ (గ్రంథమును కృష్ణుడు; గవాతృముద్వారా " సత్యభామనుజూచి అమె కోపము తీరును వర్మించును. ఆమెస్టితి యిట్లుండెను. ఫ్లో! బధ్వా కుక్ష వపీన ఫాలమభిలం హిళ్వాహరాద్భూషణం | (వశ్వాసైః పరిళోష్య కోణనుధరం గ్లానైల కశ్వత్స్షరః ॥ సంతాపం శీరోపచారసవహె రావేదయంకీతనోః 13 కోపా న్మా మళిషించతీవహ్చాదయం న్యస్తం కదుస్తాకులిః ॥ [ఈఈ ప్రవిశతి తథో క్తరూపొసత్యభామా తోమనవీజయంతో సుముఫీచ లాలా ఈ ఇశడు పొరమారవంకజుడుకుు ధారొనగరమును క్రీ శ, 1221 నుండి 1216 వరక పాలించిన అర్జునవర్ముప గురువు, మరియు ఆరని ఆస్థావకని, ఈతనికి శాజనురు నుదను డనికేకుం శ ఈ నాటకమును కీ, శే సర్‌ జార్డ్‌ గియర్‌ సక, కురుమ యె. శారు ఆంగ్గములోనిక రర్టమౌ చేన్‌ యున్నారు ఫె ఖ్లోకనునకు తర్దమొ యిట్షున్నదిః యె ఆర

క్తి (భీకృన్ల చేవరాయలు __ మయుదటి భాగము తా॥ ఫాలభాగమును తెల్ల నిగుడ్డతో గట్టియున్నది. భూషణములను తీపి వేసినది 60 జ నిట్టూర్పులతో యెబజ్జని పెదవు లెండియున్నవి. దుఃఖముచే న్వరము కంపించుదున్నదిః ఆమె వికహ'వేదనతో బాధపడుచుండెను, (పైన వరి చిన రూపముతో సత్యభామ కృష్ణునియెదుటకు వచ్చును, చెలికత్తె యగు సుముఖి వీవనతో వీచుచుండును ]]' సత్యభామ కోవస్వరూపమును ఉమాపతి పైవిధముగా వర్షించియున్నాడు. ఈ నర్షనమునకును, ముక్కుతిమ్మన చేసియండు నర్ణనకును నెంతో వ్యత్యాన మున్నది. “గ్రంండ పత సకం? 13 టిడి ఒ 800౯0806, క 95200400 111 4150జురేక 21 02200600, 176168 26 పీఠ ₹03]8 శా180 బజంటంక్ర 51క్రరక డీ11-22082164 302069 367 6286701169 517607 ₹0106 6001198 రెంళలంంక 8౬60666. 20804 సేం 6611 0! 806 2౦5 976 25 6009400609 162 జర. రల వంటా వఖుః 28 జుం?6 క63021008 20డ వంయిం]మ తం000క్ర ఓలా] గగంం ౨౦0.5. 5. 70 ౨ ౨2+ 1 1017 మజంం.] కాని; తిమ్మన సత్యభామ విషయమువేరు. ఆమె మాసిన చీరగట్టుకొన్నదిః తలచుట్టును నొకగుడ్డబిగించి కట్టినది. కస్తూరి పూతను పూసికొన్నది. చీకటి అలము ళు కొన్న కోపగ్భిహమ.న మంచముపై పండుకొన్నది. మేఘమునడుమునుండు చంద్ర 'రేఖవలె మన్మథవాధతో బొరలుచుండినదిం పారిజాతాపహరణ కథను నాటకములుగ వ్రాసిన కవులెన్వరు సత్యభామ నిట్లు వర్షింపలేదు. అండువలన తిమ్మనమాత్రమే యిన్ని వివరములతో వర్ణించెను, అంఈఃపురములో తిరుమలదేవి (ప్రణయకోపము వచ్చినపుడు చేయుచుండిన పనులను తిమ్మన- స్వయముగా 'జూచినవాడు, కావున, ఆ వివరములను హృద్యముగ గనులను గట్టునట్లు వర్ణించెను.

కృష చేవరాయల కటుంబము . 1వ అధ్యాయము 48 దీనిలో మనకు ్రస్తుత మవనరమైన విషయము తిరుమలదేవి ఫొందర్య మునకు సంబంధించినది. ఈ రాణిని * జలదాంతచం(ద్రరేభానదృళాంగి” యని తిక్మున పరోక్షముగ వర్షించెను. తిరుమలదేవి రమ్యమైన శరీరకాంతిని తిమ్మన చంథద్రశేఖకు బోర్చెను. వక్షస్తలాచార్యుడు ౪ కాంచనగౌరాంగీం*” అని ఆమెను వర్షించెను, ఇట్లే యిరుప్పరుకవు లామె శరీర సౌందర్యము నొకేవిధముగ వర్షించియున్నారు. ఇరువురు ఆమెను చూచియుండినవారే. వత్షస్థలాచార్యుడు తిరుమలదేని దేహకాంతిని వర్డి ంచియుండువిధము తిమ్మకవివర్దనను జోలుచున్నందుననుః రాయలకు (ప్రణయ కోసము తిరుమలదేవితో నే గలిగినదని చెప్పవచ్చును. ఇకః తిమ్మనకపీంద్రుడు తిరుమలదేవి 'సౌకుమూర్యమును, శీవిని అంగే 'సౌష్టవమును వర్డించియుండు విధమునుజెప్పి యా విషయమును ముగించెదను, ఛ్రీకృష్ణుడు న్వర్గలోకమున నత్యభామతో నిందద్రుని కతిథిగా గొన్నిదినము లచట వీడిసియుండెను. ఇట్లుండగా మధ్యాహ్నవేళల నాతడు జలకేళకై తన రాణితో బోయి మిన్నేటిలో జలకములాడి వచ్చుచుండెనట. అట్టిసమయమున వై జయంతము లోని విడిదిగృహమునుండి? అందలి యుద్యానవనముగుండా నదికి బోవునపు డా డేవి యతని భుజ మూకగాగొనిః; మెలమెల్లగా నడచిపోవుచుండెనట,. దీనిని ముక్కు తిమ్మన గనులకుగట్టిన ట్లీవిధముగా వర్షించియున్నాడు. చం॥ “* చనుగవ్యవ్రేకము స్లఘనచ(క్రభరంబును మోనలేక; యొ య్యన బదపంకజంబు అలసాలసవైఖరి మోపుచుకా? జనా ర్హనుభుజ మూతగాగ వనితామణియేగె బరన్సరాంగ మే ళనమున రోమహర్షను.కుళవ్రజ మొండొరుమేననిండగళా. ” [చూ పారి. ఆ. 4 ప, 26] శా॥ సత్యభామ _స్తనద్వయభారమును, కటియొక్కథారమును మోయుటకు శక్తురాలుగాక మిక్కిలి ఆయాసముతో మెలమెల్లగా (ఫ్రీకృష్ణునిభుజ మూతగా నడుగు లిడుచు నడచుచుండెను. అట్లు నడచునపుడు ఒకరొకరి మేనులొరయుటచేత నిరువురి కరీరములందును ముకుళములభాతి రోమహర్షము నిండెను. ఈ వర్ణనము నిజముగా తిరుమలదేవికి సంబంధించినదే. ఇది యెంక చునోహరమైన వర్థనము, ఇది తిరుమలదేని తన మలయకూటాంతఃపృరమునుండి

శీత శ్రీకృష్ణ జేవరాయలు __ మొదటి భాగము ఏలి వికటారామములో జలువ వెదజల్లు కేశీసరస్సునకు స్నానముజేయుటవ్తై రాయ భుజ మూఠగాగ్గొని మెలమెల్లగా బోవృచుండినవిధమును తిమ్మన వర్షించియున్నాడు. ఆ చెంగల్వకొలను ఆమె శృంగారవసంబులో నగరి పొంత నుంచెనవి ముక్కుచిమ్మ చెప్పియన్నాడు. (చూ. పారి.-ఆ, 4, ప. ?1] అతడు తిరునులడేవి అరణపుకవి. కాను ఆమె అంతఃప్పరషులోన్ను, ఉద్యానవనములోను జనవుగా దిరుగగలిగెను, అందు వలన నా రాజదంపళులు జలశే? కరుగు రీతిని బలుమారులు చూచియుండినందననే మై విధముగ వర్షించియున్నాడు. ఈ సర్ణసము తీరుమలదేవి సౌందర్యమును ఆమె 'సౌకుమార్యమును, దేహసొష్టవమును:. నడకరీతిని ఆ దంపతుల అన్నోన్యాను శాగమును విశదవరచుచున్నది, ఇట్లు ముక్కుళిమ్మనః కొండమరసయ్యం వక్షస్థలావార్యుడు; కుమారధూరటీ మొదలగువారు తిరుమలదేవినిగురించి చెప్పియండు వర్ణనలనుండి ఆమె లోకోత్రర సౌందర్యము: వైదుష్యము తెలియటయేకాక్కు ఆమె రాయల (ప్రధాన పట్టమహిషియని స్పష్టముగా చెలియచున్నది, మొదటి అధ్యాయము _ [పకరణము (పణయకోషము __ పారి జాకాపహరణము ఒకభాషలో మహ్మగంథరచన కెన్నో కారణములుండును. ఎన్నో వీషయ ములు కావ్యరచనకు వస్తువ్నలగును కాని, ఆంధ్రసాషాతర (గ్రంథములలో మిగుల “ ప్రసిద్ధిగాంచిన పారిణాతాపహరణ మహాప్రబంధరచనకు గల కారణ మపూర్వము* శావ్యవస్తువు విచిక్రము. ఈ మహాగ్రంథరచనకు కారణవు చీరమలదేవికిని రాయల తను మధ్య గలిగిన ప్రజయకలహము, ప్రణయకోప 'కారణవ విముఖురైన ఆ రొజదంపళులకు అనునంధానము చేయటయే యా కృతిరచనకు హేతువు, (ప్రణయ కలహము కొవ్యనస్తువై నప్పు డాకాన్య మొక రసమయళ్యంగారకాన్యముగా రూసొందుట సహజము. పారిజాతాపహరణము సృాదయాస్లాదకర మైన శృంగార ప్రబంధముగనే యపతరించినది, ఈ కోలహమ్సు "సామాన్య మైనదికాదు, (పదం (ప్రతాపురైన కృష్ణరాయ మహీకొధళునకును మహామ్సానవ్షత్రిక్షు మహనీథ్మ సాభాగ్యవతియుః నతని పట్టపు

కృన్మ'చేవరాయల కుటుంబము ___ 1వ అధ్యాయము 5 రాణియునగు తిరుమలడేవికిని మధ్య హరా త్తుగ సంభవించిన కలహము, ఈ కలహ మునకు కారణ మిట్లు చెప్పబడియున్నది.

ఒకనాడు తిరుమలడదేవి తన మలయకూట "మణిమందిరముతో శయ్యాగృహ మున రాత్రివేళ _పొద్దుపోవువరకు రాయల రాక్తై వేచియందెనట, కాని కార్యాంతర మగ్ను ద్రైయుండిన యా జే డెంళసేప్రైనను రాలేదు. అందువలన నామె రాజాంత.పుర సంప్రదాయము ననునరించి రాజు పరుండుశయ్య మై నాతని పాదములుండుశావున దన శిరమునుంచిః గాఢముగ నిద్రించెనట. అట్టిసమయములందు రాజువచ్చి పరుండటోవు నపు డామెను మేల్కొలుప్పటయుః నస్పు డామెలేచి రాజును గౌరవించి; యకేని కభిముఖనుగ బరుండుటయు నాచారముగ నుంజెనట. ఆ నొ డాాపకారముగ జరుగ వలసియుండెను. కాని? దురదృష్టవశమున జరుగలేదు. ఆనాడు రాయలు, ఆయానము కారణముగనో, నిద్రావేళము కారణముగనో అమెను లేపకయె, పరుండి సిద్రించెనట. కొంళిసేమై నపిదవ గాఢన్నీదళలోనుండిన యామె పొరలగా ఆమె పాదము లా రాయని శిరమునకు దగిలెనట. బుద్దిపూర్వకముగనే యామె త న్న ట్లవమానించినదవి దాయ లామెపై (గోధమువపహించెనట సామంతనృపతిమండల మణిమకుటనీరాజిత చరణు డగు నా సార్వభౌమున కది మహావమానముగామాత్ర మేగాక, మహాపరాధముగా గూడ గోచరించెనటు ఈ విషయ మొకష్కటియు తిరుమలదేవికి దెలియడు, తెలియకచేసిన తప్పిదమునకే యాజేనికింత య్యాగ్రహము. గలిగినది. అదియు తనకు మిక్కిలి కూర్చు ముద్దులరాణిమీద, ఒకవేళ ఆదిన మారాయ లెవ్వరిమీదనో ఆ గ్రహా వేళ పరవళుడైయుండి యా కోపాగ్ని చల్లారకముందే శయ్యాగతు డ్రైయుండును, ఆ కారణమున తిరుములదేవిపై న్యుగుడైయుండును, రాజుల చిత్తవృళత్తు లనూహ్య ములు, అతి చంచలములు.

రాయలకు దిరుమలడేవివై గోసముగలుగుటకు గొందరు సండితులు వేరొక విధనుగు గారణమును జెప్పియుర్నారు. ఉదాహరజమునకు, కీ కే నాగపూడి కస్పుస్వామయ్యగా రిట్లు చెప్పియున్నారు. .* కృషదేనరాయ లొకరేయి యంతి పురమున నిజకాంతయగు తిరుమలదేవితో నేకాంతంబుననుండుకజి నానతి యశని దెసం గొండొక (ప్రణయావరాధము. గావింపగా నమ్మహీపతి కుపితుడైలేచి చని, నమ్మగువ మొగంబు జూడపండెనట ,., (చూ. పారి. పరిమళోల్లాసవ్యాఖ్యాసము, పీరిక, పు. 6]

క్‌ (శ్రీకృష్ణ చేవలాయలు = మొదటి భాగము కి, శే దూపి రామమూ శ్రిశాస్తీగో రిట్లు బ్రాసియున్నారు.. +* శ్రీకష్తదేనే రాయలు తన సతియగు తిరుమలదేవి తనదెస నొందొక (వణయాసరాధము నావంస నమ్మవీజాని యమ్మగువ మోముంజూడక నాబగోలె గోపొవిష్టుడ్రైయుండెను -- 77 గదూ. పారి సుర భివ్యాఖ్యానము. పీఠిక పు 1] రాయలు కుపికుడగుటకు వేర్వేరు కారణములు వాడుకలోనికి వచ్చియున్ననుః వా రిరువురకు నంతఃపురమున నేదో యొక కారణమువలన నమనస్తాపము వచ్చి యుఎడుట' సొిజమని చెప్పవచ్చునుః నాటినుండి రాయబు తిరుమలదేవి మంధిరమునకురాకం ఏహరించుట కమ యాద్యానవనమునకు దోకు మాటలొడక యుండెనటి ప్రాణసదృజుందైన వళి తన శెంతొ చనవిచ్చిన పతిః తీరని కోర్కులతో దనతో గూడియాడుచుండిన పతి యి ట్లకారణముగ గువితుకై నందుల కామె వగల మిగుల బొగులసాగెనట. ఇది యా పట్టపుదేవేరికి మనో వేదన గలిగించినది. తన నిర్లోషిత్వమును రాయలకు విన్న వించినను (వయోజనము లేకపోయెనట, రాయలే తన సర్వస్వమని నమ్మియ.౦డిన యామె నిరంతరము చింత్యాగస్తయాయెనట. ఇదియొక శయ్యాగ్సుహ రహస్యము, ఒకరికిజెప్ప నీలుకొనిది. అట్లు చెప్పుకొనుట నాగరికతయుగాదు. సంసారముగుట్టు వ్యాధిరట్టుకథ!. కొని, అనుభవము; చాతుర్యముగల మధ్యవర్తి సాయములేక పోయినచో చిక్కు వీడదు. ఇట్లు దిక్కుతోపకు డినాననయైయుండిన యా మహారాణీ దీనవై ఖరిని గ్రహించిన ఆమె యరణపుకవియైన ముక్కుతిమ్మన ఆమెను సమీపించి; అనునయించి; దుఃఖమునకు గల కౌరణమును జప్పుమని యెంతయో (ప్రార్ఫించెను, తిమ్మన తన పుట్టింటినుండి వచ్చినవాడు: తన బాగోగుల నరయుట కైయున్నవాడు? "పెద్దవాడు. కొవున దనకు సంభవించిన కష్టము నాతనితో జెప్పుకొనెనటం తిరమలడేవి తెలియకటేసన యసరాధము కారణముగ రాయలకు గోవము వచ్చి, ఆత శామెయెథల మిగుల కారిన్యము వహించియుండెను. అసలు కథలోగల శత్యభామ తన కవమానము జరిగినదనుకొనుటిః కోపాచేశపరనశయగుట కృష్ణుని నిరదించుట, కోవగృహమున అలుకపొన్సుపై బరుండి దుఃభించుట మొదలగు విషయ ములనుబట్టీ అలోచించినథుడల రాయలకును తిరుమలదేవికీని గలిగిన మనస్తాపమును వేరొకవిధముగ గూడ (గ్రహింపవచ్చును.

కృష్ణ -చేవరాయల కుటుంబము ___ 1వ అధ్యాయము 47 శన న్వల్పావరాధమును క్షమించి రాయలు తనకు (బ్రసన్నుడగునేమో యని తిరుమలదేవి యొకటి రెండు దినములవరకు చూచియుండును. కాని; యెంతకును రాయలు ప్రసన్నుడు కౌకపోవుటతో నామెకు సయితము కోపమువచ్చినది, ఆమె సామాన్య కుటుంబమునుండివచ్చిన స్త్రీకాదు. తత్రియనంశమున బుట్టినది. అభిమానము నుగ్గుపాలుతో సంతరించుకొని పెరిగినది, తం(డ్రి యొక [ప్రముఖ రాష్ట్రమునకు పాల కుడు; మహావీరుడు. అన్నదమ్ములు పెక్కుమంది. వారుకూడ యోధులే. ఇట్లు పుట్టింటి సొధాగ్యము?ః గౌరవము; బలము గలది. కావున రాయల అలక్ష్యము? కారిన్యము తన ఆఅత్మగొరవమును కించపరచినదని అమె తలచియుండును. అది తనకొక గొప్ప అవమానముగ గూడ భావించీయుండును. రాయల దేవేరులలో " సీమెకు బత్యేఃమైన స్థానముః గౌరవము నుండెను, దీనినేకొటోలు తిమ్మకవి పరోక్ష ముగ నామెను మానవత్సి మహనీయ సౌభాగ్యవతి యని పర్టించెను, తిరుమలదేవికి గోపమువచ్చినది, అది 'హెచ్చినది. కుద కావేళరూపమును దాల్చినది, కొని, రాయల యెడబాటును సహింపలేకపోయినది. కోపముతోబాటు విరహ మామె మనస్సును గలచివై చినది. కోపా వేళశముతోనుండిన ఆమె ఉ స్వరూపమును తిమ్మన * (వ్రేటువడ్డ యురగాంగనయుంబలెః నేయివోయ భగ్గునదరికొన్న థీషణహూకాళనకీలయనంగ... ౫ యని వర్మించెను. మితిమీరిన కోపమువలన నామెకు తారతమ్యజ్ఞానము నశించినది. రాయలవంళమును; ఆకని గుణములను కఠినముగ దూషించినది, అది స్త్రీ సహజము, ఇంతటితో నామెకోప ముషళమింపలేదు. నగలుతివి విసరివై చినది? తలకు వాసెనకటు గట్టుకొన్నది.. చాల చీకటిగనున్న కోవగృహములోనికిటోయి మంచముపైబరుండి కోపము విరహ వేదన తన్నుగాపిబెట్టగా పొరలసాగినది, ఇట్టిదృళ్యములను తిమ్మకవి ఆ రాజాంతఃపుక ములో బెక్కుసార్లు చూచియుండినవాడు. ఆందువల్లనే ఆ నన్ని వే? ములను పూన గుచ్చినట్లు వర్ణించెను, తిరుమలదేవి విషయమేయేల? సామాన్యముగ స్రీలకు గోపమువచ్చినపుడు: తలనొప్పియని; తలపు గుడ్డకట్టికొని పరుండి దుఃఖించుట సర్వసామాన్యమైన విషయమే, ఎంతకోవమువచ్చినను మగవారి ఆగ్రహము సొాధారణముగ క్షణికము, చాలకాలముండమ.. కొని, స్త్రీలవిషయ మట్టిదికొదు. తమపంతము నెర'వేరువరకు పట్టుదల గలిగిముందురు. రాయలు రసికుడుగాన త్వరలోనే తనతస్పును (గ్రహించి ఆమెయెక ప్రశన్నుడగుటకు సుముఖుడుగ నుండియుండును, ఆమెకును లోలోపల నాశయుండును ప్రణయకోపము విచిక్రమైనది.

ఉం (శ్రీకృష్ణ చేవరాయలు __ మొవటి భాగము ఇ ట్లారాజదంపతులమధ్య యేర్పడిన క్లిష్టవరిస్థికిని తిమ్మకవి గహించిను. ఆతడు రాయల కెంక నన్నిహితుడై నను; ఈ విషయము. నాతనితో ప్రస్తావించి? బాహాటముగ హితముచెప్పుటకో, మందలించుటకో వీలుకాదు. అటులే తిరుమలదేవికిని జెప్పుటకును. వీలుకాకయుండవచ్చును. కావున పరోక్షముగా? నాగరికపద్దతిలో పారిరుపురు తమ తప్పులను (గ్రహించి మరల యధాపూర్వముగా కలపిమెలసి యుండునట్లు చేయవలయునని ఆ కవీంద్రుడు నిశ్చయించుకొనియండవచ్చును. అబ్బు జేయుటకు మార్ష మన్వేషించెను. రాయలవంటి విద్యానిధి రసికుడగువాని కొక రమణీయమైన రచనద్వారా యౌ కార్యమును నెరవేర్పు నిశ్చయించుకొనియుండును. మహాకవికాన నా సందర్భమున కన్నివిధములదగిన పారిజాతావహరణ ప్పరాణగాద అతని జ్ఞప్పికి వచ్చినది. ఆతడు గమ్మత్తుగా ప్రబంధరచనకు బూనుకొనెను.

ఆ కథయందలి సత్యా - కృష్ణుల ప్రణయకలహమును గడు మనోహరముగ వరించి ఆ కలహము తీరిన విధానమును జెప్పి? (ప్రస్తుత మేర్ప్చడియుండిన చిక్కును దొలగించుటకు మార్గమును సూచించెను. కాంతాసమ్మితమగు నా కౌవ్యమందలి కథ, తిమ్మన సహృదయ హృదయంగమమగురచన, రాయల రపికత; వీనియన్నిటికంటె తన (పేయసినుండి గలిగియుండిన యెశచాటు గలిగించిన 'పెల్లగుమోహము మొదలగు నవి ఆ రాయలు తన పొరపాటును (గ్రహించునట్లు చేసెను. పురాణగాధలో కృష్ణుడు తన (పేయసియగు సత్యభామ తనకు ఉద్దేశపూర్వకముగా గావించిన అవమానమును; ఆవమానమనిగాక, ప్రణయాపరాధమసిగాక తనకు లభించిన ప్రణయానుగ్రహముగ (హించెనను విషయమును సూత్మగ్రాహియగు రాయలు (గ్రహించెను. తిమ్మనకవి రచనలో పృరాణపాత్రలు నామమాత్రములుగా నున్నవనియు; నాతడు పరోక్షముగా తన్ను తన రాణిని తమ కలహమునే వర్జ్మించెననియు రాయలు (గ్రహించియుండును. సత్యభామ యుద్దేశపూర్వకముగా దన్నవమానపరిచినదాని నే కృష్ణునంతటివాడు సరకు గొనక సర్దకొనగా తన (గ్రేయసియగు తిరుమలదేవి తెలియకజేసిన అవమానమును కృమించుట న్యాయమని రాయలు (గ్రహించియుండును. ఇట్లు ప్రణయకలహము (వశయకలవాముగా మ్రారుటను తప్పించి? తిమ్మన ఆ (ప్రణయజీవులను మరల

గలిపివేసెను, (ప్రణయకలవాస్వభావమును మహాకవృలు క్రీ శే. 'వేంకటపార్వతీశ్వర కవు లిట్లు వర్షి ంచియున్నారు.

కృష్ట చేవరాయల కుటుంబము _ వ అధ్యాయము త్తి “ పణయకోపంబు వై రకారణముగాదు, (పియలహృదయంబు పొషాణమయముగా మ.” పూజ్యులు: కివిశావిశారదులు, కీ శే, శ్రీ వేలూరి శివరామకాత్తిగా రిట్లు పర్టించియున్నారు. “*(ప్రణయకలవాము (ప్రేమయొక్క గొలుసుకట్టు... దానిలో కాలాక్షరములు కానరావు అది అజాయుద్ధమే యగుగాక. మేఘగర్జనవలే భయంకర మది. అది అద్వ్వైళమునందు వర్యవసించుద్వైతము. దీని కొలిమిలో గరళము కరిగి కరిగి అమృతమగును ” చూ. అంతర్నాటకము]. (పజయకోనము దాని న్వభానన్యు దాని సహజపరిణామము మొదలగు విషయములు రాయలనొటి (ప్రబంధ యుగకవులలో న్యగగణ్యులైన ముక్కుతిన్మునః మరియు 'షెద్టనాదములకు గొట్టినపిండి మొదటి అధ్యాయము _ శ్రకరణము 8 అమ్మ దెచ్చినక వ్‌ “ అమ్మదెచ్చినకవి * అనుమాట ఆంధ్రసాహిత్యములో నొక విళష్టస్థానము న్నాకమించుకొనియున్నది. ఇది (క్రమక్రమముగా నొక చక్కని సామెతగా రూపొందుచు సచ్చినదని చెప్పవచ్చును, అన్నిసామెతలకువలెనే దీనికిని నొక కారణము; వృాదయ రంజకమైన సందర్భము గలదు. జాతిజీవితములో వివిధరంగములకు గల నానుడుల వలెనే ఇదిసాహిశ్యరంగమునకు సంబంధించియున్నది. ఇట్టీసామెళ మరి యేసాహిత్య ములోను నున్నట్లు నాకు చెలియమ సంన్కృకసాహిక్యచరిత్రలో సిట్టిది గలదేమో తెలిసికొనవలయునని, కొందలు సుప్రసిద్ధ సంస్కృత పండితులకు ద్రానినాను, కాన్సి వారినుండి యెట్టి (స్రత్యుత్తరము రాలేదు, కావును నిది ఆంధ్రసాహిళ్యచరిత్రమునకే పరిమితమైన విషయమని చెవ్చవచ్చును. ముక్కుతిన్మునకు * అమ్మ దెర్బినకవి *” యను ేరువచ్చినది, అతడు రాయల ఆ(గ్రమహిషిమైన జిరునములదేవమ్మతో అరణప్పకవిగా విజయనగర రాజాంతఃపురము నకు పచ్చివంయవలన నతని కీ నామధేయమునల్షినడి. అడుపిల్ల లను అత్తహారిండ్లకు 7 య బంపునపుడు తలిదండ్రులు కొన్ని వ స్తుపులనిచ్చి సంపుట తరతరాల వాడుక, ఈలిదదడ్రులు మహాధనవంతులగనో, రాజులుగనో యుండినపక్షమున గొప్పవిలవగత £ దె?

షం (శ్రీశృన్మ చేవరాయలు ఎ మొవటి భాగము వస్తువాహనముఅనిచ్చి పంపుచుండిరి, వారు చకవ ర్తులయినపక్షమున వారిచ్చిపంపు అరణములకు మేకయుండదు. ఇది భారతదేశమున తరతరాలుగా వచ్చుచున్న సువం[పదాయము, మనుచరిక్రలో ఇందీవరాక్షుడు తన కూతు ర్తెన మనోరమను అత్తవారింటికి బంపినపు డొనంగిన నిస్తులవ స్తువాహనములను పరిచారికొజనంబులను నెంతో వైభవ ముగా 'పెన్టనకవి వర్షించినాడు. ఇది రాయలు తన కుమా ర్తెయయిన తిరుమలాంబను అళియరామరాయలకిచ్చి పెండ్సిగావించిః ఆమెను ఆరవీటిపురములోని అత్తవారింటికి బంపినపు డొనంగినవియై యుండును. కన్యలనిచ్చువారు 'పెక్కువిధము లైన కొనుకలిచ్చి పంపుదురు. కానిః శ్రీరంగ పట్టణపాలకు డైన వీకయ్యవలె తనకూతురువెంట నొకకవిని బింపినట్లు మరేతం(డ్రియు బంపలేదు, తిరుమలదేవివల, యే యాడుపడుచును అత్తవారింటికేగినపు దొకకవిని వెంటపిలుచుకొనిపోయినట్లు తెలియదు. ఒక యుదాహరణమును జూడుడు. రామా యణములో జనకమహారాజు తనకుమా ర్తెలకు అమూల్యములైన ఎన్నోోకానుకలనిచ్చి పంపినట్లు వాల్మీకిమహర్షి చెప్పియున్నాడు. ఆ వివరము లిట్లున్నవి. “... పిదప నా విదేహరాజు కూతులకు అరణమను మిక్కలి యిచ్చువా డై అనేకలక్షల గోవులను, 'బెక్కులక్షల మేలుకంబళములను మంచిరూపుగలిగి చక్కగా నలంకరింసదిడియున్న రథగజకుర గపదాతులను, మిక్కిలి మేలైన దాసదాసీజనంబులను, వారికి నొసంగెను. మజణీయు నా మహీపతి మిక్కిలి సంకుష్టం డై 'పెష్య్తూలక్షల 'వెండి బంగారు నాణిము లను; ముత్తైములను, బవడములను కన్యాధనముగా నిచ్చెను. ఇ ట్లపార ధనమునిచ్చి రాజుచే సెలవుపుచ్చుకొని యౌ మిథిలాధీశుడు నిజస్థానమగు మిథిలను టద్రివేంచిను... ? [చూ. శ్రీమద్రామాయణము _ వచనము _ బాలకాండము, దేవరాజునుధీమణి ప్రజీతము.] జనకమహారా జెన్నోకాగుకలను తన తనయ కొనంగెను. కాని అమెచెంటి నొక కవినికొని. పండిత్తునికాని వంసినట్లు. చెప్పబడలేదు, అట్లుకొకః తిరుమల దేవి యొక మంచికవిని “పుట్టింటినుండి మెట్టినింటికి పెలుడుకొని వచ్చినది. ఆమెవెంట అరణప్పకవిగ్నా' నేగినపకమున దనకు మహారాణి గారవాదరములు లభించుపేకొకం

కృష్ణ 'చేవరాయల కుటుంబము ___ 1వ అధ్యాయము 5% తద్వారా రాయల (ప్రత్యేకాథిమానము, మరియు నాతని యాస్టానములో దనకు ప్రముఖ స్థానము అభింపగలదని తలంచి, తిమ్మకవియు నామెవెంట విజయనగరమ.నకు టోవుటకు సమ్మతించియుండును. ఇంకేకాకు తనళండ్రి మరియ దనమేనమామ రాయలకండడ్రియైన నరసనాయకుని అఆస్టానకవులు, నా రిరువురు యవరాయలకు దెలిపియుండినవారు. కావున) తాను సయితము రాయల యాస్థ్టానకవి కొవలయునను కోరిక తిమ్మకవి సృదయాంతరాళములోనుండి యుండును.

తన రనహృదయము నొకర్షించిన 'ప్రాయంపుటాలు, నంగీత సాహిత్య సంస్కారముగలదియగు తిరుమలదేవి వస్తువాహనములతో నేకాకు తనతండ్రి ఆస్థాన ముఖ్యకపుల కుటుంబనులోనివాడును? తాను బాల్యమునుండియు నెరిగియుండినవాడును నగు కవిని తనవెంట దెచ్చినపుడు తన హృదయేశ్వరియగు నామెపట్ల యెట్టి గౌరవ భావము, అనన్యమైన్యపేమ యేర్చడియండునో నహృదయులగు చదునరు లూహించు కొనవచ్చును. ఎట్టివ్యారైనను సతీవణి చతురతక్ప గరగిపోదురు. తిరుమలదేవి తన మలయకూట[పాసాదములో, తిమ్మకవి సహాయముతో రనమయ సాహిత్యచర్చలు:ః సమస్యాపూరణములు, గవిశావినోదము లెన్నియో జరిపియుండును. ఆ య ఈ పురములో పృటపుటనైన కూలంకష చాటువులతో, ఛలాలావములతో: మాటకారి తనంబుల కడు చాతుర్యమునెజపి) మన్వంపు వాతేజలువిన్వనవ్వుజవ్వనులను తిమ్మకవీంద్రుడు తన ముద్దుకవితలతో మురిషించియుండును,

రాయలు తిరుములదేవి అంఈఃపకమున నున్నపుడు తిమ్మకవిని 'పేకుతో బిలువకః అనగా; “ఏమండీ తిన్ముకవిగారు ” అన్సి పిలువక * ఏమండీ అమ్మ దెన్నిన కవిగారు” అని ఆప్యాయముగ పిలిచియుడును, సొపితీసమరాంగణ సార్వభౌము డా కవిని అట్లు పిలుచుట తిరుమలదేవికాక్ష ప్రత్యేక గౌరవమును; గర్వమును, సంతోషమును గలిగించియుండును.. గ్రాయ లావిధముగ- పిలుచుటవల్ల ఆంతఃపురము లోని తక్కిన స్త్రీ పురమలందరు తిమ్మకవిని ఆలాగే పిలిచియందురు,. ౭ది యా కవికొక మారుసేరుగ నేర్పడియుండ్సును, ఈ వాడుక బలమునుబిట్టియే కాటోలు రాయ లా పేరును తుదకు (గంథస్థముక్రూడ్త న్లానరించెను.

ఆత డాముక్త మాల్యద్హో నా. గ యోగించెను. ఈ (గ్రంథములో. రాయలు గ్ల మసవాప్యని కథను ల ఈ కథకు

టీ (వం *... ఎటు |. షో న ల] ౮ . ళో

ర్‌లె (భీకృన్ణచేవరాయలు ___ మొదటి భాగము సంబంధించిన పొండ్యరాజు శ్రైవుడు. అందువలన నాతనిని వైషస్ణవునిగా మార్చివేయు టకు ఆ యాచార్వ్యుడు పాండ్యరాజుల రాజధానిమైన మధురకు వచ్చును, అదృష్టవళ మున నా రాజుభార్య విష్ణుభక్తురాలు, ఇది ఆకని కెంతో అనుకూలమైనది. తాను వచ్చిన వృత్తాంతము నా రాణికి విన్నవించెను. ఆమె పిఫారసు మూలమున యామునాచార్యడు రాజాస్థానమునకు పచ్చును. పొండ్యుని సభలో _శెవపండితులకును యామునాచార్యునకును వాదము (ప్రారంభమగుటకుముందు రొజా వైష్టవ,బహ్మచారిని -హెచ్చరించును. “వాదమున పరాజితుడవైతివేని మొక్లోయన్నను వదలక పట్టి లింగమును నీ మెడలో గట్టించి పంపెదను? విచారించి మాటలాడుము” అని జెదరించెను. ఆ పటువు భయపడకు “ ఓ రాజూ! నన్ను అమ్మదెచ్చిన విద్వాంసుడని కనికరింపవద్దు. ఒకవేళ నేను ఓడిపోయిన నీ యిష్టమువచ్చినట్లు చేయవచ్చును ౫ అని (ప్రత్యుత్తరమిచ్చెను, ఆకని (ప్రత్యుత్తర మిట్లున్నది. గీ॥ “* పంతమైనను గానిమ్ము _ పార్టి వేంద్ర యుక్తులను నిగ్రహాస్టాన = మొదవెనేని యమ్మ దెచ్చినవిద్వాంసు _- డన(గవలవ దెట్లుగావింపవలయు _ నట్లట్లుచేయు. ”” (చూ. ఆము, ఆ, 4, ప, ౪] తా ననుదినము తీరుమలదేవి ఆంతఈపురోములో దిమ్మకవిని * అమ్మ దెచ్చిన కవి* యని పిలిచి పిలిచి వాడుకయైయుండినందునలన రాయ లా వొడుకబలముతో అ మాటను యామునాచార్యునకు సందర్భమునకు దగినందున నుసయోగించి తన సమయస్ఫూర్ర్తిని, రసజ్ఞతను; కవితాదాతుక్యమును నెలపెను. యామునాబార్యుడు సండిళుడు, ఆతడు రాజనభలో తన వేదాంతళాస్త్రపాండిత్యమును జూప్పట ౩ై వచ్చెను. గ ఇక్కుడ్‌ * అమ్మబెద్బిన విద్వోంసుడో ౫ నగా పాండ్య రాజు ఫార్య ైవమకస్థులతో కఠ్యవిషయములందు వాదున రాజసగన బెచ్చిన విద్వాంసుడని యర్తను, థి ఆము క్ర్రమౌల్యడట వ్యాఖ్యూవములు (వానీనవోరిలో కీ శే వాబిళ్లు రామ స్య్వామిళాస్త్రులు * అమ్మరావించిన పండితుడు ” అని స్పష్టముగా జెప్పియున్నారుం

కృష్ణ చేవరాయల కుటుంబము ___ 1వ అధ్యాయము క్‌8 అందువలన కృష్ణరాయ లాతనిస్సీ "* అమ్మదెచ్చిన విద్వాంసు ౫ డ్రని చెప్పెను. కాని తిమ్మన యొకకవి కాను * అమ్మదెచ్చినకవి” అనెను.

ఇట్లు తిరుమలదేవి అంతపురమున కేనలము వా(గూనముగానుండిన యామాటను రాయలు (గ్రంథస్థమొనరించెను. ఏ సుముహూర్తమున నీ మణిపూసవంటి ఆ మాట రాయల అమృతరసనమునుండి వెలువడెనో తుదకది ఒక రమణీయమైన సామెతగా ఆంధ్రసారన్వతప్రపంచమున సుస్థిరముగా నెలకొనెను, రాయల భునన' విజయవిద్వత్సభాభవనమునకు తిరుమలడేవి సమర్పించిన అమూల్యమైన కానుక ముక్కుతిమ్మన,

ఈ యుదాహరణమునుబట్టియేకాటో ౨ థ్రీ ఆరుద్రగారు * ఆరోజులలో రాజనభ అలో ఆమ్మ దెచ్చిన విద్వాంనులని ఉండేవారు కాటోలు.” అని (వ్రాసియున్నారు, (చూ. సమగ్రాంధ్రసాహిత్యము. భాగ. , పుట, 117]

(శ్రీ ఆరు ద్రగారే మరియొకచోట * ముక్కుతిమ్మనగారు రాయలవారి కొలువు కూటములో ॥ అమ్మదెచ్చిన విద్వాంసులే క అన్న వ్రకికి ఉందిం తిమ్మనగారు తిరువ ల 'దేవితెచ్చిన కఫీశ్వరులనడంకన్న - చిన్నాదేవిమెచ్చిన సాహిత్యబంధుపు అనడాసిశే ఆస్కారం కనబడకాయి ” అని వ్రాసియున్నారు.

కాని, ఆరుద్రగారు ఆ అస్కార మేదో చెవ్పలేదు. ఒకవేళ ముక్కుతిమ్మన చిన్నాదేవి దెచ్చిన ఆరణప్పకవియని వారు తలంచినారో యేమో* కాని అట్లు, చెప్పుట కాధారము లింతవరకు దొరకలేదు. చిన్నాదేవి ముక్కుజిమ్మునకవిని తప్పక గౌరవించి అదరించినడి,. కాని * తిరుమలగదేవితెచ్చిన కచీశ్వరులనడంకన్న” అని చెప్పుట కాధారములేదు. అది కేవల మూహాగానమే యగుచున్నదనవచ్చును. [క్రీ శ, 1598 వ సంవత్సరమున రాయలు గయలో చేయించిన శాననమందు సయితము “* తిరుమల దేవీవల్లభ 1” యను; తిరుములదేవిని నర్షించిన సద్యమున్నదేకాని; చిన్నాదేవ వర్షనగల * శ్రీ వేంకటగిరివల్లభ” యను పద్యములేదు. కాన, తిరుమలదేవికిన్సి ముక్కుతిమ్మనకవికిని మధ్యనే సాహిత్యబంధుత్వముః అభిమానము; గౌరవము యెక్కువగ నుండెననుటను దక్కువవరచుటకు వీలుగాదు. అది అనవసరముకూడ,

క్‌ శ్రీకృష్ణ చేవరాయలు ___. మొదటి భాగము

నుష్కతిమ్మన రాయల ఆంఈపురములోనికి యేచ్చగా పోవుటకును? వచ్చుటకును; అచ్చటివారితో చనవుగా మాటలాడుటకును సానధానముగ నుండుటకును పీలుగలిగియంజేను. ఇంతేకాక రాయలు తిరునులడేవి యంతఃపురోద్యానవనములో విహరించునపుడు, ఆ యుద్యానవనములోని మణిమందిరముటో వారు నెత్తములాడు నపుడు తిమ్మకవి యచ్చటనుండి వారిని తన చతురకవితలచేత సంతోషసరచి యుండును. తిరుమలదేవి మందిరములో నికివలెనే ఆతడు చిన్నాదేవిభననమునకునుం తక్కిన రాణుల మందిరములకును పోయివనచ్చుచుండినందున అ యంత$పురములళో జరుగు విషయములను దెలిసికొనుటకును: ఆ యా రాణుల జీవితవివానములను, వారి చెలిక త్తైలు మొదలగువారు మెలగుచుండిన విధములను, రాజాంఈఃప్తర రహస్యము లనుః సమస్యలను; అచ్చటి శృంగారమయ జీవితములను కుజ్జముగా (గ్రహించుటకు పీలుండెను,

రాయల ఆస్థానములో నొళ "ఫిద్దనకుదప్పుః తక్కినవారి కెవ్వరికిట్టి యవకాళ ముండలేదు, మనుచరిత్రములో పెద్దనచెప్పియుండు పద్యములనుండి ఆత డొ౭ట్‌ రెండుసార్లు తిరుమలదేవి మందిరమునకేగి యుండెనని తెలియుచున్నది. కాని ముక్కుళిన్మున విషయమువేరు. ఆతడు రాయల అంతరంగపరివారములో నొకడు. అంతఃప్పరపరినారములో నొక్రభాగము, ఈ విషయమునుగురించిః కీ "కే. ఆచార్య పెంగళి లక్మీకొంతంకవిగా రిట్లు చెప్పియున్నారు. ౪ అల్లసొని పెద్దన రాయల అస్టాన మున ఆ(గపూజలందగా, అయ్యెడ నేకాకం అంతఃపురమునను చనవులందినవాడు తిమ్మనం చనపుబలిమినే యీ కవితల్లజాడు తన కృతికన్యను [పారిజాతాపహరణము] అడుగకయే రాయలకిచ్చెను =. 7” (చూ. గౌతమవ్యాసముబు. పు, 8 .

ఈ కారణములనుఐటీయే తక్కి-చకవు లెవ్వరికిని తెలియని రాయల అంతః పురమునకు సందింధించిన వీషయములను గొన్నింటినిి తిన్మున కన్నులకు గట్టినట్లు వర్షించినాడు. ముక్కుతిన్మున కవియన్నప్పు డళడు (వ్రాసిన పారిణాతాపహరణ (గంథము మనస్ఫురణకు వచ్చును. కాని, * అమ్మదెచ్చినకని ” యన్నమాట చెని సోకినంతనే రాయలు) తిరునులదేవి మరియు వారి ప్రజయళలసాను ఆ కలహమును తిమ్మన తీర్చినవిధము మొదలగు 'పెక్కువిషయములు మనో నేత్రములయెనమట సాక్షొత్కరించి మనహృదయను లను రసస్లావిత మొనర్భును,

కృష్ణ చేవరాయల కుటుంబము .__ 1వ అధ్యాయము కఫ్‌ మొదటి అధ్యాయము = ప్రకరణము 9 తిరుములదేవి దైవభక్తి కృష్ణరాయలవలెనే ఆయన పట్టమహిషియైన తిరుమలదేని సయికము దైవ భక్తురాలు, ఏడుకొండలస్వామిమీద అనన్యమైన భక్తి తాత్పర్యములు గలదియని శాననాధారములనుండి తెలియుదున్నది, ఆమె రాయలతో 'పెక్కుసార్లు తిరుమలశేగి। స్వామివిసేవించి. అమూల్యములై న కానుకలను సమర్పించెను. ఇంకేకక భ ర్త వెంబడి యుద్దభూములకేగియండినప్పు డా యా క్షేత్రములలో నతనితోబాటు కాను నయితము 'పెక్కుదేవుళ్లను దర్శించి? 'సేవించి, వ్రైంకర్యములగావించి శ్రీళోకమున కొదర్శప్రాయురా అయ్యెను. "తన తొలిస్త్రీసంతానమునకు * తిరుములాంబ ” యనియు; తన కుమారునకు * తిరుమలదేవరాయలు ” అనియు నామకరణములొనర్చి తన ఆంత: పస్పరమును తిరు మలమయమొనర్చెను రాయలు తిరుమలకు ఏడుతడవలుపోయి స్వామిని 'సేవించెను.. తిరుములదేవి నాలుగుతడవలు రాయలతో వెళ్సియండెను, ఒక్కా-క్క-సారియు. నా మగావించిన శే9కర్యమును రాయలు శాననస్థమొనరించెను. ఆ వివరము లిట్లున్నవి. రా తిరుమలకు తొలియా(త తిరుమలదేవి తొలిసారిగా రాయలతో శా శం 1484 అంగిరస నంవత్సర ఫొల్లుణ పు. పసంవమి (8 శు 1021618] నాడు తిరుములకేగియుండెను. ఆ సమయ మున మొట్టమొదటిసారిగ స్వామీ దివ్యమం గళరూపమునుగాంచి అమందానందము నొందెను. క్షైంకర్యము గావించెను. రాయణ దీవిని శాననస్థ _మొనరించెను, ఈ శాస.ము 'మొదటి.ప్రాకారముకో నుత్తరపువైపుగల రాశిమీదనున్నదడి. శీ 4 శుభమస్తు, స్వప్తిశ్రీ విజయాభ్యుదయ శాలివాహనళక వరుషాలు ౧౪౭౪ మీదనడచే అంగిరస సంవత్సర 2 ఫాళ్షిణ శు. ౫ లు శ్రీమన్‌ మహారాజాధిరాజి రాజసరమేళశ్వర శ్రీ పీర 'ప్రతావ శ్రీ వీర క్రిష్ట్టాయమహా శ. రాయలదేవులు తిరుమలంమ్మదేవులు తిరువేంగళనాథదేవునికి ఆసనాల వై వేదృం అవసరానకుపై

సథ శ్రీకృష్ణ చేవరాయలు _- మొదటే భాగము శ. డిగిన్నె ౧ టికి తూకొలు 98౪ వరిమ?ాలు పైడికట్టి ౧ టికి తూకొాలు ౧౦ 6. న్ని తమ వభయముగాను నమప్పిళ౯ంచ నవధరించిరి ” [చూ- తిరుమలదేవాలయ శాసనములు, నంపుట 8. సంఖ్య 61, పుటి. 1!) (దీని ఆంగ్లతర్జుమ)) అమజా 1 కం బ్రంంకైంంం81 మే! 0% ౪16 5610 రేజైూ 0 [౭ 2185. [0యటుేక్రైంక 0£ 008 20000 ౦కి పేలేకంంణ 2 309 7682 మీమక్ర 2 (తంజ్రుజజ) మటంలు212కేంళణ0ముక యుం82. 05 మరం జ2మం) 260108] క న మ! ఇజం 020% జ బ్రైూ680ఏ265 56 రాషంళంకక్షు180660ఇ (వవ్‌ ఇ0:ీ206092). ఇ 8014 662 కంప ఆకొలగవిక్ర బట, ఇాంప్రిక్న[ంర్రై. త7ఉ. (62169) ఇంతే 8 శక్రం 1600 002 ప౭0వ%క్ర కళముం63 ఇాం!క్ష0198 10 (19159) 2 గతం 13 9288 186 మలియ్యాత

తికుమలడేవి రాయలవెంట భావసంవత్సర అషాఢ శు 115 నాడు [క్రీ ఈ, 67.1314) మరల తిరునులశేగి, స్వామిని సేవించి అమూల్యముల్లైన కానుక అర్చించెను. ఆ యాత్ర వివరము లిట్లున్నపి.

ఆ స్య ప్విశ్రీ జయాభ్యుదయ శాలివాహన శకవషజణాంబులు ౧౪౭౬ చని మీంద నగచె భావసంవత్పర అషాడు శుణ౧౫గు (శ్రీమన్మ హారాజాధి రాజు రాజసర మేళ్వర శ్రీ వీరవ్రతావ (శ్రీ వీకకృష్ణదేవమహారాయలు (ప్రతావర్యుద్రజగపతి మీందను దండ్లు విచ్చేసి (ప్రకాపరుద్రగజవతిని కొండ వీడుదనకను విరుగంటొడిచి ఉదయగిరి దుగకా మున్ను కైకొని. తిరిగి విజయనగరం రాజధానికి విచ్చేస్తున్ను చిరు వేంగళనాథున దరశినానకు తిరుములమీదికి విచ్చేపినప్పుడు [క్రిష్ణ దేవమహారాయల

2 చేవుణ తిరుమలదేవమ్మంగారు. తిరువేంగళనాథదేవునికి వ్యత్రాలు ౧౨ మాణిక్యాలు ౮౫ ముత్యాలు ఒ౬ నహితంగాను దూంకాలు ఎఎ 4 [ను] నమపికాం చిన సరపదకం ౧ తమ ఉభయంగాను దేవునికి దిన ౧కి ఆరగించ్చే అమృతపడి నైవేద్యం పట్ల ౫ అక్కాలపాయసం మండ్డ ౧ అప్ప పడి ౧ న్ని సోపస్కర సహితంగాను ప్రతిదినమున్ను దేవుండు ఆరగించి. అట్టుగొను కట్టడదేశి తథాతిధి

కృష్ణ చేవరాయల కుటుంబము -___ 1వ అధ్యాయము ర్‌ మన్వాది పుణ్యకాలఅమందు ధారాపూవజాకంగాను సమపి౯కంచినది చోళింగవరప్పట్టణం తోవి ఇరాళూరిగ్రామం ౧ ఈ (గ్రామమందుగల రొఖధాన్యాలు సవలమున్ను దేవుని (శీ భండారానకు రూప్పచేనుకొని దేవునికి దిన ౧ క ఆరగించె అమృతపడి నై వేద్య పశ్లెలు ౫ అక్యాలపాయసం మండె ౧ అవ్ప పడి ౧ ఈ మయాజదను అచంద్రాకణ న్థాయిగాను నడుషంగలవారు నిట్టవ౯విళశుక్కాడు (వ్రసాడ వశెం ౧ అక్కాళిమండె ౪ అప్ప (ప్రసొదాలు ౧ ఇందులోను తిరుపణి పిళంగారికి ప్రసాదం వళెం ౧ పాతిక పొయి కడమ తెరుసణి పిళంగారివళమై మాకు ధనుకాంగాను నత్రదబ్రాహ్మణ భోజనం 'పెస్టేయట్టుగాను కట్టడ చేసియిచ్చిన ధమకాళాసనం --. ” (చూ. తిరువతి దేవాలయ కాసనములు, నంప్పు 8, సంఖ్య 74. పుటి 170).

(డిని ఆంగ్ల తర్జుమ)

“నశ్‌జా 60006 06 7099ల! 08 10386467, 090సింతి ఇక శం. 5620 602023 028ీ0ఒు 0000క 6 1666 ముంజ తట (011 2001 తజ) 08 906 9206 రర 886 0న 06 ఉంపతరరి మయి 9 26 ల వజ 04౯945 ఇ. 16. 8222 2046 166,

మయుడు. వటరటజరని హల టబు జయుంంకళజిణ నొ సబుం2ం20% వశ 704 మఠంరంరేంళ ]కజరజకంూట శంం్‌ి్‌ జ 92094108 8840056 402 పజంటడం. 6జజైజంి మ!ంి6డి ఇపంం ము 6 967006 తం అఆ 8 29 మంకడిజళడిం. 68టై0ుండి. 616 10% 08 శిఖా ఇడి 00 ప 2260ల 60 ప15 బై. ఉెస్తాంజక8 94. 2 ₹88 60 కొటయులణ! €9మ 016, న అ:120001౯ 26960664 2 6%42 - పడడ2స400 (0006 పంతం 600262ఏసీక్ర 182 శ18మ006ే9, 85 10169, 98 యిజుజ183 2064 66 16519, ఇ1%0బ్రంళషేలు ఇాం!కగసంక్ర 22రో (13% జండె. కత. ఇతి 1మ26008 08 74668 ఓ ఇం న కలకి మం40000 91004098 0 కుంరడిరుణంరిడేజరు 00 06 పైంపజక&6100% 00 5 ఓ74220%40422. ఉటింలి ఇషడి 2 ఉ26. ప్రడణోట శం ఏ9 0కొంం6డ రజో థం 0007601220064్టా29 066 05 686 పం006 0 06 జడ ₹122086 పం001964. 10 జర ఉండి కడి ఘం 6 కొంయిప6 006156 23 103కి 28 620 మం00 24 116 వు 306

కవే --8

ళం శ్రీళృన్ణచేవరాయలు __ మొదటి భాగము 046 0£ 06 2602026109 0క%0068 1కే 0 మం 224602662౫ పే 400%4022262040 ఉవిడి 10 జర్రాజంక జం శం +ం €06 డ&ం102 ఇక 192 808276 ంయ ఇం 1 02% 08 బై?482460772 90411 08 డం19లుండ 60 0722247277 పై2ః?142. (051000 మ 60ఖుక్రం 08 606 ౨640116 ఇం మెంయైజటుంంల 01 06 6య్యి]ల) బుడ 1 యుండంలా. పై. ఉక02026264 ఇండి వేతి జలైయు. 9921. 08 అుగంతు 078 60 లు 004140 ఇ కులరిడ12 53పైతు?18684 ప 606 5జరె. 207702042012242 శయ. +06 02 ప096 08 72122224 - లశిం 6247. ము క మింంలూ ఈ018 66018 0 60256 ఇజం ఆవంంళ66త” [146 ఫె అ 160] మూడవయా(త శక సంవచ్చరము 1410 లకు సరియగు బహుధాన్య సంవత్సరముశ (అనగా క్రీ శ 18.10.1018] నామె. తిరుమల కేతెంచియండినట్లు తెలియుచున్నది. ఈ యాత్రనుగురించిన శాసనములు తిరుమలలో నింతవరకు లభింపలేదు. కాని, బళ్లారి బీజాల నుండు కమలాపురములో నాతడు వేయించిన యొక శాసనమునుండి యీ శు తెలియుచున్నది. ఆ సమయమున తిరుమలదేవి స్వామికి గావించిన తై0కర్యమెట్టిదో తెలియదు. అయినను లేకలేక దనకు స్వామికరుణవలన గలిగిన మగువకు ఆయువారోగ్యములు గలుగుటకు మొక్కుబడిని చెల్లించుటక్సై ఆమె డ్రి చిడమంకు వచ్చినట్లు తెలియచున్నది. అప్పటి కౌ శిశువునకు మూడునెలలు నిండి 0డెను.. అందువలన నా రాజదంపతులు తమ శికువుతో తిరుమలకేతెంచి గును స్వామిపాదముల్యమోలవుంచి, అతని కాయురారోగ్యముల నాసగుమని మని (ప్రాక్టించియుందురు. ఆ బాలునకు తిరుమలదేవరాయ లను పేరిడినట్లు తెలియు న్నది శఈ నాలుగవయాత్రనుగురించిన మరికొన్ని విషయములు తిరుమలదేవి సంతానము అన్న శ్‌ర్షి క్రింద చెప్పెదను. ఈ యాశ్రనుగురించి తిరుపతి దేవాలయ నివేవిక యిట్లు చెప్పుచున్నది, న. న. కన 72 యం జం సంయింక 10 ఏం 69? 01 1322 న గ లము 12 06 రంటజం లంక 0020 మంంజిడూం న న. ర్‌ం 05 ర0?00క్ర120ఏట2 ఇంట. పే. 860102 63660 ల్ని 1518 & 0. 61 మ్‌ 140, పయుడకపరుత, + ఈ 09 16 0 0660092 లలన అరు. కం ఇంం5 28 06 క్రయిక్ర 0 ఈ06

కృష్ణ చేవరాయల కుటుంబము _- 1వ అధ్యాయము ర్ట 2౫422272 డే. 80561 50006 104 00 016 మం 01 గాయ *12646ళజుటాత.. వెతఏ0మజలు. 5026 18 శం 949 శం 606 క 0£ షక 20ళ- 0002 300 10 609 7600 ఇ₹620 08 13 లక. మం మషకక్‌ జాం 188 పమంతేన్‌ ఈంజిటా. 018990 00% 006 బ్‌ 08 119 509, జలే 50 2569294 60 0505 ఏ5 28020102 జ యం 66 0 118 మ2టంం. ౮08 రమ?8ంక్ర2మ2502. 22కి ఫళంటం ₹18 ౨165589 000 606 జ. జమికి పై209పైఆ169 08 06 ఏ208 ఎం 06 1. మ మ. మం. పడక్రం. 1605). నాలుగవసారియా(త తిరుమలదేవి క్రీ శ. 12-2-1321 న శేదినాడు తిరునుల కేతెంచియుండెను. అఆఅసమయమున నామెయొక్కతెయే రాయలవెంబడి వచ్చియుండెనని తెలియచున్నదిః స్వామిని సేవించి శ్రైంకర్యములు గావించెను. రాయలు రాజనుహేం(ద్రనరమునుండి తన దేవేరులతో విజయనగరమునకు మరలివచ్చెను. ఆవల మరల తిరుమలకు త్రిరుమలదేవితో విచ్చేసెను.. ఆవివర మిట్లున్నది. **=+ విజయనగరానకు విచ్చేసి సామ్రాజ్యంచేస్తుంను మరింని విక్రమ సంవత్సర ఫాల్గుణ శుద్ద ౧౧ ఆనాండు తిరుమలమీదికివిచ్చేసి తిరు వేం గళనాథ- దేవని ద౯ంచి నవరత్న ఖచితమైన పీతాంబర ముంను ముత్యాలుంను మాణిక్యాలుంను పచ్చలుంను సిలాలుంను టాపించిన కుల్లావు అదిన్ని నవరత్న ఇచితమైన వింజొమరాలు శెండును సమపికాంచి తమ. దేప్పలు తిరుమల దేవంమ్మగారి చాతను నవరత్నాల పదకముంను సమపణణచేయించి యా "సేవ ఆచం ద్రాకకస్థాయిగాను నడవవలెనని యిచ్చిన ధమజణశాసనం ....” (చూ, తిరుపతి దేవాలయ శాసనములు, సంపు, 8. పుట, 180). (దీని త రమ) క ఇర్టణమ (060) 20ళ40006క €ం *సజబాబు6ట2 0110కు 606 షంక్రతింయు ; లర వంుకిటూ. [ాడా1581 త ఎం యక 6 1మయి జు కక 01 00 సకం శం! కంక 05 606 మం%60 41క49%, 6 690110 9022 ంటముణ 0216 * 719 ఈం మంటే! ౧008018 769య06క. ఒ 2002256002 (12094 91 01000) 56 ఇళ 06 110089 01 86018 3000265, * ప? (10). కండ 140 1 ఫంజేవు 0185, అముణకషేరెక ఇండ. 5200010603, జురు ళం టాటాలు (09 - 0198). 56% ఛాలమి 6 1ముడేక 0 క్ర609 తిండే జడ మం (1669. క 0004116671 26562096 ఇ పైడడటకం2 మ02గ6 1

60 (శ్రీకృష్ణ చేవరాయలు __ మొదటి భాగము వం పేసిరక 05 8500366 ఇర ఇ2జంకంత 025 0013 646 95811 08 6028000698 28 10౨8 &8 €%6 మంం% ఓం6ే 06 వరి 90190 అం". 186. లు 0. మక ఇం 2 బై. 16 162).

అమరేశ్వరాలయములో*

రాయలు కొండవీటిని జయించినపిదప తన దేవేరులతో అమరేశ్వరమున శేతెంచి అమరేశ్వరుని పూజించెను. తిరునులదేవియు స్వామిని సేవించి దానముల నొసగెను. ఆ వివరము లిట్టున్నవి.

• __.. పశ్చిమ బొలచందద్రమహాపా(తుడు వీరు మొదలైన పాత్ర సామంతు లాను మన్యవారినిస్నీ జీవ(గ్రాహొంగాను పట్టుకోని వారికి అభయదానమునుయిచ్చి ఛరణీకోట అమశేశ్వరానకు విచ్చేసి కృష్ణ వేజ్యానదీతీరమందు అమరేశ్వర దేవుని సన్నిధిని తులాపురుషదానమును శాయ నవధరించి తమ దేవున్ల చిన్నాదేనమ్మ తిరుమలదేవమ్మగారిచేతను మహాదానాలు శేయించ నవధరించి తిరిగి? విజయనగరానకు విచ్చేపి రత్నసింహాసనమునుండి సామ్రాజ్యంచేస్తున్ను ....” (చూ తిరుపతి దేవస్థా సీము శాసనములు. నంపు, 8. నంఖ్య, 76, పుట. 1723

(డిని ఆంగతర్లుము) ం ఖజి

క మడంంరరు. జ2య2కర2జ వ2పటలితటాణ. ఒంక. 06962 2242768003 (రయి), కిజిలిండే. ంయు. కపంటి పళ 2రిడే. ఫైళం060810క్ర శం 00420200 సం ముజాంంళ828ు మ 026 పైాంం00090 05 క్రంద గీంజాంక?జ2జ 00 109 పిజయెం.౦8 606 21762 మంకరి27091, 0200064. 2462207400 22%4647246 పుం! జడి 04063208 18 “26695 0100240671 ఇండ కుయుం2126671 60 అలం. ₹6%444%2686 (ఈ2620 కటకం) ఇతి 60తటూ 070 పజుడేకు 6000068 00 ఇసటాడితంిక్రజైణ, 00032166 690 )6961164 692006 ఏ216డే 000 మ19క్రణేంం ... ౫

శతం 9, వి. 5, 9. 1/4).

శ అమ లేశ్వరొాలయము గుంటూరుజిల్లాలో ఆమరావతిలో కృష్ణానది వడీ గట్టున నున్నది, "బెజవాడ యచ్చటికి తూర్చున 18 మెళ్ల్ళలోే నున్నది. అమరాక్షతి5 దవీణమున సమౌపమంటే ధరణికోట యున్నది

కృవ్ణచేవరాయల కుటుంబము .___ 1వ అధ్యాయము 61 అమశరేశ్వరములో తిరుమలదేవన్ముగారు స్వామికి “నప్తసాగర” మను దానమును గావించెనని తెలియుచున్నది. "... ఇంకే. 606 నొ౭లయంయండడ -- 26%6- దడ౫డ ళా గం0ం218669200లు2 10 000 2050006 0 క్రంతే చుుణం857454 ఇ కీంజుజళటకిన ఘు 9219 147 494 (ఆరాా7ారేరమర్‌ ఊఉ ఎట (16, ఆ 0. ౨. ౨. ౨. 206.

కృష్ణ్ణాయలు ఆఅమరేళశ్వరమునుండి విజయనగరమునకు మరలివచ్చిన మూడవ నాడు తిరు వేంగళనాధునికి కొన్నిదానములు చేసినట్లు తెలియుచున్నది, ఈ దానములు మూడవనాడు అనగా [క్రీ ఈ. 2540-1015 వ నాడు చేసినట్లు పై కానన సంపుటము చివ్చుచున్నది. (చూ, పుట. 1743. ఆతడు అమరేశ్వరములో నెన్నిదినములుండెనో తెలియదు, అతడు విజయనగరమునకు ఆనెల 22 న తేదినాడు మరలివచ్చెనని తెలియచున్నది, అందునలన అమరేశ్యరమునందు అక్టోబరు 20 నుండి 22 వరకు 'రండుదినము లుండెనని చెప్పవచ్చును.

రాజమహేందవరములో

కృష్ణరాయలు కళింగదేశమును జయించినపిదన క్రీ. ఈ, 1514 వ సంవత్సర మున రాజధానికి మరలిపోపుచు, మార్గమధ్యమున రాజమహేం([ద్రవరములో నాగి; కొంతకాల మచ్చటనుండెనని తెలియచున్నది. అ సమయమున నతని దేవేరులు తిరుమలదేపియు; చిన్నాదేవియ సనతనివెంబడి నుండిరని తెలియుచున్నది. రాజ మహేం్యద్రవరములో వారు దేవుళ్లను దర్శించి, 'సీవించి తైంకర్యములు చేయించినట్లు క్రింది శాననాధారమునుండి తెలియుచున్నది.

ఈ ,., ఇవి మొదలయిన తెలంగాణాఖ్యదుగాజాలు ఏకథధాటిని కైకొని పింహోద్రి పొట్నూరికి విచ్చేసి ఆక్కడను జయ స్తంభం'వే! మహాదానముంసు శాయనవధరించి తిరిగి రాజమ'హేందద్రవరానకు విచ్చేసి తమచివున చింనాదేవంమ తిరుమలదేవంనుం గారి చాతను మహాదానాలు శేయించ నవధరించి విజయనగరానకు విచ్చేపి స్వస్తిశ్రీ జయాభ్యుదయ శాలివాహన ళకవషజంబులు ౧౪:౮ అగునేటి ధాత సంవత్సర పుష్య శుద్ధ ౧౦ కు నాండు తిరుమలమీదికి విచ్చేసి... *” (చూ, తిరుపతి దేవస్థానము శాసన ముబు, సంపు, 0. సంఖ్య 10. ప్పటు 100],

692 (శ్రీక్నన్మచేవరాయలు ___ మొదటి భాగము (దని త రమ అల ఇంతే. 05007 శీయ[ం9568 12 కొం0్ర్రం - చళ్లు ₹605 16 నముకణడు? మంటడ7ళు బ23శండి జ కరము లై02! 1, 6047004 60 మ2)1జుడపేయడవ27222 శం. పైలంయ.. 2740062269, 126... 20228246420229 ఇైంపకంయుండ.. 7 ౧2608 00003166740002 విడే గాయము! 2డేంళజం0 84, ఇంళయయలడె శం. శస క్తూజరిడిక్రటుణ. ఖండ 09. వెరడిట,. క09 10 60 1002౯ రిక ౦క్‌ శమం 2కి 000808 08 606 226%2/2 మంం69, 10 006 630116. 62౯ ఉగడి రంల ఇట "609 9%2 క040, ఉి89, 10 2 7181 60 మయురణేణే .” 1డిం. గ ౨. శం, 101 8 9 182. రాయలు రాజమహేం[ద్రవరమునుండి దాతు సంవత్సర పుష్య కుద్ద దళమి శుక్రవారమునాడు (క్రీ, ఈ.-1.1.1517) వెనుదిరిగెననుటనుబిట్టి రాయలు క్రీ ఈ 1516వ సంవత్పరాంతముస రాజమహేం[ద్రనరమునకు వచ్చెననియుః నచ్చట కొంతకాల ముండిరవియు దెలియుచున్నది. కాని? ఆ (ప్రాచీనాంధ్ర నగరమున నత డేయే దేవా లయముల కేగియండెననుటను; మరియు నా యా ఆలయాలలో నాతడును, నతని నాణులును గావించిన సేవలు మొదలగువానివి గురించిన వివరము లింతవరకు దెలియ శాలేదు. ఎటులయినను శిరుములదేవి ఆ పురమునందలి _దేవుక్తీను 'పేవించెననియు, వచట (ప్రవహించు షావన్న గోదావరీ జలములలో స్నాననులొనర్చి; పవిత్రగాత్ర యయినదసియు ఇెప్పవచ్చును. సింహాభలదేవాలయమున కృష్ణదేవరాయలు క్రీ ఈ, 1510 వ సంవత్సరమున సంహాద్రికి విచ్చేసం (ఫ్రీ నారపింహస్వామిని 'సేవించెనని శొననములనుండి తెలియుచున్నది. ఆ సమయ మున తిరుమలదేవియు నాతని వెంటనుండి స్వామిని 'సేవించెనట "పెక్కు. అమూల్య మ్ములైన కౌనుకలు సమర్చించెనట. ఆ వివరములను రాయలు ళోసనస్ట్ర మొనరించెనని తెలియచున్నది. “న్వప్తగ్రీ జయాభ్యుదయ కాలీవోహాన శకవషకోంబులు ౧౪౩౮ అగునేటి ధాతు సంవత్సర చైత్ర బు, ౧౨ (క్రీ. శ 281516) నరాన నింహా(ద్రినాథుని చర్శించి .... తిరునులదేవమ్మగారి జేతను సమర్నించిన పదకం ౧ వరహాలు ౫౮2

కృష్ణ చేవరాయల కుటుంబము _ 1వ అధ్యాయము 68 ఇంతవట్టు సమర్పించిన ధమఃజశాసనం ....” [చూ డం హిందు శాననములు, సంపు, ఓ సంఖ్య. 6605).

కాంచీపురములో కృష్ణదేవరాయలు క్రీ. ఈ 1316 వ సంవత్సరమున వరదరాజస్వామి వనంతో త్సవమునకు తీరుమలదేవితో' కాంచీపురమునకు బోయియుండెనట. ఉత్సవవై భవమును తిలకించి స్వామివారి నిత్యక్రైంకర్యములకు పెష్కదానము లొనర్బెనట. తిరుమల 'దేవియు స్వామిని సేవించి చానము లొనర్బెనని తెలియుచున్నది, ఆ నమయమండదే ఆ రాజదంపతులు స్వామియెదట నిలదిడి మంగళహారతి కాంతిలో స్వామి దివ్య మంగళ విగ్రహమును దిలకించుచుండినపుడు తిరుమలదేవి సొందర్యమునుజూచి స్వామి భ్రాంతిగొనెనని వక్షస్థలాచార్యుని ల్లోకమునుండి తెలియుచున్నది, కాని? ఆ సమయమున నామె గావించిన క్రైంకర్యములను గురించిన వివరములు దెలియవు, తిరువజ్హామలతో

క్రీ. శ. 1310వ సంవత్సరమున పొట్టునూరులో విజయస్తంభమును నాటించిన పిదప కృష్ణరాయలు తన యిరువురు దేవేరులతో దక్షీజదేశమున తీర్థయా(శ్రలు గావించుటకు బయలుదేశెనట. సెక్కుక్షేత్రములను దర్శించి? స్వామిసేవల గావించుచు తిరువణ్ఞామల దివ్యక్షేత్రమున కేతెంచెనట. అవ్బట స్వామి అరుణాచలేశ్వరుడు. అమ్మవారు అపీఠకుబాంబ. ఈ పవిత్ర క్నేశ్రమునందు తిరుమలదేవియు స్వామిని "సేవించి? పసెష్క్టుదానము లొనర్చెనట.. ఇచ్చట రాయలు పదునొకొండు అంతస్థులు (212 అడుగుల ఎత్తు) గల మహాగోప్తరమును గట్టించెనని తెలియుచున్నది. అంకే కాక; తన ముఖ్యదేవేరియగు తిరుమలదేవి కోరిక_ననునరించి ఆమెపేరిట * తిరుముల దేవి సముద్రము” అను నొక నుందరము; మరియు విశాలమునైన తటాకమును నిర్మింసదేసెనట, ఆ దేవాలయములో గోపురము సమీపమున రాయల విగ్రహము చెక్కింపబిడియున్నదని చరిత్ర పరిశోధకులు చెప్పియున్నారు. తిరుములదేవి విగ్రహము

కూడ నున్నదేమో పరిశీలించి చూడవలసియున్నది.

“0౫9 0 06 ఉళటుకం 1450 60 06 ₹ంకంద్లా ఓ ఇజం 01

వట క515002869బబా2 ఖతి 06 9670221 పలుం?46ం09 మ9గేం స్త మ

64 శ్రీకృష్ణ చేవరాయలు _-- మొదటి భాగము 60 06 +0యిం16 6 6008000664 606 +0069494 223008 ఇ2062625ె, జ పే!్ర్ర 1286 09 ౨2006 1004042002 శీంం౫డ వొంం3ట22720 ల”. గరేరల గొంయర168. 08 వెతజరూజక జం - మ తంంం6 వెళ, 9, 209), తిరుమల దేవీపురములు రాయణు తన ప్రముఖ పట్టప్పు దేవేరియైన తిరుమలదేవి ేరిట కొన్ని ఆగ్ర హోరములను వేయించెనవి తెలియుచున్నది. ఈలాటి అ(గ్రహారములు ఆంధ్రూ కర్ణాట తమిళదేశములందున్నది, ఈ య్యగ్రహారములలో గొన్నింటిని దేవాలయములలో శైంకర్యముణ జరుగుటకొలకు 'వేయించెను. మజికొన్నింటిని వేదవేదాంగచేత్తలగు దొలగించి, వానికి తిరుమలదేవి నామధేయము నేర్పరచెను. ఈ య(గ్రహారము తామె కోరిక ననుకరించి 'వేయబడినవని తెలియుచున్నది. ఇంతేకాక ఆమె కొన్ని (గ్రామముల 'ేళ్ళేను మార్చక ఆలాగే దేవాలయ శై0కర్యముల కొనంగెనుం అశ్లేర్పడిన కొన్ని (గ్రామములను గురించి యిచ్చట సం[గ్రహముగ (వ్రాయచున్నాను. 1 క్రీ శ 1657వ సంవత్సరమున కాంచీపుర పరిసరములందుండిన “మసికుప్ప * యను [గ్రామమునకు * త్రిరున్లులదేవి పురము * అను (ప్రతినామమొసగి ఆ నగరమందుండిన క్రైనదేవాలయమగు వర్ణమానస్వామి ఆలయ ై0కర్యమునకు దానమొసగెనని తెలియుచున్నది. కృష్ణదేవరాయలు సర్వమతములపట్ల సహనము? ఆదరము గలిగియండెనని మనకు తెలియను. పై వివరములనుండి తిరుమలదేవి సయితము మతసహనము, భ క్తి గలిగియండెనని చెప్పవచ్చును, గయాక్షేతములో తిరుమలచ్చేవి ॥ ఉ తృరదేశములోని వీహారురాష్ట్రమునకు జెందిన గయామండలములో ఫల్గునదీ కక (ప్రావీన హైందవ పుణ్యక్షేత్రమైన గయ యున్నది, ఇది ఫల్లునది దక్షణ రమున నున్నది, బద్రి విష్ణగయ. ఈ గయలోని దేవాలయములో విష్ణపాదము దన్నవి. ఈ దేవాలయము కడు ప్రాచీనమైనది, భారత దేశములోని వివిధ భాగముల మండి హిందూ(ప్రజ లీ దేవాలయమునకు వచ్చి ఫల్గునదిలో స్నానమాచరించి విష్ణు దముల పూజింతురు, శ్ర దేవాలయమునకు సమీసమందుగల (ర్రిహ్మయోని

కృష్ణ-జేవరాయల కుటుంబము ___ 1వ అధ్యాయము ళ్‌ కొండలనరునమీద మంగళగొరి దేవాలయమున్నది. ఇది భారతదేశములోని యేబది "రెండు శ క్తపీరములలో నొకటి. విస్ణుదేవాలయమునకు సమీసమందే సూర్యగుండ మను గొప్ప తటాకమున్నది. ఇచ్చటగల గడాధర దేవాలయనునకు గస్టైదుటగల రాతిమీద కృష్ణదేనరాయల శాననమొకటి ఉన్నదని చరిత్ర పరిశోధకులు (ప్రకిటించియన్నారు.. దీనిని కృష్ణదేవ రాయలు. వేయించినట్లు తెలియుచున్నది. ఈ శాసనము తెలుగుభాషలో నున్నదిం దీనియందు ముక్కుతిమ్మన (ప్రణీతమగు పారిజాతాపహరణ ద్రబింధములోని యీ క్రింది కందపద్యము చెక్కబడియున్నది. కం॥ * తిరుమలదేవీ వల్లభ కరుణామయ హృదయ, రాజకంకీరవ; యీ శ్వర నరసభూపురందర వరనందన; బాసదప్పువరగండాంకా ! ” [చూ పారి ఆ, ఓ పద్యము. 105] ఇంచేకాకు యీ శాసనము ముక్కుతిమ్మయ ్రాసెనని అందు చెప్పబడి యున్నది. ఇది కొ. శ ౧౪౪౪ వృష సంవత్సరము ఆషాఢ దిహుళ జీవ నాడు 'వేయబడినది, ఈ తెలుగు తిథికి సరియగు ఇంగ్లీ షుకేది 1-7.1022 అగుచున్నది ఈ కాసనమును గురించి చరిత్రకారులకో చాలా భిన్నాళిప్రాయములణన్నవిం కృష్ణదేవరాయలను గురించి వ్రాయు సంపుటములో నీ విషయమును గురించి సవిస్త్రర ముగా వ్రాయగలను. ప్రస్తుతము శిరుమలటేవికి సంబంధించినంతవరకు మాత్రమె టబ్రాయుచున్నాను, శాసనస్థవిషయమను ననుసరించి ముక్కుతిమ్మనకవి గయకు బోయి యుండెనని తెలియుచున్నది ఇక తిరుమలదేవి కూడ పోయియుండెనా యనుటను తెలిపికొనవలపియున్నది. పారిదాతాాహరణమున రాయలను సంబోధించుచు వ్రాపిన కందపద్యములు చాలగలవు. కొన్ని వద్యముళలం దాతని కౌర్య(ప్రతావములు పర్డింప బడియున్నది. ఒక సద్యమందు చిన్నాదేవి 'పేరుకూడ నున్నది, కాని ఆ పద్యముల లోనే యొక్కపద్యమును పై శాసనములో జెప్పక3 తిరుమలదేవి పేరుగల పద్యమును మాత్రము చెప్పియుండుటను బట్టి రాయలవెంబిడీ అమె సయితము గయా కేత్రమున మన --9

66 (శ్రీళృన్ణ చేవరాయలు __ మొదటి భాగము కేగియండెనని చెప్పవచ్చును. తిమ్మన చాల చతురుడు; సమయజ్ఞుడు. ఎప్పటి కెయ్యది (ప్రస్తుతమో దానివి మాత్రమే యతడు చెప్పును. మరియు నాతడు తిరుమల దేవి దెచ్చిన అరణప్పకవి. ఈ శాసనమును (వ్రాసిన సమయమున రాయలతోబాటు తిరుమలదేవి యచ్చట నుండినది, అమెపేరుగల పద్యము నట చేర్చినయెడల నామెకు త్నప్పికలుగునుః రాయలు సంతోషంచును. వారిరువురి అభిమాన మాతనికి చాల లాభకరము. మరియు నా పద్యమునుండి తిరుమలదేవి గయాకేత్రమునకు చోయి యుండెనని భావితరములవారికి దెలియుచున్నది. రాయలు గయాక్షేత్రమునకు మాత్రమే పోయియుండెనో లేక ప్రయాగ మరియు కాశ మొదలగు క్షేత్రములకు గూడ బోయి వచ్చెనేమో తెలియదు. సతీసమేతుడై అంతదూరము పోయియుండిన మహా దెవ భక్తుడు: హిందూమక పోషకుడగు నా సార్వభౌముడు రామేళ్వరమునకు బోయి యుండెను. రామేశ్వరమునకు బోవువారు వారణాసికి దప్పక టోపుట యొక తరతరాల సంప్రదాయము. ఇట్లు తిరుమలదేవి దక్షేణదేశమందలి 'పెక్కు పుణ్యక్షేత్రముల 'కేగుటయేకాకు ఉత్తర దేశమందు సయిత మొకటి రెండు ముఖ్య పుణ్యక్షేత్రములకేగ్సి ఆ యా దేవుళ్లను దర్శించి. సేవించి తన జన్మమును సార్ధకమొనర్భుకొనెనని తెలియచున్నది. మొదటి అధ్యాయము _- (ప్రకరణము 0 తిరుమలదేవి సంతానము య. తక్రాన అన్నివిషయములందును తిరుమలదేవి యెంతో అదృష్టవంతురాలు, కొని; సంతానమువిషయమునమా[త మామె అట్టి అదృష్టమునకు నోచుకోలేదు, ఆమె తొలిసంతాన మొక కుమా “లె. ఆమెకు తిరుమలాంబయని నామకరణ మొనర్చిరి. ఆమె జన్మకాలమును వెనుకటి పుటలలో జెప్పియున్నాను. తిదమలాంద్క తిరునులదేవి కూతురే యనుటను దెలియజేయు శాసనాధారము

లెంతవరకు లభింషకున్నను; విశ్వాసార్హములై న సాహిత్యాధారములు, స్టానికగాధా ధారములు మొదలగునవి ఆమె వట్టపురాణియైన తిరుమలదేవి కుమాత్తెయే యని స్పష్టముగా దెలియకజేయుచున్నవి, ఈమెను ఆరవీటి బుక్కరాజు మునిమనుమడై న రామరాయలు సెండ్లియాడెను, ఆరవీటివారు చంద్రవంశపు త్యత్రియులు, ఈ బుక్క

కృష్ణ 'చేవరాయల కుటుంబము ఎ 1న అధ్యాయము 6 రొజు కృష్ణదేవరాయల పట్టాభిషేక నమయమున విజయనగరమున 'కేతెరిచి ఆ మహో తృవముల్లో బాల్లొనెనని కృష్ణరాయ విజయమునుండి తెలియుచున్నది; మరియు నతడు మంచి రూవవంతుడని కూడ తెలియుచున్నది, దీనినిబట్టి రాయల కుమార్తెను వివాహమాడిన రామరాయలు సయితను సుందరుడుగా నుండెనని చెన్నవచ్చును రామరాయల సౌందర్యమును రామరాజభూషణమహాకవి యిట్లు వర్షించియున్నాడు. రామరాయల తండ్రియైన [్రీరంగరాయలను “*చేతోజాత సమానమూర్తి” యవి వర్షించియున్నాడు. (చూ. వసుచరిత్రము, ఆ 1. పద్యం, ల, అట్టి _తండ్రికి కుమారుడైన రామరాయలు * శ్రీరమణీ వరమూర్తి రామభూనాయకుడు” (లక్మీ నాథుడగు నారాయణునివలె శుభమంగళ విగ్రహుడు] అని నర్జింపబడియున్నాడు.

కృష్ణరాయలు మంచి రూవవంతుడని మనకు దెలియును. తిరుమలదేవి శారదాదేవివతి సొందర్యళాలి యని కుమారధూర్జటి వర్షించియున్నాడు.. కావున రూపళేఖలు గలిగియుండిన ఆఅ రాజదంనతుల కూతురైన తిరుమలాంది చక్క-సి చుక్క యనవచ్చును. రానురాయలు తిరుమలాంబను 'పెండ్షియాడెనను విషయము. రామరాణీయమం దిట్లు నర్షింపబడియున్నది, ళా శే॥ అనఘుడొ వైర'సేని భూమాధిపేంద్రు పట్టి దమయంతి జేపట్టినట్టిరీతి రామభూపొలకుడు కృష్ణరాయతనయ యను తిరుమలాంబ నుద్వాహమయ్యె-3- ఈ నిషయము రామాభ్యుదయ కొన్యములో నిట్లు వర్తి ంచబడియున్నది. ళల ణి ఉ॥ ఆపటుకీ ర్తి రామనసుధాధిపచంద్రుడు కృష్ణరాయ- ధా

క్రీపతి సార్వభామ దుహితృప్రియుగైై వితతప్రతాప సం

తాపిత శత్రుడై యల నదాళవరాయ నిరంతరాయ వి

ద్యాప్పర రాజ్యలత్మీకి నిదానము దానలయిమించె నెంతయుకా.థీ

క! చూ, రామాభ్యుదయను, వ క్ష పః రర

| శ్రీకృష్ణ చేవరాయలు ___ మొదటి భాగము సొంబోపావ్యానక రృ యిట్లు వర్ణించియున్నాడు మః దవిజేంద్రాభుడు కృష్ణరాయధరణీజామాళ శ్రీ ధవ పొదాంబుజి బింభరం బమరు మేధా వేధ రోమప్పు శో 'క్రవ కంరొంతర ర క్షశీకర సరిద్ధారోర్మినిర్దాత ఇ డ్గపసీ కీ ర్రిలతాంత గంధలహరేత్కాంతా కచోథోగుడై * కొన్ని స్థానిక చరిత్రలందు. సయిత మీ వివాహవిషసయ మిట్లు చెప్పవిడి యుస్నదిం (0 “తరువాత అచ్యుతరాయలవారీ అన్న ఆయిన రంగరాజుగారి కొమొ రుడు శ్రీమద్రాజాధిరాజ రాజసరమేశ్వర శ్రీ నీర్మపతొప శ్రీసదాశివ దేవమహారాయలు విజయనగరమందు. రత్నసింహాసనారూఢు లై పృభ్వీరోజ్యము చేయుచుండగాను? కందనవోలు రామదేవలాజుగొరి కుమారుడు (శ్రీరంగరాజుగారి కొమారుడు రాసురాజు -- ఈ రామకాజు కృష్ణదేనరాయ మహారాయలహరి కొమారితె తిరుమలమ్మను వివాహ 'మైనందున అశియరామ అని వాడికి. ఈయన సదాశివరాయలవాలివద్ద అధికార దక్షడ్రై యవలాజత్వం చేస్తూవుండెను. ” [చూ. కందనవోలు క్రైఫియత్తు. సంఖ్య క6ఓ (ల) పట. ఈ (2) * (ఉమ్మపాని యరతిమ్మానాయడు ప్రభుత్వం చేస్తూవున్న కాలమందు శశ్రీవిద్యానగరపట్టణమందు కృష్ణరాయలవారి అల్లుడైన అశియరామరాజు రోజ్యం బేస్తూవుండగా *.. * (చూ. తాడిపత్రి వైఫియత్తు. సంఖ్యం 168. (వ) పృట. 5010 (9) *... రామరాజు కృష్ణదేవరాయల దగ్గిరవచ్చిపుండగా కృష్ణదేవరాయలు కొమాౌర్తెను రామళాజుకు యిచ్చి వివాహము చేసెను ...” (చూ. అదవాసి శైఫయక్తు, సంఖ్య, 16, (ఎ). కీ శే. నూయలుదోరగా లిట్లు చెప్పియున్నారు. జే శం పర మాక సం? 2230 0టం8 6406 016 సేం అతి ఓక కళా పేంం00ంకక ₹0%6 వ ముగా నవనవ నతగాతారాలూ రాలలాడానలాలంలానమయావయనామంా. జ చూ సోంబో పొట్లార్ధనము, త 1వ 8

కృష్ణ చేవరాయల కుటుంబము _= 1వ అధ్యాయము /69 1610022 6088164623 1 69020]113000 020 మెజరి2 వంత. 3002606723 డెజషక్రంకంల. ఏ6 కా&5 పాం085 సా 2 6914. 26 102 మజలే3కం ఎఎ.. 166 తీ వొంకక్రంళలం 006 2 181).

నూయలుదొరగారు అదేప్పుటతో ఆధోక్టాపికలో "ఫెరిష్టావ్రాతను గూడ యిచ్చి? ఆ వ్రాతప్రకారముగ గూడ రామరాయలు కృష్ణరాయల కుమార్తెను వివాహమాడి ననియు నందువల్ల నే ఆతనికి ౪ బ్రల్టియరామరాయ * అను పేరు గలిగినదనియు నిట్లు (వాసియున్నారు

• పార్వ (ంం8 252) 880689 6026 వెజంు2 జాణ. “మిజుక16కే 2 తిజుక్రంథయ 08 916 900 01 సం0%0 9 6040 21112006 క్ర£ంజకిస్స. &డితి0క 0 2 ఘకం806 జుతి పింగల. వల 30, “800 మక్క పం 6 8150 లంణు ర06 15002129 9జాక 088 “దిం0007 కక 785 9206666666 పళ 118 800 & [006 గం టేకి 206 సాం 1098 2491 ము బుతు 164 016 కమ7006 90 ఒ వాంజంక్రంళ 000060తు”. 00636 సళం001629, శ0860 786 శం. 860006 392, 6811602 ఒం జండు న 86 క9ఏం4రే6?& కషం ₹656 0 వౌం300జి5 ఇంం0ఉ95్‌ తంం3 ౨0% జస ₹!80 003 0165 5022668 08 00100. శం సం08క్ర 500 *- 2-17 0£ మాం00%6672%, బుడజ ₹28 6211064 “కాజ ₹0100 6208 “రిం - హం 1” జంక సా 0% ఇజం సేత 18 0090296 020718. (4అ 14 పక. యే, న న 1.

కీ, శే రెవరెండ్‌ హీరాసుదొరగా రిట్లు చెప్పియున్నారు.

ళా "అడ 028 వెయ మెట్ట గ 25 2 యం్ర్రంం 01

]ర02రంజుజా2 ఇంకే. ధళ్వగం?.. (జక. 882) ఒకలం ళ్‌ 9006 ₹23 శకం 0. కక 0 0219 అముంలంల కఏం. 20228 7౮626. 9236 జక 10 బు 89 హయం! బునటిణ ఇంకే 606 తీం021 0 2046. తీనివటుమంచలరు.. 98206 కజక్‌ పలు మింకంతు ₹85. యంత మయుటింరం (౧186. వంళం869, 2 170). 176 620006 261660 €1656 1206 జక%0%16163 ఒ100080 16 [0య6ా 96అ0 ఇ తం! 980% మం/9 ₹68067,. 006 01 శమం. బంక 106 8806 00 వెజంుజ మజాజి9 గ109, ఉండి. శం 02660606 ఇక ఛా 06 616 "ఉపజ (905 - 10 - 187) -& 018 0666 81760 +ం వజ మెాజ ఎ రగిలి కషం ఉట?ాకత. మ99285టా 05 ఉగ్రడా202క్రషంట బై 20, మై,

70 (శ్రీకృన్ణచేవరాయలు .__ మొదటి భాగము సూయలుదౌరగారు కృష్ణరాయల వంశనృక్షమందు కూడ రామరాయణు తిరుమలాంబను 'పెండ్లియాదేననీ చూపియున్నారు. చూడుడు, 2191201660? 108 1509 “10 $0 1530 ] | | తీ రెజెక్రంకంళ డి 22508860

మి పుం 222 వ జ సన!

ఈ విషయమును ఆధునిక సుప్రసద్ధ చరిత్రకారులు కూడ అంగీకరించ తవు అభిప్రాయములను (గంథస్థ మేునఠించియున్నారు. వారిలో గోండరిన్రాతల నిట కొందునసరచుచున్నానుః కలదు. తిరుమలాంవిక్‌ యను రాయల కూతురును నరపతివంశజుడగు రోమరాబూ వివాహామాడేిను ... ”, [చూ. మహొద్ముడీయ' మహాయుగము. పు, 48%

(2) మైసూడ గజెటియరుకారులగు. కీ. శే, శ్రీ ప పాయవదనరొవుగా ఢిట్లు (వాసియున్నారు.

“8 ప శం 102 0 మెం వడా 018, 28 6 పీజళం నం 2 ౨13002 ఇ0లెం కళంము2కంళణ మాడ. &లిడ. 986 14006 ౨1814 8000206108 276 శ2కంలి. 80006 1008౯680 2 06 $003క్రమ6, ఇషం సేం ముకక ష?6. కన56రఉలు క 60968 29 18 8500-10-13. ”, బగరిల ోంంం 04256666 01 2 వం మ 0, 200).

(0) కీ, శ. నేలబూలి వెంకటరమజయ్యగా రిట్లు వ్రానియున్నారు.

౯. విబులన ౦0౫6 08 608 క్ర0610 + కతండే6006 ౮6 తాట] వేం, వంటి 118 022662 హి 009 50౯7166 0 1 9880 + 9] - ల 05 60స0044 0% సంక 25క22094 02 ఏం 521820, 8 186 601056, ఇమిడే. 7608164 60 ₹సజాజు2 కోడి, గాలింళత 6 69667662 వర21800%22782'8 కర27100 ఇడ ఇం జ మంణుంకి! ఉ?0జూ స 200%19క్ర పైంం% 0,

కృష్ణదేవరాయల కుటుంబము ___1వ అధ్యాయము _ 71 క జరిగన. కం 20౯164 - కొపం బయసత మంకిరఉంజ జిక తే2రత్రకకంక 09 రారాచరుడ రం?! జంత ఇజం 06006064 నాథ్‌ 30916008. 65 క్రవింజళ్‌ "082003 పట ఇంతి. 1010026226 ఎ గ1కిం వౌయిటుంి 50170093 05 7సజ్రాడండిర్రడిన హకంం. పై. 240. తఉరమలాంబ వయన్సు "పెండ్లి సమయమున తిరుమలాంబ వయన్సును గురించి కొంత వివాదమున్నది. ఆ నమయమున తిరుమలాంది చిన్నపిల్లగా నుండెననియ; రామరాయ లాపిల్లనే పెండ్లి యాజెననియు సూయలుదొర చెప్పియున్నాడు, అ తశంి0000. 0003162628 సళ 69820115004 60౬6 పడంణ మజకండ ముంముడరేం?జిక జంక. నం ఇ₹29 ఫంం020స్సే 6 6404 46 ౮ మజర3క్రం _ ” గగకం తు మె మీక 9 19. పై (వాతనుండి రామరాయలు కృష్ణరాయల ముక్కుపచ్చలారని చిన్నపిల్లను "పెండ్లి యాడెనని తెలియుచున్నది. ఇంతేకాక కొంద రా పెండ్లి రాయల మరణానంత రము జరిగియండునని కూడ (వాసియున్నారు. మరికొంద రది రాయల నిధనమునకు ఒకటి రెండు సంవత్సరములకు ముందు జరిగియుండునని (వ్రాసియున్నారు, నడిమి దొడ్డిపాశెము శైఫియత్తునం దిట్లున్నది. * కృష్ణరాయలు అ న్తమిం చినవెనుక ఉరుమలదేవి అనేవారికి వొక కుమార్తె వుండగా ఆ చిన్నడాన్ని అల్లుడు రామరాయలవారికి యిచ్చి వివాహంచేసి తమదగ్గర వుంచుకొని వున్నందున అళియ రామరాయలు అనే పేకువచ్చెను ...” [౧|| నోతం 0 మం కనడ 02809 0€ ఉస్సేజబాడరతక్రజకి. ప, 29870 ఈ (వాతలపవైై ఆధారముపడి కాబోలు) కీ, శే. (శ్రీ చాగంటి శేషయ్యగారు సయిత మిట్లు వ్రాసియున్నారు. * ... కుమా ర్తెల వివాహములు రాయలు జీవించి యుండగా జరుగలేనని తోచుచున్నది. కాదేన్సి యిక నొకటి రెండు సంవత్పరముల కాత డిహలోకమును వీడిపోవుననగా జరిగియండును .... ”= [చూ. ఆంధ్రకవి తరంగిణి సంపు, ?, పృట. 603]. నూయలుదొర వ్రాతగాని, కీలహారను పండితుని అభిప్రాయముగాని, పె న. నడిమిదొడ్డి కైఫియత్తు నందలి విషయముకాని; వానిపై అధారపడివ్రాసిన (శ్రీ శేషయ్య

ల (శ్రీకృన్ణచేవరాయలు ___ మొదటి భాగము గారి అభిప్రాయముకాని నరికావవి చెప్పవలపియున్నది. పెండిసమయమున తిరుము లాంబ యు క్రవయస్కురాలై యుండెనని తెలియుచున్నది. ఈ విషయమును పరిశీలిం చిన (శ్రీ వేదము వేంకటరాయశాస్త్రి (మనుమలు) గా రిట్లు వ్రాసియున్నారు. జ్‌ ర్రామ్ల రాయలకిచ్చిన కుమారికి క్రీ. శ. 1516 నాటికి పదునారేండ్ల వయసుండినను? వీరి (కృష్ణరాయలు - తిదమలవేవి) వివాహము క్రీ. శ, 1500 నాటికి జరిగియండ వలయును.... రాయలకు పట్టాభిషేకమునాటికి వివాహమై సంతానము కూడ నుండినది. శ్రీ శ 1515 = 16 నాటికే అశియరామరాయలకు ఈఆయదగిన కుమార్తె యుండిన దనగా ఆతవికి పట్టాభిషేకమునకు (క్రీ శ. 1000) చాలముందే వివాహమైయుండును* రామరాయలకిచ్చిన కుమారి శిశ్నుపాయగా నుండునని సూయిలు తలంచెను గాని; ఆందుల కాధారములేదు --.”. [ళూ. ఆముక్తమాల్యద, సంజీవనీ వ్యాఖ్యానము ద్వితీయ ముద్రణము: 1.81. ప్రకాళక విజ్ఞప్తి పుటి. 11]. థ్రీ శాస్రిగారి అభిప్రాయము సమంజసముగాను; విశ్వాసార్హముగాను నున్నది, సుమారు ముప్పది లేక ముష్పదియైదేండ్ర వయస్సుగకిగియండిన రామరాయలు అంత చిన్నపిల్లను పెండ్లాడెననుట విశ్వాసార్హముకాదు. ఒకవేళ సూయలుదొర శేషయ్య గారు మొదలగువారి అభిప్రాయములను విశ్వసించి? కృష్ణరాయలు చనిపోయినపిదపు ఆ చిన్నపిల్ల ను రామరాయలు పెండ్లియాడియుండుననుచో: ఆ సమయము నాతనికి సుమారు నలువదియైదేండ్లు వయస్సుండునని చెప్పవచ్చును. అట్టిరామరాజు పపిపిల్లగా నుండిన రాయల కుమార్తెను పెండ్లాడెననుట హాస్యాన్పదమగు విషయమగును, కావున పెండ్తికాలమున తిరుమలాంబకు యుక్తవయస్సు వచ్చియుండెననుట నిక్కము, ఇంతేకాక్ర ఈ 'పెండ్తిని రామరాజీయ (గ్రంథకర్త యెంతో గొప్పగను, మనోహరముగను వర్షించియున్నాడు. చూడుడు. చం॥ శతమఖునిం బులోమజయు, శంకరుని న్లిరిపుత్రీః శందిరా హితు రతిదేవి బోలుచుః నహీనసుకొనుభవా ప్తి రామభూ పతియును దిర్మలాంబయును భానుసమానుని గృషప్టపార్యు: నం చితగుణు బెద్దతిమ్మనృపశేఖరుగాంచిరి హర్షమొప్పగః ॥

కృష్ణ చేవరాయల కుటుంబము ___ 1వ అధ్యాయము "8 ఇంద్రుడు శచీదేవిని శంకరుడు గిరిప్పత్రికను), పద్యుమ్నుడు రతీదేవిపి? 'సెండ్లి యౌడినట్లు, రామరాయలు తిరుమలాందిను 'పెండ్తియాడెననియు; వారు నుఖముగ జీవించుచుండిక నియు దెలియుచున్నది. ఇంతేకాక; ఆ దంపతులకు కృష్ణరాజు మరియు బెదరిమ్మరాజు అను కుమారులు గలిగిరని కూడ తెలియుచున్నది. వారీ పురాణ దంపళులవలేనే “అపాన సుఖానుభవాప్తి” తో జీవితమును గడిపిరని కూడ తెలియుచున్నది. రాయల అవసానకాలమందో, ఆపిడపనో రామరాయలు చిన్నపిల్లను “సెండ్లాడియుండిన వక్షమునం ఆ బాలికకు యాక్తవయ "స్పెపుడువచ్చుట వా రెపుడు సుఖమయ దాంపత్య జీవితమును గడపుట॥ వారి కెపుడు సంతానము గలుగుట* ఈలాట్‌ (ప్రదిల సందేహములు గలుగును, ఆ బాలికకు యు క్రవయస్సు వచ్చునప్పటి కాతనికి నలువదియైదేండ్ల వయస్పయియాండును. మరియు రామరాయలను బెండ్లాడిన తిరుములాంబ 3ైశవమందుండెనవిన, ఆతవి కమ్ముడు తిరుమలరాయలు 'పెండ్లిచేసి కొన్న వెంగళాంబ వయస్సెంతయాండును * మరియా నుట్ల వరదరాజును వివాహ మైన కృష్ణమాంబ వయ'స్పెంతయాండును ? కాను సూయలుదొర మొదలగువారు చెప్పియూండు అభిప్రాయములు సరికావని చెప్పవచ్చును. 'పెండ్రినాట్‌కి తిరుములాంబకు దాదాపు పదునారు లేక పదునేడేండ్లుడును. ఈ వివాహము క్రీ, శ 15618 17వ సంవత్సరములో జరిగియుండును. కళింగయుద్ధములు 'క్రీ శ. [816 వ నంవత్పరాంతమున ముగిసెను. ఆపషిదవ రాయకూరు యాద్దమువరకుః అనగా క్రీ. క, 182-వరకు గల మధ్యకాలములో ళ్‌ యుద్ధములు లేనందున కృష్ణదేవరాయలు కొంత నెమ్మదిగ రాజధానియందే యాండెను. ఆ సమయమున నీ పెండి జరిగినదని చెప్పవచ్చును. కృష్ణరాయల అల్లుడైన రామరాయలకు * అశియరామరాయ ” లను సేకుగలిగి, అది (ప్రపిద్ధికి వచ్చినది. ఆతని కీ పేరుగలుగుటకు గఠి కారణను నరయవలయును, తిరుమలాంద "పెండ్లి విజయనగరమందు జరిగెను, ఆ పెండ్లికి రాయల 'పెద్దమామగారును; తిరుమల దేవి తండ్రియునగు వీరయ్య కుటుంబ, పరివార సమేతుడై వచ్చియాండెను. ౧ఈమ మనుమరాలి పెంగ్లికదా ! వీరయ్యయా; నతని కుమారులును కుమా ర్తెలును శీరంగపట్టణము వారైనందున, కన్నడథభాననే యెష్మావగ మాట్లాడుచుండెడివారు క్‌వె- 10

7 'శ్రీకృన్ణ చేవరాయలు ___ మొదటి భాగము 'పెండ్డియైనపిదప వారు రామరాయలను “* అయ” (అల్లుడు అని పేమతో వివిచియుందురు.. ఇంతేకాక సెండ్లీ ఆయిన పదవ తిరుములదేవి, తన కుమా ర్తెనుః అల్లాని తన పుట్టినింటీకి బిబచుకొనిపోయి మొండును. లేదా వీరయ్యయే తన మనుమరాలినిః? మరి రామరాయలను తన నగరమునకు బిలుచుకొనిపోయి యారడును. ఇట్లి జదగుటి సహజమే, ఈ నూతన దంసళులు [శ్రీరంగపట్టణమున గొన్నిదినము టుండియుండిరి.. ఆ.సమయమున వీరయ్య యింటివారుం బంధువులు, వారింటికి 'పేరంటాలకు వచ్చినవారు రామరాయలను “ అళియ” యనియే పిలిచి యుందురు. పెండ్లి ఆయిన విదవ సొధారణముగా బెండ్హికుమారుని దగ్గరి బింధువులు పుట్టుపేకుతో విలువకు * అల్లుడు” అని. పిలుచుట వాడుకగనుస్నది- తెలుగువారు ఆ అల్జుడుగారు * అనియు: కన్నడిగులు ఈ జ్రలియందిరు * అనియు విలిచెదరు. కావున (శ్రీరంగవట్టిణముం. చేర్పడి “ అశియ”. యనుమాటి విజయనగరమునకు మరలి వచ్చిసపిదవకూడ, తిరుమలదేవి అంతఃపురములో వాడుకకునచ్చిః ఆతనికి తుదకు

• అశియరామరాయ” లను పేరే ప్రపిద్ధికి వచ్చినది. కృష్ణరాయల కునూర్తెలయిన వెంగళాందిను. 'పెండ్లీయాడిన తిరుమలరాయ లకును కృష్ణమాంబను బెండ్లియైన మట్ల వరదరాజునకునుః రామరాయలకువతె ౪ ఆళ్లియ ” యను పేరు రాలేదు, ఇందులకు కారణము వీ రిరువురును తెలుగు దేళవృ వారు. కొన్ని శ్రైఫియత్తులలో నచ్చటచ్చట పీరు సయితము “అల్లుడు” అన్సి పెప్పబడియున్నారు, కొని, వా రా పేకుతో ద్రినిడ్డికి రాలేదు తిరుమలాంబ సంతానము తిరుమలాంబి కిరువురు పుత్రులు గలిగినట్లు తెలియుచున్నది, ఈ విషయమును రామరాజీయ (గ్రంథకర్త యిట్లు చెప్పుడున్నాడు. చం॥ ఖల తళ అళకి వళళ ళచకి కథకి రామభూ పతియును దిర్మలాంబయును భానుసనూనుని గృష్టపాఢ్యుః నం చితగుణు బెద్దతిమ్మ నృపశేఖరుగాంచిరి హర్ష మొస్పగఖా, రొయలవారి ఆవసానకొలమందో బేక ఆవల నచిరకాలమందో డిరుమలాంబకు మొదటి మగసంతానము గలిగియండును. అందువల్లనే యాపిల్ల వానికి * కృష్ణరాయ *

గ నవ "ర్‌ కృన్ణ చేవరాయల కుటుంబము -___ 1వ అధ్యాయము అనిః కాతపేరే పెట్టినారని చెప్పవచ్చును. తాతగారి "పేరును మనుమలకు బెట్టట హిందూసం[పప్రదాయముగ నున్నది. అప్పటికి తిరుమలాంబకు బెండ్లియై సుమారు తొమ్మిది లేక పదియేండ్రయి యుండెను. కావున ఆంత దీర్హకొలములో నామెకు బిడ్డలు గలుగలేదనుటకం అను; కొందరు పుట్టి మరణించియుందురవి చెప్పవచ్చును. మొదటి పిల్లవాని కావల ఆమెకు మరియొక పిల్లవాడు జన్మించెను. అకనికి 4 పెద్దతిరుమలరాజు ” ఆను 'పేరుపెట్టిరి. ఈ విషయమును గురించి, కీ, శే, శ్రీ పి, 0 జాయవదనరావుగా రిట్లు చెప్పియున్నారు.

“9 శ0యుఐ180ు92 06 126 కళాం 9009, మం0ం%2జ9జ, 80806061 అజం ఇలు 018 &80 1090060 206 నంరెతజ కయి వ2...”” [186 కైా3026 6422600662. ౨. 2080; *146. దంటుం65. ₹. 15కి.

ఈ యిరువురు కుమారులలో బెద్దవాడయిన కృష్ణరాయలను గురించిన పివరము లంతగా దెలియవు. “మెం మం 18 కమంళణ 08 506 కంక 00 ₹0656 .. 146 10168. 0. 2090).

కీ. శే హీరాసుదొరగా రిట్లు చెప్పియున్నారు.

ల పౌనంయి. 6009 [10009 ముక నెటు వెజాజ 6 80కి క?6 ఈ018 *.. లమం క28క 70 206 కంర జాజాజ 05 మ13002084 జత మంగేణ రంయయణ వెజటజ; 0160 ఇం06 606 3009 0 గెట! జుం వండిణ కొమయిుణ ఫం0426 2 ₹1000010%5 క్రం26021 2కంకళ క086 ఖయ్యి 05 గ2ంజుు పండ ఇండి ₹28 పంం0201 6906 006 ఇషం36 కరక 19 26603668 ఇ జు ఫకంసైటండ. 00 తెజషాటులం,. రకెకిబు ఉల్‌ ఎ గగడం చటం తుణా ళు 0002803. 08 ₹జాటుణకు. వ 201.

అళియరామరాయలకు గొందరు పమార్తై లుండినట్లు తెలియచున్నది. “3031863 60650 కఠ 9009, మెరు మట్టాణ 1 50006 లేఖుక్రసిక6%8 అమి హీరాసుదొరగారు వ్రాసియున్నారు కాని ఆ కమా ర్తై లే రాణులబిడ్డలో చెలియదు. రామరాయలకు ఇద్దరు కుమా రె లుండినట్లు 'ఫెరిష్టా (వాతలనుండి కూడ తెలియుచున్నది, ఈ విషయమును గురించి. శ్రీ హయవదనరాపుగా రిట్లు వాపి యున్నారు,

ద్ర శ్రీకృష్ణ చేవరాయలు __ మొదటి భాగము అం తీంం0 28198 60 [6 60160064 13602120 (౨1855 వోంగ302 న. త00, ఇంతి ఉర, 06 28 0031869, శీళాం రెజంత్ర06608, మజంండ. 7090606060 శం లంజే ₹%50 28 తంం0664 శం ళజరం ౨971%బ000గే2 ఇంగ కంయొబుంం06జ జడి కెకళణజం6 మెబ్సు కం. క్రం76002 00 మెజంక్తూణ! 20 శములుంం ఎ” గగెడం ్వైంం06. 6౬268660. 014. ౨. 2080). వశే ఆశియరామరాయల కుమా ర్తైలను గురించి యేమియు దెలియకున్నను? వారిల్‌ నొకరివి గురించిన ఒక విషయము మాత్రము తెలియుచున్నది.

రానురాయల కుమా ర్పెలలో నొకొమె బుశుమతియైన సందర్భమును పురన్క- శించుకొని ఆ కుమార్తెకు ఆరోగ్యము, సౌఖ్యము గలుగుటకై ఆకడొక (గ్రామమును దానమొనర్చినట్లు తెలియుచున్నది, ఈ దొన శాసనము మాగిమాదినహ వీ యను (గ్రామములోనుండు విరుపన్న దేహాలయము ముందు(ప్రక్కన నున్నది. దానమివ్వబడిన (గ్రామముపేరు చిక్కతిమ్మాప్పరము, శ రెండు (గ్రామములును బల్లారిజిల్లాలో ని హీరహడగలి తాలూకాలో నున్నవి, ఈ చిక్కతిమ్మాప్పురగ్రామ. మా విరుపన్న దేవాలయమునకు దానము చేయబడినది.

వీరప్రతాప సదాశీవరాయలు పృథ్వీరాజ్య మేలుచుండగా రామరాయలు శక 146% శ్రోధి సంవత్సర మాఘ పొర్నమినాడు (= కీ. ఈ. 1511 దానము చేసినట్లు తెలియచున్నది, పుష్పవతియైన ఆ కుమా ర్తెపేరు * తిడుమలమ్మ ”” అని శాసనమున నున్నది,

“26069, 6 1009026028 0 2 267 ౧ కొడ 962& కళల 00 06 మం 0 యుండ 600. ర20806ల వ న నా వజాజ. నకం 15 3జశంరి 60 270 సేం8 “26112516 న. ఉత్రకం జంక 0 19 మజాగతి; 1 ఈ ఏ రేజుత్ర [62 క టం గా. 00006 2 తం...” గ1606 ౨. విళైంం, 1015. తంల, తె మం 64 1. 69.

ఈ కుమా ర్తెక్సేరు త్రెల్రిసినను! ఆమె రామరాయల దేవేరులరో, నే రాణి కనూ ర్తైయో తెలియదు. రామరాయలకు కృష్ణరాయల పుత్రికటైన తిరుమలాంబయే కౌకు అప్సలాంద కొండమాంబు లత్మెంబి యన్సు మువ్వురు భార్యలుండిసిట్లా

కృష్మ చేవరాయల కుటుంబము ___ 1వ అధ్యాయము 77 శెలియచున్నది, ఈ నలువురు రాణులలో, మై శాసనములో జెప్పబడియుండు తిరుమలమ్మ యెవరికూతురో తెలియదు. కానిః ఆమె పేరునుబట్టి; ఆమె తిరునులాంబ కుమా ర్తెమై యుండునని చెప్పవచ్చును. ఈ విషయములను గురించి యింకను పరిశలింపవలసియున్నది. రామరాయలను గురించి కృష్ణ దేవరాయల కళింగయుద్ధము లను గురించి (వ్రాయు సందర్భమున మరింత విశదముగా [వాయగలనుం

తిరుమల దేవరాయలు

తిరుమలదేవి శెండవ సంతాన మొక మగికువు. ఈతనిపేకు తిరుమలదేవ రాయలు. తిరునులాంబకు బిదస బెక్కేండ్రకానల యీ కుమారుడు బుట్టినట్లు తెలియు చున్నది. ఇంత దీర్చకాలమువరకు అమెకు బిడ్డలు గలుగలేదనుటకం మెను; కొందయి బిడ్డలు పుట్టి మరణించిరని తలంచుటయే సమంజనముగ నుండును, ఏలయనగా నామె కం(్రియైన కుమార వీరయ్యకు ముస్పదిమంది మగపిల్లలును; కొంద రాడు పిల్లలును గలిగిరని మైసూరు. దేశచరిత్ర (గగంథములనుండి తెలియచున్నది. కావున, నిట్టి సంతాన సౌభాగ్యముండిన కుటుంబమున బుట్టిన తిరుమలదేవికి గొంతనుంది చిడ్డలు గలిగియండిరని తలంచుటలో నాశ ఎర్యుమేమియులేదు.

తిరుమలదేవి రాయల ముఖ్య పట్టపురాణి, అందువలన తక్కిన రాణులకు గుమారులున్నను ఆమె కుమారులే సింహాననమున కర్షులు, కాని? ఆమె కనిన బిడ్డలు చురదృష్టనళమున చనిపోవుచుండిరి, ఇట్లు పెక్కు సంవత్సరములు గడచెను. అమె కుమారు డొక్కడైనను దనకు దక్కకపోయినందులకు రాయలు మిక్కిలి విచారమగ్న మానసుడాయెను. తిరుమలదేవి దుఃఖమునకు మేరలేదు.. వారు తీర్చ యాత్రలు గావించిరి. సుప్రసిద్ధ దేవాలయములకేగి ఆ యా దేవుళను సేవించి "పెక్కు త్రైంకర్యము లొనరించిరి. కాని, ఆశించినఫల మగవడలేదు.

“గండ కొంయి 06 ఫం! 08 ₹87 05 06 అమజ83ం0 98 06 మంయుహేం జర 606 895660026228100. 08 006 జతిరు!9196020109, 506 36180 ౧౯ మణంుం2రేంాత మలటాణ ఇ౩5 06 0£ 642200క 0201140606, 766 83 ఇెంంం866 16 126. కల్‌ 0 తకం 606 కం6 ముకం! శయ్రైంంం0. ₹2క బం 2. ... గొరింఉక్రల 1392024674 మఖాణ ఓడి 90 0400 ₹షీ63, 6 ఓడి ఎం 926 (11 ₹60 1166 1 1 కలకు ఇండ 01 0! ఇజు 206

78 (శ్రీకృష్ణ చేవరాయలు ___ మొదటి ఛాగము యూ ఈ06 02186 01 20వంట్లా 60 906 లుం ముకం! వేళ్‌ 2150 ₹25 శ 4586 0 6026ల 107 అజరూ స 606 పఘిక్షడే మ...” గ146 మ00690083 0వ కం || 0618 0౯4౧21 రం2[8760669, కొర?జంరే?జ00 19070 క 1. వం హికజయి. ₹, 827],

రాయల మహా -సమర్థవంకమైన; శుభకరమైన పరిపాలనములో; శాంతిభ్నద తలో డెందానదేయిడి హాయిగ జీనితములను గడపుచుండిన (ప్రజలకు? అతని అనంత రము పట్టమునకు రాదగిన ప్యత్రుకు గలుగనందున దుఃఖము గటుగుటియేకాకు భయాందోళశనములు సయితము గలిగెను. మహామంత్రి తిమ్మరసుకును కొండ మరసయ్యు మొదలగువారికిని మనో వేవన గలిగెను.

ఇట్లుండగా తుదకు మందత్రగను, 'సేనానాయకుడుగను నుండిన కొండమరసయ్య చోళనముద్రమున వెలపియండిన; చౌడాంచికను పూణీంచి, ైంకర్యములు గావించి? తిరుమలదేవికి నంకాన మను(గహింప్పవుని ప్రార్థించెను. ఆ వివరములను దెలియ జేయుచు నచ్చట నొక శాసనము చేయించెను. చోళసముద్రము అనంతపురము జిల్లాలో పొందూపురమునకు నమీసమున నున్నది. ఆ శాసనమం దీ విషయ మెట్లున్నది. *,., రాయన్త కొండమరనయ్యనవరూ తమ్మస్వామి కృష్ణరాయ మహారాయంిగె సంతానాభివృద్ధి యాౌగటేకెందు చోోసముద్రద చౌడేశ్వరీదేవ ” యన యున్నది,

ఈ శాసన మసంపూర్ణముగ =నున్నది. ఈ కాసన -సరికోధకు లిట్లు (వ్రాస్‌ యున్నారు,

తరి సం శేళ60యి్ర[686 ఇంతే. జిం] న రా శం, “కేం? 2కి, ముం ప 8 శింగాంకంతియక $0 క ౨, 16817 00600పీ9ళ 1, రేటా సై ళం 7616 0 కరం క. మం02ట005” షష ₹119 కుడేంరితే ఇం6 20060765 040 సెాజంర 'ం0రజమజజంఖా&, 802 01 వేషటే కు బగకరా& ఇకరే.. గ5ఇలికిక00 స న 7 జరా" కంట, తీ572127218 వొటాజ జంత పళంజకరి8, 503606 - టేల్‌ (00 టం 9957106 0 కం కండరం. ౮00%87జ 12 0%01జ2ముగుణ ఏ 02407 శవ టం గరిక ఇకా 06 316868 ఛా యమి]టాంలి... (118 దప 1 శం ర ల వం, 507.

కృన్మ చేవ రాయల కుటుంబము ___ 1వ అధ్యాయము 0

తుదకు; * నందపురి పట్టణోదారి నయవిహారి; సుందరాకొరి చౌడాంబ సొంపు మీర” అన్ముగహించెను. తిరుమలదేవికి మగిళువు జన్మించెను,

ఇది యిట్లు చెప్పబడియున్నది. ఈ గజాజకటం. కం0రేంం2లకటాాత,. 009 0 006 25664 1164093ఐ085 0 కరేంి3ణరేం?ణ వట, 266 * కక *0 626 $యిఫ!6 05 ర%0ళఇడంంళఉ 08 0001292మ0కజు. (ఉంజం08 0న డం “ఇ 06త జన్‌ 606. కిసక్ర మా 06 1165666 + ఉపెయుంం నే 8 16 5816. శవీ&క్‌ 6968 ప్రజాలు 06 068 మెజట్టాజంటయ కాటం 6438 ఇంతే మరక 0024 జాజి ఇ88 109968 ఇఒ 026 60 ౩6జ (166. 2066661989 0౬ 609 11 1048 01900621 0౦919060ఆ, 014 82౧.

కృష్ణరాయ లా బిడ్డకు * తీరుమలదేవరాయ ” లని నామకరణ మొచర్చెను- ఆ బాలుడు ఆరేండ్ల వాడయినప్పడు రాయ లాతనికి బట్టాఫిషేక మొనర్చెను, ఇది? శ్రీ. శ. 1524 వ సంవత్సరమున జరిగినదని చరిత్రకారులు నిశ్చయించినారు.. దీనిని బట్టి ఆ పిల్లవాడు |క్రీ. ఈ. 1516 వ సంనత్సరమున జన్మించెనని తెలియుచున్నది,

పట్టాభిషేకము. జరిగిననాటి కౌ బాలునకు ఆరేండ్ల వయనని న్యూనిజు ఇెప్పియున్నాడు.

సీం కళంయు[6డే 0 మిం సము కలక తరంక్ర 98 16యుం సం సంటక్ర 2 బైం౭ల 0020 258 06 షక 208 207138 ఇక్‌ ₹ా0614 కజరైంకు ఇం ఓ ఉంజట ౫ గరం & వౌంంక80062 ౨00 పై, తక9ి,

న్యూవిజు వ్రాతను చరిత్రకారు అండ రంగీకరించియున్నారు.. ఉదాహరణను నకు శ్రీ హయవదనరావుగా రిట్లు (వ్రాసయున్నారు,

డీ వార? 301009 ఈజ్‌ ఇ టం ఈముం 08 118 యంళా0ఘుక్ర లం 009 ఇజం 03 “80 96408 యి 16 మిషంక్‌ 2? 0064 సం:0 ఇం 1618 కీ ౨, ఇ 604016 0! శాంజంత స9కీంళ8 500. 6206406 01 వంట”. గ్రగకం కటం086 64266964 70% ప 2 0 0. 196

కీ. శే. శ శే. ఏ, సీలకంఠకాస్తిగా రిట్లు (వ్రాసియాన్నారు,

శం జలజకంక. 02 కంగాటంకం 6068 636. 08 మంకం3రిం?జ9 ₹ం[కరి 06 జకం 918 ఈ12రాంజిర 0164 ౩08 యత్ర జంకే. ఏఘుకఠక శం0 13 629 పైం36్‌ 00 21౧19892 ల గగషం & మ8000 00 నం మె 3, ౩),

80! (శీకృష్ణ చేవరాయలు __ మొదటి భాగము ఇట్లు చరి తకొరులందరు న్యూసిజు బ్రాతనే యౌాధారముగ నంగీకరించి? దానినే స్థిరపరచి చున్నారు. కావున న్యూవిజు చెప్పియుండు విషయము సరియైనదా + మరియా నా బాలుడు జన్మించిన తేదిని నిర్ణయించుటకు దగిన శాసనాధారము లేవైనగలవా ? యనుటను పరిశీలించవలసి యున్నది, కృష్ణదేవరాయల జీవిత చరిత్రలోనిది యొక ముఖ్యమైన విషయమైనంచును తిరుములరాయల జన్మదినమును దెలిసికొనుట్నక్తై వ్రయత్నించు చుండగా ఆచృ్భష్టవళ మున నొక మంచి ఆధారము లభించినది. ఇదియొక ళాసనాధారము. ఇపి శిలాశాసనము. ఈ శాసనము మైసూరు మండలమునకు జెందిన గుండ్లుపేట తాలూకాలోని వీమనవీడు అను స్థలమున నున్నది, దాని లిపినాగరి. భాష కన్నడము. దీనిని వేయించినవాడు మహామంత్రి తిమ్మరసు సోదరుడైన గోవిందరను, ఇది కృష్ణరాయలకు ప్యత్రోదయమైనదినమున వేయబడిసది. క. “ో శ్రీమళు శ్రేమన్మహామండలేళ్వర 2. _ కృష్ణరాయరిగె పుకోత్సవవాదకాల తమజగళని శ. రూపదింద గోవిందరాజగళశు బహువాన్యసంవత్సరద 4. శ్రావణ శుద్ధ ౧౨ ద్వాదియలు మల .... దాన (శ్రీని 5, వానపండితరు తిరుమల పండికరిగె బడగనాడమ 6 రళతిప్పూర .... హళ్ళిగెనల్లువ .... *” వై శాసన పరిశోధకులు దీని విట్లు ఆంగ్లములోనికి తర్జుమో చేసియున్నారు, “08 ఈం 261 08 06 సకక్రషకి 00021820 05 మం 00 116 స7ఈ22 గా 06 0%6 06623100 0 శ06 ల్‌ లగ రో ఆఅ 507 60 06 84068 నట2రిటజండి109౯402. ద చళంకిం వట 0 606 0266 01 కొయి. 022 ఈం మమల 60710434 మెటాణ మ0200 2 గజ ౮4 106. రండ. 10 మటు - 699006. పం. కైచెంక్రతంపడం. 60. రగాంం

కృృష్ణ-చేవరాయల కుటుంబము ___ 1వ అధ్యాయము 81 కెంత. జంత కం2ు2. మటరేనజ... 40 ఏ6 ఆగ్రం64 00 వంక 1008 (ఏషగాబు2క2) స 606 900% క్రితికరం008 0 పంకంకేటాంం. ₹1తిల 0182202 రంజు 701 త వం 69, ౨9సింకండ ప 6026 మంట 5 మజం0444 స్‌6ష4!69, మీాం౦క6.]

పై వివరణమునుబట్టి కృష్ణరాయలకు మగళిశువుబుట్టిన నాడీ శౌననము 'వేయబడినదని తెలియుచున్నది.

వై దిహూధాన్య సంవత్సర (శ్రావణ శుద్ద ద్వాదశిక్తి శ్రీ శ 1518 న సంవత్స రము జూలైనెల 15 వ తేది సోమవారము సరియగుచున్నది. ఇందు బేర్కొనబడి యుండు “* తమజగళు , మహామంత్రి తిమ్మరసు. * గోవిండరాజగళు ” తిమ్మరను తమ్ముడు గోవిందరసు. అ సమయమున గోవిందరసు మైసూరుమండలనుందుండు “ తెరకణాంటె” సీమకు రాజప్రతినిధిగా నుండెనని తెలియుచున్నది. నేడిడి గుండ్లుపేట “కాలూకొలో నున్నది

ఈ గోవిందరనునుగురించి? కీ. శే. స్రీ సి హయవదనరావుగొ రిట్లు (వ్రావి యున్నారు.

“ర11?9ఉ రమణ 26 25 శ₹7018క్రంకి పళంక6% 250 కయుంతే 0382, శమం $6౯764 04 5006 106 28 క్రం?ం2808 08 600% ఇ08] 6162 పంండ06 శ్రం?62207 5206698370) 08 పముక్రటంకిత, ' టకం జం 08 8కి 616 బుక ఈలా సంక." గగతం ౨ 06 041 పం. 6జుతపైత 8; ఇగడే 2130 ఉ. వౌ కయిహాం ప. 9041. చం ఇ ౫66034 డిండి 2 16519 4ఉ&. మ., 8 96169 109010 “3404022400 గంఘుం వేచ136ం) ఇండ ఓ జంటం! తజండి 2 16238 [గక212ె 16 64119 06018 రిషిక నింటు ముంకమ61 సంక698ండ.. 05 వాడ 0718త8ాటటాంాణ, 006360 ఆ దజ1878 మె[ంుణ, ఇంథ ఘమ 16519 శ 0, 1060043 2 క్ర 0 18964 ఉత మం 10 చడం గట్‌ 00 6006 656 0 118 8097926180 గక ఉం మ 1916-27,

• 'తెకకణాంబె;_ ఇది గుండ్దుపేటక తూర్పున ' మెళ్ల్‌ దూరములో,

లా య్‌ గుంద్దుపేట _ చామరాజననరు రస్తామోద నున్నది. ఇచ్చట క్రీ, శ 1520 లో కృస్ణరాయలు వేయించిన యొక కా సనమువ్నధి, మైనూకునగర మిచ్చటి! నుమౌరు క్న2 " మ్రైళ దూరమందును, శ్రీరంగ పట్టణము నుమౌరు 50 మెళ దూరమందును కుః= ళరి నా నున్నవి, కల్‌ కష

రిల్తో (శ్రీకృష్ణ చేవ రాయలు __ మొవటి భాగము

సజ 1129 6 జకం కడేం జ శ్రయంక్‌ కం 06 గజం 92 22 జీ గం 18 1517 ల గ్ర 6 ము పజజంత్రంండి 19% ఇం 269866 2 వెప ఉ మప 19056, 92 1101. 6 606008 88 2 నంంం ఇం 60 4 09236 16518 త. 0 ఇం ఇ కండ ఏటి వింకంక్ర 06 క్రణ్‌ 08 2 ఇప2క6 సు పమముజంక్రిడే. మయి” గతిం. కం0ం06 (64268 70ఓ ప వల మ ఈ 1/9ట,

శ్రే రావుగారు గోవిందరాయలను. గురించి మరియొకచోట నిట్లు వ్రాసి యున్నారు,

“రిం 16 208028 30క్రర్షంకకక సీక్‌ శసం పకంంళసిం6 0 గౌంంమషరిణముపి! ఇంంలనా... శాం సేశంళుంతి 006 న? న 0006 0 కస?డ క మము మప 00. మ 6ఇంయింలిం త & 560168 08 క్రాజంటి స. విట రండ వం రజరతడి స 1522 04 స త, ల, ౩00౪ క్‌ 10 ఇక ఏ0 6102288 0€ 606 గొలంయనిన క ాష60 (౨ 0, 2 ఈంతూంత 1 జడి తీర్‌ ఈటికి న 2522 ఇత. రక ఖ్యాణంషగ్రణం 09 జంత 110 తకం 1 1899 & మి గారల మం036 622962 06, బై 17 / 01.

పై ఆవరములనుండి కృష్ణరాయలకు ప్యుకుడు జన్మించిన నమయమున గోవిందరాజు తెరకణొంబెసేమకు రాజప్రతినిధిగన్వు కృష్ణరాయలకడ నొక మంత్రిగను సుండినట్టు తెలియుచున్నది.

భ్‌

పై వీమనవబీడు శాసనమునుండి త్పూక మంచి విషయము తెలియుచున్నది. రాయలకు వ్యుతుడు జన్మించిన నమయమృన సొజవ గోవిందరాయ లచ్చటనుండి, తన రాష్ట్రములోనుండిన గొంత భూమిసి (టాహ్మణులప దానమొన ర్చెననుటనుబట్టి? తిరుమలదేవి గ్రీరంగవట్టణమందు: తన పుట్టినింటినే [ప్రనవించినదని తెలియుచున్నది. అట్లుకాకు అమ విజయనగరమంచే ప్రసవించి యండినయెడల్కు గోవిందర సచ్చట

లం ఏ, న నుండవలసిన అవసర మేలేదుు. అవక ఎటు అన్నిటికిని అప్పాజి యున్నాడుకడాకి అమె విజయనగరమంగే. ప్రసవించియండి. అ సంతోషమో వేదవేదాంగవే త్త లగు వ ణులకు రాయలు భూదాన మొళగవలయననిన, విజయనగరమునకు సుదూర మలోనుండ శేరకణాంచెసీమలోని భూములనే వెదుకవలసిన పనిలేదు. మరియు రకణాంబెసీమలోవి 'పాొహ్మణులనే విజయనగరమ్వనక్తు రప్పించి భూదాన మొనగ

కృవ్ల చేవరాయల కుటుంబము ___ 1వ అధ్యాయము రక

వలసిన అవసరములేదు. రాజధానికి (బక్క నే పెనుగొండరాజ్యముండెను, గుత్సిరాజ్య ముండెను. దీనికధిపతి తివ్మరసు. అంతేకాక: ఉదయగిరిరాజ్యము) ముళువాయి ఛాజ్యము మొదలగు రాజ్యములున్నవికదా * మరియి నీ రాజ్యములకో భూదానమున కర్షులైన (బ్రాహ్మణ లుండిరికదా! కావున తెరకణాంటెసీముకు బోవలసినదిలేద* మరియు గోవిందరాజు సిఫారనుమీదనే (బ్రాహ్మణులకు భూమి దానముగా నివ్వదడిన చనుటనుబట్టి కూడ తిరుమలదేవి? శ్రీరంగేళ్వరుని నిత్యప్రనన్న సన్నిధిగల (శ్రీరంగ వట్టణమందే (ప్రనవించినదని గట్టిగ జెప్పవచ్చును $ మరియు విశ్వసింపవచ్చును.

