Telugu sri andhra raghuvamsham ( poorva bhagamuo)_0 - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

అష చం ఆంధరపుువంళశము నో | రాళిదాసకృతికి భావానువాదము] వూ ర్వ భాగము ఆలమూరు వెంకటాచలవుు 7౧8 800% $9$ ౧౪౦! 5[౧664 *141౧ 116 ౯|౧8౧౦|8| తీ381312[006 01 ₹1/40[౧౧818 1700441 ౦౦౪౭88 ౧8౧౧8 ౪౮౧౮6౦౯ ఇం? 95006౧06 ““4శ16 10 గ౧౪౦| 5౧ ౧6110౮10౪8 800%9”"

ఆం (ధ రఘువంశము (కాళిదాసకృతికి భొవానువాదము) ంకఈ 161 గ్ర

రచన, [పచురణ : ఆలమూరు వెంకటాచలము

24. మ%_ తొలిమ్ముదణ : డిశంబరు 1081 -- ౮1 (వతులు -- 1000 ణా వెల : పూర్వభాగము రూకలు 0-00 న య ము నవోదయ పబ్లి షళ్టీ (స201 ఈ

ఖ్‌! శ్‌ విజయవాడ = గా శ సాక లా గో డై న వాక

ావవవవసన 4౧196 త) 8854 ౧౯698 సీంఆంలగా గింతిర ౪11878౪808 - 5269 002.

న?01. 6 ౮ 50సీగిటిం!, ౪648044 ౬? 8180/2007౧8. “౫౦౮౪ ర/. (గరి) 6%81౧74౧ (౧66) 6౦0గగ౫ 38 ౦౧ 107 5018౧64110 8౧౮ చౌలంగగై108 79౧౧ ౧౦౦౦౫ 111౧ 38౯౪ 0 ౬60608410౧ ॥1౬/ 0౬౬౧౫| ౧010569017 8౧౮6 గ686 019 08౧౯౬ ౦01 761664 (గర) నీగిరేగ?8 ఆలగ౧౪8౯94/. షట గిగా

పూర్వకవులందరిలో తనకీడువచ్చు కవిలేడన్న వతి స్టో, నేటికిని తనకు సముడైై న మనీషి కనరాడను యశనుయో, స్తుతింపబడు మహాకవి కాళిదాసకృతకావ్యములలో సువిశాలమయిన రిఘువంశ చరితమను వందొమ్మిది నర్గల మహాకావ్యమును వివిధచ్భందో బద్ద్ధముల మన వద్యరత్న ములతో ననువదించి ఆం్కధవాబ్బాియసీమంతిని యొక్క కందసీమము హారకూపమువ నలరికరిరిచిన శ్రీ ఆలమూరు వేంశటాచలముగారిని అభినం దించుచున్నాను,

ఇందు, మహాకవులయిన తిక్కత, శ్రీనాధ, పోతరాజాదుల రచనా రీతులను ధ్యనింవడేయుచు మూలాల్మికమణంబు లేకుండ కాళ€దానళృత] కావ్యశోభ కిశనువంతయు. వాసి తగ్గకుండునిట్లు రచించుట మిక్కిలి ముదావహము.,

నవ్యకావ్యకుసుమముల సువాసన నేరాజున కారోజు అనుభవీంచు చున్న _పతిభావంతులయిన కవులకు, పరితిలకు _పాచీవ రత్నవారముల శోభను తిరిగి చూపింప సమర్థుడగు వేంకటాచలంగాన ధన్యులు-

ఇంత మహాగంధమును _వాయుటవలన వారికిగల, (శద్ధాళక్తులుః సామర్థ్యము స్పృష్టమగ్ధుచున్నవి.

పరసులు దీని వరించి ఆదరించుట తివళ్య కర్తవ్యము,

18.ఒ8 (నభాతము

విశాఖవట్టణము-80 004 విద్వాన్‌ సోమయాజిం

శీ ఎ 1-81

0/7 క ౪. ౧. సఉగణిగషక!సయనన! ఆ 4, ౯౧౮. ని?0198807 8౧౮ 11986 01 16 0౪౧౯ 01 791౪000 (౧616) తిగియ/ంిి ౧౪9౯50. నటన! నా సాహితీ మ్మితులు, శ్రీ ఆలమూరు వేంకటాచలంగా రు ఆర్మధీక రించిన రఘువంశ మహాళావ్యాన్ని ఆమూల్మాగంగా చదివి అనందించాను. సంవృత మవాకవులలో కాళిదానుకిగల స్థానాన్ని నేను వివరించవలపిన వినిలేదు. కవితాకళ్ళాపియుల కందరికి ఆ మహాకవి కవిత్వం శిరోధార్యమే. కాళిదాసకృత కావ్యాల్లో రఘువంశం ఉత్త మోత్తమం అని వలువురు వండిత విమర్శకుల అభ్మిపాయం. అటువంటి మహాకావ్యాన్ని గద్యవద్యాల్లోకి అను వదించి, నహృదయుల్ని మెప్పించడం సామాన్య విషమింళాదు. ఈ మహాకార్యాన్ని శ్రీ వేంకటాచలంగారు సర్వదా సాధించగలిగా రని చెవడానికి వాకెటువంటి సందేహంలేదు, ఆథునిక కాలంలో (వఠిభా వ్యుతృత్తులు రెండూగల కవులు చాల అరుదు. నిపర్గమైన (వతిళకు నిర్మలమైన వ్యుత్పత్తి తోడు కాగా, త్రీ వేంశటాచలంగారి కవిత అమవాద మైనవ్పటికీ, స్వతంత కావ్యంలాగే, పఠనియోగ్యమై, నహృదయపాఠక జనానికి తుష్టిని, పుష్టిని, చేకూరుస్తూ ఉన్నది. మూలభొవమునకు లోపం రానీయకుండా, తెలుగునడికారానికి భంగం వాటిల్లకుండా, ఈ మవి కావ్యాన్ని అనువదించిన శ్రీ వేంఠకటాచలంగారు నిజంగా ధన్యులు; నకల జనులకు అభివందనీయులు. కె, వి. ఆర్‌. వరసింవాం $వ లైను, విద్యానగర్‌ విశాఖపట్నం - $0 ౪03 3-11-181

0౯ 01౪/4%64౧౬4 “౯%గ4ఉ?7ఉళ4రి బిడి (8 గ౧8|౯66 ౧౧౦69607 06౧౯ 01 78100౪, అ౩౧౫౭8౧|8 ౮౧౫౪౨౩1 గ+08౬గ4ఉ8న0.

పూజ్యులు శ్రీ ఆలమూరు వేంకబాచలముగారు రచించిన "ఆంధ ఈశఘువంశ ము వందందు వతించి యాశందించిని. వారు రిఘుశనంశము నందలి పందొమ్మిది సర్గముఅను పూర్తిగా ననువటించి ముండీరి, ఆం ధము నందలి అనువాద వద్ధిలిని ము తెఅఎగులుగా వింగిడింపవచ్చును- $) కథామవాద పద్దతి, ఓ) భావానువాద వద్ధతి శి వదాను వాద వద్దకి. ఆంధమున కవి ఈయమువారిది కిథాఘువాద పగత్తి, అ్రీవాథునీది భావానువాడ వద్ధతి. అధునికులలో వలువురిన వబేను వాద పద్ధతి. ఈమూడు వద్దతులలో మొదటిది అతిస్వతం్యతము, మూడివది అత్యంత మూలనెవనేయము,; వడిమిది అంశన్వకంతమును, అంతమూలవిశ్ఞ మముమ్‌ కాని మీనోజ్ఞపద్దతి. థీ వేంకటాశలముగారు శ్రీనాధుని భావానువాద వద్ధతి నవలంబించి యీ కొవ్యము ననువదించిర్కి వారు ఒక్కొక్క శ్లోకమున ళొక్కొక్క పద్యమును (వామవలయునను నియమమును ెట్టుకొనలేదు. కొన్ని సీసపద్యములలో రెండుమూడు సంస్కృతశ్లోకముల అర్ధమిమిడిపోవును. ఎక్కడస్నైన శ్లోకార్థము ముగిసీన పిమ్మట పద్యపొదములొండు -౦డు మిగిలిపోవుట తబస్థించినచో వాకు వానిని సాంత భావములతోను, ఉపమాద్యలంకారము-ఎతోను పూరించీ యుండిరి. శ్రీనాధుకు కూడ వై షధాంథధ్రీకరణమున కొన్నిచోట్ల నీళ్లీ యొవడించి యుండెను.

కాళిదాను కావ్యములలో రఘువంశము మొడటిదనీ చెప్పుదురు. సంస్కృతమున ధ్యయనము చేయువారు కూడ మొట్టమొదట నాకావ్య మునే ఆరంభింతురు. రఘువంశము అఆ మహాకవి రచనలలో మొదిటి దై నమ, చివరిదై నను (_పౌఢమై, సరళసుందరమై, భావబంధురమై, రసపంతమై యొప్పారుచుండును, వై దర్శీ శె లికది వరమోదాహరణమ్హు అందులో వ_స్ప్వైెక్యము లేనిమాట నిజమే. రఘువంశము నందలి వలువురు రాజుల చరి.తమందు వర్ణింవబడుట చే అందామైక్యముండుట కవకాశము లేదు. రఘువంశమను సూూతమున అందుదృవించిన మహారాజుల

క్ల చర్మితములను మ త్యములు మనోహరముగ కూర్పంబడినవి. ద్వితీయ సర్గము నందలి వర్యపసాడమును, పంచమశర్శ్యము నందలి కౌత్సవరతంతుల వృత్తాంతము, ఇంమమతిన్వయ( వరాజ విలాపములును, రామాయమిణకథయున్ను ఆత్యంతమ నోహరములుగా నుండును ఇందు దృళ్యములను వర్ణించుటలో కాళిచాసు (ఎకటించిన కౌశలమపతిమానమై నది ఇందుకు పదుమూడవ సర్గమునండలి సము గ వర్ణనము తొార్కా ణము, ఈ మహాక్రావ్గమున సందర్భాన సారముగ పెక్కు రనములు పొషింపబడినవి. ప్కాతల శీలచ్చితణ మద్భుతము. ఊువమా కాళిదాసస్య” ౨ను నభియు క్షోక్తి అశ్యంత సత్యమ. కాళిదాసుని శ్లోకములను లభాపషొంతరీకరించుట కత్తిమీదసాము వంటిది. ఎంతనేర్పుతో ననువదించినను, అనువాదమునందిదో కొఅత గోచరించుచుడే యుండును కాని శ్రీ వేంకటాచలముగారు కాశిదానుని భావముల కెక్కడను భంగము రాకుండ తెలుగుముడికారము సౌందర్యము చెడటండ, ధారాశద్ధికి కొలత వాటిల్ల కుండ ననువాదము నెంతో సరసము గన్ను సులభముగను, మూలానుసారిగను, మనోహరముగను సాగించిరి. వారి యనువాదము అనువాదము ఎలెనుండదు, స్వతంతమువలెనే నిరర్గళముగ సాగిపోవును. మూలమాద్యంత శోకోమయమయు్య్యును, వారను వాదనువన చంపూపద్ధతి సనవలంబించుట తెలుగుకవుఐ సంవదాయము వనుసరించి. సంస్కృతము తెలియనివారికి వారి యనువాదము కాళి దాసుని కవికామృతమును చూఅలిచ్చును. వారు వృద్ధులు, అనుభవజ్ఞులు, చాల్మశమవడీ అనువాదమును సైతము న్వతం_త కావ్యమువలె సాగించి నారు. వారికి నా వినయపూర్వక వందనములు. దివాకర్త వేంక-వధాని, హైదరాబాదు 18.12.60!

వునవి ఏడుకొండల మీద ఏడేడు జగముల తోడు నీడై యున్న ఏడి గడకు కూటి పేదకె కాదు కోటిశ్వరునికై న ఆరాధ్యుడైన సర్వా ధికునికుః వలుకులకందక పిలిచిన నోయని పలుకు నిర్భరదయా విలసితునకు, ముడుపులతో నిత్యమును భక్తకోటిని రావించికొను మేటి దై వమునకు, సృష్టి హేతువునకు, వీతహితువునకు, నిశ బయాకీత రితికి నిరవధికమ హావిభూతికి, తిరువేంకటా(దిప౭ికి అవిత సం(శితతకీ సమగ్చితముగ,; త్త/ అంధ కవిబహ్మమైన తిక్కన భిక్ష భారకామృత రసాస్వాదనంబు, (పఖ్యాత కవిశార్వభౌముడు, శ్రీనాధు [పౌఢకావ్యంబుల పరిచయంబు, అలఘుకళావూర్జు డల సూరనార్యుని భవ | (వబంధ(పభావగరిమ, ఇతరపురాతనాద్యతన మహాకవి కమనీయ రచనావగాహనంబు, కారణములు, సముద్భోధకములుగాగ సంభవించిన సాహితీశ క్రి కొలది అనువదించితి నేర్చిన ట్లాం్యధఖభాష కాళిదాసుని రఘువంశకావ్యమిట్లు

ళ్‌ కాళినాసీయమును అనువదించుటకు అల్బజ్జుడనై న నాకధికారము. చాలదు. అయినను ఆమహాకృతిమీది ఆదరభావము నా అసమర్థతను పరిగణింపనీయలేదు. సహృదయులను నాసాహసమును క్రమంప వేడికొనుచున్నాను, ఇందు నా ఖఇక్షియే ముఖ్యము. నా శ క్తికాదు, నా రచనలో క్వాచిత్మము” గోచరించునుణములు కాళిదాసోపస్టము లనియు, బహుళముగా గనబడు లోపములకు హెతువు నా శ క్రిలోవ మనియు, నాయనువాదమునుబట్టియే మూలకావ్యముయొక్క (ప్రాశస్త్వ్యమును అంచనావే మరాదనియు నా మనవి, నా (గంథములో కొంతభాగమును వవిమల్శకముగా పకిశీ లించిన రసజ్ఞులు విజయనగర మహారాజానారి కళాశాలలో అం(ధో వన్యాసకులు శ్రీ మాన్‌ వేంకటాచాఠ్యులవా౭!) నేను కోరిసడే తడవుగ నా రచనను చదివి తమ అఆభ్మిపాయములను దయచేసిన (0 మద్దురుతుల్యులు మాన్యులు, ఆచాళ్య, గంటిజోగి సోమయాజులు గారికి, (ల నా సాహితీవ్యాసంగమునకు నముప్మేషకులు, సరసులు ఆచార్య కాళర్హ వేంకటరామనిరసింహముగారికి: (8) *బవలిన్సులె శ లబ్బవర్జులు, సౌజన్యమూ ర్తులు ఇచార్య &వాకర్న వేంకటావధాని గారకిని నా కృతజ్ఞతాభివందనములు నా [(గంథమ్ముదణమునకు ఉఇదారధనసతోయము. చేసిన త్రీ తిరుమల తిరువతి దేవస్థాన నిర్వాహకులకు నా కృతజ్ఞతలుం పారకలోకము నా య్యిసయత్నమును ఆఅమోదించినచో నా వర్మిశమ సఫలము కాగలదు. అస్తు విజయవాడ | ఆలమూరు వేంకటాచలము 80-181 1

శ్రీరామాయనమః రఫఘుఎవంశము ఆంభ రల్షఎువంళ (పథమసర్గము అణ గురుదర్శనము అతనన ్రునవిమన సహా కమిలి శ్రీరఘువంశమందవతరించిన చిన్న్మయశాంతమూర్తి?; భూ భారముమాన్న, వేలుపులబాములు దీర్చః అళీకమానుషా కారము రామనామమున గ్రైగొని, సం(శిత కల్మషారవో త్తారకమంతమైన పరతత్వము గొల్బెద నిష్షసిద్దికిన్‌, అటి రా యా ట వాగర్భంబులలీల సరాగమున నమైక్యమైన త్రై 0లోక్యపితల్‌; తశీగౌరీశంకరులకు వాగర్థ్యవతిభవలచి పణతియొన ర్హున్‌, ఎక్కడి సూర్యభవాన్వయ మెక్కడినాకొలది, ఎలుకఇంచించుక, ఏ నొక్కచిరుతెన్ని (పావున అక్కట! దొరకొంటి దు స్తరాంబుధిగడవన్‌ జడుడ, సుకవ్శిపతీతికి గడగితి, ఎగతాళిపాలుగా కెట్లుందున్‌? పొడవరికె అందుఫలముం బడయగచేయె త్తిఎగూరు మరుగుజ్ఞువలెన్‌, కాని, వ్యాగూవమున బూర్వకవులుమున్నె వె చిగొక రాచబాట అవంశమునళ%,; పనీవినుదు దానివెంబడి వ[జవిద్ధ రత్నరం[ధముపెంట దారంబులీలం

అంధ రఘువంశము లి

ఒగతి నాగర్భవిభవు, లాజన్మళుద్దు;

లాఫలోద యశుభకక్ము, లాసమ్ముద వసుషుతీనాధు, లానా కవ ర్త్మరధులు,

రఘుపు; లాచం[దితారక_ప్రచురయశులు. అస్తి క్యృమళదేవయజనంబొన రురు బీతిహో కుని యధావిధిగవేల్చి, గారవింతురు యధాకామార్చనంబున అభిలాషమెరిగి అర్ధా ర్థిజనుల, అరసి దండిం్యతు యథాపరాధంబుగా విద్వేషరాగదవీ యబుద్ధి, నిర్వహింతురుయధా నేహ్మప్రబుద్ధులె సాధిష్టముగ్యపజారాధనంబు, శై శవంబున విద్యలు సంగహించి, యౌవనంబున గృహమేధు లై మెలంగి, వార్థకంబున ముసివృత్తి వనులగడపి, యోగవిధి నంతమున దేహముజ్జగిం్యతు ఏనుగు పాడిగావెలయు నీవికి _నేనేమకూ ర్తురర్ధముల్‌, సూనృతదీశ కై మితవచోని మమంబువహిలతు; లోకస మ్మాసితకీ రికి రిపునమాజజిగిషకు నుత్సహింతు, సం తానముగోరి చేయుదురు దారపరి[గహణంబు నొనృవుల్‌ అని బుధులవలనసారెకు విని, వదవడిచపలబుద్ధి 1పేరేవగ, నే కొనియాడిగ దొడగితినిటు తనువాగ్విభవుండన' క తద్గుణగిణముల్‌ వినవేడెద సదసద్దుణ వినిర్ణయవిదగులైన విజ్ఞుబుదీనిన్‌ కననసు ననలముఖముననె కనకపునంశుద్ధియైన కల్మషమైనన్‌ నిగమరాశికి (గణవము పగిది రాచ

వంగడమునకు బీజమై వన్నె కెక్కె,

చమూ

సార్వకాలిక బుధజనశ్లాఘనీయు

డలఘుతేజస్వి, ఇవెవన్వతా ఖ్యమనువు,

(్రథమసర్గము ॥ | మనువంశంబున నుద్భవించిరి జగన్మాఠంద్నచెతోదయుల్‌, నవనధిదీ వపవిశాల విశ్వవసుధావాల్ల ఫ్‌ శవాసోష్పకుల్‌ ఇ వినతక్ష(తకిరీటరత్న సుషమావిద్యోడితాం[మిద్వయుల్‌, ఘను, లిక్ష్వాకు కకుత్‌స్థ్టముఖు భల యశః కన్య్యా[ పియంభావుకుల్‌ ఆ వి[శుతాన్వ్నయాంబుధి నావిర్భవమందె లక్షణాఢ్యుండు, తజా శేవధి, దిలీవుడనునొక జైవాతృకు; డవనికెల్ల జల్లనిరా థై. ఆత్మకర్మ్శపటిప్పమగు దృథాంగనన్య్భద్ధి ఈనువుకట్టిన కై[శధర్మమనగ, ఆయతవ్య్యూఢ భాహావక్షమైం ఒడ్డుపొడవునై ఈవనూర్తి మూరిబోవ, ఆకార రేఖకు ననురూపమగ్యుపజ్ఞ (పజ్ఞకుద'పశాస్టపరిచయంబు, ఘనశ్చాపరిచితి కెనమైన్మపారంభ మారంభముసకు దీ టైనళుద్ధి, కలిగి? అయ్యు్యున్నత౭ికి నిర్వికారచరిత వెంటనడిపించె, ని జనేమివృక్తులెన మానవుల గాడితప్పనీకా నియంత. భూర్మిపాభవ వికమాదికగుణా భోగంబుచే భీతియున్‌ కారుణ్యాదిగుణోన్నతిన్‌ జొరవయుంగల్లించుచున్‌ చెంతకుస్‌ దోరత్నావళి భీమకాంతమశు పాధో రాశిసామ్యుంబునస్‌ జీవన పరిస్థితులు బాగుసేయుకొఅకె భాగధేయము[గ్రహయించు (వజలనుండి వేయిమడుగులు పదవడి పిడుచుకొలకె ఇనుడు రసము[గహించు నట్టినుడతండు, సారవిచారమూలమగు సంవృతమం[తము నిర్వహించు;ఆ కారమువన్‌, మనోగతవికారమునన్‌ వలివోవనీక, వే

అఆం(ధ రఘువంశము డీ పారము ముటకేయు నయపారగుడద్దార; పూర్వజన్మ సం స్కారములెట్టులట్లతని సాధనలెల్ల ఫలానుమేయముల్‌, సదమలజ్ఞానసంపద నిండుకుండయై,తొనకడు, మౌనము[దనుపరించు; అతిలోకశ క్తి మిన్నంది, (పతీకారవాంఛబోడు, తితిక్షవంకమొగ్గు; చేతి కెముకలేని దాశయై? (పచురణవలవడు, తనయీఎవెలయనీడు; ఉ త్తమో త్తమకర్మయోగియై,ఫలమున పేక్షింపడీశ్వ రార్చితము సేయు; పట్టినదియె ల పసిడిగా పెట్టిపుట్టి, డంబమెరుగడు, మను నిరాడంబరముగ; పరగునిటు తద్గుణఇములు త్మత్పతిగుణముల పొత్తున సరఠాగమున తోడబుట్టులట్లు. స్థితి బతిష్టింప దండనీతిని నయించె,

వరిణయంబయ్యె సంతతిపా ప్రిగోర, అమరు నంత। (పవాహినియగుచువాని అర్ధ్థకామసవృత్తి ధర్మానురక్షి చతురంగబలము చిహ్నమె అతనికిసమకూర్చు రెండె అభిలార్థములున్‌, (గుతిశాస్త్రప చేళిమమగు, మతియు, ధనుర్ని హితమైనమౌర్వీ లతయుస్‌ః నిరపాయుడయ్యు దన్నే మరకుండు, అరుగ్గుడయు గ్థమసలడు ధర్మా చరణమున, లోభతృష్ణా, విరహితమతియ య్యు బడయు విత్తము సుఖమున్‌ వలుచదువుల గడముట్టుట బలవద్విషయములచారి బడకుండుట, ని శృలధర్మనిష్టుడగుటను తలనెరయని ముదిమివచ్చెదజ్ఞనపతికిన్‌ బు

పగతుడగు”క శిస్టుని దగజీకొనురోగి బౌషధంబునుబోలెన్‌ దిగవిడచివుచ్చు దుష్టుని తగడని హితు ఇరెనసర్చదష్టాంగుళిగన్‌,

[పథమనర్గము ఫ్‌

వినయములనుగఅవు, (బతుకు వెరవులు చూపున్‌ కని విడుచుటె తలిదం్యడుల

పని, (పజలను సాకుటితనిపని ఎ ల్లెడలన్‌. (కళువుకొజకు పుడమిబితికె దిలీపుడు,

పదికి చేల కొజకు చదలువ(జి; ఇచ్చిపుచ్చుకొనుచు నీరీతి మనిచిరి

నడిమి-శోకమొకడు వాకమొకడు, పూతవినీతవ ర్త్‌ను (వభూతబలున్‌, సహనాభిరొము, తే జోరిశయున్‌, విశాలహృదయున్‌ పురుషో త్తము నాతనిస్‌ మహా భూతసమాధితోడ నలుమోవఎలవేల్చు సృజంపబోలు; ఆ హేతువునస్‌ పరార్థఘట నై కఫలంబులు తద్దుణంబులున్‌. ఏడుదీవులు నేడువాడ లై రమణింప కానననుులు నువోద్యానముళు గ; చెలియలికిట్ట వర్తు ల వ్యపమైతోప, నీరువామి అగ డ్రఫీరుజూప, సముదగవిశ్వరూపముగ్‌ న్నసాకేత పురముబోని విశాలధరణినెల్ల తనఎల్లి నీడకు గొనితెచ్చినెలకొల్చె భవ్యసం క్షేమ రాజ్యవ్యవస్థ; నెట్టన పరస్వములనుండి పట్టితెచ్చిః చోరతను వాచికంబను కారనునిచె భూమిపతులన్యులకు చందమామఘుటిక ఆరవాధీశు అద్భుతోదారకీ ర్తి దాక్షిణ్యగు ణగిరూడి, సు దక్షిణయను మగధరాజతనయ, ఉదంచ ల్లక్షణవతి, అధ్వరునకు దక్షిణవలె సత్ని మయ్యె ధరణీశు నకున్‌,

ఆం(ధ రఘువంశము 6

అనుగుణవశియైన తదం గనయం దాత్మజునిబడయ గాఢోత్సుకు డై తనకొకనాటికి గడము ట్జని కామన[వేగునం గడషికాలంబున్‌; తరణిక్కులెకభూషణసుతవతిపాదకపావన్మ్యవతా చరణమనీష, శిష్టబుధసమ్మతి, నాత్మభుజావతీర్ణ భూ భరము నమాత్యన త్తముల పెనిడి, ధాతనుగాల్చి, మానవే శ్వరు డొకనాడు రేపకడ, కాణిగృహీతియు దాబయాణమై; వసిడిమిద్దియలెక్కి పౌరాంగనా (శ్రేణి తళుకొత్తు సేసముత్యాలుకురియ, (పాస్థానిక స్వ స్పివచనగర్భితమైన శుభితూ ర్యనినదముసోడుముట్ట, చిరతర(పార్థనా సిద్ధిసూచకముగ అనుకూలగంధవాహంబుపొలయ, నగరోపకంరమునకు వచ్చి సామంతసచితబాంధవకోటి సాగనంప, ఎల్లవారికి వీడుకోలిచ్చి పంపి, అచటి సరయూ[సవంతిక నవతరించి పరమ సమ్మోదమున గులపతి వశిష్షు న్మాశమంబు నిజాభిగమ్యుముగ వెడలె. స్నిగ్ధ గంభీరనిర్దో షముగ్ధమైన

అరదమెక్కి నతీపతు లరగి రెలమి, వానకారు మెయిల్‌మీద స్వారివెడలు

విద్యుదెరావతంబుల విధముతోప వలవదు తసోవనంబున కలజడియని చనిరి కొలదియనుయాయులతో, ఐలవదనుభావమే పలు బలగము పెట్టగుచు దమ్ము బలసిభవి వస్‌.

[వథమసర్గము 7 అరదము సాగిపోవు నమయంబున దారసపడ్డ తీవయో వరులనుజూపు, పుష్పతరువాటికజూపును, లే లిసాను కం దరములజూపు, శ్వాపదకదంబముజూవును, చూపి అన్నిటిస్‌ వురిగొను కౌతుకంబున గనుంగొనుకాంతకు కాంతుడి ట్లనుస్‌, మధురాలాపనిసర్ల్షపండిత గరుత్మజ్జాలసం కీర్ణమున్‌, వృధుశాభోపరి? ఖికాచికురచుంబి వ్యోమసాలౌఘమున్‌, వధికోద్వేజకర (పచం డబహు సత్వవ్యాళభూయిస్ట్రమున్‌ వధుబింబానన! చారుభీషణము సంవీక్షింవు కాంతారమున్‌* చూడుము సుమధ్య! శుదాంతసుందరులకు

అరుదుూాగేని దర్శింప దారకబోని మానవస్పర్శచే మలీమనముకాని,

అకృతకవనాంతరోజ్జ్బ్వల (వక్ళతిశోభ సహజబంధుర దశీకుహరిసానువు లెన

లోచనీయములు 'శలోచ్చయములు, గగనము జుంబించి, కాదంబినుల గమా

_శ్రేషించు శభిరామ శృంగపం క్రి మదవతీ _ననమధ్య మౌ క్రికసరములై

జంటకొండలపుధ్య సాగురురులు, నిడుపైన చరియలనడుమ (పశాంత గం

భీరముల్నె సొంవుమిగులులోయ, లివతళించెడు లోయల నిరులుకవియు తరులతా[శ్రేణితో గన్నుదనియజేయు కోనలును నివ్వటంచు గన్గానినమా(త ఐహికవిచారపరతకు ఆటవిడుపు. ఆకసపుటంచులంఒలె నరయనసునె

అడపుల సమ్మగశోభ వణాయతాక్షి!

ఆం[ధ రఘువంశము రి

వోపితోద్యానములకన్న పొలుపుమిన్న

గజిబిజిగనిట్లు 'పెరగిన కానలందెం పట్టరాని (వమోదపారనశ గ్టంబున

పులకించి మినమిన పుకులువిప్పె, కలికిపింఛములతో ధళుధళుక్కుననింగి

కన్నియమెరుపుతీగలు వెలార్చె, సుస్వాగతము చెప్పుచొగ్పున (మోసిన |

శేళరవమున గిల్గింత పెట్టె, సజల చక్షువులశో చతురభం గిమలో

శమనీయ బృందలాస శములచేసె రసితమను[భాంతి రథ జశేమిరవము విన్న భరతజాతీయపక్షులు బర్మిణములు, కుసుమకోమలి? వింటె తీత్యూజితంబు షడ్డసంవాదిని, (శవోరసాయనంబు, పరుగునడాయవచ్చి, ఎల్మపాయపు చక్క దనాలచుక్క, ఆ హరిణకుమారి మోదమున న్మబమునన్‌ చెఎిదాకినట్టి క న్నరధము మీదనెక్కొాలొపె అంగన! నీనిడుగన్నుదోయి, త త్త రళవిలోచనంబులకు దగ్గరిచుట్టములే మొ చూచితే! ఆకసంబున రెక్కలల్లార్చికొనుచు,

మగువ! అ సంభతోరణమాల లీల, పఅచుబెగ్గురు పిట్టలబారు కంటె

పదనమెత్తించు దత్క్మలన్వనమెనిన్ను. అనవద్య పభుభ క్తిసంభరితు లై హైయంగవీనం బుపా యనముందెచ్చిరినీకు వీరె కనుమీ అభీరవర్షీయులన్‌, వనివృక్ష( బుల జూపి పేళ్ళడుగు మావ్యాజంబునం బల్కురిం చిన మిన్ముట్టదు రీయమాయ కులు తన్వీ? నిండుమోదంబునన్‌.

