Telugu shilpi nannaya - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

| | స . | . (ఆది సమాన) | 22222౯౯౬ న.

శిల్చి నన్నాంఠయు (ఆది సభా పర్వాల సమీత వడలి వుందేశ్వరరావు సమదర్శిని:ః సాహిత్య సమాఖ్య 1718018, సహ్మణ్యనగర్‌ ; హెధదొవొద్‌ = 500659

(పథమ మ్యుదణ ధి 1063 ధి గ ఫం4 (పతులు : 1000 దురదే! _ ఇల్ద్ర) అన్ని హుక్కులూ రచల్టుతవి మూల్యం క ఈూ, 16/. మ్యుదణ ఏ ముముక్షువు (పెన్‌, వలూరు, షం (ప్రతులకు: ణో

1. శ్రీమతి వి. సీతారత్నం, ( ర 1ే7-1.881/80, ను బహ్మాణ్యనగర్‌ 9 పై దాబాదు కాలనీ సమీపాన 'హై(దాచాదు వ 500 6539, భా

• శమ గంరాలయ వ్య

2. ఆధ సారన్వత పరిషత్తు ఆ కా తిలక్‌ రోడ్డు మైదాబాదు = 600 001/4 న మ క. తి నవయుగ బుక్‌ డిస్ట్రిబ్యూటర్స్‌, /భౌల్ర, పైదరబార సులాక్షా బజార్‌ ప్తా(దాబాదు = 00 001, న్‌] గటకైగ (పండ త్యం?ంయడషం2 0 9యింగూర3 గీర 206 క0[6 బెడ) 7 17 4400వ 1కుుగ 2గ౦, వోని పెయడంగు 1989, క్నం6 . గె. 16/- ఏం 00916 ; జ నయ ఇ నొకుతమలు 17 1391/36, ఏర008100కమ్లూడి 80కు 64 నషెరడ01061 (౦1౦౩ ష్తూరతారవ661 = 500 659, 2 కండ ఏక38940%6 వెగమకత సల కెంిర్త ూరలుడ086 . 50000], ఏ, 11 కూషర్దడ తెంం! అంహినష[ం3 వ కెర2కిట టరఖాడంర6. 50000],

అ౦కిత౦ నా భౌరస

ఈ పుస్తకం (పచమరణకు ఆర్థిక నహాయాన్ని అంద చజీనీన తెలుగు విశ్యవిడ్యాలయం, వె-(దాబాదు;వారికీ- ఛారత్సి సాహితి అం(పభ_ (సాహిత్య విజ్ఞాన శీదిక)లలో వెనుక (పచురింపబడ్డ వ్యాసాలు ఇందులో (య టించడానికి అనుమతించిన ఆయా పతికలకూ ఆ వెనుకటి నా వుస్తశాలనలే డీనినీ (శద్ధతో అచ్చు జేసిన నుముమువు ముదణాలయం వారికీ -

_ వడలి మందేశ్వరరావు

సుుంందునూట ఇందులోని పదునైదు వ్యాసాలలో మొదటిది చివరిదీ తస్ప మిగత వన్నీ 1908 (పాంతంలో (నానిన వే, ఆ శెండూ కూడా మొదటి రచనను సంస్క-రించి (వాసినని అంటే ఈ పుస్తకం (నాసీన లర గంవత్సరాల అనంతరం అచ్చు అవుళోందన్నమాట. ఈ నుధ్యకాలంలో నన్నయ మిద చాల పుస్తశాలు వచ్చాయి, మంచి వాస్టసాలు “భారతి” 'విమర్శిని వరటి "వానిలో వవ్బాయి. వానిలోని విమయాలు ఇందులో తిరిగి రాలేవని నమ్ముతున్నాను, నన్నయను గురించి (వాసీటప్పుడు ఆయన “(వనన్న కథా కలితార్థ యుక్తి” సీ “అక్షర రమ్యుతినూ తజవకండా ఉండడం అశక్యమే. శాని ఈ మాటలు ఈ పు _స్తకంలో ఎక్కువగా కనిపేంచక "పోవచ్చు - మన్నించమని సహృదయులను కోరుతున్నాను, మరొకటి : శిల్చ్పం అనగాచే మనకు స్నురించే కవి తిక్కన మరి నన్నయను శిల్పి అని "ీర్క్యానడం నాష్ట్రయ మేనా అని కూడా తోచ వచ్చు, కొని నన్నయ కథాకథన దతతతో (పధానంగా శిల్పిగా కన “'వడతాడన్న విశ్వాసంతో దీనిని “శిల్సి నన్నయి అన్నాను. ఇక అలంకార నిర్వహణలో అటు కవీ, ఇటు విల్చి ఇద్దరు ఉంటారు, యథాన్ధానికి వ్‌ శావ్యనిర్వహణలో నైనా యీ ఇద్దరూ ఉంటారు, ఇంతవరకూ ఇతడు కవ్వి ఇకగాడీనుంచి ఈతడు శిల్పి అని "విజేచించడం అసాధ్య మవుతుంది. కవితా శిల్పమూ శండూ పరస్బ రాశ్రయాలు మూ(తమే కొవు; అవి ఒకచానిమోద ఒకటి నిరంత రవరనా జరిపే రసాయనిక చర థ్‌ వల్ల శీ శాన వి ఆవిర్భవిస్తుంది, అందు ఇతనే నన్నయ శకపీ శిల్చీ కూడాం

ఖే ఇది గాక నన్నయ రథీనలో మరికోన్ని అంశోలు కనబడే "్రాయి, అకడు జీవితంలోని విధివై పరిత్యాన్ని (10% ని బాగా అర్థంచేసికొన్న వాడు, ఆతనిలోని పరిహాస లీలం వాల లోతె నజే ఇాదు దానిని మవాోకావస్టంలో ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో కూడ ఆతనికి తెలుసు ?; ఆతని కథాకథనం (పసన్నంగా "ఉంటూన్నట్టు ఆన శదుతూ. సాం్యదంగా ఉంటుంది; వసంత బుతువ్చులో ఇెట్టు అకును జొడీగిన్టు పూత పూసీనట్టు, -వీందె 'జేసినట్టు నన్నయ రచనలో ఇష్రకరణం. నుండే శబం పుట్టుకొని వస్తుంది: అలంకారం సగ్టయంభున 'వైంనట్టు తోస్తుంది; రుచి గల వివథీ.కార్థం సహృదయునికి అస్యాద "యోగ ఓ మవుతుంది, శినలు నన్నయ శావ్యంలోని (పధానగుణం రమణీ మయోదాత్తతు అది ఆయన "కావ్యనై లలోనూ కథాకథనంలోన్నూ శనూ'కీమై-భవంలోనూ, ప్యాతచ్శితణలోన్నూ జీవితొన్ని దర్శిందిన తీపలోన్యూ (పదర్శించిన వై ఖిలోనూ = సర్వ(తౌ గోచరిస్తుంది, జానినల్ల నే నన్నయ పద్యం తత ణ నిర్వృతిని కల్గిస్తుంది. అంచేతే తిక్కన రచన మేధ ద్యారాన వృాదయాన్ని స్పందింప వేస్తే, నన్నయ శాన సం వ్యయ ద్వారాన మేధను కదిలి స్తుంది, నా 'అనుకీలొ నాది వెనుకోటి (గంథాలను సహవృాదయలోకం ఆదరించిన తీ నాకెంతో ఉత్సాహాన్నిచ్చింది. అట్టి ఆదరాన్ని అకళి స్తూనే ఈ చిన్న పుస్తకాన్ని సహృదయులకు అందచేస్తున్నాను. వడలి మందేశ నరరొన్చ చారాకస్త్య్యాసన్షున్యాల్యక్షనెం....,

ఇందులో శే (పస్తానన ఉ 68 444 క్రీ 2 జంటకథల్లో మొదటి కథ ,.. ఉం, 16 రి సౌపర్షాఖ్యానము 444 ళళ+ 0 ఉ.. ఆన్తీప చరితము ఉం . న! 5. యయాతి చర్మిత ఉం 490 ర్‌ నై దుమ్యంత మహారాజు కథ ... ఓ 46 గ్య ౧ (ధానకథ ఏసాందత ... 444 ర 8 భారత కథ నాయకుడు .,.' 443 |! ఫి బాల్యం లం ంం 0 ఫఫి 10, యావనం క. 444 1068 11, వివాహం లం 464 1122 కలై ఇంద పనము న. లం కే40 శి, స 60 6 1క0 శే జూదము లం . 160 1$,. అలంకారము లం 46 గ

వడ మ్మమ్షష్ష్యైమ్యుత్ర

శిల్చి నన్నంవు

పేసావనే నో అాటి

ఉ్మగ(శవసునీ జౌనకాది మునులు ఒక కథను ెప్పమన్నారు.

కనీ యది వృాద్య మవూర్వ్యం

"బేయది, యుర్డాని వినిన = నెజుక సమ్యగం

టై యుండు నఘ నిబర్హ్హణ

సే యది యక్క-థయ వినగ - నిస్టము మాకున్‌”

(అది 3 129)

ఇది నన్నయ త్‌రి పద్యం. నన్నయ ఖీ దృష్టిలో భారత మిట్టి కథ, స్వనశ్హారోవహాణ పర్వం లిక్కన నిర్వహించాడు. అక్కడ కూడ భారత కథను గూర్చి తిక్కన సరిగ్గా ఈ మాటలనే వాడాడు, ఈ "వెనుకటి సందర్భాన్ని క్‌పీకీ "ఇెస్తూ, ఉ్యగ్మశవనసుని శౌనకాది మునులు *ఎయ ట్టిది వృాద్యంబును, నపూర్వ్యంబును, సమగ జ్డున (పదంబున్కు నభ నిబర్హ ఇంబును "వై నయది యక్కథ మాకు విన నిష్టంోబని రన్నాడం (స్వళ్లా వ 77. నన్నయ వాడిన పదాలనే తిక్కన వాడడం గమనింపదగ్గది. నన్నయ పద్యాన్నే లిక్కున నభనంలో వాిసినట్టుగా ఉందిః

కాము వినబోయే. కథకు నాల్టు లక్షణాలు ఉండాలి అంటున్నారు మహథ్థులు, కథ వ్యాద్యమైనదై ఉండాలి. కథకు కావలసీన “మొదటి లక్షణమిది. చదువ్రకూంకే ముందు వీమి జరగబోకూన్న దన్న ఉత్క.౦ర పారకునికి కలగాలి. ఇంతవరకు జరిగిన కథనుండి ముందుశకథ ఇలా పుట్టుకొనినచ్చే అవకాశ మున్నదని (కోతకు = లేక ఛదువరికి - ఒక ఊహ కలుగుతుంది* ఆ ఊహా శల్లడంలోనూ, జానినీ తర్వాతి కథతో పోల్చుకోవడం లోనూ. శోత ఉత్సుకత ఇమిడి ఉంటుంది. అలాంటి ఉత్చుకతను కల్లించే కధ వృాద్యమైన దని భావిస్తాడు శోంత భారత కథను

త్త జ్గి ల్చీ నన్న య్‌ వీంటూన్న మునులు, జనమేజయుడు తరచుగా కథకుని వీవో హ్‌ లడుగుతూంటారు. ఉదాహరణకు అది పర్వం (పథమాశ్యాసంలో “త్రాల్లి సర్పకుల జననిమయైన క్యదున శాపంబు కారణంబునం జేసి, జనమేజయు. సర్పయాగంబున సర్వభత్తకుంస్లైన యగ్నియందు సర్పంబుల "కెల్ల నకాండ (పళయం బైన” దని విసి శౌనకాది మహో మునులు అక్క ధకన కిట్లనిథి గ్‌ “ఒకుల వలనం బుట్టు = నోటమియును సెగ బొరయకుండ నరని - ఫు _ల్తే)నరులం దగిలి కాచునట్టి ఎ తల్లి సర్పములకు శీల యలళిగి ాస = మిచ్చెనయ్య [2 (అది ఏ 1.159) కొడుకుకు తల్లి అవిచ్చిన్నంగా సా సృష్టిలో ఒక జీన తంతువు కానచ్చు కాన్కి తల్లికి మ్యతం-కొడుకే సర్వస్వం.-ఆతనికి కించిత్తు ఆపద నచ్చినా ఏ తల్లి మనను అయినా విలవిలలాడిపోతుంది. అటునంటి తల్లి తపిస్తూ ఫొడుకులకు చాన్చను "తెచ్చిపకుతుంజా? అయితే ఆకల్లి చేత అంతటి శాపాన్ని పొందడానికి ఈ కొడంకు లెంళటి అపరాభానికి పాల్పడీ ఉండాబి!-ఇవన్నీ (శోత ఉతుకతను రేకెత్తించే నంజేహోలు, ఇలాంటిజే భారతంలో చివరి ఒరకూ వినిపిస్తూంటాయి, యిద్ధ పర్వాలలో కూజా. ఒక్కొక్క యూధుణూ కూలిపోతూంశ్చు, ఇంతటి యోధులు ఎలా కళూలిపోతున్నా రన్న సం'జేహూం ధృతరాష్ట్ర) ఎక్స్‌ (శోతకూ కల్గుతుంది. కలా (శోతలో ఉత్పుకతను కోల్లించే ఇతినృత్తానికి ఛాసటగా నిలిజేది కాన్యశ్రైలి. దానికి నన్నయ పెట్టేన ముద్దుేకు అ్మర రమ్యతఅది ఆయన వనంతబుతు వర్షనలో కనబడుతుంది, నర్మ బుతు షిర్ణనలో గోచిర్‌స్తుండి. ఉధంకుగు అనంతుని ప్తోతం చేసీ “బహు వన పొదపాబ్టీ కలపర్యత “ల మన్న పద్యం 'జేవ్రలపల్లి కృష్ణు శాతక్రి

(్రస్తావిన ర గారికి అంతగా హ్యావ్యవమవడానికీ' కూడా ఇిజీ కారణం, అనలు నన్నయ కూర్చి పెట్టిన "కొన శ్‌బ్లెలికి అనుగుణనై న కావ వాపా పరిధిలో చేటి.నరళూ శాన్య రచన సాగుతోందంటారు ఆచార్య తంగిరాల సుబ్బారావుగారు. 1 నన్నయ పద్యంలాగో నశనం కూడా అంతటి హృద్యమైనజే నని కట్టమంచి 'రామలింగారెడ్డిగారు. ఏ అం మంచి కథకు కానలసీన మొదిటి లక్షణం-ప్ఫాగ్యమనడ మన్నది - ఉత్పుకతను కల్గించే కథాకథనంవన్న, డానికి బాసటగా నిలిచిన కాన్య్సైలి వల్ల సాధ్యమవుతుందని అనుకోనచ్చు. కథకు మరో లక్షణం కూడా అనసర మనే అంటారు మవహాష్టులు,

అది అపూరంమైనన్నై ఉండాలంటారు. “అపూర్వ” మం.శు మున్నె న్నడూ లేనిదని అసం చెప్పుకోవాలి. భారత కధ అనేక విధాల అపూర్వమైనది. ఇందులోని పాాతలనే క్లూస్తే ఎంతో విచ్మృతి, వైవిధ్యం కనబడుతుంది. తంగడీ ెంగ్సీకోసం తన పెండ్తిని మాను కన్న కొడుకు ఒకడ; భర్తకు దగాపు "లేదు కనుక భూవును సరిహరిం చిన సాధ్వి ఒకతి; నిదుసరు భర్తలకు భార ఖ్‌ కయ మసనాభత్మొ వీత అని గణుతి శక్కీన అలివ, బక్క. సీవాభావానికి, జాతృళ్యానికి? ఇ్యాగానికి (ప్రకీకగా నిలిచి కాడా మూపకులకు శోలువగా' కనఆడ చానికి సంకోచించని కర్చు డొళడు; అన్నను శంవీసవాళ్లి వలచ్చి వరిం చివ హిడింబ ఒక శై జగబేకపీకుకు అస్టనుజే తనకు ఆరాధ్యవైనం అయినా ఖారతయుద్ధంలో 'మొట్టమొదకు మూతి నొందినా, ఉత్తర పమార (పజ్ఞలన్న నానుడికి లక్ష్యమైన బాలు డొకన్సు. బక అధి మన్యుడూూ, ఒక శల్యుడూ; మూయలకు పుట్టినిల్ల యి 'పౌంగవ్పుల 1 ట్లన్నాంటికీ శారకామయినా, ఒకానొక సందర్భాన నిన్క_ళంగా (1) దరూ “అభ్యువయ కవిళ్యాభంతర్‌ థోఠరణులులో “భాషాన్హై లొ (2) చూ; రాజరాజనలేణ్యద నర్ధంతి సంచీకో,

ల్గే శిల్సినశ్చ్న య బాళ్ళకు వాళ్ళ “రాజూ చ్రిన్నియ్యముని రారాజును (పోళ్సహించిన శకుని ఒకడూ; 8 శర విద్యకు పరమలమత్యమైన (దోణుడూ = ఇలా ఎందరో, ఎందరో ప్యాతలు! ఈ పాతల సృస్ఫ్వే అపూర్వమైనది. ఇది వ్యాసుని వేత సాధింహుడి, కన్మితయానికి లభించిన వారసత్వం, ఇందరు పాత లుంజడంవబ్ల ఇందులోని ఎన్నో పాతల చుట్టూ ఎన్నోకథలు ఫుళ్ణు అవకాశం ఉంది. శిశుపాల నధ, (కాపదీవివాహం, జూదం నర్తనశాల, -ఉ _త్తరగో[గవాణం, రాయ బారం, అభిమన్యుని కథ = ఇలా (పధానేతినృత్తమే (పబంధ మండలి అయింది. అదిగాక్ష ఇందులోని అఖ్యానాలూ, ఉపాఖ్యానాలూ ఎన్నో ఉన్నాయి, ఇన్నింటితో మహాభారతం, - రామాయణం కన్న కూడా - ఎన్నో శానా థ్ట్‌కాం రూపకాలకూ. ఆకగై ది. భారత భారతీ సము దం నుంచి ఎందరో కవులు, మహాకవులు అనంత ఇభివృత్త అనర్థృరళ్నా లను సీకరిస్తూనే ఉన్నారు. మహాభారత 'మొక' హరిక, కథల సమాపహోారమూూ అయి, అది

• కథకులకూూ కవులకూ (చేరణ కల్గించే “కథకుల కథ” అవడం న్న "నే అది అపూర్వం కాలేదు, శాన ఫ్రీగా అది “అపూర్వ మవడానికి _ ఎన్నిమాన్ల వినినా, చదివినా ఎవ్పటికప్పుడు నరికొత్తగానే ఉండాలి; నిత్యనూతనంగా, నిత్యసుందరంగా ఉండాలి. అంజు ఆలోచించిన కొద్ద్స్‌కొ త్తకొలత్త అర్ధాలూ, అందాలూ, కథలో వివిధ ఖాగాలకూ ప్యాతలకూ సంబంధాలూ అవిష్కృత మవాలి. ఎన్ని యుగాలు గడచినా, . ఎప్పటికప్పుడు ఆయా యుగాలకు ఆ కాన్యం (పస్తుతమై ఉంజాలి. అంశు 'ఆ శావ్యాన్ని గురించిన ఆలోచనాథార నిరంత రమూ సాగుతూనే ఉంటుంది. దీనిని 'మవాకవిత్వ దీకొవిధి నొంది సాధింప పూనుకున్నాడు ఛారత కథ్చలు, (శ్ర అరణ్య వ 6 వ 06008

(ప్రస్తావన శ

_ వృాద్యమైని కథను అందరూ కొరుకుంటారు, అది అపూర్వ మవాలని సహృదయుడు కాన్య శిల్పి కోరుతాడు. ఈ ₹ెండు లక్ష ఇఅాలను ఇముడ్బ్చుకొన్న కావ్యాలే మహాకావ్యాలని చెల్లుబడి అనడానికి అభ ఖ్రలరం వమిోలేదు, కాని మునుల చృన్టిలో ఈ కథను వినడం నల్లి ఎయుక్ర సమ్మగ మవాలి. “ఎటుక” అన్న పద (ప్రయోగ వైశిష్యం గుర్తింప దగ్గది.*ఎజుక ఒక అంతస్తులో లోక థ్రప సంబం ధించినది. పాండన్టలు సంధిఫోసం (పాపలాడిత్తే “ఎలుంగమి పెట్టర, ఇాలర్రైరి ఏరనరొకొ! నాన లేమియని యావరి లోశము వారుగి (ఉద్యో వ 81029) అని (చౌపది అన్నమాటలో ఈ *“ఎలుకి (ప్రస క్ర ఉన్నది. నన్నయ వాడిన '“ఎజుకి లో ఈ లోక కతి ఉన్నది; లౌకికమైన విజ్ఞాసమూ _ ఉన్నద్వి పారలౌకికమైన అధ్యాత్మిక డ్జున సంప త్రీ ఉన్నది. ఇన్ని అంతస్తులలో నున్న సమృస్త విద్యా విజ్ఞానములూ తాము వినబోయే కథలో లభించాలన్న ఆశయం మునులది. ఈవిషయాన్ని స్పష్ట పరచడాని'క్కే ఈ పద్యంలోని ఈ మాటకు బదులుగ్కా “నమ్మగజ్ఞూన్నపదంబూ అన్నమాటను లిక్క.న వాడాడు.

కథకు కాసలసీన మొదటి శెండు లశ్షణోలు కథావస్తువునకు, కథాకథనానికీ కావ్య క్రైలికి, "కొన శ్‌ శిల్పానికి సంబంధించినవి కాగా, ఈ మూడవ లశ్షణం శాన్య(పయోజనానికీ సంబంధించింది. భారతం ఒక మహాకాన్యంగా ఉంటూనే అందులో అనేకమైన ఇతర అంశాలు చర్చించబడ్డాయి. భారత రచనా కాలంనాటి విజ్ఞానానికి మహా భారతం విజ్ఞాన సర్వస్వ మవాలన్సీ భారతీయ సంస్కృతి నాగరకతలను (పతిఫలించాలస్ని ' వ్యాసుని అశయం. శొంతరస (ధ్రశానమైన ప! కావ్యంలో అద్భుత్క ఏర, కద్యబీభత్స, కపణోది రసాలన్నీ నిష్పన్న మవడానికి అవశాళం కల్గించే వీశొలమైన జీవిత పరిధిలో ఈ ఇతిటోసం నిర్వహింపబడింది." ఇక ఇందులో చర్చింపబడ్డ రాజసీతు లనేకం, అడి వ్రంలోని కణికని రాజనీఫీనుంచు చినరష ఇశమవొన పం

ర్రి శిలచ్చినన్నయ లోని ధృతరాష్ట్రుని 'రాజనీతుల వరకూ కొత్తకొత్తవి వినిపిస్తూనే ఉంటాయి, ఇందులో నిరంకుగ (పభవులకూ, (పజాస్వొమ్యా వాదు లసకూ కూడా అవసరముయే సీతులు వినబడతాయి, ధర్మసంజేహాలను తీర్చుకోవడానికి ఖీష్మునినంటివారు.. ఎప్పుడూ. "కనబడకూ'నే ఉంటారు. ధర్మాలను గురించే కాకుండా, అధ్యాత్మ విమయాలను గూర్చిన నే ష్‌ కూజా భారతంలో కనబడుతుంది. "వైదిక ధర్మాలకు సంబంధించిన వైదిక కర శాలను గరించి కూడా చర్చించబడుతుంది. ఉదాహారణకు. పితృశార ననుప్పుడు.. చెప్పులు నొడుగు ఎందుకు ఇవ్వాలి అన్నదానికి సమాథానంగా అఆనుశౌననిక పర గంలో ఒక కథ ఇప్పబడింది (ఆనుతా పన 25ఠ-వొగగా. చ్మిత మేమంశేే ఆ కధలోని నాటకీయత మనలను ఆళ్ళ్చర వ్రచకితుల్ని వేస్తుంది. అలాగే వాంతి పర్వంలోని ఉ గృధ జంబుకోపాఖ్యానం, ఆనుశాసనిక పర్వంలోని గౌతమి లుబ్బక సర్పమృత్యు సంవాదం వంటివి మనకు ఎంకో కను విష్పును కలిగిస్తూ నే ఉంటాయి. అలాగే ఉవజేశాత గ్మకమైన సూక్తులూ పరమ రమణీయంగా ఉంటూ, బహుళార్థ సూరిని కలిగిస్తాయి. “లప నీది తగవని యదలో వగవక సాధులకు ౬ బీద * వారల ్తఘల్‌ “మొగీ 6 జేయు దుర్వినీతుల స్ట కను ననిమిత్తైాగమంబు * లయిన ఛయంబుల్‌ే (ఆడి వ 1ఎపక్రు అన్నడి సార్వకాలిక మైన సాభు సత్యదర్శసర. ఈ మాటను జనమేజయునికో అన్నది ఒక కుర్కుర కువూరుని తల్లి, దీని భావం బాగా '(గహీంచినవాడు జనమేజయుడు, ఈ నీతి నంటబట్టనివారు ఉ ఫాహిత్య అశాడమిా (పచకించిన శాంతి పర్వానికి జా, జి, విం స్యుబహణ్యంగాకి సదీర్ధ్‌ పిచయాన్ని చూడండ్తి

(ప స్రానన ర్ట అనుభవించఎలసినవం తా అనుభవిస్తారని భారతంలోని (పథాన కథా ఉపకథలూ తిరిగి తిరిగ నిరూపిస్తాయి.

ఇన్నింటిని ఇముద్బుకోనడం సల్లనే ఈ ఇతిహాసం భారతీయ విజ్ఞాన సర్వస్వం అయింది. ఇది ఎంతటి సమ్మగ విజ్ఞాన పదమైన దంప్పే ఇందులో లేనివి ఇతర(తా కనబజవు. ఇతర(తా ఎక్కడ వమి ఉన్నా, అవి అన్నీ ఇందులో ఉన్నాయట. అందుక ౧66౧142 “ఇది ఒక 'కాన్యం కాదు, ఒక ఇతిహాసం కాదు, ఇది స్వయంసంపూర్జ్మయైన సాహిత్యం (2 ౪1016 14672646” అంటాడు. “ఇట్టి మహాభ్రారతంబు ననేక విధ పదార్థ (ప్రపంచ నంచితంబు నుపపర్వ మహాపర్యోపశోభితంబు నుపద్వీప మహాద్వీప సంభృతం బయిన భుననం బజుంకం నిర్మించినట్లు కృష్ణదై ్యపాయనుండు నిఖలలోక హీ'తార్థంబు దత్రావథానుండ్రై సంనత్సర్యతయంబు నిర్మించె” నన్నాడు నన్నయ, (ఆది ఏ 166)

“ఎజుక సమ్మగి మనడం అని నన్నయ అన్నదానికి “సమ్మగ పిజ్ఞాన (పదిమని తిక్కన అన్నదానికి అర్థమిది. ఇదీ భారత కథ పరమార్థం.

కథకు కానలసీన నొల్లన లక్షణాన్ని కూడా మునులు పేర్కొ న్నారు. తాము వినబోయీ కథ “అఘనిబర్హ ణి మైనదై. ఉండాలని వారి ఆశయం. హృదధ్య మైనది, అపూర్వమైనది అయిన కధను ఫహోరడంలో మునులకు కావా శ్రలొపముల పట్ల మక్కుునన రూఢి అయింది, అొతపరకు వారి కోర్కె శావ్యాలాపములను వర్చించవలె నన్న ఆంత్షకు (పతికూలమైనదే, కాని ఈకథ “ధర్మార్థ కామ మోక్ష ములకు నక్యంక సాధనంిబయినడై_ త్తే దీనినల్ల మానక హృదయాని కొక సంస్కారం కలుగుతుంది. పరినర్తనోన్ముఖమైన దవుతుంది. అందుశే దీనిని *సాత్యనతేయ విమ్ణుపద సంభవమై సర్వపాప పంక మోళనా సమర్థమైన '“అమరాపగి అన్నాడు సూతుడు,

(ఓ

క్షం విల్చినన్న య అందుచేత కథ హృద్యమనడం, అపూర్యమనడం, సవా్యగజ్ఞున్యపద మనడం - ఈ మూడూ కూడా అఘని౭ర్ష్యణాభిముఖంగా-నే ఉండాలని మహార్టుల ఆశయం ఇవి ఒకదాని కొకటి విరుద్ధములు "కానక్య-ర లేదుః ఈ నాల్డు లమూూలకు గల సరిహద్దు ₹ఖల్ని ఈ ఇతిహాసంలో నిశ్చ యంగా నిర్ణయింప సాధ్యంకాదు. ఇవి విడిగా నోదరింపకవోసడం నల్ల'నేే. ఇది *కవినృషభిలకు మహాకావ్య” మైనది. అందుచేతనే ఉ్యగ్యశ్రనసుడు మహథ్జుల కోల్కెను విని “అక్ర డింతటిది మహో భా రతంబ $! యను నిశ్చయము దిరంబుగ మతి సం గత మగుడు నమ్మాహోత్ముల కతి విశదముగాంగ ని మ్మాహశథ సెప్పెన్‌. (న్వర్లా వ ౯0) అంటాడు. తిక్కన ఇక్కడ తిక్కన వాడిన “ఇంతటిది అన్న "తెలుగుపచానికి గల అర్ధానికి అసథిని నిర్ణయించడం అసాధ్యం. భారత మంతటి దని తిక్కన నిష్మ_ర్ష | ఖః ష్ణ ఖః అదిపర్వంలో ఉదంకుని కధ భృగు శ కీర్తనము, సౌపర్షా ఖ్య్యానము ఆ నీక చరితము, ఉపరిఛర వసుచర్మితి - ఇలా ఒకదాని కొకటి సంబంధిమున్నట్టు కనబజని కధలన్నో కనబడతాయి. (వతి ఒక్క. కధా 'ేనికది సర్వాంగ జ్‌ హ్దుః 0గా కనబవడంచేత (గోతక విసవు కల్లకపోయినా, ఈ కథలన్నింటిసీ అంధించీ పటిన్టమైన సూత యమేదీ స్థూలదృష్టికి కనబజజదు, శాని ఆది పర్వం ఒక మవో సృవ్టీలోని భాగము, అందులోని కధలన్నీ మవణారతి కల్పతరువు జీవ ల్మ్మ ణాన్ని పరదుకొనేని. అందువేత అదిపర్వంలోని ఈ తొలికథలలో భూడనలసింది (సధాన కథాహృదయం, ఉన్మీలిత మవుకూన్న భారత కథా స్వరూప్తు,

(వ్రస్తావ గ్గ శే]

ఆడిపర్వంలోని “మొదటి అంగు ఆశ్వొసాలలోని కథ అంళతాొ పొండవుల మహాపస్థానానికి ముందు జరిగింది కాదు. డాని తర్వాత జరిగిన కధకూడా వాలా ఉంది ఉదాహారణకు జనమేజయుడు అస్టనుని మునిమనుమగు. ఆతని సోదరులు ఒకనునకాన్ని బాధించడంతో కథ (పారంభమవుతుంది. తర్వాత జస మేజయుగు సర్పయాగాన్ని చేస్తాగం నర్బ్భయాగాన్ని అ్షీకుడు ఉడిగించాడు, ఈకధ ద్వితీయా శ్య్వాసాన చెప్పబడింది,

(దధమాశ్యాసంలో (వమద్వర కధ ఉంచి. ఇది కర్ప్చుయాగ కధకన్నకూడా ఇతీనలిది. రురుడు సర్చాలను చంప (తిన పూని కూడా, తన తంగడి అయిన (ప్రమతి శిష్యుడు అన్తీకును సర్పయాగాన్ని ఉడిగించి, సర్పకుల (ప్రళయాన్ని వారించాడని నిని, తాను కూడా సర్పాలను చంపడం మానుకున్నారు.

కాన్మి పై రెండు కథా చదివేవారిక్తి అవి ఇట్‌నల జరిగిన కథలస'లె గాక, కలియుగానికి సూర్వమెన్నదో" జరిగినట్టు (భాంతి కల్గుతుంది. తిరిగి ఈ రెండుకధలలో వీది ముందు, వది నెనుక అని అఆలోచించుకోకపోతే, (వమవ్వర కధ ముంచు సర ఎనౌొగ కథ తర్వాతిది అని తోచవంలో ఆక వ థి "వేను.

కాలానికి సంబంధించిన ఈ (భాంతిని బలపరచే అంశాలు కొన్ని ఈ కధల్లో ఉన్నాయి.

రురుని కధ భృాగునంశ కీర్తనములొనిది. భృగువు థఛారత కధకు "వెినుకటివాజే అలా+! ద్వితీయా శ్వాసమందలి నర ఎరూగ కథ కశ్యప (శజాపతి కదూవినతల కిచ్చిన నరిములతో (గారంభమైంది. ఇది ఎన్నడో “ఆది యుగమునాటి కధ. కూర్మానతారానికి కూడా పూరర్థం జరిగిన కధ ఇది. అమృత మధనం తర్వాత్‌ కొంతకాలానికి క్యదువన సర్చాలను శపించింది. అయితే ఆ శాపం సర్మాల అనుభవం

శే ఖీ ల్చి నన్నయ లోకీ అంత తొందరగా రాలీదు, గుకుడుడు పుట్టాడు, విక్షుజేవునికీ వాహనమయాడు, చందవంశవు రాజుల కథ ఆరంభమవుతోంది.. ఇంకా సర్బ్పయాగకథ ముగింపుకు రాలేదు, తర్వాత నహుషుడు, యయాళత్తి పూరుడు, దుష్యంతుడు, భరతుడు _- ఎందరో రాజులు నచ్చారు. సర్పయాగకథ ఇంకా కొలికికి రాలేదు. ఈలోగా జనమే జయుడనే రాజు కూడా వవన్చాడు. సర్పయాగాన్ని వేసీ జనమే జయుడు ఈయనే అయి ఉంటావని సర్పాలు వాడలిపోయి ఉంటాయి, “ శాని అతడు సర్పయాగం శేయలేదు. ఆ తర్వాత భారతయుద్ధం ఎప్పుడో జరిగింది. చ్యాపరయుగం పూర్తి అయింది. కలియుగం (పాగంభమైంది. తర్యాత కొంతకాలానికి జనయేజయుసికి ఉదంకుడు సర్బయాగ బుద్ధిని పుట్టించాడు. “ఆది” యుగంలో ఎప్పుడో (పారం మైన సర్పయాగ కధ నిన్న మొన్న కలియుగారంభము నరకూ విస్తరిల్లింది, అనగా ఈకథలు స్వల్పమైన కాలన శినధిలో జరిగినఏి కావు, కొన్ని యుగాలమాద పరచుకొన్న కథలివి. అవిచ్చిన్నమైన కాల (పనాహంలో మున్నెన్నడో జరిగినదానికి జేల యీండ్త్ర అనంతరం ఫలితి మనుభవించాయి. సర్పములు. కొన్నిజేల యేంత్ల మధ్య ఎక్కడో కొద్ది శాలన్యనధిలో జరిగిన కధ ఇంతటి మహాభారతకథా 1 భారత కథను గురించి పర్యాలోచన చేసేప్పుగు. కాలానికి సంబం ధించిన ఈ చూపు అననరమని మరచిపోకూడదు, ఇంకొక దృష్టితో చూడగా భారత కథకూ, ఈ మొదటి కండు అశ్వాసాలలోని కధలకూ గల సంబంధం స్పష్టమవుతుంది. (కీ కార వాంఛయీ ఈ కధలన్నింటికీ మూలము. తన భార్యను కరచిన దొక సాము కనుక పాములమోాద పగబట్టాగు రురును. తశ్షకునిమోది కోపాన్ని తీప్పకోవాలని ఉదంకుగు. తండి మరణానికి (పకీశారం చేయాలని జనమేజయుడు సర్బయాగాన్ని తలపెట్టాడు. చ్మితమేమంశు

(ట్రస్తావనన 1కి (ప్రనుద్వరను చంవీనది బక్క-పామే్మే పరిశ్చితును కాటు'ేసినది ఒక్క * తశ్షకుజే . అయినా

“యల్లదుండైన యొక్క కులపాంసను వేసిన దానం దత్కులం

శొల్లను దూషీతం బగుట = యేమి యసప్తూర్వముఖొ

(ఆది ఏ 112)

అన్న డఉదంకుని నీతిని ఆధారంగా వేసికొని వారి (పన్నర్తన నడిచింది,

భారత కథకు కూడ (పతీశారమే జీవగళ్ఞి; ఊదఛంగమే నిజానికి భారతకథ సభలో (జాపది పొందిన భంగపాటును గూర్చి భారతకథలో చినరినరకూా+ ఏినబగుతూ'నే ఉంటుంది. అయికే ఇక్క-డ కూడా ఒక చచ్మితమైన విషయం కనబడుతుంది. (చౌపదిని నిండు కొల్వులో అనమానపరచఛడానికి కారణమైనవాడు ఒక్కడ్క ఫలిత మనుభవించింది నూర్గురు.

“పల్లదుండై న యొక్క. కులపాంసను వేసిన జాసం దత్హులం

ఇల్లను దూమీతం బగుట = యేమి యపూర్వము ఇ

రురుడు కాన్ని జనమేజయుడం కాని తీసికొన్న (పతీశార చర్యల కన్న పాండవుల (పతీశారచర్యలో మనకు ఎక్కువ న్యాయం కన బడుతుంది, వై ఇర్వుర తగవు మనుజులతో కాదు, పొములతో, భారతకథ వా_స్తనజీవిళానికి దగ్గరగా మనుజుల మధ్య, జ్ఞాతులనుధ్య గల తగవు. అందుచేత భారతకధకన్న వైలెండు కథలే పురాతన మైనవిగా (భాంతిని కబ్లిస్తాయి.

సౌపర్హాఖ్యానంలో మరో విశేషంకూడా కనబడుతుంది, ఈ కథలో అసూయకు (పాధాన్యం ఉంది (అది : 2-49). భారతకథలో ఈ9*డా అంతే. తృతీయాశ్వాసంలో దురోళ్ళధనుడు పాండవుల “విపుల గుణోన్నతి మైంపకి పోనడమే పాండన ఛ్వార్తరాష్ట్రిల భేద

శే శీల్చినన్న ఆప 'ారణంగా చెప్పబడింది (అది : కప, అసూయనల్ల నే క్యదుస సనతికో 'జంట పన్నిదము సజము అంది. అమిద అధర్మాసికి పాల్పడి, పంచెమును గెలిచి నినతను తనకు దాసిగా చేసుకుంది, ఛారతకధలో కూడా అసూయవబ్లనే “క ష్ట్రపుకునునట్టు లొరుల జ్జ త్రై జూచుచుండం బెడ్డ భు "జే నోప” అన్న దుర్యోధనునితో భ్సుని ఇలా అన్నారం! “ళ్చానుపభులగు పాండు మ క నాథాత్మీజుల లక్షిల్మ 'యొుబ్లను నీకున్‌ “నే నహూరించి యిత్తై ధ రానుత మాయా దురోదర వ్యాజమునన్‌” (థా ఏ 2.19ల్సి ఇంతేశాకుండా ఇదమిష్థముగా మనము. తేల్చి వెప్పళేక పోయినా గరుడునిలో మనకు భీముగు, పాములలో కొరవులు మనక మసక గా కనబడతారు. గరుడుడు కోరుకున్న నరాలలో ఒకటి పాములు తనకు ఆసోర మాడం (ఆది ఏ ఏం116, భారతకధలో. ఖీముగు శీనీనపని “అంధుని కొగుకులం యం దొక్కారుని. దప్పిపోనీకొ (ఆశ్రమ ఫి 1ంచేక్రి అందరినీ (తుంచడం, దీని అర్థము ఈ కధలన్నీ సరిగ్గా ఒకే మూసళో ఉన్నాయని కాదు. బీటికిగల సంబంధం 5 థాకధనానికి కూడా సంబంధించినది కాదు. ఈ కధలన్నీ మానసజీనితములోని సంఘక్టణకు మూల తత్త్యాన్ని శోధించేని. మొదటి రెండు అశ్వాసాలలోనూ నిరస ధిక మైన కాలములో జరిగే ఒక అనంతమైన కధను (హాన్వేకరించి ఇప్ప బడిందని అనుపంశే వాండనవుల కథ ఈ అనంతకాలంలోని ఒక సంఘ్రటినను విడదీసి, దానిని దుర్భిణ్మీ కింద పెట్టి బాని విరాబ్‌ స్వరూ షౌన్ని. పదునెనిమిది పర్యాలలో కవి మనకు వూపుతున్నా

(పస్తానన 45 డన్నమాట 1! దీనిసలన ఇంతి దీర్బింగా వెట్పుబడీన కధ నిరగధికమైన కాలంలో చిన్న సంఘబనలా స్వష్న్న సిశేషంగా భాసిస్తెంది. అలా అని ఛారతకథధ సామాన్యక థా కాద సామాన్య స్వప్న మూకాదు. ఇది అతిలోకమైన ెలినిన, బోధసీ కలిగించేది. ఇది జీవిశానికీ సంబంధించిన సమ్యాక సిరాబ్‌ దర్శనం,

హఈల--వననోనసకినిడాతు...+-

జంట కథల్లో మొదటి కథ

ఈ జంటకథల్లో మొదటిది భృగువంశ. క్నీర్తనము; రెండవది సర్నయాగ కథ భృగువంశ కీ రన కధను ₹0డు భాగములుగా వీరాడనచ్చు; -ముదటి భౌగమునందు అగ్ని సర సభతకు డవడం, శండనభాగం ప్రమద్వర కథ. సర్పయాగ కథ కూడా. రెండు భాగ ములు; మొదటి భాగము సాపర్తాఖా్యనను, శెండవనదిె ఆ న్సీకుని చరిత). భృగునంశ శీ రన కథధాశరీరంలోని ెండుభాగములం వ్‌ నిష్పత్తిలో ఉన్నాయో, అలాణే సర్పయాగ కధలోని ెెండు భాగములు కూడా అనిష్పత్తిలోనే ఉన్నాయి. ఈ రెండు కథల్లోనూ పూర్వ కథకూ ఉత్తర కథకూ మధ్య గల కొల న్యనధి ఏశాలమైనది. _ ఈ లెండింటా (పథానేతిను త్తము సర ఎకులాసికి కలిగిన అకాండ (హయం, అది ఉడిగింపబడడం. రెండూ ఒకే రకమైన కథలనడంవేత శ₹ండింటినీ చెప్పదలచాడు సూతుడు,

“త్తొల్లి సర్పకుల జననిమైన క్యదుస శాపంబు కారణంబునం 'జేనీ జన మేజయు సర్బయాగంబున సర్వభతుకుండైైన యగ్నియంద్ను సర్పంబుల "కెల్ల నకాండ్యపళయంటై న దాని భృగుసంశజుండై న పడు గావించు. సర్పఘాతంబు సహ్య సపాదుం డుడిగించునట్టు జర "త్కారు సుతుంకైన యాన్నీ కుం డుడిగించో”. (అది ఏ 1128) అన సన్న మాట ఈ రెండు కధల్నీ బంధించే సూ(తంలాంటిదె. సర్పయాణ్య కథ ద్వితీయాశ్వాసాన్ని అంతా అక మించుకొని ఉండగ్యా భృుగ్న వంశ క్సిర్తనం (పథమాశ్యాసాంతాన స్వల్పమైన పరిధిలో నిర్వ హింపబడింది. అయినా ఇది చాలా చకథాని కధ. అందులో పూర్వ భాగంలోని అందం జేరు ఉత్తరభాగంలోని అందం జేరు, అయినా శ ఇండు భాగాల నిర్మాణంలో ఒక సౌస్టనము కనన! కళచకుతుంిడిం ఇ

జంట కథల్లో మొదట్మికథ మ న!

పులోమను రక్క-సు (ప్రమద్వర సర్పదష్ట అవడం డెత్తుకొన్నిపోనడం

చ్యవనుని సలన రురుడు (గ్రనుద్వరను

పులోవుకు విముక్తిక్తి (గుకికించుకోనడం

తన భార శ్‌ నిపత్యివ

కారణమని భావించి తన భార్య మరణానికి

అగ్నిహ తున భృగువు కారణమని పాముల

శపించడం నన్నింటిని రురుడు చంపడం (బహ్మ అన్నికి తొల్లింటి సహ్య సపాదుడు పాములకు

పవిత్ర ప్రానాన్ని ఇవ్వడం గల ముప్పును తొలగేటట్టు

రుకుని మననును మళ్ళించడం, |. దృష్టికి కథానిర్మాణంలో ఇంతకన్న విశేషం కన బుదు కాసి జ్యగత్తగా పరిశీలిస్తే నన్నయ రచనకు ఉదాహరణగా ఈయదగినట్టుగా నడిచింది భృగుసంళ కీర్తనము, కధను శండు మూడు విధాలుగా వెప్పనచ్చును. కధను పా్యాతల మనస్త త్తే దృష్ట్రిఘుంచిగాస్మ పత్యేక పంస్థితులలో ప్యాతల (య _ర్తనా విధానాలు ఎలా ఉన్నాయో అనిగాని పరిశీలించసచ్చును. "ఈ మాన్దాభో కధను అనేక విధాలుగా (వాయనచ్చును. కథను చెప్ప డానికీ. ఇంకో మార్టం కూడా ఉంది. జరిగింది జరిగినట్టుగా తటస్థుడు మూాచినట్టుగా, పొ్యాతల మనసులలోనిఃి (ప వేశించకుండ్యా శేసలము ఒక చరితను కానీ సంఘబనను కాని, వకరుఖ్ర పెట్టినట్టు ఉండ సచ్చును. ఇది మూడడానికి వాలా తేలికైన మార్గము, కాని కవికీ సాయపజే పరికరాలయిన ప్యాతల మన స్తత్ర్వాలు దీర్ధ్స్‌ మిన నంభా పషణలుు సంభాషణల్లోని చమత్కౌా-రాల్ను మలుపులు విరుపులు లోఫో క్తులు ఇందులో ఏమి ఉండవు, దీర్ధ్యమైన నర్జ నలకు ఇందులో 'ఆన్చలేదు, అందుచే ధావకూడా ఎక్కువగా అలంక ఖలేచ్నై ఉండద (1)

18 శిల్పినన్నయ నన్నయ భృాగువంశ కీర్తన మిలాంటి నిరాడంబరమైన కథ, ఇందులో మనల నాశ్చర్యపరే వివగ్ధ సౌందర్య మేమో "లేదు. కాని నన్నయ ఈ కథకు స్నిగ్ధ సౌందర్య పరిజీపాన్ని కల్పించాడు. దీసిని నన్నయ శేవలము శబ్దము సల్ల "నే సాధించాగు చ్మితకాపసికి రంగులు, శిల్చికి రాయి, గాయకునికి నాదము ఎట్టివో, కపశీ శబ్దము అట్టిది. కాని కష్టాన్ని కచ్చలంవరూ ఒకే విధముగా ఉపయోగించరు. శబ్బముచేత ఎంతో ఇాకికీ చేయించుకుంటారు కొందరు కనులు. వారికి కానలసింది శబ్ద్బసాందర్యం "కాదు, శబ్దం -"తెము లనవ్సంచిన అన్ధాన్ని మాయ గల్లడమే. ఇంకొక తరహా రచనలో కబ్దాలపట్ల కవికి గల మోజ్ఞు "'హసాచ్చు. అందులో కొందరికీ వాటిలొన నాదనిన్యాసం పట్ల నల్ల మాలిన అభిమానం. అందుచేత (వాసలతోనూ,అను (సాసల్క లాటాను (పాసలతోనూ, శబ్దాలతో (గ్రనణపేయమైన లయవిన్యాసాన్ని సాధింప పూనుకుంటారు. మరికొందరు కవులు క స్టార్థములకు గల పొత్తు ఎంతనరకు సాధ్యమో, ప్‌ శబ్దము ఎంత అర్ధాన్ని ఈయగలదో, ఒకా నొక అర్థము సిద్ధించడానకీ ఎంత తక్కు-వ పదజాలాన్ని నాడడ మన సరమో%, మున్నగు అంశాలకు సంబంధించిన (ప్రయోగాలను నిర్వ హంచ్చి భెాషను ఆలోచనకు భొన్యపకటనకు సున్నితిమైను. సునిశితి మైన పరికరంగా మలుస్తారు, తిక్క-న .౦టి కవులకు శబ్దము మొదటి విధంగా ఉపయోగపడింది. థష్టాలంకారి ముల పట్లు మక్కు-న గల కన్చలు ఇండో మాన్తాన్న్న అనుసరిస్తారు, (వబంధ కవులు మూడవ మాగ్గాన్ని అన్వేషించారు. నన్నయ మార్షిం వీవు అస్నటి కన్నా భిన్నమైనది సందర మైనది, ఇందులో తిటస్థపడే (వతి శబ్దమూ-. ఒక ముగ్ధ (ప్రమద్వర వింటిది, (వమన్వరను వార్చి మన శేమి తెలుసు నంశే, ఏమీ ెలి యదు. కాని మన షససున మూతం మనకు (పనుద్వర అం'పే విషీత యైన అభిమానం, నన్నయ (ప్రయోగించిన శష్చాలు కూడ అట్టివే, భ్‌ స్ట్‌ తరి గంధర్య రాజు, తల్లి మేనక్క "పెరుగుతూన్నది మహా

జంట కథల్లో మొదటే కథ 1ఫ ముని ఆ(శముమున, అందుఖేత తంటడిలోని ఓజస్సు, తల్లిలోని లాన ణ్యాము ఆమెలో కనా౭డాలి;, అశను జీనితంలోని నిరాడంబరతః పవ్మితత ఆమెలో ఉండి ఉండాలని మనం ఊహిం దుకోవచ్చుం అలాగే నన్నయ రచనలో నంన్భాతంలోని ఓజోగుణం, "తెనుగులోని లానణ్యంఠో పాటు, (దష్ట మొక్క- వాక్కు- కనబడుతుంది. ఇందులో (యత్న స్ఫురణ ఎక్కడా కానరాదు, అయినా అర్ధానికి గురి తప్పశం కూడా కనబడదా, నన్నయ శ్వ్చములే కరిగి భానములుగె మారిపోతాయి, శబ్దమే అన్ధము, భానము. అంశకు నన్నయ శళ్ళైనికి గల అర్థాన్ని మన మాలోభించి ఆమాద దానినుంచి భావాన్ని పఏీండుకేవలసిన అననరంలేదు. శబ్బంమోాద నగిమీ ఎంత ఎక్కూూనగా ఉండే, శబ్దము యొక్కా- వా గ! నుంత సరిమితమై పోయే (పమాదం ఉంది. నన్నయ కథాకథనంలో (పకరణమే శళ్చాన్ని (పభనిస్తుంది; తత్‌ తుణ వర్ష ఖని కట్లిస్తుంది. అందుకే దీనవగనుతై న రురుని ఆకోశం సవ్య్ముావయులను అంతగా ఆకట్టుతుంది. “భృగునంశ. కీర్తనం) ఆరంభంలో 1 కథ పరుగిగుతూన్నట్టు కనబడుతుంది. ఎక్క-డా పాత చ్మి్‌తణ క్‌ేగం (వత్యేకమైన (శద్ద

1. భృగుండను విిపుంగం - మగునం ౩ఏలోమయన్‌ జాని గర్భిణిం దన - ధగ్మసత్ని నగ్నిహో[తమునకు - నగ్నులు విహరింస్తు మసి పంచి యఖిపే.న _ నార మురుగ నంతం బులోముండన్‌ - వింత రక్క-సుం డన్ని హోత గృహంబున - కయ పచ్చి య_త్తన్విం జూచియు - న్మత్వుండ్కై 'యొన్వరి సతి యిది సెప్పువూ - జూతజేన యనంగ నగ్ని బేవ్రం - డనృతంబునకు విప శాపమునకు "వెజుచి _. శాపభధయము దీర్చుకొనలం బోలుం - డీర్చరా దనృళాఖి ఛాషణమున నైన - పాపభయము, (ఆది ; 1420

కి వీ లళ్సీన నన్నయ కనబడదు. అయినా పులోముడు. వింత రక్క-సుడాగాను భృగు ఇల్ని అతి సాధ్వస చిత్తగాను కళ్ళకు కట్టినట్టు కనబడుతారు. టీ “అయ్యసుర ని న్నె శ్లై"ం7భొఅని భృగువు అడగగా, పులోను ఇలా అన్నది; "ఈ యన్ని లేవు డసురకు నో యన వెప్తుటయు విని మహో[గాకృతితో నా యసుర నన్ను సూకర మై యప్వుడ యొుత్తికొని రయంబునం జనుచొ”న్‌ క్తి చ్యుతుంగై సుతుం డా రాతను భసన్మంబు స్‌సె . రాజిత ఛ్రిన్‌ రశ్షించె నన్ను, ననవుడు నావ్షణను మునీందు 6 డగ్ని _ కతి రోషముసనన్‌ (ఆది 2 1.8%, 184 “నీ నత్మికూరుండవ్రు, సర్వభతకుండవు గొమ్మని శాపంచిచ్చె. నచనంలో ఉన్న ఈ శాదంలోని ₹0గ నాక్యాలూ. వెనుకటి పద్యంలోంచి దూనుకొని నచ్చే ఈ కొల్లా ఉన్నాయి. ఇందులో ముసీం్యదుని రోషమూ ఉంది, సాధ్వస చిత్త అయిన భార్యపట్ల జాలీ ఉంది. పనీకందుకు మహాపద తవ్చీించన్న న్ఫురణా ఉంది; సుతు డా రక్క-సుని భన్మం చేశాడన్న తృ్ష్రీ విస్మయమూ= కూడా ఉన్నాయి. ఇన్ని ఇక్క ట్లకూ కారణమైనవాడు అగ్ని అన్న భావం వ్యాద యాన్ని దహించిశేయడమూ ఉంది. ఇంక మిగత కథను ₹ెంగు వాక్యాలలో చెప్పనచ్చును. “అన్న భట్దారకుండు నిఖలలోక న్యా పంబైన తన "జేవోమూ ర్తి నుపనంహా రించగ్యా (బన్మా డాని నెజింగి, యగ్ని బేవ్చు ) రావించి, అమ్మహా

జంట కథల్లో 'ముదటి కథ ల్సి] ముని నచనం బమోఫఘంబు గావున సీవు సరంఛతయకుంజీ నయ్యును సుచులయం * "జె నత్యంత శుచి, పాాతులయంబెబ్నల బరమ పా తుండ, పూజ్యుల యాం 'బెస్న న్యగపూజ్యుండనై భుననంబుల నడపు మని విన్నణ రండు . శాగనరుం (ధించి... నియోగించిః భృగు వచనంబు (పతిస్టావించె!”

కాని మొదటి భాగము వగు పద్య గద్యములలో వెప్పగా ఈ భాగానికీ ఎనివిది పద్య గద్యలు అననరమయాయి. ఆందులో నగం తాను అసత్యమాడకూ-డదసీ,. "తాను శాసాన్ని పొందితే లోక యాత _శంభించిపోతాందస్‌ అగ్ని భట్టారకుని మాటలు, తర్యాతి నీస పద్యంలో అగ్ని తన శేజోనూూగ్రిని ఉపనంవారించగా జనులు సంభమా కాంతులనడం, మునులు. 'బేనతలు ((వ్మాదగ్గరకు "వెళ్ళడం చెప్పళడీంది. తరాగత (శవ్మా అగ్ని జేవుని రావించి ఛ్భగు నచనాన్ని (పతిషప్తావీించాడాం

కాగా "మొదటి భాగంలో అనేక వివయాలు చొప్పించ బడగా, శెంజడనభాగంలో ఒక చిన్న అంశమే సాగదీయబడింది. ఖైైదిక కర్మలకు అగ్నిహో[తంతో ముడివడి ఉన్న సంబంధాన్ని బట్టి, నన్నయ నాటి దినములలో ఈ విషయంపట్ల (పజలకు గల అఆన్నక్షిని బట్ట నన్నయ ఈ భాగానికీ ఇంత (గాముఖ్యాన్ని ఇచ్చి ఉండనచ్చు. కాని వై దిక సంప్రదాయం పట్ల (పత్యేకమైన అభిమానం "లేక పోయినా ఈ భాగం (శోతకు విసువును కలిగించదు. అంకే మొత్తం భ్యాగునంక కథను శిల్పదృన్టితో వరాడాలన్న మూట.

ఈ దృష్టితో చూడగా ఈ భాగంలోనూ, తర్వాతి (పమద్యర కథలోనూ, శమమూ, శాంతమే (వథానమైన అంశాలు. భృగు వంశంలో ఎందరో మవార్దు లున్నారు, కాని చ్మితమేమంళకేే ఫఏీరందరూ పీతరాగులూ, జడభరతునినఆ నిష్క-ర్ములూ, నిన్సంసారులూ కారు,

రీ బి ల్చీ నన్నయ ఏం వివాహమనుళే చ్మితమైనవి. భృగువు పులోముడనే రకాసునిచే నరింపబడిన పులోనును వినాహా మాడాడు, అతని ఫొడకు చ్యననుగు, అతడు సుకన్య అనే 'రాచబిడ్లను కోర వివాహం చేసికొన్నాడు. ఆతని కొడుకు (పమతి, ఆతగు ఘృతాచిని నలచ్చి రురునికి తండి అలరూాడం, రురుడు ఒక “గంధర్య రాజునకు మేనకకుం పుట్టిన దాని, రూపలానణ్య గుణంబులం (బమచాజనంబుల యం దెబ్బ నుత్క్చృుషస్టయగుటం జేసి (ప్రమద్వర యన నొప్తూదున్న కనస్థక నతిస్నేవాంబున వివాహ చమూడదలణాడం. అమె సర ఎదష్ట ఆయి మరణించగా, తన ఆయుగర్లాయ మందు సగం ఆమెకిచ్చి, ఆవెను (శతెకించుకున్నా్నా డుం పఏీరందరిస్సీ నిస్సంగులవీ, పిళరాగులసీ అనుకోలేం. పీరు ఉత్తమ భృంగారవీయులే గాక. ౯౩౩ నిధాలుగాకూడా ని మి-యాభిముఖులుశారు. భృగువు రోషించి. అన్ని భట్టూరకుని శవీంచాడం తల్టిగర్భుముందు ఉన్నప్పుడే చ్యననునికి రక్కాసునిన్నై మిక్కి-లి కోపం కల్లింది. కుక్షి చ్యుతు డవృతూనే వాణ్ణి భన్మంచేశాడా ఇంక రురుగు : జ్ఞన్నియల తోడ నాగుచు - నున్న దానిం బాద మళ్చిత్వమై యొక్కా - పన్నగంాా గఆివెం గన్నియ లందబు _ సటిచి పాచి య ఆఅచుచుండం (గముజ్వర _ యననీం (దె (ఆది; 1146) (ప్రమద అంపేనే యాననవుదమున శొస్పదయమైనది. అట్టి (పమదాజనములలో ఉత్కృష్ట రాళకుంతురు ఆమె తోటి కన్నె పల్ణలతో ఉఆన్పహంగా. అడుకంటూండగా, ఆమను ఒక పాము కరచింది, కాని నన్నయ అలా అన లేదు. “పాదమర్షితమై మొక్క న్నగంబు గణ వె'అన్నాడం, (తెకగాలడ్డ పాము కరనడం నహాజమే

జంట కథల్లో మొదటి కధ లీఫీ అయినా నన్నయ వాడిన వష్టాల జాచిత్యాన్ని గమనింధాలి, “'పన్నగి మంయే “సాదములేత నడచునది కాదూ అని అర్థము. సాదములచే నవచునది కానట్టి - పాదములే నడువ ననక సిమైనట్టి- ఒక (పాణీ “పాది మర్షిత కానడంకో, అఆ పాణికి ఎకగాడ లేని అక్కసు రాసడాసకి అసకాశం ఉంటుందన్న ధ్వని నల్ల తప్పు పాముది కాక) (ప్రనుద్వర'దే అవృతోంది.

కాని (శమద్వర నర ఎచష్ట వమరణించింది |!