పీమనవీడు శాసనమునుండి మరియొక విషయము గూడ దెలియుచున్నది. అది? తిరుమలడదేవి యెప్పుడు గర్భవతి యయ్యెననుట. కొండమరసయ్య చోళసము[ద్రమున "కేగి చౌడాంచికను పూజించినది ఈశ్వర ఫంవత్సర మార్గశిర, బహుళ తదియనాడు =ష1ల 1012 4. 0.

వీమనవీడు శాననము ననుసరించి తిరుమలదేవికి శికువు జన్మించినది బహు ఛాన్య సంవత్సర (శ్రావణ ళుద్ధ ద్వాదళినాడు. (21$.1-15:8). ఈ తేదీల (ప్రకారము 'పసవించునాటికి తిరుమలదేవికి 8వ నెల జరుగుచుండెను. దీనినిబట్టి కొండమరసయ్య చోళశసముద్రమున శేగునాటికి ఆమె గర్భవతియై (నెలతప్పి) సుమారొకి నెలయై యుండెనని తలంవవచ్చును. అందువల్లనే తిరుమలదేవియః అంతఃపురములోసి చ్రీలును), చొడాంబికను సేవించి? వైం:ర్యములు చేయించిన మంచిదని కరుణామయి యనియు: గొలుచువారికి గొంగుబఐంగారమనియు. నాకొలమున ్రిసిద్ధిగాంచియుండినం దున నచ్చటికి కొండమరసయ్యను బంపిరని చెప్పవచ్చును. దీనికి రాయలు సయిత మంగీకరించియుండును. దీనినిబట్టి తిరుమలదేవి (వ్రసవించునాటి కామెకు తొమ్మిది నెలలు నిండియుండెనని చెన్సవచ్చును.

లేకలేక 'పెక్కేండ్లకావల తిరుమలదేవి గర్భనతియయ్యెను. కరణాకరుడగు వేంకటపతి అనుగ్రహమువలన నామె ఆరోగ్యశతిమై తొమ్మిదినెలలు గడపెను. ఆమెనుగురించిన వార్తలను రాయ లెప్పటికస్పుడు వా ర్రాహరులద్వారా తెలిసికొను చుండెను. కావున అమె (ప్రసవించుటకు గొన్ని దినములకుముందే. ఆతడు శిమ్మరసుతో శ్రీరంగపట్టణిమునకు వచ్చెను. అందుచేత గోవిందరసుకూడ అచ్చటికి వచ్చి వారిని కలవికొనెను. ఆవల గొన్నిదినములలోనే ఆమె (ప్రసవించెను. పత్రిక కౌకః ప్పుక్రుడే జన్మించెను. ఇంకేమి * రాయల ఆనందమునకు మేరలేదు.. సంళాన

ఓకీ శ్రీకృష్ణ చేవరాయలు .__. మొకటి భొగము మునకు, అందులోను మగసంతానమునశ్తై అహర్నిశలు కొలవరంచుచుండ్‌న ఆ రొజు సకమేశ్యోరుని సంతోషము వర్షనాతీతము. మహామంత్రి తిమ్మరసు మనసు కుదుటా బడెను. గోవిందరసునకు నెమ్మది కలిగెను, అ మహానంతోషముతో రాయలు సెక్కు దానధర్మము లొనత్నెను. వేదవేదాంగ వేత్త అయిన (బ్రాహ్మణులే 'వేదవాక్కులతో ప్యుకుని దీవింపడేయ దలంచెను. రాయల అభిప్రాయమును. దెలిసి గోవిందరసు ఆ (ప్రాంతమున పండళులవి (ప్రసిద్ధిగాంచియుండిన యిరువురు (బ్రాహ్మణులను పిఫారసు జేసెను. రాయల అంగికారముతో వారికి తన యేలుబడిలో నుండిన తృణకాస్టజల సమృడ్జిగల భూమిని దానమొసగెను. దాయల కుంబరకుంచు శాసనము కమారునకు మూడునెలబు నిండగనే రాయణు తిరుమలదేవితోను; కుమారుని తోను తిరుమలశేగి స్వామిని సేవించినట్లు కనులాప్పరమువద్ద వేయించిన కాసనము నుండి తేలియుదున్నది. దీనికే *కంబరకుంయు * శాసనమని పేరు. రాయలు తీరునుల కన సు కేగియండ్‌న యీ యాత్రను ఆరనయా[శ్రగ చరిత్రకారులు విశ్చయించినారు... దీనిని గరించి తిరుపతి దేవాలయ కానన నివేదిక యిట్లు చెప్పుచున్నది, ళం వప ₹0ా గాం ఇం హయం 12” ఇ0 607 0 10228 “౫ మముజెలమునము 1 క్నం తెలజద్తా. అంతంత క మంకు న్‌ ఈడి సం _శయి!6 0ల్‌ కౌటాల తి! జిత ఇం 5 3602000 (0660 రంగే హ్‌ మి 1460, నళడిరాడు స ఈ 09 161% 066056 య కీ 6, 081 ఇం కాం ఇంక జీల. శ36 కంలేశ[షక 65 ఏ6 లాడజడఖో ఇడి. క్రకోంతి. కంయిం ఉత ర ఈం కళ క ట్రూటతలు ుపడలేంా8 వజూ కజక 15 +ం వూ శం 08 న చీ 115 న స న శి తెళులలో స్వామ్‌ ఆలయమున నోళ్తరమున 'శీళృన్ష్ణరాయలా, కా క శేశశ0 క సరయన బహుధాన్య సంవత్సర, ఫాద్రకద కుద్ద పంచమీ (= (కీ, తొ 61515) నాడు చం గారు "వంంటబాను (వాత) జీయిం చేపని అ చేపాబజయనుం దండు కాసనమునుండి "తెలియు చున్నది, కాసట్టి కాయలు మరల తన చేఖీరితోన్సు పమారునితోను స్వామి దర్భనమున అేతెంచుళికి ఇదువారనులె యం జను, న / నరో 2జంలు య 208 క న ₹6007డే ౧. లోకంగా స, 01 మంండోక రూ జ మున! కట 06

కృష్ణ చేవరాయల కటుంబము ___ వ అధ్యాయము 85 ఇంళా- పంపక. 905 12 శ26 లూ ర 00 018 00. మం మక! పడ?8 116 09610 క్రంంజ61వ ౨1656 00 606 31661 00 506 908 బుతే 90 92866066 60 0కొ02 ష13 2గం.జ6109 26 816 [866 00 118 జ€205 - క్రంరె గొంళ4?82 821% మజ* ఇండ ళ0%6 ప8 16950ళ్త3 [00 06 పేంజక క 206 209పైంేటా. 05 006 సేం ౨ గరం మె ల. ౨ పం 1. 165].

పైన సేర్కాన్న శాసనము కమలాపురము (హొనపేట) నకు సమీపమున వహాయువ్యదిశయందు గల “ కుంబగకుం పటల యను స్థలమునకు (బ్రక్క-ననుండు బండమీద వేయబడియున్నది. భాష కన్నడము. అది యిట్లున్నది. * అంజనగియ౯ా శ్రీ కరియ తిరువేంగళనాథ దేవరిగె అముతపడి ధూపదీప నయి వేద్య అంగరంగ వైదోగంగళిగ (శ్రీకృష్ణరాయ మహారాయర పట్టమహాదేవి తిరుమలదేవి అంమనవరు తిరునులరాయ మహారాయరిగె పుణ్యవాగబేకు ఎందుకొట్ట భూదాన ధర్మళాసన. ”

దీనికి ఆంగ్లవివరణ మిట్లున్నది, “౫018 18 తశండ. 5006. 1499 బం చెగడంపైతు మజు8ిటలు. వం, [028280 00 లింజ20 19, వటుాజుః == ఊఊ 10. 1518 040099 80, 526036, ఏ +16 26188 0 1910002782 మెళజరడక8టా 8 10 ₹660968 భుజం 606 969107 (0699 గొహాంయిజేణడంళన తీయుణ 002646 గ్‌ ౦కి 6. 1204 02104 ుముమముకటంం టు. /1కటాలుకిణ 10 00 2027166 08 క్రంతే గైటైం?60812140800% 01 తీంబుణక్రన ము. ₹సజాజంతిక్రణగడ ౨0 క ₹28 00066 ఓం 689 202 01 త [గతల ఆ ఉ త అం 097 01 1022).

పై పంక్తులనుండి తిరుములదేవి బహుధాన్య సంవత్సర కార్తీక బహుళ ద్వాద శనివారమునాడు రాయలతోను? కునూరునితోను తిరుమలశేగి. స్వామిని "సీవించెనని తెలియుచున్నది.

బహుధాన్య సంవత్సర (శ్రావణ కుద్ధ ద్వాదళనొడు జన్మించిన ఆ బిడ్డకు అదే సంవత్సరము కాన్తీక బహుళ ద్వాదళనాటికి మూడునెలలు నిండియండెను. కృష్ణ త ర లుకరిజా. 6ంముంమంకి 7160 వంంటి, అంక సీల6 ర్‌ 0 షంజు గజా ఏ 6516 సె06 08 06 కొలు మం3ళట శీణాైడ ఏ 6 690116 9640 3ంగంజం 94, ఏ2 1440 (=9--9--౫518 ఉ& 6) ఖుడి 7661809235 6020 16 0264 06 ౨94 - సముఖుణ 00 006 కంకి కకితంయి న క మ 0. త మెంత ప. 16%.

ఓట ఛ్రీకృన్ణ చేవ రొయలు _- మొదటి భాగము రాయలు (శ్రీరంగపట్టణముజేరి అచ్చట్‌నుండి దళమినాడు పయనమై తిరుమల కేరి యుండును. (ప్రయాణమునకు దశమి మంచిదినము. *ో దశమి యేకాదశ _-ధ వా పడయును”. అని పెద్దలవాక్కు. రాయలు శేషాదలనివాసుడైన ఆ నివా న దర్శించి? అర్బనణ గావించి; ఆ శిశువును స్వామి పౌదారవిందములధడనుంచిం ఆతనికి ఆయురారోగ్యములను, డీర్థాయువు ననుగ్రహింపవలయునని (పొం జ ఇప్పవచ్చును. అంతేకాక ఆకడు తనకు పుత్రగాశ్ర పరిస్వంగసుఖం ఐను(గ్రహింపు మని యిట్లు వేదుకొనియంటాడుం మ॥ శవిప్పలైళ్వర్య సుఖంబులిచ్చితివీ యుర్వికాస్వొమి ! యాపుత్రగా (లే పరిస్వంగ సుఖంబు నాకిడును ముక్తాహార కర్చూర సాం

• *దినముఅ. (తిథుల) నణదోషములను. గరించి. గాం చేయుడను. నొక విస్టృరశవి యిట్లు వెప్పియున్నాడు, స్‌ 6 పయనంబునవ కుద పాడ్యమి ్షేమంబా బహుళ పాడ్యమి శరలలరు చుండర విదియ తోడియలు మేలు విజయంబు వేకూడు చవితిని మరణంబుం సంభవించు పంచసిం యది భోగ భాన్యంబు లీజేర్చు మష్టిని కలవాంబు జకనగుచుండం సప్తమి భోజన ఫౌఖ్యంబు లీజేర్చు అష్ట్రషి నవముల కష్ట్రపడునూ చళమి యేళాదశి ధనములు బడయును చ్యాదళ్‌ భంగంబి తప్పదిలనుం గి శార్య విద్ధి (ఠఈ్రయోూదశ గలుగు మేలు (పాణహాని చకుర్దశి హోర్నుములను అమరమాొవాబ్య తిభాఆం దగును సేలం, అనుచు ఏథియించె గాంగేయ మునివదండ్సు, ౫ శ్‌ ఆదికవియు, అదర్శకవీక కేణ్యుడును నకు నన్నయాశార్‌ * విషరీడ్ర (ప్రతీభోమ లేమిటి! = యను పద్యమునందలి భావమా రాయల విషయమున నొప్పుటచే పై కడ్యము సొకింత మొర్చువేన్సి పొందుపరచినాను, ఆ మహాకవి సర్వదా స్తుక్యుడు,

కృష్ణ దేవరాయల కుటుంబము ___ 1వ అధ్యాయము రా (దపరాగ (ప్రసరంబు జందనము చం(ద్రజ్యోత్నయుం బు,కగా (క్రపరిష్వంగము నట్లు జీవులకు హృద్యుందైై కడుళా యొస్పమిళా ॥ తిరుమలదేవియు స్వామిని సేవించి, కానుక అర్చించెను. ఆ మరుసటినాడో? లేక తర్వాతనో రాయలు రాజధానినిచేరి. వై కుంబరకుం వద్ద శాసనము వేయించెనని చెప్పవచ్చును. విషయ మిట్లుండగా, కుంబరకుంటై. శాసనము వేయించిన నమయమున ఉరుమలదేవి మగళువునకు నాలుగేండ్లవయస్సుండునని శ్రీ హయవదనరావుగారు (వొసియున్నారు, ఈగిగ ఆజ1160 ంతాైైళంక 60 మంరం జాణ. కీంయుతి జ మటుణ]12- పెళిజము. 5626 కంపం 42004 12 నొ౭సడ 140, 34%242%22284 (అంరైటింటల్తు తడాటశిం 19, నాంటి?డ42 (600990086సుజ్రై కం త ల. 16519) ౪600245 2 ౪84 08 146 మయం 0 036 కంకి ఇండ 018 61662 కొహైంంుడ2డెంళ 36 6 కండ క2షష?6%క్ర222002. 08 మం) 048 (అ కొనుట ఓక్‌ సెటంపైజట) కం 96 905 08 (హం) కము! జం మటల (క ౨ ౬ 19023 తంల. ౩. షం 620. మం కటక ఇ₹8 రజతం 7హ6ల 606 బైళ268 అణ డలిం4క (000 బంగ 612, జైైపైజంంం6్ట్తు. 100 ప 701206 ఎట. (166, త. 6426. 701 ఎప్‌ బం 1069. రాయలు ధార్యతోనుః 'పిల్లవానితోను తిరుమలకేగియుండినపు డా పిల్లవానిక్‌ నాలుగుసంవత్పరముల వయస్నని రావుగారు వ్రాసియుండుట సరికాదు ఆ సమయ మున నా పిల్లవానికి మూడునెలలు మాత్రము నిండియుండెను. రావుగారు కుంజర కుంఠై శాసనము బహుధాన్య సంవత్సరము * కడచిన ” (6221766) అనవినవ్రాషి దానికి 2518 సరియగు ఆంగ్లసంవత్సరమని చెప్పియున్నారు. కొని; అది క్రీ శ, 1518వ సంవత్సరమే, తిరుమల దేవాలయ శాసన పరిశోధకులు. సయితము బహుధాన్య సంవత్సరమ్ము (= క్రీ. శ. 1318) అనియే చెప్పియున్నారు. ఒకవేళ హయవదన రావుగారు చెప్పియున్నట్లు క్రీ. శఈ- 1018 శ సంవత్సర మే యనుకొన్నను; ఆ బాలున కొక సంవత్సరమగును. నాలుగేండ్లుకాదు. ఇంతేకొకం (శ్రీ రావుగారు చెప్పియున్నది నిజమని అంగీకరించిన పషేమున పట్టాభిషేక సమయమున నాతనికి తొమ్మి దేళ్ళగును, ఆకచిక్తి పట్టాషే+ మునాటికీ ఆరేండ్లవయసని చరిత్రకారులంద రంగికరించియున్నారు*

౬3 'శీకృత్ణ చేవశాయలు -- 'మొదటి భాగము ఇంతయేల వాజే యొకచోట ఆబాలున కారేండ్లని చెప్పియూాన్నారుం తండ 602023 శంకం2ము[ంపక, 18 18 పంక3మ16 60 062 6026 06 900 2660064 60 ₹23 రాఫాళంుం18467ణ వేశ్‌జ029ై2 296. 6026 006 1090218800 390004 డ?68 కషం. ప1266 ఇంంగక 1ర2ఉ తీ ౨.2 గగగం వట 622. ఘు 3. 1885) కావున రావుగా రొకచోట ఆ బాలునకు నాలుగు సంవత్సరములని (వ్రాసియుండుట పొరపాటని చెషవలపియున్నది. తిరుమలదేవరాయ అల్లారుముద్దుగా బెకుగణొచ్చెను. ప్వత్రులులేని కారణ మున దుఃఖముతో దీనవదనయైయుండిన తిరుమలడేవి మోము నూతనోత్సాహము తోను? కాంతితోను నుండెను. ఆమె చిరునవ్వు మోము: పిల్లవాని బోసినోటి నవ్వులు రాయల కమితానందము నొసగెను,. తిరుమలదేవి మలయకూట మందిరము మరల కలకలలాడెను. దినములు గడచెను, ఆ బాలున కారేండ్లు నీండెను. ఆతనికి గ కాం, బట్టాఖి షకమొనర్చి, తానతసికి మంత్రిగానుండి రాజ్యపరిపాలనము సౌగింపవలయానని యణ ని రాయల శృయిందెను. క్రీ. శ. 152% వ సంవత్సరము ఏప్రిల్‌నెలయందోః లేక లయ, పట ౦దొ పట్టాభిషేక మతి వై భవముగ జరిగెను. వా ఆ యాత్సవములు జరుగుచుండినప్పడే గిట్టనివా రెవ్వరో ఆ బాలునకు విష ల గ ల నా షి చేసిరట. అతడు హఠాత్తుగా మరణించెను. రాయలును, తిరునుల కసాగరమున మునిగిరి. దీనినిగురించి న్యూనిజా యిట్లు చెప్పియున్నాడుం జ [6 100క్ర మషరేం. డ్ర65 1097216 ఇవ1ంట. 123066 ఆ్రంకి మంర5క, క్‌ ఇామంష కమం ఓం 90% 0 9 1008 101 96 0 2 6186256 01 నా 99 660, ఉకల 13 ఉంజకక మళం0026క6?లూ2 1జి. 926 6 ర168 0 001808... [1గడం. ఉ మె ౨. ఏ. తిర) మ చ సటిలలోని విషయములనుండి తిరుమలదేవరాయలకు పటాఖిష్నేక సమయ న్‌ ఆ౦౦డగ అ ర్‌ ల ముకు తల ని న్యూనిజా చెప్పియుండునది నిజమని తెలియాదున్నది. అదేవరాయలు జన్మించిన తేది (దినము) కూడ కెలిసినది. నందంధ రాయల పట్టాభిషకమును గురించియా, ఆతని మరణమునకు చి లను గురించియు, మరియొక సంప ముగా ద్రాసెవను. ంపుటమున చర్చించి విశడ

కృష్ణ చేవరాయల కుటుంబము __ 1న అధ్యాయము 89 "మొదటి అధ్యాయము ఎ (ప్రకరణము | తిరుమలదేవి విహారవనము - చి్మితవాటిక కృష్ణదేవరాయలకు తన రాణులందరిలో తిరుమలదేవియం. దెక్కున (ప్రేమ యుండెను. ఆత డామెతో అరమరలులేని చెలిమితో ననగిపెనగి కొదలుతీరని కోర్కుల గూడిమాడి, కపటములేని యభిమానముతో గలసిమెలపి ఆమెను సదా సంతోషభరిత స్వాంతను జేయాచుండెను. అమె, వివాహమునకు ముందు దన పుట్టినిల్లుండిన (శ్రీరంగపట్టణమున నల్లారుముద్దుగా జెరిగినది. అపురి చెంతనుండిన కౌవేరీతరంగిణీ సుందరతీకములందు. చెలిక త్తెలతో విహరించుచు, విద్యావినోదను అతో నెంతో హాయిగా కాలము గడిపెను. వివాహమైనతరువాత నామె చిత్తవృత్తిని, ఉన్నతసంస్కారమును; రసికతను[గహించిన రాయ లామి సంతోషముగ విహరించు టకు; రాజధానినంటి పారుచున్న తుంగభద్రాతీరమున నొక సుందరమైన యుద్యాన వనమును వేయించెనట. దీనికే * చిత్రవాటిక *”” యను 'పేరుండినటుల దెలివూ చున్నది, ఈ యుద్యానవనము ప్రక్క నొక చిన్న పట్టణమును గూడ నిర్మింపజేసెనట. ఈ చితక్రవాటిక నాటి నాగలాపురమునకు (నేటి హపొసపేబకు) 'రెండుమైళ్ళదూరమున నుండెనట, రాజఫూనిమైన విజయనగర వైభవమును గురించి పెక్కుమంది చరిత్ర కారులు (వ్రాసియున్నారు. కొని తిరుమలదేని లీలోద్యానవనమగు చిత్ర వాటికను గురించి చరిత్రకారు లెవ్వరును వ్రాయతేమ, అమినను * రాయల్‌ ఏషియాటిక * సంస్థవారి పుణ్యమాయని యా యూద్యానననమును గురించి కొన్ని విషయములు దెలియుచున్నవి సై సంస్థవారు ప్రచురించిన యొక చారిత్రిక సంచికలో సీయా శామమును గురించి యిట్లు చెప్పబడియున్నది,

“06 7004809 ౮010172482 15 2 6000600. 08 ర్కహాజాజటక, మంజం[08 జ 0040001 కజంతంం ప ఏ 944 జ 606 31100 ఇ 9 520820 01 7114742282 జరత. ఇజం 040064 0 మంటు 09 ఏం వం0ం"620100 05 18 ఇహేంా(4660. గ0[402140671 ఎ గడం 9000 ౮౦000121 01 స్ట వెంయంటా ౨24060 0! 16 కం! ఉం26 పింం66ు వి 000062 1908 0. 127.

10 12

980 'భీకృన్ళ చేవ రాయలు ___ మొదటి భాగము

ఈ విషయమును శ్రీ వి. ఆర్‌. నాథు అనువా రా సతికయంచు (ప్రచురించి యాన్నారు.*

ఈ చిత్రవాటిక (చిత్రవాడి, రాజధానికి చేరుననే యుండునని చెప్పవచ్చునుం ఇంశేకాక్కు కృష్ణరాయలు విజయనగరములో నొకభాగమునకు “* తిరుమలదేవి పట్టణము” అని పే రుంచియుండినటుల గూడ చరిత్ర. (గంథములనుండి తెలియు

చి చున్నది.

న క నంంతిజుత ఎ2టంణ ఇండ మరంముంజుటంత ఎ గగెడెం గ ౨ంరైంక్‌ 10% ౩923 1 27)

ఈ తిరుమలదేవీపురము రాజధాని నగరములో నొకభాగము గనుక చిత్రవాటిక యీ ప్పరమునకు జేరువగ నుండెనని చెప్పవచ్చును. ఈ చిత్రవాటికను గురించి యింతకంటచె యెక్కువగ శాసనములనుండి తెలియదు. కాని కొంత లోతుగా పరిశీలించగా ముక్కుతిమ్మనగారి పారిజాతాపహరణము నుండి కొన్ని విషయములు దెలియచున్నని. పు

• ఈ దిక్రవాటిళప సుమౌరు 4 మెళ దూరమున దర్శ సర్గ యను బేచిరాకు (ను మున్నదట, ఈ ్రానుమునప నొంశ సమిపమందు తుంగ భద్రాన దీతీరమున నరసాప్తకము అను నొక (గాను ముంజెనట,

“లం ౨1206 జటంజంజు12 మ0608006తే 19. 16 క్రండంికి 18 014 91169 మం. 006 720086 00124724 బుడి 6జి 6 6502066 731886 జం8ం2- క మ 06 పండి 0£ 16 20 0 19 8 41107 60890 64 0 30116. 306% టూంళరరి ₹216. 6 గాటు ప09003 ఇ. శ్రంఠండ6 0309 2 గ్రగయం మక 9. 180]

కాని చరిత్రశారు. లెవ్వ రీ విమయవాలను గురించి పరికీలించినట్లు. లేదు, ఇదియొక ముఖ్యమైన విషయము, గ్‌ నరసాష్టకము రాయల తఈండిశేంట గట్ట బడినదేమో 1 దర్భ్శసర్షయను (గామము. సయికము. కొంత ఛార్మిత్రిక విశేషము గలిగియుండరద్చును,. ఏట్టయిన సీ విషయములను లోతుగా. పరిశీలిం చవలని యున్నది,

కృష్ణ చేవరాయల కుటుంబము __ 1వ అధ్యాయము లే పారిజాశాపహరణములో ముక్కుతిమ్మన సత్యభామ ఉద్యానవనమును వర్షించి యున్నాడు. ఆ కథలో నారదుడు దేవలోకమునుండి చ్వారకొనగరమునకు వచ్చి రుక్కిణీకొంత మందిరమున పారిణాత పుష్పమును రుక్మిణి కిచ్చును. ఆ సమయమున సత్యభామ చెలిక త్తెయొక్కతె రుక్కిణియింటనుండి ఆ విషయములను గమనించు చుండును. ఇచట నిట్లుండగాః నచట సత్యభామ తన విహారవనములో నుండును, ఈ విషయ మిట్లు వర్డింపబడియున్నది. చూడుడు; మః తసళ్ళంగొరవనంబులో నగరిపొంతం; జక్కగాదిద్ది తీ ర్చిన పూదేనియ యేటి కొలునదరిం జెంగల్వపుప్పొళ్లు నిం చిన చంద్రోపలవేదిపై, సరసగోష్టికా టోటియుందాను న వ్వనడాతాయళత నేత్ర కౌరిగుణముల్‌ వాక్రుచ్చి వర్షించుచుకా. [చూ పారి ఆ. ఓ ప 7] పై వపద్యమందలి వ్యక్తులు పౌరాణిక వ్య క్తులయినను; అందలి వర్ణనలన్నియు విజయనగరములోని రాచనగరికి సంబంధించినవే. ఈ విషయమును చరిత్రకారులు, వండితుల్లు మొదలగువారెల్ల రంగీకరించియున్నారు. ఇందు వర్షింపబడియుండు ఉద్యానవనము తిరుమలదేవి విహోారవనమే కాని వేరుకాదు. మరియొక పద్యములో సయిత మాకవి ఆమెకొక యుద్యానవన ముండెనని చెప్పియున్నాడు. శే॥ గీ॥ వామలోచన 1 నీకేలివనముతోన జలున వెదచల్లా చెంగల్వకొలని కెలన సరన కర్పూర కదళికా తరులనడుమ పెరటి చెట్టుగ నాటింతు బెంప్పగనుము, [చూ. పారి. అ. 1. వ 184 ఈ సద్యమందు కూడ తిరుమలడేవికొక కేలివనముండెనని చెప్పియున్నాడు, ఈ 'శెండుపద్యములు: వై శాసనమందు జేప్పదిడియుండు విషయమును అనగా చిత్రవాటిక యుండెననును రుజువుచేయుచున్నవి. ఇంతేకొక పై వద్యమునుండి యింకొకవిషయము కూడ తెలియుచున్నది. కృష్ణుడు తాను శేగల పొరిజాతనృక్షమును సత్యభామ 'పెరటిలో నాటించెవనని సెస్పినట్లు పై సద్యమునుండి తెలియుచున్నది. ఆశగా నా కేలివనము అంతఃపృరమునకు

ఫి శ్రీకృష్ణ చేవరాయలు ___ మొదటి భాగము వెనుకభాగముస నుండెనని చెప్పవచ్చును. ఇ ల్లీ పద్యములనుండి తిరుమలదేవికీ చిత్రవాటికయను నొక కృంగారవన మామె అంతఃప్పరము వెనుకభాగమున నుండేనని పశదమగుచున్నది.. కాని అమె ఉద్యానవనము పేరును తిమ్మకవి చెప్పలేదు. ఆది శాసనమునుండి తెలియుచున్నది. ఇంతజేప్పిన అ కపీళశ్వరుడు మరల తిరుమలదేఏయు, రాయలును ఆ శృంగార వనములో గూర్చుండెడి వేదికను గురించి కూడ చెప్పియున్నాడు.. ఆ వేదిక ఆమె నగరికి చంతనుండెనటి, అనగా చాల సమీషమున నుండెననుట. అది చాల సమీపమున _ నుండెననుట నాకవి వేరొక పసద్యమున పరోత్షముగ జెప్పియున్నాడు. ఆ పద్యమును జోూడుడుం కం॥ అని నగల మిగుల వొగులుగు జనితామర్షనున గోపనడనంబునకుకా జనియెను లతాంగి హరిచం చనకోటరమునకు నాగతరుణియు బోలేకా, [చూ. పారి. ఆ, 1. ప, తీ8గ అట్లు వేదికమీద గూర్చుండి దుఃభించుచుండిన సత్యభామకు భర్తమీద చెప్పరానంత కోపముగలిగెను.. ఆ కోసము అడు నాగుపాము కోపమువలే భయంకర మైనది. కోసమువచ్చిన స్త్రీనర్వు మతివేగముగ ్రిక్కనుండు చందనవృకపు తొజ్టలోనికి బోవునట్లు; సత్యభామ మిగుల కోపావేళముతో వేదికనుండి పైకిలేచిం అంతఃపురముననుండిన కోవగృహములోనికి బోయెనని కవి వర్టించియున్నాడు. ఇట్లు పేవికమీదనుండి తటాలునలేచి కోపగృహమున కతి రభసముతో పొము తరు కోటరములో నికి దూజునట్టామె కోవసడనమునకుబోయిన దనుటనుండి ఆమె కూర్చుండియుండిన శిలావేదిక అంతఃపురమునకు వెనుకభాగమున మిక్కిలి సమీప మున నుండెనని తెలియుచున్నది, అట్లుకాకు వేదిక ఆ వనములో గొంతదూర మందుండిన పకేమున నంత వేగముగః రభసముతో మందిరములోనికి జొచ్చుటకు సాధ్యముకొదు. ఇట్టు కవి నాగతరుణీ ఉపమానమున్వారా అమె భయంకర మైన కోపాతిశయమునే కొకు అ అరగు ఆ వనములో అంతఃప్పరమునకు గడు నమీసమున నుండిన దనుటను గూడ సూచించియున్నాడు.

కృష్ణ బేవరాయల కుటుంబము ___ 1వ అధ్యాయము 'ర్రిఫ్ర ఇంతటితో వదలక తిమ్మన ఆ వనముయొక్క సౌందర్యమును గూడ వర్షించి యున్నాడు. పై పద్యములనుండి ఆ శృంగారవన మతివిశాలముగ నుండెననుటి గూడ తెలియుచున్నది. ఆ వేదిక ప్రక్కన నొక నీటికాలువ యుండెననుటనుబట్టి అందు పెక్కు ఫలవృక్షములును, పూలమొక్కలు నుండెనని గూడ తెలియుచున్నది దీనినే (శ్రీ దూసి రామమూర్తిగా రిట్లు చెప్పియున్నారు. ** పూదేనియ యేటికొలువ * అనుటంజేసి ఆ యుద్యానవనమునందు గల కుసుమవృక బాహుళ్యముః నందలి సుమసమృద్దియుః నుద్యానపు వి స్తృతియు సూచితములు, క్ట ఆ యేటికాలువ ఆ చిత్రవాటిక సమీపమున (బవహించుచుండిన తుంగభద్రానది నుండి తేబడినదని తేలియుచున్నది. ఆ కాలున వట్టి మట్టికొలువన కాదనియు? నది చక్కగా దిద్దితీర్చినదనియు కవి చెప్పియున్నాడు. అనగా నది చెక్కిన రాలతోనుః గారతోను నిర్మింపబడియుండినదనుట. ఆ కాలువ కిరుప్రక్కలందును ఫలవృక్షము లును, పూలమొక్కలును నుండినవనియుః ఆ పూవలనుండి జాజీన తేనెధారలా నీటి కాలువలో బడినందున) నా కౌలువ జలము తియ్యగను? నుగంధభరితముగను నుండిః ఆ కాలువ “ో*పూదేనియ కాలువోవలె నుండినదని కూడ వర్షీంపబడినది. ఇట్టి చక్కని కాలువకు _బక్కన చంథద్రకాంకపు రాలచే గట్టబడిన "వేదిక యుండెనట. ఆ వేదికమీద తామరపువ్వుల పుప్పొడి దట్టముగా జల్లబిడియుండెనట. మరియు నా వేదిక చెంగట యొజ్జకలువలు వికపించియండిన సుందరమైన కొలనొకటి యుండెనట, ఆ కొలని సమీపమున కర్పూరవు టరటిచె ట్లుండేనట, ఇంతేకాక ఆ విహారవనము సౌందర్య మింకను రమ్యముగ వర్షింపబడియున్నది చం॥ అలికులరావముల్‌ గిసలయాకుల కోకిల కాకు కాకలీ కలకల నాదముల్‌ సెలగ గమ్మని తమ్మికొలంకు తెమ్మెరల్‌ వొలయగ 4424 4446 644 4410 (చూ. పారి. ఆ, 1. వు 72] ఆ సుందరోద్యానమందు తుమ్మెద గుంపుల రొదలు, కోకిలల సూత్మమగు మధురమైన కలకలధ్వనులు; చల్లని కమ్మగాలులు 'వెలపి హోయిగలిగించుచుండెనని తెలియచున్నది. ఆ యుద్యానవన సౌందర్యము నిట్లు వర్షించి. అంతటితో దనివి చెందక తిమ్మకవి అ వనములో తిరుమలదేవియు; రాయలును విహరించిన తీరును గూడ యిట్లు వర్షించియున్నాడు,

క్ర్‌జ్తీ శ్రీకృష్ణ జేవరాయలు ఎా మొదటి భాగము సీ॥ “* కృతక్శాది కందరాకేశినిగూహన 'వేకా పరస్పరాన్వేషణములు పోషతమాధవీ దృన్నాగపరిణయో ... తృవ కల్పితానేక సంభ్రమములు చాతుకీ నెర్జితద్యూతపణాదాన కలిత చేలొంచలా కర్షణములు సాయంసమారంభ చక్రవాకద్వంద్వ విరహావలోకన విభ్రమములు శే॥ సాంద్రతర చంద్రికాశే? చం[కమములు విధశలామయ వేదికా విశ్రమములు ఫలకచిడ్రిత నిజరూప భావనములు ళళిట య. ళవాట *ఠ4 క్రొ (చూ. పారీ, ఆ, 1. వ. 80 ఆ కేీవనమునం దచ్చటిచ్చట కృథత్రిమముగా నాడుకొనుట కనువుగా చీన్నచిన్న కొండలు సిర్మింపబడియుండెన్న, వానిలో. గుహలుకూడ. నిర్మింపబడి యండెనట, తిరుములదేవియ రాయలు నా కొండలలో గల గుహలలో దాగుడుమూత లాడుకోనుచుండిరట. తిరుమలదేవి తాను సెంచిన మాధపీలతకును పొన్నచెట్టుకును మిగుల సంభ్రమముతో బెండ్లి వేడుకలు సలుపుముండెనట. అట్టి సమయములం దా రాజదంపతులు పెండ్లి పెద్దలై పీటలమీద గూర్చుండి వివాహ కార్యములను జరిపి అనందించుచుండిరట. ఒక్కొాక్కంప్పు డా దంపతు లా చంద్రకాంత $లాపేదికమీద గూర్చుండి పాచిక లాడుచు సంతోషించుచుండిరట, సాయంసమయములందు వారు చశ్రవాకపు జంటలు విరహ వేదనతో పరస్పరము గలసిమెలపి తమిదీర్చుకొనుటను జూచుటకై ఆ పక్షులన్న చెట్లప్రక్కంల దిరుగుచు నానివిలాసములను సానురాగముతో జూచుచు (బొద్దుప్పచ్చుచుండిరట, రత్రి వోలందు బండువెన్నేలలో నా విశాలమైన జక్కగా దిద్దీతీర్చీన) శృంగార వనవీథులలో విలాసముగా. దిరుగుచు,. శ్రమదోచినప్పడు చంద్రకాంతశిలా వేదిక పై గూద్చుండి విశ్రాంతి దీసికొనుదు: శ్రమదీరినపిదసు తము రూపములు జి క్రించిన

కృష్ణ చేవరాయల కుటుంబము ___ 1వ అధ్యాయము రిస్ట్‌

ఫలకముల జూచి యానందించుచుండిరట.. ఇది ఆ కాలపు శృంగారమయ జీవిత విధానము, రాయల రసికత.

ముక్కుతిమ్మన తిరుమలదేవి అరణప్పకవి. అందువలన నామె అంతఃపుర ములో చనవుగా మెలగుచు, అచ్చటి జీవితపు తీరులను జూచియండినవాడై నందును తిరుమలదేవి శృంగారవనము, ఆ రాజదంపతుల విలాసవిహారములు మొదలగువానిని గన్నులకు గట్టినట్లు వర్ణించియున్నాడు. పై వర్ణన లా కవీశ్వరుడు గల్పించి ఇెప్పనవని తలంచకూడదు. పేయసు, న్యూనిజు మొదలగువారు విజయనగర వై భవసును పర్షించియండు. విధమును గమనించి చూచినయెడల అనాటి ప్రజల నాగరిక జీవనము: అనగర శృంగారము: సమృద్ధి తెలియును. ఈ విషయములను మనస్సునం దిడుకొని ముక్కుతిమ్మనగారి వర్షనలను జదివిన పక్షమున; నవి యించు మించుగా యథార్థకథనములని; ఆ కవీశ్వరునకు రసమయ రచనాదృష్టీయేకాకు మంచి చారిత్రికదృష్టికూడ నుండెనని విళదమగుచున్నది,

నందితిమ్మన పారిజాతాపహరణ మహావ్రబంధమును గురించి * కృష్ణదేవ రాయలు సాహిత్యపోషణము '” అను భాగమందు విపులముగా వ్రొసెదను.

పై శాననములో జెస్పఐిడియండు తిరుమలదేవి శృంగారవనముగానుండిన “ చిత్రవాటిక *, దాని నంటియుండిన (గ్రామము మొదలగునవి నేడు శథిలములైై తుదకు గుర్తించుటకు సయితము సీలుగానివిధమున నున్నవి. అయినప్పటికిని చరిత్ర రచయితలకు; శాసన పరిశోధకులకు; పురావస్తు పరిశోధకులకు ముక్కుతిన్మునక వి గావించియుండు వర్ణనలు గొంత వరకు దోడ్చడవచ్చును. పై వర్ణనల సహాయముతో తిరుమలదేవి శృంగారవనము, అమె నివసించుచుండిన మందిరము మొదలగువాని ఉనికిని గనుగొనుటకు బ్రయత్నింసవచ్చునని నా మనవి

మొదటి అధ్యాయము (ప్రకరణము [ల్లి తిరుమల దేవి చరమదశ

తిరుమలటేవి. తుది జీవితకొలము దుఃఖమయముగా మారినదని తెలియుచున్నది,

లేకలేక జన్మించిన ఒక్క కుమారుడు తిరుమలదేవరాయలు విషప్రయోగము కారణ

06 శ్రీకృష్ణ చేన రాయలు ఎ మొదటి భాగము ముగ ఆరేండ్ల వయస్సునందే మరణించెను. ఇది ఆ దంపతులకు అంకుళలేని దుఃఖమునకు గారణమాయెను. అంతవరకు నిరాటంకముగ సాగిన వారి ఆనందనుయ జీవితము భగ్నమాయెను. ఆనాటినుండి వారు తమ శృంగారవనములో విహరించుచుః మలయకూట మణిమందిరములో ద్యూత[క్రీడలాడుచు హియిగ గడపుచుండిన శృంగారమయ జీవికమును వదలివై చిర. “పృత్రశోకం నిరంతర ” మ్మనురీతిగొ తిరుమలదేవి సదా శోకపరీతచి _తృయై జీవితమును భారముగ గడససాగెను. ఇది చాలదన్న ట్లామెకు మరియొక భయంకరమైన దుఃఖము ప్రాప్పించెను. శ్రీ. శం 1580వ సంవత్సరమున అనగా? కుమారుడు మరణించిన ఆరేండకుః తనకేడుగడ ఈనజీవిత లతకాధారము తనకు సర్వస్వమునైన భర్త భౌతికకాయమును చాలించెను, ఇది ఆమెకు జీవితాంత మెడతెగని దుఃఖకారణమాయెను. ఆమెశేకాదు విజయనగర _ స్వామ్రాజ్యమునకే ఫిడుగుపాటుగా బరిణమించెను. విజయనగర సామ్రాజ్యభాను డ స్తమించెను. వెళ్లెడల దుఃభాంధకార మలముకొనెను. రాయలు మరణించినపు డాకనిభార్య లెవ్వర్వైన సహగమన మొనర్చిరో తెలియదు. ఆకాలమున సహగమనపద్ధతి వాడుకలో నుండెనని తెలియుచున్నది, తక్కినభార్యలను గురించి మా టమ చన్నును తిరుమలదేవి; మరియు చిన్నాదేవుల గురించిన నరదన క్‌ మరియను] వారు సహగమన మొనర్పలేదు. రాయల తండ్రియైన పోద్చగీను నగ చి పు డాతని భార్యలు 'పెక్కూనముంది సహగమన మొనర్చిరని వడిన గొంది (ప్రాపియున్నారు. కృష్ణదేవరాయలచే నత్యంతను (ప్రేమింప ఆ యిరువురురాణు కేలసహగమన మొనరింపలేదో తెలియదు. న నన పటన

• సవాగమనపద్ధతి ;_ దీనిని సరించి విస్తారముగా (వాసినవాడు 'పా-వీన స్మృతిక రృలో నొకడ్‌గు విజ్తా-నేశ్యరుడు, ఈశక్తు శ్రీ ళా 1076 నుండి 1126 వరక కర్తాటక చేళమును వైభవోేతమన పాలించిన ఆకవ విశకమౌాడితుంని ఆసాన పండిశుడుగనుండ్రి (పనిద్ధి గాం చెను, ఈశ జే యాజ్ఞ్యకల్క్య సృతిక శ్‌ మశు వ్యాఖ్య కానెను, ఆ గ్రంథమందు సహాగమునే గరించి నిసారమానగ | వాయ బడియున్నది, పైని న న! చనా నారము 'పాచీనకాలమునుం కీ కళ్షాటకమున సామౌన్యముగ ములుగ ఇంటల ౩ సవాగమన మొనర్చిన మహాపతి వక అ స్మృతిచివ్నా ఎటలన మవాసతి. శిలలు (3[్య11139) పట్ట చోట శ్షేటికిని ఠా !

కృష్ణ చేవరాయల కుటుంబయు అ= 1వ అధ్యాయము ర్‌

ఇందుల కేడో (ప్రబలమైన కారణ ముండియుండును. అంకేకాని, అఆ యిరుపురు రాణులు ప్రాణములమీడ ఆశచేగాని భయపడిగాని హిందూస్రీలలో పరంపరగా వచ్చుచుండిన వాడుకను వదలియుండరు, అట్లుచేవిన అనాడు వారికీర్మికీ భంగము గలుగుటయేకాక నంఘము వారిని తీవ్రముగ విమర్శించి గర్హించియుండును. వొరి జీవితములు నిందాపూరితములై: దుర్భ్శరములయియుండును. కావున యీలాటి లా గనబడు చున్నవనియు, మోక్షపదవి నాళింపని య్రీామౌత మే ఆనుగమనమా నొనర్పళచ్చుననియు స్మృతికర్తలు నిశ్చయించినారని తెలియుచున్నది,

ల తం 1195002టండ 05 నొంగంైై2ం౫ంనిడ శాస[ంటి 728 2908000617 & 6000000 6036000 12 మ2రజో8 క్‌ 29 మజ 90 కఉ0ంాం&ి కొంంి 006 పెందుంళ0ళ8 నటి 900063 9028606268 స 106 226%, రేం63 106 ఇజంైంజా 00 270 సేంంు 0018460007 00% €036 ఇ₹1969 స క్రంంం41 60700 ఏ 6 69జుూ పంళిండె 08 1800” ఒ9 00960764 9౯ 1020687202 0 819 వెగిటిదిగడగడ2 0% శం చంజ౭లళ20గ/ై4. (0జకలు మ 056 80. 9006 60ుం9006 1766 10 శ06 60328 08౬ ౮04112 ఇంతట 2 శకం 20 61807106 ర19603900 00 తొరగం2 632206. 05 ఉ౫౭42740%4646, *పేంజంింకళడత 0036106166 ళ్‌ 1469 000 తంంటింటక 08 ₹0స%డ 00197 8 210764. 60 6056276 తీ?220023024,

౪ ఆనుగమన _ ఆకళ్చ మోమీమని చృం క్యా అని త్యాల్బను ఖరూప స్వగ్షా

ల ర!

ల్ధ్‌న్యా అనుగమనియు క్తం ఇతర కామ్యానుస్టానవ దితీ సర్యమవవద్యం | ఖా

స్వగ్దాడి సామౌన్ఫ సుఖ ములను కోరు స్త్రీలు సహగమన మొనర్భవచ్చువనియు, "మోక్షాూ కేళలగఅవారు చేనుఃలసీవఐది లేదరియు విజ్ఞా నేశ్వరుడు వచించియున్నాడు,

రామాయణమున దశరథవమహా రాజు మరణించినపు డాకని రాణు లెవ్వరు సహగమనము చేయలేదు, కోసల రాజ్యమువక్‌ దననమొరుడైన భరతుని పట్టాఖి "సేకము. చేడువలయునని నిశ్చయిం చుకొని యొండినందున కెశాడేని సహగమన మాజకించ లేదని శకౌష్పవచ్చును, ఇక్క కౌసల్య మరియు సుమి త్రళు చేయకుం డు టనగాడ 'శుబలమెన శారగణము లుందవచ్చునుం ఆ వివరములు మవకీఫుడు "తెలియవు,

వలి 13

ర (శ్రీకృష్ణ చేవరాయలు ఎ మొదటి భాగము విషయములు దెలిసికూడ వారు సహగమనము చేయాకుండుటకు గల (ప్రబలమైన కారణము మనకు దెలియకున్నను, అప్పటి సరిస్థితులనుబట్టి కొంతవరకు నూహించుట కవకాశమున్నది, కృష్ణదేవరాయలే యస్పటి విజయనగర రాజకీయపరిస్టితులను;, రాచనగరులోని పరిస్థితులను గమనించి సహగమనమ్ము చేయవలదని తన భార్యలకు ఇప్పియుండును. రాయలు. సంస్కృృతభాషలో మంచి పండితుడు. ఆతనికి బహుశాస్త్ర పరిచయ ముండినది. స్మృృతికర్తలు సహగమనమును గురించి ఇెప్పియుండిన విషయము లావనిక్‌ దెలియను. అయినను షరిస్థికులనుబట్టి తన రాణులకు నహగమన 'మొనర్ప వలదని చెప్పియుండును. ఇ౦ కేకాక, కుమా రెయయిన తిరుములాంబ, అమెభ రృ అశియరామరాయలు, ఆహ్తబంధువర్షము లా రాణులను 'ప్రార్జించి నహగమన (ప్రయత్నమునుండి వారిని విరమింపదేసియందురు. రాయలకు బిదప అరాణులు జీపించియుండిననే రామరాయలకు విజయనగరాంతఃపురముతో సంబింధముండును ; -రాజ్యముపై హక్కు ఉండును, వారు మరణించినపకమున నంబంధ మంళతరించును మరియు తిదమలాంబకు పుట్టినింటి ఆశ అద్భృశ్యమగును. వారు సహగమన మొనర్చియుండిన పతమున అకర్వాత విజయవగర సా మాజ్య చరిత వేరొకరీతిగ మారియుండును. ఇని యన్నియు బాగుగ నాలోచింపవలపిన విషయములే. ఒకవంక ప్తాందవత్త్రీధర్మము: మరియొకవంక సామ్రాజ్యము చితికిపోవునేమా యను భయము; ఒకవంక (ప్రాణ సదృథుదై న భర్త మరణమ్బ వేరొశవైపు హృదయేశ్వరుడు తన 'ప్రాణసదృశళముగా భావించి; మహోన్నతముగా జెంచి, వై ళనో పేకముగ పాలించిన సామ్రాజ్యము__ ఇృదియొక ధర్మసంకటపరిస్థితిగా మారినపి, అట్టి క్లీష్టస్టమయమున తమకు గురువు దిహుకాన్త వేత్త యోగ్స సామాజ్యహితకాం షి, ధర్మసూక్మముల నెరిగినవాడగు వ్యాసరాయలు పరిస్థి తులన్నింటిని గురించి యోవించి, ఆ రాణులకు ధైర్యమచెప్పి వారిని నహగమన [వ్రయత్నమునుండి విరమింపజేసియుందురని తలంపవచ్చును. కావున వారు పరిస్థితులను (గ్రహించి: ఒత్తిడిని గుర్తించి, స్మామాజ్యరత్షణము లమ కర్తవ్యముగా నెంచి భర్తతోదాటు చితిపైబడి భస్మ మైపోక జీవించియండుటకే యంగీకరించియుందురు,

కృన్ణ చేవరాయల కటుంబమ' --- 1వ అధ్యాయము 99 తన యనంతర మా సామ్రాజ్యమును నమర్థతకో జాలించుట కన్నివిధముల దగినవాడు రామరాయలే. కాని, రాజకీయ సరిస్థితులనుఐట్టి? యెంతయిష్టమున్నను రాయ లాతనికి అనుజ్ఞ యివ్వు వీలుకాకబోయెను. తన తర్వాత రాజ్యమందును; ఆంతఃపురమందును అల్లకల్లోలములు సంభవింపకుండుట కై సమయజ్ఞాడగు రాయలు తమ్ము డైన అచ్యుతరాయలకే రాజ్య మప్పగించెనని తెలియుచున్నది. అయినను ఆతని మనస్సునకు దృష్తిగలుగలేము. కావున భార్యలను సహగమనము వేయవల దనియుః జీవించియుండి; రామరాయలకు దగిన సమయమున దోడ్చడుడని రహాన్య ముగ జెప్పియుండవచ్చును. ఈ విషయమున భావిపరిగోధన లెట్టివెలుగు నొసంగునో చూడవలయును.

రాయల మరణానంతరము తిరుమలదేవి యెంతకాలము జీవించియుండెనో శాసనాధారములనుండి తెలియదు. అయినను *హండే అనంతపుర చరిత్రము” మొదలగు (గ్రంథములనుండి ఆమె [క్రీ శ. 1542 వరకు అనగా అచ్యుతరాయలు మరణించువరకు (బ్రతికియుండెనని తెలియుచున్నది. అవ్పటి కామెకు దాదాపు అరువది సంవత్సరములై. యుండెనని చెప్పవచ్చును. వృద్ధాస్యదళు అహరహము హృదయ మును దహించివేయుచుండిన పుత్రళశోకము, మరియు భర్త నురణకోకము ఆమెను కృశింపజేయుచుండెను. కాని, గాఢాంధకారములో మెఅపువలె నామెకు భగినంతు డొక యూజట నన్నుగహించెను. ఆమె కుమార్తె కిరువురు కుమారులు జన్మించిరి వారిలో మొదటివానిపేరు కృష్ణరాయలు. ఇతడు తాతనుబోలియండినందును రాయల స్మృతిని నిలువజెట్టుటకు శాతగారిపేరే పెట్టినట్లు దెలియుచున్నది, 'రెండవవాసిపేరు 'పెద్దతిమ్మరాజు.

మ కుషి! జయుణ. కజయణిటణ. తడికి. 6ళ0 8008 కళంకం జంజా& (ఇజం యుండ ఇకక ఏ5 క్రయంరజంపంంు ఉండ. కింరితిత కొసుురుజు2)& (గగ మా 649 సక. *. 2030).

తిరుమలాంబ 'పెద్దదుమారునకు బెట్టబడిన "పేరునుబట్టి ఆమెకు క్రీ, శ 1040 వరకు సంతానము గలుగబేదని తెలియుచున్నది. రాయలు మరణించిన అచిరకాలనుందే యా మొదటిబాలుడు జన్మించెశని చెప్పవచ్చును. తిరుమలదేవి, తన కుమా ర్హను) అమె పిల్లలను చూచి సంతనించుదు, వారి ముద్దుముచ్చటలగాంచి తన దుఃఖమును మరచుచు అల్లుని వీర్వప్రతాపమును; ఆతడు సామ్రాజ్యరక్షణకు గంకణముధరించి

100 (శ్రీకృష్ణ చేవళాయలు .. మొదటి భాగము చేయుచున్న కార్యములనుజూచి తృ ప్తిజెందుచు నొకవిధముగ జీవితమును గడపు చుండెనని చెప్పవచ్చును. క్రీ. క, 1512 వ సంవత్సరమున కొవల యెంతకొల మామె జీవించియండెనో యే యాధారమునుండియు తేలియదు. అందువలన నామె యౌ తర్వాత రెండు మూడు సంవత్సరములు జీవించి మరణించియుండును, 'మొదటీ అధ్యాయము - (ప్రకరణము 18 తిరుమల'దేవి జీవితము - ఒక సమీత (43 మొటు21౯) తిరుమలదేవి, యొక సొమాన్య సొమంతరాజ కుటుందిమున జన్మించి దైవాంళ సంభూతుడు: సర్వతోముఖ (పజ్ఞాధురీణుడు అగు మహా సార్వభెముని చేబట్టి అకని ముఖ్యపట్టమహిషియైః భర్త తోబాటు విజయనగర సామ్రాజ్య వ సింహాసనము నలంకరించిన మహాఅదృష్టశాలి. గుణరత్నాకల్చుడగు రాయల కన్ని విధముల దగిన సహధర్మచారిణీ. తన మలయకూట మణీమందిరములో, తన శృంగార వనంబులోః రపికుడగు భర్తతో హాయిగ విహారములు సలిపిన విలాసవతి,

• కమలముఖి” యని రమ్యాకృతియగు రాయలచే సొగసుగా పొగడించుకొనిః ఆ మాట నాతడు (గ్రంథస్థ మొనరింపగా నెనలేని సంతోషమును బొందిన సుందరాంగి. మహామంత్రిచేే కవిపండితులచే సామంతరాజులచే: (ప్రజానీకముచే రాయలవలెనే దివ్యాంశ సంజాతయని భావింపబడి: గౌరవింపబడిన సుకృతజన్మ. భర్తతోదాటు భీకర రణరంగముల శేగియండిన మహా ధైర్యశాలి. నిస్తుల థోగభాగ్యముల ననుభ చించి. హృదయేళశ్వరుడు తన సుందర మందిరములో యాచకులప్తై దయారస మకరందమును వర్షించుచుండగా జూచి తన్మయురాలై న కరుణాహృదయ, పతితో బాటు "సెక్కు పుణ్యక్షేత్రములకేగి ఆ యా దేవుళ్లను దర్శించి; క్రైంకర్యముల గావించి. తుదకు తిరుమలపై రాయలతోబాటు విగ్రహరూవమున ముకుళితహ స్తమైై నిలిచి అప్రాకృళ దివ్యమంగళ రూపుడగు స్వామిని శాశ్వతముగ జూడగల్లిన ధన్యజీవి. తన (ప్రజయాపరాధ రనమయగాధ ముద్దుపల్కుల ముక్కుతిమ్మన మహో కవికి కొవ్యవ స్తువై, మృదుమదుర. మహా(ప్రభందరచనకు గారణభూతముకాగాః ఆంధ్ర సాహిత్య (ప్రపంచమున, :దస్‌కేరు శాశ్వతము గావించుకొని? సదా విద్వజ్జనలచే శాయలతోనాటు (ప్రశంసింపబడు భాగ్యమును గడించిన సుకృళాత్మురాలు.

కృష్ట జేవరాయల కుటుంబము ___ 1వ అభ్యాయము 101 కం * (ీవర్షనీయ ! తిరునముల ణే ! దేవీహృదయేళ ! యమృతదీధితికులపా రావారపారిజాత ! ధ రావలయళరణ్య కీ కృష్ణరాయవ రేణ్యా [| 24 (చూ. పారి, ఆ $ప, !) లవానాశలనాన్షేస్త్‌లాతస్తునానాణాణ సె పద్యములో తిమ్మున కొన్ని చక్ళాని విషయములను నూచించి యున్నాడని తోచుచున్నది, ఇందు * అమృత దిధిలివల పారఠావార "పారిజాత ౫ యనుటకు మౌరుగ ఈ యచమిత దీధితివల పారావార క ల్చభూజసి యనియో లేశ యదువంళమ"నెడు సము ద్రమువకు చంధడనియో కవి ఫెప్పియుండనచ్చును, కాన్వి ఆక డట్లు వెప్పలేకు.. డిరుములదేవితో రాయలకు గలిగిన (ప్రణయకలపహమును నూచించి, ఆ కలవాము దీుుటకె యూ పాకంజూళాపవారణ (గంథము రచింపబణె వనుటను మూచించినాడరి తోచు మన్నది. ఆంవులళే యాత డీ పద్యమున తిరుమల "జీవి పేరును, పారిజాతము పేరును వెప్పియు న్నాడని చెప్పవచ్చును, దీనినుండి శాయలవ తికువములజేవినతోడ సే వలఫుకయ్యము గలిగినదని నూచికమగు చున్న దనవచ్చును, ఇం లేశాక, పారిజా కాపవహారణమునవ వాఖ్యానమా (వానీన శ్రీ దూసి రానుమూర్తిశా స్తైగా రీ పద్యమును గురించి యిట్లు చెప్పీయా న్నారు, ౪ అమృత దీధితి కులపారావార పారిజార తిరుములబేవీ వృావయేకళ అను పదములు శ్రకృష్ణుడు సత్యాస కృడై భువికి పాకజూతమును గొని తెచ్చిన 0౫ యాశ్య్వాసఫు గథప నూచకములై వెలయుచున్నవి,” ఇటు తిమ్మకవి వె పద్యములో బెవ్క విషయములను ధ్వనింప జేనియు న్నాడని చెప్పవచ్చును. అక డతి చతురుడు, పుఠాణకథలో కృష్ణు న మిక్కిలి నచ్చిన రాణియగు ' సత్య భామతో గఅవాము సంధవించివగి, వస్తుక వు సమ్మగ కూర్చునద్యి ముఖ్య, పటు రాజీయెన తిరుమల దేవి త్తోోకస్‌-? వెనషంయా. పదము బప య్‌ క్లో 'శ్హన్యాన్ముగశ క్రిక్‌ స్ట పద్య నుండి "తెలియు చున్నది, ణీ ళం క స ల... 1 వా న్న మ. వ. సై 'పొడానాడ 88 కీ య్‌

ఆదర్శసార్వ భౌ ముడు వ్రీకు షదేవరాయ వీ ద్ర ఫ్ర ప్పటేవరాయలు ణం మొదటి భాగము అల జర కృష్ణదేవరాయల కుటుంబము ౮ రెండవ అధ్యాయము - (ప్రకరణము శే చిన్నా దేవి చీన్నా దేవి - ఆమే అభీజాత్యము

రొయల రెండవ దేవేరి చిన్నాదేవీ. ఆమె కులమేదో దెలియదు. ఆమె తటి ద్‌ం(డ్రులెనతో, ఆమె పుట్టిని ల్లైచటనుండేనో తెలియదు. చీన్నాదేవి రాయలదేవేరి . (గ(౩|6ండి ఇల అనియు? ఆమెయుః తిరుమలదేవియు. దేవేరులుగా నుండగా రాయలు రాజ్యభోరమును వహించేననియు; ముట్టముదట మనకు దెలియజేసినవాడు అల్లసొని'పెద్దన, ముక్కుతిమ్మన రాయలను * చీన్నమదేవీ జీవితనాయక” అని సంబోధించెను,. రొయ లామెపేరిట కోన్ని ఆ[గ్రహారములను వేయించేను. తిరునుల, అమరేళశ్వరము? సింవొచలము. మొదలగు దేపాలయములలో నామెబేత స్వామి శై0కర్యములను జేయించేను, శాసనములు వేయించెను, కొని? వీనిలో నేయొక్క వానినుండి కూడ ఆమె వంళావికమును * దెలియజేయు. వినరము లేవియు లభింసవుః

ఆో

కృ నేవ రాయల కుటుంబము ఎ అధ్యా 2 -వకర 1 108 అ వివరములు తెలియకపోయిన పోవుగాకు తెలియదని మిన్నకుండిన నెంతో నయముగ నుండెడివ; అంతటితో నాగియుండిన నెంతో బాగుగా నుంజెడిది; కాన్మి చుకదృష్టవళశమునగాబోలు ఆమెను గురించి నిందలు, ఆమె కులమును గురించిన సందేహములు బయలుదేరినవి. ఆమె తశత్రియకులసండాత కాదవి? తుదకొక మంచి కులమునకు సయితము జెందినది కాదని? ఆమె వేశ్యాంగనయని, నిందయేర్చ్పడిః అడి తరతరాలుగ కవులు. పండితులు; మొదలగువారిచే (గ్రంథస్థము చేయబడుచు వచ్చినది. ఆమెనుగురించి 'పెక్కుకథలు కూడ (ప్రచారములోనవికి వచ్చినపి.

అయినను, కొంతమంది పండితు లీ వుక్కిటి పురాణగాధలను నమ్మక ప్రదిల లాశాధిరాడైన అ కృష్ణరాయలకు మిక్కిలి (ప్రియముగూద్చు థార్యమైన ఆమె తక్కువకులమునకు జెందినది కాజాలదనియు, సద్వంశమందు జన్మించినదిగా నుంట్‌ వలెననియు దలంచియున్నారు. మరియు నామె సానికులమున బుట్టినదని నిశ్చయించు టకు దగిన శాసనాధారములుగాని, సాహిత్యాధారములుగాని; ఇంతవరకు దొరకలేదు. సాహితీనమరాంగుణసార్వభౌముని ఇల్లాలగు చిన్నాదేవిని గురించి. దురదృష్ట -వళమున సందేహములు, నిందలు? వాదోసవాదములేర్చడి కొనసాగుచుండుట విజ్ఞులగు వారికెల్ల గడు వేదన గల్లించుచున్నది. కావున సీ విషయమును కుజ్ణముగా పరిశీలించి? ఆమె ఆభిజాత్యమునుగురించి నాకు దెలియవచ్చిన విషయముల నిట (వ్రాయుచున్నాను,

చిన్నాదేవి వేశ్యకులమున బుట్టినది అని మునకు మొట్టమొదట దెలియజేసినవా రిరువురు -పోర్చుగీసు దేశీయలు వారిలో మొదటివాడు పేయస్‌ అనువాడు. అతడు శ్రీ శ, 1520 వ సంవత్సర (ప్రాంతమున ఫిగెరిడో (1806126801 యను పోర్చుగీసు రాయబారితో కృష్ణరాయలకాలమున విజయనగరమునకు వచ్చెను, అచ్చట నొకటి 'రడు సంవత్సరములుండెను. అచ్చట తాను జూచిన విన్న విషయములను గొంత నవిస్తరముగ (వ్రాసియుంచెను. కావున నఠని వ్రాతలు క్రీ. శ 1520-22 సంవత్సర ముల మధ్య (వ్రాయబడినపని తెలియుచున్నది. [1272676 08 10012808 ౨63 ఇాజక శాంత పండని) 9 19 4. 3. 1520--22.

'రెండవ పోర్చుగీసు యాత్రికుడు న్యూనిజు అనువాడు. ఇతడు [క్రీ క, 1085 వ నంవత్పరమున అచ్యుతరాయిల కాలమున విజయనగరమునకువచ్చి అచ్చట గొంత కాలముండెను. ఇతడు కృష్ణదేవరాయల కాలమున వనచ్చినవాడుకాడు. అందువలన

10% (శ్రీకృవ్ల చేవరాయలు ఎ మొదటి భాగము ఆ చక్రవర్తిని గురించి, తాను విన్న విషయములను మాత్రము (గ్రంథస్థ మొనరించిన వాడు. [0820216016 0 పొయిడం - మమల 29 చాకళిలడు. పంద 12 2585-87). సుప్రసిద్ధ చర్విత్రకారుడగు. రాబర్దు సూయలుదొరగారు. న్యూవిజు వ్రాతలను గరించి 'వ్రాయుచు న్యూనిజా పరంపరగా వచ్చుచుండిన 18 వ శతాబ్దమునకు: సంబంధించిన చరిత్రను స్వారస్యముగా (వ్రాపియుంచెను. కొని, అది పూర్తిగా యథార్థమైనదని నేను చెప్పలేనని (వ్రాసియున్నాడు. ॥ “మైల 018 8708 శంరగడ పం 616 6112001616. 0 షష!2 త్ర! ౪౦8 29 మం 906006. 6000 సం 00096 0667656108 1000, 0082 2 020 ఓ ౨0 06229 ౪01460 0వ 109 2602220, 4 18 వం?600161955,. ఉ 2691006 వ. 8221807. 91666002. 6606000...” (గతల & వౌంక్రంటిల రం 3. 107. . కావున, నీ విదేశీయుల (వ్రాతల నన్నింటిని సంపూర్ణముగా విశ్వసించుటకు వీలుకాదు. ఆ వ్రాతలను సాహత్యాధారములు; కాననావారములు మొదలగువావితో బోల్చిచూచ్చి సాధ్యమైనంత రకు యథార్థవిషయములను నిశ్చృయింపవ లసియున్నది, అందువలన చిన్నా దేవిని గృర్విచి ఈ విదేయాత్రికులు చెప్పియుండు విషయములను మొట్టమొదట తెళసికొనఏలవిన అవసరముండుటదే వాని నిచ్చట (వ్రాయచున్నాను. మొదట 'పే్పస్సు (వాతను జూతము. అత డిట్లు (వ్రానియున్నాడు, * ఈ రాజుకు శాస్తో క్తముగా వివాహమైన పం(డెండుగురు భార్యలున్నారు, వారిలో మువ్వురు రాణులు ముఖ్యులు. ఈ మువ్వురు రాణుల కుమారులు సింహాసనమునకు అరులు, కా పుత్రులు వారసులు కారు. ఈ రాణుల కెల్లరకు ప్యకులన్నయేడల ద్ద టింపబడును. అట్లుకాకు ఒకేకుమారు. డుండునెడల అతడేరాణి ప్కుకుడైనను నంత అకడేరాజ్యార్డు డగును. ఈ మువ్వురు ముఖ్య భార్యలలో నాకామె ఒరియాదేళప్ప రాజు కూతురు. తక్కినవారు రాయలకు సామంతరాజెన (ేరంగవట్టిణపు రాజు కుష్తూ రైలు. మరాకభార్య వేశ్య. రాజగుటకు పూర్వమే తానొక రాజైన పక్షమున తన్ను భార్యగా స్వీకరింపగలనను వాగ్గానము నామె దీవికొని యుండెనటు. ఇ ట్లావేళ్య భ్రార్యమైనది. అమెవట్ల తనకుగల (ప్రేమకు చిహ్నముగ నతడొక (క్రొత్త మందిరమును గట్టించెను ... ౫

కృన్ణ'జేవరాయల కుటుంబము ___ అధ్యా, 2 - మకర, 1 105

కక క 145 కాల? 1427ల! ₹1765, 0౦8 ఇకియి. 008 జం శ386 ప226021 0265, 886 3095 08 6268 0£ 12056 200 పేంటుక్ర 168 08 16 కఘిక్రడింం, పరక ౨06 01 టంం36 0£ 606 "ం0మ608ఫ 0018 1 (006 86). ఇాసంలి క0ం06 226 9099 0 28 ౦0 కంయి, 010 ౯062 శఫేంల6 15 090” 0%6 80%, ₹%0 506762 ఓ6 మజా పక్కి 16 18 161, 016 0 100656 పైంసుజే ₹1765 18 606 రెజుక్రు[ం॥ 05 6006 మిక 08 0౮౬ ఖతి 0టతు ల౭4/024072 9 6 108 218 ₹29820% ఇషం 18 మర 01 నం క28040 ; ఇకంర0ం చలం 13 ఇ 0000100240 కాథీంయి స మం ంఉ6మ 16 188 శం మ1360698 పం[06. ఏ6 పంంజముం 1ముక్ర 296 306 2ంరేం పటం. పకంయ[36 టక్‌ 96 08006 90 06 సిక సేం ఇంయడ కం ఓం 60 ౯729, ఇత +0153 6 6॥మ6 60 55 శ026 6013 6041166220 80ంజముం 28 ఇహం 200 0086 0 $06056 ఇ1?69 25 పంప పేం96 60 606019 ఇ 162 మణశీతేంంక 2కే ఛాంయంత. 00 336 62లు00%, &కిడి ౯00060 క్రఉజంలెక ఒకడే ఇ11 00068 ₹00280. 0272368 ౨606855823 త. [186 మత, ఫైడర్ర6క లక్ష/...4రి,

ఇక్క న్యూనిజు (వాతను జూడుడు. రాజైన కృష్ణరాయలు బాల్యమందు విజయనగరములో. జెరిగి 'పెన్దవాడగుచుండగా నాతనికొక వేశ్యతో సంబంధము గలిగినదట, ఆమెపట్ల నళనికి మక్కున మిక్కుటముగా నుండెను, అమెసేరు చిన్నాదేవిడి. ఆమెయందుండిన (పేమకారణముగా తొ నొకవేళ రాజ్రైనపక్షమున ఆమెను తనభార్యగా జేసికొందునని 'పెక్కుసార్లు మాటయిచ్చియండెను. ఏదో మాట వరుసకు నిట్లుచెప్పిననుః ఆ పిదప నది నిజమాయెను. ఆతడు సింహాసన మెక్కెను, రాజ్యమునకు వచ్చినపిడప సయిత మాత డామెయెడ గలిగియుండిన (గ్రేమను విడనాడలేదు,. అతడు రహస్యముగా నామెయింటి కేగుచుండెను ఈ విషయము 'చెలిపిన మంత్రి తిమ్మరు సొకరాత్రి రహస్యముగా నాతనివెంటి బోవుచు నళ డా 'వేళ్య యింట (ప్రవేందువరకు గాంచుచుండి: పిదప నాతనిని మందలించి రాచనగరుకు మరల తోడితెచ్చెనట. రాయలు కా నామెను గాఢముగా (ఢ్రేమించిన నంగతిని మంత్రికి జెప్పి? ఎట్లయినను శా నామెను బెండ్లి యాడుటకు నిశ్చయించుకొన్నానసి చెప్పెనట. అతని నిశ్చితాభిప్రాయమును (గ్రహించి: తిమ్మరు సందులకు సమ్మతించెను, ఏలాటి అ్రతిష్ట రానివిధమున, కోర్కెను నెర వేర్చెదనని రాయల కాతడు చెప్పెనట. ఈ కార్యసిద్ధి కై తిమ్మరుసు సాథవ నరనింగరాయల సంతతికి జెంది? మిక్కిలి ఆందక త్తెగానుండిన యొక కన్యను దెచ్చి రాయలకు బెండ్లిగావించెను,. వివాహ

కని - క్షే4

106 శ్రీకృష్ణ చేవరాయలు __ మొదటి భాగము కార్యములు ముగిసినపిదప నా (క్రొ త్తభార్యు కేర్పర చియిచ్చిన భవనమందే ఆ వేళశ్యాంగ నను రప్పించి యుంచెనట, ఆ భవనమున కొక పెద్ద గోపురమును గట్టించెనటం ఆ కాలమున పెక్కుమంది స్త్రీలను వివాహదూడుట గౌరవదాయకమను వాడుక యుండినందున నా రాజు పిదప 'పెక్కుమంది స్త్రీలను బెండ్లియాడెను మకల నా రాజు నలువ్పరను 'పెంగ్లియాడెను, అయిన నత డా సానికూతురు నెక్కువగా (ఫ్రేమించెను, “పం? అ కుక 0390%జ010, ఇం 16 ఇజ్‌ వంటంక్ర &06 కళంళాముక 0 6018 అ 0 31898, 28 20 0ేక46 *161 2 60503220 [02 ఇ000 16 పేషత మషంరి జకొంం6100 ఇండి ఇషం ౪29 60%68 0౧౫౬+ 0ల240. ఇంకి 09 6 క్రైం 1076 16 ఏంక6 062 16 2001564 28) 61069 0జి 10 ఈం 8 పంంజ006 పటిక 06 ఇంచేతి జం 1, ఇంగే 600%82 06 కమత 019 10 3% 16 ఇశంయళాజంం03 పండు €006, 60 6106 019000 7660268... పొం ఇటు 21668 శం 906 096 200 $21020 జగా2ై కయి 06 ముకం 16 186 గం06 ఇసల 2 పంళలిక్రరుం, ఏ6 9411 4141 205 10% 106 *కంంట09 26 1 10 602 ఇంటాజం, పేక్‌ ఇక64 +ం శం క50 ఏఈ పంక తండి 0015 ఇ18. 6156076164 006 జర సేవ 015 మహం. న&[7200ు0%, ఇ20 ఇజ6ంతడ ము 391 షం ఇడి 806 1240 €06 ఇందజుి8 ఏంట జడి 6 300%06 పము మం శయ 1 ఇంఉ. పేంంళక్ర! ము టి శం టం వైటంల కొసలు సం 110868 6014 పము 00% ౪811 169 10788 16% జరి జు ఏ6 స2లే పై2ంయ[568. 60 మజా? 6018 ఇంజ జం6 గాడికి రేంరంకరు!266ి 0 తం 80 12 జూ 6196; రగ ఘం మం00 866196 20% 6 ₹29 సంక 01 1%, గమా6 ఇజ్‌ +ం 218 ఇక, టంట జ 10 "ఇంటే ఇంం0ంయు[ం8 1 1 060 జ ఇట 926 518 మను ఇం3!8 06 ఏ9 01064 0 10 0264 960 ఉం $10118 ఏ0 9046806 10% మము ఇ ₹ఈర్తా పంక! ఇభాంయము 0 భం ముస 00 మం 5089 01 మకనరుకు జడే 062 06 464 మిజంంతి ౧0 శం పం &6 €20 6౫4 0 26 ₹6660ం8 69260000169, ౧6 6 క గాంయయజం జంత శం 004 1 & మంట%ి 60 ఇషం 16 [ఏడ 26ికండే 2 రంగాల ₹ల్యూ. 100 ఇంక 12286 బుక 10 ఇ 16 1086 16% తీ[007జర8 06 పంక 26166 మర టల కాలు 102 ఆం 1086 పం!4 11 29 2 919 1002016 మిక 60 ఏజా8 జూ ఇ₹17098 0 2కి 018 008 ర9జరం. మజుు!66ి షం ఇర 36 16 10784 €%18 026 ఈలా. 02వ జమా 0 006

06865 2. గెగెతల క మె మరు 02868. 862-363 1.

కృన్ణ చేవరాయల కుటుంబము ___ అధ్యా, 2-(పకర, 1 107

రాయల మువ్వురు ముఖ్యకార్యలలో నొకామె వేశ్యాంగన యని "పేయసు ఇెప్పియున్నాడు. కాని అత డామెపేరు చెప్పలేదు తుద కామె యెవ్వరికూతురైన దియు జెప్పలేదు. కాని; అమె శాస్తో క్తముగా బెండ్లి మైనధార్య (04701 ఇం) అని మాత్రము చెప్పియున్నాడు. ఆమెపేరు తెలియక చెన్పలేదో, మరేకారణమునలన చెప్పలేదో తెలియకున్నది. కాని, ఆమెసేరు; * చిన్నాదేవిడి * యని న్యూనిజమాత్రము చెప్పియున్నాడు, ఇతని (వ్రాతప్రకారము ఆమ పవాహమ్రనభార్య కాదు $ కేవలము ఉంపుడుకత్తె మాత్రమే. ఒక ఉంపుడుకత్తెను వివాహమాడిన అప్రతిష్ట కలుగునని తలంచి మంత్రి తిమ్మరుసు, మొదట నొక కులాంగనను దెచ్చి, పెండ్రియొనర్చీ? ఆ పిదప దానా వేశ్యాంగనను రహస్యముగ నంతఃపురమునకు జేర్చె (10 ఇ016% 198 10డకండి 160) నని న్యూనిజు చెప్పియున్నాడు. ఇ ల్లీ యిరువురి వ్రాకలు కొంతవరకు పరస్పరము విరుద్ధముగ నున్నవి. రాయలు ఉంపుడుకత్తెను వివాహము చేనికొనెనని చెప్పిన 'పేయసు(వ్రాత నిజముకాదని న్యూనిజు వ్రాతనుండి తెలియుచున్నది, కేవలము అంతఃప్పురవానినిగ జేయబడిన యా వేశ్య ఆజన్మాంత ముంపుడుక త్తైగానే యుండెసని కూడ న్య్యూనిజు [వాత దెలియచేయుచున్నది. కావున వేళశ్యాంగనమైన చిన్నాదేవిడి రాయల ధర్మపత్నులలో నొకతెగా నుండజాలదని చెప్పవలసియున్నది.

ఈలాటి యుంపుడుక త్రైను రాయలు పట్టాభిషేకమునాడు పట్టమహిషియైన తిరుమలదేవితోదాటు సింహాసనముపై గూర్చుండబెట్టుకొనునా ! ఎంతటి మహారాజున కైనను అది సాధ్యమగు కార్యుమా * ఉత్తమ క్ష త్రియకులసంజొాతయు; ఒకరాజ్యము నకు పాలకుడునుః మరియు మహావీరుడును నగు వీరయ్యకుమా ర్తెమైను తిరుమలదేవి యందులకు సమతించునా * మహామంత్రి తిమ్మరుసు అంగీకరించునా * ఇంతేకాక రాయలయం దభిమానము గలిగి అతనికి దోడ్పడుచుండిన వారును; తషత్రియకుల శివామణులును నగు, ఆరవీటివారు, 'పెమ్మసానివారు నంద్యాలవారుః వెల్లోటివారు మొదలగు పౌరుషవంతులై న సామంతరాజులు సమ్మతింతురా ఇం కేకాకు అల్లసాని "పెద్దన ఆమెను ధర్మపత్నియని చెప్పి) ఆ విషయమును (గ్రంథస్థ మొనరెంచునా కావున ఈ నిషయము లన్నింటినిబట్టి ఆలోచించినమెడల, పట్టాభిషేకమునాడు తిరుమలదేవితోబాటు (ప్రాచీన పవిత్ర; రత్నసింహాసనముపై గూర్చుండి; గౌరవింప బడిను చిన్నాదేవియుః పట్టాభిషేకము జరిగినపిదపః సరిణయమాడక రహన్యముగా నంతఃప్పరమునకు రప్పింపబడి? ఉంప్పుడుక త్రెగానే యుంచుకొనబడిన చిన్నాదేనిడియు ఒకేవ్యక్తి కాజాలరు, వారు భిన్నవ్య క్తులని చెప్పవలసియున్నది.

108 'శీళృళ్ణచేవరాయలు ._ మొదటి భాగము శ్రేయను? మరియు న్యూనిజు వ్రాతలలో చిన్నాదేవికి సంబంధించిన విషయ ములలో గల సూత్మమైైన వ్యశ్యానమును గమనింపక సరిగా పరిశీలింపక 'పెక్కుం మంది చరిత్రకారులు; పండితు లీ వ్రాతలను నంపూర్ణముగా విశ్వసించి చిన్నాదేవి సావికూతురే యని (వ్రాసియున్నారు, అలాటి కొందరి వ్రాతల నిట బొందుపరచు చున్నాను. క్కీ శే. పేషమళ్ల్ళ అచ్యుతరావుగారు సుప్రపిద్ద చరిత్ర పరిశోధకులగు కీ. శే. అచ్యుతరావుగా కీ విషయమై యిట్లా (వాసియున్నారు, * ... కావున పోర్చగీసు రాయబారులు చెప్పినట్లు గంగరాజు కొమౌ_ర్షెన* రాజ్యారంభములో నే కృష్ణదేవరాయలు పరిణయమాడియుండిను, అంతకుబూర్వమే యౌొవనప్రొదుర్భావమున బర్యిగ్రహించిన విలాసవతి యొకతి యాశనికి నుంపుడుక శ్రెగా నుండనోపు, కావున కళింగదేశముమీద చండయా(త్రకు బూర్వ మాతనికి నొక యుంపుడుక త్రెయ, గంగరాజు కుమారితయు. భార్యలుగ నుండనలపియున్నది. కళింగరాజ్య దండయాత్ర క్రీ శ. 1015 మొదలు 10511 లోపుగా మూడుసారులు జరిగినట్టులుగా శాసనాదికమువలన నిర్ణయింపబడుచున్నది. కడసారి దండయాత్రలో (్రకాసరుద్రగజపతిని జయించి? యాతని కొమా_ర్తెను రాయలు వివాహము చేసికొనెను. కాబట్టి క్రీ, శ, 1516 = 17 సం॥రమునకు బూర్వమే కృష్ణరాయలు కృతినొందిన (గ్రంథములలో వీరి యిద్దజిపేకులుమా[్ర మే గోచరమగుట న్యాయమేకదా ! వీరిద్దరిలో జిన్నాదేవిపేరు విస్పష్టముగా గృష్టదేవరాయలు (ప్రేమించిన భోగప్పక త్తైదై యుండునని న్యూనిజా చెప్పియేయున్నాడు *** *” (చూ, ఆంధ్రసాహిత్య _ పరిషత్స,త్రిక్క సంపు, 21, పుటలు 763 7] కీ శే, కే, వి, లక్మణరావు పంతులుగారు విజ్ఞానచంద్రికాగంథనమూలా స్థాపకులును: సుష్రపిద్ధచరిత్ర పరశోధకులును విజ్ఞానసంపన్నులును నగు, కీ, $ే, కొమక్రైజు వేంకట లక్మజరావు, ఎం, ఏ గా లిట్లు లా

• అచ్యుతేరావుగారి యా (వాత సరికాదు, రాయలు పరిణయమొడినడి గంగరాజు కొమౌ రైనుశాదు,. '్రీరంగపట్టణమును. పాలించుచుండిన వీరయర

కన్న చేవరాయల కుటుంబము ___ అధ్యా, 2=(వకర, 1 109 ర] (వాసియున్నారు. ఎ... చిన్నాదేవి యొక వేళ్యాంగన యనియు, గృష్టరాయలు రాజగుటకుబూర్వ మీమెయెడ ననురాగము గలవాడై * నేను రాజునగుదునేని నిన్ను వివాహమాడి పట్టపురాణిని చేయదు నని మాటయిచ్చి తాను రాజ్యమునకు రాగానే యామెను వివాహమాడెననియు నున్నిజ్‌ వ్రాసియున్నాడు ==.” (చూ. మహమదీయ మహాయుగము. పుట, 488]. శ్రీ వేదము వేంకటరాయశాన్తిగారు

థీ 'వేదము 'వేంకటరాయళశా స్త్రీగా రిట్లు ్రాసియున్నారు. ళ్‌ చిన్నాదేవి వెలయాలనియు రాయ లామెను చేపట్టి తాను రాజ్రైనయెడల పెండ్లిచేసికొని. తనకు రాణిగా చేసికొందునని, అశ్లు చేసెననియు నూయలు చరిత్రలో గలదు ....* [చూ ఆము క్రమాల్యద = సంజీవనీవ్యావ్యానము = ద్వితీయముద్రణము = (ప్రకాళక విజ్ఞప్తి పుట. ! ].

శ్రీ ఆర్ముదగారు

సమగ్రాంధ్ర సాహిత్య రచయితులు నగు శ్రీ ఆరుద్రగా రిట్లు (వాసియున్నారు. ౪... చిన్నాజీ అనే సానిపిల్లతో కృష్ణరాయలకు పరిచయం అయిక్థంది. ఆ పరివయం ప్రగాఢానురాగంగా మారింది. కృష్ణరాయల కప్పటికి పాతికేళ్లు కూడ కేవు. తొలి ఢేమలోని నిర్మలత్వం అతనిమాటలలో వెలువడి చిన్నాజిని వినిర్మలం చేసింది. అకడు బాన చేశాడు, ఏనాటిక్రైనను తాను రాజ్యాధిపతి అయితే ఆమెను వివాహం ఆడి దేవేరిగా చేసికొంటానని వాగ్దానం చేళాడు. ఆమె విశ్వపించింది.. రాత్రులు నగరుదాటి య'భేచ్చగా రాలేడు. అందుకే రహస్యంగా ఆమెను కలుసుకుంటూ వుండేవాడు --. *” [చూ సమగ్రాంధ్ర సాహిత్యము, నంపు, 7 పుటి, 840,

వారు మరలి నింకొకచోట కూడ నిట్లు వ్రాసినారు, *.... కృష్ణరాయల తొలి యపేయసి చిన్నాజి, దేవుడు మేలుచేసి తా నెస్పటికైనా రాజ్యానికిన స్తే ఆమెను దేవేరిగా చేసుకుంటానని ఎప్పుడో అమెకు మాటయిచ్చాడు, పట్టంకట్టుకున్నాక అది నిజంగా నిలబెట్టుకున్నాడు, చిన్నాజీ చిన్నమదేవి అయింది ....” [చూ. సమ, ఆం,

లి

సాహి, నంప్త, 7, పుట, 81].

110 (శ్రీకృష్ణ చేవరాయలు ఎ మొదటి భాగము కీ శే, చాగంటి 'శేషయ్యగారు శ్రీ శేషయ్యగా రిట్లు (వ్రాపియున్నారు. “పట్టాభిషి క్తుడు కాకపూర్వ మొక 'వేళ్యతో రాయలకు సంబంధము గలిసినదనియు? నాత డామెయం దత్యనురక్తుడై తనకు విజయనగరరాజ్యము లభించెనేని; యామెను వివాహమాడిః 'దేవేరగ జేసెదనని వాగ్దాన మొనర్చెననియు, న్లే పింహానన మధిష్టించినపమ్మట నామెను గోటలోవికి రప్పింపక రహస్యముగ రాత్రులయం దాషెయింటికి బోవుచుండువాడనియు నొకప్పు డా విషయమును గనిపెట్టి శక్రువు లాతని కపకృతిచేయు యకత్నములో నుండగా దిన్మురుసుమంత్రి బ్రతికృజియొనర్చి యాతనిని గాపాడెననియుః నా వేశ్యతో సంబం ధము వదలుకొను టుచితమనిః తిమ్మరుసు రాయలకు బోధించియు గార్యముగానక రాయల కామెయందు గల యనురాగ మనివార్యమని యెజిగి ముందుగ నొక రాజ కుమారిని దెచ్చి పరిణయమొనర్చి, యీపుడే యా 'వేళ్యనుగూడ దీసికొనివచ్చి యంతః పురవాపినిగజేసి రాయల వాగ్దానమును నెర వేర్చెననియు నొక కథ గలదు. పోర్చుగీసు దేశస్థుడగు. 'పేయసు వ్రాత లీ కథను బలపరచుచున్నవి, న్యూనిజు కూడ నీ విషయమును విపులముగా నర్టించుడు నా వేళ్యసేకు చిన్నాదేవియని పేర్కొని నాడు ... ” (చూ. అం. కవి, తర. భా, ?. పుట, 8602. శ్రీ శేషయ్యగారు మరియొకచోట నీ విషయమును గురించి చర్చించ్వి యిట్లు (ట్రానియన్నారు. “* జన్మముదే జిన్నాదేవి 'వేళ్యయేయైనను రాయ లామెను బెండ్రి యాడెనా* లేక అజన్మాంత ముంగడుక త్తెానే యుంచెనాశీ యను విషయ మిట నాత్లోచవీయము --. ఆమె నిజముగా వెలియాలి తనయయేయైనను, రాయల కిరువది యేండ్ల వయసుననే పరివితురాల్లై యో జన్మాంత మాతని యనురాగమును జూలగొని పష్కాల్మషజీవితమును గడపినదగుటచే రాయల కామె భార్యయనియే తలంపవలసి యున్నది. ఆమెయందు రాయల కమితమైన' (శ్రేమ కలదు. తన దేవేరయగు తిరుమల దేవితో సమాన గౌరవ మొసగినాడు, ఆకాలపు కవులు: ఉద్యోగస్తులు ప్రజలు కూడ నామెను రాయల పట్టపు దేనియనీ యంగికరించి గౌరవించినారు.. అందుచే రాయ లామెను బెండ్లాడెననియే నిశ్చయింపదగియున్నది. అట్లుగాకో _ యామె రాయల యంపుడుక శ్రెగా నే యుంచెనందుమేనిః రాయలు చేసిన వాగ్దానము' నెరవేర్చలేదని చెప్పవలసివచ్చును. ఒక వేళ్ళయొక్క- కుమా ్తెను బెండ్లియాడుటి రాయలంతవాని కుచితమా* అని యెన్వర్లైన ననవచ్చును, అమెయందలి యనురాగముచే రాయ

కృష్ణ 'చేవరాయల కుటుంబము ___ అధ్యా, 8 - (కరం, 1 శ లుచికానుచితములను బాటించకపోయియుండును. చిన్నాదేవి _వేశ్యకాదని యొక్క మాటలో [ద్రోసివేయుట యింతకం'కొ సులభకార్యమే యగును, కాని, వైన జూపిన "హేతువు లట్లు చేయుట కాటంకము కళ్పించుచున్నవి ,*. రాయల నమకాలికులగు “పీయస్‌; న్య్యూనిజు మొదలగు. విదేశీయులు చిన్నాదేవి వెలయాలని స్పష్టముగా (బ్రాసియున్నారు.. చిన్నాదేవి పుట్టినింటివారెనరో తెలియుటలేదు. ' మజియు నామె 'వేళ్యకుల సంజాతయని జన్మకశ్రుతికలదు. ఈ కారణమువలన నామె 'వేళశ్యకులమందు జన్మించినదని విశ్చయించుట సహేతుకమేయగుసు, ” [చూ సై (గ్రంథము పుటలు 8% 80]

(శీ సము[దాల నాగయ్యగారు

తిరువతి (శ్రీ గోవిందరాజస్వామి కళాళాల (ప్రిన్సివలుగారగు; (శ్రే సముద్రాల నాగయ్యగా రిట్లు (వ్రాసియున్నారు.. * శ్రీకృష్ణరాయల దేవేరులలో తిరునులదేవియు చిన్నాదేవియు ఆతనికి మిక్కిలి ప్రీయముగూర్చు సతులు, తొలివయసు పొంగులో రాయలకు లభించిన అనర్థ్భ నారీరత్నము చిన్నాదేవి. కులమునకు వెలయాలై నను గుణమున నిష్కుళంకమగు మౌక్తికమగుటజే రాయ లీమెను దేవేరిగా పర్యిగ్రహించెను. సద్వంశసంజాతయైన తిరుములదేవి రాజకులోచితముగా పట్టపురాణియైనది న. గ్‌చూం సాహితీసుధాలహరి, పుటి. 18].

ఇట్లు "పెక్కుమంది. చరిత్రకారులు, పండిళులుు పోర్చుగీసు యాత్రికులు: చిన్నాదేవిని గురించి చెప్పిన విషయములను యఖార్థమని నమ్మి వానినే (గ్రుడ్డిగా సమర్డించిః ఆ విషయమునే తను (గ్రంథములలో బొందుపరచియున్నారు.. ఒకరిడ్డ రాంధ్రపండితుల భింకను నొక అడుగు ముందుకువైచి చిన్నాదేవి అభిడాత్యనును మరింత కఠినముగా దూషించియున్నారు. ఆ విషయమును గాంచుడు. కీ, శే మాధ్వ న్యాపతికృష్ణారావుపంతులుగారు ఆంధ్రసాహిత్యపరిషక్పథ్రిక (సంప్పు, 18. సంచిక 8] లో 'పెద్దనను గురించి యొక వ్యాసమును వ్రాసిరి. ఆ వ్యాసమును విమర్శించుచు; * విమర్శక్నాగేసర ” విరుదాంకితులగు: కీ, శే. కాశీభట్ట (బ్రహ్మయ్య కాస్రిగా రిట్లు (వ్రాసియున్నారు. గచిన్నాదీవి ;--పేద్దనార్యుడు కృష్ణదేనరాయసి యాస్థాసమునందుండినవాడు, పరికించి చూడ రాయల కాలమున వేళ్యను గూడుట గొరవ ముగా నేంచదడుచుండేడిది, ఏమన గృష్షదేవరాయలు చిన్నాదేవియను 'వేశ్యను

11ళె 'శ్రీకృన్ణ చేవరాయలు ___ మొదటి భాగము మొదటనుంచుకొని తరువాత నామెను భార్యగా స్వీకరించెనని చరిత్రలు 'ఘోషించు చున్నవి .... చిన్నాదేఏ యెవరి యాడుపడుచో తెలియలేదు. ఆమె వ్లేశ్యయగుటచేత నే కాటోలు సీ సంగతి తెలియవచ్చుటలేదు. కవులు మున్నగువారు చిన్నాదేవిని రాయల చేచేరిగా వర్ణించుటకు వెనుదీయలేదు. ఇంక రాయల సభలోనున్న కవులందరి సంగతి నాలోచించి చూచినను 'వేశ్యాప్రియత్వము గౌరవదాయకముగానే భావింపదిడుచుం జెడి దని తోచెడిని ...* (చూ. ఆంధ్రపత్రిక. ఉనాదిసంచిక సంవత్సరం. కలై, పుట. 80. ఇట్లు శ్రీ బ్రహ్మయ్యశాస్తిగారు వానిని సమర్భించును (వ్రాపియున్నారు. మరియు అల్లసాని 'పెద్దన(వ్రాత యథార్థముగాదని సూచించియున్నారు.. ఈలాగున పండితులు మక్కికిమక్కిగా (వ్రాయుచు ,వచ్చినందుననే రాయల ధర్మపత్నియైన చిన్నాదేవి వేశ్యాంగన యను నభ్మిప్రాయము ప్రజల మనస్సులలో స్థికముగా నెలకొనసాగినది. చిన్నా దేవి వేశ్యాంగన కాజాలదు ఇట్లున్నప్పటికిని, కొంతమంది పండితులు పై విదేశీయా్యత్రికుల (వ్రాతలను నమ్మక, చిన్నాదేవి వెలయాల్లై యండదనియు; సత్కు-లమున జన్మించినద్దై యుండు ననియు (వ్రాసియన్నారు, అట్టివారి అభిప్రాయములను. గొన్నిటి నిచ్చట వ్రాయు చున్నాను. తిరుపతి దేవాలయ శాసన నివేదిక ఈ విషయమును. గురించి తిరుషతి దేవాలయ శాసన నివేదికొకర్త లిట్లా వ్రాపియున్నారు. *న[1028 23 పజం0628్ర 05 0810028671 :ా0010224116671 పేషిక సేం 6003166682 స 80096 28 శకం. డెజంర్రరకలు 0 విజజ రిబంయేడ 6జజంళ; బుతు 19 061005 18 2 రిజరంం[ 2ంక్ర!లరూ. 69000966 0 ంకనిజలాజ షటిిలు. 0070910092 18 కైపత కొం 7660801102 కళళ 60 పల 17 భం 60406 ప్రం48 29 006 01 ఏం తేషా ఇంగితిండి. “705 (367610) 0 6 ముక ౫౦ 29 శమంం1[ 6016028068 10% ౨18 0188016 13 కకోయ60 6718600066 0 98 12ళన! మజారణ్రం ₹10 మలక 0228ల జడ 60159 13 80608్ర606066. స 00 +69600%7 01 110016 ఇ₹660366 క. శం ముం [0406 మంంంట్రైంచ6 క026 00096 23 ఇం) &6 00 90 92006

కృన్ల చేవరాయల కుటుంబము -_-- అధ్యాః లిం (వకర, శ 118 146664 69166. 90096 0 మంకంజిటాత ఉండ రంమిణ11ర6?న &5్‌ గోసయంజష 168 15 0061600196 0696616920 60 8282666 102 ఇ5 & శజళ0యా6 రేజం0561 05 10 నికర ఇండి త01028 ప్రజంత008క్రం 10 606 1266 05 6015 7222016 146066 గొంయ. ౨286. 9040065 29. 02686066 90 606 9620600005 01 కంఅక్రంఅ3 126 012 జడే 269, ఇషం 0002164. 306 1476 ప28ి మ! క00%16486 0£ ముండ 22000605 ఇండి 6156005 02 మతు 106 అంజ ౧7186. 9. ౨. ౨ంక్రంజవం[621 మంపైం:ట ౩. 16,

(వై అంగ్ల వాళ్యములలోని భావము :.__ కొందరు: చిన్నాదేవి (ప్రతానరుద్ర గజపతి కుమార్తె యనియు, మరికొంద రామె రాయలు కాస్తో కృముగా సెండియాడిన అందగత్తె యనియు ్రానీయున్నారు, కొని ఈ 30డు అభ్మిప్రాయములు సరికావవి చెప్పవలసియున్నది. రాయల ఆస్టానకవులు శాస్త క్త ముగా రాయలు పెండ్లి యాడిన యిరువురు భార్యలలో (దేవేరులలో) నామె యొకతె యని (వ్రాసియున్నారు. రాయలు సద్వర్తనము గలవాడని (గ్ర. థస్థాధారములు గలవు. ఈ యభిప్రాయమునే దేళవ్యాప్తముగ లభించు శాననములును: అంతకం'కె తిరుమలపై రాయలు నెలకొల్పి యాండు అతని దేవేపల వి్యిగహములును) ఆమె కాస్తో క్రముగా వివాహమైన భార్య యనుటను విశదమొనర్చుచున్నవి. ఇందువలన చిన్నాదేవి తక్కువణాతికి జెందిన స్త్రీయనియు, ఉంప్పడుక తెయనియు:. హిందువుల వద్ధతులుు నం(ప్రదాయములు తెలియని విదేశీయులగు న్యూనిజు మరియు క్రేయసువంటివారు వ్రాసిన వ్రాతలను నమ్ముట సమంజసము కొజొలదు.]

కీ, శే, శ్రీ హయనదనరావుగారి ఆభ్మిపాయము

మైసూరు చరిత్ర పరిళోధకులగు కీ. శే, శ్రీ పి హయవదనరావుగారీ విషయ మును గురించి యిట్లు వ్రాపియున్నారు.

ల కొషంం 6590 మూ 00 610 (160009 యు 0671 జతి కటమునేడ ౨1 మంతళంక66. స9 కటకం వండిరంత శరం 602% 30900 ౦8 సంజ వెంట టా జ 5 కాం. 1ఉగమ్లో. ఛాండిడంతి. ఉంంలుక గంటు షజరుంక ౩230జ 1 60210 క్రంణంకక (16 విముంంంజజరు. ఉరగ తీరజ1 687222 60020165). 28 క068 026686 0£ మ15మ0ఇ ంళజ మజ ఇషం పడకే 2ం60ర0020164 ౨11 1 ప తజిక్‌ ౮0136 అంంతతండ3 ఇండ 2466

మెనె --15

$ేషే4 'శ్రీకృన్ణచేవళాయలు ___ మొవటి భాగము కక8 కం. శలయిం169 అశం 91యి. గట 2160 కర306 19 6టశకం క్రజ9ి55 26 ₹స%92విజక్రజం గండ కంటు. 02065 200640 2 ప్రంంసం జనకం, 2098 స్క జ్రంంతరక. [07 హశీంంా6క 40 శిలా ఇం త అక్రి8 14ళ[01 గం86005. లక పేంంక్ర 90, 95066 90060606 0౯ మొం12 9046 0610648671 (16 115 60 ఘమంఇకెలాచయ). ఇజక [18 6002060220 20036 వం 82060 శం పే 2 మి1302త. వెండికి 19 సం శం పాం పష0ంళ0 22200629 05 0015 మడు 0028 60066660 900 రకల. గం మాం 685, కల. 195౧. (ఈ అంగ వాక్యముల భాపము :;.__రాయల అస్థానకవియైన పెద్దనామాత్యుడు రాయలు. సపెండ్తియాడెనని చెప్పియుండు చిన్నాదేవి తిరుములదేవి యను రాణులు పీర్లైయుందురు.. సింహాచల, అమరేశ్వర 'దేవాలయ శాసనములలో వీ రిరువురి 'పేళ్ల గలవు. విజయనగరమందు లభించిన శాసనమయలలో గొన్నిటియందు వీరిషేళ్లు గలవు ఇట్లు కాననాదులలో వారి పే్టండుటనుబట్ట వా రిరుపురు రాయల ధజ్యసచ్చులని దలంచుట కవకాశమున్నది. ఇది యిట్లుండగా చిన్నాదేవిని, చిన్నాదేనిడియసని పేర్కొని కం. నిమందిన వేశ్యాంగనయని న్యూనిజు చెప్పియండుట సరికాదని పరివిళుణ చై న్‌ నని షస నందర్భములలో న్యూనిజుకంచను 'పెద్దనకు సరియైన

థి పృవచ్చును.) (శీ నూళులపాట్‌ పేర రాజుగారు ల శ్ర టాన్‌ నయిక షీ విషయమును గురించి యిట్లా వ్రాసయున్నారు, బబవ్వరు పలుకెలగుల ా గురించియుః నామె వివాహకథాసరణిని గూర్చియు కాదు. +న్లేన్సు రాజగుదువ వ యీ విషయము విశ్వనసీయము వాగ్షానము చేసెననియు, దాను చ నీవాహమాడి సట్టప్పరాణిని జేయుదును ” అని యన్నాడు. సుకత్రియవల కండ క ను గొందట స వివాహమాడి వటప్పరాజీ/ కాం కృష్ణరాయనేమి ? యొక వేశ్యాంగనను (బ్రేమించియండుగాక్ష! అయవతిని సాకు మి 1... రాయబొక వేళ్యను (మించిన దొట్టమహిషిగ్‌ వేసెన్షన్సి నము మూ మ ముగ వివాహమాడీ, యామెను శ70కమున్నచో నాతని ట్ర శి ర్త నము. రాయబయెడ నిజముగ నిట్టీ యందురు.” (గూ వయ మ రపతివంళజు లను నార్వీటివారు వివాహామాడీ " రిత్రము. పృట, బట,

కృష్ణ చేవరాయల కుటుంబము ___ అభశ్య, 2 = (వకర, 1. 115

చిన్నాదేవి క్షత్రియకుల సంజాతగానుండునని తలంచుటకు నురియొక ఆవారము గూడ గలదు. రాయల కొలువును (దర్చారు)ను వర్చించు సందర్భమున పేయసుదొరో యిట్లు చెప్పియున్నాడు, 7కొయంుక శం. 06 ణు మ2ంక ఇ “డీక 30030 2౧9 626 15008 1 362064 10 015 106 16 10149 0 518 ఇమే యి శస 02 శంయూ మం ఇషం సతేం%క 60 119 0ళా0 2206 2964 ₹00 26 శ0లము501768. శకం జరి 12006238 00 08 ఇంక”. గతల మర 1 269).

అనగా రాయలు ఈనకులమునకు జేందినవారును, మరియు దనకు మామగార్లును నగు మువ్వురు చేక నలువురను తనతో నమానముగా గూర్చుండబెట్టుకొనుచుం డెనని పై (వాతనుండి తెలియుచున్నది. మరియు వా రతని కులమునకు జెందినవారని చెప్పి యుండుట ముఖ్యముగా గమనార్హ మైనది. ఇంతేకాక వారందరు రాజులుగా గూడ నుండిరని కూడ తెలియుచున్నది. దీనినిబట్టి రాయల మామగార్లు క్యత్రియులని మనక్సు 'దిలియచున్నది. రాయల మామగార్లు కత్రియులై నపుడు అఆకని ముద్దు లభాక్యమైన చిన్నాదేవి కృత్రియవంళస్థురాలు కాక్ర వేశ్యాంగన యెట్లగును ? మరియు నామెతండ్రి యొకప్రాంతమునకు పాలకుడుగా కూడ నుందెనని కూడ తెలియుచున్నది. పై కారణ ములనుండి వట్టాభిషేకసమయమున తిరమలదేవితోబాటు సింహాసనముమీద గూర్చుండి యుండిన చిన్నాదేవి క్షత్రియకాంతయే యని నిశ్చాయనుగ దెలియచున్నది. మరియు 'పెద్దన మహాకవి యథార్థమునే చెప్పెనని కూడ త్రేలచున్నది,

ఇంతనరకు పైన చెప్పియుండు పండితుల మరియు చరిత్రకారుల (వ్రాతల చుండి చిన్నాదేవిని గురించి మూడురకములగు విషయములు దెలియచున్నవి.

(0) చిన్నాదేవి వేశ్యాంగన యనుట నిజమని నమ్మి? దానిని సమర్శించినవారు కొందరు,

(ఫీ మొదట ఆమె సొనికూతురై యుండినను? ఆమె నిష్కల్మషమైన (ప్రేమ కారజముగ రాయ, లామెను భార్యగా స్వీకరించెనని చెన్చువారు కొందరు,

రి) చిన్నాదేవి వేళ్యన్తీ కాజాలదు అని శాసనాధారములను జూపియుండు వారు మజీకొందరు.

116 (శీళృష్యచేవరాయలు ___ మొదటి భాగము కావున ఇట్లు పరస్పరము ఏరుద్దముణగానుండు యీ అభిప్రాయములను సూక్మాతిసూత్మముగా పరిశీలించి చూడవలసియున్నది. ఇట్లు పరస్పరము విరుద్దము అగు నభిప్రాయము బేర్పడియుండుటకు కారణము: విదేశీయుల (వ్రాతలను; (గంఠిస్ట విషయాలను, శాసనాధారములను, ఆనాటి సాంఘిక పద్దతులు? మొదలగు వానిని కుజ్జముగ పరిశీలించకః అంధపరంపరగా (వ్రాసియుండుటయే యని చెప్పవచ్చును. ఇచ్చట మొట్టమొదట నొక ముఖ్యవిషయమును గురించి తెలిపికొనవలసి యున్నది. పేయసు, న్య్యూనిజు వ్రాతలనుండి రాయలొక వేళ్యతో సంబంధము గలిగి యుండెననియు, ఆమెపేరు కూడ చిన్నాదేవియే యనియు స్పష్టముగా 'దెలియచున్నదిం కాన? మనము దీని నంగికరించవలసియున్నది. పట్టాభిషేకము జరిగినపిదపనే రాయ లీమెను అంతఃపురమునకు రప్పించుకొనెను. అట్లు రస్పించుకొనుటకు ముందు రాయలు సత్కులమున బుట్టిన యొక కన్యను పెండ్లి చేపికొని ఆమె మరుగున నీమెను ఆంతఃపురమునకు రప్పించుకొనెను. కావున సీమె యొక చిన్నాదేవి. ఈమెను శాయలు పెండ్లి చేపకొనలేదు. ఈమె ఉంప్పడుక త్తెగానే యుండెను. వయసు పొంగున ఆమెకు తృ ప్తికలుగుటకో, లేక మాటవరుసకో అమెకు వాగ్దానమొనర్చియుండును. మ రాయల తండ్రియైన నరసనాయకుడు మరజించినపిదపం నతని యన్నయైన వ ిపరాయలు రాజ్యమునకు వచ్చును. అతడు మరణించిన పివప నతని డు రాజ్యమునకు రావలసియుండును. ఈ కారణములచేత రాయలు చిన్న వ ఇడ సయనున తనకు రాజ్యాధిపత్యము రాగలదని అనుకొనలేదు. తన అన్న త్వరగా కే చి. ఆతని కుమారుడు మరణించి తన కా రాజ్యము లభించునని రాయలు వ్రస్నమందు సయిత మనుకొనియుండడు. అందువలననే * నందో రాజాభవిష్యతి ” యను సామెక ననునరించి ఆమకు మాటయిచ్చియండవచ్చును. ఇంతేకాక రాయలు మరియొకవిధముగ గూడ దలంచియుండును. అదృష్షముపండి తాను చక్రవర్తి ఆభ్‌ న! అయిన పక్షమున త్రనచేత్ర అనంతమైన అధికారము, పుష్కలమగు ధనము, తన చెప్పుచేతలలోనుండు పరివారము? తన యిష్టానుసారము మెలగు నధికొరు లుందు రనియుః అట్టి సమయమున నా వేశ్యాంగనను నిర్భయముగ నంతఃపురమునకు దెచ్చు కొనవచ్చుననియు నమకొనియుండును. ఇట్టి ఆలోచనలు గలిగినందువల్లనే కాబో లాత డామెకు నొగ్జాన 'మెసగియుండును,

కృష్ణ చేవరాయల కుటుంబము ___ అధ్యా, ల్లి దకర, శే 11/

కాని; రాజ్యమునకు వచ్చినపిదప పరిస్థితులన్నియు నమాంతముగా మారి పోయినవి. పట్టాభిషిక్తుడై నపిదప మహ త్తరమైన బాధ్యతలు: సాంఘిక ధర్మములు, మొదలగునవి ఆతని కడ్డుపడినవి. ఇంతేకాకః తిరుమలదేవి యీ విషయమున విముఖురాలై యుండును. వీని నలక్ష్యపెట్టి- వేశ్యాంగనను అంతఃప్పరమునకు రప్పించిన యెడల అంతఃపురములో మనఃస్పర్థలుః కలహములు సంభవించును. కొవును నట్టి చిక్కుల కవకాశ మొనగకూడదు. ఇంతేకాక యింక నెందరో అంత శత్రువులు రాయలకు గష్టములు గల్గించుటకు మంచి అవకాశముకొఅకు వేచియుందురు. ఇన్ని యిక్కంట్టుల కారణముగ తా ననుకొనియుండినంత సులభముగా నామెను భార్యగా పర్యిగ్రహించుటకు కాని, సులభముగా నంత।పురమునకు రప్పించుకొనుటకు గాని యాతనికి వీలుకొలేదు. అంతటి మొండినైర్య మాతనికి గలుగలేదు. ఇంతేకాక అ సమయమునకే రాయలకు మహావై దుష్యముః మరియు కవితాళ క్తి గలిగియుండెను. అప్పటికే అతడు పెక్కు సంస్కృత (గ్రంధములను రచించియుండెను. మరియు నాతడు హిందూమతాభిమాని ; వర్ణాశ్రమధర్మమందు నమ్మకము గలవాడు; ఆ ధర్మ మును రక్షించుటకు గంకణము గట్టుకొనియుండినవాడు. పరమ దై వభ క్తుడుః పావభీతి గలవాడు. కావున నిట్టి సద్దుణవంతుడైన రాయలు వేశ్యాంగనతో ' నెంత తగుల మున్నను నామెను బాహాటముగ దెచ్చియాంచుకొనుటకు వీలుకాలేదు. ఆమెను భార్యగా జేసికొనుటకు మనసు రాలేదు. చక్రవర్తి ఆయినంతమాత్రాన సాంఘిక ధర్మముల నుల్లంఘించుటకు వీలుకాదు.

ఈలాటి. మరియొక విషయమును గురించి వ్రాయాచు కీ. శే. చిలుకూరి వీరభధ్రరావుగా రిట్లు చెప్పియున్నారు. “ఇది ఆంధ్ర శాతవాహన చ(క్రవ రులకు సంబంధించినది. కుంతలశాళకరి శాతవాహనుడు మహాదేవియను మలయావతి తోడి కామక్రీడలలో ౨, నామెను ద్‌ంపెనని చెప్పబడియున్నది. ఒక(ప్రతిలోమాత్రము మలయవతి యని (వ్రాయక గణిక యని వ్రాయబడియాం డెను, గణిక యనగా వారకాంత, వారకాంత మహాదేవి కాబోదు.” (చూ. ఆంధ్రుల చరిత్రము. పూర్వ యుగము. పుటి: 117]... దీని ననుసరించి వేశళ్యయయిన ఛిన్నాదేవి రాయలకు దేవేరి కాజాలదు. దేవేరియయిన చిన్నాదేవి వేళ్యకాజాలదు.

కాని; తన్ను మనసార (ప్రేమించి తన్నే నమ్ముకొని? నిర్మలమైన జీవితమును చడపుచుండిన ఆ చిన్నదానిని నిరాకరించుటకోః లేక నంచించుటకో ఆతని మనస్సు

1186 (శ్రీకృన్లచేవరాయలు .__ మొదటే భాగము సమ్మతించియాండదు. ముందు గొయ్యిః వెనుక నుయ్యిగ పరిస్థితులు తయార్రే నవి. రోజూ ర్యాత్రివేళ రహన్యముగ నంతఃపురమువీడిః మారువేషముతో నామెయింట్‌ కేగివచ్చుట ప్రాణాపాయకరము. ఆపయశస్సునకు కారణము సాహసించి? అట్లు తాను పోవుచుండిన విషయమును తుద శకెబ్లో తిమ్మరుసునకు తెలిసిపోయినది. ఇది అతనిని దుఃఖా(క్రాంతునిగ చేసినది, తుదకు మార్గాంతరములేకః తన అభిప్రాయమును తండ్రి వంటివాజైన యా మం,తితో జెప్పవళపి వచ్చినది. రాయల నిశ్చతాభ్నప్రాయమును దెలిసికొన్న మహామంత్రి? అతనిపై కనికర ముంచి అతని కప్రతిస్థ రానివిధముగ నాతని కోరిక నీడేర్చుటకు నిశ్చయించుకొనెను. ఆందునలన తన కార్యము సిద్ధించుటకు తుద కౌతడు రాయలకు మళొక వివాహము జేయుబకే నిళ్చయించిను, ఇందులకై తన చెప్పుచేతలలో నుండి? తన కొర్యపిద్ధి కనుకూలించునట్టియు, తనప చనవ్పగలిగియాండినటి ఈ సాళువ వంశమునకు జెందిన యొక చక్కవి చుక్కను దెచ్చి రాయలకు బెండి చేయుటకే యతడు పూనుకొననుం అమ తలిదం[డ్రు లంత ధనవంతులుగాకను, గొప్ప అధికారము లేనట్టివారుగను నుండి యుందురు. ఇంతేకాక, సాళువ వంశమువారికి తిన్మరుసుమీద (ప్రత్యేక గౌరవము? ట్రీశియుండెనని చరత్ర (గంథములనుండి తెలియాచున్నది. అందునలన తమ కన్యను రాయల కిద్చుటకు వా రంగీకరించియుందురు. రాయలంతట్‌వొనితో వైవోహిక సంబంధము గలుగుట తమ అదృషస్తముగా వారు భావించుకోనియుందురు. ఇంకేకాక? ఈ నివాహముతో తమకుకుళువ వంశముతో బంధుత్వ మేర్చడగలదని వారు తలంచియాందురు.. ఈ కారణముల నన్నిట్‌ని బాగుగ నాలోచించుకొనిః తిమ్మరు పా కవ్యను రాయలకు వెండ్లిచేయించేను. పెండ్రిమైన వనువెంటనే వేశ్యాంగనను రప్పించి; యా క్రొత్తరాణ్‌ మందిరమందే యాంచెను. అ రాణ్‌ పరివారములలో నామె యొకతెయై యుండునని అంఠపురమందలివారు; తదితరులు అనుకొనియుందురు, “జడి 5 కం అడి 0 టం కాంరిరేకక్ర లఅమందంకు షే కొక (13 ఛాయిజం 24 00 ౮ల ఫై ఇ 0656, +0 ఇక! 16 88 86ెడెండే 2 కరగ 702 10 ఇకిడ 22580 ఇత ప ఇసయి 96 శ0ంరిటిడ షం.” భగడెంం మీ చౌంగక్రంంంు వముైహం మడి 2. 862-969]. క్రొత్తగా నంతఃప్పరమునకువచ్వన ఆ రొజకుమార్తేయః గడు మెత్తని 'మనస్సుగలగగుటచేతను? మరియు తిన్మురుసు యిష్టానుసారము మెలగడలంచి

కృవ్ద చేవరాయల కుటుంబము ___ అధ్యా, 2 -(పకర, 1. 1189 యుండినదై నందునను, ఆవేళ్య తన భవనములో నివసించుట కంగీకరించియుండును, రాయలకు తండ్రివలె నుండిన తిమ్మరునుమం(్రి యీవిధముగ నాతని కోర్కె సీడేర్చెను. ఇట్లు కృష్ణరాయ లా వేళ్యకన్యను ఉంవుడుకత్తైగా తన యంఈపురమున నుంచుకొనెనే కాని, యామెను భార్యగా స్వీకరింపలేదు,

సూక్మబుద్ధియు, ఇంగికపరిజ్షానమును? దూరదృష్టియు గలిగియిండిన ఆ 'వేళ్య రాయలకు తటస్థించిన ఆటంకములను, సంకటపరిస్థితులను గ్రహించియుంగును. ఎంతటి ఆందగ త్తేయైనను తాను తక్కువకులమందు జన్మించినదగుట, రాయలతో చనకు వివాహము వీలుకొదనియు? భీష్మించి కూర్చుండిన పక్షమున నాతినికి కష్టవరం పరలు; మనఃక్షేశములు గలుగుటయే కాక, నతనికి కుటుంబిమువారితోను; చుట్టముల తోను? మంత్రి సామంళాదులతోను విరోధము లేర్పడుననియా (గ్రహించియుండును. రాయల (శ్రేయస్సు, రాయల యశస్సు? రాయల మహోన్నతిని మనసారః అహరహము గోరుచుండిన యా లేమ ఈన మనస్సువము గుదుటపరచుకొని తన కోరిక నెరవేర వలయునను మొండిపట్టుపట్టక జీవితాంత మాతనికి ఉంపుడుక త్తెగా నుండుటకే నిశ్చ యించుకొని? నాగరకతతో మెలగియుండును.

"పెద్దన సేర్కానియుండు ఛిన్నాదేవి రాయల ధర్మపత్నియే యని విన్నందేహ ముగ నమ్ముటకు దోడ్చడు కాననమొకటి కలదు. అది విజయనగరమందుండు విర్టల స్వామి ఆలయమున రాయళలచే వేయించబడినది, అది? శాశ 144803 శ్రీముఖ సంవత్స రము వైత్ర శుద్ధ పంచమినాడు అనగా క్రీ. . 1518 లో వేయించలడినది.. అది కన్నడభాషలో నున్నది, ఈ శాసనములో “* శ్రీ కృష్ణరాయ మహారాయర పట్ట దేవియరు చిన్నాదేవి ఆమ్మనవరు తిరుమలదేవి అమ్మనవరు 2 జ్రన్సి చెప్పబడియున్నది. ఆనగా చిన్నాదేవియుః తిరుమలదేవియి. రాయల పట్టపుదే వేరులు అని అర్థము. చీనినుండి మనకు ముఖ్యముగ మూడు విషయములు డెళియుచున్నవిం

(10) ఈ చిన్నాదేవి పెండ్లి పట్టాభి షేకమునకు పూర్వమే జరిగియుండెను, (2) అమె సత్కులమున బుట్టినది, (8) ఆమెను రాయలు పట్టిపుదేవిగా (గ్రహించెను $ అందువలన నామెను పట్టాభిషేక సమయమున తిరుమలదేవితోబాటు పింహాననముపై గూర్చుండబెట్టుకొనెను,

120 శ్రీకృష్త చేవ రాయలు ఎ మొదటి భాగము ఇక; నూంనిజు చెప్పిన చిన్నాదేవిడి రాయలు పట్టాభిషేకము చేసికొన్న తరువాత అంకఃపురమునకు రహస్యముగా రప్పింసబడినది కొపున ఈ క్రొత్త చిన్నాదేవియూు, పట్టాభిషేకమునాడు సింహాసనముపైనుండిన చిన్నాదేవియ భిన్నవ్య క్తులనుట స్పష్టముగా దెలియాచున్నది. ఒకామె ఉంపుడుక త్తె - మరియొకొమె ధర్మపత్ని. ఇట్లు చిన్నాదేవు లిరువురని తేలినది. అల్లసానిపెద్దనః చిన్నమదేవి రాయలకు గూక్చి 'దేవేరియని చెప్పి చమూన్నందువలనను; శాసనాదులలో నామె చిన్నాదేవియనియే శర్కొానియున్నందువలనను, ఈ'పేరు, ధర్మపత్నియైన చిన్నాదేవిని సూచించునేకాని? "వేశ్యాంగనను సూచింపదు. న్య్యూనిజు చెప్పియుండు ఆమె చిన్నాదేవిడి. ఆమెపేరు కడపట * దేవి” యను పదముండుటికు వీలుకాదు. కౌవున, నామె చిన్నమయనియో, లేక చిన్నాదేవిడియనియో జనులచే విలువబడియుండును. వేశ్యాంగన అంతఃప్పరమున కెప్పుడు రప్పంపడినది ? సాళ్వ నరపింగరాయల సంతతికి జెందిన కన్యను రాయ లెపుడు సపెండ్తి యాడెను ! 'వేశ్యాంగన నెప్పుడు అంతఃపురమునకు రప్పించుకొనెను? అను విషయ ములను దెలిసికొనవలపియున్నది. రాజ్యమునకు రాగానే వివాహమాడెదనని వేశ్యాన్తీకి వాగ్దానమొసంగి, పిదప తన వాగ్ధానమును రాయలు నిలబెట్టుకొనెనని విదేశీయ యాశ్రికు లిరుపురు వ్రాపియున్నారు. రాయల పట్టాభిషేకము క్రీ. శ. 1500లో జరిగినట్లు మనకు శాసనములనుండి తెలియుచున్నది. వున ఆ సంవత్సరమందో లేక మరుసటి సంవత్సరమందో "పెండ్లి జరిగియండును. పట్టాభిషేక మయినపిదప ఒకటియునర సంవత్సరముల కాలము రాయలు రాజధానియందే యుండినటుల చరిత్ర కారులు నిశక్చయించియున్నారు. అందువలన మై రెండు కార్యము లా సమయమున జరిగియుండును, అసగా దక్షిణదేశ దండయాత్రకు బయలబుదేరుటకు పూర్వమే జరిగిన వవి చెప్పవచ్చును. సాకవ నరపింగరాయలు [క్రీ శ. 140! వ సంవత్సరమున మరణించెను ఆపిదప నాతని కుమారులకు సంరక్షకుడుగను, మంత్రిగను నుండవలసి వచ్చినందున నరసనాయకుడు తన కుటుంబమును శ్రీరంగపట్దణమునుండి సిరముగా విజయనగర మునకు మార్చెనని వెనుక 'బ్రావియన్నాను అందువలన విజయనగరములో

కృష్ణ 'బేవరాయల కుటుంబము ___ అధ్యా, లం (వశర, శే మల నిలుకడగ నుండుటకు రాయల కవకాళము లభించినది, అట్లు విజయనగరములో నివాసము స్టిరపడినపిదప వేళ్యాంగనతో పరిచయము రాయలకు గలిగియుండును, ఇట్లగుటకు కొంతకాలము పట్టునుగదా ! అందువలన క్రీ. శ. 1500 వ సంవత్పరము నకు తర్వాతనే రాయల కా వేశ్యతో నందింధము గలిగియుండునని తలంపవచ్చును. మరియు, విజయనగరమం దుండినపుడే రాయల కా వేశ్యాంగనతో సంబంధము గలిగినదని న్యూూనిజు వ్రాసియున్నాడు. “షెంగా 3 త రరం6* మం న! [8 షక పాంటలిక్ర 206 క£ంళా1ఏక ఆట 12 0013 01 0£ ౨192ఏక్రజ, వీ2ర 22 శంటనక్రంత. ₹!85 4 6040002బ0 105 ఇపందు. ఓం కషరే 206% 2కొంంటం8 ఎల

వేశ్యాంగన పేరు చిన్నా దేవియా లేక నాగాంబయా 2

రాయల ఉంపుడుకత్తైగా నుండిన అ వేశ్యాంగనపేరు చిన్నాదేవిడియని న్యూనిజు ఒకటి, రెండు చోటులలో జెప్పి, మరల మరియొకచోట నామెపేరు “నాగొంది” యనియు, నామె గౌరవార్థ మొక చక్కని నగరమును రాయలు నిర్మించి? దానికి *నాగలాపుకము” అను పేముుంచెననియుి (వ్రాసియున్నాడు. ఈ 986 100క్ర ఏ1 2 ఆగ 10 000069 0 15 ఇంగుం, 10 6 1070 96 వం 605 102 ఇండి 621264 108 4రుం వరల ఎ” గరం. & మౌంపక్రంటం ముంత 9 860).

ఇట్లొకచోట అమె'పేరు చిన్నాదేవి యనియు, మరియొకచోట నాగాంబయనియు పై విదేశీచుడు వ్రాసయున్నాడు. దీనినిబట్టియే యా విదేశీయ యాత్రికులకు సరియైన విషయములు దెలియలేదనియా, నందువలన నొక్కొక్కచోట వారి (వ్రాతలు విశ్వాసార్హ ములు గానివిధమున నున్నవనియు చేప్పవలపియున్నది. న్యూూనిజు వ్రాతనుగురించిః శ్రీ ఓరుగంటి రామవం్యద్రయ్య, (ఎం. ఏం పి. హెచ్‌, డిం గా రిట్లు వ్రాసియున్నారు. 'గీకడ ఇండ 30 మింట. 262808. 15 60026 102 0001131020 ఇకా 6ఏకం పంం128 ఆంద 60 00 టంం ఏ ఈలా తజ ఈ006 లము 15 2 2 * 1076 క్రంంక 046 పం ఇ₹29 క్రం్‌ 26016206” గ|6ం 6410198 10 ౬. ౧. మ. 9. 88).

ఈ విషయమును గురించి పరిశీలించిన సుప్రసిద్ధ చరిత్రకారులు, రాయలు; శాను కట్టించిన (క్రొత్తనగరమునకు బెట్టినపేరు ఆతని తల్లిపేరేగాని; పై వేశ్య పేరు కొదని నిశ్చయించినారు. రాయల తల్లి "పేరు నాగాంది, కావున ఆ స్పరనునకు నాగలా

కట 16

199 శ్రీకృష్ణ చేవ రాయలు ఎా మొదటి భాగము పరమను ేరువచ్చినదని తేలియాచున్నది. ఇది యాకని ఉంపుడుకత్తె 'పేషకాదు. నాగలాప్తరమును గురించి వ్రాయునప్పుడు దీనిని గురించి మరికొంత విశదముగా (వాసెదను. చిన్నా దేవి యే్యేపాంతమునకు జెందినది ? రాయల మువ్వురు దేవేకులనో 'పెద్దరాణియగు తిరుమలడేవి తలిదండ్రులను గురించి; ఆమె జన్మస్థలమును గురించి ఆమె వివాహమును గురించి మనకు గొన్ని వివరములు దెలియును, ఆలాగే రాయల మరొక భార్యయైన గజపతికూతురును గురించి సయితీము గొన్ని వివరములు దెలియాను. కానిః వివరము చేవియు సరిగొ నింత కరకు దెలియని దేవేరి చిన్నాదేవియే. ఆమే తలిదండ్రులెవరోః, ఆమె పుట్టిని ల్లేప్రాంతమున నుండెనో తెలియదు. ఆమెకు సంబంధించిన యీ వివరములను 'దెలిసికొనుట కింతవర కెవరును తద్ధగా సయత్నించినట్లు గనదిడదు. లేరనియే చెప్పవచ్చును. ఇందులకు ముఖ్య కారణము; అమె వేశ్యాంగన యనికం, తక్కువ కులమున జన్మించినదనియు, వ్రాసిన విదేశీయుల (వ్రాతలను నమ్మి ఆమెను గురించిన వివరముల నరయుట3 యెవరు నిష్టపడినట్లుగాని? (ప్రయత్నించినట్లుగాని తెలియదు. అయినను, ఆమె తలిదండ్రుఐను గురించియుః అమె అభిజాత్యమును గురిం చియ దెలిసికొనవలయునను కుతూహలమును మాత్రము పెక్కుమంది పండితులు వ్యక్తపరచియున్నారు. ఆమెక్సు సంబంధించిన వివరములకోనము (బ్రయత్నించుట “తివిరి యిసుమున తైలంబు దీయవచ్చు” ననుటవంటిది. అయినను? మార్గాంతర ములద్వారా, పరోక్షపు సమాచారములనుండి ఆమె పుట్టివింటికి సంబంధించిన ఒకటి రెండు విషయములనై నను చెప్పుటకు ప్రయత్నించెదను ఇందులకు మైసూరు శాసస సంపుటమందళలి ఒకళాసననము కొంతవరకు నుపయోగపడుచున్నది. దీనికి సలంబజి గ్రానుౌనన మనిపేరు,. ఈ శాసనమును గురించి; “చిన్నాదేవి యెపుడు మరణం చెను!” అను శ్షికకింద చెప్పియున్నాను ఈ శాననమును వేయించినవారు రాయదుర్గము ఆడిత్యదేవరమనుమలును; నలంజీగ్రామ వా స్త్వవ్యులునునైన దేవయ్యః ఓదపయ్యు యొనువారు, ఈ దేపయ్య సోదరులకు పితామహుడైన ఆదిత్యదేవరకు విజయనగరసామ్రాజ్యమును క్రీ ౪, 1424 నుండి 1416 వరకు పాలించిన ఇమ్మడి దేవరాయలు నఠింజీయను (గ్రామమును (హాననుజిల్లా లోనిది) అగ్రహారముగ

కృష్ణ చేవ రాయల కుటుంబము --- అధ్యా, £=|[పకర, 1 టికి జేసియిచ్చిరట, కాని, కాలక్రమమున నా (గ్రామము విలమైపోయినందును కృష్ణదేవ రాయలు రాజ్యముచేయచుండిన సమయమున పై సోదరులు చిన్నమహాదేవిగారిని ఆశ్రయించి. ఆమెద్వారా రాయలకు విన్నవించిరట, ఆమె వారివిషయమున శ్రద్ధ వహించి రాయలకు పిపొరసు చేసెనట. రాయ లామెమాట నంగీకరించి ఆ [గ్రామ మును మరల వారి కిచ్చెనట.

పై ₹ాసనమందలి విషయమును కొంత శ్రద్ధగా పరిశీలించినయెడల చిన్నమహో చేవిని గురించిన ఒకటి రెండు విషయములు మనకు దెలియుచున్నవి.. సై నలంజీ (గ్రామ వాస్తవ్యులైన ఆ సోదరులు, తమ కార్యసిద్ధికి తిరుమలదేవినిగాని మరొక రాణినిగాని? లేక మంత్రి తిమ్మరుసునుగాని, లేక కొండమరసయ్యనుగానిః ఆశ్రయింపకం చిన్నాదేవినే అశ్రయించియండుటను జూడు వారికామె చిరపరివితురా లై యుండునని తెలియచున్నది. అందువల్లనే వా రామె యంతఃపరమునకు ధారాళముగవచ్చిః చనవుతో. నామెకు దమ కష్టములను విళశదపరచి యామె సహాయమును గోరి యుందురు, ఆమెయు వారిపట్ల కనికరమును; అభిమానమును జూపి? తగిన నమయ మున రాయలకు సిపారసు చేపినది, దీనినిబట్సి ఆ సోదరులు మొదలగువారు, ఆమె జన్మస్టలమునుండియో, లేక దానిచెంతనుండు (గామమునుండియో వచ్చియుందురని యూహింపవచ్చును, ఇంతేకాక ఆ సోదరులు చిన్నాదేవి తలిదం(డ్రులతో మంచి పరినయముగూడ గలవా ర్రైయుందురు. పుట్టింటివై పు గ్రామమువారుగదా ! అందువలన చారిపై ఆమెకు మంచి అభిమాన మేర్సడియుండుట సహజము. దీనినిబట్టి చిన్నాదేవి హాసన్‌మండలములోని బేలూరుప్రాంతమునకు జెందియుండుననియు;, నామె పుట్టిని ల్లచటనే యుండెననియు జెప్పవచ్చును.

