Telugu sinare sahithya samalochana - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

గ ల | క్త స్ట . కసే. | స. , ( ష్‌ క ఆ టీ. ర్ట! " | న ష్‌ | గీ వరన ర “౮3 ఉం ' లర “యం, ఉలి (౮ ల) “ళు. టన య చ స? (ల తపన సప సప సపిదంప పద హంతి సంవ సం దణ హక ల వ. | శా న | | న్‌ ఎట్‌ , స్త ళ్‌ నా న్‌ వ న్‌ వ్‌ గ టా” వ్‌ స్‌ో రై ర .అాకననాలాకాలకోనాలలా నినాననాలనాయననలా షం ఎంటి | 157 న. |. 4 ; ల ఇ న్‌. ద? లె చ మే | క్‌ ప వ్‌ ఖని లి య గ న! ర ౪ వు శ గ ఎం | (౯ “ట్ర | 1 ॥ తీ శ ఎ | న ॥ వ్య న. వ | ప్త రో శ 8 గ కో “ఎ క్యా?! ళల కహ ల న సి వ చ రిల గ |. ేదం[ |. షో వా ఉల క ఏమ్మ / ఫో గ ణీ న సై | ఈ శ్‌! ఎత ఏ నా ఏ రట మారాన ఫ్‌ న మ చనా[ి? తో “ఇక 1 ఇ మ రేగడ ॥; న ॥ ళ్‌ ీ ళా / లు అ మ శమ స సకవు పవన కన ద ం ₹ . అ ాా2క2మలాదాండాతకననతంతడులలాాాననాు. ” న స ఆం

సీనాలె సాహితసమాలో హిత్యసవరూ చన క! 0

1. 0001011 ౧808 [౧88 ౪0884840. సంపాదకులు

దేవులపల్లి రామానుజరావు

ఆంధసారస్వత పరిషత్తు తిలక్‌ రోడ్డు. హైదరాబాదు-500001_

(థను ముద్రణ : మార్చి-1980 వకుల : 1000 ఛి ఆంధ పారన్వత వరివత్తు, " 'హైదరాలాదు ఛి ని ముఖవత రచన | చ రఘువర్మ ల్ని [ వెల: రూ. జికీ.00 (గ్రటలకు థి ఆం సారన్వత పరిషత్తు తిలక్‌ రోడ్‌, హైదరాలాదు = థీథి0 00] జభరొరాంచా.

ల సా | ఇ "|

క ల్‌ కె] క ముద్రణ : (0. 1ంగి ర్రీఖ్మ రీ 0 )

ః ఓ ల్‌ో శ ఎస్‌. వి (వింటక్స్‌ స ము ళు గాంధీనగర్‌, మైరూలాడో గం మీ.” పహ్రాదూలారు - 500 ౮80

ప్రస్తావన

నేటి తెలుగు కవులలో అన్ని విధాల మేటి అనిపించుకున్న డాక్టర్‌ సి. గారాయణరెడ్డిగారికి ఇంకా అరవై నంవత్చరాలు కాలేదు. ఈ అరవై నళివత్సరాళ్లో నలుఇది నంవత్పరాల నయన్సు తెలుగు కవితకు అంకిత మైనది. ఆయన తొలి రోజులలో వాని పాడిన “నవ్వని వువ్వు” నాటి నుండియే డాక్టర్‌ నారాయణరెడ్డిగారికి ఆంధ పారన్వత -చరివత్తుకు నన్ని పొత నంబంధం. ఆ నంబంధం నేటికీ కొనపాగుతున్నది. అది వరివత్తుకు బలం చేకూర్చి ఆనందాన్ని కలిగిన్తున్నది. ఆయనకు జ్ఞాన ఫీళ అవార్డు శానడమూ నమ నభారతీయపాపాత్యంలో తన (వ్రతిభ చేత అర్హ స్థానాన్ని ఆయన అలంకరించడమూ *ఆం(ధావళాకి మోదం చేకూర్చినది. ఆం పొరన్వశ చరివత్తు ఇందుకు నంతోషిన్తున్నది,

గడచిన నలుబది నంవత్సరాలతో నారాయణరెడ్డిగారి కవితా వ్యానంగం నంవత్సరానికి ఒక ముందడుగు వేన్తూ వురోగమించినవి. నారా యజరెడ్డిగారు గేయ కావ్యాలు గేయనాటికలు (వ్రాసినారు; వచన కవితకు వన్నెలు దిద్దినారు. గజల్‌ రీతులను పాటించి తెలుగు కవితకు (కొత్త సొగను వమకూర్శినారు;([వ)వంచ వరులలో లోకజ్ఞతను వదర్శించినారు, రపాన్ని పోషించి మానవతా విలువలను పాటించినారు. ఇదంతా ఆయన (గ్రత్యేకశ. ఏరాజకీయ వక్షలకు సిద్ధాంతాలకు ఆయన కట్టుబడలేదు. రపా త్యక మైన సాఫాత్యమే ఆయన వరమావధి. మానవుని మానవునిగా గణించ వలెనని నమ న్తలోకానికి చాటి చెప్పిన మవోశవి డాక్టర్‌ సి.నారాయణరెడ్డి గారు. ఆయన కవితలో అంతర్వాసానిగా కనిపించే రమణీయార్థ (వతిపార కత, విశ్వజనీనమైన అభ్యుదయ ఆదర్శం, తెలుగు కవులలో ఆయన (వ్రత్యే కఠ, విశిష్టత

శ

నారాయణరెడ్డిగారిది అధ్యానక వృత్తి. విద్యారంగంలో అనేక వద వులను (వ్రతిభావంతంగొ ఆయన నిర్వపాంచినారు. ఎవ్వడు ఏ వదవిలో వున్నా తన కర్తవ్యాన్ని గొవ్పగా నిర్వపొంచిన వరీపొలకుడు డాక్టర్‌ నారా యణరెడ్డిగారు. ఆయన వ్యక్తిత్వం బవు ముఖమైనది; (వకజ్ఞా నమన్విత మైనది. కాని అయన చిత్తవృత్తి మౌ్యతం నిరంతరం కవిశాయత్తం. తెలుగు కవులు ఒక్కొక్కరు తమను గురించి ఒక్కొక్క విధముగా చెవ్వు కొన్న విదర్శనాలు మనముందు వున్నవి. వూర్వకవులను అట్లుంచినవ్పటికిని, ఆధునికాంధ్ర కవులకు ఎందరికో గురు ప్రాయులైన చెళ్ళపిళ్ళ వేంకట శాస్త్రీగారు “కవనార్థంబుదయించితిన్‌ * అని చెవ్వ్చుకొని *రెండు బొనలకు మేమె కవీంద్రులొమని ఘంటా వథంగా చాటినారు. *ఏనుగు నెక్కినాము, ధరణీశులు చూడగ నిక్కినాము” అని తమ (వళ న్తీని వ్రన్తుతించుకున్నారు' నారాయణరెడ్డిగారు కూడ తనను గురించి కాను “కవిత నా చిరునామా అని (వనన్న గంభీరంగా వినయభూవణంగా తెలిపినారు. రోజు ఒక కవిత వ్రాయనిదే ఆయనకు నిద్రవట్టదన్న నత్యం ఆయన మిత్రులందరికి తెలిని నదే. సినారె కవిత రనభరితమైన ఆయన వ్యాదయానికి, (వనన్న మధుర మైన ఆయన సౌజన్యానికి వతిబింబంగా ఉన్నది.

నారాయణరెడ్డిగారికి రాష్ట్ర స్థాయిలోను, నకల భారత స్థాయిలోను రావలసిన సొపాత్య వరమైన గౌరవాలు అన్ని వచ్చినవి. పోతన వామన మూరి “ఇంతింతై వటుడింతయై మరియు కానంకై నభో వీధిపై నంతై తోయదమండల్యాగమున కల్లం తై * (బ్రహ్యాండమునంతయుఆవ ర్రించినట్లుగా నారాయణరెడ్డిగారు (క్రమక్రమంగా పెరిగి, మెట్టుపె మెట్టు నెక్కి చివరి మెట్టును నమీపించినారు. భారతీయ సొాపాత్యంలో ఉన్నత స్థానాన్ని తమ ్‌తిభా నంవదచేత అలంకరించినారు. ఇది ఆంధ్ర సాపాత్యానికి, ఆంధ్ర సొరన్వత వరివత్తుకు గర్వకారణం. నారాయణరెడ్డిగారికి శుభాభినందనలు.

ఈ నందర్భమున నారాయణరెడ్డిగారి సాపాళ్యాన్ని నమ్మగంగా

ఇ నమాలోచన చేయవలెనని సారన్వత వరివృత్తు నిర్ణయించి విజ్ఞలెన సొహితీ వరులచేత (వ్రనంగాలు చేయించి (గంథ రూవంలో (వ్రకటించినది" ఈ (గంథం నారాయణరెడ్డిగారికీ వరివత్తు యిచ్చే అక్షరమైన అభినందన. ఈ కానుకను న్వీకరించి నారాయణరెడ్డిగారు భవిష్యత్తులో ఇంకను ఉన్నతోన్నత మైన శిఖరాలను అధిరోపాంచవలెనని ఆంధ సొరన్వత వరివృత్తు ఆకాంక్ష. తెలుగు సొపాత్యలోకం ఈ అకాంక్షను బలవరచి యీ కృషిని అభిమానించగలదని విశ్వశిన్తున్నాము. భచవదీయులు దేవులపల్లి రామానుజరావు రవ్వా (శ్రీహరి ఎల్లూరి శివారెడ్డి 'హదరాబాదు 18-8-1090

మహాకపులూ శశాాపపూర్ణలూ జానపీఠ ఐహువుతి గహీతలూ ర!

ఆచార్య డా॥సి,నారాయణ రెడ్డిగా రికి ఆభినందనోత్సవం సందర్భంగా అందించే ఆక్షరోపాయనం సి,నాంరె సాహిత్య సమాతోచన

ఆ అన్నో వ్యాన సూచీక వుట

1. నీనారె కవిత్వంతో (వగతిశీల చూనవకాచాదం క అ= డౌ రౌవి భారతీ

తి నీనాం6 సౌందర్య ద్యక్చథిం కర్‌ == ఆచార్య వేటూరి ఆనందమూశ్తి

8. విశ్వంభకత్‌ విశిష్టత విరి == అవార్య జీవి, న్ముఖవ్ముణ్యం-

థీం విమర్శకుడుణా సీనాలె లి వా ఆచార్య యన్‌. వి. రామారావు

క, కవిత నా చిరునామా - సినారె అన్వేషణ 42 అ= గౌడ కేం బావురెడ్డి

6. సీనారె కవిత్వ నిర్మాణ వద్ధతి క్‌! జానా ఆచార్య నాయని కృష్ణకుమారి

?. వీనారె గేయ రచనలు 80 అణ డొ బీ, చెన్నకేశవరెడ్డి

క. సినారె గేయ కవితా నంవదాయం 74 ఎ డౌ జీ, లక్షీనారాయణ

8. సినారె వచన రచనలు 80 జూ పోరంకి దకిణామూ క్తి

9. కవిత్వం నా మాతృభౌవ $$ == డౌ॥ యం. లావణ్య నరన్వతి

10. సినారె గేయ నాటికలు 108 అ= డౌ॥ తిరుమల (శ్రీనివాసొచార్య

1, నీనారె శైలీ శిల్పం కీకీకి అ= డౌగ ఎల్లూరి శివారెడ్తీ

ల] ఉట

18, అధ్యావకుడుగా నీనారి - కొన్ని క్ధావకాలు $28 ఎ= డొ॥ ఎన్‌, గోపి

శశ మా నారాయణరెడ్డిగారు న! = ఆచార్య యం. కులశేఖభరరావు

16. నమకాలీన భారతీయ కవిత్వం - నినారె రచనలు 187 ఎ అభార్య కొ త్తవల్లి వీరళ్యదరావు

సినారె కవిత్వంలో అలి పగతిశీల మానవతావాదం డాః రావి భారతి

1880 నంవత్సరవు జ్ఞానపీఠఅవార్డు (గ్రపాత, మవోకవి డా ని. నారాయణరెడ్డిగారి కావ్యాలలో మానవతా దృక్సథం అంతటా అంతన్నూ (తంగా నిక్షీవమై ఉంది. విళ్వగీతి మొదలు విశ్వంభరదాకా ఏ కవితా వన్తువును మనం వరిశీలించినా దాని అంతిమ గమ్యమైన మానవకా న్పర్మ లేనిదే వరివూర్ణత సిద్ధించలేదు. ఒక్క మాటలో చెప్పాలంటే శాఖభోవశాఖలుగౌ విన్తరించిన వీరి కవితా వ్యక్షం యొక్క చిటారుకొమ్మల్లో వండిన మధుర ఫలమే “మానవత”.

మానవత అంశే ఏమిటి? నమాజ కాస్తజ్ఞులు ఇచ్చే నిర్వచనమిది, “కులమత లింగ వయోభేదాలను 'ఆర్థిక బలాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకోకుండా నర్వజనుల నంక్షేమానికి పాటువడటట, మానవుడుగా మనడమే మానవత" ఈ నూనవతలో నమత్వము, లౌకికీకరణము అనే విలువలు కూడా ఇమిడి _ఉన్నాయి.”” ఈ నిర్వచనాన్ని బట్టి నర్వమానవ నమానత్వం, కులవర్జ వర్గ నిర్మూలనం, ఒక వివయాన్ని మూఢ విశ్వాసాలతోనూ, మతవరంగానూ ఆలోచించక హేతుబుద్ధితో యదార్ధంగా ఆలోచించడం, స్వార్థదృష్టి లేకుండా విశ్వమానవ నంక్షేమ దృక్పథాన్ని కలిగి ఉండడం- ఒక (వగతి[ల మానవతా దృష్టికి, వుష్టిని చేకూర్చే అంగాలుగా మనం భావించవచ్చు.

నారాయణరెడ్డిగారి కవిత్వం ఒక నుక్షేశ్రంవంటిది. విత్తికే చాటు మానవకా ఛలాలను విరియకొన్తుంది. తమ కవితల్లో నారాయణరెడ్డిగారు (సాళమిక వ్యక్తిగత విలువలైన స్నేవాం, సౌజన్యం,నవానం, క్యాగం, నీతి

థీ మొదలుగా నమిష్టి విలువలైన నమైక్యత, అపాంన, శాంతి, నర్వమానవ సౌరభాతృత్వం వంటి (వవంచవ్యాన్త విలువల దాకావ్యక్తం చేశారు. ఈనాటి నమాజంలో మానవుడు అలనరచుకోవలనీన క్యాగం, నవానం, అపొంన వంటి గుణాలను ఆధారం చేనుకొని ఒక వ్యక్తి యొక్క నంస్కారానికి వెలకట్టవచ్చునని చెబుతూ, నవానం :; “ఎట్టివానికి వాని నవానము బట్టి విలువలు రెమ్యు వేయను నవానమే నంన్క్యతియటన్నవ చను అక్షర లక్ష సేయునుూ (నమదర్శనం, వుట. 10) క్యాగం : “త్యాగులకు నంతృ ప్రిలోకపా తమ్ముకై బలి యగుటలోనే కవ్చురమునకు దై వనన్నిధి కరగి పోవుటలో నే ధన్యత* (నమదర్శనం. వు. 14) అపాంన : “కత్తి యొకటే వీరచివ్శాము కాదునుమ్మీ ధర్య వీరుని గుండె ముండర పెనుతుపాకి గుండు నైతము బెండపోవునూ _ (నమదర్శనం. వు. 1%) అయితే మానవకా దృక్పథంగల ఒక వ్యక్తి ఎంతి నంస్కారవంళు డైనా, ఎన్ని విలువలను అంటిపెట్టుకొని జీవించినా, కేవలం తన కోనం మూత్రమే తాను జీవించలేడు. తను అలవరచుకున్న నంస్కారం యొక్క (వచూణాన్ని అనునరించి కొన్ని సామూపాక మానవతావిలువల కోనం, ఆశయాల కోనం తనన వడుతూ ఉంటాడు. నిరంతరం పోరాడుతూనే ఉంటాడు. అలాంటి నందర్భాల్లో ఆతనికి కావలసిన నైతికబలం నంఘమే తవ్చకుండా నమకూరున్తుంది. అత డెవ్రుడూ ఒంటరి వాడుకాడు అంటాడు శవి.

లీ జీ “సీతి కొరకు నిజం కొరకు నిలిచే వ్యక్తిని మంచిని కొలిచే కిని నంఘం కోటిగొంతులె త్తి అభినుకిన్తుంది కొండంత బలమ్మును అందిన్తుంది.” (భూమిక. వు, ర్‌ర్స్‌ అంటూ నంభు నంక్షేమం కోనం జీవికాన్ని వెచ్చించే వ్యక్తిని నంఛుం ఎవ్చుడూ మోనగించదన్న విశ్వాసాన్ని కవీ (పకటించాడు. మనం చరిత వుటలు ఒక్కసారి తిరగేస్తే ఎక్కడ ఏ ఉద్యమం చెలరేగినా, ఎక్కడ ఏ విస్హవాగ్నులు (వజ్వరిల్లినా మానవతను అణచడానికి చేసిన (వయత్నం యొక్క వరిణామాలే అని మనం తెలునుకుంటాము.. అమెరికన్‌ విప్ణవం, థెంచి విష్ణవం రిష్యన్‌ విష్ణవం-వ్రవంచ యుర్ధాలు మనజాతీయ స్వాతంతోద్యమం, తెలంగాణా విముక్తి పోరొటం-ఇవన్నీ మానవతా వరిరక్షణ మవో(వస్థానంలో మైలురాళ్ళు. (వగతిశీల కవికా రచనకు ఇవి ముడి సామగి, “నరభో క్తలు మానవతను నంజుకు తింటున్నవ్వుడు వరళక్తులు న్వజాతిపై విరుచుకు వడుతున్నవ్వుడు కతులతోపాటు పెకి నుత్తి లెత్రి వట్టించే అడుగులతోపాటు వదును కొడవళ్ళను కదలించే నాగళ్ళను రోకళ్ళను నడిపించే నౌక ర్లను పాలేర్లను ఉరిమించే తిరుగుబాటులో కవితా న్వరముఖద్రిక లున్నవి” (భూమిక =వుం తిథి చరిత్రలో (వజల తిరుగుబొట్లను కూరంగా అణచడానికి (వయత్నించిన లూయాలూ, లౌర్జూ ఫాసీన్టుహిట్లర్‌, సా(మాజ్యవాదులైన అంగ్లేయలు,

శీ

నిరంకుశ నిజాం - వీళ్ళంతా నరభో క్తలే. మానవత్వాన్ని నంజుకుతినే నరరూన రావక్షనులే. అయితే ఒక బంతిని ఏంతబలంతో నేలకేసి కొడితే అంత ఉవ్వెత్తున పైకిలేన్తుంది. ఉద్యమాల న్వభానం కూడా అలాంటిదే. “అనగనగా ఒకరాజు (మంటలూ మానవుడు. వు.॥10 అన్న కథ మనకు ఆవైనాన్ని వినిపిన్తుంది. ఒక రాజున్నాడు. వచ్చదనమం టే ఆరాజుకు నరమ అనహ్యం. నవ్వుతున్న చిగుళ్ళను పెరికించాడు. చెట్లను నిషేధించాడు. రాజ్యాన్ని లేడుగా మార్చి నోయిగా నిిదపోయాడు. తెలి వారింది. గవాక్షంనుంచి వచ్చని చెట్టు తిరిగి వకవక నవ్వింది. రౌజుకళ్లు నివ్చులు కురిశాయి. బునలు కొట్టాడు. వచ్చదనం గుండెల మీద బాకులతో పొడిచాడు. ఆ నచ్చని చెట్టు నవానానికి వరాకాన్ట అయింది. వచ్చదనం ఎటు వుగామారింద్‌. నెత్తుటి కన్నీళ్లు కురిసింది, నవవిన్లన విరాట్టుగా విజ్భం భించి ఆపాపాళ భూపాలున్ని పాళఠాళానికి విసిరి కొట్టింది-ఇదీకథ. ఇది కథ కాదు, చర్విత వుటల్లో నిలిచిపోయిన నగ్న నత్యం. (వ్రవంచవ్యావ్రంగా వీజృంభించిన (వజాఉద్యమాలకు ఈ కథను వశీకగా లపొంచినా, (వత్యే కించి మహ_త్రర తెలంగాణా విముక్తి పోరాటానికి దీన్ని ఉదాహరణగా చెవ్వుకొనవచ్చు. తెలుగుభాషా నంన్క్యృతులనూ (వజాపోరాటాలనూ అణచ డానికి వ్రయత్నించి కానే అణగారి పోయిన నిరంకుశ. నిజాం యొక్క నికృష్ట చరిత ఇది. ఏదిఏమైనా ఈ కథ ద్వారా విన్నవ వంథా యొక్క మూల నూశాన్ని మూడు ముక్కలలో విప్పిచెప్పిన తెలంగాణా మేటికవి నారాయణరెడ్డి,

నారాయణరెడ్డిగారికి మార్‌ ఠ్రపైన ఆయన నిద్ధాంకాలపైనా అచంచల మైన విశ్వానమున్నది. తుచ్చమైన నంకుచిత భావాల ఊబినుండి మనిషిని వెలికి తీసి అతనిలో నూనవత్వాన్ని మేల్కొల్పడం మార్క్సిజం ధ్యేయం.

అయితే ఈ ధ్యేయం వర్గపోరాటాన్ని ఆధారం చేనుకుంటుంది. పెట్టు బడిదారీ వ్యవన్ధకూడా వవంచ చరిత్ర (క్రమవరిణామంతో ఒక దళ, ఈ చీధానల మొదట ఒక అభ్యుదయకరమైన ప్మాతనే నిర్వహించినా, క్రమంగా అది స్వార్దవూరితమై లాభాల చుట్టూ వరిభ్రమిన్తూ ఉంటుంది. తద్ద్వారో నమాజాన్ని అవిసీతిపాలు చేన్తుంది. యజమాని బాగా లాభాలూ నంపాదిస్తాడు!

ర్‌ పెద్ద ఫ్యాక్టరీలు నిర్మిస్తాడు. భరితంగా ఒకవైవు నంవదయొక్క కేంద్రీ కరణ, మరోవంక (శ్రామికులలో పేదరికం పెరుగుతూ ఉంటాయి. ఛలిళంగా వరిశమలు దెబ్బతింటాయి. శ్రామికుల ఏశ్రైక నంవద వారి ఇమళ శ్రీ దోచుకోబడతుండి. వర్గపోరాటం అంతిమంగా విళ్ణవానికి చారి త్రీన్తుంది. కార్మికవర్గ (వభుత్వం ఏర్పడి సామాజిక విన్లవాన్ని వూరి చేన్తుంది. దీవి పారాంళ మేమిటం పే పెట్టుబడీ దారీ వ్యవన్ళ పెరుగుదల లోనే దాని నమాధి నిర్మాతనూ, శతువునూ కూడా పెంచుకుంటుంది అంటాడు మార్క్స్‌. వరన్సరం నంభఘర్షించిన శక్తులలో చరిత వుట్టిం దంటే ఇదే. అయితే ఈ వర్గ నంభక్షణ వర్గ పోరాటం ఎవరో కృషతిమంగా నృష్టించినవికావు. అవి వాన్తవ జీవితంలో నమాజ వరిణామకమం౦లో ఏర్పడతాయి. ఈ చారిత్రక నక్యాన్నే కవి తన కవిత్వవు మూనలో పోసి చూపించాడు, “నుంచు ముద్సల్లో దిగా మార్తాండ బింబాలు ఉదయిస్తే గులాబీ తీగల్లో వ్రళయానల జ్వాలలు (వనరిస్తే పిక్రగాలిలో కల్లోల రుంరులు వ్రనరి స్తే పిల్లన (గోవిలో వివ్షన శంఖాలు వినివిస్తే అది వికృతి కాదు అనలైన 'వక్యకి, అవ్మకుతి కాదు అగామియుగ(్రుతి (శేజన్సు నా తవన్సు) ఇందులో మంచుముద్దలు-మారాండబింబాలు, గులాలీతీగెలు-(వళయానల జ్వాలలు, విన్షాగాలులు-కల్లోల రుంరులు, వినిన (గోవులు-వి వ్లన శంథాలు-ఇవి వరన్సరవిరుద్ధమైన భౌతిక శక్తులు, మూలభౌతిక శక్తిని

॥ కూల్చి మరో భౌతికళక్రి పెల్లుబకడం (వకృతి న్వభావం. మంచు ముద్దలు, గులాబీ త్రీగలు, పిల్రిగాలులు, వఏిల్లన్యగోవులు-ఇవి పెట్టుబడీదారీ నంన్క్యృతికి వతీకలు. మార్తాండ బింబాలు, (వళయానల జ్వాలలు, కల్లోలి రుంర్యులు, వివ్హవ శంఖాలు-ఇవి తిరుగుబాటుకు సిద్ధమైన (శ్రామికులకు 'ప్రశీకలు. ఇది వర్గన్వభావం. వరన్చర వర్గ నంభర్షణలో పెట్టుబడీదారీ వ్యవన్దకూలిపోవడం చర్విత నిర్ణయించిన వాన్తవం. ఇదే నవజ వరిణామం, ఠి ణి పో

కొన్ని ఖండికలు ఈ కవిని ఒక (శమైకజీవి వక్షపాతి అని చెవ్చక చెబుతాయి.

“శ్రమజీవి చెమట బిందువులో

ఆణిముత్యమూఉంది

అగ్నిగోళమూఉంది* (మంటలూ మానవుడు) అని శ్రమజీవనంలో ఒక సౌందర్యాన్ని దర్శిన్తూనే సొమ్యవాదత త్వ అంచలాఠిను నందర్శింవజేశాడు. (శ్రీశ్రీ వతిజ్ఞలోని,

= మైక జీవన సౌందర్యానికి

నమానమైనగి లేనేలేదని* అన్న ఖండికద్వారా నమాజం యొక్క నుశికీత మైన 'గతి?లో నే సౌందర్యం ఇమిడి ఉన్నదనీ, ఆగతి (శ్రమవల్లనే సాధ్యమౌతుంది అన్న శ్రీశ్రీ సీద్ధాంకానికి మరోమెట్టు పైకెక్కి ఆ (కోమబద్ధమైన “గతిని నిరోధిస్తే ఆ గతి చితిగా మారి అగ్నిగోళాల రూవంలో బూర్జువా నమాజాన్ని ధ్వంనం చేన్తుందన్న హెచ్చరిక ఈ కవి చేన్తున్నట్లుగా మనకు అవగత మౌకున్నది.

గా బ ప ఫ్‌!

ఈ కవి కా౧తిసియుడు. మానవతా వునాదులపెనే వవంచళాంతి సౌధం నిర్మితమౌతుందని ఆయన నమ్మకం. వనుధెక కుటుంబభావనే ఆ సౌధానికి శిఖరం. _ం

నమత నా తల్లి

సౌవోర్టం నాతండ్రి

అనాది నా జననం

అనంతం నా నయనం

విశ్వం నా ఊరు

కాంఠి నా పేరు. (శేజన్సు నా తనను. వు కశ)

|

స్వార్ధం, సా్యమాజ్యదావాం, యుద్ధసిపాన, ద్వేషం, మతమౌఢ్యం వర్ణ వర్గ తారతమ్యం-ఇవి కాంతి కపోతిని కబళించే దుష్టళక్తులు, ఈ ఖండికభాగం,

గలువు తెలువు రంగులతో

నరురికు వెలకట్టినవుడు

మతమౌడ్యం తక్కెడలో

మతుల విలువ తూచినవుడు

అణు బొంబుల పిడికిట్లో

అభిలావని నదిమినవుడు

(శమజీవులు మేధావులు నంళుటించి

నమచవాదులు యువ యోధులు 'వళిళుటించి

సాగించే గమనంలో

శాంతి పియ నమరంలో

మౌానవళావాది కవిత

మవోద్యమ న్యృవా ఉన్నది. (భూమిక. వ. 88) (వవంచ ఉద్యమాల చరి్యతను వుక్కిట వట్టింది. మొదటి రెండు వంక్తుల ద్వారా దక్షీణా్యపికా, అమెరికాల్లోని నళ్లిజాతుల తిరుగుబాటునూ, తరువాత రెండు వంక్తులు మతం పేరిట _వవంచమంతటా జరుగుతున్న మారణ వోమాన్నీ, కవి మనకు న్ఫురించజేన్తున్నాడు. తరువాతి వంక్తులు 1045లో జపాన్‌ పై అమెరికా వేసిన ఆటంబొంబువల్ల జరిగిన (ప్రాణ నష్టానికి (వతి న్పందించిన (వ్రవంచ (శ్రామికవర్గం, మేధావి వర్గం యువత కలిసి ఒక +వ్యోండమైన ఉద్యమరూనంలో నిరనన వూర్వకంగా జరిపిన కాంతి నమర చారి(త్రక ఘట్టాన్ని మనముందు నిలువుతున్నాయి. అలాంటి కాంతి 1వియ నమరమే తన కవితా మవోద్యమానికి ఊపిరి అంటున్నాడు కవి. అంతేకాదు (కమంగా (వవంచంలో శాంతి పియుల కృషి వలితంగా యిల్డోన్యాద్‌ వివ జ్వాలలు విరిసిపోయి. విశ్వశాంతి వ్యాపిన్తుంది. ఇలా శాంతి వరిరక్షణ కోనం ఉద్యమాలు చేవట్టవలసిన ఆవళ్యకత ఎంతయినా ఉందనీ లేకపోతే (వవంచ వురోగతి కుంటువడుతుందన్న అభిప్రాయాన్ని వ్యక్రంచేన్తూ మానవతా వరిరక్షోణకోనం చేవళ్షే ఏ ఉద్యమమయినా అత్యంత బలీయ మైనదనీ, దాన్ని అడ్డుకునే శకి ఏదీ లేదని న్ప్టం చేశాడు.

శీ ఎవ్రరీమళాల నెనడావును? పైరగాలి నెవడావును ? ఎవడావును మానవఠా రవి రుక్కును కవి వాక్కును” (అక్షరాల గవాషలు. వు, 8) ఆ(వతివాతంగా (వ్రనరించే వరిమళాన్నీ, పెరగాలినీ, రవి రుక్టునూ కవి వాక్కునూ ఉవమానాలుగా చెవృడంవల్ల ఉద్యమ న్వరూవ న్వభావాలు మనకు బాగా అవగతమౌతున్నాయి. నమైక్యంగా అకుంఠిత దీక్షతో సాగించే నూనవకా మవో(వస్థాన మార్గంలో “నడున్తున్న నాకాళ్ళను, పొడున్తున్న ముళ్ళున్నా అకుంఠితం నాగమనం"” (భూమిక. వు. 55) అని తన ఆత్మవిశ్వాసాన్నీ వట్టుదలనూ వ్య క్తం చేశాడు. అంచెలంచెలుగా ఒక నంభఘటిత శక్తినుంచి ఎలా ఒక దీవ్ల చైతన్యం, ఒక గువనెన్యం వ్యక్త మౌతుందో కేజన్సు నొతవన్సు అన్న ఖండికలో నష్టం చేశారు. ఇలా మానవుడిలో చైతన్యం పెరిగిననాడు “జడమైనా నడున్తుందాట! (మరో వారివిల్లు.వు. 8) కవి కలానికి అంతటి క్తి ఉంది! భూమికలో పేరూనిన మానవకా లకాంకురం విశ్వంభరలో కాఖోవ శాఖలుగా వీయత్తలం వైవు విన్తరించింది. భూమికలో మానవుడు సాధిం చిన చైతన్య నంన్కృకులు విశ్వంభరలో మనళ్ళక్తులుగా రూపొంది వ్యక్త మైనాయి. భూమికలో (ప్రారంభమైన వ్యక్తి (పాధాన్యం విశ్వంభరలో శక్తి ప్రాధాన్యంగా నిజ్య్భంభించింది. ఒక్క మాటలో చెప్పాలంపే అన్హాన్సి షాద” తో ప్రారంభమైన మానవతా (వ్రస్థానం విశ్వతత్త్వాన్ని గుప్పిట్లో బిగించే వరకు అవిశ్రాంతంగా కొనసాగింది. “మానవుడు వక్షిలాగా అకా శంలో ఎగురుతున్నాడు చేవలాగా నీళ్ళలో ఈదుతున్నాడు. దూరాన్ని దృళ్యంగా మార్చి దానికి నాదాన్ని కూరున్తున్నాడు. కిరణాలనే నయనాలుగా మార్చుకొని ఒంటి పొరల లోతుల్ని వరికిన్తున్నాడు. చూవులకు నూక్ష్మ్యతను కలిగించి మృత్యువుకూ వ్యాధికీ మధ్య దాదావు కూన్యాన్ని నృష్టిన్తున్నాడు. అణుగర్భంలో పొదిగి ఉన్న శక్తుల్ని గుప్పిట్లోకి తెచ్చుకున్నాడు. ఇలా అణు వులో అజాండాన్ని బంధించగలిగిన మానవుడు తనలోకి కాను చూడగలి గాఢా? తన మననును బంధించ గలిగాడా? కవి వ్రళ్శఇది. “తెల్లువు

శీ చలువుల కొలమానాలలో కూరుకొని పోతున్నాడు. మళ్లి వవ్వకూ వళి కలువకూ ఎన్రలు 'పెడుతున్నాడు. కుల నుత అంతరాల జ్వాలల్ని వృష్టించి మానవతను నమిధగా (పేలున్తున్నాడు. వక్కవాడిపై విం కక్కుతున్నాడు తలకాయలతో పాటు అనుబంధాలను తెంచుతున్నాడు. దీనికి కారణం ఒక కే, అంతరంగవు ఇిట్టడుగు పొరల్లో అంతరాత్యలాంటి మానవతను బంధించి పెట్టడం. కవి అశించేది ఒక్కటే. ఆ మానవత జలయంత్రంలా పెక చిమ్ముకొని రావాలి. విలువల మంచి చెడ్డల్ని విజ్ఞానశాన్త్రవు వెలుగులో రూపొందించుకోవాలి. చైతన్యవంతమైన నిర్ణయాలు చెయ్యాలి. ఆ నిర్ణయాల శనుగుణంగా నమాజం వురోగమించాలి. అదే నవ్య మానవతకు అఖండ దీచిక కావాలి. డాః నారాయణరెడ్డిగారు! జాతీయకవి. దేశభక్తుడు. భరతమాత దాశ్య శృంఖలాలను కెంచిన జాతీయోద్యమ నాయకులను తనివితరా న్యరించారు. గాంధీజీ వ్యక్తి క్వాన్నీ, ఆయన నడిపిన స్వాతం(త్య నమరాస్నీ చేవట్టిన అహాంసాత్మక మార్లాన్నీ వలుమార్లు కీర్తించారు. =మ్రౌనమే నినాదంగా మందవానమే మవోన్హ్రంగ నవానమే కవచంగా శాంత మే (వవచనంగా- (విశ్వంభరు “నాయకత్వం వపాంచిన ప్వాతంత్య నమరంలో తెల్ల బొరతన మూగి పోయింది. తల్లి నంకెళ్టూడి నడ్డాయి. స్వాతంత్య భానుతు కదలి నద్యాతు, అలా, ఆద్రాత్రి చెరను తొలగించిన మాతృ ధరణి వెలిగించిన అపార కరుణా మూర్తి (భూమిక. వు. 5%) మత నూఢ్యం పొట్టన పెట్టుకున్నండుకు జువేదన చెందాడు కవి. న్మెహూ వట్ల కూడా కవికి అపారమైన గౌరవృమున్నది. "ఆతడు మంచి కనుల కద్దుకొను వూజారి అతడు వేసెను మానవతకు వువ్వుల దారి” (మరోవారివిల్లు. వు.05)

[0 ఉంటూ తన “వాతిరత్నం=లో చైతన్య న్ఫూర్తి నిచ్చే నెవూ) జీవితాన్ని వ్రకాశింవకేళాడు. లాల్‌లవాదుర్‌ క్యాగాన్ని కూడా కవి మరువలేడు. “అతనిపై దుమ్మును చెడు తమ్మునితో చేయి కలిపి లాల్‌ బహదురు తానే కవురముువోలె వెలిగాడని న్మరించి కాష్‌కంట్‌ ఉదంకాన్ని మనకు గుర్తుచేశారు. ఏను,క్రీనునీ, మవామ్మద్‌నీ, సోడక్రటీనునీ, లింకన్‌ నీ, అవ్రుడవ్వుడూ తంచందే తృప్తిలేదు కవికి, గాంధీ నెహూలలో వాళ్ళ అంళ (వవేశించిం “బుద్ధుడు నీ చూవులలో వార్ణ సిద్ధి పొందినాడు మహమ్మదు నీ రూవములో మరో జన్మమందినాడు నీ కొన ఊపిరలోధ్వ నించెను జీనన్‌ గళమ్ము. (మరోవారివిల్లు. వు. 84) ఆలాంటి మవో వురుములు సాధించిన మానవతే తన నారనత్వమనీ, వాళ్ళి +త్యాగం, అపాంన, చైతన్యం-వీటినే కాను వారనత్వంగా తీనుకున్నానని నగర్యంగా చాటుకున్నాడు కవి, 1959 లో భారత దేళవు నరివార్దులపై చైనా మొట్టమొదటి సారిగా గకౌొణి చేసినవ్చుడు శత్రువు నుద్దేశించి, “ఎవడురా నా తల్లి పామగిరి కిరీటమ్యు పై చేయి సాచనుంకించె? ఎవడురా నా వువ్వు పెడదలో నివ్వుర వ్వలు రొల్బగా సొావాసించె?* (అక్షరాల గవాక్షెలు; వు.50)

[1 అంటూ వీరరన మూర్తిగా వుంకరించినా, (ప్రతీకారవాంఛ నాగుపామై లున కొడుతున్నా, స్నేవాం, అపాంన, త్యాగం వీటి నంస్కాళలాన్నే తరతరా లుగా రక్తంలో జీర్ణించుకున్న కవి కనుకనే గుండెను ఒక మధురవేణు దండంగా మలచి, “వచ్చినెత్తుటి తోడ (వమిద వెల్లించుటకు వట్టుబట్టిన వెరివాడా వదిలవరచితి స్నేవహభాండమ్యు నీ కొరకు అందుకో పాత చెలికాడా అంటూ (అక్షరాల గవాషెలు, వు. 51) న్నేవా వాస్తాన్ని అందివ్వగలిగినాడు. చైనాకు తరతరాలుగా మన వార నత్వాన్నీ జాతిజీవనాడినీ వట్టీ చూచిన కవి తన్న మరొళరు ఇలా రాయలేరు, అయికే అహీింనను అనవోయతగా, నవానాన్ని పిరికితనంగా, చెలిమిని చేతకాని కనంగా, భావించ వద్దని కూడా నూచించారు. “నెయ్యానికి భరతబాతి నిండు అమృత భాండం కయ్యానికి వస్తే అది మండు అగ్నికుండంా (మరో వారివిల్లు. వు. 104) ఎనహనానికి ఏలిక “ నమరానికి కాళిక” (అక్షరాల గవాగెలు, వు, 54) ఒక్క మాటలో చెప్పాలంకే ఈకవి తనకుదేశం వట్ల జాతి వట్ల ఉన్న అపారమైన అభిమానానికి అక్షర రూపాన్నిచ్చి శాశ్వతం చేనుకున్నాడు. జాతీయజీవనానికి ఆర్థిక వుష్టి, సాంఘిక తుష్టి కలగాంం పే విభిన్నవర్ష్ల వర్ణ మకాల మధ్య నయోధ్య పొమరన్యం ఉండడం తన్పనినరి అది లోపించిననాడు జాతీయజీవనం ఛిన్నాభిన్నమౌతుంది. అలాంటి చమైక్యకా నవా (వజానీకంలో కలిగించడం చాలా అవనరం. ఆ అవ నరాన్ని గుర్టించిన కవి ఇలా అంటున్నాడు,

శశీ ఎనలువదికోట్ల గళమ్ములు వలుకు పాట ఒకే నలుబదికోట్ల జనమ్ములు నడచుబాట ఒక శే తనయుల మెందరమైనా తల్లి నేల ఒక కేగి (మరోవారివిల్లువు. 104) “ఎవడు పొందు వెవడు తురక? ఎవడురా కిరస్తానీ? ఎవరిది తెలుగెనరిదరవమెవరిది పొందూస్తానీ? ఒకేతోట వికసించిన రకరకాల వువ్వులురా ఒకేవాణి గుడిలో వెలుగొందిన మణిదివ్వెలురా (అక్షరాల గవాకెలు. వ, కట్లు అంటూ భిన్నత్వంలో ఏక త్వాన్ని చూడగలిగిన వ మైక్యతా వాది. నారాయణరెడ్డిగారు (ప్రాంకీయ భేదాలు కూడా అంటని అమలుడు. 1989లో (వ్రశ్యేక తెలంగాణా ఉద్యమం, 1078లో (వ్రత్యేక ఆంధ్ర ఉద్యమం ఉప్పెనలా పొంగివచ్చి ఎందరో అమాయకుల ఊసిర్లను బలిగొన్నవి, అదంకా ఒక పీడకలగా వరిగణిన్తూ ఒక నుస్థిరమైన నమైక్యాంయధను ఆశిన్తూ, అన్నదమ్ముల అంతఃకలవాం అంళరించిందనీ, కరువు కొటకాలనూ, వరదలనూ, గోడమీది పిల్లుల్లాగా ఉండి, కలవోలను రేకెత్తించి, తమ వలబ్బం గడువుకునే మోనగాండ్లను కలిసికట్టుగా ఎదిరిస్తామని (వతిజ్ఞచేశాడు. అంతే కొడు "వీర తెలంగాణా నాది వేరు తెలంగాణాకాదుూ అంటూ ఎలుగెత్తి చాటాగు. ఆ రోజుల్లో ఈ నమైక్యనాదమే నినాదమై ఆర్మధ్రదేశమంతటా మారుమోగింది. భాషా భేషజాలు కానీ, కులమత కుత్పికాలు కానీ క కవికిలేవు. ఈయన గుణవక్షపాతి. ఎక్కడ ఏమాతం మంచి ఉన్నా నూదంటు రాయిలా ఆయన్ని ఆక ర్మిన్తుంది. తెలంగాణాలో తెలుగు వెలుగుల్ని విరజిమ్మిన మాడపాటి వట్ల ఎంత గౌరవాన్ని (వకటించాడో (వథ్యాత ఉరుదూ కవి రట నాయకుడు ముస్టుం మొపాద్దీన్‌ వట్ల అంత హాన్నిహిత్యాన్నే

ఖీ

వఠరభాషా ననము నడుమ

మరుగువడీన తల్లి బాగు

నభిరామమ్మొనరించిన

అభినవ వానుమంతుడతడు”* ((మరోవారివిల్లు. వ్త, త్స

అంటూ ఆంధ విశామవాశణ్ణీ,

ఆఉర్జూ కావ్యదివ్య గంగార్సురిని

ఉర్వర-పై దింపిన భగీరథుడు (నరో వారివిల్లు,వు. 48) అంటూ ముస్దంను మనసారా అభినందించిన నవ్యాదయుడు నారాయణరెడ్డీ, అభ్యుదయ దృక్పథంలో మానవత్వాన్ని ఊఈతగాగొని గచ్యుంవైవు నడిచి పతున్న కలం నాదాయం రెడ్డిగారి ది. సాయుధ నమరాన్ని అంతగా నమా ర్థించనట్లు కనిపించినా దాని వెనుక ఉన్న త్యాగశీలతనూ చి త్తకుద్ధినీ నమతా భావాన్ని నంవూర్తిగొ మెచ్చుకుంటాడు. “నమన్కరిస్తాను నమ్మిన నిజానికీ శట్టువడ్డ ఇజానిక* అంటాడేకాని *ఇజాల బుజాల తడుముకునే తత్త్వం కాదాయనది. ఆయన ఇజం ఒక టే అది వ్యుమాని కేరియాని జం”!

'కలంి చోలా శ క్రివంతమైనదని నమ్మే వాళ్ళల్లో నారాయణరెడ్డిగారు ఒకరు. కలం, గళం ఈరెంటిబలంతో “మతోన్యాద మగ్న నగ్నదుళ్ళక్తుల నుంచి కులవ్యాకుల కుత్సిత రాజకీయ కలుషిత వివద్భృక్కుల నుంచి (కవిత నా చీరునామా. వుం శ్రి మానవతను కాపాడవచ్చునంటాడు. అక్షరాన్ని ఆధారం చేనుకొవి అంబరందాకా పాకవచ్చునంటాడు.

(వవంచ జన నంఖ్యలో నగభాగంగా ఉన్న శ్రీల నమన్యలవట్ల, నమాజంలో స్త్రీకి ఉన్న స్థానంవట్ట నారాయణరెడ్డిగారి కలం ఎందుకో మౌనం వపాంచినట్లుంది! విశ్వగీతిళలో ఒకచోట మ్యూతం వతితల ముళఠక "ఆపకల్ని చూచి శయన నయనాలు చెమ్మగిల్లడం కనిపిస్తుంది.

వడువు వ్య త్తియనేటి

అడునులో అడుగేనీ

కరివోని అందాలు

కానులకు బలిచేనీ

(వత్యంగ మొక శిథిల

వ్యతమై కనువన్జే వతితన్త్రీలం (విశ్వగీతి. వు, $)

[4 దయిసీయ వ్యత్తాంశాన్ని కన్నులకు కట్టించారు. ప్రాణం కన్నమిన్నగా మానాన్నే ఎంచే నంన్కతిలో జన్నించిన ఒక స్త్రీ తన శరీరాన్ని అమ్ముకొని తద్ద్వారా ఊపిరి నిలువుకుంటున్న దుస్థితి అమెకు ఎందుకు కలిగింది? ఆమె అలా మారడానికి దారి తీసిన వ్యవన్ధ ఎలాంటిది? నమాధానాన్ని రాబట్టనల పీన (వళ్న. ఒక కవిగా ఆ నమన్యకు నృందించి నమాజం ముందుంచారు నారాయణరెడ్డి. దాని వరిష్కార మార్గాలు అన్వేషించి నమన్యను నిర్మూ లించవలసింది నంభు నంన్క ర్తలు రాజకీయవేత్తలూ. ఏది ఎలా ఉన్నా నారాయణరెడ్డి ఆశాజీవి, ఎన్నటికైనా నమాజం' అంధకారాన్ని చీల్చుకుంటూ ఆనంద తీంాలకు చేరుకుంటుందన్న నమ్మ శ్రమాయనకున్నది శిశిరం నుంచి వనంకానికీ చీకటి నుంచి [వభాకానికి నిరాశ నుంచి ఆశాశిఖరానికి (మార్చు నా శ్రీర్పు. వు. ౨) నడిపించే మార్చు తవ్వకుండా వన్తుందంటాడు. ఆ ఆనంద తీరాల్లో, “మనిషి నశించినా నశించదు మూనవత్వం అదే ఈ లోకానికి మణీ సోపానం అనంతం వైవు దాని [వస్థానం* (మరోవారివిల్లు. వు. 88) నారాయణరెడ్డి తన కలాన్ని ఒక 'ఉలి'గా మార్చి విశ్వమానవకా మందిరానికి నగిషీలు చెక్కాడు. అందులో తన ఆశలకూ, విళ్వాసాలకూ (వ్రతిరూవమైన మానవుణ్ణి (వకిష్టించాడుం ఇలా మానవతా మవోద్యమానికి తన కలాన్ని అంకితం చేసిన ఈ మువోకవి మన జాతికి ఒక గర్వకారణం,

సినారె సౌందర్య దృక్పథం ఈ ౦౮

ఆచార్య వేటూరి ఆనందమూరి అబల. క.0 సినారె సౌందర్య దృక్పథం ఈనాటి నావనంగ విషయం అంకే ఆచార్య సి.నారాయణరెడ్డిగారి కావ్య నిర్మాణ సౌందర్య దృష్టికి నంబంధించిన తీరు తెన్నుల్ని విశ్లేషించి వరిశీలించటం (వనంగ లక్ష్యం. అనలు ఈ శర్షి కలోనే _వనంగ వ్యతరచనా నముద్దేశమంకా ఉన్నవి. ఇందులో నాలుగం శాలున్నవి. 1. సినారె; 8. సౌందర్యం; 8. అతని సౌందర్య దృష్టిః 4. అదీ (వనరిన్తున్న మార్గము. మొదటిది సినారె. సింగిరెడ్డి నారాయణరెడ్డి నామానికి అక్షర (వతీక ఈ అక్షర్యతయంలోని ఆద్యక్షరం, నవర్ణం, నత్యం, శివం, నుందరంఅయిన తత్త్యానికి వ్రతీకం. అలాగే “సినారె” నామ నంకేతమంతో నం(వదాయానికి నవ్యతకు రెంటికీ నమమైన (వతీకం, రెండోది సౌందర్యం. నుందర భావం సౌందర్యం, ఈ భావం అందులోంచి వుట్టినస్లే, సౌందర్యం కూడా నుందరమైన దాని నుండే వుడుతుంది. బొగ్గుగనిలోంచి వ్యజం వుట్టినట్టు దీని విర్యయం వలన కూడా సౌందద్యం భాసీంచచచ్చు. దోవం గుణమైనట్టు. అమర కోళంలో దీనికి ''నుందరం రుచిరం చారు నువషమం సాధు, ళోభనమ్‌, కాంతం, మనోవారం, రుచ్యం, మనోజ్ఞం, మంజు, మంజు లమ్‌” అంటూ వది వన్నెండు వర్యాయాలున్నాయి. నంతోవ పెస్టేది, (వకా శించేదీ, మనన్సంచారం కలిగినదీ, అభిలాష విఇయమై నమమై ఉండేది, శుభాన్ని సాధించేదీ, ఒప్ఫిదమైనదీ, అందరిచేత కాంక్షింవబడేదీ, మనన్సును వారించేది, అందరిచేత తలచబడేదీ ఈ సౌందర్య తత్వంగా భాసీన్తున్నది. ననించతి నక్షరతి దృగస్యాదితి అ సేచనకమ్‌. ఎంత సేవు చూచినా తనివి తీజనిది నుందరవన్తువు. '& 28 01 కెండ40/ 18 & ౦0 [0౯6/6 అన్న మా క్తి కూడా అసేచనకమైన ఈ సౌందర్య ధర్మాన్నే చెబుకున్నది. దృక్కు దర్శన శక్తిని తెలువుతుంది. వర్ణన కవి మాత్రుడు కవికాడు. లోకోత్తర వర్ణనా నైవుణ్యానికీడైన లోకైన దర్శన మున్నవ్వుడే కవి వాక్కు సొపొ

16 త్యమై వర్ధిల్లుతుంది. అలాటీ దృష్టి వరిణతమైనవ్చుడు కావ్యం అభివ్యక్తి రూపాన వాచక (ప్రాధాన్యాన్ని వహించినా అర్థవ్య క్రి గుణాన న్వభావో క్రి ముందరమై వాచ్యప్రాముథ్యాన్ని భజించినా అనుభూతి ఒక్క టే అవుతుంది. 1.1 నారాయణరెడ్డి వ్యక్తిగా నుందరుడు. గాంభీర్యం, వరిణతి, బార్జిత్యం బౌచిత్యం, సౌకుమార్యం, ఆవేశం, నిిగహల,ఆత్య్మవిశ్వానం అతని వ్యక్రిత్వం లోని సౌందర్యం. మనిషి వలెనే ఆతని మనన్ఫూ రుచిరం. తలవూ నుషమం. నలుకూ రుచ్యం. కీలమూ కాంతం. కనుకనే ఆయన సాపాత్యం సౌందర్యానికి (వ్రతీకమైంది. (వ్రళిభా, వరిశ్రమ, అసారంగా కలవాడు. నవాజంగో వ్యుత్పత్తి వాటికి మెజుగులు దిద్దింది. సినారె వ్య క్రిత్వసొందర్యమే ఆయన కావ్య జగత్తులో పూలు పూయించింది. నవ్వని వువ్వుల్ని నవ్వించింది. వెన్నెల్డు విరియించింది. రసామృకాన్ని వర్షి ంచిందె, మహేందచావంలో మానవ శ్వాన్ని ఊరేగించింది. విళ వంభరలో మానవతావాదానికి పెద్ద పీట వేస్‌ తనకూ తన జాతికీ (వతిన్ట తీనుకొచ్చింది. “ఛందోబద్ధంగా చేతులూవుకొంటూ వ్యాకరణ న్‌ద్ధంగా వదాలేనుకుంటూ సోగిపోగలడాయన. ఆర్రాన్తూ రాన్తూ పోకాను నీరా ఇంకే వరకూ, పోతూ పోతూ రాస్తాను వవువు వాడేవరకూ అంటాడు, ఆయన మతిలో గతిలో, యతిలో, మాటల విరువులో కవిత గులాళిన్తుంది, ఆపాదంలో వవువులోని యత్యక్షరం వువును ధ్వనించి వరిముళింన జేస్తోంది. ఈ నీరా కూడా మనితో చేసింది కదు. శబ్దార్ధాలకు శతి కలివి చేసిన మష్షీ రనం కవిక్శాదన్యం. రన వదార్థం. ఈ నిరా రొన్తూ రొన్తూ పోగా కొగితం మీద ఇంకేది కాదు. ఎడదలో ఇంకే ఇంకు, ఇది ఒక అధునిక కవి నమయం రాన్తూ రొన్తూ పోకానరపే వ్యతిరేక ముఖాన కవిళో' (వస్థానంలో చిరస్థాయిగా నిలిచిపోవాలని! రానిరోనీ నిరా కాగితాన ఇంకితే వాక్యమైనట్టు ఎదలో ఇంకితే ఆది కావ్య మవుతుంది. మరా మరా అనగా రాము తత్త్వం వ్యాధుడికబ్బి నువోకవి అయ

1?