కన్నె పిల్ల నురణం అందరినీ *కరుళాకలిత హృదయి'ల్ని వేసింది. రురునికి (పమద్వర అంకే (పాణం. తస శోకాన్ని పెకి కూడా 'చెప్పుకోలేక్క *“వఏఠకతంబ” వనానికి వెళ్ళాడు, దీననవనునై ఇ(కోశించాడు. (పనుచ్వరను (బుకికించుకొని ఆమెను నివాహ మాడాడు,

కాని తన భార్య మరణానికి కారణమైనది. _- పాపం - పాద మర్షితమైన ఒక “పన్నగమూ కాగా రురుడు పాముజాతి మోాదనే పగ బూనాడు. వెదకి వెదకి పాముల్ని చంప నారంభించాడు, ఈతని లోనూ శమదవూలకన్న శామ్మకోథాలే త్మీనంగా ఉన్నాయన్న మాట.

అందుచేత భృగువంశనులో శృంగారము, వీరము, కరుణము, (శోధము మున్నగువాని కన్నింటికీ అవకాశముంది. కాని పూర్యోత్తర భాగములు శెండింటా ఇవి అన్నీ శాంతమునంజచే పర్యవసానాన్ని పొందడం గమనింపవగ్గది. “అట్టి భృగువు (ఆది ; 1148) అని ఊది చెప్పబడిన భ ఫ్రగువుకూడా అలిగిన్మ్హా మహాపరుషములు పల్కిన్నా అలుగ నోడిన అగ్ని బేవుని శాంతము ముందు మరుగున పడిపోనలసీ వచ్చింది. అంచేతనే పూర్వకథలో శాంతము (ప్రధానమైన అగ్ని హోనునికి ఎక్కున (పాముఖ్య మోాయబడింద్ది,

. వ్దీ బీ నన్నయ అలాగే ఉ్తేత్తరభాగంలో పాములపట్ల మరుని పగ వాట్లను చంపడంలో అతడు వూపిన ఉత్సాహమూ, సహ్య సవాదుని ఉపదేశం వల్ల తిరోహతమై వాంతిని పొందాయి. ఇలా ఈ (యశమాశ్వాసంలో ఇాంతరసావిర్భూతి కల్టింది, విసడువారు మహర్చుల్హు విసిపించెడంువాడు ఉశనసుడు కవి (శహా శకి ని ఆాపస్థము భారతృమరాపగ, అందలి రసము శాంతము, అందుచేకనే (సథమాశ్వాసమున గల తొలికథ శాంతిరస (పథాన మైన భృగువంశ కీ రనముకో భారత కథావిర్మ్శూతికి అనుకూల మైన్స చవాతొవరణం సృష్టింపబడిందెం ఇక ఈ జాంతరసాన్ని పోషించే నురకొన్ని అంశెలు ఈ ర్వ నలో కనబడతాయి. అందులో ఒకటి ఈ కధలో వచనానికి గల (పాబల్యం- ఇంనులోని నచనం భెచక ఎన్న తెచ్చేది ఇందులో అలంకారాలు "లేవు, దూతరాన్వయం కొస్కి పవదశారిన్యం కాని శ్ర్య బచవు, (గోలి "తెలివిని షీక్షీంచే గుప్తకధలు (41451026) కనబడవు. ఇది నిష్పావీకంగా నిర్వహంపబఒడ్డ చరతి, రచన వ్య్వత్ర నిరాడంబరమో, అంత ఉదా _త్తమై, శాంతరన పరినోపకంగా ఉంది. ఈ కథకు నన్న తెచ్చిన మవొక అంశము అందులోని ప్యాత పోవణము, అందలి పొత్రిలు ఒకొ-కారు ఒకా తణకాలము న్యూతము కనబడి తిరోహాములవుతొరు శాన్మి వివిధ దృకో[ణముల నుండి పరిశీలించడానికి అవకాశాన్నివ్వరు, పులోముడు వింత రక్కంసుడ్కు వులోమ అతి సాధ్యసచి త్త కుక్షి చ్యుతుతై న చ్యసనుడు దుర్నిరీమ్యుడు, తండి కగపడిన చ్యనసుడు బచాలార్కూడట ! అలాళ్లే అగ్ని చేవుని శపించడానికి సన్న ద్ధుడెన భృగువు; పామును తొక్కిన 2, భారతం శాతరస (ప్రధానమైన శాన్యం అసడం వల్ల నే నన్నయ దాన్ని చంపూకా ్యంగా రచిస్తూ, అందులో వచనానికి తగిన్ష (సాముఖ్యాన్ని ఇచ్చి గ్బ్ననట్టు కనబడుతుంది.

బంట కథల్లో మొదటి కథ ఫస్‌ (ప్రమద్వర, శోకవ్యాకల హృదయుకై. అ(కోశళించిన రురుడు కృ తాంత కరదండంబు బోని దండము నెత్తికొని పాములను డొల్లజేసీ రరుకు, *వారి హారి అంబూ వాడలిపోయిన డుండుళ మహాహీ = ఒక్కొక్కటి ఒక్కొక్క- చ్మితం. (పీ పాతి మన సానుభూలికి ప్యాత మవుతూనే ఉంటుంద్వి కాని వ ఒక్క- ప్యాత కూడా మన మనసునంతా అకమించుకోదు, నమంకే కథకుడు వప్యాత పట్లా (ప్రత్యేకమైన మమ కారాన్ని పెంచుకొన్ని చిలునలూ, పలవలూ పెంచలేదు. శాంత రస నిద్ధికి ఒక విధమైన నిర్మమతె అవసరం. అంతర్ముఖులం కావాలి, ఈ భృగువంక కీర్తనంలోని ప్యాతచ్శితణలో నిర్మమత పరాశాష్ట్ర చెందింది: ఇది అస్నభట్టాంపవ ప్యాత చ్యితణలో మరీ చ్యితంగా కనబడుతుంది, ఈ కధలోని అగ్నిభట్టారకుశుు సత్యస్వరూపాన్ని ఎరిగినవాడు; ధర్మాధర్మ విజేచన చేయగలడు శావాను్యుగహ సమర్థుడుం ఆకలీ దప్పికా ఉన్నాయో లేదో కాస్కి ఆయన సర్వభత్షకునయాడు. అతడు సుచి, ప్యాతుడ్డు పూజ్యును, కథలో ఏయితర సొ్యాతను గూర్చీ మనకు ఇన్ని వివయాలు ెలియవు. కాని ఈ ప్యాత ఎక్కడా మన కళ్ళకు రూపు కట్టదు, వునకు రూపు క స్టెది ఒకథాయు: అది సిఖలలోక వ్యా ప్త మయిన అన్ని 'జేవ్చవ తేజోమూర్తి ఈ రూవునకు ఒడ్డూ పొడుగూ గల మూడు పరిమాణాలు లేన్రు ,9ఇది నిర్వ కాళమైన, సిర్దుణమైన; కాలా తీతమైన శాంకగుణ (పధానమైన తేజచ్చు. ప్యాత చ్యితణములో ఇది అపూర్వమైనది చ్మితి నర్మ స్ఫూర్తి గల విచ్శిత న్య క్తులను సృష్టించడం కంశ్కెనిర"కారమైన 'తేజోమూూర్తికి కావ్యములో గుణ వాచకములను వాడుతూ ఆ గుణములన్నీ ేజోమూలర్తిలో లీనమయేట్టు చేసే సృష్టిలోని అపూర్వమైన రమ్యమైన, రమణీ యోడా _త్తమైన రచన లోని అనర్థృసౌంవర్యాన్ని గస్పర్తించమని కోరుతున్నాను. ఇట్లి అపూర్వమైన రచన నన్నయ వాకష్క-నకు కట్టుబడి ఉండడం చేతనే ఈ ఆదికవి వాగనుళాసనుకయాడు,

(భారతి ఏ మే 100%)

(4

సొపరోఖాఇనము ఇ ల సర్పయాగ కథలోని పూర్వుభాగం సౌపర్హాఖ్యానం, ఉత్తర భాగం ఆ న్తీకుని చర్మిత. ఒకవిధంగా పూర్వభాగము ఊఉ _తరభాగానికి ఫీ8క. ఇంకొకవిధంగా అది స్వయంసంపూర్షమైన కథ, పూర్వ భాగములోని సర్పముల భవిష్యత్తు ఛయావహమైనది. అవి అగ్ని హొో్యతునికి ఆహుతి అనవం తప్పదన్నట్టు అసిపిస్తుంది. ఉ _త్తరభాన (వారంభమునుండి సర్పృయాగ ముడిగింపచేయడానికి (సయ'త్నాలు కొనసాగాయి. సర్పయాగ ముడిగింపబడుతుందన్న ఆశ తణ్యక్ష్కూమూం "పెరుగుతూ. వచ్చింది. పూర్వుభాగమందు సూచింపబడిన సర్చక్రుల [హయం ఉత్తరభాగంలో శాంతివాందడంనల్ల, కధళకొక పూక్షత కలిగింది. అయినా పూర్వభాగ మొక స్వయంసంపూర్షమైన అఖ్యా నమే, దాని కొక ఫల్మశుతి చెప్పబడింది. అలాగే ఉత్తరభాగ "మైళ్ల స్వయంసంపూర్థమై న కథ, చానికొక ఫల్మశుతి చెప్పబడింది. అయితే పూర్వకధకు%, ఉ_త్తరకథకూ. మధ్యగల కాల్వ్బు వూ(తము అనంవమైనదిగా కనబడుతుంది పూర్యకథలోని పాతల (పన్నర్తన "జేరు, ఉత్తరకధ యంవలి పాతల (పెన్నర్హన జేరు. పూర్వ రంగము నేటిదికాదు, ఆనాటి వాతావరణ మే జేరు, అది'ఆదియుగమ్సు? నాటి కధ. అప్పుు 'కళ్యష్మపజాపతి - నలనం జరాచర భూత్రర్రాన్థి యెల్ల నుద్భవిల్లౌ (ఆది 2 తీకల్సి. ఈళాలము ఇటీవలి దనే (భఛవమును పొందకుండా ఉండడానికి నన్నయ “కళ విప (పూపతి తొల్లి "పెద్ద శాలయబు తపయి చేసీ ఫు త్త శామేన్టీంజేసో నని కాలమును కొన్ని యుగముల నెనుకకు 'నెట్టేనాడు. ర (దూవినతల గర్భములు అండము లనడం అ అండము లవియగానికి అనేక శతవర్హములు పట్టడం, క్యదుప సర్పములక్కునినత విపాగములకు తిల్లులనడం, శీ రసాగర మథనం మొద ఖరున వన్నీ మనల్ని సృష్ట్యాది దినములలోకీ తీనీకొనిపోయే సన్ని

పవ క్షా ఖ్యాన చు స్రీ? "జీసాలు, కాలములో ఇంత శానుకకు పోగల్లికేనే, సొహర్దాఖ్యానంలోని వురాణణ కాల్పనిక (మ7101001, ఇంగ801ర) వాతానరణం వ్యాడ్గో చరం అవ్ఫుతుంది,

ఉత్తరభాగమందలి రచనాపద్ధతియీ జేరు (తోనను పట్టింది, పూర్వభాగమందలి సర్పములవై మనకు రోత కల్గింది. ఉత్తరభాగ మందు వాని పట్ల సానుభూతి కల్లుతుంది. పూత్యో _త్తరభాగాలను కలువు శేవుని నిర్వేదముకో ఈ సానుభూతి (పారంభమనవుతుందిః పూర్వభాగమందలి కథ ఎన్నడో జరిగింది. అందలి పాతల (పన_ర్తనా విధానము కూడ చ్మితమైనది. అచటి శాపములన్నీ విపకీతములు : తల్లి కొడుకును, కొడుకు తల్లిని తత్కాల జనితో(జేకంతో శవీస్తారుం ఉత్తరభాగంలో పరీక్షితుని శాపానికి తగిన కారణం కనబడుతేికిః ఆ శాపాన్ని అనుభవించకుండా. ఉండడానికి వెజవును వెదకులొడో పకిశ్చితు, పూర్వభాగమందలి సర్పములు శాపోపహాతములు; కొని తప్పించుకొనడానికి అవు నాలోచించుకొనే (పజ్ఞ వానికి "లేదు, పూర్వభాగమందలి ఈ సర్పములే కాలాంతరమున ఉ _త్తరభాగమందు "జరొళవిధంగా (పన _ర్తిస్తాయి. సర్పములన్న్నీ నర్పయాగానికీ విఘ్నాన్ని కల్లించాలా ? చూగాన్ని ఎలా ఉడిగిపచేలయాలి ? అన్న సమస్యను గురించి సభచేసి చర్చిస్తాయి. [ పూర్వభాగంలో గరుడుడు తల్లి కి డాన్యమునుండి విము_క్షిని కల్లించగలడని అ వాపా న్నిచ్చిన అనూరుజే అన్నాడు. ]

"కాగా పూర్యభాగముం 'జన్నడో, ఎక్కడో జిగిన కథ ఉత్తర భాగానికి నచ్చేసరకి కొంత అర్వాచీనతను సంతరించుకున్నది, అయినా ఈరెండు కథలనూ అలముకొన్న నాతానరణం పురాణమైనదే = అని తో స్తుంది.

సౌపన్హాఖ్యానమందలి ప్యాతలలో మాననత్వం గోచరించ డానికి అనకాశమున్న స్యాతలు ఇడ్యురే. వారు కదువ, వినత,

క ఖీ ళ్చీ నన్న యే ఇందులో “నవిర్రి అన్నమాట "శెండు మార్లు నచ్చింది. కదూ వినత లిర్వుగూ నవ్వుతూనే మాట్లాడుకుంటున్నారు.. ఈ పందెము మూట కూడా కేవలము వినోదముగానే (పారంఛమయినట్టు కన బడుతుంది. సంచెము నొద్దునరశే కాని ఆ మాద ఆజేశాలు, కాజీ సూలు సెరగజానికి ఎక్కు.వకాలం పట్టదు. అంతనరకు+ న్వే కదూ పినత లిద్దరూ ఒక్క-సారిగా గంభీభులయిపోయారు, కల్పట్లిద్దజు నొాండోరులకు జానీత్వంబు చణంబాగా నాడిని పన్నిదంబు సఆిచిన వినత యయ్యిశ్వంబు డాసి చరాతిము రన్మునినల గ్యదువ యిప్తుడం (పొద్దు "తీదు ఆేపకడ చరూూతమిని యిడ్దజు మనికి తమ నివాసంబులకుం బోయి యున్న -” (ఆది: 2-98) ఈ నచనంలో వినోదానికి, నవ్వులకు స్వస్తి చెప్పబడింది సాయంసంధ్యమిోాద చీకటి తెరపడింది. ఇప్పుడు కొడుకుల వో మాటాజే క్యదున నోట అలంకారములు కానరావు. అహంకారాన్ని అణచుకొన్నది. కొడుకుల దగ్గరకు "వెళ్ళి తన్ను రత్సింపమని బతివి లాడుతో ంది. వాళ్ళు అధర్మానికి అంగీకరించక సోలే, “క దునకోపోష్టిపిత్ర ముఖమొ ౫అ్రనుపమముగ జనమేజయు? డను జనపతి 'నీయు సర్పయాగ నిమిత్తం బునం బాములు పంచత్వము సనియెడుమని యురగములకు శాపంబిచ్చెన్‌” (ఆది : లుల) కదూ వినతల వినోదం తషణంలో ఎలా పర ట్టనశించిందో గమ నించాలి, ఇ'బే జీవితంలోని విధివై పరీత్యం (ూంయ్నగ.

సౌపర్ష్దాఖ్యానము ర ఆ ఆశ్యాసంలోని తొలి పద థంలో నన్నయ ఒక మహళశిల్చిగా ప్యాతల మనస్తత్వాన్ని వాలా సున్నితంగా (పదర్శించగల లోకజ్ఞువిగ్యా మానస జీవికంలోని విధి వై పరీత్య రహస్యా న్నెరిగిన త_త్ష్వజ్ఞునిలా కనబడతాడు. కదువ, వినత ప్యు తాన్థిన్నులై అనేక సవహ్మస నర్ష ములు కశ స్‌ు నారాదింఛారు. కళ వుడు (వసన్ను డై “మో కోరిన నరంబు లిచ్చెద ేందుం డనిన ; బ్రనల "తేజులు దీర్ధ చేహులు న్రైనయట్టి తనూజులన్‌ వినుత సత్తులం గోరె గ్మ్యదున 'నేవ్చురం గడు వేడతో వినతి గోర సుపుత్త్రులన్‌ భుజ వీర్యవంతుల వారి కం "చను బలాధికు లై నవారిం గడింది పరుల సిద్దజన్‌ (ఆది : 2-ఏఫ) ఈ పద్యం దూడగా న్వైకి చాలా సామాన్యమైన, అమాయక మైన పద్యంలా కనబడుతుంది. క్యదువ అనల తేజులు,. దీర్ధబేహులు అయిన తనూజులను వేయిమందిని కోరింది, ఏనత వారికంశు బలనంతు వైన ఇద్దరు ప్యుతులను కోర0ది. ఇంతకంకె సూటిగా(వకాయంద 102- రురు గా మాట్లాడడం అసాధ్య మేమో అసవీస్తుంది. మానన _జీవితంలో కూడా అంతే జరుసకుంది. మనం అమాయకంగా వీదో చిన్న కోర్కెను కోరుకుంటాము. అది ఫలిస్తుంది. కాని అనుభనం లోకి వచ్చేసరికి మన కోర్కెలోన 'కెలివికక్కుసతనం వెల్లడి అవు తుంది. అంతేళాదు : తానొకటి తలచిన, వైప మొకటి తలచిన దన్న దానికి సామ్యంగా ఫలితం తోచేనరిక్కి మానవుని అసహాయస్థితికి ఆశ్చర ఫ్రపో తాము. క్యదున తన కొడుకులు “దీర్హ "జేహులు కావాలనుకుం శు,వారు (పాంశువులు. కాలేదు శాన్మి దీర్ధ మైన పన్నగములయారు.. నాగు మహో తేజర్యులు, “అనలతేజులు' శానాలని నోడక్తున్న ది, వార్గు

ఫి శిల్చినన్నయ విషాన్నిచేత లోకాలను దహించ సనుస్థులయారు. తశ్షకుని విపాన్నికి ఒక నటనృక్షం, ఒక మహారాజు అతని నక _స్తంఛభపు శుడతో కూడ దగ్ధ్యమైసోయాగు.. క్యదున కొడుకులు అనల -తేజులే అయారు, కాని చ్మితమేమంశేు ఈ అనల 'ేజులే జనమేజయుగం చేసే సర్ప యాగంలో అనలునికి ఆహుతి అయిపోయారు. ఇది విధి దుర్వి పాకము. వినత ఇద్దరే ప్యుతులను కోరింది. వారు క్టదున కొడుకుల కంజ₹లు బలసంతులు కావాలని కోరుకున్నది. అంచు వునకు "తెలియని రనరవ లేవో ఈ సఐతుల మనసుల్లో ఉనాన్న్వయసి అనువూనం కల్టు తుంది ఇవా పద్యం నడకలో 4 _వారికం ఇ₹ును బలాధికు లైన వారి . 0? ననడంలో, మూడవపాగం "కంి అనే అజంంతో విరిగి నాల ౧ పాదం “శైను” అన్న లఘవ్రుఫో (పారంభమనడంనల్ల పద్యగత్రి ఇక్కడ ఒక్కసారి నశల్క్‌ కాస్త కుుటున%్కి వినక మోమోాటమిిన్సి భయాన్ని (పతిఫలింపచేస్తోంది. అంపే శబ్దైలనల్ల నే శాకుండ్చా ఛంవస్స్ఫులో, పద్యపు విరు ఎతోనే నన్నయ స్యాతయొక్క- మానసిక స్థితిని లలిత లలితంగా అవివ్క-30పగ జ్లాఎన్నమాట, వినత తన కొడుకు లిద్దదూ క్యదున కొడుకులకన్న భజ వీర్య వంతు లవాలని కోరడం న్యాయమైంది కాదన్న ఊవా ఒకటి (శోతక కల్లడం న్యాయం. కొని ఈ ఊహా (శ్రోతలకు కల్లడానికి ముందుగానే-.న "పర్కొన్నట్టు-పద్య పాదం విరగడంలోని సౌగనువల్ల, ఆమె మెత్త దనం మన మనసుకు తోచి అమె ఏదో బలనత్తరమైన కారణము శకనే ఇలా అడుగుతోందని మనకు స్ఫురిస్తుంది. మన సానుభూతిని కోల్నోదు,

నోప ్జా ఖాసా నము లై

అంతే కాకుండా ఈ పద్యంలో క్యదూ వినతల స్వభావాలను దో్యతిమానం చేసీ మాటలు రెండు ఉన్నాయి. క్యదువ “తనూజు'లను -వేయిమందిని కోరింది. ఆమెకు ఈ శరిరంమోద మమళశోరం పోలేదు, ఆమె వాంఛలన్నీ శకిరాన్ని అంటిపెట్టుకొని ఉండేవే. అట్టివారిశే అత్మేగ్క-ర్ష ఎక్కు.వ. వాలే నింగుచందునిలోని నల్లను వెదుకు తారు. ఇతరుల్ని తమకు చానీగా చేసుకోవాలనుకుంటారు. వారిలోనే (ప్రభత్వ లక్షణం హపోచచ్చుంవారి కోశ్కాలన్నీ స్వర్షలోకవు పొలిమేరల వరకూ (ప్రయాణం చేస్తాయి.

శాన తినూజులంకే ఇంత మమకారం గల క్యదున, ఆ తనూ జులే సర్పయాగంలో పంచత్వమును సొంచాలని శపీంచింది. ఎంతో లోకజ్ఞుడై న కని కాన్మి దర్శనమున్న కవి కాని, ఇట్టి శాపాన్నిచ్చిన తల్లి శీత *“ఠతనూజులన్న శగ్చాన్ని (వయోగించనీయడు !

ఇక వినతి కోరింది “సుస్యుతు"లను. పుుతులనడం తోళు ఆమెకు సారలాకికమైన, పారమార్శికమైన మూపు గలదని స్పష్ట్రమవు తోంది. అందులో నువ్ముతులను కోరుకున్నది. కాని క్యదువ తన (మకు స్థానంగా భావించిన కొడుకుల్ని ఎలా శపించిందో, అలాగే తిన్ను ఎంతో ఉద్ధరిస్తాడనుకున్న కొడుకు తన్ను దాసిని గమ్మం వినతను శవీంవాడు, ఇది విధి వై పరీత్యము 1 ఈ పద్యం ఇన్ని విధాల ఈ అశ్వాసంలోని కథన్యుపా(త చ్మితణను, కథ యొక్క- పరమార్ధాన్నీ ఇముడ్చుకుంటూ, ఆలోచనామృతమై, రమణీయాత్థ (పతిపావక మవుతూ, ధ్వనికాన్య మవుతోంది,

ఇక గరుకుని కథ అంతా అద్భుతముల పుట్ట : గరుడునికి నిషాద గణ మహార మఃడం, గజక చృపాలను చేతి నిరికించుకొని ఎగ్మి పోవడం, కాహిణ మనే పానప వాతనిని తన శాఖమోద కూర్ముని

(6)

కి న్డ్‌ ల్పీ నన్నయ ఆహారాన్ని ఘోజించమనతం, జానిమోద కూర్చునేసరికి అది ఫెళ "ఫిళ విరగడం, దానిని తన ముక్కున (గహంచి కళ్యపుని నద్దకు "వెళ్ళ్గవం - మున్నగునసన్నీ లోకంలో మనకు కానరా నివి, కాని ఈ కధ నంతా అలముకొని ఉన్న ఈ లోకో_త్తరమైన విషయాలే యీ కథను లోళవు సరివాద్దులనుండి మనలను దూరంగా శీసికొనిపోయి్యి దీని నొక కాల్పనిక (రొహాంటి?) కథగా వేస్తున్నాయి. అయితే రొమాంటిక్‌ కధను ఇవెప్పడంలో తగిన జా్యాగ_త్త పహించకపోశ్సే అద్న అభూతకల్చనల కథగా గ్రౌాయ్లూ 1316 గ్రా దిగజాకే (సమాబ్ష మున్నది, ఇటుసంటి (పమాచాసిక్‌ లోనుకాకుండా ఉండడాని-కష నన్నయ నగరుగుని జన్మను గరించి ఒక ఉత్పృలమాలలో చెప్పినప్పట్ట నుంచీ జాగ _త్త పడ్డాడు. *ఆశ్రత పక్ష మారువ రయ (వవికంవితి ఫఘూర్షితాచల వాత మహార్డ్యవుండు బలనన్నిజ "దేహ సముజ్జ్వల (పథా ధూత పతంగ లేజుం డుదితుండయి 'తార్డషండు తల్లికిన్‌ వృ్య్య (శ్రీకి యొనప్పదున్‌ నెగసె భీను జనంబున నభ ఏథికిన్నాఐ (ఆది ; £ిల్చు ఈ పద్య నిరా శ్ర ణంలో, నమాస ఘటనలో ఒక క్రిద్దా తత ఉంది. దీని తర్వాతి ₹ంగు కందాలూ అట్టవే, ఈ మూడం పద్యాల (పాతిపదికనల్ల ఇతడే (ప్రముఖమైన ప్యాతీ అయి, మన దృష్టి అంతా ఈ పాాతమావనే "కేం్యదీక రింపబడుతుంది, గరుగుడు సాధించిన విజ యాలను గూర్చి మనము ముంచెన్నజో శంకించదలచుకుంక్సే అంత వరపు ఆగనక్క-ర లేకుండ, ఆ శంక వదో ఇక్క-జే మనం +₹లి బుఖ్బాలి. ఈ మూడు పణ్యాలలోని గరుడుని మనం అంగీక్రం స్త ఆతడు తర్యాత సాధించిన అద్భుత కృత్యాలను గరించి వృనం 'ఛంకించం, అయితే ఈ పదా్థలల ని రచనా వనిథానాసికి పూర్తిగా

పూజ ల్శఖొర్టిన మయ ఫీ నళ్యులమైపోయి, వెప్పిన నిష మాన్ని మానంగా, హృదయపూర్వ కంగా అంగీకరిస్తాము, ఇలా వర్పడిన మనఃస్థితి స్థిరంగా నిలనడానికీ మరికొన్ని

అంశాలు తోడ్పడాలి, అందులో 'ఒకటి మానన స్పర్శ కథలో కొన నానడం, అట్టి అనకాశాలు ఉంకే నన్నయ వానిని జూరవిడుస బేదు, శానికి బానటగా ౧లచింద్కి అనితర సాధ్యమైన నన్నయ పద్య రచనా శిల్చం.క (దువ ఇందు నారాఖథించిన ఖఘట్టంే గరుడుడు అమ్మ తాన్ని తీసికొని రానడా నికి బయలుబేశేప్పుగం తల్లి దీనన్‌ి, ఈ రెండు. సంవళ్య్ళాస్లోనూ (పదర్శితమైన మానవత గుర్తింపదగ్గది* "మొదటి పద్యం మూర్శితులై న ఉరగులను విగత పంతాపులుగా చేయడానికీ తల్లి క్యదయువ ఇందుని ఆరాధించిన సందర్భంలోనిది శెండో పద్యం నినత కొడుకు గరుడుని ఆశీర్వదిస్తూ చెప్పినది. "మొదటి పద్యంలోని పడాల కూర్పు. ఒక మధురమైన మంతంలోని కబ్చాల 1 ఉబ్బర్ర సుర సిద్ధ కింపురును నాగ నభశ్శృర ముహ్యు అెప్టినీ

కరుణయ శేచి మంగు (తిజగంబులు పి కులిశాఖి రమణ

స్పురణన చేసి ఇచస్టిరంతి బొందుం బురందర సరర్గలోక సెం

దర శరణంబు నా కగుము చానవసూదన పాక శాసనా [౫

(ఆది ఏ ఏ2ఎఉ)

2 6బ్రన్రిలుంగం పత్తయుగ్భ్మ మవృుతెంశుండు ప్‌ పనలుండు మస్తకం

బినుండు నమస్త "జీహమును నెప్పుడుం గాచుచు నీ కళీష్టముల్‌

ఫఘనముగం జేయుచుండెడు జగన్నుత యున్న తియున్‌ జయంబుంజే

కొనుమని యిచ్చె దీవనలుగోరి ఖేందునకున్‌ (వీయంబునన్‌”

(ఆది ; 2ఫ6)

స్టే శిల్పినన్న ఈ కూ=ర్పును స్పురింపచేస్తూం'కే, రెండన పద్యంలో తల్లి శ_క్రిమంతము అయిన శబ్దాలతో "దేవతలందరినీ ఆహ్వానిస్తూ, డగ్దు క్రికతో, గర్వంతో ఆశతో తన కొడుకును కాపాడమని చెపుతూన్నట్టు ఉంది. ఈ రెండు "'తావుల్లోనూ పరమ రామణీయక మైన కైలిలా* అద్భుతానికి మాన నత్వాన్ని జోడించి కావ్యాన్ని ఉదాత్త రసాన్వితంగా "చేయగలిగాడు నన్నయ.

ఆసీకుచరితను అా=లి ఆదిపర్వ ద్వితీయాశ్యాసమండలి ఉత్తరకథకు నన్నయ పెట్టిన "బేకు ఆన్సీకు చరితము, ఇది సర్పయీగ కథ అని అనబడలేదు, (సథమాశ్య్వాసమునం ద్వితీయాశ్వాసాంతమున ఇది ఆ నీకు చరితమనే "పేర్కొనబడింది. స్థూలదృష్టికి ఈ కథలో జనమేజయున కీయదగిన (సాముఖ్యము ఆ న్తీకున కీయబడినట్లు తోచుట కవకాశం ఉంది. కాని దీనిని ఆ న్తీకు చరిత మనడంలోని కొచిత్యం కథన శిల్చొనికిః ఈ కథయొక్క_ పరమూళ్థోనికి కూడ నంబంధించింది. ఈ కధలో నాబ్లయిదు భాగము లున్నట్టు కనబడుతుంది,

1. పూర్వకథ ౨ పరీక్షితు మరణము; 2, సర్పములు సభీస్కీ్‌ క్యదువ శాపంనుండి తప్పించుకోవడానికీ -వరవును వెదకడం, ల. జరఠతాజంరుడు వివాహం ఇజేసుకోనడానికి నిశ్చయించుకోవడం; 4. ఆతని వివాహము ఆ న్తీకు5ి జననమ్యు, $, సర్బయాగాన్ని ఆ్నన్తీకు ూడిగించడం. ఈవిధంగా చూస్తే పూర్వకథ వినా మిగత భెగములన్నీీ ఆ న్తీకని అ్యశయించుకొని ఉన్న వే. సర్బకుల (పోయాన్ని. ఉెడిగింప 'వేయగలవాడు జరళత్క-ర నుతుడని సర్పములు చేసీన సభలో తేలింది" జరత్కాారుని వితృేనతలకు నద్దతులు కబ్లడానికి ఆ . న్తీకుని జనన మవసరమని తర్వాతి భాగంలో "కేలింది. సర్పయాగాన్ని ఉడిగింప చేసింది ఆస్తీకుడు? ఈ విధంగా ఈతడు కథలో ఎక్కువసాళ్లు కనబడక పోయినా అందరి దృష్టి ఈతనిమోదనే ఉంటుంది. ఈ కథలోని డెంగం[. అంతా ఆ్నన్హీకని అ(శయించుకొని ఉండడమో, దానివలన అది శాంతి పొందడమో జరుగుతుంది. అందుకే ఇది 'ఆలన్తీకు చరిత” వముయింది. న్‌ (పథమాశ్యాసమున జనమేజయునికి సర్పయాగబుద్ధి పుష్టంచిన ఉదంకునికి (పాముఖ్య మున్నది ద్వితీయాశ్యాసమున హ్వీంష్టకు గ్లాక్ట

గం శిల్చినన్నయ అహించకు (పొముఖ్యముంది. ఈ కధయొక్క పరమార్థము దనికి సంబంధించి ఉంశే,ఆ_న్హీకుడు ఈ అహీంసకు ( పాతినిధ్యాన్ని వహిస్తాడు, అందుచేత కూడ ఈ భాగము *ఆ స్తీకు చరితిమే కానలసి ఉంది.

ఈ కధను మొదటి "5ండాశ్వాసముల కథలో ఒక భాగముగా కూడ వరాడవచ్చును. ఈ కథకు సంబంధించిన మూడం అంశాలు (థథమాశ్వాసంలో కనబడతాయి. జనమేజయుని తమ్ములు సార “మేయుని బాధించడం, జనమేజయుడు శాంతిక పౌస్ట్రీక (కియలు వేయ నారంఖించడం, అతనికి ఉదంకుడు సర ఎరోకాగబుద్ధి పుట్టించడం, ఉద్వకుడే సర్పయాగ బుద్ధిని ఎందుకు పుట్టించాలి = అన్న అనువూ నాన్ని తీర్చడానికి ఉదంకుని కథ చెప్పబడింది.

జనమేజయుడు సర్పయాగాన్ని చేయడానికి కాతనిశ్చయు వతయిసది ద్వితీయాశ్వాసంలో, ఈ నిశ్చయానికి (వధానకారణం పరివితు తమకుని విపాగ్నికి ఆహుతి అవడం. ఇది ఈ అఆజ్వాసంలో వివరింపబడింది. అయితే సర్పజాతివై జనమేజయునిక్‌ పగ కబ్లడానిక్తి ఉపస్కా-ర క మైనది క(దున శాపం, చాని వివరణశక్తై సౌపర్షాఖ్యానము చెప్పబడింది. అమిాద నర్చకుల (ప్రళయం ఉడిగింపబడాలి అంళ్ట్రు ఆ నీకుని చరిత అనసరమెంది. ల్‌ (పధమాశ్వాసంలో నసూచింపబడిన సర ఎకుల్యపళయం ద్వితీ యాశ్వాసాంతమున ఉడిగింపబవడంతో, ఈ రండాశ్వాసములు వమ్వైక్య్థంతో కూడిన కథగా పర్యనని స్తున్నాయి. ద్వితీయాశ్వాసారంభంలో మనకు సర్బములపై్వై రోతకల్లింది, అకడ - సౌపర్హాఖ్యానంలో - మనకు గరునునిపట్ట సానుభూతి అననసరం కాగా, కని చాన్నిసోమీంచాడు, పాములపట్ల (పతీశార వాంఛ ర ళ్లు చేశాడు. కాని ఈ ఆశ్యా సొంతానికి సచజ్చేసరికి ఈ పాముల పట్లనే మనకు సానుభూతి వర్పడాలి, ఆ సానుభూతి అవి అగ్ని కాహుతి

ఆ న్తీ కుచరితము ఓ అవ్బచున్నాయ న్న్న సానుచాపంనబ్ల ఉఆతాాలికంగా క బ్లేది కాకూడదు. సర్బ్పముల మంచితనంసల్ల నే అవి మన సానుభూతిని పొందాలి. దీనిని సాధించడంలో నే కవియొకూ- పనితనం (పకాశిత మవుతుంది.

సాపర్షాఖ్యానంలోని పాముల్ని మనం గుంపులుగా నెరుగుదుము కాన్ని వానికి వ్య_క్హిత్వం "లేదు. మనకు కల్లిన రోత పాముజాతివై ననే గాన్ని ఏ ఒక్క. పామును మనం (పత్యేకంగా గర్జించ లేదు.

ఇక ఈ ₹0డనభాగం ేమని నిర్వేదముతో (వారంభమైంది. ఈ శేషుడుకూడ కా్యదశేయుద్వే కాని ధర్మచింతన కలవాడు, తన తీ, తమ్ములూ గరుగునికి అన్యాయం ఇేశారని చాలా 6పక పడ్డాడు. తన తనువును చాలిళ్ళామని తపస్సు చేశాడు. (బ్రహ్మ అతని “సమబుద్ధిని 'మెచ్చుకున్నాడం. అతడు “సత్యధర్మ నిరతుండుి, “అఖలంబు చాల్చ నోపునట్టి శ్రైర్యయుతుండు ! అతనిని (బవ్మూ “మహీభథారమును దాల్చి” మన్నాడు, “వినతా తనూజుతో ఘనముగం జెల్మి సీయు” మన్నాడు. ఈ నిధంగా మనకు సమస్ట్రిగా కాదనేయుల పట్ల ఈసు కల్లిన్హా వ్యష్టిగా శేసుడు మన సానుభూతిని పొందాడు.

ఇప్పుడు మరొక ప్యాత _ వాసుకి (వవేశ చెట్టు బడ్డాడు. ఈతి గూర్చి సౌపర్షాఖ్యానంలో, ఒకచోట్క ఒక * ఛనంలోని ఒక వాక భాగంలో (పస్తావించబడింది. అది సము్ముదమధన సందర్భమున: అక్క-డ వాసుకిని గూర్చి అంతకన్న ఎక్కున వెప్పడం అనుచితం, అక్కడ వాసుకీ ఒక అచేతనమైన కవ్వానికి సచేతనమైన వేేతం, ఇక్కడ ఆన్తీకుని చర్యితలో వాసుకి నిజస్వరూపం వెల్లడి అవుతోంది. ఈతడు బుద్ధిమంతుడు. సముద నుథన సందర్భమున ఇతడు పడిన న్తేము సామాన్యమైనది కాదు. అంత న్లేశము ననుభవించిన్నా తన "కామి కావాలని ఈతడు కోరుకొన లేదు, ఈతని అళాల్థము గరుగుసిక్షి శ్‌ న్‌

శ్ర న్తీ ల్చీ నన్న య్‌ *తీసిసోయేదికాదు. "దేవతలే 'పితామహుం (బాన్థించి” వానుకికి “అన్య యత్వంబుగు సకల ఛభయమోతణంబునుంగా వరం బిచ్చిం” ! ఈ విపు యాగ్ని సౌపర్డాఖ్యానంలో చెప్పిఉంకే ఈ క్యాదవేయునిపట్ల మనకు అనసరములేని సానుభూతి వర్పడి ఉంజేది. ఈ విషయం ఇక్కడ ఇెప్పడం నలన, మొదట శేషునిపట్ల కల్లిన సానుభూతి వాసుకిపట్ల కూడ (పసరిస్తోంది. అంతే కాదు-; "శీషునికన్న కొన్నివిధాల వానుకియే సీకి యుతుదడు, తనకు వమా (వమాదం "లేకపోయినా తన కాంధవులకు రాబోయీ (ప్రళయానికి వాసుకి “విమళ్ణు హృదధయుిశతయాడు, చాని శ్రీవో (పకీ కారం చేయ సంకల్పెంచాడు. సర ఎయాగా. న్నుడిగించే ఉపాయాన్ని అన్వేమించడానికీ తన బాంధవుల రావించి ఒక నభ "నేర్చాటు చూడు కథానిర్మాణముళలోని నాగషువో పాటు, లోకజ్ఞకైన కవి _నర్పములపట్ల మనకు సానుభూతి నెలా కల్లీస్తన్నా డో గమనింపదగది. మనకు ఒక జూతిషట్లగాన్ని నమస్ట్రిగా కొందరు వ్య క్తులపట్ట్ల గాని, సమూహపరంగా. నున్న ఒకానొక అపోహ వహ్యాభానం తొలగ పోవాలంళ్ళేు, న్యక్తులను నునం మాడాలి. వ్య కుల హృదయాలతో మనకు సంవాదం వర ఎడీతేం తస్జ్హ్వ్యారా ఆ సమాజమన్నా, ఆ జాత అన్నా ఒక సానుభూతి వర్చదుతుంది. అందువేత-నే నన షయ "మొదట "శ్‌సుని ని ర్వేదాన్ని "చీరొని. అతడు వె నలేయలకో “బద్ధనఖ్యుందై కె యుండుటను పేర్కొన్నాడు. తర్వాత వాసుకీనినూర్చ్చి (ప్రస్తావించాడు సర్పపల (పళయానికి ఆతని 'మనోదుఃఖంబు దుస్పహంచ లు "బీరొన్నాడు,. అలాఅని నాగళుమూరు జ. హోకెదు లందరూ ఒక్కసారిగా నుంచవాలె = నాగకుమారులలో కొండ “'కృద్ధత్రిల్స ఉన్నారు. నార కి జయుని సర ఎయాగాన్ని. అశేక విడాల విఘ్నుము గౌవిం న్నారు వారిలో ఫొందరు “బుద్ధిమంతులు కూడా

ఆ న్తీకచరితము త్తే ఉన్నారట ; వారు ఇనన్నీ సాగుతాయని అనుకోకండి మంతో ద్భృనమైన జారుణ దవాన శిఖలు మిమ్మల్ని చచుట్టుముట్టితే ఈ ఆట "లేపే సాగనని పాచ్చరించారు.

కాగా, ఇక్కడకు నచ్చేసరికి నర్చాలన్నీ *“మంచివిగా మార "లేదు కాని, మూక ఉమ్మడిగా మాతం సర్చాలు మన సానుభూతికి ప్యాతమయాయి.. ఇప్పుడు యీలాపుతుడు వారికొక మార్దాన్ని "ఆలియజెప్పాడు. ఇత డంవరికన్న చిన్నవాజే శాన్మి సర్పకులానికి వేసిన మేలు మ్మాతం పెద్దది. అందుచేత “వాసుకి (పముఖ నాగ ముబు ఫ్ట్‌లెప్లై నంకసిల్లి యేలాప్యుతు నెత్తుకాని సాధువాదంబేల నఖినందించిరి.” -

ఇంత కధ జరిగితేనే కాని, కచిత్యం చెడకుండా, పూర్వ భాగానికి విరోధంగా ఉండకుండా ఉత్తరభాగానికి ఆవశ్యకమైన కథలో 6ె _త్తగా రాసలసీన మార్చు రావడానికి అవ కాశంలేదు,

ఈ సానుభూతిని సర్పములపట్ల మనకు కల్లించిన తర్వాత జర'త్కా-రుని కధను చెప్ప నారంభించాడు నన్నయ,

జరత్కారుడు “పర ముకనోనిధి *నిముమరంతుంకు, *లోవో త్త రురు, ఫఘోీంమైన (నతొాంపఏ చేస్తుష్నూడు, (్‌హ్మాచర్య పంపొాల కడం, అతనికి శారలసింవల్లా వ్యామోహాలను (తెందుకోఎడమే, చానికై ఎన్టి తీననతాన్న్వైనా ఆచంస్తాము. వినావోన్ని మాతం ఒల్ల డుం

లా

ఇట్టి వాని కొఠకనాడు కనువిప్పు కలిగింది. ఫొంవకు మునులు తల్మక్రిందుగ (ేబుయూ కనపడ్డారు? “ఇది ఎట్టి తపహ్బో!” అకుకొని జిజ్జుసవో జర త్కొంరు ఏ వారని (పశ్నించగా వారు తన వీకృచేనత

(6

శీల శీల్పినన్నయ' నట్లు, నార్‌ వంశమందు “జారపరి గవాంబు చీయను సంతానంబు వడయను నొల్లకున్న” పాప కర్ముదై న "తాను పుట్టడంచేత వారికి సద్దతులు లేనట్లు విన్నాడు. వారు తేటగీతిలో” దయపీయంగ్వా జరత్కా-రుడం కనబడితే, మా పడియెడు అవస్థ వాని కెరుగ చెప్పామని జన్హైరుక్లే అర్థించారు. పీతృచేవతల బాధనూ, తనూన్నీ, భయాన్నీ ఈ తేటగీతి (పతిబింబింప చేస్తూంది. పద్యంలోని అచ్చతెనుగు పడాల కూర్పు, నష్టసహార భావకు సన్నిహాతమైన పదం వాక ష్టవినాష్ట్రసము, ఈ తేటగీతి అందాన్ని ఇనుమడింపచేస్తూ, (బహ్మచర్య(ఎతానికి అంకితమైపోయిన జరళొరుని కూడా. “అతికారుణ్య చిత్తునిగా వేసింది. ఇంతవరకు ఇంచుమించుగా లోకాతీతుడుగా కనబడ్డ జరత్కా_

రుడు తొలిసారిగా భూమిమిోదకు దెగి వచ్చాగా, “ఎంతయుం (బొద్దు చింతించాడు. పీతృ దేవతలకు “ఊర్థ్వ్యగతులుూ కబ్లడానికీ వివాష మాడ్‌ దలచుకున్నాడం. జరత్కారుడు. కాని *ఘోరి (నతములపట్ల గల మోహము కూడ మోహామే. అది చక్క-నవదు. వివావామూజ్త డానికి సిద్ధపడి కూడవ “అ్లుని నాకు ననామ యయిన దాని వివాహూంబు గావలయు £” నన్నాగు, ఇకథాడ 'అశ్హుని అన్న దానిలోని నన్నయ వోస్యస్పర్శ్మ 'ననామి అనడంలోని జరళతాొాారుని మోహద్సు గమనింపదగ్గవి ! . జరత్కొారుంం. వివాహా పేక్షను (పతీక్షించుచున్నట్లు వాసుకి తన వారులనలన "తెలుసుకొన్నాడు. తన సోదరి జరళత్కా.ఠకున్సను

“న్పిప్టు మా చుట్ట మస పోలె నెమ్మితోడ

నవహితుండ-వై మా పల్కు లాదరించి

"తా జరత్కాారుం గస చెప్పసయ్య వాని

నెజబుంయగుబేని నూ పడియెగు సీ యవస్థ”

క ప కన

(ఆది: విం1ేతమ్సు

ఆ స్రీషచకిళము ఖీ జరళాా-రుమవాముని వద్దకు తీసీకొనివెళ్ళొడు, తన పోదకిని వివావాము వేసీికొనుమన్నాడు, ఇక[ాత నన్నయ శాద్దూల నృత్తాన్ని వాడాడు 1 “ధనష్టం బయ్యె భనతు్కు-లం బలికృ తార్థంబయ్యె నస గతుకాలం బనో్యోన్యానుగుణాభిధానములం జత్ర్తానంద మొంటెన్‌ విశే క న్యాయాన్విత భూసురో త్తమ జరళ్కా-రూ జగన్మాన్య $యి క్క-న్యాభిషమం బర్మిగహీంపుము జరళొా-రున్‌ నుదీయానుజన్‌ (ఆది; ఏపి ఈ నృ త్తం ఎత్తుగడలోనే తరుముకొనినచ్చే ఉత్పాహం (పకటితమవుతోంది. దుమ్య-రమైన (పాన కలదన్న సన్ఫురణనుకూడ కోల్లనీయంత ఉత్సాహంతో సద్యము (పారంభమైంది. తర్వాత ఈ (ొసాతరం కూడ ఉత్పాసోన్ని ఇనుముడింపచేస్తో, జొల్చి్లేక్ష న్యాయాన్విత ! భూసురో త్తమ ! జగత్కా-రూ,. జగన్మాన్య 1 అనే ప్పటికి వాసుకి ఉత్సాహవు టూవాలు ఊయలలూగ్ని. అపుడే సర్పయాగ ముడిగింపబడినంతగా సంతోషించాడాం శాసి ఈ ఆనందముంతో వాసుకిబే |! (జరత్కారుడు వివా హానికి ఒడబర్హాడని నన్నయ వచనంలో చెప్పడం గమనింపదగ్ధది,) వాసుకీ అభ్యర్థనను జరళ్క-రుగు అంగీకరించడానికి కారణము ఆమె “'సనామ యగుటం జేసి యట ! ఇది శేనలము ధర్మార్ధము జరిగిన నివాహాం, అందువేత ఈ నివాహాన్ని గూర్చి ఆడంబరముగా నమో చెప్పబడలేదు. అంతేకాదు : జరత్కా-రుముని “థమ సమాగ మంబుసం దన ధర గపల్నికి నమయయి సీసెఏ “నాకు నీ "జన్నంచజేని నవమానంబు దలంచితి నాండ నిన్నుం ఛాసిపోవుదు నని £ ఈ (పథమ సమాగమములో శృంగారముక న్ను సీమానిే ఎక్కు-న (పాముఖ్యం ! ఈ వివాహానికి ఫలితంగా వాసుకి చెలియలు ఎంత నలిగి పోయిందో నన్నయ ఒక కందములో చెప్పాడు =

కశ శిల్ఫినన్న లప కి వాలుపయి నడచున ట్ల కజ్యాలిక నడు నడ నడుంకి భయమున నియమా ఫీలుంగు పతికి బవళుల్‌ “కీలును నేనుజక పరిచరించుచు నుంజెన్‌ (ఆది; లఎ1ేకక) ఈ కందపద్యంలో నన్నయ ఆమె లానణ్యాన్ని కరిగించి పాతి వత్యముగా పోత పోస్తున్నుట కనబడుతుంది. తర్వాతి పద్యంలో ఆమె గర్భమును చాల్చి “దినకరగర్భ యగు పూర్వ దిక్సతివో-ఇ= నున్నదన్న ఉపమానం ఆమెలోని మాతృభావాన్నే కాక, అక్ష పాతివత్య "జేజాన్ని, ఆమకు కల్ళబోయే విశువ్చు “'సూర్యానల స్వ (పభుంతై_ ని స్యుతుడనడాన్ని కూడ సూచిసోంది. తర్వాత కొడ్డి దినాలకే జరత్కారుడు తన భార్యలో సమయ ఛంగ దోపాన్నె _త్తిదూవీ, ఆమెను నదలి 'వెళ్ళినోయాడు, ఇక్కడ యథాన్ధమున "కావ. కొవించిన నమయభంగ మేమి "ేదు తు కజువును తలయంపెగా శేసీకొని న్నిదించిన నాధుగు సార్వ సంధ్యా సమయోచిత (క్రియలను నిర్వ _ర్తించడానికి "లేనడం-త్ర్యే సూర్యాస్తమయ మన్చకోంది. అయితే లేనమని కోరితే సమయభంగ్య 'మొనర్భిందని భర్త కోవిస్తాజేమోనన్న భయము ఉన్నప్పట్టిక్షి క*టల్రక నేం బడుదుంగా ! కగునె ధర్మ(క్రియాలోపంబు హృదయం బులో నహింప గ” అని భర్తను శేవింది. మేల్కొన్న ఛభృ్నార్హ *నా చేుల్క-నువజకు సూర్యు జెలా అ ్ఫమిస్తాడనుకొన్నావు సివ్రు నాకు అనమానాన్ని తలపెట్టావు గనుక నీ యొద్ద నుండ నొల్ల[ సన్నాడు. జర'త్కాంరుడు. తన భార్యను నదలిపోనడానికి సాకు కోనచే ఎదురువూస్తు న్నాడు. ఇప్పు డా సాకు దొరికింది. కాని సజ కరోర మైన ఫఘోర్యవతాలకు అంకిత మ్రైపోయి, ఎంతో బలపంతముమిోాధ

ఆ న్లీకచరితము థి “శీలము ధర్నాన్థముననై శాని నివావాము నొల్ల ని ఈ మునికి కూడే వాసుకి వెలియలిపట్ల మనసున ఒకవిధమైన మె _ల్తదనం ఏర్పడింది, ఆమెను వడలి "వెడుతున్నప్పుగు, “నీ గర్భంబున నున్నవాందు సూర్యానల సమ్మ పభుంగైైన వ్యుతుం డుభయకుల ద౪ఖోద్ధరణ సమ ర్ధండు సుమ్ము ! ఫీవ్చు నగవక నీ య్యగజు నొద్ద నుందు మని జర "త్కారువు నూరార్చి, జరాారుండు దపోసనంబునకుం జనియి! (ఆది; 2.1600-తమకు కల్లబోళీ: పుతుని గూర్చి ఇప్పడంలోనుఆమె 'నూరాళ్చి ననడంలోను; 'నియమాభీలు”ని కూడ ఈమె అర్జ్ర మనస్కు. డయేట్టు జేయగల్లిందని 'వెబ్సడి అవుతోంది.

ఈవె కొగుకు అ శ్షీకుడు, ఈతగు “నిజ మాతా పిళ్ళ పక భఛయాపవుంగు. నన్నయ ఆ ్లీకుగు ఒక పత కాగు ఒక 'జేజస్సు. సర్పయాగాన్ని మాన్పిస్తానని తల్లితో ఆ న్నీకుడన్న మాటలివి :

కసం బడీ మున్ను నహ్న్‌ం

గడుకొని పడీ ననియ కాని క(దూసుతులం

బడ నీ నింక ననశ్యము

నుడిగింతును నర్పుయాగ మోాడకుం డింకన్‌”

(అది 2 2221)

కదూనుతులకు అభయ మిచ్చిన ఈ అ న్తీషను సమచిత్తుడం, మహో తేజస్వి, “అపాకృత భనానుబంధుండు" అధికస్తా_త్వికుగం అతడు *“సర్పన త్త నదనంబునకుి “రాగా, స్వ 'బేహకాంతి సభాంతరం జెల్ల” "వెలిగినదట ' ఆ స్తీకుని స్వ_స్సినచనము భామకు ఒక అలం కారము, "జేయి వండ్హనుండి అనంత సంఖ్యాక మైన స్వ స్తినచనాలకు అలవాటు పడ్డ మనకు. నేటికీ ఆ న్నీకుని స్వస్తి నచన మందలి (పత్య తరము శక్తిమంతమై స్యపాణముగ స్పందిస్తోంది. జనమేజయునికి సర్బయాగ బుద్ధి పుట్టించిన ఉదంకుడు (వధమాశ్యాసమున వృత్తా

టి శీల్సి నన్న య లలో మాట్లాడాడు. సర్పయాగాన్ని మొన్చించిన అన్తీకుని స్వస్తి వచనము కూడా (పధానంగా వృ'త్తాలలోనే నడిచింది. కాని ఉదంకుని వృత్తాల గతి జేరు ?; అందులో జనమేజయుని (పకీశారానికి (పోత హపించడంతోపాటు, ఆ పద్యాలను ఒక లాకికసనృర్శ అలముకొని ఉన్నది. ఆన్తీకుని 'స్వస్తివచనసము మనలను ఉదాత్తమైన, లాకిశేతర మైన ఆనరణములోకి గొనిపోతోంది. ఇట్టి రచనావిధానము నల్ల నే నన్నయ సంస్కృత కావ్యాలకు తీసిపోని ఉదా_త్తతను "ఇెనుగస శాన్యములో కూడ పోషించడానికి అవకాశమున్న దని నిరూపించ్చి ఉదా_త్తపోవకమైవ ఒక శైలి విశేపానికి (నష్ట అయాడు, శస్థాఅదృష్టికి మహవాష్టులందరూ ఒక కాలాణే ఉన్నట్టు తోచు వచ్చును. నన్నయ మహర్షులను గురించి చెచ్చేస్వుడు వారి బాహ్య స్వరూపానికి (శాముఖ్య మిన్వడు. వారి అంత స్తత్త్వాలశే ఇక్కడ (పాముఖ్యం, ఉదంకుడు జరత్కారుడు అ . న్నీఘుడం = ఈ మువ్వురినే తీసికొంళు, వీరు మూడు అంత స్తులలో నున్నట్టు, మూగురకాలుగా 670176 అయినట్టు కనండతారు. ఉదంకుడు సిద్దుల నన్నీ పొండాగ్ను “అపరిమితి నిస్టాపరుంగు. ఇతరులలో అల్బదోహపాన్నికూడ మైరింబ "లేడు. అందుచేత పొమ్యుగు తనకు ఇేనిన మేలును కూడ మరచ్చి "శీళదుష్ట్రమెన అన్నము. ెట్టినాడని ఆతని 'అంధుండ నగు ముని భవీంచాడు. తశ్తకుడు తనశేదో అపకారము ఇే్శాడని, నర్చకులాని కంతా నాశనాన్ని తలపెట్టాడు. ఉదంకునిలోని త్మీనత జర'త్కా_రునిలో కూడ కనబడుతుంది. కాని ఇది (సతాల ననుష్టించడంనర శే, అతనిలో ఉదంకునిలోని తొందరపాటు "లేకపోసడంనల్ల్య అతనివల్ల లోకానికి శులు జీకూరనచ్చును. ఇక అన్ఫీకుడు పరిపక్వ ప్యాదయుగం ఈతని వుట్టుకనలన మహవార్దులకు సద్దతులు కల్గ్లాయి; ఈతని స్వ _స్పి వచనము సర్చ్పకులాన్ని నాశమునుంచి రశ్చించింది. అహింన నవుశమందలి హీంసన ల ద్యితీయాశ్యాసమున అ న్తీకుని (పస్నక్షి కశ్చేప్పటికి ఉదరకుడు తిరోహితుడై పోయాడు,

ఆ న్తీకచరీతము ట్‌

"మొనటి ₹ండా క్యాసములలోను కానవచ్చే జనమేజయుడు భారతకథా (శనణాసక్తుడు కాబోతున్నాడు, దానికి అనసరమైన అప్హ్హత లన్నింటిని అక డీ ఆెంజాశార్టనములలో గడించుకున్నా డు, అతడు “న్యానతుండు), “నిర్మిత నివిధాధ్వరుండు, తన తమ్ములు సార మేయాన్ని బాధించారని వినగాన్తే “సాధులకుం 'ేదవారల కె్ణలు వేయుటలోని అనన్ధాన్ని (గహించినవాడైై “శాంతిక పౌష్టిక [కియలు నిర్వ_ర్రింప నారంభించాడు, అనగా జనమేజయువిలో రాజసము అథఃక రింపబడి, సాత్త్విక (కన్ఫృత్తి ఉద్బ్భుద్ధమవుళూ, శాంతరన (వధానమైన నుహాభారత కావ్యాన్ని వినడానికీ అననరమైన నంస్కా-రాన్ని పొందుతున్నా డన్నమాట., ఇంతలో ఉదంకు డితనినద్దకు వచ్చాడు, “వివధయాగము"లు ేస్తూ, “గురుబేన మహాదేన తర్పణాఫతువై, (శొత్తయాగాన్ని చేయదగిన మనఃస్థితిలో నున్న జనమేజయునికి ఉదంకుడు సర్బయాగబుద్ధి పుట్టించాడు. అయినా జనమేజయుడు తొందరపడలేదు. తన తండి పరీశ్చీతు మరణించునప్పుటికి తాను ఇాలుడు, అందుచేత తన తండి మరణానికి తవకు డెలా కారణ మయాడో సవిస్తరంగా చెప్పుడని మంతుల నడిగాడు జన మేజయుగు. మంతులు చెప్పినడానినబ్ల "తేలిన అంశము లివి ;

1 తన తం్మడి ఫమిోకుని అవవానింవాడని వంగి అలిగి పరిక్షితుని శపించాడు, కాని శృంగి శాపము నాతని తండి గర్హించాడు. శృంగియే పళ్చాత్తవ్లు డయాడు, అయినా తక్షకుడు మాతం పరీమీతుని కాటుజేయడం మానలేదు

ర్తి కశ స్ట్‌పుడు తన తం్యడీని సంజీవితుని చేయడానికీ బయలు 'జీరాడు, కాని తవకుడు కశ ల్టివుని "వెనుకకు పంపిజేశాడు,

అంళే శవించిన వ్యక్తికే షరీశ్రితు శాపాన్ని అనుభవించా లన్న పట్టుదల "లేదు $ శాపాన్ని అనుభవించినా పరీక్షితుని పునరుజ్ఞీని

టీ శీల్చిసన్నయ తునిగా చేయడానికి సిద్ధపడ్డ గ్య్యక్రి బకదంన్నాడు వీరిరువురినీ కాదని దీక్సితుడైై ఉన్న తన తంగడిని తతకును దొంగచాటుగా. శాటు "జేశాడు, అందుచేత జనమేజయుడు ; “తన విపవహ్నా మజ్జనకుం దతకుం డెట్లు దహింవె సట్ల యే నును సహా మిత ఇాంధనజనుండగా కతకు నుగ వావ ఖ్ట్‌వా వాన శిఖలన్‌ దహించి దివిజాధిపలోక నివాసుంజైన మ జ్ఞనకున కీ యునంకునకు సాధుముతంబుగం (బీలిం జేసెడన”

(ఆది £ 52-205) అని త్మీసమైన నిశ్చయానికి వచ్చాడు, ఇట్టి నిశ్చృయముతో (పారంభింపబడిన సర్పయాగము ఆ న్తీకునిచేత ఉడిగింపబడింది. జనమే జయుడు. '“ఉపసంహృత సర్ప సత్త్రులతగుటలో అతనిలోని (పకీశార “వాంఛ కూడా ఉడిగిపోయిందన్న మాట, (పథమాశ్వాసంలో శాంత రస (ప్రధానమైన కావ్యాన్ని విసడానికి అవసరమైన సంస్కా-రాన్ని పొందుతూన్న జనమేజయునికి, ద్వితీయాశ్వాసాంానికి ఆతని మనసు లోని హంసా, (పతీేరవాంఛారూపషమైన కిల్చిపాలన్నీ శకోళితచు

6 పోయాము, ఆత డిప్తూడు మహశ్షై (పోకృ్తమై, శాంకరస (ప్రధానమైన పుణ్యక ధ్యాశవణమునకు అధికారి అయాడు. ఇక వ్యాసుడు జనమే జయునికి భారత కథను వినిపించడానికి వై శంపాయనుని నియోగిస్తాడుం

అన్తీకు చరితములో శేషుడు, వాసుకి తష్షకుకు, యేలా ప్యుతువు, జర తోం-రున్కు జరత్కా-రువ్రు అన్తీకుక్కు పరిక్షితు, కళ శ పుకు జనమేజయుకు, శమోాకుక్కు శృంగి, గౌరముఖుక్తు _ ఇలా 'లెక్క-కే పది పన్నెండు ప్మాకలున్నాయి.. కాని కధను చదువు తూం శే ఎంతటి అన్నదమ్ముల నైనా విడివిడిగా పోల్చుకోగలము, శని గూర్చి, వానుకీని గూర్చి వెళు! (పస్తావింపబడింది.. తవక్షుని గూన “అతికటిల స్యభొవుడని ఉవంకుడు అనకంలోి ఫ్యాక్ర అఫిళ లా తే అధిక

ఆ న్తీ కచరితము శం యూక్సీి ఉన్నప్పటికీ అతడు గొప్ప లాొక్యునివలె కథలో కనబడ "తాడు. అతనికి శేవునిలోవఠలి మోతాదునకు మించిన ధర్మచింతన "లేదు వాసుకివ ల బంధువుల గూర్చిన అలోచన కనబడదు. దుర్మార్టు డన వీలులేదు శాన్సి లౌకిక పరిధులలో మనకు తరచు కనబజే స్వార్థపరులను పోలి ఉంటాడు. దీర్ధ సూతుడు కాడు కాన్సి (స్పాప్త కాలజ్ఞ్యడు. ఏలు చిక్కి-తే బెదిరిస్తాడుు అవసరాన్నిబట్టి చానోపా యాన్ని (ప్రయోగిస్తాడు. తన శార్యాన్ని సాధించడమే (ప్రధానము శాన్మి నాధించే మార్షము న్యాయమైనడైై ఉండాలన్న పట్టింపు "లేదు, ఇతడు అనేక విషయాలలో తల్లి క్యదున నోటినుండి ఊడిపడ్డాడం,

ఇలాగే మిగత ప్యాతిలు కూడ ఎంతో న్యక్షీత్వాన్ని గడించు కొన్నాయి. శవిాకుడు శృంగి పరిశ్నితు ఏ; ఈ మూడు పాాతలను చక్కగా పోషించి ఒక్క నచనంలో నన్నయ వారి మన_స్తత్త్వాలకు అద్భుతమైన రూపాన్ని కల్పించాడు. శృంగి తన్ను శవించాడన్న మాటను వినగానే 'పరిష్షి తుండు పరిశ్సీణ ప్యాదయుంతైై తిన చేసిన న్యత్మికమంబునకు సంతాపించి, థమిోకు నుపళమనంబునకు మెచ్చి, శృంగి శాపంబునకు వెజచి, మంతినక్షంబుతో విచారించి యాత్మ రత్షయం ద్యప్రమాదుండ్రై” యుండెనట |!