బేలూరుప్రాంతమునకునుః రాయలపూర్వికులికును నెక్కువ సంబంధముండి నట్లు శాసనాధారములు గలవు. రాయల తండ్రిమైన నరసనాయకుడు [్రీరంగపట్టణ రాజ్యమునకు పాలకుడుగా నుండినందునః నాకనికి సంబంధించిన ('ప్రాంతీయాధికొరు అలో గొందరు బేలూరుసీమలో నుండిరని తెలియచున్నది, వా రాతనిపట్ల భక్తి? వినయ, విధేయతలు గలిగియుండిరి. నరసనాయకుడు (క్రీ. ఈ, 1508 లో కాలధర్మము కందెన, ఆ సమయమున హాసనుమండలములోని నంతెబేలూరు ప్రాంతమును పాల్రిచుచుండిన యొక చిన్న అధికారి ఆ (గ్రామనుందుండిన వీరనారాయణస్వామి

194 'శ్రీళృళ్ణ'చేవరాయలు .__ మొదటి భాగము ఆలయములో; తమస్వామి నరసనాయకుని సంస్మరణార్థ మొక నందాదీపమును వెలిగించి. నిత్యవై వేద్యాదుల కేర్పాట్లు గావించెను. ఇంతేకాక క్రీ. శ, 1512 లో వేదవేదాంగ వేత్తయగు శ్రీనివాసాధ్వరికి బేలూరు తాలూకాలోనుండిన కడంక్ర యను (గామమునకు * చిన్నాదేవి పుర” మను ప్రతి నామమొసగి కృష్ణరాయలు దానమొనర్చెను, వీనినిబట్టి? చిన్నాదేవి పుట్టింటికి సమీపమందుండిన యొకగ్రామమునకే పై క్రాత్స నామకరణ మొనర్చి; యిచ్చియుండు నవీ తోచుచున్నది. మరియు విచ్చట చెప్పవలసీయుండు మరియొక ముఖ్యవిషయము గలదు. తుకువవంశప్పరాజులకు; మొదట: చేలూరుప్పురములో నెలకొనియుండు చెన్నకేళవస్వామి కులదేవతగా నుండెనని; రాయల యధికారియొక డా దేవాలయమున వేయించిన యొక కన్నడళశాసనమునుండి తెలియుచున్నది. ఈ శఛొననమును వేయించినవాడు జక్కన నాయకుని కుమారుడైన దిసవప్పనాయకుడు, ఇది (క్రీ. ఈ. 871621 వ సంవత్సరో మున వేయింపబడినది. అదీ యిట్లున్నది, * స్వస్తిశ్రీ విజయాభ్యుదయ శాలివాహన శకవరుష ౧౪౪౬ నెయ।1సందవ రృమౌాన తారణ సంవత్సరద శ్రావణ కుద్ధ *లూ। శ్రీమన్మహారాజాధిరాజ రొజపర మేళ్వర శ్రీవీకప్రతాప కృష్ణదేవరాయ మహారాయరు హంేయ సుక్షేత్రద నెలపీడినలు సుఖసంకథా | వినోదదిర రాజ్యం గ్రై య్యఉతిర్పలి (్రీమహారాజాధిరాజ రోజకులదేవతె | దేవతాచశుర్దళ భువనాధీశ సర భక్త జనభయభంజసన --.. రీమలలోచన కమలసంభవపిత నారదాది మునినాథ వేదగిరి । విళాధీశ్వర దుష్ట విగ్రహ శిష్టజన ప్రతిపాలక అభినవక్షోణ్‌వై కంఠ. వెనిసిద 'వేలాపుర చెన్నశేశవనాథ దేనర డివ్య ్రీపాదపద్మంగళగె ్రుష్ణదేవరాయమరాయర ఊళిగద జగణనాయకర మక్కక బసవస్పనాయకరు తంమ 'సేవెగె సమర్పిపిద ధర్మశాసన వెంతిందరె. ” [గలు న జడ జజ00657డ2 ₹004- వ202 6 కం వం మేజ0జలడ2 గాజ5 10 006 ₹631069066 0 జరి 36, కం సుక్ర. 600 1క్రకింయ 1 ప6209 2. కసండింయ, మషకఉ?ఓ0)020జ722 802 త హం ఇ 804 అం? 2092 వేట్‌2రిజ28 78 మరేం 2 క్ర3క్‌ | [00 221569). టం ఢం4 ౮960202100327204602 04 సరూప మత 608 08 46 వేజరజణుంయ0సుజజక 2ం్రాట! కయటా.. 29 1010ళ% ల్‌ గరం కొం రిక ఇంట 7 28 మ మం. 70.

కృష్ణ చేవరాయల కుటుంబము ___ అధ్యా, 2 -(వకర, 1 125 ఈ విషయమును గురించి మైనూరు శాసననివేదిక లిట్లు చెప్పుచున్నవి. క గాం బం గొం1374 అంంలంక8 కాస0, మం తటాకం. 6141006 006 తంట. 063872) 88 60910 60% ఇంతే. పం! పంత 606 క0ము.]6. &కెడి 2000. ఇసి. ఆంతింళాముతతకక ఎ”. గ్ర1రత మం8. ఏషం?లా 00 వళాం0068 05 19091 0. 20. 218600 00 16 [99474 శ6మిం16, మంటల, పై శాననపం క్తులనుండి? జీలూరు తాలూకొలోని వేలప్పరి (బేలూరు) యందు 'వెలసియుండు చెన్నకేశవస్వామి రాయల పూర్వికులకు మజియు రాయలకుః కులదైవ ముగా నుందెశని తెలియుచున్నది. అందువలన నాతడు బేలూరు (ప్రాంతమున నొక సత్కుల్యపసూతయగు కన్యను పరిణయమాడెనని చెన్సవచ్చును. రాయలు "పెండ్లాడిన స్రీలకు సంబంధించిన వివరములనుండి? అతడు రాజకీయాదులగు. పెక్కు. కారణము లను పురస్కరించుకొని, తన రాజ్యమందలి యొక్కొాక్క- ప్రాంతమున నొక్కొక్కం కన్యను పరిణయమాడెనని తెలియుచున్నది. శ్రీరంగపట్టణ ప్రాంతమునుండి తిరుమల లి భార్యగా గొనెను; ఆలాగే బేలూరు ప్రాంతమునుండి చిన్నాదేవిని డేవేరిగా న ఉికాంచెను; ఒరియా దేశమునుండి గజపతి కుమా ర్హిను పెండ్లి చేసికొనెను. ఇట్లు గసెంగ్లీండ్లు గావించుకానుట యొక ప్రాచీనసంప్రదాయమని. తెలియుచున్నది. దీనికి నొక చక్కని యుదాహరణము నిట వ్రాయుచున్నాను, ఆంధ్రశాతవాహన చక్రవర్తులలో కుంతలళాతకర్ణి మొకడు, ఇతనికి విషమ శీల కుంతలుడనియు, విక్రమాదిత్యుడనియు నామధేయము లుండినవట, ఇత డా వంశ ములో 1 వచక్రవర్తి, ఇతడు క్రీ. ళ 15 నుండి 88 వరకు పాలించి గొప్ప ఖ్యాతిగడించెనవి తెలియచున్నదె. ఇతనికి బెక్కుమంది భార్యలుండిరట. రాజకీయ (ప్రయోజనములకొరకును: _ దేశరకణముకొరకును సీ చక్రవర్శి సెక్కుదేశష్ప రాకుమా ర్హైలను బెండ్లియాడెనని చర్మిత్రకారు లిట్లు వ్రానియున్నారు. సట జక *10ఏజ0029 22 శమటం6412 700 ₹7&5 పయజంటా 016 5% *0 పం 621164 ₹2వాజు2డ[ాణ జమిడి 009 టటేం గాజక పళం080 సూ 9020806166 60 910 9121180 నిఏ2?780202, ఇమం [26 2076 ఆల్‌ంం0షాంట్వి. 8220268866 న ర గళం 25000 05 ౧8113203 మంటకి 06 కారం 0 118 ఏజంష7202028 1 క9క్షగడే 80 0012 వం! ుషరతర్షంల.. శ! 06 901006

126 (శ్రీళృన్ణ చేనరాయలు ___ మొదటి భాగము 6066925. 0£ 000222. ఇం" గండు. 006 90160 -- 64100, మం! జా2 2కే మంగ. ఇమం. 0 జసడ 8610 506 [476% 60 624644. 20/1 ఆజ౨క్షం5 72126 725 ౧౦06 0930016 సట0క214 ౧65 20 6064 €0 61169 962106 0 క్రం0అజ8ంమిక. 06089669 2108 206 013 ంట50 స 018 22001186 వ ₹28 9996001210. 4706 626 58809 096 980సడే ము 28 ఒ [21636 జంగ పా కజకకంకం 10 0802006 ఇ[000395 ౧669558511 2 క189డి లే గగ0ం, మఠ లేంయూం2! 0 1 10బ ఇంతి 011992 6962000. వింటంట్లా. 101 మగ 1900 0. ౫9. కుంత లశాతక్రర్దిక మువ్వురుభార్య అనియు: వారు వరుసగా లంకు మలయాః కళింగదేశముల రాకునూ ద్రెైలనియు దెలియుచున్నది కళింగ దేశపు రొజకుమారిని వివాహము చేపికొనుటద్వారా కుంతలుడు గౌడాదిదేళశములను జయించగలిగేనట మరియు నీ వివాహముద్వారా కళింగాంధ్రదేశములమధ్యి చిరకాలముగ రగులుచుండిన విద్వేషాన్ని చల్లారి? శాంతి వర్ణిళ్లైనట, ఈలాటి రాజకీయ లాభములే 8” వివాహములనుండి ఆ మహాచ్మక్రవ ర్మికి లభించినవి, మ ఎవయనగరసామ్రూజ్య సార్వభౌముదై న కృష్ణరాయలు సైత మిట్టి రాజకీయో ల్‌ పెక్కుమంది రాజకన్యలను బెండ్హియాడెనని తెలియుచున్నది. ఈ క్‌ ను గురించి రాయల కళింగయుదవిషయములను గురించి (వ్రాయునప్పడు సవిస్తరముగా విశదపరచెన్స. న రెండవ అధ్యాయము _ (ప్రకరణము + చిన్నా దేవిసెండ్లి యపుడుజరిగినది ? తన రాయల అంత॥ప్పరములో నిరువురు చీన్నాదేవు లుండిరనియుః నందు ఒకామే ల ధర్మ ధర్మపళ్నియనియు; మరియొకామె ఉంప్పడుక తెయనియు; వెనుకటిపుటలలో వీరూవి న్‌ ప్ర పంచయన్నాను ఇంతేకాక ఉంప్పడుక త్తేయైన చిన్నా దేవిడి రోయలకు పట్టాభి రం ౨౨ అంతప్కరమునకు రప్పింపబడినదనియు, ధర్మపత్నియైన చిన్నోదేవి పట్టావిషేకము ప్‌ పే నొటికే రొయ్యలకు గూర్చు దేవేరిగో నుండేననియ నిరూపించియన్నానుం ఉక? కార్యయైన చిన్నాదేనిస్పెడి యెప్పడుజరిగినడో చూతము.

కృన్ణ'చేవరాయల కుటుంబము _- అధ్యా, 2-|వకర, 2 12

చిన్నాదేవి వివాహము జరిగిన కాలమును గురించి పండితులలో. భిన్నాళి ప్రాయము అన్నవి. ఇట్లు అభిప్రాయభేదము లేర్సడుటకు గల ముఖ్య కారణము పండితులు భోగకాంతయగు చిన్నాదేవిని ధర్మపత్నియగు చిన్నాదేవిగా దలంచి: నమ్మిః ఆ వేశ్యాంగనను గురించిన వివరములకు పోర్చుగీసు యాత్రికుల వ్రాతలపై ఆధార పడియండుటయే.. కాని? నేడు మనకు వీ రిరువురు భిన్నవ్యక్తులని తేళిసినందున, ధర్మపత్నియగు. చిన్నాదేవి వివాహకాలమును. గురించి పండితులు వ్రాసియుండు విషయములను పరిశీలింపవలసియున్నది.

ఈమె నివాహమును గురించి కొందరు పండితుల అభ్మిప్రాయముల నిటి (వ్రాయుచున్నాను. దీనినిగురించి చెప్పిన పండితుల వాదములు 'రెండువిధములుగ నున్నవి తిరుమలదేవి వివాహము రాయల పట్టాభిషేకమునకుముందు జరిగినదనియు చిన్నాదేఏ వివహము ఆ తర్వాత జరిగినదనియు నొకవాదము, అట్లుకాకు పై రెండు వివాహములు పట్టాలిషేకమునకు దర్వాశ నే జరిగినవని శెండవవాదము. ఈ రెండు వొదములను పరిశీలింప్రవలసియున్నది. ముందు మొదటివాదమును జొతము. ఈ వాదమును టైకిఇసినవారు తిరుపతి దేవాలయ శానననివేదికా కర్పలు. అందిట్లున్నదిం “...0£ 60636౪0 116909, మణుజ2డంా! 78. 918 369102 (00603, 12ఇట్టై ట్ర 0890 ఇండి పసం 60 15 2060653108 60 126 మా036%, 23 4 స ంళాల + 116 61018 నములడంు 2502126100, ₹12100. 86263 జ కం అము. ౯ కపంణ మెటూణు “2006వ06కే 068 భం0ంమ6 ఇట 118 64668 గుసలు ఖేయన పణ )01పంబుడూ2 మిళకక్‌ 0276 శషం2ం[026 2ాటేరికే రమము2తింల *శిల. [6 2906కడింకే 606. 600090ఏ కొడి 6013664686 506 పెచకక ఏ2?6 సేంండ 091 906 20000 14688 శం80164 పిండు. 20% యహీఘీక్రై 06. త1క్రైం16 96 636186 0£ 329 02161 6029055 ఎ” 1064 మ మ. వంైం6 ఫై 185,

పై వ్రాత చిన్నాటేవిపెండ్రి పట్టాభిషేకమునకు విమ్మటనే జరిగినదని చెప్పు చున్నది. ఇది నిజమని నమ్ముపక్షమున అల్లసానిపెద్దన (వ్రాత యథార్థముకొదని చెప్పవలసివచ్చును. అనగా పట్టాభొషేకమునకు దర్వాత భార్యగా వచ్చిన యామెను పట్టాభిషేకను నాడే భార్యగా నుండెనని; మరియు నామె తిరుమలదేవితోవాటు పింహా సముపై- గూర్చిండియుండెనని పెద్దన అబద్ధము చెప్పినాడని తలంపవలసియున్నది, ఇది; "పెద్దన గౌరవమునకు? అతడు రాయలయొన్ల నహించియుండిన స్థానమునకు

1908 'శ్రీకృష్న చేవరాయలు ___ మొదటి భాగము గొప్ప దెబ్బ; గొప్ప అవమానము... నేటి మన విద్యావంతులలో గొంవరికి విదేశీయల వ్రాతలపైనుండు నమ్మకము మోజు మన ('ప్రాచీశ పండితుల మరియు కవులు వ్రాతలపై లేదని తెలియుచున్నది. రాయల కంకిత మొసగబడిన ఆ (గ్రంథ ములో: అందులోను భువనవిజయసభాభవనమందుః సాహిత్యసదస్సులోః మంత్రి సామంతులయెమట నంకితమీయదిడిన (గ్రంథములో. పెద్దన పైవిధముగ నొక పచ్చి అబద్ధమును. వ్రానియండునా * ఆ మహానభలోని సభ్యులు దానిని అంగీకరించి యుందురాశి. అందువలన. పై నివేదికలోని (వ్రాత నిరాభాదమైనదని చెప్పవలసి యున్నది ఇంతేకాక, పై నివేదికాకర్త తన వాదమున కిరువురి వ్రాతల నావారముగ (గ్రహించినట్లు తెలియుచున్నది. అతడు (గ్రహించిన ఆధారములలో మొదటిది కొండ మరసయ్య చోళసముద్రశాసనమున చెప్పియుండు విషయము. ఆ శాసనమున నతడు “థ్రీ తిరుమలాంబికా లక్ష్మీసమో పేత శ్రీకర్ణాటక సింహాసనారూఢ _..” అని చెప్పి యున్నాడు. అనగా రాయలు లక్ష్మీదేవి సమానురాలయిన తింమలదేవితో సింహాసన మధిరోహించెనని యర్థము. కొండమర శయ్య తిరుమలదేవి విషయమును మాత్రమే చెప్పేయుర్నాడు.. కని, చిన్నాదేవి విషయమును బన్పలేదు. ఇందులకు కారణ మిట్లున్నది. కొండమరనయ్య కర్ణాట (బ్రాహ్మణుడు. కన్నడగేశమ్రునుండి. వచ్చిన వాడు. (80094184 966% ఈతని శాసనములు కొన్ని బెంగళూరు జిల్లాలోని చెన్నపట్టణనుందు గలపు. ఈశడు తిరుమలదేవి తం డ్రియైన వీరయ్య సిపారసుద్వారొ రాయల ఆశ్రయమును సంపాదించినట్టు తోచునున్నది అందువలన నితనికి తిరుమల దేవిపట్ల మహాగౌరవము? మరియు అభిమాన ముండెనని. చెప్పవచ్చును, కొండ మరసయ్య ఆమె. బాగోగుల నరయుచు అమెదయకు;ు గౌరవమునకు బా(క్రుదై యుండెను. అకనికి కావలపినదంత ఆమె 'ప్రాముఖ్యము, ఆమె కీర్తిం అతడు తక్కిన రాణుల విషయమేమియు పట్టించుకొనలేదు. అంకేకాక, అతనియందు గొప్ప విశ్వాసము: అభిమానము; నమ్మకముండినందుననే; తిరుమలదేవి చోళసము.ద్రములో నున్న చౌడాంచికను పూజించుట కాతనినే పంపెను. ఈ కారణములనుబట్టియే యాతడు _ రాయలు తిరుమలదేవితో మాత్రమే పట్టాఖిషేకము గావించుకొననని శాసనములో వేయించెను. ఆ శాసనమందతడు తిరుమలడేవిని లక్మి దేవితోటోల్సి చెప్పియండుటనుఎట్టి ఆతని కామెయెడ ప్రత్యేకమైన అభిమాసముండెనని తెలియ చున్నది. కాని. ఈ కొండమరసయ్య శాసనస్త్రపిషయములనుండి? చిన్నమదేని " ఆ సమయమున సింహాసనముపై గూర్చుండలేదనీ చెప్పుటకు ఏలుకాదు. తిరువళి

కృష్ణ చేవరాయల కుటుంబము ___ అభి స లం [వకర, లి 129 దేవాలయ నివేదికాక ర్త ఠీ కొండమరసయ్య చెప్పియండు విషయమునే విశ్వసించి? చిన్నాదేవి పట్టాభిషేకమునాడు పింహాసనముపైై గూర్చుండలేదనిః ఆ సమయమున నామెకు వివాహముకూడ కాలేదని చెప్పియున్నారు. ఇది ఆ నివేనికాక రల పాషీకమైన అభిప్రాయమే కాని, యథార్థము కాదని చెప్పవలసియున్నది.

ఈ విషయమున పెద్దన యథార్థమునే చెప్పియున్నాడని గట్టిగ ఇెప్పవచ్చును. కొండమరసయ్య శాసనకాలమునకు ముందే మనుచరిత్ర రచన పూర్నియై రాయల కంకిత మొపగబడెను. అతడు రాయలకు గడు సన్నిహితుడు. రాయల కుటుంబ విషయములను జక్కంగ నెరిగినవాడు, అతనికి తిరుమలదేవితోను చిన్నాదేవితోను చక్కని పరిచయముండెను. రాయలవారు దండయాత్రలకు బయలుదేరినపు డతవి రాణురైన తిరుమలదేవియ చిన్నా వేవియు నాతనివెంబడి పోవుచుండరని తెలియు చున్నది. ఆకడు తీర్థయాత్రలు చేసినప్పుడు కూడ, ఆ రాణు లాకనితో వెళ్లవారు వారేకాక "పెద్దన? ముక్కుతిమ్మన, కూడ రాయలవెంట పోవుచుండెడివారని తెలియా చున్నది. అందువలన; 'పెద్దనకు పై యిరువురు రాణులుగు బాగుగ దెలియునుః రాయలు వా రిరువురకు నొసగియుండిన గౌరవము చనవు+ అకనికి దెలియును. వారుకూడ ఆ మహాకవిపట్ల యెంతో గౌరవాభిమానములు గలిగిముండిరి. ఈ కారణ ములనుబట్టియే మనుచరిత్రితో రాయల వంళాదికమును వర్ణించు సందర్భమున చతురుడు; సమయజ్ఞుడు; నగునాకవీంద్రు డెంతో రమ్యముగ నొక కందపద్యములో “ధరావలయము దాల్నె గృష్టరాయడు చిన్నాడేవియ? శుభమతి తిరునులదేవియను॥ా దనకుగూర్చు దేవేరులుగాకా ” అని వర్షించెను. తమ నామధేయములను థైవద్యమున బేర్కొనిః ఆ సమయమున శా మిద్దరు పట్టప్పరాణులై యుంట్‌నును నత్యనును న (గ్రంథస్థ మొనరించినందునఃం ఆ యిరువురు రాణుల కెంతో సంతృష్పిః సంతోషము గలిగెను.. ఆ రాణుల నంతోషము రాయలకు తృప్తిని నెమ్మదిని ఆనందమును గలిగించెనవి చెప్పవచ్చును. పళ్నుల ప్రసన్నత సతులకు వరమువంటిదికదా!

ఇంతేకాక; పెద్దన తుకువరాజుల ప్రళస్త్‌ కొక గ రవము నిండుదసమేకాక యొక మంచి చరిక్రాంళమును జతపరచెను.. పోప్తిలో ఏీరనరసింహారాయల అనంతరము కృష్ణరాయలు సింహాననమునకు వచ్చెనని మాత్రమే యిబ్లని చెప్పబడి యున్నది,

కమి - 17

120 (శ్రీకృష్ణ చేవ రాయలు ఎ మొదటి భాగము థట నే అద నే పతి భో “*కతో ప్యవార్యవీక్యశ్రీ కృష్ణరాయమహీపతిః ॥ బిభర్తి మణికేయూర నిర్విశేషం మహీం భుజే.” “స రంసంజను8. 0 మంక8 1276815020]16 ఫం%ా699,. త0ళా 06228 606 622508 00 115 3500914609 106 ఇం60 0006 67611660 0008060 01 సక జయ (ప్రశ్తి రచయిత పట్టపురాణుల పేళ్లను చెప్పలేదు. పెద్దన అ లోటునుచీర్చి, దానికి మెళజుగుబెప్టెను. కావుననే కీ. శే హయవదనరావుగా రీ విషయమునుగురించి చాయుచు? యిట్టి విషయములు 'పెద్దనకు బాగుగా దెరిసియుండెనని చక్కగా వ్రాసి యున్నారు, ఇక తిరుపతి దేవాలయ కాననక ర పట్లాభొషేకమయిన పిమ్మటినే చిన్నాదేవి అవావి శ్తా 'పెండ్షి జరిగినదని చెప్పియుండుట కూడ సరికాదు. ఆతడు న్యూనిజు (హ్రాతపై అధార పడి, వేశ్యాంగనయైన చిన్నాదేవిని, ధర్మపత్నియైన చిన్నాదేవిగా విశ్వసించి (వ్రాసి యున్నాడు. కావున తిరుపతి దేవాలయ ళాసన నివేదికాకర్త అభిపైాయము సరిగాదన్నియుః నిరాభారమనియు నిశ్చయముగ జెప్పవచ్చును. ఇక; (శ్రీ చాగంటి శేషయ్యగారి వ్రాతను గాంచుడు చా రిట్లు (వాసియున్నారు. “... చిన్నాదేవి పరిణయమును తిరుమలదేవి వివాహమును నేకకాలమందే జరిగినది. కాని; తిరుమలదేవి వివాహమెన కొంతకాలమునకు దరువాత చిన్నాదేవి పరిణయము కాలేదు. వా రిరువురును గృష్టరాయల భార్యలుగా దిరుపతి దేవస్టానమందలి కాసన మున నుదాహృతు లై యున్నారు, ఆ శాసనకాలము (క్రీ. శ. 1518వ సం॥ ఫి బ్రవరినెల 10 వ తేది... వారి వివహములు (క్రీ. ఈ. 1512 లోనో అంతకు పూవ్వమో జరిగి యుంతవలయును ... * (ఆం, కవితరంగిజి?, సంపు 7. ప్ప. 88) తిరుమలదేవియొక్కయు, మరియు చిన్నాడేవియొక్కయు. వివాహము లేకకాల "మందు జరిగివవని శేషయ్యగారు చెప్పియుండుట విశ్వాసార్హ మైనదికాదు. ఇట్లు చెప్పుటకు వారికి లభించిన ఆధారమేదో వారు చెప్పలేరు. మరియుః ఆ రాణుల వివాహములు (క్రీ శ 1512 లోనో, అంతకు పూఠర్వమో జరిగియుండవలయునని అనిర్హిష్టముగొా జెప్పియుండుట కూడ సరికాదు,

కృష్ణ చేవరాయల కుటుంబము ___ అధ్యా, వ=(వకర, ౨ 181

“థీ శేషయ్యగారు మనుచరిత్రలో అల్లసాని పెద్దనగారు చెస్పియండు విషయ మును విశ్వసించినట్లు లేదు. అతని [హ్రతకు చారిత్రిక (ప్రాముఖ్యము లేదని వారు తలంచినట్లున్నది. రాయలు క్రీ. ౪. 1508 వ నంవత్సరమున (శా. శ. 1480) పట్టాఖి షికుడైనటుల హంపీలోని వంపాపతి దేవాలయమురోనున్న ఒక శాసనమునుండి తెలియచున్నది. ఆ సమయమున తిరుమలదేవియ మరియు చిన్నాదేవియు. సింహా సనముపైై గూడ్చుండియుండిరి. ఈ విషయమునే అల్లసాని పెద్దన చెప్పియుండునది: పెద్దన (వ్రాతను పై కాసనస్థవిషయము సమర్థించుచుండగా:. ధావిని నిరాకరించి? "శేషయ్యగారు సందేహపూర్వకముగా (వ్రాసియుండుట విశ్వసనీయముకాదు.

ఇక్క వారి వివాహము లేకకాలమందు జరిగినవాా యనుటను గురించి కొంత చెస్పవలపియున్నది.

తిరుమలపై రాయలు వేయించిన శాసనములలోః మొదట చిన్నాదేవి పేరు చెప్పి; పిదప తిరుమలదేవి పేరు చెప్పబడియున్నది, చూడుడు.

“ఆ శ్రీమళా మహారాజాధిరాజు రాజసరమేళ్వర [్రీవీరవ్రతావ శ్రీవీరకృష్ణరోయ మహారాయల దేవులు చింనాజీ అంమవారు తిరువెంగళనాథ చేవునికి ... ” [చూ. చిరుపతి దేవాలయ శాసనములు, సంపు. $, పుట. 182]

ఇట్లు చిన్నాదేవి చేసన స్వామిక్తైంకర్యమాను. జెప్పి; అవల తిరుమలదేవి చేసిన కైంకర్యము నీ [క్రిందివిధముగ చెప్పియున్నాడు.

౪ శ్రీ మకా రాజాధిరాజ రాజపర మేళశ్వర శ్రిపీర్యవ్రకాన (్రీవీర[క్రిష్ణ్ణాయ మహా రాయలదేవులు తిరుమలమ్మదేవులు తిరు వేంగళనాథదేవునికి .--* (చూ. పై సంపు, పుట. 106),

ఇక రాయలు వేయించిన సింహాచల ళాననమును జూడుడు ;___

“... సింహాద్రి పొట్నూరికి విచ్చేసి అక్కడను జయ న్తంభంవేశ? మహాదాన' ముంను శాయ నవధరించి తిరిగి రాజమహేంద్రవరానకు విచ్చేసి తమ దేవుళు చింనా దేవంమ్మ _ తిరుమలదేవంమ్మగారిచాతను మహాదానాలు శేయించనవధరించి ... ౫ ఓచూ. పై నంపు పు, 1౧1

[ేకి2 (శ్రీకృష్ణ బేవరాయలు ___ మొదటి భాగము

ఇట్లు (ప్రతిశాసనమందును చిన్నాదేవి పేరు మొదటను:ః తిరుమలదేవి పేరు తర్వాతను చెప్పబడియున్నది. తిరుమలదేవి రాయల పెద్దరాణి [ఏం010౯ 102669) అవి మనకు దెలియును. అందువలన నామె పేరే మొదట పేర్కొనబడవలయును? అది వమంజసమగు విషయము, అయిన నట్లు జరుగలేదు. కొవున అందుల కేదైన మంచి కారణ ముండవలయును. కారణములేని పనిని రాయ లెపుడు జేయడుం అం శేకాక, కారణములేకుండినపక్షమున తిరుమలదేవి సవ్మతించియుండదు. ఆమె మిగుల అభిమానముగలది. తనకించుక అవమానము జరిగిన ఓర్చుకొనెడిదికొదు. కావున రాయలు కాసనములందు చిన్నాదేవి పేరును మొదట చెప్పియుండుటకు గల కారణ మును గనుగొసనవలయును. ఈ విషయమును గురించి యింతవరకు పండితు లెవ్వరు

పరిశలించినట్లు గనబడదు. కావున నా చేతన్రైనంతవరకు (బ్రియత్నించెదను. ఇంతవరకు ఈ రాణులను గురించీ కొంత వొసీనవారెవ్వరు వారి వయసులను చుకించి చెప్పలేదు. అట్లు చేప్పుటకు కాసనాధార మో లేక సాహిత్యాధార మో యుండ వలయును. కాని, ఇంతవర కట్టి యాధార 'మెద్దియు దొరకలేదు. కాని? యిటీవల పీ విషయమున మనకు దోడ్ప్సడు ఒక చక్కని ఆకారము లభించినది. కృష్ణదేవ . శాయలు కాంచీపురములో వేయించిన కాసనములలో నొకదావియందు తిరుమలదేవి ఈన రాణులలో వయస్సున గడు చిన్నది యని చెప్పబడియున్నది. చం ఏల ఇాంం6 60 మెయింరుత అత 680868 కం 05 ఇ!!! పహిరి9 0 ఏం 9166 వ్‌ కొహంయరింళి ఓం ఇ₹042క్రం80 0 119 ఇ₹1?058 204 పంటరముంకి 60

"డూ 202క28రు. ౫

ఈ శాసనముయొక్క ఆంగ్ల తర్జుమాను. వెనుకటి పుటలో తిరుమలగదేవి చరిత్రను గురించి చెప్పియండు భాగమున నోనగియున్నాను. దీనినుండి? రాయల దేవేరులలో నెల్ల వయస్సున చిన్నది తిరుమలదేవి యని న్పష్టముగా దెలియుచున్నది. తిరుమలదేవి వయస్సు దేలిపినందునః చిన్నాదేవి ఆమెకంచె నయస్సున బేద్దదియని లేలుడున్నది. ఇంకేకాక్ర పై భావనమునుండి? చిన్నాదేవి'పెండ్లి తిరుమలదేవి పెండ్లికి ముందే జరిగియండుననుట గూడ పరోకముగ తెలియుచున్నది. మఠటియు తనవలెనే రాయలకు చిన్నా దేవియ మిగులగూర్చుదే వేరి యనుటగూడ తిరుచులదేవికి దెలియునుం మరియు తనకు రాయలతో పఫరిణయమగుటకు ముందు చిన్నాదేవియే పెద్దరాణిలై యుండెననుట గూడ అమెకు దెలియనము, కావున విన్నికారణము లుండినందువల్ల నే

కృ్ణ'చేవరాయల కుటుంబము ___ అధ్యా, £ -(పకర, 2 188 ఠాయలు శాసనములలో చిన్నాదేవికి (ప్రథమస్థానమును; తిరుమలదేవికి ద్వితీయస్థాన మును నొనగెను. తిరుమలదేవియు అందులకు సమ్మతించెను ; కన్సు బుస్సు మనలేదు. సంతోషముతో ఓర్చుకొనెను,

ఇట్లు తిరుమలదేవి సమ్మతించుటకు మరియొక కారణముగూడ నున్నది చిన్నాదేవి తండ్రి (శ్రీరంగపట్టణమురాజ్యమురోనివాడు. తత్రియుడు. ఆ ప్రాంతము లోని క్యత్రియ కుటుంబములకు బంధుత్వము కూడ నుందెనని చెప్పవచ్చును. నేడు కూడ ఆ (ప్రాంతమందుండు శకృత్రియ కుటుంబములవారికి దగ్గరగనో లేక దూరము గనో చుట్టరికమున్నట్లు తెలియుచున్నది. కావున వీరయ్యి కుటుంబమువారికిని? చిన్నా దేవి తలిదం[డ్రులకును బంధుత్వ ముండెననుటలో దస్పేమియులేదు. ఈ కారణమును బట్టి తిరుమలదేవికి చిన్నాదేవి బాగుగ దెలిియుండెను. తనకు జుట్టమేకాకం తనకంటె వయనున టెద్దది కనుక నామెయెడ తిరుమలదేవికి గౌరవము; ప్రీతి గలిగియుండెను,

ఇంరేకాకు చిన్నాదేవి కూడ సౌందర్యవతి) నర్గుణవతి. రాయల హృదయ మును వశపరచుకొనియుండినది. అందువల్ల నే అన్నివిషయములంమను దనకు సమాను రాలుగా నుండినందున ఆమె యనిన తిరుమలడేవికి గొరవము. చిన్నా దేవికి రాయల యందుండిన గాఢమైన (ప్రేమను ముక్కుతిమ్మన “* చిన్నమచేవీ జీవితనాయక” యని యెంతో హృద్యముగ వర్షించియున్నాడు.

ఇన్నికారణము లుండినందువల్ల నే శాసననములలో చిన్నమేవి'పేరు మొదట జెప్పబడినది. ఇంతవరకు జెప్పియుండు వివరములనుండి చిన్నాదేవిసెండ్రిం తిరుమల జీవి 'పెండ్రికంచెను గొన్ని సంవత్సరములకు ముందు జరిగినదని నిస్పం చేహముగ జెప్పవచ్చును. కావును శ్రీ శేషయ్యగారి వ్రాత సరికాదని; అది ఆధారరహితమని చెప్పవలసియున్నది-

ఇంతేకాక, తిరుమలశేవి 'పెండ్లి క్రీ. ఈ, 1400-07 వ సంవత్సరమున జరిగిన చని వెనుకటిపుటలలో జెప్పియున్నాను, చిన్నాటేవి సెండ్లీ అంతకుముందు జరిగినదని తెలిసినందున నది నుమారు క్రీ. ఈ 149'.85 వ నంవత్సరమున జరిగియుండునని చెప్పవచ్చును, ఇట్లు చిన్నమచేవి పెండ్లి జరిగినకొలము మనకు దెలియచున్నది,

184 శీళృన్ల చేవరాయలు __ 'మొదటి భాగము రాయలదేవేరి చిన్నా దేవి యెంతవరకు జీవించియుండెను ?

రాయల భార్యయైన చిన్నా బేవి యెంతకాలము జీవించియుండెను అను విషయ మున పండితులలోను; చరిత్ర పరిశోధకులలతోను భిన్నాఖిప్రాయములున్నవి. ఈలాట్‌ అభ్నిప్రాయభేదములు గలుగుటకు కారణములు మూడు. ఒకటి క్రీ, ఈ 1010. 17 కు పిదప వెలువడిన శాసనాదులలో తిరుమలడేవి ఫేరుమాత్రము కనబడి, ఆమెపేరు కనదిడకుండుట. అము క్తమాల్యదా (గ్రంథములో కృష్ణరాయలు తిన వంళాదికమును గురించి వర్షించిన సందర్భమున తన పట్టపురాణులను పేర్కొన్న కందపద్యములో శిరుమలకేవి పేరుమాత్రము చెప్పి? చిన్నాదేవి పేరును వదలివేపియుండుట రెండవది ఆమెపేరును వచలివేయుటయే కాక, ఆమెను పేర్కొనవలసినచోట మరియొక యామెను పేర్కొనియాండుట మూడవది.

ఈ కారణములనుబట్టి పైన పేర్కొన్న సంనత్సరమునకొవల చిన్నాదేవి జీవించియాండెనా క లేదా యను వివాదమేర్పడి యింకను పరిష్కారముకాక అలాగే యున్నది. ఆమె యెంతకాలము జీవించియుండెననుట కృష్ణదేవరాయల కుటుంబ జీవిత చరిత్రలో నొక [ప్రధానమైన విషయము. కావున పెష్కు సంవత్సరములనుండీ నానుడుగా వచ్చుచున్న యీ విషయమును గొంత సవి స్త్వరముగా పరిశీలించి, పీలయి నంతవరకు ఒక నమంజసమయిన నిర్ణయమును దేయాటకు (బ్రయత్నించెదను,

చిన్నాటేవి పెండ్లియైన తరువాత తిరుమలదేవివలి చాలకాలను. జీవింప లేదనియు, ఆమె రాయలనిధనమునకు గొన్ని ' సంవత్సరములకు ముంచే ఇహలోక మును వీడెననియు. జైప్పియుండు ఆంధధ్రకవిచరిత్ర రచయితలలో విరువురు ముఖ్యులు, వారిలో నొకరు అంధ్రకవి తరంగిణి కర్తలగు కీ. శే. శ్రీ చాగంటి శేషయ్యగారు ; మరియొకరు కీ శే. "పేకమళ్ళే అచ్యుతరావుగారు, వారి (వ్రాకల నిట బొందుపరచెదన్న,

శ్రీ శేషయ్యగా రిట్లు చెప్పియున్నారు. “*... చిన్నాజేవిః ఏవాహమైనపిదప నాలుగేండ్లకంచె నెక్కువకాలము జీవించిన ట్లగపడదు, తిరుపతి చేవస్టానమున ధాత

వంవత్సర పుష్య కద్ధ 10 సాడు (క్రీ. శ. 157 2 జనవరి) (వ్రాయించిన శాసనములో చిన్నాచేవిపే రున్నది, కృష్ణజేవరాయల మం[(క్రులలో నొకరగు కొండమరసయ్య ఈశ్వర సంవత్సర మార్గర బు (క్రీ. శ. 1 డిళంబరు 1517) నాడు వ్రాయించిన

కృష్ణ చేవ రాయల కుటుంబము ___ అధ్యా, ర్స దకర, ఏ 185 చోళనముద్రము శాసనములో తిరుమలదేవి పేరేకాని? చిన్నమటేవి కేరులేదు. కావున నామె ధాత సంవత్సర పుష్య శు [10 మరియు ఈళ్వర సంవత్సర మార్గశిర, ఐ 8 నడుమ ననగా క్రీ, భ. 151? లో కాలధర్మము నొందెననుట నిశ్చయము ... ౫” చూ. ఆం క తరం, భాగము ?. పుటలు 4. 44),

వారు, ' అజేగ్రంథమందు మరియొోచోట గూడ నీ విషయమును గురించి యిట్లు (వ్రాసియాన్నారు.. గ... తిరుపతి బేవస్థానమువారు (ప్రచురించిన రిపోరులలో తిరుమల బేవి రాయల పట్టమహిషియనియు, ఆమె వివాహము పట్టాభిషేకమునకు బూర్వమే జరిగెననియు, పట్టాభిషేక సమయమున నామెయే పట్టపుదేవిగా నుండి రాయలతో సింహాసనమున గూర్చుండె ననియు నవ్రాసియున్నారు. వారి (వ్రాత కౌధారము రాయసము కొండమరనయ్య (వాయించిన శొననము, ఆ శాసనమును చదివితిని, అం దీవిషయములు స్పష్టముగా లేవు, ఆ కాసనకాలము కొ, ఈ 108 ఈశ్వర సంవత్సర మార్ష్గశికు బ, 8, అందు “* కృత యాగాంతప్రవర్హక శ్రీతిరుమ లాంబికా - లక్మీసమో'పేక (శీకర్టాటక సింహాననారూఢ శ్రేకృష్ణరాయ మహారాయర సొ్యమాజ్యదల్లి * అని యాన్నది. అప్పటికి చిన్నాచేవి చనిపోయినది *. (చూ. ఫై. ఆం, కవి. తరంగిణి. పుట. 47). ఇట్లు చిన్నాజేవి క్రీ. *. 1517 వ సంవత్సర మండే కాలఛర్మము నొందెనని శ్రీ శేషయ్యగారు నిశ్చయించినారు.

ఇక అమ్యుతరావుగారి అభిప్రాయమును జూతము. వా రిట్లు (వ్రాసియున్నారు. ౪... తిరుపతి జేవాలయములోనున్న కృష్ణజేవరాయల యిత్తడి విగ్రహములమీద చిన్నా దేవియొవ్కుయు). దిరుమలచేవియొక్కయు... పేరులు మాత్రమే లిఖింపబడి యున్నవి. సింహాచలములో క్రీ శ 10516 లో జెక్కించిన శిలాళాసనములో గూడ చిన్నా దేవియు, తిరుమలజేవియు మాత్రమే యుదాహరింపబడిరి. ఇళ్లే అమరావతి మొదలగు శాసనములలో గూడ వీరిద్దరి పేశ్లే యున్నవి ... తిరుమలచేవి యన్ని (గంథములలోను సమానముగా నున్నది. కావున, నీమె విషయము నిర్వివాదాంళము. చిన్నాటేవి 'ప్రళంన గొన్నింట మాత్రము కాన్సించి మజికొన్నింట లేకపోవుట కొంత సంశయమునకు గారణమగుచున్నది. [క్రీ శ. 1017 వణకు వెలువడిన కృష్ణరాయల కాసనములలో నీమెపేరు గాన్సించి. యటుతరువాత లిఖింపబడిన శాసన ములలో లేకపోవ్రటక్షు దగిన సమాధాన మూహింపవలపషియున్నద్రి, ఇంతియకాకు మనుచరిత్ర పారిజాతాపహరణ (గ్రంథములలో నీమె పేర్కొనబడి, కృష్ణ చేవరాయలడే

186 శ్రీకృక్ణ చేవ రాయలు = ముదటి భాగము

వతని యౌము క్రమాల్యదలో సూచింపబడ:పోపుటయాు బై సంజచేహమును బలపణచు చున్నది. దీనినిగూడ సమర్థింపవలవియున్నది =.” (చూ. ఆంధ్ర సాహిత్య పరిష తృథతిక. సంపు, ఎక. సంచికి. 8. పుట. 74).

శ్రీ రావుగారు, పై సంచికయందే మరియొకచోట నీ విషయమును గూర్చి యిట్లు (వావియాన్నారు. “... క్రీ శ 1 18-02 తర్వాత పప్రారంభింపబడిన యామ క్రమాల్యద కొన్ని సంవత్సరములకుగావి పూర్తిగాలేదు. కావునం కీ శం 1520 నాటికి నవతారిక భాగముకో (గంథము సమా్తమైయాండనోపు, ఈ మూడు నంవత్పరములలోనుగాని, తదుపరిగాని యే శాననములలో లేక (గ్రంథములలో నయినను చిన్నాళేవి శేరు కాన్సించుబలేదు. ఈమె మటియొక నామాంతరము బౌందినదని చెప్పుట కేవలము సాహసము; నిరాధరము, అనేక సంవత్సరముల వరకు భర్తయొక్క శాననాదికములలో నా పేరుననే వ్యవహరింపబిడిన యా చేని మజియొక పేరున భర్తచే విలునదిడుటకు గారణము దురూహ్యము, కాబట్టి: చిన్నాదేవి క్రీశ 1[-17 నం॥ తరువాత కాసనాదికములలో నేవిధముగా నైనను వచింపదబడ లేదనియే నిర్ణయించుట యాక్రమైనది. బహుళః; ఈకాలమునాటి కామె కేదో విధముగ భర్రృసన్నిధినుండి యెడబాటు గళ్‌గి యుండవలెను మరణించినదవి యాహించుటయే యుభ్రయుల యశస్సుకు లెప్పగనుండును +.” (చూ. అం, సా, వప, పుట. 78),

ఇ ట్లీయిరువురు నుప్రవిద్ధాంధ్ర పండితులును? మరికొందణు చర్మిత పరిశోధకు, లును (క్రీ. శ 1017 లోనే చిన్నాదేవి మరణించినదను విశ్సాయమును వెల్లడి చేసియున్నారు అయినను, మరికొందరు పండితు లీవాదములను అంగికరింపటేదు, అందువలననే నేటివరకు నిది సందేహాన్పదమైన విషయముగానే నిలిచియన్నది. దీని యకథార్జపరిస్థితిని గనుగొనవలయునను కుతూహలముతో రాయల నాటి కాననము లను పరిశీలించుచుండగా నీ విషయమును నిర్ణయించుటకు దోడ్పడు శాసనము లొక్రటి రెండు లభించినవి, ఆ శాసనములలోని విషయము లిట్లున్నవి.

రాచూరు శాసనము

ఈ ళాసనమునకు రొచూరు శాసనమసి'పేరు. దీనిని ప్రభుత్వ కొనన పరిశోఢక

సంస్థవారు పరిష్యంరించిః అందలి విషయములను నం[గ్రహముగా క్రీ, ఈ 184162 న

కృష్ణ చేవరాయల కుటుంబము __ అధ్యా, ఏ = [వకర,2 187 ష్ష్‌ థ్రీ సంవత్సరపు నివేదికలో ప్రకటించిరి. ఇది శక నంవత్సరము 14489 వృష శ్రావణ శుద్ధ సోమవారమునాడు (శ్రీకృష్ణదేవరాయలు: చికల్‌పరివి యను (గ్రామమునొద్ద 'వేయించినది దీనికాలము క్రీ. ఈ. 15-7-1621 క సరిపోవును. దీనియందలి విషయము లిట్లున్నవి ళం

కృష్ణదేవరాయలు శక సంవత్పరము 1448 వృష, (శావణ శుద్ధ సోమవారము నాడు రాచూరు; అలంప్పరము, మన్వి, హానుగల్‌్‌ మగద మొదలగు కోటలను జయించి వళపరచుకొన్నపిదప, మన్వీసీమలో కృష్ణా __ ఖీమరథీనదుల సంగమ స్టానమందున్న కాడలూరు అను (గ్రామమునకు తన దేవేరులైన చిన్నాదేవి తిరుమల 'దేవులతో నేతెంచి, తిరువేంగళనాథునకు రత్నథేను, గోనహ(స్రముః కనకసేన మొదలగు మహాదానములొనర్చి, $లాశాననము వేయించెను. కాడలూరు, చికల్‌పరిఏి యను [గగ్రామమునొద్ద నున్నది. కాననవరిశోధకు లిట్లు వ్రాసియున్నారు.

లం క0[3 0902 ఘ్రీ0106. 9082669 6086 €06 ముక జకం 218 0006068 0 వెజంరుం. తంతూ. వటంళప పరక! కడ. రడడక్రజరేణ వౌంకకక. ₹1368ి మరణం &0 106 6008060069 01 86 9002 ఇండ ౨92200! ఇంథ మిజరం * కిజ36 0 906 ?81386 001218జగా! 1 వెళ్‌జంళ! 9899041 60 ఆండి 101070082120200%, ఇ086 పకలింంంనక తంటడ బసంణజ, 6ంం4%004, త2౫200ఈ04. ₹2%4604028 0. 2060612400 ఇక ప య. ఈ... ళం? జండు గషంయిం!&.. తతా. (₹106 తం వంకన ఉం! మంరింగ 100 1961-62. 1. 10ట.

(వస్తుక విషయమున కిది చాల ఉపయుక్త మైన యొక శాననము, ఈ శాసన మున చిన్నాదేవిపే రుండుట గమనింపదగిన విషయము, ఇది? (క్రీ శ, 1521వ సంవత్సరమందు వేయబడియున్నందును ఆ నంవత్పరమువరకు అమె జీవించి యుండెనని పరిష్కారముగా దెలియుచున్నది. చిన్నాదేవి క్రీ ఈ 1517 లోనే మరణించినదని (వ్రాపిన పండితుల _అభిప్రాయములు, వాదములు నిజముకావని దీనినుండి తెలియుచున్నది. ఇంతేకాక, అమె పై శాసనకాలమునకు దరువా సయితము జీవించియుండెనని మరియొక శాసనము నిరూపించుచున్నది, అడి ుట్లున్నది.

కషి - 19

188 శ్రీకృష్ణ చేషరాయలు ___ మొదటి భాగము నలంజీ శాసనము ఇదియొక (ప్రయివేటు శాసనము. దీనిని శేయించినవారు రాయదుర్గము అదిత్యదేవర మనుమలు దేమయ్య: ఓదపయ్య యనువారు.. వీరు మైసూరు రాజ్యములో హాసనజిల్లాలోని నలంజి యను (్రామవాస్తవ్యుణు. దీనిని, శక సంవత్స రము 144! కు సరియగు చిత్రభాను సంవత్సరం? పుష్య ఇద్ద పాడ్యమినాడు 'వేయించినారు.. దీనికి సరియగు ఇంగ్రీషుతేది 18.12.1927 ళ్యుక్రవారము. ఇందలి విషయము :__. ఈ దేవయ్య సోదరుల పిఠకామహుడ్రైన ఆదిత్యదేవరకు విజయనగర సామ్రాజ్యమును క్రీ, శ. 1424 నుండి 1446 వరకు పాలించిన ఇమ్మడి చేవరాయలు నలంజియను (గ్రామమును అగహారముగ జేసియిచ్చిరట. (క్రమక్రమముగా నాగ్రామము విలమైపోయినందును మరల కృష్ణజేవరాయలు రాజ్యము చేయుచుండిన సమయమున వై సోదరులు చిన్నమదేవిగారివ్వారా రాయలకు విన్నవించుకొనిరట. ఆ లేవి పిఫారను జేపిన కారణమున రాయలు, వారి విన్నపములను దయతో నంగీకరించి? ఆగ్రామమును మరల సర్వమాన్యముగాదేపి ఆ సోదరుల కిచ్చిరట. అట్లు చిన్నను దేవి యనుగ్రహము చాన్సరా అభించిన ఆ (గ్రామమును వారు 10 వృత్తులుగ విభజించి. తమకు £0 వృత్తుల నుంచుకొని; సరిసరమందుండిను రోంగసముద్రమను (గ్రామమందుండు. [్రీరంగనాథ స్వామి ఆలయ శైంకర్యములకు 20 వృ త్తుల నొసంగి? తక్కిన వృత్తులను (బ్రాహ్మ శల కొనగిరట, దీనికి సందింధించిన ఆ శాసనభాగ మిట్లున్నది. ఇది కన్నడభాషరో నున్నది, లా ల ష్‌ జయాభ్యుదయ శా. శు వర ౧౪౪౪ నెయ చికాను నసంవత్ప్సరద పష్య ళ ౧రలి భారద్వాజగోత్రద రాయదుర్లద అదిత్యచేవరుగళ ముమ్మక్కళు బమయ్య ఓదవయ్యరవరు ముంాదవరు తమ్మొళగె తావు ఏక స్తరాగి మూడిద వివరం షైమోతేయ హిరియ ఆదిత్య బేవరుగళు నలంజిగ్రామవను ఇంమడి జేపరాయ మహా రాయర్‌క్రైయలు ్రతిగహిన్‌ కానన స్తవాద అగ్రహారఖిలవాగిరలి కాగి కృష్ణరాయర కాలదలి చినమహాజవి యవర శైలి హేల్లివి సర్వమాన్యవాగి సలంజీ[గ్రామవను ఐబడిసి కొండునావుమాడిద గణసంభ్యావృత్తి .... *. శాననపరిలోధకులు చేపిన దీని ఆంగ్ల తర్దునూ యిష్లున్నది, - “టెం 1 ఇల (02 ఏ6 డిజి ౩26460త కడ మా౭రకుకణ తీరే రాజరేంళడిక. 82068029 (0206కి). ఏక్ర69108్ర జయింఠిక్ర క0ంమ9ాంక,. శ96

కృష్ణ చేవరాయల కుటుంబము __ అభ్యా, 2 -(పకర, 2 189 ౧౮2౫62 0౯ 1470కి ₹24క6 గాలం కం కం6!జటం. 126 0067664 అస జ టుంం 0 ₹కుముుతు అంజ జంట వటత జయకి క్రం6 1060 4120-18 506 (ఘం 0 కంపం ేజంజలాంైాతి 087006 మ2డిం శ00ళార 9006 మకరం [20688 0111202020 864671, 6016 కాం 16 10 68 00 41 (12639 224. 1ం0019క 1000 70 984068 6040064 20 [02 9060 581763 25 07181041 ప్ర[౦ం168015, 8౬76 604 ఏ2 మంగ ౧ ఏర 0క% 52062 20 904769.” 106 మం1- 01002- 701. 7 వజల ప. 245589 0 ౨149 82105 మం 70].

ఈ నలంజీ శాసనము చిన్నాబేవి [క్రీ శ. 1517లో మరణించలేదవియు ఆ తర్వాత సయితము జీవించియుండెననిళయా నిరూపించుచున్నది. పైని పేర్కొన్న రాచూరు శాసనము చిన్నాబేవి [క్రీ శ. 1581 వరకు జీవించియుండెననుటను దెలియ చేయుచుండగా ఈ నలంజీ[గ్రామ కానన మామె క్రీ, శ. 162? వ సంవత్సరాంతము వరకు జీవించియాండెనని తెలుపుచున్నది, మరియు నామె * చిన్నాదేవి'”” యని మాత్రమేకాక; * చిన్నమహాదేవి'* యని నలంజీే శాసనమందు. పేర్కొనబడి యుండుట చాలా ముఖ్యమైనది. ఇట్టి సందటోధనమువలన నామె వహించియుండిన ఉన్నతస్థానము? కృష్ణరాయల కామె యందుండిన గెరముః మరియూ (ప్రజ లామెవట్ల చూపుచుండిన మర్యాద విశదమగుచున్నది. ఇట్టి గారవస్థానమున నామె యాండినందు వల్ల నే వీరప్రతాప చ(క్రవర్తియగు రాయ లామె పిఫారసు నంగీకరించెను ఆ రాయ దుర్గము విన్నపదారుల కోరిక సిద్ధించెను. ఈ కాననముతో శ్రీ చాగంటి శేషయ్యగారి యొక్కయు, తీ అచ్యుత రావుగారి యొక్కయు, ఊహలు, ఆభ్మిపాయములు? నిశ్చయ ములు (త్రోనిరాజగుచున్నవి, అవి; యథార్థములు కానని రుజువగుచున్నది.. ఇట్లు శ్రీ. ళ. 161? వ సంవత్ప్సరమంచే మరణించినదని తలంవదిడినః చిన్నాడేవికి ఈ శాసనద్వయము క్రొ త్తజీవనముపోపి, ఆమెను మరియొక ఆరేళ్లపాటు జీవింపజేసినవి. సరసకళాహృదయాడగు, రాయల హృదయేశ్వరియైన ఈ బేవి మరికొంతకాలము జీవించియుండెననుట సహృదయులగు పాఠకచుహాశయుల కెంతో ఆనందమును, హాయిని, తృప్తిని గలిగించుననుట నిక్కము. ఇకః నింఠటితో నాగక ఆమె మరి కొన్నేళ్లపాటు జీవించియాండెనేమో పరిశీలించి చూతము,

చిన్నాటేవి క్రీ. శ. 151? లోనే మరజించెనను వాదమును. నమ్మక, అమె యింకను. మరికొన్ని యేళ్లవరకు జీవించియాండవచ్చునని తలంచిన సుప్రసిద్ధ వండి!

140 (శీకృన్ణ చేవరాయలు ఎఎ మొదటి భాగము తులలో (చిన్న వేదము 'వేంఠటరాయళాస్తిగా రొకరు. ఈ విషయమును గురించి వా రిట్లు వ్రాసియున్నారు. ళల ఆము క్తమాల్యదరో అన్నపూర్ణా దేవియు, కమలా దేవియు గనబడుచున్నారు. అన్నపూర్ణ యెవ్వరో తెలియుటలేదు. కాన. నామె గతించియుండునవి యొక యభిప్రాయము కలదని (గహించితిమికదా! చిన్నాదేవి ఎప్పుడు గతించినదో చెప్పుట కాధారముళేము, పైగా హండే. అనంతపురము పాతకవిలెలో రాయల తర్వాత చిన్నాదేవి, తిరుమలదేవు లిరువురును రామరాయలను చేరచీసినట్లున్నది. ఎంతవరకు నిజమో తెలియదు క్రాన్సి చిన్నాదేవి ముందే గతించినట్లు మా(క్రము ఎచ్చటనులేదు ఎఎ [చూ ఆము క్రమాల్యదా సంజీవనీ వ్యాక్యానము, ద్వితీయము[ద్రణము; 'ప్రకాశకవిజ్ఞ ప్పి, పుట, 18) న్మ్నుపపిద్ధ సంస్కృతాంధ్ర పండితులు, వాజ్యయసరికోధకులు నగు శొన్తీగారి అభ్మిప్రాయము సమంజసమైనది, మరియు అశాజనకమైనది. చిన్నాదేవి మరికొన్ని ఏండ్లు జీవించియండవచ్చునను తమ అభి ప్రయ్రవ్బున్న దెలియజేసి" దానికొక స్థానిక చరిత్ర ఆధారమును గూడ శాస్త్రారు సూచించియున్నారు. కాని? వారి సందేహ మంతయు? ఈ పాత కవిలెలోని విషయష్నుల్సు విశా సా ర్ల ముఠె నవా * యనుటయ్యే. ఆ విషయమును గురించి మరల (వాసెదన్స, రాచూధర లంత శాననములనుండి చిన్నాదేవి [క్రీ శ. 1522 వరకు జీఏించియండెనని తెలిసినది. థీ శాస్త్రిగారి వ్రాత చున్నది, ఎట్లయినను, చిన్నాదేవి మరిక్రా న్ని యేండ్లవరక్షు జీవించియండవలయునను మన అశాలత మారాకువైచుటకు శ్రీ ఇస్తా (వాత మంచి దోహదమొసంగినది, అంకేచాలు, మన సరిశీలనమును ముందుక్ష సాగింతము హండే ఆనంతవ్భం్ర చర్మితవ్వు ఇదియొక పాత కెఫియతు. దీనిలో్సి వన విస్తర నవేనా శ వానిక్రి చొరి(త్రికమైన విలవగలడా? యనుటను పరిశిల్రి ములు నిజమై దు ఆ గ్రంథ ములో చిన్నా దేవికి సందింధించిన విషయన్ను లేశ చ లి 0 షూ మరజీంచినపిదప జరిగిన విషయము లిట్ల ్య్య_ చౌతము, అందు కృష్ణకాయలు ణా ఇంవదిడియ్సన్న్నని ళ్‌ ఈరని భార్యలు చిన్నాదేవి, తిరు వీరికి నిడ్త్లలు నూత్రము కలిగివున్నందున, శిరుమలచ్వే లదేవి బ్రశ్లేవా రిద్దరు. ఆడ్బ

కృవ్ణ చేవరాయల కుటుంబము ___ అధ్యా, వీ-వకర, 2 మ్మేత్వకే చిన్నాదేవి కొమూనైైను అతని తమ్ముడైన తిరుమలరాయలున్నుఃం వివాహము చేసికొనిరి. పిమ్మట జూ దొరసానులు యిద్దరున్ను ఆ రానురాయలవారికి ఆశియపట్టము కట్టవ లెనని నంకల్పించి వుండిరి. ఇంతటతో తోగడ్ల సంసానముతో వున్న బొక్క-నసం థి న గొల్లి సలకం తిమ్మయ్య అనేవాడు, రాజ్యం ఆరాజకమై బొక్కసం తన స్వాధీనముల్లొ వున్నందున చతురంగబిలాన్ని పదిలపరచ్చుక్తాన్న లండన్‌ రామరాయ తిరుమల చ న ఛం ఆడో రాయలనువట్టి చెరవుంచవలెనని త్మైచ్రంచ్వ్వ్య్బ ఈ వర్తమానమును వారువిని ఆ జఉేళమునువిడిచి పారిపోయి, పెనుగా ఎలి కొంత రకా ౦డ సంస్థానములో నంచరించుచుః

సైన్యమును కూర్చుకొని, ఆదవానిచ్త్వ ప్‌ చేసి?

కందనూలు గద్వాలు ఆ (పా * అక్కడ నాలుగు నెలలు నివాసము కం క్‌ మి (౩ ౧తములయంవ్వ మరిక్రొంత్ర “సె న్నమును కూర్చుకొనిః సశల నినాసబుతులై విద్యానగర్వవ్చ్య్యక్ష్య దండె బాలీ వరమానమును చారులవలన ఆ సలకం శిన్ముయ్యావిన్న, తనక్ష నవత నషువా ం

పరీదుషవో = ౧ - నిజాంషహా__ _ అవీ నిమిత్తం ॥ అదిత ః రు చతురంగబలనమేతులై వస్తే ర్చి రాష్‌ షహా _ ౧ ప్రి మొదలై నవారికీ మర వార చూచుకొని ఆపకార మే సర రమున కొక కోనుదూరమున డిగిర్కి ఆ రావ్వర్హా అ సేనానమేతులై వచ్చి విద్యానగ రము తెలునుకొని సొన్నలాపురమందృున్న క న్‌ తిరుమలరాయలు యీ సమౌచా రుడు

0౦

అనేటెట్టుగావిని, అతజ్డీ సైన్య ము హొనుమస్పనాయుడు బహుళూ రానకు రెండు పరుగులమీద తుంగభ్హద్ష్య్యా పిలిప్ప్వ్వి కొలువుపెటుకొని* విద్యానగ వనమున యా లం కొతగనుక్కు గై టీరముందు పోయి దిగ. ఆ పాదుల

'పయత్మ్య్వ నలకం త్రిమ్మయ్యగారి వై ఈ నంగతి ఆ రామరార్వ్వా చిర్చి "ఈ క జ్రీయించి? యెదుటవున్న నలక తిన్మ్యలై చులరాత్వ్య్య నటవగలు రణభేరి ళ్‌ తన్ము యళటేనూ వీడు గొల్ల ధన్వ వి "సేనష్సదవడ విని ట్టి ఆ సలకం తలంచి? యుద్ధభూమిని తొలగ ౧చ్చె సే రస్టానమ్సన్సు ఆ్మక్రమిం ర” దని తికగ్రా న్‌ సల్మా జగడములో 9 తిమ్మయ్య క

142 'శ్రీళృష్ణచేనరాయలు ___ మొదటి భాగము ఈ వర్తచూనమును దొరసానుబు విని* 1సధానులను పిలిపించి రామరాయా తిరుములకాయలను. పిలుచుకివచ్చి పట్టణం వారి స్వాధీనము చేయమని సెలవులు యిచ్చినందునః (ప్రధానులు ఆ ప్రకారమే ఎదుర్కొనిపోయిః వారిని తోడుకొనివచ్చి పట్నము వారి స్వారీనము చేసిరి...” (చూ. హండే అనంతప్పరచరిత్రము 65 _ 8 పుటలు) పై విషయములనుండి తిరుమలదేవియు చిన్నాదేవియ. రాయలు జీవించి యున్నంతవరకే కాక్ర అకని మరణానంతరము కూడ కొన్ని సంవత్సరములనరకు జీవించియండిరని కెలియచున్నది. ఇక ఈ కవిలెతో వర్ణింపబడిన సంగతులు జరిగిన కాలమును తెలిసికొందము, కృష్ణదేవరాయలు [క్రీ. ఈ. 1880 లో మరణించెను. అపీదస వారి తమ్ముడైన ఆచ్యుతరాయలు సింహాసనమునకు వచ్చి? క్రీ శ. 1042వ సంపత్సరమువరకు పాలించెను. ఆతని మరణానంతరము పింహాసనమునకు వచ్చిన ఆతని కుమారుడు వెంకటాద్రి కొన్ని నెలలు మాత్రమే పాలించి మృత్యువు పాలాయెను.. ఆవల అధ్బుకరాయల భార్య వరదాంచిక సోదరుడైన సలకము తిమ్మయ రాజ్యమును తన వళము గావించుకొనవలయునవి తీవ్రమగు ప్రయత్నముల గావించెను. అందువలన కృష్ణరాయల అల్లుండ్రైన రామరాయలును తిరుమలరాయలును తిమ్మయను వెడలగొట్టి రాజ్యము న్యాకమించుకొనుట కై పూనుకానిరి సింహాసనమునకు రామరాయళే రానలయునని తిరునులదేవియు చిన్నాదేవియు. గట్టి ప్రయత్నములు జేసిరి... కానిః వమ తిమ్మయ అడ్డుపడినందున రామర్గాయ లతనితో యుద్ధము చేయనలసి చ్చినది. యుద్ధములో తిమ్మయ మరణించెను, కాని "పెక్కుమంది సామంతరాజు లిష్టపడనందున, రాజకీయ చతురుడును, సమయజ్ఞాడును నగు రామరాయలు పట్లు పట్టక నదాశవరాయలను చ్రన ర్రిగొదేషి తాను అతనికి మంత్రియైః రొజ్యచడ్రము నవలీలగా ద్రిప్పసాగెను ఈ విషయమే హండే అనంతపురము చరిత్రలో జేవ్పదిడ్‌ యున్నది. | ఈ విషయమును గురించి సుష్రపిద్ద చరిత్ర పరకోధకులగు? కీ: శే. హీరాసు దొరగారు సయిత మిట్లు (వ్రాసియున్నారు,

కృవ్మ 'చేవరాయల కుటుంబము ___ అధ్యాః లజ (దకర, లి 148

కర్తం పరగంం మంయిజ (9259208602 0౫ 001002 160 1జ02ళ శాపం. 76 90201 60600200 062 60 ఇక 691262 స, ఇ 60 016 కసం 9320066664 018 [10069 కంయారి ఇ క%96 634 01 15ట 4. ౨. సగ ఉం 2౦6 ఓ00ళ 986619 $0%6 8క్ర6ం 0 600 16% స10క్ర 289068 ₹6 6208 ౦910170619 90206 €888 0 ఇ45 790 006 0 2క్ర6, 90టఆ్మ ప 0016 5218800 110ురుజ మెటట, 00061 - “149 05 (606 1286 కక్ష శ+ం015 0768౯ +00 పంళ్రంం6ి/ 08 606 రంపం రంు6 30820608 శ02జ6 606 రం 0 ఉంటాం ఇజ5 & 0014. కర6 మ6క్రం06 ₹28 ₹ల్యూ ఖునిణ[008 26. 05 ఇాంజకి 106ల166%, ౩04. 26 6069 20301466 169 00291016. కేక ఒంం6క8 ఈక. తేటటుక్త 606 0676008. 05 606 6000826408 ౦£ 600 పసెక్ర,. 8000600106 ఇ016421. పేజరైంం6కే 0 09 609 126 00168 ఇండి. ౩60120 ఓం0 2426 0 కజగణడా6/4, 04బ౫40ఆ 224 కంాజ220040600 ఇజం0ండి 60 4276 6000 80766క్ర0 కం6 కయి 0 ఈ1601956. వెజుం/ వేడటాణ ఇండ 815 90860 కరు&14, 610360 ₹01261006 శం *06 1006021 20ఏ్ర, ఇంకం 90 06 8863 1 6022క్ర6 08 €16 (3076200060 5214820 క10008 పిళత, ఇషం పీషడే పంత. టంటంటూలా 01 006 60005 206 ఇసంం6 ఉయఫి11109 ఉత 008 21107 మ $0 డేటరం టం (0760002606 6870839019 0000964 006 పైళ0క360% వళాం పైజకల!65క 606 60676 ఇంం06. కీంపగుండి ల. గ10ఉ గ6 తజ? ల3 70190 08 ₹టబూజ- ౩8రజజ 97 06 మంళ మంటూ కటిక. 01 వ. వెడక్రం. త)

శ్రీ శ. 1542 లో అచ్యుతరాయలు మరణించినందును బాలుడుగా నుండిన యకని కుమారుడైన కుమారవెంకటాద్రి రాజ్యమునకు వచ్చెననియు నతని మేన మౌమమైన సలకము తిమ్మరా జతనికి సంరక్షకుడుగా నుండెననియు; సీ యేర్పాటు తమకు సరిపడనందున, కృష్ణరాయల దేవేరులగు చిన్నాదేవియు తిరుమల దేవియు, నా సలకము తిమ్మరాజు నా పదవినుండి తొలగించి? రాజును న్వతంథత్రుడుగా నుండు నట్లు జేయుటకు (ప్రయత్నించికంనియు? నిం కెకాక, తమ అల్లుండ్రగు అశియరానమరాయ లను నతని సహోదరుడైన తిరుమలరాయలను వేంకటాద్రిరాజుకు మం(క్రులుగా నేర్సరచుటకు ప్రయత్నించిరనియు హీరాసుడొరగారు (వ్రానియున్నారు,

ఇ ట్లింతవరకు జెప్పిన వివరములనుండి కృష్ణరాయల యిరువురు రాణులు క్రీ ఈ. 1512 వరకు జీవించియండిరని తేవివడుచున్నది. పట్టాభిషేకమయిన కొన్ని

140 (శీకృన్ణచేవరాయలు .__ మొదటి భాగము తులలో (చిన్న వేదము వేంకటరాయళాస్రిగా రొకరు. ఈ విషయమును గురించి వా రిట్లు వ్రాసియున్నారు. .... ఆము క్రమాల్యదరో అన్నపూర్ణా చేవియు, కమలా 'దేవియు గనబడుచున్నారు. అన్నపూర్ణ యెవ్వరో తెలియుటలేదు. కాన- నామె గతించియుండునని యొక యభిప్రాయము కలదని (గ్రహించితిమికదా ! చిన్నాదేవి ఎప్పుడు గతించినదో చెప్పుట కాధారములేదు. పైగా పాండే అనంతపురము ఫాతకవిలెలో రాయల తర్వాత చిన్నాదేవి? తిరుమలడదేపు లిరువురును రామరాయలను చేరదీసినట్లున్నది. ఎంతవరకు నిజమో తెలియదు కాని? చిన్నాదేని ముందే గతించినట్లు మా(క్రము ఎచ్చటనులేదు ...” (చూ. ఆముక్తమాల్యదా సంజీవనీ వ్యాథ్యానము. ద్వితీయము[దణము, 'ప్రకాశకవిజ్ఞ ప్పి, పుట, 18] సుప్రసిద్ద సంస్కృతాంధ్ర పండితులు? వా బ్మయసరిశోధకులు నగు శాస్త్రిగారి అభిప్రాయము సమంజసమైనదిః మరియు ఆశాజనకమైనది. చిన్నాదేవ మరికొన్ని ఏండ్లు జీవించియండవచ్చునను తమ అభ్మిప్రాయమును దెలియజేసి? దానికొక స్థానిక చరిత్ర ఆధారమును గూడ శాన్రారు సూచించియున్నారు, కాని? వారి సందేహ మంతయు? ఈ పాత కవిలెలోని విషయములు విశ్వాసా ర్హములై నవా * యనుటయే. ఆ విషయమును గురించి మరల ్రాసెదను. రాదూరు నలంజి శాసననములనుండి చిన్నాదేవి క్రీ, శ, 1622 వరకు జీవించియుండెనని తెలిసినది. శ్రీ శాత్తిగారి (వ్రాత ఆమె ఆశరువాతకూడ మరికొన్ని నంవత్సరములవరకు జీవించియుండునని సూచించు చున్నది. ఎట్లయినను, చిన్నాదేని మరికొన్ని యేండ్లవరకు జీవించియండవలయునను మన ఆశాలత మారాకువైచుటకు (శ్రీ శాస్త్రిగారి వ్రాత మంచి దోహదమొసంగినది. అంకేచాలు. మన పరిశీలనమును ముందుకు సాగింతము, హండే అనంతప్పర చరితము ఇదియొక షాత్తక్రైఫియత్తు.. దీనిలోని విషయములు నిజమైనవేనా! వానికి చారిత్రికమైన విలవగలడా? యనుటను పరిశీలించి చూచుటకుముందు ఆ (గ్రంథ ములో చిన్నాదేవికి సంబంధించిన విషయములేవో చూతము, అందు కృష్ణళాయలు మరణీించినపిదప జరిగిన విషయము లిట్లు వర్షింపబడియున్నవి. జ “... ఈతవి భార్యలు చిన్నాదేవి? తిరునులదేవి అనేవా రిద్దరు.. వీరికి ఆడు విర్ణలు నూత్రము కలిగివున్నందున, తిరునులదేవి కొమా ర్తెను రానురాయలవారున్నుూ

కృష్ణ చేవరాయల కుటుంబము --- అధ్యా, £8-1వకర, ౩ 14! చిన్నాదేవి కొమార్తెను అతని తమ్ముడైన తిరుమలరాయలుస్ను; వివాహము చేసికొనిరి. పిమ్మట ఆ దొరసానులు యిద్దరున్ను ఆ రానురాయలవారికి ఆశియపట్టము కట్టవలెనని సంకల్పించి వుండిరి ఇంతలో తోగడ సంస్థానములో వున్న బొక్కసం గొల్ల సలకం తిమ్మయ్య అనేవాడు, రాజ్యం అరాజకమై బొక్కసం తస స్వాధీనములో వృన్నందును చతురంగబలాన్ని పదిలపరచుకొని, అల్లుండ్రైన రామరాయ తిరుమల రాయలనుపట్టి చెరవుంచవలెనని యోచిించెను. ఈ వర్తమానమును నారుపిని? ఆ దేశమునువిడిచి పారిపోయి. పెనుగొండ సంస్థానములో సంచరించుచు; కొంత సైన్యమును కూర్చుకొని ఆదవానివేరి ఆక్కడ నాలుగు నెలలు నివానముచేసిః కందనూలు గడ్య్వాలు అ ప్రాంతములయందు మరికొంత సైన్యమును కూర్చుకొని సకల 'సేనాసమేతుల్లై విద్యానగరమునకు దండెత్తివచ్చిరి. ఈ నర్తమానమును చారులవలన ఆ సలకం తిమ్మయ్య విని? తనకు సహాయంనిమి త్తం కుదుపుషహా _ ౧ - పరీదుషహా = ౧ - నిజాంషహా - ౧ - ఆల్టీ అదిల్‌ షహా _ ౧ వీరు మొదలై నవారికి, మీరు చతురంగబలసమేతులై వ స్తే యి రాజ్యము యావత్తు మీ స్వాధీనము చేస్తానని? జొదులు (వాయించి పంపించెను.

వారు చూచుకొని ఆప్రకారమే సకలిసేనానమేళులై వచ్చి, విద్యానగర మున కొక కోసుదూరమున డిగిరి ఆ రామరాయ త్రిరుమలరాయలు యీ సమాచారము తెలుసుకొని సొన్నలాపురమందున్న హండే హనుమస్పనాయుడు బహుళూరుడు ఆనేటట్టుగావివి అతజ్హ్‌ వైన్యయు_ముగా పిలిపించి కొలువుపెట్టుకొవి, విద్యానగ రానకు రెండు పరుగులమీద శుంగభద్రానదీతీరమందు పోయి దిగిరి. ఆ పాదుషాల సైన్యమునకు యీ స్థలం కొత్తగనుకు వారు నలకం తిమ్మయ్యగారి సైన్యమును ముందుపుంచుకొనిం యుద్ధమునకు ('ప్రయత్నిందిరి

ఈ సంగతి అ రామరాయ, తిరుమలరాయలవారు విని సట్టవగలు రణళేరి వేయించి యెదుటప్పన్న నలకం తిమ్మయ్య 'సేనమీదపడి యుద్ధమువేయగా, ఆ సలకం' తఉమ్మయ్యపేన * ప్రిడు గొల్ల; ధనవంళుడై. సంస్టానమును అ[క్రమించవలెనసి? (ప్రయత్నం చేసినాడు; వీనికి సహాయంచే స్టే మనకు వైవసహాయము కానేర ” దని' తలంచి, యుద్ధభూమిని తొలగిపోయినందును సలకం తిమ్మయ్య ఆ జగడములో చిక్కి ప్రాణము విడిచెను

142 (శ్రీకృష్ణ చేనరాయలు ___ మొదటి భాగము ఈ వర్తమానమును దొరసానులు విని, 1ప్రధానులను పిలిపించి రామరాయ తిరుమలవాయలను పిలుచుకవచ్చి పట్టణం. వారి స్వాధీనము చేయమని సెలవులు యిచ్చినందునః (ప్రధానులు ఆ ప్రకారమే ఎదుర్కొనిపోయిః వారిని తోడుకొనివచ్చి వట్నము. వారి స్వాధీనము చేసిరి...” (చూ, హండే అనంతపురచరిక్రము 5-8 పుటలు] పై విషయములనుండి తీరునులదేవియు; చిన్నాదేవియు రాయలు జీవించి యున్నంతవరకే కాక్ర అకని మరణానంతరము కూడ కొన్ని సంవత్సరములవరకు జీవించియండిరని తెలియచున్నది. ఇక; ఈ కవిలెలో వర్టింపబడిన సంగతులు జరిగిన కాలమును తెలిసికొందము, కృష్ణదేవరాయలు క్రీ. శ. 1580 లో మరణించెను. ఆపిదప వారి తమ్ముడైన అచ్యుతరాయలు సింహాసనమునకు వచ్చి, [క్రీ శ. 1012 వ సంవత్పరమువరకు పాలించెను.. ఆతని మరణానంతరము సింహాసనమునకు వచ్చిన ఆతని కుమారుడు వెంకటాద్రి కొన్ని నెలలు మౌత్రమే పాలించి మృత్యువు పొలాయెను, ఆవలి అచ్చుతరాయల భార్య వరదాంబిక సోదరుడైన సలకము తిన్ముయ రాజ్యమును తన వశము గావించుకొనవలయునని తీవ్రమగు ప్రయత్నముల గావించెను, అందువలన కృష్ణరాయల అల్లండ్రైన రామరాయలును తిరుమలరాయలును తిమ్మయను వెడలగొట్టీ రాజ్యము నాక్రమించుకొనుట కై పూనుకొనిరి. పింహాసనమునకు రామరాయలే రావలయునని తిరునులదేవియు, చిన్నాదేవియు గట్టి (ప్రయత్నములు జేసిరి. కాని సలకము తిన్మయ అడ్డుపడినందున రామర్తాయ “లతనితో యుద్ధము చేయవలసి వచ్చినది. యుద్ధములో తిమ్మయ మరణించెను. కాని? "పెక్కుమంది సామంతరాజూ లిష్టపడనందును రాజకీయ చతురుడునుః సమయజ్ఞుడును నగు రామరాయలు పట్టు పట్టక; సదాశవరాయలను చ(్రవర్విగొదేపిః తాను అతనికి మంత్రియైః రాజ్యచ్యక్రము నవలీలగా ద్రిప్పసాగెను ఈ విషయమే హండే అనంతప్పరము చరిత్రలో జెప్పబడ్‌ యున్నది, ఈ విషయమును గురంచీ సుప్రపిద్ద చరీత్ర పరీశోధకులగు; క్రీ శీ హీఠాసు దొరగారు సయిత మిట్లు వ్రాసియున్నారు.

కృష్ణ దేవరాయల కుటుంబము ___ అధ్యా, వీ=ఎ|వకర, 2 మశ

అగ సమరం6 చంయడండ ౪002202402 0 600332 ₹60 1202 ఛారింంి. ఇ 3%811 పేఠం66%0260 26160 60 29 00 %2ట ల, ఇజం 606 006 ఇసం 9200668664 ౨15 [0002 తంయారణ ఇ5 +06 6964 0 156, 4&. 2. శగ6 శం 000 పసంళా అన80519 606 886 01 616 6ఇ పేసంక్ర 2100050802 ఇా6 620 పంక[817619 30206 6028 16 ఇజక క66 206 08 ఒక, 900% 218 10616 521140 రయ జడ, 00000690 - ప “187 06 06 1446 కుక 65001 0764 106 26క్రం06 00 6006 మం. ౦064 3048699 జీ €06 పేంటు 0£ తీంక లోట ఇం ఓ 0టైడ, 006 మెంక్రంంక ₹జ5 ₹90 ఏమి0!1 01008 294. 08 ₹92కి సంలలంంకి జ04. 26 065 20801166 ౯680090016. _ 6 206కి 62ళ్వూ రేం0క్‌ 606 0926005 08 006 6020888402 08 606 10క్ర, 8900600008 1005221 జపైపంం64 శం +06 68 926 00169 బుడి 9ఫ66121 ఓంం 22666 0 కూసటాడాడపైటి రగబబాండిలా డగితే కళాం౫4100000 ఇజంలండి 60 9276 03 90762980 మీంం మంయి 2ర క06014కఅ మజరుజ టా జంత 018 0050 22000412, 61056 61401008 ఓం 606 1006521 *20ప ఇ006 90 06 [018869 10 0%జాగ్రం 06 616 (3079200600. నజ2కతంు. కునుణ వట్టం ఇసిం క8డే 0000 టాండికరలు 01 6 600౯0 జ9ిడే ౪0096 జంయిి008 తి 00 &1ంళా పి 60 శేంళ646 616 076౧006006 98286500 000998 606 బ్రైకంకలైం66. కైళాం పైజగ198 ₹7676 లం ఇపం8. 006కి ల. గతల కొర ఉంాకత 9085ట్లా 08 ₹షటాణ- వ8క్రజవజ ౨ 616 గం. కంయా మటు ₹ంఓ చ వట్ట ఈ)

శ్రీ శ 1542 లో అచ్యుతరాయలు మరణించినందును బాలుడుగా నుండిన యతని కుమారుడైన కుమార వెంకటాద్రి రాజ్యమునకు వచ్చెననియు, నతని మేన మామమైన సలకము తిమ్మరా జతనికి సంరత్షకుడుగా నుండెననియు; నీ యేర్పాటు తమకు సరిపడనందున, కృష్ణరాయల దేవేరులగు చిన్నాదేవియు తిరుమలదేవియు నా సలకము తిమ్మరాజు నా పదవినుండి తొలగించి? రాజును న్వతర్నతుడుగా నుండు నట్లు జేయుటకు (ప్రయత్నించింనియు? నిండేకాక్య తమ అల్జుండ్రగు ఆళియరామరాయ లను నతని సహోదరుడ్తైన తిరుమలరాయలను వేంకటాద్రిరాజుకు మంత్రులుగా నేర్చరచుటకు ప్రయత్నించిరనియు హీరాసుదొరగారు (వ్రానియున్నారు,

ఇ ట్లింతవరకు జెప్పిన వివరములనుండి కృష్ణరాయల యిరువురు రాణులు క్రీ ఈ. 1542 వరకు జీవించియుండిరని తేటవడుచున్నది, పట్టాభిషేకనుయిన కొన్ని

కేత్త4 శ్రీకృష్ణ చేవరాయలు ___ మొదటి భాగము సంవత్సరములలో నే చిన్నాదేవి గతించినదని తలంచిన, (వాసిన, పండితుల అభి 'ప్రాయములుః వాదములు పూర్తిగా నిరాధారములని విశదమగుచున్నది. ఇచట మరియొక విషయమును గురించి పరిశీలింపవలసి యున్నది. శ్రీ వేదము పేంకటరాయశాస్తీగారును మరికొందలు పండితులును హండే అనంతపురము చరిత్ర తోని విషయములు సరిమైనవా * యను విషయమున సందేహమును వెలిబుచ్చి యున్నారు. కావున నా విషయమును గురించి, సయితము కొంత నా సెదను.

ఈ స్థానిక చరిత్రముతోని అంశములను చారిత్రికదృష్టితో మొట్టమొదట పరిశీలించినవారు సుప్రసిద్ధ చర్విత్రపరికోధకులగు* కీ శే. రంగస్వామి నరస్వతిగారు వా రిందలి విషయములకు చారిత్రికమైన విలువగలదనియు?. ఇది విజయనగర సామ్రాజ్యచరి క రచనకు దోడ్పడగలదనియు గు ర్హించిః ఇందలి విషయములను, సీలాటి మరికొన్ని విషయములను ోద్రి సోర్సస్‌ ఆఫ్‌ విజయనగర హిస్టరి ౫ (విజయ నగర చరిత్ర కాధారములు) [500000 01 ఇసజాజం28్ర22 మ34ంగా]!. అను (గంథమున బొందుపరచిరి. ఈ బృహద్గంంథమునకు- క్రీ శే డాక్టరు కృష్ణస్వామి అయ్యంగారు పీఠిక (వ్రాపియున్నారు. ఇకేకవిలె ఒక ఆధార([గంథమను గౌరవమును గడించుకొన్నది. అ తర్వాత విజయనగర 'సామ్రాజ్యమును గురించి వాసినవారందరు? ఈ (గంధములోని విషయములను ఆధారముగాజూపి, తమతమ గ్రంథములలో నా విషయములను జేర్చుకొనుచు వచ్చిరి. ఇది; దాదాప్పు గత అర్జశతాస్టినుండి జరుగు చున్నది.

శ్రీ సరన్వతిగారు హండే అనంతప్పక చరిత్రలోగల పై అంశములను ఆంగ్లములోనికి తర్జుమా చేసియున్నారు. అది యిట్లున్నది,

జి ళం

“గం యోంయ1086. జాం జ 2గంల కం డంలో 0 కయం[ం2" పడా ల ౧౭6608 00044692 ఇండి కొసయి ఇడం? ₹49066. రు2 యాజ అరం ఇక జంక. శమం తేజుంంల 00 కాహళబుణ9రెం?న 90026 2018 తక డీ[గాజ (0% 10 -ఇబ్లా ౬ం99డీ 69 013 వ్రాంళుంక్రలూ. 0200062 మయ! తబ 00 పకి అరం 09 రేటుకి 00 యముతింళ. వ రంజలి. ఏముమిజూజ్క ఇసిం తత పంంం 6 6490ల 08 6 601%, శజమంక్ర ఇతే?జ00ఏక్రం, 00 28 బ091800 కుషంంక్రండి. 60 కంఠ 656 603001 లి

కృన్ణచేవరాయల కుటుంబము _-- అధ్యా, £ -(వళర, క [డ్‌ 526 ఇం ఇండ 164 60 10051908 9000 జ02౯జట ఏరెరే గాయి! వెజాజ హెకరసంక్రై 188 016 శిలా సేం కండి భొంయి 006 61%ూ జడ ఒం కాజంశేంగంక్ర 076౯ 606 వెండ1టం0డే2 ₹10620921ళ అంపేంం668ి. 28 ఒక ఇరగ. 04000008 6506. కింళ02653. 08 తీతిజళజంన్‌ (కీఠెంంప్టి. [6కే కంల వ002 00009 2 606 వై21806 29. క్రఠింక్ర €0క్రంం0తు. ఇరితటం081 100028 కయి. 06 946 06 23రజంజాం! 0. జడే (6జశి?4!, 9000ఆఈకింకి ళల ఈంయి. కలం *₹సజబాజం384ఇ, 0౬ 6018 5214940 01యిుజాత సళసండి. 600 2081302306 2 ౨2149040, పె240 నంజ ఇండ 00062 విటం65 0! కెజకంయజం? కముక్రరింయి డే 7091564 60 ౨464 076 606 ౪9019 10802064 60 +%60 1 ఈలా ంపలైండ 10 8810856 వజణ మట?7&

03 ౪9129 690 సషరిజయమంకేడక 00009 ఉ8ళజ306డి ఇం 006 6201041 ₹7)జ2028్రిజబూ జంగ ఉ0ంబురం1 ఇం జ గం 08 + 08 18 వెజుణ వెతడ జయ కొటయిఓ14 జాలి 5యుం066డ 80640 మఏ20ర02లై2డ వాడకిడ 08 వంం0218260400, ఇమం డక 8 క్రిం తం, ఓండే. 21098 అ 000 00200064 ఇ010. 6ళాం. 16988069 0 ₹ట్టబాతంితిక్రఉల. తక కకళ్‌ కల్‌ఉర2రుమురిజ0 6016 ఇం 967 1€0 006 ₹12066, 06 14064 0069 20033 0£ 5214190. గుముయటంాణ 15 06 1026500398 ఇంత ౭064 [02 006 *6820[ 00008 శ76264 ప య మ0ఇక్ర 508 ముత మట జంగ రరర టాడ. ఉం1[6064. 696 268808 ఇరైం2 శ06 [02063 0€ ఏణ12కఏ0 కరుయటంాణి 0486 118 600669, 68 060 16 ₹33 031 2 క్రం14 (386060) ఇషం ఇ22668ే 60 994060. 2ళజా 06 119క్రడేంయి. 25 6 85 ఒంట, డేంంఠళంతి ము 1 ఇ ఫేండో, జంత ఓం ₹29 కటేంత 0 2 కేశ

126 646029 06 8808 మెల్లాజ, 08 ఏంజుక్ర టై 0266064 616 మ10180008 60 1264 0792 26 61% 90 గుడ విట్లాణ 296. కం00312 వె జడి 006 01860 ఇజం 20ం0ా4టుక్ర. 0164 0062. (166. నం2065. 00 ₹ౌస్తజాజంణక్రజం 1900 వెంక్రం. 10.)

ఇక; హందే అనంతప్పుర చరిత్రలోని విషయములకు విలువను, గొరనము నొసగి; వావిని తాము వ్రాసిన గంథ్రములలో నువయోగించుకొన్న మరికొందణు చరిత్రకారుల వ్రాతల నిచ్చట (వ్రాయుచున్నాను,

మైసూరు గెజటియరు అను పేరుతో మైసూరు దేశచరిత్రను సమగ్రముగాను

మలి _. 19

146 శ్రీకృష్ణ చేవరాయలు __ మొకటి భాగము విస్తృతముగాను వ్రాసిన కీ. కే, పి హయవదనరావుగారుఃు సలకము తిమ్మయకును, అళశియరామరాయలకును జరిగిన యుద్ధమును గురించి వ్రాయుచు, “గీ 076 గ౫053216 2660686 19 8760 10 606 స61082 ౮0021616 021168 118 “తీం3418 0 ౨౬౦646 తంజం008పటవటలు. 9019 6000016 ౩02603 608% 601804 089 ఇండ మ ుగరు2!1* నంళప్‌ కలం 116608 04 రంకంణ 674 షణ, కాం ఇంతంటం 9046 ఉపజ 20 మమత గారం జడే. మజంరకికి 06 రషంబ్ర0కంం. 0 గుంజ! జరేతళ! 8000164, 29 606 6146౫ 900 -10- 25 06 06 00110 0210 906 96866, 610668 0 గహయిు&12 139 0%5క్ర6 506069, ఇమం. 18 మిఉదాంతి 106 రేిజం20068 08 601014 ం7ఓ 360 మిము గమొణుమూణ ఛ0ం ఏ4 0800 టం రంజకంక95 01 026. 600180 220క్ర &కేళ%06%86 08 019 ప్రంంళేం6, 96610864 602601 0765 08 జయి ఒడి. 26660 బ664.. 60 19001900 మెంి* మపి ఇంగ లుం 18 94164 046 006 70002. 04 6 8762503607) ₹20066 60 ౩9250 886 [10800 0౯ 1100561 ౭9 16 ఇజక 100, ఉంక00064 10 2 ఏం ఇరి6. వ21254రు రుణ ఇజం వండ 10 600 06 00 మంగళం 1919, 6 ౧06909 0766264 66 0101866298 0 29ిరెంళల2 606 6469 €0 మేజం2 కష 2ండ 0000214 వట జంత 60219 60969 614. 006802 606 లాం డం ర63టం064 10 €06 యుం01010 228 ఇపంకెక్రు 0026 13 ఇం 2207 (0 20400 06 24౮ బాంిలట్‌ 30 040 12 14 0069 008 80 కి శలీతా. 38 607500022666 సంలు. 1ంరింం0రేంంక. 3000063... గగకల క35026 6226666 701. . 28 2. (జరం 2018, 19.) ఇట్లు థీ రావుగారు పై ఆధార [గ్రంథము (301౪899) లోని విషయములు రియైనవనియు, (ప్రమాణమైనవనియు? వై స్థానిక చరిత్రకర్న కా విషయములు బాగుగా దెలిపియుండెననియు చెప్పి? ఆ కైఫియ త్తుయొక్క చార్వికిక విలువ"నినుము ౦ప జేసియున్నారు. ఇక ఈ విషయమున నొక ఆంధ్ర చరిత్రకారుని అభిప్రాయ మును గూడ దెలియజేసి చిన్నాదేవిని గురించిన యీ విషయమును ముగించెదను, ఆధునికాంధ్ర చరిత్ర సరిశోధకులలో న్యగగణ్యులగు కీ. శే. డా॥ నేలటూరు ౦కటవమణయ్యగార్నుతాము (వాసినః * విజయనగరము -- మూడవ రాజనంశము ౫ సడాజంజక్రత? లా నషం కొం టాడి 290886) అను ఆంగ్ల (గ్రంథములో పై యుద్ధము కు సంబంధించిన విషయమును. గురించి యిట్లు (వాసియున్నారు,

కృన్మ]చేవరాయల కుటుంబము ___ అభ్యా, ల్సి (వ్రకర, లి '1శ్లగ

“. వెంణ వట ఇ8రిసిండి 60 76809 1 15 0ఇ9 , ౨206, మజంై 00 606 00116, పంళాం?లు. 0003198 0118 పంం)64, 96 6009 పై%6కి కా160 60ల 1869,

118 19 607700074064 07 606 37146069 06 906 100241 2660465. 19 0068 06 టయ, 18 15 62142 9026 0010946691 204. కొహిడయిణ జంత 6069 ౧16909 0 మం350% కాజ 06సుడ్ర 6030068 06 14ఆళ8 జం వజ9ూణ 6000 616 +9%0006, మితం 0౯60%జ24&61003 60 06169406 18 ౧070928100 26 *సజారిణిక్రటం 0 984 €0 &కిణురేంం. €06 8606096 07198 60 606 0000210100 00 ఏటా గులముః!& ల. గలం ఇ. 60]

శ్రీ వెంకటరమణయ్యగారు హండే అనంతప్పర చరిత్రలోని పై విషయముల నంగీకరించి, వానిని తమ (గ్రంథములో జేర్చియండుటయేకాక, ఆ స్థానక చరిత్ర యొక్క చారిత్రిక విలువను గురించి ఉఫోద్దాతములో విట్లు విశదపరచీయున్నారు.

“ల కొపం సం041! క6608గ9 ఫా కొరిం కంండ! షెంం0ఇ65, 28 125 068612 2129869 10%64, 6006800 40% బలీయం జడ2. బంంాాంణంణ. 08 2 ౭౭61 9261810021 తే పేణక 06606 93860004610%1ా ఇళ01664; పిజక్‌ ₹1006766762 యటం 16 92000468 3 906 086ంళైం28 ఇం. 6096600008 0002604069 4 48 0002 010 ఇసకండి” (166 2014 0. ల. (1

పరంపరగా వచ్చు చారిత్రిక విషయములు స్థావిక చరిత్రలో (లోకలురికార్డులు) నెక్కువగా నుండును, ఈ (గ్రంథములో నిట్టి విషయములను చేర్చలేదు. కాని, ఎచ్చ ఇచ్చట ఈలాటి స్థానిక చర్మితాంశములకు కొననాధారములు; నమకాలిక మైన సాహిత్యాధారములు గలవో ఆట్టివానిని ఈ (గ్రంథనుందు చక్కగ నుపయోగించు కొనబడినవని? వై ఆంగ్ల వాక్యముల కర్ణము,

హందే. అనంతప్పర చరిత్రలోని విషయములు యథార్థములని నిరూపించూ శాసనాధారములు) సాహీత్యాధారములు గలవు. కానః ఆ విషయములు యుఠార్థమైనవి. ఇట్లు వెంకటరమణ్యగారు పై కవిలెయొక్క చారిత్రిక విలువను అంగీకరించి బలపరచి యున్నారు,

ఇంతవరకు మువ్వురు సుప్రపిద్ద చర్మిత. పరిశోధకుల -అభిప్రాయములను; వారు హండే అనంతప్పర చరిత్ర నొక ఆధార(గ్రంథముగ గుర్తించి యుండుటను విశదపరచి

140 (శీకృన్ణ బేవరాయలు ___ మొదిటి భాగము యున్నాను. అందువలన అందలి విషయములు యఠార్థమైనవని తేలినది. ఆ విషయ ములను బట్టి తిరుమలదేవియుం చిన్నాదేనియు క్రీ శం 154 -48 వరకు జీవించి యుండిరనుట నిక్కమని తెలియచున్నదిః జ పండే అనంతపురము పాఠకవితలో రొయలతర్వాత చిన్నాదేవి తిరుమల దేవు లిరువురును రామరాయలను చేరదీపినట్లున్నది ... ” అని? (శ్రీ వేదము వెంకట రాయళాత్రిగారు నూచించియుండు సందేహమునకు చక్కని సమాధానము దొరకినదిం ఆ సందేహము పూర్తిగా పరిష్కారమైనది. రాయల నిధనమునకు డర్వాత పందెం డేళ్లవరకు నాతని రాణులు జీవించియుండిరని నిస్సందేహముగా నిరూపంపబడినది. మై సంవత్సరమున కావల ఈ రొణుల (స్రళంస యెొచ్చటను గనదిడదు. అప్పటికే వారు కడు వృద్ధావ్యదళలో నుండిరి. అందువలన వా రిరువురు నా తరువాత రెండు మూడు సంవక్సరములలో మరణించియుందురని తలంపవచ్చునుం ౪ చిన్నాదేవి యెపుడు మరణించినడి* ” అను (ప్రశ్నకు నింళవరకు విశదసరచియుండు విషయ ములమండి యొక సనమంజసమగు సమాధానము లకథించినదని చేప్పవమృననియు? సహృదడయులగు పాఠక మహాళయుల కీ సమాధానము తృ ప్తినొసంగవచ్చుననియు నమ్ముచున్నాను. ఏది ఎటులున్ననుః రాయల యనంతరము చిన్నాదేవి పెక్కేండ్లు జీవించియుండినది నిశ్చయము. ఆముక్తమాల్యదలోని కందపద్యములో చిన్నా దేవి పేరులేదా ? కృష్ణదేవరొయలు రచీంచిన ఆము క్తమాల్యడలోని * ఆవిభు ననంతరంబ 38 అను కండపద్యములో చీన్నాదేవిసేరు లేదు. తిరుమలదేవి పేరుమాత్రమున్నది, చీన్నాదేవి పేరుండవలసిన స్థలములో * అన్నపూర్ణాదేవి * యను మరియొక పేరున్నది, ఆసద్య మీట్లున్నడ్ది, కం॥ ఆవీభుననంతరంబజ ఢ రొనలయము(బూని తీవు -రో హొమం దివ బ్లేవియను నన్నపూర్ణా తేవియం గమలాబ్దిముఖులు దేవేరులుగొకా. చూ, ఆ మొం నః అ, సద్యము. న!

కృష్ణ చేవరాయల కుటుంబము ___ అధ్యా, 2-|పకర, 2 149

మనువరిత్రముతో రాయల దేవేరుల సేళ్లను దెల్బుచు పెద్దన యిట్లు వర్షి ౦చెను.

క0॥ ఆవిభుననంతరంబ ధ రానలయము౯దాల్బె( గృష్టరాయడు చిన్నా దేవియ శుభమతి తిరుమల దేవియునుం దనకు గూర్చు దే వేరులుగా.

ఈ రెండు (గ్రంథములలో మనుచరిత్రము ముందు వ్రాయబడినది. ఆముక్త చూల్యద ఆపిదప (వ్రాయబడినది. కావున మనుచర్మితలోని పద్యములో నామె సేరు కనబడి; ఆము క్తమాల్యదలతో గనఐడక పోవుటచేత పండితులలో పెక్కు. విధములగు సందేహములేర్పడి; (క్రమక్రమముగా వాదోసవాదములకు దారితీవినది. ఈ పద్యము లలో నొకటి పెద్దన (వ్రాసినది. మతీయొకటి రాయలు వ్రాసినది. కౌవున వీ రిరువురితో నొకరు (వ్రాసినది తప్పు; ఇంకొకరు (వ్రాసినది నరి అని చెప్పుటకు వీలుకాదు.

అల్లసాని పెద్దన రాయలకు హితుడు. అతవి ఆస్థానములో న్యగగణ్యుడగు కవి. విజయనగరములో నివపించుచుండినవాడు. రాయల కుటుంబమువారితో మంచి పరిచయము; చనవుగలిగియుండినవాడు. పట్టాభిషేకమునాడు తిరుమలదేవియు, చిన్నాదేవియు రాయలతో సింహాసనముపై గూర్చుండి యుండుటను గనులార గౌంచినవాడు, అందువలన నాతడు అదిస్టము వ్రాపిమండడు 3 వ్రాయడు. మరియు మనుచరిత్రము రాయల కంకిత మొసగబడినది. శరీషకుసుమ పేశఅలసుధామయో క్రులతో నొప్పారు నా రమణీయమైన తొలి (ప్రబింధమును రాయ లెన్నోసారులు చదివి యుండును. అట్టి (గ్రంథములో తన దేవేరుల పేళ్లను పెద్దన తప్పుగా (వ్రాసియుండిన వక్షమున నా (వ్రబల రాజాధిరాజు సమ్మతించియుండునా * ఊరకుండుగా * కావున పెద్దన చెప్పియుండునది నిజను.

అట్లయిన రాయలు తప్పుగా (వ్రాసెనా ॥ అట్లని చెన్పుటకును కాదు. అయిన సీ చిక్కు (ప్రళ్నకు పరిష్కార మెట్లు * ఆ పరిష్కారాన్వేషణమే నా యీ ప్రయత్నము, యొక్క యుద్దేశము,

ఆము కృమాల్యదలో చిన్నాచేని'పేరు లేకుండుటకు పండితులు చెప్పియుండు కారణములు రెండు. ఒకటి: క్రీ శ. 1517 పాటికే ఆమె మరణ్‌ంచిసది, అందువలన

150 (శ్రీకృష్ణ'జేవరాయలు ___. మొదటి భగము నా [గ్రంథమును రచించునాటి కామ్షలేదు. కొవున రాయ లామెను పేర్కొనలేదు. 'రెండవకారణము. ఒకవేళ ఆమె జీవించియుందినను; ఆమెకును? రాయలకును నేదో గొప్ప మనస్తాపముగల్లి, ఆ కొరణమున నామె భర్మ అనురాగమును, ఆదరమును గోల్పోయియుండును. ఆ ద్వేషము కారణముగా మాన అనిమైన ఆఅ మహారాజు ఆమె "పేరును చెప్పకః ఆ సమయమున దనకు బియముగూద్చుచుండినః తన కిషస్టురొలయిన మరియొక రాజణిపేరు చెప్పియుంటాడు. కీ. శే. "పేకుమక్లు ఆచ్యుతరావుగా రీ విషయమును గురించి యిట్లు (వ్రాసి యున్నారు. *,., కాబట్టి చిన్నాదేవి శ్రీం శ. 1518-17 సం॥ రముల తరువాత శాసశాదికములలో నేవిధముగా నైనను వచింపబడలేదనియే నిర్ణయించుట యుక్త మైనది, బిహుక।; ఈ కాలమునాటి కామె కేదోవిధముగ భర్హ్యృసన్నిధినుండి యెడబాటు గలిగియుండవలయును. మరణించినదని యూహించుటయే యుకయుల యశస్నుకు లెస్సగమండును.” [చూ, అం. సాహిత్యపరిషత్ప(త్రిక _ సంపు. 21. నంచి. 8), మరికొందరు పండితు లీ యూహలను, వొదములను నంగీకరింసక? ఆముక్త మాల్యదలోవి పద్యములో బేర్కొనబడిన అన్నపూక్షాడేవిః చిన్నాదేవియే యనియు? అది అమె" నామాంతరమై యుండుననియ, ఆమె వేరొక త్రీకాదనియు దలంచి యున్నారు. ఇట్లీవిషయము సందేహములకుః వాదోపవాదములకు దారితీసినది, కావున. వీని సత్యాసత శ్రిములను గనుగొనవబయును- ఇట్లు వ్రేయటకముందు ఆము క్త మాల్యద రచనాకాలమును డెల్రిపికొనవలసియున్నది ఈ (గ్రంథ మెపుడు ప్రారంభంపదిడినదనుటను నుజ్ఞోయింపుగో కెస్పుట కవకాళమున్నది, కాని, యెప్పుడు పూర్తిగొవింపబదెనో కచ్చితముగా తెలియదు, కొందతు చరిత్ర పరిశకోధకులును; పండ్‌తులును [క్రీ శ. 15620 - 2! వ (సొంతమున లాయలు డీవిని పూర్రిగావించి యుందురని చెప్పియున్నారు. కీ శే. యేకుమళ్ల ఆఅచ్యుతరావుగా కీ విషయమును గురించి యిట్లు వ్రావియున్నారు. “... క్రీశ కే515 _ 16 తర్వోతన్సు ప్రారంభింపబడిన యాము క్త్రమాల్యద కొన్ని సంవత్సరములకు .గాని పూర్తికాలేదు. కాకృను క్రీ, ళ. 1520 నాటికి నవతారిక భాగముతో సమాప్తమై యుండనోప్పు = ” [చూ ఆం. సాహిత్య పరిషత్పథత్రిక+ వంపు, 21..సంచిక, 8,3

శీ

కృన్ణ చేవరాయల కుటుంబము ఎ అధ్యా, రిం (వకర, లి 151

సుప్రసిద్ధ (గగ్రంథక రృలునుః ఆంధ్రసాహిత్యపరిశోధకులును నగు కీ. శే. శ్రీ వేదము వెంకటరాయశాన్రిగా రిట్లు చెప్పియున్నారు. *... ఈ యేనింటిని (మను సంభపము, పారిజాతాపహరణము; కృష్ణరాయవిజయముః రాయవాచకము; అముకక్త మాల్యద బరిశీలింపగా రాయలు (క్రీ. శ. 1515 _- 16 బెజవాదకుపోయి, అచటనుండి ఆంధ్రవిష్తు దర్శనానంతరము అము క్రృమాల్యదా రచనకు ప్రారంభించి ఆ యా

మ! యాశ్వాసాంత పద్యములలో జెప్పిన రీతిని (గంథమును సకల దిగ్వ్యిజయానంతరము క్రీ ₹ 1528 _21 లో పూర్తిచేపియుండును *-.” (చూ. ఆ. మూ, సంజీవనీ వ్యాథ్యానము. పీకికు పుట 22]

ఈ యఖ్శిప్రాయమునే శ్రీ శాస్త్రిగారి మనుమలునుః నువ్రపిద్ద సాహిత్యపరిశోధ కులును నగు శ్రీ వేదము వెంకటరాయశాన్తిగారు సమర్టించియున్నారు. [చూ, అ, మా. ద్వితీయ ముడ్రణము. పీఠిక. పుట 22]

కీ శే. శ్రీ కందుకూరి వీరేశలింగము వంతుణుగా రిట్లు (వ్రాపియున్నారు. ఈ 10108 వ సంవత్ప్సరాంతమందు. వీజపూరు మహమ్మదీయులతో యుద్ధముచేసి 1.20 వ సంవత్సరమందు సుల్తానైన యేడిల్‌ఖానుని జయించెను. వై వద్యమును బట్టి అము కృమాల్యద 15246 వ నంవత్చరమునకు దరువాత రచింపబడిన స్లేర్పడు చున్నది,” (చూ, ఆం. కవుల చరిత్ర. భాగ, 2. పృట 15]

థీ సి. హయవదనరావుగా రిట్లు (వ్రాసియున్నారు. “౨౯౦౫2 ఇం%6 019 994 05 06 క 1821 60 ఇంట6 1524 రంకు ౨6? వెజటాజ 200628 606 0276 6%58్రండ 12 ౨౦ ఇజం 01 జరా 1య[0502206 ... ౨9 2పంళ్‌ 026 66 16 ళంం0200 [ఉడి షం130%04 118 ర048క్ర0000 0938 +06 తరుిక* మజ రెజ ఎం 106 కేపి. 612౭466 701 ఈ 08 వన వ 1001

• కవితాభూషణ * * విద్వత్కవిశేఖర * విరుదాంకితులగు (శ్రీ వెంపరాల సూర్య వారాయణళాతస్తిగారు సయిక మిట్లు వ్రాసియు న్నారు. *.,. రాయలు గద్దెయెక్కిన 1508 మొదలు (క్రీ, శ, 1620 సంవత్సరము వరకు ఖడ్గమును గంట మును దించినట్లు లేదు *.. రాజ్యపరిప్తాల్క వారంకగినము మొద లించు మించు వన్నెం

ఈయ అ లి డేండ్లు విజయలత్మీపరి[గ్రప సార గ్గీక నాత్రిటైనైషష్మనదరిత్రు పారిణాశాస హరణ కృతిస్వీకారమ్ముల్లో సేన్‌ విద్దంచినిపసా యు అముక్త

159 (శీకృన్ల చేవ రాయలు __ మొదటి భాగము మాల్యదా విరచన మామీద (1520 _21) జరిగినదని యూహింపబడుచున్నది, [చూ, మనుచర్శిత్రము _ సవ్యాభ్యానము. పీఠిక. పుట £1 22]

థీ చాగంటి శేషయ్యగా రిట్లు (బ్రాసియు శ్నారు. ఈ రాయలు విజయనగరము నుండి యవనంవత్సర క్రా 'ర్తికవూసాదిని బయలువెడలి కార్తిక బశ నాటికి దిరుపతికి వచ్చి యటనుండి పుష్య కు 15 భుక్రవారమునాటి కపోబలమునకేగి [21 డిశందిర్వు 1515) యచ్చట శాననము (వ్రాయించెను. [4. ౨ 825 0 1919] అహోదిలము నుండీ బెజవాడకు మాధ శుద్ద పాడ్యమికి వచ్చియుండును. అట గొన్ని వాస రంబులుండి మాఖ ఇ 11 (159 జనవరి 1616] నాటికి శ్రీకొాకుకమునకేగి యుసవాన మొన ర్చెననియు+ నా ర్యాత్రియే స్వస్నమున స్వామి* రాయలకు దర్శన మొసంగి యుండుననియు? దికుపతి దేవస్తానపు రిపోర్లు కార్యక ర్వలు (వ్రాసియున్నార్వు, ఇది చాల సమంజసముగ నున్నది ఇది సత్యమనుదిను సంశయింప నక్కఅరేదు, ౫ ఓచూ ఆం. కవి, తరంగిణి. భా 7. పుటలు .84 187)

ఇట్లు ఆము క్తమాల్యద రచశాకాలమును గురించి భిన్నాభిప్రాయములున్నవి, ఈ విషయమును గురించి కళింగ దండయా(తలను గురించి (వ్రాయునపుడు మరల విశదముగా వ్రాసెదను, ఎట్లయిననుః ఆ బృహాద్ద్ర్యంధ రచనకు గవీసము రెండు _ మూడు సంవత్సరము లైన బట్టియండును, తక్కిన కవులవలె (గ్రంథ రచనకే తన కాలమును వినియోగించుటక చృకవరియగు రాయలకు వీలుకాదు. పరిపాలనా కార్యములు; యుద్ధకార్యములు మొదలగు విరామ మొనగని పనులెన్నిటినో యకడు చేయవలసియుండెను. కావున, మనుచరిత్రమును అంకికముగొన్న కొన్నినెలల కొవల ఆను క్రన్రూల్యద రచనకు (ప్రారంభించియుండును. కావున *ా (గ్రంథము క్రీశ 1617 లో ప్రారంభింవబడి సుమారు (క్రీ ఈ 1521 లో పూర్తియైయుండును, అందువలన నా సమయమున చిన్నాదేవి జీవించియండెళా లేదా యనుటను దెలినికొనవలయున్సు.

చిన్నాదేవి యెంతకాలము జీవించియుండెననుటను గురించి వెనుకటిపుటలలో సవిస్శరముగా (నాపియన్నాను. ఆమె...క్రీీ క518 17 లో మరణింపలేదనియు, క్రీ శ 1542 వరకు న్లుగయు శా వలను జీవించిర్లమరడెనన్షియు మంచి ఆధారములతో నిరూపించియు న్నాను. .విశ్వాసార్హము లైన యా ఆదారములనుండి చి తదే వి

కృష్ణ చేవరాయల కుటుంబము అధ్యా, ల్లి (వకరః 2 15కి ఆముక్తమాల్యదా రచనకు రాయలు (శ్రీకారము చుట్టినపుడును; అది సమా ప్తమయినపు డును; అవలను జీవించియండెనని తెలియుచున్నది. ఇట్లు చిన్నాదేవిని గురించి పండితులు చెప్పిన మొదటి కారణము నత్యము కాదని తేలిపోయినది* ఇక రెండవ కారణమును పరిశీలించి చూతము, ఆ సమయమున నామెకు భ ర్హృనన్నిధినుండి యెడబాటు కలిగియుండెనేమో కనుగొనవలయును పట్టాలిషేక కాలమున రాయ లామెను తిరుమలదేవితోబాటు సింహాననముమీద గూర్చ్నుండ జెట్టుకొనెను. ఆ పిదప ఆమెషేరిట అగ్రహారములు వేయించెను, ఉమ్మత్తూరు యుద్ధము నుండి కటకప్పరి యుద్దవిజయమునరకు (ప్రతిసారియు నత డామెను రణరంగములకు తనవెంట పిలుచుకొనిపోయెను, అచ్చట దేవాలయములలో తాను క్రైంకర్యములు చేయుటయేకొక ఆమెచేత సయితము చేయించెను. తిరుమల దేవాలయమునకు జటోయినపు డామెను వెంబగొనిపోయెను ఆమె నయిత మా దేవాలయములో స్వామికిని? అమ్మవారికిని విలువగల కానుకలు సమర్చించి తన దైవభక్తిని వెల్లడించు కొనెను. వీని కన్నింటికిని మిన్నగొ రాయలు తిరుమల దేవాలయమున స్వామి కభిముఖముగా తన విగ్రహమునకు (ప్రక్కన నామె విగ్రహమును నెలకొల్పెను. ఈ విషయములన్నియు ఆ మహారాజు చిన్నాదేవిని గాఢముగ ప్రేమించుచుండి ననుటను దెలియదేయుచున్నవి, అత డామెను (వణయదేవతగా, హృదయేళ్వరిగా భావించి (పేమీంచెను, అమెయు నతనిని తన జీవిత నాయకునిగా, ఆరాధ్యదైవముగా భావించి గొలిచెను, వా రిరువురకు నిట్టి యన్యోన్య సంబంధ ముండినందున నే ముద్దుపల్కుల ముక్కుతిమ్మన కం॥ ్రీవేంకటగిరి వల్లభ్‌ 'సేవాపరతంత్ర హృదయ ! చిన్నమదేవీ జీవతనాయక! కవితా ప్రావీజ్యఫణీశ 1 కృష్ణరాయమహీళా ! అని యెంతో ముచ్చటగ వర్షించిను. వా రిరువురినుధ్య అంత విర్మలమైన, గాడమైన (యేమలేకుండినపక్షమున తిరుమలదేవివెంటి ఆరణప్పకవిగావచ్చి; రాయల నాశయించీ యుండిన ఆ కవిశేఖరుడు? తిరుమలదేవికినిి రొయలకును నడుమ సొడమిన రవరవ అను దీర్చుటకై వ్రాసిన (గ్రంథములో “* చ్రిన్నమదేపీ జీవితసోయక *” అని చెప్పి కమ --20

15్‌కీ (శీళృ్ళష్ణ చేవ రాయలు __ మొదటి భాగము యుండునా * మరియు నీ సంబోధనము తిరుమలదేవికిని అమెకును మధ్యనుండిన సుహృాద్భావమును సయితము సూచించుచున్నడికదా ? అట్టి చక్కంని (యేమానుబంధము లేనిపక్షమున తిమ్మన అట్లు చిన్నాదేవిని నర్జించియుండడు. తిరుమలదేవియ సవతి గొప్పదనమును సహించియుండదు. దినినుండి అ రాజదంపతులమధ్య నెలకొని కొనలు సాగుచుండిన అనురాగవల్లరి భగ్నము కాలేదనియు) వారిమధ్య శత్రుత్వ మేర్పడియుండలేదనియ దృఢముగా జెస్పవచ్చును. వారిమధ్య ద్వేషానలము రగిలియండలేదనుటకు మరికొన్ని నిదర్శనములు గూడ గలవు, వెనుకటిప్పటలకో వివరించియుండు నలంజీ[గగ్రామదానశాననము క్రీ. శ. 1522వ సంనత్సర(ప్రాంకమున సయితము వారు పరస్పరము విళ్వానముగలిగి యుండికనుటను నిరూపించుచున్నది, ఖిలమైః తమ స్వాధీనము తప్పిపోయియుండిన ఆ గ్రామమును మరల అగ్రహార ముగా “కొందగోరి జ్‌ రాయదుర్గపు సోదరులు చిన్నమమహా దేవిద్వారా రాయలకు జెప్పించిరి ఆమెయు పిఫారను చేసెను. ఆమె సిపారసును రాయలు గౌరవించి వారికా (గ్రామము నొసగెను. ఈ యుదాహరణము వా రిరువురికుధ్య నా సమయముననుండిన (పేమ గౌరవముల కొక చక్కని సాక్ష్య ముగ నున్నది, యేవ నశించి, ద్వేషము రగుల్కొనియుండినపత్షమున ఆ సోదరులు పిఫారసుకై ఆమె నాశ్రయించియుండరు, ఒకవేళ వారు మొర బెట్టుకొనియున్నను? అళిమానవతియగు నామె రాయలను వేడుకొనియండదు. ఒకవేళ ఆమె అట్లు గావించి యున్నను, రాయ లామె మాటను అంగికరింపక, ధిక్కరించియుండును, అందువలన చిన్నాదేవికి రాయలనుండి యెడబాటు కలిగియుందెననుట నిజముకాదు. దీనికి మరియొక చక్కనీ కారణముగూడ నున్నది. రాయలు రాజ్యపరిపాలనా కార్యములందెంతట్‌ చతురుడో అంళఃపురు వ్యవహారముల నిర్వహించుటయందు నయిత మంత చతురుడు, అతడు తన సెద్దరాణి [500105 22662] కుమా ర్తేమైన తిచుమలాంబను అభియరామరాయల కిచ్చి వినాహమొనర్చను. ఈ ఆరవీటివారు చం(ద్రవంళపు క్షత్రియులు, ఆలాగే చిన్నరాజీయగు ఛిన్నమదేవి కూతురైన వెంగ కాందిను రామరాయల సోదరుడైన తిరుమలదేవరాయల కిచ్చి పెండ్లిచేసెను,. రామ, లత్మణులవలె పరన్నరము (పేమానుబింధము గలిగియుండిన కత్రియకులాభరణులై న ఆరవీటీ సోదరులు రాయలకును; అతని దేవేరులకును మిక్కిలి కూర్చు అల్లుండ్రై తను నిరుపమాన బాహుబలం. సరాక్రమములకో? సామ్రాజ్య శత్రువుల నుక్కడించుట ,

కృష్ణ 'బేవరాయల కుటుంబము ___ అభ్యా ల = వశర, వి 155 యందును, సా్నాామాజ్య రక్షణ కార్యభారములందునుః అహర్నిశములు రాయలకు తోడ్రైయుండిరి, ఈ వివాహములలో రామరాయల పెండ్రి క్రీ. శ 1016-12లో జరిగెనని తెలియుచున్నది. ఈ వివాహము జరిగిన యొకటి రెండు సంవత్సరముల లోనే వెంగకాంబా ___ తిరుమలదేవరాయల పరిణయమహోత్సవము జరిగినది. ఆ సమయమందే రాయలు తన మూడనకుమా ర్తెమైన కృష్ణమాంబను మట్లవంశస్థుడైన వరదరాజున కొనగి వివాహమొనర్చెను. మట్లవారు సూర్ఞవంళపు తత్రియులు. ఇల్లీ వివాహములొకటి వెంబడి మరియొకటిగా (క్రీ. క. 1816 నుండి (క్రీ ౪. 15 0 వరకు గల మధ్యకాలములో మహావైభవముగా జరిగియుండును. ఈ శుభకార్యము లించు మించుగా ఆము క్రమాల్యద రచనాకాలమునకు సరిపోవుచున్నవి.

శొత్తగా + పెండ్రిండ్రయిన కుమార్తెలు: క్రొత్త ఆల్లుం(డ్రు, విందులు వినోదములు ___ రాచరికపుఠీవులు __ ఆర వీడు, మట్లరాజాంత।పురములనుండి రాజి వానములు విజయనగర రాణివానముల కేతెంచుటు ఇచ్చటినుండి రాణులు ిహ్మాండ మైన తమ పరివారములతో నచటి కేగుట చుట్టాలు వచ్చినపుడు తిరుమలదేవి మలయ కూట మణిమందిరములో, చిన్నాదేవి 'ప్రాసాదములో విందులు, రాణుల నంభమాలు;ః అన్నియు ఒకే ఆనందోత్సాహముతో గడచిపోవుచుండిన సమయము, అట్టి సునమయ " మున కడు చతురురాలు, ఇంగితజ్ఞురాలు అయిన చిన్నాదేవి ఎంతో సంభ్రమముతోను బాధ్యతతోను మెలగియుండును. రాయలకు గౌరవము కలిగించియుండును. కాని: మోటుతనము వహించి; భర్తతో కలహించి తన మర్యాదను: రాయల గౌరవమును మంటగలిపియుండునా * అతనినుండి యెడబాటును గలిగియుండునా * తన్ను భార్యగా నిరాకరించి, తన'పేరును నిర్ణయగా విడనాడి? తనస్థానమున 'వేరొకరాణి కవకాళ మొనగిః సాటిరాణియైన తిరుమలదేవి 'పేరుతోబాటు. ఆమెను ఆముక్తమాల్యదలో బేర్కొనునట్టి కోచనీయస్టితికి ఆమె అవకాళ మిచ్చియండునా 1 అంత మూర్చరాలై పోవునా?

కలకాలము నిలుచు (గ్రంథములలోగాని, కాశ్వతముగా చుండగల శిలాశాసన ములలోగావి? చిరకాలము (ప్రేమించి, కాపురమొనర్చిన దేవేరి పేరును నిర్ణయగా వదలివేయుట యనుట సామాన్యమగు విషయమా! అందును సహృదయుడు (ప్రబల హిందూమతాభిమాసి వర్ణాశ్రమధర్మరత్షకుడుః - భగవదృక్తుడునగు రాయలంత'” తీవ్ర పరిస్థితికి దిగజారిపోయియుండునాశి. ఇది విశ్వాసార్హ మైన విషయముకాదు. కానన.

156 (శ్రీకృష్ణ చేవరాయలు ___ మొదటి భాగము ఆముక్తమాల్యద రచనాసమయమున చిన్నాగేవికి భర్తృనన్నిధినుండి యెడజాటు గలిగియుండెననుట యెంతమాత్రము నిజముకాదు.

ఈ విషయమున నింతవరకు జెప్పిన కారణము లఅన్నింటికం అను ఇలవత్ర్తర మైన మరియొక కారణమున్నది. మనుచరిత్రలో పెద్దనః రాయల దేవేరులను గురించి చెప్పిన విషయము ఆతని పట్టాభిషేకమునాటికి సందింధించినది. అనగా క్రీ. ఈ. 1508 వ సంవత్సరమునాటిది, * .... యిది పట్టాభిషేకమునాటి సంగతి .... ” యని శ్రీ వేదము 'వేంకటరాయశాస్త్రీగారు కూడ చెప్పియున్నారు. ఆ సమయమున తిరుమల దేవియు చిన్నాదేవియ రాయల దేవేరులుగా నుండిరి.

ఆ పిదప సుమారు 'రేడెనిమిది సంవత్సరముల తరువాత రాయలు ఆముక్త మాళల్యదను రచించెను. పెద్దన తన వంళాదికమును గురించి చెప్పిన సద్యములనే రాయలు తన (గ్రంథములో పీరికాభాగమున జేర్చుకొనెను. పట్టాభిషేకము సమయమున గజపతి కుమార్తెను రాయలు పెండ్లి యాడి యుండలేదు, కావున లేని భార్య పేరును? ఉండినట్లు పెద్దన (వ్రాయుట యెట్లు వీలగును. ఒకవేళ ఆము క్రమాల్యద వ్రాపినప్పుడు చిన్నాదేవితో మనస్తాషము గలిగియుంజెననుకొన్నను; (గ్రంథములో నామెపేరును దొలగించుట జరుగునా * ఆ(గ్రహా వేళములతోనో: మరేకొారణముతోనో వెనుక ముందు లాలోచించకు ళా నేమి (బ్రాసినను చెల్లుననిః నిరంకుశముగా పట్టాభిషేకమునాడు చిన్నాదేవి యుండలేదు ; తిరుమలదేవితోబాటుండినది అన్నపూర్ణాదేవియేయని రాయలు చెప్పునా * ఆంత అవివేకమా! ఇంత పచ్చి అబడ్గమును రాయలంతవాడు చెప్పునా* ఇడి నమ్మరాని విషయము. గ

ఆట్లొక వేళ అన్నపూర్ణాదేవి పేరును సయికము చెప్పవలసిన యవసర మేర్చడి యుండినయెడల) చిన్నాదేవి మరణించినదిః ఆవల అన్నపూర్ణాదేవి రాణియైనదని చెప్పవచ్చునుగదా? పెద్దన పద్యము నాలాగేయుంచిః మరియొక పద్యమును వ్రాసి యుండవచ్చునుగదా ? ఆము క్రమాల్యడవంటి గొప్ప (గ్రంథమును (వ్రాసిన ఆతనికి ఈయొక సద్యమును (న్రాయటకు జేతగాకపోయెనా ? పెద్దన పద్యములో నొకభాగ మును దొలగించిః తన యిష్టానుసారముగ మార్చుజేసిను అది. పెద్దన వ్రాతను ఖండించిన ట్లగునుగదా!్‌ అప్పటి కింకను పెద్దన జీవించియుందెను. మహామంత్రి

తిన్మురును జీవించియుండెను, అస్టదిద్ధజకవుండిరి. 'హీమాహేమీలును; విద్యానిధు

కృన్న చేవరాయల కుటుంబము __ అధ్యా, బిఎ వకర, 8 157 లునునైన నాదిండ్త అప్పమంత్రి? గోపమంతత్రి! కొండమరసయ్య వంటి దండనాయకు లుండిరి. వీరిలో బెక్కుమంది రాయల పట్టాభిషేకమునా డా మహాసభలో నుండినవారే, వీరందరిని విస్మరించి, వా రేమనుకొందురనుటను ఆలోచింపకః పెద్దన పద్యమును తప్పుగామార్చి వాయునా * అప్పటికే మనుచరిత్రకు 'పెక్కుమంది పండితులు __- (ప్రతులు (వ్రాసికొని, తమతను (ప్రాంతముల కేగియుండిరి. రాయలొక (ప్రతిలో మార్పు చేసినంతమాత్రమున తతిమ్మా(ప్రతుతలో మార్చుగలుగునా * ఈ ఆలోచన రాయలకు గలుగలేదా* కౌవున నిట్లు జరిగియండదు. అల్లసాని పెద్దన తక్కిన పద్యములతో బాటు రాయ లా ఒక్కపద్యమునుగూడ (గ్రహించి; యథాతథిముగా దన [గ్రంథములో జేర్చుకొనియుండును. _ పై కారణజములనుండి; ఆముక్తమాల్యద రవనాకాలమున చిన్నాదేవి జీవించియుండెననియుః రాయ లా పద్యములో నామె పేరును దొలగించ లేదనియు జెప్పవచ్చును,

కౌనిః ఆ కందపద్యమున మన చర్మచకువుల కామెపేరు గనబడదు. మరియొక "పేరు గనబడుచున్నది. కావున మనుసు నెంత సమాధాన వరచుకొన్నను; నందేహము వెన్నాడుచునేయున్నది. ఇదియొక తీర్పరాని చిక్కు? కొరకరాని కొయ్య,

అయినప్పటికిని వై విరూపణములను మనస్సునందుంచుకొని? కొంత నెమ్మది గను; సూక్మముగను నాలోచించి చూచినపక్షమున, పై పద్యములో చిన్నాదేవిపేవు మనశ్చక్షువులకు సాత్షొత్కరించును ;) మరియు పై వద్యములోనుండు అన్నపూర్ణాదేవి చిన్నాదేవియే యని విశదమగును, ఈ విషయమును పరిశీలించిన కొందరు వండితు లీయభిప్రాయమును చాలకొలమునకుముందే సూచ్చించిః (గ్రంథస్థ మొనరించియున్నారు.

