Telugu sri andhra raghuvamshamu ( uttarabhagamu) - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

ందదిదిదదత్నుఫల వందందట్ప్తప్రందదదదదిందంతలదడన్ష క | ' “. ఆఅఆ౦;। పుువంశముు 1 , | క్‌ చ కల్‌ 4 ఫం న ॥ క టు” ళన ఉత్తర భాగము . అ భా వం 4. . 4. 1 _ న టం. | గా స క ఒక 1 = మల. - - | " క్త న. అతత - జ “లాం సే లా ము ము నా ఎ న. మంట ల | ( న్న ఎ ల వడా లం శా వ్యభి. ' / గ. సీని లత 2. న ల తానా... న న న మనా మ. గ వ అ టు వాటి వ మం లం . నం క సం. న ర గ బం పం రాలా లు శనసరతనాంం న. నా

అలి ఎ|ధ రష వంశపు (శాళిదాపకృతికి భావానువాదముూ) జి ఉతర భాగవను అత్‌ ఆలవరారు వెంరటాచలవం యము విల్లా+ న నట ఉం దొభరది ఉం ల క ల క న భష (౬ ల్‌ స య్‌ క. స శ్‌ స సళళ ఘా ల నెమలి ములు న ఇ ౧" 800% 19 గంట! 5006 10 19 ౯1౧8|౧౦18 గఉజ!1:18006 01 71౯4౧8 8 7 ౧౮౧౭౬ 06౪8$10౧808౧)8, ౪౧౮6౯ 106 / 80%6[19 శీ$రే 40 ౧౮౦! 50 ౧6110 ౦0౮9 50109. సం " నన యహ

(కొశిదాసకృకికీ భావానువాదము) ఉత్తర భోగము తీ గతి బ్‌ో టపా లో రచన: ర యి ఆలమూరు వెంళటాచలము (౮ ల

• న జ తొలిముదణ : సంబర .1981 1 .. లో - క! ఛి ౮ జౌ ల "| ) ఇ) 1858 28 యన హం. శ్తాల్లో థి న జ పంకణంి ( శ్‌ ఇటీ = = ” ఖీ మర లే ల ముద్రణ " క్వాలిటీ పింటర్స్‌ అండ్‌ చైండర్స్‌ గపర్నిరుపేట విజయవార-?

ఓమ్‌ శ్రీగామాయనమః జ్‌ ఆ౦ [(ధ రఘువంశము నవమసర్గము= దశరథ వర్ణ్దనము గురువి పిమ్మట ఉ త్తరకోనలమును ఏలికొవియె, సమాధిజీతేం[దియుండు, ముషినిభుండు, రాజ్యా_శమ బుషివిభుండు, దళరథుండు, సుతోషితధశరథుండు కరువయ్యె రుజఆకు గాలాన”ొనుచోటు, జనవదంబులు సులికంబు లయ్యె,- ఒకు విష్ణ వఖీతి సర్వమంగిళమ మ్మె, స ర్రనాదము న్వవ్నవార్ర యయ్యె, తల యెత్తలేవయ్యె దౌర్చాన్యళ కులు, ఎల్లెడ ఆవివీతి ఇల్ల యయ్యె, (వజల మధ్యను పామంస్యము రేశె శై జ్‌ న! లి = వర్ష విద్వేష భావములు సూప్కె దిళదిగంతవిజేత పితామహునకు ఘనుడు కన్నఠం రికి తుల్యకవ్యుడగుచు ఆజతనూభవు డభ్యుదయంబు నొంది, విజకులోచిత రాజ్యము విర్వహింప.

శి ఆంధ రఘువంశము బొగడి రొకి ఇద్దజీని నాడు దబుధజనందిు, కొలవర్షిత్వమున కృతకర్ము లవియు, (శమనిషూదను లనియు, పర్ణన్యు నొకనవ్కి వాని మనుదండధర వంశవర్యు నొకవి. సమితా గుణంబున యమునంత వాడన్న ఆ _త్తదండతయందునంతవాద, భువనదింధుకయందు రవియంత వాడన్న ఆఅతులతేజమునందు నంతవాడె, హర భక్రిలో విథీశ్వరు నంత వాడన్న ఆర్థవర్జనమందు నంతవాడె అనదపాకృతి (పచేతసు నంతవాడన్న అమలినత్వమునందు వంతవాడె, వదయుగాన;,మనై కన్నపాలమకుట భవ్యమణిరోచిరుపచితన్వవఖ కాంతి, పూరిళా శేషసుజనమనోరథుండు, తనువితమన్మధమధుండు, దశరథుండు. కల మాట నుడువంగ దలకడు, రావీడు నురరాజు కడనైన విజీకిమాటి, పలికిన మాట తప్పడు, నవులకునై న కలనైన పలుకడు కల్లమాట, ఆఅమచితందిగు మాట యనతు, వచింపడు పరమళత్రువునై న దురుసుమాట, లేవి యే మాట కల్పింపడు, వరులిల్చి చెప్పడు, చెవిబిడ్డ చెడ్డమాట, కపట మెలుగడు, వ్యనననసంగతికి జనర, ఛధనవయోరూప ఏఎద్యామదిములు సున్న, లరసికతకు ఠొవు, కాలిమీ రచ్చపట్లు, మానవతకు విదాన, మా మానవండు.

వనమనర్శము

ఉదయా స్త్రమయంబుణ రెం డొదవెమ రాజులకు (శ్రీ రఘూ ద్వహు వలనన్‌, ఒదిగిన వారికీ నదయుడు, ఎదిరించిన వారి కళని హృదయుడు వగుటన్‌. ఏకరథంబునంజవి జయించె జయిస్టుడు రాఘవ్వండు, ర త్నాకరనేమి భూతలమునంతయు, భూరిశతాంగ వైంధవా వేకపవంత మైన తదివీకిని యాతవి గెల్బజాట, న స్రోఃపష్మ్యుమోత దద్విజయదుందుభులయ్యె జతున్స్నము[డ్రముల్‌ పరిమార్చె బిక్ష చిలములు ఆరివర్గంబియినభూభృావళి కెల్లన్‌ వ్వరుధారల ఘనరధుడును శరధారల దశరథుడును నమధికళ కిన్‌, సచివకారితపుత్రకాంజలిపుటముల

అభయ మడిగిన ఆలకశూన్యల, నపత్న రాఒపత్నుల గరుణించు రాఘవుండు

వారు వీరను భేదిభావంబు విడిచి ఈకువనమనత్వు డై, అనుదితాన్యవితాసవారణులడు నై. ఆవసలదివేశ తేజమును, ఆజి మహివరమండలంబులో అవితరిసాధ్యనాభిదళశనందియు నిత్యమద్భ ప్పచిత్తు డె అనలసుడ్లై మెలంగు, అజితాస్పడముల్‌ కలవన్న భావనన్‌ హరిహయుడు ముంగలిగ జవి తరుచుగ వినుతాతిరరుడు దశరధుడడచున్‌ సురరిష్కల రుధిరమున దిన కఠాఖిమ ఖమైన వివీ2కదపరజంణున్‌

శీ ఆల్గధ రఘువంశము

వాపననము డతడు గుణో

ద్భాసితలను చెట్టవళై వతిదేవతలన్‌ (శ్రీనుభగమగధ కేకయ

కోపల వనరపాలసుతల గురువినమితలన్‌ (యేమవతులైన యా కుల

భామలు ముగ్గురుళజింప భాసిల్లె రఘు (గ్రామణ్‌, (శిళ కి నహముగ భూమండలమునకుదిగిన పృురుహూతుడనన్‌ అండయై నిలిచె భీమాయోధనంబున రక్షోవిహన్త సం[క్రందనునకు,

పాడించె నవవధూతభయవియచ్చరలచే

నిజ విరంకుళశార్యసిరతిశయము

శయిసేపె నులన తృసకయూపశ్రేణి

ళా

పారవతామసతీరయుగశి,

పాథత్రార్చితము పేపె పరివృాతిమౌళియమై న్వభుజనంచిత హరిద్వసుచయంది, అవబృథస్నానపావి(తత్య మధిగమించి అమరవంసకృమ్ణా క్రమణా క్లుడయ్యె మావితీవై ందుముకు క్తిమౌ క్రికంబు రమ్యరుచిహేశ్సి దళరధరాజమౌ? సరవిబొడసూపె నంత వనంకలక్ష్మి

యమవరుణ వై(శవణవటజి నమధురీణు వానీ వసుధై కవిభు గొల్వవచ్చె వనగ నమధుమరురసు మోపహారిములతోడ్‌

నవమనర్గము న వలిమల వంకకున్‌ హిమ నిర్లికచందనవల్లపంబు నా మలయనగంది వీడి, మువిమాపున నొండొరుబాయనున్న యా పుఇణగులమీద విబ్బరికమున్‌ మదిలోన వహించెనోయనన్‌ నలినహితుండు మందగమనంబున బోయె నమందరళ్ళిమై తొలిదళుకొ తె లేదలిరు, తోడనె మాకులుపూతవనై, ఆ వ్వల జిగురాకుమేని పికవరము గాంతుకవివ్పీ కూయగా,

ల

అలరులదేనెలాని మధుపావళి మోయగ్య సాలవద్యన స్థలమున దోచి ఆమవి యధా*తి నంభృతమయ్యె నెళ్లెడన్‌ నయగుణోఎచివై క్వర్యు డయిన నదుప

కారశ్రీలుని మార్గణగణమువోలె వై తవం ఫృతయయబిన కాసాంనళివి గ్‌ా

న్నాశయించె మిళిందనీరాండజములు నవకప్పటళోకవల్లి క పువుమాతమె కాదు థోగపురుషులకు మనో భవదీపకమయ్మె (వీయా శవణార్చిత మైన తత్కిసాలముకూడన్‌ వనమున నెందులేని చెలువంబున, సానలసాన్యపుష్తమై,

లబ

వనజవనీరజోమిళక వాయున మీరికమంజరీభరా వనతయునై, ఆళోకసుమవల్లిక విక్త వితాధ్వగాంగనా జనముల మాననం బనలసాత్కరణంబొనరించె నయ్యెడన్‌ నమధిక మరందదాన క్షమలుమ, మాధుకరగావకారణములునై రమణించె గోరిటలు వన రమణికి మధులిఖితప్యతరచనములగుచున్‌

(0 ఆంధ రఘువంశము

వనితలముఖానవమున, ద దనువాది సుగంధగుణనమవ్వితముగ బూ చిన పొగడ్యమాకు లలజడి గవియెన్‌ మధులోలమధుసగణముల వలనన్‌ తనరె $8రాసగమరమాద త్తమైన

మోదుగుల మీది మవ్వపుమొగ్గచాలు, మదవినర్జిత లజ్జలు మగువలిడిన

మగలమీది నఖకతమండనముగ వలయనవి(భమా భినయసాధన సేయ దొడంగెనో యనన్‌ మలయ సమీరకంపిత సమంచితపల్లవలై. + నవీవకో మలకలికాభిరామములు మామిడిమోకలు మానసంబులన్‌ గలచి చివుర్పజే పె గలికామవిజేతలకైన రాగముల్‌ హుఠతహుతవాహదీప్రి గడుమబ్వలమై, తపనీయభూషణ (వతివిధియై వనేందిరకు, పండువుచూడ్కికి చూజలిచ్చు నే ఆతీమృదుకేనరంబి, ఆలకాభరణంబుగబేసి, లాపియా పొతమగు కొండగోగువిరి వించిన వేడ్క పరాళ శై శోల్‌ ఎలదేటులణు కాటుక చు క్క_ల పొలుపున విరుల (వాలగా వాప్పదమై అలరించె వనస్థలముం దిలకము తీఅకము నితంబిసీములముదలిన్‌ నమదమధుకరనికరయోగమును బడవి

తెలివిరి దుమారమున నిండుబలుపగన్న తిలకమంజరి మంజరీ తిలకమయ్యె

అలకజాలకమౌక్రికతులితకాంతి

వనమనర్గము 7 నసురుచిరనవ(వవాళా ధరమణితో, గుసుమనంభృతవ్మిత రుచితో విరజాజితరువిలా సివి మరుల్కొలిపె మనసు మధురమధుగంధముతో కలమృుదుషట్పదన్వనము గానముగా, వికచ(ప్రసూనకో మలకదనద్యుతుల్‌ విగుడ, మందమరుచ్చలితళసవాళముల్‌ వలయకరంబుగరైై తనర సామ్యమువచ్చె విదగ్ధలాసీకొ లల" లతోడ టోషితవిలాసవ నాం విముగ్ధనల్లి కల్‌ సీటి *పల (గేష్ల టు వేడినమీలు తర ఎన్ఫురిత నేత్ర ములుగాగ వింగార విరిసిన పుండరీకంబులు వన్మ కసుందరాన్య: ఐలుగాగ, చిణ తోకల లీల కెలువారువి నములు లలిత వోమలబాహు ౨తలుగాగ, కొలొలమవి కూయు జలవిహంగ(శ్రేశి శింజానరత్న కాంచికలగాగ, కలసిమెలనీ చరించు జక్కువలకవలు రాజితోన్నతవృ _త్తవక్షోజములుగ భవనదీర్శిక లలరి యౌవనవనంత విలననమనోజ్ఞల్లై న తొయ్యలుల రమణ వనవలతావి గుబాళించు వనములంతడు వీనుడోయికి ఉండుండి విందుచేపె, వరళృతారంభవంచమస్వరము, ముగ్ధ వతుల (ప్రవిరళవర్మభాషణము వోలె

క! ఆంధ రఘువంశము తిలకమ న్తకహర్మ శివతిష్షులెన షట్పదవిలాస్త్కు అంగనావఖులు మధుర రాగముల నాలపించి, రారజముమీర (వ్రనవమర్వనుషంగ పౌరభము నడుమ, (వణగురుపనుదాధరవ్యధకరంబు జఘనవిర్వి షయీకృత సారసవము పామము విశ్శేషముగ విగహింపలేడు విరళమొనరించెగాని యవ్వేళ నినుడు “కడప వలతురుగారు సుఖముగ నన్ను ఆలు లీపాంధజమ"లని యాత్మనెంచి నెనరు జూపించెగాటోలు వనిడుప్పుగాదు జ రజని రటీనీళవతి నాడు రమ్యయయ్యు మధులండిళయై రజవీ వధువు విధూదయవిపాండువదనచ్చవియై, ఆధపనమాగవ సౌఖ్య వ్యరితాంగనవోలె దానవమును భజించెన్‌. వ్‌ ర్‌ ఠి ధ్వజపటం బిష్షధ 4కి దర్పకునకు ఛవికరాననచూరము చె 'తరమక్షు, ణి గాకా. ఆలరుపుప్పొడి తేటిపిం డనుగమింప సపవనోపవనోత్తి మె చదల బక్వె ళ్‌ కూ ఆరుణరాగవి షేధిచీనాంశుకములు, (శవణవివి వేశతయవాంకురములు, మధుర వరభఖృతరవంబు మొదలెన స్మరబలం౦బు య్‌ వదలి అలిపల అలనై కరసులకే పె

నవమనర్గము క్రి అతనుని కటారి యత్తరి కృత తేజితమయ్యె జందకిరణంబులచే ఆతుషారవిళశదము9చే, రతీరాగశ్రమముహుర్నిరానకములచే మరియు వన్యప్రియము “లంగనలారః మానము డిగ్మదావుడు,విగహమ. కూడ విష్ప్రయోజకము, లలితోపదోగచతురమగు నెల్వపాయము చ్యక్రమువలె డొల్లుచు టోవునుగాని వెనుకకు మరలి రానేర” దవి కందర్పనండేశమును పర్యాయమున నివేడింపురు హెచ్చరింపగా దిదీయహితో పకేశానుగుణంబుగనోయన హావలావ వి బ్రమైకభాజనంబులగు దరుణీజనంబులు నవవికచ వివిధతరులతా .తవాననా పేటికఠగు లీలోద్యానవాటికలందు. (ప్రీయసహితముగ _ రమింపుచు వసంతోత్సవకుతుక మమ భవింపుచు బూడీగలతూగుటుయ్మెలల నూగుచు. డోలావిహారంవమయమున ఐరన్‌ భయవ్మాజమున (బియుల కంఠములను నిర్ణయముగా నా శ్లేషించుచు దమసుకుమార జాహువల్లిక లానవరజ్ఞునరిగహణమున సవిదగ్ధము లగుట వనటించిరి. ఆపనీహారవిఖద్ధచం్యదకరము క్రాసార్‌ రమ్యంబు పృ ప్పపరాగా౭లసమారుతంబు, పరపుష్ట శావ్యగానోదయం, బుపభోగైై కరనంబు, పంచశరబాణో శ్రేజన(పొథ, మౌ ప్త పరాకాష్టము, చై 'త వేళ అవృతౌెపమ్యంబు జూ పెంగడున్‌ మరుమహము యథానసుఖముగ విధువడనానపాత మనుభవించినతువి, ఆ మరధుమన్మధుమన్మధలిభ పృధివీపతి కిచ్వెవాడమె మృగయాభిరతిన్‌ చరలక్ష్యములమీద గురిపెట్టి పడనేయ అవికథవరివనయం బలవరించు, భయకోప వశమున పరువెత్తు మెకముల ఇం/ ళం బేర్పడ ఎరుకపణచ్చు వి

10 ఆంధ రఘువంశము నమధికంబుగ లాఘవము దెళ్వ మేవికి పహ ము నొనంగి, (4మని(గహక్షమత్వ 0౧ రాజకార్య పరలసరా విచారమునుండి తరలించి మనసు నుత్సాహపరక్కు ఇళని కాచ్చోదనంబని యెంచి నచివు లనుమతింవగ సజ్ఞుదె చవియెనృెపతి: మృగవనోపగమక్షమ ప్పూద్య" మ డలనదేశనిష కృ శరాననుండు సవనా ధ్యేయజవంబున అఆవిహతగతి బోవుచుండ ఆందిర మెల్లన్‌ సవితానమన గనంబడె సవితాన్వయు హయఖురోత్తచర రేణువునన్‌ అరిగి విపినాంతరిముసొచ్చె ఆవరనేత, త అచుత లిరాకువన్నెమైనమలువుతాల్చిి కుటిలవననల్లి కాఐిద్ధకుంతలుండు, తురగవలనపరినటత్కుండలుండు ళ్‌ తనువర్షీ విని వేసిత తనువే, (భమరీవిగాహితవిలోచ నలై కవిరెలమి విపినదేవత లనూనరోచిషు, సవ్వనాంతచరిష్తున్‌ న! ణు విర_స్తసంకము, నిపానవంతము ఏగుట నౌం వాహ్యానంచారియోగృ మైన, ౨ పేత దన్యుదవానలమైన కౌంతారమున జాగి! ములు, ; "గురికులుముంగళగా (వఈఃశించి, కనకపింగతటిదుణసంయుత మగుట శ(క్రై యుధము.*ే సంవదించు సిం -23ెక్కునట్టి ళ్‌ గవయోరువరాహకురం గవయోవిశ సనవిహారకాతూహలియె

వ వమనర్గము [ఏ

రవరో షిక గజరీక్స ౫న

రవరో త్తము డవ్వనాంతరమున జరింపన్‌

సారెషడాయవచ్చి, తమచన్లుడువంగ టెనంగువిడ్డలన్‌

సైరణచూపితప్పుకొవి చప ననే గెడు పెంటి లేళ్ళతో

చేరువ దారసిల్లై రవఎనింహునకున్‌ కుశ గర్భవ క్రమై

హోరకురంగయూధము, విజాగనరో ద్ధత కృష్ణసార మై

ఆలుగుందూణమునుండిలాగి, భయదుండైై పైబడన్‌ వచ్చు నా

విలుకావిన్‌ జవనాక్వప్పష్టవిలయున్‌ వీక్షించి విభ్రాంతి, జం

కలు చెల్లాచెదరయ్యె, ఆవ్విపనమున్‌ గప్పార్చె, వాతేరితో

త్పలప్యత(ప్రకరం బుబోనవి తమభిభ్యత్‌ దృష్టిపాతంబులన్‌__

మనుజేంద్రుం దొక ఇరిపోతు బహరింపంబూని, వేదావికిన్‌

తన మేనడ్డముబట్టి నిల్చిన విముగ్ధం బెంటివీ&ీంచి, ది

గన బాణంబుపసంహరించె శావిదాకన్‌లాగియుం జేయిరా

కనుకంపాతిశయంబు, మితియు జోద్లై తన్నువారించుటన్‌

ఘనభుజు డంత తక్కిన మృగంబులమీద శర(ప్రయు కికిన్‌

మునుకొనినన్‌ దదీయదృథఎిష్టి తనంత విశీర్ణమయ్యె, త

జ్రనికి ధియాతిమా తచలచక్షులు ఫౌడవిజ(ప్రియావిలో

చిననవిలాసడేస్టితము. చప్పున సింస్మరియింపజేసినన్‌

అప్పడు నేలగాలూదక పార సారంగముల జూళికీడుళంకించి,శశిరసల్వల పంకమధ-ములనుండి వెలువడి కొలికొలదిపలాయనముసేయు వనవరాహములను ముస్తావరో హకబళావయవాను ' ర్లిమై, ఆయతార్జసదపంక్షులచే. _ నువ్య క్త్రమయిన్‌ తన్మాగ్గమువెంట దరుముకొవి సమీపించి, ఏటలవికీ, వాహానమునుండి మనాగవన తో త్రరకాయుడై న యాధానుష్కునిమీవి చం డనిస్పులవలెదీండ్రించు కనుమించులతో నటలెత్తుకొని కదియనుంకించిన యాఏకలములకరీరము లంతలోవిశి తేషు వరంపరలచే జ ఘనా్మాశయవృక్షముల కొక్కుమ్మడిగీలితములయ్య.

కల ఆంధ్ర రఘువంశము దిరవనమెత్తి తన్‌ పొడువవచ్చిన కారనుపోతు లోచనా3 తరముస అమ్మహావలుడు నాటినవాలికమిట్లకోల, అ చ్చెరువుగ నిండువి గహముజీల్చి, ఆశోణ్‌తలి పపుంఖమై బరువగు దొనిమందువడవై చె,ధరంబడె దానువీమ్మటన్‌ నమదాశీలము లై నఖరగ్గములకున్‌ నద్యఃప్రయు క్రక్షర (వములన్‌గొమ్ములు (తుంచి,ఉత్కటశిరో లారంబు లోగొపై వి ఈ్రమదుర్వారు డతండు,(ప్రాయికముగా (త్యర్థికిన్‌ శ ౦గభం గమెకావింతురుక విిపాణమ లకల్లంటోరువీ రో త్తముల్‌ 'శ్లై లబిలంబునుం రఠనం: )న వాయువిభ శ్నమైన ఆ భీలకుజా(గశాఖ: లె బెబ్బు/ మేదికీ దూక చ్చివన్‌, వాలికవాడికోలలు జవంబు3 రంద్రము. ౦దునాటి,4 క్షైలముహస్తు ఓంపపొదిగ నొనరించె దదీయవ ర్తి మన్‌ నిరాతో[గందిగు జ్యా నిర్లోషమునం గళలంచి నెమకివధించెన్‌ నిర్ప ఎజుడై పం _క్రిరథు డ్‌ సరెజుడు కంజలీనహర్య్థక ములన్‌ ఖు న!

వానిమృగరాజునంజ్ఞకు దావసూయ

వడినగతి సింగముల నిట్లు బొరినమరి కంటి వమరాంగణకృతోసకారునై న

కరుల యానృ్ఫణ్య మవియంచె నరవరకండు శీకఈభలలవరమున కొ

గూ జె

శ్వతముగ విమకులకుటోలె జమరంబిలకున్‌ సిఠవాలవ్యజనము లవ గతములుకావించి నృపతికవియె [బళాంతిన్‌

సవమసర్గము క! రమణీయోజ్వ్వలపించమై యనతిదూం౦దిందె ఇరాడు వ న్యమయూరంబును బ్రాణలక్ష్యముగ జేయండమ్మె సాకేతరా జమహేం దుండు విశీర్ణదామయుత మున్‌ నంభోగవినం స్తబం ధమునా (పేయనిక్రేోపాళమున నద్యస్స క్తచేతన్కుడై

ఆవిరతమృగయాజనికా గ్రవ ముడుప్పముు నతనిమీద నహశీకరమై ఇవతాళించు వనాలన వవమానము వీచె వ్నోపల్లవపుటమై హరియించె నిత్య సేవా పరివర్టితగా థరాగబంధుని, ఇటులా నరవరుని విన్మృ తేతర కరణీయువి వేట చతురకామిని కరణిన్‌ లలికకుసుమ[పవాళకల్పమున గడ పె జ్వలిత విపినౌ షధీి(ప్రదీవముల నడుము, ఒక ఉపాంశుస్థలమున జే డొక్కనాడు వటుధనుర్ధరు, డన మేతపరిజనుండు, వేగుజామున వన్యనాగమటాకర్ణ తాశకాహళములు మేలుకొలువ, ఈందుకొన్న విహంగద్బింద వికూజిత వందిగానములు చెల్వంది మొరయ, తమ్నువిండగు విభాతోన్ని ద్రలక్ష్మీ వి లాస మాధుర్య ముల్లాన పజువ, చల్లనైన దర(ప్రవుల్ల పద్మామోద భరీతమారుతము హెచ్చరిక ఫేయ,

| ఆంధ రఘునంశము (శ్రమపరిస్విన్న తేజీకాశ్వంబుమీద రరుపతంబున పార్య్వ్యవ రుల కలక్య జాతీ (ర్‌ మాణుచైై అన్వనంబున మౌనిగాఢ వారీపూరకు ఈమన్నానవంతి కరిగి జలపానాభిలాషమున వచ్చు మెకములను దెగ్యవేయు వేడుకతో నదీతీరవా వీరవీకుంజమున విధి విలానవిచోదితుడె పొంచియుండి, అవధనేత కొంతవడిక, నూ. నడీగలిలమునుండి, కడవనింస బొడము బుడ బుడ ధ్వవివంటి ఉచ్చపటునినాద ముచ్చలింప, దావి దంతి బృంహితంబంి తలపోసి, శబ్దపాతి నిశితశరము విడి = నృపునకు నిషిద్ధ మగుటాత్మ నెటీగియిజీగి, దంతివధ కుక్సహించెను దిళంధుండు, కాన్మితోవనుబోదురు ఘనమనీషు లైనమ రజోనిమీలితుచై న వేళ “హో తంత్రీ ' చచ్చితి"నని వీతెంచిన యొక్కయేడ్చు వివికంపిలుడై వేశనవిగూఢమగు నా హేతున వరయంగవెదకి నృపుడ్‌ క్రీచోటన్‌ " శల్యపోతుని,ములవై కల్యువి, మువిప్పుతు నొకపి ఘటయృుతుగవి అఆ వాల్యకృపానిధి అంత శృల్యువిగతి (గుంగె గాఢనంశానమునన్‌

నవమనగ్గము [క వధికతాన్వయుడు వారువముడి గిన(మాట్టు శరవిన్దు నవ్వ్యయం బెలుగవేడ, విపుల వేదనగన్ను విప్ప కీరెలుగున మాటతొట్రిలగ నామాణవకుడు “తనయుడ నొకద్విజేతరతపస్వికి రెండు కసులుకాననివారు కన్నవారు వమనారికడకి పై కొనిపొమ్ము వగవకు విధివిలానంబుదప్పింపగల వె” అవియుడుగ నిల్వునీరయ ఆవధనేశ జటికుమారు ననుస్పృతి శల్యుచెచ్చి జనకుముందరబెట్టి అజ్ఞానినళత తనయొనర్చిన ఘోరకృత్యమును వివిచె విర్థాతపాళాతిగమైన తమయేకప్వ్యతుని హరాన్మరణమునకు జాత్యంధవృద్ధ దంపతులు కన్నీరు మున్నీరుగా గరుణముగా. వేడ్చిరి తన్నియోగమున నరేంద్రుడు తత్కుమారువియురస్టలమునుండి మాగ్గణము నూడబెటికిన నాక్షణమ యతడుగతాసు డయ్యెమ. ళోకోద్వేగమ బట్టజాలక వర్షీయుడు తనకవోష్ణబాపష్పజలమును గరపుట మున బట్టి శక్యుప్రహ ర్తను శపించె “=భరమగు ప్యకళోకమున పంచఠచొందుము వీపుగూడ నీ చరమవయస్సునందు గతిచాలవినావలె" నంచుదిట్టినన్‌ చరణ విమ ర్లితంబియి వినంబును[గ్రక్కుచు గాటువేయు లీ కర భుజగంబు బోవి మునిగగ్గాని (ప్రాగపరాధి నమ్రుద్దై. “ఇంఠటి కాపమీచ్చియు నదృష్టసుతాననళోలినైన నా చింతదొలంగబెట్టి దరిజేర్చితి వంజలినీకు నోదయా వంతుడ్‌; ఇంధనజ్వలిత వహ్ని యుద్యగత గాల్చుగాక, కా నం౫ట వీజముల్‌ మొలుచునట్లుగజేయదె వీడునేలపై.

16 అంగర రఘువంశము తెలినివధర్మమూ శ్రీవ, గతించినదావికి ఏ0కయేలః కా వలసిన కారిఖార్టము లనంణుు దవ్పున తాపపేం్యదః నీ వలిగి శపింపకున్నసరియా క్షమియింసిగరాని ఈమహో కలుషమె వనాడునాటికధికంఓయి. నన్‌చెగటార్చ కుండునే 1 చేయగరావిదుష్కృతముజేసె వధార్డుడు వీడు మీకికన్‌ చ్రేయగలట్టికార్యమును. చెప్పడు మీరని అంజలింవినన్‌, "పోయినవిడ్ద వెంబడిన పోమెద మ్బిజణ మేము గాన మా కీయవె వే వూగ్నియర నృష్టుడు వేడె విరుద్ధకంరునై. అవిసినగుండెతో తవసిఆగ్‌తిదీర్చి, దురంత పాత క (వ్రవిహతశాంళుడ్డై మగిడి పాయక ఆంతరనంటప్రవి్ను న్వవిలయమూలణమై అలచు శానము నిర్వీకృతిన్‌ భరించ, ఆ ఆవిరతధీర కాజలధి,అర్జవ మౌర్చ్పహుతాశనం బలెన్‌.

దశమ సర్గము _ రాము జననము క్మానేలె దశశకాంగుడు శౌనాసీరామభావవందీపిళుడై నానాపజొనుమకముగ ఊనాయుత వత్సరము లనూనాయతితోన్‌ వడయడయ్యె నతడు పరమవిధానంబు న్వపితృబుణవిము _కిసాధవంబు, సుతనమాఖ్యమైనజ్యోతి, నద్యశ్ళోక ఘనత మోపహరణకారణంబు పుకఠయోగముపట్టకపోవ దనుము కడ పె విశ్వాసయై పెదకాల మతడు తఈజణనుటకుముందు మణీగణోత్ప త్రికలిమి వెలడింపవి అలపాలవెలివోలె క! లి ముశ్యశృంగాదులై న ఆ ర్రిజ్వకరులా పావనాధ్వర్వవమున ఉప్మకమించె, అజసుతుండఠ6త వ్యతీయమైన షష్టి కశ్వ మేధ్యకతు[కియానంతరమున ఆయెడ దళశాస్యపీడల ఆయాసితులై న అమరు లచ్యుతుజూడిన్‌ బోయిర్సివిదాఘత ప్తులు ఛాయావృతమును చేరజను చంగమునన్‌ శ్ర లో

18 ఆంగర్ర రఘువంశము ఆపాలకడలి నమరులు (పొపించిరొలేవా భువనపతి వేల్కొనియెన్‌, రూపింప వట్టి అవ్వా కేనంబులె భావికార్యసిదికి గులుకుల్‌ కలళొంబునిధివీచికాడోలికల దూగు లోగిలోగాభటోగమున శయించి, ఈతృణామండలోడంకురత్నములచే ద్యోశమానాంగుడై ఒప్పురాలికీ, ధవళసట్టాంకుకాంతరిత మేఖల మైన రమణియూరువుల పాదముల సాచి, పాణివల్లవముల పాదపద్మము లొత్తు పద్మవాసివి గందబ బహుమతించి, అలఘుదోరలతరమున (ప్రభానులిప్త చిహ్నమగు కౌస్తుభమును లక్ష్మీవిలాన దర్పణముగ ధరించి, బృందారకులకు ఏలమి నన్నిధిచేపె నర్వేశ్వరుండు తరుణాతవనిభవననుడు, వరిపుల్ల నితారవిందవ(త్రాకుడ నై మురహరి (ప్రారంభమనో హరదర్శనుడయ్యె శారదాహములీలన్‌ చివ్యభూషావ్వితంబులైై తేజరిల్లు బాహువులు దీర్చ విటపరూపము వహింప, ఆగర్జ్వవముమధ్య పుట్టిన అవరపారి జొాతమె కొవిపంచె విశ్వంభరుండు

దళశమనర్గము క! పసిడిబె త్తముగేలబట్టి కందోయిలో క ముదలకైై దళవాయి ఎదురుచూడ, వనుజఘవ్మరమొలు తినక్రైదుపులు సచే తనములై జయనినాదములు పేయ, స్వరుకిణాంకితునై వ వైనితేయుడు ముక్త శేషవిరోధిమై చేరికొలువ, ఘనయోగసిద్దులు నవకభృగ్య్వాదులు ప్రోబ శ్రాయవికులైై వన్నుతింవ, అట్లు సాకిక్కరించిన. ఆడిప్పురుషు డాదరించె నువర్వుల అడలువాప్తి పావనము,డీర్చ యోగని(దావసొన విళశదవిశదము తననకృద్వీక్ష మున విమతించి రప్పడు నం్టలమ వినయంబుల సాగ్యమొ క్రీ విశ్వంభరువా జ్మనిసాగోచరు వవిమిషు లవిమషరిపదవుమ నా(శ్రిరాంహశిషమన్‌ “శరణార్డులము నీకు పరత _త్త్వమగుదేవ ( కాలజగి ద్వ్య్యాపక స్వభావ శ అవవీయులము. వీకు అభిఅజగన్మాన్య ' బహిరంత రాద్యంత భావకూవ్య శ పాద్యవణుతి నవీకుళ క్రలోకదురావ ! గొఢచిదాత్మ(పకొశ రూవ పప్రార్జవాంజలి వీకు భవమహార్థవపోత ( అవ్యాజనై జదయాపరీత వందవమువీకు విశ్వ్యపవంచనృష్టి క్రవెభర్త వెయేలి,కడకుదావి నా గ్తవగుదెవునకు (తిమూ ర్యాత్మకునకు, ఏక ! అవ్వయరూవన. (తిలోకళరణ 1

వలి ఆంధ రఘువంశము

కూటస్టుడవు వీవు గుజవమాశ్రయమున 'పాపీంళ తై 9రూప్యభావ మళవ

ఏశై కరనమగు ఆకాశ నలిలంబు స్ట్థలగుణంబున రసాంతరముటో లె,

స్వీకరింతువు సీవవ్యికియుండవు స్వామి : అయాయవస్థ లౌపాధికములు,

వృటికంబునకు రాగనంయోగమున బలి నీకు నానాత్వంబు వివ్వటిల్లు: కఠఅవె భవరూసములు అవస్తలును నీకు మాటికన్నియు నీవు నీమాయవలని అనుమతింతువు ,క్రీడార్థ మాదిప్పురుష 1 శతామనసవిదూర ఆపరిమిత[వకార।

మేయేతరుండవు,మితలోకుడవు నీవు నార్థివిినంప్రార్థనావహుడవు,

అవ్య _క్త్‌మూ _ర్రివివ్య క్రకారణుడవు నర్వజ్ఞుడపు, ఆ విజ్ఞాతగతిని,

అవిరక హృదయస్థుడవు,దవీయుండవు నర్వయోవివిన్వయంసంభవుడవ్కు

నాధుండ నఖిలంబునకు,నిరీళ్వరుడవు ఆఅనభథిలాషివిత పోధ్యయనరతివి; అద్వయుడవు,నమ న్తరూపాత్మ కడప, ఆఅతిపురాతనుడవు,విర్ణరామయుడవు, విఠతకరుణాకుడవు, అనిర్విజ్జమ తివి, ఆజీతుడపు,జిత్వరుడవు సర్వాత్మసాకి :

నప్తార్ణవజలళయనుని

నప్తాత్చిర్ముఖున,న _పసామోవనుతున్‌

ల! దశ మనరము శ న_ప్రజగదేకనం(శ్రయు సపాళ్వశతౌజు బొగడ కాలము నిన్నున్‌ ఘనచతుర్వ" ఫలమైన శా మువకుం గ అ / కడచను చతుర్యుగంటైని కాలమునకు మొగి చతుర్వ'మయమైన భుననమునకు మూలమని పల్కాడురు చతుక్కుఖుని విమ్న చిరత రా వ్యాసపిగృహిత చితుతై న యోగివరులు,త పోదయీత్యాగ పరులు, వెదకి దర్శి-తు ము క్రక్రై హృదయిగతుని విన్ని జ్యోతిర్మయాకారు విష్కళంక ఆజుడపు గృహీ .ఐనివి నానావతార పీశకామివి,నిహతిమి,తేతరుడవు, యోగవి_నాపరుండవు, జాగరితి వు ఎవ్విడెలుగువువీతత్వ మీశ్వ రేశ ఆరి పేవింపగలపు శబాదులిన వ! యం మనా స్పర్శవఎలు, చేయగలవు దుశ్చరతపంబు, (ప్రజలదాలింపనే రువు పరమప్పరుష తాల్చనేర్తు వుదాసీనతాభరంమి దార్శవికభేదముల బహాధావిభిన్న సరణులగుగాక పరమార్థసాధకములు కడకు వీయందె గలియు జగన్నివాన ! జొహ్నవీయౌఘములు మహాజలధి టోలె ఇ ౪10౧4౧౧" భవదా వేశితమ తులకు నం లాలా ప ల్‌ గై ెంర్వా భవదర్చితకర్ములక, అపాకృతరాగో 4 110677 న (కిం సీం. ౨౨) శీ / ం ళ్‌ వ సు న్‌ ల టో. షలీ* ల

లలి ఆంధ రఘువంశము దృవులకు పీవె సదాగతి భవనలంఘనమునకు పరమవదసాధనకున్‌ అంతుచిక్కదు. (నత్యక్షమైన నేమి వీవుచేవిన భువనమహోవిభూతి ఆ ప్రవాగమమానసాహాయ్యముననె వట్టువడు నీమహిమగూర్చి పలుకనేల ' శ్రేవలనంవ్మరణముననె హపివము గావింతునంట లక్తువి.వీసం "సిపనముఖకృత్యములు ఫ లావహధగ్మంబులగుట యకుదె యనంళా శరరి రతనములకై వడి హరిదళ్వువిప్రభలరీతి అమనోవాగ్లో చరములు, ఆగణేయంబులు సిరవిశ్వజనీనములు త్వదీయచరీతముల్‌ ఖ సీకందరాని దెయ్యది ఏకందువ నందిదగిన దెయ్యది తలవన్‌ లోకాన్యుగహ 'మొక్క-టి యేకద సంజననకర్మ హేతుపు నీకన్‌ నె ్రీశాత్ముశు చేసిరి పురు హుఠాదివిలింపు లిట్లకోక్షజు కౌన్‌, భూవార్థవ్యాహృతి యది (ప్రాక్తవ్రడిమ్నన్తవ్రముకాడు. వరమాత్మునకున్‌ కుశలసం(వ్రశ్నమున దనకూర్మి పేర్మి వెల్లడించివచ క్రికి విన్నవించి,

దళమనర్గము స!

