Telugu sri brahmavaivartamahapuranamu prakruthikhandamu vol 1, 2 ( padya kavyamu ) - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

శ న్న. ల్లెమాల | 1 1, సహజకవిమళ్ల స. మనసుపడి మక్కువతో సేకరించిన కసం. [ల 2. ఈ పుస్తకాన్ని సాహత్యాభిమూ . గన్స్‌ న. సుంద రయ్య విజ్ఞాన కేంద్రానికి క్ట నరు. ఆనందంతో బహూకరిస్తున్నారి . (క్‌ శ్ర దోమావేంకటస్వామిసాహిత్యపేఠము ళం... క వ్‌

శ్రీ వాసవాంబాయైనమః అ జమ లగి నా జపే శ్రీ బ్రహ్మబైవర్తమహాపురాణము - ప్రకృతిఖండము ప్రథమభాగము -1, 2 ఆశ్వాసాలు పద్యకావ్యము (గ్రంథకర్త మహావధాని త్రీ దోమావేంకటస్వామిగుప్త పరిష్కర్త సరస్వతీపుత్రులు డాక్టర్‌ సి.వి. సుబ్బన్నశతావధానులు శ్ర దోమావేంకటస్వామిగుప్రసాహిత్యపీఠము రిజిష్టర్డు వైశ్యప్రబోధిని కార్యాలయం జయనగర్‌కాలనీ, కడప-= 516 002.

శ్రీ బ్రహ్మనైవర్తమహాపురాణము - ప్రకృతిఖండము ప్రథమభాగము- 1, 2 ఆశ్వాసాలు 2003 న | హక బ్య లి వ్రుతులకు : శీ దోమావేంకటస్వామిగుప్తసాహిత్యపీఠము(రిజష్టర్టు) వైళశ్యప్రబోధినీ కార్యాలయము జయనగర్‌కాలనీ, కడప- 516 002 ఫోన్స్‌ : 244911, 245025, 273842 లి ల్‌ 1151 ళ్‌ ష్య | రక ఉం ఓ (నీ ఆగర స ట్‌. వెలరూ.:100/4 మాకా వాసవీగ్రాఫిక్స్‌ (కంప్యూటరైజ్డ్‌ క కక 15 వద పోజింగ్‌ మల్టీకలర్‌ ఆఫ్‌సెట్ట్‌ ప్రింటర్స్‌) జయనగర్‌కాలనీ, కడప- 516 002 ఫోన్స్‌ : 244911 245025, 273339

[౯] £ ర 1 ఆట న క్‌ శ్రా వే టై ఇ మహావధాని తీ దోమావేంకటస్వామిగుప్తగారు

నాన్న హైం రన - నా! న మ?! / ॥ ల్‌ . స్‌ [| తవం యన న సం - + న. వ. | | ఐపో టం. ॥ ॥ వ ॥ డే ; క్‌ చం క న. న ల ప నం ల సు. న్‌ త టే శ స? | స స వ్‌ అనేస జ | , మ న హం “టప స్ట్‌ ర! న్‌ వ న వనే ॥ సా వేరే న. ల చట నలం ల శ జ చయం న స సా క [| . + సమన. | త్తే 1 వ. స న _ రా న న న మ స మ స నా శ / కీ; శే॥ తల్లం గోవిందపష్న శేషిగార [గంధ ముద్రణదాత శ్రీకాసంశెట్టిరాధాకృష్ణయ్యగారి తాత ప్‌ (తల్లిగారి తండద్రి)]

న న మ వ . స ప మ న మ. న. న. న మన్‌ మా శ వ ము స; ను ము న మ య లు న మ్యైనను సీ ల వచా ల య్‌ నీ ట్‌ ల్‌ గంట 7 నా న న న నాం టల. న క్టత్ర. న నే ంళెట్టి నారాయణస్వామి, శ్రీమతి సుభద్రమ్మగారలు థి షయ్య్వగారి జననీజనకు (శ్రీ తె. రాధాకృష్ణ సగారి జనసిజనకులు)

చ ర క వ. స న మ మ మ. య. న మ మ ప ప. వ. వ వ. రే ను న్‌్‌. మ మ న పస సనా ప. ము న ? న నో ని లు నా వని ల న. న. య. య య. ర యం య. స న న నం... మ. క. న ల... నే. లు గ ( ల. . ప రట... నం. షా ప ప న గ వాం సో వ. మ వ. మ న వాం . మ న. మ ము న. | వ ము “వ న మ వ. సే [ ల టి నన న న. మ మ మవ పు న. స న. ర మం... య్‌ ి టు. ము 1. న న ను . గ ను / . చు /. ప్‌ న. మ షస వ న వలో సస మ్‌ నః జ్‌ శ్రీకె. రాధాకృష్ణయ్యగారు తి శకుంతలమ్మగారు రి సతీమణి కీ; శ; మ నదాతలు (ఈ గ్రంథ ముడ్రణకు రూ

స్థ వహ

| ౨౯౮౭

౨౭౯౯

, న యానా హాస

1. శలరులూ, పురంజిల్తా కల్లూ

1 ధాకృష్ణయ్య ధ్యాత్మికవి స్లారువురపై లు |

గ్గ సాగారు ద్యాన వము

(౧ గో తమతా (క ంవన్నులూ ఖులా న | ఇనీననల ల వా తంది కీరి స | 1న తినుభ శళ్ళరీరు స్‌ త్రీమ గా | స్ట సవోయా, (ద్రమ్మ లు శ్రీ తిను ర్రేత | న శ్ఞగారలపే శ్రీ కానంళె బ్సృమ్మ నం ( గ ళు అందించి ర 20 ట్టనారా ఫు తమ | (ము ట్రహ్మాదై = వేలరూపా యణసా | | వాలా ప. | కత అవకాశ కృలిఖంద | [= జతలు ౧ కల్పి ం-ట్రో | ర శీ వోవధా ం చారు. శ్రీ ప్రధమ | | నా త్రీదో ప | | న చాలా గేమావేందటినిప . | మ వైళ్వకు అనిన మ | | గుర్తుగాకూ రెన్వరూ గ్‌. లానికి గ వారు. -ర్రీ ప | | 20వే దా శ్రీరా ంబిపెట్లలే దించిన గతేగా | గ్ట అరూపాయ ధాక్టృష్ణ అ దు” అ, పెట్టినకీర్తి డు | గ్ధ లు య్వుగా, నిఆ వు క్‌ | అర్గిక న రుఈ | | ర్థిక సహాయం అ వురాణముద్ర। క | ందించి న్‌ ణకు | | లో కార్య గ” ర్‌ న్దారు. (| అధ్యక్షులు వల్లన (1 ఇ క సభ్యు (1. త్యపీఠ (|

పుడు

శ్రీ దోమావేంకటస్వామిగుప్తసాహిత్యపీఠం రసజ్ఞలోకానికి అందిస్తున్న కావ్యపరంపరలో ఈ “బ్రహ్మవై వర్తమహాపురాణం - ప్రకృతిఖండము-ప్రథమభాగము” నాలుగవది

ప్రకాశకుల మాటలు.....

వేదము (వ్రభువువలె శానిన్తుంది.

పురాణము మిత్రునివలె చెవుతుంది.

వురాణాలు వద్దెనిమిది. ఆ వురాణాల్లో ఏడవది గ్రవ్మావైవర్తము.

వురాణాలు అన్నీ వ్యాసమవార్షి ద్రానీనవే

వ్యాసభగవానుడు వ్రాసిన (బ్రహ్మవైవర్తమహాపురాణమూను మవావధాని స్వర్గీయ దోమావేంకటస్వామిగుప్తగారు తెలుగులో పద్యాలుగా వ్రాశారు.

శ్రీబ్రహ్మవైవర్తమహాపురాణములో ఇది ్రకృతిఖండము. ఈ ప్రకృతిఖందాన్ని గుప్తగారు 7 భాగాలుగా ట్రాశారు. ఇది ప్రథమభాగము. రెండు ఆశ్వాసాలు.

సమస్ర్తసృష్టికీ మూలము శ్రీకృష్ణభగవానుడు. శ్రీకృష్ణుని నుండే త్రిమూర్తులు ఉద్భ వించారు. వారంతా శ్రీకృష్ణభగవానుడు నియమించిన పదవుల్లో ఉంటున్నారు. సృష్టి స్థితి, లయాలు చూస్తూ ఉన్నారు. ఊర్హ్వలోకాలలో గోలోకం ఒకటి. గోలోకం వైకుంఠం కంటే విశిష్టమైంది. మహిమాన్వితమైంది. వైకుంఠానికంటే ఎత్తులో ఉంది. దుర్గ, సావిత్రి, సరస్వతి, రాధ మొదలగు వారంతా శ్రీకృష్ణభగవానుని నుండే ఆవిర్భవించారు - అంటూంది (బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము.

ఈ ప్రకృతిఖండములో శ్రీకృష్ణభగవానుని మాహాత్యము గొప్పగా చెప్పబడింది.

శ్రీ రాధికాదేవి- శ్రీ మంగళచండికాదేవి వృత్తాంతమూ,

మహాశక్తి పరమపురుషసంగతిని మహావిరాట్టు జన్మించుట,

శ్రీ గంగాదేవికి, శ్రీ లక్ష్మికి శ్రీ సరస్వతీదేవికి కలహములు జరుగుట- పరస్పరమ శపించుకొనుట,

కలియుగలక్షణాదులు,

దేవయుగ, మానవయుగాది వివరణలు,

భూమి మోద ఏ వస్తువులు ఉంచవచ్చు, ఏ వస్తువులు ఉంచరాదు అనువిషయము,

గంగానదిలో సామాన్య, విశేషదినాలలో స్నానము చేసిన కలుగు ఫలితము,

శ్రీ విష్ణమహామంత్రము,

శ్రీ గంగాస్తోత్రము,

తులసీ, శంఖచూడుల వృత్తాంతము - ఉన్నాయి.

ఇ

ఒక్కమాటలో చెప్పాలంటే మానవులు ఇహపరసౌఖ్యాలు పొందుటకు అనుసరించ వలసిన విధి విధానాలు ఉన్నాయి.

శ్రీ వేంకటస్వామిగుప్తగారు ఈ పురాణాన్ని సరళంగా - సరసంగా వ్రాశారు.

కొంచము పరిశ్రమచేస్తే చాలు సామాన్యులకు కూడ ఈ ప్రకృతిఖండములోని పద్యాలు చాలావరకూ అర్ధము అవుతాయి.

“శ్రీదోమావేంకటస్వామిగుప్తగారు వ్రాసిన (గ్రంథాలను సేకరించాలి - తిరిగి ము్రించాలి' -అనేది కడప కార్యన్థానంగాగల “శ్రీ దోమావేంకటస్వామిగుప్తసాహిత్యపీఠం” ('ప్రధానఆశయాల్లో ఒకటి. ఆ ఆశయాల్లో ఒకభాగమే ఈ పురాణముద్రణ.

గుష్తగారు వ్రాసిన గ్రీకన్యకాపురాజాన్ని 1997లో పునర్ముద్రించుటతో పై ఆశయసాధనకు శ్రీకారం చుట్టాము. ఈ (గ్రంథం నాలుగవది.

పద్దెనిమిది పురాణాల్లోనూ బ్రహ్మవైవర్తమే కఠినమైంది అంటారు. కఠినమంటున్న ఈ మహాపురాణాన్ని గుప్తగారు సరళమైన పద్యాల్లో వ్రాయడం విశేషం.

“గుప్తగారు పద్యాలుగా అనువదించిన ఈ (బ్రహ్మవైవర్తమహాపురాణము అన్ని భాగాలను ప్రచురించాలి” - అని, మా పీఠము ఒక ప్రణాళికను రూపొందించుకొంది. అన్నిఖండాలు లభించేందుకుగాను మా యీ ప్రచురణ కార్యక్రమాన్ని బ్రహ్మఖండముతోనే ప్రారంభించాం.

గుప్తగారి పద్యానువాదమైన (బ్రహ్మవైవర్తమహాపురాణమునకు సంబంధించిన

'ప్రచురణ కార్యక్రమములో మూడవది ప్రకృతిఖండము - రెండవభాగము. సరస్వతీపుత్రులు డాక్టర్‌ సి.వి. సుబ్బన్న శతావధానులుగారు ఈ (గ్రంథాన్ని పరిష్కరించి, 1064 పద్యాలను స్వయంగా ఎత్తివ్రాసి ఇచ్చారు. శ్రీ సుబ్బన్నగారికి శ్రీ సుబ్బన్నగ్రారు మహాపండితులు. మహావధానులు. మహాకవులు. స్నర్టీయవేంకట స్వామిగుప్తగారి యెడ మిక్కిలి గౌరవంగలవారు. ఈ దోమావేంకటస్వామిగుప్తసాహిత్య పీఠానికి ముఖ్యసలహాదారులు. “శ్రీ సుబ్బన్నగారు మాకు అండగా ఉన్నారు” - అనే ధైర్యముతోనే మేము ఈ బ్రహ్మవైవర్తమహాపురాణ ప్రచురణ కార్యక్రమానికి పూనుకొన్నాము. అనంతపురంజిల్లా కల్లూరుపురప్రముఖులూ, వదాన్యశేఖరులూ శ్రీకాసంశెట్టి రాధాకృష్ణయ్యగారు ఈ (బ్రహ్మవైవర్తమహాపురాణములోని బ్రహ్మఖండంముద్రితప్రతినీ, ఇతర భాగాలకు సంబంధించిన అముద్రితప్రతులనూ సేకరించి ఇవ్వడమేగాక తమ తాత స్వర్గీయ తల్లంగోవిందప్పథ్రేస్టి తమ తండ్రి స్వర్ణీయనారాయణస్వామి, తమ తల్లి ఇ

స్వర్గీయ శ్రీమతి సుభద్రమ్మగారల జ్ఞాపకార్థంగా 20 వేలరూపాయలనూ ఈ ప్రకృతిఖండ ముద్రణకు ఇచ్చి సహకరించారు. శ్రీ రాధాకృష్ణయ్యగారికి మా హృదయపూర్వక నమస్ఫుమాంజలులు.

ఈ పీఠం కార్యదర్భులు శ్రీ యం. జానకీరామ్‌, శ్రీ యన్సీరామసుబ్బారెడ్డి శ్రీ పి. సుబ్బరాయుడుగారలు ఈ పురాణముద్రణలోని అచ్చుతప్పులను దిద్ది సహక రించారు. వీరికి మా కృతజ్ఞతలు.

ఈ మవాపురాణాన్ని ముత్యాలవంటి అక్షరాలతో, ముద్దులోలికే రీతిలో - అత్యంత ఆకర్షణీయంగా ముద్రించి ఇచ్చిన కడప శ్రీ వాసవీ గ్రాఫిక్సొ్‌భాగస్వాములు చిరంజీవులు లయన్‌ పి.వి. రమేశ్‌, పి. భూపేళ్‌గుప్త, పి, ఉమామహేశ్‌గారలకు మా ఆశీస్సులు,

శ్రీ వాసవీగ్రాఫిక్స్‌సిబ్బందికి మా అభినందనలు. స్వభాను- మార్గశీర్ష-శుద్ధపంచమి పి. లక్షీక్రాంతంత్రేప్టి -28-11-2008 - శుక్రవారం అధ్యక్షులు

శ్రీ దోమావేంకటస్వామిగుప్తసాహిత్యపీఠం కడప. న్‌్‌ "ఇవా. ఇ

శ్రీదోమావేంకటస్వామిగుప్తసాహిత్యపీఠము ఏ సుముహూర్తమున స్థాపింపబడినదో కార్యక్రమములు అవిచ్చిన్నముగా జరుగుచున్నవి.

“సాహిత్యరళ్న శ్రీపాలాదిలక్ష్మీ కాంతం క్రేస్టిగారు, పట్టుకొన్న పనిపూర్తియగుదాక నిద్రపోరు. వీరి అకుంఠితదీక్షయే అచిరమున శ్రీబ్రహ్మవైవర్తమహాపురాణము రెండవ ఖండము కూడా వెలుగుచూచుటక్షు మూలము.

బ్రహ్మఖండము (వ్రాతప్రతి చూచి పరిష్కరించినట్లే ప్రకృతిఖండము కూడా చూసి పరిష్కరించితిని. వ్రాతప్రతి చూచి పరిష్మరించుట చాలా చిక్కుపని. కీ.శే. మద్ధ్గురుపాదులు శ్రీ గడియారమువారు “రామాయణకావ్యమూ రచించిరి. ప్రాతకాలవుపండితులు పద్యములను అచ్చుకట్టుగా నాలుగేసి పాదముల చొప్పున వ్రాసిపెట్టరు. వచనమువలె వరుసగా వ్రాయుచు, పద్యము పూర్తియెనంతనే నిలువుగీత పెట్టుదురు. ఒక్కొక్మపద్యమున మూడుచరణములే యుండును. ప్రాసము మాజియుందును. ఒక్కొక్కచోట యతియు తప్పి యుండును. సరిచూచి, బాల అయోధ్యాకాండములు పరిష్కరించి అచ్చుకిచ్చుట జరిగినది. శ్రీ గుప్తగారి వ్రాతప్రతియు అట్టిదే. శ్రీ గుప్తగారు ఆశుకవి. పద్యమెత్తికొన్నచో వెనుకకు చూడరు. అది నాలుగు పాదములతో పూర్తి కావలెనను ఆతోచన యుండదు. అయిదుకాని, ఆజుకానీ, పదికానీ సాగింతురు. దోమావారి గురువుగారు వనపర్తిసంస్థానము దర్శించి, ఆశువుగా పద్యాలు సభలోనే వ్రాసి యిచ్చిరి. “కాగితమ్ములు లేనట్టికారణమున నింతతో విరమించీతి. నిపుడ యొక్క కబ్బమొనరింపజాలిన కవిని, చెళ్లపిళ్లవెంకటశాస్రి నా పేరు నృపతి! అనిరి. అంతేకాదు “చేయి ఆపిన, అది తెగవేయు మధిప!”” అనిరి. మన గుష్తగారు కూదా అదేరీతిగా చేయి ఆపకుండా పద్యాలు వ్రాయగలవారని నిస్సంశయముగా చెప్పవచ్చు. పద్యమెత్తికొన్నచో పన్నీర్సు చిలుకరించినట్లు అచ్చతెలుగు పలుకులు నిలుపుచు, యతియో ప్రాసమో అడ్జ్డుతగిలినపుడు అయోమయపు సంస్కృతపదాలు అతికించి అవలికి దాటుదురు. ఇదియు ఆశుకవిక్రీడయే. ఆశుకావ్యకర్తలు అన్నము తినకుండ ఉండగలరు కానీ పద్యము వ్రాయకుండ ఉండలేరు. కనుకనే గుప్తూరు తాము జీవించిన దినముల సంఖ్యకంటే రచించిన పద్యముల సంఖ్య అధికమయినది. వస్తువు పురాజకథ. పురాణము వైయానికము. కనుక వస్తుగౌరవముచే ఈ (గ్రంథము లోకమున నిలువగలదు. 'అవధానివితామవా” (ప్రొద్దుటూరు దాః నీ.వి,సుబ్బన్నశతావధాని 2-11-2008 ఎమ్‌,ప.,, వీహెచ్‌ డి., డి.లిట్‌ +

ఈ గ్రంథము[ద్రణకు తమ తాత స్వర్టీయ తల్లంగోవిందప్పు శ్రేష్టి వారి భార్య శ్రీమతి సుబ్బమ్మగారు తమ జననీ జనకులు కీర్తిశేషులు కాసంశెట్టి నారాయణస్వామి, శ్రీమతి సుభద్రమ్మగారల జ్ఞాపకార్థంగా 20వేల రూపాయలు అందించి సహకరించిన వదాన్యశేఖరులు శ్రీ రాధాకృష్ణయ్యగారు.

శ్రీ .రాధాకృష్ణయ్యగారు వదాన్యశేఖరులే కాదు. ఆధ్యాత్మికవిద్యా సంపన్నులూ. రాయలసీమలో ప్రసిద్ధ వైశ్య కుటుంబాలలో కాసంశెట్టి వారిదీ ఒకటి. శ్రీ రాధాకృష్ణయ్య గారు కాసంశెట్టివారిఇంటి చందమామే. కాసంశెట్టివారి కుటుంబానికి అనంతపురం జిల్లాలోని పామిడి మొదటికుదురు.

శ్రీ రాధాకృష్ణయ్యగారి జనకులు స్వర్గీయ నారాయణస్వామిగారు శుద్ధ సాత్వికులు. నిర్మత్సరులు, త్యాగి, దానశీలురు. ఆ రోజుల్లో పామిడికి ఎవరైనా చందాలకు వస్తే నారాయణస్వామిగారు అందరికంటే ఎక్కువ మొత్తము చందాగా ఇచ్చి “దానములో నారాయణస్వామిదే ఎప్పుడూ పై చేయి అని అనిపించుకున్నారు. తోటి వ్యాపారుల మనస్సును నొప్పించకుండా తమవ్యాసారాన్ని సాగించారు. అందరినీ ప్రీతిగా చూచేవారు. చిన్న, పెద్ద అను భేదములేకుందా అందరినీ (ప్రేమతో పలకరించే వారు. వేరుశనగకాయలు కొని, వాటిని పప్పుగా మార్చి విక్రయిస్తూ కొన్నాల్లూ, నూనెను ఉత్పత్తి చేస్తూ కొన్నాల్లూ నారాయణస్వామి వ్యాపారం చేశారు. మంచి వర్తకులుగా అభినందనలు అందుకొన్నారు. భాగవతాన్ని మృధుమధుర స్వరంతో చక్కగా చదివేవారు. ఆతిథులకూ, అభ్యాగతులకు వీరి ఇల్లు నిత్యమూ స్వాగతం పలికేది.

త్రీ రాధాకృష్ణయ్యగారి తల్లి శ్రీమతిసుభద్రమ్మగారు సాధ్వీశిరోమణి. పతిమనసును ఎటిగి ప్రవర్తిస్తూ భర్తచేసే ధానధర్మ సత్రియల్లోనూ, అతిథి మర్యాదల్లోనూ హృదయ పూర్వకంగా సహకరించేది. దయ, దాక్షిణ్యము, నిరంతర దైవచింతనగల మాతృమూర్తి. భక్తిపాటలు పాడుచూ పూజలుచేసి తరించిన ఇల్లాలు, న

శ్రీ రాధాకృష్ణయ్యగారి తాత అంటే తల్లిగారి తండ్రి స్వర్గీయ తల్లం గోవిందప్ప శ్రేస్టిగారు, కర్నూలు పట్టణ'ప్రముఖులు, అవ్వ శ్రీమతిసుబ్బమ్మ. శ్రీ రాధాకృష్ణయ్యగారి తల్లి శ్రీమతి సుభద్రమ్మగారు ప్రసవానికి కర్నూలు వెళ్ళినపుడు 1919వ సంవత్సరం ఏ(ప్రెల్‌ 19వ తేదీన శ్రీ రాధాకృష్ణయ్యగారు కర్నూలులోని తాతగారి గృహములో జన్మించారు. అవ్వ, తాత శ్రీరాధాకృష్ణయ్యగారిని అతిగారాబముగా పెంచారు. 16 సంవత్సరాల వయస్సు వరకూ శ్రీ రాధాకృష్ణయ్యగారు కర్నూలులోనే ఉండి ప్రాథమికవిద్యనూ, ఉన్నత పాఠశాలవిద్యనూ అభ్యసించారు. కర్నూలులోనే 3.5.ఓ౬.0 పరీక్షలో ఉత్తీర్ణులు అయ్యారు.

00

తమ అల్లుడు నారాయణస్వామి అభివృద్ధి కారకు గోవిందప్పశ్రేష్టిగారు, శ్రీ రాధా కృష్ణయ్యగారి స్వగ్రామమైన పామిడిలో ఒక “డి కార్ట్డుగేటింగ్‌” ఫ్యాక్టరీని నిర్మించి, అల్ననికి ఇచ్చి తమ పేరుతోనే వ్యాపారాన్ని చేసుకోమన్నారు. మామ అందించిన సహాయాన్ని సద్వినియోగం చేసుకొని, నారాయణస్వామి మామ ఆశించిన దానికన్నా మిన్నగా అభివృద్ధికి వచ్చారు. “ఆనాడు తమ తాత చేసిన సహాయముతోనే ఈనాడు మేము ఇంత సుఖంగా ఉన్నాము”- అని సందర్భము వచ్చినప్పుడల్లా చెప్పుకొంటూ శ్రీ రాధాకృష్ణయ్యగారు కృతజ్ఞతలు వెల్లడిస్తూ ఉంటారు. కృతజ్ఞత సజ్జనుల లక్షణం. స్వర్టీయ నారాయణస్వామిగారికి శ్రీ రాధాకృష్ణయ్యగారు ఏకైక పుత్రులు, అనంతపురంజిల్లా రాజకీయచరిత్రలో ఆయనపేరు మొదటిపుటల్లో వ్రాయబడింది. రాను రాను రాజకీయవాతావరణం కల్మషపూరితం కావచ్చింది. శ్రీ రాధాకృష్ణయ్యగారికి ఆ స్థితి నచ్చలేదు. పిలిచి ఇస్తామన్న ఎం. ఎల్‌.ఎ. టిక్కెట్‌ను నిరాకరించి, రాజకీయాలకు “గుడ్‌బై చెప్పారు. వ్యాపారాన్ని పోషించుకుంటూ, శక్తికొలది దానధర్మాలు చేశారు. ఎందరో విద్యార్థులకు సహకరించారు. సంస్కృత భాషాభివృద్ధికి చేయూత నిచ్చారు. ఆయన సహాయం పొంది, తమ జీవితాలను నందనవనాలుగా చేసుకొన్న విద్యార్థలసంఖ్య కొన్ని వందలు. ఆయనలో ధనగర్వము కనిపించదు. నిరాడంబరమునకు నిండైనకుదురు అనిపిస్తుంది. వేయికాండిల్లలైటుతో వెదకినా ఆయనలో అహంకారము కనిపించదు. కాకపోతే కుండబ్రద్దలు కొట్టినట్లుగా యధార్థం మాట్లాడే ఆయన మనస్తత్వం కొందరికి గిట్టకపోవచ్చు. ఆయనఇల్లు సాధువులకు, సత్పురుషులకు చక్కని ఉనికి, పేదలకు, సాధులకు ఆయన ఇల్లు ఆశ్రిత కల్పవృక్షము. శ్రీమతి శకుంతలమ్మ గారు వీరిధర్మపల్ని, పతికి తగ్గభార్య. శ్రీ రాధాకృష్ణయ్యగారు తలపెట్టిన ప్రతిపనికీ ఆయమ ప్రోత్సాహము, సహకారమూ సర్వదా ఉండేది. అతిథులను, అభ్యాగతులను ఆదరించుటలోను, ఇంటికి వచ్చిన వారిని పరామర్శించుటలోను ఆమె చూపిన శ్రద్ద అతి ప్రశంసనీయము. భర్త ఆశయాలు కార్యరూపంలో ఫలించాలంటే భార్య తోడ్పాటుఎంత అవసరమో! శకుంతలమ్మగారు ఒక ఉదాహరణ. ఐహికద్భష్టి తగ్గించుకొని, బరువు బాధ్యతలు అల్లుండ్రపై వేసి ఆముస్మికానికి పూర్తిగా గురిపెట్టుకొని జీవిస్తున్న శ్రీ రాధాకృష్ణయ్య గారిని, 1977వ సంవత్సరం జూన్‌నెల 19వ తారీఖున తనను తాత్మాలికఅధ్యక్షులుగా వరించిన ఆంధ్రప్రదేశ్‌ ఆర్యవైశ్య మహాసభ, 1977వ సంవత్సరం అక్టోబరు నెల8౦వ తేదీన ఖాయపుఅధ్యక్షులుగా చేసుకొంది. వ

అప్పటినుండీ శ్రీరాధాకృష్ణయ్యగారు మహాసభఅధ్యక్షులుగా తమకర్తవ్యాన్ని ప్రశంసా పాత్రంగా నిర్వహించారు. 1977వ సంవత్సరం డినెంబరునెలలో కృష్ణాజిల్లా దివిసీమలోను, గుంటూరు జిల్లాలోను ప్రకృతి విలయతాండవం చేసింది. ఆ విలయతాండవానికి గురియైన ఆర్తులను ఆదుకొనేందుకు శ్రీ రాధాకృష్ణయ్యగారు రాష్ట్రమంతటా తిరిగి కొన్ని లక్షల రూపాయలు సేకరించి బాధితుల కుటుంబాలకు అందించారు. తమ స్వంతఖర్చులతో రాష్ట్రంఅంతటా పర్యటించి, వైశ్యులను చైతన్యవంతులుగాను, ఉత్సాహవంతులుగాను చేయుటకు నిర్విరామకృషి చేశారు శ్రీ రాధాకృష్ణయ్యగారు. తాను అధ్యక్షపదవిని స్వీకరించినప్పటికిగల జీవితసభ్యుల సంఖ్యను ఆరువేలనుండి పండ్రెండు వేలకు పెంచారు. మహాసభపనిమీద ఆయన సంవత్సరానికి దాదాపు నలఖైవేలు స్వధనాన్ని ఖర్చుపెట్టారు. తే;గ। “విద్వద్వరేణ్యుల పిలిపించి వేమారు చర్చించి గొప్పగా సత్మరించు కవిశేఖరుల బిళ్చి ఘన గౌరవము సల్పి కావ్యగానమ్ముల కరిగి పోవు ఆద్యాత్మ.విధుల నాహ్వానించి వారితో ననురక్తి సలుపు వేదాంత చర్చ కళల కాస్పదులైన కర్మవీరుల బిల్చి సత్కార మొనరించి సంతసించు సీ; అతులవైభవ ప్రాభవోన్నతులు కలిగి విపుల సౌజన్య భావ సంవేద్యుడగుచు సతి 'శకుంతలి నుత్సాహ శక్తి నిడగ నలరు శ్రీ రాధకృష్ణయ్య నభినుతింతు” (ఈ వ్యానక్తర్త 1981లో వ్రానీన పద్యం) చెక్‌ “ననా త

కాన్వకర్రకు సంబంధింబి ..... శ్రీపి. లక్ష్మీకాంతం త్రేస్టి ఈ బ్రహ్మవైవర్తమహాపురాణకావ్యకర్త యశశ్శరీరులైన శ్రీ దోమావేంకటన్వామి గుప్త్పగారు. గుప్తగారు మహాకవులు. మహాపండితులు. అవధానిశేఖరులు. గుప్రగారు తమ జీవితకాలములో 47,500 పద్యాలు వ్రాశారు. వీరు వ్రాసిన మరి కొన్ని గ్రంథాలపేర్లు మాత్రమే తెలుస్తున్నవి. వాటిలోని పద్యసంఖ్య తెలిస్తే గుప్తగారు వ్రాసిన పద్యాలసంఖ్య ఇంకా పెరుగుతుంది. పద్యకావ్యాలనే కాక గుప్తగారు వచన[గ్రంథాలు, యక్షగానాలు, స్తోత్రాలు, నామావళులు, నవలలు, విమర్శనా[గ్రంథాలు, హరికథలు వ్రాశారు. వీటన్నింటినీ ఐట్టి చూస్తే గుప్తగారు ఆనాటికి ప్రచారములో ఉన్న సాహిత్య ప్రక్రియలు అన్నింటిలో రచనలు చేసినట్లు రూఢిగా తెలుస్తుంది. కేవలము వ్రాయుటే కాదు. ఈ (ప్రక్రియలు అన్నింటిలో కూడ గుప్తగారు సిద్దహస్తులు. అవధానవిద్యలో గుప్తగారు అఖంద(ప్రతిభావంతులు. అసాధారణధారణాశక్తి గలవారు. ఆశువుగా వీరు పద్యాలు చెప్తూఉంటే వ్రాసుకోడానికి కష్టంగా ఉండేదట. ఆంధ్రదేశములోనే కాక, పొరుగురాష్ర్రాలన్నింటిలో కూడ గుప్తగారు అవధానాలు చేశారు. గుష్తగారు తమ జీవితకాలములో మూడువందలకు పైబడి అవధానాలు చేసినట్లుగా తలుస్తూఉంది. వీరు తమ పదహారేంద్లవయస్సు నుండే అవధానాలను చేయడం ఆరంభించారు. అవధానములో గుప్తగారు గంటకు నూరుపద్యాలు అలవోకగా చెప్పేవారు. ఈ మాటను గుప్తగారే స్వయంగా ఇలా చెప్పుకొన్నారు. గంటకు నూరువద్యము లఅఖండతరంబగుధారతో సభా మండపమందునిల్చి, బుధమానితరీతిని ఐల్ఫువాడు మీ వంటి సుధీంద్రులెల్లరును 'వవ్వారె యంచును మెచ్చుచుందు వా ల్లంటులమోవితేనెవలె, గనురనంబుల నీనుచుందగన్‌ సామాన్యంగాకాదు. వాల్గంటులమోవితేనెవతె కమ్మనిరసాలు ఊరేటట్లుగా గుప్తగారు అవధానం చేసేవారు. గుప్తగారు విద్వాన్‌పరీక్షను వ్రాసేటప్పుడు, పరీక్షాపత్రాలలోని ప్రశ్నలకు పద్యాలలోనే సమాధానాలు (వ్రాశారట. ఆ పరీక్షాపత్రాలను దిద్దిన అధ్యాపకులు గుప్తగారి ధారణాశక్తికి అబ్బురపడి గుప్తగారిని అభినందిస్తూ విజయప(త్రమును అందుకొనుటకు కావలసిన గుణములు (మార్ములు) వేశారు. “అవధానములో చమత్మారాన్ని పోషించుటలో గుప్తగారికిగల ప్రతిభ అద్వి తీయము” అని సరస్వతీపుత్రులు డాక్టర్‌ శ్రీ సి.వి, సుబ్బన్న శతావధానులుగారు తమ ననన ౫

పరిశోధనా గ్రంధము “అవధానవిద్యాలో వ్రాశారు. తిరుపతికవుల తర్వాత మరుగునపడిన అవధానవిద్యకు జీవంపోసి అత్యున్నతస్టెతిని కల్పించినవారు శ్రీ సుబ్బన్నగారు. అందువల్ల ఈయన చెప్పిన పై మాటలకు ఎంతోవిలువ ఉంది. గుప్తగారు శతావధానులు కూడ. గుప్తగారు తిరుపతిలో జరిగిన అఖిలభారత ప్రాచ్యవిద్యాసదస్సులో ఒకసారి శతావధానం చేశారు. ఆ శతావధానాన్ని స్వయంగా చూచిన శ్రీ కజ్టావేంకటసుబ్రహ్మణ్యంగారు చెప్పిన మాటలను వారి మాటల్లోనే చెప్పుకోవడం సొబగు. “గుప్తగారి ఆనాటి శతావధానాన్ని నేను అప్పుడు తిరుపతిలో చదువుకొంటూ చూశాను. ఆయన పృచ్ళకులమధ్య తిరుగుచూ అవధానం చేస్తున్న తీరు నాకు ఒక గున్న యేనుగు తిరిగినట్లుగా కన్పించింది. గుప్తగారు గొప్ప ప్రతిభావంతులు. సంస్కృతాం(ధ్రాలు బాగా చదువుకొన్నవారు”. గుప్తగారు ఆనాటి కవి, పండితుల్లో తొలిపీట వేసి గౌరవించదగినవారు. సంస్కృతాంధ్రములేగాక, అంగ్రము, బెంగాలీ భాషలుకూడ వచ్చు. ఆంగ్లములో “లీలావతి అను గ్రంథాన్ని వ్రాశారు. రవీంద్రకవీంద్రుని చిత్రరచనను తెనిగించారు. పూర్ణప్రజ్ఞులగు గుప్తగారు అఖండమేధావులు. ఉద్దండపండితులు. దిగ్దంతి సన్నిభులగు కవివరేణ్యులు. పరిశోధనాధురీణులు., అవధానిపంచాననులు. పద్యాన్నీ శ్లోకాన్నీ అప్రయత్నంగా, అలవోకగా చెప్పేవారు. గుప్తగారు తమ కవితావ్యవసాయానికి తమ పదకొండవఏవటనే ఏరువాకను సాగించారు. ఈ విషయాన్ని ఇలా స్వయంగా చెప్పుకొన్నారు. “వదకొందేంద్ల వయన్ఫునుండి కవితా వ్యాపారమున్‌ బూనియున్‌ వదియారేదులయిీడు నుండి యవధానంబుల్‌ రపొన్‌ జేయుచున్‌ నదనద్వేత్తలు పెద్దలెన్న నముదంచతోగంథముల్‌ వ్రాయ నొ వ్వుదు త్రీ రామక్ఫృపాకటాక్ష వినరప్రోల్లాన మేపారగన్‌” గుప్తగారిది సంస్కృతాంధ్రముల మిశ్రమరచన. శైలిప్రబంధకవులది. ద్రాక్షాపాకం. దీర్ధసమాసాలకు ఈయనరచనలు పుట్టిన ఇల్లు. వృద్యము, ప్రసాదము, ఓజోగుణము వీరి రచనల్లో పుష్కలంగా లభిస్తాయి. శయ్య, పాకము, భాష రుచి, భావస్స్ఫూర్తి, పద లాలిత్యము, గాంభీర్యము - వీరి పద్యాల్లో కొట్టవచ్చినట్లు కన్పిస్తాయి. దీర్హసుమాసాలకు, నాతిదీర్థసమాసాలకు, ఉదాత్తత లోపించని పదప్రయోగాలకు వీరి పద్యాల్లో కొదవే ఉండదు. దుష్మరప్రాసతో పద్యరచన చేయడమంటే గుషగారికి నల్లేరుపై బండినడక. గుప్తగారు 1899లో కర్నూలులో జన్మించారు. కర్నూలు పట్టణాన్ని కలరావ్యాధి పీడించగా తన మేనమామల నివాసస్థలమగు గుంటూరు చేరుకొన్నారు. తదాది జీవితాంతం వరకూ గుంటూరు, విజయవాడ పట్టణాలే గుప్తగారికి కార్యరంగాలైనవి క 4111

గుప్తగారి ఉద్యోగజీవితం 1916లో ప్రారంభమైంది. 1989లో మద్రాసులోని పచ్చియప్పకళాశాలలోనూ, శ్రీ పెరంబుదూరు, కంచి, కోవెలకుంట్లలోని ఉన్నత పాఠశాలల్లో ఆంధ్రపండితులుగా పనిచేశారు. విజయవాడలోని యస్‌. యస్‌, ఆర్‌.సి.వి.ఆర్‌. కళాశాలలో ఆంధ్రోపన్యానకులుగా పనిచేశారు. గుప్తగారు విజయవాడలో ఆంధ్రోపన్యాసకులుగా పనిచేస్తున్నపుడు *కవిసామ్రాటో స్వర్గీయ విశ్చ్వనాథసత్యనారాయణ గారు కూడా అదే కళాశాలలో పనిచేశారు. తన్నాశయించిన పలువురుశిష్యులను సాహితీవేత్తలుగా తీర్చిదిద్దారు. గుప్తగారు ఆంగీరసగోత్రీయులు. తల్లి శ్రీమతి కోటమ్మ. తండ్రి గోవిందప్ప్రేష్టి శ్రీ రామచంద్రకృపాకటాక్షవీక్షణాసాదితాంధ్రగీర్వాణకవిత్వకృతపరిచయులు. వీరిపితా మహలు వేంకన్నగ్గారు. వేంకన్నగారు గద్వాలసంన్థాన రాజసభల్లో గౌరవాన్ని అందు కొన్నవారు. దోమావంశమువారు గద్వాల, విట్లాపురం సంస్థానాలలో ప్రధాన పరిపాల నోద్యోగులుగ నుండినారు. గుప్తగారు తమవంశ వివరాలను తాము వ్రాసిన 'పరకాలవిలాసము' అను నాటకములో వివరంగా (వ్రాసుకొన్నారు. త్రీ తిరుపతివేంకటేశ్వరకవులు గుష్తగారి విద్యాగురువులు. గుప్తగారు చేసే ప్రతి అవధానములోనూ, ప్రారంభములో ఈ క్రింది “రెండూ” పద్యాలలో ఏద ఒకదానిని చెప్పి గురుస్తుతి చేసేవారు. “నరసానేక మవోప్రబంధపటలీ సారస్వత ప్రక్రియా భరితోధార కవిత్వ తత్వవిజిత (ప్రాంచత్‌ నురాద్వనాం తర భణ్మంబుజ కర్ణికా ప్రవిమలన్నారంద ధారా యశో భరులం తిర్పతివేంకటేశకవులన్‌ భావింతు సశ్రాంతమున్‌” “గరువమునూని కన్నులనుగానక యిచ్చకు వచ్చినట్లుగా మొరిగెడు బందరండలగు మోరకులన్‌ తెగటార్చుకోసమై చిరము తవంబుజేసి కవినింహములై యుదయించినటి మా తిరుపతివేంకటేశకనిధీరులకున్‌ తగు మౌ నమస్స్యుతులొ 1926వ సంవత్సరము ఇప్పటి ప్రకాశంజిల్లా చిన్నగంజాములో గుప్తగారు ఒక అవధానాన్ని చేశారు. పృచ్చకులలో ఒకరు “కోమ్సటివగునీవు చిల్లరబేరము చేయక యీ సాహిత్యరంగమునకేల వచ్చితివి - అని అప్రస్తుత ప్రసంగములో అడిగారు. అందుకు సమాధానంగా గుప్తగారు ఈ పద్యాన్ని చెప్పారు. నాలాల

“జేరముమాకు వచ్చినది, బేరము వీడనునేనుకూడ, నా

బేరమనంగ భవ్యనభ పేరిట నంగడి నత్మవిత్వ వి

స్తార తరావధానవుప్రదర్భన వస్తువుబెట్టి ఇందుకున్‌

గోరుట మూల్వమున్‌ (బ్రతుకుకోస మనందగు యేనువైశ్యుదన్‌

మీరిట గోర జెప్పితిని మీనముగల్లిన యీనడింవుడీ”

పై పద్యము గుప్రగారికి గల ఆశుకవితాశక్తినీ, అప్రస్తుత ప్రసంగములో జవాబు ఇచ్చుటలోగల చమత్కృతినీ, గుప్తగారి ధిషణాహంకార వైభవాన్నీ చాటుచూఉంది. ఈ పద్యములో “మీసము” అనుపదాన్ని వాడి గుప్తగారు తమ అవధానవిద్యాగురువులు “మీసము తీసి మీ పద సమీపమునందు.....” అను పద్యాన్ని చెప్పిన సందర్భాన్ని గుర్తు చేశారు.

“బాలకవి, బాలకవిశిఖామడి, విద్యావినోద, కవిభూషణ, విద్యాసాగర, సుకవిరత్న ఆశుకవితల్లజ, ఆశుకవితాధురీణ, కవికుంజర, అవధానిపంచానన, అవధానిపితామహ, కవితాచక్రవర్తి, శ్రీమదాం(ధ్రవిద్యావాచస్పతి, సాహిత్యసరస్వత” అనునవి గుప్తగారికి గల బిరుదులు. గుప్తగారు చెన్నపురి ఆంధ్రమహాసభకు గౌరవసభ్యులుగా ఉండినారు. యస్‌.యస్‌.యల్‌.సి. పరీక్షలకు అధికారిగానూ, ఆంధ్ర, అన్నామలై. బెనారస్‌ విశ్వ విద్యాలయాలు నిర్వహించిన స్నాతక, స్నాతకోత్తర పరీక్షలకు పరీక్షాధికారులుగానూ పని చేశారు. “చంద్రిక అను పత్రికకు సంపాదకులుగా కొన్నాళ్ళుఉన్నారు. మద్రాసులో ఉన్నపుడు వీరు 'వాజ్మయవినోదినీగ్రంథమాలిను స్థాపించారు. కొన్నాళ్ళు స్వంత ముద్రణాలయాన్ని నడిపారు. అలంపురీమాహాత్యాన్ని వివరించే (బ్ర హ్మేశ్వరపురాణాన్నీ గౌతమక్షేత్రమాహాత్య్యాన్నీ తమ ఈ స్వంతము[ద్రణాలయములోనే ముద్రించారు. మద్రాసువిశ్వవిద్యాలయంవారు గుప్తగారిరచనలలో కొన్నింటిని కళాశాలవిద్యార్థులకు పాఠ్యగ్రంథాలుగా పెట్టి ఉండినారు. “సుజనత్రయము” వాటిలో ఒక్కటి.

గుప్తగారు కావ్యకర్తలేకాదు. మంచి ఉపన్యాసకులుకూడా. వీరి 'కన్యకాపురాణము" మీద పరిశోధనచేసి ఆంధ్రవిశ్వవిద్యాలయమునుండీ యం.ఫిల్‌ పట్టాను అందుకున్న అనకాపల్లి వాస్తవ్యులు శ్రీ రేపాకసత్యనారాయణగారు తమ పరిశోధనా[గ్రంధములో గుప్తగారు ఇచ్చిన ఉపన్యాసాల వివరాలను పేర్కొన్నారు.

చదువులతల్లి కరుణాకటాక్షాలను కోకొల్లలుగా దోచుకున్న గుప్తగారు కలుములు జవరాలి కడగంటిచూపులకు కూడ నోచుకోలేక పోయారు. గుప్తగారు నలఖైకిపైగా స్వర్ణ, రజత పతకాలను అందుకొన్నారు. ఈ స్వర్ణ, రజత పతకాలను ఆయన అవధాన సమయములో ధరించేవారు. ఈ పతకాలలో కొన్నింటిని ఎవరెవరు, ఏయే సందర్భాలలో బహుకరించిందీ కూడ గుప్తగారు ఒక సీసపద్యములో చెప్పుకొన్నారు. ఎద

10949 మే 2వతేద్‌ గుప్తగారి జీవితచరిత్రలో అత్యంత శుభదినమూ. ఆనంద దినమూ. గజారోహణ, కవిగండపెండేరబహూకరణ, కనకాభిషేకమహోత్సవమూ జరిగిన రోజుఅది. విజయవాడ మహాపట్టణములో జరిగిన ఆ మహోత్సవసభకు అప్పటి మద్రాసురాష్ట్ర లెజిస్లేటివ్‌కౌన్సిల్‌అధ్యక్షులు శ్రీ ఆర్‌.బి. కృష్ణంరాజుగారు అధ్యక్షత వహించారు. “కళాప్రపూర్ణ, కావ్య పురాణతీర్ధా స్వర్గీయ జనమంచిశేషాద్రిశర్మగారు ఆ మహోత్సవసభను ప్రారంభించారు. అప్పటి శాసనసభ్యులు శ్రీ పైడావెంకట నారాయణగారు గండపెండేరాన్నీ సువర్ణపాత్రనూ, సన్మానపత్రాన్నీ గుప్తగారికి సమర్పించారు. శ్రీయుతులు మనికొండ కాశీవిశ్వనాథం, వేంకటనరసింహంగారలు

గుప్తగారికి కనకాభిషేకం చేశారు. ఆ తరువాత కన్నులపండుగగా విజయవాడమహానగర వీధుల్లో మహావైభవంగా గుష్తగారిని గజముపై ఊరేగించారు.

2-2-1038వ తేదీన గుప్తగారు జాతిపితమహాత్నాగాంధీగారిని కలిసి అవధాన విద్యను గురించి వివరించారు. మహాత్ముడు అందులకు ఆశ్చర్యాన్ని ప్రకటించి, “అవధాన సాధన కష్టమైంది, గుజరాతి, అరవము ఇత్యాది ఇతరభాషలకు ఈ సాహిత్యప్రక్రియ లభించలేదు. అవధానవిద్యను అభ్యసించుటకు సరస్వతీఉపాసనాశక్తి అవసరము” -అన్నట్లు పై తేదీన వెలువడిన ఆంధ్రపత్రిక ప్రచురించింది.

(బ్రహ్మశీజనమంచిశేషా(ద్రిశర్మ, శ్రీఅనుములవిశ్వనాథశా'్తి, శ్రీజనమంచి సుబ్రహ్మణ్యశర్మ వంటి మహాకవులు పలువురు గుప్తగారి కవితావైభవాన్నీ అవధాన నిర్వహణానైపుణ్యాన్నీ అనేకసార్లు ప్రశంసించారు.

లభ్యమగుచున్న ఆధారాలను బట్టి గుప్తగారు 28 పద్యకావ్యాలనూ, పదికిపైగా వచన[గ్రంథాలనూ, రెండునవలలనూ, ఒకఅపరాధపరిశోధకనవలనూ, ఒక అనువాద (గ్రంథాన్నీ ఒక శతోత్తరనామావళినీ వ్రాసినట్లు తెలుస్తూఉంది.

గుప్తగారు అష్టాదశపురాణాల్లో ఒకటైన ఈ “'బ్రహ్మవైవర్తమహాపురాణములోని బ్రహ్మఖండాన్ని మూడు ఆశ్వాసాలుగానూ, ్రకృతిఖండాన్ని 35 భాగాలుగానూ మధురములగు తెలుగుపద్యాలలో అనువదించారు. బ్రహ్మఖండం మూడుఆశ్వాసాలను తెనాలిలోని 'సుందరరాం అండ్‌ సన్సు' వారు 1947లో ప్రకటించారు. అయితే వాటికి సంబంధించిన హక్కులన్నింటినీ గుప్తగారే ఉంచుకొన్నారు. వీరు భగవద్గీతకు కూడ వ్యాఖ్యానం (వ్రాశారు. ము([దణ కూడ అయింది. గుప్తగారి వచన[గ్రంథాలలో మహాభారతములోని ద్రోణపర్వము ముద్రితప్రతి ఒకటి లభిస్తూంది. గుప్తగారు 1740 పద్యాలతో రచించిన “విష్ణుభక్తి అను గ్రంథాన్ని స్వర్గీయ చుండూరువెంకటరెడ్డిగారు తమధనముతో ముద్రించి గుప్తగారిని వేయిన్నూటపదహారురూపాయలతో సత్కరించారు. కానీ ఆ గ్రంథాన్ని వెలుగు చూడకుండా తమ గృహములోనే ఉంచుకొని పరమపదించారు. ఇందుకు కారణము ఏదో కులరాజకీయ ప్రభావం అంటారు.

రగ

మూకమహాకవి సంస్కృతములో రచించిన 'మూకపంచశతిని' గుప్తగారు పద్యాలలో అనువదించారు. 1953లో ఆనాటి ప్రముఖపత్రికల్లో ఒకటైన 'త్రిలిబ్బు పత్రిక ధారావాహి కంగా ప్రచురించింది. దాన్ని పుస్తకరూపములో అచ్చొంత్తించాలన్న ఉద్దేశ్యముతో అందలి అచ్చుతప్పులను కూడ దిద్ది ముద్రణకు సిద్దంగా ఉంచుకొని ఉండినారు. కానీ ఆ పుస్తకానికి ముద్రణభాగ్యము కలుగలేదు.

గుప్తగారి రచనలన్నింటిలోకీ ఈ బ్రహ్మవైవర్తమహాపురాణమే పెద్దది. ఈ పురాణం పూర్తిగా ముద్రణభాగ్యానికి నోచుకోక పోవడం గుప్తగారిని చివరివరకూ ఆవేదన పరిచింది.

గుప్తగారి పద్యాలలో సీసములే ఎక్కువ. అవికూడా ఏ పాదానికి ఆ పాదం తెగిఉంటాయి. ఐదు, ఆరు, అంతకుమించిన పొదాలతో వృత్తాన్ని వ్రాసే అలవాటు గుప్తగారికి ఉంది. ఐదు, ఆరుపాదాలలో వృత్తాన్ని వ్రాయడం, ఛందోలక్షణానికి విరుద్ధము కాదు.

గుప్తగారి (గ్రంథాల్లో ప్రాచీన కావ్యాలకూ, పురాణాలకూ సంబంధించి చేసిన ఆంధ్రపద్యానువాదాలే ఎక్కువ. అట్లని గుప్తగారిలో సృజనాత్మకత లేదని చెప్పడానికి వీళ్లేదు. సృజనాత్మకతపూర్ణంగా లేనిదే అష్టావధాన, శతావధానాలు చేయలేరు. వీరి రచనల్లో అముద్రితాలే ఎక్కువ. ముద్రితాలు తక్కువ. ఈయనపద్యాల్లో ఎక్కువగా ప్రబంధశైలే కన్పిస్తుంది. భావకవితాధోరణి అంతగా కన్పించదు. భావకవిత్వం మీదకంటే 'ప్రబంధకవిత్వం మీద గుప్తగారికి గల ఎక్కువ మక్కువే ఇందుకు కారణము. భావకవితా ధోరణి, సామాజిక స్పృహా, దేశభక్తిగలవారు గుప్తగారు అనేందుకు శ్రీ కన్యకాపురాణములోని క్రిందిపద్యం ఒక ఉదాహరణం.

'భ్ఞారత్రదేశమాత కలిభంగి నభంగుర భంగ మొంది బా

ధారటనంబు జల్స్పెడిగదా? యిటువంటి విపర్యయాన మీ

ర్హారుణి జేరబోయి యట దగ్గ తెజంగు నెసంగజేయ వ

ల్హా రయమార వైశ్యులు! నదా రుచిరాశయు లెంత యేనియున్‌"

శ్రీ కన్యకాపురాణం - పుట 44 - పద్యం-1562

కన్యకాపురాణములోని 'విమర్శాలేశము” గుప్తగారి సనాతన, అధునాతన భావాలకు మేలికలయిక.

గుప్తగారు వ్రాసిన పద్యకావ్యాలన్నింటిలో శిరోభూషణము శ్రీ కన్యకాపురాణము. కావ్యనాయక శ్రీ, కన్యకాపరమేశ్చరీదేవి. శ్రీ వాసవీకన్యకాపరమేశ్వరిగా ఈమె ఆర్యవైశ్యుల కులదేవత. శ్రీ కన్యకాపురాణకావ్యములో గుప్తగారు అష్టాదశవర్జ్ణణలలో పంైెంటిని తృప్తిగా పోషించారు. గుప్తగారు శ్రీ కన్యకాపురాణాన్ని వ్రాయుటవల్ల శ్రీ వాసవీదేవి ఇతివృత్తానికి కావ్యగౌరవము లభించింది. ఇది ప్రథమరచన అనీ, ఇది పరిపక్వదశలో

ఎద

సాగిన రచన అనీ చెప్పేందుకు గుష్తగారి రచనల్లో ఎక్కడా తేడా కన్పించదు. శ్రీ కన్యకాపూూణ కావ్యములో గుప్తగారు అర్భాలంకారాలూ, శబ్బాలంకారాలూ రెండింటిని కూడ సమరధ్థ వంతంగా పోషించారు. శ్లేషాలంకారాన్నే కాదు. సభంగశ్లేషను కూడ పోషించారు. ఒకే పదానికి రెండు మూడు అర్జాలు వచ్చేవిధంగా వ్రాస్తే అది శ్లేషృఅవుతుంది. పదాన్ని విభజించినపుడు ఒక అర్థమూ, విభజించకుండా మొత్తము పదానికి వేరొక అర్థమూ వచ్చేవిధంగా వ్రాస్తే అది సభంగశ్లేష అవుతుంది. లోకోత్తర వర్ణణానిపుణ ః కవి ః- అని కవికి నిర్వచనము. లోకోత్తరంగా వర్జనలు చేయువాడే కవి అని అర్ధము. వర్ణణలు చేయడములో గుప్తగారు నిష్ణాతులు. ఆంధ్రభాషాయోషకు ఈ కావ్యకర్త సమకూర్చినన్ని అమూల్యఆభరణాలను 19, 20 శతాబ్దాలకు చెందిన కవులెవ్వరూ సమకూర్చలేదు. శ్రీ వాసవీకృపాలబ్ద్బపరిపూర్జ్ణులు కాబట్టే గుప్తగారికి ఇంతటికవితాశక్తి, ఇంత సాహిత్యసృష్టీ చేయగలగడం సాధ్యమైంది. ఒకవ్యక్తి తన జీవితకాలమంతా పరిశోధన చేసినా తరగనంత కావ్యసంపదను గుప్తగారు సృష్టించిపోయారు. వీరి పద్యాలకుగానీ, (గ్రంథాలకుగానీ రావలసినంత 'ప్రశస్తిరాలేదు. అంతమాత్రాన గుష్తగారిని తక్కువకవిగా అంచనా వేయడానికి వీలులేదు. కొందటికి ప్రతిభ, పాండిత్యము, వ్యుత్పత్తులు పుష్నలంగా ఉంటాయి. అదృష్టం ఉండదు. కొందటికి అదృష్టం ఉంటుంది. ప్రతిభ, పాండిత్యము, వ్యుత్చత్తులు ఉండవు. రెండూగలవారు బహుతక్కువగానే కన్పిస్తారు. ఒకేవ్యక్తి వ్రాసిన కావ్యాలన్నింటికీ సమానమైన ప్రశస్తి, ప్రాచుర్యము లభించదు. స్వర్గీయ గడియారం వేంకటశేషశాస్రిగారు వ్రాసిన శ్రీశివభారతానికి వచ్చిన ప్రశస్తీ, ప్రఖ్యాతీ ఆయనే వ్రాసిన ఇతర కావ్యాలకు రాలేదు. వాస్తవానికి రామాయణములోని శాస్రిగారి రచన మరింత పరిపక్వంగానూ, పాండిత్యప్రకర్షముతోనూ ఉండి శాస్రిగారి పద్యరచనాశిల్పములోని సొగసులను అద్దంపట్టి చూపుచూ ఉంది. గుప్తగారు ఈ కావ్యము ఆశ్వాసాంతగద్యలో తనగోత్రము, తల్లిదండ్రులపేర్పు, జన్మస్థలము, తాను పొందినబిరుదులను, తాను వ్రాసిన గ్రంథాలవివరాలను వివరంగా (వాసుకొన్నారు. కృతికర్తకు సంబంధించి ఇంత వివరంగా (వ్రాసుకొన్న కవి గుష్తగారు ఒకరేనేమో? అనేకమంది కృతికర్త విషయములో వస్తున్న వాదనలను దృష్టిలో ఉంచుకొని గుప్తగారు ఇంతవివరంగా తమ వివరాలను చెప్పుకొని ఉంటారు. “విజయసేనము' అని మంచి కావ్యముఉంది. ఆ కావ్యము “తిక్కన” కృతమని కొందజూ, కాదని కాందజూ ఇప్పటికీ జుట్లు పెరుక్కొంటూనే ఉన్నారు. శ్రీ దోమావేంకటస్వామిగుప్తగారు 1962వ సంవత్సరం ఫిబ్రవరి 18వ తేదీన గుంటూరు పట్టణములో స్వర్గస్తులయ్యారు. వావి లా స [

సరిస్కర్త సరిచయనం

• శ్రీ పి.లక్ష్మీకాంతంగ్రేష్టి

“శత్రానందంగా శతావధానాలు నిర్వహించిన నేటి అవధానులలో సుబ్బన్న శతావధానిగారు తలపువ్వు" అని తెలుగువిశ్వవిద్యాలయం పూర్వాధ్యక్షులు శ్రీ తూమాటి దొణప్పగారు 1987లో సుబ్బన్నగారిని అభినందించారు.

1950లో 'సరస్వతీపుత్రులు' డాక్టర్‌ సి. వి. సుబ్బన్న శతావధానులు అవధానరంగంలో కాలుమోపారు. సుబ్బన్నగారి రంగప్రవేశంతో మోడువారిన అవధానలత తిరిగి చిగురించింది. దినదినాభివృద్ధిగా సుబ్బన్నగారు అవధాన రంగంలో ఎదిగారు. తన విశ్వరూపాన్ని ప్రదర్శించారు. సుబ్బన్నగారితోబాటు అవధానలత దినదినాభివృద్ధి పొందింది. కుసుమించింది. పరిమళించింది. ఫలించింది. తిరుపతికవులవలెనే సుబ్బన్నగారు ఆంధ్రదేశమంతా విస్తృతంగా తిరిగారు. అత్యద్భుతంగా అవధాన ప్రదర్శనలిచ్చారు. మద్రాసు, జెంషెడ్‌పూర్‌, బొంబాయి, మైసూరు, కంచి, ఢిల్లీ మొదలగు రాషఫ్ట్రేతరప్రాంతాలలో కూడ సుబ్బన్నగారు తమ అవధానవిద్యా వైభవాన్ని ప్రదర్శించి "సెహబాన్‌ అనిపించు కొన్నారు. తమ అవధానపూబాల కమ్మతావుల గుబాళింపుతో ఆంధ్రావనికీ, ఆంధ్రేతర ప్రాంతాలకూ ఆమోదం కలిగించారు సుబ్బన్నగారు.

థ్రీ సుబ్బన్నగారు వ్యుత్చన్నులైన గొప్ప పండితులు. కవివృషభులు. అవధాని సార్వభౌములు. జ్యోతిశ్చాస్త్రపారంగతులు. సాముద్రికవిద్యాప్రవీణులు. ధిషణాహంకార వైభవులు. అనంతమైన ఆత్మవిశ్వాసం కలవారు. అత్యంత ఆత్మబలం కలవారు.

సుబ్బన్నగారి అవధానము లోకజ్జతకు, సమయస్ఫురణమునకు, ధీరత్వమునకు, వినయమునకు, బెచిత్యమునకూ నిధానము. గడచిన శతాబ్ది ఉత్తరార్ధ ప్రారంభము నుండీ, అష్ట శతావధాన కళామతల్లిని ఆదుకొన్న వారూ, “అవధాని యనియెడు దివియన్‌ కొండెక్కనీక తెలుగు పుడమియందు వెలుగజేసివారూ సుబ్బన్న”. అందుకే సుబ్బన్నగారు అవధానకళకు కొత్త ప్రొద్దుపొడుపు.

సుబ్బన్నగారు ఎంత ప్రొధఢంగా పద్యాన్ని వ్రాస్తారో అంత సరళంగా, సరసంగా పద్యాన్నీ వ్రాస్తారు. అవధానుల పద్యాల్లో సరళత్వమూ, సరసత్వమూ, సహజత్వమూ అరుదుగా కన్పిస్తాయి. సుబ్బన్నగారు ఇందుకు పూర్తి విరుద్ధం. అందుకే “అవధానులు కేవలం పద్యసంధాతలు, సరసకఏితావిధాతలు కారు. కానీ గురుకులక్షిష్టులైన సుబ్బన్నగ్గారి అవధానవిధానంలోనూ, ఏతత్‌ విధానానుశీలనంలోనూ, దృఢవ్యుత్పత్తితో పాటు రమణీయరస ప్రవృత్తి పదే పదే గోచరిస్తుంది”- అని తెలుగువిశ్వవిద్యాలయ పూర్వాధ్యక్షులు శ్రీ తూమాటిదొణప్పగారు సుబ్బన్నగారిని అభినందించారు.

ఎర

సుబ్బన్నగారి వచనం సరళంగా ఉంటుంది. చిన్న చిన్న వాక్యాలతో వీరి వచన రచన సాగుతుంది. నాదం ఉంటుంది. నాదం పద్యానికే కాదు. వచనానికీ అవసరం. వీరి వచనం కధలాగా కూడా సాగుతుంది. పాఠకుల్ని పరవశింపజేస్తుంది. అంత్యప్రాసలతో పాఠకులను అలరిస్తుంది. సుబ్బన్నగ్గారు గొప్ప అధ్యయనబలం కలవారు. గురువులనుండీ విశేష ప్రభావం సంపాదించుకొన్నవారు. అవధానంలో (ప్రబంధవైలిని ప్రవేశపెట్టింది సుబ్బన్నగారే. గోవర్ధనాచార్యులు సంస్కృతంలో వ్రాసిన 'ఆర్యాసప్రశతిని మహాకవి గడియారంవారు “గోవర్ధనసప్తశతిగా తెనిగించారు. 'ఆర్యాసప్తశతిని వ్రాయుటలో గోవర్ధనాచార్యుల వారలకు “ఉదయనుడు' అను శిష్యుడు తోడ్పడ్డాడు. 'ఆర్వాసప్తశతిని తెనిగింంచుటలో శ్రీగడియారంవారికి శిష్యుడైన సుబ్బన్నగారు “ఉదయనుని'వలె తోద్బద్దారు. సుబ్బన్నగారు పూర్వ అవధానుల మీద భక్తిగలవారు. సమకాలీన అవధానుల యెడ గౌరవం కలవారు. కుర్రలగు అవధానులను ఆశీర్వదిస్తారు. డాక్టర్‌ సి. వి.సుబ్బన్నశతావధాని శ్రీ చాంద్రమాన శుక్లనామసంవత్సర కార్తీకశుద్ద దశమి 12-11-1929వ తేదీ మంగళవారం కడపజిల్లా రామేశ్వరం గ్రామంలో జన్మించారు. రామేశ్వరగ్రామం ప్రసిద్ధ పుణ్యక్షేత్రాలలో ఒకటి. కడపజిల్లాలోని అతిపెద్ద వాణిజ్యకేంద్రమైన (ప్రొద్దుటూరుపురములో ఒకభాగం, తండ్రి చెన్నప్ప, తల్లి రంగమ్మ. కడపవేంకటసుబ్బన్న అనేది వీరి పూర్తిపేరు. ఆనాడు - కడపజిల్లాలోనే అతిపెద్ద . వాణిజ్యవేత్తలైన అతి కొద్దిమందిలో చెన్నప్పగారూ ఒకరు. సుబ్బన్నగారు స్నాతక, స్నాతకోత్తర (బి.ఎ. యం.ఎ.) పట్టాలను పొంది “అవధానవిద్య' అను అంశంపై పరిశోధన చేసి పి.హెచ్‌.డి. పట్టా పొందారు. సుబ్బన్నగారు తమ పరిశోధన కృషిని నాలుగువందలఅరవైరెండు పుటలుగల గ్రంథంగా ముద్రించి, ఆ గ్రంథానికి “అవధానవిద్యా అని పేరుపెట్టారు. ఇది లోకోపకారక గ్రంథమని గుర్తించి తెలుగువిశ్వవిద్యాలయం వారు కోరగా, సర్వసారూప్యములతో ప్రాతిపదిని వారికే అప్పగించారు. దానికి ప్రతిఫలంగా, ముఖ్యమంత్రి రామారావుగారు కొంత నగదు సమర్పించి సభాముఖంగా సత్కరించారు. “అవధానవిద్య” గ్రంథాన్ని తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం (ప్రకటించింది. సుబ్బన్నగారు తమ తొలి అవధానాన్ని 1950లో చిత్తూరుజిల్లా మదనపల్లెలో చేశారు. అప్పుడు మదనపల్లెలోని థియోసాఫికల్‌ సొసైటి కాలేజీలో ఇంటర్మీడియట్‌ చదివేవారు సుబ్బన్నగారు. లా ్ళః్ళః్ళః్ళః్ళా్ళాాాాాాాాా

నవయుగకవిచక్రవర్తి గుజ్జింజాషువాగారి అధ్యక్షతన భట్టిప్రోలులో (18-5-1964) కనకాభిషేకము, గజారోహజోత్సవము జరిగినవి. “ఏనుగు'మీద ఊరేగించినపుడు పొడిచినుకులు రాలినవి. ఉత్సవం వెంట కవిపండితులు నడుస్తున్నారు. అపుడు జాషువాగారు “అదిగో దేవతలు, పుష్పవృష్టి కురిపిస్తున్నారు” అని చమత్కరించారు.

12-5-1965 తెనాలిలో నాగకళామందిరంలో విమర్శకాగ్రేసర శ్రీ దీపాల పిచ్చయ్యశాస్రిగారి అధ్యక్షతలో అవధానం జరిగింది. కేంద్రరేడియోసమాచారమంత్రి డా॥ బెజవాడ గోపాలరెడ్డిగారు సుబ్బన్నగారి యెడమకాలికి సువర్డ కవిగండపెండేరము తొడిగి సత్మరించారు.

ఆ తరువాత కనకాభిషేకాలు, వాస్తకంకణ సన్మానాలు పలుప్రాంతాల్లో జరిగాయి.

ఆంధ్రప్రదేశ్‌ సాహిత్యఅకాడమీ కార్యనిర్వాహకవర్గసభ్యులుగా అకాడమీస్వర్దోత్సవ పర్యంతమూ సుబ్బన్నగారు పనిచేశారు.

77-12-1981 మైసూరు విశ్వవిద్యాలయం సుబ్బన్నగారికి పి. హెచ్‌.డి. ఇచ్చింది. 28-12-1981న అనంతపురంలోని శ్రీకృష్ణదేవరాయ విశ్వవిద్యాలయం సుబ్బన్నగారికి “డిలిట్‌.” ఇచ్చింది.

కడప కార్యస్థానంగా గల శ్రీ దోమావేంకటస్వామిగుప్తసాహిత్యపీఠం తాను ప్రకటించిన శ్రీ దోమావేంకటస్వామిగుప్తసాహిత్య పురస్కారాన్ని 12-2-1996వ తేదీన తొలిసారిగా సుబ్బన్నగారికే యిచ్చి గౌరవించింది.

కడపజిల్లా ప్రొద్దుటూరు పురపాలకసంఘం 1999లో సదరు సంఘాధ్యక్షులు “ప్రజాబంధు, 'దానళీలో శ్రీ కామిశెట్టిసుబ్బరావుగారి అధ్యక్షతన జరిగిన ఒక సమావేశము శ్రీ సుబ్బన్నగారికి ఘనంగా పౌరసన్మానాన్ని జరపాలని ఏకగ్రీవంగా తీర్మానించింది.

కర్నూలుజిల్లా నంద్యాలపురపాలకసంఘం వారు సుబ్బన్నగారికి అత్యంతఘనంగా పౌరసన్నానం చేశారు. స్పర్గీయఆత్మకూరినాగభూషణం శ్రేష్టి అప్పుడు నంద్యాలపురపాలక సంఘానికి అధ్యక్షులు.

“'సరస్వతీపుత్రులు), “అవధాని సార్వభౌములు', 'అవధానికవితా పితామహ” అనునవి సుబ్బన్నగారి అవధానవిద్యావైభవాన్ని మెచ్చి వచ్చి వరించిన బిరుదములు.

ఏకాక్షర, ద్వ్యక్షర, నానార్థనిఘంటువులు సుబ్బన్నగారి రసనాగ్రాన నాట్యం ఆదుతూఉంటాయి.

శ్రీ గడియారం వేంకటశేషశాస్త్రి, శ్రీ పుటపర్తినారాయణాచార్యులు సుబ్బన్నగారికి గురువులు. శతావధానము చేయి నాయనా!” అని ప్రప్రథమంగా సుబ్బన్నగారిని

నళ!

ప్రబోధించింది శ్రీదుర్భాకరాజశేఖరశాస్రిగారు. సుబ్బన్నగారి పదియవ అవధానానికి అధ్యక్షత వహించినప్పుడు శాస్రిగారు ఈ సూచన చేశారు. 1964లో కంచికామకోటి పీఠం సుబ్బన్నగారిని తమ ఆస్థానకవిగా ప్రకటించింది. తే॥ఇంతవాడవటంచు నిన్నెంచలేదు ఇంతవైతివి ముందు కింకెంత వగుదొ! (బ్రదుకరాబిడ్డ! యాయువుపట్టులెరిగి యుద్ధరింతువు మనసీమ నొక్కరుడవె - అని, డా॥ పుటపర్తి నారాయణాచార్యులవారు 1951లో సుబ్బన్నగారిని ఆశీర్వ దించారు. ఆచార్యులవారి దీవెన వృధాకాలేదు. మన సీమనేకాదు. యావదాంధ్రసీమనూ సుబ్బన్నగ్లారు ఉద్ధరించారు. ఆంధ్రసాహిత్యచరిత్రలో - అవధానచరిత్రలో అత్యంత ఉన్నతమైన, విశిష్టమైన స్థానాన్ని ఆక్రమించుకొన్నారు. సుబ్బన్నగారు మదనపల్లెలో సభామధ్యంలో శతావధానాన్ని చేసినరోజు మహా శివరాత్రి. సరిగ్గా ఆరోజే తిరుపతికవుల్లో ఒకరైన శ్రీ చెళ్ళపిళ్ళ వేంకటశాస్రిగారు పరమపదించారు. సుబ్బన్నగారు 1950లో ప్రారంభించిన తమ అవధాన జైత్రయాత్రను 1997 వరకూ అభండవైభవంగా సాగించారు. అంటే ఆయనకు 68 ఏండ్లు వచ్చువరకూ సాగింది ఆయన అవధానవిద్యాప్రదర్శన. సుబ్బన్నగారిది హీనస్వరం కాదు. ఊర్జస్వలమైనస్వరం. ఉదాత్తమైన స్వరం. ఆయన పలికే ప్రతి పలుకూ ఎంతో స్పష్టంగా ఉంటుంది. వేదశబ్దాలను పలికినట్లుగా ఉంటుంది. 1961 నాటికి నానాసభల్లో చేసిన అష్టావధాన, శతావధానాల సంఖ్య నూటికి మించి పోయింది, ఏ సభలోనూ తాను భయపడలేదు. అయినా, తన మనస్సులో సంశయం, భయం పోలేదు అంటూ “సుందరి తానెంతటి ప్రాధయైన బ్రసవత్రస్తాత్మ యౌనేకదా?” అని ఒక చక్కని ఉపమానాన్ని వాడారు. “ఎంతటి ప్రాధ అయినా స్త్రీలో ప్రసవవేదనా భయం ఉంటుంది” అని ఈ ఉపమానానికి అరం. ప్రాఢ అనగా ముప్ఫై ఏండ్లకు పైన యాఖై ఏంద్లకులోపు వయస్సు గల ప్రీ. క సుబ్బన్నగారు శతావధాన, అష్టావధానాలు చేసే సమయంలో అనేకచోట్ల అవధానంలో సుబ్బన్నగారు వాడిన శబ్బాలమీద అభ్యంతరాలు చెప్పేవారు. సుబ్బన్నగ్లారు ఆ అభ్యంతరాలను సవాలుగా స్వీకరించేవారు, సభకు నిఘంటువులు తెప్పించి, తాను వాడిన పదం సరియైనది అని నిరూపించే వారు. సుబ్బన్నగ్గారికి గల నిఘంటు పరిజ్ఞానం ఎంతటిదో మనం ఊహించుకోవచ్చు. అవధాననిర్వహణలో సుబ్బన్నగారు రావణులు. ఎంట!

శ్రీ సుబ్బన్నగారి యందు నేను ఆరోపించిన రావణత్వము దుర్దనత్వ రాహిత్యం, సత్మవిత్వ సాహిత్యం, సౌజన్యస్తుత్యం అయినది. అందువలన ప్రశస్తమే అగును.

ఒక్కొక్క ప్రబంధమో యన

ఒక్కొక్క యవధానపర్వమొప్పారునటుల్‌

చిక్కని భావమ్ముతో రసచమత్కృతితో

సుబ్బన్నగారి అవధానం ఉంటుంది.

సుబ్బన్నగారి అవధాన సుమబాల గుబాళింపు ఆంధ్రప్రదేశ్‌కే పరిమితం కాలేదు. మన రాష్ట్రం ఎల్లలు దాటింది. దక్షిణరాహ్ర్రాలు అంతటా ప్రాకింది. ఉత్తరభారతావనికీ వెళ్ళింది. సముద్రాలు దాటింది. మలేషియాలో కాలు మోపింది.

సుబ్బన్నగారు ఢిల్లీలో ఆరుసార్లు అవధానం చేశారు. వారణాశి (కాళిలోళటెండుసార్లు చేశారు. కాశీక్షేతంలో సుబ్బన్నగారు చేసిన అవధానసభకు కంచికామకోటిపీఠం అప్పటి అధ్యక్షులు శ్రీశ్రీత్రీ జయేంద్రసరస్వతీస్వాములవారు అధ్యక్షత వహించారు. కాశిలో అవధానం చేయుటకు రమ్మని తంతి ద్వారా వార్త పంపి స్వామీవారు సుబ్బన్న గారిని పిలిపించుకొన్నారు. గురువు అంటే బృహస్పతి మకరరాశి నుండీ కుంభరాశిలో ప్రవేశించే సమయంలో ఈ తంతివార్త శ్రీ సుబ్బన్నగారికి అందింది. అష్టావధానానంతరం శ్రీశ్రీశ్రీ జయేంద్రసరస్వతీంద్రులవారు శ్రీ సుబ్బన్నగారికి సువర్ణ శంకరభగవత్పాదాచార్య ముద్రికను ఆశీఃపూర్వకంగా బహూకరించారు.

సుబ్బన్నగారు మలేషియాలో జరిగిన ద్వితీయ ప్రపంచతెలుగుమహాసభల్లో పాల్గొని ఆశుపద్యావధానం చేశారు. తన మలేషియా ప్రయాణ విశేషాలను 24-9-1981న నెల్లూరుజిల్లా బిట్రగుంటలో చేసిన అవధానంలో “మలేషియా తెలుగుపురాణం” అనుపేర పదకొండు పద్యాలలో హృద్యంగా చెప్పారు.

సుబ్బన్నగారు తమ అవధానప్రదర్శనలో ఆకాశపురాణాన్ని ఒక అంశంగా స్వీకరించేవారు. పాతిక పద్యాలకు తగ్గకుండా విషయాన్ని ఉపక్రమణ, ఉపసంహారాలతో చెప్పేవారు. 27-9-1971న కావలిలో జరిగిన అవధానసభలో 14 పద్యాలుగా 4 వచనాలుగా చెప్పిన “శ్రీకన్యకా పరమేశ్వరీచరిత్ర?, 28-6-1975న కోకటంలో చేసిన అవధానంలో 24 పద్యాలు, 12 వచనాలతో చెప్పిన “సిద్దయ్యచరిత్ర”. 27-9-1979న నర్సారావుపేట అవధానంలో 11 పద్యాలు, 5 వచనాలుగా చెప్పిన్న “క్రుచేల చరిత్ర, 8-2-1979న మంగళగిరిలో చేసిన అవధానంలో 20 పద్యాలు, 6 వచనాలుగా చెప్పిన “శ్రీ భావనర్శిచరిత్ర” ముఖ్యమైనవి. ప్రత్యేకంగా ముద్రించుకొని- రెండు, మూడుసార్లుగా చదివి ఆనందించదగ్గవి. విడిగా చదువుకున్నపుడు ఇవి అవధానంలో చెప్పినవిగా కన్పించవు. ఇంట్లో కూర్చొని, ఆలోచించి వ్రాసినవిగా కన్పిస్తాయి. భొవశబలత, అన్వయలోపం కనిపించదు.