కీ. శే. శ్రీ వీరశలింగముపంతులుగా రిట్లు వ్రాపియున్నారు. * ఈతని ప్రథమ భార్యయైన చిన్నా దేవికి అన్నపూర్ణాదేవి యనియు నామాంతరము గలదు. తిరునుల 'దేవియు నన్నపూర్జాదేవియు నిద్దజు భార్యలనుటను గృష్టదేవరాయలు తాను రచించిన విష్ణుచిత్సీయమునం దిట్లు చెప్పియున్నాగు, *” (చూ. ఆంధ్రకవుల చరిత్రము. థా, ఓ పుట. 18)

కీ. శే. గురజాడ శ్రీరామమూ ర్తిగా రిట్లు హ్రసియున్నారు. * కృష్ణరాయల ధర్మపళ్ళులు వ్‌ ఆ వీరి షేరులు చిన్నాదేవియు, తిరుమలదేవియుసని పై మను

158 (శ్రీకృన్ణ చేవ రాయలు ఎ మొదటి భాగము సం ౧కు చరిత్ర పద్యములో గాన్పించుచున్నది. పారిజకాతాపహరణ గృతిముఖంబున సియంళడు వివరింపబడలేదు. కాని; ద్వితీయాళ్వాసములో: క౦1 తిరుమలదేవీవల్ల భ కరుణామయ హృదయ రాజకంఠీరవు యీ శ్వర నరసభూపురందర వరనందన బాసదప్పువరగండాంకా! అనియు, చళుర్ధాశ్వాసమును కం॥ శ్రీవేంకట గిరివల్ల భ "సేవాపరతంత్రహృదయ చిన్నమదేవీ జీవితనాయక, కవితా ప్రావీణ్యఫణీశ ! కృష్ణరాయమపీ్‌శా ! అనియా నున్నది. వీని యనంతరము కృతిపతి (ప్రళంసలో సాము క్రమొల్యదలో మాత్రము కృష్ణరాయల. భార్యలు తిరుమలబేవి, అన్నపూర్ణాదేవి. అని ' చెప్పబడి యుండెను. .... విశాఖపట్టణము మండలములోజేరిన సింహోచలక్షేత్రమును. సేవింప బోయి పొట్నూరుకడ దాతించిన స్తంభమమీద జెక్కించిన శాసనముంబట్టి భార్యల పేరులు చిన్నాదేవి? తిరుమలదేవులుగా గాన్చించెడిని. అన్నపూర్ణనామము చిన్నాదెవి యొక్క నామాంతరముగా. సూహించుట నిర్వివాదాంశమగును === ”' (చూ, కవిజీవిత ములు, పుట. 477] థ్రీ నూతులపాటి ేరరాజుగా రీలాగున (బ్రాసియున్నారు. 6ః ఆము క్తమాల$్ర దలో చిన్నాదేవికి మాలుగ నన్నపూరాదేవి అని (వాయబడియున ది. ఆమెకు సహజ ప్‌! పూకా (౮ ప గుణమై యొప్పియ్యండిన యన్నదానమువలన రొయ అామెకు నన్నపూర్ణాదేవియను నామాంతర 'మిడియుండనోపు ... * (చూ. విజయనగర చరిత్రము, పుట. 218] పె (వాతలనుండి చిన్నాదేవికి అన్నపూర్ణయను మరియొక ేరుగలదని సుప్రసిద్ధ పండితులు కొందరైనా సమ్ముచున్నారవి తెలియుచున్నది. " కొని కొంద రీ'యధిప్రాయముల నంగీకరింపక, రాయలు అము కృమాల్యద ల్లోని కథాభాగమును మాత్రమే (హ్రస్‌యాండుననియ్యు. పీఠికాథాగమును నతఢు-

కృష్ణ చేవరాయల కుటుంబము ___ అధ్యా, వ = (వకర, లి 159 (ప్రాయక అలాగే వదలి వేసియుండుననియు, ఆతర్వాత పండితు డెవడో దీని కాపీరికా భాగమును జేర్చియుండుననియు, అట్లు చేయానపు డాతడు పై పద్యములో గొంత మార్చును జేసియుండుననియు దలంచియున్నారు. ఈ విషయమునుగురించి? కీ శం (శ్రీ వేదము వెంకటరాయశాన్రిగా రిట్లూహించి వ్రాపియున్నారు. *.... ఆముక్త మాల్యడలోని కృష్ణరాయ తద్వంశతద్విజయాడి ప్రస్తావనసర్వవ్వము పిమ్మట ఎప్పుడో ప్రక్షిష్పము గావలయున్లు ...” చూ. ఆము క్రమాల్యద సంజీవ నీవ్యాఖ్య, పుట. 60] ఈ (గంథముయొక్క_ ద్వితీయ ముద్రణనుందుగల (ప్రకొశక విజ్ఞప్తిలో పై ళాస్త్రిగారి మనుమలు, (శ్రీ వేదము వెంకటరాయకాన్తిగారు సయితము తమ తాతగారి అభ్మిపాయమునే (వ్రాషి * ఈ యఖ్మిప్రాయమునే మా తాతగారు. పీరికలో విళదీక రించినారు ” అని వ్రాసియున్నారు. (చూ. పుట, 22) వీరి అిప్రాయములనుబట్టి ఆముక్తమాల్యదలో కృతిసతి ప్రళంసను వర్షించు వద్యములు (వ్రక్షిష్పములని తేలుచున్నది. అట్లు చేసిన పండితుడు; రాయల భార్యలు 'పేర్కొనబడియాండు పద్యములో గొంత మార్పు గావించి అందు చిన్నాడేవి'పేరు తొలగించి అన్నపూర్ణాదేవిక్సేరును జొప్పించియుండునని చెప్పవలసియున్నది. ఇది నిజమేయని శతేలినపక్షమున నింతవరకు నేర్పడియుండు చిక్కు కొంతనర కైనను వీడిపోగలదు. మరియు సీ మార్చును రాయలు చేసిళూండునను అపయళము కూడా తొలగిపోవును, ఎవరో, యెపుడో చేపినది.. కావున నెవరికి నెట్టి చిక్కులేదు. 'పెద్దనవ్రాత శేలాటిభంగము నంభథవింవదు. కొని, యీ సద్యములు (ప్రషీ స్త్వములని యంగీకరించుటకుగాని ఎవరో వై పద్యములో మార్పుచేసియుందురనుటకుగాని ఒక ఆకేపణము; ఒక ఆభ్యంతరము గలదు. అది యిట్లున్నదిః అము క్రమాల్యద పీఠికలోని పై పద్యములో మార్పు ఆయన జీవితకాలములో నెవ్వరు చేసియుండరు. ఆందున్న చిన్నాదేవిపేరును డొలగించి ఆస్థానమున అన్న పూర్ణాదేవిపేరును స్థాపించుట 'కెవ్వరును సాహసించియండరు, కావున, నా మార్చు “ఆయన మరణించినపిదస నెప్పుడో జరిగియుండునని- చెప్పవలపియున్నది, అట్లు యే కారణమునుబట్టియో మార్పుచేసిన పండితుడు తనయొద్దమండిన (ప్రతిలోమాత్రమే ఆలాగు చేసియుండును. కాని; అన్నిప్రతులలోను నతడు మార్చుచేయలేడు. అది సాధ్యమైనవవికాదు అతని ్రతినిజూచి ప్రతులు నవ్రాసికొన్నవా రా విధముగనే

160 (శ్రీకృన్త చేశ రాయలు ఎఎ మొదటి భాగము 'వ్రాసికొనియుందురు. అంతే. ఆతనియొద్దనుండిన ప్రతియేగాకం అప్పటికే ఆ (గ్రంథ మునకు మరికొన్ని(ప్రతులు తయారై యుండుమకదా* ఆ (ప్రతులన్నియు నొక్షేప్రాంత మున నుండలేదు. వేశ్వేరు 'ప్రాంతములవారు (వ్రాసికొనిపోయి యుందురు. రాయలచే మహోన్నతముగ గౌరవింపబడినందునః మనుచరిత్రమున కానా డెంతో గౌరవము కలిగినది. ఎందరో పండితులు దానికి (ప్రతులు (్రాసికొన్నారుం రాయలు మెచ్చిన (గ్రంథమైనందున: సామంతరాజు లెందరో దానికి ప్రతులు (వ్రాయించుకొని, తమ దర్చారులలో పండితులచే జదివించి? వారిని సన్మానించెడివారు. అందువల్ల నే మను చరిత కాళప్రతులు నేడు సయితము మారుమూల ([గ్రామములందుకూడ దొరకుచున్నవి. మనుచరిత్రమునకు గలిగినంత వ్యాప్తి, ఆము క్రమాల్యకు గలుగకున్నను అన్ని(ప్రతులు దేశవ్యాప్తిగ నుండకపోయినను? కొన్నిప్రతు లైనను వెలుగునకు వచ్చియండును. అందువలన అట్లున్నవానిలో నవతారికా పద్యములులేని పళులు తుదకు ఒకటి? రెండ్రై నను నుండవలయునుగదా ! కాని, ఇంతవరకు దొరకిన అము క్తమాల్యద తాళశవత్రము అన్నింటియందును పీఠికాభాగము ఒకేవిధముగనున్నది. ప్రస్తుత మా (గ్రంథమున ,కైదు వ్యాఖ్యానములు లఅభించుచున్నవిం వీనిలో రెండు ప్రతులకు మాత్రము ముద్రణభాగ్యము లభించినవి. తక్కింనవి ఆలాగేయున్నవి. ఏీనిలో తొలివ్యాఖ్యానము క్రీ శ. 1800 'ప్రాంతమున (వ్రాయబడినది. ఈ (గ్రంథము లన్నిటీయందును పీకికాభాగము (పై పద్యముతోనహ) ఒకేవిధముగనున్నది. పీఠీకో భాగములేని, మార్పుచేయదిడవి, వై పద్యముగల ప్రతులు లభించియుండినయెడ లో నాయావ్యాఖ్యాత లానిషయమును దెలియజేసియేయుందురు.. తుదకు బ్రహ్మాండమైన “సంజీవనీ” వ్యాఖ్యను(వ్రాపి ఖిలమైపోవుచుండిన ఆము క్తమాల్యదకు (గ్రొత్త జీవము పోసిన కీ. శే వేదము వెంకటరాయశాస్తిగారుకానిః రుచివ్యాఖ్యానము (వ్రాసిన క్తి శే వావిళ్ల రామస్వామిశాస్తులుగారుగాని ఆ విషయమును దెలియజేపియుందురు. ఆలాంటీ 'దేదియు జరుగళేదు, అన్ని(ప్రతు లొ కేవిధముగనున్నవి. అందువలన నాము క్ష మాల్యద పీరికలోని పద్యములు ప్రక్షీ ప్తములు కావనియు, ఎప్పుడో యెవ్వరో అ పద్యమునందు జొప్పించలేదవియు నిస్పంశయముగా జెప్పవచ్చును. ఒకవేళ ఆలాటి (ప్రతి యొకటి భవిష్యత్తులో లభించినయెడల నప్పుడు చూచుకొనవచ్చును. అంతదాక రాయలే మనుచర్శిత్రములోని (పస్తావన పద్యములను (గ్రహించి; తన (గ్రంథములో జేర్చుకొనె ననియు, నాత డే, నేడు వివాద(గ్ర స్ప్వముగనుండు పద్యములో గొన్నిమార్చులు గావించే

నకు = 1న 6 ్గ్‌ ధ్‌

కృష్ణదేవరాయల కుటుంబము ..__ అభ్యాః ల్సి (వకర లి శే ననియు దృఢముగ జెప్పవచ్చును.. తిరుపతి దేవాలయ శాసననివేదిక సయితము రాయలే ఉద్దేశపూర్వకముగా వై మార్పుగావ్వించెనని చెప్పుచున్నది, ఆ సమయమున చిన్నాదేవి మరణించినందును నామెపేరును దొలగించిం అన్నపూర్షాదేవి'సేరు నటజేర్చె నని యందు గలదు. కొని ఈ విషయముమా[శత్రము నిజముకాదు. చిన్నాబేవి ఆ సమయమున జీవించియందెనని మనకు దెలియును, అయినను రాయలు తానే ఆ మార్పును జేసెననుఏ మాత్రము వాన్తవము,

జక బంక్‌ 0270 0090 4 94బంబులికి 600 ఉం 02౪ 6 ఈక భటాాతిం?420 60. 10610209 2 2081 02క్ర6 00 ఫలుక౦ంక, 6 6013000625 0 06 46662866 00668 0010026672 09 2000062 26770 ఇాండిడండి. (04598 626౦9 ఉంం8పైటనం8డిం? ” గతం. 2. ౨. మ పం ౨ 18

ఇంతవరకు వినరించిన పై అంశములనుండి మూడు విషయములు స్పష్టముగ మనకు దెలియుచున్నవి, అవి

(1) ఆముక్తమాల్యద రచనాకాలమున; అది సమావ్తమైనపుడు చిన్నాదేవి జీవించియే యుండెను,

(9 అసమయమున నామెకు భ ర్రృనన్నిధినుండి యెడబాటుగలిగియండలేదు.

(9) ఆము క్రమాల్యద పీకికరోని పద్యములు రాయల మరణానంతర 'మెవ్వరో ప్రకీప్తము చేపినవికావు,

కావున నీ పిండితార్థమును మనసునందుంచుకొని మనుచరిత్రములోని కృతిపతి (పశంసాపద్యములను తన (గ్రంథములో జేర్చుకొన్న ఆ రాయలు ఒక పద్యములో మార్చు. నెందులకు జేసెనో కనుగొనవలయును. ఇట్లు చేయుటలో నాతని యుద్దేళ 'మేమైయుండును ? దీనివల్ల అత డేలక్ష్యమును సాధించియుండున్వు అనుటను దెలియవలయును ఇది చాల కఠినమైన విషయము. విద్యానిష్టారులు వండితులు పరిశీలించి తేల్చవలసిన విషయము, అయినను గాకు దోచిన విషయము నిట విశడ పరచుచున్నాను.

కొందరు స్త్రీలకును, పురుషులకును పుట్టు పేళ్లు పెట్టుపేప్లు (అడ్డ పేస్తు అని 'రెండు పేళ్లండును. పిల్లకొవి పిల్ల వాడుకొని పుట్టినయెడల తలిదండ్రులు? పెద్దలు ఆలోచించి నామకరణము చేయుడురు, అట్లు చేయనప్పడు సనాతనమైన సం్రదాయము

మలై 21

162 శ్రీకృష్ణ చేవరాయలు ___ 'మొదటి భాగమూ ననుసరించి, ఆ పిల్లలకు దమతమ యిష్టవైవతముల పేళ్లును బెట్టుట హైందవ గృహస్థుల ఆచారముగ నున్నది. నేడాపద్ధతి కొంతవరకు నశించీయున్నను నాలుగు శతాద్దాలకు పూర్వము ప్రబల హిందూస్తామాజ్యమైన విజయనగర సా్యామాజ్యము మహోన్నతస్టిడిలో నుండినపు డా సంప్రదాయము చెక్కుచెదరకయుండెను.. పుట్టిన పిల్ల లేక పిల్లవాడు అందముగ, ఆకర్షణీయముగ? తెలివిగ నుండినయెడల ఆ పుట్టు "పేరునకు తోడుగ నొకపెట్టుషేరు వాడుకలోనికి వచ్చును. అడుపిల్ల అయిన * చిన్న* ఆవియు? మగపిల్లవాడైను * కన్న " అనియు పిలుచుట సాధారణముగ జూచుచున్నాము. కొన్నిసందర్భములందు.. 'పెట్టుపేన్లే యెక్కువగ _వాడుకలోనికివచ్చిః పెద్దవారైన తరువాత సయిత మా పేరుతోనే పిలునబడుట కూడ జరుగుచున్నది. కాన, మత సంబంధమైన కార్యములందును; సర్కారు వ్యవహారములకు సంబంధించీన కార్యము లందు మాత్రము అసలు పేరునే యపయోగించెదరు. ఇట్టి వాడుక ననుసరించి ప్రస్తుతము మనము చర్చించుతున్న చిన్నాదేవి విషయమును జూతము. ఆమెకు శైళవమున * అన్నపూర్ణ యను పేరే పెట్టి యుందురు. ఆమె చాల అల్లారుముద్దుగ నుండినందున తలిదండ్రులు, చుట్టాలు? వారినిజాచి యిరుగుపొరుగువారు నా బాలికను, “చిన్నా! యసిః ముద్దు పేరుతోనే పం 6989200620) పిలిచియందురు. (క్రమక్రమముగా బాల్యము గడచి యౌవనములో నడుగిడినసపిదప నామె “చిన్నమ్మ ” మైనది. ఆమె అదృష్టము పండి? మూరురాయరగండడు మూడుముళ్ల వేసి సమస్త రాజలాంఛనములతో విజయనగర రాణొంతఃపురమునకు జేర్చినపిదప నామె “చినా దేవి ? మొనది. కొన్ని శొననములలో నామె *చిన్నాజీ? యని కూడ జెప్పబిడియున్నది. సంతానవతిమైం వయస్సు కొంత మినప “డామె “చిన్నమమహాదేవి” యైనది. పెట్టుపేరుతోనే ఆమె ప్రపిద్దికీ ఏనందును వుట్టుపేరు అట్టడుగున నే నిలిచిపోయియుండును. అందువల్ల నే ముక్కు. తిమ్మనయు? 'పెద్దనయు నామెను * చిన్నాదేవి' యనియే చెప్పియున్నారు. ఇది ఆమె ప్రపద్ధనామము.. రాయలకు నయిత మా పేరే నచ్చినట్లు తెలియుచున్నది. క్రీ ఈ 1518 లో నతడు హోయిసలదేశములోని, *కడంక ” యను [గ్రామమునకు ' చిన్నాదేవి పురము” అని నామకరణ మొనరించి దానముచేసెను. తిరునులదేవిలయములో క్రీ శ 1018 లో స్వామిని సేవించు. వేయించిన శొననమున, * శ్రీ వీర క్రీష్టరాయా మహారాయలదేపులు"చిన్నాజీ అమ్మవారు తిరు వేంగళనాథదేవువికి ఆనవాలు నే వేద్యం

క కృష్ణ చేవరాయల కుటుంబము ___ అభ్యాః ల్లిల వళర, రి 168 అవసరానకు గింనె ౧ టికి తూకాలు 874 మైడిగింనె సమర్పించ నవధరించ్చిరి అ్రన్సి ఆమెను చిన్నాదేవి యనియే చెప్పియున్నారు. ఇట్లు రాయలు దానళాననములలో ' చిన్నాదేవి” యను పేరునే యుపయోగించీ యున్నారు. ఒక ఆముక్త మాల్యదలోని వద్యమునందు మాత్ర మామను * అన్నపూర్ణా దేవి” యని చెప్పియున్నాడు. చిన్నాదేవిని; “* అన్నపూర్ణాదేవి" యని "ేర్కొని యుండు (గంథములు? శాసనములు మొదలగు నవి యేవియు వింతవరకు మనకు లభింపలేదు. అభించియుండునది ఆము క్రమాల్యద యొక్కటియే. కావున; నా (గ్రంథ ములోరాయ లామె పుట్టు పేరును చెప్పెయుండుటకు గల కారణము నరయవలయును. రాయలు పూర్వ దిగ్విజయానంతరము కళింగదేశముపై దండి తృిపోవుచు భ్రీకాకుళపుణ్యక్షేత్రమున కేగి యచ్చట హరివాసరోపవానము జేవియండగా. నా పుణ్య శాత్ర చతుర్ణయామంబున అం(ధ్రిజలజాతుడు చిజునవ్వుతో సాక్షత్కరించి మున్నా కప్పుడు తాను రంగనాధుడుగా (శ్రీరంగమందు ఆము క్రమాల్యదను పెండిలి యాడిన గాధను నొక కృతిగా వ్రాయమని యాదేశించెను, మం ఇంక 10 విటజముజయి ₹068 16 ఇం29010ఫైంకే.. క్రండే నశ మంత 15000 16 ఇజు గాసటం 208408 66, 28 6 టం, పశ తమకు బ నలత, 509 606 60900804 60 ఇరిరంం 026 06 క్రైం ఛాంళీ”. [గ్రగడిత గై 61226 10, 0. 1022] రాయ లా శుభస్వస్నంబును దనవెంట నేకెంచియుండిన విద్వజ్ఞనంబులకు వినిపింపగా వారా యమోఘమైన న్వప్నఫలమనులను వివరించిచెప్పి? స్వామి యౌనతి ననుసరించిః కృతివి నిర్మింపుమని (ప్రోత్సహించుచు నిట్లు చెప్పిరి, తే. గీ. * ప్రదిల రాజాధిరాజు వీ - రప్రతాస రాజపర మెళ్వరార్థ దు -_ ల్లాన కేశ సాహితీ సమరాంగణ -_ సార్యభౌమ జర క ఆధ చు య! కృష్ణరాయేం(ద్ర కృతివి ని - ర్మింపుమనిరి. (చూ. ఆ, మా, ఆ, 1 పు 80) ఆది మధురాతి మధురమైన: మహోన్నతమైన) మహోజ్వలమైన దివ్యక్షణము, అది ఆతని జీవితములో నొక యుక్క్ళృష్ణ సంఘటనము గత జన్మములల్లో నాతడు

164 శ్రీకృన్ల'చేవరాయలు __ మొదటి భాగము గడించుకొనియుండిన పుణ్యపరంపరలు ఫలించి, ఆత డేరూపమున భగపంతుని దివ్య మంగళరూపము ననుదినము తన్మయుడై ధ్యానించుముండెనో: ఆ దివ్యమం గళరూపము తోనే దేవీసమేతుడై; ఆ స్వామి అకనికి దర్శనమొసగుటు తన పరిణయగాధను కావ్యముగ [వ్రాయుమనుట: అట్లు (వ్రాసిన (గ్రంథమును అతని యిష్టదైవమైన వేంకట పతికే.యంకిత మొనర్ఫుమనుట మొదలగు నపూర్వ సంఘటనలు మహాసుకృతళాలి యగు_ నా రాజపరమేశ్వరుని అంతరంగములో నంతులేని భావావేశమును 'రేపినది. దీనికి దోడుగ విద్వజ్జనులు దన్నుగూర్చి చెప్పిను * (ప్రబల రాజాధిరాజ! రాజపర మేళ్వర ! అర్థదుర్గానపేళ ! సాహతీనమరాంగణ సార్వభౌమ ! ” యను మహత్తర మైన సార్థకమైన పరమోత్సాహజనకమైన సంబోధనము లా కళామానసుని, యెడ దల్లో నిగూఢమైయుండిన దివ్యానుభూతులను, వీరావేళమునురేపి: మసోన్నతమైన

భావసంచనలనమును గలిగించినవి,

__మృఠులైః స్వర్గముజేరియను, “ సనకాది దివిజమస్కరి ఫాల గోపిచందన చ్‌ ద్రవ సప్తర్షి కృత వియ జ్ఞ రవాలుకాలింగసమితి ముచ్చెలకాళ్ల జమరి ళక్రువులు ర్ట్‌యకొ గాషసకృత్యముల సలుపు పరమ దుర్మార్గస్వభావముగల భీకర పౌరుషము ల లై యరిను,కదనరంగమందు రణావేశముతో హతాహతముదేసిన వితము వన్నక నన నిన పునారచిత షోడ్రశదాన పరంపరా వసంతముల ననంత సవా తీరంగమను న ల బృందము” ను కవిపండితాగగణ్యులకొసంగి మొదలగు నంటున్‌ నగా వెలిగించిన కవితాప్రావీజణ్య ఫణీకత్వము కేస పరవ నియ నొక్కుమ్మడిగా నతని హృదయమును రసస్లావితము చెండాడింనై ష్‌ గం వి, నమరాంగణములందు భీకర శత్రువులను నతికి జించి రరుద్రాంళ మాతని హృదయకుహురమున తాండవించినది. టై వాంశసంభూతుడగృ నా రాజపరమేళ్వరు డా దివ్యా వేళతన్మ యత్వములో తన్ను పరవగ్గాన గచన్సి గాడ భావించుకొనెను, అ టబ్రర్జనారీశ్వరునితో తాదాత్మ్యము తట మహర లి దుర్గ్షభూమికను దాల్బగలిగిన సహచారిజ్‌ యవసరమాయెగు. న. కలే కృ యనున దన దేవేరులలో చిన్నాదేవికి గల * అన్నపూర్ణ " మున కెంతో పొరని గీ భావాంబరములో మెరిసినది. అది యాతని హృదయ “లన. గలిగించ్లినది, అమోఘమైన నా దిన్యకణములలో నాతడు

కృవ్ణ చేవరాయల కటుంబము ---- అధ్యా, ఖీఎ(వకోర, 8 165 అర్జనారీశ్వరుడై నాడు; ఆమె అన్నపూర్ణమైనది. ఇట్లగుట యెంతేని అవనరము" జంతకం'చపెను సమంజసము,

ఇల్లీ అపూర్వ? అనితరలభ్యం వ్వైవికనంఘటనము, దై వత్వబోధకముగాని కేవల మైహికనుఖనూచకమైన, సామాన్యమైన “చిన్నా” యను పేరుకంటను అధ్యాత్మికశ క్తులము (ఫేలేపింపగలు మహత్తర _వీరప్రతాసముల రేకెత్మింంగలః అనన్య సామాన్య కవితాళక్షి నుద్దీపింపడేయగల, నిగూఢ దివ్యశక్తుల (ప్రకాశింప చేయగల “అన్నపూర్ణ* యను నామము (వ్రతిభావిచక్షణుడగు ఆ రాజపర మేశ్వరునకు గడు నచ్చినది. ఆందువల్ల నేకాటోలు? ఆతడు పెద్దనపద్యములో నుండిన * చిన్నాదేవి” యను పేరును దొలగించి, అమె నిజనామమైన * అన్నపూర్ణ "” యను పేరును జేర్చెను. మరియు దన యిరువురురాణుల సొందర్యాతశయమును దెలియజేయు విశేషణములతో నా పద్యము నీ క్రిందివిధముగా మార్చి [వాసేను.

కం॥ ఆవిభు ననంతఠరంబ ధ

రావలయముబూని తివు రషామైం దిరుమ ల్లేవియను నన్నపూర్జా 'దేవియుల గమలాబ్దముఖులు _ డేపేరులగాణాం (చూ. ఆ మా.పీ ప 88) ఇట్లు మార్చుటకు వేరొక కారణముగూడ నుండవచ్చును. కృష్ణరాయలు నంన్క్బృతభాషలో బెక్కు (గ్రంథముల వ్రాసియండెను.. కాని, కెలుంగుబాషలో నాము క్రమాళ్యడయే యాతని తొలిరచనం. తెలుగులో [గ్రంథరచనకు బూనుకొనుట కా రాణులెంతో (ప్రోత్సపాంచియుందురు.. ఈలాటి (గ్రంథములో రాయలు తనకుం గూర్చు రాణియైన చిన్నాదేవి. పెట్టు 'పేరునుగాక ఆమె నిజనామమునే జెప్పుట న్యాయమెనదని తలంచి అట్లు బేపియుండును. తిరుమలదేవి పేరు పుట్టు'పేరు, కావున చిన్నాదేవిపేరు సయిత మటులేయండుట సమంజసమని దలంచి రాయ లా మార్చు చేసియండును,. రాయలు మహారడ్రవర్రి ; వ్యవహారదకేశగలవాడు, ' ఆతడు పరిపాలనా వ్యవహారములను చాల నమర్థతతోను; నమయస్ఫూ రితోను సూక్కెతి నూక్మముగను నిర్వహించుచుండెను, ఉదాహరణమున కీ విషయమును జూడుడు._ తిరునులపై వెలయు వేంక పేశ్వరస్వామికి వేయించిన యొక ధర్మశాననమును జూచిన నాతని న్యవపారదక్షత తెలియగలదు, కాను నేంక పేళ్వరస్వామికి ధర్మశాననము

166 (శ్రీళృన్ణ చేస రాయలు __ మొదటి భాగము 'వేయుచున్నానని ఇెప్పకః శేషాలచలముపై ్రీనివాసుడను నామధేయముతో నెలకొని యుండు వేంక పేశ్వరస్వామికే యాధర్మశాసనమని యెంతో స్పష్టముగాను? కచ్చితము గాను (వాయించెను. ఎన్నో తిరుపతులు, ఎందదో' వేంక కేళ్వరులు: వారితో నేయొక్క- వేంకపేశ్వరునకుగాదు, అది శేషాచలముపై (శ్రీనివాసుడను పేరుతో వెలయు చుండు వేంకకేశ్వరునికే యని స్పష్టముగా జెప్పెను. ఇది యిట్లున్నది. * కృష్ణదేవ మహారాయేణ? భువనభరణ సావధానాయ వేంకకేళాభిదానాయ శేషాచల నివాసాయ (శీనివాసాయ దత్తమిదం ధర్మశాసనం. ౫ ఇట్టి సూక్ష్మబుద్ధిగలవాడు గనుకనే; తానువ్రాపిన ఆ (గ్రంథమందు చిన్నాదేవికి గల నిజనొమధేయమునే చెప్పెను. * ఇది యెంతో చక్కగ నున్నది, తన పెద్ద పట్ట మహిషిపేరు దేవునిపేరు,. కడు చక్కనిపేరు.. కాను రెండన దేవేరిపేరు సయిత మాలాగే యుండిన మంచినదని జగబ్జనవి'పేరగుః ఆమె అన్నపూర్జాదేవియను పేరునే పద్యములో వ్రాసెను, రాయడు ప్రతిభావిచక్షణుడుగదా ! ఇంతేకొకు రాయ లామె నిజనామధేయము నా (గంథమున (వ్రాయకుండిన పక్షమున (ప్రపంచమున, కొ "పేక తెలియక చిన్నాదేవి యనునదే ఆమె నిజనామచేయమని నమ్మియుందురు. మహాచతుర మకియగు రాయ లా విషయమును (గ్రహించి, ఆ పేరును (గంథస్థమొనరించెను. యవి స వైష్ణవమతాభధిమానముగలవాడు. అట్టివాడు తన్ను * అర్థ దుర్గానకేళ ” గవదిడ పజేసికొనెన్సు ఇట్టి శివసంబందమైన బిరుదాతనికి మరి మెచ్చటను దిడదు, ఒక్క అన్న కృమాల్యదలోనే కలదు. అందువలన దీనికేదైన (ప్రబలమైన కారు దన సగనవంసి యన్నది. ఇదియొక ముఖ్యమైన విషయము. నహృదయకై అలాల కారణ విశదపరచియున్నాను. పాఠకమహాశయులు కారణము చ్‌ ఆల్‌ చింపవలయునని మనవిచేయుచున్నాను, ఇంతకం టను మంచి చినపక్షమున సీ యభ్శిప్రాయమును వదలి వేయవచ్చును. నేటిపరిస్టితులలో గౌకు అలనాటి రాయలనాటి పరిస్థితుల నవగాహన మొనర్చుకొని, ఆ పరిక్టితులలో గొన్నికణములై నమండ్తి కృష్ణరాయల అపూర్వ దివ్యసంస్కారమును గమనమం దుంచుకొనిి ఆయనకు లభ్యమైన ఆ దివ్యానుభూతిని గురించి ఆలోచించిన పశమున వా యభిప్రాయము విజ్ఞులకు గొంతవర కైనను తృ ప్పిగలిగించగలదని నా నమ్మకము తన ని వసనరిత్ర సీఠికలోని తన వంశాదికమును వర్షించు పద్యములను య ల్ప్‌ జర్చుకొచెను, అంఛటితోనాగక తన జీవిత ఇత్యములను స్ఫురింప

కృష్ణ చేవరాయల కుటుంబము ___ అధ్యా, £ = వకర, 2 167 జేయునట్టిదియు? హిందూమతోద్దకణమున క తాను గావించిన మహాయుద్ధములను సూచించునట్టిదియుః తన వీర్యప్రతాపముల సూచించునట్టిదియ: తన సాహిత్యపోషణ మును దెలియజేయునట్టిదియునగు, “సనకాది దివిజమస్కంర ౩ * అలుకన్హోటక-.. 2% “సుమతి పృనఃపునార ౨త ౨ యను 'మూడు పద్యములమజస్పిః రుట్టతుదకు తన సర్వతోముఖ కీ ర్తిప్రతాప శంభారవమును మొర్మోగించగల * (ప్రబలరాజాధిరాజి-* అను వద్యమును జేప్పెను.. ఈ పద్యముల నాతడు వ్రత్యేకోద్దేశముతో నే చేర్చి యుండును. అట్లు కొనియెడల "ె్దన పద్యములకో నే తృప్తి జెంది యుండును శో పద్యములలోని విషయముబు; భావములు ఇంద్రచాపను గగనలక్ష్మీని చిత్రవిచిత్ర కాంచిపుంబములతో ముంచెత్తున ట్లాతని హృడయమును అధ్యాత్మిక కళాకొంతులతో చేదీస్యమాన మొనరించినవి.

రాయలకు పెక్కు బిరుదాంకముళలుండినవి. కొన్ని వంశపారంపర్యముగొ వచ్చినవి. మరికొన్ని అతడు న్వప్రతాసముచేః స్వకీయ సాహిత్యపోషణముచే గడించు కొన్నవి. ఈ విరుదము లకడు వేయించిన శాసనాదులలో నున్నవి. అష్టదిగ్గజకవుల కావ్యాలలో నున్నవి. కానిః * అర్థదుర్గనకేళ?) యను బిరుదు ఒక్క ఆముక్త మూల్యడలో దప్ప మరెక్కడను గనబడదు. కనబడుటకు వీలులేదు. ఆది ఆతనికి హరివాసరమునొటి (ప్రత్యేకాధ్యాత్మిక భావా వేళములో స్ఫురించిన యొక మెటుపు. ఆఅందువబన నాత డా సమయమున తన్ను అర్హనారశ్వరుడై న శివుసిగా దలంచుకొన గలిగినాడు. పర మేశ్వరునితో అభేదభావసిద్ధి ఆతని కా కొన్ని అక్షణములపాటు లభ్య మైనది, అందువల్ల నే “ దుర్గాన పేక ” యనునది అతని మామూలు విరుదములలో నొకటి కాలేదు. వై విషయములనుండి అన్నపూర్జాదేమి చిన్నాదేవియేకాని; రాయల 'వేదొకరాణి కొదని చక్కగా విశడమగుచున్నది.

ఇచ్చట మరియొక ముఖ్యవిషయమును గురించి సయిక మాలోచింపవలసి యున్నది, రాయలు నర్వమత నహనముః నర్వమత గౌరవము గలవాడు. హిందూ చత సంరక్షణమునకు బూనుకొన్నవాడు. కావున తన సామౌజ్యములో (ప్రబలముగా చుండిన వైష్ణవ ేవముతముల నెంతో గౌరవించి, అ మతాభివృద్ధికి నెంకో తోడ్చ ఇమ. ఇం కేకాక్క కొంచిప్ప్యమందు +థిలమైయుండిన డైనదేవాలయభాగమును సైతము పునరుద్ధరించి. ఆ మతమువట్లను తనకుగల విశాలభావమును ప్రకటించెను విస్ణుదేవా లయములకేగి శైంకర్యము లొనర్చినళ్లు శివాలయములకును వెళ్లి స్వామిని సేవించి?

168 (శ్రీకృష్ణ చేవరాయలు ___ మొదటి భాగము "పెక్కు. కై0ంకరథముల గావించెను. కాస్‌, అకవికి ననుణోపాసనమునందును, నామ సంకీ రృనమందును అభినివేశ మెక్కువ యని తెలియుచున్నది. “ మదియపూజో చికోవహారంబుల విశేషఫలదంబు గానంబ; నన్ను పొడుఐకంచబ 'వేరొండు తవం బున్నదే” యం భగవంతుడే విష్ణుచి త్తునితో జెప్పెను. రాయలు థీ వేంకటగిరివల్ల భ “సీవాపరతం[డత్రహృదయుడు, (శ్రీ వేంకటపదపవ్మా వేశికహృదయుడు. ఇట్టి పరమ వైష్టనమకాభివివేశము గల ఆ చక్రవర్తి శ్రీకాకుళ వైష్టవక్షేత్రమునః ఆంధ్రమధు మథనుని సన్నిధిలో, హరివాసరోపవాన మొనర్చి, ఆ భగవంతుని దివ్యమంగళాకార మును హృదయమున భావించి? ధ్యాశతన్మయుడై, తుద కా దేవదేవుని సాక్షత్యార మును బడసిన ఆ సమయమందు, నర్వము విష్ణమయముగానుండిన అ పరిస్థితిలో శివనందింధమైన భావముదయించిం తన్ను అర్థదుర్జానె పేళునిగా భావించుకొనుట ఆతని కెట్లు గల్లి నది? ఇట్లు శివానుభూతి గలుగుటకు కారణ మేమైయుండును! ఈ విషయమును పరిశీలించి చూతము. ఆ చక్రవర్తి (ీ3ై లముః కాళహస్తి? తిరువజ్ఞామల, చిదంబ రము; కుంభకోణము మొదలగు సువ్రపిద్దము లైన .ైవక్షేత్రములను నందర్శించెను. అయా స్థలములలో మహాకైంకర్యము లోనరించెను. ఇవి యన్నియు మ్రైవక్షేత్రములే యయ్యును. ఒక్కొక్కక్షేత్రమున $వున కొక్కొక్కనామము గలదు. (శ్రీశ్రైలములో నావడు వ్రష్టగర్టనడు, కాళహప్తిలో కాళహ స్తీశ్వరుడు, తిరువళ్హామలలో నాతడు మలుగనున వ రరాగే తక్కిన త్షేత్రములందును. అయినను రోయలు పై విధ దీవినిదిట్‌ టై. శ్లైలో నొకదానినిజెప్పక తన్ను నపేళువిగా జెప్పుకొనియున్నాడు* దిట్ట ఆతడు చిదంబరక్షేత్రమునకేగి నటకాజస్వామిని "సేవించి; ఆ మహానటుని ఎవ్యనటనాలీలలదే (వభావితుడై యుండునవి తెలియుచున్నది. ఆ నటరాజమూర్తి శ్రిముడ్ర ఆతని హృదయముపై గాఢముగా నెలకొనియుండును, అడి అతనిలో నొక దివ్య చైతన్యమును చేకెత్తించి యుండును. కృష్ణరాయలు చిదంబర త్రమునశేగి, అచ్చట కొన్నాళ్లీండి ప్రతిదిన మో స్వామిని (ప్రదోష వేళ దర్శించి, సేవించెను.. సాయంచేశలందు, "ప్రదోష సమయమున నమన్న దేవతలు పరమేశ్వరుని గొలుతురు,. అ తాండవమూర్తిని. స్తుతింతురు. వ్రైలానమున శివు డీ కాండవనృత్యమును తన అర్హాంగియగు పార్వతీదేవి సంతోష మునై వేపెనట, ఇ

కృష్ణ చేవరాయల కుటుంబము ___ అధ్యా ల్సెజ (వకర, వి 169 శ్లో * తైలానశ్రైల భవన్నేశ్రి జగజ్జవిత్రీం గౌరీం వివేళ్య కనకొంచిత రత్నపీతేః నృత్యం విధాళు మభివాంఛతి శూలపాణా దేవాః (వ్రదోవనమయే ను భజంతి సర్వే.” తి శ్లో “ వాడ్డేవీధృత వల్లకీ శతమఖో వేణుం దధ త్పద్మజః తాలోవ్నిదకరో రమా భగవతీ గేయప్రయోగాన్వితా విష్ట స్సాంద్ర మృదంగవాదనవటు సేవా స్నృమంతాత్‌ స్థితాః 'సీవంకే త మను(ప్రదోషవమయే దేవం మృడానీపతిమ్‌. ” లె కొన, (ప్రదోషవేళలందు చిదందిరకేత్రములో నటరాజమూ ర్తి నిగాంచి, "సేవించుట పుణ్యదాయకము, 8వ = శక్తుల అవినాభావ సమ్మేళనమే అర్ధనారీశ్వరుడు. ఈ వరమ మూర్తి, నృష్టికార్యములలో (ప్రకృతి - పురుషుల భాగస్వామ్యము నతిరమణీయ ముగ సూచించును? వోధించును.

4 అంజంల 99922466 కొందు. కం ఆంజ?ా6 ఇం100స162 మం! ఆ 572 ఇంఆ ఇ ప 2కు కటిక వ159 60 21 రాం 1302089228 ఆ శం తంతి 23157ష02 న 021 ఇ₹ంిజరి, 990200119128 +86 ]0086 పజక08029%ప్రు. 01 జమ్‌ డి మం0ంజ 10 62626132 ఎ గగెతం. (6జణు మక లా ౨9 రత కటుయక పోలిక 3 శ£ర్ని* కక స వ

• ఆవిసాధావముగత శివ _ పార్వతులను కవీశ్వరు లిట్లు మనోహరనము౫ వర్శించియున్నారు,

సీ! జూనంబునీవు మో _ తమంబుదామూయణి? గో ఫలము సీవుతపంబు _ భదళాళి మంత్రంబునీవు సాయ మర్థ్యంబు చండిక 3 'పాణంబునీవు బేా వాంబుదుర్చే (పామినువలు నీవు - శణవంబు పార్వత్వి చవియాసీవమృతంబు = వనకఅజనన్వీ భక్షియానీవు, ని - రక్తియు శాంభవి యర్ణంబుసీవు నా కష్టంబుగ్‌ "రి [ష్‌ 22

170 (శీకృష్ణ చేవ వాయలు ఎ మొదటి భాగము నటరాజమూ_శ్పిలో సర్వపృష్టి చై తన్యన్వకూసము తాండవించును. శివతాండవ ములో గలుగు ఆనంద(ప్రతీకమే దుర్గ శివుని శరీరములో నగముపాొలు పంచుకొన్నది. సర్వసృష్టి చైతన్యశ్వరూపమే నటరాజు. సర్వ(ప్రపంచ సృష్టిస్పందనలే నటరాజు నృత్యభంగులు. ఆ దివ్యవృత్యములో నఖిలాండ (బహ్మాండకోటులు అనంతముగ వివిధ భంగులలో గదలుచుండును, ఈ (పళయతాండవము పునన్సృష్టి కవసరమైన వసన్నతను సమకూర్చును.; యాల ఈ 6908 మంంగి 0! €16 ర2006. గ00 ౧206 13 68 ఫ6౯8001608ట08 05 106 [05665 ఇండి శంబాత8 00 606 60390016 38060 ఫై. 0998809, శ06 మంం6మ06065 0 690675 ఇ10 $06 917653... 17 6739001868 18 0176036 10 166100 206. 4690202060105 .. [06 శ1001688 ఉర06 08 006 వయిడి పి2ంటం, 365 6198406 18 606 ఇమే 0 606 ₹ాడక్రడక 01 60428 0 560క్వా. గా 0064 క్రజ?6 రే085382 19 ర! ౧058 శ0 మం 6729 12 66 100658 0 గ206%52. వొ2కంం ౪978క2802 రడ 204 40620)211 614 60006 1686 60 969 106 ౧2906 01 న14 ఇమిడే 0 క్రడ?ాం క9అ0. డుం 28“ హజటముటుణ 2 (16ం.. శైంం కొంయిం163 10 మెటషరేంజ8 50256. *01. మ. 0. 0014400278 జ! 0 ఈ దివ్య శివతాండచమునకు భౌతికమైన రంగభూమి చిదంబరక్షేత్రము, ఆవ్యాత్మికమైన రంగభూమి వరిపక్వమైన మానవ హృదయాంతరములు., (చిక్‌ + అందరము] ; శివుడు; పవిత్రమైన చిదంబరక్షేత్రమును తనకు నెలవుగా జేనికొని? గ్‌ శ క్తిలోనీవు నీలోన - క క్రి యెపుడు చబాయపందురు _ థెస్కుర 'తుభలువో లె సింహా స్యంబు మదిలోన _ ౩ెఆంగ లేక మొక్ర్తులాడుదు రూజిక = మ త్తిగాండ్రు, [చూ వరావాఫురాణము, ఏశాదళా శ్వొసమా, పద్యం, 16 నంది మల్లియ ఘంట నీంగయ కవులం] కై తన రండి కంకిక్రమాయబడిను ఈ మహిగంథమును రాయలం సెక్కు సార్డు చదివియుందుక్కు అందు నిళాఢముగ నుండు వేదాంత విషయమును, కవిలో చమక్కెకులను పరవశింప చేయు, పదములను ఆతడు (గ్రహించి యుండును,

కృష్ణ 'చేవరాయల కటుంబము ___ అధ్యా, £ -[వళర, 2 171 తన్ను భక్తి తాత్సర్యములతో దర్శించి: "సేవించు భక్తకోటి నన్ముగ్రహించును ; కాని తత్వవేత్తలు, జ్ఞానులు, యోగసాధనానిపుణులు తమ హృదయాందిరములలో ఆ దిన్య వైతన్యన్వరూపమునుగా౦చి ఉపాసించి తాదాత్మ్య్యమును బొందుదురు,

కృష్ణదేవరాయలు పరమభక్తుడు. తత్వవేత్త. జ్ఞానవై రాగ్యనంపన్నుడు. కాన చిదంబరక్షేత్రములో పరమభక్తితో నా నటరాజ (శాండవమూర్తి) దివ్యమంగళ వ్నిగహమును? కనులపండువుచేసిి పరవశళత్వమును గలిగించు నా మూర్చినిగాంచి తఈన్మయుడయ్యెను. ఆలాగే తన హృదయాంబరములో నా పరమవైతన్యమును; నా పరంజ్యోతిని దర్శించి తవాత్మ్య్యమును బొందెను. మహత్తరమైన ఆధ్యాత్మికానం, దాన్ని? అమృకానుభూతిని బడ 'సెను.

సామాన్య మానవులకు, జనన మరణ రూపమగు సంసార సాగరమున మునిగి తేలుచుండు. బిద్ధజీవులకు; వారి చర్మచత్తువులకు నటరాజమూ ర్తిలో నంత స్లీనమైయుండు.. దుర్గ కనదిడదు.. వారా మూర్తిని కేవలము వరుషన్సూర్రిగనే చూచెదరు. ఆందు పురాణ దంపతులను వారు చూడలేరు. అట్లుగొకః డ్లానులు ముక్ష్తజీవులు: సర్వలోక సమస్త భూతకోటికి మోదము నమకూర్చు అఆ కోండప మూర్తిని అర్ధ నారీశ్వరుడుగా గాంతురు, అనందలపహారిలో దమ్ము కాము మరవ గలుగుదురు,

సుకృళాత్ముడగు రాయ లా నటరాజమూ రిలో వఠ మేశ్వరిని గూడ జూచెనుం శవ -€వా నమ్మేశనమును గాంచెను. ఆ నలేశ్వరు డా లౌంచవమూర్తిని ' ఆర్ధదుర్గా నపేఖునిగా జూచెను,. భావించెను. ధ్యానించెను. సేపించేను. ఆ మహత్తర నన్నివేశము ఆ దివ్యదృళ్యము ఆతని అంతరంగమిలో గాఢముగ నెలకొనెను, ఆ అనందావస్టలో. నతడు బాహ్యజగత్తును మరబెను. ౨ మచిమొర్తి ఆతని జ్ఞాన పరివక్వహృదయ ఫలకముపై గట్టి ముద్రవై చెను.

ము ట్‌ గీ. రాయ. లా చిదందిర చేవాలయమునకు (గొల గక్కర గోపురమును "పెద్దనను నియోగించెను. ఆ ప్రాంతమునకు రోటినిరిగా గా కపీంద్రుని నియ మింఛెనుః.- తన కప్పగించిన ఆ కార్యము ని కవిశావతామహుడు చక్కగ పూర్తి శావించి? అ మహాస్యామ్రాట్టు అభిమానమును గడించెను?

179 (శ్రీకృష్ణ చేవరాయలు: ఎా- ముదటి భాగమూ అందువల్ల శే చిదంబరతే(త్రమునుండి మరలివచ్చినపిదప (వాయబూనుకొన్న ఆముక్తమాల్యదయందు: భక్త్యావేశములోనే యుండినందును రాయలు తన్ను * అర్ధ దురానకేకుని” గా సంబోధింపజేపికొనెను.. ఇదియొక మహ తృకవిషయము, ఆముక క అటో మాల్యదా పాఠకులకు పులకాంకురముల 'రేకెత్తించగల యొక ఘట్టము.

ఈ * ఆర్జదుర్గానపేళ ” శజ్దమునుబట్టి, ఆము క్తనూల్యద రచనాకాలము నూహించుటకు గొంత ఆవకాళము లభించుచున్నది. రాయలు చిదంబర క్షేత్రమునకేగి మరలివచ్చినపిదపనే ఈ (గ్రంథరచన కుషక్రమించినటుల గట్టిగ జేప్పవచ్చును. అత డా క్షేత్రమునకు క్రీ, ౪. 1617 లో వెళ్లియండిన ట్లా దేవాలయములో గల శాసనము నుండి తెలియచున్నది, ఆత ణా యాలయనులో ను త్తరగోప్పరమును నిర్మింపటేనెను.

0 3పంయేత 06 2 286౯ 06 0000002 0071686 26 606 రే న 010 906 ౫07. 0476 2సీంళ0 52% టికి 1 అ 167 4 30 2 60900600024600 08 18 1166001009 వంకల మింజకం త 6టాటరంక్ర ఇండ గాం12 00264 86016 యకం 05 పే * 941 పగ0ం0ళ76డ4 1 * 260 0% 606 ఛారంశం2రి. 3188 08 $06 శ256 శూ ౦0 68 క్రంద” [గత గయ! 0 వెతల ఏల. 01 2. వంట కిం06. ఖై కకం]

ఇట్లు ఆము క్తమాల్యదా రచనాప్రారంభకాల మొకవిధముగా నూహించుటకు వీలగుచున్నది, షాద ష్య ఆముక్తమాల్యదలో నిః * అవిభు ననంతరంబ ” అను పద్యము నాలుగవ కొని మునందు గల రెండు వడముల విషయమును గురించి, తెలిసికొనవలసియున్నది.

1 ప్రకులలో * కమలాబ్ధముధియు చేచేరులుగాకా ” అని యున్నది. మరి కొన్ని క వనన క | వాీ 1కి సూచన, నటరాజమార్వి కాండనరర్వమును గురించి తెలుసుక ననోరు (60ది రచయితే అంగ్ల ₹0థనూల జదువవచ్చుమ, (ఏ 'డాక్టయ, అనంద పమారస్వామిశారు , ఏ విన్‌"సెంటు నీ త్తుగారు; ఇ, వి, హజెల్‌ దొరణారు? శివ పసాద సుందరం జాని స "గౌరు థీ శాళ₹దాను నాగ రు ఇుదఠతగు వారి గ్రంథములు ఆం భాషలో, మహాళ్షన్సి వరస దీప పురః పద్మనశీ ప్రటప 68 వారాయణాబార్వు లు గాలి “శివతాండవము %, సరవ = పద్దు ఫుట్టపర్ని నా య్య

కృష్ణ చేవరాయల కుటుంబము -- అధ్యా, కీ=(ప్రకర, 8 179 టిలో “కమలాద్దిముఖులు దేవేరులుగాకా” అని యున్నది. వీనియం దేది సరియైన పాఠమో చూడవలయును. “కమలాబ్దముఖి” యను పాఠమే సరియైనదని చెప్పు వారు రాయలకు తిరుమలదేవి; అన్నపూర్ణాదేవి కమలముఫీవేవియను మువ్వురు భారా లుండిరని దలంచియున్నారు. అట్లుకావ? “ కమలాబ్దముఖులు ” అనువది సరియని చెప్పువారు రాయలకు నలువురు భార క్‌ లుండిరసియు, వారు ఊరుమలదేపి అన్నపూర్ణా దేవి కమలాదేవి, అద్దిముఖిదేవి యని చెప్పియున్నారు. కాని మరి కొందరు పండితులు వై రెండు అభ్మిపాయములను ఆంగీకరింపక “కమలాద్దిముఖులు* అనునవి? తిరుమలడేవికిని; అన్నపూర్ణాదేవికిని గల విశేషణములనియు? తిరుమలదేవి కమలము వంటి ముఖము గలదనియు, అన్నపూర్ణాదేవి అబ్జుని (చంద్రున్సి వంటి ముఖము గలదనియు దలంచియున్నారు.. పేయను అను పోర్చుగీను యాత్రికుడు రాయలకు నలువురు భార్య లుండిరని (వ్రాపియున్నాడు. అందువలన నీ సంఖ్యకు సరిపోవ వలయునని తలంచి; పండితులు కొందరు * కమలాద్దిముఖుల్‌ * ఆను పొఠము రాయల యిరువ్వరు భార్యల పేళ్లను సూచించుచున్నదని యనుకొనిః తిరుమలదేవి, అన్నపూర్ణా 'దేవులతో మొత్తము నలువురు భార్య లగుదురని తెల్పియున్నారు.

ఈ భిన్నాభిప్రాయములు పాఠకులకు దెలియుట.కై: కీ శే. అచ్యుతరావుగారి (వ్రాత నిట బొందుపరచుచున్నాను. వా రిట్లు వ్రాపియున్నారు. “**. ఇట్లుండ నాముక్త మాల్యదలో గృష్టదేవరాయలు తన భార్యలనుగురించి (వ్రాయచుః “* తిరుమల దేవియు? అన్నపూర్ణాదేవియు గమలాద్దిముఖులు దేవేరులుగాకా ” అని చెప్పుకొనియండుటచే జరిత్రకారు లీ మాటల ననేకవిధములుగ నర్హము చేసికొనవలసి వచ్చినది. కొంతమంది యీ నాలుగువూటలకు నల్గురు పట్టపుదేపుల పేర్లని చెప్పిరి. అనగా కృష్ణరాయల భార్యలు: తిరుమలదేవియు నన్నపూర్ణాదేవియ కమలా దేవియుః అద్ధముఖీదేవియునని వారి అభ్నిపాయము. ఈ సంఖ్య పాయజ్‌, న్యూవిజులు చెప్పిస సంఖ్యకు సరిపోవు చున్నదికదా * కుమారధూర్జటి తన కృష్ణరాయవిజయములో గజపతిరాజు కొమరిత "పేరు *తుక్టు” యని చెప్పెను. మటియొకరు గజపతిరాజు కొమళిత పేరు “భద్ర” యని నుడివిరి, రాయవాచకములో నీపేరు * జగన్మోహిని” యని యున్నది. ఇట్ల నేకు అనేకనిధములుగా నీతని భార్యల పేర్లనుగూర్చి (వొక్రుచ్చిరి ==, ఈ సందర్భములో మరియొక వైచిత్ర్యమును మనము గాంచవలపియున్నది. “కమలాబ్దముఖులు” అను

వదములు (ప్రత్యేక స్రీ నామములా?. లేక స్త్రీ నామనిశేషణములాక చరిక్రాంళలను

174 శ్రీకృన్లచేన కాయలు ___ మొదటి భాగము బట్టియు, కథాసందర్భములనుబట్టియు జూడంజూడ సీ శబ్దములు స్త్రీ వాచకవిశేషణము లని నిర్ణయించుటయే యెక్కుడు సరనముగా నుండునని నే నధిప్రాయపడుచున్నాను. తిరుమలడేవియు; నన్నపూర్ణాదేవియ వీ అిద్దరును గమలాబ్దముఖులుగా గవిచే వర్ణింప బడిరి. కాని? ప్రత్యేక స్రీ నామములుగ వీనిని గవి యపయోగించలేదని నే నూహించు చున్నాను. కనుక; కమల యనియు నబ్దిముఖి యనియు వేజుగనున్న యిద్దణు .రాణు లను రాయలు పేర్కొనలేదనియే నా యూహ. తన భార్య లిద్దటీని గమలాబ్బిముఖు లని వర్మీంచుట యందు స్వారస్యమేమియనిన నీ మాటలచే వారి సౌందరక్టవిశేషమును వరి ంచుటయేకాక్క వారి సాపత్న్యధర్మమును గూడ నిగూఢముగ గవి సూచించెనని నాకు దోచుచున్నది .., ౫ (క్రూ. ఆం. సా. పరి పత్రిక. సంపు. 21. సంచి. 8) ఆముక్తమాల్యదకు; * గుచి యను వ్యాఖ్యానము (వ్రాపిను క్తి శ్రే థ్రీ వావిళ్ల రామస్వామిళా స్త్రంలుగారు పై కందపద్యమున కి ట్లర్ణము వ్రాసియున్నారు. కం॥ ఆవిభు ననంతరంబ ధ రావలయము( బూనితీవు - రహిమైం దరు బ్రేవియును నన్నపూర్ణా 'దేవియ. గమలాబ్దముఖులు _ 'దేపేరులుగాకా. త టి అవిభు = అన్ఫపింహరాయలయొక్క? అనంతరంబ = తరువాత నే? వు = సీవ్పు తిరుషల్దేవియుజా = తిరుమలయమ్మయు? అన్నపూర్ణాదేవియుకా = అన్నపూ ర్ణయునను కమలాబ్దముఖులు = క్రన్సలమువంటియు; చంద్రునివంటియు మురముగలవారు, దే వేరులుకాణా జా పట్టపుదేవులుకాగా+ ధరొవలయముఇా = భూ లఅయమువు) రపామైైజా = సంశ్రోషనుచేతను? పూనితివి = వహించితివి, శే క॥ ఆ నృషింహరాయల యనంతరము నీవు? ఉరుమలదేవయు, అన్నపూర్ణా వియనను? కమలమవంటియు, చందద్రునినంటియు ముఖముగలవారు దే వేరులుకాగా,. సంతోషముతో భూవలయమును వహించితివి. శే ఇట్లు పెక్కుమంది పండితులు “ కమలాద్దిముఖులు " అను పదములు తిరుమల వికీని, అన్నపూర్ణాదేవి (చిన్నాదేని)కిని గల ఏశేషణములని చెప్పియున్నారు. ఈ భభిప్రాయమే సరిమైైనదవి చెప్పవలసియున్నది.

ప ఎ1వకర, 2 1/5

కృష్ళ చేవరాయల కుటుంబము _-- అభ్యాః ల్లి (వకర లి

పై కందపద్యములోని * కమలాద్దిముఖులు ” అను పదములకు వండితులు 'రెండువిధము లైన ఆర్థముల చెప్పియుండుటకు గారణజము? అన్నపూర్ణాదేవి యెన్వ రనుట దెలియకుండుటయే. కాస (వస్తుత మామె చిన్నాదేవియే యని తెలిసినది. ఈ విషేయమును వెనుకటిపుటలలో నాధారపూర్వకముగా నిరూపించియన్నాను. కౌను నా చిక్కు వీడినది. వై రెండువిధములగు పాఠములలో “ కమలాబ్దముఖులు అను పాఠమే నరియైనదని తేలుచున్నది. తిరుమలదేవి కనులముఖి చిన్నాదేవి (అన్నపవూర్డా ేవి)” అజ్జిముఖియని ఆ వి శేషణములు తెలియజేయుచున్నవి. ఇట్లు “ కమలాబ్దిముఖులు ” అనునది (ప్రత్యేక స్త్రీ నామములు గావని నిరూపిత మగుచున్నది. ఇంతేకాక; * అన్న పూర్ణాదేవి ” రాయల మూడవభార్య కాదనికూడ స్పష్టమైనది.

ఇక్క ్రీ చాగంటి శ్రేషయ్యగారి సం దేహమునకు నమాధానము చెప్పవలసి యున్నది. వా రిట్లు (వ్రావియున్నారు. * *.= అన్నపూర్ణాదేవి కృష్ణరాయల నాల్లివ ఖార్యుయని- నిర్ణయింతము. ఈమె యెవరి తనయయోః యామె వివాహ మెప్పుడు జరిగెనో తెలియదు. కొండమర వయ్య శాననమునకు (1 డిశంబరు 1017) విమ్మటనుః నాముక్తమాల్యదా రచనమునకు బూర్వమునను సీ వివాహము జరిగియుండును, ఇంతకంకే నన్నపూర్ణాదేవి విషయ మేమియు. దెలియదు. పోర్చుగీజు దేశీయుడగు "పేయస్‌, చరిత్రవాయునప్పటి కన్నపూర్ణాదేవి వివాహము కొకపోయియుండును. అందుచేత నాతడు మువ్వురు భార్యలని (వాపియుండునుః

చిన్నాదేవితప్ప శక్కిన భార్యణు మువ్వురును గృష్టరాయల యనంతరము వజకును జీవించియున్నట్లు కన్పట్టుచున్నది --= ౫” (చూ. ఆం, కవి. తరం, పుటి, 62]

ణా లబ

అన్నపూర్ణాడేవినిగురించి. శ్రీ శేషయ్యగా శిట్లు (గ్రాయుటకు గారణముః వారు చిన్నాదేవి కీ. ఈ, 1517 లోనే మరణించినడని నమ్మినందుసు నూహాగానాలు చేయ వలసివచ్చినడి కొన వారి అఖ్నిపాయము నిజముకొదని గట్టిగ చెప్పవచ్చును. లా

= వ్రీశ్రేళాక్క సుప్రనీద్ద చరిత్ర పరిళోధటలును, ఆంధ్రుల చర్నిర్రను కొన్ని సంపుటములుగా మొటమొవట రచియించి, ('ప్రకటించినవారును నగు వ్‌ శం

లు

చిలుహరి వీరభ్యద్రఠావు పంకులు గారు. సయిఠ్‌ మిస్తే కలంచ్చి * ఏమి శారణఘు

176 (శ్రీకన్య దేవరాయలు ___ మొదటి భాగము

తు్దతుదిగా: కీ. శే. (శ్రీ వేదము వేంకటరాయళా స్త్రులుగారి అభిప్రాయమును పరిశీలింపవలసియున్నది. వారి సంజీవనీ వ్యాఖ్యగల ఆముక్తమాల్యద యివ్పటికి రెండుసార్లు ముద్రింపబడినది, మొదటిది శ్రీ ళాస్తిగారే స్వయముగా 1927 వ సంవత్సరమున ముద్రించినది. రెండవ మ్యుదణము వారి మనుమలగు, (శ్రీ వెంకట రాయశాస్తగారిచే 1884 వ సంవత్సరమున గావింపబడినది. (ప్రథమ ముద్రజమందు “కమలాద్దిముఖులు గ అనియే యున్నది. కాని ద్వితీయ ముద్రణమందు “ కమలాబ్ది ముఖియుః౯ ” యని మార్పుచెందియన్నది, ఈ మార్చుచేసినది ద్వితీయ ముద్రణ శారులు కారవి।, అందుగల ్రకాశకుల (వ్రాతనుండి తెలియుచున్నది. వా రిట్లు (వ్రాసి మున్నారు, * ద్వితీయము[ద్రణము ;- ఈ ముదణము వట్టి పునర్ముద్రణమే, తాతగారే కమ (ప్రకిలో (వ్రాసియుంచుకొన్న యంశములను చేర్చితిమి ; సూచించిన సవరణలను చేసితిమి ...* (త్రూ. ద్వితీయము[ద్రణము. పుట 11). కావున, కీ. శే. వెంకటరాయ | ననో,ఆముకృమౌల్యడ యందు చిన్నా జెవి పేకు విడిచిపెట్రబడినది*” అని (వాపీ

యొన్నారు, చూ, తిమ్మరుసు మంత్రి, పుట, 69) ల ఇంతేగాక. వీదకూడ ఆలసాని దవ కవీంద్రుడు మను చర్శిత్రములో కెప్పేసు “ ఆవిభు$నంకిరంబ ... 2 ఆను పద్యములో చిన్నా బేవి పేరుండుటను అంకీగా సమనించక్క తిరుకులచేవి "పెండ్లి ఆయిన పీదప తిమ్మరుసు చిన్నాదేవిని దెచ్చి తికుములజేని మందిరమం దుంెవని ఏంత -గా ానీయు న్నారు, మకీ చిన్నా చేవి విషయమును న్యూనిజు (కాత నుండి (గహించియున్నను, అకడు వెప్పని మె విషయమును వీకు కల్పించియు న్నారు, పట్లాఖిపేకమయిన పీదప రాయలు, సాళువ పరనింగరాయకల కంపు పిల్లను ఇెంచ్లాడి,. ఆవల చాను వలచియుండిన వేశ్యను ఇచ్చి ఆ ొత్తరాణి యింటియం దుంచెనని న్య్యూనిజా ఇప్పియుండ7" [చూ గ కొంకక్రంకకంల కెద హాం 1. 868] శ వీరభదరావు గా రిట్టు ్రాసీ యున్నారు, ఈ తిమ్మరు స్కు వీర శ్యామ రాయల ఫుత్రికయగు తిరునులన్మ నిప్పించి కృష్ణరాయనికి వివాహము గావించెను, ఆ వివావామవళోత్సవ మంతయు ముగిసిన వెనుక నొక మహాభవవమ్సున్వ నిర్జింపించి యం తిరుమచ్దేనిని, చిన్నాజేవిని (బ వేళ "పెట్టించెను, ఎం లీ కచ్చ పె తిమ్మరును మంత్రి ఫుట, 68). ఇట్లు శాయుటప రావుగారికి లభించిన అధారయేవోూ తెలుపక తమన దోచినటు వానీయున్నారు,

ఇడి యెంతమార్రము సరిళాదు, 7

స్‌ ప = (పకీరః 77 కృష్ణ బేవరాయల కుటుంబము అధ్యోః ల్దొ (వకర 1 ఇిస్రేగారు మొదటి ముద్రణముళో * కనులాబ్టముఖులు” అను పాఠమునేయుచ్చి తరువాత గొంతకాలమునకు ఆ పారము సరికాదని తోచినందునను; మంచిపాఠము స్ఫురించినందునను, సవరణను నూచించియుండిరనియు; ద్వితియ ముద్రణములో (పకాశకు లా సవరణను చేపరనియు దెలియుచున్నపు" అందువల్ల నే ద్వితీయ ముద్రణ మూ దాకందసద్య మిట్లాన్నది. కం॥ అవిభు ననంళతరంబ ధ రావలయము బూనితీపు రహిమై దిరుమ ల్దేవియను, నన్నపూర్ణో దేవియు గమలొబ్దముఖియు దే వేరులుగాక.” [చూ. ఆ, మాల్యద, పీఠిక పుట | ఇల్లీ వద్యమందు మార్పు గావించినందులకు కారణము నిట్లు చెప్పియున్నారు. నుండీ పద్యమునకు (శ్రీ శాస్త్రిగారు వ్రాసియుండు అర్ధమునున్రాసి ఆనల వారు చెప్పి, యుండు కారణమును. ₹వ్రాసెడనుం అర్ధము ఎ అవిభు ననంతరింబ్‌ = ప్రిఠనరపెంహరాయల తర్వాతం ఈపు? ఛిరుమలదేవియు అన్నపూర్ణా దేవియః కమలాజ్ఞముఖియుకా = కమలయనెడ్‌ కమఠ నదనయుః (కేకు చం(ద్రవదనయు); దేవేరులుగాణ * రొణులుగాః రహిమైకా = హర్షముతో; ధదావలయముకా = భూమండలమును: పూనితి = బుజమునంగోంటివి? (మోవం నొడగితివి ఏలందొడగితి వనుటు. కారణము ;__ * పోర్వము[దణమందు; * కమలౌబ్దిముఖులు* ఆస్‌ సాఠము. జానికి * కమలమువంటియు? చం(ద్రునివంటియు ముఖముగలవారు* అని యర్థము. చేవేరుల వదనముల- యుపమానములయందు. చెన్పదిడిన యీ భేదమునకు నిమిత్త మగపడదు. మటీ యీ వివేషము లేకున్నను లోనమాలేదు *-+” [చూ ఆముక్త మాల్యద. కృతిపతి ప్రశంస, పు, 802). ఇట్లు శ్రీ శాత్రీగారు తరతరాలుగ వచ్చుతున్న కోరదవద్యములోని పాఠము నమంజనముకాదని తిడ్ది ముద్రించియున్నారు వీరి అభిప్రాయము (ప్రూరము శాయలకు తిరుమలదేవియు, అన్నపూర్ణాదేపియు కమలవడన లేక చండ్రనడనమ్టైన కలి 23

1798 (శికృష్ణ చేవ రాయలు ___ మొవటి భాగము కమలయను ముప్వురును రాణులుగ సుండిరని తెలియచున్నది, కాని యీ కనుల యెవ్వరో ఫ్రీ శాత్రిగారు చెప్పలేదు. ఇంతేకాక వారు “ దేవేరుల యుపమాననుల యందు చెప్పబడిన యీ భేదమునకు నిమిత్త మగపడదు. మజియు యీ విశేషణము లేకున్నను లోపములేదు” అని కూడ చెప్పియున్నారు. అనగా, రాయలు అనవసర ముగనో? లేక పొదపూరణార్థమో మై విశేషణములను చెప్పినాడని తెలియుచున్నదిం ఇట్లు వ్రాసియుండుటు రాయల వైదుష్యమునుః ఆతని కవితాళక్తిని సందేహించుటయే యగును. ఇట్లు; శ్రీ కాస్త్రిగారు మొదలగు పండితులు పై కందవద్యములోని * అన్న పూర్ణాదేవియః గమలాబ్బ్దముఖులు ” అనువానికి ఒక్కొక్క రొక్కొాక్కవిధమగ నర్ధముల్లు జెప్పియుండుటకు గల ముఖ్యకొరణము, వీరందరు క్రీ ఈ 1517వ సంనత్సరమునాటికి చిన్నాదేవి మరణించినది యని గట్టిగ నమ్మియుండుటయే. వీరిలో నవ్వరుకూడ రాయలు వేయించిన నలంజీశాసనము రాచూరుశొసనము మొదలగు శాసనములను జూడలేదు. ఒకవేళ రాచూరుకాసన మాకాలమున ్రకటింపలేదని సమాధానము చెప్పుకొన్నను, నలంజీశాసనము; హండే అనంతపురము భ్రైపియళ్తు మొదలగునవి ఆనాటికే ప్రకటితములై యుండెను. చిన్నాదేవి మరణించియుండెనను నమ్మకముశకు దోడుగ పై కందవద్యమం దామెపేరులేక అన్నప్పూర్జాదేవేయను. సేరుండుట పండితుల సందేహములను మరింత ఇలసరచ్చి వారువారు, వారికిడోచినట్లు అర్థములు చెప్పుటకు దారితిసినది. వెనుకటిపుటలలో బై సందేహముల కన్నింటికిని దగిన విళదమైను ఆధార పూర్వకమైన వివరములను జెప్పియున్నాను. అన్నపూర్ణాదేవి యను శేరు చిన్నాదేపి యొక్క పృట్టుపేరేయని నిహాపించియున్నాను. . “కమలాబ్దముఖులు ” అనునవి విశేషం ముండు, అందు * కమలముఖి * యనునది తిరుమలదేవికి వి శేషణమనియు: స్ట శఖి యనునది అన్నపూర్ణాదేవికి విశేషణమనియు విశదసరచియున్నాను. ఆ యిరువురు రాణుల సౌందర్యమును జెప్పుటకే రాయ లౌ విశ్రేషణములను జెప్పి “మన్నాడు. నిజముగా ఆ రాఖులంతటీ అందమైనవారే అయియుందురు. అట్లుకావిచో రాయ లట్లు వొరిప్‌ వర్జించియుండడు. తిరుమలదేవాలయములోనుండు అ రాణుల విగ్రహములను జూచిన వారు మిగుల సొందర్యము గలిగిననారే యని దెలియుచున్నది*

కృష్ణ చేవరాయల కుటుంబము ___ అభ్యా, లి =ఫ్రకర, 2 179 అ విగ్రహముల తీరుతెన్నులను జూచిను శిల్చకళానిష్టాతు లా విగ్రహములు చాలా అందముగ నుండుటయేకాక;, వారు నిజముగ నటులే యుండిరని (వ్రానియున్నారు. కావున) రాయలు తన దేవేరుల అందమును వర్షించియుండుటలో స్వార్ధముకోమీ అతిశయోక్తి కాని లేదనియు సహజముగ నున్నదనియు చెప్పవచ్చును, ఇచ్చట మరియొక ముఖ్యవిషయమును గూడ చెన్పవలపియున్నది, కృష్ణదేవ చాయలు విద్యావిషయమున గూడ సామాన్యుడు కాడు, మహా మేధావి, చతురుడు. కావ్య నాటకాలంకార మర్మజ్ఞుడు. తానేమ్మివాపిననుః అలోచించి? అర్థవంతముగు రసవంతముగా (వ్రాయువాడు. వీలయిసనచోస్లైల్ల వాచ్యార్థములో రమణీయమైన వ్యంగ్యార్థమును గర్భిత మొనర్చువాడు. పై యిరువురు రాణుల సౌందర్యమును దెలియ జేయట కుపయోగించియుండు రెండు నిశేషణములలోను? వారి నై జగుణములనుగూడ సూచించియున్నాడని చెప్పవచ్చును. రాయలు తీరుమలదేవి వదనమును కమలమునకు టోల్చెను. అన్నపూర్ణాదేవి (చిన్నాదేవి] ముఖమును ఆబ్బమునకు [చండద్రునకు! బోల్చెను అద్జికబ్దమునకు కమలము అను అర్ధమున్నను;, చంద్రుడను ఆర్థము దానికంటెను ప్రసిద్ధిగాంచినంద్దున రాయ లుద్దేశపూర్వకముగనే యీ పదము నుపయోగించియన్నాడు. కీ శే. శ్రీ 'వేదము వెంకటరాయళా స్త్రులుగారు సయితము ' అబ్బముఖి” యనుటకు “' చంద్రవదన” యని యర్థము చెప్పియున్నారు. తిరుమలదేవి మరియు చిన్నాదేవుల స్వథావములందుగూడ వ్యత్యానమున్నట్లు పారిజాశాసహరణము, మనుచరిత్రమ?ః ఆ ము కృమాల్యద మొదలగు (గ్రంథముల నుండి తెలియచున్నది. తిరుమలదేవి కమలమునలె కోమలమైనది ; సుకుమార మైనది. ఆకర్షణీయమైనది, కొన, ఒక యింత్రైనా ఓర్చులేనిది. చాల అఖిమానవతి. మనస్సు నకు గించిత్తు అత్సప్తి గలిగినయెడల మానత్రోధావేళమునకు లోనగుచుండెడిది, సులభముగా బ్రనన్నురాలుగానిది, కామి దన్ను గొంఠ బౌగడిన యుబ్బొంగిపోవు స్వభథావముగలది.

• కామీ చిన్నాదేవి యట్టిదికాదు ఎన్సుడును శాంతచిత్త; ప్రసన్నమైన వడనము చలది. చంద్రునివలె ఆహ్లాదకర మైనది, ఈర్ష్యాసూయల కేమాత్రము తావొసంగక్క చల్లని చూపులతో రాయల నెప్పుడు సంతోషబెట్టనది, ఈమె యీ గుణమును

త80 (శ్రీకృష్ణ చేవరాయలు ఎ మొదటి భాగము సూవించుటికే రాయ లీమెను చంద్రునితో బోల్చియున్నాడని తోచుచున్నది. అట్లుకాని యెడల విరుపురును కమలములవంటి అందముగలవారని చెప్పియుండును, రాయ లీ యపమానములను జక్కగ నాలోచించియే చెప్పియన్నాడు. తన రాణుల లావణ్య సొందర్యములతోబాటు వారి సహజగుణములను గొడ సూచించి యున్నాడు. కావున క్రీ శ్లే (శ్రీ వెంకటరాయళా స్త్రులుగారు, * దేవేరుల వదనముల యుపమానములయందు చెప్పబడిన యీ భేదమునకు నిమిత్త మగపడదు. మటి యా విశేషము లేకున్నను లోఫములేదు ” అని చెప్పియుండుటయే మాత్రము సరికాదు. గాంచ్రసంగయుదంతము కృష్ణదేవరాయలకు గాండ్లసంగయను వేశ్యతో సంబంధముందెననియు; ఒకనా డంకఃపరనున తిరుమలదేవితో సంభాషించుచుండినపుడు ధరాయ లా సంగయుదంత మును గొంత విచిత్రముగా (ప్రస్తాపింపగా నది కళింగయుద్దమునకు దారితీసినదనియు న్‌రకధ యున్నది, ఈ కథ ' కొండపీటిదండకవిలె” యను (గంథమున గొంత న ర్రాయబడియున్నది*. ఆ కథను కీ. కే శ్రీ చాగంటి శేషయ్యగా రిట్లు ళా కక నా వన్న, గాంగ్లనంగయను నొక వేశ్యకథ కొండవీటి సామాజ్య” మను (గ్రంథమున గాండ్లనంగ ల్‌కనాడ్డు గజారూఢు డై నగరమును జూడ నేగిననియుః నప్పుడు శాయి లమ వేశ్య యాతని కంటబిడియెననియః నామెయందు బద్ధానురాగు'డై పొకనాడు శ గోటలోవికి రప్పించి యామెతో గలియచుండెననియుః రాయ తెచ్చిినని (ప మలదేవిత్రో నత్యంత సొందర్యవతియగు నొక వేశ్యను గోటలోనికి ళ్‌ని అయ కడ నామె* తెచ్చినది వేశ్యకాని గజపతి కూతురు కాదుగదా * ” శేనాలనా? "నవియు, నందుల కాతడు కుపితుడై గజసతి తనయనుమాతక్రము యించితిని, కాన పంఠమాడి యానాదే “గజసతిపై దండయాత్ర జరున నిళ్ళ కాజ్టాపేంచెననియ స వైన్మమ నాయత్తపరస్త ” మని తన మండ్రియైన తిమ్మరుసున పుట $7] ౫ కథా సారాంశము .., * (నూ, ఆం, కవి, తరంగిణి, భా, 7, ఈ 67, పేటిదండకని తె, నుద్దులపల్టి గుడుబవ్మాళర్య్మ గారు, ఫ్రుటలూ

కృష్ణ జేవరాయల కుటుంబము---- అధ్యా, ల -|ప్లక్టర్స తి 181 -ఈ కథనే (శ్రీ వేలటూరు వెంకటరమజయ్యగా రిట్లు (వ్రావియన్నారు! రాయ శొకనాడు యేనుగుపైనెక్కి నగరమున విహారముసేయుచు నొక భోగకత్తైర్లా (గాండ్లసంగను జూచి మోహించి దానిని చన యంత?పురమునకు రప్పించి లోగిలటో' చుండెను. ఇట్లుండ నొకతరి రాయలు పట్టపుదేవితో సంభాషించుచు దన భోగకొంత నామెతో సరిగాజోల్చి మేదో (ప్రళంసించెను, అందుల కాయమ శోషమూని * తెచ్చినది గజపతివారి కుమా శ్రైకాదు. భోగకాంతయేకదా *” అని నిరసనభావము సూచించెను. అది రాయలు (గ్రహించి పొరుషావేశమునొంది “,గజపతి పుత్రికను దేజాలనా! తెచ్చెదనుగాక ” యని (ప్రతిజ్ఞ పలికి మంత్రి సాళువ తిమ్మరుసును బిలిప్రించి? * పూర్వ .చిగ్విజయ యా(త్రకుం బోవదలంచితిమి. ముహూర్తము నిశ్చయించి 'సేనల రావింపు మన” సుముహూర్తమని రొజున కెటిగించి 'సేనలగూర్చి తాను. సేనానియై దండు వెడలెను” (చూ. కృష్ణ దేవరాయలు, భా 2, పుట, 86] ఆ కథనుగురించి యీ యిరువురు పండితుల అభిప్రాయనులను దెలియ జీసెదను. థ్రీ శేషయ్యగారి అభిప్రాయము: వా రిట్లు (వాసియన్నారు. * దీనినిబట్టి ఛాయలు క్రీ శ. 1514 ప్రాంతమున నీ వేళ్యను దెచ్చి తన యుంపుడుక త్తెనుగా జీపెనని తేలుచున్నది. ఇది సత్యమైనదై యుండవచ్చును. ఇంతమా(తక్రమేమైనచో రాయల భార్యలనుగూర్చి యాలోచించునప్పు డీ కథతో ్రిసక్తిలేదు.. కాని కొంద జామెయే కృష్ణరాయల భార్యయగు చిన్నాదేవియని తలంచుచుండుటచేత సీ కథ (బ్రన క్రిగలిగినది.. ఈమె చిన్నాదేవికొదు.. రాదుల భార్యలనుగూర్చిన పుక్కిటి పురాణము లింకను గలవు, కొని? యవి కేవలము కల్పనాకధలు గొచిత్యరాహిత్య ములు, కొవున వానిని వదలివై చితిని, ” [చూ, ఆం. కవి. తరంగిణి. భా. 7. పు, 88] థ్రీ శేషయ్యగారు మరల వింకొకచోట నిట్లు వ్రాసియున్నారు. *ో గాండ్లసంగ చిన్నాదేవియా 8 :. గాండ్లనంగయను చేశ్యనుగూర్చి వైని (వ్రాసియుంటిని. ఆమెయే చిన్నాదేవియని కొందట్‌ యభిప్రాయము, తిరుమలదేవిని పరిణయమైనపిమ్మట కొంత కాలమునకుగావిః గాండ్రసంగను రాయలు తీనికొనిరాలేదు. మరియు నట్లు తీసికొని వచ్చుట, గజపలిపై యుద్ధమునకు బోవుటకు సన్నిహితపూర్వమై యుండవలయును. ఈ .రెండును _ జిన్నా దేవివట్ల వ్యర్తింపపుం చిన్నాదేవి పరిణయమునుః తిరుమలదేవి వివాహమును నేకకాలమండే జరిగినవి, కొని: తిరుమలదేని వివహమైన కొంత

189 (శ్రీకృష్ణ చేవరాయలు .__ మొదటి భాగము కాలమునకు దరువాత జిన్నాదేవి పరిణయము కాబేదు.. వా రిరువురును గృష్టరాయల ఫర్యలుగా దిరుపతి దేవస్థానమందలీ శాసనమున నుదాహృతు లై యున్నారు. ఆ శాసన కాలము క్రీ, శం 1518 సం॥ ఫిబ్రపరినెల 10 వ 'శేది. వారి వివహములు [512 లోనో జంతకుబూర్వ మో జరిగియండవలయును. ఈ కాలము గజపతిమ్తై దండయాత్రకు సన్నిహిత పూర్వముకాదు, గజవతిని జయించుటి3ై పూర్వ దిగ్విజయయాత్ర క్రీ. శ $518 లోగావి ప్రారంభము కాలేదు. ఈ కారణములచే గాండ్లనంగ చిన్నాదేపి కానేరదు, ఇధీకేక్రాదు త్రిరుమలడేవితో నైన పరిణయమునకు ముండే చిన్నాదేవితో రాయలకు సంబంధ 'మేర్పడినది. తిరుమలదేవి వివాహమైన కొంతకాలమునకు బమ్మటి తీసికొని గ్రాడివది గాండ్లనంగ. అందుచే వీ రిరువురు నేకవ్యక్తులుకారు. ” [చూ ఆంధ్ర కవి తరంగిణి, సం, 7 ప్ప, 42 48) గాండ్లనంగ చిన్నాదేవికాదని చెప్పియుండు. (శ్రీ (శ్రేషయ్యగారి అభిప్రాయ మటుండు పీరు పట్టానిషేకమునాడు సింహాసనముపై గూర్చుండియుండిన చిన్నాదేవి? మెక వేశ్యయనినమ్మి, చిన్నాదేవికివి తిరుములదేవికిని వివిహము లేకకాలమందే జంగినవనియు ఈ వివాహములు (క్రీ, క, 1518 వ సంవత్సరమునకు గొంత ముందు అ. శః పెండ్లికిముందే రాయలకు చిన్నాదేవితో సంబంధ 'మేర్పడియుండె న రగినడు రస్టోముందు నంబంధముగలిగిన వేళ్యనే రాయలు తిరునులదేవి పెండ మూశ్రమే. ఉష నియ (వ్రాపియన్నారు.. ఇవియన్నియు. వారి యూహలు సండ్ల విషయమున శేషయ్యుగారి అఖిప్రాయములు చాలా తబ్చిబ్బులుగా నున్నవి, (1658 6000564. కంట). దేవేరి అయిన చిన్నాదేవి వివాహన్సు, మరియ తిరుములదేవి వివాహము జరిగినకాలముల గురించి వెనుకట్‌ పుటలలో విళదపరచియున్నాను. కాను పై వివాహముల గురించిన శేషయ్యగారి అలిహ్రాయమ్ములు పరిగావని చెప్పవలసియున్నది. కాస్స గాండ్రసంగ చిన్నాదేవి కౌజొలదను వాం ఆఅకిప్రాయము మాత్రము సమంజసముగా నున్నదిం పట్టాలొషేకమైనపిద సమీపకౌలమందే తిమ్మరుసు సాళ్వ నరసింగరాయల యింటి అడబిడుచుస్తు రాయలకు చెండ్రిగావించి, ఆవెంటనే యొక వేశ్యను (చిన్నాదేప్‌ చివ) అంతఃపురమనకు గ్రష్పించిి ఈ ్రాత్తరాణి అంతఃప్పరములో. నుంచెనని మ్యూనిజు చెప్పియన్నాడ్సు (186. ఈం వ ౨. 869). కాని రాయలా 'వేళ్యను వివాహనూడెనని అకడ చెన్సలేదు,

కృష్ణ చేవరాయల కుటుంబము -- అధ్యా, 5 =వకరః 2 18కి

ఇక, గాండ్లసంగనుః గజవతులతోడి మొదటి యుద్ధమునకు గొంత ముంద అనగా క్రీ, ఈ, 1518 వ సంవత్సరమున రాయలు తన అంతఃపురమునకు రవ్ప్‌ంచు కొనెనని కొండవీటి కవిలెలో జేవ్చబడ్‌నది. ఇల్లీ యిరువురును ఆంకఃపురమవజే రప్పింవబడిన కాలములు భిన్నములుగ నున్నవి. కాను పీ రిరువురు భిన్నవ్యక్తులేకొవి? యేకవ్య క్తులు కారని న్పష్టముగా దెలియుచున్నది,

శ్రీ వెంకటరమణయ్యగారి అభిప్రాయము. పీ రిట్లు చెప్పియున్నారు. “సమ కాలిక పోర్చుగిను రచనలవలన గాండ్లసంగకథ చాలవరకు . సత్యమైనదని తేలు చున్నది. రాయలు భోగకాంతను మోహించుట వాన్తవము$ రాజమందిరమునకు చెచ్చి యామె కచట వివాస మేర్పరచుట వాస్తవము, ఆటు తరువాతి విషయము 'వేజుగ జెప్పవలసిన యావళ్యకత లేదుకదా! కాన్సి యొక భేదముగలదు. కథయందడ) భోగకాంత పేరు నంగ; పోర్చుగీసు రచనలలోని భోగకాంత పేరు చిన్నా దేవి ఈ భేద్రమునకు సమన్వయమెట్లు * రాయలను బెండ్లాడుటకు బూర్వము ఆమె పేను నంగయై యుండవచ్చును ; రాజమహిషియైనపిమ్మట చిన్నాదేవియను పేరుమార్చుకోని యుండవచ్చును, ఇట్టిమార్చు లింకను జరుగుచున్నవి. కావున సంగయే చిన్నాదేవి కావచ్చును -.. * [చూ, కృష్ణదేవరాయలు భా. 2, పుట 50]

శ్రీ రమణయ్యగారి అభిప్రాయమును వరశీలింతము. ఇది శ్రీ శేషయ్యగారి అభిప్రాయమునకు విరుద్ధముగనున్నది. గాండ్లసంగ చిన్నాదేవి కొజాలదని శేషయ్య గారు. చెప్పగు అది సరికొదు, నంగ; చిన్నాదేవి యగునని రమణయ్యగారు ఇెస్పియున్నారు,

ట్రీ రమణయ్యగారు పోర్చుగీసువారి రచనలను పూర్తిగనమ్మి గాండ్లసంగ, చిన్నాదేవియగునని నిరూషించుటకు (బ్రయర్నించిసారు.. కౌనిః పోర్చుగీసువాడైన న్యూనిజు కృష్ణరాయలు తాను (ప్రేమించిన వేశ్యను పెండ్లి చేపికొనెనని యెచ్చటను చెప్పలేదు, కాని, వెంకటరమణయ్యగా రామెను రాయలు పెండ్తియాడెనవి వ్రాసి యున్నారు. పోర్చుగీనువారు చవ్చనిః యీ విషయమును (వ్రాయుటకు వెంకట -తమణయ్యగారికి ఆధార మెక్కుడ లభించెనో తేలియడు. కావునః నిరాధారమైన వారి యీ యఖ్మిప్రాయము. సరికొదు. ఇంతేకాక చిన్నాటేవిడిని మరియు గాండ్లసంగను రాయలు తన అంతఃపురమునకు రప్పించిన కాలవ్యత్యాసమును శ్రీ రమణయ్యగారు

164 శీకృన్ణ చేవ రాయలు ._ మొదటి భాగము

(గహిరకలేదు. కావున యీ విషయమందును గూడ వారి అభిప్రాయము సరిగాలేదుః

వున చిన్నాదేవియు గాండ్లసంగయు భిన్నవ్య క్తులనుట నిశ్చయము, గాండ్లసంగకథ నిజమా ?

ఈ సంగకథ కొండవీటి దండకవిలె యను (గ్రంథమందు తవ్చ మజి యే (గ్రంథమందును గానరాదు. కేయసు మరియు న్యూనిజుల వ్రాతలలో నీమె యుదం తములేదు. నంగకథ నిజమైయుండిను పై పోర్చుగిసువారిలో నొకరైన (వహి యుందురు. కాన్స నిది విశ్వాసార్హ మైనది కాదని చెప్పవలపీయున్నది. రాయల జీవితమునకు సంబంధించిన మరి యే (గ్రంథమందును నీ కథలేదు. కావున నీ కథను నమ్ముటకు వీలులేషన్నది, ఇంతేకాక, గజపతిపై దండయా(త్రకు బయలుదేరుటకు వీ కళయందు 'పేర్కోనబడియుండు కారణము హాస్యాస్పదముగ నున్నది. తన పట్టిపురాణియేదుట ప్రగల్భములాడి పొరుషావేళమునొంది గజపతి కుమార్తెను దెచ్చుటకే అతవిపై యుద్ధమునకు వెడలెననుట వీర(్రతాపుడగు ఆ రాయల కీర్తికి కళంకముగ స్పన్నది, ఒక స్త్రీకొరకు "పెక్కు సంవత్సరములు ఉదయగిరినుండి కటకమవరళు యుద్ధముదేపెననుట నమ్మదగిన విషయముకాదు.. ఆత డట్లొకవేళ యద్ధషుదేపి ఆ కళింగరాజ కువూ శ్తెను దేవలయునని నిశ్చయించుకొనెనని యను న్‌ న్నను మహామంత్రి యి ఆలోచనల నంగీకరించియుండడు. అ మహామంత్రిని ధిక్కరించునంతటి రైర్య మాతని కా సమయమున నుండలేదు. తనకు ప్రకార (ప్రశాపర్ముద్ర గజపతివి జయించినప్పటికిని కృష్ణదేవరాయలు రాషంళ. మ్ముని యడుగలేదని తెలియుచున్నది, పరాజయము పొందిన గజరాజే న మదీయ కుమారి, చారు శృంగారమణికా గుజోన్మణిని గై కొనుమిచ్చితి

అని చెప్పి కుమార్తె నాతని కొసగనవి కృష్ణరాయ విజయమందు చెప్పబడి యున్నది, (న్య ఆళ్యా, 4) ఇాతవివి లన మిట్లు చెవ్పుచున్నది. రాయలు గజసతిని ఓడించిన పిదన నచ్చినవారముగాను ము (ప్రకావముకొరకు వచ్చినవార మిం త్తెకాని రోజ్యాపేక్షకొరళో న * గజపతివారి రాజ్యం గజపతికే నడిపించ్చేము? మేమున్ను మౌ నమకు సాగిపొయ్యేషు ౫ జ చెప్పగా గజరాజే ఉవచొరవాక్యములు చేప్పి *తమ

కృొన్ణచేవరాయల కుటుంబము __ అధ్యా, ఏ ఎవ్రకర, క 185 కుమార్తె అయిన జగన్మోహినీ అనే కన్యను ధారపోసి” యుచ్చెనని యొన్నదీం (చూ. పుట 108]

గజవతి కుమా ర్రైను చేవలియుసను సంకల్పము రాయల కుండినవకమున నాతడు (ప్రతావరు[ద్ర గజవడితో నట్లు చెప్పునా 1. ఆ రొకుమా_ర్తైను మెప్పు వేగముతో చెచ్చి, తికమలదేవికి జూపి? తన పొరుషమును నిలబెట్టుకొనవలెనని పంచముపట్టిన ఛాయలు గజవకితో నట్లు చెప్పియుండునా *

ఇంతేకాక *“కొండపీటి సీమ” యను (గ్రంథమును (వ్రాసిన శ్రీ గురుభ్రిహ్మ శర్యగాలే “ల అవ్పు డా రాజు ((ప్రతావర్యుదుడు) వెరగువడి పాలిపోయి? మరలి వచ్చి రాయలను కరణునొచ్చి తస కూతురగు తుక్కొదేవి నోనంగె =... నని వ్రాసియున్నారు.

ఈ మై కారణములనుదిట్టి గజవతి తనయను దెచ్చుటకొజకే రాయల కళింగ యుద్దము జేసెవనుట నమ్మదగిన విషయముకాధు. ఇది. కేవలము నిరాదరమైన విష యము, మరియు కళింగయుద్ధమునకు గొండ్లనంగ యుదంతము కారణనముకొజాలదు,

మరియొక విషయము. వేశ్యయగు చిన్నాదేవిని రాయలు పట్టాభి షేకమునకు లూర్వమే మోహించీయుండెనని మ్యావిజు వ్రాసీయున్నాడు. క 6938040, ఇకిలు ఏ6 ఇ౩క .0%సక్ర ఇగడి. ప్రిి౦ళా1రక్ర 22 1 09 0%ూ ఇప్‌ 19008 84 కం ఛలకి! 2 ం0టలటం3మి. కం% ఇషంయి మక పేషీ మం. ఇరంంీంం, ఇండి 700 ఇ. 62064 రమంకంళిగ్తూ ఎ మేం తం క త పకల 88, అనగా నతడు విజయనగరములో యువకుడుగా నుండినపుడే యామెను మోహించెను, ఇది క్రీ € 1009 వ సంవత్సరమునకు ముందు జరిగిన విషయము.

ఈ విషయమునే శ్రీ వెంకచిరమణయ్యగా రిట్లు చెప్పియున్నారు, “కృష్ణ రాయలు సపివాడుగో విజయనగరమున బెరుగుచుండిన కాలమున చిన్నాదేవియను వేశ్యతో నతసికి దగులాటముగలిగి యామెయం దత్యంకానుర క్తుడై యుండెను.” ఓ€చూ, కృష్ణ దేవరాయలు, వృ, [8]

స పపం తననన కస చి క్తి సంకటరమణంయ్య శామ్క పనీవాడుగ విజయసనరమున * యని వెప్పి

ఉన్నాయ న్య్యూనిజా ఇెస్సీన *ంంట0కో అను పదమునత * పసివాడు” ఆని

తీరు ఇప్పీయున్నారు. ఇది సరిళాదు, యువకడని 'ెస్పవలసియున్నది, నూనూగు కై --24

186 శ్రీకృష్ణ చేవరాయలు ___ మొవటి భాగము

కొని కొండవీటి కవిలెయను (గ్రంథములో రాయలు గాండ్లసంగను దెచ్చిలి నని జెప్పినది, క్రీ. ఈ, 1513 వ సంవత్సరమునకు గొంత ముందువిషయము. అనగా ఉదయగిరి దిగ్విజయమునకు బోవుటకు ముందు జరిగిన విషయము, కావున, నీ రెండు విషయములు వేర్వేరు కాలమున జరిగినవి, ఈ కారణమునుబట్టి గాండ్లసంగ చిన్నా డేవిడి కాదని స్పష్టముగా దెలియచున్నది. మరియు గాండ్లసంగ పేరును చిన్నాదేవియని మార్చియండవచ్చునని శ్రీ వెంకటరమణయ్యగారి అభిప్రాయము నిరాధార మైనది.

పైన జెప్పిన కారణములనుబట్టి గాండ్లసంగకథ విశ్వాసార్హ మైనది కాదని చెప్పవలసియున్నది, ఈ విషయమును గురించి, శ్రీ శేషయ్యగారు. “రాయల కార్యలనుగూర్చిన పుక్కిటిపురాణము లింకను గలవు. కాని? యవియన్నియు కెవలము కల్పనాకథలు, జౌాచిత్యరాహిత్యములు, కావున వానిని వదలినై చితిని ” అని (గ్రాసయన్నారు. ఇది చాలా సమంజనముగనే యున్నది,

అ కాలపు రాజులకు “పెక్కుమంది భార్యలుండ్‌నందువలనను: అఆరాణులా గొప్ప అంఈపురములలొ ఆసూర శ్రంపళ్యలుగాా ఘోషాలలో నుండినందునను? వారిని గురించి ళకరకములై న కథలు బయలుదేరి; కౌలక్రమమున నవి యీనోటం యానోటపడి క్రొ త్త కల్పనలతో మార్చుచెందుచుః అసలు విషయమునకు సంబంధము లేవి పుక్కిటిపురాణములుగా స్థిరపడి 'వచ్చుచుండుట తెలిసినదే. ఆలాటి. కథలలో గౌండ్లసంగకథ యొకటియని చెప్పవచ్చును.

(సబల రాజాధిరాజగు కృష్ణదేవరాయలు మరణించిన అచిరకాలమందే ఆతనిని శరించియు నతని రాణులనుగురించియ లెక్కలేనన్నికథలు వ్యాప్తిలోనికి వచ్చినవని థ్రీ హయవదనరావుగా రిట్లు (వ్రాపియున్నారు. “రీ 06 ₹28 రంత 60602 వంం3ర06 28 9 20018 ము ఇడి 118 8646 మలయ మేడం. 2 తం 3021 60028 శ్రం86 స201 కం ష18 రజా” గ106. మం. క826.4 శం యె ల మ ఇ. 195ళ

కృష్ణదేవరాయలనుగురించి. వ్రావిన కొందరు. తెలుగుపండితులు) మరియు చరిత్రకారు లా-మహాచక్రవర్తి వీరప్రతాపములు, అతడు సాధించిన యుద్ధవిజయ నం ను కక వవ? ముని మాసాల నూత్న ఆకూశనవున నుండవచ్చును, ఆందువల నీ రాయ తా గణీకనూ పేమిం వెను, పనికాలుడం (వేమించజాలడు) (శ్వేను అంటే యేవ పనీజాలవకు “దెలియదు,

కృష్ణ చేవరాయల కుటుంబము ఎ అధ్యా, ల్సి వ్రకఈం లి 18 ములు దైవభక్తి, దేవాలయ క్రైంకర్యములు, ప్రజారంజక మైన పరిపోలినము? సాహిత్యపోషణము మొదలగు విషయములను గురించి. లోతుగ పరశోధనలుగావించి (వఛాయుటకు మారుగ గాండ్లేనంగకథ మిక్కిలి గొవ్చవిషయమని; ఆ రాయలచర్విత్రలో నీమెకథ మహాప్రధానమైనదని, యీమెవిషయమున కనవసర మైన (ప్రాధాన్య మొసగి యుండుట నరికాదు.. (ప్రానీన హైందవచక్రవ ర్తుల చరిత్రలను; ఆకాలపు సాంఘ్‌క పద్ధతులను పరిశీలించి చూచినపక్షమున రాజులేకాదు; చ(్రవ ర్తులేకాదు; సామాన్య కుటుంబీకులు నయితము 'వేళ్యల నుంచుకొనుచుండిరనియుః నదియొక సంప్రదాయ ముగ నుండెననియు దెలియుచున్నది. ఇది యేమియు రహన్యమైన విషయముకొదు. ఆ వేశ్యలు సామాన్యమైన ఉంప్పడుక తృెలవలి శమ యౌవనమును, ఆందమును (౦400 ఒ04 068204) తమ కొాదాయమును గడించియిచ్చు వ్యాపారముగగాక యే రాజునో, చథ్రవ ర్నినో (శేమించి విశ్వపించి. తమ యపూర్వమైన సౌందరశము చేతనుః చాకచక్యముచేతను వారిని ఆకర్షించి? వశపరచుకొని ప్రసిద్ధిగాంచియాండిరని తెలియుచున్నది. వారు తమ జీవితముల నా రాజుల కంకిత మొనర్చుచుండిరనియు దెలియచున్నది. ఆ వేళ్య్ళలు మంగళసూ(త్రధారణములేవి భార్యలుగా నుండిరట, ఆ రాజులు వారిని తమ అంత।పురములందేయుంచి, గౌరవముతో గాంచుచుండిరట, ఆ గజీకలుకూడ ఆ రాజుల ధర్మపత్నుల స్థానములనుగానిః గారవములనుగాని కోరక చారితో కలహింపక కలవీమెలపి మైత్రి గలిగియండిరనికూడ తెలియుచున్నది. ఇది పరంపరగావచ్చి, ప్టిరమైపోయియాండిన సంప్రదాయమైనందున ఆ రాణులుకూడ ఆ రాజ వేళ్యలయెడ ద్వేషముపూనక కలహింపక గౌరవించుచుండిరని తెలియు చున్నది. ఆనాటిసంఘ మీ సంవ్రదాయమును గ సన్తి ంచలేదు ? అంగికరించియుండెను, ఆ 'వేశ్యలుకూడ అపూర్వమైన తెలివితేటలు: ఇంగితవరిజ్ఞానముగలిగి: తమ్ము గ్రహించియుండిన ఆ రాజుల గౌరవమును కోసొడుచుండిరని తెలియుచున్నది. ఇంతేకాక ఆ గణికలు భగవద్భ క్తిగలవారు ;. పెక్కు దేహాలయ శ్రైంకర్యములను గూడ చేయొచుండిరటు. వీనికి గొన్ని చారిత్రికాధరములు గూడ నున్నవి, అట్టి ఆధారములలో నొకటి రెంటిని ఉదాహరణముగ నిచ్చట బొందుసరచెదను,

రాజ నే శ్యలు

పశ్చిమచాసక్య చత్రవ ర్తులలో నొకడగు విజయాదిత్యుడు క్రీ. శ. 686 నుండి

02 వరకు పాలించెను. ఇతనికి ఆగసొక్షిగ పెండ్లి యాడిన భార్యయాండిననుః నాక

188 శ్రీకృష్ణ 'చేవరాయలు ఎ మొదటి భాగము

వేళ్యక.ైడ ఆణుండెనట. ఆమె యపూర్వ సొందర్యవతియట. రా జామెయందు మికీలీని మరులుగొని యున్నందున. నామెకు చాల (ప్రాముఖ్యత (ప్రసిద్ధి గలిగి యుండెనట. ఆమెపేరు * వినపోతిగళ ”. ఆమె గొప్ప దైవభక్తురాలటి. మహాకూట నగరమందు వెలసిన మహాకూ'పేశ్వరున కామె గొప్ప క్రైంకర్యము గావించెనట, మరియు హిరణ్యగర్భాది పెక్కు దానములుకూడ జేసెనట, ఈ విషయమునుగురించి సుప్రపిద్ధ చరిత్రకారుడైన కీ, శే, యాజ్ఞసీగా రిట్లు వ్రాసియున్నారు. .

శ ంలంలంంం రే66రై పేయిడలి. 12661686 10కు 076 2 121ర్త00 68001655 మే50పసుటంత. 0! ₹సా2తజి9 ₹ఈక్రల. గొండి. మజకిటెయత. ఇప! మం281009 న క ట్య ₹12620బేకంల్‌ ఇడి. ప600%త9 162 6౪002 + మ2066 0 606 204822 * 0432 (006 క[ 0£ $%6 శ్రం]480 68కు 206 సేం ర7640%9 88 శం 606 త610, 6000021828 2 082 (ఈండింం&0) 566 వ ణక? 39268064 076 1% 294 2 తం! నం నం న

గతల (00 కూ ₹ఈ05ా 0[ 096 లంంయి. ౨ 2 60 1. ౨. 29||

ఈ శాసనము కన్నడభాషలో నిట్లున్నది. వా నని విజయాదిత్య సత్యాశ్రయ (శ పృథ్వీవల్ల భ నమహారాజాధీరాజ పర గ వ్‌ శంం ప్రాణవల్లథె === వినపోత్రిగళ్‌ సూశియర్‌ *-. ఇల్లియె హిరణ్య

ప్ర ఎల్లాదానముమ్‌గొట్లు ,.. వెళ్లియాకొదెయాకా ఏరిసెముంగలుకు అషశతం

కేత్రంగొట్లక్‌ అలం గ్య న ఉం ఇ₹ం1 2 103] క = 9 న 01, టైం యి నీ ప్రా! శాసనములో నారాజు వేళ్య తన్ను విజయాదిత్యుని * ప్రాణనల్ల భె” కుండిన ీ 0 ౦డుట గమనార్హమైన విషయము. అది, అమెపట్ల విజయాదిత్యున నామె వై నళ నును గౌరవమును తెలియజేయుచున్నది. మరియూ తోను చెప్పయన తోనారాజు వేశ్య (6017862290) అని నిర్భయముగను? ధీమా నది

యీ వపను వనన ఆంధ్రుల చరిభ్రమండి యొక యుదాహరణమును వ్రాసి 1281 వరకు పాఠం “వైదను. కాకతీయ సామ్రాజ్యమును క్రీశ 118 నుండి కేశ గడించిన గజపలేవ న సామ్రాజ్యమును (బ్రహ్మాండముగ వి స్మరింపటేసి? యు చశక్రవ ర్తికి3 బయ్యమ్మ యను సోదరి యుండెననియు) నామన కోట [ధరణికోట] శేత్రరాజు వివహమాడెననియు. దెలియుచున్నది.. ఈ.

కృష్ణ బేవరాయల కుటుంబము __ అధ్యా, 8-|వకర, 2 189 'కేతరాజు (క్రీ, ళ. 1182 నుండి ధాన్యకటనును పాలించెను. ఈ రాజునకు ఇరువుఠు ఉంపుడుక త్తైలుకూడ నుండిరట. ఈ విషయమునుగురించి కి. శే. చిలుకూరి నీరళ్నద రావుగా రిట్లు (వ్రాపియాన్నారు. “ కోటకేతరాజుకాలమున బౌద్దమతము, బుద్ధునిపూజలు నాం(ధ్రదేశమున బూర్రిగా నశింపలేదని కేళరాజు శాసనములనుండి తెలియుచున్నది... ఇతడు బుద్ధదేవుని దీపారాధన క్రై నేతికొరకు గొజ్జెలను; మూడు (గ్రామములను గొల్లి టోయలను దానముచేసెను.* ఇతని యుంప్పడుక త్తైలగు సూరమచేవియు, (ఫ్రోలమ దేవియాను గూడ బుద్ధుని దీపారాధనమున 3 నేతికొరకు బటోయలకు గొజెలను దానముచేపిరి =... ” [చూ క్రాకతీయాంధ్ర రాజయాగ చరిత్రము. పు, 860] ఈ విషయమునే కీ. శే, దూపాటి వెంకటరమణాచార్యు లిట్లు చెప్పియున్నారు, “* ధాన్యకటకస్టానము ;-_. కోటకేతరాజు [్రీ. శ, 1182 లో బుద్ధదేపుని పూజార్థము కొన్నిగ్రామము లౌసంగినట్లు అమరావతిలో నొకశాసనమున చెప్పదిడినది. ఇంతియే కాక ఆతని యుంపుడుకత్తైలగు సూరమ ్రోలమదేవులును బుద్ధదేవుని దీపారాధ నకును: ఆతనిభార్యయు కాకతి గణపతిదేవుని మేనక్రొడలగు బయ్యమయు బుద్ధ్రపూజకు గోవుల నొసంగుటియు: గమనింపతగ్గ విషయము +.” [చూ, సుజాత మాసపత్రిక, అక్షోబరు 180. ప్ప, 28] వై యిరువురు చరిత్ర పరశోధకుల (వ్రాతలనుండి నూరమదేవియు (ప్రోలమ దేవియు రాజవేళ్యలని తెలియుచున్నది. వారు భగవదృక్తిగలవారై దేవాలయములక్షు డానము లొనగిరని తెలియుచున్నది. కోటకేతరాజు భార్యమైన బయ్యమదేవియు నా వేళ్యలవలెనే బుద్ధదేవుని దీపారాధనకు గోవులను ధానముచేసెననుటను బట్టి? ఆ స్త్రీలమధ్య ద్వేషముకాని. కలహమం.లుగాని లేకు మైత్రి మరియు విశ్వాన ముండిన చని తెలియుచున్నది, ఆ వేశ్యలు దేవాలయ శై ంకర్యములు చేయ సంకల్పించినప్పు డా కోటకేతరాజు వారి కోరిక నెర వేరుటకు దగిన యేర్చాట్లు గావించెననుటను బట్టియు, అంతేకాక ఆ దాన కార్యములను శాసనస్థము గావించెననుటను బట్టియు, ఆ వేళ్య లా రాజాంతపురములో (వ్రముఖస్థానము వపాంచియుండిరని తెలియుచున్నది. ఆ న తతా శా 1104వ సంవత్సర మాఘ ళుద్ధ దళమిో గురు బారము నాడు, బుద్ద జేవనక కంగజెబాటిలోని (కం తేరు కొండపడనుటిసీములిలిని మేడికొండూరు, జొంకిపట్టు అను (గ్రామములను వానముచే'సెనట,

190 శ్రీకృష్ణ జేవరాయలు _-- మొదటి భాగము "వేళ్యలు సయిత మా రాజునకు దమ జీవితముల నంకితమొనర్చి, తము సత్కార్యముల ద్వారా ఆతనికి గీర్తివిగూడ గడియించి యిచ్చుచుండిరని తెలియుచున్నది. ఇట్లు 'ప్రొచీనకాలమున రాజులకు 'వేళ్యలున్నను, దానిని తప్పుగాగావిః అపకీర్తి కరముగాగాని? ఆనాటీప్రజలు తలంపలేదు; విమర్సీంపనూలేదు. మరియు నానాటి '& స! సంఘమా సంప్రదాయము నంగికరించియుండెనని తెలియుచున్నది. కాలానుసారముగ సం(ప్రదాయములుండును. నేడు స్పోమజాపక్య చక్రవర్తుల చరిత్రలను ్రాపిన మైసూరు చరిత్రకారు లెవ్వరు విజయాదిత్యుడు 'వేళ్యల నుంచుకొనియండిన విషయమును విమర్శింపలేదు. క చడ్రనర్లీ చరిత్రలో దావి నొక ప్రముఖ విషయముగకూడ భావింపలేదుు. మరియు స్పలేదు, అటులే, కొకతీయరాజుల్క చరిత్రల (వ్రాసినవారు కూడ కోటకేతరాజు గణికల నుంచుకొన్న విషయమును గురించి కించపరచి వాయలేదుః మరియు విమర్శింపలేదు. కౌని, కృష్ణదేవరాయలను గురించి వ్రాసిన కొందరు తెలుగు చరిత్రకారులు, పండితులు గౌండ్లసంగ కథకు మిగుల (పాముఖ్యతనొనగిః విమర్శించి (వాసియుండుట సమంజసముగాదని చెప్పవలసియున్నది. ఇంతకు? పై రాజవేశ్యలనలె గాండ్తసంగ రాయల అఆంతఃపురములో (ప్రముఖస్థానమును గడించియుండెననికాని ఆమె సత్కార్య మరి నాచరించెనన్‌కాన్సి ఆనాటి చరిత్ర (గ్రంథములందుకొని?ః శాసనములందుకాని దు, థీ శేషయ్యగారు చెప్పియండునటుల నిదియొక కల్పనాకథ. మరియు బౌచిత్య రాహిత్యమైనది, కావును రాయల మహవీయమైన చరిత్ర వ్రాయనపు డీ విషయమును వదలి వేయుటయే యన్నివిధముల సమంజసము. చిన్నాదేవి సంతానము చిన్నాదేపీ పంకానమును గురించి కూడ. వివరములు తెలియవు. ఆమే కొక సమార్తె మాత్రమండినట్లు తెలియుచున్నది. ఆమెపేరు వెంగళాంది. ఆమెను అయ రామరాయల తమ్ముదై న తిరుమలగాయలకీచ్చి పెండ్లి చేపినారని తెలియుచున్నది, ఆరవీటివారు చంద్రవంక క్షత్రియులు. ఇట్లు చిన్నాదేవి కుమా ర్హైను క్షత్రియనంళన్థు డగు తిరుమలరాయలు వివాహమాడెననుట అమె క్రులీనతను చలియజేయాచున్నది ఆమె యు త్ర నుకులమునకు జేందిన స్త్రీకానిషష్షమును అనగా) ప్రస్తుత మనుకొనున ట్లామె వేశ్యాంగనయై యాంగినవక్షమున నామ్‌ కసూ ర్తైను శిరునులరాయలు పెండ్లి

ల్‌ో న క!

కృష్ణ చేవరాయల కుటుంబము ___ అధ్యా, శీ (వకర లి 101 జేసికొనియుండడు. అతని తలిదండ్రు లంగీకరించియాండరు. తిరుమక్త్రహీయల అన్నమైన రామరాయలు కృష్ణదేవరాయల పట్టపురాణియైన తిరునులదేవి కుమా శ్తెన్లు పెండ్రియాడియుండెను, తిరుమలదేవి క్యత్రియకులమునకు జెందినది, ఒకేయింటే అన్న క్ష్మక్రియకులస్థురాలైన కన్యను; తమ్ముడు 'వేళ్యకుమా_ర్తైను వివాహమాడుట వీలుకానిపని, ఆనాటి సాంఘకపరిస్థితులు మరియు విశ్వాసము లట్టివి. చిన్నాదేవి 'వేశ్యాస్రీయై యుండినపక్షమున కృష్ణదేవరాయ లామె కుమా శ్తెను పరిణయమారుషుని తిరుమలరాయలను కోరియాండడు. కృష్ణదేవరాయలు వేశ్యయయిన చిన్నాదేవిని బెండియాడ లేదని వెనుకటి పుటలలో విశదపరచియున్నాను. ఈ కారణములన్నింటిని బట్టి; చిన్నాదేవి తక్కువకులమున బుట్టినది కాదనియు; అగ్నిసాకేగ రాయలు పెండ్లీ యాడీన భార్యయనియు, నిశ్చయముగ దెలియుచున్నది. ఇం తేకాకు రాయలు చిన్నా దేవిని బెండ్లియాడినది పట్టాభిషేకమునకు గొన్నియేండ్లకు బూర్వము. మరియు, నది తిరుమలదేవిని వెండ్లియాడుటకు గొన్నియేంద్లకు ముందు. ఆ సమయమున నాతని తలిదం(డ్రులు విజయనగరమందుండలేదు. అప్పటికి రాయలకు 'వేశ్యయయిన చిన్నా దేవి యెవ్వరో తెలియదు. ఈ విషయముల నన్నింటిని గూలంకషముగ బడిశీలించి నందుననే రాయల భార్యయైన చిన్నాదేవి వేరు; గణికయైన చిన్నాదేవి వేరని వెనుకపుటిలలో విరూపించియున్నాను.

వెంగళాంద చిన్నాదేవికుమా శె యనుటను వ్రముఖ చరిత్రకారులెల్ల రంగీక రించియజు న్నారు. అట్టి కొందరి అభిప్రాయముల నిట (వ్రాయాచున్నాను.

క్‌ శే శే వి, లత్మణళరావుగారు

6 ,,. రాయలకు స్తీ సంతానము కలదు. తిరుమలాంబికయను రాయల కుమా ర్రెను నరపతి నంళజుడగు రామరాజు వివొహమాడె. ఆతని తమ్ముడగు "ఉరుమలరాజు కృష్ణరాయల పుత్రికయగు వెంగళాందిను ఉద్వాహమాయెను ,., ”) (చూ. మహమ్మదీయ మహాయుగము. పృ, 480]

కీ శే. (శీ. సి. జాయవదనరావుగారు

కం మలు మటాజిక ప0యుగ్రత 0900000 కొపం జత కడిర్కే 213 ౯6 షా. 36600, సే668 మిజంకండే. 66 ₹603క్ర412య0%, జంటల. తిక! 01 నంషడింళటంణ ఎండి (౮662 001092 61 2

[టం క 6254 శం పె, 8 మ ౨, 2030)

192 శ్రీకృష్ణ చేవరాయలు ఎ మొదటి భాగము శ్లైమరియొకచోట శ్రీ రావుగా రిట్లు వ్రాపిళయున్నారు. లం కళ్‌ 13 0591016, €0806 గుటంరు214002 729 6506 కెజంకై0662 01 కాాలయయం1ఐరేతాపే ఒంక 1165 మిజల!6డ (తత) జర 472 జడే ₹6%క41ఒ00% ఛాజక ఈం తెజుక్రంకంక 08 ౦000928672 ఇండి మ2రా168 వెజంిత విజ్తాతోక కా0య0క్రంక 206062. కెటయుడేడి 00 గగడిల 14 వ, 1959). పీరే మరల ఆరవీటిరాజాల వంశవృకమును బొందుపరచి; ఆందుగూడ వెంగళాంది చిన్నాదేవి కునూ_ర్లై యనుటను విశదపరచియున్నారు, కొంఠ!2ైం66 05 7164 (0 కెంయింి) ౨98280 01 ₹టేజాజర2220 క3ర్రైక. ఉళిట్నరెయరణ్న క్రం261 00 5201172 సజణం008 50, వ218బ 011% | ఎం మజ)2 కే మ. కసజయం పం లలా ల! | | మరుని కన వంరెడజటింంరేడ 2278 న వజం8* 1 వా 600% మ. తంంతిజయ000 ము, చయ212002 | వం జాడ మ. 00418002 | లోలో ల! | | ా క్‌ంంణ కుండ... &టాణ రః గొర212 1 7621202623 2972 1 0౫ మ, 7608418002 మ విరంణడ8ైం కండిజంరడంముడట 6, 0 మ1800ఏ- 200%, రేంళ2 22 (1570-1574) న | ] ] | కరం సస 11 మెము 1 6020 ఏ 1674 = 06 1686 -1641టి (106 -3టూ = 6226, 761. 1, 28 2. ౨. 2423 (022౮9)

ఆ కృన్న దేవరాయల కుటుంబము ___ అధ్యా, ౨ =(వకర, 2. 198 క్కీ "భే, వండు, హపాచ్‌. హీరాసుదొరగారు కంటం ఇ ర9211 001 9జూ ఈజక కసయయతం ప3తే ఉ0ర6డి & తజుక్రంలు 08 46092 మెటా సళ్ల 815 ౧0690 001002రే6?1 4466ల క. కారం తంాేతేట 0922809 00 7సజాజంంక్రం. మ 228). వాండే అనంతపుర కేఫియత్తు

6... ఈతని భార్యలు చిన్నాదేవి తిరమలదేవి అనే వారిద్దరు. వీరికి ఆడు బిడ్డలు మాత్రమే వున్నందున తిరుమలదేవి కుమా _ర్హెను రామరాయలనారున్ను చిన్నా దేవి కునూ ర్లెను ఆతని తమ్ముడైన తిరుములరాయలున్ను వివాహము చేసికొనిరి *.- ౫

[చూపు 6] దూపాడు స్థానిక చర్మిత (3 ఫియత్తు)

“ క్రదనంక్రరం తిర్మలరాయలు రామరాయలు వీ రుభయ్యతులు అన్నదమ్ము లున్ను కృష్ణరాయలవారికి అల్లుండ్లుకనుక వీరికే సట్టాభిషేకంచేసి విద్యానగర వట్టి జానకు రాజధాని నిష్కర్ష చేసుకొనివుండిరి -.. (చూ. పు, 287)

క్‌ శే సూయలుదొర గారు

విన్మృత స్నామాజ్యమను పేర విజయనగర సొ్యమాజ్య చరిత్రమును వ్రాస్‌నూ కీ. శే. రాబర్దు సూయలదొరగా రిట్లు (వ్రాసియున్నారు.

వెం ₹29 910 61869 00 €0006 00000008 206 ళజకేం 00 సం60006 ₹60 జంం38. 6 జంత 018 0000068 మంగు పం మండి తిజతక్రషక6ళక 08 కణము. 674 2జి ... * గగతిత ఉఊ పౌంళక్రంకతం ప త 169 వ [8]

పీఠే మరియొకచోట నిట్లు వ్రాపియున్నాదు.

తీ900060 రేజంక్రగంలు 00 కరంంం జ సెటాజిం 15 3814 €0 పేజా సేంంర మ2ల168 90 మం మలి 50062 కొంరుణ12.

₹కెల ఏట 9. 1092]

మ్‌ 25

కేం శ్రీకృష్ణ చేవరాయలు = మొదటి భాగము సూయల్‌దొరగా ఠీ విషయమును వంశవృతరూపమున నిట్లు విశదపరచి అమున్నారుః రాం (2. 087280) | 7202 (0. ళమయిుం2) | (డాజం2 0 జంక (౧200686 కాషం9) మ? సంఖ! య్‌ ఇ (౨9 28114) ౨ 00జు014 క; శమి0ష 3002 ౨974 | (యమంణ [గా జ (చమక 1509-10 1 న్‌్‌ 1! శం 1080) టడం ఉంట. 462 ఉ&. ౨ | (మ. గముముబుని)..... 1680 10 15142) | | | ఏడ68872 ౧దర8 ఓ 7001208 | ౨4౦6 1542-67) ననన తీ రంటుం | యు! క జీ రిఖగ్ర0శం, తమః మ్స (౫ తంయిడ!8 కజటాత) " (86. 9. 180 అభి య శో వంగ పారం పెండ్లియైన యచిరకాలమందే అనగా? క్రీ. ఈ 1518 - 10 శాయచూరు యల్‌ జరిగినదని చెప్పవచ్చును. 151% సంవత్సరమున కొవలః సంవత్సరమున ( జరుగు సూచనలు పబలముగా గనబడజొచ్చెను. 15820 న మ! (త్రయళ్నములలో న్న భయంకరమైన ఆ యుద్ధము జరిగినది, అందువలన నీ యొద్ద ఇ, నండిన గర్రాయలు వివాహకార్యముల జేయ దల'పెటలేదు. ఇంకే కాకు క్రీ ఈ 1517 సడ 161 శి ట్జ డ్‌ ములు లేనందును రాథల ల. “౯ “చూడు సంవత్సరములలో నెట్టి లోక వీ ములను గవునించుటిక వ రాజధానిలో గొంత నెమ్మదిగ నుండి; కుటుంది విష " ఇగలిగెను ఈ సమయమున వెంగళాంది వివాహమే క”

కృష్ణ చేవరాయల కటుంబము __- అభధ్యాః ల్డి =|వ్రకరః ణి 195 రాయల మరొక కుమా ర్పెయయిన కృష్ణమాంబ "పెండ్లి కూడ జరిగినదని చెప్పవచ్చును. ఈ కుమార్తెను గురించి మరల (వ్రాసెదను. ఈ కుమా ర్తైల వివాహములు రాయల కుటుంబ విషయములో ముఖ్యమైనవి ; మరియు నాతని కఠ్యంత మైన సంతోషమును గలిగించినవి. పీరాధివీరులు, మహాసాహాసపరులు? రాజనీతి దురంధురులగు అల్లాం(డ్రు అభించినందున రాయలకును, నాతని సతీమణులకునుః ఆనందము మనస్సులకు నెమ్మది గలిగినవి. ఇంకేకొక; యీ వివాహములద్వారాః మహాయోధులగు అరవీటివారికి; విజయనగర పాలకులతో: శాశ్వతమైన సంబంధము గలిగినది. ఈ సందింధము? కృష్ణరాయల యనంతరము విజయనగర సామాజ్య చరిత్రలో నొక కేజోవంతమైన ఆధ్యాయమునకు నాందియైనది. ఇది కృష్ణదేవరాయల దూరదృపి.. సామాజ్యరతణ మందుండిన గమనము? రాజతండత్రజ్ఞతను దెలియవేయుచున్నవి. ఈ యిరువంశముల చాంధవ్యమును గురించి సుుప్రపిద్ద శాసన పరిశోధకు లైన; క్ర. “శే. శ్రీ కృష్ణమా చార్యులుగా రిట్లు వోవీయున్నారు.

ఆ భాషల త తయా ము. ఇ మియికీతూ 08 ఇ0100. 988 [0౯067 101004 521472 మంజంమునిడ, * క్రైం త! మ 00 కము ఆ36210]113800060€ 0 13 012క్రతేంయి,. మ190ంజుడడ. 02064. మజం!2క్ర6 20146005 కమం& మజ ఇండి కసంగు!1& 06 120006 మ[19463, ఉండ. మషం[625 0 +%16 ఇస్టజ్తామంకటః. విం, ₹606. 22 3006 - + ఈం ఎల. గగగం. 0 0౯8, ఉంంళాశలి ఇడ 0661006 08 ₹/1)8జ02క్రజూ టల 66 ఓ తంత 1922 - 1-0, 2290-80),

కీ, శే. హీరాసుదొరగా రిట్లు వ్రాపియున్నారు.

“0౧ 20001086 0 ౪0636 మ౭లరంక్రంం 05 పయి వష ఇంకి యు చక 606 12466 06 ఈం. కచట్లూత చప మజంకా --0[6 మంచజుం0క 9 006 శంజ?104 తరు!స్త. 0008106096 (60961793, 1081800206 5266068505 అనీ 60 మొ?జ వెరురంం29 ఎ. గ్రగయం సమం తాట. ౨90490 01 ₹కాయుడకటుః క 200).

వసుచరితలో జంగళౌాంబ ఆంధ్రమహా[గ్రంథములలో నొకట్తియగు చసుచరిత్ర ప్రభంధమును రచించి ఉిరుమలదేవరాయలకు గృతినొనంగిన రామరాజభూషణ మహాకవి వెంగళాంబను

196 (శ్రీళృష్ణ'బేవరాయలు ._.. మొదటి భాగము గురించి చెప్పియండు విషయముల నిచ్చట చెప్పవలసిన అవసరమున్నది. తిరుమల "దేవరాయల పట్టమహిషిని ఆ కవీంద్రు డిట్లు వక్టించియున్నాడు. తే॥ గి; * ఆవిభునిదేవి శ్రీవెంగళాంబ పుట్టి నిల్లు మెట్టీనయిల్లు వర్టిల్లదేసెం బుట్టినింటికి మథనంబు మెట్టివింటి కమిత దోషాపహతియు గూర్చు కమలదెగడి. ” [చూ. వనుచరిత్రము. వ. ఆ. వ. 42] ఆ మహాకవి, మరి రెండుసద్యములతో నామె నిట్లు వర్షించియున్నాడు. ఉ ఉంచిన య్యగ్రహారముల . నున్నతవై ఖరి విద్యలెల్ల, ర ప్పించిన విప్రవ క్ర్రముల _ బెంచిన నవ్యవనోత్కరంబుల౯ా వించిన బల్తటాకనుల _ సెమ్మిగనందగు వెంగళాంబదయ భ్యంచితకీ ర్తి పొథవిళ - దాక్షరసూన మరాళరాజమై. (చూ, వసు, ఆ, 1. ప, 685] [సీ వసుమతిదానయ్యు _ నరునివారింపదు? కందమూలంబుల = గడుపుపేంప (శ్రీకొంతదానయ్యు -. బ్రియనిరోధింనదు? క్రిందైవిరోధికి - గేలసావ దానురుక్మిణియయ్యు = దగదవనదాత్మనా యకుడొక నరుక్రింద _- హరులబట్టి 5 దానన్నపూర్ణాభి = భానయయ్యును మాన్న దొకనాడు దనటజేడు - నికిరమెత్త కే॥ నమచు ధరవిందిరను భోజ = తనయనార జై నార్యనుత నార్యమేయచ - ర్యలహపించి? పతికినథిమత భోగ _ సొభాగ్యమొనగు, విమల సద్గుణ నికురంబ = వేంగళకాంబ, | [చూ, వై ఆళశ్వానము - వ, (41

కృన్న చేవరాయల కుటుంబము ___ అధ్యా, ల్లి (వకరః వ 197 ళ్‌ 'మొదకివద్య మునకు (వ, 63) ఆాత్చిర్యము

వేంగళాంబ కీర్తి యామె (ప్రతిప్పించిన యృగహారములలో సొధరూపముగను చెప్పించిన విద్య (ఛాహ్మణముఖముల నితరరూపముగను? నెలకొల్పిన వనములందు సుమరూసముగను, బామకొల్పిన తటాకములందు మరాళరూసముగ నున్నది. ఆనగా? వెంగకాంబ 'పెక్కు అ(గ్రహారముల గల్పించిః వేదవేదాంగ వేత్తలగు ఏి(ప్రలకు దాన మొనర్చెను ) సెక్కు. ఉద్యానవనములు వేయించెను $) తటాకముల (ద్రవ్వించెనవి యర్హము.