(వథమసర్గము ఫీ తొలి నూసపెద్దలశేనాసంగబడీ, ఎంతో(పోదియై, వైరువ చ్చలతో, పక్యఫల్మదువాటికలతో సంపన్నమై, పాలసుం - జల గుర్తుల్‌కల అ్యగహారములవే చం(దాస్య! తిద్వాస్తుయ జ్వలయాశీస్పులు పొందిబాదమవి ఆపాదించునా శాస్యముల్‌, (పకృతిసాగసుల కద్దముపట్టిచూపి,

సరసముగ గాంతుడిటు సమీక్షణమొనర్చ, మధురతాదాత్మ్య్యము నజూచె ముగధతనయ,

తృషయు నలతయు విస్మృకవిషయములుగ, పతయాళుని క్ష రాంభశ్శీకరార్థ 0మై

అంగసుఖస్పర్శమలవరించు, ఆధూశవిటపియై అల్ల నల్లనవీచి

వయనవుటలత నపాకరిందు, అరదము పెంధూళి అలకవేసు నముల

కంటని ఆనుకూల్యమున బొలయు, కమలసరోహంస కలకూజితంబులు

వీనులుసోకంగ విస్తరించు, కుసుమకింజల్ముములు కొల్ల గొట్టితెద్చి, చిలుపచిలుపని పువ్వొళ్ళుచిలుకరించు, [తోపపొడవున నిటు రాచదోయిగాలిచె మృదుమనోహరసురభినమీర ణంబు, ఒక అనిర్వాచ్యమగు శోభ ఉట్టిపడియె

సమియసముచిత విమల వేషములు కాల్చి, అరుగునృపదంపతఠులకు, హిమాత్యయమున |

కలిసికొన్నచ్మితాసుధాంశులకు బొలెః వింతలునూపుచుం[బియకు వేడుకగొల్పుచు, చుట్టునుం[వభా పంతముసేయుమిస్‌దరియవచచ్చిరి, (శాంతరథుల్‌, దిగ:తవి

101 ఆంధ రిఘువంశిము [శాంతరథుల్‌, సముల్ల సితరాగమునన్‌, గురుదేవునా[శమో పాంతము రాజమౌళియును, పట్పముశెలతటంబు హిశీయున్‌ వచ్చి, తపోవనక..ఖద్వారముముందర రథావతరణముసేసి, సుదూర [పయాణసంక్షోధమున డీలుపడి తూలుచున్న రధ్యములసేదదీర్స సారధికి ముదలయిచ్చి, (పత్యంతరభృత్యవరము నచ్చటనెనిలువ నియమించి, మాగధియుదానును మేనిధూళి “డిగికొని, థౌతసరిధాన ములు ధరించి, పాదచారమునలనికి[బవేశించి, స్వగురుభక్తిభావ మయమై స్పందించుడెందముతోడ ఆ[శమవంగలయజూచి, మానవ శిరోనుణి మానవతీచూడామణినుద్ధే శించి ఇట్లనియె, పరిణతస త్వ సంపద కదిష్టానంబు,

నిస్స్వార్ధనిరతికి నిలువనీడ, కారకబహ్మవిద్యకు కేం్యదపరిషత్తు,

స్వాధ్యాయమునకు ఏకై కసంస్థ, చిరభారతీయసంస్కృృతికి |[పతీకము,

పావ్మిత్యమునకు స్మబహ్మచారి, జాతి వై షమ్యుబీజములకూషరభూమి,

కామవాసనలకు గానివావి, అంచితా స్తిక్యబుద్ధికి కంచుకోట, అలఘువిజ్ఞానయా[తకు వెలుగుబాట, దేవి! కనుగొమ్ము సుకళృతసంజీవనమ్ము పావనమ్ము; మహర్షితపోననమ్ము, తామురపూవుచుట్టము మొదల్‌ మనవారికి మాన్యమూ ర్తిః ఉ ద్దామ పతి(వతామకుటదామ మరుంధతికింటి వేలు ఎని స్సీమతపోగరిస్టుని, వసిష్పుని శ్రీపదభ్యదచిహ్నము (దామయమైన ఈవనపదంబునుగంటిమి, మంటిమెంతయున్‌ం=

[టథమనర్గము | ఆరజణిశమిత్చవి(తకుసుమాహర౬జంబు ముగించి, కాననాం తరములనుండి, సాంధ్యవిధితశ్పరకాత్వ రమాణచిత్తు లె, మరలిరి చూచితే! భువనమాన్యులు, తాఎసు లాహితాగ్ను లి త్తర౦నెద)రేుువారికి నితంబిని! అన్ను లదృశ్యరూపులై బంతులుతీర్చెను నివ్వరి వంతులకై వర్ణశాల వాకిలికడ్డఎ బింతింతలుమునివత్నుల సంతానముబోనిహరిణశాబములవిగో నలిలంబువోసితోడనె ఎల్మ|మోకులకెడగచనిరి బుషికన్యలు, పా దులనీరుుదావనెగబడు వులుంగులకునమ్మకములు వుట్టింపజుమి. నెమరు వేయుచుండె నిడుగన్నులరమోడ్చి,

కలికి! చూడు వెట్లకారు చనుట, పూంపంటకు సేవోసిన ముంగిళ్ళ

కూరుచుండి లీటి కొదవమకదువు. హోమధూమములవిగొ అభ్యుర్ధితాగ్ని

సూచకిములు, హవిర్గంధసురభిళములు, గాలితో దేలివచ్చి అంగములుసోకి

తెఐవ? అభ్యాగతుల పవి(తీకరించుళి అని తనవల్లభకు దదా[శమ్య ప్రశాంత వాతావరణ రామణీయకము గూర్చి ఉపన్యసింపుచు, శిరశక౦పవము.చేయుచు వచ్చుచుండ అతని రాక ఎటగిన మై తావరుణిచే నియమితులై న సభ్యతపోధనులు సం[(పదాయాను ఎణ్యముగ రాజమిధునమునకు [పత్యుత్థానమ. చేసి, అ గ్యపాద్యమధుపర్మాద్యువగారము లాచంంచి శదభివాదములు స్వికరించి, ఆశీర్వదింది సబహుమానిముగ వాగిని 'పలపతి సకాశము నకు గొనివచ్చిరి, కాలోచితములై న కరణీయములుతీర్చి

అబినాసనరంబున అత్తమిల్లి;

| బి ఆంధ రఘువంశము రమణీయసుచరితారాశి ఆరంజోతి

పాదసంవాహనో పాస్పి సేయ, అత ంతసుపసన్నా త్ముడై విలసిల్లు

[బహ్మసంయమిగణోం[పధమ. జూచి, పరమవిశ్వాసతాత్చర్యనిర్భరభి క్తి

వినమ.సం(భవుములు పెనగొనంగ, దరిసి ఆదివ్యవిజ్ఞానదంపతులకు అర్థిః సపరి[గహముగ నాష్టాంగ మెలిగి? హ_స్టములుదోయిలించి, (పత్యవయవమ్ము వులకపటలము ,[వోవుగా నిలిచియుండ; అరుంధతీవశిష్టులు గాఢాచదరమున నుదక్షిణాదిలీపుల నాశీర్వదించి, అభినందించిర.వదపడిఆతిధ్య(కియాశాంతరధక్షోభపర్మిశముడై న యా రాజ్మాశమమునికుంజరుని మునికుంజరుడు రాజ్యమునకు సంబంధిం చిన సార్వ(తికకుశలంబును, ఆగమనకారణముసు అడిగిన అధర్వవిశా రదునకు అభిధాకుశలుడర్థ పతికుట్మలితకరకిమలుడై సర్వమును కశల్ర సంవన్నమెఠఅని విన్నవించి ఆవిషయమును మరలనిట్లని పిస్టరించె, ఉ*సర్వతోభ్య(దములు కీగసాగుటరు దె

మోకు సప్తాంగములకు (తి లోకమాన్య! దై వమానుషజనితాపదలకునె ల్ల

అదనుతప్పక చకమిావడ్తువేయ. నిత్యంబు గురుదేవ! నీవుషర్చుధునందు

విధియు క్రివేల్చు హవిష్యరాశి వానల్ఞై నెలమూడువర్షింప ఎటెరులు

మటినండి పసిండి గుట్టలెత్తు; మెం[తసిద్ధడవు నె మం[తము లవలీల

తెరమళణుంగుననె మా రుఠనడంచి, దృష్టలక్ష్యముల భేదించు దప్పినదవ్వు

నని ఎత్తిపొడుచు నా అంపగముల;

(పథమసర్గము |8

వరగు పురుషాయుషములు న్మాపజలకిల్ల,

ఈతిభీతివ్యళీక రాహిత్యవృత్తి, అంకితనముకాదె లోకకళ్యాణమునకి

భవదబిహ్మమహా(బహ్మవర్చసంబు. గురుడవు, పరదై వంబవు, పరమర్షివి, వు[తరూపప౭ మేష్టివి, నీ వరసి ఇటు,పోవ, మను నా సిరులకు ఎడతెగమి ఎట్లు చేకుజకుండున్‌? కాని. తదీయసుఖొనూ

నానుభవంబునకు నోచ నైతిని తండడీ! ఈనీ కోడలికడుపున

భానుకులాంకురము నొకని ఐబడయగలేమిన్‌, రతనము లకీక మీనియు

చతురుదధినవాంతరీపనమ్మితయయ్యుస్‌ మతికింపుగాదు వసుమతి

పుతనవురా శ్లేష సుకృతహాన్యుడ నాకున్‌, చెవి మేలిమాట వేసిన అంతివురిబోటి

కుడుగర చేమున్ల నొసగనై 8; పసుపొడి పొ త్రిటబట్టి (ప్రేయసి పట్టి

జూపింపజూపార్‌ జూడనై తి, మాతృత్వముననీదు మగువజ/గ్శతరించె

నని దేవినే గొనియాడనై ౭, ఇగిరించె మావంశవృక్ష మైక్వాశము

(మోడువార దికందు మురియనై తి, ప్కుతిజాతుడనను నిండుబాందలేమి వీతవిజయోదయంబై న నీతినై 8,

14ీ ఆం[ధ రఘువంశము జలధరావరణంబిన జం[దికావి కాసమున దేలజాలని కలువనై 8. నాయనంతరవు పిండ[వదానము, నివా

పాంజలుల్‌ వూజ్యములగుట నరసి (ముచ్చిరి వమమూన్నాళ్ళముచ్చట తమయూర్ధ న్‌

గతియని కలగు మాపితృగణంబు (శాద్ధవేళల స్వధాసం[గహనిరతులై

తృప్తాస్మాయని భుజియింవరేమొ! వేడినిట్టూర్చుల పెచ్చనైన మదర్చి

తోదకంబును (తావుచున్నవారొ! [కతుముఖంబున ఆత్మవికాసమంది, ప్కుతరాహిత్యముస ముచ్చముడిగియుంటి; లోన దేదీష్యపూనమై, పై ననిరుల గారుకొను చ్మకవాళనగంబురీతి, దారుణదురంతపీడా

కారకమై ఏచు దేప కడయప్పుననున్‌, నీరాడనికరిణీవిభు

గారియపాల్సేయు కట్టుకంబముకరణిస్‌ం కడుపువండిన ఇల్లాండ గలియలీమి

దిలచి లోగోన దాగుమారిలునుగాని చూడ రానీదు నన్నుమీస్నుష రవంత

అణువణువునందు రగులుచున్నట్టివంత. పరలోక సుఖమె అలవడు

వఠరమతపోదాన పుణ్యపరిపొకమునిన్‌, పరిశుద్ధ సంతతియె ఇహ

పరములు రెండింట బొందువరచునుసుఖముస్‌ం

[వథమసర్గము కఫ్‌ తళతళలొడు లే మొలకదంతములస్‌ వెలిబెట్టి నప్వుచున్‌, జిలిబిలికమ్మ తేనియలు చిప్పిల వచ్చియురాని (కొన్నుడుల్‌ పలుకుచుడాసి, మీది కెగ్మబాకిన బిడ్డల మేనధూళిచే మలినశరీరులై న అలమానవులెయ్య౨ నోచిరోకడా! నను, దద్భాగ్యవిహీను, ద స్తరవిషజ్దస్వాంతు, నీశిష్యునిన్‌ గలినీ వుమ్మలికంబునొందవె, (పతీకారంబు జింతింవవే! అనుర క్రిస్‌ స్వయమీవు తోయములువోయున్‌ (బోదియై గొడ్డవో యిన నీయాాశిమవృక్షగశంబుగని తండడీ! ఇట్లు పేక్షింతు వే! అక్రంతవ్యమె అస్మదీియమగువూర్వాగంబు పూర్వర్షని ర్మోకోపాయముజూపి, నన్నుచరితార్డుం వేయవే దేవ! నీ శిక్షాగక్షణశ క్తి మేమెలుగమే, (ద్ధమ్ర్‌ంప వేమున్ను సీ దక్షత్వంబున మాకులీనులకు తత్తాదృగ్టరా పార్థముల్‌. అనుచు దిగ్గనలేచి, అమ్మునివతంసు

చరణపీరవంకడ జక్కసాగి (మొక్కి; అడుగుదామరదోయి చేనంటియున్న

ఆనృపుని లేవనెత్తి ఆసీనుజేసి; వత్సలత్వము పల్ల వింపగ, దదీయ

సంతతి స్తంభ హేతుజిజ్ఞాసు వగుచు, నిశ్చలధ్యాన ముకుళితనేేతుడయ్యె

తద్దురుడు సు ్రమీన్యహదంబువోలె. క్షణమా[త[పజీధానమున దత్కారణముతేటపడ, తపోధనా_గణి రాజా [గణితో నీ అప్కుతకతకు నిమి త్తముకలద, వినుము; దేవేరదుదర్శించి సీవుమున్నాకనాడు

ధరకు గమ్మలుచుండ దారిలోన

16 అం[ధ రఘువంశము మందాకినీతీర మందారకచ్భాయ వి(శశాంతిగొనుచుండె వేల్పుగిడ్డి; దేవి బుతుస్నాత భౌవింపుచును పర ధ్యానములోవడి అరుగునీవు తనకు [నదక్షి ణమొన%౧౦ంప మజచిన శనలినిన్ను శపించె కామదుహము,; అపుడు 'నదిలోనగీపెట్టు అ్యభదంతి నిడుదరొదలోన లీనమై, నీకుగాని సాంధికిగాని చెవిసోకజాలదయ్యె చలిపిడుగువంటి శృంగిణి శాపవాక్కు, బొరసకాంక్ష ఎంతవరమైన వ.హీశ! అనన్యదృష్టివై చేరువనున్ననన్ను నొకదీరికి గై కొనవై తిగాన్క నా కూరిమికొన్ను నాబదులుకొల్చి, వినిష్టృతిసేయునంతకుస్‌ కోరికనీకు పండదని గోవునినుస్‌శపియించె భూవరా! అట్లు ములుదీయబోయి క్కొడచుకొన్న పగిది నీవొక ధర్మళగోపమును దలగి, తగులు కొంటి వనై చ్భ్చికంబుగ మళొక్క మ్మీవతరమైన ధర్మవ్యతికమమున, ఈ నిగర్హణవలన నీకింతవరకు భవ్యనంతానయోగము పట్టలేదు, తెలియవే పూజ్యపూజావ్యతి[కమంబు శుభసమాసాదనమునకు చుక్కువాలు, నియతివశమున జరిగినగతమును ,దవ్వికొని విచారింపక, [వకృత మనుసరింవుము. అపరాధము సై వుమనిపోయి స్మపణామముగ వేడి కొందువన్నను, నేడమరధేనువు చేరుగడకాదు. ఏలన,

(వథమనర్గము [7

దీ శ్రస(తము దలపెట్టి దివిజవరుని

సమ్మతిఆజేసి, తన వావిస్బాధనముగ దానిగొనిపోయె, వరుణు డనూనభుజగ

జాలధౌవారికంబు పొతాళమునకుం కావుని నామెకు (పత్యామ్నాయముగ తదీయ్మ[పసూతియు, మదీయ హోమగవియునగు నందిని యనుబానిని సపత్నీకముగా నుపా సింపుము, ఇది నురభివచీనమున కనుగుణమైవపద్ధతి. మనోవా (క్యియా(పకారిములేకరూపమైన ఆరాధనమున దానిచి త్తముబట్టితి వేని, నీ మనోరథకల్చవ ల్లిక కుసుమిం చిఫలించును. అని మై[తావరుణి వక్కణించుచుండ; అమృతకుంథిము బోని ఆపీనభరమున

గమనవేగమున మా- ద్యముజనింవ, మేనిద్దవుగెంవు మెట్టినజగతికి

కుంకుమూలేపము కొమరుగూర్చ, ఎడదప్వలనె చూచి ఎదురేగి మునికన్య

లూడిగంబొనరించి తోడితేర, (కేవుగన్లాని పొంగి చేషిన తనివెచ్చ

పాలోడికలుగట్టి వరిమళింప, పరినరవనాంతరమునుండి మరలివచ్చె నంయమిం[దుని ఆహుతిసాధనంబు, నందినీనామనై చికి, నరివరేణ్యు భాగ్యమయదేవతకు నను[పాసమనగ చిసురువన్నియ మెయితోడ, మొగముమీది

అచ్చతెలివెం్యడుకల వంక మచ్చతోడ చూడముచ్చటగాొ లిపి, ఆపాడిమొదవు

లేతనెలతోడి మలిసంజ తీ౭ిమెఅసె,

18 ఆంధ రఘువంశము తన ఖురోద్ద్గతములు (తసరేబువటలి

వాయుపులోదేలి వచ్చి మేనంటీ, సావ్మితునకు దీర్భనలిలా భిషవన

పాప్మిత్యగరిమ నాపాదింవుచుండ పజకెంచుచున్న యా బహువుణ్యమూలరి

సౌరిభీేయినిజూపి శకునసం వేది సంయమి నుడివె నాశంసితావంధ్య

సంటప్రార్ధనునకు గోసలవమ హీనునకు చేరువయ్యె అ పికి తుద్ధి నీకు

పురుషకారమె తడవుసూ పురుషతిలక! తన్మవసంగము పుట్టినంతటనె వచ్చె

పరమకళ్యాణి చూడుమీ సురభిదుహిత, ఫలమూలము లశనంబుగ,

మెలకువతో పగళువెంట మెలగుచు నెమ్మిస్‌ బలుసాధసమున విద్యను

బలెదీని (అసన్నకేసి వడయుము సిద్ధిన్‌* వలపలవేగ రేపకడ, భక్రిమయ[సయతాంతరంగయె, మలయజకుంకుమ [పసవమాలికలన్‌ గయసేసిిమొక్కి, నీ కులసతి ఆతపోవనము గోవుబడింజని సాగనంప్కి రా వలయు, దినాంత మందచట వార్చి, ఎదుర్కొని తోడిఠేవలెస్‌, అనుదినము నీవు పదవడీ అనుయాయుల(గమ్మతించి, అడవికిజని అం దనువ ర్తనమున ధేనువు ననువుగ సేవింపవలయు గ వధానమునస్‌ం ఏయేవేళల నెయ్యెడస్‌మసలు, ఏయేచోటులన్‌నిల్చు గో, వాయావేశల నయ్యెడన్‌మసలి, ఆయాచోటులన్‌ నిల్చుచున్‌;

[వథమసర్గము 10 తోయంబానిన దోయమాని; వుడమిన్‌గూర్చున్న గూర్చుండి, త చ్భాయావై ఖరివెంట నంటిచనుమీ (శద్ధాగరిష్టుండవైం అమృత(ప(వణీమళతల్లి నిటు లన్వాసింవుమీ దీని, డెం దము॥న్‌ మెచ్చి వరం బొసంగువరకున్‌, దై వంబుతోడ్డై (పశ స్త మునీవూన్మి జఓయ[పదంబయి; అవశ్యంబీవు మీతం,డి చం దముననస్‌ వు్య_తవద్మగగామివగ. మీ ధాశీభుజైామణీ! అన్‌ యానతిచ్చిన గురుబహ్మయాదేశమును దేశకాలజ్ఞుడు తదంతే వాసి విశ్వాసతాత్పర్యవినయపూర్వకిముగా, సకళ్యతముగా శిరసావ హించె, మరునాడు (వత్యప్రారంభమునకు యోగ్యదినముగా నిరూ పించిపలికి వై ధా_త్రేయు డాదోషజ్ఞుని (బదోషకాలకరణీయవ ఎలు నిర్వ ర్హింప ననుమకించిపనిచె, వనిచినితవః(పభావమున సర్వరాజో పచార సృజనమునకు సమర్థుడైనను మహర్షియాదంవతులకు వారను ష్టింవబోవు (వతచర్య కనుుుణముగా ఫలమూలళభో జనమును, కుశశయనాద్యుపచారములును సమకూర్చి (పయతపర్మగహసంయుతుడై గురుపాదుడుచూపిన పర్ణకుటిస్‌ [పియమునజౌొచ్చి దినాంతవిథుల్‌ నెరవేర్చి, సమంచితకౌశబృసీ శయనమునం గనుదోయి మొగిడ్చి విశాంపతి లేచె వటుుసవరా ధ్యయనకలస్వరగాన నివేదితయామవతీవరిణామమునన్‌,

న

ద్వితీయసర్గము -- వర్మపదానము అవణిళ్యూనయు ఉినిభ్యణుయా [వతసముద్యుక్తు, నిజకులోద్వహు, దిలీవు; మెచ్చి ఆశీర్వదింఛగ వచ్చెననగ, (పాగ్గిశావుణ్యవతి నోము పసిడిపదట అరుణు డుదయించె నుదయధర్శాగసీమ. (పయతయై కోనల|వభుజాయ రేపొడి, దూడకు జన్నిచ్చి తుష్టిగన్న సొరఖేయికి గాళ్ళ జారాణి పట్టించి; తనువున మంచిగందము నలంది, పొట్టికొమ్ముల గమ్మపూవుబెత్తులు చుట్టి; మెొగమున నుంకుమచొట్టు దిద్దై; వలచుట్టి చేమోడ్చ, వడి దిలీపుడు దాని మిహికా[దివని బోకు మేయ విడీచె; అదియు మసలక చనుచుండీ ననుగ్తంచె ఆ సుదక్షిణ గోఖురన్యాసపూత పాంసువథము నపాంసులావధచరిష్ట (గుతిముహార్థము వెన్నంటు స్మృృతివిథమున, వలిక ఆ[శమంబుతుది కేగి, అటం దము సాగనంవు ఇ ల్లాలిని (గమ్మజీించి, జలరాశులు నాల్లు శిరాల రూపమై [వేలగ,ధేనుభూమిక ధరించిన వంటవలంతిబోని ఆ వేలువు గిడ్డిబిడ్డ వెనువెంట జనెస్‌ విపిశాంతవీధికిస్‌, చనుచు నురలించె మిగిలిన అనుయాయులగూడు వేడ రను గలి మబజువుస్క్‌

ద్వితీయసర్గము తిః మనుకులను రాచకొడుకులు, 'పెనుకవచము తమకు న్వభుజవీర్యమె కానస్‌ు అవుకు గాయుమందిరిగె నాదార కారడవిన్‌ (వకార్థిమై, తీవలతోడ బెన్నెలులు తీరుగ వై కెగగట్టి, భీషణా శీ విషతుల్యమైన తన చేవిలు నజ్యముచేపీ, ధేనుర క్షౌవిధిసాకునస్‌ నెమకి కానిమెకంబుల జెండవబ్బెనాన్‌, మేలేర్చి కమ్మని మిసిమవచ్చిక దెచ్చు అందించు మూతి కాప్యాయనముగ, వాల్మాగమున మూగు వనదంశముల జోపు కండూయనముసేయు గంగడోలు, ఇచ్చానుగుణముగ నెందేని జననిచ్చు మిసిమింతుడునుగాక మెలగు బొదివి, ఆలసినిలు బన్న దీయని నీరుదావించు పదముల పీకువో పట్టిపిసుకు; వాలు మెకముల పె గాలివలననై నే అదిరివడనీక అరయు వోరంత (పొద్దు, సతత గోసమారాధన సక్తబుద్ధి సతత గోసమారాధన స కబుది. బా నా వయేవేళల వెయ్యెడన్‌మసలు, నేయేచోటులన్‌నిల్చు; గో వాయావేళల నయ్యెడన్‌మసలి, ఆయాచోటులస్‌ నిల్చుచున్‌, తోయంబానిన దోయమాని, పుడమిన్‌గూర్చున్న గూర్చుంకీ, త- చ్భాయావై ఖరి వెంటనంళీ కొలుచున్‌ స్మమాట్లు (శద్ధాళువై [(వభులాంచనములెల్ల బరిహరించిననేమి జ్‌ క్‌ ఉరుతేజముననె రాసిరి వెల్తాక్చోతి.-7 ఖు మదరేఖ వెలువరింపని యాము జటీనుంగు ల్‌! 4 రల ర్రనం. దొరయునా అతిలోకవ౦వృథంనీకే -__ కం న సజ లవ 84

లలి అం[ధ రఘువంశము జయవెట్టె విహగనిస్వనదంభమున పార్శ్య

తరులమొ త్తము పార్శ్వచరులలీల, స్థానీయకన్య లాచారలాజలువోలె

పి ల్లతీవలు పూలజల్లు కురిసె; (దుమము లెడనెడ చి గురుజొంవములతోడ జివ్వుమని మీదవంగి భజింపదొడగ కుతుకత నదృశ్యవిపినదేవతలు పట్టు పట్టుకుచ్చుల ముక్తా తప్మ్యతములుగ రారుణ భొస్కరాతపవితాడితా[తు, నిరాతవ్యతు, నా చారపవి్యతు, నప్పరమసాధుచరితు భజించె, ధీరసం చారము లై, ఉఇపాంతగిరి శై వలినీలురదూర్మిశీకరా సారములై , చలత్కుసుమ సొరభచోరములై సమీరముల్‌. అనిలపూరిత రం్యధములగుచు (మోసి,

టొంగువెదురులు ముఖనాద్యములుగ నమర, తారగతి, తద్యశోంకగితములు పొడీ

అలరకేసిరి వనదేవతలు దిలీవు వాలును విల్లుబట్టినను వానియెడన్‌ మదిలో విశంకయునీ్‌ మాలిమియున్‌ జనింవ, గరుణామృదుమానసుడన్న నమ్మికన్‌ (మోలకువచ్చి త్యద్రుచిరమూ రర్హి గనుంగొను లేటితండముల్‌ వాలికసోగకన్లవల భాగ్యము బారము ముట్టవేయుచున్‌. ఎఆఅగలి చిచ్చు చెచ్చెర నారు సౌరయ్యె

వినువీధి ఒకచిన్ముచినుకకున్న, తనుపేది ఆకురాల్చిన తోపులవయెల్ల

వొందుగా చిగురించి అందగించె, కొమ్మకొమ్మకుజెట్ల ముమ్మర౦బుగ బుబ్జె

పువు "ఎత్తులును శలాటువులు వండు,

ద్వితీయసర్గము స!

మసక [(ముచ్చులు పాలుటనురులు బడుగుల

బట్టి కారించుట కట్టువడియె, నోరుమాలిన మెతకజంతువుల [మింగ నోరుతెరువవు నాలిజంతువులు రేగి పాడిదస్పని గొవ్పకాపటీ అతండు కాలుమోపినమా[తాన గానలోన, పొదసంచారమున దిశల్‌ పావనంబు

చేస్తి మునిమావు మగిడి, నివాసమునకు అరుగసాగె, [పవాళరాగాభిరాను

జరరభానుచ్చవియు, మునివరుని గవియు= ఆదై నందిన దేవపిితతిధి మర్యాదా[కియాసాధనన్‌ మోదాయ త్తమతిస్‌ భజింపుచు దిలీవుండేగె నన్వక్షు డై ఆదోషజ్ఞస మేతయై అదియు భవ్యాచారనంయు క్రసా కాదా స్పిక్యమహామనీష కరణిం గన్పట్టియొ ప్పెంగడుస్‌, పడీయలు వెలువడి బుడుతయేన్లుల రీతి

మూకృలై వనివిను నేకలములు, ఒడళులు బాడించి ఉనికి మాకులపై కి

వెగయంగ నుంకించు నెమలిపీండు అలవోక అలకతిపిట్టలఎట్టి వేటాడ

వెలికివచ్చిన గూబవులుగుబొజు, వచ్చికబయళశుల బవడించి బడలిక

లెడలించుకొను కిజ్టియిళ్టి కద)పు, వాలిరానున్న ఇర్ల పెన్వేలమునకు అ్మ|గగామిదళంబుల యనువుజూప, సరవి గప్పారు గాననాంతరము గడచి, వచ్చె నృపతి తవోవనోపొంతమునకు

ప! ఆయ్బధ రఘుుకంశము బలుపొదుగుమోతతో, వధ. రలఘుత్వమువలన డస్పి, ఇంచితగళులన్‌ తొలియీతమొదవు, జేడును అలంకరించిరి తపోవనాగతవథమున్క్‌ వనితపయస్విని వెనుకొని వనవాటికనుండి తిరిగివచ్చు నిజేశుస్‌ కనియె, గనుజెవృ వేయక, తనువెల్లను గన్నులుగ సుదక్షిణ నెమ్మిన్‌ వెనుదగిలి వచ్చుజేనికి తన కెదురుగ. వడచు మశధతనియకు మధ్యన, మునివరుని హోమధేనువు దినరా[తుల నడిమిసంజ తెజగునమెల సెన్‌ ఆ రమణీయవుణ్యవతి అక్షతఫా్మాతముగేలబట్టి, బృం దారకధేనుసూతి$ (వ్రదక్షి ఇముంబొవషించ్మి మొక్కి సిం దూరసుగందమాల్యములతో గయిసేసె నిజార్ధసిద్ధికిన్‌ ద్వారమువంటిదై న తదుద్యగపిశంకటి శృంగమధ్యమున్‌, (కేవును జూడబోవ దమకించియు, జాప్యమొకింత సై చి, గో వోపికపట్టీ చేకొనియె నూడిగముం దమచేతనంచు, జా యాపతు లుల్లసిల్లిరి నిజ్యాశిత సంతతి కిట్లుపాధువుల్‌ చూపు (పసాదచిహ్నములె సూచనసేయు పుఠరఃఫలంబులస్‌ నసురభిసమారాధన మిటు కొరవడకయొనర్శ్చి వచ్చి, గురుజేపష్పపదాం బిదుహముల కెజగి నృపశ్రే ఖరు డవసితసకల సాంధ్యకరణీయుడు "2

దోహావసానమున శుచి్యివదేశమున వి(శమించి, పామిగిమీలిత నయనయె నెమరువేసికొనుచున్న దోగ్లిలికి నేదిష్షమున బల్మిపదీవము

(ఆ చా (ఈ

ద్వితీయసర్గము లిఫ్‌

లునిచ్చి పొనఃపున్యముగ మేను నిమురుచు నారాధించి నిదురవుచ్చి తానును నిిదించె; [వభాతమున నానుప్తోత్ధితతో పొటు దానును లేచ్చె పరమ సహిష్టుడు, కోసల నరవతి నకళ(తముగ, అనారత దీనో ద్దరణ (వకుండు (వతమటు జరిపెను ముయే గడునాళ్ళచంచల దీక్షస్‌ం మరునాడు యధావిధిన మ్మరుదర్దుని సుతపిణలుంద, మనుజేశ్వరు డే మరుపా బెలుగక వనిగు మ్మరుచుండగ దినకరా సమయ సమయముననస్‌. స్వైర సంచొరవశమున దారసిలిన

ఒక ఉమాగురు గుహలోని కురికె సురభి, అందు గంగానదీ[పపాతాంతసీమ

పూరి దళముగ మొలిచి నోరూరజేయ నాలిమెకంబులేవియు మనంబున సై తము దానిపై దెగం జాలవటన్న నమ్మిక నిసర్ల్షమనో హరశ్షై లకందరా లోలువచక్షువై న తదలు గ్రదుహోద్యము కన్నుగప్పి, వై (వాలి; మృేం(దుడొక్కడు చివాలున నందిని బట్టె బట్టినన్‌, అరచెం (బాణభయాతిరేకమున అంభాయంచు మాహేయ్రి, గ హ్యరబద్ధ(పతిశబ్ధదీర్ధము, తదార్తారావ, మాయార్తకా తరసంరక్షకు వెన్నదట్టి, గిరిసక్రంబైన తద్‌దృష్టి స త్వర మాదిక్కుకు లాగె, పగ్గములచేతన్‌ లాగు చందంబునస్‌, చూవు మరలించి ఎదుటనా చావధాం

అరుణధేనువుమీది కేసరిని గనియె

లకి ఆంధ రఘువంశము

విరయబమటూచివ లొద్దుగతరువు టోలె కని, అకస్మిక దండతాడిత మహాకాకోదర(పాయుడ్డై ఘనకోపంబు, పరాభవంబును మది గాతింప, వా సింహసం హననుం డుక్కున నొక్కయేటుననె సింహంబుం దెగంజూడ, నొ య్యున తూ జీరమునుండి తూవుబెటుకన్‌ యత౭్నింప జోద్యంబుగస్‌ం ధవళనఖదీ ప్పి కంకప్మతముల నలమ్మ

అంపగపుపిం జఅక్కు వేళు ల౭కికొని యె; కొయ్య భారి కదల్పరాదయ్యె జెయ్యి,

బొమ్మగా గీయబడిన యత్నమ్మువోలెం సద్యోభుజ్మవతిష్టంభ సంభవమున చెంగటీ యపరాధి జెనకంగజాలని

తనదుతేజమె లోన దన్నూాల్చ, ఇన్నాళ్లు కంటవ త్రిడికొన్న కే శము

విఫలమైచెడుటకు వీవువిలుగ, తనుజూచి బౌవురుమనిన ధేనుపుకూయి

దారుణంబై నిల్యునీబుసేయ. చేయునదిలేక ముగ్ధునిచాయ నిలిచె ఉషన్జమును తీర్చ తరమునై. యూర్చు నిగుడ, (పబలమం[తౌషధముల వీర్యంబు గోలు పడి, ఒడువుదప్పి రోజు పెన్బాము పగిదిం బెడిదముగ పిడుసుకి దుపు నడరింపదొడంగి, చేతి యల వెడమడుగె మృడుని విజనంజచూఫున శా జడీకృతుండయిన వ్యజ సామ్యము తోసన్‌.