ఎర

సుబ్బన్నగ్రారు అవధానంలో సుదీర్మమైన దండకాలూ చెప్పేవారు. 12-4-1979లో అలంపూరు అవధానంలో 84 పాదాలుగా చెప్పిన “జోగులాంబదండకంి, 14-8-1992వ తేదీన ఢిల్లీ అవధానసభలో పోతన జయంతిని దృష్టిలో ఉంచుకొని 34 పాదాలుగా చెప్పిన దండకం ప్రముఖంగా చెప్పుకోదగ్గవి. ప్రత్యేకంగా అచ్చొత్తించుకో దగ్గవి. చదివి ఆనందించవలసినవి. అవధానంలో సుబ్బన్నగ్గారు సుదీర్థమైన పద్యమాలికలు చెప్పేవారు. డెబ్బై, ఎనభై పాదాలుగా ఆ మాలికలు ఉన్నాయి. 8-5-1966 అన్నవరం అవధానంలో చెప్పిన మత్తేభమాలిక, 2-2-1959న తిరుపతి అవధానంలో చెప్పిన మత్తేభమాలిక, 12-2-1965న తెనాలి అవధానంలో చెప్పిన మత్తేభమాలిక, 28-2-1971న నెల్లూరు అవధానంలో నుడివిన చంపకమాలిక, 17-9-1961న పులివెందుల అవధానంలో నుడివిన శార్జూలమాలిక మొదలగునవి ఇందుకు ఉదాహరణలు. సుబ్బన్నగారు ముద్రించిన శతావధానప్రబంధం - ప్రథమభాగంలో వరుసగా 9, 59, 69, 84, 108 పుటల్లో ఈ మాలికలు ఉన్నాయి. సుబ్బన్నగారి “శతావధానప్రబంధము”ను గురించి, ఆంధ్రవిశ్చ విద్యాలయ పూర్వఉపాధ్యక్షులు శ్రీ యం.ఆర్‌. అప్పారావుగారు ఏమన్నారో ఈ క్రింది రావుగారి లేఖను చదవండి. తేది : 6-3-1978 బ్రహ్మశ్రీ “శతావధాని” సి.వి.సుబ్బన్న మహోదయులకు, మీ “తావధానప్రబంధము” ఆంధనారస్వతంలో ఎన్నో [వ్రక్రియలు చిరకాలంగా వెలిని, నవృాదయుల మన్ననలను పొందుతూ ఉన్నాయి. అందులో చాలవరకు, నసంస్టుత వ్రక్రియలకు ఇంచుమించు మారురూపాలు-లేదా-ప్రతిభింభాలు. అతి నవీనక్రాలంలో మాత్రం, పొశ్చాత్య సాహిత్యసంపర్భవశాన కొత్త కొత్త రచనారీతులు ప్రచారంలోకి వస్తున్నవి. ట్రశంనలను అందుకొంటున్నవి కూడా. అయినా ఆ విషయం వేరు. కేవలం, తెలుగువారి ఉపజ్ఞగా వెలిని విరినిన సొపొత్వవ్రక్రియ ఏదయినా ఒకటి ఉందా? అంటే దానికి నమాధానంగా నిలబదగలిగినది ఒక్క “అనధానవ్రక్రియే” ఇది తెలుగుజాతిముద్దుబిడ్డ. ఆంధ్రసాపొత్యోద్యానంలో అవురూవమైన నుమలత, దానిని పెంచి పెద్దచేసి సభలలో, ఆస్టానాలలో నవ్ఫుదయ వృదయరంగాలలో (ప్రతిష్టించి, అందలాలెక్సించి, గండపెండేరాలను తొడిగించినారు శ్రీ తిరుపతివేంకట కవులు. ఆ రోజులలో సొపొత్యనర్వన్వంగా భావించ బడింది అవధానసంవిధానం. కాని ఆ నీద్దాంతశతావధానుల తరువాత శతావధానం, అవ్చావధానం అన్నవి అంతంతమాత్రం అయివోయినవి. కర్తృ కారయిత కూదా కరువైనస్థితి వర్చడింది. ఎంచ

ఆ స్టతిని మిరు తొలగించెరు. వ్రతిభా (ప్రాభవంతో మరల అవధాన ద్రశ్రియలను వునరుజ్జీవితం చేసినారు. అవనరమైన అందచందాలను అమర్చి, మీ అవధానాలకు (పదింధరూవొన్ని నంతరించి అమరత్వాన్ని ఆపాదించినారు. అందుకు మిన్యు అభినందిస్తున్నాను. మీ ట్రబంధం నవ్చుదయబంధం కాగలదని ఆశిస్తున్నాను.

ఎమ్‌, ఆర్‌, అప్పారావు

తనకు శ్రీకృష్ణదేవరాయలు గండపెండేరమును తొడిగినపుడు అల్లసానిపెద్దన

పద్యమాలిక (ఉత్పలమాలిక, చెప్పినట్లే, 12-2-1965న తెనాలిలో చేసిన అష్టావధాన

నంతరం - డాక్టర్‌ శ్రీ బెజవాడగోపాల్‌రెడ్డిగారు తమ కాలికి గండపెండేరము

తొడిగినపుడు సుబ్బన్నగారు 55 పాదాలుగల మత్తేభమాలికను సహృదయానందకరంగా

• పదశోఖభితంగా - భావబంధురంగా చెప్పారు.

“ఈ స్వర్ణోజ్వలములు సహృదయుల దృష్టికి వచ్చునవి. భట్టుమూర్తియు, పెద్దనయు సుబ్బన్నగారి నావేశించి పలికినవి. ఒకవిధంగా మించిన వనుటయు సాహసంకాదు”- అని శ్రీ సుబ్బన్నగారి పద్యమాలికలను శ్రీ మధునాపంతుల సత్యనారాయణశాస్రిగారు. ప్రశంసించారు.

అవధానంలో నిషిద్ధాక్షరి నిర్వహణం అత్యంత కష్టమైంది. “నిషిద్ధాక్షరి అవధాని ప్రేవులు క్రెంచును”- అనికదా? మధునాపంతులవారు అన్నది. సుబ్బన్నగారికి నిషిద్ధాక్షరి బంతిఆట. రాసక్రీడ, అలవోకగా, అత్యంత హృద్యంగా తనలోని ధార, ధారణాబలంతో (పేక్షకులను సంభ్రమాశ్చర్యాలలో ముంచుతారు. నిషిద్ధాక్షరి నిర్వహణకు నిఘంటు పరిచయం కంఠదఘ్నంగా ఉండాలి. భట్టుమూర్తివలె ఏకాక్షర, ద్వ్యక్షర, నానార్థ

రత్నమాలాది నిఘంటువులతోబాటు పాణినీయప్రయోగంలో సుస్పష్టమైన పరిజ్ఞానం కలవారు సుబ్బన్నగారు. సంస్కృత వ్యాకరణపండితుల్లో పాణినిది ప్రథమ తాంబూలం. సుబ్బన్నగారు తాము చేసే ప్రతి అవధానంలోనూ ప్పచ్చకుల ప్రశ్నలను పూరించడమే కాదు. లు పూర్తిచేసిన ప్రతి పద్యానిక్తీ నత్త ప (పేక్షకులకు సులభంగా అర్థం అయ్యేవిధంగా వివరణ చెప్పేవారు. అవధానికి గొప్ప ధారణాబలం ఉంటేనే ఈవిధంగా వివరణ ఇవ్వడం సాధ్యం. ఇది సుబ్బన్నగారి ప్రత్యేకత. విశేషం. సుబ్బన్నగారు నలఖైఎనిమిది నిమిషాల్లో అవధానం పూర్తిచేసిన సందర్భాలూ ఉన్నాయి. 13-2-1968న హైద్రాబాద్‌లో చేసిన అవధానాన్ని సుబ్బన్నగారు రెండు ఘటికల్లో పూర్తి చేశారు. ఘటిక అంటే 24 నిమిషాలు. “విశిష్టావధాన క్రియా ప్రాకట్యమ్మును జూపగంటి ఘటికాద్వంద్వమ్మునన్‌”- ఇది ఈ సందర్భంగా సుబ్బన్నగారు చెప్పిన ఒక పద్యంలోని చివరిభాగం. దేవులపల్లికృష్ణశాస్త్రి స్థానంనరసింహారావు, దాశరథి కృష్ణమాచార్య, దివాకర్ల వేంకటావధాని, చెల్మచెర్ల రంగాచార్యులు, డా॥ సి.నారాయణరెడ్డి కప్పగంతులలక్ష్మణశాన్రీ మొదలగువారు ఈ అవధానసభలో పృచ్చకులుగా వ్యవహరించారు. 00

“అవధాన అశుకవిత్వాలలోని పద్యాలకు బంధశైథిల్యం తప్పనిది”- అనేది సర్వవ్యి చెప్పకే విషయం. “సుబ్బన్నగారి ఎడ ఇది ఒక అపవాదుగా మిగులుతుంది.

“స్సబ్బన్నగ్గారిది ఊర్జస్వలమైన పలుకుబడి. మాధుర్యం ఎంతో అంతే ్రొథి. తెలుగు మాటల కూర్చు, గీర్వాణభాషావచో మాధుర్యం రెండూ సుబ్బన్నగారి అవధానం పడుగు పేకలుగా ఉండి, కొంగ్రొత్త జిలుగు వలువలుగా కన్పిస్తాయి”- అంటూ మధునాపంతులవారు “అవధాన సరస్వతీధారణానుకూలమైన సుగ్గడితపు బంధచ్చ్భ్చాయ సుబ్బన్నచేతిలోని సొమ్ము. ఇది ఒక్కటే చాలుననుట కాదు. సుబ్బన్నగారి అవధానం లోకజ్ఞతకు, సమయస్ఫ్బురణమునకు, వినయమునకు, బెచిత్యమునకు నిధానము” అని

కూడ అభినందించారు, అవధానకవిత్వంలో సాధారణంగా తాత్కాలికభావాలే ఉంటాయి. శాశ్వత అనుభూతులుండవు అంటారు. సుబ్బన్నగారి అవధానం ఇందుకు విరుద్ధం. అనుభూతే కాదు. ఆత్మానందం, రసానందం సుబ్బన్నగారి అవధానంలో పుష్టిగా లభిస్తుంది. కళాప్రపూర్ణ నిడదవోలు వేంకటరావుగారు శతావధాని అవధానవైభవాన్ని ఇలా ఉగ్గడించారు. తెలుగున శతావధానచరిత్రలో మీకు (ప్రత్యేక విశిష్టన్థానము గలదు - శతావధాన విధానమున మీరు - అవధానకవితకు ప్రాబంధిక శైలిసంతరించుట - మౌలికారచన దుష్టరప్రాససంఘటన - వృత్త వైవిధ్యము అనునూతన పథకములను ్రవర్తిల్ల జేసినారు. అంతేకాదు. ఇంతకుముందు అవధానములు తెలుగుసీమకే పరిమితములు- మీరు దక్షిణభారతమున రాష్టాంతరములలో - ఉత్తరభాగమున భారతరాజధానియగు ఢిల్లీలో, వారణాసీక్షేత్రమున 'అవధానములు జరిపి - ఆ కళకు యావద్భారత క్రీర్తి నాపాదింపజేసినారు. శ్రీ సుబ్బన్నగారి అవధానం కఠినపదాలతో ఉంటుంది అంటారు కొందలు. సుబ్బన్నగారు తాము చేసిన అవధానాలను “శతావధాన ప్రబంధము” అనుపేర మూడు ఖండాలుగా ప్రచురించారు. వాటిలోని పద్యాలను పరిశీలిస్తే పై మాట వాస్తవానికి వ్యతిరేకమని తెలుస్తుంది. సరసములు, సరళములు, లలితాతిలలితములు అయిన పద్యములు పలుచోట్ల ద్రాక్షాగుళుచ్చములవలె ముచ్చట గొలుపుచుండును. కాకపోతే నిషేధాక్షరిలో చెప్పిన పద్యాలు మాత్రం కఠినంగా, జటిలంగా కన్పిస్తాయి. మిగిలినవి అవధానపద్యాలుగా కన్పించవు. కలంపట్టుకొని, కూర్చొని ఆలోచించి అల్లినవిగా కన్పిస్తాయి. ఇవి అవధాన పద్యాలా? అని ఆశ్చర్యాన్ని కలిగిస్తాయి. “ఈ శతాబ్ది ఉత్తరార్థప్రారంభం (1950) నుండీ అష్టశతావధానకళామతల్లి నాదుకొన్న మేధావులైన యువకవులెందలు? నాకు తెలిసినంతలో ఒక్కసి.వి. సుబ్బన్న కత ..

గారి స్పష్టాక్షరమైన కవితాకళ గళస్వరము అనురసితమై వచ్చుచున్నది. ఆధ్యతనకాలమున ఈ అవధానకళకు సుబ్బన్నగారు క్రొత్త పొద్దుపొడుపు. నేల నాలుగుచెటుగుల నేడు తన అవధానకళను సంచరించుచున్నవాడు”- అని కూడా మధునాపంతులవారు సుబ్బన్నగారిని అభినందించారు.

“ఒహో జన్మాంతరీయ పుణ్యసంస్కారములేక, ఏతాదృ్భశమైన దేవభావ ప్రయత్నము అందులో, అధునాతనయుగమున”- ఎన్నడో సుబ్బన్నగారి కిసలయదశలోనే కనుగొన్న బుషికల్పుడు శ్రీ విశ్వనాథసత్యనారాయణగారి ఆశీర్వాదము.

సుబ్బన్నగారికి అబ్బిన ఈ అవధానవిద్య వారి జన్మాంతరీయమైన పుణ్యసంస్కార లబ్ధిమని పై వాక్యాలకు అర్థం.

సహజంగా అవధానులు సుందరకావ్యాల సృష్టికర్తలుకారు అని అంటారు. సుబ్బన్నయెడ ఈ వాక్యము నిందావాక్యంగానే మిగిలింది. సుబ్బన్నగారు మసృణమనోజ్ఞ సాహిత్యసృష్టికర్తలు.

“పల్లెపదాలు), “కళావాహిని', '“దుర్భిక్షము”, 'భోజు - 'కువింద చరిత్రము' 'ధనుర్దాసు? “గోపవధూకైవల్యము”, “చెంచులక్ష్మి, 'తీయనిత్రోవ)ి “పురందరదాసు, '“కబీర్‌దాసు, “అవష్టావక్తుడు, “కుంతీవచనము, 'భారతీవంశము' అనునవి శ్రీ నుబ్బన్నగారి మధురలేఖిని నుండి ఉద్భవించినవి.

పైవాటిలో 'పల్లెపదాలు,, 'కళావాపహిని, 'దుర్భిక్షను” ఈ మూడు భావకవిత్వచ్భ్బాయలు తాణకిసలాదే కావ్యఖండికలు. ఈ మూడింటినీ “త్రివేణి” అను సంపుటిగా సుబ్బన్నగారు ముద్రించారు. 'భారతీవంశము ఏడువందలపద్యాలుగల కావ్యము. ఈ మధ్యనే వ్రాసి ముద్రణకు సిద్ధపరచారు. భారతీవంశము వ్యాసభగవానుని చరిత్రము. చెంచులక్ష్మి, గరుడాద్రి అను పేరుగల రంగస్థల నాటకం.

సుబ్బన్నగారు సుందరతర కావ్యకర్తలేకాదు చేవగల శతకకర్తలూ. శ్రీ వీరాంజ నేయశతకము, శ్రీకృష్ణశతకము, శ్రీరామలింగేశ్వరశతకము, శ్రీవేంకటేశ్వరశతకములు వీరి రచనలు. పై శతకాలలో తొలి మూడు నీతి శతకాలు. చివరి శ్రీ వేంకటేశ్వరశతకము భక్తిస్తుతిశతకము. వీరాంజనేయ సజ్జనగేయా! కృష్ణా! - శ్రీరామలింగేశ్వరా! వేంకటేశ్వరా! వరుసగా పై నాలుగు శతకాలకూ గల మకుటాలు.

తిరుపతి వేంకటకవుల తర్వాత అంతరించనున్న అవధానకళకు జీవం పోసి, అవధానచరిత్రలో పునర్భావన్థానంగా కడపజిల్లాకు శాశ్వతకీర్తిని సాధించి పెట్టినవారు శ్రీ సి.వి.సుబ్బన్నగారు.

అనక అ సలా ఎంద]

శ్రీరామచంద్రాయనమః విషయ సూచిక ప్రథమాశ్వాసము

ప్రకృతిసూత్రంబునందు దేవియొక్క నిరూపణము వ. న త్రీ సరస్వతీదేవి | శ్రీ సావిత్రీదేవి 0000000006 ల్‌ శ్రీ రాధికాదేవి టం 6 శ్రీ గంగ అంట రి శ్రీ తులసి ఎ4020000000 9 శ్రీ మనస లం 10 దేవసేన, శ్రీమంగళ చండికాదేవి అంజలి కేర్షే శ్రీ వసుంధరాదేవి, ప్రకృతి కలాకలాంశ నిరూపణము, శ్రీదక్షిణ. ......... 18 శ్రీస్వధ, శ్రీస్వస్తి, శ్రీపుష్టి, శ్రీతుష్టి, శ్రీసంపత్తి, శ్రీధృతి వు. క్రేట్తీ శ్రీక్షమ, శ్రీరతి, శ్రీసూక్త, శ్రీదయ, తీ ప్రతిష్ట శ్రీకీర్తి ల కేర్‌ శ్రీక్రియ, మిథ్య, శాంతిలజ్జలు, మతిమేధ స్మృతి 04 16 శ్రీమూర్తి, నిద్ర సంధ్య-రాత్రి-దినము, క్షుత్చిపాసలు, ప్రభదాహిక............ 17 మృత్యువు-జర, తంద్ర-ప్రీతి, భక్తి-శ్రద్ధ, అదితి-దితి-సురభి-దనువు- కద్రువు-వినత, రోహిణి, సంజ్ఞ మొదలయినవారు లు. కేరి శ్రీ సీతా రుక్కిణులు, ఇంకను ప్రకృతి కళలు టి 9 మహాశక్తి పరమపురుష సంగతిని మహావిరాట్టు జనించుట ............. 2౩ శ్రీకృష్ణ షడక్షరి “ఓం కృష్ణాయ స్వాహా ల. తడ ప్రకృతి వైవిధ్యము 0 తిరి శ్రీ సరస్వకీ పూజావిధానము | శ్రీ సరస్వతీదేవి యొక్క ధ్యానము-మంత్రము మొదలయినవి ............... 48 శ్రీ విశ్వజయంబను శ్రీ సరస్వకీకవచము లు తప శ్రీ సరస్వతీ స్తోత్రంబును దాని ఫలంబు మొదలయినవియును ........... 48 ననన నన న

త్రీ సరస్వతీనదీతీర్ధ స్నానములు మొదలయినవాని యొక్క ఫలంబు .............. ర శ్రీ సరస్వతి నది యగుట 04000002 ర్‌తి శ్రీ వైకుంఠమునందు జరిగిన కలహములో గంగా లక్ష్మీ సరస్వతులకు శాపములు గల్గిన ప్రకారము 0004000000 రతి శ్రీమన్నారాయణుండు శ్రీ లక్ష్మీప్రార్ధనకును తన యాజ్ఞకును సామరస్యంబు గల్గించుట లం. 61 కలియుగ లక్షణాదులు 2000002000 67 కృతయుగము లు. 68 దేవయుగ మానవయుగాది వివరణంబులును ప్రాకృతప్రళభయములును 7ర్‌ భూమ్యుపాఖ్యానమును దదుతృ్పత్తియును పంల రికీ భూదేవీ యజ్ఞవరాహ సమాగమము, శ్రీయజ్జ్ఞ వరాహస్వామి .............. 84 శ్రీ మదాదివరాహమూర్తి యానతి | భూమిపైం గొన్ని వస్తువులుంచంగూడదు అట్లు గావించినచోం గల్గు పాపములు | వసుంధరామంత్ర ధ్యాన స్తోత్ర విధానములు పంల రిరి ధారుణి మంత్రము (భూమంత్రము) ధ్యానము లల ర8 పయిని ధ్యానశ్లోకములకుం దెలుగు 20000004 889 శ్రీకాజ్వశాఖోక్త ప్రకారంబయిన శ్రీమహావిష్ణుక్ళత పృథ్వీస్తోత్రము .............. 89 భూదాన హరణము మొదలయినవాని దొసంగులు ఎం000. 91 శ్రీకృష్ణుడు భగీరథుని తపంబును మెచ్చి గంగను బంపుట ............. 94 శ్రీ గంగానదియందు సామాన్య విశేషదివసంబులయందు స్నానంబు గావించిన ఫలంబు 4000400442. 99 శ్రీ విష్ణమం(త్రము లం 101 వైష్ణవులను వైష్ణవోత్తములను గూర్చిన ప్రశంసింపు లం 102 శ్రీగంగకు శ్రీకృష్ణుడు పాపహరణ పద్ధతిందెల్పి వరంబు నొసంగుట. .............. 104 శ్రీ గంగానదిలో మరణించిన ఫలము ఐ= 106 శ్రీ గంగా ధ్యానవిషయము, శ్రీగంగా ధ్యానము ఆ 108 పయిని శ్రీగంగా ధ్యానమునకు యథాశక్తిని తెలింగింపు ...........110 శ్రీ గంగాస్తుతి లం కేకల 00౫

శ్రీ గంగా స్తోతమూలమ్‌ అం మేతి పయిని మూలమునకు సంఖ్యానియమానువాదము పంల 1ేకేటి శ్రీ గంగాస్తోత్రము పొఠాంతర పద్యములు అ= కేకేరి శ్రీ గంగాదేవియొక్క యుత్పత్తి ఉంటం కే2తి ఆశ్వాసాంత పద్యములు ఎంఐ ేలై6ి ద్వితీయాశ్వాసము శ్రీ గంగావిషయము అం 1229 విరజాగోపిక నదియగుట 0002040 కేతితి విభక్త యయిన శోభకథ పంంంంలం కేతిడ్తీ 'ప్రభా గోపీపరాభవము, శాంతియన్నగోపికారత్నము చెందినవిపత్తు .............. 185 క్షమా గోపికకుం గల్గిన యాపద లం కేలి6 (బ్రహ్మదేవుండు శ్రీరాధాదేవిని ప్రార్ధించి, గంగాదేవిని యధాస్థానంబునకుం జేర్చుట అంంటంంలం కేజ్వీలై తులసీదేవియొక్క తండ్రి యొక్క వంశక్రమము అంంంలంం కేత్వత్రి త్రిహాయణీ చారిత్రము అలల 63 తులసీ శంఖచూడుల విహారము లం షరి శంఖచూడునియొక్క తొలిపుట్టుకత 0000024044 1ేరి6 శంఖచూడునితో శ్రీకాళికాదేవి యుద్ధము సేయుట 0 బైక్షేం శంఖచూడుని శివుండు సంహారము గావించుట ఉం బైర్కెత్తి ఆశ్వాసాంత పద్యములు అలం జైక్షే౯ లారా

ప్రథమాశ్వాసము శ్రీరామచంద్రాయనమః శ్రీ బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము - ప్రకృతిఖండము ప్రథమాశ్వాసము

క॥ శ్రీ మదలమేలుమంగా

భామా కుచకుంభి కుంభ వరపంక విభో

ద్దామాభిరామ వక్ష

స్సీమా! ఫణిశైలధామ! శ్రీకరనామా!! 1 గీ; అవధరింపుము నారదుందనియె నిటులం

బ్రకృతి సృష్టిలోం దగు నైదుభంగుల - గజ

ముఖుజననిదుర్ద, రాధయు, మొగి సరస్వ

తియును, లక్ష్మి, సావిత్రి నాం దీఖు లొప్పి లి క॥ అల ్రకృతి పుట్టువేటికి

నొలసెం? దదాకృతుల యందు నుత్తమ యెవతె

ట్టుల నామె యైదు వితముల

నొాలసెను? వినంగోరు వార; మురుమతి కలితా!! తి క॥ అల ప్రకృతి యైదు వితముల

కొలయు చరిత్రములు గుణము లొగిం బూజారీ

తు లవతరణ కారణములు

దెలుపంగవలె సూత! తేంట తెల్లము గాగన్‌ క్క

ప్రకృతిసూత్రంబునందు దేవియొక్కనిరూపణము

ఉ॥ ఆ యమిచంద్రముండు, సముదారకృపారతం్రుండైన నా

రాయణుం డల్ల నారదున కమ్మెయి నానతియిచ్చెం బేర్మిమై

నోయనఘా! తగం బ్రకృతి నొప్పుగ వర్ణనసేయు నెవ్వండా

శ్రీ యెసలారు పేరను లలిందగు నక్షర భావమేమనన్‌ _ 5 గీ॥ “ప్రి యనంగ బ్రకృష్టమంచు నర్థము చెలంగుం

గృతి యనంగ సృష్టీ సృష్టింబ్రకృష్ణ యగుటం

1

(బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము - 'ప్రకృతిఖండము - ప్రధమభాగము (బ్రకృతియని దేవికిం బేరు పరంగు; నంతె కాక, (ప్రకృతి కర్ధములు రంగారు నింకను ॥ 6 గీ; “పయన సత్వగుణము, 'కృ' నాంబడు రజోగు ణముగం, “ది తమోగుణమని చెన్నారు (శ్రుతిని ఇటుల ద్రిగుణాత్మ, సర్వసమిద్ధశక్తి సృష్టి ముఖ్యకారణయనం జెలంగు బ్రకృతి. / వ। మళియును గీ *'ప్రియవం బ్రధమంబంటన్న యర్ధంబు కలదు “కృతియనంగ సృష్టియనంబొల్పు; నిటుల సృష్టి; కాద్యురాలౌట నాదేవి కలరం బ్రకృతి యనెడిం పేరితో గీర్తి చెల్వారు నయ్య. 8 గీ॥ యోగమున సృష్టి విరచన మొనరుచు నెడ నాత్మమయుండు రెండాకృతులందె, నందుం బురుషుండగుం గుడి పార్గ్వంబు; పొనరు నెడమ యది ప్రకృతి యనంబడునయ్య! యమివరేణ్య!! 9 గ ప్రకృతి మాయామయియు, నింక బ్రహ్మరూప యును సనాతన, నిత్యమై యొనరు; నాత్మ యును నటులె యొప్పు, నగ్ని యెట్లోలి నెల్ల వాని గాల్చెడు నాత్మయుం బరంగు నట్లె. 10 గీ॥ _అగ్నిలోం గాల్బు శక్తి యేపారునటుల నాత్మలోం బ్రకృతి యడంగి యలరుచుంట యోగి కాంతా పురుష భేద మొగిని గనండు బ్రహ్మమయ మను భావమున్‌ బరగం గాంచు. క్షే శా॥ స్వాతం క్ర్యాత్మకుండైన కృష్ణుండు సిసృక్షం జెంద, మాయాసము ద్భూతి ప్రక్రియ యొప్పెం, దత్రకృతి యా పూజ్యండు కృష్ణుండు తాం 2

ప్రథమాశ్వాసము జేతంబుం దెలుపంగ సృష్టికయి వే చెన్నారెం బంచాకృతుల్‌ బాతింజెందియుం దాను రూపునెనసెన్‌ భక్తావనార్థంబుగన్‌ 19 శ్రీ దుర్గాదేవి

మ॥ గజరాజాననుమాత దుర్గ విమలాకారాధ్య శ్రీకంఠ పం

కజపత్రాక్ష్మి శివస్వరూపిణి, యింకన్‌ నారాయణీ సంజ్ఞ, నీ

రజ గర్భేడిత విష్ణమాయ సకల బ్రహ్మస్వరూపాథ్య, మౌ

ని జనామర్య మనూత్మరానత పదానింద్య ప్రభం బొల్బెడిన్‌ 13 మ॥ సకలం బందును నుండు దేవతయు నంచద్ధర్మ మాంగల్య కీ

ర్తి కళా సత్ర్రభుతా యశోబల సుఖశ్రీ హర్షప్రుణ్యాపవ

ర్లక లాభంబుల గొల్పు నాభితజనౌఘ క్లేశదుఃఖార్తి వా

రకయై దుర్గ నిసర్జ భవ్యతరమార్గ స్వర్గవిం బోలుచున్‌ కడ ఉ॥ తేజముతోడ నిండియును దేజము నందును బొల్బియుండి ది

(గ్రాజిత శక్తి రూపమున గ్రాలుచు నీశ్వర శక్తిరూపయె

యోజను సిద్ధిరూపిణియు నొప్పుగ సిద్ధినాసంగు నట్టిదై

తా జయమందు సిద్ధినిడు ధన్యుల యందును మించి దుర్గయున్‌. 15 మ॥ పరమాత్ముండగు కృష్ణమూర్తికిని విభ్రాంతి క్షమా మాంద్య సం

స్మరణ శ్రీ పరితుష్టి పుష్టి శయనచ్చాయా పిపాసా కృపా

స్ఫురణ క్షున్మతి శాంతివృత్తిజననీ ప్రోద్యోన్మహాశక్తి డం

బరయై దుర్గ రహించు వేదపటలీ ప్రస్తాయ మానఫ్రభన్‌ 16

శ్రీ లక్టీదేవి

చ॥ మజియొకదేవి లక్ష్మియగు మానితసత్వగుణ ప్రధానయై

పరమ విభుస్వమంతటికిం బర్వెడు దేవతయె ప్రశాంతి దాం

తి రుచిర మంగళాకృతి మతిక్రమశీలములొప్పి కామ మో

హ రుషలహంక్రియాదులకు నవ్వల దవ్వల నుండు భక్తత

తృరమతియై పతివ్రతల వర్గమునం దలమానికంబగున్‌ క్షే

3

(బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము - ప్రకృతిఖండము - ప్రధమభాగము క భగవంతు (ప్రాణతుల్యగం దగియున్‌ సర్వప్రపూర్ణతం గని ప్రియవా క్యగుణయు నన్యాకృతి నో ర్వగ జీవనరూపయగును రహి నామె యనన్‌. 18 స్వీ, వైకుంఠమున లక్ష్మి వరమహాలక్ష్మియై విభుని నేవేళ సేవించు చుండు స్వర్గము నందామే స్వర్ణలక్ష్మియగును రాజులయందగు రాజలక్ష్మి పృథ్వి నరులయిండ్ల గృహలక్ష్మియె పొల్పు నెల్ల ప్రాణులయందు నింక నెల్ల 'ద్రవ్యంబు లందును దనరు శోభ యగుచు బుఖ్యులం ్రీతి రూపునం జెలంగు గ్‌ స్థపతులంద్దు శుభాకృతి నెనసియుండు రగాండ్రలో బేరంపుం దీటునందుం బాపులందుం గలహముల రూపునందగు నాశ్రిత సురద్రువల్లియై యల్ల తల్లి, 19 కం॥ చపలునిలోం జపలతయై యపురూపము గాంగ నుండు నతితర కారు ణ్యపుం దావగు నల జనయి త్రి పొనరం దగని యెడం జచ్చి తీటు జగంబుల్‌, 20 ఉ|| ఈయమయే ద్వితీయ యయి యింపు చెలంగెడి శక్తి రూప మో శ్రీయుత మౌని సత్తమ! విరించి సమాన సమస్త దేవతా నాయకులీ మహామహ కనచ్చరితన్‌ భజియింతు రింకనా మ్నాయ నికాయ గేయ యయి మానుగ మానిని యీమె యొప్పెడిన్‌. 21 శ్రీ సరస్వతీదేవి ఉ॥ మటియొకతౌ సరస్వతి - యమంద తదీయ చరిత్ర మెంతయుం బరమపవిత్ర మాయమ సమస్త కళాంచిత రూప - దేవు వా తే

ప్రథమాశ్వాసము

కృరిణతి వైదుషీమతి విభాదికదేవి జనాళికెల్ల భా

సుర కవితామతి స్ఫురణ శోభి వచస్సృతు లిచ్చు నొప్పుగన్‌. 22 ఉఊ। ఈయమ పేర్మినేకద యనేకములై తగు నిర్ణయంబు? లా

ప్యాయనరీతి నవ్వి వివిధార్థ పరంపర నొందుచుండు? నిం

కీ యమయే మదింగలుగు నెక్కటి శంకల నాంపునట్టి వ్యా

ఖ్యాయత బోధరూపిణి? యుదారవిచారకృతీంద్ర హేతువున్‌.. 28 ఉ।॥। రాగల యాదిగాన సుకళా సకలాంగ మవాధినేత్రి, స

ర్వాగమ వేత్రి, యింద్రియ పరంపరలందగు వాక్స్వరూప, వ్యా

ఖ్యాగురుముద్ర-వీణయును-గ్రంథమునుం బొరింగేలందాల్చియున్‌

వాగతిం గోరు శీలయయి యామెతగున్‌ హరికింబ్రియాగతిన్‌. 24 ఊఉ శారద పూర్ణచంద్ర ఘనసార పటీర సుధాప్రవాహ డిం

డీర సుగంధ గంధ కమనీయ తనూరుచి తోడ నల్ల దే

వేరి చెలంగు రత్నముల పేరుల దాల్చియుం గృష్టు నెంచుచున్‌

సార తపఃఫలప్రద లసద్దుణయై తపముం బొనర్చెడిన్‌. 2ర్‌ చ॥ సకల కళాధినేత్రియయి శారద - శారద చంద్ర చంద్రికా

దిక పరివాసి హాస-సిరి దీటున నొప్పెడి దేవి - యెల్ల సి

ద్ధ కలల రూపుగన్నది సతంబును సిద్ధులొసంగెడిన్‌ జగ

న్నికర సవిత్రి యీమె రహిందెల్పితి నామదిం గాంచి నంతయున్‌. 26

శ్రీ సావిత్రీదేవి

వ॥ నారదా! యిట్లు శారదయనియెడి ప్రకృతి మూండవ రూపయిన

మహాదేవి తెలంగు నాలకించితివి గాదె? నాల్గవ తెజింగయిన

సావిత్రీదేవింగూర్చి నా తెలిసిన కొలందిం దెల్పెద - నాలకింతువుగాక 27 మ॥ సకలామ్నాయ తదంగ మంత్ర నికరచ్భందో మహాతంత్ర సాం

ధ్యకృతిప్రక్రమ మాతయై ద్విజకులోద్యద్రూప జాత్యాది రూ

పకయున్‌ సర్వతపోజవాత్మకయు నై బ్రహ్మ ప్రభాధీశియె

ర్‌

బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము - (ప్రకృతిఖండము - ప్రధమభాగము యొక దీవ్యన్నిజ పాదపంకజ రజంబొయ్యం జగంబెల్ల శు ద్ధికినిం జేరగం జేయు శక్తియగు నద్దేవేరి సావిత్రియున్‌. 28 శ్రీ రాధికాదేవి ఉ॥ ఐదవదేవినిం గుజిచి యాలపనం బొనరించువాడ- నో హో దివిషన్మునీశ్వర! మహోత్తమురాలగు నామెరీతి నిం పాదిగం దెల్ప నేరికిని బర్వదు సాధ్యము గాంగ - నన్న -నే నా దురితాపహారి తదుదార చరిత్రము దెల్పుదుం దగన్‌. 209 సీ ఆరాధ నీయోరు సారాకృతిం బొల్చి యారాధ యధికగ్రి ప్రాణమునకుం (బ్రేమంబునకునగు; వెలయుంబంచ ప్రాణ రూపిజణియై కృష్ణుండోపి తనను (బ్రాణాధికంగం జూడం బరగుచు నుండెడి సుందరి సర్వాద్య సుభగ యగును అభిమాన గురుతల కాలవాలమయి కృ ష్టార్థాంగలక్ష్మియై యాతనికిని గీ బ్రాణములకన్న, మిన్నయై-ప్రభను-గొనము నందుం బరమాత్ముం బోలి పరాపరయు స మస్త సద్రతాత్మక-పరమాత్మ సామ్య యాద్యయు సనాతనియు నయి యలరు నామె. 80 మ॥ పరమానంద గుజాభిరామయయి దీవ్యన్మాన్యతా ధన్యతా భరిత ప్రాభవయై - సురాసుర మునివ్రాతానతా నల్పయై పరమాత్ముండగు కృష్ణు రాసమున నొప్పన్‌ మోదమందింపుచున్‌ బరగున్‌ రాధిక రాసమండలమునన్‌ బ్రాంచజ్ఞనిం గాంచియున్‌ 81 సీ; రాసమండలమున రాణం జనించుటన్‌ రాసమండలికి నలంకృతియగు రాసమండలికిని రాజిల్లు దేవత రాసమండలికిని రాజ్ఞియగును 6

ప్రథమాశ్వాసము .-_"రాసస్టలమునన్నివాసంబు గావించు రసికురాండ్రుర యందుం బసవహించు ఆనందమయి - గోపికాకారయుతయగు ఆహ్లాద సంతోష హర్షములకుం గీ; దనరు రూపంబు గానొప్పు - గొనము లేదు రూపులే - దహంకారంబు ్రాపును మమ కారమును లేవు - భక్తులం గాచు కొజకు రూపు గలదగు - రాధ యీ ్రోదిం బొల్పు క! శా॥ నిర్లిప్తాళ్సమయ 'ప్రకారయయి - యొంతే వేదసారజ్ఞు లం తర్లక్ష్య కృతరీతిం గాంచందగి వేదధ్యాన సత్పాత్రియై స్వర్తీలా రమణీమణీ నిరత సంపప్రార్ధ్య స్వకారుణ్యయై స్వర్గోకాత్యతిగ ప్రమోదము నిడున్‌ భక్తాళి కా రాధయున్‌ తెతి సీ; భక్తరక్షణ కార్యపరతంత్ర శరదిందు బృంద సుందర తనూవిభలు గలది శ్రీకృష్ణ పదయుగా (ితులకుం గృష్ట స దృక్తిద - యఖిల సంపత్ష్రదాత్రి వారాహకల్ప మందారంగ వృషమాను నిసుగయి యవతరించిన సవిత్రి నిజపదాంబుజ రజో నిర్మలత్వ దయ జా ది, కనురా౭. దృష్ట రూపకయ యయ్యు గ పరమ కారుణ్య రీతిమై భరతభువిని మనుజ తతికెల్లం గాన వచ్చిన కృపాన్ధి షష్టి సమ తపోనిజపదాంచన్నఖర సు దృష్టి లాభ యుక్తాజ దీపించు రాధ. 84 గీ కామినులకెల్లం దలమానికంబు రాధ నీల ఘనమధ్య సౌదామినీలత వలె సరగ నొప్పు గ్రకృష్ణువక్షు స్థలమున నమల కరుణాగుణోపత - యమితపూత. 85 7

ఉ|| అంబుజసంభవుందడు తొలి నాత్మమతిస్ఫురణంపు లబ్ధి డెం దంబునం గోరి రాధిక పదాంబుజ యుగ్మక దృష్టిమాత్ర లా భంబున నద్ది లభ్యమని భావమునం దలపోసి చాల ని ష్టంబొనరించె మేల్తపముం జయ్యన నర్వదివేల వర్షముల్‌ 36 చ॥ అటులం బొనర్చి కూడం గమలాసనుండా వరదేవతాంఘ్రి దు ర్స శుభదర్శనం బెనయంగల్టుట యట్టుల నుండం బాదపుం జిటికెనవ్రేలిగోరయినం జెన్నుగం జూడంగలేక పోవంగా నటు తపమాచరింపంబడి నట్టి కళిందసుతానదీతటీ పటుతర పుణ్యకాననము పాపహరంబగు శౌరిమెచ్చుచున్‌. 8౩7 క॥ పావన యమునా తటి బృం దావన మెసలారు దాని తలంపున నఘముల్‌ ధావన మొనరుచు స్మర్తయుం దా వెసంజను మోక్షమునకు థావనము మెయిన్‌ తికి క॥ ఈ రీతిని నైదవ దే వేరి యయిన రాధ గుటిచి వెసందెల్పితి-నా శ్రీరుచిర దర్శనము స్వ ష్నారూఢినింగూడ దొరకదయ్య సురమునీ!! 39 శా॥ దేవేరుల్‌ ప్రతివిశ్వమందు నఖిలప్త్రీలున్‌. బ్రకృత్యంశ రూ పావిర్భూతలు - తత్మళాత్మలు కళాంశావిర్భవల్‌ గాందగున్‌ దేవేరుల్‌ తగం బూర్జరూపిణులు - నీ తీరొప్పంగా నేవు రో దేవర్షిప్రభు! యంశలం (బ్రముఖలం దెల్చింతు - నాలింపుమా! 40 శ్రీగంగ ర్స శ్రీవిష్ణుతనువునం జెలంగి జన్మించియు ముల్లోకములు శుద్ధింబొనరుచునది 'ద్రవరూపిణియు సనాతన పాపి పాపేంధ నాఖీల దావన లాకృతియును 6

(ప్రథమాశ్వాసము స్పర్ణన దర్శన స్నాన పానంబుల నెద్దాననేన్‌ ముక్తి నిచ్చునదియు గోలోక సౌపాన లీలావతియు భవ్య వాహినీరత్నంబు స్నేహలీల గీ శంభు జూటాటవీ వాట శుంభదమల మౌక్తికడ్రేజణి - భారత మనుజ సదయ శీఘ్రఫలదాత్రి; పంకజ క్షీర శంఖ సమ - ప్రకృత్యంశ ముఖ్యయమై యమరు గంగ॥ ల! గీ; అల్లగంగాభవాని సత్వాత్మయుక్త సాధ్వి నారాయణునకిష్ట సన్మునీంద్ర! నిజముగా గంగతోసాటి నిఖిల జగతి నేది దీనావళికి ముక్తిం బాదుకొల్చ?? త్త శ్రీతులసి గీ॥ శ్రీ తులసి ప్రకృత్యంశన్‌ ససిం జెలంగు విష్ణుసతి - విష్టభూషణ విధి నెసంగు విష్ణు పాదాంబుజములందు వెలసెడిని- ద పో రమేశ పూజాదికములకుం బొనరు. తతి మ॥ తపముంబొల్పు రమేశ పూజన మహోదారత్వ సంకల్పముల్‌ విపుల శ్రీకరరీతినప్పటికి నష్టే చెందంగాం జేయు నీ విపులా సోఖ్యజగంబులందుం దులసీ విన్యాసమెంతేని దా నపురూపంబుగ మేలుగూర్చు వినుమా! యాదిత్య మౌనీశ్వరా! 44 మ॥ సుమజాలంబున సారభూతయుం గడున్‌ శోభా పవిత్రత్వ యు క్త మహాపుణ్యకరీవతంసమయి తత్సందర్శన క్షాళితా ఘమహావాతయునై కలిం గలుష దుష్కాంతార దావానల త్వము నొందుం దొళిసమ్మ భూమి యల పాదస్పర్శ నొందెన్‌శుచిన్‌, 45 మ॥। మతియుం దీర్ధము లామెదర్శనము సంస్పర్శ ప్రభావంబు నం తరమందున్‌ దగగోరుచుండును బవిత్రత్వంబునుంజెందు పొం 9

బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము - ్రకృతిఖండము - ప్రధమభాగము మె రయం బిచ్చు ముముక్షుకోటికిని నెమ్మిన్‌ ముక్తి లాభంబొగిన్‌ 46 గీ _భరతభూమిం గల్పాగ రూపంబు దనరి విశ్వరూపిణియై కృపా విమల చరిత యగుచు6 బరదేవతయె యొప్పు నయ్య తులసి ప్రకృతి ముఖ్యాంశరూపిణి - వరమునీంద్ర!! శ? శ్రీమనస మ॥ మనసా నామ ప్రకృత్యుదార రుచిరాంశంబొల్పు శ్రీకంఠు శి పృ నిరాపమ్య మనీషనాప్పు నురగస్వర్గేశుండా నయ్యనం తుని తోంబుట్టువు - నాగపూజిత యహిస్తోమాంబ సౌందర్యపుం గని నాగేంద్రుల మూకతోందగు ఫణిగ్రైవేయు మేల్ఫ్భూషయున్‌ త్న్‌ ఉ॥ యోగప్రసిద్ధినొందియు మహోరగబృందపు వందనంబులం బాగుగ నొందుచున్‌ ఘనతపశ్ళ్శుభరూప - తపఖల ప్రదా త్రీ గరిమాఖిరామ, సముదీర తపస్స్విని భారతంబునన్‌ యోగినులందు రత్న మభిలోరగమంత్ర గణాధినేత్రియున్‌ 9 మ॥ హరి పాదాంబురుహాభివాదన తదీయార్చావిధానంద బం ధురయున్‌ మాధవ రూపయుక్త కరముందోరంబుగా దేవ వ తృరముల్‌ మూండగు లక్షలొయ్యను దళతృ్కంజాక్షు నింగూర్చి య బ్బురపున్‌ యోగమునం దపంబు మనసా పూతాత్మ సల్పెందగన్‌ 50 శా॥ ఈ కాంతన్‌ రహిం బెండ్రియాడెను జరత్కారుందు మౌనీంద్రుం డ స్తోకప్రక్రియ నీమె నాయకునెడన్‌ శూలాయుధుం గూర్చియున్‌ శ్రీకాంతున్‌ గుజియించియు న్మిగుల వాసింబొల్బు సద్భక్తిమై వీంకం బొల్బెను బ్రహ్మరూప రుచిమద్వేద్య ప్రభావంబునన్‌ 61 ఉ॥ వీంకను నీమె యమ్మెయిని వెన్నునిపై శివుపై హృదీశుపైం బ్రాకట భక్తితోడ ప్రతపద్ధతులూసని ముదంబెసంగ్‌ ఫా వీ స్తీ కుండటన్న పుత్రకుని దేవగణాదికవందనీయు సు 10

ప్రథమాశ్వాసము శ్లోకు నొగింగనెం దివిజలోకము మానవలోక మింకధో లోకము వారలున్‌ హృదయలోకముదంచితులై కడున్‌దగన్‌ _ 52 దేవసేన ఉ॥ నారద! దేవసేనయను నాతి ప్రకృత్యధికోత్తమాంశయై యారం జెలంగు మాతృకల యందును గౌరవమొందు షష్టి నాం బేరును గాంచు విశ్వముల బిడ్డలంబ్రోచుం దపస్వినీత్వ వి స్తారయు. గార్తికేయునకు దార యుదారయు సారసాక్ష వం దారువుగాం దగున్‌ ప్రకృతిం దద్దయు నాజవపాలనీమె చె న్నారుటచేత షష్టియను సార్ధకనామము బొందెంబొల్పుగన్‌ _ 58 చ॥ జగములనుం ధరించియును సంతతముం దగు నీమె పుత్ర పౌ (త్తగుణము నిచ్చు నింక మిగులన్‌ సొాబగుంగలదయ్యు నల్లభ వ్యంగడింది బిడ్డలున్నయెడ వార్ధకయుక్త తపస్వినీ గతిం దగు నల దేవికిం దనరు ద్వాదశమాసములందు6 బూజలున్‌ 54 ఉ॥ బిడ్డను గన్నయింట నల బిడ్డకు నాజిగు నాడుం బూజ యీ దొడ్డ తపస్వినీ మణికిం దోరముగాం బురుటింట నౌనటే యడ్డక యేక వింశతితమాధ్య దినంబున నొప్పుం బూజ - యే చెడ్డయు నందు నుండి యటథి శ్రీలకు నాయిలు దావకంబగున్‌ 55 ఉ॥ మాతృకయున్‌ దయావతి - యమంద గుణాధ్యయుం గామ్యతత్త నా నేతదనూన మాతృకర హిన్నియమింపును జెందె స్వప్పభూ మీతల వీర ముఖ్యముల మించియు బిడ్డలకుం గనంబడున్‌ జేతమెసంగ వారివగు చిక్కులనెల్ల నడంచి ప్రోవంగన్‌ ర్‌6 శ్రీ మంగళ చండికాదేవి మ॥ వెలయున్‌ మంగళ చండికాఖ్య ప్రకృతి స్ఫీతాంశ రూపాధ్య మం గళ రూపంబున నామె సృష్టియపుడుం దైవారు సంహార మం దొలయుం గ్రోధము తోడం- గావునను విజ్ఞోత్తంసు లేపార మం గళచండీ ప్రధితా హ్యయంబిడిరి ప్రాజ్ఞ ్రోస్నత్రా! యామెకున్‌ 5% గ1

(బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము - ప్రకృతిఖండము - ప్రధమభాగము (బ్రతి మంగళవాసరమున రహి నీ శ్రీ దే వతకున్‌ మంగళచండికి నతి తరముగం బూజ లెసగు నమరమునీంద్రా! ర్‌ి

క॥ కాంతామణులున్‌ భక్తిని శాంత స్వాంతములతోడ సంతతమును నీ శాంతప్రకారిమం బూ జింతురు పంచోపచార సేవారీతిన్‌ ర్‌9

ఉ॥ పొపమునాంపుం బుత్రులనుం బౌత్రుల నిచ్చును శోకతాప సం తాప దరిద్ర భావములం దద్దయుం బాయగం జేయుం గీర్తి సు శ్రీ పటురీతులం గొలుపు చిత్తము రంజిలి నప్పుడెల్ల కాం తాపటలిం దయన్‌ మనుచు నష్టమె విశ్వము కోపమూనినన్‌ 60

వ॥ ఇయ్యది మహేశ్వరీదేవియగు శ్రీమంగళచండికాదేవి తెబంగగును -_ దదనంతర విషయం బాలకింపుము 61

శ్రీ కాళికాదేవి

మ॥ అరవిందేక్షణ కాళికాంబయుం బ్రికృత్యంశోత్తమోద్భూత యా శరుతా శుంభ నిశుంభులం జదుప్ప నంచద్వేళ దుర్గారుషా స్ఫురితోదారలలాట భాగమునం దాంబుట్టాందె సాం బాలు నం శరుచిన్‌; దేజమునం గుణంబునను దత్సామ్యాత్మ కంజాప్తకో టి రుచిన్నవ్వు శరీరకాంతిం గడు ధాటీ శ్రీబలం బూనెడిన్‌ 62

ఉ!! ఉత్తమురాలు శక్తులకు నూర్జితురాలు మహాబలాధ్య స ర్వోత్తమ సిద్ధిదాయిని - మహోన్నత కృష్ణ పదాంబురుణ్మదో నృత్త మనస్క - మానిత - సనాతన - కృష్ణసమాన - కృష్ణతాం చత్తనుయుక్త - యూర్చుననె సంహృతి సల్చు జగంబులన్నిటిన్‌ 63

ఉ॥ లోకము లేలు పొంటె నతిలోక మహత్వకుం గాల్సిక్రిన్‌ _ ఖృల్రా నీకము రాక్షసాళికిని నెక్కును గయ్యము లొప్పు నప్పు డ

12

ప్రథమాశ్వాసము త మల ల్వాగయి ష్టాకమలేక్షణా గుణ ప్రభావ ప్రదర్శన మద్భుతంబు నిం కాకరమామె సర్వ పురుషార్ధ ఫలంబుల నిచ్చు పేర్మికిన్‌ 64 క॥ ముని మను సురగరుడోరగ మనుజనికాయంబు లామె మహిమన్‌ వేనో ళ్లను వర్ణింతురు - నారద ! యనఘమతి విశారద! శరదంబుదవర్డా! 65 శ్రీ వసుంధరాదేవి చ మజొక ప్రకృత్యమంద మహిమాంశ వసుంధర యామె సర్వమున్‌ భరణముసేయు సస్యములు పండంగంజేయును రత్నగర్భయై పొరయును సర్వరత్నములపుట్ట యగున్‌ దగ నామెపొట్ట భూ వరులు ప్రజల్‌ నమస్కృతు లభంగతం జల్పియుం గొల్తు రాయమన్‌ 66 క॥ సర్వోప జీవ్యయగుచున్‌ సర్వశ్రీ దాత్రియగుచు జరగెడి నొగి నా యుర్వియె లేనియెడన్‌ సక లోర్వర యాధారమేదు-నో మునివర్యా! 67 ప్రకృతి కలాకలాంశ నిరూపణము చ॥ ప్రకృతి కళాంశజాతలయి పర్విన దేవతలేరా? వారి నా యకులెవరో? యిటందెలుపు నట్టిండం బేర్మిని నాలకింపు వ హ్నికిసతి స్వాహ యింక నల యిందుముఖీమణి ముజ్జగంబులన్‌ బ్రకట తరార్చలందు నల స్వాహయొ లేని యెడన్‌ సురల్‌ హరి ర్వర భృతినందబోవరు సురావని పావన మౌనిచంద్రమా॥] 68 శ్రీ దక్షిణ క॥ దక్షిణ యజ్ఞసతి సతము దీక్షారూపిణి యగుచును దేజరిలియు న తృకయ పూజల నందెడి ప ద్రతురంగభక్తవర మౌనిమణీ! 69 13

'బ్రహ్నవైవర్త మహాపురాణము - 'ప్రకృతిఖండము - ప్రధమభాగము ఉ॥ దక్షిణలేని కర్మములు తద్దయు నిష్ఫలముల్‌ సమస్తముల్‌ శ్రీస్వధ అక్ష్యయమౌ స్వధాఖ్య సతి యౌం బతృపాళికి - మౌనులున్‌ మునుల్‌ లక్షవితంబులం గొలుచులాగును బాగుంజెలంగు నామె త లక్షిత రీతిలేని యెడలన్‌ బితృదానము నిక్కము నిష్టలంబు ప శ్రీస్వస్తి ద్మేక్షణ స్వస్తి వాయుసతి; యింపగు నీమెకుం బూజలెందునున్‌ 70 శ్రీపుష్టి క॥ ఈయమ తనరని దానము సాయము గా దింకను; బుష్టి హస్తివదను ప ద్మాయతలోచన యగును య దాయత కృపం బుష్టి నుందు రఖిల జనంబుల్‌ గ్ర శ్రీతుష్టి క॥ తుష్టి యనంతునిసతి వి స్పష్టశుభచరిత్ర పూజ సంతతముగ నా తుష్టియె లేకుండిన సం తుష్టి యనెడిమాట సున్న తోరపుజగతిన్‌ 722 శ్రీసంపత్తి గీ! నాతి సంపత్తి యీ శానునకునుం బత్ని సురనరాదిపూజిత యగు సోరిది నామె లేనిచో విశ్వమెల్ల దరిద్రమయగు శ్రీధృతి ధృతి కపిలు భార్య పూజలు నెనయు నెటను 78 గీ! ఆమె లేనిచో విశ్వంబు నందు నెల్ల వారికిని ధైర్యపటిమ యింపారదయ్య!] 14

ప్రథమాశ్వాసము శ్రీక్షమ క్షమ యమునిభార్య సాధ్వి - ప్రశాంతశీల వతి - సుపూజిత-యామె చెల్వారదేని నఖిలజనులు మదరుషల నందువారు ౯77శ్త శ్రీరతి గీ; రతి మదనుసతి - క్రీడల రాణియును - బ రమపతివ్రత యామె చెల్వారదేని గేళి కౌతుకంబుల నీగి గేలిగాంతు రెల్లవారు - నారద! సన్మునీంద్రచంద్ర! 75 శ్రీసూక్తి గీ॥ సూక్తి సత్యునిల్లాలు - విశుద్ధగుణ - ప తివ్రతామణి - జగతీతతికి నభీష్ట యామె లేక చుట్టజిక మింపలర దెటను శ్రీదయ మోహుని సతీమణి 'దయి సంపూజ్య సుగుణ సాధ్వి - జగదిష్ట - యామె వెసందగని యెడ సర్వలోకంబు నైష్టుర్య సహితమగును 76 శ్రీ ప్రతిష్ట గీ పుణ్యుభార్య ప్రతిష్ట - ఆ పుణ్యరూప భవ్య - ఆమె లేక యిల జీవన్మ్సత యగు శ్రీకీర్తి కీర్తి సతి సుకర్మున కామె కీర్తనీయ పూజ్య ధన్య మాన్యయు నామె పాొనరని యెడ లోకమందెల్లెడల యశోలోపమొదవి చచ్చిన తెజంగునం బొల్బు - సన్మునీంద్ర (777 15

న శకము గీ1 పూజ్య యుద్యోగుసతిక్రియ పొనరునెల్ల యెడల నామె లేక జగతి కెనయు ముప్పు మిథ్య మిథ్యసతి యధర్మున కో యమీంద్ర! సర్వ ధూర్త పూజిత కప్పున దొడరు నామె! లేనిచో విధి సృష్టోర్వి - శ్రీశభక్త 78 మ॥ కృతకాలంబున మిథ్యకానబడ దర్ధిన్నల్మయై త్రేత నా ప్పి తగుం ద్వాపరమందు నర్ధతనువై పెంపొందెడిన్‌ సంవృతా కృతిమై తిష్యమునందు సర్వజగతిం గ్రీడించు పూర్చాకృతిన్‌ వితతప్రీతిని దమ్ముడౌ కపటు డెంతే సాయముం జల్బగన్‌ 79 మ॥ కపటాఖ్యుం డనుజుండు తోడిడం గలిం గైసేతపూరింపుతో విపరీతంబుగ నింటనింట నడుగుల్‌ వేపెట్టుచున్‌ మిథ్యతో నపురూపంబగు కార్యముల్‌ సలుపు నాయ్యం బొల్బు మిథ్యాచరి త్ర పరంధామ పదారవిందయుగళీధ్యానాతి పూతాశయా! ' 80 వశాంద్రి లజ్జలు ఉ॥ శాంతియు లజ్జనాం దనరు చానలు పోల సుశీలుభార్య ల త్యంత మతిప్రపూత! జగమందును వీరల్పు లేనిచో మదా క్రాంతము గాంజెలంగు నధికంబుగం బూజల గాంట్రు వీరు ని శ్చింత హృదంత రార్చిత కుశేశయలోచన! సత్ముశేశయా! _ 81 మతి మేధ స్పృత్రి మ॥ మతి మేధా స్మృతులన్న మువ్వురు సతుల్‌ మౌనీశ్వరా! జ్ఞానుడన్‌ నుతి గన్నాతనికిన్‌ జగంబునను వీర్నూల్మోనిదో మూధమై" మృతిగన్నట్టలె యుండు నయ్య! యిద్‌విదో! పావనథ్రీతపో యుత! కంజాత భవాత్మజాత! హృదయ ప్రోద్యన్మతి ప్రాభవా! 82 16

ప్రథమాశ్వాసము తతత క అబౌన్వాసము శ్రీమూర్తి గీ ధర్ముసతిమూర్తి కాంతితోం దనరు నామె గడుమనోహరముగ; నామె క్రాలదేని దేవుడును విశ్వమును గడుం దీస్తిం దక్కి యాదరువు లేకయుందురో యమికులేంద్ర!! 88 క॥ శ్రీలక్ష్మి యెల్లచో శో భాలసమానయయి మూర్తి భవ్యయగుచు శ్రీ లీలన్‌ మూర్తి ప్రభతో డాలొందు జనులు గడుం గడంకం గొల్వన్‌ వ! నిద్ర గీ॥ నిద్ర కాలాగ్ని రుద్రుని నీరజాక్షి సిద్ధయోగిని యామె - యీ చెలంగు జగము లెల్ల రాత్రిం దన్మాయ మా టెనసియుండు వింటివా? దేవతామౌని వితతిమౌళి! 85 సంథ్య - రాత్రి - దినము చ కన నిసి సంజయుం దినము కాలునికాంతలు వారు లేనిచో వనజజుందైనం గాలము జవంబు తెజంగు నెజుంగలేడు క్షుర్పిపాసలు భునికిని క్షుత్పిపాసలని పొల్తులు పొల్తురు మాన్య లల్లరో వా రెనయుటజేసి లోకమున కెంతయు వంత సుధన్య లాసతుల్‌ 86 ప్రభ, దాహిక మ॥ ్రభయుం దాహిక తేజపుం బడంతు; లో భవ్యాత్మ! వాలళ్లేక కం జభవుం డేదియు సృష్టి సల్పుటకెటుల్‌ సాధ్యంబు గాంబోదు కా 17

బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము - ప్రకృతిఖండము - ప్రధమభాగము మృత్యువు - జర లభవల్‌ మృత్యు జరల్‌ సతుల్‌ జ్వరునకున్‌ బ్రస్పీత లావారు ప ద్మభవా స్నష్టవిధిన్‌ భువిన్‌ మృతిజరల్‌ తళ్ళొత్త గాంజేతు రో యభయ శ్రీయుత! తంద్ర- ప్రీతి తంద్ర ప్రీతి యని నిద్రాంచత్ముమూరీమణుల్‌ విభుతన్‌ వార్విధి సృష్టలోకమున నర్ధిన్‌ బొల్తు రో సన్మునీ! 87 భక్తి - శ్రద్ధ క॥ ఇరువురు భక్తియు (శద్ధయుం బరంగెడు కాంతలొగి నల్ల వైరాగ్యునకున్‌ బొరి వారిచే జగము పలు మరు జీవన్ముక్తి నొందు మౌనివరేణ్యా! రర అదితి - దితి - సురభి - దనువు - కద్రువు - వినత ఆ.వె. దేవమాత్న్మయదితి దితి దైత్యమాత గో మాత సురఖి - గరుడమాత వినత కద్రువు విద్రువు ననెడి కాంతలు పల్వురు సృష్టికి నుపయుక్తి చేయువారు 8కి చ॥ ప్రకృతి కలాంశలై పరగువారలు, వీరుగా కికన్‌ రోహిణి, సంజ్ఞ మొదలయినవారు బకృతి కలాంశలొప్పెదరు పర్వియు, రోహిణి చంద్రపత్ని చం ద్రకిరణపత్ని సంజ్ఞ మమనాతుక తా శతరూప; యింద్రు పొ ల్తుక శచ్చి తార దేవగురు తొయ్యలి; చానయరుంధతీ సమా ఖ్య కడురహిన్‌ వసిష్టునకు; గౌతముభార్య యహల్య, సన్మునీ 90 చ తగ ననసూయ యతల్రిసతి యాధ్యుడుకర్ణముపాల్లి దేవహూ తి, గడగి దక్షనామునకుదేవి ప్రసూతి పితృవ్రతాన వ్యూ 16

(ప్రథమాశ్వాసము త్సుగమకుమారి మేనక విశుద్ధ పరాంబికతల్లి భవ్యబో ధగ కమలాసనాత్మజ! యుదారల దెల్చెడి వాడ విన్మికన్‌. ర సీ; అతివ లోపాముద్ర యాహూతి యైలబీ లాంగన వరుణ దేవాబ్ద నేత్ర! యముఖభార్య, బలి సరోజాక్షి వింధ్యావళి, కుంతి దేవకి దమయంతియును య శోదయు గాంధారి శైబ్య ద్రోవది సత్య వత్సతి సావిత్రి, పరగను వృష భాను కామిని సాధ్వి, వరుస రాధిక తల్లి యొగింగల వాతియు మంజూదరియును (మందోదరియును) గీ కైటఖి సుభద్ర, యింక లక్ష్మణయుం గోస లాత్మజయు, నాగ్నజితి, యోగ్యయైన సత్య భామ రేవతి కాళింది, భవ్య - జాంబ వతియు, మిత్రవిందయు వీరు ప్రకృతి కలలు! క!

• శ్రీ సీతా రుక్షిణులు క॥ _ సీతారుక్మిణులన వన జాతాలయయే స్వయమని యశమందిరహో చేతస్సతతార్చిత కం జూాతాక్ష పదారవింద! యమికులచంద్రా! 93 ఇంకను ప్రకృతి కళలు చ! ఒగి నల వ్యాసుమాతయగు యోజనగంధి యుషాఖ్య బాణుపు త్రి గడగి చిత్రరేఖ యలదేవి సఖీమణియున్‌ బ్రభావతీ సుగమ సురూప భానుమతి చొప్పున భార్గవమాత రేణుకా ఖ్యగరిమ కామపాలుంగను నంచిత రోహిణి మాయకుంగలల్‌ 94 వ మాయావతి (ప్రకృతి కలాంశయగు శ్రీకృష్ణసోదరి యేకానంశ సాక్షాద్దుర్ణయగు. నేతాద్భక్షృకృతి కలాంశ సంభూతలగు స్రీ రత్నంబులు పెక్కందడ్రచే నీ భారతదేశంబు పావనంబయినది (గ్రామదేవతలందజును (బ్రకృతి కలాంశలే యగుదురు. ఏ విశ్వంబు నందేనియును 19

“-. కామినీజనంబు ప్రకృత్యంశ సంభూ తంబే యగును. దానం జేసి కాంతలెందేనియుం గౌరవార్డలు. 95 చ॥ సతులంగలంచినన్‌ బ్రకృతి చాలంబరాభవ మందెడిం బతి వ్రతయును బుత్రయుక్తయగు బ్రాహ్మణకాంతయె వానిచేత స న్మతి సుమచందనాంబర లసద్విధులం బహుమానమందు వాం డతితరభక్తినిం బ్రకృతి కర్బన సల్పిన వాడకాదగున్‌ 96 క॥ ఎనిమిదియేండుల దగు బ్రా హ్మణ కన్యక యెవనిచేత నాభరణాద్య రృన నొందునొ యాతడు ప్రకృ తిని బూజించిన యతడగు దివ్యమునీంద్రా 97 గీ॥ ఉత్తమలు మధ్యమ లధమ యువతులెల్ల (బకృకి కలల సంభూతలు పరగు నందు సత్వకళయిుట్ట నట్టిరు సరగనుం బ తివ్రతామణులై శీల దీప్తి నుండ్రు 98 చ॥ ప్రకృతి రజోగుణంబున భవంబును గాంచినవారు భోగరీ తికి దగియుంగ్రు - మధ్యలన దీప్తి వహింతురువారు - వారు ద రృక సుకలాకలాపముల రాజిలువారు - స్వకార్యమందు ను త్సుకత వహించి యుందురు విశుద్ధతరాశయ! వింటె? నారదా! 99 వ మటథటీయును 106 చ॥ (ప్రకృతి తమోంశజాతలయి పర్వినవారి కొలంబదేదొ యె న్నికకును రాక, దుర్ముఖత నీచతయుం గులటాత్వముల్‌ విరో ధకలితరీతి నొప్పెదరు; దేవనివాసమునందు నప్సరో నికర మిలం ధనాంగనలు నెక్నొనుదు (ర్పకృతిం దమోంశలతె 10] ఉ॥ జారిణులంచు నిటుల నెసంగెడివారిక్రి నామధేయ పే మొ ప్పారును - మౌనిచంద్రమ! యుదారతరంబగు భారతంబు నం దీ రహినిం బ్రకృత్యమల హృద్యతరప్రభ పొల్పుగాంచు వం దారు మనోహారంబగుచుం దామరతంపర సాొంప్ప పెంపునన్‌ 101 20

(ప్రధమాశ్వాసము

ఉ॥ _భర్ణునిరాణిదుర్గ - అపవర్గసుఖప్రద - సత్మృపాతి నై

సర్గిక భావ - యా నమదసంఖ్య మహార్తి హరప్రకార తా

దుర్గమ దుఃఖ హంత్రియయి తొల్లిన బూజం గృతంపువేళ స

న్మార్ణ మెసంగ నొందె సురధప్రధగన్న నరేంద్రుచే నొగిన్‌ _ 108 ఉ॥ ్రేతను రావణాసురు వధింపగగోరియు రామచంద్రు డా

మాతకుం బెక్కు భంగుల నమందపుటర్పనలం బొనర్చి రెం

డోతజీ యిద్ది - యీ పయింగడుంగడు భక్తిని నెల్లవారలుం

జేత మెలర్చం బూజలను జేతురు ముజ్జగమందు నామెకున్‌ 104 మ॥ తొలి దక్షాత్మజయై జనించె - నొగి నద్దుర్గామహాదేవి, దై

త్యులం జెండాడియు విశ్వసౌఖ్యమునకుం 'బ్రోల్లాసముంగొల్పు న

వ్వల యాగంబున దక్షు డాత్మధవునిన్‌ భర్గున్‌ వెసందిట్ట లో

నెలమిన్‌ దా పతివీడి యోగళశిఖిలో నీగెన్‌ దనూవల్లికన్‌ 105 మ॥ పిత యారీతి నిజాధినాయకు జగద్వేద్యున్‌ శివున్‌ దూషణం

బతిమాత్రంబుగ జేసినంత సతి దీవ్యద్రోష యోగాగ్ని గొ

ల్పి తనూవల్లిక వీడి మంచుదొరకున్‌ వే నల్ల యిల్లాలు మా

నితయౌ మేనకకుం గుమారి యయి కాంచెం బార్వతీ నామమున్‌ 106 ఉ॥ ఆవల నల్ల పార్వతియు నంబరకేశుని బెండ్లియాడె దం

తావళ వక్షృదారయంగ దద్దయు గృష్టుడె - వెన్నుడా గుహుం

డావలం బైని యిర్వురల యంబకుం బార్వతి కిం గుమారులై

రో వనజాసనాత్మజ! మహోన్నత సర్గుణ! మౌనిచంద్రమా _ 107 ఊఉ మంగళదేవతం దొలుత మంగళభూపతి గొల్చి నాల నా

మెం గొలువంగ సాంగినవి మిక్కిలి ముజ్జగమందు నొప్పు మీ

అంగ సురాసురేంద్రమునిరాజసమాజ మనుష్యకోటు లా

యంగున నేటికిం దనరునయ్య మహామరమౌనిచంద్రమా _ 108 శా॥ సావిత్రిం దొలి 'భక్తి గొల్చెంచిదపన్‌ సర్వాంబుజాతోద్భవాం

డా విర్భూత సమస్త మానవ మునీంద్రా మర్త్య గంధర్వ ము

21

బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము - ప్రకృతిఖండము - ప్రధమభాగము చా భ్యావేలారనలందుచుం దనరు సాియధాన ప్రజా నమ ఖ్యావేలార్చనలందుచుం దనరు స్వీయధ్యాన పూజా శ్రీబిన్యాన మనన్య తుల్య సుఖదా చింత్యంబుగా నామెయున్‌ 109 ఉ| శారదకుం దొలిం గమలసంభవు డర్చన సల్పెం బై జగ ద్వారమునన్‌ యమీంద్ర సురవర్య మనుష్యులు గొల్చిరింక దే వేరిని రాధికం గొలిచెం బేర్మిని కార్తిక పౌర్దమాస్య స ర్వోరుతరప్రభావుండయి యొప్పెడు కృష్ణుడు రాసమండలిన్‌ 110 ఉ॥ ఆవల గోపగోపికలు నర్భకులున్‌ మరి బాలికామణుల్‌ దేవతలున్‌ మునుల్‌ నరులు తీజుగ నవ్వల గోగణంబు లిం కావల మాయయుం గొలిచి రందముగా నల రాధ, నౌల,రా జీవభవాదు లామె కడం జేరి యొగిజ ('వజమౌనిపాళితోన్‌ 111 కం! వా రల రాధికనుం జె న్నారంగ నర్చించి నార లలరులతో ది పారాధన ధూపములన్‌ సారనివేదనముతోడ సన్నుతి తతులన్‌ 112 శా గౌరీరాడుపదిష్టుండై తగు సుయజ్ఞాఖ్యుందు తొల్లిన్‌ గరం బారాధించెను రాధికారమణి నత్యంతంబుగా భూమి యం దారం బిమ్మట దేవదేవుని యుదారాజ్ఞన్‌ జగత్సాళి వం దారుత్వంబున సర్వులుం గొలుతు ఈ తల్లిన్‌ గడుం బెల్లుగన్‌ 118 చం. ప్రకృతి కలాంశం బుట్టు గనువారిజనేత్రలు సర్వులీ యిలన్‌ ప్రకటతరార్చనల్‌ గొనెడివారు; మునీశ్వర! గ్రామదీవత్రా నికరము పూజలం గొనగ నెక్కొను నమ్మెయి గ్రామపటణ ప్రకరములందు నీ ప్రకృత్తి పద్ధతి శక్తికొలంది దెల్సితిఇ 114 వ॥ ఇట్లు నారాయణ మునీంద్ర చంద్రముండు బృందారక యమీందుందును నజునందనుండునగు నారదునకుం బ్రకృతి తత్వంబు నం దెలియ వచ్చినంత తెల్పితినని యంక్రేమి! వినన్‌ వలతో తెల్పుమనియె నంత [15 22

ప్రథమాశ్వాసము సంస్కృత (గ్రంథం 2వ అధ్యాయం - ప్రారంభము ఉ॥ ఆ యనఘుండు నారదు డుదార మహామునిచంద్రముండు నా రాయణుంగాంచి యిట్లనె మహాత్మ భవత్కృపకల్ళి వింటి నా నాయత పుణ్య తా ప్రకృతి యంశల గూరిచి కొంతకొంత యో శ్రీయుత వానిగూర్చి వివరింపు వినంగను గోరుదున్‌ మదిన్‌ 116 తే॥ సృష్టియందును గడు నాద్య సృష్టి ప్రకృతి యెట్టు లుబద్భృవంబయ్యెనో? యింక నదియుం బంచ విధమెట్టులయ్యె?6 బ్రపంచమునం ద్రి గుణ ప్రకృతి చేత నేర్పరు పొనరు టయ్యె?? 117 తే॥ వారి చరితనంతయు వినవలతు వివర ముగను; మంగళ తజ్జన్మ పుణ్యచరిత ము నింక ధ్యానపూజావిధాన నుతి కవచ శూరతైశ్వర్యములం దెల్చు సొరిది ననఘ 118 మహాశక్తి పరమపురుష సంగతిని మహావిరాట్టు జనించుట మ॥ అన నారాయణమౌని నారదున కిట్లాడెన్‌; కరం బాత్మని త్య నిరూఢిందగు దిక్కులట్లు; నింక నిత్యం బాకసంబట్ల యుం డును నెక్కాలము నాకసంబటుల నీలోకంబు గోలోకమున్‌ దనరు న్నిత్యమునై వికుంఠము బ్రకృత్యంచత్ర్రకారంబు వొ ల్పును నిత్యంబుగ నద్ది బ్రహ్మమనం బొల్బున్‌ లీనమై సన్మునీ!! 119 చ ప్రకృతి సనాతనం బదియు వహ్నికిం గాల్చు గొనంబు పోల్కి శీ తకిరణ నీరజంబులకు దార్శొను శోభవితాన నాసహ ్రకిరణునందు దేజముతెఖంగున నాత్మను లీనమై తగన్‌ ప్రకృతి నిరంతరంబు దనరారును నారద మౌనిచంద్రమా!! _ 120 చ॥ ప్రకృతి యదాత్మకన్నం బరవస్తువుగాదు; సువర్ణకారుండే రకమున కుండలంబు లమరం జలుపంగను లేండు పైండి యుం 23

బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము - ప్రకృతిఖండము - ప్రధమభాగము డకయె కులాలుం డే గతిని డగ్గ మన్నెసలారకే ఘటం బు కుదురంజేయం డట్లె తగం బుట్టువు బ్రహ్మము కొల్పలేడు తా బ్రకృతిని జేరకున్నయెడ; వారని సత్యమిదయ్య! నారద! 121 తే ప్రకృతి యన శక్తిరూపిణి; పరమమౌని! “శి క్కృనగ నీశ్వరత్వమై సరంగందగును “తి యనగం బరాక్రమమయి తేజు గాంచు ఈ శతాపరాక్రమమది యేపుశక్తి 122 తే అట్టి శక్తి ప్రకృతియుంట నాత్మశక్తి మంతుండగు సమృద్ధిమతి సంపత్తి యశము లకును భగశబ్దమొప్పు; నవి కల దాన శక్తి భగవతి యనబడు సన్మునీంద్ర!! 123 తే॥ ఆమె భగరూపిణి యగుచు నలరు సతము అల్ల భగరూప శక్తితో ననవరతము జేరి యుండుట నాత్మకుం జెలంగెడు భగ వంతు డనునామ; మో మౌనివర్య వింటె?? 124 తే అల్ల స్వేచ్భామయుండుం బరమాత్ముం డనగ క్టష్ణునకు నిరాకార సాకృతులు దనరు యోగి తతి నిరాకారమై యొనరు తేజు నెల్లవేళలం గొల్లు రో యిద్ధచరిత |! 125 తే. నుడువ వార్చరబ్రహ్మంబును బరమాత్ము యీశ్వరుం దృష్టుండును సర్వదృష్టియుతుడు సర్వవేత్త సర్వదుండును సర్వకార ణుండును సర్వరూపుండు నందురు మహాత్మ! 126 గీ॥; మజియు సర్వరూపాంతకుండు, రహి రూప రహితుండును, సర్వపోషకుండు హరువుగను నండ్రు; వైష్ణవు లారీతి ననక, సూక్ష్మ 24

ప్రథమాశ్వాసము

దృష్టిం దేజము గలవాడు లేక తేజ

మెటను నుండి వచ్చె నటండ్రు; పటుతరాత్మ!! 127 శా॥ తేజోమండల మధ్యవర్తియును నెంతేబ్రహ్మ తేజోమయుం

డోజః పూర్ణుండు - నీలనీరదతనూయుక్తుండు, రాసేశ తా

రాజద్వైభవుండున్‌ - బరుండు - నఖిలప్రాజ్ఞుండు - ముక్తామణీ

రాజీదంతుడు దాంతుండున్‌ శిఖిశిఖారమ్య ప్రభామౌళి వి

(భ్రాజిష్టుండును - మాలతీ కుసుమ మాలాలంకృతుండున్‌ సువో

సాజేయ ్రభుండున్‌ సునాసుడును దాస త్రాణుడున్‌ - బాల్య వి

(భ్రాజి ప్రాభవుండున్‌ - బరాత్చరుడు దీవ్యదృవ్య సౌందర్యుండున్‌

దేజోభాసుర భారవస్తుం దఖిలాది శ్రీకరుండున్‌ శర

ద్రాజీవాక్షుడు - సర్వమంగళుడు - పూర్ణశ్రీకుడున్‌ - రోగచిం

తా జన్మార్తి మృతి వ్యధా జరల బాధంబాంపంగాం గర్తయై

శ్రీంజెన్నారుచు రెండు కేల్లలిగి వాసింబొల్బు సర్వేశ్వరున్‌

లోంజింతింత్రు నిరంతరంబు విబుధుల్‌ పూతాత్మకుల్‌ సజ్జనుల్‌ 128 చ॥ జఒగి నొక బ్రహ్మకల్పమున కొక్క నిమేషమె వానికౌం దగం

గం '“గృషి యు నాంగ భక్తియగు “ణి ప్రథదాస్యముం దెల్పు, నెవ్వడ

చ్చుగ నిజభక్తి దాస్యములం జొప్పడం జేయు నతండు కృష్ణుడం

చుం గరమెసంగు; వింటివె” యనుత్తమ! దైవమునీంద్ర సత్తమా!॥! 129 చ॥ కృషియన సర్వమర్ధము 'ణియేతగు బీజమనంగం గృష్టుడన్‌

విషహర నామమన్నిటికి బీజము బ్రహ్మము జెందు; నెట్టి క

ల్మషమును లేని యాతడల బ్రహ్మలు వేనకు వేలు గిట్టినన్‌

గషణము నొందబోడు నలకంతయు స్వీయ గుణంబు లందునన్‌ 180 చ॥ అసమగుణుండు కృష్ణు డఖిలాదికి ముందుగం దానొకండయై

వెసను సృజింపనింపుగ నివేదన యంశము కాలుచేతం బ్రో

ల్లసనమునొంది సృష్టికి. జెలంగెడు యత్నము నూనె స్వేచ్ళచే

నెసగెడు నాత డిచ్చను వహించెను రెండగు నాకృతుల్‌ మునీ 131

25

బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము - (ప్రకృతిఖండము - ప్రధమభాగము గీ1 అందు దక్షిణాంశము పూరుషాకృతిందగు వామభాగమ్ము వామఠేవను దలిర్చు ఇట్లు కీర్తింప బదెనయ్య, పృద్యచరత వనజభవసూతి దేవతామునివరణ్య!! 182 వ॥ మటియు వామార్ధరూపంబగు సుందరి యందచందంబుల పొందిక యింత యంత యని పల్మ నెవ్వానికిం దరంబుకాదు చ అల సుకుమారి చంపకపుటందముం జందము పొంది చంద్రస ల్లలిత నితంబయై యనంటు లన్నగు చెన్నగు నూరు కాండముల్‌ చెలగియు శ్రీఫలద్వయి ససిందగు సిబ్బెపు గుబ్బదోయితో వలనగు సింగపున్నడుము బాగుందనంబున దెందముం గరం బు లలిం గటాక్షకుంతలవిశోఖి లసత్కుటిలత్వ మొప్పియున్‌ 138 చ॥ అగిని విశుద్ధమైన ధవళాంశుకముంధరియించి యందముం దగియును మందహాసమునం..దార్మొని రత్నవిభూషణంబులన్‌ మిగులందలిర్చి కోటిశశి నిర్భర సుందర కృష్ణవక్రపున్‌ సుగమ మనోహరత్వమును జూడ్కుం జకోరుల నానుచుం దమిన్‌ 134 ఉ॥ చందనపీఠ కస్తురి లసత్తిలకంబు చెలంగు ఫాలమిం పందంగ మాలతీ కుసుమ హారములొప్పిన కేశపాశమున్‌ “0౦దర రత్నసార పరిశోభితహార పరిప్క్రయాంచితా స్పంద మనోహరాంగియయి భవ్యముదంబును బర్వజేయుచున్‌ 185 ఊఉ ఇందుసహస్రకాంతిని రహించియు సుందరి యండజాత సం కందన మందయాన వగలన్‌ మగనిం గరంగించుచాన న చ్చందనగంధినిం గని పసందుగ దడెందమునంగలంగి యా నందము తోడ రాసపత్రి నల్వుగ రాసవిలాస మామెతో డం దగ నందె గూఢతం గడంకమెయిన్‌ రసరాజరూపుడై 136 మ॥ అతడా కామినితో నజాయువగు పర్యంతంబనంతంబు న ద్భుతమౌరీతి ననంగసంగరమహాంభోరాశి నిర్మగ్నతం 26

