Telugu shatpadi - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

షట్పది నంకలనక ర్త: డార్సర్స్‌ ముదిగొండ వీరభ్శదళాన్త్ర _ జెప్యూటీ డైరక్టర్‌ ఆంత రాతీయ "తెలుగు సంస్థ పాదరాహౌద్‌ గ్‌ గ స్టైజెస్‌ టీవ౦గ్‌ ఎయిడ్సు ఎ౦టర్‌ ప్రిజెస్‌ గుంటూరు-52200య

(వథమ ముదణ ; క్షే "సెప్టెంబరు ద్వితీయ మ్ముదణ : 1078 జూన్‌ లే ఈం. “రితి జ ళ్‌ ఆజ మ్‌ ర. రాల ఫలం 4 మూల్యం : న లం రు, 50 - రల ముదణ : నృ్లగిరి ప్రింటర్స్‌,

• లాలాపేటం గుంటూరు = 622 008

12% 6 భూమిక

కళాశాలలో బోధించు కొద్ది పాఠత్య్యకమమతోనే విద్యార్థికి భాషా సాహిత్య పొండిత్యము వచ్చుసనుకొనుట (భమ. విపులమగు భాషా ప్రార న్వతములయందు నముచితమగు ఆన క్రికలిగించు'టే టోధనధ్యేయను* విద్యార్థులు చదువుకొనుటకు, అధ్యాపకులు టోరించుటకు కుతూహలకల ములుగా మండు పాళ్యముల వెన్నుకొను దృష్టితోనే (ప్రధానముగా ఈ నంకలనము జరిగినది. భావన వికానమువకు, వివిధ శైలీ వరిజ్ఞానమ కొలకు ఇండలి పాళ్యములు ఉవయోగింప గలవవి నంకలనక ర్త ఆళం

ఇందలి వ్యానకలర్తల వనంగహ పరిచయముతోపాటు వ్యానముల విశిషతను కూడ వివరించి పై )వేటుగా వరీక్షలకుకట్టు విద్యార్థులు వై తము

చి కూ గ అ ము ఉపయోగించురీతి వ్యాల్యలు చేర్చుటమైనది.

ఈ (నయత్నము సండితుల, అధ్యాసకుల విడ్యార్టల ఆమోదము ప్రొందగలదవి నంకలనకర్హ విశ్వానము. ఈ పాఠ్యములను చేర్చుకొను టకు అనుమతి ఇచ్చిన పెద్దలకు కృఠజ్ఞ కాంజలులు,

వంకలన క_ర్త

విషయసూచిక ఓ అంధ సాహిరఠ్య పరిమత్‌ వశాదళ వార్షిభోర్సవ అభ్యటోపన్యాళనుం స కట. థ్రీ పానుగంటి లక్మీవరసింవోరావు (శ్రీ దేవులపల్లి వేంకట కృష్ణశావ్రి వ శ్రీకృష్ణ జేవరాయల రాజనీతి చ! ఆచార్య ఇండవల్లి లక్ష్మీరంజనం ంం శ ఇద్దరు యుగక_ర్హలు ర్‌ ఆచార్య డాక్టర్‌ సిం నారాయణ రెడ్డ వ్యాఖ్యలు

అం్మధ్ర సాహిత్య వీరిషకీ ఏకాదశ వార్తికోత్సవ అధ్యక్షోవవ్యాసము

ఎాపానుగంటి లశీ శ్రనగనింవోరావు ఆంధ సాహిత్య వరి దేకాదళ వార్షికోత్సవ నభకు న న్నగాన నారివతిగా వియమించినందుకు మీ కెంతయు. గృతజ్ఞుఃడను. క్రీందటిసారి యేలూరులో విట్లి నధ జరిగినప్పుడు న న్న(గాననారిపతిగా. గోరిరి. అప్పటి యనారోగ్య పరిస్థితి నలన నే నంగీకరింపక పోయినప్పటికి నన్ను€

డిరుగ వెన్నుకొని గౌర వించినందులకు మటింత కృతజ్ఞుండను. వేను బండికు(డను' గానని యీ యూరివా రెజుంగుదురు పై "గ్రామములవా రెజు(గుదురు. వన్నెటి(గినంతవణ కాంధ్రదేశమంతయు నెజా(గును. సాహిత్యహీవకలో జగమెటింగినవాండను గావి సాధారణు6 "డను గామ, ఇట్టి నన్ను. బరిషత్తువా రేల యెన్నుకొనవలయునో నాకు( దెలియదు. *వెనుక జరిగిన పది పరివత్సభలకు( బండితుల నెన్ను కొంటిమి కదా; యీసారి యపండితు నెన్నుకొందనము ఇంతలో! జెడీ పోవున దేమున్నోొడవి యూపించి మార్పుకొజక్రే న న్నెన్నుకొని యుందు రేమో ! ఎటులైవవేమి అఆవిలంఘ్యమైన మహాజనుల యాజ్ఞ దులసీ దళమువలె శిరమునధరించి యిట నిలువ(ఐడితీని. నాకు సందేవా మెందుకు ? వ న్నిట విలువంబడుటకు నియమించినవారే నాచే! దమ కార థమును విర్వషహింపించు కొను భారమును వహించియున్నప్పుడు (వవికిమాలిన సందేహము లొందుట కంటె బామరత్వ ముంగునా ? కవి

డ్డ

కండందగీన యోచవ, కొటటుపొటు, నందేహము, నలిజడీ కవీతేతిలోవి కలమున కెందుకు ? ఈ స్వల్బసాధనమును మీ యిష్టానుపార ముక యోగపజచుకొని మిమ్ము మీరు కృ తార్జులుగ4 జేసికొను(డు. కలవణ గూడ( గానంత మంచిదే యమనట్లు నన్ను రవ్వంత కృతార్ధవి( జేయుడు. చేయట కవకాళము లేకపోయిన! టోవిండు. ఇ(54 గార్య (కమము సనునరించి నభాచర్య జరిగింతము

సమ్మాన సంఘాధ్యతశులగు (శ్రీ పిరాపుర మవారాజాచాళి మనోహర మైన యుపన్యానమును ఏింటిమి, దానిన్‌ గూర్చి జే నేష్టునం చెప్పవలసి యుండునెడల నా యుపనంహారోసన్యాసమండు( జెప్పెదను. ఇ(క నా యునన్యానమును జదివెదను.

పీఠీకాప్తరము :__ఈ నభ సీఠికొప్పురమునకే తదాస్టాన మహారాజా వారిచే నావ్వానించందిడినది. ఆహ్వానించినవా శెట్టివారు ? ఆంధ్రభాషా పోవకులు; నాంధ్రభాషాకోవిమలు, నాంధధోజ విరుదార్హులు, _నత్యంత గుణసంపన్నులగు వీ మహారాశాగాతూణజషకినింవంబడిన దేది ? అన్ని దేళభాషలలో నమృతాధిక మాధు ధురీణ యవి యేభాక మౌదలదార్మ॥ ఖ్యాతి! గాంచినదో, యే భాషామతల్లిని పేవించుటచే రాజరాజ నరేంద్రుందు మన యందఅ యిండ్లలో దేవతార్చన వేదికలపై దివ్యమూర్తులతోపాటు పూజ నందుచున్నా(డో, యే భొషాయోష నభ్యర్చించుట చే+ గృన్ద్గదేద రాయల యళస్సింహానవ మసష్టదిగ్గణములు వపాంచుచున్నవో యట్టి యౌంధ్రభాషాదేవిని పేవించుట కేర్పాటు కాబడిన సాహిత్య పరిషళు. ఆహ్వానించిన దెచ్చటికి ౩? రామలింగకపి* కాలమునకు. బూర్వము మండియే కొక యిస్పటికి(గూడ( గళింగ దేశాభరణమగు పీఠికాపుర మునకు, మల్లన్న*- పౌఢకవి మల్లన్న కాండు. పావులూరి మళ్లిన్న- భిన్నాం కపు టక్కుటిక్కు లిక్కడి కొక్క. వారెండులోనివే, మలమయూమాచుత

క్రి

ముకో వచ్చిన రసికజన మనోలిరామ పరిమళము లిటకు రెండువారల లోవిమే, లక్షణాపరిణయ శబ్దాలంకారపు టంగుటింగు లిక్క-డికి మూండు బారలలోనివే. ఆయిన విది కేవలము సారన్వత (పాముఖ్యము నందిన సట్టణము మాత్రమే కాదు. శవకేశన సన్నిధానమున( బరమ సవిత మైనదికూడమక పాడగయాక్షేేతమగుటచే'నిది మ హాకేే తము, అష్టాదశపీళ ములలో విదియొకటి”.మహాకవి విలయమగుటచే రక్తిక, మహారాజాస్తాని మగుటచే భుక్తికి మాధవ మహా క్షేతమగుటచే ముక్తికి విదానమైన ఉూపుర మాంరదేశమహిళామతల్లి కంఠమాలానాయకమణీయై (వకా శించుచున్నది.

ఇదికొక చీనాదేళశవువారి రాయబారి హియాన్‌ త్సాంగ్‌ అనునాత(డు మన యార్యావర్త చశమునకు వచ్చి యిచ్చటి విశేషములు (వాయుటలో దకీణమునం వీష్ణపుర మవు నొక (వసిద్ధమైన సట్టణమున్నదని టౌసినా+ డనియు, నంతకు€ బూర్వుం డెవ/డో (గిసుడేశస్టుండు కాంటోలు€ లిష్ష పుర బ్యాతివి వెల్లడిచేసేయుండె ననియు మ. కా. శ్రీ ది వోనరెలిల్‌ న్యాయ మూర్తి వేపా రామేళశము పంతులుగారు నారో. బలికిరి. (ప్రాచీన చరి (తౌాంళ విమర్శనాన క్తలగు వారి మాటలనుబట్టి యీవట్టణము దాదాపుగా€ [గీస్తు శకమునకుః దూర్వమునుండియు. బిసిద్ధివపాంచి యున్నదేమో యని యెంచ(దగియున్నవీ.

మహారాజ మందిరము := అట్టీ యా పట్టణమున మన సాహిత్య వరిషక్తు నమావేశమైనది, నంగిక సాహిత్య సుటప్రసిద్దు'డగు కవివర్యువి యనేక చ్చితవిచ్చి తార వతిపాదనయు క్తమైన వసుచరి(త్ర సంగీత పురాణ నళనము? జరిగిన దీ సభయందే. సర్వకామదకు పరిణయ మెందుకోయి యని రామభ ప్తండ్రైన లత్మణు,డు కృష్ణమూర్తిని బరిహసించిన దీ29 సభ భుందే, బులుస్తువారింట బుట్టిన విద్యారణ్యుయ ముపృదిరెండు పుట్ల

తీ రత్నగర్భను రామార్చణముగ (గ్రహించిన దీ 32 సభయందే. భర్‌ తాళ్ళు దయాధిపతి శతఘంట కవిత్వకాలమున శారదాదేవిళోకూడ గజ్జెలు కట్టు కొవి తాండవించిన** దీ సభయందే. రావువంళముక్ర్తావళిని రామరాజేం (దువి కంఠసీమ నలంకరించిన యాస్తాన సోదరకవు లర్ధసింవోనన మధి ష్టించిన దీ! నళయందే. కవులకు గనకవర్ష మన్ని బుతుపులందు. గూడ గురియుచున్నదీ సళయందే.నవీనగాతములు]*," నత్వాచీవపాణి 15 నులు నూతన బాదరాయణులు 1 విజయదళమినాఃడుమామ భా రా దేందుని పె, వారి స్మత ప్యుతికా సంతతిపై నాశీశ్మపనవ వృష్టి! గురియించుచున్న డీ నళయందే. ఆస్టానవై ణ్‌కాగగణ్య వీణారవామృతాస్వాద నావశము లైన? చిలుకలు/గూడ _న్గంభోపరివిటంకములనుండి నహజపవై అరిని జర్రామ్రా” యవి యనంటోయి. సంగీత వైఖరిని “రీమా' యని యనుచున్న దీ నళయందే, అట్టి యా సళ యందు! దెమంగు రాయండు18 మొదలు, తెను(గు బానలో( బందీళుంతు;ఎనెమ్మ్యగ్రుర్తాసకు. ఐరిపోషకుడు షగువీ మహారాజు వఅకు విద్యాపోషణమునకు విశేష విశుతికెక్కి. దినదిక (వవర్ధమానముముగ వెక్కుచున్న_యితోధికవృద్ధిగా నెక్కగల _ యీ! సభయందు, రమా శారదా కేళీమందిర మగు నీ నభయంది మనము నేటికి సమావేశ మైతిమి. ఎందుకు ? ఆంధ శారదాదేవీ సమారాధమునకు, ఆహా ।; ఎంత మహాకార్యమునక్రై _ యెంత మవారాజుచే నావ్వోనింవల విడి యెంత మహాక్షేతమున నెంత మహోన్నత యశన్వంతమైన సభ యం దెందటు మహాకవిపండితులు నమకూడిరో । ఆం ధభాషా వండితు లును, నాందభాషాభివృద్రికై యత్యంతముశ్రమ మొనర్చుచున్న వారును నగు గౌరవ్యులగు శ్రీ రాజా పానుగంటి రామారాయణంగారు!19 విరంతర రాజకార్య నిర్వహణ దీళ్షిబద్ధులై యుండుటచే నిటకు దయచేయుట, తట స్థిపదేమో యని నందేపాంచితిమి కానీ యాదృచ్చికమున( గార్యాంత రములడే గంజాము నుండలమునకు2? వరు వచ్ళి తిరగ మద

క్‌

రానునకు. టోవునన్సుడు తమ మితులగు మా మహవారాజుగారిని జూడ విట దిగి పరిషత్సళ విట్లలంకరించుట భాషాభిమానుల కందఅకు6 బరమా నందముగా నున్నది. మకరాసులో రాజ(ప్రతినిరిగారి వఠథమ మంతి పీరగుటచే రాజప్రతినిధిగారే పరిషత్సళ విల్లు విహూకరించి రని యెంచ వలసి యున్నది. ఆహాహా : ఇది యెంత మహాసుదినము | 'సెసైందిరు రెండవ తేది - పోనిండు, అది తునకెందుకు ? దుందులినామ నంవత్సర భాద్రపద ళుద్ధెకాదశి భాషాచర్శితమందు బింగారు వర్షములతో ముదించ వలసిన భ(ద్రతీ$ కాదా ౪ ఆంధ్ర కశారదాజయంతి జరుప(దగిన యమూ ల్యదిన మిదియే కదా । ఆంధభావకు జయమగు(గాక 1 ఆంధ భాషా పోవకులకు జయమగు! గాక ! అంధ్ర సాహిత్య వరిషత్తునకు జయ మగుంగాక |

(వస్తుకాంధఖషా స్టితి £. ఆం్యధభాష (ప్రస్తుత మెట్టి స్థితిలో నున్నదో రనంళ చెప్పెదమ. నేను జెప్పుట మెందుకు ? అంధ భాషా చేవి మయెట్లున్నచో మీరే చూడు/డు. అదెట్లు ? సహజ భావనాదిల సంన మ్నుల్లమైన మనము మనస్ఫూ ర్రిగౌ౯ జూడదల(చుకొన్నయెడల శారదా దేవి మనకు. [బిత్యతము కాకపోవుటయే : మనళ్ళ్శకక్తికి బర్తులుకొవి దేవత లెవరు ? నాయనలారా : వాహ్యన్వేతములను రవంత ముకుళింప( జేయుండు. ఆంతరనే[త జ్యోతి నెగసన/బొడిచి దాని కిరణము లటు లిటులు చెదరనీయక సంఘీభవింప! జేసి మనకు(గావలసిన విషయముపై ముస్థిరముగ సూటిగ గేం్యదీకృత మొనర్చుండు. ఆహవ నౌశలందలి యన్వేషణజ్యోతికం టె ననేక గుణ తే జసృ్పమృర్దమగునట్లు వెలు(గ4 జేయుండు. ఇ(5నేమి ? ఆదీగో ! అదిగో ! ఒడలు జలనరించినట్లు, కనులు కృఠార్తము లగునట్లు మనస్సు పుస్పించునట్లు, జన్మము తరించు వట్లు - ఆంధ శారదాదేవి దర్శనమిచ్చుచున్నదే ! అనేక సహ్యనచండ నుంఢఠ9 నన్నిళమైన యాన్య మంకలమను వీణావంఢము వంక రవంత

6 యొలిగియున్నది, అందుచే! గిరీటమునుండి _వేలాడుచున్న ము క్తెముల గుత్తి మేరువు నొద్దనున్న వీణ విరడవై (వేలాడుచున్నది. బాగుగా. బరి శేలింపు:డు. ఎడమ మో కాలిపై మడ€చిన కుడిమోంకాలి వంపు పక్కను రవ్వంక వెశుకగ దేవతాచందన విర్మితమైన వీణకుండ (సకాశించు చున్నదే. దివ్య న్వరసుభాసేచనమున వీణాదండము తీంగ చెట్టు చిగర్చిన ట్లామె మయెడమచేయి (వేళ్ళు తంకులపై నెట్లు కదలుచున్నవో. ఆహా ॥ ఇదిగో : కవివైపున రాజరాజ నరేంద్రు/డు, వెడదువ్నైపునం గృష్టడేవ ఛాయలు ఏంజామరములు చేత( బుచ్చుకుని యెట్లు వీచోపు లిడుచున్నారో: అదిగో : ఆ పీఠము మొదట( బీఠకాంబరవు వీడికట్టుకో విలువ బడీ దేవికిం బారికాత పుష్పములతో. బూజి లొనర్బుచున్న చూ పొరోపాత్య ాహ్మణుం డెవరో యెజు/గుదురా : 1 అదిగో ౩? ఒక్క చింకాకంత వాసి - (కిందుగ నిలువ(దికిన యా కుండలాల సోమయాజి** కప్పరవు టారీతీ నశ్ళెళము చేఠంబుచ్చుకొని - వహవ్వా ! సీరణానవ సీరజవతా ఓకి నివ్వాళు లిచ్చుచున్నాండే ! మజీయొకాాబి-శ్తియ్యకింద _ పురోహి తువియంత పొట్టియుంగాక, సోమయాజీయంత సోగయు( గాక మబ్రనవ్వ మాదిరిగ నున్న మంత్రి +భామణీ* మహాలక్ష్మీదేవి కోడలివి మందాకినీ నలిలపు గిండి దోనిటి! చిట్టకొవి "నేవించుచున్నా+డే : ఆర్యులారా ! చూచుచున్నారా ? ఉ. టోణి తలంబు నెన్నుదురు సోగ (మొక్కి. నుతింతు , మైకత (శోణికీల జం దరీశ చయ నుందరవేణికి రవీ కౌమర (రేణికిం దోయజాగ భవచి_త్తవళీకగతై క వోణికిన్సొ వాణికి నత్‌దాముకుక వారిజ వ్సన్తక రమ్యపాణీకిన్‌,

.॥ అవి పఠించి చొవచుట్టుగ సాష్టాంగ దంచ _వణొమమిడుచున్న యా జొంబూనద వ్నిగహమును** గాంచి మీ కన్ను లానందజొన్నములను విడుచు చున్నావా 1? అహా ? ఆది చీేమి ? ఆ కవిత వినియేనా శారడా జీవి $568 కంవన మొకర్చినది ! కాక యుభయ మహారాదేందుల వించా మర సేన వలననా యామె చెవిచున్న చెంగల్వ గదలినది : అట్లు కదలిన ఇెంగల్వ నుండి జాజీన యమ్ఫృుత విందువు లెట్లు వీణాళంకులవై6 బరుచున్నవో ? నాయనలారా ౩ ఈ చర్యయంతయు నామె పీళఠమునకు దిగువనున్న ₹0డ&ు మూడు మెట్లమీందిది. కాని యిడి యంశయు మన కేల ? దీగు6సు; ఏడెనిమిది మెట్లు దిగుడు మృచ్చకటికాః! పరివర్త వమును, జూలియస్‌ సీజరు పరిన్నర్సనమును జేత!/బట్టుకొని విలువ( విడిన యా ప్పవిస్టువిల గాంచితిరా 1 విర్వేశ్వరీయ శంకరవిజయ ధ్వజాది కంకములను జేతదుచ్చుకొవి “వలుకుదయ్యమాః ఇది పాయసనుమ్యూ ॥ బమ్మ దయ్యపుటిల్లాం 1! ఇది పానకమమ్మా ః (కాగుమమ్మా ౫” యని ఈల కంపింప స్పష్టముగ నంటోరించుచున్న యా _హన్వరూపువి2? గాంచితిరా ? అదిగో ।; మహేండ్రవిజయ, నయవోల్లాన కర్హలగు పోదర కవులుో॥ శవణానందముగ శారదా గాన మొనర్భుచున్నారు విమ శపబ్నారా ? డాలి గాన మధురిమచే నాకర్షించ!బడి కాంటోలు నొక్మం శాంతస్వరూవుండ్తై స వృద్ధు డటకువచ్చి?? “ోయారంభించిన భారతము క్రార్తికారేదు: ఇది యమ్మగారి కళ్చింపవచ్చునా లేదా [ యని పీ కాగితముల పెద్దకట్టను వారికి. జూపి యడుగుచున్నాండు. ఆలకించు చున్నారా ? ఏవో బరువైన (గంథములు పది నంపుటములు కా(టోలు( వేత (బుచ్చుకొని యెజ్జ మధురపాగల జుట్టుకొని దగ్గుచు గష్టమున మెతై ష్కచున్న యా మునలరి యాయన* యెవరో యెలు(గుదురా ? ఈయ నను జూచి విర్వశ్వరీయక_ర్త గుజ్టుమముచున్నాండేల?31!. తన (పనన్న రాఘవ విమర్శనము మాటి పరాకు వడినా(డు కా/బోలు ! ఆహాః

శ్ర

శతఘంట కవు లిద్దణుక3 -ఒకరు మునలివారు నొకరు వడుచువారు. ఓకీ రెజ్టనివారు నొకరు వల్ల నివారు ఒకరు పొట్టివారు నొకరు రవంత పొరుగు వారు. నొండరులం గొ(గిలించుకొవి మన (గ్రంథములు శారదాదేవి కర్పింత మని యొకరితో నొకరు చెప్పుకొనుచు, బూర్వవైరములు వగలి చెట్టి పట్టముల వైచుకొని మెట్టులెక్కుచున్నారు వారిని గౌంచితిరా ౪ కౌని వీరి కొకటి రెండు మెట్లు ముందు బుద్ధ చర్మీతమును నరన్వతీ నంచికలను జేతంబట్టుకొని కంటిజోటితో ముందునకు. బోవుచున్న యా భాషాషోవక శేజ మే (బాహ్మణ (ళభువిదోో* వరిశీలించిథిరా 1

మహాజనులారా । ఇదివజణకు మనము గాంచినవా రందళ్థ గతిం చిన వారు ఇప్పుడు (బిదికి బట్రకట్టుచున్నవారివి, ఆంథము, కలము/బట్టిన వారి ని(కముందు చూడ-దల(చియున్నానము ఇక గొన్ని మెట్లు దిగుండు అదిగో కారదాదేపీ చరణారాధనముకై ' యింధద్రధమస్సు రంగులుగల యెన్నియో పూవులను దట్టలో౭ బెట్టుకొని యొక్క మునలియాయన35 యౌ మెట్టుమీఃదం గూరుడుండినయు కన దడురున్నాడా కటల క్త చింకామణీ పున్ననులు కాంటోలు ! అచట నొ ప అ మున్నడికా చూచితిరా 1 ఆదేదో వంగభాష నుండి నరివర్తనము నొందిన బహుళశము లైన నవలలు గల (గంథవిలయము కాంటోలు! ఆ _సక్కను ఫర్లాంగు చదరవు స్థలములో దాదాపుగ బం(డెండుగజముల యెత్తువజకు( వేర్స6 బడిస యా పృన్తకముల సమూహమేదో యెజు(గుదురా 4 అవియే పాటల నాటకములు3?, ఓ ! యెగురుచున్నవి. గిరగిర దిరుగుచున్నవి । నేలపై విడుచు వెంత గందరగోళ మైన( జేయుచున్నవి. ఈ సందడిలో( బిర్లాకి మిడీ వాన్తవ్యు!డైన భాహ్మణు( డొక్కండుికి నవ్యనంగీత పురాణ ధోరజీళోల చాళము జిస్పలు చేతంబుచ్చుకొని తాండవించుచున్నాండ "అదిగో 1 ఒక్కంభాషా పండికుండుక? “ఇటు చూడుడు” అని తర్జవితో॥

