Telugu sookthi sudha - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

ఇ ప్‌ | శే ఉతణడతతఅద తద తతత. | స శాప రవప్రరుడటూరాద్ర రట రులు ర క్ర! న నా ఖ్‌! తా | ణు మంచిమాట లెప్పడు మజవ వద్దు. మ స / ( | ల్‌ (ఏ ణ్‌ క్ష” ఖా జ! ష్‌ జ శ్రి ఆ హా మైక్‌ ” + ళు = ళ్‌ | యి ణి శై ఉం శ గ క హై | నా జ్యా ఈ. ప. “4... క గ్ర ఫి | చం . యగ! ల్లో చ [ న క ॥ ఎ నే ఒం . వో! గ నటి, | శ్‌ న క తీ న్య (| న | త గీ సంస స్త్యాడు. శ పం శ తు. 1జి. క సు గళ్ళ నా. టం . స | నా ఫి హక న్‌ జాన్‌ 2 గం |. , ' ల్‌ క | క న. జీ ల లారా య ల్ల క్ష. డా కస, న రం త. చ్యొజ్ట; పం వకవ త సా లీ వ చ ఇహ స్త సం అట రం సప నం సో వాలే బే త్‌ / /క్‌ టన న శ చనం పం. స సా అట సంతో | య? క వ్ర. లు... జట సా మనసు. 2. శ | నన్‌ షా ర. జ దల తంట రు మ ప... నో న తనని చ. క జా. శేఫా వ్‌! హ్‌ | భల. క. మం సమా స్‌

మ్హూక్తి నుధ | నక సూత్త సుధ నీతి, ధర్మ, నత్య ప్రబోధక పద్యావళి ౧16 000% 15 ౯౮౦15౧66 ఆ 16 1౧4౧0181 26 | ణంగా 16 761096 ౮౧౫౮౧ గర061046 ఈ పుస్తకము ఆంధ్రప్రదేశ్‌ తెలుగు విశ్వవిద్యాలయము వారి అర్థిక సహాయముతో ప్రచురింపబడినది. రచయిత వెలిబుచ్చిన అభిప్రాయములతో విశ్వవిద్యాలయానికి ఎలాంటి సంబంధము లేదు. కోర్టసుంట కృీష్ణయ్యు విద్వాన్‌ ఎం.ఏ. బి.ఇడి: "ఇ + ఆంధ్రోపన్యాసకులు (రిటైర్డు శ్రీ వేంకటేశ్వర జూన్నియుల్‌ కాలేబి, తిరునతి. 1997

॥ నూకి సుధ అన్న హక్కులు రచయితవి. ప్రథమ ముద్రణ 1985 - 2500 ప్రతులు ద్వితీయ ముద్రణ డిసెంబర్‌ 1995 నో 199 ఉరికి ప్రతులుః 1000 ర్‌ ప్రతులకు ప్రాప్తి స్థానము : విద్వాన్‌ కొర్లగుంట కృష్ణయ్య, ఎం.ఏ. బి.ఇడి. రిటైర్డు ఆంధ్రోపన్యాసకులు, 75, సరోజినీ దేవ రోడ్‌, తిరుపతి. (ఆం. ప్రత సకాల స్మ [ (4౦ 202. రీ శ ఇ కే ళ్‌ ముద్రణ షత నన య బమేగా ఆఫ్‌సెట్‌ ప్రింటర్స్‌ --నవు 61, బఠారు వీధి, తిరుపతి. ఫోన్‌: 23372, 22198

నూక్తి నుధ 4 శ ల తీటా జామి న య! ఉడీ టం శ న ప ర స్‌. స్తే చ టో ట్‌. స మళ ప చ న స క. 1 |. థీ (4 స ల ్ర ఖ్‌ శ కస స ల్‌ో! స గగ ద. ళం న నీ [మహి 1 కాగు క నలల గ్‌ (| ఈ గహక న న సనో! త్‌ ళం టే మీశే శ్రీ కొర్లగుంట తిప్పనార్య, కీజశే శ్రీమతి కొర్లగుంట నాగమాంబ స్వస్థలం : 'సోమల', చిత్తూరు జిల్లా. (ఆం. ప్ర అంకితం నన్లుః గన్న తల్లి 'నాగమ్మ' సాథ్విని తండ్రి 'తిష్టనార్కుందలచి మదిని జవ్యభూమి 'సోనులి నుస్తాతించిగళ్న జవ్మనొసంగి నాకు జ్ఞానోదయవమీ సష్టి వెలుంగు. జూపినట్టిశేల్చులయిన _ ' 'నూక్తిసుధ'ను త్రాశతి, సుమతి వినతి. కోర్లగుంట కృష్ణయ్య

నే రాకా ల్‌ సు వ క హూ ల జ నా న నకి న సలం న స ఆం నుం నో వై మన... ల ఇ ఇనా ప్‌ పు మో సత ప తు న స గ్‌ వగ వ్యా క జ వ్‌ తగ యీ ళ్‌ తో తు న అస్లు ను జే లుల. మ చా క హం ల సస. న్‌ శ్‌ నల కసం చ నం లట /, ఇ వాతి శ. "ఇత్త పయన క ను మగ న క నా ఖ్‌ కనన ఈ నటీ న ఇత క ను. | న ఆ మం జే ల ్త జ్‌ కాం క స _ జే న! నస్టూ టై జ ప ఎత పె న్‌ అ ట్రాా ా వారాలు చం బప యు ఆష్‌ ల న |! ఇ

నూకి నుధ

ఫ్రై యణాలుణలునాలణుదనా దనాదిణాయణులనాల్భు (త్‌ ఉళమస్తు జ్‌

ల ఆని తెస్త సో | 8రఈపతి | | పామర ము. 1951 | | 22 ౨వ- ఉప్‌ ప మనాలనా చెత కు

రాయా. కొర్లేసీంటు కృష్ణ

టా న. క అభినవ వేమన "| (ంఐదాఎంంఅణందపేటపముపప పు

ళీ నూక్తి నుధ బక మంచి మాట

తెలుగు భాషలో రచనలకు కొదువ లేదు. అందులో కొన్ని ఆలోచింవ జేస్తాయి. మరికొన్ని అనుసరింప ఖేన్తాయి. కొంత అసభ్య నాహిత్యం కూడ కనిపిస్తూ ఉంది. కానీ ఈ కొంత అసభ్యతా ఎంతోమంది లేత హృదయాలల్లో చోటు చేసుకొంటున్లది. దాని ఫలితం ఎందుకో ఊహింపరాని ఆవేశం, ఎవరిపైనో ఉక్రోషం, ఉరుకుతున్న ఉద్రేకం. ఈ నా రచన అట్టి అమాయిక ప్రజలకై ఉద్దేరింపబడిన ప్రజా కవిత. ఇది చదివి అందరూ బాగువడి పోతారని గాదు. ఏ కొందరయినా నక్రమ వర్తనులవుతారని ఆశ. అజ్జాన తిమిరంలో వక్రమార్గంలో పయనించే ఏ జక్క బాటనారికయినా చిన్న కరటీపికగా ఈ నా కవిత ఉపయోగపడితే నా జవ్మ ధన్యమైనట్లే, ॥

మంచిపేరు రావాలంటే మబం చేసే స్నేహం, చూచే దృశ్యం, వనే శబ్దం, తినే తిండి, పలికే పలుకు-మంచివిగా ఉండాలి. మంచివారికీ లోకమంతా నుంచిగానే తోన్తుంది. నిత్యజీవితంలో మనం వినేమాటలు మంచివయితే వాటిని మననం చేసుకొని మరచిపోకుండా కలకాలం జ్ఞాపక ముంచుకోవాలి. అట్లా గుర్తుంచుకొన్న నూక్తులను ఆచరణలో ఉంచుకొనేటట్లు చూడాలి.

మంచిని సుధతోను, చెడును నురతోను పోలుస్తారు. అందుకే ఈ సూక్తులను సుధా బిందువులుగా పోలుస్తూ “సూక్తిసుధ” అని పేర్కొన్నాను. ఇది సురాపానం గాదు, సుధావానం, మత్తెక్కించదు. మతిని పెంచుతుంది. నుమతులుగా చేన్తుంది. అందుకే అందరికీ తెలిసిన నీతులే అయినప్పటికీ, సామాన్య వరఠితలకు అందుబాటులో నున్న నిత్య వ్యావవారిక తెలుగు వలుకులతో, ఆటవెలది ఛందన్సులో ఇందలి పద్యాలు రచించాను. మననుంచి ఓపికతో చదివితే మంచి రుచింపక పోదు. మనను మారక పోదు. కనుక ఈ సూక్తులను చదివిన ప్రతివ్యక్తీ ఇంకొకరికి చదివి వినిపిస్తే నా కృషి వలిన్తుందనీ, కొందరికయినా కనువిప్పు కలుగుతుందనీ, కలుషితమయిన నమాజంలోని కుళ్ళ కొంతకు కొంతయినా ప్రక్షాళత మవుతుందనీ ఆశిస్తున్నాను.

బుధజన విధేయుడు. కొన్సగుంట కృష్ణయ్య

నూక్తి నుధ ౪ కృతజ్ఞతాంజలి

నా జీవితమున ఎన్నో పద్యాలు, గేయాలు, వ్యానాలు, పకపాత్రాబి

+నయాలు నున్నగు సాహితీఖండికలు వ్రాసితిని. నిత్యజీఏతమున వివిధ దృక్టథాలలో నాకు గలిగిన వివిధానుభూతులే నా యీ రచనకు-దోహద మొనరించినవి.

ఈ గ్రంథమంతా పరిశీలించి తమకు గలిగిన అభిప్రాయములను లిఖిత రూపమున ప్రసాదించిన వండిత స్రవరులు మహాకవులు. మహోదారులు, నయిన శారదామూర్తుల కెల్లరకును విడివిడిగా వినయాంజలు లర్చించుచున్నాను.

కీ.శే. కళాప్రపూర్ణ బిరుదాంకితులు కరుణశ్రీ డాక్టర్‌ జంధ్యాల పాపయ్యశాస్తిగారికిని. నిరంతర సాహితీ సేవాధురంధరులును స్రసిద్ధ రచయితలును అగు ఆంధ్రప్రదేశ్‌ నాహిత్య అకాడెమీ అధ్యక్షులగు కీ.నే. శ్రీ దేవులపల్లి రామానుజరావుగారికిని, జ్లానపీఠ అవార్డు గ్రహీత, వద్మభూషణ్‌ బిరుదాంకితులు సుమధుర వాణీవిలసితులును అగు కళాస్రపూర్ణ డాక్టర్‌ సి. నారాయణరెడ్డి గారికిని, సరస్వతీ స్వరూపులును మద్గురు దేవులును కళాప్రపూర్ణ బిరుదాంకితులును అగు కీ.శే. డాక్టర్‌ శ్రీ దివాకర్ల వేంకటావధానులు గారికిని. ఆంధ్రస్రదేశ్‌ ఆన్ఫాన కవీశ్వరులును, కళాస్రపూన్ల బిరుదాంకితులును అగు కీ.శే. డాక్టర్‌ శ్రీ దాశరథి గారికినిి మహామనీషి మద్గురుతుల్యులు శ్రీ గడియారం రామక్యన్నశర్యకవి గారికిని, మద్గురువర్కులు మహాకవి ఆంధ్ర వైయాకరణ కేసరి కీ.శే. శ్రీ చేబ్రోలు. సుబ్రహ్మణ్య శర్మగారికిని, గీర్వాణాంధ్రభాషాతోవిదులును, హిందూ ధర్మ రక్షణసంస్థకు అధినేతలును అగు శ్రీ సముద్రాల లక్ష్యం శిరోమణిగారికిని, ప్రొఢకవిరత్ష బిరుదాంకితులు కీ.నే. విద్వాన్‌ శ్రీ ముచ్చేలి సదాశివరెడ్డిగారికిని, బహుభాషాకోవిదులును సహన్నావ సహృదయులును అగు ఆచార్య డాక్టర్‌ శ్రీ కె. సర్వోత్తమరావు గారికిని, అవధాన చక్రవర్తి శతావధానులును సాహిత్యమూర్తియునగు శ్రీ మేడసాని మోహన్‌ గారికిని, శారదాప్రసన్నులు విద్వాన్‌ శ్రీ దేవపట్ల నాగసిద్ధారెడ్డి గారిక్‌ని, ఆ బాల్యమిత్రులును బహుపురాణవేత్తలును అగు విద్వాన్‌ శ్రీ అర్ధకం పరాంకుశం నేంకట శేషాచార్యులు వారికిని, అంగ్ల గీర్వాణ సాహిత్య కోవిదులును, కవి పండిత పక్షపాతియును అగు శ్రీ తామరపు వేదాంత రామానుజాచార్భులు వారికిని,

ళల నూూక్తి నుధ నా నోదరతుల్యులును, ఆత్మీయులును అగు శ్రీ కాండూరు అగన్మోహనాచార్చులు వారికిని నా కృతజ్ఞతాంజలు లర్పించుచున్నాను. మవాకవి డాక్టర్‌ మల్లెల గురవయ్య, ఎం.ఏ. పిహెచ్‌.డి. రీడర్‌, ఆంధ్రశాఖాధ్యక్షులు బిసెంట్‌ దివ్యజ్ఞాన కళాశాల, మదనపల్లె. మహోదయులు సూక్తినుధను ఆమూలాగ్రముగ పరిశీలించి వ్రాసి యిచ్చిన “సొమనస్తము" "(పీఠిక వారి నునిశిత పరిశీలనా దృష్టిని వ్యక్తము చేయుచున్నది వారికి బుణపడియున్నాను వారికి నా వినమ్రతాంజలులు. ఇందలి పర్యములను, సూక్తులను పరిశీలించి సంస్కరించిన పూజ్యులు కరుణశ్రీగారును శ్రీ గడియారం రామకృష్ణ శర్మకవిగారును చిత్ర కళా నిపుణులును. సరన కవితావతంనులును ముద్దులొలుకు ముఖ చిత్ర రచయితలున్ను మన్నిత్రులును అగు శ్రీ కుందవరం హెన్రీగారికిని వార్డికాంజలులు.

ఈ నా కృషికి సర్వవిధముల సహకరించి, చేదోడు వాదోడుగా తోడ్పడి నన్నాక రచయితగా నిలబెట్టిన నా ప్రాణమిత్రులును, ఆత్మీయులును, ఆస్తులును, పరోపకార పరాయణులును, నిన్వార్ధపరులును, సౌమ్య మూర్తులును ' తెలుగు విశ్వవిద్యాలయ ఫైనాన్సు ఆఫీసరు మరియు డిప్యూటి రిజిప్తారుగానున్న శ్రీ పాండురంగయ్యగారికి నా జీవితాంతమూ బుణపడియున్నాను.

నూక్తిసుధలో 375 వద్యములున్నవి ప్రతి పద్యము చివర మయంచిమాటలెపుడు మఖవవద్దు' అనెడి మకుటమున్నది కాని పఠితలకు పునరుక్తివలన విసుగు జనించునని మకుట మున్తచోట పై మూడు వాదాల భావమునకు అనుగుణముగ నాల్లవ పాదమును వ్రాసి చేర్చిలిని.

.4& వా సాహనమును కవులు, పండితులు మన్నింతురుగాక.

ఇంక ఈ నా కృతి పుస్తకరూపము దాల్చ్బటకు ఆర్థిక సామాయ్య మొనరించిన తెలుగు విశ్వవిద్యాలయ అథధినేతలకు నాకృతజ్ఞతాంజలులు. ఈ పుస్తకమును సర్వాంగ సుందరముగా, నిర్దుష్టంగా ముద్రించి యిచ్చిన ఒమేగా ఆఫ్‌సెట్‌ ప్రింటర్స్‌, బజారు వీధి, తిరుపతి-అధినేత, సాహితీ మిత్రులు తీ జయరాంగారికిని వారి సహచరులకును నా వార్జిక కృతజ్ఞతాంజలులు.

బుధ విధేయుడు. కొర్లగుంట కృష్ణయ్య

. నూక్తి నుధ 1౫ పండితాభిప్రాయములు క్లానపీఠ అవార్డు గ్రహీత పద్మభూషణ్‌, కళాప్రవూర్ణు దాక్టర్‌ సి. నారాయణరెద్దిగారు, ఎమ్‌.ఏ. పిహెచ్‌డి. డి. లిట్‌ "నచివాలయము, హైదరాబాదు, 15-2-84 ప్రకృతయి ప్రభుత్వ నాంన్కృతిక, భాషా సంబంధాల సలహాదారు అభిప్రాయం విద్వాన్‌ కృష్మయ్యగారు మంచిని ప్రవచించి. మంచిని ప్రతిస్టించాలనే మంచి మనసున్ష్న కవులు, మొదటి పద్భమే మదువకి పట్టిన మంగళ దీపిక కవిగారు మథనపడ్డట్టుగా రాను రాను సమాజంలో కల్తీ సంస్కృతి పెరిగిపోకున్నది. కాలువ్యం పేరుకుపోకున్నది. ఇందుకు కవులేంచేయాలి? కవితల కొరడాకొసలతో వ్యవన్థా మత్తేభానికి చురుకెత్తించాలి. శతక కవులు, నూత్తి కవులూ ప్రాయికంగా ఇదే చేశారు. కృష్ణయ్యగారి ఆవేదన ముందుముందు పదునైన అధిక్షేపంగా పరిణమించాలని ఆశిస్తూ. ఆయన కృషికీ, కృతికీ నా అభినందవబు. అందిస్తున్నాను.

• డాష్టర్‌ సి. నారాయణరెడ్డి,

గ మాక్షి నుధ్య కీ.శే కళఠాప్రపూర్ణ-మహాకవి కరుణశ్రీ దాక్టర్‌ జంధ్యాల పాపయ్యశాస్తిగారు, ప్రధాన సంపాదకులు, పోతన భాగవతము వ్రాజెక్టు, తిరుమల తిరుపతి దేవన్ధానముల కార్యాలయము, తిరువతి:; 15-6-84. సుధాసూక్తి

శ్రీమాన్‌ పద్మావతీ నాధ స్వామీ నప్తగిరీశ్వరః

థీమంతం పాతు కృష్ణార్యం కొర్లగుంట కఏశ్వరమ్‌,

తియ్యని దృక్కులున్‌, మిగుల తియ్యని వాక్కులు, తవ్పపట్ట సం

దియ్యని వర్తనంబు, వెనుబియ్యని నెయ్యము, కొర్లగుంట క్య

ప్టయ్యవని: అయ్యవారయి, విశారదుడై, కవియై మనీషియై,

నీతి గీతాలతో తెల్గు జాతినెల్ల

కుదిపి మేల్కొల్చ “గుడిగంట” "కొర్లగుంట”

వురులు గాదెలు పాతరల్‌ పొరలిపోవు

“కొత్త మాగాణిపంట” మా "కొర్లగుంట”

-ఉఅండుమల్లి పూలు దండ గ్రుచ్చిన భంగి

సూక్తులెన్నా అల్లి, నుధను బిల్లి,

ఆట పాట మాటలందున కృష్ణయ్య

“ఆటవెలది” “తెలివి తేట గలది"

శుభాకాంక్షలతో, కరులశ్రీ

నూక్తి నుధ ॥ తీనే. మహాకవి, ఆంధ్ర వైయాకరణ కేసరి విద్వత్కవి భూషణ, ॥ చిత్కళాప్రపూర్ణ. తిరునుల కవికోకిల శ్రీ చేబ్రోలు సుబ్రహ్మణ్యశర్మగారు, రిటైర్డు ప్రిన్సిపాల్‌, శ్రీ వేంకటేశ్వర ప్రాఛ్స కళాశాల, నరస్పతీ వివోరము, తిరువతి. 5-4-84 ఆశీర్వాదామృతము తీ భారతీదేవి చిత్తాబ్ద భృంగమ్ముగా శీ భాగ్యలక్ష్మీక చిన్నోంకితాత్ముండుగా శీ భాకరన్వామి చేతోవిహారుండుగా శీ భాగ్య కృష్ణయ్య శ్రేయస్సులం గాంచుతన్‌. బహుముఖంబుల లోకానుభవములెన్నా లౌకికా లౌకిక ప్రజ్దల వెలయించి త్రిశతి వ్రాసిన కృష్ణయ్య థీరవరుల సంప్రదాయానుసారంబు సంప్మరించె. అంతట బ్రసాదగుణముతో అర్ధ గౌర వంది భావ సంశుద్ధి ప్రవాహ రీతి రచన సాగించి పఠితకు రక్తి, గూర్చు కొర్లగుంట కృష్ణయ్య సత్కోవిదుండు. బాలుర రననాగ్రముల నంభావనముల త్రిశతి పద్యాలు నర్తించు తీరు తెన్ను లెన్నా వెలయించు కవిశేఖరున్ను తింత్రు తొర్లగుంట కృష్ణయ్య సత్కోవిదుండు. శిష్ప మిత్రుండు నాకౌట శ్రేయమీయ హక్కు గలవాండ నవుటచే నాదరించి కద్ధ పరికించి యాశీస్సు వ్రాసితయ్య తొర్లగుంట కృష్ణయ్య! నత్కోవిదుండవు. నమన్త సన్మంగళాని భవన్తు మంగళం మహత్‌. ఓమ్‌ తేత్షత్‌ ఇట్లు, ఆశీ: ప్రవర్త చేబ్తోలు సుబుక్నొిబశర్క

౫! నూక్తి సుధ *క్రీనే మహాకవి పూజ్యశ్రీ దేవులపల్లి రామానుజరావుగారు. అధ్యక్షులు; ఆంధ్రప్రదేశ్‌ సాహిత్య అకాడమి. కళాభవన్‌, సైఫాబాదు, హైదరాబాదు, తేది 17-2-84 తొలి పలుకు

విద్వాన్‌ కొర్లగుంట కృష్ణయ్యగారు నాకు చిరకాల మిత్రులు. ఆంధ్ర సారస్వత పరిషత్తు ఉద్యమంతో వారు సన్నిహిత నంబింధాలు కలిగి వుండటం వలన వారితో పలుమార్లు కలిసి మాట్లాడే అవకాశము లభించినది. ఆ సందర్హాలలో వారి పాండిత్యాన్ని సౌబన్మాన్ని చక్కగా అవగాహన చేసుకోవడం జరిగింది. మంచి ఎక్కడవున్నా చూచి గుర్తించి హర్షించే స్వభావం - శ్రి కొర్లగుంట కృష్ణయ్యగారిది, ఆ స్వభావమే ఈ "సూక్తి సుధ"లో ప్రతిబింబిస్తున్నది.

శ్రీ కృష్ణయ్య్మగారు ఉన్నత విద్యాపారీణులు, ఎం.ఏ. పట్టభద్రులు. చిరకాలం ఉపాధ్యాయవృత్తిలో ఉండి పిల్లల మనస్తత్వము పరిశీలించిన అనుభవజ్ఞులు, ఈ అనుభవం కూడ ఈ “నూక్తిసుధ"లో ప్రతిజింబిస్తున్నది. అందుచేతనే కాబోలు “మంచి మాట లెపుడు మరువ వద్దని ఈ 375 పద్యాలలో నొక్కి వక్కాణించినారు. ఇందులోని ప్రతి పద్యము ఒక రత్షమని చెష్టవలెను. ముఖ్యంగా విద్యార్ధి లోకం ఇందులో వారు చేసిన హితబోధలను గమనించి, అందుకు అనుగుణంగా శీల నిర్మాణము చేసుకోవడం నముచితం కాగలదు.

“"నూక్తిసుధ"లోని పద్యాలన్నీ ఆటవెలదులే. నైలి నులభము, నరళము, అందుచేత అక్షర జ్ఞానముగల వారందరూ పఠించ దగినదిగా ఉన్నవి. మంచితనాన్ని ప్రబోధించవలెననే ఆశయముతో కృష్ణయ్యగారు ఈ ఆటవెలదులను వ్రాసినారు. ఈనాడు సమాజంలో ప్రబలుతున్న అవినీతిని వారు దృష్టిలో ఉంచుకొని మంచి ప్రబోధము గావించినారు. కులము, వ్యాపింపజేయవలసిన అవసరము ఈనాడు ఎంతయో ఉన్నది. ఈ పుస్తకం ఆ అవసరాన్ని తీరడానికి మిక్కిలి ప్రయోజనకారి. పండిన అనుభవముతో మంచి మనస్సుతో, చక్కని వైలిలో ఈ “సూత్తిసుధ"ను ప్రజలకు విశేషించి బాలబాలికలకు వఠనీయంగా అందజేన్తున్న కృష్ణయ్యగారికి నా అభినందనలు, కృష్ణయ్యగారి సాహితీ వ్యాసంగానికి నుస్వాగతం.

దేప్రలనల్లి రామానుజరాప్టు అధ్యక్షులు.