ద్వితీయసర్గము |

ఎన్నడు చేయి వేసికొని, ఇట్లుడివోని న్వశ క్రినెల్ల లో గాన్న విచ్శితసంఘటనకున్‌ గడువిస్మితచిత్తుడై న యీ మన్నియ కాత్మవిస్మయము మాటకుమాటకు వి స్పరింవగా అన్నిగ్భృహీతధేనుడు మృగాధిపు డిట్లనియెన్‌ వరో క్తులన్‌ చాలు[శమంబునీకు నృవస త్తమ ! నీవరిబోసి యేయగా జాలిననేమి ? నీ భయదశస్త్రము గవ్వకుగాదు నాయెడన్‌; సాలములస్‌ నమూలముగ చండరయంబున గూల్మదోయగా జాలు [వ్రళంజనోద్ధతికి కై లముసన్నిధి నాటకట్టిదే ? నను నీవెవ్వనిగాదలంచితివా ! వుణ్యశ్రోకు డార్యాకళ [తుని ఆజ్ఞానుచరుండ, రాజవృష మారోహించుచో వీపుపై తన్ద శ్రీపాదము మోపి దేవర ననున్‌ ధన్యాత్ము గావించు ఉ క్కున, దేజంబున నేనిశంభనిభుడన్‌ కుంభోదరాభిఖ్యుడన్‌. ఎదుటగన్నడు జూడు మిగురుజొంపములతో

దజుచెన అల దేవదారువిటపి, పుశీకృతంబయ్యె పూశ్చేందుమౌళి8ి

సుద్దికందదు దాని సుకృతగరిమ, కసకకుంభ సన గళితపయోధార

చ మనుచు బూని కుమారజినని దాని,

చెక్కుల తీటవో చెక్కలూడగ రాచె

ఒకవనేధిము దాని నొక్కనాడు. అపుడు (మానిగనుంగొని అంగలార్భి, అసురవాలంపగముల మేనవిసియున్న కొదమురుసామిని గన్నచందమున రాల్చె, వేగికన్నీరు వలివల యాడుబిడ్డ, దండ నిపీడసూన్చి, మరదారుపు గావగ నానతిచ్చి ఈ

ణి ఆం[ధ రిమఘువంశము దండి మృగేం(దరూవమున, చాపునకుస్‌ జనుదెంచు జంతువుల్‌ తిండిగ, నన్నిటన్‌నిలిపి, దేవికి నిల్చె మనః_వమోదముస్‌= ముక్కంటిదేవర ముదలమేరకు నాకు ఒడగూడె నిదినేటి ఓగిరముగ, ఆకొన్న నాపేవు లజచుచున్నవి దీని నంజు దేకటీవాయ నమలవలయు దీని కాయువుమూడె గాననాసరసకు మృత్యువు తలవట్టి యీడ్చి తెచ్చె, పొడియాపుల కేమ్మిబాతి, నీకొక గుడ్డు మురిగిపోయిన పుట్టిమునిగిపోదు ఆలికనయనుని ఆవేశబలముకలిమి బల్సిదుల బల్లి దుడను నాబారిబడిన జంతువులపట్ల వలవని వపంతమూని ఎంతవానికి విడిపింప సీతబంటి. కావుస చిన్నమిచ్చుకౌన కారణమేమియులేదునీకు, నీ భావవిశుద్ధి, నీదు గురుభక్రియు వెల్ల డియయ్యె ఫొమ్మికన్‌; భూవర ః రక్ష్యరక్షణకు బాత్రిగ శస్త్రము (పాలుమాలినన్‌ క్రేవలశస్త్రసా ధనుల కీర్దికి రాదు కళంక మేమియుస్‌. అని కంరో క్రిగ, గ్యపగల్భముగ హర్యక్షంబు వ్యాకుచ్చినన్‌ విన్సి నిర్హాంతతనుండి కేలువొ న యావీకుండు ళూతేశు భూ ర్యనుభావంబుస వాల్లువోయె దనవీర్యంబంచు గురించి, నె మ్మనిమున్‌ వేచు నవజ్ఞ మట్టుపరచెస్‌గమార్వల్కె (వత్యర్థికిన్‌. మృచేం(ద , ఆవధరింపుము. ఖీఖీరుద్ధచేముడనై న యేనుచెప్ప బోవునది అశ క్ర సౌజన్యమున మాటవరుసకనవలసి యంటినని అన్యు లఅపహళోంపవచ్చుమగాని, పరమశివుని (పవాదమున సకలభూతాంత €త ళ్‌ స

ద్వితీయసర్లము విత

భావముల కలనిజము నీకు తెలివిపడియుండుగావున నీవట్ల ధిక్షే పించవను (పత్యయమున వెఎపక+నీరకు నివేడించుచుంటిని వూజనీయుడు నాకు భూర్భువస్వ స్త్రి

జగదుదృవస్థాన సంహారకార్శి అవిలంష్యుశానను డామహేళునకు,

చేమోడ్చి 'ఒకమాట చెప్పెద వినుము ఆహితాగ్నివ రేణ్యుడై న మాగురుని,

(పాణధనం వీది వరమకల్యాజణీ, రూవురూపున నిట్లురూపఅ జూచి,

చెడుగాక యని పేక్షింప నాకగునె ? నీకు నిహేశ్యరుండు కరుణించిన విిగహవృ త్తికిన్‌ (బపు జ్యూకర 1 నాశరీరము సమర్పణసేయుదు, స్వీకరించి నీ ఆశకలిదీర్చుకొమ్ము; మునియావును వీడుము, లేగదూడ అ యో్యోకినుచూవుమేర గనుచుండదె ఇంతకు తల్లి రాకకై , బొదుగువిడువని బిడ్డపై బుద్ధిపాటి

అడలు నీతల్సి మొదవు నీవారగించి తృ ప్రివడుదువే, లత్తు నిర్వికృశి నికు

నాశనిరము దినుము) సంతర్పణముగు ఉ భయతారకముగ నూరీకరింవు నా

(పార్టనమును శశిధరానుయాయి | పొసగునిట్లు పుణ్యపురుషార్థముల నికు

సఏరుధనమును గాచికొనుట నాకు అశిననిని తళుకళుక్కను

తనకోజలు గహ్వరాంథతమసమును తునా తునకలు సేయగ మెకమి

ట్తనియెస్‌ వెడనప్వు నవ్వి ఆట్టి నవతితో,

ర ఆంధ రఘువంశము “సిరీ సాంగత్యము గాలచన్ని* సుఖమున్‌ చేసేత బోనాడీ ఐం ధు5సా్యఘాజ్య సుధామయూఖముఖికిస్‌ దోబూచికావించి, ఏ పరమార్థింబని నిండు. ప్రాణము దృణ్యహాయ:బుగావింతు ఫి వరరే ! ఏమనిదూజగావలయు నీ అక్మాహులవ్య[గతన్‌. వకాతప్మ్యతభూలో కాధిశత్యంబు

నిఠపేక్షితమె ఏకు నరపరేణ్య 1 వందారుమండలేశ్వరుల సేవాం జలుల్‌

విసుగె త్రెనే నీకు వీఠవర్య (| చారునిర్మలకళాన్వారాజ్బ మగుమేను

వెగటయ్యెనే నీకు సుగుణనాం[ద | బసుఖభోగములపంట బంగారుముయ్యీడు

రహిఎంపటీ నీకు రకకరాజ 1 అల్బసిద్ధికి తగునె ఆక్మార్పణంమి నికు పెడతలబబ్టెనో కాకబుద్ధి వినుము నీవిప్పు దొరకొన్న వెడ సుచేత బొగ్గుకె కల్పతరుపున కగ్గివేత గురుడు మహో(గమూూర్ధి, బృశకోపను డాతని ఒంటియావు గో ల్పజచితివేని మండీపడు వాడనీ మేను చెమర్చనీకుమీ ధరణికలేం[ద 1! దినితలదన్ను ఘటోధ్నులు వేనవేలు నీ వజగొటివేకి నష్టపరిహారమొసంగిన శాంతుడై చనుస్‌ః మృక్యుదేవతకో జల నిలుబకొన్న

బోప్టు గనినంత గరుజార్ష్భ ఎవ 1 నికు జాగరీితమయ్యె “బోలు జాలిగుండె

తలపవముతివి తమకాన తలలవిలువ, ఈయవ్యాజకఠో రళభూతదయయే ధ్యేయంబుగా గిపునీ ఆయుర్థాయము గోసికొన్న మను నీఅధ్వాన్నపుంగొడ్డు; నం

ద్వితీయసర్గము లి!

(శేయోరాజ్యనుభానుళూతి చిరమై జీవింరే నీవు దే ల్హాయువ్మంతుడవై స న్మీవజలు తామాగాలగోపాలమున్‌= సురభి నుసేక్షచేసి మనిజూచిన చప్పదు స్వర్గహాని యన్‌ మెరమెర నీమదిస్‌వలదు, మేదినినంటుబయన్న చిన్న అం శరమునకేమి ? వాసవపనంబని యాడరె, న్మిష్పతీపని రృరచతు రంత కూవలయ రాజ్యవిభూతి అభిజ్ఞశేణరా 1 చావదు సమ్మతించి, కడజాతికి చెందిన జీవిపైతమున్‌, జీవితమెంతగా చితికి సిగ్గజీనస్‌ మనజూమ, నిత్యల క్షీ విళవాఖిరామమిగు జీవనమంతయు నీమొగమ్ముగా దేవసము౨డ వీరటులు తెచ్చికొనంబనియేమి దుర్మృళిప్‌ కనుక కాపొడుకొనుము బటుంగళపర౦ంప

రానుఖూతికి అతిముఖ్యమైన మేను; ఒజసలుతెలియని సివమెందుకోయి ? మొదలు

చెడినవ్యాపారమెవరు పర్షి ంతుకోయిలో అనీ యుడీగిన నమ్మాటలు వెనరుద్దాటనమువేసె భూమీశునకుస్‌, తనగుహాలాని తదీయులని అనున్వనవ్యాజమున హిమాగము లోడోస్‌ దెవా(గజణి బదులువలి, దీనాననయై గోపుతనుజూడ, అనుకం పావెగ విఘూర్ణనూనమానసు డగుచుస్‌, “*పరిరక్టించు క్రతంబునుండి యను వ్యుతృత్యర్థ భూయిష్టమై, వరమోద్యగము క్ష్యతశబ్దము జగ(కృభ్యాతి "కెక్కెంగదా 1 అరయం దద్వివరీకవృ క్రి కొకరాజ్యంబేటికి? గాల్పనే వరివాదాతిమలీమసంబులగు త(కా ఏఇంబులున్‌ వ్యర్థ ముల్‌

జి ఆం(థ రఘువంశము కావున నోయి -ళూతేశ్వరపొర్శ ్వవ ర్లి ! నీమాకి కడ్డమాడీవ

నాసొహనమును మన్నింవుముం దీని గోలుపోవనొాడంబడి నీసెప్పిన యుపాయమున (పతి[గహనిర పేక్తి యైన మాదేశికో త్రము ననుయింప, జూచుట మహావచారముః మరియు ద్వితీయావరా ధమును. ఇతరపయస్వినీ వితరణంబమిన నాకు

అలవియే ఇథధిలీని వెలితిదిర్చ, కామధేనువుటిడ్డగాని, లోకముతోడి

పాడియావని గణింపకుము దీని గణనీయమగు దివ్యమణియేడ ?] తచ్చాయ

వీసంబుకల గాజువూసలేడ ? శై 9లోక్యగురను మహాత్మ ్యతకు లోబడీనీకు

చేజిక్కినంతనె చెడునెపెంవు ? కావున స్వదేహదాననిిష్మయ మొసంగి దీని విడిపించుటయె పాడితెరువు నాకు, చాన నీపారణకు పిఘాతంయబు రాదు, తవసిహోమాదికము విలు ప్రంబు కాదు* | పరవంతుండవు నీవిది ఎరుగవె ఖిరవడవె ఇమ్మహీజము గొవన్‌ తరమే స్వయ మక్షతునకు, పరిరక్ష్యము గోలువుచ్చి (పభునెదుటబడన్‌, ఈహితసద్ధిగోరి భజియింపనొసం గె, నొసంగరాని ఈ రోహశినాకు మద్దురువరుండు, మదిస్‌ననునమ్మి; దీని న వ్యాహతదేహగా (పతి-మక్పణ సేయకళక్కినన్‌, గురు (దోహముసేయనే 1? అధమదుర్షతికిం జనినే శివామగా ! హింసకు నన్ననర్హునిగ ఎంచినబీకు కృతబ్దుది స్‌ మదా శంసితమైన శాశ్వత యళ _స్తనువుం గిర ణీరపుమో మ్బుగో

ద్వితియసర్గము 08 త్తంసను 1 గాలునాకిదియె తత్పరు లెన్నడుగాల సుపెష్మ? నె ధ్రుంస మవశ్యమై కదడచు ఖభౌతికికాయ పములందు పోద్భిశల్‌, పుణ్యసంబంధ మాలాపపూర్వ మం(డు |

శర్వకింకర 1! ఎపినాంతసంగతు లకు పెన కదిఘటిల్లె గాని సంబంధినై న

నాదు (ప్రణయుము (దోయగారాదు నీకు

అని న్వగురుధేను విమోచనార్ధ మాత్మబలిదానమునము సిద్ధ

పడిన దిలీపుని దృఢమనోనిశ్చయమును నిన శ్నభిముఖనీరముంబలీ నివ ర్రింపరాచు గుర్ధించి, [(పత్యామ్నాయపారణక్షు, ఆహరి సమ్మతించి మునిఆవును విడిన ఆక్షణంబునస్‌ గాహునిరోధ ము క్ర్తుడయి వట్టినరై దువు బాజనై చి, అ దేహమొకింతలేక, తనదేహము నామిషపిండముంబకెన్‌, శిరసించుగ వంచి, భయం కరసింహనిపాతమునకు గౌచికొనిన్కు ఆ పుకుషా్యగజీపై ఖేచర, కరము క్రము పరులవాన గముగమ రరసెఫ్‌. “లెమ్ము కుమార 1 లెమ్మ*నిన ల్నిష్టపటిరరనా భమై ముధా సమ్మితమైన మాటవిని సం్యభమమొప్పగ లేచినన్‌ (ఐమో దమ్మున మాతృదేవతవిధమ్మున సన్నిధిచేస జేన8ిన్‌ గుమ్మున బౌలుచేపు మునిగోపు; కనంబడదయ్యె సిం గముస్‌ం కమ్నల వమ్మలేక తటకానడు వానికి ధేనువిట్ల నెస్‌ నిన్ను బరీక్షసేయుటకు నేనిటువన్నితి మాయగాని, ఓ యన్న! బుషి[పభావమున నంతకుడ్డె నను నన్నుముట్టలే డన్న వలంతులే వనమృగాదులు నాకొకకీడు సేయగన్‌ం

ర! ఆం(ధ రఘువంశము గురువట్తన్‌ సరుభ క్రి నాయెడ నను కోశంబు గన్బర్భితో సరనాధో శ్రమ! స్మీపప త్రికి నమూ-,పీతి మిన్నంటితిన్‌ వరమిత్తుం దగ వేమికావలయునో చా(కువ్వుః సా్యమాజ్యవి _స్పరణంబో, అడిపాకశాసనచి రై శ్వర్యంబా ఇఐకేదియో, ఈ పాడిమొదవు వరమీ నోపునె న'కనుచు శంకనుడునుము వినున న్నావోవ గొలుచువారిక్షి చేపుదు గాన్యూమృతమును సిద్ధం బనినస్‌, (ప్రమదతరంగితాత్నుడు నృపాల డు తా జ“దేంవీరశ బ్రమును గడింప, నర్ధిజనితర్చజసేయగ దోడుపడ్డ హ స్తములు మొగిడ్చిో అష్మరొ ! నుదక్షిణయంము నను[గిహింపు వం శము వెలయింపజాలిన కుమారుని నాకొనివేడె వేడివస్‌. వాత్సల్య-బున ఏవమ స్పనుచు మున్‌ వాకుచ్చి యాస్స్మువతుస్‌ ముత్సంవన్నమనస్కుజేసి మరియున్‌ గో “వస్మదూధన్యమున్‌ వత్సా ! ప్యతపుటంబునంగొాని సమాశ్వాదింవు మదాస సీ ఉత్సాహంబుఫలించు బొందుదువు, పుతోత్చ త్రిమాంగల్యము న అనిన బులకలు మైజాదుకొనగ బొంగిి

పత్ని పసుపాడి పొ త్తిటంట్టి న్మెతు శందుగాన్చింప గన్నార గినినయట్లె

అతితరానందతాదాత్మ ల్‌ వనుభవించి, మనుజేందుండు మహా[పసాదవునుచున్‌ మోహేయికిన్‌ (మొక్కి ఏర్‌ అనురాగంబు వర్మవవానముధురో దంతంబు విన్చించి, సం జనితానందునిజేసి, మెద్దురుసనుజ్ఞాము[(ద జేవల్లి, క్ట జననీ ! వత్సహుతావశిష్టము నీ స్తన్యంబు సేనించెదన్‌.* అల విన్నవింప నందిని మనమున [బియకంది మంచుమలకందువ వీ

ద్వితీ యసర్లము రఫ్‌ 0 డ్కొని యేగుదె-చె న్యశమ మున నా శ్రిముమునకు రాబముఖ్యుడు దానున్‌ః హర్ష వికసితమైన తదాననంబె చాటుచుండెను సురిభ్మివశాదలబ్ధి, అమున దననోట వినిచె జేడా సువా ర్త గురువునకు లేయసిక బు3శ్చరణ చేసిం వినిచి, పరితృప్రవై &బ్జ యనువమతింప అస్వదించె దిలీపు డత్యంతతృవ్ల లేగకడుపొర( దాగి, వేలిమియు సొగి ళిటీకు మిగిలినయట్టి నందినిపముస్స్ఫుం తబువాత నులుదినంబున వజబువాత యధోచితముగ [వరపారణళున్‌ జఎపీ, వసిష్టునయనుమతి బరమామోదమునదిరుగు పయనంబునకుస్‌, సమకటి హెవిస్పీ ్రైకరణంబున [బజ్యలిందు హోషువై శ్వానరు వకు, దూడయటల్టునాకుచు సుపసాదసుముఖియై; సురభిసూకిక, యానసమయసముచితమంగళమం[తమ. ఖరులయిన గురుదేవదంప తులకు సధిర్మిజీసార్ధమ.గ (బదక్షిణ్యృపణామములు నిర్వ రించి, సన్మంగళోద్మ గతర్మనభావుడై కాకుత్‌స్టుడు సప౦వారముగి గదలి, రాజధానికి నబ్బ వార్వముళలు ద్విగుణ రయముమెఅయగ గొనికేర [శవణసుభగ రావమై, వూర్ణనిజపమునోర ధముబోని, రధముమీద సనుర్ధాతరమ్యసరటి. ళడవు కనరామి వేడుకకడలుకొనగ, కొదలుకీజని చూవుల గువలయా వు

86 ఆంధ రఘువంశము గనిరి (వజలు (వజా[వతకర్శికాం “, అభినవోవయు నోషథధీవభుని బోలె. తళత ళలాడుమంగళపతొాకలతో, మణి కో రణాలతో, జలజల నక్షత్మపసవజాలము జల్సైడు యౌవతంబుతో, కొలకొలమంచు గుంవులుగ గూళ్ళకుకేరు పులుంగుపౌజుతొ, కలకలలాడుచున్న కటకంబును జొచ్చె నృవుండు వేడ్కతో [(పజనితకౌాతూహలులై , (పజలెల్లరు జయముపాడ (గమ్మఅ దాల్చెస్‌. భుజగేందసారదక్షిణ భుజపీరముమిద రాజ్యభూమిభరంబున్‌,

అవా క్షా.

తృతీయసర్గము == కుమౌర సంభవము అనానాట్య భనం ఉవిిర్య నమిలి వతివాంఛాఫలరూపమై. నిజచిరస్వప్నో దయారంభమై, కుతుకవ్య[గసభీజనంబునకు చత్తుఃకౌముదీపర్వమై, గీతి నిక్ష్వాకుల వంగడంబు గొనసాగింవస్‌ నిదానంబునై ; అతులోదా త్తము నిల్బె దౌహృదము గో(త్రాధీశు నర్భాంగికిస్‌, నీరసించిన మేన నెలకొన్న తెలినిన్షు చాయవెన్నెలచెన్ను సంతరింప, కొలదిగా దొడిగిన అలతి మైతొడవులు విరళతారకముల సరళిజూప, వెడనాడి ఎంతేని వెలుకజ'రనమోము మాగుపొటీన చందమామ దొరయు, బడలిక బహుళమై పొడమిన నిట్టూర్చు కిష్ము(కీగాలి చందమ్ము నొందం చిక్కి నవసియు నొకవింత చెలువుమెజయ, కనుపడియెనాడు (పత్యుషఃకల్పమధుర రజనీ పాలువున గోసలరాజగృహిబీ, [ప్రచురతేజోమయాళ్ళ్ము గర్భమున దాల్చి పలవని లజ్జ వచ్చిపడి. వాంఛితమున్‌ లలితాంగి మాకడస్‌ తెలుపదు, నాల్ముకుంటి వెనుదీయును; మీచెలి కేమివస్తువుల్‌ వలయు, నయంబుతో నెటిగివచ్చి రయంబున జెప్పుడంచు దా పలుమరు (గుచ్చిగుచ్చి జనిపాలుడు వేడు (వియావయస్యలన్‌, దోహదదుఃఖశీలత్క వధూటి యదర్రము వేడు సద్యమే అహృతమైతదర్ధము తదం[మియుగంబున్యవాలు వ త్తరిన్‌; సాహసపికమాస్పడుడు సజ్యశరాసనుడ్డె నృవుండుస న్నాహము చేసినం [దిభువనంబున వెందును లేవలభ్యమున్‌ం

38 ఆం[ధ రిఘువంశిము వేదిళ్ళు కడచి [(కమముగ దే] నిజాంగములు పుష్టిదేరగ దోచెస్‌ (పావడినయాకు రాలిచి, లావణ్యపుమొగ్గ దొడుగు లతికయనంగన్‌ నిధులు గర్భానగల సింధునేమి బోలె, జ్వలనమును లోన డాచిన శమినిబోలె, నలిలములు లోన గల సరన్వతినిబోలె, అరయునిల్లాలి, నిండుచూలాలి నృపతి, అనుగుం[బేయసి మీదిమక్కువకు, చికౌన్నత్యసంపూ ర్హికిస్‌, తనదుర్వారభు జాబలార్జి తదిగంత శ్రీకి బెన్నుద్దిగా లినరించెస్‌ మనువంశమండనుడు గృహో్య క్ర్మవకారంబి శో భనములొ, పుంసవనాదికంబుళు సముత్చన్న |పమోదంబునస్‌, పరిచారికావలంబమున బఖానుఫునుండి, అలసత నిట్టూర్చు లడరలేచ్చు అభిలసేవలకు [పత్యామ్నాయముగ గేలు, దలిరుచలింవ నంజలిఘటించు, స్విన్నాననంబుపై జిలునవ్వు తులకింప్క (పణయభెషణసుధారసము నొసగు, (వ్రీడాపరిప్ల వద్వీక్షణమాలికా, విలసనింబున వేడ్క వెల్లి గొలుపు కుశల మారయువేడుక కొనలుసాగ అంతివురకి నిజేశ్వరు డరుగుదేర్క అమరపత్యంశభూయిష్టమైన చూలు మోచికొని డస్పియున్న యాముద్దరాలు, పొలువుగ (పాద్దులు నిండీన పాలతుక బొడగాంచి, వి [పమోదము నొందున్‌,

తృతీయసర్గము 88

తొలుకారు కారుమబ్బులు తొలుకాడెడి గగనిలక్ష్మి తోయముసేయున్‌, భానుని చేరబోక [గప్తపంచక మయ్యెడ ఉన్నతోన్నత స్థానగతంబులై , శ్‌శర్య్‌ జాతకవై భవ ముగ్గడింపగా, మానవరాట్‌కుటుంటిని కుమారునిగాంచె, (ఉతిసాధనాయుతం వైన తమోఘశ క్రి ఎహితాక్రయసంపద నీనుకై వడిన్‌. పవనము హాయిగవీచె, (పసన్నవి

ఖభాపరిదీ ప్ప ములయ్యె దిశల్‌, హవి ననలుండు (పదక్షిణకీలల

అందుకొనెస్‌ సుభగోజ్జ్వలుడై , సువిహితవై ఖర న్పుడు మంగళ

సూచకమయ్యె సమస్త మిటుల్‌, భు వననమహాభ్యుదయంబునిమి త్రమె

పుట్టుదు రిట్టి మహాపురుషుల్‌, కలయ బురిటింటి పానువు నలమిన రాచూలి నై జమగు కేజముచే నడి రేదివియలు సహసా గళితపభలయ్యె, చితగతముల కరణినం విచ్చిసమోముతో, ఎడద వెల్తువళట్టిన నంబరఎబుతో వచ్చి, కుమారజన్మశుభవా ర, సుధామిళితాక్షరంబు వా (కుచ్చిన దేవిచేటికలకుం దనసొమ్ముల నెల్ల సెల్వుదో పిచ్చె దిలీవు డొక్కవెలియెల్లి యు, సీవురుదోయియున్‌ వినా, అందము చిందు నందనుని ఆననశోభ నివాతపద్మ్శని ప్పందములై న ఉఊల్ల సితచక్షుల నానునెడన్‌ (పహర్ష్నని ష్యందము డెందమం దిముడజాలక పైపయి బొంగె తంశడికిన్‌ చెందొవవిందు గన్గానన సింధుజలౌఘము చందమందుచున్‌.

శీ ఆంధ రఘువంశము అంత సొకేతపతి పంపిన వేగరులవలన గుమారసంభవము

నాలించి తపోవనమునుండీ విజయంచేసి మనుకులపురోధ మైతౌ వరుణి మాగధేయునకు విహిత్మపకారమున _ జాతకర్మాదిశముళు నిర్వ _ర్రించెం జనపతికుమారు, డినకుల జననమున, బుష్మిపయు క్రసంస్కారమునస్‌, గనిబుట్టి సొ నబట్టిని అనర్హృ మణికరణి మెజసె అమృతకాంతిస్‌ం మొరసె శుభత? ర్యనినదము నిరవధిగణికపమోదనృత్తాన్వితమై, నరపతి వీటనె కాదల సురవ ర్త్మ్యమునందు గూడ (శతి పేశలమై. బద్దు డనువాడు లేడు తత్పాలనమున

ఎవశి విడుదల చేయు నరేంటదు డపుడు, తన యజననోత్పవంబున దనకు దానె

పెతృణ మనుపెద్ద చెల విడిపించుకొనియె, అరుగజొలును వీడు [శుతాంతమునకు,

అటులె విమతాంతమున కాజయందు నంచు, ధాతుగమనార్హ మరసి అర్థవిదుడగుట

బిడ్డనికి జేడు రఘువని పేరు పెట్టె. ఆరూఢస్థిరభాగ్యశాలి, జనకుం డత్యర్థయత్న ౦బుతో గారాబంబుగ దన్ను బెంవ బె5ిగెస్‌ దద్చాలరా జన్వహ స్ఫారీభూతమనోజ్ఞ విగ్రహకళాసం (పేక్రణీయాకృతిన్‌, సొరజ్యోతిరను(పవేశమున లీజాబిల్లి ఎట్లవ్విధిన్‌, స్కృందకుమారు గన్న గిరిజావృషభాంకులభంగి, మైహొయల్‌ చిందుజయంతు గాంచిన శచీశతమన్యులలీల్క దత్సమున్‌

తృతీయసర్గము త నందను జూచి డెండమున వందముజెందిరి, సాం(దకొతుకం బందిరి, తద్‌ద్వయీసదృశలై న సుదక్షిణయున్‌ దిలీపుడుస్‌, ఎలమి జక్కవకవయందు బలె బరస్ప

రాశయము భావబంధము నైన వారి (పణయము దదేశసుతుడు తా బంచికొన్న తలుగక (ప్రవృద్ధమయ్యె నొండొరులపట్ట. త్రాక్ర అత్తొ యటంచు దాది పల్కించిన తొలితొలి పలుకులు పలుకునపుడు, చిన్నాటి పెదవుల జిజునవ్వు తులకింవ వలుమొగ్గచాలు కన్పజమనపుడు, జోతపెట్టు మటంచు చూపి చేయించిన చిలుగేలు చిజుగేలు చేర్చునపుడు, వడుచు లేచుచు లేతయడుగులు కసుగంద వెడదప్పటడుగులు వేయునవుడు, వరిజనము చంకనుండి శన్నరసి యురికి ఎత్తుకొను మంచు జేతు లందించునపుడు, కొడుకుగుని ముద్దు పోకడలు చూచి తండి కుత్తుకబంటి మోదమున దేలు కొలువువిడి వచ్చునెడ, కిలకిలని నవ్వలరు అలరుమొగమొప్ప దనకెలని కరదేరస్‌, లలితసఘుకుమారు, సుతు, గులకరు, గుతూహలము నెలకొవ, నిజాంకమున నిలిపికొని, తత్కో మలతనువు సోకి మనమలరగ సుధారసము చిలికిన సుఖాతిశయ మలవడ గన్నుం గొలుకు లరమోడ్చి నృవతిలకుడు కుమారతను మిళశనరసతన్నయత బులకలు వహించుస్‌,

వల ఆం[ధ రఘువంశము అం దవుబిల్ల జుట్లు వదనాంచలసీమ నటించి సొంపునిం పం దనయీడుజోడగు అమాత్యతసూజులతోడ గూడి తా నందటఅ మేజియై, లిపిసమభ్యసనంబున బొచ్చె వాబ్బ్యయం బందు, నదీముఖంబున మహాబ్లిబలెస్‌ రఘు డ[శమంబునస్‌ం నృపతి సుతుని సకాలోపనీతు జేసి

చదువు లాచార్యుసన్నిధి జదువబెటై, వానియెడ గురుయత్న మవంధ్యమయ్యె

పరమవస్తూవహితశిక్ష పండు టరుదె. (పశిరహితదీ గుణముల సోపజ్ఞూ డతడు

(కమముగ దరించె జతురర్ణవముల వంటి అల చతుర్విద్యలను, సమీరాతిపాతి

ధృడహరులకల్మి రపి చకుర్జిశలబోలె, అభ్యసించె యథావిధి నస్త్రవిద్య

తంశడీ శిక్షింప మంటతవ(తమగ రఘువు, జగతి నేక్రై కపార్టిపు డశుటె కాదు

తథ్య మేక్షై కధన్వియు దద్గురుండు, [కమముగ శై శవంబెడలి (పాయము పైక్‌నివస్‌, మహోక్షభా వమునకు ఉన్ముఖంబయివన వత్సశరంబువలెన్‌, గజీశ్వర త్వమునకు నల్టుసాచు కలభంబు విధంబుని దోచ్చె లోచనీ యముగ సుదక్షిణాసుతు, డుదారగభీరమనోహరాకృతిస్‌. ప్కుతకువ కంత గోదానవూర్వకముగ

జనకు డనురూపపతి నిచ్చి జరిపె బెండ్లి; (పణయవపదమయ్యె రఘున కారాజపు(తి

అమృతకరునకు రోహిణీరమణి కరణి (పపాయవు ముమ్మరముం, బరిఇద్ధక వాటసువక్షము, పీనయుగ

తృతీయసర్గము శ్రి వ్యాయత*౫ాహులు, కంబుగళంబు, ఊ దా_త్తమనోహర రేఖయునై , కాయము మేటివసం బితృపాదుని గాదనియున్‌ రఘు వపు సదా పాయని వ్యమతసొంపున దా గను వబె గడు౦ బసిబిడవలెస్‌, బి ఉట

నిజనినర్గసంస్కారవిసీతు, నతని

తద్గురుడు యౌవరాజ్యపదస్థు జేసి, ఏండ్లతరబడి తాను వహంచుచున్న

(వజలభారము దేలికపణచుకొనియె. ఆమహారాజమూలా[శయమును విడిచి

అవలి యవరాజనగామనవాస్పదమును అంశమున బొందె సిరి, సుగుణాభిలషిణి,

తమ్మినెడలి నవోదితోత్పలము బోలె, వారిధరవ్యపాయుడు విభావసుకైై వడి; విస్ఫురన్మదో ధారికవోలభి త్తి వనదంతివిధంబున, వేగవన్మరు త్సారధికంబు దావశిభిచాడ్పున, దుస్సహుడయ్యె నెంతయనస్‌, శూరవతంసమైన తనసూనునితోడి దిలీవు డయ్యెడన్‌ం చతురంగధ్వజనీస మేతముగ పశ్చాద్లామిమై, నర్వదా, ధృతసజ్జీకృతధన్వియై, కొడుకు స్యతీయాశ్వముం గావగా, కృతసంకల్పుడు చేసె గోసలవిభుం దేకావశిష్టంబుగా (కపవుల్‌ నూలు, శత(శత? పముడు దీక్షానిర్వికల్పంబుగన్‌, ఆయన పిమ్మటస్‌ శతతపూధ్వ రకార్య ముప(కమించి, మే ధీియహయంబు బోవిడువ, (దిమ్మర్శితిమ్మగి పచ్చి కాపలా కాయుచునున్న పెక్కువిలుకాం[డుర కన్నులముందు మాయమై పోయె, మహేంటదజాలమునబోలి దురంగమ మున్నపాటునన్‌,

ల! ఆఅం[ధ రిఘువంశము (కతుహయము కొజకు ఆటునిటు వెత! వెతకి, కొనలేక వెలవెలనగుచున్‌, వితతవిషాదవిలు ప్ర (ప్రతిప త్రివిముగ్దమయ్యె బలమెల్న వెఅస్‌, తటవటమిది యేమొకొ యని తటక్రాపడి తలచుచుండ, దైవికముగ బై తటమున బనివిను వ:దిని తటుకున డిగినిలిచె రాజకనయుని ఎదుటస్‌. ఇట్లు నన్నిధి చేసిన [శత్యపభావ యగు వాసిష్టాగ్నే యహవిర్ల వికి [బదక్షిణించి, అక్కుమారుడు తదంగనిష్యందజలమును గన్నుల కద్దుకొనుటయును తదారాధనవిశేషమున నుపలబ్ధమైన అతీందియ వస్తుసందర్శనసామర్ధ శ్రమున్క దనకటెనుట ననతిమారమున ముహు ర్ముహుస్పూతనిషిద్ధచాపల మయిన యాయావున్సు మః వగ్గములతోడ దనదగు బగ్గీ కొఠవై పు గట్టి పరుగున జను [పా దిగ్గామిదివ్యవురుషుడు దృగ్గోచరుడయ్యె నొకిడు నృపనూనునకున్‌, నిర్ణయము చేసె వాతని నిర్ని మిషముల్లై న వేయు నే[తములు, హరి ద్వర్హహయంబులు గనుగొశి, న్వర్నాయకు డని దిలీపసంభవు డతనిస్‌. [ముచ్చునిక్షై వడిం దురగముం గొని చాటుగ బోవువాని, వై యచ్చరశేత వేర్కొని నృపాత్మజు డోడకపవల్మె *“గానగా వచ్చితి వింక నెందు జనవచ్చునావో నిలు మధ్వరాశ్యపా టచ్చర 1” యంచు ధీరనిబిడ స్తనితాయితమైన ఎల్లునవ్‌, *[కతుహవిర్భో క్రలందు ఓం[వధము డెవ్వ డనిన నిను జెప్పుదురు విజ్ఞు అనిమిషేంద 1

తృతీయసర్గము క్‌

సతతదీక్షాపవ్మితు డస్మజ్జనకుని

(క్రియకు నీవు విపక్షీకరించువేల ? తలప (దిలోకనాధుడ, వుదా త్తచర్మితుడ వీవు, వేయుగ న్నుల నవరోధకారుల గనుంగొని శా స్తియొనర్భ్చి, జన్నముల్‌ నిలువుట పాడికాని, మజీనీవె విఘాతము దెచ్చి పెట్టినన్‌ ఫైలియదె కర్మకాండ, గతిపుట్టునె కంచెయె చేనుమేసినన్‌ ? పొ కాన మాఠన్పగింవుము గౌరవముగ

అధ్వరాశ్వోరసంబు నాకౌళసేం[ద! ఆలఘుశచిమార్గదర్శకులై న ఘనులు మజచియును [(దొక్కుదురె మలిమసపథంబు.” ఆ(పగ లృవచన మాలించి, సరుగున

తేరు రఘుశిదెసకు (దిప్పి చూచి, కూతఘనము పిట్టకొంచెము నని చోద్య

సెడ్తి ఐల్మపభేది బదులువలి కె, *సీధర్మపన్నాలు నిజమెకాని కుమార 1 ఎలుగవింతకు లోకవృ త్తమీవు 1 వటుయశోధనుల కొప్పరికింపవచ్చు నే తమకీర్తి పరులకు దక్కుచుండ ? చిరకాల మనుభవీంచిన యాధిపత్యము చేయిజారుటకన్న సేగికలదె ? శాశ్వతీభూతము శతమఖత్వము నాకె పురుషో త్రమాఖ్య శ్రీహంకిబోలె, అట్టి భువనానుమోదితమైవ నాదు యశ మశేషము మీగురు డాచికొనగ, శతతమేష్టికి దొరకొన్న (బతివిధాని ముడిగి ఎటులుందు, ఎటుచేయి ముడుముకొందు ?