ఖే ర్ధ

జూపీంచుచున్న 'పెద్ద యత్షంముచేనో చదువ(గలిరో ? జవిజ్టాన న్వ్‌ స్వాడీ (గంథము లిక్కడి”నని ఇవాయందిడినది. సెబాస్‌ ! ఇవి గీత వద్యనాటకములని యెవ్వ(డో యొకండు*? కిత్తనార నంచి మూటను విప్పుచున్నా(డు. ఇవి స్వతంషత్రముగ రచియించిన నవలలని గుమిగూడి కొందటేవో పేళ్ళను జదువుచున్నారు. సొందర్యతిలక** మని మటి యేమోయవి విన(దిడుచున్నది. ఇదిగో, నూతనాంధ వాజ్మయచరిత మవి యొక పుస్తకమును బై కెత్తి మెవవో+* చూపుచున్నారు. ఆ మూలను రాశిపోసినవన్నియు (_గామ్యభాషా (గంథములు*" అచట వృద్ధుండయ్యును ఐలిస్టు/డైన యొక (బాహ్మణవర్యు(డు** (గామ్య భాషోత్క్యుపష్ణక నువ వ్యపించుచు. దమ పున్తకములలో. (_బనూదమున( బడిన విమర్శాదర్శ మమ (గంథమును*5 బైకిందీసి గీతవాటకముల దొంతరపైకి భూ యవి వినరివై చుచున్నాంయ. అచ్చట! జేరిన (గ్రంథకర్త లయిదాజు వందలకు( ల్రైగ నున్నట్లు కనుపట్టుచున్నా(రు. పీరందణ చేతులలో నొక నాటకమో, వవలయో, (వ్రహపనమో, చిన్న కథయో యున్నదికాని రిక్త హాస్తుల డొక6 డును రేండు. ““ఇక్క-డ6 జుట్టకాని సిగరెట్లు కావి కాల్బంగూడ'”దని పెద్ద ,యతరములు గోడలపై (వాయఃదిడియున్న కొళ్లేవో యెలు(గుదురా ? అవియే కాళశన్నత (గంధనిలయములు, ఆ నమీనముననే కొందజు చేతు లలో నేమియోకావి గలగలలాడించు కొనుచు. దిరుగుచున్నారు, కను చున్నారా ? రాగికడియములలో( దగిల్చిన రాగిరేకులున్నవే, యవియే పూర్వశాసనములు, వారే భావ్యం సారన్వత చర్నితకారులు నహహ్వ £ ఎక్కండ6 జూచిన గవియే, ఎక్కండ( జూచిన నాటకకర్తయే. ఏక్కడం జూచిన నాభ్యాయికుండే. ఎక్కుడ(జొచిన విమర్శకు(డే. ఎక్కండ(జూచినం దూర్పువారి పొట్టియేవ, సడమటివారి బారె(డేసి దీర్థములు, మధ్యమండో అప్పవారి మట్టసపు మాటలు..ఒకరీతియేమి, యొక వైఖరి యేమి ? అచ్చట

1గ్టీ నన్నీయుం గలసీయున్నేవీ. కవులు కపులను డిట్టుచున్నారు. కవులు వీమ ర్శకులను దిట్టుచున్నారు. విమర్శరులు కవులను దిట్టుచున్నారు. విమర్శ కులు విమర్శకులను డిట్టుచున్నారు. కవులు వినుర్శకులై న చారు షిమర్శ కులు కపులైనవారిని దిట్టుగున్నారు, వీరి పక్షపువారు వారి పత్షృపువారిన దొట్టుచున్నారు. దారిపక్షపువారు వీరి పక్షపువారివి దిట్టుచున్నారు. ఏ పక మున బేనివారు రెండువతములను దిట్టుచున్నారు. మహాజనులారా : ఈ మహాకోలాహాల ములో. గొందణు మగువలుకూడ( గనపరుచున్నారు, చూచితిరా ।: అబలా నచ్చరి(త రత్నృమాలేో* యని, సౌవ్మితీ నాటక? మని మజియేమో నన్ననైన గొంతులతో సంగీఠమువంటి ధ్వనులు విన విదుచున్నవి. తెల్లగ సుద్ద కొండలవలె నగపడునవి యేవో తలకరచి తిరా ।! ఆంధప్యతికలు, కృష్ణా పృతిరలు, పాతకారిణీపతికలు, న్యాయ దీపికలు, గోదావరీపథ్రిక లు, జన్మభూమిపతికలు*“. ఇవికాం యెన్నియో (గంథరూవమున వెలుసడ్‌న సంచికలు. ఇక నా వై పున నున్నవా రెవరు? వారే నవ్యకవులు, తెనుగు తోటలో యొుద్ధగితములు, మోహనగీక ములు, భావగీతములు, (పేమపాటళలు రుంయిమవని రొద చేయుచున్నవి. విను చున్నారా ? ఈ మహాన్‌ంకులములో' రాట్నపుగితములు, (_పత్తిగీతములు, ఖద్దరు పాటలు, నూలొడుకు పాటలు, పేకుచేయు పౌొటలు; న్వరాజ్యదర్చ ములు, న్వరాజ్య తాంబూలనులు ! ఇవికాక స్రీలు పురుషులుకూడం దెలపిరేకుండ మవన్యానములు ! వాక్కునకు (వా॥తకు నింత విజృంభ అము ముందెన్న(డైన నుండెసా? ఓ ః వీమి నంకోభము!ఏంతళ క్రి ఎలత జీవము । ఎంళ ధాటి 1 కారదాదేని కింత మహోత్కృష్టదినమురే లేనట్లు కనంబడుచున్నదే ! కొవి మొదటి రెండు మూడు మెట్లమీ/దీ వారెవరో ' శేకరిడుచున్నారు విమందు. “ఎందుకా గోల 1 ఏందుకో పనికిమాలిన “ఛా/త : ఎందు కొ తుక్కు! ఆ పెంటి యని కేశలిడుచున్నారే.

(1 " ఫరస్వతీచేవి యా మాటలు వివి నన్న సన్నగ నవ్వుచున్న డెందుక్నో ఎవ్వరైన వెటు(గుదురా ? ఎటింగియుందు నెడల నాకు. ఇెప్పరా ! మీరు, మీర్డు ఇంతలో నా మూలనుండి యేదియో ధ్వని వచ్చుచున్నది. ఏను(డు ఎవ/నో మాటిలాగుచున్నా(రు. పవికిమాలిన (వాత(యా! అబ్బి! మమ్మ ధికేసించుచున్న మీరు చెప్పిన కవిత పనికి మాలిన వాతంకౌదు. కౌటోలు వేమి | మీ పై వారి కవిత ముందు మీరు చెప్పినదియ! దుక్కే.. [క్రింది వారి వాఃత సై వారి (వాంతముందు తుక్కు. అది వారి పైవారి (వాత ముందు. బెంట అవ్నికవిత్వములు గాళిదాసుని కవిత్యము మందు. డ్రుష్క, కాళివాసువి కవిత్వమైనను ప్పట్టతేనెక విత్వము ముండు బెంట, అదియైనను (బ్రహ్యామనంధానమున వేదట్దలనుండి వి్యిషృయత్నముగ నుద్చుద్ధమైన కవిశ్వముముందు తుక్కు, ఆ వేధర్దులై నను యోగమాహా త్మ్యమున( దపోమహాత్మ్యమున€ ద్రికృతికొంత ముంగురులలో నొక్క 'వెండ్రుకలోని వంకరటింకరలై నను సరిగ జెప్పలేకపోయి రే, " అట్టిచో నెవని కవిత్వము దుక్కు. ఎవని కవిత్వము ముక్కూ 1 ఎవని కవిత్వము "పెంట, ఎవని కవిత్వము వంట ! అందజు బమోజపలే : అంద అప యోజకులే ! మా కాలమందు మ మెట్లు పైవారు తిట్టు చున్నారో మీ కాలమందు పే వారు మి మ్మట్లు తిట్టినవారే. లోకచరిత మన్ని యుగము లందు. గూడ వాడిన యాటమే యాడుచున్నది. కొని యొక చోటం గోంతుల భాగవతమాడి యొకడోట గోవిందనామ స్మరణ చేయుటలేదు. బుద్దిలేకపోపుటచేత వెప్పటి కవ్పటికే పరాకు. పై మెట్టునారు వారి 'పై మెట్టువాకి మొట్లను దినుచు దమ ,క్రిందిమెట్టున నున్నవారిని మొట్టు టున్నారు, (నవంచమునకు సిగెక్కడిది' ? అని ఇంక నేమేమో ఉంఘాలకాస్త్రీ యాకాశమంఠక నోరుసెట్టుకొని మొండిమోట [తోపుగా ఇలీఠబాజా పద్దతిని ఐలుకుచున్నాండు. “సాకి సంఘోపన్యాసముకి లి(క౯ గట్టీ పెట్టరాదంటయాా” యని ప్రై మెట్టునుండి వెంకటరత్నముగారు? 3

శ్రే

కొంటోలు పలికిగారు, ఈ వేంకటరత్నమనుగారికి సొక్ష5% యనగ వింత ద్వేషమెందుకో । మహాజమలారా | మఠియొక (వక్కను జూడుండూ ఆఅలయనది నమీపించు చున్న వృద్ధవండితుల యెదుట విద్దజు పడుచు పండి తులు హూరుచుండి యపస్పుడే యక్షర స్వీకరణ మొనర్చుచున్న యర్భకులా- వలె అ ఆ ఉ ఊ, అఆమచున్నారేల ? వారే సూర్యరాయ విఘంటు!కి కౌర్యాల యమమందలి పండితులు. (గామ్యభాషా _గంథోప్టదవము మండి భాషను రకీంచి యుద్ధరించిన భాషాకోవిదు(డ్రైన యాంధ ఛోజమహా రాజు మీ యెదుటనే కానంబడు చున్నాండు. అభాషోద్ధార కా। ప్కుతపౌ్యశాదరి నంస పత్తితో నిండుగా మాూజేండ్తు వర్టిల్లమయ్యా మహారాజా 1” యవి మహాజనులంద తొక్క మాకాశీర్వదింపరా ః; నహాజనులారా 1 తెజపరు చున్నది దేవతాదర్శన మి/క( జాలును*,

మహాజనులారా । శక్తివంచన లేకుండ శారదాదేవి పూజక్రై యెందళు (గంథక ర్త లెంళగాం బాటుపడచున్నారో చూచితిరా ? ఇన్ని పాటులుసడి యేమి వ్రతిఫల మొందుచున్నారో యెజుగుదురా ? పస్తులు పరిభవములు, ఈ పుస్తకములన్నియు మంచివి కాకపోవుటచేతనే పజలు వాని నిరాకరించుచున్నారా ? మంచివో చెడ్డనో చూచిన తరువాత(గదా తెలియవలసినది. అట్లుచూచినవారెవరు * చూచుట కోపక యెవరికి ? చూచుటకు! దీజీక యెవరికి ? చూచుటకంత భాషాభివమాన మెవరికి ? చూచుట కత్షరజ్ఞానమైన నెందజకు ? ఆంధధడేశ (ప్రజలలో విజీవిగా లెక్క చూచుకొవిన యెడల మాటి కిరువది ఐంది కాం్యద భాషాజ్ఞాన మున్న చేమో ? చాలు, అంతేచాలును. లేకపోయినస్పుడు దాలదవీి దేవులాడిన లాభమేమున్నడి ? చదువుట కర్డుంగు నీ యిరువదుగుర౦లో వారెవరో. చెప్పనా ? న్యాయవాదులు, నర్కారుద్యోగుణ, వర్తకులు! బాఠశాలోపా ధ్యాయలు నాంధధభావ చదువర్కు ఆంధధభాషలో( దణకుగ నూటా

శకి

గాగరు, ఆలధ్ర (గంథములు ముట్టరు. తకాపీ యాధురికుల (గ్రంథ కుల పేరే వినరు,

పీరివలన భాషకుగాని భాషా జ్ఞాననంపన్నులగు (గంఠక ర్తలకుగొవి మేవిధమైన లాభము లేదు. ఇక (గంఛాగార సంపాదకులు సనీరవాలలో వెట్టి బీగము పెట్టుటకు వారి గంఠములు సగము వెలకు గొందురు. ఇక నటకులు రూపాయకు మూడు పావులాలు తగ్గించుకొని యూ (గంఠములను గొని వారికి నోటేకందవి జ్ఞ వలో నుండని సనికిమాలినవని తోచినభాగము లను ఖండించి నాటకములలో నుంచిన పాాతనులలో గొన్నిఃటివీ దీసి వైచి మజికొవన్ని సొంత పా్యతములః జేర్చి చావవలసినవాలివి (బిదికించిః (వ్రిదికియుండవలసిన వారివి జంపి గదిలో వి భార్యాపరీరంభ్యక్రియ మొదలు కొటిలోని కడపటి కర్మమువణ కన్ని పనులుగూడ సార్మీమట్ల పొటలచేత జరిపించి (గంథమంతయు భంగమొనర్చి బష్టమొనర్శి పరశురామ పీతి చేయుదురు. ఇక మార్షస్టులు రైలులో. _బయాశమొనర్చువారు రెండణాల కొక్క వాటకమో యాలు డబ్బుల కొక్కం నవలమో కొని కునికిపాట్లు వచ్చునప్పుణు రవంత చూచుచు. జుట్టగాల్సి దానిపై (బమాదవశమున ధూకరించుళు దన్సవినరియైనపుడు మూూతము పాదరక్షలతోం దొక్కుచు వేనందడిలోనో కాఫీప్యాతయో నీటిచెంటో తిరుగ(దిడుటచే నది తడిని ఫోవగ దావి నావలనో మూ్యూతపు గదిలోనో పాఅవేయుదురు ఇంక వేళ (ియుణు తమ వేళ్యలయొద్ద! దాము మిగుల రసజ్ఞుల దునిపించుకొనుటి శ్రీదో నవలయో నాటకమో కొని వారియొద్ద గారి (పీతికొల్బకె నాటక పద్దతిగా. జదివి మంచము కింద6 బాణవేయగా దానిని వేళ్యమాత యడ్డు పొగకో, (వభావనాయిక పాలాన్త్రీ పట్టుఒకో వినియోగింతురు. (గంథము లెట్లు కష్టమయినను (గ్రంథకర్త లొక్క పూ/టయైనం దీనుటకు వీరివల క్లనే సదుపాయనుగుచువ్నది. ముస్టికాణువాండు (గ్రంథము కొనవలనినదే

న! కావి పావులా డోబ్బులు పెట్టి భాగ్యవంఠు( డొక్కవు నక మైన! గొనః డే. నలువది రూపాయలు జీతము తెచ్చుకొను జస్టిసు వణకు జదుపుకొవుట కొక్క యాం ంఠమైన గొవినవాఃడు కనదిడ!డే. సిగ్గు సిగ్గు జాతికి సిగ్గు. దేశమునకు సిగ్గు, ఆంధ్ర (గంథము కొవినమెడల న్వపయోజకళ, అభ్రాగ్యత. అప్రతిష్ట. అజ్ఞత. ఈ భాగ్యవంతులలో నట్టి యపోహ మంతరించిన(గావి, యట్టి గర్వము కడతేరిన(గావి, యట్టి యజ్ఞానము ధ్వస్తమైనంగావి భాషదాగుపడనేరదు. కడుపుకట్టుకొవి కవులెన్ని (గంథ ములను [వాయ!గలరు ? ఎంతకాలము (వోయాగలరు? భాషాసేవకై ఏని యోగపడని పీరి భాగ్యమెందుకు ? వీరు (గ్రంథములు _వాయనేక్కజ లేడు, చదువ నక్కజదు. వీరు మైన్సు పీనర్‌రోడ్‌ (42౫౧09 కెంం4] (46,15 క్రంఠపాఠము తలకిందుగా. చేయవచ్చును కళాపూర్ణోదయ గాలివైనంళ విననక్కలలేదు అస్టీసు భెన్సను (కైంగుం0) గారి తీర్చు అమ్మియు వీ8 జిహ్వాగమున నుండనేవచ్చును. జనకచ్శకవ ర్తి” యెవరో వీరికి దెలియనక్కజలేదు. వీరు భాగ్యవంతులయొద్ద దిదుళ్ళు తీసికొని దివాలాలు తీయనేవచ్చును. సుమతీశతక** మైన జదువవక్క అలేదు. ఆంధ్రడీశమున బుట్టి ఆంధధుైవై ఆంధ్రజాతి రిక్తమును చేహమునః శరిగియున్న వీరాయ కవుల (గంథముల నాంథధ్ర దేశముకొజకై నను, నాం(ధభావకొఅక్రై నను, నాంధజాతికొఆఅకై నను దమ యాంధత్వమువు నిలువ(బెస్టుకొనుటక్రై నను గొనక తప్పదు. కొన్ని (గంధములు చదువ వ్లైన నసక్కఅలేదు, చదివిన యెడల మటింత మంచిదే. భాషాజ్ఞానమును సంపాదించుకొని కవులను పోషంచినయెడల మటింత మంచిదే. పోషిం చుట మేమున్నది ? పుస్తకమును గొన్నయెడల నంకే. భాలును. భారత భాగవతము లెజుగవివాడు బారిషరైన నేమి ? భండారాధివతియైన నేమి? (వభుండైన నేమి ? బ్రన్యోండ నాయకుఃర్తైన నేమి ? ఇత/డాంరు'గ్లు

10

మూతను కొండుం (వజాబపోషవణము (గంథక ర్తల కత్యానశ్యకము. మ దేశమునందే లేదు గాని మిగిలిన యన్ని దేశములందు(గూ6డ( గవు లకు (బిశాపోవణమున్నది. ఈ నిర్చాగ్యత, యీ డురవస్థాగగణ్యము మనకేశమందే. _వభువు లెందణజు కవులను బోషింసగలఅరు ? ఎంతకౌలము పోషింపగలరు ? (నజ లా భాషా పోషణభారమును గొంత వపాంచుటి విధి. దేశభ క్రియని, భాషాపోవణమని, స్వార్ధపరిత్యాగమవి, వ్వరాజ్య మని, మఖియేమో యని యార్యావర్తంశ మంతయు నట్టుడికి నట్లుడుకు చున్నప్పుడే యార్యావర్తదేశ థోభమును గూర్చి యవతలి (వపంచ మంతయు వాందోళన పడుచున్నప్పుడే యాజణాల డబ్బులిచ్చి యొక్క యాంషధృగంథిమును ననేక నహ్యన్రనమార్షన సాపొతీ చకవర్తులలో ఉనొక్కం(జైచ+ గొనలేకుండనున్నా౭డే 1! అహా | ఏమి యూంథధ్ర దేశభాగ్యముః .ఇ౬క( జాఖుము, దావికీ! జాలుము, మనకు( జాలునుం

విజమే. ంథము లెల్లెడల బయలు వెడలుచున్నవిం గోరంటలు పుట్టుచున్నవి. గుర్‌ షబులు పుట్దుచున్నపిం గులాబులు పు్జుచున్నవిం కుక్కు గొడుగులు పుస్టుున్నవి. అన్నియుమంచివే పుట్టవలెనని ప్రకృతిలో కానన మున్నదా ? ఎవిచ్చటనైన నటులు పుట్రినవా 7 ఏకాలమందైన నట్లు పుట్టి వవా? ఏజాతిలోవై న నట్టుపుట్టినవ?ఉహుహు. అన్నియెడల నుహుహన్న "(వకృతిమన మెడల'ఊ* యని యేలయనవలయును?ః కలువతీ(గ (పక్కనే తూ/టికొండ: ము త్రెనరి (వక్కనే చికిలింక;: మొల్లతీ(గ (వక్కనే మొండి చేయి; ఘనాఘనగర్హ వెంటనే కప్ప కూ/త; దేశకాలపా(త్రముల(బిట్టి (పకృతి తన మనోభానమును బపార్గత మొనర్పకతస్పదు.

మామిడిపూ(త యెట్రిగడో మసూరిపోంత యట్రిది. గోరంటపూవు వాన్నన యెట్తదో కోరింతదగ్గట్టిది గుబ్బలాడీ కంటితకు ెట్టిదో మబ్బులో ని

శీకీ

పీడుగట్టీది. వద్మములోని మధువెట్టిగో పాములోని వినమట్టీదీ. (గంథక ర్త రణగీత మెట్రిదో యతిమ్యూతరోగి రాచప్పుండట్టిది. అన్నియు( దికృతి సంబంధములే. అన్నియు బహిర్ష శాంత స్తత్వములే. అయిన నేమి? చూలింతరాలి వేవిళ్శకు సూడిద లిచ్చుచున్నాము, కలరా వాంతులకు కర్పూరారిష్ట మిచ్చుచున్నాము. వెబగలిపూవును గులకాంత కొప్పులో మంచుచున్నాము. మూలవ్యాధిని చేధించుచున్నాము. అటులే (గ్రంథము అన్నింటిలో మంచివావిని బహుషావింపవలయును. చెడ్డవానిని ఇహిమ్క రింపవలయును.