నూక్తి నుధ ॥ క్‌.శే కళాప్రపూర్ణ ఆచార్య దాక్టర్‌ దివాకర్ల వేంకటావధానిగారు, విశ్రాంత ఆంధ్రశాఖాధ్యక్షులు, ఉన్మానియా విశ్వవిద్యాలయము, బరకత్‌ పురా, హైదరాబాదు, ఉ-ప్ర-ట్రి4, విద్వధ్చిరుదాంకితులును, ఎం.ఏ... పట్టభద్రులునైన శ్రీ కొర్లగుంట కృష్ణయ్యగారు రచించిన “నూళక్తి సుధ” నాని యానందించితిని. ఇందు 375 ఆటవెలదులున్నవి. “మంచిమాటలెవుడు మఅవవద్దు” అను మకుటమన్ని పద్యముల చివరను గలదు. శతక లక్షణములన్నియు నిందున్తవి. పద్య్మములనసంఖ్య మూడువందలకు సైగానుండుటచే దీనిని "త్రిశతి అనవచ్చును. శ్రీ కృష్ణయ్యగారు పెక్కేండ్లాంధ్ర పండితులుగా పనిచేసి విశ్రాంతి పొందినవారు. వారికి పాండితృముతో పాటపారమైన అనుభవము కూడ నున్లది. వార్‌ గ్రంథమునకు పెట్టిన "సూక్తిసుధ” అను నామము నొర్ధకమైనది. నూక్తులనగా మంచిమూటలు. తామనుభవ వూర్వకముగా చెప్పిన మంచిమాటలను మఅవవద్దని వారు హెచ్చరించుచున్నారు. వారి లోకజ్జత అనన్యసామాన్యమైనది. వారి పద్యములన్నియు నీతులతోడను. నామెతల తోడను, జాతీయముల తోడను కూడి హృద్యములుగా నున్నవి. నీతి ధర్మములతో గూడిన జీవిత విధానము క్రమముగా క్షీణించుచున్న ఈ కాలమున కవిగారి “సూక్తిసుధ” పిన్నలకేగాక పిద్దలకును. తనువిప్ప.... కాగలదనుటలో సందేహము లేదు. ప్రస్తుతము లోకమునందు జరుగు చున్న అధర్శ్మములనెన్నిటినో వారెత్తిచూవ్‌ కర్తవ్యమును లెన్సగా నుపదేశించియున్నారు. పెక్కు పద్యములందు సామెతగనో లోకోక్తిగనో, క్లాపకముంచుకోవలసిన వాక్కృముల సంఖ్యాకములుగొ నున్నవి. అవి అందణును కంరస్థము చేసికొని ఆచరణలో నుంచదగినవిగా శానిసించుచున్నవి. వేమన ఆటవెలది పద్యనులెన్నో రచించెను. అవి నీతులకును,. తత్త్వమునకును, ఉపదేశమునకును. హేతమునకును, వోస్తమునకును నెలవులై తేట తెనుగు తియ్య్మందనమునకును ధారాశుద్ధికిని ఆటపట్టులై అత్యంత రమణీయములుగా నుండును. ఆతని ఆటవెలదుల అందమును

| నూక్తి నుధ చూచి పలువురట్టి వానిని రచించుటకు యత్షించి యుండిరి. కాని అతనివలె ఆటవెలదులను రచించుట అందజబికిని సాధ్యమగు కార్యము కాదు. శ్రీ కృష్ణయ్య్మగారు మాత్రమందు చాల వణకు కృతార్ధులైరనుట సత్మదూరము కాదు. వారి పద్యములు తియ్యని తెలుగు పలుకుల పొలుపుతో కూడి, సంక్షేప వైశద్యములకు నిలయములై మిక్కిలి హృద్యములుగా నున్నవి. చిన్న తరగతుల పాఠ్యగ్రంథములలో చేర్చదగిన పద్యములిందెన్నో యున్నవి. ఇట్టి నీతిబోధకమును, నిర్దుష్టమును. సర్వసుబోధమును, జాతీయోతక్తి శోభితమునైన చక్కని శతక త్రయమును రచించి, ఆంధ్ర సరస్వతి కమూల్యాలంకారము నలవరించిన శ్రీ కృష్ణయ్య గారిని, హృదయపూర్వ్యకముగా నభినందించుచున్నాను.

= దివాకర తేంకటాకధిని.

నూక్తి నుధ ౫౪ కీ.శే కళాప్రపూర్ణ, ఆంధ్రప్రదేశ్‌ అన్ఫానఠవి దాక్టర్‌ దాశరథిగారు, డిలిట్‌; 104 (సి. బ్లాక్‌) మాతృశ్రీ మందిరం,హైదర్‌గుడా, హైదరాబాదు. ఈ-3-84 సుధావృష్టి దురుక్తులతో, దుశ్చర్భలతో, దుర్లోష్టులు జరువుతూ దురహం కారంతో దూకుతున్న దురాత్ముల దురాగతాలకు దురపిల్లుతున్న లోకంలో సదుక్తులతో సన్హార్గమును చూపు నత్కవులు చాలా అవసరం.

సృష్టాది నుండి సూక్తులున్నవి. అవి యేనాటికీ పాతపడవు. నూక్తినుధా వర్షం కురిపించే కవి లేఖినికి ధన్యత చేకూరుతుంది.

చెవిన ఇల్లు కట్టుకొని సూక్తులు వినిపిస్తూ వుంటే ఎవరో ఒకరు ప్రభావితులు కాకపోరు.

"మంచి బుద్ధి వలన మనిషి మనీషియౌ అన్నారు విద్వాన్‌ తొర్లగుంట కృష్ణయ్య కవిగారు. అది సత్యం.

చిన్న మాటలలో మిన్నగా చెప్పడమే గొపష్టకవి లక్షణం. వేమన మొదలైన ప్రజాకవులు ఈ రకంగానే చెప్పారు. వారి మార్గం గొప్పది. వారు తమ కవిత్వాన్ని ప్రజలకు దగ్గరగా తీసుకు వెళ్ళారు.

"మంచిమాట లెపుడు మఅవవద్దు” అనే మకుటంతో మంచి వద్కాలు మూడు వందలకు పైగా రచించారు కవిగారు. ఈ సూక్తిసుధా పొనంతో పారకుల, శ్రోతల మనోరోగాలు తొలగి, మానసికారోగ్యం కలగాలని నేను తోరుకొంటున్నాను. జాతికి విశాల ధావములు కలిగించడానికి ఈ “నూక్తి సుధ” తోడ్డడాలి. తోడ్చడుతుందని విశ్వసిన్తాను.

"ప్రజల ధనము ప్రజల వసతులకేగాని పాలకుల బడాయి వనుల కగునె? (6వద్యం 171) అని ప్రశ్చిస్తున్నారు కవిగారు. “కనులజూచిగాని కలదని చెప్పరు, కానరానిదెల్ల లేనిదండ్రు:

రానరాని గాలి కలదని నమ్మవా?గ” - (పద్యం 9) అన్‌ ప్రశ్షిస్తున్నారు. కనిపించని ప్రతిదీ లేదనడం సరిగాదు. కనిపించని గాలి కలదా? లేదా? చాల గొప్టగా ప్రశ్చించారు కవిగారు ఇటువంటి గొప్ప ఉదాహరణలతో

నిత్యసత్కాలను నిరూపించగల కవియే కవి. విద్వాన్‌ కొర్లగుంట కృష్ణయ్య కవిగారికి నా అభినందనలు. = దిశదధి.

౫! నూకి నుధ బహ్మశ్రీ గడియారం రామకృష్ణ శర్మ కవిగారు, ఉవాధ్యక్షులు, ఆంధ్ర సారస్వత పరిషత్‌, హైదరాబాదు; దక్షిణ వారణాసి-అలంపూరు, 14-3-84. అభిప్రాయము

"ద్రాక్షామ్లానముణీ జాతా శర్కరా చాక్షతాం గతా! నుభాషిత రనన్మాగ్రే నుధా భీతా దివంగత

(సుభాషితముల నారన్మము ముందు ద్రాక్ష తలవంళినది. చక్కెర రాయి యైనది. అమృతము భయపడి న్వర్లము చేరుకొన్లది.) _

అనుభవము వండిన రనజ్ఞులన్నమాటలిఎ, విశేవ జీవితానుభవము, వివేచనాశక్తి బోధనాపాటవనము గల నండితులే లోకోవకారకములైన నూక్తులను వెలయింపజాలిన వారు. వారినుండి వెలువడిన నుభాషితములు మానవ మనవేశ్షేశములను పోకార్చి జీవితపథమును నిర్దేశించు కరబీపికలు, అమృత ఘుటికలు, సంస్వృత వాద్దయమున సుభాషితములు కోకొల్లలు. ఇటీవల తెలుగులో గూడ ఇట్టి వాజ్ఞయము వెలువడుచుండుట నంతోష దాయకము

సరసులు, సాహిత్య కోవిదులు అయిన క్రీ కొర్లగుంట కృష్ణయ్యగారు విద్యా బోధనానుభవముగల ఉత్తిమాధ్యాపకులు. వారి లేఖిని నుండి వెలువడిన ఈ “నూక్తిసుధ” వారి లోకానుభవమునకు, నీత ఎెభవమునకు దర్శణము వంటిది. ఇందు శ్రుతి, న్నృతి పురాణేతి వహానాట మహాగ్రంథధ సూర్తులతో బాటు ఆధునిక జీవితానుభవ నారములైన సూన్తులు గూడ చేర్చబడినవి. మచ్చునకు తొన్ని -

“మంచి నడత సమత మానవత్వము కల్లి

వేద మభ్యసింప విప్రడగును

బిన్యచేత చిప్రజాతి యన్నట లేదు” - (228వ పద్మము) ఇందుకు వ్యతి ప్రమాణము- "జన్మనా జాయకే శూద్రు కర్షణా జూోయతే ద్విజ, వేదాధ్యయనాత్‌ విష్ర బ్రహ్మ జ్ఞానేన బ్రాహ్మణ: ౫ “తండ్రికంటె కొడుకు తగ గొప్ప వాడైన తండ్రి తృప్తి. జెష్ట- దరమె తలన తనయుచేత నోడు తండ్రిదే విజయంబు" - (294వ పద్యము)

“పుత్రాదిచ్చేత్‌ పరాజయమ్‌" - అను నూక్తికి చక్క ౦ వివరణము.

నూకి సుధ ౫౪1 స్వీయానుభవ నూక్తులుః- "బడికి పంపగానె బాధ్యత తీరదు బిడ్డ మంచి చెడ్డ సడ్డ తోడ అమ్మ నాన్న లెపుడు నరయుచుండందగు" (276వ వీద్యము) “బీడి కాల్చి తెమ్ము బిడ్డా యటన్షచో కాల్చి పీల్చి తెచ్చు కన్న కొడుకు తప్పు దారి జూపు తండ్రియే గద దోషి” (279వ పద్యము విస్తర భీతితో విరమించితిని. పారకులు నయముగ చూడగలరు. కవిగారు మన నిత్య జీవితములో తల్లి-తండ్రి, కొడుకు-కోడలు రూతురు-అల్లుడు, అత్తమామలు, గురుశిష్కులు మొదలైన పరివారమునకు చెందిన వారి బాధ్యతలు, ఉత్తమపార లక్షణములు, నైతిక వర్తనము, కడంబర గర్హణము మొదలైన విషయాలను చక్కని చిక్కని తెలుగుపలుకుబడులతో రచన నొగించినారు. సరళమైన భాష, నిర్దుష్ట కవితాధార. సదుపదేశములతో గూడిన ఈ రచన పండిత పామర పహృదయంగమమై యున్షదనుటలో అతిశయోక్తి లేదు. ఉబుసు పోకకు కవితలు గిలుకు ఈ కాలములో నీతి బోధక కవితారచన చేసిన కవిగారిని అభినందించుచున్నాను. తమ వద్యములచే వీరు మొగమోటము లేకుండ బాధ్యతలు గుర్తింపని, మందులను గట్టిగా మందలించినారు. ప్రతి పద్యము ఏదో ఒక హితమును చెప్పచున్లది. నిత్య వృవహారములోని తేట తెలుగు పలుకులతో కవితలల్లుట కష్టము. ఆందు ట్‌రు సిద్ధ హస్తులు. మవాకవి వేమనకు వలెనే త్రీ కృష్ణయ్య గారికిని అందమైన ఆటవెలది స్వాధ్‌నమైనది. వీరి కలము నుండి ఇట్లే ఇంకను మధురమంజులకావ్యములు వెలువడవలెనని ఆకాంక్షించు చున్నాను. బుధ విధయుడు, గడియారం రాకుకృస్ణ శర్మీ

౫/1 నూక్తి నుధ కయ కుడా శిరోమణి సముద్రాల లక్షణయ్యగారు, ఎం.ప, కార్యదర్శి, హిందూ - ధర్మ రక్షణ నంస్థ, లో మసం దేవన్ధానములు, తిరుపతి. 19-12-1984 సమాజ ' పురోగమనానికి నయమార్గం చాలా ముఖ్యమైనది. రామాయశాది ప్రాచీన గ్రంథాలలో అనేక నీతి వచనాలు గోచరిన్తాయి. మానవత్వానికి నీతి మకుటాయ మానం. రామాయణాది గ్రంథాలే కొక కేనల నీతి బోధరాల్లైన విడి నీతిశతకం చాలా సుప్రసిద్ధం, తెలుగులో వేమన మొదలైన మవాకవులు వెలువరించిన నీథి ప్రధాన రచనలు అనల్ట ప్రచారం పొందాయి. ఆ కవుల అడుగుజాడలలో నేటికీ అనేకులు నడున్తూనే వున్నారు. ఛందోబద్ధమైన నీతివచనాలను వెలయిస్తూనే వున్నారు. మిత్రులు విద్వాన్‌ కొర్లగుంట కృష్ణయ్యగారు నీతి ధర్మ న ప్రబోధకాలైన మూడువందల డెట్రైలయిదు పద్యాలను 'నూత్తిసుధ' పేరుతో సమకూర్చారు. _ మంచిమాట లెపుడు మణవవద్దు' అన్నది ఈ పద్యాలకు మకుటం, "నహి కల్యాణ కృత్కశ్రిత్‌ దుర్గతిం తాత గళ్చతి' అనునది భగవద్వాక్యం. మంచి చేసే వాడెపుడూ దుర్గతి పొందడు, మంచిపని చెయ్యాలంటే మంచి ఆలోచన వుండాలి మంచి మాటలు వినాలి. మంచివారితో చెలిమి చెయ్యాలి జీవితాన్ని పూర్తిగా మంచితో ముంచెత్తాలి. అవుడు జన్మకు సాఫల్యం. అందుకే కృష్ణయ్యగారు- 'మంచి మనసుగల్లి మంచి గుణముగల్లి మంచి చేయువాడె మానవుండు: మంచి బుద్ధివలన మనిషి మనీషియౌ' - అని అన్నారు. కృష్ణకని రచన ప్రసన్నగుణభూయిష్టమై వీనులకు విందుగాలుపు తుంది. 'మనసులోన నొకటి, మాటలందొక్కటి, చేతలందు నొకటి చెనటి గుణము - ఇత్కాది వచనాలు 'మనస్యన్యత్‌, వచన్యన్యత్‌, కద్త్మణ్యన్యత్‌ దురాత్మనామ్‌' - అన్న ప్రాచీన సూక్తులను జ్ఞప్తికెలయిన్తాయి. రచయిత తమ అనుభవాన్నంతా ఈ గ్రంథంలో ఇమిడ్షెనారనడానికి పలుపోకలలో నొగిన ఇందలి పద్యాలే నిదర్శనం. ఉద్యోగం నుంచి విశ్రాంతి పొందిన తర్వాత శ్రీకృష్ణయ్యగారు ఎంతో మంచిపని సాధించారు. ఈ నత్కార్యానికి తిరుమల తిరుపతి దేవన్గానంవారు గూడ సహకరించారు. ఇక దీనిని నద్వినియోగం చేసుకోవలసిన బాధ్యత పాఠకులదే.

• నకుద్రిల లక్షబయ్య

నూక్త్‌ నుధ | ౫4% ఆచార్య డాక్టర్‌ కె. సర్వోత్తమరావుగారు, ఎమ్‌.ప. (తెలుగు ; సంస్కృతము) పిహెచ్‌డి. విద్వాన్‌, రాష్టభాషాప్రవీణ, ప్రాఫినర, తలుగు అధ్యయనశాఖి, శ్రీ వేంకటేశ్వర విశ్వవిద్యాలయము. తిరునతి, 25-5-84. విద్వాన్‌ శ్రీకొర్లగుంట కృష్ణయ్యగారితో నాకు పన్నెండేళ్ళ పరోక్ష పరిచయం, పదేళ్ళ సన్నిహిత సరిచయముంది. నాటికీ నేటికీ వారు నాకు బకే మోస్తరు కనిపిస్తున్నారు. శ్రీకృష్ణయ్యగారు నాటిన విత్తనాలెన్నో సందిరి గట్టిన తిగెలెన్లో పెంచిన అంటుగట్టిన మొక్కలెన్నో ఈనాడు అందుకోవడానికి వలులేనంతగా ఆకాశం కేసి చూస్తున్నాయి అయినా శ్రీకృష్ణయ్యగారు వాటిని చిరు ' నవ్వుతో చూన్తున్నారు. పరమానందంతో పలకరిస్తున్నారు. నిండు మనస్తుతో దీవిస్తున్నారు. అంచేతనే వారింతకాలం 'గట్టిగా' మాట్లాడలేదు. ఉద్యోగ విరనుణ చేసింతర్వాత మొదటిసారిగా “మంచిమాట లెపుడు మంవనద్దు'

• అంటూ నోరు వివ్పారు. ఈ ఆలోచనే “సూక్తిసుధ" ఆవిర్షవానికి కారణమయిందనుకొంటాను. సూక్తులు మనకు కొత్తవి కావు. నూక్తి బోధన కూడా మన అందరికీ చేతనయిన విద్య అయితే ఆటవెలదుల్లో అందంగా అందించడం కవులకు మాత్రం తెలిసిన చిదంబర రహన్యం. పిల్లలకి సూక్తులు చెప్పేవారు కొందరు. పెద్దలకి హెచ్చరిక చేసేవారు కొందరు. అయితే కృష్ణయ్య్మగారు అబాలగోపాలానికీ నీతులందించారు. ధర్మప్రవచనం చేశారు. వాటిని పాత చింతకాయ వచ్చడి మోస్తరు గాకుండా వాతకొత్తల మేలుకలయికగా చెషపడయమే కృష్ణయ్యగారి ప్రత్యేకత. ఇదే ఈనాటి సమాజానికి పంచవలసిన "జెనరల్‌ ప్రిస్కిస్పన్‌”. కృష్ణయ్యగారి నూక్తులు ఐదు రకాలుగా వున్నాయి. ఇదినరకు ప్రసిద్ధంగా వున్నవాటిని చెప్పడమొక తెగ. అవి సంస్కృతం కావచ్చు. ఆంగ్లం కావచ్చు. తెలుగులో ప్రసిద్ధ పద్య సారాంశమూ కావచ్చు. “ఉన్న తాసనమున నున్న నీచుని కన్న దిగువ నున్న బుధుడు తగ ఘనుండు. కొమ్మనున్ల కోతి గొప్పదా హరికన్న” (233 పద్యం) ఇనడం "పండితులైన వారలు సభాస్థలి నుంండగ" పద్యాన్ని గుర్తుకు తెన్తుంది.

నరం *ద00%5 2/6 56౧ 00౧౧౧|౦౧8" అనే సూక్తి “మంచి పుస్తకములు మంచి మిత్రులుగావె” (169వ పద్యం) వాక్యంలో ప్రతిఫలిస్తుంది.

వేమన పదృ గమనాన్ని అందుకోవడానికి ప్రయత్సించినవి రెండవ తెగకు చేరింథి. “తెగిన కాలి చెప్ప, తీర్చందాలని అప్ప. బోడి తలకు కప్పు, బీడినిప్ప, తెలిసి చేయు తప్ప తెగ దుర్ణరంబయా” (197వ పద్యం) “చెప్పలోని రాయి చెవిలోని జోరీగ” - పద్యాన్ని ఫ్యరణకు తెస్తుంది.

ఉదాహరణాదులతో పద్యానికి కొత్త తొడుగు తొడగడం మూడవ విభాగానికి చేరుతుంది. “కమ్మని రుచి రాదు కరివేప వేయక ఆకునేరవేతు రనుభవించి, ఒరుల కుపకరించు నుపకారి గతియింతె” (198వ పద్యం) “సారమెరుగనట్టి సంస్కార హీనుని చెంత+జేరి కవిత(జెప్టరాదు., కాకికేమి తెలియు గాన మాధుర్యంబు” (251వ పద్యం) మానవ స్వభావ చిత్రాన్ని ఆటవెలది కేమరాలో తీసి అద్దం కట్టించడం నాల్గవ విభాగానికి చేరుతుంది 'పదవి పెరుగగానె సెదవులు కదలవు, ముఖము బిగియు మాట మూగవోవు. చూసు వినికి చెడును చూడ సహింపదు' (196వ పద్యృయ) సామెతల్లాగా తొత్తసూక్తుల్ని అందించడం ఐదవ రకం. “బాల్యమందు శిక్ష భావికి తగురక్ష” 308. “మాట వారెనేని మరియాద దక్కదు” 327. “ఆస్తికున్న విలువ ఆఖత్నీయతరు లేదె” 347. “పనులు చేయకుండ నలితమూశింసకు' "85. “చెంత దైవమున్న చింత యెక్కడిదయ్య" 16 ఆనాటి 'సుధ' దేవతల ఆస్తిగా చెలామణి అయిపోయింది. కృష్ణయ్యగారి 'సూక్తిసుధ' కోరుకొన్న వారి కందరికీ పారవశ్యం కలిగిస్తుంది.

• ౩ సర్వోత్తమరావు

నూక్లీ నుధ ౫|| తీనే. ప్రాఢకవి రత్ష - విద్వాన్‌ శ్రీ ముచ్చేలి సదాశివరెడ్డిగారు, విశ్రాంత ఆంధ్రోపన్మానకులు, రామాలయపు టుత్తరమాడ వీధి, తిరుపతి. 11-6-84. మిత్రులు శ్రీ తొర్లగుంట కృష్ణయ్య గారితో నా పరిచయ మిష్పటిది గాదు; నయంకృషితో సాధించిన నహజ పాండిత్యము వారిది విశ్సవిద్మాలయోన్నత పట్టభద్రులు నారు. దానికితోడు తమకుగల కవితాధార వారి పాండిత్యమునకు వన్నె దెచ్చినది.

శీ కృష్ణయ్యగారు ప్రేమాభిమానములతో నాకందధిఛ్చిన వారి ఇన్వూక్తినుధ"ను నాంతముగా. ఇదివి సంతసించితని. కవిగారి నైసర్గిక ప్రక్యతిని ప్రతిఫలింప(తేసిన కఏితా దర్చణము వారి “సూక్తిసుధ.”

అందలి వ్రతి పద్యమును మన కవిగారి సొజన్యమును ప్రస్తావించుచు సారళ్ళమును సమయస్తూర్తియును గలిగి చదువరులకు చవులూరించుచున్న వనుటలో నందేహము లేదు.

ఈ కవి మిత్రులు మున్సుందు నిట్టివి ఇతోధికములగు రచనలు రాబంచి. భాషాయోష నలరించుటే గాక విశ్వ శ్రేయమునకు నాంది బలుకుదురు గాక!

వారికి చిరాయురారోగ్య నమున్నతుల, దేవదేవుడు శీసప్తాదలనాసు(డు అనుగ్రహింప గలందులకై పదేపదే శ్రీవారికి ప్రణతులర్చింతును.