ప్రథమాశ్వాసము (బ్రతిలేనట్టి ముదంబు నొందుచును వీర్యాధానముంజల్సె నా శతపత్రాక్షి సుగర్భమందును; జలేజాతోద్భృవాత్మోద్భవా!! 187 వ అంత 138 శా॥ శ్రీకృష్ణాద్భుత వీర్యముం గడుపునం జేరంగ -నారామయ స్తోకశ్రాంతిని జెంది స్విన్నతనువై చొవిిందె నిళ్శాసముల్‌ వీంకన్‌ తెల్పెడి నామె యాస్యమున తత్స్వేదాంబువ విశ్వగో ళాకారంబును జెందె; నూర్చుంబవనంబయ్యెం జగత్రాణుడున్‌ 189 శా; ఆ నిశ్చాససమీరుడీ యఖిలలోకాధారు. డాతండు రూ పానంబర్వంగ వామపార్వమునం దద్వామాక్షి కల్గెన్‌ మటిన్‌ బ్రాణి వ్రాతము నైదు ప్రాణములునుం బ్రాణం బపానం విన్‌ వ్యానోదాన సమానముల్‌ మజథి నధః ప్రాణంబులైదున్‌ సుతుల్‌ 140 మ॥ అటు లాయంబ శ్రమింప వెల్వడిన స్వేదాంబు ప్రపూరంబు శ్రీ పటువౌ నవ్వరుణుండుగాందనరెం దద్వామాంశమందుం జనిం పట నొందెన్‌ వరుణానితద్వనిత యొయ్యన్‌ శక్తి శ్రీకృష్ణుచే నటు గర్భంబు ధరించియుండె శతమన్వంచన్మహాకాలమున్‌ క్షేత్తగ్ష ఉ॥ ఆ యమలాంగి కృష్ణునకుం బ్రాణ సమానయొ; యంతకన్ననె చ్చోయగుం గృష్టుతో నెపుడు నొయ్యనంగూడి తదీయ వక్షమం దే యెసలారు నట్టుల మృగేక్షణ గర్భముదాల్చి దాని కా లాయతి దాట నామెకు మహాండమొకండు జనించె దండిగన్‌ 142 శా॥ ఆ యండం బఖిలాకరంబుం దపనీయ స్ఫూర్తి యుక్తంబునై మాయాశక్తిని నామెకుంబొడమ నాత్మంగుందె నా యంబయుజ నా యండంబును గాంచి; కాన నది హేయంబంచు నుం గోళయు క్తాయంబందును నల్లయండము వడిన్‌ ద్రోసెన్‌ రుషాయుక్తయై 148 ఉ॥ అండమునట్లు త్రోసిన తదంబను గాంచియు గృష్టుడెంతయున్‌ మెండగు హాహకారములు నెక్కొన నార్చి యకృత్యమద్ది యా యండజయాన చేయుటకు నాద్భతి వీడీ శపించెం గోపపుం 27

జండతంజేసి గర్భమున జన్మముంగాంచిన దేని కేని నే రుం డకటొంకుం గొల్పుదురె? పోంది నకృత్యము నీవొనర్హువే 144 ఉ॥ కావున నీకు సంతతులు గల్గివు గావుత మింతనుండి నీ దై వహి మించి నంశ నెసలారెడికాంతలు సంతులేకయే యౌవనమున్‌ సదా కలుగునట్టీరు గావుత మంచు బల్‌రుషా భావము తోడం గృష్టు డల భామకు శాపమొసంగె భర్తకుం భావములేనిరీతి సలుపందగునే మగనాలి కెన్నడ్రున్‌ 145 వ॥ అంత 146 ఉ॥ శారద నీరదేందు ఘనసార పటీర మరాళ మల్లికా హార మనోజ్ఞ పాండురుచిహారి శరీరముతోడ దత్సవి త్రీరసనాగ్రమందు నొకదేవి జనింగనెం బీతవస్రయై హారి మణీ పరిష్కృతుల నంది సమస్త కళాధినేతృ క న్యారుచిరాంగియై కరము లందును వల్లకిం బొత్తముం దగున్‌ 147 చ అవుల నొకింతకాలమున కామెకు రెందగు రూపులొప్పి యం దు వెసనొకర్తు వామకళ నూల్మొనెం దాం గమలాఖ్యతోడ రెం డవదెసకాంత భారతియనందగెం గృష్టుడు రెండురూపులం దవిలియుంజెందె నప్పుడును దద్దయు నద్భుతమైన రీతిగన్‌ 148 క ఆ కృష్ణుం డిరురూపులం జేకొన నొకడొప్పె రెండుచేతుల - నిక -నా ల్లౌకరముల తానొకటియు మేకొనెనో సన్మునీ! యమేయచరిత్రా 1409 ఊ॥ అప్పుడుం గృష్టు డిమ్మెయిని నాడెడి వాణిని గాంచి రాధ తా నొప్పెడి నిందు శ్రీహరిని నొయ్యనం గూడియు లక్ష్మితోడ నీ విప్పుడ యవ్వీకుంఠమున కేంగియు నందెసలారుమంచునుం జెప్పినం దత్సతీద్వయము శ్రీహరితోం జని రవ్వికుంఠమున్‌ _ 150 28

ప్రథమాశ్వాసము శా శ్రీరాధాంశభవాత్ములాౌట నల లక్ష్మీదేవికిన్‌ వాణికిన్‌ గారై రాత్మజు లా చతుర్భుజుని యంగంబందు నెంతేనియున్‌ నీరేజాక్షుని బోలు పార్షదులొగిన్‌ వేపుట్టి రారీతి దా సీ రాజీ ప్రభవం బెసంగె నల లక్ష్మీదేవి యంగంబులన్‌ 151 ఉ॥ ఆ కమలాంగకాళి నుదయంబయి నట్టిరు దాసికల్‌ కడున్‌ వీ రమాపతిన్‌ దొరయు వ్రేల్మిడి నుండిరి - మౌనివర్య! గో లోకవరేణ్యు రోమముల లోపల గోపకు లొయ్యనల్లగో లోక విభూపమాంగులయి ప్రోదిగ లెక్కకు మిక్కుటంబుగన్‌ 152 ఉ॥ గోపకు లల్లవార లల గోజగతీవిభుతోడ నెంతయున్‌ శ్రీపటు శౌర్యబుద్ధులను జెల్వుగ బోలుచుం గృష్టు నెంతయున్‌ బ్రాంపుగం దమ్ముం బ్రాణముల పొటిగం గాంచుచు నుండ దండియౌ నేం పునం బార్షదాళియును హృద్యతరాఖ్యను బొల్బిరిమ్ముగన్‌ 158 మ॥ అపుడున్‌ రాధిక రోమకూపములలో నావిర్భవంబంది ర చ్చపురూపంబుల హావ భావముల భాషావైఖరీ లీలలన్‌ విపరీతంబుగ రాధికం దొరయు గోపీ కాంతలంచున్‌ మునీ విపుల శ్రీకర భూషితాంగులు వయోవిన్యాస నిత్యప్రభన్‌ 154 ఉ॥ శ్రీయుతమూర్తి కృష్ణుని శరీరమునందుదయించె విస్ఫుర త్తోయజనేత్ర - శక్తియగు దుర్గ సనాతని యామె దేవి నా రాయణి - విష్ణుమాయ - పరమాత్మక - బుద్ధికి నీశ్వరీ ఘన శ్రీ యెసలారు నట్టిది - పొరిం దినమధ్య దినేంద్రకోటి తే జోయుతరూప భవ్యగుణశోభిత - భర్మకళాభిరామయున్‌ వేయి కరంబులంగలుగు బీజమయాత్మక శుద్ధవస్త నా నాయత శస్త్రయుక్త దరహాసమనోజ్ఞ ముఖారవిందయై 155 సీ; ఎవతె యంశాంశల నీ విశ్చ్వమున నెల్ల కాంతలు జన్మంబు గాంచ నయిరి ఎవతె మాయంజేసి యీ విశ్వమున నుండు భువనంబులన్నియు మోహ మందు 29

ఎవతె కాముకులగు గృహమేధులకు సర్వ కామితంబులందిర్చం (గ్రాలు చుండు వైష్ణవాళికిం గృష్ట భక్తి వైష్ణవియై ప్ర సాదించు నేతల్లి సరసకృపను. నీ1 మోక్షము ముముక్షులకు నిడం బొదలి సుకము గోరువారికి సుకమీయం గుదిరి స్వర్గ మునను స్వర్గలక్ష్మియగుచుం దనరి - యిండ్ల ను గృహలక్ష్మియై దుర్గ యింపుగం దలిర్చు. 156 సీ తబిసిరాయల యందుం దపము రూపంబంది రాజులయందు శ్రీరాణ నొప్పి అగినియందును గాల్బనగు గుణం బొందియు రవిలోం బ్రభారూప రాజిత యయి శశిలోను శోభయై జలరుహంబున శోభ నంబయి శ్రీకృష్ణునందు శక్తి రూపంబు నొందియుం బ్రోది నద్దర్గ తాం బొల్పారు - నాపెచేం బొనరం గరము. ఆ.వె. ఆత్మయును జగంబు నందును శక్తిని ఆమెలేకశక్తి యఖిలమందు నడంగి చచ్చినట్టు లనువొందంగానగు నారదాఖ్య! మౌనీవారవర్య!! 15? చ॥ నలువుగ నామె సంస్మరణ నామ మహీరుహ బీజరూప బుద్గియున్‌ ఫలమును క్షుత్చిపాసలును భ్రాంతి దయారుచి పష్టి తుష్టులున్‌ వెలయ క్షమాధృతి స్థితులుం బేర్మియు శాంతియు నిద్రతంద్ర నాం జెలగెడు రూపులాదిగని చెన్నలరారు మహీసురోత్తమా!] 158 ఉ॥ ఆయమ యాగతిం బ్రభవమంది పరాత్చరు సన్నుతించి వే నాయన ముంగలం గొలువు నందెను గృష్టుడనర్షమైన ర త్నాయత సింహపీఠమిడనప్పుడు వెన్నుని నాఖియైన మే ల్లోయజమందునుం బొడమెం దొల్తటి వేలుపు నల్వచెల్వుగన్‌. 159 30

ప్రథమాశ్వాసము

ఉ॥ ఆ నలుమోములాతడు కరాబ్దకమండలుధారియై ఘన

జ్ఞాన నిధానమై తపముగల్లినవారల నుత్తముండునై

చానయుం దాను వచ్చియును సన్నుకి సల్పెం జతుర్ముఖంబులన్‌

శ్రీనిలయుం బరాత్సరుని జెన్నలరారెడి భక్తి పెంపునన్‌. 160 ఉ|॥ సుందరి యామె చం(ద్రశతశోభ నెసంగియు వహ్షిశుద్ధయె

యందము గల్లు నంబరము నంగకపాళి ధరించి లోకమున్‌

మందిరుడైన కృష్ణుని నమస్కృతి యుక్తిని సన్నుతించి యం

దుం దగు రత్నపీఠిం బతితోడ వసించె నుదంచిత క్రియన్‌. 161 ఉ॥ ఈ సమయంబు నందునను గృష్టుడు రెండగు రూపులొందె న

వ్వేసపు దోయిలో నెడమవేసము శంభువు దక్షిణంబుదౌ

వేసము గోపికాపతిది వేలకు వేల దినేంద్రులన్నగర్‌

భాసిలు తెల్లనౌ రుచులంబర్వెను శర్వు డఖర్వమూర్తియె. 162 మ॥ పులితోల్డుప్పటి - శూలపట్టిస కరంబుల్‌ - పింగళోద్యజ్ఞటా

వళియున్‌ - జంద్రకళావతంసమును - దిగ్వస్తంబు - శ్రీకంఠమున్‌

విలసత్సత్వ మహాస్వరూపమును దర్వీకృత్చరిష్కారమున్‌

లలితానందద పంచవక్ర లసదుల్లాసంబుం గేలన్‌ మణీ

విలసన్మాలికయున్‌ జెలంగు పరమాత్మ శ్రీకుడున్‌ - లోక మం

గళుడున్‌ జన్మ మృతి వ్యధాదిహరుడన్‌ - సర్వాది హేతు ప్రకా

రల సద్వర్తనుడున్‌ - సమస్త సమయ ప్రాంచన్మనళ్చింతి తా

మల శ్రీ కృష్ణుడు నైన శంకరుడు ప్రేమం గృష్టు నగ్గించి - యం

దుల గూర్చెండె మణీ పరిష్టృత మహోత్తుంగాసనంబందునన్‌. 168

సంస్కృత (గ్రంథం ప్రకృతిఖండము - 8వ అధ్యాయం - ప్రారంభం

మ॥ అని నారాయణ మౌని నారదున కిట్లా జ్ఞప్తి గావించె - నో

ఘన! యా డింభము బ్రహ్మకల్చమగు దాకన్‌ దోయమందుండి యో

లను రెండై పగులంగ - నందుంబొడమెన్‌ లావణ్య గణ్యప్రభల్‌

దనరారన్‌ శతకోటిసూర్యహసనోద్యత్తేజుదౌ బాలుడున్‌. 164

31

బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము - ్రకృతిఖండము - పప్రధమభాగము గీ; బాలుండతం డాంకటను జనుబాలు లేక తా న సంఖ్యధాత్రందేశుడైనను - దెస దిక్కు లేనట్లు గగనంబు దిక్కు సూచి యూర కేడ్చుచు నుండె నో యురుమునీంద్ర!! 165 గ! సరగ నణువునకన్న సూక్ష్మత్వ మొందు దోరమునకన్న నెంతయుందోర మగును అతడు శ్రీకృష్ణులో షోడశాంశం బొడమి నల్చిండు మహావిరాట్టు - మహామునీంద్ర!! 166 ఉ॥ ్రాకృతు డీ మహామహుండభంగుడు - మేటి - పరాత్పరుండు న స్తోక తదీయరోమములం జొప్పడియుండు విలక్షణాత్యసం ఖ్యాకముగాంగ విశ్వములు - నందును నొక్కొక దానియందు నా శీకజు విష్ణు శంభులు వెలింగెదరో మునివర్య! వింటివే?? _ 167 శౌ ఆ రోమంబులయందు నట్లెంసగు (బ్రహ్మాండంబులన్‌ లెక్కిడం గా రాదెప్పటి కల్ల కృష్ణునకు నైనన్‌; బద్మజాండంబనం గా రాజిల్లు నజస్థలంబు వఖణకున్‌ బాతాళ మాద్యంబుగా నీ రాజీవ భవాండపుంబయల వర్తిల్లున్‌ వికుంఠం బొగిన్‌ 168 చ॥ ఇటుల విరాట్టు రోమముల నేంయపు చెలంగెడి విశ్వమాలికా పటలము లెక్కపెట్టు టల స్వామికిం గృష్టన కేనింగాదు నా నెటువలె నన్యసాధ్యమగు? నీ జగమందుం బరాగబ్బంద మే నెటులనా లెక్క పెట్టంగ ఘటిల్లెడిం గాని - విరాట్‌ సురోమ వి స్ఫుట తర విశ్చపంక్తి దయి చొప్పడు లెక్కను జెప్ప సాధ్యమే 169 మ॥ ఆ వైకుంఠము నుండి యోజత నయం బారంగం గోట్లేంబదై దా వెల్గొందును గోజగంబు; నివి సత్యశ్రీ మెయిన్‌ నిత్యమై నిం బొల్ప్బెడిం - గృష్టు విష్ణువుల యట్లే; (బ్రహ్మకల్పాంత మం వైకుంఠము గోజగంబుం గన వేధేం గొంకు " నో సన్మునీ!! 170 సీ ఏండు సంద్రములతో నేండు దీవులతోడం బృధివి యెప్పారెడి - వితత సుగుణ! 32

ప్రథమాశ్వాసము ఏండు దీవులవి యేం దేండుగా నలువది చిన్నవి దీవులై చెలగు నయ్య! పయిని లోకము లేండుంబరగు నధోలోక ములు నేండుంబొనరును మొగిని భూర్చు వస్సువర్మహము లొప్ప జనపతస్సత్య ములు పయిలోకముల్‌ - పొరినొకటికి గీ నొకటి పయింగాం దలిర్చెడి - నొనర సత్య లోకము హిరగ్యయమయ - మస్తోక కృత్రి మమున నీలోకములు తగు; సమయమునకు నివ్వి యన్నియు6 బ్రళకయంబు నెనయంగలవు క్షైగ్ల గ మ॥ ప్రతి బ్రహ్మాండమునం దజాచ్యుత శివుల్‌ ప్రత్యేకతంబొట్లు ది కతు లెన్మండ్రుం ద్రికోటివేల్పులు గ్రహనవ్రాతంబు నక్ష్మత్రముల్‌ క్షితి నల్దాతు - లధంబునం దురగముల్‌ చేతోయుతంబుల్‌ తద న్యతతుల్‌ భూతములొప్పు నొక్కగతి సామ్యప్రక్రియం జెందుచున్‌ 172 చ అటుల విరాట్టు డింభమున యందలి పైదగు కప్పులోపలన్‌ బటుగతింగాంచి కాంచి యొకవస్తువు లేమిని శూన్యమై చెలం గుటంగని యాకటం గడు నాగుల్పడి మాటికి మాటి కేడ్చి పి మ్మటం దెలివింగనుంగొని - యమంద సుభుక్తిని వేడెం గృష్టునిన్‌ 178 వ॥। అంత శా॥ ఆ వేడ్కోలుననుం గనంబడియె నవ్యాంభోద నీలంబు వో సావేలామల సుందరంబుం - గనకోద్యద్వస్తముల్‌ సత్మపా శ్రీ విన్యాసము - బాహుయుగ్మయుతమున్‌ చిద్రూపముల్‌ - వేణునా దావిర్భూత జగత్ర్రమోదమగు బ్రహ్మప్రాజ్య తేజం బొగిన్‌ 175 మ॥ అల తేజోమయుం దండ్రి నా నిసువు గన్నారం బొడం గాంచిని స్తులమౌ నేడుపు మాని చిర్నగవునం జొప్పాంద నానంద మం దులకుం దేవుడు డెందమందుంగని యన్వూన ప్రభావ ప్రదా మలమై పొందు వరంబొసంగి యిటులన్‌ మాటాడెం బాటిందగన్‌ 176 33

బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము - ప్రకృతిఖండము - ప్రధమభాగము ఉ॥ బాలక! నీవు మేటిపరిపాటిని నాకు సముండ - వింకనీ వా లయకాలమున్‌ సుబహుళాంబుజ జాండములం ధరింపుచున్‌ బోలగ దప్పి యాం కలియుం బొందక యుందువు గాకం గామపుం జాలునం బో కపేత భయ సద్దతి నుత్తమ రీతి నొందియున్‌ 177 చ జరయును మృత్యువున్‌ రుజయు సద్దుణి! తాంకవు నిన్ను నెప్పుడున్‌ బరగవు నీకు శోకమును బాధయు నంచని యవ్విరాట్టు దౌ విరసతలేని దక్షిణపు వీనున బల్‌కరుణన్‌ షడక్షరీ సురుచిర భవ్యమంత్రము విశుద్ధ-మహాగమ మూలమంత్రమే డ్తైర జపియించె గొప్పయుం గడిందిగ మూడగుసారులో మునీ!! 178 మః॥। తెమలం గాం దొలి నోంకృతిందగి చతుర్ధీ కృష్ణ శబ్టోరు ర త్నము స్వాహాపదయుక్తమై తనరు సన్మంత్రంబు నాజైన వ రము లౌప్పారిన దవ్విరాట్టునకు సార(ప్రేమ శ్రీకృష్ణుం డా సమయంబందుపదేశముంజలిపి వత్సా! యంచు బోధించియున్‌ 179 శ్రీకృష్ణ షడక్షరి “ఓం కృష్ణాయ స్వాహా" ఉ11 అల్ల విరాణహామహున కన్నముం గల్పన జల్చెం దద్దతిం దెలముగావచించెద - మున్‌! విను; చెన్నున కౌ నివేదనం వను షోడశాంశ విషయిన్‌ హరింజేరు - నికం బదైదు నౌ ళ్లు విరాట్టం జేరు - గుణవాసన యించుక లేని కృష్ణు నం దెల్ల నివేదనంబు లొకయింతను జేరవు మౌనిచంద్రమా!! 180 శా॥ ఏయే దేవతకు న్నివేదనము నేయేవస్తు విచ్చున్‌ శ్రితుం వ్‌ యా దేవత యల్లవస్తువును నొయ్యన్‌ సర్వమున్‌ భక్షణం బయున్‌ - లక్ష్మి కటాక్ష వీక్షణం బునస్స ల్రఫ్టీంచు నవ్వస్తు వెం యుక్ష్తత్వముంగాంచు మౌనికులవార్ధిస్వచ్చచంద్రోదయా 181 క అని మంత్రవరంబుల నిడి యును విభుండును మరల నిటుల నొగి వక్కాణిం 34

(ప్రథమాశ్వాసము

చెను వత్సా! యింకే వర

మును నేనిం గోరు మిడెదం బూర్జకృప తగన్‌ 182 చ అనుడు మహావిరాట్టు రదనాళి చెలం గని బాలుడిట్లు ప

ల్ము ననయమున్‌ భవచ్చరణ లోలుపభావము నాదుడెంద మం

దును దనరారం జేయవలెం దోరము గానిది నాదుకోర్కి లో

క నిచయ సృష్టి వృష్టి హృతికారణ! దీనజనార్తివారణా!! 188 ఉ॥ లోకమునందుం గృష్టపద లోలుపమానసుండాతం డే జనిన్‌

వీంక దలిర్చి ముక్తిపదవిం గనుం గృష్టుని నెంచనట్టి వాం

డే కలందిన్‌ రహింబదికి మృత్యువు నందిన వాండె యౌను స

ర్వాకర మంగళం బల పరాత్పరుడై తగు కృష్ణుం డంచనున్‌. 184 మ॥। జపముల్‌ వమ్ము - తపమ్ము వ్యర్థమగు యు యజ్ఞంబుల్‌ వృథా-పూజనం

బపకారం బిదుం - దీర్ధసేవ విఫలం బౌం - బుణ్యపుకి గార్యము౯

సుఫలంబీయదు కృష్ణభక్తి మదిలోం జొప్పందకే కృష్ణ భ

క్తి పరత్వం బెసలార కే జనియు వ్యర్ధీభూతమో సదత్ర్రభూ!! 185 ఉ॥ ఎవ్వనిమేన నాత్మ రహియించునొ నిక్కము వాని యందునున్‌

జివ్వయు శక్తియుం దనరుం జేటిది యాత్మ శరీరమున్‌ విడన్‌

జవ్వున నెల్ల శక్తులును నల్వుగ నాత్మను వెంబడించుం దా

మెవ్విధి నాత్మలేమి నెదియేనిం బనిం బొనరింప జాలమిన్‌ 186 శా ఈవా యాత్మవు - సర్వగుండవు - నింకన్‌ స్వేచ్భ్చామయజ్యోతి ర

చ్చావేల ప్రభుతా సనాతనుండ వంచర్ధిన్‌ విరాట్పూరుషుం

డా విశ్వప్రభుం గృష్టునిం బొగడి స్వీయాలాపనల్‌ నిల్ప సు

శ్రీ విన్యాసుడు కృష్ణుడిట్లనియె వారిప్రస్ఫురద్వైఖరిన్‌ 187 ఉ॥ ఓ విమలాత్మ! యో బుడుత! యొయ్యన నా పలుకాలకింపుమా

నావలె నీవు నెప్పుడు ననంతుడవై యజు లెందజేనియున్‌

దావథియేంగినన్‌ జెదని తత్వము తోం బ్రతివిశ్వమందునుం

జేవ చెలంగు పూజలను శిష్టులు చేయంగం గందు వొప్పుగన్‌ 188

35

బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము - ప్రకృతిఖండము - ప్రధమభాగము

డి తగన్‌ బమ్మను బుట్టంజేయుము - తదున్నిద్రాళికంబందుం బు

ట్టుత మేకాదశరుద్రులింక - నలి సృష్టుల్‌ వారు శైవాంశ వీం

క తగన్‌ జేతురు రుదు లందొకరు పేర్కాలాగ్ని రుద్రుండగున్‌ 189 మ॥ కరమున్‌ లోకములన్‌ హరింపంగలండా కాలాగ్ని రుద్రుండు, నే

డ్తెర రుద్రాంశను నౌల నుల్లసిలు శౌండీర్యమ్ముతోడకజనిజ

బొరయుణ వెన్నుడు, నాదు దివ్యకరుణాస్ఫూర్ద త్రృభావంబుచే

నిరతం బీవు మదం[ఘి పంకజరతిజ నెక్కొందు వో బాలకా! 190 మ॥ కమనీయాకృతితోడ నొప్పెడు ననుం గన్నారగా నీవు ని

త్యమునుం గాంతువు - మద్భుజాంతర మనోజ్ఞావాస న్‌ తల్లి రూ

పమునుం గాంతు-వింకిందు నుండు మనుచుం బాగొందంగా బల్మి యం

ద మహాతేజుడు కృష్ణదేవుడును నంతర్థాన మందెన్‌ రహిన్‌ 191 చ॥ అపు డల కృష్ణుం దాత్మ భువనాంచిత పీఠిని గొల్పుదీర్చి మే

లిపెరిమ బ్రహ్మశంభుల లలిం బిలిపించియు నిట్లు బల్మెధా

త “పరగనిప్పు డీవు సని యల్ల విరాట్టుని రోమకూపమం

ద పరిమితంపు సూక్ష్మమగు నాకృతినుండు విరాట్లునాఖి నీ

వు పొడము - మింక శంకరుడ! పొల్పుగ శంభులకాటమందు నీ

వు పొడమి చాలవీకం దపముం బొనరింప” మనంగ వార ల

ల్ల పరమపూరుషున్‌ రహి చెలంగంగ (మొక్కియు వెళ్లి రొయ్యనన్‌ 192 వ॥ అప్పుడు 198 గీ ఆ మహా విరాడ్రోమ కూపాంతరమున

నలరు బ్రహ్మాండగోళంబు నందలి జల

ముల విరాడంశమునం జేసి పుటి క్షుద్రుం

డగు విరాట్టు జన్మించె నీలాంగయుతును

హాస మాధుర్య మండితాస్యంబు వాందు

జలశయానుండు తన్నాఖిజలజమందు

(బ్రహ్మ జన్మించి లక్షయై క్రాలు యుగము

లొరిమం గంజనాళంబునం దిర్జుర్దు చుండె 194

ప్రధమాశ్వాసము

గీ సరగ నిటు చరించి చరించి జలజభవుడు

మరలి స్వస్థానముంజేరి మహితమూర్తిం

గృష్టుం దత్పదాబ్దములలో నించుకేని

తగ్గని కరంబు సద్భక్తి దలంచి నంత 195 చ॥ ఒనరగ నప్పుడాతనికి యోగ్యపుం జూపున గానవచ్చె న

ల్పనియతి యౌ విరాట్టు తగం బద్మభవాండజలంబునం బరుం

డినగతి బొల్పు గల్గు మహనీయ సురోమపుటమ్మహో విరా

ట్టును నలవానికంటిం బరుండుం బరమాత్ముడునైన కృష్ణు గో

ఘన భువి గోపగోపికలం గాంచి నుతించెను గృష్టునీశ్వరున్‌ 196 ఉ|॥ అంతటం గృష్టు డా నలువ కర్టవరంబు లొసంగె - నంత ని

శ్చింత నతండు సృష్టి కయిచేసిం గృషిన్‌ - మదియందు నాతడ

త్యంతము శాంతులైన సనకాదులనుంగనె ఫాలమందుం గో

పాంతరులన్‌ బదొక్కరు శివాంశులు రుద్రులనుం గనెం దగన్‌ 197 ఉ॥ అల్ల విరాట్టు వామదిశ నంబుజనేత్రుడు పాలనాధికా

రోల్లసితుండు పుట్టెను సదుత్తముండింకం జతుర్భుజుండనై

తొల్లిటి మేలి రూపజనుతుం డతడుందెలదీవినొప్పునో

చల్లనిమౌనిరత్నమ! నిరంతర తుషారమయూఖయశళ్చిరంతనా! 198 మ॥ అపుడా క్షుద్రవిరాట్టు నాభిజలజంబందున్‌ స్వరుర్వ్యాది లో

కపు సృష్టిం బొనరించె బ్రహ్మ, యిటులై క్రాలున్‌ మహోద్యద్విరా

డ్విపరీతాద్భుత రోమజాలములలో విశ్వంబు లొక్కొక్కం డం

దపురూపంబుగనుండు నయ్య! మునివర్యా! బ్రహ్మదేవాత్మజా 199 మ॥ అల విశ్వంబుల నొక్కటొక్కటను దైవాజంగ నౌ క్షుద్రనా

మలస (్రితివిరాట్టు బ్రహ్మశివులున్‌ మానాథుడున్‌ జూల నీ

లలి శ్రీకృష్ణుని లీల యద్భుతముగా రంగారు నా భీల పా

ప లవిత్రంబుం బవిత్రమున్‌ సకల హృద్వైచిత్రి కింబాత్రమై 200 క॥ ఇది శ్రీకృష్ణుని కీర్తన

మొదలించుచు సకల శుభము మొగిమై వినినం

37

(బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము - ప్రకృతిఖండము - ప్రధమభాగము

• ఇదివిన నత్మతవమగ ల నిది యిక నేమెనివిందువే? తెల్పుమునీ! 201 గీ॥ అమరంగా బ్రహ్మవైవర్త మను మహాపు రాణ రత్నంబు నందిది రాజం దనరు ప్రకృతి ఖండంబునందు నారాయణముని నారదముని సువాదంబు నందు విశ్వ నిర్ణయ మను మూండవసర్గ నెటిని ముగిసె 202 వ॥। అంత 209 శా॥ ఆ నారాయణ మౌనింగాంచియును భక్య్యంచన్మనో వైఖరిన్‌ దానిట్లున్‌ వచియించె నారదుం డహాో! నవ్యోల్ల సత్తావకీ నానూ నామల సత్మపందగ సుధ వాళిన్‌ నగంజాలు నా ఖ్యానంబున్‌ సుకృతి ప్రధానము వినంగల్గెక్‌ ఘన జ్ఞానమున్‌ 204 ప్రకృతి వైవిధ్యము వ॥ అని నారదుండా నారాయణమాౌనికి నమస్మారంబు గావించి. 205 చ॥ 'ప్రకృతుల రీతులన్‌ సదనుభావ। వచింపగదయ్య! యెవ్వండే ప్రకృతి మయాత్మదేవికిని బాగుగం బూజరచించె? నద్ది భూ ప్రకటన నెట్లు పొందెనా? యెవండు యజించె నెవర్తి దేవి? న ల్ల కవచమంత్ర సన్నుతుల లాగుం గథా మహిమల్‌ వచింపవే 206 క॥ ఏదేవి యెవ్వ రెవరిక్రి నేదేదగు వరమునిడె? మునీశ్వర! యది నా కాది మొదల్‌ తుది వజకును గ నాద్భతిమెయి దెల్పుమయ్య! యమలచరిత్రా! 207 | త్ర్‌నగ నారాయణు డతనికనియె నిటు గ శజననిదుర్గ్ణయు రాధ యికను లక్షి విధు...“ పీ సావితియు నని యయిదు ధులం బకృతి సృష్టి విధిని వెలయు నంచుం జెప్పబడెనయ్య! శేముషీసింధురూప!! 208 38

ప్రథమాశ్వాసము ఉ॥ వీరలపూజలున్‌ మజియు వీరిమహాద్భుతమౌ ప్రభావముల్‌ వారక లోకరూఢములు వర్తనముల్‌ తగు వీరి నెంతయున్‌ సారె కసార సంసరణ సంగత దుర్వ్యథలాంపి కూర్చు వి న్తార తరప్రమోదమును సారససంభవమానసాత్మజా 209 క॥ ఎవరు ప్రకృత్యంశలొ? మటథి నెవరగుదురొ ప్రకృతి కలలు - నెటింగించెద నో యవిరళ సుకృత మయాత్మక! యవధానము తోడ వినుము సాంతము గాగన్‌ 210 సీ కాళి - వసుంధర - గంగ - షష్టియును - మం గళ - చండిక - మనస - తులసి - నిద్ర తనరంగ స్వధ - స్వాహ - దక్షిణయును వార కృత్యంశలు - మహామునీంద్రవర్య! వారి చారిత్రముల్‌ స్వల్చ్పములయ్యు। బు ణ్య ('ప్రదంబులును - నింపై తగు నవి మటథటి వారి జీవకర్మ వివాహకముల, మనో హరముల దెల్పెద నయ్య! దుర్గ చరితంబు - రాధికా చరితంబు - నెంతయు బెద్లవి - తెలిపెదం బిదప నవియు గాన సంక్రేపంబు గాగం దొల్లి విను స రస్వతీపూజ తొల్తను మునీంద్ర గీ కృష్ణు డొనరించె - నద్దేవి కృపను గాంచె నేని మూఢుండు ఘనపండితెంద్రుండగును గామరూపిణిలై యామె కడగి కృష్ణు యువతి మోముం దామరయందు నుద్భవించి 11 ఉ॥ కాముకి గానం గృపష్టుపయిం గామము నొంది సరస్వతీమృగా క్షీమణి మించ నప్పాలుపు చెల్పుగ సర్వవిదుండు కృష్ణుడుం దా మనమందెజింగియును దద్దయు సమ్మతిగా నిజమ్ముగా నామెకు నిట్లనెం జలరుహ ప్రసరన్మకరందవైఖరిన్‌ లల 39

(బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము - ్రకృతిఖండము - ప్రధమభాగము శా॥ ఓ సాధ్వీ! విను నాదునంశమున నవ్యోద్యద్గుణశీలనా తో సామ్యంబు గలట్టీందై మదవతీతోష ప్రదానంగ కో టీ సౌందర్యము గల్గు విష్ణువుకడన్‌ డెందంబు నందంబుగా భాసిల్లంగల సౌఖ్య మొందగల వబ్బాతాక్షిరో! కావునన్‌ 218 మ॥। అల నారాయణుం జేర బొమ్ము లలనా! యా చందమున్‌ వీడి, యిం దుల నన్నుం బతిగా వరించి - యిటనుం బొందం బ్రయత్నింతువే నొలయున్‌ రాధికయందు నామె బలమందొప్పందునీకన్న - నం దులకు న్నీకిట సేమమొప్ప; దిదివిందో? సుందరీరత్నమా!! 214 మః॥ బలవంతుండు తదల్ప శక్తు వలనన్‌ బద్దాత్ముంగాంబోడు - నె ట్టుల దా నేర్చు ననీశ్వరుం డౌరుల కీడురబాయప? నే సర్వరా జ లలామత్వమునొంది సర్వము నొగిన్‌ శాసింపగా జాలియున్‌ వెలయున్‌ రాధిక నేమి సేయుటకు రీవిం దగ్గుదున్‌ సుందరీ 215 కౌ] ఆ రాధాసతి రూపతేజములలో నన్నింట నాతో సమా నా రూఢింగను మామకాసువుల కొయ్యన్నేత్రి యౌనెవ్వండే నే రీతిన్‌ విడువంగలాండె యసువుల్‌? హృద్యాంగి! యట్లాట నీ వారం జేరి వికుంఠ మల్ల ప్రభు నత్యంతరబొగిం జేరియున్‌ 216 శా॥ ఆ కంజాక్షునికాంత లక్ష్మి మది మోహక్రోధ దుర్మాన హిం సా కామ ప్రవిలోభముల్‌ గనక తేజంబందు నీ సాటియై వీంకంబొల్బెడి - నామెతోం గలసి ఢ్రీవిన్‌ మిక్ళిలిన్‌ హాయిగా నీ కాలంబును వెళ్లబుచ్చికొను తన్వీరత్నమా! పెంపునన్‌ ల? ఉ॥ నా వరపుం బలంబున మనంబున మీ రిరుగుర్చరస్పర థ్రీ విలసన్ముదాశయము చెన్నలరారం బతిన్‌ సమంబిగన్‌ సేవలజేసి తన్పుడు - విశేషముగా నతందున్ల సమంబునౌ భావముతోడ నిద్దరగు భార్యల మిమ్ముల గారవించెడిన్‌ 215 క॥ _సురగరుడోరగ కిన్నర నరభేచర సిద్ధసాధ్యనతవై మాఘం 40

ప్రధమాశ్థ్యా పము

బు రహిం దగ శుక్షపంచమిం

బొరిం బూజలం గాంతువీవు - పూర్ణేందుముఖీ క॥ ధ్యానావాహన ముఖ్యము

లైన పదియునాలు విధుల నర్భన లెల్లన్‌

మానుగను గబ్వ శాబా!

శ్రీనిదగున్‌ నీకు ఘటత చేం బుస్తకతన్‌. 220 శా॥ విద్యారంభ మహోత్సవంబులను దేవీ! నీకుంబూజావిధా

నోద్యద్వైఖరి కల్చకల్పమునం బద్మోద్భూత కల్పాంత మౌ

విద్యాదేవిరొ! యొప్పు - నా వరముతోం బెంపారు నీరీతి నిం

ద్రాద్యుల్‌ నీకు నతుల్‌ వొనర్హురు కరం బంభోజపత్రాక్షిరో 221 చ॥ సరగ సువర్ణపుంఘటిక సల్పి సుగంధపుం జందనంబునున్‌

బరంగగళంబునందునయినం గుడిరెట్టను నైన దాల్చి వి

ద్వరులు తదంతరస్థిత భవన్మహితార్చన మెంతయేని జా

ల రహి సమర్చనా ఘటికలందును గొల్తురు వాగధీశ్వరీ!! 222 మ॥ ఇటులం బల్మియు సర్వనాయకుడు శ్రీకృష్ణుండు తగ్గేవి కె

కృటిమైం బూజనిడన్‌ - ద్రిమూర్తు - లవులన్‌ గాకోదరేంద్రుండుం బి

మ్మట ధర్ముండు సనందనాదులు నిలింపడ్రేణియున్‌ బూజ లు

తృటభక్తిం బొనరించి రామెకు నతాంతర్వాణికిన్‌ వాణికిన్‌ 223 గీ; అటుల మనువుల్‌ నరులును మహామునులును

మొదలుగా నామె కెంతయుం బూజ నిడిరి

నాటి నుండియు విశ్వంబునందు నామె

నెల్లడలం బూజలందుచు నెంసగు నయ్య!! లబడ ఉ॥ ఆయన యిట్టులాడగ మహర్షియు నారదు డిట్లువల్కె - నా

రాయణమౌనిరాజమణి! యల్ల సరస్వతిం గొల్బు పువ్వులే

వో యెటువంటి చందనము నుండవలెన్‌? మథజియున్‌ నివేదన

శ్రీ యెటులో వచింపగదె చిత్తమెలర్పగ నీకు మైక్కెదన్‌ 2265

జగ

బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము - '్రకృతిఖండము - ప్రధమభాగము ఆ శ్రీసరస్వతీపూజావధానము శా॥ శ్రీనారాయణుం డందు కిట్లను - మహర్షీ! శారదాపూజతో జానుంజెందెడి కాణ్వశాఖంగల యా చందంబు నాలింపు సాం పూనన్‌ మాఘపు శుక్షపంచమిని విద్యోపార్దునోపక్రమం బౌ నాండుం దగుం బూజసల్బం గరమున్‌ హాళిం దగున్‌ వాణికిన్‌ 226 ఉ। అ దినమందు సంయతుండునై శుచియై కరమొప్పంగా మనో మోదముతోడ స్నాతుండయి - పొల్పుగం జల్పియు నిత్యకృత్యముల్‌ ప్రోది గణేశు నర్కు శుచిపుల్లజలేజదళాక్షు గౌరి గా రీ దయితున్‌ దొలిన్నియతరీతి యజించియు భక్తిం బిమ్మటన్‌ 227 చ తనరంగం బండితుండు తన రైవతమున్‌ యజియించి-యౌల-నిం దున ననురీత్తి ధ్యానమునుం దోరపుం బేర్మిని నాచరించి - యౌ లను ఘటముంచి ధ్యానము చెలంగ బొనర్చి పదారురీతులై చను నుపచారముల్‌ సలిపి చయ్య నివేదనముం బొనర్చున ల్ల నియతు - లాగమక్రమములన్‌ వివరింతు వినందగున్‌ మునీ! 228 సీ వెన్నలుం బాలును - ఖెరుగు లాజలు దిల లద్దుకాలుం జెజకులరసము -_ నింక చెలుకులుం దేనె - స్వస్తికము - బెల్లము విల్లు గనివైన శుక్ల ధాన్యనికరమున వైన యక్షతలును - నస్విన్న శుక్షద్ధా న్యములును నడుకులు - నలరం దెల్ల గానొప్హు కుడుములుం గడగి శర్మర ఘృత. సైంధవ సంస్కార సహిత సద్ర సవ్యంజనాకర సహిత హవిష్యాన్న మును యవగోధుమల నగృ పిండి చేం బొల్చి నేతి సంస్కృతి గన్న ప్రిండ్ష్విం టలు స్వస్తికపుం వీండి నలరం బక్వ రంభాఫలపుగుజ్జు - లలి నేయిగలిపిన పరమాన్నమును సుధౌపమ్యమందు ళ2

ప్రథమాశ్వాసము చా కల టౌనా్రనయి మృష్టాన్న మికను నారీకేరజలమును మూలాద్రికము - లింకం బొరిని గేస రములు - ముక్కంటిపండ మర ననంటి పం డులు శ్రీ ఫలములు - రేంగులఫలములు కాలానునారంబుగాం దత్తదవనిలలిం బండిన తెల్లని ఫలచయములు గీ పరిమళించు తెల్లనిపూలుం బరంగు నూత్న శుక్లశుద్ధవస్త్రము శుక్షసుమమనోజ్ఞ మాల్యవారముల్‌ శారదాంబా సమర్భ నమున నుపయోగ్యములు మౌనినాథ! మజియు ఐ220 క॥ _శ్రీవాణీధ్యానము కడు భావంగమమున్‌ శ్రుతిగుణ భణితము వేద శ్రీవిలసిత మజ్ఞాన త మోవారక మాలకింపుమా! మునివర్యా! 230 శ్రీ సరస్వతీదేవి యొక్కధ్యానము - మంత్రము మొదలయినవి శ్లో॥ సరస్వతీం శుక్లవర్జాం సస్మితాం సుమనోహరాం కోటిచంద్రప్రభామృష్ట పుష్పశ్రీయుక్త విగ్రహాం ॥ శ్లో! వహ్నిశుద్ధాం శుకాధానాం సస్మితాం సుమనోహరాం రత్నసారేంద్రనిర్మాణ వరభూషణ భూషితాం ॥ శ్లో! సుపూజితాం సురగత్రెః ్రహ్మావిష్టుశివాదిలిః వందే భక్త్యావందితాం తాం మునీంద్ర మనుమానవైె; 281 మ॥ ఇటు ధ్యానించి విచక్షణుండు కరమెంతే మూలమంత్రంబునన్‌ దిటమై సర్వమొసంగియుం - గవచమెంతేందాల్చి సాష్టాంగ వి స్ఫుట దండాభ నమస్కృతుల్‌ తగునిడన్‌ భూమిన్‌ రహిన్‌ వ్రాలియున్‌ బటుభక్తిం దిన మీమెంగొల్తు రిటు లీ వాణీపదాబ్బాథ్రితుల్‌ _ షి శా విద్యారంభమునందు వర్షము శ్రద్దిన్స్‌ బ్రోద్యద్భక్తిని నెల్లవారలు తగుం బూజింప నివ్వాణి బంచేమిన్‌ 43

బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము - ప్రకృతిఖండము - ప్రధమభాగము ష్టోద్యద్వర్జ సమేత ముత్తమము నో యోగ్యప్రకారాత్మకా! 288 శా॥ ఏ మంత్రంబుపదేశమందుదు రెవారింపంది యామంత్రమెం తే మూలంబగుమంత్రమాజనుల, కెంతే లక్ష్మియున్‌ మాయయున్‌ వేమేల్మింబ్రథమన్‌ - సరస్వతియు నెంకేనిం జతుర్ధీవిభ క్యామోదంబుగ - నంతమందునను “స్వాహా శబ్బముంబొల్పు సు శ్రీమంత్రంబిది కల్పవృక్షమనుచుం జెప్పంబడు న్నారదా!! 234 (శో॥ సరస్వతీ చతుర్ధంతో వహ్నిజాయాంత ఏవచ లక్ష్మీ మాయాదికైశ్చెవ మంత్రో[యం కల్చపాదపఖ శా ఈ మంత్రంబు తొలిం గృపాజలధి లక్ష్మీశుండు వాల్మీకి కిం (బ్రేమందెల్బెను జాహ్నవీతటమునన్‌ - భృగ్వాఖ్య సన్నాని సూ ర్యామందామల పర్వమందుం గవి కొయ్యందెల్పెం - దాంబుష్మరో ర్వీ మండల్యభిరామదేశమున, మారీచుండు తారేశ పూ ర్వా మందంబగు వేళనుం గురున కింపారంగ నిచ్చెం దగన్‌ 285 క॥ _బదరికలో భృగువున కిది ముదమున బ్రహ్మయును దెల్ఫె మొగి నాస్తీకుం డిది పాలకడలిదరి నిం పొదవ జరత్మ్కారు వలన నొందె వరమునీ!! 286 మ॥ పరముండై తగు శాకటాయను ద్షొగిన్ష్‌ బాతొళలోకంబు నం దొరిమన్‌ దా బలిదైత్యవర్యుసభలో నొప్పార నిమ్మంత్రమున్‌ బరగంగా నిడె బుద్ధియుక్తుడు భరద్వాజాఖ్య సన్మాని కే ద్రెరం గాత్యాయన యాజ్ఞవల్మ్యుల కొగిం దెల్చెం దినాధీశుడున్‌ 287 ఉ॥ నాలుగు లక్షలౌజపమునన్‌ ఫలమిచ్చును మంత్రమిద్గి - యీ శ్రీల సమానమంత్రము ఫలించినవాండు మళ్తిర్‌ సురేద్దురున్‌ బోలును దొల్లినిన్‌ భృగువు పొందెను దానొగి గంధమాదనా ఖ్యాలసదుర్వరాధరము నందున నవ్విధి నుండి యటి స ర్వాలఘువైన విశ్వజయమన్‌ కవచంబిది ఆలకింపుషా 288 టీ

ప్రథమాశ్వాసము ఉ॥ నారద! తొల్లిటన్‌ భృగువు నల్వకు నిట్లను (బ్రహ్మ! (బ్రహ్మవి ద్వారుచిరాత్మ! సర్వవిద! తద్దయు బేర్మినయాతయామ మం త్రోరుసమూహ యుక్తమయి యొప్పెడి విశ్వజయాభిధాన పు ణ్యారభటీ లసత్మవచ మాదట నాకిడు సర్వకారణా!! 239 చ॥ అనవుడు సర్వపూజ్యుడగు నంబుజసూతి భృగుంగుతించి యి ట్లను - విను! వత్స! వేదముల యందును జంద మెసంగు నిద్దియున్‌ వినవిన నింపు సొంపు నిడు నిర్మలమౌ కవచంబు నద్దిత ద్ధనతర సత్ర్రృభావమును గాదగురితి నుతింపశక్యమే 240 మ॥ అల గోలోకవిభూషణం బయిన బృందాంచద్వనిన్‌ రాస మం డలి రాసేశుండు తొల్లి గృష్టుడిడె నానందంబుగా నాకు ని య్యలఘు ప్రాభవమౌ మహాకవచమున్‌ హాళిన్‌ సురానోకహా మల రీతిందగి గోపనీయము కడున్‌ మా న్యోరు మంత్రోత్తమం బులతో నశ్రుత పూర్వ చిత్రములతోం బొల్పారుం దా నిద్దియున్‌ 241 స్కీ! ఆ కవచంబు నింపారంబఠించి బ్బ హస్పతి బుద్ధిలో నధికుం డయ్యె అ కవచంబు నింవారం బఠించి కా వ్యుండు దానవులకుం బూజ్యు డయ్యె ఆ కవచంబు నింపారం బరించబి వా ల్మీకి వాగ్మి కవితాశ్రీకు డయ్యె ఆ కవచంబు నింపారం బఠించి స్వా యంభువమనువు మాన్యత్వ మొందె గీ॥ గౌతమ కణాద పాణిని కణ్వ శాక టాయనులు దానిం దాల్చి యొయ్యంగృ్భతులు స లిపిరి కాత్యాయనుండు మించె లీల వ్యాసుం దాగమ పురాణములకల్ల నచ్చు గట్టె 2శ2 వ॥ అంతియకాక ౨243 సీ; శాతాతప వసిష్ట సంవర్త యాజ్ఞవ ల్మ్య పరాశరుల కృతి కర్శతలకు జర్‌

= సరగజ్ఞగషవ్య జాదాలిజేవలా హా స్త్‌ కర్య్యశృ్ళంగులు6 జెలంగియును భ రద్వాజుండును సర్వ స ద్వార మాన్యతం గనుటకు నిమ్మగు కారణమగు కవచరాజమ్మిది కడగి ప్రజాపతి దీనికి బుషి బృృహతియగు ఛంద గీ1 సింకను బ్రభువు రాసేశుండు చెలంగు దేవ తయగు సర్వతత్వజ్ఞాన ధనముం గల్లి సర్వ సాధానాఖిల సమంచత్మవనము లొప్ప సిద్ధింప వినియుక్తి నొనరు నిద్ది 244 శ్రీ విశ్వజయంచిను శ్రీసరస్వతీకవచము ల్లోః ఓం ప్రీం సరస్వత్యైస్వాపోః శిరో మే పాతు సర్వతః శ్రీం వార్దేవతాయై స్వాహాః ఫాలం మే సర్వథాఇ వతు । క్షే ఓం స్‌స్యై స్వాహేతి। శ్రోత్రం పాతు నిరంతరం ఓంశ్రీం హిం భారత్యైస్వాహాః నేత్రయుగ్మం సదాఇ౭వతు 2 ఐం హ్రీం వాగ్వాన్యై స్వాహా నాసాంమే సర్వతోదివతు హీం విద్యాధిష్థాళ్ళ దేవై, స్వాషః ఓష్టం సదావతు తి ఓంశ్రీం హ్రీం ల్‌ో స్వాహే8! దంతపంక్తీన్సదావతు ఐం ఇత్యేకాక్షరో మంత్రో! మమ కంఠం సదావట్టి శీ ఓం హ్రీం క్రీం పొతుమేగ్రీవాం। స్మంధం మే శ్రీం సదా౭వతు శ్రీం విద్యాధిష్టాతృదేన్యై, స్వాషు వక్షస్సదా౭_ వతు క్‌ ఓం హ్రీం విద్యాస్వరూపాడ్లు, స్వాహా మే పాతు నాసికాం ఓం హ్రీం హ్రీం వాత్యై స్వాహేత్ర మప పృష్టంసదాఇవతు 6 ఓం సర్వవర్దాళ్మకాయై; పాదయుగ్మం సదా£ వత్తు ఓం రాగాధివ్యతృదేన్యై: సర్వాంగం మే సదా వతు 7 ఓం సర్వకంఠ వాసిన్యై స్వాహా ప్రాచ్యాం సదాఇ౬వతు ఓం హ్రీం జిహ్వాగ్ర వాసిన్వై స్వాహాన్టం రక్షతు రి తగ్‌

'ప్రధమాశ్వాసము

ఓం ఐం హ్రీం శ్రీం సరస్వత్యై] బుధజనన్వ్యై స్వాహా!

సతతం మంత్రరాజో౭యం; దక్షిణే మాం సదావ£_తు ర

ఓం హ్రీం శ్రీం త్ర క్షరో మంత్రో; నైబుత్యాం మే సదా౭వతు

కవిజిహ్వాగ్ర వాసిన్యై; స్వాహా మేవారుణే౭.వతు। 10

ఓం సదాంబికాయై స్వాహాః వాయవ్యేమాం సదా౭_వతు

ఓం గద్యపద్య వాసిన్యై। స్వాహా మాముత్తరే£_ వతు; క్ష

ఓం సర్వశాస్త్ర వాసిన్యై, స్వాహేశాన్యాం సదావతు

ఓం హ్రీం సర్వపూజితాయైః స్వాహాచోర్ధ్యంసదావతు [9

ఐం హ్రీం పుస్తక వాసిన్యై। స్వాహా౭ డోమాం సదా౭ వతు

ఓం గ్రంథబీజరూపాయై। స్వాహా మాం సర్వదా౭_వతు 13 గీ; అనంగ సర్వమంత్రాకార మగుచు బ్రహ్మ

రూపమగు విశ్వజయనామ రుచిరకవచ

మిటుల నీకుం దెల్పితి - నయ్య! యిద్ది తొల్లి

గంధమాదనంబున ధర్ముకడను వింటి 245 గీ॥ పేర్మితో నీకు నిపుడుం జెప్టితిని దీని

కడురహస్యం బిదియు - దినిం గడంగి యొరుల

కును వచింపకు - భక్తిమై గురున కంబ

రాచరణ చందనంబుల నర్బ్చ సల్పి

దండవత్ష్రణామ మొసంగి తాల్ప్చ దగును

కవచముం దీని నియ్యది కల్లజేయు

ఫలము పంచలక్షజపంబు వెలయు నెడల 246 గీ! ఇద్ది సిద్ధించువాండు మతీద్ధరీతి

యందు సురగురుతోడ సామ్యంబునందు

వాగ్మియుం గవీంద్రుండుం ద్రిలోకవర్గ విజయు

దై కవచమహిమంజేసి యఖిల విజయ

మందుం గాణ్వ శాభోక్త మహాకవచ స

మర్చనస్తుతి ధ్యానమత్యంచిత విధు

లమర దెల్పితి నీకిట్టు లమరమౌని॥ 247

టగ్‌

బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము - ప్రకృతిఖండము - ప్రధమభాగము బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము - ప్రకృతిఖండము - ప్రధమభాగము _ __ సంస్కృత (గ్రంథం 5వ అధ్యాయము (ప్రారంభము శ్రీ సరస్వతీ స్పోక్రంబును దాని ఫలంబు మొదలయినవియును మ॥। అసి నారాయణమౌని పిమ్మట నమర్త గర్నీం'ద్రుతోం బల్ముని య్యను వొప్పార సమస్త కామ్యదము వాగంచన్మహాస్తోత్రమున్‌ బొనరిం చెం దొలి యాజ్జవల్క్యు డతండుం దొల్లిన్‌ గురూదారశా ప నిరూఢిం దన విద్య క్‌ చనియెన్‌ బహ్వార్తి నర్మస్థలిన్‌ 2 చ॥ పరగును యాజ్ఞవల్క్యుడు తపంబిటం జల్పియుం గోణసూర్యద్భ ష్టి రగిలి కన్నులందగుల జెల్వుగం దద్రవి నెంచుచున్‌ మదిన్‌ బొరసిన వంతం బల్మజును బొక్కుచు నేడిచె నంత సూర్యుడే ర డ్రిర 'శ్రుతులుం దదంగములం దెల్బెను దన్ముని కింపు నింపంగన్‌ 24 చ! పిదప దినేంద్రు డమ్మునికిం బేర్మిని నిట్లను; మౌనిచంద్రమా, మదతుల సత్కృపంగలిగె మానిత విద్యలు నీకు నింక స్కృ త్యుదయముం జెందు పఫొంటెం గడునొప్పినభక్తి సరస్వతీస్తుతిం బొదలబొనర్చు - మంచనిన బుణ్యుడు తన్ముని తానమాడి యా ర్తి దనరవంచి పల్కుపడతిన్నుతియించె నుదంచితంబుగన్‌ _ 250 మ॥ వరవాగ్గేవతరో! జగజ్జనని! దీవ్యన్మర్గురూదారశా పరుచిన విద్యయు జ్ఞప్తి పాటవమటన్‌ 'బ్రాంచన్మహా తేజముం బొరివో దుఃఖము నందియుంటిం గరుణంబూర్జంబుగాం బూని నొ కిరవై స్మృత్యుదయం బెసంగ దయనెంతేం గారిచుమా! భారతీ. 251 మ॥ స్మృతియుం దెల్వియు వైదుషీపటిమ కీర్తిశ్రీ ప్రతిష్టా కవి త్వ తతచ్చాత్ర సుపోధకత్వకృతి కృద్భృవ్య ప్రభావంబుల న్ని తెగెం దేశికు కోపదారీతనమెంతే మంచం - దచ్చక్తుల న్ని తగన్నాకెసగొల్బంగా వలయు - వాణీ నీకిదే మొక్కెదన్‌ 252 ఉ॥ దేవత నాంగ జ్ఞానమును దేంగను జేయ గలట్టి దంకురం బోవిమలాంగి! బ్రహ్మమయ! జ్యోతిరుదారశుభాకృతీ! కళా దేవి! సనాతనీ! యటులం దిజుగ్‌ నావగు నష్టశక్తు లీ వావహిలంగం జేయంగల వంబరొ! నాయెడ -శారదాంబరో[! 258 48

ప్రధమాశ్వాసము స జ్ఞానంబునకు నధిష్టాన దేవి యెవర్తు? యెవతి చే జగము జీవింపునందు? ఎవతె లేక జగ మెంతేమూకతం జెందు? వాగధిష్టాన దేవత యెవర్తె కుందేందు మందార చందనా ర నవార విందావదాతయై వలయు నెవతె? అక్షరాకారంబు నంది వర్దాధిదే వతయయి యే దేవి పరంగు చుండు గీ బిందువుల విసర్లల మాత్రలందు నెవతె చెలంగి తదధి దేవతయగు? శ్రీకరియగు నల్ల వాణికివె నమస్సహస్రములు జ గజ్జనని కాశ్రితావనకంకణకును॥ బ్రర్‌డ్త శా॥ అంకెల్లూడంగంజాలు నొక్కా యొక సంఖ్యాకర్త వాణీకృపా సంకోచంబగునేని? మొైక్కులివె యా సంఖ్యాకృతిస్సూర్తి కే ణాంకౌపమ్యముఖ ప్రకారకును వ్యాఖ్యానస్మృతిజ్ఞాన ధీ సంకల్ప ప్రతిభాతి మంగళ లసద్భావంగమాకారకున్‌ £25్‌ర్‌ శా॥ శంకంజెంది సనత్ముమారుండు విధిన్‌ జ్ఞానప్రభావార్ధియై యంకంబొందియు వేడ నల్వయును సిద్ధాంతంబు గావింపంగా సంకోచంబును జెంది జాద్యమునం దూ చా పల్మలేకున్న న ప్టంకంబొందని పేర్మి గృష్టుండట నొయ్యం గానంగా వచ్చియున్‌ 256 ఉ॥ ఆ నలుమోములయ్య మొదలైన సురావళిచేత జోతలన్‌ మానుగం గృష్టుండొంది బహుమాన పురస్సర దృష్టింగాంచి న ల్వా! నలువారంగాం దెలివినందగ డెందమునందుం బూనియున్‌ ధ్యానము సల్పుమయ్య! యవధానముగా నల శారదాంబికన్‌ 257 వ॥ అట్లు శ్రీకృష్ణుం దానతియొసంగి యందే తిరోధానంబునందె నంత 258 మ॥ నెటి నాధాత పరాత్పరాజ్ఞ నిటులెంతే ధ్యానముంజల్చి, యాం తరమందొందె నితాంత భావమును-క్రన్నం ధాత్రి సిద్ధాంత మే జం

(బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము - ్రకృతిఖండము - ప్రధమభాగము డ్రైర మై శేషుని నడ్గ నాతనికి నేదిందోంపమిం గశ్యపా జ్ఞ రహిన్నిన్ను భజించి భ్రాంతివిడియున్‌ సద్యుక్తినందెన్‌ మునీ శ్వరు వాల్మీకిం బురాణ సూత్రరచనాంచద్యుక్తికై వ్యాసుండా దరణం బృచ్చయొనర్చ నాతండు సముద్యత్తావక ప్రార్ధనన్‌ సరగ న్నిల్మడ నెమ్మదింగనియె - నీచందంబు నిట్లుందగున్‌ 259 శా ఆ వాల్మీకి కృపారసంబునం బురాశానీక సూత్రంబు తా భావంబందుం బరాశరాత్మజుండు పొల్పారం బొడం గాంచియున్‌ లేవన్‌ బుష్మరమందు నూలు సమలున్‌ నిన్నున్‌ రహిం గొల్బియున్‌ నీ విశ్వాసమునొంది భవ్యకవితా నిర్జిద్రుం డయ్యెం బొరిన్‌ 260 మ॥ అటుల న్నీదు కృపారసంబునను కృష్ణాంశోద్భవుండైన వి స్ఫుటశక్తిస్ఫురణుండు వ్యాసుండు కడుంబొల్బౌశ్రుతివ్రాత ము తృట సూత్రంబులంగూర్చె, సల్ప్చె సముదగ్ర శ్రీంబురాణంబు లీ వటులౌభాతి నెసంగు వాణి! కరుణా ప్రాంచదృవల్లీలలున్‌ _ 261 మ॥ శివయుం దేవవిభుండు నుం దొలినొగిన్‌ శ్రీకంఠునింజేరి త త్వవిధిం దెల్ప్చుమటంచు వేండిన మదిన్‌ భావం బెదిం దోంప కా శివుండ్రుం దానపుండొక్కలిప్తను నినుం జిత్తంబు నందెంచియున్‌ సువిశేషంబుగ వారికిందెలిపె నెంతో మంతుగాం దత్త్వమున్‌ 262 వ॥ మఠియును 263 మ॥ సురనాథుండు బృహస్పతిం దరిసియున్‌ పొంపొందగా శబ్దశా స్తరుచిం దెల్చుమటంచువేడ - నతండున్‌ శశ్వన్మనోరీతిం బు ట్ర్‌ ందొక్క సహస్ర మింద్రసమలుగ్ర శ్రీంంపంబూని నీ రర.” గౌస్రమారసియు వీకం దెల్పె నద్దాని ని ర్హరనాథాగ్రణికిన్‌ సహస్రసురవర్షంబుల్‌ వచోచేవిరో 264 మ॥ చదువుల్‌ సెప్పెడి వారలున్‌ జదువువార్‌ సంతాన విశ్రాణ నా స్పదరో! నిన్నుందలంతురెప్పుడును - నీ చందంబు సత్వంబు నిం వొదవన్‌ మౌని నరామరాసుర మనువ్యూహ ట్రిమూర్తులీ గరం బెదలం దెంతురు నిన్నుఃగాదె” యమలాంగీ! శారదాంబా! సతీ! 265 50

ఉ|॥ నాలుగుమోము లైదువదనంబులు నింకను నాజబుమోములున్‌ బోలంగ వేతలల్‌ గలుగు పుణ్యులు నీరహి నింత యెన్నంగాం జాలకపోయి రంచనంగ జక్కగ నన్నరమాక్రుందైన నే నే లలి నొంటి మోమున నుతింపంగలాడను? శారదాంబరో 266 మ॥ అని యిట్లాడియు యాజ్ఞవల్క్యుడు వినమ్రాత్మోత్తమాంగంబుతో వినతుల్‌ సల్పి నిరాహృతిన్‌ దనరుటన్‌ వేమారుగా రోదనం బొనరింపన్‌ విని వాణి మానితకృపా ప్రోద్యన్మనః కంజయె యనఘాత్నా! కవిమౌళి వాదువని యింపొమెల్వరంబిచ్చి తాం జనియెం బాపనికాయలుంఠన కళాభవ్యంబు వైకుంఠమున్‌ 266 కం॥ ఈ యాజ్ఞవల్మ్యకృత వా ణీ యోగ్యస్తోత్రమెవండు నెతటిం బఠియించున్‌ శ్రీయుత మహాకవీశ్వరుం దై యాతండు దేవగురువు ననువునం దనరున్‌ 267 మ॥ కడుమూర్భుండెవండీ మహాస్తవ ముదగ్రాచార యుక్తుండునై దృథధభక్తిం దగ నాక్కయేండు సదువున్‌ దేవీవతంసంబు త జ్ఞదడతా వారక శారదాంబకృపం దా జాద్యంబు నంబాసి యె క్కుడుం దెల్వింగనియుం గవీశ్వరుడునై కుల్మున్‌ బుధోత్తంసుడై 268 ప్రకృతి ఖండము సంస్కృత [గ్రంథం 6వ అధ్యాయము ప్రారంభము శ్రీ సరస్వతీ నదీతీర స్నానములు మొదలయినవాని యొక్క ఫలంబు క॥। నారాయణ ముని యిటులి న్నారదునకు ననియె వాణి నారాయణు సు శ్రీరాజత్సన్నిధి నటు జేరి వసించెను గరంబుం జిత్తంబలరన్‌ 269 శా॥ కానీ యామెకు గంగకుం బడిన యుగ్రంబైన వాదంపుంగో _ పానం గంగ శపింప నొక్కతటినీ భవ్యాకృతిం జెం న గంచష్య్యు రాణంబొల్బెడిం దత్సరస్వతి యిలన్‌ రాజన్మహ, క్‌ య 51 నవనవ | న్‌ అవన...

(బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము - ప్రకృతిఖండము - ప్రధమభాగము నానా పుణ్య తపోనిధానమగుచున్‌ సర్వాఘ నిర్వాపణ శ్రీ నల్వారేచు దేవమౌని జనతా జేగీయమానాకృతిన్‌ 270 ఉ॥ జ్ఞాన నిధానమై తగనెసంగు సరస్వతి యందెవండు తాం బ్రాణములీగు నాతనికి సంతతమున్‌ గమలాధినాయకా న్యూన సభాంతరంబునను నుండెడి దండితనంబు గల్గ్డుంద ద్వేణికం దానమాడు నెడం దీలు సమస్త మహాఘజాలముల్‌ మానుగ విష్ణులోక బహుమాన నివాసము గల్గు నెచ్చుగన్‌ 2/1 సీ] మతిం జతురశి నక్ష్యయతృతీయం బున్నమన్‌ సంజవేళ - గ్రహణ సమయమున - వ్య తీపాతమున నింక - నే - పొందు నితర పు ణ్యదినంబు లందును నానుషంగి కావజ్ఞులనుగాని యలరారు శ్రద్ధతో నేని నెవ్వండిందుం దానమాడు వాండు పద్మాక్షకృపాపాత్రుండగుచును బౌపంబు లన్నిటిం బాయంగల్లు గీ! వాండు వైకుంఠమునకేగి పంకజాత నేత్ర సారూష్యలాభముం జెందు నిజము ఒకతతి సరస్వతీమంత్రమొగి బఠించు మూఢుండును మహాకవియయి పొనరు నిజము 272 కం॥ అనిశము సరస్వతీతట మున ముండన మొనరిచికొనం _ బొరి నల నదిలో మునుకలిడం బునర్జన్మం బనుట యనుస్వారమయ్య! యమలమునీంద్రా! 278 ఉ॥ గయచరిత్ర! శారద సుక్తీర్తన మించుక యిట్లు సల్పితిన్‌ శ్రీయుత మీస్తవంబు తనరించు సుఖంబు విముక్తినిచ్చు నిం కేయది యాలకింప మదినెంచెదవో? వచియింపుమంచు నా రాయణమౌనివర్యు డనపాయవిధిన్‌ సెలవీయంగా నటన్‌ 274 52

ప్రథమాశ్వాసము

కం॥ నవనీరదగర్డావై

భవమున నారాయణముని పరగ నటు లనం

గ విని మదింగల సందే

హవితతి యజ నారదముని యనె నిటు భక్తిన్‌ 275

శ్రీ సరస్వతి నది యగుట

శా॥ గంగాశాపమునన్‌ సరస్వతి యిలన్‌ గణ్యస్వకీయాంశ నా

రంగాం బుణ్యనదీవతంస మది యేలాయయ్యె? నీరీతి నా

కుం గారుణ్యము తోడం దెల్పవలె రంగుల్‌ మించుపీయూష స

న్మాంగళ్యామల మాధురీయుత కథల్‌ నాకిష్ట మాలింపంగన్‌. 276 ఉ॥ వీనులకుం బ్రమోదమును బెంచు కతల్‌ వినుకొద్ది నాకు న

వ్వానిపయిం గడుంబెరిమ పర్వును కాని విరక్తిభావ మెం

తేనియుం గల్ల దయ్య! శుభమే కలిగించెడి వస్తువందు నె

వ్వానికినేని తృప్తియగుపట్టునె? పట్టది యెట్టిదేనియున్‌. 277 ఉ|| శారద శాంతురాలు నింక సత్వగుణాంచిత - పుణ్యధాత్రి దే

వేరికి నామె కేటికిదడె వేంద్రపుశాపము గంగ? యల్లదే

వేరులు నిర్వురున్‌ గరముం బెంవగు తేజునం బొల్బువార ల

వ్వారిని వాదహేతు వెటుపర్వెను? నాకు నెలుంగం బల్బవే. 278 ఉ॥ ఈ కతముం గనుంగొనుట యెంతయు హర్షద మాగమాళికిన్‌

వీకం బురాణజాలములు వేంబొడంగాంచ నశక్య మీ తెజం

గో కరుణానిధీ! కరుణ యుల్లమునం దగం దెల్లమౌగతిన్‌

నాకు నెటుంగంజేయవలె నవ్య సుధారసధారనుంబలెన్‌. 279

శ్రీ వైకుంఠమునందు జరిగిన కలహములో గంగా లక్షీ సరస్వతులకు శాపములు గల్లిన ప్రకారము

మ॥ అన నారాయణమౌనిరత్నము కృపావ్యాపారమేపార న

వ్వనజాతాసనసూనుంగాంచి యనియెన్‌ వత్సా! పురాణోక్తిమై

ఘనతన్‌ మించిన సత్మథం దెలిపెదన్‌ గాణాచిగా దానినిన్‌

విను మద్దానిందలంచినంత నఘముల్‌ వేభంగముం జెందెడిన్‌. 280

ర్‌3

బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము - ప్రకృతిఖండము - ప్రధమభాగము మ॥ హరికిన్‌ లక్ష్మియు గంగ భారతియు నా నబ్బాక్షులై పేర్మి ము వ్వురు పొల్తు ర్తగ గంగయొక్కతటి దేవున్‌ విష్ణువున్‌ భర్తనుం దరహాసామలలోకనంబులంబొడం గాంచం బయోజాక్షుండున్‌ సరగం గంగను గాంచి యెంతయు రహిన్‌ మన్నించె వే నవ్వునన్‌. 281 మ॥ కంజాతాలయ యల్లరీతింగని హృత్మంజాత మందెట్టి రీ తిం జీకున్‌ మజింజింతం జిక్కు గనకే దీప్తికగనెం గాని వా క్కంజాతాక్షికి నల్లరీతింగనంగా గాఢ క్రుధావైఖరీ పుంజీభావముతో ముఖాబ్ద మరుణప్రోద్యద్రుచుల్నిండంగన్‌. 282 ఉ॥ అప్పుడు వాణినింగనియు నంబుజమందిర శాంతినొందంగాం జెప్పెడిలీల మోమునను జిర్నగవాందంగ నద్ది మండనౌ నిప్పులపైనం బోయనగు నేయి తెజంగును జెంద వాణియున్‌ జిప్పిలు కోప మెంతయును జెప్పంగరాని వహిన్‌ వహింపగన్‌. 2868 వ అంత 284 శా ఆ రక్తాక్షి కషాయితాక్షి చలదంగా నీకయై వాణి దై త్యారిం గంగను గాంచి వెన్నునకు నిట్లాడెన్‌ మృగవ్యారతి స్ఫారవ్యాధ ధనుర్విముక్త విశఖీవ్రాతాభ వాగ్ర్వైఖరీ దూ రీతిన్‌ పతిభక్తి సంపదకు నెంతో కొంకు'వాటిల్లగక. 285 కం॥ అమరంగ నేపతి సతులను సమబుద్ధిం గాంచు నతందె సద్ధర్మాత్ముం డు మటథిన్‌ యోగ్యుండు నుత్తముం డు మజొండయినను దగునె యటుల్‌ వచియింపన్‌. 286 శా॥ గంగాకామినియందు నీ మనము లగ సషంబయ్యెం దత్సంగతా భంగ శ్రీకర మంగళ ప్రకృతి కేవన్‌ మంచుటంజేసి యా రంగే లక్ష్మియెడం గనుంగొనెదొ కా రాజీవజంగూడంబే ్రంగాంతమ్మెయి గాంచవీవునను నమ్మేల్మొప్పమిన్‌ నాయెడన్‌. 287 ఉ॥ గంగకు లచ్చికిం గలుగు గణ్యతరంబగు హావభావ భా వంగమ రూపలక్షణ విభా సుఖ రంగ దపాంగ భంగికా 54

ప్రథమాశ్వాసము

భంగుర మంగళక్రియలు పర్వునె నాకడ? నన్ను నీవు హ్పా

ద్రంగ నివాసినిం జలిపి రంగగు భంగిం గనుంగొనం గడున్‌. 288 చ పతిదయ నాందంజాలని యభాగ్యమృగాక్షికి నింటనుంట స

మృతమగునొక్కొ పద్మయును మానుగ్‌ నీకృప కగ్గమౌట నీ

గతి నిట గంగ వర్తనము (గగ్రాలియు మిన్నకయుండెం బ్రేమవం

చితనయి నే నిటం దనరి నెమ్మది నాందంగలట్టి దాననే. 289 శా॥ వెన్నుండా! నిను సత్యరూపుందని సర్వేశుండ వంచేరు ప

ల్క న్నెక్కొందురొ? వారు మూర్భులనుచుంగ్రాలు న్మదీయాశయం

బన్నిర్మాయులు నీ తెజంగెబుగరం చత్యంతకోపంబు మీ

అ న్నీలాంబుదవేణి వాణి పలుకన్‌ రాజీవనేత్రుందెదన్‌. 290 చ॥ రుషనరుణాక్షి యుగ్మమధరోష్టచలద్దతి భాషణోల్లస

వ్విషమత నొందియున్న యలదేవిని వాణిని గూర్చి యప్పుడే

విషయము తావచించుటది వే రహియింపదటంచునెంచి య

ద్విషధరవేణులన్‌ విడిచి వే వెలికింజనెం బంకజాక్షుండున్‌. 29] శా॥ ఆ నారాయణుందట్లు బైటంజన రాగ్గాధి క్రియాదేవి యౌ

నా నారీమణి వాణి గంగదెస నాయ్యజు గాంచి దుర్మార్గురా

లా నీరేజదళాక్షు పేర్మికయి గర్వంబొందుదే? యిష్పుడీ

ప్రాణీశాంతికమందు నిన్నిదియి చూర్ణంబుం బొనర్హున్‌ గుజ

న్నా! నేనంచు వచించి నిష్టుర కృపాణక్రూర వాగ్వైఖరిన్‌. 202 శా॥ ఆ కోపంబున వాణి లక్ష్మి గని యత్యంతంబు దుర్దాంత రో

షా కీర్ణత్వముతోడ నీ విషయమం దామాట యీమాట నీ

వే కట్టాప్పంగం జెప్పవైతికదె? లక్ష్మీ కాన నీదైన దు

ర్మూకత్వంబునకున్‌ ఫలంబుగ నిదే పో కొమ్ము శాపమ్మొగిన్‌. 293 కం! నీకుం దరురూపము - నింక

వీంక నదీరూపము సరవిని గల్గుత మో

హా కంజాలయ! నా నలి

శ్రీకాంతయు వాణియెడలం జెందదు రుషయున్‌. 2ర్రిశ్మ

55

(బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము - (ప్రకృతిఖండము - ప్రధమభాగము వాకుల్‌ సాగగనిచ్చు చుమ్మలికతో స్వాంతంబు చింతార్తి జీ కాకయ్యుం బలుకుంబడంతి కరముం గైబూని యందుందవేం బైకిన్‌ బైకిని వచ్చి వాణి గనియున్‌ బ్రాంచద్రుషం గంగయున్‌ 295 మ॥ పలుకుంజేడియంగంచుం బద్మకనియెం వాగ్టూరుషంగంగ - శ్రీ లలనా! వాణికరంబు వీడు - మల దుర్వాగ్గుష్టనాకేమియుం గలదే చేయగ? నెంతదాకం దన శక్తత్వంబు నైపున్యమిం పలరుం జేయుత మంతదాక కలహం బా కాంత నాతో నిటన్‌. 296 చ॥ అని చలదోష్టపల్లవసమంచిత బాలరవిస్ఫురన్ముఖం బున నల గంగ పల్మియును బొల్బుగం గ్రమ్మరబల్కు - నాకు వా గ్వనితకు గల్గు విక్రమపుం బ్రాభవమెల్ల జగంబులం దెజుం గనగు నినున్‌ శపించు నలకాంతయు వాహినిరూపుతోడం బా వన శరకారి మానవులుపర్వెడి నుర్విని బర్వియుం గలిం దనరెడివారి పాదములం దానొకయంశము' నందుగావుతన్‌. 29? చ అనవుడు నాలకించి బదులాడుచు గంగకు వాణిపల్కు నో వనితరొ! గంగ నీవు నిలవాహిని రూపున నొప్పుచుందుగా కెనయంగ భూమిం బాపి జనబ్బందము సల్బెడి పాపజాలముల్‌ తనరంగ నీకుంజేరునని తద్దయు రుష్టిని నాడుచుండగన్‌. 298 ఉ॥ లోనకువచ్చి మాధవుడు లోల దృగంచల సత్కృపా విశే షానను వాణినిం గరముం జయ్యనం గేల దెమల్చి వక్షమం దూనిచి తెల్సి సర్వవిదు డొయ్యం బురాతనమున్‌ సమస్త సు జ్ఞానము నట్లు సల్చి కడకన్‌ వినె వారి వివాదహేతువున్‌. 299 వ॥ అమ్మెయిని దత్సపత్నీ కలహహేతువు నాలకించి శ్రీమన్నారాయణుండు తత్క్మాంతావతంసంబులలో శ్రీమహాలక్ష్మీ దేవిని మొదలం గాంచి యిట్లనియె. 200 మ॥ వనితా! మంగళదేవతామణి! యిలన్‌ భవ్యుండు ధర్మధ్వజుం 56

(ప్రథమాశ్వాసము జనుమా! నీ వట శంఖచూడ దనుజాంచ ద్భార్యవై యౌలనుం దనువుండం దులసీ సమాఖ్య తరురత్నత్వంబునుం జెంది నా కును భార్యామణి వౌదు వెంతయు నొగిన్‌ క్షోణీస్టలిన్‌ సర్వపా వనివై యుందు తులస్యభిఖ్యను లసత్పద్మాయతాక్షీ మణీ! _ 801