రవిలయోక్వేల మగు రావణాంబుకాళి

వలవిముప్పు సువర్వు లాకలితలగుచు విన్నవించిన విని,తీరనవ్నికృష్ణ

శై లరంథర్రామనాదితో చైఎన్వరమున, ఆఅధరికార్థవవి- దుడ్డె అనునయమున

అనియె లగవంతుడిట్లు నాకౌకసులకు మానుగ పురాణకవి యగు ఆనగధరుభారతి చరికార్ణయె యయ్యెన్‌ వీనులవిందై వర్ణ స్థావనమీరితయు,కృతనువంస్కారయునై వదళనకౌముదిమై విభు వదనోద్గతయైన అమృతవాణి యవుడు ఈ తృదవిర్శాతమున మిగిలి నదిమై విలువుసకువెగయునదియై వెలిగెన్‌ ఎయుగుదు మీఆనుబానము వర్మాకమము పొల్లువోయె వం కిశరువిచే,

ళా శాన

పురుషునకు త మోవళమున కొజమాలిన మొదటినడి మిగుణములకరణిన్‌ విదితంబె నాకు వజ్జ్ఞన హృదయమున (ప్రమాదజనిఠవృజనం బెటులా వదిమోములరక్కను డటు పదునాల్లుజగాల బట్టీ పాలార్చుటయున్‌

ళల లు వాలంచునదెగనణుకక వొలస్తుడు నిలిపికొనియ్మ వవియవతల,వనా

అల్‌, న!

లిక ఆంధ రఘునంశము వాలారు క్రై దువునకుం ఎొలదచి యనియేమొ దానిపని పట్టింున్‌ (కూరాత్ము డతవీ అత్యా చారము వేధోవరాతిపక్గ్షముకతనన్‌ సైరించితి, చిలవల ఆ త్యారూఢమువై చు చందనాగము పగిదిన్‌ దై వసర్గమునుండిచావులే కుండుట అడిగె ఠపః పీతుడైన యజుని, నరులవానరుల అఆవరభోజి భాతరు 'సేయ్గడయ్యె ఆక క్రజీవులనుచు కాన మర్మఘునందు. నేను దాశరధినైై సంభవించి కరోరసాయకముల సమరభూమికి బలికమము గావించెద కై 6సీసుతుశర॥కమలవం క్రి వచ్చి,నన్నిందు కర్టింపవలెనె వఖీ ఏకికార్యార్లులమెకొమె ఇరువురమును ఆచరించెదె సారధ్య మన్నలార 1 న్వయమె. వేచని గాడ్పు వై శ్వానరునకు ఆఅందుకొనగలుగు కాలము తొందరగావచ్చుమీకు దుర్షయరతో చృందావరో ధరహిఈతత దృిందారకులార । [క్రతుహవిర్భాగములన్‌ అచ్చరలగూడి విహరింపవచ్చు వింక ఆద్యశనభావియందె విహాయనమున పుస్పకాలోకచకితుళై మొగిలులోన మలణునడుటతీరు దివిజవై మానికులకు

దశమనర్షము ణ్‌ విస్పుదురులెండు వేపోయి. వేల్పులార దిలిమి లంకాధివతికొప్పువట్టి యీడ్చి శాపభయమునచెటుపంగణాల కలచు న్వరబందీల ఛిర వేణివిందములను,” ళ్‌ (వదిలకరమైన రావణావ్యగహమున వాడిమాడిస వేలుపు పై రుషీద వహాగమ్బత మిట్లు వర్షించి వన్నె దెచ్చి, కృష్ణ మేఘముతో డో ఒ దృశ్యమయ్యె సురకార్యనముద్యతుడగు వారివి విజాంశములతోడ హరిహయముఖ్యుల్‌ నుక అవవికమ గమించిరి తరువులు కుసుమములతో నదాగతిటోలెన్‌ అంత నక్కడ దశరరువిప్కుతకామ క్రియావసానమున బుక్విగనవిన్మయావ న! హవోముగ చతుర్త్హళభువనోదరుడై న ఆడిప్పరుషువి అమపవేశమున దుర్వహమైన పావనపయశ్చరువుతో పరిపూగిత మైన సవిడిస శెరమును పాణిద్వయమున పటికొని ఆన్నగుండమునుండి పురుషుడొకడు (ప్రాదుర్చవించె క్ట వినతిచేసిపుర్చృుకోనియె,(పాజాపత్య వమొసనీక మైన చరువు వృపతి, పాలకడలినుంది కేలివచిిన వయ స్పారి మందికొవిన ళక్రునట్లు ఆతని కడుపువిపుట్టంగ ఆవపడియె, పఏసువ్పురుమడు 1తివళునపభవు డజుడు: దాన 8థవీయమయె మ దళరశేకు ఆనితరదురాపభాగ దేయాతిశయము శ్రా

లి/్ర ఆంధ రఘునంళశము

ఆవైస్త వతేజందిను పావి్శశ్రుడు వంచియిచ్చె నళు లిన్హజకున్‌ ద్యావావిశ్వంభరలకు వేవెలగు నవాతసమును విభజించుగతిన్‌ సుందరిసుమి(త్ర పై చిన్నచూప్పసున్న

పెద్దపెండ్లము కౌనల్య,ముద్దుటాలు క్రైకయుము నామె బాలిచ్చి గారవింప

వలయునవి వం క్రిరధు డాత్మ దఆచెగావి వరమౌచిత్యవిదుండగు వరువిమనో గతమువతఏ వనితలిరువురున్‌ చెరియొకనగమిచ్చిరి తమ చరువరమాన్నముఅ నుండి నవతి కినెమ్మిన్‌ దేవులుమువ్వురు పాయన "సేవనమునజేని చీరచిక్కి. ధరించిర్‌ దేవాంశ సముడృవములు పావనగర్భములు,జగదభయదోహదముల్‌ (వ్రజాభ్యుదయనిమి_త్రము సౌరములైన అమృశాభిధాననాడులు జలనుయ

గర్భము ధరించులాగున సమకాలముచ దౌహృదవళుళై', తెలు పెక్కీన మేమలతో అలనకతో,రాజపత్ను లంతర్వత్నుల్‌, తలపించిరి ఆంకర్గత ఫలోద్గమములై న పచ్చపషే రులళోభన్‌ నం!

చ్యక్రనందకగదాచావలాంఛితులై న

వామనుల్‌ కాపలావచ్చినట్లు,

దశమనగ్గము జై? న్వర్ణగరుత్చఏభాశబలితాంబరుడై స విహగేంధదుపై స్వారివెడలినట్లు, అప్పరోయుతముగ ఆవాశతగంగలో ఆఘమ ర్‌ అస్నావమాడినట్లు, (పత్నమయోగులు పర్మబహ్మావాదులు తమ్ము లృగ్య్వాదిమునులు దీవించినల్ల, నలిననిలయ పయోధరాంతరవిలంవి కౌస్తుభవన్యానవహవియై కమళలవత వీజనమువీచి తమ్ము సేవించినట్లు గర్భిణులు మువ్వురును రేయి కలలకినిరి నరపతి యాన్వస్నంమిలు విరిటోడులువిన్న వింపవిని,విశ్వజగ దురు వునకు తానుగురవ్వై పరార్జ్యుడగుటకు (ప్రహర్షవరవకుడయ్యెన్‌ హితిమనివనీంచె నటులా ఆఅతివలయుదరముల ఒతటియయు్యునుతిజగ తృళిస్ముపనన్నజలముల (ప్రకిమాళశచందమున విభ క్రాత్మకుడై. థభావుకవతి,వదవడిరఘు భూవల్లభిపట్టమపాషి (ప్రొదులువిండన్‌ ళ్‌ ళా ళం శే వెలుగు వీను ఓషధి క్రైవడివి తఈమోవహారుగ వియె గుమారున్‌ రాముడవి పెపై ఆత్యభి రామము తద్వప్పవుజూచిరంజిల్లి రఘు (ట్రామణ్‌ సుతునకు శ్రీమ న్నామము,భువన(త్రయీపధమమళగళమున్‌

వ్‌ ఆంధ రఘువతశము అరుడాంకువంశదీవకు విరుసమవర్చస్కు, విసువువిం గని తోడ్లో పృరిటింటిదీపకళికలు పరిభూతములయ్యెననగ పలుకంబాబెన్‌ పట్టితోడ ప్పఠటిపాన్నున బవరించి కరామమధ్య,రామచం(దజనని అందగించె సై కతిాంభోజదిలితోడి శారదావసన్నజాహ్నవివలె జవియించెను క్రై కేయికి అనవద్యగుణుండు భరతు డతతు సమఆచ ద్వివయము నంపదనుంబలె జనయి(తినలంకరీంచె జగముమతింపన్‌ పుురుల,సుమి(త్ర,లక్మిణ శ్యతుఘ్నులగనియె,గవ ల,సద్గురుశిక్షన్‌ పాాతునకలవడు చదువా ముతత్రవివేకమును వివయమువు వీనుగతిన్‌ శమీతదోషగణము నమ్యగా విష్కృత సనకలగుణమునయ్యె నల్వజగతి, ఆనుగమించె నాక మవనికీ వసుధావ తీర్ణుడైని ఆదిదేవుననిగ, హెరిచతూరూపిమైభూమి వవతరింప తేజ,యూపిరివిడిచ్చిన తెజగుతో చె; చెలడదళ కంక పీడిత స్వపరిధృఢలు శిడలు విరజన్నమీరణ కై ఈవమున

ఎశమనర్గము వ రావణవీరాకృతులు ర్‌వి పాొవకు లవ్వేళ వ్య క్రవజచిరి స్వభయా భావమును (వస్ఫుటముగ,ఆ నావిలతేజోభరమున అపధామ్యమునన్‌ ధరణీరాలిపడియె తక్షణంటబె దశాస్యు మకుటతటమునుండిమణీగణంబి, ఆగళంబు నెజిగి వట్టి దానవలష్ష్మి కంటినుండి ఆ(కుక ణములనగ బొారసవంతుని నృవుని కు మారకజన్మ(వ వేశ్యమంగళతూర్య పారంభకంబులైై మును టోరుకలిగె దేవదుంధుబులు గగనమునన్‌ కురవె పారిజాత కునుమమయంపబై న వాన దళ రథురిదివాణమందు; శాస్రదృష్టమైన పన్మంగళోపచా రమిలకదింయి అదిరచవనయయ్యె. ఆనతిశయకళకలరాతీ _స్తనంధయులణు సువయు క్రనంస్కారులు,రా తనయులు పెరిగిరి జననీ జనకుల ఆనందరనము నమగతి బెరుగన్‌ పూవునకుతావివలె స్వా భావికిమగు తద్వి పీతి భావోన్నతి + కొవిధి దోహదమందెమ వాపకువిజదీ ఏ హవిరవా పివిటోలెన్‌ చవి శాన్‌

త్రి ఆం(్ర రఘువంశము పొరపొచ్చెంబు లెంబంగవి నరాగపౌభాత్రమునకు సత్స్రభ మోదా హరణము సమ స్తసద్దుణ ధురంధరము దాశరధివతుష్టయ మవవీన్‌ ఇత రేతరావిరుద్దత అతిళయదీప్పముగ జేసి రాసహజమ్మల్‌ బుతువులు సుకవనముంబలె ఆతులోదా తంబుగుళలము = క్యకంబున్‌ వాటే కవాట వః అయ్యన్నదమ్ములస్నాభాతము సర్వనమానమే. అయినను ప్నేహమున రామలక్మణు లుభయులెల్లు,భరతళత్నుమ్ను లిరువురునట్లు జంటగానేర్పడిర్కి కరికాల మొక్కవిధముక అలవడియె నమైక్యధావ మాజంటబలకున్‌ జంలననభన్వ౦తఠి ములకు దిలెచం్యదదనము.దములకువిలె అవిహత మె య్‌ సమధిక తేజంబువ,విన యమునను జనకోటిమవసు హరియించిర్కిరా చామరులు,ువజలక్యామా (శీములు విదామాంతవానరముల విధమునన్‌ రాజకగుణా భికతులుఆరాజసుకుల నలువుకను చూచి తలచిరి నలువురాత్మ, అవకిరించుట శ గ్కధర్మార్థకామ మో5ములు నాలు జగతిపై మూ ర్తికట్టి ఇమడేవ్వ దనియచేనర్మి *రువత్సలు లగును, ఆక్మగుణిగణ మువ దౌ

వళమసర్షము న! శరధులు,శరధులణు రత్నో త్కరమున మున్నతవిమవసు తనిపినకరణీన్‌ దళిత దై త్యకృపాణధారలౌ మేటి దంతాలతో డిచౌదంతియనంగ, ఫలవినిష్ప త్తిచే వ్య క్తంబులగు ఉ పాయయు కులతోడి పభువీతి యసగ్క అలళిక్ష, సాధురక్తయు,విర్వపాంవ గలవాహువులతోడి కమలాక్షు డవగ, విలనిల్లె నలువురు విశ్వంభరాంళ కలితజమ్మలు తనూజులతోడి నృపతి

వీకా దశసర్గము = సీతాకల్యాణము కౌశికుడు కోనలేశ్వరు గానవచ్చి

తన (కతువిఘాతశాంతిక్టై అనువవేడె కౌవలేయుని చిలుత కూకటుఅవావి

వీరులఎడాటమున జూడటోరు వయసు కానకనిచెను కొనకకన్నసుతువి

మౌవివెంట మహీపతి సాముజముగ ఆర్జలడిగినవిత్తురు ప్రాణమైన

మిన్నకంవరు రఘుకులోత్పమ్ను లెప్పడు అమగులజూచి పృ్యతగమనాధ్యము జక్కగవంస్కరింప బొం డని ఒకమాటవం క్రిరథుడాన తియిచ్చెనాలేదొ అంతలో అనిలుడు మార్గమెల్లమ నిర స్తరజంబుగవీచె, దానిపై చినుకులుచల్లైమబ్బు కురిపెం బలువన్నెలకొన్నసల్‌ ఐబయల్‌ నన్నద్దులై, వంభృతోన్ని (దచాపులై,

వేవచ్చి భరతా,/గజావరజాలు నిరవ(గహని దేశకరణోద్యతులు నెమ్మి

తనకు బాదాభివాదనము సేప్పి ఆన్నములై (వవాసానుజ నర్థించ

ఆనందపరిపుల్ల మాననమున్క జలజల శిశిర్యాకువులు చిందె తనకన్న

కడుపులపై గొన్ని వృగమిటేడు

ఏకా దళనర్గము వ చిందినమయోచితముగ ననృందమాన మంగళాచారవిధులు సీేయంగ బనవిచె పయనమై చమ నావిజవయనజాంబు కించిదుషీఠత దూడాసమంచితులకు మాతృవ:పు టడుగుదామరల నంటి

మువివతంసువి వెన్నంటి చనుచునుండ, శుభనిమి త్తిము లెమురయ్యె సోదరులకు

పౌరవీశణ కృఠమార్గతోరణులకు, రాము,లశ్ష్మణమాకానుగామి నొకవి

వేడె మువిగాన నుతులకు దోడుదొనగ వాహినులుకాదు, తం(డి దీవనయొసంగె

ఏడుగడవారి కదియ సుమ్మెల్ల (పొద్దు,

జా చి

ఉరుతర తేజోవిరి యా వరమ క్తి పధంబు బట్టి బాసిల్లీ శి భా వ్కరుగమనమునకు లోబడి చరించు మధుమాధవులకు సాటిగ నుఠళయుల్‌ ; పిగపూపువాడదు, చెక్కు-జెమర్పదు,

కందదు మేనెండకాక సోకీ, ముండ్ల కంవలతోడి మొరవనేలల బాట

రత్నకుట్టిమళల్నప్రాయ మయ్యె, కలుగ దాకలిదప్పికలగాని, తమతల్సి

కెలకుల మెలగు పాపలకు టోలె, వఅగిమాజవు రూపకళలు, జవింసదు

కలనై న దుడుకురక్కసుల చేటు,

6

శి ఆంధ రఘువంశము వెల్లీ విరివె మహోత్సాహ వ్యికమముల, వీథిలనుం[త్రాత్మకములు, మువి(ప్రదిష్ట ములు, దిలాతిదిలాఖ్యవిద్యలు జపించి, ఉప్ప్వలమపహిమ్నులైన రూ శ్రములకు కాననిసీమ గాలినడకంజముచుంట వజుంగపై రి, పో రానిహ్‌ తుండుతం డికి, బురావిదుడమ్మువిచెప్పవిన్న వి జ్ఞానకరంబులై నపలుగా ధలెతమ్మటుమోచి తెచ్చివన్‌ 'పై నముచేసినట్లయిరి;ివాహనయోగ్యులు తత్పహోదరుల్‌ రనవధంభః[వపూరములు,శేతలసరో వరముణ తమనీరువట్టుమాన్న, అన్య కక్‌ మధురమై ఆండజనినదంబు శుఠిపుటంబులకు విర్చృతిఘటింస ఇవతశించు మగంధరపవనంబుతమమీద నూళ్న(వసూవ రేణువులు చిలుక, (ప్రాంచుదింధురపాదములస్ని గ్ధ్రచ్చాయ లూష్మశామకములై యువచరింవ, ఆకృత కవనాంతరో జ్వల(వకృతిదృళ్య పరిచయము మానసోన్మేషకరముగాగ, విపిననంచార మువవనవిహృతికించి దూనమైతోచె రఘువంశదూర్వహులకు కమ లేందీవరషండమండిత కనక్కాసారళోభావలో కమునం గాంచరు,కాంచ రుత్కటవనిదాఘన్లేశవిర్వానక (యమవాటివరిలేలనలబిన మహార్ద్షుల్‌ విండుసం ప్రీతి, వే (తమనోహ్లాదపలన్‌ రఘూద్వహుఅ సందళత్మ్శించి కన్నట్లుగన్‌. ష్టాణుదగ్ధళరీరువి స్టావరంబు గదిస్మికొనలేయు డుపా త్రకార్ముకుండు

ఎకాదళ నగ్గము కిర్‌

కర్మచేగాదు, రుచిరవి[గ్రహముచేత

ఆంగళవునకు ('వకివిధి యయ్యె దాను ఆనతియిచె గాధిసుతు డప్పుడె ఎవ్వతెిళశాపగాధ,ఆ దానవి, అసుకేతుసుళ, తాటక పొండవబీడుగాగ నె ద్దావి నొనర్చెః: ఆవనసపథింబునుజొచ్చి, తపస్వి పంపునన్‌ భూవిహితాటమల్‌ రఘువిభూషణు లెక్కీడి తాత్మధవ్వముల్‌ పెలచవితన్గుణన్వనము పెద్దసవాలుగ వీసురోవమున్‌ చిలివిలివోవ వచ్చె రిజనీచరి,చీకటితోడబుట్టు కా గలమెయిచాయతోడ చలకిర్పరకుండలయై,రవోగమై, కలిశబలాకమై యులుమి కాళికభంగి వఠంగురోద్ధతీన్‌ భూరిక టివిలంవిపురుషాం(తఠరశవతో, (పోద్యశై కదీర భుజముతోడ పిళృవనోత్థ మయిన పెమవాత్యవలె దీవ, వేగవిధుకమాగవృక యగుచు

ల జై

తమజంపగవియు దానిం గమగొవి భరతాాగజుం డకంపిళఈ మతిమై వవితావధవై ముఖ్యము ఘనవిళిలిము నొక్కుమాపె (గక్కునవిడిచెన్‌ భూరిరం[ధముదొలిచె నా నారనంబు

వ(జఘనమైన దానవివక్షమందు సురరిపుల మండలము మున్ను సొరగలేవి

దండధరువకు నది మహాద్వాశతమయ్యె చండళర్యవహోరమును పైపక హాయవి యాతుధాని సే నొండవలెన్‌ ధరియ్మితివయి గూలిన గేనఅ మళయ్యరణ్యలభూ క.

శం ఆం[ర రఘువంళను అండమెకాదు చేనచెడి కంపమునాందె గడుం ,దివిష్టపా అఖండజయంబునన్‌ స్టిరతగాంచివ రావణు రాజ్యలక్ష్మీయున్‌, శ రామమన్మధతీ వ్రమార్గణ విభిన్న హృదయమై యావిశాచరి ఉదిలకొనుచు గంధవ్మద క్రచందనగా[త యగుచు వేపనిగు జీవి కేశు వివాసమునకు రాక్షనఘ్నము నొకమహావ్రమును బడపె మువిపరువిచేత,సనవదానముదితుచేత , సూర్యుచే గాస్టదాహక జ్యోతీ దిడయు ఆర్కకొంతమువలె దాటకాంతకుండు ఆంత బునఃవ్రయాణనమయంబున గౌశికునోట వామనో దంతము నంతయున్‌ విని పదంపడి కన్మహిత్మాశమంబున న్లంళనె చూచి ఉత్పుకతనందె రఘూద్వహనామళారి జ న్మాంక రిసంన్మృతుల్‌ తలపునందొకయింత స్ఫురింపకుండీయున్‌ నంభ్చితార్హణవస్తునంభారులైై శిష్య ఈతి మెదుర్కొవి స్వాగతమువచింపు నృకి క పేకంబు విరమించి వెపవచ్చి ముమలబిడ్డలు పాదములకు యొక్క, చెంగుచెంగునడాసి చిన్నారిజంకలు తిళుకు జూప్పలతోడ బలుకరింప, పొదిసంబులు బద్ధపల్లవపుబముల నెపమువ నంజలి వివ్వటింపు వడుగులందజు దనవెంటవచ్చినట్ట్‌ తేజుకూనల నవి మేషదృష్టి జూడ, గాదిజుడు వచ్చి చొ త్తెంచె నగౌతుక్రమున పావసంబి,న్వశాంతత పోవనంబు

ఏకాదళనర్గము న! ఆయత తేజు లక్కామరు లచ్చట గౌచిరి విఘ్నసంతతిన్‌ సాయకళ క్తితోనడచి స్యత్కతుదీ్షితు, నాతపోధనున్‌ స్వీయకర్మప్రసారమున జీకటినంతయు బాటరోలి,ప ర్యాయనముత్థితుల్‌ రవిసుధాంబులు లోకము గాచు తీరునన్‌. వేదిపై గన్నేబువిరులంతలై చాల

తొరగిన రక్తబిందువులు చూచి యాగంబు దూషితంబయ్యెనంచు నిపోఢ

కర్ముల్టై యాజకుల్‌ కళవళింన చొవముండి పెరికిన తూపువింటనమళ్ని

సద్యఉన్ముఖుడు దాశరధి యరసె ఉగద్దజెక్కల గాలిగదలు పెక్కెములతో

గగవాంగణమువ రక్కసులదండు, ఆరసిముఖ్యుఅ నిరుప్పుర గురిగజే పె విడిచెనాతడు చిల్లర విఘ్నకరుల చండభుజగేంద్రములబట్టి చెండుగావి బురదపాములజోలికి టోడు గరుడి కారాకునెగచుతీరున,

బొరావారమున(దోచె (బహరణవిద్యా పారగుడు రఘుకిళోరుడు,

మారీచుు మహీ్య్రకాయు, మరకుదస్త్రమునన్‌,. కృఠహ స్తుడు కొకుత్‌స్టుడు వకంగముల కొమెళలుగ బంచియొసంగెన్‌ గ్రశదాప్రర(ప్రళకలీ కృత దేహు, సుబాహు నపరబుషిమ్మిదడోహున్‌. ఆసహృత(ప్రత్యూహమై అట్లు కడమునై

గాధినందనమహా (కతుమహంబు,

88 ఆం(ధరఘువంకము విమతించి రలరి బుత్విజు లక్కుమారుల సాంయుగీనావార్యశార్మగరిమ, శమియించె హృదయభారము నాటితోకొంత దానవోపప్తుతతాపనులకు, ఆభినసందనము లంపి రమృతాళనశేణి పారిజాతాపారవ ర ఇఅమున్త, (పణతిచలకాకవకుల రఘుకిళోర వరుల దనదర్భవాటితకరత లమున అంటి లాలింఏ దీవన కమపదముగ అవపబృధస్నాత కృతకృత్యు డపరధాక అంక ఇయ3ి మాణుడై వమైధిలునిచే నమాహూతృుడ్లై మిధిలానగరమునకు సయనమైన విశ్వామి[తుడు రామవులనుగూడ దనవెంటగొనిచవియె కుంరీభూతులజే వె మేటి సురరక్షోమ ర్త్యరానుష్కులన్‌ కింరచ్చేదినమావ మైవనికృతిం గల్షించియేకై దు,వా కం రేకాలమహాధనుర్విషయమాక ర్హించి, తద్దర్శనో త్కంతాచోదితచిత్తుచై వెడలి రాకొకుత్‌ స్టకంఠీరవ్వల్‌. కణకళ(తతనొంది వానవుని కెందు క చపలమానెస, ఆఇదీర్చతపసు గృహిణి వసతిసమకూడె ఆతిపోవనమినిందు బాబసారులు ముగురికీి నాటిరేయి మిఐవె జగఎబునం దమపమానముగాగ విధాత దేవి,ఆ లలితపురాస్వరూవము శలామయి గొతమపత్ని కయ్మెడన్‌ కలిగె; తమిచ్చపంఘణన౩౦ణమున్‌ భువవ(ప్రపిద్ద మే, కిలుషలారలబు రామపదకంజరిజంప్పు టను గ్రహలబుగన్‌

వకాదళనర్గము 80 వనికతతపః(వభావమున ,బహ్మబుషిత్వముగన్న గారిరాట్‌ తనయుడు రామలక్మణయుతంబుగ వచ్చు బరింగి యాతనిన్‌ జనకనృప్పండెదుర్కొనియె సారప్యధర్మము దేహదిద్దమై తనకడ కర్ణకామసహితంబుగ విచ్చినఖింగి బొంగుచున్‌ ఆలనోక వసువతీతలమువ దివిన౦డి దిగిన పునర్వసుయుగళ మనగ, నరలోకదృళ్యనందర్శనోత్సుకుళై న సంచరిష్పువులు నానత్యు లవనగ, కరచరణములతో కరువునటోసిన _ నయపునీతోత్సాహజయము లనగ, ట్రీడా ర్టకలితకృ[తిమ వేషదరులై న (వవిరళొజులు పష్పవంతఠు లనగ శోభిల రఘుప్రవీరుల లోభనీయ రూపురేఖలు కన్నుల(గోలునపుడు శమనిమేషముకూడ మోనముగ దోచె ఆనతీజవి మిధిలాపురొకసులకు ఆవనిళమ హేష్టియై చరితార్జుడయిన జనకరాజతీ వరునకు నమయవిదుడు కశీకకులవర్పనుండు రఘువ్రవీరు ఇస్వవనదర్శనా త్యుక్య మెటుకవలుప ఆ మహారాజు (వధితవంశ శేఅరజన్ముడయిన ఆ కుమారువి గోమల ళరీరువి జూచి, అమానుషనత్వవంవన్నులకుగావి మోపెట్టనలవిగావి, తఈన కార్ముకమును వలంచికొనిదు కొతృకుల్క మతిమాత్ర మగుటవు పెద్దవగచి విబ్టార్చి, తపోధనున కిల్లవియె. “*గండుమిగిలిన మేటీ వేదండములకె కడగి పాధింవగారావి కార్యమందు

శ్ర0ీ ఆంధ రఘువంశము కన్ను దెజచియుదెజవవి గున్నయేన్లు ఎటువియోగింతు వితయగు "బెరిగియెరిగి “'హీళనపాలుగారె మునుపెందటచొ, దవ్వలవిల్లుజూచియే కాలికిబుద్దిపెస్పరె ? (ప్రగల్బరనుర్దరు లెందటో మహో శ్రాలము దావినెక్కీ.డుట దైవమెలుంగు,కదల్ప సైతమున్‌ జాలక జ్యాకీణాంకభుజసారము నెంచరె సిగ్గుచేటుగన్‌, ॥ వావిని మహర్షి మార్వల్కె “నరవ రేణ్య చవియడుగవేల తినటోవుశాకమునకు భిదురళ క్రివి గిరివోలె వీవిచేవ కార్ముకంబె విరూపింవగలదు చూడు చావంబుంగొని తేర గింకరులనా జ్ఞావింపు, మేపుట్టలో ఏపామున్నదొ చూచినందెలియు మున్నే పెద్దలుం జాలగర్జె శీపిన్నాతడె వీమనోరథమునేడీ డేర్చు, సీపు తికన్‌ చేపట్టున్‌,మునుముందు విశ్వభువనవేమంకరుం డయ్యెడున్‌ అవిన మహర్షి యా ప్రవచనమాదరించి, (శీదివగోపమా తకమయిన ఆనలమున దాహశ క్తివలె,కూకటితాల్పయిన రాఘవువియందును అనెర్హపౌరుష మనభివ్య క్రమై యుండవచ్చునని విశ్వసించి పార్శ్వవ ర్తుల మేటీ బలియుర వై దేహు డవిచె గోదండాలిహరణమునక, లొజనంబు వ్వరన్వమా విష్కరింపంగ దై వఠపతి తోయదములలోలె; వృషకేతుడెందుండి విడిచె విద్రుతయజ్ఞ హరిణానుసారి విజాశుగమును, ఆ వసు వమకోరగాలీల మగుదావి భరకా(గజుడు కేల బట్టియె త్తి,

ఏకాథళనళ్లము 41 వివిడవిన్న్మయవిపష్పందివే్యతు అగుచు వఖికులీ్షీంచ నలపంచశరుడు నుమళ రాననముటోలె గిరిసార మయ్యు దాని అవతియత్నముననె అధిజ్యంబుచేవి, చెవిదాకన్‌ గొనయమ్ముతాగుటయే నా సింగాణీ రెందై పడెన్‌ భువిమీదం దఆయె త్త వేడిడిగా! విర్మూలంబుకాలేదు ను మ్మవదానో[గము క్ష్యతజాతియవి దీర్చామ గ్య జాత్యంధు,లా " గ్లవువిం బేర్కొవి హెచ్చరించెవన వజస్సార ఘోలారృటిన్‌ రనువున దర్శితంవియిన తద్భుజసారము, వీర శుల్కమువ్‌ మనమున మెచ్చి, శ్రీరభు కుమారువికిచ్చెం ఇ) (వతీజ్ఞాదె ఓ ఇవకుడు వహ్నాసాత్యపదృకనిబగు బ్రహ్మటుచాగ్షినవిిధివ్‌ తనయ,రమాన్వరూపిణ్‌ యంవదగుదావి నయోవిసంభవన్‌ నందేశమంపె గోనలమహీనేతకు మైధిలుడంత బురోధచేత, తఈమకన్యబేవట్టి నిమికులోచృపుఆళఈ " భృళ్యలావ మను(గ్రహింవ వేడీ, ఈగివకో డలిగోరె దళశరధ్రేకుడూడాసా * *- శమకూలక ర్తయై చవియె ద్విజుడు, ధర్మవంతులకు సద్యఃపక్వమగుగాదె కల్ప్మదుఫలధర్మికాంకితంబు, అకవని బూజీంచి,ఈద్వాళ్య మవరరించి వరిణయమపషోత్పవమునకు దరలివచ్చె వం క్రిరథుడు,పురందర(ప్రత్మయితుడు ఉరుచమూ రేణుముషితభాప్కరకరుండు ? థి

శీల ఆంధ్ర రఘువంశము వచ్చి వేష్టించె నాత్మీయబళనిపీడి తోవవనసాలముమ మిథిలాపురమున్ను ప్రీతిరోధము నెల్ల సైరించె వగరి రమణ్‌ (వీయుని (ప్రన క్తవంగమను బోలె వరుణశత(కతూపములు, వై దికధర్మపథానువర్తు లా పరివృఢు లిద్దజుంగలసి బంధుసుహృత్సరిషక్పహాయులై , జరిపిఠి స్వ్యపభావనడదృశంబిగ,లోకమనో బహు [వీయం కరముగ,కన్యకాతనయకౌతుకశోభనముల్స్‌ యథావిధిన్‌. పారివిమైనజావకివి (శీరామచందుడును, ,జానకీయవీయసి నూర్మిళను లక్మణుడును జానకీపికృవ్యవ్యూతికలు కుళధ్వజునికూతులు మాండవ్మీకుత కీ రులను భరతళ్యతుఘ్నులును జేషానుపూర్విగ నుద్వావామైరి. వవిషవిశ్వామి తశతానందుఅ ఠి శూ ఠి ఆ ఆశీర్వాదాభినందనము లందుకొవిరి, ఆ నలువురు ళోఖిల్లిరి (్రీనిలయులు నవవధూపరి[గ్రహులై, లా సూమలు సద్దిననాధుని భూనాధువి చతురుపాయములు తామవగన్‌ రఘుకిళో కులు, నిమివంశరాజనుతలు ఘనకృతార్ణత గవి రొండొకళ్ళవలవ, వపరమరమ్మమై (సత్యయ(ప్రకృతియోగ వనదృశమయ్యె నవ్వరవధూనంగమంబు పాణ్యగ్రహణమపోత్సవానంతరమున జనకరాజన్య(వ్రతిపాదిత బహ (పకారో వత్కారములవలనను, తదావందవిష్యందిసొహార్షమునఅనను సం “షనంపదృ్భరిత హృదయురై, వంక్తిరధుడు పయనమై (తిరాత్రములపీదన దన్నను(వ్రజించిన

ఏకాదశ వర్గము శరీ వియ్యంకువి వీడుకొలిపి, విజనగరాఖిముఖునై చమచుండ ఒకనాడు మధ్యాహ్న నమయమున ఆకస్మికముగ, పడగలొక్కుమ్మడి బడ(దోసి 'వపవలకు బెదురుపుట్టగ వీచె నెదురుగాలి, _ పరివరంబులుముంచి పవవళ్ళు (తొక్కుచు ఉరవడించిన ఏటివరదవోభలె, చూడజూడగ మాసె వేడిమిచెడి, వద్ధ పరివేషవలయుడై. అరుణరళ్ళి, గరుడి దెబ్బకు నేలకారగి పొం పెడలిన ఫణిఫణామండలమణీ విధమున, అవల నవలోకనాయోగ్యలయ్యె దిశలు చెజగుమానినస్త్రీలట్లు శ్యేసపక్ష్‌ ధూసరాలకలై, సాంధ్యతోయవాహ ర_క్తపరిషి క్రవసనలై, రజముకతన వేవెలుంగున శెదురుగ వెక్కనముగ గుంపుల్టై నక్కలెలుగె త్రి కూయసాగె ఛాచనెత్తుఐ విళృకార్య మాచరించు వరకుహ స్తువి ఎసకొల్చు తెజగుతోవ. ఆ కొజగాములంగని భయాతురుడై , గురుదేవుబిల్చి, మై క్వ్వాళుడు సత్వరం ుచితళాంతివిధుల్‌ వనవరింవవేడ, ఈ 'వై కృత మెగ్గుపేయదు, సువర్యవసాయిరయగున్‌ రయంబునన్‌ వ్యాకులపాటు మాను మవి వానినవిష్టుడు తేర్చుచుండగన్‌? సరగున సేనాములమున ఉరుతేజోరాశి యొకటి ఉద్ధితమయ్యెన్‌

థీ అండ రఘువంశము పురుషాకృతిగా దానిని గురుతించిరి కములుమలిమికొవి చూచి భటుల్‌ ఉరమున తండివంకదగు ఒంటరిజం చెము (వేలియాడగా కరముళ తల్లి వంకదగు కొర్ముకమున్‌ ధరియించి వచ్చెన త్వరగతి, భార్గవుడు, పమధాకరతిగ్మమరీచిరీతి, న వ్వీరసనచందనదుమము తీరునే శాంక భయానకాకృతిన్‌. శ్రోరకర్కళుడై న గురువి యానతిదీర్ప వెనుదీయబటోని యే వేపమాన జనవీళిరచ్చేది మును ఘృుణాలుక్వంిబు గెలిచె వవ్వలమహీఠ అముగెలిచె, తడీణ్యశ్రవమున దాల్చిన రుద్రాక్ష వలయ బీజంబుల వంకబెట్టి గజీయించు నెవ్వడు క్ష ఉశీయాంఠకమవిో నమరాంగణముల ,తిస్స ప్త వంఖ్య అశని వికృవరజనిత దురా[గహమునోో లాజవంళ విర్మూలనారంలు డయిన జొమదగ్ని గనుంగొవి సంచళించే అడలి తన వాలసుతులన్రై అిజను తుండు వామ యనునామము మనోఖిరామ -మయ్యె వోరమణీయై కుమారు నెడాటమందు అవరనేశకు.ఆదియె కార్గవువినట్ల నశాణి ఇ వర్పతణమై కయోక్కభసతనక నుయ్యెం అ ర్ష్యమ ర్య మనుచు నతినలభమముతోడ దరియవచ్చినట్టి దళరధునకు 'పెదమొగంబువెట్టి కృగుకులీమడు రయం విడర రాముడున్నయెడకు మన్ని

ఏకా దళవర్గము శీక్‌

తలకక తన్నుజూచి, కరతామరనంబులుమోడ్చి ముందటన్‌ విలిచిన యాన్వరూవమహనీయువి త్యతియవంశదాహబో హలచిరకోవవహ్నిశిల మైన వివిష్తురదృష్టి జూచుచున్‌ శిఅపనగంపయై పలికె గార్ముకదండవిష _క్తముష్టిమై “క్ష తజాతి మహావకారళతువుమాకు

కనలించె నను గండకావరమున దారుణ శరవహ్నా దాని బూర్జాహతి

గావించి శాంఠతగంటి నాడు శ్రమ్మరనేడు నాకడకన్నులకు గెంప్ప

కదిరె సీవికమాకర్ణనమున కెరలించితివి మీదుపరికింపక, (ప్రసువ్త,

కాలవర్పంబును కొల్మదొక్కి. ఆ్మ్మశమంబున విజీచితివంట అన్య భూవతులచేశ ఆనమిఠ పూర్వ మైన మైరిలుని5ిల్లు, ఇఇ్షావి నామహిళ వీర్య కృంగలలగనుగా చెంచ కెట్టులందు? జగళిలోరామ యనుచు నుచ్చరిత మైన

ఈ పదము నాకె వర్షించె నింతవరకు వ్య వవ త్రియై అడి తలవంపుదెచ్చె

వర్థమానుడవ్వైన వీవ్లలన నేడు ఏపున నినై న వగలింపగజాలిన నాకు, అఫ్రవి ద్యావరశూలపాణికి నమాగశు లిద్దతె సుమ్ము ధేనువ క్పావహృతి(వ్రవర్తకుడు హైహముడొక్కడు వానుహాయళ ఛ్రీవరిణామముం జరిహలింవగఖూథిన వీవ్రాళండవున్‌ :. విండుముదంబు వాకిడునె విన్నుజయింవగలేవి నాదుడో ; పాండితి, తశ్రముం విడుగుపాటినడొంకగజేయ , జారియున్‌

శక ఆంధ “వణవతిశము ఎండీనవూరిగడ్డిపయి వెట్లటు సం్యనముమీద స్టైతమున్‌ మండీనగా దె ఆగ్నిమహిమం గొనియాడవిచ్చు గొవృగన్‌ ఎటుగవుగాకనీవు మునుపెన్నవొ పాడరి ఇతుస్పుపకె వీ న!