త్త అంధ రిఘువంశిము కావున “పిలానుకృతిని ఈవార్వము నపహరించి, 80కిటదీనిన్‌ పోరిడుచుట కల్ల సుమీ పై 9వడుటకు నోర్హు, నోర్వ బదవీచ్యుకిన్‌. పొడువవలంచినస్‌ సగరవుతుల జాడను బోదు వంతియే, పడయవు కత్తలాని, ఎల్యపాయపునెట్టికసీల వౌట నీ చెడుటకు నోర్వకీ హితము జెప్పితి, రాచరికంపుబొంకమున్‌ పడుచుదనంబుబింకమును హాయగబెట్టి తొలంగి పొమ్మికన్‌ం (గుడ్డువచ్చి నోటి(కొవ్వున బిల్ల ను, వెక్కిరించినట్టి విధముగాను, చాలు బొలుమాకు చక్కట్లుదిద్దంగ రాకు హద్దుమీరి రాకుమారలో నావిని జంకులేని పెనునవ్వున మోమొక పొల్పుదాల్చ ఆ స్స్సే లీ వెడమాటలేటికి సురేశ్వర ! చేకొనవయ్య క్రై దువున్‌, మాపును బట్టికొన్న అభిమానము గాచికొనంగ నెంచినిస్‌ కావు సుమీకృతార్థుడవు కయ్యుమునన్‌ రఘు గెల్వకుండినస్‌. అని ఆఖండలుతోడ రాయుటకు దా నాయత్తుడ్డె కార్ముకం మిన ను_శ్రేజతకాండముందాడిగి, ఆస్ఫోటించి; రాజన్యనం దశు డాలీఢపదస్టుడ్రై నిలిచె దుర్ధర్ష (సతాపోన్నమ త్కనదాభీలవవుః(పకర్షమున ముక్కంటిన్‌ విడంబించుచున్‌, రఘుసంరంభవిజ్బృంభణం బొక మహాస్త్మ్య్రప్రాయమై కాకినన్‌, మఘవంకుండు [ఏచండరోషరభసోన్మాదంబునన్‌ లేచి, న వ్యఘశానీకముహూ ర్హలాంఛితనిక్రిష్వాసంబునన్‌ నిష్టురా లఘువొణం బరివోసి దాయ యురమున్‌ లక్ష్యంబు గావించినస్‌. ఆశుగతి జొచ్చె రఘుని దోరంతరంబు

అసుఎరుధిరోచితంబు తదాళుగంబు

తృతీయసర్గము శ మునువు చవిచూచి ఎలుగని మనుజర క పానకేళికి ఉబలాటపడియే ననగ వేగంటి బెడిదంవు [ వేటున నొచ్చియు బరవసం వెడలక బిరుసుచెడక, పెనుగోల నడచిన బెబ్బులి యటులేచి, కాల్మదొక్కిన [తాచుకరణి లేచి, దాయపె గీలించె దదడయక రాచూలి =. తనపేరుచెక్కిన తళశుకుటమ్ము. చౌదంతివీపుపై చఅచి యెంతయు గాయ కాచిన యాచేయి గండివడగ దాన రెచ్చిపోయి తనమీద మలశాంగ, ఏజుపాజుతెంచు నెనకమెసగ కణకుటంపగములు పఅసిన నతడును, నిముసమందె వాని దుమురుసేసపి; చలపట్టి నెమలిఎజకల అలుగున నల పిడుగుటెక్కియము బడవై చెస్‌. బలిమి బలభఖేది ఎదుటనె తలదజగినయట్లుగాగ దై వతరమకున్‌. మన్యువిజృంభిళు లై శత మన్యుండును, రఘువు వికఎస్టైర్య మసా యూ మాన్యముగ జేసి రాహవ, మన్యోన్యజయ,[ప్రయోజనా వేశితులై ౪ హరిర్‌ఘుము క్షశరావళి గరుత్మదాశీపిష్మేపకారాతిభయం కరగతి నధోర్థ శ్రముఖముల సురమనుజ్యపిక్షకులకు జోద్యము గొలిపెస్‌*

శి ఆం[ధ రఘువంశము తెరపి యొకింతలేనిగతి, ద్మీవశిలీముఖకుంభవర్షమున్‌ కురిసి, నిజాంశసంభఫు, నకు థితవి[కము నక్కుమారకున్‌ తెరలువ జాలడయ్యె నదితి ప్రభపుం డీదివింతయే, వయో ధరమున కార్చ్భవచ్చునె స్వతశ్చు ్యతవహ్ని నిజాంబుధారలన్‌ ? హోరాహోరి విశ్చఖల పొవఐష మొడలె త్రినట్లు భయదాకృతియై పోరాడ, చక్కుమారమ హారథు, డనియంతితాద్భుతా బోవమునన్‌. హరిచందనచర్చితమగు హరిహయు ముంగేల (పమధితార్జవనినద స్ఫురణమున మొరయు శింజని నరవెలనునుగోల దునిమె నతిదృఢముప్టిన్‌. బలరివు డొశరాసనము వాజగవై చి, విచవృద్ధమత్సరో జ్జ వ్రలితశరీరుడై (వబలశ(తువు నుగ్గుగజేయు వూనికస్‌ కులవసుధాధరంబులకు గుంటితనం బొదవించెనెద్ది ఆ అలఘుతరాయుధంబు రభసాతితరంబుగ దీసి వై చినస్‌ం స్వరు వుద్దామాగ్ని కీలాపటలజటిలమై వచ్చి, పేరక్కుగాడస్‌, భరమై రాచూలి నేలంబడియె, స్వజనవా షృ[వపాతంబుతోడన్‌; తిరుగా దన్మా_తళోనం దెలిసి, అరిపయిస్‌ దృష్టిదిం(డించి, రోదో భరిత్మదాఘిస్టసేన్క(వమదరవముతో వాటు వేలేచి నిలె ఏన్‌, దంభోశిఘోరతరధారకు మొక్కవోని శుంభదృల్యదఢిమశోభితు నక్కుమారు

తృతీయసర్గము శీర్ధి

జంఖొరి మెచ్చి యనె సారగుణో త్తరుండు

సంభ"వనీయుడగు శ్యాళపుడై ౩ గానీ,

*క్పౌర్రాశ్చెాస్తు ! మామకఠ

భూర6పసిక్షతికి రేకమోవని శ్రాఘ్య

స్ఫారాలౌకికదోర్చల

థౌ రేయుని గంటి నిన్ను దార్హ్డు శనిపిదపన్‌*

దివజులమైన మాకు భవదీయనిరర్లళధై ర్యసార, ము తృవమొనరించె, గామిత మొసరిగకపోపవు టసార్మపతంబు, మీ సవఫహనుంబిు నేవిడువజాలని చిక్కు మదిన్‌ గణించి, ఆ న్యవరము వేడుమిచ్చెది, ననన్యదురాపధనుష్కళానిధిల అనుటయు గుమాఠకుడు స్వ హస్తాం/ఎళులకు

వసిడీపింజ మెఖుంగులు మిసిమివెట్ట బ_త్రళికనుండి ఎత్తియు నెత్తకున్న అలు ు లోనికిజొనిపీ దుశ్చ శివనుజూచి;

“కతుగంధర్వము నీకమోచ్యమయినం గానిమ్ము లోకేశ! వం తతదీక్షా పయతుండు మా రునకున్‌ సం(పీతి విండార, ని (ప్పశిరోధంబుగ నేటిజన్నము సమా ప్తంబై నచో, గల్లు శా

శ్వతమై ఎట్టిఫలంబు; తతృల మశేషంబుం [బశాదింపవే ? పురదమనై కా౨శంబున;

దురాసదుం డయివ నిజసదోగతునకు, మ ,ధురునకు నీవొకవారా

హరుచే వినిపింపు మీయుదంతము నెల్లన్‌,

మహేం[దపదవి యన్న మజ్జవకునకు మనసులేదు. దాన నిర్వి

శంకుడవుకమ్ము” అని దేవతావిరోధవిముఖమనస్కుడును, శమ(పధా నుడునై అభ్యర్థించిన వత్యంతసంతోషభరితాంతఃకరణుడై. అట్న చేయువాడ నని ఒడంబడి, అఖండ స్నేహంబునెఅపి ఆఖండలు డంత థ్థానముచేసె, [(వళఠముచెడినను ఫలమును దిక్కిచుకొనిి అంతియ

క్రి ఆం[ధ రఘువంశము (పా _ప్టమని యూరడిలి, నాతిసమోదమానసూనసుడైై పొదక్షి చే యుడు సాకేతమునకు దిరిగివచ్చె. అంతకుమున్ను దివిజశాసనహారి చేత దదీయవార్త యొతటింగి యా కువలయేశుడు కూర్మినంద మ (గుచ్చిచేర్చి కపుంగిటన్‌, నివిరె, బుజవ మారగా నశని[వణాంకిత మైగ మే నవయునంబుల నంటియంటి (పహర్ష శీతలపాణి చేస్‌. నవముగ నవాధికంబుగ నవతిమహా[కతువు లిట్లానర్చెను, జగతీ ధవు డాయుక్షయమున దా దివ మధిరోహంప మెటు దీర్చెనా యవగన్‌. భూవరు డంతట విషయ వ్యావ్ఫ త్రమనస్కుడైై [(పీయంబున నిచ్చెన్‌, యౌవను డగునూనుశక్కు య థావిధి వృపకకుదమగు సితచ్భ(తంబున్‌. ఇచ్చి సపరి[గహంబుగ నేగి, తాప స్మాశమవనస్పతిచ్భ్చాయ ల్మాశయించ్చె [బదుకమలిసంజువేళ ఇక్ష్వాకుపుణ్య వంశజుల కెల్ల నిది కుల్మవతము గాదె అణా భే అనా

చతుర్జసర్గము ఐల దిగ్విజయము అతవనిట్లాభళనిమి సితవి్య్యగ్రప్రళనదులు జనకుండిచ్చిన రాజ్యము గొని నిరఘుడు వెరిగె రఘు డకుంరితది ప్తిస్‌ మునిమావు నవిత తనయం దునిచిన కేజమున వెలుగు హుతవహుపగిదిస్‌, అతడు దిలీపుని పిమ్మట (పతిస్టికుండయ్యె రాజ్యపదనవి నటన్ననస్‌, (కిశము పొగరాజుచుండిన (పతిరాజుల హృదయపహ్ని భి రగిలెస్‌, ఆమ్థీం [5 ధ్వ జముంబలె అమితశుభ్యపదము రఘు నవాభ్యుక్థాన [కమము గని పరీిణమింతురు, సమున్నయనిపం క్తుల 'ఎచు స్మపజలు (పజల్‌ొః నమగతి సమా[క్రమించెను సమదద్వివగామి రెంటి, స్యమాట్టు పీతా సమవా _ప్రసింహపీరము, సమ స్పరిపుమండలమును సమధికశ క్రిస్‌, ఛాయామండలలక్ష్య [ప్రాయమ్మ్యు వెలిదమ్మిగొడుగు బట్టి భజించెన్‌ శ్రీ యొరుల కగోచరయె మూ ధీయుళు, సా్య[మాజ్యకర్మదిక్షితు నతనిస్‌- తరివేచి పొగడు నాతని భరో లలోని ళాల వరగుణములు చదువులమ్మ వందిజనాంతః శ, ఫ్‌ వరికల్పితనన్ని ధియై ఇం.౨261 + వరిపరివిధముల మహార్థవదగుంభనలన్‌. 1 శా, డో ఫి పస్‌ న జన.

ఫర ఆం[ధ రఘువంశము మనువు మొదళు మేటిమన్నీ ల మాన్యుల ముద్దుముచ్చటలకు మురిసియున్న, [కొ త్రళావురంబు కులుకున కొమరందె, వాని వలచి వసుషమతీనవోఢ దండనమున హెచ్చుతగ్గులు చూపక, అభిలజనుల మనసు లాచికొనియె. నాతిశీతలముగ నాత్యుష్షముగ వీచు దక్షిణానిలము విధమున రఘువు, మందగింపజేసె మక్కువ తం[డ్‌పై. నిజగుణాతిశయిత (పజలకెల్స, ఫలచయంబు వలన తొలివూతపై (పీత మళణువజేయు తీయమావి మాదిః విదితపజచి రపుడ సదస్మత్పకారము నూతనెశ్వరునకు, సీతివిదులుం పూర్వపక్షమునకి మొగ్గ రా, జుత్తర పక్షమిట్లు వూర్వపక్ష మయ్యె, భూతము లిరుమూడీటికి గు ణాతిశయం బెసకమెసగె అద్భుతముగ, ఆ నూతనవిభు శల్చడిలో నూతనమై సర్వమును మనోహరమయ్యెన్‌ ఎంతేని నిడుద, లొక ర్దాంతంబులు, త దుకన్ను లైనను రఘువే కాంతము శాస్త్రముననె దృ గ్వంతుండై యరయు సూక్ష్మ కార్యార్థములన్‌. సనుధికాహ్లాదనంబున చందు డెట్లా తాపసంజననంబున తపను డెట్లా

చతుర్షనర్లము ఫి |

(పకృతిజనరంజనమున ఆరాజు నట్షె

అంచితోదా త్తలీల అవ్వర్ధడయ్యె. మ్మికమానురాగవిసయం (తితారియై

కుదుటబడిన రఘుని గొలువవచ్చె, లలితపుండరీకలక్షణయై, శర

ల్లి? అపరరాజ్యలక్ష్మి లీలం నీరదములు నింగి నిర్వృష్టలఘువులై

దూదిపింజలగుచు దొలగి చనుట+ ఇనుమడీంచె రఘుని, ఇనుని (పతాపము

యౌగపద్యముగ దిగంతరమునం సురరాజు డించె వార్షి క్‌ శరాసనము, రఘువు జై తచాపము నెత్రెసం ఇరువురు (పజార్థతుటనా వరత? దా విల్లు గౌండు వర్యాయమునస్‌ః అరవిందము వెలిగొాడుగుగ విరిపి5 కనుపపులచాలు వీచోవులుగా నరదేవు ననుకరించియు శరదుదయము వానిశోభథ జాలదు పడయనస్‌ం ఆరౌజు యశోవై భవ హేరాళము పొలపమందె నేమె తలంపస్‌ జ్రారలలోన, కుముద్వ న్నీ రంబులవోన, హంసనిచయములోనన్‌, అగణితతేజోనిధి యగు అగస్తు్యు నుదయమున దేజె అంభశ్చయముల్‌ దిగులొంది రఘూదయమున వగతుజ డెందములు కలగె పరిభవశంకస్‌

వ! ఆంధ రఘువీంశిము మదకటువులై నసపవ్త చృదకుసుమచయంబుచేత సంతాడితల్జై ఒదవిన యీసునబలె త న్మదావళము లాొము నేడుతావుల నోడ్పెన్‌ అప్పుడు విలోభనీయము లయొొ రెండె

1 సేక్షకులకెల్ల సమరనపీకి గొలిపి, [పణయనివ్యంది, మనరఘు వదనసీమ,

చం(దికానుచ్చములు కాయు చందమామ చెఅకునీడల గూర్చుండి చేలకావు

పడుచు లెలుగె త్తి కద్ముగ పాడుకొనిరి, భిదురపాతంబునకు చెక్కు చెదరకుండు

టొదిగా తమజేని గుణోదయంబు. ఏచి రంకెలు వేయుచు వటియొడ్డ

ఉరల[దోయుచు పద్దమూవపురము లొప్ప అముకొనినట్టి ఆబోతు లనుకరించె

రఘుని లీలాభిరామవి[కాంతి పెంపు, తెరువుల బంకము లిగిరిచి, తరణోచితములుగ కేసి తటినుల నెల్లన్‌ శరదృకువె దిగ్జిగీషకు వు౦కొల్చెను శకికంటె మునువు నరేందుస్‌ం వాజుద్విపరాజికి నీ రాజనవిధి నెజవువేళ రాజేయ్యదువకున్‌ రాజ్యత్చ్పదక్షి కార్చి ర్వా ్యడికరంబున హుతాగ్ని అరిజయ మొసగెన్‌, నగరికి గడిదుర్గములకు తగురక్ష ఘటించి, పార్షి తలము విళుద్ధం

ణి

చకుర్లనర్లము ఫ్‌ఫ్‌

థగ బుగకేసి, రఘువు షడ్విధ మగు రాణువతోడ జై (తయా[తకు వెడలెన్‌, కురిసిం మంగళలాజలు నరవరుపై నగఎవృద్ధనారీజనముల్‌. తరిగాండ నెగయు తుంపులణు గరుడధ్వజుమీద పాలకరడ ల కరణీస్‌, (పాచీనబర్షీ తుల్యుడు (పాచీదిశ వట్టి తొలుత బ నునించె, మకు ద్వీ చిసముద్ధూత వతా కాచయమె ఏపక్షకోటి గడు గద్దింవన్‌ = దివి భువి యయె;; జమూరథ జవనహయోద్ధూత రేణుసంఛాదితమై, నవవార్షి కజలదసదృ 1నాగాన్వితయె, తొలుత నుగంటీమి, పదపడీ ఎలగో, లటమీద దుమ్ము, ఇన్నిటివెనుకస్‌ బలుండి రధాదికమునైై నలుమొగ్గరములుగ నిట్లు వడచెం బలముల్‌* మరుభూముల జలవసతులు, పజవుటరణ్యముల రాచబాటలు; సరిదు త్రరణమునకు దృఢనౌకా పరకరములు నథివరించి, (పావీణ్యమునస్‌, కడురయంబున బూర్వాల్టిగామిని యగు

ఆమవాసేన నడపించె అవధశేత, హరజటాజూటవిభష్టమైన నిర రధుని నడపిన అల భగీరధుని భంగి,

క్‌8ి ఆం[(ధ రఘువంశము ఫలము లపహరించి, పొతులు కదలించి పలువిధముల భగ్నపరచె రఘువు దారిపొడవు శ్యతుధ్యాతీకళ్ళతుల వశగజంబు వృక్షవాటి బోలె. వ్‌రన్ద శ్రిజిగవదింబుల కవీవవిహారము ముగించి విజగిషుండై చేరె మహీపతి పారా విరము రూలంబు దాళవననీలంబుస్‌. తలయొగ్గ కదిరి నిలిచిన నిళువున బెకలింపజూలు నృవుధాటికి, (ప బృలిమొక్క లేటివడికిం బలె నడగిమడంగి నాడు (బతికిరి సుంహుల్‌, వంగనరేందుల నౌకా నంగరమున భంగపుచ్చి, న్మమాటు సము తృుంగజయ స్తంభం బులు గంగానది పాయలందు గడు నెద్రించెన్‌, ధృితిచెడి, ఆపాదంబుగ శతులై. భజయించి రఘువునకు ఫలచయమున్‌ వితరించిరి, ఉతాత ఖు (వతిరోపితవంగన్భవులు వరి చేల వలెస్‌. ₹ీనికలపిండు వంకెనగా నొనర్చి, వాహనులు దాను గపిశ్మాసవంతి దాటి, గిదలె గాకుత్‌స్టు డభిశళింగముగ నంత ఉత్మ్కళులు (తోవసూపుచు ఉపచరింవం సిరుషముగ నాటె నటజని సరపతి గంభీరవేదినాగేం్యదము పై

చతుర్గసర్లము వ్‌( థ ౧

బరిగోల నాటు మావటి కరణి, మహేందాాదిమీద ఘనదోర్శ్మ హాముస్‌* శరవృష్టిని ముంచె రఘున్‌ గరిసాధనదుర్తీ యుండు కాళింగు డటన్‌ గరులు నరుకంగ బూనిన హ3హయుపై రాలు గురియు అచలము భంగిన్‌, పె కొన్ని ౨శిఖదారా సేకము సన్మంగళాభిషేకముగాగన్‌ కాకుత్‌స్టుడు విజయరమా స్వీకృతి గావించె బాహుసిరి యుంకువగస్‌ అవ్నిగమున విరచితాపానభూ ముల

ఆర(గోలి, రరుల యశము బోలె నారికేళమధువు, నాగవల్నీ న్యత

వుటములందు బట్టి పోటుబంట్లు పట్టువడిన పగతు బలదర్చములు మెచ్చి,

విడిచివుచ్చె ధర్మవిజయి రఘువు; ఆమహేందవిభుని యైశ్వర్య మంతయు

పుచ్చికొనియె, రాజ్య మిచ్చిచనియె, వదపడి వరుణసంభవు వాసదిశకు

మదుర బండిన పోకమాకుల తోడి వారాశివేల వెంబడి (పయాణించె,

వీరు డనాశాస్యవిజయుడ , రఘుడు, ఏనుగు లోడ్చిన దానపూరమున

పై నికప౦భోగసమభివారమున కావేరతోయము గమగమ వలచె,

శై వలినీభ ర్త ఎశంకనీయముగ

ఫ్ర అంధ రఘువంశము అచ్చట సాగ, జీ డవల దప్వరిగి.

వచ్చపిట్టల యాటపొటల కలిమి పొలుపారు మిరయవు బొదలు [కిక్కిజీయు

మలయనగోవత్యకలు చరి విడీసె హగిఖురక్తుబ్దముల్ళె పుటం బెగసి,

వరువవు బేలకిపండ్ల రేణువులు, గంధసాదృశ్యము కల మదోన్మ త్త

సింధురంబుల గండసీమల నంటె నాగవేష్టితచందనాగనిమ్నముల

బాగుగా బంధింపబడీన నాగములు? శాలిసం కెలల తున్మలుసేయ బాలు,

చాలపు మెడకట్లు సడలీంపస్టై న, (పక్రిణమగు నహర్బశికై స గాక్ష

దక్షిణదిశయందు దవ్న్చనిసరిగ; ఐనను ద్యతచ్యులై న పాండ్యులకు

ఆళాటి రఘుతేజ మవిషహ్యామయ్యొ. దై లీపి యడుగుల దడయక ద్దాదలు

(ాలిరి, సంచికస్వయశంబు బోనీ తాననుపర్డీ మహోదధిసంగజమును

క్మమము క్రా(శేజి కప్ప నుర్చించిం చని కేళిసలిపె నంతస్‌ జనవరు డాలీఢచందనములై. తటముళ్‌ తనియింప, దక్షిణాశా _స్పసయుగళము బోని మలయదర్దురగిరులన్‌ం హిలగ దాటె పదంవడీి దై లీప్తి సము[దమునకు దవ్వయి విగళ

చతుర్లనరము $9 అ ౧

చ్చేలమగు భూనితంబము బోలివ సహ్యము నసహ్యభుజవికముడై . అవల అపరాంతవిషయజయా భిలాష

కదలి చను తద్వరూధిని కానిపించె, పరశురాపూస్త్రమున వేరుపడియు తిరిగి

సహ్యాగిరి నానుకొనియెనో నం(డ్ర మనగ, భయపరిత్య _క్రమంగళాభరణ లైన

తరుణకేరళాంగనల ముం పరుల (వాలి, _ తదృలముధూళి (పా3నిధ బ్ట్‌ము వహించే

లలితకాశ్మీ రథవసమాలంభమునకుం మురళామరుదానీతము పరువవు గేదగి రజంబు వచరించె, నరే శ్వరభటుల కంచుకములకు పరమ్మప్రియముగ ఆయత్నపటవాసకమై. పరుగిడు గుళ్టాల గ్‌ళా భరణంబుల శింజతముల, వర్మధ్వనులన్‌ వరిభూతములయ్యె, మరు త్పరికంపిత రా జతా ళవనముర్మరముల్‌. బంధురముగ ఖర్జూరీ స్మంధములకు గట్టబడిన గజముల మద్‌వ్‌ ద్గంధిలకటములపై,; వ్రు పషృంధయములు వాలెము క్రబహువల్ల రుతై ః కృపణత నడిగిన రామున కవు డీంచుక ఎడమొసంగె నంట సము[దం బపరాంతవిభుల తరఫువ ఇపుడు రఘుని కిచ్చె గప్ప మెవలేని మణుల్‌,

60 అంధ రఘువంశము:

సమదద్విపరద నక్షత

సమవాయవ్య క్రగాఢశౌరా శంకంట్లై

సమకూడె (తీకూటమె యట

సమరజయ స్తంభ మగుచు సొవ్మితునకున్‌ =

భానునిభు డంత వెడలిను

సేనానహితముగ పారశీకుల గెలువప్‌

లోని విపక్షుల, తత్త్వ

జ్ఞానంబున వీగజేయు సంయమి పగిదిన్‌,

యవనయౌవతముల యాననమధుమది మనుమతింపడయ్యె అవధనేత,

వద్మవనము మీది ౧"లాతపవ్యా పి అసమయాంబుదోదయంబు కరణి

తలపొగరున పాశ్చాతు శు

తలవడీ రాజెట్టితోడ. తరతరను ధరా

తల మ్మదువగ బలుగుళ్డిపు

దళములతో నె త్రివచ్చి దారుణభంగిన్‌ం

కడిమి నిరువాగు నొండొౌరు గవిసిపెనగ అక్కజంబుగ (గందుకయ్యంబు సాగ్కె

శార్జ కూజితనిజ్ఞే యశ (తుపక్ష

టి

యోధమై కుంభినీరేణు వుష్పతిల్లె =

అప్పుడు నృపు డురవడించిన

అవహృతవి[కాంతు, లపగతాటోపులునై

అవశీతధను ర్భాణులు,

అపాొకృత(పాణులై రి; యవనవజ్‌రుల్‌,

దళముని నెదిగిన గడ్డం

బుం, మీసలతోడి తురకమొనగాం[డ శలల్‌

చతుర్లసరము శ్ర అగి పొలికలన డొల్లె + పెరయీా గలు పొదవిన కేనెపట కె వడి బెక్కుల్‌, గ యూ హతశేషు లెల్ల దర్చ చ్యుతులైై + తము తలలపాగ లూడిచి, శరణా గతుల్లై ర, ఘనులకినుకకు (పతికారములీదు, కాళ్ళ బడు టొకటి వినా. అపనయించికొనిరి రిఫుజయక్షే శమము, పోటుబంటుళల్ల ఒజటిరేయి అజినచయము పరచినెటి (దాక్షాకుంటి సీదులందు మధునిషేవణమున, బయలుదేఖె గుబేరుదిశకు నృపాలు డంత విభావనుని వలె, నిశితశరకరముల నుదీచ్యుల నీటిబలె నిగిరింపగస్‌ం సేదదేజి దదీయహయములు సింధుకీరవివేష్టనంబుల న _కృకుంకుమకేసరము లగు స్కంధములు జాడించుచున్‌, వ్య క్రమయ్యెను రఘునివ్మికమ మచటి హూణుల తోడి దురమున, తదవరోధకపోలమండలతా మ రేభాదే శియై. లొంగిపోయిరి [సధవజయధృతి లోపమున గాంభోజు లతనికి సామజాలానక్షత(ద్రుమసార్ధముగ నాన్నముల్లై నః అశ్వభూయిష్టములు తుంగమహార్థ రాశులు వారి కాన్కలు గర్వ హేతువులయ్యు నుండెను నిర్వికృతి నత డెంతయున్‌ం స ప్రిసాధనుడ్డై ఉమాగురు శ్లై లమెక్కె నరేందు డటజని ఎగయు గైైరికధూళి శిఖరము లెదుగు చున్నటు లగపడస్‌ సింగములు గుహలందె ([గీవాభంగదృష్టుల నుండె గదలక సె నికుల ఆలజడికి జడియని సదృశసత్వము జాటుచుస్‌ం

6 అంధ రఘువంశము భూర్జతరువుల మర్మ్శరములకు బొంగువెదురుల రొదకు గతమై గంధమారుత మొలసె బథమున గాంగశీకరశీతమైం మేను లలరగ వి(శమించిరి సైనికులు సురపొన్న నీడల సముషదవిష్టకురంగనాభికషాయగంధిలశిలల పై ॥ భ్య(దగజముల కంరభూషల (వతిఫలించిని ఓషధీద్యుతు ఎప్ప అవనివతి కస్నే హదీపిక లయ్యె మాపటి (పొద్దులస్‌ రఘునెసృష్టనివాసముల గళరజువిగ్రతవల్మలముల్డై సరళతరువులె చెప్పు చెప్పక సొమజముల [ప్రమాణముల్‌. పోరయ్యె వచట నచలొ కారులతో, వర్వ్యతీయగణవీర.లతో, నారాచముద్గరోపల దారుణనిష్పేషజనితదహనో[గంపై = యూ

అలుగుల నుత్సవసంకే తుల విరతోత్సవుల డేసి, దుర్ణ్మయభుజు డా బలియుడు పొడీంచెను తన గెలుపుటుదాహరణ మచటి కింపురువులచే అమితోపాయనములు, హ _స్పములం గొనితెచ్చి గణవితానము లొసగన్‌, హిమనగము రఘుని చేవయు? హీమవంతము చేవ రఘువు నేరిగిగి వరుసస్‌, ఎదురులేని యశోరాశి నిట్టు లిచట

నెలకొలిపి డిగ్గి చనియెను బలియు డతడు 'కెలని బొల_న్య్యశులితాది వలని చిన్న

చూవునంబలె ఆటుళొంగి చూడ డతడు,

చతుర్ధసర్గము (౧3 ట్‌ అవల నటశాగి రుద్దార్క్మమై, అవృష్టి ధి య ల దుర్డి నీభూతమై, రథొద్ధూతధూళి వగల నెల్ల దలంకింప (బహ్మపుత వాటి, (పాగ్ట్యోశిషమునకు చారితీయ; ఆలో నవ్విధ మంతయు ఆలించిన కామరూవు డదసీయగకేం (దాలానత్వము నందిన కాలా పరుతరుల గలసి గడగడ వడ కస్‌, దచండీపగజఅ మున్నితరుల దండింపగ దోడుపడిన దానో[గవువే దండముల రఘున కళ్యా ఖండలవి(కమున కొసగి, ఘటితాంజలియై; ఆర్చృనయొనర్శ్చి కామరూపొధి నేత హైమపీఠాధిదేవతదైన రఘుని అడుగుదమ్ముల నీడ కత్యాదరమున, రత్నపుష్పోవహారవ్మిశాణనమువన, కేశీవికమశాలి, ఇట్ల భిలదిగ్దేశంబు నిర్జించి, ని ర్వేలస్నిగ్ధయశంబునించి, రఘుధ్యాతీజాని, శశ్వజ్ఞయ శ్రీలుబ్దంబు రథో త్తమంబు మరలించెన్‌; చ్యతశూవ్యద్విష న్మాళిస్థానములం దదుత్ధితరజోమాల్యంబి గిలింవుచున్‌, చానకళాకలాపవరతం[తమనస్కుడు చేసె అమ్మహో ర్వీనుడు విశ్వజి త్తనగ వి[శతమౌ సకలన్వదక్షిణం వైన మహాధ్వరంబు అనయంబు (పదానఫలందిగాదె ఆ దానము [పావృ షేణ్యజలదంబులకుంబలె దొడ్డవారికిస్‌,

(౮4 ఆం[ధ రఘువంశము అలఘుపురస్కియా[పశమితాహవరంగపరా జయవ్యశీ కులకు, అశేషభూపతులకున్‌, చిరకాలనియోగ వేదనా కులితనిజావరోధులకు కోసలభ రృ అనుజ్ఞయిచ్చి వీ డ్కాలిపె తదీయరాష్ట్రిములకుం (గతువూర్తి అనంతరంబునస్‌ం కలశచ్భ (తహలధ్వజాదిశభరేభాభూషితంబై న, ఆ బలభిత్తుల్యు (,పసాదలభ్యచర ఇద్వ౦దంబు, నాపీడని ర్లళితామందమరంద రేణుపటలీగౌ రంబు గావించి, రం జలిపూర్వంబుగ మండలేశ్వరులు (వస్థాన్మవణామంబులస్‌.