మ॥ మటీిం 'బద్మావతి' యన్‌ సరిన్మమణివినై మాన్యాత్మవై సర్వ ఖీ కర పాపంబులం బాపజాలియు, నుదగ్రప్రాంచితా ఘాత్ములం ధరణింబ్రోతువటంచుం బద్మ కని గంగం గాంచి యా శౌరియున్‌ విరితేనెక్‌ బురుణించు తియ్యనగు వాగ్విన్యాస మేపారంగక. 302 మ॥ వినుమా! వాణి కఠోర శాపమున దేవీ! గంగ భూమండలం బున వాహిన్యవతంస భవ్యమణివై పొల్పొందు దీ వంబుజే క్షణ! సూర్యాన్వ్నయుండాౌ భగీరథు డుదగ్రశ్రీతపోగౌరవం బున నిన్నుం గొనిపోవు నుర్వి కటనుక్‌ పుణ్యప్రదాత్రీమణీ ఘన మాహాత్యముతో నఘాంధతమసా ఖండార్మ భావంబుతో దనరారంగల వస్మదంశజ సముద్ర శ్రీకళత్రంబవై. 308 మ॥ మజియున్‌ 'శంతను'డన్‌ మదంశభవు ప్రేమ శ్రీలసద్భార్య వౌ దు రహిం గంగరొ! వింటె నా పలుకు నీదుస్స్వాంతముం జేసియే సరసీజేక్షణ గంగ శాపమున వేచన్నా! యిలం దివ్యమౌ సరిదాకారమునంద నంచని జలేజాక్షుండనుం గగ్రమ్మజన్‌. 304 చ॥ చపలులతోడం బోరితము సల్పు ఫలంబిదమర్హ్యురాల! య ల్లపరముడై తలిర్చు నల (బ్రహ్మను జేరియుం దన్మగాక్షి వా దు పరగగంగ శంభుకడ ందోడనె చేరుత;ు మిందు మయయుం గపటత లేని పద్మ చెలగం జను - నామె పతివ్రతాత్మ యు క్తపుమదినొప్పు నాయెడ నఖండ సుభక్తిని మించు సత్యరూ ప పరమశీల ధర్మయుత భవ్యచరిత్ర కరంబు నెంచంగన్‌. 805 మ॥ సిరియంశంబునం బుట్టినట్టి వనితల్‌ సీమంతినీరత్న భా సురతంజెంది పతివ్రతామణులునై శుంభనహాశాంతి వి స్ఫురితాకారములొంది శీలయుతలై పొల్పొంది యుందుర్‌ వసుం ధర నో సుందరులార! యిందుల కెటన్‌ సందేహ మింపొందునే. 306 57

(బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము - ప్రకృతిఖండము - ప్రధమభాగము ముగురు సేవకులును ముయ్యెడలును దనరు టాగమ విరుద్ధము నిజముగ నివి మంగళం బిడంగ నెసంగం బోవు పొరినేరి గృహమునం బొలంతికి స్వాతంత్ర్య ముండునో యెవరు తా మువిదలకును లోంగుదు రాగీములు నశించు నప్పురు షులు సమస్తాపదల్‌ సారిదిం గాంత్రు గీ; ఎవనికాంత జారిణియయి, యేని వదన, దుష్టగా నేనింబరంగుచోం దొడరి వాండు వీడు వీండి యడవింజేరి వెస సుఖించు నారదమునీంద్ర! మహితసుజ్ఞానసాంద్ర! 307 ఉ॥ ఇంతులు కైవసంబుగ రహింపని పూరుషు తెంతయున్‌ వనా భ్యంతర మేగుటొప్పు సులభంబు లటన్‌ ఫలముల్‌ జలంబు ని శ్చింతను వానిచే నటను జీవిక వారి కెసంగు నవ్వి గే హాంతరసీమలం దొరక వంతటి తేలిక నో తలోదరుల్‌. 808 మ॥ అగిని న్నిల్చుటకన్నం (గ్రూరతర సత్వానీక సాన్నిధ్య మం దొగి నిం బొల్చుట కన్న దుష్టసతితో నొప్పాందు టెంతేనియున్‌ వెగటౌ దుర్వ్య్యధం గొల్బు - రోగవితతి క్ష్వేళాదికంబైన దు రృగ కాంతాముఖ కీలపూరుషునకున్‌ బాధాకరం బెంచగన్‌. 309 ఉ॥ ప్రీలకులోంగు పూరుషుల జీవితమన్న నిరరకంబు - లం బాలకలార! వారు సలుపందగు కర్మలు నిష్పలంబు లా కాలునివీట వారికిని గాంపుధనంబు ఘటిల్లు నీభువిన్‌ జాలగ దుర్యశంబును బెనంగొను కీరితిలేసిపాడు ప్రా ణాలుగలట్టింయ్యు మరణంబును జెందినవాండసూ, సతుల్‌. 810 కం॥ అగునుల్‌ సవతులు నొక్షచో। దగం గూడదు; నైకసతులు దగువాండు సుఖం 58

(ప్రథమాశ్వాసము బు గడింపం - డొక్క సతియు న్న గడించును సుకము చంద్రవదనలు! వినరే! 811 ఉ॥ ఇందుకళావతంసు కడకేగుము గంగరా? నీవు వాణిరో! పొందుము పోయి యంబుజభవుం బొరి నిందిర నాదు పేరురో లిందమునందు గగ్రందుగ వెలింగెడిం బొందుగ నాదు మందిరం బందును నందమొందెడి - మహాసతియామె నవాంబురుణ్ముఖుల్‌. 312 మ॥ పతిసేవాచరతైక శీలయయి తద్భావానుకూలాత్మయై యతి పావిత్ర్యనిధానమై యెవని భార్యారత్న మొప్పాందు వాం డతి సౌఖ్యంబునం బొల్చి నిర్మలుడునై యంత్యంబునన్‌ ముక్తి సం గతుడై మంగళమొందు వింటిరె తగన్‌ గంజాయతాక్షీమణుల్‌. 818 క॥ ఖలశీల దురాత్మయు నౌ లలనకుంబతి యయినవాం€ డిల సుఖింపక - య వ్వల ముక్తిపాత్రుందై తగ నొలయుం జీవచ్చవంబు నొగిని దొరయుచున్‌, ప్రేత్య మ॥ అని యంభోరుహ నేత్రుండాంద నపు డయ్యంభోజపత్రాక్షు లొ య్య నొకళ్లొక్కరుం గౌగిలించుకొని యత్యంతంబు బాష్టాకులే క్షణలై తా మల వీండుంబాటున కుదంచద్దద్గ దత్వాన్యపు ష్టనికూజత్కల కాకలీరవము విస్పష్టవ్యధంబై తగన్‌ 815 ఉ। వారటు లేడ్చియేడ్చి తమ ప్రాణవిభుంగని యెటకేలకున్‌ సారెకు సారెకుం గుమిలి చయ్యన నొక్మక రిట్లులాడి రా గారద ముంద యిట్లనియె సారసలోచన! వాపొనీ తతిం

• రన నాదు శాపమును జేయుము నాకును సాధ్యమై తగన్‌. 316 మ॥ సరసుందడైతగు ప్రాణనాయకునిచే జాగంబు గావింపం బఐ ద్ద రమణ్యగ్రగ ప్రాణయుక్తయయి వేడ్కల్‌ సెందునే యాకసం బొరయం గర్వము సెందువాండు పతనం బొందండె? నా ప్రా భరతోర్విన్‌ విడనాడు దాన ననియున్‌ ళు న్‌. ల [1 యున్‌ వాక్రుచ్చినన్‌ వైళమున్‌. 317 59

బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము - ప్రకృతిఖండము - ప్రధమభాగము ా చ అవులను గంగ వెన్నునకు నాడెడి నిమ్మెయిం బ్రాణనాధ! యి ట్టి విధిని నన్ను వీడు టిది టీకగునే పొడగాంచ? బ్రాయి, ట్రీ నీ వధయొనర్చ్భు పాపము గుణింతువు; సంసరణంబు నందు వీ త వృజినయైన కామినినిం ద్యాగము సల్పినవాడ కల్ప కా ల విషమనారకార్తి తతులం భుజియించు నటంచుం జెప్పరే. 316 వ॥ పిమ్మటను. 319 మ॥ చెలగం దానిటుబల్కి గంగయును దూష్టీంభావముం బూనినన్‌ జలజాతాలయ యప్పు డబ్దనయనున్‌ సద్భక్తిమైగాంచి జో తల నర్చించి వచించె నిమ్మెయి ననంతశ్రీకమాకంద బృం ద లసత్‌ కోకిల కాకలీరవ జయోద్యన్మంజు వాగ్ర్వైఖరిన్‌. 320 సీ; ప్రాణనాయక నాదు పలు కాలకింపుము సలుపుదానను నమస్యా శతమిదె సత్యరూపుడవు నీ స్వాంతంబు నందెట్లు నేటికిం గోపంబు నెక్కొనియెనా నీదు భార్యలయెడ నిత్యాను కంపామ తినిదనరారు మో యనఘచరిత భారతీశప్తనై భారతావని కేను జనినచో నెన్నాళ్లకును విముక్తి గని మిమ్ము సేవింపగలదాన నాదటం దటి సేస్వరూపవై తనరు నట్టి గీ॥ నాదులోం బాపయుతులు దానంబులాడ వారి పాపము లేనొంది పరగ వాని నెటులం బాయుదు? నింక భవదిద్ధపార కంజ సాన్నిధ్య మెటు సేరంగల ననీశ! 321 మ॥ తనరున్నాదుకలాంశంజేసి పుడమిం ధర్మధ్వజాఖ్యాక పు త్రివింగా బుట్టియు నౌల నెప్పటికి నీ శ్రీపాదకంజాత వం 60

ప్రథమాశ్వాసము దనలాభంబును గాంతు నౌలం దులసీనామంబుతో వృక్షరూ పిణి నైనన్నను నెప్పు డేలెదు? దయాల్టీ! నాకెజింగింపవే. 322 శా॥ వాణీశాపముజేసి గంగయిలపైం బర్వంగనై పాప భా క్కోణంబైన తదార్తి కెప్పటికిం గల్గున్‌ ముక్తి? గంగా విని ద్రాణ ప్రాభవశాపపుం గతన వాగ్రాజీవపథ్రాక్షి తా క్షోణిన్‌ వాహినియైన నెప్పటికి గల్టున్‌ మోక్ష మక్కాంతకున్‌. 328 చ మజియును గంగనున్‌ శివుని మందిరమేగు మటంచు వాణి నా సరసిజగర్భుంజేరుమని సల్పినయాన మరల్పు పేర్మి నం చరమరలేని పేరెలమి నంబుజవాసిని పల్కి శీర్ష మా సరసిజ నేత్రపాదజలంజాతయుగిం దగనుంచి స్వీయ కు తలముల నల్లయడ్డులకు దార పరిష్క్రృతిం గొల్ప్బ్ప నల్పమై చెలగనిచింత డెందము ససిం దిగజేయగ గోజుగోలు మం చరమరగాంగ రోదనము నామెయొనర్చగ నాశ్రితావళీ సురుచిర సౌఖ్యదుండు పరిశుద్ధహృదుం డరవిందనేత్రు డం దులకును మందహాసమునం దోరముగా వదనంబు నింపు సొం పొలయగ వక్షమం దల తలోదరి నిందిర జేర్చికొంచు ని . ట్టుల వచియించె వారికిం గడుంగడు బ్రీతి నవాంబుదార్భటిన్‌. 324 (పైపద్యమందు ర-ల ్రాసాక్షర సాంకర్యము కలదు. కవిగారు రేఫ, లకార ములకు అభేదము పాటించిరి) శ్రీమన్నారాయణుండు శ్రీలక్ష్మీ ప్రార్థనకును తన యాజ్జకును సామరస్యంబు గల్లించుట మ॥ విను! నీనా వచనంబు లెమ్మెయిని దేవీ! వమ్ముగాకుండు న య్యనువుంగొల్ప్బెద నంచుం బల్కి పలుకుంబూబోండి కిట్లాడు నో వనజాక్షీ! సరిదాకృతిన్‌ భరతభూభాగంబు నందొప్పు మం దున కంశంబొక డింక నర్ధ మజుపొందుంజెందు సత్యస్టలం బున మూలాంశము నిందెయుండనగు నీ ప్రోద్యద్వికుంఠంబునన్‌. 325 61

వ॥ ఇట్లు శ్రీమన్నారాయణుండు పల్కి యనంతరంబు గంగను

గూర్చి యిట్లాడు. 326 శా॥ ఈ గంగానది లోకబ్బంద దురితం బీగంగ దీవ్యద్యశ

శ్రీగుండైన భగీరథేశుడు తపశ్షీం దేర భాగీరథీ

శ్రీ గుణ్యాభిధతోం గలాంశమున సూరిస్తుత్యయై వాహినీ

బాగాకారమునొందు - మూలకళ నా వాసంబు నందుండెడిన్‌. 327 ఉ॥ భావము జేసి యే పరమపావనిగంగ మజఖిల్చ దుర్లభం

బై వినుతిందగందనరు భర్గుజటాటవిం జేరి యింకనుం

బావనతం గడించు నింకం బద్మరొ భారతభవ్యభూమికిం

బోవుమ దానంజేసియింక బొల్చ్బుగ నంశము నంశం బున్నెపుం

(బోవగు శ్రీతులస్యభిధ భూజమవై తగు మమ్మెయిం గలిన్‌

భావిత! యైదువేలయినవర్షము లేగ విముక్తి సీకగున్‌. _ 828 చ॥ అపుడు నదీశుభాకృతులనందిన మీర్మరలన్‌ మదీయ గే

హపుదరిం జేరు వార్టగములందును నెల్లరి కింపు దింపుల

న్న పగిది నోజయే కద! కనంగ ననంగ సవిత్రి కాన నీ

విపుడింక డెందమందు విడు మీ కలచింత నితాంత మిందిరా. 82 మ॥ జగతిం గష్ట సుఖంబులన్‌ తెగులౌ సాజంబు లౌ భేదముల్‌

తగ నట్టిండొకరుండు నుండండింక మీర్వాహిన్యమానాకృతుల్‌

పొగడొపుంగనం బాప

బం. 1౧6 బాపవర్తనులు మీలో మున్మలంజెంది నె

మ్మీ గడింతు ర్తమ పాపముల్‌ విడి యటన్‌ మీరొందు పాపంబు హొ

చ్చుగ మీలోను మదాథ్రితుల్‌మునుగంగా స్రుక్కున్‌ నిజం బిద్దియున్‌. 830 శా॥ నాకున్‌ భక్తులునైనవారి పదకంజాతంబు లెందెందునన్‌

సోకున్‌ దజ్జగతీస్థలంబులు కడున్‌ శుద్ధంబు లారీతి గా

నే క్రాలుం దదుదారదర్శన పవిశ్రేద్తానఘ సానముల్‌

వాకోశక్యమె? చిత్రబంధగతి విద్వర్రామణి ్రేణికిజ. 39]

దం

ప్రథమాశ్వాసము శా॥ నాకున్‌ భక్తులు పావనుల్‌ భరతఖండంబున్‌ (బ్రపూతంబుగా వీంకంజెల్పెడు పొంటి సంచరణ గావింతు ర్చవిత్రాత్మ సు శ్రీకాకారులు వారు నిల్చి పదరాజీవంబులం గడ్డు భూ లోక స్థానము లెల్ల దీర్ధ్గగణమై శ్లోకోన్నతిం జెందెడిన్‌. 882 సీ॥ ప్రీహత్య గోహత్యంజేసిన వారేన్‌ గృ తఘ్నులేన్‌ బ్రహ్మహత్య బొనరించిన కలుషులేన్‌ గురుతల్చ గతులేని నింక నెంత కలుషులేన్‌ మద్భక్తగణము నగును సన్నగాంచినగాని స్పర్శనొందినంగాని పరమ పావనులయి పరంగువారు ఎంళటి పాపంబులేని మద్భక్తుల, నెంచినయెడం బటాపంచలగును గీ చెలంగగా నాయుధ మషీర జీవనులును నర్యసంతానమును శూద్రయజనకారి సమితి మద్శ్భక్త దర్శన స్పర్శనములం బావనతంగాంక్రు వింటివే? పద్మనిలయ! 888 క॥ నమ్మించి చెజలువు వార్‌ సా క్ష్యమ్మనృతముగాంగ నిచ్చు నట్టిరు భూగ ర్భృమ్మునంగల సిరిదీసెడు నమ్మనుజులు బ్రహ్మహంత లగుదురు ధరణి£౯. 8934 క॥। బుణియును వార్థుషికుండు జా రుని కొడుకును జారమగండు బ్రోదిన్‌ శుద్దా త్మునికై వందెడు వాండున్‌ సునియమములు లేనివాండును బురోహితుండున్‌. 385 కం॥ దేవలుం డశ్వత్థాగముం గావలుండై నజకువాండుం గడకన్నాకున్‌ నైవేద్యముగానిది తిను నా వసుధామరుండు దీక్షయమరని యాతందున్‌. 336 63

బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము - ప్రకృతిఖండము - ప్రధమభాగము జెల్లిం దిక్కజిన బంధుం జెలంగి సుతుని నిం కిల్లాలిం దమ్ము శ్వశురులం 87 బెల్లుగం బోషింపనట్టి వీతనుకృతులున్‌. తె కం॥ దేవద్రవ్యాపహృతి౯ బావనతం జెడిన వారె నయలోహక లా క్షా విక్రేతలు శూద్రశ వావళి దాహకులు నిట్టి యఘ పరతంత్రుల్‌. 88ెర్‌ కం11 శ్రీలక్ష్మీ దేవిరా! నా పై లవభక్తి గలవారి పాదస్పర్భ స్రలాభ దర్శనములం దేలీల గడింతురేన్‌ రహింతు రనఘులై. 039 చ॥ అని యిటు పంకజాక్షుండన నంబుజవాసిని యాలకించి యి ట్లనియెను భక్తవత్సల! యహంకృతి మత్సర గర్వనాథునిం దన హరిభక్తి హీనతలుం దన్నాగిం దా సుతియించుకొంట ధౌ ర్యనియతి లోనుగాంగల మపోఘ్ట పరంపర లెల్లనేరి! గాం చిన మజిదాంకినన్‌ రహినిజెంది పవిత్రతం గాంతురెంతయున్‌. 340 స స్నానంబు లవగాహనముల నెవ్వరు సేయం దీర్ధంబులెల్ల శుద్ధిని వహించి ఎవని పాదరజంబు లెలమి సోకుటజేసి రహిధారుణి పవిత్రురాలయి తగు కడంగి స్వపాదోదకస్పర్భ నే రెల్ల చోట్ల జేతురు పరిశుద్గములుగ నలువుగ్గా యద్దర్శన స్పర్శనుబులు దేవతల్‌ గూడ నర్థింపు చుంద్రు గీ; పరమ పావను లల దైవభక్తులరయ వారి కత లెల్లవారికి వర్యములును పొఠ్యములు వినందగినవై పరగుంగాన 64

ప్రధమాశ్వాసము

నట్టి విష్ణుభక్తులకత లాలకింపం

జేయుమా! నాథ ఫుల్లరాజీవనేత్ర! తి4] మ॥ భగవద్భక్తుల దర్శనంబు కడులాభంబుం ద్వరంగొల్పుం గీ

దగలించున్‌ సలిలోపలాకృతపుం దీర్ధామర్య్యమూర్తి (వ్రజం

బు గతింగాని యదెంతకాలమునకో పో సాధ్యమారీతిగా

కొగి దైవాశ్రితు లాక్షణంబునన కా యొందింత్రు మేలారయన్‌. 342 మ॥ అనియుక మంగళదేవతామణి నిజప్రాణేశ్వరుంగాంచి ప

ల్కె నటంచుం దగ శౌనకాదులకు హాళింబల్మె సూతుండు శా

స్తనికాయాగమ వేత్తృతాధిక పవిత్రస్వాంతుండా నైమి శా

ఖ్య నితాంతామల కాననంబున సుధా వ్యాహార ధారావళిన్‌. 3483 చ॥ మజియును సూతుండాడు నల మా సతి మాటల నాలకించియు౬

దరహసితాననుండగుచుం దామరసాక్షుండు పల్ముం గాంతరో

పరమరహస్యరీతి దయివారును వేదపురాణజాతమం

దరయంగ దైవభక్తుల యుదారకథల్‌ పరమాద్భుతంబులై. 344 మ॥ స్మరణీయంబులు భక్తగాథలు కడుం బావిత్రయుక్తంబులై

పరమశ్రీగుణకారకంబులును పాపనవ్రాతనిర్వాపణో

ద్ధురముల్‌ మానితభక్తిముక్తిదము లుత్తుంగామల త్వాధ్యముల్‌

విరసుల్‌ వాని వినంగంగూడ దవి దేవీ! తెల్పెదన్‌ నీకొగిన్‌. 345 ఉ॥ ఎవ్వనికర్ణమందు గురుండెంతయుం బేర్మిని విష్ణమంత్రమున్‌

మవ్వము మీజందెల్పు నల మాన్యుండు పూతుండు నుత్తముండునై

చివ్వను జెందనంచనెడిం జెన్నలరారంగ వేదజాలముల్‌

మవ్వముగాంగ వాని జని మాత్రన నూజుతరాలవారు తా

మవ్వర వంశపుంజనము లందుదు రింపుగ ముక్తిరక్తిగన్‌. 346 శా॥ తాద్భక్తత్కులు లెందు నే మృగముగా దైవారి యున్నన్‌ దొసం

గేందం జాలి రమాధిరాట్పదము హాయింగాంతు రాచార్యు లెం

తేం దీటొప్పెడు పేర్మి మీజగను నాదేశించు మన్మంత్రమే

ప్రోదింబొల్బెడి నాలకించితివె సుభ్రూమండలీరత్నమా! వశ?

65

బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము - ప్రకృతిఖండము - ప్రధమభాగము జించు పూన్మి సతంబు జెంది నాందు గుణగణాకర్ణన వినుతులంబులకితాం గకములతోడ గద్దదికతోడి మాటల తోడం దన్మయతాతిరేక స బాప్పనేత్రములతోం బరగం దమ్ము దాము మజచువారు దనరం దత్సుఖము వాం ఛింతు రింకేది వాంఛింప రబల। గీ॥ మొగిని సాలోక్యముఖ మోక్షములును మజియు నజ రమ న్వింద్రదేవాదికాత్మ సుఖము నిచ్చగింపరు వారెప్పు డెలమి నాదు కొలువునందునే కాంతురు కుతుక మత్తివ 84రి ఉ॥ సారె మదీయసేవనల సమ్మదమందుచునుండువారు, బృం దారకబృ్బందనాయక పదంబుం జతుర్విధమోక్ష మింకనా త్మోరుసుఖం బమర్త్యత, మహోన్నత దేవపదయి ధాతృతక గోరరు స్పష్నమందయిననుకి గమలా! యిదీ నిక్క మారయః. 349 మ॥ అజరత్వంబు జరంబగుక మతీయు బ్రహ్హాద్యామరుల్‌వోదు, రం బుజగర్భాండము డుల్లు నేదియెటులక్ష బోవ నౌంగాక, పం కజపత్రాక్షి మదీయపాదసముద గ్రధ్యాన నిష్టాలస న్నిజచిత్తుండు ఖిలత్వమందండెపుడేనిక్‌ మంగిళాంగమజణీ! 360 శా॥ నాయందుం దగుభక్తిమైందనరు జన్మంబెంతయు౬౯ దురభం బోయబ్బాక్షిరొ! భారతక్షిత్రని, దత్రోద్యన్మహాపుణ్యు లెం తో యోగ్యంబగు వర్తనం దిరుగుచుకి ఘోరాతి ఘోరాఘముల్‌ వాయంజేసి, సమస్తభూతలముం గాప్రాడ్రం (బ్రయత్నిం త్రాగిక. 35] మ॥ ఇది యిట్లున్‌ వచియించినాడం దరళాక్షీ! మీక్సు నిద్రానిపై నం దగక వర్తనం బూనుం “దంచనెడి ప్రాలేశానువాక్యశీబులక మదిలోం బూనియు నిందిరాదు లల వామాక్షుల్‌ ప్రవరించి రొ ప్పిదమౌన ట్లుపవిష్టుండయ్యె మృగరాట్బీకంబునకా శౌారియుక౯. 852 66

ప్రథమాశ్వాసము సంస్కృత [గ్రంథం 7వ అధ్యాయము ప్రారంభము

చ॥ అపుడును గంగ శాపమున నంశనుజేసి, నదీత్వమూని య

ల్ల పలుకుంజేడెమిన్నయు నిలాస్టలికిక జనుదెంచె నందు శౌ

రి పరమసన్నిధానమున శ్రీకర గితింజెలంగె, నేండి రూ

పపురహినున్నవాణి కడుం బావనియైతగు భూతలంబునకా 858 గీ1 వాగధిష్టానదేవియై పరంగుంగాన

నామెకును వాణి యనెడు పేరలరు, సర్వ

విశ్చ్వములపై సరోనామ విదిత నీర

ముల వసించెడు హరికిని బొనరుం జేరు

వహి సరస్వంతుందని, సరస్వంతు వినతి

నామెయు సరస్వతి యనంగ నలరెనయ్య, 854 ఉ|| పావని యాసరస్వతి శుభంబగు వాహిని రూపునొంది, యెం

తే వృజినాటవీదహనవృద్ధియుతానలకీలికాకృతిక

భూవలయంబునం దనరి పుణ్యమగణ్యతంబెంచి పాపముల్‌

పోవంగం జేయునయ్య! మునిపుంగవ! వింటె సరస్వతీకథక. 8565 వ॥ ఇయ్యది సరస్వత్యుపాఖ్యానం బవ్వల నారాయణమహాముని

చంద్రముండు నారదమునివర్యున కిట్లు వక్కాణించె. 856 ఉ నారద! గంగ సంగతి యనంతర మెట్టులొ యాలకింపుమా!

కీరితిపెన్నిధానము భగీరథరాజు తపంబు సల్పి దే

వేరిని గంగ నియ్యిలకు వే నదిరూపునందేర యత్నము

బోరనం జేయ స్వాంశమునం బుణ్యనదీత్వముపూని గంగ భా

గీరథిపేర నేలకు నొగిందిగం బూనంగ నప్పు డుర్వియుకు 357

కలియుగ లక్షజాదులు

మ॥ పటు గంభీర జవాతిఖీషణముగా వాహిన్యగారాక్మలిక

జటుల'ప్రక్రియం దన్నుంజేరంగను గంగాదేవి యేళేర నెం

చుటనుం గాంచియు నల్లవ్రేంగు భరమంచుః మేదీనీసాధ్వి మి

క్కుటమౌ త్రొక్కట దెందమందుంగనియుక గుందెంతయుం (గ్రందుగక. 858

67

బైహ్మటైవర్త మహాపురాణము - ప్రకృతిందము _ _ప్రధమభాగము ___ శా వందారువ్రజపారిజాతమగు శ్రీభర్గుం దరింజేరి నె మ్మిందళ్ళొత్తంగ గంగపాటువలన£ మేకొ౯ వ్యథక బాపుమం చుం దీవ్యద్ధతి నుర్వివేండంగ మహేశుం డా వియద్వాహినిక బొందించెకజ్‌ నిజపింగళాద్భుతజటావ్యూహాలయం బందునక.. 359 ఉ॥ ప్రోవగు భారతీవచనపుంగతనః సిరి భారతోర్వింబ ద్మావతి యన్న యేఅయి యుదార సుధారస మాధురీజల శ్రీ వహియించియుండు, నింకశ్రీహరిచెంత వసించియుండు, నో దేవమునీంద్ర! తత్మథ యతిప్రథితంబు పవిత్ర మెంచంగక. 860 వ॥ మజియును 86] మః॥ అల ధర్మధ్వజపుత్రికామణియునై యద్దేవి జన్మించియుక£ దులసీనామకయై సరస్వతినుడిన్‌ దొల్లక మటి£ శౌరిదౌ పలుకుంజేసి త్రిలోకపూత తుల్లసీ వార్యాకృతిక దాం గనె£్‌ విలసత్తచ్చరితంబు విశ్వమున నెంతే మాన్యు లగ్గింపంగక. 862 శా॥ గంగా వాగ్వనితాంబుజాలయలటుల్‌గా నైదువేలేడు లీం గంగా నిక్కలిలోన, నాల సరిదాకారంబులంబాసి, నై జాంగశ్రీల వికుంఠముంజనింి, బృందారణ్య వారాణసీ రంగంబుల్‌ విడ నెల్ల తీర్ధములు నారంజేరు వైకుంఠముక సారంబైతగు మర్మమిద్ది మునిచంద్రా! నారదా! వింటివే? 368 వ॥ సాలగ్రామాకారంబుననుండు మహావిష్ణమూర్తియును జగన్నాథండును గలి£ ఐదివేలేండ్లకుం బిదపను బురాణసాంఖ్య (శ్రాద్ద తర్చణంబులును ధైవభక్తులును దమవెంట రా వికుంఠంబును జేరు. నిక దయాధర్మ సత్త్వ సత్యవ్రత తపోగ్రామ్యదేవతా౭౬ నశనంబులును నప్పుడ వారిని వెంబడింపగల వవులను. 864ీ శా॥ వామాచార మసత్యభాషణము కాపట్యంబు నేకాదశీ వైముఖ్యంబు తులస్యపేతమగు సంభావింపు శ్రీవిష్ణు పూ జా మూకత్వము నిండి యెల్లెడను హింసాచోరతాహండ్రియా కామక్రోధ మదాతిరేకములతోం గగ్రాలుజు జనానీకమున్‌ 365 66

ప్రథమాశ్వాసము

మ॥ హరినామస్తుతి సన్నగిల్లుం బురుషాబ్బాక్షీ విభేదంబు ద

బృరయౌం గాంతల కెల్లడం బతులు 'సేవల్‌సేతు రింటింట శం

బరజాతాస్యలయందు అంకులు కడు బాహుళ్ళముం బెందు, నం

త రహిజ బోక సతుల్‌ నిజేశులకు బాధల్‌ గొల్పుదుర్మిక్కిలిక. 866 ఉ॥ తర్జన భర్ణ్దనంబులు వృధాతి తిరస్మరణంబులొప్పియుం

దుర్ణయ దుష్ప్రవర్తనలతోం దగుకాంతలు నాథులజ సుదు

గ్లర్దలతోడ నేచెదరు కాంతలు కొంపల పెత్తనంబునం

దూర్చితరీతినుండ్రు పతులుం ద్రల సేవకు లట్టివారలై. 867 ఉ॥ తల్లియుదండ్రియున్‌ గొమరుతన్వికింజేటియు బంటునై సుసే

వల్లలిం జేయంగా వెలయు, భావజగేహనియుక్తబంధ బం

ధుల్లసమాన ధర్మపు విధుల్‌ తగందీర్తురు; పండితాళికిం

జెల్లదు గౌరవంబెటం గుశేశయగర్భకుమారకా! యెట£. 868 ఉ!। కాంతకులోంగుంబూరుషుందు, కాంతునిబందుగులెందునేని ర

వ్వంత యెజుంగ వచ్చినటులారయంగాం బడువారు, కామినీ

స్వాంతములేక కాంతుం డొక పద్ధతినేనియుం బూనం డింతయు౯

గాంతురు మీర్మ్శలిక సమలు గడ్వంగ నైదగువేలు, నారదా! 369 చ॥ పదజులసేవలజ ద్విజులు వారక చేతురు మ్లేచ్చ వైదుషిజ

ముదముగ నేర్చుటొప్పు, స్వసుపుణ్యకళల్‌ విడనాడంగాం బడు£

బదపడి వంటలజ జలుపం బర్వుచు నెద్దులపైన నెక్కుచుః

పొదువుగ వస్త్రశుద్ధికిని బొట్టు ద్విజుల్‌ తగం గూలికిక గలి౯. 370 గీ జనులయందును సత్యంబు సన్నగిల్లు

భూమియందును బంటల పొల్పు సమయుం

జెట్లకును బండ్లుగాయుట చేటు నొందుం

గాంతలకు సంతు గలుగదు కలియుగమున. తమ గీ! ఆలు పాలనీయ వికను బాలయందు

సర్పి యుండదు, దాంపత్య సౌఖ్యమడంగు

69

బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము - ప్రకృతిఖండము - ప్రధమభాగము గేస్తు లిండ్లు లేకుందురు, క్షితిపతులకు విక్రమం బెంతయును గలి వక్రతంగను. గీ1 పన్నులపయిం బన్నులిడును బ్రజకు బాధ 872 నద నదీ దీరికాదుల జలము లింకు నాల్గు వర్ణంబులందును నల్లి ధర్మ పుణ్యములనెడి వస్తువుల్‌ పొలియుం గలిని. త్‌7/8 క॥ కోటిజనములం దైనను మేటి యొకండు పుణ్యయుతుండు మేకొనండయ్యా! టాటోటు మతులం బురుషులుం బాటలగంధులును గాంత్రు బాలకులు కలి£. 874 శా॥ దుర్వార్తల్‌ మటి దుష్టశబ్బము లింకు దుర్మానవుల్‌రేంగి యం తర్వైక్షబ్యముం చెంత్రు, సర్వజనశూన్య[గ్రామరాట్పట్టణా నిర్వాచ్యాతి భయంకరంబగును నెంతే నందు నందొప్పుం దా నుర్వీమండలింగొన్ని గ్రామములలో నుండ్రల్పసంఖ్యుల్‌ జనుల్‌. 375 ఆ.వె॥ పట్టణములు గ్రామపటలి యడవులగు నదవులందు నుండునట్టి జనులు కప్పములను గట్టంగానకాకును గాంటత్రు పడియలందు నదులం బంట పండు. 876 ఆ.వె! పొలములందుం బంట పూజ్యమైపోవును బెద్దజికము ధనము విభవ గరిమ నెడ్దెలైన వారికే పొందు, యోగ్యాన్వ యులకు లోప మెందు నాదవురగలిని. 377 ఉ॥ కల్టరి సత్యవాదిని నింకజ విజితేంద్రియుం గాముకుండు స శీఫిసితుక దురాత్ముడు, మహోరుపతివ్రత, నేకజార, శ్రీ వల్లభ భక్తు దుష్టుడు నభంగుర భూత దయాతి రేకుంబా పోల్ల సదగ్రజాతిహరణోద్యతులుం గుహనాయతీంద్రులుక బెల్లుగం దిట్టుచుకి దయవివేకముం జూపుదురో మునీ! కలి. 378 70

ప్రథమాశ్వాసము ఉః। నములేనివారు జనసంఘము మోసము చేయుటందు నెం శేసేయు మించి నట్టిరునుదీర్ణత భూతముల£౯ యజింపంగాం బూనియుం బూజగాంతు రివి పొల్పుగ నింతగ నుండియుజ గలి౯ మానవపాళి కాయువను మాటకు లోటు కరంబు నారదా! ౩79 గీ వ్యాధులెసంగు యెవనమునంబరగు ముదిమి పదియునాఅవయేంటను బండుందలయు నెల్లరకుం బొట్టితనమబ్బు నిరువదేట ముదిమి గల్గును గలియందు, మునివరేణ్య! 880 గి! అష్టవర్షబాల సమర్తయగును గర్భ మును ధరించి బిడ్డనుగను బొరినీ బదియు నాజయువర్నాల కామె వృద్ధాత్మయగును వేయికిం గొంద టీరీతి వెలయుదురట. 3681 గీ గొడ్డురాల్తన మెల్లరకును దనరెడి నలుకొలముల వార్మూంతుల౯ గాసులకయి యమ్మం జూపెద రర్శిలి కాండ్ర కికం గొ డుకుల యాందడ్రందార్డురు పరులకు సిరికయి. 882 గీ; అక్కసెల్లెంద్రకు సుతల కంటుగాండ్రం దార్హు రీశనామంబుల౬జ “ధర”కు నమ్ము దురు యశముపొంటె దానమిత్తురును బీదప లేదటందురు కలియందు బుషివరేణ్య! ఏ83 కం1॥ దేవాదాయంబును భూ దేవాదాయంబును గురు దేవాదాయం బేవారా లేక తానో లో వెస నిడినది చులుకుగ లోంగొనునరుండు౬. 384 గీ కూంతు రత్త కోడ లనెడి కుదిరికమది నెంచ కవ్వారితోం గూట మెడనెడనగు 71

(బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము - ప్రకృతిఖండము - ప్రధమభాగము లనక పొందు లింటింట దైవాఖుం గలిని. తి ఆ.వె తల్లి యోనివీడి తక్కిన యెల్ల యో నులం జరింత్రు జనులు కలిని, నింకను నితని భార్య యీమె, యీమె భర్తయు నీతం డన్న నియతి కీడు నందు నపుడు. 38 ఉ॥ అందలు నప్రియాలపను లందఖు దొంగలు హింసకత్వపుం జందము నెల్ల రొందుదురు చయ్యం బరస్పరము న్నరాళిలోం (గ్రందుగ హింస హెచ్చుం బ్రజలందును వస్తువులందు నూళ్లయం దుం దగుఖేద మెల్లం గడుదూరము వోవు ద్విజాన్నయంబు లె ల్లం దురఘాంచితంబులయి లక్కయు నుష్పు రసాధ్య వస్తువుల్‌ పొందెడి వర్తకంబులును బొల్చును బంకజగర్భనందనా! 387 ఆ,వె॥పాజు లెద్దునెక్కం బరంగుదురయ్య! శూ (ద్ర శవముల దహింత్రు తనర వారి యన్న మారగింతు రందలు శూద్రాంగ నలను బొందువారు కలియుగమున. 385 ఆ,వె॥ పంచపర్వములను బంచంచేరంగ నీక మవసరేయి నొగి మెసవుదు రోర్ర మింక సందె సుర యిళ్టింకులింకు, జం దెములు త్రెంచివేయు టమరులలిని 389 ఉ॥ సందెలులేనివారు నింక శౌచ్రమ్వు వీడినవారు జారిణీ బృంధమునం గుసీదకపువృత్తిని బొల్బినవార్సుం గృటనుల్‌ (క్రందుగం బాకశాలలం జెలంగియు వంటలనుర్వరామరే న్మందిర జాలమందును బొనర్చెదరో సురమౌనిచంద్రమా! 390 కం॥ అన్నంబుల కాశ్రమముల కు న్నీమము యోనులక్రున గోడీంకంతే 72

ప్రథమాశ్వాసము

న్నిన్నెజిందగ దోమౌని! క

వి న్నిఖిలము మ్లేచ్చమయత రీతిం దలిర్చుక. 891 కం॥ క్రమముగ మనుజులు వ్రేలెడు

నమరికయగు పొడవు గల్లినట్టిరు, నింక వృ

క్షములుం జేతెడు నగుదురు

నమరమునీ! కలిని నిదియు నచ్చెరువు గదా! 392 వ॥ అట్టి యెడను 398 మ॥ కలి యీరీతిని సర్వతోవిభవమై ఖర్వేతర ప్రక్రియ౯

వెలుంగుంజెందుచునుండ, విష్ణయశుండక వి(ప్రేంద్రు పుత్రుండుగా

నిలలోం గల్కి జనించి మించి బలనిర్జిద్రోగ్ర తేజంబుతో

నలఘూదార తరోత్తమాశ్వమణిపై నారోహణం జల్సి మ్లే

చ్భులపైకిక గడురేంగి దాడివెడలుకి శుంభత్కృృపాణాడ్యుండై. 394 మ॥ అసి సాహాయ్యముతో నటుంగదలి కల్మ్యాకారుండై శౌరి, 5

కృసి మూకంబలె నొప్పు మ్లేచ్చ వితతిక ఖండించి మూన్నాళ్లలో

నస లవ్వారి పొలంకువం జదిపి, తానంతర్జితుందైన, నౌ

ల, సమస్తోర్వి యరాజకంబయి ఖలుల్‌ దస్యుల్‌ కడుజనిండి, వై

శసముం జెందు నమందరీతి నపుదుజ సర్వంసహామండలం

బు సమస్తంబు మునుంగ వర్ష మొక షట్టూర్జాహముల్‌ మించియ

త్యసమానాతిభయంకరంబుగం బడు£ హాహారవోత్సాదియై. 395 శా॥ అందు! మానవు లిండ్లు మ్రాంకులు నొకండైనక విడజరాక వే

డిందక్‌ బొల్తురు మున్లి, యౌలం గడు ధాటిక ద్వాదశార్మోదయా

స్పందోద్యత్మిరణాతి తీక్షణతను భూభాగంబునః నీరు దూ

అుం దద్వేళం గృతోరుకాల మొదవుక! బోది౯ లసద్ధర్మమై. 396

కృతయుగము

మ॥ వినుమోనారదమౌని! యాకృత్యమున£౯ విప్రల్‌ తపశ్చారి ధ

ర్మ నిధానంబులు వేదవేత్తలు, మిక రామల్‌ హృదీశార్చనా

73

(బ్రహ్మావైవర్త మహాపురాణము - ప్రకృతిఖండము - ప్రధమభాగము ఎ ప్రణుతశ్రీయుత, లింకక్షత్రియులు నిర్వక్రాతిదోశ్ళాలు, ర త్యనఘానూన పవిత్రకార్యులు వణిగ్వ్యాపారులై వైశ్యుల త్యనుకంపానిధులై సుమార్గగులునై దైవారుదుర్‌ శూద్రు లె ల్ల నయాచారవిలాసులై కరము నుల్లాసంబుతో నుండ్రొగిక. 897

సీ! ద్విజవంశములు సదావిష్ణుభక్తి పరాయ ణంబులై కృష్ణమంత్ర జపమునను దగి (శ్రుతిస్మృతి పురాణగణ యజ్ఞములయి దైవ స్మృతియుం గల్గి తనరునయ్య! బుతుకాలములయందు సతుల కూటమి యొప్పు ధర్మేతరత్వంబు తనర దెటను ఈ రీతి ధర్మసమిద్ధమై కృతయుగ మెంతయు రహిని వర్ధిల్లు ధర్ము వపుడు నలుకాళ్ల నడయాడు నయ్య! శ్రేత మూండు కాళ్లెసంగి ధర్మువు చరించు నింక ద్విపాద ధర్మము ద్వాపర కలితంబు కలిని నొంటికాల్‌ ధర్మము క్రాలునయ్య, 898

చ॥ కలి తొలి నొంటిపాదమునం గ్రాలిన ధర్మువు సక్రమంబుగా నల యుగమైన కొద్ది నసదై తుదినొందెడి, నేడువారముల్‌ వెలయం బదార్తిథుల్‌ నెలలు వేపదిరెండు బుతువుల్‌ తగంగ నా ఉొలయంగ రెండుపక్షములు నొయ్యన రెండయనమ్ము లేవిధిక్‌ బొలుపుగ వచ్చిపోవు, నటు బోవును వచ్చు యుగంబులుం దగ౯. 899

ఉ॥ జాములు నాలుగై పగలు జాములు నాల్గిటిచేత రాత్రియు౯ దీముగ నాళ్లు ముప్పదయి తీరుగ మాస మొకండుం గాల సం ఖ్యామహిత ప్రకారములు నైదిట నేండొకం డొప్పు నట్టు లే తాము యుగంబులుం గ్రమతం దద్దయు వచ్చియుం బోవు చుందెడిక. 400

74

(ప్రథమాశ్వాసము దేవయుగ మానవయుగాది వివరణంబులును ప్రాకృత ప్రకయములును మః అయనంబుల్‌ తగ రెండు మానవులకైనంత౯ సుపర్వాళి కే యియు నింకం బవలై దివిజ దినము తానేగుక భువిక మూండునూ ర్లయి యింకర్వదియేండు లేంగినను స్వర్గంబందు నొక్కేడు నా లయి పోవజ్‌ యుగముల్‌ మహాయుగము నాలాగా మహాయుగ్యపు౬ వేయి తామేగంగ (బ్రహ్మకొక్క పవలు౬ వేనంతకాలంబె రా త్రియునౌం బోలం జతుర్యుగీ పరిమిత శ్రీమన్మహాయుగ్యముల్‌ నయమొప్పంగను డెబ్బదొండయిన నైంద్రంబైన కల్పంబు ని ద్దియు మన్వంతరమంచుం బేరుంగను నీతీరొప్పు మన్వంతరా ల్రియెడక్‌ జెల్లంగ నిర్వదెన్మిదియు నర్ధిక వాజ్మనోనేత కొం డయి తానేంగు దివానిశంబు నింకం దత్రాంచద్గతిక బొల్బున ట్టి యజీయంబులు నూటయొన్మిదియు దాటింబైనరోజుల్‌ విధా త యొగిక చాతమునొందు నయ్యదియె తద్ద౯ బ్రహ్మకల్పంబగు౯. 401 (అజీయంబులు = బ్రహ్మకు సంబంధించినవి) చ॥ పరంగ విధాతృ్భకల్పమది ప్రాకృతమౌ ప్రళభయంబటన్న పే రొరసెడి, నప్పుడుర్వి కననొప్పక మాటును జెందు, విశ్వముల్‌ పొరి సలిలంబున౬ మునింగిపోవు, హరాజరమేశమౌనులం దజు నలకృష్ణునందుననె తద్దయు లీనత నొందియుం ద్రొగిక. 402 మ॥ ఇటుల£ బద్మజకల్పకాలమన శ్రీకృష్ణక్రమం బిందునొ క్కృటియేయై తగు జిప్పపాటు, లయపుం గాలంబటే జెప్ప పా టిటు సర్వాంబుజ జూండభాండములు నెంతే లీనతజజెందు, గో పటులోకంబు వికుంఠశవైవజగముల్‌ ప్రాపింపవాలీనత౬. 403 ఉ॥ ఆ నిముసంబుదౌ విలయమైచన నవ్వల సృష్టి సక్రమ శ్రీనియతి£ మొదల్‌ గొనెడి జెల్వుగ నిమ్మెయి సృష్టి యెన్నియో యైన తెజింగులంగనరు నట్లె లయంబు తైఅంగు లవెన్నియో యగుః మౌనివరేణ్య! యెన్నియగుమాజులొ యెవ్వండు పల్కం జాలెడిక 404 75

బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము - (ప్రకృతిఖందము - ప్రధమభాగము వ్య సకలాబ్ది జాండంబులకు నాయకుండయి నే పరాత్పరుండు ప్రకృతిపరుం డరయ శ్రీకృష్ణండొకండె నీలేజాసనాదుల్‌ మ వా విరాట్టు నతని యంగము లగు నింకను క్షుద్ర విరాట్రకృతులు నాతని యంశ ము, లతండు నాల్గుచేతులు ద్విబాహు వులు గల యటి రూపులు అఆెంటందనరెడి నందు గోలోకంబునందు రెండు కేలొప్పి స్వయముగా లీల నతండుండు గడ్డిపోంచ మొదలు కంజ గర్భు డనెడి దాకం బ్రాకృతమగు నరయ నేది యేది ప్రాక్సృత మది యది యెల్ల నశ్వ రమని యెజుగుమ నీవు నారదమునీంద్ర! ఘనతపోరుంద్ర! ప్రవిమలజ్ఞానసాంద్ర! 405 జగత్కారణుండయిన పరమాత్ముండును, నతనిని ధ్యానించువారికి గలుగు మహత్త్వంబును. సీ॥ సత్యుండు నిత్యుండు స్వాతంత్ర్యయుతుడు స నాతనుండు. బరుం డనామయుండు బ్రహ్మమయుండు నిరుపొధి నిరాకారుం డు, నింక నిర్లిప్తండు ననుపమాన సౌందర్యయుక్తుండు సంతతాభ్రితజనా నుగ్రహాతి మనోజ్ఞవిగ్రహుండు నీలపయోదసన్నిభ శుభ ప్రభలొప్పి మురళినిం గెంగేలం బూనువాండు గోపవేషంబు కైశోర కోమలాక్ళ తిం దగి సర్వేడ్యుండయి సర్వ విదుండగుచును దనరు నీశుండు పరమాత్మయె నలువుగను సృష్టికిని గారణంబని యెటుంగుమయ్య. 406 76

ప్రథమాశ్వాసము వ మళజియును నాలింపుము. త౦07 మః యదుదంచన్మ్నతింజేసి జ్ఞాననిలయుందెౌ బ్రహ్మనాళీకమం దుదయంబొంది, యజాండముల్‌ పొడమంజేయంజాలునో యింకం దా యదుదంచన్మతి నెవ్వనిం గుజిచియుం బ్రాంచత్తపంబూని శూ లి దగజ సర్వవిదుండు మృత్యుజయి సర్వేశుండు సంహర్త భూ తిడుండు౯ సర్వవిధానవేత్తయు మహాదీవ్యత్స్వభావుండు నై యదుదారత్వము. దాను గూడంగనెనో యారాధ్యుండై యింకందా యదుదంచన్మతి శ్రీయుతుండు హరి సర్వాధీశుండుకలోకనే త దగః విష్ణువు సర్వగుండు నఖిలత్రాణుండు సంపత్తతి (ప్రదుండై సద్విభవాభిరాముండయి తాబాగొందెనో, యింకందా యదుదంచన్మతి మాయయాౌ ప్రకృతి దీవ్యద్దేవతారత్న మొ ప్పు దలిర్పంగ నెవానిం గూర్చి తపముజ బొల్పారం గావించి య తద సద్భక్తిని బూని యద్భుత మహత్త్వంబొందియున్‌ సర్వశ క్తి దగజ బొందియు నీశ్వరీత్వమున బల్‌ దీపించెనో యింకం దా యదుదంచన్మతినేని సేవనము నాయ్యంజల్సి సావిత్రి ర క్తి దగ వేదసవిత్రియౌచు నిగమాధిష్టాత్రియై వేదవి త్సద ఆనంద నమప్రియార్హయయి తా దైవాజెినో యింకందా యదుదంచన్మతినేని గొల్చుటను యత్రాంచత్తపంబూనుటక£ సదమందోరు కళాధినేత్రియగుచు సద్వైదుషీ వేత్తృవం ద్యదశంజెందియు వాణియుందనర విఖ్యాతిం గరం, బింకందా యదుదంచన్మతినేని గొల్చుటను యత్రాంచత్తపం బూనుట సదయత్రీ యరవిందవాసిని మహాసంపత్రదాతృత్వ భ వ్య దశ£ వే ధనధాన్య దేవతయునై హర్వొందెనో యింకం దా యదుదంచన్మతినేని గొల్చుటను యత్రాంచత్తపంబూని దు ర్గదగజ సర్వజగత్సుమాన్యయయి సర్వగ్రామదేవీత్వము౯ బొదలజ£జెంది సమస్తవంద్య సకలప్రోద్యన్నుతుల్‌ చెంది స ర్వదశావేత్త్మ్మత నంది శర్వసతియై రాణించెనో యల్ల స త్ర్రదుశ్రీకృష్ణుం బరుం బరాత్చరుని శ్రీరాధామహాదేవి త త్సదయ ప్రాణసమాన ప్రాణనికరోద్యన్నేత్రి తత్కృష్టసే 7/7

బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము - ప్రకృతిఖండము - ప్రధమభాగము వ్‌ = వ దగన్నిత్వము సలి సరయున శవక మచ వత మా

వ దగన్నిత్యము సల్పి సర్వమున లేవక మించు మేల్‌రూప క పొదవంజాలి సదా మనోహరునురోభూమి£ వసించుం -

కం॥ ఆ రాధ తొల్లి శతశ్ళం గారూధాభిధ గిరిపయి నారాధించెకు శ్రీరమ్యుక శ్రీకృష్ణు ను గ దార తపోసీయజోనూని తతమతి యగుచు£. 40

మ॥ అపుదాహారమువీడి రాధ తనుకార్యం బెంతయుక మించె, వే తపముక్‌ సల్ఫె సహస్రదివ్యయుగముల్‌ తద్వైఖరిక గృష్టుంద చ్చపు సంతోసమునంది కానంబడియె సద్బోధ కా రాధకుక£ ॥/ విపులాత్యంతతనూకృశత్వ విదిత(పేంఖత్తపోగాథకుక.

శా॥ ఆ నిశ్వాసములీంగి చాలంగశయై యంచజ్ఞలేజారి రే ఖానైర్మల్యతరాకృతిందనరు శృంగారైకవారాశి రా ధానీరేజదళాక్షిం గాంచి కరుణాధారారసస్యంది వా 11 చా నీతికి వచియించెం గృష్టుండు నుదంచన్మంగళాకారుదై. శ

/'_వింగరుబొమ్మ! యిద్ధతం దపంబు కృశాంగకవై యిటీవు సే

యం గరముకి మదాశయమునంద. గృపారసమొప్పె నంచు బల్‌ మంగళమౌవరంబు నలమానిని కిచ్చియుం గృష్టుం డాయమక 12 రంగుచెలంగ స్యోల్లసదురంబున నుంచికొన వ్వదంబునక 4

ఉ॥ అంతియకాక యామె తనయందును మిక్కిలి భక్తిగల్గి మేల్‌ రాంతులయందు నెల్లం గడు గణ్యతనందియు భాగ్య గౌరవో దంత యశోవిలాస సముదార శుభాకృతి యందు నామెతో క్ర నెంతయు నేరుం బోల నటు లింపుగ నానతియిచ్చె మెచ్చుగక. 41

గీ! ఈవు సతులలో నిష్టవు జ్యేస్టవు నింక శ్రేష్టవును వరిష్టవును గరిష్టవు నయి నొాకుం బూజ్యురాలవయి చెన్నారుదువింక శ్ర నేను రాధ్యండ నాధ్యుండ నీలి, నల 42

78

ప్రధమాశ్వాసము వనిత సపత్ని లేని తన వల్లభనుక బొనరించె నింకం బొ ల్పిన వనితల్‌ తదీశ్వరుని బాగుగంగొల్బియు నర్దరీతిం బూ జను గనుటయ్యెం బంకరుహసంభవసంభవ మౌనిరాణ్మణీ! 415 సీ తమ్మికా జనించి సృష్టిమ్మొగించేయుచు మహిమను జెంది బ్రహ్మయు రహించె మృత్యుంజయుండయి సంహృతికార్యమూని స ర్వజ్ఞుండై శివుం డయి పరంగ హరుండు విష్ణువై సర్వగ స్ఫీతినొందియు జగ (దక్షణం బూనంగం దనరె శౌరి శ్రీలక్ష్మి సిరులకేలిక సర్వమంగళ వాణి కళలకు దైవతము నగును తపము సల్పి యెవ్వాని ప్రార్ధనము సల్పి యట్టి శ్రీకృష్ణ పరమాత్ము నాశయమున నెంచు వారికిం గల్గిన యిచ్చలెల్లం బొనరి పొనరి ముక్తి సతితో ముచ్చటింపు. శీ1ే6 ఉ॥ దుర్గ హిమాచలంబునను దూరముగా వెయి దివ్యవర్నముల్‌ సర్గము గన్న యెల్లరకుం జాలంగ నచ్చెరుపాటుగా మహా నర్గళ ఘఫోరమౌతపము నాచరణంబును జల్సి పూజ్యుండౌ భర్ణునిరాణియై యఖిలవంద్యపదాంబుజ యుగ్మయై తగి౯. త్తే చ॥ మజఖియును గంధమాదన సమాఖ్యనగంబున లక్ష దైవవ త్సృరములు మేటియా తపముసల్చి సరస్వతి వైదుషీ చమూ పరిణతి భాక్సవిత్రియయి పర్వియు సర్వసుపర్వమౌళి బం ధురమణి రాజదం[ఘయుగితోం దనరారెనుగాదె? నారద! 418 చ॥ అలసిరి పుష్క్మరంబున శతామరవర్షము లుల్లసత్తపం బలఘుతరంబుగాంజలిపి యచ్యుతుండైతగు కృష్ణదేవునిం గొలిచి సమస్తసంపదలం గూర్చు జగజ్జననీమతల్లిపై వెలసెడి నారదా! యిదియు వింటి వింకక విను పైని సత్మథక. 419 79

(బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము - ప్రకృతిఖందము - 'ప్రధమభాగము శా॥ ఆ సావిత్రియు షష్టిదివ్యసమ లుద్యత్తత్చరబ్రహ్మముక వాసింబొల్చు తపంబునః గొలిచి సర్వస్తోత్ర సత్పాత్రమై తా సర్వావనిదేవవంద్యపదయై దైవాజు వేదాళిక్రిక భాసిల్లక దగు మాతయై; కమలగర్భాపత్యమౌనీశ్వరా! 420 మ॥ తొలి మన్వంతరముల్‌ శతంబు హరుం డెంతోమే లప్రంబూని, య య్యలఘు శ్రీకరుం గృష్టుం గొల్బెనటులే యజబ్బాసనుండుం దగం జలిపెకా విష్ణువునట్లు సల్పి జగతీసంరక్షకుండై తగె౯ జలరుజ్జే త్రగభీరనాభిజలరుట్సంభూత! యో నారదా! 421 సీ॥ _మన్వంతరశత మమర ధర్ముండు తపంబు సల్పి పూజ్యత్వంబు సరగనందె మన్వంతరం బొం డమందభక్తిని శేషుం డలఘువైన తపంబు నాచరించె సూర్యచంద్రులు నట్లె సొరిది గావించిరి వాయువు యుగములు వందగాంగం దపము భక్తిని జల్పి తగె జగత్రాణుండై ప్రోది నన్నింటి కాదరువును నగుచు. 422 ఆ.వె! ఇటులం గృష్టుంగూర్చి యెసంగిన పూజచే వేల్చులెల్లం బూజ వెలయం గనిరి దాన మన్వపత్యతతి నృపుల్‌ విప్రులు పూజం గనిరి మౌని పుంగవుండ! 428 ఉ॥ నారద! యీగతిక గురుననంతకృపావిభవమ్ముజేసి యే తీరున నేం బురాణఘనదివ్యకథక విననొప్పె నమ్మెయిక వారక పల్మినాండను, వినంగను గోరెద వింకదేని? న త్తీరువచింపు మద్దియును దెల్ప్బంగం జువ్వెద యత్న మెంతయుక.. 424 80

ప్రథమాశ్వాసము (సంస్కృత (గ్రంథము 'ప్రకృతిఖందము రివ అధ్యాయము (ప్రారంభము)

మ॥ అని నారాయణమౌనిచంద్రుండనంగా నంభోజ గర్భాత్మజుం

డను నీరీతిగ, “శౌరికిజ నిమిషమైన౬ (బ్రహ్మకుక చాత మొ

ప్పు నొగిజ బ్రాకృతికంబుదౌ విలయమః పొల్పైన పేఠాంది య

ద్ది నెటీిజబొల్బెడి నప్పుడుర్వికనంగా దృశ్యంబుగాకుండు వి

శ్వ నికాయంబులు నీటమున్లు నివియుక్‌ సర్వంబు లా శౌరిలో

నను లీనంబయియుండు నంటివి, మునీంద్రా! యప్పుడుంగానరా

క నొగిక భూమి యెటక దగుజ? మరల వీంక£ సృష్టి యెట్లందు; నే

యను వొందజ భువిసర్వవంద్యతను సర్వాధార భావంబు నం

ది నితాంతప్రభుతక గడించె? శుభకృద్దీవ్యన్మహాశక్తి యా

యనఘ శ్రీయిలదౌ చరిత్రమును వే నాలింపంగాం జేయవే! 425

భూమ్యుపాఖ్యానమును దదుత్సత్తియును

గీ; అనుడు నారాయణమునీంద్రుం డాదరమున

నారదమునీంద్రుతోడ ఘన ప్రకార

పృథు గభీరభాషలతోడ నిట్టులనియె

పలుకు పలుకులు కలకండ పలుకు లనంగ. త26 ఉ|| నారదమౌని! కృష్ణువలనం దొలి సర్వులు సృష్టినంది రం

చే రహి విన్నవాండ లయమేయది కల్గినంగాని విశ్వముల్‌

వారక మాటునొంది మరలజణ జననంబునుగాంచు నింక భూ

మీ రమణీయ గాథ గడిమించెరిమం దగి యాలకింపుమా! 427 ఉ॥ శ్రీమదిలాచరిత్రము వరిష్టము సర్వమహాఘదూర ము

ద్దామ తరాజవంజవ నిధాఘమదాపహ మాధ్యమంగళ

శ్రీ మహనీయతాకర మరిందమ మాధరం గొంద రందు టెం

తే మధుకైటభాసురుల నేర్పడనై తగినట్టి క్రావ్వున౯

దా మొగిం బుట్టెనంచు నింకం దద్వ్యతిరిక్తమతంబు విన్నాగిక౯ 428 చ॥ తొలి మధుకైటభుల్‌ హరిని దోరపుంబోరను మార్కొనంగంద

జ్ఞలరుహపత్రనేత్రుం డల దానవుల గడునొంప, వారు శ్రీ

81

బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము - ప్రకృతిఖండము - ప్రధమభాగము స్థలమునం దమ్ముం జంపు మన శౌరియు నమ్మెయిం జల్పె నారదా!

ఉ|॥ ఆ మధుకైటభాసురుల నమ్మెయి శౌరి వధించువేళ న భూమి తొ భూమియు గానంగాంబడియెం బొల్చుగనచ్చట, ఫ నా మధుకైటభాంతమున యందున వారల మేదసొప్పి న పీ మెయినందె నంచను సమిద్ధులమాట వినంగదే, మునీ!

0

మ॥ తొలి నీ ధారుణి నీటధౌతమయి యెంతో కార్యముక జెందియు డు లలి౯ దామధుకైటభాసురుల మేదోవస్తువుంజేరం బెం పొలసెక్ష దద్వసుధాచరిత్రము సమస్తోత్తంసము౯ సౌఖ్యదం శ] బెలమిక నాకది విన్చెం బుష్కరమునం దెంతే రహికి ధర్ముండుక.

మ॥ కలకాలంబు మహావిరాట్టురుషు నంగం బంభువం దుంటచే మలమందుకొ జనియించెం గాలగతిం దన్మాద్యత్తనూరోమమం డలి యందైన మలంబునుండి బహుకాలంబై జనించెం ధరి త్రి లలిక దద్భువి తద్విరాట్టు ప్రతిశారీరొల్లసద్రోమ మం మ్‌! 42 దొలయంబుట్టుచు మాటునొందుచును దానుందుకి మునీంద్రోత్తమా!

చ॥ లయసమయంబులందవి జలంబులతోం గలియుక మటి౯ జని స్మయకర వేళందోంచెడ్డిన్సి చయ్యన నిట్లు లయంబు మాటునొం దియు నిల మాటిమ్రాట్రిక్రిన్సి నెక్కొను నల్ల విరాట్టు రోమరో 2 మయుతముగాంగ భూవలయమండలియుండు మునీంద్ర చంద్రమా!

సీ ఆ విరాట్ర్రత్రిర్ర్వో మందును విశ్వంబు

తనరార్తున్లో యవదాత్రచర్రిత్ర! ప్రతి విశ్వమందును వసుధ సప్తద్వీప్ర హేమ మేరు శైలంబు ₹సల్గ సప్త రీర్ధంబులును భారత్రీయల్నదల్లో 082

ప్రథమాశ్వాసము యక బూన్వాసయి గీ నుండి కాంచనమయభూములుండి యడవు లుండి తగు, దానికిం [గ్రింద నొలసి యుండు సప్త పాతాళ నికరం బెసంగును బయిన (బ్రహ్మలోకం బటుపయి గ్రువస్థలి తగు. శత్రెడ్తీ కం॥ వసుధను విశ్వంబెల్లను బొసంగును వైకుంఠ మింకను బొరింగైలాసం బు సొరిదిగోలోకము వి శ్వ సుదూరతనుండి తనరుం జలనములేక౬, 48ెర్‌ చ అజుండు వడంగం బ్రాకృతలయంబులు గల్గెడి నప్పు గో జగం బుంజెలంగి విష్ణు శంభుజగముల్‌ చెడ వెప్పటి యట్లయుండుం ద క్కు జగములొప్పు విశ్వతతి కూలును, గృత్రిమముల్‌ మహావిరా ట్టు జనితుం జేసెంగ్భష్టుండు కడుం దొలిదిక్కులతోడ నింగితోక. 486 ఉ॥ అల్ల మహావిరాట్టు సకలాశలతో గగనంబుతో నజుం డల్లలిం బాతమొందినపుడంతము నొందక కృష్ణుతోడ ని త్యోల్లసిత ప్రకారమున నుండెడి, నింకను భూమి దేవత£౯ దొల్లి నెవారెవారు మదిం దోరపు భక్తిని గొల్పి రెట్లన£. శతి? శా వారాహంబగు కల్పమందు వసుధాపద్నాక్షి వారాహరూ పారూధుండగు శౌరి భార్యయయి మన్వాదిత్య గంధర్వ మౌ న్యారాధ్యత్వము నొంది, మంగళుని నాయ్యంబుత్రుంగాం గాంచె నెం తే రమ్యంబుగ మంగళుండతండు ఘంటేశుక్‌ సుతుంగాం గనెక. 438 గీ; అనియు నారాయణమునీంద్రుం డానతిడంగ నారదుండు విని యిటులను నో రుచిచ రిత్ర! వారాహమునను నారీతి నుర్వి యటులం దానును వారాహి యయ్యెం గాదె! త39 మ అటులాయుర్వి వరాహముఖ్య దివిజాతానీక సన్మాన్యమయై పటు సర్వాశయయై యెటుందనరెం? దత్బద్మేక్షణాపూజన 83

(బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము - ్రకృతిఖండము - ప్రధమభాగము స్ఫుటమార్దం బల దేవి యుద్ధరణముం బొల్పారంగాల దెల్పియుం ॥ బటు మాంగల్యములందు మంగళము నా పాల్సేయవే మొక్కెదక. ఢీ భూదేవీ యజ్ఞవరాహ సమాగమము, శ్రీయజ్జ్ఞ వరాహస్వామి కం॥ అనవుడు నారాయణ స న్ముని నారదమౌనిం గాంచి పొల్చుగవచియిం చెను ఘన గంభీర మృదు 7 స్వనమాధురి భాషణమునం బరంగియు నుండక. 4 మ॥। అల వారాహమునందు నబ్దభవుందడొయ, ఇవేండ నారాయణుం డెలమి£౯ దాను వరాహరూపమును దేవేద్యమిగాయం ధరిం చి లలిక భూమి సముద్ధరించి జలరాశి నీటిపైం బద్మప శ్ర త్ర లసద్రీకినిం జాపగాం బజచెం దేలాడక మనోజ్ఞంబుగళ. శీ కం॥ ఆ వసుధా మండలిలో శ్రీ విలసిత బహుమనోజ్ఞ చిత్ర విచిత్రం బీ విశ్వము సృజియించెజ శి బావనమతి కంజభవుడు బహుముదమొప్పః. శీ | పః మఠియు నట్టి సమయంబునందు టీ స కోటిస్తూర్యుల డాలు గోట మీటంగంజాలు మేలికాంతులం జిమ్మ మెలంగువాండు బంగారు రంగారు వస్త్రంబు రింగులు వార మేనం దయివాటు వాంధు నైక మన్మథులకో నెక్క సక్కెములాడు ణ్య లావణ్యంబు గలువాండు కోమలామలతర శ్యామల నీరదాం గక జగన్మోహన కళలవాండు గీ అభ్రిత పరాయణుండు నారాయ మించు నుల్లాస మెంతయు వ్వై మెండు నల వసుంధరాధిష్టాత్రి యయ నొకటం గాంచెం దానెంత వ్బథ్యి శత ౦తయు నుల్లమెసంగ. ఫు!

ప్రథమాశ్వాసము '

చ! అల యిలతా జడత్వమటనందక నందకపాణి చెంత మిం

చులందులకించు నొక్క సొగసుందనమందిన మందయానయై

నిలువంగంగాంచి యల్ల నవనీరజపత్రవిలోచనుండు తా

నల సొబగుం గనుంగొనియు నాశయమందును దళ్టణంబునక. శీత ఉ|| ఆ నళినాయతేక్షణుం డుదారతరారభటీప్రకారముం

బూనిన, మారఘోర శరపుంజముపాలయి యేమి చేయంగా

మానసమందుం దోంప కలమానిని మాననిపేర్మిమై దరిం

జానుగం జేరినంత నలచానయునుందన జానిం గాంచియు!౬. 447 ఉ॥ మారశిలీముఖంబులను మాననియట్టి వనంటనొంది పృ

ధ్వీరమణీవతంస మల దివ్యశుభాంగి మనోధినాయకు£

సారసపత్రనేత్రు మనసార దరింజని చూపుం దూపులం

గోరిక లీరికల్‌ గొలుపం గోయని యాతని యల్లముచ్చి పొ

ల్పారు తమిక్‌ సతికి దరిసి యాదట మీఅం గవుంగిలించియుక. 448 కం॥ కొమ్మా! నాపయి నీదగు

సమ్మానముం గొల్పి మానసమ్మున కిమ్ముక

సమ్మతి నొసంగు పైపైం

గ్రమ్మెడు మారాశుగముల గము లేచెం గదే! శతం చ॥ అని దరింజేరి యల్ల గజయానను గేలను గేల్దెమల్చి చెం

త నొగినిం జేరలాంగికొని తద్దయు లజ్జభరంబు సాజపుం

గొనబును బెంప మించు నల కోమలిచెక్కులముద్దులాడి యొ

య్యననొక పుష్పపల్లవసమంచితకుంజము నొండు సేరియుక. 450 ఉ॥ అందునుదానె యాయమయొ ఆమెయె తానొ యనంగనైన మేల్‌

చందమనంగ సంగరము రంగు హొరంగు చెలంగ నామెతోం

బొందొనరించె నాతండు ప్రభూత విశంక మనోహరాదృతిక£

దెందము లేకమై తగం గడిందిగ నాక్క యమర్త్యవర్షముకు 451

85

(బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము - ప్రకృతిఖండము - ప్రధమభాగము మతిం బరితృప్తినొంది యసమంబగు తన్మయభావమంది స్థితి వెలినొప్పు నద్ది యొక తీరుననేని నెబుంగలేక మూ తయ 458) ర్భ తనరి నట్టులయ్యెను దురంత రతాంత నితాంత తాంతటై సీ॥ కన్నులు పండువుగా జగన్నాథ్రునిం గాంచి యాతనిమది కరంగు నటుల జిలిబిలిపలుకులం బలికియునుం జేతు లారంగం బాద సేవాదికృత్య ములం దీర్చి ఫలహారమును వీటిక నొసంగి చేతోజ మంత్రంబు జేసి జపము తద్భ్యాన పరపశతంజేసి యాహరి యే తాననెడి యైక్యమింపుగం గని గీ; సంగతిని సమాధినింగనె సరగ నల్ల యంగనామణి యోగినులందుమేటి యని యలంక్రియారసికు లొయ్యం దలంప శీ రమ్యగుణసొంద్ర! వింటె, నారదమునీంద్ర! 4 సీ ఆ యోగినీయోగులగు ధరావిష్ణువు లీరీతి నొక్ర వేల్పుటేండు కాల మేదియు నెళటురక యిక్షకోదండసం గరసుఖానుభవంబుం గౌంచుచుండి యావత్సరాంతంబు నందు శౌరి మెలంకు వంది యామెనువీడి త్రాంద్రర్ర మెయి నాత్మీయమగు వరాహాకారముందాల్సి తన సతియెన యా ధరను దరిసి గీ ధూపదీప నైవేద్య పుష్పోపచార్ర వస్త్రమాల్య గంధాను లేపన విధాన ములను గదుం బేర్మిం బూజించి బలి యెసంగ యింపుదళుకొత్త నద్దెవి కిట్టులనియె శ్తత్‌ర్‌ 86

న. వ శ్రీ మదాదివరాహమాూర్తి యాసతి ॥ శుభురాలా! వసుధా! సమస్తమునకుక౯ శుంభన్మహామూలపుం బ్రభ నీవొందియు సిద్ధసాధ్యముని మన్వాదిత్య సంసేవ్యపుక విభవంబందుము నా 'వరాన దివిజుల్‌ నీ కంబువా దినం న బొరిన్మందిర నిర్మితిం జలుపునప్టుక వాపికాకూపముల్‌ గ భమొప్పక గొలుపక యతించునటం గృష్యుద్యోగ గేహప్రవే భృతశ్రీభరకార్యరీతుల సమర్చల్‌ గొల్పు వారొప్పుగక. 456 యః గృహనిర్యాణ విధానముఖ్య సమయానీకంబునక నీకు నే హృతోద్యన్మతిం బూజసెయ రలవార్జుర్థాంతీ తద్దోష మ న్వహము న్నారక బాధలీయంగ వెతంగాంత్రంచనక ధాత్రియ గ ల్ల హరిక మానిత సత్కృపాలహరి జెల్వారక బొడంగాంచియుక. 457 వినయ వినమిత శీర్వయై విమల మృదుల తర సుధారస ధారల సరసమాడు మధుర వాబ్నిగుంభనములక మాటలాొడె నాదు మనవిజు వినుము ప్రాణనాథ! దేవ! 458 భూమిపై(గొల్ని వస్తువులుంచ(గూడేదు మ॥ అట్లు గావించినచో6గల్లు పాపములు భవదీయాజ్ఞం జరాచరోల్తసిత విశ్వంబేను వారాపొరూో న వెసందాల్చియుందాల్తు మౌక్షికరమేట్పూజామణాుల్‌ శంఖముక శివలింగంబు సమర్చనీయమును మాణిక్యంబు వజ్రంబునుక బువు గోరోచన యబ్జెసూత్రకృతి కర్బూరాకనూలొ ర” ధవ భవ్యోపల తీర్షచందన లస ద్యజ్ఞోపవీతాంబు లి 9 క వెసక బైండిని శక్తిం దాల్బంగను గౌంకం గాంతుం బాబేఛ చ! లలి నిటు శౌరికాడిన యిలా రమణీమణీ? గాంచి యా జగ న్నిలయుండు విష్ణు విట్లనియె “నీ పయి నీవని నట్టి వస్తువుల్‌ వెలయంగ నుంచువారలొక వేలుపుటేండ్ల శతంబు గొల స్‌ శ60 త లసదభిఖ్య నారకదురంత మహావ్యథం గొంఠో ధాత! 87

ర = 'పధమభాగము హృవైవర్త మహాపురాణము - ప్రకృతిఖండము - ప్రధమభా ఆం పరంగ నిటు 0 చే! న తేజుతోడ నలధారిజికిం జనియించె మంగళుం త్రీ డను గ్రహమొండు, శ్రీశుమతి నందు గాణ్వవిధాన సల్‌ తినిం బృథివిక నుతించి రహి దీఅని వేదన మూలమంత్రషక శం ఫజితి నొసంగి రా వసుధ భవ్యయుం బూజ్యయు ముజ్జగం వసుంధరామంత్ర ధ్యాన స్తోక్ర విధానములు మ॥। అన నారాయణమౌనిచంద్రమున కయ్యంభో జగర్భాత్మజుం | డు నమస్మారములజ బొనర్చియు సలానుత్యుర్యూర్యాన | ం భిని మంత్రంబుల రీతులజి దెలుపవే వేద్మక దగ “న్నాం డై 462 మృునిచంద్రుం డరవిందసుందర మధుప్రోద్యర్గతిక బల్మె ఉ॥ నారద ధీవిశారద! వినందగు నందకపాణి తొల్త నా ధ్ధారుణిం గొల్చి, నవ్వలను దొమరసాసనుం డర్చసల్సె భూ నా మీ రమణుండొగిక బుధుండు మీంద సమర్చనముజ బొనర్చె [1 పై రహి సర్వమౌని మనువర్గ మనుష్యులు గొల్చి రాయిలక. క౦॥ అమర నిలాధ్యానము మం త్రముం దెలిపెద నాలకింపం దగునని యజసూ తిమ్సనిక్తి నారాయణమ్సన్ని శ6కీ విమల వచోనియతింబలిక్త వేద్యప్రకృతిక్త ధారుకి మంత్రము (భూమంక్రము) థ్యానము శ్లో॥ శ్వేత చంపక వర్దాభాం యె స్వా చందనోక్షిత సర్వాంగీం సర్వభాషణ భూషితాం _ ౧ రత్నధారాం రత్న గర్భాం రత్నాకర సమన్వికాం 88

వహ్నిశుద్ధాంశుకాధానాం సస్మితాం వందితాం భజే - పయిని థ్యానళ్లోకములకు(దెలుగు

ఉ॥। చందురు లొక్క్మనందయినం జాలని కాంతియు6 జంపకంబు తె

ల్లందనమొందు మేన సకలాభరణంబులందాల్చు, రత్నగ

ర్భం దగ రత్నధార నింక రత్సనివాసయుతక శుభస్మిత౯

సుందర వహ్నిశుద్ధ పటశోభిత సుస్మితం బృథ్వి నెంచెదక, 465 కం॥ పయి ధ్యానముతో నెల్లరు

నయమతి నిలం గొల్చిరయ్య! నారద! కాజ్వం

బయిన రహి నొప్పు వినుతి వి

నయశీలా! వినుతు విను మనంత మపొమముక 466

శ్రీకాణ్య శాఖోక్త ప్రకారంబయిన శ్రీ మహాలిష్ణుకృత పృథ్వస్తోత్రము గీ॥ జయ! విజయ! జయాథార! విజయద! విజయ!

శీల! యజ్ఞంవరాహ కుశేశయాక్షి!

మంగళా! మంగళాధార! మంగళాకృ

తి! జయకరి! మంగళప్రద! మంగళఫల!

మంగళాంగ! నాభవమునక౯ మంగళమిడు

సర్వవీజ! సర్వాధార! సర్వశక్తి!

సర్వకామప్రదా! నాకు సర్వమయిన

కోర్కులను దీర్పు మోదేవి! కుతుక మెసంగ

బుణ్యులుండు చోటవు, భవపుణ్యదాతి!

రత్నగర్భ! రత్నాధార! రాజముఖ్య!

నీక మణిరా! రత్నాకరాంచితరొ! రత్న"

పూర్ణ! భవరత్న సారద! పుణ్యమూర్తి!

యో సనాతని! పుణ్యాశయా! సమస్త

సస్యగణ శరణ్యా! సర్వసస్యపూర్ణ!

సర్వసస్యదా! కాలేన సర్వసస్య

హారిజీ! సర్వసస్యరూపాధ్య! భూమి!

89

భూమిపాలసర్వస్వామా! భూమి భృత్చ రాయణా! దేవి! భూమిపాహంక్రియా స్వ 467 రూపిణీ! భూమిదా! భూమింబ్రోది నిమ్ము సీ; ఈ ధరిశ్రీస్తవం బెవండు పఠించునో వాండు కోట్టకొలంధి వర్షము లిల నేలు నింకను దీన నెలమి భూదానంబు గావించిన ఫలమ్ము గల్గు నిజము భూమినిచ్చి మరలం బుచ్చుకొన్న యఘమ్ము నడంగి పోయెడు, నింక నంబువాచఛి జేసి భూఖననమ్ముజేసి కల్గిన పాపి యన్యులు త్రవ్వంగ నయిన యట్టి గీ1 బావిలో బావి (త్రవ్విన పాపమడంగు పరులచోట శ్రాద్ల మిడిన సాపమడంగు భువిని రేతస్సు సోంతయు భువిని దీప ము విడుటం గల్గు పాపముల్‌ పొలియు వినుము. ఉరీ ఉ॥ సందియ మొందనేల? కడుంజక్కని సంస్తుతియిద్ది, మేలిదౌ డెందముతోడ్ర నెవ్వండు కడిందిరహిక్ల బరియించు, వాడు ము క్రీందిర నొందంజాలు నింక నెంతయు నూజగు నశ్వమేధముల్‌ క్రందుగంజేయు పుణ్యఫల లాభమునొందు నిజమ్ము సన్మునీ! 469 సంస్కృత గ్రంథం ర్వ అధ్యాయము ప్రారంభము సీ అనవుడు నారదుం డల మహామునింగాంచి యిటను, మునివర్య! యిలను దాన మిచ్చి పుచ్చుకొనిన వ్వ డి పాపమ్ము నితరుల భువి నా. బావిలో బావి (త్రవ్వంగ నగు వృజినంబు నవనీ ఖననమున్స నంబువాచ్చి నగు నఘంబును నిలయందు వీర్యమునిడి నట్టిపాపము భూమియందు ద 9౦

ప్రథమాశ్వాసము

గీ వితతి నుంచిన దొసంగును వెసను దేట

తెల్లముగ వినం గోర్కి నాయుల్ల మందుం

బెల్లుగానొప్పుం గావున విశదపజచి

తెలుపవయ్య! మునీంద్ర! యిదే నమస్సు. శ్త70 కం॥ నే నడుగం దక్కు నిలకత

మై నల్వగు నఘములున్న మౌనివరేణ్యా!