విజిచిన శై వకార్ముకము వెన్నువిచే నపనీతసారమై పరయనదీ(పవాహమువశంమిన మూలబలంబి శాజీ, లా వెజీన ఈట దుమంది మృదువాయివుచేతనె టూలు టృబ్రమె: ఇది మదీయాయుధము దీని వెక్కువెట్ట్‌

సళరముగ క నక్రణము పేయ జూలితేన రణముసవిలేదు, సమదో _స్తరవ్వి వనుచు

వీకు నోడితి ననుచు నంగీకరింతు లీరుడ వేవి, నీవజగభీరుడ వేవి మశోోద్గతార్చి నా "'ఘోరకుతారధారగని గుండియజాటినవాడ వేని, సీం గౌరమె జ్యావిఘాతకలినంబు కరాంగు€ి నీకుగాన, జో హోరుఘటించి, పట్టు మభయాంజలి నాకు విహస్తవికమా!” అమటయు దదు(గదర్శను ఛమవల్లన నందికొవియే దడయక రఘునం దను డదియె ఈగినయు త్రర మమతకలప్పన హానవిచలితాధరు డగుచున్‌. పప్రాగ్దవనదిష్యచావము బిట్టి సొబగు

డతడు లఘుదర్శనుండయ్యె నతీతరముగ, ఉత్తదగుగాక [కొ మ్మొయిల్‌ హొయలుమిగులు,

ఇంద్రధనురంకికంపై న నేలచెప్ప! భనువందికొనీ మహారన్వి రాఘవు డంత

కంభఖీనిపై నొక్కకోమ్ము మోపి,

చశమనర్గము శీ ఆ్మశ్రమంబున దాని విధిళోఏతముజేయ, త(శ్రచ్యజన జ ుధానులు యోయ, కలవరపడి ఈలకఅణచి రాఎఎరోధి ఈతటుకున ద్యుళిదరి.వాణు డయ్యె, థూమాప్‌ శ్రేషిత ధూమ కేతనురీ తి, పలుకిబాటిన (పదీఎంబు పగిది; దృగ్విషయభూతుక్షై రి వారికవు రప్పడు ఉపచితాపచితౌజులై ఉఒండొంళ్ళ క భిముఖంబిగ నిలిచి దినాత్యయమున కాననగు పార్వణేం మభాస్క్రరుఅ భంగి ఆంత సంకాతమైన తనయాకుగ మఏితిభోద్యము మగుట దలంచికొని విరిగ్లళ ౨(కమ డైనను సిరతిశయదియామృదుహ్మ దయిడగుట కొనలేయుడు ర్రైణు శకేయు నుపల4&ంచి ఇట్లరీగె వేరిమితోడ నన్నభికవింనగ వచ్చినవాడవైన, నే (శూరతకోర్చి, విప్రతిలకుం _బహారింపగజాల విన్ను, దు ర్వ్యార మమోఘ మీళికశిరంబున దేవిహరింతు? సీదు సం చారిమొ? నీత పస్పవనసంచితిలోక మొ? తెల్చ వేదెదన్‌ ఆవీన సంయతాంజలియమై మువి ఇటులవియె. “ఆభథ్రీతామ! రఘువంశసింధురాకాసోమ! అద్వితీయ సరాాకమాిరామః వేవెజబుంగని వాడగామ వీవు పురాణ పురుషుండవని, న్వ్యయంభువుడ వవియు కాందిరీమమజ వేషవిడలఅబనంబున , కారణార్థము మహీగతుడ నై వ విన్నల్లజేనితి వీదివ్యవై ష్టవ శ్రేబోమహ త్త్వ దిదృక్షకతన్క

శకి అంధ రఘువంళవజ

పుణ్యతీర్హము లాతంగ బోవవలతు కావున నమ(గహింపు నాగమవళ క్రి నాకమాక్ష భిలీభవనమున కొత్మ ఉపతపింప, ఆలోగలోలు పుడ నేను పితృవిద్వేజక మైనరాజకము దోర్వీర్యాగ్నిలో భన్మసా త్కృతమం.ంకేనితి, సార్ధవంబుగ ధరిితీచ్యకముం బాకసా త్కృతముంేసితీ, ఇంకనాకు భువనజ్యేష్టుండవై నట్టి సీ శఠనంగల్లు జయేతరంవియిన ల్లాఘ్యంబెంతయున్‌ రాఘవాః” అట్లచేయుదు నవి రాము డమమతించె.

శూర్చుమొగమై విసర్జించె దొర్జళరము కడు సుకృతియైననేమి లార్లవువి తిదిన

వదవి కది తా దురఠత్యయపరిమ మయ్యె కంత వ్యుడనది. గామ్టువు ౮ డంతట లృగుపతివదంబులం పెను, నత్వా శాంతుల మన్నించిన వి

(శ్రొంతులకు యశం బితోధికంబుగ వెరుగున్‌ చిరఠవన్సమ్యుద్ది వరికల్పితంబై న

ఆత్మపుణ్యలోక మవ్విధమునీ అంతరింప గవియు అవికృతహృదయుగ్తై

భార్ల్గ పుండు రామభడు జూచి, “*కనువివ్పుకలిగె నీకఠవ మాతృకమైన

రాజనక్వము దిగ(దావగంటీి పీతృపికామహనమాగత మైన శమము జే

వట్టితి, వేజొకపుట్టు గంటి

ఏకాదశనర్షము శీథి పరిణమించె నవింద్యఫలిక మై నాకు వీ వ్శిగహం బిట్టు లవు(గహముగ విర్విఘ్నమాగ వీంక విర్వహింపుము కే కార్యంబు నవతారికాంణంబు, దుష:ృతులగాలరావి, సాధువులటనోచి సంతరింపుము ధక్మసంస్తాపనంబు, పోయివచ్చెది”నవి రాము బుజ్జగించి సరగున దిరోహతుుడయ్మె జామదగ్ని పరశురాముని నిర్ణమనముతో దెప్పిటిలిన పం క్రికధుడు విజేతయైన కుమారు వాలింగనముచేసికొని. ఆజానజమైన త _శ్రేజోవిశేషమును బ్యుతస్నేహమన బెద్ద "సేయక వాని బులినాక్‌విడిచివవానిగ బువర్జన్మమె త్రినవావిగ భావించెం విక్షోభక్షణభారవి మోక్షితునిం దేల్చె (బ్రమదపూరం బకనిన్‌ కజెగ్నివిలంఘితవన వృతంబును నవదికుంభవృష్టి విధమునన్‌ అలయక రేవులన్నిట వయాణజముచేయుచు, మాపు లన్నిటన్‌ లలితములైై న చవ్పరములన్‌ బనచేయుచు బోయి చేరె గో నలపతి మైధిలీవదన చందవిలోకిత భామినీద్పగు త్సలితగవాక్షి మైన వృపధావికి, యక్షప్పరావమానికిన్‌. 7)

ద్వాదశ సర్గము = రావణవధ

చిర మవ్యాహతలీల,భూరివి షయ స్నేహంబు సేవించి,ను స్థిర తేజోగరిమానుషళగమున వందీపించితోడో దళా పరిణామంబునుజెంది, యౌషసికదీవజ్వాల చందాశ పతి క్రిరథక్షోణిఠ లేశ్వరుండు దణి వెన్‌ విర్వాణవేదిష్టమున్‌. ముదిమి నరలనెపంబున గదియవచ్చి

రామునిసరంబు సేయము రాజ్యమనుచు జేని కేకాంతమున జెవిలోన నూదె

కీడు శంకించెనేమొ క్రై శేయివలన పవురజనఐహిళ్చర(పాణభూతు డ్‌గుట

జనుల కొక్కక్కవికి విండుతనుపు గూర్చె, కాలునజలంబు తోటమొక్కలకు బోలే

రామపటాాభిషే" వారామృళతంమి

మి న!

కలుషితము సేపె బట్టిన చలముడి గ తి ఎలీ షే) నంభారంబున్‌ ములుచతినంబున కింతయు సౌలయవి క్రై కేయి నృపువిశోక్యాకువులన్‌ ఆఅధివుచే ననుసీతయై య్యావచండి

వెజక మదిలోవి తద్ద త్రవరయుగమును వెలువరించెన్సు,పుట్టలోవలి కరాళ

భుజమును వాన దడిసినభూమివోలేి

దా'దళ నరము థ్‌! శు ళ్‌ 'మోదటివరమున గ్లైక రామువి (బవాన మమపవేడె జ తుర్షథ హాయనములు, కొడుకునకు వేడె దననతలజెడుట యొకజె చివరిఫలమైన నీరివి రెండవవరమున మునుతంథడివనువ రాముడు వనవుచు మేకౌనియె రాజపదవి వపాంపన్‌ వవికేగుమన్న తడుపరి జనకాజ్ఞ దిర్యిగపొంచె నంతో షమునన్‌ అలిత మంగళదడుహ అము గట్టినవ్వుడు కణపపల్కలమును గట్టినప్పుడు నమముఖరాగుడై నంభమవి[క్రియా రహితయోగీం్యదుడు రాఘవుండు జనకుని సత్యవిష్టకు లోటు రాకుండ ఆరిగి దారయవీయసాన్వితముగ ఆధివసించె వనమ్ములందు, ప్రత్యేకించి నాటి సజనుల మినమ్ములందు ; జ ఈద్వియోగవ్యశీకనంత ప్ప డైన జనపతియు నాఠర్మకర్మనంజవిత మైన తొంటిశాపము దలచి యాదురితమునకు 'పాణము యక్రీయ శుద్దిలాళముగ నెంచె (ఫపోషకకుమారకము,కీ రిశేషుడై న రాజున్నై యట్లు కోవలరాజ్యలక్న్మీ తరుణరంభ్రగ వేషణదడులకు, వి పతలకు సజ్డితామిషప్రాయ మయ్యె న సర్తక్రమిం॥ి "శు (వ్రకృళు లనారుణ వనువ, వియంత్రిత సిం” మ జ బాప్పులె , రఘుకులసత్వయితు లై వత్య (జ రార ర్నల్ల2టి) టె(1 అ కం ఖ్‌

శ2 అంవరఘునంశము

వవివివి, తొడితేర, ఆఅనుజన మేతుడై

భరతుడు మాతులపురము మండి పజకెంచి, తఈమరున్న (ప్ర వాజనమునకు

తంగడి కాలంది పేతకును గుంది, కన్నతల్లి నెకొదు తన్ను వరించిన

పిరిగూడ గరి ౦చి పరిహరించి,

బౌ 'వెడలెను న సైన్యముగ, రాముకడకు గదలి, తాససజనంబు లందందు చూపిచెవ్న వదిసతోగూడ అన్నకు వవతియిడిన వృక్షముల జూచి, కంట నీర్వెటికొమచు. న!

హృదయా వేదశతోడ చిత్రశిఖరం చేతేంచ్కిప్రత్య్యగనీ రదిసుశ్యాముని రాము జూ ఏ,పితృవిర్యాణంబు వాకుచ్చిత తృదపద్మంబులనంటి,ఎల్ల్యప్రజకుంటబాపై అనుచ్చిష్టసిం పదయౌ రాజ్యము దాల్పగా నతని సంటప్రార్థించె వేభంగులన్‌ చొరడయ్యె నకృకలక్మీ వరిగ్రహున, క్యగజునకు దిదులు ధరాస్వీ కరణంబు సేయ భరతుడు, పరివే తృత యొదవునన్న పావవిఖీతిన్‌ అమరుడైన తిండి యాదేశమువనుండి ఆతనివెముకిద్రివ్వ సలవిగాక అడిగె రాజ్యమునకు ఆధిదేవతలుగాగ భరతు డన్నగారి పావుకోద్ళు రాముడు పాదుకలిడీ త న్నావకథాక ళు తళ్ళు వీటి కరుగక వంది (గ్రామమునిమెరెషీ దుతోడు దామ్‌స్యానముగ (బోబొ-ద్శద్రాజబ్యంబున్‌

ద్వాదశ వర్గము న! విరతిశయరాజ్యకృష్ణా పఠాజ్మాఖుడు భారృళ క్రిఎరతం[తుడునై. భరతు డిటు చేనకొవియెను వరిహారము మాతృలబ్ధిపాఠతకమునకున్‌ బాశరధియు ధరణితనయాన మేతుర్లై వనములోన వన్యవ ర్తవమున స్టవిరులైని కొలముసాముణ నడిపిన వశము నడపె వీన్నవయసునాడి ఒ"*నాడు రఘువతి ఒకవనన్పతి[కింద నస్వమహిమ సంభికచ్చాయ క్రింద, వై దేహి తొడదోయిమీచ నిమీలిత నేేశుడ్వై విశాంతినిద్రవోవ, ల-భేదిగొడుకొక పలుగాకి విలుగాకీ వినితచన్నవ జీజె వాడిగోళ్ళ, రమణోపఠోగచిహ్నముల పౌరోభాగ్య మాచరింపగ వచ్చె వనగవచ్చి, వానిపై వల్లి మంశత్రించివై చె నొక్కు పుడక రాముడు రామావలోధితులడు, (తుళ్ళడగివచ్చి కుయ్యిడి కాళ్ళబడిన పిట్ట కట చాపుదప్పె గన్‌ లొట్టవోయె చిత్రకూట మయోధ్యకు జేరువగుట తజచు రావచ్చు భరతుడన్‌ తలపుపుట్టి పాయ మదిరాకయువు తేడు పావిపోయె అన్నగమును వముత్పుకహరిణకమును

ఠ్‌4 ఆం(ధ్ర రఘావంశను మునుల తపోవనవాటీక లను వార్షికబుక్షరాళు లందు విలుచుచున్‌ చవియె (గమంఖున రఘునం దనుగను థాన్వంతు డంత దకిణదిశకున్‌. రామచం(ద్రవదనుగామివియై యస్గ వేవయజనజాత దేవి వెలిగి అలిగి వై;కఎంత పలదన్నమ గుణాలి విరతివెంటబడిన సిరి యనంగ అనసూయా(ప్రతిపాదితి ఘనాంగఠొగంబు పుణ్యగందోన్నతిదే ఒనరించె దేవి సుమనో వివివర్తితమధులిహముగ విపినదుతతిన్‌ మార్గావరోధిమై మనువంశచందుపై గవిసి చంద్రునిమీద గామువోలె్యె ఘనబలుండు విరాధు డను విలింపవిరోరి సంధ్యాభకి పశ పచండమూ ర్తి, అనహరించె సపోదరాఆతరమున నున్న వై దేహి నతిదుర్నివారవృ త్తి ఆడరి సభోనభన్యంబుల వడిమింటి వర్షపాతంబును వరప్పవోలె? దనుజు ముక్కున నుగ్గాడి దాశరధుణ పూడర్చిరి తఈదీయశవమును భూమిలోన కలయ నటమీద దత్పొతిగంధ మలమి కాననతలం ఐమేధ్యము గాకయుండ

ద్వాచళమవర్గము న!

చవి కొనలేయు డళతట

అవపోథస్టితి వనించె నలవంచవటిన్‌

ఘనుడగు ఘటజన్మువిళా

నవమున 1పకృతిస్థవింద్యశ్రై లము భంగిన్‌

ఆలోన గవయవచ్చె న

శాలీవత రామచం దచందనతరువున్‌

పొల స్యయవీయసి యను

వ్యా మనోభవవిదాఘబాధాతురమై

రతివేడె రాఖవువిద

త్పతియెదుటనె యామె కధితదనుజాన్వయ మై,

మితిమీరి పెచ్చు పెరిగిన

ఆతీవల లావభవు డినమయజ్ఞాడు కాడే !

“ఎలనాగ: పెంస్లము కలవాడ నేను, మా తమ్ముని గొలువంగ బొమ్ము నీవు"

అవి యావృషస్యంతి వానృషన్కంధుడు వదలించుకొనె బుజ్జవంబు నెరపి,

తొలుదొ ల్త అన్న పై దలపునిల్చినతన్ను పౌమితీ తన కొలరామి దెలుపు

ఉభయకూలంబిల నారయు[,నవంతియై అనురి (కమ్మర రామువడుగ వచ్చె,

ఆమె గిమగొవి ఆపలే కవనవితవనయ

అల్వనగుటయు క్షణసౌమ్యమైన దితీజ

నంక్షుభించె నివాతవిశ్చలిత యయిన

ఆంటబునిధి వేల చం్యదోదయమున జోలె

“"అడచివడకు కటిఐడువకమాన వీ

వనగన ఫలము చూడు నాతడాక

ర్‌క్రి అంక రఘువతిశము కొవరమున గన్నుగానక బోయెళ ఐరిహసించినట్టి హరిణీ వైతి” ఆని కనుల నుల్కలొల్కాగ దనకూర్చిణథా హ్వ్యయము యథార్థందిగ నా మనుజాశవి విషమా ప రూపము దాల్చి తనదు సన్నిధి నిలునన్‌ ప్రాణపిభువి బాహుపంజరమున దూటె చల్లజంపుగండ వీల్లి గ్‌విన రామచిలుకవోలె రామాంకవాసిని దేవి జ౯దరించి డిగులుసొచ్చి ముమ దాని కోకిలామోహవివాణ్‌యు తరువాళి జంబుక స్వరము వన్న వర్ణిశాలకు వెలుపలమున్న సొమితి దాని మాయావివిగా నెలజీంగి, పరుపునటోయి యా భయదవిరూపకు ఈరిసంబుని కరాచూరితోడ పాయని వై రూష్యపొనరు కము గూర్చి శిలవట్టి యీడ్చి అఆవ్వఅకు గెంట, దానవియు 'పెద్దఎలుగున మానవులను వేణుకర్కశ పర్వంబ్యు వికృత వ్యక విశతనఖరము నగుట అంకుళముటోనవి (వేల దర్భించుచును వినువీధి కెగసి చవియె జనస్టానమునకు వ్‌విచె ఖర్మసభృతిగనుజవి(కాంతుఅకున్‌ ఈనపడినబన్నమును, అడి దనుజపరాభవనవావతరణ మె అనవియున్‌

ద్వాదశ నర్గ్వణ

ముక్కు పెవులు తెగిన మొంకిమొగమ్ముతో

ముందునడచె నసురమొనక నామె

రొఘవాభియాయిరకోగణమునకు

ఆదియ తిరుగులేని అశుభమమయ్యె

ఉద్యతాయుధులై మీది కులుకుద్భొస్త రాక్షసులఅజూచి రఘుమహారధుడు విలిపే

ఆంగవారక్షణభరంబి ననుజుమీద విజయసంపాదనభరంబు "ంటిమీద

వందలువే లనురులు,దుర

మిందు రఘూద్వహుడొకండె,యైనను వగవా

రెందరు కల రచ్చట,వా

రిందరి కఠ డన్నిరూపులై కవిపించెన్‌

దుర్దన్యవయు క్రదూషణోద్దతి న్వదూ

షజముగా సపాంప జాలడయ్యె

ఆర్యవినుక మంగళాచారు,డ కృతాన్య

చూషణుండు, రఘువిభూషణుండు

వమగతి నాతవి,రిస్పదు

ర్హముల ఖర్యతికురులము ఆతం డెదిరించెన్‌

శమము _క్రములయ్యు బున

స్పమము క్తములట్లు తోచు శాతాస్త్రములనొ

చమజదేహోతిగముల్దై యథాతథముగ ఆమలినములై వ రాఘవీయాశుగములు

రిపల ఆయువ్యముల జన్న్చరించి విడువ చస్పరించె ద(ుతిరము శకవిగణము,

శ్రి

స! ఆం రఘువళళము

చండరఘువీరకాండవి

అండిళమై వడిన యా పగజబల్మొనలో, మొంరెములలోన దక్కగ

నొండెబ్బటలేవు లేవనోపిన వరయన్‌

అతి వీర్యవలతుడగు రఘు

వతి "డం బెనిగిపెనగి వడి వి(ద్రించెన్‌

దితిజఎ మారివిలు ప్త

'వతిటోధివి బహుళగృ్యధ్రపక్ష ద్భాయన్‌

దురమున రామళరాగ్ని

మృరణకు నుపీయైన రక్కంసుల దుర్వారా

హారయై మిగిలెిము దశకం

థరువన్నిధి కేగి కూర్పుణలి ఓఒక్కళయే

భగవి భంగవరచి బంధుజనంబును

బొడవడంచు టవిన నెడమకాలు

దళ రధాత్మజుండు తనిశరఃసకి క్రోప్టే

మోపు టనుచు గోపకజాపవశత

వోరిన్వర్జపరంగుద్తై న తనపూర్వామాక్యు తోడ్పాటుతో వీఠాగ్రేవరుళ్నై న దాశరథులన్‌ చేల్చుచ్చి వన్యాసియై శీరంటోయి దశాననుం డనహరించెన్‌ మైధిలిన్‌,వంచవ్వై కారంభుండు తలతిగె బక్షీ నత్తిజోశ్యందిన్‌ వకృద్విఘ్నమున్‌ జనకప్పశ్రీగ వేషకులు కాకుత్‌స్థులు

గృ్మద్రనాయకువి ఏకృ త్తసడ్షు షాతురై న దళరధు బుణమునీగినధమ్య

పాథటచ్చరుండొట నోటదెలిపి దారుణక్షకముల దసవీరకృత్యంబు

గావిపించి యకండు కమ్నమూమయ, ఆభివవీభూత పితృవియోగా ర్తులగుచు కన్నఠండ్రికివోలె వాయన్నదమ్ము లాచరించిరి సుకృతాత్ము డతని కర్షి దహనకర్మము మఠి యౌర్ధ్వదై హాకములు వధవినిర్ధాతవిజశావదింధు డైన

అఅ కబంధువి యువదేశ మనువరించి, ఆర్క-జువితోడ, సమమనోవ్యవవితోడ

సఖ్యము గుడిర్చికొవి రామచం[దు డంత శాలై కవిశితమున వి ఖ్యాతవఐడన్‌ వాలి దునిమి ఆదేళంబున్‌ ధాతుస్థానమనంబలె ఆకళవినదమందు నిలిపె ఆలస్ముగీవున్‌ తిరిగిరి సీతాన్వేషణ వరుల్లై హరివీరవరులు (వ్రభుచోదితులైై విరహా ద్త డయిన మనువే శ్వరువి మనోరథములట్లు ఇహువిషయములన్‌ దమజాధీకుని వీట మన్నదవి సీతావార్త వంపాతిచే విని లంఘించె నమీరనూతి విలుతద్వీచీకలాళోధరిన్‌ జవిమృళ్యుర్మ్య్యసనావగాఢనుగు సంసారంబు యోగావలం ఐనుడ్లై దాటు నిరూఢనిర్మమునిఠేవన్‌ బాహునక్వోన్నలతిన్‌

66 ఆంత కఘువంశము కాననయ్యె మృగయమాణున కతవి క శోకవవికలోన ళోకమూరి విషలతావికావవృతమహౌషధివోలె రాకసీపరీత లామదయిత న. చెంతజని ఆనవాలుగ కొంతుని యుంగర_..నిచ్చె కవీ సీతక్కుత తృంతోషశీత లాకుల దొంతరదొంతరలు కహి నెదుర్కొన దానిన్‌ "పెనిమిటి వాచికంబి వినిపించి, మహీసుకగేర్చి, ఆంతతో దనియక, ఆక్షముఖ్యఐహా దై త్యవథోద్దతుడై , మహేంద్ర కా సనువి విమేషవ్నిగహము సైచి, పురిన్‌ మసిచేని, చూచి ర మ్మన నిట్లు కాల్చివచ్చె పవనాత్మజు డేలికచెంత కుబ్బునన్‌ జానకీ జూచివచ్చితని నత్వగః గ్లరసాయనంబుగా ఆఅనఠగాకుడై, వినిచిి యాకృతకృత్యుడు మూర్తిమంశమై శానయివచ్చినట్టి దయిశాహృదయంబును టోని (ప్రత్యభి క్రానమణిన్‌ నరేం్యువ కొనంగి యొనంగె మవః[వ్రమోదమున్‌ స్వహృదయన్య _స్రత స్మజిన్సర్శరాగ రనవిమీలితుడ్లై పొందె రఘునరుం, డ విద్యమానవయోధరో త్పీడనతిమి (వేయసీ పరిరంభనిర్వతిమహంణా దేవియదంతము వివీ తా భావించెను తదవలోకవర్యుత్పుకుడై, రావణుష్పరిజుట్టేన మక భావవధము భేయనులభమవి రాముడెదన

ద్వాతశనన్గము 41 కడిదివగతు గడ తేర్ప్చగ వెడలెను కోదండపాణి వెగలమగు నం దడి భువియె కాదు వీవియం గడుసంకటవడగ నడచు కపి సై న్యముతోన్‌ అంబుధి వేలపై విడ్తిసినట్టి రఘూ త్రము నాశ్రయించె, గే హంబు, గుటుంబఐమున్‌ పిడిచి, ఆ ప్తులుదాను నురారిరాజవం శంబున తవ్పబుట్టిన వళ వ్రగుణుండు విలీషణుండు, నె య్యంబున కర్టముం గజపి, ఆంసెనొ రాడినలక్ష్మీ యాతనిన్‌ దానవకు లాధిపళ్యము వావిపరము పేమ ద్రిశినవనై నృపతియో గ్యావేహసమారిబ్ధిం బ్లైన నయం వీడకమావ దాశాన్యంబుల్‌. చౌటికడలిమివ వరగున గట్టించె "పేతు నొకటి కష్పలచేత స్వామి శేలివచ్చెనో ఆథోలోకిమునమండి చ్యకరరు ననంకళయన మనగ ప్వర్ణాపరవరణ ముగా పూర్లోశ్చాహమున జుట్టుముట్టిరి లంకన్‌ తర్ణనయోధులు, పింగళ వర్దులు,నముదీర్ణదబలులు వానరవీరుల్‌ పాలనిర్హశిత దుర్ణయమహాయోధంబు శ్రి లరుగ్గసగంధసామజంబు, వటుపాదఘాతవిర్భగ్నళతాంగంబు 'ఘోరముస్టివినష్ట ఘోటకంణు,

ఆశ్మవిష్పిష్టవానాయుధంబు, వృరి వీపరాగసంభృత పాం(దతిమిరంబు తర్పితభూత భేజాళశగణ ము, పాగెనంత స్తవంగరాక్షసుల మధ్య ఉగసంరంఠలళుంభదాయోరనంబు వీగ్విజృలభిళ మై, దేవదితిసుతో_క్త రామరానవజజయజయార్భటి పెలంగ రామువి ర్థక్తధంబిత కిరళృక లంబులు కంటణొచి నం (గ్రామములోన నీల్లెనవి .కలపిల్కి దిగ్గన నొల్లబోయినిన్‌ బూమెలమారి రక్కినుని మోపముసమ్మని నచ్చజెప్పి, సా ధ్వీమణి మైధిలిం (ద్రిజట తేతిచి విల్చె దదుద్దతాసుప్పల్‌ వతివి సజీవునిగా దన మళఠినమ్మి కలంక యుడిగె మైధిలి మమద వ్మృళి తథ్య మని ఎరిఆగియు (ట్రికికితి జావకని నగ్గువడి వీజయ్యెన్‌ శ్మక్రజీత్రయు క్రనర్బాషప్రబంధము విహగరాజువచ్చి విష్పిచనగ చళరధాత్మజులకు దత్సరి క్లేశము కణికమయిన పీడకఅగ దోచె వక్షము విగిల్చ్ళె నంతట రత్షఃవతి శక్రివై చి లత్మణునకుథా నక్షతుడయ్యును రాముడు నాక్షణమె నిదీర్ణహృదయు డయ్యె మహార్టిన్‌

చఛ్వాదిశమనకము టు ళల

పావవి కొనివచ్చిన నం జీవివిచే లేది యతడు 6ఠకాండముఅన్‌ కావించె విశాచరకాం శావళికి బువః(ప్రరోదవాచార్యకమున్‌ అడచె వకపొడగనరావియ ట్లతండు

మేఘనాధువి నాదము మేఘవావా వియుధర్యవలళ మయిన శరావనమును

వీలమేమంబినకు శరద్వేళశవోలె చెలియల్‌ :న్నయవస్థ భానుజువిచే నిద్దించినన్‌ రేగి, దో రృలవంపూర్జుడు, కుంభకర్ణుడు గళ్యద క్త పసిక్తా లగుడ్రై, ఉలిచే జెక్కగవిడ్డ జేగుణులతో నొప్పారు శృంగీరదమం చలవంజేయుడు వచ్చి శాకె వెళిచం గాకుత్‌స్టవీర్యాగణీనీ కన్ను లవిదతీజదు, అకాఅమునన్‌ వినుమేలుకొల్పి, మీ యన్న భవత్పియన్వనన మళ్కట ఆజరిదుచ్చె, మేము మీ ిన్నముదీళ్చువార మనీ నర్క్‌రమూద్వహము క్రకాండముల్‌ (శన్నస దీర్ట్రవిిద కోవకాళము గల్గిగజే వె వానికిన్‌ వాడువడిన జఅము ఐలమును బొలినోయి

స్లవగవరులబారి బడియతంగె దమజ పై వ్యమెల్ల,ద్యద కనదులలో

క్‌ ళ్‌ న! రణనముక్తితో ర్విరణమువోతె అ

శణమున కుంభకర్ణుడు పురందరణెతయు వడ్డపాటను కణము మదిన్‌ దహింవ, (వ్రతికారమనీష వికాంతరోషలీ వణదళవకుంగై , దివిజళాసము, డిల్‌ వెడలెన్‌, జగంబరా

$4 ఆం(ధ 5ఘమువంళను

కాలరిమైనరాఘవుని, వరూధిమై

వచ్చిన లంకాధిపతివి జూచి హరియుగ్యమాలుపూంచి ఆత్మజై (తరథఎజి

తన్నిమిత్తము పురందరుడు ఎనుప వ్యోముగం గోర్మివాయువ్యూహ వేల్లిత

ధ్వజపటాంచలమైన దాని దెచ్చి, అభిలమోదంబుగ సమ్మహావీరుని

జేయూత అజడీ అదిష్టింపజేసి; ఆమరపరివంరివీరులఅస్ర ములకు కలుగజే పె నుత్సలదళశ్హైబ; మెద్ది శాతమన్యవమా తమచ్చదము దొడిగె . వ్యయము మాతలి మాన వేశ్వరువి మేన అప్పుకు మునుపటియట్లు గా కాజీ నొంటి

విలిచినను క్రై కపీసూతి విజశిరోధి బాహవిహుళ్యమున గావఐడియె వమ్మ

వంకబలగంబుతో నున్నవావి వోలె రై 9లోక్యంబుజయించె,వీశ్వరు సమారాధింవ బెక్కెందలల్‌ కై లాసాచఅమె తె గందుకముగ్యాగా లొదిదిక్పాలక (శ్రీలుంటాకపటు పతాపభుజరోచిష్టుండు వీ డల్చుడే _ పొలస్తుండని పెద్దగా ఐబగతు సంభావించె రాముండెదన్‌ సీఠాసంగమళంనక మై తద్దయు వదరుచున్న మైడ్వెకని న వ్యేశరభుజపీఠంబున దై తేయడు నాపి దొలణత దారుణశరమున్‌

ద్వాదళ నర్షము 43

రామా నృము తత్ప౦ఏత్వ్యు ద్దామాప్తుము బీటవేసి దళశవదను వర స్పీమబడీ వెడలియురగుల కామేలు వచింపబోయె వన లువిదూజెన్‌ యుక్త యు క్రిచే ఇంకింప నోపు వాచ

చికు ౨కుదిపెనిఫ్కై ఏ. స్రింబుచే ) బెండిపడ జేమగన్ని యాదండిమగల

కొండొరుల మటలు తమకము మెండుకొనియె పామనగేఎ(దంమినకు సాటి హామనగంజేి,

వారి రాళి' సాటి దుష్పాకమయిన వారి రాశయె, రామరావణమహో గ

రణమనకు సాటి రాపరావణ౦ణంటె పౌరుషవ్యశి హారము కారణముగ

సౌరది జేతులు మారుచు నిరువృ*కును యుద్దజయలక్ష్మీ మ త్తేభయుగళమునకు

మధ్య వేదికమాడ్కి. సామాన్యయయ్యె కృళకహస్తులు వారికృత (వఠికృకిముల కలరి సురలు రతోగణముల్‌ వితరించు పుష్పవృష్టిక ఇత రేతరవిశిఖవితళి ఎడిసొచ్చు వడిన్‌ శలవిభలోహశంకుచ ౧ నంపాతమై యమరాజు కూటళా ల్మలికనయౌ శతఘ్నివి సలాఘవుడై పగవాడు అువ్వినన్‌ బిలువడి నర్ధ్భచం,దమ ఖబాణముతో నర్యతోవయందె తే డలన్సన జేసె దావిని సురారిజయాశను అండఖండముల్‌

శ)

68 ఆం[ధ రఘువంశము - ఆసురాధీశనబిర్హ ణందునకు దివ్యాస్తంబు లన్యంబు ల త్యసమర్థంబులు గాదలంచి,జగ దేకా మో ఘధానుష్కు డి స్వపనారూఢముజేసె దాశరధి ఆసన్నపియాళోకళ ఇ్యసముళ్ఞాతమహాచికిత్సకము (దిహ్మాస్త్రంబు గాఢోరద్ధతిన్‌ శతధావిభక్రమై యది ద్యుతలంబున గోచరించె ద్యుతిమన్ముఖ మై, అతరూక్షసహ(నఫడా వ్విత మైన మహోరగేం్యడ్రు వ్యిగహమనగన్‌

మ్‌

వప్రజణకిపురస్పరమా మా రణము (బయోగించి దాశరధి ఆజాత ల నీ (చ్రణనం చేదనముగ రా వణువిశరఃపంక్తి నేల పడవైచె వడిన్‌ ఉరలునెతురుతో నేల కొరగుచుండి

వం క్రిశిరువి శిరచ్చేదపం క్తి 'మెజినైె అలలచే దున్కై సీళులందు దోచు

మ్‌

బాలభానునివిచలిత్మపతిమ లట్లు కంధరములు తెగి తలలు న మంధర సయిదిడుట గంటజూచియును బున స్పంధానెశంకితులక., సు ధాంధపులకు చౌలుకి పతృ్యయము లోపించెన్‌ ఆప్పడు నభందునండి నమదాలఘుపక్షములై, డిశారిష ద్వినకిటకుడ్యము ల్‌ విడిచి, వెంబడి వచ్చిన కేటిపిండుతో విపుఐసుగందప్పష్పమ యవృష్టివడెన్‌ సురహ న్తము క్రమై ఉపనతరత్నబంధము దివాకసవైరివిజేత మౌళిపై