వై ద్యశాప్త్ర మెందుకు. గలిగెనో, ధర్మశాప్ర మెందుకు. గలి గెనో విమర్శనముకూడ నందుకే కల్గినది. వై ద్యశాస్రమునకున్న వ్యాప్తి విమర్శన శాఫప్రెమునకులేదు. విజమే, ఆటులేల యుండును? మాట వచ్చినది కావున! జెప్పుచున్నాను. మీరెంత వళ స్తమైన భావగీతమును బాడినను బాముకాటంత శ్నఘముగ( (బాణము తీయగలరా ? గోడయున్న యెడల జీత్రకిర్మమునకు లోపమేమని ముందు మనవారు తనువులు భద్రపజణచు కొనుబకు( దంటాలుపడి వైద్యశాప్రమును ధర్మశాఫప్రమును నృృషించి నారు. కౌపున విమర్శనశాప్రము (ప్రధానకృత్యము కాక వేడుకపని మైనదిం కాగిదములు చవక యగుచున్నవి. అచ్చుశాలలు వృద్ధియగుచున్నవి, నాటక సంఘములు హెచ్చగుచున్నవి. _గంథమాలలు ఘనములిగు చున్నవి. కవులు మితిమీఅిపోవుచున్నారు. గంథము లనంఖ్యాకము లగు చున్నవి. వీనిలో మంచి వేవో నిర్ణయించి చెడ్డవి ,శోచివై చుట (పకృతి పద్ధతినిబట్టి యావళ్యకమైయున్నది. ఇవియన్నియు భూమికి భారమగునని యెవ్వ(చును జెప్పుటలేదు. వీనివలన వచ్చిన బాధయేదో. చెప్పెదను, మాయము త్తెమున కున్న తళుకు సుంచిము శ్తేమునకు లేదు. ముచ్చెబంగొ రమునకున్న మెటుగు మేలిమికున్నదా $ అసత్యమునకున్న చాకచక్యము(,

క్రీ (౮

జమత్కల్భతి సత్యమున 'శెక్కడిదీ ? అది మూన్నాళ్ళ ముచ్చట. ఇదీ ముప్పది తరముల కేన పోనిది అల్ప(గంథమునకు హర్షించినవారే యనేకులు, మంచి (గంథమును దెలిసికొని యనుళవించినదాక నెవనికి ఇ మహాజనులారా-; మాటి3నుబదుగురు రన్నగహణమున గేవలము మూఢులు. వారు పామరుల తెయితెక్క.లకు బళీయందురు, కొని (పకృతి లోని తలవెం్యడుకల చిక్కువివ్పిన (గగలిభములకు సంతసించెదరా ? ఊహూ. చెంచునాటకీమునకున్న జనానురాగము కాకుంతలమునం*శేది ? పంచదారకు! బట్టిన యెజ్దచీమల కంటె. గుంకుడుకొయలకు! బెట్టిన యెబ్జిపురుగు లెక్కువకదా ౪ ఇక _గంథకర్హల నూట చెప్పెదను, (గంథ కర్తలలో నువళ్ఞానసాతుండు వేయి కొక్కంండై న ముండునో లేరో, అనేకు 'ల్రీదైన "నొక (గంథ మామోదించి యాకవిని విహుమావించుట సిద్దించు వెడల ఆవో : (వ్రాయవలసిన పద్ధతి యదియే కాబోలు. మనముకూడ వళ్లే వాయవలెను గా౭టోలునని యనేక కవులు (భనుపడుదురు. పైకి వారిని దిట్టుచునే యుందురు. కాని లోపల వీ యపోహములకు లోనై "యుందురు. వారంత [కమముగా దిగి యంతకం'పె జాట్‌ యధఃపతితులై "వీచగంథనృష్టి విర్నిదులి _వకొాశంతురు. మణికొండ అింకొక విధ ముగా మాజుచున్నారు. అమ్యువారుణగారి పాటలనాటకముసకల వం డెండు వందల రూపాయ లొక్క- రాతిరి నచ్చినననగ వి(క౬ _ఐకృతి “లేదుః పృాతొచత్యము లేదు; ఏమియును లేదు. వదిదినములలో. బాబల వాటక మొక్కటి కఏ వజలపై ( బాజవైవ వలసినదే, పాటం నాటక ముల (పకృతి విరుద్ధమ లవి యాత౯డెలి(గి యుండియు. బై నకొారకః *దిభ్యాతీకొ టకు విహుళముగా ధనమిచ్చి మవాయించుకొను నాటక సంఘ ముఠ కొజ కొత;డు (వాయును. కడుపు కక్కురితిచే మనస్సా&బోధన కాతండు వ్యతి రేకముగ6 (్రివ్నర్తించును. సానూన్యబుద్ధియుక్లడైన

శేశ్ర గోహత్‌. డట్లు (పవర్తించుట విశేషము గాదు. మవారీశాలిమై శొరదాదేవిచే త్వమేవా హమ్మని యవిపించుకొనెనని చెప్పం :బరిన కౌళిదాసుండు*? వైతము సామాన్యజనాలిరుచి ననుసరించి ఠతఘు వంశములోని కడపటి సర్గలలో నవలానివలాలితేత్యాది శబ్దచమక్కారవో ళాను గవిత్వములో సింగారించి కవిత్వము ్రష్తపరచుకొవెనని పూర్వ చిమర్శకులే వెల్లడిచేయలేదా । మన యీ దేశమందే ముట్ట సన్ని వేశము కాదేం అలెగ్జాండరు పోప్ప౦వె (శకనజంర0ేల క006) కవిత్వము, వాని ,వమసరించిన వారి కవిత్వము వటి గజముదిద్ధ కఏత్వమవి, తక్కెడ తవ్వ కవిత్వనుని యెఅిగియున్న వైరన్‌** “ధంఫు వంటి వ్వతం్యత్ర బుద్ధి -వపాతుడు వై తము యశఃకనకముల పేకీంచి తన కవిత్వముకూడత కంపవు -క్రవిత్వములోనికి దింపినాంఢ్లు కావా! అంక నాటకములకు డబ్బు రావి “(యొడల రథంగవాటకభులను (వాయుగుము, అంతే. దేస్‌వాలామట్టాల నాటకములిసు డబ్బు ర్యావ్రియెడల పార్సీమడ్టుం నాటకముల (వాయుదము. దీవి కింళ యోచన యెందుకు. పొర్సీమటుల -శ్రాటక్షములప్ర డబ్బురాని యెడల బ్యాండుట్య్యూన్సు + (బైడమి6ే 10268) వ్లాటకనుల కెయుదము దాని తెగు రంతటితో( డక్కున( గుదురును. ఆకృతివరీత యక్కలలేధుం పా్యకళ త్త్వలేద మక్కలఅలేళ్యు (ససంగ చమత్కృతి యక్క లలేదు ఉప్యాక్రాచిక్య మక్కంఆలేధు. ఏమియు నక్కఖలేదు. పాఠాంతరమునకు* శూణ దొరికిన. జాలున్సు. పకృతి _పతినిందములుగ (గంథముల (వాయ తలిసిన కపులీ కారణములచే భ్రన్హలెపోకుండ విమర్శ (గ్రంథములు పుట వలిసియున్నది. టక వి వేజొక కవిని విమర్శింవందగదు అది [ప్రదల వై రమువకు గారణనుగ్గును ఆ భయంకర వైరకీలాజాలము పువ్కలావర్త మేఘమునంగావి+శాంతింపదు. విస్పత్ససాతబుద్ధితో సాహిత్యపరిషత్తువా రీ విమర్శన కృత్యమును మీంద వైచుకొనక తప్పదు. కవిత్వము చెప్పుటకు శక్తిరేనివానికవి తారనమును (గహింపగలలోకోవకార కబుద్ధిగల నిర్ణాకిణ్య

ర్స బ్వోభానముగళ వండితుల విందుక్షై చరిషత్తువారు జాగ్‌ త్తపట్టవలగి: యున్నది. వాళీ ఏమర్శనమునను బరివన్మహానభ్యుల యామోదము నొందినపిన్ముట లోకమున ఏమవవలయును. పరివన్ము(డ. వానిమై( ఐడు ఉబే నవి మెచ్చటికి. బోయిన సశ్రే నాణెములవలె మాజును. అవి తుపాకి విక్కెకు( జెదరపు. బల్లెప(బోటునకు జంకపు, నీటివడి కెదు రెక్కగలవు కాని కవుల యమమతితేకండ వారి [గంభములను విమర్శిఅనం దగదుం వీ (గంథముఠ విమగ్శింతుము. వీవేసనందూనని, నర్‌ నత్తువారు కవి నడుగు వెకల వలదని యాకళంతనగల౮డో ? కలదన్న యెడం నందున దేమి శుళ్ళన్నరగో యవి యితరు లనుకొండురేమో యను సందేహ మాతలి కుండదా ? విమర్శన జహుజాగరూకతతో( వేయుజ యత్యావళ్యకముః ఎట్లు చేయవలయునో నేను కెప్పను. ఎట్లు చేయ/గూడదో మ్మాతమః కవంత చెప్పెదను. స్వల్పదోనమైన నుపేకింప! దగదు దోషములను విస్హేతుకముగ నిర్ణయింవంగూడదు. చిన్నయ్య కాలమున నట్లు (వాసికి. 'పెద్దన్న** కాలమున నట్లు (వాసిరి. నన్నయ కాలమున సల్లు (వాసిరి, కాపున ఘీరుగూడ నళ్లే (హాయవలయునని శాసింపందగదు. నర్వకవులకే శ్రాక చర్వక కాలిజ్ఞులప!గూత నవిలంఘ్యములగు దిహిఠరంతః (పకృతి శానవములకం'ె భిన్నములై న శాసనములు గుణదోష నిర్ణయమున కక్కల అకు రాగూడదు దోషములు నిర్ణయింపవలసినవేకావి యిట్లు దిద్దుపాటు తొందీనయెడల నా దోషములు గుణములగువని యెన్నడును దిలుకవలదుం ఆంఠ రఠఈచనయందొక వద్ధతిశిగాని, మార్గమునుగాని (కమమునుగావిచూవ6 దగదుం మీ విముర్శనమువలన గవితకుః దళుకు మాత్రమే హెచ్చించి, బార్ధ్యము తగ్గింవగూడడు. ఆకారపొందర్యము మామే వృద్ధిపజిచి యవయవసౌొందర్యమును నాబ్బాదింపంజేయకూడదు. మదగజయామినీత్వ మును మూఠమే హెచ్చు చేసి మగళనమును దగ్గింప(దగదు. అషుకర ఇను

20 మూతమే అధికనటిచి యువజ్ఞ కడ్డు రాగూడదు. చికవిచ్యితము లగు ఠుచులు మామే వృద్ధివటిచి జీర్ణళ క్తివి. దగ్గింపగూడదు. కల్పనకు న్వచ్చందత్వమును తగ్గించి ఐండిరొజానుబట్టీ పోవునట్లు మాత మెన్నడును జేయందగదు అక్షే మీ రొనర్చిశ మయెఢశల మధ్యకాల (సబంధశకము6 దిరుగ నుదంబింప(జేసిన వారగుదుకు. ఇ౯క మేనమామ పోలికలు, కవళో పిల్లల పోలికలు, ఇ(5 ననుకరణములు, ననుకరణమున కనుకరణముఅ భఛాయవటమలు,. నచ్చుబొమ్మలు మొదలయినవి బయలుడేలుము, విమర్శ వనములో కట్టుదిట్టము9కు మీరేమైన నూతనశాననములు కల్పించునెడల్ల వింత మునుగును. మీ రెన్ని శాననములు కల్పించినను పామాన్య కవిత్తా శక్తి కలవాని కని నతివింధములగునుగావి యుపజ్టానహితు/డగుమ త్తమ కవి ముందెప్పుడ్రై న నువయించునెడల నాతని నే శాననములుకూడ (వతి దంధింసజాలవు నిఘంటు వాఠని ననుసరించిపోవును వ్యాకరణ మాతతి వెందిడించును. వద్యలక్షణ మాతని కనునన్నల మెలగును. న! (5 యాకవి+ గాంచి గడగడలాడును,. వచన రచన : వచన (పదింధములు మనలో మొదటినుండియు[ దక్కువగనే యున్నవి. వానియందు మనవారి కొదరము తక్కువ, చదువు ఇందే యాదరణ లేనప్పుడు వచన (వబంధములం దనాదరణమని చాపోవుట యెందుకు ? (వాయవలసినవారి కే వావియందు వై రాగ్యబుక్ధి: వచనమును (_వాయువా(డు వట్టి అెలివితక్కువవా!డని సాధారణ జనాలి పాయమై యున్నది. కవిఠామణీకోటీరనును ధరించుట కర్షు/డు కావి చా(డే యాకనైలమోపు మోయ/దగినవా(డవి జమలనమ్మకము, సాధారణ జనులకే యటులుండ వి+56 చిద్యవ్రబంధకర్హ వచన _వదింధక ర్త నెంత భులుకనగా. జూచునో చెప్పవలయునా ౩ తాను దేనెవట్టనియు నాతడు తెళలిక*ంధి యవియుం చ్రాను చెళకుంగల్ణి యవియ నారడు "ఛొవృదం

డై ఉనియ౧ దవద్‌పూల యంగడియవీయు; వాతవిదె పుల్లల దుకాణమనియుం్య జిననె క్రిపె మకుటనునియు నాతని నెత్తిపై మట్టితట్ట యనియు! ఐద్యలేఖరి వచన లేఖరివిగూర్చి భావించును ఎంత బుద్ధిహీనతయో ః ఈ బుద్ధిహీనత ణూనా+టిది కాదు, చిరకాలమునుండియు వచ్చుచున్నది. నిజముగా నా సేతు ఊోమాచలవర్యంతము యార్యజాతియంతయు( గవిజాతి. భరత దేశమందలి (కృతి పౌభాగ్యమువలన మనము జన్మకవులము. రత్నగర్భయని సార్తత జామను ధరించుటకు నర్వదేశములందు మన యార్యావ ర్త దేశమే నమ్మర్ల మైసడిశాజా+ ఉంగారము సండ!దగిన పార్థివత_త్త్స్వము (వవంచమున మలియొకటి యేది? ఈ వైపనః బుచఛోవనదులతో ( గైలానము వైనుండి కచ్చి వజకు సింధునది; యది దాటి రవంత కుడిపక్కకు రాగానే యభవ జటా జూటోదృవయై యనేకోసనదులతో నమ్య కాధిక మాధుర్యరురీణాంబు 1వవాహాములతకో ననేక శతయోజక వర్యంతావనీస్టల ఫలీకరణ పాటవ (ప్రాబల్యముకో నవేక జన్మార్జితాఘవినాశన మహాత్మ్యముతో నార్యానర్త మున కా మూలనుడీ యీమూలఅవఅకు జగబ్బన దేగీయమాన _సకాశముకో వహించు నార్యావర్తభాగ్య దేవతమైన గంగాదేవి. మతి రవంత దాట తనే ధవళగింపై ని నెవరెస్టుపెని-నా వైనున్న శఖరములపైని నే మూలనో యుదృవించి వాయు వేగముళో( (టొగ్జిశగా (బవహించి అస్పాము వొద్ద మోచేతివాటముగా మరలి దకీణముగాం బిపించు _బహ్మప్పుత; యిదికొక వీనిక్రింద నర్మద, మహానది, గోదావరి, కృష్ణ, తుంగఠ్మద, తావేరి మొదలగు మహావదులు తమ శీతలత్వముచేశ. దమ నరళత్వముచే? తమ మాధుక్యముచే/. దమ (పవాహళ క్రిచే. దమసవ్శితతచే నార్యావర్త భననంఘబుద్ధిక త్వమున శీతలక్వము, సారళ్యము :.” ధుర్యము, సష్మితత ఠాటి యొవంగుటకు. జాలియున్నవని చెప ల; ప్రపంచ సర్యరమలరోల (ఇకను గంవీర్ణుకస్ట తృపారషా నవు శని

22 మూత దేవఠకు హీరకిరీటమై (వకాశించుచురడ, విలధాళ్చాదీ వజ్రాల మొల జూలై యుండ, సింహళద్వీవము పాదపీఠ మై యుండ, నమ_న్మ్మవకృి వై చిత్రీ నన్నివేశ వథమ విదాసమైన యాభరత అండమునందు నవ్నిహిత సూర్యకొంతి జనుల రక్త్రమునకు. దేజోధికత, ధాటి, దీప్తి/గలిగింద భావనా(వపంచమున శంపాలకాకోటుల! (బ్రాకింవ( బిననునకు బంగారు పూ(కనోయగ నర్వవిధముల/(బకొశించు నార్యాన ర్త దేశమందు గపులకు, గోయకులకు(, జ్యితలేఖకులకు, భక్తులకు, జ్ఞానులకు నేమా్యకమైవ లోవ మున్నదా ? కావున మనది యాజన్మకవిజాతి;: నున _గంభములన్నియు వై ద్యగంథములే కావు, చర్మిత్యగంథములే కావు. ఏఘంటువులే కా వన్నీయుగూడ+ విద్యముననే పూర్వము [వాయంఖడినవిం: 'ఇవ్పుతు మక కట్టి భావనాళ క్తి యున్నదా ? ఉహు. ఇవ్సుడు మనకట్టి కవితావంవత్తి యున్నదా * ఉహు. మనచి త్తముల కట్టీ యుక్సాహమైన మన్నదా ? ఉహుం. విదేశీయ వరిపాలనమువ, విదేశీయ (గంఠవకనమున, వి దేశీయాచా రావంంబనమున, విదేశొవధ్య(గహణమున మన పూర్వళక్తి జూర్తిగ నశించినది. గంగానది నురుగులో ( గై లావేశ్వుకుని జటాజూట నూవరించిన జసని మందవాసమును మనము గాంచలేనప్పుడు మసకు( గవిత్వ మెక్కోఐ డిది ? గరుండుడు “కృష్ణా” యనునప్పుడు 'విష్ణవావా నమస్తుభ్యం వీ రాజోయతేనమః* యని చేతులు జోడించుకొవలేని మనకుల గవిత్య మెక్కండిది ? అట్టు చేసినవానిని బుద్దిహీనుడని మనము షిలుచుచుండి సపుకు మన కీంక( గవిత్వ మెక్కడిది ? ఇదికాక మఠమును వృద్ది చేతు కుండ, దైవభక్తిని హెచ్చింపకుండ, నార్యాత్మికజ్ఞానమును దిలవణన కుండ (బికృతిశాస్త్ర మనందర్భముగ, ననర్హ్శముగ, ననువితనుణ బిఏక్షవ్రదేశములందలి ెకృవ్పులను డగొలగించినవ్వుడు మన కీరత శ్మీవిక్కతిపై ఠో/ఠయేకాని ప్రీతిమేరన్నది? విమణేశావి వింఠయేమున్నడి

ఖీ అగ్నీజ్వాలఅలోవి యసాధారణ లావజ్యమును జూచీ యానందీంపరేక్షే ఆది కెమికల్‌ కొంబీనేవన్‌ (121 ౦0%91%21109) యొక్క భలమని ఏగ్లక్ష్యముగ( జేయి సూపుచున్నాము కలకంఠళము గానకాలకేప క్వానర్ప నొడలు జల్లామనవలసి యుండగా వోకల్‌ కార్డు (౪7002 90765) యొక్క. అలంజిమెంట్సు (1౯౯2986500). ఆ ఈబన నున్నవని మన ప్తెదచి వఏిజుతుచున్నాముం తుట్టతుదకు! గన్నీట్‌ బిందువు చూచినను మన మనస్సు కరగకున్నదీ ః లాక్రిమల్‌ (1200010021) శనము ంక, సున్నము కొంత, యువ్చు కొంత, ఆక్వా (2040) కొంత యని యనేక లక్షల యాజీముత్తైముల విలువ చేయగల యృకు ఖ్రిందుపుల నశేకోభా (భష్టషతిచి దానివంక( బృవ్టము (తివుచున్నాముం ఇంకగు గవిత్వమసి పద్యములని యేల దేవులాడవలయును ? మనపూర్వ చరిస్పితులన్ని యా. బూర్వమున మన్న '్లీ యున్నవి. కొవి మవముమాశ్రము అ ళ్‌ జూటజీతీమి. మన పొమవత్పర్వతములో నౌన్నత్యమే కావి మన మవస్సు 'లలో లేనప్పు డింక( గవిత్వమెండుకు ౪ మన సూర్యభగవానుడు మవ ళళ్యంళ నమీపముసనే యున్నా(డు కావి మన మనన్పులలో6 గరగవి మళంచుకొండ యున్నపుడు మవకు( గవిత్వమెక్కడిది ? కవిక్వము చెప్పవి వావి నింక నధికేషించు పెందుకు ? ఎట్టి పిచ్చిలో నే విధమైన వెగటుము లేడో, ఎట్టి యున్మాదము (వనంచోద్ధరణపటిష్టమో, యెట్టి మతిమాలిన తనములో జ్ఞానవిజ్ఞానములు దుర్నిరీక్యమైన తేజస్సుచే వెళ్లునో, యెట్టి 'వెజ్టికి వేయినిధములు కాక కోటివిధము లయ్యుమ ఐరమార్ద_గహణవిధాన చును నొక్కే విభానమున్నదో, యెట్టి వెళ్టీ వెళ్లు, లన్నిటీకంకే వెట్టిదో ల అ ౫ ణి ఇడట్టి వెజ్డిని, యట్టి లోకాతీఠ మైన వెజ్తిని వట్టి వెజ్డీ లేవి వెళ్తీని గరిగి |! టి కూ ణి న! ళం |! కాను ధన్యత(జెంది మనఅ ధన్యుల(జేయు వాతండు 5వి. ఇప్పు డైన వట్టి 'పిర్చి లక గోటీ కెవ్వవిక్షై న మండినయెడల వాడు కవితాగానము చేయ

స్తీ వచ్చును. అంతేగాని కవిత్వమున నేదో ఘనత యున్నదని యాసితిచి యందుక్తై _(పసయత్నించి జను లిసందర్భ (గంధముల సృజించి యకాలపు వెళ్లులె (ప్రకృతి కాపళ్తు! దెచ్చిపెట్టుట న్యాయమా? అం తేకొక వనచసముమ (వాయువానివి, దీస్మివేత సరకుగ( గుక్కమూతిషిందెగం దృణీంరంవ ఇ్యాయమా ? పద్యిమున( గవిత్వముండి వచనమున లేకుండునా ? ఎచ్చటి రనముందువో .యచ్చటనే కవిత్వ మున్నది. కవిత్వము గుణములో నున్నది. కావి గణములో నున్నదా ? అభ్నిప్రాయ[వకటనమే కావలసినదీ అన్ని నాగరికీ దేశములందుంగూడ వచన (వవింధములు లమోపలక్షలుగా వృద్రిపొందుచున్నప్పుడు మన దేశమం దట్లు జరుగకపోపుట కడు శేచ పీయము కాదా ! వచన (గంధ రచనావాహుళ్యమున!గావి భాష యశభివృష్థీ వాందనేరదు. మవ పరిపాలకులగు నాంగ్లేయల భాషలో వివిధ విషయము అపై నెన్ని వేల వచన (గ్రంథములున్నవో మీ రెజుగవి విషయమా,॥ మీరు వానిలో వెన్నిటినో చదివియే.యాందురు. చదివి యూరకుండుటి తగునా ? ఆ జ్ఞానము నంతను నంపాదించిన మీరు మన మాతృభాష వలి వృదివణచుటకు( దోడుపడనక,-రలేదా ? మవ శెంత పేపు నాటకమోం నవపమో,(వహసనమో, చిన్నకఠయో, మోహనగీక మో యంతకం'అె మటే మియు లేదే. విజయనగర రాజ్యమునుగూర్చి నూయల్‌** వాసిన (గంళ మైన మననా రాం్యధీకరింపకుండి రే ! చాఆక్యువి” యార్థికళాప్ర మెవ్వ వైన మనకుః దెను(గుబానన నేర్చిరా ? ఒక్క గులావిపువ్వును గూర్మి యెన్ని యాంగ్ల్యగ్రంథిములో యున్నవి. మనకొక్క (గంథమైనమన్నదా? శారీరశాస్త్ర మొకటి సంపూర్తిగా. బరివ ర్తన మెొనర్ప(దగియున్నది కాదా ? ఫోట్యోగాఫీ 9806082910) మీడ, మెటలర్జీ. (3కీ60క- 11౪౯౯) మీ/ద, ఇవల్యూషను (2+01211028) _ మీడ మణి దేవి మీ(దనో వజి యింక దేనిమీందనో యున్న (గంథమాలలో మత్తు

తి డై మైనడానివి మచ్చున కొక్కటియైన మనభాషలో 6 జేర్చందగదా ? (కొ్తీ విషయములపై ( (గొత్త్యగంధములు రావలయును, అప్పుడుకౌవి భాష సరిపుష్టి వొందదు, ఇంత పవియు. జేసి భావ నథివృద్ధి పజుపగలవారు , మనలోవి యాంగ్లేయ విన్యాధికలేకావి మజి యెవ్వరున్నారుః వారయమన శేమని యూరకుండువపును భావ్వకు దుగ్గతి యెట్లు వదలును?ః ఆంగ్లేయ బన్ని వరభాషాగంథిములను దమ భాషలోనికి( డెచ్చుకొనుట లేదు? మన మచ్లేల పేయరాదు ? అదికాక న్వత సృతగంఛముల కేమంత (పోవ్సాపా మున్నది? శృంగారరనమున (వాసిన (గంధము అనభ్యమని మదరాసులో వికన్యగంథి నిర్ణాయక సంఘము వారిలో నొక్కండు వై చిన కేక ఛ్యత పుంపు. జవుటిపజ్డలకు దాకి బళ్ళారి బోడికొండలమీంద( (దితిధ్యనించు వప్పుడింళ( జేయవలసిన దేదిః కరుణఠవమున (గ్రంథము (వాసిన యెడల; గజసీశూమూదు సోమ ఇభలింగ భంగమొనరించినది మొదలు ,త్రికొలమ్సుల యందు మన కలవాణన్న రసము కరుణరసమే యగుటచేత నెవ్వరా గంథముమ లక్ష్య పెట్టుదుకు ? హాన్యం సమున (గ్రంథము (వాసిన యెడల వితరజాతుల కెట్లున్నను మనకది మిగుల దప్పు. మనకు లైఫ్‌ (1116) 'దాల పీరియప్‌ (56౯1029) అవియేదో పుట్టి మువిగిపోరునట్లు జీలుగు దెండుకం టె దానిని ఆఘువుగం జూతురే? వీరరనముపై (వాయటకుం జేతులు కదలకుండ నరదడంములే యయ్యెను, అందుడే! గల్పనకు( గవితకు వృష్టికి నవకాశ మేది ?-ఏమున్నదో వే(కెవ్పనేల, మీ నెంబలోని వీయా? అందుచే (బకుకు(దెరువు ప్పుష్టకముల్సు (వ్రతి ఉక్ట వీరచగ్యిత ములు, (సాజరక్షణ (గంథములు, [పకృతికా ఫ్రగంఠములు, రాజనీతిప్పుస్త క్‌ములు, పర్మిశమ్యగంథములు నింక విట్టివే భాషలోనికి దింపవలసి యున్నది, ఈ గంధశాలము యథార్థమైన సారన్వతమగునా యని సడే హాము వలదు. “వమష్టి నృర్వళాస్త్రాణాం పాహిత్య మితికథ్యతే” యవి