మానుగం దెల్పు నమస్కృతు

లానతమస్తకుండనగుచు నా చరియింతుక. శీ 1

భూదాన హరణము మొదలయినవాని దొస(గులు

క౦ం॥ అన నారాయణ మునివరుం

డనుపమ నీరద గభీరమగు వాగ్రీతిక

వనజభవభవున కిటులను

ఘన కారుణ్యరసవీచికలు దొలుకాదక౯. 47/2 కం॥ వరముని సంధ్యావందన

పరిపూత ధరామరునకు వహినిడు వసుధం

బొరిని వితస్తి పరిమితః

బరంగజ వాందుండంజనును వైకుంఠమునకు. 478 గీ సర్వసస్యసంపూర్ణ యౌ నుర్వి నెవండు

బ్రాహ్మణున కిచ్చునో వాండు వసుధ నుండు

రేణువుల మొత్త మబముల్‌ శ్రీపతి పద |.

మందునుండు నిజంబు సంయమివరేణ్య! కం॥ గ్రామంబును డిన

యా న న యతండు నఘములనుండిన్‌

వేముక్తిం గాంచి వైకుం 475

ఠా మోదదలోక వాస మందుదు రొయ్యుక. చ ఒకండిల ని చ్చుచున్న యెడ నుల్లమునందనుమోదమొందు వాం

డు కులజమిత్రయుక్తిం దకటొంకులువాని వికుంఠలోకమం

01

(బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము - ప్రకృతిఖండము - ప్రధమభాగము నా ది కడుముదంబుంగాంచు నింకందీరుగ విప్రనికిక బరుండొ తొ నా కడింది భూమినిచ్చి మజియుక్‌ గొనువానికిం గాల సూత్రనా రక పరితాప మాది నకరంబును బంబు నిజంబు నారదా! 476 మ॥। అటుదత్తాపహృతి౯ బొనర్చునతం డయ్యా! వంశమందుంబొలం బెటులేనుండక పుత్రపౌత్రహితులెంతో నాశము జెంద, త్రీ మటుమాయంబయిపోవ నెంతయు మహామందారినింగాచు ని చ్చట భూలోకమునందు నారదమునీశగ్రామణీ! వింటివే! 4277 శా॥ ఆ లెంతేం దిను గడ్జియుండునెడ నే యాతండు పైర్పొంటె ను కాలిక దున్నంగంజేయు వందసురవర్షంబుల్‌ తగజ వాని కొ భీలాభీల మహానలప్రచుర కుంభీపాకీవాసంబగుక లూలామూలము మాటగాదిది జలేరుద్గర్భభవ్యార్భకా! 478 ఊఉ ఆవులువొల్చు గోష్టమును నావులు త్రావు తటాక మింక వే గౌవులు పోవుత్రోవ నెవండాదట మానియు నల్లభూమినిం గేవల మూధుందై కృషినొగింబొనరించియుం బంటపండునో యా వెడంగుండు నారకమునం దసిపత్రవనంబునందునం దేవవిభుల్‌ చతుర్దశులు తీజెడుదాంక సరోజజాత్మజా! శ79 గీ! పరులు త్రవ్విన చెలువు లోపలి బురదను నెవ్యండెతు నాబురదలో నెసంగు రేణు ంఖ్యవర్షముల్‌ వాండు కంజజసులోక వాస మొనరించు నారద! వరమునీంద్ర! 480 సీ పృథివీశ్వరునకును బిండంబిడక తండ్రి కిం బిండమిడ నరకంబు గల్లు నుర్విపై దీపంబు నుంచిన నేడు జ న్మములుగా గ్రుడ్డి తనంబు గల్లు నాయ్య శంఖము భూమినుంచినవాండు రాం బోవు జనిని గుష్ట మొగిని గాంచు మణిమౌక్తిక సువర్ణ మాణిక్యముల భువిం 92

(ప్రథమాశ్వాసము బెట్ట దీనత యేడుపుట్టువులకు శివలింగ సంపూజ్య శిల లిల నుంచనూ ర్మన్వంతరాల్‌ (క్రిమిగ్రాసబాధ సూక్తమంత్ర తులసీ సుమ శిలాజలముల నిలనిడ నరకంబు వెలయు యుగము జపపుష్పమాలికల్‌ చంద్రఖండము రోచ నము భూమి నిడం గల్గు నరకబాధ గీ॥ గందపుంగొయ్య రుద్రాక్ష కడంగి దర్భ మూలములం బృథ్వి నిడ మనుపూరకాల ము నరకప్రాప్తి గల్గును వినుము దీని తెజింగులింకను గలవయ్య సురమునీశ! శ్షీరి1 చ॥ పొనరంగ యజ్ఞంసూత్రమును బొత్తము నెవ్వండు నేలనుంచు నా తనికిని విప్రజన్మమరుదారదు, వాండిల బ్రహ్మహత్యతో డను సమమైన పాపము కడంకను జెందెడి, గ్రంథియుక్తమై తనరెడి యజ్ఞసూత్ర మతితత్పరతః గదడుం బూజ్యమెందునక. 482 ఉ॥ శర్మవిధానమై తనరు జన్నము నెవ్వండు నేలకుం బయో నిర్మల షేచనం బిడండొ నిక్కము వానికిం గల్గునయ్య! త ప్తోర్మి సమస్త జన్మములనొందును బల్‌పరితాప మాతం డీ కర్మవిపాక మిమ్మెయిని గ్రాలెడి నారదమౌనిరత్నమా! 483 గీ॥; (గ్రహణ కాలంబునపుడు భూకంపమపుడు భూమి త్రవ్వవాండు మరలం బుట్టినపుడు నల్ల ఘనపాపమునం జేసి యంగహీనుం డగు నిజంబిది దేవసంయమివరేణ్య! శీర్రిక్ష కం! తనయందు సర్వమొదవును గనుకను నిల “భూమి” యనెడి గణ్యతం గను,'ర త్న నిచయ వసువులం దాలిచి తనరు “వసుంధరియన “వసుధి యనంగ, మునీ! 4ీరిర్‌ 93

బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము - ప్రకృతిఖండము - ప్రధమభాగము గౌ శౌరియారువలను గాంచె జన్మగాన య నుర్వి యననయ్యె నిల, నింక సర్వము ధరి యించుంగాన “ధర “ధరిత్రో యింకను “ధరణ్తి” 48 కం॥ యాగంబుల కాధారం బౌంగావున “నిజయనంగ నగు ధర క్షీణం బౌంగా లయమున, దానజ గ్గ దాంగడింది౯ “క్షోడొ యనంగం దనరు మునీంద్రా! ఉరీ ఆ.వె॥కశ్యపునిది గన్సుకం “గాశ్యపొ యగు భూమి యంతులేని రూపులై “యనంత” యగును విశ్చ్వసంవహనమున “విశ్వంభ” రాఖ్య నొందెనయ్య! యమరమౌన్సి! ఉ8రీ గీ! పృథుకుమారిక్ర యగుచును విస్తృతత్ర సలాత్వ కలితయగుంగానం “బృథివి” యంచొలయు నామ మవని క్షని పల్క నల్ల నారాయణమున్సి కనియె నారదముని కడు వినయ మసం 488 సంస్కృత గ్రంథం 10వ అధ్యాయము ప్రారంభము వ! నారదుండిట్లు వచియించెడిని 490 శా॥ స్ర్తి వేళ్యకన్నవ: కరం బొప్పించ్చ భూమీకథ 6 బెర్మిం దెల్పిత్తివి నిర్ణిదానుకంపామ్రతిజ భావంగమ్యచరిశ్ర! విష్ణుపది ఆ నారాయణజాక్రార్ర శ్ర ద్దేవీరత్నము గంగ వాక్షరృణ్రిగ్షా తిట్టొంది తానేయుగం వాం దాసవడంగ వచ్చె నిల? కాయా మేల్మతం దెల్బవే. 49] శ్రీ జ కృష్ణుడు భగీరశ్చని తపం౦బిన్సు మెచ్చి గంగ బంపుట మ॥ అనియుం బశ్నమొనర్చు నారదున క్ర డనుకంపామత్రి నూని వ్రల్తెడ్ష న స్ధాకంబు నారాయణుం య జ్రన, య్యా! సూర్యవంశంబున౯ జనియించెక౯్ష సగరుండ్తు చంద్రునట్స సాంద్రానంద సంధాతయౌ ర్య

జా హాలాకమను

చును వైదర్భ్శియు శైబ్యనాంగ నిరుగుర్నోభాయమానాంగు లా

తనికింగూర్చు కళత్రయుగ్మమయి (ప్రోద్యదృక్తి సేవింపంగక. 492 ఉ॥ ఆతండు సత్యవంతుండు నుదార సమంచితవర్తనుండు స

త్యాతతపుణ్యపూర్తియు సదాచరతైక పరాయణుండునై

ఖ్యాతి గడించిమించె నింక నాతని పద్మదళాక్షి శైబ్యకుం

బ్రాతి చెలంగంబుట్టె నసమంజసుం డన్న కుమార రత్నముక. 498 ఉ॥ ఆ యసమంజసుండు సముదార సమంజసవర్తనుండు వం

శాయత భాగధేయమను నద్భుతకీర్తికి నాస్పదంబు సు

శ్రీయుత మంగళాంగుండయి చెన్నలరక సగరుండు వాని నెం

తో యెసకంబెసంగంగని తోరపుమోదమునందె నెమ్మదిక. 48% వ॥ అంత నా సగరుని మజియొకతరుణి వైదర్భియు తనకు సంతతి

లేమింజేసి వగచినందున. 49ిర్‌ ఉ॥ శంకరుంగూర్చి సంకట విశంకట పాపనికాయక్రారినా

శంకరుంగూర్చి యాశ్రితవశంకరుంగూర్చి మనోంబుజంబునక

వంకరలేనిభక్తి పాలుపార నమర్యమహాద్భుతంబుగాం

గింకరుందై తపం బతం డొగిక సగరుండు వొనర్చె రంగుగక. 496 చ అతని తపఫోవిశేషమున కద్రిసుతొపతి శంకరుండు స

మృతి మెయి సంతసంబుంగని మానుగంగన్పడినంత నమ్మహీ

పతి యతనిన్నతుల్‌ నుతు లభంగురతక బొనరించి డెందమం

దతితరభక్తి వొంగ (ద్రిపురారినిగాంచియు నంజలింపుచుక. 497 శా “వెదర్టీ శుభనామ నా సుదతి గర్భంబందు నిందాంక సం

తేదిం గల్టమి వంత నేందెడిని దండ్రీ! సంతునీవే యనక

బ్రాదుర్భూత కృపావిశేషమున నంబాభర్త కొనిమ్మనక

భూదారుం డలవాని యప్పడంతి కడ్పుందాల్చె మోదంబుగకా. 498 మ॥ అల వైదర్భి యటుజ శతాబ్దములుగా నాగర్భముక దాల్ఫి య

వ్వల నందొండొక మాంసఖిందముదయింపక దాన నక్కాంత క

95

బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము - ప్రకృతిఖండము - ప్రధమభాగము

విలపించెక శివునాత్మనెంచి శిలలు వేణ్యాకృతి౯ బాజంగక౯. శా॥ ఆ యేడ్చు౯ విని శంకరుండు శతకోట్యర్మప్రభాయుక్తుందై

యా యంభోజదళాక్షి కట్టెదుట గోత్రామర్త్య రూపంబుతో

హాయి గొల్పు తెలంగుతోందగి తదీయంబైన గర్భంబునక౯ 0

రాయిజజిెందిన పిండ మర్వదియువేల్టండంబుల౬ జల్పినక. 50 క౦॥ ఆ యఖువదివేలతునుక

లాయతబలులయిన కొమరులయ్యె శివుండు తా

నా యెడ నంతర్థానం

బాయెను బాయని ముద మెద నాయమ కాంచె౬. 501 ఉ॥ వారు దినేంద్ర తేజమునం బర్వుచునుండంగ నొక్కయప్పుడుక

వారలతండ్రి జన్న మనువారంగ్వజేయ హయంబుంద్రోలంగా

వా రల దాని వెంటంబడి పాణుచునుండంగ నింద్రు యుక్తిచే ల

వారువ మద్దియుం గపిల భవ్యమహామని ప్రాయ్షనా. 50 శౌ॥ పాతాళంబున నల్లమాన్యుండు తపస్స్వాధ్యాయ సంపన్నుం డ

గ్థాతాష్షాంశభవుండు తాం గపిల వాచంయమ్యధీశుండు ను

(తుండ తపముక బొనర్చు నెడకుం దేవేంద్రుం డాత్మీయ ప్ర క్ర

జ్ఞాతాత్పర్యముేసి భృ్య్యన్లి తురంగంబుకి దగంజేర్చంగజ. 50 చ॥ అతులబలాధ్యు లర్వదిసహస్రమృలందగు సంఖ్యనొప్పు భూ

పతిసుతు లల్ల వార్ర లలవారువముజ వెదుక్రంగ నేగి తా

మతితర చిద్రరీతిం గపిలాంత్రిక్ర మందును దానింగాంచి, యు శీ

ద్ధతమగు కోప్రమ్రంద్రిద్వు యథార్థము నారయలేక యప్పుడుక. 50 ఉ॥ వి వుహామునీంద్రు మహిమాత్రిశ్య్సంట్ప రవంతగాని తా

రై

బల గ్‌ దెఖుంగుటక్రు నొక్క 'ప్రయళత్నముగాని చేయ కా

ల ని ర్వమున్సు భావములందున్సగాంబ్చి యమ్మునీ ర్‌

ఎకొటో గూర్చి తద్దయ్సన్స దచ్చనలాటకుంజాచ్చి రచ్చుగక. 50

96

మ॥ “అవురా! గడ్డమునుక జడం దవులంగా నయ్యంతనే సజ్జనుం

డవునా? యీతం డితందె యోగ్యుండగునే నశ్వంబ దీ చెంతను

న్న విశేషంబిది యేమి? చూచెదరె? క్రన్నక గట్టి కొట్టు” డటం

చు వెసక్‌ బెల్లుగ నల్లరిక జలుపుచు£ జొప్పొాంద నంతం దగక, 506 మ॥ కపిలుం డాకలంకం దపంబుడిగి జాగ్రద్భావముజిజెంది లో

నపురూపంబగు కోపమంది తనకిం కా రాజపుత్రాళికిక

విపరీతత్వమదెంతయున్నా యిలకుం దెల్లంబుగా దుష్కటా

క్షపుం జూపా నరఫాత్మజాళిపయి వీంకక వ్రాలంగాం జేయంగక.. 507 ఆ.వె॥ అల్ల రాజతనయు లందలి భస్మమై

పోయి రద్ది సగరభూమినాథుం

డాలకించియు మొద వజచి నట్లార్చియు

నార్చియార్చి తొజంగె నట్టె మేను. 508 కం॥ అసమంజసుండు రాజ్యం

పు సింహపీఠిపయినెక్కి పొరిం దనతమ్ముల్‌

వాసిగ మోక్షముంగనంగా

నౌ సరణియటంచుం జర్చ నజిముజీ సేయక. 510

(ఈ పద్యమున ఉత్తరార్థమున ్రాసభేదము ప్రమాద పతితము) శా॥ అందున్‌బండితమౌళి రత్న్షచయ మత్యంతంబు చర్చించి య

స్పందశ్రీకర గాంగధార లెట భస్మప్రఠియక జెంది భూ

మీంద్రుం దాతనితమ్ములుండిరట నెంతేంబాటుచో, వారికిక్‌

బొందజబొల్బెడి ముక్తి యంచనిన సంపూర్ణోరు చర్చాస్థితిక. 512 ఉ॥ వారల యానతిక శిరముపై నిడుకొం చసమంజసుండు చె

న్నారిన శ్రద్ధతోడం దపమాచరణంబును జల్సన నె

న్నీ రయమొప్ప వత్సరములొండొకలక్షగ దాంటిపోయె న

ట్లా రుచిరాశయుండు చనె నంతకు నంతిక మంత మందునక.. 512

97

బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము - 'ప్రకృతిఖండము - ప్రధమభాగము ఉఊ1 ఆ యసమంజసాత్మభవుందైన దిలీపుండు నల్ల యత్నమే వపాయకపూని లక్షయగు వర్షములుం దపము బొనర్చి కా బాయత బాధనొంది భువనాంతరమేగె, భగీరథుండు శే ద్ధీయుతు పుత్రకుండు సుధీమణి వైష్ణవుడుక గుణాధ్యుడుక. 518 శా॥ తీమత్కృష్ణపదారవిందయుగలీసేవావిలానుంద్దు ను ద్థామానూన పవిత్ర భావుండు దినేంద్ర శ్రీకులాలంకృతి 'మామాఖ్యుండు భగీరథుండు కరమా ప్రారంభముకో బూని హె చ్చౌ మవ్వంబుగ లక్షయేండ్ల తప మత్యంతంబు జల్పెక్‌ రహిక, 514 చ అతని తపస్సురీత్రిక్రిన్సి హర్షమునొంది దరస్మితాస్యుం డ ద్భుత కరుజాయుతుండు రవిపుంజసమప్రభుండుకి భుజద్వయుం డతుల మనోజ్ఞ వేణుసముదంచిత బైభవుందు౬ గిశోరతా యుతుండు శ్రితావ్షనుండు పరమోత్తముండు న్నవకోమలాంగుండుక. 515 మ! పరమాత్ముండ్తు పరాత్పరుండుం బరుండుక్‌ భక్తావనోల్హాసుండుక్ష అరిపూర్చుండు విభుం దజాచ్యుతశివేద్వంద్యుండు సాక్షి ప్రభా భరుండు న్నిర్గుణుండుం (బ్రసన్నముఖుండు౯ వైశ్వానరేద్ధ ప్రభా స్ఫురిత్త్యం దుజ్జలరత్ననండికుండు కృష్ణం డొప్ప[గా ముంగక్‌ 516 ఉ! అంతట రాజు తత్ర్రభున కంజలిమోద్చి నమస్కరించి వే దాంత్ర నికాయవేద్యుంద్తు నుదారకృపారసపూరితుండు దే ౦తరవాణివంద్రిక్రంద్త తద్విభునుండి స్వకీయమౌ కులం బింతయ్యం బౌవనంబగు మహావరమంది ముదంబు నొందియు!. 517 చ 11 వ్‌సుతి యొనర్చినంత నం పృథ్వివరుంగని కృష్ణదేవుం డ వ్రైగుపమమోదమంది యట హర్వుగం బర్వ నౌగిక్‌ సుపర్వవా ప వనితాకృతిం గొనియు నిమ్ముగ నందుల కేగుదెంచి కృ -ఇనకును మైళ్టీ సన్నక్రలు చొప్పడంజల్పియు నిల్చి యుండంగకి. 618 షు ను అపుదుం గ్య గృష్హుందారసి యమర్వాధీశ్వరీ! వాణి శా వపురీత్తిబ భరతోర్వితేన్స సగల్ర ప్రఖ్యాతరాట్పుత్రు ల ౪ పదంబందు భస్మరాసులయి చెల్వారజ్‌ గనక వత్తు రీ 98

ప్రథమాశ్వాసము

వపురూపంబగు పేర్మి వానిపయి నీయంభోర్వురిక బర్వంజే

సి పటుశ్రీకరముక్తి వారికిడుమా! సీమంతినీరత్నమా! 519 ఉ॥॥ నీదగు శీకరానిలము నెమ్మిని వారిని సోంకినంత వా

రే దరిలేని పాపముల నెల్లను నీంగియు దివ్యమూర్తులై

శ్రీదగు స్యందనాళిపయిం జెన్నలరంగను నెక్కి నాదు శ్రీ

పాదయుగమ్ము సన్నిధికి వచ్చియు నౌదురు నాదు హర్షదుల్‌. 520 కం! నైక భవార్దిత తదఘా

నీకంబుల నిటుల నీవనిందిత మతిరో!

వీంకం బాపియుం గర్మముం

బోకార్చియుముక్తి నిత్తువుగ, వారలకు౯. 521

శ్రీ గంగానదియందు సామాన్య విశేషదివసంబులయందు స్నానంబు గావించిన ఫలంబు

ఉ॥ భారతభూమిం గోట్లకు భవంబులుగా నఘముల్‌ పొనర్చియు౯

వారక యే నరుల్‌ దివిజ వార్డరిణీ జల వాయు సేవనం

బారం బొనర్హు రాజనుల నంటక పాటెడు నల్ల దోసమం

చారయవచ్చు వేదచయమందును దెల్లముగాంగ సుందరీ! 522 శా గంగాశీకర వాత సేవనము వీకం బంచయుగ్మంబు మిం

చంగాం బున్నెము నల్ల దర్శనము నింక దద్భునిం దాంకుటజ

రంగుంబాయును నూఖుకోట్లభవముల్‌ గావించు పాపంబులు£

గంగక మౌషలపున్నిమజ్జనమునుం గావించు నంతక£్‌ సతీ! 528 మ॥ పలు జన్మంబులనుండి బ్రాహ్మణ వధ ప్రాధాన్యపాపంబు మౌ

షలపు న్మజ్జనము£ సురాపగనొగిక్‌ సల్ప్బ గడుక్‌ వేగ గ

గ్గులకాడై చను గామజంబులగు దుర్దోరాఘముల్‌ గూడ మౌ

షలపు న్మున్మలనే వడిం బజచుం బెల్బం బంచబంగాళమై. 524 మ॥ ఇది వేదంబులయందుం జెప్పంబడు నో యేణాక్షి! పున్నెంపు వే

ళం దగం గంగను దానమాడు సుకృతోల్లాసంబు నావేదముల్‌

99

బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము - ప్రకృతిఖండము - (ప్రధమభాగము నై వేళ మునుకల్‌ గావించు టిట్లొప్పె కద! గంగానది. బుణ్య, ఉ॥ గంగ! వినంగదే చెలువ! కంజభవాచ్యుత శంభుకేనియుక్స్‌ గంగను బున్నెపుం దినమునందును దానము లాగిన హ్‌ ల్మిం గడుం బొంక మౌగతిని లెక్కను బెట్టి వచింప గనక ల్పుం గొమరొప్ప వట్టిదినముం దగ నన్నదిలో మునిం రంగ దుదార తత్భలము రాజిత మౌషల మజ్జనంబు ల 52 దుం గ్రమతక£ దశాంశమయి నూల్మొను నో యళిరాజకుంతలా! గీ మౌషలముకన్న ముప్పది మడుంగులెచ్చి ఫలము గల్గును గంగలో వెలయ సూర్య సంక్రమణమునక స్నానముల్‌ సల్పు నెడల రై? నమవసను స్పానఫలము తత్సమతందనరు, గీ! దక్షిణాయన స్పానంబు తగ సురనది యందు నమవసం దానంబు నాడు కంటె రెండు మడుంగులు ఫలము గల్దించు నుత్త కరి రాయణస్నానమొగిం దద్దశాధిక గుణ. గీ! పౌనర నింకం జాతుర్మాస్య పూర్ణిమలను గంగలో మున్మలిడు ఫలకలన కడు న నంత మక్షయతిథి దానమంతకు సమ ర9ి మిద్ది వేదముల్‌ తెల్పవో యింతి! ఏంటె? శా॥ స్తామాన్యంబగు రోజులజ సురనదీస్నానంబుకంటిక మను 'పామాణ్యాది యుగాది మాభనిత సప్తమ్యాదితేయాపగా జామందాషములందు శోకగుణ హీనాష్టమ్యుదంచద్రమా రామాధీజ్ణవమీ తిథి ప్రతతులక్షా రాణింపుగా స్నానముల్‌ 80 (ప్రేమ జల్సినవారిక్రిఇ శతగుణావేలోర్రు పుణ్జంబగుక. ర్‌ గీ నందలో స్నాన మందులకుం దగు ద్విగ్స ణఫలము దశహరా నాళ్లు స్నానమ్సృన ర్వి 100

ప్రథమాశ్వాసము గాది సమఫలమగు దాని కూంది నాల్లు రెట్లగును మహావారుణిక జేయు మున్మ 531 కం॥ సామాన్యంబగు నాండు సు రామంద నది మునింగిన రాణకుం గోటి శ్రీ మీఖక్‌ జంద్రగ్రహ ణామేయదినమున స్నానమాడిన యెడలక 532 కం॥ చంద్రాపరాగ మజ్జన సాంద్రఫలదశ గుణమబ్బు స్నానమ్ముక స ద్రుంద్రత సూర్యగ్రహణా తంద్ర శుభదివసమునందుం దనుతర మధ్యా! 538 కం॥ పుణ్యార్జోదయ మందును గణ్య సురాపగను స్నాన కలన యయిన సా ద్గుణ్య యుతార్మ [గ్రహణపు క నాణ్యపు స్నానంపు శతగుణఫల మెసంగుక. ర్‌ కం॥ శ్రీకృష్ణ భక్త కోటికిం గాక సమస్తజనతతికి గంగాస్నాన శ్రీకృతికి౯ సంకల్పము రకి5్‌ వీక యవశ్యమగు వా ర్పవి[త్రులుగానక. శ్రవిష్ణు మంత్రము చ గృరువదనారవిందమునం గూర్మి నెవానికీ విష్ణుమం వై స్ఫురదుపదేశలాభమును బొందంగంగల్లును మెటి వర యం బొరయు నతండు, వానికిని బ్రోదువమందున నుం గా చు రమణమీజ వేదములు సొంపుగంబల్కు నిలింపవాహిన! ర్గుర స్వీయాపరులక భగిన్యనుజ శ్వమొమో గ. జేటిక్‌ గృహాం స్ఫురణం బొల్చిన వారిం దజ్జనుల శిష్యుక భృత్యుం సరో! 587 తర సామీష్యగులక విముక్తినిం గనంగాంజేయు రాజాస్యరొ! 101

బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము - ప్రకృతిఖండము - ప్రధమభాగము యూ నరు మాటల్‌ పొనరించు దాసియగుం బుణ్యాత్ముండు తన్మా బొరినిం దాంకినచోటు తీర్ధవరమై పొల్పొందు నవ్వాని ప! 5858 దరజం బెందును దేనినేనియుం బివీత్రంబుం బొనర్చుక సతీ! సీ; శ్రీకమలాక్షుని శ్రీమంత్రము మహత్త్య మింతంచు ననం దరమే? సుగాత్రి! తన్మంత్ర వేతృృపాదరజః ప్రపూతస్థ లము పుణ్యతీర్ధంబు లలితముఖిరా! హరికి నిడని యన్నమది యమేధ్యంబు న ట్టి జలము మూత్రంబు విజయవతిరా! హరి నివెదితముగా కన్యంబు వైష్ణవు లారగింపరు ధవళాంబుజాక్షి! గీ॥ హరి నివేదితాన్నము సతం బారగించు వారి చేత్రం బుణ్యస్థలవ్రజ మఖిలమ్వుం బావనములగు నిక్కంబు భాసురాంగి! 89 యమలగుణ మంగళాభాంగ యమరగంగ! ర్‌ మ॥ ్రతినిత్యంబు రమేశపాద్రజల మేవారల్‌ వహిం ద్రావువా రతిమాత్రంబుగ వారిపాపమ్సల్తు చెన్నారం దగుంగాత మ వ్వి తగం బక్కులట్రేన్సిి గన్న ఫణులై వేపాల్లు నెందేని వా శ0 రు త్రిలోకంబ్పన్సు శుద్ధిసల్పుదుర్చు సత్రోల్లాస మేపారంగక. 5 కం॥ వీంకను దర్శన మన్నా శీకాక్షునిచక్రమల్ల శ్రీయుతులను న అ్లాకల మాన్సిప్పి 'యొప్పుడ్షుం జేకొని రక్షించుచుండ్రుం జెల్వరొ! వింభ్రీ? | లైష్టవులను లెస్టవోత్తమ్సలన్సు గూర్చిన ప్రశంసింపు స॥ గాగణమిలు వినంగ్య దెందమునం బర ౦బమంది రోన్ట్బ్యు కంచు 102

కిత శరీరముల నొగిందాల్లు రే వారు వారై గష్టవోత్తముల్‌ భాసురాంగి! కొమరులకన్న బల్‌కూర్మిమై ననుంగాంచు వారు వైష్ణవులలో భవ్యు లబల! యణ్వాది ధాత్భృపర్యంతమ్ము మజ్జని తమను వా ర్రైష్టవోత్తములు, తరుణి! యఖిలాండకోటి బ్రహ్మాండనాయకుండ నే ననెడి వా ర్వైష్ణవ ఘనులు, వనిత! గీ! ఎల్లలోకమ్ములు శివ రమేశ ధాతు లు విలయమున లీనమగు నాలోన నంచుం దెలిసినట్టిరు వైష్ణవదీప్తింగాంత్రు రిందు సందియం బొనరదో యిందుముఖిరొ! ర్‌శీ1ే గీ; ఒనరం బరముండక దేజోమయుండం బ్రకృతికిం బరుండ నెల్ల ప్రాకృతికముల్‌ పరంగు నడంగు నా కతన నంచు మది నెజఖుంగనగు వారు వైష్ణవోత్తములని పల్కి వారి యెదుట. ర్‌కీ2 గీ! ఊరకుండినజ శ్రీకృష్ణునొయ్యం గాంచి భక్తి సాధ్వస వినమితవదన యగుచు గంగ యమృతధారలం గాదనంగం జేయు ర వాబ్మధురిమతో నిట్లని పల్కె నపుడు. సీ పూర్వంబు నాకును బొల్పెసంగిన భార తీదేవి శాపంబుం బాదు కతన సకల నిద్దర చయేశ శిరోవధార్యమౌో భవదీయ భవ్యాజ్ఞం పరంగు కతన ననితరసాధ్య పావన చరిత్రముతోడం దగు నా భగీరథు తపము వలన నేను భారతదేశ మేగుదునేని నం దలి పాపజనము వదలక నాకు 103

బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము - ప్రకృతిఖండము - 'ప్రధమభాగము గ్‌ గడల యెన్నోయఫము లంటంయ్టిడదగ దా? విముక్తి వానికి నాకుం దనరు టెట్లు? ఎంతదాక భారతమునందేను జెలంగ రడీడీ వలయుం? జేరుదు దేవర పజ్జనెపుడు? కం॥ సర్వేశ! సర్వవేదీ! సర్వాంతర్వర్తి! నాదు స్వాంతమునందు౯ బర్వు నితరాభిలాషల రశీక్‌ సర్వం బెఖుంగుదువు నీవ, సత్మరుణార్టీ! కం॥ నాదు మదింగల కొజంతల కేది యుపాయతతి తగునా యొటింగింపుమ! య రాగ్థలి నను గంగాసత్తి రశీ6ి కా దివుండు కృష్ణం డిట్టు లాడుం బేర్మి౯. శీగంగకు శేకృష్ణు(డు పాపహరజ పగ్ధతిందెల్సి వరంబు నొసంగుట శా॥ ఓగంగా! భవదీయవాంఛితమ్సు నాయుల్లంబునం గాంతు, నా శ్రీ గణ్యుండగు రుర్రుందా లవణవార్ధి స్వామికిందేవి వౌ దా గేయాశయుం్షా సముద్రుడు మదంశావిర్భవంబందె నా శ్రీ గుణ్యాకృతివిక విశ్చద్ధవగ్స న చెల్వుక విదగ్ధత్వ భ 7 వ్యాగారంబు వయోధినీరమ్షల్యుంగై యానందముం గొల్పెడుక. 5 ఉ॥ స్రరకేభామి యందునను భారతిలోనగ్న మేల్‌స్రవంతు లె న్‌ హినొప్పు నందునను నొయ్యను దల్లవణా్ధి కెప్టు నీ హర మోదుషేి చెలువారెక్షి నిప్పటినుండి యుం గలి£ యమొదువేలయిన వర్షములేగెడ్షిదాంక్ర భూమిపై భారత్సి శాపకార్యన్సృ న ౧కభూ వై వారిధి కేల పర్వంగన్సుండ్ష్య్వు నిత్యముజ రహో నీరసభా మము బర్వుమ్స న్సీ రసికత్వ మింతయు౯ ర + యనింద్యచరిత్ర! పవిత్రగాత్రి! యా భారతభూమి యందుం దార కృతస్తవంబున న్సడ్లా రనువార భగీరథాఖ్య భూ రడరీ ల దార స్ప్సుభ్రక్షిన్ని నిన్ను నెం శ్రొగికా. 104

యయా ఉ॥ ఆరంగ వందయోజనములౌ దవులం దగు వాండు గాక వి స్తారసుభక్తి నెమ్మది నెసంగంగ గంగయటంచు నీ స్మృతిం జేరిక నూనువానివగు చెట్ట లవెల్ల నశించి ముక్తుందై శ్రీరమణాంతికంబునకుం జేరును వాండు నిజంబు గంగరో! 549 కం॥ ఏవాండు కౌధుమోక్త శ్రీవిలసద్ధ్యానమునను సేవించును ని న్నావాని కశ్వమేధ మ ఖావిర్భవ లాభమెసంగు నంభోజాక్షీ! 550 ఉ॥ నీదుజలంబులక వృజిన నిస్తులు లొక్క సహ్రసంఖ్య స్నా నాదృతినొంద వారల మహాఘపరంపర లీవు చెంద, నెం తేం దగవారు శుద్ధింగన నేర్పడు నీ కలపాపమీంగు మ త్పాదజలేరుహాభ్రితు నుదారు నొకానొకనిం గనుంగొనక. క551 చ॥ మొగి నొకవేయి పాపి శవముల్‌ స్పృశియించిన దోస మీంగు నీ కుం గరము నాదుమంత్రమును గూర్మిని బల్మెడ్డు వాండొకందు నీ వగు సలిలంబునక జలకమాడిన యంత, పుదయనుంత్ర స న్నిగదన కీర్తనాదులెటు నెక్కొనునందు సరస్వతీ ముఖా పగలను గూడి యుందువు భవద్వ్యృజినంబులం బాయు కోసమై. 552 గీ ఎందు మత్తీర్తనంబు రహించు నల్లి చోటి కప్పు. తగుం దీర శుభమహిమయు వో నల్ల చోట ధూళిస్పర్శ యయిన మాత్ర కక నెల్ల పాపజాలంబులు డుల్లు, నిజము. గీ! మజియు నట్టి పుణ్యక్షేతమందు ధూళి లట దాంకి నట్టి రారేణు సంఖ్యాకమయిన ప్రసంఖ్య వైకుంఠ నివాసమందు 4 నిజము దీనికీ లేదు సందేహ మింతి! కం॥ తెలివిం గల్గియు నాపేర్‌ దలంచుచు నీయందుమేను త్యజియించెడీ వొ 105

బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము - ప్రకృతిఖండము - 'ప్రధమభాగము రలు హరిపదమందియు శ్రీ రక్‌ లలితుని పార్షన పదమ్మొలయుదురు గంగా! శ్రీగంగానధిలో మరణించిన ఫలము గీ॥ అట్లు హరిపార్షదులగువా రమరనదిరొ! ప్రాకృతిక లయంబులం గాంక్రు బహుతరముగ నెంతయో పుణ్యమునంగాక యెవని దేహ క్‌ర్‌6 మేని నీ నీటనుబడు నదృష్టమున్నె? గీ॥ _అట్టివాని దేహము నీపయంబులందు సుండుదాంక వైకుంఠ మింపొనరు నతని కేను చిన్న చిన్న తనువుల్‌ వాని కిడియుం కర్‌? గర్మబంధ ముడిపి మదాకారమిడుదు. కం॥ తెలియమినిం గానీ నీ జలముల నెవ్వాండు తాంకుం జూనా! వాండు౯ వెలయంగ నా పార్షదుండై రర్‌రి యొలసెడి సారూష్యమొంది యో సురనదిరో! కం॥ నీ పేరెంచుచు నెవ్వం డే పట్టున నేని దనువు నీంగినను నసం ఖ్యాపార ప్రళయాంతము రం నా పుణ్యాకృతి నతండ్రు గొనంజేతు నొగిజ ర్‌ కం॥ నా నామముందలంయయచు నెం దేని నెవండుగాని ప్రాజమీంగ్ప నతని కెం తేని కృషక మద్రూపం ॥ బో నెలంతా! యొసంగువాండ నొనరెడి పేర్మిణ. రర శా నా మంత్రంబు స్మరింపుచుక మతియు నా నైవేద్యముక దిన్ఫు భ క్యామోదంబునం గాలముం గడప్పవాం డారక మృతిజ జెందుచో టే మాత్రంబది గాత వొనికపవర్దేద్దాప్టి గల్రజ గదు సామాన్యంబొకొ? తీరమో యగృశ్ర స స్‌ (ప్‌ 5601 స్టంట 6: తిర్ధ గుత తత్సానంబు రెండొండేయౌ. 106

లావా శా నా మంత్రంబు జపించుచుజ మజియు నానైవేద్యమాహార మ

త్యామోదంబునం జేయువానికి నహా! త్రైలోక్యమందేదియు౯

సామర్ధ్యంబునం జేయనౌ, మణిగణాంచత్కాంచనస్యందనం

బామాన్యుం డధిరోహణం జలిపి, గోప్రాంచజ్ఞగం బేంగెడిక. 562 శా॥ నా భక్తావళి బంధుమండలియుం బుణ్యశ్రీసమంచన్మనీ

షా భాగ్యంబున రత్నమండిత మనోజ్ఞస్యందనారూఢులై

నా భవ్యాంతికమైన గోజగతికిక రాయౌల్తు, రిందింతిరో!

యే భాగంబునంగాని సందియము లేనేలేదు చర్చింపంగక. 568 శా నా దాసావళి పొంత జ్ఞానులయినక జానీతరుల్‌గాత మౌ

నేం దకవారు పవిత్రతర గనియు ముశ్రీందూపమాస్యాంతిక

శ్రీ దైవాజ గడింతురంచు విభుండా శ్రీకృష్ణు డా గంగకుక్‌

బ్రాదుర్భూతకృపాతిరేకమున నాజ్ఞాపించియుం బిమ్మటక. 564 చః వెలయ భగీరథుం గనియుం బేర్మి వచించెను గృష్టదేనం దో

లలితసుభక్తియక్త! విమలం దివిజాపగ నీమె నెంతయుక

విలసిత కౌధుమోక్తముం బవిత్రతరస్తవరీతి నెంతయుం

జెలంెడి భక్తి సన్నుతిని జేయు మనంగం దదుర్వరేంద్రుండుక. 565 చ ప్రలుమజు నల్లదేవనది పావనభావము సన్నుతించె నం

దలకును గంగ యెంతయును దోరముగాంగ భగీరథుం గుటిం

చి లలింజెలంగుపేర్మి నెదంజెందె ననంతర మల్ల గంగ యిం

కల నరపాలుండుం బ్రణుతి కాండము కృష్ణునకుక బొనర్చినక. 566 కం॥॥ ఆవల శ్రీకృష్ణుండటం

దా వెస నంతర్జితండుగం దగ నారదుం డా

ధీవిభవు న్నారాయణుం ర?

బావనమగు భక్తింగనియుం బలికెడు నిటులక. శా॥ శ్రీ నారాయణమౌనిచంద్ర! యిదుగో, చేతున్నమో వార మో

తేనిం బేర్మిని నాదు మొక్కు గొని శ్రీబ్బందారకట్రోది -

107

అట అ (స్ప గము 'శ్రబ్యావైవర్త మహాపురాణము - ప్రకృతిఖండము - ప్రధమభా కాకా మ్మౌనీంద్రుండు వచింపసాంగ జలము జ్మాద్యద్గఖరార్చ శ్రీగంగా ధ్యాన విషయము ఉ॥ నారదమౌనిరత్నమ! కనన్మతితోడ వినంగనొప్పు గ్గ దారక వాహినీస్తవవిధాన మఖండ మహాఘ తర్జ ్ట దార తరప్రకారమగు నారయం గాల్యములం బొనర్చి యె తో రహి ధౌత వస్త్రముల నూనియు సంయతుండై సుభక్తిమై సారుల విష్ణారార్థివస సారసనేత్ర శివాగ్ని పూజ లిం రక పాఠరంగం దీర్చి వతలనార్లురిం గొల్బియు యోగ్యుండై తగుళ. సీ గణనాథుం గొల్వ విఘ్నంబులు దరిరావు రవింగొల్వం బాపవారంబు లడంగు నగ్నిసేవంజ్లేసి యాత్మశుద్ధి ఘటిల్లు జలజాక్ష్య దయను మోక్షము లభించు శంకరుం గొల్చినక జ్ఞానంబు గల్గు భ వాని కొల్వున బుద్ధి పరంగ నెసంగు ప్రాజ్ఞుంండు వీర యర్చనము సల్పియుం దళ్ళ లముల ననుభవించు నమరమౌన్ని! గీ! ఇట్లు జరపక మటథి యెట్టులేని చేయ్స గరలం గోరు విఫలమగు నృపతి యా భ గీరథుండప్ను సల్చిన సొరమయిన ర70 ధథ్యానముం దెల్చెదను నారదాఖభిధ్రాన! వ మఠియును గౌధుమోక్తంబయిన యీ ధ్యానంబు సమస్త దనే పాపాటవీకుఠార రూపకంబు, శీగంగా ధ్యానము శ్లోః శ్వేత చంపక వర్ధాభాం గంగా పాపప్రజాశినీక్స్‌ 106

(ప్రథమాశ్వాసము కృష్ణవిగ్రహ సంభూతాం కృష్ణతుల్య పరాం సతీమ్‌

శ్లో; వహ్ని శుద్ధాంశుకాధానాం రత్న భూషణ భూషితామ్‌ శరత్స్పూర్లేందు శతక 'ప్రభామృష్ట కరాయబుజుమ్‌. ౨ శ్డో। ఈషద్భాస ప్రసన్నాస్యాం శశ్వత్సుస్థిర యౌవనామ్‌ నారాయణప్రియాం శాంతాం సత్సౌభాగ్య సమన్వితొమ్‌. 3 శ్లో బిభ్రతీం కబరీభారం మాలతీ మాల్య సంయుకమ్‌ సిందూర బిందు లలితం సార్ధం చందన బిందుఖిః శ్ణో। కస్తూరీ పత్రకం గండే నానా చిత్ర సమన్వితమ్‌ పక్వబింబ వినిందైక చార్వోష్టపుట ముత్తమమ్‌ గ శ్లో ముక్తాపంక్తి (ప్రభామృష్ట దంతపంక్తి మనోహరమ్‌ సుచారువక్ర నయనాం సకటాక్షం మనోరమామ్‌ = శ్లో కఠిన శ్రీ ఫలాకారం స్తనయుగ్మం సపత్రకమ్‌ బృహ(్రోణీం సుకఠినొం రంభాస్తంభ వినిందితొమ్‌. * 109

(బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము - ప్రకృతిఖండము - ప్రధమభఖాగము బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము - ప్రకృతిఖండము - ప్రధమభాగము ___ శ్లో; స్థలపద్మ ప్రభామృష్ట షాదపద్మయుగం వరమ్‌ పాదపద్మయుగం వరం కుంకుమాక్తం సయౌవతమ్‌ ౮ మాకరంద కజారుణమ్‌ సుర సిద్ధ మునీందై శృ దత్తార్థ్యె స్పంయుతంముదా ౬ శ్ఞో॥ తపస్విమౌళి నికర 'భ్రమరత్రేణి సంయుతమ్‌ ముక్తిప్రదం ముముక్షూణాం కామినాంస్వర్గభోగదమ్‌ 0౧౦ శ్లో! వరాం వరేణ్యాం వరదాం భక్తానుగ్రహ కాతరాక్ర్‌ శ్రీ విష్ణుపద ధాత్రీ భజే విష్ణుపదీం సతీమ్‌ గణం యిని శ్రీగంగ్రా ధ్యాన యథాశక్తిని తెలి(రింపు మ॥ తెలిసంపషెంగనుబోల్పు మేనిజిగిత్రో దీవ్యత్సు ఘోరాఘ పం క్తులం బోకార్చు ల సత్మృషా గర్వ్య్రాజ్ర్య దొల్కాడు లేనవ్వుతో విలసద్వహ్ని విశుద్ధ వస్తమ్సలత్రో స్పీతోరుమాణిక్య మం ల జుల భూషాతతితోం ఇైబ్యా సతినెంతుక గృష్టపాదోద్భవక. 5 శ్రా శ్రీకృష్ణాంగక జాతర్చు మతజీయుం ద కప టృకృష్ణదేవాభయై శ్రీ కల్యాణగరిష్టద్లై వికచరాజీవాక్ర స్థ ళం వీళజు శారద చంద్రబింబ్య్య విస్ఫీతప్రభాయుకయా ప్రాకట్యోల్లసదుత్తమాశయృన్స దేవహ్రాద్రినిం గొల్చెద౯. రే 110

వన శా చందచ్చందన బిందుసుందర కుచాంచన్నైజ భవ్యాంగకక

మందస్మెర మిళిందబ్బంద కచరంగన్మాలతీ మాలికా

నందశ్రీకర సౌరభక సుభగ నానా కస్తురీ రేఖికా

బృందోల్లాసి కపోలయుగ్మకను సేవింతుక మరుద్వాహినిక. 574 మ॥ తగ ముత్తెంబుల పంక్తిం బల్వరుస యందంబుల్‌ జయింపజి సుమే

షు గుణంబుం బవరమ్ము సల్పం గల వాల్టూపుం జగా నిగ్గు మిం

చంగనా లోచన పంకజాతములతో నల్వారు కారిన్య వృ

త్త గురూద్యత్ముచభారనమ్రను నమర్త్య్రాదినిం గొల్బెదా. 575 శా॥ రంభాస్తంభ సమోరుకాండ ధరణీ శ్రౌణ్యాతిసొందర్య ను

ర్వంభోధి ప్రియకాంత నంతరహితోదారాతి కారుణ్య సం

రంభానందిత భక్తబ్బంద వరద రాజద్వరేణ్యక వరక

దంభంబొప్పనిభక్తి నెంతు నల గంగక మంగళాభంగనుక. 576 మ॥ స్మరణానందములుక మహేంద్రమకుటీ మందారమాలా మరం

దరసానేక కణారుణంబులు మునీంద్రాదిత్య సిద్దాతి త

త్పరతాదత్త సదర్హ్యమానితములుం దాసావళీ శీర్షబం

భర సంకీర్ణము టింబరావగ పదాబ్ఞాతంబు లొప్పుం గడుక.. 577 మ॥ స్థలకంజాత నిభం బలక్తక పరిష్కారాంచితంబుక ముము

క్షుల సన్మోక్షకరంబు కామితతికక్షోభ్యస్వరావాసదం

బలఘుశ్రీకరము న్నతాభయద ముద్యద్రత్న యుక్తంబు మం

గళరూపం బమరాపగాచరణ కంజాతద్వయిక గొల్బెదక. _ 57ర మ॥ ప్రార్రి నీధ్యానము సలి షోడశవిధాపుణ్యోపచారంబులక

సురలోకాపగం గొల్వ నొప్పెడు, నుదంశూ! సోపచారార్చనం

బు రహి£ జేయంగనైన యీ వివరణంబుందెల్పెదక సావధా

నరుల షల పయగాంగ వినుమా! నాకర్షిచూదామణీ! _ క579 ఉ ఆస పాద్యముల్‌ మటథణియు నర్ధ్యము స్నానశుభానులేప దీ

పా సమభుర్తీ వీటికలు నంబుపటాభరణ ప్రసూనమా

1111

బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము - ప్రకృతిఖందము - ప్రధమభాగము బయట రలు లల్ల ఖంయి - ట్రధిమభాగయి లా సువిలాసగంథము లెలర్భంగ నాచమనీయ తల్పముల్‌ భాసిలు నీ పదాణును వెసంజను దైవమహోపచారముల్‌. 5860 ఉ॥ ఈ యుపచారముల్‌ సలిపి యెచ్చగుభక్తి నతుల్‌నుతుల్‌ రహిం బాయక చేయుచోం గడుశుభంబు తగజ హయమేధపుణ్య మెం తే యెసలారు నిందులకు నెందును సందియమొంద దింక గం గాయత పుణ్యసన్నుతి యజాచ్యుతభాషణరీతి నొప్పెడిక 50] శ్రీగంగాస్తుతి చ అది వినిపింతుం బేర్మి చెలువారంగ నారదమౌని! యాలకిం పందగు నొకానొకంట, నలపంకజనేత్రుని భక్తమండలీ సదయుని సత్మృపాకరుని సన్నిధింజేరి విధాత యిట్లనుక ణ మదిని నఖండభక్తి జతనంబుగం బల్కు ఐడు ల్లడల్కొనః. 5రీ ఉి ॥1 రంయిజనాథ్ధు మద్దురు! నిరంతరకింకర రక్షణ(ప్రకా బునంబొల్యు నీకిదె కరంబును భక్తి నమస్కరింతు నో యంబుజవాసినీరన్సుల! యంబుజలోచన! నీలనీరదా 8 డంబిరచారువర్ణ! సువిలాస! సమస్తమయా! శుభోదయా! 5 ఉ॥ గ నెల పాపము లడంచి శుభంబులనొందంజేయు శ శృం బొల్పుప్రాద్ర లోకముల కీరనకుందగు మేల్శి నోరిన చె్టంబరవాహిన్సిస్పట్సని నాద్భృతినాకు వినంగం జేయు డెం 8జీ బినవీందు వీనులకుం దార్మొన నద్ది వినంగం గోరదక ర్‌ వ! అనినంత్ర కర్‌ ఉ॥ అందు ళా హం లక్‌ రమాప్తత్తి యుదారముదంబు నెదం జెలంగ (బి క గ గొంచి యిట్లను నమందతరంజగు నీదు కోర్కి ప నందముతో వ్య్వర్య ఏట నోలిని గంగ నుతిం గరంబు నొ గరిక ంతునని నందకప్రాజ్రి వచించుం దన్నుతిక. 112

ప్రథమాశ్వాసము శ్రీ గంగా స్తోత్రమూలమ్‌

శ్రీ నారాయణ ఉవాచ శ్లో శివసంగీత సంముగ్ధ

శ్రీకృష్ణాంగ ద్రవోద్భవామ్‌

రాధాంగద్రవ సంసక్తాం

తాంగంగాం ప్రణమామ్యహమ్‌ ౧ శ్లో; యజ్ఞన్మ సృష్టే రాదౌచ

గో లోకే రాసమండలే

సన్నిధానే శంకరస్య

తాం గంగాం ప్రణమామ్యహమ్‌ ౨ శ్లో! గోపై ర్లోభి రాకీర్టే

శుభే రాధా మహోత్సవే

కార్తికీ పూర్ణిమా జాతాం

తాం గంగాం ప్రణమామ్యహమ్‌ తె శ్లో॥ కోటియోజన విస్తీర్జా

దైర్ట్యే లక్ష గుణాతతా

సమావృతా యా గోలోకం

తాం గంగాం ప్రణమామ్యహమ్‌ క ల్లో షష్టి లక్ష యోజనా యా

ఆవృతా బ్రహ్మలోకం యా

తాం గంగాం ప్రణమామ్యహ మ్‌ గ శ్లో; వింశల్లక్ష యోజనా యా

తతో దైర్ధ్యే చతుర్గుణా

ఆవృతా బ్రహ్మలోకం యౌ

తాం గంగాం ప్రణమామ్యహమ్‌ ౬

113

(బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము - (ప్రకృతిఖండము - ప్రధమభాగము శ్లోః త్రింశల్లక్ష యోజనా యా

దెర్ధ్య పంచగుణాతతా

అవృతా శివలోకం యా

తాం గంగాం ప్రణమామ్యహమ్‌ నా శ్లో షద్యోజన విస్తీర్జాయా

దైర్జ్యేదశగుణాతతా

మందాకినీ యేంద్రలోక్తే

తాం గంగాం ప్రణమామ్యహమ్‌ ఆ శ్లో లక్షయోజన విస్తీర్జా

దైర్ధ్యే సప్తగుణాతతా

ఆవృతా ధ్రువలోకం యా

తాం గంగాం (ప్రణమామ్యహమ్‌ ౯ శ్లో! లక్షయోజన విస్తీర్దా

దై్ధ్య దశగుణాతతా

ఆవృతా చంద్రలోకం యా

తాం గంగాం ప్రణమామ్యహమ్‌ ౧౦

అవృతా సూర్యలోకం యా

తాం గంగాం ప్రణమామ్యహమ్‌ ౧౧ ఖే లక్షయోజన విస్త

దైర్ట్యేచ షద్దుణాతత్రా

అవ్ఫతా సత్యలోకం య్రా

తాం గంగాం ప్రణమామ్యహవ్ష్‌ ౧౨ శ్ల॥ దశలక్షయోజనా యా

దైర్జ్యే పంచగుణాతతా

తాం గంగాం ప్రణమామ్యహమ్‌ / ౧౩

న!

ప్రథమాశ్వాసము

కావా శ్లో సహస్రయోజనా యా చ

దైర్ట్యే సప్త గుణాతతా

ఆవృ్ఫతా చ యా కైలాసం

తాం గంగాం ప్రణమామ్యహమ్‌ ౧౪ శ్లో! పాతాళే యా భోగవతీ

విస్తీర్ణా దచశయోజనా

తతో దశగుణా దైర్ధ్యే

తాం గంగాం ప్రణమామ్యహమ్‌ ౧౫ శ్లోః క్రోశైకమాత్ర విస్తీర్దా

తతః క్షీజా నక్రుత చిత్‌

క్షితౌ చా£౬ లకనందాయా

తాం గంగాం ప్రణమామ్యహమ్‌ ౧౬ శ్లో॥ సత్యే యా క్షీరవర్దా చ

శ్రేతాయా మిందు సన్నిభా

ద్వాపరే చందనాభా చ

తాం గంగాం ప్రణమామ్యహమ్‌ ౧౭ శే! జలప్రభాకలౌయాచ

నాన్యత్ర పృథివీ తలే

స్వర్గే నిత్యం క్షీరాభా

తాం గంగాం ప్రణమామ్యహమ్‌ 9౯ శ్డో। గుస ప్రభావ మనంతం

పురాణేషు శ్రుతౌ ఢుతమ్‌

యా పుణ్యదా పాప వార్తీ

తాం గంగాం ప్రణమామ్యహమ్‌ ణక శ! యత్తోయకణికా స్పర్శః

పాపినాంచ పితామహా!

బ్రహ్మ హత్యాదికం పాపం గ

కోటి జన్మార్జితం దహేత్‌

115

'జైహ్మవైపర్త మహాపురాణము - 'ప్రకృతిఖండము - 'ప్రధమభాగము స చి మోలమనకుసంఖ్యనియమానవాము ల వ॥ శ్రీ నారాయణుం డిట్లనియె గ శివుని సంగీతమునండేసి చిత్త మంద లరిన శ్రీకృష్ణునంగక 'ద్రవమున జని గనియు రాధాంగకద్రవ గతిని గలియు 588 వందనం బల్ల గంగాభవాని కెపుడు. గీ! అలరనే సాధ్వి సృష్టికి నాదిగో జ గమున రాసమండలమున హరుని సన్ని ధానమందు జన్మించియుం దనరు టయ్యె క589 వందనం బల్ల గంగాభవాని కొపుడు. గీ! భవ్య రాధా మహోత్సవంబందు గోప గోపికలు చేరం గార్తిక కుముద విహిత పర్వమందు నేసాధ్వి పుట్టందె రహిని 590 వందనం బల్ల గంగాభవాని కెపుడు. గీ1 గో జగంబున నేసాధ్వి కోటి యోజ నముల వెడలుప లక్షకోట్లమరుపొడవు గలిగి యట నావరించియు వెలయు చుండు రం1 వందనం బల్ల గంగాభవాని కెపుడు. గీ॥ లలిని యోజనా లజువది లక్షల వెడ లు పింకం దచ్చతుర్భణ దీర్చ రూపమున వి కుంఠమును జుట్టి యెంతయుం గూర్మిందనరు ర వందనంబల్ల గంగాభవాని కెపుడు. ర్‌ గీ; యోజనంబు లర్వది లక్షలొనరు వెడలు పు నింకం దచ్చతుర్గుణ దీర్జత నజలోక మునకు నే సాధ్వి యావర్ర్చు నెజినెసంగు 9 వందనంబల్ల గంగాభవాని కెపుడు. 5కి 116

ఈఊఆంి భి గీ; ఆబుయోజనాల వెడలు పజువది యగు యోజనాలపొడవు గల్గి యొగిని నేమె యెసంగు మందాకిని యనంగ నిం(ద్ర జగతి వందనం బల్ల గంగాభవాని కెపుడు. ల్‌9ిడ్ల గీ! లక్షయోజనాలవెడల్పు లలిని నంత కేడురెట్లు పొడవు గల్లి యెసంగును ద్రువ లోకమును జుట్టి యేసాధ్వి ప్రోదిం దనరు కంక వందనం బల్ల గంగాభవాని కెపుడు. గీ లక్షయోజనవిస్తృతి లక్షదశక ముయినపా డవును గల్లియు నంబుజారి కమును జుట్టి యే సాధ్వి వీంకం దనరు | వందన న్‌ ర్‌కి గ్‌ 9 బల్ల గంగాభవానికెపుడు. | ' అజువదగుయోజనా ల్వెడ ల్బంతకు దశ గుణము పొడవున గ్రహరాజు గోళ మందు నావరించి యేసాధ్వి రంగారుచుండు 77 -.. వంద 59 గి నం బల్ల గంగాభవాని కెపుడు. 1 లష్షయోజనాల్వెడలుపు లలిని దాని మి మడుంగులపొదడవును నమరి సత్య జగతి నావరించియు నేమె సరగ నెగడు గ98 గీ దనం బిల్ల గంగాభవానికెపుడు. ! అలర దశలక్ష యోజనాయామమునను వాని కైదింతలగు పొడ వూనియుం ద వ నేమె చుట్టియుం బొనరు చుండు రి గి ౦దనం బల్ల గంగాభవాని కెపుడు. [| వయియోజనాలవెడల్పు వెసనుదాని పగుణమగ్వప్రాడ్రవన సరగ నే ప్ర శ

(బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము - ప్రకృతిఖండము - 'ప్రధమభాగము విమల కైలాసమునం గడుఃజ వెలయు చుండు వందనం బల్ల గంగాభవాని కెపుడు. 600 గీ; వెలయ దశయోజనంబులవెడలుపు నింక వేయియోజనాల్పొడవును వెలసి యే ప్ర విమల పాతాళమందు దీపించు చుండు వందనం బల్ల గంగాభవాని కెపుడు. 601 గీ॥ మహిని నెందు నేనియుం గ్రోశమాత్రమునకుం దగ్గని వెడల్పు నలకనందా సమాఖ్య నొంది యేసాధ్వి తా వెలుం గొందు చుండు వందనం బల్ల గంగా భవాని కెపుడు. 602 గ్‌ కృతయుగంబునం బాలవన్నె తగిం ద్రేతం జంద్రు నట్టి కాంతి తగియు సరగ ద్వాప రమునం జందనకాంతితోం గ్రాలు నేమె వందనంబల్ల గంగాభవాని కెపుడు. 608 గీ! ఇలం గలిం జలవర్జంబు నెనసి యింక నెటను నటుగాక స్వర్ణమందెపుడుం బాలం బోలు కాంతితో నేసాధ్వి పానరు చుండు వందనం బల్ల గంగాభవాని కెపుడు. 604 గీ॥ _వేదములం బురాణములలో వెలసి యే ప్ర విమల మహిమం బతులమని వినంగంబడునా పాప మాపి పుణ్యమునీయం బరంగు నేమె వందనం బల్ల గంగాభవాని కెపుడు. 605 గీ॥ యజ్ఞలకణంబుం దాంకిన యంతమాత్రం గోటి జన్మార్జితము నతిఘోరము నగు బ్రహ్మహత్యాద్యఘచయంబు పాయు నడంగి వందనం బల్ల గంగాభవాని కెపుడు. 606 118

లా కళమాశ్వాసము శ్రీ గంగాస్తోత్రము పాఠాంతర పద్యములు

మ॥ మృడసంగీతమునం గరంబులరు నా ర్రీకృష్ణ నంగద్రవం

బుల జన్మించియు రాధికాంగక జలంబుం జరి సృష్టాది గో

విలసల్లోకమునందు శంభుకడ నావిర్భూతినింగాంచి రాధాతిమం

గళ దివ్యోత్సవవేళ గోపజన తత్మంజేక్షణాబ్బందమొ

ప్ప లలిక్‌ గార్తిక పూర్ణిమక్‌ బొడము దేవహ్రాదినిం గొల్బెదక౯. 607 గీ; కోటియోజనాళివెడల్పు కోటిలక్ష

యోజనములపొడవుగల్లి గో జగత్తు

నావరించుకొనియునుండు నమరగంగ

కే నమస్మ్కారముం జేతు నెల్లవేళ. 608 కం॥। అఖువదిలక్షలయోజన

ములవెడలుపు రెండవుశతములనలువదిల

క్షల యోజనముల పొడవును

గలిగి వికుంఠమునం దనరు గంగను నెంతుకు 609 కం1। ఇరువదిలక్షలయోజన

ములవెడలుపు నల్మడుంగులపొడవును దగి యా

జలజాసను లోకమునం

దొలసిన సురతటిని నెంతు నుల్లము నందు£. 610 కం॥ ముప్పదగులక్షలై తగి

యొప్పెడియోజనముల పర మొగి నయిదంతల్‌

గొప్పగుపొడవునం గొండల

యప్పల్లుని యెడం దనరు స్వరాపగ నెంతుకా 611 కం॥ తత యోజనయు లార్వి

స్తృతిం దద్దశగుణము నయిన దీర్ధత నల దై

వతభువి మందాకిని నా

నుతింగని తగు గంగనెంతు నూల్మొను భక్తి౯. 612

119

ప = ప్ర గము బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము - ప్రకృతిఖండము - ప్రధమభా గ లక్షయోజనంబుల విస్తరంబుగల్లి. సప్తలక్షయోజనములై చనెడి పొడవు గల్లి ్రువమండలంబును గడంగి యావ 618 రించుకొని యుండు గంగను నెదను నెంతు. శ్చ చం(ద్రలోకమున లక్ష్యయగుయోజనముల్వె డలుపుం దద్దశగుణంబొలసి పొడవు షష్టీసహ్రయోజనముల్వెడల్పుం ద ద్ధశగుణ దీర్హతం దగి రవిభువి లక్షయోజన విస్తరం బంత కాఖజింత లగు పొడవున సత్యజగతిం దనరి దశలక్షయోజనాల్‌ తగు విసృతిం బంచ తద్దుణదీర్థతం దగి తపమున గీ॥ వేయి యోజనాలవెడల్పు వెసను సప్త తద్దుణపుదీర్హతం బొల్పి తగ జనభువి వేయియోజనా లేడువేల్‌వెడలుపుం బొడ వుగను గైలాసమున గంగ పొనరు నామె 14 కును నమస్మారముం జేతుం గూర్మిక్రోడ్డ ర్‌ కం॥ పదియోజనములవెడలుపు పొదలంగ శతయోజనములపాడవై యుండు౯ ద్రిదశాపగ పాతాళ్రమ్సు క నం దగక్‌ భోగవతి యనం న్య యామె కిదే, 0] గీ! క్రోశమాత్ర విస్తారతకు నెట్ర న్లేన్స దగ్గ కలకనందయన సన్నామమూన్సి భూమియందున 'బ్రవహింపంబొనరు దివిజ 6 నదికి వందనశతము లొనర్తు నేన్త 0] కం॥॥ కృతయుగమున క్షీరద్యుత్తి యుళయై క్రేత జలజ్ఞార యొప్పెసంగియుం జా 120

ల్పు తగు£ ద్వాపరమునం దట

వతి పాటీరద్యుతి నల భగవతికి నతుల్‌. 617 కం॥ కలి నిల జలవర్జముతో

వెలసి దివిని బాలవన్నె వెలసినదై వ

ర్తిలు నతుల ప్రాభవకు న

తులం జేతుం గంగకును నతుల భక్తి మెయి£. 618 కం॥ (శ్రుతి విశ్రుతయై పా పో

న్నతిభంగద పుణ్యదాత్రి నాం దగి యెంతేం

బాదగు మంగళముల నిడం

గాం దగు గంగాస్రవంతికం గొల్లు నెదక. 619 ఉ॥ విప్రవధాది పాపములు వేగమె యత్సలిలంబు దాయకంగా

క్షిప్రమ యూడిపోయి కడుం జెట్టలకుక శుభమబ్బు నల్ల భ

వ్య ప్రభుతాతేక యమరాపగ యాపంగరాని కీర్తితో

సుప్రథిత ప్రకారమున సొంపు దలిర్చు విధాత! వింటివే? _ 620 వ॥ ఓ కమలాసనా! యీ యిరువది మూలళ్లోకములు, లేక, సంఖ్యా

నియమహీనపద్యసమూహము అనెడిరూపులుగల గంగాస్తోత్రంబు

నం దేమాత్రంబు సదివినను, అయ్యది పాపలతాలవిత్రంబై న

పుణ్యాభివృద్ధికరంబై తనరెడి, మజియు గీ॥ అనుదినమ్ము సురేశ్వరియయిన గంగ

దయిన స్తోత్రమును బఠించు నట్టి వాని

కశ్వమేధ ఫలంబు రంగారునయ్య! గై

యంబుజాసన! సందేహ మమరదిందు చం॥ కొమరులు లేనివాని కెసంగుక దగ సంతతి భార్యలేనివాం

డమరంగ భార్యనొందుం జెజయందును బంధము గన్నవాండు ము

కి మొగిని గాంచుం గీర్తికి లగింపనివానికిం గీర్తి గల్టు జ్ఞా

నము పసలేని వానికిని జ్ఞానమనూనముగొంగం గల్గు స్వ

121

(బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము - (ప్రకృతిఖండము - ప్రధమభాగము

ప్పము చెడుదైన యార్తి యబు నాకనదిజ మునకల్‌ గొనంగం దా

నమరు ఫలంబు గల్గు నుదయంబున నివ్వినుతిం బఠించిన౯. 6283 ఇయ్యది శ్రీ బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాజాంతర్గతంబయిన శ్రీగంగాస్తోత్రంబు వ॥ ఈరీతిగా శ్రీగంగాస్తవంబును నుడివి శ్రీనారాయణ మౌనివర్యున

కిట్లు పలికె. 624 ఊ। నారద! యా భగీరథుండనంత సుభక్తి స్తవంబు దీనింజె

న్నారంగ గంగం గూర్చియుం బొనర్చియుం దత్సగరాత్మజాళి యే

చో బుషికోపదగ్గులయి సొంపటి బూడిదకుప్పలై రటక£

వారక యా సురాపగను బాజంగం జేయంగం దళ్షణంబునక. 625 శా॥ ఆ గంగా విమలాంబుశీకర యుతోద్యద్వాత సంఘాత సం

వేగం బించుక సోంకం దత్సగరప్ఫథ్వీశాత్మజుల్‌ సర్వులుజు

స్వాగాకార మహాఘ మీంగం జనిరా వైకుంఠ మానాంట శ్రీ

భాగీరథ్యభిధానమొందె నొగినా స్వర్వాహినీరత్నముక. 626 శా॥ శ్రీ పారమ్యవిలాసయుక్తము బుధశ్రేణీ వినుత్యంబు గం

గోపాఖ్యానము సాంగరీతి నిట నీ యుల్లంబు రంజిల్లంగా

సౌపర్వర్నివరేణ్య! తెల్పితిని విస్తారాఘ దూరోగ రే

ఖా పారంపరికాపవారకము మోక్షశ్రీకరం బిద్దియుకా. 627 కం॥ ఇంకేమయినజ వినంగా

నుంకింతువె? నాంగం దాపసోత్తమునకు బల్‌

పొంకంబు మీ నారదుం

డంకము లేనట్టి భక్తి ననియె నిటువలె౯. 628 మ॥ శివసంగీతము నాలకించి యచటజ శ్రీకృష్ణుందుక్‌ రాధయు౬

ద్రవరితిక గనుపైన నేర్చడిన వృత్తాంతంబు, నందున్నవా

రెవరో? వారెదియేది సల్పిరొ? కరంబీరీతులం దెల్లమై

న వితం బొప్పంగం దెల్బ్పవే యనవుడుక్‌ నారాయణర్నీంద్రుండుక౯. 629

122

ప్రథమాశ్వాసము ఉ॥ నారదమౌనిం గాంచియు ననంత సుధాపరిహాసి భవ్యవా గోరణితో నిటుంబలికెం దోరపుంబేర్మిని, నిప్పుడీవిటం గోరిన దెంతయేనియు నకుంఠిత సన్మహిమంబుతోడం జె న్నారెడి సచ్చరిత్రము నుదార ముదాకర మో యజాత్మజా! 930 శ్రీ గంగాదేవియొక్కయుత్పత్తి

శా శ్రీమత్మార్తికపూర్ణిమాదినమునః శ్రీకృష్ణుండెంతేని ను ద్దామంబై తగుపేర్మి రాధకు మహోదారార్చనంజల్చి రా సామోదాకర మండలంబునం రహస వసింప£ విధా (్రామర్త్య్యంద్రముఖుల్‌ సనందనముఖోద్యన్నౌనులుడా జకిమై నామాద్రికదగ రాధికజు గొలిచి రా యానందవేళం దగక. 681

చ కరమున వీణెంూనియును గంజదళేక్షణ వాణి యంతయు౯£ సరసముగాంగం గృష్టు శుభ సన్నుతి గానము దీనిసాటి న్‌ క్కరవముంగాన మంచనురకమ్ముగం బాడినయంత బమ్మ రై డ్లెజ ముదమంది యామెకొక దివ్యమణీమయహారమిచ్చియుక.

మ॥ సకలాజాండములందు దుర్లభమునై జానొందు నైజోత్తమౌం | గక మందుం బొలుపొందు రత్నమిడె వీకం గృష్టుం డింబౌ ను వికసత్కౌస్తుభ రత్మముక సకల విస్ఫీతోరు రత్నోత్తమం బకలంబకం బగు పెర్మి నిచ్చె నింక రాధాంబావతంసం బన రృ కళాభాసుర రత్నసారమయహారం బిచ్చె గారామునక. 633

మ॥ లలి నారాయణుండిచ్చెం బేర్మి వనమాలక్‌ శ్రీమణీ[గ్రాహకుం డలయుగ్మంబిడె నాపయి౯ హరిలసన్మాయామహాదేవి య య్యలఘు శ్రీకరి దుర్గ యీశ్వరియనక హర్వొందు నారాయణీ విల సతృఖ్య జగత్సవిత్రి యిదె శ్రీవిష్టూల్లసద్భక్తియుక. 634

ఊఉ ధర్ముండు ధర్మబుద్ధి సముదారయశంబిడె వహ్నిశుద్ధముక శర్మదమైన యంబరము సప్తరసజ్ఞుం డొసంగె వాయువుక బేర్మిని రత్ననూపురము వేడ్క నిదడెక మటినిట్టివేళ నం తర్మహిమోల్లసన్మతిని ధాతృముఖామరులూంది కోరంగక. 685

123

బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము - 'ప్రకృతిఖండము - ప్రధమభాగము మ॥। ఒనరఃణ శంభుండు సల్పె గొనమును రాసోల్లాసయుక్తంబుగాం గను శ్రీకృష్ణునిం గూర్చి యంత నట వీంకజబౌొల్పు దేవాకరం బెనసెక౯్‌ నిశ్చల సాలభంజికల తీరే కొంత సేపొలమే ల్మనియుజ్‌ జూడంగ రాసమండలము నీరాకీర్ణమై యింక నం దును శ్రీకృష్ణుండు రాధ కానంబడ రందుంజేసి కుందొందియుక. 636 శా వేల్పుక్‌ మూంకలు గోపగోపికలు దుర్విక్షాంతి డెందంబులం దల్పైతర్యగతిం గడల్మొనంగ నార్హారావముంజల్స్చి రా వేల్చుం బెద్ద యజుండు ధ్యానమున నప్పెంపెంచియుకు శంకరా నల్ప శ్రీకరగాన మాధురికిం గృష్టస్వామియుక రాధయు౯ బొల్పుంజెంది ద్రవీభవించిరని మెల్పొంకంబు లోం గాంచియుకా. 6387 చ అపు డల బ్రహ్మయుక మజియు నక్కడం బొల్చిన వేల్పులింక గో పపటల గోపికాతతియు భక్తిని యుక్తినిం గృష్టు గూర్చి స తృప భవదీయదర్శనము నీయవె మాకని వేండి నంత న చృ్చపుం బలుకుంబడి£ సుధ లెసంగ వినంబడె నింగిపల్ములు౯. 688 శా॥ ఏ సర్వాత్ముండ నీమె శక్తి వినతానీకావనార్లంబుగా నీ సద్రూపము లందియుంటి మింక మాకీ దేహముల్దాల్ప్బంగా నాసంజెందంగనేల? మద్విమల మంత్రానల్పతం జేసి నా దౌ సాద్రూష్యము మానవుల్‌ మనువు లింక స్మన్నతుల్‌ గాంట్రొగికా 689 ఉ॥ నాదగు మూర్తినిం గనుంగొనంగ మనంబునం గోర్కి యున్నచో నీదరి నే వసింపందగు నీ శివుండే వచియించుపనిక బొనర్చుచుజ బాగుగ సర్వకామ్యద సుభావమనోహరమంత్ర నుత్య నీ కాదులతో సమర్భన విధావళితో నొకశాస్తరత్నము£ (బోదిగం జేయనౌ ననుచుం బొల్పుగం దెల్పుమ యల్ల శూలికిక. 640 ఉ॥ నాదగు మంత్రముజొ మజియు నా కవచంబును జల్సి నీవు నెం దేం దగ దాంచియుంచు మెవియేనియు లోకజనాళి పెర్మికిం గౌదనిపించు నవ్వి కడంకం బొనరింపు మింకజ సహస్ర మం దోందగ నూటియందొ యొకం డొయ్యన నాదగు మంత్రమెంచెడుక. 641 124

ప్రథమాశ్వాసము శా; ఆ మంత్రానం బవిత్రులౌ జనులె నాదౌ సన్నిధిం జేరంగా నౌ-మాటట్టుల యుండకున్నయెడ నయ్యా! సర్వులు! వచ్చువా ర్లోమాద్యద్భువి కింకం దక్కు విధి భాగ్గోళంబు లెల్లక్‌ మథీం కే మాత్రం బుపయోగ్యమై చనవుగాదె? కంజగర్భాదికుల్‌. 642 చ॥ శివుండింక నేమిచేయవలెం? జెప్పెద నద్దియు సృష్టియందు నై దు వితములుండు భూజనులు ద్యోజనులు విధిలోకవాసు లిం క వనజనేత్రలోకగు లింకజ మదుదారజగాన నుండువా రు వెసను దీనిం జేయంగ హరుండిట నొప్పంగ నొప్పు నీసభక. 648 చ॥ నలువుగ నిట్టులైనయెడ నాదగు దర్శనమబ్బు మీకు నం చెలమిని బల్మి యూరకొనెం గృష్టుండు బ్రవ్మయు నల్ల వార్త జ్ఞా నలసితుందైన శంభున కనంగం గనన్మతియుక్తుం డా శివుం డల సురవాహినీజలము లంజలి యందు ధరించి నేను సొం పలరంగ విష్ణుమాయ మొదలై తగు మంత్రము లొప్పు వేద మం డలికిని సారభూతము ఘనంబగు శాస్త్రము సేతునో యజా! 644 కం॥ గంగాజలమ్ములం గే లం గైకొని పలికిన నుడులం జరుపనిచో రంగడంగి బ్రహ్మకల్పం బుం గడచెడి దనుక నరకమున నుండ నగు£్‌ 645 చ సరగ సుధీవశంకరుడు శంకరుం డిట్లు ప్రతిజ్ఞం సల్పినం త రహిని రాధికాయుతుం డుదారకృపారసమూర్తి కృష్ణుండుం దరిసెనమిచ్చె వారలకుం దద్దయు సూర్యసహస్రకాంతితో నిరుపమ వైభవంబున ననింద్యమహామహిమ ్రసక్తితోక 646 మ॥ పురుషోత్తంసునిం గృష్టమూర్తి నింక నంభోజేక్షణారత్నమై కరముం బౌొల్బెడి నల్ల రాధిక నొగిం గన్నారంగాంగాంచి శం కర కంజాతభవాదు లా యమరులుం గాఢ ప్రమోదంబు నం ది రహిక్‌ మొక్కి నుతింబొనర్చిరట వందివ్రాతముంబోలుచుక. 647 125

బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము - ప్రకృతిఖండము - ప్రధమభాగము ననన స యా కసకస. స కనన నాల కం॥ మరల మహోత్సవ నిచయము జరగె శివుండు శాస్త్రదీప సద్ధంథంబు౯ విరచించె నద్ది యంతయుం బరమ రహస్యంబు దెల్ప్బం బరంగె సురమునీ! 648 మ॥॥ ద్రవరూపంబున నల్ల గోభువిని దద్భృంగి౯ సముద్భూతయె మివులం బొల్బెను గంగ సర్వసుఫలామేయత్వ సందాత్రి స న్నవరాధాంగక కృష్ణదేహభవ, తద్దంగాస్రవంతీమణి౯ భువనథ్రేణిని నందు నందునిచె సంపూర్జాదృతిక గృష్టుండుక.. 649 కం॥ సకలాజాండములం దె న్నిక కెక్కిన తల్లి గంగ నెటిం గృష్టాకా ర కన న్మహిమోదంచిత సుకర సుఫలదంబు తద్విశుద్ధకథ మునీ! 650 వ॥ ఈ తెలంగున రంగు మీటు శ్రీగంగాత్యభంగుర పవిత్రచరిత్రంబును సాంగోపాంగభంగిని విని యమందానంద కందళిత హృదయార విందుం డగుచున్న నారదుండు రచితాంజలి బంధుండయ్యె. 651 ఆశ్వాశాంత పద్యములు మ॥ పరమంబై తగు భక్తితో నతులుదేవా! తావకీనాం[ఘ్ర శం బర జాతద్వయికిం బొనర్చెద, మహామాయామయామేయ దు రృర సాంసారిక దుర్యధాపటల నిర్మగ్నుండనౌ నన్నునే డ్తైరం బాలింపుము నీవు గాక మటి యేందైనం గలాం డొక్కొది క్కు? రమానాథ! కృపాసనాథ! యురగక్షోణీ ధరాధీశ్వరా! 652 మ॥ కరుణాగారమవంచు భక్తజనరక్షాదుష్టశిక్షా నిరం తరదీక్షాపషరతంత్రమూర్తివని యత్యంతంబు సర్వాగమాం త రహస్యప్రతిపాదితుండవని నీధన్యాతి ధన్యోల్లస చ్చరితంబొప్పు మహానుభావ! యివె జోతల్‌ వేంకటాధీశ్వరా! 658 126

ప్రథమాశ్వాసము

శా నీ నామంబును నీదువైభవము నీ నిర్ణిద్ర సౌభాగ్యము౯

నీ నైర్మల్యనిధాన సత్మ్ఫపను నీ నిత్యాపవర్గప్రద

జ్ఞానానందమయ స్వరూపమును నెన్నందగ్గ నోటక్‌ రమా

జానీ! నీచుల నెన్నం జేయకు మధీశా! వ్యాళశైలేశ్వరా! 654 శా॥ ఏ నెట్టిండనా, నాదు డెందమున కెంతే శాంతినిం గూర్చు నే

దేనిం జాలునొ, సర్వవేత్తవగు నీకెచ్చాగతిం దెల్లమౌ

నా? నా కందుల కేమొ చేసెదవుగా, కానందసాంద్రత్వము౯

గానం జేసియు నన్ను నేలవలె, శ్రీకాంతామనోనాయకా! 655 ఉ॥ వేదపురాణశాస్త్ర పదవీ సముదారులం బండితావళి౯

శ్రీ దయివాలు వారల ససిం దపమూనెడు నిశ్చలాత్ములం

బాదగు పేర్మినేల యశమా? ఖలతానిలయంబనై పసం

దేదొ? యెజుంగకెన్ని వెతలేనియుంగంచు మనస్సిరత్వ మం

చేదియులేని నన్నుం గరుణించినంగా, కురగాద్రిమందిరా! _ 656 మః వర బృందారకబ్బందనాయకశిరోభాస్వత్మిరీటస్ఫుర

న్మరుదుద్యన్మణిపుంజరంజిత పదాంకా! పాపుందన్నీచుందక

గరుణాహీనుండ బుద్ధిదూరుండను దుర్గర్విక ఖలు న్నన్ను బం

గరుతండ్రీ! యభయంబొసంగి మనుపంగాంబోలు శ్రీనాయకా! 657 శా॥ శ్రీమద్వేంకటశైలనాయక! నమస్తే, సర్వలోకావన

'ప్రామాణ్యాభయ సౌఖ్యదా! వరదహాసా! స్మందవిష్టు ప్రకృ

త్యామోదప్రదరూప! సర్వగ! సమస్తాధార! సర్వాత్మకా!