'రెండకవద్యమనకు దాత్పర్యము (64)

వసుమతి (భూదేవి తన భర్తయగు నాదివరాహము కందమూలములు భుజించుచుండ నాదరింసలేదనియు? శ్రీకాంత (లక్ష్మిదేవి' క్రిందపడి యాచించు వామనుని నడ్డగింపలేదనియు? రుక్మిణి కన భర్త యొక సామామ్యని గుజ్జముల బట్టుట మానుపలేదనియుః అన్నపూర్ణ శివుని భికొవృ త్రిని మానువలేదనియు, వారివారి లోభ స్వభావములను దెగనాడిః భర్త కభిమత భోగాదికములు సంతరించుచు వెంగళాంబ 'పేరొందెను. అనగా నామె పతిప్రతాశరోమణియై, పెనిమిటికి నిష్ణ్టమైన భోగభాగ్యముల గలుగజేయుచు 'సేవచేయుచుం డెనని యర్థము,

తాళికోట యుద్ధానంతర మీ తిరుమలరాయలు? తిరుమలదేవరాయలను "పేరుతో 'పెనుగొండ రాజధానిగా, విజయనగర సామ్రాజ్యము. నేలెను. జీర్ణకర్ణాట లక్ష్మిని పునస్పృష్టి గావించిన తిరుమల దేవరాయలకు వెంగళాంబ అన్నివిధములదగిన భార్య, లామరాజభూషణకవీంద్రు డీమెను * విమలసదుణ నికురంది వేంగళాంబ'”” యని

ళ్‌ నరించెను. ళల "'వెంగళాంబ సౌందరష్థము

కృష్ణరాయల కుమా క్తైయుః తిరుమలదేవరాయల ఛార్యయునైశ వెంగళాంబ గుణవతియేకాక మంచి రూపవతియని వసుచరిశ్రాది (గంథములనుండి తెలియచున్న వి, రామరాజభూషణు డామె సౌందర్యము నిట్లు వర్షించియున్నాడు,

198 (శీళృష్ణచేవరాయలు ._ మొదటి భాగము కం॥ శ్రీనదృశ 'వేంగళాంబా భాసుర లాకొం(ఘిశంఖ సద్మశుభాంక పాసాదకేళిరపికు సు ధీనన్నుతగుణనికాయ తిరుమలరాయా. (చూ. వసు, ఆ. 6 వ, 1) వెంగళాంది లక్ష్మీసమానురాలని చెప్పబడియున్నది. ఇంతేకాక తిరుమల దేవాలయములో గల ఆమె విగ్రహమునుండి కూడ ఆమె సౌందర్యము. కెలియుడున్నది. తిరుమలదేనరాయలయు; వెంగళాంబయొక్కయు విగ్రహములు, కృష్ణదేవరాయలయు నాతని చేవేరులయు విగ్రహములకు (ట్రిక్కాన నున్నది, ఈ విగ్రహములను గురించి శ్రీ హయవదనరావుగా రిట్లు (వ్రాసియున్నారు. “రు టం మం! 01 6 కటట 81, 01056 50 606 ముం (6ంపరుం టలు జం 3864 మరం 10 కం06 0£ మహి ైలుం2!1% ఒర్తే పే8 ౧1660 శ99క్రజరున. కర6 1166 జం ౨ెజకిజరంా ౨. తా9002 329021 పక రెంటికి టలు 1 0086 0 కహియుఐీ8 ౨ ఇతడి పేక 016690 కస. లెకెడికమక్ర. గొాంయి. 9%6 9020009, గొటయమిజ12 8000148 8ళా6 సరం ఏ గాం 00016 2ఖతికంలుం కేం, 8911. ఉండే మఖ)08606 ఇండి. 30166 మ పంక్తి ఇంక 1 ౫660. ₹608్రఇ1ఉమికీజ 2 70022, ఉ 1110016 1638 క్‌ గా ప జలే 06జఉ6 ల గగేడల మమళ్తూ 62౭46 ₹01 వ కం 2. 2140) వై పంక్తులనుండి వెంగళాంబద ఆందచందములు గలిగియుండెనని తెలియు చున్నది, ఈ నందర్భమున నాక ముఖ్య విషయమును జెప్పవలపియున్నది, అది కీ, స్టే ('్రీ వక్ష్యల చినసీశారామస్వామి ళా స్త్రంలుగారి యభ్శిప్రాయను. వెంగళాందిను గురించి శౌత్త్‌గా రిట్లు వ్రాసియున్నారు. * ..-వసుచరిత్ర కృతిషతియగు తిరుమల దేవరాయలు సయితము కృష్ణదేవరాయల యళల్లాడేయని * సర్‌గాట్రన్‌ ఎంపయరు* నందును, -గుష్టరాయల చరిత్రమునందును (వ్రానియున్నారు. కొని; యీ విషయమునకు దగిన యాధారములగపడప్ప తిరుమలదేనరాయల _ భార్య వెంగళాంబ చ(క్రవర్తి యగు కృష్ణరాయల కూతురే యయియున్నయెడల వసుచరిత్ర; నరపతి విజయములలో

కృష్ణ 'చేవరాయల కుటు౨బము _ అధ్యా, 2 = (వకర, వి 199 జఇప్పపందురా* తిరుమలదేనరాయల యన్నయగు నళియరామరాయలు కృష్ణదేన రాయల యల్లుడైయున్నట్లు నరపతి విజయమునందును- రామాభ్యుధయమందును జెప్పదిడియుండలేదా ౪ వసుచరిత్రమున నళియరామరాయల కుటుంబము వరింప కన్నను, తిరుమలదేవడాయల భార్య నిట్లు కవి వర్షించియున్నాడు. *** వసుచరిత్ర కృతి (ప్రదానకాలమునకు గృష్టదేవరాయల వంశమును? విజయనగర రాజ్యమును గొంతవరకు నంతరించుటయేకాక, యా వంశమునుండి సరిశష్టమగు రాజ్యము తిరుమలరాయలకు వశపడియుండగా, కృష్ణదేవరాయల కూతురే వెంగళాంబయయి యన్నయెడల నామె నెత్తిపొడిచిన ట్లీరీతిగా రామరాజభూషణుడు వర్జీించియుండునా ! యని యాలోచించవలసియున్నది .... *” (చూ. వసుచరిత్ర విమర్శనము. పు. 180]

(శ్రీ శాస్త్రిగారు సుస్రవిద్ధ విద్వాంసులు. గొన్న విమర్శకులు కళావ్రపూర్ణ విరుదాంకితులు. (ప్రత్యేకముగ వసుచరిత్రమీద చక్కని విమర్శనమును . వ్రాషినవారు. అట్టివారు చెప్పియుండు నందేహములకు దగిన సమాధానములను నావంటి సామా న్యుడు చెప్పుటకు కాదు. అయినను, చెప్పవలసిన యవసరమున్నందున్స నాకు దెలిసి నంతవరకు చెప్పెదను. ఈ విషయము ప్రస్తుళక చకరణమున కంతగా సంబంధించ కున్నను, వెంగళాంబ, కృష్ణదేవరాయల కుమా రె యయినందువలనను; వసుచరిత్ర కృతిక ర్మ అసష్టదిగ్గజకవులలో నొకడను ప్రతీతి పరంపరగా వచ్చుచున్నందునను, మరియు రాయల కుటుంబ విషయములను వీలయినంతవరకు సమ(గ్రమ మొనరించ వలయునని దలంచియున్నందువలనను; నాకు దెలిపిన సమాధాసముల నిచట (వ్రాయు చున్నాను.

'వెంగళాంబ కృష్ణరాయల కుమా ర్హెయని రామరాజభూషణుడు చెప్పక పోయినను విశ్వాసార్హములయిను హండే అనంతపురము కైఫియత్తు, మొదలగు నాకొలపు కడితములు స్పష్టముగా జెప్పుచున్నవి. ఇంతేకాక; విజయనగర ప్మామోజ్య చరిత్రను ప్రత్యేకముగా పరిళోధించి దానివి మొట్టమొదట ప్రచురించిన కీ, శే, "హెచ్‌. కృష్ణశాస్త్రిగారునము సూయలుదొరగారును కాసనపరిశోధనలో ఖ్యాతిగాంచిన శ్రీ కృష్ణమాచార్యులును విజయనగర స్నామాజ్యచరిత్రను లోతుగా పరిశోధించి (వ్రాసిన కీ. శే. శ్రీ హయవదనరావుగారును కీ శే. థీ కే. వి. లత్మణరావుగారును, మరికొందరు. (ప్రముఖ చరిత్రకారులును వెంగళాంది కృష్ణదేవరాయల కుమార్తె యనియు, నామెతల్లి చిన్నాదేనియనియి వ్రాసియున్నారు.. వీరేకాకు ఆరపీటి వంశప్ప

200 శ్రీకృన్ణ చేవరాయలు ___ మొదటి భాగము రాజుల చరిత్రను సమ్యగముగా (వ్రాపిన కీ శే. హెచ్‌. హీరానుదొరగారు సయితము వెంగళాంబి చిన్నాదేవి కుమా రెయనియు, తిరుమలదేవరాయల భార్యయనియు? స్పష్టముగా వ్రాసియున్నారు. కావున వీ సుప్రసిద్ధ చరిత్రకారుల అభిప్రాయములు వజ్బ్రలవారి మొదటి నందేహమునకు దగిన 'సమాధానముగ (గ్రహింపవచ్చును. ఇక వారి రెండవ సందేహము రామరాజభూషుణకవి యీ విషయమును అనగా వెంగకాంబ కృష్ణదేవరాయల కూతురనుటను వసుచర్విత్రలో నెందుకు చెప్పలేదనుట, రామరాజభూషణుడు వెంగళాంది గుణొతిశయములను: ఆమె సౌందర్య మును మూడు నాలుగు పద్యములలో వర్డించినను, నామె యెవ్వరి కుమా ర్రెయనుటను చెప్పలేదు. ఈ.,:ఏీషయమునేకాదు. రామరాయలను, అతని బలప్రతాపసములను (దిహ్మాండముగ్గో వరించిన ఆ కవీంద్రు. డాతని భార్యపేరుకొనిః ఆతడు సాహితీ సమరాంగణ పాధ్వభౌముడగు [శీ కృష్ణదేవరాయల అల్లుడనికొని చెప్పలేదు. తుదుక్షా రామరాయల సుప్రపిద్ర వీరుదైన “అళియ” యనుటనుగావి చెప్పలేదు. అటుకే తిరమలదేవరాయల భార్యమైన వెంగళాంబి సయితము కృష్ణరాయల కుమా_ర్డె గయనుటను గూడ చెప్పలేదు. తుదకు తాళకోట యుద్దానంతరము గొన్నియేండ్లు “జీస్‌ంచియుండిన సదాశవరాయల (ప్రస కియేబేదు. రామరాయలకు, నతని నహోదరుడు తిరునులరాయలకు తాము కృష్ణదేవరాయల అల్లుండ్రనుట యెంత గర్వకారణము, యెంక్‌ గొరవకారణము, ఇద్‌ వసుచరిత్ర కర్తకు తెలియదా* ఈ విషయమును ఈన్యగంథములో వ్రాయవలదని తిరుములదేవరాయలు రామరాజభూషణకవికి జెప్పెనా ? తన్‌ ఫ్పట్టినింటిమా'కే (వాయవద్గని వెంగళాంబ రామరాజభూషణకవికి జెప్పియుండెనా ? మెట్టిసయింట నెన్నియెన్ని భోగభాగ్యములున్నను స్త్రీలకు పుట్టినింటిమీదనే యెక్కువ యశమానముండునుకదా ? అట్లున్నప్పు డామె తృ ప్తికైనను భూషణకవి కృష్ణరాయల రును. చెప్పయండవలయునుకదా! ఈ కవీంద్రుడు రాయల ఆస్థానమందు అష్టదిగ్గజకవి నమాజములో నొక్క- దైయుండి? ఆ మహాచ[క్రవర్షి ఆదరావిమానములకు కాత్రుడై యుండిన వక్షమున, ఆతవి 'పేరేకాదు: ఆతని నెంతో గొప్పగా బొగడ యుండును. కాని ఆశ్ర డ్రట్టు చేయలేదు. ఇందుల శేదైనా (ప్రబలమైన కారణ ముండును. ఇదియొక మిక్తిల్సి,చ్లి కైన విషయము. వసుచరిత్రమును ప్రత్యేకముగా జరిీలించి వినుర్శనలు! “వ్యాసాలు? (గ్రంథములు వ్రొవిన్న వండితు లెన్వరీయంళశమును గురించి ఆలోచించలేదవి చెప్పవలపియున్నది. -

కృష్ణ -జేవరాయల కుటుంబము __ అధ్యా, 2=(పకర, 2 201 ఈ విషయమున నాకొకటి రెండు విషయములు దోచుచున్నపి. అవిః ఒకటి - రామరాజభూషణుడు కృష్ణదేవరాయల ఆస్టానకవికాడు. అష్టదిగ్గజకవులతో గూడ నొకడుగాడు. ఆ సమయమున నాతడు కేవలము బాలుడుగా నుండెనని చెప్పుట కాధారమున్నది. ఆర్‌. వెంకకేశ్వర అండు కో వారు, 10143 వ సంవత్సరమున (ప్రచుకంచిన వసుచరిత్ర పీఠికలో సీ విషయమునుగురించి యిట్లున్నది, * కృష్ణరాయల కాలమండదే పెద్దన భట్టుమూ ర్తికాచార్యకము చేసియండవచ్చును. గాని, యప్పటికే మూర్తి యకని యష్టదిగ్గణములలతో నొక్కడుగా నుండగూడుననుట వేంకటరాయల నభ నలంకరించిన సూరపరాజునుబట్టి నిర్ణయింవరాకున్నది. ఏది యెట్లయినను బెద్దన యంత్యకాలముస రామరాజభూషణుడు (ప్రపిద్ధుడుగా నుండవచ్చును. గాన; యవ్పటికి గౌమారావస్థగా నుండునని యనుమానింపదగియున్నది. దీనినిబట్టి యతడు (క్రీ. ఈ 1015 _ 2) సంవత్సరములందు బుట్టినవాడుగానోపు ననవచ్చును ....” (చూ. వనుచరిత్ర. పీఠిక. పృ, మళ.) రా కులు మహావైభవముతో భువనవిజయ నభాభవనమందు అష్టదిగ్గజకవులతో సాహిత్యగోస్టుల జరుపుచుండినపుడు బాలుడుగానుండిన రామరాజభూషణు డా కవులలో నొక్కడుగా నుండుటకు వీలుకాదు. ఆత డా సమయమున తన న్వ[గ్రామములోనుండి. . విద్య నభ్యసించుచుండవచ్చును. రాకమల యనంతరము విజయనగర సామ్రాజ్యము నేలిన అచ్యుతరాయల కాలమునాటి కౌ కవికి సుమారు జ్‌. 80 ఏళ్లుండునని చెన్న వచ్చును. కాని, ఆ సమయమున గూడ నతసికి, రాజాస్థానమునకు దగినంత పాండిత్య మలవడియుండనందునకాబో లాత డా అచ్యుకరాయల ఆస్థానకవి కాలేదు. కాని, రామరాయలు విజయనగర సాృాామాజ్యచడక్ర మవలీలగా ద్రిష్పుటకు 'మొచలిడునస్పటి కాతనికి సుమారు నలువదియే బ్లండవచ్చును. ఆ సమయమున నాతడు నంగీక సాహిత్యములందు మంచి పాండిత్యము గడించియున్నందునః రామరాయల ఆస్థాన కవియైః * రామరాజభూషణు ” డను సార్థకమైన బికుమునామము గడించెనని చెన్ప వచ్చును. ఇట్లు; రామరాజభూషణుడు కృష్ణరాయల ఆస్థానకవి కాడని తెలియుచున్నది. కాని, కొందరు పండితులు తలంచియుండున ట్లాతడు పెద్దన శష్యుడై: యతవనియొద్ద ములు రామరాజభూషణు సి టో సబ్హుడునుం దాక బళ కఏి పారిజాతావహర ఇమ్ము, మనుచరిశ్రాది స్రీ రష్థతరీల. ఇంభదియండెనని. వస్తు గిన్టిక్టమునుండి. తెలియ కమ --26 || (46 జందపతీ నర్‌! /.

209 (శీకృష్ణ చేవరాయలు ___ మొదటి భాగము చున్నది. 'పెదనామాత్యుని మనుచరిత్రములోని సద్యముల ననుకరించి (వ్రాపిన పద్య ములు వసుచరిత్రలో గొన్ని యున్నవి.

ఈ విషయమును గురించి కీ, శే. పానుగంటి లక్మీనరసింహారావుగా రిట్లు (వ్రాసియున్నారు. * పెద్దన ప్రథమదప్రబంధ నిర్మాత. ఇతని తరువాతి (ప్రదింధ కవులకోః రామరాజభూషణుని మొదలుకొని పెద్దన ననుకరింపని వా రెవరును లేరు *..” (చూ. భారతి. నం. 11. డిశంబరు పు. 681] రామరాజభూషణునికి రాయలను. గురించి తెలియననుట కిన్ని నిదర్శనములున్నను, అక డెందులకో ఆ మహాచక్రవర్తి పేషను జె్పలేదు. ఇంతేకాకు ఆ కవి? అష్టదిగ్గజకవి బృందమువో లేనవ్నటికిని తన రచన యొకటిని రాయల కిచ్చియండవచ్చును; మరియు సత్కారమును బొందియనుండవచ్చును. ఆ విషయమును తన (గ్రంథములో గొప్పగా జెప్పుకొనియ నుండవచ్చును, ఆయాస్థానమందలి యెనమండుగురు కవులలో జేరని వా రెందరో కవులు, తము కృతులను ప్రతివర్గము జరుగు కనక వసంతోత్సవ కాలమందు రాయలకు జదివి వినిపించి గౌరవింపబడినట్లు తెలియుచున్నది. ఉదాహర ఇమునకు అష్టదిగజకవులకో నొకడు గాకున్నను ఎల్లనకవి (చింతలపూడి), తన రాధామాధవ కావ్యమును, కృష్ణదేవరాయలకు వినిపించి? ఆతనిచే సత్కరింపబడుటయే కాక్క * రాధామాధవ” వీరుదము నందిన టితని రాధామాధవ కొవ్యములోని. క్రింది సద్యమునుండి తెలియుచున్నది, న

శా? * రాధామాధవ మచ్యుతాంకితముగా _ బౌఢక్రియంజేప్పి త

న్మాధుర్యంబున గృష్టరాయవిభు గ - ర్హాపేళు మెప్పించి నా నాధాతృ(ప్రతిమాన సత్కవులలో _ నన్‌) భూషణ్యశ్రేణితో “రాధామాధవ * నామమందిన జగ తృఏఇ్యాతచార్మితుడకా. ” ₹చూ. శ్రీ రాధామాధవమను, (ప్ర, అ. ప, 80] విబుధనదయుడు, కళామానసుడగు రాయలకు రసథరిళమైన కవిత్వమే. కొనిః తక్కిన విషయములు స్పుఖ్యములు కావు. కావున, రాయలనాడు చక్కని (ప్రభంధ రచనాళ క్షీ గలిగియుండిన పక్షళ్రున రామరాజభూషణునకు కృష్ణరాయల యాస్టానముకో ద్రివేము; సత్కారము తప్పక జరిగముండును.. ఉత డో విషయమును తన (గంఠ ములలో జెప్పుకొనిముంగున, కాన అలాటి దేదియ జరుగనందయనః రాయలా

ా ఏ (| తా వకర, లి ౨209 కృష్ణ చేవరాయల కుటుంబము __ అధ్యా లి-(వ కాలమున నా కపిః బాలుడుగనో: లేక యౌవనమున నడుగిడుచున్నవాడుగనోయుండిః యెక్కడనో రాయలసీమలో నొక మారునూల[గ్రామములో నుండెనని చెప్పవచ్చును. రాయలకాలమున నకని యాస్టానములో లేకున్నను, వసుచరిత్రములో వెంగ కాంబ నంత గొప్పగా 'వర్మించిన రామరాజభూషణు డామె తలిదండ్రుల నామధేయము అను జెప్పక వదలివేసియండుటనుబట్టి ఆ కవి కా రాయలపట్ల నేదో గొప్ప అసం తృప్తు అసూయ యుండినట్లు తోచుచున్నది. ఇంతేకాక! ఆతనికి తులున చ(క్రవరుల యందరివట్ల గూడ (ప్రబలమైన అనంతృప్పి లేక ద్వేషముండినట్టుకూడ తోచుచున్నది. ఈ విషయములను గురించి? ' రాయల సాహిత్యపోసణము'* అను భాగమున మరి కొంత విస్తారముగ ్రాసెదను. తిరుమలరాయల పట్టాభి షేకకాలమున వెంగళాంబ జీవించియుండెనా? తిరుమలరాయల పట్టాఫిషేకము క్రీ, శ, 1510 వ సంవత్సరమున జరిగియండ వచ్చునని "పెక్కుమంది చరిత్రకారులు నిశ్చయించియున్నారు. ఆ "పట్టాభిషేకము విజయనగరమందుకాక; పెనుగొండలో జరిగినట్లు వసుచర్శిక్రములోని వద్యముల నుండియు అనాటి శాసనములమండియు. దెలియుచున్నది. పట్టాభిషేక సమయమున వెంగళాంబి భర్తతోబాటు సింహాననముపై గూర్చుండియుండెనా: లేదా శి యనుటను రామరాజభూషణుడు చెప్పలేదు, కృష్ణరాయలు, తిరుమల దేవియ చిన్నాదేవియు * దనకు గూర్చు దేవేరులుగా”. నుండగా పట్టాభిషేకము బేపికొనెనని పెద్దనగారు వర్షించి యున్నారు. కాని, భూషణకవి యారీతిగా జెప్పకః తిరుములరాయలు రాజ్యభారమును వహించిన విషయము నిట్లు వర్ణించియున్నాడు. కం. * ఆరామళౌరి పెమ్మట; థీరామరళాఖి వీర _ తిరుములరొయం డారామ పేతుహిమవ జ్మారామారమణు డై జ-గంబు భరించెకా, * గ్‌ న్‌ [చూ, వసుచరిక్రము, వ్ర అ, ప, 64]

వింశ (శ్రీకృష్ణ చేవరాయలు .___ 'మొదటి భాగము

తా॥ ఆ రామరాజునకు సిమ్మట తిరుమలరాయడు రామసేతువు మొదలుకొని పహిమవంతము వటజకు గల భూమెకెల్ల నేలికయై జగమును పరిపాలించెను.

ఇ ట్లాతిరునులరాయలు రాజ్యభారమును బూనెనని చెప్పెను, కాని, ఆతని పట్టాభిషేకమును గురించి చెప్పలేదు. దీనినిబట్టి: ఆ పట్టాభిషేకము జరిగిన కాలమందు వెంగకాంది జీవించియుండి పింహాసనము నలంకరించెనా * లేదా * యనుట నెందులకో ఆ కవి జెప్పలేదు. కాని పై పద్యమునకు విమ్మట ఏడు పద్యములలో తిరుమల రాయలను వర్జించి ఆ తరువాతః మరల నాతని సతీమణిని గురించి * ఆవిభుని దేవి (శ్రీ వేంగళాంది ...” యని మూడు పద్యములలో నామెను వర్ణించెను. ఈ పద్యముల నుండి పట్టాభిషేకము సమయమున నామె జీవించియండనచ్చు ననుట కవకాళము గనదిడుచున్నది? కాని, నిశ్చయముగ కెప్పుటకుగాదు. ఇల్లీ విషయమును సందిగ్ధముగా నుంచియండుటనుబట్టి వట్టాభిషేకమునాటి కామె జీవించియుండలేదని యూహించు టకు బలము దేకూరుచున్నది. ఇంతేకాక, ఆ నమయమున తిరుమలదేవరాయలకు మరియొకభార్య యుండెననియుః ఆమెపేరు చన్నమాంబయనియు పట్టాభిషేక సమయ మున నామెయ్‌ పింహాననమువై గూర్చుండియుం డెననియు గాందరు చరిత్రకారులు (వాసియన్నారు.

ఈ విషయమును గురించి శ్రీ హయవదనరావుగా రిట్లు చెప్పియున్నారు,

పర211'5 ౧0084601: 02 909 శ6208 01 ఏజరెజకాణ మ్య నుణ క 0207266 కముగ్ర [006 [యికలు 600287-021206 క్ర%ం0 రిజ6ం6 వం శరా ఉం 2 ం008యుంకలుగా 2606024 (9 0 చ వజణలూ 1) శ = 9028 6 97606 3279, 626 “26 606 ముం 01 18 6070986100 - 20011 చుక లం అజ, 28064 2 606 50268008 08 ౯2060 బైం07684 0025 ఇష వశే వెంమిలాంళక 819 120కంతి 28 698 రం” మడ862 600962 - 91206. 2600366 - 0£ టం చం 5802 ప 028484 1. 2064. మేజ0ర2 స లుం టక శంముజాను. 06 నెలా క కటక ఏ2 హ[లంంరి గంటి. 60218. 3020600096 భజం మక 01602 43 0% 2698085 &6 ౨18 6020046100. తీ 016 60౫0046100

200128 50 [76 16 - 1206 28 వెంంచకం9డి2, ఇ%టార. 1006008008 శం టం సంలు? 603062 = 18866 వం౦07ర్తే శపయిుణ! 26000964 006 క్రం1402. 602026. 0 కటటకత జడి 0168 18 మంటల 16 680006 వేడ?6 సం 10098116 08 028 9౭609 30 6 $10106 3 &18 న]ర069, 6700 14

కృష్ట చేపరాయల కుటుంబము .__ అధ్యా, వి=(వకర, 05 896 ౬6 66 16 0980828812 పైం671005 $0 9026. మం 6014 16 06 506్ర- కం86664 0126 016 61మం6 ₹626 80008 080 18 ఇక్‌ ప86యింం 102 06 00660 60 ౩౦664 60 ౨౭౦౬10వితేట క?6 36805 ఇగలు పం 86016 0 జుం॥5 - 2861 ఉక ఇ మజకఠంక 0£ 66, 019 0669 0020028002 ౨871 ₹88 &]1176- శం జ96 8200 2 16901 - ₹6]1861025 66769000 6014 ౨౦6 ఏీడ?6 660 పైం3- కంటుండి. ఇహక్‌ంం6 మం ౧0669. కకం పక286 0 వ?జుడముంనం, య 60౪28 = పెంకి 20066 06 ఆజా సంటుడక్ర అజంత ఇ6 606 $60006, కం? 0004898 ఏ శత కయియిు క్ర8ం6 2తి 18 2900646604 0 మంనంజ- జ? టుణంం6పి 119 809, 10 606 క్రజం6 0 7009482 1. (0. 0, పు. 001 8922202 పేట 89. ఉజండ 10 1509 ఉ&. ౨.) జడ సూ 0601609, ఏ 6106 50056 904 606 క్రః॥ంళ9 ఇంతే క్రట68 మిజడిం 05 శఏ6 2081010123 06688101 07 రముణ& ఇం8 50 ణ20్ర 26 006 ఆజ 0?67కీ0ంళ68ి ఇతర ఇజం కళంక కయి. ఓ పంయ[ంక్ర 0 ఇ406%, ఇంగ. 8660066 28 $00%క0 606 (30గెకిం8 వజలంు ఇాజక ఇఒ160 910కు 20010064. 9 ఇంం14 06 2 0101 01598200260609100 01 606 06616 1462 90664 2 6018 666 మ్రటంం 1 ఈ 026 64660 28 00108 శ0%6 606 60702409. కం01 ౨1266 కా1శపింజ8 06 రంం601 10 18 పైెంంసు16 904 ₹6వక్రజేకమనణ 06 రిజంజ్రకికంళ 0£ మ13002667?2 వెజటణ జంరు 06 మం6 10669 01 కసలలుణ14, ₹29 తెండి జక 6 ముం ఇుడి 026 0౦200202 వం? 86 6జక00 90 ప1జం6. ఉక 8009 ఇ292్ట?6 ఓ 15 త వ 6 3645 [0110కి కపటం 0300080103, 16 18 పంక 19 జ ౩06 ₹88 670౯964 00690 */100 పలు 1034. ంయిణ18 ప జ మమిక్ర రమింమి&11, ఇవేం ఇక పైం00801 0 ₹611 ఒడిళజ0066 0 96446 28 606 61006, 690482 1 18 టం581016 60 50166 1 16 ₹28 “61090 ఇం౦0 ౨096”. 28 8౪క్రర్రం866రి 690 వెం?. ౨. 0028, [౧146 మో. 6226 701 6 మ, ౩. 28, 219)

ఈ విషయమును గురించి (ప్రత్యేకమైన పరిశీలన జరుగవలపియున్నది. వెంగళాంబకు నలువురు కుమారులు జన్మించిరి. దీనిని గురించి రామరాజీయ మిట్లు చెప్పుచున్నది,

శ్రా * అఆరామామణియందు దిర్మలనృపా - ధ్యకుండు యేమ న్గనె

స్నీరేజాప్తసమానుల న్పుతుల ని = ర్షిరప్రశాపారి సం

2౨06 (శ్రీకృష్ణ చేవరాయలు .__ మొదటి భాగము హోరో(గ్రప్రతిమాన శౌర్యు రఘునా _ థాఖ్యకమాభర్తనుం ట్రీరంగాధి పురామరాజవిభునికా ఇ థ్రీ వేంకటాధీశ్వురుకా. 99 [చూ. రానురాజీయము, పం $88]

ఆ కుమారులు : (1) రఘునాథరాయలు: (2) శ్రీరంగరాయలు: (8) రామ రాజు, (4) వెంకటరాయలు.

ఈ నలువురిలో రఘునాథరాయలు తాళికోటయుద్ధమందు నృుతినొం దెనట, అందువలన ెండవవాడైన (శ్రీరంగరాయలు తండ్రి యనంతరము పింహాననము నలంకరించెను, ఇట్లు వెంగళాంది పీరాధిపీరులుః ఆరిభయంకరులునగు సుతచతుష్టయ మును బడపసెను,

చిన్నాదేవికి వెంగళాంబ యేశ్రైకపుత్రికయని తెలియచున్నది. ఆమెకు మగ సంతానము. లేదు. ఒకవేళ వెంగళొంబ కావల కుమారుడో, లేక మరియొక కమా ర్తెయో పుట్టి మరణించి యుండవచ్చును. కాని? చిన్నాదేవి కుమూ ర్తై సంతానము శౌమరతంపరగ వృద్ధిజెంది. విజయనగర .సామ్రాజ్య భారమును వహించి క్యొతి గాంచినది.

చిన్నాదేవి దైవభక్తి

రాయల పెద్దభార్యమైన తిరుమలదేవి వలెనే, చిన్నాదేవియ భగవదృ క్తురాలు, ఆమెనలెనే యామెయు రాయలవెంబడి తీర్థయా(క్రలకు రణరంగాలకునేగి, రాయ లెద్న'పెచ్చట దేవాలయముల దర్శించి శ్రైంకర్యముల గావించెనో, యీమెయు నాయ చోట్ల శైంకర్యములగావించిః, రాయల కమీశానందమును సమకూర్చిః తన జన్మమును సార్థకపరచుక్తొనెన్స, ఆమెగావించిన స్వామిసేవలను గురించిన కొన్ని వివరములు మౌత్రమే నేడు మనకు దెలియచున్నది.

తిరుమలపై చిన్నా దేవి స్వామినేవ (తొలిసాత) శాయలవెందిడి యీ రాణు లిరువురును తిరునులకేగి స్వామిని డగ్శించిరని తెలియచున్నది, కృష్ణదేవరాయలు తిరుమల శేడుసార్లు పోయియండిన ట్లా దేవాలయ

కృవ్ణ చేవరాయల కుటుంబము --- అధ్య్యాః వీఎ(వకర (8 207 ములో లభించిన కాననములనుండి తెలియుచున్నది, కాని; చిన్నాదేవి యచటికి మూడు సార్ల మాత్రమే యేగియండెనని కెలియుచున్నది.

రాయలు, కా. శ 14843 ఆంగిరనసంవత్ప్సర ఫాల్గుణ శుద్ద పంచమి (క్రీ ఈ 10-21618, నాడు తొలిసారిగా తిరుమల శేగియుండెను. ఆ సమయమున పై దేవేరు లిరువురు నాతనివెందిడి పోయియుండిరి. తిరుమలదేవి వలెనే చిన్నాదేవియు స్వామిని శ్పీవించి, కొనుక లర్పించెను ఆ సమయమున రాయలు వేయించిన యొక శాసనము చుండి చిన్నాదేవి ైంశర్యములను గురించి క్రింది వివరములు 'దెలియచున్నవి.

1, “శభమస్తు, స్వస్తిశ్రీ విజయాభ్యుదయ శాలివాహనళక నరుషాలణ ౧౪౩౪ టి మీదనడచే ఆంగీర సంవత్స

2. ర పఫాల్గజు శ ౫లు శ్రీమన్‌ మహార౮ాడాధిరాజ రాజిసర మేళ్వర శ్రీ వీరవ్రతాప (శ్ర వీరక్రిష్ట

3. రాయ మహారాయల దేవులు చింన్నాజీ అం హరు తీరు వేంగళనాథ చేవనికి అనవాల నై వేద్యం అవసరా

శ. నకు గింనె ౧ టికి తూకొాలు ౩8౪ పైడిగింనె సమప్పి౯౦ంచ నవధ రించ్చిరి”

అన్మ్యష[ క20806కట్టా! 00 టం రము 67 0 018 న బ1880 ఘు భం ఇంక6 0|| వికట 0 టం ₹62వ. దక్రుణ (డీ[్రైడక ఖ్మ అయంల ఇ. ఈం ఈంకంతంళ. 5118432. కటల. 60% 1టిక్కీ

రమ1జ1జయుణ, 06 రంం60 00 వదయ2కి క మయంక?859,.. 52 సహజంంజ0202. ది ₹022 యం జాజాన 26890066 ఇ త్రం 040 ఇంకక తి (టక 0 "లొయ? 60810 జ002కేం?8. (క 764682) కంల. ంటొండుంక్ర మము 2గ61 బక ఇంకటై”. గగతతం క = కంక ₹ంఓ మ షం. 40. ౨, 180

ఇట్లు (వ్రాసి, తిరుసతి దేవాలయ శాసనసరిశోధకు డధోజ్ఞి ప్తిలో నిట్లు వాసియున్నాడు.

9098 (భీకృవ్న చేవరాయలు ___ మొదటి భాగము *ష్షాటం 2. ం60రంజరూసుక్ర 06 అమం930%, ర00బ1గంళ!. 806 గసరయణేతితళప 40107 ఉ9డ 960109 0063083 0 సా13102కి6ళ228)0, 2180 6890068 02 1002 పౌం0జం (ఏ ఉ ౨. 2 క్రం11 640 10% 0%6710క 115 ఒ ఏ!త్ర0క 60 0100700841202002 (581 7901246692) గగెతం, 118. ౨. 180. రెండవసారి తిరుమలకు రాయలు రెండవసారిగా (క్రీ ఈ, 240.'618) తేదినాడు తిరునుల కేగియుండెను, కాని, ఆ సమయమున నతని రాణులెన్వరు నాతనివెంబడి పోలేదని తెలియుచున్నది.

• రసం 560004 1816 ఇ₹ఏంర6్‌ 918 606909 *%18 +ఏం6త

రాయలు మూడనసారి తిరుమలకేగియుండినపుడు రాణు లిరువురు పోయి యుండిరని తెలియుచున్నది. ఇది) క్రీ. శ, 047.1014 నాడు జరిగినది. ఇది చిన్నాదేవి 'రెండవయాత్ర, ఆ శాసన మిట్లున్నది,

1. “స్వస్త్రిశ్రే జయాభ్యుదయ శాలివాహనళక వషజంబులు ౧౪౭౬ మీద సడవే భావసంవత్సర ఆషాఢ శు ౧౫ గు (శ్రీమన్మహారాజాధిరాజ రాజసర మేళ్వర శ్రే వీర ప్రతాస (శ్రీ వీరకృష్ణ దేవమహారాయలు (ప్రతాపరు[ద్రగజపతిమీందను దండువిద్చేసి 'ప్రతాపరుద్రగజపతిని కొండ వీటిదనకాను విరుగంబొడచి ఉదయగిరి దుగజామును శైకొవి తిరిగి విజయనగరం రాజధానికి విచ్చేస్తున్నప్పుడు. గ్రీష్ణదేవమహారాయల దేవుళు చిన్నాదేవంమ్మగారు తిరు వేంగళనాథదేవువికి ముత్యాలు ౧౧౧ మధ్య మాణిక్యం ౧ సచ్చలు ౨ వజ్రాలు ౪ సహితంగాను శూంకాలు ౨౨౦ సమపికాంచ్చిన పదకం కంఠమౌ

*. ల ౧ తమ వృభయంగాను దేవునికి దిన ౧కి ఆరగించే అమృతపడి నైవేద్యము పళ్లిలు ౫ అక్కాలపాయశం మండ ౧ అప్పపడి ౧న్ని సోపస్కంరో నహితంగాను ప్రతిదినమున్ను దేవుండు ఆరగించే అట్టుగాను. కట్టిడచేసి తలాతికి మన్నాది పుణ్యకాలమందు. ధారాపూవకాకంగాను సమపికదిన తొండమండలంలోని ముడియూకుగ్రామం ౧ ఈ (గ్రామమందుగల రొథికాన్యాలు సనలమున్ను శ్రీభండారొ నకు కూప్పువేసుకొని దేవకి దినం ౧ కి ఆరగించే అమృతవడి నై వేద్యం పళ్లే * అర్కౌంలసాయసనం మండ ౧ అప్పపడి ౧ ఈపయాకాదను ఆచం ద్రాకజస్టారుగొను నడపంగలవారు విట్టవకావిచక్కాడు ప్రసాదం పళ్లెం ౧న్ను అక్కా౭ిమండె ౧ అప్పాలు ౧క్పన్ను ఇందులోను తిరువణి పిళంగారికి ప్రసా

కృన్ణ చేవరాయల కుటుంబము ___ అధ్యా, 8 - (వకర. త ల్లి ధమ్మ౯ంగాను సత్రాన బాహ్మణభోజన 46 ఇఆ6 అట్టుగాను + యెవ్వరు తప్పినాను తమ తల్లితం,డులాను గోద్రాహ్మణులను వారణాశిలో వధించిన పాపానంటోంగల వారు 46 1014. ౨0, 71. ౨. 166).

౯2091200

కర్‌. వె్‌జ్లూ. కకీలుం. 06 క2ం9ైంలీళా 1! 02 కొ0రంగేజ్తూ. 6000 మంకే ళా?8 609 5645 6082230884, కంపుకి 606 1500 10025 తేజూ (411 ౧008 తజ). 0౯ 106 లేక పంల! 806 06 606 ఉం[3త0జ 0360 ఓ 606 యో వాజి రుల ౪14 6 క వయా 14906, [661 ౮4). 1514 ఈ. ౨.)

రజల వళ2రిజ26నహాం) 2 వట)జంటుణంంకళజ వక ౪124002080 571 ₹హిజ మ319002667802ఐ0ఏ20జ2 00% ఇర 9006410102 28310290 వంఉ0804 ఇరతం2క్రత)8089% 202664. ము. కాకక 969678. కిం026 28 1222 28 మందిరేజ?180, 68200268 €06 10000698 లెశేజాణక్రమాి &ం6. 0 118 9606020 కం పే13 న! ₹70జాజుం8టం, ౩28 * 78 కం గొహుముణ!8న కొయింై16, ఇా0ప9012 064 ర్‌గ 7601256098 కాంట 0పఘంణ)16671-2మముజం (106 606608 08 600 ఉమిరిం£00), 26961864 06 [01)0ళసక్ర య:జుంం68 జడి. క్రజం6ంకే ఇ ?₹0మషక్రం &8 రంంలుమంతి 360ళా ఇకింం ఇతతి 02008 0 7469 2 ఇ జం9ై101008 002 681164 207841 - వయిాణ218 ఫా

1 పజంిబునేత (6లయి-1160) ఇటు కంతి. (ంగికిజంట 966 బా 111 ంజరోక్కు 1 660081. స్త 2 యుం౭[8 జతే క యజయింంర, 2100860162 200 (099);

1 701986 స ంఖయుం వెళత్తైంంి. ఆజరండి ఓ గొంగగఇయషంరేణ[20. 100 16 గ00బజ100 05 శస 2ైరండత221184, గ న జతి 1. ఇ్రపజరే 60. పం 0కొలాండి 60 కొపం?60209ముంకేజసయం ;

గం ఒంం?6. 8818 ౦కొంయేంక్రం 21 09 1260ఖ68. ఇంగ. ౦క్‌యండే ఈక ౦8 6 ఘంయిం 0£ శమం, 260066 మ 90 జడి రండి 1000 96 సయిం16 రకల. 28, 1008 ఇ 29 వేతంంద ఇండి ఫం నిం ముం,

మ్‌ _ 27

౨10 'శ్రీకృష్ణుబేవరాయలు ఎ మొదటి భాగము 6-86 03 09 986 232204061005 ంకొంళం8. కళ్లి 0౯ 906 72986జు, ప్రే ఊయజయముడెణ! ఉరిరే 18 ఇజం 996 రేం +ం 06 కం002 29 167 30229 శ₹ం0ంయ ఇస! [1 041 00 ఫ₹?85జ2ే 00 90201 00 ఉంటళలం4 0 6990జ010112 (0%697-10 - తొకూక్ర6. 05 06 240116 008 ం0జమలంక 0 006 కొంయిం[ం) ఉత 1 షరతు. శ్రీ యముబుడేజ 2కే 8 ఇర్రుఒయి 90211 06 1066కి 0769 శం లా (0110411467120022'9) యంష1లద్తా 8009571866 09. 106 "91. రోోటంరసట!జ 100 09 70096 01 5240022000) జుం”. గకల స. పా 165). ఈ ఆంగ్ల తరుమానుండి తిరుమలలో: చీన్నాదేవి ధర్మసత్రమొకటి యుండె నని తెలియుచున్నది,” రాయణు మరల క్రి. శ. 2-1-151? వనాడు ఐచవసారి తిరుమలకేగియుండెనని తెలియుచున్నది, అనగా సిఎహాద్రి పొటునూరులో జయస౦భము నాటి మరలివచ్చి, వ్‌ | వాని రాజధానిని జేరేను. అచ్చట కొన్నాటీండి మరల పై తేదినాడు తిరుమలకేగెనవి (మన మెవా తెలియచున్మద్ది, ఈ సదమయమందే యాతడు తిరుమలదేవాలయములో దనయొక్కయు? వనరాణువిమమొక్కయు విగ్రహములను స్లాఫించినది. అ సమయమున నాతని రాణు నే! కన్నరున్ను తిరుమలి కేగియుండిరని? తిరుపతి శాసననిచేదిక విశదపర చియున్నది. ఇక; ఆరవ యేడవ యాత్రలలో చిన్నాదేవి రాయలవెంబడి తిరుమలకు జోలేదని తెలియ న్నది, డీనివిగరించు ముందు పుటలలో విశదపరచియన్నాను. కొవునః చిన్నాదేని మూడుతడవనలుదూత్రమే తిర్పముల కేగియండెనని తెలియుచున్నది. తిరుమల దేవాలయము - చిన్నాదేవి వ్నిగహాము తన పౌందర్యముచేత, తన వినయవిపేకాది సద్దుణములచేతః రసజ్ఞతచేతం భగవద్భక్తి కాత్సర్యములచేత రాయల కనవరతము చిన్నాదేవి సంతోషము సమకూర్చు చుండెను. రామ అామెయెడ సదా ప్రనన్నుడై.యుండెను, తిరుమలదేవినివలెనే ఆమెను గాఢముగ (శ్రేఘించెను ; గౌరవించెను. తుదకు తిరుమలలో తనియొక్కయు? తన పెద్దరాణియొక్కయు విగ్రహములతోదాటు ఆమెవిగ్రహమునుగూడ నెలకొల్సెను- ననన

• ఈ సి మెచ్చటనున్నదో, ఆ వివరములను తీరుులదేవాలయ ని క్వొవా వలు ఒక నామఫలకము వేయుటడ్వాకా తెలియ జేయవల సియున్నది

కృష్ణ చేవరాయల కుటుంబము ___ అధ్యా, 2-(పకర,£ "211 వ]

ఈ వి[గహములు, తిరుమల దేవాలయములో మహాద్వారమునకు ప్రక్కన "నున్నవి. అవి, క్రీ. ఈ. 151? వ సంవత్సరము జనవరినెల 2 వ తేదినాడో? లేక దాని కొకటి రెండు దినములకుముందో ప్రతిష్టింపబడినవని తెలియుచున్నది.

రాయ లా విగ్రహములను తన నేతృత్వముక్రిందు తమ నిజరూపముల కనుగుణముగ నుండునట్లు నిర్మింపబేపి తన పర్య వేక్షణ[క్రింద, (ప్రతిష్టింవజ్లే సెనటి.

చ్దు

“గటం 30200638 సక 476 0060 మండి ఫి ఏం కోయిం!2 శంలుల[6 60 02 61016 $%6 జెండ ౮జరిగజన్తు సు అం కసికి సముం601806 పై56906 2ఒర64 ఇంరలు 8 612664 302060+72109, 2860 ఇఒ 809, 1067 మ5క్‌ కం 666084 60 క6 2 క806 2నిడి క్రంతం06. 2022636202 6002 0! శం 10266 పం21 వెం5008క్రం6ం 700 ఏం మండ 10 606 66066.” ౧44 9 వి. ౨. మరింక 2, 166 వె గ 9. 'కెదురుగ;, తమ విగ్రహములు నెలకొల్పబడుటను చూచి? యెంతో ఆనందించిరట ఆ స్వామికి భక్తి శాత్సర్యములతో ెక్కుసేవలు గావించిరట. ఆ సమయము చిన్నాదేవి జీవితములో మిక్కిలి యుత్కృ్బృష్ణ మైనడినము ; ఆమెజీవిత వైభవ మానాడు పరాకాస్ట్రనందుక్తాన్నది. తాను జీవించియున్నప్పుడు పలుమారు; తిరుమలశేగి అంజలీ బద్ధహ స్తములతో, భక్షిభావముతో స్వామిని , దర్శించినళ్లు, తన భౌతికకాయము తొలగినపిదపగూడ, వృిగహరూపమున స్వామికి నమన్కంరించుచుండునట్టి అదృష్టము చనకు గలిగినందుల కామె యెంతో సంతోషించినది. ఆమె జీవితము సార్ధక మైనది.

తిరుమల దేవాలయములో పై వి[గ్రహాములు ప్రతిస్టింపజేసినపుడు రాయల శాణు లిరువురు నచటనుండిరా * లేదా శి యనుబనుగురించి. తిరుపతిదేవాలయ' శాసన నివేదిక యిట్లు చెప్పుచున్నది.

“గ్తాంం8కైి ఈ 19 206 అప్బుషంతినా 88096 స టం ₹ం002648 శరిడ6 ముం జతంాటుంైాణ మడి. 606. రయి 05 మ5. ౧06905 తళకుత్ర 013 ఫెెక్రైలంుతిర్రం కంటూ ఏ0 వింయటు 042 10 006 మేం గజం 0£ 1687 36! ఇం కజ76 2608500 శం ఘ[62 06 వైం989ష66 20 కొఫరంతటున ఒరి

లషేలి శ్రీకృష్ణ చేవరాయలు ఎఎ మొదటి భాగము మపీజమంకమ[ంక గ్‌యి. 906 మం0ట0ం 19 కషం “ ాజ?8602%8మ 08 606 మముక్ర 06 610 9040069 21008 ఇహ 6026 0 06 ]09క &6 9016 కందు 31206...” గగతిల క 0. త. గంబంల ₹. 168). విగ్రహములు నెలకొల్పబడినప్పడు ఆ రాణు లిరుపురు నచ్చట నుండిరని మై పంక్తులనుండి విశదమగుచున్నది. ఇందుకు సందేహముండనక్కర లేదు. ఆ దినము రాయలయొక్క_యు; నతని రాణులయొక్కయు. జీవితములలో నత్యంత ముఖ్యమైన మరియు. వవిత్రమైనదినము. అనాడు తిరుమలదేవాలయములో (బ్రహ్మాండముగొ రాయలు త ట రాయల / నరాణులతో గొన్నిమకసందింధమైన కార్యములు (1918065 12661069) ల; ఇ దీకతుడు హ్‌ తప్పక పోయియుందురు.. రాయల పురోహితుడు రంగనాథ తమ విగ యియుండును. ఇంకను నెందరో పోయియుందురు. స్వామియెదుట హము యందు క్‌ నెలకొల్పదిడినందుల కా రాణు లిరువురు నెంతో నంశోషించి = ఆలా న. యుందురు, తమష్ప అదృష్టమును దమకు గలిగించినందులకు వారాస్వామిని సేవించి హృదయేళ్వరువికి (మొక్కియుందురు. తిరుమలలో గురించి, చరి తకారు రన్‌ రాణుల విగ్రహములను వేయించినందులకుగల కారణమును (౯కొడ్‌ లిట్లు దలంచియున్నారు. తీ! 5 ; ల 3665 కటక్‌ 6 15 6218 *ం ౨276 6200000642 006 12002015, 3318 జం బ్‌ 3 ఇంథ ౫686009 80 06. లంద క066 కణమా. 72104016 &9డే 18 60 గ యి కరిగి, ౬6 230 1864 రం006' 3885468 0 91009610 డరిడే 566 సీంటీం3! జాందూోగం “66008 ౦822కి! జంత. కొసయి2126ం71 6496 శమం 600821 యం ఆంగ 0£ 16 01106, 80 6 కళ్ల మం 518015 . గజ రెంంై్స్‌/ కేం లు 0 5026 తట్టు 90 ఇకంయి. మం13%02 - 06 అల గగడెం వళ. 6226 ౪01 2 2 మ 2 1880. అ రాణుల నీర న దన వి[గహముతో ౦తరమైన భక్తిని సూచించుట కా రాయలు వారి విగ్రహములను (గ్రహముత్‌ బాటు నెలకొల్పెనని త్రలియచున్నది,

కృష్ణ బేవరాయల కుటుంబము ___ అధ్యా, క-వకర,8 ౨18

చిన్నాదేవి తిరుమల కెన్నిసార్లు పోయియుండిను ?

చిన్నాదేవి తిరుమలకేగి స్వామి.క్రైంకర్యముల గావించిన సంఖ్యను గురించి కొంత సందేహమున కొన్సదమున్నది తిరుపతిదేవాలయ శానననివేసికక ర్త యీ విషయమునుగురించి యిట్లు (వ్రావియున్నాడు.

అ గ్భ్యారి తేండం106 0070 0661561008 00 ఇస[ంతీ జం 235 గిల ఇసలేత ఇం మం6ఓ ₹100 కొసయుటేణ రెప జ రుగ్ర 1500408325 ఆియలి 206 98౯6000 ౪716109 0 మొటటుణ!8 09 టం 166% 066006 186 10 697 0౯ 1929 264 020 1700 హౌం. 1521. మం శంయ!ఈ మర50 శ0676/0206 476 62160 గ1106 9006 6106 06576602 తిర 1617 ఇగరే 06160065 1618 4&. ౦6...” 146. 2. ౨. త పంగ 7. 188).

అనగా చిన్నాదేవి €.వః మరియు 7వ సారి మాత్రము తిరుమలకు బోలేదవి వై పంక్తులనుండి తెలియుచున్నది. దీనినిబట్టి ఆమె ఐదుమాడ్డు పోయియుందెనని చేలుచున్నది. కాని, ఈ విషయము సందేహాన్పదముగ నున్నది. పై నివేదికలో రాయల తిరునులయాత్రలను గురింవి చెప్పియుండు వివరములనుండి ఆమె మూడు సార్లు మాత్రమే పోయియుండెనని తెలియుచున్నది, ఆ యా శతేదు లిట్లున్నవి. ఆమె తొలియాతక్రలో అనగా (క్రీ. శ. 10.241518 లోను, రెండవసారి క్రీ, శ. 6.721514 వ నాడునుః మూడవసారి, క్రీ. శ 2-1-1017 వ నాడును పోయియుండినని; నివేదిక నుండియు, తిరుపతి శాసనసంపుటిము (మూడవ) మండియు దెలియచున్నది. ఆమె ఛశాయల రెండవ మూడవ ఆరవు మరియు నేడవసారి యాత్రలలో వెళ్లలేదని చెలియుచున్నది.

ఆమె ఆరవ, మరియు నేడవ యాత్రలలో బోకుండుటకు, ఆమె క్రీ ళ 1517 = 1518 నంవత్సరముల మధ్య చవిపోయెననుటనుః కారణముగా నివేదికాకర్తలు చెప్పియున్నారు. కొని, యిది యెంతమాత్రమును సరికాదు. కృష్ణరాయల మరణా నంతర నూ రాణు లిరుపురును జీవించియండిరని? తిరుమలదేవిని గురించి (వ్రాసిన పుటలలో ఆధారపూర్వకి ముగ విశదపరచియున్నాను. కాను తిరుమలకు పై రెండు తడవ లామె పోకుండుటకు మరేరైన కారణము లుండవచ్చును. ఈ విషయమును చురించి పరిశోధన లింకను జరుగవలసియున్నదిః

లోకీ 'శ్రీళృళ్ణ చేవరాయలు ___ మొదటి భాగము రాజమహేం(ద్రవరములో చిన్నాదేవి స్వామిసేవ కృష్ణరాయలు గజవతివిజయించిః పొట్టునూరివడ్ద జయ స్తంభముగు నాటించిన పిదపు మరిల విజయనగరమునకు విచ్చేయుదుః దారిలో రాజమహేంధద్రివరమువద్ద ఆగి: "అచ్చట స్వామిని తాను సేవించి, తన రాణులచేతగూడ సేనలు చేయించి? రాజధానికి వచ్చెనని తెలియుచున్నది. రాం 009 మటు శు ము[9జజూణ ₹14ండ. గహ 0261 226. పటేడే 76906005. 90 08 గౌలయ3246ం2 02 కలిరటా, 06 1060 తజ 08 ౨092 ఖు ఈం టాంయిం ౩5 అకిజలు విటిల్‌ కాయి 14689 (= ఏాటా15!7 &. 0). ఛమియ. స2006068 ఇ ఈం అడి 0 ఏ8 ఇజం ఏర్రణంకి 006 02)226 ముక... 20068. ఏంట - వంటలు. 180864 2 వణకి 0£ 716407 జంత. ప1ంయిుంకి జ 200 1626, 000006 28000068 00 మజ - మికీలురు?ాుల కక. మజకిడిరిబు&8. పంళ10000664 జ 906 ఏజసరిం ౦£ 013 946908 €%:2244662726 అడి. కొటలలుజి రంజు జడి శం. “006 వజతన 60 గెర్పటుటం2కుణ ఎ.” గిల 9 ౨. ౨. కలుయ! 2 160, ఓటి ఇ4ం4 సింహాద్రి పొట్నూరికి విచ్చేసి అకగాడను జయి స్తంభంవేపి మహాదాన ముంను కాయ నవధరించి తిరిగి రాజముహేంద్రవరాసకు విచ్చేసి తమ. దేపుకు చింనాదేసంమ శిరుసులదేనంమగారి చాఠను మహాదానాలు శేయ నవధరించి విజయ సగరానగు విచ్చేసి... ౫ గగ క ౨. ౬ 701. మ మం. 80. 2. 1291. రాజమహేంద్రివరములో _ చిన్నాదేని మహాబానముల_ జేపెనని చెప్పభిడీ యున్నది. కొని ఆ దానముల వివరములు తెలియవు. ఆహోబలములో చిన్నాదేవి స్వామిసేవ కృష్ణదేవరాయలు కళింగ దేశముపై దండయాత్రకు బయలువెడలి, దారిలో ఆఫ అహోబల దేవాలయమును సందర్శించి? స్వామిని "సీవించి, మహావిలువగల కానుక లర్చించెను.. అటులే తము రాణులచేతను స్వామిసేవ చేయించెనని తేలియుచున్నదిః ఆతడు అహోబలమును క్రీ, శ 1515 వ సంవత్సరము డిశంబరు 21 వ శేది చేరెను. “02 9 2కాబుంం ఇమం 00 మెటహిక 60000 9 ఛ1646కి తీషంకి॥&మ. 90 పెంంయినేలా 2. & ౨. 186, [1189 వట ౭4 70). 2 24 8 వ. 187)

= '_(వకర,ం కృన్ణ చేవరాయల కుటుంబము __ అధ్యా ల్సి (కర లి 215 బాలకృష్ణ దేవాలయములో చిన్నాదేవి సేవ (శ్రీకృష్ణదేవరాయలు ఉదయగిరిని జయించి: మరలివచ్చినపుడు అచ్చటనుండిన సుందరమైన * బాలకృష్ణ" వ్యిగహమును రాజధానికి దెచ్చి ఒక చక్కని దేవాలయ మును నిర్మింపజేసి అందావిగ్రహమును 'ప్రతిష్టింపడే సెనట. అ స్వామికి మిక్కిలి అనూల్యముల్లైన రత్నాళరణాదులను సమర్చించుటయేకాకు కొన్నిగ్రామములను సయితము దానమొసగెనట. ఆత డా దేవాలయముటో వేయించిన శానన మిట్లు చెప్పుచున్నది. * స్వస్తిశ్రీ విజయాభ్యుదయ శాలివాహన శకనరుష ౧౪౩౫ నందమేలే నడవ భావశంవత్సరద ఫాల్గున శుద్ధ శుక్రవారం శ్రీమన్మహారాజాధిరాజు రాజసరమేశ్వర 'శ్రీవీర ప్రతాప శ్రీవీరకృష్ణరాయమహారాయరు ఉదయగిరియింద బిజెమాడ్‌సి కొండు బందంథా శ్రీ బాలకృష్ణదేవర ప్రకిస్టెయన్నుమాడిసి =. 93 అనగా: శ్రీ. శ. 1014 వ సంవత్సరమున ఆ విగ్రహము ప్రతిప్పింపదిడెనని తెలియుచున్నది. శ్రీకృష్ణదేవాలయమున రాయలునుః నతని దే పేరులును గావించిన సేవ లిట్లు వివరింపబడియున్నదిం “గ్ర 408 రం1560248103 0% 106 చగంం29ళాజుు! $69016 ౪ €106 10141 2 154 & ౨. 09002 సేం? 2 6428964 18 ుజక్రం 01 18 604 పజజరాం00ంజ 60 00 306 ఘ్రుంఏ ఓ $ంఇాం]106. 22008028 ఇరగ 7886006 72102016 (69613 86% లలి టం మం సటరక 05 క్ర9గ5 ... గం జం ౮460 ౮ మరంండడెంండండ 660. 00 276 మజిరిం 2డె6 80061. భకక 08 ౧౫జమ69క3 296 ఛ12క05 ఈం 08 జడి 00061 శలమం169 28 696 08941.” గ16అ నట్‌, 6226. త 9. 167గె. బాలకృష్ణస్వామికి చిన్నాదేవి రళ్నాభరణనులను సమర్పించుదియేకాకు ఒక (గ్రామమును గూడ నొసగెనని తెలియుచున్నది. తనన యక సన లా

• చిన్నా బేవిచేనిన ౨0క ర్యములను గురించిన వివరములక (10) 5 షమ 701 మ; మరియా & నీ మ 0053-09. 9. 16 లను చూడుడు,

లేగ (శ్రీళ్ళన్ణ బేవరాయలు జా మొదటి భాగము సింహానలములో చిన్నా దేవి స్వామినేవ కృష్ణరాయలు క్రీ. . 1518వ సంవత్సరమున: పింహాచలమున కేగియుండెనని కెలియచున్నది. “రంుంణణ్తూత పా రంయలులూడి8. ఉేగెయంగండ3. రమిుుజేక్రం 68096 ఏ ఓ 0. 183 శాలు 06 ఆటం 01 6434క్రపాః,. కీల 86205 - 2014 01 జలం 2 6 ఉంయంణ 6029. 9018 ఇ 10110766 09 2 33506 = మట. 60005 01 ౮880202 008 0 606 తంతు 606065. 16 ప820%6డి. వ్‌మునంప1బు 0 & ౨. 1516, 06 ర866 012 18 షే?86 760016 ౩ మ6 1206...” 164 5006 5మిఏ0041జుు 06002) వె. 30). తిరుపతి దేవాలయ శాసననిశేదిక యిట్లు చెప్పుచున్నది. న క నాతి "040064 ఏనజడిన - వెంటుటులు. ఇండి కైళ్ళంకముంకి * డకఏరి34 కంట” గయల క. ౨. ౨. మంైం. వ. 16ఓ. సింహా(ది శాసనము “ పభమస్తు. శ్రేమకామహారాజాధిరాజ రాజపర మేళశ్వర మూరురాయరగండ జ ఆరియరాయవిభాడ దొ షెగెకప్పువరాయరగండ యవనరాజ్యస్థాపనాచార్య శ్రీవీర(ప్రతాప కృష్ణదేవరాయలు విజయనగక సింహాసనారూఢుం డె పూర్వదిగ్విజయయా్రకు విచ్చేసి ఎద్దగిరి కొండపీడు కొండపల్లి రాజమహేంద్రవరం మొదలయిన దుర్గాలు సాధించి )౦హోద్రికి విచ్చేసి స్వ ప్తిశ్రీ జయాభ్యుదయ శాలివాహన శకవషకాంబులు ౧౪౩౪ ఎగునంటి ధాతుసంవత్సర వైత్ర బ ౧౨ వదాన సింహోద్రినాధున్ని దర్శించి తమ తల్లి నాగా దేవంమగారికిన్ని తమతండ్రి నరసనాయినింగారికిన్ని పుణ్యంగాను దేవునికీ సమర్చించిన కంఠమాల ౧ ముత్యాలు ౯ం +. తమ దేవుజ చింనాదేవంమంగారి చేతను సమర్పించివపదకం వరహోాణు ౫౦౦ .., ఇంతవట్టు సమప్పిణంచిన ధమణ౯ స వ! గ్‌ శాసనం” గం 8 షే మక ౧01. & 90. 80). ఇది క్రీ ఈ 28-3-1510 నాడు వేయించినది. న్‌ చ్‌ ఈ కాననమున్వండి చిన్నాదేవి; నరసింహాస్వామికి ఒకవదకమును సమళ్చిం నని తెలియచున్నది,

కృష్ణ చేవరాయల కుటుంబము __- అధ్యాః ల ఎ(వకర, లి 2?

అమరావతిలో చిన్నా దేవి నేవ

రాయలు, క్రీ. శ, 15815 వ సంవత్సరమున రాణులతో ధరణికోట అమరేశ్వర మునకుబోయి. అమరేశ్వరుని 'సీవించెనని తెలియుచున్నది, చిన్నాదేవి సయితము స్వామిని సేవించి కొనుక లర్పించెనట. ఇది యిట్లు చెప్పబడియున్నది.

*ద్షు[ 78 మమాంకంజు2కిణ “జాజి విడ కంయి. 828 612002] ఛ820%కత8 09 20 9890600 అంపైండి10%" 00049164 (ఏ6 [0% 01 649980 ..మ0666కేసంక్ట 60 ౨౨జంం68 తరుజ68ళాలలు. 0 +06 పై2కిక6000 65 6ండి తీరుజైంకళ88 08 06 ప22%39 0 006 వాయ మం ంజాయే 0౪అశీంంంండి. డం లంక వెళజ026జంజ 9109010 ఇంకే 603208 818 (06685 ర4తబాంణంల జంత. కొటంణణే3తింళ కం. 0కంం టంజరజ0డ8 పంక ఈఏ) ఇంటి లు 072 కఐంకిం, వ0టుుండి 90 ఉస బాజంటకణ ” గరం, 0 2, 1 01 వ వ 174),

ఈ దాన శాసన మిట్లున్నది * ... (శ్రీవీర్యప్రతాప ్రీకృష్ణరాయ మహారాయలు విజయనగరాననుండి పూవజదిగ్విజయయాత్రకు. విచ్చేవి ... ధరణికోట అమకేశ్వ రానకు విచ్చేసి కృష్ణవేణ్యానదీతీరమందు అమకేశ్వర దేవుని నన్నిధిని తులాపురుష దానమును శాయ సనవధరించి తమ దేవుళ్లు చిన్నారేవమ్మ, తిరుమలదేవమ్మగారిచేత మహాదానాలు శేయ నవధరించి ... *” 146. 1014. వ 19.

ఈ విషయమును కీ. శే. హయవదనరావుగా రిట్లు విశదసరచియున్నారు.

గగ 06 18 08 మం0రజా[గం, 00990క00ండి. 1005612016 28 606 ముం 20018004 = 674 - మా 19866 ఇటు 18 00 (06603 001302 - పెం జతి కటయి2& * అం 0 కజయుంళక 802006. 00 గీయటుం3 = జ 26 పటణయుంం!9 00206 మటు 208 06350ళా0డ. 006 మెయుగగంం8క కకక 08 0120000994 (ఛాతీ క్రమంక్ర 936! &క్రజంింశ్‌ కం[త)ు ఖండ 2262960600 (06 607 0 గయకు ౩ అక మరం 9 ఏ లం ర[0క2ర6ళ

గడం మ. ౮25 0 మ ౨6. చ 0. 107౧. దక్షిణదేశముతో చిన్నా దేవి స్వామి'నేవలు

ఛా

కృషదేవరాయలు; గజపతిని జయించి: ఆతని కుమా ర్లైెను పెండ్లియాడిన పిమ్ముటః తిరుమలచేరి స్వామిని సేవించి తనయొక్కయు తనరాణుణు తిరుమలదేవిః

మనె --23

లి[8 (శ్రీకృ్ణచేవరాయలు __ మొదటి భాగము మరియు చీన్నాదేవుల విగ్రహములను పూర్వద్వారమందు స్వామియెమరుగానిలిపి, పిదస దక్షిణ దేశములో తీర్థయాడత్రలకువెడలి; పెక్కు పుణ్యకేత్రముల దర్శించి? రా మేశ్వరమువరకుబోయి మరల రాజధానికి వచ్చెనని తెలియుచున్నది ఈ తీర్థయాత్ర లలో: తిరుమల దేవియు, చిన్నాదేవియు నుండిరని తెలియుచున్నది. కాని, వారా యా మేతములలో దేవుళ్లకు సమర్పించిన కానుకలు మొదలయిన వివరములు దెలియవు. రాయలుగావించిన య త్రీర్ణయాత్రలను. గురించి రాయవాచకము.. చెప్పుచున్నది. లైయిననుః. పై రాణు లిరువురు నాతనివెంబడి పోయియుండిరను. విషయమును స్పష్టముగా ఇెప్పకున్నను, తిరుమలలో తమ విగ్రహములను వేయించినపిదసం రాజధాని మరలిరాక, దక్షిణ దేశములో తీకయాత్రల శేగె .ని చేప్పియున్నందునం రాతి లిడువురు నాక్రనివెందిడి పోయియుండి5ని చెప్పవచ్చును. గట్టు చిన్నాదేవి దైవభక్తి గలిగి పుణ్యక్షేతములలో గొప్ప ్రైంకర్యముల గౌవించి తన జన్మమును సార్థక మొనరిందుకానెనని తెలియుచున్నది. చిన్నా దేవిపురము గాం రా తన యిరువురు చేవేరులను సమముగా (ప్రేమించెను గూడ శేయంచ పేరిట ఆహారములు వేయించినశ్లే చిన్నాదేవి న్‌ తెలిపిసన్నీ ప్రర్షృల నేప్టరౌటే పేర వేయించిన ఆగ్రహారములను గరి ంచ కౌని? ఆలాట్రి క్ర చిన్నాదెవి పేర వేయించిన (గ్రామములను గురించి తెలియదు. (గొమము గురించి మాత్రము దెలియను. క్యథమ నే చేరారు తామశాసనమేనుండి తేలియుచున్నది. దీనిని కాయలే అంగీరస నంవర్న నీ తెలియుచున్నది. ఆ శాసనము శకసంవక్సరము “టి 4 రాయలు కకర్గిర్షన 'సెష్టంబరునెల 85 తేదికి సరియగును. ఆ పుణ్యది నే నన్నిధిలో సెలవ శివగంగాకేత్రమునందు నెలకొనియిండు గంగాధర సొ క్ష బేలూరు సీమకుజెందిన వేయించెను.. ఆ సమయమున పొయనలదేళము లు “చిన్నా దేవిపుర * మన్స వ గ్రామములను; మరియు * కడంకీ” యను (గ్రామమానే క యాగము కేననవాడ్షష్య కీ దానిని వేదవేదాంగవేఆ, యు, * అతిరాత్రి నో దానము చేసెనట, కష టోని కుమారుడును నగు ్రీనివాసొడ్వ 'వస్తుకము తమకూరుజిత్లాలో నున్నది.

కృష్మ చేవరాయల కుటుంబము ___ అధ్యా. ర్స్‌ వరే, క్రతు

చివ్నాదేవిపేర మఃకొన్ని (గ్రామములుకూడ దానము చేయదిడియుండును. కాని, ఆ వివరము లింకను వెలుగులోనికి రాలేదు. ఈ బేలూరు కాననము ఉమ్మత్తూరు- మరియు శవఫముద్ర యుద్ధములు జరిగిన పిదప వేయబడినది. ఆ సమయమున చిన్నాదేవి ఆతనివెంట నుండెనని వై శాననమునుండి తెలియుచున్నది. ఈ విషయ మిట్లు చెప్పబడియున్నది.

అ గం వంరితజం2ిజ 110 సిం 06 146068 60006 ఇక శం. ఏ2యి1669. ఇర్వెంస0క్ర 2602మఐత్ర క08 ₹1028క్ర కంళజరన& 25 0%మఏ2 లం? మండి జకం 006 0 113 [70001660 ర౦ర్షింగ3 ... కారం క్రిం 728 బజరం 2004019 ఇ|801 606. 00300656 0 రరమజంు,. ₹7168 టం కిక ఇజం. పొలతల 22 బ్రలుంలి 10 006 ౨029214 600000 ఇ0626. 609 ఇక 010664 90 ఏ6 18 95020064 [గతం వ. ౮26, లం. 1. ఫల 2 ప 1980),

చిన్నా దేవిపేర నాగలాపురము గట్టబడెనా ? ఆమెకు నాగలయను పేరుండెనా?

కృష్ణదేవరాయలు కళింగయుద్ధములు ముగిసినష్షిధప నొకటి రెండేండ్లకావల్ర శాజధానిక్తి ముందువైపు ఇనుకొనియుండునట్లుగా మిగుల సుందర మైన యొక నగర మును గట్టించి దానికి “నాగలాపురమ” ను పేరుసెస్టైనని. తెల్షియచున్నది. ఆ సగర మతని యుంప్పడుక త్తెప్తేర గట్టించెనాశి. లేళ కల్లి గౌరవార్థము; అమెపేరిట గట్టించెనా! యను విషద్తుమున భిన్నాఖిప్రాయములున్నవి.

ఆ నగరమును తాను మిక్కిలి (గేమించిన యుంప్పడుక త్తెపేర రాయలు గట్టించెనని మొట్టమొదట (వ్రాసినవారు పేయసు: మరియు న్యూనిజు అను పోర్చుగీసు వారు. వారి వ్రాతలను విశ్వసించి దానిని దన గంథముతో బొందుపరచినాడు శి శే. సూయలు దొరగారు. కావున మొదట నా యిరువురు పోర్చుగీసువారు చెప్పి యుండుట, నిటి వ్రాయుచున్నాను. పేయ సిట్లు వ్రాసియున్నాడు,

క ఖం మక జరం 6455 606 ౨2006 08 13 118 102 1079 0 ఛాసంణు 96 కకక ఓ. (గరం తీ, వొంళషం6లు తెలం, ప 246).

బి20 (శ్రీకృవ చేవరాయలు .___ 'మొదటి భాగము

ఇక; న్య్యూనిజు వాతను గాంచుడు,

॥ అమెంచా చుం మొక ౦గ90టా20, ఇకిలు 16 ఇట సంద0క్ర యెడ కంక ము ఓ క 6 06 ౨130884 0240 29 10ట1కంం ఈర 2 60షవ06222 107 కండి 16 188 నుళంగ ఇకోంం00 204 *00. ఇ 621104 క ఖ్‌ కంక 26 జ 64 10 ౧00042 01 606 కయిణకి,

యగ. 6 0026 లు 206 6268 109 ౩808 వ[2క్ర2143క (కిం 014. 9. ఈ, 36). ఉదవ్‌ భార్యకొరకీ పురమును కృష్ణరాయలు గట్టించెనని మాత్రమే చిన్నాటేవియని చిన్నా * ఆ భార్యసే రాతడు చెప్పలేదు. కాని; న్యూనిజు ఆమెపేరు మను పేర పెబనవి చ నగరమునకు నామేయందలి వలపుకొరకు నాగలాప్పర ముగ గటన మూ ఫా కాని చిన్నాదేవియందు గల వలపుకారణ చెప్పలేదు మయ 2 మున కామె. పేరుపెట్టక, మరొ3పే రేలబెప్టైనో ఆతడు ఈతని ్రాతనుబట్టి, బి “నాగల?* యను సే రుండెనని కూడ చెవ్పలేను వలసినదే కొసి, మందుల ఆ రగనేవి యను 'పేరుండెనని మన మూహింప అచ్యుతరాయల కాలమున వర లేదు. న్యూనిజు, కృష్ణ్ణాయలకొలమున కాక లేక పదహాశేండయి య క్ష సనవాడు. అప్పటి కాపురము నిర్మింపబడి? పదిహేను? నకు చెలి యదు. తెలినష క్ల అప్పటికి కృష్ణరాయల తల్లి పేరు జనసామాన్యము గాఢముగ శ్రేమంచెన నదంతయు వేళ్యయిగు చిన్నాదేవిపేరే రాయ లామెను గట్టించి యం దామె ను ౩ నామెకు గన అంతపురములో నొక చక్కని మేడను నామె గౌరవారము గ ౦చియుండెనని వినియున్నందున, యీ నూతస నగరముకూడ నని యాపాట సి యుండుననియు, “నాగల' యనునది ఆమె పేర్తైయుండు యాతడు, “బగ శ్‌నిజు (వ్రాసియంచెనని తలంచవలసియున్నది.* అందువల్ల నే లే 18 వజంం 28214041” అని చెప్పియున్నాడు.

చ తత నలల డా హరా ఉవంచిడు ఎం దివపుడు తికమలబేవియ్యు మరియు చిన్నా దేవియా యాతడు వారి త ఈూరనికి 'చెలిసియున్నట్లు శానముం ఆంధువల్ల లే? అగియరామరాయలవక నరించి యేమియు. జెప్పలేదు, నా రిరువురో నుండిరి, (బవ్మండ వైన ల నందును అచ్యుత రాయలవ విరోధులుగ జెలీయశేదని చెప్ప వరిసియన్న న “ ఆంత!పురములను గురించ్వి ఆతని కేమియా

కృష్ణ చేవరాయల కుటుంబము __ అధ్యా, 2-(వకర, 8 “221

ఇక. నుూయలు వొర యిట్లు వ్రాసియిన్నాడు,

“సం 10 1520, కొంముణతం?ణ 0016 9016 04%10క శం 01 తం!2.0ూ 60 అసం 2టట800. 088 286 0092 ఓడల వక ౯28 6009 - శంతి 10 పెంంంటూ 018 218 10040168 క1%, ఓ06. (029600 60006920 మేక! ౨) 2064 06 మక్ర 286 10 1 ళం. 89140006” 406 అం ఖా 1690),

తాను (పేమించిన యుంపుడుక త్మ గౌరవార్థ మారాయ లానగకమును గట్టించె నని పోర్చుగీసువారి వ్రాతలను విళ్వపించి సూయలుదొర (వాసియున్నాడు. ఇం౦తేగాకి” యూతడు రాయలు: ముందు తాను (ప్రేమించియుండిన వేళ్ళ గౌరవముకారకు నాగలా పురమును గట్టించెనని చెప్పియుండుటనుబట్టి, చిన్నాదేవికి *నాగలదేవి” యను 'షేకుండెనని (గ్రహాంపవలసియున్నది.. కాని; యీతడు పోర్చుగీనువారి వ్రాతలను సరిగా పరిశీలింపలేదని చెప్పవలసియున్నది.

అయినను; యిటీవల జరిగిన శాసన పరిశోధనలనుండి నాగలాపురనము, వేళ్య యందలి గౌరవమునకు గాక తన తల్లి నాగమాంబ గౌరవార్థము కృష్ణరాయలు గట్టించెనని కెలియచున్నది. కృష్ణదేవరాయలను గురించి వ్రాసిన నుప్రపిద్ధ పండితు అంద రీ యభిప్రాయమునే చెప్పియున్నారు.

ఈ విషయమును గురించి కీ, శే. (శ్రీ హయవదనరావుగా రిట్లు [వ్రైసియున్నారు

ల ండుషము 006 2006 0600964 కంళాల ఏం 0060 18606868. ఇ యం. మంంపైం్‌ .. ష2012'3 360% 0 006 కీంళాగ. సంక 18ం6గే ఇ[092. 118 “0022809222” అలతి. గర. తిళు జంత మలక 80106 = 66 6046 ' గ పంటు 606 ౧2006 01 98 ఇళ [02 1076 0€ ఇ[ంగ! 06 మతిం న గ్రరు 946% ౯౫ 2 0 ఇ00్‌ ౧0008 34022004, డర 7600స్స. 611 1040002068 80018 276 కఈ76% క50లయి 616 యుగాలు! 1216 100440 శ శి భం “ోంంయ28240” కక ఓ ఇట. 60602111 పంల? 28 వంక! జు. కం ౧000400469 జం జర ఓ ఛాజం కంయడింగ పి మసుణ మెం పెటి 26 2 మితం] 60 118 మం60ం పక ళం గ0ం 00001108 00 908 “6001002008 2 కుం ఇం 728

0100880671 జర 20 వ2క్రణ!ఇ6ిం?1 36యి5 00 0476 సంలు 2 పం

వ99 (శ్రీకృష్ణ చేవరాయలు _-- మొదటి భాగము 1076026100, కాసీ?60 306 కళా0ం [07ఈకం చడ?611605 580610 పం?6 8311616581 అంం?ండే ఫి ఇండ ₹6007డె6డి” (11646 మా. 626 "701 11. ౨6 1 ₹0,. 1865, 76).

పోర్చుగీను ప్రయాణికుల (వాతలు నరిగావనియు; కృష్ణరాయ లా నగరమును దన తల్లి నాగమాంబ గౌరవార్థము గట్టించెననియు వీరు విశదపరచియున్నారు.

ఈ విషయనును గురించి కీ. శే. శ్రీ కే ఏ. నీలకంరళాస్తగా రిట్లు (వ్రాసియున్నారు,

“రిం ౨094 మెటా 88 2 (2685 411062 ఒం 20ర001 22001 60 606 వండడం జుడి ఇమంం]10108 08 +06 6401081 ... 6 ఇరేం64 2 పండ! 320025 60 $06 0101041 00 606 9506801610 58166 4064 681164] 5 కజ!జం08 12 పింం0ళక 0 3 "00036. వంికడ186ేల! ఎ.” 1606 ఊఉ 13003 0£ 50200 డడ ప 279).

రాయలు నాగలాపురమును దన తల్లి గౌరవార్థము గట్టించెననిః తీ శాత్తిగారు కూడ చెప్పియున్నారు. ఆధునిక చరిత్రకారులు మరికొంద రిశ్లు చెప్పియున్నారు. కావున పోర్చుగీసు ప్రయాణీకుల అభిప్రాయములు సరికావని గట్టిగ జెప్పవచ్చును.

కౌని, వై పోర్చ్పుగీసువారిలో పేయను కీ శ. 1500. 82 వరకు విజయనగర మందుందెను, ఆత డా నూతనపురమును స్వయముగా జూచియుండెను. మిక్కిలిగా (బేమించిన యొక భార్య'పేరిబ ఆ నగరమును రాయలు గట్టించెనని ఆతడు (వ్రాసి యున్నాడు. కాని ఆ నూతనపురముసేరేదో యతడు చెప్పలేదు. దీనికి గారణమేదో 'కెలీయదు. '

కౌవి ఆతర్వాత క్రీశ 1580 = 88 ప్రాంతమున ఆచ్యుతదేవరాయల కాలమున వీజయనగర్రన్సన్ల * శేతెంచియుండిన న్య్యూనవిజు ఆ పురము రాయలు తన

ణః

భార్యలలో నొకామెషేర్పునగాక్తు ఆతడు. (ప్రేమించిన వేళ్యపేర గట్టించెననియుః నామెపేరు * చిన్నాదేవిడి' య్యానియు (వాపియున్నాడు. ఇట్లీ యిరువురు విదేశీయుల (వ్రాతలు పరస్పరము విరుద్ధములుగ నున్నవి. ఇటీవల నీ యిరువురి [వాతలను పరిశీలించి * ఎ ఫర్‌గాటికా ఎంపయరు ' అను (గ్రంథమును (వ్రాపిన కీ. శే సూయలు

ఈ లల: బవ

కృష్ట 'చేవరాయల కుటుంబము ___ అధ్యా, 8-(వకర, 8 298 దొరగారు “116 ఇ29 60096266098 ఘ 090042 01 పే 19000166 ఇ₹16 06 04206000 60206540 మోడక్రణ128ే6౯! ...* అవి నిళ ఎయించియున్నారు. వీరి అఖిప్రా యము న్యూనిజు ఆభ్మిప్రాయమునకు భిన్నముగ నున్నది. ఇట్లు? వరన్పరము విరుద్ధ ముళుగనుండు వీరి యెల్ల వ్రాతల నింకను లోతుగ బిరిశీలించవలసియున్నది కావున కృష్ణరాయ లీ నగరమును నిర్మించిన విషయమును గురించి వాయునపు డా సంపుట మున పీ విషయమును గురించి మరింత విపలముగా జర్చించి వాయగలను,

చిన్నాదేవి జీవితము - ఒక సమీక్ష

కృష్ణదేవరాయలు పెండ్లాడిన పంథడెండుగురు. భార్యలలో చీన్నాదేవియ్‌ మొదటిదని చెప్పవచ్చును. ఆపిదపః అసదృశరూపరేఖలకలరి రాయలు వివాహ మాడిన భార్యలు కొందరు, రాజకీయ కారణములను బురన్కరించుకొని పెండ్లి యాౌడినవారు మరికొందరు. ఎందరిని 'పెండియాడిననుు రాయల (ప్రత్యేకమైన అభిమానమును, గౌరవమును చూర గొనగల్లిన అదృష్టవంతురాలు చిన్నాదేవి,

రాయలకు విజయనగర సా్నామాజ్యాధికొారము లభించుటకుముందుు ఆకనికి సాామాజ్యాధికార మెప్పుడైన గలుగవచ్చునేమో యని యూపహించుటకు సయితను వీలుకాని నమయమందు ఆతని రమ్యాకృతికి? వై దుష్యమునకిలరి? వలచి ఆ రాయని జేపట్టిన గుణ్యగహణపారీణ,

రరుణాకరుడగు వెంకటపతి అన్ముగహముగల్లి, రాయలకు బట్టాభిషేకము జరుగుచున్న సమయమున, మహామంత్రి తిమ్మరుసు నెదుట, సామంతరాజులు తదు మణికిరీటములతో రాయల పాదములకు నీరాజటనము అెత్తుచుండిన సమయమున, అల్లసానిపెద్దను ముక్కుతిమ్మనాది కవీం్యద్రులు రాయలను గీర్తించుచుు రసమయ కవితలను పరించుచుండిన సమయమందు భూనురో త్తములు 'వేదమంత్రముల జెప్పు చుండిన సమయమున; తిరుమలదేవితోవాటు రత్నసింహాననము నలంకరించియుండిన మహాసుకృత జన్మ. ల తిరుమలదేవికిని రాయలకును మనస్తాపముగలిగిి రాయ లామె మందిరమున 'కేగక్రు కినుకవహించియుండిన నమయమును తనకు మంచి యవకాశముగ నుపయో

వైలిక్తీ (శ్రీకృన్లచేనరాయలు ..- “మొదటి భోగము గించుకొనిః సవతిపై: లేనిపోని కొండెములుజెప్పి: డ్వేషభావమును మరింత పెంచి రాయలను దనకు మరింత వళవర్తునిగా జేసికొనుటకు (బ్రయత్నింసకు తోడి దేవేర్తి గల్గిన దుఃఖపరిస్థితికి గుంది, సానుభూకిజూపి: అ కలహమును నాగరిక పద్దతిలో వరోక్షమార్గముగ పరిష్కరించు వ్రయత్నమునకు ముక్కుతిమ్మన కవీంద్రుని యే పించి? పొరిజాతాపహరణ (ప్రబింధములో: 4 ప్రిరుమలదేవీవల్లభ ”* ౫ త్రిరుమలదేవీ హృదయేళ *” యని తిరుమలదేవివి బొగడిన ఆ కవీంద్రనిచేతనే. “ చిన్నమదేవీ జీవికనాయక ” యని తన్ను పొగడించుకొనిః యెనలేని ఆనందమును బొంది: రాయల మెప్పును గడించి అంధ్రసాహిత్యమున తనకొక శాశ్వతమైన స్థానమును: గౌరవ మును గడించుకొన్న చతుర ; ఇంగిళజ్ఞురాలు.

తిరుమల అమరేశ్వరము: సింహాచలము మొదలగు పుణ్యక్షేక్రములలో భర్తతోబాటు స్వామిసేవ శ్రెంకర్యము లొనరించు. భాగ్యమును? చిరుమలదేవికి ముందు స్వామిని సేవించు భాగ్యమును, పెద్దరాణి నామచెయమునకు ముందు తన నామధేయమును శాననములలో లిఖింపజేపికొను భాగ్యమును బడయచల్లిన సుక్పుతవతి.

ఏడుకొండలమీద, తిరుమలేళుని యెదుట తిరుమలదేవి విగ్రహముతోబాటు? తన విగ్రహమును మహావుత్రి యగు భర. స్తాపింపగ కొశ్వతముగ నా కలియగ వైకుంరమున, అంతళ్చక్షువులతో స్వామి మంగకాకారమును జూచుమదుండు మహా అదృష్టమున గడించగల్లిన పరమసుకృతవంతురాలు.

తిరుమల'దేవి, మరియు చిన్నాదేవుల తలిదం్శడులను గురించి,

ఆధారరహిత ఘైన (వాతలు,

తిరుమలదేవియొక్కృయు?. మరియు. చిన్నాదేవియొక్కయు. దలిదండ్రులను నురించియు:, జన్మస్థానములను గురించియ. వెనుకటిపుటలో ఆధారపూర్వకముగ విళశదవరచియున్నాను. క్రాన్సి కొన్నియేండ్లకుముం దీవిషయములను గురించి (బ్రాస్‌ యుండు కొందరి అభ్సిప్రాయములను పరిశీలింపవలసియున్నది. మొట్టమొదట చిన్నా దేవిని గురించి వ్రాసెదను,

కృష్ణ చేవరాయల కుటుంబము ___ అధ్యా, 8-(వకర, 8 985

కీ శే. గుకజాడ రామమూర్తిగా రీ విషయమునకు సందింధించిన రెండు కథలను 'సేకరించి తమ * కవిజీవితము* లను (గంథములో వ్రాసియున్నారు. అందు మొదటికథలో చిన్నాదేవి గజవతి కునూ శ్రాయనియుః నామెకు నిష్టములేకున్నను త౧|్రి బలవంతముగ బెండ్లిగావించి. ఆమెను విజయనగరమునకు బం'పెననియు, నచ్చట రాణివానములో బునన్పంధానమందిరమున నామె రాయలను జంప్పటి కుద్య మింవగా, తిమ్మరును తన బుద్ధిబలముతో నా సమయమున విచ్చేసి రాయలకు డోడ్పడెననియుః రాయ లామెను కమించి; ఆమెను దుట్టినింటికి టోవ ననజ్ఞయిచ్చె ననియు తన తప్పిదమును (గ్రహించి యామె వళ్చా శ్రావమునొంది? పుట్టినింటికి బో యుక వనములోనుండి భగవంతుని న్మరించుచు; జీవితమును గడువవభెనని నిశ్చ యించుకొనెననియు, నామెపేకు వరదరాజన్మ యనియు (వ్రాసయున్నారు.

(శ్రీ రామమూర్తిగారు మరల సీ విషయమును గురించి (వ్రాయచు, యీ వరద రాజమ్మకు * తుక్కాజి* యను నామాంఠతరమున్నట్లునుః నామె కొన్ని ల్లోకములు రచించెననియు జెప్పియున్నారు. వారే మరల మరియొకచోట నీ తుక్కాదేని రాయల మొదటిభార్యయవియుః నామెకు *చిన్నాదేవి యని నామాంతరము గలదనియు (ప్రాపయున్నారు. [చూ. ఆంధ్రకవిజీవితములు, ప్పటణు 648 567),

(్రీ రామమూర్తిగారే కొక్క యిటీవల రాయల దేచేరులను గురించి నవలలు (వ్రాసిన కొందరుకూడ చిన్నాదేవి గజపతి కుషూ ర్రెయని (వ్రాసియున్నారు. కాని, ఈ విషయములు విశ్వాసార్హ మైనవి కావు. చిన్నాదేవి గజసతి కుమార్తె యను కథలు కొట్ల లేని కథలు, ఊహాజనితములై న విషయాలు, ఈనోట అనోటిడి వ్యాప్తిలోసికి నచ్చియున్నవి, రాయలను అగ్నిసాక్షిగ బెండ్లియాడిన. (గాండెకింు చిన్నాదేవిని గురించి నేడు మనకు విశ్వాసార్హముల్తైన మంచి విషయములు లభించియున్నవి, అందువలన పై కథలు విశ్వసవీయములుగావు,

దీవినిగురించి తిరుమల దేవాలయ శాననని సేదిక యిట్లు చెప్పుచున్నది,

“వ(1008- ఇండి. 22606886 “08 ౮113516691; అమతకేంళ 1; 0600. 60091రఅ6క స 39006 28 6060 డెరగ్రంంం 01 వండండి (28088 ఇం6 సూ 06628. 18 ఇ రేషఠ861 ౬06 పెండ్రగ1ఉం్వ. 69001664 00

కళ టబ

ల్రిళ్చిడ్ర (శ్రీకృష్ణ చేవరాయలు ఎట మొదటి భాగము లలాట... కోత. 3620810102. 15 2808. గెడ మె ల ంపం8 1? 16మ. ఇక; తిరుమలదేవిని గురించి కూడ కవిబీవికకర్త (వ్రాయుచు, గజపతి మశియొక. కుమా శ్తెతో రాయలకు జరిగిన వివాహమునకు సంబంధించిన మరియొక కథను గూడ జేప్పియున్నాడు, ఆ చిన్నదానికి సయితము రాయలను బెండ్లి యాడుటకు నష్టముండలేవనియ, బలవంతముగ. బెండ్లి జరిగినందున పడకటింటిలో నామె సయితము రాయలను జంపుటకు నుద్యు క్తురాలాయెననియు: అప్పుడచ్చట రహస్యముగ దాగియుండిన తిమ్మరుసు వెలుపలికివచ్చి. భీతచి త్తయైయుండిన, ఆమెకు దై ర్యముచెప్పి రాయలామ్‌ను క్షమించునట్లు చేపెననియుః. నొవల నా రాజదంపతులు మైత్రిగల్లి చిరకాలము సకల లో గభాగస్థముల ననుభవించి సంతసముగ నుండిరనియు, నామెపేరు తిరుములదేవియనియు చెప్పియున్నారు. (చూ, కవిజీవిశములు. పు. 5 6-37), ఈ కథ యిట్లుండగ్య కీ, శే, పి ఎస్‌. శ్రీనివాసాచారి యనువారు (్రాసిన కృష్ణదేవరాయల వరిత్రముకో ప్రతాపరుద్ర గజపతి కుమార్తె అన్నపూర్త యరయు; నామెకే తరుమలదేవియము 'పేకుండెననియు (వ్రాపియున్నారు. ఈ అన్నపూర్ణ యను నామెకు రాయలమెొడ యిష్ణ్టముండళలేదనియు, కాసి బలవంతముగ బెండ్డి గావించి నందును పృనన్సంధాన మందిరములో నామె రాయలను జంపుటకు బ్రయత్నించె ననియు; నందులకు రాయలు కుసితుడై చంపటోగ నామె తన్ను చంపవద్దని ఆతనిని వెడెనవియు;. మరియు దన కండ్రి అరజముగా నిచ్చియుండిన రాజ్యమును దన కొనగుమవియు నడుగగా నప్పుడు తిమ్మరుసు హితపుననుసరించి; రాయ లారాజ్యము నామె కొనగెననియు, నిట్లు వ్రాసియున్నారు. “మాం అండి 19 ముక్ర 906 0 [1 36 3కి 16876 161 21006 యొడల. టల 0060802. 00 అ. క200కఅ. 7[20 08602. 25కి. 60 వలో జి (69060 ఛాస166 6 14 06002 ఆంశంగాండి 0 162 ఈ రెంికట్లూ. 0609602 న2క్ర?జన ఇంకి 906 6ం01%47207+ 06 విజయం ౦0 శరత ససిింయ. ఇ౪౩ 09021164 02 2 పటు జక వంక0 టక ఇంకే 1 ఇం 0206 ₹బనైటు 2మంట్రశేంయి.. కొఏ6 ఇరేళం6 05 06 మ[01608: వత[యుడుణంోో ళం తండి 00. *3డమకర్రం ఇ₹౭8 కళ 00 806 00698 మీంరజంరలిట ఇకం ఇంక 08168. 2004200202 రంల. 1016

కృన్ణ-జేవరాయల కుటుంబము _- అధ్యా. = |ప్రకర, 8 227 . మమురంక్రం. కగం002గ67822్చా8 ఇా6రక్‌ పం. 600. ₹సబాజంి2క్రజాజ, శారంం6. ౪6 42196. జంంక002. బ్రాం605క8 ఇకిం ఇజక 621196 ఊం సి 6 మం 37010869 60685... 2) గడం, క15002డ67జ మజాజ 9, 8. గజపతి కుమా_ర్రేయయిన అన్నపూర్ణతో వివాహము జరిగినపిమ్మట కృష్ణరాయ లామెతో రాజధానికి విచ్చేసెననియు, సాతర్వాత నాతడు చెన్నాదేవివి పరిణయమాడె ననియు పై (గ్రంథములో (వ్రాసియున్నారు. ఇట్లు తిరుమలదేవిని గురించియు, చన్నాదేవిని గురించియు; విశ్వసొర్జములు కాని కథలెన్నియో (ప్రచారములోనికి వచ్చినవి. ఈ కథలు కల్పితములై నవి; మరియు సరస్పరము నంబంధములేనివి. తిరుమలదేవి శ్రీరంగపట్టణము నేలుచుండిన వీరయ్య కుమా ర్రెయని వెనుకటి పుటలలో నిరూపించియున్నాను మరియు నామె* వనయస్సున తక్కిన రాణులకం యను చిన్నది యనియు ఆధారపూర్వకముగ విశదపరచియున్నాను. చిన్నా దేవి పెండ్లి తిరుమలదేవి పెండ్రికిముందే జరిగెననియ: నామె ఆఅగ్నిసాకీగ 'బెండ్దియాడినభార్య యనియు విళశదపరచియున్నాను. చిన్నాదేవియు? తిరుమలదేవియు పట్టాఖిషేక సమయమున రాయలతోబాటు సింహాననముసైై నుండిరని (వ్రత్యక్ష సాక్షి మైన అల్లసాని పెద్దన కవీంద్రుడు మనుచరిత్రములో జెప్పియున్నాడు. ఇంతేకాక రాయలు [క్రీ శ. 1618, 1614 వ సంవత్సరములందు తిరుమల 'మొదలగుచోట్లలో వేయించిన శాసనములందుః * క్రిష్టదేవరాయల దేవులు చిన్నా 'దేనమ్మగారు, అని చెప్పబడియున్నది. అనగా నా నసమయమందే వా రిరువురు రాయల భార్యలుగా నుండిరని తెలియ చున్నది. ఇట్లుండగా నాతర్వాత నాలుగ్రైదు సంవత్సరాల కావల పెండ్లియైన గజపతి కూతురుపేరు తిరుమలదేవియనికాని, చిన్నాదేవియనిగాని యుండెననుట పరస్పరము విరుద్ధములై న విషయములు. గజవతి కునూ 'ర్తెపేరు వేరు. (శ్రీరామమూర్తిగారు కవిజీవిశములను (్రాపి యించుమించుగ వందసంవత్స రములైైనవి? వారానమయమున వ్యాప్తిలోనుండిన శథలను 'సేంరించి గంథస్థ మొన రించిరి. వారు సయిత మీ కథలకీతిని పరిశీలించి * ఈ కథల కాధారము తేదని” 'వ్రాసియున్నారు. వారే నందేహమును వెలిబుచ్చియుండగ, నేడు కొందరు రచయితలు

ల౨8 (శ్రీకృన్లచేవరాయలు .__ మొదటి భాగము తిరుదులదేవి, గజవతి కుమా ర్తైయని, చిన్నాదేని గజపతి కూతురని వ్రాసియుండుట యెంతమాత్రము సదుంజసముగ లేదు,

గత నూరుసంవత్సరములలో కృష్ణ దేవరాయలచరిత్రకు సంబంధించిన పెక్కు శాపనములు వెలుగులోనికి వచ్చియున్నవి. శానన పరిశోధకులు: మరియు చరిత్రకారులు రాయలను గురించియు నతని రాణులను గురించియ బేక్కు నూతన విషయములను 'దెలియజేపీయున్నారు. క్రావున, వీరినిగురించి వ్రాయదలగువారు చక్కగ పరిశీలించి వ్రాయుట మంచిదని నునవిచేయుచున్నాను.

నావాానహింటైలనపణంతాయి.

ఆదర్శసార్వ భౌముడు శీ రు షదేవరాయలు ఈల క వుఎుదటిభాగము షదే కృషదెివరాయల కుటుంబము అణ మూడన అధ్యాయము _ (ప్రకరణము | సుభదాదేవి కృష్ణ దేవరాయల మూడవ దేవేరి

కృష్ణదేవరాయల మువ్వురు ముఖ్యపత్నులలో మొదటియామె తిరుమలదేవి యనియు, రెండవరాణి చిన్నమయనియు దెలిపినది. కొవున; మూడన దేవేరి (ప్రకావ రుద్రగజపతి కూశురని చెప్పవచ్చును. పోర్చుగీసు యాత్రికుడగు సేయసు నాత యీ విషయమును స్పష్టవరచుచున్నది. ఆత డిట్లు చెస్పియన్నాడు,

కర్మా మమత పడక కళాం!?6 1ఉళారు! 71765, 08 ఛాసంయి. కలు 226 61069 వటంసుడ! 002688, 006 64 60658 వెంట! ఇహం 23 016 కంకంటి మమక్ర 0! 092 146 త పౌ తెంంం ౨ 240.

రాయలు (ప్రతానర్ముదగజపతి కుమార్తెను పరిణయమాడెనని నిశ్చృయించుటకు సెక్కు ఆధారములు గలవు, అవి (1) సాహిత్యాధారములు, (.) వి దేశీయల(వాతలు, శ్రి తరత రాలుగావచ్చుదుండు గాధలు స్థానికచరీత్రలు, (శ) శాసన ఆధారములు,

లి0 శ్రీకృన్ల చేవ రాయలు ఎ మొదటి భాగము

రాయలు గజపతి [కుమార్తెను పెండ్తియాడెనని చెప్పయుండువారు.

(0 నాదెండ్ల గోపమంత్రి = ఇతడు రాయల ముఖ్య దండనాయకులలో నొకడు, మహామంత్రి తిమ్మరుసు అల్లుడు; మరియు మేనలుడు ; కొండవీడు రాజ్య మునకు రాజ్యప్రతినిధిగ (కం?9యంబోగ్‌ నుండినవాడు. గజపతులతో జరిగిన యుద్ధ ములలో. ప్రముఖముగ దాల్గొన్నవాడు. ఈ 'పెండ్లీ విషయమును బాగుగ దెలిపినవాడు, ఆ వషయమును (గంధస్థ మొసరించియున్నాడు,

“న మఖున2క్ర6 19 2160 0062960068 10. $26 వ20ం002 ౮02% రూండజాణ జరు ంణి 2 ఛం. 07 గజడనైత!&. 6002 - మఖుకల,. 2 ౧6386" 0 దష[షా2 - గుం ఎ. గగ స (22. 01 ప ప ప ౩, 195%.

(ఓ లొల్ల లఅత్మీధరసండికుడు ;.. ఇతడు మొదట (ప్రతాపరుద్రగజపతి ఆస్థానకవిగానుండి రాయ లాగజసతిని జయించినపిదప కటకపురమునువదలి రాయలను ఆశ్రయించి, - ఆతని భువనవిజయ సభాభవనము నలంకరించినవాడు. ఆతడు కాను రచించిన * సౌండర్యలహరీ” వ్యాఖ్యలో సీ వివాహమునుగురించిి చెప్పియున్నాడు కాట (8) బండారు అక్మీనారాయ్లణకవి = ఈతడు రాయల ఆస్టానమున వాగ్గేయ గాదేడుగా, సంస్కృత పండితుడుగానుండి 'పెక్కూ (గంథములను(వాసిః రాయలచే వివ నరు. ఇతడు * సంగిత సూర్యోదయను" అను (గ్రంధములో పై వివాహ నుగురించి * సోయం కృష్ణన రేళ్వరో గజపతిం జిత్వా తదీయాం యౌ?

౦ తన్య సుతా ముదోద్వహత్‌ ....” అని న్పష్టముగా జెప్పి యున్నాడు.

్పచై స్ప యున్నా, ఇటు 0౦ రెండుక్‌ మంసం. సట ముతంషు జం. 2180 502068 ళ్‌ ఇల క. ౦ 6 వలా 08 ₹ంంల. జ వమింతూ, మంబ కలు ఛ66010 078౯ 00 68129261 ఇంగ 68301894 19 తజంక్ర[ిి ళం" న్‌ ప స (౪౦0529). గతల చళ2ిలం. నొంగ1083 0 (€ఏనూ శవిజా:. పోర్చుగీసు దూ ని టు చెప్పి

శ! వరి

క దోడ[?281010% మెషరేం కళంక 040 0 8900314 2222389 016 ర య

"శో కృష్ణ చేవ రాయల కుటుంబము --- అధ్యా, 8= ప్రకరం, 1. 251 ఒ౦08)0588 ఇండి. 8 8686 2089516028 క0. 190286 60 బిపడనెక్ర6 8 %క్రం ఇ168 118 ఉజండ్రంకం ₹108 ₹0100. మ13క్ర 6651302080 728 ఇం 600660% ఇత. ఇషం 606 మక 0౯ గాణ 196౯ 3 ఇ (0 19 2500 16 9906 ఘు. ప18 తిజళక్రంకంనం. జడి. కసక్‌ 006 ౧02198 01 00౯ 160 ఇాంళం ప6065 లి. గరం &ఊ వ వయిరముల మల 820. (శ) కీ. శే. సూయలుదొరగారు := వీరుకూడ యిట్లు చెప్పియున్నారుం అ రొరంంంం. 16 మజుంయంత + మెటంంుణలితునా. ఇండ 34106కే 8512 1౧00698. న6206 ఇట మిజథిం 8005 ఒ603, 284. ముంజ గేం? బుఖాశ16డి 2 తెటుక్రరకలు 08 600 013940 కక్ష గం &. మ వయరైహైం, రు 18కి ఓడి 280 71606 1368031064102 న 906 2546820213 6600018 జ 1202601.] (9) రాయల ముఖ్యమంత్రియు, అగస్త్య కవికృత 1 బాలభారతము ” నకు

• నునోరమ”* యను వ్యాఖ్యను (వ్రాసిన తిమ్మరసు సయితము వ్రతావరుద్రగజపతి కుమౌర్తెను కృష్ణదేవరాయలు వివాహమాడెనవి పై వ్యాఖ్యయందు చెప్పెను (1) కృష్ణదేవరాయలు (వ్రతావరుద్రగజపతి కుమార్తెను పరిణయమాడెనని? ఒరియ చరిత్రకారులగు శ్రీ కృపాసింధుమిశ్రః ఎం, ఎ. గారుః. తమ * ఉత్కల ఇతి హాసనము* అను (గ్రంథమందు వ్రానియున్నారు, ఇళ్లే: రాయవాచకమందును; కృష్ణరాయ విజయమందును; కొండవీటి కైఫి యత్తు సామర్లకోట క్రైఫియత్తు మొదలగు (గ్రంథములందును; ఇంకను అనుక్రుత ముగా వచ్చుచుండు కథలు = గాథలు మొదలగువానియందును యీ విషయము చెన్న బడియున్నది. ఈ విషయము సర్వత్ర అంగీకరించదడియున్నది. రాయల ఆస్థానమందుండిన ప్రముఖ కవీంద్రుడు అల్లసాని పెద్దన తాను (వ్రాసిన తొలివబంధమగు మను చరిత్రములో సీ 'పెండ్లివిషయమును చెప్పకున్ననుఃి న ల న క. ఈ ఈ "పెండ్లినిషయమును "పెద్దన మనుచరి(తలో (పక్యతృమున జెప్పటన్నను, టు! పరోత్తముగా నూచించినాదని కొందరు పండికులు తలంచిరయు న్నారు శ్రీ మల్లం పల్లి ఏీశేశ్వరళర్మగా రిట్లు ట్రాసియు న్నారు, * కవులు తమ కావ్యక థాపాత ముఖి

లిక (శ్రీకృష్ణ చేవరాయలు ___ మొదటి భాగము మరియొకసందర్భమున సరోశ్షముగ జేప్పియున్నాడు. రాయలవారు మరణించినపివవ అకనిపై నుండిన కపితీర్చుకొనుట3ై (ప్రతాపరుద్రగజపతి విజయనగరముపై దండెత్తి నచ్చెనట. అప్పటి కింకను జీవించియుండిన 'పెద్దనకవీంద్రు డీపద్యమును జెప్పెనట. సీ॥ * రాయరాహుకమిండ = రాచయేనుగువచ్చి యారట్లకోట గోరాడునాడు, సం'పెిటనరపాల సార్వభొముడువచ్చి సింహాద్రిజయశిల జేర్చునాడు:' 'సెలగోలు పింగంబువేరి ధిక్కృతిగంచు తలుప్పులగరుల డీకొలుపునాడు: ఘనతనిర్భర గండ'పెండెరమిచ్చి కూతురాయల కొడగూర్చునాడు? గీ; ఒడలెజుంగనొ, చచ్చితా, యార్విలేవా చేరజాలక తలచెడి జీర్ణమైతొ కన్నడం బెట్లు సొచ్చెదు గజపతీం[ద్ర తెలిచి నిలుకుక్కసొచ్చిన _ తెజగుదోవ. *” ఈ పద్యమును జదువుకొని; పిగుపడి గజపతి మరలిపోయెనట, గజపతి కుమా ర్తైను రాయలు పెండ్లి యాడెనని "పెద్దనకవీందద్రుడు సయితము జెప్పియున్నాడు గజపతి కుమార్తెను కృష్ణరాయలు 'పెండ్తియాడెనని నిరూపించు యిన్ని ఆధారములున్నను, డా॥ హ రేకృష్ణమహతబ్‌ గారు (మాశ్వీ!జరిస్సా ముఖ్యమంత్రి)? లా 'ఎకిబించించుట యెట్టు అని వార్వ మో ఠి తృక్కృృతిపతులు నాయా కథానాయనలి యందు సతిపిందించుటంయు. నటిజే,. దీనినిబటటి చూచివచో మనుచరి[లమునందు (బధానముగా రాయల భౌతిక 'ననకమును ఆమ;క్రమాల్యదయం చాకని యాధ్యా త్మిక జీవితమాను క్యం;్య్యముఅగుచున్నది ... స్వతో చీవలె-ీ రా కలవను మువ్వురు శార్యలు, రాయలు గబ్వపత్రిని జయించి యాతని ఫుతిక నన్న భొర్షాదేవిని "పెండ్లి యాడినట్లు, స్వరోచి రాషసమహాపముననున్న గంధర్యునోడించి యాకని ఫి క్త మనోరమను "పెంద్లియా”ెను ,.. 7? [చూ, జయంతి పిక, నవంబరు 1908),

(1 = (న

కృష్ణ-చేవరాయల కుటుంబము __. అధ్యా క -(వకర, 1 ల! తమ * ఒరిస్సా చరిత'* యను (గ్రంథములో నీ వివాహము జరిగి యుండదనియు, దీనికి శాననాధారాలు లేవనియు (వ్రాసియండుట యెంతమా(శ్రము సమంజసముగా లేదు వా రిట్లు చెప్పియున్నారు.

1 క్రింంాతటక్ర 0 అంతరం కక88క0రుడడిం?8 0కోంంతి.. 15 రేజరక్రం8ంం 60 మ8002రె0బు2ాట.. కక్‌ టక ఓ2ం5 18 90% 6000000126 సా 108001ప8510321 07 207 ఉటయింయలిిం.. 67146006... 228 18 003% 70920స్టా ఓ 9603 60 6000692206 606 61610100 08 జ006%1 5100695 910క్ర మిజున6డి. 60. కటుయంసేంక9రుత డం. (గరం. 21800 01 084. 701. ఓ 0. 82.

మంత్రిగార్మివాత వింతగానున్నది. (వతివిషయమునకు శాననాధారమే కావలయు ననుట సరికాదు; మరియు నీ వివాహము విషయమును దెలియజేయు విశ్వాసార్హ్యమైన సాక్ష్యుము లేదనుటయు నరికాదు, మహామంత్రి తిమ్మరుసు చెప్పియుండుట విశ్వా సొార్హ ముకాదా* అల్లసాని పెద్దన చెప్పియుండుట విశ్వాసార్హముకొదా శ కృష్ణరాయల కాలమందే విజయనగరమున 'కేతెంచి? అచ్చట కొంఠకొలముండి కృష్ణరాయలకు సంబంధించిన విషయములను సేకరించి వ్రాసిన పేయసు మొదలగువారి (వ్రాతలు విశ్వాసార్హ ములుకావా ఈ పెండి జరిగినది నిజమని [వ్రాపియుండు ఒరియా చరిత్ర కారులలో నొకరగు కృషాపింధుమిశ్రాగారి వ్రాత అఆశత్యమా*

ఇంతేకాక ప్రతావపరుద్రగజపతి తండ్రియగు. పురుషో త్ర మగజపతి, కంచిపరి పాలకుని కుమార్తెను జెండ్లియాడెననుటకు వ్రకీకార మొనర్చుట క్రై కృష్ణరాయలు గజవతి కుమా ర్తెనని చఇెప్పబడియున్నదని, వై మంత్రిగారు చెప్పియుండుట చాల అన్యాయముగను; స్వార్ధపూరితముగను నున్నది.

కృష్ణదేవరాయలు కటకమువరకు జయించిః గజపతి వశమందుండిన ఆ ప్రాంత ,ముల నన్నిటిని, ఆకనికే మరల యిచ్చివేసెనని చరితములు నిరూపించుచున్నవి. ఇట్లు జరుగుటకు, గజపతి తనకూతురును రాయలికిచ్చి "పెండ్లి గావించుటయే కారణము కాన్సి వేరొండుకాదు. తనకు మహావిరోధిగ నుండిన (ప్రకాపరుద్రగజసతికి తాను “జయించిన (ప్రాంతముల నూరక రాయ లిచ్చివేసెననుట విశ్వాసార్హముకొదు. రాయ అంత తెలివిలేనివాడు కొడు?) అందులకు మహాతందత్రనాయకుడును; ముఖ్యమంధ్రియు

వెలా 30

బ్రిఫ్రిడ్తీ (శ్రీకృష్ణ చేవరాయలు ఎ మొదటి భాగము వైన తిమ్మరుకంగికరించియండడు. గజపతి తనకుమా ర్తెను తనకొసంగవలినను నియమముపైనను: ఉత్త్పనియమమేకాదు, ఆ వివాహము జరిగినపిదపనే రాయలు తాను జయించిన ప్రాంతముల నాతని కిచ్చివేసెను. పై ఆధారములన్నియు నిజములు కావని తలంచుపక్షమునః ఒరియా చరిత్రకు నొక ప్రముఖ ఆధారమని ఒరియా చరిత్రకారు అంగికరించియండు * మాదలాపంజి * యను (వ్రాతగ్రంథములోని విషయములన్నియు సత్యేతరములని చెప్పవలసివచ్చును. కొందరు ఒరియా చరిత్రకారులీ | మాదలాపంజి* యను పురాతన (వ్రాతప్రతి ప్రమాణ (గ్రంథము కొజాలదు. “...14 18 2610060 ₹69 01% 0% ఇశ060016 అని చెప్పియున్నను, ఒరిస్సా ముఖ్యమంత్రిగా రా గ్రంథమును మంచి ఆధార మైన (గ్రంథముగ (గ్రహించి, అందలి విషయములను తమ * ఒరిస్సాచరిత్ర * యను (గ్రంథ ములో నక్కడక్కడ నుపయోగించుకొనియున్నారు.. ఇట్లు తమకొక న్యాయము: ఇతరులకొక న్యాయమని, రెండువిధములుగ మంత్రిగారు (వ్రాసియుండుట యెంత మాత్రము నరికొదు. కావున ప్రతాపరుద్రగజవతి తన కుమా శ్తెను కృష్ణదేసరాయల కొసంగెననుట నిజము. ఇందుల కెట్లిసందేహమున కవకాశములేదు. - ఒరిస్సా మంత్రి గారు. కృష్ణదేవరాయలపట్ల గల 'చ్వేషభావముచేకాటోలు:. అట్లు (్రాసియున్నారు. మరియు వారి పై గ్రంథమందు 'పెక్కుచోబ్ల వారు, కృష్ణరాయల క్రిన్వవలసిన గౌర వము నొనగక, కొంత్ర చులకనగా కూడ ట్రొసియున్నారని సూచిత మగుచున్నది, ఈసెండ్లి యెచ్చటజరిగినది కృష్ణదేవరాయలు, గజపతి కుమా ర్రెను పెండ్లియాడినది నిజమని తెలిసినది. ఇక నా వివాహ మెచ్చటజరిగెననుటను “శెళిపకొనవలవియున్నది. ఈ విషయమున చరిత్రకారులు $ిన్నాధిప్రాయములు గలిగియన్నారు. ఇది పొట్టునూరియందే జరిగి యుండునవి కొందరు చెప్పియున్నారు. మరికొందరిది విజయనగరమందు జరిగియుండు నని తలంచియున్నార్వు. క్రావ్సన సీ చిక్కువిషయమును పరిశీలింపవలసియన్నడి. కృష్ణరాయవిజయము, మరియు రాయవాచకము* ఈపెండి సింహాచలను - బొట్టునూరి వద్దనే జరిగినదని చెప్పుచున్నవి, న్యూవిజు, మరియు మరికొందలును నిది రాజధాని క న నన న క పననన "2 వెబుము 3 ౨. యఖుటుణ, 716 3 ౨. 0. 2 ఈ ₹0 మం. 24 ౨ 10,

కృన్ణ చేవరాయల కుటుంబము --- అధ్యా, $ = వ్రకర, 1 ల8ర్‌ యందే జరిగినదని వ్రాసియున్నారు. మొదట కృష్ణరాయవిజయనుందలి విషయమును గురించి చెప్పెదను. కృష్ణరాయవిజయము కృష్ణరాయవిజయక ర యగు కుమార ధూర్జటికవి పై వివాహము, రాయలు సింహాద్రివి, పొట్టునూరును. జయించి వశపరచుకొని? అచ్చట జయ స్పంభిమును స్థాపించినపిదప అకనికిని, గజపతికిని అఆ నగరమందే (పొట్టునూరు) సంధి కుదిరిన దనియు, గజపతి తన కుమార్తెను రాయలకొనగి కడువై భవముగా 'పెండ్రిగొవించె ననియు వర్టించియున్నాడు. ఆకడీ వివాహవిషయమును చతుర్ధాశ్వానముతో నూట ముప్పదితొమ్మిది పద్యములలో. గడు విపులముగను; మనోహరముగను వర్జించి యున్నాడు. ఇది యిట్లున్నదిం శే।ః అనుచు పొట్నూరి పింహాద్రి కరుగుదెంచిః సకల చతురంగబలములు సకగనపుడు? సరభయంకర వైటివ (ప్రకటలీల, పాశెమిడియించె వేడ్క నప్పార్టి వుండు. శే। అప్పడు శైంలోక్యసామ్రాజ్య మ్చినట్లు సకల చశురంగసేనతో సంతసిలుచు; గృష్టరాయ కీతిం(ద్రుండు కీర్తి వెలయ) సరగనచ్చట నొక జయ స ౦భమునిచెం శ్రే తళ్చురంబు బ్రవేశించి తగినరీతి, నల్ల గజరాజు సగరిచాయలకు దనదు? “'సినజనకుండ దిట్టంబు చేసి చాను? నొక్కచోట వపించెను యుక్తలీల రాయ లీ విధముగ ఆ నగరమందేయుండి? తన పంతము అనగా గజపతివీ జయించి? అతని అధికారముక్రిందనుండిన విజయనగరసామాజ్యభాగముల నన్నింటిని మరల జయించి? కై కొనవలయుననుసంతము నెర'వేరనదనియు, గావున నా గజపశితో నంధిచేసకొనవచ్చుననియు దలచి; ఆ సమాచార మాకని కిటు దెలియకేసెనటి.

ల36 (శ్రీకృన్ణ దేవ శాయలు .. మొదటి భాగము కా॥ ఆరీతికా జయలక్ష్మీ గైకొని మహాహ్ల్హాదంబుతో నవ్విభుం డారూఢ్‌కా దనపద్దుచెల్లై నిట; రాజ్యం బా గజాధీశ్వరుం డే, రంజిల్లుచు నేలుగాకయని యెంతే వేడ్క దన్మంత్రి వే -నారాజుం బిలిపించి నంచితకృపావ్యాపార పారీణుడై. అందువలన నా కళింగాధిపతి ధ్రైర్యముగా రాయలకడకు వచ్చి సంధికి సమ్మతించి; రాయల మైత్రిని సంపాదించుకొనుటయే కాక; తనకు రాజ్యమును మరల విచ్చెదనని చెప్పినందులకు మిక్కిలి సంతోషించి? రాయలను; * అజపహృతరాజ్య శ్రీ వెలయించినయకండె శ్రీవిభుడెందుకా? ” అని ప్రస్తుతించి. ఆ నరిపతితోః ఉ॥ * నీబుణమెందు దీర్చుకొననేరు మదీయకుమారి జారుళ్ళం గారమణికా గుణోన్మజిని గై కొనుమిచ్చితినీకు: గీరతు వ్యార సమానరూపు హిమ క్రైరవబంధుయళ।కలాపం అ క్మీరమణా ! ప్రకాపనరసింహాకుమార ! కుమారవి(క్రమా ! ” అనిచెప్పి, పిదప దత్సరిణయకార్యములు జరుగుట కా నగరమందే తగు వేర్పాట్లు చేయదొడంగెను.. వెంటనే తిమ్మరుసు రాచనగరికేగి సొందర్యరాశయైన యౌ గజపతి కుమా ర్తెనుజూచిి అమె రాయల కన్నివిధముల దగినదని నిశ్చయించిః రాయలను సమ్మతింపదేసెనట, అంతట నా గజరాజు దిగంతసమాగత బాంధవులు సంతస మందుచుండగా, కీ ర్తిజితచంద్రుడగు కృష్ణరాయ భూకాంతునకు నొక సుమహూర్తమున గొమౌరె నొసంగెనట, రాయలా శృంగార వతిగళంబున మంగళ సూత్రము గస్లైనట, కం శృంగారవతిగళంబున, మంగళసూత్రంబుగ'ట్టై మహసీయకళల్‌, రంగలర గృష్టరాయలు; సంగతి దనరన్నితాంత సంతోషమునళా, ఇ ట్లా వివాహ మెంతో వైభవముగా జరీగినదీ. కవితా క్షీ? భావా వే?ముః కల్ప నాదాతుర్యము గల్గియుండిన కుమారధూర్డటి సై చతుర్థాశ్వాసము నొక చిన్ము

కృష్ణ చేవరాయల కుటుంబము _- అధ్యా, ల్సి కర, 1 98 రనమయ [ప్రబంధముగా రచించెను. ఇట్లు గజపతికుమా ర్తెతోడి. పెండ్లి పొట్టునూరు పురమందుః అచ్చటినుండిన కళింగరాజు రాజగృుహమందే జరిగినదని కృష్ణరాయ విజయమునుండి తెలియుచున్నది.

రాయవనాచకకర్త నయిత మిన్తే చెప్పియున్నాడు.. అది యిట్లున్నది * .... కాబట్టి కృష్ణరాయ లవారు యీ వర్తమానముబవిని జయభేరిశాయంగా మొదటి స్టలానకువచ్చి నిలిచి యెవ్వరున్ను నగరుచేరకుండ సుబుద్దిగారిమనుష్యుల కోటవాకీల్లీ నుంన్ను పట్టణములోనుంన్ను మహలులోనుంన్ను జతనంగా మనుష్యుల వుండ్దమని నియమించ్చి పోట్లూరి సింహాగ్రివద్ద జయ స్తంభము శీయించి సుబుద్ధిని పిలువనంప్పి ఆయనతోను మేము (ప్రతాసముకొరకు వచ్చినవార మం త్తెకౌని రాజా పేకకొరకువచ్చిన వారము గాము. గజపతీవారిరాజ్యం గజపతికే నడిపించ్చేము. 'మేమున్ను మా శీమకు సాగిపొయ్యేము అని ఆనతియ్యగా సుబుద్ధి ఆ వివరములకు గజపతివారికి ఆనుపూర్వ కముగా కాకితం(వ్రాస్‌ పంప్పినారు. గనక బుడ్దిశాలియైనటువంట్టి గజపతి ఆ కాకీతం చదువుక చాలానంతోషపరుల్లై తిరుగా పట్నానకువచ్చి షోడళపా(తులనల్ల తప్పిళం లేదని విచారించ్చుక చారులచాత పిలువశంప్పించగా వారలున్నూవచ్చి కని కొలిచిరి. గనక మీవల్ల కపటమున్ను లేదు. ద్రోహచింతనాను లేదు. ఆని పలుకరించ్చి వారలకు బహుమానములుశేశ వారల కూర్చుక రాయలవారిని సందేహించ్చక మాటపలుకులాడే టప్పుడు గజపతివారు రాయలదేవునితో ను సమయోచిళ్రముగా పలుకరించ్చినంద్దులకు .... అని క్లోకం చదివి మరిన్ని ఉచితమైనట్టు మాట సణకులాడంగ్గా రాయలవారు గజపతి వారితోను మీరనిన్ని మేమనింన్నీ భేదము ఉన్నదా అని ఉపచారములుగా మాటలాడి గజపతి వారికి చాలా బహుమాన సన్మానములు శీ; నాలుగు కోకలున్ను యిచ్చినారు.

• గనక గజపతివారు తమ కొమార్తె అయిన జగన్మోహినీ అనే 3న్యకను దారపోయిచ్చే సమయాన =. అని నీతిచదివి ఆవల మరింన్ని అల్లునికింన్ని ఆడువిడ్డె కున్ను యియ్యతగిన మహుమానోచితక్రమభూషణాలనింన్నీ అంపించ్చి మిరిన్ని తమ కొమా ర్తెకు పట్టుపరి మిళపసుపులకని కృష్ణ వేణ్‌కి దక్షిణప్పుదిక్కున నడిచే రాజ్యా లన్ను దుర్గాలున్నుఇచ్చి ఏల 0 (చూ, రొయవాచకము, పృ 108. 18.)

ఇ ట్లీ యిరువురు (గ్రంథక ర్తలు, గజరాజు కునూ ర్తె పెండ్లి, సంహాచలముకడ షొట్టునూరిలోనే జరిగినదని చెప్పియున్నారు.

వ88 శీకృష్ణ చేవరాయలు ___ మొదటి భాగము కాని న్యూవిజః యీ యుద్వాహము విజయనగరమందు జరిగినదని చెప్పి యున్నాడు. ఆక డిట్లు ్రావియున్నాడుం అ యుడు మం ఇంక 100ళాజుడి 2 0ఏరంండే. 16080639 1100 606 సక్రడింయి.. స్‌స0యసిక్ర 90 096 $0 922 016 ౦865, 4కి 18 కం %0 క్వాయి౭యితిజపు ఇం[0% ఇక ఇ ఇయ 1జక్రం అం 0 ౪102100 16 0066 శం? 3115 మండలి ₹30008 [00 606 పషిక్ర 01 021౬ మం 5688 0203 06552863 0 929 క%&6 16 ఇ౩59 ఇంక [0 ము ఘీ 906 షం!16, ౨66 సేత 16702 63606 కండి స 06 అక 6 614 మజంు ఇం &ఏిరే కటి ఇయం 60 06 6000108 +0 ఇ0160 6 క్రజ?6 000 1676006. తీరే 06 ంయముడరకిండి 60 6961276 09 18 ఇ 1286106100 ... తండి జగం 18 ₹48 రం39 16 26901066, 1647108 006 క్రంంజ067 వైజ్‌ 00 60036 1206469 +0 శమం. ఉండి. 0228 20 లెతణంైడ, శిగిలాల 26 బలల. 50026 లపై. మీకే 16 30026 60 621 06 502 01 06 1086 0 02 7౩౦ ₹23 02500 అం మ ఈ8 [0500693, 296 6014 ము 26 19 160016 9416 608 సేం ఇజం 2 700 10096 మఖు ఇం6. 725 780 రేంగకం0048 ₹100 0061 8గా09డ ఒడి. డెడ్రం, [6 ఇం3164 06 [102504 00 866 010 10000. | 6 (0408 మ90 9814 కఉ6 91206 ౨16 మ60688 920200026కే క్‌ు షం ఇాంలేతే తం ఇ986 16 60414, జర 23106 026 6015 ముక్రున్‌ 08 పెర 0% 10 టర రకా. కండి ఇం 09 9016 లజ ముం 009 మ19కీ శర 60 620 మ, ఇడి ఇ0 360% [00 059 6 018 02 కొలు ₹00 జర మం కష9 ళ89 అంపలక్‌ ము 209 జంక్‌ 6020 10 980614 10208 కష మము. కీవిరే ఇషలు 6 309 02 +06 మిక 0 0౮2 927 పయి, [912% ంకొలుకింతి. ఇట భం మక [00 8లురిసుక 2 జు కం వక్ర0క్‌ ₹082 మీమ ఇష0 ఇక పం 616 900 01 2 ఘుడ్ర 040 000% 2 20 61 20016 మము 9 డి 60 6 కమకా “604 10018 క025 క్‌ 300018 8011 ము” లీడరిడిక్‌ స 0యుక 2 మఖం 306 0 66 01004 20921, ఇకకడే ౩జామత్ర 008 మ కంళా బమకం ముడి 18. టం. ఓంంనిక 907 018 802. ₹25 రేకిషరి ఇ006 60 5211720004 (ఇ9%ఘీత్రి) అ 7020 [00223 [6 002182 ₹2080మ 918 ఇషం ఇషం ఎయిజటంతి ఫు 606 పంచం? 05 696 1సగొకే శ06 115 890% 88 రంత; 60 ఇం 16 0186 ఒంకళ67 న ఏసంగ[గ. ఇుడంక్రం 606 మఖలషక్రం 00 13 రేజరల్రై69 ₹సక్‌ 600 కసికి 23ికే

కృష్ణ చేవ రాయల కుటుంబము _ అధ్యా, శివకర, 1. 289 లుక్‌ జోంంవళాజురిం 006 కమత ఇం016. 1696006 9100. 1318 ఛ6 జుడి 12065 (0% ఇంల!6. 126 0వ 19 18089), 00018 0000861 16 26662066, ఓకడే 16 960% ఉజమసీ28986028 60 1592864 60 2720858 % అజం ఇక 018 కజరక06, ఇ ఇం మక 0439322020 ఇ₹28 ఇం! 000606; &కే ఇంక 606 ముకి 0 02 [067 2 ఇల (01 0 మ48తి) గ ఈ గం 2040020607, 2వ 70 మం 600108 0 6 6069 ఇటా పం0ర. తంత 06992080 2686076964 606 110609 0%. 606 06062 31646 01 శ06 కళ6ళ జంత పందళ 600596 002 606 1910161 91646 102 1009616 గం ౮౯90240 ఇత ౧0286 పం206, ఒం 28 4066 ఈ శ449246 0 కం ముగ 01 0ఒ 294 2656005064 90 ఘు 1119 ఛం ఉండ 600 140468 కాండ. 06 ఇలా 28 028 0660 కటం008. 20076 2 [గతం ఊఉ వె మయం6 9. 819 820.)

దీని సారాంశము :- రాయలు. పింహాద్రి పొట్నూరు చేరగానే గజపతి భయవడి పారిపోయెను. అతడు కనతో యుద్దము చేయుటకు రాగలడని రాయలు సుమారు ఆరునెలలపా టచ్చటనే వేచబయుండెనుి కొని ఆతడు రాలేదు, అందువలన రాయలా స్థలమున (సింహాదలమున)ు ఆలయనిర్మాణాది శై ంకర్యములు సలిపి? నూతనముగ నొక దేవాలయమును గట్టించి, ఒక జయ స్తంభమును నెలకొల్పి రాజ ధానికి మరలివచ్చెను. కొన్నాళ్ల గడచినపిదప రాయ లొకనాడు చెజలో నుంచదిడి యుండిన గజవతికుమారుని బిలిసించి? తనయెదుట ఖడ్గకౌళలము జూపుమని కోరెనట అందుల కాతడు సమ్మతించి; ఆ మరునా డట్లు చజేతుననెనట. మరునటినాడు రాయ లొక జుట్టీని పిలిపించి. ఆతనితో గత్తియుద్ధము డ్రేయమని గజపతి కుమారునికి ఆజ్ఞ యిచ్చెనట రాజకుమారునితోగాకః ఒకసామాన్యువితో (ఆధమపురుషవితో) యుద్ధము జేయుట తన కవమానకరమని చెప్ప, ఆ యనమానమును భరింపలేక్క గజపతి కుమారుడు వెంటనే కత్తితో బొడుచుకొని మరణించెనటి ఈ విషయమునుదెలిపి ప్రకాపరుద్రగజపతి చెజయందుండిన తన భార్యను వదలుటకు నూర్గము జెప్పుమని తిమ్మరుసును ్రార్థించెనట. కుమా _ర్రెనిచ్చి పెండ్లి చేపనపక్షమున రాయలు సమ్మతించి అతనితో మైత్రికి నొడంబడుననియు, నతని రాజ్యమును సయితము మరల నిచ్చివేయ గలడనియు జెప్పెనట, అందుల కొ గజపతి సమ్మతించి? తన కుమా_ర్తెను బం'పెనట. రాయ. లామెను పెండ్లాడి అతనితో మైత్రినెజపి. ఆతని రాజ్యభాగములను మరల నతనికే యిచ్చివేసెనట,

ల40 శ్రీకృవ్ణచేవరాయలు .__ మొదటి భాగము

తిట్లు: నూ్య్యూవిజు చెప్పిన వై వ్రాత నంగీకరించి, కీ. శే. కే. వి. లత్మణరావు గారు ఆ విషయమును తమ (గ్రంథములో నిట్లు (బ్రాసియున్నారు, ఈ రాయలు నిజ పురమునకు వచ్చినతరువాత నొకనాాడు చెజసాలలోనున్న గజపతి పృత్రుని ఖడ్గకౌ. శల మును జూడ నాతనిని బిలిపించి వినోదము చూపుమనగా నాత డా యగౌరవమును నోర్యలేక పొడుచుకొని చడ్చెను. తరువాత రాయలకును. గజపతికిని సంధిజరిగి

గజపకి తను హతును రాయలకిచ్చి వివాహముచేసెను. అంత రాయలవారు కృష్ణా

నదికి నుత్తరమున (గ్రొత్తగా సంపాదించిన రాజ్యమంతయు గజపతి కిచ్చివేసెను. ”

[మహమ్మదీయ మహాయుగము. వు. 411

కీ శే చాగంటి శేషయ్యగారు సయిత మీ విదేశేయ యాత్రికుని వ్రాతనే

అంగీకరించి తమ (గ్రంథములో బొందుపరచియున్నారు, [చూ. అంధ్రకవితరంగిణ్‌, సం 1 పు, 108%). ఇళ్లీ మరికొందరును వ్రానియున్నారు.

కృష్ణదేవరాయలు కళింగయుదమును ముగించుకొని రాజధానికి మరలినచ్చిన పిమ్మటనే యీ వివాహము జరిగినీదనియుః గజవతియే యుద్ధపరిహారముగ తన పమార్తిను రాయల కొనగెకనియు నిటీవలి చరిత్రకారులు సయితము (్రానియున్నారు.