ద్వా దశనరము 87 ల లోకస్తుత్యధు కామహంబున జగర్లుంటాకు భంజించి, నా కొక 8కార్యముదీర్చి, న ఎహ్బాతి ధనుర్శావల్లిమై మాతిలిన్‌ గ య కనా

కాకుత్‌స్ట పవిరుండు. వీడ్కొలిపె నత్కారానుయోగంబుతో కై క స్యాత్మజనాయకాంకిత పతాక స్యందనేం, దంజుతో (వశ మితరాక్షసాపాయులై న శిలోక

వాసుల కేకోత్సవము ఘటించి, సాధుశమ్మతు విభీషణుని రక్షఃప్రాజ్య

రాజ్మసంపదకు వారసుః జేసి, తిన నిమి త్తు దురంబున మృత్యువకులైన

పైవగవీరులకు జీవములు పోసి అగ్నిహో[క ఏశుద్రమైన (పేయసి దేవ

అఆ

బుషి సమక్షమున బరిగహించి, న్వభుజ ఏజిత విమానరాజంలు -క్కీం ఆసు5 వానరపతులు తన్నమగమింప స ప్రియానుజుడై రఘుస్వామియంళ వ్వపురయాథత్రామికత్ప్చీీతి బయనమయమ్మె

(తయోదశ సర్గము = అయోధ్యాపునరాగమునము పయనమై శద్దగుణమైన స్వపదమందు అందితివిమానముని శొచ్చి యరుగుచుండి ఎదుటి రత్నాకరముజూసి ఏకతమిన తయిత క్‌ట్లను రామాఖిధానళౌరి సోరణగండ్లి మార్గమున జూడుము, గందప్క గట్టుదాక మా వారధిచే విభక్రమయి, వారక నుర్వులు దేలు సం్యద్రమున్‌, కీరవథంబుచేత విభజీకృళ మై, ఉడుపం కితొడ సౌం పారు శర్యత్రినన్నశరదాయనముం దలసించు _పేయసీ | ముత్యాలమొలనూలు పుడమి[,పోయాలిక పెట్టని పేరు గా లభీర్యమునకు, మర్యాద మీబ9) మహిత జీఐనిశాలి మాణ్‌క్యములకు మాగాణీ వొలము సలిలేంధనపుమంట పైరించు మవకర్త రవిమరీచులకు గక్ళ్యపదాత, ఆహ్లాదనజ్యోతి కావిర్భవనసీమ కాదంబినీ సపాకల్పనంబు ఆఅవహృళంబైన యయువును అతల జగతి నెమక బూనిన మాపూర్వనృపులు (ఈచ్వ వదవడి (ప్రపూరితిందై న 'ప్యాక్సవంతి చారుభీమము పాధ్వి ఈ సాగరంబు దళల వై విధ్యమువ దశదిళల మేర విస్తరించిన కఠమున విష్ణుమూర్తి

(త యోదళమనర్గము 60

కరణి దీవి న్వరూవము దురవగాహ

మఠివ ! ఈదృ క్రయందు ఇయ లత్తయందు దేవి యుగావపొనమువ డీవిపయిం ఐవళించు, నర్వభూ కావళి (మింగి, లోకముల నంబుమయంబొనరించిి యోగవి (దావళుడై వర్తేకుడు వురాణనుహాపురువుండు, వనాలిరా జీవనివిష్టుచే నలువచే బహుభంగుల స్తూయమానుడై వక్షములు (తుంచు గోశ్రారి భయము మావ్చి,

ఇతడు లోగొనె శతళశోమహీ్యధములను, పరజనోపస్ల వము మావ్చి దొరల గాచు

పరమధార్మిక మధ్యమ ప్రభువు రీతి కాపలుదైన రక్కంసువి గండడగించి చతుర్చుజుండు నం భావనమై రసాతలవిమగ్నను దన్ను సముద్వపాంవ, (వీ డావనతాన్య_న వసుధాంగనకున్‌ వదనావకుంఠనం పై విలసిల్లై దీవి విశదాంబువె వే విలయ(వ్రవృద్దమై గ్‌ా లా ఇటూ మొగమండింప (బగల్ఫలైై చనవునన్‌ మోసాలకున్‌వచ్చు ఆ వగలం బై కొవి ఈ(దసాధరములాస్వాదించు, దా వారికిన్‌ యుగపత్సానిఫలా ప్తిక్రై తనతరంగోస్టంబు విచ్చుం వగన్‌ జగతిన్‌ వీఏ కళత్రవ నము నిస్స్పామ్యందు నీలాఅకా. తెలనోట ఈమహాతిమి యుద్దవిడి నస

త్వముగ నదీముఖోదకము (గోలి పరగున దౌడలు చపృరింపుచు శిరో

వివరంబునందుండి వెలువరింస, దద్వారిపూర మంతయు నన్నధారగా

గగవందినకు బుటంబెగ పె జూడు

?0 ఆంథ రఘువఠశము

కడలి'పేరిటి చుట్టగా జుట్టుకొన్నట్టి

విడువ డె త్రిన గొప్పపడగ యనగ, వాహనీవల్లభుడు వింగవా) మీద కొనరి చిమ్మిన చిమ్మనలగోవినీటి ధార పొలపున గమ నారజముగ్‌ చ్యోతదంశు పలాససహోదరాస్యః పడతీ ఇరుపాయలుగ జీల్చె గడలినరుగు

ఇట నదాటుగ నెగపి యీయేనసుమొసలి ఆది వెస దదీయగిండకుడ్యమ. లమీద

పాకి, క్షణకర్ణచొామరత్వము భజీంస వేలావాయివు నాన్వవింవ నదిగో వెళ్వడ్డ యాఏర్పముల్‌ కూలోల్లోలమి హో ర్మజృంభిణములో గుర్తింప రాకఘుండియున్‌ బాలార్క-త్యుకి పంజర జిత ఎణాపప్ఫీత మాణిక్యసాం (దాలోకంబున వ్యక్తమయ్యె అనసూయారుంధతీసుస్నుషా ! కిలికి సీర[దావ గై వ్రాలిపెసుసుడి వడి కతమున మొయిలు సుడియుచుండ కనుము సొంపుమిగిలె గవ్వపుగొండడే మరల దరువబడిన కరణి గడలి దూరాకాశమునుండి చూచు మనకుం దోచున్‌ నమీక్షింపుమా క్షారాంభోవిలయంబు విద్దపుటయశక్స(కంబు చందాన త ద్ధారాబద్ధకళంక రేఖకరిణీన్‌ దిన్వంగి చూపట్టునా తీరక్షోణీ తమాలశాళవనళ ద్రీచీన మై, వీలమై మొగలిప్పప్పొళ్లు దిద్దై నీనగుమొగమున

ముదిఠ వేలాసమీరము మోవితేనె

ద్వాదశ నరము !

(గోలు శఈమకొన మండనకాలహావి

శేమ సైరింపనని యాత డెలుగునేమె 1 చిలుకలకొల్కి! వచ్చితిమి చెల్లెలకట్టకు చూడు మప్పుడే ఆలఘువిమానయానమున ఆంబుధి గోస్పదమయ్యెః అల్లవే పులినతలంబునం జెదరి ము త్రెప్పజిస్పలు, ము త్రియంబులున్‌ వలభరన్యమపూగతరువాటిక తోరణక టె వేలకున్‌ తరువర్వతాదుల తపించుకొనివెళ్ళు.

ఉరింకి చేర్పుగా నొక)_మాటు, వకులు వయనించువధము (దివేశించి,

ఉడ్తీన మొనరించు నొక్కమాటు కాదంబినులలోన సొదామినీలత

యొఅపున జరియించు నొక్కిమాటు విద్యాధర్యశేణ్‌ విహరించు వీధిలో

ఒయ్యారముగ నేగు నొాక్కమాటు ఎవ్విధంబున నర్సింప విచ్చగించు అన్మడీయమనంబు దన్నవ్విధంబు తెలిసి వ ర్రించుచున్న దస్టలితకామ గమన మ వాహనవ్యంసకిము లతాంగి కమలదళోల్లపసన్నయన కంటివె వేకువనూగు అెండకే చెమరుచు వీు దా సురటిసేవ ఘటింవగ మంటమందిమై విమలవ యత్సమీ"ణమువీచె సురద్విపదానసంగతిన్‌ చమగమ వల్చుచున్‌; (తిపధగాజలవీచి విమర్ద శీక మై అందరము మోయి మాల్యవద(డిళ్ళంగ

మదిగొ ఆ -ర్చివించెను సుదకి అచట శురిపె జీమూత మానాడు కుంభవృష్టి

నేమ గార్బితి విడని కన్నీటివాన,

?2 ఆంధ రిఘవంశము

విపులధారాహక వేశంతములనం౦!

(వళవించు భూమిష్టపరిమళంబు నివిడనీరదకుకి విర్ము కమై వీచు

కహరసుఖశీ3క గంధవహము ఆరవెల్వడిన చిన్ని ఆక రుపు లొప్పార

నముగవ దవియింయ గడిమిపూవు

మేఘగర్దనలకు మినమిన ప్పరివిచ్చి

గొండ్లియాడు నెమిళ" కూజితంబు దుస్పహము"?గ నాకరుంతుధముగాగ వెచ్చనూర్పింప నన్నరివివచే జేయ కళవళింపుము గడపితి నెలలు నాలు వ(నవణ *౧దరమున పీపై వరాళ తరుణి పూర్వానుభూతము దాఐకీన

గొ ఢకంపో తరవ్వయం గాహసుఅము జ్ఞాపకము సేయుచు గుహావిసారితముణ

కలచే దలమున్క ల్లై వన్ను ఘనరనములు పడతి ఆసారసిక్తోర్విబాస్పయు"క్తి వీవివాహధూమారు ణనేతశళోభ ఆనుకరింపుచు గారించె నను విఖిన్న కళిక లచ్చటి (వళత్య,గకందళములు చలిగాడ్చుల్‌ మునుముందు సూచక ముల్లై చనైలంచె గన్మల్లవే జలజాతాన్య।; ఉవాంఠతవంజులవనచ్చన్నంబు, లాలక్యచం చలకారండవచ(కవాకవికహంవన[కౌంచముల్‌, విస్ఫుటో తృలనా శక సరాగఢూసరితముల్‌ పంపానరో వీరముల్‌ దూరొవతీర్షమై ఇపు తారని తృష నానుచున్నయట్లయ్యె జుమీ

(త్రయోదళవర్గము 71

ధీరవిమివంశరాజకు

మారిక! నాదృష్టి అచటి మధురోదకమున్‌

దేవి నాడు నుదూరాంకతరవ ర్రినివగు గీపూర్వానుభూతనర్మచేష్టలను మనమున భావించికొనుచు నౌొక్కయెడనై నను గాలునిణపక పంపాతీర్వవదేశము గలయ (గుమ్మరుచు బరవనమున ముకుఇలతో నొండొకళ్లు ఫలరనమిచ్చిప్పచ్చికొనుచు మైనుజచిన చిలుకజంటలను, అవియుక్తులె అన్యోన్యదతోత్సల కేసరములై జాంపత్య 'స్నేహమును బరాకాష్తనొందించు రథాంగరమణీరమిణులను, సకౌతుకమును నవిషాద మును పవిత్క్మరమును గామపలక్షింపుడు, నీధారావాహికసంస్మరణపవాహమున దేలియాడుచు నిచ్చోట వృ త్త స్తనాభిరాను నబకాభిన్యమ మైన యాతటాళోకవల్లరివి చిరకాలావలోకిత వై న నీనయను (భాంతి నాలింగనముసేయ దమకించిన నన్ను నాహృవయనిర్వి శేషుడు సౌమితి సొంత్వనపూర్వకముగా నివారించే.

మటలునగరాని దాస్టలము మాకు మనోహరి. చూడు మట్లు, ని

న్నరయిచు వచ్చివచ్చి, విరు డచ్చటనే కనుగొంటిగాదె: నీ

ఆఅరుణవదార విందవిరహార్రివళంబుననేమొ మూగమై

ఒణపు దొజంగి నేలబిడియుండిన నీకుడికాలి యందియన్‌

ఏమార్గంబున విన్ను నె త్తికొనిపోయెన్‌ నాడు లంకేశ్వరుం

-డామాాంబును జూపె వీలతలు నాకవ్వేళ నువ్యర్హయా

పామీచీన్యనకి ప్రవాళ కలికాళా ఫా కరవ్యాపృళిన్‌

భామా నాడు (గహింపజాలనయితి౦ దన్మూకవిర్దేశమున్‌

హరిణకుటు-వినుల్‌ సయిత మప్తు కుశాంకురనిర్య్య పేతలై

చరియగబోంజవట్టి నమ దావకగళ్యసలిజు జూచి, స

త్వరముగ సోగచూపులను దక్షిణవిక్కుకు (దిప్నియుంచె,చె

ల్వరొః గజుపారు నాయొగలు వాని అ హేతుకహోర్డ మెంచినన్‌,

7% ఆంధ రయువంళము అదుగొ! చూడు విమానమునందు (వేలు జాకువాకీంకీణుల నాద మాలకించి నిన్నెదుర్కొవగాలోలు వింగికెగ పె చారుశీల గోదావరీసారనములు కననోచితి మిన్నాళ్ళకు వవితామణి! మరల బంచవటి విద్దటమున్‌ కమలు చరితార్థములుగా మవంబు లానందరసనవిమగ్నంబులుగా చేరెడుకన్నుల వేడుక మూరింటోవగ విమావమువు గనుగొను ఆ సారంగికిభోరము లం భోరుహముఖి! నాడు నీకు బ్నుత్రీకృతముల్‌. కడుసుకుమారివయ్యు గసుగందులకోరిచి రెండుసంజలన్‌ కడవలదెచ్చితెచ్చి, నునుగాననియాడగ వీరువోసి వీ వెడయని మక్కువం బెనుప వేచిన యాఎఅమావిగున్నలన్‌ పడతుక!: కంటె నేటికిని ఐంచవటిం దనరించు నెంతయున్‌. ధీరగజేం[దయానః గురుతించితివే మనఆకుటింటి వా సీరగృహంజు, మున్నచట నిద్దరపోవుదుగాదె గౌతమీ తీరవనీమృగవ్యమున (దిమ్మరివచ్చి శిరంబు నీదు రం న్డ్‌, భోరువుమీద జేర్చికొని, యూర్మిససీ రగత్యశ్రముండనై , భీమ[భూకుటిచేతనే నహుషు దింపెం (గింది కెవ్వాడు, ను (శ్రామస్టానమునుండి, వంకమయపాధళ్ళుద్దిమూలం బెవం డా మిశ్రావరుణాంశసంభప్తున కళ్యాదిత్యతేజస్వికిన్‌ భౌమస్టానవరి[గ్రహం విదిగొ లోపాము[(దతో బాటుగన్‌

(త యోదశమనర్షము 75 అజ్యగంధిలమై పష్పకాయనమును మోహరించిన తవసి (తేతాహృతాశ ధూమముమ మూర్కొని రజోవధూత మయ్యె ఎంతొ తేలికపడియె నాయంత రాత్మ హృద్యిమై అననత్యవాద్యగోష్టి ఆదృష్ట జనమైన ఇచ్చోట వినగవచ్చె, కఠము విన్మిది శాతకర్షిమునీందద్రు పం చాప్పరోనామవిహారవారి, జలదాంత రాలక్యశ?బిందిమై తోచు (దయమపరీవృత మై సుదూరమునకు 'మెలగి బూర్వము మృగావళులగూడి అతండు (వత్య్యగధర్భాంకురై కవృ త్తి నెలత: తుదకొా విరాబారి విజనమారి భయవికలుదైై న నురవతి సన్నివట్టి వోరిపంచాప్పరోయౌవవాఖభిరేయ కూటదింధమునం దగుల్కొానియె నంట సలిలాంతర్హిత కేశసౌధమున వాసంభటోగళ్ళంగారడో హలు రాగాంబుధి దేల్చుచుం జెవులువట్లాడించు గీర్వాణకాం ఈల నంగీతమృదంగ ఘోషము వియన్మాగంబ్యుబాపించి కో మలిః వై మానికచం(ద్రశాలికలలో మారోగ్మగు సృుకావ్యమై, దీరుడు,విరహంకారుడు చారుష్మిత చూడు మితడు శమదమగుణవి స్తారుడు,నుతీక్తు డవగా 'పేరందె సుతీష్టతపము'పెంపున మునులన్‌ వేలాదియేడు లయ్య్మెను హేలావతి ! ఈయతాత్ము డేధవదనల

/8 ఆంధ రఘువంశము జూ్షలలు నాల్గిటి వడుమన్‌ ఫాలంతపతసమడై తపంబుండు విటన్‌ వలప్పవిసాళిదమూప్పలును వంకలువవ్ని వపుర్షిలాసముల్‌ వెలువడజేయుటల్‌, సొలపులేనగవుల్‌ మొదశ్లైన వెన్నియో చెలువపువేల్చుముడ్దియల చిట్లకముల్‌ ఏను వానివావు= చి ప! టవ

చలనవిహీనమయ్యె ధృతినంపద ఈజువితేంద్రశంకికిన్‌ నిలువుగబాహ లె త్రి జపవిష్టితుడై న ఇతండు బే5కద ర్భలు చిదుమంగ, బోషికకురంగకుమారుల వీపుగోకి గా ఆలయని ఆక్ష దామనలయాంచిత దక్షిణ బాహం విప్ణు నా వలనికి [దిప్పె జూడు పరవర్షిని "రవసూచకంబుగన్‌ ఇతడు వాచంయముడు గాన నేను (మొక్క

చిలుశిరఃకంపమున దావి స్వీకరించె పుష్పశవ్యవధానవిమ క్ర మయిన

దృష్టి రవిమిది మరల గేంద్రీకరించె

రు

ఆ కనుపించుచున్న దొక యా,శమ మత్చట బెద్దకాల, మ వ్యాకులు డాహతాగ్ని శరథంగు డభంగురస(ఠనంగుగై స్తోకనతాంగి: ఆహుతులతో ననలుం బరితృ పుజేస్కి ఆ ఫోక హవీకరించె మనుపూతము దేహము వైళముం దుదిన్‌ విర్వహించుచునున్నవి నేడు కూడ

ఆళని ఆతీధిసపర్య తత్సుతులరీతి దింధురచ్భ్చాయవారితాధ్య(శ్రమములు

స్వాడునంభావ్యఫలము లాపాదపములు ఆ్యంకషంబై న ఆలపోతువిధాన

ఆగుపెంచు నవిగొ ళా గఅగ్న

(త యోదళనత్షము 77

ఘనవ(ప్రవంకమై కలికి ధారాస్వనో

ద్ధారిభూరిదరీము అంబు చూడు పర్వత మిదినీకు బరిచితపూర్వము

చిత్రకూటము సమీక్షీంచికొనుము; తన '.౦5కసొబగుచే మునువోలె మనదృష్టి

బంధించుచున్నది బంధురొంగి : అదియె మాల్యివతీనది అది యలుత ఆలపవిమల(ప్రవాహామయై హంసగమన దవ్వలం జూడ గమపింజె దనుతిరముగ ధరణి మెడలోని ముత్యాలసరమువోలె. మగువ. ఆకొండమీది తవూల మదిగొ:

చేయనేనాడు దావి లేజిగురు దెచ్చి మొగలిరేకులనేణల కపోలపాళి

పొలుపు తబకొ త్ర వీ5 ర్లళభూషసణముగ, మోసల కేగుదెంచితిమి ముద్దియ ఆ్యతిమహర్షి పొదవి న్యాసపునీఠ మైన మహిత్నాశమ మల్ల ద,ధర్మ దేవతా వాస్త మపుష్పలింగఫలబంధిత రూల్ల నితం, ఐవి(గహ చాసపినీకిసత్వము విదర్శని మమ్ముని యోగళ కక్రికిన్‌ పనజౌలేక్షణ. దాని సజ్జ బ్రవహింనజేసె నావిందు మా అనసూయాసతి, తాససాభిషవకార్యార్థింబు సర్ది పా వనహనోదృత హేమపద్మను, నిశాంభస్నాతృపాపొఘనో దనపారీణ, నవంగఘన్మరుశిరో దామంబు, దివ్యావగన్‌. ధ్యానవిష్ట తులగుచు వీరాననముల

బుషులు కూర్చున్న యౌపికర్ణికల సడిమి (ద్రమములును గూడ యోగాధిరూఢు లై

పొలచుజూడు వివాతనిశృలము లగుట

78 ఆం[ర రఘువంశము దేవి. ఆలనాడు నీవు (పార్థించుకొన్న మశరిదెట్టిది, శ్యామనామప్రతీత ఫలిత మై యుల్ల సిలై సపద్మరాగ రమ్యమరకత మాణీక్యరాశి వోలె అంఠరాంతరముల హరినీలములుచేర్చి (గుచ్చిన ముక్యాలకోవకరణి, ఇందీవరంబుల నెడబెట్టి కట్టిన తకుకొత్తు తెలిదమ్మిదండమాడ్కి-, కాదందినళిసర్గక లిత మై రమణీంచు (వ్రణయమానసపక్షిపం క్రి పగిది, కృష్ణాహిభూషణోత్కీర్టమైన మహేశు రతెంగరాగవ గ్రహము భంగి, వడుమనడుమ బరిచ్చిన్ననభము దోప మలయు పరిశుభశరద్మభమాల లీల, ఉవిద: వేర్వేరుతావుల వొప్పుమిగిలె కనుము యమునోగ్శిభిన్న మై గాంగలహరి మరియు నొక్కచోట గాలాగురుకల్పితమకరికావత్రరచనతోడి చందన్నదవ పలి ప్రవిత ర్లికాతలముతెజగున, మజొకళచోట _ విరళవృాయావిలీనాంధకారముతో శబలితమైన కౌముదీలహరిలాగువ, సర్వత తిలతండులన్యాయమున మనోభిరామమె మక్‌ న! యున్నది పరికింవుము. జలనిధిరాణీవాసముల సంగదు మిచ్చటి (గుంకులిడ్డ వి ష్కఅుషతరీకృతాల్ములకు జానకి వారొక ధర్మచింతకుం దలకొనలేకపోయిసను త త్వవిచారము సేయమానినం గలుగపవు దేహదింధములు కాయము బాసినమీద టగమ్మజన్‌, పొఅతి; నిషాదనాయకుని పోలవె చూడుము దావిచెంత నే దలవయి మానికంబు డిగ్యదావి జడల్‌ ముడువంగజూచ్కిఆ

(త యోదళనర్గము ల! గ్గలమగు శోక వేగమున గై కరొ: నీయలిలాష లవ్నియున్‌ ఫలితములయ్యె వేడవి సుమంత్రుడు నాడెలుగె తి యేడ్వడేః 1పళవ మేయేటికి పొల _స్యపురవధూ

వరిభు ౫ సలిలంబు (బాహ్మసరస్కి అమరు నేయేలు పుణ్యల్లోకు లిర్ష్వాకు

మాన వేందుల రాజరాని నొరపి ఏయేటిజలము బుశ్యీకరించిరి పూర్వు

అశ్వ మే. ధా వబృధాప్తుతముల, కారంచు నేయేటి కాల్వలనీరు మా

మాగాణముల నదీమాతృకములు, మాకు పై కతోత్సంగ సమాాశ్రయులకు (ప్రాజ్యధారాషయ।పరివర్రితులకు తవ్వి. ఏయేజణు సామాన్యరాాతి యయ్యె అట్టి సరయూతరంగిణి అదుగొ చూడు తనవిభువి గోలుపోయి మాజనవి వోలె

కలగి, ఈనరయువు వనాగతువి నమ్న నెయ్యమున గొగిలించినట్లయ్యె నాకు

శిశరవవనాపదేళ వీచీకరముల జేగురురంగురూళి నెగ వెన్‌ వినువీధికి జూచితే పురో భాగమునందు దట్టముగ, వాయుతనూభవువల్ల నాదు (ప శ్యాగమనంటెబింగి, చతురంగచమూయుతుడై మదీయసు స్వాగతభాషిగా నెడురునచ్చెనా మా పెదతమ్ము డుగ్మలీ : వాడె పదాతిమై వచ్చె మా భరతుడు

చీరవాసుడు, జటాజీనరరుండు, గురుదేవుముందిడుకొని అర్హ్యపాణిమై

పరిమితవావానీపరిణనముగ,

గ్ర ఆం[(ధ రఘమునంశము కాచి యొప్పించె లక్ష్మణుడు నిన్నలనాడు ఇరుని జక్క్లడచి (కమ్మరిన నాకు, (పతిసమర్పించు బాలితసంగరునకు నా కసవద్యరమను నే డనుజుడితడు, తరుణుడ్రై యండియును గురుద త్తయైన ఆంకగత మైన రాలచ్చి నంటియెలుగ డకట మదపేకిమై చేసె నామెళోడి తృీపతర మైనలడ్లధార్మావతంబు అవి ఆవరోహణార్జియై విరమించిన దాళరరిజ్యేషవి మనోగతమును నిజారి దేవతా(పటోధమున నెతింగికొవి, ఆవ్విమానరాజము భకతానుగుళై న (పకృతిజనులు కనుబౌద్మలె త్రి సాధ్భుతంబును సకౌతు!౦బునుగా విలోకింప మెలుపుమెజపిన తెఆగున కళాంతరములోన నేలవావెను. అపుడు 'సేవావిదగ్హలై యాదరముస దనుజనేత కరావనలంబనము నొనగ హరిగణేళశ్వరు డ్యగతస్సరుడు గాగ యానమునను౨డి రఘునాధు డవతరించి, ఆత్యంతభక్తి సాహ్రాంగంబుగామొ క్కె ఇక్వాకుకులదేశి కేశ్వరునకు వేశ్వేర త దితరవి[వ్రన _త్తములకు చేసె బిణామనుల్‌ చేతులె త్రి, ఆర్హ్యింబుజేకొని అక్కువగదియించె ఆనుజన్ము నియమకృశావయవుని, ప్రమదాశులవముల పరిహృతరాజ్యాథి "షేకమైన తదీయశిరము దడపె; శ్మశువులు మట్టియూడల మాడ్కి- బెరిగి వికృళముఖుక్నిన ఆన్మమవృద్ధమంతి

దా*దిశ సరము ॥్‌( క్‌ త వరుల వార్తా నుయోగనంభాషణమున కరుణ నినుపారుమూప్పన గారవించె దుర్ణాతపరమబంధువు నాకు సర్వర కీశవల్లభుతు సుగగీవు డితడు, ఆజి నమ్ను బు5కపహ" మై గెలిపించె చారుశీలుడు విఖిషడణు డీతండు, మమ్ము ళీకాబ్రిపారవి శి నొందింవిన ఆనవద్యచ ఏతుడు వానుమ ఇతమి, కవెదిరా. ణుః క్తి దిడిశి సౌొమితికి వాణ్యప్రదాత సుషీణు గీతడి, విపుణమతి, 'సేతునిర్మాత నీలు డితడు, అని కృత మెటింగి వేర్వేర నన్న తనకు పరిచయము సేయ వరున అందరకు _మొక్కె పరమబహుమానభరితుడు అగతు డెలమి అంశట లక్ష్మణుందతిని, ఆతవి నవ శిరస్కు మాండవీ కాంతుడు లేవనె తి ఎనకంబున గౌగిట(గుచ్చియె త్తి, దు ర్హాంతసు రేం(ద్రజిత్సటుశర (వణ కర్క శతత్పఏభూతృదో రంతరపీతచే, తనభుజాంతర మెంతయు బీడితందున్‌. హెరివీరు 6౦5 సీతా వరునాజ్ఞ మనుష్యరూపవహాల్జై నసమడ ద్విరదాధి హథులై చవి రురుతరశ్రై లాధిరోహణోల్లాసముసన్‌ ఇళఘటలవెనుక నసుర (వభుడును సానుషవముగ సం క్రిళశతాంగ 11)

82 ఆంధ రఘువంశము

(వ్రభవానుళిష్టుదె, ఆ త్యభిరామరథోపవిష్ణుడై పయనించెన్‌ భాక్సృయుగానుషంగమున మ్మర గామగమైన యా కన క్రేతువిమానమెక్కి రఘుకేతువు లోలతటిద్విశోభిదో షాళన మేఘబృ్బృందమున సౌమ్మవచనృతియోగదృళ్యుడౌ శేతమరీచినోలె విలిసిల్లును వీటికి నోయె జచ్యనన్‌ విశ్వంభరునిచేత విలయార్షవమునుండి

ఉదరింపగబడ యుర్వియనగ,

న! ఉక

శారదాగమముచే వారిదావరణంబు

వలన, బాసిన చంద్రకళయనంగ్క సమ్మగ్గురూపదేశమున మోహకమోని

రమైన (ప్రటోధరమయనంగ్యు తొలిమేని పున్నెంబువలన బాపురుకావి

వలదొరంగిన రామచిలుకయనగ, రాక్ష పేశ్వరు చెజనుండి రాఘ వేం్యద్రు వలన పిడీవిడి వికసితవదన యగుచు ఆచటి గనిపింపస భరతు డత్యధికళ క్తి వదిన కొనరించె బాధాలివందనంబు దమజేంథద్ర(పణిపాతభంగదృథనాధ_ వత్యనందీ ప్తమై సవితంబై న యయోనిసంభవ పదద్వందంబు, జ్యేషానువ

| ఠి _ర్తనసన్నిష్ట జటాధరుండయిన యాధర్మాత్ము మూర్దంబు వి ట్రనుషంగస్థితి గాంది కాంచె నతిలోకాన్వోన్యపావి్యత్యమున్‌. పతగకులంబు గూడులకు దిర్వులుతీయుత టీన్‌ న్వలంకృత 'వ్రతిగృహమైన జన్మవగరంబును డాయగవచ్చి, పార్టివీ పతిడిగి, నాటిరేయి విడిపట్టుగనిల్బె గవిష్టసోదర ప్రతివిహితోపకారికల బట్టణబాహ్యవనాంతరంబునన్‌..

చతుర్దశ సర్గము = సీతాపరిత్యాగము వతివియోగంబునకు కుంది పాలబడిన బిల్లి విధమున దిడుగల్ధై పట్టుమామ తెగనణు3 మూలబడిసట్టి తీవల్చైన తల్లులను చూచి రచ్చట దాశరధులు చూచి యథ్యాకమమున ఉభయులు ఉభయులకు అభివాదనములు చేపిన, అడ్డే వీద్యయము పేరుమోసిన జెట్టివిరుదులయిన తమన్న కడుపుల మెడం పట్టి కౌగ లించికొవి, తము ఉమ్మలికమును (తవ్వికొవి, శోకమువెల్తి గొన ఎలుగె త్రి యేడ్చి, యేక్చి, పడంపడి కుమారులు నముచితముగ తమ్ము పంభోదించి యూరార్చ ఎట్టి శ్రేలకుమావి, కడలుకొను కన్నీటితెరలలో కొడుకుల నంతవిన్నస్తముగ కనుగొనలేక, వటీరరనకుషారమైన తదీయగాత్రస్పర్శనమున అఆ విర్వచవీయమైన ఆనందము డెందమున అనుల ఏంచిరి, నమధికానందజా[కువు చల్లబరిచె వారి ళోకజాశీతబాష్పమును నుంచి ఉసక _పగంగాసరయూజలమును ” రర్‌కు దిగిన హిమ్యా్యదిని ర్రరము వోలె కౌవల్యాసుమి[త్రలు రామలక్ష్మణుల గ్యారముల మీది స్పైరుతిశస్త్ర (ప్రహార జన్యములై న వచ్చిపుండ్లు తమకడుపుల గాయములు గాకుండవి అంపపుకోతగోయ వావి గరతలముల తడవిమూచి, విమనస్క-లై, క్ష్యథియకులాంగసలి 3ంత అత్యంత గర్వకారణ మైనను, వీరసూళబ్ది మనసీవృనీయ మనియె భావించిరి.

తీ ఆంధ్ర రఘువల॥ము “పెనిమిటి నెంతయేని శమ పెట్టిన నిష్కరుణాత్మురాల,పా వనచరితున్‌ మటండెని అవాచ్యము లాడిన దుమ్టరాల, నే జనకజ"” నంచు విన్నబడ స్వరతినాందిన మామగారి ఠా మినులకు తద్వధూని వణమిల్లై ఆభ క్తివిబేదిభావయై “లెమ్ము కుమారి: నీవలన లేదొకతస్సను, నీవికుక్సవృ తమ్మున గాదె వీమగడు తమ్ముడునాను దురంతమ్టన దుః అమ్ము దరింపగల్లె” నవి గాడిలికోడలి సానురాగవా ళా కృమ్ముఅ నూజడం బలి! రక్కునజేరిచి అ శలిద్ధబున్‌. అంతట జనక జనానం ా(శ్రిజలముతో సమౌరిర్దిమయిన శ్రీరఘువంశ కేళుని రాజ్యాభీషేకమును.. జాఎబూనదు ంభనంభృత మైన తీర్చాహృాతపవితతో యముశో వృద్రపురోహితామాతు లు సమీచీవముగి విర్వ రించిరి సరిత్సము.దనరోవరన లము పవిపివి లం7సల్యగామమ్మితులు రిక॥క పీం్యదులు కొనితెచ్చిన పాొవనోదకము (శ్రేవసిషకరావర్సిత మై ధారాధరోత్సస్సవారిధార సంధ్యా దిళ్ళంగముపయింబలె చి జ కా గాకుత్‌స్టుని మూ్యముపై బడియె సొత్వికించై న తపసివేసమున గూడ ఆతతర్యపేక్షణీయుడై అలరి నెవడు ఆరఘువతంసమునకు రాజాధిరాజ వేషజాభిఖ్య పునరుక్రదోష మయ్య నివిడమంగళతూర్యనిర్లో షపరితో షి తాదాలవృద్దపొరాకుఅంబు, మందిరోద్దతపొరమహిళా(వ్రవర్షిత నవ్యలాజాంక ఘంటాపథంబు, తోరణ (క్రాజితో తుంగసౌధశివా(గ కీలికాలంకార కేతనంబి, కొళ్ళీరజాలేపఘనసారరంగవ క్లశిలిరామనివసన(పాంగణం౦బు,

చతుర్దశ సర్గము శ్‌ వనమయనముచికళశోభనసంనిధాన సావధావ(పధానాతిసర్యభమంబు, పత్నీతోడ (వ్రవేశించె పట్టభ[ద రాఘ వేళశ్వరు డన్వయరాబధాని, పుర్వసవేశము పేయునవ్పటి మజోత్సవమున శశ్రీరామభ్యదునకు భరతుడు ముక్తాపల(ప్రాలంబమాలికలతోడి సితచ్చ కమ్ముదిపై సౌమ్మితులిరువురు చందికా ధవళవాలవ్యజనములు వీచిరి. పావమాని పాదపద్మములు గొలుచుచువచ్చె. ను(గీవాది వానరవిర్షము విలీషణ(ప్రభృతిదానవవితానము మగధ కేకయకోనలులు లోనుగా గల రాజలోకము చతురంగబలములు పరివేష్టించి నడచిరీ, ఆపు దేకరథస్థిత మై నృపసూమచతుష్టయము వినిర్భిరళోభన్‌ ఉపబ్బృంహితిమగు సాక్షి దుపాయసంఘాత మనగ ఒప్పెనలారెన్‌ వివిధాలంకరణవిశోభికమై _ సాకేతనగరము పట్టాభి షేకమహోతోమమ మాధవేందిరకు లలితోధ్యానవన మై, సూర్యోదయసమయకమలాకరము విధమున విక సించె [ప్రాసాచవాతాయనవినిర్లత కాలాగురుధూమ రేఖ వాయునళమున చెదురుముదురై, చిరప్రత్యాగతుడై న రఘువల్లభుడు న్వహస్తములతో_ విప్పిన పురశ్రీ పెన్నెటి వేజిమై గోచరించె. శ్వశూన్వనుష్టిత చారుళృ్ళంగార కలితయై కాంచనకర్ణీరథమున వల్షలు వామపార్శ్వమున వసించి మసృణస్ఫురత్రభామండలమైన ఆనసూయము శాశ్వతాంగరాగమును దాల్చి కొంతునివీట దసమనళ్ళుద్ది థా

శక ఆంధ్ర రఘువంశము కాన్సింప పునరగ్నిగత మైన కరణి రాజిల్లు పతివత్ని రఘువీరపక్ని తమగేహజాలమార్గమున దర్శించి చేమోడ్చి వల్తిరి సీమంతవతులు లలికనుక్హాఖ లమిళితాక్షతలను బహుగంధలుశితపుష్ప్యపకాండముమ సపరిబిర్ల్షములై న వేళ్ళముల లోన పరిమెహెహార్డనిరి సుహృద్వరుల విలిపి విలిచె బాష్బాయమాణడా నృపతి తాను న్వగురుచిత్రావశిష్టపూజాగృహమున సత్య(శ్రీవిధియయ్యె పాలిత(ప్రతిజ్ఞావాళ్యు డంచున్‌ జగ న్నుత్యాన్నత్యమునొందె న్వర్గసుఖముం జూరాడె మాతండ్రి నీ కృత్యం బెంతయు చింక్యిమాన బుసుచున్‌ కేల్కోడ్చి చేయించె ల క్రాల్యాగంబును కౌసలేయడు సమాళ్వానించి పిన్నమ్మచేన్‌ (థేమోదా త్తమతిన్‌ విభీషణుని, సుగీవున్‌, హనూమంకు, నం లామస్నిగ్గుల వమ్యలన్‌ సకిలభోగ(ప్రా ప్తలం జేప్తిచే తోమోదంబువన గారవించె రఘునాధుం డప్ద వారెల్ల ఇ చ్భామ్మాతో దత సిద్ధులై సిమదికాశ్చిర్యంబునన్‌ దేలగన్‌. మునివరు, ల,తికంభభవముఖ్యులు తన్ననుర క్రితో నభా జన మొనరింపవచ్చి, కృతనత్కి9యులైై వివరింపగా, వినెన్‌ తనభుజవికమంబున కుదా త్తతదెచ్చు హతారి వృ తమున్‌, జనవత పోవిభూతి దిలసక్వవి శేషపమస్వితంబుగన్‌, వివి,వినతుడై, సముచితముగ ఆమంతణముచేవిన అ _తపోధమ లంత ర్థానము చేపిరి సకలసుభో పేతులగుట అవిజ్ఞాతగతార్థమాసుల్లై న రక్షఃప్లవంగవీరు లను దాశరథి సీతాన్వహస్తోసహృతో పహారనమర్పణపూర్వముగ నంభావించి, వ్వనగ