ఈ సచనం పరి పరి విధాలుగా సుళ్ళు తిరిగిన పరీశ్షితు వృాద యాన్ని పట్టి యిన్వడ మే గాక్క ఈ కథనుండి ఉపసంహరింపబడు తూన్న శమీక, శృంగి ప్యాతల మన స్తత్వాలను “మెచ్చి “వెజచి అనే మాటలు నషయయిుడం28 చేస్తున్నాయి

అందుచే కనే ఈ కథలో ఇంవరు వ్యక్తులున్నా, అంవరికీ ఉచిక ఫ్టానము లభించి ౮౫౫౫28 కిక్కిరిపినట్టుగా ఎక్కడా. కనబడదు వ ఒక్కం పాాతా ఇరుకుర ఉన్న స్టైగాన్మి స్పష్టాన్సష్టముగా గాని

(7

ర్‌ శిల్చినన్న య కథలో.కనబడదు. (కతి వ్యక్తీ యొక్క- హృదయ స్పందనము కథలో విడివిడిగా వినవస్తూనే ఉంటుంది. కాని ఈ కథలోని పాాతలలో సర్భుములు మవార్టులు మానవులు కాడ ఉండడంచేత చారి శారీ రకచైన రూపానికి ఆొముఖ్యం తక్కు-నయి వారి మనస్త త్వ ఛ్మితణమే జరిగింది. ఇది కథాళశిల్పమున అంతర్వ్భ్యూతమైన పాత చణ మవథడంచేత, కథ చానంతట అబే విస్తరిల్నినట్టున్నది కాన్ని ప్యాతలతోనూ, సన్ని'చేశములతోనూ కథను పేర్చి కూర్చిసనట్టు కన బడదు. కాగా శిల్పాన్ని మరుగుపరచే శిల్పానికి ఈ కథ ఒక అద్భుత మైన ఉదాపారళణ3.

(సాహితి వ ఊొిసెంబరపి 965)

వా లైుయురుకినాయరోరాల

యయాతిచరిత్ర ఒక మహాకవి నన్నయ భట్టారకుని ఒక కంజరముతో సోల్చాడు, ఆ కని ఆదికవి నలా ఎందుకు పోల్చాడో నాకు కెలియదు కాన్ని భారేతిపోస రచనలో నన్నయ పోకడ సామజగమనాన్ని స్ఫురింప చే స్తెంది, ఆదిపర్వ తృతీయాశ్వాసమున “సురాసురాంశావ తార శీ రనము' విన్న జనమేజయునిక్‌ మరొక కోర్కె కలిగింది, “అభ్య _త్త చేద 'జేదాంగులు విధి ద త్త దక్షిణా (వీణిత ధరణి 'బేవు లననర 'తళ్వ మేధానభ, ఫశ స్నాన పూత మూర్తులు కృతపుణ్యు లహ్‌ిత వర్ణజయుల్‌ (పా _ప్పవర్ష చతుష్టయుల్‌ సత్త్య్వాది సద్గుణ జన్మనిలయు లా భరళాది మహోమహీపాలకు (4 న. లిద్ధ యశోర్థు "లెంబేనిం బుట్టి శ భు గ్రంధాలయ నై రట్ట కొరవాన్వ్నయంబుం గాండు నృప గో యైరి | రత్నములకు వారిరాశి యైన ఇక్‌ ట్‌ చాని వినంగ నలతుం దద్దయు 6 (భీతితో మ్య్యస్తైలి హైదరాబారడళ వ్మిపముఖ్య నాకు ని స్తరింవు” (ఆది ఏ క-86) అని జనమేజయుడు. మె శంపాయనుని అడిగారు అప్పుగంు వమైశం పాయనుడు కౌరవ నంశ వివరణము (సారంభించాగు ; కబ్బక్షపవు ధర్మమార్ష పరినిస్టితుల్తై మహినెల్లం గాచుచుం బరంగిన తొంటి పూకో కురు పాండు మహీశుల 'పేర్మించేసి భూ

ఫి వ్ది ల్చి నన్న య భర వహన తమం బగుచుం జారన కొరన పాండవాన్వయం బురుగుణ సంపడం 'బెరి,గి రుప్పె నమ్నస్త జగ్యత్పనిద్ధమైలొ

(అది 1 ఓ=98)

“నుకటి నీం పద్యమూ, ఈ చంపకమూాలా - ఇెండూ కూణొ

ఒళీ వంశ (సశ స్రీని కెలియ జేశ్స పద్యాలు, కాని వెనుకటి నీస పద్య గలి అణకునతో ఒక విషయాన్ని "కెలుసుకోవాలన్న ఉత్క-ంరతో అడిగినట్టుండగ్యా ఈ వృత్త గతి ఇతిహోసోపన్యాసానికి భూమిక అన్న

స్వురణను కల్లిసోంది. ఇక్కడనుండి ఈ ఆశ్వాసమందలి $5 వ

పన్యము నరకు ఈ వనంశవాంవలి రాజులను గ- ర్చి వరనగా వకరువు

"పెట్టడమే జరిగింది. ఈ నంళ మొక మహారణ్యమంత విశాలమైనదను

కొం శ్కుఅందులో సవిలానంగా కరవాలనము చేస్తూ నడచిపోయ్‌ సామజు

గమనాన్ని స్ఫురింపజేస్తుంది ఈ కథనము, అంతేకాదు : అఆ కరరాజు ఒకొ|-క్క-సారి ఒక కొమ్మనో, రమ్మనో, సుందర పుష్పూన్నోో తన వా_స్తముకో నవిలానంగా స్పృశించిన క్షు, ఈ కథనంలో కూడా అక్కడక్కడ ఒక్కొక్క విమయం స్పృశింపబడింది. అట్టివానిలో ఒకటి పురూరవుని కధ, తర్వాత నహుమని గూర్చి ఒక్కా పద్యంలో ఇెప్పబడింది. ఇది మ వేభమవడం ఒక ఏిజేవం. “చతురంభోధి పకిత భూసలయమున్‌ సద్వ్‌ప సారణ్య స తతి భృత్క-ం బగు దాని భూరి భుజళ క్రిం జేసి పాలించుచుం (గతొవుల్‌ నూ అొనరించి కీర్తి చెలయంగా దిక్కు-లన్‌ నిర్చితా ఏం తుకై యా నహుషుండు చాలంలబడెసె "డే-జేం్య్యదత్వముం బేరి తోన్‌” (ఆది: 8.99) ఈ పద్యం కథనంలోని గంధసింధుర గమనానికి ఒక ఊతాన్ని వ్వడాని'శే గాక్కకవిత్వత_త్స్వ విచారణకు కూడ ముంచి అవకాకాన్న్ని

యయాతిచరి(త శ్ర కలిగిస్తోంది. ఈ పథ్యంలో 'ఇెప్పిన విషయానిక్కి వాడిన శబ్దాలకు గల మై(శి అపూర్వన్వైనది. పద్యంలో లోకో త్తరమెైన విషయం చీమా "లేకపోయినా, శచ్చానికీ అగ్జానికీ గల పాద్దులన్నీ తుడిచి జేయబడ్డాయి శబ్లోచ్చారణవ్హునే అర్ధస్యూల్తి కల్గుళూూ పద్యం ఆపాతమధురమై, సంగీతానికీ కవితకూ గల వాద్దులను కానరాకుండా చేసింది. ఆదికవి నన్నయలోని ఈ లక్షణమే నూతన మాళర్దాలను సృష్టించిన (శ్రీనాథుని, "పెద్దనను ఎక్కువగా ఆళర్షించింది.

మ _క్రేభగమనంలో నడుస్తూన్న కథ పూరుని నరకు సాగింది, యయాతి వరకూ నడచిన నర్మిత నవహాజంగాజే కనబడింది జనమే జయునికి. పురూరవుడు గర్వించి శాపాన్ని పొందాడు, నహుముడు నూర (కతువుల్నిచేసి "జ్‌చే్యదళ్యాన్ని పొందాడు, యయాతి ఇట్టి అద్భుత విశేషాలను వమా సాధించకపోగా ఆతని జీవితంలో మాన నత్వస్ఫురణ విపరితంగా కనబడుతుంది. అతడం యాగాలు "జేశాడు; సక ప్యుతి అయిన "చేనయానిని వివాహమాడాగు, శుక శాపంన న్లో జరాభార వీడితు డయాడు. ఇన్ని యాగాలు వ్రోన్రినా యయాతికి విమయోపభోగాభిలామ వదలక పెరుగుతూనే ఉంది. అందుచేత తన ఫొడుకులలో నొకనిని తక వార్థక్యాన్ని భరించమన్నాగు. "జీనయాని నలన కనిన తన నంతాన మెన్వరూ ఆతని ముదిమిని జాల్చ నొల్ల పోతే, శర్మిష్ట యం దాలడు కన్న ముగ్గురుకొడంకులలో కడపటి వానైన పూరుడు తం(డీ వార్థ క్యాన్ని "తాను భరించి, తన జన్న్వనాన్ని తండి కిచ్చాగు. ఈ పూరుజే 'రాజ్యూని కరు డని యయాతి నిక్ష యించాగు.

ఇందులో ఒకదాని కొకటి పొసగని అంశాలు అనేకము ఉన్నాయి. త్షుతియుడయిన యయాతి (బాహ్మణకన్య "'చీవయాని "నెలా వివాహమాడాడు ? శ్యుకుడు ఈ వివాజోనికి అలిగి ఉండడు, వమంశు ఆతగు యయాతిని శపించడం యయాతి ఐదుగురు కొడుకు

షో చ్దీ ల్ని నస్న య, లను కన్న తర్వాత జరిగిన విషయల- అంీ శ్యుకునికీ ఈ సివావాం అంగీకారమైనజే నన్నమాట, అయితే ఇక అల్లుని మాము శపించడ "వెందుకు సంభవించింది ? అందున్నా అందరూ అల్లునికి ఆయురారోగ న్‌ ములను కోరడం సహజంకాగా, శుకుడు తన జామాత నృృద్ధు అవాలని కేపించడ మేమిటి ? వృహపర్వుడు రాతనరాజు, అతనికి ఆచార్యుడు శుకుడు. అట్టి వ అ్రమపర్వ శ్యుకుల కూతుండు యయాతి భార వ్ర్‌ుగుట ఎలా నంభవించింది ? శుకుడు శపించగా యయాతి న ఎడ్జు అయాడు, ఆ వార్థక్యాన్ని కొడుకుల కీయదలి స్తే, శుకుని వాదపల మూత 'జేవి అనుభవించినట్లు 1 యయాతికి ఇెద్దకాడుకు, తనకు మనుదుడు అయిన యదువునకు రాజ్యమాయక, తన శాపపలాన్ని అనుభపించడాన్రిక్షి అడ్డువచ్చిన శర్మిష్ట కనిష్ట నంతానమునకు ౫ జ్యాన్ని కట్ట బెడుళూ ఉంచు శ్కకు జలా ఊరుకున్నాడు 1 జనమేజయుడు ఇన్ని నంజేహాలను "వెలిబుచ్చులేదు. కాసన్కి ఆత కడిగిన (పశ్నలలో వై సంబేబోలన్నీ ఇమిడి ఉన్న్నాయి £ “నర్షధర్మముల్‌ గాచుచు వసుధ యొల్ల ననఘ చరితుండై యేలినయ య వ్ట్‌ోూతి భూనురో త్తమ భార్షవపు త్రిమైన "జేవయానిని జానెట్లు 'దేవిం జేసె? “నిఫుల "తేజంబునను దపో వీర్యమునను జగచన్యుగహ న్మిగహా శ_క్షియు కం డయిన యట్టి యయాతికి నలిగి యీమి 'కారణంబున కౌపంబు కావ్యుండిచ్చె (ఆది ఏ కి-07 $ప్ర యయాతి కథలో సరిపడని సంగతులుగా పైన ేరొ-నబడ్డ రవి వానిని జనయేజయుని (ప్రశ్నలతో పోలిశ్హ, ఒక చ్మితమైన “బేడా క్‌న

యయాతిచరి (త ట్ట్ట్‌ బడుతుంది. జనమేజయుని దృష్టిలో పొనగని అంశాలకు (పౌాముఖ్యం లేకపోలేదు గాన పొత్తుకవరని ధర్మాలకు అతడు ఆశ్చర్యపడు తున్నాను. ధర్మాననంనుంచి పరిశీలించగా, ఆతనికి మొడటిసంబేహం కల్లింది. శండన సంజేహం మొదడటిజానికి 'ఉపసంబేహం౦ి వంటిది. అంతే గాకుండా ఈ రెండు పద్యాలు యయాతి కథను రెండు భాగములుగా విభజిస్తున్నూయి. మొదటి (పశ్నకు సమాధానంగా కచచేనయానుల కథనూ, రెండన (పశ్నకు సమాభానంగా యయాతేీ పూలుని రాజ్యాభిమిష్తని చేసేవరకు జరిగిన కథనూ ఊహించుకొన యయాతి చర్మితలోని కధానిర్మాణం వాల పరిణతి నందిందిం ఇది నిజానికి కొన్ని కథల సంపుటి. ఇందలి కథలు ఏ (1) చేనతలు మృత నంజీనని విద్యను సంపాదించడం. (2) కచదేనయానుల కధ (4) శర్మిస్థ -జీనయానికీ దాసి కానడం (4) చేనయాని యయాతిని వినావహానూడవం (ఛ) శర్మిష్ట యయాతివలస ప్యుతలాభాన్ని పొందడం (శ యయాతి శాష్యగస్తుడవడం - పూఠునికి శాజ్యాక్ట్హృత కల్లడం (7) యయాతి ఉ త్తమ లోకాలను పొందడం. ఈకథలస్నీ నాల నేక ఎరితనంకో ఒకేకధగా అల్ల బడ్డాయి, కథా పారంఛ మే వాలా చ్మతంగా ఉంది. యయాతి కథను ఇప్పమని జనమేజయుడం కోరగా, “వృషపర్వుడనే రాశనరాజు ఉన్నాగం అతనికి శ్ముకు జాచార్యుడం”, అని కైశంపాయనుడు (పారంభించాడు. తర్యాత "చీవాసుర యుద్ధంలో శుకుని నంజీననీ నిద్య (ప్రయోజనాన్ని వివరించాడు. అ మోద ేవలోకములో 'జేవ తల అలజడీ, బృవాస్పతి ఫ్యుతుడైైన క దునివద్దకు "దేవతలందరూ 'వెళ్ళడమూ చెప్పాడు. యయాతి చర్మితకు నునం త్షణం త్షణం దూర చువ్టకూన్నట్టు మనక తోస్తుంది. కాని ఈ సంజీవనీ విద్భను సాధించ

క్ర శిల్చినన్నయ డానికి కచుని (హయత్నంకోపాటు, కథలో జేనయాని (పాముఖ్యం కూడా వ్షణతుకామూ "పెరుగుతూ వచ్చింది. “దుహితృ "స్నహంబునం 'జేసి య'ద్దేనయాని పలుకులు న్యుకుం డత్మికమింపడు. గావున సి "నేర్చు విధంబున దాని చిత్తంబు వడసి శ్యుకు నారాధించిన సీ కిష్టు సిద్ధి యగు” నన్నారు క చునితో "దేవతలు. ఒక దృష్టి నుంచి చూస్తే "జీవళార్యాన్ని కచుడం సాధించడంలో "చేవయానికి గల సంబంధం అతి స్వల్బమైనడదే. కచుడు డానవుల నలన హతుడవడంతో ఆెర మరుగుమన్న ఈ ప్యాత హరాత్తుగా విపరీతమైన (పాముఖ్యంలోకి వచ్చింది. కథలో ఈమెకు గల ((ాముఖ్యాన్ని సూచించడానికి నన్నయ ఈయమెచేత నృ _తృములో మాట్లాడించాడం- జవ్రాండి మయూఖముల్‌ గలుగు వాం డపర౮-ంబుధిం (గుంశ పోండిగ 'జేల్పంగాం బడియెం (బొద్దును బోయెం గచుండు నేనియ్స్సున్షా రండు ననంబులోన మృగ "రౌొతన పన్నగ బాధ నాందెనో (ఆది; లపై ఈ కథలో ఇబే తొలి వృత్తం ఈ పద్య(సయోజనాలలా ఒకటి కధలో మన దృష్టిని "దేవయాని ౫ వునకు మళ్ళించడం, కెంచవ సారి కచుని దానవులు చంవీనప్పుడు కవ్రానికి నేను శోకింప "కట్లుందు)] నని 'జేవయాని శ్నుకునికో అన్నమాటలు మ_కేభవృ తిం ఉండడం గమనింపదగ్ధ విశేవం. నంజీననిని సవసీన తర్వాత కొంత శాలానికి కచుడు 'చేనలోకానికి (పయాశ్నమైనప్పుడు. 'జేరయాన్సి కచునితో ; “న్పిబ్టను (బహ్మచారివి వినీతుం 'జేనును గన్యకన్‌ మహీ "జేవ కలావతంన రవితేజ వినావాము నీకు నాకు మున్‌

యయాతిచరి (త ట్ర్‌? భఛావజ శక్తి నైన యది పన్నుగ నన్నుం బర్మిగహింపు సం జీననితోడ శ్యుకు దయంచేయము నాకుం (బియంబు, ఇల (ఆడి ఏ 8-12) అన్నది. ఇది తిరిగి వృత్తమవడం గమనింపదగ్గది. ఇలా ఈ పాత పెరగడంతో -దేవకార్యము కథలో ద్వితీయ స్థానానికి దిగజారి "జీవయాని భవివ్యమును గూర్చి మనకు ఉత్కంఠ కలిగేట్టు చేయ గలిగాడు కవి,

అంశే మృత సంజీవని విద్యను సాధించడమనే కథ నిర్వహింప బడ్కి కచ 'జేనయాకుల కధ పూర్తి అయేప్పటికి. తర్వాతి కథకు కవి అప్పుజే మనలను మానసికంగా సన్నద్ధులను జేసీ ఉంచాడు. ఇప్పుడిక "జీనయాని యయాతిని వివాహ మవుకుందని మనం ఊహిస్తాము శాని కధలో ఇంకొక మలువు కనివిసోంది.. ఇంకొక (౯ త్త ప్యాత (పజేశ పెట్టబడింది. ఈమె. శర్మిష్ట, ఇకనుంచి చేశయాని శర్మిష్ట లికువ్పుచూ జంటగా ఒకరి (పకన ఒకరు కనబడుతూ ఉంటారు. కాని చ్నితం వమంకే మొనటిఘుండీ తుదివరకూ -దీవయానిజే మై చేయి, కౌని మనకు సానునూతి మాతం శర్మిస్ట్రపట్ల నే, “డీనయాని రామస రాజును తన తండడిని యయాతిని తన యిచ్చవచ్చినట్టు” నడప గల నకుకొన్నది, తారు పజ్టినదే (వరం, తన మాకే ఆజ్ఞ అన్నట్టుగా సాగింది ఆమె (పభుత్వం. కాని చివరకు ఆమె సాధించుకొ నగల్లీంది వమి లేకపోయింది. తేన మొ ఎకు నమ్ముకొని, తండి తన భ _ర్తు శపీంచగా, తస కేమీ లాభము కల్దకపోగ్యా శర్మిష్ట కొడుకు పూరునికి 'రాజ్యార్హ్హ త కల్గింది.

“జీవయాని (పక్కనున్న శర్మిష్ట మనకు సొళువము చెంగట నున్న పొరానతము5లె కనబకుతుంది. మరీ చిన్న తనంలో "దేవ యానిని ఏవి ఎగ్జులాడింవో కాని తర్వాత మాతం అంత అత్మాప

(8)

రర శీల్చీనన్నయ నయము గల నుగున కానరాదు, అయినా చేవనయాని (మకటాన శర్మిష్ట ఉం పే అందరి చూపు శర్మిష్టమిాదనే ఉంటుంది. వారిద్దరూ కలిని ఉన్న- సందర్భములు కథలో మూడు నాల్లు చోట్ల ముఖ్యంగా కన బడతాయి. మొదటిసారి శర్మిష్ట "'చేవయానితో. కలిసి జల్యకడ లాడి నపూడు, అప్పుడు గాలికీ వారి పరిధానములు కలిసీపోగా, "దేవయాని వుట్టంబు శర్మిష్ట గట్టికొనిన మతి చాని పరిధానంబు 'చేసయాని వుచ్చు కొనక్క రోన్సి శర్మిష్టం జూచి యిట్లనియె : “లోవో తర చరితుండగు నా శావ్ట్యు తనూజ సీకు నారాధ్యను నేం (టాక ట్‌ భూసుర కన్యక సి కట్టిన మైల గట్ట నర్వునె ₹ (ఆది : 8.106) ఈ మాటలలోని అహంకారము స్పష్టమే, తర్మిస్టు ఇలా అన్నదట కమా యయ్యుకుం బాయక పని "సేయుచు దీవించి (గేయము వేయుచు నుండున్‌ మ్‌ా యయ్య "వెండి మహిమలు సా యొద్దను పలుక నీకు నానయు లేదే !” (ఆది ; 8.13) "దేవయాని మాటలలోని గీర్వాణ శచ్చాలన్నీ ఆమె అహం కారానికి. నిదర్శన మైతే, కర్మిస్థ సమాభానంలోని "జీశీయమైన పలుకు బడి ఆమె ముద్దరాలని సూచిస్తోంది. శచ్చాలకు అర్థ 'మొకం-దానినే వీవారన స్టే శర్మిష్ట సమాధానంలో జఒ”చిత్యాన్ని అత్మికమించినట్టు రూఢి అవుతుంది. కాని ఆమెకు అంతదూరం ఆలోచించేటంత గడుసు దనం లేదు, రెండపసారి మరల 'జేనయాని శర్మిష్టులు కనివీంచినప్పటి ప్చస్థీతి శేరు, 'మొదటిసా8 శర్మిష్ట కన్య కాసహా స పరివ్ళత అయి 'దేసయానీ

యయాతీచకి త ర్ట సహితముగ వనానికి వెళ్ళింది. అప్పుడు శర్మిస్థ రాచకూతుకు, ఇప్పుడ శర్మిష్ట చాసిమై 'దేనసయానిని కొలుస్తూంది, రాచకూతురు నన వివో రంలో వింత వమాలేదు కనుక, అక్కడ ఆ నిషమయం వచనంలో వివరింపబడింది. కాని ఇప్పుడు 'ఆార్మారయిన పరిస్థితులలో ;

కబ్బన్షక్తేలీ శాతుకమునం

జనియెను శరన 6 దొట్లి నటు లెల్ల ముదం

ఆ౦ ట్‌ గ

బునం గొలిచి రాంగ విభనము

దన కమరంగ "ేనయాని తద్వనమునకున్‌.”

(ఆడి ? 815ట్టు

నిషయం వెనుకటి'బే : నిమయంలో విశీవం జేకపోయిన్యాబేన

యాని కబ్చిన సిర (ఈొ _త్తది కనుక, ఆమె భాగ్య్యమకోటనకు అను వైన ఆమె (పనర్తనను రూపుకట్టించడానికి పద్యం వాడబడింది.

ఆ వనమున వీరందరు “పుప్పాపచయంబు సీయుచు, స్‌స్ట వినో దంబుల నున్న యవనరంబుని యయాతి అక్కడకు వవ్చాడు* ఇక్క_డకు అతనిని తీనికొని నచ్చి; ది అనిలుడనే దూతయట 1! ఈ విషయాన్ని చెపుతూ నన్నయ (వాసిన పద్యం భాషకు ఒక అపూర్వ మైన సంపద:

“అుంగనాజనుల యుత్తుంగ సంగత కుచ

కుంకును జఆందన పంకములయు వారిన థమి శైప్లి థఛారానకలిత ది

వా శ్ర్‌ొద ననపఫువృణామములయు వారిన ముఖ సకర్ప్చూర 'తాంబూలాది

వాసనా సురభి నిశ్య్వాసములయు వారివ పరిధాన వారు ధూపములయు

విలసిత సౌరభావలులు చాల్చె

యనిలుండను దూతవోయి తోడ్కొనియుం దెచ్చె "చేనయాని పాలికి మృగతృష్లం జీన్లి శాననంబునం (గుమ్మరు వాని వీరు నతి పరశాంతుండై న యయాతి నంత (ఆది ఏ 8.156) నన్నయ అధ్యాల్మిక తత్త్వాన్ని ఎంతగా ఆదరిసాడో, ఇంది యానుభూతిని అంతగా, వ్యాదయాన్ని వాత్తుకొనేట్టు వేయగలడు, (ఘూణేం(దియానికి సంబంధించిన అనుభవాన్ని ఇంత చిక్క.గా పద ట్టంలో విబంధించిన కవులు మనకు ఎంతోమంది కనబడరు. ఇం(దియాను భవాలకు కవితలో శాళ్యత రూపాన్ని కల్పింగగల్లిన "ెద్దనకు కూడా ఈ పద్యం ఆదరార్హ మైనే. వచ్చిన యయాతిని అచ్చటి కన్యలు పూజింవారు ళ్‌జ్ర్ర్రభ్ధ నయనాబ్ద దళములు “నెరయలం థై మున్ను చన్లి నృపసుతుం బూజిం చిరి ననకుసువు మయాలం కరణ నిశేషముల నటి శాంతలు (వీతిన్‌ (అది : 8-15) వె నీసములోనూ,” ఈ పద్యములోనూ గల రచనావిధానం తర్యాతి (బంధ కళలకు మార్షదర్శక మవడం అలా ఉండగా, ఇందు లోని విశేషము గమనింపదగ్గది, ఈ రెండు పద్యములు కథలో ఒక లిరికల్‌ ఎలిమెంట్‌ను, రొమాంటిక్‌ వాతావరణాన్ని (పేశపెడు తున్నాయి, చర్మితలా నడుస్తూన్న కథను కవిత్వపు పొంగు ఒక్కసారి ముంచిశేసింది,. ఈ పొంగునకు కారణము “ేగయాని మాత్రము కాదు శర్మిస్టు అని మనకు "తెలుసును, యయాతికూడా “అల్‌శయ రూపలావణ్య గుణసుందరి యయిన శర్మిష్ట 'నెజబుంగ వేడి *మిా రెవ్యరివారల్కుమి కులగ్మో[త్ర నామంబు లఅెలుంగ వలతుం "జెప్పురిడని

యయాతిచరి (త గ్ర అడిగాడు, రాజు (పశ్నకు సమాధాన మిచ్చినది 'చేనయాన్సి శన్ను, వివాహమాడుమని రాజును కోరినప్పుడుకూడ శర్మిస్థ (పస్పక్షి తీసికొని 'రానడం "దేనయానికి తప్పలేదు, 3 తన 'పెద్దకొడ.కును కన్న తర్వాత ఒకసారి, ముగ్గరు కొడుకు లకు తల్లి అయిన తర్వాత మరొకసార, శర్మిష్ట 'జేవయానితో కలిసి కథలో కనబడుతుంది. ఈ రెండు సందర్భాలలోను కూడ శర్మిష్టయే మన సానుభూతిని పొందగల్గుతోంది. యయాతివల్ల శర్మిష్టకు కలిగిన సంతానాన్ని. చూసీ “శర మనురాగిశ్లా. గన్యకానినవహంబున్‌ అన్నాడు నన్నయ. ఈ కన్యకా నివవాములో లోకము, దై నము, కథకుడం, (శోతకూడా ఉన్నారని గమనించాలి. పూర్వకథలోని "జేనయాని శాష్మగ_స్త, మరికొంతకాలానికీ శర్మిష్టుదే నాక నూత [తోయబడింది. ఈ రెండింటినీ తనకు అనుకూల మైన వరములుగా మార్చుకొన నిశ్శయించింది "జీవయాని. శాప (గస్తురాలు కానడంవలన యయాతికి భార్య అయీ అవకాశం ఉంది. నూత (ఉతోయబడటంవల్ల అత డామె కర్యగవాణం చేయడానికి అవకాశం కలిగింది, శర్మిష్టనలన పొందిన అనమానాన్ని. కూడ ఉపయోగించుకొని, జేళయాని ఆమెను కన్య కాసహ(సముతో తనకు చాసీగా "వేనీకొన్నది. దీనివలన తనకు రాణి అయీ అర్హత కల్ళిందని కూడా భావించి ఉంటుంది. యయాతిని ఒడబరచి ఆతనిని వివాహ మూడింది. కాని వారి వివాహము శాకమునుే రాజు శర్మిస్టవట్ల అర్ర హృదయుడని మనమెజుగుదుము,. ఇది కథలో ఇంకొక సంక్షీష్టత (60%0010ష60%). దీనినల్ల రాబోయే కథ ఒడుదుడుకులు లేకుండా 1 కన్హన్ను వివాహమై నహుషునందన యీ లలితాంగిం దొ ట్జి యా కన్నియ లందబున్‌ దివిజకన్యలతో నన మయొనవారు న్‌ కున్న తిం బీతి సచ్‌యలో నృపో త్తమ వాసవ్టం బోలి లీలతో నిన్నరలోక భాగము లనేకము లందుము నీవు (నావుడన) (ఆడి ? శ.161)

కేక శీల్చి నన్నయ సాగదని మనకు అనుమూనం కల్గుతుంది, ఈ అనుమూనానికి తోడుగా కర్మిష్టను జేనయాని రాచనగరునకు తీసికొనివచ్చింది* శుకుడు యయాతికి శర్శిస్టను బూవీ, *దీనికిం [వియంబున నన్నపాన భూమణాచ్యాదన మాల్యానులేపనాదుల సంతోపషుంబు సీయునది. కశయనవిషయంబునం రివారించునది” అని ఇప్పాడు, ఇది కథలో ఇంకొక మలుపు. రాజునకు ఆమెపట్ల గల అభిమానాన్ని మన 'మెరుగు దుము ; శ్యుకుని నిపేఛాన్ని కూడా మనము విన్నాము, ఈ నిపే.ధం చ్మిళమైనది. శం శ్రస్ట్రకు అన్ని భోగములను కల్పించాలి కాన్కా తత్‌ పర్యువసానముగ ఉత్పన్ననుయే భోగవాంఛను నూత మాదరింప శాదు.

యయాతి శర్మిష్టపట్ల శ్యుకుడం కోరినట్టుగా (పనక్తించి యుండ నచ్చును. కాని దానితో కథ కంచికి వెడుతుంది. అది అలా ఉండగా? ఈ కథలోని విశేష మేవం శే ఎనెలేమి కోఠుకున్నా, వారి కది లభించి నష్టే ఉంటుంది కాన్సి అనుభవములోనికి రాదు ఫలించదు, "జేవతిలు కచుని జేవయాని చిత్తమును నడయు మన్నారు. అత డామె మెప్పును పొందగల్గాడు. కాని ఆమె తన్ను వివాహము చేసీకొమ శ్రిన్నది.

కచునికీ సంజీవని లభించింది, కాని కాను (యో క్త అయే అ్పోర్షతను పోనాట్టుకున్నాడు.

"చేవయానిని శర శ్రఫ్ట నూత (దోసింది. చక్కగా బుద్ధిచెప్పా ననుకొన్నది- కాని దీనికి ఫలితంగా "జేనయానిక్షి దాసి కానలసప్రీ వచ్చింది.

"రాజు 'బేవయానికి సాయము చేయబోయి నూతినుండి- వెలికి పీశాడు ; తన్ను వివాహమాడుమన్నది "చేనయాని,

యయాతిచరిత (8 రాజు చూపు అంతా శర్మిష్టమోద ; వినావావమూడింది "బేవ యానిని, ఇప్పుడు శరి శ్రైట్టను శయనవీిమయమున పరివారించునది అని హ్యుకుడు ఆబేళించినా, ఫుభితిము డానికి వ్యతిరేకంగా ఉంటుందని మనకు తెలునును, యయాధఖి శర్మిస్థ్రకు బుతుకాలోదితాన్ని (పసా దించినప్పు డాతడు శుకుని ఆదేసాన్ని ఉల్లంఘీంచినప్పటిక్కీ ఈ కథ కంతటికీ ఇజే ఎంకో పవ్యితమైన ఖట్టమునలె మనకు తోస్తుంది. యయాతి శర్మిష్టకు కనబడడ మే “డాని పుణ్యస్వ రూపంబు సన్ని హితంచైన యట్లున్న*దట 1 ఆమె కొడుకులు ముగ్గుకు “కరువలిేం దూలు కవీల జటాలియ కర మొప్పు శిఖలుగాం గనక రత్న మయ జాల భూపషశ్రామల "జేవాదీప్పుల "జేజంబుగాలం (బవిచీస్యమాన యాగ శతంబుల నర్చితంవై న మూం డగ్నులు (పత్యత్షమైన యట్లు”

(ఆది ; 8.182) ఉన్నారట. ఈ బాలురను "జీనయానని దృష్టిపథములో పడ కుండా ఉంచడమంళ్సు అన్నని చీర వరగున చాచడంనంటిది. వారిని "జేవయాని వరాడనూ మూన్సీంది; యయాపి శర్మిషఘ్టవలన లబ్బ సంతాను డగుటనూ ెలినీఖాన్న ది.

ఇది కథలోని కడపటి మలుపు. ఇప్పుడు 'జేవయాని తిరిగి వోపో ద్దీసీత అవ్రతుందని మనకు "తెలుసును. బహుశ; తంగడీ దగ్గరకు కూడ "వెడుతుంది. అయితే అతడు కూతునే సమక్థి స్తాడా ? "వెనుక నొఠనాం ఇతడు "జేవయానికి ఒక హితవ్చును చెప్పాడు,

ఢ4 నీ ల్పీనన్నయ *బ్రల్రిషిన నలుగక 'యుగ్దులు వలికిన మతి విననియట్లు (పశివచనంబుల్‌ సలుకక బన్నము వడీ యెడం దలతక యున్నతండ వమూవె ధర శ్ర? డిలన్‌ ఎ (ఆది 2 8ి-1ఉ7) శాని ఈ కథలో అన్నీ వింతలే. ఇప్పుడు దేవయాని తన అవ మానంతో అధర్మాన్ని కూడ జోడించింది. “అధర శ్రంబున థర శ్ర గీడ్పజచి యిమ్మహేశుం చాసురంబున నాసురి యం చనుర క్తురడె ప్యుళ్యతయంబు వడసి నా కవమానంయు సీసె"”” అన్నది. వెనుకటి తన సూ కిని తానే మరణాదు శ్యుకుగు అయితే అవ్బటి పరిస్థితి "తేరు. అడి పిల్లల తగవు, ఇప్పు డలా కాదు. తన కట్టడినె రాజు ఉల్లంఘిం వాడు. ఇది నిజానికి శ్యుకునికి పరిమూసమయము. అత డలుగకుండా ఉంచు మున మెంకో సంతోషించి ఉండెడివారము, కాని అప్పుడు ఆతనిలోని మానవత మాయమయిపోయెడిది. అందుచేత యయాతిని “జ్బర్రాభ్రార పీడితుండవు గ మ్మని శాప మిన్వడం మనకు ఆశ్చ ర్యాన్ని కల్టించదు, కాని తర్వాత యయాతి (పార్థనను ఆలకించి శుకుడు, ॥స్టి ముదిమి నీ కొడుకుల యం దొక్కంరుని పయిం బెట్టి, వాని జన్వనంబు సీబ్చు గొని రాబ్యసుఖంబు లనుభపింపుము. నీవు విషయోపభోగ తృప్తుండవై న మతీ సీముదిమి సీన తాల్చి వాని జవ్వనంబు నానికి నిచ్చునది, సీ ముదివి౬ చాల్చెన ప్యుత్తుండు రాజ్యంబున కర్ష్ము డును, వంశక_ర్రయు నగు 1!” నన్నాడు, యయాతిని శపీంచడంలో వ్యుకుని నూరర్తిమత్స్వము కొంతే 'దెబ్బతిన్నప్పటిక్సీ ఈ కడపటి వాక్యంలో అతని నా బ్రయద్భుల్టీ ఉదాత్తంగా ఉండి అంచరినీ తృ ప్రిపరుస్తుంది. తృ పీపరఛడాసికశి య హథును తృటప్తిరభడానిక్‌ యయాతి. కిచ్చిన శాసము శర్మిస్థమ

యయాతిచరి తే ళ్‌ వరమై ఆమె కడగొట్టు కొడుకును 'రాజునుగాా వంశకర్తనుగా వేనీంది.

యయాతి మహారాజు చరిత గోడావరివంటి నది అయిళత్తే, అందులో కచ 'చేవయానుల కథ, శర్మిష్ట “చీనయానిని నూతను (దోయడము మున్నగునవన్నీ వాలా కోలాహలంగా ఉరకలు పరేగులు జేసుకుంటూ ఒక మహోనదిలో కలినిపోయ్‌ ఉపనదుల వంటివి యయాతి తన రాజ్యభారాన్ని పూరున కిచ్చిన తర్వాత నడచిన కథ అంతా ఉరుకులు పరుగులు "లేక కొండలలోనుండి బయట పడ్డ గాౌతమివనలె కనబడుతుంది. బయల (పవహించు ఈ అఖండ గాతమివలెనే కథలో కూడ వి.శాంతి ఉన్నది, విస్తరిల్లి ఉన్నది. ఇక్క_జే మనకు యయాతిలో కొరవాన్వయమందలి రాజులలో కన బడే సుగుణాలు (దూ. అది : క-రళ, వారి పరిమితులు (ఎయినరమంగక) కనబడతాయి, యయాతి చరిత అనే గాతమిోవాహీని ఇలావిస్తరిల్లి , కౌరవ వంశ చర్మిత అనే “వారి రాశోొలో కలుస్తోంది. అజే ఈ కథా నిర్మాణంలోని సొగసుం

లు ఖు వ

యయాతి చర్మితలోని పద్యరచన కథనశిల్పములోని భాగ ముగా అక్క-డక్కడ వివరింపబడింది, దీనికి సంబంధించిన ెండు మూడు అంశములు గమనింపదగినవి*

ఈ కథలోని వరములు శొపములు (సుకనుహార్చి శుకుడు ఇేసీన శాసనమును శాపముగా భౌెవింప నక్కా-రలేననుపషంటా ము అస్ని వచనములో చే కనబడతొయి. ఈ శొపములవలన కథలో పెద్ద మౌప్పలు 'రాృడము కన్న, పాతల (పన్నర్తనావిధానము ల్లనే కథా గమనము ముఖ్యముగా నిర యింపబడింది. కనుక ఈ శాపాలను పద్యపు టందలముల నెక్కించ అననరం అేశకపోయింది.. 'దేనదూని

(9)

66 శీల్చినన్నయ కచుని.శనించఢం వల్ల కచునికి కాన్ని "దేవతలకు కాని నష్ట్రమేమిా 'శేదు. వారి కార్యము వారికీ నెర జేరింది. 'చేవయాని యయాతిని వివాహమావడానికి లోకదృస్టిలో కనబడే ఒక హేతువు కచు డామెను శపించడం, కాని అంతకన్న ముఖ్యమైన విషయ మేమంశేే ఆమెలో రాచసీరి ఉంది. ఆమె పగ రాచపగనలె తీళ్ణమెనది. శేవలం కన్యగా ఉన్నప్పుడే నవృషపక్వుని కూతును తనకు చానిగా వేసికొన్నది. ఇట్టి (స్రీ సాధారణ మానవుని ఎన్నడూ వివాహామాడదు, అమె జీవలతణనువే. పాలక వర్గమునకు చెందినది కాన్కి పాలిత వర్షమునకు. చెందినది కాదు. అందువేతనే ఆమె పొందిన కౌపము కూడ అమె శీలమునకు అకుగుణంగానే ఉంది. అవె తంథడినుండి పొందిన వరము కూడ తాను య మాతిని వివాహవావడానిక్‌ నిళ స్‌యించిన త్‌్యాత పీసీకొన్నదనసి గమనింవాలి. శుకుడు యయాతిని శపంచాడు, ఈ శొపములో మాడనలని నదీ శుకుని వీలము. శ్కుకునికి కూతురే దైవము, ఆమె కవియము జరిగితే లోశాలస్న్నీ తల్యకిందులై పోయిన ్లు అతడం భావిసాడు, అందుచేత అల్లునిలోని యాఎనగర్యము కూతునికి అపకార శారణ మైనదని జరాభార పీడితుడవు గమ్మని శవీించాడు, కాని (పాజ్ఞడుః పండితుడు నవాజంగా ధర్మనిన్టేత శనుక్క తొందరగా అల్లుని కకుణిం ఇవాడు, ఆతని ముదిమిని కొడుకు లం దొకరియందు పెట్టి వాని జన్వ నాన్ని న్వీకరించమన్నాగు. ఆతని ముదిమిని దాల్చిన కొడుకే 'రాజ్యూనికి అర్హుడవు'ాడు అన్నాడు, దీనివలన శ్యుకుని (పతిష్ట పెర గడమే కాకుండా, ఎన్నో కష్టాలను అనుభవించిన ఛర్మిస్పక న్యాయము వచేకూరింటి. శుకుని ఈ నరముతోజీ 'చేవయాూని, శర్మిష్టల కథ ముగి సింది; ఆ ప్యాతలు కథనుంచి ఉపసంవారింపబడ్డాయి, ఎరు చేసు కున్నంత వారికీ అనుభవ ములోనికీ వచ్చిందన్న తృప్తి (శోతప క బ్లేట్టు ఉన్నధి ఈ పరము,

యయాతిచరిత (7

యయాతి కొడుకుల కిచ్చిన శానము ఒక దృక్నితో మూదగెో కట్టడినలె కనబడుతుంది, ఇందుడు యయాతిని స్వగ్గలోక(భస్టని వేస్తూ గనీ గర్యంబు నిన్నింత సేసె” అన్నాగం అనగా ఒకరు ఇంకొకరి శేదో శాప వివ్యడం అన్నది ఎక్కడా చేదు, యరాాతి పద్య భళ్చుడనడానికి హేతువు యయాతి క్‌లయే,

అందుచేతనే ఈ కాపములు నశనంలో ఉండడం కూడా కథా నిర్మాణంలోని భాగమే. అలానే శ కథలోని ఒక్కొక నీసము ఒక్కొక్క. మణిపూస. ఒక్కొక్క. నీనము కథలోని ఒక్కొక్క మలువునకు దారితీసింది. మొదటి నీశము పూర్తి అయేసరికి కచుడు "జీవయాని మనసును మూరగాన్నా గం, లెండన ఫీసములో యయాతి

“వరుణ జేవ్రతోడం గర మల్లి జల నినా

నంబు విడిచి భూస్థ్రలంబు నలని

కరుగుజేరనున్న నరుణేందు "చీవియ

పోని జాని "జేనరూనిం గనియెలో (ఆది ఏ 8-14)

మూడన న్సీనము యయాతి కన్య కశాసహ్య సముతో నున్న కర్మస్ట "చేవయానుల నొద్దకు ఆకర్షి ౦పబడిన సందర్భమున చెప్పబడింది ఇక నాల్గవ నీసమున ఫూరు"కి రాజ్యము నప్పగించేప్తుడు యయాతో వానికీ బోధించిన నీతి “పరమ వితజేక సౌరభి సమన్వితమైనది+

ఈ నాబ్లు నీసపద్యములలోను నాల్టు రభనావిభాసములు కూడ కనబడతాయి, మొదటి నీనమునందు కథనమునకు (పాముఖ్య ముంది. రెండనడానిలో ఎంతో (శద్ధగా తీర్చిన చ్మితము గోచరిస్తుంది నుూూడనదానిలో రొమాంటిక్‌. (శాల్చనిక) కవిత గుబాళిస్తుంద్యి

థి శిల్చినన్న య నాల్టవ నీనము డీడాఫ్టిక్‌ ఉపబేశాత్మక = కోవితకు మేలుబంతి, కాని (వతి ఒక్క నీసము కూడ కధ నథణశరించిి మన దృన్థ్వి నాకర్షి ౦ంచ కండా, 'బేని కది కథానిర్మాణంలో అమాయశంగా అణగి ఉన్నట్టు తోచడమే నన్నయ శథనశిబ్బంలోని విశేనము,

కథలోని ప్యాతలను శండువిధాలుగా భూడవచ్చును, (పతీ

పాాఠనూ ఒక వ్య క్రిగా మూస్తూ వాని మనసున గల పొరల నన్నింటినీ పరిశీలించవచ్చును. ఈ ప్యాతలనే కథాశిల్చ్ప దృవ్ఫీతో కూడ మాడనచ్చును, ఈ "రెంచవపద్ధతిలో న గ్రచ్తులకన్న కథకు (సాముఖ్య 'మెక్కు.ను ఆలోచించగా ఈ పద్దతిచే- ఉత్తమమైనది. వీమన ఒకానొక ప్యాత మనసున గల పొరలన్నీ కథకు అవసర మైనప్పుజే అందగిస్తాయి. కాన్సికధకు లిగా ఉన్నప్పుడు వాని (వయో జనము సన్నగిల్లి , పాాతలు కథను కబళించడమో, ఆ ప్యాతయే కథకు అనసరము లేక కేవలము ఉత్సవవ్శిగహూముగా తయారవడమో జరుగుతుంది. యయాతిచర్మితలోని ప్యాతలను ఈ దృష్టితో పంశీలి స్తే ఇందులోని పాాతచ్శితణము కూడ కధానిరా శ్రైంంలోని భాగముగ కనబడుతుంది,

ఈ కథలో మనకు మొదట కనబడే పాాత కచుడు, నన్నయ కచుని ఒక నిలువుకెత్తు వ్యిగహంగా రూపొందించలేదు. ఆతని మనస్సును శోధిస్తూ ఆ ప్యాతను చితించలేదు. కధలో ఈ పాత (యోజనం వమయి ఉండాలి ? 'బేసవతల దృష్టినుంచి చూస్తే సంజీవనిని సాధించాలి. చానిళై క్యుకుని "మెప్పును పొందాలి. చేనయాని అను రాగానికి పాతుడవాలి,కాని ఆమెను వివావాం చేసుకోవడానికీ అంగీక రించకూడదు. అందుచేత నన్నేయ ఈ ప్యాతను మూడు శేకలలో తీర్చి చూపాడు. “అమ్మునికుమారుని _ (1) సుకమారత్వంబును (వినయ (నీయ వచన మృదుమధురత్వంబును (8) ననవరత నియమ

(వళ (పకాశిత (పశాంతత్వంబునుం జూచి శ్యుకుడు అబ్బురపడ్డాడు,

యయారిశ8 (క రి మొదటి ₹ండింటీవలన "జేవయాని అనురాగాన్ని చూరగొన్నాడు? అతనిలోని మూడన లవణం ఆమె మోసపోవడానికీ కారణ మైంది. కచునిలోని యీ లక్షణాలు కధకు చాలు, ఈ ప్యాతను "పెరగ నిన్వడం కథానిర్మాణానికి అటంకమని శిల్చి నన్నయకు లెలుసు ఆ ప్యాత నింక వెకుగనిన్వ లేదు. ఇంతశంకు చ్మితమైన పాత నృషమపర్వుడు. ఇతడు దానవుడు, 'రాశత్తసుల రాజు సాధారణంగా చానవుడంకునే మనకు వ్‌దో వవ్యూ భావం (06)164109),. కాని చ్మిత మేమంే ఇతడు మంచితనానికి మారు'పేఠకులా కోనీవీస్తాడం, “నృవమపర్వోని ఫురమువము నేను జొర నొల్ల”నని 'జేవయాని అంశ శుకుడు కూడ “నాకు నీవ గతివి” అని అమెతోనే ఉండిపోయాడు. ఈ విషయాన్ని వృషపర్వుడు విని? “ళ్యుకు నొద్దకు నచ్చి, నమస్క_రించ్చి యిట్లనియె ; “చేనతలన్‌ జయించుచు నతి స్థ నసంపదలం ద్వదీయ వి ద్యా విభనంబు "ెంపునను చానవు లుద్ధతు లైరి కెన్‌ నా డీ వనరాశిలోం జొర యింతకు నంతకు కోవ్యులై నయ చ్లేవ పతాకినీపతుల దివ్య నిశాత మహాయుధాహాతీన్‌. “వారణ ఫఘోటక భాండా గారంబులు 'మొదలు గాలం గల ధనములతో 'సూరినుత యించజము సీ వారకములు గాంగ మమ్ము వగవుము బుద్ధినోొ (అది ప “ఈ "జీవయాని కెద్ది యిష్టంబు దానిన యిత్తు నడుగు” మనిన, 'జీవయాని “అన్తేని శర్మిష్టం గన్యకాసపా్యసంబుతో నాపు దాసిగా సీ వలయు” ననగానే నృమపర్వుడు. నిస్సంకోచంగా ఆమె వోర్కెను

శ శిల్చీనన్న య పీర్యాడు. కధలో సృమకరుండు. నిరహించనలనీన పాత కనుగుణ వెన సలిల మాగనిక్షి కని ఉండడమే కాదు, అతని (పన్న్షననలన శర్సిష్ణు మనకు మరింత [పీతిప్యాతురానై ంది, కరి+న్హు. నంశక కు జనని కాబోతున్నది. అవెంసస్న నుశకు ఎంతో అదరాభిమూనాలు, సానుభూలి ఆనకరము+*, ఆ సానుభూతి నంతా ఆమె గం్యడీ గడించి, అమెకు అరణన:-గా ఇచ్చి పంపుతూను ఫ్రీగా ఉన్నది యీ ఫఘ్యుమ-. నన్నయ కాక పాతచ్యితణలో సీద్దవార్తై న మరొళ కని అయికే భర్పిస్త పాత ప్ని గల మమకారాన్ని వదలుకొనలేక, ఆమెను కొండంతగా చ్మితించి ఉంజేవాడు. కాని కథానిర్తాణములోని జౌచిత్య మర్యాద జెరిగిన నన్నయ యీ పాతను మెలకువతో దిగ్సి ీర్ళాడు. హోవర్‌ గయల) తన కాన శ్రములో ఒక్కొక (పథాన పాాతకు ఒక్కొక్క. విశీమణాన్ని ఎపుడూ వాగుతాడట ! గ్‌ నినలన ఆ పాాతగణుుక్కు (పన్యేకత మన నుననుకు బాగా వాన్నోకుంటంంది. అలాగ శర్నిష్ట దూట నచ్చినప్వుడల్లా నన్నయ కన్యకా సవ్మాసం బుత్రోలి అంటాడు. అమె చాన్సీగా సనీయబిడినప్పుడం హూజా “కన్యకా సవ్మ సంబుతో' "జేసయానికి చాసీగా సీయబడింది. న నో సహ్మ్యనం బుతో శర్మిష్ట "జీనగూా నితోచాటు యగూతిని రాశనగరునకు అను గమించింది. శరిన్టు "జే/ంళూ నులు విరుగ్లపన్నత్నలు. శర్నిస్టు పు కతో రావకూతురు, ముద్దరాలు, బొంకినా ఎంగో మధురముగా ఉంటుంది. జీవ వాని ప్యుకతో (బావ్మాణ కన్య, గడసరి, నిజం చెప్పి కూడా మన మెప్తూను పొందలేదు. ఈమె ఎదురుగా. ఉంశేు మనకు మండుశుండలో ఉన్నట్లుగా ఉంటుంది. భర్మ్మివ్వ మన కెదురుగా నిలనడానికి జంకుతూ తిరోప్రాత అవ్రుతూన్నస్ను ఉంటుంది. కాని ఆమె ఎంత దూరముగా ఉన్నా, ఎంత "తెర మరుగున ఉన్నా, అమృత కిరణ (వసార కేదో ఆమెనుండి ఉదృవిబ్లుతొందని, చానికి పెరలు అస్దు రానని తోస్తుంది? కథా (పారంభములో "జేన్హయానిపట్ల మనకున్న

యయాతిచరి త ళ్శ సానుభూతి కథ చినరకు నన్నిల్లుతూండగా, శర్చిస్టపట్ల మన సాను భూతి (క్రమక్రమంగా. పెరుగుతూ నచ్చింది. ఇద్దరూ యయాతిని వరించారు. ఇద్దరూ తమ కోర్కెలను తామే బయటపెట్టారు. ఇద్దరూ శుక్ర నీతిని అశయించే అతనిని పొందారు. కాని తన్ను వివాహా హోడుమిని "రాజును 'దేనయాని కోంనప్పుడు ఆమె నలపన్ని అతని నిరుకున పెడుతోందని మనము బాధపడళాము, శర్మిష్ట తనకు బుతు కాలోచితాన్ని (పసాదించవుని రాజును అడిగినప్పుడు ఆమె మాద్ధ్యము మనకు జూలిని కలిగిస్తుంది. కథ పర్యవసానమును దృష్టిలో "పెట్టుకొని వాస్తే ఈ పాాతల పాతీఠకరణానిక్కి కధానిర్మ్నాణానికి గల సంబం ధము విస్పష్ట్ర వవ్చుతుందిం

కథలా ఎన్ని చోట్ల కసబడినప్పటికీ శ్యుకుగుకూడా. కధా నిర్మాణమున క నుకూలమైనంకనర కే చ్మితింపబడినాగు. కాని అంతకు వీసమెత్తు కూడా అతనికి అవనపు రంగు పూయబడళలేదు. కథలో ఒప్కొాక్క చోట ఒక్క-కా మాననిక స్ధితిలో శుకుడు యప్శ్యత నువుతాడు,క చుని తొలిసారి చూడగానే “*వినిం బూజించిన బృవాస్పతి బూజించిన యట్లు ![” అని భావించాడు శ్యుకుము. ఇంకొకసారి *తన ది్యద్భష్టి నసుర వ్యాపాదితుండైన కచుం గని వానిం దోడ్కొోన "తేక మృతసంజీన నిం బనిచినాడు. ఈ శ్యుకుకు రు. ఈతడు "దేవత లకు భీతినా ల్చే శ్యుకుకు, సురాపాన మోహితుజై న హ్యకుడు వాల దిగజారగ్యా *ోకచుడు సుగతికీ చనుగాక ! విచారించకు అశ్నాడు కూతురువో. "జేవయాని నిర్బంధము వలన సురవలల్ల కల్గిన మోహము పటాపంచలై పోగా, (పసన్నుకైన శ్యుకుడు 'కేనలము అమృతమూ_ర్హి "వేవనమూ ర్తి ధర్మాధర శ్రములను నచపుచు. నిఖలలోక పూజ్యుడై న శ్యుకు డొక టున్నాడు,. ఈతడు యయాలివద్దము వచ్చినప్పుడు జత్తన్ల దివ్య తేజమున నన్వన మెల్ల” వెలిగెనట ! ఇంకటి మహాను సానత్యము నిముక్చుళొన్న శుకుడు “దహిత్ళ స్నహంబునం జే

8 శీల్నీన న్నాయ యచ్చేనయాని పలుకులు అణ్మికమింపలేడు. తన్ను మోవాపరచిన సురకు అలిగి ; కమ్పైదలి పెష్క్లు జన్మములం బుణ్యకర శ్రాముల్‌ పరంగం 'బెక్కు-సీనీ పడయయిడిన యట్టి మయెొజుక జనుల కా తణమ్మాతన చెజటుచు మద్య సేన 'సేయనగునె (ఆది ౩ 8.120) అని అనగలిగాడు. సురషట్ట గల తన అభిమానాన్ని మాన్చు కొన గలిగాడు కాని కూతుపట్ల మోహాన్ని (ెంచుకొనలేక పోయాడు. తనకు శర్మిస్థను దాసిగా నీయసలెనని "బేవయాని వోరగ్యా నృవషసర్వు డామె కోరాను తిక గనే, శ్యుకునకు “మన వియంబుూ కల్లినవట. ఆ పికృహృాదయాన్ని దూసి మనము హర్జోత్కర్మ మును పొందాలో, వాని సామరక్యాన్ని మాని జూలిపడాలో మరి! కథప అవసరమైన అవ్నివిధములై న మన _స్తత్వాలు శ్యుకునిలో కనబడతాయి. 'బేనికది విడిగా దూ : "స్తే ఈ మన _స్తత్వ్వాలు ఒకదాని కొకటి పొసగవు, కాని నన్నయ శిల్పములో ఇన్ని మన సత్యాలు ఒకే వ్య కలో కానరావడంలో ఆశ్చర్యం కనబడదు. ఎంకో (శ్రద్ధగా పరీశ్సీ 'స్తేనే గాని శుకుని పాతలో నిరుస్థత త్త వ్రములు. పడుగు. చ్చేకల వలె అల్లుకొని ఉన్నాయన్న అనుమానం కూడ మనకు కలుగదు. శ్యుకనికన్న చ్యితమైన న్య క్రీ యయాతి, శ్యుకుని శాపమును పొంజేశరకు మనకు కనబజే యయాతికి ఉత్తరకథలోని యయాత్తిక్ష పోలిక లేదు, పూర్వ కథలోని యయాతి మనవంటి మౌనిస్కి అక్రనిల్రశ ఎంతో మోమోటమ్మిా ఊగిరలాట (మ6490%0%) కనబడళాయి. శావాలనుకున్న ది చేజిక్కి.నా అనుభనించడానికి సందేహాస్తాడు.. కాని అదె సంబేహమునర శక్తే ఎలాగే మరపు నమావానపరదుకొని ఆ బోగమూు వ అపషథవిచపండా ఉండలేక (గి తనక అక్కర