గేయ భగీరథుడైన ఈ సినారె కూడా రాసి రానీ కావ్యరాశిలోని సీరో తత్త్వాన్ని ఎదలో ఇంకించుకొని రనమయుడైై కానే కవికా న్వరూవు డై నాడు, *నా పేరు కవి, ఇంటిపేరు చైతన్యం, కవిత్వం నా మాతృభావ, ఇతివ్యత్తం మూనవత్వం. ఖావ్న నేను తెచ్చుకొన్న తీయని వరం. భావనేను కట్టుకొన్న జీవన గోవురం. ఏనాటికీ మేడివండును కాను. ఈనాటికీ అద్దం లావున్నాను.” అని చెవ్పగిలిగినవాడు కవిత్వం రూపె త్తినవాడు కవితో నమానహ్యృదయం గలవాడూ కాక మరెవరు ? ఇతని “*మాత్యభాన వట్టికంఠళోవ" కాదు. ఇంకా ఎట్టిదో కానే అంటాడు. “విడగొ ఫ్రేదికాదు కలిపి కుష్టేది భాష; వడగొఫ్రేది కాదు నిలబెప్టేడి భావ; వచ్చి వగను పెంచేదీ పిచ్చిగా నకిలించేదీ భాష కాదు భాయీ, వట్టి కంఠళోన్న,

1.2. గణం కంటి గుణం ముఖ్యమని రాశి కన్నా రమ్యత శేేష్టమని నమ్మి భాషే బ్రతుకుగా వర్శిశమిన్తూ, కవిత్వమే ఊపిరిగా జీవిన్తున్నవాడీయన. “చదువులితోనే వ్యక్తికి నంవూర్ణత్వమ్ముందు, నంస్కారము లేని చదువు సౌరభమ్ము లేని వూవు *" ఈతని వవువులో వ్య క్రిత్వవు నంవూర్ణత్వంలో, ఆ నంస్కారవు సౌరభమున్నది. “సౌకుమార్యం, మృదుత్వం, ఆవేశం, నిగ్రవాం, గల సినారె కవిత్వ భాష అంధకారంలో వూర్ణచందోదయం లాగా ఉందని నవ్యూుదయుడు దాళరథి అన్నారు. “నీవును కవిజాతి కెల్లి నిండు గర్వకారణము. నీ సాహితి తెలుగమ్మ్యుకు నిచ్చవచ్చతోరణము అని అభినవ పోతన అన్నారు. కవిగా కవితో నమాన వ్యృదయంగల ఉత్పల “*సాప్రాత్య [పియ బంధువు సౌజన్యానికి సింధువు నినారొ అన్నారు, ఆన్సర భిళ ళద్ది మొ్యుక్యంటీ తరగిత్తిన చొలు, నా యెడందనందులందు కోటి నందనాలు గులాశించు అన్నది సినారె కవి వాక్కు. ఆ సౌందర్య లీలే ఈ వ్య విషయం.

భారతీయుల భావనలో ఈ నృష్టి ఈశ్వర లీల, ఈశ్వరత త్వం నత్యమైనది, శివశంకర మైనది. నుందర మైనడీను. కనుకనే నున అనుభూతి లోనూ ఈ నృష్టి నర్వమూ నత్యమూ, శివమూ, నుందరమూ అయి

(ఓ

[0

భాసిస్తోంది. నృష్టి వరమార్థమేమిటో మానవ (వజ్ఞకూ, అనుభూతికీ ఇంకా అందిరాకున్నా నక్యాన్వేషణలో మానవుడు శివంకరమైన దానినే గవేషిన్తూ అనునరిన్తూ నుందరమైన దానిని అస్వాదిన్తూ ఆరాధిన్తూ వన్తున్నాడు. సౌందర్య దర్శనం చేత జగతు నందు ఆక్యృమ్ణుడవుతున్నాడు. జీవన గతిలో శివేతరమైన దానిని వరివారిన్తున్నాడు, నత్యళోధనలో సాధన చేన్తున్నాడు. మొత్తం మీద తత్త్వాన్ని చేరుకొనే యత్నంలో మూల్మవక్కతిని కాకున్నా దాని ఛాయను అంటివట్టుకొని అనందానుభూతి నందే యత్నంచేన్తున్నాడు. నత్యం శినం నుందరం అన్నవి ఈ జగత్తును, దాని మూలతక్వాన్ని, కావ్య జగత్తున

అభివ్య క్రీకరించి అవివ్కరించే కళానూతక్రాలు. చైతన్య తత్వాన్ని (వత్యక్షంగాను మానవుడనుభవించే దశకు చేరుకునే వరకు ఆత త్త్వ న్యూ ర్తిని వరోక్షంగా అతని అనుభూతికి తెచ్చేది కళాత త్త్యమే; కళా దర్శనమే (బవ్వోనంద నవోదరమైన రసోద్వేగాన్ని పారవళ్యాన్నీ కలిగించి నత్యము శివము నుందరము అయిన తత్త్వ విన్ఫూర్తిని అవరోక్షాను భూతిగా అందించేది కళయే. ఇట్టి కళల్లో నంగీత సాపాత్య కళలు (వళస్తాలు “సాపాత్య నంగీత కళావిషినః సాకెత్‌ వశు; వుచ్చవిషాణహీన:” అన్న నూ క్రి మానవవికాన చరిత్రలో కళల కున్న (పాధాన్యాన్ని విశదీకరిన్తుందిం శి.2 వీనిలో పాహిత్య కళ నర్వోత్కృష్టమెనది. “నపాతయోర్భావః సొపొత్యమ్‌ అని సాపాత్య శబ్దనిరు క్తి- “శ ద్దార్ధానహాతాకావ్యమ్‌” అన్నాడు భామవాడు. కావ్యంలో, కవితలో, శబ్బార్థాలకు అన్య్యత కానరంని విశిష్ట సౌందర్యమున్నది. అవిశేషాన్ని నిర్ధారించి విశ్రేషించడమే సాహిత్య విద్యకు లక్ష్యం. అ విశేషమే కవితాత్మ. అదే ్యవతిభాజన్యమైన కవి వ్యాపారము. అట్టి చారుత్వ (వతీతి గల రమణీయ శళ్దార్థాలే కావ్యం, రామణీయకంలోనే భారత్రీయాలంకారికులు లక్షణను గుణాన్ని, అలంకారాన్ని, లాచిక్యాన్ని, రసాన్ని, ధ్వనిని వరిణామగతిలో దర్శించారు. ఇవే కవిత్వభాషావిశే షాలు. సామాన్య వాగ్య్యవవోరంలోనూ శబ్దార్థాల మేళనముంటుంది. అది లేనిదే అనలు ఏ భాషా ఉండరు. అదే లక్షణో పేతమైనవుడు, గుణోదీ వ్‌మె నవుడు, సాలంకారమై భాసించినవుడు, బౌచిత్తీ నమంచిత మైనవ్చుడు,

10

రసో క్తేజిత మైనవ్రుడు, ధ్వనిమంతమైనవ్చుడు విశిన్హతను నమకూర్చుకుం టుంది. కనుకనే “విశిస్టా శబ్దర్థ కావ్యమ” అన్నాప మనవారు. కవిత భావ ఇంలోని ఆవై శష్ట్యాన్ని వ్యక్తికరిన్తుంది. సాపాత్యం అవిశిష్టనంబంధాన్ని 'వదర్శించి విశదీకరిన్తుంవి. నినర్ష సిద్ధ శద్దార నంబంధం కవి వ్యాపారం చేత ఉత్తమ సాహీత్యమవుతుంది. సాధారణ వద వాక్య[వమాణాలను కవితగా మార్చేదే ఈ ఉత్రమ సొపాత్యధర్మం. వాచ్య వన్తువుకి వాచక రూపానికి మధ్య మధురాశి మధురంగా కుదిరే నంవూర్ణ సామరన్యమే ఈ సాపాత్యం. *“దివ్వెలమువ్వ" ల్లో నవ్వడి విన్నవ్చుడు, “ఇక్షైకు వంళక్మీతీం (చంద్రుల కీర్రి కౌముదులు నల్గడల కలయ విరిసిననాడు, కృన్ణ వేణీ తరంగిణీ వయఃకింకిణులు [తిశరణ క్వాణాల దెసెల నింపిన నాడు అనితల పోసినవ్వుడు, “విముక్త వాణిలా స్వాతంత్ర్యం వుట్టింది" అని కవి వలికి నవ్వుడు , అందమైన శద్దానిక్‌ అందమైన అర్థం జతకూడి నమ్మితత్వం భానీంచి, బంగారానికి కావి అబ్బీనట్లవుతుంది. కుంతకుడు అన్నట్టు అరకొ రగా వ్యక్తీకరింపబడిన అర్థం “మృతకల్పం'. వ్య క్రీకృతంకాని నిరర్ధక శబ్దం 'వ్యాధిభూతం'. రన వ్యంజకాలవుతూ శబ్బర్థాలేకాక శబ్దంతో శద్దాం రమూ అర్ధంతో అర్ధాంతమూ వరన్చర న్పర్ధితో ఒకదానికొకటి మెటుగు పెస్టేవిగా ఉండాలంటాడీయన. వైష్లవుడైన వరాశరభట్టు కూడా ఈ ధర్మాన్నే శబ్దార్థాల మధ్య వర్ధిల్లే సౌభాత్రం'గా పేర్కొంటాడు. ఇట్టి న్సష్థతో సౌభ్రాతంతో పరుగులు వారే వాచ్యవాచకాలే కవితకు సౌందర్యా వదకాలు. కవితా తత్వంలోని సౌందర్యాన్ని పాపాత్యదర్శనల విశేషించి నిరూవిన్తుంది.

2.8. ఈ సాపాత్య సౌందర్య విషయమంతా నం్యదాయవాదనని పైకి అనిపించినా వ్యక్తి వాదమో, సౌందర్యానుభూతీవాదమో అనే విమర్శకు గురి అయినా, ఆధునికత కనావళ్యకమనుకొన్నా సార్వజనీనమైన సాపాత్య మూల ధర్మమే ఇది. ఇందులో నర్యవడాయం న్రబ్ధంగాలేదు. (వ్రగతి గతితో వరిణామ శీలంతో ఎవ్పటికవ్వుడు నవ్యవ్రయోగాలను నమన్వయించుకొంటూ జీవితంవలెనే సాగిపోతున్న పాహాత్య్యనవంతి ఇది. ఈ నళ్యాన్ని జీర్ణించు కొన్న నీనారె *“వంవ్రడాయాన్ని జీర్ణించుకొన్న ఉవమయోగాన్ని ; వచయోగం

తి

లో జీవించుతున్న నంధవ్రదాయాన్ని' అన్నాడు. తెలిసి హిగిపోతే. (వగతి; తెలివి ఆగిపోతే మృతి' అనడంలోనూ ఆఅర్థవ్యక్తి న్వభావనుందరంగా పై వినయాన్నే భణితి విశేషంగా వ్యక్తీకరిస్తోంది. (వతి నంస్రదాయము ఒక నాటి వయోగమే, (వతి వ్రయోగము ఒకనాటి నం్యవ్రదాయము కాక శవ్చదు. నం్యవదాయము నృబ్బమగుచో జాతి రో(గ్యగ న్తమగును, “అంత కడివెడు పాలపై ఒక్కింత మీగడ ేరినట్టుగ మనకు మిగులును గతము లోవలి మంచి అదియే నం్యపదాయము". ఈ నంపడాయాన్ని ఆయన ఎంత జీర్ణించుకొన్నాడో అంతగా ఆధునికధోరణులనూ అరివరచుకొన్నాడు. విశ్వభావనను పెంచుకొన్నాడు. మానవతా వాదానికి వట్టం గట్టాడ్డు “విశ్వాన్ని నాగదిలోకి పంపే వెంటిలేషన్‌ భావ-వేయి వడగలెత్తి నర్తించే ఇన్స్పిరేషన్‌ భావ” ఇది యితని (వగతి శీలంలోని అభ్యుదయ మానవతా వాదంలోని నవ్య నంప్రదాయంలోని విశ్వమయ భావన. 'తమ్మివూవులను. క్రుమ్మివూల నొకదండలోనికెక్కింలీ, వీధి మానిసికి సౌధవాసికీ భేద భావ మును (తుంచీ' అన్నది యీతని అభ్యుదయ మానవకావాదానికి వరాకాన్ట. ఆ శమజీవి చెమట బిందువులో ఆణిముత్యముంటుంది, అగ్నిగోళముంటుంది* అనడంలో శ్రమజీవన సౌందర్య దర్శనము అభ్యుదయ దృక్సథము వెల్లడి అవుతుంది.

శె.ఓ సినారె కవితలో నంవ్రదాయవాదం, (వ్రయోగవాదం, ఆశావాదం, అనుభూతి వాదం, హేతువాదం, విన్షవవాదం వంటిధోరణులెన్ని వున్నా మిన్నుముస్టేదీ మెజిమి ఉతిమి, జల్లుగా కురిసేదీ ఈతని మానవతా వాదమే. జలపాతంలా జ్వలిత చేతనతో ధ్యని నుందరంగా అవనికి జాలువారి చురుభూముల్లో మల్లెలు విరియించేదీ, వరిమళించి వరవశింవజేసేదీ ఈతని సాపాత్య సౌందర్యవాదమే, ఇవి రెండూ రెండు కళ్ళు ఆయన (వతిభకు. “కొండవాగు అనురొగాన్ని కోరుకోవోయ్‌ మనిషీ తాను చేరింది ఉమవ్చునీరె నా కాదాత్య్యం పొందాలని” అనడంలో సౌందర్యాన్ని అనురాగంలోని మానవత్వాన్ని మనం దర్శించవచ్చు. 'శిశిరం నుంచి వనంకానికి, చీకటి ముంచి ప్రకాకానికి నిరాశ నుంచి అళకాళిఖ రానికి, అశు జలధి నుంచి అనందతీరానికి నడిపించే మార్చు నేనిచ్చే తీర్చు” అన్న అభివ్య కీలోనే వుంది అతని వ్రతిభలో గానవచ్చే నేర్పు. చై

శ్రీ

ని.ర వద్యకవిశలల్లినా వచన కవితలు కూర్చినా, ము క్తకాలను పేర్చినా, గజస్గ వ్రవంచ వదులు గుప్పీనా, నినీగీతాలను వెళడితెరపై కెగరేనినా అతని దృష్టి “గణం కంటె గుణం ముఖ్యమని రాశి కంట రమ్యత శ్రేష్టమని,” నీనారె 'మంటలు - మానవుడు" ఉత్తమ ధ్వని కావ్య మన్నారు కొ త్తనల్లి వీరభ్యదరావుగారు. విశ్వంభర మానవకావాద కవితలో మవోకావ్యమన్నారు విమర్శకులు, నంప్రదాయాన్నెరిగి అధునికతలో పెరిగి సాపాత్య శిల్ప కాస్త్రొన్ని మరిగి తన సొంత గొంతుతో అతడు వినిపించినది వ్యాదయధ్వని. ఆగుండె చవ్వుళ్ళు తనవీ, పెరవారినీను. ఆతనికి బేతకొనిది వతిధ్వని 'ఇతరులన్న నోయని' వలికే బదులు కాదది. “జీవితానికీ మహేంద్రచావం తోటి వ్యూదయాల్లో నివానం. కవికి భయంకర ళావం తనవారి మధ్య (వవానం*, ఇదీ అతని మానవత్వ (వవూర్ణమైన వ్యృదయ సౌందర్యత త్త్యం,

త.0 కావ్యబంధాన్ని 86 లక్షణలతో కూర్చితీర్చాలని భరతుడన్నాడు. లక్షణ న్రీకి లావణ్యంలాగా కావ్యానికి నవాజధర్యం. లక్షణ శరీరగత సౌందర్యం. అలంకార నవాకారం లేకుండానే కావ్యాన్ని అలంకరించేది. శబ్దార్థాలకూ శబ్ద శబ్ధాంతరాలకూ, అర్థ అర్ధాంతరాలకూ సౌభా్యతం నెర "షేది లక్షణ. అది కావ్య శరీర నిష్టమై, అవ్యథక్సిద్ధమైన సౌందర్య ధర్మం. ఇతని విశ్వంభర కావ్యమంకా 'మనోరథ' మనే లక్షణతో నిండివుంది. వ్యాద్గత భావాన్ని నుశ్రిష్టారంగా అన్యావదేశ కథనంతో (వకాశింవచేయడ మే మనోరథం. ఇలాగే అర్థావ త్రీ, అను క్షసిద్ధి అనే లక్షణలూ ఉన్నవి. మధు రంగా. ఒక అర్ధం చెప్పినవ్చుడు వేరొక అర్థం (వతీయమానమవడం అర్జావత్తి. ఒక విషయం (వస్తావన చేయగా తక్కిన అర్ధమంతా (వతీత మవడం అనుకక్రసిద్ధి. “అగ్గి ఆరితే బొగ్గు - బొగ్గు మండితే అగ్గి, మొక్క విరిగితే మట్టి మట్టి పెరిగితే మొక్క” అన్న సినారె వాక్కు క్లున్నమై అర్జా వత్తి లక్షణ కలిగివుంది. “అచ్చమైన జీవితం అనుకరణంలో లేదు (వతి ఘటనలో వుంది; నిజమైన వ్య క్రిత్వం భజనలో లేదు నృజనలో వుంది ఎగ్గొంగళ్లి వురుగులా [పాకడం మానేసి కురంగంలా దూకడం నేర్చుకో మొదలైన వంక్తుల్లో అను క్రసిద్ధి లక్షణ నవూజనుందరంగా భాసిస్తోంది.

లాటి లక్షణలనే అఆనంతరికులు అలంకారాలుగాను ఇ క్ష్‌ జ ర చడయ్‌ వ / హంగ ఫ్‌ (| | జ [ని ౧ 1ది0[66. 0౫

వి ధ్యనుఅగాను వివేచించి చూవుతూ సొపాత్య శల్పశాస్త్రాన్ని బవుళంగా తీ.1 కవత, (వ్రతీకొత్మకత, ఉక్రివైచి్యితి, నవ్యకల్పన, శాస్త విజ్ఞాన సిద్ధమైన భావన, ఆలంకారికత, నంపదాయ (వ్రయోగకుర్ధి, రచనలో తూగు, నిర్మాణంలో నుశ్రిన్షనంధి లంధమైన సౌన్టవము, ధ్వని ఇవీ ఈతన్సి సొపాత్య శిల్ప సౌందర్యానికి మూలాలు.

1. క్లువతకు ఏ "మధ్యధరానముద్రంలో మునిగిన నౌక మా వాకిట్లో

కేలింది. అర్ధమయిందా అంతర్జాతీయ వరిధి ౫ (కవిత నా చిరునామా. 84)

“లక్ష ఊవాలు వది వంక్తులో ఒదగాలని, కోటి ఉద్యమాలు ఒక్క (వగతిగా వెలగాలని” (వట, 64)

ఇవి మినీ కవితలు-మెనీ భావాలు, ఈ నంక్షివతలో 'ప్రొఢి అనే గుణముంది. ఒక్క విషయం (వస్తావన చేయగా తక్కిన విషయమంతా (వతీతమయ్యే అను క్రసిద్ధి అనే రికడే దీని నవాజ సౌందర్యం.

4. వ్రతీకాత్మకతకు : ఆలోచనల గొడ్డబ్ళు శిరనులోని నరాలను నరుకుతూ వుంకే నిటారుగా చిమ్మిన రక్తాన్ని నేను. నరికికే తెగేవి నరాలే రక్తం కాదు. నిలబడ్డ రక్తం నిలువెత్తు కొడవలి. పారే రక్తం వోరెళ్తే పిడికిలి. “మువ్వన్నెల చిలకలు,” *“ఆరుగద్దలు”, *ఐదు రేకుల వువ్వులు," *“నడకనా తల్లి" వంటి వాటిని ఈడవనవనరం లేదు వాక్కు కందని అర్థాలు మననుకందని భావాలు వ్రత్రీకలై అందీ అందని అందాన్ని చిందిన్తూ వుంటాయి ఇతని కవితలో.

5. ఊక్తివైచితికి : “వీలునామాలను వీలున్నవ్వుడు నామాలను," బూతులు పోలింగు బూతులను నింపే స్తే' నరికొత అళలను నిలవచేసే గాదె ఉగాదే, '“అయ్యోరామ చిలకలు," “ఆకృతులు,” 'నా దానివి నీవేనా దౌనివి-'వంటి వెన్నో మాటల విరువు ఉక్తివైచితి ఈతని సాపాళ్యానికి

శశీ

4. నవ్య కల్పనలకు ః “'వీధిలోని అరువులన్నీ చెవుల వేదిక లెక్కకో పోతే నాల్క వడిపోతుంది. ఓడిపోయిన అభ్యర్దిలా వీధిని నూదిమందులా ఒంటీ కెక్కించుకొం కే కవాతు చేన్తుంది రకం, (వభాతంలా వీథిని నడుముకు చుట్టుకుని నడువు వెయ్యి వోల్టుల వేడివుడుతుంది, వీధిని గొంతులో తొడు క్కుని అరువు విశ్వమే నీవెంట వడుతుంది.” వీధిలో విశ్వాన్ని దర్శించడం లో నవ్యత వుంది. ఇలాగే నది, నమ్ముదం, చెట్లు, మెట్లు, నిట్టూర్పులు అన్నీ ఇతని ఈహల్ని రేపి నవ్యకల్పనకు వురికొల్పుకాయి. న్వవ్నంలో గిలకొట్టు కున్న అర్ధం కోనం శబ్దంలో వెతుక్కుంటాడీయన. ఇక శుంగ 518088ని మఘనభుజుగడ నడం, 66 +1200ని ఎల్జ కేవుగా 080 (42912601, 800900౯ గా మార్చడం నూతన వదకల్పనలు.

5. శాశ్త్ర విజ్ఞానసిద్ధమైన భావన: 'వ్రతి తూర్పు ఎదుగుతున్నదీ వచ్చని శ్వానలతో,” 'గువా దూనుకొచ్చింది గుడినెలోనికి' "అడవిలో వూచే అందా లను అంగణంలో నాటుకొని" 'ఛందన్సు లేనట్టి వట్టి భాషలో మందవోనం చేన్తున్నాను.” అంతెందుకు, నిన్నగాక మొన్న వచ్చిండు వచ్చాడుల నుధ్య చచ్చేటన్ని తగాదాలు" “మనసొక రోదసి” “ఇంతకూ వర్షం దేనికి మట్టికి కూడా మననుందనీ, చినుకు వలకరించినా అది చెమ్మగిలుతుందని చెవ్పడా నికి ఎంతో గొవ్పది మబ్బు కానీ ఎందుకా (గంథ చౌర్యం? దొంగిలించిన నీటి అవిరిని సొంత కథలా నం్యగ్రహాంచుకుని మళ్ళీ కురున్తూ వుంటుంది మా తెలుగు వెండి తెర మీద. ('రెక్కలు'. 18) ఇలాగే విద్యుచ్భ క్రి, ఎక్పురేలు రొబోట్సు, టెలిస్కోవులు వగైరాలతో ముడివడిన భావనలేకాక తనకు గల (వ్రత్యేక అనుబంధం చేతనేమో కవితలో నీనిమెటో(గాఫిక్‌ టెక్నిక్‌ ని కూడా కొంత (వ్రవేశ పెట్టడం జరిగింది. కల్పనలో 'తెర వెనుక బొమ్మ లాడించే కాను వలికేమనువులను తెర మీద వెలుగు నీడలుగా అడిన్తున్నాడు' ఇది నేటి సినిమా. “దూరాన్ని ద్యశ్యంగా మార్చి, నాదం కూర్చి కంటి యింటి లోకి చేర్చి, కావురం చేయిన్తున్నారు" ఈ భావనలో కెమెరా టెక్నిక్‌ 36104 0%)6%+ని 60840 9201గౌ తీసి (ఫేంలో బంధించటం, వాయిస్‌ని నూవర్‌ ఇంసోన్‌ చేయడం వర్షితం. “గాలి గూటిలో గళ పేటికలో మూలిగే అక్షర నిధులను (వత్యక్ష నిక్షేపాలుగా వదిల వరచుకున్నారు', ఇది వాయిన్‌

ల్లీ న! ఘాటింగ్‌ కెమెరా షాట్స్‌ని నూచిన్తున్నాయి. “క ట్టైదుట నిలిచిన లోయలో కల విరిగింది. ఇందులోనూ [1646 12 [266 06 టెక్నిక్‌ కనిపిన్తుంచి. ఇలాగే నేటి కాస్త్రవ్యతాలలో మొదట 20548264 చివరికి 'నమ్మరీ' ఇన్తూ విషయాన్ని వివరించడం పరిపాటి. కవితలోనూ సినారే ఈ ధర్మాన్ని పాటించారు,

విశ్యంభరలో మొదటి రెండు వకరణాలు నంగీతం, సాపాత్యం, చితలేఖనం వంటీ విషయాలను (ప్రస్తావించి చివరికి *నాదంగా ఎగనసింది వదంగా నడిచింది, రేఖలుగా మెరిసింది, మూర్తులుగా నిలిచింది” అని 580 ఆరి చేయడంలో అధునికత ఉంది. దీన్ని నంవదాయంలో ఆధుని కఠ (కింద వరిగణించినా భోజుడు నమర్థించినట్టు ఈ దోషాన్ని కవి, గుణంగా మార్చిన క్లే అనుభూతి కలుగుతుంది. ఇందులోనే మరో నన్ని వేళంలో నంచభూతాల వన కీ (వక్యతి జగత్తుల చలన [భమణ గుణాలను వర్ణిన్తున్నవ్చుడు వచ్చింది. ఇందులో (వక్రమభంగం కనిపించినా రూవ నిర్మాణ వాదులు [831 0౧% 04 ఈణరగగ్ర ననునరించి ఆధునికుల స్వేచ్ళగానూ లేదా మన (ప్రాచీనలు చెప్పినట్లు దోషం గుణంగా మారిన రీతి లోనూ నమన్వయించుకోవచ్చు. కవి (వతిభవల్ల ఇట్టి నందర్భాలలో కవితా రిచనలో దోవృం కాక గుణము, స్వేచ్చ, ఆధునికత భాసిస్తాయి.

6. అలంకారికతకు: "గొంగళి వురుగులా (పాశడం మానేసి కురంగలా దూకడం నేర్చుకో”, “నిన్నటి మట్టి బెడ్డలేనా నేడు (వతిభుటిన్తున్న వర్వతాలు?? “మౌనమే నివాదంగా మందహానమే మవోన్తంగా గిరీందాల తలలు వంచింగి, 'కదురు మూల్లులో వినిపించింది కదనళంథారావనం” నంటి వంక్రుల్లో ఆలంకారికత నర్యవదాయశుద్ధితో నవనవోన్మేన్నంగా భానిన్తుంది.

7, రచనలో తూగు నిర్మాణ సౌష్టవము రూవ నిర్మాణాలకు నంబం ధించిన విషయము నినారే రచనల్లోనే కాదు ఆయన వాగ్వ్య్యవవోరం లోనూ శ్రావ్యమైన ఈ నిర్మాణ ధర్యం వ్రకృన్ణంగా కానవన్తుంది. కావ్య నిర్మాణంలో వై తే శీర్షికలు మొదలుకొని రచనలో నర్వ(త్ర భాం్ధంచే ఈ ధర్యానికి ఆయన వతి వాక్యము ఒక ఉరావారణమే,

లర్‌

8. ధ్వనికి: కవిత నా చిరునామా అనే కావ్యంలోని తోట నడవదు (వు. 41) అనే ఖండిక ధ్వని (వధానమైన గొవ్పరచన. “కొండకురవదు- కొండలో తలదాచుకునే కారు మబ్బులు కురుస్తాయి.*

ఈ ధర్యాలేకాక సినారే గేయాల్లో గోచరించే మరొక (వకృష్ణ లవణం వనికట్టుకొని కొన్నింట ఆయన సాధించిన £011 51901100 జానవద రచనా రీతి. ఎంత వనిచేనితివి రామా అనే మట్టులో

“వద్దం కె యినడేమి మొగడో కాగ

వద్దంపె యినడేమి మొగడో,

గురి కుదిరెనా ఎంత మురికి బొంతలనైన

మ ల్లైవూవుల వతుగ తెల్లంగ ఉతుకుతడు.

పీపేని కూనుంటె పెద్ద బుంగెడు కల్లు

దమ్ము తివ్చక తాగి తై తక్కలాడతడు,

రాతిరేమో బండ బూతులను యివ్వతడు

పొద్దు పొడువంగనే నుద్దులను జెన్వుతడు

కడువులో ఒక బింకి కల్లు ఉరికిందం కె

దేవుననువంటోడు దయ్యమై తోలుతడు. ॥వద్దం టె

లౌచిత్య మెజీగి మాండలికాలను (వ్రయోగించడంలోనూ ఈయన

చేయితిరిగినవాడు.

నీనారె తెలుగు వాడై నందుకు కవుల వం క్షిలో ఉన్నతస్థానం అందుకొన్నందుకు సాటి తెలుగు వాజ్జీగా అనందించి ఆయన్ని అభినంది న్తున్నాను. ఆయన శుభజాతకుడు. కావ్యక కావ్తూర్జుడ్డు, ఇంకా ఇంకొ ఎత్తుల కెదిగి ఆయన మరింత గుర్తింవు పొందాలని మనసారా ఆశిన్తున్నాను.

విశ్వంభర విశిష్టత

ట

“జ్ఞానపీఠ వురస్కారం అఖిలభారత స్థాయిలో కలిగే సాపాత్యవు గుర్తింవుకు గుర్తు. తెలుగులో విశ్వనాథ నత్యనా రాయణగారికి మొదట ఆవురస్కారం లభించింది. ఆతరువాత నీ. నారాయణరెడ్డిగారికి లభించింది. అంధులందరూ గర్వింవదగిన అంళం.

నారాయణరెడ్డిగారు “ఆధునికాయ్యధ కవిత్వము - నం్యవదాయములు! (వయోగములు' అనే వరిశోధన (గంథాన్ని వెలువరించారు. అది తెలుగు సాహాత్య విమర్శలో ఒక ఒరవడిని బెట్టింది ఆమాట అలా ఉంచికే-ఆధుని కాంధ్ర కవిత్వంలో నంపదాయ మంకు విశ్వనాథ నత్యనారాయణగార్హూ (వమయోగమంటే సి. నారాయణరెడ్డిగారూ తెలుగువారికి న్ఫురిస్తారు. జ్ఞానపీఠ వురస్కారంకూడా నంవ్రదాయానికీ, (వ్రయోగానికీ వరునగా దక్కిందని భావించవచ్చు.

నారాయణరెడ్డిగారు రచించిన కావ్యాలను వరిశీలిస్తే వారేదో ఒక నంనదాయాన్ని అనునరించో, ఒక సిద్ధాంతాన్ని అనునరించో, లేదా ఒక ఉద్యమాన్ని అనునరించో (వయోగాలు చేసినట్లు కనవడదు. కాని, (వతి రచనా (వతిభావంతంగానూ, [వజారంజకంగానూ ఉంటుంది.

ఆధునికారయ్యధ్ర కవిత్వచరిత్ర రచించేటవ్వుడు నారాయణరెడ్డిగారు “చిక్కడూ, దొరకడూ'గా అనిపిస్తారు. అది యాద్యచ్చికం గాదు ; కవి కావాలని చేనీన వనే నారాయణరెడ్డిగారు జీవితంలోనూ, సొపాత్య నృజనం లోనూ నిత్యకాగృశుడు. తనచుట్టూ ఏదైనా ధోరణి రూవుదాలున్తూ ఉంశే, దాన్ని నుడిగుండంలా భావించి, దాంట్లో వడకుండా తననుతాను ని[గపాంచు కొంటాడు; కొని, అలా చేయటం వలాయన వాదంలో భాగన్థుడు కావటానికి

శి

కాదు. తన (నత్యేకతను [వదర్శించుకొనడానికి. దోవలో అందరూ వరుగెడు తుంటే (వ్రక్కదోఎలో కాను నడిచి, అందరినీ తనవైవుచూచి అబ్బుర వడేటట్లు చేస్తాడు. రెడ్డిగారి (వయోగాలన్నీ చారి తెలియక దారితప్పినవి కొవు, తిలినీ తెలినీ తెలివిగా దారిమళ్ళించుకోన్నవే. కాని, మరొక వినయం గుర్తుంచుకోవాలి. రెడ్డిగారు అందరినీ వదలి ఒంటరిగా, ఉలిసిపిట్టలాగా, ఉండాలనుకునేవారు కారు. కొండల్లో కోనల్లో కానరాకపోయినా కోయిలమ్మ కూత వేసినట్లు వేసి జనాల నయనాలను వ్యదయాలను దోతుకొనే విద్య తెలినిననాడు,. వనంతబుళువులో వనంతుడు వస్తాడనటం లోకంలో సామాన్యవివయం. _ కొని, వనంతుడు వళ్ళ్చినచోకే వనంతర్తువు రూపొందటం విశేషం. నారాయణరెడ్డి కావ్యాలు కూడా ఇటువంటి విశేషాలే- కాలాన్ని బట్టి వీచిన గాలులు కావు ః గాలితో కాలాన్ని పిలిచిన గుర్తులు |!

తెలంగాణలో అగ్నివీణలూ, రుదవీణలూ (మోయించిన దాశరథి నన్నిపొతుడై ఉంటున్నా అతని మార్గంకం పె విలక్షణంగా ఉండే బాటను ఎన్నుకొన్నారు నారాయణరెడ్డిగారు. వారికి పౌరుషాన్ని గురించి తెలిసి నంతగా _వభావాన్నిగురించి తెలియదు, తనమీద ఇతరుల నీడ వడకుండానే ఒకరి(వక్కన నడవగలరు. అలాగే వారు దాళరథితో కలిసి నడిచారు కాళోజీ వెనక నడిచారు. (శ్రీశ్రీని చూన్తూ నడిచారు. కాని, వారు వారుగానే పౌరువంతో నడిచారు. నమకాలీన నమాజచై తన్యానికో, ఉద్యమ చైతన్యా నికో నృందించి దానిలో మునిగిపోయే (వ్రవృత్తికంటె, కవియొక్క వ్యకి చైతన్యానికి కూడా ఒకకాలంలో తవ్చక ఒక ఆ స్తిత్వం ఉంటుందని ఎవ్పుడూ జ్ఞావకం చేన్తుంటారు. రెడ్డిగారు తమ రచనలతో. బవుళః ఈ దృష్టితో చూడకపోతే నారాయణరెడ్డి కావ్యాల వెనుకనున్న (పేరకళక్తుంకు తగిన నమన్వయాన్ని చెవ్చలేమేమో |

నారాయణరెడ్డిగారి వళ్లై - పాటనేర్చింది. అది వారే ఎన్నోసార్లు చెప్పారు, (వాశారు కూడా. అందువల్ల వారి జీవలక్షణంలో గేయం స్థాయిగా నిలిచిపోయింది. గేయరచనలో నారాయణరెడ్డిగారు నీద్ధవాన్తు అయ్యారు. అధునికాంధధ సాపాత్యంలో గేయనాటికలు, గేయాలు, గేయ కావ్యాలూ రచించి గేయరచనా (వక్రీయ కొక నమగ్రతను నంతరించి

శకి

పెట్టిన రచయిత నారాయణరెడ్డిగారని పేర్కొనటంలో ఆతిశయో క్రిలేదు, వారి గేయకృతుల్లో “నవ్వని వువ్వు" తొలికావు; కర్బూరననంతరాయలు కీ ర్తి కిరీటం; విశ్వనాథనాయడు రనళిల్పం; బుతుచ(కం ఆత్యా్యశయ రచనం, చచీన కవిత్వం ఒక ఉద్మమంగా సాగుతున్న రోజుల్లో, అభ్యుదయ భావాలే అధునిక కవిత అంకితమైన రోజుల్లో గేయ కావ్యరచన చేవట్టి, యుగదైళ న్యానికి దూరమైనదనే తిరస్కారానికి తనరచనలు గురికాకుండా గౌరవ విరస్కోరాలను కందుకొన్నోరు నారాయణరెడ్డిగారు.

“మంటలూ = మానవుడూ” కావ్యం నుంచీ నారాయణరెడ్డిగారు వచన కవీతలోనే రచనలు చేయటం (ప్రారంభించినారు. ఈ వద్ధతి వారి జీవలక్ష ణానికి కొంత ఒదగనిదైనా, చేవట్టిన విద్యను సాధించినదాకా నిద్రబోని పొరువంగల నారాయణరెడ్డిగారు. దాని అంచులు చూడటానికి యత్నం చేళారు. (వతియేటా ఒక వచన ఖండకావ్యనంవుటిని (నచురిన్తూ వన్తు న్నారు. ఖండకవితలకు గమ్యం ఏమిటి? నమ్మగ కావ్యంకోనం కలలు కనడమే. గేయవద్ధతిలో కావ్యాలు రచించి ఒక గమ్యాన్ని సాధించిన రెడ్డి గారు వచనకవితలో కూడా ఒక నమ్యగ కావ్యం వ్రాయాలని [వయళ్నిం చారు. “భూమికను కావ్యంగా (వాయాలని రూపొందించారు; అది వయ త్నంగానే మిగిలిపోయింది. “విశ్వంభర నమ(గ్రకావ్యంగా అవతరించింది.

ఆధునికాంధ్ర సాపాత్యంలో మూనవకావాదాన్ని మన్నించి వెలువడు తున్న వచన కవిక్శావ్మకియల్లో ఒక మవోకావ్యం వస్తే అది ఎలా ఉంటుంది? ఎలా ఉండటానికి వీలుంటుంది ? ఇది సాహీతీలోకానికి ఆన క్రిదాయక మైన వళ్న! శ

“నిన్నటి మనోకావ్యం వద్ధెనిమిది నర్వాలై తే

నేటి మవోకావ్యం వద్ధెనిమిది పేజీలే* అన్నాడు శ్రీశ్రీ. అంటే అధునిక మహాకావ్యానికి నరిమాణం కాదు; [వయోగమే (వమాణం' వన్తు విన్తరణం కంటే వన్తుసారమే నేటి కావ్యానికి గౌరవం.

ఆధునిక కావ్యంలో అనుశీలించ వలనిన అంశాలు ముఖ్యంగా మూడు; 1, వన్తువు-లేదా (వతిపాద్యాంశం. 2. (వశ్రియ. 8. కవికాశిల్భం,

శ్రీ

ఈ మూడింటిలో అభ్యుదయవాదులు మొదటి అంకానికి ప్రాముఖ్యమిస్తారు. అందులో వామవక్షీయులు మార్క్సిన్దు దృక్పథంతో ఎన్నుకొన్నవన్తువే అది నమాజాని కందించే నందేశమే ముఖ,మని భావినుంకే, మరికొందరు అంటే వామవక్షీతరులు-మానవ జీవిత (వగతికి దోవాదమిచ్చే, ఏ అంళా నైనా వన్తువుగా నెన్నుకోవచ్చునని నంభావిస్తారు ఏద్యక్పథంతో రచించినా దానికి సామాజికన్సృవా తవ్చకుండా ఉండాలని చాలమంది అంగీకరిన్తు న్నారు. సామాజిక న్నృవాతోపాటు సాపాత్యన్న లవాకు కూడా నముచిత మైన స్థానం ఇవ్వాలని మరికొందరు అంటున్నారు. ఈలక్షణాలన్నీ ఉనా రచయితకు వన్తువు నెన్నుకొనేటవ్వుడు సామాజిక, ఆర్థిక, రాజకీయ హైంన్క్యృళిక దృక్పథాలతోపాటు సాపాత్యదర్శనంకూడా ఉంటే తవ (వయోగానికి కావ్యగౌరచం ఏర్పడదని నవ్యనం్యప్రదాయ వాదులు పేర్కొం టారు. ఈవాదకోలావాలంలో ఒక మవోకావ్య వన్తువు ఎలా ఉండాలి? అనే (వశ్నకు నమాధానం చెవ్చగల ఒక (వయోగం వస్తే వరిశీలించాలని సాపాతీ లోకం తహతవా లాడింది.

అట్టి తరుణంలో డాక్టర్‌ సి, నారాయణరెడ్డి గారి 'విశ్వంభర* 19080 డిసెంబరులో వెలువడింది. ఇది సొపాతీ లోకంలో ఒక నంచళనాన్ని కలి గించింది, రచయిత మాటల్గ్లో- “ఈకా వ్యానికి నాయకుడు మానవుడు. రంగ బ్ధంం విశాల విశ్వంభర. ఇతివృత్తం-తేదీలతో నిమిత్తంలేని పేర్లతో ఆగత్యంలేని మనిషి కథ. ఈ కథకు నేవథ్యం (వక్కతి.... ఆదిమదశనుంచీ ఆధునిక దశవనరకు మనిషి చేసిన (వస్థానాలు ఈ కావ్యంలోని పకరణాలు, ఇది వచనకవితలో నమ([గ్రకావ్యం.”

వ్యవన్థ మీద అభ్యుదయ ళక్తుల తిరుగుబాటే ఆధునికకావ్యాలకు వన్తువుగాను, ఆ అభ్యుదయ శ క్రిని మానవుడుగాను నంకేతించటం అధునిక లిక్షణమని వామవక్షీయులంటారు. అయికే మనిషిలోనే వ్యవస్థా, తిరుగు బాటు కనవడుతున్నాయి. ఇది నమాజవరంగా అన్వయిస్తే వర్గ నంఘర్ష ణగా వ్యక్రమౌళతుంది. కొన్నీ చోట్ల వర్ణ నంభుర్షణగా జాతినంఘ ర్థణగా కనవడుతున్నది. అదే వ్య కక్తివరంగా సాగితే అంతన్సంభర్ష ణ అవుతుంది. ఇది మరో విధమైన (స్థానం. భౌతికంగా కనవడుతున్న ఈ మూడు విధాల

శ్రీ

నంభుర్షణలను కాత్త్వికంగా దర్శిస్తే (వకృతిలో అంతర్భాగమైన మనిషి జరిపే అభ్యుదయ స్థానంగా గోచరిన్తుంది. నమాజ (వస్థానంలో కూడా తిరుగుబాటు తెచ్చేది మానవుడే. వ్యక్రి (స్థానంలోనూ తిరగబడేది తనలో కానైన మానవుడే ఒకచోట నమాజానికి (వతినిధి మానవుడౌతున్నాడు. మరో చోట న్వభావానికి వతీక మానవుడౌతున్నాడు. ఏవిధంగా చూచినా మానవ చరిత్రకు మానవుడే నాయకుడు. అందువల్లనే “విశ్వంభర” కావ్యంలో మానవుడే నాయకుడయ్యాడు. అయితే నారాయణరెడ్డిగారి (పత్యేకత ఎమి టంపే- నమకాలీన సాపాత్యంలో వర్షమానవుడూ, వర్ణమానవుడూ బాగా చెళామణి అవుతుం కే, 'విశ్వంభర'లో ఈరెండింటికి భిన్నంగా విశ్వమాన వుడు నాయకుడయ్యాడు, నారాయణరెడ్డిగారి వ్యక్రిత్వం వన్తువునూ, నాయ కుణ్ణీ ఎన్నుకోవటంలో నృష్టంగా తెలియవస్తోంది.

(వతి తిరుగుబాటుకూ ఒక నాయకుడుండక తవ్చదు. నాయకుడు ఒక అభ్యుదయానికి మార్గదర్శి, నడిపేవాడూ వాడివెంట నడిచేవాడూ కూడా నమాజంలో ఉండటం నవాజం. అయితే, వారిద్దరి చైతన్యమూ, 'వ్రవృత్తీ ఒకకే. వ్యకులుగా వ్యవదేశి స్తే వేరౌకారు కాని, శక్తులుగా వివేచిస్తే (వ్రతీకలౌతారు. ఆధునిక కావ్యం వ్యక్తులను వ్యవదేశించి చెవ్వదు. శక్తు అను గుర్తించి ప్రతీకలుగా (వ్రవంచిన్తుంది. (నవృత్తులు, (వ్రతీకలు నేటి కావ్యానికి వన్తు సామ్యుగులు. “విశ్వంభర” కావ్యంలో వన్తు సామగ్రిని ఎన్ను కోవటంలో ఇటువంటి వైలక్షణ్యం కనవడుతుంది. రచయిత మాటల్లో- “క్రామం, (కోధం,లోభం, మదం, ఆత్మళోధనం, (వకృతిళక్తుల వశీక రణం- ఇలా ఇలా ఎనెన్ని విభిన్న (వ్రవ్యత్తులో మనిషికి?....అలెస్టాండర్‌, క్రీస్తు, అళోకుడు, సో(క్రటీన్‌, బుద్ధుడు, లింకన్‌, లెనిన్‌, మార్క్స్‌, గాంధీ- ఇలా ఇలా ఎన్నెన్ని రూపాలో మనిషికి?'*. (వవృత్తులకు (వ్రతిరూపాలు వ్యక్తులు. వ్య క్తికి విశ్వజనీతను కల్పించేవి (వతీకలు. నాయకుల నామాలు కుడిచివే స్తే కనిపించేవి ఉద్యమాలు. ఉద్యమాల ఊపిరులను వట్టుకుంకే చిక్కేవి మానవ (వవృత్తులు. (కృతుల (వస్థానమే మానవ (వగతిచరిిత. ఈతత్త్వాన్ని లీజంగా నిక్షేపించుకొని పెరిగింది విశ్వంభర."

మనిషిని వాన్తవంగా చూచి కాత్త్వికంగా వ్యాఖ్యానించటం విశ్వం భర వన్తుత త్వం, డా॥ని. నారాయణరెడ్డిగారు దర్శించిన విశ్వంభరాతత్త్వం.

శ్ర

=మనన్సుకు తొడుగు మనిషి

మనిషికి ఉడువు జగతి

ఇదే విశ్వంభరాతత్వం

ఇదే అనంతజీవిత నత్యం" (వ 100) జీవిత నాటకంలో మనను ధరించే భూమికయే మనిషి. ఆ మనళ్ళక్తి సాధించే కార్యమే అతని ఉద్యమం. మనళ్ళక్తి వ్యక్తిగా సాగితే జీవిత చరిత; నమష్టిగా సాగితే నమాజ చరిత. నమష్టిగా సాగే సాధనకుకూడా మనిషే (వ్రత్తీక !

“మనిషి సాధన ,తిముఖం - కళాత్యకం, వెళ్రానికం, అధ్యా త్మికం” అని విశ్లేషించారు నారాయణరెడ్డిగారు. కళాసాధనలో మనిషి వ్యూదయం, వైజ్ఞానిక సాధనలో బుద్ధి, ఆధ్యాత్మిక సాధనలో ఆత్య, (క్రమంగా వికసిస్తాయి. ఈ సాధన్యతయంతోవాటు మనిషియొక్క భౌతిక సాధనకూడా వరిగణించవలెనా? లేదా? అనే మీమాంన మొలకె త్తవచ్చు. భౌతికాభ్యుదయానికి మానసికవికానం (ప్రాతివదిక. మనిషి మానసికంగా సౌధించిన వగతిని భౌతికంగా (వయోగిస్తాడు. అందువలన పై థతివిధా త్మక సాధనం మానవ భౌతిక వికాసానికి తొడువడుతుంది. భౌతికవికానం పైవికానం లేనిది లేదు. కాబట్టి పై సాధనత్రయాన్నే కావ్యవన్తువుగా ఎన్ను కొన్నారు డాః నారాయణరెడ్డిగారు.

మనిషి _వస్థానాన్ని చ్యితించవలని వస్తే ఏవద్ధతి ననునరించాలి ? అన్నది మరో(వళ్న. వద్ధతులు (వధానంగా నాలుగు - చారిత్రిక వద్ధతి, వతివోనీక వద్దతి, వురాణ వద్ధతి, కాన్యవద్ధతి, మవోకావ్యరచనలో మానవ (వస్థానం చారిత్రిక వద్ధతిలో చి్యకిస్తే అది ఒక చార్మితకకావ్యంగా రూపొందవచ్చు. అందులో తేదీలు, వ్యక్తులు, నంభుటనలు, సొమాబీక చ్కితణం నిర్దుమ్షంగా, నిర్దిష్టంగా ఉండాలి. ఆవిధంగా మానవ(వగతిని చ్మీతించే కొవ్యం (వ్రవంచచరితను (వాసే చరిిత నర్వన్వం కావచ్చు. చాన్ని నారాయణరెడ్డిగారు (గపాంచకపోవడమే బౌచిత్యం.

శ్ర ఐతిహాసిక వద్ధతి మానవ నమ్యగ చరిత్ర న్ఫూ ర్తిని కలిగియున్నా, (వ్రతీకాత్మకంగా వ్రవ్యత్తుల చ్మీతణం (వధానంగా వ్రవంచిత మౌతుంది. ఇక వురాణవద్ధతి _వశిపాద్య నన్తువు యొక్క వుట్టువూర్వోత్తరాలను దార్శ నికంగా చి్నతిన్తుంది. కావ్య వద్ధతి రనవత్తర కథారూవంగా సాగుతుంది. వీటిల్లో మానవ (వస్థానాన్ని చిత్రింవదలచుకొన్న కవికి ఐతివోనీక, వురాణ వద్ధతులే ఉపాదేయా లౌకాయి. డా! నీం నారాయణరెడ్డిగారీ కావ్యనిర్మాణ మర్యాన్ని (గపాంచి మానవవికాసొనికి మొదలేవ? మూలమేది? - అని డర్శించి, అక్కడినుండి మానవ (వస్థానం ఎన్ని (వవృత్తులలో ఎన్ని మార్గా లలో సాగిందో భావించి, (వతీకాత్యకంగా వచన కవితలో రచించి అభ నిక కావ్యన్వరూపదర్శనం కలిగించారు. నూ(శ్రప్రాయంగా వివేచిస్తే ఆధునిక మవోకాన్యం ఈ (కించి లక్షణాలతో వెలుగొందుకుండాలి.

1. మానవ (వ్రగతినిగాని, (వస్థానాన్ని గాని సాధ్యమైనంత వరకు ఓక నమన్వయంతోనూ, ఒక నమ్మ్యగ్రతతోనూ నమీక్మించాలిం శ. వన్తువు వాచ్యం కాకుండా (వ్రతీకాత్యకవవృ త్రితో వ్యంగ్య గౌరవాన్ని సాధించాలి.
2. అధునిక జీవితానికి ఒకలర్థాొన్ని గాని, ఒకనందేశాన్నిగాని అందించాలి
3. వితివోసీక వురాణ వద్ధతుల న్మాళకయించి సామాజీకుల్లో ఒక ఆలోచన రేకెత్తింవక్షేయాలి.
4. ఆకృతిలో విన్ఫృతికం బె సారవంతమైన కళాత్యకవ్య క్రిత్వంతో కూడుకొన్న నంగ్రవాత్వం గోచరించాలి.
5. రచనలో అలంకృతి కంటె అర్ధగౌరవం ఉండాలి శబ్దచ్శితణం కంటి ఆర్భశబరిత భానించాలి. అలంకారాలు ఉన్నా అవి అర్థాన్ని పోషించాలి.

శ్రీ

7. అభివ్యక్తి అత్మాశయరీతిలో గానీ వర్మాశయవద్ధతిలోగాని సాగవచ్చు. అయినా ఎన్నుకొన్న పాత్రలు వ్యక్తులుగా కాకుండా (వవ్యత్తులకూ, ఉద్యమాలకూ, అవన్ధలకూ, నిద్ధాంతాలకూ, విలునలకూ (వ్రతీకలుగా ఉండి విశ్వజనీనతను _వకటించాలి.

రి. వర్ణనలలో న్వరూవంకం టె న్వభావానికీ, వి శ్లే్వణం కంటె వివేచనానికీ, కాత్సర్యం కంటె కవిదర్శనానికీ ఎక్కువ ప్రాధాన్యం ఉండాలి.

8 కవిత ఇజాలను (వ్రచారం నేన్తున్నట్టు కాక నిజాలను నిత్మ నూత్నంగా వ్య క్తీకరిన్తున్నట్లు ఉండాలి, హా

10. కవితాభివ్య క్తి అనుభూతి నందిన్తూ అలోచన రేకెత్తించాలి.

ఈదళనూతత్రి నేటి నవృదయుడు అధునిక మవోకావ్యంలో దర్శింవ దగిన లక్షణనూక్ర మైతే 'విశ్వంభర" ఒక అధునిక మవోకావ్యం.

మానవతత్త్వానికి మణిదర్భణంగా నిలిచిన ఈ కావ్యం మానవకావాద కావ్యాల్లో వెలువడ్డ తెలుగు మవోకావ్యం. దీన్ని మవోకావ్య మనకుండా “వచనకవితలో నమగ కావ్యం" అని ముఖవ(తంమీద వరిచయం చేయటం డా॥ సీ, నారాయణరెడ్డిగారి సౌజన్యానికి నువర్దతిలకం!

సొపాత్యవికానచరి(తలో 19875 తరువాత దాదావు వదేళ్ళు “అధునిక కా వ్యేతివోనయుగమని పిలవటం బాగుంటుందని నేను (వతిపాదించాను. *విశ్వంభర' ఆయుగ చైతన్యానికి “బుతంభర.'

దులా వ కతంనాడోం యన మదా అటాయలే వగ గి ర్త నో ఫలొ ళ (ఓ

విమర్శకుడుగా సినారె

ఆచార్య ఎన్‌. వి. రామారావు కవిలో విమర్శకుడున్నాడు. విమర్శకునిలో కవి ఉంటాడు. “దర్శ నాత్‌ వర్ణనా చ్భాథ రూఢాలోకే కవి కుతి” అన్న భట్టతౌతుని నూకి నారా యణ రెడ్డిగారికి వియో క్రి. వర్ణనం, దర్శనం, ఆయన నయనయుగళం, ఆయన రనహ్యృదయం పొందిన అనుభూతులు వర్ణనాత్మక కావ్యాలుగా రూవుకడితే, వరిశ్రీలనా చక్షువు దర్శించిన భావాలు విమర్శనాత్మక రచన లుగా రూవుదాల్బాయి. అధ్యవన అధ్యయనాలు వృత్తి, (వవృత్తి కావటం వల్లి కవితా కళతోపాటు విమర్శకళను కూడా రంగరించుకొన్న కవి విమ ర్శకుడు నారాయణరెడ్డి, అధునికాంధ కవిత్వంపై సిద్ధాంతవ్యానం, వ్యానవాపొని - నమీక్షీణం వ్యాననంవుటులు, మావూరు మాట్లాడింది భాషా

వరిశీలన, మందారమకరందాలు వ్యాఖ్యానం సి.నా.రె. విమర్శరచనలు,

1055-66 మధ్యకాలంలో కొనసాగిన రచనల నంవుటి వ్యానవాపాొని (1985). నమీక్షణం (1881) 50 వ జన్మదినోత్సవ నందర్భంగా (వచురిత మైన వ్యాననంకలనం, ఈ రెండు (గ్రంథాలలోని ఇరవై వ్యాసాలలో కొన్ని ఆకాశవాణి వినిపించిన (వనంగాలు, కొన్ని వ్యతికలు (వచురించిన వ్యాసాలు, మరి కొన్ని సాహితీ నభలలోని ఉవన్యాసాలు. వీనిలో వల్లవదళ లోవీ వున్నాయి. వంట వండినవీ ఉన్నాయి. (పాచీన కవికా నరిమళాలూ వున్నాయి. నవకవితా మధురిమలూ వున్నాయి.