చతుర్దశ వర్షము 87 రములకు నస్నేహముగ సాగనంపె. వం క్షికంధరునుండి తబ్జీఏతముతో బాటు హరించిన నభఃపుష్పభూతమయిన పృష్పకవ్‌మానమును, ఆత్మచింకాసుఅళముగ మగుడ గ్లైలాసనాధువి వహింప టొమ్మవి యనిచె. తం(డిపంపున చతుషక వత్పరములు వవవానమొశ+రించి వచ్చి ఈరీతి (వ్రళిపచ్నారాజ్యాడై రయికులన్వామి ధర్మార్టకామప క్రనసములం చెన్లా ఆవరిజన్మెలు మువ్వుంందు దాన, వ్యివవారి చె నదా ఆవ్రైషమ్యఒస్టి రమ్యనద్దుణపుంజరంజిష్యమాణ భువనుడైై పాలించె భూయిష్టమహిమ అనురక్తి గొలిచె నాతడు జనయి_శులనెల్ల నమరన(ప్రతిప త్తిన్‌ మునుపు షడాననపీత "స్పశలగుకృ త్రికల వేల్పుడళవాయి వలెన్‌ (పజలకల్మి కనూయపడని యీవరి యౌట ఆంతకంతకు విత్తవంతు లైరి ఆంకరాయములెల్ల నడచు కావరి దూట వంళగించుచు కియావంతు లైరి, శిరమైన నడవడి దిద్దు శానకు డౌట పాంఠత్యముస తాతవంతులై రి, చింతమాన్చి సుఖింప జేయు వత్సలుడౌట వంకానపొహిత్యవంతు లైరి వతిసుతవియోగముల, ఈత్యుప్మదనముల ఆహితనంమోభముల, విష్టరామయముల శోకభయములు కల్లల్దై లోకులెల్ల, భ్యదనంధాయకుడు రామభశువలనం

88 ఆంధ రఘువంశము అవపితుడైై నకాలమున ఆరయు వితర్థము పౌరకారుముల్‌ (ప్రవిమలదంపతీశుచిపరాయబు డై, రఎయించు పంగిమో త్పవవిరతిన్‌ దదీయతనుసం్యశయమంధిన సింధుంాజనం భవ యన దోచు రాగవతి మైదిలితో రఘువర్యు డాదటన్‌ సురుచిరవర్డిద్శిక్రపరికోభిక కే ళిని కేతవంబులబ సరనయథేస్టటోగముల సాఖ్వరిసాంబుధిదేలు ఆవధూ వరిలకు చిత్రచర్శనమువిల్ల స్మరింపినయట్టి తొంటిదు స్తరవనవాసకష్టములు సైతము వేదుకలయ్యె నయ్యెడన్‌. మానిత విభమస్ఫురణ మైధిలి ఆంత నలర్చె వల్లభున్‌ నానతొలంకు న్నిగ్రనయనింబున పాండురితాననంబునన్‌, మేవి వికర్మనంబున, వివీలత ర్యాగకుచోల్చణంబునన్‌ యానముమందతన్‌, తన ఆనక్షి రశంసితదొహృదంబునన్‌ విర్భరానందయ్యితి నాగర్భగుర్వి ఆంక గత జేసిిజ్ఞాతదోహదుడు (ప్రియుడు, లాలనాలాపముల వేడె చూలుకోర్కి నిగ్గుతెరదీసి, చెలినోరు చెవికి దార్చి. మమతం గాంతుడ. (గుచ్చి గుచ్చి యడుగన్‌ మందాకవ౦దాకర

న! ల్బె (ప్రమదారత్నము కొంకి కోరికొనియెన్‌ భాగీరధీతీళదు ప్రమృగా కీర్ణతపోవనంబుల పునస్స్పందర్శనంబున్‌, తదా శ్రమవై భానసక న్యకాజనమ హుస్పాంగిత్యసౌపాత్యము న్‌ తదభీప్పిక మీడేర్చగ మదిరాక్షికి మాటయిచ్చి, మనుజేందుడు స మ్ముదితాయోధ్యను నదనము ఈదినిలువుననుండి కను కుతూహల మెసగన్‌,

చళుర్తశవ్నము త

ఎక్కి,నమ _స్తవస్తువిస్తారనమృద్దములై న విషద్యలను, యాతా మూతవాహన వదాతిచయవపమ్మకభరితమువై న కృంగాటకములమ, నౌకావిగాహ్యామాననరయుపును,

యం న్‌

విలాపివిలాపినీజనాధ్యుషితప్పుకో పవనవాటికలమ, త దితరవిచి తళోభొవై భవములను విలోకించి, మహోల్తాన మనభవించి,

కలవె జగమున గింవదంతులు మదీయ

వర్తనము గూర్చి యవి శుద్దవర్తనుండు

పర్పరాజోరుభుజు డపసర్పవరువి

బదు (దిళ్నించె విజకారిభ్యదు డతడు

తరిమి అడిగిన అవేగు వెరచిచెప్పె

“నెరసులెన్నరు జములు మీచరితమందు

రావణగృహటప్రవాసివి రమణి దెచ్చి

ఏలుకొనుటవినా దానికేమి దేవ !”

అవిన అతర్కితోపవతమై, (కుతినూచికమైన పేయసీ

ఘనపరివాదవాచికము కాలినఇన్మును సుత్తిపెట్టుచొ

వన బెడిదంబుగా హృదయముం బగిలించిన, నేలపై విచే

తనుడయి నాలి, మైధిలిసుతాప్రియబంధుడు లేచె నంతలో

జనవిర్వాదము రజులెమ్మని ఉ'పేకాబుదైి గై కొందునా ?

అనవద్యం బిమురా€ గౌమ్మని పరిత్యాగంబు గావింతునా ?

అవి డోలాచలచిక్తుడయ్యె, తగుకృత్యం బెంతకుం బాలుపో

క, సరేయ్యదాగణి, ఏకవక్ష గత వై కద్యాతి రేకంబునన్‌

క.

పాతితమువాలు నాక, మనుజేఎం్యదు డినన్యనివృ త్రియైన యా

ఆతితరనింద మాయగ, దయారహతందుగ మైధిలీబహి

ష్క్యృతికి గడంగె బౌవవు /కీయసిక్లీ ర్రియె కీ ర్తికామికిన్‌

ప్యతమపుకంట నన్న, తనువాంఛలకంటు ననంగ నేటికిన్‌

సే! ల్‌

యల్‌ ఆంధ రఘువంశము జానకి నిష్కళంక యను సంగతి మావి పరిఠ్మజించినన్‌ గావి ఆకీ ర్రిపోదు, సడికల్లవి లోకుల నోళ్ళు మూయగా రావివి ఆంచు రాఘవుడు రాయినొనర్చికొవెన్‌ మదిన్‌, యళో హోనవికి నోర్వ రెంత్యపళయంబు వయి౨బడవీ యళోధరనుల్‌ అని తెంపుచేసి, ఆత్యంతచింతా[కాంతస్వాంతుడగుట విస్తేస్కుదై, తన తమ్ముల నప్పుడె రావించి, విజవిక్రియాదర్శనవిలు పహర్షులైన వారికి చారుని ని వేదనమును, స్వవిషయమున బుట్టిన కౌలీనమును వ్యాకుచ్చి రఘుపతి ఆంతర్చా ష్పుడ్లై డగ్గుత్తికతో మరల విట్లనియె. “దానవు నింటనువ్న వవితం బెజశంకలు మాని తెచ్చితిన్‌ నేను విమోహినై యనుచు నిందలుపల్కిర లోకులెల్ల: ఈ కానముఖుల్‌ సుశీలయవి శ్లామయొనర్చిన సాధ్విదెచ్చి, వై శ్వానరు డిచ్చె నాాకయిన వంకరమాటలు తవ్పలే దిటన్‌ రాజర్షివంశము రవివంళశమున కిట్లు నామూలమున కళంకవబ జవించె, అభిలలోకారాధ్య మగు వేదరాళికి చార్వాకువలన దూషణమువోలె, జలతరంగము లందు చమురుటొట్టయి వింద ఆనోట అఆనోట అలమకొనియె, సైరింపజాల దద్బార, మాలానిక స్థాణుయాతన గంధదంతి వోలె; దాని దొలగిండుకొనుటకు ధరణితనయ సుజ్జగించెద, వంశాంకురోదయంబు దథిసినను విర్వ్యపేషనై తం్యడ్రియాజ వింధునేమిని మును వినర్తించినటు ణి ళ్‌ విష్సును చెదలంటునే ఏనెటుంగుదు ఆజన్మపరిళుద్దురాలు వీత

చతుర్షళపర్గము శి! చెజగొన్న రాక్ష సేళశ్వరువి దుశ్ళీలము వడతిపై విందమై (వతిఫలించెె భూమివీడనె జగంది విశుద్దుడగు చంద మామ కారోపించు మచ్చగాగ, కావి కలని (తోయగారాని దవవాదు న “అదియె దిలీయసి అన్నలాళ ; రావణవధాంత మైన న్యాశమము కూడ సుదతి క్రై కాదు, వైరసంశుద్ది కొజకె, వతికృతి కెకాక, మట్టినవావి గివిని పాముకటచునె శోణితపానకాంక్ష ఇదియె నావిశ్చయము దీని కెదురుపలుక ఎంచకుడు మీరు కరుణార్థ్రహృదియులార ! ఆఅపగతానల్ప వాచ్యశల్యంబు లైన పాణములతోడ నేమన పలతురేని అని స్యుగీవసఖుండు మైధిలిపరిత్యాగంబె కళ్టంబుగా మనరూర్షాలివి వేళుద్వై వలికినం గంపించి, రన్యోన్య మా ననములళల్‌ నూచుచు, అన్నగా రితెగువన్‌ వారింపగా శక్తిలే, కనుమోదింవగ నోరురాక్క మన మూటాడంగ రామామజుల్‌. అవనీశు డంత లక్ష్మణు సవిధమునకు బిలిచి, నాదుశాసన మెప్పడున్‌ జవదాట వింతనర కిప్ప డవుగాదనటోకు మసుచు నాదేశించెన్‌ పోరావి కర్మబంధము (పేరేపగ గర్భవాంఛపేరిట గంగా తీరాాశమముల కనుపం గోరినయది దేవి, ఇయ్యకొంటిని వేనున్‌.

02 అందర రఘువంశము అదిపొకువెట్టి కొనిచని ముదితను (ప్రాచేతసువి తపోవని 'కెలనన్‌ వదలిచనుదెమ్ము, విసు మీ వడినకు మనకును బుణానుదింధము తెగియెన్‌ అనని దెగటార్బె జనకువిశాసనమున భార్గపుండవి తా విన్నవాడు గాన అ్మగజు విదేశమున కొత డనుమతించె కూడ దనరా దలంఘ్యము గురుజనాజ్ఞ ఆమకూల(శవణ (ప్రతీతమతిమై ఆయ త్తమై యున్న జా యను కాకుత్‌స్టుడు గర్చిణీవహనయోగ్యంబైన మేలైన వ్యం దన మెక్కించి, మజందివెంట వితి తాంతర్పాప్పుదై సాగనం 'పె నరణ్యానికి, పాలతోడ విసమున్‌ (మ్రింగించు చందంబుసన్‌ వేడిన మనో జ్జసీమలు చూడనంపె (వ్రీయుడు (ప్రియకరుడని అతి,ఏయము నొందె, మతినెలుగదయ్యె, కల్చ్బ దుమత్వ 'మెడలి వెలది తనకత డసిపష్యతవృక్ష మగుట చాచె దనరు వచింవ కెద్దావి మఅది, ఆవిలు ప్తవియాలో3మైన భూరి భావివిసదాగదుము దెల్బె (తోవలోన సుందరి కవామలోచనస్పందవములు ఆదుర్నిమి _త్తములు కని వై దేహా తలంకువొడమి, వడి వేడికొనన్‌ సోదరయుతముగ పతికి ళు భోదయమగుగాక యనుచు నుల్ల్వములోనన్‌

చతుర్దశనర్గము శి వలుగాకులై న లోకుల మాటలోని కల్లవిజంబులు కినుగొనలేవి గురునియోగంబున దిరిశుద్రై ఎరిత ఆపన్నసత్వ నుగ టవిలోవ (తోయబూవిన కౌనలేయూముజన్ము వలదని చేయొ తి వారించె ననగ రంగదుత్తుంగతరంగటై ఎదుట గాన్బించె (దొవలో గంగాభవాని. నదీతబమున ఓడరేవుకడ (పజావతియు దానును రఠథావతరణము పేని, విషాదా వీత దృధఢప్రనహణముపై జాహ్నవిను శ్రరించి, అవల వాల్మీకిత పోవనోపాంతమును చేర్కి అచట ఊగ్మిళాకళ్యతు డన్నగారి కృత్యవిశృ్వయమును సనిర్వహింవ దడబరి, ఎటికేలకు, వ! ప్వాంతము గూడదెచ్చికొవి వంత (సయత్నముమీద (మింగి, నే (తాంతరరుదబాప్పుడు, నతాస్యుడునై , లయకాలమేఘ మ త్యంత విపత్కరంబగు శలాళవివర్షముటోలెె మేదినీ కౌంతు విదేశమున్‌ వెడల్యగక్కె వ్యవస్థతభాషణంబులన్‌, ఆవిహిష్కారవాక్యాలిహతికి నొరగి, ఆ భరణపుస్పములుతూల ఆకణంది సార్వి ఎలదీగకై వడి కరణుసొచ్చె ఆక్మళనులాభదాయివి మైన భువిని ఏల వరిత్యజించు మగడీమె నకారజమిట్లు? సాధు నం శీలడతండు, భవ్యకుల శేఖరజన్ముడు నంచు నంకయాం దోళితచి త్తమై ఆప్పుడు తోచవి హేతువెటుంగ లేచె గా వ టోలు. ధరి్వితి వచ్చికొవిపోవదు లోనికి కన్నకూతురిన్‌,

[4 ఆర్మధ రమువంశము వగ వెలుంగదు నంజ్ఞావిపర్యయమున: విదస (ప్రత్యాగతాసువ్నై మదిదపించె, కష్టతరమయ్యె మోహముకతని మజది యత్నఫలము (ప్రబోధము యజనథవకు “భావవచళ్శరీరముల బాయక ఆత్యమర కుడైననా జీవనవాధు డేల విరసించు విరాఢసురాలి నన్ను, ఈ హోావ€ దై వకల్సితము హన్తముమార్చున వచ్చినట్టి యీ దై వవిచేస్టితంబు తనతప్పని దూజగజాల మ త్సియున్‌ బహువిధానూనదుఃథామభవము కొఆకె సీతన్నై యేనుపుట్టితి, చేసేముందు దుష్కృతిపరశ్శతంబును తొలిభవమున ఆందులకు నన్నె డూషించుకొందు విపుడు” అవి గద్గదికావిరుద్దవచనయమై కరుణముగ వల్కిన అమహాసార్విని నముచిత ముగ ఆశ్వాసించి, సౌమిత్రి తల్లీ! ఆకవిపించు కాలిబాటవెంబడి బోయిన కూత వేటు దూరమున వాల్మీకుల తపోవసమువచ్చును. మానవతావాది అమ్మహర్షి ఆశమమున నీవువసింప, ఇటమీద _ వీవల్లభు డాశమవిరహితుడై తపించును. విధివిలవిత మిట్లున్నది. ఇంతచేసిన పెనిమిటిని పల్లె త్తు మాట యనవని యపూర్వక్షమారాళవి గురువిఘ్నుడనైై తదాజ్ఞాంరణమున నీయెడ పారుష్యముమ జూపిన నన్ను క్షమిం పుము. పురమునకు బోవ ననుమతింపుము ఆనస్మదురాసమైన వీపౌ!$ల్యమె నర్వదా వీకేడుగడ” అవి తచ్చరణము లంటి (ప్రణమిల్లి అధోముఖుడ్డై వాపోవుచుండ 'వై దేహి వావిని సాంవ్వనపూర్వకముగ లేవనెలత్తి ; “సంతనీంచితి వ(జికి శౌరివోలె ఆ(గ్రజునకు విరేయుడ వైతి విట్లు మనసరివి వీవు చిరముగ మనగవలయు చల్లన్నై తండ్రి: వినుగన్న త ల్లికడువ్వ

చతుర్తిళ సర్గము లక్‌

అ త్తలకు నా వణామము లందజేసి

విన్నవింపుము నాయందు వృద్దినందు మానుని (వజూనిషేకము ళోభనమున

కాత్మ జంతింవవేడితి నమము వత్స తాను లోకాసవాదవిము కు డగుటకు

నహకరింపనె నేను సంతనమువ, ఎలుగడాయేమి మీయేలిక నాదృథఢ

(వతము భ_ర్పృమనోనువం జనముగ, మనసిచ్చి ముందుగా తననిష్టయము దెల్పి

అవిచిపుచ్చుట నాకు చనపవుకాచె, అంతరించెనె స్వామి కకట నిన్నటితోనె

నామీదిచెలిమి, మన్ననయు, నెనరు, ఇంఛనిస్తురుడై న మీనృపువి కేను మవవిపేయి టరణ్యరోదనమె కావి, ఉండబట్టక విష్పుదు మ మిట్లు వరమళ క్తిని (ప్రణమిల్లి పలికికనుము దేవర కంటికకైదుట త్మీవతరాగ్ని సరీక్షడేరి, నా పావనశీలమున్‌ రుజువుపర్చితి, దావి ననాదరించి, దు చృావులు కొందణన్న వెడపల్కులు పాటిగ బట్టబోలునే మీవినుఠ(కుతంబునకు మేటిపలోన్నకి:న్‌ మహాప్రభూ: మతిలోకోత్తరుల్లై జగద్వినుకసమ్యక్కంర్ము లైనట్టి మీ కృతమున్‌ నాయెడ గామచారమని శీకింపన్‌ జనారీశ। నా గతజన్మాంతర ఘోరపాత క విపాకం బిట్లు భూయోజన (్రకివిస్ఫూర్దరువయ్యె, నమ్నను మిమున్‌ (స్రుక్కించె వేయేటికిన్‌ వలచివచ్చిన లచ్చి నవ్వలకు గెంటి

నన్ను దోడ్కొవిచవిరి కొనలకు నాడు

థి ఆం(ధ్ర రఘువంశము ఏఅ చల్లోలు నన్ను మీఇంటీనుండి వెడలగొట్టక నేడామె కడుపుమంట వనముననుండి ము న్నసురవంచిత భరృకలై న కాపసాం గవలకు మీఅమ గహముకల్మి అజ(నశరణ,నై తి, పై రనితరసాధ్యదీ ప్తి వసుధ్రై కవిభుత్గమునన్‌ వెలుంగగా ఇసకులనాధ! ఇప్పుడెటు లెవ్యరి నేశరణంబు వేడుదున్‌ కడగానరాని ! ఎడబాటు కతమున విషస్ప్రయోజకి మైన నీడలేవి ఈతుచ్చజీవితం బేమని ఇకసిగ్గు మాలి అపేకీంతు మానవేంద 1 రక్రణీయంబు నాకుక్షియం దున్న మీ శేజంబు నను విరోధించెగావి, కాన (ప్రాణములు విగ్గంబటి విలుపుచు ప! మలిజన్మమునగూడ మరల నాకు దేవరియె ల రయగుబయు, మీవియోగ విరహితతయు వరంబుగా వేడికొముచు, (ననవసమయపర్యంతము రవివివిష్ట దృష్టినై తసముండ యత్నించుదాన రాజులకు వర్ణాశమపాలనము విపహితధర్మముగ మనువు విధించె. కావున మీచే విర్వానితనై నమ తపస్విసామాన్యమునకు లభించు మీ ఆవేకణమునుండి ఈ ఆభాగినివి వెలివెట్ట దలపరని నా విశ్వాసము” అని విన్నవింపుము, పొమ్ము మీ వదినము మజచిపొమ్ము. కన్నీరుమున్నీరుగా నేడ్చి నీవు విధివలాసమును తవ్చింప లేవు.” అనుటయు మాటలేక భరతావరజుండు తరంగిక్మాళకులో చనములతోడ వియ్యకొవి చయ్యన దృష్టివథవ్యతీతుడై , చనిన, లతాంగి వాచజణచె పాధ్వనళోకభరాకులాత్మమై, కనుగవయుబ్బగా, కురరిక్రై వడి వెక్కుచు ము క్రకంఠయై,

చతుర్దశ నర్గము ఉటుముసందడి కట్చి వురివిప్పిన నెమిట్న మధ్యలో దమయాట మావి నిలిచె, మృగములు తెలియని నెగులుతో కొటీకిన నవకుశాంకురములు నమల కుమిపె, మచ్చికడెలు లానవిచ్చిన మల్లికా మధువు ముట్లక(త్రో చె మధుకరములు, ముమ్మరమ్ముగ రెమ్మ రెమ?కు విరబూచు పూమొక్క లువెత్తు పూతయుడిగే, కరుణముగ నేడ్చిన కరోరగర్భగుర్వి దేవితోగూడ సమదుఃఖభావమంది రాఘవేళ్వరు నదనానేంతరమునటోలె కానలో చెమ్మగిల్లవి కన్ను లేదు. వరుసవివోయతూపునకు బర్జప్పలుంగునుజూచి, ఆ ర్రితో వరవళుడై న ఏఘనకృపాళువి శోకము ఫోకమయ్యె, ఆ కరుణరన్మవధానకృతిక_ర్త, సమీవమునం గుశేంధనా హరణమతిన్‌ మెలంగు మహితాత్మకు డాదికవీందు డయ్యెడన్‌. ఆ్యకందవరవానుసారిమై తన్ను జేరంవచ్చుటయు, మైధిలి సంళ్రమించి, పరిదేవనముమావి, నయనావరణ మైన కన్నీరు పైటచెజగుతో దుడిచికొవి, ఆమవాోను భావునకు సల క్రిక్‌ పణామము గావించె. తదియడాహృ ఎలింగదర్శియైన ఆసహృదయ సార్వభౌము డామెము సుపుత్రవతివి కమ్యుపి కమ్మినిదీవననొసంగి; నంకర్పణవాక్య పూర్వకముగ ఆనునయించుచు ఇట్లవియె ॥ “తెలియగవచ్చెస్థిమాకీపుడు తెల్లముగ్మా (వణీధావదృష్టిచే కలవిజమెల్ల తర్షిః రఘుకాంతుడు నిన్ను మృషాపవాదసం చలితమవను:. డై ఇట విసర్జనచే పె దయావిపావతి న్‌ వలవదు బెంగ వీవిపుడు వచ్చితి ఇంకొకప్పటివింటికిన్‌ ॥్ర్ర)ి

రికి ఆంగర్ర రఘువంశము గరిమవవాంచె ఉదృతజగ _తఏయకందికుడంచు, సత్యసం గరుతివి, పొటిలేని ఆవికతనడై, మరియటిమేటికిన్‌ కరకరి, నెట్రపంట నిను గానల(డ్రోయుట ఏమిపాడి, ఎ వ్వరు విరసింపరమ్మ ?: రఘువర్యువి ఈకలుష(ివృ త్రికిన్‌ మాకుసఖు డిద్ధకీ ర మీమామగారు, యోగులకె మీగురుండు తత్తోతపదేస్ట పుణ్యక్షతి దేవతల కథ(గగణ్య వీవు కానృమాకు కావలసినదాన వైతి, మువీజనసహవాసమున ఏనీతములై న వలునత్వములతో డ, ఫలితవృక్ష వాటికతోడ, వివారిళచి త్తఏి క్షేపమై చేతనా చేతనముల 'మై(శ్రీవిలయ మైన మనతపోవనమదె వసీయింపు మట మనోవ్యనన ముడిగి పుట్టివింటికిరారె వురిటిక్షై పొలతులు వ్రియమైన మాయాడువిడ్డ వీవు, అందు నీగర్భ మభ్యుదయంబు నొండ్కు ముదుకటిల్లాండ్లు పురుడుపోయుదురు వీకు, తల్లి: కొవింతు వీదునంకానమునకు జాతకర్మాదినంస్కారజాత మేమ, కలమాన్నములు కల్ల గాని, మాయిండ్లలో వివరిగింజలొకప్తు విండుకొనవ్ప, పిండివంటల 'కేము పెట్టిపుట్టముగాని కందమూలములకు కరువులేదు

చతుర్షశమనర్గము రిక మణీమందిరంబులు మాకెక్కడివికొని, ఆ(భపుష్పములు కా వాకుటిండ్లు, మనుదూదిరాచపాన్సులు మృగ్యములుకాని పూరి సెజ్జలు, లేకపోవు మాకు కనక వననంబులకు నోచికొనము కాని వారచీరలు వెండిబంగారు కావు సిరికి మాకును విను నసగమెరుకె కొని పేదటీమి మానవతలోన లేదు మాకు మనతపోవనతికి కనుచూపు మేరలో బుషినన్ని వేశనీరి కమైన తీరమువెంబడి పాజుచున్నది పుణ్య తమతరంగిణి, తమళ్ళమవి, తమవ, ఆనుదినంబును నీపు మునిష్పరం(ధులగూడి చవి వేగుదోక సీచరితవోలె అకలంకమై యొప్పు నయ్యేట్‌జలమున ఆఘమర్షణస్నానమాచరించి, వై కళతోత్సంగమున కర్మసా&ి కెరగి విహితముగ దేవపూజ గావింతు వేని మననుతెలివాందు, హృడయరుగ్మతలు డిందు పుణ్యనంపదపెంపొందు పుటి వీకు దిలివీజందులు, ఆ _ర్తవంబులగు పుష్పంబుల్‌, ఫల(వ్రాతమున్‌ కలవారై కొనితెచ్చియి త్తు రెలమిన్‌ కన్నీరువోదుడ్చి నీ కలతవ్‌ మాన్పుదు రాటపాటడు చమక్కార(వ్రసంగంబులన్‌ తలలో నాలుకగా మెఠంగి మువికన్యల్‌ నీకు వాసుంధరీ !

ఆంధ రఘువంళము టపికకు యు క్రమైన సయోఘబముత్ర మన 'కపోవన బాలద్రుమముల బెంచి కసగలవు కన్నతల్లి ఏ కౌాకమునుపె పాపలకు చనుబాలిచ్చి పడయు హాయి” అవి యూరడించి తడయక ఆమకంపామతి ననుగహపి)త్యభినం దినిషెన యామె దోడ్కవి, మువితిలకుడు వచ్చె నిజతపోవవమునకున్‌ అప్పగించె గవీం్యదు యా రమూర్తి పరిచయముచేసి వృద్ధతపస్వినులకు, కోరి ఆమవస పితృళు కసార బైన తుహినకరు నంఠత్యకళక్డినో షధులకు లోరలె. అవ్పగించిన దిదాగమ(వీకలైన వారామె బొచెవికొవి అర్హృపాద్యములిచ్చి, స్నానాన్నవానములుచేయుంచి, ఇంగుదీస్నేహెక్సిత్యపదీపముము, ఆ స్రీర్షమేధాజిన తల్చమున్సైన ఒకవర్ణకుటీరమును దన్నివాసార్థ మేర్చాటు చీనిరి, జానకీియు నచట తమసాజలాభిషేక్యపయక మై వల్క-అవాసివిమై, మువివధూపప్రయు క్రవిత్యనత్కా- రమై వతిప్రజాసంతతినిమి త్రము వన్యాహారమున శరీరయాతత్ర నడప్తచు వైైజనన నమయమును (బతీకీంపుచు గడవనికాల మొకరీతి గడుపుగుండెను. ఈలోన ఆసగరావి ఆత్యనుశయంబున విఠ్యవిరుత్పుకాల్ము డై, మాప్పలు జేపులున్‌ మజుగు మైధిలివల్లభు జేరవచ్చి, వి జ్ఞావనచేసె దీవవదనంబున వాసివజిద్విభేది సీ శాసరిదేవనాంతముగ దానొనరించిన తన్నిదేశమున్‌. మంచుజడివాన గురియు హేనముంతచం్యదు డయ్యె రామచండడ్రుడు నవర్య(శుముకాడు

చతురశసరము ట్ర ల లి న్వగృహము =ముండియేకాని సకికి నోడి, (వేయసి వెడందనుండి పోద్రోయలేమి మ్‌ తనుదానెయూఖార్చికొవి దీరు డగుట విజమనోధృతికి నున్మే షంబుదెచ్చి మమతటోనడచి శోకముని(గపాంచి అనవధానత కాశయము గోలుపుచ్చి వివిధవర్జాశ్రమా వేక్షణ జాగ రూకమనస్కుడ్జై కాత్‌స్టమౌళి (శ్రార్ఫసారారణపరిభోగ మైన రాజ్యమేలెను రజోరహితవృ త్తమున జావకి బాసెగావి రయమున తము దెవ్వత కీయలేదు తద్‌ 7 స్టానము ఆధ్వర్యక్రియకు త్యత్చ్పతిమాసఖడయ్యె వంచిటుల్‌ పీనులవిందుగా ఏభువివృ త్తము దానినీ, ఎట్టులోనమౌ ధానమనస్కమై సయి- తన్వి దురంతవిరాకృతి వ్యధన్‌ లబ 1ేరని8 8 న శ గ ట్‌ త న ఇల ర్‌ ? ల్‌ వ్‌ 19? 27౪ సె వ్‌ ఏ లగి ం సీర. ఆలా శి గీర నవమీ న్‌ ఇ రా నళ గ చ సరా ఆం క, హతే రష సతర్‌ 3

న సంచదశ సర్గము. రామాతార విరవముణవంు

వరివాదఖీకి సీతా విరహితుదై రాఘవ(ప్రవీరుడు రత్నా కరరశన మైన కేవల ధర్వతినే యేలికొవియె ధర్మో త్తరుడైై. చనుచెంచిరి లవణుం డను క్షణదాచరుచే విలు ప్రసపన్రీయులై , మునులు యమునాత టస్టులు చనపున నా యార్తశరణు శరణము వేడన్‌ ఘను రాము జూచి చెటుపరు దనుజు స్వతేజమున వారు, (శ్రాణాభావం బునగావి వయోగింపడు మువి కాపాయుధము విజతపోవ్యయలీతిన్‌ దశిన యొనరించె విఘ్న (వ్రతిభాతముసేయ దాశరధి తవనులకున్‌ (వ్రతిహత నద్దర్మపునః (వ్రతిష్టయే కద (వృ త్తి సరమాత్మునకున్‌ పాలకునకు ధెలిపి రొకఉపాయమను దవమిల్‌ శూలియగు వా డవధ్యుడు కూలరహతు డయిన చంససులళుడు నరియున్‌

పంచదళ వర్షము 1608 నేమించె నమ్మునీం్యదుల వాములు కడతేర్చ నవవిపషతి ళతుఘ్నున్‌ భీమారిహననమున ద న్నామము సార్థముగ జేయదలచె ననంగన్‌ ఒనర రఘువీరులందు ఏఒక్కడై న వగతు (ద్రోసిపుచ్చ నమద్దడగు, విశేష సూత్ర మెప్పుడు సామాన్యసాూ[తము వఐలె అని నిరపసవాదముగ వివూవణము సేయ; ఆశరవిజయావహ మగు ఆశీర్వాదము నొసం.: అ(గజు డమువన్‌ జాశరథి దివ్యరధిమై ఆకు(వ్రస్థాన మయ్యె అకుతోభయుడై వ్యందనా(గగాములై (తోవచూపిన మునులవెంట నతడు చనుచు వెలిగె, న్యందనా[గగాము లగు వాలఖిల్యుల అనుసరించి యేగు ఇమవి భంగి అరుగుచు మాగ్గవశంబున ఆరిఘమ్ను డొకరేయి గడపె ఆనుచరయుతుడ్దై ఉరుతరరథన్వనోమ్మఖ హరిణము వల్మీకభపువి యా శమవాటిన్‌ అలయికలు వాయ రాఘవ బలుమోమున సక్కరించె 'పాచేతసు, డ్‌ త్యఅఘుతపస్పాధవనమున తలకూడిన యోగ్యసం విధానముతోడన్‌,

104 ఆం[ధ రఘువంశము అఆరా్యతిమె రఘుకులని స్తారకులం గవియె దత్స్ర)జావతి, జీతబ్భిం దారకుల గవలబిడ్తల ధారుణి నంపన్నకోశదతడముల జలెన్‌ అన్న పుక్రజాతు డగుటకు ప్పలకించి ఉదయమందె లేచి తదవరజుడు, మువికి వినయమధురముగ(మొక్కి. వీడ్కొంని ఆరద మెక్కి. తెప్పచెరల జనియె, వచ్చె సౌమ్మితి మను మధూసఘ్నమునకు, ఆచటి కేతెంచె గుంభీన సాఠ్మజుడుము, కాననమునుండి కస్పము గాగ గొన్న సత్వవిచయముతో అదే సమయమునకు దుర్భరవసామగంధియు, దూమధూమ తనుడు, జ్వాలాకడారకుంత లఅచయుండు నవనమదపసలలాశిగణపరిజనుడు నగుట జంగమచితాగ్ని బోని రాక్షసువి జూచి అవశూలు నతవి రయమున సృపనందను డడ్డగించె విలు సౌరకుండన్‌ రిపురంథద్ర మెరిగి పొడిచిన నిష్పణునకును గెలుప్పు వచ్చి నిలువదె ఎదుటన్‌ నే డశనంబు నాకడుప్పనిండ లభింసమి జూచి, రాత నా పోడిమి యేమిపాకమున బొందెనొ నిన్నిటుతెన్నె నంచు పిన్‌ వేడుక చంకగగ్రుద్దికొని నెట్టన దానవవీరు డ్యాగహా “యేరీఠసక్వుడై పెరిక వృక్షము నొక్కటి గోగుకాడగన్‌.

వంచదళనరగ్గము (10

కవలి కాకుర్‌స్టు డేసిన కడిదిళ క్రి

(తోవనడుమనె వెన శునాతునక లగుట, రక్క-సుడు రువ్విసట్టి ఆ్యమాను కాదు

దావి పుప్పొడి వచ్చి రాళశనయు దా3. వృక్షము వీసరవోయిన రక్షోవిభు డలిగి వినరె రాఘవురొమ్మున్‌ లక్షించి సృథక్‌ స్టిక మగు పాక్షాద్యమముషి బోని స్ఫారోవలమున్‌

న!