యయాతిచరి (త ఖీ తేనిది అక్క-రలేదని పప్పే సాహసం కూడా కనబడదు. కద్చు కునికి ఈ వివావాం అంగీకారయోగ్యమైనదని తోస్తే నిన్ను వివాహ మూడుతాొనంటాగు చేవయానికతో.ఎన్నో యాగాలు చేశాడు ఎన్నో అనుభవించాడు. విషయోపఫోగతృప్తుడు గాక కద్చాజ్టు విషయ సుఖ తృ లేపన్నయది, గౌవున మోాయందొక్క-రుండు నా ముదిమి గొని తన జవ్వనంబు నాకిచ్చునది” అని వాయి విడిచి పుతులతో వెప్పు కుంటాడు. ఈ భాగములో కనబడే యయాతి అంతపురములోనూ, ఉద్యానవనంలోనూ కనబజే యయాతి,

అయితే ఉత్తరకధలో ఇంకొక యయాతి (పత్యత మవుతాడు. ఈతడు ధర్మాసనంనుంచి మాల్లాజే రాజు ఆ యయాలినుండది యీ యయాతిలోనికి మాకమ్పను నన్నయ చనుత్కా-రంగా. సాధిం ఇాడం, అది పూరువకి తాను రాజ్యాభిేకము చేసేప్పుడు (పకృతి జనములు వెలిబుచ్చిన సంబేహానికి యయాతి చెప్పిన సమాధానంతో (పాఠంభమనవ్రుకుంది. అయితే. ఈ ఉత్తరకథను గూర్చి వెనుకనే చెప్పాను ఇది కొండలలోనుండి బయటపడ్డ గౌతమి. ఇది నిజానికి యయాతి కధ కాదు, కొరవ వంశ చరి తలో ఒక భాగము; యయాతి కరిగి కౌరవ వంశ వారాశిలో భాగమైపోయాడు,

(భారతి ; వ్మవల్‌, 196) (10)

దుష్యంత వుహారాజు కథ భారత కథలో భీమ్మనికి గల (సొముఖ్యాన్ని అంగ్‌క ర స్తే, అదిపర్వంలోని చతుర్ధాశ్వాస మధ్యమునుండి భారతకథా (పారంభ మనుకోవడానికి వీలు కలుగుతుంది. మొదటి రెండున్నర ఆశ్వాసాలలో భారత కథావిర్భూతికి గల పరిస్థితులను వివరించడం జరిగింది. తృతీయాళ్యాన ఉత్తరభాగమున కౌరవ వంశ వివరణము (పారంభ మెంది. ఆ నంశములోని యయాతి చర్మిత వివరింపబడింది. చతుర్థాశ్యాసంలో ఈ వంక వివరణ మొదటి 116 పద్య గవ్యల వరకు నడిచింది. ఈ భాగములోనే దుమ్యంత మహారాజు చరిత చెప్పబడింది. యయాతి చర్మితను సపిస్తరముగా చెప్పుమని జనమేజయుడు వైశంపాయనుని అడిగాడు. దుష్యంతుని చర్మితను అడుగకపోయిన్నా ఈకథ సవిస్తరంగా చెప్పబడింది. దీని కేదో శ్రారణ ముండి ఉండాలి. భరతకులముల్లో ((పఛాననుగా) నంకక _ర్తలు మువ్వురు కనబడతారు. ఒకడు పూరుడు రెండవవాడు భరతుడ్కు మూడనవిడు కరుడు. పూరుని తండి యయాతి ఈతని కథ తృతీయాశ్లా ససమున వివరింపబడింది. భరతుని తండీ దుస్యంతుడు ఆతని చర్మిత చతుర్ధా శ్వాసమున ఇవెప్పబడింది. కురుని తిండి సంవరణుడుు ఆతని క నే స్వప్తమాశ్యాసంలో ఉంది. ఆ కధ అక గాద చెప్పడంలోని శాచ్చిత్యం ఆ కథను గూర్చి పర్యాలోచన వేసీప్పుడు విశరింపబడుతుంది. అంే భరతవంశములోని మువ్వురు వంశక_ర్రలన్తు క్రన్న తండుల చరితము ఆదిపర్యంలో వివరింపబడింది. ఈ కథలలో ఈ వంశ కర్తల తండులకే. గాక, వారి తల్లులకూ (పాముఖ్యమున్నది. వ్లూడని తల్లి శర్మిస్ధృ నృమపర్యుడనే రాశ్షసరాజు కుమారై, భరతుని

హుభ్యుంత మపోరాళు కథ గ లల్చి శళశుంతల, ఈమె తండి త్యతియువై. రాజకృన్లై, (బవ్నొగ్గి మెక నికొగమి[తుడు; తన్ని మేనక. కురుని తని తపతి. ఆమె అఆదెత్యుని కూతురు సావి[తికీ సోదరి. శర్శివ్వ దానవి, మసాసౌందర్వనతి, ముగ్గరాలు, శకుంతల “అవసీతలంబున కనశరించిన తరుణ గనిేఖి; వహాసాధిగ, తపతి “నిజ శరీర కాంతి నుపాంతంబున వృశ్తలతావలిం గాంచనమయముగ,”. చేయగల “(లిభుననలక్రి,. 'లానణ్య నగ్గణ సముదాయ!” ఈ నంశకగ్రల తస్నలు అభిజాత్యముచేతను, సౌంద ర్యము 'జేతను ఉలత్తరో_గ్వర ఉగమోల_గ్వను లదారు ఈ సవిత వంశములో ఈ వంశకగల వివావాములు చ్యిత

మైనవి. యయాతి "జీవయానికి భగ్న "జేనటూనికి శర్నిన్షు జాసి కనుక, కర్నిప్టకు యదూతి పతి అవాడన్న న్యాయాన్ని అనుసరించి, క్యుకుని ఆదేశాన్ని గీటుబరచి, శర్నిసకు యయాతి భర్త అగాడు; తర్వాత శాష్యగస్తు డణాడు, శకుంతలాదుష్యంతుల పీవాహూము అంతకన్న మై 'మొ్చులోనిది. అది అమంతకనై నే కాని వతియో వితమైన గాంధర, (ము. ఇకాడ కణ్వుడు నకుంతల వివావోన్ని అమో దించాడు, కక సనంనరణుని వివాహము మహోత్క్బృ్ట సంప దాయాన్ని సృష్టిస్తూ, పోషిస్తూ, ల₹ెదిక వివాన+నికి ఆదర్శోడా త్తె ఉన్నది. ఇందులో తండి ఆదిత్యుడు తన కూతునకు తగిన వరుడు సంనరణుడన్న నిశ్చయానికి నచ్చాడు. వధూవరులు నొండొరులపట్ల

గాఢమైన అనురాగాన్ని కలిగి ఉన్నాక. భార్యాసమాగమమున్నక్తై సంనరణుడు "కేనలము మదన్నార్ష్యుడె కృశించడమే. గాక్క 'అవిరత త్మీవ (నతోపవాసకృళశరీరూడయాడు. అన్నింటికన్న మిన్నగా ఆతని పురోహితుడు నళిష్టుడు నధువు తండి ఆదిత్యుని మెప్పించి, “తపన దత్త యయిన తపతిం దోడ్క-ని వచ్చి, వళిష్టుండు విధిమంఠంబుగా సంనరణునకుం దసతి నివావాంబు స్లీయింటె 1”

ఛి శీల్చినన్న య అం3ే ఈ వంశక_ర్సల జననములో మనము కూడవలసీంది ఈ మూడు వివావాములలో ఉనీ శ్రే (ఈయాళ) మవుతున్న ధర్మాఖి ముఖమైన సంస్కా-రము, ఒక్కొక్క- వంశవిస్తారకుని జననములో ఈ -సంశములో. ధగ్మమునకు సంబంధించిన ఒక్కొక్క (కొ త్త అంశము (ల౭ంం౧0 (పజేశించి ఒక నూతనమైన మలుపునకు చారి కీసింది, శరి స్ట్‌ ఫొడుకు పూరుడు, అసలు శర్మిష్ట కొడుకులే రాజ్యా స్లత “లేకపోగా, ఈతడు ఈమె కొడుకులలో కడపటివాడు, అయినా ళంగడీ మ.దిమిని భరించడానికి అంగీకరించడంచేత ఈశనికి రాజ్యా కృత కల్లింది. అంశే లాకికభోగ పరాబ్నుఖత్నాానికి, త్యాగానికీ ఛివ్నామైనవాడయ్యాడు ఈ వంశకర్ప. దుమ్యంత మహారాజు చర్మితలో సత్యము న్ముపకినీత మైనది. తనతో సంనరణో పాఖ్యా నములో సంప్రదాయము, తపస్సు సుస్థావితమైనాయి. ఇది భరతనంశ కర్తల జన్మల వివరణములోని పరమార్థము. దున్యంత మహారాజు చరిత ఈ విశాలమైన దృష్టితో చూడ దగినది. భారత కథనుండి వివదీసి ఈ కధను పరిశీలించడమన్నది ఆ కధా(పయోజనాన్నిి విస్మరించడ వమువుతుంది. ఛారత కభా (వయోజనానికి భిన్నమైన కధనళిల్బ్పము గాని ప్యాలీఠరణనము. గాని ఈ కథలో కనబడితే, అది ఇతర విధాల ఎంత సుందరమైనటై నా, ఆ పరమాన్ధాన్ని విన్మరింపచేస్తూ, మరకుగుపరు హూూఅనాచిత శ్రి దూవీత మవుతుంది గ! ష్ణ షు ఆదిపషర్వమును ఒక తపోననాన్ని వలి ఉంజీ వాతా వరణం అలముకొని ఉంటుంది. ఈ పర్వానికి మధ్యలో ఉన్న ఈ కథలో నగరాలు. కొని రాజు (పొసొదాలు కాని ఎక్కడా కనబడకుండా, “అదిళ్యాంశు నమోర దుర్గమ మహో గారణర్థిములు, *వ్యాదయ సుఖానహం బగుచున్న "వనములు, 'హీను

దున్యుంత మహారాజు కథ ఛో వ్‌ పర్వత (పబేశంిబులు మామే కనబడీ, ఆడిపర్వానికీ మవ త్కృంగ్గ నూ, ఉదాత్తతనూ కల్లిస్తూ, స్వర్గ రోవాణ పర్వం నరకూ దీని గుబాళింపు సోకిళ్టా చేస్తోంది. భారత కథలోని “రాజకీయాలు, యుగాలు ఎంత నాగరకముై నా, అందలి (పథాన ప్యాళల వరావు కోట గోడ లను దూసుకొని, అరణ్యాలనై వుః శపోననాల వైపు (పసంస్తుంది. ధర్మ రాజులో అపూర్వమైన, అగాధమైన రాజసీతిజ్ఞత కనబడుతుంది? కాని చానిని మా్యతమే మనము భూడగల్లితే, అతనిని మనము పై పై పొరలలోచే (3100 669 గానే అర్థంచేసికొన్నట్టు అవు తుంది. ధర్మరాజు యొక్క విరాట్‌ స్వరూపం "శెలినికోవాలం కే, ఆతన్ని అరణ్యపర్వంలో కొంత తరాంాత ముఖ్యంగా శాంతి, అను శాసనిక, అశమవాస, మహా(పస్థానిక 9 స్వర్దారోవాణ పర్వ్యాలలోనూ భూడాలి. ఈ పర్వాలలో రాజునుండి ఉన్మీలితమైన ధర్మరాజూ గోచ రిస్తాడు. భోగముకన్న యోగమే (ఫ్రీకితమమైన ఇట్టివాని కథను ఇచప్పే ముంద దాని కనుగుణమైన వాతానరణాన్ని కవి వర్చ్పర ఇవాలి. దుష్యంతుని చర్యితలో దీనికి సహాజమైన అవకాశం లభించి: రమణీయోచా త్తమైన తపోవన నాతానరణము వి స్తరిల్నిందొం ఈ కథను ఇెప్పిన పగ్ధతి ఈ వాళానరణాన్ని పోపించేట్టుగా ఉంది. ఇక్కడ శిల్పానికి ఎకరాడా. అవకాశము శేవనిపించే న్నీగ్గ సుందరముగా కథ నడచింది; ఇలా సూటిగా (మముం19 గ్యా కథను శఉప్పడం ఎనరికైనా సాధ్యమే నన్న (భ్రమను కల్పిసోంది. కాని ఈ కథను (పారంభించిన పద్ధతే చ్యితమైనది. తొలి నాగా పజ్యాలలో కథ పెద్ద "పెద్ద అంగలు తీసుకుంటూ నడిచింది మొదటి కందపద్యంలో దున్యుంతుని బాల్యాన్ని గూర్చిః శిండన కందములో ఆతేని యావ నాన్ని గూర్చి చెప్పబడింది. తర్వాత ఇాద్దూలంలో “సమస్తాశౌంత మాతరగ మర్యాచాలంకతమైన భూ వలయ మొళ్మాలు లత్తమై యుండగా, దుష్యంతుడు 'జేశాన్ని పాలిస్తున్నాడని విన్నాము, ఆతని

శీ శిల్చినన్నయ రాజ్యపాలన ధర గ్రమూగ్థాన చడీచిందని తర్వాతి కశోందములో విన్నామో, శేదో - ఆత డప్పూజే 'జేటపు బయలుదేరాడు, ఈ కథా్యా పారంభంలో ఆతని బాల్యాన్ని, యాననాన్ని గూర్చి చెప్పిన విషయాలు కూడ ఆతనికి అడవులతోనూ పర్వతాలతోనూ గల పరిచయాన్నే ఎరుక పరీసాయి. కాన్మి 'రాజధానీనగరంతో ఆతనికి గల సంబంధాన్ని కెలియపరచవు, ఇక "వేటకు బయలుజేరడంతో అతడు కణ్యా(శమంలో (పచేశించబోతున్నాడు. తర్యాతి కథ అంతా కణ్యా(శమంలో జరిగించే, చివరి భాగంలో శకుంతల భరతుని తీసికొని రాజును కూడడానికి "వెళ్ళినప్పుడు, అమె తనతోపాటు కళణ్యా(శమ వాతానరణాన్ని కూ డా తీసికొనిపోయిందిం కృతక నాగరకతక్కు రాజకీయాలకు, అపవా దులకు, ఎత్తు 2 ఎత్తులకు, కూడలి అయిన రాజధానీనగరంలాకి ఆమె “ఆజ్యవావిర్ష ఎత సౌర క్టాన్ని* మోసుకొనినచ్చింది; “'మహోద్విజ పర్యమాన జీద ధ్వనులను బినిపింపచేసీంది; సత్యాన్ని (పతిష్టించడానికి దిన్యవాణినే మేల్కొ-ల్పింది. తపోననవు వాతానరణం కధను అలముకొని ఉండడం వల్ల, ఇందలి ప్యాత లెవ్వరి పట్ల మనకు అమర్ష్హ కల్దరాదు, వాతానరణం కలుషితం కాకూడదు, విశ్వామ్మి తుని తపస్సును పాడుబేసిన మేనక పట్ల మనకు ఈసు శేదు, తపోభంగానికి అనకాశమిచ్చిన విశ్వా మి్యతుని పట్ల మనకు వీనగింపు కల్లదు, తలిదండు లిర్వురూ పసి పాపను నట్టడవిలో విడిచి వెళ్ళినా, వారిర్వురిపై మనకు రాదగిన కోపం కూడ వీసమంకై న కల్లదు, మేనక మన సానుభూతి పాత మవడానికి ఒక కారణం.ఆమె తనకు తానై నచ్చి విశ్యామితుని తపస్సును పాడువేయ లేదు. ఆమెకు విశ్వామి(తునిపట్ల (పగాఢమైన భ యభక్తులున్నాయి,. అయినా

దుమ్యంత మహారాజు కథ 7ర్రీ అమెక్తితన విధ్యు కృధర్మాన్ని నిర్వర్తించవలసి ఉన్నది. ఆ విధి నిర్వ హణములో అమె కేనలము విశ్వామ్మితుని తపమును వెరచి దేవ లోకానికి పోలేదు. విశ్వామితునిత్‌" జతకట్టి పద్దకాలం వానితోశే ఉండిపోయింది, అందుచేత ఈమె తవోవిఘ్న కారిణి అయిన 'వేళ్య గాక్క విశ్వామి్యతుని వ్యృాదయాన్ని చూరగొన్న (పియురాలయిందొ

అన్నిటికన్న చి్యితమేమంకేు తలిదండు లిర్వురూ పసిపాప శకుంతలను నట్టడవిలో వదలి "వెళ్ళిపోయినా వారిప్పై మనకు కోపం కబ్లదు. దీనికి కారణం “శకుంత తతులి వేత ఎలాగో మొ త్తంమాద ఆ పనీపాప రతశ్సింపబడడం కాదు ఆమెను అలా రక్షించడానికి కారణం “అము శ్రి (పభావంబుని అని చెప్పడం వలన, ఆ తలిదండులు బిడ్డను దిక్కు-లేనిదానినిగా 'ేసీ పోనడం లేవని మనకు స్పష్ట్యమై, శకుంత తతుల చేత పెంచబడడంచేత శకుతల మనకు మకీ (ప్రీతిప్యాతు రాాలైంది,

ఈ ప్మాతలు మన సానుభూతిని కోల్పోకపోసడం ఒక ఎత్తు; దుష్యంతుని పట్ట కూడ మనకు సొనుఘోతి నిలచి ఉండడం ఒక ఎత్తుం దుష్యంతుడు శీవలం లోకాపవాద ఛీతి వల్లనే. నిండు కొల్వులో (పజాన్వితమైన శకుంతలను నిరాకరించి అవమానించాడు, వమన ఈనాటి (ప్రమాణాల ననుసరించి ఇది ఎంతమ్మా తం తంతవ ట్రం కాదు; అసలు వ్‌ీనాడైనా తమింపదగింది కాదు, అయినా దుష్యంతుడు మన సానుభూతిని కోల్చోలేదు. ఇది చ్మితంగా సాధింపబడింది.

దువ్యంతుని మనం ఫుట్రినప్పటినుంచీ ఎకు'సమము, నన్నయ అతనిని గురించి (పారంభంలో చెప్పిన నాల్లు పద్యాల నలన్మ ఆతడు మహోపీరుడసీ, వెనుకటి మహాచ్మకవర్తుల మార్గంలో రాజ్యాన్ని నడిపే వాడనీ మనకు తోచ్చి ఆతని పట్ల సదఖ్శిపాయం వర్చడింది. కణ్యా (శమంలో (ప్రవేశించినప్పటి ఆతని (పవర్తన ఎంతో చెచిత్యంథోె

షి న్దీ ల్చి సన్నయి కూడి ఉంది. అతని వినయం మనల్ని ఆకర్షించింది. దీనికి తోడు శకుం తల యందు తనకు అనురాగం కల్లడం “ధర్మవిరుద్ధ మేమో ఫి నన్న థంక అవసికి కల్లడంతో + అతనిది ధరా శ్రభిముఖంగా ఉప్‌ శ్రలిళమైన ఉత్తమా త్తమ సంసౌొ్రార మని మనకు రూఢీ అయింది. ఇక శకుంతలను శిరస్క.రించిన సందర్భంలో వ

“నీ చెట సీ వట సుతుండెట

ఇ నన్నండుం దొల్లి వూచి యొజుగను నిన్నున్‌” అన్న దుష్యుంతుని పొడీ పొడి మాబలు గమనింపదగ్గవి. ఇలొ అంటూనే, ఆ కొడుకును మూచి :

“బాడవునం (బాయంబునం గడు

గడింది బలంబునను జూడంగా నసద్భృశు న్స

కొడుకని యీతిని నెంతయు

నెడ మడుగుగల జూపం దెత్తె యిందటజు నగంగాన్‌”

(అది ఏ ఉ100) అంటాడు, ఇందులో ఆ బాలుడు “అసదృశుడని మురిసిపోవడం ఎక్కడో దాచిపెట్టువోనడాసికీ (ప్రయత్నించినా. అది ఉబికి మెకి వచ్చింది. కాని అందరూ నవ్వుతా రేమో నన్న భీతీ ఉంది, ఈ లోకాపవాద భీతి వల్లనే ఆమెను నిరాకరించవలసి వచ్చిందని తర్వాత దుష్యంతుడన్న మాటను మనము యథార్థ మేనని నమ్మాగల్టు తున్నాము,

ఇంకొక చిత మేమంకే దుష్యంతుడు యయాతికి విజాతీయ మైన నే భతి (పెద్ద (౮0౧మ8ళ్ళు, లోకానికి "తెలిసిన యయాళి ఒకడు; అంతవురంలో సంసొరంవేసే యయాతి మరొకడు తన సాంసాంక విషయాలలో లోకానికి సంబంధము "లేకుండా ఉయోట్టు చేసుకోగల్లాడు యయాతి అందుజేత రాజుగా కనబడే

దుస్యుంత వముహారాజు కధ ర్న యయాతిక్సీ సంనారిగా కనబజే యయాతికీ స్పర్ధరాకుండా చరాచుకో గల్లిన తాకికు డాతడు, అయినా చివరకు మాతం పూరుని ర్ధాజుగా' ఇచేసీప్పుడు. లోకానికి ఈతడు కొంత సమాభానం ఇస్పవలసీన. అవసరం వీర ఏటింది.

దుష్యుంతునికి గల న్య _క్రీళ్వోమంతా రాజుగానే ఉన్నది శాన్వి అంతకు మిగిలి జేలే వమా కనబడదు, యయాతి జేటకు వెళ్ళినా, శ కాచార్యుని చూచినా ఒంటరిగా 'విళ్ళాడన్న భావం మనకు కట్లు తుంద్వి దుమ్యంతుడు అలాకాదు వేటకు వెడితే సపరివారంగా బయలుజేరుతాడు - “అమాత్య పరిజన పురోహిత సహితుండై" కణ్వ మహాముని ఆశ్రమం వరకు పెళ్ళాడు శకుంతల కొడుకుతో “దుమ్యంతు పాలికి నచ్చి, సకల సామంత మంతి పురోహిత (పథాన పొరజన పరిన్ఫతుంతై యున్న రాజిను మూచింది. దుష్యంతుడు తనేమో వ శక్ర మిగుల్చుకోకుండాఅం తా తాను రాజుగా నుంచడము లోనే పర బ్రసించేట్టు చేరుకొన్నాడు, అందువేతనే ఆతడు శ కుంతల శరగనస్మి అశరీర వాణి పల్కు-లు వినడంకో మహోానందభంతుడై, “ఛకుంతల పత్యినతాత్వంపుమ సళ్యంబును" లోకానికి వెబ్లడి అవడం తోనే, 'మహానురాగంబునం గొడుకు నెత్తి”ొన్మి వార్షపులక "లేసల నాలింగనంబూ చేసికొన్నాడుం

అందువేత ఈ దన్యుంతుడు పాపభీతి లేని సత్యానికి "వెరవని వాడు కాడం. ఈతడు తన సర్వస్వాన్ని - తన వృాదయంకో కూడా అన్నింటినీ =_ తన రాజధర్మానిశే అంకితం ఛచేసిషొన్నాడుం యయాతి రాజధర్మాన్నీః వ్యక్తిగత జవితాస్నే విడివిడిగా ఉంచువోగల్లాడం; అది ఈనాటి ఆదర్శం కావచ్చు. కాని జీవితమే రాజథర్మానికి కట్టు బడీ ఉంవవమన్నది దుష్యంతుని ఆదర్శం. అందుచేత దుష్యంతునికీ వ్య క్మిగత జీవిత మన్న జే లేదు. యయాతికి ఉన్నది. అయినా అతనూ

(మే

క్రక్తే శీల్చినన్నయ (హుకు నంజూయిమీ. ఇప్పుకోవలసి వచ్చింది. దుష్యుంతున కట్టి అనసరం లేకపోగా అతని పమోన దిన్యవాణి మాటాజేట్టు 'ఇీసుకోగల్లాడు. ఇది దుష్యంతుని (పత్యేకత, ఇక ఈ కథలోని శకుంతల పొత్మినత్యానిక్కీ సత్యానికి చిహ్నము, పాత్మినత, ఫ్రీ మెంత తీళ్ణమైనదో, అంత అమాయక మైనది; సత్య మెంత నిస్టురమైనదో, అంత స్వచ్భమైనది. శకుంతల కూడ అంతటి ముద్దరాలు, ఆమె వ్యృాధయం సృటికజలంలా స్వచ్చమైనది. అందులో అవు అనురాగాన్ని (ఆది; శీన్‌1, ఫ్‌ ఆమె కోర8కలను (ఫ్ర), ఆమె అవేదననూ (77, 1020)-అన్నింటినీ చదాడగలం, అయినా ఆమె పాత్మివత్య సత్యాలనుండి అవిర్శవించిన శే. ఏవని అండదండల పల్ల నే అడవులలో పెరిగినా కొలువు తీర్చిన రాజు సమమోన ఆమె జంప గొంకు అెరుగదు. ఈమె శర్మిస్టను పోలిన ముద్దరాలు; దమ యంతి యంతటి మహో పొజ్ఞురాలు. అన్నింటికన్న ముఖ్యంగా తన “చిత్తం 'బెప్పుడు ధర్మమునంద తగిలి యుండను” వరమును పొందింది. దానికీ ఒకే ఒక ముఖ్యలతణం ఉంశు చాలు ఏ అజే నిసర్ణమైన నిర్మ లాంతకరణాన్ని కాపాడుకోగల్లుడం, అందుకే శకుంతలలో మనకు గోచరించేది అక లుషీతృమైన తొలి ఉషస్పాందర ట్టి ఇట్టి శకుంతలకు అనుకూలమైన పరిసరాన్ని సృష్టించడానికి నన్నయ కణ్యా(శమాన్ని, తత్‌ పరికరాలను సర్యమనోజ్ఞముగా వర్ణించాడు అక్కడి చేతనాచేతస నస్తుసంచయమంతా రమణీయ భావాన్ని పుంజుకున్నది; అక్కడ పిల్ల వాయువులు కూడ అతిఖ్య మర్యాదను పొటిస్తాయి; అగ్నృలనుండి అవిర్భ్శవించే ధూమలతలు పవ్మితతను న్యావంపచేస్తాయి. అక్కడి శుకములు అలసీంచేవి సామ గ్రానములు సహజ టై రినర్థము లేవో మనకు గుర్తు తెలియనంతగా

దుమ్యంత మజటోరాజు కథ ద్ధి అక్కోడీ (పాణులన్నీ ఒకే ఒక పరమపావనమైన స్న వాఖభావంతో పునీశతమైపోయాయి.. ఇది “తద్దయు రమ్యుంబయిని అశమ మన్నాడు కవి. విశాల్వమైన అననసీతలము ఎంతో ఉండగా, నరనారాయణ స్తానం బునుం బోల జగత్చావనం బగుచున్న ఈ తపోవనంలోనే కకుంతల “అనతరించడంి లోని కూచిత్యం అపూర్వ మైనది, ఈ అ(శ్రమ సరో వరములో సత్యాహింస శమ దమాది సద్దుణ వారిజోత్క-రములు తొలి ఉపస్సులో మేలొా-న్నాయి. పని సౌరభంవల్ల భఛరతవంశము పునీతమైంది.

(సాహితి = జునై, ఆగస్టు ఏ 2866)

డవ

పధానక థ;సాందత నో వో కథను రమ్యంగా 'ఇెస్పడం శేరు కధలో సాం్యదత కనబడడం "జేడు భారత కథ రమ్యూవై న కథ అవడజే. గాక, ఈ కధకు మరొక లక్షణం సాం్యదతను కూడా నన్నయ సౌధించాగు, సాం్యదత అంయే కథను బిగువుగా అమర్చడమే కాదు - కళా పూ ర్థొాదయం 'కఇలివ్నళ్తంలో బిగువు ఉన్నది. ఇంతకు మించిన బిగువు (హౌవత్మీపద్యుమ్న కధను. చెప్పడంలో నోశరిన్నంది. బిగువు అంతే పార్యాాపర విరోధాలు "లేకుండా, అశేక సంఘటనలతో నన్ని జీేశాలను పొదగడం ; ఇందులో శిల్పదృష్టిలో కథకు అనవసరమైన భాగాలు ఉండవు, అవసరమైన భాగాలను కవి విడనాడగు, భారత కధ అలాంటి బిగువుతో నిర్మింపబడింది. సాందతకు బిగువు అత్యనసరవై నదే; కాని బిగువుగా నడపబడిన కథలో సాంద్రత లోపించనచ్చును. (పభొనతీ (పద్యుమ్నంలో విగవకు లోటులేదు కాన్ని సాంద్రత వీదు, భారత కథలో బిగువు కోనం అనవసర కధలను, సంఘటనలను, సన్నివేశాలను పరిహరించడం, అవసరమైనంత ఇేర్చులను మూలాగికి పుస్టినిజ్చే వేయడం. జరగింది. ఇక సాందత అనే లతణాన్నిి పరిశీలించడానికి ఆదిపర్వంళోని చతుగ్గాశ్వానంలోని ఉత్తరభాగాన్ని ఒకసారి సింహానలా*కనం ఇజేయాలి. అనలు భారత కధ (ారంభ 0 ఇక్యాడనుంచే. ఇందులో చిన్వాక్షి నచ్చేసరికి ఉపాఖ్యానాలతో నహ సుమారు 150 గద్యపద్యాలలో "రండు మూడు తరాల కథలు ఇప్ప బడ్డవి. అ చెప్పడంలో తొందర కనబడదా ఉపాఖ్యానాలను వ్మిశాంతిగా వెపుళూన్నట్టు కనబడుతొంది, ఇందులో ఎక్కడో దేవ లోకంలో జరిగిన కథ ఉంది. న శిష్టముని అ(శమంలో వసువులు పొందిన శాపం, గంగా శంతనుల సమయం ఉన్నాయి, భీవు శని భీషణ (పతిజ్ఞః చ్మితాంగద విచ్మితపీర్యుల కథ ఉన్నాయి ధర శ్రసూమ్మోన్ని

గ్రధానకొథ 1 సొర్యదత స్టే చర్పించే వీ లముని నృళాంఠముూూ ఉన్నది; ధృతరాన్షు పాండు “రాజ విదుభుల జనననూా, మాంగవ్టుగని కభ్లా ఉన్నాయి ఈ కథలన్నీ 'జేని కవి స్మయంసంపూర్మముగా. సర్యాంగ సౌస్టనంగా. ఉంటూ, (వధాన కథను పోషిస్తూ, విశ్ళరిబ్సకుండానే విపులంగా పప్పబడ్డా యన్న [భాంతిని కళిక్తూ, జీవితపు లోతులను స్పృశిస్తూ, జీవిళానికి, ధర్మానికి సంబంధించిన రహస్యాలను "వెలారస్తూ శిల్భానధికంగా ఉన్నాయి, ఇట కథాసంనిధానంలోని (వధాన లతణాన్ని “సాం(దతో అంటున్నాను, తిక్కన పద్యంలో శబ్దాలు ఒకచాని "వనుక 'మరొకటి ఎడ వమూయక సీరం[ధంగా ఉంటాయి. దీనిన్ను పద్యాని కొక విచ్శిత లతణం వర డుతుంది. పద్యం నడకలో వవిని అక్షి చే లయ. థళ్జా లతో రంగనన్నికలు కనబడక పోనచ్చును "కానీ, శబ్దం ఎప్పూడూ కవి అదుపులోనుంచి జారిపోదు. నాదమూ, _ అద్ధమూ - రెండూ (పీ శగ్జాన్నీ అశయించి ఉన్నా, తిక్కన ఈ ఇంటినీ అదుపులో ఉంచి, నాదవిన్యాసంలోని మాధుర్యానికి గాని, అక్షంలోని సొగసుకు గాని లాంగపోకుండా శ గ్దాలను కిపిన గిటు చాటనీయకుండా, తన ఇచ్చానున రృలయేట్ట చేసుకుంటాడు. అంతే కాదు! బాహుకుని చోదకత్వంనల్ల తణంలో కొన్ని యోజనాల మేర రథం పరుూగాత్తి నే, పద్య్యారంభంనుంచి చచినరకు నవ్చేనరికీ కొన్ని యోజనాల "మేర ప్యాతల మనకుల తోతులు (తవ్వినట్టు, జక మనస్థితిలోనుంచి మరొక మనస్థితిలాకి మారిసోతూన్నట్టుః అవసరమైనప్పుడు ఒక్క సారిగా కథ అంతా _సంభించిపోయిన్టు కనుపింపవేస్తాడు లతక్క్కునం నన్నయ పద్యం తికన పద్యంకన్న అందంగా, నాజూకుగా, నాగరకంగా కనబడుతుంది. కాని.తిక్క-న -పద్యంలోని రగర్‌ (౫౮౦) [ గణితశాన్ర్ర విభాగమైన ముర[8 లోని. ౮౦౦ ను దృష్టిలో ఉంచుకోవాలి] కాని సాం్మదత కాని నన్నయ పద్యంలో కనబడదొ,

క్ర శీల్చీనన్న య ఇక నన్నయ కభాకథనంలోని సార్యదత శక్కటనలో. దొరకదు, కథను చెప్పడంలో తిక్కన వి శాంతిని కల్పి సాడు, పద్యం చెప్పడంలో మోూతం ఎక్కడా బిగువు సడలకూడదు, పద్యం పలచబడకూడద, నన్నయ సరిగ్గా దీనికి న్యతిలేకమైన మార్గాన్ని అవలంచిస్తాడు ? పద్యం ఇెప్పడంలో (ఒకటి శెండు వ్యగ్థ పజచ్రాలు ఉండుగాక ) (శోతక వ్మిశాం తిని హపోయని కలిగిస్తాడు, కాని కథనం విషయంలో మాతం మహో పట్టుదల కనబడుతుంది ; వీ పరిస్థితులలోనూ కథ పల్బబడకూడదు, సాం్యదత దెబ్బతినకూడదు.. తర్వాతి కవులు, దురదృష్టనశాళ్తుః అనుక౭ించింది- పద్యం చెప్పే మార్గం నన్నయద్సి కథను ఇెచ్పీ తీరు రిక్కనది. తతృలితంగా "తెలుగు పద్యంలో అందం మిగిలిపోయింది, సాం్యదత సన్నగిలింది. కథను సోమరితనంగా, పల్చగా చెప్పడానికి అలవాటుపడ్డారు తర్వాతి కవులు. అటు పద్యంలోని బిగువ్చ, ఇటు కథనంలోని సాం(దత దెబ్బతినగానే శళ్దానికీ, అర్ధానికీ నగిషీలు ెరిగ్సి 'సజీనమైన, స్మపాణమైన (పబంభాలకు బదులుగా, అందమైన-వై నా అజేతస మైన రంగులు జేసిన కొయ వ్ట్‌బొమ శ్రలనంటి కావ్యాలు పుట్టుకొనివచ్చాయి,

అయితే తిక్కన కధను చెప్పడానికి ఇంకొక మౌాగ్షాన్ని అనలం బించాడు,. అది నన్నయ వమాగ్షానికి భిన్న మైనది. తిక్కన చిన్నచిన్న పాయలుగా ఉన్న కథలను కాని సన్ని జేశాలను, సంఘటనలను కాని, తీసికొని వాటిని కలిపి వేనడు, ఒక్కొక్క. పాయనుంచి కొంత డే కాన్నో, అవేశాన్నో - మనకు తెలియనంత వీంకగా సృష్టిస్తూ ఉంటాడు. ఇటువంటి (సవంతులు నాల్లయిదు కలిసీ ఒక మబోనదిలో పర్యవనించేసరికి కథ కలంకవలా ఉరళలు "వేస్తూ పఠరుగాడుతుందిం అంటే (పలి చిన్న సన్ని జేశాన్ని రసాభిముఖంగా మలచడమే ఇందు లోని విశేమం. ఉపనదులను తీస్పికాని వచి సి మహానదిలా కలిసిపోయేట్టు

(చధఛానకథ సాం్యదత 67 చేసు ఛనీరథయత్న మిది. విరాా, ఉద్యోగ పర్యాలలో ఇది కనిపిస్తుంది, తర్వాతి పర్వాలలో ద్‌ని ఆాముఖ్యం మరీగొప్పది. కాగా నన్నయ నాబ్దయిదు చిన్న కథలను బృహత్క-థగా "పేనడంలోన్తూూ నాభబ్ధయిదు కథా నవంతులను (శఛానకభానరిత్‌ లోకి గమింపచేయడంలోనూ గడనరి అయిలే, తిక్కన రసాభ్యు దయానికి నన్ని శేశాలను సంఘటనలను కూర్పుకుంటాడు, అంచేత నన్నయ కథ పెద్దపెద్ద అంగలు వేసుకుంట్లూ ఉదాత్తంగా - ఉదాత్త రసాన్వితంగా- వొలుంటంు8 గా _- సాగిపోతుంది. అనలు నన్నయ కధా కథనంలోని (యధఛానలవమణం సాం్యదత కాగ్కా నన్నయ కవితలోని (చధానగుణం ఉదాత్తత. ఈ ఆ0డూకూడా మహోన్నత శిఖరాల నందుకొన్నది నలచరి(తలో. నన్నయ చెప్పే కథలో సాం్యదతను సాధించే మౌర్షం విళిష్ట

మైనది. చతుర్రాశ్వాస ఈ_త్తర భాగంలో మూడు తరాల వారి చరిత ఇమిడి ఉవ్నా, వీనన్నింటినీ దూసుకొని నడిచేది భీమ్ముని కథ. అంవేత భీమ్మునిచుట్టూ మిగత కధలు పుట్టుకానిప్చేట్టు చేశాడు నన్నయ. ఇందులో ఎక్కడ వ కథ చెప్పాలో నన్నయకు కాగా "తెలుసు. "దేవలోకంలో జరిగిన కథ వశిష్టుని అ(శముంలో వసువులు ఇాపాన్ని పొందడం = రెండూ ఒకదాని వెంబడి మరొకటి చెప్పదగ్గ కథలే. కొని నన్నయ ఆ మార్దాన్ని అకలంవించకపోపడంతో మనకు ఉత్కంరను కల్లించాడంక థకూడా తొందకగా సాగిపోయింది.ఈ రెండవ కథను తర్వాత గంగ నోట శఛంతనునికి "చెన్పీించవం బెచిళత్యానికి పరభూవధి. ఈ సంజాయిమీనల్ల నే గంగ వడ్డురు పిల్లలను వట కలప డాన్ని అర్థంచేసుకోనడా నికి అవకాశం కల్లింది. అలాశే మౌాండవ్యుని

వరా వినా “సాహిత్యం = విమర్శలో “కవితలో శిల్చం అన్న

వ్యాసం,

దీనిని 'యయాత్సి చరతి లో చూచాము,

జి శీల్ప్చినన్న య కళ భారతకథకపు ఒకవిధంగా ఆయువుపబ్బు, ఏమంశేే ధృత రాష్ట్రునిలో వకోశానై నా పాండవులపట్ల , ధర్మంపట్లు పక్షపాతిముంశ్తే, దానికీ 'కొరణం సిదురుడు, తనలోని ధర శ్రచింతను విదురుని సాయంనల్ల (నోటి "చేనుకోవాలని ఈ ఫుట్టుగుడ్డి ఆశయం. కాని వాని సహజ న్యామావాం వల్ల, లోభంవల్ల అది సిద్ధించ లేదు కాన్మి విదురుజే లేకపోక్కేధృకరాష్ట్రాడు కొడుకును మించిన దుష్టుడు అయి ఉండేవాడు. ఇంతటి ధృతరాష్ట్రని అధర్మ సంరంభాన్ని అదువులో ఉంచిన విదు రుడు సామాశ్యుడు కాడు, ఆతడు సావాత్తూ ధర్మమూ త్తే! అందులో ఆతిడు కేవలం ఒకసారి ధర్మాధం శ్ర విచతణలో శాస్త పాలుమూర గె శ పువైన యమధర్మరాజు [| ధర్మసూత్మ వివేచనలో పొరబడి నందున శిత, ననుభవిస్తూన్నప్పూడు, ఈతడు చేసి ధర శ్రసూత్మ విచారణ మరింత అసిధార్మావతంగా ఉండాలి, అంతటి త్మివమైన ధర్మ స్వరూ పుడు కనుక నేధృత రాష్ట్రానికి విదురుడం కు అంత భక్షి అన పిలుకాని భీతి. విదురుజే లేకపోతే పాండవుల కథ పది పధాలుగా లాతాగృ్భహ దవహానంతోనే అంతశవుయి ఉంచేది. అంచేత చతుర్ధాశ్వాసాంతాన ఈ కథకు సహజమైన స్థానం లభించింది . ఇలా ఇన్ని కథలను ఒక ప్యాాతమ్చూ పెంచుకొని నచ్చి నప్పుడు, ఆ ప్యాత ప్యాతీకరణకు మిగతి సంఘబనలు మెరుగుది(ద్ధేవి గానో, కించపరచేవిగానో ఉంటూ, ఆ ప్యాతకు పుష్టి కల్ళించ వచ్చును శాన్సి పర్యన సానంగా (పథానశథ 'తేలిపోవచ్చును. నన్నయ ఇట్టి (ప్రమాదంలో పడకుండా అనేకవిభాల జగ త్త పడ్డాడు. మొదటిది ; భీమ్మని గురించే కథ సాగుతున్నా? కధకు పూర్వభాగంలో ఈతడు శెండన (శేణిలో ఉండే ప్యాత £ కొంతకాలం తం్మడిచాబు బిడ్డ, కొంతి శాల తం్యడికీ సాయపజే యువకుకు, భీషు శ్రైడు సిండుగా పెరిగి కధకు నాయపకు శావగిన సన్ని జేశం ఆతదు భీమణ్యాపతిజ్ఞ చేసినప్పుడు. అదే ఖే _త్తరభాగానికీ ఇఆరంభం, ఈ (పతిజ్ధకు ఫలితంగొ ఈతను తన

(పధానకథ సాంద్రత ఓపీ నాయకత్వానికి తిలోదకాలివ్వడంతో, అత్యవసర సందర్భంలో కూడా స్యూతధారునిగానే తన పొ్యతను నిర్వహించాడు కాని (పథానపొ(త అయి కథను కబళించలేదు. ఇక మిగిలిన ప్యాతలనూ నన్నయ విశిష్టమైన పద్ధతిలో తీర్చాడు. కథ సాందముగా నున్నాలన్న తొందరలో ప్యాతలను మలచుకోవడంలో కధకుడం అలక్ష్యం చేస్త మూలక ఖే రూపుకట్టక, కొన్ని సంఘటనల (వ్‌ మిగిలిపోతుంది, కాని (పతిపా(తదగ్గరా తీరికగా కూర్చుని కనుబొమల దగ్గరనుంచీ దిద్దుతూ కూర్పుంక్సు కథ పల్పబడిపోయే (పమాదం ఉంది. అందువేత నన్నయ (పకిపా ళా విస్పష్టంగా ఉంజేట్టు, ఛారీ ఎత్తున ముదర రంగులలో కంచెను పరుగెత్తిస్తాడు. దీనివల్ల _ వస్తువు అసందిద్ధంగా రూపుకడుత్యూూ పా్యతలలోని వైవిధ్యం, ౮౦౧ముడంకు బాగా కనబడుతాయి, దీని (పక్క_నే నన్నయ ఇంకో చమ త్కా-రాన్ని కూడా చేస్తూ కథ నిదానంగా నే నడుస్తూన్న దన్న (భమను కల్లిస్తాడు.అది నన్నయ ఇేసీ వర్షనలు, ఈ వర్షనలు మనలను ఒకనంక అకట్టుతూ ఉండగానే పద్యం చివరకు సచ్చేసరికి కథలో ఎంకో దూరం సొగిపోతాము. ఒక చోట గంగాపులినతలాన్ని ఒక దీర్హ సమాసంలో వర్జించి ల్తక ఎడ మిస్వక 'వెంబనే గంగను (గ్ర వేశ పెట్టాడు (అది ఏ ఉంపేఉల). మరొకచోట శంతనుడు సత్యవతిని వరావొడం $ “జ్ఞాని వరీరసొరభము దాని విలోల విలోకనంబులన్‌ చాని మనోపహా'రాకృతియు చొని శుచిన్మిత వక్ష్రకాంతియున్‌ చాని విలాసముం గడు ముదంబున......*.. (ఆది ఏ ఉ1గు భూశొడు మోపవొంలో పడ్డాడు, అప్పుడే వూటాడడం (పారం భించాడు, ఎక్కడా ఎడం లేనంతగా కథ పథ గెడుతో ఇది 1 (12

క్ర శిల్చినన్నయ ఇంతకన్న చ్మితమైన సన్ని వేశం విచ్శితపీర్యుడు “నకలనా వపా రహీతుంకై" అంబిక, అంబాలికల యందు మోహోన్ని చెందడం ; “అమల సుభా రమ్య హార గ్‌! తలంబుల నవకసుమామోద నందనములల గృతశా(ది కందర (క్రీడా గృహాంగణ వివిధ రత్నోపల 'జేదికలను గలహంన కలనాద కమనీయ కమలినీ దీర్ధికా మైకత తీరములను రమియించుచును ..... (ఆది వ 4216) విచ్యతపీర్యుడున్నాడంకు, కధకుడంు ఇంకా వవో దీర్ధ్యమైన ర్షనలను చేస్తావని ఆశిస్తాం. అందులో మూడవపాదం మరీ ముచ్చ టగా ఉంది. కాని ఈ అందాన్నీ, మోహాన్నీ తరుముకుంటూ నచ్చింది మృత్యువు. పద్యం పూర్తి అయేసరికి పరలోకవిధులు కూడా పూ_ర్తిఅవడంకో, విచ్చితపీర్యుడు కథావేషు డయాదు,

ఈ పద్య స్‌ర్మాణం గమనింపదగ్గది: ఇది మోహం - కామం మృత్యువు ఎంతి దగ్ధరగా ఉంటాయో సూచిస్తోంది. జీవత మెంత బుద్బుద పాయమో స్ఫురింప చేస్తోంది, శేవనలం సౌందర్యాసక్తు లసడం, కామాసక్తు లనడంలోని నిస్ఫులత్యాన్ని ఎత్తిమాపువోంది. మాన వుడు 'జేనినో అందుకొనడానికి అజ్జులు సాచడం కాదిది. అందుకున్న దాన్ని జుజ్జుళొంటున్నా ననుకోవడంలోని (భాంతిని, పామర త్వాన్ని ఈపద్యం ఎ . త్తివూవుళొంది. ఇంత సుందరమైన లో కొన్ని నసృష్టించ్చి దానిని నిష్క.రుణంగా మృత్యువుతో తుడిచిపెట్టడం కేవలం పద్యాలల్లే 'తావన్మాతై కవికీ సాధ్యమయే విషయం శాదు, కథను చురుకుగా నడుపుతూ కూడా జీపితొన్ని అనేక దృక్సథాలనుంచి చూడగల శా_త్మికుడు, సమదర్శి - నన్నయ.

న.

భారతక థః;నాయకుడు భారత కథకు నాయకుడం (కీకృష్ణుడని కొందరి మతం,ఖారత కథ వుణ్యకథ అన్న నమ్మకంతో దానిలోని (పథాన ప్యాత విధి అని అను కుంచే, (శీళృన్ణుజే ఆ విధి అని అనవలసీ ఉంటుంది. కనుక (శీకృమ్ణుజే నాయకుడని విశ్వసీంచాలి. అంతేకాదు : “క్ళష్ణార్జునో త్తమ నానాగుణ కీరనార్థ ఫలో మైనది ఫభోరతమని వర్మింపబడింది. భీష్మపర్వంలో కురు పాండన బలాలను సింపోనలోక్ననం చేసీ సంజయుడు లండు బలాలు శ్రాగా ఉన్నప్పటికి, కృస్టార్దను లుండడంవలన పాండనబలమే “వ్రోరంతై. యున్నట్లు” దోచిందంటాడు. రాయబారం నుంచి (శ్రీ పర్వం వరకు కృన్డుడు కానరాని తావులేదు. పాండవులకు సచివుడూ? మి([తుడూ అయ్యి వారి శ తునాశనానిక్‌ కారణమయాడు. పకిష్షీతుని (ులికించి పొందవ పంశాన్ని నిలబెట్టాడు, (శీకృన్ణుడు కధకు మలుపులను కల్పించాడు ; డారులను సృష్టించాడు. అన్నింటికన్న ముఖ్యంగా (శ్రీకృష్ణుడు అలోలుడు, నిన్లివ్పుడు, అతడు భూపీ దయ అంతా కాను దయ వరాపుతున్నా డని అందగూ (హించేందుకు, కోప మంతా "తాను కోపగించాడని అనుకోవాలని, రాగ మంతా. తాను రాగిల్లు తున్నావని ఊహీంచుకోనాలని ! కాని ఆయన మనసు. నిర్వికార మైనది, నిశ్చలమైనది. సుభదను అర్జునుడు రథంమిద పెట్టుకొని వెళ్ళిపోతుంళే, బలరామునికి (శీకృన్లు పంత నిర్లి వ్లుగుగా కనబగ్హాడో అభిమన్యుడు మరణించినప్పుడూూ తన్ను గాంధారి శవపీంచగా కలకల నవ్వినప్పూడూ అంతే నిన్సిప్పుడు, తన కొడుకులు, సతులు (గి కల హీంచుకొని, ఒకళ్ళ నొకళ్ళు తెగనరుకుకొంటున్న పూడు సాక్షి. మాతుజే, ఆ మిద తనకు తానై తుంగతొ మిగిలినవాళ్ళను మోది చఛంవీన మరుక్షణాన కూడా అబే నిర్లిప్తత కనబడుతుంది. ఇంతటి నిరిప్తుడూ అలోలుడూ అయిన (శ్రీకృష్ణుడు ఒకసాళి గడసరి రాజకీయ వేత్త ఒకసారి ఎత్తుకు సై ఎత్తు జేసీ టక్కరి

థ్సి శిల్చినన్నయ శృశిచో పదిమందిని తన మూట చాటనీయని మోతుబరి, బహు సూశ్ష్మబుద్ధి అతిసున్నితమైన మనస్సు తాను ఇేసీన బాసను కూడా విస్మరించి, చ్మకం సట్టకొని వ ందకు దూకే అవేళవరుగు. మంచి హీతుడు, అవసరమైతే మోసానికి మోసం, అధర్మానికి అధర్మాన్ని ఎదురొడ్డడానికి సంబేహించని మహాలౌక్యుడు,

(శ్రీకృళ్ణుని విరాట్‌ స్వరూసంలో ఇవి కొన్ని భాగాలు మ్యాతమే* అయితే. ఈ నిర్వికారునిలో అనంతనై న విరుగ భాన నంపుటి గోచరిం చినా ఈ పాత మస శెక్క-డా అనమంజసంగా కాన్ని అనందర్భుంగా గాని కనబడకుండా ఉండగంలోనే చ్మిత మున్నది. అందుచేతనే (శ్రీకృష్ణునినంటి స్యాత (ప్రపంచ సాహిత్యంలో "కాని చర్మితలో కాని "వెదకి ఎదకి చూచినా కనబడదు,

కాన్సి పాత చెన్న త్యాన్ని చూస్తి అఆ పా్యాతను కధకు నాయ కనిగా చేయబూనడం మంచిదికాదు. కధలో నాయకుని (పపేోసెళ్లు గీకు జేరుగా ఉంటుంది. భారత కధలో శీకృన్ణు ఇక్కడ (పజేశపెట్ల బడ్డాడని అడిగితే సమాధానం కోనం వాలమంది తడంముకోవాలి. వ్‌మంశేు (శ్రీకృష్ణుడు అ(పధానమైన ప్మాశ అయినట్టగా. (తాపదీ స్వయంవరంలో నలుగురు రాజులతోబాటు (వవేశ సెట్టబడ్డాగు. ఇది నాయకోచితమైన (నజేశం శాదు. అది అలా ఉండగా ఇంకో విధంగా (వశేశపెడికే నాయకుని కూడా. కబళించగల శ_క్రిమంతుడన్న భయం కొస్తీ, కధకుడు (శ్‌ ఎఫ్షుని అలా (పవేశపెట్టాడని కూడా అనుకో వచ్చు. (శీకృష్ణుగు పాండవులకు సచివుగు, సారథి కానచ్చు. కాని భారత కథకు నాయకుడు కాడు. నిజానికీ నాయకునికి కానలనీన లతణాలన్న్‌ ధర ౧ రాజులో ఉన్నాయి. నాయకునికి (ప్రధాన లతణం ఇలినృత్తమంతా అతని చూ అల్లుకొని ఉండడం, భారత కధ అంతా ధర శ్ర” చుట్టూ

భారతకోథ 1 నాయ'జేడు ఫై అల్లుకొని ఉన్నది కొని, (శ్రీకృష్ణ ని చుట్టూ అల్లకొని శేదు, (కధాన మైన కథ పాండవ కొరవ యుర్ధం, కౌరవులకు (పాతినిధ్యం వహించే వాడు దుర్యోధనుడు, పాండవుల (పతినిధి ధర్మరాజు, భీమార్జునులు అనేక సందర్భాలలో చిన్న చిన్న కథలలో నాయకులుగా రూఫు కడ "తారు, కాని (చధాన కథలో అన్న గారిచే మైేయి. అగ్జునుడు (దోణా చార్యుల (వియశిమ్యజే కానచ్చును కాని ధృతరాష్ట్రుడు యున రాజును చేసీంది ధర శగాజును, భీముని చంపాలని దురో్యోధనుని కుటు ఆశించిన ఫలితం ధర ౧౮ ్జను పదవీచ్యుతుణి చేయడం. లక్క యింటి నుండీ పాండవులను కాపాడిన సావహాసీ భీముడా కాని లక్క-యింటిని గూర్చి జ్యగ ' త్తపడమని విదూరుడు మాచ్చరించిందె ధర (రాజునుం మకత్స్యయం[ తాన్ని "అెగజేసింది అర్జనుడు, వివాహానికి నుంతనాలు జరిగింది ధర్మరాజుతో. నారదుడు రాజసీతులను. వినిషించింది ధర్మ రాజుకు (సభాపర్గుంలోో.. నాగ్గు (దిక్కులూ. నలుగురు తమ్ములూ జయించగా, రాజసూయ యాగాన్ని వచేసింది ధర శరాజుం అలాణే మిగత చోట్ల కూడా చూసుకోవాలి. అన్నింటికన్న ముఖ్యంగా కథలో (పధానమైన సంఘటనలన్నీ (820%01 అంతా ధర శ్రగాజును అ్మశయించుకొ"నే జరిగాయి. భార త కథకు (ప్రధానమైన నంఘటన ద్య్యూత క్రీడ, ఈ జూచదాన్ని అశీంది, 'రాజ్యూన్ని పోనాట్వకున్నదీ ధర శ్రాచే. తము శ్రలు "శీనలం తనకు పరి జనమే, అరణ్య పర్వంలో ఒకచోట అర్జునుడు, ఒకచోట భీముగు (ప్రధాన పాశలవ'లె కనబడళతారు. కాని వీ యత్ష్మపశ్నల దగ్గరో వచ్చేసరికి నారంతా అన్న చాటు తము శైలే అవుతారు. అంటే గాక (చాపది ధర శ్రైగాజును గురించి మాబ్దాజే పీరు జేరు, మిగతవారిని గురించి మాటాజే లీరు జేరు, విరాటోదో్యోగ పర్వాలలో ధర్మరాజు మకీ సెరిగిపోయాడుం ఉద్య్యోగపర్యంలో _ ధర్మరాజు సీలిజ్ఞత పరశాన్థు నందుకున్నది;

ర్ట శిల్చినన్నాయ (భ్రీళృళ్ణునివంటి. వానిని కూడా తల దన్నిన 'రాజకీయవుటత్తోలు, వతురత ధర శ్ర్‌ౌజు (యదర్శించ్చి నాయకుని కుండనలసీన చొరనను తన సొమ్ముగా చేసుకొన్నాడు, భీమ్మ (దోణ కర్ష పర్వాలలో తమ్ము లెంత యుద్ధం వేసినా, అది అన్న గారికోసమే, భీష్మపర్వంలో యుద్ధం (పారంభం కాబోతూండగ్కా పాండవ కౌరన మైన్యాల మధ్య నిలాడి ధర్మరాజు కారవబలాన్ను౦చి తన వంకకు 'రాదలచినవారు రావచ్చు నన్నాడు. అట్టివారికి అభయ మిచ్చి, ఆ్మశ్రయమిస్తా ననలేదు, “మమ్ము 'నెమ్మిమైం గలయం జ్నిత్తము గలుగు వార "లవ్యరు గలిగిన నచ్చి కలయు6 డట్టి వారిని నా తమ్ములంత వారి గాంగ బాటింతు నెంతయు గారవమునో (భీవ్మ వ్‌ 1167) ఫలితంగా యుయుత్పుడు కౌరనబలాన్ని వీడి పాండవ బలాన్ని "చేరుకున్నా డు. ఇది ఎంతటి రాజసీలిజ్ఞ తో, దీనినల్ల కౌరన బలం నై తికేోత్చాహాలు ఎంతగా పడిపోయి ఉంటాయో ఊహీంచు కుంశే, ధర్మరాజును తమ్ము లెందుకు అంత గారవిస్తారో మనకు అర్థ మవ్చుతుంది. అలాగే భీమ శ్ర (దోణుల మరణానికీ నిజానికి కారణం ధర శ్ర రాజు ఇతరులు నిమిత్తమాతులు అయితే ధర శ్ర” జ రాజవాలి, ఆయనకు రాజ్యార్ద్హ్హత కల్గాలి, అందుకోసమే కారవణలానికి కడపట నాయకత్వం సి హించిన శల్యుణ్తి ధర త ొచే నంహరించినట్టు చెప్ప బడింది, ఇక శాంతి నృప్పకం అంతా ధర శ్రొచే అవరించి ఉన్నాగు, శాంతిపర్వంలో యుద్ధానంతరం ధర శ్ర ్జును పట్టాభిపే.కానికి అంగీక్షో రింప చేయడమే పెద్ద (పయత్న మైపోయింది, స్వ ర్లారోవాణ పర్వం వచ్చేసరికి ధర్మరాజు కేవలం లేజోమ్వూలర్తి. (శీకృష్ణునతో సహా అందరూ కథలో కరిగివోగా, మిగలిన ప్యాత ధర్మ రాజే,

భారతకథ నాయకుడు తీ అంజు కథలో (శధానమైన ఇతిన్న _త్తమంతా ధర థు చుఖ్టూ అల్లుకొని ఉంది. అతని క_రృృత్వం వల్లనే కథ ముందుకు సాగింది, ఫలాన్ని అనుభవించినది కూడా అతజే, అతని (ప్రవేశ ఉప సంహారముల పట్ల కవి (పత్యేక జూగత్త వహించాడు. భారత మొక శావ్యమైతే, అందులోని రనము శాంతమని నిర్థరంచారు ఆలంకారికులు. శాంతరసానికి స్థాయిభావం శఛమమనసి కొందరు, నిర్వేదమని మరికొందరు. దీనికి భారతకధలో ఆలంబన "'మెవరన్న (పశ్నకు సమాధానంగా ధర త్రూ దక్కణ మరెవ్వరూ కనబడరు. కథానిర్వహణ కళూడా దీనికి అనుకూలంగానే సాగింది ధర త్ర ్ళొజులో ఉనీ శ్రైలితమైన (కధాన లక్షణం నిర్వేదం.ఇది పుట్టుకతోనే "రావడం కాకుండ్శా దానికి కొంతి అనుభనం మాననీకమైన విశానర లోకానుభవం, సత్సాంగత్యం 'మొద్నలెనవన్న్‌ అవసరం. అంకే నయన్ను కొంత మళ్ళిలేనే కాని నిర్వేదం మొనిమీలో వొడసూపదు. ధర్మ రాజులో ఈ నిర్వేదం గోచరిం చడం సభాపర్వంలో నారదుని నితులు విన్న తర్యాతనుంచి? ఆరంభమాతుంది. నారదుడు ధర్మ రాజును రాజసూయం చేయమన్నాడు. దీనివల్న క్ళ్ధే తత్హ ఇ్యపయో జనం తన తం్యడీ పాంగంరాజుకు "దే వే్య్యద సభలో సాం కల్లడం. కాన్ని ఈ యాగం నిర్విఘ్నంగా సమౌా_ప్తమయితే, “నిఖల (పజా (ప్రళయ కారణం బయిన రణం బగునని కూడ నారదుడు వెప్పాడు ; “*వీతృ గణ హితార్థముగ సత్‌ (కళు వొనరింపంగ బుద్ధి గలదు (పజా సం హాతి తత్‌, (కతువున నగునని మతి నాశంకయును గలదు మానుగ నాకున్‌ (సభా ఏ 1093) “వీమి సేయుదునని దోలాయమాన మానసుంిడయాడు ధర్మ కాజు ఈ విఫంగా మాట్లాడే ధర థై రాజు మనకు అదిసర్థంలో

[06 ని ల్చి నన్నయ కనబడడు, బకానురునికి బలిగా భీముని కుంతి పంపినపుడు ధర్మరాజు అన్న మాటలు లోక సామాన్యమైనవి, ౮ పది నివాహసందర్భంలో (చుపదునితో ధర శై రాజన్న చూటలలో, ఆతనికి ఛార్మికత్వం శేనలం సహాజాతిమైనట్టుగా కనబడుతుంది కాని ధర శ్ర రాజు తొలినారిగా నిలువు ఇ్వాస్తుగా పెరిగింది సభాపర్వంలో నే, కక(ావనుండి ధం శ్ర ధర్మా చరణలో కన బరచిన మన శ్రైరస్ధం నరుపమాన మైనది, ఈ ధర్మాచర రా

ణఇలో తన శత్రువులను ఎదురో్కో-.నతం కన్న, తన తిమ్ములను తృప్తి పరచడమే మహాకష్ణమైపోయింది అరణ్యపర్వం (పథమాశ్యాసంలో జకవంక కృష్ణుడు, మరొకవంక భీము, ఇంకొక(పక్క- (దాపది పరిపరి విభాల వోరినా, అచలమైన డ్రై ౮సన్న్‌ వహించి కస్టాలనే శాగ్మి లించుకున్నాడు కాని, ధర్మపథాన్ని ఏడ సరాకరించాడు.