అంట్‌. కార్మిక 0219 2. సంజ 20048 86 321086 08 ౨15 50, 126. 020068 0 606 6000స168. 6298179 05 8 ₹108 6226 విక20814%1 వతమికంయరుండి 06 110602 2 28086408 0 టా రంత్రుకలు. 12 రజక. 60 ₹13002667జ02322 2. ₹8ేం. & ౦02282 వీేళి2876 1360న 0! మత 0 వెళ యలు ఇంత మ ఈ కట 9. 10/9).

ఈ పెండ్లి జరిగిన సలమునుగురించి యేర్చడియుండు భిన్నాలిప్రా యములను చర్చించి: కీ. శే శ్రీ పాయవదనరావుగా రిట్లు వ్రావియన్నారు.

“లె కం పెటా? జంపజ9ము. జంత కంుుజూజాణ (పటాల 9 ప ఉీం606మ్ర. 00. 506396 కాయకి, మా130026467202 04 కేక కేరి ₹0119 ఏ9 ఇ ౩81 20 వెంటజణలాల 60 9270 6636 202 కి మ[[80లా 00 ర్య్యుత్తున జంత 6014 ము. భజక్‌ 16 2డ హిళజరేంకే ళ6 60ట2ట్యా మతులు. 10 728000 204 006 శయ. 108 00082021 60కకోకో వండ క 6 కక పంంజుండి 60. 00క6 సజ 00. 0050066డ. పరిగి

శక మ2ంలు బుడి ₹68019 శం 918 05 6224 0 ౫49 మకరి ంణతి. 60. వెైటండేలు. కాలిం, - వతరుంంకి. 60 8 ఆంకంసే &2డి ఓరిం108566 [02 త2?108్ర కంజక్ర2క్‌ ద్రడ[296 రంం2డం?ంాణ ల06 900602 నట్‌ 02టై2క29 02207798. 5816 ణంళే. కాం06 డయా 05809. గరం మ 18క6 0% లేశళణంణ0022 శేజంక895 05 వజ0ఉవంరగల,. ₹100 క ఇ23 రల! 0616054604, 28 18 మ2రం 50 2908948. 046 ఫి ₹28 & ఇం1108బర్తూ 2కొ2ట్‌ 06 600 జక 01 విజరైజంరం జెడి 105 2 ఉంట6ట021 క్‌ 08 అంటా 0 01806 28 18 మషరిం 048 ఏ టు! ళ8 082046 ఇంత 66 ౪65.00 069 309-147 ఫం1చతంకి ₹2108016 క్రయయిక్క 00202009, 61618068, 802869 666, ం106స0క్ర 606 910608 016865” 01 శోండక6406 ౪606 ప్రే మ218004667802948 మ08098 60 926. 906090 మడస4ర20228 శం తిం6178 కసం... 2402లజన0డిక8 2150 06గేండి 50 క19000కే69252 72 606 ఛాలిం19. 98 986 002920 50460 00 016 కళంకం హం ఏ8 606 తంగా అని 28. తేజలక్రంకం ఛాస!ంత పకలయుం మ 00 06. 60204076 66001606 ఎండ 0660 మక పంకటుంంంతి 60” మి... ఉ[9 "ళం మజరా1289 చడం 070%, 9 3జరేంంట జాతి 28600164. 60 &15 079 6291421 & 01018 ఈ5801026102 0 606 కగా0 7601009 3షింళక క0జ గానం. బ8ై -28607606 డు 00 28 204 ఇాంంం6 00 కం! (62% 05 6806 80796800 106 శళాం 100కి ౧19 02010666 009 జంం 920హాం1. 26 006 స వ6క్రడ5డే 800 సక జ 6906 ఫా

(0 000 మజంం3క్రం 00 వజజంళతంట8 డజుక్రస్టంతు 60 ముం 16722838,

(ఓ) 106 689800 0 06 12606 05 ఇక క 6082049805 60 +06 0000 00 606 మరం? ఏడి

(8) 118, &06041 6720446012. 01 88 08కండే 6601402163.”

గతం. వెటంం8డ్లైడంపం60ంయ. 16 02. 1000, 1]

ఈ పెండ్లి జరిగిన స్థలమును గురించి థిన్నాలిప్రాయముణ గలనని శ్రీ రావు గారు కూడ చెప్పియున్నారు,

కృష్ణరాయవిజయము మరియు రాయవానకమునందునుు, పెండ్లీ పొట్టునూరు కదే జరిగినదని" చెప్పబడియున్నది. ఇక తీరుపతిదేనాలయ ళానననినేనక యీ విషయము. శ ని ॥

ను గురించి యేమి చెప్పుచున్నదో చూడనలపియున్నది, అం దిట్లున్నది,

కక్కి... 31

ల (శీళృన్ల చేవ రాయలు ఎ మొదటి భాగము

కళ్‌ 26 660 ఫంటండి 0066 6024 ఈ00 మ2ల8క్రం మక్‌ 0276 క2కం0 21206 1008 2%000 06 01096 01 626 6ఖజు36 అజ జంత 2130 8009604606 60 ళంకంరూజ్‌క *61181065 604౯ 12 పింంటు మత 524 1488 (5%? ఉ. 00... గరం. 9. ౨. 3. 26005. ౨. 190).

గజపతితోడి యుద్ధము ముగిపి ఆపిదప రాయలు రాజధానికి బోకః తిన్నగా దక్షిణదేశమందు తీర్థయాత్రలు గావించుకొని, రాజధానికి మరలివచ్చినపిదపనే యీ వివాహము జరిగిశదని పై వివేదిక ఇప్పుడున్నది. అకగా రాజధానీనగరమందే జరిగినదని తాత్చర్యము. ఈ అఖిప్రాయను నమంజనముగానే యున్నదనుట కీ కారణ ములు తోడ్పడుచున్నవి,

(1) కటకపురి దహనమును గురించి చెప్పిన అల్లసాని పెద్దన యీ సెండ్లి విషయమును గురించి యేమియు జెప్పలేదు. పొట్టునూరివద్ద జయ స్తంభమును వేసిన సిదసనే రాయలు కటకమువై పు దండయాత్ర సాగించినది. ఈ వివాహ మంతకు ముందే జరిగియండిన పక్షమునం నది పొటునూరులోనుండు గజపతుల రాజభవని మందే జరిగియఎడవలయును. ఆట్లు జరుగ్‌లేదు. అట్లుగాకం కటకవిజయానంతరము “పెండ్లి జరిగియుండిను ఆది గజపతుల ముఖ్య రాజధానిగనుక అచ్చటనే జరిగియండ వలయును, కౌని, అవ్చట జరుగకేదు, కావున సీ "పెండ్లి గజపతుల రాజధానులందే ఒక్కదానియంచును జరుగలేదని చెన్సవలసియున్నది. ఈ పెండ్లి పొట్టునూరియందే జరిగియుండిన పక్షమున రాయలు కటకము పై దండయాత్ర గావించి; ఆ పురమును గాల్బవలసిన అవసరమే లేదు, లా

(9 ఆ ప్రాంకముణు కళింగరాజ్యములో లోనాటి ప్రాంతముణు, అంతయు భీకరారణ్యమయము. విజయనగరమువారి కది కడురక్రొ త్త ప్రదేశము, వారి రాజధానీ నగరమునకు ఆ ప్రాంతము వేయిమైళ్ళ కంఇ నెక్కువదూరమందుండెను. శ(ర్రువుల రాజ్యము. శక్రువృలవ్వర్కో, స్నేహతులెవ్వరో (గ్రహించుటకు వీలుకొనట్టి ప్రదేశము. కాను ఆ ప్రాంఠమున్న ఆ ప్రజలను నమ్మి? వైభవముగ బెండ్లియాడుట మిక్కింలి అపాయకరమైన నంగత్తి, అందునలన 'సెండ్లి యచ్చట జరుగలేదని చెన్పవచ్చును. లా

• పొట్టునూరు గజపకుల రాజధానులలో నొకటి నురియణ వారి గాణునే "కేంద్రనులలో హడ నొకటి,

కృష్ణ చేవరాయల కుటుంబము -- అధ్యా శ్చ = (వకర, 1 9248 (8) రాయలు పొటునూరిని గడచి? కటకమువై పు 'సేనానమేతుడ్రై వచ్చుచున్నా డని ముందే తెలిసినందున గ్రతాసరుద్రుడును; అతని రాణులు మొదలగువారా నగర మును వదలి, ఉత్తరముగా సుదూరముపోయి. వింధ్యవర్వత ప్రాంశనందు దాగుకొని యుండిరని అల్ల సాని పెద్దస చెప్పియుండు సీ క్రింది సద్యమునుండి తెలియుచున్నది మ॥ ** ధరకంధూళులు కృష్ణరాయలచమూవాటీగతిఇా వింధ్యగ హ్వూరముల్‌ దూజగజూచిః తొరచట గామైయుండుటఃా జాలన చ్చెరువై యెట్టని వింతచీకబులు వచ్చేం జూడరేయంచు వే సౌరిదిం జూతురు వీరర్ముదగజరాట్ళుద్దాంత ముగ్ధాంగనల్‌. * (చూ. మను, ఆ, 1. ప 84) వింధ్యపర్యతము అన్నంతనే శేవలము కొండలు, గుహలు మాత్రమే యని? కాని నిర్ణనవ్రదేశ మే యని గొని తలంపరాదు.. అచ్చట పెక్కు చిన్నచిన్న రాజ్నము లుండినవి, ఆ రాజులందరు గజపతులకు సామంతరాజులు; అందువలన (పతావరుద్ర గజవతి;, రాయలకు భయపడిః తన రాణులుః మరియు అంతఃపుకన్రీలతో నా సామంత రాజుల ఆశ్ర యమునుజేరెనని చెప్పనలసియున్నది.* భయ (గస్తులై యుండిన ఆ రాణులు 'మొడలగువారు మరల కటకమునకు వచ్చిన సిదపనే పెండ్లి జరుగవలయును, అట్లయినను; ఆ పెండ్లి కటకపురియందే జరుగవలయును గాని బొట్టునూరున కాదు. అందువలన నా పెండ్లి కళింగరాజ్యమందు జరుగలేదు. ల న క శాష్ట్రజాట చక్రవర్తులలో గడు ప్రనీద్ధి గాంచిన మొదటి అమోఘ వర చ।క్రవర్శి ఈ వింధ్య్థపర్వర మందుండిన తమ జక సామంత కాజుయుక్కా ముఖ్య వగరమందు జన్మిం చెనని ఇశాసనముఅనుండి తేలియా చున్న ది, రాయి. (6 మం132 607024 115 26000004 60 606 డుతకిణి . పం మడక0క64 ౪0 606 ఇండికా 2, 06 జ 06 10066 ెళ్‌డాడకట?2 2001114664 90 206 ఫం 90026 606 1210 9168500 &0 & 1206 1194 ఏంనిడ?ంం8. వేల్‌టైడకడ272 క్ర 6ళం9ితేంలకట. 606 $20006 25 కెళ2జజణ రిజగా8త,. 296 వళ 027402 న వంపులు 08 6009 [016% ఇసం26 ఈం౪968 స్‌ ₹29 6200400264 100 ఈ08 12109 9015002 2ం. ₹7 06306 2 302 తీయంగ్రకషాజంకడ 788 0020. [7126 ౩ మటల 70 మం 2 240] "

ల్‌ శ్రీకృష్ణ చేవ కాయలు _- మొదటి భాగము-

(4 (ప్రకాపరుద్రగజపతి ఆంతఃప్పర్త్రీలకు కృష్ణరాయలనిన గిట్టదు. అతనిని వారు 'ద్వేషించి, చుల్యనగ దలంచియుడి" ని తెలియుచున్నది. మరియు: వారు గడు గర్వించియు-డిరని కూడ పనుచర్శిత్ర నుండి తెలియుచున్నది. పెద్దన యీ విషయము నిట్లు చెప్పియున్నాడు.

“* అసకృన్మాద్కంక్కళింగాంగనా ....*” (చూ మను ఆ 8 ప, 118) మిక్కిలి మదించియున్న కళింగడేళశపుంాజుయొక్క స్త్రీలని యర్భము. ఆ స్రీలు ధనమదః కులమద సౌందర్యము, ఐశ్వర్యాది మదములతో రాయలను అకని కులమును విందించుచు నెగతాళి చేయచుండికని తోచుచున్నది. పెద్దన రాయలవెంట యుద్ధభూములకేగి యుండినవాడు కావున నీ విషయములన్నియు. స్వతః నెటీగి యుండెను, మరియు (గ్రంథస్థము కూడ నొనరించెను అట్లు మదోన్మ త్తులయిన ఆ రాణులు, రాయలకు ఈమ బిడ్డ నొనగుట కంగీకరించియుండరు. ఒకవేళ పరిస్థితుల (గ్రహించి గజపతి తన కమా ర్తెనిచ్చి యచ్చట పెండ్తి చేసెదనన్నను ఆ విషమ పరిస్థితులలో, ఆపాయకరమైన పరిసికులతో రాయ లా పెండ్లి యచ్చట జరుగుట కంగీకరించియుడడు. మహామం శ్రీ తిమ్మర సెంకనూత్రము సమ్మతించియుండడు. అందువలన నా పెండ్లి యచ్చట జరుగలేదు,

(9 అ సమయమున రాయల దేవేరులై న తిరుమలదేవియు. మరియ చిన్నా దేవియ రాయల వెంబడి యన్చట నుండిరి, ఈ విషమపరిస్తితుల నెజిగియు.డిన ఆ రాణులు నివాహ మచ్చట జరుగుటకు నమ్మతించియుండరు. *

స్హిల౦:

(6) అదియొక రాజక్సీయపు వివాహము. (2901181022 122128). గజపతి వైపెకి రాయలపట్ట భయభక్తులు. (ప్రీతి గనబరచినను, లోలోపల ద్వేషానూ యలతో కుమిలిపోపుచునె యుండెను. రాయల మరణానంతర మాతడు విజయనగరముపై దండెత్తి వచ్చెననుట ఆతని యీ దుర్మార్గస్వభావమును వ్యకము చేయుచున్నది. ఆందువలన నాత్రన్సి నమ్మి అచ్చట పెండ్లి యేర్చరుచుట అపాయక్రర ము, అందువలన నచ్చట పెండి జరుగళ్వే,

(?) గజపతి: యొకభార్య, (పెద్దరాణీ) యొకకుమారుడు విజయనగరములో చెటలో నుంచబడి యుండిగ్కి. వారిని వీడిపించుకొనవలసి యుండెను. ఆందుప్‌లని వివాహము విజయసగరమంచే క్రాస్త్ర పొట్టనూరులో జరుగుటకు, నీలుకొదు

కృష్ణదేవరాయల కుటుంబము __ అధ్యా, $ -(వ్రళర, 1 వైజర్‌

ఈ పెండ్లి పొట్టునూరిలో నే జరిగియండునను వాదమును, కోదు -- అది విజయ నగరమందే జరిగెనను వాదమును; నమన్వయ మొనరించుటకు వీలున్నది. చూడుడు. గజపతిని జయించిన పిదప కృష్ణరాయ లా ప్రాంతమున గొన్నాన్తండి అచ్చట తన యధికారము స్టరపడుటకు దగునేర్పాట్లు గావించినట్లు తెలియుచున్నది ఆ సమయమున సీ 'పెండ్లీ కుదిరియండును. క్యత్రురాజ్యములో బె.డ్హి జరుగుటకు రాయ అలంగీకరింసక పోయి యుండును. అందుపలన తిమ్మరుసుమంత్రి యొక చక్కని యుపాయము. నాలోచించి. ఆ కాలమున డషత్రియ కుమారు లీలాటి నంధిగ్ధరమయములలో ననుస రితచుచుండిన నం్యప్రదాయము నవలంబించియుండును అది యిట్లుండును,

అన్ని హంగులతో వైభసముగా వివాహము జరుగుటకు ముందు? నిశ్చయమైన రాకుమారుని బాకుకోః లేక పట్టపుకత్తికో పెండ్లి గావించి అనల నొక మంచి యదనున, నిశ్చయింవబడుచోట వగునితో బెండి జరుగుట ఆ కాలములో శత్రియ అలో వాడుకగ నుండెను. ఈలాంటి 'పెండ్లిండ్తను గురించిన కథలు జొనవద గేయములు మనదేశముళో తరతరాలనుంది వాగుకతోనున్నది. ఈ (ప్రాచీనాచారము - ననుసరించి: తిమ్మరుసు: గజపతి కొమా ర్తెను మొదట కృష్ణరాయల పట్టపువత్తికి పొట్టనూరులో బెడ్డిగావించి, పిదప గొన్నినెలలకావల ఆ కన్యను విజయనగరమునకు రిప్పించుకొని; తగినరీతిగా రాయలతో వివాహము గావించియుండును. ఈ విషయ - మును గురించి; * కవిజీవిత” కర్త యిట్లు (వ్రాసియున్నాడు.

“* గజపతి తన "కోటలోని వృత్తాంతముంతయు నరసి తనవారిని వారించి: లగ్న నిళ్చయంబు సేయండని తిమ్మరుసునకు జెవ్పి పంప తిమ్మరును లగ్న నిశ్నయంబు సేసి మా రాజులయింట బెళ్లి కుమారుడు బాకునకు బొషికంబు గట్టి దానినే వివాహంబు నకు బంచెడు నాచారంబు గలదు. సుమూహూర్తదినంబునకు బాకుందోడ్కొంని మే మందజము వచ్చెదమని నర్తమానంబు సంపించెం దొనివిని గజపతి; తిమ్మరుసుని యౌలోచనమునకు సంతపిల్లి వల్లై యనియె. అప్పుడు తిమ్మరుసు కృష్ణరాయని నాతని పురంబు చేరంబనిచీ సుముహూర్తంబు నాటికి ఏత్నవంబుతో బాకుం చెప్పించే కొనియె,. ఆ బాకువకే గజప! పుత్తింం బరిజయంబు 'సేయించీ మరల దానిని గొని చిన్నడానిని మంచిదినంబున మా రాజుకడకు బంచి- వేయ డని తిల్చి నవరివారంబుగ దాను *దన ప్రభుని సట్టజంద్లునకు జనియె... గజపతియు.:దన కాళుని .నల్లునికడకు

జతర (శ్రీకృష్ణ చేవరాయలు జా మొదటి భాగము నంపు తలంపున నొక ళుభదినంబున సర సనన్నాహంబుళు గావించి దాసీదాసాదులను కనకొంబరాళరణంబులను విచ్చి వ్రయాణంబు సేసె ....” (చూ. కవిజీవికముణు, పు 610] పై విషయములనుండి గజపతి కుమా ర్తెతోడి వివాహము పొట్టునూరులోనో: లేక సింహాచలములోనో జరుగలేదనియు, నది విజయనగరమందే జరిగినదనియు దెలియుచున్నది శ్రీరామమూర్తిగారి పై 1వాతు నా యథధ్శిప్రాయమును బలపరచు చున్నది, మరియు పై రెండు వివాదములకు నొక చక్కని సమన్వయము గుదిరినది. పెం డి కుమా ర్తె పేరేమి?

ఈ పెండ్లి జరిగినస్థలము. దెలిసినది. కావున, ఇక ఆ సపెండ్రికూతురు నోమధేయమేదో తెలిసికొనపలపి యున్నది. ఇది సయిత మొక చిక్త్కైన విషయమే అమెపేరును (గ్రంథకర్త లొక్కౌటక్కం రొక్కాక్కం విధముగ జెపస్పియున్నారు ఆయౌ సేళ్లప సంబంధించి అన్మువతముగా వచ్చుచుండు కథలు కూడ కొన్ని కలవు* రాయలు మరణించి కొన్నిళతాబ్దము లయినవి. ఆ మహాసామ్రాజ్యము కాలగర్భములో గలనిపోయినది.. విపులాసుందరి తద్వ్భ త్రాంత మాణిక్యములను దొంగలించి. దాచు కొన్నది. కావున, నేడు కృష్ణరాయలను. గురించిన అన్ని యడార్థ విషయములను గమగొనుట మహా కష్టమైయున్నది, కాని, చరిత్రపరికోధకులు సాహిత్య చరిత్రకారు లీ విషయమును గురించి పరిశోధనలు చేయచునే యున్నారు. అయినను, ఇంతవరకు తృప్తకరమగు పరిష్కారము లభింసలేదు,. అందువలన సీ విషయమును గురించి నాకు డెలియవచ్చిన అంశములను విజ్ఞులగు పాళఠకమహాశయులకు మనవిచేయు. చున్నాను, అంగీకరించుటో, లేక నిరాకరించుటో అది వారి యిష్టము,

గజపడి కమా ర్తై నామధేయములు (గంథములం దీ విధముగా జెప్పదిడి' యన్నవి. (1) శ్రజ్ఞ (ర. జగ్రన్మోహిని: (8) రునీదేవి, (4) వరదరాజమ్మః (5) లక్ష్మీదేమి. (1 లభ (1) సుభద్ర.

సాధారణముగ న్యా స్ట్రి ఒక్క పేరుండును, కొన్నినందర్భములందు రెండు 'పేళ్లండుట. గూడ కలదు, క్రాన్సి దేవతలకు దప్ప మానవులలో నేయొకరికిని యిన్ని . సేళ్తండుట అనంభనము; ఆన్సపజను,. మరియు విశ్వననీయనుకాదు ఇకపై.

కృష్ణ చేవరాయల కుటుంబము ___ అధ్యా! రి ఆ (వకరః 4 9 'పిళ్లలోనే యేపే రెవ్వరు చెప్పియన్నారో: అట్లు చెప్పినవా శిస్పృడెవ్పుడు జీవించి యుండిరో యిచ్చట 'వ్రాసెదను. ఇట్లు (వాయఏకుముం దొక్కూవిషయమును గురించి చెప్పవలపియున్నది.

గజపతి కుమా ర్తెపేరు అన్నపూర్ణాదేవి యని రాయలు అము కృమాల్యదలో జేప్పియున్నాడని పెక్కుమంది వండికులు తలంచి: తమ యఖధిప్రాయములను గ్రంథస్థ మొనరించియున్నారు. అమె గజపతి కుమార్తె యని రాయలు చెవ్పలేదు.. ఆతడు తన వట్టాలిషేకము జరిగిననాడు; తనతో పింహాననముపై గూర్చుండియుండిన రాణు లలో నొకామెపేరు అన్నపూర్ణ యవి చెప్పియన్నాడు. రాయ లా వద్యములో తిరుమలదేవిని కూడ పేర్కొని యున్నందున అన్నపూర్ణాదేవి యనునది చిన్నాదేవి పీలే యవి కెలియుదున్నది, కావి: కొందరు వండితు తలంచినట్లు చిన్నాదేపి? క్రీ. ఈ 151? వ సంవత్సరమున మరణ్‌ంపలేదు. ఆవల 'పెక్కేండ్లవరకు నామె జీవించి యుంథెనని ఆమెనుగురించి వ్రాసిన: వెనుకటిపుటలలో నిరూపించియున్నాను. కొవునః ఛాయలు ఆముక్తమాల్యదలో చిన్నాదేవి అసలు 'పేరునుమాత్రమే చెప్పియన్నాడు. కొవును గజపతికి అన్నపూర్ణ యను కుమార్తె యుండలేదవి గట్టీగ చెన్పవద్భును. అట్లుండెనని చెప్పియుండువారి వ్రాతల కాధారముజేదుం

ఇక్క గజపతి కుమా ర్హై నామధేయము నొక్కొక్కంవిధముగ జెస్పయుండునారి (వ్రాఠలను జూతము.

క, కుమారధూర్డటీ

ఈకడు తానువ్రాపిన * కృష్ణరాయవిజయము * అను (గ్రంథములో ఆ ఆమ్మాయి ఫీడు “ తుఖ్య ” అని యొకచోట గాక? 'పెక్కుచోట్ల చెప్పయన్నాడు. చూడుడు,

“క్ర అలతుఖ్యారమణీమణి

జలజాస్యలు వెంటగొల్వ జనకువియొజ్డకా? వెలయుచు నంతఃప్పరికిలా విలసితగతి నరిగెనప్పుడు వేడుకమీజ౯” [చూ కృ రాయవిజయము, ఆ. ఓవ, 25] అన్న త్వదీయ పొతార్థంబుగా తదియరూవ రేావిలా సగుణంబులు (వ్రకటింసం వనుదెంచ్సితి, దొల్లి దమయంతీ నలదూత్యంబొనరించిన రాజహంనంణు చండంబున

ల శ్రీళ్ళన్తచేవశాయలు __ మొదటి భాగము భవక్కారుణ్యంబుగాంచితిం టోయివచ్చెదననుచుం గలక అభ్వనులెినంగ నయ్వనంగ తుథ్కారంబు తుక్కారమణీనుణీ గృహాంగణంబునకుంజని తన్మనఃప్రియంబౌనర్చె సంత నయ్యనంతాధీశ్వరుండును సభానదులు నద్భుశానందంబులజెందుచు సుఖంబుండి రమ్యువసరంబున.” [చూ, ఆ. 1. ప. 12]

ఈ గ్రంథము ననునరించిః యీ పెండ్లి: పెద్ద లిష్టపడి- పిల్ల (ప్రేమించి? బంధు వులు. సమ్మతించి జరిగిశదని తెలియుచున్నది. కెండ్లి జరిగినవిషయ మిట్లు వర్షింపబిడి యున్నది.

పొట్నూరు సమీసముశ విడివ్‌యుండిన రాయలు గజపతిని సంధికి ఆహ్వా పెంచుట - అశడు సమ్మతించి రాయలకడ “శీతెంచుఐ _ రాయల మంచితనమునకుః 'రసికతకు గజకాజు సంతోషంచుట _ కూతువిచ్చెదసని చెప్పుట - పిల్లను జూచుటకు

కిమ్మురుసు రావనగరుకు బోవుట.చాకుళ్ళంగార దణిమైన తుఖ్కారమణిని మహామంత్రి చూచి సమ్మతించుప = చిలుక రాయబారము _ రాయ లా కన్యపై మరులుగోనుట = తుఖ్కంస్మువలపు = విరహవేవన _ రావకన్యల జలకేళి = వఐశేవిపూజ = వివాహ(ప్రయ త్నము _ నగరాలంకొరము . కన్యను బెండ్లి కూతురుగజేయుబ = రాయలు పెండ్లి కొడుక్తై మదప్పపేనుగునెక్కి రాజమందిరమునకు వచ్చుట _ గజపతి? సుతను ధారవోయుట - కృష్ణరాయ లా శృంగారవతి గళంబున మంగళసూతము గట్టుటి - శేశీగ్భృహమున ప్రథమ సమాగమము _ విరిపొన్పుపై సరసో కులు - రాయ లా రమణిని సుఖవొర్డి నోలలాడించుట - పిదప తీర్థయాత్రలకు రాయ లా నూకన భార్యాసమేళుడ్లై బయలు దేరుట - య్యొత్రముగింపు _ సతీసమేతుడై రాజధానిని జేరుట. ఈరీతిగా నా పెండ్లీ మహావై భవముగా జరిగినది నతీవతులు పరస్పర (గ్రేమానురాగములతో రాజధానిలో సుఖమ్‌? నుండికిల. ఈ విషయమును గురిం తిరువతి దేవాలయ శానన నివేదో యుట్లు చెప్పుచున్నద్ది, లా

ళ్‌ స్రీ హకువదన రావు గారు, వమౌరధూరటి అళలియరానురాయల ననున డగు చినవెంకటరాజ్క ఆస్త్వాకవి భుని 'వానీవను” మరల మరియొక చోట) ఈ తీ జంట కాజు అళియరామ కాయలన నాకుగవమశుమడని వానీయున్నారుః ఇతీడో చూడవ తిరుమల రాయ్యల పమారుడట, శాని యిది, కృష్ణ రాయవిజయమందల్‌ లో విషయములను వివద్ధమున మన్నది, "ఈ విషమేయమాలను ముల్ణమాగ బకశీలిం చి? తృష్ణ జేవ రాయలను గుంంచి (వ్రాయు భాగములో దికదపర ఇెదను,

కృష్ణ చేవరాయల కుటుంబము .___ అధ్యా ల్‌ఐ (వకర, శే 2849

అన్య ంజట2 - ₹సజాతముల 2 012666. 60285 కం80 040472, జ? హిక్ర 6000416264 106 (4)జ401 9 6040000. వం360004 ఓ యి 00 ము మణలగంత. 018 ఉజంక్రకకయ మైంమలు. 29త. పం00స0క్ర 018 శం పటక కంట 08 06 మణ &8 2 వ008626 (62%2౯20) 10 ము, 28 606 6జజు3టం 600 - 2 -127 ంయుయుయింంకి. 18. 266050. (్రంయలుల్లా. ఇటక 00 09)606 0 2 ఫలేక్రరమింక్రం 60 606 పైళంయనంంరక కవీం8 1 న! కసక్రకంయి. (02800 2, 76066. 140). 0 మ ౨ 2 8. 170]

కృష్ణరాయవిజయమును [వ్రాసిన కుమారరూర్డటిః కృష్ణరాయల అస్థానమం దుండిన మహా3వి ధూర్జటికి మనుమడు కుమారధూర్డటి యనునది వీరుదుపేరు, అనలు “పరు వెంకటరాయడు. ఇతడు అశియరామరాయల మనవడైన చిస్త్రునెంకటిరాజా ఆస్థానములో గవిగా నుండెను, 'పెద్దవెంకటరాజునకు దమ్ముడు. వీరు క్రీ ఈ. 1081 1486 [ప్రాంతమున పొలించిరని తెలియుచున్నది,

య కైం0ఏ2 = వట్టాల = ₹సఉాజమిళ, ఇం. 745 ఛఇటంట. 9 006 7021202, 92094066. మర08డ వుని. (06 కాంషకక్రంక. వనము డటి ఇం 11764 25 116 0024 98 0011067626, త7జవిడం00.. 05 మెబుజుఖాణు 06 5042-1017 01 [3038667622 8, 6902711028 ఇజం 060700 అ 80106 05 606 తుణళేతం. ర02965 ఇలిడ. 28 606 వ్రాంటకిక్రంళ 0200067 08 ౨ంగగజ760 1402 మ ఇం 4186 జంంత 1804. 1606 ఉ& ౨.2 (146 మ, 602. 701 1 2 స్‌ 2 1780,

అనగా కుమారధూర్జజి కృష్ణదేవరాయల కాలమునకు నూ రేండ్లకావల జీవించి యుండినవాడు. ఆ సమయమున వారు చంగద్రగిరినుండి పాలించుచుండికని తెలియు చున్నది. కావున; కుమారధూర్షటికిః కృష్ణ దేవరాయలకు సంబంధించిన విషయములు సరిగా దెలియవని చె్పవచ్చును. కుమారుధూర్డటి? తనకాలమున జీవించియుండిన పెద్దలు కృష్ణదేవరాయలను గురించి చెప్పిన విషయములను; మరియు: రాజ్లైన చినవెంకటరాజు, అతని దగ్గరి బంధువులు చెప్పిన విషయములను విని రాజాజ్ఞ ననుసరించి, కృష్ణరాయవిజయమున వ్రానెనని చెప్పవచ్చును.

కాని, రాయవాచకమునకు ఆంగ్లములో 'వీకికభ్రాసిన కీ, శే, జయంతి రామయ్య పంళులుగారుు రాయవాచకమును; కృష్ణరాయవిజయమును టోల్చి, కుమారధూర్థటి "

కె 32

వ్ర (శ్రీకృష్ణ చేవ రాయలు = మొదటి భాగము రాయవాచకములోని పెక్కు విషయములను (గ్రహించి: తన పద్య గ్రంథము శ్రాసేనని చెప్పియున్నారు. చూడుడు.

రాటం. 1086. పంత. ంసజరటుట2 ₹సటాతయిడు. 0 మంరుఓ ఎకిళన్తత 60995 09 9206 క్రరంళండి 28 06 పైంక686 యష౦021616 23డే 61096 ఇష0 0276 7624 6001 ఈం 000155 646206 612 60మ10క్ష శం 606 6010123102. సడక్‌ 6 పంల 19 02964 09 ఈష6 2056 ₹898102... 20126 ఫం600 610561 10110౪3 019 0166 12ం0ఉ36 05 0013 10 పంక్రయుర 60 క06 520666 * 285, 26 3006069 ౧10 1 606 286002 01 కంంకతునూ. 6226889100... గం కాజాజం2క2యి. మశ, ప టె.

ఈ రెండు (గగంథములకు నికటసంబంధము గలదని (శ్రీ రామయ్యగారు చెప్పి యున్నను, రాయవాచకక రృ గజపతి కుమా ర్తపేరు ౪ జగన్మోహిని *” అని చెప్పే యుండగ్యా కుమారధూర్జటి. ఆమెషేరు ౪ త్రుఖ్కా ” యని చెప్పుటకు గారణమేమో తెలియదు, ఈ యిరువురు గంథకర్తలలో నెవ్వరు చెప్పియుండునది సత్యమో? నెవ్వరు చెప్పియుండునది సత్యేళర మో తెలియదు.

ఇంతేకాక్క రాయవాచకక ర్త రాయల చేవేమల్టైన తిరుమలదేవి మరియు చిన్నాదేవియొక్క నామధేయములను జెప్పియుడగాః కుమారధూర్దటి. వారి. పేర్లను చెప్పలేదు. కావ్యన; సీ కవికి చెక్కు విషయములు తెలియవని చెన్సవలపియున్నది.*

కమారధూర్జటి, పై పెండి కడు వైభవముగా బరిగెనని చెప్పినను? అన్నుశుత ముగా వచ్చుచుండుకథలు శెం డిందులకు విరుద్ధముగ నున్నవి. ఆ కథ లిట్లున్నవిం

తొలికథ

కృష్ణరాయలు సత్కులీనయగు నొక రాకుమా ర్తెను బెండ్హియాడదలచి? యౌ విషయమును దిమ్మరుసుక్షు జెప్పెనట, అకడు వెంటనే సేనాసరినృతుడై వినుకొండకు జనుదెంచి: తమకు గప్పము గట్టు గజపతికి దిన రాకకు కొరణ మెలింగించెనటిః న స వ పన

జ ఈ రెండు ంథములక గల సంబంధము లేదా, పందలగు విమయము అను సరించి, కృన్ణదేవరాయలను. గరించి (వాయ. -సంప్రుటమున. విపులముగ (వౌ సెదను,

కృష్ణ చేవరాయల కుటుంబము ___ అధ్యా. ర్రెఆ (వ్రశర, 1 951 ఆతడును నెదురుగవచ్చి, ఆ మంత్రిని సత్కరించి. కొంతతడవు చింతించి? ఆతని యిష్టానుసార మే పెండ్లి నడిపెదనని తాంబూలంబిచ్చి సాగనంపెనట. తివ్మరుసు ఆనందముతో జనుదెంచిః కృష్ణరాయని కా కళువవార్తను దెలిపెట అఆ రాయడు పెండ్లికిముం దాకన్య రూపలానణ్యంబుల చూడ విచ్చగించెనట. తిమ్మరుసు రాజును వెంటబెట్టుకొని వినుకొండ చేరి లగ్ననిశ్చయమునకు వచ్చినామని గజపత్తికి వార్త బం'పెనట. గజపఠి నిజాంతఃప్పరంబునకు జని తన బంధువుల కవ్వార్త 'దెలిపెనట. వారు కృష్ణరాయని నిందించి. ఆతనికి గూశునిచ్చుట యనుచితంబని చెప్పిటి గజపతి, తాను తిమ్మరునుకు మాట యిచ్చితిననియు; నా మాట ననుసరించి కాన్యంబు నడపెవననియు, యెవరి యదృష్టం బెట్లున్న నట్లగుననియుజేప్పి, ప్రధాన తాంబూలంబు గొనుబకు తిమ్మరుసును గోటలోనికి రమ్మని వర్తమాసంబు బంసపెనట. * ఆతడును కృష్ణరాయనికి దనకు దాంబూల మందిచ్చువాని 'వేషంబమర్చి వక్కలాకులను పదిమంది చూచునట్లుగ నందికొని అకు మడుపులు నమలుచు గజపతి కోటలోనికి జనియెనటి కృష్ణరాయలను నాతనితో లోనికి టోయెనట తిమ్మరుసు గజవతితో తమ రాజునకు బట్టమహిషిగా రానున్న ఆమెను జూచు వేడుక తనకు గలదని వెప్పెనట. అదివిని గజవతి; తన కుమా_ర్దెను సర్వాభరణభూషిశురాలివిగా జేసి దెచ్చి తిమ్మరుసు నెనుట నిలిసెనట. ఆ కన్నెయు; తీమ్మురుసువెంట పరిచారకుని వేషముతో వచ్చియుండిన నాతని నెగ దిగం జూచెనట, అట్లు జూచునప్పు డా పరిచారకుని పాదంబున నుండిన పచ్చల మట్టియను జూచెనట, ఆ మట్టియనుబట్టి, ఆతడే కృష్ణరాయడని (గ్రహించి యా చిన్నది వెనుదిరిగి లోనికింజని ఆ పరిచారకుడే కృష్ణ్ణాయడని తనవారికి జెప్పెనట. అదివిని; యా యాడువారా కృష్ణరాయని తమ కోటలోపలనే మృతినొం దింసదలచి, యుపొయమును వెదుకసాగికట సూత్మబుద్దియగు చిమ్మరుసు యీ సంగతిని (గహించి, తన సేవకుని జూచి. కనుగీటి, ఆతడు తమలంబున నెష్కువ సున్నంబిడెనని చెప్పి య్యుగ్రుడై లేచి యీతనిని తలీమికొనుచు;ు గృహాంగణముల నన్నిటిని దాటి వెలుపలికి వచ్చెనట. రాజు భార్యలు తలుపులను బంధింప్పడని సేవకు లకు వర్తమాన మంపుటకు ముందే తిమ్మరుసు రాయలతో గోటవెలుపట వచ్చి చేరి యుండికట పిదప తిమ్మరుకును రాయలును తమ +వికమునకు వచ్చిరట.

గజపతి రాన రమా వ నటనను చేయవలయున ౨ తిన్మురుసుకు జెప్పి పో ట్స ఎపట్యోటీను లగ్నమమ్తేచ్యోచ్యుచి: వరునితో బెండ్షి. చ జంంతతత్యోన్య

రాల 'శ్రీకృన్న చేవరాయలు ఎ మొదటి భాగము జరుగుటకు ముందు ఆతని బొకునకు బాష్షికంబు గట్టి దానికే మొదట వివాహము బీసెడు ఆచారము గలదనియు, నంకువలన సుముహూర్త దినంబునకు బాకుతో వచ్చెదమని వర్తమానము బంపెనట. 9 ్రకారమె ఆ మంత్రీశ్వరుడు బాకతో గజపతి పురమునకు బోయెనట. ఆ బాకునకే తన పుత్రికను బరిణయము 'సేయించెనట. ఆవల నొక శుభదినంబిన దన కూతును ఆల్లునికడకు బంపు ప్రయత్నము చేపెనట.. ఆ సమయమున నా పిల్లతల్లి మొవలగువారు, కృష్ణరాయల నెట్లయినను జంపి, తమ కులమునకు గీర్తి తెన్ముని యామెకు బోధించిరట, ఆమె విజయనగర మునకు వచ్చినపిదప నొకనాడు పునస్సంధాన మేర్చరచిరట. ఆ రాత్రి ఆ చిన్నదాని వెంట వచ్చియుండిన చెలికత్తై లామె మొలచుట్టును క త్తులుగట్టిః గదిలోనికి బంపిరటం రాయ లా లకాంగిని చేరదీయటోగ, నా కత్తులు (్రిందపడెనట.. ఆ కత్తులను జూచి రాయ లాళ్ళర్యపడుచుండగా, దిమ్మరుసు నచ్చటికి వవ్చెనట, ఆ చిన్నదానిని వెంటనే పుట్టినింటిక్‌ దింపివేయుడని రాజు తిమ్మరుసు కొజ్జ్ఞయివ్చెనట కానిం యామె తన పుట్టినింటికిటోక సమీపమున నుండిన వనములోనే యుండి భగవంతుని స్మరించుచు కౌలము గడప నిశ్చయించుకొనెనట. రాయ లామె యట్లు చేయట కాజ్ఞయిడి, ఆమె కోరిన ధనము నొసగెనటు అమెష్టేరు * వరదరాజమ్మ ” యట ఆమె వాసముచేపిన వనము ఖీకాలో నుండెనట. అచ్చట నివసించుచు నామె ధర్మబుద్దితో నొక నిర్మింపడేసెనట. ఈ జెజువు సిద్దమగుతటి; రెండుకనమలు కొంత పెద్దవి కట్టలిలో నేర్చెడెనటు వానిని గప్పింప నా యిల్లా లెంత ప్రయత్నను చేసినను కార్యకారికాదయ్యెనట, అందుల కామె మిగుల చింకాక్రాంతయై యోచించుదుండెనటి. ఇట్లుండగ నామె యింటి కనుదిశము మజ్జీగవిచ్చు నొక ముళలి గొల్లది యొకతెవచ్చిః యాౌ'మె చింతించుటకు గారణ మడిగెనట. ఆమెనుండి కారణము తెలిసికొని, ఆచెజువు నరబిలిని గోరుచున్నదనియ్లు, ఆ కనమల నొక్కాక్కమనుజుని బలియిచ్చిన పక్షమున గట్టి లెప్పటియట్లు స్థికమ్షుగ నుండునని చెప్పెనట, మరియు, దన కిర్వురు సుతులు గలరనియు వారి వీ వని కాను బంపేవననియు నా గొలది చెప్పెనట. నరకదరాబమ్మ యెంతచెప్పినను వినక నా మ్వృస్లల్రిి శన యిరుష్పురు కుమారులను బంపెనట.. వారును చెడవును సమీపించి యొక్కొక్క. రొక్కొాక్కు కనమలో గూర్చుండిరట, పని వాండడ్రు వారిపై మట్టివి వేస్పి ఆ. కనమలను మూప్పివేపిరట.. సరదరాజమ్మ తన వాక్యానుసారంబుగ నా యిరునవ్సరి పేరిట 'రెండు[గ్రామములు గట్టించెనట వారిలో

కృష్ణ చేవరాయల కుటుంబము ._ అధ్యా. $ -[వకర. 1 లికి నొకనిపేరు పెదకందిడనియు, వింకొకవి'పేరు చిన్నకంబిడనియు నుండెనట. వారి సేరిట వరదరాజమ్మ రెండు[గ్రామములు గట్టించెనట. అందువలన నా (గ్రామములకు పెదకం బము మరియు చినకందిము అను "పేరులు గలిగెనట. నే డీ రెండు గ్రామనులను గలిపి కంబమ ” ని యొక (గ్రామముగ విలిచెదరు. వకదరాజమ్మకు * తుక్టొజి ” యను నామాంతర ముండెనట. ఆమె రాయలకు దనపై దయ గలుగుటకై తుక్టుపంచక మనుపేన నైైదు లోకములను రచియించి పంపెనట, (చూ. కివిజీవితములుు వు 551.3 8) ఈ తుక్ధాపంచకమును గురించి కీ. శే. శ్రీ హయవదనరావుగా రిట్లు వ్రాస్‌' యున్నారు. అ కొత 2ం!2క్రం,. 107676% ఢ164 106 పళంళ6 2 పర 006, హై కాం 9203016 70368 28001064 6 0464101098 50 త. (16 కాచసిక్‌ - వంం04క200, 80 -021164 ఒకింత లు ఒందుజక! 76 12ర8 య కొంమం) 226 క0 8 6116768. వం 60696 76869 306 హోయింణంక 160 106 ఇవెళే శ 2681606 506 28 90ళొం3ం6. 26 906 12003 0 కంళ ఎం781 080బజ06 506 96008 60 1476 11764 09 1005610 26 కణమింబు, 10 శ06 26560% 888020 ౨1300100 కా0ం06 06 18766 సతతం. శిజు. 6009010666 ఇక పంల 10802066, 562768 28 & మయం? 00 067 502] “0606 (536 న్‌ం12668 00 *స్తజణంంక్రం మ1300రా 6 182 14, ఉట య గరం మేం (69౭. 14 9. 1958). తు క్దా పంచకము దీనికే “భృంగపంచక * మను నా మాంతరము గలదు, ల్లో 1. “చరన్వనాంకే నవమంజరీషు నషట్సదో గంథఫలీమబజి[ఘ్రత్‌, సాకిం నరమ్యా నచకిం నరంళాం దిలీయసీ కేనలమీశ్వరాజ్ఞా, ” లే 2 “మాం కింకుక ప్రకట యాత్మ నిమేషమాత్రం చున్మ న్తకే విహరతీతి మధుభ్రతోయం. కిం మాలతీ విరహవేవనయా త్వదీయం దృష్ట్వా 'భ్రసూన మచిరా దనలభమేణ, ”

లిస్ట్‌ 'శీకృన్ల చేవరాయలు ___ మొదటి భాగము ల్లో తృ అ భమర (భ్రమళాం దిగంతరాశే, క్వచిదాస్వాదిత మీక్షికం [కుతంవాః యది జాతీకసుమోచా రి పృష్పం. ”- ల్లో శ. * కుసుమాని లిఖఐ న్లునామ చ్నికే? కతిచి త్కార్‌విశేష రూఢ+క్షాః. సురభిత్వళుమూని. కిం లభంతే, కిము జై కేము రసంపిబంతి భృంగాః.” ళ్టో ల్‌ *క్షిం -మాలతిం మైయసి మాం విహాయ చుచుంబ తుంవీ కుసుమం షడం మఘ; లోకే వతుర్శిళరణై , పళస్ప్యా ళ్స షడ్‌ రత్యర్థ పళుర్నకిం స్యాత్‌, ౫ వీని తాత్సర్య'ము

1 వనమునడుమను, -పూలగు త్తులస్షై వ్రాలుచుండు తుమ్మెద, సంపెంగపై శ గ. వావి క్‌ మాత్రము ₹వ్రాల్సి ఆ పుష్పమును వాససకొన్త సంపెంగప్తువ్వు అందమయినదే తుమ్మెగయు. పస్పసకిమళమును వాసనచూచునచే! అయినను, ఆ పుష్పముపై దాని కానక్తి లేకుండుటక్షు విధియే కారణము. ఈశ్వరాజ్ఞ మిక్కిలి (వ్రబలమైనది.

(ఓ) ఓ మోదగప్పష్పమా! ఈ తుమ్మెద నా తలపైనే తిరుగుచున్నదని కణజకాలము మూసికొనక యుండుము. (ముకుళ₹0పకుము) మాలతివలన విరహ వేదన పొందిన భ్రమరము నీ పృష్చమును చూచి? అనలదును భ్రాంతిని పొందును.

(80 ఓ శుమ్మెజా! సీవు అన్నిదిక్కులందును చరించుచున్నావు కదా!

లి ఎక్కడనై నను జాజిపువ్వుతో సమానమైన పుష్పమును రుచిచూచితివా? చూచినావా* లేక విన్నావా? పకీషాత్రమ్మున్సు బిడిబి, సత్యమును చెప్పుము.

(4) చిత్రనిర్మాణవిద్యయం. దారికేరిన కొందరు చిత్రములలో పుష్పములను

భిత్రింతురు గాక! కొని వానికి సరిమళ మబ్బునా* తుమ్మెద లా చిత్రములోని వుష్పములిలోని మకరందమును [క్రగగలవా 1

ల

క్ష చేవ రాయల కుటుంబము ___ అధ్యా. ర్ట్‌ఎ (వకర, శే 255

(5) షట్పదమైన తుమ్మెద మాలతీపుస్పమును, నన్నువిడిచి. తుమ్మిపువ్వును ముద్దిడుకొనుచున్నది. ఆ తుమ్మెదకు కొంచమైనను జ్ఞానములేదు,. నాట్లు కాళ్ల గలవి వళువులని (ప్రపిద్ధము. ఆరుకొళ్లగలదిః అ జ్ఞానహీనమగు పకుప్పకంణెను అధమ మైనదే కదా? ౮ కృష్ణరాయల వివాహమును గురించిన ర0డవకథ

షు

వాజి. కృష్ట్రాయల [ప్రథమ వివాహకథను పై పుటలలో దెల్పితిని. ఇక నాతని ప!కా స్ప న్రివాహమును గురించి చేస్పవలసియున్నది. వరదరాజమ్మ; వనమునకు టోయిన పిమ్మట కృష్ణరాయలు మరల వివాహమునకు (బ్రయతక్నము చేయదొడగెనట. ఈ విషయమును గురించి శ్రీ రామమూర్తిగా రిట్లు వ్రాసియున్నారు. * -.. ఇట్లుండ నీఠనికి నుత్కలవేళశంబునకు దండయాశ్రార్థియై చనవలసివచ్చె. ఆత డచ్చో గొన్ని దినంబులుండి యా భూమిపాలుని జయించిన, నాతండు సంధికి నాడంబడియె ననియు? నపుడు కృష్ణం్యయం డాతని కూతు దన. కుద్వాహంబు "సేసిన సమాధానంబు కల్గు ననియుం జప్పెనట (ఇపుడు (వాయుచున్న గాధ కృష్ణరాయవిజయ ట్రంథానంళర గాథ దాని కొతండు సమ్మతించిః తన పట్టణంబు నలంకరింప చాటదినిచి తన నగరు నగరు ధూపొది సుగంధవస్తు సువానితమగున ట్లొనరించె. ఆ వార్తలు విని యా భూ పుత్రిక తా గులహినుని భార్యగావల పె నేమిసేముదు దైవమా యని చింతించి తుదకు నా కృష్ణరాయనిం జంపి శానుం జచ్చెదనని నిశ్చయించుకొనెను,

ఇట్లు నిశ్చయించుకొని తనకు యిష్టురాలగు తన చెలితో నా వృత్తాంతంబు మెల్లన దెల్పి తన యుపాయంబున కపాయంబు లేదుగదా యనుడు నయ్యింతి యా చిన్నదాని వాక్యము నెంతయు టోషించి యా సెద్దబుద్ధిం భూషించి దానిం దప్పక 'సేయుమని కెల్పె ... ఇల్లీ నర్హమానం బా నోటినుండి యా నోటజేరి గ్రమంబుగ దిమ్మరును చెవింబడియె.. ఇచట గృష్టరాయల దెచ్చి 'పెడ్డిపీటప్పై గూర్చుండబెట్టి యా యంగనామణికి మంగళసూూత్రంబు గట్టించిః ఆ ర్వాతి యొక శుభముహూరర్తం బున శ్రీ పుష్పయోగంబునకు బంపందలంచిరి. అప్పుడు తిమ్మరుసు కృష్ణరాయలకడ కరుగుదెంచి యాతనికి రహస్యంబున నా వృ త్రాంతమంతయు దెల్బె.. దాని కౌతంగు జింతింపు తిమ్మరుసు ఆశని కిట్టులనియె, స్పామి నీవు చింతించనలదు.. నీకు (బాణ భయంబులేదు, నేనొక యుపాయంబు పన్నెగ, ఈదినం బేలినవారు యేరికి గొన్సింస

రఫ్‌ 6 (శీకృష్ణ చేవ రాయలు జా మొదటి భాగము కుండ నొక రహన్య' స్థలంబున బండి యు౨డుడు. అని తెల్సి యాతవిం దినిచి* తిమ్మరు సా పునస్పందాన భననంబునకుం జని; యందు గృష్టరాయనికి మాటుగ నొక వ్మిగహంబు సిద్ధంబుపేస్రే దానిలో దేనెబోసి యుంచి? హంశతూలికాతల్పంబున దాని నుంచి: పై నుత్తరీయంబు గప్పి రాయండు బడలియున్నాడు. కావున నాతని గొంత వణకు లేపవలదని యచ్చటి స్త్రీ జనంబులకుం దెల్బె. వారును జరుగనున్న వృత్తాం తంబు దెలిసియున్నవారలే కొవునః సంకసమేమియు లేక వల్లెయని పెళ్టికూతు నచ్చో దిగవిడిచి తలపుమూసి తమ (త్రోవంజనిరి. అంతకుమున్నే తిమ్మరుసు టోకీ గానరాకుండ గృష్టాయల మంచముక్రింద నొదిగియండె యా రాజకన్యక తాను చాచి తెచ్చిన బాకుందీసి యౌ రాజు నొక పోటు పొడిచె. తోడనే యందున్న వధు, బ్రవంబు పైకిజింది యా యింతి నుఖంబుపయినిః నోటంబడియెను. దాని రుచి వెంటనే చూచి యాహా! మన కనుభవించు వంతు లేదయ్యె ననుడు దిమ్మరుసు మెల్లన వెలికివచ్చి, తల్లీ! యా రాజు వలమయునేని నీ కొంతనిం దెచ్చి యొప్పింతు.' సీ తొంటిబుద్ధి మానునట్లు వరమిమ్ము. అనుడు నా యింతి నిశ్చేష్టితమై కొంత తడపుండి యాతండు తిమ్మరుసుగ నెటింగి తా జేపిన (ద్రోహంబునకు తమియించి రక్షీంస రాజునకుం దెల్చి యాతనిం దోడి తెమ్మని (పార్టించె. అపుడు తిన్మురుసు పెండ్లికూతుచే బాస అనేకంబులు చేయించి శెండవగదిలో బరుండియున్న రాయల కవ్వార్త దెలిపి తోడితెచ్చి యీ వధూవరులం గలిపి యొకరియెడ నొకరికి గల్మషం బుండకుండ (బ్రమాణంబులు 'సీయించి వారల దీవించి తనయింటికిం జనియె, అతని యాశీర్వచనదిలంబుచే నా దంపతులు ఏశేషమైత్రి గల్లి చిరకొలంబు సకల భోగ భాగ్యంబు లనుభవించి పంతనమున నుండిరి. ఆ చీన్నదాని శ్పీరు తిరుమలదేవిం మొదటిభార్యకు జిన్నాదేవి యను నామాంతరము గలదు. ” 1చూ. కవిజీవితములు, పు, 50 నుండి 957 వరకు) ఇంచుకభఖేదముతో వ్యా ప్తిలోనుండు పె రెండుకథలు వై రెండుకళలను; క్రీ, శీ. అర్‌. సుబ్బరామయ్యగారుః “ది ఇండియళ్ళా ఆంటిక్వరీ ” అను ఆంగ్ల వత్రికలో (౮0070210) (వ్రాసియున్నారు. కావి? ఆ కథలలో గొంత భేదముండుటచేతన్స, ఆ కథలు సయితము వ్యా ప్పియందున్నందునను పొఠకులి కొజకు వావి నిచ్చట (వ్రాయభున్నాను,

కృష్ణ చేవరాయల కుటుంబము _-- అధ్యా, 8 = (వళరః 1 257 మొదటికథ

[0 (06 ₹00 98మం 37646 69 (య18ష02 పెజల. ళతరెండే. ఏ8 ప 00068 06 రజా 22 20 406 05 తంగేయం,. జరికి ఇత ఒంగ664. 0120216592 వంకట ఇండి. పీకండక్రంక్‌ 009. కీయ8 లకర 018 కళాజాం నయం 1మం ఇశంంళాటుతత,. ఓ 1096ల [ముఖం (ఊప) సారంగ 2981 ఏ కత ఉరు 6180106 ఒంక 6606 ఇండి *0 ఇం - మరయ జంట 606 మేళ 00 006 1806 జండు 006 1166 01 6 19 01 248ైటుంతుం2. 0 సతంజంక్రంే. 2660056ఘికై మము 60 08౯ 606 224 61 న. రెజళక్రరకంం. శం 0ంర92ంూట 28 2 620100 1ం పంతం వంగా శం087472 ఇ&8 టం 802 0 2 0030020106. 268 ₹28 విం! జ మజాా66 మజ శ ముం మం 00 ౧18 20668802 60 +00 మిం%6, పం0దర86 20 సెండూ కాంజ!డ. ంకొయి పము. 006 ఏజుడి 00 18 తెజుకకంం 02 2060008 01 షం 1ంళా ప్రల. వాం 11 950008 ఓ 0286 &6 టు ఇలు 06 05027 ఇంకా మజరం ప కుముణ8క0, టం 6జిబి 0 తజయక్రమన ₹23 పంపక శ్నలళమటుక్ర 60 06666 60 06 వ₹0పై05క21 024 39టుక్ర డా ఉణాజాం 01 శీసేం 000360%162065 08 2 పైంప3! - 012012 ₹68ీ45డిీ ఒంప్రిజ8౨ 81 60066094 +0 00 బైక0పంక1 204. 12794 ఫం0 కరం 0జ0టా& జరిగే. శక మహ! 5%06% 60 ౨8 పజెటంం ఘఈంం6108 క0 26 2 అండి ఓం శు 18 06 109 శ00061 46 996 1015060 సరుముణం2ంటు. 80606108 శం400657, పకి 0% 116 ఫం68121 ₹0069 ఒకడి. 168564 - 20 కంంయుజంుం 21 * 990జ00 0002002861 06 మ6మం65. 01 118 ఇ602క్ర10 [60664 28 1015 5609286 ఇజం ఈం ౫21 ముకు మిం 606 కకత పసికి 0205 6 ఇం06 మ 12 కీజుత 006 0276 కముయలంటు కంళ676% రడీ ల05 1056 పీక ప2696%66 05 మండ 204 కం 66 1038 02 05 628 పజ206 506 10గాం జీ5 3002 28 926 శంచవిడే 6026 016 ₹018 ం్ధాండ.. ఢిజగక్రంళ. 616 మాతం మలక అంక 0%. (422208 ఉేంజ9%? 0౫22౫14060 2కి ప పజ? 08 ఇజం జకడి తూం?6 110. జంత 113 శజయికూ శం 06 సరకు మంటకు. గం 7౭లేసక్రం ఇండి 12మం00261005 ఛ0606 0108 జ 08016 ఆన పై2ంంం10ం0 ఓ ిలేంణడం కకంశజం820టడ

69009. ఛాంంం. 800% మరిం 02 మగంమమట్తూజి8. 106 స్‌ 13 మం పంచకం 28 60 199%1క్ష4100 0 06 10216 [గంంతక, ₹700 పషకి &రం0మ0101664 పం 60 006 0911 03300010 01 మం 7607 6జా

స

లర (శ్రీకృవ్లచేవరాయలు ._ మొదటి భాగము ఇంలై0ట66డ. 100 3 3606818 606 $21646 ఇజం 6078264 ఇమ £01765 రకా క60 2క669రి06క్క ఇమం సరంం64ి [లూ 60 స్తూ ఇండ మరకతం 010 పంక్ర ఇక 0606 ఇర శసంక 9276 606 కం%ంయి 05 165 126165 [యా 506 1916 60106168, +0080 9096 26126206 కిం 91614 60 6 ఇడెళం6 05 పం 110669 జండు బలుల 1060 606 551441 60400067 శహషక్‌ భం కహా 0006614164 00 సేం ఆల9౦0 కరం రవిజంజ టి ౯78క ౩|2ళ8ేండ. 2 5261 తైర0 906 26660066 ఇండి 621164 00 శం 95 ఈ1604 &ండె. 01215060 ఉంంఇ కఘుంంణ8ళ, ఛామిం 85 28 * 6009100040] ర88జ006 క000 606 0జర 067 00 13 09 స0ం0038 క0మ0 607 క625రే కం 0జి ఉరిడి 8666 809 90106 ఇండి 00% ఫ60609 నిజం శం కంక కంక మంళాంళతన 12 60౦0556 107 ఇనష్‌ 850 28 4006, శ06 005146 164 6 128 05 80 జంంషంక66 మ * 100686 507 ఘమ 600 06|64%0468 61866166 శాటతం పలా "రంప జడి. 50ఇ186క. శం 102 శెం660019... 506 6029610064 జ పంజిక 0205 6066 20066 కళాం!176 ౧01168 804ఒ26 జకత వళళ 10286 19 90 08 8666 08 16 1096561008 ఇర 106096. 10 148 96, 061015 50211 1311045 64164] 222తిటు జం శం0098, ఛాసర ౩1000 08 6410174016 మడి 25డే 4న కయరిని6 01 ₹2112863,

డత జ0006 3 టి $08068 18 & 168608. కంండ్ర0 3089 82656 2 226 2004680 01 0067 0 61096 108 $ళ0. 0208, 306 00414 06761 600018 కంయి.. 56 ఇ|9 ఫంచితంతడడి 0760 06 2క2ట 009 డా ళ్‌40 కరంగా అ 06 1 ఇ060 20 014 8000608639, ఇ%0 08504 60 56001 06 ఇ మమ క్టీంళంతా. కజా, ఇంత ఏం 506 020286 0 092, 6260658. 5060 షజంంరే 60 సత టం ఇసం!6 5860 7098 606 అ6ైరీలాకేంంక 601౯68 28 216416 స. 327108 జక 620% క02క ₹23 10 న 52021809, 254. 0కొం062 062 శాం 5008 10” 606 ఫరుంక6 ముక ఈ ఢేండ[ 017 60 ఎ 60764468. [06 014 ₹0029 గాంలిక్‌ సండిళి ఆగండి పంల 9006, ఉండి 6012 టయ 0 708 కీ కలం సంక 060% 16౯ 224 606 యాఖ6| “3692. 298 9914 మజ 608 ళం 1౩8 07 ఇలాంతి 10౯ కషం. ఓం ప800క6 12మంర6 12 609 ఇంగ! 80 1008 28 6 ఇండి ఇంం]4 1494. గ006060 009 కకం కళాం 3026 క్రోనిడిండి 20 00912 1000 ఇంతే సైశం96 009 &ఇ6608్ర్ర 2 0 06 డ0020ే ౮ 006 మంయత ఈక ఇక 6060201119 239 2 బైం2502. క్రం1ఏక్ర 00 మేక 0౯లే మటల. 0 గడూడటేడర్యడగాశాడి లంక 9016 అటు 06 వయం 37 ఇ10డ

ర =, వకర, కృష్ణ చేవరాయల కుటుంబము .___ అధ్యా, క్రి (కర 1 959 ఈం అంక. గ0662 ఇక జం ంళాణ శం రయి. 29 68కి పా “౦11 00060 సే!888 15 కజక్‌ ళం ౧8088 00% 186 88 100క్ర 15 416 ఇాంళ1డ. 12363 2. ర్లొల్రీం. రంత ఇజక తం క్రషలండి. 26 006 00076 ₹ాంక8ిక ఇళయాంకి జంత 9014 6000 02 సేతు. 200 0ై65808066 ఒరకే ఘహజలలే[. 60 యం జరికి. [00 లు 22 900. 325 906 ంకంంతి 0621. 50006 చంమంా ఇం. 096 అశ్రకక గాం 60 ఇ 00101019 పంగ056 0 00, ఠా 9ఇ)త. కజక్‌ ప 38 ఇజం పండ] స 10 6ఓం0656 జంంట ఓ 938 018%! న! కలాం తలం 2 06 పేంం049 ఇయ 1 60ళు కజంక ఇ ాజడటటతయింటు 28 గండి 018 6590 60108 1 పండంలు 60 00600. గాప్రిం ఖు 0£ 900 ₹818్రం5 206 6డిపటంునిడము. ఇరి6ే 6ఘజమయుుంబు... శకం 1జబు65 &062ాజాడి. ఇ002]క్రయుణ6ంత. యుతం? €06 98008. 0 తయిబు, 1జము1మ శం ఇ ఏ 86 వక6091426007 05 వెలండక. [గోగెతల. 2016 . మయణర తీ30104జరాం ళం చారు 18908 90. 278, 279.) ఇండియజా ఆంటిక్వరియందుండు రెండవకథలోని విషయములు: కవిజీవితము లోని శెండవకథలోని విషయములు సమానముగా నున్నందున, ఆంగ్రభాషలోని 'రెండవకథ విచ్చట (వ్రాయలేదు. మొదటికథ కవిజీవితమందునుం ఆంటిక్వరియందును నుండు మొదటికథతలో గల న్యత్యాసములు. కవిజీవితము అంటిక్నరి శే పొట్టునూరును బలయించినపిదపు 1, కనిగిరిని. జయించినవిదస గజపతి తాయలు గజనతికూమా శ్తెను కోరెను. శతనయను కోరెను. క రాయలు. (వ్రశానరుద్ర గజపకకుమూ. & రాయలు పీరరు[డ్ర గజనతికునూ క్తై ర్తెను కోళమం నిమ్మనెను, 8. వ్రళావపరుద్రుకు శానే కునూర్తె నిత్తు 8 వీరరుడ గజపతికునూ ర్రెను ఓల సనెన్ము, వంకముగ గె త్తుకొనిపోయి వివాహ వూజేను.

౨60 శ్రీకృన్ణ చేవరాయలు __ మొదటి భాగము ఖ్‌

4. "పెండ్లికుమా శ్తె పేరు. వరదరాజమ్మ, 1. పెండ్తికూతురు. పేరు. చిన్నారి. ఆమె తనపేరును తుక్టాయవి మార్చు... కొని యామె తిన పేరును' నరచ కొనెను. రాజన్ము యని మార్చుకొనెను.

ర్‌ 'పెండ్లికుమా ర్రెను జూచుటకు తిమ్మ 8. మెడ్లి కూతురును జూచుటకు తిమ్మ రసు రాయలతో బెనుకొండకు రుసు కనిగిరికి బోయెను. బోయెను,

8. తిమ్మరుసు; కృష్ణరాయలను దనకు 8, రాయలకు సామాన్య సేవకుని తాంబూల మందిచ్చువాని "వేషంబు వేసి వ్పషమునే3 పిలునుకొని పోయెను. పిలుచుకొని కోటలోనికి బోయెను.

?. గజపతి కూతురు, రాయల పాదమం ?. సేవకుని వేలియందుండిన రాజ దుండిన పచ్చల కడియమును జూచి ముద్రికను జూచి యతడు కృష్ణ యతడు కృష్ణరాయ లని తెలిసికొనెను, రాయ లన్‌ తెలిసికొనెను.

& రెండవథార్య పేరు. తిరమలదేవి, 8. రెండనభార్య పేరు. చిన్నాదేవి. మొడటీభార్యకు చిన్నా దేవి యను ఆమె తన పేరును వరదరాజమ్మ "పేరుండెను, యని మార్చుకొనెను.

ఇట్లు మొదటి కథకును, రెండవ కథకును. 'పెష్కం వ్యత్యాశముణు గనదిడు చున్నవి,

ఇంతేకాక రెండనకథలో పీరరుద్రగజపతి; కవిగిరిలో నుండెననియు? తిమ్మ రుసు. రాయలతో పిల్లను జూచుచుటి కచ్చటికి బోయెననియు. కేస్పబిడియున్నది.

ఈ పీరరుద్ర గజపతి (ప్రతాపరుద్ర గజపతియో లేక ఆతని కుమారుడైన వీరభద్ర

గజపతియో సరిగా దెలియకున్నది. రాయలు కొండవీడు మొదలగు దర్గములను

న ల

బట్టుకొన్నప్పుడు, (ప్రతాపరుద్రుడు పరాజయముపొంది, కొండసల్లి దిక్కుగొ పారిపోయె

నని తెలియచున్నది.. ఆక్రర్త కనిగిరిలో నుండలేచు.. కావున పై కథలో జిప్పదడీ

యుండు వీరరుద్ర గజపతి కనిగిరిలో నుండెనని వై ఆంగ్ల కథలో ఇెప్పవడియన్నం దును వీరర్ముదగజపతి? పీరథద్రగజపతియే యని తెలియుచున్నది. మరియు. లై. ఈగ కథలో, గగంచర (జజంజట్సు టం మణ 05 006 వ1060 226 ఈక [ఖ్‌

కృష్ణ-చేవరాయల కుటుంబము __ అధ్యా, 8 -(వ్రకర, 1. 261 లక 606 1006 01 జజుజ వెళతాం 00 ₹జు290821. అనీ చెప్పబడియున్నది. డీవినిబట్టి చూచినను, పై వీరరుద్రగజపతి, వీరభ ద్రగజపతియే యని తెలియుచున్నది. పై వాక్యములో, * 0826902062 01 భ₹72249క్రజ[1”' అను వాక్యమునుండి 'శ్రశావ రుద్రగజపతి ఓరుగల్లుకు పాలకుడని తెలియుచున్నది. ఇది అర్థముకానిమాటి. వ్రతొవ రుుద్రగజపతికి? ఓరుగంటికీ నెట్టి సంబంధము లేదు.

కనిగిరిలోనుండిన వీరరుద్రగజపతి తనయను రాయలు బలవంతముగా గొని పోయి 'పేండ్లాడేనని తెలియుచున్నది. కాని, రాయలు సపెండ్లాడినది 'ప్రకాపరుద్రగజపతి రుయా ర్తెనే కొని అతని కుమారుని కుమ్నూర్తెను కాదు, ఇదికూడ పొట్టునూరును జయించిన పిదప జరిగిన విషయము,

కాని, వీరరు[ద్రగజపతి వీరభ(దగజపతియని చెవ్పుటకు నొక ఆటంకమున్నది పీరరు[ద్రగజనతి యనునది? (ప్రతాసరు[ద్రగజపతి "్పేశేకాని ఆతని కుమారునిపేరు కాదని; క్రింది ఆధారమునుండి తెలియుచున్నది. (వ్రకాపరుద్రగజపతి రచించెనని ఇప్పబడుః * సరస్వతీవిలాన * మను (గ్రంథములో .నిట్లు చెప్పబడియున్నది.

ఈ అస్మిక న్మృతి సం(గ్రహరూసే (గంఖే తత్‌తత్‌ న్మృత్యాను సారేజ తదు క్త శ్రమేణ ఆచారకాండ నిరూపణొనంతరం వ్యవహారకాండ నిరూపణం యుక్తం; తథాపి (శ్రీ పీరరుద్రగజవతి మహారాజ స్యాకొంజొను సాశేణ ప్రథమం వ్యవహారకాండః ప్రక్రమ్యతే, ”

(చూ. సరన్వశీవిలానము, పు. 15] నరస్వతీవిలాసము (వ్రళాపరుద్రగజపతి వ్రాసెనని తలంపబడుచున్నది. పై శ్లోకమునుండి, ప్రతాపరుద్రగజపతికిః వీరరుద్రగజిపతి యను మరియొక పేరన్నట్లు కూడ తెలియచున్నది. ఈ విషయము కీ. శే. రాయప్రోలు సుబ్రహ్మణ్యంగారి యీ క్రింది వ్రాతనుండి కూడ తెలియుచున్నది. ఈ ్హర[]ంవ622 ₹23. 906 శేంగ0డం% 01 0 62120261 త్రూలి4860, ఇామిం86 800 ₹7285 4య9పంకక5రుణ ౨242ఐఉరంతుుటా తళ 00 గడా26టండ ఇ85 6కీల 509. 00 పేరుగుంపంటటు2 07 ష్‌ ౧690 జయనిటిట ఎం” [₹186. 6213238613 0£ 0౫9౩&. 3, 179) న న పం.

4 కొందరు పంజితులు దీనిని ఆ చశ్రవర్శి ఆస్థానకనియైన లొళ్లీ అమ్మీధరు

డను కవి ఆాసెనని చెప్పియః నార,

2౮9 (శ్రీకృష్ణ చేవరాయలు _. 'మొదటి భాగము అట్లు ప్రతాపర్నుదగజవతికి వీరరు[దగజపతి యను. పేరుకూడ నుండినట్లు శెలియచున్నది. ప్రతావరుద్రగజపతి (వీరరుద్రగజసతి) కృష్ణరాయలు ఉదయగిరి దుర్గమును జయించిసపుడుః కవిగిరిలో నుండెననియుః మరియు కనిగిరిలో నున్నపుడే లాయలు గజవతిని కుమా ర్తెనిమ్మని యడిగెనవియు- అత డీయనందున బలవంతముగా నామె నెత్తుకొవి పోయెననియు వ్లై కథలో జెప్పబడియున్నది. కాని? శాసనాధారములనుండియు- చరిత్రకారుల (వ్రాతలనుండియు? ప్రతాపరుద్ర గజపతి యచ్చట నుండలేదని తెలియుచున్నది. కౌవువ పై కథలన్నియు బరన్పరము సందింధములేకు చరిత్రాంళములకు విరుద్ధములుగ నున్నవి. పొట్టునూరును జయించిన మదటం పై పెండ్లి విషయము (ప్రారంభమైనది. ప్రతాపరుద్రగజపతి, కొండపల్లివద్ద పరాజయముపొంది, ముందుముందుకు పరిగెత్తుచు: కొండపల్లి వైపు బోయెను, చివా శ్‌ ఆంటిక్వరియందు గల కథలో వీరభద్రగజపతి కూతురు పేరు క కు ను వియు, నామెను రాయలు 'పెండ్లాడెననియు నున్నది కాని; రాయ లాతని మనను సెండ్లకాలేదని మనకు దెలియును, కావున నాతని కుమా ర్తెపేరుతో మన అందవల గ అఆమెసపేరు చిన్నాదేవి యనుటోః మరొకటో మన కనవనరము. యెడల గ న వదలివేయుదము, ఈ పై కథల ననుసరించి చూచిన జ ఇ చనా చింశాశ్రాంతుడై గైరాంచునప్పటిక రాయలకు బెండ్లి గాలేదనియు? నందువలన నతడు డై యుండెననియు దెలియుచున్నది. కొని వట్టాఖిషేకమునాటి కే రాయలకు బెండ్లి యైయుండెననియు తిరుమలదే జ్‌? పంహాననముపె లదేవి; మరి చిన్నాదేవి యను దేవేరు లా సమయమున మొదేటీకథ ఎప గరంండి యుండిరవియి మనకు దెలియును. పై రెండు కథలలో ముల కొన ట్ఞకథయనిన, రెండవగి అంకకం'మె కట్టుకథ. రెండును విశ్వవనీయ ని చెప్పవలపీయున్నది. అ ఈ కథలు రెండును కృష్ణరాయ నున్నవి. ఇక పీవివిగురించి వ 'వజియమునందు గల కథకు వరద్ధమగ కానవలనీయున్నది, బుచ్చియండు అభిప్రాయముల చెపి నో రెండు కథలను సునకు దెలియజేసివ, కీ. శే. శ్రీరామమూర్తి గారే రుట్లా యున్నారు. ““ ఇదివజలో గృష్టరాయవిజయములో గజనతి "తన కూలునిచి

శృన చేవ రాయల కుటుంబము .__ అధ్యా, 8 -(వ్రకర 1 265 కృష్ణరాయనితో సంధిచేసుకొనెనవి చెప్పబడినది. అది మొదటిదో, య్రకథ 'మొదటిదో తెలియజేయు (గ్రంథములు దొరకకపోవుటచేత నిపుడు మనము (వ్రాయచున్న కథ కాధారములేదు ... 3” (చూ, కవిజీవితములు, ప్పు 54]

మొదటికథను గురించి, (శ్రీ చాగంటి శేషయ్యగారి అభిిపాయము

6 క్రవిజ్రీవితమం దీయబడివ యీ కథ విశ్వాసార్హము కాదు. రాయల కిది (ప్రథమ వివాహము కాదు. గజవతిని? క్రీ. ఈ (515 కు పూర్వము కృష్ణరాయలు జయింపలేదు, అప్పటికి రాయల కిరువురు భార్యా లున్నారు, గజపతి యనిన (ప్రతావ రుద్రగజపతియో, లేక వీకభద్రగజవతియో వై కథలో ఇప్పలేదు. వీరభ్యద్రగజవతిని రాయణు చెజయందుంచిను. ఆతని తఈనయను రాయలు వరిణయమాడలేదు, కొండవీటి విజయానంతరము (వ్రతాసరు[ద్రగజపతి కటకమునకు టోయెను,. కాని కొండవీటి

యందుగాని; వినుకొండయందుగాని నుండలేదు. అతనితో దిమ్మరును ఆచ్చట మాటి

లాడుట కవకాళము లేదు, కొవున నీ వపరిణయగాధ కేవల మనత్యము -=” (చూ. ఆంధ్రకవితరంగిణి, భా, 7 పు, 88]

శెండవకథను గురించి (శీ శేషయ్యగారి అభ్యిపాయము

• కృష్ణరాయలతో నంబంధించిన పృక్కిట్‌పురాణము లిళ్లే వ్రతివిషయమునను గలవు. ఇవి, యొనవి సమర్భింపలేము.. కాదని విసర్టింపలేము.. వీనిని జర్చించు నందర్భమున చరిత్రకారుల కార్యము మిగుల గష్టమగుడున్నదడి. రాయలకును బకావ రద్రగజపతికీని నంధిజరిగినను: గజపతి హృదయనున విద్వేషవీజములు నకించి తోలేదు, తన కుమా త్రై విజయనగరమున నున్నను; దన యల్లాడు చపిపోయెనను విచారములేక రాయల యనంకరము గజపతి విజయనగరముమీదికి దండె త్తి వచ్చెనని 'పెద్దనార్యుని చాటువు చెప్పుచున్నది. ఎట్లయిన శతునిర్మూలనమే (ప్రధాన కార్యమని తలంచు నా కాలమును కోటలోని వీఠనారులచే (ప్రబోధింసబడి, గజసతిథూతురు ఈన ప్రాణజములపై. నాశ గోల్చోయి వీరనారి యవిపించుకొనపలయు నను దీక్షతో నట్టి సాహనముశ కొడిగచ్లై నవి దలంవవద్భును.. దడీణ వాయకుడును, నారీహృదయ

264 (శ్రీకృష్ణ చేవరాయలు ___ మొదటి భాగము మక్మజ్ఞుడును, శూరా(గ్రేశరుడునై న, రాయ లామెను దమించిః మరల బర్మిగ్రహించి యుండవచ్చును. ఈ విషయమున నిదమిత్ధమని నిర్ణయింపజాలముం 39 [చూ. ఆ. కవితరంగిణీ. సం 7 పు, 50] కృష్ణరాయవిజయమందును ఇంతకుముందు (వ్రాసియుండు కథలలోను గజపతి కుమా శ్తె పేరు సమానముగ నున్నది. రెంటియందును “తుక్టై” యని యున్నది. ఈయొక్క. విషయముతప్ప, తక్కిన విషయములలో. నీ రెండును పర స్పరము విరుద్ధములుగ నున్నవి, ఇక కృష్ణరాయవిజయములో నీ పెండ్రిని వెర్డి ంచినవిధము చూడగా, -నది యెంతో వైభవముగా జరిగెని చెప్పినరీతిని గురించి అలోచించిన యెడల, ఆ పెండి అంత వైభవముగా నచ్చట జరిగెనని చెప్పుటకు సాధ్యము కొదు, అదియొక రాజకీ మపుబెండ్డి . రాయలకును, గజపతికిని యొకవివముగ టెండ్డి విషయము కుదిరినది. గజపతి తన కుమా ర్హెను రాయల కొసగుబకు సమ్మతించెను. ఆమె విజయనగరమునకు వచ్చినది. పెండ్లి అఆడంబరములేక జరిగిపోయినది. ఇది, రాయ అకు మొదటి సెండ్తీ కాదు. కావుసు గజపతి కుమూ రె పేరేమో యింకను పరిశీలించ వలసియున్నది, తుక్టాపంచక మామె రచించినది కాదు గజపతి కుమా ర్తె కంబము (గ్రామమునొద్ద నొక పెద్ద చెజువును ద్రవ్వించె ననియు, రాయలకు తనయం దను[గహము గలుగుటకె ఐదు శ్లోకములను రచించి? దావి నౌొక్ష శిలపై చెక్కించి:,. ఆ తటాకమువద నుంచి యుండెననియు. వెనుకటి పుటలలో జెప్పియున్నాను. ౭ ఒకనాడు కృష్ణరాయ లా మార్గమున గోవుదు నా తటాకముపద్ద నాగిః దానిని నిర్మించిన దెవ్వరని విచారించెనట. అచ్చటివారు వివరములను జెప్పి, ఆ కానన 8లను జూపిరటు రాయ లా శాసనస్త విషయములను (గ్రహించి: భార్యను శమించిః ఆమెను మరల తన అంక॥ప్పరమునకు రప్పించుకొనెనట. ఈ-విషయము కొంత లేదముతో విట్లు చెప్పబడియున్నది, పరదరాజమ్మ రాయల దయను సంపాదించుబకై? తౌను (వ్రాసిన ళ॥ తుక్థాపంచరత్నమ్లు లను పద్యములను వ్రాసి రాయల కం'పెనట. "అత డా ల్లోకములను జివి తస భార్య విర్లోషి యని భావించి? అమె తప్పులను క్షమించి సర్నిగా గ్లైకొనెనట, కావి వరదరాజమ్మకాని: లేక యీపేరుగల తుక్టొ దేవికొనిః యౌ

కృష్ణ చేవరాయల కుటుంబము ___ అధ్యా. ల! = (వకర, క 2065 శ్లోకములను రచియించెనా యనుటను సరిశీలించవలసి యున్నది. ఈ విషయమును గురించి, పూజ్యులు పండిత్యాగ్రేసరులు? పరికోధకాగ్రగణ్యులునగు: క్రీ శే మానవల్లి రామకృష్ణకవిగా రీ శ్లోకములు తుక్టాదేవి రచించినని కావనియుః నని అంతకు బాల కాలమునకు బూర్వమే రచియింపబడి యుుడెశనియ? సహేతుకముగా నిరూపించి యున్నారు, వా రిట్లు (్రానీయున్నారు.

ఆం(ధ్రభోజుడను (వథ్యాతివహించి? పెద్దనాది కవికీరముల కాశ్రయకల్పకమై, తురుష్క_ 'సేనాధాటి కడ్డుకట్టయగు కృష్ణరాయవికి దుక్క. యము భార్య యుండెనటి, కటకాధిపతి యగు (ప్రతాపరుద్రగజవతి కృష్ణరాయనిచే విజితుడ్తై తన కుమారిక యగు తుక్కా-దేవి నతని కొనగి తత్కోపానలము శమింపటేనెనట. విజయి యశ రాయలు తుక్కాదేవిని బర్నిగహించియు నేకారణముచేతనో దానివలన సహాచారిజీ సుఖందినుభ నింపజాలక కంభమను కోటలో దానిని నిరోధించి యుంచెనట, ఆమ్‌ చక్కని కనయిథత్రియు ధ్యాతియు, కంభస్థల నిర్మాశ్రియు నయ్యెనట (చూ. విజయనగర చరిత్రమున కాధారములు -_ 5007605 08 ₹సస్రాణం2క్రజు మ8ందా), ఆమె తుక్కా వంచకమను నైదు శ్లోక రత్నములందు దుమ్మెదలను నసంటోధించుచు మగని నెత్తి పొడుచుదు, నన్యాపదేశముగా రచించెనట ఆ యైదు ల్లోకములు నందేగలవు... వీవిని రచించిన కవి ప్రానీనుడేమో యని కొన్ని పద పయోగముల వలన సందేహించితిని గాని; నోరెత్తి చెప్పజాలక స్త్రీ యనియు: కృష్ణరాయనిదేవి యనియు లోకము నమ్మి యుండగా? గేవలము సందిగ్ధముగా. నీ ల్లోకముణు (ప్రాదీనకాలవాసన నెలపుడున్నవని చెప్పినచో హొన్యపాత్ర మగుదునని తలంచితిని. దీనిని తుక్కొదేవికి నంటగట్టిన (ద్రహ్మ్రీ నరన్వతిగా రెచటనుండి యూ సంబంధము సాధించి తెచ్చిరో యెబుగజాల, పీనిలో మొదటి క్లోకముగుః * చరన్వనాంకే నవనుంజకీషు” యనునది వల్లభదేవుని సుభాషికావళిలో 105 వ పవ్యముగానున్నది. సుభాషిళావళి కృష్ణరాయని యనంతరము లిఖింపదిడియండరాడా * అని అందులేమో ! "భ్రమర భమకా దిగంకరాశే” యను నదియు దానిలోనే ?77 న ల్లోకముగా నున్నది దానిచేతను. సిద్ధించిన విశ్రేషమేమి 4 భ్రమర(భ్రమతా ” యను శ్లోకమును భట్టకల్లటుని కుమారుడు ముకుకభట్టు తన ౪ యభిధావృ త్తి” నూతృకలో సాదృళ్యలక్షణ కుదాహరణముగ నిచ్చి? లకణలక్ష్మ్య సమన్వయము. చేసియున్నాడు. ముకుళభట్టు శ్రీ శ 870 కాలమువాడనుటి నిశ్చ యము ౨.” (చూ. భారతి 1802, జనవరి]

తకై-ం- ఏ4

౨66 శ్రీకృష్ణ చేవరాయలు __ మొవటి భాగము శ్రీ రామకృష్ణకవిగారి వ్రాకనుండి మై యైదుళ్షోకములు తుక్టాదేవి రచించినవి కొవని స్పష్టముగా చెలియ చున్నది. చి ఈ తుక్టాపంచకమును గురించి శ్రీ చాగంటి శేషయ్య గా రిట్లు (వ్రాసియున్నారుం ఆల. పైని చెప్పిన తుక్థాపంచకము. తుక్టారమణి రచించినవి కొవనియుః నిండౌక ల్లోకము. క్రీ.శ. 110 కు బూర్వమే రచింపబడిన వల్లభదేవుని సులొషికానళిలో నున్నదనియు, నింకొక ల్లోక్రము 300 వ సంవత్సరమునకు బూర్వమే ముకుళభట్టు తన యఖివావృ త్తి మాతృశల్లో' నుదాహరించి యున్నాడనియు దెలియుచున్నది *-= ” [చూ. ఆం. క, తరంగిణి. సం. 7. పు. 88) ఈ ల్లోకములను గురించి తిరుపతి దేవస్టానము శాసన నివేదికలో నిట్లున్నది. ల ఠి లల వేతన. వళ వెటుజమంసరింజళన శ20130068 206 ఇక్‌. 016 శంయంళంక్ర. 30069 00 2. పళక్రజురటుక్ర. “గం - ౨2ంంయంము” కోయ వంపు 90081308 01 కి?6 ₹6598 2పం36202013108 06 681800 06 2 కంత సంళాజుడిక 18 1096 [016 “ప్రంటక6.5. 08 ₹ష్రటా222క్రజొ 13600 ఇకక. 6060 60 (ఓం 080 0 గస, 006 6జయైంక9. డెజుక్ర2ంిన 006 0 6 636 1 [008 10 ₹212002667జిక, 5401%29016472 1” గారంక6 కలఇటం 00కి 6 తంతి 1266 6029 1400 మ& వ. 006 లంళ8 760850 0% 008 6616074068 76 13 2180 [02264 10004 0) మళుమి!2 మట 1 ఏ “ఉరికి కవల? జ ఇంతి 0 900 & ౨. 206 నం! 762863. 0276 106 “| 0666. (2668 50 శ20 5010005. 22068 16 కక కం సీ ఢెండ0066. ఇసంకసిలం మెళ[ఇ ఇజం ఇ వంం[05క. కక్‌ 13 250 కింఇ0601. ప రాణ ఛ8౩ 606 ౪16 08 606 రేజచక్ష[ంం 00 6జ)జ2కే ముజళరంకి ళు రకముల బాణ వౌంయ క06 ₹0056 2 606 6050060080 0% ౨4008202 0140806,” ₹010%1. 2988 శం 93 బాలక ఉై9ింటుక శం సంజ 1 ఇ 00 షక 996 ఛాజక “వ్‌ష00తతిట” ఈ 8 వెర్‌ య25002016 1026 16 6జఖు2లి ఇాండ!డి ల 218 డేజంకంంంి రా +06 క గ్‌ న గం 6ఏం 20076 12688 1త్తతం6 600 67106206 01 606 “ కొళురిణవి220045200 ( 12 20009108 రంత బుటాః 0 82006సక్ర 690 920706 1ఒ2గ5 05 9028010200] శం మలం ౧౦టటంప! 0769 గగతత 9, ౨ ౦. 2ంంంుత 2. 190).

కృష్ణ చేవరాయల కుటుంబము __ అధ్యా. వ్‌ (వకర, 1 26

ఇట్లు, మై యాధారములనుండి తుక్టుపంచకమును రచించినది గజపతి కూతురు కాదనియు; ఇటీవల నెవరో ఈ శ్లోకములను ఆమె వ్రాసినట్లు కల్పించినారవియు దెలియుచున్నది, “విజయనగర చరిత్రిమున కాధారములుః” అను [గ్రంథములో తుక్టాచేవిః పై క్లోోములను రచించెనని చెప్పండియున్నది. ఈ (గ్రంథకర్త యగు శ్రీ రంగస్వామి నరన్వతిగారు*. వై కథలను గురజాడ (శ్రీరామమూ రిగారి కవి జీవితములనుండి [గ్రపాంచియుండవచ్చును. "

ఇంకేకాక, మై ల్లోకములను రచించెనని చెప్పబడు తుక్టాదేవియః కృష్ణరాయ విజయమునందు జెస్పఐబడియుండు కుళ్థుదేవియు నొకేవ్యక్తి కొజాలరు, కృష్ణరాయ విజయమందు జెప్పదిడియుండు తుక్ధాదేవి రాయలను మనసార(్రేమించి, పెండ్లియాడిం కొప్కరమునకు వచ్చినది ఈ రెండవ చుక్టమః రాయలను ద్వేషించి, అతనిపై కసిదీర్చుకొనుటకు బూనుకొన్నది. ఈ యిరువురు స్త్రీలలో నెవ్వరు గజపతి కూతురో యెన్యరు కారో చెప్పుట కష్టము, ఏీనిలో నొకిటి కట్టుఃథ- ఈ కల్పితకథ కృష్ణరాయ విజయ (గంథము రచించునాటికి వ్యాప్తిలోనికి వచ్చియుండదని చెప్పవలనియున్నదిః ఆ కవికాలమునకావల నాకథ వ్యాప్పిలోనికి నచ్చియండును. కీ. శే. (శ్రీరామమూర్తి గారు గజపతికుమా ర్తెపేరు వరదరాజమ్మ యనియునుః నామె తుక్టాజీ యవి తన “పేరును. మార్చుకొనె ననియు జెప్పియుండగాః ఇండియకా ఆంటిక్వరీ కర్త అమెపేరు మొదట చిన్నాదేవి అనియుండి; పిదస నామె తన పేరును వరదరాజమ్మ యని మార్చుకొని నని చెప్పియున్నాడు. కావున! యీ రెండు కథలలో జెప్పబడిన 'పేర్త కంచెను: కృష్ణరాయవిజయ కర్త చెప్పియుండు పేరు కొంతవరకు విశ్వాసార్హ మైనదని చెప్పవచ్చును. ఈ నిషయమును గురించి, ముందు పుటలలో మరల (వ్రాసెదను. లాలా తా

ఎంతా బో శ్రీ వ రంగస్వామి సరస్యుతి బి, ఎ, గారు 1919 లో మృదాను

విశ్వ్య్యళాపరిష త్తులో చరిత్ర విద్యార్థి ౩ నిచ్చట చర్మితోపన్యాసకలుగా నుండిన కీ శే జా! ఎన్‌. కృష్ణస్వామి అయ్యం గారద్ద విద్యా భ్యసము వేయుచు విజయనగర స్మ్నామొజ్య చర్మితలో పరిశోధనలు హావించుచుండిరి. పెవ్య ఆమూాల్యముై న విషయములను సేకరించి పె గ్రంథమును (వానిరి, శ్రీ సరక్వతి గారు చిరస్మరణీయులు, శాన్సి ఆతర్వాత యెన్నో శాసన పరథోధథనలు జరిగి "పెన్క,. నూతన వివమయములు వెలుగులోనికి వచ్చియాన్నని,

268 శ్రీకృష్ణ చేవరాయలు __ మొదటి భాగము ఇచ్చట నొకసందేహమున కవకాశమున్నది తుక్టాపంచక మనబడు శ్లోకములను తానే రచింపక పోయినను, నామె ఆ శ్లోకములను ఉూహరించి (90066, యుండ వచ్చునని యెందుకు జెప్పకూడదు* వాసెనని యేల తలంపవలమును? అను సందేహమును గొందరు న్య క్తసరచి యున్నారు. నిజమే? లుట్టి సందేహము గలుగుట కవకాశమున్నది. కాని; యిఎతవరకు సైని చెప్పిన వట్టుకథలలో సీ ల్లోక ములను. తుక్టాదేవియే రచించెనని చెప్పబడియున్నది; ఉదాహరించెనని చెప్పలేదు. మరియు. నీ శ్లోక మామె కాలమునకు బూర్వమే పండితులు రచియించినారని! నేడు విరూపింపబడిశందున, ఆ జ్లోకముల కామె రచయిక కాదని కేలిపోయినది. ఇక్క అమె యుదాహరించి యుండవచ్చునుకదా * యనుటను గురించి చెప్ప వలయును. ఎన్నడో (ప్రాచీన సంస్కృత సాహిత్య (గంథములలోని యీ శ్లోకముల నుదాహరించుట కామె గొప్ప విదుషీమణియైః ఆ పురాతన (గ్రంథములను జడివియుండ వలయును. జదువుటయే- కాకు ఆ సమయమున వీ క్లోకము లామెకు జ్ఞప్పియం దుండవలయును, ఈ శ్లోకముల నుదాహరించుట క్రవకాళము ముం చెప్పుడో కల్గును అర చన నె కంకకుముందు గల్గియండవలెను.. అది యెట్లు సాధ్యము? ఒంవేళ వకమన, నో ట్రపసురాలె యంది: యింత రపికతు భావనాబలము గలిగినదై యుండిన మను వ క కపాతిః కవిశారసలోలుడగు కృష్ణరాయలు తన్ను కోరిన సమయ పడకటింటిలో శప ఆతనిని హృాదయపూర్వకముగ వలచి వరించియుండును, రన్మగహజపారజో యవి కహించి, ఆతనిని చంపివేయబకు (్రియల్నించన ర రాయ లామె నెంతో న్‌ గొవ్ప విదుషిమణియు నని తెలిపియుండిన పక్షమున తన అపూర్వమగు విదా నో ర మ్రంనంచి యుందును న మద్యుక్తురాలే, శన క్‌ంగారల ను విస్మరించి? కర్కశబుద్ధితో నారనిని జంప వళ్ళా కావముపడి, తన గ ఎ గసంము కొగాః నావల తన అకార్యమునకు సాధ్యము కానిది, కా న్‌ త్య బ్రిదర్శించునా ? ఎ ట్రాలో చించిన్షస నిది రించి యుండవచ్చును 6 సం విరదేానది కొవున, పై శ్లోకముల నామె ఉదాహి సార్హ్వము కానిది. సందహము నిరాధార మైనది: మరియు విళొస్ప వ జీ బ్బ వదన ర ముం సం వరంగా ప్ఫియున్నానుం ఆ నామధేయములల్‌ే

కృష్ణ చేవరాయల కుటుంబము __ అధ్యా, 8-(వకర 1 ల్రిగ్రిఫి ఆ త్రుక్టు” యను పేరును గురించి వెనుకిపుటలలో విశదపరచి యున్నాను ఆ నామ ఛేయును గురించిన కథలను గూడ చెప్పియున్నాను. పై కథలలో నొకదానియం దామె*” శుక” యని యుఎడగా మరియొకదానియం దామె జశీప *వరదరాజమ్మ 39 యని యన్దోది. వీరొక కథయం. దామె పేరు “తిరుమలదేవి” యని యుండగ మరియొకదానియందు “*చిన్నాదేవి” యని యున్నది వరస్పరము విరుద్ధములై న 'పె వ్రాకలను బట్టి యా నామదేయములలో నే యొక్కటియుూూగజపతి కుమా ర్హెయొక్క- నిజమైన పేరని చెప్పుటకు వీలుకొకున్నది మరియు: న! ౫ యను పేరు “దుర్గ” యను నంస్కృృతపు పేరునుండి యేర్పడిన వ్యవహార నామము. గజనతులు వైష్ణవ. మతస్థులు, అందువలన వారు తమ కుమా ర్రెకు వైష్ణవమక సంబంధమైన పే రుంచె దరు; కాని, $నమత నంబంధమైన సేరిడరు.. కావున, గజపతి కుమార్తె పేరు ౪ త్రుక ఏ యని యుండదు: వే రొకటిగ నుండవలయును. కావున ఆమెకు గల తక్కిన నామభధేయములలో నేది యామె నిజమైన పేరో పరిశలించి కనుగొనవలసి యున్నది. ఇక: ఆ వ్రయత్నమునకు గడగుదము.

జగ న్మో హిని (రాయవాచకము)

రాయల కొసగబడిన (వ్రతావర్ముదగజపతికుమా ర్త పేరు “శుక” యనుట కాదని వెనుకటి పుటలలో విశదవరచినాను. ఇక; ఆమె నామధేయమును గురించి రాయవాచక మేమి. చెస్పుచున్నదో చూడవలయును, రాయవాచక కర్త గజపతి కునూ త్రై పేరు జగన్మోహిని యని చెప్పియున్నాడు. అక డిట్లు (వ్రావియున్నాడు. 4... గజపతివారు రాయల దేవునితో సమయోచితములుగా వలుకరించినంద్దులకు... ” అని శ్లోకం చదివి మరిన్ని ఉచిత మైనట్టు మాట పలుకు లాడంగా రాయలవారు గజపతి వారితోను మీరనిన్ని మేమనిన్ని భేదము ఉన్నదా అని ఉపచారములుగా మాటలౌడి గజపతివారికి చాలా బహుమాన సన్మానములు చేసి నాలుగు నగల కోక తాకులును యిచ్చినారూ _ గనక గజపతివారు తన కొమొ_ర్తె అయిన జగన్మోహిని అనే కన్యను దారపోసి యిచ్చే సముయౌన చెప్పిన పద్యం ....” ఓచూ. రాయవాచకం, పు, 108]

ఇట్లుః రాయవాచకమును (వ్రాసిన్మవిశ్వనాథనాయకువి స్థానాపతి అమె పేరు

• జగన్మోహిని” యని చెప్పియున్నాడు. రాయవాదకము, కృష్ణదేవరాయల చరమదళ

లా0 (భ్రీకృన్ణ చేవ రాయలు ఎ యొుదె౭కి భాగము యందో ? లేక అతని మకణానంతరము అచ్యుతరాయలు రాజ్యమునకు వచ్చిన 'ప్రారంభసంవత్పర ములలోనో క్ల సుమారు పదునేనే (హ్రాయఐడినది. కాశం అప్పటి కొవివాహము జరిగి మరియ సె ండ్తయి యుండును ఆ సమయమున నామె జీవించియే యుండెను, పై స్థానావతి విజయశగరమందే యుండి. వ్రాసి పంపిన విషయములివి. ళ్‌ గ్త్నా అంతల 6001 కషగ00568 0 98 2 8పం8 9400200094. 00 పథ్‌20జా 26 6 రో కం 17202602 నన శక 20“ రేంషన 08 ౪ సజ2ర02కజను మెం జం 7794040022 వేటల నత అలై 01 రి ఇకను 23 ౧గ97208502 గజ్రాయణ 609 8030 0[ 09 [టీ చడం (1166. మాజ?ాజం02ి4మిట సేంళాం. 0 2) కాపవ్సన లేము నావు శ నికు వస్పియండు, పేరు అదిద్ధమని మనము పూశ్తిగా తోనివేయ క వీ కా అని ధరములు కాని, వ లో శాననాధారములుకాని, ననుకొలిక సాహిత్యాధా కాదని చెనటక్తు వీ క్నులకింపలేదు. అభించనంతమా్యశ్రమున ఆ “పిను నిజము రాయవాచరమునకు నిజమని ఆంగికరింపనులేము ; కొదని నిరాకరింపనులేముం ఆ రాయవాచక ఆంగ్లమున పీఠికనవ్రాపిన, క్రీ శే జయంతి రానుయ్యుపంతులుగారు : వది గజపతి లి పండు! ళం జగన్మోహిని ౫ యను పేరు సరికాదనియు _త్తెపరు కొజాలదనియ జెప్పయున్నారు. చూడుడు. “గం 6021 శమం (వనం 2115 606 బంంం59 లతక్షటయుంపటు! న మం 002082 0% ప నక 066200 05 51038 18 60228086 ల (గడల మరు ల] ఆయినను, రాయ; అతడు రాయల పటు వదక రత్త విజయనగరములో గొన్ని యేం డ్లుండినవాడు, దెలియకచ్చిన వాన్స్సి న శకు సంబంధించిన విషయములను విచారించి తనకు కేదైన నొకపేర్స (వ్రాసియంచెను. కాని; ఆమెసేరు తనకు దెలియకున్నను, ఆమె ఉా 'పెటవలెనని తలంచి యూ జ్‌ రాయలు. పెండ్లాడిన (1 హించి పెట్టినట్టు గనబడదు. ఒకవేో జప జరిగి, ఆమె అత్తవారింటికి తికునూర్లై చాల హెౌందర్యవతిగా నుండినందున; పెండ్లీ జావ వ ర! ల కొలది ₹ జగన్మోషాని) చ్చినపిదప రాయ లామెపేరును మార్చి, తన సంతోషము క్‌ ॥ చాగంటి శేషయ్యిగా 8 వ ల 'సేండి యుండవచ్చునని చెప్పవచ్చును. కీ శే. థీ యమును గురించి చర్చించి తుదకు) * రాయవాచకము

యే జేవరాయల కటుంబము ___ అధ్యా. ల్ర్‌ఆ [వకర, కే 971 నందలి జగన్మోహిని నామ మామె సొందర్యమును సూచించుటక్తై తత్కంర్ప పెట్టిన నామమే కాని; ఆమె నిజనామమై యుండదు --= * అని చెప్పియున్నారు.

[చూ. ఆం కవితరంగిణి. థా, ఘః 40]

అయిన నీ యూవా నరికాదని చెప్పవలసి యున్నది. ఆమె అసలు పేరును

మార్చి; వేరొక పేరు 'పెట్టవలనిన అనసర మా రాయవాచక కర్తకు లేదు; మరియు

నా పాహన కార్యమున కాతడు పూనుకొని యుండడు. శ్రీ శేషయ్యగారి (వ్రాతనుండి;

ఆ స్థానాసతి ఆమెను చూచియుండె ననియు అంగువలననే ఆమె కన్పటికి నుండిన

చీరు ఆమె సొందర్యమునకు దగినదిగా లేదని దలంచి తానొక నూకనముగ నామ

కరణ మొనర్చెనని చెప్పవలసి వచ్చును. అ ట్లామెను జూచుట కవకాళ మాతనికి

ఇగలిగియుండిన పక్షమున నామె. పేరును సయిత మడిగి శెలిసికొనియుండును కదా! " అందువలన నాతడు, చేస్పియుండు సేకు నిజమైనదే యని యేర్చడుచున్నది.

కొన్ని యిచ్చట నొక సంళయమున్నది. మహామఎత్రి తిమ్మరుసు, ముక్కు తిన్మున; 'పెన్టనాది మహాఃవులవ దప్పః తక్కిన పృరుషు౨ కౌ రాయల మహాంకఃపుర ములలోనికి బ్రవే[ము లేవని తెలియుచుండగా, యెక్కండనుండి మో, నౌక స్థానావతిగా వచ్చిన, రాయవాచక కర్త ఆ యంతఃపుుమునోని. కేగి యేగుటమయే. కాకు ఆమె సొందర్యమును పరికించి ఆమె నామధేయమును దెలిసికొనె ననుట సుతరాము నమ్మ దగిన విషయముకాదు. మరియు 'నచ్యుతరాయ లకు, కృష్ణరాయల భార్యలు విరోధులుగొ నుండినందున రాయవానక కర్తం ఆ కార్యమునకు సాహసిం౨ యుండడు.. అతడు సిరిని వారిని అడిగి ఆమెపేరు జగన్మోహిని యవి (వ్రాపియుుడవచ్చును.. కావున రాయవాచక కర్ప చెప్పియుండు పేరు సరిమైనది కాదని చెప్పవలసి యున్నది. ఇంతే కొకం శ్రీ శేషయ్యగారి యూహ కూడ నిరాధార మైనదే.

కాని; ప్రతావరుద్రగజవతి తన కుమార్తెలలో నొకొ మెక, ౪ జగన్మోహిని ౫” యను పేరు పెట్టియండవచ్చు ననుట క్రింది ఆధారమునుండి చెప్పవచ్చును. పూరీ నగరములోని జగన్నాథస్వామి దేవాలయములో నొక భాగమునకు * జగమోహాన మంటపము” అను పేరున్నది. ఈ దేవాలయములో నాలుగు నంటనములు గలవు. ఈ మంటివములు వరునగా నొకటి వెనుక నురియొకటి యున్నది, మరియు నొకదాని నుండి మరియొకటికి టోవుటకు ద్వారము లున్నవి, శుది మంటనము. గర్భగుడి,

ల? 9 (శీకృవ్లచేవశాయలు ఎ మొదటి భాగము

ఆ మంటపముల వరుస యి ట్లున్నది. (1) ధోగమంటపము. (29) నటమందిరము. (9 జగమోహన మందిరము. (4) గర్భగ్భహము, (విమాన మందిరను. ఇది యిట్లు వర్డి ంపబడియున్నవి.

“గం కయవి ₹2క్రం0జ0 60091963. 1006. 28 016 మ ఇులుంం8 10 050854 0£10%2 63%00926 0069198 006 1260 616 0006౯ 06 జక (1) వ20క జంట (2) కణ జంకిటి, (9) లజక్రణంం002, (ఉ పెజ26ం?జ, ళం కంస. 6% 91౬ 56 కింక 16 06 411 08 0కలసంక్రక, 0006 106 పళలరంక 00)1261009 జం మజతత 091 ఓ 99021 రఎజర6!%్స” 00, 610166 100% సంసంక్ర జడెయసకంతే 1060 606 10060902 006 కోరం 560006 19 606 11144 మజ శం? 616 18161208 206 ఉ06ఏ0క 6118 006 04 ౪ 606 2411 01 తీళగ!9006 (౮౧గ్రజయిం౧జంట 10 ళాసంక 606 1180005 * &55000016 0 8226 4000 06 6ండ. 9009 458 18 +%6 266020 16561% 9000010668 0 ఏ6 1007. 0001021 60%అ. రౌడి 9168 లేజకంంం200జ, 0 18 92006095 టెజ[25802 2డీ 81306౯ 5000904, 10 లంగాం1104] 80206... (1106. 05384, నూ ఇ 0లు 01 2 2. 129)

దీనినుండి జగన్నాథాలయములో గర్భగృహమునకు ముందు జగమోహనాలయ మున్నదని తెలియుచున్నది. ఇది. శిల్పకళా పరిళోభిక మై నయనమనోహర మైన మందిరమని తెలియుచున్నది.

“6 లజక॥రంకవజ 18 * రంకట50జ 0908001441. 6600016 5540068 00 2 16. ౫

ఈ మంటసమందు స్వామికి జగమోహనుడవి పేరు. జగన్నాథుడు జగన్మోహ హనుడే కదా, ఓఢ్రదేశములో తలివం[డ్రులు తమ పిల్లల కీ స్వామిపే రిడుట వాడుకగ నున్నది మగపిల్లలకు *జగమోహన ” యంయు, ఆడుపిల్ల లకు * జగమోహిని ” యనియు నామకరణ మొనర్తురు. ఈ వాడుక ననుసరించి, (ప్రతాపరుద్ర చక్రవర్తి తన కునూర్తెలలో నాశామెకు జగమోహిని యని పేరిడి యుండునని చెప్పవచ్చును. ఓఢ్రదేశములో, * జగమోహన , జగమోహిని యని పిలిచెదరు, కాని, ఆంధ్ర దేశమున దానికి గొంత భిన్నముగ “జగన్మోహన ” “ జగన్మోహిని” యని పిలిచెదరు. అపి వారి సంప్రదాయము; ఇది వీరి సంప్రదాయము, అందువల్లనే రాయలు వివాహమౌడిన గజపతి కుమార్తెకు * జగన్మోషహిని యను పే రుండ

వద్చును. రాయవాచక కర్త కీ పేరే తెలిియుండవచ్చును, కాని యిది వేరు విషయము, ప్రతాపరుద్రగజపతి తన కుమార్తెకు “ జగమోహిని” యను. పేరిడ్‌ యుండవచ్చును. అయినను ఆ కుమ్హా_ర్తెనే రాయలు 'పెండ్తాడెనవి చెవ్పుటకు వీలుకాదు, ఇంతవర కీ విషయమును పరిశీలించిన చరిత్రకారు లెన్వరు రాయలు పెండ్లాడిన గజపతి తనయ పేరు * జగమోహిని* యనుట కాజాలదనియే చెప్పియున్నారుం కాన యా విషయము నింతటితో వదలి; రాయల భార్యలని చెప్పబడిన పై పట్టికలోని మరియొకయా మె పేరును గురించి పరిశీలింతము. రుచీదేవి (మైలరుదొర చెప్పియుండు పేరు)

గజపతి కుమార్తెను గురించి కీ. శే. మైలరుదొర మరియొక కథ చెప్పి యున్నాడు

“రర 6ఆజజైజకన 0088 ఉిజం80లం ముండి మంటని అం! (0) 8 ర1800566 90 యి2ి 26 నకతమురకటు. (6405020ు) 204 శ06 మడా! డేహీ60694 60 ఉం 80, 01186 16 65010066 +ం *సజం8క్రంజయి గ06 తజశక్రం66 0 6జజఏటే, వం60146ళపి 9414 0048 ఇక ఈ1900264672 షాజ ఇక *06 800 ౧08 * ౨191 20 906 0628612 01 200169 64106 08601018 09 పంక అసశ0, 906 26190661 శ0 20146 0 కజుం0&0. ఈం 1జటం3 9600 ఏ6 +నీ106 1జక్రం 908 01 ౦006 3 906 80164 0030 లంచాం18 296 044 2 700 1236 ₹726020 26962701 6202720664 ౧62 2౫020 ఇండ 906 6180000066 61) 0266089176 6% 98 2 (46. ఈొ2టేంలిక తంజాం5).

కృష్ణరాయల కిన్వబడిన గజపతి కుమౌ ర్తె విజయనగరమునకు వోవుగు కంబమను ([గ్రామమువద్ద నిలిచి, అంత కావల బోవనని చెప్పెనట. దానికి సమ్మతించి? కృష్ణరాయ లామె నచటినే నిలిపి తగిన వసతి యేల్పజచి యిచ్చెనట,

మైలరుదొర చెప్పియండు యీ కథ యింతకుముందు చెప్పియుండు రెండు కథలను చాలవరకు బోలియున్నది. కందిమువద్ద విలిచిపోయిన ఆమెసేకు మాత్రము

• ర్వువీదేవి ” -యని యాయన చెప్పియున్నాడు, వెనుక చెప్పియుండు కథలలో నామె "పేడ “ోతుక్ట” యనియు, * వరదరాజమ్మ యనియు నుండగు సీ కథలో నొక

కేకల --- 35

విత్త (శీకృన్తచేవరాయలు .___ మొదటి భాగము క్రొత్త పేరున్నది. ఈ డొరగారి కీ వృత్తాంత మెళ్చటనుండి లభించెనో తెలియదు. ఈ కథనుగురించి కీ. శే శ్రీ శేషయనగా రిటు (వ్రాసియున్నారు. * ఉదయగిరిదుర్లము నోక్రమించుకొనినప్పుడు దుర్గాధ్యతుని మేన త్తను రాయలు బందీగా డీపికొని పోయెనని న్యూనిజు వ్రాసియున్నాడు. ఆమెయే కంబముకొద్ద చెలువు ్రవ్వించిన ధర్మాత్మురాల్లై యుండును. ఆమెపేరు రునీదేవి కావచ్చును. [చూ, ఆం, కవి. తరంగిణి. సం, న్‌ పు 823. "్రీ శేషయ్యగా రిట్లాకచోట వ్రాపిః మరల నింకొకచోట “ మైలరుదొర "వ్రాసిన రుచీదేఏ యను "పేరు నరియైనదికాదు *..”” అవి చెప్పియున్నారు. [చూ, పు, 60] ఉదయగిరి ముట్టడిలో రాయలు చెజగొన్న ఆ దుర్గాధ్యక్షుని మేనత్త పేరు రువీదేవి యవి యుండవచ్చునని శ్రీ శేషయ్యగారు వ్రానియున్నారు. కాని, వీరి యూహ సరికాదని చెప్పవలసి యున్నది. రాయలు గజవతి తనయను 'పెండ్రాడెనేకాని? ఉదయగిరి దుర్షాధ్యక్షుని 'మేన త్తనుకాదు, ఇచ్చట ఉదయగిరి దుర్గాధ్యకుని గురించి కొంత చెప్పవలసి యున్నది. ఈ అధ్యక్షు డెన్వడనుటను నిశళ్చృయించవలయును. (శ్రీ శేషయ్యగారు? న్యూనిజు వ్రాఠవై ఆధాంపడి యున్నట్లు తెలియుచున్నది. ఉదయగిరి దుర్గమును జయించిన పిదవ, అచ్చటనుండిన 'ప్రతాసర్యుద్ర గజపతి మేన త్తను చెరపట్టి విజయనగరమునకు గొని స్టో అటి వ! యెనని తలచియున్నారు న్య్యూనిజు యిట్లు (వావియున్నాడు, గగీండి పం 1001 18 59 10006 06 బారుక, ఇంతి హీ 18 ంజుకయోండే జ త్‌ 00 06 02 01 09% ₹౦౦ కాజ8 02000 0820176 24] 02221664 0 న 1 6 6000ల 240 26 60614 80% 968... 2 గతం ఊఉ 2 1 శం 1. 817) ఈ పిక కవన 1 విషయమునే, | శే. కే వి. లక్మణరావుగారు సయితము, += దుర్గొ శు కృను చెలపజ్టెనని న్యూనిజు (వ్రాపియున్నాడు ...” అని చెప్పే న్సారు, సరు (చూ. మహమ్మదీయ మహాయుగము ప్ప. 101) న. ప క చరితము: *' అను (గంథము నిటీవల (వ్రానిన థీ నూతళ టి జరరాజుగా - శ ర కూడ 'నిళ్లే వ్రాపియున్నారు. [చూ. పు. 188) | కాని కృష్ణరాయలు ఉదయగిరిని ముట్టడించినపు డా దుర్గమున కధికొరిగో

కృష్ణ చేవరాయల కుటుంబము ___ అధ్యా, 8 - (వ్రకర1 2/5 నొక్కొంక్క దుర్గమునకును నమర్థుడగు నొక్కాక్క అధికొరిని నియమించెనని తెలియుచున్నది. ఆ సమయమున తిరుమల కొంశారాయలు ఉదయగిరికి అధ్యతుడుగా నుండెను. ఇతనికే * తిరుమల రౌతురాయ” [రాహుతరాయ] యను పేరుగూడ నుండెనట. కీ, శే. శ్రీ హయవదనరావుగా రీ విషయమై యిట్లు వ్రాసియున్నారు.

అ తీం00ారి[0క్ర కం కజరం28ేడ 206 గౌం[0క్రట 861 ఫటం9 $00926 0% 906 డిటాతకోల 111, 2థంకిక్ర 609 803006 62060264 ₹18 036 ౨8006కే న న న 208), ఇయ ఇమం 28 0660 05262రే అర్హ ారి2!& మెంక్రరతళజ మటు” జకరే “ న చ [17146. 93020 6226౬ 701 వ ౨ ౨. ప, 1606).

తిరుపతి దేవాలయ కొనన నంపుటమందు కూడ అతడు “ రొతురాయ మహా పాత్ర” డనిమే చెప్పబడియున్నది. క్రీ వీరకృష్ణదేవరాయలు విజయనగరాన నుండి పూర్వ దిగ్విజయయా'్రకు విచ్చేసి ఉదయగిరి దుగణమున్ను సాధించి రౌతు రాయ మహాస్మాత్రుని పట్టుకొని ఎ (చూ, సంపు ౨ వు, 170.

కొన, కృష్ణరాయలు చెజిపట్టిన యామె, యీ రౌతురాయ మహాప్మాతునికి మేన తృకాదు. ఈమె. ఒకవేశ ఆతనిభార్యగా నుండపచ్చును, ఇకః ఉదయగిరి దుర్గములో రాయలు చెజపట్టినది అఆ దుర్షాధీళుని మేనత్త (340% అని న్యూనిజు చెప్పియుండునది కూడ సరికొదని తెలియుచున్నది. ఆ రాయలు దెఅపట్టినది త్తీవికొదుః ఆ దుర్గాధ్యతని, ఇది యిట్లు వివరింపబిడినది

౫ర్ట్నుం్ర “జళషక ” 662266 0, 0 కల5, 28 47ఘడ్ర 0860 62లైశయాంగే సా కరంజ లిం?జామిజాత, 6 018 ప1206 ఇక ౫౭8119 2౨ ఉంి!6 ఎ (146, మం. 6225. క ప. 1805.

ఆంగ్లభాషలో “220616% మరియు “2026” అను వదములకు, పినతండ్రిః పినతల్లి యనియుః మేనమామ, మేనత్త యనియు నర్థములున్నవి. వీని అర్ధమును నందర్భానుసారము [గ్రహింపవలసియున్నది: కొవున, కృష్ణరాయలు, ఉదయగిరి దుర్గములో జెజపట్టేనది పినతం(్రినా! లేక పినతల్లినా + మేననూమనా! లేక 'మేనత్తనా? అనుటను దెలినికొనవలపియున్నది ఈ విషయమునకు రాయకే పరిష్కారము చెప్సీయున్నాడు- చూడుడు.

వి76 (శ్రీకృష్ణ చేవరాయలు ఎఎ మొదటి భాగము ఆముక్తమాల్యదలో (ప్రథమాళ్వాసాంతమున; తన ఉదయగిరిదుర్గ విజయము విట్లు పర్ణీంచియున్నాడు. మ॥ * ఇది కర్ణాటిధరాధృతిస్థిర భుజాకేవాకలబ్టేభరా డుదయోర్వీధర తత్పితృవ్యకృత నవ్యోపాయ నోస్టీషర --- ” (చూ. ఆ. 1. పద్యం. 88] ఉదయగిరిలో నాతడు జయించి. బంధించినది, (ప్రతాపరుద్రగజపతి “* పితృవ్యునిప యనగా బినతండ్రినన్‌ స్పష్టముగా జెస్పియున్నాడు.. రాయల వై పద్యమునుండి; ఉదయగిరిలో నాతడు చెజపట్టినది గజపతి పినతండ్రిని యని చెప్పినాడు. స్త్రీల నెన్వరిని ఉదయగిరి దుర్గములో జెజపట్టలేదు; ఉదయగిరిదుగ్లములోనున్న ప్యాత అధికౌరి యెవ్వడు ? ఉదయగిరిని రాయలు జయించి, బందించినది, * తిరుమలరౌతురాయ” డని కొందరు చర్వికకారులు చెప్పియుండగా, “*(ప్రహరేశ్వరప్యాత్రు ” డని మరికొందరు చెప్పియున్నారు. కీ. శే కే వి. అత్మణరావుగా రిట్లు చెప్పియున్నారు. * ... రాయలు ఉదయగిరి దుర్గమును సమీపించి దానిని వశపణచుకొనెను, ఆ దుర్గాధ్యకుని పినతండ్రి మైన (ప్రహరేశ్వరప్తాతుని జెజవటి విజయనగరమునకు దీపికొగిపోయెను ,.... ౫ యల [చూ మ, మహాయుగము, పు, 408] మరికొందరు చరి[క్రకారులు సయిత మి్లే (వ్రాసియున్నారు. కానీ, యిది సరికాదు. ఉదయగిరిళో బట్టుకొనఐడినవాడు తిరుమలరౌతు రాయలే కాని, ప్రహరేశ్వర పాతుడుకాడు. అతడు కొండలోపల్లిలో బట్టుపడినవాడు. ఈ విషయమును కూడ రాయలే విశదసరచియున్నాడు. చూడుడు, మ. “ఇది పాత్రప్రహశేశ్వర (ప్రభృతి బంహిహ్టైాత్కలానీకగు ప్రదివి సృక్సటుయం[త్ర కొండపలి హృద్బాహాపి కద్రూజదీ... *” 1చూ. ఆ, మాల్యద. ఆ. 8. ప. $8] ఈ విషయమున్సుగురించి, కీ. శే. ఆర్‌. సుబహ్మణ్యంగా రిట్లు (వ్రాసియున్నారు. ఛాయలు కొండపల్లిని ముట్టడించిన విధమును వర్జించుచు, “గారం కొం ₹28 10708064 204 626 6000029402 ౯202508724 వంటా ఇక మరో టలు యేం గాయం మితం ఫైకందం5క 2. [గగెడం (230403 0£ ౮998, 9. 0.

ఓ ఐష్‌

కొన్టచేవరాయల కుటుంబము ___ అభధ్యాః లి (వకర, 1 977

ఇక* సీ విషయమున నందేహముండ నవనరములేదు. ఉదయగిరి దుర్గాధ్యకుని మేనత్త, రాయలవెంబడిపోక కంబమునొద్ద నిలిచిః అవృట నొక చెలువు క్రవ్వించె ననియు, ఆమెసేరు రులీదేవిగా నుండవచ్చుననియు జెప్పియుండు (శ్రీ శేషయ్యగారి అభిప్రాయము నిరాధారమైనదని తెలిసినది. ఇంకేకాకు గజపతి కుమా ర్తేపేరు రుబీదేవి యని చెప్పియండు 'ఇలరుదొరగారి (వ్రాతకూడ విశ్వాసార్హ మైనది కాదనియు దెలియచున్నది. మరిజ్వీ కంబముచెలువు రాయలకాలముకం కొను పూర్వమే నిర్మింప బడియుండెననుటను తెలియజేయు ఆధారము లున్నందుననుః రుచీదేవి (త్రవ్వించెనమట నిజముకాదు. ఇట్లు రాయలు విహహమాడిన గజపతికుమా రె నామధేయము గ్రునీదేని కొదని చెప్పవలపియున్నది.

ఇక; అమెకు * వరదరాజమ్మ *” యను పే రుండెనేమో చూడవలయును,

వరదరాజమ్మ

కంబము [గ్రానుమువద్ద గొప్ప తటాకమును నిర్యించినది తుక్టాదేవి యని పైన చెప్పిన కథలనుండి తెలియుచున్నది. ఈమె కన నానుధేయమును మార్చుకొన్లి వరదరాజమ్మ యను పే రుంచుకొనెననియు, మరియు నాపేరుతోనే ఆమె టప్రనిద్ధికి వచ్చినదనియు పై కధలనుండి తెలియుచున్నది మరియొక కథ నయితను ఆమె తన "పేరును వరదరాజన్ము యని మార్చుకొనెనని చెప్పుచున్నది. ఈ కారణముసుబట్టే అమె క్రన్వించిన తటాకమునకు * వరదరాజమ్మ తటాక ”” మను పేరు గల్లినదట,

కవిజీవితముననుండు నొక కథలో సీమెను గురించి యిట్లున్నది. * .... ఈమె నామంబు వరదరాజమ్మ యందురు. ఈమె వాసంబుచేసిన వనంబు కడపజిల్లాలో నున్నది. నాలుగు పర్వతంబులలోనికి గట్టకట్టించిః దాని నొక చెలువుగ నేర్పజచెను, త త్సమీపంబున నున్న శిలాకశాసనంబులో వరదరాజమ్మ రూపు చెక్కబడియున్నదని వొడుక గలదు .....* చూ. కవిజీవితములు. పు, 59]

ఆంగ్లథాషలో నీమెనుగురించి వ్రాసిన కీ, శే, శ్రీ. జి, ఆర్‌, సుబ్రహ్మణ్యము సంతులుగారు సయిత మిట్లు చెప్పియున్నారు.

“లం 23ఇగిజపజుజయియలు. శం షల్‌ ₹ష6 606 ౧06 9 ఇప!0 16 621196 61660 ఇఇ యజ కషంళపి 60 0090 ఎ (గతం. 906 మడడ తీ9టరంఉగ్లా. 1069--0. 2790]

278 (శ్రీకృష్ణ చేవరాయలు __ మొదటి భాగము ఇంతేకొక్క యీ విషయమును గురించి శ్రీ మద్దులపల్లి గురుబ్రహ్మశర్మగా రిట్లు (వ్రాసియున్నారు. *... పిమ్మట రాయలు కటకపురమ.ను ముట్టడించి దానిని గాల్బి యచ్చటి రాజులను గలవరిపెప్టెను అప్పు డా రాజు వ్రతాపరుుదగజపతి) వెరగుపడి పారపోయి, మరలివచ్చి రాయలను ళరణుజొచ్చి తన కూతురగు తుక్టాదేవి నొసంగి సఖ్యము చేసికొనెను, (ఈమెపేరు దండకవితెయందు వరదరాజమ్మ యని (వ్రాయబడియున్నది ... ఈ దండయాత్రానంతరము గజబీతి నారి కొమా_ర్తెను తీసుకొని విజయనగరమున 'క్షేగుచు మార్గమధ్యముననున్న కంబము (స్తంభపురి యొద్దకు పోగా నప్పుడు కృష్ణరాయలు దాసీప్పుతుడని వరదరాజమ్మకు దెలిసి సత్కు-ల 'ప్రనూతయగు తా సట్టివాని నెటుల సంటదగునని యెంచి చింతిల్లి వైరాగ్యమున తొ నచ్చటనే నిల్చి, తనవా రిచ్చిన (ద్రవ్యమువలస వి?శాలమగు గోవ్చ తటాకమును వేయించెను అసి దండకవిళె యందు కలదు. అచ్చటివారు కృష్ణరాయని. భార్య వరదరాజమ్మ చెజువు వేయిం చెననియ, గండి నిలువనందున తాను గండిళో ఐరుండీి పూడ్చించుకొనె ననియు నీ మొదలగు నంశముల జెప్పుకొనుచున్నారు. ఈ విషయ మును బలపఅచగల యితర సివర్శనము లెవ్నియు గొనరావు, వరదరాజమ్మ (తుక్టా దేమి కృష్ణరాయని యెడ నసూయ కరిగి వివర్తించెనను విషయమును దద్రోసివేసినను చెజువు 'వేయించినవ మాత్రము నిజవయి యుడును లి [చూ,. కొండ నీటిసీమం ముద్దులపల్లి గురుబహ్మశర్మగారు. పృటిలు, 84 85] " శర్మగారు చెప్పియుండు విషయములనుండి మనకొక (క్రొ తృసంగతి తేలియు చున్నది. దెలువును గట్టించుచుండినప్పుడు గండి నిలువక పోయినందున, వరదరాజమ్మ తానే గండిలో బరుండి పూడ్చించుకొనె ననుట శ్రొత్తవిషయము. ఈ కథను నమ్మిన పక్షమున గొల్లయువకులై న 'పెదకంబడు; చినకంబడు అను. వారికథలు నిజమైనవి కొవని చెప్పవలసి వచ్చును. శ్రీ గురుబ్రహ్మశర్మగారు సయితము నరదరాజమ్మ రాయల భార్యయని చెప్పియున్నారు. మరియు నామెయే పై తటాకమును (త్రవ్వించే నవి కూడ వ్రాసియన్నారు. కావున వరదరాజమ్మ గజపతి కుషూ త్తే యగునా! _కొదాశి యనుటను పరలించవలపి యున్నది. ఒరిస్సా చరిత్ర (గ్రంథములను; తదితర (గ్రంథములను పరిశీలిం్సి చృూడ్రగా వరదరాజమ్మ గజపతి కునూ ర్దేయని చెప్పుట కాధారముణు గనబడకున్నలవి క్ర పేరు ఓఢదేశమునకు సంబంధించిన కేమకొడని కూడ తెలియుచున్నది. ఇది ఒరియా పేరుకాదని ఆ దేళచరిత్రకొరులు (వ్రాసియున్నారు. ఒరిస్సా మాజీముఖ్యమంత్రిగారగు, డా॥ హరికృష్ణమహతాబ్‌గా రిట్లు వ్రానియున్నారుః

కృవ్ణ చేవ శలాయల కుటుంబము __ అధ్యా. శివకర, 1 విా9

• గ్రీంం020108్ర శం. క2తి!కం8 868 0200262వి.. తేంళతి 0కోయంకే 5 రెంక్రంకం! 90 1088672002 ౨46 6019 106 18 106 0000002466 ప స5ఠాఘ్టుటం9ణ1 0౯ 20. 00000 25060006. 6716602690. న్‌0ం 18 3010264 డికొంంఠు 60 10 41కటాంంక 1062002699 6460 జం సంకిక3, శేజక్రజటముంక టన ఉండే ₹ాజరిబుతమలుణు. 001. ళు. 1 20 42 రడ ఇ474 05 18 106 వింపిఓలీ” 2 8000 60 6002060600 616 టొజయేతింం. 08 కంకి! న! న91షక్ర మజంండి. 90 మెడూగ8ం002మిజ”. గ్రగతత 006 ₹ఆంగ్తా. 05 0180926 ఇయ. ౨ 9, 827,

ఇక ఈ పే రే ప్రాంతములందైన వాడుకలో నున్నదో చూడవలపియున్నదిం ఈ నామధేయము దక్షీణదేళమంచు మాత్రమే వాడుకలో మన్నది. అనగ్గా ఆంధ్ర కర్ణాటక తమిళదేశములందు విశే,ము నాడుకలోనున్నది. ఈ దేశములందు మగవారికీ వరదప్ప, వరదయ్యిః వరదరాజు, చరదాచార్యులు అనియు త్రీలకు వరదమ్మః వరద రాజమ్మ యనియు పేండుటి వాడుకగ నున్నది ఓఢడ్రదేశమున సుప్రపిద్ధ దై వమునకు జగన్నాథుడను సపేరేకాని, వరదరాజను "సీరుళేదు.. అందువలన ఆ దేశములో వరద రాజస్వామికి నందింధించిన ేళ్లుచు ఆచారము లేదు. కాసి, కాంచీపురమందలి విష్ణమూర్తికి వరదరాజని పేరు. ఈ దకేణప్రాంతమందలి (ప్రజలే యీ స్వామిపేరు నుంచుకొందురు. ఈ కారణమునుబట్టి వరదరాజమ్మ ఒరియాదేశపు ఆడదిడుచుకాదు, ఆమె కెణుగుః కన్నడ, తమిళదేశములలో నొక దేశమునకు సంబంధించినదని చెప్ప వచ్చును. రాయల భార్యలలో నీ పేరుగల భార్య యొకొమె యుండెనేమో పరిశీలింన వలయును. ఈ విషయమును గురించి సుప్రసిద్ద చరిత్రకారుల అవ్షిప్రాయములను కనుగొనకలయును.