= కస, సదొశిపదెడ్ని,

4౫! నూక్తి నుధ లకక విద్వాన్‌ శ్రీ దేవపట్ల నాగసిద్ధారెడ్డిగారు, మాజీ ప్రిన్సిపాల్‌, శ్రీ వేంకటేశ్వర ప్రాచ్చ కళాశాల, తిరుపతి, 9-9-84. సరసులు, సౌజన్క మూర్తులు, వినయ భూషణులు, విజ్లానధనులు ఐన శ్రీ విద్వాన్‌ కొర్లగుంట కృష్ణయ్యగారు నాకు చిరకాల మిత్రులు. వారందించిన 'సూక్తిసుధ'ను ఆవ్యాయంగా ఆన్వాదించాను. ఇందులోని ప్రతి సూక్తీ రసనిష్పందమే. ఆ బాలగోపాలానికీ ఇవి శిరోధార్మాలే. పురోభివృద్ధిని కోరువారు పూర్వ వృత్తాంతాన్ని మరువరాదనడం (పద్యం-105. కష్టించి బ్రతకాలని చెప్పడం (115.1 16), కర్మ సిద్ధాంతాన్ని వ్యతిరేకించడం (117. పేదః బ్రతుకుల్లి ప్రదర్శించడం (127), మూడ నమ్మకాల్ని నిరసించడం (162- 163). కుల తత్వాన్ని విమర్శించడం (226,229,230,231.232), అవినీతిని దుయ్మబట్టడం (153) మొదలైన నీతులు నాకెంతగానో నచ్చాయి. ఆంధ్ర. వాజ్ఞయంలో నన్నయ నూక్తులు రుచిరార్థ భాసురములైనట్లే శ్రకృష్ణయ్యగారి సూర్తులు సైతం నిత్య విరాజుతాలు, రాజకీయ. సామాజక, కౌటుంటబిక, వ్యక్తిగత నిష్టములైన నూక్తులెన్లో “నూక్తిసుధ”లో విరిసిన మల్లెపూవుల్లా గుబాళస్తున్నాయి. ఈ రెండు మాటలూ చెప్టే అవకాశాన్ని నాకొనగిన శ్రీకృష్ణయ్యగారికి కృతజ్ఞణ్ణి

• &. నాగసిద్ధిదెడ్డి,

నూక్తి సుధ ౫4|| సుప్రసిద్ధ శతావధాని అవధాన చక్రవర్తి శ్రీ మేడసాని మోహన్‌గారు, ఎం.ఏ. పిహెచ్‌డి. నిర్వాహకులు-అన్నమాచార్య ప్రాజెక్టు, తిరుమల తిరుపతి దేవన్థానములు, తిరుపతి, 9-4-84. తీ కొర్లగుంట కృష్ణయ్యగారు రచించిన “సూక్తిసుధ” ఆమూలాగ్రం చీదీవాను. ప్రతిభా ధురీణులు. వ్యుత్చన్న సంపన్నులూ ఐన శ్రీకృష్ణయ్యుగారి లోకజ్ఞత ఇందులో స్రస్కృటంగా కనిపిస్తుంది.

ఆటవెలది వద్యంలో పవాదానికావాొదం ముక్తకాలుగా నడిపించడం చాలా కష్టం వీరటువంటి సుందర గమనాన్ని మనోష్టాంగా సాధించారు. ఏరి కవిత్వం చదువుతూ ఉండగా “అల్హాక్షరముల నవల్పార్థరచన"”. “అలతి యలతి పదముల కాహల సంధించిన వధంబు'

మొదలైన వ్రాచీనకవుల కవితా సిద్ధాంతాలు ట్‌ి భానుకునికైనా అంతరంగంలో నృరణకు వన్తాయి.

“బండరాయి కొండపైకి చేర్చట కష్ట, మచటినుండి త్రోయుటతి సులభము. కీర్తి దుష్కరందకీర్తియే నుకరంబు” (37వ వద్యం) ఇత్కాది వీరి సూక్తులు సమాజానికి గొప్ప సందేశాలు, వద ప్రయోగంలో బెచిత్యం, భావ వ్యక్తీకరణలో ప్రసన్నత - వీరి కవిత్వంలో ప్రశంసనీయమైన గుణాలు, ఇంతగా కవితా సిద్ధాంత విశేషాల్ని ఆకళంపు చేసుకొన్న వీరి అంతరంగం నుండి ఒక రసవత్తర కథా కావ్యం అవతరిస్తే బాగుంటుందనీ ఏరు ఆ మహత్కార్భం కూడా తొందరలో పూర్తి చేన్తారని ఆకాంక్షిస్తున్నాను.

• మేడసాని మోదాన్‌,

206౪ నూక్తి నుధ విద్వాన్‌ అర్బకం పరాంకుశం వేంకట శేషాచార్యులుగారు, పురాణ పండితులు, తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానములు, తిరుపతి, 15-4-84, శ్రీయుతులు విద్వాన్‌ కొర్లగుంట క్యథ్ణయ్యగారు నాకు చిరపరిచితులు, ఆ బాల్యమిత్రులు, సవాధ్యాయులు, సతీర్జులు. వీరు రచించిన 'నూత్తిసుధ'ను వారే చదువగా ఆసాంతము విన్నాను. ప్రతి పద్యము హృద్యమై అనవద్యమై శిరోధార్యమై యున్నది. పఏతత్మృతిని పఠించువారు ఎవ్వరైనను పదేనాక పద్యమున అన్వయింపక పోరు, కవిగారి లోకథఖ్సత, స్వానుభనములు ప్రతి వద్యమునందును వ్రతిధ్వనించుచున్నవి. నేటి నామాజకమునకు ఇట్టి నూక్తులు ఆనుసరణీయములు. కేవలము బాలురకే పరిమితముగాక వృద్ధులకును అనుసరణీయములగు మార్గము లిందుపదేశింపబడి యున్షవి. వరి ప్రాథమికోవాధ్యాయత్వమున అంకురించి ఉన్నతోన్నత పారశాల యందాందధ్రోపాధ్మాయత్వమున మొగ్గ(దొడిగి కళాశాలోపన్యాసకత్వమున.. వుష్పించి. సహృదయ హృదయంగమముగా తెలుగు వారికి ఆనస్వాద యోగృత్వమును సంతరించుకొన్లది వరి కవితా న్యాసంగము. ప్రకృతము ఆటవెలదిని వరించి, నూక్తిసుధను చిందించినారు. నూక్తిసుధా స్రవంతి యావదాంధ్రావనిని ప్లావితము గావించు గాక.

• అ, త, వేంకట శేషాచాక్యులు.

నూక్తి నుద 306/ శ్రీ తామరపు వేదాంత రామానుజాచార్యగారు, ఎం.ఏ. బిటి. 450 - కొర్లగుంట, తిరుపతి, 1026-84. అభిప్రాయము భగవంతుని సృష్టిలో వివేక సంపదచే మానవుడు విశిష్టుడు. కాని అతడు తన ఆశయ సాధనలో మంచికి దూరమై, చెడు నభిమానించి తీప్ర వేదనలకు గురియగు చున్నాడు. ఆ చెడును అంటువ్యాథినలె నితరులయందు సైతము వ్యాపింపంజేయుచున్నాడు. నేటి సంఘమున సామాన్యమగు నైతిక విలువలకు న్గానము లేదు. భౌతిక విషయాసక్తి సనధికము. ఇట్టి దుస్థితి సంఘనమున తొలగవలెను. కాగున సదాశగంనుం గూళ్ళు ఆ బాల వృద్దుల కెటిగించు మహత్కార్యమును శ్రి కొల్లగుంట కృష్ణయ్యగారు “నూక్తిసుధాయను గ్రంథరచనద్వారా నిర్వహించినారు. ఇందలి మొదటి పద్యమందే మానవుని విశిష్ట లక్షణములు పేర్కొనబడినవి తక్కిన పెక్కు పసద్యములందు విద్యార్ధుల బాధ్యతారహిత ప్రవర్తనము, సద్బ్దాన విష్మరణము. ఉపాధ్యాయుల, విద్యార్థుల, తల్లిదండ్రుల విద్ముక్తధర్శ్మములు వర్ణింపబడినవి. కొన్ని పద్యములు తల్లిదండ్రుల, రాజకీయవేత్తలకర్తనృములను వ్రబోధించినవి కొన్నింటి యందు భగవద్గీతే సూరక్తిరత్సములు కస్ప్సట్టుచున్నవి. “పోరకుక్క” యను పద్యము (42వ పద్యం) వోస్యోత్సాదకముగను, విజ్లాన దాయకముగను ఉన్నది. ఈ గ్రంథరచనలో శ్రీ కృష్ణయ్యగారి పట్టుదల, తీవ్రకృషి కనృట్టుచున్నవి. ఈ గ్రంధరాజము నేటి సంఘమును సంస్కరించు నుద్దేశముతోనే గాక దచోషములనెత్తి చూపుచు సద్ద్హావములను కలిగించుచు. చక్కగ ఆలోచింపదేసి, మానవుడు వివేకి యగుటకు ఆచరణ యోగ్యముగా నిరూపించినది. శీ కృష్ణయ్యగారి భాష నరళము. నామాన్యునకు గూడ అర్ధ్హమగునట్లు ఇందలి రచన సాగినది. ఈ గ్రంథమును చదివిన తరునాత శీకృష్ణయ్యగాలరకి "అభినవ వేమన” అను బిరుదముతో సత్కరించుట ఉచితముగా నుండునని తోచుచున్నది. ఇట్టి సద్దంద రచనలలో ఇతోధిక సామర్థ్యమును భగవంతుడితనికి అనుగ్రహించుగాక యని ఆశించుచున్నాను. = టి,ఐ. రామాకుజుదారి.

2064 నూక్తి నుధ పందిత శ్రీకాండూరు జగన్మోహనాచార్యులుగారు, బి.ఏ. బి.బ.ఎల్‌. రిటైర్డు ఆంధ్రభాషోపాధ్యాయులు, 28-3-84. భర్వహరి నీతి. శృంగార, వైరాగ్యాలనే త్రివిధాంశాలసపై “సుభాషిత త్రిశతి"ని రచించారు. మా అన్నయ్య, పూజ్యులు విద్వాన్‌ కొర్లగుంట కృష్ణయ్యగారు. నీతి. ధర్మ, సత్కాంశములపై “నూత్తిసుధా త్రిశతి"ని రచించారు. అది శుక్రవారం 9-12-83 పగలు 1-00 గంట నమయం,. తిరుపతిలో మా అన్త్నగారింట కూర్చున్నాను. వారు తమ నహజ మధురమైన కంఠంతో ఈ త్రిశతి చదువుచున్నారు అజ్బతతో మధ్య మధ్యా నేను ప్రకటించే నసందేవోలకు నారెంతో విజ్ఞతతో వివరణలిన్తున్నారు. ఆ నూతక్తి నుధాస్వాదనతో తాత్కాలిక దైవత్వం వొంది, ఆకలి దవ్వలనే మరచిపోయాను. తేటతెలుగుపదములంటదీ మహత్తర భావములిమిడించి ఆటవెలదులలో తన నూక్తిసుధను పలికించిన మా అన్నయ్య ధన్యజీవి. చిన్ననాడు వీధిబడుల్లో చదువుకొనే కాలంలో మాకు శతక పద్యాలను కంఠస్థం చేయించేవారు. అవి అనుక్షణమూ నడవడికలను చిద్దుబాటు చేయుచుండుట అందరికీ విదితమే. అ రతర కర్తలంతా ప్రాచీనులు, వారు నాటి నైతిక విలువల్ని దర్హణం వట్టి చూపించారు. ఠాలం మారుతున్న కొద్దీ నైతిక విలువలు కూడ మారుచున్నవి. అధునిక కాలానుగుణ్యమైనట్టి నీతిబోధకము అయిన శతరములవసరమగుచున్షవి. ఆ యవనరాన్ని సంపూర్ణంగా తీర్చచున్లదీ 'సూక్తినుధ ఈనాడు పాఠశాలల్లో ప్రత్యేకంగా నైతికాంశాల బోధనకై కొంతనమయం కేటాయించడం జరుగుచున్నది. దానికనువగు నైతిక పాఠ్యాంశంగా చేస్తే లోకానికెంతో మేలగునని భావిస్తున్నాను. అవును మంచిమాటి లెవుడు మరువవద్దు. బుధజన శ్రీ పాదరేణువు, కాందమారు జగన్తోవనాచార్య

నూక్తి నుధ ౧06/1 లాలా సౌమనస్యము

"అభినవ వేమన” బిరుదాంచితులైన విద్వాన్‌ శ్రీ కొర్లగుంట కృష్రయ్య ఎం.ఎ. బిఇడి. గారు సారన్వత వురుషకార నొమ్రూజ్యము నేలిన రనొమృతనారమును ఆవారముగా గ్రోలిన నరన వ్యాదయులు, నవ్యాదయులు, వలువురు కవుల రచనలకు వీరు వెలయించిన అమూల్యాభివ్రాయములే వీరి రనజ్జ్ఞతను సహృదయతను చాటుచున్తవి. తొందణ గ్రంథములకు వీరు వెలువరచిన పద్మరూన పరామర్శ నన్నెంతో - అకర్షించి ఏరి వరిచయమునకు స్రేరేపించినది. క్రీ బుల్జిచెంగారెడ్డి గారి సహకారముతో ఇటీవలనే శ్రీ తె. కృష్ణయ్యగారినో' కలిసిఠొంటిని. రసాన్వాదపరిణతినందుకొన్న వీరి వద్యరచనలోని రామణీయకము నహజముగా, సరళముగా, అల్హాక్షరములతో, అనల్పార్ధమును పొదివికొని, లొచిత్కవంతమై ఎంత అప్కాయకను, అట్మియతను వెలార్చినదో అది అనుభవైకవేద్యమే కాని చెప్పకొనుటకు మాటలు చాలవు.

ముఖ్యముగా కావ్యప్రయోజనములలో ఉవదేశమునికే వీరు తమ రచనలలో ప్రాముఖ్య మొనగియున్నారు. ఆధునికయుగములో నారస్వత పరమార్థము - తక్కిన అన్ని ప్రయోజనములకన్త ఉపదేశమునకు ప్రాతినిధ్యము కలిగించినది. 'విశ్వశ్రేయ కావ్యం' అను నిర్వచనము సఫలీకృతము గావింసవలెనన్న సంకల్పమును త్రీ కొర్లగుంట కృష్ణయ్యగారు ఉపదేశాత్మకధోరణిలో ఎంతో చక్కగా తము రచనలందు నిరూపించి యున్నారు. అట్టి రచన లోకోసకారి యగునని వీరు భావించుటయేకొాక పలువురు కవులను నీతి బోధకరచనకు ప్రేరేపించి ఆదర్శ గురువులుగా అభినుతి కెక్కియున్నారు.

వీరు కళాహృదయులు. “లోకజ్ఞతాం గమయ్లతీతి కళళ అను వాత్కార్ధమే రచనాలక్ష్యముగా ప్రసంచ వ్యాపార ప్రకటన క్రఠాకాశలకిధియై

నంగ నూక్తి నుధ 'కవితయనంగ పద్యముల గద్యముల రచించుట కాదని. 'భావవిలసనము లోకహిత వర్తనమును ప్రచరింపజేయుట' యే అని స్వియ నీతిబోధక రచనలలో నిరూపించి వీరు చరితార్జులైనారు.

ఇక వీరు హైద్రాబాదు ఆంధ్ర సారన్వత పరిషత్తుకు అనుబంధ సంస్ధను తిరుపతిలో 1962వ సంవత్సరమున నెలకొల్చి నిర్వహించిన నారస్పత ప్రచార కార్యక్రమములు, తమిళ, కర్ణాటకాది అన్సరాస్త్రములవారు అసంఖ్యాకముగా 'ఆంధ్రభాషావిశారద' పరీక్షలో కృతార్థులగుటకు చేసిన కృషి. సర్వవిధసహకారములతో నెఅపిన కార్యనిర్వహణ ధౌరం ధర్మము. ఏరి అప్రతిమానమైన ఆంధ్రభాషాభిమానమును చాటుచున్నవి. భర్పహరి - తన 'సుభాషిన తిశతి' లోళశమున కుపకరించిన నుంచిడదే, లేదా 'జీర్ణ్షమంగే నుభాషితం' అని పర్కాన్నాడు. “మంచిమాటలెపుడు మలఖువవద్దు” అను మకుటముతో సాగిన శ్రీ కొర్లగుంట కృష్ణయ్యగారి శృంగార, వైరాగ్యములే భర్పహరి సుభాషితములందున్నవి కృష్ణయ్యగారి మంచిమాటలను అట్లు వర్లీకరించుటకు ఏలులేదు. ఈ మంచినూటల పరిథి ఎంతో విస్తతము. అపరిమితము. అందుచే వీరి త్రోవ మఠొకరీతిలో నీతి ప్రాధాన్యముగొ వంతో వైవిధ్యముతో సాగినది. కావుననే ఇవి ప్రతి వ్యక్తియొక్క బఒంటబట్టి మానసిక పరిణతి కలిగించి, అనుష్పానపరముగా అభ్యున్నతిని సాధించి తీరునని రచయిత ప్రగాఢ ప్రతయముతో బోధించియున్నారు. 'మాటలచేత దేవతలు మన్త్ననలిత్తురు. ఆ మాటలచేత భూపతులు మాన్యములిత్తురు' అని మనము ఎన్నడో వినియున్నాము. ఆ మాటలు. కేవల ప్రస్తుతిపరములు. ప్రస్తుతము కృష్ణయ్యగారు చెప్పుచున్నవి నర్వనీతి సమన్వితములు లోకానుభవవిలసితములు ఇవి ఆబాల గోపాలమును ఆకట్టుకొనగలిగి మంచిన పెంచు అమృతమ యములగు తేటతెనుగు మాటలమూటలు, సుమధుర రసస్కందములైన తేనెల ఊటలు. అందఠఅను శాంతిసుఖసంపన్నమగు గమృ్మమునకు చేర్చు చక్కని బాటలు. 'నర్శేజనా న్గుఖినోభవంతు' అను లక్ష్యమునకు నాక్ష్యములుగా పిన్తలు-

నూక్తి నుధ 3000౫ పెద్దలు, స్త్రీ, పురుషులు, బాలబాలికలు అనక అన్ని వర్గములవారిని న్వపరభేదము జాతిమతవివక్షయు లేకుండ 'నుంచిమాట లెపుడు మణవ వద్దు' అని హెచ్చరించిన ఏిధము నిజముగా సూక్తిసనుధా మధురము, శాంతి సౌఖ్య బంధురము, ప్రత్యక్షర నుందరము, ప్రత్యక్షానుభవ మంపెరము.

ఆటవెలది నద్యములలో లోకరీతిని చాటి నంనుమును నంస్కరించిన ప్రప్రథమ ప్రసిద్ధ నంన్మర్త - వేమన కట్‌ంద్రుడు. తొట్టతొలి ఆంధ్రవాజయ చరిత్రకర్తలు వేమనను యోగులలోనో, భోగులలోనో చేర్చి కవిగా గుర్తింపకపోవుట మవాపచారము. అందును నంఘనంన్కర్తయ్రైని వీరేశలింగం గారుకూడ వేమన వ్రనక్తిని తనకవి జీవితనులలో ఉట్టంకింపకపోవుట మిక్కిలి ఆశ్చర్యకరము. కందనునకు తిక్కన, సీసమునకు శ్రీనాథుడువలె ఆటవెలటికి వేమన ప్రతినిథి. ఇది లోకమెలిగిన నిళ్యనతృ్యము. స్తవముకాని వాన్తనము. 'అభినన వేమని' 'బిరుదాంచితులైన శ్రీ కొర్లగుంట. కృష్ణయ్యగారు కూడ వేమనవలె తన నూక్తిసుధలను వర్షించుటకు అనువైన ఛందము ఆటవెలదియే అని అనుభవ పూర్వకముగా గ్రహించియున్నారు. మూడేసివాదములలో వరు తమ లోకానుభననమునంతటిని సులభనుందర సుబోధవైలిలో, సురుచిర సూత్తి బంధురముగానుధా సారమును ప్రసార మొనరించి యున్నారు. వరిచేతిలో ఆటవెలది నిజముగా సర్వజగన్మోహినియై. లాస్యవిలానము లతో, లలితసద విన్యానముతో, నునుధుర సొమనన్యస్తోరక సొందర్భ సారమును వెలార్టియున్లది. మంచి. చెడ్డలను వింగడించి, కల్లయేదో నిజమేదో వారివారి కర్హానుసారము ఫలించితీరునని, మంచి సదా సుధాపానమువలె విబుద సేవృ్యమానమగునని నూక్తినుధయందు కృన్ణయ్యగారు మహామనీషియై. విద్వాంనుడై చాటీ నుధా నామసార్థక్యమును నిరూపించియున్నారు.

శ్రీ కొర్లగుంట కృష్ణయ్యగారు ఆటవెలదికి ఎన్నుకొన్న నుకుటము

న మీను కూడ ఒక సూక్తియే. మంచిమాట మనస్సును హత్తుకొనుట సహజము. కాని చంచలమైన ఆ మనస్సులో మలెన్నో వెంటనే వచఛ్చిచేరి ఆంతకు మునువు మంచిమాట వలన కలిగిన అనుభూతిని అంతలోనే మటుమాయము చేయును. అందుకే మనమున మననము అనగా నిరంతర వృరణము ముఖ్యమని తెలువుచు “ఎపుడు మఅవవద్దు” అని కృష్ణయ్యగారు హెఛ్చరించు చున్నారు. 'మంచిమాటవలన మనసులు కరగును''మంచి బుద్ధివలన మనిషి మనీషియౌనని విన్నవించు చున్నారు. దాతి, కుల, మతములను గూర్చి తెలుపుచు 'జాతి వృత్తినిబట్టి పర్పడన'దని 'అన్నివాతులందు ఆ నెత్తురే పాలుచున్తదనుచున్నారు. 'మంచి చెలిమివలన మనుగడ సుఖము'కాగా, చెనటి చెలిమి కతన చిక్కులు. పెక్కులని తెలువుచున్నారు. 'కలిమి యున్నవరకె కలరు బంధువు'లను భావమును సుమతి శనషమునుండి ఈ రచయిత (హించి యున్నారు. ఆక్కడక్కడ పూర్వకవుల భావములు కొన్ని గ్రహించినష్పటికి వానిని చెప్పుటలో తనదైన ఒక ప్రఠ్యేకతను కృష్ణయ్యగారు ఎంతో వినూత్షముగా ప్రదర్శించి యున్నారు. 'గాలివలెనె హరియు, గలడంచు నెలుఃగుము' వంటి దృష్టాంత పూర్వక ఏవరణలిందు కొల్లలుగా కలవు. ఇందలి నూర్తులు ఏవో కొన్ని విషయములకే పరిమితముగాక విస్తతపరిధి కలిగి కృష్ణయ్యగారి లోకజ్జ్ఞత ఎంత ఏిశాలమో విశదపరచు చున్తవి. నత్వరజస్తమో గుణములు. భాషా భేదములు, శకునములు వారశూలలు, ధనరూపయౌవనగర్వము, తెలుగు భాషా మాధుర్మమహనీయతలు, ధూమపాన మద్యపానములు, చదువు సంధ్యలు. నంన్కారము, విద్యార్ధన, విద్వార్థి కర్తవృము ఆదర్శ గురుశిష్ప సంబంధము. పిల్లల సమక్షములో పెద్దల ప్రవర్తన, కన్హకల్లి వాత్చబ్యము, వార్ధక్యము నందు ఉన్న తల్లిదండ్రుల సేవ. ఇల్లాలియెడ భర్త మెలగవలసిన విధము. ఇల్లాలి బాధ్యతలు. ఆమె ప్రేమానురాగవాత్షల్యములు. ఇంటిని చక్కదిద్దుటలో ఇల్లాలి రర్తన్స్న వరాయణళత, కటములవలన కలుగుఆనర్థనములు,

నూక్తి నుధ ల! ఆత్తమామలు, కొడుకులు. కోడండ్రు మెలగవలసిన తీరు, కళాభిరుచి, నప్తవృసనములు. ఎన్నికలి వ్యయము, చెడ్డ వుస్తకముల, ఫ్యాషనుల ప్రభావము, జివ్న దినోత్సవములు, దాయాదులపోరు, మర్యాదగా మాటాడు కలుగు మంచిచెడ్డలు ఇట్లెన్లో విషయములు నస్వీయవృత్రిపరముగనేకాక లోకప్రవృత్తి ననునరించి వివరించిన నూక్తినిధి కృష్మ్ణ్మయ్యుగారి పిశ్వశ్రేయోద్యప్టి ప్రశంనార్హము. మూడు వందల డెబ్బది ఐదుపద్యముల అనంతరము గ్రంథాంతములో రెండు వందల ఎనిమిది నూక్తులను వట్టికగా పాందుపరచుట గ్రంథప్రశస్తిని మఖికొంత ఇనుమడింన తీయుచున్సవి. గ్రంథ ప్రారంభములో కృన్ణయ్యగారు గావించిన ప్రార్థన పద్యములు వివిధదేవతలసై విశేషించి పద్మావతీ వేంకటేశ్వరులసై ఏరికిగణ భక్తి ప్రపక్తులను వినయవివేకాది విశిష్ట ప్రవృత్తులను వెల్లడించు చున్నవి. "'ప్రయోగశరణం వ్యాకరణం' అనుపద్ధతిలో 'వద్దు' అను ప్రయోగమెట్లు నిర్దుష్టమో ప్రాచీన మహాకవుల ప్రయోగములతో ప్రమాణీకరించి. ఆ పదము యొక్క క్రమ పరిణామ స్వరూపమునుకూడ కృవ్ణయ్యగారు చర్చించియున్నారు. నిర్దుష్రపద ప్రయోగ నిపుణతయందేకాక ప్రతిపదమును సందర్భసముచితముగా కూర్చటయందును కృష్ణయ్యగారు ప్రదర్శించిన ప్రతిభ అవ్రతిమానము. చక్కని, చిక్కని అర్ధపరిపుష్టిగల పదృ్యరచనలో చిట్టయైన కృష్ణయ్యగాల లేఖినినుండి రసభరిత కావ్యపరంపరలు వెలునడి అంధ్ర భారతికి నవ్య, దిష్కు భవ్య కంఠాభరణములు కాగలవని ఎంతో ఆసక్తితో ఎదురుచూచు చున్నాను. ఇష్టదైవమైన శ్రీవేంకటేశ్వరుడు వరికి నిండుగా ఆయురారోగ్య నర్వైశ్వర్యముల ననుగ్రహించుగాక. "