అణ భభ శా

పంచమసర్గము -= కనకవర్షము శ్రే అకమనలాషాభ్రభణయు తతత గ్రణినిణ సతాంతంబున గోశజూతము నశేషంబున్‌ విభాగించ్చి స త్చా(త(శేణికి ధారవోపిన అవూర్వత్యాగసంవన్ను, త ద్లోతాధీశుని జూడవచ్చె, వరతంతుచ్చ్భా[తముఖ్యుండు, స భ్యతై 9విద్యుడు; కౌత్సుడన్‌ వటువు, గుర్వర్ధంబు గుర్యర్థిమై. కనకమయము నిండుకొనుట మృణ్మ్యయమైన పాత నర్ప్య మునిచి, పార్ధివేర్యదు డెదురువోయి, అతిధి కెఐగి, తోడ్కొానివచ్చె, [కుతవిభాసి నురుయశళోవిభాసి* యమిశిష్యవటువు నుచిత (క్రమమున బూజించి, రఘువు రచితాంజలియై సుముఖోల్లాసంబున ద త్పిముఖంబున నుండి అడిగె సవినయఫజీితిస్‌. “*పాతస్పంస్మరశీయుడై న ఘనిమం[త(దష్ట్ర నానాగమా ధ్యేతృశ్తాఘ్యకుశాగబుద్ధి, కుశలంబే మీగుర్కుబహ్మకున్‌ 1 జ్ఞాతవ్యంబగు విద్య మీకత డశేషంబున్‌ (పసాదించెనే వై తన్యంబు సమ స జంతువుల కుష్ణజ్యోతి చందంబునస్‌ం యూ యాట ళ్‌ ణి వికసించునే చిత్త విక్షేవశ్యతో హరముళలు, మీతాపసాాశమములు శ కొనలుసాగునె ఎదా కులిశాయుధుని మనో ధృతికి విడ్రాలు;ః మీ్మీతివిధతపము ? చేపట్టునే (ప వడి ణసమ్యగర్భ్చియై మీహవీరాశి శామాతవహ్న 1 పాలునే స్నాన్నతర్చణయోగ్యజలములై ఛ మూ రురు లుంఖీఛష్టాంక సై కతములు ౫

609 అంధ రిఘువంశిము గాలిమందల (గుక్కకు గాక మిగిలి, దొరకునీ ఎల (పొద్దు. (పొద్దెజటీగివచ్చు రా చి చి

అతిథులను దన్పః మీదేహయా(త సాగ పూరిపంటలు మీకు అవ్వారిగాగం మునికన్యాసుతనిర్వశేషములు, తన్ముద్ధస్వహస్తాంబుసే చశశశ్వత్పరివర్థి తంబులు, పటుచ్భాయా(ప్రపాభూతముల్‌, అనవద్యంబగు ఆర్షసంస్కృతికి నిత్యద్వాస్థముల్‌, మీతవో వనవృక్షంబుల కావటిల్లవు కదా వాతాదివిక్షోభముల్‌ . వెజవక వచ్చిమేయు దొరబిడ్డల కై వడి కర్మ కాండకున్‌ కొజయగు దర్భలన్‌ మునులు కూరమితో తరికీపు సేయుటన్‌, తరళవిలోచనద్యుతివితాననముల్‌ సుఖమున్నవొక్కొ ? మీ హరిణకిశోరముల్‌, మునిజనాంకవరిచ్యుతనా భినాళమ. ల్‌, అనఘుడు సు్కుపసన్నమతి ఆత్మవికాసము త్‌దీ విద్య రా జొనిపి, అధీతివి స్టరపిశోభితు మిమ్మొక ఇంటివాని గ మృనియెనె అమ్మహర్షి, తటీ అయ్యెగదా సకలోపకారసా ధనము బరి[గహింవ గృహిధర్మము దేవరకున్‌ తపస్వికా 1 తనివిం బొందదు తావకాగనునపషూ[తన్‌ నామనం బిప్తు, మీ వినియోగం బొనరింప గల్గుటకు ఉవ్విళ్ళూరు నెంతేనియున్‌; ఘను డధ్యావకు డంవ వచ్చితిరొ తత్కా ర్యార్టులై , కాకమిా పని వెంటం బఅతెంచినారొ నను సంథావింప మౌంజీధరా $* ఆరాజు వినయగరిమకు గారవముస కెలమి బొందె కౌక్సుండు మదిస్‌ వై రాశ్యమందె మొదటనె ఆరాధనప్కాత జూచి అభిమతసిద్ధిన్‌,

అయ్య పేక్షిత సయోజనా నుకూల్యవై కల్యమునకు నిజాంత రతము* పొడమిన విషాదచచ్భ్చాయ వదనిగోచరము గొనీక అడచి,

వంచమనేర్గము 67 వువ(స్కియావికసితవదనోల్లాసియై, వైభాననాంతేవాస్తి వైవస్వతా న్వయవిభాసి నుపలక్షించి.ొ “క్ష్మానాధో త్తమ 1! మాకు భ్యద మమరున్‌ సర్వ(త సాకల్యమై, వీవాడేన్‌ వినియుంటిమే ఎవరికే ఇక్కట్టు నీఏల్బడిన్‌ , భానుం డుజ్జ వలుడై. వలుంగ పొడనూవపం జాలునే చీకటుల్‌ ? నానోటన్‌ పలికించి ఇట్లు వినువేడ్కన్‌ వేసి త్మీపశ్నమున్‌* వీరా గేసరు, లంబురాశిరశనావిశ్వక్షమామండలీ ధౌరంధర్యకళాప్రపూర్తులు, (శయీధర్మావనై కాశయుల్‌ పారంపర్యవదాన్యతా సిక్కు లై క్ష్వాకుల్‌ మహాభాగ 1! త చ్చార్మతంబును దిద్దితీర్చినివి నీశౌర్యవభావోన్నతుల్‌, సజ్యస్ఫ్భారధనుస్సహాయ త ధరాచ[కంబునిర్జించి, సా [మాజ్యవ్యాయకితో అకుష్యవసుసంభారంబునార్జించి, సం వూజ్యంపై న సుతీర్థ నానకలనాభోగంబుతో విశ్వజి ద్యాజ్యుండై తివి రాజశేఖఅరమణీ 1 అర్కాన్వయ[గ్రామజీ | శీలము, సాధుపండితనిషేవణమున్‌ కులవిద్య మీకు, త త్చాలనమందు వాసి కనుపటైను పూర్వులకంటె నీయెడన్‌, వేళ అతికమించ్శి బహువ్యశతదానకళాధురీణ ! నీ పాలికి అర్ధిభావమున వచ్చితి నంచు విచార మయ్యెడిన్‌, ఎల్ల సొమ్ములు చేతి కెముక లేనటు లిచ్చి ఒడలితోడ మిగిలి యుంటి విపుడు, ఫలరాశి నారణ్యకుల సరం బొనరించి నిలువున (మోడైన నివరిమాడ్కి, వన్నె దెచ్చెను నీకు వసుధై కనేతకు పేరిగి ఫలమైన పేదటికము, దివిజకోటి బుభుక్ష దీర్చు జాబిల్నికి క్షయమె లెస్స కళోపచయము కంటె

68 ఆం[ధ రఘువంశమ, కాన గురుదక్షిణార్థము కాన బోదు అన్యుని అనిన్యకార్యార్థి ల్లైన ఏను, గళితజల” ర్భుడగు శరద్ద్హృనుని జూచి చాతకము పైత మడుగదు జనవరేణ్య 1! అనువుము పోయివత్తు భువనై కధురంధర 1 భ్యదశుస్తు నీ కనుడు దిలీపసూలి “విదుషా(గజి ! అర్ధులు రిక్తహస్తునై చను టొకనాడు లేదు మనుసంతతి దీర్ధ చరి[తలోన్మ ఏ అఇ౪ఒవున నైన దేవర నిజాభిమతం బొడగూర్చి పంపుదుస్‌, కావున గురు(వవేయరిక్థంబు మేం

అఆనతిం డన్న సకల (పజానియంత అతని మాటకుదా నడ్డ మాడ వెజచి,

తన యుదంతము నిటు లె త్రికొనియె వరి "చేపట్టెన్‌ నను శిష్యుగా కులవతి(శ్రేష్టుండు, నాచేయు లే శోపొ పిస్‌ గడు బెద్దగా దలచెె అత్యుత్సాహిమై నాకు సాం గోపాంగంబుగ విద్యలన్‌ గలపె, రమ్యోదా త్రమై పూదు శై ష్యోపాధ్యాయిక మార్గదర్శకమునై యొప్పారె రాజో త్తమా! చదువు ముగించి ఏను ము'ిస త్రము దీవనపొంది, నెమ్మి ద త్పదముల నంటి “దేవ! గురుదక్షిణ పేర్కొను” డన్న *పత్స! నీ చెదరని భక్రితోడి చిరసేవకు మించిన కట్న మున్నదే 1 అదె పదివేలు మాొకనుచు అగ్గురుపాదు లను[గహించినన్‌. విసక వేళా గుుణంబుననేమొ. ఆచార్యు లపు డెన్నె చెప్పిన నన్నిళెప్పి, తలతిక్కయెత్తి నే బలవ "తపెట్టిన కలుషించి కులపతి కటము లదిర, నన్ని చేబోడీగా నెన్నియు చూతక్సు గౌక నీము (సయోజకశ్వ మేమొ

వంచమనర్గము ౧9 ఈ రేడు కోట్లు దీశారటంకములు తె మ్మనియె విద్యాసంఖ్య కనుగలముగ; గోచికట్టున కెట్లబ్బు కోట్లు కోటు కుడిచి కూర్చుండి కొనితెచ్చికొంటి బెడద, పుట్టకుండునె బెడదలు బుద్ధిజాడ ని సంచితోన్మాదవశుల్లై న ఛాందసులకు* నీసకాశమునకు వచ్చితి. వచ్చి సవర్యావిధిభజనము గని నీఎవుడు [(వ్రభుశబ్దశేషుడ వగుట ఎటీగ౧తి. ఎటీగి, (టగుతన్మిష్కయము నిన్నడుగ నాకు నోరాడదు, ఏలన, అరవాయించుక లీక నిన్నడుగగా ఆపిత్త మింతింతయే ? విరసత్వంబున వేడి నిన్ని జుకునం బెట్టంగ నాకర్ష మే అరయన్‌ రెండవతప్పుగాదె యది, కార్యావాప్తి అట్లుండనీ పఠరమోదారుని గంటి నిన్నదియె సాఫల్యంబు నారాకకుస్‌ో అని తనకథ వినిపించిన విని, ద్విజునకు ద్విజకళ(తవిశదద్యుతి; ఆ పనిత పభావు డేనో ఏనివృ త్తనిజేం[దియుండు వెండియు బలికెన్‌, ఎక్కడలేరు విిశుతమహీతలనేతలు భూనురేం్యద! మ అక్కల దీర్చ్పజాలిన సమంచితదాతలు, మీర నన్నె ఈ రొక్కము వేడవచ్చుట నిరూఢకృపన్‌ నను సాటివారిలో ఎక్కువవాని జేయ మది నెంచియ కావలయున్‌ నిజంబుగన్‌, గుర్వర్ణమర్థియై, కూలము(దుజమహా తై విద్యు డొకడు స్యదృవ్మా చారి, రబుని సన్నిధికేగి అఘటితకాముడ్దై దాతంతరమునకు తరలె ననుచు

70 ఆం[ధ రఘువంశము: అపవాదు జగతి నా కభిభవింపగ రాదు, పై 9పడ్డ (బదుకున బసమి లేదు, మడుగృబుటము వంటి మనుక ఠీనులకోవ కిట్టి మాయని మచ్చ ఎట్టుకూర్తు. కాన వేడెద నిర్విశంకముగ నాదు వహ్ని గృహమున నాలవ పహ్నివోలె వేచియుండుడు నేడెల్లి విబుధవర్య ! ఒడమి సమకూగ్చ ఇత్తు మాీాయడుగులావ, అని బద్ధాంజలియై? తదర్ధఘటనావ్య[గాత్య్ముడై జేడు వే డిన విుం డురరీక్రరించి అటను6డెన్‌ నిండుమోదంబుకో, షును, లై క్ష్వాకు, లలౌకికోదయు లలంకర్మీణు, లత్వర్థసా ధనసంపన్నులు త్యత్పతి(శతికీ వై తథ్యంబు లేదస్‌మతిన్‌, *పేలవ మయ్యెబో చెజకు పిప్పివలెన్‌ వినిపీతసారయై. జేల్క ధనార్థమందు జననేల, కుబేరున మందిరంబునస్‌ మూలుగుచున్మ పెన్నిధులనుండి ([గహీంచెదొ నంచు నెంచెదో శ్యాలిత జూపి జేడు వటుసంయమిదేయము స్వాపతీయమునస్‌ః హీల నసివాజుగా దన కేగదగిన పెనుబయలుగా గణించె గౌబేరసీమ, ఖరనిజాసికి అరిగాపుగా దలంచె రాజరాజును సె తమా రాజరాజు.

ఇటుల కృతనిశ్చయుడ్డై (కియాక్షివుడై, యాజగబెట్టి, వసిష్ట మంితోక్ష ణజ|[పథా వమున సాగరములనశ, శ్లై లములనక్క చదలనక్ర సత్వ[తసమానసత్వర సై్ర్వైరసం చారసామర్ధ్యమున సడిస్వన్న తన యు త్ర్తమస్యందనిమును కట్టాయితము కానించికొన్తి నాటిరేయి శుచిమై శయనించి మరునా డుషస్పమయమున యోధవీరోచిత. (సకారమున సింగారము సత్వరముగ చేసికొన్సి

పంచమసర్గము 71 విికమమె ముంగలిగ దాడి వెడలుచుండ వ్మిగహస్వీకృతత్వ రావిస్టయముల గతి హుటాహుటి నొండొరు గడచివచ్చి, హస్హములు మోడీ కోశగృహాధికృతులు; “స్వప్నమో, మాయయో, మత్క్మిభమయొ సామి! కుండపోతగ నడిరేయి కుందనంపు పసిడి జడివాన పడియె బొక్కసములోన కంటజూచియు నమ్మ లేకుంటి" మనుచు_ పలికిన బోయి, మేనుగలుపార గనుంగాని, చోద్యమంది, సం - కలియకు గుండె చాల కలకావతి కప్పము (గుమ్మరించె నొ కులిశవిభిన్న మేరుగిరిహాటము పొల్పున [తెళ్ళియున్న ఆ తళుకుగడానిపోవు వటుతాపసి కిచ్చె రఘుం డశేషమున్‌ం | అర్థి కామాధిక్యపదానాభిరతుని నిజగురుుపదేయాధికనిరభిలాష, (వస్తుతించిరి ముగ్ధులె పౌరులెల్ల దాతను వర్మిగహీక నిద్దజ సమముగం పదంపడి, పార్టివే్య్యదుని అలౌకికాద్భుతవితీర్ణి కి తన అపరి (గహతకు నిర్బాధకముగా, ఆవితము మొత్తము గురుచరణులకే సమర్చించువాడై స్వీకరించి, శతోష్టరవామీవాహితచామీకరరాశితో పయనమై, తన్నామం[తణముసేసిన యాఆనతపూర్వకాయుని, అముష్యాయణుని కరమున సంస్పృశించి, మహర్షి హర్షోత్కర్షమున “ప్పునువంశమకుటమండన |! మండలేశ్వర మకుటమణి[సభాబుండితాం[ఘి 1 అక్షి ఇపుణ్యసుదక్షిణాస్కుపజా ! శ్రీదిలీపసుథాబ్ధిసితమరీచి | . అతిలోకవిశ్వజ్మిత్మతుసం(ప్రవ ర్తక | బహుళతీర్థ్యపతిపాదితర్థి |

72 ఆం[ధ రఘునంశము వితరణపరిసణాయితమహా(పాభవా | రమ్యకి ర్హివిశాల ! రఘునృపాల ! రాచనడవడి తవ్చసి (సభువరునకు నేల కామవకెల్ల ప:డించు టరుదె! చదలు తదభిప్పితార్థము పీదుకు టనిన కనివినము గాక, దిషవజగ తయమునం టబ “యో

గగనంబు చిల్లువడి ఇటు నిగనిగనికడాని దొరలెనే ఏదొరకున్‌ గగనపుబను లొదవించుట జగతిన్‌ నీతలనె పుట్టె జగదేకపతీ 1 వెలయీ వెన/గె ఈవెం గలి విద్యల కనుము వను దెగడనీ జగముల్‌ వెలలేని నీవ హాత్మ శ్‌ వెలయించితి, సుకృతినై తి విమలవిచారా ? దినముణివంశదీప । పెఅదీవవ ప్రాడివ పాటగాదె ? నీ కనిత రసాధ్యశోభనము లన్నియు నీఅరచేతిలోనివే తనయుని బొందు మింక కులధామవిధాయకు నిన్ను గన్న మీ జనయిత వోలె నీవును నిజ్మపతిరూపమహా ుుణోదయున్‌ ” అని నరేం(దుని దీవించి యరిగె వర్ణి, వడుగాలము తిరిగిరా ఇనకలేం[దు రాజి ఒడినిండె, రఘు మవోరథముపండె, అంతివురమున వసిడి ఉయ్యాల లూగెం కనియెనంట కుమాళకల్పుని గుమారు,

రాజవత్ని (ాహ్మీముహూ ర్హంబు నందు, అందుకని (బహ్మనామధేయముగ తండి

హౌరసునకు అజుండని పేరు పెట్టె

వంచమనర్గము 73

రూపదియె, వీర్యమదియే, ఏపునదే;? ఇట్ల్కుపభవహేశువుతో నా పాప డభిన్నత జూపవె, (ప దీపంబున బుటివెలుగు దీపికఖొతిన్‌, గురుకులంబునకేగి కొట్టినపిండిగా సకలవిద్యాపరి శమము చేసి ఆజానజంబై న కేజోవిశేషంబు వినయ్యపకర్ష చేవి సరించి, జనలోకహృదయ రంజకమై గువొళించు వితతచాతురకల్మి వీశుమిగిలి, కమనీయమగు సోయగమునకు నవవయౌవ నోద్భేదమున వింతఒటఅవు నెలపిం లలితశోభాకలా ఏకల్యాణ రేఖ మెఅయు |నారాచకొమరు పై మేలుపడియు, రఘుని అనుమతి నర్ధించె రాజ్యలక్ష్మి కన్నవారిసమ్మ8 ధీరకన్యవోలెం ఆలోన (కథకై శికాధిశడ్డై న భోజభూపతి తగ ముద్దుచెల్లె లికి అతులితోజ్జ శల చారుమతి కిందుమతికి నరలోళమున స్వయంవరము చాటించి, అశకుసూరానయనాయి తాకాంక్ష సముచితరీతి దజ్జనకునికడకు సందేశహరు నంపె జంగమాహా షన ప్మతిక్యాపాయుని పరమా ప్తునాకని.

విదర్భ రాజవంశముతోడివీయ మీవ్పనీయమగుటయు, విద్యా వయ స్పంపన్నుడై తన యౌరనుడు సత్వర దార్మకియాయోగ్యు డగుటయు, వరుని సుగుణమిణిగణమునకు తద్వధూలలామగుణము

ల! ఆం[ధ రఘువంశమ లంతర్హటనా గుణములు కావచ్చుటయు విచారించి, రఘుమహీపతి శిసపురో హితామాత్యబంధుజనుల అనుమతముసె, తన్ననుప రాఘ వుడు సముచితానల్పచతురంగధ్వజినీసమేతముగను, _ వలయు ఆంతరంగికపరివారముతోడను, పితృమూ ర్తుల శభాకాంక్షలతోడను కల్యాణోచిత సన్నాహియై బయలుదేరి; మా

సముచితాయత సమస్టల నిర్మితోద్మగ రమణీయ పటకుటీరములవలన, అభ్యంతరాకల్ప్చితాసని శయనాది మహితోపచార సామ్మగివలన, సందర్శనాయాత జానఎదానీత శాకగవ్యపదార్థ చయమువలన, అనుగామి చతురగాయక విదూషకకుంజు గానగోష్టీ (పసంగములవలన, (తోవలో దానువిడిసిన (పొద్దులెల్ల స్వనగరోసవనాంత భోజనవిహార కల్పములుగాగ చని ఘ్మసకతిపయమున కవల నొకనాడు మిట్టముధ్యాహ్న వేళ: తరగలనీటి తుంపురుల తాకున మందమృదు[ పచారిమై కరువలి వీచినం గదలు కానుగు (మూకులతోడ్తి నర్మదా నగిదఖిరామతీరమున జాతపధవ్యసనాతి రేకముస్‌, ధరణిరజః పిశంగతపతాకము నిల్చె నజుం డనీకమున్‌, నిలిపి, జలవిహగపటుముద్‌ కలనిస్వన భరితగాఢకౌతూ హలిరై, సలిలావాహకేశీ హళహళీకము చెంగలింప నటువోవుతటిస్‌, అంబువులమీధ సుడియు రోలంబ పం క్రీ

నీట దామున్ను మునుగుట దేటపణుప,

పంచమనర్గము 7ఫ క్షాళితమదచ్చటామల గండఖి త్తి ఒక వనేభము నదములోను=డి లేచి;

నీటనానుటకేసి నెరయ చే పరువున్ను తడిసి యువ్వెత్తుగా కడు” బడియు, రాలరాపిడికి మొజటవడ్డ కొమ్ముల వెలియని నలని నిలుపుచాజ, లబమున్ను 'దా గురంగటి కొండచరియల గోరాడివచ్చిన తీరుజూప, ముడువంగ్‌ నిగిడింప నొడువుగల్లిన దొడ్డ వగుద తొండమున బేరలలచాలు విబుగనేయుచు నాచుదీవియలగుంపు బోరతో నీడ్చికొని ఒడ్డు చేరవచ్చె, గట్ట కెనవచ్చు శనమేన నెట్టబడిన ఏటివెల్లువ మున్నెగట్టెగసి పొరల

వచ్చి తన కపోలకుడ్యమున జలావగాహన హేతువున దాత్కా లికముగ నుపశమించిన న;దదుర్జి నశ్రీ వన్యేతరానేకవ దర్శననున పునరుద్దిపి-చి, స _ప్రచ్భదక్షీ రకటు.పవాహాను కారిమై జాలువారుటయు; గంధేభరూపమై కార్కొన్న సంవర్త మేఘమాలికబోని మేనుపాంగ,; చిందాడు మృత్యువు చెయ్యితోబుట్టువె గండుమీరిన వల తొండ ఎడర, కినుకమై నిగిడిన కనుదోయి మెలుుల నిష్పురవ్వలవాన యుప్పతిలగ, కర్ణపుటక్షోభకరమైన (దాఘిష్ట బృంహితధ్వని దిశల్‌ పిక్కటిలగ, (స్రళశయకాలుని మూ_ర్భ్యంతరంబు నాగ రౌ్యదరసరేఖ కభిధాంతరంబు నాగ

76 ఆం[ధ రిఘువంశిము చిందరేగిన యాయేన్స్లు దెట్టిజూచి, శీకులై ఎల్లరును కాందిశీకుల్లై రిం అపుడాధోరణ త&(వయత్ననిము ఖవ్యాకీర్ణ వేదండమై, సపదిచ్భిన్నఖలీనక(దితతరాశ్వవ్య స్టశాతాంగమై, సప౦(తాసవధూజనావన విహ_స్పవ్య్యగధానుష్కమై, సృపసేనాశిబిరంబు పెందుముల మయ్యొస్‌ దన్ముహూ ర్తంబునస్‌ అట్టి నంక్షోభసమయమున ఏిపదుత్తరణమువెక్స్కు సకల కార్య

సాఫల్యకరణమునకు నేకైక సాధనమగు థై ర్యమవలంబించి, కానున్న చోటనయుండి, పెంటితనమున దిమజంఘాలత్వము సార్ధకముగ బరచుచున్న తనవారి బోకుడు పోకుడని నివ జర్రింం యత్నించు నాలోన నా గంధిపింధురము శరవేగమున, తనమీదం గవియంగరా గిని అహంతవ్యంబు రాచూలికిస్‌ వననాగంబశి విన్నవాడగుట, తన్మ శ్రేభవిికీడితం బు నియం[తింప దలంచి, నాటె విశిఖంబున్‌ నాతిత్మీవంబుగా గొనయంబున్‌ వెడనిండుగా దిగిచి, కాకుత్‌స్టుండు కుంభిస్థలిస్‌, నారసము [వేటువడి కారణజను స్తను వి

కారము దొజంగి, వననవారణము తోడ్లో భూరిభయసంభమువిదూరికులు, విస్టయవి

పూరితులు రాజభటవారములు చూడన్‌ శారద విధుస్ఫుటితక్షై రవ విభెసమఖి

హారవలయాంతరిత చారునయనీయా కారత, వియచ్చర కిశోరత భజించి, సము

దారగతి రాఘవుని చేరువకు వచ్చెన్‌. చేరస్‌వచ్చి, యువా[భచారి, మునుమున్‌ స్వియ[పఖావా త్తం దారోత్ఫుల్ల సుమప్రకాండ మజుమీదం జల్లి, మ్మైత్రీవచ

వంచమనర్గము 77 స్పా వ్రరస్యంబు రహింసబల్మె, ధవళ దె్యజ(పభాబృ్బం హిత స్ఫారోరస్థలతారహారతరళ శై ్వత్యోపసంశోభియై, అన్న 1! ఎవ్వరివాడ, వజకుమారుడవొక్కొ ?

శ్రీరఘుక్షిడిజాని కౌరసుడవె ? కీనులవిందుగా విందుగా మీకి రి

గాంధర్వ్యగేయ "వేగాయనముల, (పియవర్శనుండని పెంపొందు గంధర్వ

వరుని ప్యుతుడ, (పియంవదుడు పేరు, అవలేపమూలమెనటి మతంగశా

"పవవ్‌న మతంగజత్వమునుగంటి శాపమిచ్చి వదంపడి చరణ పతితు నన్ను లోగొని తపసి (సన్నుడయ్యె ఆతపా'ప్నలచే (గు నంతెకని జలమునకు చల్ల దనమె నై సర్గికంబుం “మను, డిక్ష్వాకుకులవనూతుడు, రఘుక్ష్మాపాలసూనుండజుం, డనతి(కూర శరంబు చే ఎవుడు [వమ్యుంజేయు నీ కుంభమున్‌ తనయా |! [కమ్మరగల్లు సుమ్మవుడు న్వస్థానానుభావంబుని" కనీ శాపావధి యానతిచ్చె జటిలుం డార్టీ 9కృతస్వాంతు డై శాపంబుం సాం[దావలేవంబు నీ శేత

గడతేజె, కసటువోగంటి నేడు, కనుగొంటి నెటు పెద్దకాలంబునకు నిన్ను

మనువవచ్చితి వడేవనిగ నన్ను, (పీతి నీకొక (పతి్మిపియము సేయనినాడు

న్వ పదోవలబ్ది నిష్ఫృలమునాకు, అర్చింతు సమ్మోహనాఖ్యంబు గంధర్వ

దై వత్య మొక మహాస్త్రంబు నీకు,

78 ఆం[ధ రఘువంశమ. పిండితార్థము వినుమేల పెక్కుమాట లమగు మి్మిితమ 1! ఆజ్బంభకాస్త్రవేది కవిరతము స్వప్నవార్త శాాతవభయంబ్బు అంకనిహితార్థ పేటి ఆహవజయంబి.

శరపహారమున నొప్పించిన నాకు నొప్పించిన మేలెట్లు వీని నుండి చేకొందునని సంకోచింపకుము. కిళామా[త పీడాకరమయిన నేమి? దుర్దననవిసర్థనహేతువుగ పర్యవసించిన నీ (వహారము నాకు మహితోవకారకమగుట నీవ చూచితివి. కాపున కృతజ్ఞతాగుణ క్లేశమున వేడికొను చెలికానికి నిరాకరణపారుష్యమును (పసాదింప కుము* "అనిన ధన్ఫృవాదపూర్వకముగ వల్లె యని వవ్శిత రీవాతోయ మువ కృతస్నానుడై యాచమించి, ఉ త్తరాభిముఖముగ నిలిచి, రఘ్యుపవీరుడు వియచ్చరి గుమారునివలన [పయోగసంహారవిభ క్త మం(తపూర్వకముగ మోహనాస్త్రమును పర్మిగహించెను తలవని తలంపుగా నిట్లు దె వికముగ

తెరువుబడి మ్మితులై న వారిరవురందు, చనియె చై తరధ్యపదేశమున కొకడు రమ్య సౌరాజ్యమగు విదర్భకు నొాకండు,

చని నగరోపకంర సువిశాలవనాంతరసీమనుండ, ఒ య$న (కథకై 4 కేం్యదుడు తదాగమరూఢ గుర్మువహర్డు, డా తనికి అమాత్యబంధుజనతాసహితం బెదు రేగుదెంచె చం (దునకు వినృద్ధవీచికలతో నెదురేగు పయోధి పాల్పునస్‌.

ఎదుర్కొని సముచిత్మవకారమున స్వాగతపరిరంభణ(పముఖ సంభావనములు నడపి అక్కుమారుని వురపవేశము చేయించి, అర్హ ్యపాద్యమధుపర్మాద్యువ చారములు నిర్వ రించి, ఒకి[వత్యగ రాజభవనిమును విడిదిగా జూపిన వై దర్భుని సస్నేహముగ వీడుకొన్సి

వంచమసర్గము 7

అమల్మపాగ్ద్వార వేదివిన్య స్రపూర్ణ

కలశమగు ఆనవీనో వకార్యలోవ్ట అజు డధివసించె కొమరుుప్రాయమున కవలి

దశ ననంగుడు వోలె ఇదా త్తలీల, అయ్యెడ నాటిరేయి వరజార్దసమాహృతరాజలోక పై అయ్యెలనాగపై మనసు హత్తి తదేకవిలివ్వ నుండుటన్‌ నెయ్యుని భావముం దెలియ శేరని ముగ్ధవధూటివోలె, రా దయ్యె రఘు(పవీరు నయనాభిమ.ఖంబు* న్మిద ఎంతరకుస్‌, మకరకుండలవ జమాజిక్యపీడిత

పీవరాంస్తు నుధీవరావతంసు, మృదులశయో్యూ త్తరచ్భ దవిమర్దకృశాంగ

గంధసార్వు నితాంతకార్యశూరు, ఉభయపార్శవివ ర్తనో6స్థలవ్య స్ప

తారహారు, నుదారతరవిహారు, చరమయామన్వవ్నసందర్శితాం గనా

రూపలోలు, శుభాంగరుగ్విశాలు, అ*కుమారు అనిమిషాచలగంభీరు సూతసుతులు చతురనూ క్రిరకులు బోధవుష్కలుని [పబోధించి రిట్లని ఉదయశీలు [వత్యుషోదయమును *రిర్చు గడించె, లేవెలుగు రేకలు తూర్పున తొంగిచూచె,వి చ్చేయుము పాన్చువీడి యువశేఖర | విశ్వజగద్భరంబులో మోయుచునున్నవాడు సగమున్‌ భవదీియగురుం డనిదుడ్డై సాయము సేతువీ వపరని-మిధురీణపదావలంటివై , అక్కట ! నిదకున్‌ వశుడవై తననెయ్యము తియ్యమెల్ల నీ వక్కల సేయకున్న నిశియంతయు ఖండితనాయకాకృతిస్‌

801 ఆం[ధ రఘువంశము (సుక్కిన లచ్చికీన్‌ వెడపవినోద మెవండు ఘటించి, ఇవ్పుడా చుక్కలజేడు నీవదనశోభకు బాసె దిగంతలంబియైం నిరవద్యద్యుతియౌగపద్యవ...గ ఉ న్మేషించి, సద్యఃపర స్పరసాదృశ్యము నొందుగాక ఇక తత్పద్మా(ప్రతిస్వీకృతిన్‌ తరళస్ని గ్ధక సీనికాచలదుపాంతంబై న నీనే తమున్‌ చరదభ్యంతరచంచరీకము సరోజంబున్‌ సరొజేక్షణా ! తొడిమల నుండీ జార్చి, ఎలదోటల పువ్వులు (ముచ్చలించు, మే ల్పడి;, అరుణాంశుభిన్న నవవద్మవనంబుల పొత్తుసేయు; తా పడయ దలంచెనో ఉదయవాయువు నీముఖమారుతంబునం దడరు నిసర్గసొరభము అన్యగుణంబుల మేళనంబునస్‌ం పాటలోదరతరున లవముల బడిన

హార గు ళికావిశుద్ధనీహారవారి ళాల తులకించె నీరదచ్చదము మీది

దశనరుచితోడి లీలాస్మితంబు లీల, ఎందాకన్‌ పొడసూపకుండె రవి భూయిష్ట పతాపాధ్యుడ్డై అందాకన్‌ కెడపెస్‌ తమంబు నరుణుం డామీద శాంతించె దాన్‌; మ ందంట్లై బవరాన నీవు పటుదోర్భూతిన్‌ (పదర్శింపగా [ముందింవన్‌ పనియే స్వయంబుగ రిప్కువాతంబు మీఅయ్యకున్‌, ఇరుపక్షంబుల నిద దీర్చికొని గండేందిందిర శేజికా మొరయున్‌ సంకెల లీడ్చికొంచు శ-౫ నంబుల్‌ వీడె నీయేనుగుల్‌ తరుణాదిత్యనవాంశురంజితములై తళ్ళొ,త్తె కందర్చసుం దర! కేశీదళిక్నాదిధాతుభృగువుల్‌ శా చూడు తద్రంతవ. లొ, గిడుదడేరాలలోన బంధితము లైవ

నీ పపయుజహయములు నిదుర లేచి పలపలని నోటియాపిరి మలినపజచె

కట్టెదుటి సై ంధవోపలఖండములను.

పంచమనర్గము 81 వసివాళ్ళు వాడి పూజా (ప్రసూనదామములు విరళరచనము లయ్యెన్‌, వసచెడె వెలవెలనై నిజ వసువలయోద్భేదమున భవనదిపంబుల్‌. మేల్కొాలువు పాడు మాయీ పల్కులు విని వంటి! కనకపంజరమున రా చిల్క రఘువీర 1 ముద్దులు కుల్కుచు మార్వల్మి మేలుకొలి పెడు నిన్నున్‌” అని వై తాళికు లింవుగా చతురవాక్య(పొఢి మేల్కాల్చ్ప, అ ల్లన సుష్తోద్ధితుడై రఘూద్వహుడు తల్ప్చంబున్‌ విసర్జించ్యెమో హానక్సె లిన్‌ మదనిర్భరధ్వనుల రాయంచల్‌ [పబోధింవ, మే ల్కని దిగ్నాగము స్కుప్రతీక మల గంగాసై కతంబుం బలెన్‌, దినముఖోచితకృత్యముల్‌ తగదీర్చి ఆదిమరాఘవుం డనితర[పతిపన్నవి[భము డత్యపూర్వవిలాసినీ " మనసిజాతు, డభిజ్ఞ యోజితమంజుమంగళవేషుడై. చనె స్వయంవరణో చిత పవిశాలమంటపసీముకున్‌-

అణ రి తానా.

అది ఆపి అలి అ షస్టసర్గము జ స్వయంవరము అమిలిక్రూనామిల వవాఖట్రాానిమిఖ

కనియెస్‌ కోసలరాజసూను డచటన్‌ కాలోచితకశ్చి ప్తశో భనినేపధ గవిరాజమానుల, మవాభ[దాసనాసీనులస్‌, వనజా ప్తద్వి జరాట్కులీనుల, మర్నుద్వెమానికాకృష్టమో హనతారుణ్యనిధానులన్‌, సకలదేశాయాతధా (తీనులన్‌. కాంచి మజణినట్టభంగమార్ల్గమున నెక్కె .