ఈ విషయమును. గురించి (శ్రీ నేలటూరు. వెంకటిరమణయ్యగా రిట్లు (వాపి యున్నారు. ",.. గజపతి కుమా ర్హైసేరు వరదరాజన్మకొదు. వరదరాజమ్మ యను "పేరుగల రాణి కృష్ణరాయలకు లేదు. వరదరాశన్మ అచ్యుత దేవరాయల పట్టమహిషి. అమెకుగాని. అప్పటి విజయనగర రాజాంతఃపురత్తీ లయం దెవ్వరికిగాని తుక్టయును మాణుసే రుండెనని తలంచుట తెట్టి యాధారమును గౌనరాదు. శ్రుక్టానంచకల్లోకములు తుక్టా దేవి వ్రాసినవి కొవు; (ప్రాచీనాలంకార (గ్రంథములనుండి కూర్చిన శ్లోకములు, కావున సీ కథ సత్యమైనది కొదు; కల్పన, చరిత్రరచన కిది యుపయోగింవదు ....

(చూ, కృష్ణ దేవరాయలు, ప్ప, 040]

280 (శ్రీకృష్ణ చేవరాయలు ___ మొదటి భాగము

ఇట్లు; సుపపిద్ధ చరిత్రకారుల వ్రాతలనుండి కృష్ణరాయల భార్యయని చెప్పబడు వరదరాజమ్మ కంబము చెలువును క్రవ్వించెననుట నిజముకాదని తేలినది. ఇకః నీ తటాళముయొక్క- పుట్టుపూర్వో త్తరములను గురించి తెలిసికొనవలపియున్నది.

కంబము చెజబువును నిర్మించిన దెవరు ?

కందిమ చెజువువద్దనుండు యీ తటాకమును గురించి యింకను నేవైన గాథలన్నవేమో చూతము. ఈ విషయమును పరిశిలించినకొలది మరికొన్ని విషయ ములు తెలియవచ్చుచున్నది, ఒక సుప్రసిద్ధ ఆధార్యగ్రంథమం దీ విషయమును గురించి యిట్లు కలదు,

“రయంజు ఫా 906 హతిింంఐ1 పంత్‌ 1 భక్‌ కం కట ₹25క రంల రై టం 36064 తడలాడటేడరి 8 13 2160 9218 90 8220 0602 6208502608ే 0౯ 6009166220 02000768 సా 16 6జం02క8 0 సిక 10 016 కలం 09282స్తూ. 2డీ శం పే2ాఠ 0662. ₹65600682. 12690 09 శకం 71082 వెతికి 00685 ₹7రటటజయింణ * గగేతిం. 00 ముం6121 64226606ల 01 వత ₹01 0 9. 74. 7

ఈ ఆంగ్ధ వాక్యముల కర్ధము *_ అనగా నీ చెబువును జమదగ్ని ముపీశ్వ రుడు నిర్మించెననియః కళింగ గజపతు లీ తటాకమును అభివృద్ధి గావించిరనియుః ఆవల విజయసగర రాణిమైన వరదరాజమ్మ మరామక్తు చేయించెననియు బై అంగ్ల వాక్యములనుండి తెలియచున్నది మరియు, పై చవొతనుండి యీ తటాకము” కడు ప్రాచీన కాలమందే నిర్మింపబడెననియు దెలియచున్నది. ఇది నిజమైనయెడల గజపతు అను అవల విజయనగరమువారును దానిని పునరుద్దరించిః మంచిస్టీతికి దెచ్చిరని మాత్రమే దెలియుగున్నది,. ఇంపీరియలు గజెటియరునందుండు విషయము పై కఠ అలోనుండు విషయములకంే సమంజసముగను, విశ్వాసార్హముగను _ నున్నదని చెప్పవచ్చును. కడవ, కర్నాలు మండలమందు. లభించిన శాననములను పరిశీలించిన యెడల యూ జిల్లాలలో "పెక్కు "పెద్దపెద్ద చెలువులు ప్రానీనకాలదుం దే కట్టబడినట్లునుః కొాలవళశమున నా తటాకములు +థిలములు కాగా వానిని విజయనగర రాజులు మరామత్తు చేయించినట్లున్స దెల్సియచున్నది ఉదాహరణమునకు; కడప మండలమి లోని మార్కాప్పరమువద్ద నుండు చెజువు ప్రాచీనకాలమున గట్టదడిన్లూ ను; అపర 18 వ శతాద్దిమున ఏజనయగర సామ్రాజ్యమునేలిన నదాశివరాయలు (క్రీ. ఈ 4౯

కృన్ల చేవరాయల కుటుంబము .._. అధ్యా, $ -(వ్రకర 1 లై] $150?0) దానిని మరామ త్తు చేయించి. మార్కాప్పరం ఇన్నరాయస్వామి ఆలయములో పురాణము చెప్పుచుండిన పరాంకుళం లక్మయ్యగారికి. ఆ ఏణుపుక్రీంం కొంకమడిని దానమిచ్చినట్లు తెలియుచున్నది. [చూ. కడసమండలి శానవములు, పు 88]

ఇంతేకాక పోరుమావి క్ష (గ్రామమువస్దనుండు చెలుపును ఓకటన బుక్క రాయల కుమారుడై న భాన్మరభూపతి- 1కీ, ఈ. 1468 వ సంవత్సరమున నిర్మించినట్లు కాననాధారమునుండి తెలియుచున్నది. చూడుడు,

• ్య్యలాయం?724 బా 16 అలం 20068 ఇ6065 08 మషకి?6! (205 బజు12), కసక్‌ కంబార. ఛం 0069 106 03180006 00 8 1416క్రక 0ఓ 80006 హుంోటుం6్క ఇసేం పడిరి 9 1028 3269, 6086 20109 0 ఇఅపంత్‌ 266 950 ఈ 5092 0702 00 08 శంళాం.. రకల 15 88 1080216100 008 2 80006, సి కంకి 08 శస. 65516 06 ౨02ష2?4, 0 క 0606 61036 060 006 టయోారిలుడ. ఈ 15 ౮4664 5, 8 1091 (ఉం ప ఏ), ఖుడే కర60₹88 జక తటి వెంంంజినం. 502 వసం వాం శాపం. ₹6ీక్రంండి &6 తటాక 6009006066. 06 (90 లాో.. గ్రైగతేం. ల 0 తం6ం66 ₹01 శ వై. మంళాం11ి

పూర్వకొలమన దైవళ క్రి ఛార్మి కచింఈ ప్రశాహితబుడ్టి కళిగియుండిన రాణుణు తమకు పుణ్యముగలుగుటకుసు, చేాభివృద్దికీని: తటాకముల సిర్మించవలెనని తమ భర్తలను (ప్రాశ్టించిము: (ఢేశేషించియ వారిచే నా జలాశయములను నిన్మంప జేయుచుండిిని పరంపరగా వచ్యుచుండు గాధలనుండియు. కాననాధాంములనుండియు చెలియుచున్నది ఆ చక్రవర్తులును? ధార్మికబుద్ధితో తమ భార్యల కోర్కెలను గౌంవించి తటాకొదులను :ర్మింపజేసి - వానికి దమ జ్చీకో, లేక తమ రాణుల పేరో యుంచుట వాడువగ నుంచెను, కడవమండలములోని కొన్ని తటాకము లీ వివముగ నున్నవి ఈ విత్త = మునుగురించి. కడపమండలమునకు మండలాధికారిగా (కలెక్టరు) నుండిన. క్రీ, శే శ్రీ ఎ ఎస్‌. పి అయ్య్మరుగా రి వావీయున్నారు.

అ స్తళ్యాాి హా కరం. బ్రంక 2003 0 లుకు! 464 ౨84761 కాంతి 600౧80206164 1108 ఖర 60092 $88313 స 6026 ఉగాం1ం 9 006 ఛాసాజరంక్ర. రలరంం జిక టం. 0తేశంగతకు. 86 6 1286క్రటంణ 01 ఆట అ1988. ఇసం ఇ౦898 60 జం కంళ్‌ 209 ంలాసైళంం 08 టింజంకి, 80 00 మణ &8 68 పైయంయిటు!1)4 ఏ పం600809 టట్‌ స లెకక0క 66

మక 36

282 శ్రీకృష్ణ బేవకాయలు __ మొదటి భాగము

యం 2 హై1ం మం పడిరి &ంం%68 60 609 [0యుడలు 9 92001 01 ఇ౭కంలి [00 060100010క్ర 2611800128 61360000169 206. శంక తొరయం10క్ర పషగ00568 ఇవిగే. [02 క్రరంంళా[రక్ర శ00డె 07008 206 008 గంం 228 20219 24. 06 ఇసిం16 6౯626100. క4డే 061864 09 606 9201960100. 06 ఓ69క్షంప 82158 ఇండ 81210021 ₹600హింముంచ5కు కత తంతళ6! 080 ₹25 60080200066. మరం 12662 60*0. 6506 వెంయింయమ!ణ బు ఇతి 19 వతకంం 1 జాజుల 106 01802162 ౨ 18 &006%లా 918 ఆం 6005006068. 10. ₹1జాటం2క్రణాణ 610069, 0610౪ గౌ00010200ఐ €0య16 5006 1060262006 పజల. 9201 ఉండ 0010044002 601. 86 గరం. 62200168 0 600 5080167005 62018 ఈ029022006064. స 6 12.8226 6000008 206. 900. |000%6006168 22 ల బ౫టిర(4002 05 6060 016608. గై)తం. “కైళంంటుడ!?6 ౩61583 01 ఏ 6171040"'---వె. &. 5. మ. కూ748. 0. 5%.

గోపన్న యీ చెజువును నిర్మించెనా?

ఈ చెజువును నిర్మించినవారి వెషయమును గురించి యింకొక కొత్తసంగతి కూడ తెలియుచున్నది. మద్దులపల్లి థీ గురు బిహ్మశర్మగారు దీవిని గురించి మరియు పట్లు (వ్రాపియున్నారు *",.. ఈ చెలటుపు కటమీవ బెకష్కు కొసనములు గలవు.

యట వానిలో నొకదానియందు గోపన్న అను సత డీ చెణువును 'వేయించెనని యున్నది, ఈ వఏషయ మింకను పరిళోధసీియ మైయున్నది ఎలం కీ (చూ, కొండవీటిసీమ. పృ. 84] కంబముబెజబువు సమీపమున గల ఐబండమీవ నొక పెద్ద శాసన మున్నదని నూయబుదొరగారు వ్రాపియున్నారు,

“మండన €16 126 13 & 1028 80212606 0% 4 6ం96తం

కొని? అచ్చట పెక్కు కాసనము లున్నట్లు వారు చెప్పలేదు. గురుబహ్మళర్మ గారు మరికొన్ని శాసనము లున్నదని యెట్లు వావీరో తెలియదు. వీరు చెప్పియుండు గోవన్న, చెజువును గట్టించెనో లేక మరామత్తు చేయి_చెనో తెలియదు. ఎట్లయిళను ఈ గోపన్న యెొవ్వరో తెలవికొనవలవియు న్నది, తృష్ణ దేవరాయ లకు ముందు విజయ నగర దండనాయకులుగ నికువురు గోపన్న లున్నారు. ఒకరు రెండవ కంపరాయని

దండనాయకుడు గోపవార్యుడు. ఈతడు క్రీ. క. 1821 వ సంవకృంమున దుధుర

కృన్ణ చేవరాయల కుటుంబము _. అధ్యా, 8-(వకర, 1 988 నుండి మహమ్మడియులను పారడద్రోలినవాడు, రెండవవాడు సాణవతిప్పరాజు కుమారుడు గోపరాజు, ఈతడు |క్రీ. ఈ. 1481 వ సంవత్సర (ప్రాంతమున నుండిన వాడు. ఈ యిరువురు గోవన్నలలో నెవరు వై తటాకమును విర్మించిరో తెలియదు. కందిముచెబువు జమదగ్ని మునీశ్వరునిజే నిర్మింపణడిన దని స్టెలజ్ఞాల నమ్మకము. కావున నిది కడు (ప్రాచీనమైనదనుట తథ్యము. సాళువ గోపరాజు కృష్ణదేవరాయల కాలమునకు గడు సమీపకాలమందుండినవాడు. కావుని నితడు కట్టించెనినుట సమ్మ దగినది కాదు. ఇక; మొదటి గోపనార్యుడు రాయలకాలమునాటికి సుమారు ఒకటిన్నర ఛతాబ్దిములకు ముందుండినవాడు. ఈ గోపన్న చెజువును విర్మించెననుట కంకెను? దానిని మరామత్తు చేయించి యుండవచ్చునని చెన్పవచ్చును.

వరదాంబ - కంబముచెజువు

ఈ చెటువును గురించి మరియొక విషయమును గూడ చెప్పుటకు వీలున్నది, క్రీ ఈ. 1580 వ నంవత్పరమున అచ్యుత దేవరాయలు నింహాననమునకు వచ్చెను. ఈతని కిరువురు భార్యలు. పెద్దరాణి వరదాంద. ఈమె సలకమురాజు కుమార్తె, సలకము పెదతిరుమలయ్యయు* చినతిరునములయ్యయు నీమె అన్నలు వారు 8డవి కర్నూలు ప్రాంతములకు మండలేశ్వరులుగను, అచ్యుతరాయలయొద్ద మంత్రులుగను కోళాధికారులుగను నుండిరి అందువలన వరదాంబ పుట్టినిల్లీ ప్రాంతమై యుండ వచ్చును. ఒకవేళ నా (గ్రామము కందిము పురమునకు సమీసమందో, లేక కంబము (గామముగనో యుండవచ్చును. ఆ సమయమున నా చెలువు విలమైయుండగ నామె మరామత్తు చేయించి యుండవచ్చును. కాల్మకమమున నీమె యెవ్వరనుట ప్రజల స్మృతిపథములనుండి జారిపోయి యుండవచ్చును. ఈమె "పేరునుబట్టి యీామెయే కృష్ణరాయలను బెండ్లియాడి, విజయనగర మునకుబోక కందిమునొద్దనే సి నివాసముగ నుండిన రాణియని తిలంచియుందురు, ఎట్లయినను కంబము ప్రాంతమున నుండు స్థలజ్ఞులగు పెద్దలను వీచారించినయెడల నింకను విక్వాసార్హములగు విషయములు మరికొన్ని తైలియవచ్చునని తోచుచున్నది.

ఈ కంబము చెటువును గురించి మరియొక కథ యుటీవల తెలిసినది. అది యిట్లున్నది. [17వ కళ తాద్దములో గోలుకొండ ప్రాంతమును పొలించుచుండిన “ మహమ్మదొకుతుబ్‌షా ” యను నవాబు వైన్యనమేళుదై కంబము ప్రాంతము మీదికి

వరిక్త (శీకృన్ణ చేవరాయలు ___ మొదటి భాగము

దండు వెడలివచ్చెనట. ఆ సమయమున నీ (ప్రాంతము విజయనగర చ్యక్రవర్హుల పరిపాలనము కింద నుండెనట,. కావున; ఆ నవాబు ఆ (పాంతముమయొక్క (ప్రకృతి రామణీయకతచే మిక్కిలి ఆకర్షింపబడి? తనరాజ్యమునువదలి యిచ్చటికి విచ్చెననియిః నందువలన నా ప్రాంతమును తనకే యిన్చివేయవలయువనయు వ్రొని, రాయదారుల ద్వారా చక్రప ర్తికి బంపెనట, ఈ కథ యీ ప్రాంతములో బ్రిచారములో నున్నది.

“డీ ఈశ టజత!ల100. 13 2612664 పంక్రజడి!ంక్ర 606 [026100 01 009 1286, కరం 13 ఇతిరుటుంకి బూ ౧261709. కం €10క్ర 0[ 6016000424, మజకీంయంరే కం0620 5029, 00 18 మి౭ంయి 60 సళ&ర6 $11808 0 616 +ంఉ000్తా 5006 2000299260%8 $ం 92069 మం81 09 వెషకంంక్రక్రంకి 00 ఆట 086 6 92డే 90210068 19 ౦౯% శంకు[౧1009 501613 +0 569 106 0616018064 [18 2 0౪0%రి ...

ఆ తటాకముయొక్క నహజ సొందర్యమట్టిది ; మరియు నా నవాబు నొందర్వ్య పిపాసకూడ యట్టిదే. కంబము ప్పరము చెజువును గురించిన కథ లింకెన్నియున్నవో ! కృష్ణదేవరాయల దండయాత్రలను గురించి వ్రాయనపుడు కంబము పురముయొక్క రాణువ ప్రాముఖ్యము మొదలగు విషయములను గురించి యింకను విపులముగ (వా'సెదను.

ల చీ దేవి

రాయలు పెండ్లాడిన గజసతి కుమా ర్తెకు *“ లక్ష్మిదేవి ” యను పేరుందెనేమో చూడవలయును, ఈమెనుగురించిన విషయములు కొన్ని * విజయనగరకడితవృ ౫ అను (గంథమునుండి తెలియుచున్నది. ఇదియొక (ప్రాచీన వ్రాత (గ్రంథము. ద్రీన్సిన్సి క్స్‌ శే డాక్టరు నేలటూరు వెంకటరమణయ్యగారు పరిష్కరించి: కొన్ని సంవత్సరము లకు ముందు భారతి మానసతికలో (పకటించినారు. ఆ (గ్రంథమందు గజపతి కుమౌ_ర్హెపేరు ఈ లక్ష్మీదేవి” యని చెప్పబడియున్నది, అం దామెను గురించియీ విధముగా వ్రాయబడియున్నది. “ ళాలివాహనళకం ౧౪౩౨ అగు నేటి 1భుక్ల సంవత్సరం ఆవణిమానం శ్రీజయంతినాడు థీ కృష్ణదేవమహారాయలు విజయనగవమందు పట్టాఖి

షిక్తుడై వేంచేసిరి ప్రజోత్స త్రి సంవత్సరం తయిమానం తె 12 ది. కుతుష్పుకాహ విజాంశాహా మీదికి కూచీచేసి వెలిగుడారం వేసి తర్లిపోయిరి. మూడుయేండద్లు దండుచేసీ మూడుసంస్తానాలమీద కార్యంచేని సకలబరిగెవద్ద విజయన్తంభం వేయించి మూడు

కన్న చేవరాయల కుటుంబము __ అధ్యా. శివకర, 1. ల85 సంస్పానాల వారివద్ద పగదీసుకొని మగ్గు --= తో * లిపించుకొని విజయనగరం ట్రవేశించి. వుండ్తి శ్రీముఖ సంవత్సరం. చితమాసం (గ్రీరామదెళమి -శజవకఘీద దండుయెత్తి తిర్లిపోయి. గజపతి కుమా_ర్తె లక్క్మీదేవమ్ము వారిని వావాలాచేనుకొవి విజయనగరం పట్టణానకువచ్చి రాజ్యప్రతిపాలనంచేనిన ఏవరం *---” (చూ? భారతి. అక్హోదిరు 10290. పు, 22]

ఈ కడికములో రాయలభార్యయని చెప్పబడియుండు అక్ష్మీ దేవి విజముగా రాయల భార్యయా * కాదా? యనుబము గురింం కీ, శే. (శ్రీ వెం3బరమణయ్యగా రిట్లు చెప్పియున్నారు. “* గజపతి కుమా రె లక్ష్మీదేవమ్మ వారిని హవాలుచేసుకొని” అన్న మాటపెల్ల కృష్ణరాయలు వీవాహము. చేసుకొనిన గజపతి కుమార్తె షేరు వాడ (ప్రతివాదముల కాస్పదమైమున్నది. తుక్టాయని కుమావధూర్షటి ఏ; మోహనాంగిమనవి రాయవాచకిము. నాదిండ్ల గోపమం త్రియొక్కం “ భద్రాం సుభద్రామిన పాండ వేయః ” అన్న వాక్యము నాభావము చేసుకొని; కొందిణు ఆమెసేరు “భద్ర” యనుచున్నారు. మన కడితములో ఆ యమ్మ'పేమ లక్ష్మీదేవి యని యున్నది సర్వ్యవిషయములందును విశ్వసవీయమగు సీ కడితము కృష్ణరాయలు వివాహమాడిన గజవతి కుమార్తె షేరును గూర్చి తప్పు పల్కునా *” (చూ పై భారతి పు. 420)

ఇట్లు వాసినః శ్రీ రమణయ్యగా రే మరల నొకచోట నీ పేరునుగురించి క్రింది విధముగ (వ్రాపియున్నారు. చూడుడు, ఈ,విషయమును వారుతా మిటీవల వ్రాసిన ఈ కృష్ణ దేవరాయలు *” అను నొక (గ్రంథములో నవ్రాసియున్నారు.

4 _,, కీ ళం 1.85 వ సంవత్పరముననో;. యించుక తరువాతనో రచియింన బడిన *'విజయనగర సామాజ్యమ” ను (గంథమున 'గృష్ట దేవరాయలు గజవతి మే5కి దండుమెత్తి తర్షిపోయి గజపతి కుమార్తె లక్మీదేవమ్మ వాగిని హవాలా చేసుకొని విజయశగరమునకు నురలివచ్చినట్లు చెస్పియున్నది. ఈ _గంథముబ సాక్ష్యమునుబట్టి గణపతి కుమా రె 'పేరు వాన్తవ మెద్దియో తెలియరాకపోయినను తిరుమలాంబ యనుట మొతము గాదని స్పష్టమగుచున్నది. కృష్ణరాయలు పెండ్లాడిన. గజపతి కుమా ర్తెయొక్క. వాస్తవ నామధేయము. లక్ష్మీదేవి యగునేమో యను సంశయము గల్లుచున్నది + (చూ పై (గంథము]

౨ ఇచ్చట అత్నీరనూళలు పోయియాన్నదిః

286 శీకవ్ణచేవరాయలు ఎఎ మొదటి భాగము

శ్రీ వెంకటరమణయ్యగారు కాము మొదట ్రాపిన పై పంక్తులలో * సర్వ విషయములందు విశ్వసనీయిమగు నీ కడివము కృష్ణరాయలు వివాహమాడిన గజపతి కుమా ర్తె పేరును (లక్ష్మిదేవి యనుజ) గూర్చి తవ్పు పల్కునా*” అవి (వాపి; మరల, (వ్రాపిన పంక్తులలో * కృష్ణరాయలు పెండ్లాడిన గజపతి కుమా ర్రెయొక్క వాన్త్నవ నామధేయము లక్ష్మిదేవియగునేమో యను నంశయము గల్గుచున్నది * అని తమ మొదటి యభ్శిపాయమునకు గొంత విరుద్ధముగా (వ్రాపియున్నారు.

ఇ ట్లీ విషయమును గురించి రెండు విధములు అభిపాయములను వ్యక్త వరచిన (శ్రీ రమణయ్యగారు; మరల నింకొకచోట విట్లు వ్రాపియున్నారు. “ఆముక్త మాల్యద” పీఠికయందలి.

ఉ౧ గో కూరిమి గృష్టరాయ నృప - కుంజర చేర గళింగరాజ్య అ

క్షీరమణీలలామ నిను - మిన్నులు ముట్టిన మోహనాలతో గారణమట్ల లక్ష్మీగ సు - గందని వేడుక కృష్ణరాయసిం జేరునకాక వావిసెడ జెందునె సోదరుడైన ర్యుదునిణ *” [ప 88]

అను సద్యములోని * లక్మీకసుగందని. వేడుక గృష్టరాయనిం జేరునకాక ౫ అను వాక్యమున రాయలు పెండ్లాడిన గజపతి కుమార్తె “పీరు లమ్మీదేవి యవి సూచన కలదని తలంచెదను. కాని, ఈ యూహ విర్చాధకము గాదు. + వావిసెడ సోదరుడైన రొద్రునికా” అను మాటవలన లక్ష్మికి సోదరుడు రుద్రుడని విదికమగుచున్నది. వాస్తవ ముగ కృష్ణరాయ లుద్వాహము చేసికొన్న గజపతికుమారి పేరు లక్మియే మైనచో “* రుకుడను మాటకు వ్యాథ్యాతలందరివలె ్రికాపరుద్రుడనవి యర్ధముచెప్పక పీరభద్రు డని చెప్పవలెను. ఈ నందర్భమున గమనింపవలసిన ముఖ్యవిషయమొకటి గలదు, కృష్ణరాయల దండయా(థతకు బూర్వమే * కళింగరాజ్యలక్న్మీ రమణీలలామ” (ప్రతావ రఈద్రగజపకివి. గూడియుండెను. వ్యాఖ్యాతలు చెప్పునట్లు రుద్రుడు? ప్రతాపరుద్రుడగ్సు నేని యామె యప్పటిక వాసిసెడ నాతనిగూడి చిరకాలము భోగించుచుండెను. ఇక్త నప్పుడు వావివెడసీయక్ర కృష్ణరాయని గూడెననుటయండేమి స్వారస్యము గలదు? (ప్రతాపర్నుద్రుని యనంతరము రాజ్యము నతనికి జెందవలపియుండెను, కాని: రాజ్యము నతవికి జెందనీయక కృష్ణరాయలు జయించెను. తత్కారణమున లక్మి వావిసెడసీక గృష్టరాయని గూడినది, కావున, పై పద్యములోని * రుద్ర” శబ్దమునకు * పీరభద్ర*” అని అర్థము చెస్పుకొనుట యు క్తమని తలచెదను, ” (చూ, కృష్ణ దేవరాయలు, ప్ప, 58]

కృృ్ష జేవరాయల కుటుంబము ___ అధ్యా. గ్ట్‌ఎ (వ్రకర, 1 287

ఇక; ఆము క్తమాల్యదకు వ్యాఖ్యలు (్రాపిన వండిళు లీ వద్యమును గురించి చెప్పియుండు అభిపాయములను జూతము. ఆము క్రమాల్యదకు ఉట ర్రుచిొ యను వ్యాఖ్య వ్రాసిన కీ శే శ్రీ వావిళ్ల రామస్వామికా స్త్రులుగా రీ సవ్యమునకు ని ట్లర్హము (ాసియున్నారు.

“కృృష్ణరాయా ! కళింగరాజ్యలక్ష్మి యతి (ప్రేమచేతను విన్నే చేరెను గావి (వ్రతావరుద్రుని జేకకిపోయెను. ఏలయనగా నా కళింగరాజ్యలక్క్మి లక్మేయను నామ మును నహించుటజేసి తనకు (వియుడగు కృష్ణనామము వహించిన నిన్నే చేరునుగావిః తన సోదరుడగు ర్యుకుని నామము వహించిన (ప్రతాపరుద్రుని బొందదని భావము? అక్మి దేవికి రుద్రదేవుడు సోదరుడౌట యాగమ ప్రనిద్ధము ... ”

చూ, పీఠిక, ప, 82]

కి శే. శ్రీ వేదము. వేంకటరాయశాస్తిగక్‌ పద్యమునకు తమ సంజీవని

వ్యాఖ్యలో ని ట్లర్ధము నొపియున్నారు * కృష్ణరాయా! కళింగరాజ్యలత్మీ తాను

అమ్మేగాన కృష్ణుడైన నిన్ను గూడినది. రుద్రుడగుటచేత తనకుం దోబుట్టువియిన

కళింగరాజును వీరరుద్రుని) కూడదాయెను. ఇట్లు చేయుటకు వావిసరియైన కారణమే కదా? -.. (చూ. ఆ. మాల్యద. ఆ. 1, ప్ప, 40)

ఆము కృమూల్యదకు వ్యాఖ్యలునవ్రాసిన పై యిరువురు పండితులు, పై పద్యము లోని * లక్ష్మి” ఆను పేరు రాయల ఛాక్యసేరును సూచించునని చెప్పలేదు. అది? కళింగరాజ్యరమను మాత్రమే సూచించునని విశదవర చియున్నారు. ప్రై పద్యమును జెప్పిన కవి, రాయల నామధేయమందుండు *కృష్ణ” శద్దిమునుః గజపతి. "పేరు నందుండు * రుద్ర” శబ్దమును (గహించి రాజ్యలన్మీకి సోదరుని వరుపలోనుండు రుద్రుని జెందకం కృష్ణు (విష్ణువు)నే వరించెనని కడుచమక్కారముగను, పృాద్యము గను వర్ణించియున్నాడు. కావున ఆ పద్యమందలి “*వావిపెడ'”” అను పదముయొక్క అక్ధమును చాల లోతుగ (గహించకూడదు. అది? పాఠకుల మనస్సులను రంజిల్ల జేయు నొక పద్యము మాత్రమే.

కాని శ్రీ 'వెంకటరమణయ్యగా శి వద్యమందలి “లక్ష్మి” యను "పేకను

• వావిసెడ ” అను పవమును కేవలము తక్కదృష్టితో (6గళం0 పరిశీలించియున్నారవి తోచుచున్నది. తర్కదృష్టితోనేయు పరిశీలన కది నిలువదు. అందువల్లనే వెంకట

ల83 గ్రీకృన్ల చేవరాయలు ఎఎ మొదటి భాగము రమణయ్యగారికి పై యికవురు వ్యాఖ్యాతలు చెప్పియుండు అర్థము నమంజనముగా గోచలేదు. దానిలోని అసందర్భమును దొలగించి, యొక చక్కని యక్థమును నమ కూర్చుటక్తై వారు పై పద్యములలోని * రుద్ర” శబ్దమునకు “వీరభద్ర” యని యర్థము చెప్పుకొమట యు క్తమని (వ్రావియున్నారు.

కాని, వారు చెప్పియండుసట్లు రుద్ర శబ్దమునకు పప్రతాపరు.దుడని కొకః అతని కుమారుడై న వీరభద్రుడవి చెప్పుకొన్నను వావి చెడియేయుండును ఎబ్లనగా? కళింగ రాజ్యలత్న్మీ (ప్రతాపరుద్రుని గలసి చిరకాలము సుఖించెను. అందువలన నామె వావి 'సెడినపి, అ తర్వాత నేకదా ఆమె కృష్ణరాయలను జేరినది. అందువలన వావిర కిం చిడలేదు. కౌవ్సన, ఆమె పీరభ దుని చేం8పోయినను వావి రతీంపబడలేదు- ఒకి వేళ వీరభ ద్రుడని యనుకొన్ననుః విషయము పొస%దు వీరభద్రుడు (ప్రతాపరుద్రుని కుమారుడుకదా ! అతని గూడెనన్నచో తల్లి, కుమారుని గూడెంను అర్దము గలుగును. అప్పడు వావి యింకను చెడిపోవును,. కావున వెంకటరమణజయ్యారి అభిప్రాయ మెంతమాత్రము సరికాదు, నమంజసముకాదు ఇంతేకాకః ఈ పద్యక 6 “* రుదు” డని స్పష్టముగా జెస్పియుండగా? దానిని గాదని, వీరభదుడని యుండవలె ననుట యుక్తము కొదు. కొవును దీని నొక్ష హృదయరంజకమగు పద్యముగ మాత్రమే ఉహించవలఅసి యన్నది,

వెంకదిరమణయ్యగారు పై వవ్యములోని * రుద్ర” శబ్దమును గురించి ఆంత వ్రాయుటకు గారణ మా పద్యమందలి “లక్ష్మి *” శబ్దము: రాయలు పెండ్లాడిన గజపతి పమారె పేరైయండుననియు, అది. ఆమెపేవును సూచింపవచ్చునను తలంపు గలిగి యుండుటయే యని చెప్పవలసియున్నది కాని, అందలి ' అక్మీ ” శద్దిముః ఆ కళింగ రాజ్యలక్ష్మి ** ని కూరిందునే కాని, రాయల భార్యను నూచింపమ. అంమనల్ల నే యౌ ,_వద్యమునక్ష అర్థము వ్రాసిన మై యిరువురు వండిళులు? “రుద్రుడు ” అను శద్దిమునకొ వ్రతాపరుద్రుడను ఇర్థమునే చెప్పియున్నారు. పిండికార్థమేమనగా,. "కూరిమి కృష్ణ రాయనృవ” ర్వున్స పద్యములోనుండు “ లక్ష్మి” యను పదము రాయలభార్య యవి చెప్పదిడిన లక్మేదేవిని స్రబ్రించదనుటయే.

ఇక “ విజయసగర్ర క్రడ్రిక్తవు ”” అను (గ్రంథములో రాయలవార్య లక్కిదేఫ్‌ యమట సరిమైనదా!. అగా గజపతికీ లక్ష్మీదేవి యను కుమార్తే యుంధదేనా యనుటమ. గురించి మరికొంత పరిగీలించి చూతము. ఈ విషయమును గుర

కృన్ళ'చేవరాయల కుటుంబము __- అభ్యా, 8 -(వకర, 1 289 థ్రీ చాగంటి శేషయ్యగా రిల్లు వ్రావియున్నారు.. వీరు కొంత వట్టుదలతో లక్మి దేవి యనుపే గజపతి కుమా ర్రె నిజనామమని (వ్రాసియున్నారు. వారి వాత యిట్లాన్నదిం “ఇక మిగిలినది “విజయనగర స్నామాజ్యమం”. దిచ్చిన లక్మీగేవి యనునది. ఇదియే యామె నిజనామము.. దీని కొక కాసనావారము కూడ. గలదు. అనంతప్పర మండలము నందలి హిందూపురము తాలూకాలోని చోళనముద్రమున నున్న చౌదేశ్వరీ యాలయమునకు ధర్మమొనగుచు రాయలవారి మం[తులకో నొకరగు కొండమరనయ్య బ్రాయించిన శాననములో: * కృతయుగాంళ ప్రవ ర్హక శ్రీ తిరుమలాంబ అక్మీనమో'పేత శ్రీ కర్ణాటక సింహాసనారూఢ ్రీకృష్ణరాయ మహారాయక సా,మ్రాజ్యదల్లి ” ఆని యున్నది ఆ కాసనము కొ. శ. ౧౪౭౩౯ ఈశ్వర సం॥ మౌాగణ్ళక బి౨ (౧వ డిశంబరు ౧౫ రావ సంవత్సరము మంగళవారము) నాడు వేయబడినది.

ఇంతకుబూర్వమే రాయలకునుః గజపతికిని సంధి జరిగినది. గజపళి పుత్రిక కును రాయలకును పరిణయము జకిగియుండును, పై కాసనమందలి లక్మీ గజపతి శనయయే యనుటకు సంకయము లేదు, రాయల కప్పటి కీరువురు భార్యలున్నప్పుడు కొండమరసయ్య అందొకరిని విడిచిపెట్టుట తటస్టింపదు. కౌవున సీ కాననమునుబట్టి రాయల మూడవభార్యపేమ లక్ష్మి దేవియనుట నిన్సంశయము. తిరుమలాందికయను లక్ష్మీదేవి యనుఓకం అను లత్మీదేవి 'వేరొకభార్య యనుటయే లెక్ప

(చూ, ఆం. కవి, తరంగిణి నం. ?. పు 61] గజపతి కూతురుపేరు లక్మీదేవియని యన్నను* లేకున్నను అది 'వేరువిష యము. కాని? రాయలు పెండ్లాడి గజసతి కునూ ర్తెపేకు లక్ష్మీదేవి యనుటకు శ్రీ శేషయ్యగారు చూపియుండు కారణ మెంతమాత్రము సరికొదు. అది సరీక్షకు నిలవదు. చూడుడు. (శ్రీ శేషయ్యుగారుం కొఎడమరరయ్య వేయించిన శాసనము నాధారముగ జూపి, తనము వావదమును బలపరచుకొనజూచినారు. వారు పై శాసన మందలి ఒక వాక్యమును మాత్రము (గ్రవాంచిః దానిలోని * లత్మీ” యను పేరును తదు వాదమున కనుకూలఘుగ నుపయోగించుకొని యున్నారు. పై వాక్యమందలి లక్ష్మిశబ్దమునకు కాసనకర్త యుద్దేశించిన అభ్మిప్రాయమును (గ్రహింవవలయుననిన౩ ఆ కాససమును పూర్తిగా జదువవలయును, అందువలన దాని పూర్తి పాఠము నిచ్చట (ాయుచున్నాను. కమ... 37

00 (శీకృష్ణ చేవ రాయలు __ మొదటి భాగము

1. కుభమస్తు స్వస్తిశ్రీ జయాభ్యుదయ శాలివొహన శకవరుష ౧౪౨౯ సయ
2. తదుపరి వతకామోన ఈశ్వర సంవత్సరద మౌొగజ!5 బి౨ లు ్రీమకు సధమకా చారితం 8, స్వామికాయజ్యామరందర తొళవంళాబ్టిచం్యద్ర ఈశ్వరేంద వరపుత్రం అతులభుజ పర్యాకచుం 4 చేరచోళ పాండ్యోదివైరి భూభుజమదభంజనం దేవబ్రాహ్మణ సీమా జీజో౯ద్ధారకం 6 కరణాగతరక్షకం ఆజ్ఞాపాలకం ఐళ్వర్య అనేకగుణ నంపంననప్పనరస భూపాల కొమార
3. కం అనేక షోడకమహాదానాదిరూఢం స్నానదాన (ద్రతనియమాత్మకం అఘటిత మహాపుణ్యక్షే త్రాది దళకనం సమ స్త 'వేదళాస్త్ర పరాణొగమౌది (ప్రవత౯ాకం (భీమశా మహారాజాధిరాజ రాజస
4. రమేశ్వర శ్రీవీరప్రళుప వీరనరసింహరాయ సహోదరం సొవెత్‌ కృష్ణావ శారం ఆధ
5. మణ సంహారకం ధంమ౯ 'ప్రతిపాలనం నకలలోకరక్షకం అతిబహుళ చళురంగబల న 10.. మోపేశకం గజాశ్వపతి నర్వస్వాపహారకం అమరేంద్ర సమాన సంచి తరం గి౨వనజలదు
6. గాకాది సమ స్తదుగకాగవ కామదభంజనం హరిశ్చంద్రాడి చక్రవర్తి సమౌ పేక వక్యకీర్తి ప్ర 12 తాపం అవేకనూతన్శాగహారపాలకం ఆళ్చర్య అ(వ్రతిమసాహన భుజిబిలి
7. పరాక్రమం కల్పాంశకీ శ్పియుక్తం చతుక్పముదద్రాధీశ్వరం కృతయుగొ ౭, 1ఓ ళప్రవతకాక శ్రీతిరుమలాంబికా లడ్మీసమోపేవశ్రీ కనాణటక సింహా +

కృష్ణ చేవరాయల కుటుంబము --- అధ్యా, 8 - వకర, 1 291

15. ననారూఢి శ్రీకృష్ణాయ మహారాయక సా్యమ్రాజ్యదలు అనేక వ

16, స్తుసముద్రమప్ప (దవిడ దేళదల్లి మహ్యాగహారవప్ప ఫొదటూర (గ్రామా

17. ధివం వేదళాస్తపారంగకం (బ్రహ్మచర్య వానప్ర స్తగుహస్థ యత్యా

18. ద్యాశ్రమ (వ్రతస్థ ఆశ్వలాయవ సూళతోన్నతం భారద్వాజ గోతోద్భ

19. వం రుకు కాఖాధ్యాయకం ఉదయగిరి కంన్నడిగ కులతిలకం విప్రా(గో

20. గణ్యం సత్కుల్మప్రసూతం శ్రీ పత్యాచాయజ్యాం తత్కుమారకరొళు

21. వపూజా దురంధర సవజణగుణ నంపంనప్పతింమక్సమం్నత్రి నం

22. గమాంవీకా గభకానుదారకం న్వకులోద్దారకం బంధుజన చిం

23. తామణిశమం యాచక జనకల్పభూజం దేవదబ్రాహ్మణ సీ

24. మాపాలకం స్వామికాయక్యాహిశవంతం ఘనగిరి ఉదయాది- ప్ర

25. ముఖాది అనేక దుగకాఫ్రడారతకం వింహోద్రి శ్రీకూమ౯జ

ః0. య స్పంభకాయజ్యా నివాకణకం ఛంపన్నదేశ చిక్రలిపిలేఖ కో

22. విదం మహాపధానం యుగాంతకీతిజాయు క్రన పరాయస్త కొండమ

28 మరసయ్యనవరూ తంమస్వామి క్రుష్ణాయ మహారాయఃగె సంతా

19, నాక్షివృద్ది యాగబేకెందు చోళనముద్రద చవడేశ్వరీదేంతి ...

ఈ శాసనములో కొండమరసయ్య కృష్ణరాయలను ౫ సాక్షాత్‌ ” కృష్ణావ శారం; అధర్మసంహారకం? ధర్మ(ప్రతిపాలనం,. నకలలోకరక్షకం *” అని; అతడు పాక్షెత్‌ కృష్ణపరమాత్ముడే యని వర్జించియున్నాడు. ఆలాగే రాయల పట్టమహిషి లైన తిరుమలడేవిని సాజెల్‌ లక్ష్మీదేవి యవతారమని నర్జించినాడు. రాయణు విష్ణువై నప్పుడు తిరుమలాంది లక్మీయగుట నహజమేకదా! లత్మీసమానురాలై న తిరుమ లాంబతో రాయలు కర్ణాటకసింహానన మరధిస్టీంచెనవి మై దాన శాసనక ర్త చెప్పియుండు కవన కహన వవ

౨ ఇచ్చట కాసన హాగిపోయిసది అల్త్యుటు. 260056. 2ల282ైట్లూ. 860098 నంళ6,

298 శ్రీృళ్ల చేవరాయలు __ మొదటి భాగము విషయము. కావి, ఆ “లక్ష్మీ” పదము వేరొక న్రీ౨ి సూచించుచున్నదనియు, ఆమె గజపతి కుమార్తె యనియు, నామెకు లత్మ్మీదేవియను 'పేకుందెననియు,. (శ్రీ శేషయ్య గారు తలంచి (వాపియుండుట సమంజసము కాదు. అట్లు వేరొక భార్యపేరును సయితము సూచింపవలయునని శాసనక్‌ ర తలంచియుండినయెడల తిరుకులదేవి “శీకును వెప్పిన పిదవ చిన్నాదేవి 1షేకును జెపి-, అవల మూడవబార్య పేరు చెప్పి యుండును. ఆ నంవత్చరమున చిన్నాదేఏ జీవించియే యుండెను మరియి? నామె రాయలకుగూర్చు దేవేరికదా? ఆందువలన, కాననక ర్త దీనిని వేయించిన సందర్భము వేరు; దాని యుద్దేము వేమ. తిరుమలదేవికి సంతానము గలుగవలయుననిః కొండ మరనయ్య చోళనముద్రములో వెలనియుండిన, (శ్రీ చౌడాంవికను పూజించి. ఆమె యను(గ్రహముకొణకు వేయించిన శాసనము. కొండమకసయ్య శివపూజాదురంధరు డైనందున చౌడాంవికా నామముతో నచట వెలసిన శవు3 రాణి? పూజించియుుడుట యుక్తముగానే యున్నది. కొవున సీ శాననము తిరుమలాంబకొజకు వేయించిన శాసనమై యున్నది. అంచవవలన రాయల 'వేరొకభార్య (వళంన యిందుండుట కవక్రా కము లేదు. అందువలన ౯ లక్ష్మీదేవి వేరొకభార్య యనుటయే అలెక్బ్స” అని (వ్రాసిన (్రీ శేషయ్యగారి అభిప్రాయము సరికాదని చెప్పవలపియున్నది. ఇంతేకాక శేషయ్య గారు పై ళాసనములో రాయలు * సాషెథ్‌ కృష్ణావతారం ౫ అని వర్షింవబడియుండు టను వదలివేసి, తమ వాదమున కనుకూలముగో ఈ శ్రీ తిరుమలాంబికౌ లక్ష్మీసమో "పేక * అవి, తిరుమలచేవికి సంబంధించిన వాక్యమును మాత్రమే (గహించీః అందలి లక్మిపదము గజపతి కుమా ర్రెను సూచించుచున్నదని (వాసియున్నారు. ఇది న్యాయము కౌదు. రాయలు సాక్షెత్‌ కృష్ణావతారము; తిరుమలదేవి సాకర్‌ లక్ష్మీదేవి అని శాసనము స్పష్టముగా జెప్పుచున్నది. ఇక్క గజపతికి లత్మియను "పేరుగల కుమూ ర్తి యుండెనేమో చూడవలయును. వైన పేర్కొన్న కడికము రాయలు ఉద్వాహమైన గజపతి కుమా ర్తెకు లక్షీ దేవియను 'పేరుందెనవి చెప్పుచున్నది. దీవిని పరిశోధించి? [ప్రకటించిన వెంకటవమణయ్యగారు నయిక మీ కడితము తన్పృపల్కదని తలంచియున్నారు. అందువలన లక్మీయనుపేరు వయికము విజమైనపేకే ,డైయుండునని తలంపవలసియున్నది. ఇది తప్పని త్రోసి వేయుట సులభముకాదు, గజపతికి లమ్మేయను'పేరుగల యొక కుమార్తె యుండెనేమో చూడవలసియున్నది, అట్లొక కూతురుండెననుట కొక ఆధారముగూడ లభించుచున్నది,

కృష్ణ చేరరాయల కుటుంబము = అభ్యార 9 = వ్రకేర, 1 200 పూరీనగరములరో నుండు జగన్నాథస్వామి ఆలయ అవరణములో లక్కేదేవి ఆలయ... మొకటి యున్నదని దెలియుచున్నది. (పతిగినము భక్తులు జగన్నాఠస్వామీని దర్శించిన పిదప. పై దేవాలయముసకేగి. అచట వెలసియుండు లమ్మీదేవిని సయితము పూణించెరు రట. ఈ విషయ మిట్లు చెప్పబడియున్నది.

గుం విత్‌ 8807170086 602009. 0% 826 00 పైజీంక98 శ 03 ఇంకశలల. ఇ211 08 +06 లేణక్రటం0494 06 6016 ₹4టునళాల లాం ఇసు 089 ౧౦౯గ౦౬విడే 00 66 లడక్రంయ౩4 02 చేయిం. ఇక్‌ లం (7106 208600 01 0౫984, 701. 2. మె. అల కం6 మం 92 కెళజం2న్‌. ఫి. 805].

కళింగమునేలిన గజపతులు గొప్ప విస్ణుభక్తులు.. జగన్నాథస్వామి వారి యులు

వేల్పు అందువలన వా రీ లత్మీదేవినిగూడ భక్తి శద్ధలతో పూజిలచుచుండిరనుట నిశ్చయము. మరియు సీ రాజులు తమ ఆడుపిల్లల క్రీ దేవత'పేరు పెట్టటకూడ వాడుకగ గుండియుండును. ఆ సంప్రదాయమును బట్టీ 'ప్రతాపర్ముదగజవతి తవ కుమా శ్తెైలలో నొకతెకు లక్మీయను నామకరణ మొనర్చియుండును. -

ఇంతేకొక, ఒరిస్పారాజ్యము. నేలిన కొంతమంది రాజులకు లత్మీదేఏయను 'సేకగల భార్యలుండింని అ దేళశచర్శితములనుండి తెలియచున్నది. ఆ దేశమును క్రీ.శ. 1078 నుండి [147 వరకు పొలించిన గంగవంకజుడై న ఆసంతవర్మ చోడగంగ

దేవునకు "పెక్కుమంది. భార్యలుండికనియు. దెలియచున్నది. హారి నామధేయము లీ విధముగనున్నవి. కి స్తూరికొ మోడిని. ఇందిర* చంద్రలేఖ సోమలమహాోదేవి? లత్మీ దేవి? పృథ్వీమహో దేవి? రాజులదేవి: పద్మలదేవి, పట్టమహాోదేవిః శ్రీయాదేవి- లీలావతిదేఏ, కల్యాణదేవి వేణుమహాదేవ, ఆయగొండళాదేపి లావణ్యవతీదేవి. ఈ పట్టికలో లక్ష్మీ దేవిపే రున్నది. " ఇటులే. ఓఢ్రదేశమును క్రీ, 4. 18086 నుండి 1822 వరకు పాలించిన గంగ వంశపురాజగు రెండవ భానుదేవుని భార్యపేకు లమ్యీయవి తెలియుచున్నది,

ఈ యుదాహరణములనుండి ఓఢ్రదేశములోని రాజవంశములవారు తమ కమా ర్రేలకు అచ్చట వెలసియుండు. లక్షీీ దేవి శీవంచుట భాడుకగ నుండెనవియు? ఫీ నంవ్రదాయమునుబట్టియే (పతాపరుద్రగజనతి సయితము శన కుమా రెలలో ఒకతెకు లతీయను'పేమ 'పెట్టియుండువని . చెవృవచ్చును. న

ల్రి్రత్త (శ్రీకృష్ణ చేవరాయలు ఎ మొదటి భాగము ఇంతవరకు వెనుకటిపుటలలో జెస్పియండు "ెక్కుం విషయములనుంది! రాయలు వివాహమాడిన గజపతి. కుమా ర్రెపేకు లక్షిదేవియనుట మిక్కిలి విశ్వా సార్టమైనదిగాను. సదమంజనముగాను తోచుచున్నది. దీనినే తుదినిర్జయముగా (గ్రహిం చుటకు ముందు, అ కుమా రైకు గల మరిరెండు నామధేయములను గురించి కూడ వరిశీలింపవలనియున్నది,. రాయలు పెండ్లాడిన ఆ గజపతి కుమౌ శ్రెపేకు లక్ష్మీదేవి యని చెప్పియుండు * విజయనగర సామాజ్యము” అను (గ్రంథము శ్రీశ. 1085 వ (ప్రాంతమున (వ్రాయబడినట్లు తెలియుచున్నది. అసగాః విది రాయలు నిధనమైన పిదవ సుమా రర్భశతాబ్దమున కావల రచియింపబడినదని తెలియుచున్నది. కొవున, సిక మనము వరిశీలింపవలసిన యిరువురు రాణులలో నెవర్రైన నొకరినిగురించి? రాయలకాలమందో లేక ఆతడు మరణించిన వెనుక సమీసకాలమందో (వ్రాయబడిన (గ్రంథములలో విళ్వా పార్హముల్లైన విషయములు లభించునేమో చూడవలయును. "'లుఖాదేవి వ (ప్రతానరుదగజపతి తన కుమా రెమైన *లుఖ” యను నామెను కృష్ణదేవ రరర లారి మెడ్సిగావిందెనని “నర్రవతిరాజుల చరితము” అమ (గ్రంథము మం ప న్నది, అం దిట్లున్నది. *... అంతట కృష్ణ దేవరాయలు వుత్తరపు గవ ౧చవలెననివచ్చి, వినుకొండ బెల్లంకొండ గజపతివారి కిందవుండగాను గడు ప్రహశేశ్వరుడు అనే ఆయన కొండవీటిలో వుణ్ణగా ఆయనతో అహమోర 0అయిన యద్ధంచేస్‌ ఆయననుచంపి కొండవీడు వినుకొండ బెల్లంకొండ గౌకాలు సాధించి 'బంగాళాపరియంతం యీలోగా యెవరు యెదురు ప్రసా పారింది కటకం సాధించి కల్యాణం కలుబరిగె అనె కిల్లాలు సొధించి కి చ ద్‌గ్గ జయ స్తంభం వేయించి సిహ్మాచ లపర్యంత బారొమన్నెలు సాధించి గజవకిదేవు వున్న కటకం చుట్టుముట్టడి వేసి గజపతిని వట్టుకోవలెనని యత్నం చేసినంతల్లో గజపతిడేవవ్లారు నమాధానానకువచ్చి మాట్లాడినంతల్లో కృష్ణరాయలవారు చెప్పిన వుత్తరం, “*ఫ్టికు మకు సమాధానం కావలసీవుంయే మీ కుమా శ్రెను నొక ఇ్యుచ్చి పెండ్లి చేయు” వని. ఆంై గజవతివారు నమ్మతించకటోతే. అంతట (ప్రధానుల

• మనకోట తప్పి వేసి మనమును ;చంపిపోతారు. యేలాగైనో యీ నిపక్తు జరునే

కృష చేవ రాయల కుటుంబము __ అధ్యా, కింవకర, కి. 25 వలెను = అని సమ్మతి చేపినంతల్లో.. నమ్మతిలేకనే కుమా _ర్తెను గలుఖ ౩ ఆనే ఆమెను పెండ్లి చేపిసంకలో అంతట ఆమెను వెంటతీసుకొని ఆనెగొందిక్షి తిరిగీ వచ్చెను 24 ౫

(చూ. అకౌంటు ఆఫ్‌ది నరపతికింగ్పుం స్టానించరిత్ర. పు, 818 - 15) ఇల్లీ స్థానికచరిక్రనుండి అమెసపేప లుఖ” యని తెషియుచున్నది? ఈ'పేకు మరికొన్ని (గ్రంథములలోగూడ నీయదిడియన్నది. రాయలభార్యలలో “ లుఖ” యను నామె యుండెనేమో పకశీలించవలసియున్నది. దీనినిగురించి (శ్రీ శేషయ్యగా రిట్లు 'బ్రాసియున్నారు.. “=. నరపతిరాజుల చర్మిత్రనుబట్టి యామెపేరు లుఐ. [పుట 4)] తుఖా, లఖ యను రెండు శబ్దిములును ఒ'కేనామమును సూచించుననియు దలంవ వలసియున్నది. ఇది యోఢభాష యందుంచిన ముద్దుపేకయి యుండునని తలంస వచ్చును. ఓడ్రవాషయందు లక్మ్మీయను శబ్దమునకు లఖియని యందురట. ఆ లభథియే తెలుగున లుఖ యమ్యెనని తలంపవలసియున్నది ... (చూ. ఆం. కవితరంగిజీ. సం, ? పు, 103 600) లభ ” యనుపేను లక్షీీయను శబ్దమునకు తదృవమై యుండవచ్చును. ఓడ్రులు దైనిక వ్యవహారములలో నట్లు పలుకవచ్చును. తెలుగుభాషలో సయితము దైనిక వ్యవహారములలో లక్ష్మీయను "పేకును లక్కి+ లక్కంమ్ము? లగుమి యని పిలిచెదరు. ఓడ్రులు లుఖయని చెవృవచ్చును. ఇట్లు నంస్కృృశపుపేళ్లు దైనందిన వ్యవహారభాషలగో మార్చుజేఎదుట, సహజమే, శ్రీ వెంకటరమణయ్యగారు నయిత మీ 'పేమను గురించి యిట్లు (వాసిమున్నారు. టె కృష్టరాయవిజయ ” మండలి జ శ్రఖ్యా ౫ (వ్రాయసగాండ్రు. ప్రసాదించిన పేరని తలచెదను. 4 లక్ఞా” (లక్షీ యనునది సరియైన రూపమైయుండ వచ్చును. అగునేని కృష్ణరాయలు పెండ్లాడిన గజపతి కుమా ర్తపేము * లక్ష్మీదేవి” యని యంగికరింపవచ్చును .. * [చూ. కృష్ణదేవరాయలు, పు 81] తథా, లక యను రెండును నొకేనామనును సూచించునవి (శ్రీ శ్రేషయ్యగారు తలంసగా కృష్ణరాయవిజయమునకు వ్రళులు (వాసికొన్నవారు పొరపాటున *లుఖై) యనుటకు నూరుగ *తుఖి' యని వ్రావియుండనచ్చునని (శ్రీ వెంకటరమణయ్యగారి అభ్మిపాయము.. కొంత సావధానముగ నోలోచించి చూవినయెడల వీ రిరువురి అభిప్రాయములు సరికానని చెప్పవలసియున్నదిం

96 (శీకృన్ణ చేవ రాయలు _- మొదటి భాగము “తథా? యను పేరును, లుఖా? యను పేరును నొకటికొదు. అవి వేరువేరు శేస్ల “లఖ' యనునది లడీ, శబ్దభవమని యింతకుముందు వినరించియున్నాను. ఇకం. “తుక్టా యనునది. దుర్గాళబ్దమునకు. తదృ్భవమని. తెలియుదున్నది. “దుర్గ ) శబ్దమును. తెలుగువారు దుగ్గం 'దుగ్గమ్మయని. చెప్పెదరు. ఓరులు దానిని - తుక్కం యని పిలుతురు కాబోలు, మహారాష్ట్రులు సయిత మీ తుక్కూ యను జ్పేళును స్త్రీలకు బెట్బుదురని తెలియుచున్నది. కాపునం లభాదేవియుః తుక్టాదేవియు వేర్చేరు. స్త్రీలు. ఈ తుక్టానామమును గురించి కీ. శే. "చేకుమళ్ల అచ్యుత రావుగా రిట్లు వ్రాపియన్నారు. 4... కొని) తుక్ట్థా యనునామ మట్లకాదు. దీని సిర్వచనముంగూర్ని నా కిట్లు స్ఫురించుచున్నది, * తుక్టా' యను శబ్దము “దుర్గాం “దుర్గ” యను శద్దములకు రూపాంతరము, ళా శ్తేమమక సంప్రవాయుడగు (ప్రతాపరుద్ర గజపతి పుత్రి ' దుర్గ" యని పిలువంబడుట యం దాశ్చర్యమేమియు నుండగ్తూడదు. ఈ 'ప్రకాపరుద గజపతికి (శ్ర ఫీవదుర్గు వీరప్తత యను బిరుదు నామము గలదు. కాదిట్టి యామెకు 'బుట్టినింటిపేరు మర్గయై యుండవలయును .... ” [చూ. ఆం,ద్రసొహిత్యపరిషత్ప త్రిక. నంపు. 21. నంచి. 3. పు, 70]

(శ్రీ వెంకటరమణయ్యగారు. 1“ వ్రాయనకాండు పొరపాటున *లుఖా" యను టను *తుభా” యని వ్రాపియండనచ్చు ౫” నని అలిప్రాయూసరినారు. కొని, వారి అభి ప్రాయము సరికాదని పై విషయములనుండి తెలియుచున్నది.

_ “లుఖొ* యను నామె లక్షీ దేవియే యాని" తేలినందును నిక నామె వేరొక శ్రీకను అవిప్రాఅమును వదలివేయదము, లక్షీీదేవి యను నొమెను గురించి వెనుకటి పుటలలో విశదముగా (వ్రాసియున్నాను. అందువలన పై లడీదేవియే యూ యఖాదేవియనీ తలంపనచ్చును కొపున, యిక కటకడపటిదగు రాయులభార్యనోని చెప్పబడు “సుభద్ర? ౨ను నామెవిషవామును పరిశీలంకము,

నుభ్యద (భ (ద)

రాయలు, గజపతి తనయను వివాహమాడెశని ఇెప్పయుండు వారిలో నెక్కువ నిశ్వాసార్హ మైనవాడు నాదెండ్ల గోపమంతత్రి. అకడు* ప్రబోధచంద్రోదయము " అను వంస్కృృత నాటకమునకు, చంద్రికి యన్సు వ్యాఖ్య (వ్రానెను. అ వ్యాక్యలో వీ విషయమును గురించి యిట్లు చెప్పియున్నాడు,

కృన్ణ చేవరాయల కుటుంబము ___ అధ్యా, కి -(వకర* 1 ల్ర/9

“* నాదిండ్ర గోపమంశత్రి శేఖర విరచితాయొం (ప్రటోధచం[ధ్రోదయ వ్యాఖ్యాయాం చ 0ద్రికాఖ్యాయాం 4తి2

(వ్రతాపరుద్రన్య గజేశ్వరస్య

పుత్రీం వవి[శ్రీకృత ఖభూతధా(తీమ్‌, (వత్య(గ్రహీ ద్యః (వకటప్రకాపో భద్రాం సుభద్రామిన పాండ వేయ, ౫

భద్ర యను పేరుగల గడేశ్వరుని రుమా_ర్తెను రాయలు పెండ్తియాదెనవి గోవన చెప్పియున్నాడు. ఆమె పుట్టుసేరు “సుభద్ర” యని యండి వ్యనహారమున “భద” యని మారియుండెనేమో యని తోచుచున్నది, సామాన్యముగ లోకవ్యవహార మున మగవారియొక్కంగానిః శ్రీలయొక్క-గావి నామధేయములను ఉచ్చారణాసొలభ్యము కొజకు (హప్వీకరించి (నంగగ్రహించి) పిలుచుట వాడుకగనున్నది, ఉదాహరణమునకు అన్నపూర్ణ యను "పేకుగలవారిని “పూర్ణ * యనియు? స్తమి[త్ర యను పేరుగల శ్రీలను “మితి యనియు “మనోరమ” యను పేరుగలవారిని “ర్రమి యనియు పిలుచుట లోకములో వాడుకగ నున్నది. అట్లు పిలుచుట నూనవస్వభావము ; మరియ తరతరాల వాడుక. సువ్రపిద్ధ వండితు లీ విషయము నిట్లు విశదవరచి యున్నారు.

ళష్షాళ్లా 18 18 2 ఇాం11 2600810136 వవమంసై16 0 120క్రయడక్రం, జ బంగ 2రుం8 జ8 6018280004 0 జంట! 280868, 204 8 604 05%00% 600805 కిం రంం)క్రంజ00 +09 ₹0019, మెవిషయివ]6, “రంజీ 606 110060 ఇ278 0|| అం?25622 ల్‌ గ్రగరేం వ 100212 వై 2౯00604288 08 90, 011941 0891920206 1997 ఇ 955,

ఈ యుదాహరణములనుబట్టి: గజవతికుమా _శ్తె అసలుపేరు. (పుట్టుపేక) “సుభద్ర? యని యుండి వాడుకలో నామె “భద్రి యని పిలువబడి యుండును, రానురాను యీ 'పేరే స్టీకమైపోయి యుండును. అందువలన గోవమంత్రికి సయిత మీ పేరే శెలిసియుండును.. దావినే యతడు పై శ్లోకములో జెప్పియన్నాడు. ఆమె లా

ఈ క్రీ నోపాలుగాగు. దీనిని గురించి మర నిట్లు ఛానీయాన్నారు క, చఇట్తాబాజంణ. ఏకైక ౪ వినాపీప్రర్యయ్యాం వూత్యో త్త రగ పదయోలోళలాపో జాచ్యకొ ఇండి వజశజర్ను12 ఇడిర్కై * తోపః వూర్వపద సద ... $9

క2-- 38

280 (శ్రీనృష్టచేవరాయలు ___ మెంచటి భాగము పేక సుభద్ర యని యుండుననుటకు మరియొక చక్కని: మరియ బలమైన కారణము గూడ నున్నది

కృష్ణబలరాములు, మరియు. వారి సహోదరి నుభద్రః పూరీనగరనుల్‌ 0 జగన్నాథ దేవాలయమున నుండు , దేవులు. వారు గజపతుల ఇలు వేల్చులు

వారు తరతరాలనుండి కళింగ దేశ వాసులకు, ఆ దేశమును పొలించిన రొజులకు పరమదైై వతములు, ఆ (ప్రజకు భుక్తి, ముకు లొసంగి వారి కష్టసుఖాలను పంచుకొని? వారిని కరుణాంతరంగములతో రక్షించును వచ్చినవారు. ఒరిస్సా చరిిత్రకారు రీ పరమ సత్యమును మిక్కలి రమణీయముగాః హృదయౌనందకరముగా నిట్లు వర్ణించి యున్నారు,

పల రొళాంకక్తూ. క్రంర6026069 00 తంళంష0 12409, 278 క్రం98 ముంక్రగ షం 0టురకండి. "60 2 999021 962౯8108 కం. 71918 9018 902106. 0 క. కఅాంటంింల.. 9266 19 2 924006 ఓగం2010క 1076 189 0960 క ఇంటర. గేం. క్రంద 9870108 ఇం? లౌజక్షమంజకి[& 8 +0 5006 620625 006 016 609 01 68000089 08 6090221029 000. 12 82ళం2 పత్ర. 06057600 ఏ9 పెంంం10 04 ఉం 604 ₹ అళట 152366౯ 0€ 019592, లేజక్రజమ92002 [షం అయం 2 5జి ఏ 660 11808 05 606 60210, 060008 22 కమారమరై పెంచాలా 18 123 8 మంటు 60య2206 ఎ గ్ర166 01532 3. తంల వ 1 . 84

ప్రతాపరుద్ర గజపతి తన కుమా ర్తెక బలరామకృష్ణుల సోదరిసేరే యుంచి యుండును. ఇ ట్రయియుండుట సహజమే; సమంజసమే. ఈ కారణమునుబట్టి రాయల కిన్వదిడిన యా కన్య నామధేయము * సుభద్ర యే యని గట్టిగ జెస్పవచ్చును. నమ్మవచ్చును కూడ, లా

• క, "1. వాంటరుదొర గారు, విదేశీ యు చెను, ఒరిస్సా చేళములో గొంలీ శాలముండి, జన న్యా ఛాలయమును దర్శించు, ప్రజలతో కలని మేలనీ యుండి? ఆ బేళఫు (పాచీవ చరిత్రలను చదివి, గ్రహించి, ఆ (ప్రజలవ, అ స్వామికి గళ సన్నిహిత క్వేమాను కొన్నశ వెన ఊహోళ కి తో, రమణీ కుముగ దన మొతృభొనలో వరించిన ౦0౮ మహసీరణ దందరక స్తవసియుడు,

కృష్ణ చేవరొయల కుటుంబము ___ అధ్యా. 8-[వకర,1 981

కాని, యిచ్చట నొక సందేహమున కవకాశమున్నది సుభద్ర యను "పేరునకు నామాంతరమైన భద్ర యని యండవచ్చుననుట కంఖను; ఆమె అశలు'పేకు "భది యనియే యేల యుండరాదనుట.. ఇదికూడ ఒక న్యాయమైన; మరియు ఆలోచింప వలపిన నంచేహమే. కొంతదుంది స్రీలకు “భద్రి యను పేరుండుట మనము చూచుచున్నాము. ఆడువా!కి భద లేక భద్రమ్మ యను "పేకులుండును. ఇంతయేల (శ్రీకృష్ణవర మాత్కుని అష్టభార్యలలో నొకామెకు “భద్ర” యను సేక్రుండెననుట యెల్లరకు దెలిపినదేగదా ?*

ఇదియేగాక, పండిళాగ్రేసరులును; స్నుప్రపిద్ద పరిశోధకులు నగు కీ శే. (ఫ వేటూరి పభాకరశానస్తిగా రీ విషయమును గురించి యిట్లు వ్రాసియున్నారు. చూడుడు.

[ఓ ఈ ట్లు ర

టి, గ్రీకుష్టరాయలు క్రీ శ 1611 తో ఉవయగిరిని బట్టుకొని. అక్కడ నుండి వీరభద్ర గజవతిని వెనుకకు ద్రోలెను 101) లో కొండవీటిని జయించెను, 1516లో తిరిగి కళింగదేశ విజయార్థము దండయాత్ర వెడలి? 1610 లో పొట్నూరిలో (బశాపరుద్ర గజపతి నోడించి విజయస్పంభము వేయించి? యాతని కుమార్తెయగు భద్రను బెండ్లాడి యాంధ్రదేశమున గజవతిరాజ్యము సంతరింపడేసెను ....” (చూ. ఉగాది సంచిక, 1028 మార్చి. పుట 174, అనంతవర తామశాసనము].

ఇట్లు? (ప్రభాకరళాస్తిగారు సయిత మా గజవతి కుమా శ్రెపేరు “భద్ర యని చెప్పియున్నారు.

ఇక్క కీ శే. జయంతి రామయ్యపంకులుగారి అభిప్రాయమును జూతము, రాయవాచకమును పరిష్కరించి? ఆ _గంథమునకు ఆంగ్లభాషలో విపులమైన పీఠికను (వ్రాసిన థీ రామయ్యగా తీ విషయమును గురించి యిట్లు వ్రాసియున్నారు,

• మువ్క_తిమ్మన పౌరిజాతాపావారణ. (ప్రబంధములోన తన ఇార్యలే రిట్లు ఇప్పియు న్నాడు,

ఉ॥ * ఆందరిలోన బెద్ద మహిమొన్విళ రుక్మిణి గాన బూవనో,

విందుడు దానికి చె దగచేయని అవణయోశ్ళ సె చెచా? శింది కమించె భద ,.. 22 4 4 గీ

రగిలి (శ్రీకృష్ణ చేవరాయలు __- మొదటి భగము శశ టం 4 ..వి20802లడుణ జజ జంగ 1190322 అంజ 232 బటి ౪1118 టల 25 6080068 &జ8 ఏ10020024120 ఇండి 60669266 1060 2 కంకి నా మం8జ0జ మొడు 066668 60 హ॥15102 09072 జాణ 1! 068 న గ శం 09 90401 05 06 1762 మ13002, ఇంటే. 126 01810211 ప! ఇ హి జక 08 290268 పటక్రరింయి. 2ండే 20 9006 ఛటతక్షలక 10 61028 10క్రడ గ్‌ గకద 6002న 270062 ఇండి. క226 ఏం బ30 బ్రాం 015 268000" ద్రెగిణ(04 6 గి శ శ క్రం 60 మంట ]యంక్ర "166. కాజా ౭ం2£9లు. 0680 *₹ 20) వారేమ ॥ రల మరిమొకచోట నిట్లు ('హ్రాపియున్నారు. ళ్‌ ర! గం ముఖగ!2క్రత కంగాం?60 మ85 ఏం 021000 28 2 20% క్షం 18 రజతలక సం 06 6000000620 0% 616 ఏజ391010 డంజటుణ 22006112 క నమ కంమామర గం 090000జ0ా 19 0. వే2డంండజ 6౦02 జు 0 ॥ 62602 280613 న లి గముజాడంలు. వేం. 616 10820646109, 06 6000000" కళుక్ర 26092064 11 పు ౨2 మూణ ఇండి. 58కి. 6025 0120 721020౪5 వెగెడండోడ ఇరీం ఓ గి రైడ424. ళల. 646408 22404062 హ్‌ 86 28 క ॥ 6966268 696 లంకకి పటం 0. 09108 ంమ 0% 80062800 08 €16 గక క06 (తుర్తయుణ) మజంరండే “వష0%4డూజ 08 116 ఇ 6202 నలల ఈం మజకా2క్రం 00 మరేం[ంజ 672 కజా4 00080 30 19 2 ల 62)20288 రజంక్రై06 2096 08 శ2180 28 2 12060) శ ఇల 190%, 18 13 ఇం! కొలుటందంరే 12 ఉమా 0901స్రైటంము 9 60౪001 | న ౫15 2119 ఈ06 ౨6688 లజక్రటం000131) చ13004 మజ 0026 6 7427 శ కొలు. [ కష 2ం9లు 00 80659 19 6072666 ఇంకే 616 అయిలటు * నో యం వరు ఇ౬క తగండాణ 28 మ9ర60068ీ 12 ఖు 8, 2రే6వడె12 ఉం వళజంక గరం 10268 20+ రై, రాయ యన్నాడు వొచకకర్త గజపతి కుమా _ర్తెపేరు “ జగన్మోహిని యని చేప్పి

• ఆ (గ్రంథము ష గ గారు దాని కంత సును పరిష్కరించి? పీఠిక వ్రాపిననుః భ్రీ రామ య్యవంతులు పేల నిజమైన సి ఖ్యము నొనగకం గోపమంత్రి చేప్పియుండు భవ యను మిగ ఎర్తయుండునని నిశ్చయించినారు. ఇంకేకొకు కీ, ళ్‌ ” శే. గురునాథళర్మగారు' సయిత మిట్లు వాపియున్నారు* .... ప్రకావరుద్రగజపకికి పీరభ దగజవ స్లో వీరభద్రగజపతి శ్రీకృష్ణరాయల భార్యయైన భద్రాంబి

కృష్ణ చేవరాయల కుటుంబము __- అధ్యా, $-వకర, 1. 288 మరియు విద్యాధరగజపతి యనువారు బిడ్డలయి యున్నారు. ఇందు వీరభద్రగజపతి యొక్క సోదరి భద్రాంబకు భర్తయైన కృష్ణరాయ నీ వివహనంబభ్రమములో నేటి విజయనగర(ప్రభు వంశస్థులలో బూర్వుడైన పూనపాటి రాచరాజును, మక్స్యమండల రాయ మన్యసుల్తానువిః భాండవపొంతకొఠాం యేలుచుండిన శ్రీనాథరాజును. సింగయ్య కొండ వంగవోలురాజ్యము నేలుచుండిన లక్మీపతిరాజును జీవ(గ్రాహవద్ధతిలో బట్టుకొ న్నట్లు ధనుష్కోటి కాననమున్నది ....”. (చూ. విజయనగరం - గజివతిమహల్‌= పుట 6). వై (గ్రంథమును వ్రాసిన క్రీ. శే. శ్రీ గురునాథశర్మగారు నసయిత మౌ కుమా ర్తెపేరు భద్ర యని చెప్పియున్నారు. ఇంకొక; యీ విషయము ధనుష్కోటి శాసన మొకదానియం దున్నదని కూడ వారు చెప్పియున్నారు దీనివలన యీ విషయ మునకు కాసనాధారము (120142200102] ర08[004610%) గూడ లభించినది

ఇట్లు గజపతి కునూ శ్రెపేకు భద్ర యని పైన చెప్పిన పెక్కు విషయములు స్టిరవరచుచున్నది. ఇట్లుండగా: క్రీ శే. శ్రీ చాగంటి శేషయ్యగారు దీనికి విరుద్ధముగ నిట్లు [వ్రా యున్నారు.

జ నాదె.డ్ష గోవమంత్రి (ప్రబటోధవం ద్రోదయ వ్యాఖ్యయంవలి యూ క్రింది శ్లోకమును జూచి? గజపతి తనయిపేకుు “భద్ర యవి కొందజు తలంచుచున్నారు ... రాయలతో నమకొలికుడై యాతడు జయించిన కొండవీటి దుర్గమునకు బరిపొలకుడైైన యాతడు గజపతి పుత్రి నామమును జెప్పకుండ నుందడు. కొవుశః నామెపేరు భవ యని తలంపవలయు నని కొందటి యభిప్రాయము. “భద్రాం అను శబ్దమును సుభద్రకు విశేషణముగా జెన్చనలయునవి కొందటీ యుద్దేశము.. ఇదియే యనుసర జీయమని నా యభిప్రాయము. కావున? భద్ర యను నామమును వదలివేయుదము. ”

(చూ, ఆం. కవి, తరంగిణి. పుట 46, శీషయ్యగారి యభిప్రాయము కొంచము కూడ నమంజనముగా లేదు. భద్ర శబ్దము; సుభద్ర శద్దిమునకు విశేషణమనుట పొనగదు. (శ్రీ శేషయ్యగా రిట్లు చెప్పుట కొక కారణమున్నట్లు తోచుచున్నది. గజపతి కుమూ ర్రెసేరు లక్ష్మీ యని వారు తలంచి డా వి ఖో “0థాం మ! జు షంచుచున్నాను, గ్‌ ర్‌ ళ్‌ అలా ల్‌్క్‌ వ / ఖా తల | [న ఇ. నం. 1 కక షి స్య చొదోరావాడం 00 రూ,

లిపశ (శీకృన్ణ చేవ రాయలు __ మొదటి భాగము

యున్నారు! మరియు నమ్మియున్నారు. కాన, తమ య$ిప్రాయమునకు విరుద్ధమగ నుండు (వ్రాతలను వారు విశ్వపింపక; తమ వాదమును బలపరచుకొను నుద్దేశముకో ట్లై విధముగ (వ్రాపియున్నారని చెప్పవచ్చును.

ఇక సీ విషయమున, కీ. శే. (శ్రీ వెంకబరమణయ్యగారి అభిప్రాయమును గూడ తెలిపికొనవలపి యున్నది వారీవిధముగ వావీయున్నారు.

“నాదిండ్ల గోపమం త్రి ఈన (ప్రబోధచం.ద్రోదయ వ్యాఖ్యయం దిట్టీ వివాహ విషయమును టబ్రస్తావించియున్నాడు. “*భద్రాం సుభద్రా మిన పొండవేయః ” అను నాదిండ్ల గోపమంత్రి మాటల నాధారము చేసికొని కొంద జామెసపేరు “భద్ర” యని యభిప్రాయ పడుచున్నారు.. బలరామ కృష్ణుళతో. పాటు సుభద్రయు గజపతుల కిష్టదైవమే యగుటవలన నొకవేళ నామె కాపేరు శలిదండద్రులు పెట్టియుండవచ్చును ; కౌని, నిశ్నయమని తలచుటకు వీలులేదు. ఏలనగా నిచట “భద్రా యను మాటను స్య క్త్వాత్మక _ నామదేయముగ. గాక, “సుభద్రా” అను మాటకు విశేషణముగ సన్వయము చేసికొనవచ్చును .... ౫” (నూ, కృష్ణదేవరాయలు. పు, 07)

(శ్రీ రమణయ్యగారుః నాదిండ్ల గోసమంగతి. చెప్పియుండు. పేరును మనః పూర్వకముగా నంగీకరింపక పోయినను ఖీ శేషయ్యగారివలె పట్టుదలతో నిరాకరింప లేదు, వారు తమ అభిప్రాయమును సూచించి, అంతటితో వదలి వేపినారు,

ఇక్క గోపమంతత్రి చెప్పియండు విషయమును గొంత లోతుగ పరిశీలింతము. ఇంతవరకు రాయలను బెండ్లాడిన గజపతి కుమా ర్రెపేరును జెప్పియుండువా రండరి కంటెను గోపమంత్రి చెప్పియుండుపేరు చాలా న్యాయముగను, విశ్వసనీయముగను నున్నది, అమెపేరును చెలినికొనుటకు గోపమంతత్రికి లభించినన్ని అవకొళములు మరెవ్వరికిని లభించలేదు. అందువల్లనే అతని (వ్రాతకు మంచి విబవయున్నది* రాయవాచకక ర్త కృష్ణరాయల మరణానంతరము విజయనగరమునకు వచ్చియుంది? వినికిడిన్వారా విషయములను దెలిసికొని (వానినవాడు. కుమార ధూరటి అప్పటివాడు కాడు; మరియు * విజయనగర కడితవు* అను (గ్రంథము క్రీ . గణక వ ప్రాంక మున వెంకపతిరాయల క్రాలమున (వ్రాయబడినది, ఇట్లు వీరి కెవ్వరికివి లభించి నదనకాశములు గోప్రప్రద్రానిక్ర్‌ లభించినవి. కావుననే వీ రందరు. చెప్పియండు నామధేయములకం'టిను. గోవన చెప్పియుండు పేరే "యెక్కువ విశళ్వననీయముగ

కృష్ణ 'చేవరాయల కుటుంబము _- అధ్యా, శివకర, 1. వర్‌ నున్నది. ఈ పెండ్షి జరిగిన సమీవకాలమందే గోపసన చంద్రిక యను వా్యాన (గ్రంథమును (వ్రాసెను పెండ్లి అప్పటికి గొంత ముందు జరిగియున్నందునను; ఆ విషయ మింకను (గొత్తగనే యుండినందుపల్లను గోవన ఉత్సాహముతో తన [గ్రంథమం దీ విషయమును వర్చించియున్నాడు. ఆమె పేకునుగూడ చెప్పియున్నాడు. గోపమంత్రి కృష్ణరాయల (ప్రముఖ దండనాయకులలో నొకడు, మహామంత్రి తిమ్మరుసుకు మేనల్లాడు. తిమ్మరుసు కుమార్తెను పెండ్తియాడిన నాదిండ్హ అప్ప మంత్రికి తమ్ముడు. “సాళ్వతిమ్మ సచివభాగినేయొ కులోద్వహౌ । నాదిండ్ల యప్ప యామాత్య గోపయామాత్య శేఖరౌ ....* అవి శాసనమున్నది. [చూ. మంగళగిరి శాసనము) సంస్కృృతాం(ధ్రభాషలలో మహాపండితుడు, కవి. కొండవీటి దుర్గమున కధికారిగా నియమింపబడినవాడు, ఇంతేకొకు ఇతడు రాయల దండయాత్ర లన్నిటి యందును హిల్గొనియుండెను. ఆ మహారజరంగములలో దన శక్తి సామర్థ్యములను జూపి రాయలయొక్కయు మహామంధత్రియొక్కయు మెస్పును బడపియుండినవాడుం ఇతడు కళింగ దండయాత్రలలో నుండి? రాయలు పొట్టునూరులో జయ న్తంభ మును వేయించిన సమయమున నచ్చటనుండి ఆ మహావిజయ కార్యమును గనులార గాంచి? ఆ విషయము నుక్సాహముతో నిట్లు వర్షించెను. శ్లో; “*ఆలానాం రిపుదంతినా మరిపళో ర్యూప నృమీకొధ్వరే వైరిః స్వాంతనిభాత శంకురుదితో దీపః ప్రకాపొంకురః, పాఠాళాత్క్యుహనా వరాహవప్పష్షో దంష్ట్రా(ధ్రువం నిర్ణతః ్రీకృష్ణకితిపన్యభాతివిజయ స్తంభం కలింగాంగణే, [చూ మంగళగిరి శాననము] రాయలు విజయ,స్తంభమును కళింగాంగణమందే నాటించెననియు, ఆ స్తంభము శత్రురాజులు ఏనుగులను గట్టివేయబకు నాటిన స్తంభమువలె నుండెనవియు, తన శత్రువు ంను యుద్ధములో బలియొసగుటకు యజ్ఞవాటికయందు పశువును బలియొసగు ఉకు నాశెడు యూపన్తంభమువనలె నుండెననియుః చక్కని ఉపమానములతో గోపన వర్షించియున్నాడు,

286 (శ్రీకృష్ణ చేవరాయలు ___ మొకటి భాగము రు శ06 600126 00 కతి[రక్రణ 18 3660 బం 011140 01 ఇ₹+160077 0 96 కం1009 పంక మం మెటా, 7656001128 2 9క8)58 102 కుక 008 6162జ065 08 19 60600169, 2 096 105 9ఇ07180108 18 0009 12 పజక8 6 6160169 జ & 32001806 ...”” ఇట్లు రాయలు మహావైభవముతో. నాటించిన జయ స్తంభమును గనులకు గట్రినట్లు వర్తించియన్నాడు, ఇట్లు వర్పించుట, ఆతడు యుద్ధభూమిలోనుండి అ సంభవ బబ ౧౫ ౧ లా (వ! ములను స్వయముగా జూచియుండినపుడే సాధ్యమగును.. కౌని 'వేరొకరీతిగా గాదు. ఈ జయ స్పంభమును మనువర్శికలో పెద్దనకఏంగదుడును.* మంగళగిరి శాసనములో గోపనయు వర్ణించియున్నారు.. వీ రిరువురును దానిని జూచియుండినవారే. ఈ సంభవ మునేకొకు రాయలు గజపతికుమా ర్తెను 'పెండ్డి మాడిన సంభవమునుగూడ జూచియుం డినవాడు. ఇంతేకాక, తన మేనమామయగు తిమ్మరుకు మందిరములో రాయల యీ పెండ్లిని గురించి. స్త్రీలు అడుగగా వారి కా వివరములను; ఆ పెండ్లి కూతురు పేరును జెప్పియుండును, స్త్రీలకు ముఖ్యముగా బెండ్లి కూతురు శక దెలిసికొనుట కెష్కువ యుక్సాహ ముండుసుగదా * గోవమంత్రి తన వ్యాఖ్యలో మొదట రాయల వంశమును వర్ణించెను. పిదప ఆ రచనాకాలమునకు సమీపకాలమందే జిగి, ప్రజ అద్భుతముగా జెప్పుకొనుచుండి సట్టిదియు: కపులు తమ చాటుపద్యములతో జె జయస్థంభమును గురించి రాయలను బౌ గడురుండుసట్టిదియగు విషయమునువర్షించి, తర్వాతి శ్లోకములో రాయ లా గజపతి యను వివాహమాడిన విషయము నిట్లు వర్ణించెను. లా చం॥ * అభ్గిర్రత్రి కృన్ణరాయడు జ _ యాంకములక్‌ లిఖియించి తౌకస న్నిభమున బొట్టునూరికడ _ నిల్చిన కంబము సింవాభూథర 'పళు తిరునాళ్ల పక దిగువను _ ర్మపశరంబు కళింగ మేదినీ విభునపశీర్తి కజ్ఞలము _ వేమిటు బెట్టి పఠించు నిచ్చలుకా ” [చూ, మునుచర్మికము. (ప, అ ప, 89] ఛీ ఈ జయా స్తంభమును గురించిన మరికొన్ని విషయములను; 4 ఛాయళి ఆముస్ధాలు _ విజయాలు అను ఫాగమున (వా సెదను,

కృష్ణ చేవరాయల కుటుంబము ... అధ్యా, కి-(వకర, 1 287 ల్లో “ వ్రళాపరుద్రస్య గజాధిపస్య పత్రీ పవి్రీకృఠభూతధా త్రీం ద్రత్య(గహీద్యః వకట ప్రతాపోః భ(ద్రాం సుభద్రా మివపాండ వేయః. * పై ల్లోకములో గోవన * భద్రాం సుభద్రామివ పొండవేయః ” అని ఆ గజరాజు కుమా శ్తెపేరు నెంతో రమణీయముగ జెప్పియున్నారు. అవగా పాండవమధ్యముడై న అర్జునుడు సుభద్రను పెండ్లి యాడినళ్లే కృష్ణరాయ లీ సుభద్రను పెండి యాజెనని కవ చెప్పియున్నాడుం సాధారణముగా నూతన దంపతులకు సాదృశ్యములను జేప్పునప్పుడు లేక వారిని ఆశీర్వదించునప్పుడు వారిని పురాణ దంసతులగు సీతారాములతోనో: లడ్మీ నారాయణులతోనో: పార్వతీ వరమేశ్వరులతోనో లేక వాణీ కమలాననులతోనో పోల్చి వరించుట వాడుకగ నున్నది, ఈ నంప్రదాయము మనవేశములో ప్రాచీన కాలమునుండియు. వచ్చుచున్నది, కొని; యెన్వరును నూతన దంవళులను సుభద్రార్జు నులతో బోల్చి చెప్పరు. అయిననుః గోవన సుభద్రార్జునుల యుదాహరణమును జెప్పయుండుటకు గారణ మా 'పెండ్తిపమా రిపేరు సుభద్ర యని యుండుటయే యని చెప్పవచ్చును. ఈ సుభద్ర యనుపేరు కవికి భారత సుళద నామమును స్ఫురింప జేపినది, అందువల్ల నే ఆకడు; రాయలు కళింగసుభద్రను పెండ్లీయాడిన విషయమును పురాణసుభద పెండ్హితోటోల్చి వర్షించెను. గజపతీ కుమా ర్రేపేరు సుభద్ర యని కాక వేరాకతై యుండినవక్షమున కవి యీ సెండ్డివి సుభద్రార్జునుల పెండ్లితో బోల్చి యుండడు, సుభద్ర యను "పేరు శ్లేషగా జెప్పుటకు వీలుగా నున్నందున కవులు తమ కవిశాచమత్కృుతి చూపి వర్ణింతురు. సుప్రపిద్ధాంధ్ర కవియు, రననమయ రచనా నిపణుడును నగు చేనుకూర వేంకటకవి సుభద్ర "పేరును శ్లేషగా వర్జించియున్నాడు, అర్జునుడు సుభద్రను 'పెండ్రియాదెననుటనుః సు + భద్ర అనగా చక్కని భద్రను 'పెడ్డియాడెనని గూడ చమక్కారముగ (గ్రహింపవచ్చును.. అన్లే. రాయలు కూడ “సుభద్ర" ను (సు + భద్రను) పెండి యాడెనని చెన్పవచ్చునుం కాని. కీ శే. వేటూరి ప్రభాకరళాస్తగారు: మరియు కీ. శే, శ్రీజయంతి రామయ్యపంతులుగారును ఆ కుమా ర్హె "పేరు “భద్ర యనీ చెప్పియున్నారు. ఆమె "పేరు నుభ్ళవ యని వా రెవ్వరును చెప్పలేను. కావును ఆ కుమా శ్తె అరలు స్టేకు “నుభద్ర' యవి యుండునాశ లేక శేవలము “భద్రి యనియే యుండునా! కెకె --39

శ్విర్రి (శ్రేశృవ్ణ చేవరాయలు _- మొదటి ఫాగము యనుటసు కనుగొనవలయును, గజపకుల యిలు వేబ్చలలో సుభద్ర యొఃతెం కొను 'ప్రతాపకుద్రగజపతి ఆ దేవత నామధేయమును అనగా సుభద్ర యను పేరునే తన కుమా శ్తెకు బెట్టియుండును. కామి “భద్ర యని పెట్టడు. అది? వ్యవహారమున “భద్ర యని మారియుండును. ఈ పేరునే గోనమంధ్రి “భద్రాం: సుభద్రామిన పాండవేయః” యవి. చెప్పియుండును.. ఎట్లయిన నామె పుట్టుపేరు ' సుభది యే. కాని “భద్ర యనునవి కాదని నిశ్చయముగ జెప్పవచ్చును వైన పే్కొన్న పండిళు లీ విషయమును గురించి కొంత ఆకోచించియము:డిశపక్షమును నీ విషయము వారికి (గ్రాహ్యామైయిండును, గజపతి కుమా ర్తె పేర్లు - వాని సమన్వయము ఇంతవకకు నవ్రావిన విషయములనుబటి, తుక్ష జగన్మోహిని. వరదరాజమ్మ లక్ష్మి. లుఖః సుభద్ర యను పే రాయలు పెండ్లాడీన గజపతి కుమొంరె కండినట్లు తెలియుచున్నది, మరియు సీ పేర్లకు సంబంధించిన వివరములను కూడ విశదపరచి యున్నాను. పై పేళ్లలలో నేది అర్నివిధములందును విశ్వాసారక్హ మైన షరో తేల్చి యున్నాను. ఈ పేర్ల సమన్వయము చాల కష్టమైన కార్యము, అయినను? గొంత వరక్షైన విశ్వాసార్హ మగు తీర్మానమునకు వచ్చుటకు (బ్రయత్నింవవలయును. రాయలను బెండ్లాడిన గజపతికువూ రె, అతినిని (పేమించి? అతనితో నెమ్మదిగ కౌపురము చేసెనని యొక కథనుండి తెలి యముమన్నది. ఆలాగే అకనిని ద్వేషించి? ఆతనిని జంపివేయుటకు బ్రయక్నించి? విఫల్వమై రాజధానిని వదలి సుదూర మేగెనని మరియొక కిథనుండి తెలిముచున్నది. ఒకే ఆమె యీ రెండు పనులను జేసెననుట పౌనగదు, ఈ పుక్కిటి పురాణము అనబడు కథలు విశ్వాసార్హములు కొవని తోసి వేసినను, వాని యట్లడగున గొంత నిజముండు ననుటను అంగీకరింపక తప్పదు చె ఏదైనను గొంత సరకులేకు యీలాటి కథలు (పచారమునకు రావు నిష్పులేక పొగ రాదుకద! మరియు సీ కథల విన్న మొన్నటివి కాక, తరతరాలుగ వచ్చుచున్నవే. గజపతి. కుమార్తె వివాహ విషయమును. గురించి ప్రచారంలో నుండు కఠలలో ౪ ర్యెడ్రన కథ చాలవరకు సత్యమైనదే ౫” యని థీ వెంకట మణయ్యగారు వ యున్నారు. రెండు కథలలో నొకటి నిజమగునెడల మరియొకటి కూడ నిజమైన ఆవి అంగీఎరింపవలసి వచ్చును. కాన గజపతి కుమార్తె రాయలను (య్రేమించి

కృష్ణ చేవరాయల కుటుంబము ___ అధ్యా, 8 -[వకర, 1 లిర్రి0 సుఖముగా గాపురము. చేవెననుట యెంత నిజమో; ద్వేషించెననుట గూడ నంతే నిజము, కాని ఒకే స్త్రీ యీ రెండు కార్యములను వేయుటకు సాధ్యము కౌదు- అందువలన రాయలు గజపతి కుమా ర్రెలలో నొకామెనే కాక, మరియొకఆ మెను గూడ వివాహ మాడెనని తలంపవలని యున్నది, అట్లయినపుడే ఆ కన్యలలో నొకామె అతనితో గాపురము చేయుట మరొకామె ద్వేషించుటయు జరుగును.

పై పుటలలో విశదపరచియుండురీతిగా గజపతి కుమా_త్తెిలలో సుభద్ర యను నామె రాయలను వివాహమాడి: విజయశగరమున శేతించి సుఖముగా గాపురము చేసెనని విశ్చయించవచ్చును. కళింగయుద్ధము జరిగి; యీ వివాహము ముగిపిను నొకటి. లేక రెండు సంవత్సరములలో గోపమండి తన వ్యాఖ్యను (వాసెను. అ సమయమున; పై సుభద్రాదేవి రాయలతో గాప్త్పకము చేయుచు నుండినందువల్ల నేం ఆ కవిః ఇట్లు వ్రా వెను. అట్లు కాక, ఆమె రాయలను విడనాడి యుండిన పగమున నట్లు చెప్పియుండడు. ఈ కారణమునుబట్టి కూడ, యిష్టపడి రాయలను బెండ్లాడిన కన్య పేరు సుభద్రయే యని గట్టిగ చెప్పుటకు వీలున్నది.

ఇష్టములేక. పెండ్రీయాడిన గజనడి మరియొకకుమా_ర్తె, రాయలను ద్వేషించి? అకనిని విడనాడెనని చెప్పవచ్చును. ఆమె సరిమైనపేకు మనకు దెలియదు. ఈమె “పేరునే యొక్కొక్కరొక్కొక్కవిదముగ జెప్ఫియున్నారు. ఈ విషయమును గురించి పాఠకులు నా యభిప్రాయము నంగీకరింపవచ్చును. మున్ముందు సరిశోధనలద్వారా యింకను విశ్వాసార్హమైన శేరు తెలిసిన, దానినే (గగ్రవాంసవచ్చును.

ఈ పెండ్లినిగురించి ఒరియాసండితుల అభిపాయము

కృష్ణ దేవరాయలు గజపతి కుమార్తెను బెండ్లియౌడెనని పెక్కు విశ్వసనియము అగు ఆధారములనుండి రుజువగుచున్నది. ఈ విషయమును గురించి వెనుకటి పుటలలో విస్తారముగా (వ్రాసియున్నాను.. కొవున దీనిని గురించి సందేహించుట 'కెంతమాత్రము' నవకాళశము లేదు. అయినను, పెక్కుమంది ఒరియాపండితులు దీని నంగికరింపరు. గజపతి ఈన కునూ_ర్తెను రాయల కివ్వలేదనియు; నది కేవలము కల్సితమనియు. వారి వాదము. దీనిని గురించి. డా॥ హరేకృష్ణమెహతాబుగా రిట్టు (బ్రాసియున్నారు.

౭90 (శ్రీకృష్ణచేవరాయలు __- మొదటి భాగము “ క్రీం80వర!లక్ర 60 కొ౭రి[!00 220202 మండేలఓ ౦88768, 0159 గెబుభకం? 60 కరమ 902 పజ వెం 028 (064 13 106 60320002206గి 1 శేర9021080041. 09 ఒకా 056092 2260060616 67140006, వం 18 90%6006 తగల టై. స తకయయక 1062000099. 0015 18 ౨05% 120020్టూ 8 5601 శం. 6006600906 019. 12తికసంలు 00 చజంంప! ఫం6655 06108 న మ900క0ు& రేం.” గరం 18800 08 05992. ₹01 శ్‌ బై తత. రాయలు గజపతి,:కుమా ర్తెను పెండ్సియాడెననుట కల్పితమనియు) దీనికీ దగిన యాధారము అభింపలేదళీయు. ఇంతేకాక పూర్వము పురుషో త్తమగజపతి కాంచీపువా ధీశ్వరుని కుమా నెను. పెండ్లియాడెననుటకు; ప్రతీకారముగ వాయలు గజపతి కుమార్తెను పెండ్డియాడెనని కల్పించి వాపియున్నారనియు పై (గ్రంథకర్త యభివా యము. కావున పాఠకుల ఉపయోగారము ప్పకుషో తమగజపతి కొంచీప్పరాధీశ్వరుని తనయను సెండ్హియాడెనని పరంపరగా వచ్చుచుండు కథ నిచ్చట (వ్రాయుచున్నాను. పురుషో త్త మగజపతి కపిలేశ్వరగబపతి కుమారుడు. తండ్రి యనంతర మీఠడు క్రీ.శ 1170 నుండి 1107 వరకు రాజ్యమేలిను. ఈతడు బలపరాక్రమ సంపన్నుడు, సంస్కృృతభాషలో గొప్ప పండితుడు. కవి. రసికుడు. కవి - పండిత పోషకుడు, (గ్రంథకర్త, నేంస్క్టృత భాషలో 'పెక్కూ గ్రంథములను వ్రాసెను భగవ దృక్తుడు. ఈ చక్రవర్తిని గురించి ఒరియాదేళమున. పెక్కు కథలు (ప్రచారములో నున్నది. ఒకప్పు డీశడు కాంచీపరమును పాలించుచుండినరాజు కుమా ర్తి మహి సౌందర్యవతి యని వివి ఆమెను తన కిమ్మని విలువగల కానుకలతో రాయబారులను కొంచీపురమునకు బంపెనట,. పురుషోత్తమ చక్రవర్తి విష్ణుభక్తుడు జగన్నాథస్వామి పూజాధురంధరుడు. కాని, కంచిరాజు శై వుడు, శివపూజాధుకంధరుడు. అందువలన పురుషోత్తముడు తన మతస్థుడు కానందువలనను; మరియు. నా గజపతి జగన్నాత దేవాలయములో ఊడ్చువాడు (పాకివాడు - 5766066)గా నుండినందునలననుః తన ॥్‌$ దీ ఎరను అందులకు పురుషో త్రము బాగహవిక్యను కాంచీపృరమున శ రొజధొనియగు కటకప్పరమునుండి వెంట ౯ జయము ఫాలాడున ల దానిని ముద్టడించెనట. కౌని; యుద్దములో నాతడు సరా +. ఇట్టి దురదృష్టమునకు ఖిన్నుడై. వగచుచు. నాతడు జగన్నాళ లెన్‌మొ

కృట్ణ చేవరాయల కుటుంబము -_ అధ్యా, 8*(ప్రకరా [991 పొదము లాశ్రయించి, క న్నన్తుగహింపుమని స్వామిని ప్రార్టించెనట. భక్తవరాధీను డగు నా స్వామి మరల కొంచీవురముపై దండెత్తి పొమ్మనియ, నీఠలూరి కప్పక జయము. లభించుననియు, అందులకు దగిన కకున మగుపడుననియు నానతిచ్చినట వెంటనే ఆ చ(నర్తి ద్విగుజీకృతోత్సాహముతో కొంచీవురముపైై దండయా(త్రకు బయబుదేరెను... కొని అకనికి స్వామి చెప్పన _ శకునములు దారిలో నగవడలేగు, అందువలన ముందుకు బోవుటకు మననురాక, ఆ ఓ(ఢ్ర నరపొలుడు తన రాజ్యపు దక్షేణప్పు పొలి మేరలోనున్న చిలుకనరస్సుగట్ట ద్ద వాగిపోయి:. యేమిలేయటకును దోపకు స్వామిని ధ్యానించుచుందేనటి. అట్లుండగా ఒకనాటి సాయంకొలమున నొక కన్యకామణి అకనీకి గనబఐడి, తన చేతనున్న ఉంగక మాతని కొనగి దాని నిరుపురు యునకులగు అక్వికులు తన కొనగికనియు. చ కవర్తి కీయవలెనవియ చెప్పీ వెడలి పోయిరనియుః నంచువలన నా యుంగరమును గ్లై కొనుమునియు. చెప్పియివ్పెనట. ఆ యువ అర్వికులు తన కులద్రైవనముఐగు కృష్ణబలరాములేకొని, చీషకారవి తలంచి. ఆతరు సార్షచిత్తుడై కొంచీపురమువై పు దండయాత్రను సాగించేనటి యుద్దములో కంచిరాజు పరాజితుడై నందున ప్పరుషోత్తము డా రాకుమారిని బందించి నిజరాజధానికి మరలెనట, అయినను: కాందీషంధీవ్వురుడు త న్నెదిరించి. తన స్నామిని నిందించు త న్నిడుముళపాలుజేసినం మల క్యాగహా వేళవరవభ డై ఆకనిపై సగదీర్చుకొన నిశ్చయించి. తన వశమందున్న ఆ కన్యను తాను వేసట్టుటి కిస్టఏడకం ఒక ఫాకివానికిచ్చి పెండ్తిచేయుబకు. నిశ్చయిఎచి? అలాగు వేయమని తన మంత్రి

కొజ్జయొనగెనట, కొని, యీ విషయములను బ్రవాంచియుండిను దూరదృష్టి గలిగి యుండిన ఆ వృద్ధ్దమంత్రి. అమెను దన యిటీకి గోంపోయి. కొపొడుచుండెనటి ఆ యేడు గడదెను. మరు;టి సంవక్సిరమున మధుమానములో స్వామి రథోత్సవము వై రవముగా జరుగపాగెను. తరతరాల వంళాచారము సనునరిచి?. ప్కరుషోత్తకు చడ్రన ర్తి స్వామి రథముముఎదు సొమాన్య ేవకనివలె నిలవండి రథవీధిని వానుర ముతో నూడ్చుచుండెనబు అది, తగిన సమయ ఏని (గ్రహించి. ఆ మంత్రి తనయింటి దుఃఖాకులచి త్తమై యుండిన, సొందర్యరాశియగు నొ శన్యనుదెచ్చి, చక్రవర్తి ప్రక్కను నిలబెక్టి. అవడు సాకివానినని చేయుకుండినం మనః ప్రతిజ్ఞ (ప్రకార మామెను పరిగ్ర పొంపుమని అతవి (ప్రార్థించేనబ. సమయజ్ఞుడును రసజ్ఞుడును నగు ఆ చ్య్రవ ర్తి, ఈమెను విజయ నూయెకట. ఆ దంవకుల రునూరుడే (ప్రతాపకుద్ర గజపతి. ఈ కథ

999 (శ్రీకృన్ల చేవరాయలు ఎ మొదటి భాగము ఒరియాదేశపు చరిక (గ్రంథములలో రసవంకముగా జెప్పబడియున్నది. ఉదాహరణ ముగా దానిలో నొక (గ్రంథములోని విషయము నిట (వాపియున్నాను.

ఈ రమణీమణి పేరు రూపొంచిక యని తెలియుచున్నది. కొందరు పండితులు 'ప్రకావరుద్ర చక్రవర్తి యీమె కుమారుడని చెప్పియున్నను, మరికొంవ జాతడు పురుషోత్తమగజపతి మరియొక భార్యయైన పద్మావతిదేని కుమారుడై యుండునని తలంచియున్నారు. ఈ పప్రతాపరుద్రగజపతి చరక్రవర్హి తొలి నామధేయము “ప్రతాప జనముని” యట, అత డా పిదవ తన నామధేయమును మార్చుకొని: సింహాసనమునకు వచ్చెనట.

“ పుంంషంకముణ. 6194 జత 2 26186 05 25 పజ 206 ₹88 5000666682 9. 628 120 రయంన రం 616 616 08 మంటు ౨6422 వం౦. ముం ఇ౫680. 0 వరూరంషంకకు2 ౨6౪ కాజ ఇ2మంగే ఓళంజంం టలు...” (గడం. ౦గ99జాసుకారెంంం ర్వ 2 2 కట, త త నలత 701 మ.

న రనమయగాథను కథలుగా, జానపదగేయములుగాః ముఖ్యముగా ఒరియా

గాబరా నగరములందును, తదితర స్టలములందును; ఆనాటినుండి ఒరియా(్రజలు వె స్పుకొవి; పాడి, ఆనందించుచున్నారు, డీవిని వారు “కంచి - కపోతికథ ” యనియు కంచి _- కాపేర) యనియు చెప్పెదరు. కార కీ కథ సత్యాసత్యము లెట్లున్నను, "ఒరిస్సా చరిత్రకారులు కొందటు దీనిని ణి కుమా శన జూపి, దీవికి (ప్రతీకొరముగా కృష్ణదే కగ్రాయలు (ప్రతాపరు.దగజపతి ఇది పై వెండ్తియాడెనను కథను విజయనగరమువారు. కల్పించియున్నారనియు? నిజముకాదనియు (వ్రాసియున్నారు మ ( కాపా (వాతలు చాల వింతగా నున్నపి. కంచిరాజు కుమా రను కళింగరాజు యు వాని. అవనర బి కీయౌడిను దానికి ప్రతీకార మొనర్పవల ఏన బాధ్యత మరియు నంబంధమళ చక్రవర్తి యగు కృష్ణరాయల శేమి గల్లినది * ఇది పరస్పరము నునది విషయమ్షు ఇది, “ పృష్టతాడనా ద్దంళ భంగ” అను సామెకవలే కాస + రాయలు గజేశ్వర్వని కమా ర్రెను 'పెండ్దియాడెననుట ఒరియావారికి నరిపడదు-

కృప్డ చేవరాయల కుటుంబము అధ్యా, వ్‌ ఆ (వకర, 1 9098 వలను పొందనీ, పొందకపోనీ పై కఠ నొక (గ్రుడ్డియాదారముగాజూపే? వానిని చరిత్ర (గ్రంథముల కెక్కించుచున్నారు. కొంతకాలమైనపదన కృష్ణరాయలు కళింగమును జయింపలేదవి సయితము వ్రాయగలరో యేమో!

ఒరియావారి, వై (వాతను గురించి (శ్రీ 'వేదము వేంకటరాయకాస్రిగారు (మనుమలు) యిట్లు చెప్పియున్నారు. * ఇదియొక చమత్కారము. అంతనూత్ర మే. బదులుకు బదులా* కానేరదు, జయించినరాజులు ఓడినవారి కుమార్డెలను పెండ్రాడుట నొటి యాచారము. కొవున రెండు కథలును నమ్మదగిన వే. రాయల పెండ్లి అసత్య మెట్లగును $ ౫

ఇచ్చట నొక విషయమును గురించి చెప్పవలసి యున్నది. వై కథలోని పృరుషో త్రమగజపతిచ(క్రవ ర్తి పెండ్శియాడినది విజయనగరచ్యక్రవ ర్రియైన సాకున నరపింహరాయల కుమా శ్రెనని కొందరు తలంచియున్నారు. డాః నేలటూరు వెంకట రమణయ్యగా రిట్లు (వ్రాసయున్నారు. * .... పూర్వము గజపతి పురుషోత్తముడు దక్షేణ దిగ్విజయార్థము వచ్చియుండినపుడు వారి యింటి యాడబడుచు నొక్కతెను సాథవ నరసింహరాయల కమా _ర్రెనే ఏమో __ బలాక్కారముగ గొనిపోయి వివాహ మాడియుండెను, తన పుట్టింటివారిదగు వజ్రసింహాసనముపై గూర్చుండియుండు కృష్ణరాయలు “గజపతి కుమార్తెను బలాక్కారముగ దెచ్చి 'పెంల్లాడి పాత సూడును డిర్చుకొనియండును ,.. ” [చూ. కృష్ణదేవరాయలు, పు, €0)

కాని? యిది నిజముకొదు, ఈ విషయమును గురించి? కీ, శే, హెచ్‌. సూర్య నారాయణరావుగా రిట్లు (వాసియున్నారు.

అం గంండి 60068. ల26జుంలురం అం ₹80. 261666 యి &. 0, కేర్‌0ఉ--26921 ఇండ. ఇా0036. తజంత్రరకలూ. ౪49 మజతక19కే. 0. మగంరంణి 074 వజ 606 క్రంజ06086 తయరం500 00 ₹స్టజ488ిక్రడిరి 2000. 016 6002646058 01 071592... మ1089 08 మజంం1 శ1కజ 0682064 103క టీ౦6 6018 తేజం 20009 మడంక్‌ ఉత 0082 3006 5షరంళఉైజోం పక208 శాంం ఇజం ₹2110ళ్త 01026, అజం 28 (9ళడేషజంం?. 0 00 ₹టజాటండక్రి పయేంి8 140. 06 మేం?ల 90 పం పౌంొశ్రంల0ంట మంింిం ల 6 వె మ్మో,

294 (శ్రీకృన్ణచేవరాయలు .___ మొదటి భాగము పురుషో త్తమగజపతి కొనిపోయి. పెండ్రియాడినది సాళ్వ నరసింహరాయల కుమా_ర్తెను కొదనియు విజయనగర చక్రవర్తులకు సాొమంతుడుగా కాంచేపురమును పాలించుచుండిన యొక సామంతరాజ కుమా ర్తెనే యనియుః శ్రీ రావుగారు" విశదపరచి యున్నారు. సాళువ నరసింహరాయలు విజయనగర సింహాసనమునకు వచ్చుటకు ముంధొక మహావండనాయకుడుగా చంద్రగిరినుండి పరిపాలించుచుండెను. ఆ సమయ మున నాతని కుటుందిమువారు చర్యద్రగిరియందో, లేక ఆంతకుపూర్వ మాకసి కొక ముఖ్య పట్టణ ముగానుండిన కోలారుమండలమందలి 'పేకట్లు నగరమందో నుండిరి. సాశ్వ నరపింహరాజు ఆతర్వాత నే చక్రవ ర్తియై విజయనసగరమందుండి రాజ్యమేలెను + అందువలన నాతడు కంచిప్రాంతమును పాఓంచుచుండిన సొమంళరాజు కొడు. ఇంతే కాక, కాంచీపురమురాజు శై వుడు. నరసింహరాయలు వైష్ణవుడు. అతడు, % ్ర్రీ 'వేంకటా ద్రినాథ దయావర్జి తరాజ్యుడు. ౫ క్రావునం పురషో త్తమగజపతి 'పెండ్లియాడిసది సౌళువ నరసింహరాయల కుషూ ర్తెను కాదని నిస్పందేహముగ జెప్పవచ్చును. ఈ కథనుగురించి, మరికొందరి అభిప్రాయములను గురించి చెస్పవలపి యున్నది. కీ శే డా! ఆర్‌ జి. బెనర్జీ గారు ॥ ఓరిస్పాదేక శరికమును విపులముగను, అభావ పూర్వకముగను _ వ్రాసిన కే డాః బెనర్జీ గా తీ కథను గురించి (బ్రాయ్గుచు నిది కేవలము కల్పితము “2 016 వంయిడిలి౦ం”. అవ చెప్పియున్నారు. [7146 13602 0€ 0౯39, ౫. తి16] క్రీ శే, జి. రామదాసుగారు ఈ విషయమును గురించి (వ్రాయుచు కీ. శే. (శ్రీ జి. రామదాసుగా రీ కథకు శాసనాధారాలు గాన్ని, సాషాళ్యాధారాలు గాని లేనందున, నిది విశ్వాసార్హము గా దవ (వ్రావియున్నారు. (186. నొంాణ?జముం! నిక" 7. 80), ౨ తరణి చరణరాథ్‌గారు ఈ చర్మికకారుడు,. కంచి _ కావేరికథ దరిత్రాత్మకమైనదని విశ్వపం! యున్నాడు. కాని పురుషోక్షప్పు చక్రవర్తి కాందీపుకమునకు బోయియుండిన తేదియ

కృష్ణ 'చేవరాయల కుటుంబము _ అధ్యా. కి=(వకర, 1. 818 ఆ నమయమున నచ్చటనుండిన రొజు నామధేయనును, తెలిసికొనుట మిక్కింలి కష్టమైనవిగా నున్నదని [వ్రావియన్నారు. (1106. ౮. ౨. 0. 2. 8, ?71 7 ౯ 146)... కంచిని పాలించుచుండిన రాజుపేరు తెలియనపుడు అతనిపేరు సాజవ నకపింహరాయలేయవి కొందటి చెప్పియుండుట విశ్వాసార్ద మైనది కాదని చెప్పవలసి యున్నది,

శ్రీ పి. ముఖర్చీగారు

ఈ చరిత్రకారు డీ విషయమును మరికొంత పరిశీలించి, మాదలావంజి (గ్రంథము పురుషోత్తముడు కర్ణాటరాజుకుమా _ర్తను పెండ్లి చేపికొనెనని చెప్పుచున్నది. దీనికి విరుద్ధముగా నేమియు చెప్పబడలేదు. ప్రై (గంథములోవి (వ్రాత నిజము కాదనుటకు ఆధారము లభించువరకు దీనిని తాశ్కాలికముగనై ననుః అంగీకరింప వచ్చునని (శ్రీ ముఖర్తీగొరు వాపియున్నారు,

ఆర్ష సై 86 పంకం ముం 6086 వడ గంరం0టుంతి ఛాజం668 శం నా 906 వైవంం3క 05 మం0804, క0606 16 068 హక్ర ఇ01య. క్రం69 ఉఓర్రజ086 భం 6ళ1తేంం06 08 వెటజడి4ి90బరు 0జీ రర పంక02ముణ మజంేంత. 016 సంం9ం ఒం కేటి సుక 606. మండ 0 మదటి 6 * గ్రగగం, లెంయలు&ే 08 మత 9కింగంం! ఏంజంలుసా. 701 మనమ ప, త్ర 17).

ఈ విషయమును గురించి యింకను (వ్రాయుచు నిది జరీగియుండిన పక్షమున క్రీ శ. 1400 వ సంవత్సరమున జరిగియిండవచ్చునని మాత్రము శ్రీ మఖర్జీగారు చెప్పియున్నారు.

కాని, కీ. శే. రాయప్రోలు సుబ్రహ్మణ్యముగా శీ శేదీని అంగీకరించక పురుషోత్తముని అధికారము (క్రీ ఈ 1160వ నంవత్సరమున కాంచీపష్పరమునజకు వ్యాసించియండలేదనియు కావున పై కథలోనీ విషయము లానాటివి కాజాలవనియు? నతడు సింహాసనమునకు వచ్చినపిదవ క్రీ ఈ 1470420 లో జరిగియుండుననియు వీరు బ్రాసియున్నారు. గతం. 6420418 02 0౫9% పై, 168%,

మాదలాపంజి యను (గ్రంథములోను; యిశరత్రాను, పృరుషోత్తముడు కంచి రాజుకుమూ_ర్తెను పె.డ్లి మూదెనను విషయమునకు, |క్రిందివిషయము నాధారముగగొని

మమ --40

తక శీకృవ్ల చేవ రాయలు ___ మొదటి భాగము చెన్పబడి మున్నది. శ్రీ బలవామవాసు అను కొక ఒరియ మహాకవిః * బేడపరిక్రమ * మను నొక (గ్రంథమును నవ్రాసియున్నాడు. ఈ కవి (ప్రతాపరుద్రచ[క్రవర్హి కొలమున (తీ శ 187. 1589 నుండినవాడు అకడు కంచి - కపోతి విషయమును గురించీ వ్రాయుచు జగశ్నాఠాలయమందుండు జగమోహన మందిరము గోడమీద అన్న తమ్ములగు యికువురు ఆశ్వికులు: కంచివైపు పోవుచున్నట్లు చెక్కబిడియన్నదవియు, ఆ ఆక్వికులు జగన్నాథుకు, మరియు బలరాముకే యంయు: పై (గ్రంథకర్త (వాస్‌ యున్నాడు, కతీిలూ 71310198 018 ౦౫ ఇ! కరడ ₹00263600481003 0£ 670 'అంంళుంళ8. క2110000డ ₹జజరరిటూ. కింగాతుతేం 20000 060 036 ఇ! 01 లౌజక్రడ00%4022 ... . కాసి; 'విలరామదాసుగారి పై ్రాకను నమ్ముటకు కాదు. జగమోహన మందిరప్ప గోడపై ఇరువురు ఆశ్వికుల బొమ్మలు పరుగెక్తునున్న ట్లున్నంత మాత్రమును అవి? బలరామ, కృష్ణుల బొమ్మలే యనియు ఆ యాళ్వికులు కాంచీపుకమువై పే పోవుచున్నా రనియు నెట్లు నిశ్చయించుట ? దీనకి కారణ మిట్లుండవచ్చును. బలరామదాసు [6 వ గరానిమునాడు. అప్పుటికే పైకంది = కావేరి” కథ (ప్రజలలో వ్యాపించియుండ చ్చుమ. ఆ కథలో బలరామ, కృష్ణుల పురుషో త్తమచక్రవర్తికి డోడ్చడినారని యున్నందున, జగమోహన మందిరము గోడపె యున్న ఆశ్వకులు వీరేయని దిలరామ దాసు తలంది (గ్రంథస్థ మొఫరించి యుఎడునని చెప్ప పచ్చును. బలరానదాసు ంథమునే అధారముగగ్గాని, తర్వాత (వ్రానినవారు, ౪ క్రంచ్రి _ కావేరి” కథ విజమై యుఎడేవచ్చునని కొందణును, నిజమేయశ కాందణును ఏ. దానిలో చారిత్రక సత్య మున్నదని కొందరును, ఉండవమ్చునన కొందరును వాయుట తటిస్టీంచినది. క్రీ శ్చ రాయ్మప్రోలు సుబహ్మణ్యముగారు "వై ళు యంత సందేహాన్స్నదముగ నున్నను; వాద = ప్రతివాదములకు విశ్వపించి యిట్లు వ్రాసియ్లన్నారు, “గక స వ శంంక 91109 1 ఈ ౨, 1376-77 234 1 ఇ&5 ఉహింళండ. 2క్షజక6 ఈ13ళ

కృష్ణ 'బేవరాయల కుటుంబము .__. అభ్యా, 8 -(వకర, 1 815 మలంకటునడ ఇాలిం ₹జ6 తం వళికంిక్ర 09౯02 మకుంయ య" [గడం 1202948003 08 ౦994, 2. 186].

శ్రీ సుబ్రహ్మణ్యముగారుః కటికరాజ వంశావళియను (గ్రంశిమునం ట్‌ కథ చెప్పదిడియున్నదనియుః మరియు ౪ బ్వర్జానిమాపర్‌ ” యను (గంథమునందుః ప్పరుష్షోత్త ముడు రొజకునూ శైళో కాంచీపురముమండి మరలిపోవడుండగాః ఇహమనీ సుల్తాను రాజమ హౌంద్రవరమువద్ధ అడ్బుపడి ఓడించెననియుః అటుపై పురుషోత్తముడు నంధిచేసుకొని తన రాజధానికి మరశ౭ిపోయెనవి యున్నదనియుః కావున నీ ₹ండు (గంథములలోని విషయములనుబట్టి వై కథ జరిగెననుట నిజమనియు (శీ సుబ్రహ్మ ఇఅర్గముగారు (వ్రాసియున్నారు. వా రిట్లు (వ్రాసియున్నారు,

ఆ గ్భాట్ట్ర 2060040 08 006 కజిడక్‌ మళ80క4721) 2694 య. 0 వంతలు. యొుంం1ం69, అవనీ!68 08 60 మలు 26 వలుగుంటంకటంట సకు6- డి;జ$ం 202 ౨ం6076గ్తా 00 008. 602006 మిజంం09కే ఇక్రజమంశ్‌ ₹టజసయితవతిలా ; క0022. విమ9క889122 05 4 జడి పయి టులుం 186 * కజమ[0క్ర ౫జేకే 05 2069 ఇపిలం 06 శండ్రంంలు 05 యం పేసిత 0 9025 ల. పం కం స పీడరరిష మం 8000 మిజాంేండే జంట పంక ఇకక 0011క6డే ఫం. అంక్రక్షం కం వె౭టిలణకం 107068 00 09 వ20%8 00 ఉంగేటా2వ్పా 8 ఇడం గెం62666 ఇడి ఇజం ఇలంఉక్‌ *0 80 50 18 9041060 జరు న 521292 వ229మనీడ 0808 22 *0 116 జము 08 00 6064780 10 00000 0 కము” టం క 3. 18.

ఈ విషయముల నవ్నిటిని పరిశీలించి కీ శే, డా, నేలటూరు. వెంకటరమ ఆయ్యుగా రిటు వ్రాసియున్నారు. లలా

• కంచిరాజువమా శ్రెను అపవారించుకొని పోవుచున్నాడనుట కలిసి ఆ బనానునీ రొజు అమెను తనకిమ్మని పర్మిగహించియాండును, ఇది అళాలమును నిట్టి సందర్భములలో మవామ్మదీయు లిస్సే వోయుచుండిరి.. సుల్తాను కోరిక నంగీక రించక యుండినయడల వాతడు సంధికి అంగీకరించియుండడుకదా! ఈ విషయ ములనుబట్టికూడ ఫురుమో త్తముడం కంచిచాజాకుమొ సెత్తుకొనిపోవుచుం డెనను టను, సాళున సరనీంవారా జిళనిని ఇన్నాడురుపోయెననుటను, నమ్ముటట వీలు ఇాదని చెప్పవచ్చును.

816 శ్రీకృన్ల జేవరాయలు __ మొదటి భాగము కటు? వజయంముడ. ఇజ9 *180 పం9695్‌ 1 606 అలేకై00ిం0 2 ం0డ 0 వెజజటుజంుజంతంాూ ఇం ఇ 1జుకం జుమ్లా 0% ౪1018 0600259102, €000క్రమ మేం 168809 102 018 2696066 18 206 009710. 14 10 మిజ౩౦1 శం. 06 ౨ంత్రమంంయకం0డి 0|| వెబజయింంతిను. కం. ఏం. వయళంటంకలుు& 64)జ020% 02 +0 9206 = డ్ర2424. 18 070 1006076559 90 గేంచం186 205%601 శ బంంప16 90 (18 6065100 పం €6. 0695606 852069 0£ 022 క0ళఇ166క6 ఎం గగరిల వెం. సింర0868 08 ₹710జ%08క్రజళ8ి 13601. న సాళువ నరపింహరాయ లా సమయమందు రాజమహేంద్రవరమువద్ద గొప్ప పై న్యముతో నుండెననుటకు కీ శే, డా, కృష్ణ స్వామిఅయ్యంగా రిట్లు చెప్పియున్నారు. “ర్న? పజంంమునజక మం 99166 60 013 00016 ఇక 616 జట ఏషం)న ౦5 606 69టయ్రూ కక్రంక ఇం 60 తబజముబుకుదో, గ0696 009 వియుజలా. వంట. ుజుక 100డి ము. ౩80యద్ర్తూ 0000600004 1 009 0 1159 098084ీక్రరక ... శనరాజముపై దండెత్తివచ్చిన శత్రువును (ఒరిస్సారాజును)ు. ఓడించి రాజమహేం్యద్రవరమువరకు వెన్నాడుచుపోయి. తనరాజ్యమును సాళ్వ నరపింహ రాయలు రక్షించుకొనెనని శ్రీ అయ్యంగారు చెప్పియున్నారు. ప్రై వొక్యములలో; 'రసంహరాయలు రాజమహేంద్రమువరికు శత్రువును తలుముచుపోయెన నుటకు) 6 అయ్యంగారు. బుర్దాసీమాసీరులోని విషయమును అధారముగాగొని (వ్రాసి యున్నారని చెప్పవలపియున్నది. శ్రీ అయ్యంగారి వ్రాత మొదలగువానిని చూచికొటోలు? కీ.శే శ్రీజి రామ దాసుగా 6 గ 6 ట్లు (వ్రాసియున్నారు. శ్శ్‌ న. మ్‌ 0660 670008 క్రజ60026డ రం 06 1660045 228 9626106 క న కోయ 0కి 09 80 62102 జడం ముంజ 6వలైంయేకంట ర | ప్ర మముతం బూం768 60 06 2 కి.” గ18ం. మొరాజ?యు3 సుకం 6 ౬ శ లై, మై 6, ౪01 రర వట 1 98809 81. సావన నరపింహరాయలు శత్రువును వెన్నాడుచు రాజమహేంద్రనరకు పోలు యండెనని కొన్నిగంథములలో వ్రాయబడియుండుట శేవల మొక పుక్కిటిసురాజ మే యని శ్రీ దాసుగారు విశదపణచియున్నారు.

కృష్ణ దేవరాయల కుటుంబము ___ అధ్యా. కి-వకర.1 817

ఇల్లీ విషయమున సుప్రవిద్ధ చరిత్రకారులు భిన్నాభిప్రాయములు గలిగియున్నారే కాని; ఏకాభిప్రాయమును వ్య క్తపరచలేదు. ఇట్లుండగా; బీహారు సరికోధనానంఘము వారి నంచిక యొకటి యం దీ విషయము కూలంకషముగ చర్చింపదిడి (వ్రచురింవబిడి యున్నది, అది యిట్లున్నది.

“ కండల కళల! వా. పంచా. 600069 016 6005146242408 0 28 అజత[00. 0౯ మందారం 2002 18 9013 6000600664 ₹100 606 7626 08 100 కేం0&6 0 5జమూూజ జుణంముకిజ 0 906 (68040201 పరక 92056 086 0876 06710030 ఉం816 ఇగ 606 515600 0 606 మౌం1క్రం66లు అంురఘం య 9016 00390164 యిం 06 6060 6౪298613 60 ఇంక్‌ 9660 60 షజ?6 2686164 9018 61888100 ఇక 10 ర్రుత్తం41064 మరిరి3,

09 5 మ. మంజుకి 00 పడక 6 0 2 “5002603 01 ₹ఏబాణమితక్రతనడి. 218001002. కనాక. 6026 “రారారా? ఇ25 2 తూజమిణ610 అందుడ366 ఇాసకథయ. 60 61210. 02 9218 0! 6జ)8208015 8200685- 1! ఒజర?2006 19 19 2 కరం 6%, గొజం1002380 మటు 0528 8026 2610028 00 1113 9శందా, 40 06 020600 00 18606స్‌19క జయుజ?జిే €06 920106 006658 01 మజటులటు! 05 7004006 ఇ మంజు ంసణ, 16 ఇ18 00 వ409సంటజకుణ ఇపడి మింక0అా 08 వంుణ మయ. ఆజ్యం ల 2 వెలటుముతల త తీ మ 8 620064 2261ట6 'కఈజషయారజాంే ఉ24809 14015064 2 208180 13000641 ుబశంక్తూూ. ముక మ ఇ తం 08 టయలంయ 60 65610]1150 6516 9606 &ఓ5 19001021 065. “6 సేండి 0166002121 ₹6026380626106 06 606 20612 రజ?ళ6 6290061800 00 జ ఇఒ! 00 06 జుర10906 211 00 616 660916 ల|క్రజంమజ0జ 10 606 “పెర. రజా? కజముజ” (4 ఇజటిని పంటుడ 606 92016641 6061030626), 24680 సై పెటెజజు2 అజం ఏ 6006 26కి 08 విజ 6% జజ (&. ౨. 1407 1639] ఇ 60006 260098 శ06 [0110ళ106 110059,“ ఊగంం 71316108 12 పంట 721 ముడి 600 676960628093 05 06 6ళాం. 32060623 క21102126్ర ₹28400 హై. కంళాజూడి3 కజంయ! 08 కం కాజ! 00 006 ౮4కి ఇంకజకజ 2 606 100 -ఏం9 డేర్‌ కం 670 న! 0 08 లకు 234 వె2125008

ళ4ీం36 ₹6 క్రోం అంతంం0ం6 60 6 శ1రంళకింయ802 00 609 60 3021000126 08 0236 ప1రం09 స 0060 0914600. 08 06 వెజమిటుణ0&

818 (శ్రీకృష్ణ చేవ రాయలు ___ మొదటి భాగము ళం ౦కు టం మం 0 606 6604002 048 6009016408 6 ౧6 60016 0 లకజమ2ఉ092 1 60 ఏం 6009100266. ము. మేటయుం040 0041027జటి ఓ 19 బాలం, “రం 656 0 0002 ₹2క్రజం౨260జ- కలం 016 మే వల ౦0699, గ తవ ౨. మ మమా 0 1 20 2 3266 828 1] 52.8 12 6000129109, (0) 040 006 0269606 6000016 05 లేతిక్రజం02[08 ళజక టేక్‌ 066 06 038628 01 010% 6బకజ; 0) 0026 16 ౫866 నూ 20ంఇక 1055-90 4. ౨. 06 906 $00014, 09 006 జక00గటా 0£ మ2డిణ12080)1 8జాక (౮. క. 8. 9. 71. మది 4 1, వం ఓ 19000. ప 185 26 018 తమక ౨009006బు2 ం?2 60664064 టం “3[10క మిజం6జజ” కంర 09, 4 56యిక 48 06 ఇష౦16 కయిం)6 ౪141 211 8 50208426 ఛాలుం 0088 స ళాంం8 & వ. 1085-90 ఇజ04 ఈ16 740 కిజి ఉ. ౨. (1470 - 71) క వళా050000టు2 అంజ కం మముయేహా- న! ఆ5641602 రేడి 006 0060 తిక 6018 10906. ₹60 1276 9660 20079 6026 ఏం అజ కాళ రాజ మముషంమువట ఇ88 610568 'శంపిం? 1470 2 1 005 06 “644 ప్రజ జ! 06 షీఠట263 09 196 శళాం 10766 - 0 228 3414 0 అరం. గం ౨ండిణ - వజుటమబుంణ మలక్‌ పడ?6ఈ 6006 1260 61906006 ఛ88 606 58664 90506 10861౬ రః 15 నం ల033110 కేం ఇమ 360906 ళం, ంళాం?62. 6232019 16 మక్రమీక్‌ పబ 9050058 సంణగ్రంక 09 616 800168 ఇమంజరం మేవండి మే 16 య మ్‌ టం 0శ2కా 866 కంఠం ఇండ 6126 92165 11 6761 న 0 2హిం లా ముర శ 22కి 10 ఈ. రులు ఓరి జ 6021020 7497ట01 అ038064 600 501 01 మ రట డి ఏజ5 6 కష 521 కణం టం. ౮౬౭ గాం 061% న్‌ా 1 0కి 06 బఫంల జయం ₹జక మంంంజ? సు రుం అద699 జర. 26కజూతి ఏం 66 3025102 వెజతటముణ వజ 1 మొళ్లూ 08 లి9మంగ్ల శం కటా ఇాపిజల్‌ పం 48 14 10 018 ₹69260%6 6093 0% 2! జ 2 యం! జటవీంటటు + జమిలి 94 120 502 01 చ 2 200. వెళజగబుబుయ 2 0460 &8 2066002149 102 +06 6215066. టె! 2జి వెండడయి వజ. వం84 098బతుం, ఇాకిం 28. వంకకయ2 6కజయి[ంికే శం ౨294561258, 88 ౮. ౨. బు 0. ౩ న ఇ₹01 మము. “006 50001028 20140008 60 కం ౨6- తంకం! ఇలండి 08 066 00308 ₹629

కృష్ణ చేవరాయల కుటుంబము __ అభ్యా, కిం వకర1 819 మంం6 0000194 1 6 వేశ్‌ంక్రట! గందం, తీ 502008 67186009 ప. ₹6క్రజళిరే శం 606 1166 0180241 0జి 606 286 - మండ! 99661008 08 6 వెళజరడ2 ౨జంన 13 శ00సు శ్రంంం41 6020స2011102 0 టం. 602014రేటీక్ర పెంక[02 05 06 2992 గ. 20 196 91౮9, “రెకిజ?2010020జ0 జక క003రే6రే 90226 616 960004 224 07 శరం మాం ౩6జ 0 09 2680 0 మెజరం ౮04%82జ ౨2 0 మంరుతిజ, 009 కెజి 0౫400064 72095ఇజా పెళ! 6ం 600బై116 6969 ఇంజ, క018 46600606 306039 90 8 9ఇవ8ం టట. ఈఈ థెరం 08218 ఇంళ6 పైళంఠజపి. 6యి్యుకేండి ఓం 069 ముం మం మ శ06 96810008 05 06 26180 06 మెజయిజం0జరరుట 692... మ. మజలుంయర '04మా2?జ50! 50093363 18 తింఉ06 01 00 167 డెంటిక కగాలు మీ 606 వెట్‌డరజ1ణ వరుస 6418068 ఉం 02టా 10 తేంయుంముక్ర 40 63066100 01 216 కసక్‌ (40419 0060జ0% 8) 200 జరం” కం అంం305888 25 డెండ08 10, “8 0006 89 ఇరా ఈ 1 ఓ” గం ౩ ఊఉ 8 మె. 701 పచ. బల మ.