000 న్తూక్స్‌ నుధ అటవనెలదులొప్ట 'అభినవ వేమన బరుదుగాంచి ప్రతిభ సేర్మి. జూపి తొమరు మిగులు కొర్లగుంట కృష్ణయస్య యీ నూత్తినుధ జగతికి నుగతి/గూర్చ॥ సూక్తి సుధలు నింప నొంపుగా నింపైన పదములగతి నేర్చి ముదముపేర్ణి విబుధులలర నాటవెలదులు మోహి.న రీతి పంచె మంచి నీలి(/బ్రీతఊఈః మత్తును వదిలించి నత్తునుచిత్తును సుఖము గూర్చు నూక్తి సుధల గ్రోలి నకల మానవాళి నంన్కారపూర్లులై మంచి మరువకుండ మనుదురింక ఇది మల్లెగురు హృదయా స్పదమై ఆమోదల్‌ల న్వాదుమధురిమల్‌ వెదజల్లు సొమననృం బుదిగంతమ్ముల ప్రనారమునుగని తనుపున్‌*॥ దా. మల్లెల గురవయ్య .ఎ౧ఎపినె సడి. రీడర్‌, ఆంధ్రశాథాధ్యక్షలు బిసెంటు దివ్యట్లాన కళా". " మదనపల్లి, 28-10-94

నూకి సుధ న! కృతజ్ఞతలు ద్వితీయ ముద్రణమున., మదనసల్లె బిసెంట్‌ దిన్నణ్లాన కణాగాల తెలుగుశాఖాధ్యక్షులు పూజ్యశ్రీ డౌః నుల్లెల గురవయ్యగారిని గూర్చి మువ్యుముగా నేను స్మరింపదగియున్తది. వారు మహాకవి, బహు గ్రంథకర్తలు, మహోపన్మాసకులు. తెలుగుకవి పండితలోకమున వారు సుస్రసిద్ద్ధులు. ఎంతో పలుకుబడి కలవారు. అంతటి మహనీయులు నా అదృష్టవశమున నేను వ్రాసిన ఈ చిన్ని గ్రంథమును సాకల్చముగా చదివి వారికి గలిగిన సదభిమ్రాయములను వారు సౌమనస్కమనుపేర ప్రకటించుటయేగాక ఈ ముద్రణ సవ్యముగా జరుగుటకు చాల గొప్పగా శ్రమించినారు. దురదృష్ట వశమున నాకు కాలు విరిగి నడువలేక రెండేండ్లుగా మంచముసై పడియున్న నన్నుచూచి. కారుణ్యము వహించి. పలుమూరులు ముద్రణాలయ మునకును నా యొద్దకును తిరిగి చివరకు ఈ వృద్ధునియందు విశ్వాసముంచి అర్థిక సనోయముకూడ గాటంచిరి. జథృణన్స్హాలకు నేను మరచిపోోంతటి సనోయనొనల్సినారు. నారికి వాదాథినందన మొనల కృతజ్ఞతలను తెలుపుకొనుచున్నాను. వారి రాయబారమును ఆమోదించి ఒమేగా అఫ్‌సెట్‌ అధినేత శ్రీ జయరాం గారు కూడ కనికరముతో తన ఆమోదమును తెలిపి, వారి జొదార్యనును ప్రకటించిరి. వారికిని నా హృదయపూర్వక కృతజ్ట్ఞతలు. శ్రీరస్తు శుభమస్తు అవిఘ్నమస్తు శ్రీవేంకటేశాయ నమః శ్రీ పద్మ్యావక్సై నమః:

న మీను శ్రీ గబేశు(దలతు పిలుగుల దొలగింప శరవణభవు(గొల్తు సత్త్మృబనంగ శివుని మదిని నిల్చి సేవింతు ముక్తికై శాంభఏ సతతంబు సంస్మరింతు అన్న, పస్త్ర. వసతులన్నింటి సమకూర్చి నన్ను బ్రోచుచున్న నా యిలువేలుపు సప్తగిరుల టిని సంన్తుతింతు. అన్ను! నన్నుట్రోవు మలమేలుమంగమ్ము! శరణమీవె నాకు శారదాంబ! నలువరాణి వాణి నానోట సద్వాణి వెలువడంగంజేయ వేడుచుంటి నకల శాస్త్రములను చదువకొనగలేదు చదువు మర్మమిలను నాంతమెణుగ గవుల సరస నిల్వ కక్కుర్తి మథిలేదు కవినటంచు పలికి గర్వపడను. నాకు తెలిసినట్ట్‌ వైతిక ధర్మముళలీ మంచిమాటలనుచు మలువకనుచు తెల్పుచుంటి తోడి తెల్లు సోదరులకు శప్పలున్న(దెలుప నొప్పకొందు

నూక్తి నుధ 1 సూక్తి సుధ

శ మంచిపలుకు పలికి మంచిమాటలు విని మంచిపనులంజేసి మంచింజూచి మంచిపెంచువాడె మానవుండనబడు మంచిమాటలెపుడు మజవవద్దు.

2. మాటమంచిదయిన మనసులు కరంగును మాట చెడ్డదయిన మనసు విజుగు మంచిమాట కెపుడు మనుగడగలదిల మంచిమాటలెపుడు మఅవవద్దు.

ఫ్ర, మంచి చెలిమి కలుగ మనుగడ సుఖమగుః జెడ్డచెలిమి కలుగ6జెడును బ్రతుకు మంచిచెడ్డలెజిగి మైత్రింగావింపుము మంచి మాటలెపుడు మఅవవద్దు.

4. మనసులోననొకటి మాటలందొక్కటో చేతలందూ"కటి చెనటిగుణము మనసు, మాట, చేత మంచినెంచందగు మంచిమాటలెపుడు మజణవవద్దు.

5. మంచిమనసుంగల్లి మంచిగుణముఃగల్లి మంచింజేయువాడె మానవుండు మంచిబుద్దివలన మనిషి “మనీషి” యౌ మానవత్వమెజిగి మనుటలెన్స.

6. నింగినుండి నీరు వేలం బడంగవే తావి రంగు రుచులు తారుమారు పేళ్ళు వేజెగాని పెరుమాళ్ళాకండెగా దైవమొకడెయనుట తథ్యమరయ.

2 నూక్తి నుధ

7. హరుండు హరియు శ్రీస్తు అల్లాయనెడు "పేర్లు మనము వ్యవహరించు మతపరములు ఎట్టిపేరులయిన వేమి దేవుడొకండె జాతులెన్షియయిన జన్మలొకటె.

8. గాలి మనకు జగతి. గనిసింపనందున గాలి లేదటంచు6 బ్రేలగలమె గాలివలెనె హరియు. గలడంచు నెలుగుము మనసువలెనె నతడు మనకుతోచు.

9. కనుల జూచిగాని కలదని చెప్పరు కానరానిదెల్ల లేనిదంత్రు కానరానిగాలి కలదనినమ్మవా

10. నిప్పు కాలుననెడు నిజము నమ్మక దాని తాకి చూచి కాలి తపనంబడెడు వానివోలె బుజువు లేనిచో నమ్మరు శంకచిత్తులైన జనులు జగతి.

1 ఎవ్వరెజుగరంచు నేమేమొ చేయుదు రెవ్వరెలుగకున్న నీశుండెజుగు ఈశు కనుల/(గప్పి యిలను బతుకలేరు మంచిమాటలెపుడు మజవవద్దు.

12. ఎన్నిగుడులు తిరిగి యెన్నినదుల మున్లి ఎన్నిగిరులనెక్కి యెటుల చనిన ఎదను భక్తిలేక యెందేగినను వృధా మంచిమాటలెపుడు మజవవద్దు.

మూకీ నుధ 9

13. నీట నుష్పుకరిగి నిండియున్నప్పుడు ఉప్పు రూపమేదొ చెప్పంగలవె దేవుండున్న తీరు నీవిధంబుగనుండు మంచిమాటలెపుడు మణవవద్దు.

14. దైవమనవెడు మాట దబ్బజయనుచును బల్లగ్రుద్ది చెప్పు భడవలెల్ల గుడిని జూడగానె గుంజిళ్ళు తీతురు ఎట్టి కీడు గల్గు నమొయనుచు

15. చిత్రపటమూలోని చిన్నితమ్ముని గాంచి పలుకరించినట్లు భ్రాంతిపడవె గుడిని శిలనుగూడ గుర్తింపవలె నట్లె మంచిమాటలెపుడు మఅవవచ్చు.

16. కృష్ణు-డాయుధముల కాత్వోనకంన్ననం... విజయుడరుల గెల్చ్ఫి విజయమందె చెంత దైవమున్న చింత యెక్కడిదయ్య మంచిమాటలెపుడు మఅవవద్దు.

17. ఎన్ని మహిమలున్న నెంత ప్రతిభయున్న దైవబలము లేక ధన్యుడగునె అడ్డులేని ధన్వి ఆకర్గుండేమాయె దైవలీల కడ్డుతగులగలమె.

18. గుడికినేగి హరిని గుజిగల్లి దర్శింప భక్తి, ఓర్పు. జూపవలెనె గాని అడ్డుదారి నేగి జఆయాసపడబోకు మంచిమాటలెపుడు మఅవవద్దు.

త మాళ్తి నముధ

ఇ. మనసు నొక్కచోట మరలతో బిగియించి చెదరనీక మజియు బెదరనీక దైవలగ్నమయిన ధ్యానమే ధ్యానము కనులు మూసివంతకలదె ముక్తి?

20. భక్తి/గాలుపు దైవపటములిప్పటివెల్ల భక్తి బదులు మదిని రక్తింగూర్చు రావు నేడు వాటి రవివర్మ చిత్రముల్‌ మంచిమాటలెపుడు మఅవవద్దు.

21 తల్లివంటి దేవతల వర్హనలపట్ల కుచ, నితంబరచనంగూర్చందగువె తగదు వత్సికరణి తల్లిని దర్శింప మందిమాటలిపుడు మజదనత్తులాల

22. గుడియు, తల్లిపటము గుత్తుచేయంనూ-చీకు- కానరాని హరిని, కన్నతల్లొ- గుడుల గట్టినట్టి గుప్త లక్ష్యంబిదే మంచిమాటలెపుడు మజవవద్దు.

23. విలువగలుగు పలు నివేదనములకన్న ఫల, నుమ, జల, పత్ర పటలి కన్న భక్తి యొకటె చాలు పరమాత్ము మెప్పింవ భక్తి కన్న సిరుల-శక్తి సున్న,

24. గుడి, మసీదు, చర్చి గుర్తులుగాగట్టి లేనిరూవు, పేరులేలతలప గుండెలందు నిండియుండు దేవునిచూడు నిన్ను వీడకెవుడు విలిచియుండు.

మాక్స్‌ నుధ ర్‌

25. ఉలుకు, పలుకు లేక యున్నాడు గుడిలోన నేను చేయుపనుల. గానడనకు విన్ను వీడనట్టి నీడయే దైవంబు పతము వెంటనుండు సాొక్షియగుచు

26. కన్నబిడ్డల బలి కాళిక కోరునా శక్రూరురాలు కాదు కోరదామె చూపులామె కొసగి, మేపులు తమకండ్రు దేవి ట్రీతికనుచు దేబెనరులు

27. నిన్ను ననూ వేయి కన్నులు నిరతంబు వెన్నుదవిలి తప్పులెన్నుచుండు చెన్నుమీఅ మంచితెన్నునచనుటకు మన్సు మిన్ను తెలిసిమనుట లెస్స.

28. కాలు కదలనీక గాలెనొరరరాట్టి- కఅలలోన సుఖముగాంచువారు కలలు కల్లలయిన గలత( జెందుదురయా కష్టపడక నుఖము కలుగగలదె?

29. కన్ను చూచినట్లు కదలనీయకు కాలు కాలు నమునరింపంగాదు మనము మనమ కోరినట్టు మనిషిపోయిన ముప్పు ఇంద్రియముల నిగ్రహింపదగును.

30. సత్వగుణములున్న నవ్మార్గులనియండ్రు పత్వగుణుల జనులు సరకుగొనరు పత్వరజములున్న జడియును లోకంబు మంచిమాటలెపుడు మజఅవవద్దు.

6 నూక్తి నుధ

391. రాజసంబు రీవి రాజిల్లు నరులందు శన్నులెణుపు మాట కఠినమగును తమముగలిసెనేని దానవుండేయగు మంచిమాటలెపుడు మఅవవద్దు.

392. సకలజనుల యందు సత్వరజస్తమో గుణములందు.గొన్ని కుదిరియుండు ముఖము(జూచిం/గుణము ముందె చెప్పగవచ్చు మంచిమాటలెపుడు మజవవద్దు.

393. కనులు లేనివాడు కనంజాలండెద్దాని కనులు గల్లి మంచింగాన లేని ధనమదాంధులెల్ల ధరణికి భారంబు మంచిమాటలెపుడు మళవవద్వ్తులాా

3౩4, శకతమునమంచు నెపుడు శంశీరపగానేల మంచిపనులకేగ మంచికలుగు౯ గీడునెంచిపోవ( గీడే తటస్థించు మంచిమాటలెపుడు మజవవద్దు.

35. వారశూలలంచు వర్ణ్యంబులని యంచు జేయనున్నపనుల! జెజపుకొనకు మనసు మంచిదయిన మంచియే జరుగును చింతవీడి సలుప వంతతొలగు.

36. కనులు ముక్కు నాల్క కర్ణముల్‌ చర్మము లనెడు గుజ్బములను నదుపుచేయ కున్న దేహరథము కూలును గోతిలో కాన నిశగ్రహంబు బూనవలయు.

న్యూక్త్‌ నుధ 7

37. బండరాయి కొండపైకి. జేర్చుట కష్ట మచటి నుండి త్ర్రోయు టతిసులభము క్రీర్తి దుష్కరం బకీర్తియే సుకరంబు మంచిమాటలెపుడు మణవవద్దు.

38. జన్మభూమి కన్న జనని మమతకన్న మాతృభాషకన్న మైత్రికన్న స్వర్గసీమ వేఖె సాధింప దొరకదు మంచిమాటలెపుడు మజవవద్దు.

39. బలతికినంతవజకు ప్రతిభ. దలంపరు చావగానె మిగుల సంస్తుతింత్రు మనిషివిలువ నతడు మరణింప గుర్తింత్రు మంచిమాటలెపుడు మజనవద్దు. చావు జరుపనెంత్రు సంబఠరముగ ఖర్చు(జేయ పీన్గు కడుపు నిండునటయ్య ప్రజలమెప్పుగోరు పనులెగాని.

40. ఎందరెందజొ తమయెదుటనే మరణించి ఏమివెంట(గొనక యేగుచుండ నట్టి మృతుల(గాంచి ఆశ వీడరదేల మంచిమాటలెపుడు మణఅవవద్దు.

కలై “పోరకుక్క"యనుట పొగడుటే యగుంగాని తిట్టుగాదు వానికెట్టులనిన కుక్క సుగుణమతని కెక్కడున్నదొ చెప్పు మంచి మరువనట్టి మనుషులరుదు.

తి నూకి నుధ

43. సకలగుణములందు నాకదుర్గణంబది లెక్కలేదటండ్రు, లేమిగుణము కొంచెమున్న చాలు మంచివాడందురా మంచిమాటలెపుడు మజనవద్దు. _

44, యంత్రయుగము నేడు వింతలనెన్నెన్నా నమ్మలేనివెల్ల నమ్ముచుండ మంత్రయుగము నాటి మహిమ శంకింతువే మంచిమాటలెపుడు మఅవవద్దు.

45. సూది మోపినంత చోటీయనని తుది నుర్వివీడి చనె నుయోధనుండు ఎని యాస్తులున్న నేది వెంబడి రాదు నాదియనుతు దేని-నమ్మషలద్ను........

46. దుడుకు కోపగుణము దుర్వాస కౌళికుల్‌ .. చేసినట్టి తపము జెఅచి వైచెం గోపగుణము తుదకు తాపము గల్గించు మంచిమాటలెపుడు మఅవవద్దు.

47. అవనరంబు నరున కభిమానమైనను పూనరాదు దురభిమాన మెపుడు దురభిమాని యౌచు దుర్యోధనుడు చెడె మంచిమాటలెపుడు మజవవద్దు.

48. ముఖము దంతశుద్ధి ముమ్మారు రోజుకు మజ్జ్బనంబు రేపుమాపు! జేసి దైవపూజ రెండు తడవలః జరుపుము ఇదియె సజ్జనులకు హితముతశ్రుతము.

న్తూక్తి నుధ ం్రి నా కకక

49. కలిమి గలదటంచు కన్ను మిన్నరయక చిన్ననాటి చెలిమి/శెజచుకొనకు కలిమికన్న బలిమి చెలిమికి/గలదయా మంచిమాటలెపుడు మణవవద్దు.

50. చిన్ననాటి చెలిమి చింతింపకాద్రోణు నవమతించె ద్రుపదు డట్లుగాక అలకుచేలు. గృష్పుడాదరించుటె మైత్రి చెలిమి విలువ నెజిగి మెలగవలయు.

51% తల్లి పుట్టువొసగం దండ్రి పోషించును గురువు జ్ఞానమొసగి తెరువుంజూపు తల్లి దండ్రి గురుల తరువాతె దేవుండు మంచిమాటలెపుడు ముఅవవద్దు.

52. కాలు 'సేతులు తల కడమ దేహంబెల్ల నీఠు వలెనె గలవు నిఖిల ప్రజకు తెలివితేటలందె తేడాలు కనిపించు మంచిమాటలెపుడు మజవవద్దు.

53. గంజిండ్రాగువారు ఘనభక్ష్య భోక్తలు కూలిసేయువారు కోట్ల విభులు చివజణ కరుగుచోటు చింతింపనాకటియే అచట లేవు ప్రజల కంతరములు.

54. అంగుళంబు నేల నాక్రమించి రటంచు శోర్చుకెక్కి కొంపం గూల్చుకొనకు అంగుళంబదేల ఆరడ్గులుండగా శాశ్వతంబదేది జగతియందు.

10 నూక్తి నుధ

55. కావిగుడ్డంగట్టి గడ్డము న్షగబెంచి అక్షమాల(బూన నగునె యోగి అంతరంగశత్రు లార్లుర గెలువక కపటయోగి ముక్తిగాంచలేడు.

56. ఆవుపాలు నరుని ఆయుష్యమును బెంచు ఘృతము మతిని బెంచి హితమొనర్చు అమితభోజనంబొ అయాసమును బెంచు వోటి దురుసుతనము చేటుదెచ్చు.

57. హత్య(జేయ కక్రూరుడని ఉరితీతురు పోరునందు( జంప వీరుడండ్రు అదియు నిదియు. హత్యలయిన తేడాలేల? శంఖమందు పోయు జలముకరణీ

58. (తిఫలంబు గోరి పరుల మేలెంచకు మేలుచేసి బదులు మేలుగొనకు విధిని నిర్వహించి మదిని బొందుము తృప్తి ఇదియె గీత తెల్పు - హితము' మతము.

59. ఎన్ని ఆస్తులున్న ఎందరాసప్తులునున్న బ్రతికినంతవజకి బంధమెల్ల ఏది తనదికలదె! ఎందుకీ జంజాట! మాత్మనిత్యమనుట అరసిమనుము.

60. ఎట్టిపనికినయిన నేదొ కారణముండు కారణంబులేక కార్యమున్నె కార్య కారణముల కలగల్పె జగమెల్ల మంచిమాటలెపుడు మఅవవద్దు.

నూక్తి సుధ 11 నెలను నన ునానననునపననస్తుకా నాతల నాుకకుానకాల పున నానననననకముాయానానామా యా నాకనా. 61. ఆలు బిడ్డలెల్ల ఆత్మబంధువులెల్ల తనువు వీడ వెంట తరలిరారు మంచి చెడ్డ పనులె మనవెంటవచ్చును మంచిమాటలెపుడు మఅవవద్దు.

62. నిన్న. రేపు కంటె 'నేడె సుదినమయా చేయనున్న పనుల చేయుమిపుడె రేపు చూతమనిన రేపది యెట్టిదో జాగుచేసితేని బాగుపడవు.

63. గులిమి, పుసియు, గళ్ళ, మల, మూత్ర, శుక్లముల్‌ చీము, చీమిడియును, చెమటలొలయు కంపుమేను కడుగ కలదె ఆత్మకుశుద్ధి కడుగవలయు మృద్రివి కలుషమెల,

64. పిరికితనము కన్న పెనుపాపమిలలేదు వదరుబోతుకన్న వైరిలేడు ఈర్ష్య గుణముకన్న ఏహ్యమైనదిలేదు మంచిమాటలెపుడు మఅవవద్దు.

65. సమయమెలుగుపలుకె చక్కనియుపకృతి సారమయినకాన్క సహనగుణము సత్యసూక్తి కన్న సద్ధితమేలేదు జాలిగుండెకన్న మేలులేదు.

66. అన్ని యెజిగినట్టి అఆచార్చుడిలలేడు ఏమి యెజుగనట్టి ఎంబెలేడు తెలియునన్నియనుట తెలివితక్కువగాదె మంచిమాటలెపుడు మఖజివవద్దు.

12 నూక్తి నుధ

67. తల్లి కడుపు లోన, పిల్లగా తదుపరి యువక, వృద్ధ, దశల నవయుజీవి బ్రదుకు వెతలమయము, వెదకిన సుఖిలేడు సుఖము జగతిలోన శూన్యమరయ

68. మేనిసొగసు. బెంచ6 బూనుకొనుట కన్న లోనిసొగసు పెంచ బూనుమయ్య అరయ జ్ఞానధనమె ఆత్మకందముః6గూర్చు అసలు సాగసుదెలిసి మసలుకొనుము.

69. లేమి, ఆశ, ఆకలియు, నిరుద్యోగంబు పదవి కాంక్ష మజియు పెదవి కాంక్ష జరుపుచున్నవిపుడు సంఘవిద్రోహముల్‌

• ఎపుడు బాగుపడంనొ ఈ జగత్తు.

70. జన్మదినము వేడ్క జరుపుదురేటేట జన్మనలన నేమి జగతి కొదవె పొట్టనింపుకొఅకె పోరాడితివి కాని మంచిమాటలెపుడు మఅవవద్దు.

7+ సహజమయిన మేని చక్కదనమెమిన్న కల్పితంబునందు కలదె సాగను అరయ పసిడిచాయ మెజయునిత్తడికేది .మంచిమాటలెపుడు మజవవద్దు.

72. తీపిపండ్ల నొసగు తియ్యమామిడిచెట్లు నోళ్ళుతీపిచేసి రాళ్ళదెబ్బ తినెడురీతి పాసగు దేశభక్తునిగతి మంచినెంచువారి మార్గమిదియె.

నూక్తి సుధ 19 ననా నారా రానా 73. ఏవి నావి 'కావు, ఎవరు నాకును 'కారు

నీవె దిక్కు దేవ 'కావు' మనుచు “కారు”, 'కావు' మనును కనుగందు జన్మించి బ్రతుకు మర్మమపుడె బయలుపఅచు.

74. మంచివాడు తాను మజవడు మేలును కాని మణచు పగను కష్టములను అతని కినుకయుండ దజలిప్త కాలంబు పగను వీడడెపుడు పాపికోపి,

75. పదవి యున్సదాక పదిమంది పరిచర్య చేయుచుండ్రు చుట్టు చేరుచుండ్రు పదవి తొలగగానె పలుకరు పిలిచిన తనుక పదవినమ్మి గర్వపడకు.

76. కల్లమాట వినకు, కటువుగ వలుకకు + తఈగనివెల్లం జూడ తరలిచనకు అనుము వినుము కనుము - అనవరతము మంచి నీతి గలిగి బ్రతుకురీతి యిదియె.

77. ఆగి మంచి చెడ్డ లరసి ముందుకు పొమ్ము నీకు నంచితముగ మంచి కలుగు ఆ(త్రపడితివేని ఆపద తప్పదు తెలిసి ముప్పునేల తెచ్చుకొనెదు?

78. పలుకు నోటినుండి వెలువడుటకు ముందె పలుకు విలువనరసి పలుకవలయు పలుకు పరుషమయిన పరితాపమొదవును కనుక పలుకు మెడద కరగునటుల

14 నూకి నుధ

కత కను

79, ట్రాతదివిడి కొత్తబట్టదాల్చినయట్లు మేను విడచి క్రొత్త మేనికరుగు నాత్మ నిత్యమరయ నాద్యంతములులేవు దేహమస్థిరంబు, స్థిరము ఆత్మ,

80. తాను తినడు తుదకు తనవారి కొసగడు దొన మొసంగ(బోడు, ధర్మమనడు లోభిసొత్తు తుదకు లోకానికేదక్కు ఏది వెంటగొనక ఏగు తుదకు.