రాజపురుష్మపదిష్టవర్యంకతలము, గండుమిగిలి శిలావిభంగములవెంట

కొండ కొన కెక్కు సింగపుగొదమవోలెం సురుచిరవ రేణ్యవర్షా స్త రణాన్వితరత్న పీరసంస్థితు డె తా సరితూగె రాఘవుం డల శరజునితో, బ్బర్థిప్ఫష్టసం[శయుతోడన్‌, వందురి వేడికొన్న రితిపై కరుణించిన పార్వపీశుచే ముందటి రూపమున్‌ తిరిగిపొందిన మన్మధుబోని వాని యా. అందము చందమున్‌ కనిన యంతనె ఇందుమకీవధూటిపై అందని[నూనిపండని నిరాశలు చెందిరి రాజులందలుస్‌* (పముఖోదా త్రపరి[ష్కియాసుభరు ల్రె, భ్యద్రాననాసీన్నులె కబనీయస్థితి నున్న యాదొరలలో కాకుత్‌స్తు డొక్కండె నె జమహస్పృంపద దారకాగణములో జాబిల్లి లీలన్‌, నిలిం పమహీజాంతరపొంజాతమువలెన్‌ భాసి లె నెంతేనియున్‌. మక్కువ పెక్కువస్‌ రఘుకుమారుని మీదనె (వాలె నయ్యెడన్‌ తక్కినరాజులన్‌ దెగిడి, తత్పురగాసుల చూవులెల్ల, వూ మొక్కలనుండి వై దాలగి, మొత్తముగా చని కేటిపిండు ము తృెక్కీ మెలంగు వన్యకలభఖేంద్రము పై నెగజడ్డ తీర నన్‌

షవనరము 8్రి్రి 0 ణి

వై జయంతము లంటి వలసే చామరవాత

ధూతమై అధివాసధూపవితతి, మృదువుగా వీచి తెమ్మరలు గండూషించె

రాడంగరాగసొ రభ్యగరిమ, మనుకేం[దనుకుటా_గమణిరశ్శిగింఛోళి

శబలితం బయ్యె (పాసాదతలము, నగరోపవన కేకినటనాసమున్న్మేష

జనకమై తూర్యనిస్వనము (మోసె వువ్చృవద్వంశ్యు లైన భూభుజుల బాగడు వందిజన చాటువులు చెలువంది మొరయ, నదనమెల్ల విధూదయసమయఘూరి తోదరాశికి దగ బౌనరు క్ర్యమయ్యెః వరివార బిరువంకలన్‌ బలసి కొల్వం, శేటికానీతమై నరవా హ్యంబగు నిద్దవుంబసిడిమేనా మీద విచ్చేసి, భా స్వరమంచాంతర రాజమార్లమున నాస్థానంబు జొచ్చెం, బతి వర, వై దర్శి, మధూకమాలిక కరాబ్బాతంబు భూషింపగస్‌ ధగ ధగాయితతటిద్దాను వేష్టిత యైన

రమణీయపర్ణ నస్యరమ యనంగ నిర్భరస్నిద్ధచాం[దీవికాసిత యైన

సరసశారదవిభ'వరి యనంగ, (వత్యగపిల్లవ్యపచయ పేశల మైన

తరుణరసాలవల్లర యనంగ లలితబాలాతపా ప్లవనరం జిత యైన

కనదౌషసికసరోజని యనంగ అలఘుకల్యా ఇనేవధ్యవిలసనమున మూ ర్తియుజ్వలకాస్ఫూ ర్హి మూరిబోవ వడతి యడుగిడ వింజమాకిడిన పగిది సద్దుమడగె స్వయంవరాస్టానసీమం

న! ఆంధ రిఘువంశిము అనిధ్యానశ తైకలక్ష్యన్ను సుకన్యారూపమాధుర్య లీ లానందామృతశేవధిం, గవకగర్భానూననిర్మా ఇవి ద్యానైపుణ్యరహస్యభూమి, వికచాద్దాక్షిన్‌, వినిష్కంపశం పానైగన్నగగా్యతవల్సి గని వ్మిభ్రాంతాత్ము ల్లై రందలుస్‌. వధువు మహనీయలావణ్యమధువు నృపులు

కొసరి, కుత్తుకబంటిగా [కోలుచుండ, (వాలె ఆంతశ్శరీరముల్‌ బాల మీవ

దెహములు మా[తముండె గద్దియలనంటి లేమవట్ల అభివ్య క్తకాము లైన

దొరలకెల్ల తత్ర ణయా[గదూతికలుగ, రకరకంబులు శృంగారవికృతు లొదవె

(మాకులకు లేజివుళ్ళ చెల్వములు వోలె బాల వీక్షింవ నాళము గేలబట్టి

కదలు రేకులు సోకి తుమ్మెదలు చెదర, తళుకుబుప్పొళ్లు లోన మండలముగట్ట

(శిప్పె విరిదమ్మ ఒప్పులకుప్ప యొకడు మూవుననుజాజీ, తనబాహుపరికి చివర

అత్తుకొనియున్న కండువానె త్రి మగుడ ఉనిచె దాని యథాస్థానమున లతాంగి

జూచి సాచీకృతాస్యుడై సొబగు డొకడు అవరంజిపీట్నపై ఆకుంచితం బైన

కాలిబొట్టన( వేలితో లిభించె ఈషవావర్ణి తదృక్కాం౭యై నఖ

ద్యుతు లడ్డముగవర్వ ఒకవిలాసి; డొచేయి కనకపీరము సగంబున మోపి

ఆరీతి అధికోన్నతాంసు డగుచు,

షష్టసర్గము ణ్‌ సకునితో మాటాడసొగ్‌, వివ ర్తిత (తికభిన్నహారు డ్రి ఒక యొయారి; తలిరుబోడులు చేవులకమ్మలుగ వాడు తెలిమేుగలిరేకు గొని చీల్చె, వలపులొడి పొంకప్పబీరుందు పే నేలవంక లోతు వాడికొవగోళ్ళ నొకడు ముయ్యీడు వాడు, అరవిందాతా[మము నిజ కరతలమున బట్టి వన్నెకా డొకడు విని ర్భకలీల వైచె రవయుం గరముల జిగి నెనయు పాచికలు వపలకవయిన్‌ పొందుగ స్వసనన్ని వేశమునందె యున్న స్థానమున నుండి నడలిన దానిబోలె రత్నరుచిపూరితాంగుళిరం్యధ మైన కరమున గిరీటమును దిద్దె సరసు డొకడు ఇటుల నిజభావప్య క్రీక!రణమునకు దుర్విలాసములు కావించిన ఆయా రాజన్యులలో [కమమున (1) కరస్థలీజారవిందమువలె నీవు నన్ను (దిప్పుకొన వచ్చునని నిజాభ్మిపాయమును నూచించినవానిని హ_స్టఘూర్ణకుడు కావున అవలక్షణుడు పొమ్మనియు; లి ఉ త్తరీయ మును వలె నిన్ను మద్భుజాంతరమున హత్తుకొ నవలకు వనిన వానిని గోవనీయమైన యేదో ఒకఅంగకమును మలుగువరుచుటకె. వాడట్లు కవ్పుకొనియుండవచ్చు ననియును; (గ) పొదాంగుళములి ఆకుంచన వ్యాజమున దనసరనకు విచ్చేయనేడినవానిని భూవిలేఖకుడు కావున లక్షీ ్మవినాశకారకు డనియును; (4) భావామాంశమున నధివసీంచిన నీతోడ నిట్లు మధురసల్లావరసము జూఅగొననిమ్మని అఆర్థించినవానిని వరదృష్టిచే పరాజ్మాఖుడును,సలభాషణ్యవియుడును గావున కార్యకర్త కానేర డనియును; (1) నీనితంబతలమున నిట్లు నఖక్షతములు నిక్తే

రె ఆం(ధ రఘువంశము పింప నువ్విళు లూరుచుంటినని సూచించిని వానిని వ్మ్యతపాటకుడు గావున తృణచ్చేదకుగివలె దుర్శక్సణు డనియును; (6) నీతోడ నెత్త మాడ సుమాళమున నున్నవాడ సనినవానిని కితవవ్యవసాయుడు కావున కావురుషు డనియును; (౧ మకుటము మాడ్కి మస్తకమున: అధిష్టించినను మాకు నీవు భారమపు కావనిన వానిని నె త్పినిచేతులు పెట్టుకొన్నవాడు గొవున నిర్భాష్యు డనియును ఇందుమతి ఏవగించి కొనియె. చాన నటుచూచి మరిచూడ బోనివాడు, మేను పులకల బలు[పోవు కానివాడు, వెడవిలుతు చేతి విరియేటు వడనివాడు- పందెమున కైన గానరా డందొకండు.

వదంపడీ, స్వయంవరసమాగతులై న కువలయేశ్వరుల కుల శీలవృ త్తముల పరిజ్ఞానము న మిన్నయు, ఇంగిత్రాకార చేష్టావివేక విశారందయు, నర్మోక్తినిపుణయు; పుంవత్స్రగల్భవాచాలయు, ళుద్ధాంత్యపతిహారిణీయు అగు సునంద యసనుమన్ననబోటి అవ్వరారోహ నొకవిశాంవతి నన్ని కర్షమునకు గొనివచ్చి చూపి వాని నిట్లు మధు రాక్షరవిన్యాసమున [వశంసిండెను *క్పంజరరాజయాన! కనుగొంటివె ! తన్ను పరిిగహింప (పే మాంజలీ పట్లియున్న మగధాధిపు వీని, సమ్మగపార్టివ వ్యంజనమంజులాంగు, శరణార్థిశరణ్యుః అనారత(పజా రంజనలబ్ధవర్డుని, వపరంతపనాము, యథార్థనామునిస్‌ రాజన్యుల్‌ మగిలేరె ? భూరియశలై రాజిల్ల ర? నిక్క మీ రాజ్షిందుండె వలంతి పంటవలతిన్‌ రాజన్వతిం జేయగా రాజన్మూ ర్హులు లేరె మింట, (గహతారానై కనక్ష్యతముల్‌ రాజొక్కండె వెలుంగజేయు రజనిస్‌ రాజీవరమ్యేక్షణా |

షష్టసర్గము 87 ముడువంగ నొల్లదు నిడుదెా న్నెలులపై పారజాతలతాంతకోరకములు, అడు గువెట్టగ నోప దనుగునెచ్చెలులతో, నందనోద్యానమ౦ందారవాటీ, ఓలలాడ దలంప దుబుసుపోకకు వైన విమలమం దాకినీ వీచిపంక్తి, ఇచ్చగింప దొకప్పు డెడదకు (వేగౌట అప్సరోమధుకతౌర్య (తికంబు, నిర్విరామాధ్వర(కియానిరతి మైని వీని కతుశాలలో తిష్టవేసి రాని వరుని దుస్పవదిర్హ (ఎవాసవేళ వేల్పుదార రాణివాసము వి(దుమోష్టి ! వీని శేల్వట్టి నగరపవేశ వేళ సంతరింపుము పీక్ష ఇక్షణసమృద్ధి; మందిరగవాక్ష సీమల [కందుకొనడు రాజగృహరాజముఖులకు రాజభగిని! అనిన విని వై దర్భి అమ్మగ ధ(పతిష్టు నుపలక్షీంచి, కించిద్వి (సంసి ఘార్వాంకమధూకమాలికయై, వమియుననక, బుజ్యుపణామ కరఎముననె వాని గీటునబుచ్చెను వ్యేత్యగహణనియుక్త మగధ నాయకవిషజ్ణవదనాను మేయమైన ఇందుమతీమనోవిరాగము నెరిగి, అక్షణమ, సమీరణోత్పన్నతకంగరేఖ మానసరాజహంసిని రాజీ వాంతరమునక్తుబలె రాజయవీయసిని రాజాంతరమునకు దొడిలెచ్చి ఇట్లనియెను “పో ల్రిక్ర బ్రేగ్సి వ్రభిక్ర [పబుద్ధుడు, రాజిత డంగసీమకున్‌ వేలుపులేమపిండు కనువేదురు చెందిన రూపయౌవన

వ! అం[ధ రఘువంశమ: శ్రీలసితుండు సూ[తకరశిక్షితసింధురయూభు, డిం(దసీ లాలక! వీడు భూమిగతుడ్డై న మహేంద్రుడు వేయుజేటికిన్‌ శతులీలావతులకు తద్‌ సనతటముల

రాలు కన్నీటీ యాశిముత్యాల నెత్తి (సతిసమర్చించుదివి | దారములులీని

హారములుగాగ రసికటప్రవీరు డీతడుం శ్రీయును వాణియుం బుకుషసీంహుడు వీన్‌కీ దక్కి ఒకెైడస్‌ పాయకయుందు, రాత్మసహవానవిరోధము న్వేస్నవా రగా, సోయగమంద్యు సూనృతవచోనియమంబుశ యోగ్యవౌట, తొ గీయవు, నీవసుమ్ము సుదతీమడి వారి కసంశ యంబుగన్‌ సరళతకు;, సహృదయతకును సిరులకు, ఆశ్లేయపొరు షేయములకు పె న్నిరవయిన వీని ఆహో పురుషికవై పొగడుగనుము భో జతనూడజా 1” అనిన విని వానినుండి చూపును మరలి

చనుమని కుమారి జన్యక్షు పన్నచేసె; కాడ్‌త డకాముస్ధ డనభఖిజ్ఞి కొదువర్య

ఐన తలకొాఠ అభిరుచి మానవులగుం అచ్చటు వాపీ వేజోకనీ అందముచందము మిన్నుముట్టి క న్నిచ్చకు వచ్చుపాని, ఉదయించిన పున్నమచందమామలై ముచ్చబటగొల్పువాని, నునుముత్యము బోలినవాని కన్నులస్‌ లచ్చి కలట్టివాని, దొరలందార జూపి సునంద ఇట్లనెన్‌

టబ లొ

“క్రూరిమిదేఏ వై మెలివుకోందువు తన్ననివచ్చె* చూడు షీ పీరు విశాలవక్షు; తనుళృ త్తవలగ్ను, అవంతికావిళుస్‌

షషసరము ణి అ ౧ వారిజన్మేత! మున్నుసురవర్ధకి గుం[డని సానబట్టినన్‌ తేరిన ఉప్జదీధితిగతిన్‌ వెలుగొందు మద గమూ ర్తిమై శక్తి సంపూర్ణు డితని (పస్టానవేళ నో యణ స!

అ(గతో గామిజవనవాహాఖురోత్హ సాం[దతరరేణువే చాలు చక్కజేయు

అహితశేఖరరత్న త్విషాంకురములు* యువతిలకు డితని వెంబడీ యువతిరొ! వాహ్యాళి వెడలు టొవ్పదె శ్మీపా పవనపరిప్ష వితపురో పవవపరంపరల పరమపర్యుత్చు కతస్‌ం (ప్రాలేయద్యుతిమౌళి వీని నగరీపర్యంతసిమస్‌ మహా కాళక్షేతనివాసి యౌట, మలివక్షంబై న గానిమ్ము, లి ప్పాలజ్జావతి! మందిరోపవన శశ్వ త్కేశియోగ్యంబులై. రేలాప్పారు సమున్మిషతృథిచురచాం[దీలోభనీయంబులై ౨” అనిన విని, అయ్య భిద్యోతివాత్మబంధు

పద్మున్సి (పతాపశోషిత్మపతినృపాల కర్ట్వముని జూచి, సుకుమారి కలు వచెలువ

అంశుమంతునిబలె మెచ్చ కవల జనియె, అంతట సునంద, తామర సాంతరదంతురితకాంతి, కలివేబులమే ల్బంతికి అనూపవసుధా కాంతుని జూపించి పలికె గౌతుకమెసగసన్‌ తప్పగ్యబ్ర దశదోశ్శతంబున బారిసమ రె,

దీవు లన్నింట యూవప్యతిష్ట చేసె.

| ఆంధ రఘువంశము వినమె అనితరసామాన శ్రవిభుతగన్న

యోగివర్యుని, కార్త వీర్యుని లకాంగి 1 కని, అకార్యచింతాసమకాలమందె,

చాపమెక్కిడి తా బొడసూవు నెదుట, అంతరంగములందై న అవినయముశను

చేరనీయక [పజల శాసించె నతడు, శతమన్యున్‌ గతమన్యు జేసిన మహాసత్వాడ్ష్య లం కేశ్వరున్‌ వితథ స్టైర్యునిజేసి; వచ్చీకొని, మౌర్వీబంధనిష్పందవిం శతిబాహుం, చతనిశ్వసద్వదను, అజ్ఞానము, వానిం దదు దతివాయం చెఅ[మగ్గబెట్టి, విడిచెన్‌ దాక్షి ఖ్యభావోన్నతిస్‌ షో ౧ ౦౬ వినుము తదీయాన్వయమున జనించిన (పతీవు డితడు సం్యశయదోషం బుననె చలచి తయగు సిరి యనుచు నిరూపించె దనమహార్థవగరిమన్‌ వీరుడు, లోకస బ్మత పవ్మిత విహారుడు, నిత్యసుందరా కారుడు, నిర్వికార్కు డవికింపితనిర్భరదోః పతాపదు ర్యారుడ్కు సద్విచారుడు, కృపారసమానవిలోక నే్యతక ల్హారుడు దోషమవమారు, డిత డత్యకలంకచరి[తసంపదస్‌ం అగ్ని చుట్టవుమేరువై అండనిలవ,

క్ష([తియకులంబునకు కాళర్మాతిమైన భార్గవుని గం్యడగొడ్డలి వదును వీడు

కలువరేకుల చేవగా చులకసేయు. వెడదయురంబుతోడ కనువిందగు వినికి అంకలక్ష్మి వై పడ8& విలాసమందిరగవాక్షనివిష్టవిలోకనంబులన్‌ పొడగని యుళ్లసిల్ల దగు ముచ్చట కందువ నర్మదానదిస్‌ పడమటి వేణిమై వరచు మాహురివ[పనితంఒ మేఖలన్‌”

షష్టసర్లము తి! 9 ౧ లలితవిలాసరూవకళలన్‌ [పియదర్శను డై ననేమి? ఆ మెలత అలీసభాపమున మెచ్చదు, నచ్చ దనూవవల్ల భుస్‌ జలదనిరోధముం దొఅగి, శారదవేళ కళా(పపూర్ణుడై వెలుగు సుధామరీచి నరవిందము గిటునబుచ్చు క్రై వడీస్‌ నతింవర ఇట్లు నిజ్బపతిరూపుడుకొడని (పతీపుని (పతిషేధించి, పక్ష్మాంచలములువాల్చిన;, ముహూర్తమా[త (పతీక్షణమున ఆ(పతీవ భావమును గనికొని, అవరోధ్యపతిహారిణి స్థానాంతరవర్తియకు శూర సేనవిషయ్యవతిషుని, సనుషేణు డనువేరొక (పతీతుని జూపి ఇట నియెను, న “నీిపాన్వయదీపక్కు నవ నీపాలకు జూచితే! వనీపకపటలీ సీపాగనభఃపవనుని, నీపాజ్మిగహణకుతుకనిరవధి నితనిన్‌ (వ్య్శశయభూషణుం డితడు [ప్మగహని(గ్రహశ క్తి శాలి భ వ్యశు తపారదృళ్వడు, లతాంగి! గుణంబులువీని, సాధులో క్మాశయు నాాశయించి, దిగనాడె నిసర్గజమయ్యు, శాంతసి ద్ధ్మాశమవాసిసత్వచయ మట్లు పరస్పరవై రబంధమున్‌* అతిమా[తోత్పవ హేతువై వెలుగు చం[నాలోకసారూవ్య మై, సితపద్శేక్షణ! వీని మేని సుషమాశ్రీ అత్మగేహంబులన్‌, సతతోత్సాహుడు వీనితీేజము వతత్సౌాధా[గ సంరూఢన వ్యతృణాంకూరవిపక్షమం దిరములన్‌ వ్యాపించు దుస్స్నహృమై నెలత! జలకేళివేళ వీని అవరోధ గా(తచందన్యసపరిక్షాళశనమున, శ

ర అంధ రఘువంశము కరముశోభిలు మధురోపకంఠ మందె ” జమున గంగోర్మిసంస క్త సలిల రీలం

గరుడునిబారికిన్‌ బెగడి కాళియు డాయమునా(హదంబులో ఇరవు నొసంగవేడి తమకెయ్యది సూడిదయిచ్చె మున్ను, పే రురిమున ఆయనర్హృమణి యుజ్జ్వ్యలమై రమణింప దోచెనీ తరుణుడు చూడు కౌస్తుభదధానుని వెన్నుని (గేజి సేయుచున్‌, నందనాతిగమైన బృందావనంబున అబ్బకాసారతీరాంచలములు, కిసలయోత్తరమృదు[వసవశయ్యలతోడి తద్వనీకేశీలతా గృహములు మ త్రబర్జివిలానన్న త్తరంగములై న కషమగోవర్ధనకందరములు, ఆలోలకల్లోలడోలాయితను లై న ఉల్లాసకరయామునోదకములు, [వధితమధురావురాయతోపవనకృతక గిరితటవిహారదీర్హృ కా పరిసరములు, విహరణస్థానములు గాగ వీనిగూడీ అనుభవింవుము నిండుజవ్వనముకలిమి. బృందావన మెందుకు? మరి ఎందుకు యమున్నాసవంతి హేలావతి! ఈ సొందర్యపీపాసికి, తన ముందట నీవున్నజాలు ముద్దులగనివై ౯, ఆనరేం్యదుని గడచని యరిగె నొరుని

వశకముకానుస్న ఆమహావ శ్రనాఖి

షష్టసర్గము లలి

మార్గవశమున దగిలిన మహిధరమును

వనధిగామినియైన వాహిని విధమున, అరుగుటయు చిన్నవోయిన అతనిపట్టు

వాపీ రాజభుజిష్య ఆవామమ.ఖికి అంగదాశిష్టభుజుని, హేహాంగదాఖ్య

నృపుని ఉబలాటమును చూపి ఇట్టులనియె “ఇతడు కాళింగు డబల! మహేం[దిభోగి,

అధిపతి మహేం[దమ.నకు మహాంబుధికిని, కరిఘటలసాకున మహేం(దగిరియె ముందు

నడచు ననితోచు వీడె ల్సి వెడలునవుడు. వారము వారమున్‌ సుజన వత్సలు నీతని వేగుబోకలన్‌ కూరుకునుండి మేల్కొాలువు కోటకు సుష్టునదేశవ ర్రియై సోరణగిండ్లమార్గమున జూడగ నైన సమున్నతోర్మియై, వారిధి మం[దఘోషపరివర్డితలాంఛనయా మతూర్యుడ్దై శ తులనాతీతధనుర్ధరుండు, సమరోద్యోగానుర కిస్‌ నిర ర్షళు డీజేని భుజొద్వయంబున ధనుర్ద్వావల్లి కాఘాతరే ఖలు రెండున్నవి చూడు, సంయత!ిపుక్షాపాలక(శ్రీసక బ్ఞలబాష్బ్పోదకసి క్రపద్దతుల యోజన్‌ రాజబింబాననా! జలము కై్కైశిక! వీనిగూడి మలిసంజన్‌ నిర్భర్మ పీతి సం ధిల గేశీరతి దేలియాడదగదే, ద్వీపాంతరానీతక (నులవంగ(ప్రనవంబు, మారుతము మార్గగ్గాని మాయింవగా వులిన్మపాంశపితర్జికా విలసితాంభోరాశి తీరంబునన్‌” చొరదయ్యె భోజరాజా

వరజాతకు తదుపదేశవచనంబు మత్తిన్‌

గ్‌! అం[ధ రఘువంశము. తరణి కశనరాక ముడీగిన

ఆరవిందమునండు హిమకరాంశువు వోలెస్‌, దౌవారికి రాకొనుగికి,

ఆవల ఉరగా ఖ్యపట్టణాధీశ్వరునిన్‌ దేవసము జూపి కనుగొను

మీవంక శుభాంగి యనుచు నిట్లని చెప్పెన్‌ ఉదళ్తిత్రక్రుశేశయాక్షి! ధృతిధాముడు వీడలపాండ్యనేత, మూ వులబడి (వేలు బన్నసరముల్‌ సెలయేళ్ళుగ, రక్తచందనం బలదినమేను కోమలనవాతవరంజిత సోనుసీమా కులగిరి బోని వీని వలకూరిమి దెప్పలదేల్ప జూడవే! విశదయశు వీని నేలుము,

విశుద్దము కాను విద్దవివులోదన్వ

న! వాటి ఛఅ

[దశనయగు దక్షిణాశకు

బృశముగ సవతాలి వగుము బిబ్బోకవతీ! [కక్కించె నెవడు బీంకము వింధ్యశిఖ౦చే

మొగులుముట్టిన శృంగముల నడంచి? ఆపోశనించిన అంభోధిసలిలంబు

(కమ్మరించె నెవండు కడువునుండి, తోటకూరయుబోలె దుడుకురక్కసు [మింగి

[కేన్చి ఎవ్వాడు జీర్జించుకొనియె, తొలితొలి రూపురేఖలు దిద్దె నెవ్వాడు

(దవిడవాళ్యయ సం్య(వదాయమునక్కు ఘనతపస్సిద్దు డైన యాకలశనూతి

“నక ఈ

(వీ౭ివశమున దనకు సొస్నాతికుడుగ,

షస్టసర్లము $ిఫ్‌ అశ్వ మేధావబ్బధసిక్తుడై న సుగతి వరమధరో టి సత్మ ఖతి పొండ నృపతిం జగమున నెవ్వరు సరిలేరు తనకు అని విిరవీగియు అహ ముజ్జగించి, స్వసురావసధజనిస్థాన విమర్ద శంకియై రాక్షసేశ్వరుడు రావణుడు హారునివల్ల దురాపమైన అస్టథమును బడసీన యీమహాబాహునితోడ కోరి నంధి కుదిర్చికొని కాదె వెడలె అమరలోకావజ యార్టియై మున్నుం నలువుగ పోకమాకుల బెనంగివ తమ్ములపాకు కీచియల్‌ చలిమిరి చందనాగముల సందిట గుల్మిన యేలకీలతల్‌ కలయ శమాలపర్జముల కంబళులున్‌ తులకించు నెందు, ఆ మలయనగంబు నె త్తముల నుక్కువమీర రిమింవు డిర్వురున్‌ నిలువున నల్ల కల్వ వలె నిద్దపు చామనచాయ వీవికిస్‌ పలుచని గోజజంబువలె పచ్చనిదానవు నీవు కావునస్‌ పొలతుక! మాకు నీవితని పొత్తున నింపుదుగాక ముచ్చటల్‌ తొలకరిమబ్బుపై ధ ధళుక్కను కన్నె మెళుంగుదీవవై” అని [పలోభింవబడియు, ఆకృతివిలోభనీయ కావున వై దర్శి పాండ్యుని మానస్లింవక, పురుషకారబలమున సుదూరానీతయైన లక్ష్మి దై వ్యపాతి కూల్యమున వెనుదిరుగు విధమున వటనుండి కదలి చనియె, ధారుజినాధు నాొక్కొకని దాటి పతింవర, ఆమె, ధీరసం చారనిశీధదీవశిఖ చాడ్చున ముందుకు సొగిపోవగా,

ర్య ఆంధ రఘువంశము పొరపథంబునస్‌ ఇెనుకబడ్డ గృహోపరిసీమలం బలెస్‌ కారుకొనెన్‌ దదీయ వదఎంబుల నొక్కట చిమ్మచీకటుల్‌. బాల దరికేర అఆకులపాటు పడియె

తనఅదృప్టము దర్క్శించుకొనుచు అజుడు, అంతలో బవాహుపురి వట్టునందు నదరి

ఎడపె సందియమతనికి కుడిభుజుంబి వాని సర్వావయవనిరవద్యు జూచి,

అన్యనృపతుల (తోసిరాజనియె లేమ, విరియబూచిన సహకార విటపీ డాసి,

అభిలషించునె తేటి వృజ్షింతరంబు,

ఇందుమతి ఇటు రఘునందనునందు నమావేశితమై తనడెంద

మానందమున గందళింపు తదీయకులాచారశారతావివేకవై భవాఖి వర్షన మాకర్ణింవ గోరియు, కందర్పమందాక్ష ములకు వశంవదయై అడుగనేరకున్న దదింగిత మెటీగిన శుద్ధాంతపాలిక మధురాక్షర *క్రల డ్రశేషన్ఫపాలకులశిరోభ్యర్చిత,

శాసనుం డవరా[ది శాసనుండు, చతురుదన్వక్కాంచి సర్వసర్వంసహా

నాయకుండు, నవా మసాయకుండు, విమతవశ్యవిదగ వి[కమాను [కోశ

0

సాధనుం, డకులయశోధను౧గ్‌ , రాజరాజమహార్హ రారాజదకలంక

లక్షణుండు, (వసన్నవీక్షబుండు,

వష్టసర్గము: తగ

క్షీరవారాశీ కరణి లక్ష్మీ[పనూతి ఉప్పిదీధితిమాడ్కి నిత్యోదయుండు రసికులకు పట్టుగొమ్మ. పావాసికమౌళ్ళి గుణములకు వుట్టినిల్లు, కకుత్‌స్థనృవతి. బాసటయ్యె నధీరబర్జి ర్ముఖుల కెల్ల

యాతుధానులతోడి యూహవముప, అధివసించె విడంబితాహార్యధన్వియై

ఆలపోతయిన జంభారి మీద చెఅపివై చె నితాంతశితళిలీిముఖధాబ

రా[తించరీగండవ[తరచను కై సేసె మరుదవ్సరో సేవ్యమానుడై.

దివిజేం[దు డున్న గద్దియ నగంబు, నరవరులకెల్ల కకుదుడైై హరిమహోక్ష కకుదమెక్కి. కకుత్‌స్థవిఖ్భాతు డైన వానిపేర జగంబున వాసికెక్కె కోసలజజేశ్వరులకు కాకుత్‌స్థ సంజ్ఞ, వానికులంబునం బొడమి వర్ణన కెక్కె కుల్మపదీపకుం డైన దిలీవణూపతి;, మహామహు డాయన చాలు నెంతకున్‌ కాని దివౌకసేశ్వరుని కన్నెరయుం గడుపుబ్బు మాన్న ఏ కోన శత్య్మకతుత్వమున నూఅట జెందె శమ్యపధానుడ్డై విను మతని యేలుబడిని వాజీనిజనంబు

ఆట నచ్నీతోవ గనుమోడ్చి ఆదమరున వలువలు తిమల్బ గాలీయు చలకునన్న

మొనసి ఎవ్వడు చేసాచు (ముబ్చిలింద

998 ఆం[ధ రఘువంశము ఆరాజన్యమహేంటదు నౌరసుడు రాదె విశ్వవిశ్వంభరా ధౌరంధర్యము బూనునేడు, సుగుణోదారుండు, దుర్దర్షదో స్పారుం, డూర్జితధర్మవీరు, డమలాచారుండు, శశ్వజ్జ్ఞయ శ్రీరమ్యుండు, (వజాభిగమ్యుడు, జగడ్జేగియ మానోన్నతి్‌్‌, కామధేనువుబిడ్డ కారుణ్యవరమున

జనతపఃపాకమై నంభవించె కొదమ [పాయమునాడె కులిశాయుధపు దెబ్బ

సరకుసేయని చేపసిరి వెలార్చె మనువంశ మహనీయమహిమ మాజాకెత్త

సర్వదిగ్విజయము నిర్వహించ్చె (కతువేళ కలిమిని కడముంత కడమగా

తీర్థ బృందసాత్క్మృతము సేసె అసమయార్ధియై వచ్చిన ఆప్లుతునకు ఆకసముబిండి (శు తని_,ష్కయము ఘటించ్చె దిష్టవిష్ట్ట్కతయ్యస దృగ్యశస్విః కేవలనరుండె శ్రీరఘుక్ష్మావరుండు. కులనగములెక్కి, సొగరంబులను దాటి,

భుజగజగమ.న దూరి పై భువనములకు నెగసి, అనుబంధియె యెవ్వు మగువ! ఎటీ

యై ట్‌

మావమున గొల్వరానిదై వానికీ లిం వీకజనేశ్వరుండు, జగదేకధనుర్ధరు, డమ్మహాక్ము జ్‌ కై కసుతుండు,వీ డజసమాఖ్యుడు, వంశకరుండు, దమ్యుడై కాకలుదేరి, తండీ చిరకాలమునుండి వహించుచున్న ఆ స్తోకజగద్భరం బతనితోడ నచముంబుగ మోయు దక్షతస్‌ం

షషసర్లము రఫి అ ౧

వనిళోదా త్తకులంబునన్‌, సవవయఃపాకంబునన్‌, రూవునన్‌, వినయాలంకృత సద్గుణోచ్చయమునన్‌, వేయేల అన్నింట నీ కనుగుణ్యుండు, వరేణ్యు డీతనికి కేలందింపు జాగేల్క కాం చనసంపర్క్మము వద్మ రాగమునకున్‌ సంధిల్లుగా కంగనా! మోదుగుపూవులు మిగిలిన భూదయితులు, వారినెల్ల బోనాడి మనో మోదమున శీలు మీతని, జాదుసుమీ వీడు సు గుుణనొగంధ్యమునన్‌, శ్రీరఘుసుపు[త్కు సరసీజదళ నే[తు; (పభు

చిహ్నరమణీయ శుభగా్యత్రున్‌, పౌరుష విశాలు, నిరపద్యగుణశీల, బ్భుదు

భావకరుణారస విలోలుస్‌, వారిజహితాన్వయు, నివారిశదరన్మయు, అ

వారిత భుజొబలవిహారుస్‌, మారసుకుమారుని కుమారనిభు బొంది, కను

మారకణి! నుంగళమవా శ్రీః ఆ మధుర్యపశంస హృదయంగమమై, తొలిచూవు ( పేమకున్‌ స్రేమము గూర్చి, (పోదృలము సేయగ, లజ్జనతిికమించి, ఉ ద్దామమనః (పసాదవిశదంబగు చూపున స్వీకరించె నె త్రామరకంటి సంవరణదాముము చేబలె అక్కుమారికున్‌* అలవి గొకుండె "ల కా చెలువుమీది

తగులము వచింప శాలీనకాభరమున, అది గగుర్చాటు నెపమున అణువలగ్న

ఒడలు ఖేదించుకొని బయల్బడియెగాని బాలికచందమున్‌, [పణయబంధము గొంచియు, పోద మర్ధచం (దాలిక! వేటుచోటికి రయంబున రమ్మని మేలమాడు ద్వాః