ఈటీ శ్యతుఘ్నధనుర్విము _క్తమఘవద్దెనత్య మనశ్రంబుదు సరమై తాకిన వ్రన్తరంబు సికఠాత్వంబంది, తన్మా(రలో వరమాణుత్వమునొంది, నే్యత్రవిషయీలభావంబు గోల్పోయె, చూ పరు లేమయ్మె మహోపలం నుచు విభభ్రాంతిన్‌ విలోకింపగన్‌ రాతి శ్రై ధిల్యమునకు అరాతి కనతి

కుడిళుజం బె త్రికొని మీద దిడగవచ్చె, జారుజోత్సాతమారుత (_పేరితై క

కాళనహిళా(ది వాగ అభీలభంగి, చృష్తుడు, మహా ఫ్రవిద్యా విష్ణాతుం డేచి దనుణవిర్మదనాలం భూష్ణు వవి, రఘుకునూరుడు వైస్టవళర మేయ నదియు వచ్చి రయమునన్‌ ఉదుటువదాక, విదారిత హృదయుంరై వేలకొరిగి దృ పవిశాటుం

యూ న! 14)

106 ఆంధ రఘువంశము

డొదవించె గంప ముర్వికి తదభావము దేవమునివితానంబునకున్‌ వడియె నప్పుడు విహతపలలాశ॥ి మేనిపై క్షత జపానలోలపతగపం క్రీ తద్విజేతమౌళితలము పై సురసిద్ద కరవిముక్త మయిన విరులజల్లు. విరుదుగల లవణు బొరిగొవి పరుషవరా(క్రము డతండు భావించి, సవో దరుడ నిజ మింటజీద్వధ పరికీ ర్రితు డయిన మేటి దబింటున కనుచున్‌ నఫలికార్డు లయిన సమ్మనీందులు సాఖి

నందపముగ దీవనలను గురియ విశ్రమోన్నకతంబు వ్రీణడావనత ముస్వై

వాని శరము ళోభమానమయ్యె. శేశీనివాసముగ నొక (పోలు వి విర్మించె నిర్మముడు కాళిందీ కూలంమిన ఆ విజయర మాలాలిళమధురమూూ ర్తి మధుర యనంగన్‌ స్వారాజ్యాభిష్యందము రారుణిపై ఉపనివేశతం బయ్యెనన్‌ పౌరాజ్యవిలనీతంబుగ వీరుడు కత్పురము రఘుయవీయసు డేలెన్‌ అవలోకించు నతం డట భవనము పైనుండి చథక్రవాకీవి జముళన్‌

ంచదళ వర్గము న! నవ హేమవిభూషణవతి కవనీయువతికి (సవేణి యని [నియమందున్‌ జనకదశరధనృపుబకు నరిసమముగ మితుడగు మంతదర్శి వాల్మీకి మునియు ఉభయుల (ప్రియంబు గోరి యథోచితముగ జానకీసూమ లుభయుల స ంన్కరించె కుశలవములచే (గమముగ క్ష ] ఉగర్భక్షేదమాళ్షీష్టి పేయించి, సుదీ లా టి కుళలుండు వావి “పేరిట కుళలవులని పేర్లు రాచకొడుకుల కిడియెన్‌ విద్యలన్నియు గొట్టినపండి గాగ చెప్పె గులవతి శేముషీవింధువులకు చిన్ని పై తేయులకు, సూర్యనితకర్మవ కాశులకు కించిదుక్కా-90క శ్రై శ వులకు మువి మరియు, మనీషినృఠత గ్గవేరంజక రాగతాళవపాతంబుగ, ఠా తనయులకు వాడ నేర్చెను తనకృతిరత్నము గవి(సథమనత్పథమున్‌ కన్నతల్లి ఎదుట కర్ణపేయంబుగా భవ్యరామకథను పాడి పొడి వతివియోగదవధుభారము నొక్కింత అడచి మనువ గలిగె గొడుకుదోయి (శ్రేశాగ్నెనములు రామ (ొళృథ్రికయంబు కూడ వడనీర్హి సుగుణ

108 ఆంధ్ర రఘువంశము స్పీకల తమతమపాణిగృ హీఠల వలనం చెరియొక ఇద్దరు సుతులన్‌ రాజ్యభోగానుభపము (శీరాము గొలుచు సుఖమునకు ఈడుగామి ఆచ్చోట విల్వ మనసురామి ళ్యతుఘ్నుడు మధురవీడి ాకృదర్శనలోలు డై దియలుదేరె వలవ దిపుడు గూడ వాల్మీకలకు తపో వ్యయ మటంచు గడచి యరిగె నతడు మైధిలేయగీతమాధుర్యనిష్పంద హెరణదారకము దదాశ్రమముమ ఆసొమితి విరర్షళదుతశతాంగారూఢు డై వచ్చి, ర్‌ శ్యానంస్కారవిళో భిత స్వపురపర్యాలోక నాపాకృతా యాసుండై, సుచిరాగతున్‌ లవణనంహ రన్‌ దమం జూచి, ఎం శేసంభాపన 'సేపి, పొరు లభినండింపన్‌ మహోల్లాపియై రాచనగరు నభామధ్యమున నభానదులు సేవింన గొలువున్నవావి, సీతాపరి త్యాగ హేతువున భువి కసామాన్యవతి మైనవావి రామువి దర్శించి పవివనయముగ పాద(ప్రణామము గావించె, అన్నయు లవణాంతకుని గడగొట్టుదమ్ముని ఆలింగనము చేసికొని సముచితముగ అభివందించె. ఆ(ప్కక్రియ మునుపు తురాసాహుడు కొల నేమిసంహ ర్తను చ్యక్రధరుని గొనియాడివ విధంబిను స్ఫురింవజే సెం అన్నయడుగ వార్త లన్నియు వివిపించె నందనోదయము వినా అఆకండు, ఆదినుచూచి తానె అవిష్క్టరించుట ఆదికవి మనీష యగుట ఎటీగిం అనుజస్ము మరల మధిరకు చశగ విమయోగించి, రామచం్యదుడు కశ్వ

వంచదళనగ్గము 10 జ్ఞనతామనోనురంజన విముతచరి_తుండు రాజవ్ఫ త్తము వడ పెన్‌ వార్వము నియక్షమాణుగై వదలినట్టి ఆవధవల్ల భుపై గుప్పి రవిళముగ్య, : పైరుపై వారిధార లభముల రీతి స్పవగరకో నరేందు లపాయనములు పిలపుంగై కొని వచ్చి రన్నగరికిన్‌ బృందంబులై నల్గడన్‌ కల వ్వస్థానము లొక్కలౌమములనే కా దల్ల జ్యోతిర్మయం బులగూడన్‌ విడనాడి విర్భరమనో మోదంబువనన్‌ భావితా త్ములు వేలాది మహర్షు లధ్వరమహంబుం జూడ నొక్కుమ్మడిన్‌ జానకీ దిరిత్యజించియు క్లాఘ్యు తమ్ము యాగయజమావి రాము డనన్యజావి జాఠ రూ పమయాయోవిజాతరూవ వ్యిగహము జాయగాగ వర్శిగ్రపాంచి అతయనంభారముతో దశ్షఠతో అధ్వరము యథావిధి జరిగెన్‌ పాశొ్యత్కియావిభూతులు రాక్షసులే మైరి దాని రతకు లదటన్‌ వ్వరరాగందిల మేళనంబు రనభావమ్ఫా రిభూయిషమె నా! అటూ పరభాగంబు వహింవ బాడిరి క్రతు(ప్రాగ్వ్యంశభాగంబు ముం దర (ప్రాచేతసువంపునన్‌ కుళలవుల్‌ కథత్రో _క్రసర్వాంగనుం దరరామాయణమందు నున్న రనవద్దట్టంణు లొక్కక్కటిన్‌ ఖుది గశేయరనంబు సౌంప్పన అకృతిమబంధురభావభూషిళం వ్లై మెనలేవి రానుకళ యంట (వణీఠత మహ ర్రియంట ఆ

110 ఆంధ్ర రఘువంశము గాయము లిద్దజున్‌ మధురగ్యాతులు గానకళానిరర్శళ శ్రీయుకు లంట టశోతృజనచి త్తము లిల్ల కరంగు ట(ఐిమే : థ్రీరాము డంత వనఖికుల (శేకణమున వారి దుదురవి[గహ గీతి ్రీరామణీయకము గ న్నార గమంగొనియె వీనులారగ వివియెన్‌ కవలకమవీయగీక (శనచ్జై కా్యాగత మద్యశుజలముఖి యయ్యెన్‌ ఇవము సొన చిమకు (పాఠ ర్నివాళ విపినిస్టలంబు (క్రియ నఠయెళ్లన్‌ వారి వనయోవేషము లవి వేరైన కుశీలపుల గభీరమనో జ్ఞా కారముల రాము పోలిక లారసీ కమజెప్ప లార్చర్టైరి నదన్యుల్‌ ఉభయుల (వతిళభకు వలరిన నథికుల ఆళ్చర్యహర్షనం్యత్రమములు లూ విభు కానుక లొల్లవిత త్సళూతనిన్నృపాత జూచి పారము ముైన్‌ నంనాధుండు కుమారులం బిలిచి సన్మానించి, మీ రెవ్వ రె వ్వరి కావ్యంబది పాడుచుంటి రనుచుం (దిశ్నింవ వారిట్రవిర్‌ విరసారిస్త్వతపటభ్యదుడగు శ్రీవాల్మీకి మాయొజ ఈత ళు న! త్కరుణన్‌ గానము సేళు మిట్లు తదువజ్ఞం బవీమహాకొవ్యమున్‌ అ-వివి విండుమోదమున సానరజుం డత డేగి, నాకు జ న్యునట వసున్త రించి, “అకిపుణ్యుడ నైతి మహాత్మః మీకృపన్‌

పంచదశ కర్ణము [11 వినుతికి నెక్కె నాదు అఘువృత్తము ీశినమర్చణంబుగా తమవ్వవినా మదంచితవదం దిఖిలంబి దిరిగహింవవేః మింటికి నెత్తె మమ్మిష్కడు మీ1పియళిమ్యలపాట. మానసం బంటికదల్వె, ఇట్టి పరమాద్భృుకగానకళాతపస్వు, లీ జంటకుమారు లీ చిజుక చక్కని చిక్కనితకేజుకూన లే ఇంటికి వెల్లులో కవికులేశ్వర: మాకు వినంగవచ్చునే? అనవిని మహారి సీతను మమకులతిలకునకు వఠతినమర్పజ సేయన్‌ తన కదియె తగిన తరుణం బని తల చి, వచించె విట్టు అందణు వినగన్‌ కడవారు కారు వీ కొడుకుగుల్డలెవీరు

కడుపార వై దేవ్‌ కన్నవారు, జనవనితో బాటు చేకొనుము బిడ్డల వీరి అరధివ। (ప్రత్యుపకార మదియె నాకు వీ సమక్షమునగా నిజపవి(తత సీత ఆవిష్కరించె నా డగ్ని జొచ్చి దనుజు దౌరాత్మ్య్యము దలచి ఇక్కగిమూక ఆ పరీక్షమ నమ్మ దందు వేవి మరల మైధిలి తన ఆఅకల్మషత (వజలు విశ్వసించెడు గతి విరూపింప గలదు అంత నాప్యతవతివి సీ వాదరించి ఏలికావదగు మామతం బది కుమార! సీవరమార్డ 'మేదయిన విస్తులపావసశీల, అంతెకా దోవగలేని దావి, వీటు లొంటి ననంబున (దోయవచ్చునే? కాపురుషవలావములు కైకొన వచ్చునె? మాకు మిక్కిలిన్‌ కోవమె వచ్చె వీనయి రఘు(్రవరాః కలనూట చెప్పితిన్‌

112 ఆం(ధ రఘువంశము వనమున డించినన్‌ వెజచి వాచఅవన్‌ విని చేరటోయి నే ననునయ మాడి చేర్చితి మదాశశ్రమమున్‌; కవియెన్‌ శుభాంగి యా తనయుల, వేను నోపిన విధంబున బెంచితి, తెచ్చి తిట్లు పా యనముగ వీకు యాగసమయందున బిడ్డల నప్పగింవగన్‌ అవి పలికి తన (ప్రతిపాదనకు రాముని అంగీకారము బతసి ఆమ్మహాతపస్వి తనయంతేవాని నంపి నేమమున సిద్దివిబలె దపోవనమునుండి ఆయోవిజ నటికు రావించె. మరునాడు కాకుత్‌స్టుడు విశాలరమణీయమైన బపారంగణమున. పొర జానసదసముదాయమును సమా వేశవరచి తన్ను బిలుప వంపిన స్వరసంస్కారవిరాజమాన యగు శ్రీసావి(తితోగూడి ని రృరతేజోనిధి వాసరాధిపువి గొల్వంబోవు స్వాధ్యాయభా న్వరుభంగిన్‌ రఘునాధు చెంత కరిగెన్‌ వాల్మీకి (పజ్ఞాధుకం ధరపుత్రద్వయ పేవ్యమానయగు నాధా(త్రీతనూజాతతో విమలకొషాయ సంవీతమైన (ప్రశాంత వి[గహముననె సార్వీత్తగరిము ఆవిష్కరింపుచు అవికారమగు చూపు వదసయోజములపై గుదురుకొలిపి, వచ్చిన వై దేపా వంక చూడక ఎల్ల వజణ తదాలోక వథమునుండి దృష్టులు వ్రతినంహరించి నండిన చేల వడుప్పన అననతవదను లయిరి అంక నాన్టితవిష్టరు దైన సుకవి పీక గమగొవి” తల్లి: వీ శీలశుద్ధి విషయమున విష్ణు వతిదృష్టి విషయ మండె జనమల సందేహములు తీర్చు మనుచు బనిచె,

పంచదశ నర్గము 11% వవిచిన జానకీ సభాషమధ్యమునకు వచ్చి అనమ్మహామువికియొక్కి-, తదీయ శిష్యకరావర్డిత మైన పుణ్యజఅిమున నాచమిం౨, మోడ్చుగేలు నిటలమున ఘటించి, భూదేవి నుదేశింది, ధీర గం ఖీరస్వరమున విట్లనియెమ. న! శని “మనసా కాయేస వావా మగనికి ఎపు డేమాత్రము9 దప్పనేషిన్‌, మశువంళస్వామి నాకుం బఐతియును గుగుడున్‌ మాతయున్‌ దైవమేవిన్‌, చనుదెమ్మూ భూతధా త్రీ జనవి 1 భగవతీ కాంతిదాకి ణ్యమూర్తీ | ై ల తె క్‌ నను నీలో గల్యుకొమ్మా ననిచిన కరుణన్‌ నానెగుల్‌ మాన్చృవమ్మ్శా:” పాతి వత్యధురీణ పార్టివి ఇటుల్‌ బాసాడుకు జాగుగా తో తెంచెన్‌ జనితానమశ్షమున నద్యోరూఢభూరం(ధ్రని ష్యూతంటై, అ "తర్కితో పవత మై, ఉద్దండశాత్యహద ఠం క్‌ క్‌ు ౧ జోళతిస్పవ్నిళమై వెలుంగు నొక తేజోమండలం ఐచ్చటన్‌ ఆడీణ ద్యుతి మండ లాంతరమునం దావిధృవంబళిది, (వ త్యితంబయ్యె సదిన్యు అలచ్చెనువడ్‌న్‌ దర్వీ3 రేయదవృటో ద్విషిపోవ్నతసి, హపీఠ గత మై, శ్రేజోదురాలో8 మై, పార్షవ్యేదినిి స ్తసాగరసమించత్కాంచి, చిత్రంబుగన్‌ క్షితిసీమంతిని వల్లళ ప్రణిపాతాతీం బుతి నంకోవరి స్త గాఏంచి, కపుంగలించుకొమి ఉడి కౌంత రంగంబునన్‌, పతిపాంగిత్యము చాలు వింక పదవే మాళల్లి[యంచున్‌ సుతా నుఠు లమ్మాఃముని యేడ్చుచుండ 'ఈుటిలో చొచ్చెన్‌ భువర్ణాకమ న్‌ లా కవనలంగేక్తాం (ప్రయావతి (గగ్రహణకాం క్షెళంగ సంగం భిమైః భువిపై తల్గిక కాఘవేం[దు రభసంణున్‌ లౌల్యమున్లొ వ్లూన్చి, యో గ్యవరోయి కుల దై వఠం(త్ర మవిఅంఘ్యంబ్‌ ట రూపించి, న త్మ్కవిచూడామణీ నంభిటించె, సుత యోగ(ప్రీతిపారమవ్యుమున్‌ 1క్‌

114 ఆంధ్ర రఘువంశము

అమూలళవిధివదవసిళ

శామ్మితుడు, రాము డంత శాంతహృదయునై

ఆమం్మతించె పురస్కా

లామోదితుర్టైన బుషులి, నా ప్లులనెల్లన్‌

కృత ముగ్గడించి, వినయా

న్వితుడ్డై (ప్రణమిల్లి వీత్కొవియె వాదికనిన్‌,

వెఠవిరిచి విలిసె సీకా

గవామరాగంబు నామె కానుప్పమీదన్‌

ఆశీర్వదించి, భరతు న

ధీశుని గావించె దా మహీయః(పీలిన్‌,

దాశరరి యుధాజితుసం

దేశము బాటించి సింధుదేశంబునకున్‌

నమరంబున గంధర్వుల

ఆమితదిలుల గెలిచి వారి ఆతో ద్యముమా

ఈముగొవియె కరతు:; డంఠట

శమించి యొనరించె అస్త్రసన్యాసంబున్‌

అతండు మాండవీళు క్రిమౌ కి కములు తతప్పష్కులులను తనతనయులను వార ే్టప్రసిద్దికెక్కిన తక్షశిల్హా పుష్కులావతీనెగరముల కధిసతుల గావించి, రామాంతికమున కరుదెంచె. రామాదేశమున ఊత్మీశాగర్భసంభూకులు, లత్మణ కుమారు, లంగదచం[(దకేతులు కారానథదేశముల శకేలికలై రి, శ్యకుఘ్నుడు (కుత క్రీర్రి వలన గవిన ఈకీవ్యుతల సుటహుటహులకుకులను మధుకావిదికొనగరవబల కలిషేకించి అన్న వన్నీరీ కేతెంచేను.

ఈ వగిదీ యథావిధి నా

రోపిఠసుతుత్లైన సోదరులు, నడసిరి త

పంచదళవర్షము శి!ీ0 ద్ఫ్భూవతులు కథక ర్పలోక (ప్రాపిఠ అగు మాతలకు వివాపాదివిధుల్‌ కాలుం డంత తవ్వి వేషధరుడై కాకుత్‌స్టువిం జేరి, భూ పాలా(గేనర। నేరహవ్యముగ నంభాషింతు నీతోడ, ఆ వేళన్‌ రాదగ దెవ్వడైన నటకున్‌, విచ్చేపెనా, వావి వీ వాలోచింనక ఇల్లు వానవలయున్‌ వ్యామోహదూరుండ వై. ళా న! ఆవి ధ్యాతీశుని ఆల్లాడంబిరచి ఏకాంతంబునన్‌ ధర్ముడా శవికిం దక్చిఎకృతిన్వ రూపమును, తన్మాయానరాకారనం జనవనంబున్‌ వినృకంబు పేసి, ఇక స్వస్టానం విధిష్టింవ, (ని హ్మనియోగంబున వేడ వచ్చి తని నంభాషించు చున్నంతలో తెలిసియు దదీయనమయ మతి(కమించె ద్వాఃస్థితుడు లక్మ్‌ణుడు మాయదై వవియతి, రామనందర్శనార్ధి దూర్వాసు వలన కులమున కువస్తవము డెచ్చికొనగ జంకి

సరయూతరంగిణికి జవి

విరజ నము, డలఘుయోగవిడు డతడు వపుః వరివర్జనమున నిజసో

చరశేలరు (వ్రతిన నవితథము గావించెన్‌

ఈన నాలవపాలై నత

దనుజన్ముడు మొదట నాక మధిరోహింపన్‌

మవియె; భువిమీద +ధిలిత

తమురై పతి తిపాదగర్మము 5కఠణిన్‌.

అనునమశీలమైన (ప్రియురాలిని మున్నటు [తో సిపచ్చితిన్‌

వమ నిరపించి పోయెను మనస్విని యవ్వల, (ప్రాణమైన నా

116 ఆంధ రఘువంశము అసుజువిగూడి బోనిడచి తక్కట! ఇన్నిట కూన్యమైన నా మను విక జాలునంచు రఘుమండను డాత్య్మదలంచి గక్కుపన్‌ కుటిలపరిపందికుంజరాంకుశువి కుకుని

మగవిజేసి కుళావతీసగరవ. నకు చాతతరసూ కిసంచిత సజ్జన్నాకు అవ్వని అపుని కరావతీధవువి జేసి నయపీయసు డగుచు నుద కృంయాణమై చనియె దాశరథి నిర్వికృతిన్‌, దయితాస్నేహంబున ద న్నయోధ్య గృహవరితముగ వనుగమవింపన్‌ ణి బభావాలిజ్ఞులు వెనర కోవావనరవరులు వచ్చి చొచ్చిరి, ముకొ లె అవనీ పీవరజన్నాశు:ణికౌ ష్టావిత మగు తత్పథమును వర మోత్సుకులై సురుచిరవిమానమున రఘు వరు డేగుచు, గాఢభ క్రవాత్స్పల్యమునన్‌ వరయువు ననయాయులకున్‌ సురప్వరవిశేణ్‌ జేసె సొంపెసలారన్‌ గోప్రళరకల్ప మయ్యెను (కుంకులిడిన జనుల సమ్మర్ద మన్నదీసలిలమంద్కు ఆట్లగుట ఆస్తఅంబు తదాఖ్య తోడి ణా న! వావనో త్రమళీర్థిమై చవణుళి కెక్కేే

పంచదళసర్గము శి తమ తొల్లిబితేజోరూ వము లొందిరి దివముజేరి భానుసుతాదుల్‌, ఆమరీభూకనిజ్నాశిత నమితికి గళల్చించె ళౌలి న్వగాంతరమున్‌. క మరుదర్హంబుగ వ్‌ట్లు పం క్రిముఖసంహారంబు గావించి, తీ హరి లోక్కతితయ ప్రవిషము న్వదేహంమిం (బవేశించె, (పీ యట్‌ మరసై కాస్పదులన్‌, విభీషణసానూమద్వీరులన్‌, దక్షి జో _త్త్రరశ్రై లంబుల బాదుకొల్పె, స్వయః॥॥ స్రంభద్వయ,వ్రక్రీయన్‌,

షోడన సస్గము_ కుముద్వతీసరిణయువుం అనకు లపిమ్మటన్‌ ఈమకు అజక్మగుణంబుల పెద్ద కాపునన్‌, నువిశికరీనిరంకుకు, తకుం దమనాయకుగా వరించి, పా యనియనుర క్తి గొల్పిరి, లవాదులు రోఘవవీరు శేడ్వూరున్‌ ఘనమగు అనువంశిక ముగా సహిజమ్మలపొకు వారికీన్‌ ప్రొఢీమంతులు, సేతువా రామదేళ బంధము ఖకర్మకర్మరుల్‌ భార లెల్ల, కోనీ, కంరాళి చెలియలికట్టటోలె తలకడవ రాత్మదేశసీమల నొకింత విన్సృతి వహించె అస్షధాభిన్నమయ్యు, ఆ చతుర్చుడాంళ వ్రళవాన్యయంబు, (వచురదానపవృ కి బారంబు ముట్టి, పామయో౦సురేభవళంబు రీతి మైరిలీనుక్యాగజు డొకనాడు సున్వీమక పదీవమును, (వసు ప్రసర్వజనంబును, అయిన విజళయనాగారమున కించిదావర్తికవదనుడై లోక హీకరాజకార్యపరంపరొ పర్యాలోచనానిమగ్నమానసుడై. విశీధినీపర్యంతము. మేలుకనియుండి, ఎట్టకేలకు నెమ్మొగ మెత్తుబయు గపైదుట అచదృష్షశ్రార్వమైన వవిత యొకర్తు (వవాసస్థకళత్ర వేవధా.ణీ గోచరించె,. అప్పు డవ్పుడమిజేవి గనుంగొవి నం్యభమమున తలచీక అరసికొని, ఆ పొలకుక జయజయనినాదపూర్వకముగ, ఆం జలి సంఘటించి కొండొక తెలగి పలిల విభృతిగరిమ తొణ్‌క సలాడన్‌,.

హోడళ వర్షము శేఖ ఆనపోధదృడార్షళ మగు తనవాసగృ్పహంబు అవ్నితంవీవి, ఆర్దం బును నీడివోలె చొచ్చుట కనయము వెజగంది అమే కళ డిటవియెన్‌, “ఆతిసురక్షిత మైన అవరోధమువకు రొ అవరోధరపిత వెట్లయితి విషుడు? ఫణీహారికాంచకరణియైన కాందిరీ శ్రి వీకేవిద్య వంభవించే? వదిలయో గ్యపతావమున వచ్చితి వన్న అదియు మృగ్యంబు నీయంమి చూడ 'సెనుమంచు జరికి గుందిన మృణాళివి మౌడీషై దఃలలాజసవుగా తోచి తకట: ఎవ్వతివు సాధ్వో, ఎవ్వవి గృెపాణి వీవు శెబప్ప మేనేమి కావింవగలను వీట? వింటి వమకొందు పరవధూవిముఖ మమచు మిహిళి పిజిరేంధద్రియుల రఘూద్వహుల మనసు” అనవివి యామె ఇట్టవియె, “ఆత్మపదంబువ కేగుచుండి, మీ జనయిళ రట్టకట్దుక్‌"వి సర్వజవనందిము వెంటనంటి్‌ రా. అనుమతి యిచ్చి, ఏపురమునంతయు కూన్యముదేసె, అట్టి మి మమకళులరాజధావికీ తమావర।ః నేమ చిరాధిదేపతన్‌ దేవహస్వుళూపినాలము శొవ్సన భవవాంతర్యన'నీశము మాకు దుర్గ భమ్మక్షాదు; మరియు *పరరనతరజారదిషయమున మీ.అచిధారావళదును. వెలితసదిజాన గాను; నావస్తుతమవోవిచ్వేదము చేడరళు నీవేదిలన సౌహనించి వచ్చితీ, అవధారు మహారాజాః ఆఅకకరీంబితీని దు న్నమృళాళ్‌ నౌకల

120 అంధ రఘావంశము అనహసించితివి వస్రైకసార న పేక సార యంచు విభూతిసౌప్టవమును అధిగమించితిని సర్వాతిశాయిత్వంబు ము క్రిదాయమక్రహాప్పర వరముల, అమభవించితిని పుణ్యల్లోకు లైన | పూర్వరావేందుల పోషణంది, అట్టి యేవిప్ణు వాతొంటి పుబ్దువాప్‌ కతిలుగా వీతినాధన్సై చితికి పోతి, పూపుటెత్తులు ముడిచిన తొవునిందె 'మోళూయుచున్నాను కస్పైలు వేయునేల, శిధిలములై న కోటబురుజుఅతో, వలుతాపుల విటిగిపడిన [పాకారమతో, శోభాదర్విదాణ మై, మదీయవివేశనము నేడు తిరోహితార్కమండలమై, (పభంజన వరిధ్వ న మేఘమాలికియై, మనకమపఃలణ గవజ్మ తీనావనాననమయిమును. విడం వీంచుచున్నడి. రత్న(ప్రదీవరాజితో జాజ్వల్యమానముళై, వినోద్మ.డామండిరముల మండి విలయాభిగమ్యులగు పౌరణాసపదులతో, వాహన్మశ్రేజీతో గాదారి వరకు గలకఅలాడుచుండిన మత్పురళ్ళంగాబకములు నేడు గారాంధకారబంధురమ లై, చెపులు చిల్లులు వోవజేయు నూళలతో ఆమిషార్హము తిరుగాడు కిరాళసృగాలజాలము వకు ఆటపట్టులయినవి, జల్యక్రీడానమ యముని ఉ త్తమ్య(పప్రమదల మృదుకరాంబుజము అడే మృదంగధీరస్వనోత్సాదనపూర్వకము గ ము న్నాస్ఫాలిళములగుచుండిన నాదీర్డి కాతోయములు నేడు విగాహితముషు. రవనలులాయనమూహళ్ళంగా హతములై , యాకోశించుచున్నని. నివాసయోగ్యములై న తమ యస్టిఫలకముణ భగ్నములగుట విశానమయుముల వృశశాలలపై మేనులు వాల్చుచు, మృుదింగళ బ్ఞమాలతో, కరితాళ గతులతో, దమ్మెలయించి ఆడించు నాధులు కజనగుట తొంరటే లాన్యనై పుణ్యములు మజచి, (కీడామయూరచ్యకనకము అగుట పోంణ, వవమయ్తూధతుల్పద్తై. పరిణ మించిన మానీఆకంతములు సోకడపు చుమ్మణ చుట్టించుచుత్నవన్నె అావణ్యవతీజని ములు మున్ను అాక్షారపార్ష్రుములగు అలితచరణారవిందములతో ఆరేసవిలాసముగా మెట్టిన నా నగరపౌధమరకత సోపానముల పై నేడు సద్యోనిహతసారంగరుధిరటప్రడిగ్ధ వదముఅ మోప్పచున్న దుర్గమళార్దూఅములు శామనంబును చిలశాభరభుగ్నముదేయు చున్నవి, వడియేసుగు అందించిన కామరతూండ్త తునకలత్లో క్లాన్సుభకొలను వెడలి,

షోడళవర్గము [21 వచ్చిన ఆలేఖ్యకుండాలముల కుంభస్థలములు తమ్ము (ప్రహరించిన నంరబ్ధకంఠీరముల ఆకుంరితనఖిరాంక శామాతములచే నిర్షశితిమలై మదీయమందభాగ్యతకు (ప్రతీకము ల లైనవి. విశ్నీవర్షవిన్యాసము లై వరిధూనంమ లైన భవన స్తంభగక యోషిత్స9తిమ లకు యాదృచ్చిఃంముగ హతుకొని భుజంగనిర్ము క్రవిర్యోకములు తదీయ న్తశములకు వల్లెవాటులుగ నాచరించుచున్నవి, కాలాంతరమున ద-సున్నపుబూతలు నల్ల బడుట వలన ఆపారదర్శకములుగా పరిణమించి, మాపటి వేళల మునుపటివలె. నిర్దౌతహార గుళికావిశదము లయ్యును చంద ”దములను పతిఫలిఎఎజేయజాలక అందందు మొలకెత్తిన చిలుజువ్వి మొలకలతో వీటలువాలీక నారమ్యహర్శ్యకుట్టిమ ములను విలోకించి నా హృదయము (వయ్యలు గాకమానదు పుష్పాచయమినకు మున్ను లకాంగులచే మృదువుగా వంచబడుచుండిన నా ముద్యాన పాదవలతాశాఖల పై నేడు (శేబృదాటుచు, శై తెక్కలాడుచు, వనవానరవన్గములు వానివి నామనంబుతోబాటు కేళశపరచుచున్నవి మందిరజాలకములు వేడు రేల భపనాంతర్షతదీవకాంతులను, వవద బపారాలోకనోత్కంఠ ౨గు కామినుల దృగ్విలానములను వెలువరింపనోచక చెలదిపురువులు కట్టిన గూళ్ళపోగులవే మెణువడియున్నవి, నలిలవిహారవిలోలవిలా సినీజనముల వప్పర్విలి పు టీరరసాడిస్నా నీయ ద్రవ్యముల (వక్షైళనమున దప్వులకు గుబాళింసవి జలముతో, బలి క్రియావర్షికముల్లై న వాలుకా(్రదేశములతో, నీటిపాయ చేరువ గుబురుగుబురుగ లేచిన (ప్రబ్బలిపొవలతో విరుపయుక్రమైన సరయూతరం గిణీ నాడెందము నిస్తోకిశోకతరంగితము పేయ కెట్లుండు. శాధలయ్యె నిత్యక ళ్యాణములు, పచ్చ తోరణములు వాకు, పేరుగొప్ప, ఊరుదిబ్బ యనుట కొకదొడ్డ తార్కాణ నైతీ నేమిచెప్ప భూత రేం్యద్రః ఆర్పనే రురు వాయార్రి యనుచు మిమ్ము అ్మశయింనగ వచ్చితి, అస్మదీయ జీర్ణలశ్మీపునప్పృష్టి చేని కావి మీదు లో కేశ్వరత్వము మెవ్సు గమనె? న!

122 ఆం(ధర్ర రఘునంళము కావున విప్పురిన్‌ విడిచి, కాపురముండగ వచ్చి, వన్నుసం ద్భావమునన్‌ (గ్రహింపుడు విపన్నను మీకులరాజధావి నో త్మావలమైకనాధ: అల కారణమానుషదేహమున్‌ డిగం ావి తవద్గురుండు తన్యప్రా క్తృనరూపము గొన్న క్రై వడిన్‌” అవీన ప్రతీళుద్రై అంగీకరించె త తృణయంబు రఘుసుతప్రాగహరుడు, పురియు అభివ్య క్రముఖసు(ప్రసాదమై

తనుబంధమున తిదోధానమందె, అక్యద్భుళంబై న ఆరాతివృ తంబు

ద్విజూలకు సభలోన వినిచె నృపతి, తమదానె కులరాజధావి వచ్చి వరించు

టాళలచి కొవియాడి రతవి వారు; ఛాందసులకు కుశావతి సాత్కరించి, సవనువి సయోదిబృందమువలె బిలందు తన్ననుగమింప శుభముహూ ర్తమున గదలె సావరోధుండు, కుశు, డయోధ్యాలిముఖుడు, కరిఘట లనుగతకృతిమ గిరులుగ్య కేతనచయంబు కేళవమలుగా, ఆరదము లిండ్లుగ, రాణువ నరవతికి [ప్రయాణ వేళ నడవీ డయ్యెన్‌, ఉల్లని ఠా స(క్ర విశదోజ్వలమండలు చేత రాజుచే తొల్లి టి వానమేదివికి దోడ్కొవిపోబడు సేన తోచె; ఆ త్యుల్లి సితాత సత్ర విశదోజ్వ్వృలమండలు చేత రాజుచే చెల్లెలికట్ట కీడ్వబడు వింధువు భ.గి వితాంత ఘోషమై. తఠ(శ్రయాకవిళ్ళంఖలధ్వజని వలని అతితరగ్గావి స్రైరింవ ఆయితిగాక

మషోడళనర్గము 128

భూమి పెంధూశి ఆవదేశమున ద్వితీయ విష్ణపదమున 'కెగసిన విధము తోచె ఒగ గుళావతీనుండి అయోధ్యవరకు వి సరించిన యట్లుండి వెకలుచున్న ఇనకులేంగదువి ఆ సేన ఎచట గన్న ఆచట వర్యా ప్తమై యున్నయ బై తోచె. తఈతరగఖురతాడనములకు, కరిమదజల పేకమునకు గమనాధ్వములన్‌ బురది పరాగం బయ్యెను పొరవె పరాగంబు తిరిగి బురదతనంబున్‌ నసుమవల్లీ(ద్రుమజొలకర్‌ బుకములై ళోలిల్లు తత్పానుభా గములన్‌, తద్భృగురామణీయకములన్‌ గన్గొంచు లంఘించె విం ధ్యము నై తేయుడు, తద్దుహాముఖములన్‌ (ద్రాఘిస్ట పేనా విరా వము రేనావిలరత్తరంగరుతి ఠేవన్‌ మార్యమోగింపగన్‌ ఐబహుప్పళిందోపపాదితో పాయనసముల

కమగొనుచు అన్న గోపత్యకలమ దాటి అరిగె ధాతుభేదారుణయాననేమి,

ఉరుచమూర్వనిమ్మిళ తూర్యుడు కుకుండు, వమదసామజ సేతుమార్గమున నచటి

వశ్చిమావగ డలియించు వరివృఢునకు గగవలంఘనలోలనక్‌ంబులై న

మ త్త్‌హంవ లయత్నచామరము లయ్యె కొంచి ఆర్చించె కుకుడు మార్గమున కసిలు

నలుక భస్మాపశేషికృకాంగు లెన

పా.

124 ఆంధ రఘువంశము

స్వపితరులకు సురాలయావాసలబ్టి

హేశువగు మేటి ముయ్యేటి కోటికోళ్ల

ఆర్బించి, చవి, కతిపయదినములకు వితకాధ్యర్యవవ ర్తకలగు పూర్వకాకుత్‌

స్టులచే (ప్రతిష్టితములై న పాలగుంజల పరంపరతో దర్శనీయ మయిన సరయూతీరము త్త క్‌

నకు వచ్చి, పరమహర్షోత్కర్షమున కులరాజధాసీపురమును దరియ టోవునెడ (పయాణసంకోభమున బిడల్బడిన దాళరరిసూసువి ;

వణకెంచి ఎదుర్కొనియెను

సరయూశీత లతరంగ సమ్మిళితంబురల్‌,

పరిచలితితరు లతాసువు

పరిమళభరిళఈములు, తదువవన పవనంబుల్‌

వలవగు పురోపళల్య

స్థలమున, రిపమానమగ్నశల్యుడు, ఘను, డా

బిలియుడు చలత్‌ధ్వజము, నిజ

బలము గులధ్వజుడు విడియబనిచె యథేచ్చన్‌.

పరిణతశిల్చు లవ్విభునిపంపున ఆంతకు మున్నెవచ్చి, ఆ

పురము ప్పుఃర్విషిర్మిశకిపూని, విదాఘవి: ప్రకంభివిన్‌

శరదము లొలిమై జలవి వర్షమునం బలె నూతవీకరిం

చిరి కమనీయభంగి, విజ శిల్చకళా_పతిపాదనంబువన్‌

ఆంతట రిఘుటప్రవీరుడు సనుప్రళ సదేవతాయతనములకు ఉపోపహాతులెన వాస్తువిధానివిజ్ఞులచే పశూనహారసపహితమొగ నముచికార్చనిలమ. విర్వ ర్రింపడేస్కి శదనంతరమున రాజోవపదమైన- రమ్యనిశాంతము.న దాను వివాన మేర్చరచుకొవి, ఈక్కినిభవనములను అమాత్యులు లోనుగా గల తసఅసుజీపవులకు యభ్నాపధానముగ సమర్చించె. అనతిచిరముటేనె అన్నురము మరల అధిరోపితపురాజళోభయై, వివణ్‌ గతనానావిరపణ్య[ద్రవ్యములతో, మందురాసం్యక్రయిత వైంధనములతో, శాలావిర

మోడళనర్గము 120 _న్తంభగళమ త్తసింధురములతో, నర్వాంగవిభూషికాభరణయయిన _ సీషంతివివలె (థేక్షజీయత నంకరించుకొవియె,. పదపడి కాలకమమున వేనవి వచ్చె; విర్మలనవీనమణి(గధితో తరీయమున్‌, శ్వాససమీరహార్యవన"౦బు, కుచద్వయలంవిపాండుము క్రాసరమున్‌, సుగంధనుమగర్చితి కై శ్యము (పేయసీవునో ల్లానక వేషమయోజనవిలాసము వానికి నేర్పనో యనన్‌. ఇను డపు డగ స్యలాంఛనాయనము మాని పొఠ్తునకు పొంఠ కేతేర ఉత్తరాళు విడిచె ఆవందశీతాకువృష్టి యనగ సాం్యదముగ మహైమవతహిమ(నవము కురిసె వేండ్రమగు కొక పెల్లున వేగె వగలు, నాడునాటికి మిక్కిలి నవసె రేయి, ఎడఎడి ఏవిరుదవృితులె రిరువు రిట్లు ఖు బలి ములు ళ్‌ వగల మిగులంగ టౌగులు ఆల్మగల పగిది మెండుకొవి నాచుపట్టిన మెట్లు విడిచి దినము దినమును [కిందికి దిగుటజేన్‌, నెగయొ దామరమై నీరు డిగయలందు పడతులటు నాడు సీలుదలబంటి యయ్యె. చక్కని చూపుగాగ మలినంజల గమ్మనికావి వల్లడల్‌ పిక్కటిలంగ బూచి వవవీధుల విచ్చిన మల్లె ముగ్గలం దొక్కొాక్క-దావిపై అడుగు లుంచిచమన్‌ రొద "డ, ఆవిరుల్‌ లెక్కిడుచొవ్పునన్‌ మధుమలిమ్ముచముల్‌ బయకారితుమ్మెదల్‌ య శ్రవజముననుండి బాటలియు జాణీనస్పడె శ్రీంద దిడిపోడు విస్లిష కేసరంబు, లి

128 ఆంధ రఘువంశము కామినీ ప్వేడసార్ద నఖ క్ష్‌తాంక మృదుకపోలగితంబు శిరీషసుమము ననితల్‌ మజ్జనమాడి, ధూపములదే వాసింపగాజేసి చ క్కవి కీలంటుగనల్లి , మల్లియల సింగారించినన్‌, ముమ్మరిం చిన యాస్న గ్ధవినీలవ్యకచికుర(శ్రీనుండి పొందెన్‌ బలం బును చై త్రాత్యయమందవీర్యుడు జగా పూవింటిజో దయ్మెడన్‌ పుప్పొడులు చుట్టు దిర్వంగ ఒప్పుమిగిలి,

కేవలాపింజరము మద్దిపూవుగు త్తి ఒడలు పొడిపొడిచేసియు మృడుడు కీనుక

సనక తువిమిన వెడవిల్ను గొనయ మనగ, ఆవిరామయం[త సలిల (వ్రవాహవృశమందిరముల, (వ్రచురపటీర (దవరధాళ శలాఠలముల, పవళించిరి ధవికు లెండవడ్‌ తట్టుకొనన్‌ కాకచే విటలంచిన కాముకులకు

వా!