81. కొట్టి, తిట్టంజూచు, కోరును జగడంబు తనకు దగని పనుల దలను దూర్చు మదముగల నరుండు మతిచెడి వర్తించు కమ్న మిన్నుగనక కష్టపడును.

82. తనకు తానె పట్టుదల త్నోడ కృషిసల్ని భావి జీవితమును బాగుపఅచు కొనిన తెలివిపరుడె, కొనియాడ(దగువాడు పరులవలన పొందు ప్రగతికంటె.క

83. ఖర్చు పెట్టుమెపుడు కష్టించి ఆర్జించి నీవు తినగ మిగత ఈవిసల్పు ఆర్జ్గితంబుకంటె నతిగ వెచ్చింపకు మితముమీలు ఖర్చు మతిని చెణచు

84. చేతచెడిన వెనుక చింతించుటకు మాలు చింతంజేసి పనిని చేయుటొప్పు ఎందుకయిన మేలు ముందు జాగ్రత్తలు శనులు మూసి సలుప కలతమిగులు.

నూక్త నుధ 15

85. చుట్టు చీకటియని చూచుచుండుటకన్న చిన్నదీప మొకటి చేసిచూడు పనినిచేయకుండ ఫలిత మాసింపకు కలడు దేవుడనుచు కలలుగనుచు,

86. చెడ్డమాట యొకటి చెవిని పడంగనే వీధి వాడ దాటి విస్తరిల్లు మంచివార్తకట్టి మనుగడ లేదేల చెడ్డకున్న శక్తి చెప్పదరమె?

87. ఆగ్రహంబు, మదము, నావేశములమాని శమము, దమము, శాంతి, సమత. బూని ఆర్భటములత్రుంచి ఆలోచనలపెంచి వరలు నరులె కార్యపరులు జగతి.

88. వదరుబోతు, శుష్కవాదప్రియుడు, మూర్ధ మతియు, సోమరియును, స్తుతిపరుండు బండబూతుభడవ, బాహ్యషటృత్రువుల్‌ వీరి వాజుగురిని చేరనీకు.

89. రేయి జాగరణయు, రేపట నిదురయు భోగలొల్య, మీర్వ్య, భుక్తిచింత సమ్మెలు, కువిమర్శ, సప్తవ్యననములు దరికి చేరనీకు ఆరిగుణముల.

90. ఆత్రపడుచు త్వరగ నరిగి యాపడలేల తెచ్చుకొందువయ్య తెలివి లేక జాగు జోరులకును క్షణమె రేడాచూడ

క్షణముకొణకు (ప్రాణక్షయమదేల?

16 నూక్తి నుధ శతా ముస ర చదువుకొన్నవారు, సంస్కారవంతులు

సభ్యత గలవారు సంచరించు

నట్టి చోట్ల తిట్లు తిట్టకోతగదయా

ఏవగింపు గల్లి ఈసడింత్రు.

92, ఎల్లరకును నీవె యెక్కువటంచును ఎంచి గర్వపడిన ఎగ్గు కలుగు నిన్ను మించునట్టి నిపుణులున్నారయా గొప్పవాడననుచు చెప్పుకొనకు.

93. తక్కువయితినంచు '్రుక్కి పోవలదయ్యా ఎవరికెవరు తక్కువెంచి చూడ నీకు నున్నచాలు నీయందు నమ్మిక ఈక్కువెవరుగారు శఉితరుబముం

94. బాట నియమములను పాటించుటము-మూని వాహనముల నిచ్చ వచ్చినట్లు నడపి చావు నేల వడివరింతురొగదాొ బ్రతికి పరులు బ్రతుక మతిదలపరి?

95. స్నానమునకు మించు సద్వైద్యమే లేదు స్నానమాచరింప సమయురుజలు అట్టివారె నిచ్చలారోగ్యవంతులు మజ్జనంబుబేయ మఖువవద్దు.

96. ఎంతమందినైన నెక్కించి పైపైకి నిచ్చెనెపుడు నాకచా నిలిచియుండు త్యాగధనుల నడత తలపనిట్ట్లుండురా పాటుబడుదు రెపుడు పరులకొలణకు.

నూక నుధ 17

97. పండ్డ, నీడ నొసగు ఫలవృక్షములు సదా పొడవు కెదుగు తాడి యిడునె నీడ వయసు చిన్నదయిన వలయు మేధావులు వృద్ధులైన తగరు వెడగునరులు,

98. (్రాణమున్నవఅకె పలువన్నె చిన్నెలు మేనిసోయగములు, మెచ్చుకోలు చచ్చెనేని శవము చాలసేపుంచరు క్రుళ్ళి మురిగికంపు కొట్టననుచు.

99. అరటిపండు తొక్క, విణిగి సద్దపుముక్క పారవేయవద్దు బాటలందు తిరిగి నీవె త్రొక్కి తిప్పలు పడుదువు తెలిసి బాటవిధుల మెలగవలయు.

100. చనవు గలదటంచు సరసోక్తులాడుచూ హద్దుమీజి బూతులనుకొనకుడు సరసమెల్ల తుదకు విరసమై వికటించు శత్రులగుదురున్న మైత్రి తొలగి.

101. ఎట్టిపనికినైన ఏ సమన్యకునైన కష్ట నష్టములని కలంవలదు కలదు దేనికైన కడపరిష్కారంబు

మొదలు తుదలులేని సాదలుగలవె.

102. దొంగచూపు, కొంటె, తుంటరి, క్రీగంటి కోరచూపు, లోర, దోరచూపు లెన్నియున్న వలయు మన్నికగలచూపు కనుక కనుల కరుణ తాణకనిమ్ము

18 నూక్తీ నుధ

103.- ఒక్కవ్రైలు.ంజూపి యొరులనిందించిన మూడువవ్రేళ్ళుతన్ను ముట్టిచూపు తప్పులెంచుముందు తనతప్పెలు(గవలె స్వపరిశీిలనంబె సముచితంబు.

104. మితముగాభుజించి మితముగ భాషించి మితముగ నిదురించి మేల్మిం/గనుము మితము తప్పునడత హితముగానేరదు మతములన్నిటికిని మితమె హితము.

105. ఎంతముందుకేగి యెంతయెత్తెదిగిన గతముమణజచి మిగులగర్వపడకు గతముమణవ మంచిగతులుండవిలనీకు గతమె భావిగతికి ఘనావునామి

106. నిద్రంబోకమున్నె నీవొనర్చినయట్టి= ఒప్పు తప్పు లెన్ను మొక్క క్రణము మేలుపనులవెంచి మేల్కానితదుపరి మంచి పెంచుకొజకు మనసు విడుము.

107. తెలివిలేనివాడె కెలియునంచని పల్కు

నేమి తెలియునతని కిహ పరముల తెలిసికొన్నదణువు తెలియనిదదికొండ సర్వమెజుగుదునని గర్వపడకు.

108. పిన్నవానినయిన ప్రీతితో దరిజేర్చి పిలుపు గౌరవముగంబిలున వలయు వందలికిని సహజమభిమానమన్నది్శ్శి అత్మగౌరవమును అణచరాదు.

. నూకి నుధ 19 నప కుక 109. బట్టసరిగంగట్టి బయటికేగుట లెన్స

బట్టతక్కువయిన బట్టబయలు

బట్టలేని బ్రతుకు బట్టగట్టదు నుమా

ఒట్టు పెట్టచుంటి వట్టిదనకు.

110. పడతి వంశమయిన పొరాణికమునైన కులము జలము నయిన గురువునయిన మూలమెంచువారు ముందుకు(బటోలేరు శనుక గుణమునెంచి గౌరవించు.

111 నీతులెన్నాపల్కి నీమంబులనుదెల్సి ఆచరింపుమనెడు ఆర్యులెల్ల చేసి చూపి పరులంజేయగోరుట లెన్ప వట్టి మాటలెల్ల కట్టిపెట్టి.

112. కరుణరనము కనులగదలి మెదీలుజుంటే' మాటలందు తేనెతేట నింపి పలుకరించి గేమజిలుకరింపుము సదా అపుడె జనత నిన్ను ఆదరించు.

113. ఉన్నమాటందెల్బ నుల్కిపడెదవేల కల్లపల్కువలన గలదె తృప్తి నిషరంబెయయిన నిజమే వినందగు చేదుమందె నీకు చేయుమేలు

114. మంచి పల్కు నాల్క మైత్రి పంపాదించు చెడ్డ పల్కునాల్క చేటుదెచ్చు వాల్కవలన. గీరి నల్దెసల్‌ వ్యాపించు నాశమైన పాసగు నాల్కవలన.

20 నూక్తి నుధ

115. పదియునింద్రియములు పదిలంబుగానుండ బిచ్చమెత్తి బ్రతుక బిడియపడరె। అంగలోపమున్న అవిటివారలుసరే వికలురంచు పిలిచి పెట్టవచ్చు.

116. కండపుష్టిగల్లి కాయకష్టము జేసి కడుపునింపువారె ఘనులుజగతి పరులసామ్ము.దినెడు పాపిష్టి బ్రతుకేల అరయనట్టి ఖలులు బరువు భువికి.

117. కానిపనులంజేసి కష్టముల్లల్లించి కర్మఫలితమంచు. గనరుచుంద్రు నెపము కర్మపైన నెట్టుట తగదయా చేతలండు వలయు చిత్తశుద్ది

118. పరువు పరువటంచు. బలవరించెదవేల్న ఏదిపరువో కొంబె మెంచిచూడు పరువు పేరుజెప్పి పరుల బాధించుట పరమ ఘాతుకంబు పాతకంబు.

119. చేసినట్టిమేలు చెప్పుకొనుట తప్పు చెప్పకుండ మేలు చేయుటొప్పు చెట్లు మనకు నీడ చెప్పియొసంగునా మంచిమాటలెపుడు మఅవవద్దు.

120. తప్పుంజేసిదాని. దప్పించుకొనుటకు తప్పులెన్నా చేయ(దప్పదరయః దప్పుంజేసి పిదపం దపియింప నేలయా తప్పునాప్పుకొన్నముప్పుతప్పు.

నూక్తి నుధ 21 121 గొప్ప మెప్పుంగోరి అప్పుచేయుట తప్పు అప్పువలని గొప్ప అరయ ముప్పు అప్పుంజేసిరేని తిప్పలు తప్పవు తృప్తిలేని నరుడు తేటుకొనడు. 122. చెప్పి మాటందప్పు చెనటి నమ్ముట తప్పు చెనటివానితోడి చెలిమితప్పు చెలిమిచెడినవెనుక చలముంబూనుటతప్పు కనుక మంచి చెల్మికై శ్రమించు. 123. కన్ను కాలు లేక కష్టపడగ లేక కూడు గూడు లేక కుములు జనుల కీయవచ్చు దానమీరాదు పరులకు మంచిమాటలెపుడు మజవవద్దు. 124. చేతనయిన్‌' మేలు చేయుబీ ధర్మంబుం చేతగానియెడల చింతవలదు చెడుపుచేయకున్నం జేపినట్లేమేలు చెంతవేరనీకు చెడు తలంపు. 125. కాలమునకు విలువ కడుగొప్పదనియెంచి వ్యర్థపలుపవద్దు వదరివదరి గడచుక్రణము మఅల నడచిరాదగుటచే మనసు నుంచవలయు మంచిపనుల ళో నో 126. అవయవములు తజచు నలయక్‌ యున్నీచో. - “నళ అవికృశించి తుదకు నవిటివణునేే 5 + మిలీ బద్ధకంబు మనకు బద్ధశత్రువు గ త న గలి, అళ్ళి ఆలి జ్యే , ఇస థద్ధగలిగి పనుల నలుపుమెపుడ్ము తచాచపనై. ఫో జీ

22 నూక్తి నుధ

త కా.

127. ఎంగిలాకు కొకు నెగసి కుక్కలందోలు బక్కవాని-ంజూడు మొక్కసారి “'పదనంచు నీవు వేదన(జెందవు తృప్తిజెందుమట్టి దృశ్యముగని.

128. తిట్టువారలెవుడు తిట్టుాచునే యుం్రు . గొణుగువారలెపుడు గొణుగు చుంద్రు అట్టి వారి పల్కులాత్మ దలంపక వెజ్టివారటంచు వెడలిపొమ్ము

129. బాట కొక్కప్రక్క పయనించుటను మాని నడుమ నడ్డుదవిలి నడచువట్టి భడవ సాటిగాడె బట్జెకు గొట్జెకు ఖాట నియమములను. దాటదగునె?

ఉ౦. హాని గలుగనీక అవసరమయినచో అన్ఫృతమయినంబల్కి యార్తి. బాపు మదియె మంచిదంచు నలవాటుపడంబోకు

శన్నమంచిపేరు ఊడిపోవు.

131. కలిమియున్నవజకె కలరు బంధువులెల్ల కలిమి లొలగెనేని కానరారు నీరమున్నవజకె నివసించు కప్పలు శుంపిమాటలెకుడ్ను మజవవద్దు.

32కిట్టిదవి.గలదటంేమోఛరుత్తిను బాధించు పనుల చేయవద్దు పదీరవళ్షు పదవి తిరముగాదు పతన్రంభు తప్పదు కన్న ార్వన్తుషుతంటి దయ

నూక్తి నుధ 23

133. పదవినెంచి యొసగు పరువు పరువుగాదు పదవి తొలగినపుడు ప్రాప్తమయిన పరువె పదిలమయిన పరువని యెంచుము అదియె వ్యక్తికున్న అసలుపరువు.

134. ఎదుటివాని మనసు నెజబుగక వదరుచు కాలమెల్ల రిత్తగడపువాడు తాను చెడుటెగాక తన పల్కులాలించు పరులనెల్ల చెఅచి పాదొనర్చు.

135. ఊకదంపు సోదె నూరక విసిగించు వదరుబోతు(. జూడ చెదరు మనసు విలువ గలుగుమాట వెదకిన దొరకదు చెంతనట్టివారి చేరనీకు.__

136. ఇంటి కూరయెంతొ ఇంపైన దైనను పొరుగుకూర రుచిని పాగడుచుంద్రు భార్యకన్న వేశ్య 'బహు దొడ్డ'దన్నట్లు తెలుగువాడు తెలుగు పలుకనట్టు.

137. ఆస్తి తజిగి పేదలయిన పరిహసింత్రు అస్తి పెరిగి ధనికులగుదురేని చూచి ఓర్వలేరు చుట్టాలమతమిది అట్టివారి చెంతకరుగవద్దు.

138. పనులు గలిగినపుడు పల్కరింతురు ప్రీతి పనులు తీరగానె పరులరీతి ఎజుగనట్లు తొలగి యేగుదురల్పులు అట్టివారెనేడు అధికులవని

24 నూక్తి నుధ

139. ఎదుటి మనిషివలన నేదేని పనియున్న వినయమొలకంబోసి ప్రణతులిడుదు రేమి లేకయున్న మోమెత్తి చూడరు స్వార్థపరుల బుద్ధి జాడ్యమిదియె.

140. ఎవరు వచ్చిపలికి యెంత యోదార్చిన నోటి మాటవలన నొప్పి పోదు ఎవరిరుజకు వారు నవయక తప్పదు దైవమొకడె దిక్కు తథ్యమిద్ది.

141. రోగమేమిలేక రోత(బుట్టింపక కలిమియున్నవరకె కలియుచుంద్రు కలిమితొలగెనేని కనిపింపరెవ్వరు నేటి బంధుజనుల నీతి ఇంతె.

142. తగనిమాటః జెప్పి తగవు, బెంచెడి శుంఠ కక్కినన్నము దిన్నకుక్కగాని ఒకరిమాటల విని ఓపికతోపోయి చెప్పివచ్చు భడవ చెనటికాడె!

143. ఎదుటి వారి నెపుడు నెగతాళి సేయకు తప్పులెంచి వారియొప్పు( గనక తప్పులేనివాడు ధరణిలో లేడయా

-మేంచిమాటలెపుడు మఅవవద్దు.

144 పనులు లేనివాడె పరుల నిందించును పనులు _గ్రలిగైవేని పదరండెపుడు పనులు లేవనుటది పనికిమాలినమాట తళ ఇవె జిగి గేసి బతుకవలయు.

నూక్తి నుధ 25 కక బన 145. తన్ను పాగడుకొనుచు.€ దనగొప్ప+ జాటుచు'.

దప్పులెంచు నొరుల దాంభికుండు చదువని చవటయిన క్షమియంప వచ్చును చదువుకొన్న భడవ క్తమకుతగునె!

146. తప్పుంజేయననెడు తగవరియే లేడు తప్పుకంటె యొప్పుందడవు టొప్పు తప్పు నెజిగి వగవ దండన మదియేల మంచిమాటలెపుడు మఅవవద్దు.

147. లోకమెల్ల నొక్క లోగిలిగా నెంచి లోకులెల్ల మిత్రులుగ( దలంచి మంచి తలపుందప్ప మదినెంచకుము కీడు మంచిమాటలెపుడు మజవవద్దు.

148. గడ్డిమేసి గోవు కమ్మని పాలిచ్చు పాలు(ద్రాగి పాపి పంచు విషము మంచిమనసులేని మనిషి జన్మమదేల ఉండి భువికి బరువు తిండిచేటు.

149. ముందు పొగడి వెనుక నిందించు నీచుండు పాలవలెనె గానవచ్చు విషము అట్టి ఖలుని నమ్మి నట్టేట మునుగకు తెలిసి మసలుకొనుము తెలివిగలిగి.

150. పాలు పెరుగు వెన్న పరిపుష్టమగు తిండి నొసగు గోవు( జంపి మెసగువాడు కన్నతల్లి. జంపు కటికవాడే సుమా ' మంచిమాటలెపుడు మజవవద్దు.

26 నూక్తి నుధ

151. తప్పుచేసి పిదప దయజూపుమని కోరం దగును మొదటిసారి తగవునెంచ మాటిమాటికటుల మరియాద గాదయా దండనంబె తుదకు తగిన శిక్ష.

152. పనిని మఅచితనుట పరికింపగా( దష్పా పనికి ప్రాలుమాలితనుట తప్పూ సున్నజుట్టి పనికి మన్నింపుమన తప్పు క్షమకుతగరు అట్టి జడులు, శళులు.

153. పరుల బాధపెట్టు పనులు చేయగవద్డు బాధపెట్టి బాధ పడనువద్దు నీకు మంచిదనెడు నీతి వదలవద్దు శెడుతలంపులెపుడు చేయవత్వ.2-

154. మంచి దనిన దాని మజిచెడ్డదందురూ చెడ్డదనిని దాని దొడ్డదండ్రు చెప్పి మూర్జజనుల మెప్పింపగా లేము కనుక తెలివిగలిగి మనుటమేలు,

155. మగువ వెంటనంటి తగని యల్లరింజేసి కొంటెపనుల(జేయు కుమతి కల్గు(ద్రావినట్టి కపియె మేలనవచ్చు మంచిమాటలెపుడు మణవవద్దు,

150, మగువ గూడ సమమె మగవాని కంళును గద్దెలెక్కి, బల్లగ్రుద్ది చెప్పు ఘనులె పడతి బ్రతుకు గంగపాలొనరింప్ల కరయెట్లు నిలుభు ధరణీయందు

నూక్తి నుధ 27

157. “నిన్నుంగన్న తండ్రి నే”నంచు దెల్పిన “నేమి బుజువ"టంచు నెదురు బల్కు 'హేతువాదమిపుడు హెచ్చెను జగమెల్ల ప్రాతమాటలిపుడు పనికిరావు

158. నవ్వు ముఖము. జూడ నవ్వే స్ఫురించును ఏడ్పు ముఖము(జూడ నేడ్చె కలుగు నవ్వి సకలజనుల నవ్వింపం జేయుము నష్టమేమిరాదు నవ్వినంత.

159. శిరమువంచి పెదవి. జిబునవ్వు. జిందించి వందనంబు సలుప డెందమలరు 'పైకిచేతులెత్త పదరును హృదయంబు మంచిమాటలెపుడు మణవవద్దు.

160. నడక తీరులెన్నా నవ్యమై కనిపించు. . వయసు సొగసు హొయలు వగలు మిగుల నడక కన్న మంచినడత ముఖ్యము గాన నడత చక్కదిద్ద గడగదగును.

161. లప్పుకెట్టి శిక్ష తగ విధించినగూడ6 (పు మణలంచేయదలచు చుండ్రు శిక్షకన్న( దగిన శిక్షణ మదిలెస్స మంచిచేసి చెడును మాన్పవచ్చు.

162. బుధులు మెచ్చుకొనరు బూతులు పలికిన నీతిగాదు మిగుల రోతవినిన చదువుకొన్ననోట సరిగాదు బూతాడ ఇందుకేన నోటి నిచ్చెబ్రహ్మ!

28 నూక్తి నుధ కా 163. శ్రవణములః బగుల్చు శబ్దయం(త్రమ్ములు

ప్రజల పనులనెల్ల పాడుచేయు

స్వార్ధపరులు సంఘ శాంతివిధ్వంసకుల్‌

మంచిమాటలెపుడు మఅవవద్దు.

164. ధనము ధనమటంచు. దపన జెందకుమండు ధనము కన్న భక్తి ఘనమటండ్రు ధనములేక దైవ దర్శనమునుగాదు మంచిమాటలెపుడు మజవవద్దు.

165. అందమయిన రూపమమరెను నాకంచు రూపగర్వ మెపుడు చూపవద్దు రూపు చెడును పెక్కు రోగజరాదుల

166. పక్షులెల్లం దేరు పచ్చని చెట్టును . ఎండుచెట్టు వైపు నెపుడు చనవు సిరియు( దాలగెనేని చేరరివ్వరు వాని మంచిమాటలెపుడు మజవవద్దు. -

167. పొట కవిత నటన బాగున్న మెచ్చరు సొంతబుద్ధిలేని శూన్యమతులు లోకమెల్ల పొగడ నేకమై స్తుతియింత్రు మంచిమాటలెపుడు మజవవద్దు.

168. దొనమందు నులభదానంబు వాగ్దాన మది యొసంగ నష్టమసలె లేదు దాని నాచరించు దాతలె మెండైరి మంచిమాటలెపుడు మజవవద్దు,

నూక్తి నుధ నయకు...

169. ఒంటివాడ నయితి నొకరు మాటాడగ చెంత(జేరరంచు చింతయేల మంచిపుస్తకములు మంచిమిత్రులుగావె అంతకంటె హితులు అవనిగలరి.

170. బస్సు రైలు నెక్కి బయలుదేరంగనే సంబరంబు పడకు చనగలమని అట్లు చనితివేని అది మరోజన్మయీ మంచిమాటలేపుడు మఅవవద్దు.

171. ప్రజల ధనము ప్రజల వసతులకేగాని పాలకుల బడొయి పనులకగువె సొమ్మదొకరిదయిన సోకు వేజొకరిదా తలప సిగ్గుచేటు ధర్మమరయ.

172. ఎట్టిపనులంజేయు నెవ్వార లయినను మెతుకు. దినక పుడమి బతుకలేరు మెతుకు నొసగు రైతు మేలెట్లు మజతువు మంచిమాటలెపుడు మఅవవద్దు.

173. కన్న చెడ్డతిండి కనిపించునది యెల్ల తినుట తగదు తఅచు తెజపి లేక మేలు6గూర్చు మితిగ వేళకు తినుతిండి మంచిమాటలెపుడు మఖజవవద్దు.

174. చాలసేపు రాత్రి మేలుకొనగ వద్దు వద్దు పెద్ద ప్రొద్దు మొద్దు నిద్ర -. పనుల నొడలు చెడవు పాటింప నీ సూక్తి మంచిమాటలెపుడు మజవవద్దు.

28 3. - స్తూక్లి సుధ -.ముగలకి గాక పలురీతి వేడుకల్‌ *ఏ బుణముందేసి సంతసింత్రు మ్వ్య గిల్లు బాధ పిసరంత. దలపరు 184. ఉంచిమాటలెపుడు మఅవవద్దు. ఎటికెన్నా తీర్ల యేకెంచి పండుగల్‌ ఇంటిపెద్ద యునురు మంట గలుపు పండుగలవి యతని పాలిటి శాపముల్‌ మంచిమాటలెపుడు మజవవద్దు.

177. తనువు మనసు శాంతి దనరారునేరోజు అపుడె పండుగనుచు నలర దగును పండుగనిననాడె పషరతెంచునా శాంతి మంచిమాటలెపుడు మఅవవద్దు.

178. తమకు సాటియయిన పమకాలికుని గాంణ ఈసు నాంది మిగుల నేడ్చువారు లేనిరుజను బొగిలి లేవడి. గాంచురు మంచిమాటలెపుడు మఅవవద్దు.

179. సాటి జనుల ప్రతిభ సొౌహార్రదృష్టితో మెచ్చి ప్రోత్సహించు మేల్మిగుణము లేనివారు నీతిలేనివారే సుమా మంచిమాటలెపుడు మజవపద్దు.