స యున్నది కొద ? సాహిత్యపరీషత్తువారికీి యక సందేహమేల ? కౌలానుసరణ మైన పారస్వతమిదియే. ఈపవి యాంగ్లెయభాషా విద్వాంసు లగు నాంధ్రులవలననేకాని కాదు. వారిలో నూతృభాష యందాదరమున్న వారు కొందటున్నారు. వారెట్టున్నారనగ ననేక విషయపెజ్ఞానపామ(ి " యంతయు సిద్ధపటిచికొని యున్నారు. తెనుగుభాషలో (వాయుటకు జంకు చున్నారు. చేత6గాకకొంత, సిగ్గుచేంగొంత. మాళన్నియు తెలియునని వెల్లడించుచునే యున్నారు. ఎప్పుడో (వ్రాపెదమని వాగ్దాన మొనర్చుచునే యున్నారు. తీర నెన్వరైన నొక్క తెలు/గు (గ్రంథము (వాస్‌ దీవి కుపో ద్హాతము నాంగ్లేయభా నలో ద్రాయుచున్నారు. పీఠిక లాంగ్లేయమువ నున్న శెలుగు (గ్రంథములు మనకు గొన్నిలేవా ? ఇదేమి కర్మము. ఆంధ సారన్వతచరిత మాంగ్లేయలభావతో (వాయుచున్నానవని చెప్పినవారిని నే వెజుంగుదును. నంధ్యావందన మింగ్లీవతో. జేయుదునున్నవారితో మన శేమి వినియోగము ? కాని వీరి పాహాయ్యము లేవిదే మన మేమి చేయ గలము, వారు సాహసించి తెలుగున (వ్రాసీనక్షైన భాష కుపకృతి జరు గుటి విశ్చయము, వారందజు మెకాలే గ రస్కిన్‌ న గిబ్బన్‌ (01000%)79 కార్‌ లైల్‌ (ఈ:131ల)73 అడినన్‌ (గీరీడేపంమ)”2 లాక్‌ (10016)78 హెరృడ్డ 'ప్పెన్సర్‌ (కం వ్‌062ఏ61)7* మొదలగు మవోవచన (వవింధక ర్తల శైలీ శేడములు పూర్తిగ నెజుంగుదురుు వారి కలిరుచియైన యే శెలినో యనునరించి వారు (గ్రంథములను (వాయుదురు, ఓ! ఇక నేమి కొదువ? అదము నడకవనంటి కెలి యొకటి, చాదర్‌ ఖా వంటి శ్లైలి యొకటి, బాజీ నంటి శైలి యొకటి, సందెప్ప దౌడునంటి శైలి యొకటి మన భాషలో నవతరింన( జేయగలరు. చిితములైన శైలీభేదములు మన

జై

థావలో మిగుల నరుడుగా నున్నవవి వేజె చెస్పనేల? రైమని పేకచువ్వ పై కెగిరినట్లున్న శైలి భేదమేదీ

కాకి పై కెగిరి యెగిరి తెక్కలు కదలకుండ జందెప్ప(బెట్టుగ పాపుగ వాలుగ దిగునప్పటి లఘముపతనచమత్కృృతి కనంబజచు శైలి వద్ధతి యేది ? తాళము వాయించునప్పటి తకుకుబెళుకులు, టంగుటింగులు గలగలలు, జలజలలు గల శైలి యేది ? మహాజనులారా । ఇట్లు నే వెన్ని చెప్పవచ్చును? భయంకరయయ్యును మనోహరమై, మవాళ క్తినక్త మయ్యు మార్షఫ యుక్తమై ధారాశమయ్యు విశాలమై, న్వభావనమృద్ధ మయ్యు సరిసాలంకాఠర భూయిష్టమె నము(దఘోవము గలదయ్యు సంగీక్యప్రాయమై, నృష్టీక్సృత సకలవిషయత_త్త్వమయ్యూ నన్పష్ట న్వకీయ త_త్త్యమై చదువరులకు గనుకపై చెవికప్టై, మదికమై తలపులిమినట్టు శ్వానమైన సలు వకుండ' వేసినట్లా మప్టిపావి చిప్పమండి మూర్ణాలిషి క్తుని కిరీటము వరకు, భూమి[క్రింది యరలనుండి సమ్ముదములోని గుహల వరకు, వెవరెస్టు కొండ మండి యిం్యద్రధనుస్సు రంగులవణజకు, మందా కివీ తరంగ రంగద్ధంసాంగనా క్రేంకారము నుండి మహాదేవసంధ్యా సమయ నాట్యరంగమువణకు మనో వేగముతో నెగురుళ క్రిగల చితవిచ్శిత శై లీలేదము లింక వెన్నియా భాషలో. బుట్టవలసియున్నవి. అట్లు సృష్టికి వమర్థులగువా రెందణో యిట నున్నారు. బహుధన మున్నది. పరికర వికరమున్నది. ప్వాతసాొమ్మగి యున్నది, పాచకులున్నారు. (పదిలు(రైవ శని నోట మండుటచే భాషా వచన లి బలహీనమై బొరువరపాతమై యున్నది. వకనకలాడుచు వనన్నమో రొమచంటదదా యనుచున్నట్లున్నడి. ఈ లోవ మెట్లు తీరగలదో పాహిత్యపరిషత్తు వారు నత్వరము నమ్యగ ముగ యోధించుట కర్రన్యము,

ప్త

పాహిత్య పరిషత్తు 1... సావాత్య వరిషక్తువారే యీ బాధ్యతలో ఐబహుళముగా వపాంపనలయునని వా వినయేపూర్వక విజ్ఞాననము, "వాళు పైవాలెవరిచేతనో యీ [గంథముల (వాయింన నక్కజలేదు,. ఆంధ్రదేశ పండితు లాంర్యధ్రదేశ వచన _గంథకర్తలు నాంధడేశకవులు పావాతరి ఫ్గరిషత్తులోనివారే కాక పై వా రెవ్వ రున్నారు 1 ఆటవా రెవర్రైన నున్న యెడల వారివి (బ్రార్జించి పరిషత్తులో! జేర్చుకొందము. పై ని(జెప్పిన (్రంఠములు (వాయవలపినవారు మనలోవివార. ఎటువచ్చినను వారివి( (్రిత్యేకముగ సమావేశ మొనర్పవలసి యున్నది. పరిషత్తును కి భంవత్చర మెవ్వరో యొక రేదో యూరి కాహ్వానించుచున్నారు. మనే మెవ్వరనో యధ్యతు నేర్చజుచుకొనుచున్నాము.. ఏదో కార్యక్రమము ననుసరించి యెట్టులో జకుపృకొనుచున్నాము. పె నసంవత్స్వరమనకు మణేదో యూరు పోవుచున్నాము. అంతే. జగురుచున్న దంతే, ఇన్ని నంత్సరములనుండి బాషాలివృర్ధికై చయక్నించుచుంటిమి కదా? అది యే తీరుననై నది ? ఏంతవజకై నది ? వే౦వలన నైనఏ ౪ అని మనమీ మనలను గకినముగా బకీకి చుకొనందగదా ౩ ఇతరులు మనల బితీ మ్షేంవకుండ మనమే యల్లొనర్చుకొనుటి మంచిదికాదా ? వదునైదగు చదునాలు పూర్వపబుధము అచ్చు. వేయింగతిమిం పొతిభాషిక పదముల పట్టికలు గొన్ని రచియించితిమిం (వళ న్రమలైన యుపన్యానము లనేక చ్లులు పీవత్చ్స(త్రికలలో నచ్చువేయించితిమి. & 066906 01 ఓ140- జాన? 01058 అను (గౌమ్యవాదనఖండన్నగంథమును (వకటించితిమి జ్ఞాని మనము చేసిన యీ సేవ చాలకపోపుటచే గా/టోలు( ఐ5ిషక్కన్యక యుండవలసినట్లు లేదు. నం్యడెండవయే.ఎ జరుగుచున్న వడు చెట్లుండ్‌ న్వలనీనదిః ఓ నన్ను. జూడు నన్నుంజూచు మన్నట్లుండవలసిన దే-అళ్లు న్నదా-అయ్యయ్యో ః 56 సంవక్సర ముణన్న నావలెనే చప్చి దౌడ లథో

జ

• శల్యానవమై యున్నట్టున్నడే ॥ ఇంగారవణ వంటీ పాయ మఘంకురించిన జేడుచువట్ట విగ్గములు లేకుండ మంశవలపినడే. అయ్యో 1 కాలాను సాక గంభపోషణవజకనగాని కావ్యకన్యక యొడలుచేయదు. జేకెలత్తదు, జబ్బిమై! జబ్బ వేయదు. జగన్నోహకముగ౯ గవ+దిడదు. ఇదివర కెన్నో వాటకములు సవల లున్నవికధా వోవివలస భాషాభివృద్ధి కాలేదా యని యందురేమో. ఏదో న్యల్పముగ నయియుండును గాని వావివలన భాషలో మాతనాల్నిపాయములు గలిగివవా 8 నూతన విషయము లేమైన టోధింవ్త జడివనా ? సూతవళబ్దకాల మేమైన భాషలో( (బివేశంచిపడా ౯ ఆవి యన్నియు మెటుగులు. జమక్కారములు, విలాసములు వన్నెలు, వగణు) నాయ్యారములు, తళుకులు, బెపుకులు అంతేకాని వానివలవ కాష యలివృద్ధి నొందివన్లైట్లు చెవృగలము. ఒక ఘాగోశకాసప్రము మన లోనికి. దెచ్చుకొన్న యెడల మనవారి కిదివజకుం దెలియని విషయము లెన్ని తెలియును 1! ఇదివణకు భాషలో లేవి యభ్శిపాయము లిపడు కొ త్తగానెవ్నిజేరును! లీలావతినాటి గణ్‌కము” తరువాత మన కట్టిదేదై నే మన్నదా?ః [పవంచమున నున్న యన్ని శాప్రములలో నన్ని కళలలో నన్ని తం్మకములలో నేమేమి మెలుగుబున్నవో తెలియంజేయంగల (గ్రంథఖములు మనకు( గావలయును ఇతర జాతులవా రందజట్లు నంపాదించుకొను టున్నాళు. కౌవున నింతగా దేవులాడవలపి వచ్చినది. ఒక్కక్క. జొతి సగంళము భాషాదేవి కొక్కొాక్క ముందడుగుగా నుండవలయును, అట్టి ఆంశములను వృష్టించుటకు మవమిప్పగేమి చేయదగియున్నది ? అధ్యక్ష క్షోపవ్యానమైన తరవాత( గార్యరర్శి వివేడన మేదో యున్నదికదా ! దావి శరువాత. బండితుల యుపవ్యానము లున్నవికదా । ఉపన్యానవాహుళ్యము కొంత తగ్గించి మొవటి దినమునందుగాని రెండవదినమ దు గార్యవిర్యా

క్త వాకనంఘ సభకు! బూర్వమో వళమో కొని (గంథకర్త ల౦దణుః గలియవలియును. కేవలము తెనుగు తెలిసినవా రేకొక, నంప్కృతాంగ్లేయే భావలయందు (బవేశ ముండి యాం్యరమున (వాయగల (గంఠక గలు కలియవలెను. ఈ సంవత్సరమున కేదో జరిగిపోయినది. పై నంవత్వ రముముండి యట్లు చేయట మంచిదేమో యోజింపుడు. అట్లు కలపి యివ్వు డాంగ్లేయమున ముండి నంన్కృతమున నుండి యాంరభాషలోనికి దీన్‌ కొని రావరిపిన [గంఠము లేనో మొదట విర్ణయించుకొనవలయును. వానిలో ముఖ్యములై న (గంభములేవో నిశ్చయించి; మనలోవి (గంత కర్తల ళ క్తులన్నియు మనకు( దెలియును గాన, “అయ్యా ! యా (గ్రంథ మును మీ రీ _(గంఠముము మీరవి మనలో మనము వంచుకొవవలయుము ఆ (గంథములు పై పరిషత్పభకు. బ్బూర్తిచేసి తీపికొవివచ్చు వేర్పాటు చేసికోవలయును. మహాజనసులారా |! ఈ యేర్చాటు నమ్యూత మధ్యవోవ న్యానముకం అ గార్యదర్శి పాంనత్పరిక చర్యాని వేదనముకం టె గార్య. నిర్వాహక వంఘప్ప. దీర్మానములకంబె నత్యంతము ముణ్యమైనదిం ఏ పరివత్సళలో భాషాపండితులు సంవత్సరము కషవడి పూర్తిచేసి తీసీ కొవివచ్చిన _గందముణు పరదర్శింపణదిడునో యావరివత్సళ మే జయ (వదముగా జరిగినదవి చెన్పవలిపివది. మిగిలిన వభ లన్నియు మిత దర్శనములు, వింధుపమాగమములు, లీల్మాపయాణములు, గాలిమార్చులు ఆట్‌ హోములు. టీ పార్టీలు - ఇన్ని మాటలు చెప్పితివిగదా ; వీవే (గంఠము వేం రచియింపలేదని మీరు నన్నడుగ(డగివగే. ఇదిగో చెప్పు చున్నాను. నా గుణలోవము కూడ జెప్పెరను. అం(ధ్రభాషలో వా యలి (ప్రాయమును వెల్లడించుటకు( దగిన శక్తి వాకు గలదు కొవి నంస్కృత క్రాషలో వాకు! (బవేశము తక్కున. సొమాన్యపు! దక్కువ కొడు. లేదని చెవృగగినంశ తక్కువ. ఆంగ్లేయ భాషాజ్ఞావము మొదటిమండ్రిు?

కీ! గలత కొట్టయివది. 85 సంవతర్సమురి [క్రింంట జదీఏిన యాంగేయ (గంథఠమేకాని తరువాత జదివిన దొక్కమైన లేదు, జీవనోపాధిలో నాంగ్లేయ భాషాజ్ఞాన మేమైన నక్కఅతు వచ్చినదేమో యనగ శ్రేరామ రత, మహారాజశ్రీయే కాని మైడియర్‌ సర్‌ (]4 62౯ 51౯) అవి యెవరికి [వాయవలవిన యావళ్యకత నా యదృష్టమున లేకపోయినది. అందుచే నన్నాంగ్లేయభాష రానివాడుగవే మీరు గణీంపవలయును మీరెట్లు సంవత్సర (కమముగా! జేయవలసిన (గంథజాలమువలన భాష యభీవృద్ది వొందుబయే కొక (గంథ క ర్తలలో సఖ్యముకూడ నభివృద్ది నాందగలదు. కవికి గవి కున్న కొకోదరమండూకము వైఖరి, కవికి విమర్శకునకున్న మూషికమార్లాల వై ఖరి, విమర్శకునకు విమర కువకున్న పొమజపంచానన వద్ధతి, వత్వరముగ నంతరించివారిలో పాహచర్యము సౌమనస్యము నాలా తృత్వము సంభవింప గలపు (గంథక ర్తలలో నిట్టి మవస్టితి భాషకు దేశము వకు! బరమ శుభోదర్కము. సాహిత్యవరిషత్పశతమున నిప్పుడు రచి లఐంప(ఐబడుచున్న యాం భాషాశిరో భూషణ మైన ంఠము సూర్యరా యౌంటధ్ర నిధుంటువు. ఇది సరివత్పక్షముననే రచియింపంబడుచున్నవు, విలిషక్సళ్యులకు ధన విషయమైన (శమము లేకుండ నిఘంటు నందింధ ములగు నమస్త వ్యయ (వయానములమ నూ మహారాజుగారే మహో చారమనస్కులై వపాంచు చున్నారు. భాషావండితులును నుత్తమ విమ రృకుణుము నగు మ. రా. శి జయంతి రామయ్యపంతులుగారు?? కేవల భాషాపేమపూర్వక (శమమునకు లోవై భాషాపేవయే (నతిఫలముగా నెంచి విఘంటు సంపాదకత్వమున విర్నిదదీవరై యున్నారు ఈ నిఘంటువు మహోత్తమ (గంథము కాగలదని నమ్మియున్నాము. మటియు నవే కొం్టధ (_పదింధవ్యాఖ్యానరచయితలును ననేక గంఠద్రసలును నపార పాహత్యసంపమ్నలును వాస్తాన విద్వాంసులు నగు శ్ర పురాణపండ మల్లియ్యశాస్త్రులుగారిచే”” (బహ్మసూ్యత భావ్యమును మహారాజుగారే

కే

ఛూంగ్రీకరింపం చేసిరి. భాషాపుష్టీకర మైనదియు. విషయగొరవప్రాశస్త్యా దులంబిట్టి యౌాచం దార్భ్శముగ నాంధభాషలో ముండ(దగినదియు నై యున్నది. ఇదికాక యనేక పాఠాంతరములతో నర్హమైన వ్యాఖ్యతో నాం ధభారతమందు( గొన్ని పర్వములి పండితవర్యునిచెత నే పరిష్మ రింవ€ బడియున్నవి. భాషకీ మహోనకారము కూడ మూ మహారాజుగారే యాత రించుచున్నారు. ఇదికొక కవిచటవ ర్తియైన కృష్ణ దేవరాయలచే గచి యింప/బడిన యము క్ర్తమాల్యదకు మా మహారాజుగారు బహ్మ శ్రీ మహీ మహోపాధ్యాయేత్యాది బీరుదాంకితులయిన వేదము వేంకటరాయశాస్త్రులు వాంచే?” వ్యాఖ్యానము (వ్రాయించిరి, డావి నచ్చు వేయించుట కన్ని పంవ తరముల (కిందటనో యేర్పాటుచేని యుండిరి. వ్యాభ్యారచవ పూర్తి మైనదంట, అవ్భింక6 గాలేదు. కార్‌ ణము తెలియదు. ఇదికాక యాస్థాన తర్కవిద్వాంసులగు శ్రీమాన్‌ గుదిమళ్ళ వేంకట రంగాచార్యులవారిచే? శే వచన. భూవణపును సంస్కృత (గ్రంథము నాంర్రీకరింస. దేసిఖిం ఇట్లు భాషాపోషకులు భాషావండితులు నగు శ్రీ మహారాజుగాకి దీల్ధా యురారోగ్యాది సకలై శ్వర్యములు స ద్వేళ్వరుంు (వ్రఫాదింప వలయునని వరివత్సత్షమున నేను (బార్థించుదున్నా!డను

వ్యాకరణము ఇ |వస్తుత వ్యాకరణము లఅనమ్మగముగ చుండు న! ధాషాపరికుద్ధి రక్షణమునశ్సై విపులమగు నొక వ్యాకరణమును రచి యించుట మంచిదని పూర్వసభలలో మపన్యసించిన యధ్యతలు కొందణు పెళివిచ్చిరి. వారియిష్టము ననుసరించి (వాసినను [వాయవచ్చుము మీ యుపేక్ష ననుసరించి మానినను మానవచ్చును. వపంచమున నున్న (పతి సారన్వతిపరిషత్తును రెండే వధానోధ్ధేశములు భాషాపోష.౨ము,. భాషా పరిశుద్పిరత్షణము. మొదటిదిగంథిములవలన నగును. రెండవది వ్యాకరణ శాఫ్రాము వఠన నగును, ఇదివణకు మననుమకొనిన ట్లింశ౬ గొన్ని వత్సర

ఖీ ్త్రీ ములు (గ్రంకములు వృద్ధీనోందినే తరువాత వ్యాకరణ రచనానుచరణమీ గూర్చి యోజింవవచ్చును. ఇప్పుడంక తొందరలేదు. ఇప్పుడే రచియింప వలయునని యోజించువారు వారి యిష్టానుసార మాచరింవవచ్చును.ఎప్పుడు రచియించినమ బరిషత్సక్షముననే యది రచియింపణబధుట మంచిది. వరిషన్ము.ద్ర దావిపై గూడ నుండవలయును. మహాజనులారా | ఛచళువుల యాధారమున్నను లేకున్నము (చితుకుందెరువున్నను లేకున్నను (బపంచ యాలో. దిరిపరివిధముల గష్టము లొందినను భాషాచరి_తముస( దమ పేరు స్టిరముగా నిలిచి యుండునను (దిఐల విళ్వానముచేత నూణుసంవత్సర ములలోపల నెందటో (గ్రంథముల రచియించి మరణించియున్నారు. తమ హృదయ రక్తముతో (వాన్‌ వారు మన కొట కీక్కడ విడిచిపెట్టిన _గంథములను మనము భద్ర వతిచి గౌరవించుచున్నామో లేదోయని వారి నిశ్శరీరాత్మ లాందోళము నొందుచున్నవి. తమ్ముగూర్చి లమ తరువాతి వా రేమనుకొనుచున్నారో యనియు. దమ్ము. (బిశంసించుచున్నారో దూషించుచున్నారో మఅవియే పోయినారో యనియు వారు తహతహలాడుచున్నారు. విజము చెప్పవలసిన యెడల మనము కొందటి నవ్వుడే మజిచియే పోవుచున్నాము మండపాక హిర్వతీశ్వరళాస్తు్రులవారు!? రచియించిన _(గంథనామములన్నియు మనకు 'శెలియునా ౩? ఆయన జననతిథీ మృతతిథి యేవో మనకు( దెలియునా 1 పోవిందెంతకాలము జీవించితో యెజుగుదునూ ? శతాధిక (గంథకర్త చర్నితమే మనకు నందే వోన్పదమైసదే. వావిలాల వాసుదేవకాస్తు్రంలవారు బెల్లపుకొండ రామారావుగారుక3, కొక్కొండ వేంకటరత్నము సంతులు గౌరు, రర్మవరము కృష్ణమాచార్యులుగారు!? ౫, డం కృష్ణళాస్త్రులుగారు. దేవులపల్లి సుబ్బరాయ తమ్మన్న శాస్త్రులవారు, దేవగుప్త సన్యాసి రాజుగారు!3 తిరుపతి శాస్త్రులవారుక* మొదలగు వారెందతో (గ్రంథముల

కశ

దాసి కౌలగతిం జెందినారు. వారి చర్మితమును తెలిసినంతవరకు నంపొ ధింపవలసియున్నది. ఈ భారముకూడ( బరిషత్తువాడే భరించుటకర్హులు, కంధుకూరి వీరేళలింగము పంతులుగారి కఏి జీవిత (గంథముల తరువాత (వ్రాయదగిన [గంథముల కుపయోగపడు సొమ్మగ్రి పరిషత్తువారికి. గావ లదా ? అదిగాక మృతకవుల యందఅ ఛాయవటముల(గూడ( బరివత్కా ర్యాలయమున నముంచుట మంచిది. వారి నా విధముగ మనము గొరవింన వలయును.