(పాచీన కెలుగు కవుల్లో నన్నెచోడుడు,తిక్కన,పోతన, వేమన,ద్వివద కవులపై నారాయణరెడ్డిదృష్టీ (వనరించింది. "నన్నెచోడుని కవితాళ కిలో అళని అనల్బ కర్చనాళ క్రి, అవూర్వవర్ణనాయు క్రి వివృతములై నాయి. బాచితీపోవణలో, చిత్త వృత్తుల చ్యితణలో ఎంత సిద్ధవాన్తుడై నా “ఇతని

ఠీర్‌

నాల్క పెడును, వలుకుబడి గడును. ఇతడెంత తియ్యగా చెప్పినను ఏదో కొంత చిరుచేదు న్యురించుచుండును.” అని రెక్కపాటు లేకుండా వచిం చారు నారాయణరెడ్డి. “తిక్కన త్రీరు తెన్నులు లో వర్ణనా గరిమ, మన న్తత్వ నిరూవకమైన నంభావణా చతురిమ ఆవివ్య్యృతమైనాయి.” సామాన్య ములైన తెలుగు వలుకులకు ఎక్కడలేని చేవ చేకూర్చిన కవి తిక్కన అంటూ “ల్నంగ్లీ ములో షేక్స్‌పియర్‌ కువలే తెలుగునాట తిక్కనకు భావ్యం చెప్పే వేం మల్లి నాథులు ఉదయించవలసి వున్నది." అని నూచించారు.

రెండుకాళ్ళ ఛందన్సులో దండికావ్యాలు కచించిన ద్వివద కవ్మితయం-పాల్కురికి, బుద్ధరాజు, గౌరన రచనా రీతులను “ద్వివదలలో దివ్యకవిత' పేరుతో నరళనుందరంగా వివరించాద్‌. మాటలలో మనకనుల ఎదుట బొమ్మలు కట్టించిన వారి కవికాచితకళను విశదీకరించారు. గతిభేదం, వద్శవయోగ వై చిత్యంతో కూడుకొన్న రంగనాథ రామాయణం శినకవుల అవేశానికీ, వర్ణనాబవుళమైన (వబంధాల వదబంధాలకూ దూరంగా వుండటం ఆ కావ్యవైశిష్ట్రంగా పేర్కొన్నారు నారాయణరెడ్డి,

పై వ్యాసాలన్నీ ఒకఎత్తు-పోతన్నపై వ్యానం ఒకఎత్తు. “పోతన-వునః వరిశీలన' ఆ మవోకవి కవికాత్మను అందుకోవటానికి వేసిన నిచ్చెన్న భాగవతావకారికను విరాటనర్వావతారికకు తోబుట్టువుగా తీర్చిదిద్దటంలో పోతన్న తిక్కన్న తిన్నును అనునరించాడంటూ,

“క ర్రుణారనము పొంగి తొరగెడుచాడ్చునా (విరాటవర్వం్శ

“*మెలుగు చెంగటనున్న మేఘుంబు కైవడి” (భాగవతం) అను సీనవద్యాలను ఉదావారించటం నారాయణరెడ్డి లోచూవుకు నిదర్శనం.

అవరారికలో నేకాక, అం(ధ భాగవతం అంతటా వేయిరేకులలో విప్పారిన పోతన సొతత్త్విక చిత్తవృత్తి, భక్రిభావనా (వవృత్తులను వ్యూద్యంగా నహ్యదయ వేద్యంగా నివేదించారు నారాయణరెడ్డి. పోతన కట్టిన మకారాల (ప్రాకారాలు (మందార మకరంద మాధుర్యమున దేలు మధువంబు వోవునే మదనములకు), (వసాద రమ్యంగా నిలబెట్టిన వద్యాలు మనముందు సొక్షె

శకి

త్కరింన జేశారు. “*భ క్తవరమైన ఆర్రిని సార్వకాలీన సామాన్య (వజల ఆర్తిగా చిత్రించడం వల్లనే భక్షకవియైన పోతన్న (వ్రజాకవియైనాడు” అని ఆ కవి వైశిష్ట్యాన్ని విన్సష్టంగా ఆవిష్కరించారు.

నారాయణరెడ్డి “మందార మకరందాలు” (1878) రమణీయమైన పోతన వద్యాలకు కమనీయమైన వ్యాఖ్య, దీనికి నుమారు యాబై వేల (వకులు (వచురించిన యువభారతి నంస్థ నంగవా, నరళ వ్యాఖ్యలకు మార్గ దర్శకమైంది. పోతన, వేమనలు ప్రాచీనాంధ్ర కవుల్లో బహుళ (వచారం పొందిన కవులని భావించిన నారాయణరెడ్డి వేమన వద్యాలలోని హిర్యజనీనతను నమాలోచించారు. విభిన్న విషయాలను (గపాంచి, వాటిని నిశ్లే షించి లోకనక్యాలను చాటిన తీరును వివరిన్తుంది “నిత్య జీవితంలో వేమనః వ్యానం.

కావ్యాలలోని వర్ణనలలో కల్ఫనాళ క్రితోపాటు, న్వభావనిద్ధమైన లోక వరిశీలనను కూడా దర్శించిన విమర్శకుడు నారాయణరెడ్డి. (ప్రాచీన కౌవ్యాలు, చాటువులలో చ్యితిత మైన హెంఘిక జీవనాన్ని ఆయన నూక్ష్మ దృష్టితో వివేచించాడు. 17వ శకాద్దానికి చెందిన పాలవేకరి కదిరీవతి కృతి శుకన్తతి. 18న శతాబ్దానికి చెందిన అయ్యలరాజు నారాయణా మాత్యుని కావ్యం వాంనవింళతి. వీనిలో వర్ణితమైన నమకాలీన అచార వ్యవవోరాలూ, నాటి (పజల వేవభావలూ, కులాలూ, వ్యత్తులూ, ఇండ్లు, నగలూ మొదలైన అంశాలన్నీ నిశితంగా వరిశీలించాడు. స్నాతకోత్తర తరగతిలో వఠనీయంగా వుండిన (వకావరెడ్డి “ఆంధుల పొంఘీక చరిత ఈ వరిళో ధనా దృష్టికి దోవాదం చేసింది.

తెలుగు కొవ్యాలలో వర్ణనా (పొఢిమ, మనన్తత్వ నిరూవణ, లోక "చితణ, బొచిత్రీనిర్వవాణ, ఉక్రివైచితి, వడచికాలు మున్నగు అంశాలపై ళన వరిశీలనా చమవును (వనరించాడు నారాయణరెడ్డి. ఆయన విమర్శ పై అంశాలకే వరిమితమైనవ్పటికీ, ఆధునిక విమర్శాంగములైన తులనా త్మక అధ్యయనం, వరిళోధనాదృకృథం కూడా అందులో నెలవు చేను

శ్రి

బనవవురాణంలోని తొలిజాము కోడికూత వర్ణనలోని (తొలికోడి కనువిచ్చి నిలిచి మైపెంచి, జలజల రెక్కలు నడలించి నీల్లి 464 కొక్కారో కుర్రని కూయకమున్నో) నినర్గ రామణీయికం - వారిజాతాన వారణంలోని “విననయ్యెన్‌ కృకవాకు కూజితము లుద్వేలంబులై నూర నూత నవనోద్యత్‌ కరకుంచికా విఘటిత ధ్వాంతార రక (కియాన్వనముల్‌ * అన్న వర్ణనలో లోపించి కృ్మకిమ సౌందర్యలేవనం జరిగిందని ఒకచోట వచిస్తాడు.

మరొకచోట - *భారతరచనలలో నన్నయ పొరాణికునివలె కన్పి స్తాడు. ఎత్తయిన వేదికపై కూర్చుని ఉదాత్త న్వరంలో కథాకథనం చేన్తు న్నట్టుగా కన్పిస్తాడు. తిక్కన అట్లాకాకుండా నేవథ్యంలో కూర్చుని పాత థారులచేత వల్కిన్తున్న 'ప్రాంచ్టరు'లా కన్పిస్తాడు" అని నన్నయ తిక్కనలి భేదాన్ని వివరిస్తాడు.

ఆబ్బ మ్మను జేశ్వరాధములకిచ్చి వురంబులు వాహనంబులున్‌

సొమ్ములు 6006 ఇ066 ఆ౩90 ౨966

బమెెరపోతరాజొకడు భాగవతంబు జగద్ధితంబుగన్‌ * అన్న భాగవకారికలోని వద్యం పోతనది కాదని నిరూపించటానికి నారాయణ రెడ్డి చూసిన ఉవవత్తులు ఆయన వరిళోధన పాటవాన్ని చాటుకాయి. వష్ట న్కంధంలోని ఏర్పూరి సింగన కవిన్తుతి -

ఎఎ మ్మెలు సెన్సనేల జగమెన్నగ బన్నగ రాజళాయికిన్‌

సొమ్ముగ.... అత66

బమ్మెర పోతరాజు కవి వట్టవురాజు దలంచి (యొక్కెదన్‌* అన్న వద్యం పేర్కొని, పై రెండు వద్యాలలో (ప్రానస్థానంలో వున సౌమ్ములు-బమ్మెర శబ్దాలు, జగద్ధితంబుగన్‌ = జగ మెన్నగ అను _వయోగాల లోని సామ్యం చూపి, మొదటి వద్యం కూడా సింగన కృత మే కావచ్చునని

వ్యానవాహిని తర్వాత వెలువడిన నమీక్షణంలో విమర్శకునిగో

ల! నారాయణరెక్తిలో వరిణతి గోచరిన్తుంది. ఆయన వరిశీలన నిశితమైంది. వివేచన వి న్తరించింది. విమర్శతోపాటు వరిశళోధనా దృష్టి పెరిగింది. పోతనపై వ్యానమే కాక, ఆధునిక కవులైన నండూరి నుబ్బొారావు, జొమువాలపై విమర్శలు కూడా ఇందుకు సాక్ష్యాలు. ఎంకి పాటలను ఒక [కమంలో అమరి స్తే, ఉదాత్త (వజయ కావ్యంగా రూపొందగలదని భావించిన నారాయణరెడ్డి ఆ చణయంలోని వూర్వరాగం, దాంవత్యయోగం, వివయోగం, పూర్ణయోగం దశలను విశ్హేషించారు. ఈ పాటలలోని మాండలికాలను వివరిన్తూ, స్కాటిష్‌ మాండలికంలో బర్న్స్‌ (వానీన పాటలకు, నండూరి పాటలకూ సౌమ్యం చూపారు. జామవా కవిత్వ వ్యక్తి త్వాలను నమన్వయిన్తూ భావకవిత్వ యుగంలో కలంవట్టి అభ్యుదయ కవిత్వయుగంలో అంచులు ముట్టిన కవిగా అభివర్గించారు. వద్యరచనలో శ్రీనాథుని ముుదవున్నా, అతని నమాసొడంబరం కనిపించదని శ్రీనాథునితో సొమ్యవైవమ్యాలు పేర్కొ న్నారు. జామువా కవితారనం కరుణవీరమని (వతిపాదిన్తూ, ఆయన కవితల్లో ఖండకావ్యం (వక్రియ వుష్పించిందని ఉగ్గడించారు, ఆధునిక కవిత్వాన్ని కూలంకవంగా, (వతిభావంతంగా అనుశీలించిన విశిష్ట విమర్శనా (గంథం “ఆధునికాంధ్ర కవిత్వము-నం,వదాయములు: (వమయోగములు" (18067). 1862లో పి.హెచ్‌.డి. వట్టం పొందిన ఈ సిద్ధాంత వ్యానం విశ్వవిద్యాయాల్లో బహుళంగా వఠన పాఠన యోగ్యంగా వుండటం చేతఇటీవల మూడోసారి ముుదణ (1088) పొందింది. సాహిత్యం లో నంవ్రదాయ వ్రగోగాల స్థానాన్ని లెన్సగా అవగావాన చేనుకొన్న నారాయణరెడ్డి ఈ బృహద్గంథంలో భావకవిత్వ శాఖలు, అభ్యుదయ కవికా రీతులు, అతినవ్య కవికాధోరణులు నమ్యగ్దృష్టిలో నమాలోచించారు. వను, భావ, రచనల్లో నవ్యతను (వదర్శించిన గురజాడ, రాయ పోలులను యుగక ర్తలుగా వరిగణీంచారు. అయికే నారాయణరెడ్డి భావకవితా శాఖలుగా పేర్కొన్నవి నవ్య (కాల్చనిక్స కవికా శాఖలు అనీ, భావకవిత్వం కూడా వానితోపాకే ఒక శాఖగా వరిగణించాలనీ అర్వాచీన విమర్శనాక్షేతంలో కొత్త అలోచన

శ్రీ

అంకురిన్తున్నది. ఆత్మాశ్రయ వూరితమైన భానకవిత నవకవిత-లేదా-కాల్చ నిక కవితాయుగంలో ఒక (వత్యేకః ధోరణిగా మ్యాతమే వ్యవహరింన బడౌలన్నది ఈ వాదం. అవ్వుడు ఈ వాదం (వకారం భావకవిత్వ శాఖలు అన్న శీ ర్ధికను మారుస్తే, నారాయణరెడ్డి చేసిన శవిత్వశాథా విశ్చేషణ నమంజనమే అవుతుంది.

తెలుగు కవితలో నం్యవదాయ (ప్రాబల్యాన్ని, (వయోగ వైశిష్ట్యాన్నీ నునష్టంగా నిరూపించిన ఈ వరిశోధన (గ్రంథంలో గోచరించే నమన్వయ దృక్పథం (వశంననీయం. భావి విమర్శకులకు మార్గదర్శకం. “ఈ (గ్రంథం వఠనీయమే కాదు- ఇందలి 3లి, నమన్వయ ధోళణి అనునరణీయాలు, అస్వాదనీయాలు అని (గ్రంథ నమీక్షలో డా ఇరివెంటికృన్ణ్నమూలరర్తి ఉగ్గ డించారు. సి.నా.5ె. కావించిన (ప్రాకృళ్చిమ కవిత్వ లక్షణ వివేచన, తెలుగు కవికా వరిణాము విశ్లేణ ఎంతో వరిిశమతో కూడిన వరిళోధనా వటిమకు నిదర్శనం. “=ఆధునికాయ్థధ కవిత్వ నువోంభోరాశిని మథించి సాధించిన నవామ్యత స్వాదువలమైనా ఈ సిద్ధాంత (గంథం ని.నా రె. వరి శలనా వతిభకు, విమర్శనా శేముషికి నికషోవలం.

నారాయణరెడ్డి నృజనాత్మకరచనల్లో గోచరించే వదబంధాల గుబ శింవులు, నుడికారవు సౌంవులు, (పానల గుంథనాలు, రమణీయకవితా శైలి ఆయన విమర్శ రచనల్లో కూడా ద్యోతకమవుకాయి. భావ స్ఫోరక మైన వాక్య రచనా విన్యాసానికి ద్వివద కవుల నమాన చాలనం విశ్లేషించే ఈ వంక్తులే నిదర్శనాలు-

=ఆగ్ని కణికలు చిటవట మన్నట్టుగా వుంది.”

“ఒరలో నుంచి కత్తి దూనినట్టుగా వుంది.”

ఎప్రీగల్వు సొగి వందిళ్ళపైకి పాకినట్టుగా వుంది నారాయణరెడ్డి వద్యవయోగం కూడా వైలకృణ్య విలసిత మైనది. అచుంబిత మైన ఆలోచనా పాటవం, నిలువుటద్దాలవంటి నిర్దాకావ్యాలు, అరీణ భి తత్త చం మొదలగునవి ఇందుకు ఉదాహరణలు.

శల

కాస విమర్శలోనూ, వరిశోధనలోనూ కవిఠాశ్రైలికీ, ఆలంకారిక శైలికి అస్కారం లేదని కొందరు విమర్శకులు భావిన్తున్నారు. ఇది పాకీ కంగా మాత్రమే ఆంగీకరించదగింది శాస్త విషయాల మాట అటుంచి- సాపాశ్య వరిశోధనలో మాతం కొంత నా నృజన చోటు చేనుకోకతవ్చదు. విషయాన్ని నున్చష్టం చేయగలిగిన శైలి ఆలంకారిక మైనా అవ్వోనించ దగిందే, నచనమెనా, వాడుక భాషా రచన అయినా న్పష్టకారపాతమై విషయం దుర్గొవ్యు మైనవ్చుడు నివృ్రయోజనమవుతుంది. నారాయణరెడ్డి వచన రచన కవితా గంధం వెదజల్లుతూనే వక్తవ్యాంశాన్ని నరళ నుంద రంగా నుటోధకం కావిన్తుంది. ఆయన సిద్ధాంత (గంథం నమాన బంధు రంగా ఆలంకారిక శైలిలో నడిచినా భావాన్ని నూటిగా, డొంక తిరుగుడు లేకుండా వఠితలకు అఆందిన్తుంది. అనితరసాధ్యమైన ఈ వచన రచన సి.నా.రె.కే చెల్లింది.

భాషా వరిశీంనకు నంబంధించిన వ్యాసాలుకూడా నారాయణరెడ్డి వెలువరించారు. మలేషియా దేశభావ అయిన *మలే? లోని వదన్నరూవం వాక్యనిర్మాణం - అమ్మో, అబ్బో, అన్నో, బొవురే మొ అళ్ళర్యార్థకాల లోని ఆవ్రన్మరణం - (శ్రీనాభుడు, శ్రీస్తీ, నతితార్కిక భౌతికవాదం, విశ్వ నాథవారి నామాయణం మొ॥ అచ్చుతమ్చాల్లోని మెచ్చుతునుకలను వివరిస్తాయి “నమీక్షణం' లోని వ్యాసాలు. “మావూరు మాట్లాడింది" (1880) శీర్షికలో కరీంనగర్‌ జిల్లా మాండలికవదాలు - వాని మూలరూపాలు చర్చింన బడ్డాయి. ఇందలి రెండోభాగం “మలినుడుగు'లో జానవద గేయనరళిలో కాను (వాసీన పాటలలోని మాటలు వివరించారు సీ.నా.రె. భాషా వరా మర్శలో ఇది కొత్తవయోగం. ఈ చర్చలు చమత్కారంగా, ఛలో క్రికంగా కొనసాగినా నారాయ౫రెడ్డి భాషాళాశ్రదృష్టీని కూడా వెల్లడిస్తాయి.

వివిధ సగంథాలకు సీనా.రె. కూర్చిన పీఠికలు వివులమైనవి కాక పోయినా, కొన్ని వివేచనాక్మకములై నవి వున్నాయి. యువభారతి (వచు రణలు “కాన్యలవారి' (సార సౌరభిం), “చై తన్యలవారి' (ఆముఖం), ఈవ(్థత రచయిత “కిలుగులో సాపాత్యవిమర్శ' (అముఖ౦ం) మొ (గంథాల పీఠికలు పేర్కొనదగినవి. కొన్ని అభిపాయాలు మొగమాటంకోనం

శీ!

(వ్రానినవే అయినా వానిలో నవాజోక్తులు మ్యాతమే వున్నాయి. కౌని అతిళ యోక్స్తులు లేవు. ఈ వ్యానంలో పేర్కొన్న విమర్శ రచనలే కొక కవిత్వం- చైతన్యం (విజయవాడ చైతన్యభారతి తృత్రీయ వార్షికోత్సవ నంచిక - 1074), నరోజినీనాయుడు కవికావతిభ (సాపాత్య అకాడమీ - సావాత్యో వన్యానములు : 18-1881) మొ॥ వ్యాసాలు కూడా (వ్రచురికాలు.

నంవదాయంలోని మేలినిగ్గులను స్వీకరించి, వ్రయోగంలోని గుణా లను మేళవించి సాపాత్యనృజన కొనసాగించిననాడే అది (వతిభావంతంగా (వకాశించగలుగుళుంది అన్నది నారాయణరెడ్డి 'వగాఢ విళ్వానం. భాన కవికాధోరణిలోని కల్పన, అభ్యుదయ కవికారీతిలోనీ సామాజిక వాన్తవికతి లను రంగరించి జామువా, తిలక్‌, దాశరథి, నారాయణరెడ్డి మున్నగు 'నమ న్వయ కవులు' విశిష్టమైన ్యవయోగాలు చేశారు. నారాయణరెడ్డి నృజనాత్యక రచనల్లోని ఈ నమన్వయ దృక్పథమే ఆయన వినర్శల్లోనూ నువ్యక్త మౌతుంది. ఉత్తమ సాపాక్యాభిరుచిని రేకెత్తించి పాఠకులను ఉశ్తేజవర చిన ఉత్తమ విమర్శకుడు సి. నారాయణరెడ్డి,

ర్రవిత నా చిరునానూ సినారె అన్వేషణ

తెలుగునాట ఇంటింటా విసిపీంచిన డౌ॥ సీ. నారాయణరెడ్డి "పేరు నేడు భారతభారతి నోట వినిపిన్తూంది. తెలుగుతల్లి తీయతేనియపోసి పెంచిన ఈ వెలుగు శికువు నేటికి విశ్వంభర సొపాత్య వేదికమీద విజయ శంఖం వూరిన్తున్నాడు. వానుమాజిపేటలోని రైతు దంవతులు బుచ్చమ్మ మల్గారెడ్డి వలవువాటిలో మట్టిబొమ్మగా వుట్టిన బుడుతడు, కవిత్వ ధరళీ దీక్షెవరుడై, విజ్ఞాన (వజ్ఞాన గజవదనుడై కవిగణవతిగా ఎదిగినాడు. శబ్దః భావ, రాగశిల్ప3 లీ విలాసాలన్నీ తనవే అనిపించుకున్న సినారె స్థిరవిలానము ఆక వితయ్సే అయిపోవడం సాపాత్య జగత్తు అదృష్టం. “కవితనా చిరునామా అని చాటగలిగిన ఈనాటి మేటి మవోకవి సి.నా.రె ఒక్కడే. అయికే నారాయణరెడ్డి చిరునామా కవితయా లేక కవిత చిరునామాయే నారాయణ శెడ్డిగారా అన్న విచికిత్స కూడ నరనసాహిత్యాత్యులకు కలగడం నంతోవ దాయకం. (వ్రతిష్టాత్మకమైన భారతీయ జ్ఞాన పీఠవురస్కారాన్ని అందుకున్న నందర్భంలో నిరంతర సాపాత్యతవన్వి నారాయణరెడ్డి "సాపాత్య నమాలోచన నదన్ఫు నిర్వపొన్తున్న ఆంధధసారన్వత వరివత్తువారినీ ముఖ్యంగా వరివత్తుకు (ప్రాణ్యవ్రదమైన శ్రీ దేవులవల్లి రామానుజరావుగారిని వ్యాదయవూర్వకంగా అభినందిన్తున్నాను. ఈ వవిత్రసాహిత్యయజ్ఞం లోనన్ను కూడా పొల్గొనవలనిందింగా ఆజ్ఞావించినందుకు వారికి నా కృతజ్ఞతలు, ఆక్రవితనా చిరునానూ అని (వకటించిన నారాయణరెడ్డిగారి కవికాన్వేవణ గురించి నాకు తోచిన నాలుగుమాటలు చెప్పాలనుకుంటున్నాను.

“నవ్వని వువ్వుారి పాటతో (ప్రారంభించిన నారాయణరెడ్డి కవితా యాత్ర నాలుగు దశాబ్ధాలుగా సాగుతున్నది, గేయాలు, గేయనాటికలు,

శరీ

వద్యాలు, పాటలు, వచనకవితలు, కథాకావ్యాలు, విమర్శవ్యాసాలు,వరి శోధనగంథాలు, తెలుగుగజళ్ళు మొదలైన నమన్త నృజనాత్యళ (వలోధాత్మక సాహిత్య (వ్యకియలన్నింటిలో తన (వ్రశ్యేకతను నిలువు కుంటున్న (వయోగశిలి, (వతిభాళాలి ఆయన,

ఆక్రన్సులందు వెలుగు రేకులు చిందు తారకలు

నాదారిచూవు కన్సావలేనా డౌనొ

చదలేటి బంగారు సైకత న్ధలులు

నా వదము[దలను దాచువటములేనాడౌనొ*_

(నారాయణరెడ్డి గేయాలు. 1856) అంటూ తొలి అడుగువేశాడు, “*రేవటి ఉదయం నాలోవల గునగున లాడెను. మనిషీ నీ భవివ్యత్తు మమూజ్వలంగా ఉందని" ఆనాడే అన్నాడాయన. అభ్యుదయోన్ముఖుడై సాగిపోతూ “*మల్లికనలె మాట్లాడే మానవ మి(క్రుని కోనం” గవేషణ (పారంభించాడు. నింగినీ నేలనూ ఏక నూ్యూతంలో కూర్చిన అవూర్వ కవిరాయాత్ర అది. బుకుచ్య,కం వలె ఆయన జీవితచక్రం సాగిపోయిన నత్యాన్వేషణ అది. నిలకడలేని నిరంత రాన్వేవణలో ఉన్నవారికి ఒక ఇల్లూవాకిలి ఉండదు. కామున్నచోకే తమ ఎచిరునామాగా వెలుగుతుంటారు. అందుకే “*తేజన్సు నా తవన్సు అని (గపాంచిన సింగిరెడ్డి నారాయణరెడ్డి అనలు ఆట్బంటీి పేరు చైతన్యం” అని, ఆయన "*కంఠమే పాంచజన్యమని....మార్ముమోగింది అభినవ మవా ర్నాదం.” అవ్చుడు ఆయన గుండె, “నిర్లిప్త చైతన్యమే ఇల్చుగాం వేనోళ్ళుగా” 'ఘోషించింది----

“నా కంటి వెలుగు

ఎన్నోకోట్ల ఉదయాల ఉదయాలకే వురుడు పోసింది నా శ్వాన, అలనాడె

విశ్వంభరా వధూ వదములకు పారాణి వూనీంది నావాణీఎవుడొ

వదునాల్లు భువనాల కంఠాలు (శతిచేసింది నారనన

శీ(

కవ్కహ్యదయాలకే నుధాద్వారాలు కెరిచింది

నాన్సర్శ, చట్రాళ్ళ నవనాడులను మీటి 4

నృష్టికి రసానంద ద్యష్టినిచ్చిందిా. (ఇంటిపేరు చైతన్యం. 187%) అందుకే తన వంచేంద్రియాలు ఎనవ్వుడూ రగిలే ఇంధనాలై ఏవిధంగా నూతన దృష్టికి నూతన నృష్టికి దోహదం చేయాయో గు ర్తించగలిగిన తేజన్వీ డా. నారాయణరెడ్డి. (వకృతి శక్తులకు బానటగా రూపొందే జ్వలిత చేతనానుభూతులను ఆవివ్కరించే అక్షరతవన్వి ఆయన. ఆయన భావుకత అందుకోలేని అంతరిషెలులేవు. ఆయన వాణీ (శ్రుశిచేయలేని అంతరంగాలు లేవు.

*శిశిరాన్ని రేవటి వనంతానికి జేగంటగా నమకూర్చుకొని

నాలోని నాద్యవకృతి

నవనవంగా చేన్తున్నది జ్వాలాతవన్చు

(వ్రేలున్తున్నది

వేలాతీత కవితా హేలా వహవిన్చు*

(తేజన్చు నాతవన్సు= 1875) అంటాడాయన, నారాయణరెడ్డిగారి కవికాత్య విశ్వానం ఘోషించే నత్య సౌందర్యనారం ఇది,” 216 08516 06 (16 ౦615 19 201 10 ౫26 08 లకి 2000948160 036 ఆ! (1001 అంటాడు దివ్యజ్ఞాని వ్‌ ఇ, ౦0988030౫1 (1816-64). నత్యన్ఫూర్తి కల్పించడమే సాహిత్య వర మార్థము, మనిషిని మవోన్నత శిఖరాలవెవు నడిపీన్తూ, మనిషి న్వప్నాలను మనోజ్ఞ నత్యాలుగా రచిన్తూ కాలళ క్తిని శాసించగలదు కవికాళక్తి. కవితా శక్తి మానవత్వాన్ని, రసొనంద తత్వాన్ని రెక్కలుగా తొడుక్కొని అన్వేషి న్తున్నది జీవికాన్ని. ఎక్కడ నత్యాన్వేషణ ఉన్నదో అక్కడ కవిత సాషెత్క రిన్తూంటుంది. ఎక్కడ కవిత రూవం దీపిన్తున్నదో అక్కడ నారాయణరెడ్డి వాణి వినివిన్తూంటుంది. ఎక్కడ నారాయణరెడ్డి భావహేలా వావిన్ను ఉన్నడో అక్కడ కవిత్థశ్రీ నివానం ఉంటుంది. అందుకే కవితామతల్లి నుందర దరవోనం నారాయణరెడ్డి స్టిరవిలానం. “కవిత నా చిరునామా అని నినారె చెవ్చుకోవడానికీ మనమంకా ఒవ్వుకోవడానికి కారణం ఇది.

4కీ

(ఫెంచి మవోకవి &1౧0స01096 శం 1480861106 (1700 - 18600) అంటాడు “వ్‌&6ే 139 13 104 ఇగిం, 0106 41162856 11 113 1106 ఓం ౨౦6 000 4 ౧౦6/౮, అంపే, తన జీవితకాలంలో కనీనం ఒక్కసారైనా కవికాలేని వానిగతి దయనీయమైంది. మరి కవితే తానుగా కానే కవితగా కాదాత్య్యంచెందే రనతవన్వి మవోకవి వద్య్శశ్రీ, జ్ఞానపీఠ గౌరవనీయుడు ఆచార్య నారాయణరెడ్డి ఎంతటి ధన్యుశో చెవ్చనవనరములేదు. తనచుట్టు కాను తిరుగుతూ, భూగోళం నూర్యునిచుట్టూ తిరుగుతున్నళ్లే, కవి తనను కాను అన్వేషిన్తూ నళల నృష్టిరవాస్యాలమ నంళోధిన్తుంటాడు. మనిషి విలువల్ని విశ్వాసాలను మార్చగలిగే మంటతళ క్రి వదర్శిస్తాడు. కనుకనే నారాయణరెడ్డికి “నాదరోదసి నినదించే నిషాదం-వినిపిన్తుంది. జడతకట్టిన అరణ్యాలను అడుగులే (నళ్నలై అడుగుతున్నట్లు న్యురిన్తుంది. ఆయన నదుల్ని పెరట్లో కస్టేని పాడిఆవుల్ని చేయగలడు. “అలరి నురుగులమీద అచ్చవుతున్న అక్షరాలనూ చూడగలడు. ఆయన శ్వానకోశాలు శబ్దకోళాలు, ఆయన హృదయ నందనం భావవువృ నందనం. ఆయన వాక్కుల్లో బుక్కులు మొలుస్తాయి - దృక్కుల్లో అలంకారాలు వెలుస్తాయి. "నడక నుంచి రోదసీనౌకదాకా (వస్థానం” సాగించే ఆయన కాంతిరథానికి కేతనం కవిత్వతత్వచేతనం.

విళ్వవిథ్యాత ఆంగ్ల కవీ, విమర ఛకుడు ఏ520061 4000౯ 0౦161640 (1772 - 1884 అంటాడు -_-

“లింంట/ ఏ9 00601 (0 0 166 0/00 0౫10006138 808 0%206: 16 పేడ5 1700 ౧0 16 18016 01 *180128 10 61800768 116 6006 206 జం! 18 41 148 మజ( 804 3050045 లా. సీనారె నత్యకవితాన్వేషణం కూడా, శివంకరమైన సౌందర్య దర్శనంకోనమే. తన జీవితానుభూతులను అభిలమానవ (వ్రగతిగీతులుగా ఆలపించడం కోనమే, అందుకే “అదినుదళనుంచీ ఆధునిక దళవరకు మనిషిచేసిన (ప్రస్థానాలు" అన్నీ తన విశ్వంభర' వీణ్యాశుతులలో వలికించి వులకించాడు. “కృతి లోని చలనశీలానికి వరిణామం మనిషి, జగతిలోని భ్రమణ గుణానికి వతి రూవం మనిషి" (విశ్వంభర = 1080) అంటూ (పగతితత్వాన్ని వరిమశీక

46 రించాడు. మనిషికోనం తపిస్తాడు. మారణళక్రుల్ని శపిస్తాడు. రొక్ష నత్వం పై విజృంభిస్తాడు. రాగోదయాలను ఆవ్వోనిస్తాడు. “కవిత నా చిరు నామా" అని తన కొవ్యస్వామ్యూన్ని (వకటిస్తాడు. 1088లో వెలువడ్డ “కవితా నా చిరునామూలో ?5 కవితలున్నాయి.

ఇనన్నీ డా నారాయణరెడ్డిగారు. మూడు నంవత్సరాలు (1086-1888) వివిధ వ్యతికల్లో (వ్రచురించినవి. వీటిని ఒక [కమంలో కూర్చి తీర్చినవారు (వముఖకవి, (వసిద్ధ వరిళోధకుడు డా! ]1.గోపిగారు, ఈ కవితలన్నీ సినారె వరివూర్ణ భావుకతకు (వతీకలే కాలం కంటిలో విరినిన మానవ కల్యాణ కాంతిరేఖ లే. '“అడును వక్కలో వెళల్లకీలా వడుకొని ఆకాశాన్ని పీల్చు కుంటున్న వీధి గురించి నారాయణరెడ్డి చేసిన అవేదన భావ్యం ఆధునిక కవిత్వ చరిితలోనే మొలకెత్తిన ఒక మవోభ్యుదయోవనివత్తు. (వతిరోజూ మనం చూన్తున్న వీధిలో ఆయన దర్శించిన నగ్ననత్యాలు వివోయన విజ్ఞాన వీధిలో వివారించే నవనాగరిక మానవునికి కూడా గగుర్పాటు కలిగిస్తాయి. కవితకున్న అనంత కళాళక్లిని ఆవివ్కరిస్తాయి.

“గృడ్తి సె ఒరలో వదనుపెట్టుకుంటున్న

ఖర్గన్వవ్నం వీధి

గట్టికుక్క మూల్గులను గడవగడవకు

'వసారం చేన్తుంది వీధి

వీధినేన్తం-వీధి అభయవాన్తం

ఆకలే స్తే వీధి దోనీలి= ఆగ్రహ స్తే వీధి పిడికిలి” -..

“వీధిని నడుముకు చుట్టుకొని నడువు

వెయ్యి వోల్టుల వేడివుడుతుంది

వీధిని గొంతులో తొడుక్కొని అరువు

విశ్వమే నీవెంట వడుతుంది''-_అంటాడు

నగరవీధికీ గగనవీధికి నడుమ చెలిమికలిమి వెదజల్లే నీనారె అలాగే

ఆయన మెట్లు మెట్లుగా వరచిన మరొక మేటికవిత “సాక్షులు నింగిని

41

నేలమీద దింవడానికీ ఆయన నిర్మించిన అమృత సోపాన సాక్షులు. బుషిత్వం, (వ్రగతితత్వం తనభావగా మలచుకొన్న (త్రికరణళద్ధి వ్యాకరణమే న్యూశ్రీకరించగల ఈ కవికా నత్యాలను చూడండి.

“మెట్లు అలసీపోవు

ఎక్కేదిగే అడుగులు అలసిపోకాయి

మెట్లు నవానానికి గీట్లు.... 4 ఆరో ఇంగద్రియమున్నట్ట్లు అవ్వుడవ్చుడు వసికడకాయి వడే అడుగుల వరమ కౌటిల్యాన్ని.... మట్టివేళ్ళలో కట్టుకున్నమెట్లు చెట్టుకు ఆరోవాజలు అకాశం ఊడకు కట్టుకున్న మెట్టు మబ్బుకు అవరోవాణలు”. ఎన్నిమె బ్లెక్కీ తే, ఎన్ని, కాంతిగోళాలను చెక్కితే ఇలాంటి శుభంకర కవితేశ్వరి సాకషెళ్కార మవుతుండో మీరే ఊహించుకొగలరు నారాయణరెడ్డిగారి ఆలోచనాలో చనాల అవేశాన్వేషణలో అభించిన నవరత్న పీఠాలు ఆయన కవితా నంవుటాలు. అందుకే తాను*యుగ యుగాలుగా చీకట్ల మెక్లుకుతున్న ఊర్థజీవిని అంటాడు. “ఎక్కడ మేతప్బ దిగడం ఎరుగని నిక్యారోపొని అంటాడు. “ఆలోచనల గొడ్డళ్ళు శిరనులోని నరాలను నరుకుతుంటే నిటారుగా. చిమ్మిన రక్తాన్ని నేను” అంటాడు. అనడమే కాదు ఆయన అక్షరాలా చేసినా భావ (వకటలన మీద సాకెత్‌ నరన్వతీదేవితోనే సాక్షి నంతకాలు చేయించుకుంటాడు. “నేను నడుస్తాను నిశీధి ముళ్ళకంవలమీద నెత్తురు నంతకాలు చేనుకుంటూ” అని ఆయన చేసిన అరుణారుణ నంత కాలు రమ్యాక్షరళోభితాలు, తికొల (పామాణికాలు,.

"నృష్టికుంది ఎవరో చేసిన నంతకం

దృష్టికుంది కనులు చేసిన నంతం

చెవికుంది (శతి చేసిన నంతకం౦

చవికుంది మతిచేసిన నంతకం*

(ఇంటిపేరువై తన్యం)

అంటూ నిగూఢ (వాతలనూ, జాతకాల గీతలనూ గుర్తించగల తన న్నైవు జ్యాన్ని పదర్శిస్తైడాయన. మబ్బులచేత మెరువు నంతకాలను కూడా తన

శీకీ

జేట తెలుగు గజళ్ళల్లో ఈమధ్య చేయించుకున్న సాధికార సాహిత్య నన్మాన కృత్యగ్రహీత ఆయన. వేయేళ్ళ తెలుగు పొపాత్య చరిత్ర సారాన్ని, కన కజ్ఞాన చవకంలో విజ్ఞాన పీయూవషంగా (క్రాగేని నవనవోన్యేష నత్యగానం వేసే నిత్యచైతన్య చై్యతకోకిలము ఆయన్న

నన్నయ్య మొదలు నా వరకు, తెలుగు కవిత్వ ధర్యక్షేతంలో రవ్యతోద్యమాలు నడిపిన వీరులందరూ నావాడం కే నావాడని అభిమానించే అవూర్వవ్యక్తిత్వం నారాయణరెడ్డిగారిది. అనితరసాధ్య జవనత్వము ఆయనది. ఒక గురజాడ, ఒక రాయప్రోలు, ఒక థీథీ, ఒక విశ్వనాథ, ఒక కృష్ణశాస్త్రి, ఒక దాశరథి, ఒక కుందుర్తి వంటి యోధానుయోధు లెందరో కెలుగు సాపాత్య గగనంలో విజయవకాకలెత్తినవారే- ఎవరి కంఠ శంఖాలు వారొత్తినవారే. వీరితో డాశనారాయణరెడ్డి గారిని పోల్చడం, అనవనరం- అవివేకం. ఎవరిని మించినా వారెవరనే వెరివాదాలకంకే ఎవరు అందించి నాదెవరికి ఉనకరిన్తుందనే నవ్యూదయ వేదన ముఖ్యం. వారి ఆతోచనలు, ఆశయాలు, అనుభూతులు, ఆదర్శాలు మానవ విజయ గీకాలుగా, వురోగమన నంకేకాలుగా మనం మిగుల్బుకోగలిగితే చాలు. యుగళ ర్తలు, పీఠాధినతులు కాదు కావలనింది. నత్యాన్ని నిత్యం చేసే సార న్వత ళక్తి మూర్తులు. గతకీర్తిని తలచుకుంటూ, బంగారు భవివ్యత్తును వీలుచుకుంటూ వర్తమాన జీవితాన్ని వై భవో పేతం చేసే వై తాశికులుకొవాలి, నంవ్రదాయ శృ్యంఖలత్వం, స్వార్దవర విశ్ళంఖలత్వం కాదు మనకు కావల నీంది. మానవునిలోని నమతాద్యసష్టిని ఉద్దీపింవజేన్తూ, నమరతత్నాన్నీ ఆనుర క్వాన్ని ఆర్సివేన్తూ, కనిపించే మనిషికీ. కనిపించని దైవానికీ ఒకే మాతృ భాన్న నేర్పించేవి జ్ఞాన వ్రజ్ఞాన కనికారచనాచార్యులు కావాలి.

నేడు, నారాయణరెడ్డి, నృజనాత్మక నుువభాత కవితా వై తాళికా చార్యుడు. [పాచీన అర్వాచీన భావలో నమీచీన భావాలను వండిన్తున। కాలాతీత కవిళాక్షేత్రజ్ఞుడు. “అమృతం వంచి పెడుతున్నాను అందరూరండి* అంటూ ''మరోవారివిల్లు”' ఎక్కు పెట్టిన నవమార్తాండకవి ఆయన, ఇర వయ్యొకటన శకాబ్దంలో కాలుమోవుగున్న కాలాన్ని కేలెత్తి వీలున్తున్న

4కీ

కలకంఠం ఆయన. వ్యానవాల్మీకి కాళిడాన రవీంధద్రాది విశ్వకవీరదుల దర్శనాదర్శం ఆయన మెడలో దండగావేచ్చాం. మకఠాలుగా, ముఠాలుగా చీలిపోతున్న సాపాత్య సాధకులను నమళ, నమైక్యత, నత్యశీలకా పీఠం మీద నమావేశవరచుమని విన్నవిద్ధాం. తెలుగుభారతి కీర్తి తీరతీరాలకు, దూరదూరాలకు తీనుక వెళుతున్న మైతిన్తూతాన్వేషి విశ్వవికాన భావపిపానీ నినారెను మనసారా ఈ కభనందర్భంలో కవికాచందనంతోనే నత్కరిద్దాం.

ఆచార్య నారాయణరెడ్డి !

సాపాత్య తవన్సులో నీమనన్ను కూర్చున్న

మట్టిగద్దె జ్ఞానపీఠం అయింది.

నెరసిపోతున్న నీ నీలాలకలు

శివనుందర నత్యాలు కురి పిన్తున్న

మేళుకిరీటం అయింది-

కవటనాటక కీటకాల విలానంకోనం

నవ్వని నీ తొలికావ్యవు వువ్వు

కష్టజీవుల కన్నీటిని తుడిచే

కర్మయోగ నాగార్జున సాగరంలో

నవజీవన కాసారంలో

వద్య(శ్రీయై నవ్వింది.

రసానందమందిరంలో వరిమళించింది.

వెన్నెలవాడల్గో విహరించిన

నీ వ్రజఆయరాగచకోరాలు

రామవ్చగుడిలో రవళించిన

నీ వణవభావ మంజీరాలు

'స్వేచ్భా ఉదయవు వ్యృాదయంలో ఘోషించిన

నీ వ్రగతి బుతుచథాలు

తెలుగు గుండెల వెండితెర మీద

బంగారు తీగలై సాగుతున్నాయి

విశ్వంభర వీణ్యాశుతులై మోగుతున్నాయి.

(0

80 నంవదచాయానికి (వయోగాన్ని వయోగానికీ నం్యనదాయాన్ని (పాణభిష్షగా పెట్టిన వురోగతి వితరణశీలివి నీవు కాలను తీర్చు ఇచ్చే మార్పు వనంతాలలో మాయని మానవత్వ కర్పూర కేళివి నీవు. పామాలయ బొన్నత్యాన్ని పాందూ మవో నముద్రవు గంభీరక్వాన్ని న్చర్మించే నీ పతిభా పాండిత్య వక్షెలు అక్షరాల గవాక్షులు అందుకోలేని ఆకాళం లేదు అందుకే భారత భారతి నీ మీద పెట్టుకున్న ఆఅళలకు అంతులేదు.

సనా 5 కవిత్వనిర్మాణపద్ధతి అణ ఆచార్య నాయని కృష్ణకుమారి కవిశ్వ తత్త్వాన్ని గురించి, ఏరకంగా విశే వణను రూపొందిస్తా మో, కవితా నిర్మాణాన్ని గురించి కూడా అటువంటి విశ్తే్నణను రూపొందించ ణానికి వీలుంది. కాని మన విమర్శన రంగంలో కవిత్వ తత్త్వానికున్నంత పాధాన్యం, నిర్మాణానికివ్వడం జరగలేదు. ఆందుకు కారణం తెలుగు వండిళులు, భాషను సాపాళ్యాన్నుండి వేరుచేనీ చూడడం కావచ్చు. ళబ్దా ర్భాలు రెండూ ఒకదానితో ఒకటి పోరాని నంబంధం కలిగి ఉంటాయని తెలియని వారవ్వరూలేరు. “వాగర్థా వివ నంవృకౌ'” అన్న శ్లోకానికి అందరూ త్య ప్తికరమైన నమాధానమే చెవ్చుకుంటూ, అక్కడ వాగర్థాలను శబ్దార్ధాలుగా భావించడం మనకు తెలును. మన ,(ప్రాచీనాలంకారికులు కూడా శబ్దప్రాధాన్యాన్ని గుర్తించకపోలేదు. వాళ్ళు వివరించిన శబ్దాలంకా రాలు, శబ్దపాముఖ్యాన్ని గుర్తించినవే, ఏతిక్షరాలు ఎలావాడితే మాధుర్యం, గాంభీర్యం కవిత్వానికి లభిస్తాయో వాళ్ళు వివరించారు. కావ్యాలంకార నం(గవాంలో గుణ (ప్రకరణం ఇటువంటి వివరణ నిచ్చేదే. వదాల మధ్య కలిగే నంధి (శ్లేషము), వాడేవదాల (ప్రాసిద్ధ్యం (_వసాదం), -వాక్య నిర్మాణ చాతుర్యం (మాధుర్యం), వినడానికి ఇంవుగూర్చే అనునానీక్యం (సౌకుమార్యం), కవిత్వ పొదాల మధ్య్మ ఉండవలసిన తూగు (నమత, నంయుక్షొక్షరాల వాడుక (జాదార్యం), నియకాక్షరాలైన వదాలను వదే వదే ఆవర్రించడం (కాంతి, నమానభూయిష్టలక్షణం (ఓజన్సు) ఇవన్నీ కవి వాడే భాషకు నంబంధించినవే. ఆరకంగా, రీతి, పాకం, శయ్య అనే వదాలు, భాషకు కూడా అన్వయించే వే.

పోగా, పాశ్ళాత్యులతో మునకు కలిగిన నంబంధం నలన వాళ్ళ భావలోని “53/16 అనే మాట, మనభాషలో '“3ైలి"గా అవతరించింది. నిజానికి ఈ నదం వుట్టుక ఇటీవలి కాలంలోనిది. దీని ఆరోవం _శబ్దరళ్నా

తా ఇష న కి

ని!

(4 (| ౦. యర (69)

| లలో

రీ శరంలో లేదు. ఇది కూడా భాషావరమైన అంశాన్ని సాహిత్యాంళంతోపాటు తనలో లీనం చేనుకొనే వదమే.

ఈనాడు సాపాత్యరంగంలో, “వ్రతి కవికీ (వత్యేకమైన శైలి ఉంటుందన్న ఉటంకీంవు వరిచితమైనదే.

ఈ వ్యానం ఉద్దేశం సాహిత్యపరంగా కాక, నిర్మాణవరంగా, డా. నారాయణరెడ్డి కవిత్వంలోని “శైలి నిర్ణాయక లవణాలను వెలికి తీనుకురావడం.

ఇంతకు మునుపే ఈ వ్యాన రచయిత్రి. డా॥నారాయణరెడ్డి అక్షరా లను కూర్చే వద్ధతినీ, వరుష నరళ, స్థిరౌాదుల వాడుకకు నంబంధించిన నీవ్చత్తినీ, ఒక వ్యానంలో వివరించింది.

(వివేచన-ఓ-యు. తెలుగుశాఖ వరిళోధన నంబిక) ఇవ్చుడు, ఆయన కవిత్వంలోని (గ్రథనవద్ధకినీ, వాక్య రచనా విధానాన్నీ ఈ వ్యానం అవిన్కరించడానికి వయత్నిన్తుంది.

డాఃనారాయణ డ్డి దాదావు యాభై కవితా నంకలనాలను వెలువరిం చిన కవీ. ఈ వ్యాసానికి ఉదాహరణల కోనం ఆపాంచిన కావ్యం, ఒక పే అది “కవిత నా చిరునామా” (విల, 1988).

ఈయనకు అను.పాన చాలా ఇష్టం. కవిత్వంలో ఈ [పాన నియ మాల వలన శాబ్టికమైన తూగు చాలా న్పష్టంగా, నిర్చున్షంగా కనిపిన్తుంది, ఈ టూగును _పకటించడంలో అమితమైన ఆన క్తి ఉండడం వలన, ఈయన కవిత్వంలో సాధారణంగా భొవం, కనీనం రెండుపాదాల వరకూ సాగక తవ్పని వరిస్టితి యేర్బడుతున్నది. అరదువల్ల నే ఒక తత్తా్యన్ని వ్య క్తంచేయ వలని వళ్చినవ్వుడు, రెండేనీ ్యవకీకలు, రెండేనీ బింబ (వ్రతిబింబ వాక్యాల జంటలు, తవ్వ్చని నరిగా రూవుదిద్దుకుంటుంటాయి. ఉదా :

క. ఆవిరి నీ తవన్వు

ఊపిరి నీ ఉనను = (తనన. వుట, 100) ఆవిరి, ఊపిరి అనే రెండు అంశాలు తమ తత్త్వాన్ని వెతుక్కునేందుకు, ఈవన్చు, ఉవ్నన్ను అనే రెండు వ్రత్రీకల్ని ఆ(శ్రయిస్తాయి. ఇక్కడ పై వాక్యానికి

కీ (శ్రీంది వాక్యానికి బింబ (వ్రతిబింబ భావం కనిపిన్తుంది. ఊపిరి నీ ఉవన్ను అని ఒక్క వాక్యంతో ఊరుకోవడానికి కవికి నంబంధించిన (ప్రానలగ్నమైన శచ్దాలంకార (ప్రీతి ఒవ్వుకోదు---ఇందుకీయన కవిత్వాన్నుండి యెన్న్నైనా ఉదానవారణలను ఏరుకోవచ్చు. ఎందరు తాగినా గాలి యింకిపోదు ఎందరు చూచినా ఆకాళం ఆరిగిపోదు. (విత్తు చిట్లకపోతే. వుట. 01) కడలిదాని వురిటిల్లు గగనం రాని పొదరిల్లు. (తవన. వుట. 100) అక్షరం నా నిధి అంబరం నాఅవధి. (బొట్లు, వుట. 45) ఇటువంటి జంట వాక్యాల నిర్మాణాన్ని నారొయణరెడ్డి కవితకు నంబంధించిన వ త్యేకలక్షణంగా పేర్కొనవచ్చు. ఇది ఈయన కవిత్వంలో సాధారణంగా అన్నిచోట్లా కనిపించే లక్షణం. అయితే ఈ రెండేని వాక్యాల నిర్మాణంలో అంతర్గతంగా ఎన్నో వైవిధ్యాలు కనిపిస్తాయి. వాటిని వివరించడం ఈ వ్యానం యొక్క ముథ్యాశయం. 8. పెన పేర్కొన్న రెండు వాక్యాలకు ఒకే విశేషణం అన్వయింవకే సే నిర్మాణం ఈ కవిత్వంలో (వ్రత్యేకత. ఇక్కడ కూడా భావం రెండు చరణాలకు నియతమై ఉంటుంది" రెండూ రెండు వాక్యాలుగా ఉంటాయి. ఉదా: మెట్టు అలసిపోవు ఎక్కేదిగే అడుగులు అలనీపోతాయి. (సొకులు, వుట. శ్రి ఈ రెండు వాక్యాలూ ఒక యూనిట్‌గా వరిగణీంచవ బడతాయి. *“ఏక్కేదిగే అన్న విశేషణం అర్ధవరంగా శీవనలం అడుగులకు నంబంధించిందే అయినా,

క్‌4 దాన్ని మెట్లకు కూడా, రవాణా (౧౩౫౩8౧ చెయ్యవచ్చు. అంపే ఎక్కే దిగే అడుగులు అనే నమానంతో నమానంగా, ఎక్కేదిగీ మెట్లుఅన్న నిర్మాణం కూడా తయారు కావడానికి ఈ భావలో వీలుంది. అవ్చుడు ఈ క్రింది నిర్మా ణాలేర్చడకాయి. ఫి == అలనీపో ఎక్కేదిగే పటి నోచేయి ఇక్కడ అలసిపోవు/అలని పోతాయి అనే క్రియలకు అర్థవరంగా వ్యతిరేకత ఉన్నా నిర్మాణనరంగా లేదు. ఇందులో విశేవణాలను వివిధ స్థానాలకు మారున్తూ చేసిన నిర్మాణాల వరంగా ఉదాహరణల్ని చూపించవచ్చు.

1. మానువై నా ళా రం(చిీరో మనిషికైనా పొగరో (సౌదామినీలు, వుట, 26) ల నరికితే తెగేవి -* నరాలే (ది -* రక్తంకాదు. (వోరెళ్తే పిడికిలి. వుట. 88) $. జంట వాక్యాల పొందికలో మరొక వద్ధతి ఈయన కవిత్వంలో విశేషంగా కన్పిన్తుంది. మొదటి పాదం చిన్నదిగా, కేవలం కర్త, శ్రీయలతో కూడి ఉంటుంది. రెండవది మెదటి పాదానికి పెంవును కూరున్తూ పెద్ద పాదమై రూపొందుతుంది. ఆ పెంవుదల, పాదంలో కర్తకు విశేషణం చేర్చడం వలన నమకూరుతుంది. చూడండి. ఉదా: గది కదలదు గదిలో రెక్కలుకొట్టుకునే ఉదయాలు కదులుకాయి. తోట నడవదు తోటలో రేకులు తొడుక్కునే వరిమళాలు నడుస్తాయి. ఇనుక ఎగరదు ఇనుకలో చేతులు కలిపే నుడిగాలులు ఎగురుకాయి.