180. మంచి తోచైెనేని మనసార హర్షిచచి మెచ్చి బుజముదట్టి మేలుచేయు మపుడె నీదుగొప్ప నందజు స్తుతయుంత్రు

సూక్తి సుధ 31 181. చిత్తపద్దిం గల్లి చిన్న నౌకరినైన శక్తి దొాచకుండ భక్తి సలుప. బదవి చిన్నదయిన పరువు గొప్పగవచ్చు తక్కువనుచునెపుడు తలకవలదు. 182. కల్లు బ్రాంది త్రాగి ఇల్లు ఒళ్ళును చెడి పరువు గౌరవములు బ్రతుకు చెడుట నెణిగి గూడ మఅల నేలత్రాగుదురొకో తెలిసి తెలిసి మృతిని వలచిపెలిచి. 13. సాగను బీల్చుకతన సెగచేత నెదపాక్కి పుట్టకురుపు క్షయలు పుట్టుననెడు సత్యమెజి€గ౧ి గూడ చావ(గోరుదురేల పసిడిజాతళ్సు పొగళు జలిమొనర్ని *కి4-. ొోతధరలలోన సామాన్య ప్రజలకు కూడు గుడ్డ గూడు కూర్చంగలుగు పాలనంబె కోరు ప్రజ యెష్పుడునుగూడ మంచిమాటలెపుడు మఅవవద్దు. _ 185. పద్దెడన్న మొసగి బ్రతికించినను చాలు ఎవరు మంత్రులయిన నేమ మనకు? ప్రబలకవసరంబు పార్టీలు గావయా ప్రజల మేలుగోరు ప్రభుతవలయు 186. ఆతమనిష కంటి కగుపెంచినంతనే వెకలితనము( జూపి వెంట(బడకు తాను బహుశ నీదు తల్లియేగావచ్చు

32 నూక్తి నుధ

187. నిత్యజీవితమున సత్యవనరములు కూడు గుడ్డ గూడు కూలికయిన నట్టివాసంగలేని ఆ ప్రభుత్వమదేల మంచిమాటలెపుడు ముజవవద్దు.

188. మంశత్రులైన వారు మజల మజల పూని వంటు గొందు లరయంజనిన యెడల నగరశుద్ది యెన్నానాళ్ళు వట్టదు సుమా పట్టణాభివృద్ధి పథకమిదియె

189. పరినరముల శక్తి, వంశ వ్రభావంబు, చదువు, చెలిమి బలిమి, సంన్సృతులును మనిషి మంచిచెడుల మర్మంబుటై యొప్పు . శమెబుగుమిట్టి దింతసలిసి

190. మలు నందంగోరి వ్రాలి కాళ్ళంబడి వలము/(గనిన వెనుక పీగతుఅవటె పరగుచుంద్రు, కాలవైపరీత్యముూగాదె మంచిమాటలెపుడు మజఅవవద్దు.

191. ఇష్టపడని యువతి. గప్టపెట్టి దెజబుహం దలచు పాతకుండు తగ నళించు రాము సతిని బట్టి రావణుడేమాయె మంచిమాటలెపుడు మజవవద్దు.

192. లోకులిల్ల నీకు లోబడవలెనంచు విష్టి విజ్ణవీగి నిగుడవద్దు వరగ విశ్వమందు( బరమాబువును గొవు

జవోంచిమాటతెపుడు మణఅనవద్దు.

నూక్తి నుధ 33

193. కళలయందు ప్రజ్ఞ గలవారలేగాని కళల విలువ తెలియ+ంగలరు జగతి పాలు నీరు వేజు పజుప హంసకెచెల్లు కాకి కూయగలదె కోకిల వలె.

194. మంచితనము మజచి మానవత్వమువీడి అధముడైనవాడె అంటందగడు అంటరానివారు హరిజనుల్‌ గారయా కులము చూడవద్దు గుణమె చూడు.

195. నీదు మంచి చెడులు నిర్ణయింపగ యోగ్య తలగ దెల్పు పత్రతళులు వలదు నీదు సఖ.ల దెల్పు నిన్నునే తెల్పెద మైత్రివైస తెలియు మంచి చెడులు.

196. పదవి*రుగగానె పెదవులు కదలవు ముఖము ఓయు, మాట మూగవోవు చూపు వినికి చెడము చూడ నహించదు (ప్రాణమున్న శవము వలెనెతోచు,

197. తెగిన కాలిచెప్పు తీర్పజాలని అప్పు బోడితలన్షక్రప్పు బీడి నిష్టా తేలిసిచేయు తప్పు తెగదుర్భరంబయా మంచిమాటలెపుడు మఅవవద్దు.

198. కమ్మని రుచిరాదు కరివేపవేయక ఆకునేరివేతు రనుభవించి ఒరుల కుపకరించు నుపకారి గతియింతె పనులు ముగియగానె పలుకరెవరు

34 నూక్తి నుధ

199. ఉన్నతాసనమున నున్న నీచునికన్న దిగువనున్న బుధుడు తగ ఘనుండు కొమ్మనున్న కోతి గొప్పదా హరికన్న మంచిమాటలెపుడు మజవవద్దు.

200. దొంగిలించితెచ్చి తోలుతిత్తిని నింపి బతుకంగోరు పరమపాపికన్న మలము డినుచు బ్రతుకు అలవరాహమె మిన్న పరుల సామ్ముకొరకు పరుగులిడకు.

201% నిక్కు నీల్లు గొని టెక్కు డంబముగాని చూపి నింగివైపు చూడవద్దు తలను వంచితేని తలవంచు జగమెల్ల విక్కితేవి జగతి నీల్లిచూూచప ప్న...

202. 'రండి' యనుచు పిల్వ 'రండి' యటందుడు... 'రారి యనేన్‌ జిల 'పోర' యండ్రు ఇచ్చి వుచ్చుకొనుమ దెట్టి గౌరవమైన మంచిమాటలిపుడు మజవవద్దూ

203. పరులవలన నెట్టి పరువు నాసింతువో పరుల కొసగు మట్టి పరువు, ప్రీతి ఈయకుండ పరుల నిమ్మనికోరకు నక్టల ధర్మశాస్త్ర సారమిదియె.

204. పాచిముఖము తోడ వడక కాఫీ ల్రాగి పండు తోముకొనక పలుకరింప ఎదుట్‌వారి కొచచు ఏవ దలంపరే మంచిమాబలపుడు మఅవవద్దు.

నూక్తి నుధ 35

205. జనన, మరణ, రోగ, జరయు, తిండియు, నిద్ర జనులకెల్ల సహజ సామ్యమయిన ఇన్ని హెచ్చు తగ్గు లెంచ మూర్థతగాదె వల్లకాటనెట్టి ఎల్గ్లలుండు?

206. ధరలు హెచ్చు.టెల్ల ధర తగ్గుకొజఖకంచు బద్దెన నిన పలుకబద్ధమిపుడు హెచ్చుధరలు సతము హెచ్చుచునే యుండె తగ్గుననెడు తలపు దబ్బజాయె.

207. ధరలు పెరిగెినంచు దయళగల్లి జీతాలు "ెంచిరేని దరలు పెరుగు దివికి భనముకంటె ధరలు తగ్గింప మేల్గాదె కడుపు నింపగలదె కంటి తుడుపు.

౨88. కడుపునింప (బ్రహ్మ కాళ్లు చేతుల నిచ్చె శష్టపడేన యెడల కడుపునిండు ఇక్రమార్థనమ్ము అన్యాయమగుంగాదె మంచిమాటలెప్పుడు మఖణవవద్దు.

౨౧౨ అధముడైనవాడు అగ్రాసనము నెక్క అర్కులయిన బుధుల నణగద్రొక్కు ఇంటః+జేరు వేశ్య ఇల్లాలిదరుమదే శంటమాట చెప్పి తగవుబెంచి

210. జకలికయి తిండి అపహరించిన వాని దొంగ యనెడువారె, దొరలుతీయు వోట్ల లంచములకు నోరైన తెరువరు మంచిమాటలెపుడు మజవవద్దు,

36 నూక్తి మధ

211. పైస జారిపడిన పదుగురంజేర్తురు వంద దొరికెనేని పదరకుంద్రు నష్ట లాభములకు న్యాయమిట్లున్నది మంచిమాటలెపుడు మఅవవద్దు.

212. ఉన్నవృత్తివెంట ఉపవృత్తి కలదయా లంచగొండి వృత్తి లాభసాటి అసలుకంటె వడ్డి ఆతిప్రియమన్నట్లు కొంచెమైన తృప్తి లంచమనిన.

213. పడుచుపిల్ల పైట పట్టి బజారులో ధనికుడీడ్వ( జూచి తాల్మినుంద్రు అనద లన్నచెల్లె లటుపోవ నిందింత్రు లోకులెంత నీచులో కదయ్య?

214. నగలు, వస్త్రతతులు సాగనునుగల్గించూ- రోతపిల్ల గూడ రూపసియగు ఆందమయిన మేని కాడంబరములేల 7 సుగుణగరిమవలన సాగను హెచ్చు

215. ఎన్నికలకు నిల్చు నెల్లర ధనికుడు కొనును లంచమొసగి కనును జయము ధనికరాజ్యమనక జనరాజ్యమందురే నోటు ఓటుబడసి పీఠఈమొపగు.

216. వోటు స్వీకరించి ఓటు అమ్మితివేని ఓట్లుగొని గడింత్రు కోట్లకొలది ఓటు అమ్మి నీవు ఓటమి గాంతువు మంచిమాటలెపుడు మజవవద్దు.

మూక్తి నుధ ౩7

217. ఎట్టి కల్ల కపట మెజుగని బాలల నెరగ వాడుకొంద్రు ఎన్నికలకు రాతు రర్భకులకె రాజకీయపుకంపు మంచిమాటలెపుడు మఖణవవద్దు.

218. బస్సునడుపువాడె ప్రతినిధి పల్వుర ప్రాణములకు గనుక బాధ్యుడగుచు మత్తు(గొనక అ(ప్రమత్తుడై చనవలె తనకు తదితరులకు త్రాతయగుచు

219. వారమునకు నొక్కసారి వస్తున్నచో వస్తులన్న తెలియవచ్చు మనకు పస్తులుండి పేద ప్రజల బాధెలుగుము ఆకలెల్లరకును నీకువలెనె,

220. వైరమెట్ట్లు వచ్చు పరులతో ననవద్దు పేర్మి మేలుచేసి వేచిచూడు వారె నీకు పరమవైరులై వర్తింత్రు కాలధర్మమిదియె కలియుగమున

221. ముక్కు కార్చుకొనెడు ముజికిపిల్లను గూడ ముత్తెమనుచు తల్లి ముద్దులాడు ఎవరికంపు వారికింపగుగాదొకో వెక్కిరించువారు వెళ్టివారు.

222. స్నేహపూర్వకముగ చేయెత్తి కొట్టిన తట్టెనంద్రు గాని కొట్టెననరు అదియె వైరితాక అతడు కొట్టెనటండ్రు చెలిమి పగలకున్న చిత్రమిదియె.

36 నూక్తి మధ

ననన నాలా లన్తినానితన లలని నననెననొనునాలాను నాలకను నునన నాను.

223. అల్పగుణయుతుండు అగ్రకులజుండైన అతడు గౌరవమున కర్కుడగునె పలలమున్న పాత్ర పసిడిదైనను నేమి అర్హమగునె పూజకట్టి పాత్ర?

224. వఐకమత్యమున్న నన్నిట విజయంబటె ఒంటిపాటునున్న నోటుపాడము విబుతురొంటిపుడక, విజుతురే మోపును మంచిమాటలెపుడు మణజవవద్దు.

225. ఇచ్చ వచ్చినట్లు రెచ్చి చరించుచు సొటి జనుల కెగ్గు సలిపితేని స్వార్థమగును గొని స్వాతంత్ర్యమెట్లగున్‌ స్వేచ్చనాసగి నీవు స్వేచ్చగనుము.

226. తలుపు. దట్టి బుధులు తండ్రీగొరేరన్న “రండి” ఇపుడె వత్తురనుట బాగు చెప్పకుండ తలుపు చప్పున మూయకు సభ్యతగలవారు పలుపరట్లు.

227. ఎవరి పనులవారు నవరించుకొన్నచో హెచ్చు తగ్గు లుండవెచటంగాని సలుప సొంతపనుల సంతృప్తి కలుగును బద్దకంబు తొలగి బాగుపడును.

228. మంచినడత సమత మానవత్వము'గల్లి వేదమభ్యసింప విప్రడగును జన్మచేత విప్రజాతి యన్నదిలేదు గుణముబట్టి జాతి గణనకెక్కు.

నూకి సుధ 39

229. కులముంబట్టి లేమికలుము లెన్నగరాదు కులము పేర ఈవి సలుపరాదు కులముకులములోన కలరు దరిద్రులు కనుక లేమినెఅిగి కనికరించు.

230. జాతి వృత్తింబట్టి జగతినేర్చడె నాడు మాజె వృత్తులిపుడు మాఖె మహిని మనుజులాడజాతి మగజాతులనిరెండె మంచిమాటలెపుడు మఖణవవద్దు.

231. అన్ని జాతులందు- ఆ నెత్తురేపాణు నందరికిని నింద్రియంబులొకటె అందజొాకటెయయిన నంతరమదియేల వెజ్టివాడె జాతి భేదమెంచు.

232. ఎవరి నెత్తురయిన నెజ్బగనేయుండు వనొడలితీరు గూడ నొకటె చూగ హెచ్చు తగ్గు లెంచ నేల యత్స్నింతువు సమత, మమత గల్గి సంచరించు.

233. వంశ ముద్ధరింప వరపుత్రు డొకడును కులము వెల్గునింప కూతురొకతె ఉన్నచాలు వారినుద్ధరించిన చాలు

పలువురైన యెడల ఫలము సున్న.

234. అగ్రజాతి సమత నన్యజాతులు పొందు" డనెను గాని యణచుడనెనె గాంది అపుడు హెచ్చుతగ్గు లగుపడకుండునే మంచిమాటలెపుడు మఖఅవవద్దు.

4౦0 నూక్తి నుధ

235. నాది తెలుగునాడు నాది తెలు(గుజాతి యనుచు నీదుఘనత నవనిజనత తెలియ గళమువిప్పి తెలుపుము గర్వాన తెలుగుతల్లిగన్న తెలుగుబిడ్డ.

236. కులము జాతినెంచం గూడదటంచునే కులమువారి నెల్ల. గూడంజేర్చి కులము నుద్ధరింపం గోరుదురీనాడు మంచిమాటలెపుడు మఅవవద్దు.

237, పాలు, నేయి కల్తి, పలువస్తువులు కల్తి చదువు, బుద్ధికల్తి, జగమెకల్తి కులము కల్తియయిన, కుమిలిపోదువదేల కల్తి లేనిదేది కలియుగమున? _

238. కులము నడుగ మనుజకులమని చెప్పుము జాతి నదుగళరత జాతి యనుము మతము నడిగిరేని మానవత్వమనుచు తెలుగు బిడ్డనంచు తేల్చిచెప్పు

239. పసిడి, వెండి, రాగి పాత్రలు వేఖైన పాలరుచికి భేదమేల పాసగు కులము లెన్నియైన గుణమె వ్రధానంబు గుణముబట్టి కులము గణనకెక్కు,

240. భాషలితరమైన భావమొక్కటెగదా భాషభేదమెంచ భావ్యమగునె భాషలెన్నా నేర్చి భ్రాతృభావము+ బెంచు మంచిమాటలెపుడు మఅవవద్దు.

నూక్తి నుధ శ] నానన లల 241 తన్నకురానిభాష తక్కువగానెంచి

_ తెలివిలేనితనము దెలుపుకొనక నీకుచేతనయిన నేర్చి మాటాడుము మంచిమాటలెపుడు మణవవద్దు,

242 అరవభాష రాక ఆ రాస్త్రమేగి తా కలత(జెందె నాడు కందుకూరి అన్ని భాషలకును నర్థమొక్కటె సుమా మంచిమాటలెపుడు.మజణవవద్దు.

243. నాన్నగారటన్న నాణ్యమై తోచును అమ్మమొగుడటన్న నలుకగలుగు భావమొకటెయైన బాగుండ;దగుభాష మంచిమాటలెపుడు మణవవద్దు.

244. భాషయేదయిివమ వేషమేదయినను దేశమేదయినను దేహమొకటె రక్తమాంనమెల్ల వ్యక్తుల నొకటియే తారతమ్య మెంచి తపనబడకు.

245. గ్రాంధికమగుభాష గ్రహియింపంజాలక ఆర్యవాబ్బ్యయంబు అడఢుగునంబడె భావితరము వారి భాగ్యమెట్టున్నదో మంచిమాటలెపుడు మఅవవద్దు.

,246. తెలుంగు నేలపైన తెలుగు తల్లికింబుట్టి తెలుగు గాలింబీల్చి తెలుగునేర్చి తెలుగు పలుక జంకు తెగులేల నీకబ్చె వెలితిగాధి పరులు వినినయెడల.

తై నూక్తి నుధ

అడలానానాానకననా నటనా నాననా నాలనననాన అకాలనొనానాచా నాలా నషా భావనా భననాననా నాననా అినానన నా గాయానా నునన భన ననున ననన ననన నన నుననననననప్తానువి.

247. తెలు6గు వానితోడ తెలుగువాడును గూడ తెలు(గు మాటలాడ దలపడేల? తెలుంగు తల్లి మనసు కలగదే యదిగాంచి మంచిమాటలెపుడు మజవవద్దు.

248. తెలుగు బాన రుచిని దేశ దేశములెల్ల తేనెవంటి దంచు తెలుపుచుండ తెలుగు వానికేల తెలుగు చేదయ్యెనో మంచిమాటలెపుడు మజవవద్దు.

249. ఇతరదేశ జనము లేదేశమేగిన వారి మాతృభాష వదలరెపుడు తెలు(గువాడు తెలుగు పలుక జంకునదేల మంచిమాటలెపుడు మఅవవద్దు.

250. కవిత చెప్పిరేని కనకాభిషేకంబు, జేసిరపుడు నేడు చెప్పిరేని విన్నదానికెంత విలువ నిచ్చెదవండ్రు కవితకెట్టి గతులు కలిగెనిపుడు.

251. సారమెఅుగ నట్టి సంస్కారహీనుని చెంతంభేరి కవితల జెప్పరాదు కాకికేమి తెలియు గానమాధుర్యంబు ఖరముకేమితెలియు గంధ మహిమ.

252. చదువురానివాడు సొటి పశువుకండ్రు పశువు మనిషికెన్నా పనులుచేయు చదువుకన్న మిన్న సంస్కారమే సుమా సంస్కరింపబడని చదువదేల.

నూక్తి నుధ తప

-చాణానాలణానకులననననని నానా ననినననునా నభా నిభ లన్రాలనలి చొటొలలనుల ననన ననన ననన ననభననని..

253. చదివినతనికన్న చదువని సంస్కారి మిన్న మానవత్వమున్నకతన తావియున్న పసిడి-తగిన సంస్కారము ఉన్న యెడల చదివియున్నయెడల.

254. చదువు చదువుకొనక చదువరి కాలేవు చదువుకొన్న చదువు సమసిపోదు చదివినట్టి చదువు సార్ధకమొనర౦ించి నట్టివాడె చదివినట్టివాడు.

255. చదువు చదువగానె సరిపోదు మనసార చదువునేర్చినట్టి సద్గురులను మజువనట్టివాడె మంచిపేరు గడించు మంచి గురువు దైవమనుట నిజము.

256. బడికి పోయినపుడు-గుడికి పోయినపుడు భక్తి శద్ధ దీక్ష పటుతరముగ కలిగి మెలగవలయు కామితసిద్ధికి మంచిమాటలెపుడు మణవవద్దు.

257. వినయశీలు(డయిన విద్యార్థి విద్యార్థి కూర్మి విద్యనేర్చు గురువె గురువు ఆపదలనుబోచు నాప్తలె ఆప్తులు మంచిమాటలెపుడు మణజవవద్దు.

258. నిన్న చదివి నేడు నింపి పేపరులందు విజయమందుచున్న విబుధులెల్ల గట్టితనము లేని మట్టిపునాదులు మంచిమాటలెపుడు మఅవవద్దు.

తక నూక్తీ నుధ

259. టీలు త్రాగి నిద్ర మేలుకొందమటంచు తాగి కునుకుదీయం దరలుచుందడ్రు చదువ శ్రద్ధగలుగ నిదుర యేగతివచ్చు దీక్షయున్నయెడ పరీక్షలెంత!

260. పట్టమున్నచాలు పదవికి సరిపోవు నంచు పట్టభద్రుడగుట కొజకు తప్పు దారిద్రొక్కి తద్దయుః జెడవద్దు లేని ప్రతిభ చూప హానికలుగు.

261. బడికి బయలుదేరి బాటప్రక్కలంజేరి ఆకతాయి మూక నాడిపాొడి వేళ కింటికేగ విద్యయే గతివచ్చు కష్టపడక ఎట్లు కలుగు సుఖము.

262. తిట్టి కొట్టి మనను దివ్వం జూచితిమేని బండబారి బుద్ధి మొండిదగును చుజుకుచూపు చాలు మొజకుదనము మాన్న మంచి చేసి మనను మార్చవచ్చు.

263. అర్ధమెలుగకుండ నప్పగించుచునుంద్రు పద్య గద్య గేయ పాఠ్యములను అర్ధమెజుగనట్టి వ్యర్థంపు చదువేల నోటి తీట తొలగు చేటు భువికి.

264, భావమెజుగ భాష భాషనెజుగ బ్రాత అవసరమగు గాన నక్తరములు రూపు చెడక వ్రాసి చూపు కాపాడుము వ్రాసి చదువలేని వ్రాతవలదు.

నూక్త నుభ కేక్‌

265. సొగరంబునీద సమకట్ట గగనాన తేలి తిరుగులాడ దెగువ(€ జూపు యువత జనత కున్న యుత్సాహమట్టిది మంచిమాటలెపుడు మణవవద్దు.

266. అతులిత గురుభక్తి ఆత్మవిశ్వాసము. గలిగియున్న విద్యగలదు నిజము ఏకలవ్యుభక్తి యేకాగ్రతలె సాక్షి మంచిమాటలెపుడు మజణవవద్దు.

267. చదువునందు. దనకు సాటి రారవరంచు విజ్ఞవీగు వెజ్టి వెంగళప్ప తనకు మించు పండిళుని గాంచి తలవంచు సర్వమెజణిగి నతడు జగతిలేడు.

268. అంతసేపు బడినదెంత నేర్పినగాని ఎక్కనట్టి చదువు లొక్కగంట నింట( జెప్పినంత నొంట. బట్టునటయ్య చదువు సంతకేగు చందమగును.

269. బడికి నేగి తోడిబాలుర దోడ్కొని మ్యాటినీలకేగి మానిచదువు తండ్రి. గష్టపెట్టు తనయుండు తనయుడే పుట్టికూడవాడు గిట్టినట్లె.

270. అర్థమెణి(గి నేర్చినటైన నావిద్య ఎంతకాలమయిన చెంత నిలుచు బట్టి బట్టి నేర్చు బండ చదువదేల

*' మంచిమాటలెపుడు మఖణవవద్దు.

46 నూక్తి నుభ పా 271 గురువు శిష్యులకును గులుతుండ వలెనన్న

ధర్మ నిరర్వహణము తప్పరాదు

ఆట్టి గురుడె జనత కాదర్భ మూర్తియౌ

గురువు పదవికపుడె పరువుగలుగు.

272. తెలిసినంత వఅకు( దెలియునట్లుగ నేర్చి తెలియనిదది యెల్ల తెలిసి నేర్పి

" తెలివిపరుల( జేయు దేశికుడే గొప్ప మంచిమాటలెపుడు మఅవవద్దు.

273. రార! గురవటన్న పోర! గురవటంచు పిలువబడుచు తాము పిలుచుచుంద్రు గురువు పదవికిపుడు గుర్తింపు చెడిపోయె గురుతరమగు విధుల మజచుకతన

274, శిష్యు మంచిచెడులు చెందును గురునకు ప్రతిభగలుగ గురుని ప్రతిభ పెరుగు పతితుడైన యెడల పతనమౌ గురుక్షీర్తి మంచిమాటలెపుడు మఅవవద్దు.

275. కుమతి జూపి నేనె గురువు వీనికటన్న ఉన్నపరువు గూడ నూడిపోవు సుగుణశీలు. జూప శోభించు తనకీర్తి మంచిమాటలెపుడు మజవవద్దు.

276. బడికి పంపగానె బాధ్యత తీరదు బిడ్డ మంచి చెడ్డ సడ్డతోడ అమ్మనాన్న లెపుడు సరయుచుండందగు విత్తునాటగానె వృక్టమగునె!

నూక్తీ నముధ శ్ర] రాలా

277. వలదు వలదటంచు వారింపంజూచిన "పెరుగు పట్టుదలయు పిల్లలందు కారణంబు దెల్సి కలత దీర్చుట లెన్స కసరుకొనుట తగదు విసుగుకొనుచు.