వే మార్వందనముల్వొనర్చెదను, రావే! పేర్మి రక్షింపవే! ర5్‌5్‌8

గద్యము

ఇది శ్రీరామచంద్రసాంధ్ర కృపాకటాక్ష వీక్షణ పరంపరా ్రసాదాసాదిత సంస్కతాంధ్రకవిత్వవినోదుందును. శ్రీతుంగభద్రాతరింగిణీ తీర విరాజమాన కందధనొల్నగర నివాసి (జన్మస్థాన) శ్రీమద్వేంకటేశ్వర దివ్యచరణారవింద మరంద పానేందిందిరాయమాన మానస, వైశ్యవంశాలంకార ప్రాయ, శ్రీయాంగిరస

127

(బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము - ప్రకృతిఖండము - ప్రధమభాగము గోత్ర, దోమాన్వవాయ గోవిందత్రేష్టి నాయధేయ తద్ధర్మపత్నీ కోటాంబికా గర్భశుక్తి ముక్తా ఫలోదయాపత్యాష్టక జ్యేష్టుండును, శతాష్టావధానాశుకవిత్వ నానాదేశ సభాంతరలబ్ధి శ్రీమదాంధ్రవిద్యావాచస్పతి, సాహిత్యసరస్వతీ విద్యావినోద, కవిభూషణ, విద్యాసాగరాశుకవితల్లజ, కవిరత్నాశుకవితా ధురీణా వధానిపంచాననా వధానపితామహ కవిచక్రవర్తాది బిరుద విరాజి తుండును, శ్రీపరకాలవిలాస, చంద్రకళాసుదర్శన, (ప్రేమాభఖిరామ, శ్రీ బ్రహ్మేశ్వరపురాణ, శ్రీగౌతమక్షేత్ర మాహాత్య, శ్రీ విష్ణుభక్తి, శ్రీ మూకపంచశతి, శ్రీ సాయిబాబా మహాప్రభుచరిత్రాంశ, శ్రీ కన్యకాపురాణ, తద్యక్షగాన, తదష్టోత్తర శతోత్తర సహస్ర నామావళీస్తోత్ర, గోగౌరవ, దూతాంగద, శ్రీసీతాకల్యాణాది నానా యక్షగానగ్రంథాది శతపరిమిత గ్రంథకర్తయును, శ్రీకాంచి, కోవెలకుంట్ల, మదరాసు పురములందలి హైస్ఫూళ్లలోను, కాలేజిలోను, ప్రకృతము విజయవాడ శ్రీరంగయ్యప్పరాయ చుండూరువెంకటరెడ్డి కళాశాలలోను ఆంధ్రపండి తుండుగా నుండువాండును, శ్రీ చెన్నపురీ శ్రీ మదన్నామలై, శ్రీకాశీ హైందవ, శ్రీమదాంధ్ర విద్యాపీఠ, శ్రీ చెన్నపురీ పాఠశాలాంత పరీక్షా, పరీక్షణాధికార, ప్రశ్నకత్వకలితుండును, శ్రీ వానమామలై, శ్రీ కాంచీకామకోటిపీఠ, శ్రీ మైసూరు పరకాలమక, శ్రీ కూడ్లగి శంకరపీఠ సమాదృతి పురస్సర బహూకృతుండును, శ్రీ మద్విజయనగర మహారాజ, శ్రీ పీఠికాపురీ మహారాజ, శ్రీ పానగల్‌ రాజాది నృప సత్కృతుండును, నానాదేశ సంపాదిత సువర్జలాంఛన ఘంటాకంకణ గండపెండేర గజారోహణాది గౌరవుండును, సమస్త సజ్జన విధేయుండును నగు వేంకటస్వామిగుప్తచే విరచింపంబడిన శ్రీ బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము నందలి ప్రకృతిఖండమునందలి (ప్రథమాశ్వాసము సంపూర్ణము. ఎటలా 128

ద్వితీయాశ్వాసము శ్రీరామచంద్రాయనమః శ్రీ బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము - ప్రకృతిఖండము ద్వితీయాశ్వాసము

క॥ శ్రీ వేంకటాచలేశా!

పావన కరుణానివేశ! భరితాకాశో

ర్వీ వితలాతిగ సన్మహి

మావేశ! వహత్థగేశ! హతభవపాశా! క్ష వ॥ అవధరింపు మనంతరం బా పుణ్యక్షేత్రంబగు నైమిశారణ్యంబునందు

సూతపొరాణికవతంసంబు శౌనకాది మునిచంద్రముల కానంద

సాంద్రంబుగా నీ చందంబునం దెల్పె. లె శా।ః ఆ నారాయణమౌని యట్లన మనంబం దెంతయు న్నారదుం

డానందంబునంబొంది, భక్తిమెయి, హస్తాబ్దంబులక మోడ్చి, యా

మౌనీంద్రుంగని యగ్జె నిమ్మెయి, “మహాత్మా! యల్ల శ్రీగంగ పం

చానూనాబ్ద సహ(స్రముల్‌ దనుకం జెన్నారుంగదా! భూస్థలిక౯. తె

శ్రీగంగా విషయము

క॥ ఆపయి నాయాపగదా

నే పగిదిం దనరె ధరణి నెసంగ న్నాకీ

వా పగిదిని నాంపని కృప

నో పావనమౌని! తెల్ప నొవ్టును గడంకక. త్తే క॥ అని నారదుండన, నారా

యణ ముని విని యనియె నిటుల నలభారతి తి

ట్టున గంగ యిలకు దిగ యై

దనువా వేలేండ్ల కేంగు హరినిం జేరణ, ర్‌ క॥ అమ్మెయినే భారతి శా

ప మ్మంతమ్మొంద ధరణింబాసియు హరి యం

కమ్ముం జేరెడు నని నటు

నిమ్ముగం బద్మావతి హరి నెలమిం జేరుక. 6

129

(బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము ప్రకృతిఖండము - (ప్రధమభాగము మ॥ హరికిజ గంగయు లచ్చి వాణియన భార్యారత్నముల్‌ ముగ్గురై కర మింపొందిరి, నల్వురై తులసితో /ణ్యత్వముక వారు కాం తు రటంచు! శ్రుతులెన్ను నంచన, మునసింద్రు డైన నారాయణుం బొరినిన్‌ గాంచి వచించు నారదుండు సంపూర్చోల్ల సద్భక్తితో౬. 7్గా క ఆం గంగరాని పేర్మిని నా గంగ దనూజలైరి కంగన యొట్లె వే గణ్యతం గాంచెనొ తా న నాగతి వచియింపుమయ్య! యాదరణమెయి౬. రి క॥ అనవుడు నారాయణముని వనజాక్షుండు గంగతో వివాహంబైన ట్టి నిరుపమానంబగు గా థను వక్కాణించి మధురతర భాషలతో౬. రి మ॥ తగ గోలోకమునందుం దొల్లి నల రాధాకృష్ణ దేహంబులక్‌ నెగడెం దావకరీతి వారివరుసజ నీరంధ్ర మౌ నంశముల్‌ మిగులంగాం దనరారెనందు, విమలామేయోల్లసత్తత్త్వ రూ పగయౌగంగ దద్రవాధిదేవత కడుంబర్వెక సుభామాకృతి౯. 10 మః॥ శరదుద్యద్దిన మధ్యమాంబుజ ముఖాంచన్మంజుహాసంబు బం గరు రంగారు తనూవిలాసము దినేంద్రస్ఫూర్తి వృత్తాతి పీ వర చక్రస్తనమండలంబుం గరుణాభ్యంచతృ్మటాక్షంబు బం ధుర కైశ్యాంచిత మాలతీసుమతతుల్‌ తోరంబుగా నొప్పంగక. 11 వ॥। మజియును షల సీ॥ సిందూర చందన బిందు ప్రసారంబు పొలుపారు గండమండలముతోడ బింబంబు దడంబు౬ విడంబింపంగాంజాలు డాలు గుల్కు నధరోష్టంబు తోడ దాడిమీబీజ కుందప్రసూనావళీ హారి మనోజ్ఞ దంతాళి తోడ 130

ద్వితీయాశ్వాసము వహ్ని శుద్ధంబులై బంధయుక్తంబులై పరంగు దివ్యాంబర ద్వయము తోడ

గీ॥ నల్ల ద్రవదేవతామణి యమలరూప

మూని కాముకీరత్నమై యొగిని సర్వ

విభుండు స్వవిభుండునౌ కృష్ణు వెసనుజేరి

కూరుచుండెం జెంతను గూడు కోర్మితోడ. 18 మ॥। వికచాంభోరుహ జైత్రనేత్రయుగితో, వేనట్లు రోమాంచ కం

చుకితాంగంబులతోడ నామె విభునిక సొంపొందంగాం జేర, పొం

దికకై యువ్విళులూరు చట్లటులు నెంతే మూర్భలో మున్మలొం

దు కడిందింగని డెందమందు రుష యెంతోమించంగా రాధయుక£౯. 14 మ॥ కటు సాపత్స్య రుషారుజద్యుతులు వక్రంబొంద, రక్తాంబుజ

స్ఫుట బంధుత్వముతోం గనుంగవదగక బ్రోద్యన్మణీభూషణ

చ్చట లింపొందం గృశానుతప్తపటముల్‌ సౌరీయం గృష్టార్య సం

ఘటి తౌదార్యలసత్పదద్వయి, స్థలీకంజంబులక్‌ బోలంగక౯. 15 వ॥ మజియును 16 చ॥ సమదగజేంద్రయానమున సర్వసురాకర సేవ్యమానయై

యమరవధూవతంసములు హస్తము లూంతయొసంగి పద్మవృం

తములను గొల్చుచుండంగను గస్తురికావరచంద్రఖండ వి

(భ్రమ తిలకంబు నెన్నాసట బల్విడి దీపకళా గతిందగక. _ 17 చ॥ మజణియును బారిజాతసుమమాల్యమనందగు కొప్పుమించ, ని

రృరమగు నీసుమై నధరపల్లవ మల్లలనాడుచుండ, వే

గ రుచిర మందయానమున గాధమణుల్‌ తగు తేరు డిగ్గి సుం

దరతను వచ్చి కృష్ణుకడం దాందగె రాధయుం గూరు చుండియు౬౯. 18 చ॥ అపుడు సదస్సు సర్వమట హర్వుగ సర్వసుపర్వ కామినీ

విపులత నొప్పెం గృష్టుండును వేడ్మను గొల్బె నమందమందహా

సపురుచితోడి వాక్యముల చాతురి నెల్లరిం బల్మరింప, గో

పపటలి భీతి భక్తిందగు పద్ధతి మొక్కులు సల్పి రిమ్ముగళ. _ 19

131

బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము ప్రకృతిఖండము - ప్రధమభాగము చః అపుడు కృష్ణమూర్తియు నుదారత రాధికను న్నుతించె న ప్ట పరిమితంపు భీతి పొలుపారంగ గంగయు వెచి వేచి క ప్రపుంబలుకుల్‌ బలెందనరు పల్ముల మాధురిం జిల్మరింపుచు౯ విపుల మనోజ్ఞతక గుశల విశ్రుత సల్లపనంబు సల్పియుకజ. 20 శా॥ ఆ రాధాకుపితాశయంబునకు నత్యంతంబు ఖీతిల్లి గం గా రాజీవదళాక్షి కృష్ణుపదయుగ్మం బెన్నంగా నాశ్రయం బౌ రాజిల్ల దిండేది దిక్కనుచు “దేవా! పాహి పాహ” యటం చారం గూరిన పేర్మిం గృష్టుపదముల్‌ స్వాంతంబు నందెంచంగకా 21 ఊ। నమ్మినవారింబ్రోతు ననినాండును నాడెము మీలు పేర్మికి న్నెమ్మది యిల్లుగాందనరు నిస్తులవర్తనుందైన కృష్ణుం డా కొమ్మమనంబునారసియు గూర్మిని నామెకు నిర్ణయమ్ముగా నిమ్ముగనుం బ్రసాద మగుపించెం దదంగన గంగ కెమ్మెయిక. 22 మ॥ అటు సర్వేశువరంబుంజేసి యల గంగాంభోజపత్రాక్షియు త్మట సుస్టెర్య మనో. రవిందయయి వీంకంజెందుటంగాంచె మి క్కుటమౌ' బ్రహ్మమహస్సు రద్దుతి మణీకోటీలసత్పీఠిపైం బటు రాజత్ర్రభం గొల్వుదీరు నఖిల బ్రహ్మాధికజ్‌ రాధికజ. _ 28 వ మటజియును ల! మ॥ పదిరెందేండుల కన్నెరీతి నెపుడుక బాగొందుచుజ్‌ శాంతకాం త దశానంతిమతాదిమధ్యయునునై నవ్వాతి సౌభాగ్య సం పదలంబొల్చి సుభద్రమొప్పి జగతీవ్రాతంబులందెందు సా టి దగం గానక మించె రాధ పరిపాటి౯ గృష్టునర్థాంగియై. 25 ఊఉ సుందరులందు సుందరియు శోభను గృష్టుని సాటియై కరం బిందిర మించి యింకల రమేశసమర్చితయై తను ప్రభా బృంద పరిష్కృతాత్మ హృదయేశ సభాంతరయై జగచ్చయా స్పందసుఖప్రదాత్రియు నజన్యయు ధన్యయు నయ్యె రాధయుః౯. 26 వ॥ అంతియకాక 2౭7 132

ద్వితీయాశ్వాసము ఉ। ఊడిగమూను దైవతతలోదరు లెల్లరుం జుట్టు వాథియుక బోడిమి నందంజేయంగం (బ్రభుండగుకృష్ణుని ప్రాణతుల్యయై వేడుకం గొల్పుచుండె నరవిందగ రాధయు నామెసౌరునుం జూడంగంజూడ సొంపగుటం జూచుచునుండెను గంగ యొక్కటక£. 28 మ॥ అటు భర్తం దనను న్నిమేషరహితత్వాంచద్దృగుల్లాసితో దృటరీతిం గనుచుండ గంగ గనియుక బ్రాణేశ్వరుక గాంచి తా నిటు వాక్రుచ్చె నమందసుందరవచోహృద్యత్వ మాధుర్యముల్‌ పటు దేవాబ్ద గళన్మరందక పరీపాటిజ విడంబింపంగ£. 209 ఉ|| మేలి ముసుంగుచాన కడిమిం బలుసారులు నిన్నుంగాంచుచుక హాళిని జెందుచుజ మరుని హావళి కాంగంగలేని యట్టులక£ సోలుచునుండె, నెవ్వతిది సుందరి? నీవును బ్రాణనాథ! యీ బాలిక యోరచూపులను బల్మజు గారవముకి బొనర్హువుక. 30 స్కీీ ్రాణేశ! వినుము నీపైన నీ వనిత మో హాతిరేకమ్మున నలరి, మూర్చ మునుంగుచునుండె, నీవును మారునకు లోంగి చిఖునవ్వతోడ నిచ్చేడెంగాంతు ఇటుల నన్యాసక్తి నీవు నా యెదుటనే గోలోకమున నాకు గోచరించి తివ్వి యన్నియును నే నిందాంక సైంచితి నింక సైంపను నీవు నీ చెలువయుం గీ జేరి యెందుల కే నేంగం జెల్వ్ప మగును కాని యిందున్న మంచిదిగాదు ఖండి తమ్ముగా నెణుంగందగును ధన్యచరిత! విమలకంజద్భృగభిరామ! విదితకామ! 81 విరజాగోపిక నదియగుట చ తొలి విరజాఖ్య గోపసతి తోడను నీవల చందనాటవిక వెలసిన సంగతిజ వినియు వే నటకే నరు దేరనుండ, నా 133

బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము ్రకృతిఖండము - ప్రధమభాగము చెలువ వచించినట్లి కడుశీతలసూక్తులచేం బ్రశాంతనై యలరుచురాం దిరోహితుండవైతివి నీవట నన్నుం గాంచియు£.. 82 చ॥ అల విరజాసతీమణియు నప్పుడు నాదు భయంబుంజేసి, స్వీ యలలిత దేహము౬ విడిచి యద్భుతమైన నదీశుభాకృతిక వెలసియుం గోటియోజన సువిస్తృతియుం బొడ వంతనాలుగిం తలు గనియుం ద్వదీయమగు ఖ్యాతిని జాటుచుం బొల్పు నేంటికిక. 38 ఉ॥ ఏనట నింటికేంగ నపుడీవల వాహిని పొంతకేంగి పే రానియుం బిల్చిపిల్చి “విరజా! విరజా!””యని యేడ్చినంత న చ్చాన సుయోగసంపదను జయ్యన నన్నది నుండి మంగళా నూనతరాంగియై నిను సముత్సహనంబునంజేర వచ్చినజ. 34 ఉ|| సానునయంబుగాంగ నలచానను నీవు కవుంగిలించి, మా రానలబాధ్యమాన భవదంగకతాపము నీంగంగాంచి, య మ్మానిని యందు వీర్యమును మానుగ నుంచితి వింపు నింపు నీ జానగు నీదు చెయ్దుములం జక్కగ నే నెఖుంగంగ లే నాకో? 85 కం॥ ఆ వీర్యాధానంబున నా వెలందికి నేడు జలధు లావిర్భావం బో విభు! తనరెకు విరజా దేవి చరిత నీదు సంగతిం దనరె నిటుల్‌, 36 విభక్త యయిన శోభ కథ ఉ॥ చంపక కాననంబునను జయ్యన శోభయటన్న గోపితో నింపును సొంపునొందుచును నీవు చెలంగంగ, నల్ల వార్త యా లింపున నాదు రాంబడి లలిక్‌ వినియుక మటుమాయమైతి వా చంపకగంధి మేన్విడిచి చంద్రునియందును జేరె నంతటక౯. 387 రౌ! ఆ శోభాతను వంత నిద్దమగు తేజో౭.ంచద్గతిజ జెందె, నీ వా శుద్ధాంగిని గూర్చు చింతను గరంబామేని తేజాన కెం తే శాకల్యముంగొల్పి, స్వర్ణమణి వ(స్తేంద్వాననా వక్రముల్‌ 134

ద్వితీయాశ్వాసము వాసిం బల్లవ చందనాంబు సుమరౌష్యంబుల్‌ లసత్సస్వ్యభూ మీశానాలయ దేవ గేహముల కింతింతం దగంజేయవే! 88 ప్రభా గోపీ పరాభవము మ॥ అల బృందావనమందు నీవు ప్రభ నా హర్వొందు పర్వేందువ క లసద్దోపికతోడ నోంపిక వినోదంబుల్‌ కరంబొంద న ల్లలి నాలించియు నేను వచ్చు చరణారావంబు నాలించి యం దొలయం బోక తిరోహితుండవయి తీ వాయ్యం దదబ్బాక్షి దే హలత వీడి దినేంద్రుంజేరె నల దేహంబగ్ర్య తేజంబుగా నొలయః నీ వలదానింగాంచి మదినెంతే వంతనుం గాంచుచుకా 89 శా ఆ తేజంబును భాగముల్‌ సలిపి నీ వప్టెంతయు౬౯ సాకతం బౌ తాత్పర్య భయంబు లజ్జయును దైవాజంగ వాని న్నర వ్రాతో ర్వీంద్రసురాగ్ని యోగిజన విప్రథ్రేష్ట రాజీ సతీ ఖ్యాతి శ్రీయుతులందుం బంచితివి బాష్పాపూర్ణ నేత్రాలతో. _ 40 క॥ అటు ప్రభమైరుచినిడినం తట నీ వెదనుం బటు వ్యథంగుందుచు ను తృట రోదన మొనరించితి యటం జోట(శ్రుచ్చటామయంబై పోవక. త్తే శాంతియన్న గోపికారత్నము చెందిన విపత్తు చ॥ సరగను నింక నొక్కతటి శాంతియట౯ ప్రథంగన్న గోపికా తరుణిని రాసమండలిని దద్దయుంబేర్మి వసంతమందు సుం దరముగ నీవు చందనమునందగు మేను గరంబు డంబునం బరంగంగంగూడి యంటి వల బాగును నేను గనందగెం బొరిక. 42 ఉ॥ పోల మణీమయాభరణ భూషితమైనటువంటి శాంతి న బ్బాలిక నట్టు లీవు పొలుపారంగంగూడియు ముద్దులాడు చా బాలయు నీవు భావములు వక్రములందును మార్చుకొంటిరా వేళను నేనురాంగ, నదివింటిరి మీరిరుగుర్భ్యయంబునకా. త్న 135

బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము 'ప్రకృతిఖండము - ప్రధమభాగము ఉ|| అంతట నీవు మాటయితి వామెయునుం దనకబ్బంబోవు బల్‌ వంతందలంచి దేహమెడంబాసి విలీనతనొందె నీదులో నంతట నామె మేను త్రిగుణావళలియందును మేల్గొనంబునై మంతునమించె నీవపుడు మాద్రికిమించెడి ఖేద మందియుజ. 44 ఉ॥ అంతును బొంతుగాన “కహహోొయని రోదన మీవు సల్చుచ క్కాంత శరీర మిత్తెళంగు గాంగను మీథిన మాన్యమౌ గుణం బింతలుగాంగం బాళ్లుగను నిచ్చితి వెంతయు రీతిగాంగ శ్రీ కాంతున కింక నాఘనునికాంత రమాసతికిజ సుసాధ్వికిక 45 ఉ॥ అంతియకాక యాశుభమవాగుణవీవును దాని వైష్ణవా క్రాంతము కొంతసల్సితి విక దపము॥ బొనరించువారు సు స్వాంతుండు ధర్ముండింత, మథటింజయ్యన ధర్మగులింత నొందగా జింతను గాంచుచే యిడియుంజేసితి వెంతటి పేర్మియోతగక. 46 క్షమా గోపికకు( గల్గిన యాపద చ॥ లలిం దొలి నీవు చందన మలందిన మే నలవొందంగా క్షమా విలస దుదారనామయగు వేడ్మలంగొల్పెడి గోపికామణి£ గలసియుం జందనచ్చద వికాసలసత్ముసుమాధ్యతల్చ మం దెలమిని నల్లకాంతవగు హృద్యవుం గౌంగిళులందుంజొక్కి క్రొ త్తలందగు సంగమంపు సుఖ తత్పరతందగి యుంటివింపుగక౯. 47 మ॥ అటు మీరిద్దరనంగ సంగరజ దేహణశ్రాంతి మించం గవుం గిటిలో నొక్కటిగాం బెనంగి కొనియు న్నిద్రించి యుండంగ నే నట కేతెంచి యదెల్ల నారసియు రోషావిష్టనై నీ యురో నట దుద్యన్మణికుండలాంబరములంగై కొంటిం బ్రాణేశ్వరా! 48 మ॥ అపుడుం గొందజు చెల్మి కత్తెలటుపై నల్కొంది నా డెందమం దపు రూపంబుగ నింపు వుట్టంగ మనోజ్ఞాలాపముల్‌ సల్పన ట్లపు డేంగొన్న త్వదీయవస్తువుల నీయంగోరి నిక్‌ లేవంగొ ట్టి పొరింజేసితి నిట్లు లజ్జ హృదయాటీకంబుగా నీకటక. 49 136

ద్వితీయాశ్వాసము

శా॥ ఆ లజ్ఞాభరకారణంబునను దేహంబెల్ల నల్పయ్యె, నీ

యా లాగిప్పటి కొప్పుచున్నయది, దేవా! యాక్షమాదేవి మే

నోలి౯ వీడియు నేలంజేరె నపు డాయున్నట్రి నెమ్మేను బల్‌

మేలౌ క్షాంతి గుణంబుగాం దనరె హిళింబాసి నీవప్పుడుజణ 50 ఉ॥ దేవ! కరంబు నేడ్చుచు సుధీనుతమౌ గుణమద్ది పంచియు

న్నావు, రమాధినాథ! సుజనాకర పండిత దుర్చలాళి దీ

నావళి ధర్మధార్మిక యమాంచితులందును మర్షులందు నీ

దీవిధి నొప్పుగాథ - యింకనెన్నా యెజుంగుదు నీ గొనంబులక. 511 చ॥ అని యిటు కృష్ణమూర్తిం గని యాడియు రాధ కనుంగవంగదడు౯

దనరెడు కెంపుసొంపు ననుదార నిజాలపనంబు గంగపైం

బొనరంగం జేయంబూనె, నలబోటి కడుంగడు లజ్జంజేసి యా

ననకమలంబు వాల్చుకొని నల్టెసలం గనకుండ నుండంగక. 52 మ॥ తనకా రాధికనుండి వచ్చు బెడందం దాలోన భావించి త

త్టణ మా గంగయు సిద్ధయోగయుతయౌం గాన£౯ స్వతత్త్వంపు నీ

టను జేరెక్‌ మఠి రాధయుక గరము గాఢశ్రీమహాయోగ పుం

గొనబుం గ్గలిన దౌట నీటంజని యాకుందాభదంతం గనుం

గొనం బూనకి భయమంది గంగ హరికాల్లోటం గనెం బ్రాం పొగిక.. 58 శా॥ ఈ మాయక మటి రాధ యారయక యెొంతే బ్రహ్మ శర్వేందిరే

డ్ధామంబుల్‌గని యల్ల గంగదగు జాడంజూడ కా గంగనా

ధ్యా మర్షంబునం బానముం జలుపంగా నాత్మస్థలిందొను ను

ద్దామ ్రక్రియం గోరినట్టిపని వ్యర్థంబౌట కొందెకవెత£. 54 మ॥ అటు గంగానది యాత్మతత్త్వ ముపసంహారంబు గావింప, నె

య్యటనుజ లోకములందు నీటికణ మొందైనం గనజరాక మి

క్కటమౌ రీతిని నెండె నన్నియును వీంకళజాల హాహాకృతి

చృట లెందెందుం గడల్కొనంగ నడలు£్‌ సర్వత్ర సంక్రాంతమై. 55

137

బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము ప్రకృతిఖండము - 'ప్రధమభాగము చ॥ అజ హరి శర్వదేవప దినాధిప చంద్ర ఫణీంద్ర దేవతా వ్రజ మను మౌని మానవులు రాణను దక్కి గళోష్టతాలువుల్‌ విజలత నెండి మండంగను వే విధులణ జగదీశుం గృష్టునిక భజన యొనర్చ గోభువికి వచ్చిరి చెచ్చెర నెచ్చు కుందునక 5 శా॥ శ్రీయుక్తుక గనినారువారు ప్రభు నిర్తిప్తుక్‌ నిరుత్సాహు ని ర్లేయత్వాతిగు నిర్నిరంజనుని నాకృత్యంచితుః నిర్గుణు౯ ధ్యేయప్రాభవు సత్యరూపకుని స్యేచేక బరుక్‌ సాక్షి రూ పాయత్తుక (థిత రక్షణక్షణ కృపా వ్యాపారుంగృష్టుక మటికా 57 క వారలు గనిరి పరేశుః బారమ్యయుతుం బరమాత్ము స్వమతి విలాసు౯ గారుణ్య పాలితాశ్రిత వారుజ్‌ రాధాహృదీశు వరగుణభాసు. ర్‌రి మ॥ అల శ్రీకృష్ణునివారుగాంచి యిపు డత్యంతంబు భక్తి ప్రకా ర లసన్మానసులై నమస్కృతుల నారంజల్పి యామోద యు క్తి లలిక గన్నుల నశ్రుబిందు చయుముం దృశ్యంబుగా ఖీ గళ దళ రావంబుల సన్నుతింపుచును తాత్పర్యంబునక ముగ్గ్దులై. 539 వ అంతట నవ్వారు 60 సీ॥ జ్యోతియై యండు విశుద్ధుండు వరుండు వ ర్యుండు వరేణ్యుండు మూలోత్తరుండు రమ్యుండునుం బరబ్రహ్మంబు నానా మ ణి గణ సౌందర్య నిర్దిద్రమూర్తి నవమణిసింహాసనమునం దనరు వాండు తన యుక్తి చేతం బెంపెనయు వాండు వీవనల్‌ చేయీని వెస గోపకులు చల్ల గాలి వీవంగ రహింగ్రాలు వాండు గీ! గోపికా నృత్త గీతంబు లేపు చూపు ముదముం గొల్పంబొల్పు ఘనుండు పారి నిరుగెలం 138

ద్వితీయాశ్వాసము కులను శతకోటి గోపకుల్‌ గొాలువం దనరు చందనాలిప్త సర్వాంగచయుండు విభుండు. 61 సీ; నీలమేఘము డాలు నెమ్మేను గలవాండు పదిరెండు సమలం బొల్పారు వాండు గోపాలరూపుండు కొమరు బంగరు దుష్ప టము వాండు కారుణ్య సుమహితుండు అర్చ్బుద న్యర్చుదానంగ సౌందర్యాతి శాయి సౌందర్యం బెసంగు వాండు సిగలోన నెమలిపించియముందాల్చిన వాండు పిల్లన([గ్రోవి రంజిల్లు వాండు గీ! తనదు దివ్యతేజము చుట్టు దనరు చుండ నవ్య మంగళాకృతి నొగి౯ గ్రాలు వాండు వాడు వోవనివాండు నాడోడు గాని వాండు నాండు నేండును రేపుం బరంగువాండు. 62 క్స్‌ ఆత్మ నానాంబుజాతామంద సౌందర్య సార మెష్టానుచు సంతసంబు నందు గోపీజన బృందమ్ము తనచుట్టు వారు చుండంగంబొల్చు భవ్యమూర్తి ప్రాణాధికయయిన రాధికా రమణీవ తంస మ్మురమ్మునం దనరు వాండు తద్రాధికాదత్త తాంబూల చర్వణ సురభిళోచ్చ్వాస విస్ఫూర్తియుతుండు గీ॥ నయిన సర్వపూర్ణతముని నతనింగాంచి మునులు సురలును సిద్ధులు మనువులు మొద లయిన వారెంతయేని హర్షాబ్ధిందోంగి మాటలాడ కెంతోసేపు మౌనులగుచు. 63 గీ; ఉండి యెంతయేనియుం దమ యుల్లములను యోచనం జల్పి నీరేరుహోదృ్భవుంగని 139

బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము ప్రకృతిఖండము - ప్రధమభాగము

తమ విషయము విభునకుం దెల్లము వొనర్పు

మంచుం గోరినా రధికార మతని కాసంగి. 04 ఉ॥ అందుల కంబుజాతభవుం డట్టులెకావుతమంచు నొక్క చ

క్కిందగి విష్ణువుకు మజొక క్రేవను శంకరుం డొప్పియుండ సం

క్రందన ముఖ్యులుం బడినిరా నలుమోములతో విభుస్తుతుల్‌

క్రందుగం బల్కుచుం బ్రభు కురంగటం జేరియుం గేల్మొగిద్బియుక. 65 చ నలువుగ రాసమండలమునందున నంతట వేల్కొలందిగా

నొలసిన కృష్ణరూపముల నూర్జిత సుందరతాబ్బులక్‌ భుజం

బుల జతలొప్పి నట్టివి, నమోఘసమత్వము గల్లినట్టివిక

లలి వనమాలం గౌస్తుభమునందగునట్టివి సద్విలాసుల౯

వెలయంగ౦ గేల వేణువుల నెక్కొని మంగళవేష భూషణం

బుల నెలప్రాయమందు మథీ పోలికలన్నిట నొక్కరీతిం జె

న్నలరెడు వానిం గాంచి సముదారపుటచ్చెరు వాశయంబునం

బలిమిని బైకొనంగ భగవంతుండటంచును నిందుంగల్టు మూ

ర్తుల నెవనిక యజించుటని తోంపక యట్టులెయుండ, నప్పుడుక. 66 శా॥ ఆ దేవోత్తముం డంత నన్నలువతోనౌ దేవతాపాళి కెం

తేం దోరంబగు వింతగల్ల, నొకమాజేరూపముక లేక నిం

పాదిక వేటొకమాజు గోపగతిం గన్ఫట్టెక విధాత్రాదు ల

ప్టే దిక్కుం దరిం దోంపనట్టి రయి రెంతేం దత్మళక లోంగియుక. 67 క కింకర్తవ్యత నీంగియు

నింకెట్టులొ యనుచు వారలెంతో దీన

త్వాంకముతోంపంగ వేండిరి

యోంకారాత్మకుని గృష్టు నురుకృపు నిటులకా. 685 సీ॥ ఒకసారి రాధతో నున్నట్లు తోంచెద

వొకసారి యామెతో నుండకుందు వొకసారి నీవె రాధికవయి తోంచెద వొకసారి రూపులేవో కొనెదవు 140

ద్వితీయాశ్వాసము ఒకసారి నేదిగానుండ విట్టి విను మే మగ్గింతు నేమంచు? నయ్య! ప్రభువ! ఏమింజేంగాని మాపై మాయంబరంగింప మేమేమిసేయ బల్మి గల మొక్కా? గ నిక్క్మముగ నీవు మగండవో నెలంతవా యను నిర్ణయము మాకుంగాదయ్యె, నీదు భవ్య రూపమును జూపి యెంతయుంటబ్రోపు నిడుము పరమపావన! శ్రీకృష్ణ! భక్తసులభ 69 మ॥ అనియు£ సర్వమనోగతుండయిన కృష్ణాఖ్యుక బరబ్రహ్మముక వనజాతాది సమస్త దేవతలటక బ్రార్ధింప, శ్రీకృష్ణుండ త్యనుకంపానిధియై కనంబడియె రాధావక్షమందున్నయ ట్లును గోపీజన పార్షద్రాంచితుండునై లోకేడ్యుందై యప్పుడుక. 70 శా॥ ఆ దివ్యాకృతింగాంచి యందటు నటకహర్షంబునుంజెందియుక జే దోయిళ్లు మొగిడ్చి వేదవిలసన్నిష్టక నుతిక జల్బంగా నా దేవుండతి సత్భపావిలసితుండై వారి యిష్టంబునుం దాదాత్యంబునంగాంచి వారికనియెజ బ్రాంచద్వచోవైఖరిక. 71 ఉ॥ రమ్మిట బమ్మ! రమ్ము కమలారమణా! యిటు రమ్ము శంకరా! యిమ్ముగ మీరలెల్ల నిటకెందుకు వచ్చితి, రక్కతంబు డెం దమ్మున నేనెజుంగుదును దారపుంబాటునుజెంది గంగనుం దెమ్మని కోరి వచ్చితిరి దీని తెజంగు వినుండి తెల్పెదక. 792 శా॥ ఈ రాధావనజాక్షి కోపమున కెంతే భీతినింజెంది గం గా రాజాస్య మదీయ పాదనఖరాంచత్సానముం గల్లి చె న్నారుం దీనిని వెల్వరించి యిడెదకి హాళీక భయంబుక విడం గారాముం బొనరించి మీరలొగి రక్షం గొల్పుండీ గంగకుక. 78 చ॥ అనియును గృష్టుండాడ నఖిలాగమకాండవిధాత ధాత లేం తనగవు నెమ్ముగమ్మునను దాండవము£ బొనరింప, భక్తి సొం 141

(బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము ్రకృతిఖందడము - ప్రధమభాగము పునందగ సర్వపూజ్యయయి పొల్చెడి రాధకు నిట్లు విన్నపం బొనరిచె నెంతయుజ వినయ ముత్తము యుక్తి నియుక్తి నొప్పంగక. 74 బ్రహ్మదేవుడు శ్రరాధాదేవిని ప్రార్ధించి, గంగాదేవిని యథాస్థానంబునకుం జేర్చుట శా॥ అమ్మా! రాధికరో! జగజ్జనని! నా ప్రార్ధింపు నాలింపు ని కృమ్మీ గంగ తొలిక శివస్వరము వీంకజ రాసమందుక్‌ గడుం గమ్మత్తాగతి నీవు నీ పతియు నాకర్ణించిచాక్కజ శరీ రమ్ముల్‌ మీయవి వెల్వరించె, ద్రవసారం బద్ది యీగంగని కృమ్మిట్లుక భవదయకృష్ణ శుభ భాగమ్ముల్‌ తగంబుట్టె నో యమ్మా! కావున నీమె నికుం గడు నెయ్యంబైన దే కాదొకో? 75 ఉ॥ ఈయమ నీదు మంత్రము గ్రహించియు నిన్ను యజింపుచు౯ వికుం ఠాయత నేశుండైన హరి కంగనయౌను గలాంశరూపయై వే యిల కీమె యేంగ నటంబేర్మిమెయిక లవణాబ్ధి యీమెకుక నాయకుండౌను, గోభువిని నల్వెసలారెడి నట్టి రాధ వె ష్టాయత సత్యరూపవుం బరాంబివు తల్లిరొ! నీక్క మిద్దియుక. 76 క॥ దేవేశీ! నీవల రా ఛా విమలాత్సకవు, సత్యతక గంగయ నీ కో విమలాంగ! సుతయగు నా, విని శ్రీరాధయుం జిలునవ్వు న్నవ్వె౯. 77 ఉ॥ ంం చిజునవ్వంజేసి మహితాశయ కామెకుందుష్టి గల్లి న స్‌ చెలువార, నెంచియును గృష్టుని పాదనఖంబునుండి మేల్‌ న చు లెసంగ మేల్దలము రూపున వెల్వడితొల్లి, నౌల సు ఈ చపలాలతాంగి యయి కృష్ణుని చెంగటనిల్చె నింపుగః. 78 చ॥ కరము వినీతి నిల్చు నల గంగను గాంచియు రాధయప్పుడుక్‌ సరస కృపారసంబున నెసంగెడి చూపుల నాదరించె, న త్తరుణమునందు నజ్జలము దాను గమండలువందుం గైకొనె౯ సరసిజసంభవుండు మనసార నుదార సుభక్తిపూర్ణుందై. 79 142

ద్వితియాశ్వాసము

వ। మజియును 80 ఉ॥ ఇందుకళాసముజ్వ్వల దహీన జటాభరుందైన శంకరుం

డందము మీ నజ్జలము నందును గొన్నిటిం బేర్మిమై శిరం

బందు ధరించె నల్వయును నాదట గంగకు రాధమం[త్రముం

బొందుగందెల్పి యక్క్మవచము మృథటి దాని తెఖంగుం దెల్సియు౯.. 81 ఉ॥ అకవచంబు సన్నుతియు నయ్యజనం బలధ్యాన మిట్లు లో

నై కర మొప్పు తత్షమము లన్నియు నొప్పెడు సామవేద మం

దా కడిందికణ యజించి ముదమారంగ రాధకుం బూజసల్పి గం

గా కమలాక్షి సేరె నఘకాందడవిలుంఠనమౌ వికుంఠముకా 82 ఉ॥ అల్ల వికుంఠమందు హరి యంగనలై సిరియుజ సరస్వతీ

పల్లవపాణి గంగయును బావనియౌ తులసీసుదేవి రం

జిల్లుదు రెంతయే నతని చిత్తము మోదముతోడ నిండంగక

గొల్లగ డెందమందుంగల కూర్మియుం జూడ్కులలోం గనం బడక. 88 శా అంతం గృష్టుండు మందహాస రుచిరాస్యంబొప్పంగా నల్వతో

సంతోషంబునంబల్కె నిమ్మెయి రహస్యంబైన కాలక్రమో

దంతంబుక౯ దగం ఎండితేతరులకే యంతన్మతిగ్రాహ్యమై

స్వాంతం బొప్పదుగానం జెప్పందగదా చారిత్రముక్‌ వారికి౯.. 84 చ॥ వనజభవాదిదేవత లపారవిచిత్రము నాలకింపుండీ

కనుండిది యౌను గోజగతి కాలపురీతికి లోంగ దిద్ది గా

వున నిపుడేడులోకములు పొంపిరివోం బ్రళయాబ్ధిలోపలక

మునుకలనొందు, మీరిచటం బొల్బుటంజేసి సజీవులైనవా

రనువుగ నందునున్న నలయంతము మీకును గల్లి యుండదే? 85 ఉ॥ అంబుజసూతి! నీ కమలజాండము నింకనుగల్లు నబ్ద జాం

డంబులు నందునుందనరు నల్వలు చెందిరి మద్వి లీనతజ

డంబగునట్టి యాలయమునందు వికుంఠము నీటమున్లిన

ట్లుంబడుచుండదెంగంట, నటులుం దగుటక£ మరల£౬ సృజించు య

త్నం బొనరింపంగా వలవదా? తొలిదాని తెజఖంగు వొందంగక£. 86

143

బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము ప్రకృతిఖందము - ప్రధమభాగము ఉ॥ కావునం గంజగర్భ! యెసకంబుగ నీవును బద్మజాందము౯ లో వెలయంగనౌ జగములుం దగు విశ్వము లెల్లంబుట్టంగాం జేవ మెయింబొనర్చు మిటు సృష్టి ఘటిల్లిన వెన్మ గంగయు౯ వావిరి సొంపు మీఅం గనవచ్చును మీకు ముదంబు నిండంగక£౯. 87 ఉ॥ ఏనింక బ్రహ్మలెందటినొ సృష్టియొనర్చియు విశ్వజాలముల్‌ పూనిక మీఅ నెన్నిటినొ పుట్టంగం జేసెదనయ్య! కాన, నెం తే నొగి వేల్పులం గలసి యేగుము వేగిరమిప్తు కంజగ ర్భా! నయమానమానిత మదం[ఘ్రియుగాంచిత భక్తివైభవా! ఉ॥+ ఏం గనుమూయం బద్మభవుండేగెడి నొక్కరుండట్లె యెందతో యేంగిరి బ్రహ్మలిందనుక నెందటొయంచని రాధికావిభుం డాంగని పేర్మిం బల్కి తన యంతిపురంబును జేరె దేవతల్‌ ప్రోంగయినట్టి శక్తి మెయింబుట్టంగంజేసిరి విశ్వమంతటక. 89 మ॥ పరమాత్ముండపు డానతీయుడును దేవహ్రాదినీరత్న మే డెలి సర్వాంబుజభాండభాగమున నర్ధిక శైవ వైకుంఠ పు ష్మర జన్నాదిక గోజగత్తులను వీంక£ జేరె వేర్పోట్లకుక వరుసకి నీవింకం దెల్పు మేమి వినంగా వాంఛింతువో సంయమీ! 90 ప్రకృతిఖండము 11వ అధ్యాయము ముగిసినది. ప్రకృతిఖండము 12వ అధ్యాయము ప్రారంభము ఈ దీనికనుసరణమయిన విషయము శ్రీమద్భాగవత ద్వితీయస్కంధము నందు “త్మ, ఏవం పురాధారణయా౭_త్మ యోని ర్నష్టాం స్మృతిం ప్రత్యవరుధ్య.... తథా ససర్దేద మమోఘ వృష్టి ర్యధా వ్యయా త్రాగ్య్యవసాయ బుద్ధిగ్‌ అను విషయము వలనం దెలిసెడిని. అనంగా గతబ్రహ్మకల్పమునందలి (బ్రహ్మయే యీ (బ్రహ్మకల్పంబునను సృష్టిగావించెడినని భావము. 1144

ద్వితీయాశ్వాసము సీ, నారదుం డప్పుడు నారాయణుండను నమ్మౌనికిక మ్రొక్కి యనియె నిటుల లక్ష్మియు గంగా సరస్వతుల్‌ లోక శు భద తులసియు నల్గురుందగ నల్ల నారాయణున కంగన లనియు గంగ వై కుంఠమున కరిగెం గూర్మి ననియు నాలించినాండ నారాయణునకు గంగ యేరీతి భార్య యయ్యెనొ, వినమది గీ వేడుకయ్యెడు! దెల్పుమా విమలచరిత! యనుడు నారాయణమునీంద్రుం డల్ల బ్రహ్మ కొడుకునుంగాంచి ఘనరవాకుంఠిత ప్ర కారముగం బల్మెం ద న్నారదోరుమునికి. ర మ॥ అలవైకుంఠముంజేరె గంగ మునిచంద్రా! యప్పుడా గంగతో జలజాతాసనుండుక వికుంఠమునకుక జయ్యః వడింజేరి యం దెలమిక శ్రీరమణీమనోహరుని నెంతేభక్తిమై మొక్కి సాం జలి బంధమ్ముగ నెమ్మి నిల్చి పలికక సారస్యయుక్తోక్తులక. 92 శా॥ శ్రీ నారాయణ! దేవదేవ! వినుమా! శ్రీగంగ యీదేవి, యీ మానిన్యుత్తమ కృష్ణరాధికల రమ్యశ్రీ శరీరద్రవ శ్రీ నొప్పెక రుచిరూపయౌవన మహశ్శీలంబులం దీమెతో నౌనంచు౯ సరిపోల్బంగాందగిన వార్హ ల్లీయనక శంక యెం దేనికగాన, మహంక్రియారుషల నెంతేంగాంచ దిత్తన్వియుక౯. 98 ఉ॥ ఎవ్వనిమేనినుండి జనియించెనొ యాయమ, యల్లవానింగా కెవ్వనింజెంద దట్లయిన నెంతయు మానినియందు రాధ, బల్‌ జవ్వని యుత్తమోత్తమకరంబును నీమెను ద్రావుకోర్మిం దా నెవ్విధినేనిం బూర్తి యొనరింపం గడంగె వికుంఠనాయకా! 94 145

బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము ప్రకృతిఖండము - ప్రధమభాగము బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము ప్రకృతిఖండము - ప్రధమభాగము _ __ ఉ॥ గంగయు నందుకుక్‌ మిగులంగా మనమందు భయంబునొంది యాం గంగ నెటుందరంబుగను గానంగరామిని కృష్ణు నద్దుంద మ్మిం గడువేగం జొచ్చియును మేకొన విశ్వములెల్ల గంగయేం ర్‌ గంగను నెండినట్ల గడుంగాకును జెందియు నేను బల్‌ వడిక. 9 శా॥ గోలోకంబునకేంగి సర్వవిభుండై గోపీజనథశ్రేణికా లోలుండై యటనొప్హు కృష్ణుం బ్రణతశ్లోకుం బ్రభుం గాంచి వే యీ లోకంబుల పాటుం దెల్ప్బ నలదేవేశుండు మా ప్రార్ధనక౯ హాళిం దా విని పాదపంకజ నఖాంతర్వర్తినిం గంగ నీ గ బాలారూపను వెల్వరించెనొగి, దేవా! శ్రీద! నారాయణా! రి శా శ్రీమద్రాధికమంత్ర మీమెకును నర్ధిం దెల్చియుం గోళకం బీమెంజేసియుం బూర్తి సల్చి యల రాధేచినునిం గూర్చి యెం తే మేల్మిందగు భక్తి మొక్కి యిటకుం దేనయ్యె నోయయ్య యీ గ కామిన్యుత్తమనుం గ్రహింపు మన్సడుం గాంధర్వ సత్బద్ధతిక. 9 ఉ|| ఈవు సురేశ్వరుండవు సురేశ్వరియీమె కడు౬ రసజ్ఞ యీ వో వహిం బూరుష్షావళ్తుల నొప్పుల కుప్పవు నీమెయట్లె భా మావళియందు మిన్నయగు మానుగం దగ్గ జనుండు తగ్గరే | ఖావతితో స్పఖించ్రట రకంబగు నెంతయుంగాదె? యో ప్రభూ! 9 శౌ తానై వచ్చిన కామినీమశణ్సిని నేత్రం డాదరింపండొ, య వాన్‌ లక్ష్మి కరంబు వేగమె పెడంబాయుక రుషంజెంది మెం స్‌ నిక్కున మీద్ది సందియము లేదిందుజ బుధుండెప్పుడేం గాని తాట్రకృతిం న్నిరాకరణముం గావింపం డెప్పట్టునక. 99 చ॥ (కృరికళాంశ లౌదు రబలాత్రత్తి, పూరుషులన్నం (బ్రాకృతుల్‌ మ లి బరంపు భగవంతుండ వీవు గొనంబులేక యా పకతను షద్మోనక్‌మగు దేహముత్రో ద్యిభుజాధ్య కృష్ణ రూ ప మింతు, వింకెసంగువాండ్ర వెబు స మేన నీ రకముగ నాల్లునే నయ సగంబు 0 “సికులు చెలంగి రహింతువొగిం బరాత్పా! 10 1146

నన బ్యీయార్వానము మ॥ తొలి శ్రీకృష్ణుని వామభాగమునయందు॥ రాధ జన్మించె, నిం కల వామేతర భాగ మామెయె, యింకం గల్యాణి శ్రీయందుం దా నలరు£ వామపుటంశమై మఖియు గంగాభిఖ్య యీతన్వి సొం పొలయు౯ నీదగు నంశమై తగ నుదంశూ! కాన నీచాన ని న్నైలమి£ గోరెడి, నీమె నేలుకొనుమా! యిష్టోపభోగంబులక౯. 101 చ॥ ప్రకృతియుం బూరుషుండు ననుభంగిని స్ర్రీపురుషుల్‌ తలంపంగా నొకటియె, కాని భీదమదియుండదు, నీకు నెజుంగరాని దే ది? కనుకం బేర్మి నీమెను బతివ్రత నాయ్యనం జెట్టవట్టి నీ వు కరమెసంగి మాకుం గడుం బొంపిరి వోవుముదంబు గొల్పుమా! 102 చ॥ అనియు విధాత గంగహరి కప్పనముం బొనరించి యిక్క కేం గిన వెనుకం దమి£ హరియుం గీల్మొనుపేర్మిని గంగంజేరి, పా ణిని గ్రహియించి పెండ్లయి యనింద్యముగాంగ ననుగ్రపించె నం దునకును నామెయుకి మదినించోరముగా ముదమందె, నంతటకా. 1038 శా॥ అందంబెంతయుం. గ్రాలునట్టిీదగు శయ్యామందిరంబందుం ద త్సాందర్యంపు బిడారు గంగనొగి భాస్వత్పుష్పరాజీలస చ్చందచ్చందన సౌరభ ప్రచురిమాంచచ్చయ్యకుం దార్బియుం గందర్పామిత దర్చహారకముగాం గంతుక్రియం దేలిన౯. 104 శా॥ ఆ గాధాసమబాణసంగరమునం దా గంగ యాంగంగ లే కేంగంబోవని భోగమూర్చ్భంగని యెంతేం దుష్టినిం దెల్పుచుక (మ్రాంగన్నూనియుం బావురాపలుకులుం గ్రాలం గడుం జొక్కిన వేగన్నుల్లలవానికన్న సుకముక వెన్నుండటం దాం గనెకు. 105 క॥। తనవంటి దామె యనుకొని మనమున నొక వికృతిలేక మాసతి యుండెక£ గనుంగొనియు సరస్వతి మది వనరెక “గంగ యటు సౌఖ్యపడెనే” యనుచుక. 106 మ॥ పరమంబై తగుచోట నుంటను భువిజ బ్రాపించుటక గంగయం చు రహిజబేరును గన్నదామె, యింక విష్ణుశ్రీపదం బందుం బు 14/7

బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము ్రకృతిఖండము - ప్రధమభాగము

ట్టారసెం గావున నొందు విష్ణుపదియం చుద్యత్సమాఖ్యక్‌ రమా

తరుణీ రత్నము పేర్మితోందనరు నిత్తన్వంగిపై, నింక నీ

సొరయంబూను సరస్వతీరమణి యా శుద్దాతిశుద్ధాత్మకక. 107 క లచ్చియు వాణియు గంగయు

నచ్చపు రహి నిటుల ముగ్గురాంద్రై కొల్వక్‌

మెచ్చందగు వైభవంబున

హెచ్చుగ వైకుంఠమున రమేశుందెసంగు౯౬. 108 క॥ ఈ ముగురుగాక తులసియుం

గామిని యాతనికిం బీదపం గాంగా నలువర్‌

భామామణు లతనికి భా

ర్యామణులయి రయ్య! నారదా! మునివర్యా! 109

(ఇక్కడికి సంస్కృత [గ్రంథము 12వ అధ్యాయము ముగిసినది.

13 వ అధ్యాయము ప్రారంభము

క॥ నారాయణముని యిటులన

నారదుం డతనిం గనుంగొని నవ్యసుధోక్తి

శ్రీ రీతిం దనర నిమ్మెయి

సారంబగుభక్తి సల్పె సంప్రార్ధనముక. 110 శా॥ శ్రీ నారాయణుదేవి లక్ష్మి తొలినిం జెన్నారు నెక్కారణం

బౌనీతిక దులసీ సురూపమున నెందావిర్భవంబందెం బూ

ర్వానూనంబగు జన్మమం దెవతె భవ్యోదార యత్తల్లి? యే

శ్రీ నిత్యుండల సాధ్వి తండ్రి? మటి వే చిన్మూర్తి తన్మాతయో? 111 వ॥ మజియును 112 ఉ|॥ సర్వమయుండు సర్వగుండు సర్వసుసాక్షి పరాత్ప్సరుండింక౯

సర్వనుతుండు సర్వపతి సర్వవిదుండును సర్వమూలము౬

సర్వశుభప్రదుండు నని సన్నుతింగాంచిన దేవుం డీశుండై

పర్వెడు నంత మేల్తనము భామిని యామె పొనర్చె నేదెటుల్‌? 118

148

లావాలా టీ యళను మ॥ ఇంక నే తత్తులసీ సమాఖ్య సతియుక వృక్షత్వ మెట్లొందె? నెం దుకు రక్ష్వపతి యొక్కండామెసు గొనె బేరంబూాల ఇంకు లీ రకమై నన్నుంగలంచు మిక్సిలిని సర్ఫుంక్షైన యీ,వీక్సు పా ల్లిక్రి నీ వుత్తరమిచ్చి యుత్తైణంచ వాజాం డోకు శస్తో ఎరనా. ౧౯౯ మ॥ సకలార్థజ్డుండవైన ఏీకడనె యా సందేహజాలంయబు నా కకళంకంబుగం దీఅంగా వలయు, లేదా? యెవ్వరుంగాని వీ నికి నీలేరు సదుత్తరంబులను నో నిత్యప్రపూతాత్మ! యం చొక యింతేనియు లోటు లేని మతిం గంజొద్యూతసూనుందు వేం డికొనం దన్మునిసత్తముండు పలికెక్‌ శ్రీయుగ్వవోగుంభనకు _ 1255 తలసీదేవియొక్క తండ్రి యొక్కవంశక్రమము గీ; ఘనుండు దక్షస్రావర్ణి యక మనువు గలండు పుణ్యవంతుండు సద్యశఃపూర్ణుండు శుచి విష్ణుభక్తుండు నతనికి వెలసెం గొడుకు ధర్మసావర్ణి యతని పే ర్ధన్య చరిత! 116 గీ॥ ధర్మసావర్షియును ధర్మకర్మరుండు వైష్ణవోత్తంసుండు పరమ పావనుండు తత్సుతుండు విష్ణుసావర్ణి తాదృశుండగు వైష్ణవుండు జితేంద్రియుండయి పరంగు నతండు. 117 గీ! విష సావర్ణి కతనికి వెలసెం గొడుకు దేవహీవర్ధ దేవ సద్విమలభక్తి యుక్తుందగు రాజసొవర్ణి యొగి నతనికిం గొడుకగుచుంబుట్టె దైవభక్తుందతండునగు. 118 స్‌ ఆ రాజసావర్ణి కాత్మజుండు స్తర్థు జుండు వృషధ్వజభక్తి భితుండు అతని యాశ్రమమందు హరుండుందె దేవ యు గములు మూండగుదాంకం గమ్రకృపను రహినల్ల శూలి కీరాజు వృషధ్వజు నందుం గొడుకుం గుజ్జియందు నుండు 149

(బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము ్రకృతిఖండము - ప్రధమభాగము గీ కన్న నెచ్చగు సత్ఫప గలదు నిజము మటి వృషధ్వజుం డాతండు మదిని లక్ష్మి యందు నారాయణునియందు నలవు గనండు కొలువం డేవేల్పు నీశునొక్కరునిందక్క 119 చః మదమును జెంది యాన్ఫపతి మాఖమునందు సరస్వతీసుపూ జందనర, దానినిన్నిలిపి చయ్యన భాద్రపదంబునందు సొం పుదనరు శ్రీసతీయజనము£ నిలిపించియు విష్ణుపూజనం బు దగు మది వగ£ గొనక పొల్పుచెడంగనున్‌ యజ్ఞరీతుల గొదయని నిందలం జలిపి కొంకక తానునుమానెం దత్రియల్‌. 120 శా॥ శ్రీకంఠుం డలరాజుగూర్చి కడుసంటప్రీతిం దగుంగాన నే వాకుంగాని శపింప రాసురలు తత్రాంచన్మహీనేత నెం తో కోపంబున నర్ముం డాతనికి శ్రీ యూడంగ శాపం బిడెజు భీకృద్రీతిగ శంభుండందులకుం గోపించెజ దినాధీశుపై. 121 ఉ॥ ఆ రహిశంకరుండు సముదార రుషాభరితాశయంబుతో సారసమిత్రు పైనికినిం జయ్యన శూలముంగొంచునేంగం ద త్సూరుండు భీతినొంది కడుంజొక్కుచుం గశ్యపుంజేర నాతండా దారకుండైన సూర్యుంగొని ధాతమజుంగునుజేరెం జెచ్చెజక౯ 122 ఉ॥ ఆ జలజాసనుండు జలజాస్తునితో నల తండ్రితో వడి౯£౯ రోంజుచు భీతితో వడంకులుందగం గంజదళాక్షు నెంతయుక దేజున నొప్పు దేవుకడం దీటుగంజేరియు నున్న వృత్త మెం తేం జనవుప్పతిల్ల వచియింపంగ శ్రీహరి యాలకించియుక£. 128 చ॥ కరుణను జెంది వారలనుగాంచి యనుకదగ నల్ల విష్ణువో వరముని! కశ్యపా! జలజబాంధవ! సారసగర్భ! భీతి ని త్తెజంగున మీరలందకుండు తీఅుగ నెట్టి విపత్తునందు నా స్మరణము సల్పినట్టిరకు సర్వవిధంబుల రక్షణంబు నేం బరంగ లభింపంజేయుదును బాయుండు భీతిని నక్కతంబునక. 124 150

ద్వితీయాశ్వాసము శా॥ నన్నుంజేరినవారి కెన్నంటికి నెన్న భీతి యన్మాటరాం జన్నే? యారు లెవారదెత్తజి ననుక జయ్యజక స్మరింత్రో కరం బు న్నేనా నిముసంబె కేల నరితో స్ఫూర్ణజ్జ్ఞవం బొప్పండెం కి న్నల్వొందంగ నద్ది 'సేరియును రక్షింతుంగదా వారి మీ కి న్నాయం బెజటుంగంగం బడ్డదెకదా! యెంతేని గంజాక్షిరో! 125 చ॥ పరంగను నేజగంబులకుం బాలకతం దనరారువాండం దొ ల్లి రహిని సృష్టియుక జరపు లీలయు నాయదె, యష్ణు బ్రహ్మ నా వఅలుదున్నే నింక శివతంబర్వియు సంహరణంబొనర్హు, ని వ్వరుసం ద్రిమూర్తి రూపములం బర్వీ గొనంబుల మూటింజూపెదక. 126 శా॥ ఏనేనుకణ మటథినీవునేన, శివుందేనే నేనె సూర్యుండ, నా నా నామాకృతులిట్లు పూనియును నానాలీలలజబేతు, వా ణీనాథా! మజినీవు వెళ్లు భయమింతేనాంద, కీరంచితా నూనంబౌ శుభముం గడించెదరు నేనొాయ్యక్‌ వరంబిచ్చుటక గ్లానిం గొల్ప్బండు మీకు శంభుండెటులక గానక ముదం బొందుండీ! 127 ఉ|॥ మేలిగొనంపువారలకు మేలొనరించును శంకరుండుం బ్రా ణాలకు మిన్నగ్రాంగ శివునందు సుదర్శనముం గుఠించి నా కోలిగం బేర్మియుండుం గడునొయ్య గనుంగొనం జక్రిశంభులుక౯ హాళిని దేజయందు దారయంగల మించం గలట్టి దేదియు౯ బోలదు గాంచె నెందు నను బొల్పు నెఖుంగుము దీనిం గంజజా! 126 క్స్‌; కోటిసూర్యులనేనిం గొమరొప్ప సృజియింపం జాలినవాందగు శంకరుండు నా కాదరువగు కృష్ణస్వామిం గొలిచెడి నతని కే కొజంతయు నమరునొక్కొ నాపేరు లైదాననములతోడ నతండు సంస్మరణము సల్పు సంతతంబు కోటి బ్రహ్మలనేని గోటితో సృజియించు నతండన నే సందియంబు గలదు? 151

(బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము 'ప్రకృతిఖండము - 'ప్రధమభాగము లా ఎల్లవేళలయందు నేనాతనికి మేలు గలుగవలయునని తలంచుచుండు గీ; అతండు నన్నుందలంచునందున నేనత నినిం దలంతు నేరు నెనరు తోడ నన్ను నెంతక్రొ వారల న్నేం దలంచెద 29 ననియు విష్ణువనంగ నచ్చెరువుగ, ప ఉ॥ అంతట నీశ్వరుండు త్రిప్పరారి త్రిశూలధరుండు సర్వపా పాంతకుండుం ద్రిలోచనుండు నాధ్యశివప్రదమూర్తి శంభుండ త్యంత విలాసమొప్ప వృషభాధిపవాహనుండై విలోకనా ॥ త్యంతసురక్తి మించ నయిదాననముల్‌ తగంగాన వచ్చియుకు. 2 మ॥ వడిమై వాహము డిగ్గివచ్చియును నబ్దాక్షుండు భవ్వుండు, ప్రా వృడు దారాంబుదనీఠకాయుండును లోశిడ్యప్రభాంచత్స రీ వృఢుండుక రత్నకిరీటకుందలయుగశ్రీభూషుండుజు వేల్చుకో ట్లొాడయల్‌ గొల్వంగ నొప్పువాండు దరహాసోల్లాసయుగ్వక్షుండుక. 181 వ॥ అగుచును, మణియును 182 సీ వెలయ లక్షీ దత్త వీటికాచర్వణ లలితాస పద్మంబు రక్తిం దనర సరగ విద్యాధదేచయ మాడుచును బాడు చును జామరలయీనియును భజింప భక్తరక్షాదక్ష భవ్య నిజస్తుతుల్‌ సల్చు వేల్చులు చుట్టు సరగ మించ కరుణాకటాక్షముల్‌ దరహాసకాంతులు వదనంబునకు సదాభరణములుగం గీ॥ దనరు శ్రీవిష్టునకఖివాదనము సలిపి ర్‌ు నతి సర్పి నపుడా పరమశివుండు సర్వడెవత లప్పు డాశర్వునకును భక్తి సొష్టాంగనతులు సల్బం జెలంగె. 183 వ॥ అంత 184 152

ద్వితీయాశ్వాసము

మ॥ రవియుక భీతిని మొక్కె శంకరునకుక రాణక్‌ దగం గశ్యపుం

డు వెసణ సన్నుతి సల్పి యీతనికిం గోటుల్‌సల్సె దండాలు, వి

ష్టువు పొంత౯ శివుండంతం గొల్వమరి, విష్ణుప్రోల్లసత్సార్నదుల్‌

మివులజ వేడ్మను జామరల్‌ గొనియు నెమ్మి£ సేవలం జల్బంగక. 135 చ॥ అమరంగ శంభుండట్లుకొలువై తగ సత్త్వమయుండు శౌరి చెం

త మెలంగు కారణంబునను దద్దయు శాంతి వహించి విష్ణు కీ

ర్తి మొగి నుతింపసాయె, నట శ్రీహరి చాలం బ్రసన్నమైన డెం

దము దనరార శంకరుని దార్థ్యపుం బేర్మినిగాంచి యిట్లు గా

నమృతముం జిల్కు పల్కులను నాడెను నాడెముతోడ నెంతయుక. 186 చ॥ శివ! శివముం గుఖించియును జేయుట ప్రశ్నము న్యాయమౌనె? యై

న వెలయు లౌక్యవైదిక కనద్విధులజ శివమన్న ప్రశ్నని

న్ను వెసను నద్దువాండం గదునూత్నప్రు సంపదలిచ్చు నిన్నుం దా

నెవండగుంగాక సంపద గుజించియుం బ్రశ్చముసేంత వెళ్టీగా

దె వహిం దపస్స్వరూపమున నింపగు నిన్నుం దపంబుంగూర్చి య

ద్గు వితము తప్పె కాదొకా?కడుంగడుం దెల్వినిబొల్పు న్‌ దె

ల్వి విషయమైన (ప్రశ్నమునం బెట్టుట దోసమె? కాని నీవు

తి వెలయ నిందు కిస్టరుగు దెంచిన కారణమేమి తెల్పుమా! 137 చ॥ అనవుడు శంకరుండు హరికాడెడువాండిటు పూలతేనియల్‌

చినికెడిరీతి దోంప “విను శ్రీరమణా! కరుణాలవాల! నా

యనితరసాధ్య భవ్య కృపనందినవాండు వృషధ్వజుండు వా

నిని శపియించె సూర్యుండని నెమ్మదిం గోపముం దాపమొందినా

డను, గొడుకన్న భక్తుండనులాగున భేదము గల్గునొక్కా? కా

వున శ్రితునందుం జేర్మిమెయియీనితి సూర్యునిపై విరోధముక. 188 ఉ|| ఆరవి నాకు భీతివడి యంబుజసంభవు మైోలంేరె, ఆ

నీరజసంభవుండు నతనింగొని నీదరింజేరినాండు వి

స్తారతరప్రమాణవిధి ధ్యానము చేతనుగాని, మాటచే

నే రహి నేరు నీ శరణ మేపునంగందురా వారి కే వెతల్‌

153

(బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము ప్రకృతిఖండము - ప్రధమభాగము చేరవనంగ నింక నినుం జెల్వుగం గట్టెదుటం గనుంగొనజ దీజినవారిం జేరంగలదే సిలుగేదియు? సన్నుతప్రభా! 189 చ హరిని స్మరించువారి కభయంబును సర్వశుభంబు లెప్పుడుజణ బరంగును సందియంబనెడి మాటయు మందునకేని నుండద౯ తెఅింగది లోకమందుం గడుదీప్తి వహించినదే కదయ్య! యీ సరసిజమిత్రు శాపమున సంపదడుల్లి వృషధ్వజుండిల౯ గరమగడెంతయు౯ గనెడింగా! యల చింత దురంతమయ్యె నా కురుతర సత్మృపాభరణ! యొప్పును దద్విషయంబునందు నే తెజింగునం గాంచువాండనని తీఖుగ శంకరుం దార్తి నొంద, శ్రీ హరి యతనిం గనుంగొని సమాదరణంబున నిట్లు పల్మెడి౯ 140 శా॥ శ్రీకంఠా! యిదియాలకింపవలె నార్తింజేసి నీకేదియు౯ వీంక౯ దోంచునె? యిందు నర్ధనిమిషంబేయయ్యు, నిర్వై యొకం దై క్రాలుక యుగముల్‌ ధరిత్రిం గనుక£ (బాచన్మహాదారుణ త్వాకల్పంబగు కాలరీతికిని లోనై డిందె నీ భక్తుం డా భూకాంతుండు వృషధ్వజుండు వెతనుం బోంజేయు మిప్పట్టునక. 141 సీ॥ ధర్మధ్వజుండు గుశధ్వజుండును నను తత్కు మారులు రవిశాప మహిమంజేసి సంపదలేక రాజ్యవిహీనులై కాంతిం దక్కి సిరులం గోరి తనరు నిష్ట శ్రీ లక్ష్మినిం గూర్చి చిరకాలముగం దపం బును బూనియున్నారు పుణ్యరూప! వారి భార్యలయందుం బద్మ నిజాంశతో జననంబు నొందంగా సరగ వారు గీ! సంపదయు రాజ్యమంది రాజమణులగుచు సకల సుఖము లనుభవింత్రసంశయముగ వగపు దక్కి శంకర రవి వనజభవులు కశ్యపా! పొండుమీరు నిక్కలకు నిపుడు. 142 154

చ॥ అని యిటు లానతిచ్చి కమలాలయతోడను జక్రి లోని గీ

మునకును వెళ్లి నంతటను బొల్పుగ శంకర ధాతృ ముఖ్యులు£్‌

మనములయందు జింతయను మాటను వీడియు స్వస్టలాలకొ

య్యనంజననయ్యె నీలగళుం డాపయియూనెం దపమ్ము నిమ్ముగక. 148

(ఇక్కడ వరకు సంస్కృతఖండము 19వ అధ్యాయము ముగిసినది. )- ప్రకృతి ఖండము - 14వ అధ్యాయము ప్రారంభము

శా శ్రీ నారాయణమౌనిరత్న మెలమిం జిత్తంబు చెన్నారంగా నా నాళీకజసూతింగాంచి యనె నొయ్య న్నెయ్యముం దయ్యముం జానుం జెంద వృషధ్వజాత్మజులొగిక ధర్మధ్వజుండుక ఏ ర్వీనాథానుంజుండౌ కుశధ్వజుండుం బేర్మిక శ్రీనిం బూజం మో దానంబొందిన యామెనుండి తమ యర్ధంబౌ వరాలొం మ తేనికి మేల్సిరి సంపదక యశముం గీర్తిం జూలంగాం గొంచియుక.

మ॥ తగ మాలావతియః సతీమణిని సుద్వాహంబునంబొంది ర్మగుండౌ నల్ల కుశధ్వజుండు సుఖియై రాణీ గుం భగవత్యంశ సుపుత్రి యొక్కరిత యా భాగ్యా “రత వే దుం గడిందింగనె నాత డిం కల నిసుంగున్నల టం సుక 145 ద గురూక్తుల్‌ పురుటింటి నుండి వినిచెం దైవార నాశ్చర్యముక.

చ తగం దెలివున్నవారల సుతామణి పట్టిన ధగా ఖీ క్యగుణముం బల్కి నందునను నామెకు వ భత యక్తయ తుంగందగె, నామ యిట్లొదవి నంతనె గ్రహ రసన

డు లెమ్మెయిని వల్డనిన విన కల్లి వరం లంక దపంటు రహిచొప్పునం జేయంగ వెళ్లెం గానకుక.. 146 క్ష లొయ్యం బుష్మరక్షేత్రముక కన్వాచుణి పోయిపోయి యటు 0 మం మిక్‌

న ఈ బున్నెపు బ్రాపుంజేరి యచటం క సెందపంబుక్‌ సుఘో రాకారంబుగ నొక్కండౌ మనువు పోనొదాన టో ఇ ల్‌ చ ద్రాకాచంద్రముఖీలలామకుం దనూరమ్యత్వ వాతం జ డీకుంబాయక నవ్యయౌవనమునంజెన్నాందె నందంబుగక.