కర్చాద్ర్యబలము మెటినీ పరుల సంపదలు సే

కొనంగ లావు లేని కత్సితుండు

నియత దుఃఖ సృ్తి నిర్వేదపరులవగం

గాక నీకుం దగునె కౌర'జేంద”ొ

(అరణ్య వ్‌ మంటను

అంటాడు. భీముడు, (ప్రయోజనం లేకపోయింది. “పోనీ సీపీ అడవిలో పదమూ డేండ్లు ఉండు ! మేము వెళ్ళి శ్యత.వులను నాశనం చేసి, హాస్తీనాపుగొన్ని మనైవనం చేసుకుంటాము [” అని అన్నప్పటిక్షీ ధర్మ రొజు తన తమ్ముల నడు గటు చేయనీయ లేదు,

ఇంతటి ధర రజా కనుకన్వే చినరి పర్వాలలో తాను పొందిన విజయాన్ని 'శొననుభవించ లేకపోవడమే. గాక్క తన సోదర్నులైనా అనుభ విం చేట్టు శేయేదు. సోదర లందరిలోనూ ఏమయినా అను ఖ్ద్రవి నే భీముడే కొంత మానసిక తృ్షీని అనుభవించాడు,

భారతకధ ఏ నాయకుకు ర్తిగొ ధృతరాష్ట్రుడు వినేట్టుగా వృకోదరుడు వి “అంధుని కొడుకుల యం దొక్కారునిం చప్పి వోసీక (తుంచికి భూరి శక్తి దర్పితించై న మ దజ్బాహుపంజరము సౌ చ్చిన రివు రాజన్య సీంహములకు "వెడలంగ వచ్చునే 'వెంగల్నులై వారు గయ ఖో చేసిరి గాక నన్ను నెజిగినం దొజదుదు శెట్టులు దుఠ్య్యోధ నాదుల ననిం 'చెగటార్చినట్టి నాదు దోర్షండములం జందనం బలందె కఘువమదామముల్‌ సుట్టి (యొకషూదు వుహోప కారు లరయంగ కైనముల్‌ గావె! యనుం ద దీయ మర్మంబు లెల్ల 'భేవిల్ల నధిపు” (ఆ్యశమ ఏ 1-19) దీనివైనా ధర్మరాజు అర్జునుడు, కుంతి (దాపది ఎరుగరు ఇంతకన్న పాండఫ్టు లనుభవించింది నమి కనబడదు, దీనికి కారణం తివిగి ధర్మ రాచే. ఈ చినరి పర్వాలలో ధర్మరాజు ఒక నుహానట నృవ్షంలా శ్చగ్మి ఆ చుట్టుపక్క_ల మగెవ్వరిసీ "పెరుగనిన్వ లేమ, నిర్వేదమే రూఢి అయి, ఏర శాదాలన్నీ శాంతముముందు మరీపన సడిసపోయాయి. ఇది కూడా ఒకవిధంగా సవాజ మే. వమంటకే ఆలంకారికుల దృష్టిలో శాంతమే (యకృళికసము, మిగతవి వికృత రసొలు, శాంతమే చివుంకు స్థిరపడి నిమిత్తమా తము లైన కరు వర శాదాదులన్నీ అణగిపోయాయి, అయితే భెరత కధాకంవిధానములో ఒక ఏిశేషమున్నది. ధర గాజు నొక ాళ్లే ముందు ఉంచ్చి కథ అంతా సనడీవిస్టే మనకు [9

వీపీ నీ ల్పీ నన్నయ వసువు కల్గుతుంది. అందుచేత భీమార్డును లిద్దరూ ఒకరిని విడిది మరొకరు కథలో (సాముఖ్యాన్ని వహించారు, వీరిరువురి (పాముఖ్యం మూడు-వోట్ల (వథధానంగా అత ట్రైనసరమైంది, మొదట అది పర్వంలో వ వీమంకే ధర్మరాజు ఇంకా పెరగలేదు. ఇక్కడ యావనానికీ (దాముఖ్యం ఉంది. దుడుకుకనం, ఉత్పావహాం, వీరం, సావానం = వీనిని (పదర్శించసలసిన వయసులో ఉన్నారు పాండవులు. వీట్లన్నింటినీ నిర్వహించగల్లింది భీమార్డును లిరువురు మాత్రమే. తర్వాత విరాటపర్వంలో ఒకసారి భీముడు ఒకసారి అర్జునుడు (ఛాముఖ్యంలోకి వస్తారు ఆ మోద యుస్ధపర్య్వాలలో - దీనిని విపులంగా ీరొకచోట నివరించాలి. అంతే : విగతచోట్ల అంతటా 'ావన్మాతంగా అక్క_డక్యాడ భీమార్టుకులకు (సాముఖ్యం ఉన్నా; (వథధానంగా ధక త్‌ే (కనబడతాడు. ఆదిపర్వంలో కూడా భీమార్జు నులు ఒక్కొక్క-సారి (సౌముఖ్యంలోకి నచ్చినా, వారిరువుకూ. ధర శ్ర జునికి ఇరువై పులా అతని పెద్ది కాన్ని కాపాడుతున్నట్టు కనబడతారు 'కాన్సి న్వయంగా "తామై ఫఘనకార్య్యాలను సాధిస్తున్నామన్న అవాం భానం కనబడదు. అంటే ఎంతి ఒదిగి ఉన్నట్టు కనబడ్డాఇప్పటిశే ధర్మ రాజుతన ఛార్మికత్వం నలన తమ్ములను కానించగల్లీనంత మూర్తి ముళ్త్వ్వన్ని ఆర్జించుకొన్నా డన్నమాట,. (అంధ(పభ ౩? ఆదివారం |; 21-6-1929) _ పాంర్పక్తప్ర పట్టం... ఫీండ

బా లి రి

ఆదిపర రంలో పాండవుల కథ పంచవూాశా్యకంలో (పారంభ మవుతుంది ఈ అశానంలో ధృతరాష్ట్ర పాంగ కుమూరుల వాల్యంనుంచీ. కురుపాండవుల బాల్యంనరకూ నడచిన కథ సూటిగా ఇప్పబడింది. అందుచేత కధ భాల చురుకుగా నడిచింది. కాలం పరు "వింది. కాని నన్నయ మనకు ఆ భానాన్ని కబ్లనీయకుండా, కాపీశా కథ నడుస్తోండన్న (భాంతిని కగల్గించడానికి అనేక అనశాశాలు కల్పించాడు,

కథను తీరికగా ఇప్ప పీలయినప్పుడే ఎగళాళికి కాస్త అన కాళం కబ్దుతుంది. గాంధఛారిని ధృతరాష్ట్రన కిస్తామని గాంధారపతి నిర్ణయించగాన్వే బంధుజనం ఈ సంబంధాన్ని ఎలా వ్యాఖ్యానించారో వినదగ్గది ర

“అంగములలోన మే లుగ్తమాంగ మందు

నుత్తమంబులు గన్నుల యుక్నిజనుల

కళ్లి కన్నులు 'లేనను టంతె "కాక

య్నుల్తముండు గాండె సర్గణ యుక్తి నతండూ. (అది: గంట

ఇందులోని ఎగళాళి నృవ్ళమే, కాని దీన్ని తరుముకొని నచ్చే వచనంలో 1 ో*వారి పలుకులు విని గాంధారి ధృతరాష్ట్రానకుం బిళ్ళ వచన దత్తగాం దన్ను నిశ్చయించి, నాకుం బతి యమ్మ హీపతియ కాని యురుల నొబ్సనని పరమపక్శివత పరపురును నందర్శనంబు పంపా కించి తన పతి కనుగుణంబుగా నే తప్టుంబు గట్టికొని యుండె [ొ అని అనడంలో ఈ ఎగతాళి సిఫపడి తిరోహితమైపోగ్యా గంభీరోదా_ల్త మనస్థితిలోకి పపగిడుతున్నాము,

కథ వ్మిశాంతిగా నడుస్తున్నదన్న భావాన్ని కల్లించడానికి నన్నయ వర్షనలను (పజేశ పెడతాడు, శామసరవశుడనై తే మృత్యు

శే శిశ్చే నన్నయ వును పొందుకొానన్న బిన్పస్ష జ్ఞానం కల్లి ఉండ్సీ తపోన్ఫ త్తిలోనున్న పాండురాజును కూజా మోహపరననునిగా "జేసీ “సర్వభూత నమా గె హనం” బియిన నసంతబుతుఖ్చు నన్నయ ₹ెండు లయ, గాహీలలో వగించాడు. ఈ వర్ధన భావకొక అపూర (న టీవి, వసంత బుతువును గూర్చి నర్లించేప్పుడు కవులు శేలవిడిచి సాము చేస్తనే కాని ననంతం శోభ్ళి దనుపుటాప, కాని ఉపమాన (న్య సంచయంలో జబీరుడంత సంపన్నుడూ వానిని అనసరవై నష్పూడు విచ్చలవిడిగా వాడడంలో కక్ష శిబి (పముఖులంత ఉదారుడూ అయిన నన్నయ ఈ వగ్తనలో అలంకారాలను జర్దరళు రానిన్గ్గనోదు,. చెప్పిన విశే షాలు కూడా విశేమంగా వమి ేన్ర, తుమ్మెదలు రఘుమ్మంటున్నాయి; కోకిలలు కూస్తన్నాయి; చెట్లు పూలను తొడిగాయి; ఉద్యాన చనాలలో శమ్ముని గాలి పీపోంది. ఈ విషయాలను చెపుతూ, ఈ వసంతబుతుఖ్రు శానోసవాతు 2. న పాండురాజను కూడా 'మోహీింపచేస, ఆతని మరణానికి కారణమ్రైనంత సన్మూవానంగా ఉందని ఇెప్పాలి. అది వాచ్యం చెయ్యకూడదు; అందులో అలంకారా లుండకూడదు; అనవసరమైన వ్యాఖ్యానాలు కనబడకూడదు, కాని ఆ వనంతం మనకు కూడా సమో్మోహనాన్ని కల్లించేటు నర్మ ఉండాలి = అని మనం అడిగితే అది నిజానికి హిరణ్యామనర మే అవుతుంది. కాని నన్నయ ఈ నరాన్ని ఇచ్చాగు, శేనల శయ్యు వల్ల నే దీనిని సాధించాడు,

కవిత్యాన్ని సాధారణంగా నునం శెంగు అంచెలలో ఆనం దిస్తాము. అందులో ఒకటి నాదవిన్యానంవల్ల , రెండవది అర్థంలోని పొగనునస్న, ఈవసంతబుతు నగ్శన”శే క్రన్లబజేది శేనలము నాద విన్యాగగతమైన సౌందర ఖ్ట్‌్మేః ఇది తిరిగి ₹ండురకాలుగా. ఉండ నచ్చు : "మొదటిది శల్చాలంకారములను ఆశ్రయించుకొని ఉండే కందం, ఇది ఉన్నతస్థాయిలో సాధింపదగ్గ అందం శాదని నన్నయకు కెళును,. శెండవది అట్టిజే : ధ్వన్యనుకరణంగా సాధించే నాద

జ్రాల్య తి శభ! వీన్యానం:, అదీ ఇందులో కొంత "లేకపోలేదు, కాని చాల గడును దనంగా సాధింపబడింది. *కన్నుని లితాంతముల కుమొ శ్రైనసీ= = క అని చదావుతూంకు, ఇటునంటి ద న్యనుకరణ ఇందులో ఉందని అనుకోం. “మధుపదమ్ముుల సుగీతనినదమ్ము”లను అనుకరింనో శళల్దాలతో పద్యాన్ని (పారంభిస్తూ తేలిపోయే కవి కాడు నన్నయ. కాని మనం పడ్యాన్ని జూగ్నళగ్యా విశ్రాంతిగా “కం .. మాని, కుం.... "'మ్మొనసి. . ” అని చదాభవృకాంకే, మనం అఆళించని చోట ఒక చిత మైన ధ్వన్యనుకరణ సృష్టి ంపబడినర్త్వ కనుగానగలబ్లంతాము, కాని ఈ రకమైన థధగ్రన్యనుకరణ (శీనాధునినంటి కవులకు కూడా శక్యమైంది కాదు. హరవిలాసములో (శ్రీనాధుడు. వర్ష రృవును వర్శిస్తూ కప్పుల 'బెకబెకలను 11 నర్షించాడు, భాగా లేదనము కాని నన్నయకూడ అరణ్యపర్యంళో అే వర్ణన వేనాడు కఆర్రుద్రసు తశ్చయోద నమయంబున నొక్కట వి సరిల్లే నం బరమున సంబుదధ్యనియుల బల్యల భూముల భూరి దక్తురో త్కృ_రరవముల్‌ మహీరుహూ శిఖాంతములందు శిఖండితాండవాం తర మద మంజులస్వ నముదానతిర మ్యుమ్ముల్తై ననంబునన్‌ * (అరణ్య $ 4ం1లి) ఇక్కడ “భూరి దర్దురోత్క ర రనముల్‌” అని అనడం జూ్యగత్తగా గమనిస్తే కప్పల "బెక'బకలు నినబడతాయి. కాస్త (శద్ధగా చదవాలి అంతే! శ. ఉబజుముజీమి మూలగాడ్చులు నజచి విశరయబొ చె మదననంహరు 'దెనం (గొ 'మ్మెజుం గువృవించెం గప్పులు గబజిపజణ గజవజిగ యనుచు గట్టున నజవెన్‌. (హర; వక్రి

ఓకీ శ4ల్నీినన్న యే

అంటే నన్నయ నగ్షనలలో ధ్యిన్యనుకరణ మననకమైతే, రమణీయోచాా_త్తవైన కావ్యగారవానికి ఆటంకమన్న _ కంకతో వమూనుకోడు. అలా అని పినీకళూతలను అనుకరించగు,. కొవలసీన ధ్వన్యనుక రణాన్ని స్ఫురింపో స్తాడు, ధ్యనింపచేష్తాడం; కాని లోక సామాన్యమైన ధ్వ న్యనుకరణాన్ని యథాతథంగా వాడి కావ్య గారవానికి హోని కలిగించడు. శేనల నాదవిన్యానంవల్ల క్లే అందం తక్కువ స్థాయిలో లభించే-చే అన్న విషయం అందరికీ లెలిసినచే “కాగా ఆ నాదవినా వ్ర్‌సాన్ని రమణీయోడా_త్తపరిధులలో నిజంధించడం లోనే నన్నయ విశిష్టత ఉన్నది. నన్నయ కవితలో శ్నూగళతవై న నాద విన్యాసం అర్ధాన్ని (క్రిందుపరుప్తూ చానిమోద (వభుత్యాన్ని నరపదు, ఇది నన్నయలో అత్షరమైన అక్షయమైన “అశరరమ్యుతి లోని ఒక భాగం,

పంచమాశ్వాసంలో అక్కడక్కడ జరిగే ధర్మాధర్మ పరిశీలన కూడా కధ విశాంతిగా నడపబడుతున్న దన్న భావాన్ని బల పరు స్తోంది. అలాణే (దోణునికి జరిగిన హరాభనం ఒకసారి కవి చెప్పడం, మరోసారి (దోణునిచేత వెప్పించడం జరిగింది. అయితే ధర్మాధర్మ విచారణ జరిగినప్పుడు కంతి శేవలము 'తాల్మియందు పృథివినంటిబే గాక బహుసూక్ష్మబుద్ధి, వక్కాని వినికిడి గలది, ధర్మరాజునకు తల్లి కాగల యోగ్యత లన్నింటినీ గడించుకొన్న దనిపిష్వంది. ఈమె (బకికి ఉంకే పాండవులకు భయం లేదన్న నమ్మ శాన్ని మనకు కల్గించింది. అలా?ే (దోణుడు తనకు కల్టిన పరాభవాన్ని వెప్పు కోవడంలో కూడా, అతని సహజ సౌశీల్యం, అలౌక్యం, కాసంత విభవానిశకే ఇం[దపదవి అబ్బిన దన్న౦త తృ ప్స్‌సి పాంచే లవణం కనబడతాయి,

ళా ల్యం 108 ఈ అఆశ్యాసొన్ని ₹0ండుభా గాలుగా విభజించవచ్చును పూర్వ భాగంలోని కథ పాండవులు వాన్తినావురాన్ని శేరుకోవడం, సత్యవతి కోడం(డతో వుణ్యగ తిని చెందడం నరకు వ్యాపించి ఉంది. (ఆది ఏ కం1ే6్క) పూర్వభాగంలో కనబడి, మరి కానరాని పొా్యతలు పాండు రాజు మాది. మాది నాల్లువూటలలో తీర్చిదిద్దబడింది. ఈమెలో (పత్యేకతి వమిా లేదుకాన్సి పిల్లలు "లేరన్న 'బెంగ ఈమె మనసున బాగ గూడుకట్టుకున్నది. అలా అని సవతిని మాని అసూయపడే టంత అల్బసంస్కా-రం కాదు. తన (పక్కనే ఉన్న కుంతి ముగ్గురు పిల్లల్ని కనేనరకు, గాంధారి నూర్డురు పిల్లల తల్లి అయీనరికూ, తన ఆకజేదన భర్తదగ్గర చప్పువోనేలేదు.. గాంధారినంటి మప 'ఒత్యెనత కూడ “యుధిష్టిరు జస శ్రైంబు విని మన్యు'తాపంబున నుదర 'తాడ నంబుంజేసిి (అది ఏ $-98) కొనడంలో "రేఖామా(తంగా కనబడే అసూయ ఈవెలో కనబడనే కనబడదు. కుంతికి ఉన్న గడుసు దనమూ ఈమెకు లేదు. అందుచేతనే కుంతి ఈమెను తన మురిపెంపు చెనళ్లేలుగా దూనుకొని ఉంటుందన్న భౌవం వమసకు కల్గుతుంది. ఈమె ఎందుకో వికసనోన్ముఖ మవుతున్న వసంత శోభలా, అరవిచ్చిన అర విందములా కనబడంతుంది. ఈ వసంతము, అరవించము సంపూర్ష వికా నమునకు నోచుకోలేదు. అవి ఎంత నిసక్షసుంచరములో అంత వాఠాత్తుగ (పళయర్వ్యుంయువాత పడ్డాయి, పాండురాజు పర్మాకచుమున ఎన్వరినీ మెచ్చనివాడ్కు. దిగీ జయం. చేశాడం, “మండిత గుణసంపద నధిపిడనీ, వంశకర్తలైన పూరునిక్తి భరతునిక్కి కుఠునికి తుల్యుడనీ, “బుధసభలు ఆయన్ను 'మెచ్చుకొనేవి, కాని వేబ అంకే మహావ్యసనం. “అనేక వినోదంబు లను ననవరత కామానురూప విషయసుఖానుభవంబులనుంి (పొద్ల

104 శిల్చి సన్నయ పుచ్చడంలో అతడు తన తండీని జ్ఞాపకం చేస్తాను. శతశృంగ పర్వతం మోద తపస్సు వేసుకుంటూ, తాను శాపోపవాతువని ెలినిహూడా, శామానికీ, మోహోనికీ వశుడై మృత్యువును కోరి "తెచ్చుకున్నాడు.

కాసి చ్మితమేమం కే నన్నయ అతస గుణాలను ముదురు రంగులలో (పవర్శిస్తూ, వ శ్ఞసనాలను, బలహీనతలను కప్పిపుచ్చకుండా "జీత రంగులలో ఘూపాడు. పక బ్రససానంగా పొండురాజు మన సౌవు నస్యాన్ని గడించుకున్నా డం పొంచన్రలపట్ల మనకు అభిమానం ఇక్కడనుంచే ఆరంభమవాలి,

ఈ అశ్వాసంలోని ఉత్తరభాగం పాంచవుల బాల్యాన్ని సని స్తాంది* అర్జును కొండుక నాంటి పర్శాకమ గుణ సంపదలు మై శంపాయ నుండు జనమేజయునకు జెప్పనని ఈ అశ్వాసం ముగింపబడింది. భారత కథకు నాయకుడు ధర్మరాజే అయిన్నా కథ చెప్పబడుతున్నది జనమేజయునకు, ఆ జనమేజయును అర్జునుని మునిమనువుడు, అంవేత ఈ [కోతకు సహజంగా పాండవులన్నా, అందులోనూ అర్హునుడన్నాా ఒక (పశేశ్రమైన అభిమానం ఉండడం సహజం, అర్జునుని వణ ఛరా లే మ సంపవలను వినాలన్న జనవేజయుని కుతూహలాన్ని తృ ప్త పరచడంలో కథకునికీ ఒక తృప్తి ఉంటుంది. అందుచేతనే ఈ ఆశ్వా సంలో ఎన్నో ఇతర విషదూలు ఉన్నా, దీన (పాముఖ్యాన్ని కథ కుకు ఎత్తిచూపుతూ, ఎంతో ముద్దుగా ఇవన్నీ అర్జునుని 'ళొండుక నాటి పరొ[కమవిశేపాలన్నాడు.

అలాగే చతుర్థాశ్వా నంలో కూడా విచ్యితఏర్యుని దగ్గరనుంచి జనమేజయుని నరకు గల వంశవృతూన్నంలతో ఒక దీర్హ్స వచనంలో (పస్తావిస్తూ, *ప్ర్యాడన ప్యుత్తులైన పదునొక [-౦(శయందును నంశ కరురనై స యభిమన్యునకు విరాటప్ము త్తి యయిన యుత్తరకుం బరీ తుండు పుట్టై”నస అంకతో ఆగషండా ఏ

“అతనికి ననంత పుణ్యా

న్విత యనందగు మా(దవతికీ సి వఖల జగ

న్నుత జనమేజయ పుట్టితి

ధృతిం బాండవ వంశమునకుం "జేజం బెసంగన్‌” (ఆది ఏ ఉర్‌ అని జనమేజయుని గూర్చి కందంలో ముక్తాయింపుగా మహో 'తృాహంతో వెప్పాడు వైశంపాయనుడు

జనమేజయుడు రాజవడంనల్ల నే వైశంపాయనుడు ఇలా ఇప్పలేదు, ఇందులోని కెచిత్యం కథకునికి (శోళకు గల సంబం ఛాన్ని "తెలియజేస్తోంది. (శోతలేని కధనం (పయోజనళూన్యం, కాన్య (వయోజనం సాధింపబజేది సహృదయునిలో నే. అందుచేత సవృాదయుని దృష్టిలో పెట్టుకొని (ఇక్కడ అతణ్ణి ఉత్సాహపరుస్తూ) కథను పవప్పాలన్న (పాచీనుల మతాన్ని బలపరచేదిగా ఉంది ఈ కథా

ఖు ణి ఖు

పాండవుల బాల్యాన్ని వాలా అందంగా నర్జి ౦చనచ్చునుః పిల్లల తొక్కు-పలుకులనుంచి, కీదులాటలనుంచి, విద్యాభ్యాసం వరకు విభిన్న సన్ని శేశాలను విసృతంగా; ఎంతో అందంగా, ముద్దుగా వర్ణ్మి ౧చనచ్చును. కాని మంచి 'జేర్చరి చెప్పే కథలో ఇవి కభా గను నానికీ ఆటంకాలుగా పరిణమించకూడదు. భారత కథలో వివరింపబడిన పాండవుల పీన్ననాటి కథ వస్తువును ముందుకు సాగనిచ్చేది. అది పాండవ ధా _రృరాష్ట్రాల భీవకారణ సంగహంగా పరిణమించింది. ఆటలలోనుంచే అసూయ పుట్టుకొని ఒచ్చింది. "జేశీయ ఛందస్సులో నడుస్తూన్న పిల్లల ఆటల కథ (ఆది ౩ $-160ఉ16%) వటుక్కు-న వచనంలో ఆగిపోయింది (167). దుకోస్టథనుడు చాలుడైనా రాజసం

(14)

104 శిల్చినన్న యి గొప్పది. అప్పుడే శకుని దుశ్శాననులతో ఆలోచించడం (గారంఖభిం వాడు, ఒక నిశ్చయానికి నవ్బాడు ఏ తన (పతిజ్ఞ ను [పకటించాడుం పృథ్వి వ “ఉపాంళు నధం జేసి మధ్యము మదోద్ధతుం జంపిని

నృపత్నముగ ధర్మ నందను నశక్తు బంధించి య్‌

"నపాండనముగా సమ్ముద వలయాఖల మ్షోణి మ

త్కె్భెపాణ పటుశక్షి నత్యధిక కీర్తినై యీళదన”

(అది ఏ క$-168)

పగ పట్టిన పామైపోయాడు. నాగకేతనుడు. *“ఏగ యడలించు మెంతయు శుభం,బది "లెస్స! యడంగునే పగం బగ. * (ఉద్యో: 821) అని తర్వాత ధర శ్ర గాజు మహడక్టులులోకమూ-అందరూ దురొ క్యిథనుని వి నిల్లుకట్టుళొని పోరన్హా అణగాే పగ కాదిది. సుయోధనుని బాల్యంలోనే అంకురించిన అసూయ, పగ త్సణ తణ (పవర్థమానమై పోయాయి, భీముణ్ణి నీట (దోశాడు ; విషోరగాలచేత కరపించాడు $ విపూన్నాన్ని పెట్టించాడు, అయినా భీముడు చానలేదు. “భీమునకుం దన చేసీన యుగ్దు 'లెల్లను గృతఘ్ను నకుం జేసిన లగణ్జులునుం బోలె నిమ్ఫలంబ్బులై నౌ నని సిగ్గుపడ్డాడు (అది వ 5180). కాని ఈ నిగ్గు నల్ల తెలివి రాలేదు, తిరిగి “పాండవుల "కెల్ల నపాయంబు సీయ నుపాయంబుం జింతించుచుండె 1” (180) అతని నిలువెల్ల విపషమయి పోయింది. దీనికి పర్యససాన మే లాతాగృపవా దహనం, అపీ పలించక పోగా, కుటిలత్వం కపటద్య్యూతంగా రూపుకట్టింది. పగ మ్యాతం ఇవానలేదు, తొడలు విరిగి (పాణో(త్కమణానికి ఎదురువూసేప్పుడు కూడా పగకు శాంతి లేకపోయింది. చివరి ఘడియల్లో అశ్వ స్థైమను సేనాధిపతిగా చేస్తీ అతడు లోకాన్ని అపాండనం చేయగల డను ఫొన్నాడం. గురుపుతుడు "'కౌవించిన సా వ్పీ క (ప్రళయం అతని శా తుది గడియల్లో 'మన్మివీయంబు. అయింది, ఆ మాటలు విన్నాక శే సౌప్తిక ఏ 1284

జోల్యశి శ శాని ఈ విహోరగం (పాణాలను వదలలేదు, నిజానికి పగకు (వ్రతీశో సుయోధనుడు |!

అంతటి షగకు ఈ పృథ్వీనృ తం నాందీవాక్యంలో ఉందిః అయికే అస్పటికి భీము డొకగడే తనకు (పనూదకరమయిన (వత్యక్థి * అర్జునుడు ఇంకా ఆతని గుర్తింపులోకి రాలేదు, ఛీముగు జాతములో'నే మవ+బలశాలి ; ఉద్ధతుడు. అద్జను జలా కాదు; ఆతని పర్యాకమం కాలంతో ఉన్మీలిత మభేీ-ది. దీనికీ (ారంభం కుండా ఈ అశ్వాసంలోనే ఉంది, ఇకావనుంచి అరణ్యపర [౦ కథ నరకూ అగ్జు నుని పరాక్రమ గుణ నంపద "లెలా పెరుగుతూ నభచ్చాయో నర్జిత మయాయి. విలువిద్యలోని వైవుణ్యాన్ని; అన్ర్ర శ్ర విద్యలను సాధించాలన్న అతని పట్టుదల (దోణాచార్యులకు అతి (వయ శిష్యు నిగా చేసింది. ఆతనికి యుద్ధం చేయడం ఒక (కీడు విలువిద్య ఒక్ష కళ. ఈ కళను అభ్యసించక "మొక తపస్సు. అందుచేతనే ఈ అఆళ్వా సొంతములో అడ్జునుని ధనుఃకాళలాన్ని గురించి, కవి (పల్యేకమైన అభిమానంతో విసరించాడు,

ఇప్పుడు సుయోధనునికి (కొత్త సమస్య ఉత్పన్న మయింది. అర్థునునికి (పతిద్యంది తనవంక ఎనరూశేరు,. ఆ జెంగను గూర్చి కవి ఏమి ఇెప్పలేదు. ఆతని ఈ బెంగను తీర్చుగలవాడు కరు డోొక్క్టాబే. అతడు సూచనగా ఒక్కసారి ఈ అశ్వాసంలో కనబడినా (229), ఈతనికి దుర్యోధనుడు పట్టం గట్టింది తెర్వాతి ఆశ్వానంలో నే,

యౌవనం భీమ్మడు అన్నింటా సమష్థజే కాని వివాహాలను జరిపించవంలో ఈ (బహ్మణారి అంచ నాలన్నీ తల్యకిందు లయాయి, విచి తపీళ్యునికే వివాహాం చేయడానికి కాశీరాజు దుహితలు మవ్వురినీ - అంబ అంబిక అంబాలికలను - తీసికొనిరాగ్యా తన యత్నమంళా వమ్మయి పోయింది అంబ తనకు గర్భశ్యతువై పో యింది. అంబిక అంబాలిక లకు విచితపీర్యునివల్ళ అపత్యం "లేకపోయింది ధృతరాష్ట్రని విను యంలో తాను అటువంటి పొరపాటును తిరిగి చేయకూడదనుకున్నా డు భీష్ముడు. ఈ నంశము విచ్శేడము కాకుండా. ఉంబేట్టు చెయ్యాలి. అందుచేత పదినుంది పిల్లలను కనే పిల్లనే ధృతరాష్ట్రునికి కట్టఇట్టాలను కున్నాడు. సుబలుని కూతురు గాంధారి అట్టిది నూష్టరు కొడుకులను కనడానికి హరునిచేత వరాన్నిపొందిన దా కన్యక.ఈమె ధృతరాష్ట్రునికి తగిన భార్య, వంశవిచ్చేదం అవదు అన్న గంజడానతో గాంధారిని ధృత రాష్ట్రూనికిచ్చి వివాహాం వేశాదు. గాంధారి నూర్జురను కన్నది _ కాని ఒక[-డూ దక[ాకపోనడములోనే విధికై పరీత్యమున్నది. అంతేకాదు ; కమారాశ్ర్రనిద్యాసందర్శన _ సందర్భంలో అర్జున్యుి మెచ్చుషంటూన్న (ప్రజల వోలాహాలాన్ని విని చానసికి శారణాన్ని 'తెలునుకున్న ధృతరామ్టగం ; కూరి నిజద్యుతిత డం బృ థారణి సంభూత పాండవాగ్ని (తితయం చారల నస్మత్కుల దురి తోరుకరారణ్యడాహ మున్నళతిం జేయన్‌” అది : 6-1క్త అన్నాడు, ధృతరాష్ట్రుడు, ధర్మరాజు పీరిర్యురు మపహోగూాఢమతులు. వారి మనసులలో ఏమున్నదో కనుగానడం అశళ ర్ట అయితే

యానన౦6 శిఖ ఇద్దరికీ ఒక "కేడా ఉంది ఏ ధర్మరాజు మోవోన్ని “తగకోనుకొని సత్యాన్ని వరాజగలడుం ధర్మ మతనికి సహజాతమైపోయింది. ధృత "రాష్ట్ర్రగు సరిగ్గా దినికి న్యతిరేకం, ప్ముతమోచోన్ని చంవుకోలేడు, పవ్యుతులు చచ్చిన తర్వాత కూడ కాటికి కాళ్ళు చాపుకొని ఉన్న ఈనన అద్ధును వాష్ట్రసుడు వరాన్ని కోకరకోమంచు ఒక్కసారి మృుతి నొందిన వాళ్ళను చూడడానికి వీలును కల్గించాలని కోరుకున్నా డు (ఆ్మశమవాసన పర్వం: ద్వితీయాశ్య్వాసం). ఈ మోవాం నన్లనే అతని మననుకూ+డా సహజంగా కలుమీతమైపోయింది. అందుచేత ఇక్కడ ఈతడు నిజంగా పాండవులు అంతటినవాళ్ళయారని నంతో మ స్తున్నా డో, "కేదో మనం భెప్పలేం బహుశా సంవోషీస్తూ ఉండవచ్చు : ఎందు చేతనంపే తన కొగంకులు, తమ్ముని కొడుకులు అనే భేదబుద్ధి లేకుండా వీరిని చూస్తున్నాడని పంచమాశ్యాాస ఉ _తృరార్థంలో (ఆది 1 5102) వెప్పడంనసబ్న.. కాని "పెరుగుతూన్న కొద్దీ వారంశు అసూయ కూడా పెరుగుతూ ఉండనచ్చు. వపమంళేే వారణానళనికి పాండవులను పంపాలనీ, వారక్కడ కొంతకాలం ఉంజేప్పటికి పాండ వుల పట్ట (పజకు గల అభిమానం తగ్గతుందనీ, ఈలోగా రాజ్యం తమకు క్రైవనం అవ్ఫుతుందనీ దుర్యోధనుడు అన్నప్పూడు, అతనితో ధృతరాష్ట్ర వన్న మాటలివి ; జ్‌ నెల్ల (పొద్దు నా యొదలోనం దలంతు సీ యభిిపాయంబయిది చారుణంబు గాన వాకునకుం జుల్క-న జేరనోపం గడల్‌ పాండవుల నేశత మెట్టు లనుపం గా నగు మథి దీని గాంగేయ పిదుర కలశజాశ్వ జ్ఞాన గౌతముల్‌ బుద్ధి గా నొడంబడుదురె కాదయ్య యనినం గారవ జ్యేస్టుంగు ఘను డిట్టు లవియొో”, (ఆది. 69129)

శీ శీల్చినన్న య మనసులోని మనసులో దుర్యోధనుని ఆెంత లోభమున్నదో తనకూ అంలేనట! కాని అది దారుణం! అంశేశ ఆ మాట సైకీ అనడుః అయితే వీపి దారుణం? “*వాకునకు జల్కన శేర నోపొ ని ఒకానొక రహస్యం దొర్యోధనుని మనసులోనూ ఉన్నది. అది లావౌగృహ దహనం, “మన రాజ్యం స్యుపలివ్పితమైన తర్వాత పాండవులు తిరిగి రావచ్చు”నని దున్యోధనుడన్నది పైన "పేర్కొన్న వాకునకు "తేగూడని వివమయాన్ని మరుగుపరభడాని'కే, అంతమొందింప టడడానిశే పాండవులు వారణానశతానికి పంపబడంతున్నారన్న ది (ష్య చమువు ధృతరాష్ట్రుడు (గహించోేదని మన మనుకోనక్క-ర లేదు, శాని కొడుకు ఆ మూట అనగు, తాను వినగా. కాని తన భ్యేయం తండికి తెలును నన్న నమ్మకం కొగుళవ కుంది ; తన కా విషయం “ఇెలియదని కొడుకనుకోనాలని తండి ఆశ, వీ గాంేయుడో, విదు రుడో, ఇతరులో అడ్డు నిస్తారని ధృతరాన్టు)ని భయం- అంతే ' అయితే ఇంఠటి దుష్టుగా ధృతరాళ్హుడు విదురుడు బేకవోతే తణమయినా (గుతక లేదు, అరణ్యపర్వంలో ఒకచోట పాండో పత పాతి అని విదురుణ్ణి పాండవులదగ్గర శే పొమ గ్రంటాడు... కొని శన కాలే మనుష్యులను పంపి క్షమాపణ చెప్పుకొని విదురుని తన నద్దకు "తెద్చుకుంటాడు. అం టే ధృతరాష్ట్రుని మనకులో అనేకమైన పొరలు ఉన్నాయి. పై. పొరలో అతడు పాండవులకు, ధా _ర్తరాష్ట్రలక మధ్య శీవలము తటస్టుడు. లోకానికి ఆ నిలా కనబడాలని అతని ఆభ. చాసి (శ్రింది పొరలో (గుహ ్మండమైన ప్కుళమోహం ఉన్నది, జాని నాతడు కప్పిపుచ్చుకోవడానికి త్మీనమైన (పయత్నం చేస్తాడు కాని. దీనికి ఇంకా (కింది పొరలో తాను 'సుతువాళై" వోయి ధర్మాన్ని విస్మరిస్తాడు. ఇంకా (శ్రీంది పొరలో పాండవుల నాశనాన్ని థోరుతాదు,

యావనం శే కాని వాట్లని్నిటికన్న అటభ్రడగున వరొక పార ఉన్నదిం అందులో పాపభీతి గూడుకట్టుకొని ఉన్నది. దానివబ్ననే ఎన్నటి చె.నా బాగాపడకపోతాడా అని, వాస్ర్రసుడు, విదురుడు, సంజయుడు అతనికి ఎన్నో సీతులను బోధిస్తారు. ఈ సాప భీతి ఎన్నాళ్ళ నా ధృతరాష్ట్రానిలో బలహీనతగా- ౨౬58576 గా _ ఉండిపోయింది కాని, బలాన్ని శకైెర్టిన్ని పుంజుకొని (శియాశీలమై = రెంటగాంఆ గా- తన కొడుకులను అధర శయన _ర్తననుంచి రశ్షించలేకవోయింది. ఇచే ధృతరామ్ట్రూని విషాద గాథ (చాంఆర్వగ. కుమారా శ్ర విద్యా నందర్శన సందర్భంలో ధృతరాష్ట్రాడు “పథ అనే అరణివల్ల ఉద్భవిల్లిన పాండన అగ్ని(తయం నా కులము యొక$- దురితము లనెడు మహోరణ్యాన్ని కాల్చిజేస్తుంది!” అని అన్నాాడం, మెకి వాడగా ఇది పాండన్చలకు (ఊహంసావాక్య మే. ధృత 'రాష్ట్రూడం “ పాండవులను మెచ్చుకొన్న క్షు కనబడుతోంది. అలాగ లోకం అనుకోవాలని ధృతరాష్ట్రని కోర్క-. కాని అతని మనసులో వమున్నదో ఆ గూఢమతిశే తెలియాలి. ఇది లోపల అసూయను దాచుకొని, మెకి అనే మెరమెచ్చుమాూట కూడా కావచ్చు | అజే నిజమయితే ఈ ధృతరాష్ట్రుడు తన నంశనాశనాన్ని తానే స్వయంగా కోరుకుంటున్నా డని అననలని ఉంటుంది. ఈ పద్యంలో తన కులం యుక్క్కాూ పాపాలనే మహారణ్యాన్ని వొండవులు కాల్చిచేయగలరన్న తన ఆశను (పకటిస్తున్నా డం, అధర్మపర్యులై న థా_ర్తరాష్ట్ర్ర శాంతెరమే తుడిచిపెట్టుకొనిపోయింది. ధృతరాష్ట్రాడు తలచిన దొకటీ, వాక్కు.నకు "తెచ్చినదీ పఫలించినిదీ మరొకటీ | అయితే ఇది ఎక్కడనుంచి పుట్టుకొని*చ్చిన మాట? అని అంజచ్పే ధృతరామ్టనికి కూడా తెలియకుండా అతని మనసు అట్టడుగు పొరలో స్నుప్తమై ఉన్న పాపభీత్కీ ధర్మమూ కలువరించిన కలుసరిం

119 వ్ద్‌ లి నన్న య ఇది ! తనకు తెలియకుండానే (లోకులు తన్ను లోగడ కోరినట్టు (ఆడి : కం1మ0, 111, 119) ] తాను తన కొగుకుల్ని శపించడం! సన్నయ ఇట్టి విధిమై పరీ త్యాన్ని (సంగ ని చాల జ్యగత్తగా ఇరాస్తాదు దానికీ (పత్యేక మైన (పాథాన్య మిస్తాడు. అయితే ఇంతటి విధి వై పరీత్యం "వినుక ఒకానొక మహత్తరమైన ధార్మికమైన త్తి ఉన్నదన్న నమ్మకం నన్నయది. ఇది ఏదో ఒక (గుడ్డి శక్తి కాదు. వాళ్ళ వాళ్ళ సుకృతాన్నిబట్టి కాని, (సవర్తనావిధానం వల్ల కాసి ఫలితం ఉంటుంది, "లేకపోతే నూర్లురు వ్యుతులను కనడానికి వారుని ఇేత వరాన్ని పొందిన గాంధారికి ఒక్కకొడుకూ దక గాకపోనడమూూ శఛప్తురై పళ శ్చాదనానికి అశ క్షుడెన పొండంం జు నంశనర్థను డవడ మేమిటి ? ఇది వట్టి విధిపిలాక మనుకో ఏలులేనవంటాడు నన్నయ, ధృతిరాష్ట్రని మెరి మచ్చు పచనాలలో శెౌఎం ఎలా, ఎందుకు ఉన్నదో, అలాగ్కే అందుకే నీ బుద్ధి ననుసరించి విధి నిన్ను "వెన్నాడు తుంది. ఎప్పుడో తలవని తలంపుగా హరాత్తుగా జీనితంలో ఓడిపోయి నప్పుడు, ఇది అంతా విధివై పరీతి శ్‌ మనుకుంటాము, కాని దీనికి చీజా లన్నీ నీలోనే ఉంటాయంటాడు నన్నయ,

ఈ అశ్యాసంలోని కునూరాన్హ్ర విదా గ సందర్శనం (వధానంగా అయ్యావారి అఆత్మానందానిక్సీ తికి ఏర్చాటు చేయబడింది. ల్‌ శిష్యులు ఇంత వాళ్ళయారు, మూడండి[కోఅని వదూవాలని (బోణుని తవా తహ, అయితే ఆయనకు ఉచ స్చస్థితి ఆరంభంలో రంగస్థలంలో నిల బడ్డప్పటినర కే! “అట్టి యఎసరంబున నా చార్యుంగు.. శుళ్లాంబ 'రాభరణ మాల్యానులేపన యజ్ఞోపవీత పలిత కే శ శు శోభిత "దేహుంకై రంగమధ్యంబున సళ్వ నామ సహితుంతైై విముక్త జలద జూల వియ న్మధ్యంబున నంగారక సహీతుంచై న యాదిత్యుండునుం జోల నున్నాడని నన్నయ అన్నాడు. విద్యా పదర్శనంలో భీమ డ్డురో ఖ్లైధనులు తము గడాకాశలాన్ని మూపాగు ఆ నరూపడర్ద

యాననం౦ 119 గురువుగారి మెప్పునా ఎ'ంబేట్టు “లేదు ఏ “భావి పాండవ కౌరవ్య రణాఖిసూ-చన పటివృంబయ్యె ఫఘాోరాక్ళతిన్‌.” ఇది ఒకవిధంగా (దోణు నికి ఆశాభంగమే అనాలి, కాని ఆచార్యులు అంతకన్న "పెద్ద ఆశ నొకటి "పెట్టుకున్నారు. అనలు ఈ విద్యా(పదర్శనం అంతా అందుకే. *నా (థియశిష్యుండయిన యర్జును ధనుకొశలంబుల జూడుండు $” అంటాడు (దోణుగు. తన (వీయశిష్యుని విద్య నందరూ మెచ్చుకుం కే తాను కహొండెక్యి-నస్రే భావించ 'చేశికుడు (దోణుడు, ఇంత ఉత్పవాన్న్ని వర్చ్పాటు వచేసింది ఈ (పియళిష్యుని విడ్యాపదర్శనాని'ే 1 అందు చేతనే దానిని ఉత్పవాని కంతా అద్భుతమైన (పదర, సన అవాలని (యుడు కావాలని, చిట్టచివరకు మిగిల్బాడు. అలాగే నడీచింది కథ, మూపరు లందరూ “పరనూద్భుత చిత్తు లయారు; కుంతి తన జన్మకు సాఫల్యాన్ని పొందినట్టు. “అనంత విస్తారిత లోచనమొ పొంగి పోయింది; ధృతరాష్ట్రాడు ఉలికిపడ్డాడు. ఇంకలో చటుక్కున కక్టుడం రంగములోనికి వొచ్చుకొని రానడంతో ఆచార్యుని అంచనా అంతా తల్మక్రిందు లైంది. అష్జునుడు తన స్థానాన్ని సమర్థి ౦చుకోవలసిన స్ధితిలో పడిపోయాడు. భీముడు అక్కసును చరూపాడు, దుర్యోధనుడు అనకొ' ఇాన్ని వినియోగించుకున్నాడు, దుర్యోధనుడు ఇప్పుడే రారాజయి నంత దర్పంతో క ర్లు అంగరాజుగా చేశౌడుం దురో్య్చధనుకు క ర్లణ్మి తీసికొని కరదీపి కాసహ్య సంతో తన మందిరానికి వెళ్ళగా, పాండవుల నిష్క్రమణ ఇన్ను దరిగినట్టు విన్నబోయినట్టు కనబడుతుంది

అంశే కువూరాన్ర్రవిద్యా నంవర్శన (ప్రారంభం “శీసలం (శ్రీడోత్సవంగా ఆరంభమైనా; త్మ నపరిణామాలతో అంతమయింది.

అలాగే (దుపదుని పట్టి తెచ్చి యిన్వడం, గురువష్పిణ నివ్వడం అనుకొన్నారు కౌరవ పాండవులు, కాని ఇక్కడ కూడా పరిణామం సై పట్టుబడ్డ (దుపమను. (దోణునిచేక. విముక్తుడై ర్యా

కే2ైథీ శల్పీనన్న య కోప పాశ బద్ధుడై ఉన్నాడు. పరిభవాసికి పతీశారం చేయడానికి "పెద్ద ఎత్తు ఎత్తాడు. (రోణుక్టి చంపడానికి ఒక థొడుకును కనాలి. ఇంకో చ్మితం వీమంటే తాను పట్టుబడడానికి (ప్రధానంగా కారణమైన అక్టు నునికి భార్య కాదగిన కూతును కనాలి! ఇటే విధిమై పరత వొ గ్రూయ్యిి అంసే. (ద్రుపదుని ఆలోచన 'చ్మితిమైనది. గురువ్సుకు శిష్యు వంశే (పాణం. ఆ శిష్యుడు గురువుచేత (ేలేవింపబడి తన్ను పట్టు కొన్నాడు, ఆ గురుఖ్చకు తన్ను గురువక్సిణగా సమర్పించాడు దీనికీ (పతీశారంగా సాధారణంగా ఇద్దమిదా పగను సాధించా లనుకొం టాము, కాని (దుపదుడు అలా అనుకోతేదు ఏ గురువుకు (పాణమైన శిష్యుడు తనకు అల్లుడవాలి, గురువును అతని శిమ్యుని చానమర'ే వహతమార్చాలి ! చ్యితమైన పగ విచ్శితమైన మనసు (దుపదునిది | 'కాగా పమారా్ర్రవిడ్యా సందర్శనం ఒక సంఘటన. (చుపదని

పట్టి లేవడం మరొక సంఘటన. ఇలా సంఘటనలను కరార్చినంత మాతాన కథనం రక్తి కట్టదు. కధకుకు నంఘటనలనే వకరువు పెడు తూన్నట్టు (శోతకు తోచినా అందులోనుంచి అనుకోని విధంగా కథ 'మొలుచుకొని రావాలి, ఇదీ నిజానికి కధ లక్షణం. ఏమం'కే జీవితంలో కూడా ఇలాగే జరుగుతూ ఉంటుంది. మరొకటి ఏ మన మూహాంచని విధంగా సంఘటనలనుంచి కధను మొలవీంచినప్పుడు కవి అందులో విధి వై పకీత్యాన్ని కూడా వత్తిదూపిత్కే ఒక (త్త "ఇెలివినో ఈ సంఘటనలను చూస్తూ లోకఫు పోకడశే గాక ఆశాశమంక ఎత్తున అంచనాలు శేసిషొనే మనిమీ అతి తెలివిని దూనీ జాలిని పొందుతాము ఇక్‌ కువూరాశ్ర్రవిద్యా సందర్శన కథా కధనంలో మరొక విశేషాన్ని కూ+డా గమనించాలి. కవితకు పికరం, మాధ్యమం వాక్కు. ఇది ఒక నూటకు "వెనుక మరొక మూటగా కాలంతో ఆవిర్భ నిస్తుంది, అందుీత శాలంలో తణక్షణావిర్భావాన్ని పొందే నంభె

యావనం 18 మణలను కాని ఒకడా:ం “వెనుక నొకటిగా జంణీ నంభుటనలను శోన్సి వినిసించడం, నర్మింగడం కవికి అనుకూలమైన పని, కాని ఒక్కా-చోట'నే పది హంగులకో, రంగు రంగులతో ఒశేసారి ఆవిర్భవించిన ఒశే ఒక దృశ్యాన్ని చూపడం చిితకారునికి మంచి అనకాశాన్ని కల్పి స్తుంది కాని ఎంత నళ్ళనానిపుణుూై నా కవికి నమశన్యలను "తెచ్చిపెడుతుంది, కుమారా(శ్ర్ర విద్యా నసందర్శనంలో లటునంటి సమస్య నస్కుతః ఇమిడి ఉంది. ఒక (హో శ్రండమైన (సదర్శన రంగాన్ని (వదర్శించాలి ; (పీతా గారాన్ని రూపుకటించాలి ; అక్కడా ఇక్కడా ఉన్న వ్యక్తుల చేత ఒకే సమయంలో వేస్తూన్న వేతలను, మాటాజే మాటలను (వకాశింహచేయాలి. ఈ (పేమకలలో ఒకడు పుట్ట్యగుడ్తీ ; ఒకామె కంతి ; ఆవ కొడుకు అర్టనుడు తన వై పుణ్యాన్ని (పదర్శించినప్పుడు ఆనండాన్ని అమె అదుపులో ఉంచుకో'ేకపోయింది ; మరుక్షణంలో కొడుకు లిద్దరూ - కర్షార్టునులు - ద్వంద్వయుద్దానిక్‌ తలపడినప్పుడు వునను విలవిల కొట్టుకొనిపోయింది. "కాని ఇంత బాధనూ ఈవమణ్మాత మైనా ఇచెప్పుకొనలేని పరిస్థితి అది. ఇంకొకవంక కర్లుని పెంచిన తండి ఉన్నాడు (ేేతకులలో ; గగనతలంలో కన్నతండి సూర్యుడూ ఉన్నాడు. ఇందులో ఎన్వరినీ నీవురడానికీ పీలు శేకుండా అందరికీ చోటు చేయాలి, అందుచేత ఇటు (వదర, నాగారం, అటు (ేతాగార 0 ఆకసంలోని ఆదిత్యుడూ - అందరూ వక కాలికంగా మనకు కనబగుతూనే ఉంజేట్టు "చేయాలి. దీన్ని సాధించడంలో నన్నయ మంచి నేర్పరి తనాన్ని (పదర్శించాడుం (వదగ్శనాగారం" ద్‌ నచనంలో వన్షించబడింది. ఇది నిజానికీ (యదర్శనాగార స్థితిని వర్ణి చడం కాదు. అలా అది తయారనడానికి శేయబడ్డ పనుల నన్నింటినీ ఒకచడాని "వెనుక నొకటి వీకరువు పెట్టడం మా[తమే ఇక్టడ నన్నయ చేసినపని. అంకే అవకాశ ౦లో(వండెం6లో) స్టీరపడిన వస్తువును (పదర్శించవలసి ఉండగా అది చిితకారునికీ

116 శిల్చినన్న య హెధ్యమైనట్టు కవికీ సాధ్యం కాదు కనుక. చానిని కాలము (మఠ) లో ఆ నస్సువు అఆవిర్భవిస్తూన్నట్టు వేశాడు. అంకేవ; చ్మితకారుడు నిశ్చలమైన దృశ్యాన్ని కీనికొంటాడు. అందులోని అంగాల నన్నింటినీ ఒకేసారి (పదర్శిస్తాగ. కవి ఒకదాని వెనుక నొకటిగా జరిగిన విమ యాలను చెప్పగలడు కనుక, నన్నయ అనకాశం (0806, లో స్ట్‌ పడిన ఈ చ్చ శెస్టన్‌ కాలానికీ కట్టుబడీ ఉంజే తన పరికరమైన వాక్కు జ్వారా కాలంలోనే (శచ్ముకమావిర్భూకిని పొంచేట్టు వేశాడు అం1కు అవకాశంలో స్థిరపడిన నవ్వ్తువును కాలంలో తణ క్షణా విళ్శూతిని పొందినట్టు రూపకల్పన వశాగూ (ఆది; 6.4), ఇది వర్గ నలో గడుసుదనపు పోకడ], ఇక కటు (ేతోగారంలోనూ, అటు (పదర్శనరంగంలోనూ బేేసారి జరగి అంశాలను మూసపేప్పూడ్యు నన్నయ _ ఒకసారి రంగస్థలాన్ని, ఒకసారి (ైతకులను, ఒకసారి విడి విడి న్యక్షులను, ఒకసారి నమ _స్తలోకాన్ని చూపుతూ (00)60€ చేస్తూ), రచనను నివికంగా, సీరంధంగా, వీదో చలనచ్ని తాన్ని చూపుతూన్నట్టు వేశాడు. వాక్కు. కల్పించే అడ్డంపను అత్మికమిస్తూ, కథను (శసనన్న 'మొనరించడ మెలాగో నన్నయ కమారాన్ర్ర విద్యా సందర్శన కథలో నిరూపించాడు, కుమారా శ్ర విద్యా సందర్శన కథను విన్నంశు అడ్జునుడు (దుబమని పట్టుకొని, కట్ట తెచ్చిన కథ జరిగింది, ఇంతనరకు ఇది ఈ అజ్వాసంలోని ఉత్తరభాగం, దీనితో పాండవుల తొలి యావన కధ సమాప్తం కాగా, వారి వలి యావన కథ ఉ తరభాగంలో (పారంభమయింది. 1 మూఫనా “సాహిత్యం - విమర్శలో “కనితలో శిల్పం

యానన6 శ్రే

ఇందులో తిరిగి శెండు థఖాగాలున్నాయి, “మొదటి భాగం లాయె గృహదవానం నరకూ నడచిన కథ. తర్వాత భీముడు బకాసురుని వంపడంతో పూ _ర్పిఅయిన కథ. తొలి యానత్‌ కథలో (పధాస పాత అషస్టనుడు, లాతాగ్భృవా దహానానంశరం (వధానపా(త భీముగు, ఈ ₹ెండింటికీ మధ్య ధర్మ రాజే (వధానప్యాత.

ఈ మధ్యకథలో ఒకథాసారిగా యుధిస్టిరుగు రాజ్యభార ధురంధరుగుగా నిరూపింపబగ్జాడం, నరు తమ్ములు నాట్లు దిక్కు లను జయించగా, ధగ రాజు సారగభామువై నట్టు కనబడ్డాడు, (ప్రజా రంజకు డయాడు. ఆతణి ఆ పదవినుంచి తొలగించడం అకక్య్యమన్న ౦త భయాన్ని దుర్యోధనునిలోను, ధృతరాస్ట్రనిలోను కల్లిందాడంం అతడు హా న్లినాపురాన్నిి విడిచి డితే ఊరంతా పాగుపెట్టి పారు లందరూ అతనితో వలసనపోయీట్టున్నారు. అంచేత దురోస్టధనుడం సౌబలుని ఆ_ప్పమంతి అయిన కణికునిచే (పనచింపబడ్డ కాన్యమతాన్ని అవలంబించి, పాండవులను వారణానతానికి పంప సమకట్టాడు. ధృత 'రాష్ట్రని అందుకు అంగీకరింపచే శౌడు.

అయికే ధృతరాష్ట్రుడు తన అంగీకారాన్ని ఎలిబుచ్చేనముందు దురోశ్చధను డాతనికే కొన్ని హోమోల నివ్భ్చాడంం తన బలాన్ని, పాండ వుల బలాన్ని అంచనావేసి దూపాడు. “అశ్వ ళ్థామ నా కిష్టుడ; అందుచేత నన్ను వదలి అటు వెళ్ళడు, కొడుకును విడిచి (దోణు డటు అదడుగసపయ ఫ్రం కృపాచార్యుడు (దోణానునక్సి ఆంచేత అతడూ మనతోవా'జే. భీమ్ముడు మధ్యస్థుడుః కనుక వునతోనే ఉంటాడు, విదురుడు పాండవపక్షపాత్తి అయినా ఆతడొక్క_డూ నాకేమి అపాయాన్ని చేయగల్టూతొడు ” = ఇవీ దుర్యోధనుని అంచ నాలు, ధృతరాష్ట్రునికి ఇనన్న్నీ సరిగానే కనబజ్హాయి. అతడూ పాండ వులు దిక్కు. లేని పశులయిపో తారని అనుకొనే ఉండి ఉంటాడం,

అంకే యుద్ధప ర్యాల కథకు ఇక్క_జే వునాదులు వర్చడజ్డాయన్న వూట. ఇతిళోసాన్ని చెప్పేషప్పుడు కవికి ఇంతటి ముందుదూవు ఉంపేజేకాని, కథనం వధకు రుచించేట్టుగా (అంగం గ్రా ఉండదు, అయితే విదురుని విషయంలో మాతం దుర్యోధనుని అంచ నాలు ₹ండు విధాల ఫలించలేదు, ఒకటి ఆతడు తనకు అహితాన్ని ఇచేయ లేకపోయినా పాందవులు లక్కాయింటినుంచి (తికి బయట ఉడడానికి అతజే కారణం. ఆతని ఇవారచక్షువు, (మ్యుపాటనిం వాండ వులను కాపాడాయి, కెందనది ; ఆతని పాండన పత్నపాతమే పాండవులకు ఎలం,ం పాండవులు వాస్తీనాపురాన్ని విడిచి వారణానతానికీ "వళ్ళే ప్పుడు ధర్మరాజుతో విదురుడన్న మాటలు ధర్మరాజునకు తప్ప మళశెనరికీ అర్థం కాలేదట. నెనుకటి అశ్వాసంనుండి నిరాకర్షకంగా ఉన్న ధర శ్రైరాజు ఈ కథాభాగంలో ఒక్కసారి మహా పాజ్ఞుని వె, 'రాజసీళిజేత్తన లె, ధర్మశీలివలె, ఒక్క మెరపు 'మెరన్సి భీమార్డునులిద్దరినీ మించి సెరిగిపోయాగా, అతడు “పరాభ్మి పాయ మాూయోాపాయ (పయోగవీదుంగుూ; లక్కయింటి “కృతము రమ ణీయకను ఇమ్ముగా (గహీంచి (ఆది: 6.149), మెల్లగా భీమునిక్షి లంచులాని _పమాదాన్ని కెలియ జెప్పాడు, న! దీన్ని, దినిని స్రంచిన పురోచనుతోపాటు కాల్చి పోదా” మన్నాడు ఉద్దతుడ్షు భీముడు. అంశు ధర్మరాజు ; శి “ఎతేగలిమి దీని “తెజిల ల మజి కెజుంగని యట్లు గూఢమతి చుండుద మం దజణముం బురోచన క ఖ్రతేకము నెతి నేర్చుడు నంతకును వినీ తాత్ములనై” (ఆది ఏ 6-15 టి

యాననలీ 118 *బ్పప్పాప గృవా పకారంబు మన 'మెజుంగుట ఫురోచనుం జెతింగిన దుఠరో ఖ్రి్‌ధను నియోగంబు విఫలంబుల గాకుండ శీ భఘళారిమె దీని దహిం చిన నక్క-డ భీవ్మ విదురాదులు విని కోవీంచినం గురుకుల సమ్ముద వ్షభంబగు 1! మత్‌ డావాభయంబున మన 'మొండు గడకుం బోయిన 'నెతింగ్సి మన యంతరంబ రోయుచునున్న దురాత్ముండు. దుర్యోధ నుండు మన కపాయంబు సీయు ” నన్నాడు,

ఎత్తుకు వై ఎత్తు తేస్తూ, ధర్మభంగం కాకుండా, కృ(తిమాన్ని కృ(తిమత్వంకోనే "భేదించ సమకట్టాడు ధర్మరాజు. ఇప్పటి కే ఈతడు "మెత్తని పులి !