278. వివరమడిగెరేని విసు(గు( జూపగరాదు మనసు తత్వ మెజిగి మసలవలయు దెలియంజెప్పి బిడ్డ తెలివి పెంచందగు "పెద్దలెరుగదగిన సుద్దులివియె.

279. బీడి గాల్చి తెమ్ము బిడ్డ యటన్నచో కాల్చి పీల్చి తెచ్చు కన్నకొడుకు తప్పుదారింజూపు తండ్రీయేగద దోషి తప్పూ బిడ్దదనుట ధర్మమగునె!

280. పిల్లలనునరింత్రు పెద్దల నడవడి కనుక పెద్దలెపుడు కడుమెలకువ తోడ మెలగి మంచిత్రోవం జూపగవలె మంచిమాటలెపుడు మజవవద్దు.

281. తల్లి. దండ్రి గురుల దరికేగినపుడెల్ల తాల్మి భక్తి నమతలనుజూపి (ఢేమ నొసగి వారి పేమ సంపాదించు వారిచూపునీకు దారిచూవు.

282. నిచ్రలేవగానె నీతఠలిదండ్రుల పాదములకు మొక్కి బయలుబేరు వారి దీవెనలవి వరమౌచు నిను బ్రోచు మంచిపేరు దెచ్చి మతిని కించి

తతి నూక్తి నుధ

283. ఎంత గొప్పపదవి కేగి కూర్చున్నను ఎంత వయసువచ్చి యెత్తుకెదుగ తల్లి కనులకతడు పిల్లవాడే సుమా మంచిమాటలెపుడు మజణనవద్దు.

284. కన్నవారికన్నం గనిపించు వేల్చులు కలరె లోకమెల్లం గలయ వెదుక వారిపాదసేవ దారింజూపును నీకు మంచిమాటలెపుడు మజవవద్దు.

285. బావిలోనః దనదు పసిబిడ్డ పడిపోగ ఈతరాని తల్లి యెగిరి దూకు! గన్నతల్లికన్న గడుత్యాగి లేదెందు ప్రతిఫలమెరుగని పరమపూజ్య.

286. తల్లి కడుపుంజూచు, తండ్రి బతుకం జూచు ఆలు వయసు, సొగసు, ఆస్తి. జూచు€ గడుపుం జూచి బ్రోచు కన్న తల్లియె మేటి కన్న తల్లికన్న మిన్నకారు.

287. కన్న తల్లి కన్నం గన్పించు దేవత కానరాదు పుడమి6 గలయ వెదుక త్యాగ పేమములకు తల్లియే పెన్నిధి మంచిమాటలెపుడు మఅవవద్దు,

288. కన్నవారి మనను గష్టంబెట్టగ రాదు వారు గన్నకలల వమ్ము దేసి తల్లిపాలు( ద్రావి తన్నకు జొమ్మును అంతకంటె పాపమవని లేదు.

నూక్తి సుధ 49 నా 289. కన్న వారలెన్నా కలలు గందురు తాము

కన్నబిడ్డ తమ్ము, గాచునంచు కలలు చెదరెనేని కలత౭జెందరె వారు మంచిమాటలెపుడు మణవవద్దు.

290. అమ్మనాన్నలెంతొ ఆదరంబునంబెంచి 'బ్రశుకు-జూపి వయసు పండినపుడు వారినోమనట్టి వారు బిడ్దలుగారు మంచిమాటలెపుడు మఅవవద్దు.

291. కన్న తల్లిదండ్రి కడువృద్ధులైనప్టు వారిటేమ మలచి వారిసుతులు కసరి పలుకందగునె కనిపించినపుడెల్ల మంచిమాటలెపుడు మఅవవద్దు.

292. చపలబుద్ది మణపు సహజము వృద్దులు పిల్లలకును గనుక ప్రీతిగలుగు రీం మెలగు.ముదిమి రెండవ బాల్యంబు మంచిమాటలెపుడు మజవవద్దు.

293. తండ్రి తనదురూపు దర్పణంబునకన్న కొడుకునందు( జూచుకొనగ వచ్చు తండ్రి యంశకాదె తనయుడై రూపషాందు. మంచిమాటలెపుడు మజవవద్దు.

294. తండ్రికంటె కొడుకు తగగొప్పతౌడైన్న తుం తండ్రి తృప్తి. జెప్పందరమె తలప తనయుచేత నోడు తండ్రిదే విజయవ్రిబన్మ్య మంచిమాటలెపుడు మజవవక్త్యు

50 నూక్తి నుధ

295. కొడుకు పుట్టెననిన కొండంత కుతుకంబు పొంది మమత. బెంచి పాంగుతండ్రి కొడుకు తన్ను మజవ కుమిలి పోవును గౌదె మంచిమాటలెపుడు మణవవద్దు.

296. కొడుకుకంటె నతని కొడుకులకే సుమా అవ్వ, తాత లనిన నధికప్రీతి తరతరాలరీతి తాతమన్మలప్రీతి మంచిమాటలెపుడు మణవవద్దు.

297. తరగతి గదియందు తనువు గదల్బక శద్ధచూపగానె చదువురాదు మనసు చదువుపట్ల మరలించి వినవలె శ్రద్ధ గలిగెవేని. బుద్ధి పెరుగు.

298. గురువువైపు చూచి గుజిగల్లి వినుచున్న రీతి మెలగినంత ప్రీతి లేదు మనుజుడెదుటనుండు మనసెట నుండునో మంచిమాటలెపుడు మణవవద్దు.

299. గురువు చెప్పు చదువు కుదురుగావిని, మది సందియములుదీర చదువుకొనిన ఉలుకదేల నీకు ఉత్తీర్ణుడగుటకు మంచిమాటలెపుడు మఅవవద్దు.

ఏ00. _వదువుకొనెడు-వేల సళిష్కైిరహీనుల శబ్బ్దయంత్ర బాధ శ్రమవొనళ్ళు, చదువచననుగలుగ సద్దువిన్చించునా కార్యదీక్రయున్న కల్టగు ఫలము.

నూక్తి నుభ క్‌

301. క్లాసు లెగురగొట్టి కాలేజి మూయించి - సమ్మెలనుచు టైము వమ్ముచేసి కాపిగొట్ట విద్య కలుషితంబగు గాదె, అట్టి వారు విజ్జులగుట యెట్లు?

302. చెడ్డ చెడ్డ్ణయంచు చెంతకు పోనీక దూరముంచ పిల్లలూరకొనక పట్టుదలకునేగి పతనముగావచ్చు మంచిమాటలెపుడు మజణవవద్దు.

303. చెత్తపుస్తకములు చెడ్డ సినీమాలు చదువబోకు చూడ(6జనకు మనిన చదివి, చూడనిచ్చ జనియించునారికి మంచిమాటలెపుడు మఅవవద్దు.

304. చెత్తపుస్తకముల చేపట్టి విడువక అంట. జదువుచుంద్రు గంటకొకటి దాననేమిఫలమొ తలపరు సుంతైన నమిలి తమ్ములమ్ము ఉమిసినట్లు.

305. అమ్మ వాన్న లెన్నా అగచాట్లుపడి పంపు- డబ్బు, చదువుకనక, డాబుసరిక ఖర్చుచేసి వారికష్టపెట్టుట మేలె; పాదుపు గలిగి మెలగి చదువుకొనుము._

306. ఫ్యాషనులకు తగిన వేష ప్రైతక చలం మ్యాటినీలు మగువ మర్దీము*టో యె చదువుకొనక చెడెడు నం; ల గే కన్సతల్లియొక్స, కడుపుచేట్‌ ఎ--_ శ

చరటియొక్క కపట ట్రష్మ్య్య్య్యాఘల

52 సూక్తి నుభ

307. మంచిమాట చేదు మంచి యోచన రాదు | చెడ్డగుణము పోదు సడ్డలేదు నేటి యువతకున్న నీరసగుణమిది ఎట్లు బాగుపడునొ యింక యువత,

308. పెద్దవారు చూపు ముద్దు ముచ్చటలచే మొద్దులగుదురున్న బుద్దితటిగి బాల్యమందు శిక్ష భావికి తగురక్ష మొక్కవంచకున్న చక్కబడునె!

309. ఎట్టిపనికినైన గట్టిపోటీలున్న విజయకాంక్ష మిగుల విస్త౦ల్న్లు స్పర్రవలన గాదె వర్షిల్లు విద్యలు మంచిమాటలెపుడు మజవవడ్డు.

310. కళల నేర్వవచ్చు కష్టించి శ్రమియించి కాని ద్తెవదత్తమైన కళకు సాటీగావు పూని సాధించు కళలెల్ల కళలు పూర్వజన్మ కతనగలుగు.

311. చిన్నపిల్లలపుడు చెడు మంచి నెలుగరు కల్ల లవుడు లేక కలసియుంద్రు వయను పెరుగగానె వర్ధిల్లు వైరముల్‌ మస్దచిమాటలెపుడ్రు మఖఅవవద్దు.

కోళగ్రహంటు లఖిపు లౌవీళ్వములె తప్ప ళా" ఆచరింప వెజతు రాశయ మేల "ఉజువణఅతనిమి: తుదకు కురియని రీతిగా

క " ఇచి ఊరకుండ్రు అ్రలేసీ యువళ.

కేన ఇ వం అళ్‌

నూక్తి నుధ 53

313, ఎంతమంది గురువు లేమేమినేర్పిరో గురుల పేర్లు గూడ గుర్తులేదు మంచి నేర్పు గురుని మణతురే యెవరైన మార్గదర్శకునిగ మదినిలుపక.

314. బడిదినములు చాలు, బాలల విజయంబు తప్పదు, చదువెట్లా దక్కుననిన పరితపింత్రు వెన్క, పసలేని ప్రతిభచే పటుపునాదిలేని భవనమేల?

315. శిష్యులందు (ప్రేమ క్షీణించి గురులకు శిష్యుల గురుభక్తి చెడియెనిట్లె విధుల మఠఅపు, విద్య విపణి విక్రయములు పరువు గౌరవముల పాడుచేసె.

316. చదువు సారమెజిగి నత్కరించిరి నాడు నేడు పట్టమున్న నిపుణుడండ్రు పత్రవిలువలేదె పాండిత్యమునకయో చదువుకెట్టి గతులు సంభవించె?

317. గడసకొజకె విద్య గడియింతురనకుము గడన తోడ తెలివి బడయుకొజకె విద్యవలన పెరుగు వినయ, వివేకముల్‌ విద్యనెలుగనట్టి వెడగదేల?

318. జూదమాడణబోవు పేదవారెల్లరు ఒకరినొకరు దోచ నుత్సహింత్రు జోగి జోగి రాచుకోగ రాలునుబూది

పేద బ్రతుకు చితికివీధిబడునుః

54 నూక్తీ నుధ

319.. ఆలి పుస్తెగూడ అమ్మించు పేకాట ఒంటి బట్టలూడ్చి యొసంగజేయు అప్పు, ముప్పు, తిప్ప లాపదల్లల్లించు బిచ్చగాడిపగిది బొచ్చెమిగులు,

320. అలు పీల్లలనరు అభిమానమెంచరు హితుల హితము వినరు, గతులంగనరు సతము జూదమాడు చపటల గతియింతె మంచిమాటలెపుడు మజవవద్దు.

32ఓ విధుల విస్మరించి, నిదురను విరమించి స్నాన, శౌచములను సలుప మజచి సవలు రేయి సారె పారించు జూదరి కడకు జైలులోని ఖైది మేలు..

322. మద్య, మాంస భుక్తి, మగువల తగులము కల్ల కసటబుద్ధి కశఠీనవాక్కు జూదమొక్కటున్న చుట్టు చేరును వచ్చి చెదలు రీతికజేరి మొదలుచెజచు.

323. నాడు జూదమాడి నల ధర్మజాదులు నాశమయిరి నేడు నాగరికుల పీల్చి పిప్పింజేసె పేకాట, మట్కాలు లాటరీలు మరియు లాహిరీలు.

324, అత్మబంధువువలె నాప్యాయముగంః బల్కు స్వర్గము నజచేత సరగ(జూపు నమ్మ(బల్కి చెజఅచు నయవంచకుడు నదా చెంత చేర్చకట్టి చెనటి ఖలుల.

నూక్తి సుధ కక్‌

325. కలుపుగోలుతనము, కనుకట్టు గారడి చేసి చెప్పు కపటి చెనటిపలుకు అరటిపండునొలిచి అజచేత నిడినట్లు మంచిమాటలెపుడు మజవవద్దు,

326. పిచ్చిపిల్లందెచ్చి విలువైన దుస్తుల సంస్కరింప, దృష్టి సంభమించు 'పైకిదోచు సొగసు బండారమేయింత సహజమైన మేనిసొరుమేలు.

327. కాలుజారెనేని కట్టవచ్చును, కన్య కాలుజారెనేని కలుగుకీడు మాటజారెనేని మరియాదదక్కదు చేయిజారెనేని చేటు కలుగు.

328. భయము, భ్రాంతి కలుగ బరువు, వేదన తీజ నన్నివేళలందు “అమ్మ” యండ్రు అమ్మకన్న మిగుల కమ్మని పిలుపేది అమ్మకన్న మిన్న అవనిగలదె!

329. అతివలు సుకుమార లబలలు, నెండక న్నెజబుగ రనుచు ముందు కరుగనీక అణచినారె కాని అబలలు సబలలే అల్పగణన వలదు అతివలందు.

330. పడతి మగనికంటె పదిరెట్లు సహనాన తెలివిలోన నాల్గు, తెగువ నాజణు కోర్కె లెన్మిదయిన, కొమ్మ దుర్చలయౌనె పగను బూనెనేని భద్రకాళి.

56 నూక్తి నుధ

331 వాటి రుద్రమాంబ నాగమ్మ మాంచాల చొనమాంబ వంటి చానలెల్ల ఆడువారుకారె! అబలలౌదురె వారు లేం! అట్టి వీరనారులిపుడు!

332. నాటి వీరవరుల నేటి ప్రజ దలంచి గరువ పడిన గలదె పరువు యశము మనము గూడ నట్లె మనవలె మగటిమిన్‌ గతముకంటె ప్రగతిగనుట మేలు.

333. పెంచి పెద్దంజేసి ప్రియమార మన్నించి కాళ్ళుకడిగి నీకు కన్యనొసంగ కట్నమొస6గు మనుచు కారించ వచ్చునే మంచిమాటలెపుడు మజవవద్దు.

334. అందమైన భార్య అణకువ గలపతి “సేవజేయు కలికి చిలుక దొరుక( గటమడుగతగునె కడుపు కక్కుర్తితో అంతకన్న బిచ్చ మడుగదగదె!

335. కన్య పెండ్లి సేయ కట్నమీయగ లేని 'పేదతండ్రి. గష్టపెట్టనేల కట్నమీయకున్న కడుపు నిండదెనీకు మంచిమాటలెపుడు మజవవద్దు.

336. కట్నమిచ్చి మగని కన్యకొన్నది గాన భార్య కణగి మణగి బ్రతుకందగును అట్టి భార్య పైన నధికొరమెందుకు భార్యకమ్ముడయిన బానిసలకు.

నూక్తీ నుధ క్‌7 నయా సు 337. 'పైకమిచ్చి పడయు పరువొక పరువౌనె కట్నమిచ్చి కొను మగండు మగడె పసిడి కోరివచ్చు పడతి పెండ్లామౌనె పతిఫలమునుగోరు హితుడు హితుడె. 338. ఓర్చు, నేర్చు, తీర్చు ఉన్నట్టి యిల్త్లాలి "ెంపకమున పెరుగు పిల్లలెల్ల భావిజీవితముల భాగ్యంబులంగాంత్రు సుగుణశీలురగుచు ప్రగతిగాంత్రు. 339. చదువుకొన్నభార్య సంస్కారవతియైన కాపురంబుచెడదు కలుగుసుఖము ఖర్చు నదుపుజేసి కలిమి పెంపాందించు శాంతి సొఖ్యములను సంతరించు. 340. నిన్ను. గన్నతల్లి నీయప్ప సెల్లెండ్ర నితరవనితలందు నెంచిచూడు ఆలిం/గన్న చూడ్కి నందణి. జూడకు మంచిమాటలెపుడు మణవవద్దు. 341 తన్ను! నమ్మివచ్చి తనువు మననునిచ్చి తిండి వండిపెట్టి తృప్తిపజచు సతిని హింసబెట్టు పతి మానవుండు కాడు మానహీనుడైన దానవుండె.. 342. తన్ను గన్నతల్లి తండ్రి తోబుట్టుల వదలి వచ్చి యింతవణకెజుగని నిన్ను పతిగంగొల్చు నెలత నొప్పింపక చేరదీసి ఒడిని చేర్చుకొనుము.

58 న్తూక్తి నుర

తేక నా సుక

343. ఇంట వెల్లు దీపమిల్లాలు గృహలక్ష్మి సంతునొసఃగి భర్తచింతం దీర్చు మగువ మనసునెపుడు మధనపెట్టగ రాదు * మంచిమాటలెపుడు మఅవవద్దు.

344. ఆడతోడు లేక ఆలిపాందును లేక నిముసమయిన నీవు నిలువలేవు అట్టి యాలికేల నార్తి. గల్గింతువు మంచిమాటలెపుడు మజవవద్దు.

345. ఆడబిడ్డగూడ ఆతండ్రిబిడ్డయే కొడుకుకున్న హక్కు కోరందగదె పొందందగదె తుదకు పుట్టింటి మరియాద మంచిమాటలెవుడు మఅవవద్దు.

346. పలువురున్నయింట పరువెంచకున్నచో ఒకరి మతమునొకరు ఒప్పుకొనక ఇల్లు గుల్లంజేసి వల్లకాడొనరింత్రు మంచిమాటలెపుడు మణవవద్దు.

347. అన్నదమ్ములనెడు అనుబంధమది పెద్ద లయిన. దొలగి దాయలగుదురవని ఆస్తికున్న విలువ అత్మీయతకు లేదె మజచిపోదు రెట్లు మరులు మమత.

348. ఒక్కరున్నయింట నొంటరి వేదన జంట గలుగ వలపుపంట పండు చంటిపిల్లలున్న సంపదలున్నట్లె మంచిమాటలెపుడు మణవవద్దు,

నూకి నుధ క్‌్రి

349. ఒకటి రెండు రోజు లొద్దికగా నుంద్రు పిదప పగలు, సెగలు పెంచుకొంద్రు ఉండదెపుడు శాంతి, ఉమ్మడికొంపలో భిన్నమైన మనసులున్నకతన.

350. బాల్యమందు తల్లి బ్రతుకంత పెండ్లాము తోడులేక బ్రతుకు( ద్రోాయలేవు నెలత తోడె నీకు నిండుదనము. గూర్చు మంచిమాటలెపుడు మఅవవద్దు,

351." సుతులు లేకయున్న గతులు లేవనుటచే సుతుల నొసంగు సతికి సుఖము నాసగి గౌరవించి నీవు గౌరవమందుము మంచిమాటలెపుడు మజవవద్దు.

352. తావి నొసంగు పూవు. దల దాల్ప్బవలె6గాని కాలం ద్రొక్క6 దగునె నేలరాల్చి సుఖము నాసగు సతిని సుఖపెట్టవలె సుమా కష్టపెట్టరాదు కలలనైన

353. మనసు వయసు సాగసు మమతల నర్చించి మగని గొల్చ్బునట్టి మగువ మనసు గాయపణచు మగడు కాడుపో మగవాడు మంచిమాటలెపుడు మజఅవవద్దు.

354. అన్నమిడెడునేళ నమ్మను మజపించి రాగ మందిరమున రక్తి గూర్చి 'సేవ( జేయుసతిని భీగొట్ట తగదయ్య మంచిమాటలెపుడు మజవవద్దు.

60 నూక్త్‌ నుధ _ 355. భార్య దాసి యనెడు భావన తగదు నీ బాధ్యతల భరించు భాగ్యలక్ష్మి మమత నాసంగి యామె మనుతను గొనుమయ్య మంచిమాటలెపుడు మణవవద్దు. 356. ెండ్లీ మానవులకు ప్రేమైకబంధంబు అట్టి ప్రేమ బంధ మిట్టి మజచి ఈగవులాడి యొన(గందగునె విడాకులు మంచిమాటలెపుడు మజవవద్దు. 357. తమది యమర(ప్రేను తనువులొక్కటెయంచు నామె తన్నువీడి యరుగదివికి నేండు ముగియకుండ నెట్టాడుదురు పెండ్డి మంచిమాటలెపుడు మఅవవద్దు. 368. కన్నెవయసు లోన కవ్వించు సొగసులు విచ్చలవిడి నడత వెకిలిచేష్ట కీడుండెచ్చు( గనుక కూడదు పొటింప మంచిమాటలెపుడు మఖజవవద్దు. 359. పెండ్లియయిన బిదపః బ్రియుని కోరికపైన నెన్ని సాగసులయిన వన్నెకెక్కు నిన్నుంజూచి యెవరు నిందింపరప్పుడు మంచిమాటలెపుడు మణవవద్దు. 360. దారి నేగువారి దోరచూపుల నెల్ల చ్లూజగొనక మేర మీఅనట్లు నడత, నడక, సొగసు పడీ దిద్దుకొనుమమ్మ మంచిమాటలెపుడు మజవవద్దు,

నూక్తి ముధ 61

361 ఆడబిడ్డ కెపుడు నాడంభరములైన వేషధారణములు వెలితి. గూర్చు స్త్రీకి నహజమయిన సిగ్గె సింగారమౌ సిగ్గులేని వనితకెగ్గుపాపగు.

362. ఉత్తములగు వనిత లూరక నడువీధి నల్వురుండుచోట నవ్వరెపుడు అట్లు నవ్వువారి కపవాదు తప్పడు మంచిమాటలెపుడు మజవవద్దు.

363. తనదు పెంపకమున తనరారు తనయుండు. కోడలాశ్రయమున కుదుటంబడగ ఈసు(గలిగి కుములు వనెడబాటునకు తల్లి మంచిమాటలెపుడు మఅవవద్దు.

364. తల్లి యొడిని వీడి తన యొడింజేధిన కోడలు తను గన్నకూతురనుచు( బ్రోచు నత్త తలప పుడమి నుత్తమురాలు మంచిమాటలెపుడు మజవవద్దు.

365. కొడుకు సుఖము కొఅకు కోడలింగొనితెచ్చి తజచు నామెళోడ తగవులాడ గొడుకుసుఖము తల్లి కోరుట నిజమౌనె మంచిమాటలెవుడు మజవవద్దు.

366. అత్త మామటందు ఆఅమ్మ నాన్నల(జూచి వారివారలు తననారె యనుచు కూర్మి సాదరించ్తు కోడలే కోడల్లు శాంతి సుఖములపుడె పంశ్రమిఖచు

62 నూూక్త నుధ ల ానెననన్తానుననిననుతననొానుాల నాననా ననన కనాను లలా నకమునా నన నకమనను 367. పతియు నీదు మేన పరగ నర్ధాంశమే కాన అతని కోరి కన్న్మయట్టి అత్త మామ లొసగు నాజ్జ మీఅకుమమ్మ కలసి మెలసి సుఖము గాంచుమమ్మ 368. కట్టుకొన్న భార్య కన్నట్టి పితరులు పగలు పెంచుకొనుచు( బొగులుచుండ శాంతిలేని కొడుకు చాాయత్తింపడే మంచిమాటలెపుడు మజవవద్దు. 369. తనకు. దండ్రియగును తనభార్యతండ్రియు, తల్లియగును నామెతల్లి తనకు నట్టి తల్లిపేరం దిట్టుట పాడియే అతడు మగడుకాడు అధముడగును. 370. పెండ్లి యాడనేల? పిల్లల(గననేల? వారి సాకలేక వదలనేల? చవట కేలనయ్య నంసొరబంధాలు చట్టి చేతబట్టి చనగరాదె! 371 అగ్నిసాక్షిం బెండ్లియాడిన మగడె తా నగ్గిపాలుచేసి యాలి,జంపు ఎగ్గుసిగ్గులేని ఎంగిలి వెధనలు పెండ్లియాడదగని పేడినరులు 372. కట్టుకొన్నభార్య కన్నబిడ్డల పన్తు లుండంజేసి తిరుగు మొండిమనిషి చెనటి, సంఘవైరి, జీవచ్చవముగాడె! బరువు పుడమికట్టి బండమనిషి,

నూక్తి నుధ ఠం

క క యన 373. కలదు మగసిరి యని గంపెడుసంతతి

గాంచి కడకునిల్లు నోమలేక

పారిపోవుఖలుడు పరమనీచుడుకొడె

అట్టిదిమగసిరియనుట సిగ్గు. 374, ఇచ్చె దేవుడంచు నేడాది కొకసారి

సంతు నొసగి వారి సాకలేక

కుమిలి నీదు కొంపం గూల్చు కొందువదేల

మంచిమాటలెపుడు మఅవవద్దు. 375. మంచిపేరుంగాంచ మజవ(ంగూడదు సుమా

సుమతి వేమనాది సూక్తులెపుడు

మఅవ, రరవ లెపుడు, తిరుకురళ్‌ సూక్తులు

మంచిమాటలెపుడు మణవవద్దు.