100 ఆం(ధ ఠఘువంశము పాలికవంక జూచె సితఈపంకజలోచన యౌటపోయి, యౌ వాలికకంటి తా నరుణవారిజజోచనయె చిరాకుతోస్‌. దాది కందించి వేయించె దానిచేత శంబుకంధర రఘుసూను కంధరీమున్క బొమ్మకట్టిన హృదయరాగమ్ము బోని చూర్ణ గౌ రమధూక(స్రసూనమాల, వెడదయగు పేరెడందపై (వేలియాడు ఇప్పపూదండ జూచి రహించె అజుడు, మృదువులగు బాహులతికలు మెడకు జుట్టి వక్షమున అత్తమిలిన అ వధువె యనుచ్చు వఅమొయిల్‌ విడివడ్డ వంటకార్జాబీల్లీ గలసిన చాయవేన్నెల విధమున రత్నాక రేర్యదుని రంగ _త్రరంగహ _స్టమును బట్టిన జుహ్నుతనియ కరణ్సి ఎలమావి మోకతో చెలువుగా పెవగొన్న తెలిజాజీమత్తె లే దీవ వగిద్శి అనురూప హృద్య పద్యములోన ఇమిడిన నరనుకునూత భావమ్ము లీల, కొమ్మ అజునకు దన్నిచ్చుకొనుట జూచి, నదృశగుణయోగ సంతుష్టపృదయులై న నగరసంవాసు లై క్యకంరమున బొడు పలుకులు నృపుల చెపులకు ములుకులయ్యె? (వముదిత చిత్తులై వరుని వేక్షమువా రొకచో హసింవూ, విమనులు విన్నుల్లై ముడిగి వేరొాకశచోబ చసింవగా. సదీం బమరె విభాతవేళ దళిళాంబుజవండమునం (టబుద్ధమై, కుముదమిషంబునస్‌ నిదురగూరిన ఆటకొలంకు తీరునన్‌. వానా

స ప్రమసర్గము = _పత్యర్థిపరాజయము అవానిభ్య ణము అవిఖళ్యనిమిన నిరతిశయరూపసద్దుణ పరమావధి మైన తులితపతియోగముననస్‌ శరజన్మసహితసా క్షా త్సురసేనకు సాటియైన సోదం నెలమిన్‌ అభినందించి, (వమోదసంపతృ్రఫుల్ల మానసుడ్జె న (కధకైశి కాధిపతి వధూవరుల బురమేగించి, పదంపడి తదీయపాణి[గహణ మహోత్పవమును నిర్వ ర్లించు [కియాకలాపముననిమగ్ను డయ్యెను, ఇందుకఓీ నిరాకృతులై న రాజన్యులలో గృతబుద్ధులు కొందలు తమ తమ భ"గఢధేయములను నిందించికోని నిట్టూర్చి వై దర్భుని సభా జనము వడసి నిజరాష్ట్రములకు వయోధిపాథ స్తరంగములవలె మగిడిరి, రూపాభిమానులు, దుగ్వదగ్ధ్దులు, బలగర్వితులు కావున దదితరుల కాయవజ్ఞ బహిరంగశిర చృేదకల్ప మయ్యెను; కాకుత్‌స్టుని అదృష్టపరిపాకము, మహోచ్చతయును హృదయములను భగభగ మనిపించెను, (వశ్యూష్మగహమందభాసులు, దివాస్వప్నాశులై , సుందరీ (వత్యాభ్యానము ,దిప్పికొట్ట దమకింవం జూచియుస్‌, రాఘవ (పత్యర్థుల్‌ సభలోన గొల్వబడు నింథదాణిన్‌ విలోకించి, ఏ పత్యూహంబు దదుతృవంబున కొనర్శం గొంప్రా-ఉద్విగు క్‌ పాదము శం స్తో ఆ ఎస్తకంబును (4౧ లల 4 వ్యాపాదము నిండితొలక నరిగిరి బసకుస్‌ 1 ఈ" ల. గ్ర! లే ఇసు లో టీం = "వలి కా కృక్ళికే శీ

102 అంధ రఘువంశము ళరూపంబుల వేషంబుల చూపోపమి దెలియనీక క్షుభితాత్మకులై = త్రేకవమాలి తొల్లి రఘుదిగ్విజయంబున తొము కన్న ఆ సోకపరాభవంబునకు తోడు, తదాత్మజు డంగనామజి స్వీకృతి దమ్ము [కిందువడ జేయుట [వేఠవు గోరుచుట్టుపె రోకటిపోటు కైవడి అరుంతుదమై ఎరియింస జూచ్చినన్‌. రక్కెస పిడుగడచి కడుస్‌ (సుక్కించిన తమ్ము గొజవి జూడిన తెఅగైై అక్కసమున నందరు నజు ఉక్కుమడప గత్తిగట్టి రొక్కుమ్మడిగస్‌

కట్టీ; [(పతీకారపథకము రూపొందించికొని కార్యవాదులై తమ దురుద్యమము పరభావనిరూవ్యము గాకుండ జ్యాగత్తపడి తేనెపూసిన కత్తులై యుండిరి. ఈలోన అక్కడ మంగళతూర్యములు, మాగధ గానములు, మహీసురాశీ ర్వాదములు 'సెలంగ భోజపురస్పరముగ గదలి, శ్రీయుతమూ ర్తియై, సహవరి[గహుడై పురమేగె హర్షసం ధాయకుడై అజుండు, పరిత: వరికిర్ణసుమోపచార, మిం [దాయుధకల్పతోరణగణాంకము, వాయుసమీరితధ్వజ చ్భాయనివారితోష్టము, విశంకటరాజపధంబు వెంబడిన. తదవళలోకననిరతల్లైె క్యాజితాన్య

కార్యల్టై అప్పు డొండొరు గడచి వచ్చి, (్రేజిగట్టిరి కుండినస్ట్రిలు దర్శ నానుకూలములగు చోటు ల్మాకమించి,

పొడగను చోటి కేగుచు సముత్సుకతాత్వ రమాణచి తై నడకలహంస యౌటుడిగినన్‌ వడి(తోవనె వాంతమాల్యమై

న పమసరఠరము 100 అలి ౧0 విడివడు కేశపాశమును వే తనచేతికి దార్చెగాని, కా ముడువ దలంపడయ్యె ఒకముద్దులగుమ్మ అనన్యదృష్టియై. న! ముయూ అడుగుల బూసిన వర్ణము తడియాలఅదు నాక వచ్చి తత్తట మెసగస్‌ పడతుక ఒకర్తు నూర్ల్గము పొడవున లాక్షారసమున ము[దలు వేసెస్‌ కాంచగగంధి యోర్హు కుడికంటికి కాటుక రేఠదిద్ది, త ద్వంచితవామనే శయయి వచ్చె అము కృశలాకయై గవా క్షా-చలసీమకున్‌, వరవశాత్మక యయ్యె కుషూరు జూచి, రో మాంచమునం గరాంగుళుల కంజనతూ లిక అంటియ౦డగనస్‌ జాలకాంతరలగ్నలోచన ఒకామె గతివశత పోకముడి జాల గట్టమలచె, నాభినిర్విష్టక్కంకణశాబతోడి హ _స్టమున బట్టీ యుంచె నా అంశుకమునుం నగము (గుచ్చి ఒకతె సం[భపుమున లేచి అడుగడుగున మణులు వుడమి రాల, అజుని జూడ నరిగెె; అంగుప్రమూలవి న్య స్పస్తూతశేష యయ్యె రశనం నిరవధికనిబిడ కొతుక పరవశవనితావిఫుల్ల వదనవ్యాష్తాం తరలై, సహ్మసపతా భరణల వలె మెఅసె భవనవాతాయనముల్‌ం కొసరి రాఘవు గన్నుల [గోలికొనిరి, ర్‌మణు లందఖు విషయాంతరములు మజచి.

104 ఆం[ధరఘువంశము ఎడపక తదన్యకరణ(వప్ఫ ౭8 కూడ

ఆఅక్షియుగములె గు త్తగొన్నట్లు తోపం ఓీజస్వంతుసు, ఉజ్బ్వలాంగుని- అనూనోరన్వలున్‌ భావభూ రాజల్ల క్షణవీక్షజీయు, రమణీరాగాబ్ధిరాకావిధున్‌, సౌజన్యాకరు వక్కుమారు గని సంశ్తాఘించి రక్కామినుల్‌, భో జక్రాాయవీయ సీకృతపు రాపుణ్యోదయాభో గముస్‌* లోభనీయసమ గశోభమానుల వీరి

నిరువుర ఏథి కూర్చుటెంత లెస్స! కూర్చుకుండిన నయో కొజమాల కెట్లుండు

అతని రూపవిధానయిత్న గరిమ, రసికరాజులు మహారాజులు శంభళ

మ.ఖమున దనకెంత మోజువడిన అనుమతింపక మంచిపని చేసె వై దర్భి

ఈస్వయ*" వరమున కిచ్చగించి; అన్యధా పొందియుండునే ఆత్మతుల్యు విశ్వమోహనవి(గహు వీని నీమె, కనులు చల్లగ గంటిమి గాదె వీంి నిండుచందురు సండువెన్నెలను బోలె, రతియుం బంచశరుండు ధ్యాతి నవతారంబె త్తి రీజంటగా చతురంతక్షితిలోని పార్థివసహ్మసంబందు వీనిస్‌ నిజ (పతిరూపుండని బాల చేకొనియె వూర్వస్నేహబంధస్మృతిస్‌ గతజన్న్మాంతరనంగతిగ్ధమని వక్కాణింవరే చిశ్రముస్‌. నగరవాసినులు కర్ణ రసాయనం౦బుగా

అటులాడు సల్లాప మాలకించి, అతివేలముగ పౌరు లాబాలవృద్ధులు

చెవ్చు కేజేలకు చేయి మోడ్చి,

స్దమనర్గము 105

రత్న [పదీవతోరణమాలికల తోడ

రమణించు రాజమార్ల 0౦బు గడచి, మంగళరచనానమ గశోభితమైన

శ్వశురుని రాజవేశ్మంబు జేరి, అచట గరిడిగి అజుడు వత్పాధినేత అర్థి గె దండ దీశగ, కన్యాాపదాత (తోవ చూపింప చనిచొచ్చె తీవబోడ్‌ మనసునంబలె కల్యాణమంటవమును, అమలహిరణ్మయాసనము నందుపవిష్ణని జేసి, భోజభూ రమణుడు చెతికీయగ, సరత్నముా మధువర్శ.మిశితా ర్భ్యమును దుకూలయుగ్మమును గై కొనియెన్‌ రమునూను డంత, వి (భమయువకీజనంబుల అఆపాంగపుజూవులతో నమంబుగన్‌ తళుకు దుకూలచేలములు దాల్చిన యాతని రాణివాసవుం బొలకుకపిండు వచ్చి కొనిపోయిరి పెండ్తికుమా రె చెంతకున్‌ కలునలజేని నూత్నకరకాండము నుర్వులు (గక్కు సం[ద్రమున్‌ చెలియలికట్టకుం గరము చేరువగా గొనిపోవు తీరునస్‌. ఆచట భోజపరోధ ఆజ్యాదికముల

తడయ కగ్నిని వేల్చి, ఆతడె వివాహ సాక్షిగా ఐంధుమి[తసమక్ష మందు

సంఘటించె వధూవరసంగమంబు. కీల పెండ్లి కుమారై కెంగేలు వట్టి

రమ్యుదర్శనుడయ్యె నారాజసూతి చెంగటి అశోకలశిక లేజవురు మీద

చివురు సొచిన ఎలమావి చెలువ మొలుకం

0! అం[ధ రఘువంశము గగురుపొడిచె నపుడు కాంతుని ముంజేయిం, చిసురుబోడి (వేళ్ళు చెమటవట్లె; చేయి చేయి కలుప చెజిసగవుయ్యెనో మదనవికృతి ఆలుమగల కనగ, లలితళుకొ త్త కంటికొనలంబడి యల్లన సౌగు నోరలై , కలిసి అటుండగా దిటవుగల్లక వెన్కకువచ్చు[గక్కునన్‌ మొలచినకూర్శి నొండొరుల మోము “నుంగాని గోరువారి చూ డ్కులు నునుసిగ్గుదొంతరల కొంకు నెదుర్కొన నోహాటింపుచున్‌* సంతరించి రుదర్శి కుషర్చుధునకు భ క్రితోడి (వదక్షిణ,స్యకమణము, జోడువీడక మేరువు జుట్టివచ్చు, మావు జేవును బలె ఇందుమతియు ఐతీయుం కరతలమున గొని వేల్చిను దరహానము తెప్పలందు దాచుచు, లజ్జా తరశేక్షణయై లాజలు గురువంవున నానితంబగుర్వ హుతాగ్నిన, బంధురహవిశ్శమీలాజగంధిలంబు వుణ్యధూమము వధువు కవోలయుగళి ఉపరిసీమకు జని లాజహోమవేళ క్షణీకఠర్ణోత్పలత్వము సంఘటించెం కాటుక కరంగి నీరుబ్చె గన్నుదోయి, [శవణపూరవు వీజాంకురములు వాడె, చక్కని కపోలపాళిపై సంజ వొడమె, మెలత కాచారధూముము మీద బొలసి=

సన _వ్రమనర్గము 107

వై దికలౌకికంబులు వివాహవిధుల్‌ నెలవేర్చి. కౌతుకో

త్చాదకమైన అక్కవకు భవ్యమహాశి షపూర్వకంబుగా

కౌదలలందు చల్లిరి (పియంబున ఆర్ట్రశభాక్షతల్‌ పురో ధాదికవి[పసత్తములు పౌదువలుస్‌ బహుబంధుమి[తులున్‌,

ఎలమి దోబుట్టు పెండిలి నివ్విధమున

కేసి ఉల్లాసలక్ష్మీగై సేసి, అంత

భోజుడు స్వయంవరాగతభూమివతుల

సాగనంపెను వేర్వీఆ సత్క్మరించ్చి

(పమదవికాసచిహ్నాముల కావవికారము డాచ్చి, న్వచ్చతో

యములు నిగూఢన్యకముణూనై న మడుంగుల కన్నదమఘమ్ములై. విమనులు మంచిగా నతని వీడ్కాని యేగిరి, నిర్భరోపహా

రముల నెపంబునం దమపురస్కృతికిన్‌ బదులిచ్చి యద్దారల్‌ 9

వగి, రఘువీరు రాకకు నెదురుచూచి

రవల మును కూడబలికికొన్నట్టి చోట, అజుని గిడతేర్చి తత్ప్రమదామిషమును

ఎత్రికొనిపోవు దుర్వ ఎత్తి కెత్తికొనుచుం

మహాలాభమువనట్లున ఈర్ష్యారోషము లెట్టివారికిం బుట్టునుః మోరకమున్సు సాహసమును, మదమును, అవివేకమును నై జగుణము లై నవారికి అనాదికాల (పవృత్తములై న రాగద్వేషములను భేది శఠ్యమగునె? అంత నక్కడ కుండినపతి భోజకులవిభూకికరంబు వరిణజయోత్సవకలాపము ముగించి, అభినవరత్నాంశు కాలం[కియాజాత మవరజాతకు ఉపాయనము లొనగ్గి

$00 ఆం[ధ రఘువంశము ఆత్మసత్వసదృక్షహరణీకృత శ్రీస

మృద్ధిమై: మన్నవ లెల్ల నడపి, పత్నీన మేతము (పస్ఫాపీతుని కేసి

ఆనుగుబొావమరంది ననుగమించి, అతనితో గూడ మార్గము నందు మూడు ని,దలొనరించి, యాసమున్ని[దతేజు నవల వీడ్కొనియేగె, దర్శాత్యయమున కీవేలుగు బొసి తొలగు రేవెలుగు రీతి,

రఘు(సవీరుడును రేవాశరంగిజి నుత్తరించి ఉత్తరాలి ముఖుడై మానిసిమిట్టాడని సాందారణ్య(పదేశమున జమూసహితముగ దజిమి పోవు సమయమున వానిక్రై అచ్చట బొంచియున్న తత్చ్ర త్యర్థు లకాండ(వళశయమువలె అదాటుగవచ్చి; ఒక ఇలుకటమున నాతని జుటుముటీరి. ట్‌ క!

తను వరించిన ముద్దియ గొనుచు శేగు

అతని దృష్తారిగణ మిట్టు లడ్డగించె, మించి బలిదత్తపవ మూూకమించువేశ

హరిహయారాతి తై )వికమాంటఘి బోలెం ఆకల్లోలుర జూచి డీల్చడక, అత్యాత్మీయుల్లై పోరులస్‌ కాకల్‌ దేజీన బంట్లప్పై సుదతిరక్షాభారముస్‌ మోపి, వే దూకెం బోయి విపక్షవాహినివయిస్‌ దోర్వి_కమోల్లాసియె కాకుత్‌స్టుండు; సము త్తరంగయగు గంగన్‌ శణ డీకొన్నటుల్‌ ఇరు సేనాంగములందు కాలరులతో నీసెత్తి కాల్బంటులున్‌ తురగారూఢులతోడ రౌతులు, రథస్థుల్‌ స్యందనారోహులస్‌ కరియంతావళితో నిషాదులు మహో(గన్ఫూ రిమై తాకినస్‌ దుర మత్యుద్ధతి సొగె దుర్విషహమై తుల్క(సతిద్వందియైం

న_ప్తమనర్గము 009

చిందముల తూర్యముల [మోతలం దడంగి

మాట వినరామి వంశనామములు నోట అనరు బాణాక్రారములచేతనె వచింతు

రొండొరులకు విల్కాంటడు నామోర్టితములు, ఆరణళూమి నుండి జవనాశ్వఖురంబుల రేగిరేగి వి సృారశతాంగ చ్మకముల పొంసువుచే బలుపొంది పొంది, నం వేరమకర్ణతాళముల మిక్కిలి విస్టృతి గౌంచి, కాంచి, కో ప్పారుచు గప్పె రేణువు ఘనాంశుకపదతి నర్కబింబమున్‌ అనిలవశత వికిర్ణములై న నోళ్ళ

సై న్యరేణువు నాను మత్స్యధ్వజములు తివుట బర్యావిలంబగు నవజలంబు

నాను వరమార్ధమత్స్యము లనగ దోచె, చకనిర్హోషమున గాని నస్యందనముల

ఘంటికాక్వణితంబున గోని కరుల (వభువు పేముచ్చరించుట వలన గాని

ఎదిరి దమ్మును జోదుల కెజుగగాక; అతితరమై యాజన్య &ీతి గవియు రజ స్పమోవిజ్బృంభణమునకున్‌ తతసింధురాశ్వసుభట చ్యుతశోణితలహరి దిసకరోదయ మయె (న్‌ 6 క్రపూరముచే స్ట్థావరమును విడిచి,

గాలిలో దేలియాడు నాధూళి తోచె బొగ్గుగా నింతమిగిలిన అగ్గిమీద

పూర్వ మెగసిన దట్టపుబొగ విధమున

శ10 ఆం[(ధ రఘువంశము భూరిశర్మపహారమున మూర్చితుడై వడిలేచి, సారధిన్‌ తేరు మరల్చినందులకు తిట్టి, సరాసరి పోయి, దర్చదు ర్వారు డొకండు బెక్కియము బట్టి [పహర్తను గుర్తుపట్టి, వే ఈరసమె త్తి వాని నొకయేటున పీచమిడంచె నుబ్బునన్‌, విమతాస్త్రంబులు మధ్యమార్షమున నే వేవచ్చి ఖండింపనీ తుమురై పోవవు, తప్పిపోవు. కృతహస్తుల్‌ నాటి విల్మ్కాండ కాం డము లయ్యద్భుత మేమనస్‌, మొనలతోడస్‌ వాని పూర్వార్లఖం డము, లాత్మీయజవానుయ్యుకక్తి గవియన్‌ నాటుస్‌ శరవ్యంబులన్‌. వమగుల కయ్యము బెద్ద యీటె పోట్ల తెగిన మావంతుల తలలు గగనవీధి శ్యేననఖరా[గకోటుల జిక్కుకొన్న వెం[డుకలతోడ గడు (వేలి (వేలి వడియె. మారుదెబ్బ వతీయనేరక మావుపై కడీది రిమ్మవట్టి పడీన వగళు మనగ విడిచె గాని మెలిదెబ్బ వేయడు తొలిప్రహదర్హ ఒక్క తురగసాదిం (ప్రాణములకు తెగించిన భటుల ఖడ్ల ధారలకు గురిమైన దంతముల నుండి ఎగయు మంటలు జల్లార్చు వెగడువడియ_ వారణములు ళుండాదండవమధు వోడ్చి బాణహతి డొల్లు శిరములు ఫలచయముగ జాజీపడు తలమలువులు చషకములుగ్య, ర క్రవపూరము మదిరగా రణధరిషతి మృత్యుదెివత పానళూమి యన దోచె

స వ్రమసర్గము శి అరికలవాలకృ తశిరు డైన వజీరొక డొాక్షణంబ్‌ వి స్ఫుొతవిమానశే॥ రపిభుత్వమ.నాంది, మరుద్విలాసినీ పరిమిళితాంకుడై గగనభాగమునం జనుచుండి భూమిపై దురమున నాడుచున్న తన తొల్లిటి మొండెము జూచె నవ్వుచున్‌ం దారుణాస్త్రముల పెద్ద 'పెనంగి రభియాతి

రధికద్వయములు వ్మికిమనిరూడ్తి తడయ కన్యోన్యచోదక నిబర్హ్‌ ణమున సూతకృత్యమంగూడ చేతబట్టి, దాయయే పడచి, రథ్యములీల్టి పటుగదా కలితులై లభుచిితగతుల బోర గదలును నుగెన గటుపకాసులె జ ట్‌ రై బాహుయుద్ధమ.న కుప్మ[కమించి? పిక్కుసూవక పోట్లాడి రుక్కు మెజయ తనువు సర్వాంగకములు రక్రమున దడిసి చిగురు తజుచున కెంజాయ చెలువు మిఒులు కమ్మ (కొమ్మావి కవ కన్నదమ్ము లగుచుం అమితాటోపమునం బెనంగి తుది వన్యోన్య[ప్రహారంబులన్‌ సమవేశస్‌ నెజజోదు లిర్వు రనిలోనన్‌ నిర్ణత్యపాణులై , అమరావాసము కేరియున్‌ శమములే కచ్చోట నేకాప్పరః కమనత్వంబు వహించి, కయ్యమునకుం గాల్మ్‌దువ్వి రుద్విగ్నులై. ఓటమియు గెల్పు “నియె నాండొరుల వలన ఆ మహావ్యూహములు రెండు అనియతము, వెనుకముందటిగాడ్పుల వనధిలోన (కమమున వివృద్ధమగు తరంగముల రీతి.

$12 ఆం([ధరఘువంశము తనమొనలు దాయ కోహటించినను చనియె

పరబలము మీదికే జెట్టిబిరు దజుండు, గాలివాటు నివారించు గాక పొగను

ఎచట గసవుండు నచటనె యేర్చు చిచ్చు. చిత్త స్టెర్యము మేటిబంటుతనమున్‌ చేదోడుగా నం[భమా

మూ

యత్తుండై వెస ని ల్వరించె నిజబాహాశ క్తి యస్‌ కట్టచే ఈఊత్తాల్యపతిపక్ష్తవాహిని నతం డొక్కండె ఠల్చక్షయో ద్వృత్తార్జోధిమహాంభ మాగిన పురాఘృష్టిన్‌ విడంబించుచున్‌* దక్షిణకరంబు గలన నందముగ నతడు

తూ ణఐముఖమున ,[దిప్పుచు దోచుచుండె ఈనెనో సకృదాకర్ణకృష్ణమైన

ఆరధికు మౌగ్వియే రిపుఘ్నాశుగముల, బొమ లల్కుస్‌ ముడ్డి వెట్టి, మూవు లెదుగస్‌, భూయిష్టదష్టాధరో ష్టమునన్‌ రోషభరంబుి వెల్లి విియం, జండోరగ[పాయభ ల్లములస్‌ మామిడిపూత రాలుగతి రాలంకేసి, (పత్యర్ధి శీ ర్షములన్‌ బీనుగుపె-ట జేసి విడిచెన్‌ సం్యగామభూరంగమున్‌* మారులే కిటు కోలునుసగు నాతని బటి

ఉ వ్వెత్తుగొని కాని యుడుగ మనుచు, అవగై కొని సర్వ పేనాంగములకోడ

సర్వాయుధములతో సరభసముగ్క మగపంతమున నెల్ల పగరాజులును పిట్ట

పిడుగున మూకఉమ్మడిగ దాకి, పేరయీగలట్టు లు ప్పెనయట్లు పైబడ్డ

వివిధాస్త్రముల నొంచి వెగడువరుప;

స _వ్రమనర్గము [118

అవిరళశరౌఘసంఛన్న మై ధ్వజా(గ మ్యాతమున గోచరించె గుమారు తేరు, [గుడ్డీ యీరెండ లోపల గోచరించు మూడమంచున మునిగిన (పొద్దువో వెం [పాణసంశయకరమైన అదియె తగిన

సమయ మనుచు [వయోగించె నత్వరముగ, వగఅమీద [పియంవదోపా తమైన

న్వాపజనకిము మోహనార్హము నజుండు తిత్చ్రభావమున గాతములు సోలగ, ఆయు

ధములు చేతులపట్లు తప్పి జాజి, అలసత్వమునుబాంది ఆవులించుచు మెడ

లోరుగంగ, తప్పలు బరువులె త్త, శకటంబులకు ధ్వజ_స్టంభములకు చేర

బడియు బోరగిలంగ బడియు రిపులు గురకవెట్టుచు ని(దగూరి రంవజు నొల్ల

బోయి, నిదకు వాచిపోయినట్లు; | చాని గని యూదె శంఖము దడయ కజుడు (పియకతమోపా త్తరసమైన పెదవి నునిచి అపుడు సొాకారమగు స్వహస్తారితమును యశము దగదీర (గోలుచున్నట్లు తోచిం (ప్రాణము లేవనెత్తిన తదారవమున్‌ విని తద్భటుల్‌ వికు ర్వాణమన స్కుల్దె మగిడిరా లఘుదర్శను ఉయ్యె గాఢని (దాణవిరోధిమైన తపము రాజవరుండు, నిమీలితాంబుజ (శ్రేణికి మధ్య నుల్లసిలు శీతకర(పతిబింబముంబలెన్‌ సమధికశీలశాలి, రఘుసంభివు డంతట *మీవిజేత మీ అమలయశంబె చూజగొని, అమ్మకచిక్కిన మేకలయ్యు (కౌ

శ14 ఆంధ రఘువంశము ర్యమునకు బోడు, [పాణముల కల్ల త*డట్రంచు లిఖింపకేస్తె ర క్తమున, మెజుంగు తూపు మొన గంటముతోడ రివుధ్వ జంబులన్‌. (వాయించి, వనవృక్షవాటిక విరిచిన

గంభీరపేది [ప[కమము తోడ, జలరాశీసీది, అవ్వలియొడ్డు జేరిన

గజయీతగాని ఉగ్గడువుతోడ, సం[గామ విగమసూచకముగ మూవుపై

మోసిన విజ్యకార్ముకముతోడ తలక త్రళంబును దొలగింవ విడివడ్డ

(వస్విన్న కచకలాపంబుతోడ, అలికతలమున చితచితలొడుచున్న అవిరళా దీనవాంబులవాళితోడ (వత్యయికుల్తైె న మెటీకలవంటి భటుల కావుదలనున్న (పేయసి కడకువచ్చి, 'పెనుదాయ సుడిగుండమున బడ్డ మగనిక్రై

తల్లడిల్లి మనంబు తహతహింప, ధూర్తసతిద్వంద్విదుప్ప చేప్రితమును

చింతించి వసి గుండె చెదరిపోవ, పతిలాొవు నచ్చి ఆపద దట్టుకొన గల్లు

నిబ్బరం బొకమూల నివ్వటిల్ల, అహిత పై న్యముల సంభ్యాధిక్య మూహించి

ధృవ పపుటిలి వెండీ దిగులుబలియ అ|శువూరము గంటియం దదిమి పట్టి

బిక్క మొగమున దనరాక వేచియున్న చకితహరిబేక్షణకు నిజేశ్వ౦కి దనదు

విజయ మెరిగించి, మానసోద్వేగ ముడివి?

స పమసర్లము 110 అటి గి “*చింతావేశము వాసెనే? భుజబలోక్సేకంబు నీకెక్కెనే ? అంతరానమునాందెనే దిగులు? మోహా(కాంతులం గంటె ఆ పొంతన్‌ డింభకహార్భశస్త్రల, ద్విషద్భూపాలురన్‌, దుర్ణయ స్వాంతుల్‌ వీరగుగాక, పెట్టు మనుకంపాలిక రాజానకా! ఆని మదికుందు షూన్బుటయు, అచ్చెరువున్‌ భయముం (బియంబునున్‌

పెనగొనుచుండ, ముక్కుపయి (వేలిడి భోజతనూజ మార్తురస్‌ పెనిమిటి దండనుండి కని ఖీపరివర్జితచి తయయ్యె, నా య్యన మెజసెం (బహర్షకళ లామె ముఖాబ్బమునందు దొంతరల్‌, వై ౧జనితవిషాదమువలన నట్లు

ము క్రమై యుల్ల సిల్లెను ముుుదమోము, వీతనిశ్వాసబౌప్పమై వెండి తేట

దనము బొందిఎ తళుకుటద్దంఖు లీల. చిలుకలకొల్కి ఇట్లు విలసిల్లియు; చెంపలు జొజువాజుటన్‌ పలుకులు రాక నెచ్చెలుల పల్కులచే బొగడెస్‌ వనోహరున్‌! తొలకరివాన జలులకు దోగివ నీల మయూరకూబజిత చృలమున మేఘమాలికను శ్లామ యొనక్చు బెడంగు తోవగస్స్‌ ఆరీతిం దన వామపాదమును ధూర్తారాతిమ స్పంబులన్‌ సారోద([గభుజుండు మోపి, అజు డశ్వస్యందవోద్ధూతధూ శీరూక్షాలక యైన పేయసి సమిల్లీ లాజయ శ్రివధూ సారూవ్యంబు భజింవగా జనియె నిచ్చన్‌ వేడ్క లుప్పొంగగస్‌

అనాను 0 ఇవానా

అష్ట్రమసర్గము - (పెయావియోగము అదినన్యపానమం అతనిళ్యాళననని

పెండ్లి కరకంకణము నైవ విప్పికొనని

కొడుకు నభిషేకపుం వెండ్లి కొడుకు దేసి నృపతి అప రేందుమకియన నింవు నింవు

వసుమతిని గూడ చిటికెన వట్ట బనిచెం తులువతనంబుతో దొడరి దుర్గ్ణయుళల్లై రుధిరార్ట్రహస్తు లై బలిమి దురా[కమింతుకు నృపాలసుతుల్‌ సడికోర్చిదేని, నా చెలువవు రాచగద్దె ఇటు చేపడినం బితృదీవు చాదనిం దలకియె కాని రాఘవుడు దాని వరింపడు భోగతృష్ణచే, మేదిని వసిష్టకరనంభృ తోదకమున

అజునితో దాను అభిషేక మనుభవించి, తనిసి విశదసముచ్చ గైసితంబు విడిచె

తన కృతార్థత వెల్లడించెనా యనంగ, ఆయతపుణ్యశీలుడు మహాత్ము డధర్వవిదుండు భవ్యనా దేయపయస్సులన్‌ స్వగంరుదేవుడు తన్నఖిషి క్తుడేయ, భ [చాయితమూ మై పరదురానదుడయ్యె నజుండు, (హ్మమున్‌ స్వియశరౌజముం బడుగుబేకయునై. తన కంగరక్షగాం రఘువె (కమ్మర మువ్వలేబ్రాయ మంది

వచ్చెనని ఎంచె లోకము నాని జూచి,

అష్టమసర్గము శి1? అరయగ నతండు తమతర్మడి సి౦కె కాదు వారసుండయ్యె సుగుణసంపదకు గూడ వరఠరభొాగ మందికొనియెను వరంవరాయాతమయిన పాలకవద మా పరివృఢునివలన, నాతని పరువంబు [పకామవినయపరిణతి వలనస్‌ మేలువడకేసి నెనరున నేలికానియె, దొర తనము జూపీ కళవళపరచ బోక రసికు డచిరోవపగతయైన వసుధ నజుడు నూత్నవరిణీత తనకులవత్ని బోలె, తానొకరుండె సమ్మతుడు ధారుజినాధుని కంచు నెంచునె వ్వానికివాడు తత్ప్రకృతివర్గ్లములోన విసంశయాత్నుడైై మానిసి వేనియందును విషూనన చూప డతం డుదారుడై వీనదివట్లనై న వెగ టించుక లీని వయోధి కై వడిన్‌ అతికరోరుడు కాడు, కా డ౭ిమృదువును అతడు మధ్యమవుపాటి ననుసరించు, పవనము మహీజములబలె పగఅబటీి చెడబెకల్పడు, న్యవపీల వేసి విడుచు తమతమ వ్యక్తి త్వవికా సము నేమరకుండ సంఘసంక్షేమమె ధ్యే యముగొగ నడచికొందురు (కమ శిక్షఐకలిగి వాని (వజలే (పొద్దున్‌, అట్ల చిరకాలముననె తనయాత్మజు డొత్మవ _త్సచే సకల(ప్రకృతు లందు సఘుపతిష్టు డగుటజూచి, ఆత్యం తసంతుష్షుడై , రఘుమహిపతి [తిదివస్థములయినను తమవినాశనధర్మమును విడువని విషయముల

118 ఆం[ధరఘువంశమ: వలన విముఖుడై, పగిణామమున గుణవళ్చుతరోపితరా జ్యలక్షి కు లగు ఇక్ష్వాకుల ఆనువాయి ననుసరించి, తరువల్కలధారణముతోడి తాపన[వతసమా[శయమునకు దలకొనియెను కాని. విపిననివాసోత్పుకు డగు న్వపితపదాంభోజములకు [పణమిల్లి అజుం డపరస్పర్కాశుముఖుడై అపరిత్యాగంబు దనకు అభ్యర్థించెస్‌ం తనయస్నిస్ధుడు తనయుని మనవిని మన్నించె రఘువు సపూజాడక, గం టివ రాచసిరిని మాాతము కొనడయ్యెను తిరిగి పాము కుబునముబోలెస్‌. చరమా[శమంబు గయిరొని పురివెలుపల నుండ బ్యుతభోగ్య యయిన రా సిరి చని కోడలి విధమున ఇరవొంద భజించె నవికృతేం(దియు నతనిస్‌ (సశమదశ నున్న వూర్వస(మాట్టు వలన 1(వగతిపథగామి యగు నవ్యపభుని కతన [కుంకుచండదుడు, పొడమునూర్యుండు నైన పౌషసికశోభ కెనవచ్చె వక్కులంబుం యతివృవతిలింగధారుల వభినుతించె తులనరహితుల రఘురాఘవుల జగంబు, ఇలపయి నిజాంశములతోడ వెలసియున్న మహితమోకోదయార్థధర్మద్వయముగ ఎట్టికొ అంతలేని జగదేకవిభుత్వము నిర్వహింప, న (మాట్టు నయ్య(ప్రగల్ఫులగు మం8ివరేణ్యుల నంవతింపగా,