ధనార్జనము :_ కొని 'ఫా/దిలు పలకుః (విణవమెట్టు ష్రారంభమో, వివావోది శుభకార్యములకు విఘ్నేశ్వరపూజ యొట్లు _ప్రారంభమో, నాట శములరు నాందీపూజ యెట్లారంభమో, సరిషత్యార్యవిర్విహణమునకు “స్తామ్ములేదు సొమ్యులే”దను. పంచాక్షరి యట్లు ప్రారంభమైయున్నదిం ఇదీ యొక్క మన వరివత్తునకు గలిగిన బాధయే కొదు పార్ల మెంటు సభయందు మొదలు పంచాయతీ కోర్టులోవణకు6 బాడందబడుచున్న పాట లన్నిటికి. దిల్లవి యిదియే. సొమ్ములేదు. వరియేకానిి యుత్సాహమ్లు లేపన్న( జిక్కుం కాని సొమ్ములేకున్న నంత చిక్కులేదు. సొమ్ముపై నుండి రావలసినది యుత్సాహము లోనినుండి రావలసినది. ఉత్సాహమే మనకు బూర్తిగ నున్నయెడల సొమ్ము వచ్చియే తీజును, ఉవకార వేతన మును దీసికొనకపూర్వము మ. రా, శి). జ.రామయ్య పంతులుగారు పరి షకత్తునకు ధనలోప మెక్కువగా షుందుటను జింతించి తా మాంటద్రదేక్ష మున వున్న (పతి (గ్రామమునకేగాక _పత్యాంధ్రుని గృహమునకుగూడః దీరుగుదు నవియు వింటి కొక్క రూపాయ చొప్పున సేకరించి పరివత్తున కిగాలత. దీర్తుననవియు నీ (గామమందే నెలవిచ్చియండిరి. ఆయన యుత్చాహమే వరివత్తునకున్న పభానాభారములలో నొక్క_టి, ఆయవ 'పెద్దలగుచున్నాడు. యవకులగు భాషాభక్తు లాయనకు. దోడువడినయెడల్ల

క్‌

పౌమ్ము లేదన్న వంభాక్షీ మం్యకము సొమ్ము లేకపోలేదమ నష్టాతరీ .మంషత్రము[క్రింద మార్చగలరు. మవిరాజులు రాజులు జమీందారులు ,మొదలగు సంవన్ను లిదివణకే విశేషధన మిచ్చియున్నారు. అందులో నూ మహారాజుగారు పెగ (వదానమైన నిఘంటు విర్మాణమునకు వలయు ధనమునంతయు వీయ నంకల్పించుకొవియే యున్నారు. (వజలే తమ ఖాహూవిలమున నింక? దిరిషత్తునకు ధనము సమకూర్చవలసి యున్నది. ఊరనున్న (వతి గృహముపవై యూనియను పంచాయతీ చన్నిచ్చు తున్నామా? లేదా? ఒక రూపాయ మొదలు పది యిరునది రూపాయలకు పెగ నిచ్చు చున్నామా ? లేదా ? వరిషత్తుపన్ను [క్రింద నింటింటి కొక్కం రూపాయ యింతటినుండి వసూలు కౌవలయును, అది యెంత వీదవారి ఇఅబంటిక్రే నను భారమవి యనిపింవదు. ఇదివజకు మనమెన్ని వన్ను లిచ్చు భుండలేదు 1 ఇంక వెన్ని యిచ్చుటకు నంసిద్ధులమై యుండలేదు. అవి శకున్నియు మనకు మోక్షుసవములా ? ఇది కొకపోవునా ? విజమాలో చింపగాః దిరివత్తు వన్నుకం'ఇ మునిసిపల్‌ పన్ను మనకు ముఖ్యమైనది శారు; ఇంటిముందు పెంట యుండుట మంచిదా ? మనసునందు( బెంట ఇఅమండుట నుంచిదా ? కౌవున( దించాయతీ నన్నుకంకెః బదిరెల్లు నంతో షముళో! బరివత్తు వమ్నుము మన మీయవలయును. ఇస్పుడు మన దేళ చందున్న (గంథ కర్తల తాతలో కాఠల తకండులో (వత్యాంధధుని ఇఅబంటీలో జరిగిన వివాహములలో గవిత్వపుం ఐళ్ళెరమును (గపించివ తారై యందురు, నేను గూడ గవిత్వప్పు పరహా గ్రహించు నాచారము గల వారి వంశములోని వాండమం

*_ కవులారా : మన హక్కులను మనము విడుచుకొంటిమి. అది తస్పుం క1900%6ీ6419 కలం) 06108464 క్గానము వలన మనము ఇంపారించుకొన్న నంగుఖకం'చె, కాస్‌ తీటా, పైన్‌ తీటా జ్ఞానము

కి నంపాదించుచున్న ముల్లెలకంటె, వి, 6. క. [80000 ]47 జ్ఞానము వలన నంపాదించుచున్న మూటలకంట 041;$%1 ౧౯6౭611 క్షానమున “నంపాదించుచున్న గోతములకంపె కవికాదేవతారాధన పూర్వకముగ మన ముత్తాతలు కళ్యాణకాలమందు సంపాదించిన పరమ పవితమైన కరకువరహా యున్నదే యది మాతశము సోదర (గంథకర్తలారా ః ఆధిక మైనది. అమూల్యమైనది, అనుసమానమైనది, మదరాసు బ్యాంక (32919 లోవి ధనమంతయు మీదేయైనను మాటవరునకు జుడీ తప్పు లేదుకద ః దావికంబ మీ కవిత్వపు వఠవి ఘనమైనడవి యెంచ వలయును. అట్టి యత్యుత్తమ ధనము మన మేల వదలుకొనవలయును. అంధ సోదరులారా 1 ఇంతటినుండి మీ ఇంట జరుగు కళ్యాణమునందు మాక రావలసిన కవిత్వపు( గట్నము మీ రీయకతప్పదు- మీ పూర్వుల మా పూర్వుల కిచ్చిరిగావున మీరు మా కీయనలసియున్నది. (గంథఠ రచజుతలమగు మే మాం సాహిత్య పరిషత్తునం జేరియుంటిమి కాపున మాకు రావలసిన దేదో మీరు పరిషత్తునకే యర్ప్చింపవలయును మా యిండ్లలో జరుగు పెండ్రిండ్రలకుగూడ మేము గవిత్వపుం గట్నమును వరిషత్తునకే నమర్చించుకొందుము. మహాజను౮రా : పరిషక్పోషణము మీ చేతులలోనే యున్నది. మీ వలన వచ్చు ధనము వరిషత్కార్యముణ కింకను జాలకుండు నెడల మరళ దేశీయ (వభువులనే (ప్రార్థింళము. వదే పదే వారినడుగుటలో మనకు వెనుక యడుగులేదు. మరఠి మరల నెందు కీయవలయునని వారికి వెనుకచేయి లేదు. ఇట్లు రాదగిన ధనముతో వెనిమిదవ భాగమైనను ది్యడెండవ భాగమైన నే విం జెప్పంటోవుపవిక్తై విని మోగుసవలయునని నా (ప్రార్ధన, నాయనలారా £ మీరు కానన నిర్మాణ వనభళలలో నభ్యులై నను మంత్రి పదవుల కరు లెనను గాలాందిరో కవచ ధ్రారుల్థె కర్కళతర్కంవాగ్యావానితో న్యాయనభళలయందు( జేరి కౌకిన్లి

శౌ

(గద్దను, (గద్దమ కాకిని జేయగల యంద్రజాలమహేంద్రజాల విద్యా మహోధ్యాయులై నమ, దర్క- వ్యాకరణ వేదాంఠాది కొస్రవంచానను లై నను భాషాలివృద్ధి మ్మాకము కలము చేఠబుచ్చుకొని కడుపు చేతబుచ్చు కొని (గంథముల [వాయు కవులవలనగాని మీ వలనం గాదు, కాదు (గంథ శచనాబాహుళ్యమునగాని భాషాభివృద్ధి కొడు. వెనుకటి యధ్యకులు చెప్పిన దీదియే ఎన్నిసారులై న నేను జెప్పిన దిదియేః రాటోవువారు కూడ౯ జెప్ప దగిన దదియే, అధ్యతులలో ఖేదమేకావి- పాటలలో భేదము లేదు. మును వబీ సుతియే. మునుపటి రాగమే మునుపటి తాళమే మునువటి వల్లవియే. మునుపటి యొత్తుదికియే చివణకు మునుపటి యాళాళంగమే, అది మా(శము రావీయకూడదు. విజముగాణ గవులు మిగుల దురవస్థలో మన్నారు. గాదులలో గరిపెలకొలది గల్లాయున్నవారు, నర్కారివారి యొద్దః ఐ(త్రములున్నవారు, మిద్దెలమీ+ద( గొబ్బెరకురిడీలను నిలువ!(జేసిన వారు, నింక వేమో చేసినవారు, ఇంక మతియేమో చేయుచున్నవారు నట్టి మీక గవులు పడు క్షోభ మెట్లు తెలియగలదు ? కవిజన్మ మంత యనం దర్భ జన్మము మజియొకటి లేదు. న్వభావక్ఞాననిక్షేపమైన కవికి సంసార యును బొదుప్తగా జరుప్పకొను బుద్ధిలేదు, భావనాభండార (పళూ త్తమ డైన కవి కాఫీ నీటికతై మూడు కాసులకొఆ కల్లల్లాడిపోవును, తన యథి (ప్రాయములను వారణాసీ పీతాందిరములతో ఢాకా మసిలినులతో జలకారు బుపేదారీపనులతో సింగారించిన కవి కమీజా మెడ (క్రింది చినుగులనుండి ఉగమ్ముకొమటకు గంఠము చుట్టు దిట్ట చుట్టుకొనును.

ఇట్టీ దుస్టితిలో నున్నను మనస్సులో నతనికి దీనతలేదు. నై చ్యము లేదు, అడకువ యన్న మాటనేదు శాశ్వతముగా నుండువాడు దా వనోక్క(డేకొని మిగిలినవా రందజు నశించువారే యని నమ్మికతో: దా నుండును. అట్టి డొకని న్మాశయింపగల(డా ? ఆతని కున్న గర్వము నహంభానము రణహరుల కున్నదా ? రాజాధిరాజుల కున్నదా 1

క్ర అలకీక్కలో నంతవాడు మఠతియొక్క-ండే/డి ? త్‌ రుచియే కనది తన చుతమే తనది, తన ధోరణిమే తనది. పాదుషాను మెచ్చువాండు కాఃడు భగవంతునే మెచ్చువా!రు కాడు. కాని యిట్టి కొసవెట్టివాఠి చలనవే ఛాషాభివృద్ది యయిసది. యగుచున్నది, కావలసియున్నది, వారిండ్లలో* చిడి యష్టకష్టములం దిడుచు భాషాసేవ చేయుచున్నారు. వారంత దురవ ఫ్ట్‌లో నున్నారవి చెప్పుట యనత్యవబ. వీధులవెంట దలలెక్తుకొని తిరుగు చునే యున్నారని మీరు నన్నధికేపింపకు(డు. వారంటు జవాను లేవైవున నుండి వచ్చుచున్నారో యని యటువిటు తలయె త్తి చూచుచున్నారు. కాని చుటీ యొకటీ కాదు, నా మాట యేధార్త మనవి విళశ్వసింపుడు. అట్టివాడు కొన్ని యమూల్య (గంథములను (వాసి యంతంచినారు ఇంక నంతరింవ నున్నారు. వార (గంఠము అచ్చుపడుట కౌధారము లేదు. అవి భాషలో చేరునను నానలేదు (వతి మండలమండు( బుస్తకమురలి యేజంటులు నున్నాళుకదా ? వారా _గంథములి మద్ధరించి కవుల కష్టములి॥ గడ శేర్ప్చరాదా ? అ 1! కడశేర్చుచునే యున్నారు కవులను [గంథఠములను గూడ నూటి కెనువిడియైన కమీవ నమవా/డొకండు _ మూరువేల (వతు లచ్చువేయించుకొని మూడుపాతికల (ప్రతులు కవి కిచ్చెదననువాండొక(దు, ఇట్టీవారే యున్నవారీలో సనేకులు. ఇతర దేళశములలో( బూర్వశళాబ్దిము లందలి (గంథవిక్రేతలు కపులనై న మిగిల్చిరి. ఇప్పుడు వరదేశములలో (గంఠక_ర్తలు (గంథ వ్వికేతలుగూడ బాగుసడుచున్నారు. మనదేశమందు (గం విక్రేతలు కలియుగ వృకోడరులై మన (గంథకర్తలను గూడోం గదిళిచుచున్నారు. (గంథక ర్తలలో టొ త్రిగా రికులగువారిని మీరుకాపాడ వనలసియున్నది. ధనళక్తి తక్కువై నకొలది( గవికాశ క్తి యెక్కువగ మన్నవా రెందతో యున్నారు. ఆ నంగతి మీరు బాగుగ చెలిసికొని యట్టి వారి (గం్యథముల నచ్చువేయించి వారికి (గంథ్యవతుల విచ్చునెడల వారు బాగువడుదురు. నానిని (గంధవిర్ణాయక నంఘమువారు నథన (గంఖము

స్త్రీ లగ వీయమించునెడల వారు రవంత విలువ(విడి యింకను (గంథముల (వాయడదురు. పరిషద్దవములో దిం్యడెండన వంతో యెవిమిదవ వంతో యొళందులకు వివియోగింపవలసియున్నదని నే నింతకుముందు! జెప్పితినే ఈ యుత్తము కార్యమునకై యది వినియోగపడవలసి యున్నది. వపంచ్ష మందలి యిశర దేశములలోవి వరిషత్తులు దాదాపుగా నన్నియు విట్లు విరు పేదకవులకు సాయమొనర్భివవి. అదికాక యట్టివారు మరణించిన పిక్ముట గూడ వారి పిల్లలకు గొంత యుకార వేతనము లిచ్చినవి, ఆంతపవి మనము చేయ/జాలము. (పవానకృత్యములకే పరిషత్తు ధనము లేకుండ తాధవడుచుండగా( బారమార్రికకృత్యము లెట్లుచేయగలదు ? అదిగాక రెందు మూ..వందబ నంవత్సరముల ,(క్రిదట( బాళ్ళాత్య దేశములందలి శవుల దరిద్రతవంటిది వనంచమువలేదు. మన కవులలో గూడ లేనివా రనేకులున్నారు. కొవి వారియంత లేనివారు కౌరు. అయిదుదినము లాక్ష లిచే మాషిమాడి యాకస్మికముగ దొరికిన రొజై నాతముతో మింగ(బోవ వది యంగిబి కడ్డుపడుటచే నంతలో నసువులనుబాసిన ఓప్వే(01౪2))%5 వంటి కవి మనలో నే,డి? తన యస్థివపంజరము నమ్ముకొని రొశ్చైవావి

• శ్రీయవలపిన బుణమును దీర్చుమని మరణకాసనము (వాసిన వాజిలాల్‌ ౪ నంటి కవి మనలో నేండీ ? కావున మన కవులకు [గానవాసముల కంత పాహోయ్య మావళ్యకము లేదు. మంచి [గథములు రచించునెడల వాని నప్పుడప్పుడు పరిషత్తువా రచ్చువేయింపవలయున్సు. | విరుదములు ;- ఆర్యులారా ।! మటియొక చిన్న విన్నపమున్నది. ఆంధ దేశ పండితులలో( గొందటకు నర్మా=రువారు నిరుదముల నాసంగుచున్నారు. నర్వవంగపరిత్యాగులై న సన్న్యాసులు 'వైతము వడ లవి వదల గూడ) భాషాభిమానముచే భాషా విద్వాంసులలో గొందణకు వీరుదము లిచ్చినారు. శంకరాచార్య పీఠస్టులొకరు దిహ్మశి కొక్కొండ వేంకట రత్నము పంతులువారి కొక టీరుద మిచ్చినారు. వానమామల

తీ

జీయ్యేరు గారు శిమాన్‌ కొండూరి భావ్యకొరా దోర్యులవారికీ గవీపోర్వ భౌముడను బవిరుదమును గాబోలు గటాక్షీంచిరి. కామకోటి శంకరాచార్య పీఠసులు మన (బహ్మ,(శీ వేదము వేంకటరాయళాస్త్రీగారి కనేక విరు దము లీనదుమనే యిచ్చినట్లు వినుచున్నాము. తుదకు గాళీ ఘట్టముననున్న నంఘమువారెవరో మన యాంధ్ర దేశీయసండితులకు బిరుదము లిచ్చి వబహుమానించు చున్నారు. కావి మన సొహిత్య వరిషత్తువా రిచ్చుచున్న 'దేమున్నది ? మనవారిచ్చుచున్నవి రెండే బిరుదములు; సొమాన్వ్య సభ్యుడు, కొర్యనిర్వాహక సభ్యు(డు ఇంతే. ఈ విరుదునైన నేదో కొంత దకీణ తీసికొని యిచ్చుచున్నారు కౌని పాండిత్యబహూకృతిగా విచ్చుటలేదు మీ కాం్యధ దేశమున బిరుదార్డు లెన పండితులు కనబడనే లేదా యేమి? అటులై న మీప గన(దిడనివారు పైవారి కె్లు కనందడుచున్నాళుి ఒకరి కిచ్చినయెడల మిగిలినవారు మాకేల యీయకపోవలయునని వివాద వడుదురేమోయను సందేహమున మానివై చితిరా । అటులైన నర్కారు వారిపై నను, శంకరాచార్యులవారిపైనను విందుల కిన్వుడు వ్యాజ్యములు 'శెచ్చినవా రెవ్వరు ? బిరుదనుల కర్డులేన వండితు లందణు మన పాహత్య పరిషత్తులోనే యున్నారు. కాని బిరుదములను గూర్చి యే నండికు(డు గూడ నిదివజకు ముచ్చటించి యుండలేదు. ఎందుకో మీ రెజుంగరా ? ఏ పండితు(డైన ముచ్చటించినయెడల. దనకు బిరుదిమ్మనవి యడుగుచున్నా(ండని పై వారనుకొని పోవుదురను భయముచే( విండితు లెవ్వరు గిక్కురమనకుండ నున్నారు. నే నా పాండిత్యబాధ లేవివాడను గౌపున నిర్భయముగా బిలికితిని అపండితుని నభాధ్యకునిగా నెన్ను కొనుటివలన గలిగిన లాభమిది. ఇంతకంె నేనిస్పుడు చెప్పదగినది లేదు. సాహిత్య పరిషత్తు వనిచ్చట్‌ కాహ్వావించిన భాషాపోషకు లగు శ్రీ పీఠికాప్తుర మహారాజుగారి యెడల. గృతజ్ఞులమై యుండి చారి మేమా యురాళరొ గ్ర్యైశ్వర్యాలివృన్ధులప భగవంతుని. టొర్జింపవలయును.

అవ్వడు వుట్టే ఉంటే... జా దేవులపల్లి వేంకట కృష్ణ శాస్త్రీ ఈ యేరు మహర్నవమినాడు రాయలవారు భువన విజయంలో! మనుచర్శిత* నందుకుంటున్నా రన్న వ్నార్త స్యామాజ్యం మారుమూలలకీ పాకిపోయింది అటు కళింగంనుంచీ. గౌతమీ తీరామ్నుంచీ, ఇటు కావేరి నుంచీ, , మధురమంచీ కవీశ్వరులేమి, గాయకులేమి, విద్వాంసులేమి, ఎక్కడెక్కడి వారూ విజయనగరానికి కొన్నిదినాలకి ముందుగానే వచ్చి విడిది చేశారు. .శీవఠాత నమయంలోనూ, (వదోవకాలంలోనూ తుంగభద్రా తీరాన్ని, విళల స్వాముల కల్యాణ మండవంఠలోనున్నూ వీరందరి గోష్టులూ ఎంతో కల శలం చేస్తున్నాయిం కొంత కమచీకటి వడ్డాక్క, ఈ ఏద్వత్కపులలో కొందరు రసికులు : షఇపొహసించి, వగల్గు తిరగడానికి వీలులేని వాడల్లోకి చొరబడడమూ జరుగుతుంది, అప్పాజో, సాకువ తిమ్మరునయ్యక వంటి సామంతుల గృహాంగ కాలు ఈ యేడు ఉన్నంత పందడిగా అదివరకు ఎనుగూ లేవు. “ఇక, వచ్చిన కవులతో నగంమంది పెద్దనగారో ఇంటనే దిగారు, పింగళి పూరన్న? ఎన్పుడు విజయనగరం వచ్చినా, తాతగారి! . ఇంటనే దిగడమూూ, తన కవిత్వ దోరణి ఆయనకు వినిపించి రంజింన వేయడమూ ఉండనే ఉంది. అనాటి ఉదయంసుంచీ అతడు వాకిల్లోనుంచి లోవలికీ, లోపలినుంచి వాకిటిలోకి తిరుగుతూనే ఉన్నాడు.

త్తి అంఠలోనే వీథిమొగను _ కాహళధ్వనులు మోగుతాయి...గుజ్జపు గిటల ధ్వనులతో కలిసి, న! అంతలో, ముందు ఇద్దరూ, వెనకాల శకటంలో అప్పాజీ, మవి "కవి మందిర [పోశగణలలో దిగుతారు. సూరన్న ఆవేళావికీ, సంతోషానికీ మేరరేదుం పెద్దనగారు వాకిట్లోకి వస్తారు. గడియకో, మరో గడియకో రాయలవారు అక్కడికి వేంచేస్తున్నారనిన్నీ, ఊ రేగింపు మహోత్సవం “అక్కడినుంచి తరలి ఆ కొలువుకూటందాకా సొగుతుందవివ్నీ, మహాకవు లతో అప్పాజీ మనవి చేస్తాఎ. ౯ బంగారు కుండలాలూ, జలతారు సేలువలూ సవరించుకొని కప్పులూ. పండితులూ రాయలవారి రాకక్షై మొగసాలలో ఎదురు చూస్తుంటారు, ఇంతలో మంగళవాద్య ధ్వనులు మకి మాగిపోకాయ. మహారాజ (పసాదంనుంచీ రాయలవారు బయేలుదేరినట్లు. కొంత దూరం వచ్చినట్లు, మరికొంత నమీపించినట్లు సేవకులు పరుగె జశ్రీవచ్చి “శెప్తూంటారు. మరి ఇక కొంత నమీపిళచినబ్లు, మొదట వర్షామేఘ శర్జనలొన, ఈరునాత మహాసమ్ముడ ఘోషలాగ విజయవగర (వజలుచేసే జయజయ ఇ్వావాలు దగ్గిరగా వినవిడతాయి. అంళలో పీఠిముఖాన నందడి, జక కమరెన్పపాటు నిళ్ళట్లిర, - రాజాధిరాజ, వీర వకాస, రాజపరమేశ్వరే, మూరు రొయర్‌గరిడ (్రీకృష్ణదేవరాయలు అల్లసాని 'పిద్దనామాత్యులి గృవాంగణంలో, మంత్రి

త్వ

షామంఠులతో వేంచేసి ఉంటారు. ముందు అప్పాజీ, అచ్యుత దేవ రాయలు, వంది తిమ్మున్నా%, మాదయ్యగారి మల్లి న్నా2వ నడుస్తుంటే, పింగళి సూరన్న చెయ్యి అందుకునివచ్చి, బంగారపుటడ్డల పల్లకిలో "ఫెద్దన్నగారు కూర్చుంటారు,

మంగళవాద్యాలు (మోగుతూనే ఉంటాయి.

అంతలో కవిరాజరాజూ శ్రీకృష్ణదేవరాయలు ముందునిలబడి, పరిక్ష తన చేతిలో ఎత్తురాడు.

తత౫ం కొందరు సామంతులూ కొందరు కవులూ పల్లకీ బొంగు లకు భుజాలు తగిలిస్తారు. + ”

_ ఆహా ప్రంవి మవీ (వళువు 1 ఓహో, భోజుదేనా ఇలాగ చేశా

డవి విన్నామా 1 విద్వజ్జనుల వరిశమ విద్వాంసులకే తెలుస్తుందన్నట్లు, మవాకవుల గొవృతనం మహాకవులకే తెలుస్తుంది.” అంటూ, నందీ తీమ్మన్నా- ధూర్జటీ3ే8 మొదలైన శవీశ్వరుణ ఆ గొరవం తనుకి జరిగి నప్లే సంతోషిస్తారు.

వందడిరో కొంత వెనక్కి జరిగి, దిట్టలైనవారే కొందరు కవులు ఇజ్పక్రవి విరిచి ధుమధుమలాడుతూ ఉంటారు, ఈ ఆనంద సమయంలో వాళ్ళ పేర్లు ఇవ్పుడు చెవ్పను.

ఆహా ః ఏమి ఊ రేగింపు.

ముందు వందలకొద్దీ రౌతులు, తర్వాత సుఖంగా, చల్లగా పాడే కంజాపుం నన్నాయి పాట, ఆ తరువాత, ఒకసారి నరాలకి వేడెక్కిందీ, ఒకసారి కళ్ళల్లో మెరుపులు పుట్టించే భట్టుకవుల స్తుతిపాఠాలు. పిమ్మట శంచినుంచి నచ్చిన కొనుసుందరి మేళం, ఆ వెనక నేదమం్యకాలు నించే

న! 'వె దిక దృిందం. ఆ వెంటనే మంథకులకో, సామంతులతో ద౦ండనాధ లలో, కవులతో, గాయకులకో, రాయబారులతో, థ్రీకృష్ణ దేవరాయలు? వారిలో, అనగో, వృద్ధతేజిస్వి అప్పాజీ, విప్పుకణాలలాగ, కత్తి మొనల లాగ ధగధగలాడే రెండుకళ్ళూ వేయికళ్ళుగా నాలుగువైపులా పరికిస్తోః ఆఅ విశాలమైన ఛాతీ మిజాలూ, బుగ్గమీసాలూ, పొళువ శిమ్మరునయ్య- కోపేసినట్లు చక్కవి ముక్కూ, వండు తములపాకు వంటి ళీకీ 'చృాయా. కర్చూర తాంబూలం బుగ్గలోఉంచే రాయలవారీతో నూట్లాడుతూ నడుస్తున్నవాడు నందితిమ్మున్న. ఆ ప్రక్కన. వివ్కలంకమ్యూ. విశ్చలమా,. అయిన చళ్లత్మి ముఖంతో ధూర్జటి. ౧౬ అతని వెనకాలనే, మొలలోనుంచి బంగారపు పొడుంకాయో తీస్తునవాదు మాదయగారి మల్లన. ఆయనకి ఎడమవైపున ఆ అపరంజి కుండలాలు, ఆకువచ్చ 'పీలువా రామభ్యదుడు], అతవికి కుడివైపున ఆ చక్కంని జీలుగుపట్టు వలువలకో తీరిచిన కురులతో ముంగురులూ అలవోకనకడతో, ఆ యువ కవి రామరాజ భూషణుడు], - అకని వక్క కందుకూరి ర్యదయ్య]6. అతను వంగి వంగి, తల ఒక వక్కకు ఓరగావంచి, మాట్లాడు తున్నాడే ఒక యువకునితో, అతను రామలింగకవి; ఇంకొ రామకృష్ణ కవి? కాలేదు, అశని నడకలో ఏమి నిగ్హత్యం: ఆ విశాలఫాలమకీ క్కసారి మేఘాల్లాగా ఒకపారి మెరుప్పల్లాగా - అయిపోయే ఆ కళ్ళా “కారదా నీరూసము”]9 అన్నట్లు ఎలా గున్నాడో 1

ఖీ

అళతవి వెనుక రాధానూధవకవిం ఏల్లన్నే*,

అదుగో, వెనకమంచి తొందరగా ముందుకు తోసుకుని భట్టుమూర్తి వద్దకు వచ్చినవాడు బండారు లక్ష్మీనారాయణ, రాయలవారి అంతః పురంలో నంగీకపు గురువు, అతవి చేతీలో (గంథం “సంగిత సూర్యో దయం” ఏమో: .... ఆరవికో కూడా వచ్చినవాడు బయకారపు రామయామాత్వుడు!ేే అవే గాయకుడూ' దండనాథుడూ “న్వర మేళ కళానిధి” ఆస్టాన గాయకు లకు వినిపించడానికి వచ్చినవాడు.