ర రు సూక్సి సంఖ్య సూక్తి పద్యనంఖ్య శి అందజొకటెయయిన నంతరమదియేల 231 2 అందజికిని సహజ మభిమానమన్నది. 108 38. ఆందమయిన మేనికాడంబరము లేల 214 టే అప్పుచేసెదరేని తిప్పలు తప్పవు 121 క, _ అన్నిభాషలకును నర్ధమొక్కటెసుమా 242 ర్‌. ఆర్థమెజుగనట్టివ్యర్థంపు చదువేల 263 7, అలకుచేలు, గృష్టుడాదరించుటెమైత్రి 50 8. అధముడైనవాడెలంటదగడు 194 తి అమితభోజనంబు ఆయాసమునుబించు ర్‌

1. అశ్రమార్దనమ్ము అన్యాయమగుగాదె 208
2. అసలు కంటె వడ్డి అతిప్రియమన్నట్లు డే
3. అనదలన్నచెల్లెలటుపోవనిందింత్రు 213
4. ఆరయజ్ఞానధనమె ఆత్మకందము+గూర్చు 68
5. అరయపసిడిచాయమెణయు నిత్తడికేది? 71
6. అమ్మకన్నమిగుల కమ్మని పిలుపేది 328
7. అనుము వినుము కనుము అనవరతము మంచి- ఫెర్రి
8. అతివలెల్లపతితలనియనుకొనకుము 186 *. అమ్మ కన్న మిన్న ఆవనికలదె 328
9. అల్ప్బగణనవలదు ఆతివలందు 329
10. అఆపదలనుబోచు నాప్పలెఆస్తులు 257 21 ఆలిగన్న చూడ్కి నందజ(జూడకు 840
11. అస్తికున్న విలువ ఆత్మీయతకు లది రశ? 23, అ(శ్రపడితివేసి ఆపద తప్పదు 77
12. ఆత్మనిత్వమరయనాద్యంతములు లేవు 70
13. ఆర్జిరంబుకంటెనతిగవెద్చింపకు న!

నూక్లి నుధ 65 28. ఆర్భటములత్రుంచి ఆలోచనలపెంచు 87 27. అస్తితఖుగపేదలయిన పరిహసింత్రు 137 28. ఆత్మగౌరవమును అణచరాదు 106 29. ఆత్మనిత్యమనుట అరసి మనుము 59 389. ఇంట, జేరువేశ్య ఇల్లాలి దరుమదే 209 31 ఇంద్రియములనిళ్రహింపదగును 29 32 ఇచ్చిపుచ్చుకొనుమదెట్టిగొరవమైన 202 53 ఈశుకనుల, గప్పి యిలను జఖ్రతుకలేరు [1 84 ఈయకుండ పరుల నిమ్మనికోరకు 203 35 శఈుత్వ గుణము కన్న ఏహ్యమైనది లేదు 64 కటీకి ఉండదెపుడు శాంతి ఉమ్మడికొంపలో 349 37 _ఎందుకయినమేలు ముందు జాగ్రత్తలు 84 48 ఎట్టి పేరులయిననేమి దేవుడొకంటె 7 89. ఎవరి రుజకు వారు నవయక తప్పదు 140 18. ఎదను భక్షి లేక ఎందేగినను వృధా 12 4ఓ ఎదుటివారివెపుడునెగతాళసేయకు 143 48. ఎన్నియాన్తులున్నవేదివెంబడిరాదు కేర్‌ 48. ఎదుటివారికొదవు ఏవదలంపరే 204 44. ఎవరికంపు వారికింపగుగాదొకో 2221 485. ఏదితనదికాదె ఎందుకీ జంజాట? 59 48. ఓటు అమ్మినీవు ఓటమి(గాంతువు 216 47. ఓర్వలేనిబుద్ది నుంచుకొనకు 180 48. కంపుమేనుకడుగ కలదె ఆత్మకు శుద్ది 643 49. కలిమిళొలగెవేని కనిపింపరెవ్వరు శ41 59. కలిమి కన్న బలిమి చెలిమికికలదయా శ్ర

1. కన్నతల్లికన్న కడుత్యాగిలేదెందు 285

ఈ మాక్తి మధ

52. కడుపుజూచిబ్రోచుకన్నతల్లియెమేటి 286
53. కల్ల మాటవినకు కటువుగ పలుకకు 76
54. కలదు దేనికయిన కడ పరిష్కారంబు 101
55. కనుకగుణమునెంచి గౌరవించు 110
56. కష్టపడక సుఖము కలుగ గలదె? 28
57. కష్టపడక ఎట్లుకలుగు సుఖము 261
58. కసరుకొనుట తిగదు విసుగుకొనుచు 277
59. కన్నతల్లి కన్న మిన్నకారు 286
60. కపటయోగి ముక్తి గాంచలేడు కక్‌ 6ఓ కల్తిలేనిదేది కలియుగమున 237
61. కదుపునింపగలదె కంటితుడువు 207
62. కనులుమూసినంతకలదెముక్తి స్స
63. కడుగవలయు మదిని కలుషమెల్ల 63 రిక్‌. కనుక వదవి నమ్మి గర్వ పడకు 75
64. కళలుపూర్వజన్మకతనగలుగు ంణ
65. కనుకవలుకు మెడద కరగునటుల 78
66. కనుక లేమి నెజిగికనికరించు 229
67. కాళకేమి తెలియు గానమాధుర్యంబు 251
68. కార్యళారణముల కలగల్పె జగమెల్ల 60 7ఓ కాపి/గొట్ట విద్య కలుషితమగుంగాదె 301
69. కాకీ కూయ గలదె కోకిలవలె 193
70. కార్యదీక్ష యున్న కలుగుఫలము 3800 74 క్రీడు నెంచి పోవ కీడే తటస్టీంచు వశ
71. కీర్తిదుష్కరంబకీర్తియేసుకరంబు 387
72. 'శకులముకులములోనకలరుదరిద్రులు 229 77, కులము నడుగమనుజ కులమని చెప్పుము 235

మాక్తి నుధ 67 78. కులము లెన్నియైనగుణమెప్రధావంబు- 239 79. కులము చూడవద్దు గుణమె చూడు 194 90. కూర్మివిద్యనేర్పు గురువె గురువు 257 8ఓ _ కొమ్మనున్నకోతిగొప్పదాహరికన్న ఇ 82. కోపగుణముతుదకు తాపముంగల్లించు 4కి 83. ఖర్చుచేయపీన్లు కడుపునిండునటయ్య 40 ఇలి4ల ఖరముకేమితెలియు గంధమహిమ 251 85. గతముముణబువమంచిగతులుండ విలనీకు ౪05 ఈ. గడనకొజకె విద్యగడియింతురనకుము 364 87. గతము కంటె వ్రగతిగనుటమేలు 332 98-. గతమెభావిగతికి/గదపునాది 105 49 గాలివలెవె హరియుజలడంచు నెణుగుము న! 90. గుండెలండునిండియుండుదే వునిచూడు లశ 9౬ గురువు పదవికిపుడు గుర్తింపు చెడిపోయె 273 92. గుఐముబట్టిజాతిగణనకెక్కు 228 93. గుణముబట్టి కులముగణనకెక్కు 239 94. గొప్పవాడననుచు చెప్పుకొనకు 92 95. చంటిపిల్లలున్న వంపదలున్నట్లె. 348 96. చదువుకొన్న వోటపరిగాదుబూతాడ 162 97. చదువుకన్నమన్న సంస్కారమే సుమా. 252 98. చదివినట్టి చదువు సార్ధకమొనరించు 254 99. చదువశ్రద్దగలుగనిదురయేగతివచ్చు 259 ౫0. చదువమననుగలుగ నద్దు విన్చించునా? 300 ఇ చదువుకొనక చెడెడుసంతానమది యేల? 306 102. చవట కేలనయ్య సంసార బంరాలు 370 3. చచ్చెవేవి శవము చాలపేపుంచరు 98

68 నూక్తి నుధ

104. చింత వీడి సలుప వంత తొలగు 35
105. చుజుకుచూపుచాలు మొఅకుదనము మాన్న 262
106. చూచి ఓర్వ లేరు చుట్టాలమతమిది- 137
107. చెంతదైవమున్న చింత యెక్కడిదయ్య? 16
108. చెంతబేరనీకు చెడుతలంపు 124
109. చెడుతలంపులెపుడు చేయవద్దు 153
110. చెలిమి విలువనెజిగి మెలగవలయు క్‌0'
111. చెలిమిచెడినవెనుక చలముబూనుట తప్పు 122
112. చెడుపుచేయకున్నచేసినట్లే మేలు 124
113. _చెప్పిమూర్థజనులమెప్పింపగాలేము 154
114. చెదలురీతి బేరిమొదలుచెజచు 322 115... చేయి జారెదేని చేటు కలుగు 327
115. చేదుముందెనీకు చేయుమేలు 113
116. చేతలందు వలయు చిత్తశుద్ది 117
117. చేసిచూపి పసనులచేయ+ గూర్చుటలెన్స 111
118. జాతులెనియయిన జన్మలాకటె 7
119. జాగుచేసిరేని బాగుపడవు 62 12 జాలిగుండెకన్న మేలు లేదు 65
120. జాతినడుగ భరత జాతి యనుము 238
121. జాగు, జోరులకునుక్షణమె తేడా చూడ 90
122. జోగిజోగిరాచుకోగరాలునుబూది 318
123. తండ్రిగష్టపెట్టు తనయుండు తనయుడే 269
124. తండ్రియంశగాదెతనయుడైరూపాందు 293
125. తక్కు వెవరు గారు తదితరులకు 93
126. తప్పునొప్పుకొన్నముప్పుతప్పు 120
127. తప్పుతేనినాడు ధరణిలో లేడయా 143

నూక్త్‌ సుధ 69 130. తక్కువనుచు నెపుడుతలకవలదు 181 131 తప్పుబిడ్దదనుట ధర్మమగునె? 279 132. తప్పులెంచుముందు తనతప్పెబుగవలె 103 133. తప్పుచేసిపిదప తపియింపనేలయా 129 134. తప్పునెజిగివగవదండనమదియేల 146 135. తప్పుదారింద్రొక్కి తద్దయు(జెడవద్దు 260 136, తప్పుదారింజూపు తండ్రియే గద దోషి 279 137. తల్లి,తండ్రి,గురుల తరువాతె దేవుండు 51 136. ' తల్లిపాలు త్రావి తన్నకు జొమ్మును 268 139. తనయు చేతనోడు తండ్రిదే విజయంబు 294 140. తలనువంచితేని తలవంచు జగమెల్ల 201 *4ఓ తగనివెల్ల, జూడతరలిచనకు 76 142. తరతరాలరీతి తాతమన్మల ప్రీతి 296 143. తగదు పత్ని కరణి తల్లిని దర్శింప 21 *44. తావియున్న పసిడి తగిన సంస్కారము 253 145. తారతమ్యమెంచితపనబడకు ! 146. తృప్తిలేనినరుడు తేజుకొనడు 121 147. తెలిసిబాటవిధుల మెలగవలయు 99 148. తెలిసికొన్న దణువు తెలియనిదదికొండ 107 149. తెలివి పరుల చేయు దేశికుడే గొప్ప 272 150. తెలుగువానికేల తెలుగు చేదయ్యెనో 248 151 తెలియునన్నియనుట తెలివి తక్కువగాొదె 606 152. తెలుగువాడుతెలుగుపలుకజంకునదేల 249 153. త్యాగఢేమములకు తల్లియేపెన్నిధి 287 154. దరికిచేరనీకు ఆ౦గుణముల 89 155. దీక్షయున్న యెడపరీక్తలెంత? క్గ్‌59

70 నూక్తి నుధ

156. దురభిమానియౌచు దుర్యోధనుడుచెడె శ?
157. దేహమస్థిరంబు స్థిరము ఆత్మ 79
158. దైవలగ్నమయిన ధ్యానమే ధ్యానము 19
159. దైవదత్తమయిన కళకు సొటిగావు పూని సాధించు కళలెల్ల- 310
160. దైవమొకడెయనుట తథ్యమరయ 6 *ఓ దైవ మొకడే దిక్కు తథ్యమిద్ది 140
161. దైవలీల కడ్డు తగుల గలమె 17 *3. ధనమదాంధులెల్ల ధరణికి భారంబు 33
162. ధనములేకదైవదర్శనమునుగాదు 184
163. నష్టమేమిరాదు నవ్వినంత చలి
164. నవ్విసకలజనుల నవ్వింప జేయుము ॥ 158 *7.. నడక కన్న మంచి నడత ముఖ్యము నుమూ ఇం
165. నమ్మంబల్కి చెజచు నయవంచకుడునదా 324
166. నాదియనుచుదేనినమ్మవలదు కీఫ్‌
167. నాల్కవలనంగాదె నట్టెసల్‌ వ్యాపించు. 114 71 విక్కితేనిజగతినీల్లిదూచు 201 172 నిష్టరంబెయయిన నిజమే వినందగు 113
168. విన్నుపతిగగొల్బు నెలతనొప్పింపకు 342
169. నిన్నరేపు కంటె నేడె సుదినమయా 62
170. నిన్ను వీడనట్టి నీడయే దైవంబు 25
171. నిన్ను మించునట్టి నిపుణులున్నారయా చై
172. నీకునున్నచాలు నీయందు నమ్మిక 93
173. నీదు నఖులదెల్పు, నిన్నునే తెల్చెద 195
174. నీకుమంచిదనెడు నీతివదలవద్దు 153
175. నీరమున్నవఅకె నివసించు కప్పలు 131 1 నెలతతోడె నీకు నిండుదనము(గూర్చు 350

నూక్తి నుధ 71 182. నోటిదురుసుతనము చేటుదెచ్చు 56 183. పండుగనిననాడె పరతెంచువాశాంతి 177 184. పరులసామ్ముతినెడు పాపిస్టిబతుకేల 116 185. పరువు పేరుచెప్పి పరులబాధింపకు 118 186. పదవి తిరముగాదు పతనంబు తప్పదు 132 187. పనులులేవనుటది పనికిమాలిన మాట 144 18. పనుల నెజీగి చేసిబతుకవలయు శ4క 189. పన్తులుండి పేదప్రజల బాధెజుగుము 219 190. ప్రలలమున్నపాత్ర పసిడిదైనను నేమి 223 ఇఓ పదవితాలగగానె పలుకరు పిలిచిన 75 ఇల, పలుకు విరసమయిన పరితాసమొదవును 78 193. పసిడిగోరివచ్చు పడతి పెండ్లామౌనె 337 194. పనిని చేయకుండ ఫలితమాసింపకు 85 -195. పత్రవిలువ లేదె పాండిత్యమునకయో 316 196. పదవినెంచియొసగు పరువు పరువుగాదు 133 ఇ7. పదవి జవ్వనంబు వంటి దరయ 132 198. పరులసామ్ముకొరకు పరుగులిడకు 200 199. పగను వీడ డెపుడు పాపి కోపి 74 200. పటు పునాదిలేని భవన మేల ప! 201. పాలు నీరు వేజుపలుప హంసకెచెల్లు 193 202. పిన్నవానినయిన ట్రీతితో దరిచేర్చు 108 203. పేర్లు వేజెగాని పెరుమాళ్ళా కండెగా 6 204. ప్రజలకవసరంబు పార్టీలు గావయా' 185 205. ప్రజల మేలు గోరు ప్రభుతవలయు 186 206. ప్రతిఫలంబు గోరి పరులమేలెంచకు క్‌థి 207. ప్రతిఫలమునుగోరు హితుడు హితుడె! శి

72 నూక్తీ నుధ

208, ప్రాత మాటలిపుడు పనికిరావు 157 209. బట్టరేవిబ్రతుకు బట్ట గట్టదు నుమా 109 210. బద్ధకంబు మనకు బద్ధ శత్రువు సుమా 6 211 బట్టి బట్టి వేర్చు బండ చదువదేల 270 212. బుధులమెచ్చుకొనరు బూతులు పలికిన ౪52 213. బాల్యమందు శక్త భావికి తగురక్ష 308 214. బాటనియమములను దాట దగునె 129 215 భక్తి కన్న సిరుల శక్తి సున్న 23 215 భక్తి యొకటెచాటు పరమాత్ముమెప్పింప బి 217. భాషలెన్నో నేర్చి భ్రాతృ భానము బెంచు 240 218. భావమొకటెయైన బాగుండందగుభాష 243 219. భార్య దాసియనెడు భావన తగదు వర్‌ 220. బ్రతికినంతవజకెబంధమెట్ల 59 221. బదుకు వెతలలమయము వెదకిన నుఖిలేడు 67 222, నుంచి మాటకెపుడు మనుగడ గల దిల ఖి 223, మంచి చెడ్డ లెజిగి మైత్రి గావింపుము ఠి 224. మంచి బుద్ది నలన మనిషి మనీషియౌ క్‌ 226. మంచి తలపు తప్పమదినెంచకుముకీడు జ? 226. మంచి మనను లేని మనిషి జన్మమదేల 148 227, మంచి పుస్తకములు మంచి మిత్రులుగావె ౫9 228. మంత్రయుగమునాటి మహిమ శంకింతువే శ్వ 229. మంచి చెడ్డ పనులె మననెంట నచ్చును 61 800. మంచి వాడదెపుడు ముజువనడు మేలును 74 231% మంచి నేర్చుగురుని మజతురేయెవరైన తస 232, మంచి పెంచు కొజకు మనసు నిడుము 106 233. మంచి మరచినట్టి మనుషులరుదు తై

మూకళ్లీ నుధ 73 న సు. స 234. మంచి చేసి చెడును మాన్నవచ్చు 161 235. మంచి గురువు దైవమనుట నిజము 255 236. మంచి చేసి మనసు మార్చవచ్చు 262 237. మనసుకోరినట్టు మనిషి పోయిన ముప్పు 29 238. మనసు మాటచేతమంచినెంచందగు గ్‌ "239. మనుజులాడజాతిమగజాతులనిరెండె 230 240. మనసు మంచిదయిన మంచియే జరుగును 3క్‌ 241. మనిషి విలువనతడు మరణింప గుర్తింత్రు- 39 242. మనసు తత్వమెజణిగి మసలవలయు 278 243. మతమునడిగిరేని మానవత్వమనుము 238 “శై44. మనసు చదువుపట్ల మరలించివినవలె 297 245. మనుజుడెదుటనుండు మనసెట నుండునో? 298 246. మదముగల నరుండు మతిచెడి వర్తించు 81 247. మజవ రరవ లెపుడు తిరుకురళ్‌సూక్తులు 375 “248. మతములన్నిటికిని మితమె హితము 104 249. మనసు నుంచవలయు మంచిపనుల 125 250. మన్ను మిన్ను తెలిసి మనుట లెస్స 27 25% మజ్జ్ఞనంబు చేయనున వద్దు 85 252. మగువ మనను నెపుడు మధనపెట్టగరాదు తెశ3 253. మాటజారెనేని మరియాద దక్కదు 3౩27 254, మానవత్వమెణిగి మనుట లెస్స ర్‌ 255. మితము తప్పు నడత హితముగానేరదు 04 256. మిళఠము మోజుఖర్చు మతిని చెణచు 83 257, ముఖముచూచిగుణముముందెచెప్పగవచ్చు వై 288. ముదిమి రెండవ బాల్యంబు 292 259. మెతుకునానగు రైతు మేలెట్లు మజతువు 172

74 నూక్తి నుధ 260. మేలు(గూర్చు మితిగవేళకు తినుతిండి 173 261 మేలుచేసి బదులు మేలు గొనకు 58 262. మేలుపనులనెంచి మేల్కాంచుటయెమేలు 106 263. మైత్రివలన తెలియు మంచి చెడులు +95 264. మొక్క వంచకున్న చక్క బడునె? 308 265. రక్తమాంసమెల్ల వ్యక్తుల కొకటియే 244 266. రాతురర్భకులకె రాజకీయపు కంపు 217 267. రావు, నేడు - నాటి రవివర్మచిత్రముల్‌ 20 268. రూపు చెడును పెక్కు రోగజరాదుల 165 269. రేపు చూత మనిన రేపది యెొట్టిదో! 62

• 270. లేనిప్రతిభ చూపహానికలుగు 260

271. లేమిగుణము కొంచెమున్న చాలు మంచి బాడందురా? న!
272. లోభిసాత్తు తుదకు లోకానికే దక్కు 80
273. వదరు బోతుంజూడ బెదరు మనసు 135
274. వయను పెరుగగావె వర్షిల్లు వైరముల్‌ 311
275. వయసు చిన్నదయిన వలయు మేధావులు ర
276. వినయళీలుడయిన విద్యార్థి విద్యార్థి 257
277. విధిని నిర్వహించి మదిని బొందుము తృప్తి 5్‌తి
278. విజుతు రొంటి పుడక విలుతురేమోపును 224
279. విద్యవలనపెరుగు వినయ వివేకముల్‌ 317
280. విత్తు నాటగానె వృక్తమగునె 276
281. వెజ్టివాడె జాతిభేదమెంచు 231
282. బ్రాసి చదువలేని వ్రాత వలదు 264
283. శిక్ష కన్న దగిన శక్షణమది లెస్స 161
284. శ్రద్ధగలిగెనేని బుద్ధి పెరుగు 297

నూక్తి సుధ 75 285. శ్రద్ధగలిగి పనుల సలుపుమెపుడు 126 286. సంస్కరింపబడని చదువదేల? 252 287. సమత మమత గల్లి సంచరించు 232 288. సర్యమెజుగుదునని గర్వపడకు 107 289. సర్వమెజిగినతడు జగతి లేడు 267 290. సహజమైన మేని సౌరుమేలు 326 ఓ పతినిహింసబెట్ట పతి మానవుండు కాడు 341 292. సత్యసూక్తి కన్న సద్దితమే లేదు 65 ౨3... తీఖువ పాంతపనుల సంతృప్తి కలుగును 227 ఓ94. సిరియు దొలగెనేని చేరరెవ్వరు వాని 166 295. సిగ్గులేని వనిత కెగ్గు పాసగు 361 298. మగుణ గరిమవలన సొగసు హెచ్చు 214 297. పుఖము వొసగు సతిని పుఖపెట్టవలెసుమా 352 298. నున్నంజుట్టిపనికి మన్నింపుమన తప్పు 152 299, సేవండేయుసతిని ఛీకొట్టతగదయ్య 354 300. సొమ్ముదాకరిదయిన సోకు వేరొకరిదా 171 301. స్పర్థవలన గాదె వర్ధిల్లు విద్యలు 309 302. స్వపరిశిలనంబెసముచితంబు 103 303. స్నానమునకు మించు సద్వైద్యమే లేదు 95 304. స్నానమాచరింప సమయురుజలు 95 305. స్వార్ధపరులు సంఘ శాంతి విధ్వంసకు స్ట త, 306. స్వేచ్చనొసగి నీవు స్వేచ్చ గముము ఖో + పంల , 307. స్రీకి సహజమయిన సిగ్గె సింగారఖే |“ ష6 కుచ జ౦ 308. హద్దుమిణిబూతులను కొనకుడు * థు 100 14 309. క్షణము కొఅకు ప్రాణ క్షయ మదేల? _ న్‌ా. వా?

యో

ల ్ల నట్లే “టల య్య కొర్లగుంలట ఖృష్టయ్య, విద్వా ఎం.ఎ..మిఐడ్‌. జన్మస్థలం : 'సోమల', పంగ రు తొ, చిత్తూరుజిల్లా: జన్మదినం : 24-10-1925 శనివారప్‌ చేల గంఃలకు స్థిరనివాపం (సదేండ్లప్రాయ:. డి) విద్యాభ్యానం, ఉం క్రుతిలోనే. తిరువతిలోన్ని, అుక పాఠశాలలలో ఉపాధ్యాయులుగా, శ్రీ వేంళటేశ్వరోన్నతోన్నత పొ శాలలో 1“ధానోంధదోపాధ్యాయులుగా, శ్రీ ' వేంకటేశ్వర జూనియల్‌ కళాశాలలో అంధ్రోపన్వాసకులుగా పనిజేసి. 30-6-1983న ఉద్యోగము నుండి విరమణనందిరి. సాహిత్య కార్భ కలాఎకసులు :- ఆం1ధిసారన్వత వరిషత్తు, హైదరాబాదు వారి 'ఆంధ్ర భాషా విశ ఎద' ఎరీక్షల శాఖను తిరుపతిలో 1962 లో నెలకొల్పి, ఆంధ్ర, కర్ణాటక, తమిళ డుల నుండి దాదాపు 8 వేల ముందికి పైగా అభ్యర్థులను పరీక్షలకు పంపి, ఏటేటా సాహిత్యోత్సవములను బండిత సభలను, ఆవధానములను, బాటకములను నిర్వహించిరి.