ఆష్టమనర్గము ష0 వుట్టువు జావులేని వదముం గనకజేయు 'జెలుఠగుగోరి వ (వాట్టు భజించు బోధనిరవద్యుల “యోగసమాహితాత్ములస్‌. అధివసించును (సకృ్ళతికార్యంబు అరయ అనుదినము పిన్నరాజు 'ధర్మాననమున [(పవయుడు వసించు ధారణాభ్యననమునకు విజనతలమున కుశవూతపెష్టరమున కడలేని (పభుశ క్రి గడిదిశనృపతుల ఆడగోలుగొనియె జనాధినేత, (వణిధానగరిమ లోబడకేసె నవధూత న్వతనుగోచరమరుత్పంచకమును, జా ుసేయక భన్మసాత్మరించెమ విద్వి షారంభఫలముల నచిరనృపళతి దహియించె నాత్మత త్ర్వజ్ఞాన మనువహ్ని సర్వకిర్మలు పురాణోర్విజాని, సొామయికముగ చేపట్టి షడ్గుణమంలు సిద్ధినిష్ప బ్ర దగ సమీక్షించి కొడుకు, కసటువాసిన నమలోష్టకాంచనుండు ఈం(డి (పకృతిస్థముగ గుణ్యతయము గెలిచె, విరమింపడు వట్లిన పని తరుణం డది సతృల్మవదంబగు దనుకన్‌ పరమాత్మను దర్శింపక విరమింవడు వృద్ధా యోగవిధిసొాధనమున్‌. శస్పటడుగులు వేయించు దాయలందు ఇందియములందు కనుగల్ల్‌. ఏవమలరిక

1ల అం[ధ రఘువంశము జీవితార్థము నిరుగేల జిక్కబట్టి

రిరువురును తత్చ్రవృ త్తినివృ త్రివరులు, తనయుని యనురోధమున నిట్లు దైలీపి

సమదర్శనుడు కొన్ని సమలు కడపి. మహనీయయోగనమాధిలో నొక్కనా తనువుచాలించిన తనపితృ[బహ్మకు

వివశత గన్నీరు విడిచివిడిచి, ఆచరించి వజుండు యతిసమేతంబుగ

అనలేతరంవై న అంత్యకర్మ; యోగమార్గము బట్టి మేనుడుగు ధన్యు లౌరసుల పిండదానము లాసపడమి ఎటీగియును చేసె నౌర్ధ్వదై హికము గూడ ఆపుకొనలేని పితృభక్తి చాపలమున, చేసి సదర్ధవేదులగు శిష్ట జవంబులు వచ్చి, కర్మస న్న్యాసమునన్‌ బరార్థ్యగతి నందివ తండి ఆశోచ్యు డంచునొ శ్వాసితు జేయ నుమ్మలికవాసి, రఘూద్వహు డన్వహ(పజో పాసనబాధ్యకతావహనబంధురుడయె [ యథాపధంబునస్‌ం వసుమతియ_ నిందుమతియును

రసికాాగణి దేల్చి రతని రాగాంబునిధిన్‌ వెన నొకతె రిత్ననంతతి

(బసవించె, నొకర్తు వు(తరత్నము గనియెస్‌ దశరశ్శిశతసమద్యుతి

దశహరిదాపూర్ణకనదుదా త్రయశస్విన్‌ దశరధసమాఖ్యు జేసిరి

దశవదనవిరోధ్‌గురుని దత్సుతు దబ్బుల్‌

అషమసర్తము 121 టబ రి

(శు తయాగ్మపసవం బులి

అత డీటు బుషిదీవపిశ్చగణానృణ్యము సం గతమగుట వెలిగ, పరిధి

స్థితి విడివడినట్టి ఉన్గదీధితి భాతిన్‌* చేతులచేవన నతృలము చెందె విపన్నుల గోడుమాన్చి, వి ద్యాతిశయంబు మేలుతరమయ్యె మనీషల సత్కరించి, ని ర్రేశుకవృ త్తి దద్వసుసమృద్ధియెకాదు, వర్మ్వపయోజనో ద్ల్యోతితమై పొగడ్డవడె నుత్సమతద్గుణవ_త్టయుం గడుస్‌ం ఆ గోక పియపొరళలోచనచకోరాహ్లాది, ఆపొర్థివ (పాలేయద్భుతి కూలతకాంగి పులకింపన్‌ (వాజ్యసా్యమాజ్యమున్‌ పాలించుస్‌; [(పియవత్నిగూడి [వణయస్వా రాజ్య మేలుస్‌ః రన వ్యాలోలుండయి? 'రెండిటిన్‌ నడపు కాలౌచిత్యసం వేదిమైం ఆలాపంబుల, చేతలన్క్‌ మనసులం దై క్యంబు పెంపొందగా శకిశిసొధములందు, పుష్పలతికా కీడానికుంజంబులన్‌ థి లోలత్వం బొడలెటత్తినట్లు (పియురాలుం దాను సొఖ్యాబ్ధిలో నోలాడున్‌ మనుకేందు డన్వ్నహనవీనోచ్చావచకేడలన్‌. వేడుకలు మోసులె త్ర గొన్నేడు లిట్లు

కడప వదపడ్‌ ఒకనోడు వుడమిజ్రిడు మెళతయును వాను వెట్టపా ద్దలతమాన !

వీటివెలుపలి ఆటపూదోట లోన, ఎండకన్నెన్నడు నెజటుగని తలుచైన

అలరుటీరముల లోనెలవులందు, తీర్చిదిద్దిన పూవుదేనె కాల్వల పళ్టి

చెన్నాందు చలువరా తన్నెలందు,

1[2 ఆంధ రఘువంశము కలిగొట్లు బొండుమల్లె లు కమ్మకావుల

([పోవులు వెదజల్లు తావులందు, అలల నుయ్యెలలూగి పొలయు తెమ్మెరతోడి

వెలిదమ్మి రొలకుల 3అకులంద్యు తిరిగితిరిగి, పెక్కుతెజగుల ఆటల

దగిలిళగిలి, సౌగసిపొగపి యుండ సరవి (బొద్దు.కుంకె, జళక్కవదోయిపై

క టికదయ్యమువకు కన్నుకుటై.

ఆసమయమున దక్షిణసము[దతీరముని గోకర్ణ క్షేతమున

నియతనివాసియైన దృక్కర్ధకుండలుని వీజానావమున సేవింపగోరి? తదుద్యాననేదిన్షమున విహాయసమార్గమున వెడలుచున్న తై )లోక్య జంఘాలుడగు నారదమునీం[డుని ఆతోద్యామునకు శేఖరీభూతమైన అపార్భివ్యపసూనదామమును అధివానస్పృహాళుపు- బలె గంధవహు డపహరించె, విరిదండ బాసి సురముని పరివాదిని తోచె (భమరవరికీర్పితమై కరువలి అవనుతికి పొరిం బొరి విడిచెనా సాంజనాశుపూరము నాగన్‌ః ఆకసమునుండి డిగి తదుద్యానపీరు

ధార్తవసుగంధసంపద వతకరించు భుగభుగలు ముంచుకొన వచ్చి పూవుటెత్తు

పడియె వై దర్భి వృధుకుచోపరితలము న, పాలిండ్ల కు క్షణసభియగు

వేలువువిరి చెండుజూచి విలవిలయ్దై, ళూ పాలసతి ముచ్చముడిగెన్‌

కాలాహిహృతేందువై నకౌముది కరణిన్‌.

అక్షమసర్గము ళు కరణవ్య పేతవపువున తరుణీమణీ నేలకొరిగె, ధచునం డనతో నాంగించె, దీపికాశిఖ ధరద్దై లని షేశకబయుతంబుగ వడడే! ఆయాకస్మికదారుణసంఘటనకు పొఠ్శ వ్రైవర్తులగు కాజవాసీవాన మడలి, కాక్స్‌ తులాడక ఇఅబలబలాడీ హాహోకాతములు చేసిరి, ఆయా(కోశమునకు బెగ్గడిలి, తుల్యాపస్థ నారడినవియుం బఠె సమీవ కమలొకరా[శయువి హంగవితా నము పెద్దపెట్టున గూయదొడగె అంత ముకుసలి వంచారక లొక పదుగుఖు పజతెంచి వడిగ [పాణము లొడలన్‌ కుదుటంబడు నుపచాథిము లదియని ఇదియని జనర్చి రాలుమగలకున్‌, దాసజనోపచారఫలితంబుగ జేనికీ గన్నువిళ్చా, ని శ్వాసమువచ్చె, గుండియకు సంచలనంబును హెచ్చే; దేవికిన్‌ మూసినిన్మేతయుగ్మకము మూసినయట్లనె యుండె, జీవితో శ్వాసము పూర్తియైన ఫఆవంతము లౌనె చికిత్స లెవ్వీయున్‌ (కమముగ దేహముందెలిసి కాంతుడు కన్నులు విప్పి, భిన్నవ ర్గమునను సత్వవివ్ల వమువస్‌ (పతియోజయితవ్యవల్ల కీ సపుదశ నొందియున్న తనిజాయ గనుంగొని [గక్మునన్‌ నికొం కమునకు జేర్చి చూచి మరిశార్యము లేవని యారమూరియొ. అటి అలి ర్క్క్హై ఎలుగు రాలుపడగ విలపించె నరపతి సహజమయ్యు దాల్మి జాఅవిడిచి, కాలి ఇనుముకూడ కడు మె త్ర ఐడునన్న దీహధరుల మాట తెలన నేల

కిక అంధ రఘువంశము బ్రలరులకు పైత మద్దిర అలవియె ఇటు మేనుసోకి ఆయువు మాపన్‌ బలుసొధనముగ నెయ్యది అలవడదిక హంతుకాము డను దురి ఏధికీస్‌ తలప మృదువస్తువుల విధి బలివారనా మృదువెయెన (పతివస్తువుతో తిలకింపమె మంచున దెగు ఎలదానురపూవు మొదటి దృష్టాంతముగన్‌- అక్కట! పూలదండయిది అంటీన అంగన పొలి మృత్యువై అక్కున బెట్టికొన్న నను ఆగతి చంవ దిదేమి హేతువో? ఒక్కొకకాలమం దమృత ము[గవిషంబుగ మారు, ఒక్కుచో తక్కక కాలకూటమె సుధారసమైచను ఈశ్వ రేచ్ళచే- కురుల ముడిచికొనెడి విరిదండ పడ౩౭కి కాలపాశమయె్య కంఠమునకు కానివేళ చేతిక్టరయె పామయి కఅచునన్నమాట కల్లగాదుం హర! ఇది మాఅథాగ్యత కారణముగ పిడుగుగా మారి విబుచుకపడియె నన్న ఏల కూల్చక విడిచె నీ మూలవిటపి తునిమె అక్కొమ్మలకు అల్లుకొనిన లతనె” అని కడవెళ్ళని వగపున బవవుచు ఆసొరబాష్పపరా గకులలో చనుడ్జై నిజాంకగత యగు తన్మపేయసి జూచి అతడు దయనీయముగన్‌,

అష్షమనర్గము శీలఫ్‌

హా జగదేకసుందరి 1! [పియా 1 మనపాలిటి కెంత చెడ్డది రోజు, కరోరదై వమిటు (ముచ్చిలియెం (దుటిలోన ఈసుమ వ్యాజమునస్‌ మదీయభు౭పంజరవాసిని వైననిన్ను నా రాజవదిశ్వరిం, [బణయరాజ్యరమారమణీయవై భవస్‌* పలుకవా, పలవించి పిలిచిన నాతోడ

పలుకుపల్కునను నాకలత పూన్చిః చూపవా కనువిచ్చి , వాపోవు నాకునీ

నీలికన్నులలోని కోలమెలువు, తుడువవా దొనదొన దొరగు నా కన్నీరు

సందిట వన్ను వెచ్చగ బిగించి, తనుపవా నన్ను దొంతరలముద్దులతోడ

మోమున నీముద్దు మోముకేర్చి, మధురతరమైన నీపేమ మధురసంబు నాని, అనందరసమయమైన నాదు మనువు నిటు కాళరా[8గా మలుపు [తిప్పు టనుచితము, లేచిరావ నా_పాణపదమ 1 నేసి ఎజుంగ వెన్నడొక చిన్న అనాదరమైన నాక్సు నొ దోసము వెద్దసేయమియె దొడ్డగుణంబుగ జెల్లె నీకు, హా నాసకలార్థసంపదధినాయకి! నానయనామృతంబ; వ్‌ దోసము జూసి స్మీపియునితో ఎడయై తిపు డున్నపాటునన్‌, అకట! (గహించితేమొ చెలియా! అవిచారితసొమ్యుడంచు, వం చకుడు, అళీకవత్పలుడు, చంచలచిత్తుడు నంచు నన్ను; దా నికి (ప్రతిసేయ బూనితివె నిష్టురచర్యకు, కాకయున్న మి న్నక వరలోక మేగుదువె నన్నెడబాసి, అనన్నివృ త్తవై.

120 ఆం[ధరఘువంశమం: అవుడు నిను వెంబజించియు అంతలోన

విడేచి యేనేలవచ్చి౭ వెనుకదిరిగి, అనుభవింపగ వచ్చితి ఆత్మశృతము

సివిరవాజన్య, మీహతజీ ఏకా ర్డీ అట్లు నీతోడిదే లోక మనుచు బోవ

నైతి, పోగన్న దిసికి మున్నరిగి అదట స్వాగతము బల్కియుండ జీ సకియ నీకు

ఎంతవానికి ఆంత అదృష్ట రేఖ మనసుననై న వ్మిపియము మానిని! వీకొనరింవ నెన్నడుస్‌ నను బగవానిగా ఒక క్షణంబున పొత్తెడసేసి తేటికిస్‌ పెనిమిటి నేను మేదినికి పేకునకే సుమి, నిత్వృభావబం ధనముగ నీకె దక్కినవి నాపణయంబును, నాసవ _స్టముస్‌, ఆరిపోలేదు నీవదనాంబుజమున

వబవిహార్మశమస్వేదకణము లింక, నాకు లేన్టై తి వింతలోనన మదాత్మ!

(పాణి మనుగడ ఛీ ఎంత అస్థిరంబు తుజిమిన చిన్ని (కొవ్విరులతో గాలికి

గదలు నీనెటీకురుల్‌ గనిన గలిగె, వులినాకి విడిచిన పొలువున మృత్యువు

నిన్నంటి పోనిచ్చె నన్న (భాంతి; (భాంతి నిక్కముసేసి (సతిబోధితవు కమ్ము

తొలగింపరమ్ము నా కలత దేవి! వెలిగింవు మోవధి ఇలుగువై చీకట్లు

శార్కొన్న నామనో గహ్వరమును; నోట నాకమాటలేళ, కన్నుగవ మూసి, భృంగముల సద్దు లోనమడంగి యున్న

స్టమిపర్షము 11 ముడుగుదామరయైన నీ మొగిము గన్న అకట! అడుగంటీపోయె నాయాస అబల! పొందు మాపట చం[దుని పొందు రజని,

సహచరునిజేరు వేబోక చ్మకవాకి, రమణి! విరహితవిరహాంతరముగ నన్ను గాల్బకుందువె అత్యంత గతవు నీవు నవప న్లువగర్భితమగు నవకపు బూ సెజ్జనై న నలుగుంగద్య నీ నవనీతమృదుశరీరము నవలా! చితిజేర్చు వేయి నా కెట్లాడున్‌ వనిత! అ(వతిబోధశాయినివి నిన్ను గని వగచి తోచె జూచికే అనుమృతవలి, చామ*తివిిభమాపాయనీరవయయి, (ప్యపథమనర్శ్మసఖి క్‌దు రత్నరశన, కర్ణ పేశలమైన కలభాషణఫాఢి గండుగోయిలలకు గానుకిచ్చి, మదభరాలనమైన మంజులగమనంబు అంచ[వోయాం[డకు అప్పగించ్చి చపలనుందరమైన చక్షుర్విలాసంబు ఎలలేటికొదమల కలవరించ్చి అఆకరకంబెన అంగలావణ్యంబు ష్‌ జా కదలులేదీగల బదిలపజిచి; అమరవురగమనోత్పుకవయ్యి బుడమి నిలిపితివి నాకుగా గొన్ని నీగుజములు కాని, అవి నసీవియోగతాపానలంబి ఆఅనిచ్చునె వాహ దయమున ధేపః

1 అంధ రఘువంశము కవగూర్చగ బెంచితి వల సవశవులేసూవి, నచటి నవమాలికనున్‌, జవరాల! తద్వివాహము నవరింపక డించిపోవ జనునే నీకున్‌ తిలకింవు మీ అశోకము తొలిపూవులు వూచె నీదు దోహదపటిమన్‌ అలకాభరణము బదులవి అలివేణి! నివాపమాల్యమయ్యెనె నీకున్‌! కృత మెటీగి ఇప్పు డెటు నంస్మరింపకుండు (సుతసుమ్మాశుడి ఈనవాశోకలతిక వరదురాపసము, మధురశబ్దాయమాన నూపురము, నీపదాంబుజానుగహంబుం పొలతి! నీయూర్చునెత్తావి బోలి వలచు పొగడలను దెచ్చి నన గూడీ సగమెకాని పూలమొలనూలు చివరంట హోహళింప వింతలోననె కనుమూయ జీమివచ్చెం సమదుఃఖసుఖులు పొచ్చెములేని భౌవత్మ వరమాభిముఖులు ఫ్మిపణయసఖులు, జీలంటు విడువని నినువు ముద్దులబిడ్డ అందాలపాడ ఖ్టమి చందమామ, రమణుడు తుల్యానుర క్తుడు, నీఃన్ను సనన్నల మెలగు వశంవదుండు, కలదు నీకెంతేని బలగము వెనుకము౨ దరిగూడ, చుట్టాలసు:లి పీవ్లు ఇన్నితగులములున్నవే ఇంతి నీకు ఎట్లు మనసొప్పెనో పోవ నెలుగకుంటి, కటికడెందాన నిందర గన్మారంగి ఎందుకీభంగి, లేచిరా సుందరా౦గిః

అష్టమసర్గము 19 గృహిణి, వేకాంతసభివి, మంథతివి పురంధధి! లలితకళలందు శిష్యురాలవును నాకు, నిన్మపహరించి చని దయానిస్వహృదయి మృత్యు వక్కట నాకేమి మిగులనిచ్చె. నిఖిలవిభవములుండనీ సుఖము సున్న / నీవు వెలిమైన ఆజునకు నిజము దేవి! పరవిళలిభంబులకు లోనుపడని వీని అభిలవిషయుంబిలును త్వదేశ్శాశయములు, శావు వసంతమాసములు. రౌవిక వాకు శరద్విభావరుల్‌, హా కావు వినోదహేతువులు గానములున్‌ నటనా [వయోగముల్‌ లేవు విారయా[తలు, విలేపనముల్‌, లలితాంగి! నేటితో పూపులబొట నా_బతుకు పొల్చటిమెన్‌ పెనుముండ్త వాటయై వల్లవ పేశలంబయిన పాఠీని బట్టినదాదిగా, రసా భ్యుల్ల సితంది, (స స్టవనయోగ్యము, నిత్యనవంబునై (పవ ల్రిలిన నీచరి తమున దియ్యుని ఒకొ్క్క్థాకభావ మిప్తునా యల్తమునందు బాజీ; ఆయయో గతిమోలితి (బోవవేచెలీ!” అత డఉట్లాత్మసతీవియోగపరతాపావిద్ధ చేతస్కుడై హృతసర్వ స్వునిళంగ్‌ రాలుకరుగప్‌ రేయెల్ల వాపోవు నా అతి వేలవ్యధ జూడలీక అనుకంపార్ణశంబి లై నట్లుగా (సుతశాభారసబాష్పదూషితములై చూవబ్టె వల్లీ తరుల్‌ కరణవిశ్లే షము-న జీవకళలు చెడిన సుదతి దనయంకమున దాల్చి శోచగ్రీయు డయ్యె నరపతి. మాసినహరిణ రేఖ దాల్చిన నిశాంతరోహణీధవుని వగిది,

[20 ఆం[ధ రఘువంశము దావాగ్ని,కియ రాజసత్ని నిధనోదంతంబు వ్యాపింప, తో గ్రోవి చ్చేసి, అమాత్యభృత్యహితబంధువ్యూహమ- ల్‌ గాఢచిం కతావంతుస్‌ దయలీయు నవ్విభుని ఇెంతంజేరి యోదార్చి, వే కావింపించిరి వానిచే ననలసంస్కారంబు దేవేరికిన్‌ం ఇంతిని వెంబడించి చనియెన్‌, (వభుధర్మ్శమ. వీటిబుచ్చె, వీ డెంత విమోహి్‌ యంచు దన కిట్లొక యాడీక పుట్లకుండగా అంతివురంబుతోడ సొదయందు చొరింబడీ తీఐడయ్యె గా, కంతయలంత (మింగి మనడాతడు (పాణసుమిది కీపిచేం

అపురోసవనముననె దశాహములు కడపి, సుగుణావశిష యగు నుందరికి పారలౌకికకియలు నిర్వ రించి, మృతాశౌచవిముక్తు డై, బంధుమి(తొమాత్యబృ్బందము పొదివికొనితేర కాకుర్‌స్టుడు నిజ నివాసమునకు జనుదెంచె అప్పుడు, భామిని గోలుపోయి, ఇటు వచ్చిన శోకరసద్వికీయునిన్‌ యామవతీవియు క్రమిహికాంశునిభుం దమజేని జూచిచో, వేమరు జాలువారే, వెతవెల్లువనిండిన అంతరంగపుం దూనులు వోని తశ్చురవధూనయనంబుల నుండి అ(శువుల్‌ః ఆనందంబునశించె, వేడుకలపై ఆస క్తిచల్ల్తారె ఏ గానంబుం జెవికింవుకాదు, బుతువుల్‌ కల్లింప వుల్లాసమున్‌ నానాళూషలు(మోతచేటు, వరిశాన్యంబయ్యొ దల్బంబు, శు క్చానవున్య మసహ్యమై తెగుట బాగై తోచె భూజానికిస్‌, అతడు పేరోలగమునకు అరిగి వగవు

నడచి ఎంతగంభీరుడ్డై వ్యవహరించు అంతిపురి జేరినంతనె అంత దుఃఖ దశితచేతస్కుడ్జి [కుంగు ధై ర్యమెడలి,

అప్టననర్గము [131 ఆసమయమున సవనదీక్షితు డై తపోవవముననున్న వసిష్ట మహామ.నీం(దుడు (పణధానమున రాఘవుని శో౭సఎవిగ్నుతయు దన్మూలమును దెలిసికొని, ఉపశమనవాక్యములుకణపి, అంతేవాసి నాకని నాకేతనగరమునకు బంపినవాడును త్వరితగమనమున జను దెంచితనరాకఎజీం౧ంచి, నరిందుని సందర్శించి, సవ..చితసతాడ్నాగ ములు పడసి అతనితోనిట్లనియె. *పూనినసతనిష్ట కడముట్టకీ కాలుకదల్పరామిచే మౌనివరుండు నీయను ఎమానినిహానియు, నీమనోర జా గ్రానియు దానెరింగియును రాడు స్వయంబుగ నేడరీరతా ధీనుడవై న నిన్ను (వకృతిస్టునికేసి అన్ముగహింపగన్‌. మితపదసందేశము తన చకురసరస్వతికి నన్ను జంగమలేఖొ యితు కేసి యచ్చ అదినీ మ౭జొనిపి కలంకయుడుగు మహితవిచారా! పురుషో త్రము పదములలో ఆరయ అని ధ్యానసి-ధ్య మన్నది లేనా వరమర్షి యోగదృఫ్టికి వురాతనాద శరనభావిళూతచరితలస్‌ కులపతి నీకుపశమనం ఐలవడగ నుపన్యసింపు మని కజఅపిన యా వలుకు విను ముగ్గడించెద అలఘుస్థిరసత్వసార! అఆవధానముస్‌ః తస్సున్తువు తృణబిందు డనుబుషి ఘనతపము బొవర్బుచుండ గళవళపడి, ఆ యనఘుని నమాధి దెజటుపగ అనిమిషపతి యగిచె హంణియను అప్పరనన్‌,

198 అం(ధ రఘువంశము (వముఖావిష్క్టృతచారులీల బొడసూవం జూచి కర్మంది డెం దమునన్‌ మేల్చడుమాట దై వమెలుగుం దక్కాలబోత్యపకో వమునన్‌ మానిసివై జనింపు మనీ శాపంబిచ్చె గీర్వాజికిన్‌ శమచేలావిలయోర్మి విఘ్నకలనానంక్షోభితళ్వాంతుడై = నాజేరంబు సహింపవే యమివరేణ్యా! కావవే నే బరా

ధీనిం బానిస నంచు వేల్చునవలా దినాస్యమై కుయ్యిడన్‌ సాను[కోశమనస్కుడైై (తిదివపుష్పాళలోకన్యపా ప్రితో ఏనోము క్రి లభించు బొమ్మనియె మౌనీందుడు మ _శ్హ్యిశ్వరా | కమ అదళాక్షి యంత [(కథకై శికవంశమున] జనించి, ఖా గ్యమున నినుస్‌వరించి. [పణయంబున నిన్నలరించ్హి కాలవ శ్వమున దివశు చశఈంబువిరి గన్గొని శాపనివృ ్రిజెందె, ఆ సుమమిటు (తెంచివై చె నలజోటికి నీకు బుజానుబంధమునస్‌* కావున దై వికంబయిన కామినిపోకకు వంతనూనుమీ

చావులు వింతలే నిజము సంభవమందిన ఎల్ల వాతికిన్‌,

నీవు తదంగనస్‌ మఅచి నెమ్మి వసుంధర నేలుకొమ్మికస్‌ శ్రీవసుగర్భయే నుమి వరిష్టకళ్యతము రాచవారికిస్‌, ఉన్నతి నొందినవ్వుడు మదోద్ధతుడన్‌ సడిజేరనీక, నీ సన్నుతశాప్ర్రజన్యమగు జ్ఞానసమ(త వెల్ల డింపవేః ఎన్నికిగన్న దాని వెలయింపుము వెండియు వత్స! ఈమనో ఫిన్నితవేళ, కీచ్చైబతనుగెంట్సి వికారవిదూరబుద్ధివై , [ముచ్చిరియేడ్చినన్‌ [బదికి ముద్దియ నీకు లభింపదింక్క తో జచ్చెయు (పేయసిం గలియజాలుట కల్ల పరంబునందు, వి న్మిచ్చటి బంధముల్‌, తగవు లెవ్వియు దేహులవెంటనంటిపో వచ్చట భిన్ననూోఠగతు తౌమరు కర్మఫలొనుగుణ్యశస్‌*

అషమసరము 108 న! లి మనమున మనికిత మార్చుము తనుపుము దేవిని నివాపదానాదులతో అనయము దహించు (బేతము ననరే స్వజనముల సంతతా్యసము వత్సా! మరణము (పకృతి శరీరికి అరయగ జీవితము వికృతి యందురు విజ్ఞుల నరవర్య! క్షణమె (బదికిన శరీరియును గూడ లాభశాలియె నుమ్మి ఉరమున శల్యము నాటిన పరునున గతబుద్ధి [పియవిపత్తికి నడలున్‌ స్థిరబుద్ధి దానీ నూడం బెరికిన శీల్యముగ ముక్తి వెరవుగ దలచుస్‌ (పాకృతునిభంగి శోఠవిహ్వలుడ పగుట పాడియె యతాత్ముడవు నీవు పండితుడవు అంతరంబేమి (దుమసానుమంతములకు అనిలవశమున రెండు దూగాడునేని, చాల మృదువయ్యు సమయానుకూల ధైర్య శాలీవని నిన్ను దలచి నే సంతసింతు, బాలకుని లీల వేలవై కేల తండడిః మనసు మార్చుము గతమును మజచిపొమ్ము” అని మహానీయ[పబోధమాననీయుడు మై(తత్రావరుణి నిన్ను [వబోధింవు మని యానతిచ్చెను. నీవు నీ వాక్యములు మనమున బట్టుకొలిప్కి ద్వంద్వాతీతుడవు, అపశోశమనస్కుడవుగమ్ముళలో అని

1 రికీ ఆం[ధరఘువంశము పలికిన ఉ దారషతియగు గురుపొదుని సాంత్వనవచనము లాదరించి నరేం్యదుడు సంయమిశిష్యవటువును సముచిత పకారమున సత్కరించి సవినయముగ వీడుకొలిపెను, అత్యంతచింతాదంతురితమైన మహీ కాంతుని స్వాంతమున నిరవుకొనలేక మగిడీన తద్గురూపదేశమువలె నతండును వశిష్టుని సాన్నిధ్యమునకు జనియెను, మళఖువరాక మనంబు మరలింపగానీక

మొగమున ముద్దియమూ రర్షి (వేల అకారసాొమ్య వి తాలోకనంబున

పరితాపపాధోది తరగలె త్ర, రాచకార్యముల పర్యాలోకనము వగల్‌

కుందుపాటు నాకింత డిందుపలువ న్వన్నసమాగమక్షణికోత్సవంబులు

పృధుబాధలో కొంత మధురిమముగి, (ప్రాణములు రాఘవుడు బిగ్గపట్టి మనియె కాలమే మాను నెల్లశోకాల ననుట కల్లగాగ, కుమారుడు తల్లి లేని కందు పెద్దమై తనచేతి కందు దనుక దుర్వారమై పేర్చి దుఃఖశంకువు చీల్చె

పాయపాయలుగ భూపతి యెడంద మేటికాధ తలంబు బీటలు వేయింప

కలిగిన చిలుజువ్వి మొలక వోలె,

అషమసరము 135 వ] గ. ఘనచికిత్సలకు అతొంగక దురంతదురాధి [1పాణగొడ్డంబుగా పరిణమింవ, అడలకుండె జనేం[దు డవిలంబదయితాను గమనంబునకు సహకారి యనుచు, అవలసమ్యుగ్వినీతుని గవచధరుని సుతుని సా్యామాజ్యముని (వతిష్టితుని కేసి వ శసనరోగోవసృష్ట దుర్వసనతి దనువు రోసి, విడువంగ [పాయోపవేశ ముండి, నరయూజహ్నుసుకానదీద్వయ పయసృంఖేదతీర్ధంబునన్‌ త్వరితత్య క్తశరీరుడ్తై అజుడు సద్ధపా ప్రలేఖత్వవి స్ఫురితుండైై చని యావురాధికవవుశ్శోభాడ్యగీర్వాణసుం పరి జేపట్టి రమించె నందనవనాంతః కేశిసద్మ ౦బులన్‌. శ్‌ తక్నత్‌ నలో! గనక అజ [6 త _.. 2 / స. లో త్త & జత. ఉం ఆ ల ఎ నతన శీ వానా

స్థాలిత్యములు == సపరణలు వుట పంక్తి స్టాలిళ్యము సవరిణ శ తి గె గాని గె కొని

మ్‌ న్‌ా

శ ర్‌ నమైక్య సమైక్య లి కే జన్మ ళుద్దు జన్మశర్దు థి 10 బుద్ధి సిద్ధి శీ | చారి జారి 8 బీ సరిత సచివ గ్ర 19 మెయిల్‌ మొయిట్‌ శ 11 ద్ధిసెంపవే సిద్దింపవే లికి శ్‌ బుదుహముల బురుహముల ణ్‌ బీ దృష్టి దృష్టి త £ శర్చ్ప దీ ర్స ద్ర ణ్‌ విలసంజ ఎజసంజి ల కల శ్కున క్కున £ంి ౭౦ నలరుద్ధ సంరుద్ధ ౭8 ళ్‌ లపహరింపవచ్చుమ లపహసింపవచ్చును న! స్ట్‌ అవిలంష్యు అవిలంఘ్య ఇ ష్‌ బుహీళు మహేశు లి | తళుకళుక్కను త్రకుతళుక్కను 88 ౭0 వేక లేక గ! లి లాయు రాయు 81 18 కనున్వన సేనుస్వన 22 తి వనుయింప ననునయింప తిం శ శిళువు శిశువు 89 18 నంబరంబుతో నంబరంబుతో క్రి క్రి కాజు కాజీ శ్రీ 17 శిభి శిఖి య! జీ విముగ్గ విముగ్గ న! 13 యావును మావును

కఫ్‌ 68 పాలియదె పొలియదె 46 18 ను త్రేజత నుత్రే జిత ర్‌$ రి (పాతిని ద్‌ శఘ (పాతినిధ గ్టము 59 ! ఆయత్న అయత్న లలి శ శీంజి శింజి

65 17 విక్షేపశ గ్ట్‌లో విక్షేపవపశ స్‌ో 685 ల లుం భచష్టాంక లుంఛషష్టాంక 68 9 లైన నైన

686 6 హెస్తువై హస్తులై 70 నం సత్వ్యత సర్వత

77 ల్లీ శ్వెత్యోప శ్ర్వైత్యోప 88 10 యవ థ్ర్‌యవు 8లి 13 పృష్ట పృష్ట

105 £9 జవురు జివురు

1090 8 వదతి పదతి

118 19 హస్తాగితము హాస్తార్థితము $186 15 (చాయిత (దాయితి 146 యెన మైన

27 లలి హదయ హృదయ 1ఓ8 జీ నవరింపక సవరింపక 128 18 నినువు నిసువు

188 12 శుల్యముగ శల్యముగ 188 10 సదః సద్యః