ర్‌5్‌ కొండ కురవదు కొండతో తలబాదుకునే కారుమబ్బులు కురుస్తాయి (నరజాతులు నవ్వుకాయి. వుట. 41)

శ. రెండేసి జంట వాక్యాల యూనిట్‌ను (కమాలంకార వద్ధతిలో వ్యత్యన్తం చేస్తే, కొత్త జంట వాక్యాలు రూపొందడానికి అనువైన నిర్మాణ విశేషం ఈయన కవిత్వంలో కనిపిన్తుంది. ఉదాః కాళ్ళేమో నేల పైన

శిరను ఉనికి శిఖరం వేశ్ళేమో మట్టిలోన వృక్షం ఉనికి గగనం. (బొట్లు. వుట. 4%) ఈ జంటల్ని మారిసే ఇట్లాటి నిర్మాణం ఏర్చడుతుంది. అక్రాళ్ళేమో నేలపైన వేశ్ళమో మట్టిలోన శిరను ఉనికి శిఖరం వృక్షం ఉనికి గగనం”

4. రెండు చరణాల నిర్మాణంలో ఒక జంటలో నుండి తరువాత జంటలోనికి విన్తరించే భావాన్ని హేత్వర్థక్యనయోగంతో సాధించే నిర్మాణం, ఈ కవిలో చాలా చోట్ల కన్పిన్తుంది.

ళా అజ్‌ ఉదా: ఎందరు కాగినా గాలి ఇంకిపోదు. ఎందరు చూచినా ఆకాశం అరిగిపోదు, ఈ ఉర్హాటనల్ని నమర్థిన్తూ హేతువును చూపించే మరో జంట వాక్యాల నిర్మాణం ఇలా ఉంటుంది* గాలి ఊరుకుంటుంది చై తన్యం చెయిలోంచి ఆకాశం మెరుస్తుంటుంది అవనికంటిలోంచి (విత్తు చిట్లకపోతే)

న!

6. జంట వాక్యాల యూనిట్లను ఈయన కవిత్వంలో బాలొ ఎక్కువగా మనం చూడవచ్చు. సాధారణంగా ఎక్కడో తవ్చ. భావం ఒక్క వాక్యానికి వరిమితమె, అక్కడికి తెగిపోయే నిర్మాణం కనివించదు* అటువంటి నిర్మాణానికి ఈ (కింది ఉదాహరణలను చూడవచ్చు.

(1) మెట్టు అలసిపోవు ఎక్కేదిగే అడుగులు అలసిపోతాయి - అన్న యూనిట్‌ నిర్మాణాన్ని అనునరిన్తూ, మెట్లు నవానానికి గీట్టు-అనే పొదం ఒంటరిగా కనిపిన్తుంది. అట్లాగే మరొకటి. (0) నూర్యుడి ముఖంలోకి చూచి నూటిగా చెబుతున్నాను ఈ నేలలో చినుకులు మొలవవని ! (బొగ్గు వరక, వుట. ళ్‌1)

1. ఒక్కోసారి ఈ ఒంటరివాక్యం జంట వాక్యాలను నంధాన వాక్యంగా మారుతుంది. తూర్పు గదీలో అరగంట అవులి స్తే గానీ కాలం కదలదు ఆకాశం వాకీట్లోక్‌, ఫేచ్ళు మాతం తక్కువ తిన్నాయా రాతి నిద నరిపోక వగళ్ళకొద్దీ వడుకునే ఉంటాయి. శీ, వేరగాంతం ఊబిలో దిగిన ముదిమి వీధిలోకి ఎగిరొన్తుంది వీధిచెప్పే చేదు నిజం వేదాంశఛం చెవుతుందా !

ర నాకు నిజంగా జాలి నిరాళను చవ్చరించే వాళ్ళన్నా వాలే వయనుకు జడునుకుని వై రాగ్యం వర్షించే వాళ్ళన్నా ? 6. ఈ జంట వాక్యాల నిర్మాణంలో ఒక్కో వాక్య నిర్మాణాన్ని విశే షిస్తే, అవి కొన్ని రకాలుగా కనవడుతున్నాయి. 7 (00 (వ్రశ్నార్థక వాక్యాలు = ఉదా; బొద్దింకలు పాశే బ్యురల్లో బోధి వ్యక్షెలు మొలుస్తాయా? అజ్ఞానం కమ్మిన చేతుల్లో అజంకాలు మెరుస్తాయా | క్‌. (క్రీయారపొత వాక్యాలు - ఉనూరనే మనిషికి సిగరం ఓ దీర్ణ నిశ్వానం ఆకాళం ఓ అ(శుకోశం. $. జంట వాక్యాలలో (వతివాక్యమూ, ఒకటి లేడా రెండు అనమానక వాక్యాలతో కూడిన నంవూర్ణ వాక్యమై ఉంటుంది. ఉదా: తూర్పు కొండను ఒరునుకు రాకుంకే నూర్యుడికి ఆ కాంతి రాదు నక్షత్రాల పొడితో ఒళ్ళురుద్దుకోకుం కే చందుడికి అ జిలుగు రాడు. 10. ఒక్కోసారి వాక్యంలో అనమావక వాక్యం, ముందుండడానికీ బదులు నమావక (క్రియ వెనక్కి. అది నర్జుకుంటుంది. వెళుతున్నాను నన్ను నేను పీల్చుకుంటూ నా ఒంట్లో తడినీన ఊపిరిని ఆరేనుకుంటూ-

• ల్‌కీ ఈయన కవిత్వ నిర్మాణంలో, కవిత్వ శీర్షిక కవిత్వంలో భాగమై, అదిలేందే ఖండికకు అర్థ న్యూర్తి, కలగని విధానం కూడా ఉంది. ఉదా- ఆకాంక్ష- (వుట. 86) ఒక్కో కవితా ఖండిక నిర్మాణంలో, రెండు భాగాల్ని ఖచ్చితంగా చూసించడం ఈ కవి వత్యేకత. అందులో తొలి ఖండిక ములిఖండికకు భావ (వకటనలో వ్యతిరేకంగా ఉన్నా, నిర్మాణంలో మాతం నద్భశంగానే కనిపిన్తుంది, ఈ ఖండీక నిడివి సాధారణంగా రెండు పాదాలైనా అవ్వు డవ్చుడూ ఆరేనీ జంటరివరకూ సొగుళుంది. ఉదావారణకు “పెన్టైలు' అనే కవితను గ్రవాంచవచ్చు. శీ ఈ పెపై తిరవకు

2. ఇందులో ఉన్నవన్నీ కలల క శేబరాలు అకాశం మగ్గం మీద నేసిన అశళరీరవస్తాలు, శ. ఈ పెట్టి తెరిస్తే (వమాదం, శ. క శేబరాలను వూజించే జాతి కంకాళాల జండాలతో వుచ్చువు(రైల వోరతి వళ్శాలతో స్వాగతాన్ని వెలిగిన్తుంది. క. నందేవాం లేదు
3. ఈ దేశంలో ఇంకా మిగిలే ఉన్నాయి శవళక్రులు 1 కీ & ఈ పెస్టై తెరిచిచూడు $. 2. అందులో ఉన్నవన్నీ అక్షరాలా నిజాలు గొంతునులిమినా గుండె ఆగని మండేవాన్తవాఖు

కథ శ. 2. ఆ పెట్టె తెరిస్తే వ్రయోజనం 4. &. నిజాలను (పేమించే జతి నింగిని కుమ్మే పిడికిళ్ళతో ని న్తబ్ధతను చీల్చే నిదానాలతో చైతన్యాన్ని వర్షిన్తుంది. 5. &. నందేవాం లేదు. 6. 2. ఈ దేశంలో ఇంకా ఉప్పొంగుతున్నాయి ఉద్యమ శక్తులు. ఒకే ఖండికగా భాసీంచే ఈ కవిత్వంలో రెండు భాగాలు న్పష్టంగా నిర్దేశికాలయినాయి. భావవరంగా రెండూ వ్యతిరేక వినయనంయోజితా లైనా, నిర్మాణవరంగా రెండూ ఏ మాత్రమూ విభిన్నమైనవి కావు. ఆ విషయం, 1= 1. &. అన్న నమీకరణం నృష్టం చేయగలదు. ఇని డాథనారాయణ రెడ్డి కవిత్వంలో ఎక్కువగా కనిపించే నిర్మాణ విశేషాలు. వీటివల్ల ఈ కవి శ్రైలిని (36316) గుర్తువట్టడానికి వఠితకు వీలు కలుగుతుంది, ఈయనకున్న శబ్ధాలంకార (వియత, ముఖ్యంగా అన్నుప్రానమీది మోజు, పాదాల మధ్య ఉండే 'తూగు" మీద మక్కువ, ఇటువంటి నిర్మా ణాన్ని ఈయన కవిత్వంలో స్థిరాంశంగా స్థావించగలుగుతున్నాలు. ఆధునిక విమర్శకులు వచనకవిత్వవరంగా చెప్పే *వాక్యలయా అన్న సాంకేతిక వదానికి ఈయన కవిత్వం ఒక చక్కని ఉదాహరణం

సినారె గేయరచనలు

డా॥ టీ. చెన్నకేశవరెడ్డి గేయం, గీతం నమానార్థకాలు. పాడేది గీతం లేదా గేయం. గాన యోగ్యమైన రచన గేయం, కవిత్వం (శవ్యకళ. (శవ్యత ఛందన్సువని చేకూరుతుంది. ఛందన్సుకు నిత్యంగా ఉండవలసిన ధర్మం (శవ్యత అనీ, అన్ని ధర్మాలకంటే అదే గొవ్పదని క్షేమేంగదుని అభ్మిపాయం. ఛందన్నుకు ఆంగ్ధ 0లో 250306) అని వాడుక, ౨0906) అంటే (00 == 10%,0లే6 5119, 50080). గేయాత్మకత, గానయోగ్యత అని ఆర్థం. ఛందను నలో అక్షర ఛందన్సులని, మాకా ఛందన్సులని రెండు (వ్రధాన భేదాలు గోచ రిస్తాయి. అక్షర ఛందన్సులు వఠనయోగ్యాలై తే మాశక్రా ఛందన్సులు గానయోగ్యాలు, అత్షర ఛందన్వులను వద్యాలుగాను, మాకా ఛందన్సు రూనంలో ఉన్న రచనలను గేయరచనలుగాను వరిగణిస్తారు. గేయరచనా

ధురంధరుల్లో అ(గ్మ శ్రేణిలో నిలిచిన చారు నారాయణరెడ్డిగారు ఆచార్య సి. నారాయణరెడ్డిగారి కవికాకృషి (తివేణినంగమంలా సొగింది. మొదటి నుంచీ వద్యం, గేయం, వచన కవిత ఈ మూడు రూపా ల్లోనూ ఆయన కవిళారచన జరిగింది. తొలినాళ్ళ్గలోవద్యాలు రానినా,తర్వాత (శ్రమంగా వద్య కవితానరన్వతి అంతర్వాపాని అయింది. మొదటగేయం, ఆతర్వాత వచన కవితా రూపాల్లో నమానంగా కవికా రచన కొనసాగిన్తున్నా ఆయన (వధానంగా గేయకవి. ఆయనలో మొదట కవిత్వవు ఊటను జౌలు వారించింది జాననదగేయమే. ఆయన నుదీర్ష కొవితా (వస్థానానికి మొదట బాటవేసిందీ పాశే. నలుగురిలో మెదట కవిగా గుర్తింవు తెచ్చిందీ గేయ రచనే (నవ్వని వువ్వు) ఆయన గేయగంగ 'నవ్వని వువ్వు'ను ననలె త్తింవ జేసింది. పామాలయోత్తుంగళ్ళంగాలనుంచి 'జలపాత' మై దూకి “దివ్వెల మువ్వల” న్వనంతో విశ్వగీతిని గానం చేసింది. నమళలంలో “నమదర్శ నాన్ని కలిగించింది. 'సాగరాలను నిర్మించి “కర్ఫూర? రాజనాలు

శ

వండించింది. “బుతుచకి వరి భమణంలో వెన్నెల వాడలను "మరో వారివిల్లు'ను వెలయింవజేసి 'వగలే వెన్నెలగా జగమే ఊయలగా డోల లూపింది. “జాతిర త్నాన్ని వసాదించింది. “వవంచవదుల్ని (వవంచించింది. “గజళ్ళ'కు వాకిళ్ళు తీనీంది. ఎన్నెన్నో ఇజొల నిజాల చుంచు దువ్వి వ్యూమ నిజం అంచు నశించి మానవకా తీరాన 'భూమిక*ను భూరి భూజంగా నిలిపింది.

నారాయణరెడ్డిగారు గేయానికి చేనిన వధానమైన తోడ్పాటు కథా కావ్యం. కథ, పాథత్రలు, వర్ణనలు, రనపోవణ మొదలైన కావ్యాంగాలతో నమ్మగ్రగేయ కావ్యరచన నారాయణరెడ్డిగారితోనే ఆరంభమైంది. ఆధునిక కవిత్వం వచన కవిత్వంవైవు మలువు తిరుగుతున్న ద్‌శలో నారాయణరెడ్డి గారొక్కరే గేయ కవిత్వానికి వట్టుగొమ్మ అయినారు. అం(ధదేశంలో ముఖ్యంగా తెలంగాణాలో ఏదైనా సాపొత్యచైశన్యం వచ్చిందం పే అది నారాయణరెడ్డిగారి గేయ రచనల ద్వారా, గేయగానం ద్వారా వచ్చిందని చెవ్చడం అతిళయోకక్రి కాదు_ అది చార్యితక యాథార్థ్యం. ఈ విషయంలో బాళరథిగారి కృషిని కూడా న్యరించక తవ్చదు. ఆధునిక కవికాయుగంలో గేయంలో మొట్టమొదటి కావ్యాన్ని, మొట్టమొదటి బార్వితక కావ్యాన్ని, మొట్ట మొదటి బుతువర్ణన కావ్యాన్ని కథను జోడించి బుతువర్ణనలతో కావ్యాన్ని అల్లడం కొత్తదనం. మొట్టమొదటి జీవితచరి(త కావ్యాన్ని, కొత్త నంథాలో కా త్తీీకకావ్యాన్ని, ముక్తకాలను గజళ్ళను రలించిన కీర్ధి నారాయణరెడ్డిగారి దే.

నారాయణ రెడ్డిగారిలా గేయరూవంలో ఇంతవన్తువి న్త్యతినీ, (వక్రీయా వై విధ్యాన్నీ, వరిమాణ పౌవ్కల్యాన్నీ నంతరించినవారిలో నమకాలికుల లోనేగాదు యావదాంధ్రసారన్వతంలోనే లేదని చెవృ్పడం న్వభావోక్తి మాత్రమే.

నారాయణరెడ్డిగారి _ గేయగంగ_. (వధానంగా నాలుగుపాయలుగా (వవపాంచింది. 17గేయనాటికలు 2. గేయకావ్యాలు 8. గేయఖండికలు 4. లలితగీకాలు-నినీగీఠాలు. అయితే 'గేయనాటికలు”, “గేయ కొవ్యాలు' ఈ నదన్సులో (వత్యేక వ్యాసాంళాలుగా ఉన్నందువృర్ధ వాటిని విడిచి పెట్టీ

6 విడివిడి గేయఖండికలను, లలితగీతాలు సినీగీకాలను [వధానంగా వరిశీలిం చడం ఈ వ్యాసానికి నిర్దేశించుకొన్న వరిధి. వమన్వయదృకృథం-నారాయణ రెడ్డీ ॥ః నారాయణరెడ్డిగారు కలం వస్టేనాటికి తెలుగు సాపాత్యంలో అభ్యుదయ కవితా ఉద్యయం తగ్గుముఖం వట్టింది. అభ్యుదయోద్యమం తీీవత తగ్గిన తర్వాత నమన్వయధోరణి పొడ నూపి, అంతకంతకూ బలినడుతూ వచ్చింది. అభ్యుదయ కవితా ఉద్యమంలో ఒకే దృక్పథానికి నంబంధించిన కవిత్వం అధికంగా రావడంతో వైవిధ్యం కొరవడింది. నృజనశీలురైన కవులు ఒకే దృక్పథానికి కట్టుబడి సీమితమైన వరిధిలో రచనలు చేయడానికి ఇబ్బంది. వడ్డారు. కవి అయినవాడు ఒకే దృక్పథానికి కట్టుఐడితే ఆతని రచనా స్వేచ్చను కట్టి వేసిన ట్లేనని, కవిత్వం దృక్పథానికి అతీత మైనదని, ఏద్యకృథంతో రాసినా కవిత్వవు విలువలుం కే చాలు-అది కవిత్వమేనన్న అభిిపాయం బలవడుతూ వచ్చింది. నం(ప్ర -బాయాన్నీ జీర్చించుకొని, (వగతిమార్గంలో అడుగుపెట్టిన జాతే ఆరోగ్య కరంగా ఎదుగుతుందనే భావంకూడా (వ్రబలింది. ఈ నేవథ్యంలో నారాయణ రెడ్డిగారు *నవ్వనివువ్వు' కవిగా రేకులు విచ్చుతున్నారు. నారాయణరెడ్డిగారి కలం విలువ వల్ల, గళం చలున వల్ల *నవ్వనివు వ్వ, '“ఆజంతానుందరి” వంటి గేయ రచనలకు విశేషమైన (ప్రాచుర్యం, అవురూవమైన ఆకర్షణ (01420) పెరగడంతో అభ్యుదగయకవులు కొందరు నమన్వయమార్గం అను నరించారని చెవ్సడం చారిత్రక నక్యాన్నే చెప్పినట్లవుతుంది. భావకవిత్వం మీద తిరుగుబాటుగా వచ్చిన అభ్యుదయకవిత్వం తిరిగి భావకవిత్వంతో నవాజీవనం చేయసాగింది. ఈ మలువుకు (వధాన కారకులు దాళరథి, నారాయణరెడ్డిగారలు. వన్తుబలమున్న రచనలవట్ల కవులు మొగ్గుచూవడం మొదలు పెట్టారు. ఈ (వయత్నంలోనే నారాయణరెడ్డిగారు గేయనాటికా రచన, ఖండికా రచనతో తృప్తినడక నమ్య(గ్రగేయ కావ్యరచనలకు వూను కొన్నారు. నారాయణరెడ్డిగారి గేయ ఖండికా నంవుటులలో (1) జలపాతం (ఏ నారాయణరెడ్డి గేయాలు (8) దివ్వెలమువ్వలు (4) అక్షరాల గవా వలు (₹) మరో హరివిల్లు అనేవి. అక్షరాల గవాక్షెల తర్వాత (వచురించిన

క్రీ

(కవిళకానంవుటాలు) ఇంటిపేరు చైతన్యం, తేజన్సు నాతవన్సు, నడకో నాతల్లి, కాలం అంచుమీద వంటి కవికానంవుటులలో వచనకవితలే ఎక్కువ; గేయాలు చాతా తక్కువ. మిగిలిన కవికానంవుటాలలో దాదావు వచనకవితలే ఉన్నాయి. వీటిలోకూడా చాలా కొద్దిగా (ఒకటో, రెండో) గేయాలుఉం పే ఉండవచ్చు. మధ్యతరగతి మందవోనం, మంటలూ మాన వుడు, ముఖాముఖి, మనిషీ-చిలుక వంటి కవితానంవుటాలు వాూర్తిగా నచన కవితా నంవుటాలే. ఈ కవికానంవుటాలేకాక నమదర్శనం, గాంధీయం, ముకఠ్యాలకోకిల, తెలుగు గజళ్ళు గేయరచనలే. ఇవేకాక ఆయన రేడియోకు, సినిమాకు రానిన కొన్నివేల గీకాలు (నుమారు అయిదువేలకు పైబడి) గేయరచనతే.

నారాయణరెడ్డిగారి మొదటి కవికానంవుటమైన 'జలపాతం'లో వద్యాలు, గేయాలు, వచనకవితలు దాదావు నమానంగా ఉన్నాయి. ఆ తర వాత వది హేనేళ్ళపాటు ఆయన వూర్తిగా గేయరూవంలోనే కవికారచన సాగించారు. నవ్వని వువ్వు నుంచి జాతిరత్నం వరకు 18 గేయరచనలు (నాటికలు, కావ్యాలు, కవికానంవుటులు) రచించారు. 'మధ్యతరగతి మంద వోనం'” నుంచి'కవిత నాచిరునామా' వరకు వెలువడిన కవిళానంవుటులన్నీ దాదావు నచనకవికా నంవుటులే. వాటిలో గేయాలు బాలాతక్కువ. అయితే 1069 నుంచి వచనకవితా నంవుటులు వరినగా వెలువరిన్తున్నా మధ్యతో *భూమిక' అనే గేయకావ్యం రచించడం జరిగింది. 'గజళ్ళిిను 'ముఠ్యాల కోకిల'ను వలికించడం జరిగింది. 10689 నుంచి నారాయణరెడ్డిగారు కాలాను గుణంగా వూరర్తిగా వచనకవికా రూపాన్ని చేవట్టినా గేయాన్ని విడిచిపెట్ట లేదు. ఏమైనా నాాయజణరెడ్డిగారి నాలుగు దళాద్దాల కవిశావస్థానంలో తొలి రెండు దళాబ్దాలు గేయానిదని, మలిరెండు దళాబ్దాలు వచనకవిత్వాని దని చెవ్చవచ్చు. ఆయన రచించిన (గంథాల్లో నగం గేయానివని, నగం వచనకవిత్వం, వచనానివని చెవ్పవచ్చు.

నారాయణరెడ్డిగారి కవికానంవుటులలో గేయానికి నంబంధించినంత వరకు జలపాతం, నారాయణరెడ్డి గేయాలు, దివ్వెల మువ్వలు ఒకకోవకు చెందినవని, అక్షరాల గవాక్షెలు ఆ తర్వాతి కవితానంవుటాలలోని గేయాలు

44

వీటికం టే భిన్నమైనవని న్ధూలదృష్టీతో వరికి స్తేనే తెలున్తుంది. ఈ మూడు కవికానంవుటులలో భావ, అభివ్యక్తి, రచనారీతి దాదావు ఒక్కటే. వన్తు వులో ఆంత వైవిధ్యం కనవడదు. సొమూపాకంగా చూస్తే ఈమూడు కవితా నంవుటులలో వన్తువు, కల్పన, (వణయం, నక్కతివర్దన, బుతువర్ణన, స్త్రీ వర్ణన, శిల్పవర్ణన, ఆక్యా(శయరీతిలో తన అనుభూతి నృందనల చిత్రణ సాధారణంగా కనిపిస్తాయి. అయితే 'జలపాతం'లోని వచనకవితలలో కని పించిన ఆధునిక వన్తువు, వై విధ్యం ఆతర్వాతి గేయరచనల్లోకూడా అంతగా అగు పించకపోవడం గమనించదగిన విశేషం. 'జఅపాతం' నచనకవితల లోని మొదటికవితే 'మానవకా' అనే శీర్షికతో ఆరంభనువుతుంది. 'మాన వళా, “శాస్రజ్ఞాలకు' “వెరికేక' అనే కవితలలో మానవుడు సాధించిన శాస్త్రవగతికి ఒకవైవు వహళ్షం వ్రకటిన్తూనే మరోవైవు అది వెరితలలు వేసినందుకు విచారాన్ని వెల్లడించడం జరిగింది. 'జలపాతం'లోని వచన కవితలలో కనివీంచే వన్తునవ్యత, వైవిధ్యం, వాడుకభాష గేయఖండికా రచనల్లో కననడదు. ఆతర్వాత “అక్షరాల గవాకలి కవితానంవుటి వరకు నారాయణరెడ్డిగారు వచనకవితలు దాదావుగా రాయలేదు. (ఒకటి, అరాతవ్చు

“జలపాతం” తర్వాత నారాయణరెడ్డిగారు గేయఖండికా రచనలకం టె గేయనాటికలవట్ల, గేయకావ్యాలవట్ల ఎక్కువగా దృష్టినిలిపారు. వాటిలోని ఇతివ్ఫ త్తం చాలావరకు కల్పనాత్మకమైనది. ఇతివ్యక్తాన్నిబట్టి రచనారీతి ఉంటుంది. గేయనాటికల, గేయకావ్యాల ఇతివృత్తాల వలుకుబడి, రచనా రీతి (వభావం గేయఖండికా రచనమీద కూడా వడక తవ్చలేదు, అందువల్ల శారాయణరెడ్డి గేయాలు, 'దివ్వెలమువ్వలు' కవికానంవుటిలోని గేయాల లోని ఇతివృత్తాలు బాలానరకు కల్పనకు నంబంధించినవి. నమకాలిక నమ న్యలు, ఆ గేయఖిండికల్లో అంతగా [వతిబింబించలేదు. “అక్షరాల గవా ఇెలు' కవిశానంవుటి నుంచీ గేయఖండికల్లో నమకొౌలిక నమన్యల నందన ఎక్కువగా కనిపిన్తుంది.

“నారాయణరెడ్డి గేయాలు”, “దివ్వెలమువ్వలు' నంవుటులలోని శీర్షిక లను మ్యూతమే వరనగ్గా చదివినా ఆగేయాలు కల్చనాత్మకమైనవని, వర్ణనా త్యకరీతికి నంబంధించినవని తెలున్తుంది. “నారాయణరెడ్డి గేయాల'లోని

(శ్‌

గేయఖండికల శీర్షికలివి 'యౌవనం', 'మేభనందేశం", 'డీవనుందరి, “మాధవహేల', 'మదనోల్బణం'”, 'భావకవి ఆవేదన, “ఉడ్డీనం', '“జలద్‌ గీతి”, 'వింతజాలి", 'ఆలోకనం”, 'న్వగతంి, “నేన్స, 'నందేవాడోలి 'ఉభయనంధ్యలు','వింతమానవుడు', “ఉద్గామి", 'నంవ్రళ్నం', 'ఆత్మళోధన,, “ఉగాదిపాట,” 'న్వవ్న్మవళ స్తి','రేవటిఉదయం'. రేవటి ఉదయం ఒక్కశీర్షి కే ఆధునిక మైనది. వన్తువూ” వ్య క్రీకరిణకూడా. మిగతావన్నీ కల్పనాత్మక మైనవి; కవికాత్మక మైనవి, “నారాయణరెడ్డి గేయాలు” అనే నంవుటిలోని వచనగేయా లై న'నిన్నటి చీకట్లు", “మెత్తని నూదులు', “చంటద్రవింబం ఆరిపోతే”, “కొరడా కొనలలో' ఆధునిక ఇతివ్య త్త న్చర్శ, ఆధునిక అభివ్య క్రిము.ద అగుపిస్తాయి. ఇక “దవ్వెలమువ్వలు" నంవుటిలోని శీర్షికలు “దిచ్వెలమువ్వలు,” 'ఊర్మిక,' “చిగురువల్వలు”, 'నూర్యుడు ,' 'దివ్యమానవుడు' ,'నీవు పిల్చితివి',ఆశలు', 'కణ్వ యోగి" అనేని కల్చనాత్మక మైనవి “అక్షరాంజలి”, 'విశ్వనాథ', 'విళ్వదాతి అనేవి వ్యక్తుల (పళ స్తిని ఎర్జింగేవి. 'ఒకళతాబ్ది', 'నంస్కారధార', “మనో మథనం), *'యజ్ఞథలం', “ఆగన్జ్హువెలుగు', “ఇది హైదరాబాదు” అనే గేయాలు దేశ స్వాశంథశ్యానికి, దేశభక్తికి, రాష్ట్రోద్యమానికి, రాష్ట్రావతరణకు నంబం ధించినవి. “జ్వాలాముఖి” ఇరాకులో జరిగిన విన్లవం గురించి '“ఉదయో న్యాదులు' గోవా విముక్తికోనం జై(తయాత సాగించిన భారతవీరుల నుద్దేశించి రచించడం జరిగింది. '“లోకాలోకనం' అనే గేయంలో కుల మఠాలను, జాత్యహంకారాన్నీ నిరసించి మానవతకు మకుటం తొడగడం జరిగింది. మిగకాఖండికలు చాలానరకు ఆళ్యాాశయరీకికి చెందినవి. వర్ణ నాత్మక మైనవి. “దివ్వెల మువ్వలు' కవిళానంవుటిలో ఇతివృత్తాలు నగానికి సెగా కల్చనాత్మకమైనవి; వర్ణనాత్మక మైనవి. కొన్నిమ్యాతమే నమకాలిక మైనవి. అయితే ఈ గేయాలలో కూడా భావ (గాంథికం, రచనారీతి ప్రాబం ధికం. ఈ నంవుటిలో 'జన్మదినం”, “నురభిళాత్మ” “వర్షానుందరి' అనేవి వద్యాలు. మిగతావన్నీ గేయఖిండికలే 'స్త్రీఅనగా(శ్రీ' అనేది ఒక్కపే వచన గేయం. అదికూడా చాలావరకు చతుర్మనగతిలో నడున్తుంది.

మొత్తంమీద గేయానికి నంబంధించినంతవరకు “జలపాతం”, 'నారాయణరెడ్డీగేయాలు' “దివ్వెల మువ్వలు” ఇతినృత్తాలను బట్టి, రచనా

(ఓ

శ్రి

రీతినిబట్టీ, ఒశ కోవకు చెందినవని చెవ్పవచ్చు. కథాగేయ కావ్యాలలోని రచనారీతి భాష ఈ గేయఖండికలలో కూడా కనిపిస్తాయి. “జాతిరత్నం” తర్వాత నారాయరెడ్డిగారు కథా (ప్రాధాన్యమున్న గేయకావ్యం రాయలేదు. “జాతిరత్నం” కూడా వూర్తిగా గేయకావ్యం కొదు వచన కవిత, గేయ కవితల నమ్మేళనం.

గేయ కవితానంపుటాలలో “అక్షరాల గవాక్షలి ఒక (వధౌనమైన మలువును నూచిన్తుంది. ఆధునిక రచనారీతికీ భాషకూ అభివ్యక్షికీ గవా కలు తీసింది. ఈ నంపుటిలో కల్చనేతి వ్యక్తాలకంకే నమకాలిక నమన్యల నృందనల చ్మితణలు ఎక్కువగా కనిపిస్తాయి. భాషనరళ (ౌంథిక, వ్యావ చోరిక మ్మిశమం కనిపిన్తుంది. అభివ్య క్రి కూడా ఆధునికతను, ప్రాఢతను నంతరించుకొన్నది. అక్షరాల గవాక్షెలలోని మొదటి శీర్ధిక “'మానవగీతం' సినారె గారి కవిత్వేతి వృత్తంలో (ప్రధానమైనది మానవత. “జలపాతం'లో మొదటి వచనగీతంలోనే 'మానవతా' అని 'మేమూ మానవులమే' 'ఓ మనిషీ" అనేగేయాల ద్వారా మానవతను ఎలుగెత్తి చాటిన నారాయణరెడ్డిగారు తర్వాత ఇంత నృష్టంగా నూటిగా "అక్షరాల గవాక్షొల లోని 'మానవగీతం' డ్వారా మాత్రమే చాటారు. జలపాతానికీ అక్షరాల గవాక్షలకూ మధ్యనున్న రెండు కవికానంవుటులలో ఖండికలలోని ఇతివృత్తాలు చాలావరకు కల్పనకు నంబంధించి ఉండటమే ఇందుకు కారణం. ఈ నంవుటిలోని గేయ కవికాఖండికలలో వన్తువివెధ్యమూ న్య క్తీకరణవైచ్మితీ అధికం. (వతి వదం గతిమంతంగా, (వ్రతిభావం (వ్రగతిమంతంగా వెలువడిన గేయాలివి, నమకాలిక నంఘటనలకూ నమన్యలకూ ,వ్రతిన్సందించి రానిన గేయాలు కొన్ని మానవజీవికాన్ని తాను దర్శించినత్రీరును వ్యాఖ్యాప్రాయంగా, అను భూతి (వదంగా ఆత్యాాశయరీతిలో ఆవివ్కరించిన గేయాలు కొన్ని, వ్రసిద్ధనాయకుల, కవుల, రచయితల న్మ్యృత్యర్థమో (ప్రీత్యర్ధమో వలికిన గీఠాలు కొన్ని, చైనా, పాకిస్తాన్‌ దేళాలు భారతదేశంపై దండె త్రినవ్చుడు గుండెగళమె త్రి వీరోచితంగా తిట్టి లేపిన గేయాలు కొన్ని, (ప్రకృతి లీ కాలు తలెత్తినన్చుడు వలికిన గీతాలు కొన్ని. వర్ణనాత్మక మైనవీ, అభ్యుదయ కరమైనవీ, అనుభూతివర మైనవీ కొన్ని. ఇలా వివిధ వన్తు వర్ణ నమ్మేళనంతో

గ!

అనేక రీతుల, అనంత గతుల నడచిన గేయాలు ఇవి. ఈ నంవుటిలో మూడువంతులకు పైగా గేయాలు (42), మిగకావి (18) వచనకవితలు.

నారాయణరెడ్డిగారు గేయాన్ని ముక్తకరచనకు కూడా (వయోగిం చుకొన్నారు. వద్యమైనా, గేయమైనా ఏఖండానికాఖండం న్వయం నంవూర్ణ మైన ఆర్ధాన్నిచ్చేవి ముక్షకాలు, శతకాలు, చాటువులు, నుభాషికాలు ఈ కోవలోకి వస్తాయి. 'నమదర్శనం” 'వవంచవదులు? అనేవి నారాయణ రెడ్డిగారి ముక్షకగేయరచనలు. గాంధీనూక్తులు కొన్నింటిని 'గాంధీయం” అనే పేరుతో అనువదించారు. గేయరూవంలో నూ కిముకాభలాలను అందించిన వారిలో నారాయణరెడ్డిగారే వ్రథములు. జ్‌ (పాన (క్రీడలు, లిమబుక్కులు అనేవి నమకాలిక నంఘటనలను వ్యంగ్యధోరణిలో వేళాకోళంగా శబ్దాలతో గారడీచేన్తూ రచించిన కార్డును కవితలు. అరుద కూనలమ్మవదాలు *నమదర్శనం తరవాతి రచనే, నారాయణరెడ్డిగారు *“నమదర్శనం'లో నమాజగ౧లోని మంచిచెడ్డలను మెత్తగా, నున్నితంగా, కొన్నిచోట్ల అధిక్షేవధోరణిలో ఎత్తిచూవడం జరిగింది. కావ్యధర్యం మొక్కవచోకుండా కాంకానమ్మితంగా నమాజ విమర్శచేయడం 'నమదర్శన' ముక్తకాల (వత్యేకత. గాంధీనూక్తులను కవితామయంగా, కువ్తంగా అను వదించిన నూకి నుధాకరమే 'గాంధీయం'. నలోకానుభవాల నక్యాలను ఒక్కొాక్కదానిని తన కవిశాదర్శనంతో వ్యాఖ్యానించి నంచపాతాలలో చెప్పినవే. 'వవంచవదులు'. తెలుగు సాపాత్యంలో ద్వివద, ్రివద, చతువ్చద, వట్పదలున్నాయి. కాని వంచవదులులేవు. నారాయణరెడ్డిగారు ఐరుపాదాలనొక ఖండంగా రాయడం ఒక [(వనయోగం. ఆ వంచవదులకు వక్కన *ని చేర్చి '(వవంచ వదులిని (పావంచిక విషయాలను ఒక్కొక్కదానిని ఒక్కొక్క ఖండంగా కవితామయంగా చెవ్పడం మరో 'వత్యేకత. ఐదుపాదాలలో మధ్యపాదంతవ్చ మిగకానాలుగు పాదాలను అంత్యప్రాన తంతువుతో అందంగా బంధించి హృదయాన్ని నృందింవజేని వలికించిన వనీడి తున్కలివి.

$ీ

ఉర్దూ కవీత్వంతో గాఢాభిని వేశమున్న నారాయణరెడ్డిగారు గేయ రచనల్లో అభివ్య క్రిలో అత్యంతక్లు ప్రతను సాధించారు. ఈ క్ల్షువత ము క్రక రచనల్గోనే కాదు ఆయన నమన కవికా రచనల్లో కనిపించే సాధారణ గుణం. 'గజళ్ళ'లో మరింతక్తువశను అసాధారణమైన రీతిలో సాధించారు. నారాయఎరెడ్డిగారు ఏదిచేసినా కొత్తగా చేస్తారు. (వత్యేకత కనబరుస్తారు గజళ్ళకు నకళ్ళు త్రీయలేదు (అనువాదాలు చేయలేదు. తెలుగు కవిళ్తా సౌధానికి కొత్త వాకిళ్ళను అమర్చి రాగర ంజిత మైన భావబంధురమైన కవితా గంధ వరిమళాలను నిండించారు. ఉర్జూభాషా తత్తా్యానికి నరివడే గజళ్ళను తెలుగుతనంతో తెలుగులోకి తేవడమే గొవ్చ అయితే గజళ్ళలో *వ్రణ రోనికి బదులుగా మానవీయ దృక్పథాన్ని వ్రగతిశీలాన్నీ మెత్తని అధిక్షేపాన్నీ= ఓవవేశ పెట్టడం ఒక్కనారాయణరెడ్డినారికే చెల్లింది, చేతనయింది.

మీరాబాయి వదాలను కొన్నిటిని (మీరాబాయి, నరోజినీదేవి కవితయ కొన్నిటిని (ముక్యాలవల్లకిిి అనువదించినవి గేయ రచనలే. వీటిలో కూడా నారాయణరెడ్డి గారి అనున్ఫజన (వతిభ, మౌలికతా (వభ అసాధారణమైన రీతిలో అగుపిస్తాయి,

నినీగి తాలు-లలితగీతాలు : పొడటానికనువైనది గేయమైనా గేయం వూర్చిగా పాటకాదు. గేయానికి. వల్లివినిచేర్చి, న్వరాన్నికూర్చి పాడితే పాట అవుతుంది. అంపే గేయం పాట కాకపోయినా పాట గేయమూ అవు తుంది పాటలో ఉండేది మాత్రాఛంద స్ఫే, గతులే. 'న్వరములు ఏడైనా రాగాలెన్నో' అన్నట్లు, గతులు నాలుగైనా గమనాలెన్నో గులేబికావళికథ (1881) సినిమాతో పాటల రచన (పారంభమైంది. అంళతకువూర్వం * రేడి యోకు కూడా లలితగీకాలెన్నో రాశారు. ఇన్నివేల గీకాలు రాసినవారు నమకాలికులలో ఎవ్వరూ లేరనే చెప్పాలి. వారింకా ముందు ముందు ఎన్నో పాటలు రొని అన్నమాచార్యులనో, వురంకరదానులనో తలవిసారని పిన్తుంది, అఆ ఉరవడి, ఆ ఒరవడి చూన్తుం టే. “గగనవాణికి గడియ గడవదు

60

ఆయన పాట వినిపించకపోతే, తెలుగుచెవికి వూట గడవదు ఆయన పాట వినకపోతే, రాశి ఎక్కువైనా వాని చెడకుండా వనీవాళ్ళు చెందకుండ్తా సొహీత్యవు విలువలున్న పాటలెన్నో రాశారు. '*తఠోటలో నారాజు తొంగి చూసెను నాడు” 'శివరంజనీ నవరాగిణీ' “వగలేవెన్నెల జగమే ఊయల' “వందేమాతర గీతం వరనమారుతున్నది" వంటి పాటలతో (వజలవ్యూదయా అను దోచుకున్న పాటలెన్నో ఉన్నాయి. వాటిలో _నణయబంధుర మైన వెన్నో, (వగతిశీల మైన వెన్నో. (వ్రబోధాత్మక మైనవెన్నో, వరివోసాన్సదమైన వెన్నో ఆయన గేయరచనలో సిద్ధవాన్తులు కాబశ్టు ఆయన అలచోకగా, అవలీలగా, అరగంటలో రాసిన పాటలెన్నో ఉన్నాయి. ఆయన పాటల్లో లయ తొణికిన లాడుతుంటుంది. కాబట్టి బాణీకట్టడమంకే బంగారానికి తావి అబ్బినళ్షే, పాటకూర్చరి ఇచ్చిన మట్టుకు మట్టనంగా .మధురమైన మాటలు పొదగ గల మాట నేర్పరి, లయతీర్పరి.

నారాయణరెడ్డిగారి గేయరచనలన్నింటినీ సామూపాకంగా వరిశీలించి నవ్వుడు ఈ కిందిఅంకాలు మనకు అచగాహనకు అందుకాయి.

1. వ్రతివిషయాన్నీ, వ్రతిభావాన్నీ కవిత్వీకరించడం

2 నమానబంధురమైన ఆలంకారిక మైన ప్రాబంధిక రచనారీతిని గేయంలో (వవేశ పెట్టడం. భావకవుల్లో కృష్ణళాస్తిగారిలోను అభ్యుదయ శవుల్లో (శ్రీ(శ్రీలోను ఈ రచనారీతి కొంతవరకు లేకపోలేదు. అయితే అది భావానుగుణంగా ఉండటంతో నవాజంగా అనిపీన్తుంది నారాయణరెడ్డిగారి తొలి గేయరచనల్లో ఈ రచనారీతి కొంత (నయత్నవూర్వకంగా సాధించింది గాను, కొంత కృతకంగాను కనిపిన్తుంది. కొన్నిచోట్ల నురీర్ధ క! నమాసాలై నా మాకాబద్ధంగా బుద్ధిగా ఒదిగిఉంటాయి,గేయరచనల్లో. చివరికి సినిమాపాటల్లో సైతం ఉదాహరణకు *క్షిణకాలావధిక మన న్తర్సణ విళ్నమ్ము లైన వ్రణవాక్ష్‌ర వద్యముఖ (వనరన్మ్యదువరిమళము" “ఆడవే మయూరీ నటనమాడవే”? అనే సినిమాపాటలోని నమానరచన.

8. తొలి గేయనంవుటాల్లో (గౌంథిక, నరళ(గాంథిక మ్మిశమం కనిపించగా తర్వాతి గేయరచనల్లో క్రమంగా నరళ(గాంధథికం. వ్యాచవి

య! రికం కనిపిస్తాయి. లయ (వధానమైన గేయాలలో నూటికి నూరుపాళ్ళు ఏ ఒకరకమైన భావను మెప్పించడం కష్టమే అయినా ఒకే గేయంలో (గ్రాంథిక, నరళ్యగాంథిక రూపాలు (ఉదాహరణకు చిచ్చుపెట్టను, నివ్వు పెప్టైన్సు నరళ (గ్రాంథిక వ్యావవోరికరూపాలు కనిపిస్తాయి.

శీ నంయుకాక్ష్‌ర రూపాలకంకే అనంయుక్త రూపాల వట్ల మక్కున ఎక్కువగా ఉన్నట్లు కనిపిన్తుంది. ఉదా: పెండిలి (పెండ్ర్రు, గొండిలి (గొండ్ర్రి, కవురము (కర్పూరం). ఇనినాళ్ళు (ఇన్నినాన్యు వంటివి. ఇలాంటివి కొన్నింటిని ఛందన్సు దృష్ట్యా (వయోగించవలసి వచ్చి ఉండవచ్చు. మరికొన్ని శ్రవణపేయంగా ఉన్నాయని భావించి వయోగించి ఉండవచ్చు. కాని గతి నరిపోతున్నా మామూలుగా నంయుక్రాక్షరాలతో రాసే రూపాలను అనంయు క్తంగా రాయడం గమనిస్తే, అవ్చట్లో అట్లా రాయడం ఆయనకు అభిమతమని తెలున్తుంది. ఉదావారణకు “వరియాయము దరి సించితిని అనేది 'ఎర్యాయం దర్శించితి! అని రాసినా చతుర(నగతి నరి పోతుంది.

5. భావ కవుల్లో కృష్ణశాన్తి, ఆభ్యుదయకవుల్లో శ్రీశ్రీ రచనల్లో వాస తరచుగా వాడే ఒక తరవో వదజాలాన్నిబట్టీి అవి వారి రచనగా చమ్చూన గు ర్తించగలిగిన క్లే నారాయణరెడ్డిగారి గేయరచనను గుర్తించ గలం. నారాయణరెడ్డిగారు. గేయరచనల్లో తరచుగా ఒకరకమైన వద జాలాన్ని వాడారు. ఉదాహారణకు. '“ఇయ” రూపాలు-గుండియ, తేనియ, మల్లియ, వీణియ, దివ్వియ, గజ్టియ వంటివి. “ఇమ' రూపాలు “మధురిమ, ఆరుణిమ'వంటివి, బంధం, గంధం, డెందం, ఎడద, దీవకళిక, ఊపిరి, ఉడ్డినం, ఘన్య్ఫణ, మన్యణ వంటి నావమువాచక విశే్షణ వదాలు, ఊపిరు లూదు, గుబాళించు, కుట్టలించు, చవుకలించు వంటి [కియారూపాలు. ఇలాంటి వరాలు ఆయన తొలిగేయరచనల్లో అధికంగా కనిపిస్తాయి తర్వాతి గేయ రచనల్లో ఇలాంటి వదాల (వయోగం (కమంగా తగ్గుతూ వచ్చింది. "అక్షరాల గవాక్షలు” కవికానంవుటిలో ఒక్క “గుండియ' రూవం మాతం అయిదుసార్లు వచ్చిఎచి. ఆంత మక్కువగా వాడిన మిగతా 'ఇయ” రూపాలు ఒక్కటీ కనిపించకపోవడం ఆయన లీ చరిణామం వాడుక భావ దిశగా సాగుతున్నట్లు తెలుక్తున్నది.

|

8. గేయఖండికా రచనల్లో కవిగొంతు వినిపిన్తుంది. ఇది భావ కవికాధోరణికి చెందినది, అంతేకాదు కవి వల్లెకవి అని తెలున్తుంది. నగ రానికి వచ్చినా ఆయన గేయరచనల్లో నగరజివితం, పెట్టుబడిదారి నమాజం కనిపించదు. భూస్వామ్య నంన్కృతి ,వతిబింబించింది. ఉదావారణకు “నారాయణరెడ్డి గేయాలు*లోని “జలదగీతి', “యుతుచ్మకం' కొవ్యం.

9. ఆఅక్మాశయరీతిలో రానిన తొలి గేయరచనల్లో భావకవిళా బభ్రాయలు కనిపిస్తాయి. ఆత్యాశశ్రయ ధోరణిలో రానిన గేయాలలో వర్మ్య విషయాలవట్ల స్వీయన్చందన, అనుభూతి చిత్రణ అధికం.

శి. విడిగేయాల్లో స్త్రీని గపేయనిని) వర్యవన్తువుగాను, సౌందర్య (వతీకగాను, లాలిత్యమూ ర్తిగాను చిత్రించడం జరిగింది (కావ్యాల్లో పా_కానుగుణమైన చితణం ఉంటుంది).

శి. గతులు నాలుగే అయినా (త్రిశ చతుర్మన, మి_శ, ఖండగతులు) మాత్రల నంఖ్యను పెంచి, తగ్గించి, రకరకాల, విరువులు విరిచి, వివిధ గమన విన్యాసాలను సాధించడం జరిగింది. *“లయ' విషయంలో నారాయణ రెడ్డిగారు “మాన్టర్‌” “గేయాన్ని లయాత్యకంగా నడవడంలో ఆయన ఎంతో నంవిధానాన్ని వదర్శించారు. దానిని పత్యేక వ్యానంగానో, ఒక సిద్ధాంత వ్యానంగానో రాయవలనినంతటి బృవాత్తరవిషయం. శ(వన్తుతానికి నారాయణరెడ్డి గారు గేయాన్ని లయాత్మకంగా నడవడానికి అనునరించిన వద్ధతులను కొన్ని న్యూత్రీకరణల ద్వారా మ్యాతమే తెలియజేస్తాను,

(1) గతిని అనునరించి నరిగ్గా విరిగేటట్లు వదాలను కూర్చడం: ఉదా: “నన్ను గూర్చి పాడుకుందు-నిన్నుగూర్చి పాడుకుందుం*

(2) ఒకే వూక మున్న వదాలను వెంటవెంటనే [వయోగించడం, ఉరా: “ఆకలి వాకిట కేకలు పెట్టిన- ఆరనిలాధల అంచులు

ముట్టిన- చితికిన బతుకుల చెదరని మెతుకులు.”

72

(8) గునుగు సీనాలలాగా గేయంలో వదాంతంతోపాటు పాదాంతం కాకుండా వదంలోని కొరితభాగం మరో పాదారంభింలోకి మిగిలి పోయేలా కూర్చి గేయగతికి వద్య (పౌఢిమను కలిగించడం. ఉదా: కడలికెదురుగా నిలం

బడినవుడు నేను వె

ల్వెల వోదును (వ్రభాత

వేళ దివ్వియ లీల. నిలం = బడినవుడు, వె - ల్వెలవోదును. ఇది వద్యరచనా శీల్చాన్ననున రించి చేసిన గేయరచన,

(4) (వతిపాదంలో యతినో, (పాననో, ఆంత్య్పపాననో నియతంగా వాడటం (వివరాలకు చూ. ఆధునికాంధ్ర గేయకవిత్వం,. డా॥ జీ, చెన్న శేశనరెడ్డ)

10. నారాయణరెడ్డిగారు గేయాన్ని ఎక్కువగా కల్పనాత్యకమైన భావాల చిత్రణకు, వర్ణనాత్యక మైన అభివ్య కక్రికి, అక్యా్యశయ మైన అనుభూతి ఆవిషృరణకు ఉవయోగించుకొన్నట్టు చెవ్చవచ్చు. (చచనకవిత్వంలో ఇతి వ్యత్తాలు ఎక్కువగా సామాౌాబజీక వాన్తవికతకు నంబంధించినవి )

11. నారాయణరెడ్డిగారు గేయరచనారీతిలో చబాలాఎక్కువగా (వతి యోగరీతిని (0౫ 60౫1౯250ఎంతో ప్రతిభావంతంగా ఉవయో గించుకొన్నారు. ఉదా : “ఎవరన్నారివి కన్నులని-అరరే _మధువులొలికే గిన్నెలు (వివరా లకు చూ.* కర్బ్చూర వనంతరాయలు'-ద్వి.ము. దివాకర్ల వేంకటావధానిగారి పీఠిక, 'నావాయణరెడ్డి కవితారీతి' - వెన్నెలకంటి (వకాశం)

కరి (చళిభావం అనుభూతి న్చందంగా, (వతివదం అమ్మ్యళ నిష్యం దంగా, అందంగా, లయాత్మకంగా చెప్పడం నారాయణరెడ్డిగారి (వత్యేకత+ (శవ్యత అనేది నిత్యంగా ఉండవలనిన ధర్మమనీ అన్నిధర్మ్యాలకం టే అదే గొవ్పదని క్షే మేందుని అభిపాయం. నారాయణరెడ్డిగారి గేయాలన్నీ (శ్రవణ నుఖాపాదక మైనవి, మధురమైనవి, మంజులమైనవి. అన్నిధర్యాలకం పె గొవ్చుదైన (శవ్యత వారి గేయాలలో అంతటా అతివుష్కలంగా ఉంటుంది"

788

18. వారి గేయరచనల్లో క్లువ్తత, నృన్టత ఎక్కువ, (వ్రతిభావం నూటిగా వ్యాదయానికి అందుతుంది ఆధునిక కవిత్వంలోని '“అన్బష్టత' అవగుణం వారి కవితల్లో మచ్చుకైనా కనిపించదు.

19. నారాయణరెడ్డిగారు గేయ రచనల్లోనేకాదు నమన రచనల్లోను శ్రేవగతికీల మానవతకు, జాత్రీయతకు ప్రాధాన్య మిచ్చారు. మనిషినీ మట్టినీ మమతానురాగాలతో " మనసారా (పేమించారు. కనుకనే. భూమిక, *విశ్వంభర? వంటి మహోన్నత మైన కావ్యాలురాయగలిగారు గాంధీ,నెవ్రూ వంటి జాతీయనాయకులమీద గేయాలెన్నో రాశారు, చైనా, పాకిస్తాన్‌ దండయా త్రలవర్లి జాతిభద్రతలకు భంగం వాటి ల్లినవ్చుడు నమైక్య ఆంధ రాష్ట్ర ఆశయాన్ని భగ్నంచే సే వేర్పాటు ఉద్యమాలు ళలెత్తినవ్వుడు ఎంతో ఆవేశంగా ఎన్నోగేయాలు రాశారు. దేళంలో మతకలవోలు, అళకాంతి, హింనలు చెలరేగినవ్వుడు కవిగా తన కర్తవ్యాన్ని నిర్వపాంచారు, అన్ని మకాల, జాతుల ఐకమత్యాన్ని ఆకాంక్షించారు.

'పై నూ[శ్రీకరణలు ఆయన గేయరచనలను సొమూపాకంగా చూనీ న్ధూలదృష్టితో చేసినవేగాని నమగ్రమైనవి కావు,

ఏమైనా ఒక్కమాటలో చెప్పాలం కే.-నురభిల శబ్దాలతో, నురుచి'! రార్థ నంవదలతో, నుమధుర భావాలతో నున్నితమైన ఊహలతో, నుకుమా! రమైన ఉ క్తివై చితితో, నూక్ష్మదర్శనంతో, నుందరమైన లయతో నుధా వూరిత కవితతో అల్లిన నుమమాలలే నారాయణరెడ్డిగారి గేయరచనలు. అట్లాంటి మధుర మంజుల మెవోకవికి, (చగతిశీల చూనవతకు మకుటం తొడిగిన మవోమనస్వికి అత్యున్నతమైన జ్ఞానపీళ వురస్కారం రానడం తిలుగు వారందరికీ ఆనంధ దాయకం, గర్వకారణం,

సినారె గేయకావ్యసంయ్యపదాయం

డా జీ. లక్ష్మీనారాయణ

ఆక రచయిత సొపాక్యాభిరుచి, ద్యకృథంి విలువలు ఆ రచయిత ఎంచుకునే సాహిత్య (వ్యకియలోనే నృష్టవడుతుందంటాడు” హర్‌ అను (వశ్రీయాశాన్త వేత్త, సాహిత్య (వ్యక్రియా శొన్తంలో గొవ నంచరినం నృష్టించిన వార్ళ్‌, రచనాావ్మకియకు - రచయిత వ్య కిత్వానికి మధ్య విడదీయలేని నంబంధం ఉందంటూ (వతిభ సొపిత్య రూవ భేదాలను (096) ఆశ్రయించే అభివ్య క్రి పొందుతుందంటాడు ఉదొవారణకు మవిో కావ్య (8010 నయ్యదాయం బలంగాబేని రోజుల్లో మిర్టన్‌ “పేరడైజ్‌ లాస్ట్‌ 'ను వాయటం, ఆయన మవోకావ్యాలకిచ్చే గౌరవానికి, మవోకావ్యాల్గో అంతర్గతంగా ఉన్నవిలువల నంవుటికి నంకేతాలంటాడు. మానవనమాజం ఏర్చరచుకొన్న విలువల్లోని నంఘర్షణను (దర్శించడానికి శిష్ట - దుష్ట ఉత్తమం- అల్బ గుణాల నిరంతవ పోరాటాన్ని అందులో మంచి విలువల విజయాన్ని ఆ విజయం ద్వారా రచయిత మానవాళికిచ్చే శాశ్వత నందే శాన్ని వ్యక్తీకరించడానికి మవోకావ్యమే అతినమర్థవంతమైన అభివ్యక్త

రూవంగా నిరూసితమవుతుందంటాడు వార్మ్‌.