గ్‌ట్టి పరిహారముగ విచ్చె వెట్టకారు, మధిరపౌగింధ్యములు తియ్యమావిచిగురు,

(వత్నిసీధువు (పళ్య్యగపాటలముమ, ఆసపెనువేసవిన్‌ జనుల కందట కిద్దజె లోలనీయళో భాపరభాగలబ్ది శిమపండువు చేవం; పాద 'పేవిసం తాపఠరాసనోదనవిదస్థులు, రమ్యకళామయోదయ (ప్రాపిత నిత్య్మసళ్చధులు పార్టివిసూముడు, శీతభామడున్‌ చలికజలవీచికాలోలసమదరాణ

హంవ పొలుపున రఘురాజహంస మప్పడు

షోడళ నర్గము కేడి తానహరమైన సారవోదకములోన యువతిసపాతంబు విహరింప నుక్పపాంనె. ఉత్సహంచి, పుష్పలతావహమైన తీర్యసదేశమున వనతియోగ్యముగ గుడార ములు వేయించి, విపుణులగు జాలికులచే ళోధింపించి, తత్సాంతనదీజలము మకరాదిఘాతుకయాదోరి కము లగుట విరూపించికొని, సరీర్తోయవిగాహనమునకు శేమహిమానురూపము/” వాచ్మకధర(ప్రభావు డుష్యకపమించె,. అప్పుడు తీరసోవానపథమున దిగు నిెరేంద కాంతల పరన్ప5ాంగదఘట్టనముల, కనకమాపురగళనవిక్వణ : ములను అవధవాహివి ఉద్విగ్నహంన యయ్యె- _్త్రదఘ్నందగు నిమ్నగాంబువున అంచల్లీల, అన్యోన్య పే చనకేశీరవలోలల్హైన తన యోషామండలిం జూపి, ఆ త్యసుషంగస్టితుద్తై ని నెచ్చెలికి చేతః ప్రీతి సంధిల్ల ఇ టనవియెన్‌ భూవతి వారి వారివిహృతివ్యాస కి వరింపుమన్‌, ళ్‌ అణాల న! “*జరంిగాహనమున గరగివ ఆలి వేణుల ఆంగరాథీగ మలమిన కతనన్‌, వలువన్నె లొండది కమమీ సలిలము తలపించె పాభనంధ్యోదయమున్‌ అలఘుకటి న్రనత్వమున అత్మ శరీరమె మోయలేని ఆ త్యలసలు చూడుమీ అబల లందణు లేయచు వీదుచున్నవా రలలనయిన్‌ సుమాళముగు పాంగదభారభుజాసహాయుగరై శ అలత ఎజుంగపవీయవి విజాంబువిహారకుతూవహాలోన్నతిన్‌ ఇజలవహారనళంబమిన జూజీ అవిగొ తరుణుల శరీ షకుసుమావక౦ంనకములు

క28 ఆంధ రఘువంశము

వెల్తిలో దేలియాడుచు బేలుపుచ్చె

'శై వలలతావిలొలవై సారిణముల ఆల లరచేతులం జఆచి, ఆచిణుమద్దెల మోత కెంతయున్‌ వలనుగ పాడు ముద్దియలు, ఎ(టువచన్గవమీద; ఆణీపూ సల గడు మచ్చరించుచును జాల్గొను తుంపఅ తమితంపఅనీ తెలియగలేరు చూడు తమ ,తిస్పిన ము శ్రెపునేవళందులన్‌ గంఖీరతరనాభికొంతి పూరమునకు

పర్యంత బంధురాన ర్రళోభ, చనలన్వభావలోచనవిలాసములకు

వై సారిణార్భకోద్వ రృనిములు, కాంలీగుణో సేతక ట్‌ి మండలమునకు

స్తవితాండజ, కేజి సై కఠతంబు, “పీశలాయక నీల కేశపాశమునకు

కై వాలమంజరీజొలకంబి, మంజుల(భూలతావిళనుముల కలలు, (వ్రదిలవక్షో జములకు చ్మకద్వయములు, ఆమరు దూపాంగకోపమానము, లదూర వర్త లీ ఇందు మాూరాణివానములకు లలితాంగుల గీతామగ జలమర్జళవాద్యసరళ ళ్లాఘంచె గడున్‌ కలకేకాముఖరము, లు త్క-లావములు, చూడు, తటశిథావళగణముల్‌ తడిని ఏిజుదుల నంటు పావడలలోన.

చంద్రకిరణాంత రిత బుక్ష్మ సన్నిళముగ నీక్తవిష్పందములు చూడు చిగురుటోండ్ల

కనకరళనలు మూకీళవనము నొందె

షోడళవర్గము 12 జల్లుపోరాటలొ నఫీజనము చేత మోముదమ్ములు తడిసిన ముద్దరాం డ్‌ ఆకుటిలాగము లైన చూర్జాలకములు అంబులవముల గురివె చూర్జారుణముల ఉద్బంధకుంతి లచ్యుతకవ త లేఖంబు, శ్ల భశీర్యమాణలలామకంది, వాకివిశవమనళ్ళ్నిలాచిితకం, బకా. ర్రలంబచూర్జాలకందు, వరిహృతా లేపపుష్పరజః3 పోలంది, విగళిత |శుతిన[క వేష్టనంబు, (వక్షాళికాల క్తరాగాధరోస్టంబు, లు స్తకజ్జలవిభాలోచవందు, ఆఖినవద్యుతి హృద్యంబె యమ్మె జూడు వారిజాక్షుల వదనాల వాలకంబదు, గాథవిర్భరవలిల సేకంబు వలన ఆకుళిత మయ్యు, నహజరమ్మ్యంబు గావ.” అవి వే పోయి, విలోలహాగుడు కుకుం డచ్చోట నక్కామినీ జనమధ్యంబున దాను నంబువిహృతిన్‌ సాగించె, గంగావిగా హవశేళిన్‌ పిడియేనుగుల్‌ పొదువ నాహ్హాదించు నృంధావల గృ్నవిజోత్సాటితపద్మివీకు డగు కుండాలేం్యదు సామ్యందునన్‌ 'మొద'సె బలువన్నె మెజయు అఆముదిఠపిండు అకవి రోచిష్టు గూడి పౌంవతిశయించె; అనలె కమవిందు మణీపూన, మినిమియొలుకు వీలమున మేళవించిన ఏలచెప్పం కీ

180 ఆం[ధ రఘువంళము సుండరులెల్ల అచ్చరల సొంపున జుట్టును మూగి, వేడుకల్‌ చిందులు.తొక్క, హేమమయశ్ళంగమ ఖంబులనుండి, రాజనం ందను చిక్రవ్వసలిలంబుల ముంచి, మనశ్శిలావిని వ్య్టందపర్‌ తు దైన కుల శ్రై లపతిం బొనరించి రాతవిన్‌ అభిమత కీడనముల వీరాడి యారీ,

వాలిన మనోముదంబున తేలి తేలి, కదలి నదినుండి తీరోపకార్యకరిగి అపయపంబుల తరియొత్తు నవసరమ న; కొనుకయిచ్చె నెద్దాని గుంభజునకు వారాశి మోచనావ్యక్రియముగ, ఈతనతండి కిచ్చె నెద్దాని సమ్ముని దేవ భరణీయమైన ఆభరిణ మనుచు, తవకిచ్చె జనకు డెద్దావి (యేమమెలర్ప, సాామోజ్యరమతో డ సమముగాగ, దరియించు దాను నెద్దావి రేలుపవళ్ళు కాతపాదుని (ప్రీతిధనము కాన, అట్లీ రత్నానువిద్రహేమాంగదమున మాన్యతమ మైన ఉల్లోకమండనము న భూషితము కొని తనబోసి భుజము గుళకుడు పులుకుప్పలుకున గనుగొవి కళవళించె. సీరాడుచు మైమజచిన కారణమునగాదె బాహుగళితంచై శ్రే యూరంబు సీటమునుగుట ఆరయగా నేరన్నె తి నని యత డడలెన్‌. ఘనతరవస్తులోళమున గా దతడా రవణంబు పోకకున్‌ తనమది నుమ్మలించుట, సదాజయనంవననై కపాధనం

షోడళ నర్షము 181 బనియు, జగ త్త౦మైకగురుడై న గురుండు ధరించినట్టి సొ మ్మవియును గుందె; ధీరులకు ఆభరణంబులు పృష్పతుల్యముల్‌. కావున రఘు(వ్రవీరుడు నదీష్ణువులై న బెన్తల నవ్పుడె రావించి సదీజలముల నాయాభకణము నన్వేషింప దివిచె. వారును నత్వరమ సరయుపున (గుంకి కలయ గాలించి, ఎందును గానక తిరిగివచ్చి కుశులిసందర్శించి, తమకావించిన వంధృ (వ్రయానమును పవి న్తరముగా విన్నవించి డురియి నిట్లవిరి వలదు గవేషణంబు, మనవాపొనినీట మువింగినట్లి మీ చెలువపు టంగదంబు మజిచేవడ, దేమిటికన్న దాని ము చ్చిలియె సువస్తులౌల్యమునజేసి (పళూ। కుముదాఖ్ము డొక్క సెం జిలువ, నద్మీహదంబున వసించు నకం డవిగృహ్యమాలిదై. ఆమాటల్‌ వివి, ఆముఖంబువనె రౌదాకారుడ్లై లేచి, “ఏ మేమీ ఇప్పనికిం దొడంగిన భుజంగేం్యదుం డెటుంగండె మా పామర్ధ్యం బ”వి పల్కి తీకమునకున్‌ చన్హెంచి నంకంభిమై పాముం జంవ కుళుండు చేకొనియె సౌపర్దాస్త మత్యుద్హతిన్‌, విడువడు మడుంగుపై విటు గడిగిన యాజెట్టిబిరుడు కడిమిన్‌ దెగువన్‌ కడలివయి గనలి పొడువగ నడరిన యాయయ్య కొడుకె యవి యవివించెన్‌ తొడిగెనో లేదొ పెందూపు దండిమగండు కాకుత్‌స్టవీరుడు కార్ముకమున, మడువెళ్ల ౧ లగుండువడి నమావిద్దోర్మి కరములతో గట్టు లురల (దోచి, మొరపె నక్మాభీలముగ నోదమునబర్డ మదమ త్తవన్యఫామజముమూడ్కి;

1852 ఆంధ రఘువంశము ఆరవ[కుతినహవాయాతుండు, సంకుచ తృణమండలుడు, నల్బపరి=నుండు, వెలువడియె నంకలోన మద్వృ త్రన(క మైన యంలదుండి, మర్యమానాబ్రినుండి సార్షభ్రాగవి దివిజవృత్షంబు వోలె ౮6౮ ౧ పాప, ఒకపూన మున్నుగా పాపజేడు ఆంగద(ప్రత్యుపాయనహస్తు, వతని కాంచినంకనె ఉపనసలహరించికొనియె రఘువతి నిజాశుగము, ఆవిరృంధరోవు అవనతుల పట్ల తాదృళోదారమళులు ఆభళయంబు వేడి కుముదుడు, సల క్రీకవణతిచేసి, నకలాండపతి (వళవుని పదంబు నవ్నిధి విభూషణముసుంచి వలికె వినయముమిగులన్‌ ఎఆుగనె కారణాంతరగృహీతమనుష్యశరీరుడై న (శ హరికి సుకాఖ్యమైన అపరాళ్మవువీవవి, నేనెజింగియున్‌ విరతనమర్చనీయునకు నీకొనరింతునె పీకి ళంగమున్‌ ? వరమదయాళు ! వచ్చె పొరపా టపరాధము సైపవే మమున్‌ అందప్పుబింతి బై కెగచి, అనవిమెపత్రిన ఇక్కుమూరి, మీం టందె.;వడ్డ చుక్కవలె, నాదు మడుంగువముండి దిగ్గవెన్‌ ముందట బడ్డ మీరవణముంగవి, ఏన్నరి కాన దావిమి న్నంది పర్యిగహించెె మనుజాధినః విక్కము విన్నవించితిన్‌

షోడళనర్షము 188 గుణమాక రేభొకిణములతో లాంఛితమును, బృహదబ్టి మేఖలావహనమునకు ఆతివగల్భమును గోశ్రాచలదిళశాకరీంద్రముల కూఅటపబ్లును, వవీవకజనాళావరి పూరికి కల్పశాఖియు వగు నీఎగుభుజఎ.తో ఇమ్మహామండనము, వృనర్యోగము నొందుగాక. మరియు ఈపడంతి బరిగగహింప్కు షహీవపుణ్యుడ నౌదు, నో భూప ః; మాక *గొట్టుచెల్లెలి, బణ్యశీల గు .దతిన్‌, నీ పదాంబురుహద్వయంబిడ నేమమొప్ప భటించి, ఆ శ్మాపరాధ మపాకరించి కృికార్థ్హతం గమి గావుతన్‌, అవీ, కుముదు డంక జనపతి యనుమకమువన స్వర్ణమయమైన బాహుభూషణముతోడ హారికన్యామయంబై న అక్మవంళ భూషణము గూర్చె రఘువంశభూషణునకు, నహధర్మాచరణంబె లత్ష్య్యముగ నై శ్వాకుండు కన్యాకర (గహణంబునొ జ్వలదగ్పి పోతు నెదుటన్‌ గావించుచో, వల్లడన్‌ బహుతూర్యవ్వవితంబు మెండుకొవియెన్‌, వగ్షించె అత్యద్భుకా వహధారాధరముల్‌ సుగంధభరిత |వత్య(గప్పష్పాఘమున్‌ తై 9లోక్యగురువి యౌరసు మైధిలేయు దమ యబ్బురపు పెండ్రిళొనముడువి గాగ, (వరితతతకనాగసంచము గుముదు బావమజందిగా ఐడపి యీరీతి, ఫణీవంగడమునకు గణరా(త్ర మైనె వై వతేయభయంబు వెర్డించె నొకడు, కాంతపన్నగ మైన జగతీఠతలముము పాలీకవ్రియముగా పాలించె నొకఊు,

సపదశ సన్గము = అతిధి ప్రశంస అతశిధినాము గవియె సుతుని గుముద్వతి, కులవిభూతికరువి కుశువి వలన (వస్ఫుటముగ రేణు పడమటిజాముచే తేటదనము బడయు ధిషణవోలె, అతులిత కేజోవిధియె, పితృమంతుడు, చతురు డఠడు పితృమాతృకుల ద్వితయము వెలిగించె, అహ ర్పతి వథముల దక్షిణో_త్రరద్వయము బలెన్‌. మునుమును (గపాంవ జేపెను, జనయిక కులవిద్యలందు సారమునెల్ల న్‌, వెనుక అనురూవ యగు నృప తనయామణి కేలుదలిరు తనయువిచేతన్‌ ఈదభిజారువిచేక, యకతాత్ముచేత,

విరతిశయబాహు బలధురంధరునివేత, ఏకకువి దన్ను దలచె ననేకకునిగ,

జాత్యుడు, జీరిందియుడు, బాహుళాలి తుకుడు, నిజవంశోచిత వీకకృత్యమున కన్మేషందిగా, జంభళవృ త్రజికిన్‌ బానటమై కుళుండు తనదుర్వార[వతాపవ్పుర ద్భృుజదర్పంబున దుర్ణయాఖ్యదను దేర్యదుం దుంచి, రక్షళ్శర 1(వజనృృన్నళరీరుడై కలన వీఠస్వర్గముం బౌందినన్‌,

నప్పదళవర్గము కరి కుముదాపావరునిసోదరి కుముద్వతియు నహగమించె కుకు నాల్మేశున్‌, కుముదానందవిధాయకు అమృకాంకువి చాం(దివోలె ఆవిచలితధృతిన్‌ మాన్యుడయ్యె శాతమన్యవనింహాన నీ కదేశభాగియై కుశుండు, పారిజాతకాంళభాగినిమై, కుము ద్వతియు శచికి (సేమపాళత్రమయ్యె ఆఅధినాయకు గావించిరి, వృధివికి కొముద్వతేయు వృద్ధామాత్యుల్‌, (పధనాభియాయిమై ము న్నధిపతి తమకిడిన ముదల కమన గ్తనులై. వట్టాభిషేకోత్సనమునకు శిల్చులు రచియించి రత్యభిరామలీల, (వకేకముగ సముజ్వ్యలమంటపంబును, దృఢచతుః _న్తంభపతిష్టితముగ, అందు, మాళ్ననృపాలు నపదృశావిచ్చిన్న శుభనంవదావా ప్రిసూచకముగ, సానమబంధములు, తూర్యన్వనంబులు, వ్నిగ్గ గతలీరముగ బోరుకలుగుచుండ, జరిపి రా _ప్రజమలు, నచివులు, భ్యదాస వస్టుదేవి, కుళకునినందనునకు, శాత పంభకుంభసంభృత బహుతీర్థ జలముతోడ దదభిషవనమహము. స్థవిరులగు జ్ఞాతిముల్యులు వివాళులె త్త్‌ర నవీవన్నపునకు,నెమ్మిన్‌

186 ఆంధ్ర రఘువంశము నవసుభగప్పక్షత్వ (త్సవాళదూర్వోయవాంకురంబులతో డన్‌ మునుముందభిషేకించిరి, మువికబ్చలు, కులిపురో ధముఖులు,ద్విజాతుల్‌ మనుకుళవి,దళశరథుని మువి మనుమవిమహనవీయజై (తమనుగానముతోన్‌ ద్విజహ నముఅమండి తీర్థతోయౌఘంబు

రఘుకులోద్వహువి మూర్ణమున దొరలె, ఆంకతరిక్‌మునుండి ఆంధకరిపు జటా

స్టలముపై ఐడు గాంగరారవోలె; మాగధబేగీయమాణుడైై శోభాయ

మాణు డయ్యె (వవర్హమాణు డతడు చాకఠకకగణముచే నంస్తూయమానుడై

(కౌలు (వవృద్దపర్దన్యులీల; విగమమంకపూతవిర్మలోదకమువ

శానమాడినట్టి మావపునకు, వాన దడిసినట్టి వై ద్యుకాగ్నికి బలె

అగ్గలించె దీప్తి విగ్గుదేలి, ఎంతవిత్తము వితరించెనేని ముగియు తన్మఖంబులు వర్యా _ప్తదక్షి అలుగ, స్నాఠకులకు కుముద్వతీసూతి యొనగె, ఆంఠతమొ తము నుతృవానంతరమున తృష్తమతలైన వార లేమేమి నృషని

కాశిషంబు లొనంగిరో, అవియు వావి శర్మవిర్వృ తివలపూర్రికారణమున,

స్వఫలదానావకాశంబూ వార్చియండె.

వవ్తడిశ వర్షము 113:

చెరపాలలు తెజపించెను,

ఉరిశితలు రద్దు చేవె యువరఘువతిమో

వరుల బరుపు విడివించెసు,

విరమింవగజేవె పాలుపిండుట నసికిన్‌ం

ఆలఠనికీడా విహారవిహంగములకు, పంజరస్థము లగు కుకవభృలినకల

శకవినంజానమువకు, తచ్చాననమువ విడుదల లథధించె విచ్చలవిడిజరింయింన,

ఆఅంళట,విజాలిషేకా

వంఠరమువన, నరుగుదెంచి, అభ్యంఠరక

క్ష్యాంతరమువ,సా నస్తరణపు

దంఠతపువీఠమున నున్నతరి వచ్చి, వడిన్‌.

వముచితముగ గయిపేసిరి

తమవేరుష్తమెలఅయ రఘువతంనుని నెమ్మినొ,

విమలజలధొతపాణులు,

కమనీయోవా _త్త వేషకరణవిదస్థల్‌.

1వగ్విలేవవభూషావిరాజితుండు, హంవచిహ్నదుకూలనమంచిళుండు,

విళ్చలవిలోచన(పేక్షణీయు డయ్యె, లాజ్యలక్ష్మీవధూమనోరము డతండు.

అలరె రఘుకిళోరు డయ్యలంకృతి చేత,

విండుకలిమి చేత వీతిరీతి,

వితరజంబుచేత వి్యాతివిధమున,

పుణ్యగరిమచేత భూతిభాతి,

$ష5 ఆంధ రఘువంశము ఈనదు సొగసు హిరణ్యయదర్నణమున ఆరసికొనుచున్న యారఘూ త్రరువి వీడ, వాల్యరమణీయభానుబిందిమున మెరయు మేరువగకల్పకచ్చాయమై రహించే. నేదేలు వలుకుచు రాజచిహ్నవ్య(గ పాణు, లత్యంతరపార్య్యచరులు, కొలిచిరా, నృపతి ఆవ్వలసుధర్మాన వీ నమునకు, కొలువుకూటమున కేగి. (దణత ౨ శృేషభూపాలచూడారత్న వితతోల్లి ఫితపాదపీర మయిన వవ్‌శాన పైక్సికాసనమున గొలువుండె, నచివబాంఠవనుహృజ్జనులగోస్టి; రఘుకిళోరువిచే నమాక్రాంత మైన ఆసమళిచిక శ్వ(శేయసాయకనము, వరలె శ్రీవత్సిచిహ్నమై, వనజనాభు కౌస్తుభాక్రాంత మైన విశతుందిలీల, అవిధి యువరాజవదవి కావల, అధిరాజ్యమంది, అతడు రేఖా భావంబుమండి, ఆఖో గావా వ్రివి గన్న చందుడై విలనిల్లెన్‌, ం న్మీతపూర్వ(వజయాఖిలాషణనుతో, న్నిగ్ధప్రవన్నానన ద్యుతితో, శీత లదృగ్విలానములతో, ఉద్దీ ప్రమానాంచితా కృళితో,మాలిమిగొల్పు నూతనవిళున్‌ వీకించి ఎంచిద్మదిద్‌, _ వతిమాతీఠ[వతీకవంత మగు విశ్వాపంబుగా నంకికుల్‌. దై వతమల్శతి తుల్యులు (వధానులు సూగెల గొల్పిరాగం నై రావణడంతి టోవి గజరాజముపై వృపవీధి వేగుచున్‌,

వ _వ్లదళనర్షము ప! లాపుకకల్పక(దుమనిభద్వజ మైన ప్పరిం బురందర (శ్రేవళవోదయుం డతడు చేపె ద్వితీయసురాఅయంబిగన్‌, వట్టి రొకసితాతవ(తంబు మౌక్తిక (వ్రళలు విగుడ నూత ఎపార్టిపునకు, వనంఘటించె నడియె వపకలధ్యాతికి,ప్పుకా (వళువియోగజోష్మలరవివృ త్తి పొగ యనంతరమున అగ్ని రగిలి మండు,

వికరణము జిమ్ము పొడమిన వెనుక వినుడు, వ్వగుణములతోడ నమమఃగ (వ్రగతి జూపె అతిధి తేజోధనుల న్లైజ మవల దోచి తదభిషేకవారి దడిసిన వేదిక ఎంతలోన నాజె, నంతలోన విస్తరించె నుధధివేలదాక, తద తీపదున్నహ(ప్రతావరేఖ, కులగురువు శ్రీశనిస్టువి ఐలవవ్మం తముమ, తనడు వటుసాయకమన్‌ కలసివ, కౌళి. కసాధ్యము కలతే సాధింపబడని కార్యము కలదే? జీవనాఖివృద్ది తెండిరి కుకునిచే, వరులు (శ్రావణమున వదులువోలె, మెజునగువపరచె దావి వనకులకిల్న నఠండొ వదులకెల ఠాద్రపదము వోలె ళా ఆక డాడితవ్చ డెన్నడు, వితరించిన దావి గొవడ్కు విమతో ల్ఞాత

$4కీ అం(ధ్ర రఘువంశము (వ్రతరోవణములనలననె వ్రళభచర్యాభంగమునకు బాల్పడు చుండున్‌. తలరూసవయోధననుల చలమున నొక్కక లె చెలువ జాలును పురుషన్‌, వఅయుకొలది వివి యన్నియు తలకూడియ్యు నేలికొనదు దర్పం బకవిన్‌, అవితానురాగుల్టై ఈత వ్నృనయము (నజ లాదుకొనగ, నక్షోభ్యుండ య్యె, సవీను డయ్యు వెన మన అజనపతి, దృఢమూలమైన పాలముళంగిన్‌ వియటిదాయ లల్పబణులు, దవ్వలవారు, అదియుగా, కవిళ్యు లవియు దలచి, ఆడచె, మొదట విత్యురైన లోపలి మవి శతు లార్వురను, కుశ(న్రసూతి నిరత _వనన్నతన్ముఖ నరపిజమువ, దా వినర్గచంచల యయ్యున్‌, వరి అత్యనపాయివియై ఒరగల్లున విసిడీగీక యొజణపున మండున్‌, పాజులోతుతనంబు కేవలనయంబు, శ్వావదవిచేస్టితంబు కేవలబలంబు, నయబలోచికన మ్మేశనమున గలుగు గెణపె కౌముద్వశేయ చికీర్షితంబు, కలయ వేగు అనెడు వెలుగురేకలు కఠ, మన నరేళ్వరునకు బుబ్బు విడిన

న పదళనరము శ44 నాటి ట్‌ వెజగు దినకరునకు ఐలె మండఅంబున లే దగోచరంబు లేశమయిన ఆఅవనీధవులకు, రాతిం దివసవిభాగవజలలో, విధేయులగు నా వివిధామష్థానంబుల, అవికల్చవిధిక్స నడపు నక డన్వహమున్‌.. మం మాచరించు మన మానవా(గణీ, (పతిదినంబు మంతివరుల తోడ, ఆది విషేవ్యమాన నమయ్యును ఆవివృత ద్వాం మగుట వియలువడ్‌ దొకష్ట, పరుల, ఆ _వజనులపైన ఉఅయకలై, ఉండొరులకు దెలియకుండ మంగు వేగువారి వలన జాగరూకుండగు, అ గరకొాలమపు డయ్యు వతడు శ్‌ అనాటి వ్వయమె పగణ నాగ జాతియున్నవు, వాని దుర్గములును కలు దుగక9హములు, న. మ. ఆ్యశ్రయించువే? గజావ్కంది మృగరాజు కొండగుహమ పిరికికండ వలన (వక్క వేక్షణ వలన విరత్యయములు, అంతిమమున ఫలామమేయములు వగుచు, భవ-ముఖ్యము లాళని ననులు గర్భ శాలిసాధర్మ్యమున రహన్యముగ నండు. చవడెన్నడు దావెంతటి (వతడ్గు ఘనోవచితుడయ్యు కానితమవువన్స్‌

1టి ఆంధ్ర రఘువంశము తనకెంళ పోటు రాసీ వనరాశి నదీముఖంబు బడియే పొరళలున్‌, (వ్రకృతివై రాగ్యమును బట్టి (వనవమందె వెట్టన వడంన దానెంత దిబ్టయయిన, దొవి తఈలఎతుటకు విమి_ శ్తంబులైన స్థితిగకుణ రూప గొనకుండ జేయు వతిది మవిజితు డగు రిప్పమీదనె అనంధ్యశ కీ యుకుడమ్మునకడె _త్రీచమన్‌, వవనము బానట కలదని దవానలము నీటితోడ దలనడ జనునే? ధర్మమున కర్ణకామకత్సరత వలన, దానివలన నారెంటికీ వోవిసేయ, డర్జకొమంబులకును అనో $న్యహావి నంఘటింపడు మూడింట నము డతండు, వ్వపరపతంబుల ళ క్యాదికముఅలో హెచ్చుతగ్గులు విశృ్చయించి చూచు దాయపై తనకు ఉత్కర్షంబు కలదేని ఆరుగు, తద్విపరీతకమయిన మడుగు; వరకృళ్యములు ళభంగనకచుకు దనవనుల్‌ వైరవరియై చక్క బెట్టి కొముచ్చు రంద్రము నరన్‌ అరాతుల వడగొట్టు తనరం[ర్రములను గోసనము వేయు ఆదన అనుపక_ర్తయగు హీన డగుమిత్రు, డ్‌ధికి డెదురుతిరిగి అవకరించు; కొన నెప్పుడు ఎధ్యమాశిశ కుం జేన్‌ విలువ మిత్రగణఎి విషణు డతడు,

ప్త నగ్గము న!

కోళవంతు బేరి కొలుతు రందలు గాన,

అర్థసం(గ్రహణము వళ డొనర్భె. వలిలగర్భు డయిన (శ్రావణ మేఘునే

నం[శ్రయించు గాదె చాతకములు పాకు విజదేహవిర్విశేషముగ నగపి,

(వత్యహము తఠండిచే (వ్రవర్ధనము నొంది పాంనరాయిక మై, కృతా స్రంబునైై వు

దండమును, ఆమ్మవోద్దండదండధరుడు తివియజాలడు వాని శ క్రిత్రయమును,

పాము కలమీది రఠతనముం ఐలె విరోధి దాని నెల్ల నాకర్షించు దాయనుండి

మనవరేంద్రు డయస్కాంత మినుము టోతె. ఘవగహవ(ప్రదేశముఅ గాంతపురోవవనంబులం బలెన్‌, కమమల, గొండలందు విధుకాంతశిలాసదనంబులం ఐబలెన్‌, వనధినదీనదంబులను వాపిశలందిలె, విర్భ్యయతిబునన్‌ చనువలు సంచరించు, బటుకానను డా రఘువీరు వేల్చడిన్‌. ఆస్తులకు, తన్క-రాదిభయములు మాన్ని,

వుణ్యకర్మములకు విఘ్నముఅ నడంచి, మనుగడలువిల్చి, వర్ణాశమముల నలన

వడయును షడంళములు యథాస్వముగ కొళి గమలలోన మణులు, వనుల వేనుంగులు, పొలము అందు నన్యములును వీవి, రఘుకు లేశ్వరునకు రక్షానుగుణమైన వేళనంబు నొనగె భూఠధాతి.

న! ఆంధ రఘునంశము గుణదిలషట్క-ములు ధను ర్లుణ“ణకర్క-శభుజుండు కుకసూమడు న ద్వివియోగపరచుకొవియెను, జనానుమత సాధవీయనద్వస్తుపులన్‌ కూటయుద్ధ పకొరాతికుశలు డయ్యు, స౭్యిప్పరుషకారంబునే సం(శ్రయించి,

తనకు అభిసారికగ్‌ చేసికొనవియె అతిధి, పీరగామివి యగు నమిద్విజయరమమ,

భండనముతోడ పనిలేదు (ప్రాయికముగ, అడిగియుం[దు దాయలు వావికడిమి వివియె

కవియుకే ? ఆన్యకరులతో గంధగజము, భూరిగంధోల్బజణముననె పాఠరదోలు

పెరుగుట, తరుగుట కలవా

హరిణాంకున; కఠని తండ్రి కంబుధికివి, వా

రిరువ్వరివలె దా బెరుగును,

తరుగడు,వారివలె కుకుని తనయుం దెప్పడున్‌.

ఆలు బిడ్డ సాక జాలక, అమ్మహో

బారు జూడజవిన సూరిజనము,

శీమువింగి,మీదుచేయైరి, వారాళి

గాములగు వలాహకముల కరణీ

స్తుత్యములనె వమాచరించుచ్చు అవాలి నందనముళకు లక్షావిన్యము డగుమ,

వి వ్తరించెమ స్తుతిపాఠవిముఖుడయ్యు, ఆరఘూ త్తము యశము దిగం] ములకు

షోడళవర్గము 1శీక్ష

తఈతవనదర్శనంిబున, వలో ధనమున, దురితంబు దమము దలగించి,ధలా జమళంల విజారీనులుగా నొవరించె;గుళవమాకు డుదికార్కు.గతిన్‌ చొరపు,విరిదమ్మి విందువి మఠీచులశలము నందు మార్తాండువివిన్‌; వరగుణు డాఠవి మగుణము లరాతులకు గూడ మానసాంతగ్గతముల్‌, ియమందిరి లోకులు, ఈ జ్ఞయయా(తకు, అధిపకానుసంధానవరం బయినమ, ధర్మ్య మెయనుచున్‌, హయ మేధార్ధము జీగీషువై వ కఠమునన్‌, శిష్ణరక్షణకళా(శీచుందువదమభా

వమున వంచమలోకపాలు డనుచ్యు ఉళ్క్చష్టవిత్యవరో వకార క్రియా

వుణ్యశ+లక వష్టభూత మనుచు, నకలస్మామాజ్య(వ్రజానమారాధన

(ప్రొఢి నృవ్తమర్యకవ ర్రి యనుడు వర్వాతిళయమహాసారళఖోన్నతి

కలిమి అస్టమకుల[గావ మమదు భరణగుణమున నవమదిక్కరటి యనుడు,

అధులపాలిటి దళమ శేవరియ నమతు, జనపరంనర జయవెట్ట గవియె వానీ

“సేళలమవార్హ గుజరత్న రాళికౌశ,

శశి

శిశీక అంగర రఘానవంశము శాసనసపర్చికంబై న కౌశీ ముదల సరవి దూరాపవర్షి*చ్చ తు లైన ధరణిపతులకు ,శిరసుపూదండ యయ్యె ఆవ ౩౨వరులకు పౌరందరాజ్ఞనోలె. వినతుడయి సత్కరించెను, ఘనదక్షిణ లొనగి ఆతిథీ (కతుయాజకులన్‌, ధవదాఖ్య కుబేఎనకును తవకును సాధారణీకృతంజగు భంగిన్‌ వానలు నెలమూడు పర్షించె మఘవుడు వజపు ధాతికీ నవ్నవా ర్తగాగ, వలిలసంచారమి సాంయాతికులకెల్ల అనుసప్తవము పేపె వనరిరాజా, అఖిలజాడ్యంబుల అదుప్పలోనికి దెచ్చి, యముడులోకామోద మావటించే, అనల బూర్వా పేడియై వినృతము సేపె యక్షొధినేత కోళాఖివృద్ధి (చ,కమణమున బవనుడు వబావకుడును ఎప్పుడు న్యూనాతిరి క్రరాపాత్యులై రి?- వరుస భబజియించి రిటు లోకపొలు రెలమిా ఆకళిధిగాకుత్‌ స దండోపనతుల భంగి.