155

బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము ప్రకృతిఖండము - ప్రధమభాగము మ॥ అపుడాకాశపువాణి యామె కనె నోయమ్మా! భవిష్యజ్ఞని౯ విపుల శ్రీకరుడైన శౌరిపతియౌ విష్ణుండు (బ్రహ్మాది దె వ పటల్యంచితుం డన్న నామె విని, హృత్పద్మంబునజ రోసమొం ది, పొరిక వేగమె గంధమాదనగిరిక వేంచేరి యందుక్‌ మహా తపము॥ బూనెను నిర్ణనస్థలిని నుద్యన్నిష్ట యుప్పాంగంగ౯. 148 మ॥ అట నక్కన్య మహాతపం బటులం జేయం బొల్బియుండక సము తృట దౌమ్బైత్మకుండైన రావణుండు తత్స్యానం బొకప్టేంగ, న క్కుటిలాక్షీమణి నీతి చొప్పునను బల్‌ కూర్మిం దదాగంతుకుక బటు మర్యాదగ సత్మరింప నరభుగ్వర్యుండు వే నప్పుడుకా 149 మ॥ కడునందంబును, జందముందనరియుం గంజంబుల౬ బోలం బొ ల్పెడి కందోయియుం బూలబంతులను హాళిన్నవ్వు చందోయియుక దొడరం బిన్నని నవ్వు వెన్నెలలం దద్భూమిం దగంగాయున ప్పడంతిం గన్లాని మారబాణములకుం బ్రాణంబు సర్వంబు పా ల్పడి మూర్చిల్లియు మేలుకాంచియును గేలంటెం దదబ్దేక్షణక. 150 ఉ॥ అందులకామె చాలరుషనందియు రూక్షపు వీక్షణంబుతో డం దగవానింగాంచినం గడంకను నాతండు చేష్టలీంగి, జా చందముతో నటన్నిలిచి చయ్యనం గాలును గేలదల్పలే మిం దగి యామె లక్ష్మియను మేల్ళి తెలంగు నెజింగి యెన్నియో చందములన్నుతించుడును సంతసమందియు వాని (మ్రాను పొ టొందిన రీతిం బోంజలిపి “'యోయసురా! వినరా! యధర్మ రీ తిం దగ నన్ను నంటితివి దీనికి నీవు నిజమ్ము నాశముం బొందుదు వింక నీ కొలము పూర్తిగ నీ వెనువెంటం బాదగుకా 151 చ అని వచియించి యత్తరుణి యాతండుతాంకిన మేను వీడ్కొనం గనుంగొని యల్లరావణుండు గాధముగాంగను వింతనొంది, య త్తనువును గంగలో వయిచి తాంబురమేంగియుం దాను జేసిన ట్టి నిరుపమాఘకార్యము కడిందిగ నెంచియు నెంచి చింత నొం ది నెజినిం గొలముం గడిపె నిర్మలతాతివిదూరమౌ మతిక 152 156

ద్వితీయాశ్వాసము

క॥ అల వేదవతియు వర్షం

బులు చనంగా జనకుండనెడు భూపతి సుతయై

వెలసియు సీతానామం

బొలసియు శ్రీరామచంద్రు నొందెం బతిగక£. 1538 ఉ|॥ రావణుండామెపొంటె నవురా! మరణంబును బొౌందెనెల్లనా

ప్తావళితోడ నింక నల యబ్దదళాక్షి పయోధికన్య యా

శ్రీ విలసిల్లి తొల్లి నొగింజేసిన యట్టి తపంబు చేత న

చ్చేవను విష్ణుపూర్ణమగు చెన్నునం జెన్నలరారినట్టి యా

దేవుని రామచంద్రునిం బతింగం బరిగ్రహణంబొనర్చి నా

నావిధ సౌఖ్యముల్‌గనె ననంతముగా నలదేవుంగూడియుక.. 154 క॥ జాతిస్మృతి కతన జగ

న్మాత తదంగన తనదగు తపపుం న్షేశ

వ్రాతంబెంచియు వెతంగని

యతీత మీ సుఖమున నది యంతయు మజచు౬, 1ే5్‌5్‌ శా॥ ఆ రాముండు సమస్త సజ్జననుతోదార ('ప్రకారామల

త్వారాముండయి నిత్యయౌవన విలాసానంద వేషోజ్వల

శ్రీరమ్యుండయి సర్వసద్దుణ చమూజేగీయమానుండునై

యారామామణి సీతకు£ గొలిపె నత్యంతప్రమోదం బొగికు 156 మ॥ జగముల్రోవెడి తల్లిదండ్రులను వాక్సందోహమట్లుండంద

త్సుగమ శ్రీయుతదంపతుల్‌ జనకజా సుభ్రూమణీ రాములె

ల్ల గొనంబుల్‌ దనరారునట్లు మదనోల్లాసాహవంబందు నె

చ్చుగ నాడక్‌ రసరాజలాలసత మెచ్చుంబొందె నప్పట్టునక, 157 శా॥ తాం గన్నట్టి తపశ్షమంబున కుదాత్తంబౌ ఫలంబైన సౌ

ఖ్యాగణ్యాంబుధి నోలలాడుచు విదేహక్ష్మాపసత్స్పుత్రి సీ

తాగణ్యాభిధ యామె యుండ విధి చెయ్టం బొప్పి తద్భర్త యెం

తే గాటంబగు భక్తిం దండ్రిమతిం బోయెం గానలో నుండంగః, 158

157

(బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము ప్రకృతిఖండము - ప్రధమభాగము మ॥ అటు శ్రీరాముండు కానకేంగు జతనంబంద౯ ధరాపుత్రి యు తృట భక్తిక దనదారు వెంటంబడ నక్కాంతక విడక£ లేమి న ప్పట నాతం డల సాధ్వి వోంజన వినక భావంబు నేనాంటి కే మిటికింజెందని రాముతమ్ముం డల సౌమి క్ర్యగ్రజుండుక మహా పటు సౌందర్యముతోడం దోడం జను భావంబూనంగా నంతటజ. 159 ఉ॥ వారలు మువ్వు రేగియును వారిధి తీరమునందు నుండినక్‌ వారల చెంత కగ్ని ద్విజవర్యునిరూపున వచ్చి యమ్మెయిక వారక కానలం దిరుగువాందయి దుఃఖముంగాంచుచున్న యా సారసబంధువంశ్యు నగచాట్లను దానును దుఃఖ మందియు౯£ 160 వ॥ అంత 161 ఉ॥ ఆ యనలుండు శ్రీరఘుకులాంబుధిచంద్రముంగాంచి యిట్లనుక శ్రీయుత! దేవదేవ! యిటం జెట్ట తజింగనినాండ వీవు, నీ కీ యెడం గాంతం బాయుటను నిమ్మును దప్పుట కల్గియుండె, ని ట్లే యతండేనిం గాలమును నెంతయు దాంటంగలాండు గాందెటక. 162 శా ఈ నీ సీతజనించె నా కతనంగాదే? కాన నిప్టీమె నెం తే నొయ్యం గొనిపోయి ప్రోంచెదను నీ కీ సీతకుజ మాలుగా నే నిత్తుం దగ ఛాయ సీతనాకతెక్‌ నీవామెంబ్రోవక బరీ క్షా నిర్దేశము నాండొసంగం గల నీ సత్యంపుసీతం దగక. 1638 ఉ॥ నేను హుతాశనుండ నిట నీదరి సీతను గొంచురమ్మటం చీ నను వేల్చులంపంగను నెమ్మెయి వచ్చితినాంగ రాఘవుం డా నుడులాలకించి వగపందియు లక్ష్మణుతోడంగూడ న ద్దాని వచింప కార్తి నలంతం గనుచుండంగ వహ్ని వ్రేల్మిడిక£ 164 ఉ॥ మానితమైన యోగమహిమం దగ జానకింబోలునట్టి ఛా యా నళినాక్షి నొక్కతెను నల్లన సృష్టియొనర్చె రూపము£ మానసము బ్రవర్తనము మాటలుం బాటలు నాట లింకం జే వ్టానియమంబులు! సరిగ జానకివేయని తోంచులాగునక 165 156

ద్వితీయాశ్వాసము శా! ఆరీతి౯ సకలాంగలక్షణములం దా సీతనుం బోలు మా యారీత్యంగన నల్లరామున కతం డర్చించి యమ్మాట యెం తే రాణందగు మర్శమంచనియు నర్ధిక సీతనుంగొంచుం దా నా రాముంగని యాజ్ఞనంది కడునొయ్యజ వెళ్లెం దద్వహ్నియుక. 166 శా॥ ఈ మర్శం బెజుంగండు లక్ష్మ ణుండెనా ని కెవ్వందన్యుండు తా నేమాత్రం బదెజుంగనేర్చునాకొ! ఆ యీ ఛాయ భూపుత్రి శ్రీ రాముంగాంచియు మాయలేడింగని తేరంబంప శ్రీరాము6 డా రామ£ లక్ష్మణుం గాంపు నందునిచి తేరంబోయెం దజ్జ్ఞంతువుక. 167 శా అ మాయామహిమాభిరామ మణిభర్మాంచత్పరిష్కార రే ఖా మాద్య ద్వరసుందరాంగముం గురంగంబు! వడిం దేర శ్రీ రాముందేంగియు నేంగి జీవమునం దేరక లేక యద్దానిపై సామాన్యేతరబాణముజ వయిచెం జంచత్మంక పత్రాధ్యము౯ 168 మ॥ (ప్రదరాఘాతము దాని నొంది హరిణేంద్రం బద్ది హాలక్ష్మణా! సుదతీ! సీత! యటంచు నార్చి కరము౯ సొంపొందు సద్భక్తిసం పద శౌరిస్మరణంబు సల్చుచు విదెక బ్రాణంబు లప్పాట నా పద కారంభముగల్లి రామునకు హృత్పద్మవ్యథాకారియెై. 169 ఉ॥ (ప్రాణము వీడి వాం డసురభావ సురూపమునంది యెంతయుః౯ బోణిమి భర్మరత్నరథముక దగనెక్కి వికుంఠమేంగి యా జాణయు నవ్వికుంఠమునం జయ్యన ద్వారములందు నంచిత స్థానము నాక్రమించె నదియట్లగుం దా జితుండౌట సన్మునీ! 170 ఉ॥ ఆ కతరీతి యిట్లమరు నల్ల వికుంఠమునందు నెన్నియో వాకిళులొప్పు, నొక్కొకండు వాకిటికొక్కటికుండుం గావునక _ వీంక జయుక భజింపుచును బెంపుచెలంగు జితుండటన్న సు శ్లోకి సనందనాదులు బుషుల్‌ శపియింపంగ రక్కసుండునై. 171 శా॥ మారీచాహ్వయముకి ధరించి యటు రమ్యంబౌ మృగాకార మిం పారంజెందియు రాముచేత మరణం బట్లొంది వైకుంఠముం 159

బహ్మవైవర్త మహాపురాణము ప్రకృతిఖండము - ప్రధమభాగము జేరంబోయి జితస్థలం బెనసె, నిన్నీతిం దను జాతుం డీ మారీచుం డొగి లక్ష్మణా! మహిజ! యకమాటల్‌ వచింపం బొరిజ. 172 శా॥ సీతాదేవి తదుక్తులకవిని కడుంజిత్తంబునం గుంది యా రితిక వైళ మెలుంగ నచ్చటికి నర్ధిక లక్ష్మణుం బంపెన ష్టా తీరుం గనిపెట్ట రావణుండు వే నయ్యుర్విపుత్రిజ రయం బే తేరెక్కంగంజేసికొంచరిగె నెంతే నామె వంతం బడక. 178 ఉ॥ అమ్మెయి లక్ష్మణుండరిగి యా రఘునాయకుం గాంచినంత వే యమ్మహివల్లభుండు వసుధాత్మజ కే గతి గల్గెనంచుం జే తమ్మునం జింతనొంది సముదారజవమ్మున భ్రాతతోడం దా నమ్మహిజాత యున్నెడకు నట్టె వెసం జని చూచి యామె యం దు మ్మొగిం గానరామిం గడుందోరముగా నల కానయంతయు౬. 174 ఉ| ఆమెను గాంచుపొంటెం గలయంగనియుంగని కానయెల్ల ను ద్దామత శోధనంజలిపి తత్సతిదైన పొలంకు వొప్పమి౯ రాముండు చాలంజింతంగని రాణను దక్కియు మూర్చనంది య క్మామిని నెంచి యెంచి బలుకాకును జెందెం జికాకు డికుగకా 175 వ అంత మటీియును. 176 శా॥ అాలుం గొండలునుం గరంగియు జలప్రావంబులై పాజంగా “హా! లీలావతిరో! ధరాతనయరో! హా! మోదసందాత్రిరో! హా! లావణ్యనిధానమా! యకట! మత్రాణైకసంజీవినీ! యేలాగెందులకేంగితో? యనుచుం దానేద్బెజ్‌ రఘూత్తంసుండుక. 177 శా॥ ఆ లా గంతును బొంతులేని వెతం దా నంభోజపత్రాక్షి సీ తా లీలావతికై కడుంగుడుచు చాత్రయ్యాత్మ వంశేశ్వరుం డౌ లావణ్యయుతుండు రాముండు నరణ్యంబెల్ల నన్వేషణం బోలింజల్బె సమస్త వృక్షలతికా వ్యూహాగ దేశంబులక. 178 ఉ॥ కాంచియు. గాంచి కాంచి తనకాంత గతిం బొడంగాంచలేక యా యంచితమూర్తి రాఘవుండు దారమనోవ్యధంగ్రాంగి క్రాంగియుం 160

వా తీయశ్వానము గొంచక కొన్నినాళ్లరుగనుం గడు మేటి జటాయువన్న ధీ సంచితుందైన పక్షిపతి జానకి పోంబడిం దెల్పెం దెల్పిన౯. 179 చ॥ విని చని యా నరేంద్రుండటవింగల వానరనాథు వానరా శి నొగిన దోడు గైకొని లలిం దగ వార్ధిని గట్టి లంక కేం గి నెజమగంటిమి£ గరముం గేరంగ రాక చెలంగి రావణు౯ ఘన శరపాళినేసి హితకాండముతో మటథి బంధుపంక్తితో డను నిల వీడంజేసియుం గడంకను సీతకు నగ్నిలోం బరీ క్ష నెలప నాతండేర్చజచెం జయ్యన నగ్నియు నప్పుడిమ్ముగక. 180 త్రిహాయణీ చారిత్రము చ తన కడనున్న జానకినిం దద్దయు భక్తినిం దెచ్చియిచ్చి యా యనఘునకుజ రఘూత్తమున కంజలిమోద్చి, “ప్రభూ! మహాపవి త్ర నియమ సీత నియ్యదె యుదారను సత్యమయాత్మంగొ”మ్మనం గొనియెను, ఛాయసీత యట గొప్ప వినమ్రత దోంప నెంతయుక. 181 చ॥ అనలుని రాఘవుంగనియు “నార్యులు! నేనికనేమిసేతు?”” నం చన నల యగ్నిదేవుండును నామెను గన్లాని “స్వర్గలక్ష్మివై తనరెద వింకనీ విపుడు తద్దయు వైళమె పుష్కరానకుం జని తపమాచరింపు “మనిచయ్యన నానతి యీయం బుష్మరం బునకును బోయియుం దపము మూండగులక్షల దివ్యవర్షముల్‌ పొనరిచి స్వర్గలక్ష్మియయి పొల్పు వహించియు ద్వాపరాంతమం దనఘులు హందటేయులకు నాలగు (ద్రోవదియై తలిర్చంగా జననము నొందెం గృష్టయను సత్ర్రథతో ద్రుపదాత్మజాతయై. 182 చ॥ కృతయుగమందు వేదవతి యీాయమ, కంజవిలాసపద్యుగీ గత జలజాత చిహ్నములు గల్లియు శక్తి రమాకృతుల్‌ కరం బతులిత సుందరత్వమున నందిన చందమునొంది మానితా యతమగు రాజ్యలక్ష్మికిని నాధ్యతంగాంచి మెలంగుచుం దగె£౯. 183 ఉ॥ ఆమెయి సూతికానిలయమందున నంబుజనేత్రయై శర త్పోమనిభాస్యయై శుభద సుభ్రువునై యరుణోస్టియై మనో 161

(బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము 'ప్రకృతిఖండము - (ప్రధమభాగము జ్ఞామల హస్తపాదయుగయై నతనాభియునై వళుల్‌ కడుం దీము చెలంగియుం దనరె దీటును వీడి తలోదరంబునక. 184 ఊఉ ఆ యమలాంగి యంగకములయ్యరె! సీతుతథిం గవోష్టతా శ్రీయెసలారి యుష్టపుం దఠిజ దగు చల్లందనంబునూని యెం తోయసమానతం దనరు నొప్పులకుప్పయనం జెలంగి చాం పేయ సితత్వకాంతిందగి వేడ్మను దేల్చెంరంబు చూపజక. 185 శా ఆబాలామణి కుందసుందరముగా హర్వొందు చిర్నవ్వు మే ('ల్పాబల్యంబున మించంగాం బురుటియిల్భవ్యంబు గావించుచుక దాబుంజెందుచు నందమందుందనకు౯ దౌల్యంబునుం గానమి£ శ్రీ బహ్వంచిత రూపయై తులసినాం జెన్నాంది పేరందియుక౯. 186 చ॥ ఇదియుం బరావిదుల్‌ రహి వచించినసంగతి, యట్లు సూతికా సదనము వెల్లంజేయుచును జన్మమునంది తులస్యభిఖ్య, యా సదయ జనించినట్టి నిముసంబులు కొన్నిటికే సహాస మిం పు దనర లేచి నిల్చె నటం బొల్చిన వార్శడు నక్కజంపడక. 187 మ॥ అపు డట్లుం బురుటింట నెల్లరుం గరంబాశ్చర్యమంద౬౯ గరం బిపురూపంబగు క్రొత్త వింతదగ నయ్యబ్దాక్షి నిల్చున్న య ట్లై పటూద్యజ్ఞవమూని వారలు కడు౯ హాహాకృతుల్సల్ప వే గపుం బోకక జనసాంగ బైట కచటం గల్గంగ నౌ వారు దుః ఖపుం బేరేపునం బోకు ఫోకు మను వాక్కాండంబు వ్యర్థంబుగక. 185 మ॥ అటు లా కన్యక వెళ్లి వెళ్లి తపమొయ్యంజల్పంగాం జేరెం ద న్నిటలాక్షోపమసంయమీశ్వర తపస్తేజో౬ తివిస్తారము౯ బటు దుర్దాంతకసమస్త పాపపటలీ న్యక్కారి సత్సారము౯ గటుతాత్యంత విదూరము॥ బదరికా నామోరు కాంతారముక౯. 189 మ॥ అట నారాయణుండే మనోహరుండుగా నౌనంచు నక్కాంత బల్‌ దిటమై లక్షసురాబ్బముల్‌ జగతి యెంతే నక్కజం బొందంగాం బటు ఘోరోరు తపంబుం బూనెం దులసీ పద్మాక్షి నీమెం గరం బెటనుంబోలం దపంబు సల్పు ఘనులేరీ యన్నుడుల్‌ పుట్టంగక. 190 162

ద్వితీయాశ్వాసము శా రేయుంబ్రొద్దుట నాక యా సుదతి బల్‌ధృత్యాధ్యయై రుద్రభూ స్తాయిత్వంబును బూని గ్రీష్మమునం బంచహప్రోజ్బలద్వహ్నిమ ధ్యే యిరికక్‌ బటు వర్షక్రాలమున నెంతో శీతవారిస్థయై పాయంబోని తపంబుంజల్పెం దులసీభవ్యాఖ్య యాదేవియుక 191 చ॥ ఇరువదివేలయేండు లలయింతి ఫలంబులందించు, నీరు గొం చు రహిని వేలు ముష్పదయి చొప్పడునేండులుం బత్రభుక్తితోం బరంగియు వేలు నల్వదగు వర్షము లాయమ వాయు భోక్రియై మటి పదివేలయేండద్లు తినుమాటయె లేకిల నొంటికాల ని ల్పి రుచిరదేహ యత్తులసి చేసెం దపంబు మనోదృథస్థితిక. 192 మ॥। నవలా యత్తులసీ సమాఖ్య తపమానాడెంబుగా గాఢ తా ను విశేషత్వము తోడం జల్పు నల చెన్ను! దా సురజ్యేష్టుం డో లి వినంబొల్పియు నబ్బురంపడియు సంప్రీతిం దదబ్బాక్షి కి ష్ట వరంబుల్‌ దయసేయవచ్చె బదరీసత్మాననక్షోణికి౯. 198 చ॥ అల తులసీ సమాఖ్య యల యంబుజసూతికి మొక్కినంత న జ్ఞలరుహగర్భుం డామెంగని సంతసమొప్పంగం బలె నిట్టు లో తులసిరొ! నీతపంబు పరితోషము చాలంగంగూర్చె నాకు నీ వెలమిని నొక్కండౌ వరము నిమ్ముగం గోరు మొసంగువాండ, న ట్టుల వచియించుకోర్కులం గడుంగడుం బొంకము మీజఖ నెంచియు!. 194 చ॥ పరంగ నిరంతరంబు హరిపాదజలేరుహభక్తిం గోరెదో? పొరి నజరామరత్వములం బొందందలంతొ? మటి౯ జనింపన ట్సి రుచిరసొఖ్య మందంగం గడిందిగ నెంతువా? యీ మహావర స్ఫురణములందు నిష్టమును బొల్పుగం దెల్సిన నిత్తుం గోమలీ! 195 చ॥ అని వచియించినంత జలజాసను నయ్యనఘుం దులస్యభి ఖ్య నెటినిగాంచి యిట్లను, మహాప్రభువా! మది నీ కెటుంగం బో లని దొకండుండునో? తొలిం దులస్యభిధానపు గోపి నేను, న య్యనఘచరిత్ర రాధకుం బ్రియంబగు కింకిరినై మెలంగెద౯. 196 163

(బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము ప్రకృతిఖండము - ప్రధమభాగము కం॥ ఆరాధకు శ్రీకృష్ణుం డు దారుండు నాయకుండింకను రహస్యముకలదో నీరేజజ! నీకడ నా కారయ దాపటిక మొక్కొ? ఆపై వినుమా! 197 కం॥ శ్రీకృష్ణు నెంత యేనియు వీంకం దగు పేర్మిగవయ వెలసె న్నేనా టీకునకు రాధిక యెం తో కినిసియు రాసమునకుం దోతెంచి వెసక. 198 మ॥ పారి శ్రీకృష్ణునితో సుఖించియును సంభోగంపుమూర్చ£ మునిం గి రహింజెందియునున్న నన్నుంగని యెంతేం గ్రుద్ధయై రాధ యో దురహంకారిణి! నారివై ధరణియందుం బుటుమంచు॥ శపిం చె రుషారీతికి దానికెంతయును నాచిత్తంబు జీలొందంగక. _ 199 చ॥ మజియును నల్ల రాధ పరమాత్ముని గృష్టుని భర్తృనంబునుక్‌ జరిపెను నష్ట కృష్ణుండును నాయెడం బేర్మివహించి పల్కె నో గటితరొ! నీవిలక్‌ సుదతిగా జనియించి మదంశజుండెయౌ సరసిజగర్భుం బొందుమని చయ్యన నానతియిచ్చినాందొగిక. 200 ఉ॥ కావున నాకు నివ్వరము గావలెనంచుం దులస్యభిఖ్య యా భావజకాండరూప తన భావముం దెల్పిన యంత ధాత యా దేవికిటుల్‌ వచించె “వినుదేవి! సుదాముండు కృష్ణునంగమం దే రహిజన్మమొందెం గడుం దేజుగలాం డలరాధ తిట్టునక భూవలయంబున౯ భరతభూమినిం గ్రుమ్మరు శంఖచూడుందై. 201 చ॥ పొరి నల శంఖచూదడునకు ముజ్జగమందు సమానుండెవ్వండుం బరంగండు తొల్లి నీపయిన భావజబాధను జెంది రాధ దౌ సురుషను గన్న శాపమునం జొక్కియునుందె నతండు జాతిలో మటఖువని యాతందై తప మమందముగా నొనరించి నిన్నుం దా సరగనుజెందె, నీవిపుడు సద్దుణియౌ నలదైత్యుపత్నివై 164

ద్వితీయాశ్వాసము

వజలు మనంతరంబు నల పంకజనేత్రుండు శాంతమూర్తి నీ

వరుండగు నమ్మ! చాలంబొలుపారు శుభమ్ములు నీకుంగాంతరో! 202 శా॥॥ ప్రారబ్ధమ్మున నల్లవిష్ణువిడు శాపంబొప్పి యీవమ్మరో!

భూరుడ్రీతిని గాంతు, వింకను గడుం బూతాతిపూతత్వ మెం

తో రాజిల్లును నీకు, శ్రీహరికి నెందుగూర్చు నీ పత్రముల్‌

సారెం గాంచందులస్యపేత సుమపూజల్‌ నచ్చవా శౌరికిక 208 కం॥ గోపీ గోపకు లల తుల

సీ పత్రముల£ి హరిని యజింతురు కృష్ణుక

శ్రీపుణ్య మట్లు తనరంగ

నే పొందుదు కృష్ణుతోం జరింపం దరు గతి౬. 204

ఉత్సాహవృత్తము.

అనియు నలువ పల్మ్కినంత నందముక్‌ మనంబునక£

గని నలువకు నతులు సలిపి, కమపుంజిలునగవుతో

నెనయ నతనిం గనియు ననియి నిటు లమందమందసూ

క్రి నమిత గతు లల్ల విరులకేనెసోనలై తగః. 205 మ॥ సరసీజాతభవా! వినంగదవె, కృష్ణస్వామిపై నాకునుం

బరంగం బొల్బెడి నంత పేర్మి నలుకేల్పర్వంగనాౌ విష్ణుపైం

బరంగంబో దల కృష్ణ భోగజసుఖప్రాప్తిక మనస్తృప్తి నా

కు రవంతేనియుం గల్ల దందులకు న గ్లోవిందువాక్యంబుతో

హరి నారాయణువేండి కృష్ణుదరినే నందం దలంతుం గడుక. 206 శా కానీ, రాధిక నుండియుక భయముద([గ్రంబై మదిన్నిండి యెం

తేని న్న న్నాగి నేంచుం దద్భయమునో నీరేజజా! పాపు మం

చానంబొల్చిన భక్తి నత్తులసి సంప్రార్ధింపంగా ధాత య

చ్చానం గాంచియు నచ్చమౌ కరుణతో సంభాషణం జల్పెడిక. 207 మ॥ మగువా! రాధిక షోడశాక్షర మహామంత్రంబొగిన్నీవు త

త్సుగుణ శ్రీయుత రాధనుంగొలువు మందుంజేసి యారాధ నీ

165

బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము ్రకృతిఖండము - ప్రధమభాగము కుం గడుంగూర్చునదై నిజేశ్వరునితోం గూర్మిం దనుంజేరి నీ వు గడు గోష్యముగాంగం గూడుటకుం దత్సుల్లాంబుజాతాక్షి యె చ్చుగ నిచ్చంగను దీన నీకుం గరము౬౯ శుంభన్ముదం బబ్బెడి౯. 208 చ॥ అనియును షోడశాక్షర సమంచితమై తగు రాధమంత్ర మా వనితకు స్తోత్రయుక్తముగం బద్మజుండానతియిచ్చి యల్ల పూ జనవిధియు౯ బురశ్చరణసంగతియుక౯ వచియించి యిష్ట కా మ్య నికరసిద్ధి దాన నగు నంచని మాటును జెందె నక్కడక. 209 ఉ॥ అమ్మెయి ధాత చెప్పిన మహత్తమమంత్రము దాని నామె వ ర్నమ్ములు రెండు నుండియును సన్నియమానంబురశ్చరించి యి ష్టమ్మగు సిద్ధినందియును సర్వసుఖమ్ములుంజెంద యోగ్యయై సమ్మదమందెం దాం దపపుం జర్యల కష్టములెల్ల స్వప్నమా త్రమ్ముగ నెంచె సౌఖ్యగతులందొలిం బడ్డ శ్రమమ్ము లింపిడుక. 210 ఉ॥ అమ్మెయిం గోర్కులెల్ల ఫలమందియు నందము చంద మొందన య్మెమ్మెకుం గ్రువ్వయౌ తులసి యిమ్ముగ భోజనమాచరించి, పా నమ్మొనరించి మేలిరతనాల కడాని జిగాలు గల్లు బల్‌ సొమ్ములందాల్చి పండెం గడు సొంపగు సెజ్జపయిజ గృహంబునక. 211 (ఇంతవజకు శ్రీబ్రహ్మవైవర్తమహాపురాణ మూలగ్రంథములో ప్రకృతి ఖండము, నారాయణ నారద సంవాదమును, తులసీ వరప్రదానమును, పంచ దశాధ్యాయము ముగిసినది. ఇంకను పదునాజవ యధ్యాయము.) 212 కం॥ వెండియు నారాయణముని దండి రహిన్నారదుంగని తనర నిటు వచిం చెం డకటొంకుండని యు ద్దండ సుపుణ్య తులసీ కధానక మలరః£. 218 చ అటుం బరితుష్టహృత్మమలరై సకలామల భాగ్యభోగ్య వి స్ఫుటతర సౌఖ్యసంపదలు పొంపిరివో నవయౌవనంబు మి 166

ద్వితీయాశ్వాసము

క్క్ముటముగ సుందరత్వమును (గ్రాలంగంజేయ ననంగసాయక

చృటలను బాధనొందుచును జాలంగ భర్శ్భృసమాగమేచ్చలక. 214 ఉ॥ దెందమునందుం గోర్కెలు గడిందిగ మేనను బుల్క్మలు£ గరం

బందపుం గన్నులక్‌ గళయు హాళిదలిర్చంగ నల్లకాంత బల్‌

డిందును మూర్చనొందు నింక డెప్పరమౌ వెతనొందు నాలసిం

పందును దాహమోహములనందు నెజుంగు విషాద మందెడి£౯ 215 చ। మళియును బొన్బునుండియును మాటికిమాటికి లేచివెళ్లుచుక

గరముగ వి([భ్రమించి శయనంబొనరించు ననుక్షణంబు న

గ్గరిత యనంత మారసుమకాండచమూపరిభిద్యమానయై

యరయిక లేనిదై మిగుల యౌవనమక్‌ మదమెచ్చినట్టిదై. 216 చ॥ అటు మదనవ్యధా విచలితాశయయై తులసీ సమాఖ్య య

క్కుటిల శిరోజ నిద్దురను గూర్కె నాకించుక యప్పుడందునక

బటుతరసుందరాంగుం డొకవాండు కలం గనవచ్చి చాల మి

క్కటమగు పేర్మి నల్ల నవకంజదళాక్షిని గౌంగిలించి యె

క్కటిదగు సౌఖ్యసంపదలం గమ్రతందేల్చియు ని'ష్రమించినక. ౮ చ॥ నిదురను నుండి లేచి యలనీరజనేత్ర మనోహరుం గనం

బొదలక వంతనొంది యెటుబోయితా? (ప్రాణపతీ! యటంచునుం

బదరెడు చింతనార్చుచును స్థస్పతుందయి కానవచ్చి న

ట్సి దరమనోజ్ఞ హాసుం బ్రకటికృత భవ్యవిలాసు నెంచియుక. 218 మ॥ ఇటులెంతేం దులసీ సమాఖ్య కడుహాయిం దగ్గి యత్యంత మె

క్కటి యౌ మారశరామితవ్యథకుం గంగారై తపోభూమి యం

దట నుందెక మటిశంఖచూడుండు మహోదారుండు సారజ్ఞతక

గిటు కెల్లం గనియెం దపోగతుల జైగీషవ్యబోధం గడుక. ల19 శా ఆ బోధం దగ శంఖచూడుండును గృష్టాంచన్మహా మంత్రము£

బ్రాబల్యంబగు పేర్మిం బుష్మరమునక బ్రాంచత్తపంబూనియుక

డా బౌ తద్ధనసిద్ధినాందియును మాంగళ్యంబులెల్లక వర

167

బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము ప్రకృతిఖండము - ప్రధమభాగము త్రీ బాహుళ్య్ళతం గూర్చు మేల్మవచ మర్ధిందాల్చి యిష్టంబు లె న్నే బాగొప్పంగం జెంద బ్రహ్మవలనక దీవ్యద్వరాలొందియుక. 220 కం॥ అల కమలభవుని యానతి నల దనుజుండు శంఖచూడుం దత్తులసి తగ౯ వెలయు బదరికావనికేం గె లలి న్నారదమునీ! యొగిక్‌ విను మవలక 221 సీ; నవయౌవనంబు మండనము గల్గినవాండు వెలి సంపెంగల వన్నె వెలయువాండు మన్మథునందంబు మజపింపం గలవాండు రత్నభూషలతోం బరంగెడివాండు నీరజారినిగేరు నెమ్మొగమ్ము గలాండు తమ్మిజేకులను నేత్రములవాండు పారిజాతస్రగ్విభాయుగళమువాండు కస్తూరికా తిలకంబువాండు గీ॥ మధుర మందహాసాంచితమంజులోక్తి సాబగు గల్గిన యా శంఖచూడుండపుడు నల్ల తులసీసతీస్థలి కల్లంజేరం బొనర నామెకెంతయు మేను బుల్మరించె. 222 ఉ॥ ఆరమణీలలామ కడునందము చందము గల్గులూయి య మ్మారుని షష్టకాండము సుమా! యనంగల్లిన మేలొగంగు చె "షా! ల్లా స్నారెడి చోన, యెల్లభువనంబులలోందనసాటి మేటియు౯ సారెం గనంగరాని విలసచ్చుభమానితంగాంచె నాతందు౬. 223 ఉ॥ రూపమునం దపోఘనగురుత్వమునందమ తక్కనేరు నెం దేపునం దమ్ముం బోలని యహీనులు వారలు తారసిల్లంగా నా పని పండెరా యని యనంగుండభంగతయూని వారిపై నాంపక జంటజంటగ సుమాంబకముల్‌ నిగిడించె దంటయై. 224 ఉ॥ అమ్మెయి నొక్కరొక్కరు ననంగుని బాణపరంపరకి సుగా ఢమ్మగు బాధ నొందిరి లతాంగియు నల్బముకాని లజ్జ డెం 168

ద్వితీయాశ్వాసము దమ్మునం [గ్రందుగాందనరం దద్దయు మోమును నంగకాళి వ 'స్తమ్మున నిండ మూసికొని తల్పముపైం దగ బోరగిల్లి మం దమ్మగు హాసరేఖ వదనంబునం జిందం బరుండి యుండంగక. 225 చ॥ అపుడల శంఖచూడుం డల యబ్జదళేక్షణ చెంతంజేరి య చ్చపురహితోడం బుష్పచయశాయినియై యల యాశ్రమంబునం దపరిమితప్రమోదమును హర్వును గొల్పుచు నున్నదై తగు£ విపుల తదంగశోభ సరవిం గనుచుండెను శంఖచూడుండుక 226 మ॥ సమపీనస్తనియుక్‌ సువర్జతనువుక జారూల్లసన్మౌక్తికో త్తమ దంతాంచితయుక౯ సుఖప్రదయుం జేతోహారిణీరత్నముక సుమభాక్సౌరభ సంప్రసారిణియునై సొంపొందం దన్నున్‌ సుల జ్ఞ మెయిక గొంచుచునున్న దాని గనియు£్‌ సంముగ్భుండై యాతండుక. 227 మ॥॥ అల కాంతామణితోడ నిట్లనియె దీవ్యద్వాక్యబృందంబుతో లలనా! యెవ్వతెవీ విటక్‌ మెలంగనేలా! చంద్రఖండాభ గం డ! లలిజ బల్ముము, మాననీయరొ! మనోజ్ఞంబైన నీరూపు మౌ నులకేనిక మతిమానంజేయు నయినం బోణిం జవాబిమ్మటక. 228 శా॥ నీకుం గింకరతఃణ వహించితిని మన్నింపదగుందేవి! స ర్వాకల్పామల సంపదల్‌ గలుగు నీ వంచత్కపక గాంచిన£ వీంక న్నీ దగు సంగతి గలుగు నెంతే స్వర్ద దీవ్యత్సు ఖా నీకంబుల్‌ త్వదపేత సంసరణ మెంతే సారహీనంబగుక. 229 శా॥ సంసారంబన నొక్క హాలహల వృక్షంబంచు నన్నారునా శంసింపెల్లం బ్రశంస దక్కియును నా జన్మంబు ధన్యంబుగా సంసారంబు ససారమై తనరి బల్‌ సంతోసముం గూర్చొడి౯ హంసీయానరొ! నీవు నాపయి నపాంగథ్రేణుల న్నించినక. 280 వ॥ నావుడును. 9౩న వ॥ మణియుగ్భూషణభూషితాంగియును రమ్యస్మేర వక్రాబ్దయుక గణనాతీత విలాసభాసురయు రంగత్ముండలాలంబనో 169

బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము ్రకృతిఖందము - ప్రధమభాగము ల్బణకాంత్యుజ్వల గండమండలయు శీలప్రాజయుక౯ భవ్యల క్షణ సల్లాపయునైన యామె దరహాసంబుల్‌ విడంబింపంగ౬౯. 282 స్స ధర్మం బధర్మంబు తనరంగం దెలిసిన ధర్మధ్వజనృపుండు తండ్రి నాకు నాపేరు తులసి విన్నాణమౌ పేర్మితోం ట్రోది తపముసెయ నాదు కోర్కి నా కులం బరయంగ నాకవాసులకు న స్తోకంబుగా నుత్య మో కృతివర! నాదు శీలంబు ఘనంబయి తనరెడి నీ నన్ను బ్రశ్నింప నెవండ వీవు? గీ! నను గుతించినపని నీకెనయదు గాన నీవు వచ్చిన త్రోవను బోవు మయ్య! నీకు భద్రంబగునుగాక! నిర్మలాత్మ! మంచివాండు తడవు నొక్క మగువ సొంటి. 288 మ॥ కులశీలంబులు గల్ద్గుమానవతు లొక్కొంటక మనః వారలం గుల శీలంబులు గల్గు పూరుషులు వాక్కుల్‌పల్మి కెల్మర్‌ గదా! యలఘూద్యద్విధి యిద్ది వేదహితమయ్యా! వేదధర్మంబు వీ నులం బోసీక దురన్వయుండు వనితా నూనాతి లోలుండగుక. 284 ఊఉ కామినిపైనం గామినికిం గామము గల్టును దొల్లి తీయనై కామిని కానవచ్చుం బయిం గాలము మూదెడు నామెచేత నే పై మెజటుం గందముల్‌ గలిగి పట్టులభించినం గూల్చునట్టిబల్‌ గోముఖపుండరీకమె యగుః సుమ! కామినినా, సుయౌవనా! 285 ఉ॥ మాటలు తేటలై మధురిమంగలవై తగు నంగనాళి కం తే టకటొంకు డెందమున నెక్కొని మిక్కిలి ఖద్గధార నా గాటపుబాధ గొల్ప్బెడిని గామిని సొంతపుం గార్యమెప్ట ను త్చాటన లీలం గూర్చుకొను తత్పరతం దనరారు చుండెడి౯ 236 170

ద్వితీయాశ్వాసము

మ॥ నిజకార్యంబుల కోస మీశునకు నెంతేలొంగుం దర్భర్తతో

నిజకార్యావసరంబు లేనియెదడ నెంతే లోగ దబ్బాక్షి య

కృజమౌనంతటి పేర్మి మాటలను వక్రంబందుం జూపించు దు

ర్వ్యృజినాగారముగాక కాంతకు మనం బన్యంయు గా దారయక£. 287 ఉ॥ వేద పురాణ శాస్త్రముల వి(శ్రుతమై తగు ధర్మరీతి కే

పైదలి వర్తన£ వెలితిపాటునుగాంచి ఖలాశయంబునం

బాదుకొనుం జనుం డెవండు భావముతో నలదానిం గాంచెడి౯

వాదములేల? వారికి స్వవర్తనమే కడుముఖ్యమై తగు. 2208 మ॥ తమయిచ్చం గవగూర్చు కొంతకయి మిత్రద్వేషభావంబులక్‌

దమడెందంబుల నేరినైనం గనంగా దైవాజు దుర్వార లం

దముం జందంబులు గల్గు వారలను డెందంబందునుం గోరుదు

ర్నిముసంబుండదు వారిగోమొకనిపైనే క్రొత్తలాసించుటక 289 మ॥। పయికింజూడం బవిషత్రతాగుణము గన్పట్టం బ్రవర్తింపు చా

శయమందెంతా యనుక్షణంబుగం గడుక్‌ సంవృద్ధిగాం గొమ మొ

ప్పియుం గౌటిల్యము గల్లి కామము కడుంట్రేమింత్రు కాంతల్‌ తగః

సయిరా యంచొకనాంటి కేనియును మెచ్చక వచ్చునే? కాంతలక. 240 ఉ।॥ మానక యెల్లవేళలను మానసమందును గామచింతకే

లోనగు చుండియుం బయటిలోకులకు£ గనుపట్టుటందు నెం

తేనియు లజ్జయుండినటులే తనరారుదు రింతు లింకగా

నీ నెటీ నీశుంబైకొని రమింత్రు తమిన్‌ రమణ రహస్సృలిక. 241 చ॥ రతి నలయింపకున్న యెడ రామలు చాల రుషఃణ వహించియుం

బతితతితోం గడుం జలము పట్టియుం బోరుదు దింక సంగమం

బతిగం బొనర్చినక భయము నందుదురుం గరంగింపకున్నచో

వెతం గనువారు వారికిని వేడ్మ యొసంగు తెజంగు చిక్కగుక. 242 ఉ॥ అందముం జందము!£ రసము నారయు నేర్పును ('బ్రాయము£ రతి౯

సుందరులం గరంపం గల చొప్పును గల్గిన నాయకాళిపైం

[171

బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము (ప్రకృతిఖండము - ప్రధమభాగము బైహ్మవైవర్త మహాపురాణము ప్రకృతిఖందము - ప్రధమభాగము _ ___ బొందినయట్లు డెందమునం బుష్పఫలామల మృష్ట భోజనం బందును మందయానలు సమంచితమౌరహి నొందు రెందునక౯. 248 మ॥ రతిలోం దమ్ముం గడుం గరంపంగల యాప్రాణేశుపైం గామినుల్‌ సుతులం జూచిన పేర్మికన్ననది హెచ్చోనా, రహిం గాండ్రు వృ ద్ధతయో క్ష్లీబతయో కలట్టిపతు లత్యంతంబు పద్మేక్షణా తతికిక శాత్రవులే యనందగును దద్భావప్రకారంబుగక, 244 మ॥ ముదివగ్గానొక బక్క యెద్దునెటులం బో కాకులుక గ్రద్దలు౯ మొదలంతంబునులేక తుండములతోం బుట్టుక్కునం బొడు కొం చుందినుం, దద్గతి వృద్ధులాౌపతుల నెన్నోబాధలం బెట్టు చే షంంటి న 9? 245 చెద రబ్బా! వయసందునున్న సుదతుల్‌, ఛీ! వారి బైసేటికి౯? ఆ.వె; ముసలివాండు చిన్నిపొలంతిం బెండ్లాడినక౯ వాని కెపుడు గల్గు దాని నుండి చిట్టి మొట్టు లింకను దిట్టుల కయ్యముల్‌ వెసను బొరక కట్ట పెట్లు నిజము. 246 ఉ॥ సాహసమెంతయు౯ మిగులం జాలంగ నుండియు సర్వదోష స న్నాహములొప్పియుక౯ మథి మనంబున నెల్లరినిం గ్రసించు మా టే హవణిల్లుచుక వెలికి నిన్నియుం గానంగ రాంగనీక యెం తో హృదయంగమత్వమున నూల్మొనుటల్‌ గనిపింతురంగనల్‌. 247 ఆ.వె! ఇంత పాడువార లీయాండు వారలం చెల్ల రొప్పికొనియు నీశుం డజుండు మొదలుగాంగ వారిం బొమ్మని విడలేరు వారియందు మోహవశులగుటను. 24ర సీ; తపమొనరించు పథమున కర్ణళములు ముక్తిమార్గకవాటముల తెజింగులు హరిభక్షి పద్ధతి నడ్డగించెడివారు కుటిల మాయలకెల్లం బటు గృహములు 172

ద్వితీయాశ్వాసము సంసారకాసార జలము కట్టలు నిం(ద్ర జాలమ్ములకు నెల్ల నాలయములు కల్ల ప్రేమలను బ్రకటన గావింతురు పై యంగములం గనుపట్టు సౌరు గ| లోను (గ్రిందున్న యంగముల్‌ కుత్సితములు పూర్ణదోషయుక్తములు విణ్యూత్రగతులు బహుళదుర్గంధములు రక్తభరకమలము లటు గలుగువారు కామినులన్న నిజము, 249 శా మాయావంతుల మాయపాజుటకు నిర్మాణంబుగావించినా€ డీ యోషామణుల న్నిజంబు తొలినెంతే బ్రహ్మ మోక్షారు లెం తే యీ యోషలంగాలకూటముగనే యెంటత్రుం బొడంగాంచ రె స్టే యుల్లంబుననుం దలంప రిదివింటే? యౌవన శ్రీయుతా! 250 చ॥ అని తులసీసమాఖ్య ధవళాక్షియనక విని శంఖచూడుం డ ల్లన నగి యిట్లుపల్మెడి, విలాసిని! నీవనినట్టి పల్కులం గొనకొని కొంత సత్యమును గొంతయసత్యము గూడియుండుం గా వున నదియౌను గాదనంగం బోలదు కొంచెపుం గారణంబులక. 251 ఉ॥ అందునుగొంత యివ్విషయమందును నేను వచించువాండ నో సుందరి! యాలకింపుమ, యజుండు తొలిక సుదతి౯ ద్విరూపముల్‌ పొందంగం జల్పినాండొకటి పొల్పెసలారును గృత్యనాంగ నిం కం దగ నొండు వాస్తవ మగణ్యము, గణ్యము లివ్వి యారయక. 252 శా॥ సావిత్రీందిరలుక సరస్వతి హిమక్ష్మాభృజ్ఞయుక రాధ లో నావారింతులు పుట్టు రీతికిని సూత్రాంచత్ర్రృకారమ్ముగా రీవిజ దొల్తను బుట్టి రీసతులు స్ట్‌ వాస్తవం బందు రెం తే వర్ణింపును జెందుం దద్గతి యశో దీవ్యచ్భుభంబై తగు. 253 స్స, శతరూప దక్షిణ స్వాహాస్వధలు రోహి ణీ దేవహూతులు నెటి నహల్న శచి యరుంధతియు హెయుచకోరలేచన దిత్యదితు లుదీచి దిక్చతిసతి 173

బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము ప్రకృతిఖండము - ప్రధమభాగము యనసూయయును గుంభజాంగనయుం గైట భఖియు, మేన, మనస, గంగయును, బుష్టి తుష్టి స్కృతుల్‌ మేధ తులసి కాళిక వేద వతి దమయంతి పిపాస సంధ్య గీ॥ ధర్శసతి మూర్తి తంద్ర నిద్రయు వసుంధ రయుం గ్రియాకీర్తి వృత్తులు రాత్రి దివము లు నింకం గాంతిద్వయంబు క్షుత్తు నొగిం గనంగం దార మందోదరియును శ్రద్ధయును స్వస్తి షష్టి శోభాప్రభలు తగ జననము ప్రతి యుగమునంగాంతు రదియుత్తమోత్తమంబు. 254 చ అరయంగ నాకమందును ధనాంగన లొందెడి నింతిరూపముల్‌ పొరసెడిం గృత్యమై యివియపో! కడునింద్యము లెల్లచోటులక గరముగ సాత్త్వికంబెదియొ క్రాలుం బతివ్రతరూపమద్ది య ట్లు రహినెసంగు సత్సతులరూపము వాస్తవమంచు నొప్పెడిక. 255 చ॥ మథియును గృత్యరూపముల మాద్రులు రెండు రజస్తమోగతుల్‌ ధరణిని నీ ద్విరితులును దద్దయునొప్పెడి కాంతలందు నొం డు రకము నందుం జూడం దరుణుల్‌ పతిసక్తలు భక్తి నెమ్మదిం బరగకయున్న నింకొక కనద్దతిలోం బతిసక్త లొప్పరుక. 256 మ॥ అదనులళ్లేకయొ, తార్పు సాంగకొ, శరీరాయాసముంజేసియో, సదుదారాశయ మైత్రినో, సుఖరుజా సందేహముం జెందియో యదయారివ్రజభీతినో నృపతి దండాంచద్భయం బొప్పియో ముదితల్‌ కృత్య తెజఖంగువారలు రజోముఖ్యల్‌ భజింత్రీశులక 257 మ॥ అటుం గృత్యాకృతి రాజసాంగనలు నాథాంచన్మతింజెంద కు తృట సందర్భముం జేసి యీశుమతి వీంకంజూపుదుర్‌ కోమలీ యటుల£౯ రాజసకృత్యరూపమున నొప్పారంగనౌ నింతులుం ద్రిటుపైం గృత్యతమోగుణాకృతిని నెంతే నొప్పు స్త్రీ లంచనక. 258 1/74

ద్వితీయాశ్వాసము

కం! తామస కృత్యాకారము

తో మెలంగు సుదతులు ఖలమతుల్‌ పతిభక్తి

శ్రీమహిత దూర లత్యం

తామయదాయినులు భువికి నరయంగం దరుణీ! 269 మ॥ కులజత్వంబును బండితత్త్వము నెసంగుంగల్లి యొవ్వాడు వాం

డలరుంబోడులతోడ నేకతమునం దాలాపనం జల్చం డో

లలనా! బమ్మ వచింప నిన్నిటులంజేరణ వచ్చినా నెంతయుక౯

లలి గాంధర్వవివాహమాడు ననుం జానా! శంఖచూడాఖ్యుండక. 260 చ॥ అసురుండ దేవతావళులకందటి కెంతయు గుందెగాలమ౯

ససిగలవాండ, గో జగతిం జయ్య సుదామ సమాఖ్యంబొల్చి దూ

రుష నలరాధ తిట్ట నసురుండనుగాంగను బుట్టినాండ జా

తి, సరగ, లో, మఖాక సొరిదిం దగువాండను బంకజాస్యరో! 261 శా శ్రీకృష్ణామల ఫార్టగాస్టకమునం జెన్నారుదున్నేను, రా

ధా కోపమ్మున దైత్యనేతనయితి౯ ధర్మోల్లసత్కృష్టమం

త్రా కల్ప ప్రభుతక బురాస్థితము నింత౯ విస్మృతింగాంచ క

ట్లే కందివు సతీ! భవత్స్సితిని నెంతే జ్ఞంప్తినుందారయక. 262 శా॥ శ్రీకృష్ణుందొలి నీవు గూడుటను నర్ధిక రాధ తెల్వొంది యెం

తో హసమ్మున నీకు శాపమిడి నిట్లాయ్యః భువి భారతా

ఖ్యాకంబై తగు నేలం బుట్టితివి, చానా! గోభువిజ£ నీదుపై

వీంకంబేర్శిని జెందికూడ మదిలో వేడృందగంబొల్బ్చియుక

బ్రాకట్యంబగు రాధికాభయమున£ బ్రాపింప నీ కూటమి! 2638 ఉ॥ నారద! శంఖ చూడుండిటునల్వుగం జెల్వునం గాంచిపల్మం జె

న్నార దరస్మితాననయునై తులసీసతి యామె వాని నిం

పారంగం గాంచి యిట్లనియె, నాధ్య! భవాదృశుం జేరుకాంత బల్‌

గారవముం గడించు నిటు గణ్యగుణంబులు గల్గు వానిస్‌ం

జేరంగం గాంత లెంతయును జిత్తములందును గోరు వా రొగిక. 264

175

మ॥ పారి జ్ఞానంబున నెచ్చు నీకడం బరాభూతింబొడంగంటి నే పురుషుం డంగన క్రింద వంగంబడు నప్పట్టెంతయు౬ రిత్త య న్నరు నిందింతురు దేవతల్‌ పితరులుక వానిం బిత్భభ్రాతలే డ్రెజి యౌ రోంతను గాంతురో యమలమూర్తీ! శంఖచూడాసురా! 265 చ॥ పదిదినముల్‌ గతించునెడ (బ్రాహ్మణుండొందును బుట్టు చావులక సదమలత౯ దినద్వయ దశాహములేగిన క్షత్రియుండగుక్‌ సదమలుం డర్యుండన్నం బదునైదు దినాలకు, మాసమేగ శూ ద్రదశ పవిత్రమౌ నిది నిదానముగాందగు వేదమందునక. 266 మ॥ తలి దూర్మార్గముంజేసి వంశమపవిత్రంబైన యాతండునుం జలజాక్షీశుండునుం జితాదహనముజ గన్నంతటంగాని తా నలరంబోండు పవిత్రుడై యతని పిండాదుల్‌ పితృవ్రాత మి మ్ములం గైకో మతినొంద రాతని సమమ్ముల్‌ నీరనుం (ద్రావం గో ర్కులనుం జెందరు స్రీవశంవదుండు బల్‌ కొంకుం గనుం జూడంగక. 267 మ॥ జపముల్‌ సల్సి తపంబు గల్గియును బ్రాంచత్పూజలుక హోమముల్‌ విపులప్రక్రియం జేయుచుండియును భూవిఖ్యాతుండై యుండియుక జపలాక్షీవశగుండెవాండగును దత్సత్మీర్తి విద్యా విశే షపుం జొప్పుల్‌ వనింగాయు వెన్నెలలనక సాంగుం గడుజ రిత్తలై. 266 వ॥ నిన్నును నీవిద్యావైశద్యమును నేంబరీక్షించితి నట్టయగు. నేమనం గాంతలు పరీక్షించికాని వరుల వరింపరు గదా! 269 చ ఎవండు కుమారికళి ధనవిహీనునకేనియుం గోపికేని వ్యా ధివెలయువానికేని సారిదిం దగు నంగకపాళిలేని మా నవునకునేని, పుంస్త్రమువినాయగువానికినేని, గ్రుడ్దికే ని, విననివానికేని, నడనెక్కొన నట్టినికేని లక్షణం బు వెలయ నట్టివానికిని మూధునకేనియు మూర్చునకేని, న్యా యవిధి విదూరవర్తనునకైనను బాపికినేని, మూంగకే ని, వెసనాసంగు నే నతండు నిక్కముగాంగను బ్రహ్మహత్య పా ప విషయముం గడించు నిది పద్ధతి వేదపురాబరీతిగ౯. 270 176

ద్వితీయాశ్వాసము

చ వయసు, గొనంబు శాంతియునుబాందితియు!౯ హరిభక్తి రూపముం

డియుం దగువానికిక సుతను నెమ్మినొసంగినవాని కశ్వమే

ధయజన పుణ్యమొప్పు, మటథీి ద్రవ్యముం గోరియొ, ఛీతిచేతనో

నయమటథి పుత్రి నమ్ముకొనునాతండు నారకమంది, యల్ల పు

త్రియు విడు మూత్రమానుచుం బురీషము మెక్కుచు, గృధ్రకాకముల్‌

వెయిగతుల౯ ఖరంబులగు భీతిదచచంచువులంబొటుక్కు మం

చయయొ యనంగనుం బొడిచి యట్టులె నెత్తురులాన, నింద్రులెం

తయుం బదుగుర్చనంగ నగు దాంకను నన్నరకంబునంద యుం

డియు నవులః గిరాత ఖల నీచ జనింగని పాటునందెడిక 271 చ॥ అనియిటు బల్కి యత్తులసి యన్నులమిన్న మఠజేమినాక యుం

డిన నట నప్పుడుం గనుపడెక్‌ జలజాసనుం డాధ్యదేవతా

వినమిత పాదపంకజుండు, వే నతనింగని వారలిర్వు రా

ప్పిన పతిభక్తి మైక్కగను బేర్మిని నాతండు వారికిట్లను౯. 272 కం॥ విను, శంఖచూడ! యేమిటి

కిని నీ వీ తులసితో నొగి వాదంబు౯

బొనరింతువు? గాంధర్వ వి

ధిని నీమెం బెండ్లి యగుము, దివ్యచరిత్రా! 273 శా॥ నీవా, సుందరసుందరుండ వింక నీ నీరేజపక్రాక్షి నా

రీ వారంబున యందనంతమణి, మీర్చెంపారంగాం జేరు టెం

తో విన్నాణముగా? రసజ్ఞకు రసజ్జుంటెరు కంటె£ బ్రమో

దావిర్భావము దేనం గల్గు? నసురెంద్రా! శంఖచూడాభిధా! 274 శా॥ మేలౌ బంగరు సాలభంజికకు నెమ్మింజాల నందంబు లె

న్నో లాగొప్పం బొనర్చినం దనకు నెందుక సాటిరానట్టి యీ

లీొగారముం గన్నెమిన్నం దులసీకాంతావతంసంబు నీ

కీ లాగబ్బుచునుండ, వీడుటకు వెళ్టే నీకు? దైత్యోత్తమా! 275 ఉ॥ ఇంపుగం దానుగానె సుకమేర్చడుచుండ మొగమ్ముం ద్రిప్పువార్‌

సొంపునెలుంగనట్టి వెళి చొప్పు గలట్టిరనంగ వచ్చు రా

1/77

(బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము (్రకృతిఖందము - ప్రధమభాగము జింపుగ వీని నోతులసి! నెమ్మనమందున మెచ్చినావుగా చంపకగంధిరో! యితండు సర్వగుణంబులమూట యారయక£౯. 276 చ॥ భవుండు భవానికి౯ సిరికిం బంకజనేత్రుండు, గౌతమర్నిమౌ ల్లి వెస నహల్య కత్రిమునిజేం దనసూయ కింకజ వరాహుండీ భువికిని నల్లమేనకకుంబో! హిమవంతుండు, నింద్రుం డా శచీ (ప్రవిమలనేత్రకు॥ శిశిరపాదుండు రోహిణికి౯ భృగుండు సొం పు వెలయం దార కగ్నియలస్వాహకు ధర్ముండు మూర్తికిక గడిం ది వెలయం గశ్యపుండు నల దిత్యదితిస్తుతలైన వారికిం క వెసను విఘ్ననేత యల కామిని పుష్టికి దక్షిణాఖ్యయు౯ సువిదితరీతి యజ్ఞునకుం జొప్పు చెలంగంగ దేవహూతి స త్రవణతయొప్పు కర్టముండు తాపసమౌళికరుంధతీ మహా సువిశదకుకి వసిష్టుండును జోకను స్కందుండు దేవసేనకు౯ మివులంగందగ్గరీతిగను మేల్మిని నీకును శంఖచూడుం డో నవసుమగంధిరో! మిగుల నచ్చియుందగ్గ యతండు, కాని, నీ వవిరళరీతి నీతని సమంచిత సంగతింజేసి సౌఖ్యమె ల్ల వనవనీవరంబులం జెలంగవలెక మటి రాధికాఖ్య కృ స్ట విభుండు చేరినట్లును భృశంబుగ వెల్లుండు నీకు నౌల వి ష్టువు పతియౌను చక్రి తగ సుభ్రువరో! శుభమొప్పు నీకొగిక 277 తులసీ శంఖచూడుల విహారము ఉ॥ అంచితత౯ విరించి యిటులాడియు నిండుమనంబుతోడ, దీ వించి, తిరోహితుండగుడుం బేర్మిని నత్తులసీ సమాఖ్య శ్రీ మించిన శంఖచూడునిం దమిం దగుచూపులంజూడవాండు కా మించియు మించుబోండి నెలమింగొని కేలను గే బెమల్చియుక.. 278 మ తగ గాంధర్వ విధానమూని యటువార్‌ దాంపత్యముం జెందు నౌ లం గడు॥ బొల్పుటనల్ప సౌఖ్యకరమై శ్చాఘాతిపాత్రంబునై విగతార్తి ప్రకరంబునై సుమఫల ్రేంఖాసలాసంబునై (గణభంగము) సొగసుంగుల్కు వనీనికాయము కడుం జూడం ట్రవేశించియుక 279 176

ద్వితీయాశ్వాసము

శా॥ రాధాకృష్ణులరీతి వారిరువురుం (బ్రత్యధ్వకుంజద్రుమ

'ప్రాధాన్యంబుగ సంచరించుచు సదాలాపాభిరామంబుగా

సాధుత్వం బెసరేంగ మన్మథ మదాచారాపహారంబుగా

నాథేతి ప్రియ ఇత్యుదార పద విన్యాసప్రకారంబుగక. 280 మ॥ విమలంబౌ నొక యాపగామజణిదరి౯ వేల్లత్భలద్రుచ్చటా

సుమనోవల్లరికా చయాంచితమునై సొంపొందు వన్యాస్థలి౯

భ్రమరీర్సుంకృతి మందమారుతచమూ వ్యాపార మేపారంగ౯

సమతాతి ప్రకృతుల్‌ చెలంగనటు లా సత్మారముల్‌ చేరియుక. 281 ఉఊ। సుందరకుంజమొక్కటను సొంపగు మేల్నెలజాలతిన్నెపైం

జందనకుందపుప్పచయసొరభ భారమనోహరంబుగాం

బొందిన తల్పమందు నలఫుల్లవనేరుహనేత్రం జేర్చి యా

సుందరుండైన సోకు గడుసుందన మందముం జందమొందంగక. 282 చ॥ పలురకముల్‌ చెలంగు సుమవారముదారము గీలలామము౬౯

విలసితమౌనలంకృతిని వేడ్మమెయింబొనరించి యల్లన£

వలపున మోమునుం బుణికి పారములేనటు6 జుంబనమ్ము లి

మ్ములం బొనరించి పేర్మిజనుముక్కులనంటి కవుంగిలించియుక. 288 చః తులసినిం గూడి యమ్మెయిరతుల్‌ చెలంగించెనతండు, దాన న

స్పొాలంతుక చాలంగా నలసి భోగపుందృష్టిని మార్శనొందె నం

దుల కల దైత్యరత్న మల తొయ్యలిమిన్నకు సేదందెర్చి యి

మ్ముల మరలంబెనంగ రహిపుట్టంగ నర్వదినాల్గురీతులక. 284 చ॥ రసికుందతండింక౯ణ రసికురాలగునాయమ వారొకళ్లొక

ళ్లు సరసతం గ్రహించియుం దళుక్కునం జాకచకీప్రదర్శన

('ప్రసరముతోడం గెంబెదవింబంటం గసిక్కున నొక్కుచుక బ్రియం

బెసంగం జపేటధాటి నెలయించుచుం గేరుచు గూడి రేపునక 285 మ॥ అలదైత్యుండొనరించినట్టి రతులక్‌ హాయింగరంబొంది యా

లలనారత్నము వానిమెచ్చి తదురోరంగస్రజం బట్టు లౌ

179

బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము (ప్రకృతిఖందము - ప్రధమభాగము తల వక్షంబునంజేర్చి బాహులతికల్‌ తత్కంఠసీమక్‌ దగు ల్బ లలిజ జెందియతండు తత్సతి కపోలమ్ముల్‌ కడున్నిండ ము ద్దులముద్రల్‌ పొనరించి చన్గవపయిం దోరంబుగాం జంద్ర రే ఖలనాటించెను బాధ కామెయును సీత్మారంబులం జల్పంగక. 286 ఉ॥ అందులకామె యీసుం గడు నందియు నాతనిం గౌంగిలించియుం బొందుగ వానిమేన నిజభూషణరేఖలు చాల నాటున ట్లుం దగం జల్సె నీగతిం గడుంగడు నొక్కరి డెంద మొక్కరా నందము గొల్పుకొంచును క్షణంబుగం గాలముం ద్రోయుటేర్పడెక. 287 ఊ॥ ఆమెయురేంగి యాతని భుజార్లళచందనమెల్లం బాంపం ద ద్ధీ మహితుండు నామె ఫణం దీర్చిన సిందురమందు నంతటం బామంగ, వాని గండముల భామినియామె యొనర్చె గంటులె న్నో మజి యామె యోస్టముననుం బలుగంటులనుంచె నాతందుక. 288 మ॥ ఇటు నానారతులంబొనర్చియు దనూజేంద్రుండు పద్మాక్షి యు తృట హృద్యంబగు తల్పముం డిగినయంతం దేవి యక్కాంత య ప్పటుపుణ్యాత్ముని నాతనిక జలకమార్చంజల్సి, తానాడి యె కృటి సింగారముం జల్పి యాతనికిం దాం గైసేంత నందెం దగణ. 289 ఉ॥ అమ్మెయి నామె నాయకున కంగకపాళినిం జందనంబుం బొం కమ్ముగం బూసి నెత్తికి రకంబగు పువ్వులంజుట్టి యగ్ని శు ద్ధమ్మగు వల్వల£ మెయినిం దాల్బంగం జల్పియుం గమ్మనౌ ప్రసూ నమ్ముల హారమర్ధినిడి నల్వుగం జెల్వుగనెక మనంబునక 290 శా తా నామేటికి దాసినంచుం బలుమా ర్తద్దకి రహింబల్మి య ష్టా నాళీకదళాక్షి యెందును నలభ్యంబైన రత్నాంగులీ యాన£ వాని కయిం దగం జొనిపి భక్ష్యంచద్ధతిక మించి హృ జ్ఞానింగాంచియు (మొైొక్కె నాతనికి నందంబొంద డెందం బొగి౯ 291 సీ; సంతోషమంది యా చందంబునం జెంత నిల్చిన తులసిదౌ నెమ్మనమును 180

ద్వితీయాశ్వాసము గని తమినంది యా దనుజాతపతి యామె నక్కునందార్చి ముద్దాడి, గండ తలమునం బలుగంటు లెలమింగావించి మె ప్పించి మెచ్చియుం దాను వెస వరుణుని గెలిచి తెచ్చిన వస్త్రముల నగ్నికడంగొన్న కేయూరయుగళంబు ఛాయదియును గీ॥ కుముదపతి గెల్బియుం గయికొన్నయట్టి రోహిణీకుందలములు మరుగెలిచియుం గొ నినది రత్నాంగుళలీయకంబును సురపతి గెలిచి కొనిన యింద్రాణి మేఖలను విశ్వ కర్మ తనకిచ్చియున్న శంఖంబు నాతం డామె కిడెం బేర్మి చాల నిండారు మతిని. 292 ఉ॥ అంతియకాక భూషణములామెకు నెన్నియొ యిచ్చి యాతండ త్యంత పరీమళాకర సుమావళిం గొప్పునం దుర్మి గండ భా గాంతర కుట్మలస్తనములందున రేఖలు వ్రాసి మోమున౬ వింతలుగాంగం జందనపు నిక్కులనుంచియు వాని నడ్మం దే జెంతయుంజిమ్మ సిందురము నేర్చడంజేసియుం బొందె నెమ్మదిక. 298 గ్‌ మెట్టతామరలో యనునట్టు లున్న యామె పదములం బారాణి నలమి వానిం బలుమఖుక వక్షమునయందు నెలమి నుంచి కొనియు నీదాసుండ నటంచు ననియె నతండు, 204 చ తనరు విమాన మొక్కండు నతండు సమాయితముంబొనర్చి మే లెనయంగం దాను దానిపయి నిందుముభీమణితోడనెక్కి ది వ్య నద నదీ వనీ గిరి సమంచిత వృక్షనికుంజ వాటికా సునిచయ సుస్థలుల్‌ మిగుల సొంపుదగ£ణ జరియించె నింపుగక. 295 వ॥ మథటియును. 206 సీ; మల యాగ కాంతార మండలీ సౌరభో దార చందనతరు తతుల నడుమ 181

రహి నదీతీర విరాజమానానూన ఫలపుష్ప కేళికావనములందు ఎందెందు సుందరానంద దారామ స ముల్ల సత్మంజంబులున్న నందు బహుళ గైరిక ధాతుపటల రంజితములై తనరు గిరీంద్రకందరములందు గీ॥ మరుని దరమింత కలుగని సరణి నల్ల దర గళంజేరి యాతండు దారసౌఖ్య ములను నెన్నియో నాళ్లుగాం బొంది పొంది యింకనుం దమితీజక యెంతయేని. 297 స్‌ పుష్పభద్రానదీ పూజ్యశీకరభర మందమారుత సేవ్యమానులగుచుం దదితర నద నదీ సదమల వారి న వ్వారి వాణేళి ప్రకారులగుచు రుంకారి భృంగీలసద్దంధ సుమయుత గంధమాదన వన గమను లగుచు నమల చందచ్చందనాగ నికుంజ భ వ్యామరారామ విహారు లగుచు గీ; వర సుమేరు గహ్వరకుంజవాటికా పు మన్యపువ్చారవాంచితామంద మోద నిర్జన ప్రదేశ రతి నిర్జిద్రులగుచుం గాముకీ కాముకులు వారు క్రాలి రెలమి. 298 చ నవ నవ మారలీలలం బెనంగుచు నత్తులసీదనూజు ల చృ విధ ముదంచితాత్ములయి సారెకు సారె కొకళ్లొకళ్లుం బే ర్మి వలయ ముద్దులొప్ప బలిమిందగుకౌంగిళులక బిగింపెసం గి వెసను దుష్టియన్నయది గీల్ళొనమిం దమిరేంచి యెంతయు౯ 299 182

ద్వితీయాశ్వాసము

మ॥ మళథి నాతం డల మానినీమణిని సమ్మానంబునజ స్వాశ్రమాం

తరవాటిందగంజేర్చి మందిరము విన్నాణంబుగా నొండు నం

దరుదారక్‌ రచియించి నిత్య మల యాబ్బాక్షీవతంసంబుతో

స్మరణీయ స్మర సంగరప్రమద విస్తారాంబుధిం దేలుచుక 800 శా ఆనందంబనం దానె దాని నిలయంబై యాదనూజేంద్రుం డా

చానంగూడి మనోజ గర్వమునొగిక సాంతంబుగావించి యా

పై నాతం డతులాద్భుతక్రమ మహాస్ఫారప్రతాపంబుతో

నానా కిన్నర దేవతాదుల నొగిక్‌ శాసించె నుద్దండుండై. 801 ఉ॥ దేవతలెల్ల వాని సముదీర్ణ పరాక్రమరీతి కెంతయుం

గావరమీంగి లోంగి, రింకం గల్గిన కిన్నర ఖేచరాది నాం

నా విసరంబులం గుఠిచినట్టి కఠః వివరింపనేల? ర

క్షోవిభుం డాతం డెమ్మెయిని శోభిలె నద్భుత విక్రమప్రభక. 802 మ॥ పటు విక్రాంతినివాండు వారల హవిర్భాగంబులం బూజ లు

దృటుండై వారికి మానిపించి తన కేర్పాటుం బొనర్పించి యు

తృట తద్దివ్యశరాయుధాస్తములనుం గైసేంతనుంబొంది నం

తట వార్గోడలపైని బొమ్మలటులై తన్నమ్రులై రెంతయు౯ 308 వ॥ అప్పుడు తె0క్క మ॥ సుర గంధర్వ నభశ్చరాదికులు తచ్చుంభన్మహాదానవే

శ్వర విక్రాంతికి నోహటించి సభయస్వాంతంబులొప్పారంగా

సరసీజాసను సన్నిధానమున కంచద్వేగులై వచ్చి చె

ప్పి రం దా మల శంఖచూడువలనం వీడల్‌ కరం బొందుటల్‌, 305 చ॥ నలువయు శంఖచూడు వలనం దదమర్త్యముఖుల్‌ వనంట ను

మృలికను గాంచుటం గనియు మానసమందున నేదిం దోంపమిక

జలరుహవైరిశేఖరుని సన్నిధికింజనె నాతండేమి వా

రల కెల మిచ్చునోయని కరంబు వడింగొని వారినెల్లరక 306

183

బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము ప్రకృతిఖండము - ప్రధమభాగము __ మ॥ అటు (బ్రహ్మాదు లఘోపరిస్ఫుటపరీహాసంబు కైలాస మె

క్కటి వేగంబునంజేరి శంభుంగనియుం గైమోడ్పులర్చించి యు

తృట తద్దెత్యప శంఖచూడకృతరంగత్సర్వ లోక వ్యధా

పటు చారిత్రముం దెల్పి ప్రోవుమనుడుక బా గొప్ప యోజించియుక౯. 807 శా॥ ఆ యర్ధేందుకిరీటుండల్ల యజముఖ్యామర్యబ్బందంబు నెం

తోయుక్తీం జలజాక్షు చెంగటకునుం దోడ్కొంచునుంబోయి, సు

శ్రీ యుక్తంబును శంఖనందకగదాసి శ్రీకరాంచత్తను

స్ఫాయన్మందమనోజ్ఞహాసులు తగక సారూప్యయుక్సార్వ్వగుల్‌

వే యౌరీతుల నల్లసర్వగు మహావిష్ణున్నుతింపం గడుక్‌

బాయంబోని రహి రహించెడి వికుంఠంబుం బొరింబేరియుజ. 808 చ॥ జయ విజయాఖ్యు లంబురుహచక్రదరాసి లసచ్చతుర్భుజుల్‌

నయవినయుల్‌ రమేశచరణద్వయభక్తియుతుల్‌ మతిప్రభా

మయు లతిసుందరాంగు లలమాపపురప్రతిహారపాలకుల్‌

దయ తనరంగ వారికి నుదారపు గారవముల్‌ వొనర్పంగ౯ 809 ఉ॥ వారి కజుండు తామటకు వచ్చిన కారణము£ వచించియు౯

గోరెను శౌరిదర్శనమునుం దగ వారలు సమ్మతింపంగా

హారి హిరణ్మయాంచిత మహాప్రతిహారములం బదాటిటి౯

వారలు దాంటి చేరిరి ప్రభావిలసద్భవనాంతరం బొగి౯. 810 మ॥ అల శ్రీనాథ సభానికేతనమహా! యంభోరుహారాతి మం

డల రూపంబయి, వజ్రసారబహురత్న ప్రస్ఫురత్మాంతి మం

జులమై భర్మమణీ వినిర్మిత మహాశోభాయమానాతి సం

ఖ్యల సచ్చిత్ర విచిత్ర చిత్ర భరితంబై మౌక్తికాళలీ సము

జ్వలమై వైష్ణవ పార్షద ప్రచురమై, పర్వెం గనం బర్వమై. 811 మ॥ తగ నప్పార్షదులా శ్యమంతకమణీ తత్యంచితాగార మం

దుంగడు౯ మించిరి శంఖచక్రగదలం దోర్మండనంబొంది మె

ప్పగుగానంబున శ్రీహరింబొగడుచుక్‌ బాపాతి దూరప్రభా

న గుణంబేర్చడ నూర్ధ్వపుండ్రపటలీ భాభాసి సర్వాంగులై. త12

184

ద్వితీయాశ్వాసము మ॥ మథిం దన్మందిరమెల్లం గల్బ్పసుమరమ్యశ్రీపరిష్కార సుం దరమై చందనపదత్రతోరణములం గైసేంతనుంబొంది భా సుర నానామణి కుంభపూర్ణమయి కస్తూరీలసద్వాసనో ద్ధరమై యొప్పె నజా భవామరమునుల్‌ తోరంపు వింతంబడక£. 818 శా॥ అందుం గుండలముల్‌ కిరీటమును శంఖాదుల్‌ గదక౯ నందకం బుం దైవాజంగందాల్సి కేళికమలంబుంగేలం గీలించియుం జందచ్చందన చర్చితాంగుండయి ్రాంచన్నూత్న రత్నావళీ బృందాలంకృతుండై సమస్త జగతీ హృద్యాకృతిం బూనియుకా. 314 సీ ఒక వంక నిందిర యొకవంక శారద యును జేరి పాదములొత్తుచుండ గంగాంగనయుం గడుంగడుం జల్ల పిల్లవా యువులొప్పం జామరలొగిని వీవం గరము భక్తిని భక్త గణము కప్పురవిడె మందీయ నింపుమై నందికొనుచు నందున్న వారెల్ల నందమౌ తనదు గా నమ్ము సమ్మదమునకి జల్పుచుండం గీ జుక్కలను జంద్రబింబంబు సొరిదిందోంచు చు నట విద్యాధరీతతుల్‌ సొంపొాలయంగ నాడు నాటలం గాంచుచుం బాడు పాట ల వినుచుక మందహాస సల్లలితుం డగుచు. తేర సీ నీలాంబుదము నవ్వు నెమ్మేను గలవాండు పరిపూర్ణ పూర్చుందై పరంగువాండు నతి మనోజ్ఞాంగకుండయి తగువాండు నౌ నల మహావిష్ణువు నయ్య జాభ వామర మునులు కన్నారంగనుంగొని యౌదలల్‌ వంచియు నతులభక్తిం గంఠ గాద్గద్యముం గనుదోయి నానంద బాష్పముల్‌ తనరంగా వందన శత 185

(బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము ప్రకృతిఖండము - ప్రధమభాగము గీ మప్పనంబు గావించి వాగంగనామ

ణీందిరాగంగలు గొలువ నెజిందలిర్చు

నల్ల దేవాధిదేవున కంజలియుత

ముగను బల్సిరి నెమ్మేనం బుల్మలెసంగ. 316 ఉ॥[ వారటు శంఖచూడుండిడు పాటు వచించిన నాలకించి స

ర్వోరు రహస్యవేత్తయు మహోత్తమ బుద్దియునైన శౌరి యీ

అట అది యు! వ్‌. తీరునంబల్కుం బలులు విధిప్రముఖామరపాలి పాలికి£ సార మరంద బిందువుల చందమునందగి యందమీయంగ౯. 317 శంఖచూడునియొక్కతొలిపుట్టుకత

ఉ॥ వింటిరె? వేల్చులార! యిటం బెక్కువచిక్కులు మిమ్ముం బెట్టినాం

డంటని మీర్వచించెడి మహాసురుందైతగు శంఖచూడు తొ

ల్లింటి జనుః ప్రకారము లలి దగ నాకు నెబుంగంబడ్డ ద

న్నింటను జాలం బ్రాంత దదినెక్కొనె గోభువనంబునం దొలిక 818 ఉ॥ ఆ చరితంబు విన్న సకలాఘము లింకును నాదు పార్షదుం

డై చనుం దా సుదాముండను నాఖ్య చెలంగెడి గోపకుండు, వాం

దా చరణమ్మున న్నిగిడి నంతను రాధిక శాప మీయంగా

నీ చవి దానవుండయి జనించెను నీరజసంభవాదికుల్‌, 319 మః ఒకటః రాధిక మానినీ గతనిం దానుండః బొరిక రాస మే

గి, కరం బవ్విరజాఖ్య సద్రమణితోం గ్రీడావిహారంబున£

బ్రకటప్రక్రియం దేలుచుంటి నదియుక£ రాధాసతీవ్రాత మా

మెకుం దెల్పక్‌ విని రాధ వచ్చెనట కామెం గూర్చి భీతిల్లి తా

నొక పెన్వాహినియయ్యె నవ్విరజ నేనొక్కంట మాటొందితి౯ 820 ఉ|| అందుల కల్ల రాధిక మహారుషనొందియుం జెల్మికత్తె లె

ల్లం దనవెంటరా నిలయరంగముం జేరంగవచ్చె నంత కే

నందు సుదామగోపకుండు నాస్తండుగాం దనరారుచుంటి నా

చందము నద్దికాంచియు రుషక మదిం బట్టంగలేక రాధయు౯. 821

186

ద్వితీయాశ్వాసము

మ॥ రభసంబెంతయుంజల్ప్చి నన్నుం గడు నిర్త్థి ఎంచె నారాధ శాం

తి భరంబొప్పంగ దానినెల్ల మదినెంతే నోర్చితింగాని, స

త్పభుండా గోపకుం డా సుదాముం దది యోర్వకలేక యారాధ నిం

త భరం బంచనరాని కోపమునం జెందంబల్మ సాంగెం గడు౯. 822 వ దానంజేసి 328 చ॥ అభినుత రాధ కోపము భయంబు తగక సభిపంక్తింగాంచి, యా

యభయప్రవర్తను॥జ బయటికంపుండు వేగ సుదాము నాం/గన

య్యిభగమనాళి లిక్షకయి యెంతయు వేగమె లేచియుక్‌ సుదా

ము బయటికంపి రాతం డల ్రోక్తులవీడక యట్లె వాంగంగక. 824 శా॥ ఆ తేజోనిధులైన రాధ యనుంగుల్‌ ప్రాంచజ్ఞవంబొప్ప ద

ర్రైతివ్యోక్తిని వాని బైటికనుప£ వో! యాసుదాము£్‌ శ్రమో

పేతింగాం గని యిట్లు రాధం గని యే వృత్తిందగంబూన లే

కే తీరాడక యూరకుంటి నకటా! హృత్లేేశమేపారంగక. 325 వ॥ మజియును 826 ఉ॥ అల్ల సుదాముండమ్మెయినె యాడుచు రాధికనుం గుజించి ప్రో

క్తు ల్లలివీడి యందు మనం దోరపురోసమునూని యప్పుడా

సల్లలితాంగి దానవునిజన్మము నందు మటంచు వానికిం

బెల్లు భయంకరంబయిన వృత్తిని శాపమునిచ్చె వానికి౯. ఏ2 శా॥ ఆ రాధారమణీవతంసమటు క్రోధావిష్టయై వానికి£

ఘోరంబై తగు శాషమ్‌య నతండుం గొంచెంబుగానట్టీ దుః

ఖారూఢింగని నాదుపాదములకుక గాఢంపు సద్భక్తి జో

హారుల్‌ సల్పియు నేంగుచుండెను విలాపాత్యంతయుక్త స్థితి. 328 మ॥ క్షణకోపొత్మకరాధ యవ్వలి నిమేషంబందు నవ్వానియే

డ్పున పంలేనియ వంతనొంది కరము౬ రోదింపుచుక వానిం బే

ర్మి నెజింబిల్చియు “వత్స! పోకు” మనె నెమ్మిందక్కి యందున్నగో

ప నికాయంబులు గోపికా తతియు సైంపః లేక యేడ్చెం గడు. 329

187

బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము ్రకృతిఖండము - ప్రధమభాగము శా॥ ఏ నా వారలయేడ్చు రాధ వగ పెంతేంబాపి ప్రీతిక సుదా మా! నీవిక్కడ రమ్మటంటిని, విధాత్రాదుల్‌ భువిక మన్వతీ తానూనంబగు కాలమానము క్షణార్ధంబందుం దచ్చంఖచూ డానూ నాహ్వయుండై సుదాముండటం బుట్టందెన్‌ ధరామండలి£౯. 880 శా మాయావేది సమస్తమానితకళామాద్యద్రహస్యాగమ శ్రీయుక్తుం డల శంఖచూడుం డతనిం జేటొందంగాంజేయ నెం తే యోగ్యంబగు నాదుశూలమును గొంచేగుండు మీరుర్వి, క ద్దీ యీశుండు ధరించి వానింజదుపుక హృద్భీతి మీ ర్వీడంగక. 881 మ॥ తగ నారాయణనామ మక్కవచ మాతం డెప్పుడుం గంఠమం దుం గడుంబేర్మిని దాల్చు, దాన నతనింధ్రుంగింప లేండేండు, నే ను గరంబొండొక విషప్రరూపమున నందుంజేరి యాచించి వాం డొగి నీనక్కవచంబుం గొందుం బని యింకొక్కండునుంగల్లుం ద త్పుగుణిగ్రామణి భార్యశీల మెపుడొందుంబాధ వాందప్పుడే విగతాసుండని నీ వరంబెసంగు మద్వీర్యంబుం దత్పత్ని గ రృగతంబుం బొనరింతు నన్నిముసమే వాండొందుం బంచత్వముక. 382 ఉ॥ ఆతనియాలు మేను విడనాడియు నాప్రియయై తలిర్చు నం చీ తెజిం గొప్ప నానతిడి యిద్ధపు శూలము వారికిచ్చి గే హాంతరమేగె, భారతము నయ్యజముఖ్యులు చేరిరంతటక. 388 (ఇక్కడినుండి శ్రీబ్రహ్మవైవర మహాప త 7న ర్త రాణ త గ్రంథం 1 అధ్యాయం ప్రారంభం) య్‌ అరాణం సంస్కృత గ్రంథ మ॥ మటి నారాయణమౌని నారదునితో మాటాడెనీరీతి, నో సరసీజాత్మభవాత్మజాత! విను కంజాతోద్భవుండప్ట శం కరు నద్దానవు సంహరింపంగ, నియోగంబుం దగంజల్సి వే సురలందోడ్మొని యార్తి బాపుమత్రి నచ్చోం జంద్రభాగాతటం బు రహింజేరియు యోచనందనరియుఇ బ్రోద్యన్మహాయుక్తిగక. 384 మ॥ అటు ట్ర్రంచియు శంఖచూడుకడక్షా యంభోజగర్భుండు ప్రో +ట రితిం దూతకృత్యమునకై గంధర్వ నాథాగ్రణి౯ 188

రా జచూరోము

బటు దీవ్యన్మతిం బుష్పదంతుననిపెక దత్తద్వచోరీతు లె

క్కటి యోచింపునం దెల్పి కార్యమది వీంకం గెల్బునుం జెందంగక.. 885 శా॥ ఆ గంధర్వపుం డేంగి యేంగి కనె నాయ్యక శంఖచూడాసురా

ధ్యాగాకార పరాక్రమప్రకృతి పాల్యంబైన దీవ్యత్సురిక

శ్రీ గణ్యోరు మహావిభుత్వయుత ముర్వీమండలీ భూషయే

యౌం గాదంటకు మించినట్టిదగు మేలందంపుటావాసముక. 386 చ॥ అల నగరంబు నైలబిలు నాధ్యపురంబున కన్న నెంతయు౯

విలసదనూనవైభవము పెంపు చెలంగి శుభాభిరామ మం

జుల మణిభర్మభాగ్భృవన శోభితమై బహుపుష్పవాటికా

కలిత వనీనికాయముల గణ్యమునై యఖిలోరువస్తు ని

స్తులచయముల్‌ చెలంగియును సొంపున మించె నిలింపవాటిక£౯. 387 ఉ॥ ఆ నగరంబునందుం దుహినాంశుని మండలమట్లు మండలా

నూనతరాకృతిం దనరి యొయ్యన నల్దెసల£ శిఖిచ్చటల్‌

పూనుపంబడ్డ కందకము పొల్పయి శత్రుల కప్రభేద్యమై

వే నెజి నింగినంటంగల పెంపగురత్నచయంపు గోడ లెం.