హర్శ్‌ మాటలను ఒకసారి సినారె సొపిత్యనృజనకు అన్వ

యించి చూద్దాం. భావ కవిత్వ ఉద్యమం అందించిన ఖండకావ్య నేవథ్యంలో అభుదయోద్యమం రూపొందించుకొన్న ఖండీకల నంవదాయంలో తన నన మార్గాన్ని నిర్మించుకొన్న సి. నా. రె తన రచనల ద్వారా నమాజొ నికి బలమైన, శాశ్వత మైన నందేశం ఇవ్వాలని మొదటి నుండి ఆరాట వడ్ణాడు. భావకవీతా నం్యవదాయం మేరకు తన వ్య క్రిగత అనుభూతిని వ్య క్షవరచటంగాదు, అభ్యుదయ దృక్పథం మేరకు సామూపాక చేతనకోనం వ్య క్రిగత నృందనను నమకూర్చడం కాదు, అంతకంళే విశిష్టంగా, శక్తి మంళంగా అక కాళ్వతమైన నందేశాన్నివ్యాలి అనే రచయిత ఆరాటం ఛనకు

76

నరియైన రచనా మార్గం కోనం అన్వేషించి అన్వేషించి తుదకు తన కంటూ ఒక (వత్యేకమైన కావ్య నందవ్రదాయాన్ని రూపొందించుకొంది* ఇది (ప్రాచీన నంచ్రదాయం మేరకు మహాకావ్యం కాదు. నంవ్రదాయాన్ని నవ్యతతో నమన్వయింవ జేని తనకంటూ ఒక (వ్రత్యేకతను ఏర్పరచుకొన్న రూవం. తెలుగునాట విశేషణాలకు వూర్తిగా విలువవడిపోయింది. అందు వల్చ వదివంక్తుల రచనా మవోకావ్యమే. వది వుటల రచనా మవోకావ్యమే వది అధ్యాయాల రచనా మవోకావ్యమే. మననుకు నచ్చిన ,(వ్రతివాడు మవోకవే. ఇలాటి నిర్విశేన కల్చమైన విశేషణా వ్రవంచంలో సాపాత్య (వశ్రీయా శాస్త్రానికి నంబంధించి ఆలోచించే వారికీ చెవ్చళేని నమన్య ఎదురువడుతుంది. “ఎపిక్‌ ' అనే మాటకు మవోకావ్యమనే మాటను వాగితే, దాన్ని నరిగ్గా ఆ అర్ధంలోనే గ్రపాస్తారా ? అనే నంళయం మొదలవుతుంది “ఎపిక్‌* కంటే భిన్నంగా కథనాత్మక వర్ణనాత్మక శైలిలో ఉన్న ధీర్ధ కావ్య రచనకు ఏమని పేరుపెట్టాలి? “లాంగ్‌పోయమ్‌* నంవదాయానికి (శ్రీకారం చుడుతూ పైవళ్నను బవుళా సినారె తనకు తానే వేసికొని “నమ(గ కావ్యం? అనే పేరును (ప్రతిపాదించాడు. మవోకావ్య నం దాయంలోని వర్ణనావై విధ్యానికీ భిన్న అన్యుకముల (361/3) (వబంధతకూ ముఖ్యంగా ఛందోరూపాల వివులతకూ (పాధాన్యమివ్వకుండా నిర్జీతమైన ఇతివృత్తాన్ని పాకారంగానూ, సాంకేతికంగానూ (వతిపాదిన్తూ దాని ద్వారా దేశకాలాత్రీతమైన ఒక నిర్దిన్చ నందేశాన్ని అందించడమే ఈ నమ(గకావ్యం లేదా నవీన దీర్ధకావ్యం ఆశయం. దీని ఆవిష్కారం వెనుక రచయత మనన్సుపై ఉన్న మవోకావ్య నంవ్రదాయ (నభావంతోపాటు ఆయనకు అధునిక శిల్పసాం్యవదాయాలవట్ర అభిమానం వ్య క్తమవుతున్నాయి.

వూర్వవు విలువల్ని నవీన నం్యవదాయాలమేరకు వునరావృతం చేయడం నియోక్లానిజం యొక్క ముఖ్య ఆశయం. ఒక విమర్శకుడన్నట్టు సి. నా. రె. నియో - రోమాంటిష్ణుకాడు - నియోళ్లానిన్టు - మాత్రమే తెలుగు సాపొత్యంలో నవ్య సాపాత్య నం్యవదాయ (11600 (0149315150) వాదానికి నీనారె ఆద్యక ర్త అని చెవ్చడం సావాసోపేతమైన మాటకాదు, విశ్వనాథవంటివారు వురాన్ముకమ నంధవదాయాన్నే నవీన కాలంలో పొడిగించారు. నవ్యనంవ్రదాయమంటూ గుర్తించ దగ్గ కొ త్తమార్గాన్ని

76

నిర్మించలేదు నం్యవదాయ వాదంవైవు వెనక్కి తీసికెళ్ళడం నవ్య నం దాయంకాదు. నం్య్రదాయంలోని విలువల్ని నవ్యకాలక్షిణాలతో నమన్వ యింవజేసీ వాటివట్ల కొత్త అలోచనా భూమికలు నిర్మింవజేయటం నవ్య నంవదాయఆ అవుతుంది. విశ్వనాథ ఆ దృక్కోణంలో కొంత [వయత్నం జేయకపోలేదు అయికే అందులో కిన్నెరసాని వంటివి వూర్తిగా రొమాంటి సిజమ్‌వైవు దారితీస్తే, చేయివడగలు, కల్పవ్యక్షం వంటివి వూర్తి క్లాసిజం వైవు “లాక్కువెళ్లయి. క్లాసిజంలో *“అథారికేరియనిజం' అన్నది 'వ్రధానపాాతను వపొన్తుంది. వన్తుగతంగా గానీ, రూవగతంగా గానీ (వతి బానికి కానక లక్షణంతో కూడిన ఒక కట్టుబడి ఉంటుంది. మానవునిలోని నవాజ మానవత కంకే ఆదర్శకల్పన అయిన దివ్యతకు అధిక (పాధాన్యం ఉంటుంది. అలాటి కట్టుబడుల్ని కేవల ఆదర్శ కల్పనల్ని (తోసిరాజని ఆధునిక శిల్పమర్యాదల్ని వాటి ఉదారవైఖరుల్ని అన్వయించజేనుకొని మానవునిలోని మానవతశే (పాముఖ్యంయిన్తూ వెలువడ్డది నవ్య నం్యవదాయ వాదం. ఆదర్శం పేరిట క్లాసిసిజమ్‌ (వ్రదర్శించిన అథారి పేరియనిజానికి ఇది ఆధునిక నంన్కరణం. విశ్వనాథ నవీన కాలంలోని 'నం్యవదాయవాది' ఆయితే సీనారే “అచ్చమైన నవ్యనం్యవదాయవాది." తెలుగువారిలో తొలి జ్ఞానపీఠ విజేత నం్యవదాయ వారానికి మూల న్రంభమైతే, మలిజ్ఞానపీళ విజేత నవ్య నం్యపాదాయానికి వట్టుకొమ్మ గావటం క్రేవలలం యాద్యచ్చిక మైన చార్వితక నంఘటన.

ఈ నవ్య నర్యృవదాయ అన్వేషణలో ఆయన సాగించిన (నస్థానానికి మైలురాశ్ళే ఆయన గేయకావ్యాలు, అందులో ముఖ్యంగా నాగార్జున సాగరం, కర్చూరవనంత రాయలు ,విశ్వనాథనాయడు, వాటితోపాటు విశ్వం భర కూడాను. విశ్వంభరను వచనకవితలో నమ్మగకావ్యం అన్నారు రచయిత. అయిడే ఇవుడు తెలుగులో కన్పించే వచనకవితకు విశ్వంభర లోని రూపానికి కొట్టొచ్చినంత తేడా ఉండటం అందరికీ తెల్సిన వివయమే. విశ్వంభరలో గేయము[(దవడని విలక్షణమైన నినారె శె లి ఉన్నది. ఇందులో నియత మ్మాకాఛందం లేకపోవచ్చు. అయితే ఒక నరళమైన, నాదలయకు నంబంధించిన ఛందం ఉంది. నాగార్జనసాగరానికి పీఠిక (వాన్తూ వూజ్య(శ్రీ

ఖీ రాళ్ళవల్లి వారు “కొాలలయమగు మా(శ్రానియమమే గాక నాదరియమగు న్వర నియమము ను పేర్కొన్నారు ఆయన నంగీత సాపాత్య ఉభయ మర్మజ్ఞాడు కావడం వల్లి పై రెండు నియమాలను గేయ” వరిధిలో నమన్వ యించారు. గేయ గుణంతో నిమితం లేకుండా కేవల కవిత వరిధిలో చూచినవ్వుడు బాపార శబ్ద వర్యావ్వమైన ఒక లయ, ఆంతర నాదవర్యాన్త మైన మరోలయ మనకగుపెస్తాయి మొదటి దాన్ని శబ్బమాత్రవనర లయగాను ఆెండవదాన్ని నమాపాత్‌ చిత్త భావనలో అంకురించే నాదలయగాను (టగపాంచవచ్చు, ఈ నాదలయ సాధనలో, వూర్యఛందాలకు బదులుగా) అంటే ఆఅనుకానిక అవృత్తి కలిగిన కట్టుబడుల బదులుగా-ఒక నవ్య నంవవడాయాన్ని అన్వేషించడంలో నిర్మించడంలో మొదట నుండి సినారె అపారంగా (శమించారు. నోయిగా సాగే ఖండగతిలో సొగి అది నాగ్గార్డువ సాగరమై మొదటి దళలో దర్శన మిచ్చింది. దాని పీఠికలో వివిధగతు లాక్షణికతను (వ్రస్తైవిన్తూ “శ్రీ నారాయణరెడ్డిగారు కూడా ఈ కావ్యంలో ఎక్కువపాలు ఖండగతినే నడపినారు. వారి ధారా బలమంతయు ఖండ గతియందే ఎక్కువ కావచ్చునున్నది” అని రాళ్లవల్లివారు పేర్కొనటంవల్ల కాబోలు “మలి మజిలీ అయిన కర్ఫూర్‌ వనంతరాయలులో “ఖండగతిని చాలా వరకు తగ్గించి త్రినగతితోపాటు మ్మిశచతుర్మన గతులను విశేషంగా (వ్రయోగించినాను. ఒకే రక మైన గతిలో కొన్నిచోట్ల మాతలను పెంచినాను, వెంట వెంటనే గతులను మారున్తూ పోయినానూ అంటూ తన అన్వేవణ (వస్థానంలో సాౌగించిన (వయోగయాషతను వివరించారు నీ నా.ర. అదంతా ఆధునిక కావ్య నంపదాయం అంటూ దాన్ని ఒకటి నిరూపించాలి అని సి. నా. రె. చేసిన ప్రయత్నానికి, వరిశ్రమకు నంకేతం అవుతోంది. “కర్పూర వనంతరాయలు' లోని నమానకల్పనలో. ఛందోగతిలో అక్కడళ్టడ ఒకటి రెండుచోట్ల ధారావ్రవావాం కొద్దిగా తగ్గటమైనా కన్పిస్తోందే మోకాని, విశ్వనాథనాయడులో మాతం ఎక్కడా వేగం చెడకుండా కొంచెం కృతిమం కూడా కన్పించకుండా, న్వచ్భంద నిర్ధర (వవావాంలాగా నడక ధార సాగిపోతుంది. రూవవరంగా అయన బహుకాలం సొగించిన వరి,శమ అక్కడ నమ్యగంగా ఛథలించింది. ఆ మ్మాకాఛందోగతి సాంప్రదాయిక ఛందోగతికి నరైన నవ్యవ్రత్యాన్నాయం నవ్యనం్యవదాయ మార్గరచనకు

శి అవ్పటికి ఒనగూడిన నిండురూవం. అయినా దానితో సీ. నా. రె, లోని ఆధునికుడు లేదా నవ్యనం్యపదాయ అన్వేషి రాజీవడలేదు. మాతాఛందో రూవంకంటె మరింత నరళమైన నవ్యసాంవదాయిక మైన రూపాన్ని అన్వే షిన్హూనే వెళ్ళాడు. విశ్వనాథనాయడు నుండి విశ్వంభర వరకు వచ్చిన దీర్చ కావ్యాలలో ఆ సారళ్యం, నవీనతలకోనం చేనీన వయత్నం కొద్ది కొద్దిగా నధలీకృతి సాధిన్తూ విశ్య్వంభరలో వూ ర్తిగా ఫలించింది. విశర్వభర యితర వచన కావ్యాలకంకే భిన్నమైన న్వచ్భంద ఛందోరూవంలో అవతరించింది. నిర్ద్వంద్వంగా ఆధునిక తెలుగు సొపాళ్యంలోని నియో క్లాసిక్‌ గా రూపొందింది. విశ్వనాథ కల్పవృక్షం మోడ్రన్‌ క్లాసీక్‌ అయితే, సీనారె విశ్వంభర నియోక్లానిక్‌ అవుతుంది. వునరుక్రి అయినవ్చటికీ మరో సారి చెప్పాలంపే తెలుగులోని తొలి జ్ఞానపీఠ విజేత నవీన కాలంలోని క్లాసినిన్సు. విశ్వనాథలోని జీవుడివేదన రామనామకమైన వరమాత్య గమ్య మెైకే ని. నా. రె. లోనే మానవవేదన విశ్వంభరపైని (విశ్వ) చైతన్య శాశ్వతత్వం వైవు. రెండూ చిరంతన గమ్యాలే, కానీ దృక్కోణాలు వేరు. మొదటి దృక్కోణంలో రావణ రూవమైన (పావంచిక కాంక్షను జయించి దివ్యుడుగా మారిన మానవుడు నాయకుడు. రెండవ దానిలో ఎవ్పటికవ్వుడు (వాచంచిక కాంక్ష రూవకళక్తులతో దెబ్బతింటూ కూడా తన చై తన్యాన్ని పోగొట్టుకోకుండా జగతిని తన అనుగతికీ తెచ్చుకొనే చై తన్యమానవుడు నాయకుడు, చై తన్య మానవుడు అనడం కంటె కూడా చైతన్య మానవుడు అనడంకంట కూడా వైతన్య మానవాత్య అనడం మరింత నముచితం. అ వైతన్యం “నత్యం శివం నుందరం'"లా (తయీభావం సి. నా. రె. నమన్వయ దృక్పథాన్ని వగతిశీల మానవకావాదం అని అభి వర్ణిసారు విమర్శకులు. కొని దాన్ని మానవ సౌందర్య్మవాదం అనడం నముచితమేమో? ఆయన గేయాలన్నింటిలోని ముఖ్యవన్తువు మానవతా సాందర్యాత్యే. “నాగార్జునసాగరం'లో అ మానవతా సాందర్యాత్తే. శాంతి(శ్రీయై ఒక దీవకళికగా వెలుగొందింది. ఆయితే అది నాయకుడితో లీనం పొందలేక దూరంగా ఉండిపోయింది. తరువాత మానవకా సౌందర్యాత్మ 'కర్చూరవనంతరాయలు'లో 'లకుమ'యమై నాయకునిలో లీనతపొంది కూడా అద్భళ్యమయింది. మొదటి దాంట్లో మఠం అనే ఎస్టాబ్దిష్‌ మెంట్‌ (వతిరోధ

భర శకి అయితే, రెండవరంానిలో రాచరికవ్యవన్ద వ్రతిరోద శకి అయింది. ఆధునిక కాలంలో విశ్వపొరనత్వం పొందిన ఆధునికమానవుడికి మతం మొదలుగా నేటి డెన్యూకసి వరకూ అన్నీ వతిరోధ శక్తులే అవుతున్నాయి. ఆయినా వీటి మధ్యలో మానవకా సౌందర్యాత్మ తన అ స్తిత్వాన్ని కోల్పోక శాశ్వతత్వం కేసి తన (వయాణాన్ని సొగిన్తూనే వుంది. అదే విశ్వంభరా తత్వంకేసి తన (వయాణాన్ని సొగిన్తూనే వుంది. అదే విశ్వంభారాతత్వం సి. నా. రె. తనకు కానుగా నంకల్పించుకోని గేయకావ్య రూవంలో నిర్మించిన నవ్యనం్యవదాయ కావ్యాల మూలబీజం. మొదట శృంగార రనంతో ,పారంభించి విశ్వనాథధనాయడులో వీరరసానికి ఉవ్యకమించి,విశ్వం భరలో నవ్యమానవుడి విశాలశాంతరన నమాలి వ్ర -భూమికను నిర్మించారు. సి.నా.రె. మువృయ్యేష్లు నువ్షజాగ్రత్‌ స్థితిలో సాగించిన ఈ మవో నం దాయ (వయాణం అనితరసాధ్యం అందుకే ఆయన ఒరవడి అంటూ ఒకటి వినృతంగా రూవుగొన్నవ్వటికీ, దాన్ని ఇతరులెవరూ అందుకో లేకపోయారు. మా(తాఛందాలలో వర్ణన్శాకమంలో మా్యతమే అనుకృతిని (వదర్శించారు.

సినారె వచనరచనలు

డా॥ పోరంకి దకిణామూలరి

డొ! సీ. నారాయణరెడ్డిగారి బివుముఖ (వజ్ఞకు 'వతిబింబాలు

ఆయన వచనరచనలు. వాటిలో కొన్ని వరిళోధనాత్మకాలు; కొన్ని వరిశీల

నాత్మకాలు. కొన్ని వ్యాఖ్యానపాకాలు; కొన్ని యాశా విశేషాలు. వర్ధిష్టువు

లను (పోత్సపొన్తూ, వారి ్యవతిభను మెరిపిన్తూ రచించిన పీఠికలూ వంపిన

అభి_పాయాలూ, ఆకాంక్షలూ నరేనరి. వీటన్నిటా నారాయణరెక్డిగారి విశిష్టత చాలా న్పష్టంగా కనిపిన్తుంది.

ఈ శరాబ్దంలో, (వధానంగా కవులుగా (వసీద్ధులయిన వారు కొందరు చక్కని వచనరచనలు కూడా చేశారు. వారిలో నమున్నత (శ్రేణిలో నిలిచే (వముఖులు: చెళ్ళపిళ్ళ వెంకటళాన్తిగారు, దేవులవల్లి కృష్ణశాన్త్రుగారు, విశ్వనాథ నత్యనారాయణగారు మొదలయినవారు. వీరిలో ఒకొ్కాకగ్రరిది ఓకొ్క్టాక్క (వత్యేక విధానం. తాతగారు మనుమల్ని చుట్టూ కూర్చోపెట్టు కుని కిథలు చెబుళున్నట్టుగా ఉంటుంది వెంకటళాన్తిగారి వచనం, ఒక న్నేపాతుడు మరో స్నేహితుడితో ఏదో అర్ర్కీయంగా చెబుతున్నట్టు ఉంటుంది కృన్ణశాన్రిగారి వచనం. మనన్సును ఉయ్యాలలూవుతుంది. ఎత్తులకు లేవుతుంది; లోతుఆకుదింవుతుంది, కళ్ళు మిలమిల్లాడేలా చేన్తుంది; గుండెను వట్టి కుదిపేన్సంది. ఒక్కొక్కవ్వుడు, (వకాశంవంతులుగారి ఉవన్యానం వింటున్నట్టు ఉంటుంది. విశ్వనాథవారి వచనంలో కూడా ఎత్తులూ లోతులూ ఉన్నాయి. అది ఒకవుడు బుద్ధికి వదును పెడుతుంది; ఒకప్పుడు వృాదయాన్ని ఆర్జ్రం చేన్తుంది. గబగబా కొండకొమ్ము3ెక్కించి చటుక్కున కందికి డిం పే సేన్తుంది. కా స్పేవు నమతలంలో సాగుతుంది. మళ్ళీగేరు మార్చి టకటకా పైకి ఎక్కేన్తుంది. ఇలా ఒక్కొక్కరిలో ఒక్కొక్క (వత్యేకత కనిపిన్తూంటుంది. ఎవరిశైలి వారిది. అయితే శైలి ఒకశేణ్‌

వ్లన రి నూ యం,

కి! (129809), ఆందులో నమతలాలూ మిట్టవల్లాలూ కనిపిన్తూ ఉంటాయి. ఆ (శ్రేణిలోనే ఆయా రచయితల శైలిని గుర్తువడతాం.

ఈవిధమైన 3 లీపాముఖ్యం గల వారిలో నారాయణరెడ్డిగారొకరు. వదాల ఎంపికలోను, వదబంధాల కూర్చులోను, నమానఘటనలొోను, వాక్య విన్యానంలోను, అలంకారం వయోగంలోను తమదయిన ఒకముద్ర నృష్టంగా కనబరుస్తారు. విషయగౌరవాన్నిబట్టి 3 లినడున్తుందన్న ముక్కా నిజమేకాని అతిసామాన్య వివయాన్ని కూడా ₹లీవిన్యానంతో తళుక్కు మనివించడం రెడ్డిగారి వత్యేకత. అందుచేత ఆయన శ్రలికొక నమతులనం సిద్ధించింది. రుచి తెలిసిన పాఠకుడికి నారాయణరెడ్డిగారి వచనరచన-ఆయన ఉవన్యానంలాగే-వండుగ విందుభోజనం లాంటిది. వదార్థం కడువునింవు తుంది; జివ్వ్యుకు రుచిన్తుంది, బాగా తృ ప్తినిన్తుంది.

నారాయణరెడ్డిగారి వరిశోధన పాటవానికీ నునిశిత వరిశీలనాళ కికీ నష్టమైన నివ్కర్షా నివేదనకు ఆదర్శప్రాయంగా నిలిచే బృవాద్గ్యుంథం *“ఆధనికాంధ కవిత్వము-సంపదొయములు : (పయోగములు' (1967). ఆఅత్యంత(పామాణీకమైన సిద్దాంత గంథంగా ఇది, నుచూరు రెండున్నర దళొబ్దులుగా మన్ననలందు కొంటూంది. ఇది, “*ప్పదికాలములపాటు నిలుచు (గంథము" అన్నది. కేవలం రెడ్డిగారి నహజావబోధాన్ని (1210111409) మ్యాతమే కాక, కాలం నిలిపిన నత్యాన్నికూడా (ప్రతిబింబిన్తున్నది.

“ఏమిటిదీని (నత్యేకత ?" అని ఎవరయినా (ప్రశ్శించవచ్చు. దీనికి నమాధానం : “ఒశటికాదు- (వత్యేకతలు చాలా ఉన్నాయి". అవి,

ఏమంటారా---

1. ఆధునికాంధ్ర కవిక్వాన్ని గురించి నమ్యగ వరిశీలన జరిపి రూపొందించిన మొట్టమొదటి సిద్ధాంత (గ్రంథమిది.
2. నం్యవదాయ [పాొముఖ్యానికి ఉచితస్థానమిన్తూ వ్రయోగ శీలతతో దాన్నినమన్వయం చేసింది. (ఓ

శ్రీ

ఠి, భావకవిత్య న్వరూవన్వభావాల్ని వివరించి భావకవీత్వ శాఖల్ని వింగడించి, దాన్ని గురించి (వవధమం౦ంగా నమ్మగమైన అవగావాన కలిగించింది.

4. (పాభీనాంధ్రకవిత్వంలో నవీనరీతుల్ని, నవ్యకవిత్వోద్యమ హేతువుల్ని, నవ్యక విత్వలక్షణాల్ని వివరించింది.

5. ఆధునికాంధ కవిత్వానికి ఇద్దరు యుగక రలున్నట్టుగా గుర్తించి రాయప్రోలు నుబ్బారావుగారిని గురజాడ నరనన నిలిపింది.

6. అభ్యుదయ కవిత్వోద్యమాన్నీ అతినవ్య కవితా ధోరణుల్నీ వరిశీలించింది.

7. వివిధ వాదాలనట్లా వ్య క్రిగతకృషి వట్టా నమన్వయద్భష్టి కనబరిచింది.

8. శ్రీశ్రీని గురించి జరిగిన శాస్త్రీయమైన అధ్యయనానికి ఆది(గంథనుయింది.

9. 'ముత్యాలనరం?' ఛందన్నును గురించి వివులంగా చర్చించింది.

10. సాహిత్యళాస్తా౦నికి అవనరమైన కొత్త వరిభాషను కొంత నృష్టించింది. మచ్చుకు ఇవికొన్ని, ఆధునికాంధ కవిత్వాన్ని గురించి తెలునుకోదలచిన (వళిఒక్కరికీ ఇది అవళ్యవఠనీయం అయింది. అవ్పటి విధానం (వ్రకారం ఇది నరళ (గౌంథిక శైలిలోనే సాగినవ్పటికీ చదివించే గుణాన్ని ఎక్కడా పోగొట్టుకో లేదు. ఇది వా ర్షించదగ్గ వినయం. కింది వాక్యాలు గమనించండి : "

శ్ర

“మానవునిలో వికానమున్నన్నినాళ్ళు నం్యవదాయము. నజీవ

ముగానుండును. అది క్రొత్త కొత్త మార్పులతో వనంత

(దుమమువలె చిగురించుచుండును. నం్యవదాయము పాణ

వంతముగా నుండుటకు వ్రయోగమే చక్కని సాధనము"

(వ. 1)

“్రీశ్రీవ్రానిన మాకాచ్భందన్నులను లోతుగావరిశీలించినచో

వానిలో కొని భాగములపై తెలుగు కావన్యములలోని

ఆశ్వాసాంత వద్యములలో భుజంగ్యవయాళశము, వృథ్వి,

తోటకము,మాలిని,కవిరాజ విరాజితము మున్నగు వృత్తములు

'ప్రాయికముగా కన్పించును. ఇవిమ శ్రేభ శొర్దూలములవంటివి

కొవు. అక్షరగణ నియమముతో కదను(దొక్కు అచ్చమైన గేయ

ముఠా. న్ధూలముగా చూచినచో ఇవి మాక్రాచ్భందన్సులే

యనిపించును....” (వ. 687)

“*వ్పురాణ నంవ్రదాయములు, మతనం[వదాయములు,

నంన్క్యృతినం(వ్రదాయములు, కవితానం్యవదాయ

ములు, ఉత్తమ (వమాణములో జీర్ణించుకొన్న

వతిళ శ్రీఫ్రీది. గళమునుండి నేర్చుకొనుటకుపోయి

గతమునికే కట్టువడినవారి (శేణిలోకి రాడీతడు. శ్రీశ్రీ

గతగర్భమును (దవ్వి రతనాలు సేకరించి వానిని

వర్తమాన కాలమున కనుగుణముగా వినియోగించు

కొన్నాడు" (వ.57ట). నారాయణరెడ్డిగారి సిర్ధాంత్యగ్రంథం తరవాత చెవ్చుకోవలసింది “వ్యానవాపాని' (1085). అంతకుపూర్వం వదేళ్ళ కాలంలో ఆయన అవ్వుడ వ్వుడు రానీన వ్యాసాలూ, చేసిన ఆకాశవాణి (పనంగాలూ ఏరి కూర్చిన నంవుటి ఇది. “వీటిలో కొన్ని సాసాత్య విద్యార్ధులకు ఉవయు క్రమైనవి

శ

ఉన్నాయి; గొన్ని నరదాగా చదువుకోవడానికి యు క్తమైనవీ ఉన్నాయి. స్థాయిని బట్టి చూసిన ఈ కారతమ్యుం న్పష్టంగా కనివిన్తుంది. వల్లవదళలో ఉన్నవి కొన్ని; వంట కెగినవి కొన్ని,” అని ఆయనే చెవ్చుకొన్నారు. వీటిలో (గ్రాంథి కంలో రాసినవి కొన్ని; వాడుక భావలో రానినవి కొన్ని. శైలి (పస్థానంలో నారాయణరెడ్డిగారిలో కలిగిన వరిణామాన్ని ఈ నంవుటిలో గమనించవచ్చు,

ఇందులో మొదటి వ్యానం 'నన్నెచోడుని కవితాశ క్రి అన్నది- నన్నె చోడుని దృక్సథాన్ని వివరిన్తూ రెడ్డిగారు, “నన్నయ్య రమణీయాక్షరముల పొందికతో కథమ. అందంగా. కర్భూరకాంబూలమువలి మలచి అందం చేను. మితవర్షనలతో అలతి యలతి అలంకారములతో కావ్యకన్యను కణ్యా (శ్రోమములోని శకుంతల వలె (వ్రదర్శించెను. _ నన్న్మెచోడుడట్లుగాక తన కవికాయువతికి వ ట్ర్రింశదలంకారములను శై సేసి, అష్టాదళవర్ణి నావననము చుట్టి రాతవారింటి పెండ్లి కూతురుగా తీర్చిదిద్దెనూ అన్నారు. (వ్రబంధ కవులలో ఒకరిద్దరు, వురాణకావ్య కవులలో నాచనసోముడు తవ్చ నన్నె చోడునితో తులదూగెడు అనల్పకల్పనాళ క్రి, అవూర్వ వర్ణనాయు క్తి కల ఆంధధకవులు అరుదని చెప్పారు. నన్నెచోడుడు కేవలం (వకృతిలోని బాపార న్వరూవచి(త్రణంతోనే నరి పెట్టుకోకుండా, సినిమాబొమ్మలా, క్షణంలో అనేక వికారరూపాల్ని దాళ్ళే చి శ్రవృళత్తుల్ని మెత్తగా మెలకువతో చితిం చాడన్న నంగతి నిరూపించారు. అతడు పాతఠకవినమయాల్నే స్వీక రించినా తన (వతిళచేత వాటికి మెరుగుదిద్ది కొత్త ఊపిరి ఎలా పోళాడో చూపించారు. లీభత్సరనవతిపాదన నందర్భంలో ఇతడు (వదర్శించిన “రమణీయ భయాని కాన్నే తిక్కన చాలా కావుల్లో అనుకరించాడని న్పచ్టం చేశారు. అంతే కాకుండా, యుద్ధభుట్టాల్ని చ్యితించడంలో తిక్కనకు, వద్శవయోగంలోనూ వ్య క్రీకరణలోనూ పాలకురికి సోమనకు, అను,పానల (వయోగం౧లో పోతనకూ కొద్ది కొద్దిగా జక్కనకు, మంచనకు, నాచనకు, పింగళి నూరనకు, రామ కృష్ణునికి నన్నెచోడుడు ఉవకరించాడని తెలిపారు. “నత్కవులను (వనుతించి కిండగల గుండెగల కవిత్వము చెప్పిన కవిచూడుడు నన్నెచోడుడు” అయితే ఇతని నాల్క పెడును; వలుకుబడి గడును. ఇతడెంత తియ్యగా చెప్పీ నను ఏదో కొంత చిరుచేదు న్చురించుచుండు" నన్నారు. ఈ కవీరాజశిఖా మ్రడేని ఇంళకాలానికి వెలికి తెచ్చిన మానవల్లీ రామకృష్ణ కవిగారిని వళం శి ం

8

“ద్వివదలలో దివ్యకవిత' అన్న వ్యానంలో పాలకురికి సోమన, గౌర నల కృషిని నమీక్షించారు. ఆందులో వారు చేసిన వర్ణనలను, కళ్ళకుకళ్లే చిశ్రీకరణలను, కల్పనలను, ఉక్తివై చితిని, వరిశీలనాళ కిని, రననివ్పత్తిని వ్యంగ్య వైభవాన్ని, అచ్చ తెలుగు వలుకుబళ్ళను చక్కగా నిరూపించారు.

“*ఆం(ధ సాపాత్యంలోనే కాక (వ్రవంచ సాహిత్యరంగంలో మవో కవుల నరిబంతిలో కూర్చొన గలిగిన (వ్రజ్ఞాశాలి తిక్కన. ఇంగ్లీషులో 'షేక్సివియర్‌కు వలె తెలుగునాట తిక్కనకు భావ్యం చెప్పే వేల మళ్లి నాథులు ఉదయించవలనీ ఉన్నది” అంటూ ముగించిన వ్యానంలో 'తిక్కన తీరుతెన్నులు" చక్కగా వివరించారు నారాయణరెడ్డిగారు. “తిక్కన సామా న్యంగా వర్ణనల జోలికిపోడు. చేనీన వర్ణనలు మాత్రం బంగారు పోతలు,” అన్నారు. భారత రచనల్లో నన్నయ పౌరాణికునిలా కనిపిస్తాడనీ, ఎత్తయిన వేవక పై కూర్చుని ఉదాత్త న్వరంలో కథాకథనం చేన్తున్నట్టుగా కనిపిస్తాడనీ తిక్కన అలా కాకుండా, నేవథ్యంలో కూర్చుని పాాతధారులచేత వలికిన్తున్న “పాంస్టరు"లా కనిపిస్తాడనీ చక్కగా ఉవమానం చెప్పారు. బొచిత్య పోవ ణను బట్టి తిక్కన భారతం “రసోవనివత్తు' అని అన్నారు. వివిధ పాతల ఆంతరిక (వవ్యత్తులకు శబ్దరూవమివ్వడంలో తిక్కన చూపించిన విశిష్టతకు మెచ్చుకొన్నారు. ఈ విధంగా తిక్కన వతిభా నంవత్త్తిని (వదర్శిన్తూ నారా యణరెడ్డిగారు, *సామాన్యములై న తిలుగువలుకులకు ఎక్కడలేని చేవ కూర్చిన ఏక్రైకాంధ్ర కవి తిక్కనొ అని నివాళులర్పించారు.

తరవాతి వ్యానం గోన బుద్ధారెడ్డి రానిన రంగనాథ రామాయణం గురించి, బుద్ధారెడ్డి వద్మృవయోగంలోని వైచితిని, వర్ణనల్లోని అందాన్ని, ఉదాహరణలతో వివరించారు.

“తెలుగు కావ్యాలలో సాంఘిక జీవనం' అన్న శీర్షిక కింద పాలవేకరి కదిరీవతి రచించిన “కుకన వ్రతిని, అయ్యలరాజు నాాయణామాత్యుని =హాంనవింశతిని వరిశ్రీలించడమే కాక “*చాటువులూలో కనిపించే సాంఘిక జీవనాన్ని కూడా విశ్లేషించారు. “భవివ్యత్తులో కవితను గురించి చెబుతూ, “న్సనిషి ఇనేవాడు ఉన్నన్నాళ్ళు కనిక్వానికి అణుమాకం కృతి లేదనో

88 తమ అభి_పాయాన్ని నిర్జ్వద్వంగా (వకటించారు. “రా నున్నతరం లో కవులు నమన్యలనేకాక నత్యాలను, నూటిగా మాాతమేకాక నుందరంగా చెబుతారు,” అన్నారు, చివరికి. “*శ[ం0 2100 0౧1 ఆ 11089 146 ఇం%164 0101910 614 ౧0605; 2201067 19 10 *౯149 ౧౦06౧; 806 110 0630 0౯ ౫1 1960 1176 ౧06౮)” అన్న రూపర్ట్‌ బ్రూక్‌ వాక్యాల్ని ఉదాహరించారు.

ఆ తరవాత, “శబ్బశ క్రి; అర్థన్ఫ్భూర్తి' అన్న వ్యానంలో ఆరెంటికీగల నంబంధాన్నీ, అర్థవివరిణామాన్నీ, అర్ధచ్భాయల్నీ వరామర్శించారు. ఇంతలు కన్నులుండ తెరువెవ్వరివేడెదు” అనేసద్యంలో 'ఇంతలు' అనే మాటను ఎన్నిరకాలుగా నొక్కి, ఊది ఆనవచ్చో, అధినయంగూడా తోడైతే ఆ శబ్దా నికి ఎన్నిరంగులూ, రుచులూ, రమ్యసౌరభాలూ ఏర్చడకాయో అంచనా కట్టలేము అన్నారు.

“నిత్యజీవితంలో వేమన" అన్న వ్యానంలో, “మూడుపాదాల్లో ముల్లోకాలనూ ముడివే సేంత అలోచననూ, అనుభవాన్నీ అందించా*డని వేమనను (వళంనిన్తూ, నారాయణరెడ్డిగారు “రెండు వరన్పర భిన్నగుణాలు గల వన్తువుల్ని ఏరి వాటిద్వారా ఒక మవోనక్యాన్ని చెవ్చథం వేమన వ్రత్యే కతా అని సోదాహరణంగా నిరూపించారు.

తరవాతి వ్యానంలో, “రవీంటదుని కవిత్వంలో విశ్వజనీనత'ను వివ రించారు. చివరివ్యానం 'నాయుడుబావ?. “నాటినుంచి నేటిదాకా ఎంకీ నాయుడుబావలు తులలేని శృంగారమూర్తులుగా తెలుగునాట నీరవడి పోయారు. కొనచూవు దూనినవ్చుడు, కులుకునడక చూసినవ్వుడు నరియోగ శర్వరిలో, వియోగవిభావరిలో, శృంగారనంబంధమైన నమస్తావస్థల్లో నరనులందరికీ ఎంకిపాటలు తళుక్కున న్ఫురిస్తాయి" అని చెబుతూ ఎంకి పాటల్లో ఊపిరిపోనుకొని నిల్చిన మధుర శృంగార నాయకుడి వ్యాదయాన్ని అందంగా ఆవిష్కరించారు

నారాయణరెడ్డిగారి రెండో వ్యాననంవుటి “మావూరు మాట్లాడింది" (188%). దీన్ని 'తొలినుడుగు”, 'మలినుడుగు" అని రెండుథాగాలుగా వింగ

8?

డించారు, ఇందులో, కాము వుట్టిపెరిగిన వానుమాజీపేట (కరీంనగర్‌ జిల్లా (ప్రాంతం మాండలిక _వచయోగాల్ని వనుల పోళమ్మద్వారాను, ఆమె మను మడు మైనడిద్వారానూ వలికించి వాటి అర్ధాల్ని వివరించి, చాటి కుదుళ్ళను కదిలించి చూపించారు. ఉర్దూ, పాందీ, ఫార్చీ, నంన్నృత మూలకాలయిన వదాలు ఏయే వరిణామాలు చెందుతూవచ్చాయో నిరూపించారు. “౨. ఈ వ్యాసాలన్నిటిలోనూ పాటల్లోని మాటల మాటునవున్న మాటలనుగూర్చి, మాటల వెనకాల మారురూపాల్లోవున్న మాటలనుగూర్చి చర్చవుంది. అయితే ఈ చర్చ భాషా వ్యాకరణ న్యూకాల వరిధిలో గిరిగీనుకుని వున్నదికాదు, కొంత శాస్త్రీయంగా, కొంత చమక్కారంగా, కొంత ఛలో క్రికంగా జరి పిన వదవరిశీలన ఇది”. ఈ నంవుటిని వనుల పోశమ్యకే అంకితంచేశారు. “మలినుడుగు'లో ఆరుపాటలు ఇచ్చి వాటి విశేషాలు వివరించారు. నారా యణరెడ్డిగారి అత్యంత నరళ వచనవైలికి ఈ వివరణ ఒక మచ్చుతునక, సొరళ్యం తోబాటు అందచందాలకూ లోటులేదు.

మూడో వ్యాన నంకలనం అన్రమీక్షణం” (1881). ఇందులో వది వ్యాసాలున్నాలు. మొదటిది, “పోతనంవునః వరిశీలనా అన్నది. భక్తవర మైన ఆర్సిని సార్వకాలీన సామాన్య (వ్రజల ఆర్తిగా చితించడం వనినే భక్త కవి అయిన పోతన్న (వజాకవి అయాడంటారు నారాయణరెడ్డిగారు. ఇ్రాలీనాం(ధ్రకవుల్లో బహుళంగా ఉదావారింవబడుతున్న వాళ్ళలో ఇద్దరే ఇద్దరిని చెప్పుకోవాలి. ఒకడు పోతన్న, మరొకడు వేనున్న....(వజలభావలో (వజల నమన్యలను చితికవట్టి వేమన్న (వ్రజాకవియైనాడు. భాగవతుల భక్తి భావనలను సామాన్య (వ్రజరి ఆర్తికి నర్యాయంగా నమన్వయించి పోతన్న (వజొకవియ్రైనాడుూ అంటారు. చివరికి, “భాగవతాన్ని తినిగించి పోతన్న తన జన్మను నలం చేనుకున్నాడు. అ భాగవత వద్యాలను వఠించి తెలుగు (వజలు తమ జీవితాలనే వండించుకున్నారు.” అన్నారు నారాయణరెడ్డిగారు.

మరునటి వ్యానంలో, “జామువా కవిక్వాన్ని అతని వ్యక్తిత్వం నుంచి విడదీసి చూడలేము. అవి ఒకదాని కొకటి కారకాలు, ఉవస్క్కారకాలు. అవి భాజ్యంగా క లినిమండిన అనలజ్వాలలు” అంటూ అబ్లాషువా కవితాన్య క్రిత్వం అద్భుతంగా నిరూపించారు. జామవాను (శ్రీనాథుడితో పోలున్తూ, “కవికా

&8

లక్షణ నిస్దేశంలో శ్రీనాథునికీ, ఈ అభినవ శ్రీనవాథునికీ ఎంతో సొద్యళ్యం ఉంది. నద్యం నడకలో గూడా శ్రీనాథుని ముద జాషువా పై నిర్షిద్రంగా ఉంది. గలగలపారే మాటల గొలునులమధ్య.(పొఢకా నిర్భరంగాసాగే నమా సాలమధ్య, పాదమధ్యంలో, ప్రాయికంగా యతిస్థానంలో చిన్న నంబోభళన వినరడం ఇద్దరికీ ఆజానజానంగా అలవడిన అలంకియలు,” అన్నారు. అయిడే జొమువా కృతుల్లో (ముఖంగా (వజ్వరిల్లే రనం “కరుణ వీరం' అనీ, కరుణ రనంలోంచి వీరరసాన్ని పొంగించాడనీ, ఆయన కన్నీళ్ళు అగ్నిగోళా లనీ తెలియజేశారు. “కరుణవీరం* అనే వినూత్న వీరరన భేదాన్ని నారాయణ రెడ్డిగారు (వవథమంగా (వతిపాదించారు. చివరికి, అధునికాంధ కవిత్వంలో ఖండకావ్య్మవ్మకియ రాయహప్రోలుతో పొటమరించినా, వుష్పించినది జాషువా కవితలోనేనని నృన్హం చేశారు. ఈ మధుర శ్రీనాథుడి మీద రెడ్డిగారికున్న అనురక్తి అనద్భశమయినది.

“యెంకీపాటల్లోని కావ్యత్వం” గురించి వివులంగా చర్చిన్తూ నారా యణరెడ్డిగారు, (వ్రణయనవ్రస్థానమన్న శీర్షి కింద “వూర్వూగం, దొంవత్య యోగం, విప్రయోగం, వూర్ణయోగం' అన్న అంశాల్ని వివరించారు. భావ చీకాలణ, మాండలికవదాలు, కొత్తపాటలు = గొంతుమార్చు, యెంకిపాటల (వళ స్తీ విశదీకరించారు. *యంకిపాటల రూనంలో ఒక నరికొత్త గేయ నందవ్రదాయాన్ని, యెంకిద్వారా వినూతన శృంగారనాయికను తెలుగు కావ్య జగతికి అందించిన నండూరి నుబ్బారావుగారు తరువాతి తరాలకు అనుకర ణీయులై నారు. అందరికీ అందుబాటులోనే ఉన్నా ఎవ్వరికీ అందకుండానే ఉన్నారు” అన్నారు,

1876లో నారాయశరెడ్డిగారు మలేషియాను నందర్శించినవ్చుడు అక్కడి భాషావదజాతం ఆయనలో జిక్ఞాన రేశె _తించింది. 'మలేభాషా వదజాలం - కొన్ని విశేషాలు. అన్నవ్యానం రచించారు. అండులో వద న్వరాపాన్ని, నమౌాన న్వరూపాన్ని, వాక్యనిర్మాణాన్ని, కొన్ని వింత్య(పయో గాల్నీ ఉదావారణలతో చక్కగా వివరించారు. “భాషా జిడ్జానువులు క్షుణ్ణంగా వరిశోధి స్తే ఆ భాషకూ నంన్క్యృత అర బ్వీభావలకూ మధ్యఉండే నంబంధం మరింత నృష్టమౌతుంది” ఆని నూచించారు.

80

“అళ్ళ్చర్యార్థకాల్లో ఆ వన్మరణం' అన్నది ఈ నంకలనంలో తరవాతి వ్యానం. ఇండులో మాత్యవర్ల, పితృవర్గ, సోదరసోదరీవర్గాలకు నంబం ధించిన ఆవ్తనంబంధ వాచకాలను విశ్లేషించి చూపించారు.

వున్తకాలు అచ్చువేసీనవ్చుడు తెలుగులో కనీనం న్వల్పంగా నయినా అచ్చుతవ్చులు దొర్జకమానవు. ఆవి రచయితనూ పాఠకుణ్ణీకూడా బాధ పెడ తాయి. కొని, వాటిలో మెచ్చుకోదగ్గవాటిని మచ్చుకు కొన్ని చూపించారు (ఉదా: (శ్రీనాభుడు? ఛశ్రీస్త్రీ. భావకవులు, ఖండవతి, నతికార్కిక భౌతిక వాదం, విశ్వనాథవారి నామాయణము), “అచ్చుతవ్చుల్లో మెచ్చుతునకలు" వ్యానంలో. “మా(కాచ్చందన్సులు' అన్నవ్యానంలో వివిధ చంధోరీతుల్ని వివరిన్తూ, అవృకవి పేర్కొన్న తొమ్యిదిరకాల రగడల్లో నమన మాకా చృందన్సులూ మందవోనంచేశాయని చెప్పారు. వాటిని ఆధునిక గేయాలతో నమన్వయేంచేని చూపించారు.

*“సారసౌరభం' యవభారతివారి 'కావ్యాలవారి' కి రాసిన పీఠిక. కడివెడు పాలమీద ఒక్కింత మీగడ పేరుకొన్నట్టుగా గతంలోంచి మనకు మిగిలే మంచే నం్యదాయమనని ఇందులో చక్కాగా నిర్వచించారు నారాయణరెడ్డిగారు. ఆ నంప్రదాయాల వునాదుల మీదనే నరికొత్త (వయో గారి వజసౌధాలు నిర్మించుకోవాలన్నారు. గకాన్ని గతం దృష్టితో చూడ కుండా వర్తమాన న్ఫూర్తికి అనుగుణంగా మలచుకొనే ధోరణిని మెచ్చు కొన్నారు.

యువభారతివారి చైతన్యలహరికి రాసిన *“అముఖం'లో తిక్కన పాలకురికి సోమనాథుడు, క్యన్ల దేవరాయలు, వేనున, గురజాడ-చైతన్య న్యరూపాన్ని ఆవగావాన చేనుకొన్న వారనీ, తాము కాలూని ఉన్న కాలాన్ని తమక్కతులతో, చేతలతో వైతన్యదీవ్లం చేసిన వారినీ నిరూపించారు నారాయణరెడ్డిగారు.

ఇందులో చివరి వ్యానం “అనాడు అన్నఏ- ఈనాడు ఉన్నది. మయ నభలో కొలువు తీర్చి ఉన్న ధర్యరాజు దగ్గరికి వచ్చిన నారదుడు రౌజనీతిని గురించి చేసిన ఉవన్యానంలోంచి నాలుగంళాల్ళి తీనుకొని, వోన్యన్యంగాల్ని

క్రి మేళవించి రచించిన వ్యాసిక ఇది. ఆనాడు నారదుల వారు (ప్రస్తావించిన అంశాల్ని నారాయణరెక్డిగారు ఈనాటి వరిస్థితులను వ ర్రింవజేయడం ఇందులో విశేషం. యువభారతి వారే (వ్రచురించిన “మందారచుకరందాలు", పోతన్న కవితా సౌరభం మీద వీచిన నారాయణరెడ్డిగారి వ్యాథ్యావీచిక. 'విడ్వా నేవ విజానాతి విద్వజ్ఞన వర్మిశమిం" అన్నట్టు, ఒక మవోకవి హృదయాన్ని అవివ్కరించేవాడు న్వయంగా మహాకవి అయినా ఆయి ఉండాలి? మవో వ్యాఖ్యాత అయినా అయిఉండాలి. ఈ ఇద్దరి లక్షణాలూ ఏకీభవించిన హ్యద యంలోంచి ఈ వ్యాఖ్యానం వెలువడ్డం తెలుగు పాఠకుల అదృష్టం. తరవాత చెవ్చుకోవలసీనవి నారాయణరెడ్డిగారి యా(కాసాపొతి. ఇది మూడు పాయలుగా వెలువడింది ; (1) ముచ్చటగా మూడువారంాలు-= మలేషియాలో తెలుగు వాణి (2) సోవియట్‌ రష్యాలో వదిరోజులు (8) పాశ్చాత్య దేశాల్లో 60 రోజులు. నారాయణరెడ్డిగారు 80-6-76 తేదీనుంచి 90-7-76 తేదీ వరకు మలేషియాలో వర్యటించారు. ముఖ్యమయిన నగరాల్ని నందర్శించారు. సాంన్కబృతిక కేంద్రాన్ని దర్శించారు. [వ్రజలతో నంభాషించారు. వాళ్ళు చూపించిన ఆదరాభిమానాలకు పులకించారు. ముఖ్యంగా అక్కడి తెలుగు వాళ్ళు చూపించిన అభిమానాన్ని ఎంతో (వశంసించారు. “ముచ్చటగా మూడువారాలు - మలేషియావాణి' అన్న వునకంలో మలేషియాదేశం తాలూకు భౌతికవివరాలన్నీ ఇచ్చారు. మలే భాషావదాల వ్యుర్సిత్తి వివ రించారు. ఆక్కడివారి వాడుకలో గమనించిన కొన్ని వదాలకు చక్కని తెలుగు అనువాదాలు కొన్ని పొందువరిచారు (ఉదా: ౦౧|| ౧౫1౧1౧౫3 కు “లై అతరువులు' వంటివి, వర్యటనలో తమకుకలిగిన అనుభూతుల్ని అందంగా వ్యక్తవరిచారు: *.:..ఈ త్రైల తరువులు ఈతచెట్టూ కొబ్బరిచెట్టూ కావురం చేస్తే వుట్టిన బిడ్డల్లా ఉన్నాయి. ఎంతబాగున్నాయి ! కొంత ఎత్తుగా, కొంత ఒత్తుగా-అభ్యంగన మాడిన అంగనామణీ జుత్తులా-.”ఇలాటి ఉవమానాలతో, ఆన క్రికర మైన వివరాలతో ముచ్చటగా సాగింది రచన.

(01

25-8-70 నుంచి 4-8-78 వరకు నారాయణరెడ్డిగారు సోవియట్‌ రష్యాలో వర్యటించారు. మాస్కో, లెనిన్స్‌గాడ్‌, తాష్కెంట్‌, ఎరెవాన్‌, కీరోవాకాన్‌ వంటి మవోనగరాల్ని నందర్శించారు. అనేక భాషాసాపాొతీ నంన్ధలు, సొంన్క్యృతిక కేంద్రాలు, సాంకేతిక నిలయాలు, చారిత్రకవదేశాలు కర్మాగారాలు, శిల్పకేంగదాలు, వైద్యాలయాలు, చి్మతకళశానదనాలు చూని ముస్థలయారు. రష్యాదేశ (వజల జీవననరళిని ఆనకక్రిగా వరిశీలించారు, ఆర్యేనియాలో (ప్రనిద్ధిపొందిన మచోకవితోదూన్యాన్‌ కూ గురకాడ అప్పారావు గారికీ గల పోలికలు వివరించారు. రష్యాలోని 78 భాషల్లో పెంపొదుతున్న సాపాత్య కృషిని (వ్రళంసించారు. ఈ వున్తకరచనలో నారాయణరెడ్డిగారు అలవోకగా కూర్చిన కొత్త వదాలూ వదబంధాలూ నమాసాలూ వన్నె చేకూర్చాయి. (ఉదా ఉన్నిబంటి, సౌంద్‌ర్యభాగి, విమానిని, వెన్నెలకళ్ళు. చెట్ల చిరునామాలు, నానారాజమార్ష నందర్శన౮ మొ॥వ్సి.

మూడో వున్తకం '“పాళ్చ్ళాత్య దేశాల్లో 50 రోజులు? 185.81 నుంచి 7.7.8 వరకు కాము చేసిన వర్యటన అనుభవాల్ని 'దినదినజ్ఞావికలు'గా రాని పెట్టుకొని రచించినదీ వున్తకం. వనీఫిక్‌ మవోనము(దాన్నీ నయాగరా జలపాకఠాన్నీ తదితర (ప్రదేశాల్నీ రెడ్డిగారు వర్ణించినతీరు కవిళాంచలాల్మి చుంబించిండి;

“బన్నాళ్ళుగా నా ఊహల్లో ఉవ్వెత్తుగా ఎగిరి దూకుతున్న

నయాగరా. చైతన్యానికి నిరంతరం మోగిన్తున్న నగారా,

ముందు ఎడమవైవు తెల్లని నురగల జలపాతం కనిపినుంది.

కాన్త నడిచే నరికి నీలిమలూధవ[మలూ కలగలువుకుని,

నమతలంలో కదులుతూ అక్కడినుంచిముదురు వచ్చగా

మారిపోయి ఉరవడితో దూకే జలపాతం-అలా వచ్చి ఇలా

మలువు తిరిగిన మవోన్వరపాతం కనిపిన్తుంది. ఏమి

దూకుడిది! ఎడుగంటిందో బేదో ఏడు ఠాటిచెట్ల ఎత్తున్న నీటి

పొగలు. ఎక్కడిదీ నయాగరా కాలానికి తోబుట్టువు... క్షణం

ఆగదు ఈ జలపాతం కౌలంలా -... చూసిన ,[వ్రతికంటిలో

మవర్ణ ద్యశ్య కావ్యాన్ని చ్మితిన్తున్నది.”