అయితే ఇక్క-డ ధర్మరాజు ఈ నిమయాన్ని భీమునితో చర్చిం చడంలో ఒక జ"చిత్యముంది. తర్వాతి కధలో భీముడే నాయకుడు. పీ*డించానురుని నంవారించేవాడు హాడీంబను వివాహమాజేవాడు భీముడే. అంచేత వాల సనవాజంగా కథ మొలచినట్టు వేయడానికి భీముణి కథకుడు ముందుకు నెజ్హాడు.

ఈ భాగం బోని భీముళ్లీ గూర్చి రెండు మాటలు ఇజప్పాలి. అతడు ఉద్ధతుడా; కాని అతని మను అతిమెత్తన, అలనీపోయి్యి. ఇొట్టు కింద “పయిపుట్టంబులు పజచుకొన్ని తమ భాహువండంబులు దల గడలుగా న్మిదితులయి యున్న సహోవరేలం దన్లి నిం జూచేసరికి అతని గుంజె మండిపో లేదు. తిరు సమహోయింది, తనకు కోల్లిన కష్ట్మమెతే మండిపడి ఉండేవాడు, కాని తనకు కష్టం కలవని తోచకపోవడం లోనే భీముని సౌాళీల్యమంతా ఒక్క-సాం వెల్లి విరిఫింది.

ఇెండవది 3 హిడీంబను భీముడు భార్ట్టగా న్వీకరించిన వృత్తాంతం ఒకవిధంగా అద్భుతమైన ఘట్టం. అతని నంయమనమూ దమమూ నిరుప మానం, “అతిమానుషుంబై న రూఎ సౌొంవర ఖ్రంముల త్తని (పత్యవమై హిడింబ తన్ను వలచి వచ్చినా, భీముడు “నిన్ను వలభేది లేదు పాను. శ

120 ఫిల్పీనన్నయ న్నాగు; “నిన్ను నమ్మ"నన్నాడు, అన్న గారూ తల్లీ ఇలా చేయమని ఇాసీంచేనరకూ ఆమెను న్వీకరించనేలేదు. న్వీకరించిన తర్వాత ఎన్ని అభీష్ట మునోజ భోగాలను అనుభవించినా (281), కొగాకు పుస్త నరకే ఆమెను ఏలుకుంటానని వేసిన నమయాన్ని కూడా అమోఘంగా సాలించాడుు

ఇక పశచ్యకవురంలో జరిగిన కధ (బకాసురుని నధ) చాల రమణీయమైన కధ, వ్య ఫుడం "తానే బకునికి ఆహార వువడానికి సిద్ధపడి నప్పు డాతని భెర ఫి కూతురు ముందుకురానడం, తొక్కు. పలుకులతో "తానే వళ్ళి 'రాతనుణి చంపుతానని పవీచాలుగు అనడం కదిలించి వేసే సన్ని వేశం. ఇందులో మాననత్కా ధర శ్రనూ - లెందూ కూడా "పెనవేసుకొని ఉన్నాయి. ఈ భాగంలోనే నన్న-ను భీముని గూర్చి ఇద్దరిచేత "శెండు మాట లసిపీంచాడు, ధర గ్రా జు ఇంటికి నచ్చేనంక్కి అతనికి ఛీముజెందుకో మహో త్చాహంగా కనబడ్డాడ కారణ మాశ్రనిక్షి "కెలియకపోగా,. కుంతికో అతిడు *ఇతిని భావము సూడలో జేల్సు (౫ అన్నాడు (బి5). తన్ను లవమ్యపెట్టపండా బండిమోాది కూడునం్రా ఆరగిస్తూన్న భీముని చూచి, “ఏీని ఛాగు సూడ జేజు!”. గ్య అంటాడు బశానురుడు,

ఈ శంనా నిజాసికీ భీముని పరిపూర్జంగా నర్జి స్తాయి. భీముణ్లే అతని భావాన్న్సీ బాగునీ సాధారణ (వమాణాలలో మావకహాడ్రద్రు ఈ అశ్యాసంలోని అన్ని ఘజ్టాలలోనూ ఆతని భావము శేరు, ఆశ్రని బాగు "చేరు 1

న్‌ షు స

మరొక్క మాట | సాధారణంగా కవులను గురించి వెప్పే స్వుడ్కు ఈ కవి ఈ జూపీయములకు వాడాడు అని ఒక జాబితా నిసూం టాము, ఒక సామెతను వాడగానే బ్వపోలేద, ఆ సొమెత ఆ సన

యానన౦ శత] జీశంలో పుట్టినట్టుగా ఉన్నప్పూడే దాన్ని వాడడం సార్ధక మవుతుంది. అంతేకాదు ఏ; ఆ సన్ని జేశంలోని బిగువు వల్ల కవి అన్న మాటలే సామెతగా స్థిర పడిపోయా యో, కవి కూచిత్యంతో సామెతను చవాజాడో వునకు ఏవని నమస్యగా తయారవాలథి, అప్పుజే సామెత ావ్యానిక్‌ సుసష్ట్రి నిస్తుంది. హాడింబానురునికి ఇాలకాలంగా నరమాంసం దొరక్క- జిహ్యూ చచ్చిపోయింది. హరాత్తుగా ఒకనాడు నరవానన తగిలింది, వంటనే చెల్లెల్ని పిలిచాడు, “ఇందుల కిమ్మెయిన్‌ మనుజు అెన్న6గం నత్తైర జి వచ్చిలేని నా నంవముం బొంది విర్భయమునన్‌ శయనింతుర ? యిట్లు వంటమిల్‌ పంవెలు నాష్పా -శీగ చం కోవులి వాకలః జంవీ తెచ్చినా కొందలగ నండి పెట్టుము 3నోత్క-ట మానస మాంస ఖండముల్‌” (ఆది 1 6.186) ఇందులో *నంట యిల్‌ కుంచెలు నాచ్చెగ్‌ నన్న సామతకు నన్నయ ఉపయోగించుపూబ్న డా, నృష్టైంచాడా అన్నది నవ్చాదయానికి ఎప్పూహా కవమాధానం దొరకని సమళ్యగా నే ఉండినోతుంది, కము-గవుతే __ గది)

వీవొహం౦ "వనుక ఒకసారి నన్నయ కథాకథనంలోని ఒకానొక లక్షణం సొందతే అనుకొన్నా ము, తిరుముకొని నచ్చేటట్టుగా సంఫయఎనబూ, సన్ని తేశాలూ" కథిలో పడుగు పేశ్రల్లా అల్లుకొనిపోవడం, శాపం సలుపుకో వీలులేనంత హుటాహుటిగా కథ నాగిపోవడం సాంద్రతను న్ఫురింపచేస్తాయి. అయితే మహాశేగంగా పరుగి త్తే కథ ఆదిపర్వ స్తమాశ్వాసంలో ఒక్కసారి స్థిమితపడినట్టుగా కనబడుతుంది. ఈ అశ్వాసంలో చెప్పన అంశం ఒక్క శు ఏ అది (ౌపదీనివాహ మహోత్చనం, "వనుకటి ఆశ్వాసంలో నలెకథ నడచి ఉంక్షు, ఇది ఒక అశ్వాసాన్ని అఆంతనసీ అక్రమించుకోదగ్గ కథ కాదు. అయితే రామాయణ కథలో నీతకు ఎంత (ౌచుఖ్యం ఉన్నదో, భారత కథలో (దాపదికీ అంత (ైముఖ్యమరా. ఉంది. జూదం. అఆడిందీ, ఓడింది, రాజాన్ని పోనొట్టుకున్నదీ ధర్మ రాజే అయినా దీని కంతకీ పరోత్షంగా కారణం కొంతవరకూ (పదే. (పతీకారానికి. పాండవులు. చేసిన (పలిజ్ఞలకు= కాంణం (గప వాళ్ళను తాంతణానికీ పుంకొలి నదీ (దౌపచే, “ఈ "వెండుకలు నట్టి యిీడ్చిన యా వేయి తొలుతగాం బోరలో దుస్ఫసేను తను వింతలింతలు దునియ్మల్లై పదం రూపటీ యున్న 6 గని యుడుకాలుంగాక యలుపాలం బొనుపడు సట్టి చిచ్చే యిది పెనుగద నట్టిన భీమ సీను బాహుబలంబును పాటించి గాంశీనమను నొక విల్లెష్టుడును వహంచు

పీేచాపాం వికీ

కట్టి వ్య కమంబు; గాబ్బ నే యిట్లు జ

న్నములు వడిన థర శై నందనుండు

"వేను రాజరాజు పీనుంగుం గన్నారం

గానం బడయ మైతిమేనిం గృన్ల ఏ (ఉద్యో వ క110)

భారత కథలో ఇంతటి (పాముఖ్యమున్న ఈమెను గూర్చ్వీః ఈమె. వివాహాన్ని గూర్చీ గాంభారీ, కుంతీ వీవాహాల్లాగ క్ల ప్పంగా చెప్పడం అనంమంజస మవుతుంది. అందుకే ఈమె వివాహ కథ ఒక ఆశ్వాసాన్నంతా అకమించుకొన్న ది,

మరో దృష్టినుంచి భరాడగా ఈ అళ్యా సంలోని కథాకథన లషణం నిల్యదొక్కు-కోవడం ( ౮౦౫౩౦)6;0810ఫ%)లా కనపడుతుంది. దీనికి కాస్త వివరణ అవసరం, పంచమాశ్యాసంలో పాండవ్రుల బాల్యాన్ని గురించీ, తర్వాతి అశ్యాసంలో చారి యానన కధా వినరింపబడ్డాయి, ఆవి అన్నీ సన్ని వేశాలు సంఘటనల పుట్టలు. ఒకసారి పాండవుల అదృష్టం పెరిగినట్టు: ఒకసారి తరిగినట్టు, ఒకసారి (కంగినట్టు, మరొకసారి మై కెగసినట్టు కనపడింది. ఎగురుదిగుడులుగా నడచిన కథకు ఈ ఆశ్వాసంలో విశాంతి లభించింది. పాండవులు ఇప్పుడే కాస్త తీరికగా కథలను వింటున్నారు. విన్న కథనే తిరిగి తిరిగి వింటున్నారు ((డాపది జన్మవృ శ్తాంతం),

లామొగృవాదహానంకొో అజ్ఞాతవాసంలోకి పోయిన పాండవులు ఈ ఆశ్వాసాంతానికి తిరిగి ఒక్కసారి నూతనమైన విభనంతో లోకంలోకి అడుగుపెడతారు. కారథవుల దృష్టిలో పాందళ్చలు పరలోకవాసులై పోయారు, వారికి ధృతరాన్ట్రడు యథావిధిగా పరలోక (క్రియలను కూడా జరిపించాడు, అటునంటి పాండవులు ఒక్క-సారి నూత్న ళకేదజముతో లోళపు వెలుగును మూశారు వారణానఠానికి పంపబడ్డ పాండవులు దిక్కు. లేని సనులయిపోళతారని కౌరవులు ఆశించగా, వారికి (దుపదిని తోడి బాంధవ్యం వర్పకింది.

[లీ శిల్సినన్న య భారతకథ మనకు మరీ పరిచిళం అనడంచేత ఆందిలోనీ సౌందర్యాన్ని మనం కూడ లేకపోతున్నాము కాని, ఈ ఆళ్వాసంలోని కథకూ, విరాటపర్వంలోని కధకూ* ఒక అద్భుత సరిజేషం ఉంది, శండింటా (ప్రారంభంలో పాండవులు అజ్ఞాతంగా నే ఉండిపోయారు, ఇండింటా. పేడవడిన పరిస్థితిలోనే ఉన్నాడు. చినరకు వచ్చేసరికి భీమార్జును లిద్దరూ విికమించారు. ఇక్కడా, అక్క.డా కూడా వివాహాములతో'నే కథ అంతమవుతుంది. (శొత్త బాంధవ్యాలు కలిగి, పాండవులు నూతనమైన ద్వీవ్లీతో రాజిల్లారు. లోకవు వెలుగును చాడగాన్నే రెండుచోట్లా పాండవులు తమ భాగం తమకు దళ్య-గలదని ఆశిందారుం అన్నింటికన్నా ముఖ్యంగా (వధాన ప్యాతలు ఎకటాదో వారణానతంలో చటుక్కు-న అదృశ్యు లై _ లోకం దృష్టిలో పరలోక నాసుల్వై - శొంవిలస్టై నగరంలో బయటపడడం, లేకపోతే అడవ్రులల+ తికోహితులై విరబరాజు కొల్యులో బయటపడడం అన్న జీ తటస్థులుగా ఉన్న నమకాలికలకు అద్భుగ విషయంగా క్యాస్మి ఉండాలి. * ధరా శనికి పరీతొస్థానం పాండవుల తే, ధర్మం మరగ పడి ఉంటుంది కాన్సీ డానికి చ్యుతి "ేజుు ఒకచోట మునిగిన్మా నురొకచోట అంతకంశు దీ వ్లీమంతంగా (పకాశిస్తో, తిరిగి. మిగ ఉద్బుద్ధ మవుతుంది. కస్తాగ్రజు ధర్మమున్‌. విమల సత్యముం చాపము చేతి బొంకుచోం చాకము 6 బొందలేక చెడం బాతినతైన యవస్థ దము "లె

1. “ఏరు కుంతీమసహోబేళ్చలని తన్నునుం దము త్రం దల్లిని నెణింగించిన నెటింగి (దుపదొం పతిహర్ష రసాజీశ పరనసుండయి పెద్దయుం (బొడ్డు నకుం బెలిసి యానందజలభరితనయనుంజగుచు. , , (ఆది; 'విత్సి

వివావా౦ శేఖ వ్యార లువేతు సేసీ రది వారల ఇజీటగుం గాని థర్మ సి స్రారకమయ్యు సత్యశుధజాయకమయ్యును వై నముంజెడిన్‌” (ఉద్యో థ్‌ 8.279)

అన్నది భాంత కథలో పభే పచే నిరూపింపబడిన సత్ధం.

ఇలా ధర్మానికి (పాముఖ్ధం గల కథాభాగం కనుకచేే ఈ అ శ్వాసంలో శాంతగుణ (పధానమైన, అజేయమైన తపోబలం నర్శింప ఇడిందిందీనిని పోవీంచే అంశాలు ఎన్నో ఈ ఆశ్వా నంలో కనపడతాయి పాండవులు ధరించింది వి పజీషం, విిపులు వచ్చి కుంతికి పాండవులకు ఆౌపదీన్వయంనర వృత్తాంతాన్ని చెప్పారు... 'ఫఘోరతపోన్ఫు్తి నున్న యాజుని సాయంతో (దుపదుణు నిర్వహించిన పుతకామేష్టి, ఫలితంగా ధృష్టద్యుమ్నుడు, (తావది పుట్టారు. తపతీ సంనరణోపా ఖొన్టనము సిశిపష్టుని (పాముఖ్యాన్ని చాటిచెస్పే కధ, వశిష్టుని కథలో శాంతము. మాననత పరమో-త్కృష్ట్ర స్థితిలో మలగబకణ్హాయి, సామ్యుని పఫపువోహితు? గా నరించడంతో పాంవవ్హులు “అజీేషవముహీ రాజ్యం? నడసీనంతియి సంతోషించారట ! కర్షుకు అర్జునునితో తలసడ్డా (గాహా శ్ర తేజం బజేయమని యుద్ధాన్ని విరమించాడం,

ఇలా మగా శే ఈ ఆశ్వాసంలోని కథల్లో శమదమాలకూ, నిర్వేచానికీ (పాముఖ్యం కనబడుతుంది, ముఖ్యంగా ఇందులోని ఉపకథలన్నీ ఇందుకే చెప్పబడ్డాయి. తపతీ సంనరణోపాఖ్యానం చతుర్థాశ్వాసంలో చెపస్పబడక ఇక్కడ చెప్పబడింది. ఈ కథకు ఇజే సరియైన వాతావరణం.

తపతీ సంనరణుల వివాహం ఊఉ _త్తమో _ల్లేమమైన నంస్థారంగా నర్మింపబడింది. ఇందులో మోపహామూ, (సీమా ఉన్నాయి. నఘానరు లిర్వరూకలీనులు, ఇది సం్యపదాయానికి పరిపుష్ట్రినిజ్చే ఉర్తమో _తృమ మైన వివావహాం,ఇందులో వభూవరులకు (సాముఖ్యం "లేకపోలేదు కాని

అంతకన్న వశిష్టుని జశిష్కన (ముఖ్య మాయబడింది, తపతి లావణ్య నద్దుణ సముదాయ, ఈ లోకో త్త సందర న్లైనతిని నన్నయ మూడు పదాలలో నర్మించాడు, ఆ వర్ష నలోని రమణీ యోడా త్తనైన సంయమము వట్ల , ఇది మేనకా విశ్వాతుల కథవ"ల కాన్మిశకుంతలా దుష్యుంతుల కథని కాని పర్యవసించదసి రూఢీ అవుతోంది. తపతీ నంవరణు లిప్వరూ మదనబాణ భాధితులే, అందులో నంవరణుడు మకీ మోహపరవశుకై పోయాడు. ఎదురుగానున్న తపతి “మేఘమధ్య సొదామని వోళలో అదృశ్య కాగా, 'మానవపతి మవూనరహీతుండయి మహీకలంబు పయింబడి విలపించుి చున్న అతల్లి - '“అభివన యానన విభ మోచ్భాసితు సంగజాకారుం జూచి, తకతియుం చానును మదన భాణ బాధితమై తన కూపంబుం. జూప్పి మధురవశనంబుల నిశ్లుల మోహగతుండవయికి?ి వని అడిగిందట నంవరణ డు అవెను తన్ను గాంధర్య వివాహమున నరియింపు మనగా, ఆమె “నాయందు సీకుం (బీతి గలబేని మదీయ జనకు సగుగుము 1” అన్నది. లోకంలో సంప్రదాయపు హాద్దును అత్మిక్రమించే చవొరన పురుషునిది. ఆ సం్యపదామూన్ని పరికత్సించేడి (న్ర్రీ అట్టి శ్రీ భార తీయ సంప్రదాయానికి ఆరాధ్య'జేనన. తపలి అట్ల (యీ అందువెత్రి అమె 'నువనబాణబాధితి అయినా "అవినయ వర్ణిత అయింది. ఇంక ఆదిత్య మండలములోని తెపతిని భూమివి?-వ అపెకోసం తపస్బుచేసీ సంవరణునికి "దేవిగా చేయడానికీ సమళష్టై నవాగు అ పరమలాకికృుకు శారు _ పరమ శౌంతుడు, తిపోవీర్య బలనంపన్ను గు అయిన వళిష్టుడే, ఇందులోని రాజు మోహపరఎశుగు, కాని “ధర్మ విదుడుు తపటి సంప్రదాయాన్ని పరిరక్షించే మసావీలవతి, ధర క్రైం సర్యపడాయం కాలూని నిలవడానిక్తి వర్ధిబ్ల డానిక్సీ కామ కోధాలను జయించ్చి వీట్టచేత ' నాదసంవాహమిి చేయించుకొన వశిష్టుని (వె పు అవ5రం, వివావాం అయిన తర్యాతి రాచశార్యాలు మరచి, నంవరణుడు

ఏ వా వాక్టీం శల? భార్యతో “3 లాటవులిలో మదన మసాసా్య"మాజ్య భోగ లాలసుడయాడు; రాజ్యానికి అనన అష కలిగింది. అప్పుడు పహీరిగి నళిన్ధుడే కల్పించుకొని సంవరణుని రాజ్యాసికి తిరిగి రీసికొనివచ్చాడు- సలితంగా అనావ్యష్టి దోవుం తొలగిపోయింది్వి మోహం నశించగా ధర్మం పునః పతిస్టిత్వమైంది. కరునంశకరుడు కురుకు కకాడా పుట్టాడు కాగా ఈ కథలో సంవరణునికన్న తపతికి, అంతకన్న వశిష్టునికి ఎక్కు-న (పాముఖ్యాన్ని కల్లించాడు కవి. ఇది ఈకథయొక్క_ పరమా ర్థమునకు అపసర మవడ మే గాక తర్వాత వళిస్టుని కథకు ఈ పాతి చ్యితణ మంచి ఉపోజ్ఞాతమనడం. శిల్ప దృష్టినుంచి కూడా ఎంతో అవసరం. చం1ు తపతి నంనరణో పొఖ్యానిం నుంచి వళిన్ధుని కథ సహజంగా పుట్టుకొని వచ్చిందన్న మాట. వళిస్థుని కథ ఈ ఆశ్వాసానికి నడిబొడ్డున ఉన్న కథ. వళిస్టుని మాహాత్మ్యం సర్వతోముఖంగా విస్తరిస్తూ (్రారయడ16.. అవుతూ ఈ ఆశ్వాసాన్నంతనీ (చభావితం చేస్తోంది. నళిస్టుని శాంతము, ఆయన శనముదమూలు పరమాశ్చర్యకరము లై నవి. అందుకే నన్నయకు వశిష్ధు డంశకే మేరువంతి ఛ్రి ఉన్నట్టు క నబడుతుంది. కొడుకు లందరూ విశ్వామి్యతునిచేత _పేరితుడై న కల్మాషపాదునివల్ల మృతి నొందినా, కలా శ్రమపాదునిగాని, విశ్వామి(తునిగాని ఈయన సాధించదలచక పోనడం, యమ సవనానికి అరిగిన సుతులను (రుదికింపగల్లిన తపో వ్‌ర్య స _త్వీయులను కల్లి ఉండి కూడా కృ తాంతకుని అతి(కమించ పూను కోక్రవోవవం, ఈయన ఎంతటి ఫాంతుడో, ఎంతటి (ుహ్మాక్షి అయిఉంటాడో నిరూవిస్తున్న్వాయి. కన్న కొడుకులు నూఘ్టరు మర ణించడం వల్ల కల్లిన శోళం ధన్మాసథయున నున్న సశిష్టునిలో (కోధంగా వూరిసో బజేదు, కాని శోకం శోకంగానే ఉండిపోయింది. భూమిని నాణేం్యదుడు మోసినట్టుగా అ శోకాన్ని ఆయన మోశాడట 1 అంతతో ఆగిపోతే వళిమ్థుని పాతి ఎండ ఉదాత్తమైనడై నా, అందులో

128 శిల్సీనన్నయ మాననత్వ స్పర్శ లోపించి ఈ పాత బొత్తిగా అనంభవ మేవెోోో నన్న సంశయం కల్గుతుంది. అరిస్టాటల్‌ భామలో వప్పాలంశు కం్రూం082)0ో ని మనం శంకించాలి). ఈ సంశయంవల్ల మునకు ప్యాతెపట్ల సానుభూతి సన్నగిల్లి, కవి పెట్టుకొన్న మూల ఆశయాని'ే విచ్చేవసకరంగా పరిణమిస్తుంది, కాని వశిస్తుడు అతే శ్రే దోపానికి జంకక, 'జేయివిధాల మరణాన్ని అహ్వానించినట్టు కవి నర్జ్మి ౦చడంతో ఈ సంశయం సమసిపోయింది. ఆయన ఎత (బవ్మాక్షి అయినా, ఆయనా మానవుడే. “అమిత వివృద్ధ వోక వినశాత శ్రసంమె * అగ్మలో దూకొడు అది చల్ల బడులుంది మెజకు రాయి కట్టుకొని సమ్ముదం లోకి దూకగాా తరగలు మె త్తమె త్తని జతుల అయనను కంద సీయకుండా ఒస్జున పెట్టాయి: (రహో శ్రండమైన పర్వతశిఖరరి నుంచి దూకితే, (కింద పట్టుపపపుఎమోావ పడినట్టుగా సురక్షితంగా ఉండీ పోయాడు; ఆయన మరణ నన సాయావికి వాడలిపోయి ఒక నది శతదావు అయింది; మరొళటి విపాశ అయింది. శోకం చల్లారద్భు ఇవు రాదు, నిజానికి ఇది ఒక మహాసరీతు నళిస్థునికి,

ఈ పరిస్థితిలో అశ నూనికి తిరిగి వస్తూంళే తెన పెద్దదోడలు _ శక్‌ భార్య అదృశ్యంతి = “యువరంబున నుండి వకంగాలంకృత 'జేదధ్వని గరంబు మధురంబై ఏ తెంచిన విని విస్మితుండయి వ్‌

“శకి చదువును బోలె సువ్య క్ష మగుచు

పనులకు నిది యమృతోపమాన మయ్యె

"జేదనాదంబు దీని పుణ్యోదరమున

నున్న వాండు సుతుండు విద్వన్ను తుండు.”

క ఆబ్షవరత్ర శేదాధ్యయన నీలుం డయిన శ కీ చదవు వీనుచు ఇం్యడెంచేయలు గర్భంబున నుండి నకల ేదంబులు భకించిన వా థీ

వివావాం 118 నా్యతు ముఖంబు సూచిళ€యేను గృ తార్థుండ నగుదు[్మ్నొ నని సళిష్థుడం మరణ వ్యవసాయ నివృత్తు” డయాడట! (ఆది2 7-128, 124 125)

ఇది ఈ కథకంతటికీ చుకుటాయమానమైన సన్ని జేశం, దీని నల్ల వళిష్టునివంటి అతిమానును ప్యాతి అనంఛవమైన కల్పన అనే దోవం తొలగిపోయి, అంతటి వళిష్రుడూ మనకు సన్నిహితురై, మన లోని వాడై, మానవుడై, మనం కూడ వళిస్టునంత వాళ్ళము కావచ్చు ననే ఆశను మనలో చిగి క్పేట్టు చేస్తున్నాడు.

సాటో (1460) కావ్యాలను ఒకవిధంగా కంటగించు కుంటాడు. కావ్యాలా పాలను వర్షించమంటాడు, వమంకు కావ్యాలు ఉ( బేకాలను రచ్చగొడ తాయి; అలా కవ్వించే కావ్యాని'కే లోకంలో పలుకుబడి ఉంటుంది, అంచేత అందులోని జీవతలు కూడ అజేశ శా వేపాలకు లోనవుతారు వారు ఈర్చ్యూళువులు వారిలోనూ దురభ్ళి మానం ద్యోతమాన మవుతుంది. ఇంక ఇలా కీ ర్పింపబడిన ఇట్టివారిని గురించి విన్న మానవుకు పతన మవక ఉట్ధితుడు ఎలా అవుతాడని పాటే (పశుం అంతేకాదు ఏ ఫ్లాటో శాంతము శనుదమూాది గుణాలు శావ్యాలలో స్యాతగతంగా (పదర్శించతం ఇంచువించుగా అసంభవ మనుకున్నాడు. ఏమం'కే అటువంటి పా్యతలు రాణించవు, నాట్లలో మానవత్వం లోపిస్తే ఆ పొాతలు మనసున శెక్కవు. వాట్ల (ప్రయో జనా న్నవి సాధించలేవని స్లాటో భయం,

ఇట్టి స్లాటో (హు సమాధానంగా ఉన్నది ఆతని ఆదర్యాన్ని అందుకొ నేది వశిష్టుని కథ శాంతము, శమదవూది గుణాలు (చకా శించడానికి అవకాశాన్ని స్తూ మానవుని శోకపులోతుల్ని స్పృశిస్తూ, ఈ కథ (ప్రత్యేకంగా స్లాటో కోర్కెను తీరుస్తోంది. ఇది ఉత్తమశావ్యం, మహోత్కల్చష్టమ్రైన ఉపబదేళం, మూనవ్చని ెచ్చగొట్టడానికీ అవ కాళం

(గో

వ శిల్పినన్నయ ఉన్న శృంగార వీర భయానక భీఛాళ్సాలేవ్‌ ఇందులో "లేవు కొని ఇందులోని మానవస్సర్శ _ (పతిమనిషిలోని తిల్లిన్మీ తండిసీ మేల్కొ-ల్పి, వశిష్టుని శోకం వారి వృాదయాలను డొలిచిశేస్తుంది మనుమని చూచి (బదుకుతానని వశిష్టుడనడంతో వారికొక శాంత్కీ తృ ప్రీ లభిస్తాయి. స్లాటోకు బహుశా ఇటువంటి కథ కనపడకపోవడం చేఠన్సే అత డిట్టి రచన అసంభవ మనుకొని ఉంటాడు,

వశిష్టుని కథలోని ఉ_త్తరభాగంలో కూర్వుని కథా, పరాశరుడు రాతస వినాశనార్థము సత్తృయాగాన్ని వేయడమూ ఉన్నాయిః ఈ ₹ెండు కథలూ ఇంచుమించుగా సమాంతరంగా నడివే కథలు. శాని చ్యితం వమం చ - సశిష్టుడు మహాగంభీరుడు ఏ పూర్వకథలో పెశ్వామి.తుడు హోమభేనువైన నందినిని పట్టుళొన్నప్పూడు ఉపే పించాడు. “ఇది ధర్మమా 1” అని నందిని అడిగిన (ప్రశ్నకు ఆతడు వమిా సమాధాన మియలేదు. నందిని ఆతని అభి పాయాన్ని (గహంచ్చి ఒక్కసారి దుర్నరీష వ్‌ రయి విశ్వామ్మితుని పరివారాన్ని చిందరవందర వేసింది. ఈ ఉ త్తరకధలో రాతిసభతముణం నలన తన జనకుడు పంచత్యాన్ని పొందినట్టుగా తల్లివలన పరాశరుకు పిన్ని కోస దవాన దందహ్యుమాన వ్యాదయుండయి. తపోవుహ_త్వంబున నిఖలలోక సంహారంబు సీయ్మదు 1 నని బయలుటేరాడు, ఇది విన్న వశిష్టుడు మనుమని వారించ్చి “ని నవయ్య!” అని జెర్వని కథను వెస్పాడు, జొప్వుడు త్‌న వీశృబంధుజరులందరూ ఒక్కసారిగా కృత పీద్యని వంశజుల వల్ల వధియింపబడ్డారని విని సకలలోక (ఫో యార్థముగా ఘోరతపాన్ని జేయ నారంభించాడు... పితృదేవతల అదళా న్ననుసరించి "ఈ సర్వజనోప్మదవాన్ని ఛీయ వలవి దంకే నారి మాటలను మన్నించాడు, ఈ కథను విన్న పరాశరుడు (క్రోధాన్ని విడిచాడు కొని, ర్య్యాస వినాశార్థముగా స త్త్రయాగాన్ని చేయ

విజబాపొం స!

కర క్రి రాజ్రసనివాతుండై. చనిన శోకో

దవాన వాతుంగైై వళిస్టుందు చానిం దలంచి

కడుం (ఎ శాంతాత్ముం వయ్యు రాతన విళాశ

'మొలసీ మనుమని వారింపకుంజె నంత

(అది? 7 = 149)

రాశ్రసొవిష్టంైన కల్మామపాదుడంు తనకు కోపంలేదు సరి కణా, వానికి శాపమో్న్యణాన్ని కల్లించాడు;. ఉత్తమగతులను కల్లించాడు. 'తాన్వై (పతీశారచర్యను కలలోనైనా ఊహించలేదు మై గా మనుమడు కల్గాడం, శోకం వెనుకపడుతూండగా, మనుమడు ఈ ఘోర శపధాన్ని వేశాడు. కౌర్వుని పీతృ-దేవతలన లె "తానూ తలుచుకుంకు రాజ్రసావిష్టుదన కల్మాషపాదుని ఆటలు సాగి ఉండేవి కావు, ఈ విమయాన్ని న్పస్త్టపరచడానికే ఆ కథను వశివ్భుడు చెప్పి ఉంటాడు. పరమశాంతుడైన "తాను ఇంతవరకూ (పతీకారచర్యను చాంఖించనే 'ేదు. కాని లోకసంహారం కాదు రాశతన సంపహాోరాన్న్ని 'జీస్తానని మనుమడు అనగానే, తిరిగి వశిష్టుని లోని తండీగుండె ఒక్కసారి కొడుకు కోసం విలవిల కొట్టుకుంది. శోకం కొ_త్తసెల "జీనీంది. * కానలనీంజే రాతన నాశము 1” అని చైకి అనలేదు కాని, అనుకొన్నాడు. మరొక్క_-మారు వళిష్టునిలోని మానవత, శోకము తటిబ్ల తలా మెరిశాయి.

ఫు జ వ

ఈ ఆక్వాసంలోని (వధానకథ (చౌపదీస్తయంనరం. అడుగడు గునా దీని (పస క్షే వినవస్తుంది, (డాపదికోసమే పాండవులు (పయాణ వముయార్వు రాజులందరూ శాంపిల్య నగరానికి నభ్బారుః వారు ఆమె కోసమే. (దుపదునిమోదకు దండెత్తారు. ఆమె వివాహంతో ఈ అశ్వాసం పూర్తి అయింది,

1ష2 శీల్ళినన్న య అయి'ే (జాపి స్వయంవరంలో (ప్రధానమైన పాత వహించీ నఃనీన వారు ఇర్వరు. ఒకడు అడ్జనుడు, "50డవవాడు ధర న అందుచేత ఈ ఇర్వురినీ కవి చాల నేచ్పుతో మనముందు ఉంచాడు (ాపదిని గాప్మక కాశలోన్నతి గలవాబే పొందగలడు, ఆ "నేర్చు అర్భనునిది అంచేత ఈ అఆశ్వాస (పారంభంనుంచి అగ్జునునికీ (ాముఖ్య మూయబడింది, ఇది అంగారపర్డుని అర్జనుడు ఓడించడంతో[ పారంభమై మఠ్యయం(కాన్ని "'తెగశ్లేసిన తర్వాత కర్టని ఓీడీంచడంతో అంత మంది. ధర్మరాజుకు గల (సాముఖ్యం అంతకన్న గొప్పది. పాండవు లయిదుగ్వక్ష్ర (గావదిని వివాహమాజనున్నారు కనుక ఇందులోని ధర్మాన్ని కాని అధరా శ్రనిష శౌని భరించనలసినవాడు, విడమరచి కూడగలవాడం ధర్మరాజు, అందుచేత ఈ అశ్యాసాన్నంతనీ అలము కొని అతడు అథ్టనుని కన్న ఒక మెట్టు పైనే ఉన్నాడు, అర్జనుడు అంగారపక్షుని పడించినా,పట్టకొనివచ్చి పడవేసింది అన్నగారి పాదాల మోద, క్ర అశ్వానంలో కనబడినప్పుడల్లా వ్యాసుడు చెన్పే మూట లకు సారాంళం “ధర్మనుతుండున్న చోటను ధర్మువునకు చనిగలబె 1” (అది ; '7-9ఉ) అన్నది ఒక్క. అలాగ్లో (దవదడ కూడ ధర్మ రాజుతో, “న్య తాకి ఎైదిక ధర్మస్వరూపవిదుండవు, ధర్మాత్మజుం చవ్పు సీ పలుక థర్మవికద్ధం బన నోడుదు (ఆది ఏ ౪.549) కసగ్బ్యృన్సు బొంకునందు వచనంబున ధర్మువు నందు జి త్తముం దగులదు సాక్ష్య నెన్నండును ధవ్మ వనశ్యము నట్ల కానునన్‌ వగవక మ్హూళ్చ 'నేవ్రురకు వారిజలో-చనం గృప్ష నీందగుం దగదను సీ విబారములు దక్కి. వివావా 'మొనడ్ప మొప్పూగన్‌.” (ఆది ఏ 7-50) ఈ ధర్మరాజు వయనున యునకుత్తే ; కాని ధర్మం విషయంలో ఇతనికి గల ఆత్మవిశ్వాసం అమోఫమైంది, అప్వుజే భీమాడ్డునులనే

వీబావాం (ఫ0 జాబు తనకు నిలునసీడలేని ఈ సమయంలోకూడ (దుపదునీ వంటి "పెద్దలను కూడ అదుపులో ఉంచగల మహా[(పజ్జాశాలి, ధీరోదాత్తుడు, అత డెక్కడ ఉంపే అక్కడ తనచే వైమూాట, "రారాజీ అనే మాటను తిక్కన దురోోధనుని విషయంలోనే (ప్రయోగించిన మాట నిజమే, కాని దుర్యోధనుని "రాజరికం రాజనంతో కూడుకొన్న దిః అందులో దురభిమూన స్పర్శ, అహంకార దోవము ఉన్నాయి. కొని అజాతళ( తువు రాజసంలేని రాజు; అతడు అబ్ఞవించకుండగానే అందరూ ఆతని ఇచ్చానువ ర్తు లవ్రతారు, కంకుభట్ట. జేషంలో కనబడినా, నిండుకొల్యులోని విరటుడు చటుకు్రూూన గద్దె దిగి ఈతనికి ఎదురో్కో-లు నిచ్చాడు. అంత ఎత్తున పెరిగిన ధర్మరాజు ఈ అశ్వాసంలోనే తొలి సారిగా కనబడతాడు,

ఇంత ఆత్మనిశ్వాసమూ, కొండంత శ్రైర్యమూ ఉన్న ధర్మ “రాజులో నన్నయ లలిత లభితంగా పరిహాస శీలాన్ని నిరూపించాడు.

అస్జునుడు మత్స్యయం[ తాన్ని "తెగేసి (చాపదిని తీసీకొని "వెళ్ళాడు. అయినే తన కూతునకు వరురైన వాని “వేరూ, ఊరూ: వంశమూ, చరితా వమి (దుపదునికి "తెలియదు, అంచేత ధృష్ట ద్యుమ్నుని వాళ్ళ (పన్నర్తనను గుకించి రవాస్యంగా కెలిసీకొని రమ్మని పంపాడు. అతడు ెచ్చినవార్త కొంత సంతోపాన్ని కోల్లించింది. నాని (దుపదునిక్షి తృ _వ్రలేదుం *-వెండియు వారల నిమ్ముగా "నెజబుంగ జేడీ తన పవురోహితుం బుత్తెంచా. (ఆది : 7-22). ఈ పురోహితుని పేశేమో వీనకు ెలియదు. బహుశా ఈతజే పాండవుల పమోన అజ్ఞాతవాసానంతరం కొరవుల దగ్గరకు సంచేశ పహారునిగా పంపబడిి అంత లాక్యాన్నెరుగక్క హితవునే మాటాడినా, కొరవ సభలో (శుతికి కటువుగా మాటలాడాడు అనిపించుకొన్నాడు, ఇక్కడ పాప మాతడు కటువైన మాట అనలేదు కాని, అడగవలనీన మూటను మాతం సూటిగా అడిగాడు |

క్క శిల్చినన్న య కల్పిం కల నోత నామములు మిము శ్రను నెమ్మి సటుంగ'జేండీ ఛిం "తాకులుండై న వాండు (దుపజాధివుం డాతనికిం (బియంబుగా నాశెటింగింపుం డింతయు ఘనంబుగ నాతత యర్మిత మత్స్యమున్‌ వీకున సట్టులేసిన సువిశము నాతిండు నోరు. జూడలన్‌ ఎ

(అది : 7226) సము[దమంత లోతై నవాడు ధర్మరాజు ఇలా అచ్చమైన "వై దికవు పృచ్చుకు ధర శ్ర ిచ్చిన సమాథానం పురోహితుని ఉక్కిరి బిక్కి8 ఇేసిందిం “అనిన విని నగుచు ధర శ్రలేనయుండు. (దుపద పురోహీతున కిట్లనియె $ ఉల్శై గ్రోయస లత్యుం బివ్యిలు మో పెట్టి నెట్ట నేసిన వీరం డి వ్వనితకు వరుండగునని నెవ్వగ మో రాజు చులుక నియమము సాన్‌, క బ్రశ్రజ్హ్వ నియమించినట్ల యయ్యం[త మేసీ యిీత్రం డిక;-న్యం బడసె నుర్వీశులాద్ద నేలా మమ్ము నెతిలగెడు నెజీలి యేమి సీయువాండింక మి పలి సెప్పూ మయ ఖ్‌ (ఆది వ 7-280, 281) ఇందులోని ఎగతాళి అంతా *నగుచుి తో (సారంభ మయింది. “మో రాజు. చులుకనియమం. చేశాడని అనడయో (భావ్వాణుడు దిగ్భాంతుడై ఉండాలి. అందులోనుంచి ఇంకా _కేపకోకముంచే, భ్‌ ఇ0క్‌ అత్ర మమ్ము నెజుగడంలో (వయోజన మేమిటి, ఎీగ్మి మాక పాపం వమిే యగలడు + అనడంలో పరిహాసం పరకాష్థ

వీచాపహాఠత శక నందుకొని నోటమూాటలేక అది పరిహానమో, యధార్థమో "జెలినీకోే "లేనంత దుస్ఫ్రీతిలోకి దిగజూరివోయిన పురోహతుతి, "విన్ను తట్టి, "లేవదీసినట్టుగా ఉన్నాయి, ధర్మ రాజన్న తర్వాతి మూటలు | కజ్చల్రక్సంవుం మైన వానికి నలవియె మో పెట్టి తివియ న క్కా_ర్ముకముం గులహీనున కక్ష ఫెౌస్త్రుల కలవియె యా లత్యుమేయ న్యశమ లీలన్‌” (ఆది : 7-289) “వ్వా "రాజు నునోరథంబు నపలంబయ్యె ! నగవ నేల” అని అనడంతో నే ఇంక ఈ ఫురోహాతు డిక్కాడ తణమాగలేదు. రివ్వున తన రాజుదగ్గరకు పరుగాత్తాడం. నన్నయ వెలార్చే పరిహాసం చాలా లోతుగా ెలివిగా “5షంటిఆగా) ఉంటుంది కాని, విదూపకుని హోనస్యపనంగంలా ఉండదు, ఈ ఆశ్వాసంలో ఇటువంటి ఫఘట్టా లెన్నో ఉన్నాయి. కొడుకులు (చౌసదీ స్వయంవరోత్ప్సవాన్న్ని మాడాలని ఉబలాటపడుతున్నారని కుంతికి తెలును. కొడుకు లా మూట అనరు కాని తల్లి అక్కడనుండి శాంవీల్య నగరానికి (పయాశమైతే బాగుంటుంవని కొడుకుల ఆశ | వారి ఇంగితాన్ని (గహించిన తల్లి అక్క_-డకు (పఫయాణ మవుడామని ఇవప్పిన కారణాల్లో ఒకటి వాల నాగసుగా ఉంది ; “అొడుగకయు వి_పనరులకు సవరంగ న్ధేశమున గృవాస్థులు భ_క్రిం గుడదువలో6 'బెట్టుదు "రెప్పుడుల గడు వ్యాద్యము లయిన మోదకంబుల తోడన్‌” (ఆది: 80 విందం శు ఉరురమును విన్న నెశులిలా నృత్యంచేసే (బౌవ్గాణులు కలా మాటాడుకం ళు అది సహదమైనచే కావచ్చు, కాని సౌండతల్లు

16 శిల్పినన్నయ ఇప్పుడు (బావ్మాణజేసంలో ఉన్నా వత్మ్‌తియులే, అంచేత్మకంతి ఇలా అనడంలోని హోస్యం అతిసున్ని తెమైంది. అందులో చివరి శెండు పాదాలలోను తిరుముకొని వచ్చే సద్యపు నడకలో కొడుకుల ఇంగితాస్న్న పట్టి వేసిన తట్లి మరీ (యస్యుటంగా కనబడుతుంది, ఈమె వట్టి కుంతికాదు, (దుపద పురోహాతొణ్ఞి హాస్యంతో విభాంతుణి చేసిన ధర శ్రా జను అచ్చంగా తల్లి || ఈ ఆశ్వాసాన్ని నన్నయ మహో తృొహంతో (సి ఉండాలి ఏ; వమంశేే ఇద్టె హోస్యస్పర్శ గల సన్ని చేశాలు అనేకం కనబడతాయి ఈ అళ్వాసంలో, మత్స్య్యయం(శొన్ని “వయడంకోసం స్‌ల్లు మో పెట్టడానికి “వడి నొడం కణవ” రాజుల్ని మూచి మనం నవ్వకపోయిన్నా తొఎన్మ్యాాతంగా. చెక్కిళ్ళు వికసిస్తాయి. “అది బొత్తిగా మనకు అసాధ్యమైన పసని[” అవ ని) శ్రైదులై. కొందరు రాజులు “నిజ వ్మూమార్ల్గముల్‌ సూచుచున్‌ ఏగి రనవంలో 'సుత్తేనీ హాస్యంతో కూడిన జూలి లేకపోలేదు కాని, అంతకన్న ఎక్కూూనగా పరువంగా కనబజే పంహాసం ఉంది. (బావా శ్ర” చేషంలో అర్జునుడు మత్స్య యం(ళాన్ని శగవేయగానే ఆ మహో కార్యాన్ని తామే సాధించ నట్టు 'ముదమున భూసురోత్తములు పయిపుట్టంబులు విడిచ్చి వీచి యార్చిరి !” అని (వాస్తూ నన్నయ ముసి ముసి నివ్వులు నవ్వుకొని ఉండాలి, రాజులందరూ (దుపదుని మోదకు దండె _ల్తేగో, (చుపదున శభయమిస్తూ “ఓడకుందు 1” మని (బావా ట్ర్‌” తమ తవ దండాజినంబు లె త్తికొని, (చతిబలంబుపయి ఏచుచున్ను సందర్భమూ అట్టిదే! శల్య భీము సేనులు యుస్ధం వేయగా, శల్యుడు సీడిపోయాడు, “సెల్లు ౬ డట్లు నేల 6 (దెళ్ళి చెచ్చెర లేచి యొడలు దుడిచికొనుచు నొయ్యం జనియె !* ఇంతవంకు బాగానే ఉంది. ఈ విజయాన్ని సాధించిన భీముడు నిండ పువలా బాగానే ఉన్నాడు కాన్ని

వినావాము లి? €ళ వానిం జూచి నగుచు మానుగా వ్మ్‌ఫులు

భూరి సత్తు ఛీముం బొగడి రంతటి (ఆది 2 7-202) నన్నయ హాళ్యమంతా “వానిం జూచి నవ్వుతూన్న వ్మిపులను వవరానీ నవ్వడంలోనే ఉంది.

నన్నయ పరిహోసకీలానికీ, ఈ ఆశ్వాసం (వాసేటప్పటి ఆతని ఉత్సాహాన్ని అంచనా జీనుకోవడానికీ ఇచ్చిన ఉడావారణలు వాలు, అయినా మనొకగా విషయం ;

ఈ ఆశ్వాసంలో నజీవంగా కనబజే పాత అంగారపర్టుడుం ఈ పాతను చి(తించవంలో నన్నయ లోకో త్తరమైన వా _స్తవికతను, పరంహాసశీలాన్ని (పదర్శించాడు, ఆంగ్హ కి వలలో భానరు సృష్టించిన కాంటర్‌ బరీ యా్యతికులకు ద్మీకైన. పాత అంగారపర్లునిది, 'జేశాలు, ప్యాతలను (ప్రవేశ పెట్టిన సందర్భాలు "జేరవడం వేత, ఛాసరు- నన్నయ పొ్యతలలో కనపడదగిన సస్థత్య్యాసాలను అలా ఉంచగా ఆ పాాతలను దిద్ది తీర్చే నేర్చూ, (ప్రతిభ (౩౭౫9) ఒకే కోవకు ఇెందినట్టు కనబడుతుంది,

ఈ అంగారపర్లుడు "నేటికీ నున సంఘంలో న్యపాణంగా ఉన్నాడు. అతడు ఒకవిధంగా ఒకానొక వంం0131 శం6. ఆడవాళ్ళ ఎదురుగా. ఆకాశమంత ఎత్తున లేస్తాడు గట్టి (పత్యర్థి కనబడితే పాతాళంలోకి (గ్రోంగిపోతాడుం అంత చిత్తయినా, వులుపు పూర్తిగా జూవదు, * అలా అని దుష్టుడు 'కానేకాడు, అంతలో శ్యతుత్వాన్ని మరచి, మిత్రునిగా వూరిపోగల సౌహోక్షముంది మనిషిలో 1 చేత

1. “అని సీజేకం బరాజినుండనయి నా యంగారపర్శత్వ మిం

కను చాల్చన్‌ వుది నంత నిర్ణ జండనే, ప. టె (ఆది థ్‌ నం. (రై

1ఃకీ శిల్చినన్న య నై నంత ఉపకారం చేయడానికి, (ప్రత్యుపకారం పొందడాసికి సర్వదా సంసిద్ధుజే 1 అన్నిటకన్న ముఖ్యంగా గమనింపదగ్గది ఏ ధర శ్రర జు ఎక్కు-న మాటాతకపోయినా, మంచి మాటకారి, అంగారపర్టు డంత మాటకారి "కాడు కొని మాటాడకుండా ఊరుకో లేడు, మాటాజేప్పుడు దాపరిక మన్నది పాప మాతని దగ్గర ఏ కోళానా కానరాని విద్య “నన్ను జాయకుం జెడ గలిగి పొండు! వ నంగారపర్హుండను గంధర్వ్యుండ! న. నన్నెరుంగరె [౯ అని పాండవృుబముందు (పగల్ఫాలు పల్కి.న అంగార పర్టుజ్చే ఓడిపోయిన తర్వాతృ “మేము పాండవులమని ెలిసీియు "నేసికారణమున నుదరి పలికితి ఫొవని అర్జును నడుగగా అతడు చెప్పిన సమాధానం వినదగ్ధడి ; “ఇంతుల గోష్టి నున్న నరుం జెంత విశేకము గశ్ఞైనేని న త్యంత మదాఖిఘభాతుండళు ధర్మువు దప్పుం (బియం బెబుంగం జే "నెంత విే!ీ నయ్యును నహాంపక యింతుల మొద్దేం బల్కి_తిన్‌ వింతయె కాయుశ_క్షీ యుడివింపంగ భక శ్రమ యొట్టవారికిన్‌.” (ఆది ఏ 58) అర్జును వడీగిన (పశ్నప సమాధానంగా అంగారపర్టుశు పెద్ద ఉపన్యాసాన్నే ఇచ్చాడు. గవసరయొన మాటకారి అయితే అక్టునుని (సశ్నక ఒకథావాక ఫ్టంలోనే అంగారపర్డుడు సమాధానం చెప్పి ఉంజేనాడు. * కాని అంగారపర్టుని త త్వం ఆ ఒక[మాటతోనూ ఉఊదకోనీయదు, *మటీయును అన్సి మళ్ళీ (పారంభించాలి. పొండవు లను గురించి తా నెక్క క్కడ వమేమి విన్నాజో అనన్నీ వారికి వెస్పాలి. “ఇంతులనోన్టి నున్న నరుడు - ఇలాగే మాటాడుతాడని 1 వను మిమ్ము నెజింగియు మోము నగ్ని పరిిగవాంబును బాహ్మణ సం్యగహంబును "లేమిం జేసి పరుళంబులు పలికితి” (ఆది ; ధగ

వీనాహావ్వు శశీ9 బొత్తిగా జాపరికం. లేక నిజాన్నే వెప్పాడం అక్కుడకూ అతినీకి ఊరుకోబుద్ధి కాలేదు, పాండవులు. “పురోహిత రహితులర్నై యుండ దగదు” అని సుదీర్ధోపన్యాసాన్ని ఇచ్చాడు, పాంఠవులకు తపతీ సంనరణో పాఖ్యానాన్ని చెప్పాడు. వశిష్టుని కథను చెప్పాడు, మాకు తగిన పుఠరోహితు చెవరని పాంశవు లడిగితే, అఆ అలోచనాఖారా న్నంతనీ తానే మోసి *పెద్దయుం (బొద్దు వివారించి. (155), వారికి తగిన పురోహితు. జెనరో. ఎక్కడ ఉంటాడో అన్నీ నిడమరభి చెప్పాడు

కాగా అంగారపక్టుడు 'స్నే హా పాత్రుడు; నమ్మదగినవాడు; మంచి కబుర్ధ్య పోగు (0018765006 ౧౦౫7ఆ58షం౧8 ఏ9); శానలనీనన్నిి కథలు చెపుతాడు; అవసరానికి సరిపోగా మిగిలిపోయీటన్ని సలహాలను (శుమ్మరిస్తాడు; ఒక్కమాట అడిగితే పది వీషయాలు చెవుతాడు; ఎదుటివాళ్లి మనస్పామిగా మెచ్చుకుంటాగు; +తన బలహీనతను మరగుపరచుకోవాలన్న *విజేకంి లేని మంచితనం ఉన్నవాడ్ము అతనినంటి హితులు, మిత్రులు మనకు ఉంశేే బాగానే ఉంటుంది కాని.మసనం మాతం అంగారపక్టునిలా ఉండటానికి ఇష్టపడం, ఇదీ ఈ పాాతలోని (పత్యేకత, సొగసు !

ఇంత సొగనునూ నన్నయ శెంగు మాటలలో పొదిగాగు,

ణం ఏ + 64+ ఇ శి కి ఇ ఇ 8 * శశి $4 8 శి * వీ

నెంత వివేకి నయ్యును సహింపక యింతులయొద్దం బల్కి-లిన్‌ నన్నయ పరిహాసశీలమంతా “ఏ నెంత వివేశినయ్యును ' అని అంగారపర్డునిేత అనిపిస్తూ, మందహాసాన్ని కనూరిప్పల్లో దాచు కోనడంలో ఉంది !

అలా బ్బ్య్యళ కోప్రతఖ్నన్నననానాలం

ఇందవసవు

నళ

ఆదిపర్వం స స్తమాశ్యానంలోని కథ చిన్నజే, కాని అది స్వయంసంపూర్షమై న కథ, ఆశ్వాసంలోని ఎత్తుగడ, నిర్వహ చు ముగింపు (చాపదీవివాబోనికి సంబంధించినవే. శిఖండీ వమయాజో కాన్కివెక్కుడా కనబడడు, వవిధమైన అప్మశుతీ లేక ఒకానొక ఫలాన్ని అశిస్తూ నడపబడింది ఆ అశ్వాసం,

అష్టమాశ్యాసంలోకి నజ్చేసరికి. తి9% కథ ఉరకలు వేసుకుంటూ- పరుగులు తీసింది. ఇది కొన్ని సంవత్సరాల కాలంమిాద వపరయకొని నడచిన కథ. పాండన్రులు యాననంలోంచి (పౌడ వయస్కులయ్యారు, ఒక సంవత్సరం కాంపిల్య నగరంలో ఉన్నారు. విజేళ్ళు హా ' సిసాపురంలో ఉన్నా ప, తాత ఇంద్యపస్థ నగరాన్ని నిర్మించుకొన్నా రు. అజ్జునుడు ఒక ఏడాది కన్నా ఇంకా ఎక్కు-వకాలం కీర్థయా(తలు సలిపాడు;. తన్ను. వలచిన 'ఉలూవికి. కొడుకును (పసాదించాడు, కాను నలచిన చికాంగదకు ఉంకువగా ఒక వంశ కర్థి కన్నాడు; సుభ(దను.. వివాహవుయి. పాండవనంశక రన అభిమన్యునికి తండడీ అయాడు; ఉపపాండవులు పుట్టారు; వాళ్ళు పెద్దవాళ్ళయారు; ఖాండవదహానం జరిగింది.

అయితే ఇన్నివిధాలతై న కథలనూ బంధించే సూ(తమొకటి ఈ అశ్యానంలో.. ఉంది. వెనుకటి అశ్వాసాలలో పాండవుల పౌరుాన్నే మునం ఎక్కువగా మెచ్చుకొన్నాము; వాళ్ళ ధర్మనిరతిని (హోంనీంచాము., కాని పుఠకుషుకారానికి ఇ పము తోడయినప్పూజే మానవయత్నం ఫలిస్తుందని భారతం ఎలుగ తి బాటు పరమసత్యం, "వెనుకటి అళ్యాసాలలో పాండవుల వుషమశారము (పతిన్ప్‌తమై'కే: కక్కడ రైనము. కూడ వారికి అనుకూలంగా ఉన్నదని (ధువీకరింప బడింది,

జం (ద (వ స్‌ ము శశి భారతంలో పౌరుపానికి (పతీక అడ్జనుడు అనుకొజేందుకు ఎవరికైనా నంజేవామున్నా, ఆ వానికి (పతీక (శీళ్ళన్దు డంశు ఎవరికీ అభ్యంతరమ-౦డదు,. ఈ (శీకృష్ణార్సను లిగరూ ధర్మరాజున కనుకూల రు. పౌరుపాన్ని, వైవాస్నీ అనకూ-లం చేసుకొన్న ధర్మరాజునకు 'ఆ-త్కా-లికమైన ఓటమి తిప్పకపోవచ్చును కాని శాశ్వతమైన విజయం ఆతనిచే, వై వానికి (పతీక అయిన (శీకృన్స డు ఇవాల చ్మితంగా కథలో (వశేశపెట్టలడ్డాగ స్క మూాశ్య్వానంలోని ఒక దీదస్థవచనంలోని ఒక దీర్ధ్రసమాసంలో కదిమాంది రాజులతోభాటు (శీకృష్లడూ (గాపదీ సస్యయంనర సభలో ఉన్నాడని విన్నాము (ఆది : 77-170) (శ్రీకృష్ణునివంటి పాాఠళకు ఉచిళతనవైన (పశ్రేశం కాగది. కథకు బొత్తిగా (యోజనం లేని ప్యాళను (పజేశప్యళ్లే తీరు ఆలా ఉంటుంది. కాని (శీకృన్టుడు ౩ వానికి (పతీక అనకుంకు మానన జీవిళంలో వైన మలాగే నిరాడంబరంగా [పజేశిస్తాడా ధర్గమునం'బే చిళగము తగిలి ఉండేట్టుగా ఇేసికొానీ భాధ్యత మానవునిది. అక్కడకు (వవేశించే భారం వై వానిబే, ధర్మ రాజులోని ఛార్మికత్వం ఎప్పురై తే రూఢ్యమెందో, వైన మప్పుజే ఆసన్నమయింది. ఆ వెనుకనే “అవిరళ భన్మమధ్యమున నగ్నికణయుల పోలొ నున్న వారిని గు _ర్థుప్ట్టింది (ఆది : 17-179). వారి షేము సమాభారములను విభారించింది. (ఆడది 2 7-25, ౨16). అష్టమాశ్వాసంలో ఈ విషయం తరచు (వన_కృమవుతూ వచ్చింది. దుర్యోధనుడు పాండవుల నూత్నవిభవానసికి ([్రాంగి పోయాడు. "చై. వానుకూల్యంబు "లేక మానుషం 'బెంత యయ్యు "నేమి చీయుం బాండవు లేమి వైనసంపన్ను ైరో 1 అని వాపోయాడు (ఆది ; 8.12). విదుకుడం పాండవులను *చై నము మూానుషంజుం గల నిత్యుల్‌ ౫ (ఆది ఏ 8-ఉళ) అంటాడు, హ _స్పినాపురానికి తిరిగి వచ్చిన

14 శీల్చినన్నయ పొండవులను చూస్తి పౌరులు “ఇమ్మనోత్ములప 'దైనమ్ము బుకమ శొారంబుం గలుగంగ థారుణీరాజ్యుంబు వాయునే[ (అడి ; 8603) అధటారు,

అంచేశాపండా ట్రైవమ్సు, పుకుషుకొరముల (పాముఖ్యాన్ని జీవితంలో నిరూపవీంచీ కథలు మూడున్నాయి ఈ అళ్య్వాసంలో, ఒకటి సుందోపసుందుల కథ ఈ అన్నదమ్ము లిక్వురికీ ఉన్న విశ్వాసమంతా పొరుముంలో నే ఉంది. పారుపానికి మారుచ్చ న్తనదగిన నుందోపసుందు లిర్వరూ “అన్యోన్య (వీయభాషణులు, అన్యోన్య హితైషలు (115) వకాసన భోజన దభూన నిలయ శయన (శ్రేయలం దనరెడువా[ి(10), అయినప్పటీకీ వారియందలి థర్మలోపంచేత దైవం (సతికూలం కాగా ఒకరి నొశరు చంపుకున్నారు,.