తేనిందగెక విచిత్రపుగతిందగు చిత్రవితానజాత మిం

శ్సీ నాగి శంఖచూడుండు వసించు మహాభవనంబు డంబుగక. 888 చ॥ మణిమయమైన యల్లశుభమందిర రత్నకవాటయుగ్మ ము

ల్బణము చెలంగు విక్రమ విలాసభటావళిగాయుచుండంగాం

గణంకందలిర్చుచుండె నటుగాచెడివా రతిసుందరుల్‌ దరం

బణువును లేనివారు సముదారులు మానసరీతినెంతయుక. 389 చ తొడరంగం బుప్పదంతు6 డటు దూతపనింజనుదెంచినట్టి య

న్నుడుంగటం బింగళాననుండునుక భయదుండును రక్తవర్ణ దే

హుండు నగువాండు వాకిళుల నొప్పెడు దానను నుంటంగాంచి, య

య్యెడకును దానువచ్చినది యిద్ది యటంచును గార్యరీతి వెం

బడి వచియించి యాజ్ఞంగొని మందిరముం జరిపెం బ్రవేశముక. 840

189

బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము ్రకృతిఖండము - ప్రధమభాగము ఉ॥ అల్ల కవాటము£ మటియునట్టీవి తొమ్మిదిదాంటి పుష్పదం తోల్లసితాఖ్యుం డాతండు మహోజ్వలమౌ నసురేంద్రుండుండు లో నిల్లొగింజేరి యిద్ధ విషయోద్యముండై యటం దాను వచ్చువా ర్త ల్లలి శంఖచూడునకు ద్వారపుచే ననిపెకజ్‌ లసద్దతి౯. తడక ఉ॥ ఆ ప్రతిహారి దానవచయాధిపుండొప్పిన యానందెల్పం ద త్సుప్రభుండైన భేచరుండు చొప్పుదలిర్పంగ లోన కేంగి యం ద ప్రతిమాన మానవిభవాంచితమౌ నల శంఖచూడు గే హ ప్రభుతం బొడంగనియు నచ్చెరువందెను బెచ్చుగా మది౯. 842 శా॥ అందుం గోటులు వందలౌ పరిచరుల్‌ హాళిం దగంగొల్వ సు స్పందానర్ధ మణీఘృణీ ప్రతతి భాస్వద్రత్న సింహాసనం బందుం గొల్వున శంఖచూడుం డలరె౯ హారిస్ఫురదృ్భర్మ య ష్టిం దళ్ళొత్తెడి నాతపత్రకరుండై సేవింపంగా నొక్కందుక. 848 చ॥ మటియును వెల్లచామర లమందపు సుందరమైనవాని సుం దరులు ధరించి వీవంగను దద్దయు వేడ్మను శంఖచూడుం డం దొరిమను మించియుండె, నల యుత్తముంగాంచియుం బుష్పదంతుం డొ ప్పొరసెడిరీతిం బల్మెం దన ్రోక్తులతోం గడుయుక్తి రక్తిగ౯. 844 మ॥ దనుజాధీశ్వర! శంఖచూడ! వినుమా! దౌత్యంబు నప్పార్వతీ శున కేం బూనియు నిందువచ్చితి మహేశుండానతిడ్డట్టి చొ ప్పును వాక్రుత్తు సురాధిరాజ్య మఖిలంబుక వారికిక౯ వేగ మీ యను బోలుం దగ నీవు, చేయందగదే యాలస్య మిప్పట్టునక. 845 శా॥ నీ రాజ్యంబున దేవతావళికి నెంతేం జిక్కు పెచ్చౌటచే నా రాజీవభవాభవాది సురులొయ్యజ శ్రీహరింజేరియుం గారాకూరము వారు నీవలనం గన్నట్లందు వాక్రువ్వంగా శ్రీ రామాపతి నైజశూలమును గౌరభర్త కర్పించియు౬. 846 శా॥ నిన్నా శూలము మాంపంజాలునని యా నీరేజపత్రాక్షుం డం ప న్నీరేజవిరోధిమౌళి ధరణిం బ్రాపించి శ్రీచంద్ర భా 190

. ద్వితీయాశ్వాసము గోన్ని[ద్రోరు గుణప్రతీరమునం దా నొప్పాంది నీ పొంతకు£ నన్నంపం జనుదెంచినాండ నసురేంద్రా! శంఖచూడాహ్వయా! 847

శా॥ న న్ని ట్లంపియుం జంద్రభాగసుతటి౯ న్యగోధవ్థక్షంస్థం జా య న్నల్వొందు మహేశునుక్తికి జవా బాదిత్యవిద్వేషి! నీ వెన్నీరి౯ వచియింతు వద్దియటన య్యిందూల్లసన్నాళి తో డ న్నదీని వచింతుం గావునను నాలస్యంబు లే కాడుమా! 348 చ॥ అనవుడు శంఖచూడుం డహహా! యనియు౬ వెడనవ్వునవ్వి రే పినుండుదయించునప్పటికి నేనట వన్సెద నంచుం దెల్సు మ న్న నటులె పుష్పదంతుండు ననంగవి ధినింజేరి దానవేం (ద్రుని వచనంబు లిం కతనితోరపు వైభవము£ వచించినక 349 స్కీ; స్కందుండు నంది పింగళనేత్రుండును వికం పనుండదు విరూపుండు భద్రుండును, వి శాలాక్షుండుడు మహాకాలుండు వీరభ ద్రుండు భాష్క మాణిభద్రుండును నింకం గపిలాక్షుండు నిక వికటుండుం దామ్రాక్షుండు కాలకటుండును గాలజిహ్వుం డును దుర్గముండు భద్రుండును దుర్ణయుం డష్ట ఖైరవులును బలీభద్ర భద్రు గీ లింకం గటీచరుండుం బదొక్క రెసంగు రుద్రు లు, వికృతుందును బాణుండును వసువులును దీటు మెజియ రణశ్హాఘి దీర్చ దంహ్ణుం డును బలోన్మత్తుండును గాముండు నిక మంగ కుండును శని ధర్మ నలకూబరులును మజియు ద్వాదశార్మా గ్ని చంద్రులు వాసవాది కామరులు విశ్వకర్మయు నళ్వినులును యమ జయంత వాయు వరుణు లైందవో[గ్ర దం్టికయుం గైటఖియు రహి తనరం గౌట్ట వియును శంకరుంేరిరి వేగ మటకు. 850 191

(బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము ప్రకృతిఖండము - (ప్రధమభాగము చ॥ వెస శతబాహువుల్‌ గలిగి భీకరమూర్తిం జెలంగి మిక్కిలిం బసదగు భద్రకాళి మణిభర్మ వినిర్మితమౌ విమానమం దసమపు ఠీవి నెక్కి యెటుపౌ వసనంబులుదాల్చి నవ్వు మో మసదగు మేలిపాటలు ననాథశ్రితపాళికి నింపునింపుచుః గసటుగ శక్రుపంక్తికిని ఘాటునుగొల్పెడి చూపుతోడం దా ససి మెయి నందుం జేరెను నసాధ్వస సాధ్వసకారి రూపయై. 3851 ఉ॥ ఆయమనాల్మ యోజనమహాయత మాయమఖర్చరంబు గో ళాయితముం ద్రిశూలము చెలంగను నింగిని దాంటు నట్టి ద ట్లే యెసలారుశక్తియు లలిందర చక్ర గదాబ్ద చాపముల్‌ పాయని పోలు నొందె మటథిం బర్వె సదాయుధ జాలకం బింక£౯ 352 ఉ॥ వాలుంబల్మయు విష్ణు నాగ వరుణ (బ్రహ్మాంబుజాక్షాగ్ని బా ణాళుల్‌ వారుణ గారుడేశ్వర గిరీందైంద్రా నిలాస్తంబుల౯£ జాలం జృంభక మోహనాస్త్రములు పర్జన్యంబు గాంధర్వ మా భీలంబుల్‌ తగ నివ్వి లోనగు శరశ్రేంఖద్ధతిక మించియుక. 3538 వ॥ అట్లు తనరిన అయ్యంబ వెంబడిని డాకినులొక మూండుకోటుల సంఖ్యకు నుండిరి. స్కందుని వెంబడిని భూతప్రేత పిశాచ కూశ్మాండ (బ్రహ్మరక్షో బేతాళ యక్షరక్ష కిన్నర సమూహంబులు నేతెంచినవి. అక్కొమరుసామి యట్లేతెంచి యయ్యిందుకోటీరుని దివ్యపాదార విందంబులకు వందనంబు గావించి, యతని యానతి మేరకు నక్కొల్వునందుం దండ్రియయిన యతని దండం గూర్చుండె నివ్విషయం బయ్యె నీరీతి నుండంగా. 854 ఉ॥ అందును బుష్పదంతుం డటు లాడియు వెళ్లంగ శంఖచూడదుండుక మందిరమందునున్న తనమానినియౌ తులసీసమాఖ్య కా చందమునక రణక్రియకుం జయ్యనందాంజననుంటం దెల్బం ద త్సుందరి డెందమందుం గడుం జొక్కియు నాతనిం బాయలేక య స్పందమహావ్యథాచలిత వాక్కుల నాతనికాడె నిమ్మెయి౬. 355 192

ద్వితీయాశ్వాసము

మః అకటా! ప్రాణసమాన! ప్రాణపదమా! హా! నీ విటం బల్మిన

ట్టి కఠోరమ్మగు వార్తకెంతయును నా డెందంబమందంబుగా

వికలంబైనది నాదు వక్షమున బల్‌ పేర్మికదగక విశ్రమిం

చి కడు న్నీదగు నిచ్చమేరకు సుఖశ్రీలందు మిప్పట్టునకా 356 క॥ నాయాస తృప్పివడునటు

నీయాననగాత్రములను నెటింగాంచెద నో

నా యీశ! నీకుం దుష్టిగ

నా యంగకముల సుఖపడు నలువు చెలంగక. 857 శా ఈరేయిం జరమంపుభాగమున నే నెంతేని దుస్స్యప్నము౯

ఘోరంబైనది గంటినన్న - నలహ్రాజ్జుం డింతయున్నెమ్మదిక

సారంబుక్‌ విడంబోక కాల్యముల నాచారక్రియందీర్చి వి

స్తారోదారకృపక్‌ వచించె నల కంజాతాక్షికీ రీతిగళ. 358 ఉ॥ కాలవశంబున£! సుఖము. గష్టము లాభము నింక నష్టియుక౯

హాళియు ఖేద మోదములు నాఢ్యశుభాశుభముల్‌ ఘటిల్లు, నే

వేళకు నేది కావలయు వేళకు దానికి నద్ది చొప్పడుక౯

గాలమునం దరూత్మరము క్షాస్థలింబిట్టీయు వృద్ధి నందియు౯

గాలము కొద్ది పండులను గాసియు నెండును గాలమప్పుడుక౯ 359 కం॥ కాలమునం బుట్టు విశ్వము

కాలమున౬ వృద్ధినందు. గాలమునం జెడు£

గాలానుసార మంతయు.

గాలము మించి యెదియేని గనరాదు చెలీ! 860 చ అరయం బిపీలికాది యల యబ్దజుదాంకను నెల్లం గాలపుం

గరిమం జరించు6 గాలమున గాదని యేదియుంగాంగంబోవ దో

సరసతరాంగి! నశ్వరము చయ్యనంగాలము నంబు నించియు॥

గర మల కాలమందుననె కాంచెడి నంతును ముందొ వెన్మనో. 361

193

వః కనుకను 362 చ హరిహర ధాతృ నేత యయినట్ళి పరాత్పరుండుక సమస్తముం బరంగను నేలువాండు బరమాత్ముండు నైతగు కృష్ణదేవునిం గరము భజించి సౌఖ్యమును గాంచు మహో! తులసీ తలోదరీ! 363 శా కాలంబందు నతండు స్వేచ్చం బ్రకృతిం గల్పించి యామేటి యు ద్వేలంటైన చరాచర ప్రచురమౌ విశ్వంబు నిర్మించు, రా ధాలోలుం డత. దాది మధ్య లయ తత్తాతీతుండుక సర్వరూ పాలంబుండు సమస్తగుం డఖిలముం బాలించు నీరంబుతో నీ లోకాళి సృజించి నీరమున మాయించుం గరం బట్టి దే వాళిధ్యేయునిం గృష్టుంగొల్వు తులసీ! యత్యంత భక్తి ప్రభక. 364 సీ ఎవ్వాని యానచే నినుండు కాలక్రమం బునం దాప మొసంగుచుం బొనరు చుండు ఎవ్వాని యానచే నింద్రుండు కాలక్ర మంబున వర్షముం బరపు చుండు ఎవ్వాని యానచే నెల్ల చరాచరం బులు సృష్టి లయములం బొందు చుండు ఎవ్వాని యానచే నెప్పుడుకి వాయువు వీంచుచుం గదలికళ వెలయు చుండు గీ ఎవని యాన నింగలము దహింపగలదు ఎవని యానం జందురుండు (భ్రమించు, భయము నందిన మనుజునట్టుల ననుపమాంగి! యల్ల శ్రీకృష్ణు సేవింపు మంచితముగ. 365 ఉ॥ కాలునిపాలి కాలుండయి క్రాలెడివాంయ యమోపరి ప్రభా శ్రీల సమానుం డేయముండు సృష్టియొనర్చెడివాండు ్రష్టయుం బాలకపాలకుండు పరమాత్ముండు నన్నిటి సంహరింపంగాం జాలినవానిం గృష్టుం గడుం జకృనిభక్తి భజింపు సుందరీ! 866 194

ద్వితీయాశ్వాసము

శా॥ నీనా పోలినవారు బందుగులె కానీ నిక్కపుక బంధులై

యే నాయంబునం బొల్తురో, యరయ సర్వేశుండు శ్రీకృష్ణుందే

యే నాయంబునం గాంచినం దనరు నెంతేనిక్కపుంబంధు వో

చానా! కర్మవిధాన బాంధవము నీ స్వాంతంబునం బాపి వి

శ్వానందాత్మకుం గృప్టుంగొల్వంగ మనంబందుం గడుం బూనుమా! 867 శా॥ తొల్లిం బొల్చ్బిన కర్మబంధమున నిందుంజేరినా మిట్టులో

ఫుల్లాంభోజదళాక్షి! యిప్టమనకుజ ముక్తత్వ మొప్పాందెడి౯

నిల్లోకంబున నిట్లిపాటులు కరం బేపారు సాజంబులై

చెల్లం జింతను దీనం జెందనగునే? శీతాంశుబింబాస్యరో! 368 ఉ॥ శోకము మూర్థమానవుల సొమ్మగుం దెల్వినిం గల్దువార లీ

చీకును జెట్ట గల్లినను జిత్తమునందును నింతయేనియుక£

గాకునుజెంద రెమ్మెయిని గష్టసుఖంబులు చక్రమట్టులే

కాక మతొక్క చొప్పగునె? కావడికుండలపోల్కి నవ్వీ నా

శీకదళాక్షిరో! రహిం దలిర్చుము నెమ్మదిం జింతనీంగుమా! 369 శా॥॥ యన్నారాయణుం గోరియుక్‌ బదరికజ హాళిం దపం బీవు స

ల్పన్నల్వొందెం దదంబుజాక్షుంబతిగా నందంది విర్తీవు నే

నన్నాళీకజుగూర్చి చేసిన తపోన్యాసంబున న్నీవు నా

కిన్నీతిక లభియించినా వింకను నే నీ దైత్యతక వీడియు౯. 370 శా॥ ఈ వా విష్ణువుతోడ నుండునెడ కే నేతెంతు నందేను ని

న్నీ వున్నన్నుం గనుంగొనంగలము దేవీ! రాధికాశాపపుం

బేవక్‌ భారతభూమిండేరితి నింకన్నే నిందు కెందుండి రాం

గా వెల్ళెం దగ నందుం బొంద వగవంగా నేటి కద్దానికిక 371 శా॥ నీ వీ మేన్విడనాడి దివ్యతను వెంతేమించ నంభోజద్భ

గ్దేవుంజెందెద, విష్ణురాల! యిదియెంతే సంతసంబందంగా

నై వెల్ళొందెడి నద్దికాని హృదయంబందుక£ వెతంజెందంగా

నౌ వేండ్రంపుం దెజంగుగాదు గదవే! యబ్బారిబింబాస్యరో! 372

195

బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము ప్రకృతిఖందము - క్రధమభాగమ చ అని యల కాంతం దేర్చి యలకాంతములందగదువ్వి యల్ల మా

నిని నలనాండు నాతండవినింద్యను గోమల పుష్పతల్చ మం

దెనయంగంజేర్పి నైకవిధ మిక్షుశరాసన సంగరంబునం

దనుపుగం దేలి యా నిసిని నంతయు: బోంజలిపెజ రహింపునక. 378 మ॥ అపు డా కాంత నితాంతదుఃఖమున “నాథా!” యంచుం బెల్లార్చుచుక

విపుల ప్రక్రియ శోకసాగరమునజ్‌ వే మగ్నగా నాతం డ

చ్చపలాక్షిం దనయక్కుంజేర్చుకొని, యోచానా! శుభజ్ఞాన మ

చ్చపు దెందంబున నెంచ కీ వెతను గాంచంబోల దంచాడి, ముక. 374 శా॥ (ప్రానూనంబుగం గృష్టమూర్తి తనకు౯ భాండీరపుంజెంత సు

ణానం బెయ్యది తెల్పి, నద్దియు ందులస్యాఖ్యాక కయ్యం కెం

నాడెంబుగందెల్బ నామె మదిం గుందుంబాసి నిశదమౌ

నానందంబునం బొందెం గృష్టవిభు బోధానూనతల్‌, వహ్వరే! 375 శా॥ దానంజేసి ప్రతుష్టశాంత హృదయోదారాంబు జాతాధ్యయై

యా నారీమణి (ప్రేమపూరితీ మనోవ్యాపార మేపారంగా

నా నామంబుల హావభావరతి విన్ధాసపకా రంగా

నా నాథుం గరంగింపంయూనె సువచోవ్యాహారముల్‌ మించంగక. 876 ఉ॥ చింతకునంతముంగాలిపి చెచ్చెరమైం బులకలొసెలంగ నే

యంతును బొంతులేని యటు లంగము లొక్కరొకళ్లుం గ్రమ్మికొం

చంతర బాహిరంబులొకం డై నటులం బెనవైచికొంచు వా

రెంతయుం జేరి సౌఖ్యపడి రీశియు నీశుండు నొప్పినట్లుగక. 377 క॥ ప్రాణాధికప్రియా! యని

ప్రాణేశుండుం బ్రాణసఖియుం బలుమాజులు వి

న్నాణముగం బిల్చుకొని రా

నాణెంబగు వేళం గడుఘనంబగు పేర్మి£. 378 శా॥ భోగం బందటుం దేలితేలి యల వార్చ్పూర్డ ప్రమోదంబునక

(మ్రాంగన్నుంగొని కొంతకాలము కడుకి మౌనంబుతోం జేస్టలే

వేం గాంచందగుకుండి యౌలం దెలి వెంతేనొప్ప నవ్వారు వే

196

ాాడావడాాడాానా టీ ్తపోము

వేం గౌతూహల మొప్ప నవ్వుకొనుచుజ వేరీతులౌ కేళుల౯

బాగొప్పం దమినిం జరించిరి ముదభ్యంచన్మనో యుక్తులై. _ 379 ఉ|॥ మంచివిడెంబులిచ్చికొని మంచివిమాటల నాడుకొంచు. (గొ

మ్మంచు తొజంగినట్లు గడుమవ్వపుం జల్లందనంపుం జూపులక్‌

మించి యొకళ్లనొక్కరును మేల్మినిం గాంచుకొనంగం బొల్బి లా

లించుట లాలకించుటలు లెక్కచనజ దగి రందు వారలు 380 ఉ|| వీవనలూని యొంగొరులు వీచికొనంగంజెలంగి (ప్రేమ పుం

జేవ నొకళ్లొకళ్లకును జెల్వుగ వీడెము లిచ్చికొంచు మే

లౌ వితముల్‌ సెలంగు బహుళాహృతులెల్లను నారగింపుచుక

భావజతంత్రపాండితి నభంగురులై తగువార లెంతయుక

భావముం జెయ్డులు న్నవనవస్ఫురణందగ నందచందముల్‌

ఠీవినిం దెల్లమై తగం గడింది రహిం దగి రందు నమ్మెయిక.. 881 ఉ॥ పారములేనికూర్మి పొలుపారంగ వారలు మారతంటత్ర కాం

తార విహారులై యొకటం దక్కువగాని యనంగసంగరో

దార విజేతృతా గరిమ దార్కొనం బైకొనుచుం బెనంగుచు౯

మారులు వల్ముచుక గసరు మాటలనాడుచు6 జొక్కి సోలుచు౯

గ్రూరత సూపుచుక దయయుం గోరుచునుండ, గతించెం గాలముక. 382 మ॥ రతి సల్పుందగ శంఖచూడుండటుపై రామావతంసంబు చా

ల తమింజెందియు వీరలీలను సముల్లాసంబునంబూని పై

రతి సేయం దమి నామెనుం దిగిచి యారం జెక్కిలిన్నాక్కి య

ద్భుత మోహంబున గుబ్బలంటు రహిదైత్యుండెచ్చు మెచ్చేర్చడక. 383 కం॥ వేయేల సతియె యతండో

యాయనయే కాంతయొక్కొ యనుట నెజుంగ రా

దాయె నన నపుడు, వార్తమి

నాయెడ విహరింప నయి రనంగ సులీలకా 384

(సంస్కృత (గ్రంథం ప్రకృతి ఖండము, 18వ అధ్యాయం ప్రారంభం) 19/7

(బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము (్రకృతిఖండము - ప్రధమభాగము కం॥ మళియును నారాయణముని వరుం డా యరవిందసూతివరసుతుంగని యా దర మొప్పం బల్మె నిమ్మెయి సరసిజవిగళన్మరంద చారూక్తి తగకి. తిరిర్‌ కం1॥: ఆశంఖచూడుం డమ్మెయి నే శంకయులేక కృష్ణునెంచుచు మదిలో వే శయ్య వీడి బ్రాహ్మ శ్రీ సమయమునందు లేచి చెన్ను దలిర్చక£. 886 సీ కాల్యంబులందీర్చి కడంగి మంగళజల కంబాడి ధౌతవస్తంబులూని నొసట బొట్టుంబెట్టి నాగి నాహ్నికంబులం దీర్చియుం దన యిష్టదేవత యడు గుందామరలకును వందనంబులు సల్పి లలినిం బెరుగుం దేనె లాజలు మణి రత్నవస్త్రములు భర్మము భక్తితో నెప్ప టట్లు బ్రాహ్మణులకు నాద్భతి నిడి గీ॥ యాత్రకేంగు నప్పటిదగు నాచరణము గా నమూల్య మాణిక్యముక్తామణులను వజ్రముల రత్నముల విప్రపటలి కొసంగి మజీయు నల శంఖచూడుం డత్తజిని రహిని. 387 మ॥ ఒక దీనావనిదేవుండౌనతని కయ్యుర్వీవరేణ్యుండు మ చ్చికతోనిచ్చె గజాశ్వధేనువులనుం జెన్నారనౌలం ద్విజా తికి నిచ్చెన్నిధులొక్క వేయి పురపంక్తిక వేత్రిలక్షాయతం బింకం బల్లెల్‌ శతకోటి కాపయిన నెంతే యోచనం జల్పియుక. 388 ఉ।॥ సారగుణాధ్యుండై తగు సుచంద్రసమాఖ్యుని నాత్మనందను౯ గూరిమి సింహపీఠిం దగం గూరిచి రాజ్యము వాని చేతికిం 198

ద్వితీయాశ్వాసము

దారిచియుం జతుర్విధ కనచ్చమువుల్‌ తన వెంట నంటి రా

హారిధనుశ్ళరాధ్యకరుండై యతండాహవ దోహలాకృతిక. 889 ఉ| లక్షలుమూండుగుటజ్టములు లక్షమదద్విపముల్‌ త్రికోటిగా

నక్షయలీలనొప్పు ధనురంచితులుం గవచుల్‌ త్రికోటికి౯

విక్షతి కృత్రిశూలకరవీరులు మూండగుకోట్ల కొప్పం బ్ర

త్యక్షయముంబలెజ గదలె దానవనాయకు. డప్పు దాజికై. 890 మ॥ విలునమ్ముల్‌గలవా రృదొక్క వెయిగా వేమార్శొనన్నిల్చియుం

గెలువంజాలు మహారథాధ్యునొకనిక వే తన్మహాసేనకుక

లలి నేతం జలిపెక విశారద సమంచన్నానుకుక మూండుల

క్షల యక్షౌాహిణులొప్పు వాహినికి నచ్చంబైన యోచింపునక. 891 మ॥ చదలంటంగను భేరికా పటహ నిస్సాజానకాది స్వనా

స్పద కర్ణజ్వరకారియుద్ధ విలసద్వాదిత్ర ఘోషంబు ము

ప్పది యక్షాహిణులొప్పువారు సరవం బర్వెక£ మహాధ్వానముల్‌

చదలుః వ్రీలునా భూమిబ్రద్దలగునో సద్యస్సముద్వృత్తి నాక. 392 ఉ॥ ఆ దనుజేశ్వరుండపుడు నాత్మ మురారిని సంసృరింపుచుక

మాదిరి మించనా మణివిమానమునెక్కి గురుల్‌ పురస్కరిం

పూందంగ మేటి శార్యబల మూంతగల బైనముసాంగి శంకరుం

డేదరిం దన్నుంబోరంగ వసించిన చోటికి బైలుదేరియు౯, 898 మ॥ తగ విస్తీర్ణము పంచయోజనమునై దొనిందగక వందరె

ట్లు గమించంగల దీర్ధతందగి యపూర్వోదారవారాట్లటిం

దగ శ్రీభూధ్రము గంధమాదనము మధ్యం జంద్రఖండాగపూ

ర్వగతాన్యాశగ హైమశైలజ శరత్పత్యంచితత్వంబు తో

సుగతిం జెందంగంజేయు నిర్మలినతా శుంభత్షభావంబుతో

నిగమాళీడిత యొక్క యే ర్తనరు నెంతేం బుష్పభద్రాఖ్యయై. 394 మ॥ తగ నయ్యేర్పవహింపం బూతమగు నాస్థానంబునం దొల్లి నె

చ్చగుపేర్మిం గపిలుండు తాం దపము సేయంబొల్చు నచ్చోట సి

199

బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము ప్రకృతిఖండము - ప్రధమభాగము

ర్నగ వాస్యంబునం బొల్బువానింగనియెక్‌ శంభుక శుభారంభునిక౯. 895 వ॥ అట్లు 396 మ॥ వటమూలాశ్రయుండై హసన్ముఖుండునై భాభాసి కోటీన వి

స్ఫుట తేజండయి, కృత్తివాసుండయి, యంభోవాహినీయుగ్దటా

పటలుండై ఫణిరాట్రిశూలధరుండై పంచాస్యుండౌ విశ్చ్వహుం

బటు మృత్యుంజయు భక్తమృత్యుహరు సర్వశ్రీకరుక సత్తపః

పటలీ పుణ్యుండు నాశుతోషు నఖిల ప్రస్తూయమానుక జగ

ద్హటక త్వేశ్వరతాపహత్వయుతు రంగత్కారణాధారునిక 397 కం॥ విశ్వకరు॥ విశ్వంభరు

విశ్వేశ్వరు విశ్వబీజు విశ్వజు విశ్వుక

విశ్వాహారుక నరకహు

శశ్వజ్ఞానప్రదు హరుం జంద్రకలాపుకా. 896 చ కనుంగొని శంఖచూడుండు నఖండమతిం దనవారితోడ వా

హనములనుండి డిగ్గియ సమంచితభక్తి నమస్కరించి యా

యన దరింగల్లు కాళికి షడాననదేవునకు న్నమస్కృతుల్‌

పొనరిచినంత వారు పరిపూర్ణకృపందగ నిచ్చి రల్ల దై

త్యునకును దీవనల్‌ మజియు నొయ్యన లేచియు నందిముఖ్యులుక. 899 శా ఆదైత్యుం డల నందిముఖ్యులను (బ్రశ్నాలాప సంతుష్టులం

బ్రోదిం జల్సియు శంభుసన్నిధినిం గూర్చుండక్‌ భవానీశుం డ

ప్టా దైత్యుంగని పల్కె నిమ్మెయిని నన్నా! బ్రహ్మ తాస్రష్ట త

ద్ధీ దుర్ధర్డునిసూతి ధర్ముం డతం డెంతేనిక మరీచిక మునిం

బ్రాదుర్భూతునిం గాంగంగాంచె, నింకం దన్నానీంద్రుండుం గళ్యపా

ఖ్యా దీవ్యత్సుతుంగాంచె నాతండును ధర్మానూనుండు౬ దక్షుండెం

తేం దార్కొకరహినిం ద్రయోదశసుతానీకంబునుం బెండ్లిలో

నా దివ్యర్నుల మేటి కశ్యపునకీయంబొల్బె భూతిప్రభక. 400

200

ద్వితీయాశ్వాసము

ఉ॥ _ఆపదుముగ్గురై తనరునట్టిరు కశ్యపు భార్యలందునక్‌

శ్రీపటువౌచుం దాందనువు చెన్నలరారె నొకర్తు నామెకుజ

బాపలుపుట్టినా రృదియునల్వురు తేజమునక (బ్రజిత్తియక£

పాపండు వారిలోనొకం డభంగపరాక్రమయుక్తుండారయయక!. 401 ఉ॥ అల్ల ప్రజిత్తి దంభుండను నాత్మజునింగనె వాండు వైష్ణవుం

డుల్ల మెలర్చ శుక్రు నతం డొయ్యన నొజ్జగంగొంచుం గృష్టుపైం

బెల్లగు భక్తి లక్షకును బెక్కగు నేండులు పుష్కరంబునం

దెల్లపు సన్మతిం దపముం దీర్చి నినుంగనియెం గుమారుగక. 402 చ॥ అల యెనమండ్రు గోపకులయందు నొకండవునీవు క్సష్టప

జ్ఞలరుహభక్తి యుక్తుండవు సన్మతి! కృష్ణునిపార్షదుండ

చెలువున రాధ శాపమునం జేసియు దానవనాయకుండవై

యిల జనియించినావు కడు నింపగు మాటొకండాలకింపుమా! 403 వ॥ భక్తుండగు నాతండు పరమాత్మసేవన కోరుంగాని సాలోక్య సారూప్య

సామీప్య సాయుజ్య పదంబులం దెష్టటిక నాస నొందండు. సమస్తం

బంతంబున నశ్వరంబని తలంచుం వభ్రహ్యాలం బడిసిపాటులుగా

నెంచుం నిందైలబిల భోగసంపదలతనికి లెక్కలోనివి కానేకావు. 404 శా॥ శ్రీకృష్ణాణితమౌళివీవుకద! నీ చిత్తంబునక వేల్పులం

దీ కా కేమిటి? కల్ల రాజ్యము రయంబీరాదె యవ్వారి క

య్యా! కోర్కియ్యదితీర్ని నీ పదమునం దత్యంత సౌఖ్యంబుగా

నీకింపొగతినుండు, వేవతలు నెంతే స్వర్ణగత్తాంది యి

చ్భా కల్యాణములక్‌ భజించెదరు రక్షశ్చీక్రచూడామణీ! 405 చ॥ కరముగ వేల్పు లీరు నల కశ్యపుబిద్దలకారె? మీర లీ

తెజంగున నాండొరుల్‌ పెనంగందీరగునో? సహజన్ములందు సం

గరమనుమాట యెంతయునుగాని నిక్కము, బ్రహ్మహత్యపా

పరుచియు జ్ఞాతివైరమను పాపము ముందటి దగ్గునెంతయుకా. 406 చః ఇటులం బొనర్చ నీవయిన యిప్పటి సంపదలెల్లం దగ్గునం

చటమటం గందువేమొ? యెవరైనను సంపదనొక్క రీతి లం

201

బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము ప్రకృతిఖండము - ప్రధమభాగము

పటపడియుంట గంటె? యవి వచ్చుచుం బోవుచునుండుంగాదె? దు

ర్థటతరవిక్రమా! కను వికల్పము బ్రహ్మయు6 గల్బమందునక 407 చ అల యజుండుం బరాత్పరుని యాదృతింజేసి పునర్భవంబునం

ది లలిందగుక దపస్సు బలదీప్తి నతండు పురాభవస్థితిం

దెలిసియు దాన సృష్టిందగందీర్చును ధర్మము సత్యమూలమై

వెలయు. గృతంబునం దదియుం బెంపుగ నిండియునుండు దానవా! 408 చ॥ కృతయుగమందు నిండుగ రహించును ధర్మము ద్రేతయందు న

ద్ది తనరు మూండుకాళ్ల సొరిదిందగు ద్వాపరమందు రెండు కా

క్ల తలిరుపజ గలిందొలింజెలంగ నొాకండగు కాలు దానిక

ద్దీ తొలగింయుం గ్రమంబుగను దీప్తిం గనుం గళ యొండుమాత్రమై. 409 ఊఉ ఎండలకాలమందు రవికెంతయు దీప్తి చెలంగు నద్దితా

నుండునె శీతకాలమున? నొయ్యన మధ్యదినంబునం దినుం

డుండు బెడంగు సాయమున నుండునె? యా దిననేతయు౬ జనిం

జండతయుం బ్రశాంతతం గనందగు, దానవవంశదీపకా! 410 చ॥ ఒకదినమే కరంబు రహినొాందుటయు౯ మటథితేజునీంగుటం

('బ్రకటముగాం గనుంగొనమె? రాహువు (మింగిన చంద్రుండౌల మె

చ్చు కడిందినొప్పు నాతనికి సొంపునుదింపును గద్దుగాదె? వాం

డు కుహుకృశత్వమొందండె? కడుంగడు సుస్థిరతకు భజించునే? 411 శా॥ ఆళీతాంశుండు శుక్ల్సపక్షమునయం దందంబునంబొంది యా

కాశాలంకృతిగాందనర్చు నింక నక్కాంతింజెడుం గృష్టమం

దాశక్తి ప్రథితుం దినుం గ్రహణమందారాహు వింక౬ దినం

బే శస్తత్వము తగ్గ దంబుజహితుండేపార మేఘాంచితా

కాశంబై తమమొందు నీకు నెబుంగంగారాదె? దైత్యోత్తమా! 412 ఉ॥ ఇంద్రుండు కొంతకాలము రహించుమహావిభవంబుతోడ, న

ప్పొందలునేని తేజువిడిపోయి బలిప్రభుండింద్రుండౌను, ధీ

సాంద్రుండు తద్బలీంద్రుండిట సర్వములేక రసాతలంబునం

దుం ద్రపకగ్గమై తగుంగదోయి! దనూజవరేణ్య రత్నమా! త్తీ1తి

202

నాలా జరిరూర్వాను ఆ.వె పూర్ణసస్య యగుచుంబొరి నుర్వి కొన్నాళ్లు

(గగ్రాలుం గొన్నినాళ్లు కణువునంబడుం

గొన్నినాళ్లు జగము లిన్నీతిం జెడియుండుం

గొన్నినాళ్లు మేలు కొనును గాదె! శ1ేశ గీ; దెసలచేతం గాలముచేత దీప్తి యెందుం

జెడక శ్రీకృష్ణుండొక్కండు 'సెలంగు చుండు

మృత్యు గెలిచి నట్టిండ నౌట నే ననేక

ములగు ప్రాకృత ప్రళభయంబుల లలిం గంటి. 415 గీ ప్రాకృత ప్రకయములెన్నా పరంగం గంటిం

గాంచుచున్నాండ నింకను గాంచం గలను

కృష్ణుం డపురుషుండుం జీవ మెసంగని యతం

డపరుం డాతని నెంచుట యఘహరంబు. శమం చ॥ ఎవం డలకృష్ణు నెప్పటికి నెంచు జరామరణంబు లీంగి మా

నవుం డతం డెంత యేనియు ఘనప్రభుండై విజయంబునందు మృ

త్యువుపయి, నల్ల కృష్ణుని మహోరుతరాజ్ఞను బ్రహ్మ సృష్టికిం

దవులును శౌరి రక్షకగుం దద్దయు నాపని సంహరింపగుక. 417 శా॥ కాలంబందును సంహరించుటకునై కాలాగ్ని రుద్రుం గడు౯£

విళి న్నే నియమించి సంతతము కృష్ణానూనమంత్రంబు నెం

తేలాగౌ మతినెంతు నందులకునే మృత్యుంజయత్వంబుతో

నోలిం బొల్పితి నేను మృత్యుఫణిరాజోద్యత్థగాధీశుందక. 418 చ॥ అని యిటు శంకరుం డల సభాంతరమం దల శంఖచూడు నిం

గని వచియించినంత నల ఖండశశాంకవతంసుంగాంచి యా

దనుజవరేణ్యుండిట్లనియె, ధర్మమయా! గిరిజాధిపా! ప్రభూ!

పొనరంగ నీవు పల్కినది పోలును నామన వాలకింపుమా! త్తం ఉ॥ నీవు వచించినట్టి నుడినింగల సంగతభావమట్టుల౯

దా వెస నుండనిమ్ము కల తథ్యము నేను నొకింత పల్ముదుక

భావజవైరి! యందుంగల భావము, భావమునందు నారయం

గా వలెనౌల నౌ ననుచుం గాదనుచుజ వచియింపనౌ నను£ 420

203

బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము ప్రకృతిఖండము - ప్రధమభాగము శా॥ జ్ఞాతిద్రోహము దొడ్డపాపమని వక్కాణించినా వైన మా దైతేయేశ్వరుండౌ బలిప్రభుని యిద్ధంబైన సర్వస్వ మే లా? తీరొప్పంగ దేవతల్‌ గొనిరి, భర్మాక్షుక మృతుంజల్సి రే లా? తద్బల్యధిపుకు రసాతలముం బాయంజేయంగా నేటికిక. 421 చ॥ తనర నిశుంభ శుంభముఖ దానవు లా విబుధాళిచేం బద౯ గనరె? కటా! సుధ౯ సురలింకజ దనుజుల్‌ మధియించి తీసి ర య్యనుభవ మల్లవారి కింక నయ్యది చూచుటె మాకుంగాదె![యో యనఘ! యొకళ్ల కొప్పనుచు నందళు నేర్తురు బోధ సల్పంగక౯. 422 శా॥ ఇందాంకం గనుచుంటి నంతయును శూలీ! సంపదల్‌ సర్వము£ బొందంజాలెను దేవబ్బంద మింక మావ్యూహంబు హా క్లేశమె చెందంగన్నది, కృష్ణు సత్మరుణ యీ చెల్వై తగం కొంద జా నందంబుక మథిం గుందు కొందటు గనక జల్చుంగదా! యారయః£. 423 శా॥ క్రీడాకందుకముంబోనర్చియును శ్రీకృష్ణుండు విశ్వంబుతో నాడు దత్మలితప్రభఖేలనములం దా రీతి నీరీతి నీ రేడుక్‌ లోకములింక నన్నియును గ్రిందే మీందు నో యౌ జగాల్‌ టేండా! యోడును గెల్పుం గాంచిరెవ? రార్తింగొల్పు నోటల్‌ కడు. 424 శా॥ నాకుక్‌ బంధుండ వీవధీశుండవుగా! నాతోడ వైరంబు నీ వీ కీర్తిం బెడం బాంపురీతిమెయి నెంతేం బూనంగా నౌనె? యేం డో కీడిమ్ములం గాంచి నట్టిండని లో నూహించు? నా దానవుక వీంకం బొల్బెడి నీవు తోంగనియునుక వే శంభుం డిమ్మౌ గతిక. 425 గీ॥ నేను మీతోడ వైరము నూనుట కడు హేయ, మాపోర నోడుదు నేని హేయ తర మటం చీవు పల్కుటం దనర వింటి ధర్మవేత్త వీవగుదువు దానవేంద్ర! త2గ్ర చ॥ ననుపుగం గంజజాన్వయమునందు జనించిన మేటివీ, వటుల్‌ తనరెడి నిన్నెదిర్చుటది తగ్గదికాదొకొ! మాకు, మేము గె 204

ద్వితియాశ్వాసము

ల్పిన మటఠి నీకు నోడినను లే దిసుమంతపకీర్తి మాకెటజ

మనమున నిద్ది యెంచియునె మానుగయూనికి మిట్లు పోరంగక 427 చ తొలి మధుకైటభాసురులతో నని సల్చె మురాంతకుండు న

వ్వలను హిరణ్యనేత్రుండును వాని సహోదరుండు మృతింగన£

దలంగెనె శౌరిచేం? ద్రిపురదానవులం దునుమాడనే యని

వెలయ నిశుంభశుంభులను వే పరిమార్చదె? భద్రకాళియుక 428 ఉ॥ నీవనం గృష్ట పార్షదత నెక్కొని నట్టి ఘనుండ వట్టి నీ

తో వెస హేమనేత్రముఖ ధూర్వహులౌ దనుజుల్‌ సమానులే?

యీవిధి నాకు నీవలన నెమ్మెయి లొంగుట గల్లినం బరీ

భావముంగందునాక్కొా? సురవారము పంపంగ వచ్చి నట్టి నా

కే విధినేని నోటమి జనించునె? కాంచుము, శంఖచూడుండా! 429 శా॥ మాటల్‌ ఖర్పొనరింపనేల? వినుమా! మామాట పాటించి త

త్సాటోపంబగు రాజ్యముక సురల కొందంజేయు, కాదేని నో

మేటీ? పోరును జల్పు వారమింక రమ్మీ! హుంకృతిస్స్ఫూర్తి నే

టాటోటుల్‌ పచరింపనేల? మది గాఢంబై యొకట్లుం దగక. 480 మ॥ మటథి నారాయణమౌని యిట్లని వచింపకసాంగ “నాలింపు, శం

బరజాతోద్భవసూతి! శౌర్యధనుం డా మాద్యద్ధనూజేశుం డ

తెలం గొప్పక శివుం డాడంగా వినియు హృద్దవ్యన్మహాభక్తితో

హరు పాదంబులకు న్నమస్కృతిని నాయ్యంజల్చి యచ్చోటు వీ

డి రహిక్‌ దా వెడలె£ విమానమున మంతద్రివ్రాతముంజూడంగక, 431 చ! అపుడు హరుండు దానవుందడు నాత్మబలంబుల నాక్కరొక్కరిణ

విపులతంబోర రేం పంగను వే నిరువాంగునకుకి దురంబు న

త్యపరిమితప్రకారమున నప్పు డుపక్రమణంబు నొందెం గ

ట్ట! పదియు నాలుగుం గడగడజ వడంక౬ జగముల్‌ కరంబుగక£. 432

205

బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము ప్రకృతిఖండము - ప్రధమభాగము సీ; వృషపర్వుతోడ మహేంద్రుం డెదుర్శొనె విప్రచిత్తి నెదిర్చె వెసను హేళి దంభునితో శశి తలపడంగా సాంగం గాలుండు కాలేశుం గవిసెం బెనంగం దొడరి గోకర్డునితో నగ్ని డీకొనెం గాలకేయునితోడం గడంగె నైల బిలుండు, మయునితోడ విశ్వకర్మ యనికిం బూనె, భయంకరుతోను మృత్యు వాజి కూనెం బోరం బరంగ యముండు సం వారకు, ధృతప్ఫష్టుం గేరె బుధుండు గీ; వరుణుండు కలవింకునితోడ దురముం బూనెం జంచలునితోడ ననిలుండు సమర మూనె శనియు రక్తాక్షుతో, రత్నసారుతో జ యంతుండును బోర సాంగిరి యహమహమిక. త38ి సీ! వసువులు వర్చసుల సమూహముం గే రె, నళ్చినిదేవత లల్ల దీప్తి మంతుం దలంపడిరి, మార్శొనె ధర్ముండు ను ధనుర్ధరునితోడను జయ మెంచి మండూకనయనుని మంగళుండు గవిసెం బీఠరు నెదిరెం బుప్పేశుం డొయ్య శోభాకరుని నొంపంజూచె నీశానుండు కాంచీముఖోల్మాముఖ ధ్వజాత గీ పిండ ధూమ్ర ఖడ్గ పలాశ విశ్వనందు లనెడి వారికి నాదిత్యు లభిముఖులయి రింకం బదియు నొక్కరుగురు లెదిరిరి పదొ కండుగురి భయంకరుల నఖండపటిమ. త్తీత్రశ్తీ సీ॥ ఉగ్రదండాదుల నొగి మహామారి తా నెదిరి సంగరముం గావింప నయ్యె 206

ద్వితియాశ్వాసము నందీశ్వరాదిక నానాప్రమథ గణం బులు దానవతతులం బొరి నెదిర్చెం బ్రాణికోటికి మవాప్రాణాంతకంబయి యత్యంత భయదమై యయ్యని తగె వటమూలమందున భవుండు కాలీకుమా రాదులతోనుండె, నపుడు శంఖ గీ చూడుండు సమలంకృతుండయి చూడ నొప్పి కోటి దానవరత్నముల్‌ గూడియున్న డంబయిన సభః£ సింహాసనంబు పయినం గొల్వు దీజియు నుండె బల్‌ చెల్వు దనర. 435 ఉ|| ఆసమరంబునం దసురులందటు నందముం జందమీంగి, బా ధా సముపేతులై భయము తద్దయు డెందము నందు మించి, వో వా సముదారరావముల నాచరణంబు నొనర్చు చాజినిం బాసియు దిక్కుదిక్కులకుం బాథిరి కాళ్లకు బుద్ధి సెప్పుచుక. 486 చ॥ అపుడు కుమారదేవుం దమరాళుల నందటథింగాంచి చాలగా నపు డల వారి కొప్పిన భయంబు సమస్తము వాసి ధైర్యము౯ విపులతం జెందం జేసియును వే మరల£ దనుజాళితోడి యి ద్ధపు జతనంబు సల్పెం దన తగ్గతనంబు కనంబడం గదు౯ 487 శా॥ తానుంబూని సమగ్రవిక్రమమునం దైవారియుంబేర్చి ర క్షో౨. నీకంబుల మాంపె నొక్కట శతాక్షౌహిణ్యతీతంబుగా నానందంబులు దక్కివారు కడు భీత్యాక్రాంత హృద్రీతితో నానాదిక్కులకుం బలాయనపు మంత్రంబుం బఠింపం గడుక౯. 4388 ఉ॥ అల్ల యుగాంతకాలమునయందు జగంబులనెల్ల (వల్మిడిజ డుల్లంగం జేయు కాళియుం గడుంగడు రుష్టి గడుల్కొనంగ దై త్యోల్లసదంగనిస్స లతము దోరపురక్తము వందఖర్చరం బు ల్లలింద్రావి గర్రనుచుం బూర్జపుం దృప్తినిం ద్రేంపెం ్రేంపుల౯. 489 207

బ్రహ్మవైవర్త మవాపురాణము ్రకృతిఖండము - ప్రధమభాగము శా॥ ఆ కాళీ గుహులప్టు చూపిన యుదారాత్యంత విక్రాంతిచే నాకాశంబున నట్టలూడిపడునట్లార్పుల్‌ కడుజ రేం), ని గ్థకాత్యుల్‌ కర మన్న రక్కసులె బల్‌ఖీతిం గడుం జాక్కి దు సకాతిక్షతగాత్రులై పజచి పోరుంబాసి రొక్కుమ్మడి౬. శీశ0 చ॥ పటువులు విప్రచిత్తి వృషపర్వులు డంబటి కంకణుల్‌ సము త్మృటబలమొప్ప స్కందుని యఖండమహారుష కోహటించి, లో నటమటనొంది సంగరమునందున నుండియు నెందుకేనియుం దటకునం బాజిపోయిరి గదా! గదలాదిగవీడి వేసియుక. 441 చ అటు రణముం బొనర్చుచు నుదారబలంబు ప్రదర్శనంబు ను తృటముగం జల్చు స్మందుపయింగా సుమవర్ష్నము దేవతల్‌ కడుం బటు ముదమొప్పంగాం గురిసి బాగుగ దుందుభి ముఖ్యవాద్యముల్‌ పటపట (మైోంగంజేసిరి యభంగుర మోద మెదం దలిర్పంగ£. 442 ఉ॥ ఈగతి దైత్యమౌళి గమనించి సమంచితరోష మాత్మలోం దాం గడిందిజ విమానమునం దద్దయు విక్రమమొప్ప నెక్కియుజ మేఘము వర్షమట్లుగను నించెను బాణములజ రణావనిక£ బాగుతనంబటన్ననుడి భావములందు విడంగ వేలుపుల్‌. శీశత శా ఆబాణవ్రజపాతకారణముచే నాకాశమందెల్ల నెం తో బాహుల్యత మేఘముల్‌ గవిసినట్లాయ్యం దమం బెల్లెడజ భూభాగంబున నిండెనొక్కట నభోభూమధ్య రంగోజ్జ్వల ద్భాబాఢంబు మహానలంబెసంగె దేవవ్రాత మల్లాడంగ౬. త్తీశడ్తే మ॥ ప్రమథనవ్రాతము నందిముఖ్యమును దేవశ్రేణులుక్‌ భీతినిం డు మదికి సంగరరంగమందు మన కెట్లో యచ్చటుంబాసి యొ క్క మొగిక దిక్కును మొక్కు నాక చని రాకాశావనీమండలీ క్రమ విజ్ఞాన వివేకశూన్యత యుదారప్రక్రియం దోంపంగక 445 శా॥ ఆ రక్షోవరుందేయు నస్తములచే నాహాజనింపణ శిలా వారాగోరగ వృక్షముల్‌ వడియె భూభాగంబు నిండం గరం 208

లా తలీయాశ్వాసము బా రాజద్భయదంబు తత్సమయమందా శైవసైన్యం బునం గారాకూరముసెందం డొక్కరుడ యా స్కందుండు సుంతేనియుకజ, 446 ఉ॥ ఆ దనుజాతముక్త శరజాగ మహోరగముఖ్య పంక్తులం దేదియుం గానరానిగతి నెంతయు మాటుగ స్మందుందొప్పె నిం కా దితిజారి యాగుహు శరాసరథంబుల భంగ మొందంగాం (ోదినొనర్జి యంతటను భోవక యాతని వావావూ ిఖిక బాదియుం బాది యేచె నొకపాటిగంగాదను నంత చేటుగక. 447 చ॥ అపు దతం డర్శునిందొరయునట్టి విభందగు శక్తి యొండు తా విపులరుషక శివాత్మజుని పేరురమందున నాంటనేయన ల్ల పటు విఘాతముందిని కలంగి గుహుండు నొకింతసేపు మూ ర్భపడి మెలంకువంగనియె సర్వులు దైత్యునిధాటి నెన్నంగక౯. 448 మ॥ అపు డుద్యద్ద్గతిం గార్తికేయుండు మహాహారిప్రభామండలీ విపులంబౌ నరదంబునెక్కి తొలి శ్రీవిష్ణుప్రదత్తంబు నై న పటూగ్రంబగు చాపముంగొనియు బాణంబుల్‌ కడుంజాల మా ర్తు పయి£ వైచియుం దత్ర్రయుక్త నగ సందోహాదులం బాపియు౯, 449 ఉ॥ మిక్కిలిం బేర్చి వారుణ మమేయశరంబును వైచి దైత్యుచే నెక్కొని నట్టి యగ్నిం గడు నీటడంగించియు వాని సూతుంబె ల్లుక్కునం ద్రుంచి యశ్వముల నొక్కటంగూల్చియు వానిచేతి వి ల్ముక్కలు సల్పి రోంకలిని బోలిన శక్తిని నద్దనూజు పే రక్కున వైవ, నాతం డహహా యని చొక్కి పడె రణావని౯. 450 చ॥ ఆతం డటుం బడ్డం దన్మకుట మా సమరస్థలినంత దవ్వునం బుతుకునం బడ్డదయ్యె నల మూర్చ నతండు మునింగి యంతలో న తెలిసి యెంతయు౯ రుష యనంతముగా హృదయాంతరాళమం దతుకంగ నొంది మాయమెయి నను నిన్ని యనంగరానటు౯ దత శరముల్‌ నిగిద్బి సురతత్యతి ఖతిని గొల్చి నెమ్మెయి౯, 45] వ॥ అంత దనూజేంద్రుండు మజియుం బూనికను వహించి. 4ీగ్‌2 209

(బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము ్రకృతిఖండము - ప్రధమభాగము మ॥ శతపత్రాక్ష మహామహత్త్వ విలసచ్చారిత్రమై యెంతయు౬ శతకోటీన మహాహప్రభాకలితమై చాలక భయంబిచ్చు ను ద్ధతమౌ శక్తి నొకండు తద్దుహు మహోదగ్రోరమం దేయ న ద్భుతమౌ పాటను దాన నాతండుగనెక్‌ మూర్భం గరం బెచ్చుగక. 458 చ అటులం గరంబు మూర్భం గనినట్టి కుమారునింగొంచుంబోయియు న్నిటలతలాక్షు పొంతనిడి నెమ్మదిం గాళిక క్రుంగియుండ, నం తట శివుండంతయుక౯ మతి యుదారత నాతని సేదందేర్చి యు తృట బలమిచ్చి తేజునిడి తద్దయుం బ్రోచుచు నుండె నిమ్ముగజు 454 శంఖచూడునితో శ్రీకాళికాదేవి యుద్ధము సేయుట ఉ॥ ఆ సమయంబునం దల మహాసురమౌళి యుదారమైన మా యాసమరంబు పూనియు సురావళి హావళి నొందంజేయు న గ్గాసికి వారలెంతయు వకావకలై చనుచుండంగాంచి తా నా సమరాంగణంబునకు నప్పుడె కాళిక యుగ్రమూర్తియై. 455 ఉ॥ రాంగను బూనినంత సురరాక్షస కిన్నర యక్ష ముఖ్యు లా యాగమవంద్య కాళికను నంచితమౌ మతి వెంబడించి యు ద్వేగ లసద్బలంబు కడు దీప్తి వహింపంగ నామెతోడ యు ద్ధాంగణ భూమింజేరియు మృగాధిపనాదము సల్పిరెచ్చుగజ. 456 మ॥ అపుడుం గాళియు సింహనాదమును జేయజ దాని నాలించి దై త్యపసైన్యంబు లనన్యతుల్యభయయుక్తస్వాంతముల్‌ మూర్భ నొం ది పడక గాళి మహాట్టహాసమును నెంతేం జల్ని యుగ్రాతిచం డ పయిం గొట్టవి యుగ్రదంష్ట మొదలుజ రంహోయుతల్‌ మధ్వ నూ నపుం బానం బొనరించి మించిరి కడున్‌ సమ్యక్ష్రమోదంబునక. శీర్‌ చ॥ కరమటు శంఖచూదుం డల కాలినిగాంచి మనంబునందు నే డ్రైెజయగు కోపమందియుం గడింది నెదుర్కొనం గాళి వానిపై నురుతర వహ్షిబాణమును నోలిం బ్రయోగము సల్ప దానవే శ్వరుందును వారుణాస్త్రమును వైంచియు దానిని నార్చెగ్రక్కునక. 456 210

ద్వితీయాశ్వాసము

మ॥ అపుడుం గాళియు వారుణాస్త్రమును దైత్యాధీశుపై వేయ దై

త్యపుండుజ ఖేచర బాణమేసియును నద్దానిం గరం బాంగెనం

దు పయిజ గాళిక వైచె దానిపయినక దుర్దాంతమాహేశ్వరా

తి పటూగ్రాస్తము నంత విష్ణుశర మెంతే వైచి దైత్యేంద్రుం డు

ద్ది పడంజేసెను సర్వు లబ్రపడం దద్దీవ్యత్పరాక్రాంతికిక. 4ర్‌9 మ॥ నలువౌ దానవు విక్రమంబుం గనియు న్నారాయణాస్తంబు కా

ల్లి లసద్రోషముంబూని వేయంగను నోలిజ జ్వాలికామాలికా

విలసద్వహ్నిధభయంకరాక్ళతిని దద్విష్టూత్తమాస్తంబు సోం

కులజేనిం గ్రసియింపరాం గడంగుడుజ గోయంచు దైత్యాళి బె

గ్లిలి నైజంబగు పక్షమెల్లం గనెడుం గీడంచు లో నెంచంగక. 460 చ॥ కకవికలైరి దానవు లొకళ్లును దప్పక యేమిచేయంగా

నాకయిసుమంత వారికిని నులములందును దోంపదయ్యె న

ప్టకలుషబుద్ధియుక్తుం డసురాధిపుండారసి దాని ముంగలం

(బకట సుభక్తి నేల కటు వ్రాలి నమస్కృతి సల్పె దానికి. శీర మ॥ నమితాధీనము బాణరాజమది శ్రీనారాయణాస్త్రంబు భ

వ్యమతిం దానవనేత వందనము సేయజ శాంతినింజెందె న

ఫ్టమితోగ్రాశయ మొప్పం గాళికయు దీవ్యన్మంత్రయుక్తంబుగాం

గమలోద్భూత మవాస్త్రమేయంగను రక్షస్స్వామి బ్రహ్మాస్త్ర మొం

డు మొగిం దానును వేయ, నల్ల శరముక్‌ బోంజేసె శాంతంబుగక. 462 ఉ॥ అప్పుడు దేవి యోజనములాయతమై తగు మేటిశక్తిం దా

నప్పటుదానవేంద్రుపయి నట్టె ప్రయోగము సల్పినంత, న

య్యప్పయు నైకబాణముల హావళి నేసియు నల్ల శక్తినిం

దుపష్పర దూలిపోంజలిపెం దోరముగాంగను వార లెన్నంగజ. 463 మ॥ అపు డా శక్తి తలంచి పాశుపతమా యాడ్యాసురేశానుపై

విపులోదగ్రభయంకరత్వము తగజ వేయంగం బూనళ్‌ విదే

హపు వా క్మీతని- విష్ణుకవచం బాలగ్నమై యుండు న

ద్ది పొరిం దా నటనున్నం బాశుపతమెంతే వీనికే కీడుం గూ

211

బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము ప్రకృతిఖండము - ప్రధమభాగము లయను కలకి లులుం - తటయిభా యా రుప, దివ్వాని సతీవతంసమునడల్‌ మొప్పందునందాంక వీ6 డు పడండం చజుండిచ్చె నీతనికి శ్రీల్పొందక్‌ వరం బెమ్మెయిక.. 464 (విదేహపువాక్కు = అశరీరవాణి) చ॥ కడంగియునద్ది తావినియుం గాళిక క్రోధమునంది దైత్యులక్‌ వడి శతలక్షంబట్టుకొని వారక మింగియు శంఖచూడు న వ్వడువున (మింగంబోవంగను వాండును వాండిచెలంగునస్త్రమా పడంతుకవేల్చుపైంబడంగ వైచియుం దప్పుకొనెం దదార్తికికు 465 మ॥ అపు డాదేవి నిదాఘచండకిరణాత్యంతస్ఫురత్థద్ద మొం డపురూపంబగు నేరుపేరుపడ దైత్యస్వామిపై నేయ, వా డు పటూదారశరాన నల్లయసిం గీడుంబాపికొన్నంత, న ల్ల పరాశక్తియు వాని మింగుటకు వక్షంబుం ద్రిసారించినక, 466 ఊఉ దానవుం దెంత యేనియును దద్దయు దేహముం బెంచినంతం గో పానను భద్రకాళియును బ్రాంచిత భీతికరత్రిశూల మా మానితుపైన నేయ బలమండిత విక్రముండౌనతండు నే ర్బూనియు దాని కేలంగాని ముమ్మరమౌ నరుదిచ్చెం గాళికిజ, 467 శా॥ ద్దానం గాళియుం జండ్రనిప్పులటు నేత్రంబుల్‌తగజ రేంగి యెం ని గట్టిడి ముష్టిఘాతమునం దద్దిత్యాత్మజేశాను నా జాయాన స నూతమౌ నరదముం జయ్యం దునాతున్మలై వొ సక మటఠినంతం బో క్రీస్తుర్సునిజ బ్లో యట్లి ఘాతాననే దా నెయంగ నతండు తన్ముకొన్సచుం దద్భూమీపై మూర్చిలెక. 468 మ॥ అతందడా మూర్చనునుండి మేల్మనియు నయ్యంబామహాడేవిపై మతిలోం దల్లి యటన్న బుద్ధింగని యామజ్ష మల్లతజ బోరుట ద్ది తగంబోదని యెంచి యామెకును నెంతేభక్తిమై మొక్కెన ప్లతికోపంబున వానిం బట్టుకొని త్రాన్సాల్ది వేత్రషి య 6 తల స్పృక్కగునట్లు వెప న ధ్ర తగ హ్హా టు స పైవింగను భూభాగంబృనజ వాండు కూ చ॥ అతం డపుడుజి విమానమ్సను నబ్రముగాం దనరారుదాని నె క్కి తగ మహావిభూషలన్సు గేరంగ వచ్చెడి రీత్తిం దాల్చి య 212

ద్భుతమగు నుత్సహింపునను బొల్బె నాకింతయు నల్ల యుద్ధపుం జతనమునక్‌ శ్రమంబనెడి చక్కిని దాంజన నట్లు మించుచుక 470 ఉ॥ కాళిక యాంకలిం గొనియుం గాలికింజేతికి నందినట్టి దై త్యాళిని లక్షలట్లుగొని యట్టులె చీల్చియు మైింగంజేసి ధా రాళ తదీయ రక్తము కరంబుగంద్రావి తదీయ మాంసము౬£ వాళి భుజించి వైచి తదనంతరమందును (ద్రేన్సె గర్రునక. 471 చ॥ నలువుగ నష్ట కాళి తన నాథుండు శంభుని పాంతకేగి, సోం కులయెకిమీనితోడి రణగుంభన రీతిని నెల్లం దెల్సి, దై త్యుల గణమందు నెందథినా యొయ్యనం దాను భుజించినట్ట్లు, నిం కలరెడు శంఖచూడుం డొకం డాపయిం గొందజు దైత్యవీరులం దలఘులు వారిం జంపవలె నంచు వచించియు నామె యాపయికా. 472 చ హరికవచంబు గల్టు నసురాధిపుం బాశుపతాన నేను సం గరమునం జంపంజాలనని ఘాటుబయల్‌నుడి నాలకించితిజ ధరం బరికింప నయ్యసుర తజ్‌జ్ఞుండు యోగ్యుండు నా శరంబులక బొరింబొరింద్రుంచెంగాని యొక ముల్మియు నాపయి వేయండీసునక 478 వ॥ అని కాళి శంకరునితో వచియించి యూరకుండెను. శ్తీ7శ్మ (సంస్కృత (గ్రంథం ప్రకృతి ఖండం 20వ అధ్యాయం ప్రారంభం) శంఖచూడుని శివు(డు సంహారము గావించుట శా॥ శ్రీనారాయణమాౌని నారదున కర్థింబల్కె నాపైన నో మౌనీ! కాళిక యిట్లు బల్క మతి సన్మాన్యత్వ వారాశితా నా నాళీీకవిరోధిధారి తన సైన్యంబైన దివ్యవ్రజం బానం బూనిన కూర్మితోడం జనిరా, నద్దానవుక మార్శొనం గా నేగెం దగ నల్ల శంకరుని రాకం గాంచి రాకా శళిం గానం బొల్బిన కైరవంబటు మదిం గాఢంబుగా మోద మెం తేనిన్‌ జెందియు మిక్కిలిం దనరు భక్తి మొక్క దైత్యేశుండుక.. 475 మ॥ అటులక శంభునకు£ నమస్కృతుల నొయ్యంజల్సి యాదైత్యు డిం కెటులే వైళముగాక స్యందనము పై కెంతే వడిం జేరియు 213

బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము ప్రకృతిఖండము - ప్రధమభాగము త్మ కోదండముపూని యుద్ధము నాగిం గావింపంయబూనె౯ దిశా తట సంక్రాంతనిజేషు మోక్షణమహాదర్చం బవక్రంబుగక. 476 ఊ[ శంకర చంద్రచూడులకు సంగర మమ్మెయి నొక్కయేండు ని శృంకముగా భయంకర విశంకటవృత్తిని సాంగె, గెల్ప దే వంకను గానరా కపుడు వారిరుగుర్‌ తగ న్యస్తశ(్తులై పొంకముంజూపి రయ్యనిని బొల్చిరి నూర్జురు దానవుల్‌ పొరి£. 477 ఊ॥ అఆ రణమందు మారణము నందినవారలనెల్ల సర్వపుం గారణకర్తమైన యల ఖండశశాంకధరుండు జీవితు ల్గా రహింజల్పె, నప్పుడును గంజదళేక్షణుండొక్క వృద్ధుండై వారని వేసమూనియును వచ్చి కనుంగొని శంఖచూడునిక. 478 చ॥ ఇటులను వృద్ధవిప్రం “డసురేశ్వర! పాజుండం బెద్దవాండ, ను తృటతరదానశీలుండవుగా నినుంగూరిచి యాలకించి నే నిటకును వచ్చినాండ నొక హృత్కమలస్థిత వాంఛయీనని, నీ వటమటలేక నాకు నది యాదటం గూర్చవలెం గడు౯ రహి£. 479 ఉ॥। దానికి దానశీలుండగు దానవభర్త దయాసముల్లస న్మానసమూని, యల్ల కుహనాధరణీసురుంగాంచి, “నీకు నే మేనియుం గోర్మియున్న నది యిచ్చెదం గోరు “మనంగ విప్రం డ య్యా! నెటి నీదు కంఠమున హర్వుగనుం గవచం బొకండు, న ద్దానిని నాకునిమ్ము సముదారవదాన్యత తేటయై తగ£. శ80 చ॥ అనవుడు దానవుండు తనయర్తిని బొల్బు మహామహత్త్వము॥౯ జననుతముజ మురారికవచంబును నాతని కిచ్చినంత న వ్వనరుహనేత్రుండా ధరణిభాగమరాకృతి వీడి శంఖచూ డుని దగు రూపము౯ గొని కడంకవడింజని యల్ల శంఖచూ డు నిలయమందు నింపుగం గడుం దులసింగనె వాని కామినిక, 481 ఉ। ఆమెయు శంఖచూడుండగు నాతండటంచుం దలంచి యెంతయు౬ (బ్రేమముతో రయం బెదురు వెళ్లి సపర్యలొనర్చినంత నెం తో ముదమందినట్లితండు తోంపంగం జేసి కరంబు సొంపుగా 214

ద్వితీయాశ్వాసము

నామెను జెంతకుం దిగిచి యక్కునంజేర్చి కవుంగిలించియుం

గాము దురమ్ము సల్పి కరంగంబొనరించె నుదంచితంబుగక. 482 ఉ|॥ ఆ తజియందు నల్లజలజాక్షుండు తేజము నామె యందుం దా

నారం బ్రవిష్టముం జలిపె నందున నామె పతివ్రతాత్వవి

స్తారత దుల్లిపోయె, నిట శంకరుండుక హరిదత్త భూరిగం

భీరగుణద్రిశూలమును వే కరమందు థరించె నొయ్యనక. 488 శా॥ ఆ యాభీలమవిత్రిశూలశిఖరంబందుక మహావిష్ణు వా

స్ఫాయన్మధ్యమునందు బ్రహ్మయు నధోభాగంబునక శూలియు౯

బాయంబోవక ధారయందు యముండు£ బర్వంగనై, పావక

న్యాయంబూని (ప్రకాశమానమయి దైవాటెం గరం బద్దియుక.. 484 చ॥ యుగవిలయాగ్నిభీకరము నుగ్రమహో[గ్ర మమోఘముః విరో

ధి గుణ విదారకంబు హరిదివ్యకరస్థ సుదర్శన ప్రకా

రగమును మారమేడిత రరాజిత శక్తి తిరస్కియాకరం

బగణిత శక్తియుక్తము ననంతరుచీద్యము తత్తిశూలముక. 485 చ॥ గిరగిరం ద్రిప్పి త్రిప్పియు నొగిం దగ దానిని శంఖచూడుపై

నొరిమ హరుండు వేయంగన నుత్తమమౌ నల యాయుధంబు దు

ర్భృర విలయానలోపమ విభల్‌ ప్రసరింపుచు వచ్చుచుండ, ని

ర్భృరమతి శంఖచూడుండును భావమునందు సమంజసంబుగక. 486 మ॥॥ సకలాజాండకటాహనాశక మహాశక్తిం గరంబొప్పు న

ద్ది కళోరంబగు శూలమిమ్మెయిని సందీపింపంగా నాదు పై

నికి రా నే నెటు లడ్డి యేని ఫలమున్నే? యంచు లోనెంచి య

య్యకలంకాశయమూని శ్రీశవిమలధ్యానాను సంధాన మూ

ని కడుంబొల్చి సమాధియందతండు మించెజ విగ్రహ ్రక్రియ౯ణ. 487 శా॥ ఆ లోలానల కీలికాపటల దీవ్యత్త శ్రిశూలంబు నా

భీలాకారత శంఖచూడు పయికిక వేవచ్చి యవ్వాని యు

ద్వేలాఘాతముతోడం గ్రువ్వ నతం డా దేహంబు సాలించి గో

215

బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము ప్రకృతిఖందము - ప్రధమభాగము _ పాలాత్యంత మనోజ్ఞరూపమును ఠేవంజెంది కేల్‌రెంటితో హాళిం బొల్చియు6 గృష్టు రాధికను నొయ్యం ధ్యానముం జల్పంగక. శీరిి ఉ॥ అమ్మెయి శంఖచూడుం డట హారిసుగోపకవేషమూని మో దమ్ముగ వేణువూందుచును దద్దయు గోపక కోటివేష్టిత మ్మిమ్మగు పుష్పకమ్ము పయినెక్కియు గోజగ మేంగె, నేంగ నం దెమ్మెలు లేక రాధయును గృష్టుండు సత్సపమీఅ నెంతయుక. 489 ఉ॥ అమ్మెయి శంఖచూడుండయి యా యసురత్వముంబాసి గోపత£ సమ్మద మొప్పంగా మరలం జయ్యనం గాంచియు వచ్చినట్టి స తృమ్మతు నా సుదాముంగని తద్దయు రాధయుం గృష్టుం డొప్పియుక నెమ్మదినిం బ్రమోదమున నెమ్మొగమందు సుహాస మొప్పంగక. 490 శా॥ చాలక మోదమునక సుదాము నల కృష్ణస్వామి రాధాసతుల్‌ కేలంగైకొని సత్క్ఫపః గొనియు హాళింబ్రోంచి రా శూలము౯ శీలోదంచితు శంఖచూడు మృతునిజ వేసల్పియుక శంభుదౌ ౦ జేరెను, దాన శూలియను సత్మీర్తింగనె శర్వుండుకు. 491 ఉ॥। శూలియు నల్లశూలమునం జొప్పగు పేర్మిం జెలంగి యక్కడం గూలిన శంఖచూడునివగుజ బహుళాస్తులు చిమ్మి వైచెందా నా లలి నస్టిఖండము లవయ్యెను శంఖము లుర్వరాస్థలిక బోలంగ నట్టి శంఖములు పుణ్యదశక్తిని బొల్చునెంతయుజ. 492 స్‌ అటు శంఖచూడుని యస్థికలంజేసి దేవతార్భనలందు భావింపందగినవై పరమోపయోగ్యతం బరంగు చుండు శంఖంబులో నొప్పు జలము గంగాజల మట్లు పవిత్రమై యలరు మిగుల సంకులోం బోయకే జలము త్రీరమ్సు గాద టన్న నానుడిం గాంచు నట్టి ఘనత 216

ాాలాాాాతీకోను

కద్ది యగ్గంబయ్యె నయ్య! యెయ్యెడ శంఖ

శబ్దంబు గల్లు నాస్థలము పావ

గ; నమయి లక్ష్మీనివాసమై నలువుంగాంచు

శంఖ జలమున౬ స్పానంబు సలుపు నతండు

సర్వ తీర్థంబులాడిన సత్ఫలి యగు

శంఖమందు శ్రీహరి నివాసంబు సల్సు. 498 శా శంఖంబుండినచోట శ్రీహరిమనుక సాక్షాన్మహాలక్ష్మికీ౯

శంఖంబుండినచోటు వాసమగుం గాంతల్‌ సంకుపూరింపరా

దిం కల్లే నలచోటు వాయు సిరి యెంతేంగోపమొప్పక మజథీిక

శంఖంబుం బదజాళి యూందునెడలక జయ్యకజనుకలక్ష్మియుక. శ్రీర్రిక్ల మ॥ ఘనుం డా దానవు శంఖచూడు మృతునింగావించి శంభుందు పా

వన కైలాసముండేరె, నష్టభిలదేవవ్రాతముల్‌ మౌనిరా

ద్గణముల్‌ సన్నుతిసల్సి రాతనిని, రంగద్దేవవాద్యచ్భటా

నీనదంబుల్‌ తగ భూనభో౭.౦తరములక నిందెక్‌ మటీకమిక్కిలిక. 495 ఉ॥ కిన్నరబ్బందముల్‌ మజీయు భేచరసంఘము నెంతయేనియుక

వన్నియలొప్పు పాటలను బాడిరి యాడిరి దేవకామినుల్‌

సన్నుతుండైన శంభు విలసచ్చరితంబు పవిత్రమంచుం బే

రెన్నిక నాతనిం గుసుమవృష్టి సమర్చితుంజేయ వేలుపుల్‌. 496 ఉ॥ మౌనులు నల్ల మౌనిమణీి మాన్యతం గన్న శశాంకమౌళి నెం

తేనియు వేదమంత్రముల నిండుగ సన్నుతింజల్పుటయ్యె, నెం

శ్రే నుపమానదూర ముద మేర్చడ దేవత లంద నయ్యె నౌ

రా! నళినాక్ష శంకరుల యద్భుతపాటవ మెన్న శక్యమే?

మానిత కృష్ణదేవు నసమాన మహత్త్వమనూనమై తగుళ. 497

ఆశ్వాసాంత పద్యములు

శా॥ శ్రీమద్వేంకట శైలనాథ! విను, సర్వేశా! కృషావార్థి వ

న్నామంబూనితి వాభ్రితావనయశోన్యాసంబునక మింతు వీ

217

(బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము ప్రకృతిఖండము - ప్రధమభాగము , నామాటం గుజియించి యేమనెదు? యేనాంటక మదార్తిచ్చటల్‌ సామంజస్యముంగాంచి చక్కంబడు మేల్గాంచంగ నా కోంపునే? 498 మ॥ సకలాంతర్విలసత్స్వరూపకుండ వీశా! శ్రీరమానాథ! యెం దుకు నాకుక మది శాంతింగూర్చవు? మదార్హుల్‌ వాంప కింకెన్ని నా ళ్లు కరం బాడంగంబూనినావా? శుభదళ్లోకా! మటి౯ నాదుపై నికి నీలీలను గొల్బ నోర్వంగలనా? నే నవ్వి సుంతేనియుక£. 499 మ॥ ఒక సిల్గొ వెనుకింక నొక్కం డిటు లెన్నోరోజు లే నేంగినక రకముల్‌ సాలంగ మాటిమాటి సిలుగుల్‌ గల్దం గరం బొప్పెనో వికచాంభోజదళాక్ష! యీసిలుగులక్‌ వేపాంపియుం బాపినై న కడుం దీనుని నన్ను నేలంగదవన్నా! వేంకటాధీశ్వరా! 500 మ॥ సకలాజాండకటాహభర్తవగు నీ సంకల్పమే యున్నచో నకలంకా! యొక కానికార్యమును నున్నా? నీకుం గారుణ్య మిం త కరంబొప్పిన నాకు లెక్క యెదియుందైవాజునే? యేనికే నొకబాకీపడనట్లు శాంతి మది నా కొందం దయంజల్పి యె న్నిక కున్న నెటుందెత్తువో? ప్రభూ! నీచిత్త్రమౌ నంతయుక. 501 శా॥ క్రీ మద్దోపవధూకుచాభరణ కాళ్ళీర్యార్ద పాదద్వయా! సామాన్యేతర సత్క్సృపావనధి! సంసారాద్ధి సంతారకా! (ప్రామాణ్యాతిగమాద్భుత ప్రచురదీవ్యల్లీల! పద్మావతీ రామారామమయూర! వేంకటనగాగ్రస్థాయి మందారమా! 502 శా॥ నీపాందంబుల కంకితంబుగను నెంతే బ్రహ్మవైవర్త మే నీ పద్యాంచితరీతి వ్రాసితి ముదం బెచ్చక బురాణంబు నీ వీ పట్టద్భుతమైన గ్రంథమును హాయిక£ స్వీకృతింజల్సి మ త్సాపారణ్య కుఠారరూపకృప నాపైం బర్వంగాం జేయుమా! కోపంబంతయు వీడుమయ్య! సుమనఃకోటీనతా! శ్రీయుతా! 508 మ॥ అరవిందోదర! నీ మహామహిమ మింతంచున్‌ మజంతంచు సా దరమౌ రీతినిం బండితోత్తముల [గ్రంథవ్రాతమందెంత యే 218

ద్వితీయాశ్వాసము నిరవౌ రీతిని వ్రాయంగాం జదివి యెంతేనిక భవత్పాదపం _ కరుహాళింద మిళింద భావమును గన్నానో? యటుం గాదా? నీ వెజుంగజలేదె? మజేల వేల? కరుణాల్టీ! శ్రీరమావల్లభా! 504 శా॥ దోమావేంకటస్వామిగుప్తకవి యేదో తావకీనాదృతి శ్రీమించజ రవ, కైతసొంపెసంగి యా చెల్వెంతయు నీకె యు ద్దామంబై తగునప్ప! నంజలుపుటే ధన్యత్వమం చెంచి తా నీమై బ్రహ్మవివర్తముందెలుంగు గావించెం బ్రకృత్యాఖ్య ఖం డామోదంపు ద్వితీయభాగమిది దేవా! శ్రీనివాస (ప్రభూ! 505 గద్యము ఇది శ్రీరామచంద్రసాంద్ర కృపాకటాక్ష వీక్షణపరంపరా'ప్రసాదాసాదిత సంస్కృతాంధ్రకవిత్వ వినోదుండును - శ్రీ తుంగభద్రాతరంగిణీవిరాజ మాన కందనోల్నగరనివాసి - శ్రీమద్వేంకటే శ్వర దివ్యచరణార విందమరంద పానేందిందిరాయమాన మానస - వైశ్యవంశాలంకారప్రాయ శ్రీయాంగిరస గోత్ర - దోమాన్వయ - గోవిందశ్రేస్టామధేయ - తద్ధర్మపత్నీ కోటాంబికా గర్భశుక్తిముక్తాఫలో దయావత్యాష్టకజ్యేష్టండును - శతాష్టావధానాశుకవిత్వ నానాదేశసభాంతరలబ్ధి - శ్రీమదాం(ధ్రవిద్యావాచస్పతి - సాహిత్యసరస్వతి - విద్యావినోద - కవిభూషణ - విద్యాసాగర - అశుకవితల్లజ - కవిరత్న - అశుకవితాధురీణ - అవధానిపంచాననాది బిరుదవిరాజితుండును - శ్రీగెాశమ క్షేత్రమాహాత్య - శ్రీవిష్ణుభక్తి శ్రీ మూకపంచశతి, శ్రీ సాయిబాబా మహాప్రభు చరిత్రాంశ, శ్రీ కన్యకాపురాణ, తద్యక్షగాన, తదష్ట్రోత్తర శతోత్తర సహస్ర నామావళీస్తోత్ర, గోగౌరవ, దూతాంగద, శ్రీసీతాకల్యాణాది నానా యక్ష గానగ్రంథాది శతపరిమిత [గ్రంథకర్తయు - శ్రీకాంచి-కోవెలకుంట్ల-మదరాసు పురములందలి హైస్కూళ్ళలోను, కాలేజి లోను ఆంధ్రాధ్యాపకుండుగా నుండిన వాండును - శ్రీచెన్నపురీ - శ్రీమదన్నామలై - శ్రీకాశీ హైందవ - శ్రీమదాంధ్ర విద్యాపీఠ - శ్రీచెన్నపురి పాఠశాలాంత పరీక్షా పరీక్షణాధికార ప్రశ్చకత్వ 219

(బ్రహ్మవైవర్త మహాపురాణము ్రకృతిఖండము - ప్రధమభాగము కలితుండును - శ్రీకాంచీ - కామకోటిపీఠ-శ్రీవానమామలైపీఠ - శ్రీమద్విజయ నగరమహారాజ - శ్రీపీఠికాపురీ మహారాజ-శ్రీపానగల్‌రాజాది నృపసత్మ తుండును - సమస్త సజ్జన విధేయుండును - నగు వేంకటస్వామిగుప్తచే విరచింపంబడిన శ్రీ బ్రహ్మవైవర్త మవాపురాణంబు నందలి ప్రకృతి ఖండమునందు ద్వితీయాశ్వాసంబు సంపూర్ణము. శ్రీ బ్రహ్మవైవర్తమహాపురాణము - ప్రకృతిఖండము - సంపూర్ణము. సను శ్లు ఉ్యయయ్యరంనాలయి న్యా | గ న. జ; తాయ 220

| . . (గ్రంథకర్త; మహావధాని శ్రీ దోమావేంకటస్వామిగుప్త పరిష్కర్త : డాక్టర్‌ సి.వి.సుబ్బన్న శతావథానులు శ్రీ దోమావేంకటస్వామిసాహిత్యపీఠము