రి

ఇలా అద్భుతంగా సాగిపోతూంటుంది రచన ; ఎన్నెన్నో అనుభూతుల్ని పోది చేనుకొంటుంది. ఆయన రచించిన “కర్పూర వనంతరాయలు" కావ్యాన్ని 48 నిమిషాల ఎల్‌ పి రికార్డుగా రికార్డు చేసినవ్చటి అనుభూతి ఆయనకు అవూర్వ మయినది అలాగే, అమెరికాలోను, ఇంగ ండులోను ఆయన నందర్శించిన, మవోకవుల నివాన స్థలాల వర్ణనలు పాఠకుడికి కూడా మధురమైన అను భూతిని కలిగిస్తాయి. నారాయణరెడ్డిగారి యా(త్రాసాపాతకి తెలుగు సాపిత్యాని కొక నువర్ణాలంకారం.

ఇంత వైవిధ్యంతో కూడిన చక్కని రచనలు, మవోకవి నారాయణ రెడ్డిగారికీ వచన రచయితల్లో కూడా నుస్థిరమైన స్థానాన్ని నంపాదించి పెట్టాయిం

కవిత్వం నా మాతృభాష లావణ్య సరస్వతి “నావాదం సామ్యవాదం శవిత్యం నా మూత్యభావ్న ఇతివ్ఫత్తం మానవత్వం అని కవికాత్మకంగా తన వ్యూదయాన్ని ఆవివ్కరించారు డా॥ నీ. నారాయణ రెడ్డిగారు. తన మాత్యభావ కవిత్వమే అన్నారు. కళాత్మక భావాభివ్య కే కవిత్వం. కళాత్యక మైన వదాల పొందిక కవిత్వమవుతుందిగాని శేవల వదాలకూర్చు కవిత్వం అనిపించుకోదు. కవి వ్యాదయన్పందన నవ్చాదయ పాఠకుడికి అందాలం కే నమర్థవంతమైన అభివ్య క్రి ఉండాలి. ఆసామర్థ్యం ఎంత ఎక్కువగా ఉంకే అంత ఉఊత్తమ్మశ్రేణిలో కవి నిలవగలుగుకాడు, ఇక్కడే లి, రీతి అనేవి ఏర్పడతాయి. కవిని వట్టిఇస్తాయి. “వే ఆఫ్‌ ఎక్స్‌ (వెషన్‌' (1183౫ 0 అంణంక10గ) “ఫైల్‌ ఆఫ్‌ ఎక్‌ ఎంపెనన్‌' (50/10 0€ 6౫01639108) అన్నవి కవి కవితా వ్య క్రిత్వానికి దివిటీలు. సార్వకాలికంగా సార్వదేశికంగా కవులు కళాత్మకతపెనే జీవిస్తారు. (ప్రాచీనకవులనించి భావ కవులదాకా ఈ శళాత్యకతను అశించారు. అయితే ఆ కళాత్మక భావాభి వ్య కిని పాథించడంలోనే తరతమ భేదాలు ఏర్పడతాయి. మాతృభాషా పరికల్పన : సినారె కవిత్వమే ఈమ మాతృభావ అన్నారు" దీనిలో కళావిలువలకు ఈ కవి ఇచ్చేసపాధాన్యం న్పసన్టవడుకుంది. నారాయణ రెడ్డిగారు పాలీనకవులనించి కొంతా, భావకవులనించి కొంత కవికాభావను (గపాంచి, దానికి ఆలంకారికతతో మెరుగులు పెట్టి, అనుుపానలతో వన్నెలు దిద్ది, తవ వ్య క్రిత్వంతో రంగరించి తనదైన మాత్యభావగా మలచుకున్నారు భావకవుల (పేకజ*తో ఊసిరిపోనుకుని, (వబంధకవుల అనాను అందుకుని, అభ్యుదయ కవుల ఆదర్శాలను నింవుకుని వీరి భాషానుందరి

ర్ట

మనోజ్ఞ సోయగాలను (వ్రదర్శించింది. ఈ వరికల్పిత మాతృభావలోనే వీరి కవితాకన్నె ముద్దుముద్దుగా పాఠకుజ్డే వలకరించి, కవ్వించి, నవ్వించి, పాఠాన్ని ఉపదేశించి, ఆదేశించి, ఆజ్ఞాపించింది.

భావకవిత్వవు వెల్లువ నన్ని ల్రీన శరువాత దాదావు 40 నం॥ల వెనుక నారాయణరెడ్డిగారి కవితాజీవితం భావకవికామార్గంలోనే (పారంభ మయింది. 'వూలపాటల' వంటి _వథమ రచనల్లో భావకవిళా ముద నృష్టంగా కనబడుడుంది. కవినమయాలను స్వీకరించి తన కవిత్వాన్ని అందగించడంలో పాతబడిన (వబఏ౨ధ కవులరీతి నవ్య కళలను పుంజుకుం టుంది. నమకాలీన అభ్యుదయ కవుల ఆదర్శాల అవగాహాన జీవకళను అందినుంది. అయితే వీటన్నిటిని పొదుగు కుంటూనే తనదైన (వత్యేకతను ఈ భావ ఎర్చరచుకుంది. ఈ మూడు పాయలలోని వన్నెలు ఒక చోటచేరి వింత సోయగాన్ని నంతరించుకున్నాయి. అన్నిటిలోని లోపాలను వరివా రిన్తూ మంచిని గపాన్తూ తన విశిష్టతను నారాయణరెడ్డిగారు నీలువు కున్నారు. ఖాన కవిత్వవు అన్సష్టత నించి న్పష్టతకు, భావకవుల ఊవో (వనంచాల నించి వాన్తవికతకు, భావకవుల వ్యకి 'వపణయం నించి మానవ (యేమకు, భావకవుల వలాయనతత్త్వ్వం నించి నమన్యల నమరాని!ి సి.నా.రె ప్రస్థానం సాగించారు.

వదలంధాలలో సౌందర్యం, లాలిత్యం, సౌకుమార్యం చిందులాడు కాయి. భావం సొమ్యవాదానికి చెందినా ఆదర్శం మానవకావాదానికి కంకణం కట్టుకున్నా, భావ భావకవితా వారనత్వాన్ని వుణికి వుచ్చుకుంది. రమణీయంగా నూతన భావాలను అందించడంలో, వదబంధాలను కల్పించ డంలో వదాలకు లక్యార్ధాన్ని లక్షీంచడంలో, భావకవులకు వారనులు నారాయణరెడ్డిగారు. (పారంభదళలో భావకవుల (వ్రబంధకవుల వభావం తో రమణీయశ్యంగారమయ కవిత్వం వెలయించారు. మధ్యకాలంలో సొమాజీక న్న్యృవాను పెంచుకుని అభ్యుదయ, మానవతావాద భావనా (పేరి తులయ్యారు. వరిణత దశలో తాత్త్విక దర్శనాన్ని నిలువుకుని ధ్వని _వధాన కావ్యాలు రచించారు. ఇన్ని దళల కవిత్వానికి వారి “మాతృభావి ఒక కే. దానికి సౌకుమార్యం, సారళ్యం, లాలిత్యం, మాధుర్యం పైెవపూళలు. అను (సాన (పియత్వం, అలంకారం మౌనవత్వం ఆత్మ.

ీక రమ్య భావలహరి : కళలను వెదజల్లే కలానికి వక్యృతి, వరినరొలు అన్నీ సౌందర్య నిలయాలే. ఈ కవికలంలో 'వుడమియేమో పెండ్లి వడుచై' వురకరించింది. అలరులను తలిరుంను వలువలుగ మలచుకొని వూర్ణేందు బీింబమును మొగమందు ముడుచుకొని. (దివ్వెల మువ్వలు) వీరి కలం వెంటనూతన నంవత్సరం వచ్చింది. _(వతీ నుమము వలుకు తున్నది వరిమళ భానలతో' అన్నవుడు కవితా భావ నిజంగానే వరిమళాలు అందిన్తుంది. ఆత్రొలి మబ్బు రాతకన్నెల కొవ్వులూపీరా ల్తును చుక్కలనెడు మల్లె లను అనిఅంటారొకచోట. 'దివ్య మాన వుడు' ఖండికలో “ప్లేనాలో సీటిప్పించే వెండి కాగితాలే లేకుంటే, పాటల రెక్కల పైన ఉడాయించొమన్నారు. (నారాయణరెడ్డిగేయాలు) పాటల రెక్కల పైనీ ఉడాయించే భావనారీతి భావకవుల నీడలలో నిలిచింది. “వక్యృతిలోని (వణయిని” అనే గేయంలో చుక్కలతో ఒకసారి నూచింతును నాకన్నియ నల్లని వాలడ నందుల ళా ఖ మ ృ్గియలై మొలవాలని (నారాయణరెడ్డిగేయాలు) నవ్వును మెరువులతో, కేశాలను మబ్బులతో నడుమును కూన్యంతో ఉన మించడం (వ్రబంధకాలంనాటి కవి నమయాలే. కాని వాటి వ్య క్రీకరణలో నవ్యత, . కల్పనలోసామర్థ్యం, సీనారె ్యవ్రతిభ. (వక్యతి వీరికి సౌందర్య మ్నూర్ధిగాా శృంగార దేఎతగా, మాతృమూ మర్తిగా, కాత్త్విక దృకృథానికి

త్రీ ఆలంబనగా భానీంచింది. వీటిలో భావాల కంటె భావాభివ్యక్తిలో నవ్యత మనోజ్ఞంగా ఉంటుంది. ఎవడురా నాతల్లి పొమగిరి కిరీటమ్ము పై చేయి పొచనుంకించె ఎవడురా నావువ్వు టడదలో నివ్వుర వ్వలు రాల్బగా సావాసించె.

(అషరాల గవాక్షెలు ఇది చైనాదాడికి కవి పొందిన నందన. దీనిలో భావ తీవత ఉందిం ఎత్తుగడలో తీక్షత ఉంది. పామగిరి కిరీటముపై చేయివేయటం, వువ్వు

అటో ణ మ్‌ "'పెడిదలో నివ్వులు”ల్బడం లాంటి భావవ్య క్రీకరణ వద విన్యానంలో కళా త్మకత ఉంది. ఈ విధానమే దీన్ని కవిత్వంగా చేసింది. ఆవేశవూరితనన్ని వేళాన్ని భావతీస్తీతకు భంగం వాటిన్ల కుండా కశాత్యకం చేయడం కవి (వత్యేకత.

సెనగవూవు చిన్నది వ

చ్చని పైటను నవరించెను

గుమ్మడివూ ముత్తైదువ

గుండె నిండుగా నవ్వెను. (వెన్నెలవాడు నంక్రాంతి వర్ణనకు చక్కని భావ సౌందర్యం జోడయింది. భావసౌందర్యా నికి వ్య క్రీకరణ అందాన్ని అమర్చింది. చమత్కొర రీతి : నారాయణరెడ్డిగారు భావాన్ని చెవ్చడంలో నూటిదనం, చృన్ద్నతంతోపాటు చమక్కారాన్ని జోడిన్తుంటారు. దీనివల్లి ఆభావం వఠిత మననుమీద మరింత బలంగా ము(దవేన్తుంది.

అదియ్యంతో వియ్యమందుకునే వలుగురాళ్ళు

పాలతో కాదాత్య్యంచెందే వంవునీళ్ళు...

(మధ్యతరగతి మందవోనం)

శ్రీ? ఇటువంటి వంక్తులు వాన్తవాన్ని చూవిన్తూనే చమక్కారాన్ని వంచిపేడు తున్నాయి. నకోక్షి కావ్యానికి జీవాన్ని ఇన్తుందన్న నత్యం ఈ పాదాల్లో నిరూవించబడుతోంది. అచచ్చేటట్టు నిల్చున్న గోడకు చావకుండా ఉరేనుకున్న క్యాలెండరు”.

(ఉదయం నావ్యాదయలు సొధారణ ద్భశ్యాన్ని అసొధారణంగా శవితామయం చేసిన నందర్భాలలో ఇది ఒకటి. ఒకసారి శబ్దం, ఒకసారి అర్ధం చమక్కారాన్ని సాధిస్తాయి. ఈ సాధనలో ,వతీకాత్మకత, కొవ్యలింబ వరికల్పన, వద, భావ చి(తకల్పన, అరాలంకార వయోగం, శబ్గాలంకార వైచ్వికి కవికి ఉవకరించిన సామి.

థి చి మా

“నూరయ్య అ న్తమించగా వీథులన్నీ ఆగిపోయి

చుక్కల్లాంటి అక్షరాలలో శోక నందేశాన్ని (వాని

ఆకాశ వ్యతికనిండ అచ్చేసి ఆర్మాతి మౌనం పొటించొయి”. నూర్యుణ్ణి 'నూరయ్య' అనడం ళబ్దచమక్కారం. చుక్కల అక్షంలతో ళోక నందేశం (వ్రాయడంలాటి చివరిపాదాలలో చమత్కారం అర్థాన్ని అ్యళ యిన్తుంది. వన్తుకళ శి వన్తువు రమ్యమయినా సామాన్యమయినా, ఉదాత్తమయినా అను దొత్తమయినా కవి చేతిలో కళాఖండం అవుతుంది. వన్తువును కవికామయం చేయకలిగేది భాషే ఆ కావ్యభాషా రామణీయకత నపహృదయవాదయైక వేద్యం. నారాయణరెడ్డిగారు అన్ని (వభావాలని చవిచూని, అన్ని కవితా రీతులని అవగావాన చేనుకుని విశాలహృదయంతో ఆహ్వానించి తమ నుకు మార భావన్పర్శతో కవికాత్మకం చేసి తెలుగు కవిత్వానికి ఒక రనరమ్య మార్గాన్ని ఏర్పరచారు. తమ “వేలాతీత కవికా హేలావావిన్సు” అశ్ష్యం “క్రర్మదీవిలో నవవిన్ల్షన కైవల్యం” అని అన్నారు.

(7)

శ్రీ జడత్వాన్ని నపొంచని నారాయణరెడ్డిగారి "ఇంటి పేరు చైతన్యం", తను భాషా శక్రితో ఎంతటి గంభీరవిషయాన్నయినా మవాత్తరకళా ఖండంగా మలచగలరు. తా త్త్యికవివయాలను, సిద్ధాంతాలను నునా యానంగా కవిత్వం చేస్తారు. =దైవ మేదన్న “సోదా? గుణం నీకుంటె నా స్తికుసి వాక్కులో నక్కి ఉన్నది చూడు”. (మథనం) ఆ త్రిగిల్లి వడిఉన్న విత్తులో ఒక వటవృక్షం వుడుళుందిం" "అకులు రాలిపోతేనేమి చిగురాకులు వుట్టవా ? నీళ్ళు ఇగిరిపో తే నేమి నీలిమబ్బులు గడ్జెకట్టవా ?* వేదాంతం ఎక్కడుంది? మనచుట్టూనే ఉంది. రచించే కవి దార్శనికుడయితే చెట్టులూ, వుట్టలో, విత్తులో అన్నిటా వేదాంకాన్ని వెదికి వట్టుకోవచ్చు. సినారె సొమ్యవాది. మానవతావాది. అయితే ఆ మానవనమాన క్నాని (వకృతిలోనూ చూనీ చెవ్పగలగడంలో కళ ఇమిడి ఉంది. =ఏకవర్ణములోన చిత్రించి సామ్యవాద పాఠము నేర్చింది వానా నీరు (దివ్వెల మువ్వలు). వీరి మాతృభావ కవిత్వం కావడం వ్యల్ధ గంభీరమైన సిద్ధాంకాలుకూడా రనగీతాలు కాగలిగాయి. భానకవులు సొమాన్యుణ్జీ కావ్య నాయకుణ్ణి చేశారు. అభ్యుదయ కవులు కార్మిక క ర్షకులను, పీడితకాడిత్యనజలను నాయకుల్ని చేశారు నమన్వయకవి నారాయణ రెడ్డిగారు తమకవితల్లో పె నాయకులకు తోడుగా. మధ్యతరగతి మంద్‌ భాగ్యుణ్ణి నాయకుణ్ణి చేశారు. పెకెక్కలేక, క్రిందికి జార లేక మధ్య ఊగినలాటలో ఊపిరినలవనక తికనుకవడే మధ్యతరగతి జీవులపైన వీరువనరించిన సానుభూతి (వశంననీయం,. “మానవగీతం' అనే ఖండికలో,

00 చెమటను తడీసిన మట్టిని (శ్రీగంధముగా ధరింతు ఊద్పల నొదిగిన న్వరమును ఓంకారముగా న్య్మరింతు." (అక్షరాలగవాక్షులు “అద్దె కొంపే బ్యందావనిగా అనుభూతి చెందే వనమాలి (మనిషీ -చిలక) శ్రీగంధంగా ధరించడం, ఓంకారంగా విన్మరించడం, బృందావనిగా భావిం చడం, వనమాలిగా జీవించడం భావాభివ్యక్రిలో కళావిన్యానం. ఇలా ఎన్నో వన్తువులను జీవితం నుంచి వరినరాలనుంచి (గ్రహ్హాంచి తన అభివ్య _కితో రనగుళికలు చేళారు నినారె. అలంకార విన్యాసం : =పొద్దున్న చూరుకంటుకునే బల్లులై వ! టూ మధ్యాహ్నం గోడమీద పిల్లులె సాయంత్రం కాగానే ఊనర వెళ్లులె*. (మంటలూ మానవుడు) శద్దాలంకార నయోగం, అంత్యాన్యుపాన (పియత్వం ఆధునిక కవులలో నారాయణరెడ్డిగారిలో అధికం. కవి రాజకీయ నాయకుల అవకాశవాదం, వికృత న్వభావం, అనిశ్చితస్థితి చెప్తూ ఆంక్యాన్యుపానను సార్దకం చేనుకున్న నందర్భం ఇది. వీరి అలంకార ప్రయోగం వచనాన్ని కూడా కవితగా మలచగలదు. మాటలను పాటలుగా మలచింది ఇదే. ఆగ్గానుగెద్దులా అన్తమానం తీరగడ మేనా పానరాయిలా రోజంకా అరగడమేనా" (అక్షరాల గవాషెలు) భావాన్ని అందిన్తూనే నమర్ధనంతంగా అంక్యాను(ప్రాన అమరిపోతుంటుంది, మరొకచోట “వారిణ శికుగాతంలా, వారిత న్యతంలా* లీకటి చెదిరిందం టారు. తడువుకోకుండా అన్నుపానలను గుప్పిస్తారు. వీరి మాటలలో, వచనంలో కూడా ఈ అన్ను పానలు దొర్జుతుంటాయి. అనుప్రాన తరువాత వముఖ స్ధానం ఉవమాలంకారం పొందింది.

180

నవ్యోవమానాలు కవి నమర్థతకు నిదర్శనం. ఇవి కవిత్వానికి నూతన వరిమళాలను అందిస్తాయి. నినారెగారి ఉనమానాల్లో నవ్యకా ఉంటుంది. నృష్టతా ఉంటుంది.

ఆత్రాదేలు డీవ్చలాంటి ఇల్లు,”

అఆడ్రపాదడపా కుక్కపిల్లలా కుయిక్కుమనే కుర్చీ....*

“నామనసౌొక రోదసి"

చందుడు “అవులించిన చమురు దీవం*

నూర్యుడు “తూర్పు చెట్టుకు పూచిన ఎజ్జగన్నేరు"

=క్రష్టాల వలె మునురు కారునుబ్బులు”

“దృఖథ్రాంి వలెజారు శుపాన ధారలు

“శరత్తులో ఆకాశం వరమసాత్వికుని అంతఃకరణా"న్ని పోలింది. ఇలాఎనై నా ఏరి చెవ్పవచ్చు. వీటిలో కొన్ని గంభీర ఉవమానాలు. కొన్ని సామాన్యతఉవమానాలు. ఈ ఉనమానవు వెలుగుల్లో ఉవమేయం న్చష్టంగా కనబడి పాఠకుడి మనఃభలకం పై వెలుగులు (వ్రనరిన్తుంది. ఆత్మీ యతను (వ్రదర్శించి హృదయానికి వాత్తుకుపోతుంది.

నారాయణరెడ్డిగారు (వయోగించిన అనంఖ్యాక అలంకొరాలలో ఇవి శబ్ద, అర్భాలంకారాలకు ఉదాహరణ తుల్యాలు.

వీటికితోడుగా వీరి వద్యానికి అందాన్నిచ్చేవి యతి(ప్రానలు. ఆధునిక కవులు ఛందోబందోబన్తులను కాదన్నా సినారెగారు యతిప్రానలను ఐచ్చికంగా స్వీకరించారు. వచనకవితలోనయినా యతో, (ప్రానయతో వాడి దాన్ని అందగిస్తారు. వీటితో నడకలోఅందం వలుకులో సొంవు అమరుతుంటాయి. కళాత్మక నాసూలు : కావ్యాలకు కవితాఖండికలకు పేర్లు పెట్టడంలోకూడా శవి భావవకటనా సామర్థ్యం థ(వ్రతిలిన్తుంగి. కవి హృదయానికి మణి దీపాలు శీర్షికలు, "వెన్నెలవాడ”, '“దివ్వెలమువ్వలు"% “వూలపాటలు, “నవ్వని వువ్వు', 'మరోహారివిల్లు'* 'దివ్వెల నంగీతం'”, 'గోకుఅవివోరం', “మిసిమి వలవు' లాటివి సినారె శీర్షి కాసామర్థ్యానికి మచ్చుతునకలు. ఈ నద

లో

శ0!

బంధాల కల్చన వీరి కవికావ్యాదయాన్ని అవివ్కరిన్తుంది. వీటిలో నూత నత్వం గుబాళిన్తుంది, చ్ష్మవ్వామాలు కవికానతి నుదుటి తిలక రేఖలు. వదబంధ సౌందర్యం : నారాయణరెడ్డిగారి వదబంధ కల్పన విశిష్టమయింది, భావబంధుర మయింది. నవ్యవద బంధాలను న్యృష్టిస్తారు. వదాలతో చి(కా లను కన్నీటిముక్యాలు, కాంతి _వనూనాలు, యళోలాంఛన, వెన్నెలచిన్కులు, చమురగల కట్టడాలు, అంగార శయ్యలు, నివ్వు చెక్కిళ్ళు, పామగిరుల తరం గాలు, వడుచుచీకట్లు వెన్నెల దున్తులు, జీవనగగనం వివేకనే[తం,.... ఇలా లెక్కకు మిక్కిలిగా ఉండే ఈ నవ్య వదబంధాలు వీరి కావ్యభావకు వింత పోయగాన్ని నంతరించాయి. కళాత్మక ధ్వని : ధ్వన్యా_శయంగా, కళావరిపోవకంగా కవిత ఉన్నవుడు కావ్యం నజీవమవుతుంది. కేవల నదొలకూర్చు కవిత్వంకానళ్లే కేవల ధ్వని అనందదాయకంకాదు. నీనారె ధ్వని సామర్థ్యానికి మచ్చుకు ఒక్క ఉదా వారణ,

చుక్కల దండులో చేరి

దుక్కుల అడవుల్లో దూరి

తూర్పుకోటపై _వభాత నకాక

ఎగరేసే తెగువలో ఉన్నారో (ఉదయం నా వ్యాదయం) దీనిలో తూర్పు తీర్యపాంతవు “అడవుల్లో “తెగువ'తో విన్షవం సొగించే “థండు"ను వెతుక్కోవచ్చు. విప్ణన వీరుల తిరుగుబాటును ఊహించుకోవచ్చు “వక్చలైట్ల' సావాసాన్ని వెదకొచ్చు. ఆశయాల నూర్యోదయాన్ని ఆనందంగా ఆవ్వోనించే ఆశావ్యాదయాలను చూడవచ్చు. ఇన్ని భ్రావకాంతులను వెదజల్లే దీవ్తి ఈ ధ్వనికి ఉంది. వీటిని అందించే వదవిన్యానంలో విలానం ఉంది. అభివ్య క్రిలో నైవుణ్యం ఉంది, “తూర్చ్పుకోట పైన' “వభాత వకాకలను ఎగుర వేయించడంలో భావనాబలం ఉంది. మొదటి రెండు పాదాల్లో వద లాలిత్యం అన్నుపాన అ(శ్రితమయి అందగించింది. చివరి రెండు పాదాల్లో భావం రామజణీయకతను నంతరించుకుంది. ఇవన్నీ కలిన్‌ దీన్ని కళామయం చేశాయి. “వాచ్యార్థానికి రూరంగా అవ్య్యుర్భానికి చేరువ చనన

/ ణీ లి | ఆ(60. గంకై డిల్లీ 6

102 రగా భావాలను [వకటించడ మే నారాయణరెడ్డిగారి (ప్రత్యేకత. (వతీకాత్మ కత ధ్వనికి తోడయింది. భూమిక, విశ్వంభరలాటి కావ్యాలు వీరి కవితలో ఈరీతికి మవోదాహరణలు.

“శిరన్సులో ఇనబీంబం' ఉన్నా “మనన్ఫులో ఇందుబింబం' ఉండడం వరి డౌ ని. నారాయణరెడ్డిగారి కావ్యశరీరం చం(ద్రకళా[శితంగా ఉంది. అవ్లాదాన్ని అందిన్తుంది. ఆనందాన్ని చవిచూపిన్తుంది. ఆతరువాత ఉవదేశం చేన్తుంది. కావ్యం కాంకాలక్షణం కలదన్న (ప్రాచీన అలంకారిక నిర్వచనం మానవకా (వబోధంచేసే సి,నా.ర. కవితాకన్యకు నర్వవిధాలా అన్వ యిన్తుంది. భాషావరంగా భావకవిత్వం, భావవరంగా అభ్యుదయం, సిద్ధాంత వరంగా మానవత్వం, మూడుపాయల థత్రివేణీనంగమం సీనారె కవిళా (పాంగణం. ఉదా త్తభావాలను ఉజ్జ్వలమైన శైలిలో అవివ్కరించే నారా యణరెడ్డిగారి “పేరు కవి - ఇంటిపేరు చైతన్యం - ఊరు నవాజీవనం? భాషానుతల్లి చల్లిని ఒడిలో క్రీడించే వీరికి భాషే తీయనివతం. వారిమాటల్లో ముగిస్తే

“నాయింటి వివృత గవాక్షం భావ నాకంటి వినిర్మల కటాక్షం భావ భాషే నేను శచ్చుకున్న తీయనివరం భాషే నేను కట్టుకున్న జీవనగోవురం*,. (మనిషీ - చిలక)

సినారె గేయనాటికలు డా॥ తిరుమల ్రీనివాపాదార్య ఒకే నూర్యమండలం నుంచి నహ్యనకిరణాలు ఎలా వ్రనరిన్తున్నాయో, ఒకే హిమాలయం నుంచి అనేకజీవనదులు ఎలా (వవపాన్తున్నాయో అలాగే (వతిభామూర్తి అయిన ఒకేమవోకవి లేఖిని నుంచి వివిధ నాహితీ (వ్యకియా విశేషకావ్యాలు నవ్యదయహ్యృదయంగమంగా వెలువడుతుంటాయి నారాయణరెడ్డి (వతిభా మూర్తి, మవోకవి. ఆతని వ్యూదయనందనంలో విరిసిన అనేకముంజుల మవోతరువుల్లో గేయనాట్‌క్మావ్నకియ ఒక్‌ నుందర మందారయి. నాాాయణరెడ్డిగారు గేయనాటికా రచనకు వూమకున్నవ్చటి వరిస్థితు లనూ (వధానాంశాలనూ వూర్వరంగంగా పరిశీలించఎలనివుంవ ఆకు కవితాన్యూర్తి, గానశీలం, అభినయాంశం ఈ మూడు నవాజంగా నంగ మించి బీజరూనంలో ఉన్నాయి. చిన్ననాట్‌నుంచే నారాయణరెడ్డి చిత్త క్షేతంలో. _ విద్యార్ధిదళలో ఆతడు వల్లెటూళ్ళ మట్టిలో వరిమళించిన జానవదగీతాలను వినడంతో, జంగంకథలూ భాగవతాలూ చూడడంతో, విశేషించి వేములవాడ వా న్రవ్యులు (శ్రీ చౌటి నరనయ్యగారి గేయమధుర వారికథాకథనాన్ని దర్శించడంతో కరీంనగర్‌లో శ్రీ దూపాటి వెంకట రమణాచార్యులు ళందోవిశేషాలు బోధించడంతో ఆతనిలోని బీజాలు అంకురించినాయి. ఆ తరువాత హైదరాబాదులో క కాశాలావిద్యాభ్యనన దళలో సాగిన విద్యార్దుల మవోనభలూ, తిలంగాణా రచయితల నంళ కార్యకలాపాలూ, మహాకవి దాశరథివంటి మిత్రుల వైతన్యమూర్తుల సావా చర్యం, ఖండవల్సి, దివాకర్లవంటి క్ఞానఖనుల ఆచార్యుల అధ్యావనం, తెలుగున్వతంత వంటి వ్మతీకల నవాకారం, హైదరాబాదు ఆకాళ వాణీ సౌజన్యం, రాయప్రోలు, జామువా, క్యన్ణళాన్తీ, ీ లీ వంటి ఆధునిక మవోకవుల నిరంతర కావ్యానుకీలనం, గేయనాటికా (వవ క్ర తల్గావజ్ష్యఅ

104 శినళంకరస్వామివారి వినృత గేయనాటికొ సాపాత్య వరిచయం - ఇవన్నీ నమావోరంగా నారాయణరెడ్డిలోని కళాంకురాలు వల్లవించడానికీ కుట్యలించ డానికి కునుమించడానికీ దోహదం చేసినాయని చెప్పవచ్చు. “నవ్వని వువ్వు చాయకముందు నారాయణరెడ్డి *“ఒకరోజు' నాటికకు పాటలు అందించి నాడు. 'పూలపాటలు' "పొయించినాడు. సేనీకవి", బలేశిష్యులు' వంటి ధృళ్యనాటికలు వ్రాసి తానే దర్శకత్వం వపాంచినాడు. 'సినీకవి' నాటికలో మకరందమూర్తి ప్యాతను కూడా ధరించి, ఆంధధ్రాభ్యుదయోత్సవాలలో (వదర్శించి ఉత్తమ నటనకు బవుమతి నందుకున్నాడు. “తెలుగు న్వతంత” జ్వారా అనేకకవితలు వర్షించి తెలంగాణాకు నువరిచితుడయినాడు అభ్యుదయకవిత్వయుగంలో కలం వట్టుకున్న _ నారాయణరెడ్డి అనేక మనోజ్ఞకవికాగానాలతో ఆనాటికే 'అభ్యుదయభావనిధి'గా పేరు దెచ్చు కున్నాడు. అంకేకాదు-ఆనాటి యువకవుల కాదర్శంగా తన వ్య క్రిశ్వాన్ని మలచుకున్నాడు ఇలాంటి సాహీత్యవాతావరణంలో నారాయణరెడ్డి నవ్వని వువ్వు, వలవురేడు మున్నగు నాటికలు రచించినాడు. (వచురణ కంటె ముందే ఈ నాటికలు ఆకాశవాణిలో సారం కావడం గమన్నార్లం. ఇది ఆనాటికే నారాయణరెడ్డి సాధించిన సాపాతీవికాసొన్ని (వకటిన్తుంది. ఆదిలో నారాయణరెడ్డి గేయాలూ వద్యాలూ నమంగా అల్లుతూపోయినాడు. ఆనాడు నభలలో ఆతడు వద్యాలు పాడడానికి గొంతును నవరిన్తుం కే నభలో నుంచి “నవ్వని వువ్వు ౪8౫(66 అనే కేకలు వినిపించేవి. ఈ రన వ్యదయుల పోళ్సావామే *నవ్వనివువ్వు' నాటికా వచు రణకు ఉద్దీవకమైందని నారాయణరెడ్డిగారే అన్నారు. “నవ్వని వువత్వ నంవుటికి (వాసిన 'ఇదోమాటిలో: ఇలా ఆతని గళం ఆతని కలా?ికి బలాన్నీ వచారాన్నీ అందించి, అతనిసాపాత్య వ్య_కిక్వానికే (ప్రత్యేకతను నంతరించిపెట్టింది. మనోహర క్షావ్యనానానికి అ్యమేడితం నారాయణరెకీ. వింపే నారాయణరెడ్డి కావ్యగానమే వినాలి. ఏక కాలంలో నారాయణరెడ్డి ఒకవైవు గేయనాటికలు రచిన్తూనే మరోవై వు ననూంత రంగా లలితగేయ, ఖండకావ్య, నుడీర్ధగీతికావ్య, కథాగేయకావ్య, గేయ నూ క్రి, వరిశోధనసాపాతీ వ్యక్రియలను చేవట్టి, తేనెపాటలు, జలపాతం, విళ్యగీతి, నాగార్జునఫాగరం, నమదర్శనం, ఆధునికాంధ్ర కవిత్వ నంవ్రదా

105

యాలు-వయోగాలు మొదలగు వదిగంథాలు రచించినాడు. ఆతని బవాు ముఖీనమైన (వతిళకూ నిరంతర సాపాతీ తవన్సుకూ అక్షిరసాక్షాలివి.

నారాయణరెడ్డిగారు. (వధానంగా 1058 - 1060 మధ్యకాలంలో అనేక గేయనొటికలను రచిఆచి (వచురించినారు, అవన్నీ నవ్వనివువ్వు, అజంకానుందరి, వెన్నెలవాడ, రొమన్వ, తరతరాల జెలుగువెలుగు నంవు టులుగా వెలువడినాయి, చిన్న చిన్న గేయవచన మి(శనాటికలు కొన్ని అకాళ వాణి ద్వారా (వ్రసారితమైనాయి నారాయణరెడ్డిగారు వద్యగేయవచన మిశమైన “రామవ్చ'ను నంగీతరూవకమనీ, 'తరతర్గాల తెలుగు వెలుగును నృత్యగేయరూవక మనీ నంక్రేతించినారు. (వన్తుతం నేను వీనిని గేయ నాటికా వరిధిలోకే తీనుకున్నాను. మొత్తంమీద నారాయణరెడ్డి 25 గేయనాటికలు రచించినారు. '*నాడు-నేడు' అనే నాటిక మాత్రం నాకు లభించలేదు.

వన్తుదృష్టితో నారాయణరెడ్డి గేయనాటికలను ఐదు విధాలుగా విభ జీంచవచ్చు. అవి - (వకృతి నంలంధాలు లేదా (వతీకాత్యకాలు, వ్రలోధా త్మకాలు, చర్మికాత్యకాలు, సాంన్క్యృతికాలు, అనునరణాత్య్మకాలు, ఇవి కౌక మరికొన్నింటిని వతేక వ్యక్రియాదృష్టితో బాలలగేయనాటికలనీ, నినీమా గేయనాటిక లనీ రెండు విధాలుగా పేర్కోవచ్చు. ఈ నాటికలు చాలావరకు ఆకాశవాణీలో (వ్రసారమైనాయి. ఇక ఆయా గేయనాటికలలోని (వధాన వన్తువిశేషాంళాలను వివరిస్తాను. (కృతి నంబంధగేయరాటికలు (ప్రతీకాత్మక గేయనాటికల్పు ;

నవ్వని వువ్వు, వలవురేడు, బుళువులరాణి, వెన్నెలవాడ, వనంత లక్షీ అనేవి (వకృతి నంలంధగేయనాటిక లు,

నారాయణరెడ్డి (వవ్రథమ గేయనొటిక “నవ్వని వువ్వు' (1858). ఒక తుమ్మెద మొగ్గని కవ్వించి నవ్వించడానికి యత్నించగా అ మొగ్గకు తల్లి అయిన త్రీగ తన బిడ్డను కాపాడుకోవడం ఈ నాటికలోని ఇళివ్యత్తం- కవట (వణయాన్ని చూవి, అమాయకుల జీవితాలలో చెరలాటలాడే కొమాం ఢులను దృష్టిలో నుంచుకొని (ప్రతీకాత్యంగా ఈ నాటికను రచించి నారు

106

నారాయణరెడ్డి. పాత్రలతో (ప్రావంచిక మానవన్వభావాన్ని నింవడంలో కవి లోకజ్ఞత (వన్ఫుటమవుతుంది. నాలుగు ప్యాతల మధ్య నలిగిపోకుండా జాగ్రతగా మొగ్గను కాపాడి “నవ్వని వువ్వు'ను సార్ధకం చేసినారు నారాయణ రెడ్డి. ఈ నాటికలోని కవి ప్యాత (వబోధానికి (వత్రీక. ఆంధ్రాభ్యుదయో శృవాలలో ఈ నాటిక (వదర్శితం,.

శేయితో కలువతో కారలతో చందునికున్న (నణయమూ, రేయి కలున కారలకు నడువు చెలరేగిన నవతిపోరాటమూ '“వలవురేడు" నాటిక లోని ఇతివ్యత్తం. చం్యద్రశబ్దానికున్న, తొరావతి, రేరేడు, కలువల చెలికాడు అనే వర్యాయవదాల్లోని నరమార్థాన్ని (గహంచి, రమణీయంగా చంద్రునికి ముగ్గురు భార్యలను కల్పించి, వారికి కలవోలు వుట్టించి, కట్టకడకు వారిని ఒక్కచోటికి చేర్చి నాటికను ర క్తికట్టించినారు నారాయణరెడ్డిగారు. నవత్సు లకు నహానం అవనరమనే నందేళాన్ని వ్యంగ్యంగా అందించినార్హ్ను

తఈన (ప్రేయసి అయిన బుశువులరాణీని మాధవుడు శిశిరుని లారి నుంచి కాపాడుకోవడం 'బుతువులరాణి' నాటికలోని కథాంళం. శిశిరర్తువు తరువాత వనంతం వన్తుందనే పకృతినత్యం ధ్వనించేలాగా ఈనాటిక రచింవ బడింది. నాయిక అయిన బుళువులరాణి నాయకుడై న మాధవునికి వాయు వుతో నందేశం వంపించడం బౌచితీభానురం. నందేశం వేగంగా అందు తుందనీ, వాయువు మవోబలుడు కాబట్టి నందేశానికి భంగం వాటిల్లదనే ధ్వని ఇందులో ఉంది. నాటిక మధురభావవానంత నుగంధాలతో నిండి వుంది. గేయెకనాటికల్లో బుతువులను పృాతలుగా కథానంభావణాంతర్భా గాలుగౌ బుకువుల న్వభావవిశేషాలను వర్ణించే నంవిధానానికి ఆద్యులు నారాయణరెడ్డి. 'బుతువులరాణి' నాటిక ప్రత్యేకత ఇది,

బవుళ (వచారం పొందిన గేయనాటిక వెన్నెలవాడ (1858)" చం(ద్ర కిరణన్పర్శతో కలువలు వికసిస్తాయనే కవి నమయం ఆధారంగా ఈ నాటికొకథారచన సాగింది ళరద్భతువులోని ఒక రాతివేళ కలువలరాణికి తన వలవులందించడానికి బయలుదేరిన చందునికి మేఘుడు అవరోధం కల్పిస్తాడు. కలువలరాణి వాయువును ్రార్థించి మేఘుణ్ణి తొలగింవజేని చం్యదునితో ఆనందించడం ఈ నాటికలోని ఇతివృత్తం. వాయుగానాన్నీ

107

నేవథ్యగానాన్నీ (వయోగించి, నన్నివేశ వరిచయాన్నీ కథాగమనాన్నీ నిర్వ పాంచినారు నారాయణరెడ్డి. ఈ నాటిక తెలంగాణా రచయితల నంభు వార్షికోత్సవాలలో ఆం(ధాభ్యుదయోత్సవాలలో బందరు మున్నగు (పాంళా లలో (వదర్శితమైంది,

వనంతలక్ష్మి గేయవచన మి(శ నాటిక. వనంతర్తుళోభ ఈ నాటిక లోని వన్తువు. ఈ చిన్న నాటిక తెలుగునంవ్రదాయ నరిమళాలను అంది న్తుంది. (వ్రబోభొత్మక గేయనాటికలు :

దగ్గశాంతి, భిన్నన్వరాలు, అజంకానుందరి, దివ్వెలనంగీతం, మనిషి-యం్శతం అనేవి చబోధాత్మక గేయనాటికలు,

అభ్యుదయ కవీ అయిన నారాయణరెడ్డి “దగ్ధశాంతి' నాటిక ద్వారా యుద్ధ వై ముఖ్యాన్నీ శాంతి(వియత్వాన్నీ (వబోధించినారు. శాంతిని నిర్మూ లించే దానవకాళక్తుల విజృంభణాన్ని మానవుడెదుర్కొనలేని వివత్కర వరి స్ధితి ఈనాటికలోని ఇతివృత్తం. “అపరిచితకంకాలు' వయోగించి భయంకర నమర ఘోషను నృష్టించినారు నారాయణరెడ్డి విశ్వశాంతి వరిరక్షీణ మానవుని క ర్వవ్యమని చాకే వ్రయోజనాత్యక మైన నాటిక “దగ్ధశాంతి'.

కవిత్వాది కళలన్నీ (శ్రామికవర్గ చైతన్య చ్యితణకు అంకితం కావాలి అనే అభ్యుదయ కవికాాపబోధ దృక్పథానికి రూనకల్పనమే. “భిన్నన్వరాలు నాటిక. బక యువకళాజీవి క్షీణికాలై న అల్బకొమినీ నుఖాల నాశించక శమజీవుల మోడుబతుకులను చితించడమే తన కళా (వయోజనమని (గపాంచి అందుకు వూనుకోవడం ఈ రూనకంలోని ఇతివ్య త్తం. (వణయిని పాతద్వారా భావకవిత్వ లక్షణాన్ని అనాథపాాత ద్వారా అభ్యుదయ కవికా ధోరణినీ నూచించినారు నారాయణరెడ్డి.

శిల్సి, శైలబాల అనే రెండే పాశతలతో కౌల్చని కేతివృత్తంతో హొాగే నాటిక అజంతానుందరి (1955). ఇందులో కళాకారుణి జీవితం చి్యతిం వబడింది, తాను చెక్కిన ఒక _ అవ్సరన్సుందరీ (వతిమ న్వవ్నంలో

108

నజీవంగా సొక్షెత్కరించగా శిల్సి అమెవట్ల మోవావరవకుడు కొనడం, ఆమె అతనికి కళానరమార్థాన్ని (వబోధించి అందకుండపోవడం ఈ నాటికలోని ఇతివ్య త్తం. ఇతివ్యత్తంలోని న్వవ్నం కళ న్యవ్రయోజనానికి సాధనమనే (మకు నంకేతం. శిల్పికి న్వవ్నభంగం కావడం (భమావరణం తొలగి పోవడానికి నంకేతం.

“నిగవాములేకున్న నీ కళార్భన నున్న

నంయోగ మేలేనీ సౌందర్య మేమిన్న

నృష్టియే తనకు నంతుష్టిని వసాదించు

'వకిఛలము నాశించి బతుకడు కళాజీవా అని ఈ నాటిక కళా (వ్రవంచానికి నందేశమందిన్తుంది.

నమతను (వ్రబోధించే నాటిక 'దివ్వెల నంగీతం' దీపావళివేళ మింట వెలీగేతారలు నేల పైనున్న మట్టి దివ్వెలనూ తారాజువ్వలనూ వెక్కిరిసాయి. దివ్వెలుకూడా కారలను ధిక్కరిస్తాయి. ఈ వరన్చర కలవాద్యశ్యాన్ని (యేయసీ (పియులు గిలకించే నమయంలో

“ఆకాశమే అమావాన్య - చుక్కలే దివ్వియలూ

ఆకృళులే వేరు వేరు - ఆత్మమాత మొకపే అనే వాయుగాన వ్రబోధం వినిపిన్తుంది. (పేయసీీపియుల నివ్కమణతో నాటీళ ముగున్తుంది.

వచన కవిత కలినిన ఒకే ఒక్కగేయనాటిక *మనిషి-యం[తం?. మనిషి యంథశానికి బొనినకాకూడదని (వ్రబోధిన్తుంది ఈ నాటిక. తనను జానివగా భావించిన మానవుని పై యంథం దాడివెడలి, తనకు అడ్డు వచ్చిన వుష్వాన్ని నలిపివేయగా మానవుడు నిన్సవోయుడై నిలిచిపోయిన విషాదగాథ ఈ నాటికేతివృత్తం. ఈ నాటికలోని,

“యం్యతం ఒక మదవుటేనుగెకే _ నీవు మావటీడువు కావాలి

యంత్రం ఒక వారిధియైపోతే = నీనొక వారధిమై నిల్యాలి

108

అణుగోళమ్యులను పిండి - అమృతం బలికించాలి

క ర్యాగారమ్ములందు = కళలను వలికించాలి

వూలలోని అమాయికత = ఆలంబము కావాలి

అమృకాంజని క్యాగశీల మాదర్శము కావాలి” - అనే వంక్తులు న్‌ందేళ గర్భికాలు. చర్మికాత్మక గేయనాటికలు :

చరిత్రాత్మక గేయనాటికలు వద్యగేయ వచన మిశ్రాలు. అవి- హరి చరణ దాసిమీరా, రామవ్చ, తరతరాల తెణగువెల్లుగు,

.వారిచరణదాసి మీరా చిన్న రూవకం. (నవనిద్ధ కృ్ణభక్తురాలైన భర్త పెట్టిన వివమవరీక్షనుంచి బయటవడి తన వవ్మితతనూ భక్తి పాఠ మ్యాన్నీ నిరూపించుకున్న నన్నిచేశం ఈ నాటికలోని వన్తువు,

కాకతీయుల కౌలంనాటి $ిల్చ నృత్యకళశానంన్కృతి వైభవాలను కమనీయంగా చిత్రీంచే నంగీత రూవకం “రామవ్ప' (1880). మొదట హై(దాబాదు విజయవాడ ఆకాశవాణి కేంద్రాలనుండి (వసారమైన ఈ నాటిక, తరువాత పాందీ భావ ద్వారా వన్నెండు భానలలోకి అనూదితమై అఖిలభారత రూవక కార్యక్రమంలో అన్ని కేంద్రాల నుంచి ఒకేసారి (వసారితమైంది. 19860 నాటికి (వ(వథమంగా నారాయణరెడ్డి సాపాత్యం అఖిలం భారత స్థాయిని అందుకున్నదనడానికి ఈ'రా మప్ప'నాటిక నిదర్శనం. “రామన్చ గుడి సీంవాద్వారం మీది 'మదనికాశిల్పా'ల్జో 'నాగిని' అనే వ్యిగవాం ఈ రచనకు ఊపిరులూదింది. దీనిలోని కథంతా 'నాగిని' చుళ్లే తిరిగింది, నా సౌందర్యదృష్టి కనుగుణంగా, చారిత్రక మూల్యాలు చెదిరి పోకుండా ఈ రూవకాన్ని కల్పీంచుకున్నాను.”. అన్నారు నారాయణరెడ్డి “రామవ్చ'కు నాలుగు మాటలు (వాన్తూ, వద్దెనిమిది భాగాలుగా వరుచు శున్న ఈ రూవక కథంతా రొమన్చ గుడిలోని నాగదేవకాశిల్ప విగవోన్ని చూసీ ముగ్దుడె గతచరి త్రన్మృతిలోని వయనించిన ఒక నహృదయయాత్రికు నికిమధురానుభూతిగా ఒక కమ్యనికలగా చి(త్రించబడింది- నంగీత పొహిళ

110

నృత్యాలు నంగమించిన రనమయరూపకం 'రొమన్చి. యాౌాతత్రికుని పాతలో నారాయణరెడ్డి భాసిస్తారు. నాగి, చంద్రధూవణుల పాత్ర చి్యితణ నుధాలేఖినితో సాగింది. శృంగారకరుణాద్భుత రదరసాలు చక్కగా పోషింబడినాయి. ఈ రూవపకంలోని నవ్రగీతాలు న వ్రన్వరద్యశ్యాలు రన రమ్యాలు. 'ఈనల్ల నిరాలలో' అనే మధురగీతం ఈ రూవకంలోనిదే. కళా విర్యూతికీ కళావిలననానికీ ఉన్న నూక్ష్య్మనంబంధాన్ని ఈ నాటికలో వ్యంగ్య న్ఫూర్తితో (వతిపాదించినవారు నారాయణరెడ్డి. కళ దై వాంశమనే భార శ్రీయ విశ్వాసానికి ఆలవాలం ఈ రూవకం.

1975 ఉగాది వవంచ తెలుగు మవోనభల నందర్శ్భంగా వదర్శన కోనం (వత్తేకంగా రచించబడిన నృత్యగేయరూనకం “తరతరాల తెలుగు వెలుగు". ఐతరేయ (బావ్మాణాల కాలం నుంచి ఆం్యధ్యవదేశావతరణం వరకు ఉన్నత '“ఆం్యధవురారమ్య చరిత నంన్క్యృతులకు నంబంధించిన నముజ్వల ఛట్టాల కవితాత్మ చిత్రణమే రూవకేతివ్యత్తం. కథాగానాలతో నంధివచనాలతో బ్యురకథలతో జొవళురితో వూర్వకవుల వద్యాలతో వదకవుర నంకీ ర్రనలతో భామాకలాపాలలో సాగిన ఈ రూవకం వివిధ విచిితకళా నమ్మేళనన్వరూతం గా భానిన్తుంది. కథాగానం జరుగు తుండగా రంగస్థలం ప్రై అభినయం సాగడం ఈ రూవక వదర్శనలోని విశేషం. పాంన్కబృతిక గేయనాటికలు ;

ఏశ్రైక సాంన[గ్భృతిక నాటిక *“నం(క్రాంతి'. నంథకాంతి నంబరాలను సాంసారిక జీవితంలో మేళవించి, లఅలితశ్ళంగారవోన్యతరంగితంగా ఈ నాటికను రచించినారు నారాయణరెడ్డి, అనుసరణాత్మక గేయనొటికలు :

నుగ్యాతి, గోకులవివోరం అనేవి ఆనునరణాత్యక గేయనాటికలు.

శళావూర్ణ్జోదయం కావ్యంలోని నుగ్యాశ్రీశాలీనుల కథకు అను కరణం *నుగ్మాతి” నాటిక. “*రనవ్యాదయమ్యుండునౌర-రాతి బొమ్మలోనై నొ, అక్సాన్సుకులు వఠియింవగాలేని కావ్యమ్యు-నవాజ సౌందర్యమే నర్వదా

111

'సీవ్యము”- వంటి చక్కని నూక్తులతో సాగింది ఈ నాటిక. శాలీనుని ప్రొాందర్యాదర్శంలా ఈ నాటికలోని నంభావణలు నవాజరమ్యాలు,

పోతన భాగవత దళమన్క౦ధం మాతృకగా రూవుదిద్దుకున్న వాటిక “గోకుల వివోరం'. శ్రీకృష్ణుని జననోత్సవం, ఆతని దుడుకుచేన్చలు యళోద మందలింవులు. యమునాత్రీరంలో రాధాగో వీకల కృష్ణాన్వేషణం, వారి వివోరం, శ్రీకృన్లుడు రాధాదులను ఏలుకోవడం ఈనాటికలోని రన రమ్యదృళ్యాలు. బొలల గేయనొటికలు ;

నారాయణరెడ్డి బాలలకోనం రచించిన గేయనాటిక “తోటతల్లి ” (వకృతిలోని అందచందాలను అనుభవించే అధికారం అందరికీ ఉందనీ, మానవులందరూ నమానులే ఆని (వబోధించే నాటిక ఇది. చిన్న చిన్న కమ్మ కమ్మని మాటలతో అల్లిన గేయాలు ఈ బాలల గేయనాటికకు సార్థక్యం చేకూర్చినాయి. సినీమా గేయనాటికలు:

చలనచిత్ర సాపాతి ఒక వినూత్నసాపాత్య (వ్యక్రీయ. 1981లో 'గులే బకావళి” చికానికి పాటలు అందించినవ్వటి నుంచి బవుముఖ (వకతిభాళాలి అయిన నారాయణరెడ్డి కొన్ని వేలగీతికలను రచిన్తూ కవితా వరిమశాలనూ రనవై విధ్య మరందడాలనూ నవ్యాదయులకు వంచిపెడుతూనే ఉన్నారు. వారు గేయాలతోపాటు కొన్ని సినీమాలకు గేయనాటికలు కూడా రచించి నారు. న్నవ్నవానవద త్త, అభిజ్ఞానకాకుంతలం౦: మనుచరి,తం వంటి మహాకావ్యాల నుంలి వన్నువును (గపాంచి, సామాన్యనికి కూడా అందు బాటులో ఉండే నరళభావషలో గాన న్యక్యాభినయయోగ్యంగా గేయ నాటికలు రచించినారు. బంగారు మనిషి, మొనగాడు, నిండుదంవతులు, రంగేశిరాజా, మాయనిమమత, మనుషుల్లో దేవుడు, ఆరాధన అనే సినీమా లకు, వాననదత్త, శాకుంతలం, వరూథిని, కైన్‌ = లైలా, విద్యార్థులు నవ నమాజ నిర్యాతలు, నాదేశం భగవద్గీత, సారంగధర అనే గేయనాటికలు రచించి అందించినారు. న్యవనిద్ధ నటీనటులతో ఉన్నత్మ్వవమాణాలందు

113

కున్న నంగీకాభినయాలంకో నయనానందకర భాయాగహణ కళావిన్యా సాలతో బహువర్డ నమంచికాలె ఈ గేయనాటికలు నరనుల హృదయ భలకాలపై చెరగని మ్యుద్రలు వేసినాయి. గేయనాటికలలో కవితాసౌందిర్యం:

నారాయణరెడ్డి గేయనాటికలలో కావ్యత్వం వురివిస్పిఆడింది. “ఈయన కలంలో నుంచి కమ్యుని తేనెవాగులూ తీయని అమృత (నవంతులూ నిర్విరామంగా (వ్రవపొన్తుంటాయి-.* అని మవోకవి దాశరధి - అనాడే= 1858లోనే అన్నారు నారాయణరెడ్డి 'నవ్వని వువ్వు' గేయనాటికా నంవుటికి" 'అవకథారిక'ను అందిన్తూ. ఈ వచన్నులు (వ్రత్యక్షర నత్యాలు, కవితా సౌందర్య సీపానువులకోనం గేయనాటిశల నుంచి వ్యాద్యగేయవంక్తులను కొన్నింటిని ఉటంకిన్తున్నాను.

ఆట చిన్ని మొగ్గా శ

ఓ కన్నె మొగ్గా!