అల్లడుగో కొంచెం దూరాన నడున్తూ, ఏదో ఆలోచిస్తున్నట్లూ, వ్యూహం వన్నుతూ ఉన్నట్లూ, వేళ్ళు తప్పుతూ వస్తున్నవాడు టొడ్డుచర్ల అమ్మున్నగారు*. ఇటువంటి చతురంగపు టాటగారు ఆ దినాల్లో లేడు? కవీశ్వర దిగ్గంచులవిపించుకొన్న కృష్ణరాయలవారి యొద్దకుపోయి, వారితో చదరంగం ఆడుతూ ఉండే ఈ చిన్న తిమ్మన్నగారంపేనే మహారాయలు ఇాలా నంతోషంచి, కోప్పోలు (గ్రామం నర్వా[గ్రహారంగా ఈయనకు ధార

ఇచ్చారు. |

బ్రోపి ఇచ్చారు. బ్య

ఇతని (నక్క ఆ పొడుగాటి జుట్టూ, అరంగు రంగుల దుస్తుళటూ వాళ్ళూ సనట్టునవ నాగయ్య తీమ్మయ్యగార్లు, రాయలవారి సమవషిన శయలవారే రచించిన సంన్కృతనాటికం జాంబవతీ కళ్యాణం వధర్శింద్ల డానికి వద్చారుం |

ఇక అ సండిత కూటంలో వారే, గ్‌ర్యాణ కౌవ్యక ర్తలు, దైవజ్ఞ విలాస్‌ కౌవ్యక ర్తలు, కొండవీటి విద్వత్కచి సార్వలౌములు లత్మీధరులి వారుకక్కి వారు వ్యానతీర్థలు*ే అతచు రాజనాథ డీండిమువక5 టర 'శయి విళళ్యాన్‌” రదించిన ళమిళ--కనింా జ చా౦డాసతడుో.. బతవి

త సక్కంనే రాయలవారి ఉత్కళయా[కను వరించిన కువూర సరస్వతి, చాటు విడలనాథుడు ఆ కర్ణాటక కవి*”, ఆ తేజస్వులిద్దరూ పురందరదాసూ%, కనక దాసూనూ 29, కర్ణాటక కవిరాజులు కలిసినడుస్తున్న ఆ ముగ్గురూ వః గుబ్చిమల్ల నార్యుడూ*% వంజుడయ్యా3], లింగమంత్రీి2, ఓహో, ఓహో, ఆంధ కర్ణాటక తమిళ సావాత్యాలకు వ్వర్ష ణి ణి యుగం అది

ద&ీణావథం అంతా ఒక సుందర సంస్కార వింధం కట్టిపెట్టీన వీనాలవి, -

ఆం అంశా న ఆల

ఊ రేగింప్ప వీథి తికుగుతుంది

వీథి దాటినదాకా ఇక్కడ పెద్దన్నగారి గృహ్మపాంగణంలో గొవాకంలోనుంచి, వెయ్యికళ్ళతో చూస్తూ, గర్వమూ అడకువా మూర్తి కట్టినట్లున్నదే, అమె మహాశది ఇల్లాలు.

ఊ రేగింపు విజయనగర రాజ వీథులో ఏలాగున సాగిందో, తోనలో రాయలవారికీ, మహాకవికీ వోరతులు ఎలాగ ఇచ్చారో, (శ్రీ శఠ కోనయళుల! మళంవద్ద వల్లకీనుంచి దిగి, కవీ కాజూ గురుదేవచర చాలపై ఎలాగ శిరస్సులు ఉంచారో, భూలోక దేవేంద్రుల సుభర్మా స్థానంలో నిండోలగంలో మనుచరిితము ఎలాగ 'పెద్దన్నగారు వశించారో వలఠిస్తూన్నప్పుడు, “ఉదయాచలేం్యద్రంబు మొదల వెవ్వవి కునూభతక్రు +కొంచాచలరాజమయె్యె"*” అన్నపద్యంతో గద్గిడిక (ప్రారంభమై “పాతుడపు, చతుర వచోనిధి వతుల పురాణాగమేతి హాన కథార్డ వ్యతి యుళుడ నాధ కవికాపితామహుడ వెవ్వరీడు పేర్కొన నీకున్‌ 33” పన్న సద్యం దగ్గరస వచ్చేస్ర0ికి మ్లుహాకచి కంఠం చద్థమైై _ఎభార్ష

తే

"పకనలేకపోయిలీచీ, తర్వాత వఠనానంతరం కవి వండీతులందరూ ఆంధ్ర కవిత్వ రర్నికలో నవయుగం మనుచరితకో (పారంభమైనదని ఎలాడ “క్రీర్తించారో ఎన్సుడూ ఎవ్వరినీ పూర్తిగ కీర్తించని అెనాలికనే*? పెద్దవా మౌాత్యులకు పాదాభినందనం ఎలాగ చేళాడో - ఈ గాథంతా నాటి సాయు -కౌలము అల్లసాని వారి ఇంట్లో కూర్చున్న వారందరికీ సూరన్న మరీ మరీ వర్షిస్తున్నప్పుడు అ ఇల్లాలు తిరుగుతూ, ఆగుతూ వింటుంది.

ఆ ల్యాతి భార్యా, సూరన్నా, కానూ ముగ్గురే కూర్చున్నవ్వుడు “ెద్దన్నగారొక విశేషం చెప్పారు.

ఉదయం నభ అయిపోయిన తరనాత రాయలవారి రహవ్య షమంచికంలోకి రమ్మని పెద్దన్నగారికి వీలుపు వచ్చింది. ఆయన వెడ తాడుం ౯వెశ్ళేనరికి రాయలవారు నిలఐడి ఉంటారు. మహాకవి రాగానే మవ రాయలు అయన్ని తన కౌగిలింతలో గాఢంగా హత్తుకుంటారు, ఇద్దరీ కళ్ళలో ఒక్క చినుకు కరిగి బుగ్గలమీదికి జారుతుంది. రాయలు మాట్లాడ లేదు. కవి మాటాడలేదు. రాయలపోరు అంతఃప్పరానికి వెళ్ళిపోతారుం అల్లనాని వారు ఇంటికి వచ్చేస్తారు.

ఈ గాథ వింటున్నప్పుడు మూరన్న బుగ్గలు తడినిపోయేయి,

'ెద్దన్నగారి భార్య మనన్సు ఏలాగుండో 1

మరునాడు కవులండరికీ అర్లపాొవివారి ఇంట విందు.

పెద్దన్నగారి భార్యనుచూచి, “వండ నలయదు వేవురు వచ్చిరేని, “అన్నపూర్ణకు మద్దియౌ నతని గృహిజి57” అంటారు రామకృష్ణకవి, “మా ఆక్కగారు (వవరువి గృహాణి వంటిదే: రోది మా బావగారు

వీరీ

కూ.తం (వవరుడుక కాడు; మోయా (వవరుడుత? కాని” అనీ 'వెంటనే అశిమ్మకవి అంటాడు. అందరూ సవ్వుకారు *అవునాళి అన్నట్లు పెద్దన్న ఆమెవైపు చూస్తాడు. ఆ అధితిదేవి చిరునవ్వుకో వడ్డిస్తూనే ఉంటుంది, "ఛాొమకృష్ణ కవికళ్ళు మెరుస్తాయి. ”

తర్వాత 'పెద్దన్నకు సవరునిమీది కన్నా వరూధివి*? మీదె ఎక్కువ ఇస్టం అనీ వరూధినినీ గంథర్వుణ్ణి కలిపినదాకా కవిగారికి తోచరేదసీ, -ఆంతగా వేటా యుద్ధమూ ఎలాగ వర్షించారండీ, తాయలవారితో వెళ్ళి నప్పుడు చూపేరా” అవీ, “ఈ నగరంలో వరూథిని- ఏ ఏధివి ఉందో చూడాలిఅంత జీవం ఉట్టిపడుతున్నట్లు మాట్టాడిందనీ”, వరూధివి , ఏవరో తెలిననా, ఆమెకివ్వుడు తాతగారి వయస్సే దాదాపు ఉంటుంది గనక మీపు లాభం బేదసీ” ఇలాగ రకరకాలుగా కవులందరూ. మాట్లాడ శారు. ఎక్కువ మాటలు సూరన్నవి. మధ్యమధ్య బక్కార్యల మెరుప్పు శామకృష్ణ కఏిదిం -

అవి గోస్పరో జులు, ముఖ్యంగా కవులకు,

మరికొన్నాళ్ళు జరిగాక, రాయలవారే, వారి మందిరానికి కవు ల్నందరినీ ఆహ్వానిస్తారు. పారశీక రాయబారులు వస్తారు. వారినల్ల కామ కలు గొంటారు. తరువాత రాయలు “ఆము_క్రమాల్యద3” వినిపిస్తారు. ఆ వైదుష్యావికీ, ఆ (వతిళకీ, ఆ నవ్యతకీ, ఆ లోకజ్ఞత కీ; అండరూ ముగ్జలౌ తారు.

ఆ రాతి నందితిమ్మన్నగారి ఇంట రాయలవారి మహవాకొవ్యాన్ని (త్రశంసిస్తూ రామకృష్ణ కవి “

$ి ట్స

జత సీష్టావిధి గేహసీను జీరురే యాలించీనక్‌ మోయు, సిం

“శే బాగేంయదళయాను వుజ్యకథలుచ్‌ చీవ్య(వజంధాను నం

ఛావ ధ్యావము నా స్తిశాశబహుళా నాస్తుష్టశా న్నావ్వవూ

పో వాస్తోదన సౌష్టవంచ కృవయా భోక్త వ్యమన్మాట్నలువ్‌.” అన్న వద్యం ఉత్సాహంగా చదువురాడ్ను.

రామక్కష్ణకవి అసాధ్యుడు. సూరన్నకూడా. ఒక్కలపాొకి శ్రిలే మంచి వద్యం వీళ్ళిద్దరికీ కంకష్టంగా వమ్తుంధ్శి

"పెద్దన్న, తిమ్మన, ధూర్జటి, -మల్లన్నగార్షకిన్నీ వీరిద్దరూ యువ కులే అయినా, ఏరి అభిరుచి అంపే చాలా గౌరవం. శః యువకులు మెచ్చు కంపే కలిగే ఆనందం వాళ్ళకు ఏ వండితుల్లు మెచ్చుకున్నా కలిగేది కొదు.

ఒక సాయంకాలం తుంగభ(దా తీరాన్ని పెద్దన్నగారు మొదలు "కోని కవులందరూ సమావేళశమౌ తారు,

విరూసాత్సస్వామోత ఆలయ శిఖరంమేద బంగార ప రొంళులు అల్లుకనీ ఉంటాయిం "

తుంగభ(ద్ర కాన్త ఒన్ళ విరుచుకుంటూ కునుకువక్షే ముందులాగ కూవిరాగం "తీస్తుంది. గొ

వంపా నరోవరం నుంచి కాటోలు లేతగాలులు వచ్చి విజయనగ రంలో చొరఐడుతున్నాయి.

'జంగ్‌ళద్రలో దిగి శ్నాకుపా(కం6లో పేరు పింపుకురటున్న ఒక

అశమకతిని .చూచ్చి రుడయకవి తూరివడీ. కూర్చుండాడ్తు: కూర్చుని ఆమె

మైవ-ఈూస,

“క్‌0

వ్రన్నడు నేరిచెన్‌ బెబకు రీ చెలి కన్నులు 1 కారుకమ్ముల

న్నన్న కురుల్‌ ! పరుందు షటువై పటువైఅరి నొప్పెఢడింగదా

మొన్నగదమ్ము పిన్న మొన మొల్కలు, నేడివె ముద్దులాడి లే

జన్నులు గొప్పవై వపయట నందున దాగుడు మూక లాడెగిన్‌ £ అంటాడు. అందరూ ఖేష్‌ భేష్‌ అంటారు, నంకుసాల*8 ఆ మచ్చల

యతివిటుడు కాకపోవునే అన్మదీయ

కొవ్య శృంగార వర్డ్‌ నాకర్ణ్‌ నమున $ -

విటుడు యతీ కాకపోవునే వెన మదీయ

“కావ్య వైరాగ్య వర్ణ నాకర్ణమున : అనీ అహంకారముతో చదువుతాడు.

ఆతని హేశన చెయ్యడానికీ లాగ్‌ భవంత అవీ ఆనని కొంకి నవ్వుతో, బడాయిగా నిలబడి

లింగ నిషిద్ధు కల్వల చెలింగవి, మేచక కందరున్‌ (తిళూ ॥

లింగవి సంగతాళి లవలింగని, కర్ణ దూషితున్‌ మృణుా

లింగవి, కృష్ణచేలుని హలింగని, వీలకచన్‌ విధాత నా

లింగవి రామలింగ కవిలింగవి కీర్రి హసించు దిక్కులన్‌. అని ెనాలి కవి జబ్బలు చరుచుకుంటూ చదువుతాడు,

ఇంతలో సాయంకాలం నంధ్యానమయంగా మారుతుంది.

ట్టుమూ ర్తి గొంతు నవరిస్తాడు. చటుక్కున తుంగభడ్ర గఇరల మంటుంది. ఆ అలల్లో ఏదో కదులుతుంది-గిరిక** ఒడిలో విర్ణలాగ.

తగ డీ శళలకము లార్చి పొండు జలజచృదపాళిక గప్పి, తమ్మి నం కుల తెలిదేనె లుగ్గు లిడి, (క్రొందరగల్‌ కదలించు లేత తొ -సైలల పమారు కూతును ఘటించి భజీంచు వదీలలాము కో మల కము దాగతాళకుల నుంజా రవంబున జోలపాడుచున్‌. అంటూ చదువుకాగు. అందరూ హాయి వియి అంటారు. . వామకృస్ణకవి “ఏదీ నంగీతం లేకుండా కాన ఆ నద్యం తిరిగి చదుప*రోొఆంటాడు. భట్టుమూర్తి మళీ చదువుతాడు. ఖేష్‌ అంటారు అందరూ. " నంధ్య ర్వాతిగా మారిపోయిన్సా ఆ రోజున కవులు ఒక వట్టాన కదలలేదు, ఉబ్బప్పుడు రాయలవారు ఏమి చేస్తుంటారో” అంటారు ఒకరు **ఈ ర్యాతినేశ ఏమి చేస్తుంటారని చెవ్పను? ఎక్కడ ఉంటారని చెన్పను? భోజకన్యా సరిద్రాజ హంనము, వత్య భామా శుకీ కే పంజరంబు, జాందివతీ నిశా చందోదయంు, కా శిందీ నరోజి నేందిందిరంది, భద్రా కలాపినీ పావృడంబుదము, సు దంతా రసాలలతా పికంబు, మిక విందా వనీ చై(శాగమము, లక తొ వార యష్టిక నాయకం షోడళ నహన కామినీ పోవ్యేో శ కౌ రిరంసా ర. . అంటాడు కిన్ముకవి -

ఫ్‌గ్టై అనగానే, (ప్రక్కన ఫుల్తామని నవ్వుతున్న నప్వు వినవథుతుంది. అందడా ఊ్గిడదడలాళు రాయణవారే యేం చెప్మా! సమో: "దక్షణ దేశానికి సోర్వలౌములు మౌరువేషంతో కనక (ష్రియతను లైన (ప్రజలకోనం తీరుగుతారవి తీతి. ఈ కపులకన్న ఆయనకు ప్రీయుళిన్వరు ? రికి అక్సత్లు పట్టి ఉంపే, ఇవన్నీ చూసేవాణీ కదా ! ఎందుకు దూడను ? అప్పుడు పృట్టిపుంశే, నేనే సెద్దన్ననై పుట్టి ఉందును | -

థీకృనచేవరొయల ళఇాజసీతి ఆంఅఈచార్య శ్రీ ఖంషవల్ని లత్నీ చనం (శ్రీ కృష్ణదేవరాయ విరచితమైన ఆముక్తమాల్యదను న్మరింవగణే, మనకు ముఖ్యముగ డి పికి వచ్చునవి అందలి విష్ణుళ కల వర్ణనలు? టుతువర్గనమునై యున్నవి. పీవివలె రనవంతమైనది కాకపోయినన్సు శాయలు చేసిన రాజనీతి వనంగము విజ్ఞాన్నవకమై ఆ (గంథముయొక్క ళల మఘట్టములలో నొకటిగా వెలయుచున్నది. మోత్షవిద్యమైన వైన ధర్మో సిద్ధాంతములందాత డెంతయానకక్తి గలవాడో లౌకిక విద్యయైన రాజనీతి యందును అంతళద్ధకలవాజే. రాయలు నిక్కు కర్మయోగియని యెంటుట యత్యుక్రికాదు. పరభామగవతులయ్యును ఐపాక వృశ్తముశే మరచి జ్ఞాతులు భఖాండిక్య కేశధ్వజులవలె* రాయలుకూడ హంళక్తి సౌగరమునందోలలాడుచునే, తనవిధ్యు క్త ధర్మమైన (వజావరిపాలన కర్యను ఉ పేక్షింపక సర్వాత్మనా నిర్వహించినవాడు. కేశధ్వజుడు వలికినట్లు | కృష్ట భే రాయలు కూడ ఆ విద్యచే మృత్యువును తరియింస నెంచిన వ్రాడ్గుగవే తోచును. కేశిధ్వ్యజుడన్న మూటలు, “ఫీ నవిద్యవలవ మఘృకళ్యువు( దరియింన వననురాజ్యమును మథాదికములు శ్రేయచున్నవా(డ జీణింప జేయుదు! ఇఖజణ్యవలను లోగభ్రు క్తి వభవని - ఆంధ వాబ్మయమునందు రాజ్యకంటతముకు గూర్చి చెప్పగల దే న నారు నలువురుండి రేమోకాని చెప్పినవారు మ్యాశము ఇద్దరే కాననచ్చు

న్‌

చున్నారు. ఒకరు కవిబ్రహ్మ తిక్కనసోమయాజి. రెండవవాడు శ్రీకృష్ణ దేవరాయలు, వీరిలో విజ్ఞానమునందు తిక్కసనయే ఘనుడయ్యెను. అను భవమునందు రాయలు మిన్నయనుట నత్యము. మంతి శిఖామణి తీక్కన తిప్పిన రాజ్య నౌక మిక్కిలి చిన్నది, అత్యల్ప జీవితముగలది. రాయ లట్లు కాదు. కృష్ణకు దక్షీణమున కన్యాకుమారివరఠు నేలనాలుగు చెలగులు అళకవని యాజ్ఞకు లోబడియుండినద. విజయనగర పాామాజ్య ముదయించి రాయల్యటికి నూటయేఐది నంవత్సరనులు గడిచిపోయినవి ఈ దీర్చ కాలము నందెందరో సమర్థులైన రాజన్యులు అ స్నామావ్యనీతిని దిద్ది రాయలక ఒరవడి పెట్టి యుండిరి. రాష్త్రముయొక్క ఆఎతర్వ్యవస్థ లుందు, అన్యరాజ్యములలో సంబంధములు నిర్వహించుటయందు. చాక న్నియో వ్రయోగములు చేసి యుండిరి. వావిలో జయాపజయములన్నా పాధించిరి. ఇట్టి గొప్ప రాజరికపు వారనత్వముతో సం్యకమించిన పామూజ్యమును మహోన్నత ఏజయ శఖరములకు గొవిపోయినాడు శ్రీకృష్ణదేవరాయలు, సొమాన్యుడగు రాజమా్యతుడు తనకు ముందుండిన రాచరికపు చ్నటమును కదల్చుటకు శక్తి గాని, రక్తిగాని లేకయు౦డును ఆశమర్దు గట్టి చొరవచేసినదో ఆతని వినాశనముకో, రాజ్యహానికో దారి తీయును. రాయలు మహా(వతిభాశాలి. మంచినీటికి సొరచేసవలి ఆతని మిది రాజతంతమున కెదురెక్కును. పరిపాలనా తం్మతము నందింతటి మేహావి తమలో జన్మించెనని ఆంధధ్రుగెందరో గు ర్తించుకొన్నారు. తిక్కనామాత్యుడు మహారాజనీతి పవక్తయనుట నిన్సం దేహము. ఇద్దరును గురువులే; ఇద్దరును వంద్యులే. ఇచ్చట మనము అర్థశాప్ర విర్మాఠకయైన కౌటిల్యుని న్మరింపవవలెను, ఆతని [వవచనమిట్లున్నదిం “అధ్యకులనుండి వార్తను, వక్ప్యవయో క్ష్తలనుండి దండనీతిని నేర్చు కొనవలెను.” రాజనీతి విషయమై తిక్కన వక్త, రాయలు (పయోక్త వ్య క్త యుపన్యానముకన్న (పయోదక్త ఆనుభివము కొన్ని సందర్శము కలో మిన్నమై యుండుట నహణము, |

కీ

ఆంధవాజ్యయములో రొజసీతి కఠనము చాలవరకు ఆంధమవో భ్రారతమునందే లఖించుచున్నది. మూలమవా భారత విషయములనే తిక్కన 'పోమయాజి తన న్వచ్చమైన యనుభవదర్పణమునందు (పతిబింవించుకొని ఆక్షీష్టముగా తేటతెల్లముగ (పకటించినాడు. శాంతిపర్వమువందు రాజనీతి (వనంగము వివృలముగ చేయబడినది. క ఎప్షదేవరాయలు అంతవివ్నల ముగ చెప్పుటకు పూనుకొనలేదు. కాకయు అతడు రాజనీతిని గుజించిన (గ్రంథము వాయనుద్ధేశించినాచు కాడు. రాజరికమునందు తన [ప్రత్యేక ఎఅనుళనములు కొన్ని సూథత్రించి రాటోవుతరముల వారికి మార్గము చూపు ౫కు మాత్రమే ఎనుఐడి పద్యములలో తనయఖండ (వళ్ఞా,పదర్శనము గావించెను. అగద్యపద్యములు సూకప్రాయముల్లై పూర్వాపర నందర్భ వివరణ పూర్వకముగా గొప్ప వ్యాఖ్యానము నపేకీంచుచున్నవి, అతవచి "శై శియు భావనంభరితమై వర్వతారణ్య మార్గమునలె విషమమై యుండి, 'వేద్యాంశము సులభ[గ్రాహ్యము గాకుండును. దండనీతియందు రాయలు చక్కవి శిక్షలమునే పొందినట్లు అతడు (వ్రాసిన పరిమిత గంథముము

బట్టియే న్య క్తమగుచున్నది. ఆ . అము క్రమాల్యదయందు రాజనీతి పఫనక్తి వచ్చిన నందర్భము “ అందరెగిన దే. యామునాచార్యుడు* లోగానుభవ విన్మృత విస్ణుపాదకమ లుండై జడకనపొాంచియుండగా, అతని పీతామహండైై న నాథమువి ' ోమ్యుడు శ్రీరామమిశు డుపాయము యామునువికి (పటోధించెన్ను యామున్యవ్రళభువు నహజబోధము కలవాడగుటచే వెంటనే తెలివితెచ్చు "కాని రాజ్యమును పమాారీనముచేసి తురీయాశమము స్వీకరింప టోవుచు వ్యూక ప్రీతిచే కొన్ని ఏశేవరాజధరర్మములను టోధించి వెడలిపోయెను. ఇదియే రాయల రాజనీతిజ్ఞతా (పదర్శనమునకు కలిగిన యదను, ఖాండిక్య కేధ్వజ సంవాదమునందు. కూడ కొన్నియింళములు సంగ్రవాముగా