కి2ర002+26 2౧64 గ6020151162

నజ?40మ్తూంకిట్తూజరయి. జంత. 00%ీఅతూ ఇంకక ఇం 1 20206 01

900 కడం 00198 6280085 06 60800682 శం. 206016 06 2ఘం88'5 6206710 జక శం 414 00 0000600 06 శం 0 16 011641 ఇ శమం క2మ06క 08 006 641షైజ! 016. శ ౧006 0 16 6125021266 డెంకంణపై8[00క 08 1 80068 తే 118 070 &00167600305. *6607కి6డే ఘు 016 60006 పైకం 0% 90006 60225678, 02 వజ మరుల. 6422161 పె౦6 6760 ఉ 003808 08 606 ఇఫీడిషం[100 ఇండి ముజేణకం 08 606 వట వంంక8 కకం 5 పళషంం 18 క్రగాయ; 202 18 ఉరూ మంకయ 08 1 మరిం 1 118 నంటారు... కళని హితము లహ. ెళాజంయిురా రేగి 206 గంంలానం 15 6?008 05 వసకిక్ర టం పంతం. 08 ముం! ము 6 ప05ఉ5వ్‌ జ కం ఉడి 0 ఆ వేత! కాజ మేళ్తాణ వ56టూ లు. 0 పం2%0డ్రగంం6 మనకంయేిక జక 02 ముకక సేషాం పెళి౦ంచిడండ్ని 1 9 జరీ 6762 సా ఘంయ. కేయుడి 0 ఇ వంయజుటిం 801. న23297261ా బి98 2068 చుడు లడ 18 113 746 0 సా 6జజుజ ఒకడ మంయెలు 08 ౨౯46802 న

వ. 'శ్రీకృళ్ళ చేవరాయలు ఎ, మెచటి భాగము భాష గ 0618 16 19 టం కం కజా శ08 మొంజుంటిక 01 ఏజాంంళ26ి *టజంటుం జరిడ వడుం? 0 106 2౦020868 ఇ626 లేరంటే 500 మికు 9ట76 09980 220064 8404928 మూ మం ప్రైబుంిళం జరడి ంవజకంత మంం2రున ఏం 1 ౦099ల 2కి 906 ౭8 700 93300. 68 ఇక కవజమశంళి 06 816 00 +%6 184169 0 108 ఇంంంంట6ం టే[65క ౦కి శమం సింటకి జ 26 6 ఓ కమత ఇాంటసడే 7064009206 042 25802600. క ఏ ఇంట పం0ంంం త మ0ం0ం4 కంతి మెట్టూ ఇహింక ఇ₹6068 తం0ఏ బంతి ఉత 60006 12 కముంకర60 ఇక వంక అం వయంము[4 067బ తటుం కకంపింం ఇ సజకంయ0టిం. కెచుణయిత ఇజం 6 ఇ18 0కి శాల యై. క వత క 104 మం 1950 008 09మూ తటుంక 05 సేసి ఇంయిలయి 0 606 క0400 పజ9ఠ 06992 కళత9ర ఉండి. కీంళంతి ౧౦8 ఆ78ష 096. 0 3ంలు. ₹88 కెత్తేయాతక పం 002 2ంక2మురకంం. 18 66964 ఈంకచపైవైంంంిడి, 0ంగం4ం296ే గం. 2% 60204. గం)009, శ09 018108 0! రంప యాల 000799 60 9 ₹00042006 806 $0 06 తితళంకే 00 న నా. +26 5068056. శ9జక టాళంకింకకున ఆజం 164 ఇం 626405 208 రం52064 లం మడ 0. ర2బుకక కంపనం. నిరంళాడ. ఇ9 యే రట 00480 01 పంకం 28 ఇటలీ ఏ6 కకంలం 6ల 09 కంర రంళ్‌ 0కి శం జకం అంక జ ఇంప గతటింంక. 0602210022 కరగటం 2 రంం8 00 జ యిక 28 ౧౦016 ఆ కంక ౦5 హు నం షం 184 సాం మసం గజము. కత పడ [03 1280 915 పటుకేక పంల అక 1 సేం 9909 ముంత. 5028 2య 2 వం క కడి కం సనక ళక6 0256, భ₹62క్రంగుు66 05 ఇ ఇఘకటంటక. తత. 6స్టై[8; ఇంాజీ చెం టం. 60666 ఫ8క్ర9క కాం ళా. 88ళరేసంతే. 96. జ10గీంగ8 30226ఛ6= విం స ఛాజం 08 రంపం ఉబజంిి 818 క్రంంపంళక. 68220068 న వ. జంగ ఇంటు. క క కా తెట[6 (60 కండే ర ఇ 745000 06 ఇజరంటక్క. శండంళ. &ం0వక్రకో. శ్రింంంతి ల! ని క. స్‌ో రంనికిడ్రదండి 40 ॥ ౧9 0 8 ఇమం ల ఆతం వ కృష్ణ జేనరాయల రలు శిరమలజేనియుం నురిలకు చిన్నా జేవి యను వారు, అన్నవూర్ల యనునది చిన్నాోర్‌ ఆసలంపేపం

శే =

కృన్ణచేవరాయల కుటుంబము __ అధ్యాః ప్రి (వకర, శే 821 త1860104205 10 ఇంంసేహ్‌జంటక జతి 8601699 9062609026 0 ఇ 10016 006659 కాశంక6 జరుట్లూ పేతం ఒం మంది 2676000206 2064 810 ఓక 113 అళార... డక మెం 028924. 602064 91ీడి ఇమజ6్‌ 18 +06 ₹64500 02 013 పం118% జ6 19 96 9208626000. 06 120% ఇండేంగపేసంై్ర్‌ 606 8002165; పే 18 0బ౯ రియ 60 ఉం66001069. 48 ఇంక 60060 206 166 ఉ£ి6 0254 0536 620206 8889 62091926 694258 8606 1200 కశాసజ6 09017109 9201 క్ర£ంజళ ప్రంకంద9 88 పై1చచిక్రంత. 218 2466833 18 ఇయం, 15 క68620%5 ఇవిడి 6082102016 466865, 913 00016 9268200686 08 60690169, 118 16822106 ఇండ. 1078 294. 20076 2 018 00104 66906068 వండ0డే 2174978 10 608, జం 211 క్రగాంం 50 1098600693 *”

(గతం 009 లంటుం21 08 2022 6562200 పం0166. ₹ంఓ మక! 1940).

వై పంక్తులలో ౪ క్రంచ్సీ _ కావేరి” కథకు సంబంధించిన విషయములు నహేతుకముగను, విపులముగను చర్చింసబడియున్నవి, మహాపండితుడు? కవి, దానశీలి గుణవంతుడు; మరియు మహాభగవదృ క్తుడయిన పురుషో త్తమచ[క్రవర్షి కాముమోహితురకై సుదూర ప్రాంతమునుండి హఠాళ్తుగా -కొంచీపుర మునకవచ్చి ఆ రాజుకుమార్తెను అపహరించుకొవిపోయెననువిషయ మెంతమాత్రము. విశ్వశ సీయము కావని విశదవరచబడినది.

కావున నింతవరకు చెప్పియుండు విషయములనుండి, పై కథను పెక్కుమంది చరిత్రకారులు పుక్కిటిపురాణము; కల్పితకథ యను అవ్మిపాయమును వ్యకపరచి

ల!

యున్నారు. ఒరిస్సాదేశములో మిగుల వ్యాప్పిలోనుండు సీకథకు కొంత ఆధారముండ వచ్చుననుకొన్నను; ఈ కథకును సౌొళువ నరపింహరాయలకును నెట్టినందింధములేదని గట్టిగ జెప్పవచ్చును.

• సాకవ నరపింహరాయల కుమార్తెను; పురుషోత్తమచ(కవ ర్తి కొనిపోయి 'పెండ్లి చేసికొన్నదానికి- కపితీర్చుకొనుటక్స్షై కృష్ణదేవరాయలు (ప్రతాపరుద్రగజవతి కమా ర్రెను వివహమాడెనను శ్రీ హ రేకృష్ణమెహతాబిగారి అభిప్రాయము నిరాధార మని నిస్సందేహముగ జెప్పవచ్చును.

కృష్ణ దేవరాయలు, పరాజయముపాలై న (ప్రకాపరుద్రగజప్షత్తి కువూ ఠెను షెడి

అల న!

యాడుబకు కారణమును (శ్రీ వేదము వేంకటరాయశాస్త్రి రిట్లు చెప్పియున్నారు, కర. 411

లలి (శీసాష్ళ చేవ రాయలు ___ మొవటి భాగము “* జయించిన రాజులు ఓడినవారి కుమా ర్లైలను 'పెండ్లాడుట నాటి యాచారము” ఈ సం్యసవాయము ననుసరించియు: (ప్రతాపరు.ద్రగజపతినుండి విజయనగర సామాజ్య మునకు మరల నెట్టి అలజడులు కలుగకుండుటకును రాయ లాకళింగచ(క్రవ ర్తి కన్య నుద్వాహమాయెను. ఇదియొక రాజకీయ మైన పెండి. [2 పంటం621 మజ 118 కల రాయల మరికొందరు భార్యలు కృష్ణదేవరాయలకు తిరుమలదేవి, చిన్నాదేవి (అన్నపూర్ణాదేవి) సుభద్రాదేవి యను మువ్వురు భార్యలుండికని వెనుకటి పుటలలో వివరించియున్నాను. వారిని గురించిన పెక్కు వివరములను విశదపరచియున్నాను. వీరు మువ్వురు రాయల ముఖ్యరాణులు. వీరేగాకః రాయలకు నింకను కొందరు. భార్యలుండిరని తెలియ చున్నది. పోర్చుగీసు వర్తకుడగు 'పేయసు రాయలకు పం(ద్రెండుగురు దేవేరులుండిర ఏ చెప్పియన్నాడు.. ఇందరు రాణులుండిరవి పేయసుతప్ప మరెవ్వరును చెప్పలేదు. ఆశని వాతను కౌదనికూడ నెవ్వరు చెప్పలేదు. 'పేయసు, కృష్ణరాయల కాలములో అనగా క్రీ శ, 1620_ 22 మధ్య విజయ:గకములోనుండి; రాయలను న్వయముగా చూచీనవాడువ మరియు రాయల అంళఃపుకమునుగూడ చూచియుండినవాడు. కావున అతనికి రాయల అంళతఃపురమును గురించియి. ఆతని భార్యలను గురించియు దెలిసి యుండెనని చెప్పవచ్చును. అందువలన రాయల డేపేరులనుగురించి ఆతడు చెప్పి యుండు విషయము విశ్వాసార్హ్హ మైనదే. (ప్రస్తుతము మనకు రాయల పం్యడైండుగురు భార్యలలో మువ్వురనుగురించి మాత్రమే తెలియును. కొన, యిక తక్కిన వారిని గురించి తెలిసికొనవలపియున్నది. ఈ విషయమును గురించి యింతవర కెవ్వరును చెప్పలేదు. అయినను, నా పరిశోధనలో దెలియవచ్చిన విషయముల నిట వ్రాయ చున్నాను. న...

• కంచి - ఛాజ్య్య 3 కాథనుగురించి, పెక్కుమంది. చర్నితకారు లెంతో ఇన్నా భ్మిపాయములను వ్య కృపరచియు న్నారు, ఇది భాలకాలమునుండి వివాద స్తమిన విషయముగా వచ్చుచున్నది, కాను యీ విషమయమునుగురించి యింకను య్‌జ్ణముగా పరిశిలిం చవలసియుక్నది, భావిపరిశీలనలలో య థార్థ్యమా "తేలవచ్చునుః

కృష్ట చేవరాయల కుటుంబము __ అధ్యా. 8 -(వకర, 1. 898 క ష్శ మాంబ కృష్ణదేవరాయలకు కృష్ణమాందియను నొకభార్య యుండెనని తెలియుచున్నది. ఈ విషయమును గురించి, కీ. శే. నూయలుదొరగా రిట్లు వాపియిన్నారు. “71102623 1108 06 ౮9166008. మ 76107 1000069606 006 స్‌ 06 పటు. ఓం 3676280 0601686, 0% 11118 61036 స. 1081606 €009 పౌంయల్‌ 19 2 6560016 11 ఈ509]11900 బ్రమం39720)09, పళ తెంక92శంత.. 0 ₹25 తెండేండ004 60 5172 ౧౦86 008 106 ల21టిఉ9క05ళటోడ పంజర వింలం 01 $26 5021052063 69066121 ంక6 06 806 మాతింజంుఖంక202ర0 228 7620 వంంట001 20డ 61400666. 9006 18క్రం0/45 06 06 12166 206 7౯60 10 106 1902166 3000021 (08క్ర6క [8-[99) 206 0664 06 06 6068068 6626. శంట8 కషకంం జం క్రశలు 10 శ06 6009036010%2 06 316 $60016. మెంయకు! ౨ంరిరేళా 06 202% = 6000009 [08906 19 9414 60 0276 04110 116 శీంపక్‌ 0919 25 36225 00026 15004 ంళమాజూతి 00 *సజాజం8క్రటూ ౧71646. మ8రం85 తలంటు]. 0 రది ప. 274 ... మంం208& 892 జాణ 19 9218 60 1476 0600306094 26 వొంై/4ై/4242 ఉంటి. అజా ౧ బం త్య? 407౫4 20046 2 ₹022026 44 000 త౫471 ఆంభైం ౧06 00 బలి 96 2 (71406 05 06 16 షండింంతంజ0 వెంయిణటిక 05 506 0060816460269 0 వైళజరన28 01. పై స. 1604 ఇద్యేగంధములో నింకొకచోట నిట్లు చెప్పబడియున్నది రు 00. గీంుజంంత సుర 800, 90860 6596 0 606 01662 పళజ?ఉ జం పంటకి 216019 రెంం092066 900803 ప1జం 0% 0506 99906 (06 &5 ఓం [002 ప త 50001122 10916005, 070%0600108క 606 50211అఠా 0! 926 కం 0ైలషంంత. మటితిఉంజరక 08 0206 ₹2ఈ4197200] 0016 20 టాడా కటా ఈడ. సెం 608 90260- ఛా654 600062 198 2 ఇంటే 616 6008468100. 08 ఇ01682 13 జట. 90 తంం92ి అం మట్టు క 00౩9-0031 0 192) రౌంంంుమం3 606 66506205 06 2 040176 6అున్‌ లం 10115 శాం. రక 0. క్రాంతి 280116, 70090 006 ఇం! ౪89 100050 కూ ఇతి మకు పై 185), ఈ వెళ్లూరుపురసును గురించి మరియొక ఆధార మిట్లు చెవ్చుచున్నది, ప తీరం 2 పం104. 01 25 ౩288 (1890) 016 కొండు ఇజం 9820 6000013064, ఇటు మ లెంత కటాజ మమిక్ర 0% తంజక్టం0ం041 ఏ టక0768

న! (శ్రీకృన్మ చేవరాయలు ___ మొదటి భాగము 2664 00 01౫02616, శ001 09365900 0 211 606 10001606 012065, 2కే 20030595 060875 728 811018 = కొంకి, ఇ676 6. తనింక ౧18 600006, 0 అం౭468 606 మెళ్తుంుడంజ ఇండ 0609ల పతత0క్ర 228 92219 2 022% 021166 వంంతజ-క్రంంం88 90015 20 01060 1 396111 10 లం1ం58006 ఒ26 60008105 2 92మిం16000 00 ఇజ46౯ $0 980010 606 1028 107 2 01 8 38203 00 ఇప1య ప 18 60076968 99 1069; 4 16 200౪26 800 0౯ 1000 322643 50461 01 శ వౌం26 ... గళంక80762, 16 మతిం ఒ 021 పొం కం జల 1762 10 వలస శ ₹9811 కాషకి ₹46020. మ900జంంజరుముణ), 113 ఛా?! 696201151066 జ వంక089, జపిడి సంటం 6ళాం ఏ?జము 8ిక్రంగేజం 09 ఏ6 020). 00 016 కడ12 3 69 ఇ0ం%16 086 మషం మంయు. 76110106 2 గ్ర146 శ06 మడరేంటక లౌంబకంి2! 0 2408212008 ఒండి 53169006. ₹01. 27. 1857. ౧0. 274 275).

పై ఆంగ్హ వాక్యములనుండి యీ విషయములు తెలియుచున్నది.

వెల్లూరును కృష్ణరాయలు వళపరచుకొవి; అది తనకొక ముఖ్యనగరముగ జేపికొనెననియు, నచ్చటగల దేవాలయములో గొన్నిభాగములను గట్టించెననియు; ఆ నగరమునకు సమీపమున * సూర్యగుంట * (సూర్యకుండము,) అను నొక తటాక ముసుకూడ గట్టించెనవియు. తెలియుచున్నది. రాయలేకాకః ఆతని భార్యయైన కృష్ణమాందియను నామె వెల్లూరికి సమీవమున పొలేటిగట్టున రెండు దేవాలయములు గట్టించెననియ;, మరియు నా ఆలయములలో శై ౦కర్యములు జరుగుటక్రై యొక (గ్రామమును గూడ నొసగెననియు: ఇంతేకాక వెల్లూరుపురములో నొకసేట (022220) ను గూడ ఆమి గట్టించెనవియు బై పం క్తులనుండి తెలియుచున్నది*

ఈ క ఇప్టమాంబ యెవరు ?

ఈ కృష్ణనూంబ యెవరో అమె తలిదం[డు లెనరోః వంశ మేదో పుట్టివిల్లేదో తెలియదు. ఆమె నిర్మించిన దేవాలయములలో కాసనము లేవైన నున్నవేమో తెలియదు, లలా

• పెలూరునుండి చితూరుకు బోవుదారిలో. సమారొక మొలుదూరమువ? పాలేటిగ ట్టునవ సమిపమున నొళతోటలో కండు చిన్న అలయములు, శిథిలా వస్థలో నున్నవి,

కష్ణ చేవరాయల కుటుంబము ___ అధ్యా, క -వకరం 1 885 అయినను, (ప్రస్తుకము మనకు లభించియుండు విషయములనుండి ఆమెను గురించి కొంతపరశై నను శెలిసికొనవచ్చును. ఈ విషయమున మనకు న్యూవిజు (వాత తోర్పడుచున్నది. అత డిట్లు చెవ్పియున్నాడు. గం 06 కముక్ర 9014 ము 01306 54117జస010%ు ౨07 ఇం! 6 10764 పతం, &24 6026 పం 80 పంగ పిండి. 60 దజంర్తూ +018 గాంుడ2 2064 ఇం 660ళామ10664 క0 60 50 0 209 6296; 200 606 ౧0111906 566056 0బా ఓం ఇ 880 06 1, కాం ౪4 60 19 ఇక, కశక టర్‌ [6 ఇంట18 2ం00మపక 16 ఏ 936 జ ౪2 భజ మ మక్రసగంకక ఇం614 00% సేం 0140064 $02 ఈ. 10 0364627 $0 శం 603 6 500800 ౧08 1180 2 ₹05 పేంటీ! కాయిటు. 01 లం 1400119 0% 606 8 00 సజంారుక్రిణ 206 28 ఒం 80 జా ౧01 60 18%, 2 906 6064 06 600 బాంగడటిక్ర 6660001653, 08 ష్‌ 1219 ఇంయ88 206 06 000 0 2 10096, 60 711161 10 ఇగెరేతే 1 6౧762 790 1ంగు *ంత. [14086 ఒకరే 10 కాట) స6 10గక64 095. [₹146. ఈ చొంాక్రంలకింం మంలంం ప, 3638). పై పం క్ర్తులనుండి సాళ్వ నరసింహరాయల వంశమునకు జెఎదిన యొక సుందరాంగిని తిమ్మరసు రాయలకు బె.డ్లిగావిందెనని కలియుచున్నది.. మరియు, సాళ్వ వంశీయులు కేలూరు ప్రాంతమునకు. జెందినవావని కూడ తెలియుచున్నది. సాసవ వంశమువారి పరిపాలన మంతమైవపిదస ఆ వంశమువారు కొందరు పై ప్రాంతమున చిన్నచిన్న ఉద్యోగముఐలో కుదిరియుందురు మహామంతి తిన్మురసుకు సాథవ వంశీయులమీద (పత్యేకమైన అభిమానముండెను. తిమ్మరసుకు

• సాళువ తిమ్మరసు ' అనికూడ శేరుండెను. ఈ విషయమును గురించి కీ, శే. చిలుకూరి వీఠభ్యడరావుగా రిట్లు చెప్పియున్నారు. ౪ ద్రిమ్మురుసు. శాద్వులు సాళ్వ వంశీయుల్లైన మహారాజులయొద్ద చంత్రిత్వాది పదవుల వహించి సుప్రసిద్ధ కీ ర్తిగన్న వారగుటచేత వీరి వంశమునకు సాళ్వ వంశమని పేరునచ్చినది -.. [చూ తిమ్మరుసు మంత్రి ప్ప 11) వై కొకజమునుబిట్టియ. తిమ్మరశు సాన నరపింహ రాయలయొద్ద మంశడ్రిగా నుండుటనుబటియు* నాతనికీ, సాళ్వ వంశీయులపట్ల పేను మరియు అభిమాన ముండెనని చెప్పవచ్చును. ఆ వంశీయలకకూడ తిమ్మరసుఫట్ల గౌరవము, విదేమత యుండెను, ఈ పరన్పర సందబంధమునుబట్టి తిమ్మరసు రాయలకు సాళ్వ వంళమునకు

$96 (శీళృన్లచేవరాయలు ఎఎ మొదటి భాగము జెందిన, మిక్కిలి అందమైన కన్యను పెండ్లి చేయుటకు నిశ్చయించుకొనెను. ఆ కన్య "పేరే కృష్ణమాంది.

ణా గలిగింపనలయునను కోరిక తిమ్మరసుకుండెను. అందువలన కృష్ణరాయల కోరికను తనకొక మంచి అవకాశముగ (గ్రహించెను. కృష్తమాంబను రాయలకొనగి వివహము

ణల గావించెను. వేశ్యాంగనయెడ రాయలకు వలపు; సాశ్వాంగనయెడ మహామంతత్రికీ వాత్సల్యము. ఈ వలపు వాత్సల్యాల మేభికలయికః ఆటు. రాయలకోక్కెను; ఇటు? తిన్మురసువాంఛను సఫలీకృత మొనర్చెను. తిక్కురసుమండత్రి అఘటనఘటనా సమర్జుడుకదా ! ఎట్లయిననుః రాయలకు కృష్ణమాంబయను నొకభార్యయ ండెనని తెలియచున్నది. కృష్ణమాంబ పృట్టినిల్లు వెల్లూరు సరిసరములం దుండెనని చెప్ప ళా బగా క. వచ్చును. సూర్యగుంట (సూర్యకు - డమ

కృష్ణదేవరాయలు వెల్లూరుకు సమీసమున 'సూర్యగుంట” యను నొక తటాకమును ('శ్రవ్వించెనని తెలియుచున్నది. రాయ లీ తటాకము నెందకు నిర్మింప దేసెనో? చేసినను దాని కా పేశేల నిడెనో తెలియదు. ఈ తటాకమునకు తన పేరడి చేయక దానికి “సూర్యగుంట* అమ పేరొనగుట కేదైన మంచికొరణ ముండి యుండును, దాని క్ర క్రింది విషయము కారణమై యుండవచ్చును

“ సూర్యకుండము” అను పేరుగల యొక (్రానీన తటాకము. బీహారు రాష్ట్రములోని గయాక్షేత్రమం దున్నదని ఆ స్థలపురాణమునుండి తెలియుచున్నది. అఆ (అడ

విషయ మిట్లున్నది,

“కషం 61 22)84 2498 $0 +0ం ౨౦70 08 6౭64460222 వళ8001 గాం 006 ₹17అ 204. 006 ఈ0యిి]6 15 2006061 క0&6 ర002 ఇ2108 18 2 112క్ర6 272100 05 106 1596 0 109 6527611108 స2స2్ర3. వైంాట - ఇథి 0 1216 శ+ంమరి!6 28 3006 41368066 18 2 101 22 621166 “క2ాజమింకేట అం)096క ఇక ఇఒ ఇాజ1,. వెక్రరరుం 02609 ఓం6ి. 0కోం. గ08ష5 ఇక 5 గ్రం01 ల (తం కొం సం4180 తంక1రం82 ౪01. తి 2. ?8-1902.

కృష చేవరాయల కుటుంబము --- అధ్యా, ర్‌ం (వకర, 1 82

గయాక్షేత్రములో ఫల్దునదిక్‌ చేరుపున సూర్యకుండమను తటాకమున్నదనియు, నిదియొక ప్రాచీన పుణ్యతీర్థమనియు- యాత్రికులు, ఈ గుండములో స్నానమొనర్చి తమ పికృలకు పిండ వ్రదానములు గౌవింతురనియు దెలియుచున్నది. ఈ పవిత్రమైన తీరములో (గ్రుంకులిడిః తమ పితృపితామహులకు బ్రహ్మలోక్రా ప్తికలుగుటక్రై షిండ పదడానములు చేయుదురు.

గయాక్షేత్రమందుండు. నొక పుణ్యతీర్థనునకు * సూర్యకుండము” అను "పేవండుటకును: రాయలు వేలూరువద్ద (తవ్వించిన తటాకమునకు ఆ పేక అనగా సూర్యకుండము (సూర్యగుంట) అను “పీకంచబడియుండుటకు నొక మంచి సంబంధ ముండవలమును, రాయ లా గయాక్షేత్రమునకేగి. ఆ పుణ్యతీర్ణములో స్నానమాచ రించి, అ కుండము మహిమను (గ్రహించియుండిః ఆవల తాను ,(త్రవ్వించిన తటాక మున కా పేరే యుంచియుండునని చెప్పవచ్చును,

శాయలు గయాక్షేత్రమున కేగియండెనని [క్రింది ఆధారమునుండి తెలియు చున్నది, కృష్ణదేవరాయలు గయాకేత్రమునశేగి, అచ్చట పుణ్యతీర్మములలో స్నాన మొనరించి, గదాధరస్వామిని సేవించి యచ్చట నొక శాననము వేయించెనని తెలియు చున్నది,

ల గం 109001008100. 068103 కాకి 6 జళకపై1610089 ఇంపడి 87886 ఇంట్‌ 18 10110702 99 606 6288 0 11068 1 శీ పెం 60085 2 $60068008 12 ప్రం099 12 )0066 తాకి ₹0161 362603 6046 606 111878 - ర2ంజం& ఇజ5 56% ఇం 7 606 1108001013 41840 0జ్రట, మెట్లు జడకి6క720కె గాజా 208పైజ * భాషణ 1మ3002రీ674 - మజకిజ8ం2 ఎ.” గగతిల త మండ 101 రక 1

ఇది; శా శ. 1441 వృష ఆషాఢ బహుళ (తయోద మంగళవారమునాడు వేయబడినది.. దీనికి, క్రీ ఈ. 1681 వ సంవత్సరము జూలైనెల 2 మంగళవారము సరియగును. ఈ శాశననము గధాధరస్వామి ఆలయ కుడ్యముమీద నున్నదట.

అర్థం ప్రైకయట్రై.100మ 18 69క్ర2ఇ764 09 * 8021000268 86006 - 3143 రల! 160 టం నకం ఇఇ. 08 6 (6444408302 92106, ప 606 11600012 ఫైజరిడి +6ముపై16, 1626హిక 00 106 1761 041కి ౧189, ఘకి ల. 1.

ఆ కొసనములోః నంది తిమ్మనగారి * పారిశాతావహరణ ” (గ్రంథముకోనుండు “ తిరుమలదేపీ నల్లభ *** * అను కందపద్య మున్నది.

898 (శీకృష్ణ చేవ రాయలు ___ మొదటి భాగము పై శాసన పంక్తులనుండి, కృష్ణదేవంవాయలు గయాక్షేత్రమున కేగియుం డెనని తెలియుచున్నది. ఆ కాసనములోనుండు ముక్కు తిమ్మనగారి పద్యమునుబట్టిః రాయల పెద్దదాణిమైన తిరుమల వేవియ? ఆమె అరణపుకవి ముక్కు-తిమ్మన ము నా షేశ్రమున కేగియుండికని చెప్పవచ్చును అఆ సమయమున రాయలతో కృష్ణమాందికూడ పోయి యుండవచ్చును. నూర్యకుండ తీర్థము పాపాపహారిణియైన ఫల్లుతరంగిణే తీరమున నున్నది. రాయణు, అవటినుండి మరలివచ్చినపిదప? 'వేలూరువద్ద పావనక రంగిణీయైన పొలేటివద్ద ఒక తటాకమును సిర్మింపడేపి దానికి గయలోవి సూర్యకుండముపేరే 'పెష్టైనని చెప్పవచ్చును," రాయలు 'వేలూరుకోటలో నొక బావిని త్రవ్వించెననియు, దానికి పాలేటినుండి జలము వచ్చుటకు నొక కాలువను తవ్వించెనస్‌యు తెలియుట వలన, ఆ నడిజలముపై సూర్యగుంటకు గూడ పోపుచుండెనేమో తెలియదు. సుదూరమందున్న గయాక్షేత్రమున శీగుటకు వీలులేని తన (ప్రజలు పరమ పావనవాహినియైన పాలేటి జలములచే పవి తమైన సూర్యుగుంటలో స్నానమాచరించి? పితృకార్యముల నొనర్చి పుణ్యమును గడించవలెనను నుద్దేోేముతో రాయ లా తటాకమును నిర్మింపజేపవి యుండునని తలంపవపచ్చును. ఈ విషయములను గురించి యింకను పరిశీలింపపలసి యున్నది, ఎట్లయినను- కృష్ణమాంది రాయల భార్యలలో నొకొమె యనుట తెలిసినది. కొండమా[0౦బ కృష్ణ దేవరాయలకు కొండమాంబ యను మరియొకభార్య యుండిన ట్లొక విశ్వసనీయమైన ఆధారమునుండి తెలియుచున్నది. ఈ మెపేరును మనకు దెలియజేసి యుండువాడు కీ. శే. మెకంజీదొర. అఆ మహనీయుని వ్రాత్మగంథములను కీశే. ల్రి టి. వి. మహాలింగముగారి సంపొదకత్వమును మదరాసులో నుండు (ప్రభుక్వ (ప్రాచ$ లిఖిత (గ్రంథభాలయమువారు. కొన్ని సంపుటములుగ (ప్రచురించియున్నారు. ఆందొక దానియందు కొండమాందిను గురించిన కొంత విషయ మున్నదిం 'మెకంజీధోరగో వం న సహ త పే రటాక నిర్మాణము, మరియు చానికి 'బెట్టబడిన పేరు, ఛాయలో గయా త్మేత్ర మున కేగియుం డెనను విమయమును బలపర చుచున్నదిః

కృన్ణ చేవరాయల కుటుంబము .__ అధ్యా, తి-(వకర, 1 829 ర్‌మెను గురించిన విషయమును ' ముప్పినతొట్టికోయిల్‌ కై పియక్తు" అను (గ్రంథము నుండి సేకరించినట్లు తెలియుచున్నది. ఆం దీ విషయ మిట్లున్నది.

శ నే టట్‌ వమన. కీసీజక్‌ క0906. కాక్‌ ఓ 6020061 మంద. య 0 తూం0% చి 62164. వెళ్ల వుంటాం. కట్టూ జాజి. 009 తడిజాజ మొన 0 16 పెం రంయక. 1214 66189 90 08 పౌంంఠ 05 ఏ2యనిలూణ మటాడ [05 95 6209; &0డె 686 1ఓ68అం కీం9113 7200610066. 318 ఆష600/ 8ూ 606 కజ08 05 +169 ఆంజ ఉడి 60899డ మేక తళా జ “డి2కేంసణంకి. ఉక జ 12000 3క్రంి గౌంగడంం4 ఉల ర చాలడం లంత తంట 18 5జీడి శం విజాం క్రంజం064 శసత 7121286 00“ త1018ఏజండ్ర 60 670 190084 000మముం, మతరుతం0జకరుం 3102 226 కి ౨౩ మ04 ర06 7211989 బండి 106 ఇత్తుంటనుడై 11068 228 5218 90 09 ఓ 0 పటా88 ₹ఈటేకంం 08 జు 22061930 ళా ఎల గరిట మజం00219 ంరంంంమట 038 శ466%9, సం ప షం ఈ 2. తటి, సాంచివరాయలకు పాలేటిగట్టుననుండు విరించిపురదు ముఖ్యపట్టణముగొ నుండెను, ఇది వేలూరికి పడమట ఎనిమిదిమైళ్లు దూరమందున్నది. పడె వీడు ఆ రాజుల బలిష్టమైన దుర్గము. ఇది * రాజగంఖీర మను వర్వతముమీద నున్నది. ఇళ్లీ క్రైఫియత్తునుండ్‌ కృష్ణదేవరాయలకు కొండనూంబ యను మరియొక భార్య యుంజెనని తెలియుచున్నది. కొండమాంది వేదవేదాంగవే త్తలగు (బ్రాహ్మణు లను ఆదరించి, వారికి ఆగ్రహారాదుల నొనగెననుటనుబిట్టి. ఆమె మంచి విద్యావంతు రాలనీయు? దైవభక్తి? చానధర్మాస క్తి; వితరణ మొదలగు గుణములను గలిగి రాయలకు దగిన పత్నిగా నుండెనని చెప్పవచ్చును. ఈ వివహముతో వడై వీడు ప్రాంతము రాయలకు విధేయముగ నుండెనని చెస్పవచ్చును. ఇదికూడ నొకవిధనుగు రాజకీయ వివాహమే. కొండమాంది తలిదండ్రు లా విరించిప్పర ప్రాంతమందుంగిరని చెప్పవచ్చును. ఆమెను గురించిన తక్కిన విషయముణ (ప్రస్తుతము తెలియప్పు, 'సీరకతిలియని రాయల మరికొందరు భార్యలు మరియు కొందరుబిడ్డలు ఇంతవరకు చెప్పినవాలేకాక కృష్ణడేవరాయలకు మరికొందరు భార్యలుండినట్లా కొన్ని కాననాధారములనుండి కెలియచున్నడి. కౌనిః దురదృష్టవళమున వారి నామ థేయములు తెలియవు. ఈ శాననములను వేయించినవారు రాయల కునూరులు, వలి -- 42

880 (శీకృవ్ల చేవరాయలు __ మొదటి భాగము అందు వారు తమ తల్లులపేర్లు చెప్పకిపోయినను, తాము రాయల వ్రియపు,తులవి చెప్పియున్నారు. వీనినిబట్టి రాయలకు మరికొందరు దేవేరు లుండిరని తెలియుచున్నది. ఈ శాననములన్నియు మైసూరు రాజ్యమునందే గలవు. ఇది యిట్లున్నది.

1, చిన్ని కృన్ణ ప్పనాయకుడు

మైసూరురాజ్యమునకు జెండిన హాననుజిల్లాలోని మంజి ాబామజిల్లాకు జెందిన బసవనపల్లి యను (గ్రామమందు బసవేశ్వర దేవాలయమువద్దనున్న రాతిమీద యీ

ఛానన మున్నది. ఈ శాసనము వేయించినవాడు చిన్న కృష్ణనాయకుడు. అకడు తాను రాయల కుమారుడని యీ శాససమున చెప్పియున్నాడు.. కాని, తల్లిపేరు చెప్పలేదు కావున, యా కృష్ణస్పనాయకుని తల్లి రాయల భార్యలలో నొక తెయని తెలియుచున్నది. ఆ ళాసన మిట్లున్నది

౫ (్ర్రీ గణాధిపతయేనమః । విక్రమ సంవక్సరద భాద్రవద శుద్ద 5 లు కృష్ణ రాయర కుమార శిన్నియ కృష్ణప్వనాయకరిగి సర్వరసయ్యనవరు బిన్నహచూడి మశెలెయ చిక్కన్నగాడనమగ వీదజ్ఞగౌడగి శౌభాహళ్లియ చతుస్స్‌మెయ గద్దె బెద్దబు సణవహణ భత్తవను నినగె కొడెగయాగి చంద్రనూర్య నళలిపరియంతర పాలిపిద ,. ౫”

దీని ఆంగ్లతర్ణుమ యిట్లుర్నది.

“0091820266 90 6204026(00 06 4266 9084668), వ%ా22587 7% వమే2?స0క్ర 50466 పంోశ100 లం కా13804 కెటాజిక 300 వంటా మ3ల02 మజ ఏక్‌8-8్ర20004. 60 421216 0020ముుజీక క్రూజండే 800 12002 శ్రం%144 16 20269 256 గిజ2డెిరూ ౦08 శ06 ఇం 204. 62వ 168 9100808 $0 దొంగలికి2స813 28 4 కంశిణక్రజ!, 90 60001008 28 1005 25 నీయి ఇండి సంం03 62150. ౧౮౩౧౬1 తీ021 760969)”. గగంత త 0. 701 ₹7. 542592 ంటుం6 కట2ం)222ని2క. 145 0886, 5680. 0. 20).

ఈ కాననము కన్నడభాషలో నున్నది. సర్వరసయ్య యనువాడు చేసిన విన్నపము నంగీకరించి, కృష్ణరాయల కుమారుడైన శిన్నియ (చిన్న) కృష్ణప్ప నాయకుడు మశెలె యను (గ్రామమునకు జెందిన చిక్కన్నగొని మనమడు వీరణ్ణగౌనికి శాభసాల్లి (శొభపల్లి) యను (గ్రామములోని మెట్ట; మాగాణి భూములనుండి రాబడి, డబ్బు మరియు వడ్లను కొడెగగా నొనగెనటిం

కృష్ణ చేవరాయల కుటుంబము ___ అధ్యా. వ్ట్‌ఎ (వకర, శే 8031 ఈ శాసనము విక్రమ నంవక్సకము భాద్రవద శుద్ధ పంచమినా డివ్వబడినదిం ఇందు; శక సంవక్సరము 1448 అగును, దీవికి [క్రీ. శ 18.8100 నం. నరి అగును. ఈ శాసనమునుండి రాయల కుమారుడైన చిన్ని కృష్ణయ్యయనువాడు మంజిరా బాదు ప్రాంతముపైై అధికారము గలిగియుండెనని తెలియుచున్నది. ఇతసిపేరు చిన్న కృష్ణయ్య యని యుండుటనుబట్టిః ఇదేపేరుగల మరియొక కృష్ణష్పయనువా డితవి కంటె "పెద్దవా డుందివచ్చును. అతడు 'పెద్ద కృష్ణప్ప కావచ్చును. వీరితల్లి రాయల మరియొక భార్యయగును. వీరినిగురించి యింకను వరిశోధించవలపియున్నది. సాక్షి చిన్నమనాయకుడు కృష్ణదేనరాయలకు సాకి చిన్నమనాయపడను నౌక కుమారు. డుండెనవి మైసూరు శానన నంపుటములనుండి తెలియిుదున్నది. అతని తల్లిపేరేమో తెలియదు, ఆ కానన మిట్లున్నది. ఇది కన్నడథభాషరో నున్నది. “స్వస్తి శ్రీ విజయాభ్యుదయ శాలివాహన శక వరుష ౧౪౬౮ నెయ తారణ సంవత్సరద పుష్య శుద్ద ౭ా లు శ్రీమకా మప్ప శీక్రిష్ణ్ణాయ మహారాయరు (స్పకువీరాజ్యంగెయఉ త్తి౯ర ీక్రిష్ణాయర మహారాయర కుమాగ సొక్షి చింనిమనాయకరిగె పొల్పిద ములువాగిలిసీమెయొళగణ వట్టహల్షియ కళదొళన సీమెయ బెట్టహళ్లియ హొసకెరెయ మూడణ దెసెయలి పురవాగి ౨. “గత మికంత జాజి సజరజంటాణ ఇజం సత్ర +06 చసంకరంలు 01 ఏం కాంబెత్తి 1 606 ు1473క1 కముం, మంకు పాణ పటి 22, కజాంషుంగ 80 118 90% 548501 001092ఒర203బ82, ₹876 60 0 కష6కసి 4 క్రంళాగణ 120608 10 66 613% 01 606 9697 105 0 వెంకడటఏ111 1 07662 శక మంత మక! 069 30 1 1100అ ఇండ 900006 2 (౧146 ౨ 0.

1. ౪, 091068 కొం. 5216011 ంకిః1 మం ల 2, లం). ఈ కాసనమునుండి కృష్ణరాయలకు సాక్షీ చిన్నచనాయకుడను నొక కుమారు చుండెనస్థి తెలియచున్నవ, ఆతని తల్లి 'పేప తెలియదు. ఆతడు ముళవొాయి రాజ్యము

క39 (శ్రీకృన్లచేవరాయలు .__ మొదటి భాగము నకో లోని యొక భాగమును పాలించుుండెను. ఐహుళః అతడు నేటి పొన్‌ &ి (కొత్తకోట) తాలూకా పరినరములను పాలించుచుం డెనని కెలియుచున్నది ఈ శాసనము శా, క, 1428 తారణ నంవత్సరము పుష్య శుద్ధ అష్టమినాడు 'వేయబడినది. ఈ శాలివాహన శక సంవత్సరము సరికాదనియు* దీస్‌యం దివ్వది ఆట యుండు తారణ సంవత్పరమునుఐబట్లి యిది 1446 గా నుండ వలయునని ఆ డౌ టి స్‌ సంవత్సరము [కః శ. 1025 కు సరిపోవుననియు మైసూరు కానన పరి కులు చెప్పియున్నారు. “ర్హ్యాం గం 18 ఇకంరక్ర.. ఊక పలు 600 026051106%486100 76156, 16 15 1446 60౫౯69000402 60 శీ. వ. 1524.” ఈ సాక్షి చిన్నమనాయుకుని గురించి యింతకంమ అధికముగ. నేమియు 'దెలియదు. రాయల మనుమలు కృష్ణదేవరాయలకు పెక్కుమంది కుమారులేకాకః కొందజు మనుమలు కూడ మండిరని తెలియుగున్నది, ఆ వివరములు మైసూరు శాసన నంపుటములలో నివ్వదిడి యున్నది, జా సింగప్పనాయకుడు కృష్ణదేవరాయలకు వీంగప్పనాయకుడను నొక మనముడుండేనని తెలియు తున్నది. ఇతని తండ్రిపేరు వెంకటాద్రినాయకుడు. ఇతనినిగురించి. చెప్పు కొసన మిట్లున్నది. ఇది కన్నడమున నున్నది. “శ్రేమతె రామానుజాయనమః : న్వ ప్తిశ్రీ జయాభ్యుదయ శాలివాహనళకవర్ష ౧౪౫౦ నెయ వర్తమానక్కెసలున సర్వధారి సంవత్సరద శ్రావణ బహుళ 8 లు నన తయ పనన న మ క్ట హొసకోటషూంత ము పూర్వము ములు వాయి రాజ్యమందుం దేను, కాని? “జేడిది బెంగ భూడుజిల్లాలా నున్నది, ఈ తాలూళాలోని నూలె బెలహాబళి (తరుప్పులో మై బెట్టపల్లియను 'గ్రామమున్నగి,. దీన పక్క నే హొవకెరెయనుి గౌను మౌ కాలమున నుండియుండంము,

కృష్ణ చేవ రాయల కుటుంబము ___ అధ్యా, 8 -(వ్రకర, 1 లి8ి8ి (శ్రీమకా మహారాజాధిరాజ రాజసర మేశ్వర కృష్ణరాయర పొడ్ర వెంకటాద్రి ప్మకరు పింగప్పకర .... నాయకరు ముత్తట్టియ శీ మాధవదేవరిగె సంక్రాంతి షుణ్యకొలదలు (శ్రీ మాధవదేవరిగె ము త్తట్టిస్టళడ పొన్నప్పనహళ్లియన్ను (శీ మాధవాసజణ వెందు కొళజ్చైవాగి హొన్నేహళ్లిగె నలున చతుస్పీమెగి ఒళగాద నిధినికేపజలపాషాణస్థల సామ్యవెంబ అష్టభోగది దొళగాగి === 2.

ఆ౦గ్షత ర్జు షమ

"0౦91320068 60 మగంళ)ణ. (09 16 93601664 42౬6ల 50భిులి* జాజి వ/0 7901402060 204 క్రమిం2600 0 906 టల 2640 తటి 82 వడం8ర0699802 19002ి2ట, ఏరిం 2 క్రి 08 పెంయం20ం0ం2020811 0910986168 €0 వెజ08 పం 606 60% షయజ?జ 00 6జి! ... 98! 6408.” గంత త 6 ₹0. 7 549920 0 మెం 1, ౨. 82).

ఈ కళాననము శక నంవత్పరము | 450 సర్వధారి, (శ్రావణ బహుళ పంచమి నాడు వేయబడినది. దీనికి [క్రీ ఈ. 58.1528 బుధవారము నరియగుచున్నది. వై కాసనమున పొన్నప్పపల్లి ని సం్యకొంతి పుణ్యకాలమున దానమొనగెనని తెలియుచున్నది. కొని; సంకొంతి శొనణనానమున రాదు. కొను దానిని మాససం(క్రాంతియని చెప్ప నలయును. ఆ సంవశ్చరమున మాసనసం(క్రాంతి (శ్రావణ బహుళ పంచమినాడు వచ్చినది. అదియొక పుణ్యదిన మైనందున రాయల మనుమడైన సింగిప్ప మాధవాలయ మునకు పొన్నవల్లి (గ్రామమును దానమొనర్చెను. ఇది? ఆకని దైవభక్తిని, దానగుణ మును తెలియజేయుచున్నది.

వై నంవత్పరమునకు నాలుగుఏండ్రకముందు కృష్ణదేవరాయలు తారణ నంవత్సరమున ముత్తటిగ్రామమును హంపిలోని విచూపొక్షస్వామి సన్నిధిలో రంగనాథదీతీతుని మనమడున్తు నంజనాథదీచీతుని కుమారుడును నగు కృష్ణడీతీతు నకు, ఆ గ్రామమునకు కృష్ణరాయపురమను (వ్రతినామమొవగి దానము చేసెనని, కీ, శం 1521 వ సంవత్సరమునాటి యొక శాననమునుండి తెలియుచున్నది.* (1146, 8 0, 01 షం 1 జంకు. గలా సం. 94

• ము త్త ట్రీ గానము "వేడుకూడ నున్నది. ఇ హిససతాలూళాకు చెందిన గుద్డహగోబళిలో నున్నది, దీనిసంఖ్య 72,

శ్‌ిటీ (శ్రీకృన్ణ-చేవరాయలు .... మొదటి భాగము

దీనినుండి, సింగప్పనాయకుడు తాతగారి కొన్ని గుణగణములను గలిగియుందె నని తెలియచున్నది. మరియు తన పితామహాూనికః దన అభిప్రాయమును. దెలిపి ఆగని అనుమతిమీదనే తన వరిపొలనము[క్రిందనుండిన యొక (గామమునుః మాధవాలి యమునకు దానమొసగెనవి చెప్పవచ్చును. పింగప్పనాయుడు వేయించిని పై శాసన ముతో మొట్టమొదట * $ీవుకే రామానుజాయన. 8 యని చెప్పియండుటనుబట్టి౩ పింగపనాయకుడు వై ష్టవమకాభిమానియని తెలియుచున్నది, ఈతనిని గురించిన వినర ముఠ కింకను పరిశోధన గావింపవలసియున్నది.

సంగప్పనాయకుడు

సంగప్పనాయకుడను నతడు కృష్ణ దేవరాయల మరియొక మనుమడని తినయు చున్నషి, ఇతఏీ తండ్రిపేరు మంచప్పనాయకుడు.. తల్లిపేరేమో తెలియదు. ఈ మంచప్పనుకన్న కృష్ణరాయల భార్యప్రేరుకూడ తెలియదు. ఇతడు వేయించిన యొక శాసన మిట్లున్నది. ఇది కన్నడభాషలో నున్నది.

• శేగజాధివతతేనమః | ... స్వ ప్తశ్రీ జయాభ్యుదయ శాలివాహన శకవరుష ౧౪౪౨ నెయ విక్రమ సంవచ్చరద కొతికాక బహుళ ౨ లు బుధవారద [శ్రీమన్మహో రాజాధిరాబ రాజసర మేళ్యర 'శీకృష్ణరాయరూ హంపెయ హా స్పీనావతియ నెలెలీడినలు బుధిస౦ కథా వినోదదింద రాజ్యంస్లై వృతిరల్లి శ్రీకృష్ణరాయర (ప్రియకుమూర మంవప్ప నాయకర మక్కథ సంగ్యప్పనాయకరు గోళియ బీడస్థళక్కే. సల్బావమల్లవతీనాడ దేవవృందద క్రీరామేళ్వర దేవరిగె న... నెయసావిరవ కళిచూర[గ్రాను ౧ నూ అ... మానక్కె ... చపూవజాద సోహ్యన ... తారవకి త్తరు -..

చీని ఆంగ్లతర్దేమ

“003టబుఆ 10 6202986 284. 525కి 256 0 వరణ, (02 16 కజకిం య మ? కరం. కై వరా .ాణ 29 హీ. క08 ₹661కంంం6 00 మలు? చ2ంటికణాఓటి కంల కుం గలక్రకంయి 092606 జకరే ₹1300ర, మంంట0ళ వజాజం రండ 802 నందం వటాజకటోక 909. కటుక వాతం. సకలం కం 009 608 పయిట ౮ వంజళరేతకే& 08 టా4లటాతిడేలు. 01001. 13 మేంిరేతే 0 6 యబ దంల, ఇ 2 కలి 00 19 7002కి

కృష్ణ చేవరాయల కుటుంబము ___ అధ్యా, క -పకర, 1. 85 కంర. (19021 క02! ₹63639 2ంతి శ006 రం816 00 06 ఉంట”. గడం, అ ౦ 71. యు ఏళ వెటుడిక్షంంం తజ షం 2 ౨. 6ట

కృష్ణ దేవరాయల మనుమడును. మంచప్పనాయకుని ప్యుతుడును నగు నంగప్ప నాయకుడు దేవవృందయను (గ్రామమునందుండు రామేళ్వర దేవస్థానమునకు కలిచూరు అను [గ్రామమును దొనముజేసెనని తెలియుచున్నది.

ఈ కాననము శా. శ. 1412 విక్రమ సంవత్సరము కార్తీక బహుళ సప్తమి నాడు వేయబడినది. దీనికి క్రీ, ఈ. 31.10.1520 బుధవారము సరియగును,

పై ₹ననములో డిప్పియుండు గోణివీడుహోదిళి!(ఫి క్కా), మరియు దేవవృంద (గొనము. నేడు చిక్కమగళూరుజిల్లాలో నున్నది. గోజీబీడుగ్రామము నంఖ్య 13 'దేవన్ఫంద్మగామము నంఖ్య 12. కలిచూరుగ్రామము సంఖ్య 18. (160. 36 01 710868 10 606 మంం6 5466. ౨. 801),

రాయల మనుమడైన సంగప్పనాయకుడు. నేటి చిక్కమగళూరు. (పూర్వము కడూరు) జిల్లాలో పరిపాలకుడుగా నుండెనని చెప్పవచ్చును. మంచప్పనాయకుడు తాను కృషస్ణరాయలకు, * (ప్రియకుమారు ” డని చెన్వుకొనియుండుటనుబట్టి; ఆతని తల్లి రాయలకొక కూర్చుదేవేరిగ నుండెననియొ ఆమెకుమారులయెడ రాయలు (ప్రేమాభి మానములు గలిగియుండెననియు. తెలియుచున్నది. దీనినిబట్టి రాయల భార్యలనందరి యెడ. సమానమైన (ప్రేమగలిగి ఆదరించుచుండెనవియు. బెప్పవచ్చును ఈ మంచప్పయు; నతని కుమారుడును కడూరుజిల్లాప్రాంతమును పొలించుచుండిరని తెలియుచున్నది.

“పేరృతెలియని రాయల మరియొక కుమారుడు

కృష్ణదేవరాయలు మరణించునప్పటికి ఆకనికి సుమారు ఒకటిన్నర సంవత్సర ముఠ వయస్సుగల యొక కుమారుడుండెనని కీ. శే. శ్రీ హయవదనరావుగారు (వ్రాప్‌ యున్నారు. ఈతడు తిరునులదేవి కుమారుడు కాడు. చిన్నమదేవి కుమారుడు కూడ కాదు. ఈళ డేరాణికుమారుడో తెలియదు. ఈతనికి హుచ్చుతిరుమల (పిచ్చితిరుమల) యను మేనమావ యొకడుండెనట, ఈ “*హుచ్చు” అను కన్నడ శబ్దమునుబట్టి యీతని తల్లి శ్రీరంగపట్టణరాజ్యమునకో లేక బేలూరు ప్రాంతమునకో చెందినదని చెప్పవచ్చును.

కలిగ శీనృన్మ చేవ రాయలు ___ మెంచటి భాగము కృష్ణరాయలు మరణించినపిదప, సింహాసనమునక్షై అచ్యుతరా యలకును; యా వాలునిపరముగవచ్చిన హుచ్చుతిరుమలకును తగవులేర్పడిః అది యుద్ధముగామారి సుమారు నాలుగుసంవత్పరములపాటు సాగినదటి, పిదప నీ వాలుడు చంపబడెనటం అచ్యుతరాయలే రాజ్యథావమును వహించిం క్రీ శ. 1542 వరకు పాలించెను. రాయల మరణానంతరము తిరుమలదేవియు చిన్నాదేవియు ఈ బాణునిపకము వహించక. తమ పెద్దఅల్లుడైన రామరాయలే సింహాసనమునకు రావలయుననియుః అతని సహోదరుడైన తిరుమ 5రాయ అతనికితోద్చడి రాజ్యపాలనము సాగింపవలయు ననియు తీవముగ (పయశ్నములు గావించిరట ఈ యిరువురు రాణులు కి బాలుని పక్షము వహింపలేదట* హండే అనంకిపురము చరిక్రనుండి యీ విషయను తెలియుచున్నది. అందువలన ఆ బాలు డీ రాణు లిరువురో సెవరికుమారుడును కాడనియుః అతని మేసమామయైన హూచ్చుతిరుములుని అక్కంగారినోః లేక చెల్లెలినో రాయలు చేపట్టియుండెననియు. నామకుమారుడే యీ పపిబాలుచై యుండుననియు చెప్పవచ్చును ౪ రాణిపేశేమో తెలియదు. ఈ విషయ మిట్లు చెప్పబడియున్నది. _“ డీం00ఇ8ె16 శ0 తీ60%18 06 కంర తం23ట8002, 02. క06. రేం! ను ల 606 $%0 ౧౧6909 001002 వెం జుకె గొటాటయఓ!2 ॥ మ వడజ 28 6 అతల మీ!సణ (05-12-127) 01 పయన, హా 16 ళం శముక్షగందు. ఇ3813066 వ షక 0508061 కుకా 9 18-90. 205-118 00 €06 . షంట86 ..*. గైగరిత. దిం11085. ప 6మక్‌ ఇ89 90, 60లు యం సేటు 508 05 13002. లం? కజాతి మంషటంర9డ 20076 982006 కజ?6 660 606 300 0 639% 01 60080 670 ఉ100023 ,.. 7 క వ్టమా౦బ రాయలకు త్రిరున్సులదేవిసుండి తిరుమలాంబయు; చిన్నాదేవినుండి వెంగళాం దయ. గలిగీరి. ఈ య్బిరుప్పరు కమాత్తెలేగాకు ఆతవికి “ కృష్ణమాంది” యను మరియొక కుమార్తె యృండెనని తెలియుచున్నది, ఈమె, యేరాణికుష్తార్తయో న సన సం నా.

• ఈ పనీబౌలునిసరించి యింకకం మె యెక్కువ నిన యములు తెలియవు

కృష్ణ చేవరాయల కుటుంబము .__ అధ్యా. లిం (వకరం 1 887 తెలియదు. ఈమెను మట్లవంళస్థుడును? చెన్నమరాజు కుమారుడునునగు వరదరాజు 'వషెండ్డియాడెనని, మట్ల ఆనంతరాజు రచించిన కకుళ్‌స్థవిజయమునుండి తెరియ చున్నది. ఈ విషయమును తెలియజేయ వద్య మిబ్లున్నది అనంతరాజునకు వరదరాజు తఈండ్రివై పునుండి మేనమామ యగ/గును,ః

చ్రం॥ వనజదళాక్ష శంకరులు = వార్డికి నద్రికిటోలొ గృష్టరా యవికి ననుంగు టల్లుడటు - ల్లై తనరున్వరదక్షమాధవు౦ం నిమిష వాషానీమునిగ - జాళశ్వమహీరుహ ధేను భీమనా హనమకుటావతంనకుధ - రాభరణాధిక 'హేతుకీ ర్తియై ౫ “ గి అందు వరదాధిపుడు కృష్ణ - మాంబుజాని వలన వై యారిమేవినీ - వరునిగాంచి? జూరచోరభయములు = సడలజేపి ధ్యాత్రి పాలించె భుజదిలో - ద్దండుడగుడు. కి [చూ కకుత్‌ స్థవిజయము* వ ఆవ 40, 4) మట్లవారు సూర్యవంశ కత్రియులు- ఈ రాజులు శ్రీగిరిద్వారమునకు ఉపద్వార మైన పిద్ధవటమురాజ్యములో బొ త్తవినాటివి పాలించుచుండిరవి తెలియుచున్నది, వారి ముఖ్య[గామము కడపజిల్లాలోని మట్లి యనునది* దీనినిబట్టి వారికి మట్లివారను నామధేయము వచ్చినది

ఈ వరదరాజునకు వయ్యారిరాజనుకుమారుడు జన్మించెను. ఈ వరదరాజును గురించి యిట్లు చెప్పదిడియున్నది* ఈ వంళమునకు మూలపురుషుడు బొమ్మరాజుః ఈకని కుమారుడు సోమరాజు, ఈశళనికి ఐదుగురు కుమారులు, అందు పెద్దవాడు పోతరాజు. పోతరాజుకు ఇరువురు భార్యలు పెద్దభార్య చిన్నమ్మ$ రెండవయామె రామాంబ. చిన్నమాందికు నిరువురు పుకులు, పెద్దవాడు వరదరాజు రెండవవాడు వయ్యారిరాజు ఈ వరదరాజే కృష్ణమాంబను పెండ్తియాడినది.. ఈమె కుమారుడే వయ్యాారిరాజుః

అ ు2కేడ మెటం మజులంం ముంమ9జ00డ 2కిడి 09 పేలు పేతతే & 802 లఖయండ ₹2పిటర ఎటాజ 172ము ఒ 300098 మటుకే 96 పష శంళం 71 గంం3 ఖత 22264. 690 6జి, ఏ085్‌ ఇక 2000 ఖుడి 59202 ₹029 606 30183“ హై 11ళా 01 009 0౬ జంత 106 మంటం[మి. నం తతి జరజంలుష 0000264

మేలా శీత

శఫి8ి (శ్రీకృన్ణ చేవ రాయలు ___ మెదటి భాగము 616 310762 900 12-12 00 క18008ు2్రజ 09 7006 01 213 ఫం53689101 08 016 ర+706. 605 38క్రంక, 6160902009, 107565, శ8695, 6078. షేం06 ఇ₹001016, ₹0209 - 1626 -- 00200600, మంషమ6200 -- 0౫020020, 956 ... శ 15 688016 6988 మ1300300ు2ము02, $06 919క16 6009056 ం£ మటన్‌ జు2యుక2)& 0026100064 0 606 0614860 - మజ? రరే6 1608262066, ₹&8 శ06 కేజంథ602 08 శం ంజజూణ, గాషం86 00%60 ళక్ర602 901ట0216మ08 ₹25 మణా1ండి 60 తంట మయణ వెజాణ, 60 0600006 606 960102 2000905 18 [02 “717603, (ఇ186. వజయిజపుజయంు. 7086 280 ఇండ 292) ... ₹జుడరిజిటజ ₹725 నం! 28 286ల21 0019 శం వెళజం1 మంజర0జిజ్లజ, 606 జషశ0౦ం2 06 “మజుం562 ఇ₹సజాజడుల * 06 మజ611 601608 06100864 60 606 0674 = ౮01084 జమ 01 లం వం14౯ 28606...” గగకిం. 9. ౨. 3082200102] మంపం 99. 26, 288] కృష్ణదేవరాయలు, ఆఅళియరామరాజుకు నొక కుమార్తెను రామరాయల తమ్ముడగు తిరుమలరాయల కొక కుమూ రెను, మట్లి వకదరాజున కొక కుమార్తెను నొనగి పెండ్తిగావించుటదా అ స సిదిగాం డ్శి సరా? ఆతనికి ఆకొలమున పీాధివీరులుగ ప్రపిద్ధిగాంచి యుండిన. రెండు శ(త్రియవంశములవారితో మంచి సందింధ 'మేర్చ డెను. న ఈ వరదరాజు, కృష్ణరాయల పరిపొలనాకొాలమున నే యుద్యోగములో 0డెనో తెలియదు, ఇతనికి కావేరీవల్లభు కటికసురాహారః గజసింహ మొదలగు వదుంందెనట ఈ బిరుదులనుబట్టి, యితడొక మహావీరుడుగ నుండెనని చె్ప ను, * కావేరీవల్లభ* యను బిరుదునుబట్లి యికడు అరవదేశములో నొకప్రాంత మునకు గొంతకాలము పాలకుడుగా నుండెనటీ తలంచవచ్చును. ఇంతేకాక నితడు చిన్నకాంచీపురములో స్వామిసేన గాంచినటుల కూడ తెలియుచున్నది. కృష్ణరాయలకొలములో నతని అల్లుండైై౨న రామరాయబును3 వరద రాజును చేసిన వీరోచిత కార్యము లేవియు నున్నట్లు తెలియదని; తిరుపతి దేవాలయ శాసన నివేదికాక ర యిటు చెప్పియున్నాడు. స్త అతి రు.

. “0 ముఖా స6 10064 9926 ఈ06 శాం 8088-12 -127 01 130020జడు ళ2, తా తరుణ వముబణ2 ఇంకే. వళ ₹జుంరజంాణ. 2డీ. 300 268 600 ఒలైంయింం సు శత ఒతక్రం 05 కగేయిుణలాణ 8100561 ల. (186 9 ౨. త. 000 ౨. 269

కాని ఈ యభిప్రాయము నంగీకరించుటకు కొదు. రాయల పూర్వదిగినో యాత్రలలో వీరు సొల్గొనలేదు, కాని, అనల కొండవల్లిమండి కటకనువరకు రాయలు

శృన్ణచేవరాయల కుటుంబము .__ అధ్యా, తి -(వకర* 1. 889 సాధించిన మసారణరంగములలో; వీరు రాయలకు దోడ్పడిః తమ బలసరా[క్రమము అను జూపి అతనిని మెప్పించి యుంటారని చెప్పవచ్చును. వీరి ఉన్నతవంశముః పరాక్రమము విధేయక రూపురేఖలు మొదలగువానికి నంతసించియేః రాయలు వీరికి శన కుమా శ్హైలనిచ్చి పెండ్హి చేసెనని చెప్పవచ్చును.

రాయల అంతఃపురము - దాని వైభవము

ఇంతవరకు జెప్పియుండు విషయములనుండి రాయలకు 'ెక్కుమంది భార్య లుండినట్లు తెలియచున్నడి. భార్యలేకాదుః పెక్కుమంది కునూరు లుండినట్లునుః ఆ కుమారులలో గొందరికి కుమారు లుండినట్లును గూడ శాసనాధారములనుండి తెలియు చున్నది. ఇంక పెద్ద కుటుందిముండి?ను; ఆతడు వారివారి అంత స్తులకు దగిన మందిర ములు చానదాసీజనములుః ఆభరణములు, ధనకనకినస్తువాహనములు మొదలగువాని నొనంగుటయేకాకు వారిపట్ల తగిన ఆదరాభిమానములను: (ఢ్రేమానురాగములను గనబరచుచు, వారిలో వారికి ఈర్ష్యాసూయల క$వకాళ మొనగక; చతురతతో? నమయ స్ఫూర్తితో నిర్వహించుచుండెనవి తెలియుచున్నది. దీనినే? కీ. శే (శ్రీ హయవనదన రాపవుగా రిట్లు చెప్పియున్నారు.

అహాంరంణ. పండ పటాజిక &040క్రంము6ి9 66 1% 90 1000 106 6210089 0607768౬ 189 రంకు

ఈ భార్యలలో: ముఖ్యభార?లై న తిరుమలదేవి; చిన్నాదేవి యనువారు ఆతవి ఆంతఃపురమందేః. వేర్వేరు మందిరములలోః రొజధాని నగరమందే యుండినట్లు ఇెలియుచున్నది.

౫ టం 60266. ఇంరెతిండి (06808 తికైంజు +0 276 హంత 1 606 ముడ్రం 02 221209 ఏ 00 6921021 7 (౧46 వటూం౦ం28. 6876886960 701. 1. ప మ ఇ 1058. ననన ననన ననన

శ ధర్జుపురిజిల్లాలోని పూాలనూరు తౌలూకా భాగమున, వరదాపురము, కృష్ణమ్ముకొత్తూరను. రెండు (గామమఃలు (ప్రకథా్థత్రకగాన నున్నవి, -వీరిని బట్టి క్ట రాయలు వరదరాజును యీ (పాంతఘునకు పాఠఅవకు గా నియమించి ముం'జెనేమో,

వశ0 ఖీకృన్ణ చేవ రాయలు ఒ- మొదటి భాగము కృష్ణమూందియను. భార్య సయితము రాజధానియందే వేరొక భవనమున నుండెనని న్యూనిజు (వాతనుండి తెలియుదున్నది. తక్కిన రాణులతళో గొందరు ఆ యా ప్రాంతములందే యుంచబడియుండిరని చెప్పవచ్చును. రాయల కుమారులలో. సాక్షి చిన్నమనాయకుడు. చిన్ని కృష్ణప్ప నాయకుడు: 'వెంకటాద్రినాయకుడు మొదలగువారు వేర్వేరు ప్రాంతములను పాలించుచుండినందునః వారి తల్లులు సయితము వారివద్దనే యుండిరని చెప్పవచ్చును. రాయల భార్యలలో నొకతెమైన కొండమాంబు ఆళివదైత్తాంగి యను పట్టణమందే నివసించుచుండెనని తెలియుచున్నది. రాణుల అంతఃపవురములు రాయల రాణుల అంతఃప్పరములను స్వయముగా జూచియుండిన పేయసు ఆ వైభవముల నిట్లు వర్ణించియున్నాడు. | “ల 006 00 $80656 ఇం 25 పటా 0056 60 తంట ఇస మ॥ర605 జడే ఇాంయింక 08 శ56 సీజములలు,. జండ ఇం0000.. క్రంజూడిక 2ంతి 211 00065 కా0060 868863 వెం0658&307 ; ఇ] 60050 జూం కాండం, &94 ౨0 023 920805 కాష606 *06ా ఇర, 8276 051% 26 64294609, ₹20 క్రషజంిడి 6000. "036 కాంయ61 జం 0761 9660 09 ఇరా 0029. 630620 60298 0 50006 ౦18 00229 05 మకరి జుల్‌ 9 £ఇళాండూ 01 016 కంక. 060 శిలా ₹13% ₹0 కం 006 6 జం 65019 ప కళలాం 9900 ఇ ఇ౫డే 6108668, 80 10316 016)” 620206 సీం 9603, జంత 21 (06 6260008 ఇ183 కయి. కట్టూ 0066 0౯ 1002 మేరుంతింంకే? జడి 211 00108 పం0016 1660 ఇ 1008 41664066 0మ 6000. రం $01828 భజ 620% 0 ఆం ర269108 129 2 76300 1166 90 01 మండలా. జడి అంక బండి. పటం౦0జ1 0264మ06ఏ269, ౨26 2ము163, 22001618, 8668 - 62719, 02218 20 త1జం00069 జం4 026 2 80686 ఉంటటా న జడి కళా 180 ఇ 0026 6260. 08 అయి. 28 9హణలా మిణేకేం03 ఇడంగుండ 28 ఈసా 18 60014 033మట. పం ఛా1॥% మొజువా (9౯619, 2కి వంనంక. ఇండ. రేటంకతిక. బుడి 82515. ఇమిడే. 9666 - 262215... యవీ58. 6 2టియణాజురిక జరా. జంకే (00 28శం012008; కాం క8నా యి. 2కి 600210 కం3ళాజ[8 ఇండ కీ ఇ 260౭088 990620 0% జడ 0 09 మి29098 12 ఇమం కటా మం 1% ఫై చణ 91630 కణరింంం,. కలఆూ ౩8 6026 భల

కృష్ణ చేవరాయల కుటుంబము __ అధ్యా, క=ప్రకర, 1. 841 జుం శళాం!76 61019296. ఇాంయుంం ఫి శం? వ01 ముకక క20 7 శ0జ6 606068 26 శాం[ుతమ ఇం 804168 కళాంకడి ఇండ 9011016, జరి 06063 ఛాషేం ₹269619, 206 042ల23 ఇషం ప10ళా టాలు.685 ఇకిడ 090653 1065, ఇంగ 06060 1086200090 03 ఛసశేం్‌ జం తమంంంకి8 కకం 0829; జం 10 క00 95206 ₹జ 006 1476 ఛాంగుంక 29 వీండం!5 (00013) ఓం6 ఛాజంకి[0క్ష ఉం, 24. [01 000627 08063 ఫ091ర6 టం ఈ895, (0890 25 క06 కసత 085 08 0906909 0£ 113 కంటి 014, కొరం8క6 00266 7000ఘసైజక ₹1768 1276 ఈ460 606 52028, 069 &5 మం 28 606 00062, 90 0086 60626 టా 26707 08 2037 4136074 02 111 శంంర8క్ర 0607660 60060; 211 ౦1 శఫింయి 226 క్రం686 2160685, 2లిరే 620% 0068 1769 9 $00001 16 0% 08 కజ€2067664 కొం0 15 శార్‌ 2 1426 82010358 60626 098 06 102 60056 10565 ఛారింల6 80 మజతకా క60219 19 జరి ₹ా%26 8628608 206 12269 €9లా మం9€ అజ?6 ఎ టై1ేకిం మీమ మే మటి79 0౬ ౨269. 99. 248, 249),

పై పం క్తులనుండీ రాణుల అంతఃపురముల వై భవములు తెలియచున్న విం ఇచ్చట మనము గమనించవలసిన యొక ముఖ్యవిషయ మేమనగాః ముఖ్యరాణులు ద్వేషానూయణలేక పరస్పరము విశ్వాసము; మతి గలిగియుండిరనుట, ఇది; ఆ రాయల వాతుర్యమును దెలియజేయచున్నది. ఈ చేవేరులు సామాన్యమైన కుటుంబ ములనుండి వచ్చినవారు. కారు. వారికి తమతమ పుట్టిండ్రబలము: ఐశ్వర్యము (ప్రతాపము నమృద్దిగ నుండెను. అయినను రాయల ఐక్వర్యము? వీర పతాపముః ఆతని రసజ్ఞత కీర్తి, పతిస్టలముందు ఆ రాణుల పుట్టింల్ల గొప్పతనము జాజ్వల్య మానమైన సూర్యుని కొంళిపుంజముము9దు వెలవెలబోవు దీవిటీఐ వెబుగువంటిదిగ నుండెను. అందువల్లనే వారు. గర్వించక, అట్టి రాయలను చేపట్టగలిగిన తమతమ ఆదృష్టములను కొనియాడుకొనుచు తృప్పితోను; నంతోషముగను జీవించుచుండి5ని చెప్పవచ్చును.

రాయల కించుమించుగ సమవయన్కలలైన నువ్వురు కుమా ర్తెలుండిరి. వారిని పీరాధివీరులిగు అరవీడు: మరియు మట్లి వంశపు రాజకుమూరులకిచ్చి పెండ్లిగావించెను. ఆ వంశముల శెండును సుప్రసిద్ధములై నవే కొక ఐశ్వర్యవంతములుగ గూడ నుండెను. కావున, కృష్ణదేవరాయ లా 'పెండ్లిండ్ల నకివైభవముగా జేసియుంటాడుం ఆతడు విజయనగర సామ జ్యసార్వభౌముడై నందున, ఆ రాజ్యములోని నలుమూలల నుండి సామంత రాజులు? రొజి ప్రతినిధులు: వ్రముఖ(ప్రజలు: మొదలగువారు వివాహము

819 (శ్రీళృష్ణచేవరాయలు ఎఎ మొదటి భాగము నకు వచ్చియుందురు. అల్లసాని పెద్దన మనుచరిత్రములో ఇందీవరాకుని కున్నూర్తె మైన మనోరమ వివాహవైభవమును విష్పలముగా వర్షించియున్నాడు. కాని అ కఏితొ పితామహుడు ఇందీవరాతువి చూడబేదు, ఆ సెండ్లి కాతడు పోలేదు. కాసి, రాయలు తన కుమా ర్తెలకు గావించిన పరిణయ వై భవములను గనులార గాంచినాడు.. అందు వల్లనే ఆ విషయములను మిక్కిలి యుత్చాహముతోను, చక్కగాను, రసవంతము గాను వర్జించెను, రాయబలు. చిన్నచిన్న సామంతరాజులకు పెండ్రిషత్రికలను వేగరులద్వారా పంపినను; ప్రముఖ సౌనుంతరాజులు మొదలగువారికి పిజ్ఞాపన పత్రికలను న్వయముగా లిఖియించి నిజ్మపధానులను బంపి అందజేసి రోవించెనట. ఇది ఆ రాయల సూవ్మ శౌకికవిషయ పరిజ్ఞానమును దెలియజేయుచున్నది. సాహితీసమరాంగణ సార్వభౌము డావివాహములను క్షృత్రియకులోచితముగు ప్రాచీన సం(ప్రదాయానుసారముగ జరిసించెనట, దగిన దర రాజధానికి వచ్చినపుడు విడియుటక్తే* వారివారి అంత స్తులకు (ల (రకమైన భవనము లుండినవని తెలియుచున్నది * సొమంతరాజులతోను (ప్రమఖ అధికారులతోను, రాజబంధువులతోను ప్రజవానివహముతోను ఆ రాజధానీ వగరము కోలాహలముగ నుండెను. శో మహామంత్రి శిమ్మరసు; తన ఆల్లుండ్రయున నాదెంర్ల అస్పన్న, గోపన్నల డ్పాటుతో రాజకార్యములను, సామంతరాజుల కవసరమైన వసతుల యేర్చాట్లు చేయటిలోను మగ్నుడై యండెను, ఆతని తమ్ముడు. గోవిందరాజు? నగరాలంకార ములు చిందోబిస్తులు) అతిథులకు దగిన యేర్పాట్లు గావించుదయందుండెను. రాయసము కొండమరనయ్య యిటు రాయలకు; అటు మహాలక్ష్మీనమానురాలై న తిరుమలదేనికీ వలపిన పహాయపమొసగుచు, యించుకంతయైన తీరికలేక యిటనుండి ఆటకు అటనుండి యిటకు డిరుగుదుండెన్సు, మహామంక్రికి దర్వాత, రాయల అంతరంగమునకు జేరినవాడు కొవునః పెద్దన గారు రాయలవెంబడియండి, ఆతనికి దోడ్పడుచుండెను. వ న న

• చూ, వంకటఫతిరాయలనాటి యొక వైఫియత్తులో సీ నివరమా లున్నవి

కృష్ణ చేవరాయల కుటుంబము --- అధ్యా, శ=వకరం, 1. 848 ఇక్క ముక్కుతిమ్మనగారి విషయము చెస్పవలసినది లేదు. ఆతడు తిరుమలదేని అరణపుకవి కాపును ఆమె మలయకూటమణి మందిరమనందేయుండి: ఆమెకు సలహాలు చెప్పుచు అడుగడుగున గలుగు సందేహముల. దీర్చుచు. హెచ్చరికలు చేయుచు, ఆమె పుట్టింటివారు తనకు చిరవరినితులుగాన; వారిని వలుకరించి?. వారిక్‌ వనతుల నేర్చరచుచుు వారివారికి దగినట్లు చమక్కారముగ మాటలాడి? వారిని సంతోష స్వాంతుణుగజేయుచు? తన ముద్దుపల్కులతో: చాటువులతో, జవ్వనులు వా శెజిణవిన్వ నవ్వునట్లు చేయుడు; పురోహితుల కవసరమైన వస్తువు అందునట్టు చేయచు అవకళ మును జూచుకొని, చిన్నాదేవి మందిరమున కలిగి అమెకు దోడ్పడురు నెల్లడల చొనమై యుండెననవచ్చును. రాయలు రసజ్ఞుదేకొకు సొహత్య(ప్రియడు, కనివండితనక్షపాతి, వితరణ కీలుడు; కాన, వివాహమునకు 'పెక్కుప్రాంతములనుండి వచ్చిన కవులను వండికు అను: కళాకారులను గొవ్పగా సత్కరించి, వారిని తృ ప్తులగావించియండును. పెండ్లి శేతెంచియుండిన సామంతరాజులు ఉద్యోగుల) ్రమఖవ్రజలు గొన్సగా వారివోరి అంతస్తులకు దగినట్లు సత్కరింపదిడి తృప్తుల్లై, ఆ పెండ్లిండ్ల వైభవమును గురించి (బ్రహ్మాండముగా జెప్పుకొనుచు తమతమ వాసస్థలములకు టోయిరని చెస్పవచ్చును. వివాహములు నమా స్తమైన పిదసు రాయల తన కుమా _శ్తైల కొనగిన వస్తు వొహనములు: ఆ రాయల మహావైభనమును డెలియజేయుచున్నది. నునుచరిత్రలో ఇందీవరాక్తుడు తన యల్లునకు కుమార్తెకు నోసగిన విపునుతులసు పెద్దన గడు వివులముగ వర్డించియన్నాడు.. అవి రాయలు తన అల్లిండ్రరుః మరియ కుమా _ర్హెల కొనగిన అరజేములేకామి వేరుకొవు. ఆ వివరములను పెద్దన యిట్లు వర్టించి యున్నాడు. ఇందీవరాక్షుడు మిక్కిలి (యేమపాళతుడైన అల్లానకు నానావిధములగు, మరియు. విబవగల బహునుతు లొసగినపిదన కుమా శ్రేలకు “ రజత మహారజళ శయ్యానన థాజన డోలా కలాచికా ఘటికటాహ వీటి వేటకొది గృహోవకరణంబులును మరకత కురువింద పురుషరత్న పురందరమణి నొ క్తీకొది మహారత్న ఘటేత కటక తులాక్రోట్రి కంఠికొంగ దైకావళి కొంచి కోర్మికొది కలాన కలాసంబులును విచిత్రనేత్ర 'ఫేళల కౌశేయనీనాంచక ధద్దంబులంబెట్టినట్టే వెట్టియలును: అమూల్యాగరు మృగమద నంకునుద కుంకును సటీక కర్పూర హిమాంబుపూరంమిలు దట్టు పునుంగు నగర నక్తును మంచి గంధవొడీ చొ దుదయభాన్కంరంబులోనుగాగల వ౦మళద్రవ్యసంభార

ల్‌ 11 (శి కృష్ణ చేవరాయలు __ మొదటి భాగము వరంపకలును, జవ్వనంపు (గొవ్వన నివ్వటిల్లి దువ్వంపు వాతేజలువివ్వ నప్వు నును సోగ వెన్నెలలంగలసి పిసాళించు చంచల దృగంచల (ప్రభలంబచారించి? మెటుంగు జన్నుల గన్నెకమ్మి మొగ్గలవన్నె నటమటించిః పెన్నెలుల మెజుంగుల దుమ్మెదవన్నె దటమటించి నెన్నడుముల విన్నువెన్నుదన్నిః బటువుమిగిలి విటనికొయంబు రాయిడిం బడి పుటిపుటన్నైన కూలంకష చాటువుల మాటకారితనంబు మెలిపే నాగరికపు ఐనుల గరగరికల గశం వచ్చలాలాపాచరణంబుల రవణంబుల మిసమిసల ఐబపగలిగి 'మేలిమైన కులుకుల రసికజనంబుల మనంబుల మరులుకొలుపంజాలి సురుచిరాభరణభూషితంబిగు పరిచారికా సహస్రంబును గూతునకు నరణంబుగానిచ్చి ....* [చూ, మను. అ. 5. వచ. 101] ఇట్లు, రాయలు కనకుమా _ర్తెల వివాహముల నతివై భవముగా గౌవించెనని పెద్దనగారి విపులమైన వర్ణనములనుండి తెలియుచున్నది. ఆతడు ఆదర్శసార్వభౌముడు? ఏకార జము నావరించినను నది బ్రిహ్మాండముగను, అదర్శముగను నుండును. కొవుననే ఆ పరిణయము లాదర్శపాయముగనే జరిగిపోయినవి, పెండ్తిండ్త కేతెంచిి ఘనముగ సత్క రింపబిడి. తమతమ నివాసస్టానములకేగిన వా రా పెండ్హిండ్ల వైభవములకు చిలువలు సలవలు గల్పించి; కథలుగా? వినువారి వీనులవిందుగా? యెన్నోదినముల వరకు జెప్పుకొనియందురు, రాయల రసమయ అంతఃపుర జీవితము కృష్ణదేవరాయలకు పెక్కుమంది భార్యలున్నను? వారిమధ్య నెట్టి మనస్పర్ల ఇ కలహముబులేక పరన్ఫరము. విశ్వాసము గలిగియుండిరని తెలియుచున్నది. ౫ ప్రత్యకసాక్షియగుపేయసే చెప్పియున్నాడు. ఆ నరపొలుడు భార్యల కొక్కొౌక్యం- జ్య హాయిగా జీవించుటకు తగినన్నివసతళులు గల్పించి యిచ్చియుండెను. వారినొరిప్‌ చక్కంవి అదరాఖిమానములు చూపుచుండెను. తిరుమలదేవియ్కుు చిన్నాదేవియు. అతని _పట్లపురాణులుం రాజధానిలో నొకభాగమునకు. తిరుములదేవి పేరుపెట్లను. అది తిరుమలదేవీ పురమనబిడెను. ఆలాగే మరియొకభాగమునకు చిన్నాదేవ్‌ 'పేకడెను. తిరుమలదేవి మందిరమునకు “మలయకూట' మని పేర్వు. క్రాన్సి చిన్నాదేఏ మందిరముపేరు మనకు దెలియదోం మలభుకూట మందిరమును అల్లసాని పెద్దన చక్కగ వరి ంచియున్నాడు. ఇ్లే

కృన్ణ చేవరాయల కుటుంబము ___ అధ్యా, 8 -(వకర, 1 కిట్‌ తక్కిన రాణులకు గూడ ప్రత్యేక భవనము అండినపి. ఒక్కొక్క భవనమందును వందలకోలది దాసీజనము లుండెడివారట, ఈ రాణుల అంతపురములలో మొత్తము మీన పం(డెండువేల దాసీజనములుండిరట. దీనినిబట్టి ఆ యంతఃపురముల వై శాల్యము నూహించవచ్చును. తీరుములదేవి యంతఃపురమున కొక వికాలమైను అందమైన ఉద్యానవన ముండెను, ఆలాగే చిన్నాదేవికి గూడ. ఈ ళృంగార వనములలోనికి తుంగభద్రానది నుండి కొలువలద్వారా నీటిని దెప్పించి చెట్లను "పెంచుచుండిరట. ఈ రమణీయమైన ఆరామములలో చంద్రకాంత శిలావేదిక లుండెడివట. రాయలు హాయిగొబ్బు ఈననము అలో సాయంవేళలందు తిరుమలదేవితోను, చిన్నాదేవితోను విహారముణు చేయకు అచ్చటగల కృతకాద్రి కందరములలో దాగుడుమూకలాడుచు: రొత్రివేళలందు హాయి గూర్చు పండువెన్నెలలో చంద్రకాంత శిలా చేదికలమీద గూర్చుండ్‌ నెత్తములాడుదు; అనందించెడివాడట. అతడు చిరుములదేవి అంతఃపురమున నుండినపుడు కరుణాపూరిత హృదయము కలవాడై యొచకులకు ధారాళమగు దానధర్మముల నొనగువాడటి. ఈ విషయమును ముక్కుతిమ్మన యిట్లు పర్షించియున్నారు. “4 కర్మ (శ్రీనదనలోచనాద్దిద యాసారమరందపోషిశార్జి భ్రమరో ల్లానగుణ మలయకూట ప్రాసాదనివేళ కృష్ణరాయమహిళా. ” ఈ వద్యములోని వర్జనమునుండి ముక్కశిమ్మనగారు అ మందిరముననుండి యేలు అద్ధల నన్ముగహించుటను చూచి ఆనందించెడువొడని తెలియుచున్నది. రాయలు భార్యలనందరిని నమానముగ (బేమించి? వారి నలరించుచుండిన విధమును తిమ్మనకవి; (శ్రీకృష్ణుడు తన అష్టభార్యలతో మెలగుచుండిన విధముగా వర్షించియన్నాడు. * వయేవేళల నే నరోజనుఖీ యేయేలీలలంగోరుదా నాయావేళల నా నరోజముఖి నామయాలీలలం దేల్చి యే చాయంజూచిన దానమై మెలగుచు స్పాఖ్యాల్టి నోలాడు”” చు అ రాణులకు దృష్తి కలిగించుచుందెనటి. అ రాణులు తనుతమ సొధంబులలో అసూర్యంపళ్యలుగా నున్నను ముఖ్య _లాణులగు తీరమలదేవికినిః చిన్నాదేవికిని గొంత స్వాతంత్ర్య మొసగబిడియండెనని ర!

శ్‌క6 (శ్రీకృష్ణ చేవరాయలు ___ మొదటి భాగము జ్‌ తెలియుచున్నది. పర్శియా దేశమునుండి మహమ్మడీయ రాయబారులు తన్ను దర్శింప వచ్చినపుడును; ఆవిధముగనే ఇటలీదేశమునుండి పోర్చిగిసు రాయబారియైన ' క్రిష్టవోం డి-పెగురిడో, యనువాడు వచ్చినప్పడును తిరుమలదేవితోనుం చిన్నాదేవితోను వారికి దర్శనమిచ్చినట్లు హజారు రామస్వామి ఆలయమందలి శిల్పములద్వారా తెలియ చున్నది. ఇంతేకాక్కు యీ. యిరువురు రాణులను తనతో యుద్ధభూములకు గూడ గొవిపోవుచుండెడివాడు. పుజ్యక్షేత్రముల శేగినపుడు రాణులలోటోయి? తాను ఆ యా దేవుళ్లను సేవించి అమూల్యాభరణములు మొదలగువానిగి నమర్చించుపేకాకు. వారిచేతను చేయించుచుందెను. తనరాజ్యములో పెక్కుచోట్ల' ఫై రాణులేర గ్రామముల గట్టించెను లేదా ౪ యా (గ్రామములకు తన రాణుల పేర్లను; (ప్రతినామములుగా నుంచెను. అందువల్లనే నేడుకూడ తిరుమలదేవిపరములు; చిన్నా బ్రేవిపురములు గనబడుచున్నవి. ఆ రాఖులుగూడ, రాయలను దై వాంశనసంభవుదైన మహాన *మవిగొ భాఏించిః గొల్భ్బుచుండిరి, వీనియన్నిటికం'చెను, లీలామదనుడగు రాయల రమ్యాక్చతి?; అతని నుధా ఆ రాణుల నలరించి సంతోషమగ్నులుగ జేయుదుండెను. అలాటి మహాప్పరుషుడగు రాయలకు భార్యలుగ నుండుట వారి తరతరాల అదృష్టము, ఇట్లు రాయలకు అంఠః పురజీవికమ హృద్యమై, రమణీయమై, రసమయమై యుండెను. మోహనాంగి = మారీచీపరిణయము కృష్ణదేవరాయల సంతానమును గురించి వెనుకటిపుటలలో చక్కని ఆధారాల విళదవరచియువ్నాను. ఆశ్రనిక్రి తిరుమలాంబ, వెంగకా౦ంబ మరియు కృష్ణమాంది యన మువ్వురు కుమా రెలుమాత్ర ముండిరని తేలియతున్నది. కాని * మోహనాంగి” యమ మరియొక కుమా రె యృడెన్సని, సొషాత్యాధారములనుండికాని, శొననాధారములనుండి కాని తెలియ, ఇట్లుండగ గకళతాద్దాన్తిగ్రో క్రి శ్రీ కావలి రానుస్వామి యనువారు తొము ద్రానీన * దక్కకా కవిజీఏకన్నులు 3 [310క2201041 నవం0ం266 ల్‌ మెంంం2 వంక)

కృష్ణ 'బేవరాయల కుటుంబము = అధ్యా. కి ఎద్రకర. 1. 847 అను (గ్రంథమందు రాయలకు “మోహనాంగి” యను కుమార్తె యుండెనవియుః నామె గొప్ప విదషీమణజియు+ మరియ కవయి త్రియనియు- నామె * మారీలీపరిబయము * అను నొక్యగంథమునువ్రావిః తనతండ్రికే అంకఠ మొసగెనవియి నిట్లు వ్రాసియున్నారు.

ఆ మ(ంక4షతపిం [నా 018 06806808 ₹25 & పవంలక, అండి. 618 తజళళకఠు. 08 3002 2074, రోం 7౭661786 20 6200611626 ఆతె021105 11 పంక 002060 ఇర ౪89 611 70566 12 ౦016 806 పంటిని" ఇప! 12 026 స1ం0దు. 01 0488 926 జవ 216రే జుజు౦ం9810,. 2065 ఇం. 906 20211. 60202466 62 ఆరత8%, జంత. ఆల 0ాతకి అంత 0 పం మక 15 2616138 $00896 కాంచి 13 లింంత్రటు ం0మ 20068. 09 006 ఇం60క 80 29 25008. 60000; 9? ఇ0293్రి8క్‌ 2031104605 8260 28041064 ₹0 606061- తెలాజ0])6 80కి0165 6 12. 606 ల్‌ 0 ₹0281802010%, జరిడ 2008 2 బైం6మి 900816 “లల విటటుటుజ 0 కర్తం ల న జంజలినిజుజలి, మ 108 పంయ 8 ఇ8107 3183400 చెంంంం10102 18 డాం ౦కి కషం లంట! ఇ2మం616). టం ఇం 90091568. 00 మళళ 00019 శం

అ పడ ₹0 10808 296 పండటం ఇం[00002080టూ. 2 ఇా16ంళ్ళా క్ష 1156 01 126. గ... 40 (2010400), ౩ల6 745 శిరుం&క6గే 02 1009 000021 పటం 00 86 పంకజం” కరక 1 77 మం ఉలి రామసాఇమిగారు మోహానాంగిని గురించియేకొక? కనాలిరామళింగడు? ముక్కు తిమ్మన; అల్లసానిపెద్దన, మాదయగారిమల్లిన మరియా కృష్ణదేవరాయలు మొదలగు వారిని గురంవికూడ - నంగ్రహముగ (వ్రాపియున్నారు అయిన బృష్టరాయలన గురించి ఇప్పియుండు నందర్భమున మోహనాంగి పేపకూడ చేప్ప మ రాస నాలి ఇమలింగనిగురించి చెప్పియండు నపుడు మోహనాంగినిగురించి కొన్ని విషయముల టెకిరి జ ప్పియున్నారు. ఏ యిట్లున్నవి “లు దింయిం. 6156 2లో 2, 609 రెబుర్ర [త ౦ 809 హన ఓకే శ ఉందా పం36డే. 8 [06మ న్‌ వైజ2రిక్షడ 6. ర ఎ14135 01 మః గ శ 0 1190044672, 060008 606 ఇంట. జమిడే. ప్రంంపైంకళ స ఇషిం6 టకం 005 28 918. బతక 2౯26 ంక్‌ 826. 580! 90220668 0 కలుఐిడత,. 886 క! ఇ 197 శిలలా. శ0జక్‌ 96 320016 ఇం 08 ఖంచాంతే 19 ఏ8 ంంలత. కొసకి సహక 6ంష9ళరంళటటూ.. [03పీటరం లంట 80 00006 60. 60020 02 ఓ కటా 900002 28 108

లిశ3 (శ్రీకృష్ణ చేవరాయలు ... మొదటి భాగము బసంతి. బళనికిటేనేంై. 2686 09 వంంు, పమ! 2క్రడి తంశ్రంేంండి. ముకం ఇక ఓ ందఓ10 2006ఏరేడరక ఇండ. 60098108 8 206, క00డే. 01036 [0 టం కముక్రిక. రిజంక్రంథకిను ఇా0ం. ళ్యజు ఇలకు ఇక. 28. 20త016 70100. గౌర ప06యు. 26కు 5 లూ కాంగ్‌ ఇంక ఇండి. 60202000 మయిజ! ఇంకీలం[0కు,. జర. పేయికను[. శంల261008. 0£ 506 30ల9నం. ఏర 7201033 0ి06అ2 వచథ్తుం869 0 ఉుంకక్ర కాటం ఇజం 86 తేంకథైళంద ౦5 & 76క్ర0366 ఇంయము.. లళకక్‌ &8 6118 కందుంం6 వరుణ) 1062 మితం & ₹2క్రత్ర నని సంక ఇమడే. డ్రం8కరూం, కకం 966 కం ఇసం10 ఇం 11 ఓ వంటా 6 1బుక0కం? 3 కష 90. 20286. జండి. 6000013898 606. ఫైకుం6ం6, క02 908 00218 202డి ఏం మింళి ఖతి జంకు 194 పలా 200 మలం మం? 7886 79 7996 8 018 6030కి 05 696 బంక్‌ ఉరిడి 5606590668 0 01 సజు 08 కింజం, ఘుముంతి!886గా 60 16876 కక ఉం! 11065. మజంఓ115క్రడి ఇంర03డే[షజ్రగా ఇక్‌ 60 కం అయుకి 0 0006 పంక 00 కజ[0రై, 25 రవంండి షు 60 కం ఇజ్‌ అటక కంటు మెంటు. కంటే 020016 న యఖ [3 609 జయి108 08 కం శాం 5076261809, 006 606 1206 క ఛి శలంటా.. ఉచిత. 600% బైంం868540మ 0 116 889038 0900140 స జజ న ఇలు 26 6500 ఉం3రడంక్‌ ఒకడి. 6091764 కము శ్రియ కం. ౪0న 9మ)064 611 టం తిట్లూ 00 018 శంకు.” గరం 20. ఈ, ఈ.) న్‌ జ చై అంగ్లపం క్తులనుండి క్రిందివిషయముణు తెలియుచున్నవి, (1) కృష్ణరాయలకు మోహనాంగి యను కుమా న్తె యుందెను. (ఇ ఆమె గొప్ప విదుషీమణి, మరియు కవయిత్రి, జ (8) అమె మారీనీపరిణయము. అను (గ్రంథమును (వ్రాసెను; ఈకథ మం. భారతమునుండి (గ్రహింపదిడినది. (4 అందు ఐదు ఆశ్వానముణున్నవి. (9) అమెకు సంతానము కలుగలేదు. (4) నిండు యౌవనమున వై ధవ్యము ప్రా ప్రంచినది, వ! ఇటీ (2) భర్తతో నహగమన మొనరించెను,

కృన్మ'చేవరాయల కుటుంబము __ అధ్యా, 8 - వ్రకరు1 కిటికి

(9 ఒకప్పుడామె తన(గ్రంథమును రాయల నిండుకొలువులో జదుపుచుండగా: అచ్చట మారువేసమందున్న తెనాలి రామలింగ డామెను వరిహానముజే నెను ; అవమాన ముతో నామె వెడలిపోయెను,

(ఈ) రాయలు కుపీళుడ్పై ఆతనికి మరణదండన విధించెను.

(0 అతడు తప్పించుకొని వరుగెత్తిపోయి?. కళింగరాజు సాశ్రయించి? ఆతవిని వరికొల్సి రాయలప్తై దండె శ్రివచ్చునట్లు చే సెను,

(110 రాయలకును) కళింగరాజునకును యుద్ధముజరొగెను. రాయలు జయిం

చెను ; అతని రాజ్యమును (గ్రహించెను.

(12 రాయణ రామలింగని క్షమించి, మరల తన ఆప్టానములో నుంచు కొనెన్ను,

దర్మ కాకవిజీవిశముల ముఖవత్రముమీద శ్రీ రామస్వామిగారుః (ప్రామాణిక

మైన ఆధారములతో ఆ (గ్రంథము వ్రాయచిడినదని చెప్పియున్నారు. “* రంయ్ర[ం కాంమి &26పీంంక3 రేంంచమ6808.” కొని ఆ యా కవులనుగురించి చెప్పనచోటు వానికి వంబింధించిన ఆధారాలేవో వారు చెవ్చలేదు.

వారు కిణగుకవులను గురించియే కొక్క కొందయి సంన్కృ్భతకవులను గురిం చియు, తమిళకవులను గురించియు: మహారాష్ట్రకవులను గురించియు వ్రాపియన్నారు మొత్తముమీద వారు 108 మంది కపుళను గురించి వ్రానియున్నారు.

ఈ వినరములనుబట్టి వారికి ఆంగ్ల భాషకు డోడుగు. వై భొషలన్నియు. బాగుగ ౧కియునని విశదమగుచున్నది. శ్రీ రామస్వామిగారు; ఇందియా(ప్రభుక్వమువారి సల్వే “ ఇచర్తుమెంటులో ఉన్నతాధికొరిగ (02276902 = ౭1620 నుండిన మెకంజీదొరగారి

• ఎర్హ

ఎద్ద గుమాస్తాలుగానుండిన కావలి సోదర(త్రయములో నొకరు. వీరు ఆ డొరగారి వెంబడి (గ్రామగ్రామమునకేగి; యచట లభించుచుండిన విషయములను. 'పేకరించు చుండి8, ఇంకేకొదుః వీరు కొంతకొలము కలక శ్రాయందును, కొంళకొలము బొంబాయి యందును, కొంతకొలము మద్రాసునందును నుండవలపియుందెను, అంతేకాక! ఆ కాలమున ముద్రజనరిశమ బొల ప్రాఠమిశదళశయం దుండినందున, విషయ'సేకరణ చేయువారు ముఖ్యముగ తొళవత గ్రంథముల మీదను: లిఖి3 (గ్రంథముఃమీవను, దంత

8ఫ్‌0 (శీళృన్లజేవరాయలు ___ మొదటి భాగము కథలమీదను ఆధారవడవలపియుఎడెను. రామస్వామిగారి కన్నిభాషలు తెలిసియున్ననుః ఆయౌా భాషలలోని కాళప్య్తత (గంథనులనుజదివిి వానియందలి విషయములను "సేకరించిరనుట విశ్వసనీయముకాదు. ఎక్కువభాగము వినికిడివ్వారా 'సేకరించినవియే యని చెప్పవచ్చును. వారికి లభించిన విషయములన్నియు విశ్వాసార్హములై న వేయని చెప్పుటకు వీలుకాదు. కీ, శే, గురుజాడ (శ్రీరామమూర్తిగారు ఇట్లుండగా 1888 వ సంవత్సరమున క్రీ శే. గురుజాడ (శ్రీరామమూ ర్తిగారు తమ “* తెలుగుకవిజీవితములు” (౧31080200198 01 606 గం1064 వెంం69) అను (గ్రంథమును (స్రకటించారు. వారు కృష్ణ దేనరాయలను గురించి విస్తారముగా 11; పుటలు వ్రావియున్నారు. అటులే తెనాలిరామకృష్ణునిగురించి 00 పుటలు (వ్రాసియున్నారు. కాని. యీ రెంటియందు మోహనాంగి విషయము చెస్పదిడలేదు.. బహుూగంథ పరిశోధకులై న, మహాసండితుల్లై న, రామమూర్తిగారు, కావలివారి (గ్రంథమును చూడళలేదనుట నమ్మదగిన విషయముకాదు. వారా (గ్రంథమును జదివియేయుందురు. కావి. ఆ (గంథమందుండు విషయములు చాలవరకు పుక్కిటిపురాణములుగా వారికి దోచియండును. అందువల్ల నే వా రా (గంథములోని విషయములను (గ్రహించలేదని బెప్పవరిసియున్నది, కృష్ణదేవరాయల చర్విత కడపట; ్రీరామమూర్తిగా రిట్లు (నాసియన్నారు, * ఇద్రివణలో వివరింపదిడిన కృష్ణరాయ చారిత్రము అతి విపులమైనను కుతూహలము దుట్టించును. అట్టి సమయములో జారిత్రము వ్యాపకములో లేనట్టియు, గేవలము పృ స్తకగాథలే (ప్రధానముగాగల కవుల చారిత్రముల నిందు జేర్చుట యా+ ముగా గౌన్పించలేదు ... * (చూ. కవిజీవితములు. పు, 58 (్రీరామమూ రి గారు, దక్కను కవిజీవితములలోని విషయములను వదల్నిష్ట జాలి ఖళ యుండుటకు పై కారణము నరిపోవుచున్నదని ఇప్పవచ్చును. (భ్రీరామమూ 8 గారి కవిజీవితములు (ప్రకటింపబడిన మూడేండ్లకావల క్రీ, క్షే థీ జి ఆర్‌. సుద్రహ్మణ్యపంతులుగా రనువారు * తెలుగుసాపిత్యములో సువర్డ లొ క్క యుగము,” అను నొక విపులమైన వ్యాసమును ఆంగ్లములో వ్రాసి? ఇ౦ండియణా ఆంటిక్వరి”* అను (గగ్రంథమున' బ్రకటించారు. (చూ. నంపు, మమ? 18098 5066062]

కృష్ణ చేవ రాయల కుటుంబము ____ అధ్యా, $ -(వకర, 1 కీర్‌ 1

వారు; రామస్వామిగారి (గ్రంథములో కృష్ణదేవరాయల జన్మకాలమును గురించి యుండు విషయమును మాత్రము చెప్పియున్నారు ; కాని, మోహనాంగి విషయమును కొని, ఆమె మారీచీవరిణయ (గ్రంథమును గురించికావి? యేమీచెప్పలేదు.. దీనినిబట్టి రామస్వామిగారి (గ్రంథములోని వై విషయములను వారు విశ్వసించిన ట్లగవడదు వా రానాడు వ్యాప్తిలో నుండిన కథలగురించి యిట్లు చెప్పియున్నారు.

ఏ 60656 00౯10291 6జ00206 96 ముం కలంకంక 008 ఇ11 బంస068.. ఉరూ జీ6 6 60 మజస6 *660%64 90 9716460410 60562264166020 ఇక09 ఇమ. 629% 0606 009%, లం1688 083 6ళ1రింగ06 18 10500 600సఏక్ర 0213 అంత 0 2మంం (గడం. 0. 2761]

క్రీ శే సెట్టి లత్మీనరసింహముగారు ఇట్లుండగా కీ. శే. "సెట్టి లమ్మీనరపింహము. వంతులుగారు; * మోహనాంగి = మారీచీసరిణయము * అను శీర్షి క్రింద కొన్నిపద్యగద్యములను 1828-80 సంవత్సరపు

• సముదర్శిని* వత్రిక ఉగాదినంచికలో మొట్టమొ వటిసారిగా (ప్రకటించినారు.. వారు? ఆ (గ్రంథమందలి అవతారికా గద్య పద్యములు, మరియు చతుర్ధాశ్వాసాదియందలి శెండు పద్యములు, రెండు వచనములు? మొ త్రము 100 టిని యిుచ్చియున్నారు. ఇంకేకాక, మారీవీపరిణయ కథాసం్య[గ్రహమును గూడ యిచ్చియున్నారు. ఫ్రీ సెట్టిగారు విశాఖపట్టణ వాస్తవ్యులు, అచటి కళాశాలలో చరిత్రోపన్యాన ఇ స్థానిక కవితానమితిలో సభ్యులు. సుప్రపిద్ధ కవులు. *కవిభూషణ” విరుదాం ఈ, ౩ జయప్పరము సంస్థానాధీశ్వరులై నః క్రీ, శే, విక్రమదేవవర్మగారి ఆస్థానకవులు శక్ట్యప్రియులు, మంచి భావసాశ క్తిః మరియు కల్పనాచాతుర్యము గలవారు, సరసులుం కొని, యేదో చమక్కారము చేయుచుండుట వారి కలవాటు, ఆపిదసం వారు భారతి. మాసవత్రికలో 24 పద్యములను (ప్రకటించినారు. [చూ. భారతి. 1986, మార్చి). కానిః తేమ కాస్యరచనకు మూల్యగంథమేదో వారు చెప్పలేదు. అ మూల(వ్రతి యెక్కడ యెట్లు లభించినదో: అది తాళవత్రగ్రంథమా శ లేక కొకితముమీద (వ్రాయబడిన

ఇట్లా వర్తమ నమ్యె యులు భారత్రిలతో (బ్రకటింవబడ్డి; హా (ప్రామాణికచరిత్ర పణోధక్ష౭; ల పట్టించుకొనలేదు.

ఈ శొంతను మాడ

శిఫ్‌ (శీకృ్ణ బేవరాయలు __- మొదటి భాగము ఆ విషయమై తమ గమనమును చెల్లించలేదు. ఆ (గ్రంథమును. శ్రీ పెట్టివారు చమత్కారముగా గల్పించి వ్రాసినదని వా రందరు నమ్మియుండినట్లు తోచుచున్నది శ్రీ సెట్టిగారు 188! వ సంవత్సరము మార్చినెల భారతిలో గూడ గ్‌ా చక్కని పద్యములను (ప్రకటించియుండిరి. వారు సమదర్శినీ సంచికయందలి:; మా పరిణయము కథలో (ఒకటన ఆశ్వాసము) మొదటి మూడు పంక్తుల నిట్లు చెప్పి యున్నారు. “*పదునాలుగేండ్ల బాలిక యొకతె దక్షీణ సము.ద్రతీరమున శరత్కాల పూర్ణిమా రాత్రి నొంటిక త్తెమై మూటలాడుకొనుచుండగా ....”. వై పం క్లులలోని విషయమునే పై భారతిలో * పున్నమవెన్నెల - సముద్రకీరము - బాలికొవిహారము ” అను శీర్షికగామార్చి. (శ్రీ 'పెట్టిగారు తొమ్మిది పద్యముణుగా బ్రికటించియున్నారు. ఆ పద్యములు రవణీయముగ నుండినందునకాబోలు: తత్పత్రికాసంపాదకు లా బాలిక 'ఊహాచిత్రమును గూడ తయారించి (ప్రకటించియున్నారు. అందు రెండు పద్యము లిట్లున్నవి. ఉ॥ * అంబుదిశీవమందు నొక = యందప్పబాలికం కేలికాభిలా షంబున డోలికాచలన = సొమ్యముతో చెడి ఏచికల్‌ తనుణా “వెందిడిలంగ బర్విడుచు = వెన్సకునేగగ వెందిడించుచుణా వించితుడై పయోధిగని _ పించెడిరిక్కలజేడు తోడుగకా.” కం॥ * ఆడుకొనుచుండె, జండద్రుని 6 ఎ (యేడిఠకముగ దనమోమున 'వేడకనుజనించు నగపు . వెన్నెల వెలుగకా.” ఈ పద్యములు, మారీనీపరిణయమును (శ్రీ నరపి ంహముగా'రే కల్పించి వ్రాసిన వని స్ఫురింపజేయచున్నవి, ఆ (గంథముమీద వారి కంత మోజు. కీ, శే. సి హయవదనరావుగారు సువ్రపిద్ధ చర్మిక్రకారులగు కీ? శే, శ్రీ హయవదనరావుగారుః అ్యుతరాయలను గురించి (వ్రాసిన (ఫ్రకరజమం దిట్లు చెస్పయున్నారు,

కృష్ణ చేవరాయల కుటుంబము __ అధ్యా, 8 -(వకరః 1. 858

“రాగం 068 కసంగణ!80 04 పాం0&0సే.. ఇపంం ౧02 “2024ల 0కి పిజంూాజణు 1 18 కంక తంత 605 1 జ! 0 తరంములడేంాడి మాటు గక కాయ్‌ 98009 లిక. త 12900114802. 0 090)203తెళ. 25 06 మాజి. తం ఇం ముంళా 4118 6005 12066 28 6 (096 టం 6010226102. 08 కంట టత 26 6616021066 ఒర్‌ టిజి ైజ08క్రమా. 22 1500 త. ౨0. 220040 సా ఈ ఇజం ఇకంంం ఉ 09 106 0 88 ఇం! 60గ661764 0600 కాం8ంతి మ ఓ 00216 ఇండి. 002809 కళా! శ06 &20షం?. 08 806 ఇంక కెసారుేజంుప2 ఇజ5 6146000 ఉక ఇజం6000218 064 12డూ. 05 26క26తి 1002007 శ2506, 509 028 06692 ంంకిండి ౯101 “04392 సొహలుజయరుడి. (09 006 560080 రొగ్రాయిం జయంతి, ఛామీం. 18 38164 60 9279 00000566 616 విజమంము[0 768588 19 609 హ8థైటం జ్‌ 96 100412 690919 26 80096 600000క9022012క్ష 606 కాగ్‌ 0 ' వంళయుంు2- మంళి పతా[ంళముంత. 8 &ంప7002 త 108008 ఉ ౨. 4 0198 6603 9ఇక్రక్ర6ంళంతే. 6086 0000812000. 606. డ20క్ర0062 98 25002 072 మ 78 ఖుడ 006 6 0 మెయి మాజి మజ 09 09068 బంజో క &జం6002 08 2 1076 పైం90ు 621166 * మ[210జజా80ు * 0ళాం?6 ఫమక రుషా 8, 10 6200085 08 గెంయింటా. 962004. 8 ' 04474 ర్యాయుుణ!టముము ” జర. 99 180000086క ఇ008 శొటాయిిం40024 06 చం 0 మయిల మాట ఎట [1౫146 309 62260900. 101 గ వల న వక్రం 2010.

వరదాంచికొ పరిణయమును రచించిన కవయిత్రి యగు తిరుమలాంది? ఓదువ తీరుములాంబయే యని నిశ్చయించి చరిత్రపరిగోధకు లెవ్వరు చెప్పలేదు. 'పోర్సస్‌ ఆఫ్‌ వి*కునగర పొస్టరీ” అను (గంఠము కూడ యా విషయమై ఢుమీ చెప్పలేదు .... వై ఓదువ తికుమలన్మ మారీలీపరిణయమును(వాసిన మోహనాంగిమై యుండవచ్చునా యనుట * శ్రీ హయనదనరావుగారి కేవలము ఊహనూ(క్రమేయని చెస్పవలసియున్నదిం ఈ తిరుమలమ్మ గొప్పు విదుషీమణ్‌ యనియు: కవయిత్రి యవియ చెప్పదిడియన్నం దున ఒకవేళ వీ రెరువురు ఒకేవ్యక్తియేమో యను సందేహమున కవకాళము గలుగు

చ లాలా

జన్‌ త్రీ వాయవదనరావు గారి £ మెనూరు గజటియరు ” 'ముదటి మాద్రణనూ 1028 లో శానింపబడినందున,. వారు శ్రీ కెవలిచారి వాత ఆధారపడి చెప్పీ యున్నారు; కొని; శ్రీ సెట్టి అక్మ్మీనరనీంవాము గారి మౌరీవీపరిణయ (గంథముపై కాదు,

కళ -- 45

క్రిస్‌ క్ష శ్రీకృన్ణ చేవశాయలు ___ మొదటి భాగము చున్నది. కాని; కావలి రామస్వామిగారు చెప్పియుండు మోహనాంగి: నింగు యొవన మున (1 698 ౧1106 01 1/9) నహగమన మొనరించెనిని చెప్పియున్నందున ఈ మోహనాంగి వరదాంబికా పరిణయ రచయిక అగు తిరుమలాంబకౌనిః ఓదున తిరుము అమ్మకాని కాజాలదు. మారీచీపరిణయమును కేర్కొన్న మరికొందరు (గంధక ర్రలు కి శీ తేపడుళ్లు రామచం(డ్రరావుగారు, వెబ్దండ (పభాకరామాత్యులు, పుట్టపర్తి నారాయణాచార్యులు ఊటుకూరు లకీకొంత మ్మగారయు మల్లాది రామకృష్ణశాస్రిగారు మొదలగువారు కమ (గంథములందు మోహనాంగిని: మారీలీసిణయమును పేక్కొంని యున్నారు. కాని; వీకందరు ఇటీవలివారు, థ్రీ మల్లాదివావొక కొ త్తకల్పన చేపి యున్నారు. పెట్టి లత్మీనరపింహం "రు, గజపతి కుమా ర్తెపేకు “లక్ష్మి* యని చెప్పి యున్నారు. కొని, శాస్త్రిగా రా పేకుకుముందు “విజయ” పదము జేర్చి విజయలక్మీ యని మార్చినారు. “రంగవల్లి” యను పేరుతో వీరు (వ్రాసిన యొక చిన్న కథల పుస్తకములో మోహనాంగిని పీరు మరియొక విధముగ మరణింప జేసియున్నారు. కౌవలి రామస్వామిగారు మోహనాంగికి నిండు యొవ్వనమందే వైధవ్యము సంభ పెంచిసదవి, ఆమె సహగమనము చేపినదని (వ్రాయగా, (శ్రీ సెట్టిగా రా విషయమును వరవనే పని మల్లాదివారి మోహనాంగి పుట్టినింటినుండి క్రొత్తగా తన తండ్రీ చ్చిన) విజయలక్ష్మిని రక్షింపటోయి, తండ్రిచేఠనే మరణించును (శ్రీ కొండూరు పీరరాఘవాచార్యులు నక ౮ పెళ్ట లక్ష్మీనరసింహముగారు. (వ్రాపిన మారీబీపరిణయముపట్ల సుప్రసిద్ద “ర పరిశోధకు లెవ్వరు శ్రద్ధచూపలేదు. పట్టించుకొనలేదు. ఇట్లుండగా 1070 వ సంవక్సరమువ శ్రీ కొండూరు. పీరరాఘవాచార్యులనువారు మారీవీపరిణయము మీద నొక పెద్దవ్యానమునవ్రాపి, భారతి మాసపత్రికలో 'బ్రకటించిరి. [చూ. భారతి. ఏప్రిల్‌] భారతిలోవి పై వ్యాసమునుండి కొండూరువారు. మారీదీపరిణయకథ మోహనాంగి వ్రాసినదనుటను చాలవరకు నమ్మినట్లు తెలియదున్నది. కాని; అందున్న విరుద్ధాశ ములు వావి సంపూరక్తముా నమ్మసిన్వలేదు. కావుననే వారు * ఆ౩(ధ్రచరిత్ర పరికోధ కులగు మల్లింనల్లి వారుగాని విజయ కగరరాజుల చరిక్రల్లో (వ్రక్యేక కృషిచేసిన థీ

కృృన్ళ'చేవరాయల కుటుంబము ___ అధ్యా, 8 -(వకర, 1. క55్‌ నేలటూరి వెంకటరనుణయ్యగారుగానిః యీమె కొవ్యమునుగాని ఈ చరిత్రాంశమును గాని తడవినట్లు లేదు. మోహనాంగికాని: ఆమె మారీవీసరిణయముగాని లేదనుటకు పీలులేదుకదా, ఎవడో కవి యూ కొవ్యమును సృష్టించి మోహనాంగి కంటగట్టినాడనీ చెప్పుటకై నను ముందుకు వచ్చినవారెవరు 1 వెట్టి లత్మీనరసింహముగారు మారీనీ పరిజయప్ప తక్కింన అళ్వాసములను తరువాత ఏ వత్రికలోను (పకటించినట్లు లేదు. కారణము తెలియదు. వారియింట ఈ పుస్తకము ఉండవచ్చునుక్షదా. వారి బంధుమ్మికు లెవరైనను ఈ కావ్యమును. వెలుగులోనికి తెచ్చుబకు పూరినచో సాహాత్యమునకునుః చరిత్రకును గొప్ప మేలుచేపినవా రగుదురు. ౫ అవి (వ్రాసియన్నారు.

డా! సీ, వి, రామచందరావుగారు

'సెటి లత్మీనరసింహాముగొరి బంధుమిత్ర లెవ్వరును మారీనీపరిణయ కొవ్య మును వెటగులోనికి దెచ్చుటకు ముంచుకు రాకున్ననుః నెల్లూరు వొ స్తవ్యులునుః అచ్చటి కళాశాలలలో చర్మితోపన్యానకులును నగు, డాాపివి రావచం్రరావుగారీ దృష్టి మూ వైపున మరలినది.. వారీ విషయమున చాలలోతుగా. గృపిచేసి? ల లక్ష్మీనర పింహముపం తులుగారు నలువదియేండ్లకుముందు సమదర్శినిలో. టో ంచి యుండిన పద్యగద్యముల నేగాక్‌- ఆంగ్లమందును= ఆంధ్ర మందును కెండు ఏవం మై పీరికలువాపి:, 10/0 వ సంవత్సరమున. నొక కెద్దగంఠమును ప్రకటించినాడ అందు వా రిట్లు (వ్రాపియున్నారు. 4 వొండూకు. వీరరాఘవాబార్యులవార వాళ 870 ఏప్రిల్‌ భారతిలో చదివినతర్వాత సెట్టి లక్మ్మీవరపింహంగాగ పణ నేడు మనకు లభ్యమగుచున్న ఈ * సూరీనీపరిణయ ” ఆనలౌలీక్‌ పర్య సలు జయ నగర సామాజ్యచరిత్రకు ఆంధ్ర సాహిత్యచరితకు ఎంతో విలువైనా బర అనితోచి విజయనగర చరిత్రలో నాకోగలి కొంత వరిదయముసా పురస్కరిం2 ను ఈ పద్యములలోని విషయాలను చారిత్రక దృష్టితో పరిశీలించి. ఈ నా పమిలి లాం! టా పరిణద్వమ్ను చే ళాక తు శావలి లామస్యొమి గ దక్కక కవీజీవి | నాడ ,ప్ట యెంలో ఉపళారనూు వశియా న్నారుః ఈ ఆ ంథమును

(వక టిం పరా ళనివ్‌ యూనియానవారిని గూడే చక్కగా మ్యుదిం చియిచ్చిన "నెల్లూరు వ్‌ ఆభినందించవలనీ యున్నది?

కి56 (శ్రీకృష్ణ బేవరాయలు ___ మొదటి భాగము ఉపోద్దాతంగాా ఈ పద్యములను, ఎన్ని సాధకబాధకములక్షై నను ఓర్చి, ఒక పుస్తక రూపమున తేవలయునను సంకల్ప మేర్పడినది. ఆ నంకల్ప ఫలితమే ఇప్పుడు నేను మీ చేళులందు ఉంచుచున్న ఈ చిన్ని పొత్తము.” [చూ. (వస్తావన, పు. 4) పై పం క్తులనుబట్టి, మోహనాంగి కృష్ణరాయల ప్వుత్రికయే యనియు, మారీదీ పరిణయ మామె రచించినదే యవియు శ్రీ రావుగారు గట్టిగ నమ్మినట్లు తెలియు చున్నది. ఈ గాఢమైన నమ్మికతో రావుగారు చాల (శ్రమించి వై మారీవీపరిణయము లోని [ప్రతియంశము సరియైనదేయవి. విరూసించుటకు చాల కృషిచేవియున్నారు. ఇంకచేసినము ఆ (గంథమందు సమన్వయించుటకు పీలుగాని 'పేక్కు అపందర్భములు వారికి గష్టము గలిగించినవి. మారీచీపరిణయము మోహనాంగి రచన కాదేమో యను నందేహము గలిగించినది. అందువల్లనే మరల వా రిట్లు వాపియున్నారు. “*భాని పరిశోధనలో (ప్రమాజాంతరములు దొంకీనగాని మాఠీచీపరిణయమునందు. తెల్పబడీన ఈ అసందర్భముల సత్యానత్యములు విర్ధారించుబకు వీలులేదు. మారీవీపరిణయముపైన చర్చింపదిడిన వివాదాంళములపై కొంత వెలుగును (ప్రసరించుటయే గాక, విజయనగర చరిత్రతో విర్వివాదాంశములుగ ఎన్నబడు ఎన్నోవిషయములకు ఇతోధిక ఉపప త్రులను సమకూర్చుచున్నవి. ఈ మాలరీనీపరిణయము మోహనాంగి కృళమేనవి మనను రుజావుపరచగలిగిననాడు చారిత్రకముగ డీవికిగల విలున అమూల్యమై, దీవి ఆధార ముగ విజయనగర చరిత్ర రదనలో కొన్ని మార్పులు చేర్చులు చేయవలసిన అగత్య 'మేర్చడగలదు.. ఇడి మోహనాంగీ కృతము కాదనుకొన్నప్పటిక మొదటనే. నేను మనవిచేసినట్లు నేటికి అధమవత్ష్తము 200 ఏండ్లుగా తెజగువారి ఎరుకలోగల కొవ్య ముగా దీవికి చార్నికతిముగా గల విలువ రాయవాచక కృష్ణరాయవిజయాది విజయ నగర చారిత్ర కొధారములకిన్నను తీసిపోవునదికాదు.” (చూ పు, 16, 140, ఇంత నమ్మకము: గాఢాభిమానము గల శ్రీ రావుగారి కోరక ఫలించునో? ఫలించడో చూడవలపియున్నది. థీ రామచండద్రరావుగారి యీ (గ్రంథమును శ్రీ గోపాలకృష్ణగారు 288.10? జమీనురైకు పత్రికలో పరిచయము గావించిరి, అప్పటివరకు నిద్రాణముగానుండిన సుప్రసిద్ధ భాషాపండితులు. చరిత్రపరశోధకులు మేల్కొన్నారు. తమ గమనమును మారీవీపరిణయము దిక్కున మరలించినారు. ౧విఖ్యాత పండితులును, సమగ్రాంభ సాహిత్యమును ఆం ధ్రవిద్వల్లోకానికి సహర్పించినవారును నగు థ్రీ ఆరద్రగొ రు

కృష్ణ చేవరాయల కుటుంబము __ అధ్యా. క -(ప్రకర, 1/౪7 వఎ11.78 నాటి జమీనురైతు వత్రికలోను, కళాప్రపూర్ణ వరిళోధనా 'పరమేశ్వర', బిరుబాంకితులగు. శ్రీ విడుదవోలు వేంకటరావుగారు 28.11.73 వాడును? (కైండు విమర్శనా వ్యానసములను " (వ్రాసి ప్రకటించినారు. రాయలకు మోహనాంగ్ని యను కుమా ర్త యిండలేదనియు, ఆమె మారీచీపరిణయమును వాసెసనుట సరికొదవియు? అది (శ్రీ లక్ష్మీనరపింహముగారి కల్పిశమవియుః వారు ఏదైననొత కల్పితగ్రంథమును (వాషి దాని కృర్సృత్వము కాక ప్రాచీసంవి కంటగట్టి, పాఠకులు దానిని నమ్మునట్టు చేస వారి భ్రాంతినిచూచి తా మానందించెడి స్వభాపముగల వారనియు స్పష్టముగా జప్పియున్నారు.

ఈ యిరుపురు పండితులు (శ్రీ సెట్టిగారికి సమకాలికులు... వారిని బాగుగ దెలిసినవారు. కావున, 'సెట్టిగారివిగురించి వారు చెప్పియుండు విషయములు సమ్మదిగి యున్నవి. ఇంతేకాక (శ్రీ వెంకటరావుగారు బాల్యమున విశాఖపట్టణములో శ్రీ సెట్టి గారివద్ద చదవుకొన్నవారు తమ గురువుగారి వింతన్వభానము వారికి బాగుగ దెలియును. (శ్రీ రావుగారు తమ అభిపాయమును ఉదాహరణములద్వారా వ్యక్తపరచి యున్నారు, కావున వారి అభ్నిపాయిము యధార్తమైనదనుటలో సందేహ మేలేదు.

పిమ్మట, సాహిత్యవిద్యాప్రవీణులు: (శ్రీ బులుసు 'వెంకటరమణయ్యగారు నయిత మీలాటి అఖిప్రాయమునే కలిగియున్నారు. ఇంకేకొకు (శ్రీ పెట్టిగారికి బూశు కవిత్వమందు గూడ. మంచి పిపణత యుఎడినదనియు? వారు బూతు వాక్యములను వ్రాసి? ఇతరుల పేరుపెట్టి ప్రచారము చేయుచుండువారవియి. శ్రీ వెంకటరమణయ్య గారు చెప్పియున్నారు *

(శ్రీ వేదము వేంకటరాయకాన్రిగారు (మనుమలుకూడ * మాశీవీపరిణయమును "పెద్దవా రెన్వరు తాకలేదు $ రాయలకు మోహనాంగి యను కుమా 3 యుండినదనుట నందేహమే” యని చెప్పియున్నారు

(శీ నోరి నరసింహళశాస్తిగారు

సుప్రసిద్ధ భాషావండితులుః పరిళోదకులగు (శీ నోరి నరపింహకాస్తిగారు శ్రీ రామచందరావుగారు ప్రకటించిన మోహనాంగి మారీచీవరిణజయమును విమర్శించచు నన.

శ బక్తి "వేంకటరమణయ్య గారు నాక (వాసిన లేఖలో ౫లదు,

శ్‌ క్ర శామిగార నాక (చానీన లేఖలో జెప్పియుః న్నారు,

858 శీకృన్ణ చేవరాయలు ఎఎ మొదటి భాగము భారతి వ(్రికలో (1078 డిళంబరు) నొక విపులమైన వ్యాసమును ప్రకటించారు. వారికి (శ్రీ రామచం(దరాపవుగారి అభిప్రాయములు సుతరాము నరిపడలేదు వా రిట్లు వ్రావియున్నారు. “ఇప్పు డీ విషయము బుద్ధిమంతులు పట్టించుకొనక తప్పదు. ఇప్పుడు విచారించవలసిన విషయ మొక్కటోయే. శ్రీ కృష్ణదేవరాయల కుమా రె మోహనాంగి (వ్రాపినదాా కాక (శ సెట్టి లఅత్మీనరసింహముగారు స్వయముగనో, మి(త్రులద్వారానో రచనచేపి ఆమెపేక ప్రచురించిరా అను విషయము. సంపాదకులు ఉభయవాదములకు గల ఆధారములను మొత్తముమీన దాచకుండ న్యాయముగనే (వ్రదర్శించిరి. కాని, మోహనాంగి కృత మే యవి (భ్రాంతికి వోకమును భ్రమపెట్టి పూనుకొన్నారు. ౫” శాస్త్రిగారు మరల నిట్లు చెప్పియున్నారు. * కావలివారి (గంథటులో మోహనాంగికృత మారీబీపరిణయ (ప్రస్తావన ముండుటచేత దీనిని 1828 తర్వాత (శ్రీ 'పెట్టినారుగానిః మరియొకరుగాని సృష్టించియుండుట సావ్యముకాదని సంపాదకులు నిర్ధారణ చేపిసారు. ఎందుకు అవకాళములేదో ఏమాత్రము ఆలోచన గలవారిక్తై నను స్ఫురింపదు, కానలివారు (పస్తావించిన (గ్రంథము ఇదియేయని సాత్యమేమున్నది. ” అని చెప్పి? సమదర్శినిలో శ్రీ సెట్టివారు (ప్రకటించిన మారీచీపరిణయమువారు కల్పిం చినదేయని (శ్రీ శాస్రీగారు చక్కంగొ నిర్ణయించినారు మరియు (శ్రీ పెట్టిగారి గ్ర “యి లోను, కావలివారి (గంథములోనుగల పెక్కు విరుద్ధాంశముల నెత్తిచూపి? కట్టకడపట విజయనగర చరిత్రకు మారీబీసరిణయమును ఆకర(గ్రంథముగా (గహింపవగునని సంపాదకులు (ప్రతిపాదించియుండుట చరిత సత్యమునకు అనకారము చేయే” యవి శాస్త్రిగారు తెల్చి చెప్పినారు.

ఫ్రీ కాత్రీగారి వై సమీక్షకు సమాధానమును (శీ రామచం్యద్రరావుగారు భారతితో [1074 మార్చి) ప్రకటించియున్నారుం శ్రీ శాస్త్రిగారు తమ వినుర్శనములో జెప్పియుండు విషయములు యథారముణు. (్రీ రావుగారు కూడ వారి సమీకు సమర్థీయమైనదని యంగికరించియున్నారు.. కాని? కాత్రిగారు తమ్ముగురించి వ్యక్తపరచిన కాతిన్యము వీరికి కినుక గలిగించినది. వా రిటు చెప్పియున్నారు. “కావలి వెంకటరామస్వామి దక్కను కవిజీవితములు ఆధాకముగా ఈ కొన్యమును, కృష్ణరూంయలతర్వాత ఎవరైన (బ్రాసియుండిరేమో అని 'అనుమానమును మౌత్రము నేను వెలిబుచ్చితిని. నేను ఈ కావ్యము వెలునరచునాటికి నా ఎలుకలోవికి రానివిషయము ] సెట్టి అత్మీనరసింహము గారి వ్యక్తిగతశీలము ,... నాకు సెట్టివారి న్యక్తి గతశీలమును గూర్చి తెలుసుకొనుటకు

న మ మ ప వ. వ. వ య. గగ. న మ. మ. న న య. / రన ల్‌ స? [1 య గో స స న న. న. 7 వ వ. -. య. న మ ప రుత? గ ..... ప. న | వ. ర న. వ మ. న మ ప మ. న య వ. వ. | న న య యా | ను య ర / సో గర రణ వ. య (న య ను న. వ. వ ము. . వ మ య ప్న ద న న మ మ . క్‌ న. స్ట. వ. య ర్త ను. వె న మం య న. న. ణ్‌ ల న వ వ న న . ప. య వ మ. వ య. వ మ. య. పన | వ. నం చ మ! స. నో వ న. చా వు | న న. మై! ర. లం ను న క్‌ వ. గగనం... న. వ. య.