చివురుటాకులలోన - రవల రేకులలోన

మంచు ముత్యాలుంచి - మంచి మధువుల నించి

ఉదయ భానుకరాల - నుధలు జారేవేళ

(వళ్ళకి లక్ష్మీదివ్య పాదవూజలు చేని

ఎన్నొ నోములు నోచి - ఎన్నొ బాములుమైచి

నిన్నుగనె నీతల్లి - నిండు మమతల వెల్లి* “నవ్వని వువ్వు లోని ఈ వంక్తులు ఒక రసార్హమాతృమూర్తిని కన్నుల ముందు నిలువుతున్నాయి. 'భిన్న న్వరాలు" నాటికలోని =

“జీవన నంధ్యా గీతం

భిన్నన్వర నంకేతం

కాటుకషమి*గిన కారు మబ్బుల్లో

వెలుగు నురుగు పారాడూ

పాలవన్నె శంపావథాలలో

18 నీలి నీడ నశయాడూ” - వంటి వంక్తులు వెలుగునీడల అంది చందాలను ఛాయాచ్మితంలా మనకందిన్తున్నాయి. చమానవజీవితాన్ని మర్య్యగర్భితంగా వ్యాథ్యానిన్తున్నాయి. “ఆజంకా నుందరిలోని' లోని = ''ఓ అజంతా నుందరీ! ఓ దిగంత మనోవారీ |! నీలోని భావ నంధ్యా శోణిమల మాపి నిండు వున్నమల నందించిన విభావరీ "నా రాతి బతుకు మందారాలు వూచినదిొొ ఆశిలలలో విమల చంచలలు నిల్సినశిల్వి రాలలో నందనవనాలు నాటిన శిల్చో వంటి చరణబజాలం శ బ్బారాలంకార సాందర్యానికి వట్టిన సాహిత్యదర్భణం,. “బుతువులరాణీ" నాటికలో బుతువులరాణి “జకొలనులోని అంచలా మొయిలులోని మించులాొ - ఉన్నదట. రెండే రెండు ఉవమానాలతో అవనినీ, ఆకాశాన్ని ఏక నూ(తంలో బిగించిన కవితా శక్తి ఇది, “వెన్నెల వాడ'లోని - ఎవెన్నెలదొరా! చిన్నెలదొరా! వెన్నెల కలువల క న్నెలదొరా || గుండెలలో దాగుండిన (ప్రేమల చండలన్ని నీ కొరకే "పెదవులలోపల ఒదిగిన నవ్వుల నుధలన్నీ నీ కొరక్రే--వంటి వంక్తులు శ్యంగార నుధారన రేఖలు* నహ్యదయ హృదయాలలో వెన్నెలవాడలను నరుస్తాయి. గేయనాటికలలోని రచనాశిల్పం: వరిమితాలై న త్యసాదిగతులలో నవరసాలను మనోజ్ఞంగా పోషించి నారు నారాయణరెడ్డి. అన్ని రసొలను అన్ని గతులలో పోషించవచ్చునని (8)

14

నీరూపీంచినారు. వినృతిభయంతో ఇక్కడ ఉదాహరణలను చూవలేక పోతున్నాను. ఆయా నందర్భాలలో భావానుగుణంగా గేయాలలో గతివరి వర్తనను నిర్వహించినారు నారాయణరెడ్డి. ఉదావారణకు ఒక్కటి- బుతు వుంరాణి'లోనిం

“ఆహొల్రన్సులోని అం

చలా

మొయిలులోని మిం

చులా

అయారె! ఒయార

మ వర్ణనీయం

వనంతలతాంగి

వరాల (ప్రాయల” - అనే వంక్తులను చూడవచ్చు. చక్కగా అఅంక శించుకున్న బుతువులరాణి తన (ప్రియుడైన మాధవుని చేరబోతుండగా మార్గమధ్యంలో (న్రతినాయకుడైన శిశిరుడు ఆమె సౌందర్యాన్ని చూసి మోపాతుడై ఆమెను వర్షిస్తాడు. పై వంక్తులు ఈ నందర్భంలోనివి, మొదటి రెండు వంక్తులు (త్య్యనగతిలోనూ, తరువాతి నాలుగు చరణాలు చతుర్మనగతిలోనూ నడిచినాయి. గతిలోని ఈ మార్చునకు కారణం. శిశిరుని మనన్సులో క్షణంక్షణం (వవర్థమానమవుకున్న మోహస్ధితే) పారవళ్యగతే. చివరి నాల్లు వంక్తుల్లోనీ జగణబొహుళ్యం శికిరుని ఎడదకడలిలో ఎగిరివడే మోవాతరం గాలను న్ఫురింవజేన్తున్నది,

జేయరచనలో రసానుకూలంగా అత్షరనంయోజనం చేసినారు నారా యణరెడ్డి. ఉదాహరణకు ఒకటి రెండు. *“వలవురేడు'లోని-

ఎఆర్రావే! రావే

• నా వెన్నెల కలువా

నా కన్నుల చలువా

నీ మృదుల కపోలయుగళి

నాశించితి రావే

నీ మంజుల వోనరవళి

నాలించితి రావే* - వంటి చరణాలలోని అక్షరాల కూర్చు శృంగార

శ16

రసాను కూలం. నకారద్విత్వం, మృదులాక్షర (వయోగం, నమళలభఘు గుర్వ తీర నముత్తాదిత మధ్యలయవిన్యానం, శృంగారరసానుకూలరీతి విశేషానికి ఊపిరిపోసింది. “బుతువులరాణిలోని-

ఎశిశిరుడా నీ యాట చెల్లబోదికపెన

ఆఅగ్నిబాణాలు నంధించితిని వాస్తానా = వంటి చరణాలలోని అక్షర బంధం పాంచాలీరీతిని దుతలయను గర్భీకరించుకొని వీరరనన్ఫూర్టిని కలిగిన్తు న్నాయి.

*ఠరతరాలా కెలుగువెలుగు"లోని-

“వులివులి వులివులి బొల్బిలిబెబ్బులి

కణకణమండే నివ్రులపిడికిలి

వటవటవటవట వండ్లు కొరి కెరా

ఛటఛటఛటళట ముందు కురిక3రా” _ వంటి వంకులను రౌద రసానుకూలమైన అక్షరనంయోజనవిశేషానికి కార్కాణంగా పేర్కో వచ్చు. లఘ్వక్షర నమ్మేళనంవల్ల ఏర్పడ్డ దుతలయ రొద్రరన పోవణకు దోవాదం చేన్తున్నది. టకార రేవ నంయుక్త వర్ణయుక్సరుషాక్షరాల నమ్మేళనం వల్ల గౌడీరీతి ఏర్పడి తన్యూలంగా ఉద్ధతమైన రౌద్రరన న్ఫూర్తి కలుగుతున్నది. అలాగే 'దగ్ధళాంతి'లో దానవ పాత (వవేళాన్ని నూచించే చందర్భంలోని-

*నముర ఘోవ నమర ఘోచ

దచానవతా వికట హేవ

రీకటి గుండెల జ్వలియిం

చేకోన్స రుధిర పిపాన

దారుణ సామాజ్యాంధుల

ఆరని మూరణ దురాళ

నమర ఘోన నమర ఘోనా వంటి గేయఖండికలోని ఘో, ధి, ధు, వంటి ఒతు అక్షరాల (వయోగం, నమర, రుధిర, దారుణ, ఆరని, మారణ, దురాశ వంటి కబ్దాలలోని రేవవునరావృత్తి, ఘోవ హేవ్‌, దురాళ అనే వదాలలోని శ వృ వర్ణ బాహుళ్యం, వికట, చీకటి, కోన్ట

శే18

శబ్దాలలోని పరుషాక్షరబంధం, నమానచాలనం భీకర రణవిధ్వంసాన్ని 'ఘోషిన్తూ విలయవాకావరణాన్ని వ్యంజింవజేన్తూ బీభత్సరసాన్ని ఆవివ్క రిన్తున్నాయి.. పాతల చి త్తవ్యత్తులను ధ్వనింవజేన్తున్నాయి. గేయనాటికలలోని భాషా విశేషాలు ;

నారాయణరెడ్డి గేయ నాటికలలోని [గ్రాంథిక వ్యావవోరిక భాషా నరననంగమం నంగీత మాధురినీ లయసొష్షవాన్నీ సాధించింది. ఉదా వారణకు 'బుకువులరాణి' లోని

=మధుమానం మధుమానం

మృుదునుమాల పెదవులపై

నిదురలేచు దరవోనం

మధుమానం మధుమానం

శిశిర నగ్నలకావళికి

ఘున్యణాంబర విన్యానం* వంటి వంక్తులను చూడవచ్చు. “రాొమవ్వ" నాటికలో *'నాగి' పాత నంభావణలో తెలంగాణా మాండలిక వద్‌జాలాన్ని అతి నవాజంగా (వయోగించినారు నారాయణరెడ్డి.

;, గేయనాటికలలో వన్తువాశ, రవ, నన్నివేశాలను బట్టి బాచిఫీ దృక్ప థంతో నారాయణరెడ్డి ఉర్దూ, పాందీ ఇంగ్లీ మవదాలను (వయోగించివారు. *'తరతరాల తెలుగు వెలుగు'లోని,

“ఎక్కడరా ఓ హైదర్‌ నీరో కుక్కచావురా గద్దార్‌' ణ “మనిషి-యంతం'=లోని - '*మనిషికీ మర్కటానికీ ఉన్న మార్టిన్‌ చూపింది నేనే “*త౦(ద్రబింబంలో అణుబాంబుల ఫ్యాక్టరీలు తెరుస్తాను వంటి వంక్తులు ఇందుకు నిదర్శనాలు,

117

అన్యగేయ నావీకాక ర్తలవై నారాయణ రెడ్డి ప్రభావం ;

శక్తిమంతుడైన ఒక మవోకవి కావ్యాల (వ్రభానం నమకాలిక కవు లపై అర్వాచీన కవురపైన్రనరించడం నహజం, నారాయణరెడ్డి గేయనాటిక ల (వ్రభౌవం నమకాలికః గేయనాటికొకర్తలైన శ్రీ జె. లావురెడ్డి, (శ్రీటి. రామకృష్ణారెడ్డి, (శ్రీ 'లనూనా ((ల౦కానూర్యనారాయణూవు), శ్రీ ఎం.కె* రాము, శ్రీ వడ్డేపల్లికృన్ణ మున్నగువారి గేయనాటికలపై (వ్రనరించింది' నారాయణరెడ్డిగారి 'భిన్నన్వరాలు”, “బుతువులరాణీ' నాటికరి (వభావం (క్రమంగా! థ్రీ జె, బావురెడ్డిగారి కల్యాణయాత్ర? బుతురాగం నాటికల పైవ్రనరించింది. అలాగే వలవురేడు, బుతువులరాణి, వెన్నెలవాడ నాటికల '్రభావమ్ముద శశ్రీ టి. రామకృష్ణారెడ్డిగారి “కలువరాణి' నాటిక పైన, “అజం కానుందరి' (వళావం ఆతని “న్యవ్నబాల' పైన వడింది. “వె న్నెలవాడ్‌ 1చభావాన్ని 'లనూనా”గారి 'వద్మరాగం తప్పించుకోలేకపోయింది. (శ్రీ ఎం. కె. రాముగారి *నహజీవనం? మున్నగు నాటికల పై నారాయణరెడ్డి నాటికల (వ్రభావం ఉంది, శ్రీ వడ్డేవల్లి కృష్ణగారి గడ్డివువ్వు, (వణయోద్వేలము, కవి కల్యాణం నాటికల పా(త్రకల్పనపై “బుతువులరాణి' '“వెన్నెలవాడ' నాటికల వ్రభావం వడకుండాపోలేదు.

విద్యుత్తు ఒకటి ఉంశకే చాలు వెయ్యిలైట్లు వేనుకోవచ్చు; నాణా యం,శ్రాలు నడువుకోవచ్చు. చక్కెర ఒక్కటి ఉంటేవాలు పెక్కు మధుర వదార్థాలను చక్కగా చేనుకోవచ్చు. (వతిళ ఒక్కటి ఉంటే చాలు రక రకాల కృతులను రమణీయంగా రనమయంగా (వానుకుపోవచ్చు. (వతిభా మూర్తి, కళాతవన్వీ అయిన నారాయణరెడ్డి హృదయం నందనవనం అని ముందే అన్నాను. అందుకే రకరకాల కౌవ్యకునుమ వరీమళాలు అందులో నుంచి వ్రనరిన్తూ అక్షరానందాన్ని అందిస్తాయి. ఈగేయనగాటీకా (వ్మకియా విశేషాలు వాటిలో మందారనుమగంధవీచికలు మాత్రమే. _

సినారె శై లిశిలుం అ 9౪ డా॥ ఎల్లూరి శివారెడ్డి జలభరితమైన మేఘం గంభీరంగా గర్జిన్తుంది. భావతీ(వతతో అనుళవ నంవన్నమైన కవివాక్కు ధీరంగా (మోగుతుంది (వకిగొవ) కవికీ ఒక విలక్షణమైన వాగ్విన్యానం ఉంటుంది. ఆ విలక్షణత అంతర్వా పొనిగా వాగ్వెఖరిలో నృందిన్తూనే ఉంటుంది. అలాంటి విలక్షణ వాగ్వి లానం జ్ఞానపీఠబవుమతి (గపాత ఆచార్య నీ. నారాయణరెడ్డిగారిది. ఈభావ వ్యక్రీకరణ విలక్షణతను శైలి (5006) అనవచ్చు. రీతిగా నంభావీంచవచ్చు* నంఘటనగా చెవ్చుకోవచ్చు. కవి ఆలోచనారీతికి వదరీతి నిగ్గుటద్దంలాంటిది' కవి మనన్సుకు (వతిబింబం కవికాశైలి. తెలుగునేలలో ఒక మధురవాక్కు. నినదించిందం కే అదినినారేది ఒక భావం నవీనంగా వెలిసించంద కే అది సినారేది ఆయన కాలంతో కదిలిన కవి. నం్యదాయంలోని మంచిని జీర్థించుకొన్న మేధావి. జీవిశాల్ని వెలిగించటంతన్న మండించడం తెలియని మవోకవి. సినారె గేయకావ్యాలలో, నచనకావ్యాలలో, గీకాలలో, వరిళోధన వ్యాసాలలో వతిష్టించిన శైలిని స్థాలీవులాకన్యాయంగా గమనించటం (వన్తుకాంళం. ఖండికల్లో శైలిని ఏకరూవంగా నిర్వహించడం నులభం, డ్రి ర్త కావ్యంలో రనభావోచితమైన _శలిని చివరిదాకా నిర్వపాంచడం (వ్రతిభా సాధ్యం. నారాయణరెడ్డిగాతు ప్రారంభంనుంచి వరినమా ప్రిదాకా శైలిని ఉదాత్తంగా నడిపి వఠితల్ని ఆళ్చ్వర్యవరుస్తారు. అందుకు ఉదాహరణలు నాగా ర్థుననాగరం, కర్పూర వనంతరాయలు. ఆయన వాక్కులోను, రచనలోను ఈగుణం అంతటా (వకాశిన్తుంది. 'ఇక్షైకు వంశ క్మీతీంద్రుల కిరి కౌము దులు నల్లడల కలయ విరిసిననాడుీ అంటూ వరిగెత్తిన నమానచాలనం “నేను జీవించి యున్నానంచు భావించి నలికింతు గేయకావ్యమును పెంచి"

119

అనుదాక గంభీర గమనాన్ని వీడలేదు, ఆయన శైలికి వటిష్టత కలిగించిన గుణం భావావేశం. ఊహల ఉడ్డీనాలతో తృప్రివడే నైజంకాదు ఈకవిది అనుభూతి అంచులుముట్టి, అంతరాత్మ (పాకారాలుచుట్టి వలికినవలుకులు ఆయనవి. భావతీవత వెల్లివిరినిన వాక్కులో నైగనిగ్యం ఉంటుంది. ఒక వాక్యంముగి స్తే తదుపరి వాక్య్యశవణంపై ఆన క్రికలిగించే లక్షణం సినారె రచనలో అనివార్యంగా (వ్రకాశించేగుణం. ఈగుణం వీరి రచనలన్నింటిలో తొణికినలాడుతుంది. 'నరి పెణవలె అఖండంగా సాగిన యీనడకలో భావము ముగినీనవ్పుడుకూడా విశ్రాంతికి చోటులేదని' రాళ్ళవల్లి అనంతకృష్ణశర్మ గారు నాగార్జునసాగరం పీఠికలో ఉల్లే ఖించినమాట నర్వవిధాలా సార్థకమైంది.

ప్రాచీనసాపాత్యంలోని వదాలను నవీన వర్చన్సులో వినియోగించు కొనిన కవియోగి ఆయన, వద్యచ్భందన్నులలో (వకాశించే లయలు మాకా ఛందన్సుల బంధాలలో నవాజలయాత్మకంగా ఇమిడించేనేర్చు ఆయనకల వడింది. గేయకావ్యాలు రాసినవారు ఎందరున్నా నా రాయణరెడ్డిగారిలాగా భావలయను,ళశబ్దలయను స్వాధీనవరచుకొన్నవారు కంటికి కనిపించరు, చెవికి వినిపించరు. లఆయకన్య ఆయనకు స్వాధీన. ఎంతవద్దన్నా వచ్చి వడేయళులు, తమ వరువాన్ని ఆయనకు అవ్చకెప్పిన ృపానలు, వాయివిడిచి మమ్ము ఏలు కొమ్మనే వాక్యాల జంటలు ఆయన కలం సౌందిన వరటలు,. 'ఆమె అల్లిన హీగె, ఆమె మెల్లినసాగె, అల్లనల్లన గుండె, జల్లుజల్ల నసాగె” అనే చర ణాల్ని గమనించండి. ఆ లయనాధురి అెలున్తుంది. చిట్టిపొట్టి వాక్యాలను ఇంత లయాత్యకంగా రూపొందించగల నైవుణి సినారె నేర్చిన చిత్రమైన విద్య. (ప్రారంభం నుంచి చివరిదాకా ఒకేరీతిని పాటించటం నమత అన్నారు ఆరింకౌరికులు, ఆయన రచనలో వర్ణనమత, న్వరనమత, భావనమత, ళందఃనమత నవాజసిద్ధంగా అవతరిస్తాయి. వూలపాటఅలనుంచి ఈనాటి వేలపాటలదాకా ఆయనను నుస్థిరంగా నిలబెట్టింది ఆయన విలక్షణ వాక్య నిర్మాణనరళి, మన్యణవద భంగీభజీతి, సార్థక నద్శనయోగ చాతురి.

నాగార్జున సాగరంలోని శైలి జలపాతంలాగా దూకితే కర్పూర వనం తరాయలులోని శబ్దరీతి వురివిప్పిన మయూరిలా వివిధ భంగిమలు చూపింది. ఈరచనకు పీఠికరాన్తూ దివాకర్ణ వారు. “వారి 2 లికి (నసాద మాధుర్యమ్లులు

శం (ప్రాణములు (శతికటు వెన వదముకాని, క్లిష్టమైన యన్వయముగాన్ని కుంటుతో గూడిన నడకగాని.రచనలో నెక్కడను గన్పట్టదు” అని అన్నారు. శృంగార రనభావనమంచితశయ్య కర్చ్బూర వనంతరాయలులో కనిపిన్తుంది 'పాగిన దొకే యొక మృదంగము, (మోగినది దాని నర్వాంగము' వంటి వాక్యాల్లో అంత్యప్రానవల్ల వచ్చిన తూగు భావానికి ఊనిరిపోనింది. గేయ కావ్య రచయితల్లో, గీతికా రచయిళల్లో చాలా మందికి అంక్యానప్రాన తప్మించుకోలేమి పీడ. నాదాయణరెడ్డిగారికి అది శబ్దకందుక్షకీడ. 'ఓవారి సావారిగ, ఊఈవాలు చెలరేగ, ఉన్సురనుచు రేడు, ఉమ్మలించీనాడు. ఈ చరణాలలో నుడికారాలు, ధ్వన్యను కరణ ళద్దాలు, ఊపిరిపో సే యతులు, భావాన్ని ద్విగుణీక్యతం చేసే ద్విత్వ (పానలు వక్త చిత్తాన్ని, వ్యక్తి చిత్తాని వట్టిన్తున్నాయి. (ప్రాచీనుల్లో అంత్యాను 'పానలను నుకరంగా సాధించి, భావ దీప్తికి లోవం లేకుండా వినియోగించుకొన్నవారిలో బమ్మెరపోతన ఆద్యుడు. ఆదికవి నన్నయకు వదాల నయగారం తెలును, పోతనకు మధురిశబ్దాల మంజీరరవళులు తెలును, “వాగర్జావివ నంవ్యక్తౌ'అని కాళిదాను అనడంలో అంతరార్థం ఉంధి, వాక్కు పార్వతి,అర్జము వర మేశ్వరుడు, నీనారె వాక్కు పార్వతి లాగా లాన్యం చేన్తుంది అర్థము పరమేశ్వరునిలాగా తాండవ మాడుతుంది. “దిక్కబళన జ్యంభితరా,(త్రీవక్ర9ి న్భురద్దంష్టిం, కలునిరాళలో ఆళాకాంతులున్నవని చెప్పెను.” ఈ చరణాలలోని నమానభూయ న్యం ఆయన శబ్ద (నభుతకు ఒక కార్కాణ. ఉదాత న్వరంలో ఉచ్చరించదగిన చదాలేనో, గునగునలాడే మాటలేవో, కత్తులు దూసే కారకాలేవో, నాట్యం చెసే నుడికారాలేవో, వ్రతిభటత్వం నెరపే వాక్యనంవుటులేనో ఆయన రనన వసీకడుతుంది. ఈనాటి రచయితలు, వరఠితలు మితిమీరిన సోళభ్యాన్ని ఆకౌంక్షీన్తున్నారు. అన్ని అర్థాలకు సౌలభ్యం నఠివడదు .అశించ వఆనింది (వనన్నత కాని సౌలభ్యం కాదు. సౌలభ్యాన్ని మితిమీరి అశిస్తే పేల వతకు వీలుచిక్కుతుంది. సౌలభ్యం వి భావతీవత పెడుతుంది. చిక్క చనం లోపించటం అర్థవ్యక్రికి మాధుర్యగుణానికి ఆటంకంగా ఉంటుంది. నీనారె శైలి అర్ధానుగుణంగా వ్రవర్తించినా ఉవదేశవాక్యనరణుల్లో నిరలం కృఠంగా ఉండి తిక్కన కవి ఉవదేశకందాలను న్ఫురింపకేన్తుంది. ఆ స్రేర్ధిక్రా తుందిరము కన్నను, ఓలగమ్ము వవిశమైనది, వ్య క్రికన్నను దేశ సౌభాగ్యమ్ము అదర పాత మైనది” 'అన్నది ఇందుకు ఉదావారణ. తెలుగు. నద్యరచనళో

121 వులు ఎన్నెన్ని పోకడలను, మలువులను మెలికఠను (వవేశ పెట్టి మెలకువలు (వ్రదర్శించినారో సినారె గేయరచనలో అంత వైవిధ్యాన్నీ వైచ్వితినీ మెల కువతో (వదర్శించి గేయానికి పొండితీ (పౌఢినీ, గాంభీర్యాన్నీ, సౌందర్యాన్నీ ధారా మాధుర్యాన్ని నంళతరించినాడు'అని అన్నారు డా॥ తిరుమల శ్రీనివాసా చార్యగారు కర్పూర వనంతరాయలు గేయక్షావ్యాన్ని విశ్లేషిన్తూ. నీనారె[| వయోగాత్మకరగా రచించిన నమ(గ వచనకావ్యం విశ్వంభర,

ఆయన మానవీయ దృష్టి ఈ వచనకాన్యంగా రూపొందింది. వచ కవిత్వాన్ని నిర్దేశిన్తూ ఆవాడ్సుకభాషా రూపాలు, నిజమైన తెలుగు వలుకు బడి కవితలో చోటు జేనుకున్నాయి.” అని కుందుర్తిగారన్న మాటలు నీనారె రచనలు నమాలోచించినవుడు యదార్థం అనిపిస్తాయి. ఆయన వనుల పోశిని గురించి రాసినా, విశ్వంభర తత్త్వాన్ని వివరించినా ఆరచనలోని తెలుగుదనం ఆయన అభిమాన ధనం. తెలుగు వాక్యమంశే ఇలా ఉండాలి, తెలుగు పలుకు బడి అంక ఇలా ఉండాలి అనడానికి ఆయన రచన ఒక సెకంఠేం. శైలిని గురించి ఆయన మననులో ఏదో ఒక నమూనా ఉంది. ఆ నమూనాకు నరిపోతే కాని ఆయన వాక్యం బయటకు రాదు-ఆయన నమూ నాను వట్టుకోవడానికి విల వ్రయత్నంచేసిన రచయితలెందరో ఉన్నారు. ఆయన శచబ్దార్ధాలు చేతికందుకాయే తప్ప ఆనమూనా అంతు చిక్కదు! డానికి ఒక కే కారణం; అది ఆయన జీవళక్తి, చైతన్య విలానం, నూత్న (ప్రియత్వం. ఆయన కంట బడిన ఏవదమైనా ఆయన వెంట వడవలసీందే. కందు ర్తిగారే అన్న మరో మాటో “అంతఃసౌందర్య దర్శనంకోనం అన్వేషణ వచనగేయం” అని (కుందు ర్తివ్యాసాలు - వు. 128). అయితే నారాయణ రెడ్డిగారు రచనలో భావ్యాసౌందర్యాన్ని (పేమిన్తూనే అతః సౌందర్యాన్ని ఆరాధిస్తాదు. ఇది ఆయన తవన్య.

తనను తొలున్తున్న మనిషితో

కాదాత్మ్యమెందుకో శిలకు

నవ్వాంగాలను చెక్కుతున్న ఉలితో

నవహూాయోగ మెందుకో శిలకు. (విశ్వంభర వు. 81)

(9)

128 ఇక్కడిది శిలా నంబలధమైనది శైలి. అయితే నారాయణరెడ్డి గారి శైలి అలా భావించి రూపొందించిందే. అందుకే ఆయన వదశిల్పి, భావశిల్పి, రనశిల్సి, రీతిశిల్పి. రచయితలు కావ్యలక్షణాలను విశ్లేషించి చూనుంటారు- శీనాకాహిటేని చశాధానించి, నిదానించి చూస్తారు. ఈ పాదాలను నమాలోచించండి. కలికి తీపి కలిమితోడి కడువుతీపి కలిసి ఆడే నిరంతర నాటకంలో కాను వే సేనాయక పాత్రకు కడకు మిగిలేవి నుడిగుండాలని. (విశ్వంభర. వు, 72) ఇందులో స్త్రీ వ్యామోహం అనడానికి కలికి తీపి అనీ, ధనవ్యామోహం అనడానికి కలిమితీపి అనీ, వుతవ్యామోవాం అనడానికి కడువుతీపి అనీ వద కల్పన చేయటం ఆయనకు రీతివాదం వట్టగల మక్కువను, మురిపాన్ని తెలువుతుంది. రకరకాల ఆలోచనలను, తర్కాలకు, నందేవోలను, నమా ధానాలను నిబంధించటానికి (వత్మేక 3లులు ఉంటాయి. ఈవాక్యం చూడండీ. నీష్ణ ఇరిగి పోతేనేమి సీలి మబ్బులు గడ్జెకట్టవా. అన్నదీ ఎంత కవిశాత్యక వాక్యనిర్మాణ మో! సీనారె వాక్యాల్లో చ్మితమైన గతులు ఉంటాయి. ఉత్కంఠ కలిగించే వాక్యవిన్యాసాలు ఉంటాయి. భాషా శాన్త దృష్ట్యా నీనారె శైలిని వరిశీలించిన విమర్శకులు ఉన్నారు. ఆయన ఉదాత్త శైలిని ఎన్ని. విధాలుగానో విశ్రేషించటానికి వీలుంది. కొందరు విమర్శకులు (ళమవడ్డట్లు ఆయనకు శబ్ద్బవ్యామోహం లేదు. శబ్దశక్తి ఉంది కవి శబ్బనంవదలో పేదవాడు కారాదు. నంవదలో ఆయన న్మమాట్టు. ఎంతగా కొల్లకొట్టినా కొల్ల వోని శబ్దకోళాగారం సినారే సినారె వద్యం సౌందర్యాన్ని అందలం ఎక్కించింది. గేయం రసిక తకు వట్టాభిషేకం చేసింది. వచనకవిత అభ్యుదయశిఖరాన అందరినీ కూర్చోబెట్టింది. వద్యకవులున్నారు కాని వారికి గేయం దూరంగా నిలున్తుంచి.

| 128 గ గేయక వులున్నారు వారికి వచనం అందీ అందనట్టుగా ఉంటుంది. వచన కవులున్నారు. వారికి వద్యం కాని,పాటకాని అల్లంత దూరంలో నిలుస్తాయి. ం నారాయణరెడ్డిగారు ఈ _వ్యకియా (వవంచాలను వశీకరించుకొన్న మోహన 4 శీలి. వచన వాక్యాలను తుంచి పాదాల గా సేర్చికే వచన కవిత అవుతుం స్టే దన్న (భమ కలిగిన్తున్నారు ఈనాటి కవులు. వచన కవితకు (వ్రత్యేక ఛి . వ్యక్తిత్వం ఉందనీ, నిర్మాణ శిల్పంలో దానీ విలక్షణత గోచరిన్తుందని నీనారె గిఆురాఐ .. వ్రచన కవితలను అధ్యయనం చేసిన వారందరికీ తెలును ఆయన వచన కవిత వచనంలాగే ఉంటుంది. కాని వచనం కాదు. వచన కవితకు కావల ..... పీన భావలయ, అంతర్హయ వండించుకున్న ఈ పాదాలు గమనిస్తే తెలున్తుంది ఒడ్డును ఢీకొని బద్దలయ్యే శా శ (వతి కెరటం శిరన్ను ఓ (పళ్న వరిస్థితుల రొంపిలోంచి ఉబికొచ్చే ను 'వతికాలిగుర్తు ఓ్యవళ్న. (కవిత నా చిరునామా. వు, 7) వాక్య నిర్మాణవశాన కేవల వచనం వచన కవితకాదు. అది కవిత | అనిపించుకోవటానికి అందులో విశిష్ట వపదరచనా రూవమైన రీతి భాసించాలి. . టళ్నశల యెక్తే వైఖరి, ఆ (పళ్న న్వరూవం, సౌన్టవో పేతంగా రూపొంద . టానికి వతినిధులుగొ నిలుచున్నాయి పై పాదాలు. ( వచన కవితలో అతిశయోక్తులు రాణించవు. నమాన ధాటికి చోటుం ॥ డదు. నుదీర్హ వాక్యాలు వనివడవు, చవ్చున ఓ భావం న్ఫురించాలి. అలా న ను. కాకపోయినా ధ్వని వూర్వకంగా ఒక్‌ అర్థం మెరున్తూ ఉండాలి. ఆ అర్థం ఛు గ్‌ వ్కృదయావర్థకంగా ఉండాలి. వట్టి మాటలకు వర్చన్సు ఉండదు. అందులో ఏదో కొంచెం రనవత్తత తొంగిచూడాలి. భావ వ్య క్రీకరణకు వాక్యం నజా ఛి శ వుగాసాగాలి. ఆ సాగిన వాక్యం కొద్ది పాటిలయతో (మోగాలి. అడగడు లో గునా ఆగాలి. అన్న చానికి అర్థం చూనుకోవాలీ,. ఇలాంటి భావాలతో సాగుతాయి సినారె వచన కవితలు. ॥ ం చదువుకు డిగీలు గట్టు క జెలివికీ కులాలు గట్లు - న్‌ | రంగస్థలం ఎన్నిసార్లు ఈదినా నటుడికి సినిమాలు గట్టు (కవిత నా చిరునామా. వు, గ$్ర)

104 ఈ చిరుకవితలో వాచ్యార్థం, వ్యంగ్యార్థం రెండూ న్ఫురిస్తాయి. *.. వాచ్యార్థం నమాజంలోని వ్యక్తుల లౌక్యానికి నంబంధించింది. వ్యంగ్యార్థం | వా న్తవికతకు నంబంధించింది. వాచ్యార్ధం “చదువుకు డిలగీలు గట్టు' నుమా ల్‌ అని హెచ్చరిస్తే, వ్యంగ్యార్థం 'చదువుకు డిగ్రీలు గట్లు కావునుమా' అని శం మందలిన్తుంది. వాన్తవతకు దర్పణంగా నిలిచిన వ్యంగ్యార్థం. నిషేధ ఖా. రూవంలో ఉంది. నారాయణరెడ్డిగారు వాచ్య, వ్యంగ్యార్భ్థాల వమయోగంలో శి (కీడిలా విహరిస్తారు. ] యే భావం, శబ్దం కరిగి కలిగి ఏక మైపోతే ఒకగీతంం వుడుతుంది. అది అలితగితంకావచ్చు. చిత్రగీతికకావచ్చు. పాటకు చిక్కదనం ఎక్కువ. ] వదాలమధ్య స్నేహశీలాన్ని గుర్తువట్టినవాడే గీతక ర్తగా రాణిస్తాడు. అలాంటి వారిలో నంన్క్యృతంలో గీతగోవిందక ర్త జయదేవుడు, తెలుగులో ఆదికవి నన్నయ (వ్రముఖులు. నన్నయ వద్యశ్రిలికి నాదమాధుర్యంతో (పాణంపోని ల నాడు. జయడేవుడు లలితకోముల వదాలకు నాట్యం నేర్పినవాడు. నారాయణ . శెడ్డిగారు వసివయనులోనే వూలపాటలను రచించారు. 'వూలపాటలు” పేరు లోనే ఆయన చి త్త్రసొకుమార్యం చిందులు వేన్తున్నది. మాట పాటగా వరిణ మించాలంపే మథనంకావాలి. వదాలను నేర్పుగా అతికించే పాండిత్యం కావాలీ, | . |! నా బ్రకుకు తోటలో ౨. - + న ఆ వలవు బాటలో ళ్‌ / గ్‌ ” వుంకించిపోదువో యలవూలపాటలో. స్త - ఇలాగా సొగింది తొలిదశలో సినారె పాట. ఇందులో మొగ్గగా కనిపించే శస 4 సినారె పాట “నన్నుదోచుకుందువ పే నవ్వుల దొరసానీ” అని అంటూ మరో మలువు తిరిగింది. కృష్ణశాస్త్రి పాటలు మందంగా, విరవావేదనతో సాగు కళాయి. సీనారె పాటల్లో గమనవేగం ఎక్కువ. పొటల్లో ఆకుగుణం, రచ " _ నలో లయ అమితం. జానవద బాజీల గమనరీతులు కొల్లగొట్టి వాటికి కొత నడళలు నేర్చిన పాటవం సినారేది. _ స్‌ లా నననలళలడాలల యా టా కకక లా హా

, 126 1 కత్తులును, గంటములు కదను (శ్రొక్కిన విచట . " * అంగళ్ళ రతనాలు అమ్మినారట యిచట ఈ నాటి రాయలపేరు నేటికిని తలపోయు

• శ్‌ తుంగభ(ద్రానదీ తోయమాలికలందు. స్థ మ _ అన్నపాటలో ఎంళటి ఉ త్తేజం ఉందో దీనిలోని కూర్చే చెలుతుంది. యళి క్ష్‌ చెడలేదు. వదం వరమార్ధాన్ని వీడలేదు. భావం బొజ్జ్వల్యాన్ని వదులుకోలేదు. . ఈపాట వినిపించిందంకే తెలుగు గుండెలు కరిగిపోతాయి. తిలుగుపొరుషం సీమోల్ల ౦ఘనం చేన్తుంది, ఇంతటి ధాటిశోనే సినారె ఈక్రింది గీతికమ రచించారు. ఈపాట రౌదాన్ని నింపి ఉ త్తేవాన్ని రేవుతుంది. వర్మాకమాన్ని శృంగారాన్ని వరిమశింవజేన్తుంచిం
• ఫాలనేత్ర నందవ్రభవత్‌ జ్వాలలు వ. 'చనవళశరుని దహియింవగా . వతినికోలువడి రతీదేవి = దుః ఫీతమతియై విలపించగా
• పొమగిరీయ్యద కాండవత్‌ (| 'వ్రమథగణము కనిపించగా. _ | ఇంత ధారను చి్మికగీకాలలో (వవేశ పెట్టినవారు లేరు. చొలానుంది కవులు

• ఆ... శబ్దపొఢిని నపాంచరు. కొందరికి శక్రిచాలక, కొందరికి విశ్వానంలేక. ళ్‌ | తి కాని ఒక్కొక్కసారి శబ్ద్బప్రొఢీమ కలిగించినంత భావదీప్తి వట్టిభావం కలి వ గెంచలేదు. శబ్లంమీద దృష్టి లేక సాధారణ శబ్దాలతో, నలిగిపోయిన నాను ళ్ళి ల ... డులతో భావాలను బయటపెట్టడొనికి (వయత్నిస్తారు బాలామందికవులు,. నంగీతం తోడయితే సాధారణభావంకూడా (శ్రావ్యంగా ఉంటుంది. ర్ఫుటతి న్యూర్తికి అంతగా నవాకరించని వదావళ్శిసైతం నంగీతం తోడయితే మధు

• _ “రంగా (మోగుతుంది. జయదేవుని అచ్చెవదులు అర్భంకాకున్నా ఆనందవరు స్తాయి నారాయణరెడ్డిగారి గీఠాలు అర్థమవుతాయి, అలరిస్తాయి. కొంత వద్యప్రొఢిను ఉన్నా సినారే గీతాలు నంగీకాత్మకాలై అనుభూతికి ఆడ్డంకీ లేకుండానడచుకొంటాయి, .. అననన

నే కేవి6

కవి విమర్శకుడై తే కావ్యంలోని జీవనాడి వట్టుకుంటాడు. విమర్శకుడు కవి అయితే కావ్యలక్షణాలను నముచితమైన చోట పొదుగుకాడు. కవియైన + విమర్శకునికి భావవ్య క్రీకరణశ క్రి అపారంగా ఉంటుంది. నినారె (వధానంగా కళ కవి. కవుల అంతరంగాల్ని విశ్లేషించిన విమర్శకుడు. ఆయన విమర్శ (౧ (గంథాలలో వ్యానవాపాని మొదటిది. (1805). ఆధునికాంధ్రకవిత్వము : / న నంవదాయములు-(వ్రయోగములు రెండవది (1867). నమీశక్షణం మూడ వది. (1081). (వ్రన్తుతానికి మావూరు మాట్లాడింది వదిలేద్దాం) 'ఉక్తి వైచితి ఉత్తమ కావ్యాలలో ఉండిత్రీర వలసిన నన్లిక్షణం' (వ్యాన వాపొని " వు-85) అని భావించిన సినారె 'శబ్బ్దగతమైన చమక్కారానికి ఉకక్తి వైచి ల్‌ 1 ఉవయు క్రమవుతుంది" అని భావించారు. రచనలో వైవిధ్యం కలిగించ | టానికి ఉక్తి వైచ్మితే ఉపాదేయం. శబ్ద శ క్రి-అర్హన్భూర్థిని గురించి వివరిన్తూ (వ్యానవాపాొని. వు- 108) “శబ్దం విడిగా ఉన్నప్పుడే అనేక అర్ధచ్భాయలు కలిగి ఉంటుంది. ఇతర వదాలతో కలిసికావురం చేనినవ్పుడు దాని అర్థ ఖీ న్ఫూర్తిలో అద్భుత మైన వరిణామం కలుగుతుంది” అని భావించారు. ఇవి ( వల్లించే వట్టిమాటలుకావు ఆయన రచనానుభవ సాధనలో రవళించిన | తీయని తలవులు. ఈనాడు అభ్యుదయ నంథాను అనునరిన్తున్న కవుల్లో శబ్దనిష్కర్థతమీద ఇంత దృష్టి మరొకరికి కనిపించదు. ఆయనకు (గ్రంథన్థ ీ శబ్టంమీద ఎంత దృ్యష్టిందో వాడుకలోనివదం మీద అంతగౌారవమూ . ఉంది. జీశద్భావ నాడివట్టుకొన్న భాషా ధన్వంతరి ఆయన, అ

తెలుగు సాపొత్య విమర్శలో నారాయణరెడ్డిగారి సిద్ధాంత వ్యానం ళు | న! కొత్తమలువు తిప్పింది. నుమారు ఏడువందల వుటల సిద్ధాంత వ్యానంలో క ఆయన వచనశ్రైలీ ఆలంకారికంగా నడిచింది. వరిశోధన వ్యాన రచనకు 4, ఆలంకొలిక శైలి నముచితంగా ఉంటుందాలేదా అన్నది వేయగూడని (వ్రశ్నం క శాస్త్రీయ విజ్ఞాన విషయాల్ని వివరించటానికి ఆలంకారికశైలి తగింది కాక పోవచ్చు కాని భావాంతరాలను, రనవత్తను, కవికాత్యను, సాపాతీ మధురి మను వివరించటానికి ఆలంకారిక లి ఎంత నముచితంగా ఉంటుందో . సినారె నీద్ధాంత వ్యానం ఒక (శేవ్టమైెన ఉదావారణ. నరళ[గ్రాంధికంలో సాగిన ఆశ్రైలి వ్యావవోరిక కాకువులోని అందాలను నంతరించుకొని కి మంతంగా రూపొందింది. వ్యాన వాపాని నుంచి నమీక్షణందాకా శైలిలో

తలలను పప కుడవ కకక

టా ల సాలా ఆ లా నన్‌ 12? " | కొద్ది వరిణతి కనిపించినూ ఆయన “క్రతి" మారలేదు. ఒకేభావాన్ని 3లి (రీతి మారున్తూ అనేక విధాలుగా చెవ్పవచ్చని, దీనివన్ల వెగటుదనం న్‌ తగ్గించవచ్చని సినారె గు ర్తించినంతగా చాలామంది కవులు, విమర్శకులు గాాకీ _ గుర్తించనేలేదు.. ? ము శబ్దం అర్ధానికి 'వతిధ్వనిగా ఉండాలి. శబ్దనంవరణంలో కవి వత్యేక[శద్ధ కనబరచాలి అన్నది నీనారె దృక్పధం. ఆత్మనిర్మలంగా ఉన్నంత

• మాళ్రాన నరిపోదు. శరీరంకూడా గుడిలాగా ఉండాలి. భావం రుచిరంగా టం ఉన్నంత మ్యాశ్రాన నరిపోదు. శబ్దం నుందరంగా ఉండాలి. వలుకుబడికీ, , వరమార్థానికి సౌవార్దం నమకూర్చి రచనా రీతిలో తనదంటూ ఒక రీతిని నిర్మించిన కవితా మర్యజ్ఞుడు సినారె. అంధ్ర సాహిత్యచరి్యతలో సినారెశ్రైలి | అంటూ ఓకశెలి వెల సేరోజు తన్పకవన్తుంది. ఆ శైలిని గుర్తించటానికి ఇది ఒక చిర్యువయత్నం. స లా. (1 ణి

| అధ్యాపకుడుగా సినారె = కొన్ని జ్ఞాపకాలు / . ఫి తి డాః ఎన్‌. గోపి సౌ " ఒక్‌ విద్యార్థి జీవితంలో ఎందరో అధ్యావకులు వన్తుంటారు. వారిలో ] కొందరు జీవికాంతం గుర్తుండిపోతారు. అయితే ఆ గుర్తుండటంలో కేడా , లుంటాయి. కొందరు గొవ్చగౌ, నమర్శంగా, మధురంగా, ఆత్మీయంగా .... ఇట్లా రకరకాలుగా మనో[వవంచంలో నిలిచిపోయి స్థిరంగా (వకాశిస్తారు. ం. అధ్యావళ సినారెలో పైగుణాలన్నీ మేళవించి కనవడతాయి. . యూనివర్చిటీ బయట నారాయణరెడ్డిగారి పేర్యువథ్యాతులు గమనించి . నవ్పటికీ ఆయన ఉపాధ్యాయ జీవితంలోని ఉజ్జ్యల ఛుట్టాలు తవ్చకుండా .. (| తెలునుకోదగ్గవి. ఆయన వ క్షృత్వాన్నిబట్టి ఆయన గొవ్పటీచరు అని ఊపాం స చడం కష్టం కాదనుకోండి. కాని ఒక విద్యార్థిద్వారా వింటే దానివద్ధతి వేరు" || సినారె నాకు ఐదేళ్ళపాటు పాఠాలు చెప్పారు. బి.ఏ.లో, ఎమ్మేలో; ఆ న్‌ రోజుల్లో అర్జ్‌్‌ కాలేజీలో ఎమ్మేతోపాటు బియ్యే కూడా ఉండేది. స ళా న! ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయంలో నారాయణరెడ్డిగారు మూడు దళా ల బ్ఞాలపాటు పాఠాలు చెప్పారు. !$954లో నిజాంకాలేజీలో పార్ట్‌టైం క్ష లెక్చరర్‌గా వవేశించారు. 1081లో అధికార భాషాకమీవన్‌ అధ్యక్షుడయ్యే జ్‌ శ్దో దాకా ఆయన ఎమ్మేకు పాఠాలు చెవ్లూనే వున్నారు. ఆవదవిలో వుంటూ ఆ కూడా వారానికి ఒకసారి వళ్ళి క్లాను తీనుకునేవారు. ఈ మువ్చదేచ్ళుముచ్చ 41. 4 టగా మూడు దళాద్దాలు కావు. (తివిక్రమ దళ్ళాకము వికాసాలు! సీనారె చాలా పావ్యులర్‌ టీచరు. అరవయ్యిల్లో డి గీవిద్యార్థులు తండోవ తండాలుగా ఆయన క్లాన్‌ రూమ్‌లో (కిక్రిారిసిపోయేవాళ్ళు. తెలుగు సెకెండ్‌ లాంగ్వేజి కానివాళ్ళనుకూడా మంతముగ్ధంచే సే ఆయన పాఠాన్ని వినడానికి దూనుకొచ్చేవారు. తెలుగు పీరియడుకోనొం వైన్సుకాలేజీనుండి ఆర్ట్‌కౌ లేజీ వైవు వరుగులుతీసే గుంపులవల్లి తెలిసిపోయేది సినారె క్లాను ఉందని. | ననననననిననననననననననననననననననననననననననననననననననననననననంననననననననన॥

128 1 / నారాయణరెడ్డిగారు నాకు లియ్యేలో విజయవిలానం, శృంగార . వైవధం, రాఘవపాండవీయం కావ్యాలను బోధించారు. ఎం.ఏలో మళ్ళీ ఫ్‌ ప్న ల శృంగార నై షధం, పోతనభాగవతం చెప్పారు, ఆ బోధనావద్ధతి నాకివ్చటికీ ఫై ల తాజాగా గుర్తుంది ళ అభా ” వైనారె అధ్యావక జీవిశాన్ని గురించి రెండు దళాలుగా చెవ్చుకోవచ్చు* " 1. విశష్టలోధన 2. విలక్షణవన్య క్రిత్వం. క్షే. విశిష్ట బోధన : ్‌ ్న . నారాయణరెడ్డిగారు క్లానుకు చాలా ,పిపేర్‌డ్‌గా వచ్చేవారు. స్టాఫ్‌ క. రూమ్‌దగ్గర తచ్చట్లాడే విద్యార్థులకి (శద్దగా చదువుకుంటున్న సినారె 3ని ( పించేవారు. క్లానులో ముందుగా ఓ వద్యాన్ని విరువుల్తో స్వీయబాణీలో ల చదివేవారు. వద్యాన్ని పాడకూడదు, వద్యాన్ని వఠించాలి అనేది ఆయన " | వుద్దేశం. పాడితే ఆ నంగీతానికి మురిసిపోయి, రానికిలోవై విషయానికి శ (పాధాన్యం తగ్గతుందని ఆయన అభ్మిపాయం. అందుకేనేమో అయనరినసై శ "పేషన్‌ వద్ధతిని ఎన్నుకున్నారు. ముందుగా వఠనమాథశ్రాన్నే ళబ్దంమీద,

• నంధివిరువుల మీద నమాసాలమీద్‌ విద్యార్థుల మనన్సులకు చురుకుకలిగించే వారు. వదునెక్కించేవారు. ఉన్ముఖీకరణం అన్నమాట! ఆ విరువుల్లో లా ఒం... క్రీష్ణమైన నంధులుకూడా వువ్వుల్లా విడిపోతుండేవి. నమాసాలను ఎక్కు ఈ క్రో జెక్కడ ఆపాలో, వివయగతభావాన్ని బట్టి ఆవేశ ఉద్వేగాదులు కంఠ | న్వరంలో ఎట్లా ధ్వనించాలో ఆయనకు బాగా తెలును. పద్యం చదవటం క అయిపోగానే విద్యార్థికి అవద్యం నగం అర్థమైపోయేది. ఆ వఠనంకూడా

• లి సినారె విశిష్టమైన వ్యక్తిత్వ (వతిభా భాసితంగా వుండేది. మౌలికంగా సినారె సకష ౦5 10060 అనవచ్చు. మాటల్లో, పాటలో, చూసే చూవులో . నవ్వులో, ఇతరేతర వోవభావ విన్యాసాలో, ఆఖరికి అలవోకగా రింగుల జుట్టు నవరించే తీరులో, కళ్ళజోడును నద్దుకొనే రీతిలో ఇవన్నీకూడ వద్య వళన (వకాశాన్ని ద్విగుజీక్యతం చేసేవి. అయితే ఇవి అవాంతరతరంగాలే కాని పాండిత్య (వ్రదర్శ్గనం విషయంలో ఆయన శద్ధాకువు అయిన , టీచరుగానే తన బాధ్యతను నెరవేర్చేవారు. లయ అన్నాను కదా! ఆ లయ శతా

| లా . తయా హా కశ్ర0 నదమటనంలో, నమానచాలనంలో నంగీతగుణాన్ని విశదవర్చేదె. వచనంలా చదివే వద్యానికి కూడా నంగీఠాత్యక తా, కాళబద్ధకా సిద్ధించేవి. ప్రాచీన = " కావ్యాలను బోధించేటవ్చుడు శబ్ధం, అర్థం, ధ్వని, అలంకారాలు, వ్యాకర ళ్‌ జాంశాలు,ఛందన్సులు ,విశేషాంకాలు ఏకకాలంలో వాటీని వింగడించి చెప్పే ఫ్రె ఫ్‌ కి వారు. అలా చెన్తానే వాటి అడుగునవడి విషయం, భావ (ప్రాధాన్యం తగ్గ మ క కుండా చూనుకునే వారు. ఒక విశిష్టమైన తూకంతో సాగేది బోధన. ఆజా, జు వామనావకార ఘట్టంలో “రవిబింబంబువమింవ పా(త్రమగు* అన్నవద్యం చెప్పినతీరు నొకీంకొ గుర్తుంది. నిశ్చలమైన నూర్యబింబం, క్షణక్షీణ చలన శే శీంమైన త్రివ్మికమరూవం; వీటి మధ్య ౧011౯85ఓను వునాదిగా చేసికొని ఒక [ చత్యక్‌ గచ్చద్వ్యాఖ్యాన వద్ధతిలో చెప్తూఎకే విద్యార్థులు అలా తన్మయమై పోయి వింటుండేవారు. సినారె చెప్పే వ్రతిక్లానుకీ లేదా వద్యానికీ వెనక 1 తనదైన ఒక బోధనా ఎథకం ఉండేదనిపిన్తుంది. దీనికి కేవలం సినారె . బాణీ అనే శేలికమాట చాలదు. ఎందుకంశే ఫలానాకొవ్యం పైన వచ్చిన వ్యాఖ్యానాలన్నీ ఆయన క్షుణ్ణంగా చదివేవారు. వాటికి మెరుగులో, వాటిలో . లేని నూతనాంశాలో చెప్పాలని వయత్నం. అట్లా చెస్తే తవ్చ ఆయన పాపిత్య పౌరువం చల్లారేది కాదనుకుంటాను. అంతేకాక బోధనావళశాన . ఇతరేతర నద్యఃన్భురణలు కొలు. “ఇవ్వుడే తట్టింది" అని'అంటుండేవారు.. అనంతరకాలంలో “ఇవ్నడ్రే వచ్చింది స్లాష్‌" అంటూ _వేదికలమీద కూడా... ఊతవాక్యంగా మారింది. న లా నినారెలో అపూర్వమైన ఆశుగుణం కనిపిన్తుంది. అయితే ఈ ఆశువు ఈ (థి, అ(నయత్నం కారు. దాని వెనక ఒక నంస్కారం, నిరంతరమైన శిక్షణా . ఉన్నాయి. దానికొక కళగా అభ్యానం. చేశారు. హిధనలోంచి వుట్టిన శ నద్యఃవుష్పాలు ఆయన మాటలు, ల్‌

• అలాగే ఉచ్చారణ విషయంలో కూడా సినారె వట్టింపు ఇంత అంత , కాదు. “అచ్చిణు" నుంచి అఖిలార్యధ (ప్రామాణిక భాషదాకా ఆయన చేనీన ఖ్‌ కృషి అభినందనీయం. కొన్ని మూటలను అతిన్పష్టత కోనమా అన్నట్టు గ ... ఆయన అవనరాన్ని మించి వొత్తి వలుకుతుండే వారు. “వువ్వు, నవ్వ' వంటి క శబ్దాలను అయన నలికే తీరు నాకివ్పటికీ గుర్తు. నొత్తుటి? వసో డాలు, | లన ననన

క్షే . , శృన,వ లను వలకటంలో ఆయన (వత్యేకమైన న్యవాను కలిగి ఉండే 4 వారు. ఆయనముందు ఎవరి మాటల్లోనైనా వొత్తులు లోపించాయో వారి వం దుంవ తెగిందే! ఆయన చూవుల వొ త్తిడిని భరించడానికి సిద్దంగా ఉండాలి. క్ట సాలు జహిపహ్రిత్య విద్యార్థ్ధలకు 30416 ౦౪1.10 ముఖ్యం బిడ్డా అని వాత్సల్యంతో [్‌ మందలించేవారు. | ఇక పాఠం చెప్పేటవ్పుడు వదవస్తారం చెయ్యటంలో సినారె టి ; కుడు. వద్యంలో వచ్చిన ఒక వదానికి అర్జాన్ని వ్రకాశింవజేసే వయత్నంలో స్ట్‌ అనేక వర్యాయ వదాలు గుప్పించేవారు. ఛలితంగా బోలెడంత వదనంవ . దతో విద్యాద్ధల నోటు బుక్కులు నిండేవి. సా సీనారెకు కొన్నిరకాలమాటల (వయోగంవట్ల (వత్యేకమైన అభినివేశం ఉండేది, బిబ్బోకం, హేవాకం, డీండిమం, ఉడ్డీనం, కిలికించితం వంటి వలుళద్దాలచ ఆయన భే త్యాగ వ్రమాగెన్తుంచేవరు.. ప్రాబంధక రన ౫ న్యూర్తి కలిగినమాటలు ఆయనకెంతో ఇష్టంగా ఉండేవి. నై వధం స్పెషలిన్టు అనికొందరు, భాగవతం భలేగా చెప్తాడని కొందరు, శృంగార రసాన్ని వెలిగి -. స్తాడని కొందరు మాట్లాడుకునేవారు. ఎందుకో అవ్పట్లో సినారె పేరు శ్రీనాథునితో ముడివడి వుండేది. శ్రీనాథుని పాండిత్యం, శైలీనై గనిగ్యం / వట్ల ఆయనకు మక్కువ ఉండేదను తుంటాను. అవర ఛ్రీనాథుడనే ఇమేజ్‌ జా ఉండేది. 'గమికర్మీకృత నై కనీవ్యతుడనై' వంటి వార్షుని నమాసాలవట్ల స్ట్‌ . ఖ ౯ థ్రీనాథుడికే కాదు తనకూ ఎంతో మోజున్నట్టుగా అర్ధమయ్యేది. . విలతణ స్య కిత్వం ;, ॥