శ్రీ (వన క్షమ లైనవి. రాయల రోజసీతి సూ క్లోలను శొన్ని విభాగనులుగా బేసి వరిశీలించుటి విషయ వై శద్యమునకు తోడ్పడును. ఆయా సందర్భ ములలో మవ భారతము, కౌటిల్యుని ఆర్పశాస్రము మున్నగునవి యేమి శ్రప్పినను పరికించుట లాభదాయకమగును, అర్భశాస్త్యుసవచనము వనన తీంచియే మహాభారత శాంతిపర్వమునందలి రాజుసీతి యుపన్య వ్రమయ్యె పవి కొందరు నూచించిరి. శౌొని ఇది విశ్వననీయముగ తోవదు. దండనీతి యావిరా ఎవముము, అవశ్యకతను, విస్తారముగ చెప్పిన శాంతిపర్వ ఈథ శము, దండనీతి _వయోగమునందు గహనాతిగహనమార్గ సంచారము బేఉన “అర్థ ప్ర కథనముకన్న (ప్రాచీవమని శావిళపవఅసియండును ఆముక్త మాల్యద వక్కంణము అర్హళాస్త్రమునకు నన్నిహిశమై వికి మెరుగులు 'పెట్టినదిగా ఉన్నది. చాణక్య అవరనామకుడగు కౌటిల్యుడు కంగ్రత్నుప్త 'మొర్యుని మహా సా(మాజ్యు చృక[వణీత. కృష్ణదేవరాయలు న్వయవకక జ్ఞ హాప్రామాజ్య (వవర్తకడు. ఉభయములును అనుభవ నంభృతనౌకలే. "శ్రౌట్‌ల్యుని అర్హళాస్రముసందు కొందరు భావించినట్లు అవనమ్మాకము- ప్రథా రణము-రాజతం(క మూలసూ(తములుగ భానించుడు. రాయల రాటపీతి యందునువీవికి స్థానములేక పోలేదు.గాని జావియందలివిశ్వానమనునాలార్థ -వతిళలలు కూడ కొనలు సాగివవి, అది చదివినప్పుడు మన హృకయము తేలిక యనిసించుము, శటిల్యుని అర్థకాప్రము లోకో త్వర (గంథభమః=సందే (కము లేదు. కొని యది చదువునప్పుడు మవమూనము.దగర్భము నందు ల్లు వెరగువతుదుము; ఉక్కింరి విక్కిరి యగుదుము, విశ్ళేస్టుల మగు దుము, భయా(కొంతులగుదుము. ముుద్రారాక్షన నాటకవదినందు శ తాంతపు దైన చాణక్యుని (మైల సగము చచ్చి నిలిచిన చందనచాన వృర్తకువివలె గటిగజ లాడుముము, ఈ ఠెందు కథనములకును పూర్వురంగమైన వరి స్టీకులే యీ గ్రంఠములనిట్లు దిద్దియూండును. కౌటిల్యుడు (పమాడ రి

త్రీ క్‌ స్థితులలో నొక మహాసామ్రాజ్యమును నిర్మించుటకు అత్వర్యుడమ్యెవు, థ్రీకృష్ణదేవరాయల మీడ అంతభారము లేకుండెను.స్నామాజ్యము ఏనాడో స్టాపించబడెను, కొని దుర్పలహస్తములలో వడి యది శైధిల్యమునందు చుండెను. దాని నుద్ధరింఎ స్టిరకరించుట యాతవి భారము. ఈ రాజకీయ .వరిస్టిళులే దండనీతియందు వారి విభిన్న దృక్పథములప మూలమని భాఫింపవలెనుం - రాజనీతిపై రాయణు వ్య క్త్రసరచిన భానములను అధ్యయన పౌకర్యమునకై పదివిభాగములు చే కువచ్చును. 1. నృపుడు £ అనూ త్యులు. 3. ఉద్యోగులు -భృత్యులు. 4, రాస్ట్రముషపజలు. 0. దుర్గములు_ ఖబ 4 వృిపులు. క. అడవులు-ఆటవికులు, 7. శ్యతువు. 8. ఆయము- వ్యయము, $. వాణీజ్యముంవి దేశవ్యాపారము. 10. నృవధర్మ న్రమర్శనము. కృష్ణరాయలు ఆకొలపు భావముల కనుగుణముగనే “రాజు నిరంకుశుడ అను విశ్వాసము కలవాడు. ఈ నిరంకుళ్లత్యము నృళంసమైనది కాదు అనుకంపానహాత విరంకుశత్వము (5686౪01601 -శీ౭5?001189) రాయలనీతి సారాంశము సద్యములో నిముడృ బడినట్లు రోచును. "

“ఏసట్టున విడునక ర

జెపరు-డవుగమ్ము (వజలచక్కి. విపషమ్న

లూపెట్టీన వివి తీర్చుము

ళ్‌ ప!

కాప్పరుషులమీద నిడకు కౌర థభరంబుల్‌.”

(వజలను నర్వదా కాపాడుము. అర్భల యార్తినవి తొలగింపుము. అవినీతిపరులైన యుద్యోగులపై కార్యభారోములు 6చకుము. (పభుత్వ తంషత్రముస కంతకు సృపుడు క్రీలకముగావున అతడెల్రప్పుడును ఆత్మ రకుణ చేసికొనుచుండ భలెను. ఈ యంశమునే భాండిక్య ,క4ధ్వజ నంవా

“*బీములో సూచఛించినోడు. “స్వామ్యమాత్య నుహృతక్కోశ జనవదములు స్వామి (రాజు) కేమముగా నున్నప్పుడే వర్చిల్లును. అంగి సుఅముగా మండినగదా అంగములు సుఖించుట.” రాజులకు _పజారక్షణము, శతు జయము, ధనోన్నతి సాధించుట, ముఖ్యధర్మములని యచ్చటనే పలికించి “నాడు. భూపతి శాసనము అృపతిహతమై యుండవలెను. అతని ఆజ్ఞ కెల్ల వారును తల్లడిల్ల వలదాయని (పశ్నరూసమున సూచించెను. రాజు చండ శాననుడుగా ఉండుట యావళ్యకమైనను అతడు ఉ్యగదండ సరతంతుడు కారాదు. అట్లు చేసినచో ప్రజలు ఉద్వేజనము నొందుదురు. నృషుడు పరిపాలనా భారమును తానొక్క-డైై పూనజాలడు, కావున ఉత్తములయిన . యమాత్యులను గూర్చి కొనవలెను. ఈ యంళమును కౌటిల్యుడిట్లు వతి పాదించెను. *“రాజత్వము సహాయసాధ్యము; ఒక చక మెన్నషస నడువ నేరదు గదా : కావున రాజు నచివుల నిడుకొని వారిమతము నను వరించి వనర్తింవనలెను. రాయలు దీని నామోదించినవాడే, అమాత్యుల విషయము ముందు చర్చింతము. బండారమును, అశ్వగజరథాదులగు యుద్ధొంగములను తన యందే ఉంచుకొని ఎజుకగలవాడును కూరుడునై (వవర్ధింపవలెను; యుద్ధాంగములు దుర్మంత్రి యధీనములగుచో రాజు వాని చేతిలోని కీలు బొమ్మయగును. దివా।;రంతర శతువులపై కన్ను గలిగియుండనలెను. వెలుపలి శృతువుతో స్నేహము చేసియైనను మందు తన రాష్ట్రమును స్థిరము చేసికొని రాజ్యములోని కంటకశోధనము చేయ వలెను. రాజభోగము లనుభవించుచునే అసమత్తుడై యుండవలెమ. _

“కన్నొకటి విద్రవోః బెజకంట జాగ

రంబుగావించు భూమవా(గంబి మీ(ది

యచ్చభల్సంబు గతి భోగమనుభవించు

వెడమ ఐహారంతరులపై దృష్టి వలయు

క్‌ర్తి

నృప్పడు వరిహరింప వలసిన దోషముంట్లు చూపవడినవి.-(వజలు వచ్చునట్లు ధనము రావిట్టుట, దండపారుష్యము, వందలతో మం శాలో చన చేయుట, వైరిరాజులు తన భూమిని కొంత యాకమింవగా పోని మ్మని యుపేక్షవపాంచుట, తన కిదివరలో మేలుచేసిన వారిపై అవిశ్వా నముళతో నుండుట-మున్నగు దోషములను రాజు తనయందు లేకుండుట్లును జాగరూకత నపాంపవలెను, నృపుని దినచర్యను గూర్చి గూడ నముచిత వవరము లీయదిడినవి. (చత్యూషమునందే పొభాశాయనికుల కుశల పళ్న లతో మేల్యా=ంచి భిషగర్వులళో. కార్తాంతికులకో గోష్టి నలిపి జాము పొద్దె క్కిన సినమ్దుట “మాత్యులు, సామంతులు, ఆర్ధారన వియక్తులైన కాయ నులు మున్నగువారితో మంతనముండవలెను. దిసమధ్యమువ అంగమర్హ శము చేయు మల్లులను. సూడకులను, వేటకాంటడను వలుకరింవ దగును అవంహ్ల్హము దేవతార్చనతీర్చి, ఆర్యధర్యాధికృతులై న యతులను నంభా వించి భుక్తి చేయవలెను. ఆటుమీదట విదూషరకుల హాన్యములు వినుచు పురాణ కవిత్వ గోష్టి విర్వహింపవలెను. సంజ వేళ చారులను విచారించి సంగీత మవధరించుట, ఆర్భర్శాతి పేయసీ గోష్టిపూర్వకము సుషుపప్రీ

, రాజు తన యారోగ్యమువల్ల (వత్యేక (శద్ధ వహించవలెనని రాయల

ప్రీఠవు “సొంగ రాజ్య మొక యెత్తు, స్వాంగరాజ్య మొకయెక్తుగ అయుష్య వరత నృపతి మెలగవలెను” నృపలోజనము వివిధ షాడబములతో గూడియుండునుగాన అవరాహ్టామున శుద్దకోష్టమున భుజించవలెనని రాయఖ నూచనం నృప్పడు టత్రివగ్గములను సమముగా భుజించువాడై నను, ధర్మము వై పు మొగ్గుచూపివ ప్రళంసనీయము,

విను వగ్గ సమత నృప్పడు

న్నను ధర్మాంళంబె హెచ్చెనా పెజమడికె

త్రీన బీరును దెగి యలరా

తనపువుడికి నెక్కినట్లు చనుముదమందన్‌,

ట్‌

కౌటిల్యుని మతమును దీవి కనుకూలముగనే యున్నది. ఏినయాథధి కొరమునం దాతడు ఇట్లు చెప్పెను. “ధర్మార్థా విరోధముగా కామమును "సేవింపవరెనుగావి సుఖరహి కుడు కాకూడదు. అనో్యోన్యానుబంధముగలి (తివర్గమును సమముగ సేవింసవలెను..”*

ల. ఆమాతు శ్ర్‌లు:

జ్యాంగ విధానమనందు నృావి తరువాత అమాత్వ్యునిదే (ప్రాముఖ్యము. కౌటిల్యుడు అమాత్యులను మంకులను వేరుగా పరిగ జీంచినుు ఎక్కువ బాధ్యతలు కలవారిని మంగతులుగమ, సామాన్య జొధ్యకలు గలివారిని అమాత్యులుగను అతన లెక్కంచెను, మంళుణ ముగ్గురు నలుగురే ఉండదగునవియు అమాత్యులు పెక్క-ంగు కొవక్ష్య నవియు ఆతని సూత్రము. ఇది యొక విధముగ ఈనాటి 026 1646 $411)391605-50266. కేశ్‌21396699 న్యవస వంటిదిగా తోచును; శృష్ణదేవరాయల కాలమున ఈ భేదనుండెనో లేదో తెకియరాదు. ఆమాత్యలక్షజములుగా రాయలు పేర్కొన్న గుణములు '*శాసాందులను పఠించి, ఆధర్మలీరులై , రాజనీతి పరిజ్ఞానముకలిగి' వయస్సు డెబ్బిదికి లోపును ఏబదికి పైబడియు నుండి, నీరోగుదై, కొల్యకమ గతముగ ఉవవియందుండీ మూత్స్‌ర్యాదులు లేక, రాజు పప్రార్థనచే అమాత్యత్వము స్వేకరీంచు విపుడు లభించినచో రాజ్యాంగములు (సప్తాంగములు) అభి వృద్ధి నొందుటకు ఒకపూట చాలదా? అవి నం్యవళ్నము. ఇట్టి యమాత్య వర్యుడు లభింపనిచో భూపతి తనసరిపాలసా కార్యమును న్న్వయముగ విర్వహించుకొనుట మేలు. అంచియకాని గుణహీమవి మంత్రియవి నెత్తినపెట్టు కొన్నచో వాడు గుమ్మడికాయంత ముత్యమై భరింస యోగ్యుడు కొపండును దుష్ట నచివులను గూర్చి రాయల వఏశ్రేషముగ హెచ్చరికలు తెచ్నెను, చుస్పచిపుల కృఠత్యముభిల్లుండుచు... “వరరాజ్య

6టి మండలి శ్యకువులను _పోత్సహించి, ఆత్మ దేశము నందలి దన్యులు,' దొంగలు మున్నగు వారివి కూడగట్టుకొని, దుస్పాహనము కలవారై తమకృళ్యములను అలక్ష్యముచేసి రాజును చిక్కులలో పడవైచి, ఆ యాపదలనుంక యాద్దరించుటకు కామే గతి యగునళ్లు అల్లుకొవి. పోపు దురు. వలయు వస్తువులను అధికారమును తమ యాజతులకే యివ్చిం తురు, థాజు చెడ్డవాడని యపకీర్హి కలిగించుటక్రై తమపక్షము కొనివారికి రాజుచే వాగ్దానములు చేయించి ఆవి చెల్లకుండునట్లు చేయుదురు, ఇట్టే దుర్మం(కులకు బొషవధమేమన విశ్వాసప్కాతులబయిన ఇతర వచివులను నీయమించుకొనుబయే, జఠరాగ్ని మందగించినప్పుడు వెలియౌషధములు దోనికీ దీప్త కలిగించివశ్లే సమర్దుడెశనుంతి దున్సచివులయాటి కట్టించును= తీ. ఉద్యోగులు = భిటుల- :

రాజు ఐలగము నవాయములేక యేపవియు చేయజాలడనుట ెల్లను. రాయ9ట్లు సలుకుదున్నాడు “ధనముఖ్యము” ఏ పనికిని చెల్లదుం అవగా ధవమే పనులను సాధించదు. రాజకార్యములంచాస్థ గలిగిన గొవ్న యుద్యోగులు ననిచేయక కార్యములు సమకూరపు. వారిని నమకూర్చు కొమట పపాయములు లోభము రేకుండుల (మంచి వేశనము లిచ్చుట)ం 4కొర్యము లేకుండుట, బుతము, (పలికి టొంకని తనను). ధాండా గారమ్సు గజతురగాది యుద్ధాంగము లన్నియు సమృద్ధిగా నుండియు అను వగు నుద్యోగులు లభింపకపోవుటచే కీణదశకు పాల్పడ, శ్యతువులకు లొంగిపోయిన సింహా ననములు 'పెక్కుకలవనవి రాయలు నుడివెను. ఆపదల యందు రాజునకు అండగా నుండును గొవున తఆచు విపి (ప్రభువుగా జేయదగునవి ఆతని భావము. దేవదాహ్మణ వృళ్తుంపై యధికారమును అయతికానికి (ధనాశాసరునక) ఈయరాదు, వాడు గేవబాహ్మణ ధనవ నసనహారించినతో ఆ సానము ఎలిననానికి చుట్టకొమన్ము మ్రద్యగఖముళ్ళు

62 యేుద్ధాశ్వములు మున్నగువావివి దొరలకీ మరాదు. వానిని చక్కగా. పోషించి దయతో చూచు భటునకే ఈయవలెను. రాజ్యమునందలి [వజలణ కడగండ్తపాలై వలసలు వెళ్ళిపోవగా వారిని నముదాయించి రప్ఫింపక వారి యిండ్లు వంటక ట్టైలకును, వారిసొత్తు లమ్మించియు ఉపయోగించు కొను సక్కలవంటి యధికారులుగలరాజునకు ఏడుదీపులపై యాధిపత్యము లిఖించిన నేమిఫలమని రాయలు వృచ్చించును. (కొ శ్తగా -ఉద్యోగపదవి యందు బెట్టినవానిని రహస్య మర్శాతాలోచనకు వెంటనే అలగీక రింవరాదుః వాను చనుపు మెరసి రహస్యములను తన యనుగులకు చెన్సును, అట్లు గు ప్తవిషయములు ఐహిర్గతములై నచో కర్మ భంగమగుమ. విశ్వానప్వాళ్షు లైన ఉద్యోగుల వెన్నుకొనుటలో నృపుడు మిక్కిలి మెలకువగలిగిి వైశ్యుడు వస్తువుల నాణ్యమునువలె వరీకింపవలెను. ఏలన కుత్పితుడైన మావిసి సుఖసమయము లందింప్సగా మాటలాడి, రాజునకు ఆపద యొద వీన వేళ మాయమగును, నృష్పడు తన ఉద్యోగస్టులయందు. వరన్సర నృర్ధలను ప్రోత్స హీంపవలెను. దీనివలన లాభమేమన వారివారి రహన్యవృత్తములు (ఒండొరులు (చకటించుటచే కొటోలు) రాజునకు శిలిసివచ్చును. అవి కప్పవిడి యుండవు. మిథ్యావై రములచేతను అన్యోన్య నృర్హలచేతను హరి యోగ్యత హెచ్చుటయు, రాజునెడ (దోహచింతన చేయలేకుందురు. ఇదీ యొక విధముగా రూటనీతి యనివించును. ఉద్యోగులు, భటులు మన్నగీ వారి వేతనముల విషయమై మహాభారతమునందు జెన్పబడినది మిక్కిలి (వళంపార్హ ముగా నున్నది. మయనిర్మిత నభయందు సుఖాపీనుడై యున్న ధర్మరాజును సందర్శించి నారదుడు రాజనీతి విషయక (పశ్న చేయును. భటులు మున్నగువారికి జీఠములు నియమిళ వనుయనున చేణువలెనవి చక్కగా కాసంసవిగినది _

రీ తమతమ కనీయెడుతజి జీఠముగానక నవయు భటులదౌర్గత్య ఏషా

దము లేళినవాని కవ

శ్యము వెగ్గానరించు నతడు శ్యకుండై నన్‌ ఇ

భటులు మున్నగువారికి ఉద్యోగమునందు పెంపు (కముకమము గనే ఈయదగు ననియు, ముందుపై కెత్తి తరువాత దించుట నీతికొదనియ వ౨ాయల మళముం

మొదలంబెనిచి పిదవ( గుదియింవ నెవ్వాడు(

దనదు తొంటి హీనదళ6(దలంవం

డలుగుగాన శీలమరయుచు((గ్రమవృద్ధి

బెవిచి వేళవేళశ ఐనులు గొనుము.

ఒక ముద్దలోటు వచ్చినను భృత్యులు రాజును చెడజూతురుగాని ఆతనికి బాసటగా నుండరు అట్లని వారివి త్యజించుటకు నలనుపడదు. కొపున నృప్పడు తన యుద్యోగులను నమ్మీనసమ్మక యుండదగును. నమర్డు లును విశ్వాసపాాతులువై న (పభువులను సత్కరించుటలో రాజు గొప్ప యీవివి (ప్రదర్శింపవలెను. అట్టి యుద్యోగులు కూడా నం్యభమాళ్చర్యము లకు లోనగునట్లు, వననచెట్టుకు పండ్లు దిగినట్లు, నరపతి వారిని నత్కం రింవవలెను

శీ రాష్ట్రము = వజలు

రాజు ముందా ? (ప్రజలు ముందా ? అను (వళ్నకు (పాచీనుల

సమాధానము ఈ కాలమున మనము కోరదగినంత అభ్యుదయ ద్యోత

శశీ

కోముగ లేకపోయినను నృపుడును [పజలును ఒండొరుల కొజకు అను టలో వారును వెనుదీయరు. రాయలిట్లు పెలవిచ్చేమం “ఠాష్ట్రవర్థనము కోరు రాజు క్షేమమును రాష్ట్రము కోడును. (బహ్మో _త్తరముల్లైన (వజల యేకములమైన కోరిక గ్రీ మన్నారాయణుండు అను[గవహించుము మరియు, దేశ వైశాల్యము అర్జ సిద్ధికి మూలము, భూమికొంచెమైనను దాని “యందు గుంటలు, కాలువలు రచింవవతెను,*పేడరై తునకు వన్నునందును వారకమునందును మేలుకలుగ చేయవలెను. దీనివలన అర్థ ధర్మములు రెండును సిద్ధించును. నృపదండ భయముచేతనే [వజ తమతమ వృళ్తు లందును, ధర్మము లందును, తప్పకుండుదురు గావున, రాజు ఉచిత దండవిదాయి కాక తప్పదు. (ప్రజలు నొవ్వకుండ కరములను రాబట్టు కొనుట భూపతి ధర్మమని శాంతి పర్వమునందు బహుధా (వనంగించ విడినది.

రాజునకు. (బజ శరీరము

రాజు _పజకు నాత్మగాన రాజుయ్యబజయున్‌

రొజో త్తమ యన్యోన్యవి

రాజితులై యుండనలయు రవ్షార్చనల్నన్‌.

వరునుదనము మెయి నరిగొన(

జొరం దగినది పొదుంగుగోయు చొవ్చగు, విను పా

నొరియించుకొన( దలంచిన

నరయవలదెగోవు( (బ్రజయునధిపా,

పులిగూనలందిను చందము ॥

గలిగిన నంతటన నిలుచుగాక ధనంబుల్‌

గలుగునె మీదం గావున

జలగ దిగిచినట్లు గొన;గంజనునిల సొమ్ముల్‌,

రోయల యలిప్రాయములును ఇట్టినే యనుట తథ్యము,

ర ఈత క, దుర్గములు - విపులు

దుర్గములను ఆ _ప్తద్విజవర్గమునకే ఈయనలెను. అట్టి దుర్గాధి పతులు శ్యతవుం దాడి నెమర్కొనగళలుగుటకు వలయు ఐలస్తోమము కొఐతపడకుండ నమకూరృవలెను. దుర్గాధిపత్యమునం దుంచబడిన ద్విజులు పాతులును, దిహు(కుతులును, ధర్మరతులును, శూరులు, వంశ పారంపర్య ముగా వచ్చువారు న్నైయుండ వలెనని రాయలు తిరిగి వక్కొం జీంచెను. పులిజున్ను మొదలుకొని అపూర్వములును, ఆవశ్యకములు అగు నమస్త సదార్హములను ఒక నంపూర్హ పురువజీవితమునకు చారినంత విరివిలో (ఐనగా నూ రేండ్లకు నరిపడునవి.) దుర్గములందు. సంసిద్ధము చేయవలెను. చీకుకాల్లై నంక వాగ్దాన భంగముగాకుండ సామంతులకు భూముల సీయవలెను.

... వి(ప్రలైన యుద్యోగులయందు రాయలు వ్యక్తనరచిన విశ్వానము గమనార్హము. అమాత్య పదవియందు, దుర్గాధిపత్య మునందు శాహ్మణు లను వియోగించదగునను రాయల యభ్నిపాయము స్వానుభవముస్తై వాధార పడిసదవి మనము భావింప దగును.

“పూని నంకటముల నిల్చుగానం దణుచు .