“మందపాలో పాఖ్యానంలోన పరిస్థితి సరిగ్షా దీనికి న్యతిళేక్ష మైంది. మందపాలుడు నై న్వీకుడు, ధర్మసథమున ఉన్నవాడు, అతనికి పాపం పౌరుషం మిద బొత్తిగా నమ్మాకం "లేదు, ెక్కులు రాని పములు కిల్లి లు; వారి మాదకు దూ'కేది *యగాంతకాల కువితాసలా కారుకై. ఉగదీర్థ "జీవ్యాలు సాచిన (001) నహ్న్‌, వీల్ల లు (బదుకతారన్న నమ్మకం తం్యడికి "లేదు, అయినా టైెనాన్నే నము కొన్నాడు, అతనితోబాటు పిల్లలూ టెనాన్నే నమ్ముకొన్నా ఖాండవవననుంశా తగులపడిపోగా మిగిలింది ఈ పిల్లలున్న ఇట్ట జకాతు, ట

ఈ "రెండు కధలూ శెండు విపరీత పరిసితులను వ్యాఖ్యా

పురుష శ నించగా ఫ్ర యు. మే ర్లైనముగా భాసించే మరొక కథకూడా లం ' కంది, అష్టకుడు పంచతీర్థములలో నున్న పంబ (ౌనాముల శాపమోతణ్లాన్ని శల్లింజే సందర్శములా* డి శీత (మెంది, ఇందులో క్‌ న భి తలి నిరూ మా భయం రమైన మొసళ్ళు ఉన్నాయి కనుక్ర

టకం (ద (ప స్టము 148 ఈ పంచతీర్థములు సాధుజన వర్టితములని అక్క_డి మునులు అన్నారు. అయినా అక్టునుడు “అకేవ. తీర్థ సేవార్థినయి నచ్చిననాకునీ తీర్థంబు లావకునికి వాఠపుంబు గాదు!” అని సౌఛ్యదవునే జలాశయంలోకి దదాశకాడు, తన పారువంలో నమ్మాక మున్న నావానికుడు, ధర్మపథాన నున్నవాడు కనుక తన్ను తాను రక్సించుకొనడమే గాక, అఆ మొన ళ్ళు దై నముయి వాళ్ళ ఇశాపమోత.ణానికి కారణమయాడు, ఈ కథ వారుపాన్ని తెగడి భీరువ్ళుళై కేవలం చైవంమిాదనే భారం జేసీ అ్యసయోజకులకు ఒక హెచ్చరిక అనుకోవాలి.

వచైవానసికి (పతీక అయిన (శ్రీకృష్ణుడు "ఐనుళకటి అశ్వానంలో (గ్ర వేశించగా, ఈ ఆశ్వాసంలో (శ్రీళ్యష్ణునికి కథలో తిరుగుబేని స్థానం కల్పింపబడింది. (దుపదుని కొలు లోనూ, పాండవులకు ధృతరాష్హ్రైడు 'రాజ్యమి చ్చేటస్పువూ ఇర్యద(పస్థ్ర నగరాన్ని నిర్మిం చేటప్పు కూూఅర్జునుడు చ్య్వోరవతిలో నున్నప్పూవూ ఖాంచవదహనవుప్పూచూ _ అన్నిటా (శ్రీకృత్తుడే కనబప'తాడు, "నెనుకటి ఆశ్వాసంలో చుట్టందూపుగా కనబడిన (శీకృష్టు డీ ఆశ్వాసంలో గట్టితిష్ట జేసుకొని కూర్చున్నా డు, ఇక పాండవులకు భయంలేదు,

"ఈ ఆశ్వాసంలో 'రాజకీయంగానూ పాండవులకు గొప్ప విజయం ీకూరింది. కౌరవులు ఘోరమైన పరాజయాన్ని పొందారు, ఇంతకు పూర్వం పాండన కౌరవులకు మధ్య గల రవరవలస్నీ అందరికీ "వెల్లడయిన రవాస్య మే అయినా అది రచ్చ కెక్క. లేదు, అలా రచ్చ -శక్కి-ంది ఈ ఆశ్వాసంలోనే.

మరణించా రనుకొన్న పాండవులు (గదికి ఉన్నారని "కెలిసిన వ్నార్త దుర్యోధనునికి వ్యాదయశల్య ముయింది. ధృత రాష్ట్రడు లోలోన కుమిలిపోయి, మైకి మాతం సంతకోషించినజ్పు క సబడ్డాడు, అట్టి తర్యడితో తన మనోదుఃఖాన్ని వెల్లడించాడు దురోన్షధనుడ

14 శిల్పినన్నయ పాండవులను వదో ఉపాయాన హతమార్చడానికి కృతనిశ్చయు డయాడు, కుటిలమైన జశీదోపాయం మార్షమనుకున్నాడు "తాను, క్ష డంతకన్న బుజ్యుపన్నర్తన శలవాడు కనుక, పాంవవులమోదకు దంజెత్తాలన్నాడు. పాండవుల వినాశనం ధృతరాష్ట్రనికీ ఇష్టమే, కాని తొందరపడకూడదన్నాడు, కరునృద్ధులతో ఆలోచించా లన్నాడుం

కొల్యు రెండు పమౌలుగా చీలిపోయింది. ఒక పవానికి కళ్టుడు (పాతినిధ్భం వహ స్తే రెంశవపడ్షాననికి ఛీష్మదోణు లిర్వుకూ (పాతి నిధ్యం వహించారు, కౌరవులకు పొండవుల పట్ల గల "జ్వేవమమంతా రచ్చ కెక్కి-ంది,

(చోణుడూ. కర్టుడూ నాగ్వినాదాసిశి. తలపడ్డారు. అప్పుడు ఇద్దరినీ వారిస్తూ. విదురుడు ముందుకు వచ్చి చెప్పిన నూటల్సు ఆతడు భీమ్మని కంఠ రాజనీతి శేత్త రాజకీయ మర్మాన్ని "తెలిసినవాడస్‌ బుజువు చేశెయి. తాను అకలు నూటాదేది ధృత రాష్ట్రిని తోనే కాన్కి దుర్యోధనాదులతో కాదు. వీమంళే. వార్త “శరము. బాలురు! అన్నాడు, వయోవ్యద్ధులు, విమలమతులు అయిన (బో గాంగేయుల మాటలు వినడం మంచిదని ధృతరాష్ట్ర నికి హితవు పెస్పాడు, పొండవులను దై వము మానువరు గల నిత్యు లుగా నిరూపిస్తూ, “వారు నీ కొడుకుల కన్న సీప భక్తులు, ఇంతకీ వారు మొతం సీ ఫొడుకులు కారాళి అన్నాడు, వారల బల పరా (శ్రమము లెల్ల వారకి దృష్ట పూర్వము లన్నాడు, ఈ అన్న మాటలే ఆతని రాజకీయ చతురతను తెలియచేస్తాయి. శాని ధృత రొష్ట్రనిలో ఇంకా. వమా ఉలుకూ పలుకూ అేదు, అందుచేత నన్ననన్నగా వచనంలోనే వీనుువ డొక (బహ గ్రస్త్రాన్ని (ప్రయోగించాడు, “నిప్రుణ్యమ్మున నమ్ముహోత్ములు జననీ సహితింబు లక్క-యింట (బతికి పీ యందు 6 బురోచన దగ్ధంబయిన దుర్యశః పంకంబుం బొండ వాను లగ్‌హ. ఇఖంబులం. జేని కతీగిలొనుము”. (అడి ; 84కి అన్న్భాడ్ము

ఇ౦(ద(ప న ము 145 పొండవుల్నక్తె లక్కయింటిని కట్టించడం దగ్గరనుంచి లాతూగ్భహ దహానం వరకూ కారవ్రుల దుక్పేస్టితాలన్నీ ఈ ఒక్క. మూటలో (తన్వ బడ్డాయి. ఇందులో ధృతరాష్ట్ర్రని వాలు వమిీా తక్కు-న కాదని ధ్వనింపచేశాడు విదురుడు. గూఢనుతి ధృతరాన్ట?నికి ఆయవు పట్టున ఆెకిందీ అనం. ఇంక నిషయాన్ని తర్జన భర్జన చేస్తే ఇంకా వమి పొక్కుతుందో నన్న ఖీతి కల్లిందో వమోా - వెంటనే “ధృతరాష్ట్ట్రండు విదురున కిట్లనియె : “న్పివ్పను భీమ్ముయి (దోణుండు భూవినుల విశుద్ధ ధర్మబుద్ధుల రగుటన్‌ మా వచనమున క పార్థత గావింపల నంత 'కార్యగతి మూఢుండనే ? (అది ; 8౬50) “మి పంచిన విధంబున నప్పాండవుల కర్థ'రాజ్యం బిచ్చెద 1౫ దీనిని ఆచరణలో పెట్టడానికి మరొక అయిదు సంవత్పరాలు జాప్యం వేసినా, వెంటనే విదురుని పంపి పాండవులను వా స్తినాపురానికి పొండపు లొక ఏడాదిపాటు వా_స్తినా ఫురములోనే ఉన్నారు. శాని వారు తమ భాగాన్ని తాము రాబట్టుకోవాలని (ప్రయత్నం ఇేయ లేదు, రాయబారాలు సవపలేదు; తమను కౌరవులు "పెట్టిన బాధలను చాటలేదు సరిగదా, వాస్తినాపురం వేరిన తర్వాత కస్యక్టల జనానురాగం బొనరించుచు దుర్యోధనాదులతో ౬ గలసి యుప్పటి యట్లు రాజ్య విద్యా వినోదంబుల” నున్నారట ! (ఆది ; 6-64 "వెనుక తమకు కొరను లొనరించిన ఎగ్బుల నెక్క-డా (చస్తావించక పోవడంలోనే పాండవుల గడుసుదనమంళా ఉంది, తుదకు పాండవులు కోరథపోయినా (1%

అయిచేండ్త, తర్వాతవై నా ధృతరాష్ట్రాడు వారికి అర్థరాజ్య మోయడం తప్పనిసరి అయింది. “సర్వలోక కర్మసొషీ. యా కృష్ణుండు సాక్షి గోల మోకు సకల వృద్ధ రాజులొద్ద నర్థ'రాజ్య మిచ్చితి: బాండు 'రాజు వీభవ మెల్ల రమణాం గోొనుంకు (ఆది: 8-65) అని ధర్మరాజు నభిసిక్తు చేశాడం పాండవులలో ద్రైవమూ, నమూనుషముకో రాజనీతి (పకాశితమైండి, కారవు లన్నిటా పరాభ వాన్ని పొందారు. పాండవులలో ఈ అభ్యుదయానికంతికకూ కారణం విదురుడని (శ్రీకృష్ణుని నిష్కంర్హ్య 5 “ఎవ్వరును నేవి సేయుదు రిన్విదురుండు పాండవులకు హీత 'మొనరింపన్‌ నెవ్వగ నొండు దలంపకు 6 డివ్వీరుల కగు నభీష్ట మిది మొదలుంగాన్‌.” _ (ఆది: 810) (శ్రీకృమ్లు డన్నట్లుగా పాండవు లిక్కండనుండి అభ్యుదయ పరం పరలనే అనుభవించారు. అందులో ఇంద పస్థనగర నిర్మాణ మొకటి ఇం(దుని పనుఫున విశ్వకర శ నిర్మించి యిచ్చిన ఇం్యద్యపస్థం పాండవుల సీరినంపదలను (పతిఫలింపచేస్తాంది. నన్నయ దీనిని తొమ్మిది పజ్యా లలో వర్మించాడు. ఈ వర్మ న (ప్రబంధ కవులకు వారసత్వంగా లభిం ఛింది. ఇందులోని అతిశ యూక్ర్రీ ఉ(క్సేత్యుళక గాడీ పరిస్థితికి అవసరమే, ఇశ్చాళ్ళనుంచీ తమచదని అేక ఇతరుల పంచను అశయించి ఉన్న వాళ్ళకు ఇంత మంచి నగరం ఎంకో అనందాన్ని కల్గించి ఉంటుంది. ఈ వర్శ సలోని ఉత్సాహం పాండవుల అనందాన్ని (పతిఫలించేదిగా ఉందనుకోవాలి, స

ఇ౦ (ద (వీ వ ము శక్‌!

యూ శ్రపాలుర శారధవా న్‌ాకు రాజకీయ (ప్రయోజనాలు కాజా ఉంటాయని గుర్పుంచుకుంచే, పాండవుల కిక్క-డ కల్లిన బాంధన్య్యా లన్నీ వారి అభ్యుదయానికి ఎంతో సాయపజేజీ! విదురుడు ధృతరాష్ట్రునికి ఇెప్పిన హితవులో పొండవులకు (దుపదుని తోడి చట్టరి కవు (పస్ప్షిని “శేవడంలోని గడుసుదనం గు _ర్తింపదగ్గది. (8.44* అలా7ే అర్జునుని విచాజ+* లన్నీ పాండవులకు “రాజకీయ (ప్రయోజనాన్ని సాథించిపెస్టైజే. మొగమోటమిని (పక్కాకు సెట్టి పప్పాలంశ్సే నారదుడు చెప్పిన హీళవును పాటించి, (చాపది విషయమై పాండవులు తమలో తాము చేసికొన్న నమయం కూడా (8-11) రాజకీయ (పయోజనంతో కరూడుకొన్న "బీ. పాండవ్లు లయిదుగురికీ పొంచాలి ఒక్క- తే భార్య అవడాన్ని వినియోగించుకొని పాండవులలో వీఖే చాన్ని కల్లించాలనుకున్న దురో్యధనుని దురాలోచనను ఈ నంద ర్భుంలో జ్ఞాపకం ఉంచుకుంశు, పాండనవ్రల సమయంలోని రాజనీతి విస్పష్ట మవుతుంది.

పాండవుల రాజనీతి మాతం కుటిలమైనది కాదు. ఇది ధర్మాభి ముఖమైనది. ధర్మాభినిజేశము గల పాండవుల పొరుపషము, రాజనీతి ధర్మాభిముఖంగా ఉండదంచేతనే దైవము వారి పవమాన ఉన్నట్టు ఈ ఆశ్వానంలో నిరూపితమెంది.

ఖు జు ఖు

"వెనుదిరిగి వదూచుకుం కు ఆదిపర్వం వూ్తి అయేసంకి భారత కథ "చాలదూరం (పయాణం చేసింది.

చందనంశపు రాజులలో ముబఖ్యులై న మువ్వురు నంశక_ర్తల తలిదండుల కథలను విన్నాము. శంతనుడి దగ్గరనుంచి. నాల్టు తరాలతో అనుబంధమున్న భీష్ముని కథను చూచాము, అతనికి జీవితంలో తానేమూ కోరుకొనకపోయిన్నా తనకు శానలస్రినవాళ్ళు

సుఖపడడాన్ని చూడలేక పోయాడు, చితాంగదుడు 'అతివ్యూ లోలుడు, గర్వి; విచ్శితపీర్యుడు కామోపహాశుడు, ఇద్దరూ అకాల మరణాన్ని పొందినవాళ్ళీ, ధృతరాన్ట్రుడు పుట్టు(గుడ్డి కొడుకుల దురభిమానాన్నీ, దుశ్చారి/తాన్నీ మాన్న నశక్తుడు వత మోహంతో, నుతుల అవినయాన్ని లోలోపల వొర్షి ౦పకపోయినా- అంగీశరిస్తాడు, పాండంరాజు (బితికిఉంపే భీమ్మని మనసుకు కాస్త ఊరట కళ్లేది. కాని అతడూ పరలోకగతుడయాగు, ఉన్న ఆశ ఆ పిల్లలు, నాళ్ళను కారవులు (బతకనివ్చే. లేరు, అందుకే “గతకాలము మేలు వచ్చుకాలము కంపన్‌” (అది : క-159) అని 'వేదవ్యానుడు సత్యనతినిి అంబిక అంభాలికలను తపోవనానికి పంవీ "వేశాడు ఇంక కురువంశ (పతిస్టను నిలపాలన్న భీమ్మనికి భవివ్యమంతో భమావహంగా'నే కనబడింది. ఇంత బాధనూ గుండెల్లో పెట్టుకొని, ఒకవంక విదురు డున్నాడన్న ఆశతో, మరాక్రవంక పాండవ కొరవు లకు ఇవాపావార్యుడు (దోగుడున్నాడన్న ఆశతో _ మరిణాన్ని ఆవ్యో నించకుండా (ఎళుకతున్నాడు భీమ్ముడు, ఆదిపర్యం అంతమయేనంకీ భీమ్మనికీ శాన ఊరట కల్లి ఉండాలి. పాంజవ్రల పాలు వాళ్ళకు దక్కింది. వాళ్ళు వాస్తినలో లేరు, దూరంగా ఇం(ద(పస్థంలో ఉన్నారు. వాళ్ళ (బతుకు వాళ్ళు (బతుకు "కాద, ఇక భయంలేదు అని మనసుక స్వాస్థ్యం కల్లి ఉండాలి. భారత కథకు ఇజే భరతవాక్యమైతే భీష్మునికి ఇంతకన్న కావలసింది వీమి లేదు, ం కాని విధి చ్మికంగా ఉంటుంది. ఖాండన దహన సందర్భాన రతశ్సీంపబడిన మయుగు తన కృతజ్ఞతను “కెలుపుకొజీందుకు ఒక సభను కట్టించి పాండవులకు ఇచ్చాడు, కాని అ మయసభే చల్లారిన

ఇరి(ద (వ ఫ్‌ ము 1జీ పొండన కొరన విభేదనాన్ని తిరిగి (వజ్వలింహేనీంది.. అది వట్టి అనునయ వాక్యాలతో అకే చిచ్చుకాదు, సర్వ్యలోక(పళయంగా పరిణమిస్పుంది

ఇలా కృతజ్ఞ ఆభావానికి (పతీకగా ఉండదగ్గ మయస భే, ఇంతటి జారుణానికి కారణమవుతుందని భీష్ముడు కూడా అనుకొని ఉండడు,

ఇట్టి మయసభానిరా ట్రాంతోనే సభాపర్వం (పారంభమవుతుందిం

ఉతనాపాసనాననా.

రాజసూయ సను పదునన్నిది పర్వాలు గల భారతకథలో వీ పర్యాని శా పర్వపు నామకరణం అర్ధవంతనైనది. సుందరమైనది. సభాపర్వకథ అంతా ప్రభల నాశ్రయించిన కథ, ఇందులో మయసభ నిర్మాణం, ఇంద్ర యవ, నరుణ, కుబేర, (వా సభల వర్ణనలు ఉన్నాయి, మయసభకు అసూయవడ్ణ ధుర్య్యోధనునికి ధృతరాన్టు)డు అటువంటి సభనే మరొకదానిని సిర్మించిపెట్టాడ, ఈ సభా న్నీ రాజులు కొల్వుతీలే "కావులే కావు; అవి ఆయా పాలపల వైభవాన్ని వాటుకాయి, అందులోని శిల్చ్పం అపురూపమైన దవాలి, వాని సౌందర్యం లోకోత్తర మవాలి, రాజు అక్కడ కొలువు ఉండవచ్చు, థర్మరాజువంటి రాజు అట్టి చోపే పుణ్యప్పురుషుల (పసంగాలను వింటాడు, దుర్యోధను డట్టి సభలోనే జూచాన్ని. ఆడతాడు, నినోడానిక్రీ విజ్ఞానానిక్కీ విలాసానిక్కి వై భవానికి ఆటపట్టు లీ సభలు, ఇవీ నాగరక చిప్నోలు; వాస్తుశిల్చ కళాఖండాలు, ఇంతటి లోకో త్తరమైన సభలతో ఛారతకధ ముడివడి ఉంది. ఈ సభలు శేవనలం దర్శనీయంగా ఉండిపోళ్ల, కథజే ఫా త్తే మాగ్చాలకు పట్టించాయి. అదిపర్యంలోని చివరి కథ ఖాండపదపహానం, ఆ దారుణ (ఫళయాన్నుంచి అడ్జనుని'చేత రత్షింపబడ్డ మయుడు ధర గౌ జున వ్‌ అపూర్వమైన సభను నిర్మించి ఇచ్చాడు. ఆ సభను చూసీ నారదుడు ఆశ్చర్యపోయాడు, లోకంలో దీనికీ దీకైన సభ లేదు. లోకాంత ఆలో లోక పాలుర సభలున్నాయి, (బవ్మాసభ ఉంది. ేనిఅందం, మి దానిజే ఆ సభల రామణీయక త్వాన్ని వర్ణి ౦చి చెప్పాడు న బట్రానాప నారదుడు, ఈ వర్ణనలు కూడ కథకు అవసరమే. యనమసభలో ఉన్న పాండురాజు ఇందసభలో స్థానాన్ని

రాజసూయము న! నాంభధించాడు, వముంళకు పరముభారి శ్రకలె. న ధరణీశులందరూూ యయవు సభలోనే ఉన్నారు. వారితోబాటు పాండురాజూ అక్క-జే ఉన్నాడు కాని హారిశ్చం్యదుడు మాతం *“ఉరుకర మహిమతో "జేనపూజ్యుండై” "జె-వేం్యద సభలో ఉన్నాడట. అతడు “రాజసూయ మహాయజ్ఞ్ఞ కరణంబునం జేసి “యొల్ల రాజులకు నధికుండయాడు, ధర్మరాజు కూడా. రాజసూయాన్ని చేస్తే పాందురాజునకు "బే జేందలోక సాలోళ్యం కల్లుతుంది. అతని-కేగాక అతని “పితృపితామహ నివహాంబూ నకు కూడా “నాకాధిపలోక సుఖావా_వ్లి కలుగుతుంది. అందుబేత ధర్మరాజును "రాజసూయం ఇపేయవుని (యబోధించవలసిండిగా నార దొజ్ణో పాండురాజు కోరాడు

ధర్మ దాజు “రాజసూయం వేనాడు దానివల్ల పాండురాజకు ఇంద్రసభలో స్దానం కసే ఉంటుంది, నంజేహంలేదు,. వమంశే నారదుణు వొన్పిన మాటలను దుర్యోధనుడు వినకపోయిన్నా ధర్మరాజు 'రాజసూయాన్నిి గించి అతిడిలా అన్నాడు ;

“ధరణి హరిశ్చంగదుండు భా

సుర యశుండయి వస రాజసూయం బదియున్‌

సరిగాదని యీ వగతును

సురుచిర విభవమునం బాంగుసుతు యజ్ఞ ముతోన్‌.

(సభా ఏ 2110)

'రాజసూయలి నిర్విఘ్నుంగా సమా _ప్తమైతోనిఖల (పజాపళయ జారణంబయిన రణం బగునని కూడా నారదుడు "పా-చ్చరించాడు, ఈ (ప్రళయానికి శిశుపాల వధ నాంద్యీపస్తానన, దీనిని సరిగ్గా పసికట్ట గల్గాడు నారదుడుం విశసుపాలుని మూర్థ 'త్వానిక్‌ అలిగిన సహదేవుని చూచ్చి “కలనాబంధుంకు నారదుల డాడి తేడుకన్‌”ొ (సభా $ £ంళ్మై

169 శీల్చినన్నయ అనడాన్ని నెనుక నారదుడు ెప్పిన జోస్యంతో జోడించుకొని

చరాడాలి, * శిశుపాల నధ “*నిఖల (పజ్యాపళయానికి నాందీ (పస్తావన అయితే, ఆ ఆశ్య్వాసంలో నే దీనికి అంకురార్పణ కూడా జరిగింది.ధర శ్రైజని రాజసూయం దుర్యోధనుని అసూయ నెగనన (తోసింది ఆతడు మయసభలో పొందిన భంగపాటును దూసి పాండవులు పష్కన నవ్వడం ఆ అసూయానలంలో ఆద్యం పోనినట్టయింది. మయసభకు (పళిగా మరొక సభను భృ కేరాష్ట్రడు కట్టించి ఇచ్చినా, ఆతని మనసుకు స్వాస్థ్యం 'చేకూరలేదు ! ఆ సభలో (చాపది నలువ లాలువడంతో ఆతని (ప్రతీకార వాంఛ కొంతవరకు తృప్పిపడింది. పాండవుల సర్వ సంపదల్ని, రాజ్యాన్ని దోచుకొని పాండవులను (పవాసానికీ పంప డంతో ఆతని ఆశలు పలించాయి. కాని *నిఖల (పజా్యాపళయంి కూడా అప్పుడే పల్లవిత స్థాయి. నందుకుంది, భీమార్జున నకుల సహాజేవుల (పలిజ్ఞలు భావి భారత రణ సూచకాలు, నారదుడు చెప్పిన జోస్యానికి తిరుగులేని పరిణామాలు వర్చడ్డాయి. ఇంత కథా నడిచింది సథలలోనే నభల నా(శ్రయించే ! సభాపర్వానికి ఆ పేరు అన్ని విధాలా అన్వర్థ

మైన బే!

అన్ముశ మణీక లో శెండవ పర్వమే అయినా (ప్రధాన కథకు నడిబొడ్డున ఉన్నది సభాపర్వం, ఎనుకటి కథ అంతా ధర శ్రని రాజ సూయ వై భవోన్నతికి అభిముఖంగా నడిచింది ఆ వైభవాన్ని పొందిన దగ్గరనుంచీ పాండవుల అదృష్టం దిగజారింది. అవమానాల పొలయారు, రాజ్యాన్ని పోగొట్టుకున్నారు. అడవ్చలపాలయారు, నామ రూపాల్ని అణచుకొని ఏడాదినాటు (బతకవలస్రివచ్చింది 'రావలసీన రాజ్యంకోసం వేసిన యుద్ధంలో పాండవులకు వంశాంకురం ఓ ఇలా నారదుడు. “సంవ్యాష్ట హృదయు. డవడానికి 'శారణం క ఆశ్యాసంలోని తొభివచనంలో వివరింపబడింది. (నభా: తష

రాజసూయము 15$ీ కూడా మిగలలేదు. యుద్ధానంతరం జరిగిన ధర రాజు పట్టాభిసేకం అనందానికి కాక్క మై రాగ్యానికే ఎక్కున హేతువయిందిం

కథకు పరకాష్ట్ర (౦మురుం అనేది వమన్నా ఉంటుందని మనం అంగ్‌కరి స్ప్రే అది నాయకుని అ(శ్రయించి ఉండాలి. నాయకుని అదృష్టం కథ మొ త్తంలో మహోన్నతంగా ఉన్న 'తావులో ఇది కన బడాలి. వెనుక జరిగిన సంఘటనలన్నీ నాయకుని ఈ అదృష్టానికి దోవాదకారు లవాలి. కాని ఇక్క-జే వెంటనే కథలో నాయకుని అదృష్టంలో ఒక మావ రావాలి. విధి అతనికి (సతికూల మవాలి. (గతికూల శక్తులు పుంజుకోవాలి. అవి ఆశళ్లి పురికొల్చగ్యా వాని కాతడు లోబడగా, అతనికి పతనం క ల్లాలి. కాని (పయత్నంనల్ల, మై నానుకూల్యం వల్ల తన స్థానాన్ని తాను సాధించుకోవచ్చు చానితో కథ ముగింపుకు వస్తుంది.

ఈ దృన్టీతో చూడగా సభొపర్వంలోని _ (పథమాశ్వాసం చివరిలో భారతకథకు పరకావ్ట (0మిుకులం కనబడుతుంది. పదు నెన్మిది పర్వాల కథలో ఇంతి తొందరలోనే పరకాన్టు నస్తెందా అనుకోనక్క-ర లేదు, సాధారణంగా నిర్మాణం మంచి విళవుగా, సౌవ్టవంగా ఉండవలనీన నాటకాలలో మధ్యభాగంలోనే పర కాష్ట రానలన్స ఉంటుంది. అయినా ేక్సొపీయరు (౨161990982) ఒ భెల్లో (అలం) లో ద్వితీయాంకంలోనే పరకాష్ట వచ్చికూర్చ్ముంది, తప్పేమో లేదు, పదునెన్మిది పర్వాల కే అయినా భారత కథ నిజానికి (స్ర్రీపర్వంతో'నే ముగిసింది. అంశే పదునొకండు పర్వాల కథ అన్నమాట. ఇంకా విభజించి చూ స్తే యౌవనం, వైభవం, (పవాసం, యుద్ధం 1 అవీ భారత కథం అంచేత (వధాన కథ పరిమాణాన్ని బట్టి భూూచినా పరశాస్థ్ర సభాషర్యంలో రావడంలో ఆశ్చరం లేదు,

(201

కకక శీల్చినన్నయ , సభాపర్వ (పథమాశ్వాసం చినరిలో ధర్మరాజు _వై భవం నిరుప మూనంగా కనబడుతుంది. తెమ్ములు నిల్లురూ నాల్లుదిక్కు.లనూ జయింఇారు. “నిఖల మహీతలంబునం గల (బౌావ్మణ వయ్యతియాదుల నెల్ల ధర్మ రాజు ఆహ్వానించాడు. అందరూ అతిని ఆహ్వానాన్ని అందు కొని వచ్చారు. “రాజసూయం లోకానికి పండుగ అయింది, ఈ (ప్రథమా శ్వాసంలో ఎక్కడా దుర్యోధనుని అసూయ నూట వినబడదు సరికదా, అతడు ధర రాజునకు ఆ ప్తుడుం “నానా'బేశాగతులై న రాజులు చ్చి యిచ్చిన యుపాయనంబులు హ₹ైళొన” (నభా; 1-25ిగ్గినాతనిని ధర న. నియోగించాడు. దుళ్శాసనుడూ ధర బ్ర రాజుకు అనుకూలుజే రే థు “భత్యు భోజూ విది వినియోగంబునందు దుశ్శాసనుని నియో గిందాడుం ఒక్క అపష్మశుతి కూడా ఇక్కడ వినబడదు; ఒక్కా (పతి కూలుడు కనబడడు, *సకల జనానందకరంబయి రాజసూయం బతి రముణీయంబయిసది” (సభా ; 1-29) “సమ్మాదమంది మీూచివి భృ ఫంబుగ భూజను "లెల్ల న! తే జమ్మును 'రౌజ 'చేజమును సదృహు భూపణ రత్న రాజి తే జమ్మును విస్తరించుచు నిజద్యుతె యొప్పంగ మూూర్తమైన ధ ర ను, శ్రను బోలె నున్న గుణమండితు దీక్షితు ధర్మనందనున్‌ స (సభా ఏ 1.209) కంతటీ వైభవాన్ని ధర్మరాజు మున్నెన్నడూ అనుభవించ "లేదు; ఇక ఎన్నడూ అనుభవించబోడు, ఇజే పాండవుల అదృష్టానికి శిఖరాయమాణమైన సన్ని వేశం.

ఈ అళ్యాసంలో ధర్మరాజే (సధానప్యాత, అందుజేత మిగత పొాాతలను పెరగకుండా ఉంచడం అవసరం, జరాసంథ వధ కథలో భీముడు ముకి పెరిగిపోలేదు, జరాసంధ వధ 'రాజసూయాన్ని. (పారం న్లించడానికి అవసరమైంది, జరాసంధుడు రాజు లందర్న్నీ భారపట్టినవాడు,

భాజన్తూయము ]$ అతని శకక్రిసామర్థ్యాలు నాడు తిరుగు లేనివి, (శీకృష్ణునే ఎన్నో ఇక్కం బ్రప లోనయేట్టు చేశాడు. అతని పక్షం వహించే రాజు లెందరో ఉన్నారు. ఇట్టి జరాసంధుణ్ణి భీముడు (తుంచడంతో. రాజలోకంలో భయూళత్చాతం వర్చడి ఉండాలి. జరాసంధుని పతం వహించే రాజు లందరూ ఆశయాన్ని థోల్సోయారు. వారి మననులలో జంకు దీర్చ డింది. జరానంధునికి విరోధు లైన 'రాజు లందరూ పొండవులకు (పసన్నుు లయారు. రాజకీయంగా. దీని కింత (పొముఖ్యం ఉండడంనల్ల నే (శీ బ్రమ్లాడు జరాసంధుని వధ అవశ్యకమని తీర్మానించాడు.

ఈ సందర్భాన భీమార్టునులను తనకు “ఇల్లడ యిడుి మిని (శీళృళ్తుడు అడుగగా థర శ్రర జు ఇలా అనుకున్నాడు ;

కసయనములు నాకురం బవన త

నయ విజయులు మనము కమలనాభుండు వీరిం

(బయ పి-తులం బానీ నిమిషం

బయినను నెట్లుండ నేరు నవిచేవ్దుండవ్వైో (సభా ఏ 1-08)

“అయినను నా హృదయంబు గరంబు వ్యాద్యుంబగుచున్ను యది” అని వారికి కార్యనిద్ధి అవుతుందన్న నిశ ఏయంతో వారిని (శీకృళ్లుని “వెంట పంపాడు.

*భ్ధరోర రిఫపుం జంప నరె్శెడు

పీకల వా క్రయ పాండజేయుల సింహో

వ! "'కారుఎ6ల జూచి మనంబున ధీరుండు ముదమంజె నయ్యుధిక్చీరు. డంతన్‌ (నభా ఏ 1170) జరాసంధుని వధానంతరము ఈ *వాహ్లేయ పాండజేయులు రం

ధర్మ రాజును కలుసుకొ నేనరకు మనకు మనసులో నిలిచిపోయే చిత మిది, జరానంధుని వథించేవాడు భీముడే అయిన్సా అశనికి ణీ అన్టాని

1కీ$ శిల్చినన్న య సాయం ఉన్నా, చి _త్తరువులోని మూర్తులలో మన మనసును ఆక క్షేబి ధర సా! చిితంలో అందరూ ఉండదగ్గవాలే - కాని మనలను (ప్రధానంగా. ఆక ర్చించేవాడు యుధివ్వీరుడం, ఈ అశ్యాసంలో మిగత చోట్ల కూడ ఇలాగే చూసుకోవాలి, ఆదిషర్వంలో ఛీమాష్టనుల పర్మ్శాకఠమం వర్ణింపబడింది నకుల జవా'జేవులను గురించి మన మేమి వినలేదు. ఈ అశ్వాసంలో తొలి సారిగా వీరి పర్యాకమం (హశంసింపబడింది, నల్వురు తమ్ములు నాలుగు దిక్కులను దిగ్విజయం చేశాడు భీమాడ్డునులు పుఠ్యో త్త దిగ్వి జయా లను సాధించగా, నకుల సవహాజేన్ఫలు పశ్చిమ బక్షి ౯ దిగి జయాలను సాధించారు. నకుల సహా'బేవు లిష్యురూ అన్నివిధాల సమర్థ లనిపించు కొన్నారు, మరో నిశేవ మేమంకే ఈ దిగ్వ్యిజయాలలో భీమార్డును లిద్దరూ సకుల సవాజేవుల కన్న మిన్నగా చ్చి తింపుడ లేదు, నలుగురికీ ఎచ్చులొాచ్చులు లేని స్థానం కల్ప్చింపబడింది. ఇది శిల్పదృష్ట్యా అవసరం, నల్చురు తమ్ములూ ాల్గువేతుల వలె, నల్లురు దిక్సాలుర నలె ధర్మరాజుకు సాయపడ్డారు. వారిలో ఎక్కువ తక్కు-వల నెన్న డానికి ఇది తధణం కానే కాదు, కాగా నకుల సహాజేవులు మాతం అన్న లంత వీరు లనిపీించుకున్నారు,

ఈ అశ్వాసంలో రాజనీతి విషయాలను గూర్చి నారదుడు ధర్మజునితో ముచ్చటించిన భాగ "మొకటి ఉంది. ఆదిపర్వ మష్టా శ్వాసంలో. కణికుడు. దుర్యోధనునితో రాజనీతి విషయికమైన (పళంగాన్ని జేశాడు. కాని అక్కడి రాజనీతిక్కి ఇక్కడి సీతికి ఎంతో అంతరముంది, అక్క-డి దుర్యోధనుడు అసూయావిమ్హుడు, రాజ్యం 'లేనినాగు, ఈ యుధిన్టీనోడు యునరాజు, బ్రక్కడి ధర్మరాజు మహో వైభనంకో తులతూగుతున్నాడు. లోవో త్తరమైన సభను నిర్మించు కొన్నాడు, లోకమంతా అతిని! విభేయమై ఉంది.

రాజసూయ ము శక “వుదమూతంగ తురంగ కాంచన లన న్మాణిక్య గాణిక్య నకం పద లోలింగాని వచ్చి యిచ్చి నముదమొప్పం గాంచి సీవించి కే య్య్యుదబూ స్తాచల చీతుశీత నగవముధో వ్రర్వీపతుల్‌ నంతతా భు్య్చిదయున్‌ ధర్మజుం దత్సభాస్థితు జగత్పూూరక్ష్మ(పతా పోదయున్‌ ఎ (నభా వ 118) అనితర సాధ్యమైన అత్షరరమ్యుతతో ధర్మరాజు అభ్యుదయాన్ని అపూర్వ మైనట్టిదిగా స్యూరింపచేశాడు నన్నయ. ధర్మరాజు వ్రైభనాన్న్ని నాసి దుర్యోధనుడు తండితో ఇలా అన్నాడు; “ధాని పురాత నాద్యతన పార్థివ లక్ష్ములు పొాండచేయుల శీ శ విభవంబుతో నుపమింప సమంయబులు గా వజేవ రా జావళిలోన నత్యధథిక్నులై న సపత్నుల వేర్మిల. జూచి యేం జూనెి సహీింపనోసపక క అరుండ వివస్థుండనై_తి నెంతయున్‌* (సభా ఏ 2114) ఇంతటి వైభవాన్ని అనుభవిస్తూన్న ధర్మరాజు దగ్గర నారదుడు రాజనీతి (ప్రశంస చేశాడు రాజ్యము సంత తాభ్యుదయంగా ఉన్నప్పుడు, నీరిసంపదలతో తులతూగుతున్నప్పుడుు రాజులు (పజల వూట మరచి స్వార్థపరు.ై, నిరంకుశుై (పవర్తిస్తారు, అట్టి సందర్భంలోనే రాజులకు ాచ్చురిక చేసీ నీతిబోధ అవసరమవుతుంది. "కాని ధర్మరాజు “రాజ్యలశీ, శ్ర లలనాథ బుద్ధి" కాలేదు. అందువేత-సే నారదుడు (పత్యతంగా సీతుల నేమి ఏకరువు "పెట్టినట్టు క నబడసీయ "తదు, * రాజనీతి నా(శ్రయించి ఈ యీ పనులను చేస్తున్నావా ఇొఅని ధర శరా జును అడిగాడు, అబే అతనికీ ఉపచేశం, అజచేశం. అంపే ఇది ఒకవంక రాజులకు రాజనీతి; మురొకనంక ధర శ్ర రాజు పరిపాలనకు నిలువుటడ్డాన్ని పస్టే వర్ణన ఈ రాజనీతి (ప్రయోజనం (వజాతేమం,

ల్సిన య్‌ 58 శిల్చినన్న

కత్రనఘూ సీ (వస్త్వవమున

నని సీల్లిన వీరళటుల యను పోమ్యుల నె

ల్ల ను బో భోజ నాచ్ళా

దినముల నారలకు నెమ్మి దజుగళ యుండన్‌ లో

(సభా ఏ 180)

జీటికీ అన్ని రాజూషలూ ఇజీయలేని పని ఇది “పంగుల మూకాంధుల వికలాంగులను నబొంధవుల దయం (బోతె?ళొ అని అడుగుతున్నాడు నారదుడు. ధర్మరాజు పాలనలో నారదు డాశించేది (శ్రేయోశాజ్యం (19066 3319). అందరికీ అన్నీ అమరాలి, జనులందరూ సుఖులై ఉండాలి, ఇదీ ధర్మం జు రాజ్యంలో కనబడేది,

దుర్యోధనుడు విన్న సీతులలో (చ్రజలమాట వినబడదు* శ్మతువ్రలనుండి రాజు తన్ను ఎలా రశ్సించుకోవాలి, ఎన్ని మాయలు పన్నాలి? రాజు ఎన్నిధంగా అ్మపమత్తుడయి ఉండాలి 1. ఇవీ విషయాలు కణికుని నీతిబోధకు

క్ట నమ్మంగం దగుదురు ఏరు నమ్మం

దగరు నా కననలవదు - తత్త్వబుద్ధి

నెవరిని విశ్వసింపక యెల్ల టొక్ష్తు

నాత్మరకాపరుండగు నది విభుండు.” (ఆది : 6-109)

*శ్రజ్రి యగు నంతకు రపుల దన

యజకడం బెట్టికొని యుండు నది ధతీ యగుడుం

'జచుచునది జాతిమిాందను

నజిలంగ మృద్ధృ టము నెత్సివైచిన భంగిన్‌”. (అది; 611

రాజసూయము కథ ఈ ఉచావారణలు చాలు ఈ రాశ్యనసీతికి ధర్మరాజు పూడ ఆత్మరయోపరుత్చై ఉంటాడు, ఆరోగ్యాన్ని కాపాడుకుంటూ ఉంటాడు గ కసారమతిం జేసీ మానస వారిక రుజానళులకు నతతంబుల (తీ శారములు సీయుచుండు'డె యారంగ వృద్థోపసేవ నౌామధి సేనన్‌ో (నభా ఏ 18కి ఈ అంతరువే జేరు నావదువకి, కణికునికి ఎంత అంతరువు ఉంనో, ధగ రాజు విర్న నీతము౪కు, దుక్యోధరుకు విన్న సీతులకు ఆంత అుతరువుంది. నారదుని నీతులు మానవతాన్పర్శతో పునీత మైనవి. కణికుని నీతులు నియంతలను మరిం3 నియంతలుగా మా ర్చేవిం

1. ఈ నీతి దుర్యోధనునికి బాగా వంటబట్టి ఉండాలి. ఈ న్‌త ననువరించే లామోగ్భుహదహానానికి పధకం జేశాడు తిరిగి తండితో ఈ సీతులనే వల్లించి పాండవుల సంపద నపవారించాడు. అరాడర్తజ్తణ ర్స ఆవయయనాాల

జాదవు

కాన్యాంతము నాటకమని (పాచీనులు భావించినప్పటినుంచీ దృశ్య కావ్యము (శవ కావ్యము కన్న మిన్న అన్న అభి పాయ మొకటి సహృదయలోకంలో ఉంది, భరతుని నాట్యశాస్ర్రృముః (పాచీనాలంకారికుల రసచర్చ (పధానంగా నాటకాన్ని అనుసరించే జరిగింది, పాశ్చాత్యులలో అరిస్టాటల్‌ పొయిటిక్స్‌ (గూం9౬0్ట) లో ముఖ్యంగా నాటకాన్ని గురించే చర్చించాగు, దీనివల్ల కూడ నాటకం ఉత్కృష్టమైన కాన్యకళ అని రూఢీ అయింది,

ఆలోచించగా నాటకం అంళు (పవర్శింపబడేదే అన్న విపు యానికి మై ఆలంకారికుల చర్చ అంతా పరిమితమైన దనుకొన్న ప్పుడు, నాటకం సమష్టి కళ అవుతుంది. అందులో రచయిత కెంత (ఎాధాన్య ఇ మున్నదో, నటునికీ అంతే (పాముఖ్యమున్నది. నాటకాన్ని సామూ జికునకు అందజేసీనాడు నటుజే, నటుని అభినయం వల్లనే నాటకం వ్యాఖ్యానింపబడుతోంది. ఒక నాటకాన్ని. ఇర్వురు నటులు అభి సయంద్వారా శెంగువిధాలుగా వ్యాఖ్యానించడం అనంభవం కాదు చ్చ ఎవీయరు (5116999686) నాటకాలలో దీని విషయం తరచు విననస్తూంటుఎది. “వనీ వు వర్తకుడు. (14608021 0 ౪60086) నాటకంలో మైలాక్‌ (50)10010 ను వంచించటానికి ముందే ఒక సకం 'శేసుకొని పవోర్షి యా (్రం౦మ6) వచ్చిందని సాధారణంగా అందరూ అనుకుంటారు. నటనలో కూడ అలాగే కనబరుస్తారు అయితే దీనిని అలా కాకుండా, నిజంగానే పైలాక్‌ ను అంటానయో పట్ల దయచూపమని నిష్క-పటంగా కోరినట్టు, ఇక ఆతడు ఏమి వలించకపోశ్తా “రకాన్ని చిందకుండా సీ మాంసఖండాన్ని నీవు ఫీసుకో 1” అనాలన్న ఊహ ఆమెకు హఠాత్తుగా కల్లినట్టు నటించటం స్టొధ్ధుమే అని ఒకామె అన్నది దీనిషల్న ఇ పాతను సఖ -క్త్‌గా

జూదము శ61

అర్థంచేసుకోవలసిన అనసరం వర్చడుతుంది. అందుకే రూపశకాలలో

నటనర్ట్ట్మకంత (సాముఖ్యం ఉండి రసమున ంటనిన్మమా అన్న

అనుమానానికి కారణమైంది"

నాటకంలో నటునితోపాటు రంగస్థలానిక్తి తదలంకరణకు,

ఆనోర్యానిక్కి నంగ్‌తానికి, నృత్యానికి ఇంకా నేటికాలంలో శబ్ద

(గావాక విసారక యం(తాలకూూ విద్యుద్దిపాలంకర అణకూ సముచితమైన

స్దానం ఉంది, ఇంత సామూహిక మైన కళను (శ్రవ్య శానవ్యాలలో పొడ గట్టించడం అసాధ్యమే గాక్క అనవసర మే అవుతుంది. “రంగస్థలంలో శౌా్యద్రరసం సటుని శరీరం మిోద (పదర్శింపబడగా, శాన్యంలో చాని కొక పద్య మే అవసరమవుతుంది. నాటకంలో దర వర్షనలు అసంగతంగా ఉంటాయి. రంగస్థలంలో దూప సాధ్యంశాక మయసభ వర్ష క్‌ొక్ర

దీర్ధవచనాన్ని ఉపయోగించవచ్చు. కాని అది నాటకీయ పద్ధతి కాదు, అలా సూర్యోదయాన్ని చం(దోదయాన్ని నాటకంలో నర్మించవచ్చు = అది ప్లప్తంగా ఉంచే రంగస్థలంవిరాద హూూప సాధ్యం కాకపోనడం వల్ల, ఆ సందర్భాన వానిని (ేవకు లూహించు కోవడానికి ఇట్టి వర్షన లుపయోగపడవచ్చు.. ఇవన్నీ రంగస్థల పరి వితుల్ని సూచిస్తాయి. రంగస్థలం యొక్క సౌకర్యాలు "పెరుగు తూన్నకొద్దీ నాటకంలో వా_స్తవికత ఎక్కువ చోటుచేసుకుంటుంది, వట్టి వర్ణనకు అవశాళం పరిమితంగానే ఉంటుంది.

అయితే (శన ర! శ్రలో నాటకంలోవతె సంభామణలతో కథను ర_క్షి కట్టించవచ్చు. కథను చెపుతూనే ఉన్నా, కది కథనం కాద నాటకంలా (వాస్తున్నావన్న (భాంతిని క ల్లెంచవచ్చు. 'ాని అది నాటకం కాదు, నాటకంలో సుదీర్ధృమైన ఉపన్యాసాలప జీర్చరి అయిన నాటకకర్త ఎక్కువ అవకాశాన్ని ఇవ్వడు, (శ్రవ్య కావ్యంలో (వాస్వమైన సంభావణలున్నా అవి విపులంగా క సబవవ్ఫ, దీర్ధ్యమైన ఉపన్యాసమున్నా అది అనుచిత మనిపించదు, (21)

163 శిల్పినన్న య కాగా కథాకథనంలో నాటకీయ పద్ధతి అన్నది పరిమితమైనద్‌ అన్నమాట, సంభామణలలో కథను నడపడం, నంభావణః లో పాతల చిత్తవృత్తులను ఉన్మీలిత మయేట్టు వేయడం, కధకుడు తటస్టుడుగా ఉండి ఎక్కువగా కథలో చొరబడకుండా ఉండడం - (శవ శ్ర ్న్యంలో కనబజే నాటకీయ పద్ధతి అనుకోవచ్చు. సభాపర్వం ద్వితీయా శ్యాసంలో నన్నయ కథను నడిపిన తీరు ఇట్టి నాటకీయతకు ఉదా హరణ్యపాయంగా ఉంది, ఇందులోని (పథాన కథ అంతా సంభెవణల లోనే నడిచింది, ఒక్క-కళంాచోట సంభావమణలు ప్మాతల పవృాదయో "జ్వీగాన్ని త్మ్‌నంగా వ్య క్రీక రిసాయి.. భీముని ఛీమణ్యపతిజ్ఞలోనే కాకుండా, సాధారకాంగా నునం ఆశించని విదురుని మాటలలో కూడా ఇది వొరుపులా మసి మనలను అశ స్‌ శ్రిపరు్తుంది. మరో చ్మ్‌తం ఏమంళ్సు ఇందులో జరిగే సంఘటనలు సన్ని జేశాలు ఒకచానసి తర్వాత మరొకటి రంగస్థలంమిోదనే ఆవిష్క-శింప బడినట్టు గోచరిస్తాయి కాన్మి వ ₹ండు సన్ని జేశాలనూ కలిపే దీర మైన కథనం ఎక్క-డా కనబడదు, శీఘుపాలవధ ఫస మొక్ష ట్శి "వెంటనే రాజులందరూ ఇంద్మపస్థాన్ని వదలి "వెళ్ళడం, దుగో్యోధనుడు మయసభలో పొందిన భంగపాటు, అతడు తన అజేదనను శకునిముందు వెళ్ళబుచ్చడం, దుర్యోధన శకునులు ధృతరాష్ట్రుని కలిసికోవడం = ఇలా సాగింది మొత్త మి అశ్వాసంలోని కథ అంతా, శిశుపాలవధ ఘట్టంలో ఈ నాటకీయత బాగా రీ కట్టడంతో ఈ ఆశ్య్వానం (నారంభమైంది.. ఇక్కడి నంభాషణలు వాడిగా వినివీస్తాయి... దీనికి కారణం ఇక్కడి శిశు సాలుకు తుంటరి; సంయమనం ఎకళని పీవి నోటికి మంచి మూటలు రావు, రాజసూయ చుపష్పుడు భీష్ముడు అద్భుతుని పూజిుంపు మనగా

జదనము_ శ్రీకికీ కల్లత్రనికి. గూ ర్తురీని ధన మిత్తు రభీస్టములై న కార్యములో మతి నొనరింతు ! రిష్టుడని మంతురు గాక! మహాత్ముల న భూ పతులయు, వి(పముఖ్యుల సభన్‌ విధి దృష్ట విశిష్ట పూజనా యతికి ననస్ట నర్జ్యుండని యచ్యుతు నర్చితుం 'జేయం బాడీయే[ (నభా ఏ 210) అని (పారంభంలో మాటాడినా, వాణాలత్వ మెక్కు-వై న కొలదీ “వానికి తోఖజీ ఉపమానాలు నాని వాక్సారుప్యాన్ని (పతిబించించేవి. జన్‌ 6 "బేడికి దార (శ్రియ యును జెవిటికి మధుర గీతయును చీసన క త్యనుపమ సురూప దర్శన మును జేయుటం బోలు. గ ష్టం బూజీంచు టిల్‌ (నభా వ 214) ఇట్టి శిశు వ-లుల్లి (వియవచనాలతో అనునయించ (పయత్నించే ధర్మరాజు మాటలు అతని గగుసుదనానిక్కి నీలిజ తతో కూడిన మంద లింపుకుు మంచి ఉదావారణ, కభ్టూరి గుణోన్నతు లనందగు వారికి ధీరులకు ధరణివల్లభులకు వా శ్చారువ్యము చన్న్నె వసా జారుణ మది విషముకంకె దహనము కంకున్‌ (నభా వ ఏయి ధర్మరాజు “వుహోదారుణ వుది అనడం శిశుపాలుని మాటలకు శాను పొందిన ఆశ్చర్యాన్ని నిర్విగ్లు డవడాన్ని నిరూపిస్తున్నాయి. “మహాదారుణి మున్న శబ్దంలోని ఇాకువు విఘుసాలు జెంతగా దిగ జారిపోయి మాటాడుతున్నాడో సూచిస్తోంది, వాని కది త్మీవమైన వా చ్భరిక మందలింపు, అతని ఉపమానాలు చ్లిఘుపాలుని ఉసమానాల

కేరికీ శిల్పిళన్న య కన్న తీ వమైనవి; జ్ఞానీ సభ్యతను మన్ని 0ఫోని, వాక్సావమ్యము పనీకి రానిది “భూరి గుణోన్నతులకు' "ధీకులక్క” “భరణి పల్లభులకుి అన్నాడు ధర్మరాజు, శికుపాలు డీ! గాడా కాడని అనడు ధర రొజు అలా అనక పోనడంలో నే ధర్మ రాజు గడునుదనమూ, లోకజ్ఞ్మ తా ఉన్నాయి.

ఈ (పశంవ శికఘుపాలుని ఎదుట అనవసరమని భీవు శ్రదు.వీమంకే శిశుపాలుడు. 'అనినయ_ బుద్ధి (240, 'ధీరుండు". కాడు “బాలుండుి, "రాగ కోప ప్రభూత మనస్కుడు “ధరణీవల్ల భుడు శానే శాదుూ “అల్బ రాజ్యలక్ష్మీ లలనాంధబుద్ధి” అందుచేశనే “అనిమి త్త మవొ శ్చరివాదశీలి (వి, ధర శ్ర” అన్న పై మాటలకు ఇది నిజానికి భీష్ముని వ్యాఖ్యానం.

భీష్ముని నిర్మొగమాటమైన ఈ నూటలు సహాచేవుని కోపాన్ని (నజ్వరిల్ల చేశాయి.

హ్పడ్షపక్ర యర్థ్య మచ్యుతున కిచ్చితి మిచ్చిన దీనికిం దొడం బడమని దుర్ద నత్వమునం బల్కెడు వీకల మ సక ౦ంబుమై నిడియద నంచు దాం జరణ మెత్తె నభ్గన్లా సవా'ేవుడు !*

(నభా ; 2-80)

“అట్టవో" సభంళతా హడలిపోయింది. అందరూ ఇేష్టలుడీగి పోయారు. ఒక్కతుణం వరకూ మళ్ళీ ఎవరూ లోకంలో పడలేదు,

కథలో నాటకం తళుక్కున మెరిసింది.

ఇక్కడ శిళకుపాలుని అవినయానికి అలిగిన భీ శ్రీని వచనాలను,

ఈ అళ్వాసాంతాన పాండవులు పొసద్య్యూత పరాజిత్తులై అడనిక్‌ “నెడుతూ౦డగా, ధృతరాష్టునితో సంజయ] విదురు లన్న మాటలను

1. కథలో సంజయుకు. ఇప్పుడే మొదటిసారి కనబడుతున్నాడు, ధృతరామ్ట్ర)ని వేత లీతనికీ నచ్చవు, హితుని వలెనే శాకుండా, సన్నిహితుని వలె చనవు కో యీతడు ధృతరాష్ట్రళ్తి మందలిస్తాడు,

జూదము షక పోల్చి చూడాలి. అక్కడ వాళ్ళ మాటలకు (వలిన్సండించేవాళ్ళు ఎవగ్గరూ "లేరు. అంచేత అక్కా-డ మందలింపు. హితవు నుంచి ఇట్టి నాట కీయత ఉద్భవివే అవకాశం లేదు. అందువేత అది కథాకథన స్థాయి లోనే నిలిచిసోయిందిం

అసలు ఈ చినరిభాగంలో - జూద మూరంభించినప్పటినుంచీ ధృతరాళ్షు)ని కాలులో సంభాషణలు దీర్ధ మనవి కాకపోయినా కథకుడు అవలంబించిన పరద్డితి కథాకథన పర్టితే అనిపీస్తుంది.. ఒక వంక జూదమూ (ఇందలో వాక్కు. వినబడదు), మరొకనంక చానికీ (పతిస్పందించీ పాతల వాక్కూ. (ఈ పాాతలు జూదంలో. పాల్గొనే నారు కారు ఒకదాని వెనుక నొకటి ఈ భాగంలో అవిష్కరింప బడడంనబ్న, ఈ ఆండూ _- అటు ఆటా, ఇటు మాటా- కథలో పడుగు "పేకల్లా -పేనుకొనిపోయి. మొ _తంమోద కథకుడు కథాకథన పద్ధతినే అశయిస్త్సన్నాడన్న భావాన్ని మనకు నన్నయ క ల్లించాడం,

ఈ ఆశ్యాసంలో విదురకున దొక (పత్యేశస్థానం. దుర్యోధనుడు మాయాద్య్య్యూతంబో పాండవుల రాజూ వ్ట్‌న్ని అపహరించ దలచు కున్నాడు. దీని కొడబడమని తండి ధృతరాష్ట్రుని కోరాడు, విదురుడు దీని కంగీకరి స్తేనే కాని నల్ల కాదని ధృతరాష్ట్రుడు. విదురుడు. *దీర్ధ్య మక్కి నయ విశారదుగు్కుు కళాపారగుడు దీర్ధ్ప దర్శి, ఉభయపమోలకు అపార హీతారంభుడుు ఆతనితో విచారింతము. అన్నాడు ధృత 'రాష్ట్రిడు, గవిదురుకు పాండన పతపాత్కి అత డిందుకు ఒడబడొడని దుర్యోధనుడు అన్న స్పటికీ ధృత రామ్ట్రిడు విదురునితో ఆలోచిం చాడు. ఇది అనర్థదాయక మన్నాడు విదురుడు, “శకుని దురో్యధనుల దుర్వ్యువసాయం బుడిగించి, యి క్కుూరువంశంబు రక్షింపుము 1 అన్నాడు, “రత్మింపు మనశం విదురుని దీర్ధదర్శి త్వాన్ని, అతని ఆజేదనను (పస్ఫృటీక రించేది, అయినా ధృతరాష్ట్ర్రడు వినక అతణ్ణి

100 శిల్చినన్న య ఇంద పస్థానికి వెళ్ళమన్నాడు, వెనుక లాకోగ్భవా దవానానంతరం, (దుసదుని కొల్యులోని పాండవులను రప్పించడానికి, వాళ్ళకు వాళ్ళ పాలును ఇవగ్గడాన్‌కీి విదరు్లే పంపాడు. అది విదురువికి ఎంతో సంతో హాన్ని కల్గించింది. మరి ఇప్పుడు వాళ్ళ రాజ్యాన్ని అపవారించడానికి తన్ను పాండవుల దగ్గరప పంపుతున్నాగు ధృతరాష్ట్రడు, “వలో దని ఇప్పి, వెప్పీ, వినిగి చివరకు

“అవిలంఘనీయ మి దు

ర్వ్య్యవసాయం బనుచు సత్య వ-చనుండు ధర్మా

ర్‌ విదుం డప్పుడు ధృతరా

ష్ట్ర విధాత్ళ సియోగమున కొడం? డీ యంతన్‌

(సభా 2 2.154)

ఇంద పస్థానికి వెళ్ళాడు, పొంఠవులను వ్రీన్సీకొని నచ్చాడు జూదమాడడానికే తీసిఫొని నచ్చాగు, ఆ మాట ధర్మ [గాజుతో నూ క్వొప్పాడం

ఈ అశ్వాసంలో నిధి (వస్తి తరచుగా వస్తూనే ఉంటుంది. డాని (సాబల్యం కూడా గోచరిస్తూవే ఉంటుంది. మాసలపర్వంలో కూడా విధి (సక్తి ఉంది, అక్కడ విధి (పాబల్య్యానికీ లొంగి యాదజ్ర లందరూ తుడిచిపెట్టుకొనిపోయారు, ఇక్కడ విధి (పాబల్టం వల్ల జే ధర రాజు రాజ్యాన్ని కోల్పోయాడు,

కాని ఇక్కడ మాననయ త్నెనికి విలువ ఉంది, ధృతరాష్ట్ర నకు జూప్తం అనర్థదాయకమని _ తెలుసు, అయినా... కొడుకు, దురోస్టధనుడు

ఏద్షిని రాాడంబడు మొడయిడశేని జేయ

యీాశ్రణమ సర్యభముచే భమీతుండ

జూదము మ67 నగుదుం బెల్ల మే నన్హైన వగఫు దక్కి విదురుండును సీవు నుండుండు ముదముతోడు”

(నభా ఏ 2127) అనేసరికి ఆతనికి లాంగపోయాడు. దుర్యోధనునికి విధిమాద నమ్ముకం "లేదు.