శ ఒక అధ్యావకుడిని కేవలం క్లానురూంకే వరిమితం చేయకుండా నో క్లానురూము బయట, ఇశరేతర విద్యైక నన్నివేశాల్లో అతని వ్య క్తిల్వాన్ని | మొత్తంగా చూడటం అవనరం. సినారె బోధకుడిగా ఎంతగొవ్చవాడో /“ వ్యక్తిగా అంత బౌచిత్యం తిలిసినవాడు. విద్యార్థి హృదయమర్యజ్ఞుడు. కమ ం శిక్షణకు మారుపేరు. | 1880? లో బియ్యేలో తెలుగు 000281 విద్యార్థిని నేనొక్కడినే | వుండేవాడిని. మేమిద్దరం ఏ రూములు ఖా! దొరికితే అక్కడికి వెళ్ళి

కకక

182 ; కూచునేవాళ్ళం. ముఖ్యంగొ తెలుగుశాఖ వెనక ఉన్న ఓపెన్‌ కారిడార్‌ను ( ఆయన ఇన్టవడేవారు. నగం కప్పు, నగం ఆకాశం విశాలమైన సికిందరా ఎం క్‌ బాదు భవనాల దృశ్య నేవథ్యంలో అయన గొంతు విచ్చుకునేది. బియ్యేలో స నాకు విజయవిలానం, శృంగారనై వధం బోధించారన్నాను కదా! ఇవ్చటి. పం! 6 వారు నమ్ముతారో లేదో కొని సినారె నా నొక్కడికే వందమందికి చెప్పిన (1 న్యూర్తితో ఉచై బఎన్వరంతో, వోవభావవిన్యాసాల్లో చెప్పేవారు. “ఒక్కడే న్యం ; చ కదా ఏవో నాలుగు కబుర్లు చెప్పి వంపించ్చేద్దాం' అనే ధోరణి ఎప్పుడూ ”

• లేదు. కొందరికి మందను చూస్తే తవ్ప ఉక్సావాంరాదు. నన్నొక్కడినే ఒక క్లానుగా భావించి ఎమౌాత్రం శద్ధానక్తులు, ఉత్సాహం తగ్గకుండా చెవ్చడం " ఆయన కర్తవ్య వరాయణతకూ, నిజమైన ఉపాధ్యాయ (ప్రవ్య త్తికీ నిదర్శనం ౫౫ అన్పట్లో ఆయనకు కుర్చీలో ఎక్కువ సేవు కూర్చోటంలో ఎదో శారీరక మైన వ. ఇబ్బంది ఉండేది. అవ్వుడవ్వుడు లేచి తిరుగుతూ స్వేచ్చావిహంగంలా కావ్యవీధుల్లో బయాటిక్స్‌ చే సేవారు. దీని విలువ నేను టీచరయ్యాక బాగా అర్థమైంది. ఇవుడు ఎమ్యేలో మాకు ఎలెక్టీవ్స్‌ అని వుంటాయి. స్పెషల్‌ 'ఫేవర్సు అన్నమాట! విద్యార్థులు తమ అభిరుచులను బట్టి ఆయా విషయా లను ఎన్నుకుంటారు మేము చెప్పే నల్జెక్టులో విద్యార్థులు తక్కువై శ్రే మామననులు కొంత చిన్నిబోతాయి. ఇట్టాంటి అనుభవాలు సినారె వంటి నాటి అధ్యావకుర వ్య క్రిత్వాలను మరింత ఉజ్వలం చేస్తాయి. , శ “.... ఇజదుయపాలనలో సీనారె తరువాతే ఎవరినైనా చెప్పాలి. మన గడి. _ యారాలను నరిచేనుకోవలిసినంత నిక్కచ్చిగా ఆయన టైమును పాటించే శా వారు. తన పీరియడు టైముకి సినారె పాదాలు తలువుదగ్గర కనిపించేవి. తళ. ఖే లోవలున్న టిచరు లీనమై కొట్టుకుపోతుం టే అవి అనహనంగా కదిలేవి. అట్లాగే తన క్లాను అయిపోగానే ఒక్కనిమిషం కూడా అదనంగా క్లానులో ల జ వుండేవారు కాదు. " వ్‌ లాచిత్యం సీనారెకు ర క్రగతంగా వచ్చిన నద్గుణం. హొిధారణంగా పాఠానికి నంబంధించని ఏ విషయాన్నీ ఆయన క్లానులో (ప్రస్తావించేవారు కాదు. పిల్ణలుకూడా అనవనరమైన ,సళ్ళ్నలు అడిగేవారు కాదు. అనలు (వ్రశ్నలు అడగవలనీన ఆవనరం౦ లేనంత న్పష్టంగా ఆయన చెప్పేవారు. | ఎవ్చుడై నా నవ్యమైన నందేవోలు తలె త్తితే నరైన రీతిలో (వకిన్ఫందించే వారు. లలల

| 138 తటన్థవడిన వ్యక్తులను వలకరించటంలో ఆయన కాయనే సాటి. నంవత్సరాల తరవాత కలిసిన వ్యక్తిని పాతజణ్ఞావకాలతో వరామర్శించేవారు. 4 ఆయన జ్ఞాపకళి క్రి అద్భుతం! కొరు దిగింది లగాయతు ఆర్ట్స్‌) కాలేజీ గేటు [. నుంచి తెలుగుశాఖ దాకా ఉన్న అరవై మెట్లు గడిచేలోవు ఆయన ఎంద చెట్‌ _. లినో కలిసి మాట్లాడే వారు. కారిడార్డలో గుమిగూడిన విద్యార్థులను ఏక న్‌ కాలంలో అందరినీ వారివారికీ తగిన వద్ధతుల్లో విష్‌ చేసే చాకచక్యం

• చలు. . ఆయనకూండేది. ఆయన దృష్టిలోవడ్డ వారెవరికైనా ఆయన తమను తగి నంతగా వట్టించుకున్నాడన్న తృప్తి కలిగేది. _ అవధాని గారి వక్కన ఆయన తనవ్య క్తిత్వం నిలువుకుంటూనే శమ్యుడిలాగే మెలిగేవారు. తన శిష్యులను ఎవరికైనా వరిచయం చేసేట మ్‌ వ్పుడు వారిలోని 35008 0116 ను 11188 11886 చెయ్యటం ఆయన .. నవృాదయశకు కార్కాణం. ఆయన 'అందరూ విద్యార్థులే కాని విద్యార్థుల్లో - _శివ్యులు కొందరే ఉంటారు' అనే వారు. ॥ సినారె అధ్యావక జీవితంలో ఓ చమక్కారం ఉంది. ఆయనకు పౌలనా నంబంధమైన వదవులమీద (46గ10191141176 క0515) అనక్తి ఉండేదికాదు, తెలుగుశాఖాధివతి వదవికి దూరంగా ఉండటానికి (వయత్నించి నఛలమయ్యారు కూడ. తన కవితా నవ్య శ్రికి వడదని ఆయన భావించి ఉంటారు. పాలనా నంబంధి వ్యవవారాలను ఆయన ళన నమయన్నూ ర్రితో, (వతిభతో, గ్లామర్‌తో ఇన్‌ఫ్లమయెన్స్‌ చేసేవారు. విచిత్ర మేమిటం పే అనంతర కాలంలో ఆయనకు లభించినవన్నీ అడ్మినిస్ట్రేటివ్‌ వదవులే. అధికార భాషా గ్‌ నంఘం అధ్యకృుడిగా ఆయన ఆ వదవిని స్వీయట్రతిభతో వెలిగించి తెలుగు ర్‌ వాడకాన్ని చైతన్యవంతం చేశారు. సొర్వతిక విశ్వవిద్యాలయం ఉపాధ్యక్ష ణో ఛే వదవిని. నివుణంగా నిర్వపాంచారు. ఇవ్వుడు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం ఉపాధ్యక్షుడిగా భాషా, సాపాత్య సాంన్క్యృతిక సేవకు నడుంకట్టారు. వైరు న్‌. ధ్యాలను నమన్వయవరచటంలో ఆయన ఓ ఉపాధ్యాయుడిగానే కనిపిస్తారు. ై ,త ఇవ్చటివరకు చేనిన తన నుదీర్ధజీవయా్యాతలో ఇతరేతర (ప్రాబల్యాలకం కే తన (వ్రతిభనీ, నిరంతరక్కషీనీ, (వథ్యాతినీ పాథేయంగా ఉవయోగించు కున్నాడని ఆయనను నన్నిహితంగా గమనించిన వారికి తెలున్తుంది. -

• ఇటువంటి అధ్యావకుని దగ్గర చదువుకున్నందుకు ఎవరు మ్యాతం

• గర్వించరు! ఆయన విద్యార్థిగా శిష్యుడిగా ఈ నందర్భంగా నారాయణరెడ్డి గారికి వినయవూర్వకంగా, మనఃవూర్వకంగా నమన్కరిన్తూ సెలవు తీను కుంటున్నాను. - కతత చా...

| నూ నారాయణరెడ్డిగారు ం | ఆచార్య ఎం. కులశేఖరరావు ఇ. నన్నగా, వలుచగా ఉండే రూవం, విశాలమైన నుదురు, దాని మీద న తు. ఉంగరాలుగా తేలిఆడే ముంగురులు. నిశితంగా ఉండే దృష్టి, గబర్దాను /.. కోటు. అటూ ఇటూ తిరుగుతూ అందరు నహవిద్యార్థులతో కలనిపోయే /| , న్వభావం. ఇది నేను నారాయణరెడ్డిగారిని చూచినప్పుడు మొదట కనిపిం క చిన న్వరూవం. నేను బి.ఎ. మొదటి నంవత, సరంలో చేరినవ్చుడు ఆయన “" నే బి.ఎ. రెండవ నంవత్సరంలో ఉండేవారు. ఎం. ఎల్‌ నరసింవోరావు, నే యజ్ఞ నారాయణ శర్మ మొదలై నవారు ఆయన నవోధ్యాయులు. జూనియర్‌ విద్యార్థులకు, సీనియర్‌ విద్యార్థులకూ ఉండే వరిచయమైనా. దూరం ఈ అయినా మూ మధ్యన ఉండేది. కవిత్వం (వాసే వారేమో కాని, కవిగా ఇంకా ఆయనకు (వభ్యాతి రాలేదు. ఆర్ట్స్‌ కళాశాలలో, అమవ్పుడు ఒక కవినమ్మేళనం జరిగింది. దానిలో వల్లాదుర్గయ్యగారు, అనుమురి కృన్ణమూర్తి గారు తదితర (ప్రముఖులు పాల్గొన్నారు. అచార్య ఖండవల్లి లష్ష్మీరంజనం గారు అధ్యక్షత వహించారు. ఆ నమావేశంలో నారాయణరెడ్డి ఒకకవికా ఖండిక చదివినారు. అదే వారిని . నేను నభలో కవిత్వం చదువగా చూడడం, (శ్రావ్యమైనకంఠం, నిర్భయమైన క్ష (] ఆకా వలుకు, రవంత చేయిపైకెత్తి నభను చూడడం అవ్పటికి, ఇవ్చటికి వారి ఇ న ళో నభా (వవర్హనలే. అనాడు* |

• అళోక మెహతా ఆర్థిక కాస్త్రం ం - ల న్‌ా అ భారత దారి,ద్యానికి (అవ్యోోన్తం + | అని ఆయన చదువుకే విద్యార్థి లోకమంతా తను వార్షెన్ని కరఠోశాల ద్వారా తెలియ కేసినారు. ఆచార్య ఖండవల్లివారు, తమ చివరి వాక్యాల్లో, “విద్యార్థుల్లో కూడా ఇంత మంచి కవులు బయలు దేఠరడం చాల నంతోష కరం. నారాయణరెడ్డికి మంచి భవిష్యత్తు ఉన్నది? అని మెచ్చుకొన్నారు. ఆయనది అమృత వాక్కు. ॥ ,

. 106 అదే నంవత్సరం రెడ్డిగారితో వరిచయం కొంత అధికమైంది. అన్చు . '... డవ్పుడు నేను, ఇరివెంటి కృన్నముర్తిగారు “ఎ హాస్పిటల్‌ లో ఆయన గడికి శ వెళ్ళుతూ ఉండేవాళ్ళం. అనాటి వృతికల్లో "తెలుగు న్వతంథత్ర' _వత్యేకంగా విద్యార్తులను అకర్తించేది,. దానిలో రెండవపేజీలో నారాయణరెడ్డిగారి జ్‌! ఖతి వ్ర ఖ్శె (నే కీ. . కవిత ఉండ వలసీందే, అయితే ఆ కవితలు వచురించబడడానికి మొదటనే | జ్‌ ఆయన గడిలో నాకు, కృష్ణమూ ర్తిగారికి, “ఇదిగో ఇవాళ న్వతంత్ర'కు ఫశ శామున2... వంవిన్తున్నాను', అని వినిపించేవారు. ఫ్‌ అట క్‌ కాశ ఘూనమే కల్పవాటిగొ ( ॥ (పిల్ల కాలువే గాంగ) ర్ఫురులుగా క్‌ అని భావో(ద్రేకంగా చదువుతుంకే వినటం ఒక అద్భుతమైన అనుభూతి. ప కొద్దిరోజుల్లోనే ఈ అభ్యుదయ కవికాఖండికలు “తెలుగు న్వతంత' లో , _. శనిపించేవి. న్‌ 1956 లో తెలంగాణా రచయితల నంభం వార్షికోత్సవాలు జరిగి సై నాయి. ఈ నంఘానికి నారాయణరెడ్డి గారు వధాన కార్యదర్శి. శ్రీశ్రీ, ఆర్ముద, కాళోజీ, దాశరథి మొన (వముఖ కవులు, రచయితలు ఈ నమా వేశంలో పాల్గొన్నారు. ఆ నందర్భంలో ఒక కథక నమ్మేళనం జరిగింది, ళ్‌ ఆటువంటి నమావేశం నాటికీ, నేటికీ అవురూవమే. దానిలోనేనూ ఒక కథ చదివినాను. నభలో కూర్చున్న వాళ్లు చప్పట్టు కొట్టి మెచ్చుకొన్నారు. నభలో చవ్చట్లు కొట్టించు కొనడం అదే నాకు మొదటి అనుభవం. ఈ అవకాశం కీ ఎలు వారాయణరెడ్డి గారి వలన వచ్చిందని నేను వేరుగా చెప్పనక్కరలేదు. ఈ శ న. కథక నమావేశంలో (వ్రముఖ కథకుడు శ్రీపాద గోపాలకృష్ణమూర్తి [శో గారు పాల్గొన్నారు. అన్ని నభలను (వధాన కార్యదర్శిగా, చురుకుగా నిర్వ / శ వొంచి నారాయరెడ్డి తమ కార్యనిర్వవాణా చాతురిని బుజువు చేనుకున్నారుః ” ఖ్‌ స నం నారాయణరెడ్డిగారి గేయకావ్యాల్లో(వధానమైంది “నాగార్జునసొగరం', య దాన్ని వ్రాన్తూన్నవ్చుడు రెడ్డిగారు సికిం్య్యదాబాదు. కాలేజీలో వనిన్తున్నారు, పాత ఎమ్మెల్యే క్వార్టర్సులో ఒక గదిలో ఉండేవారు, ఒకనాడు కృష్ణమూర్తి | గారు మా యింటికి వచ్చి, “నారాయణరెడ్డిగారు ఈ వేళ కావ్యం వినిపిస్తా మన్నారు. మనం అక్కడికి వెష్ణదాము' అన్నారు. మేమిద్దరమే శోతలం, . కావ్యగానం దాదావు మూడు గంటలు జరిగింది. మూడునిమిషాల్గాగా గడిచి . పోయింది.

| | న. ఆమె అల్లిన సాగె అతడు మెలిన సాగె ] అని ఆయన పాడుతూ ఉంటే ఆ రసానుభూతి అనుభవైక వేద్యమే. నేను అస కం ఇంటర్మిడియట్‌లో ఉన్నప్పుడు శివశంకర శాస్త్రి గారి ర్రీక్తీర్త దున్ను | వద్మావరీ చరణచారణ చక్రవర్తి యదివి..ఉండివాము..జ కావ్యాల వంటిదే శాయి ఏది కూడా అనిపించింది. ఆమాటే నారాయణరెడ్డి గారితో అం:మే..నంతో=ా _షీఇచినారు. తెలుగు లెక్చరర్లు బాగున్నదంశే ఇంకా ఇతరులకు వినిపించ శ ౮

... అవచ్చు అని కూడ అన్నారు. ఆవిధంగా నాగార్జునసాగరం (వథమ ళోత గ అయ్యే భాగ్యం మాకు కలిగింది. ఆకావ్యాన్ని నాగార్జున పొగర్‌ 'ాకెప్టలో ఆనివ్యరించినారట. కాని నేను వెళ్ళలేదు. (

. జీను ఎం.ఎ చదివిన తరవాత, కాళ్కాలికంగా ఉద్యోగలచేన్తూ ను సు విజయవిలాన కావ్యాన్ని పరిశీలనాత్మకంగా , చదివాను. దాన్ని చదివిన = తరవాత దాని విశేషాల్ని గురించి మూడు వ్యాసాలు కూడా (ానీనాను “ఆన | నహజంగా బికియపడే న్వభావం కలవాజణ్ణీ కాబట్టి, అత్యంత నన్నిపాతుడై న, కృష్ణమూర్రికి కూడా చెప్పలేదు. ఒకసారి లై(బరీలో నమావేశంలో ల |; ని నారాయణరెడ్డి గారు కలని ఏమైనా రచనలు చేసినావా? అని న్నిస్తే గ కాదంటే బాగుండదని విజయవిలాన వ్యాసాలను గురించి చెప్పి మీరు , వింటానంశే వినిపిస్తానని మనవి చేశాను. మరునాడు సికింద్రాబాదు కాలే జీలో కలునుకొనే వ్‌ర్సాకైంది. అభవనంలో మేడ మీద ఉండే గదిలో కూర్చుని నమ్యగంగా విన్నారు. కొన్ని నూచనలు చేసినారు. అంతేకాదు జ వాటిస్‌ తమ ఆధ్వర్యంలో ఉండే (న్రవంతి నంచికలో (వకటించినాలు. అ . వ్యాసొలే,.శేను (శ్రీమతి యశోదారెడ్డి (వచురించిన కావ్యానుశీలనంలో ల ఇ

నేను సికింద్రాబాదు కళాశాలలో వనిచేన్తున్నప్పుడు, వార్షికోత్సవ శ్‌ శో నందర్భంగా నారాయణరెడ్డి గారిని అతిథిగా అవ్వానించినాను. వారు గంభీ రోనన్యానం చేసినారు. ఒక నోటు వున్తకంలో నంక్షిప్తంగా విషయాలు ేు గ (వ్రానుకొని వాటి ఆధారంగా ఉపన్యసించడం ఆనాటి వారి అలవాటు. ఉప స కె న్యానం తరవాత, నారాయణరెడ్డి గారిని గురించి చెవ్చవలసివస్తే, నేను, శ్ర “మొదట మా రెడ్డిగారు విద్యార్థుల కవి అనుకొన్నాను. కొద్దికాలం వారు / స లెలంగాణా కవి అన్నారు. ఇవ్వుడు అఖిలాంధ్ర కవిగా గణనకు ఎక్కినోరు. న్‌ కొని అది ఇంతటితో ఆగదు. వారు క్రమంగా భారతకవి అవుతారు. విశ్వ వ . కవిలాగ వెలుగుతారు' అన్నాను. ఆమాట ఈనాటికి యధారం అయింది, . అంతకంటె ఏమి కావాలి? + స . . | | నన

అ ాాాాాాలలలలాలలాాలో లా లా నా. వ్‌ న క | ॥ టు సమకాలీన భారతీయ. కవిత్వం గ్‌ - న్ను _. ఆవార్య కొత్తపల్లి వీరభదరావు | త్న *నమ్రానాొనాం ఉత్తమ ల్లోకో అనూ అని మన పెద్దలు వ్యక్తుల వివ షు" . యమై ఆశ్రీఃవూర్వక మైన అకాంక్ష్‌ వెలిబుచ్చే వారు. నమానులైన నమికాొలి మ | - కులలో “సినారె” ఉత్తమ ్లోకుడయ్యాడు! నమకాలీన భారతీయకవిత్వంలో | “సినారె రచనలు” శిరోధార్యాలయ్యాయి. వ్యక్తులనుగాని, వారి రచనలను ఎకు... గొని తులనాత్మకంగా వరిశీలించి మంచి చెడ్డలను నిర్ణయించడం మానవ కము. వ న్వథావం! శిశువు వుట్టిన వెంటనే “ఎవరి పోలిక?” అని అడిగే తులనాత్మక , (నవ్య తే, పోలికలు నిర్ణయించుకోవాలి అనే తహతహే, వినత వరిధిలో కళారంగంలో జరిగే నృష్టులకు కూడా అన్వయించి కారతమ్య వరీక్షకు చారి తీసాయి. కళారంగంలో. ఏ రచన మానదండ౦ అ రచనదే-అనేవాద్‌ " కా మున్నా, వివిధరచనలను పోల్చిచూచి గుణవరీక్ష చేయడమనదే అనాది ః సిద్ధమైన అచారం. భాషాసాపాత్యాల వివయంలో ఇది, నర్వేనర్వ్యత ర్లు జరుగుతూనే ఉండి! ఒకే భాషలోని వివిధ రచయిళలు రచనలను పోల్చి ళో, ఛు చూడడం.అందరికీ వరిచితమైన విషయమే! వివిధ భాషలలోని వివిధ రచ . నఠలిమ తులనాత్మకంగా వరిశీలించి నిగ్గుకేల్చడం అవే), ఈనాడు విశేవంగా ఇ. [విమర్శకుల ఆదరాన్ని పొందిన విశిష్ట విషయం. ఇతర భావ్యలలోని రచనళ్లు - | కల నులభంగా లభించడం, వివిధ భాషలు వచ్చినవారు అధిక నంఖ్యలో ఉండడం, వివిధ భావులు మాట్లాడేవారిలో చాలా మందికి వచ్చిన భాషలలో ! అనువాదరూపంగా _- ఆయా భాషల సాపాత్యం లభించడం మొదలై నవి, . ఈ తులనాత్య్మకాధ్యయనానికి ప్రోక్సావోన్ని ఇన్తూ ఉన్న విషయాలు! భారత దేశంలోని అనేకరంగాలలో లాగే, సాపాత్య రంగంలోకూడా భిన్నత్వంలో ఏకత్యం-దూరాన్వయంగా కాకుండా-పట్టి చూచిన వెంటనే | ఓ ననన

వా వానా _ టు అం సా 108 . జేతికి దొరికే విధంగా ఉండడం, మనకందరికి అనుభవంలో ఉన్న వివ " యమే! ఇందువల్లనే, సత20 14640216 19 016 10౪28 *001100 12 ( మి&॥) 1220244005 అనే ఆర్యోక్తి (వచారంలోకి వచ్చింది! ఇ. ఇ న్ధూల దృష్టికి విశేష్యశ్రమ వడకుండానే-భారతదేశంలోని భిన్నత్వం ఓ సాకి నులభంగానే కనిపిన్తుంది. ఇది అన్నిరంగాలలోను వ్యాపించి ఉన్నదే! గ్‌ కొంచెం లోతుగా చూస్తే, ఈ భిన్నత్వం వెనుక అంతన్సూ[్రితమైన ఏకత్వం ళ్‌ (0 భారతీయమైన నాగరకళా నంన్కృృతులలో అడుగడుగునా ద్యోతక మవు = తుంది. ఈ ఏకత్వానుభూతి నర్వజన సాధారణం కావడంవ ల్లనే మనదేశంలో . ఉన్న ఇన్ని వైవిధ్యాల మధ్య, భారత్రీయాత్మ ఒకటిగానే మనకందరికి భాన్‌ స్తోంది. భాషా వై విధ్యమున్నా భావ సామ్యం వలి వివిధ భాషల సాపాత్యా య... . లలో గర్భితంగా ఈ ఏకత్వమే చాలావరకు కనబడుతోంది. వివిధ భాషా కుటుంబాలకు చెందిన భావనల సాపాక్యాలలో కూడా అంతన్సూూతంగా వని చేన్తూ ఉన్న ఏకత్వాన్ని మనం-చాలావరకు - విశేష్యవయత్నం అక్కర ౬. ॥ లేకుండానే దర్శించ గలుగుతున్నాము. దీనికి ముఖ్యకారణం, ఆయా భాషా. శ " ప్రాహిత్యాల మీద్‌ వని చేసిన (వ్రభావాలు-ఇంచుమించుగా-అన్నింటికి నమా ] నంగా ఉండడమే లిపి. లిఖిత సాపాత్యం ఉన్న భావలు; సాపాత్యం లేని / భాన్నలు వరన్పరం (వభావాలకు లోనయ్యాయి. భారతదేశంలోని వివిధ | " జార్మికన ౦్యవదాయాలు-ననాతనమైనవి, అర్వాచీనమైనవి, ఆధునిక మైనవి- అన్నీ వర్తన్సరం వభౌవితం చేనుకొన్నాయి- . రాజ్యాంగంలో గుర్తింవు ( ఫొందిన భాషల లివులన్నీ ఏ ఒకటో, అరో తవ్చ - (టాహ్వీ లివి నుండి - న | ఖు "... వుర్టనవే కావడం, వాటి వర్ణనమామ్నాయాలు - ఇంచుమించుగా అన్నీ - ళ్‌ ష్‌ నంన్క్రత వర్ణనమామ్నాయ వద్ధతినే అనునరించేవి కావడం మనదేశంలోని యే, భిన్నత్వంలోని ఏకళ్వాన్ని దర్శించే అవకాశాన్ని విశేషంగా ఇనుమడింన _ |. ల శ జేశాయి. ఈ (నభావాలకు లోను కాని జననముదాయం, నాగరిక కా నంన్క్యు (1 / "తులు, భాషా సాపాత్యాలు లేనంకే అతిశయోక్తి కాదు. భారతీయభాషా సాపిత్యాలమీద, _పారంభదళశలో మధ్య యుగంలో ఆధునికయుగానికి అవ్యవపాతవూర్వ యుగంలో విశేషంగా వ్రభావాన్ని చూపించినవి-వైదిక | పౌరాణిక, బౌద్ధ, జైన, వైవ, వైష్ణవాది కాత్త్విక చింతనలు; వాటిని వివ | “రించే వివిధ భాషలలోని రచనలు-అని ' చెవ్చవచ్చును. [క్రమంగా ఇస్లాం, పలల

1300 " కైఫ నవ “ధర్మాల కాత్ష్విక చింతనలు, రచనలు తమ (వ్రకావాన్ని అయా వ 1 = (ప్రాంకాలలో నెరసి అక్కడి భాషా సాపాత్యాలలో కొన్ని మార్చులు = తెచ్చాయి. దేశంలో మొదటినుండి ఉన్న ఆదిమజాతి జనుల ఆచార వ్యవవో , స క్‌ | " రాదులు, నమ్మకాలు, మౌఖిక సొపాత్యం తమ (వభావాన్ని చూపించాయి | / అంటే, వ్మవభావం సోకని భాషా సాపాక్యాలు గాని- ధార్మిక చింతనలు ఠి | గా గాఆగాని లేవని తేలుతోంది! పాశ్చాత్యుల రాకతో వారి నాగరికళా నంన్క్యృతుల, | భాషా సాపాశ్యాల (వభావం దేశ వ్యా వంగా వడింది. ముదణకళ వచ్చి = _ దేశంలో గురుముథాధ్యయన వద్ధతికి చాలావరకు న్వస్తి చెప్పింది! వందొ జ మ్మిదో శతాబ్ది చివరి నాటికీ ఈ వభావాలన్నీ వడింభారతీయులు, వారి నాగ క్ట ఆ రకతా నంన్కృతులు, భాషా సాపాత్యాలు, యథోచితంగా మారడం జరి గించి. ఇంగ్లీను చదువులతో బాటు, స్వాతంత్యోద్యమం బలవడుతూ శీ వచ్చింది. ఈ వళావాలన్నీ- ఇంచుమించుగా- అన్నీ భారతీయ భాషా సొపా వ. ' శ్యాలకు నమానంగానే సోకి వాటిని చాలావరకు మార్చివేశాయి నవ్యమార్లా శ లలో నడిపించాయి. 1 ఈళకాల్దిలో మానవుడు సాధించిన సొంకేతిక విజయాలవల్సి దేశాల 1 మధ్య, (వజలమధ్య దూరాలుతగ్గిపోయి, భావ్యవనరణం బాగా జరిగి, .4వవంచం నాలుగుమూలలా ఉన్న మనుష్యులు ఆయాదేశాలలో ఉన్న వివిధ లా విషయాలను గురించి అతి తక్కువకాలంలో తెలునుకోవడానికి అవకాశం | _. సశలిగింది. ఈ అవకాశ్యవభావం - కళాసాపాత్య రంగాలలో, రాజకీయా న్న (1 ఆజ్ము.. క్రీకరంగాలలో.. వ్రవంచంలో (వ్రతిదేళంలో (వన్ఫుటంగా కనబడుతోంది. ౯ జ అయినా కౌకపోయినా “యెల్ల లోకం వొక్కయిల్లై* వర్ధిల్లాలని కవులు ష్తా, ఆశించడానికి, “లోకమంతయు యేకమై” రొజ్యాధికారాదుల్ని చక్కబెట్టు చ శీ కోవాలని రాజకీయవేత్తలు (నయత్నించడానికి వీలయింది. వివిధ భాషా "క / త్‌ - 'పాషాత్యాలను అధ్యయనం చేయడానికి అవకాశాలు అధికం అయ్యాయి. | " ఛవంచ' సొపాశ్యాలమాట ఎలాఉన్నా, భారతీయ సాపాత్యాల విషయంలో ॥ ఈ తులనాత్మకాధ్యయనం ఆక్యావశ్యకం. ఇరుగు పొరుగు భాషలలో విల సిల్లిన సొహిళ్యాలను పోల్చిచూచి వాటిలోని సామ్య వై వమ్యాఆను, వరన్పర్‌ | (వ్రభావాదులను, (వ్రక్యేక లక్షణాలను వరిశీలించడం; జాతినమైక్య, భావ | *- నమైక్య విధానాలకు దోవాదం అవుతుంది. పాంన విలయతాండవం చేన్తూ, దవాన నంన్క్యృతి పెచ్చుపెరిగిపోతూ ఉన్న ఈ రోజులలో భాషా సాపా . శ్యాం శులనాత్యక అధ్యయనంవల్డృ, వివిధ భాషా భాషీయులలో. నరన్సరం అలా లా.

. న్‌్‌

• 40 . అనిగావాన అధికమై నహన నంన్క్యృతి పెంపొందుతుంది ! ఒక భావలోని = కవిని, ఇతర భావలలోని కవులతో పోల్చి వరిశీలించడంవల్ల - ఆ కవి వ ... త్యేకత, విశిష్టత వూర్ణంగా అవగతం అవుతాయి. లేకపోతే, గుణదోషాలు . వూ ర్రిగా తెలియడానికి అవకాశాలు ఉండవు, , తం | ం నమకాలీన భారత్రీయ కవిత్వంళో సినారె రచనల్ని పోళ్ళీచూచే వేలో “మందు, ఈ కవిక్వాన్ని (వభావితంచేనిన, చేన్తూఉన్న ఉద్యమాలను గురించి. * +” "కా త్రిక ధోరణులను గురించి తెలునుకోవలసిఉంది. ఇరచుముంతుగా..అన్ని | ..... భారతీయ భావరలోని..కవిశ్వాన్ని్యయఖావితు.-చేషిన చేనూఉన్న అంశాలు =_ (లాం పోని కవుల (వతిభావిశేషాలనుబట్టి, వాతావరణాన్నిబట్టి కోన్నికొన్ని . ద్పులు వివిధ 'భావలలోని కవులరచనలలో కనబడినా - ఆవి ఆయాదేశ వా కాలానుసార మైవ-భావాలను. తప్పిమువుకొని పోలేవు! ఐతిహాసిక విషయా “అను గురించీ, వురాతన విషయాలను గురించి వాసిన కవుల రచనలలో కూడా-జ్ఞాతంగాగాని, ఆజ్ఞాతంగాగౌని కొల్యవభావం కనబడకపోదు! కవుల “రచనలను పోల్చి చూచేటవ్పుడు = భావం, భావ, రచనాశిల్పం, తాత్త్విక దృక్పథం - ముఖ్యంగా గమనార్హాలు ! ఒక్రేయుగంలో ఒకేవిధమైన నంస్కారంతో వివిధ భాషలలో (వాసిన కవులలో = ఏకవాక్యత కనబడ డంలో ఆశ్చర్యంలేదు! ఇక్కడ భావవేరైనా కవికాత్మ ఒక్కటే! భార . . తీయులు భిన్న భాషా వ్యవహ రలైనా “భారతీయళాము[ది దృగ్గోచరం అవుతూనే ఉంటుంది ! (పాంతీయమైన విలక్షణత ఉంటూనే, భారత్రీయత
• అనేదిక్తూడా (వ్రన్ఫుటం కావడం భొరతీయ .పొహిత్యాల విశిన్చత! వివిధ భావలలోని కవుల రచనలలో లాగే, సినారె రచనలలో కూడా పోదేశ " నః కతతోభాటు భారతీయత కూడా నర్వత్ర కనలడుతూనే ఉంటుంది. జ " నమకాలీన భారతీయ కవిత్వ మన్నవ్పూడు వివిధ భోరతీయ భాషళలో శ ఆశీ = ఆధునిక కవులు రచించిన కవిత్వం అన్నిగపాంచాలి. డాణనారాయణరెడ్డి +" " ం గారు నుమారు నాలుగు దళాబ్దుల నుండి రచనలు చేన్తున్నారు, కవిత్వం / (వాన్తున్నారు. కవిగా, విమర్శకునిగా, “మవోవక్తగా, అదర్శాచార్యునిగా, / వకిపాలనాదత్షురిగా, సినీకవిగా పేరు వఖాతులు పొంది ఉన్నారు. నలబై [ కంటె ఎక్కువగా వివిధ (వ్యకియఅలో రచనలు సౌగించారు. ఆనేక ఐచు శ్ర - మానాలు పొందారు. వీరి రచనలను ఇతర భారతీయ భానలలోని కవుల . - -భచనలతో పోల్చవలసి వచ్చినవ్వుడు, ఈయన కవిత్వాన్ని. వభావిఠం చేనీన తనయ ల ప్‌ి వనాల

న్‌్‌ ర్‌ . ం 141 . " శ్రద్యమాలు, కవిక్వానికీ వెన్నెముకగా నిల్చేళా త్రిక దృక్పథం,రచనాశిల్చం, దా = భావసౌన్షవం, శిల్ప నైవుణ్యం. తులనాత్మకంగా వరిశిలించవలసి ఉంటుంది. ఇతర భాషలలోని కవులతో పోల్చుతూ, ఆయాభావలలో రచనలు చేసి నీ క్‌; జ్ఞానపీఠ వురస్కారాన్ని పొందిన వారితో (వత్యేకంగా పోల్చిచూడవలనీ | ఉంటుంది! ఇలాంటి తులనాత్మక వరిశీలవనలో, విశిష్ట (గ్రంథాలను వరిశీ ఖై. గాం ౨ఎశిలించడంతోకాటు, కవీర్యడుని తాత్విక నేవథ్యం కూడా నరిగణనలోనికి ] తీనుకొని వరీక్షించవలని ఉంటుంది, ఇక్కడ (వత్యక్షర వరిశీలనకుగాని, వళి గ్రంథ వరిశీలనకుగాని కావులేడు. కవికి వైశిష్ట్యాన్ని తెచ్చిన అంకా

1. లను (గపాంచి ఇతరులతో తులనాత్మకంగా వరిశీలించవఆని ఉంటుండి! షా అధునిక యుగంలో సాపాత్యం మీద. వభాపాన్ని చూసిరచిన ఉద్య చూల్ని స్థూలంగా రాజకీయ (పాతివధిక మీద ఆధారవడినవనీ శిల్ప శంబంధ మైన ప్రాతినదికమీద ఆధారవడినవనీ విభజించవచ్చును. ఈ రెండింటికి -. వెనుక తత్త్వచింతన ఉంటుంది. కాత్త్విక దృష్టిలో వర్చినమార్చు రాజ “కీయ భావాల్నే మార్చివేసి, నూతన అర్థిక విధానాల్నీ సామాజిక రీతుల్ని అయా దేశాలలో వవేశ పెట్టుతుంది. ఈ విధంగా మార్పుతీనుకొని వచ్చిన _ - వధాన తాత్త్విక దృష్టి మార్క్స్‌ భావాల (వాతివదిక మీద అధారవడినది దీని [వభొనం- అముకూలంగాగొని, (వతికూలంగాగాన-. ఎడ్‌ సాపాత్య (వ్మకియ నేటి డ్రవంచంలో అలేదం కే నత్యదూరం కాదు. క్రమ్మకమంగా ఇ: న కొందరి కవులలో గతికార్కిక వాదం నుండి జారి “బహుజనహాణాయ,

• బహుజన నుఖాయ” అనే మానవతావాదంగా మారింది. మూలవాదంలోని స శ్రీ్యవతళగ్గింది. నమాజంలోగౌవి,.అర్థిక విధానాలలోగాని మార్చులు అపాం (న సాయుతంగా, ఎన్నికల ద్వారా రావచ్చుననే భావమే దీని వ్లునాది, ఎదిఎమైనా ప తీని భావం వల్ల బలహీన వర్గాలకు న్యాయం చేకూం'లి అనే విషయమై య బే అశదరీలోను ఏక వాక్యత వచ్చింది. ॥ ఇంక శిల్ప నంబంధమైన (ప్రాతీవతిక మీద్‌ ఆధారవడిన ఉద్యమాలలో _ మొడట ఫేర్కోదగినది కాల్బనీకోద్యమ మనాలి. వందొమ్మిదో శతాబ్దిలో " పొళ్చాత్య సాపాత్య (వవంచాన్నే-ఇంచుమించుగా మొదటి యాలె నలవత్స . శాలు-ఈ ఉద్యమం ఏలింది. భారతీయ సాపాక్యాలమీద దీని వభావం- ఇరవయ్యోళ కాద్దీ మొదటి పొదంలో మున్యురంగా కొనసొగింది. పాండీలో ఛాయావాదనునీ తెలుగులో భావకవిత్వమనీ ఇది అనాటి కవులనందతినీ

1 ఓటి | ఆక రించింది. తరువాత- వా న్తవికతా -వాదం, అధివాన్త్వవికత మొదలెన నీ రూపాలలో వ్యా ప్రిపొందుతూ వచ్చింది. ఫ్రాయిడ్‌ యొక్క మనోవి శేష క్‌ ణాత్మక విధానాలవనల్హ బయలుదేరిన రచనలు అన్ని సాపిత్యాలలోను తమ న్‌ (వభావాన్ని చూపిన్తూనే వచ్చాయి. ఈ నవ్యభావాల (ప్రనరణలో భారతీయ వ్‌ సాహిత్యాలు కొత్తరూవులు నంతరించుకొన్నాయి. వీటన్నింటివల్ల కవితా ళ్‌ (| రచనలో-భావానికి భాషకు ఛందన్సునకు తా త్త్వికతకు ఆధునికత రావడం ' ౪. -. 4 ల్‌ జరిగింది. ఇది అన్ని భారతీయ సాపాత్యాలలోను వచ్చినమార్చు, అంకే శ కవిత్వం “*ఆకులు రాలని, వూవులు వాడని వనంతారామాల్నా విడిచి లి సామాన్యుడు నివసించే నందుగొందులలో వ్రవేశించింది అన్నమాట. ఈ ం మార్పు ఒక్కొక్క భాషలో, ఒక్కొక్క కవి చేతులలో, ఒక్కొాక్యా విధంగా రూవుదిద్దుకొన్నడి అన్నమాట |! స ల " మవోకవి నారాయణరెడ్డి కవితా వస్థానంలో కనబడే ముఖ్యమైన ' . | నాలుగుదళలు-భావక విత్వదళ, అభ్యుదయ కవిత్వదళ, మానవకావాదక విత్వ దశ, అభ్యుదయ మాశవతావాడ కవిత్వదళ-అనేవి. ఇవి, పరన్వర (వవేశం ప లేని, గోడలమధ్య బంధింవబడిన దళలు కావు. ఒకదళలోనుండి ఇంకో - దళలోనికి కవి నుళభంగా (వవేశించి రచనలు చేస్తాడు. నహ్యృుదయ జ పాఠళకులూ [వ్రవేశంచగలరు. కవిలోవచ్చే వరివర్తన వరిణామరూవంగా గ వచ్చేదేగాని వివ్ధవాత్మకంగా పాంసాయుకంగా వచ్చేదికాదు. నీనారె కవిత్వం య్‌ లోని త్రీవత వెలుగు నిచ్చేదేగాని వేడి నిచ్చేదికాదు. మరిషి?ి కర్తవ్యవ జయ | ణుణ్ణి చే సేదేగాని, దపాంచేదికాదు. భావకవిత్వదళశలో ఈయన (వాసీన- | జలపాతం, నారాయణరెడ్డి గేయాలు, దివ్వెలమువ్వలు, అక్షరాల గవాక్షలు, | న్నే మరోవార్‌విల్లు మొదలై నవి ఉత్తమరచనలు, . జనా" గ అప్సి అభ్యుదయ కవిత్వదళశలో ఈయన [వానీన.మంటలూ, మానవుడూ, ॥ లో ముఖాముఖి, మశిషీ చిలకా, ఉదయం నావ్యదమం, మార్చు నాతీర్చు, [శ | శేజన్సు నాకవన్సు, ఇంటిపేరు చైతన్యం, మథనం మొదలై నవి ఈ దృకృ క థాన్ని వూర్ణంగా (ప్రకాశింవజేసేవి. సినారె రచనలలో అన్ని దళశలలోను ( కనబడేది మనిషిమీది విశ్వానం, మానవ్యవ్రగతిమీవ నమ్మకం. . + ం మానవతావాద కవిత్వదళలో బయలుదేరిన ఉత్తమకావ్యం భూమిక, - కళాత్మక, వైజ్ఞానిక రంగాలలో సాధించిన (వగతి, సామాజిక (వగతిని వరివూర్ణం చేస్తుందని కవి దీనిలో వ్యక్తంచేశాడు. వ్య క్రిగతంగా మానవుడు ల! హెధించీ వ్రగతి మానవాభ్యుదయా౨కే అంకిశం కావాలనేది కవి ఇచ్చే " నందేళం, " " 1 అితానితానాననినినననననననయయోలల లలల నత

; 14 | “ఈ మూడు దశలను అధిగమించి కవి ఉన్నతవథోలలో నంచరిన్తూ-=' “అభ్యుదయ మానవతావాద కవిత్వదళ లేదా నగతిశీల మానవతావాద కవిత్వ ట్ట...“ దళను అందుకొంబాడు, ఈ దళలో వాకాన్టనందిన కావ్యం విశ్వంభర. ద త్రూ. విశ్వులో మానవుడు సాధించిన, సాధించే విజయ వరంవరలను చ్యితించే | కావ్యం ఇది. ఇది - మానవ విజయాన్ని వివిధ దృకో్శ+కణాలనుండి (వద ఎ సస్టే క్‌ ర్శించేది.. ఆధునిక భారత్రీయ సాహిత్య (వవంచంలో దీనినిపోలేకావ్యం, /| ల ్‌ జయశంకర్‌ వనౌద్‌ (నిన కామాయనీ. ఒకవిధంగా చూస్తే ఇది కొమౌ . యనీ కొవ్యంకం టె ఉన్నతమైనడి అనాలి. అక్కడ పా_తలు ఉంటాయి. | కథ పా_తలద్వారా జరుగుశుంవి. ఇక్కడ - అనగా విశ్వంభరలో - అన్ని పాాతలు మానవుడే! ఈ కావ్యంలో - హ్యదయం, మేధ - అనే రెండిం ఆ టికీ రుచిర నమ్మేళళం జరిగింది. సినారెలో-= వ్రసాద్‌లోని బుద్ధిగమ్య మైన వర్ణనా చాతురి, నుమ్మికానందన్‌ వంత్‌ లోని వృదయగమ్య కోమల వణితి చోటుచేనుకొన్నాయి. ఈ రెండింటిని తృప్తిపొందించే వద్ధతి రచనలు న ఆధునిక భారతీయ సాపాత్యంలో చాలాతక్కువగా ఉన్నాయి. విశ్వంభర వ. ఆ అల్బనంథ్యాక రచనలలో తలమానిక మైనది. | కడచిన రెండు దళాబ్టులలో సినారెతో పోలదగిన తమిళకవిలేడు ( అంఘే అది అతిశయోకక్రికాదు. మళయాళంలో 1865లో జ్ఞానపీఠ వుర ఓ -... ప్కారాన్ని పొందిన గోవిందళంకరకురూప్‌ (1841-1078) (వముఖకవి. ఆయన (వానీన ఓటక్కూ్యూళల్‌. (పిల్లన్యగోవి) మన భావకవుల కవిత్వానికి గ దగ్గిరగా వన్తుంది. మానవుని ఉదాత్తతను అది విశ్వంభరలా [వదర్శించదు. క్ష కన్నడంలో జ్ఞానపీఠ పురస్కారాలు పొందిన కె. వి. వుట్టవ్స (1807-శ్రీ "సజ. రామాయణదర్శనమ్‌) డి.ఆర్‌- బేంద్రే (1078-నాకుత న్లి)ి మవోరచయితలే ర్‌ స్య అయినా సినారె రచనలలోని కొత్తదనం కనబడదు. వుట్టవ్వ (1004) | ౯ బేందదే (1806-1888) కవులు, మన విశ్వనాథ నత్యనారాయణ కోవకు సల్‌ స చెందేవారు. పొందీ కవులు-నుమి(త్రానందన్‌వంత్‌ (1000-1877; 1068. స. చీనంబఠ), మవోదేవీవర్య (1807-1887; 1082- వురస్కారనంవత్సరం) సం దినకర్‌ (1808-1074; ఊర్వశి-1072), అక్టేయ (1811-1087; 1078 ం ఇం కిత్‌నీ నావోంమే (కి5్‌నీబార్‌) అనేవారు సినారె తరానికి ముందు తరం వారు. వంగభాషలో జ్ఞానపీఠ బవుమానాన్ని పొందిన విమ్ణుదే (1108- 19808; 1071 న్మృతినత్తా భవివ్యత్‌) ఒడియాలో ఈ వురస్కారాన్ని న! పొందిన గోపీనాథ్‌ మవాన్లీ (1814; 1978-మాటీమటాల్‌), నచ్చిదా | నందరాఉత్‌రాయ్‌ (1016; 1886. ఒడియాసాపాత్యానికి చేసిన సేవ) అనే యయా లా.

. లాలా. 2 గరలనాయాలాా నా” బ్‌ నతో? 144 “ కవులు కూడా సినారెళం మే ముందుతరం వారు. కవితా పాటవంలో సినారె , వీకికి తీసిపోడు. వంజాబీలో ఈ బహుమానాన్ని పొందిన అమృకాష్రీశమ్‌ ,10 1; 88 :-కాగజ్‌ తే కేన్‌వాస్‌) మథ్యాత రచయ్యిత్రి. దేశవిభజనవన్ల గా: , దుఃభిశురాలై ఈమె (వాసిన రచనలు న్యువసిద్ధాలు. ఈ వురస్కారాన్ని పొ.దిన ఇతరులు-చాలవరకు నవలలకు (తారాశంకర్‌ వందోపాధ్యాయ: పల్సు 104 1971; 1246-గణదేవత) ఈ బహుమానాన్ని పొందారు. 1888లో ఈ వురస్కొరాన్ని పొందిననట్టి మరాఠీ రచయిత (1810) విష్ణువామన్‌ వం శిర్‌వాడ్‌ళర్‌ కునుమూ(గజ్‌ కవిగా వ్రసిద్ధుడు. వ్యాసాలు, కథలు కూతా 1. ఛాస్తాడు. జీవన్‌లవహరి. (1884), విశాఖ (4942), ఛండోమయీ (1080) మొదలై నవి ఈయన వద్యనంకలనొలు. ఇంగ్లీషు నాటకాలచు కూడా అనువు ; ; దించాడు. ఈ కవి.కూడా సినారె కి ముందుతరంవాడు. 1867లో జ్ఞానపీఠ్‌ _ వురస్కారాన్ని పొందిన ఉమాశంకర్‌జోషి (1811-1888; 1067 =నికీథ్‌ ళా |. వథ్యాత గుజరాతీ.రచయిత. ఉర్దాలో ఈ వురస్కారాన్ని పొందిన కమి ".. ఫిరాక్‌ గోరఖ్‌వురీ 1808-1088; 1009-గులేనగ్య్రా ఈ ఇద్దరూ కూడా గ సీనారెకు ముందు తరంవారే! ఈ విధంగా వరిశీలించిచూసే, సీనారెకు ల , ముందు జ్ఞానపీఠ్‌ వురస్కారం పొందిన వారందరు ఆయనకు ముందు తరంలోని వారని చెవ్పవచ్చును. ఒకరిద్దరు ఆయన తరానికి చెందినవారు న్నారన్నా వారి రచనలకు, సినారె రచనలు ఏవిధంగాను తీసిపోవు. " సమకాలీన భారతీయ కవులలో సినారె కవి మూర్ధన్యుడు. ఉభయ . సొపొత్య అకాడమీల బహుమతులు, సోమియట్‌ ల్యాండ్‌ నెహా అవార్డు . (ఏ-వర్గం) కుమారన్‌ ఆశాన్‌ (కేరళ) అవార్డు, భారతీయభాషా వరివత్తు (కలకత్తావారి భిల్వారా ఆవార్డు, మోపానీడాన్‌ అవార్డు, రౌజలక్ష్మీ అవార్డు ' (మృద్రాను) మొదలైనవి, వద్య(శ్రీవంటి బిరుదులు పొందినవారు నమకా . చా లీన భారతీయ కనులలో లేరంకే ఆతిశయో క్తికాదు. మారి రచనలను, ( సినారె రచనలను తులనాత్మకంగా వరిశ్రీలించి చూచినవ్వుడు సినారె విశిష్టత క న్వ్యయం వ్యక్త మవుతుంది. / ఇంక, ఈ నాటి తెలుగు కవులను తీనుకొనిచూస్తే సినారె (నత్యేకలే ల శెలిసిపోతుంద! భావకవుల. భావతీవ్రత, అభ్యుదయ కవుల సొమాజిక్‌ ం నృవహా, మానవతా వాదులైన కవుల నమశాదృష్టి సినారె.కవిత్వంలో యశ గర్భితమై ఉన్నాయి. భావంలో, భాషలో, రచనా శిల్పంలో, కాత్త్వికతలో సినోర" సమకాలీన భారత్రీయ కవినవంచంలో ఆగగామి. ఈ మవాోకవి ] తెలుగువాడై, మనలో _న్తున్తతావమే .మూట్టాడడం (వాయడం మవ కే అదృష్టం ! కదు ప న్‌ " . న్‌ యబ జ) ఈ(ైం గంకిరిట్లర్టీక్త్సి | _

• 1 | |

=. కన యు. 51%4[౬ 54011గ/4 54144౬0084 గ్గ . బుషిశ్వానికీ పశుత్వానికీ =. స " ఇ . స్వచ్చందతకీ నిర్భంధతకూ. _ న " ॥ .సమార్ద్రతకూ రౌ ద్రతకూ స " _ - ॥ ఖ్‌ శ్ర నే | ॥ తులారూపం మనస్సు* . " | .. మనస్సుకు తొడుగు మఫిషి . 2 " మనిషికి. ఉడుపు జగతి . ట్‌ ాయువ్రదే విశ్వంభరాతత్త్వం,౮ాం ంబుట్టీ. . సో ఇదే 'అనంతజీవితసత్యం శీ వో . విశ్వంభర |

ః ట్‌ సం! న సా న ప లుకు న న స ప వై న ం. మ క; ను న మ సట నా మంట న న మ? హ్‌ ప్ర కంచం... షన భం మల వ న న్‌ టై ం ఇ. న్న ప ! యస స 2! ॥ 0 స్తు పేట నా? ముగ ప స న మ స ల లం నే న న. . వ చ సక. న న. టా లా యు వ న న మట స టం. టు స. ] ం ర న స క్ట ర. సన శ స. స్ట షస యా స న | ల మ వ జ సు న వం కరా మున్‌ సంచ ర త న న మా ఈ మ స నా ననా న క న న మ. ల. న నో న ల టు ల ఖ్‌ సే (క న న లన న నం టు హి. నంయ్నషాం వం. యాన మతం మ యట స నే న మ న యం ల్‌ నానన. న న య ష్ష్‌ ప | న నం స యం ప్ర వ | య న న న న క వ శాం. న న న మ ము || ట్‌ గల మ ప ము స యం న సా క స నం! త స ప గ స చ ల స గ న క జి ల పం టం ప లు 0 న భా నం పటన సుతు ర ముం _ చ... య | స్ట్‌ పం ల న ల ఆ స అతను జట వ పం న్‌ పు న స | ఫేర్తీన నం? టి ప య న కీ త క న త పతర లో టు లం ల చిం ల =. న. గ భు | మం స లలా లం రంల లు పత ల ల శ. క.

• జ ల. నన యు | న చ. ఖే వో రాన. సస ల 1. లన నం గ క స శ ల క న. వ్‌. శీ స. ళ్‌ | షత సే ఓ స న న స జ సయ. | న