అషాదశ సరము _. వంశానుక్రమువము లు శ ఆ వృషళతుల్యు డతిథి కనియెను విషరేశ్వరదుపాత యైన విజనతి వలనన్‌ విషధాచలవిభసారురి, విషిద్ధగుణరపి తు, బుతు, విషరనమాఖ్యున్‌ జనలోకావనకర్మకర్మరువిగా జవ్మించి నట్లున్న యా ణా

గొనబుం(వ్రాయప్పదెజుకూన్న గొడుకుంగుజ్ఞన్‌ విలోకించు డ జనకుండరి, సకాలవృషికలనానంవన్న మె పండటబా బె థి రే యు రినపైరుం బ్రజవోలె నిండు (సమద (శ్రీపారవళ్యంబునన్‌ తనియ శబ్దాదిసుఖముల ననుభవించి,

రాజళద్దిము సుతుని పరంటు జేసి పోయె విళ్చింత గౌముద్వతేయు డంత

పుణ్యక ర్యార్దితామ ర్యభుపనమునకు, కుశుని మనుమడు, మరీనత కుశాగశేముషి, వివకకుంజరివ జాం కుశుడు, నృపనీతి విద్యా ఠతుళలుడు నాలించె భువి నకుంఠిత మపామన్‌, వాని పిమ్మట వంళనంవద వపాంచె

వలుడను ఠతదీయతనయుడు నవనలుండు, వాలి రీపమండలము బట్టి శాలడానె

బలియు డాతడు గజము నర్వలము బోలె,

48 శీ... ఆంర్రరఘు వంశము వభుడను కుమారు ఐడ'వెను నభళశ్చరోద్లీళ కీ రి నలనృవతి, నలో విళనీలళరీరు, నలో నభన్యముల నూడ్కి- జనమనః[ప్రయకారున్‌ కూరిమికుమారు ను త్తలకోసలనున, కుత్తరాధిపుజేవి ధర్మో త్తరుండు, చవియె శలుడు మహామత్స్మిషసరదేవా వంధవినిఐబంధమతి దపోభ్యసనమునకు వభునికుమారువి, సురద్విసములలో వుండరీకమువలె భూమండలమున గల లాజన్యులలో నం స్తవనవి'శేషసా్యతు డయిన పుండరీకువి, పిళృనరోక్షమున రమా వరూటి సృంటరీకాడువిదిలె గృహీతప్పండరీక చో నమా్యకయించె ఆ మహాధన్వి కదయించె క్షేమభవ్వి, అనగణవేమకరణవిశారదుండు. నుతుని స్వామాజ్యమున బతిస్టితుని చేని, శాంతుడై సొచ్చె దాపసస్కోశమము దండడీ వావి కుమారుడు నంగా మానీకనడా(గగామి, ఆఅంతలన మ్మానితుడు, దేవపదపూ ర్వానీకనమాహ్వయుడు, సుధాంకుడు కాంతిని వళ యతండు వళంవదత్వంణు వలన పాఠతులకుంబలె రిపులకు విష్ణడయ్యెః మధురముగ నొక్కమా రన్న మంచిమాట శీవలతిగావె బెదరిన జంకల్లై నం

అష్టాదళ సర్గము [4 విజప_కూషానరాయణుకు ఈత్పుుతునివలన కేకుుధర్వి వృ్యక్రవంకుడుు, ఈనయెడ వత్పలక్వవిధియగు వితృపాదువినలన దేవానీకుడు వితృమంతుడు నైరి. ('ప్రాయప్తటల్రొద్దు వడమరమొశంబు వట్టీన తోడన క్షేమధన్వి వర్జాశమ నంచేఎ విర్వ్షహణకరణము వాత్మనమునకు నాత్యోదృపునళు నువదేశించి. యవ్చగించి, మవోధ్యరవవర్షతడు కావున తమత్యాగానంతరమున యజమావలోకము నధిస్టిం చెను. దేవావీకువి సరో శమువు ఆ నరేం్యదుని నుతుడు మహీను డయ్యె, భూనుకు, డహీననత్వు. డహీన పండు పీననంవర్గవిములుడు కాన యవకు డైనను;, అతండు వ్యవనవిహీనబుద్ధి, వురుషవికేషవి త్తముడు, పుణ్యచర్నికు డపానగుం డన శ్వరముగ నంబమత్కులయనన్కరుడై , వరలోకయాడత్రవ్షం చరలిన, దాల్చె దక్సడము ద త్తమభాతుడు పారియాళత్రు, డ క్యురుకుజా, డిద్ధతేజుడు, నముచ్చశరోజకపారియ్యాతుడై వట్టి జనించె నాఠవి కపారబలుండు శిలుండునా, శిలా పట్టవిళాలవతుడు, వృపాలనదుష్క.రకర్మదడుడువ్‌; వట్టిన క్తి దింవవి ఆసారవర్మాక్రము డయ్యు నాఠ డె వృట్టున విర్రవీగడు; (త్రపావమిథాంగుడగున్‌ (బకంవకున్‌ ఆత్మనంపన్ను నాఠ్మజు దొవరాజ్య వచవి కఖిషికుజేప్సి విర్భరసుఖాత్టి. కేలె దంధ్రి, సుభోవరోరియు), (బయాన 'హేతువును గాదె రాజన్యవృ త మరయ వరిలోగకఅన దవివిం చౌరయవి తరుణీవి శేషభో గమర్హు, న్‌,

క 0 అరధ రఘువంశము హరియిలిచె నట్టి చలమున అరతికమ యయ్యు ముదిమి అన్నరపాలున్‌ ం పొరియాాతుని వరోక్షమున శిలుండు సింవాననాసీనుడయ్యె. కదనంతరమున దత్కుమారుడు ఈన నమున్నళనాభికంధము కళన నుద్గతనామరేయు డయిన ఉన్నా భుడు సకలనృపమండలమునకు వాఖియై, సనలిననాభకల్పుడై సరిపాలించెం వావి పిమ్మట దదీయౌరసుడు , వజవదపూర్వనాలుడు వథార్భటి కలన విమళవేర్గంబునకున్‌, వ జరర్మవతిమహముడు వ(జ్రాకరభూష మైన వసుమతి వేలెన్‌, వాడు విజధర్మకర్మ నంపాద్య మైన సర్గతికి టోవ దత్పుషతు కళంఖణాఖ్యి వలచి 'సేవించె నమసనుతి జలరికాంచి అవిసముతృన్నమణు లుపాయనము లొనగి (వ్రతిమాతీతుడు వాడు కాలవళతళ ' (బోపింవగా పిమ్మటన్‌ పిళ్ళ పై తాముజా మైనరాజ్యమును దుర్భేద్యంబు గావించి, త త్సుతు డుల్లోకయళ 8పురం ద్ర, వ్యుషితాశ్వుండేలె రంథీో షిత షేనాజవనాప్వడై యతడు కాంచెన్‌ నామసార్హక్యమున్‌ స్‌ ఛి విశ్వనఖు డతడు సడ వెన్‌ విశ్వేశవర(ప్రసాదు వినయవినోదున్‌ విశ్వంభరావననహున్‌ విశ్వనహన్‌ విష్టపైకవీరు గుమారువ్‌ తవయుడు, వారణ్యనాళుడు అనితుడయ్యె అళపకీ హిరజ్యసయనారి అంశమందు

అషాదళ నరము [గ1 ల ళా నంతతి హిరణ్యవితరణళాలి, వాడు రిప్పవిసినవాటికి పారణ్యరేతు డయ్యెం హిరణ్యనాభునకు ధర్మవత్నియందు జననయవచకోరానందునుడై కౌనల్యు డను జై వాతృకు డుదయించె. తనతండ్రి వరోక్షమున, చిరకాలము పాలించ్చి ఆ(నహ్మ నదవపర్యా పయళోరాళి కౌవల్యుడు నిజాధికార మందు (దిహ్మ్‌స్తు నాఠత్మసంభవుని (చిఠిష్టంచి అవ్యయ(బహ్మభూయంబునొంద, వృరివి బాలించె ద్యత్పియసుకుండుు విరస్త సీడముగా గులాపీడవిభుడు, అవిరతానంద జలావిలనయనులైై పొరవగము జాననడము మెచ్చ ళ్‌ స్టిరగురువి షేవణమున బా్యశీకృఠాత్ము బూషవంశపదీవకు బుతు బడని వృర్శవివివృ త్తహృదయుడైై చనియె వాడు (తిదివమునకు (దిప్పష్కరతీర్ధ మాడి, ప్వాభావ్య(వతిభావభావనిధియై (ివ్మాన్టు భంగిన్‌, మవో భూభారోద్వహనంబు గై కొనియె దక్సతుండు పృశ్రాహ్వాయుం, డా కాగ్యారికు నందనుం డనరపువ్యపపాయుడై ళశోలిలెన్‌, శోభావంచిత పుష్యరాగుడు, మహాశూరుండు, పృమ్యుండననొ జ్లైమివికి శిష్యభూతుడైై జననమరణ దురికముల కగవడకుండ-కొలగు 'ెడువు ॥ చె అనవద। గమవెలుగు గాం ్యఘనమనీషి వల అన్మలీరువు, వష్యుడా జన్మయోగి, కీ న ” ఆ - అమదాకు రో న

152 ఆంధ రఘువంశము రవికులతేజన్కరుడ్డై అవిజేయుం డయ్యె బుమ్యు డాఠవి వెనుకన్‌ రువనందినామ రేయుడు (దువోసమేయుడు మహోర్విరూర్వహు డయ్యెన్‌. అమద్దతురై న విమతు లాసత్యవనంధువితో గుదిర్చికొనిన యొడందిడికలు (ర్రువముక్షై. కలకాలము చెల్లిన కఠతమున నత డొన్వర్థనాముడు, అన్యావగుణ విరహిశుడే కావి, అవిరత మృుగయావిహారవి మోపాయమై ఆఅడవియె ఇంటిస ట్టయిన అకడు, తనయేకస తుడు సుదర్శమండు, విముగ్గ దర్మాత్యయేందునుదర్శనుండు, ఊనషడ్వర్లుడై యుండ దై వవియు శక్తి కడిదిసింగమువాత బడి గతింవు కులఠంతువె న రాకొమరు నమాత్యులు స్‌ు గదె నెక్కించి రష్వలితళ క్రి ర ర! జ! అవ్వు డ(పొఢన్నవమైన యక్కుల౦ణు వెలిగె బూవజాలిలితోడి విమ్నవోలె, వరకిళోరై కహరితోడి. వనముచోరె, కుట్మలకు శేశయన్లు. జోడి కొలకువోలె. ముందుముందు పురోగతినొందె, తండి యంళవా డగు నవియెంచి రఠని జనులు, మొదట కలమ్యనమాణమై పదవ దెనల అల్లుకొనదె పురోవాశ -మగుతు మెగిఅం మావటి మూవ నోకగొవి మండితభ(దగజాధిరూరుడై , "వాదిఠి రాజమాగ్గమున వచ్చుసుదర్శము, భోగలాగ్య రే

అాదళ నగరము 16) న! ళల భావిభవంబుతోడి దొరగావువ గాంచిరి విన్నపావ డన్‌ భావనమాని కేల్మొగిచి పొరజనల్‌ పతృగారవంబునన్‌ పైళృకసింహపీరముమ భౌతికకాయముచేత వింప, ముం చాతడు చాలకుండియు, ననంతర మంతయు నావరించె, జీ మూతమునం దటిల్లతిక బోని నినగ్గహిరణ్యతాామతే జోతిశయంబుచేత బునరావృత మైన నిజాత్మనంపదన్‌, తళుకు సౌొన్నపు వీట దాకజాలక (కింది కొక్కింఠ గద్దియనుండి (వేలు పాల _క్తకములు, దయాలభ్యములు వావి సురుచిర్మశీపాదన రసిజముల శబలికం బొనరిం.తు సబహుమానంబుగా మకుటమణీ[పభామండలమున శఈమస్వామిభ క్తి (బదర్శించి సామంత మండలేకులు ఆన్యదండధరులు; ఆర్షవతటంబు లందైైన నవితథంబు విరువహతము నుపాంతవామరసమీర కంపితోభయకాకపక్‌ముల తోడి వావి వదనంబు నుండి వెల్వడిన ముదల మమనోజ్ఞం ఐగు ఇండద్రవీలము స్వకళ్శోభావిశేషంబు న ల్ల మహానీల మనంబఐడుం, గొలది కల్పందియ్యు: నారీళి (బా యమునం గొండికయయ్యు నారఘుసుతుం డాజానజందైన వీ ర్యమహ త్ర్వృంబున బా్యాతుడయ్యెను మహారాజ(ప్రతీతాఖ్యకున్‌ ణి

154 ఆంధ రఘువంశము

తిలకము పసిండిపట్టపు దలతల లెగజిమ్ము నుదుట దాల్చి యొనర్చెన్‌; తిలకవిహీనములుగ రఘు తిలకుడు వదనమాలు వై, రితిలకవతులకున్‌. తొడగు లొడిగిన గడు బడల్పడు శిరీష

సవసుమాధికమృదులావయవు డతండు, అనయము నితాంత పర్వి యైనను ధరిషతి

భరము భరియించె నమభావథరము బలిమి అతకరభూమిక పై న్య సాక్షర మగు లీపవి వేర్చు టదితడవు, గురుల్‌ “శికీంప గణచె నతడ వ్వీతుకుడైై సకలదండనీతిఫలంబుల్‌ అవిశాలంబు, తదీయవత మసమశ(గ్రావానముం గాన, (ఫె ఢవపుష్మత్వవిరాజమానుడగు కాలంబుం టితీకించుచున్‌, ధవళచ్చత్రము నీడ దంఠమును మందాక్షంబునం బోలే, రా ఘవు నాశ్లేషము సేయు రాజ్యరమ, యుత్కుంతాతి రేకంబునన్‌ మోకాలు ముట్టకున్నను, జ్యాకీణముల నలగకున్న, అడిదంపులిగిన దాకి యెజుంగక యున్నను ('ప్రాకారంబయ్యె వాని బాహువు రరకున్‌ కాననయ్యె మెజుగు కౌల్మకమంబున అకవి యవయవముల యందె కాదు, ఐహుజన[ప్రియములు, 'ప్రారంభసూక్మము లైన వంళ్యగుణము లందు గూడ

అష్టాదళ వర్గము (55 మరియు అ కుమారమహీపతి వూర్వజన్మాంతరదృష్టకూలములును, ,ద్రివగ్గ ఫళలప్రా ప్రిమూలములును నగు త్రయీవార్తాదండనీతి విద్యలను గురుజనాన్లేళశకరునై విన్మృరవిషయములను జ్ఞాపకము చేపికొవిన విధమున (గపించె, తండ్రిగారి. (ప్రకృ తులను గూడ సులభముగ స్వాయత్తుల గావించికొవియె, కొర్ముకవిద్యాపర్యిశ్రమావనర మున బూర్వకాయ మించుక విస్తరించిన చందమున విలిచి మోకాలు ముడిచికొవి, చెవి దాకన్‌ గొనయంబులాగి ధను వెక్కిడుచో, కూకటు లెగదువ్విని యా, కాకుత్‌ స్టకుమారు తీరు కవితీరవలెన్‌. వనితలు జెప్పవాల్బక వేత్రపుటముల సౌగసి యాస్వాదించు జుంటితేనె, రాగబంధ్మపవాళముల గుబాళించు మదన(దుమమునకు మొదటిపూత, జనుల కకృతిమసంపాదితం బైన మహతసర్వాంగీణమండనంబు, భవ్యసొ కాగ్య(ప్రభాచారులక్మీకి / నిరవద్యనం కేతనివననంబు, చతురోల్లానమౌ క్రికసాగరంబు, హారివినృమరకే5 పై కలహరి, 1ప్రాఠమికవి(భ్రమపదంబు, వరిమళించె తలిర్ముబాయము, రాజసుదర్శనునకు. (వ్రతిరూవంబుల బట్టి నచ్చిన మహీపాలాత్మజందెవ్పి, న మ్మతిగావించిరి, చిన్నవాడె వరియింవంచిగ్గ రాలచ్చికిన్‌ కృత సావత్నికగా, వనమ(గ్రవిభవ(శీయు కీ, నంశుద్దనం తరికాండున్‌ (ర్రువసంధిసూనున కమాత్య(శేణ్‌ పాణొకృతిన్‌,

వీకోనవింశతి సర్గము = శృంగారాగ్ని వర్ధవుం కాయజు (గేజ్‌ సేయు తన గాదిలి నందను నగ్నివర్డు, న త్యాయర తేజూ నాత్మపదమందు (బకిష్టితుేస్తి కాంకుడై , ('ప్రాయప్పవశ్చిమంబున విసశ్చివపశ్చిము డేగె రాఘవా మ్నాయలలాము డవ్విభుకు నై మిశపుణ్యపనాంతపీషుకున్‌ సకళశ్రముగ పర్ణశాలలో వివసించి రాజసౌధఘుల పోరామిగెంటి, తీర్డోకములందు తీరుమజ్జనము లాడి క్రీడావిహారదీర్హి కలు మజచి, కుకసల్లవో త్తరకుంభివి దివడించి మహికతల్పము మీది మమక జేజచి, దోరంతరంబున తులసిపేరులు తాల్చి కతారహారంబణుల తగులు తెగడీ, కావికుబునముగట్టి, శాకములు నమలి శ్లత్షకా శేయనరసాన్నన క్తిమావి, భగవదర్పణబుద్ది దపంబౌనర్చె దాంతుడు, యకేంగద్రియుండు, సదర్శమండు రాజ్యపరిపాలనమున రారాపు లెజగ డగ్నివర్హుడు, జగబెట్టి ఆఅతవియద్బి అహిభయము మావి మేదిని ననుభవింప్ప మవి యొసంగె, (పపాధవముసకు గాదుం

ఏకోవనింశతి వర్గము 15, తలకొవి నిర్వహించెను సుదర్శనసూనుడు, భవ్యవీతిదో హబలక, విజ్యపభుత్వము విరన్యమనస్కత గొవ్నియేండ్లు; ఆ వల దనబాధ్యతల్‌ నచివవర్గపరం బొనరించి, క-మిమై చెలువలపిండు చేవలతి చేసె గడుం దవకోడెపాయమున్‌ తరుణుల ఆటపాటల,మృడంగరవంబుల మారృుమోగు ను ప్పరిగలలోన, విష్కుటవివాతినికుంజములందు, వారిసుం దరుల న్వయంగ్శగహంబుల, వితాంతరతంబుల దేలియాడుచో ఉరుతరమయ్యె బై పయి దచుత్పవవిర్వ్యృతి ఆఏలాసికిన్‌ ఆలీలన్‌ క్షీణ మిం(డ్రియార్థపరికూన్యత్వం బసహ్యాంబుగా, లోలత్వపళతిమూ ర్తియై, పవలురేలున్‌ భోగినీయౌవన (శ్రీజంటాకరతిన్‌ మెలంగు కమనోర్వీజావి కావింపడే ఆలోకోత్సుకులై న పొరులకు నా డభ్యర్దనాభంగమున్‌, మం్యకులమీది గౌరవమున వారి నిర్బంధమును గాదవలేక మొగము గంటు వెట్టుకొనుచు, ఎప్పుడైనను (ప్రకృతిజనచిరకాండీక మైన తనదర్శనము నను్యగహింస సమ్మతించునేని, అందుకతడు నిజమందిరగవాక్షవివరమునుండి తన వామచరణమును వెలుపలికి జాచియంచును. అపియ తమకు మహా(ప్రసాదమవి మిన్నంది కోమల నలరాగరూషితమై, నవదివాక రాతపన్పృష్టవంకజతులాధిరో హణ మైన వాని (శ్రీపాద మును అల్పసంతుస్తులగు రాశానుజీవులు కృత ,పణాములై ఉపానింతురు. (వభువును యధాపూర్వముగ తా ర్రీయపురుషార్హమున విద్రుకుద్పై నర్తించును వన్నెలాడిత నంది వాసీంచు తిమిరంవు వయను గుబ్బల రూపవకతుల గూడి, శ్రీడావిహారదీ రిక లందు నోలాడు రాగ౦ంసాంబుపూరమువిదేలు; జల పెకి ఎంబ్బాతా౦జివి ఏలొచినిముల ౨-0౦ గళ వె ఆలలజుటభి

158 ఆంధ రఘువంశము ఆర్పితవకృతిళోభాఢ్యంబు లగు వారి ఆననాబ్ద్బముల ముద్దాడు దడపిః ఆర్హ్రరుచిరతదీయావయవవిలాస దుగ్ధపాధోధి తరగల దొవ్పదోగి, కెరలు కోర్కుల చిట్టి కౌగిట గదించు అనుదినము అవ్విగాఢమీనాంకమూ ర్హి కమ్మవి (ఘాణకొంతమధుగంధమునన్‌ దవుదవ్యనుండి రా రమ్మవి పట్టి లాగు అభిరామవినూతవపానగోషిగే పామ్మును జేరు నాఠడు పియాసహికంబుగ, వాసికాసమే తమ్ముగ పుష్పికాంబుజిని దాపునకుం జను హస్తి పోలికన్‌ వలపుకత్తెల వాడె వరుసగా (దావించు (దావింళు రకవి నాతీవబోండ్లు; క్రి పెక్కి యాత డొక్కతకు దియ్యదజార్భు మోమెత్త ఒకతెకు మోవి నొష్కు, ఒత్తుగా బాలిండ్ర కొకతె నందిటబిట్టు కెరలి ఒక్క-తికు 7ల్లింత పెట్టు, తవీవార నొకతెకు దళుకుమిగ్గలు గిల్లు చెంపపై నొకతెకు చిటిక వేయు, వడతి నొకదావి పాడించు, నడుమ దావి పాట మాన్పించి మరియొక బోటి బిలిచి ఆడమను, దానె మద్దెల వందికొనును, తందనాలాడు, మరియును తప్ప(క్రాగిం గాఢరతిహేతు వగుట నా కొమినులకు వలనియుండు దదర్పితవదనమదిర, వకుళసమదోహదుడు గాన వాడు నామ ఆదట దదర్భపీతము కానవమును,

ఏకోనవింశతి సర్గము 159

చేర, ఏకాంతరముగ గై సేయు వాని

ఆంక, మంకవర్నికమణా క్లలీల; తల్ల ముల్ల సలం దిల్కి- నొకవివంచి,

వల్లువాగిని ఒక పూవ వలపులాడి, శై లూషితనమున సడిసన్న వెలయాం(డ

పిలిపించి యాడించు పెకమ్కూగతుల, నటనాంశములు వానిన్టై పధ్యవిధులును

విపుణందిగా దాన విర్ణయించు, ఈదనుగుణ్యముగ జంత్రముల నేర్చి వ్వయంబి

పలికించు చలమాల్యవలయు డతదె, రసభావముల (పదర్శనమున దడదిడ్డ

బాగొప్ప దా నాడిపాడి చూప్ప; చారునృత్యాంతమున వారి జేర బిలిచి, గళితఘర్మాంబుకణభిన్నతిలక మైన లలికవదనాబ్దముల పరీమళము (గోలు పణయవితరితముఖసమీరణు డతండు, అలసక చూపు పాత్రములకై న రయంబున నేర్చు పాబవం దిలవడ, ఆంగసత్వవచన్నాళిత నృ _త్తకళారహవ్యముల్‌ న కలపనగంవయై అతడు ఘ్షణకుందిగు, మేటినట్టువా జ్జల వటన్నావమయోగములు నై తము గాదవి మిత్రసన్నిధిన్‌. “ఆప్పినల్పగాటులం బిగిలె, వేరదు వాతిర వేణు వూడగా; వాపువపొంచె నీదు నెలవంకల, డాతొడ వీణమోయగా నోపదు చూడు” మంచు వెలయుగ్మలు లాతని మన్మధాగ్ని కు ద్రీపన మాచరింతు గడీదేరిన వంకరవాలుచూప్పలన్‌, విత్యమాత నకామివీజనభుజగుడు,

వావి (వచ్చన్నలభోగానుళము

160 ఆంధ రఘనంళము

అవరోరవనితల యాగమనంబున

ముగియు (బాయికముగ నగములోన, అంగుళీనవపల్ల వా(గతర్ణవముల

రూత్తస్యభూభంగవీక్షణముల, న్యాయవిష్టురముల నదలించినట్టి యౌ

తెణవల నమ్మించి మొరగి పోయి, 'వేగుదల రాతిపరిభోగవిలననమున అతడు చనుదెంచి కృతఖండనా ర్తలైన సతుల దగ బుజ్జగించు నంజలిఘటించి యేమమంధరుడగుట నేడ్పించు మరల దూతీకలతోడ్‌ వేకమై దొంగవోలె వచ్చి రతివారవిశలందు వల్లభలకు వెనుక గూర్చుండి విమ వారి వివలంభ విష్టురో క్తులు వంచనానిష్పణు డతడు. కడవుగ వీల్లు రొక్కతరి, తత్కులకాంతలు వాని పోకడల్‌ పొడగనవచ్చి; వారి నెటు పొమ్మన జాలక పానకంబులో పుడకలు దాపురించె నని పొక్కుచు రోజవరాండ్ర చెంతకున్‌ వెడలడువాడు, ముండ్లపయి నిల్చిన చొప్పున విల్చు నచ్చటన్‌. విలిచి, విజలోగినీతను విలసనములు గీయు నఠిడు స్విన్నము లగు,వే ళులనండి సారె కురలెడు శలాకతో రాణు లెద ననహ్యాంచుకొవన్‌, వళి నొడిలోన బెట్టికొవి, పంకముతో గడు విరవీగు ఆ అతివల మీది యీసునకు, ఆంగభవా రికి గంగినటి త

అట వ! త్పళు లొక గొప్పయుత్సవము సాకున లోగొని పోయి, వావిచే ఆతనువినోదలీలల గృతార్థత గందు; రపాన్తరోషులై. అాతీ మ్‌లు

ఏళోవవింశతి నము 14 మ. చివురుంబాన్ను లమర్చి* పువుటీరము అఠిదు శమమోహితువై వా డవరోరభవ విరీనో శ్సవుడై, పరిచారికావతలబమిలదేలు న్‌ కుంకుమపిశంగిమవ; మల కకాంకీతింబు, లుతితమాల్యము, ఛిన్న మేఖలయు నగుచు పువ్వుపడకయె మేల్కొన్న యవ్విలాపి ఎల్ల రతిబంధముల సొంపు వెల్లడితచు న్వు ముగ విలాసి"'కి బూయు జరణరా* మవహతుడు మాత మందు కాడయ్యె వఠడుు శిధిలవసనము, కౌంచికొంచితము, నైన తన్నితందిముపై చూపు తగులువడుట_ వాతిర (వేళ్ళతో మజుగువట్తరు దొంశరముద్దు ల్తాడుచో చేతులతో నివావణము సేతురు నీవి సదల్బనోయినన్‌, (ప్రీకివిరోధ మిల్లు పొవరించిన నాళుల చేళలే, వమి.. ద్భూతము లయ్యెు దర్విటుని భూరిమనో జ విశారతన్నాకీన్‌ రతివిభిన్న వేషరచన వద్దంబునా వరయు నొక లకాంగి పీజటుర నిలిచి న్మతమనోజ్ఞమైన (వతివబింబిమున, దామి. ఒతడు (హీవిమీలితాస్య జేయు గళము గోమలభుజవల్లి కల బిగించి, వదతలలబులు తత్సదాబ్దమున" మోపి, ననుప్పకశ్రెలు నిద్ర మేల్కొవిన వావి వేడుదురు, వీడుకోల్‌ ముద్దు వేగుటోశ లి

[182 అంధ్ర రఘువంశము మరవ మాడగతిశాయినిభమకళాళో భాఢ్య మై, దర్పణ న్ఫురితందై న స్వరాజ వేషరచనంబుం జూచి, తానంఠగా వరితోషింవడు కోడెకా డతడు; వంప్రాపించు బణ్యాంగనా పరిభోగాకులమండనంబు గనియే (పహ్లాదసర్యా ప్తమున్‌ కలికవనప్ప కఠనగతముల వనలపి సొలప్కి కంఠనూ(త్ర మవదేశముగా వెలతలు (వాలుదు రురుకుచ విలుప్త్రచందనము వావి విపుళటోరమునన్‌ న్నీగ్ధచం(ద్రాతవము బోని చిగురుబోండ్ల

న్పర్శినిర్వ ఫతీపారనళ్యమును గవముచు తొగకొలంకున కుపమయై తోచు రాత్రి

జాగరపరాయణుడు, దివాశయు డతండుం పొలుషుగ విద్దపుం గడిమి పూవుల పుప్పొడి మైకలంది, కో మలగిరిమల్లి కాశుముమమాలలు మూపున(వేలదాల్చి, రో బొలతులు దాను నుండు జడి (పొద్దుల భూపతి భోగలోలుడై ; జలదరవానులానికులిసంకుల శై లనితంబసీమలన్‌, పొలయలుక బాన్సుపె బెడమొగమువెటు

య్‌ వ!

వడతి (బతిమాఅ దొందరపడడు వాడు, ఉజుము[_మోతకు బెను దిగులొంది యామె,

వెనుదిరిగి నందిట జొరంగ వేడుగాని. అర్థి,విహరించు, నవితానహర్మ్యనీమ

అగ్నివర్డుడు కార్తికయామవతుల, ఆ+గవాగాఢనురళ శమావవామున్క

ఆంబుదవిము క్త సాం[ద్రచం[ద్రాకవమున

ఏకోనవింశతి నర్గము 1జి

అలలనసియాడివన్‌ మొరయు నందిజవం కి విలాసకా*చిగా, పులినము (శోణ్‌బిందిముగ, భూరిమనో పారరేఖ, న్వ్యవియా విలసనపసౌష్టవంబు దలపింపగ జూచు నితండు సారెకున్‌ విలయగవాక్షరంధగతనేత్రములన్‌ సరయీతరంగిణ్‌న్‌. అల హిమవేశలందు, ఆనితాగురుధూపబువానతంబులై ఓ "పెళపెళలాడు కౌంచనవవీనదుకూ లముబన్స్‌ సువర్షమే ఖల లగుపింన గట్టి, కడకింట మరుల్క్కన జేతు రాతవిన్‌ వేలజవరాం[డు పోకముడి వేయగ విప్ప విలోలు జేయుదున్‌. వడక మేడల గదులలోపలి వివా

విశ్చలితదీపకశికలు నేేశములుగ్య నకలసురకాంత రార్పణత్షమలు, శిశిర

శర్వరులు వావి జారక్వసాకులయ్యె. పైరగాలికి బూచి సౌంపారు చున్న

మమబిగురుతోడి మావికొన్నవనలు చూచి, అక్కసు దమంఠత దిగ(మింగి డక్కగొనిరి,

వావి కెడ సేయ బడనోడి చానపిండు. తొలకెడు వేడ్క నముయ్యెలుల దూగు దదం$గతల్‌ నరోరుహా తలు, కనునన్న జేటికలు జోరుని డోలికనూపినన్‌, భయ చృళలమున నంభభ్రమించి, తమచారుభుజాలతలన్‌ వీగింరుత ద్లళము దదంగసీమ బులకల్‌ నవవిల్లుడు నాళువోయగన్‌.

నటట బాణ

కమ్మవి చందనలబుతీ జన్నుల బూని, మీనుమీ వమ్మును (గేజీ పేయ తెలిచల్వమడుంగులుగట్టి, ఆజీము త్యమ్ముల గూర్చివట్లి రుచిరాభరణంబులు దాల్చి,జేవి డె దమ్ముమ (గ్రీష్మ వేషరచనంబుల రంజల జేసి రంగవల్‌.

$44 ఆంధ రఘువలశము చూతపల్ల వపాటల సుమయుళముగ, మద్యమును గోలు నృపళి ఉగ్మలులు దాను; నాన గాచె ప్తనర్న త్వమును కాంచు, మధుపఏ గమ మండవీర్యుండు మనపిజుండు. అట్లు పుణ్యల్లోకోరామ వేయవంశవృ శ్రవ్యతిరి క్త మైన తనిరాసిక్యము. వెఢర్రి తలలు వేయ, తనతా క్రీ యమవురుషార్హప్రావణ్యశిఅండి వలిరేగి వికటశాండవను పేయ, పూర్వలోకో త్తరపతి వచా వత ౨సపా దార్పణా రన్యకుట్టిమములై న సొకేతరాజ్కపాసాద సీమలు సావికూతుల శృంగారపరిచాలనములతో విత్యనాట్యసంగీతి లీలా విలాసములతో? ఉ త్తరో త్తరాధికీభూతమరుపానవిధు వనోక్సవ విజృంభణ కోలాహలముతో, అత్యంత కళ్మములుగ, దరులొరసి పారు వికంత రేం దియసుభానుభవపరీవాహములో, నొక పూచికప్పళ్ల మై, సౌదర్శవి ఉష్యప్రదోషకాలవిభేదము నెటుంగక, పరాంగనాసుముఖుడు, వర'క్రీయావిముఖుడునై నిజలక్షణఏ వేదిత మగు బుకుచ్యక్రముము (ద్రివ్సుచుండె. వ్యనని యగుగాక, తనప్రభావంబు వలన్‌ ఆతడు రిపు9కు దుర్చేద్యు డయ్యె గాని వితతరతిరాగజవితరుగ్గత గృశించె అమృతభానుడు దక్షశావమున టోలె కడిది యనర్ధమున్‌ గమల గాంచియు గల్లు, గామకూటమున్‌, విడువ దలంవ ఎ (ప్రభువు, వెజ్చులు పథ్యము లెన్ని చెప్పినన్‌ "పెడచెవిబెపై: అబ్లయగు సెన్విషయంబుల తీపికిన్‌ దగు ల్వడిన నిజేం్యద్రియంబుఅ మరల్సగ వచ్చునె ఎంతవారికిన్‌ ? వరిమితభూషణంబు, వరిపాండురితాంగము, మూడుగాళ్ళమం ధరగమనంబు, స్విన్నవదనంబును, వన్నపు బెల్ల, నిద్దుర బొరయని కన్నునై , అజుదెపుల్‌ కొవితెచ్చిన భూరిహావి, భూ వరునకు గామయాననమవస్థగ డెన్చరమయ్యె నెంతయున్‌.

ఏకోవవింకతి నక గిఫ్ట్‌ ళ్‌ చరమకళ నున్న శశకోడి చరలు వోలె తెమలు చిలుగీపశిుకోడి వమిద వోలే, రాజయక్షార్తు దైన యా రాజూోక్తి రిముకులము, నాడు శీఎర్కిదాణమ మ్య “*నఠ్యము, రాచవారీప్పుశు వతి, 9లుదీక్షీ తుల్లై రి పతనం తత్యుపలబ్సికై బహుదనంబులనుంగియి నమ్ము"డంచు, భూ వత్యఘశకంకతో వడుగ వచ్చిన లోకుల కెల్ల, దదుజా స్టిత్యశి రేకమున్‌ మలుగు పేతురు మంతులు మాటిమాటికిన్‌ తలళడవ రాని దయ్యెను, బలుగాలి (వ్రదీవమునకు బలె, భూపతికిన్‌ చలపాది అమ్మహారుజ; విలవ ద్వ్వైద్య(పయత్నపరిభావివియై. రోగళాంతికరకర్మావదేశ మున అమాత్యులు తమవభువునకు గృవోసవ నముననె వళ్చిమక్రతుక్రియావిశారదు డగు ప్పురోధచే విగూఢ్యవకారమున అగ్ని విప్పించిరి. ఆనవత్యుడ్డై ఆ నస్త్రమించిన అగ్నివద్దని ఆఃఠప్పరకాంతలలో అవ్పు డొకర్తుక ఆంతర్వత్నియై యుండుట (గుడ్డిలో మెల్లయవి మవఃప్రమోదమునొంది, (ప్రకృతిముఖ్యుల అనుమతి బడసి తవకు వనచివు లర్చింప, గురువృద్దనమ్మదముగ, నవని నహధ్యాచారిణీ దృష్టగర్భ చిహ్నధారిణీ రఘుకుల[శ్రీ వపహించె,

161 ఆంధ్ర రఘువంశము "పెనిమిటి పోకకున్‌ వగపుపెల్లున నేడ్చిన అన్న రేశ్వరాం గనకు విజోష్ణబాన్సముల గాలినగర్భము మంగళాభిషే చవసమయంబునం దిడిసి చల్ల బడెన్‌! గురుసంభృతో రుకాం చనకలశీము లో బ్రిత తుషారసుతీర్థహ్మతాంబుధారలన్‌ , అనురోధంబున మంత్రు, లా ప్తులును తోడైకొల్వ, సాకేతకాం చనసింహాసనమెక్కి, రాఘవుల రాజ్యంబేలె; ఆంతర్నిగూ ఢవభోవీజముధాతియుం బలె, వరిష్టంబ్టై న యాచూలు మో సిన రాజ్జీమణి లోకమంగళమహాో శ్రీ నిర్వికల్బంబుగన్‌

వానా. న? 4తసతి రకం న్న ౬ త ల + ష[ ళో సా న 1. _ షం మో స షం న్‌ స ఘు ఇ చం చస క అ స్య 27 చవల

161 స్టాలిత్యములు = సవరణలు

వుట - పంక్తి అజా స్థాలిత్యములు జూ సవరణ

శీ ఎ 18 లా మావితీరై౦దుమ న్‌ మానితై౦దునుతీ $ _ ఈ _- విద్బి ఎ విద్చి

రీ ఎా 12 టా రపవీళ ఎ... రజనీళ

కి _. 4 -- మను ఎ... శ్రమము

కలీ ఎ 2రీ వెక్కునట్టి జా వెక్కు- వెట్టి స 1 __ గజరిపుడున ఎ. గజరిప్పుడుున 18 __ $ ఎ ఆగతి ఖా... అనతి

శ$ _ 15 __.. అమబానము ఎ... అనుభావము రీ శి భాతరుపేయు ఎ. వాతరుపేయ 25 __ 22 - శ్రీవభున ఎ. ీభవవ వ£ఠీి ఎ 10) _- నతన వః వరపి

28 ఎ 28 _ దృథలు ===. వృఢలు

శ _ ఏతి శతధా వా. శతధా

6. __ 20 _ భజమును అజ భుజగమును 64 -_ 10-- శ్రైబ్య న

($ __ 5 వకరై _ వపరై

72 _ 10. వివకు =... వివళు

78 _ ఏ4 __ ళృగాగలగ్న జా. శృంగాగలగ్న $1 18 _- వీరిఠంబున్‌ ఎ... వీగితంబుగన్‌

890 _. 2£1-- వైకబ్యా == వైకబ్యా ణ్పి ఖీ 186 రూక్షాలి అననా రూక్షాలి $9 __- 2౫ లేచె ఎ వేచె $ఠ __ 18 _. దృాపులు వా... ర్భొావులు $్ర7 __ 41 _. సదనానంతర __ వదనాంతర 101 ఎట 8 = యూదార్శ్చి యూరార్చి 10న ఎ. రామాతార ఎ. రామావకార 106 _- 18 _- వీడ్రావ ఎ. వీడావ 107 -- 8 -- ఉగర్భక్లేదమార్షిష్టి - శికగర్భక్షేదమార్‌ష్టి 109 శీ _- రవిళముగ క. రవిరళమగ క 110 ఎఎ 10 వాక _.. ర్నివాత 112 _- 14 -- పాఠధ్వీత ఎ... సార్వీత్వ కేక 5 __. మనువంళ ణః మమవంళ 12 ఎ 18 -- అంగరాంగ ఖా. అంగరాగ 188 __ 10 -- విఠతతోలి ఎ... విఠతోల్లి 148 _ 17 -- వదాగ శా. సదొగ $490 ఎ 190 _- వంళు...యస -- నంళు .. యళ శశ ఎ ౧4 _- చొరయని ఎ. టొరయవి 108 _- 17 _- లాతవేటో ఎఎ... వేలాకటో 185! ఎ 1 ఎ వంతతి ఖా నంళత 155 - 18 ఎ చతురల్లావ జూ... చతురనల్లావ 188 _. 21 _- చందనంబుగ _- చందనంబు నొడికంబుగ