“పరమ సుఖో పాయం౦బునం బర సంపద సీకొనంగంల ఎడునేని నచే శ్వర యంతకంళు మిక్కిలి పురుషార్థం "బెద్జి యొండు భూనాధులకున్‌ లో (నభా ఏ ఏం149) ఇట్టి నీతిబాహ్య మైన వురుపార్థంలోనే విశ్వాస మున్నవా వనడంచేత నే పాండవుల రాజ్యాన్ని అపహరించిన తర్వాత (ఫోపు యా(తలో ఫ్మీవమైంన పరాభవాన్ని పొంబచేవకకూ) అంతా సది లంగా ఉన్నదనే భావించాడు. తానే విధి తనకంజశు విధి ఎక్కడున్న దసి దుర్యోధనుని విశ్వాసం. దుర్యోధను డనుకొన్నట్టు తానీ విధి అయితే, ధృత రాష్ట్రడు ఆ విధి పనువును నిర్వహాంచేనాడు, అకనికి ఏ కొంతో ధర్మభీతి ఉండడంవల్ల నే పాండవులు జూదంలో ఓడినా తొలిసారిగా వాళ్ళ రాజ్యాన్ని వాళ్ళకు ఇచ్చాడు. కాని మళ్ళీ కొడుకు “అప్పాండవుల “కెంత లగ్గు సీనియు హీతుల మయ్యెదమె ? యాళీ విషంబుల సలిగించి కంరసమిాపంబున విడుచునట్లు వారల వికిచిపుచ్చి కర్టంబు దప్పితిమి[” (నభా : 2.272) అవేం పునక్భ్యూ తానికి పాండవులను వీలివించాడు, ఈసారి ఏరశేవి ఇెప్పినా, “విననియట్టు వివిన వానగతులం బాండం సుతులం (గమ్ముతింపక యుపేశ్సించె 1” (సభా ; 291). తండి కొడంకు లిర్వురూ తత్కాాల (వ్రయోజనమే పరమార్థ మని అనుకొన్నా రే కాన్మి దూుంగా జేరే ఒక విధి తమను వెన్నంటి

168 శిక్టీల్పి న న్నష్థాయ తరుముతుందని (గహించలేదు, ఆ విధి ఎక్కడో లేదు, వీళ్ళచేతల్లోనే ఉంది. అందులో ధృతిరాష్ట్రుడు మరీ ఆ విధి పన్నిన నలలో తెలిసీ పడ్డాడు. అందుచేతనే ఆతడు తర్వాత ఆంత దుఃఖాన్ని అనుభవించాడు,

వినురువికి. విధి (పాబల్యం "తెలుసు, "తెలిసి (పత్యతంగా ధృత రాష్ట్రూని హెచ్చరించాడు, పరోత్సంగా ధర శ్రొజను హెచ్చ రించాడు, అయినా అక్క-డా, ఇక్కడా అతని (ప్రయత్నిం న్యర్థ మే

ధర్మ రాజుకూడా ఎఎపెర్మిడి తన్న విలిపించినప్పటికుంచి ఆతని దుర్వ్యువసాయాన్ని ఎంగినవాటే, ఆ తండి కొడుకులకు దూరంగా ఉండవలసిసవాజే, అయినా అతనికీ విధికి లోబడడం తప్పలేదు, అందుకు లౌకికంగా రెండు మూకు కారణాలు కనబడతాయి _ "మొద టిదె తండి ఆజ్ఞ అనుల్నంఘనీయము, శెండవది ఆ రోజుల్లో "రాజులు జూదానికి నిబునబడిత్కే ఆడననడం పారువహీనం. మూడోది ధర్మ రాజుకు మనసులోని నునసులో ఎక్క-డో జూదమంశు మహా[వీల్సి ఓడుతున్న వొద్దీ ఆతడు “బద్ధమక్సరుడయాడు (177). అది మాయా ద్య్యూతనముని "తెలిసినా, దానిన నిరూపించే మార్షం "లేదు, ఆడాడు ఓడాడు, మళ్ళీ శెండోసారి జూదానికీ వీలువబడినప్పుడు విధి అతనికి మరో అవ శాశాన్నిచ్చింది, అయినా 'దుర్వ్యు సనోపహతుడు" (205 మళ్ళీ అజాడుం

“ధర్మనుతుం డోడి భకుని క

ధర్మస్థితి నోటువడియె దై వము వెబివ్షిన్‌

నిర్మితమయిన కుభాకుభ

శర్మప్థలం బెట్లు "దేహి గడవంగ 'నేర్మృన్నాన. (బా; 2270)

మనిషి చేసే శుధ్య అశుఢ కర్మల ఫలాన్ని ఆశు తప్పించుకో 'శ్లేసోవడంలోనే. వైన్యపాబల్యం. ఉన్నది. అంచేత ధర్మరాజు

జేీనీనడానికి అనుభవించవలసిన పరిస్థితిని ఆనే 'తెచ్చిపెట్టుకొన్నాడు దనికి శ ఫఘంగా ఫలాన్ని అనుభవించాడు. ఇన్నివిధాల ఇందరి జీవితాల్ని కుదిపిజేసినాా విధి అన్నది ఆయా వ్యక్తుల స్వభావాన్ని అనుసరించేచే కాని, వాళ్ళ యళత్నాన్ని (తోసిపుచ్చేది కానేకాదు. అందుకే ఇందులో విధి (పసక్తి ఇన్ని సొన్లు వచ్చినా, అది మానవయళత్న్నన్ని అధఃకరించేదిగా లేద్య; మానవ (పవృ త్తిని ఆవిమృ.రించేదిగానే ఉంది. ఎంత “అవిలంఘనీయ'*మైన పనిని సెత్తిమోద శేసికొన్నా, వదుకుశు తన నైతిక బాధ్యతను విర్మరించ లేకపోయాడు. పరిజనుడైైన "తాను లోక వై ధృతరాష్ట్రుని అజ్ఞ కు లోబడవలసిననాదై, పాండవుల పతనానికి కారణ మవ్చతువ్నాడు, అందుకే మాయజూదం జరుగు తూంకే, ధృతరాష్ట్రుని దగ్గరకు వెళ్ళి, “దుర్యోధనుని దూషించి కలాన్ని. రక్షించ” మన్నాడు ! ధృతరాష్ట్రానితో రవాస్యంగా ఇవుకూన్నా, ఆతని వ్యాధయంలో అగ్నిపర్వతం (గుద్దలయేట్లు ఉంది “ఇమ్మానుజాధమున్‌ గుణవిహీను బహిహష్మ్బుతుం జేసి ధర్మ మూ ర్గమ్మునం గారవాన్వయము౬ గావుము పాండుతనూజులం (తా ప మ్మెనలగంగ "నేలు మిది పథ్యము సు "'మ్మొళ నక్క సచ్చిసిం హవామ్మ్ముల విల్చెకో లుఆఅచె యన్యు'లె వారలు కార శేశ్వరా [౫ (నభా ఏ 2181) పద్యంలోని (పొసాతురంనుంచీ విదురుని ధార్భ్శికమైన అమ రను, ఉచ్వేగాన్ని పట్టి యిస్తున్నాయి, ధృతరాష్ట్రాడు తన మాటళ్ళ్న్‌ “శచెవిని పెగుతూన్నకొద్దీ ఒకసారి కోపం, ఒకసారి లాలింవ్వు ఒక సారి మందలింపు అకని మాటల్లో (పతిబెంబిస్తున్నాయి.. తుదకు “థార జేశ్వరా 1 అన్న సంబోధనలో ఆతడు ధృతరాష్ట్రుని ఛెవి నిల్లు (22)

శీల్చినన్న య గట్టువొని పోరి పోరి చివరి కాతడు పొందిన నిన్బృవాను (పతిఫలింప ఇస్తోంది. అయినా చెపుతూనే ఉన్నాడు _ కాని “ధృత రాష్ట్రరండు మిన్నకుండె 1౫ (నభా వ విం 284) విసువ్నెత్తి దుర్యోధనునితోన్తే వెప్ప _ మొదలుపెట్టాడు విదురుడు. ఫలితంగా దుర్యోధనునికి అలుక కలిగింది శాని జనో దయం కాలేదు, “విగత్ర వచనుండ్షై విదురుకు మిన్న కుండవలసీ వచ్చింది, రాబోయే (పోయాన్ని కళ్ళకు కట్టినట్టు మాడగల్లిన విదురుడు, మసన్ఫుకు శౌంతి లేక పొంకన్రలను తౌనక్క-డకు తీసికొని వచ్చానన్న బాధ్యతను విస్మరించ లేక, దుర్యోధను దుర్య్యన సాయాన్ని ఉడిగించ "లేక, దిక్కా తో్యళ్ర చతికిల పడ్డాడు. పొంచాలిని కూడ ఒడి ఓడిపోయిన | ౮వ ధర్మరాజును చూశ్సి 'వోణాచార్య కప భీష్మ లవిరళ స్వేదాంగు” లయి “నిశ్శబ్ద నిరంతర ముఘ్యతై్ర్ర ! *“నిమరుడు మొగము చాయ నిజీ తలవాంచి. తన్నె అుంగక దుఖతుండై. యుండ [గ “తక్కిన యాసదన్యు అందణు (బబల బొప్వ్పూంబుధారాకులి తాము లై, రత్యుచ్చమై పయోధ్ధి పటురవాభ్ళమై సభావ్న ఢవయ్యె [ ఇంతటి 6 జ ఎడ్భ్బుల సమీపాన నవ్వులూ వినిపి స్టాళ్నాయి దుశ్శాశన్క కర్ణ యైంధవులు డొరులం జూచి సగ నుడి రపుడు [౫ (నభా; విం 188) నన్నయ శోక భయంకరమైన శ సన్నివేశాన్ని ఒక నీస “ద్యంలో వర్శించాడు, ఈ పెర్గన ఆలోచశామ్మృతం శాదు, ఆలో చించిన ొద్ద గుండెలను (క వ్యేది, కాలం

ఖా ధము శే “అట్టి అవనరంబుని దుర్యోధనుడు “వరవుళ్ళ్శం గలనీ తన యిలు పరునడిం దుడువంగం గృవ్లం + బనుచు వగన్‌ భో సుర రాజ్యదర్ప 'మొప్పవి దురుం జెచ్చెరం బంచె దానిం డోడ్కొటనీ శేరన్‌ (నభా ఏ 2900) పాండవులను తోడ్కొని రమ్మని తన తండి విదురుని ఇంద (పస్థానికి పంపాడు. తొనూ రారాజే ! అంచేత తానూ విదురుని కొక పనిని ఇెప్పాడం తన చానీలతో కలినీ (చాపది తన ఇంటి కసవూడ్చాలి. అంచేత ఆమెను. శీసికొని రమ్మని విదురుని పంచాడు _- దుశ్శీలుడం, దురవాంకారి దురోళ్టుధనుడు, అతని రాజసం, మూర్థ్స్‌ త్వం అంతా “రాజ్యదర, ఎమొప్పు” “వెచ్చెరంబంచి అన్న వూటలలో గూడుకట్టుకొని ఉంది. వగతో కుమిలిసోతూన్న విదురునికి ఇది త్మీనమైన ఆఘాతం, శాను పాండవుల నిక్క-వకు పిల్చికొని నచ్చినందుకు కదా, ఈ తులున త న్నీ సీచవు పనికి వినియోగి స్తున్నాడని అనుకొని ఉండాలి *, విదురు ఉజాతని కిచ్చిన నవమాభానంలో తొలివాక శ్ర్‌మిది థ్‌ “అజ్ఞానులు వీతో నినలేరొరులు ! ” అని, సంటనే “మహోనిస్టుర నృత్తిం బనుప నగునే నన్నున్‌” (201) అంటాడు. తొలివాక ష్టింలోని మందలింపు మహా బాబ. న విదురునిది. దాన్ని తరుముకొని వచ్చిన వాళసం అనున యింపుకాదు, తన స్థితికి తానే (మంగిపోవడం, ఆతని తర్వాతి వూటలలో కూడా ఒకవంక దుర్యోధనుని థిక్క-రించడం, దాని -జనుక నే కోపాన్ని అణచుకొనే యత్నం కనబడతాయి. నషా ఈళదు ఫొండవుల దగ్గరకు ధృతరాష్ట్రుని పనుపున వెళ్ళనే "వెళ్ళడు, అంత అవసరమైతే వృద్ధరాజు సంజయుని రాయ బారాన్తిక్ర పంపుతొడుః

/[/ శిల్సినన్న య *ది్య. యానల్లీ వినంబుల నెటీయ యెటీంగి మూర్థ్హవె యలిగించెదు - మొనసీ యొరుల ధనము నికృతి మం గొనుటిది - ధర్మువగునె శకుని మళమున6 గాపంబు జనున చేయ ఇ” (సభా: 9.204) ఇందులో నాటకీయత కాదు ముఖ్యమైనది- ఇది సంయమంతో, ఉజ్వేగాన్ని (పజ్వరిల్ల సీయకుండా “అవిరళ భ స్మృమధ్యమున నగ్ని కణంబుల పోళెి తరచినకొద్టీ భగ్గుమనిపించే మానన ప్యాదయ శబ్దములోని చురుకుదనం వల్ల, వాడిమి వల్ల నాటకీయతను స్ఫురింపచేయడం నన్నయకు ేశతకాకపోచేదు, కాని అది ఎప్పడో ఆయన అదుపు తప్పదు, నిండు కొల్వులో పరాభవింపబడిన పాంచాలి ధర గ్రనంచేహోనికి ఎవ్వరూ సమాధానం వెప్పక మిన్నకుండగా, దుర్యోధనుని దుశ్చేష్టితం తణతణానిక్షీ అనూహ్యంగా, అసహ్యంగా పరిణి మిస్తూండగాా ఆమె అనాడా కొలువులో వేసీన అ్మకందనం జేటికీ మనకు చముకిందియ గోచర మవ్పతూనే ఉంది; *అవ్విధంబున నొప్పి యా స్వయంవరము నాం వఖల భూపతులచే నట్లు సూడ్లం బడ్కి పాండవుల ధర గ్రసల్నినైై: గోవిందు _ వెలియలినైై, పీనిజేత నిట్లు పరిభూత నగుచు సభామధ్యమున మహీ పతులవేం జూడంగం బడికి నింత వడుదునె ! యిఫుడు నా పలుక్రల "కెవ్వరుం (బకివచనం "బేల పలుక రైరి శ

జూదము 1 ధశ్యులార |! యీన డానీనే ? చానీజీ 1 యొటజులగల జెన్బీ పనువ్సు జెల్లదాని ₹ొ “జీను జ్రానీనా 1 చేను జానీనా ఖీ అని పాంచాలి ఎలు? త్తి అకోళించిందనీ నన్నయ అనలేదు; *వనరుచున్ని దన్నాడు, అమె నంచిత్క పరిభూత్య నిండు కొల్నులో శిరోజములబేత ఈడ్వ బడింది; వివ శావింపబవడానికీ యత్నం జరిగింది. పరాభనంతో అమె కుమిలిసోయింది, (కుంగిపోయింది. ఇంకా ధిర కనుకనే జీతనంగా నిలబడీ ఉంది, దుఖమున్నచ్వి జాని "వెనుకనే నీగ్దూ ఉంది. మననులో ధర్మమం'కు భీతి ఉన్నది; కొలువులో నున్నా నన్న జ్ఞాతం ఉంది అంజేత ఆమె అ్యకోశించాలేక పోయింది. అలా అని మననులో దుఃఖం, అశజేశం శేకసోలేదు.. దుఃఖానికీ అజేశానికీ ఒకవంక లజ్ఞకూ, సభ్యతకూ, నంయమానికీ మరొకవంక భీనవణ ఘగ్గ ణలోనుంచి మె కుబికిన అ్మకందన మిదిం ఆవేశాన్ని (పక టించాలంళు. వృత్తాన్ని వాడవచ్చు. కాని నన్నయ ఇక్కడ వృళ్తాన్ని పరివారించి నీసాన్నే వాడాడు, అరణ్య పర్వంలో (శ్రీకృష్ణునితో (జావది తాను పొందిన భంగపాటును గురించి చెచ్పేప్తూడు కూడా నన్నయ నీసపద్యాన్నే వాడాడు. “పార్థివ (పభుండ్రైన పాండు మహీపతి కోోజలనయి. యుద్ధకుశలు లయిన పాండు తనూజుల భార్యనై్వై పూజ్యం వెన నీ యనుజన్వై యధిక శక్షిం బగు ధృష్టద్యుమ్ను భగినిన్నై థృతరాస్టు పట్టిచే సభల దల పట్టి యిీడ్వం బడి పొపకరు ట్రే 6 బరిభాన మొలునంగం బడి జారుణం ఖైన పరిభనంబు

174 శిల్చిన నన్నయ

పడితి సట్టి నన్ను 6 బాండవ్రులొ సూచుచు

నుండి రొరులు వోలె నుక్కూ దక్క

యాపగా తనూజుం డాదిగాల గల వృద్ధ

బంధుజనులు సూచి పలుశకరయిరిలి (అర ణ్‌ తథ)

ఇబే వివయాన్ని ఉదొోస్యగపర్యంలో రాయబార సందర్భాన (శ్రీకృళ్లునికో (దాపదిచేత వృత్తాలలో మాటాడించాడు తిక్కన్న ఇక్కాడలా అక్కడ ఆమె గుండెలలో కంపటి ఇట్ట కొని కరో లేదు, పదమూగోండ్లు గడచినా ఆమె పరిభవానికి (పతీ కారం జరగలేదు జడింగట్టిన చిచ్చును ఆమె భర్తల ఎదుట (శ్రీకృష్ణుని ఎదుట (పదర్శింప వలనీన తరుణ మాసన్న మైంది. నన్నయ [గాసది చేత మాటాడించిన మాటలకు తిక్కన (చౌాపది మాటలు విపుల న్యాఖ్యానరూపంగా, ఆమె వ్యాదయంలోని పరభవానంం ఒక్కసారి భగ్గుమని (వకాశించి నట్టుగా ఉన్నాయి (ఉద్యోగ థి 9-107-11).

కాగా నన్నయ కథను సంభాషణల రూపంలో నడిపినా ఆతని సంయమనంనటబ్న్య, పాతల ధృతి వల్ల కట్టలు (గెంచుకొశే ఉదేకం కనబడదు. అందువేతి అందులోని నాటకీయత మననం చేసుకోగా నోచరింబే'దే కాన్ని, నగ్నంగా (పకాన్గించదు.

అల౦కారవనుు

కావ్యానికి ఆత్మ ధ్వని అని నిర్రారంచబడగానే కావ్యశరీరం శచ్చార్థములనీ, గుణాములు గుణములన్సీ అలంకారములు అలంకారము అనీ -ేరొ-నడం పరిపాటి అయింది. అంశ అలంకారమన్నది థా ర్థములవ లె. గుణములవల్కై ధ్వనివలె కాన్యశరీరాన్ని అ(శయించి ఉండదన్న అనుమూనం క బ్రుతుంది. కావ్యానికి అలంకారాన్ని ఊడ్చి "పెళ్లి తౌ కార్యం కాన్యంగానే మిసలుతుుద్వి అబలంకారముంశు కావ్యం వొరింత అందగిస్తుందని భావించడానికి అనకాశం ఉంది.

రీతిమార్ష(పవ్రర్తకువై న వామనుడు “కావ్యం (ౌవ్యూ మలజెె-ళశాల్‌ ” _ అలంకార ముండవడంవల్ల నే కావ్యం ఉపాడదిమ మవుతుంది. అని అంటాడు. మలి సూ(తింలో *సౌందర శ్‌ మలజ్ఞైంళి అలంకాంవమునగా సౌందర్య్యమంటూ, అలం శార శష్టానికీ సౌందర్య మన్న అర్ధాన్ని నాధించి చూపాడు. అయితే ఈ సౌంచర్యం -_ కావ్య సౌందర్యం - సాధింపబడడానికి అనేకమైన ఇకర అంఛాలలో అలం 'కొారమూ ఒక అంశ మే అంటాడు, కావ్యానికి సౌందర్యము దోషము లను _పరిహారించడంవటబ్న, _ గుణాలంకారాలను న్విక రించవంనల్ల వర్చడుతుందంటాడు. *

కాగౌ జీవితంలో సౌందర్య మ ర్నది న్య _క్ర్‌పమ్ష మైనదై తే, అలం కారం సౌంవర్య మైతే, అవె శావ్యశరీకగతాంళ మే అవుతుంది, కాని చానికి వెలుపల ఉండళాడదు, అలం శారంవల్ల కావ్యం "రాణించడం కాదు కాన లి సౌందర ట్రంలోని భాగమే అలంశార మ్రైత్తే, అది కాన్యానికి వెలుపల నుండే తొశవు కామ, మనిషి, పుట్టుకతోశే 1 చూ వ శ్రీ పుళ్లెల (శ్రీరామచందుడంగార్రి వ్యాఖ్యతో వామనుని

“ శా వాష్ట్రలంశార సూత్రములు"

కే76 శీల్పినన్నయ వాని సౌందర్యం అవివ్మ్యృత మయినశ్రేః కాన ట్టి కూడా అలా అలంకారంతో నే పుట్టాలి.

కాగా అలంకారమన్న ది కావ్య సౌందర్య శ్వీంతువ్చు కాదు. అది జశావ్యగతాంశము, సుకవి ఛబ్దవాచ్యు "లెన్వరూ ఈ సత్యాన్ని విస్మరించ లేదు. అనలు కవిని కవిగా పట్టి యిజ్చేది అలంకార మే_ అందులో ముఖ్యంగా ఉపవమాలంకారము. ఒకానొక న్లో 80లోని వపాదము.. కాళిదాసు. కవితో, వీపాదము చప్పటి అల్లికో ఉపనూనంవల్ల నే తెలిసిందని అన్ముశుతంగా వినవచ్చే కథలోని యభార్థ మేమైనా, అందులోని పరనూర్థం కవిని పట్టి యిచ్చేది ఉపమాన మనే హాచ్ళ న్చరిక్‌,

(పభౌవతీ (పద్యుమ్నుంలో సుచిముఖకీ ణం స్వతి ఇచ్చిన బిరుదు “ఉపనూతిశ యో క్రీ తామ భేనువు! అంటే వీంగళి సూరన దృష్టిలో కవికి అలంకారంమోద అధికారం ఉండాలని, పాళ్చాతస విమర్శకుల కాచార్యపీరంలో ఉన్న అరిస్తాటల్‌ కూడా శావ్థంలో అలంకారం యొక్క (పాముఖ్యాన్ని (ప్రల్యేశంగా చీర్కొన్వాడు,ఆయన దృష్టిలో 'కావ్యరచనకు కవిలో ముఖ్యంగా గోచరించే లవమణాలలో ఒకటి రూపకం (4813000) మిద అధికార మీ నంటాడు ఏ “మిక ౬1016 ౦8000306 10ంకశ864. ౯ ముంళుల , 0 25 6 మర 01 ర్ర౦15 102 10 20816 రం౦06 12610స019 ఎద్యుంటఆక డె 66 107 వం59120]16068.”

అయితే కవ్చలందరూ అలంకారాన్ని వాడడాన్న్ని మూస్తూనే ఉన్నాము. కాని (ప్రుంధ కవుల దగ్గరకు వచ్చేసరికి అలంకారాల ఉపయోగం విరివిగా కనబడినా, అది (పథాన కథాంశ ఖౌగంగా ఉన్నట్టు కనబడదు. వర్ణనలలో ఉత్సే్యిత, అతిశయోల_క్షి మున్నగు నవి కనబడినా, అవి ఆయా పద్యాల్లో అందగిస్తాయే మా కొని, కథా శకీరంలో ఇమిడినట్టు కనబడన్సు = ఏ పెద్దనవంటినానిలోనో దక్క-

అలళఅకార ము 177 ఈ కవుల్లో (దధాన కభాకథనంలో అలంకారాలున్నా అవి విన్ఫృతంగా కథాంశానికి వెలుపలిగానే ఉంటూ వానిలోనుంచి కథ వుట్లదు. కాలం గడచినకొద్దీ “కవులకు కవిగా మిగిలిన కవి ఆదికవి. ఈయన (శ్రీనాథుడు, పెద్దన ఇటీవల కృష్ణ్టశాశ్రిగారివంటి కవులకు "పెద్ద -వేరణ అవడానికీ కారణం కేవలం ఆయన (వసన్నకథా కలితార్థ యుక్తి కాదు ఆయన సూ_క్షినిధి అవడమూ కాదు. ఈ ₹ండింటిక్‌ సాందర్య పరిజేపాన్ని కట్పించిన ఆయన వాక్కు-లలోని మధురిను, ఆహమనసన శయ్య్యాసా భాగ్యం, ముఖ్యంగా ఆయన ఉపమాసొమగి ఉపనూద్యలం కారాల నల్ల _- ఉపమానాన్ని ఇముడ్చుకొన్న అలం "కా రాలవల్ల-= వషయంలోని విశిష్ట లవణాన్ని 'కేటపర చడానికి అద్భుత మైన అవకాళం కల్లుతుంది. మరో అడుగు ముందుకు వెళ్ళి “భారత బద్ధ నిరూవి తార్థమూును తేబపరచడానికి ఉపమాసొమ్య(గిని నన్నయ బపాుచమళ్కా-రంగా ఉపయోగించుకున్నా డు గర్భుపతీ అయిన భృగుపత్నిని రక్కొనుడు పులోముడు వదాపహా రూపమున ఎళత్తుకొనిపోతున్నా డు, గర్భష్థ శిశువు తల్లికి జరగుతూన్న అవమూానానికీ *కరంబలిగి కుక్షి చ్యుతుండై” చ్యవనుడు అవత రించాడు, ఈ చ్యవనుడు మహోతేజప్వి, పానీ రక్కంసుని కంటికీ శేయి సూర్యు లొక్కానారి ఉదయించినట్టు, (ప్రళయాగ్ని ఒక్కసారి భగ్దున అవరించినట్టు కనబడ్డాడు. రశక్య-నుడం మరణించడమే కాదు సీఅయి పోయాడం, “సవ్బుదిత సూర స్‌ నహ్మసో పమ దుస్సహా తేజ జగదుపప్తవ నమయా సమదీ పి తీ(వపానక వ! సముం జూచుచు నసుర భన శ్రసాత్యుతుం డయ్యెన్‌” (అది ఫి 1181 (23) 0

7. శీల్పినన్న య

చ్యవనుణ్ణిగూర్చి శేసీన ఈ రూపకల్పన _ దుర్నిరీశ్యుంగా ఉంది. కాని దీనితో తృప్పిపడి కవి (ప్రమత్తువై ఉంశే చ్యవనునికీ నా్య్యాయం జరగదు. అ్యపమత్తుడైన నన్నయ తర్వాతి వచనంలో చ్యవనుని సహజస్థితిని తిరిగి (ప్రసన్న మొనరించాడు. తండి భృగువు వచ్చి చూడగా చాలు జెంత అందంగా కనబడ్డాడని ! తంగడి. ఎంత సంబరపడ్డాడని ! *వాలార్కు.0డునుం బోలి బాలకు సెత్తుకాని నట ఆ తండి! *సూర్యుసహ్మసోపమి మైన దుస్పృహతేజం ఉపంహా రింపబడగా బాలార్కునివల తలిదండుల కానందాన్ని వేళూ్పే వాడయాడు.

ఒకానొక ఉపమాన సపోయంతో వస్తువును (పకాళింప పోయడం సాధారణ కవృలప కూజా సాధ్యమే. అ వస్తువులో వచ్చే మాద్ప్చలను సూచించడానికి మరొ ఉపమానాన్ని వాడడం, దానిని వెనుకటి ఉపమానంతో అనుసంధించడం అన్నది ఏ నన్నయివంటి కనికో నూ్యతం సాధ్యమవుతుంది.

సుభదను తొడ్కొంని అర్జునుడు రథాన్ని తోలుకుంటూ- ఇంద (పస్థానికి జారితీయసాగాడు, ఈతడు యతి కాడు, అస్టునుజన్సి సుభ (దను తోడ్కొనిపోయ్‌ ఈతని ఆగడాన్న్ని (శీళ్ళష్ణ బలరాములు సహించరనీ _ చ్యారవతీవుర రత్సకులు వానికి అడ్జమయారుం అ మూకను ఓడించి అడ్జునుడు ఫురాన్ని డాటిపోయాడు,ఈ లోగా బల "రామూది యాదవ్రు లందరూ జ్యారవతికి వచ్చి సభ చేశారు ఈపార్టుడు “గంభీరోదధిం గరముల సీదం గాదనక కడం నధిక గర్యో ద్ధతుండైై 1” అని తమను గంభీరోదధితో పోల్చుపన్నారు యాదవులు ఈ పాండనవుని పట్టి కెత్తమని “విబృంభింవార్వు “విలయ సమయ సము ద్ధూత వారాశియం బోలె ఘూర్థిల్లు' చున్నారట యాదవులు 1 "నుకటి గంభీరోదధి ఇప్వుఎ లంకా భయంకరమై పోయి (ప్రపంచాన్ని నుంచెశ్తేట్టు ఉంది !

అలంకారము ఖలీ ఇంకటి అసాథ్యంగా ఉన్న యానవుాను. వానుజేన్టడు. సొను నజనాలతో వాకింప ఫూనుకొన్నా డూ “భరత కల్యాగణి పొండన నీంహంబు సర్యధర్నజ్ఞాం జా సవ్య సాచి దన మేనమజందలి థధనళాన్సీ 6 దోడ్కొంని చనియె నాతని కది చసబె పెన్సత యప్పార్థు వీజబుంద మో రదరిగంగ వాం దంత యశ్రమసాధ్యుంజె యావావమున నఖలా(శ్ర్రవిదుండు (ోణాచార వ్‌ శిస్యుండం జతకాశి యని వాని; జెప్ప వినం? వలవ దుడుగు 1! డనిన వామును పలుకను “వేల 6 గడవదయ్యె వృష్టి భోజ యాదవాంబు రాశ్తి 12 (అది ? 8208) మహాతౌక్యుడు. (శ్రీకృష్ణుడు. 'భరతకుల్యాగణి అని అన్న 'మొదటిమూటలోనే ఆతడు అర్జున పషపాతి అని “కేలిపోయింది. వంశం వల్ల శౌర్యం వల్ల ఈలడ్థునుడు మంచి పెండ్లికొడుకు. ఇంతకీ ఈతడు. వేసీన పని “తన మేనమలండలిని తోడ్కొని పోవడమే, ఆమె ఇంకలు కన్నులున్న '*ధనళాక్షీ ' ఈశనిని వలచే ఉంటుంది అందుకే “సర్వధర్మజ్ఞడై. న కికీకి ఆవెను తోడ్కొని పోయాడు అందువేత “ఆతని కది చనదె ఇిపుడ ఖో అని కృష్ణుడు ఎదుర్కుపళ్ను వేస్తున్నాడు, అంత తెగించి కయ్య్యానికే. సిద్ధ పడితే ఈ పసాండవనీంచాం సవ ట్టసాచిః అఖలాన్ర్రవిదుడు, మోకు, లాంగుళొడా ? అని సవ్వుతూనే ఇెదరిస్కున్నా డు, ఈ ఘట్టంలో నన్నయ యాపిన అతిభతురమైన లలిత లలిక పహోసస్పర్శ గమనింపదగ్గది. వృన్మి భోజ యాదవ లందరూ వ్టోళ్స

180 శిల్చినన్న య ఫోలాహాలాన్ని అదువుశో "పెట్టడానికి (శ్రీళృళ్లుని చాస్యంతో కూడిన తౌక్గం (పయోజనకారి అయింది. అడి నీసపద్యం "ఇండో పొదంలో పరకాప్వ నందింది. ఇిజీదో బావ మరదళ్ళ - సుభజార్టునుల = మధ్య వాళి స్వవినవయ వై నదన్నట్టు-, అందులో “*మిా (వమేయం న్‌ీముంది ₹ అని | శీక్సన్నుడు అగుగుతున్న రా అందరికీ తోచింది. ఈ సావవశనా అన్నిటికీ ముక యింపుగా 'ంన దుడాగుి డన్నాడు కృష్ణ గంలోకంలో ఎవైనా అసవనరనై న అశేళ కాశేపాలు సెంచు కుంటూంక్సే, లోకజ్దునై న "పెద్దలు వాళ్ళను నాంతించమని వపసపతూ, ఉచ్హాల్చాలు, ఊరుకోండి, ఎనైనా వింశ నవ్వి పోతారు!” అంటారు, “వలన దుడుగు డన్న పలుక్రుబడిలోని సొగసు అది,

“విలయ సమయ సముద్దూత వారాశియుం బోఆె ఇూర్షిట్లు చున్న యాదవ పీరిలకు నన్నయ తిరిగి రూపకల్పన చేశాగం, ఇప్పుడు “వామను. పలుకను జేలం గడవదయ్యి నృవ్నీ భోజ యాదవాంబు రాశి! అంతవరకు (పళయ కాలమందలీ సమ్మ భంలా కుతకుతలాడీ పోతూన్న _యాదవవీరులందరూ ఒక్కసారిగా చన్గబడిపోయారు. ఇంతటి మహాసము( దానికి చెలియలికట్టగా ఉన్నది కేవలము వామనుని “పలుకు మ్యాతమే, “వృళ్లి భోజ యాదవాంబురాళి అన్న తత్పమ శబ్దాలతో కూర్చిన సమాసము ఆ సమ్ముద గంభీర స్థితిని సూచిం చగా, “పలుకను జేలి అన్న పొడి మాటలు యాదవులు. దిగజారి పోవడాన్ని తెలియజేస్తున్నాయి. వారిని వూస్తే పాపం యా ద వులు! అని జూలిశే స్తుందిం

ద్యారవతి సమ్ము దపు టొర్జున ఉన్నది, సముద్రం ఒకసారి -గంభీరంగా ఈక నబడుతుంది, ఒకసారి భయంకరంగా ఉంటుంది, ఒక సొరి (పచంకంగా లోకాన్ని ముంచెక్కేట్టు ఉంటుంది. కాని చెలియలి కట్ట దాని నెపుడూ అదుపులో నే ఉంచుతుంది. ఈ యాదవుల కథ

ఆఇల౦ళశారము శ్రీకి కూడా సరిగా ఆ నమ్ముదుని కథలా ఉందంటున్నాడు నన్నయ |! అదీ నన్నయ అలంక్రారనిర్వహణలో ని అంధం,

సాధారణంగా స్మాతల నంభానం నన్ని జేశాలనుంచీ, నసంఘుట నల నుంచీ [గహిస్తాము, కాని పాతల ఆలోచనాథోరణిని అభివ క్త 'మొనర్శడానికీ నన్నయ ఉపమానాలను చ్మితంగా వాడుతాడు, పరమ గివ్చుడు కేరాతుని 'కేషంలో అష్టనునితో యుద్దానికి తలపడ్డాడు. ఇద్దరూ బాగానే పోరుతున్నా రు, పాస్టని చారణ చాణవర్ష్జాన్ని “మహంబు వృ్టిం పర్గ్గతేము (గహీంచునట్లు" ఈశగరేడు శాని (హించి ,పోరు తున్నాడన్నాడు నన్నయ, అష్టనుని బాణాల్ని మహ+ంబువృష్టి అన్నాడ. పరమశివడు వానికి చలించకుండా పర్గుతంలా నిలబడ్డ డు, కథకుడు కీరాతార్జనుల నిర్వుంినీ మెచ్చుకుంటున్నాడు, మరి అర్జనుడు మరొకలా అనుకుంటున్నాడు? “నా సిన యపార దుర్వార నారా చంబు లవి'జేకిముందు6 (బయా_కృంబులయిన సుభొమీతంబులుం బోె ఏీనియందు నిమృలంబు లగుచున్న యపిొ (అరణ్య వ 1-919). తాను సుక్ష(తియుడు, (దోణానాద్య సంతటివాని శిష్యుడు. అంచేత తన బాణాలు నూతం సుభామీతాల నలె మంచి నాణెమైనకేనట ! మరి వానో 1 కిరాతుడు! సంస్కారం ఆేని అనివేకి' అంచేత తన సుభా వ"తాలు వానియందు ఫలించకపోళే, అది తన తప్పు కాదు వాడు అవి'జేకీ అవడమే అందుకు కారణం అంటున్నాడు అర్జునుడు, తన బాణాలు నిమ్ఫల మవుతూన్నా, కీరాతుని స్థైర్యాన్ని: శౌర్యాన్ని అంగీకరించ లేడు అర్జునుడు

అనలు నన్నయ ఉపమానాలు కొన్ని (పకరణానికి అనువుగా ఉంటూనే ఒక్కక్క-ప్పుడు దానిని అత్మిక మించే అక్భాన్ని (పకాశింప చేస్తాయి. ఉజావారణకు బుశ్యళృంగుని శథలో బుశ్యశ్చృంగుడు తేళ్యును మునికుమారుడని భావించి, అమెను గూర్చి తం(డితో చెప్పిన

1కి న్దీ ల్ని నన్నయ వూటలలో ఆ (వా శారి ముఖము 'అంబురుహూనమి మనీ, వాక్కు “సమద పుంస్కోకిలాలాపవారు. సగుయి నున్నదనీ అంటాడు, లోకాన్ని. ఎరగడు బుశ్యశ్చంగుడ్కు కాని తనచుల్టూ ఉన్న (హృోలితో తనకున్న అనుబంధం గొప్పది, అంజీత తనకు సరిచితమైన నస్తుసంచయంతో'నే బుశ్యశృంగుడు వేశ్యను వర్ణిస్తున్నాడు అంటే అతని ఉపమాన సౌమ్మగి అంతా అతని అనుభవంలోంచి పుట్టు కొని నచ్చించే,అలాశే కావ్యంలోని ఉపషమానాలన్నీ జీవితంలోనుంచి పుట్టుకొని వచ్చే జే సార్థక మైననే. అలా ఉంపేనే అవి కావ్ధంలో అందగిస్తాయి అంటాడు నన్నయ, ]

ఒశే వస్తుస్థితిని కలియ చేయడా ని! నన్నయ తరచు శ0గు ఉపవూనాల్ని వాడినా, ఒశే అర్ధాన్ని అర్ధించడు,. కచుడు సంజ్‌ వితు డయాడు. అతడు శకుని ఉదరాన్ని భేడించుకొాని బయటకు వస్తూంకే “ఉదయ్యా డి దరీముఖమున _ నుదితుండగు పూర్జ్మహిమ వముయూబుండ సోల్‌ (అది ౯ 120) ఉన్నా డట, చందుడు ఉద య్యా దినుండి బయటపడ్డాడు; కచుగ్రు శుకుని ఉదరాన్నుంచి నిర్ష మిరచాడం, కచుడు “పూర్ణ మయూబుడే శాన్మి ఎవరి కలా కనివి స్తు న్నావని ఆలోచిస్తే, "దేవయాననికి అనాలి. అంతవరకూ "జేవయాని కచుని చూడక “కుడున నొల్ల” నని 'యేడింది. ఇప్పుడు (బదికి బయట పడ్డ కచుడు ఆమె కంటికి చల్లని చందమూవ్వులా కనబడ్డాడు.

ఇప్పుడు శు కాచార్యుడు వీగతజ్తీవ్రడై పడి ఉన్నాగు, అతసిన్సి సంజీవితుని చేయనలసీన బాధ్యత కమనిది, పడియున్న వాడు. 'జీద మూర్తి ఇప్పు డాతిడు 'ఉచ్చారణదము చేత నభిహిత౦ బగు వబ్బంబు

1. చూ; ఇది కల్పవృకం $1వ వుట,

అటల౦శారము 168 నట్లు పోల కచునిచేత “నంజీవితుకై "నెలింగ!” 1 (ఆది ఏ 8.127) ఇక వెనుకటి ఉపమానం చేనయాని మనఃస్థితిని "ెలియ జేస్తూండగ్కా ఇప్పుడు ఈ ఉపనూనానికి కచుని దృష్ట్యా (పానుఖ్య ముంది, కంజీవితుమైన కదుడు గురువు ఉదరములో - వాల ఇరుతైన స్ధితిలో = ఉంవగ్శా అతనికి సంజీవని ఉపబేశించబడింది,. ఇప్పుడు అతడు తొలిసారిగా తన విద్యను ఉపయోగిస్తున్నాడు తన గురు వును (గుదికించడానికి ఉపయోగిస్తు న్నాడు, ఫలితంమోద "'జేవతల భవిష్యత్తు అంతా ఆధారపడి ఉంది, అంచేత నన్నయ కచచుణో “ఉచ్చా రణ దము డన్న్నాడు, అతిని వాక్కున సంజీవని ఫలిస్తుంది సంజేహాం "లేదు !

“ఉచ్చారణదమువీత నభిహిఎంబగు శబ్ద్బంబునట్లు స్‌ో సంజీవితుకై న “వేనమూ ర '“వెలింగె,ఇక్కడ ఉపమేయము శైవము ఉపనూనము శబ్దము, నిర్టీవితువై పడి ఉన్న శుకుడు ఉచ్చరింప బడని శబ్దముతో పోల్చ బడ్డాడు,

ఇవ్వూదు. శబ్దమును విషమయముగాన్వు. శ్యుసైని వివయిగానూ (గహ మరో చిత్రమైన అర్థస్ఫూ _ర్రి కల్టుతంది చశడ "వేద మూ త్తే అయినా, నిస్టీవితువై. పడి ఉన్నాడు, అలానే (పతీ శబ్దమూ - ముఖ్యంగా "వేదములలోనూ, మంతశాస్త్రాలలోనూ =ఎయీా స్టీవు వైన క్యుకునివంటిది. ఆ శబ్దము ఉచ్చారణవల్ల నే సంజీవిత మవుతుంది, దతునిశే ఉచ్చరింపబడిన శబ్దము జేదమరూల్సి అయిన శ్యుకునివలె జీవళ_క్తీకో (ప్రకాశిస్తుంది, అనధిశారి నోట శబ్దము నిర్వీర్యమైః ని స్తేజమై, నిర్టీవముగా ఉండి లౌకిక (ప్రయోజనాలకు కూడా వెళి అవుతుంది, ఈ అంశాన్ని ధ్యనింపచేయడాని కే శావ్యుని “జేదమూ ర్తి అన్నాడు సన్నయ,

ఓ “వెలింగ లోని కొచిత్యం నొప్పది, విగతజీవు డవడ౦ంకో శుకుని మోద ఒక సీడ పడింది. అతనిలోని తేజస్సు సన్నగిల్లింది. కప్పు శా 'శేదము సంజీవినిశో ప్పంజుకొని తిరిగి *వెలింగి నట్లయింది

154 శిల్చ్పినన్నయ

ఇటువంటి చనుత్క్చతి మరోచోట కూడా పుష్టిగా సమకూరింది, అటలాడ్కి అడి అందరినీ ఓడించి అలసీపోయిన భీముడు “నిని రానిల ముల్‌ పయి పీచుచుండగా” మైమరచి న్మిదపోయాడు, దుర్యోధనుడు వానిని '“అతిఘునలతికా పొాళావలుల నంటం గట్టించి. గంగ మడువు లోకి (తోవంచాడు. ఇప్పటికి భీమునికి మెలక్రవ వచ్చింది. ఆత జొక్కాసారి ' మేల్క-ని సీల్లుడు శరీ రానిక్షి కట్టి ఉన్న లతికాపాళఠము లన్నీ “మృుణాళశనాళ లతికలివ ల తెగిపోయాయి,

వం? శ్రంథధనముఎ (గకహూనం బాయుడుం

బుణ్యగతికి "నేంగు పుకుషునట్లు

బంధనము "లెల్లం బాయుడు భీముండు

సీరలోన నుండి నెగయు చెంచెొ, (అడి; ఫ్‌?8)

బంధనాలనన్నీ _(తెంపుకొన్న _ భీముగు సీటినుంచి పెకి 'రాగలిగాడు. ఆతకు కర శ్రబంఛాలను (శంపుకొన్న పుఠుషునితో వోల్చబడ్డాడు, భీముడు నీటినుంచి బయటకు రానడం పురువుడు పుణ్య గతికి నేగుటవంటిదట |!

ఈ స్థితినే మనం తలక్రిందులు ఇేనిఖ్రాన్సి వాసుఫొంశ్చే _ అంళు ఛీముని ఉపమాసంగాను, పుణ్యగతిని పొందిన పురువుని జపమేయం గాను తీసికొంచేుం చక్కని అర్థం సిద్ధిస్తుంది, కర శ్ర బంధాలతో ఫురువుని స్థితి ఎలా ఉంటుందంళే, సమాఛానంగా పాశబద్దుడె నీటమునిగి ముడు పుణ్యగతిని పొందడానికి ఒక్కశ్చు మౌాగ్షమున్నది, అది కఠ

౧ షం శ్రీ

బంధాలను ఊన్బుళోవడం. అటువంటి వాడ్డ పుణ్యగతిని పొందగా ళ్‌ గ

వాని స్ధితి: సీటినుండి శిశిరానిలముల్‌ ఏ్‌స్తూ, హోయిసి కల్లించే నేల

చూదవకు రానజంవంటి దవ్సతుందనుక్‌గేవాల్ర "

ఉఅల౦కారము 105

వాస్తవానికి ఈ పద్యంలోని ఉపమానోపమేయములను ప8ిశీ అెంచినప్పుడు ఉపమేయమే మనకు శేలికగా వ్యాద్లోచర మవుతుంది+ అయినా ఉపమానం చమళ్కార జనకంగా ఉంటుంది. తరచి చూస్తే మక మహోర్థ మూ స్ఫురిస్తుంది. ఇట్టి అలంకార నిర్వహణవల్ల భారతము: కవినృపభులకు మహాశావ థ్రంగా ఉండికూడా అధా ఛే శ్రివిదులకు- “"వేదాంతవుయిందిం

అలాణే సన్నయ కావ్యంలో సీళశులు కూడా నీరనములు కావు. క₹”చిత్యాన్ని పరికించి, అలంకార పరివుష్టు మొనరించి? అందులోనుంచి ముందు కథను పుక్టుట్టు చేసీ, నీతులకు కూడా శాన శ్రైత్వ సిద్ధిని కట్టించాడు “నానాపచిరార్థస్తూ_కినిధి” నన్నయ ఇట్టు, కణికుని సీశులవల్ల కథలో ఎలాంటి మార్చు వచ్చిందో, అవి లావమొగ్భవా దహనానికి ఎలా కారణమయాయో మనం "వెనుక యావాము, * అక్కడ దుర్యోధనుని ఉతళ్చాహపరచడానికీ "లచ్చి పెట్టుకొన్న ఉద్వేగంతో కణికుడు చివర ఇెచ్పే నీతులలో భామ ఇఉాలంకార మైంది.

శకుంతల కభలోకూడా మహాపల్మివత శకుంతల కొన్ని ధర్మా ఇను వకరువు పెట్టింది. ఇక్కడ కూడ భాష అలంకృతమైంది. దుష్యం తుడు అమెతో “నిన్నైాజుంగను పొ ! మ్మనగా, హృదయాన్ని ధర్మ జోధ చేసింది.

“విను గార్జ్హపత్యి మను న

య్యనలము విహరింపలంుడి తి చాహవనీయం

బన పెలుంగునట్ట్ల 'వెలులయను

జనకుండు చాల బ్యుతులక్షై నిజద్యుతి తోడన్‌ వో

(ఆది ఏ ఉ86)

1. మూ ఏ “రాజసూయము (౧24)

శిల్పినన్నయ 1% ఎనన్న నిత్యాగ్నీహో(తి అయిన కణ్యుని అశమంలో "ెరిగ్‌న శకుంతలనోట గార్హ్యపత్యి, ఆహానసీయములు ఉపమానాలుగా 'రావడర శచిత్యానికి పరమావధి. దీనినే మరొకవిధంగా అందరికీ సుస్పష్టు మయేట్లు భళుంతిల తిరిగి ఇలా చెప్పింది : ॥త్రాన తిన నీడ నీళ్ళుల లో 'దేర్చడం జూచునట్లు లోక స్తెత త త్ఫూను జనకుండు సూచి మ జోనందనుం బొందు నలిశయ(వితి మెయిన్‌, (ఆది ఏ ఉ.87) మె కో అనలిస్టులు నార్చినీస్టు కాంస్లెప్పను గురించి చెవు తూంటారు, నార్పిసీస్‌ (కూర584ష9) అనేవాడు తన సీడను నీళ్ళలో భూూచ్చి తన్ను తానే (ేమించుకొన్నాడు. తన (పతిబింబాన్ని తాన మూాసుకుంటూ,దాన్ని పొందలేక మహావియోగవ శిథపావై మరణింభా డని ఒక ఐతివ్యాము, అలాశే (పతీవ్య _క్రిలోనూ తన్ను తాను (వేమించుకొనే లక్షణం అంతో ఇంతో ఉంటుందని, డానికి నార్నిసిన్లు తృ _పీపరచుకొనటానికీ తండికి కొడుకు కొంత సాధనం, వమంశు శకుంతల వెప్పీనట్టు తండికి కొడుకను చూస్తే తన (పలివింబం తన చేతికి జిక్కాన్మ్తు భావిస్తాడు. కొడుకు చ్వారా తండ్రి తన అహంకార అతిశయాలను కూడా తృప్రపరచుకోవడం మూనవ సవాజం. అందుజేత నే కొదుకు పట్ల తండి కంత మమకారం, దానిని కూడా ఎలా వదలుకోగలవని అడుగుతోంది వక్రుంతల, ప "కార నిర్యవా ప జాపమ్యు అలంకార నిర్వహణలో ఇట్టి అపూర్వమైన వై శిష్య్యం నన్నయ భారత భాగములో తణమణానికీ కనబడుతూనే ఉంటుది " చలచరి(తలో అడుగడుగునా ఉపమానం కనబడుతూనే ఉంటుంది

అలం కారము శక్‌ ఉనముదవనంలో వివాంంజీ నలునికి అవసీకలానికి అవతరించిన “వాంసావళి *అంతరిక్ష కాంతా వోరావళలియుంి బోలె ఉన్నదొ వచ్చిన హంనల్లో ఒకడాన్ని నలుడు నట్టుకోగ్కా మిగతవి అంతరియాన పిండుగట్టి తిరుగుతూ “వాతోద్దూత శారదా. భశకలచయము” వోె శ స్పజ్టాయి. సుబేవుడు సునందాసహితమైన దమయంతిని దరాశాడుం ఆమె ఇప్పుడు సైరంధిగా (దవాసంలో ఉంది; దమయంతి అనిగుర్తు పట్టడం అసాధ్యముగా ఉంది ఏ; వమంపే ఆమె “ూమజాలనిబద్ధం మన యగ్ని(పభిలా ఉంది; “నీల్యాభ సంవృతంమ2ైన చంద లేఖిలా ఉంది; *“బహుపంక నిమగ్నంళైన మృణాళియుంబో లౌ నున్నది, అయినా ఆమె “యాయుగమధ్యగతం మైన సూత్ము లతణం బిమ్ముగా నిరీక్షించి" ఆమెను దయమింతిగా సుజేవుడు గుర్తించాడు. పతివిము_క్త అయిన దమయంతి అప్పు డా సుబేవునికి 'శుష్క-(పవావామైన నదిలా “శూన్యకమలమైన నళిని వోలె “అవీక చూతంచ్రైన ననంబునంం బోలె నొప్పకుండియు చన పత్మివతా నుగుణంబున నొపూచున్నట్లు గానే కనబడిందట 1 (అరణ్య ఏ 2149)

నన్నయకు ఉపమానాలు అలవోకగా వీలిస్తే పలుకుతెయి, ఆయన పదాల కూర్చులో అవి ఎంతో ముద్దుగానో, ముచ్చటగానో, గ్‌ర్వాణంగానో ఒదిగిపోయి (శ్రవణసుఖంగా ఉంటూ, ఆయన కాప్యాన్ని రమణీయరొూదా త్త మొనరిస్తాయి. అవతారికా పద్యాల లోనే (పయత్నస్ఫునణ ఏరూ అేఫఘుడా ఉపమానాల జడివాన వ్యాదయాసన్ల్యోూదకరంగా ఉంటూ, స్వః పరనిర్వ్యృతిని కల్లించేట్లు ఉంటుంది. 'రాజరాజన రేం్యదుడు “విశుద్ధ యశశళ్శనదిందు చండికా రాజిత సర్ధలోళండూ, “అపరాజిక భూతా వాకృ పాణధా రాజల శాంక శా్యాతన పరాగుండు,” *'థున దుంతానుబంధ కలికాంజ దోష తుహిర సంహూతిం దన యువయ (పభౌవముక దవ్వుగి సోసపైవరా ఫు “జగజ్జనానురంజ మస రాజ్య సంకత వసుత నితాంత విఘూతొ

188 శఉల్పెనన్న యా చంతేయు౦ దనరు జళుక మన్మధుడు 1 ఇందులో. అతిశయో క్రి ఉఊఉండుగాశ 1 దాసిని శర్యితళారులు పరిశీలిస్తారు, కానీ కాన వగ? " అందులో కవి వాక్కు- ఎంత విస్పష్టంగా కనబగుతోందో చూడాలి. నన్నయ ఉపమానాలు ఎంతొ ఆలోచనను (పేలేపిస్తాయి. తినకు సారాయబాభట్టు ఛోడయిం నిర్వహింపగా తాను ఛారత రచనకు పూనుకొన్నట్టుగా నన్నయ (వాసీస పద్యానికి శీ మల్లాది సూర నారాయణశాక్ర్రిగారు.. రాజరాజనలేం్యద సంచికలో (నాసీన వాఖ్య మూస్తే నన్నయ ఉపమానా లెంత అలోచనామ్మృుతంగా ఉంటామఘయోో నన్నయకు నారాయణఛట్టు ఎంత సన్నిహితుడో, అత్మీయుడో అర్థమవుతుంది, నన్నయకు శావ్ధంలో అలంకారం అలంకారం కాదు అది ఇవ్వ గతాంక మే, అలంకారం నుంచే కావ్యం, కథ పుట్టుొని వస్టాయి, చానిక్‌ బానటగా నిలిచింది నన్నయ శాన్ళ బైనైలి. ఈ ఆండిటి వళ్ళి నన్నయ నాటికీ, చేటికీ కవులకు, మహాశవులకు (వేరణ నిచ్చే తవిగా మిగలిసోయి్యి “కవులకు కవి” అయాడు, య సూను. వ. హా పు ఇ

సవరణలు [ముఖ్యమైనవి శి లో భ్రారతశథను 16 శీ యేమి [7 వై ఇర్వుర . పాములతో కథ థి శాతవ్యనథి వి ల్ల పన్న గంబు ల! 6 ఛారత్యమారాపగ లి 6 పర్రజేషను క్‌0 డీ ఆవేశాలు పల క్ష? నొసీవి డ0 లి ఉేర్కొని లస్ట్‌ విధాల శ శి ఫ్‌ జరత్కా-రుళ్లే 7 పద్య వాకష్ట్ర త్త$ీ వ విచేకనా వ్రాన్విత శర గ "శేజన్చు రి 1 తన క్‌? 8 అయేప్పటికి, 01 1 భోగము 70 18 విరుద్ధ ల్‌ ఉద్భవిల్లుతో దని 608 ల్సిగ్నీ "కాలం 69 ఫ్‌ నుండాలన్న 111 1 "తాను ఫ్ర | ఆడి? $=11ఓ

109 19. నా యతలోన 123 ల్సి (దుపదుని 195 ళల కులీనులు 196 శే అడిగిందట. శేష? న! అంట్‌ 123 - కల్గుతుంది, (అరిస్టాటల్‌) 129 ల్లి అందుకొ'నేది, కల ర్‌ అష్టనునిదిం వ్ల నథర్మువు 199 లై, నంచేశ £8/ చోరుని క్షేడ్రీట్టీ ల్సి నమ బ్రోతు గలు పి ఫ్‌ మరణాన్ని 151 | “ఏమంి (తొలగించాలి) 1ఫకి క్షే సాధించుకోవచ్చు. జ్‌? ఫ్‌ య్థ్రచయా స్తాంచల క్షే లలనాంధ బుద్ధి 101 లె రసము నటనిషమా 165 ల _మందభింవు * 05. " పన్శాలిక౦ంజేది 167 వలి వానగళతుల 12 క్ష (శవ జేండియ 176 గ బోని 155 ర! హృదయాన్ని కదిపే 167 టో కవికాలజ వ్‌ జోపీనవాడు లా అాాడానంంలా వ్‌ . న వన్న యే (1 న. - హాగ ల

శల్చి నన్నయ _ అది, సభాపర్వాలనమీక ౨ “= “వడలి వమందేశ్వరరావ్నులోదనలు ; క్ట , సాహిత్య విమర్శ స్వరూప స్వథాహాలను చర్చించే (గంథం, 1 | “అనుశీలన (పత సమక (పామాణిక సాహిత్య విమర్శ (గంధము . వ లం (ఆంధ్యవభ్యు | (ద్వితీయ ముుదణస (హయళ్నాలు జరుగుతున్నాయి): - | శి సాహిత్యం = విమర్శ ;

| “సాహి/ లి శాత్రృం “వితలో శిల్చం' “రొమాంటిక్‌ జ ; క్లాసిక్‌” ఇత్యాది మాలిక సాహిత్య విమర్శాంశలను, "పెద్దన | క్యదకవి, .కృష్ణశాత్ర్రి. గురజాడ = ఇత్యాది కవుల రచనలను + గరించి చర్చించిన సాహిత్య విమర్శ (గంథం, ల్‌ | ॥ తీ. ఇది క అృవ్ఫక్షం'; . . వ్వోవాథ పేమూయణ కల్చవన్చత, వావ్యానుకీలనం, |] షో వడలి మం 'ేశ్యరరావు శాళిదాసునకు వుల్లి నాధునిలా | నిశ్వనాథకు మల్లి నాథుడు” (ఆంధజ్యోతి 4. మకోమారు కల్పవనృళం :

• “మజల నిజేల రామాయణంబన్న**, ఇత్యాది వ్యాసాలున్న / . 'కవ్యిపభా ఏ మచితీపట్నం? (ప్రచురణ, | ళం సాహిత్యంలో.ఉద్యమాలూ, ధోరణులూ ; ( ,....... ఈ శళాబ్దపు సాహిత్యంలోనూ, విమర్శలోనూ అంగ్లంలోనూ, _ జీ తెలుగులోనూ నచ్చిన ఉద్యమాలూూ, ధోరణులూ, శ.