(దాొహ్మణునిం బభుదేయట సతికి పాఠము

అట్లని విపుడెట్టివాడై నను నమ్మానార్హుడను పామరభావము నాతడు పెట్టుకొనలేదు. గుజహీనుడు, అకుతుఎ, బొంకుపలుకువాడు, వై దేశికుడు, ఆతతాయియగు విథ్రని విడువుముని యుపదేశించినాడు. నాడీ జంఘుడమ బక్కశేష్టుం జంపిన దుష్ట (బాహ్మణునినంటి కృతమఘ్నుని ఏల శొచని శాసించెను. తన రాఘ్రమున కుష్టదవము తెచ్చిపెట్టినవానిని విష వైనమ దునుమతగును, ఇందుడు కతిశీర్ణడను నాచార్యుని శిరస్సు దునుమలేదా £

రం | దుగ్గములైన వర్వ తారణ్య (వదేశములందు నివసించుచు భూపీడన జేయు ఎజుకులు మున్నగువారి పొరుగూళ్ళను అన్య పాంతమునుండి జీవితము నిమిత్తము తన్నాకయింవిన శూరుల కీయవగును. అనగా, అస్థిరులును దుళ్చాహనసము గలవాపవనగు పోటరులనిట్టి నంఘర్షణస్రానము లలో నిలుపవలెను. దావివఐన రావానకు మేలు; ఎజుకులు-మన్నాహసు లైన వీరులు. ఇందులో నెవరు నశించినను లాభమేకదా. ఆటవికులు మున్నగు తెగుదారుల చి త్తవృ క్రిని రాయలు బాగుగా గమనించెను. -వారు ఆఅల్పులగుటచే సులభికోపులు, సులభనంతోషులు, కాని వారు సత్య వియులు, ఆడిశవ్చరు, కొంచెమవజ్ఞ కలిగినను కలుషింతురు, ఎంతటి పవిక్షైనను వెనుదీయరు, కావువ ఆటఏికులను నత్యభావణముచేతవే వక్ష, సరచుకొనవలెము, అల్సులై న మన్నెపుదొరలపై దోషదృష్టినంచుట మట్రి గోడను కడిగి శుభముచేయుటవంటిది, అది యెన్నటికి నిజఎగునద కాదుగదా. వారిని సత్య పతిజ్ఞలచేతను, ఈవిచేతను, నంతోవపెట్టి చేర దీ కవలెను, శ్యతురాజులపై దాడికిని లేదా గడి దేశములు కొల్ల పెట్టుట, కును వారు పవికివత్తురు, నృపువకు శ కాపరాధము చవ నడండము అతర్క్యములు. అడవులను గూర్చి రాయలిటల్లు చెప్పెను. 'గడిదేశముల -నమీవపు టడవులను దట్రముగా 'పెంచుము. రాజ్యమధ్య మందలి యడవులను పొడి పొడిగా నరికింప్తము, దావివలన దస్యుబాధ నళించును తన రాజము నందలి దొంగలగుంపును; నంవహారించవలెను, ఆరతులగమి (రక్షక లటులు) లంచగొండులై దొంగలను ఆజ్ఞ యిడక చోరుడు కారాగారము నుండి తప్పించుకొనగా నపాంచి, విర్ణోషియైన మరొకనివి వావిస్థాన మందు నిర్భంధించగా అట్టి నిర్దోషిని రాజు శఇ్షపా(తుని చేయట అపహ- యళశస్సునకును గారణమగును, ఇది యెట్టిదనగా అవివేకియైన రాజూ - కోమటి పెద్ద సెట్టివి పెద్ద స్టూలకాయుడు గావున కొట్దునందు. వేయించి నట్టుండును.?

67 ౧శళ్ళతువు

ఆాదినుండియు శతువిజ కుము నృవవర్శముగా' వరిగణింపవిడు చున్నది అది కీర్తి హేతువగుచున్నది. *'యళసే విజిగీిషూణామి అన్నాడు కౌళిచాను, శ్యతువులు లెండు విధములు, అంతళ్ళ్ళతువులు చబహీళ్ళకుపులు, 'అరిషడ్వగ్గ మే నృషతికి అంతళ్ళ(ళు వులు, వీనివి జయిం చక రాజు లోకమునెట్లు జయించును. కౌటిల్యుడిట్లు చెప్పుదున్నాడు “క్రావ్సున్సుచే- బాహ్మణ కన్యను' గోరి భోజవంశకుడగు దాండ్యుడును, కోసమువలన 'జనమేజయుడును, "లోభముచే - బొతుర్వర్ద్యములనురిడి యమితముగ ధబాపారణ చేసిన ఐణడును, మదమువలన. భూకాన మానము గావించిన టంటోదృపుండుముం వార్షముచే - నగస్త్యువి .అంవదల చిన వాళావి ము; నశించిన విధమున: శా స్రచెరుద్ధవృ్య త్రి గలిగి అవ శేం్యడియు రైన రాజు-తళుర్దిగంకములకును వతియైనను తర్ణణము నశించుగున్నాడు.” వియటీ కతు పులను జయిఎపబూనుటపు ముందు న్యపుడు ఆత్మళకువు లైన కొమామలను జయింనవలెనని మహాభారతమును. నుడుపుచున్నది.

విహిశ్శతుపులు తరిగి రెండు )ధముఐ, అంకరరివర్గము మొద టీది. తన రాజ్యమునందే యుండి యసకారము తలపెట్టువగ్గము 3ండ వది రామిము వెలుపలి శశువులు, శతురాజ్యములు అంకరరివర్ష వివ యమై రాయం యనుకాననమిది. పొలమురైతు తన పొలము ఆవరణను ' ప్టిరవజచుకొవి, దానికి కంచెవైచి, గొడ్డలితోతవ్వి వేరు వెల్లంకి తొల గించునట్లు, ఉపాయళాలియైన రాజు కకువుతో స్నేహము చేసికొనియైన . మున్ముందు తన రాజ్యములోని కంటకళశోధన చేయవలెను, చారవర్గముచే శంటక వర్గమును కనిపెట్టవలెను, శ్యతువునందై నను పొంనదగదు. జయించిన మీదట దయమాపినచో హగును వమ్మును. కతురాజునకు

|

6కి

నగమురాజ్య మిస్బియైనను సరే అపాభయమువ్షంటి అహితభయమును (న్వవత్ష శతువులు) మాన్పుకొనవలెను.

ఇంక వెరి రాజ్యములమెడ వర్తింపనలసిన విధము. గడినృపుల రాయబారులతో రాజు తియ్యగ మాట్లాడవలెను, వారిని బహూకరించు చుండవలెను, శ్యతువుల ఏషయమున రాజు చలపాది కారాదు. _పతిన (విమ్మూలించుటకు) వట్టరాదు. ఒక్కొక్కప్పుడు దండు వెడంక తీజదు వెడలినను కార్యము నమావ్వము కాకపోవచ్చును. నంధిమొనర్పవలపి వచ్చును “కార్యకా(డో” “యంకకాడో”' నృప్పండు అని రాయలు హెచ్చ కించెను. నృపతి కార్యసాధకుడుగా మాషతమే' యుండనలిను అదను వేచియే వివేకయైన రాజు శతువుపై వ్వికమింపవలెను -వై రిరాజ్యము కీజళ క్రిమైయున్నవ్నార్త చారుల వలన నెజిగి హఠాత్తుగా కొంగ చేవను" వట్టి (మింగినట్లు కబళించి, తన్మపజలకను తనకును ఒడలు దుమ్ము కాకుండ పరరాజ్యము నాాకమింసవలెను. రాజు వేళోదిక్తుపు మృాతమే కావలెనని, భఖాండిక్యకేశిధ్వజ నంవాదమునందును (బతిసాదింపబడినదిం దండువెడల నిశ్చయించినవో లఘ్ముపమాణములతో రిపుదేశము వైపు నడునవలెను తన _వైన్యములు వెన్నంటివచ్చు వజకు పాతనీరు ఆగినట్లు బారులను నయోగించి క్యతురాజు బలసాందుడని తెలసినచో యుద్ధము నకు దిగక కొనుకలంది మరలిపోవలెను, వైరి దుర్భలుడని తెలిసినచో మరలిపోక వావి నావరింపవలెను. శ్యతునైన్యనును ఇరకాటము నందు పెట్టి యుద్ధముచేయరాదు అట్లయినచోవారు తెంపుచేసి ప్రాణములకు తెగి పోరు దురు. దానదాడిచేయనప్పటికిని (ప్రమాదము కలుగవచ్చును, శతు రాయ వారులతో పరుషములు వలుకరాదవి రాయలపాతవు. ఒకప్పుడు నంధికే ఒడ౦ంబడ వలసివచ్చునేమో, శ్రీకృష్ణదేవరాయలు. చెప్పిన మరికొన్ని మాటలు న్వర్ణాతరములలో (వాయగగియున్నవి. వైరిరాజ్యమును దుర్గము

గ్ర లను వట్టుకొనముము. అననరమయినచో హరించుము. కొని కత్రున్రీలు చేజిక్కీవచో వారిని పుట్టివింటియందువలె నాదరించుము, *తచనరోధ మగు పడ్డపుట్టినింటి రూఢినడపు ఈ గొప్ప నత్యమును ఆళియరామరాయలు గుల్పించక వై రికాంతల నవమానవరచి శాశ్వత శ్యతుక్వమను తెచ్చు కొవెనని చెన్పదురు. ర అయము = వ్యయము రాష్ట్రముల ఆదాయ సాధనము లెన్వియో రాయలు నూచింవభేదు. ముందునుండి ఉన్నమార్గ ములనేయాతడు మశన్నించియుండును. వార్తయే రాష్ట్రమునకు ముఖ్యవాహికయై యుండును కృష, పాళపాల్యము వాణీజ్యము_ఇవి “వార్త” యనబిడునవి కొటిల్యుడు, సోమంతులు చెల్లించు శవ్పములుగూడ ఆదాయసాధనములుగ నుండియండును. అర్ధశాస్రము చదు “నమాహ_ర్శృ నముదయ (వస్టావనము అను నద్యాయమున ఆయ వ్యయ శరీరము వివరములతో వర్ణింపబడియున్నది, “దుర్గ, రాష్ట్ర అని, పేతు, (వజ వణికృథములు ఇవియే ఆయళగీరమని స్యూతిత మైనది, వ్యయము విషయమున శ్రీకృష్ణడేవరాయలు సూచించిన విధానము (వళశంన సీయమైనది. రాష్ట్రాదాయమును నాల్లుభాగములుచేసి అందు ఒకపాలు నృపుని పొంతఖర్భునకును, భూరిదానములకును, 'రెండుపాళ్ళు భయక సేనా పుపోవణమునకును వినియోగింపవలెవనియ్యు ఇంక మిగిలిన ఒక పాలు కోళాగారమునందు నిలువయుుండ వలెననియ రాయలమతము. ఇది కేసవిధి వంటిది. లోటు బడ్జెట్లు ,ల్తభివృద్ది బడెటు అను నూ్యతము (ప్రాచీ నులంగీకరింపరేదు. మరియీ 'రాయలిట్లు 'పలిశ్‌ను “ఆయాధిక వ్యయానధి కంబును (విజావిరుజంబును గా బిండరువుగూర్చి” =వ్యయము ఆయముకు కగ్గియే ఉండవలెనని కాననము. ఏనుగులు, గుజ్టములుకొనుటకున్యు వటి మేకకగు ఖర్చును, భటుల వేతనములకును, దేవలాహ్మణ పూజలకును

౧౫0 ౨ఉచెతమైన: భ్వకీ కు భో గనునకుకు.ఇగుత్యయసు, దుర్వ్యయము. కౌరా ఇతవి-రారలు వివరించెను, 0: విచేశ వ్యాపారము : విజయనగర పొామాజ్యము వై ళభవమునకు మఖ్యహేతుపుంలో నొకటి విదేశవ్యాపారసరణీయవి తత్‌జ్ఞులు చెప్పుచున్నారు. మహావివేకి మైన కృష్ణదేవరా..లీ విశుయమున 1పక్యేక (శ్రద్ధవహించెననుట యఫశంస య్యక్రోవ కొ నేరదుం _న్రేవుల్‌ మూపు మతంగణంబులు మణి శ్రీఅండ ముక్తాదియున్‌. ,ర్వా వాజీఖ్యము పెంచి యేల! గవంగా న్వర్శ్మంపు వెన్వనొ,రుజన్‌ భోవళ్ళం దిగు వన్య భూూవజల రాజాయాయి .జాత్యాచితిన్‌ “ త్రోవంగా(డగు:రోటందొడ్డి గగులాప్తల్‌ .ళూడ(బింపన్‌ దగున్‌”

• గుజ్జములు ఏనుగులు మాణిక్యాదులు వచ్చునట్లుగా- “ేవుతోకలి . వృద్ధి చేసి దాణిజ్యము పెంపవలెను, సర్షాభావము చేతను, శోగులచేతను ఇతర ఉస్మద్రములచేతను స్వగేశమువీడి తనరాజ్యమున ఆశయకమకోరి వచ్చిన అన్యరా జ్య_వజలను రాజు ఆదరించి హరికొయాజాత్యాచిత్యము మేరకు వృత్తునియవలెను మరి యొక్‌రోట విట్లు చెప్పినాడు. “ఏనుగులు, గుజ్జములు దిగుమతిచేయ దూరప్తదీవుల వణిబూలకు ఊళ్ళును, రాజ్ధావి వగరమునందు పద్భృహములును, ఆదరపూర్వకమైన కొలువును రాజు ఒనంగవనలెను, ఆ వస్తువులను శ్యతురాజాలకం చ అధిక మూల్యమీచ్చి తన సౌమ్ముగా చేసికొనవలెను. అనగా విదేశవర్తకుల పొమ్యుగులను వారి కీపాయతీధరకు కొనవలెను అట్లా వారు తన్నప్రాతమ్వితులుగా నుండునట్లును గజాశ్వాదులు కతురా జ్యము చేరకుండునట్లును. వ్యవహరిజవషలెను *

గ్గ శ0, నృష. ధర్శ గ్‌ నమర్ధ్థనక్రుం'

వేయితన్నులు పెట్టుకొవి రాజ్యమేలినను నృపతికి మెన్సలే దే,గదా దండమును ధరించు నవ్వెతయేల ౪ అవి యనరాదు. లోకతంత నిర్వ హణ మంకయు దండాధీనము 'రాజాలేని రొజ్య మనూహ్యమన (ప్రాచీ సుం మళము కాంతిపవ్వమిట్లు చెప్పున్ను,

లోకములు లోకధర్మంబులును నృపాల ః

రాజమూలముల్‌, రాజవిరహాతమైన

పుడమి జనులకు వింకిన మనువులోన

జంచరలిఖలు వడుపాట్లు వ్ల ఎభవిళ్లు-.1

అయినను వేరాశ్యాం తే నరకర్శధువి మ్మను - వాక్యయున్నదికదా. రాజ్యము చేయుచు పానము చేయపండు పెట్లు? అవి నృవధర్మ విములులు కారావవి (శ్రీకృష్ణదేవరాయల విశ్చితాల్మిపాయము. దీవి వాతడిట్లు నమ ర్రించెను. “"అమ్నాయము ళ క్యనుసాళవణ ధరశ్ర నిర్వహణ మొవర్చుమని శాసిరచును. అశ_క్ర్యనుష్రేయము ఏరింవదు; మనుడండధరాదుణ "విశే షి౮చి దోషంబెజింగి-' దండించియే- భత్యభరులనవిరగితి, పూక్వకాలక్యు మహారాజులకు గల్గిన అతీంద్రియ శకులు -ఈనాటీ శాజులకులేనని కంచ: వడనక్కరలేదు. ఇట్టి పజ్ఞాకయము కృతియులందేకాదు, ఈనాటి విపుల యందును చూపట్టును ఒక్కబాడణుండు కడలినీరు (గుక్కంగొనియె. అట్టే ళక్తిలేదని ఈనాట్‌ భూసురులకు వ్వధర్మానుష్టాన మేమరవచ్చునే..! కావున ధూవతి పాదధాుండై శ్రీకాజృష్టంబు లు పేకీింపక 'రడణలబి. లొనర్యుళు,. అశక్యంబునళు పుండరీకొమినిమీద భారంబీడి యనహంళృతి.. (ినచ్తిల్లవలయువు,”

ఇ ద్ద రు యుగఠ _ర్ర్హలు వాడా! నిం నారాయణ రెడ్డి గురజాడ అపాారావు

గురజాడ అప్పారావుగారి జననం 80 నవందిరు 18/1. ఆం సొహిత్యలో కావికి అరుణోదయ. పిల్లనసుచర్వితల పెంజీకట్లు ముసురు కున్న రోజులలో దేశకవితారశ్మిని (ప్రసరించిన కవిభాస్కరుడాతడు. పాహిత్యం ఏ కొందరిసొతో అనుకుంటున్న కాలంలో అడి _వజల పొమ్మని ఉదారంగా పంచిపెట్టీన సౌమ్యశీలి ఆయన. కందుకూరి సాంఘిక విస్త వాన్నీ గినుగు భాషా విప్లవాన్ని ఈనలో సమన్వయించుకొని నతి కొత్త సాహిత్య విన్లవాన్ని లేవనెత్తిన ననయుగ వై తాళకుడతడు. అతని చేతి చలునతో అన్ప్ఫృశ్యంగా పడివున్న వారచుక భాష అందల మెక్కింంది, మెత్తని తెలుగు పలుకు కద్తివాదరలా మెరిసింది. వీధి మాతి సికీ వేదిక లభించింది. ఆంధ్రభారతి అంతకు ముందట్‌ అలంకార భారా లను డుల్చివేసి ముచ్చటగా ముత్యాల సరాలను ఆలంకరించుకుంద్యి నాటకం, గేయం, వ్యాసం, కథానిక ఆయన వాబ్మహిమతో ఎన్నడూలేని జవాన్నీ, జీవాన్నీ, పుంజుకున్నాయి.

1882 లోనే-అనగా తమ. ఇరవై ఒకటోయేటనే_గురజాడనారు ఇంగ్లీషులో కవితారచన ప్రారంభించారు. ఆ యేడు వారు (నాసిన “సారంగ ధరి అనే శీర్షికళోవున్న ఇంగ్లీషు. పద్యాలను మొదట్ల గుండుకుర్తి వెంకటరమణయ్యగారు ఈమ “ఇండియన్‌ లీజర్‌ అవర్‌” అనే నృతికలో (్రకటిందారు. తరువాత వాఠే వాటిని “రీస్‌ అండ్‌ రయత” - వత్రికొ

10౧ 73

నంపాదకతలునూ _ప్రముఠ విద్యా వేత్తలునూ అయిన శంభుచం(ద ములక గారికి వచురణార్థం పంపించారు, అ వద్యాలను చదివి మెచ్చుకొని ముఖీ గారు అప్పారావు గారికి కవిత్వాశయాలను గూర్చి కొక్త దృక్పథాలను బోధించారు. వాటి _పభానం గురజాడ వారిపై (ప్రసరించింది.

1849 నుండి 1815 వరకు గురజాడవారి మనోరంగంలో సాహిత్యంపట్ల నరికొత్త ఆశయాలు కమపరిణామాన్ని పొందినవి. వారి (ప్రాళమిక రచనలు కేవఎం సాంప్రదాయిక 6 తిలో పాతవృత్తాలలో రచింపబడిన ఖండకావ్యాలు. మాటల మబ్బులు పృస్పలావికలు, * మెరు పులు, బుతుశతక౦-లండకృతులు. *“సుధదది సువీర్ప కా.్య0. మాటల మబ్బులు అనే ఖండికలో విజయనగరంలోని అధికారులను అధికేపం చిన పద్యాలున్నాయి. దబ్బరలు, కొండెములు, మాయమాటలు, మొండి తనం ఆధికారులు అబ్బురపు విద్యఐని గురజాడవారు ఈ పద్యాలలో ఎత్తి పోడిచారు పుష్పలావికలు అనేది తొమ్మిది పద్యాల చిన్నకృతి. ఇవి వుష్పలావికం శృంగావంాన్ని టదర్శించే (పదింధఎర్జనకు తీసిన నంళ్ళు, ఆముక్తమాళ్యద లోని పువ్చలావికా వర్ణనల (ప్రభావం ఈ పద్యాలలో అడుగుగడుగునా అగుపిస్తున్నది. “మెరుపులు” అనే. ర్షికతో పాసి, వద్భాలన్నీ నంన్క్య్బృత చాటు శ్లోకాలకు అనువాదారే. “బితశతకములో ల5 కంద పద్యాలున్నాయి. ఈ పద్యాలలో పడాల గజివిజీ యెక్కువ, (వసాదగుణం తపష్కవ, *సుళది కౌవ్యం అసంపూర్ణం మూడ శ్వాసాలే వుంది, అర్జునుడు చౌవి వేషంతో ర్రైవతక్యదికి రావడం, వ౦రాముడు ఆతవికి పరిచర్యలు చేయడానికి సుభ్యదను వియోగించడం యతి అందాన్ని చూచి సుభ్యద సమ్ముగ్ధ కొడం, మరులు చెలరేగడం అమెను నత్యభామ ఓదార్భడం ఈ కావ్యంలో చ్చితింపదిడినాయ. ఇదీ నంపూర్ణంగా _సదింధంక్షణాలు పొదుగుపున్న కొవ్యం కానీ నవనవోనేష్మ పజ్టగల గురశాడవారికి ఈ కృతులు తృప్తి కలిగించలేదు. కొరినదా త్త

74 చేయాలనే కుకుహలం ఉదయించింది. ఆయన దృష్టి భవివ్యత్తులోకి చొచ్చుకొని ఎగిసిపోయేటంతటి నిశిత మైనది, (ప్రగతిమూలక మైనది అందు వల్ల నే వినూత్న _(వయోగాలకు కంక=ం కట్టుకొన్నాడు. వృ త్రిరచనకు స్వస్తి చెప్పారు (ప్రబింధరీతులకు తిలోదకొలిచ్చారు. వాడుక భాషతో చేతులు కలిపారు ఆంగ్షసాహిత్యంలోవి విమర్శ (గంధాయా, కార్యాల, గువజాడ వారిలో విద్రాఎమైపన్న _పడథా బీజాలను జాగృతం చేసినవి. ఫలితం 1808 లో కన్యాశు్క నాటక రచన. తరువాత, పది హేడేండ్తకు ముత్యాల సరాల నృజ3- “కన్యా ళుల్క రచన ఆర్మధ్ర నాటకరఆగంలో “కన్యాశుల్కం” గొవ్ప _పయోగం. ఇడ్లి వ్యావహారిక భాషకు వట్టంకట్టిన (వఠథమ దృశ్యకావ్యం. అంతకుము చే యహాసవాలలో కందువారివారు వాడుక భాషను (వ వేశ పెట్టి నా అది పేశల హాస్యాన్ని సృషించడానికి మ్యాతమే ఉద్దేంచండింది. నమాజంలోన అన్ని తరగతులకు చెందిన అభ్మిపాయాలనూ, వారి కష్టసుఖాలనూ సజీవ మైన వ్యావహారిక భాషలో రసపుష్టికి రవ్వంత కొరత కలగకుండా వ్య జ్క్తం జేంన (ప్యపథమ నాటకం కన్కాకుల్కమే. కావ్యగుణాలనూ, కావ్య (పమోజనాలనూ విర్పరిందేవి ప్రాచీన వైయాకరణుల ఛాందపాలు కానస్సీ నాగరకతా నంపన్నంగా కావ్యభాషను పెంపొంవందుోవడానికీ వ్యవహా రంనుంచి తొలగిపోయిన పదాలను తెనుగు జాతీయతకు విరుద్దమైన నంన్కృతళబ్దాల రూపాలను తోనవేసి, భాషను నజీవమైన దాడుకభాషతో పుష్టిమంకం చేసుకోవలసియున్నదనీ ఈ విధంగా కావ్యభావకూ, వ్యావ హార౦కభాషదూ సాన్నిహిత్యం నంపాదింపవ సి వున్నదనీ అప్పారావుగారు (సళమముదద్రణి పీఠికలో ఉద్దాటించారు. 1009 మే నెలలో వీరు రచించిన

73 కన్య శుక్చు ద్వీతీయ ముద్రణపీఠకలో వ్యావహారిక భాష్మాసాశ న్వ్వర,నంఘ నంస్కరణ, నాటికరచన్క సమకాలిక విద్వాంసుల ఛాందన ధోరణులూ మున్నగు అనేక విషయాలను కూలంకషముగా చర్చించి తమ (కొత్త, నిద్దాంతాన్ని బలపరిచారు. ఇత్యంత క్లీష్టరమన్యలున్న వనమకాలీన జీవి తాన్ని చితి చడానికి నాటకరచయితలు (పయత్నించక పోవడంపట్ల విచా రము వెలిబుచ్చారు. మొత్తానికి ఈ సాటకంద్వారా అప్పారావుగారు వ్యావవో రిక భాష కొన్యోవయోగి అని విరూపించారు, వా_స్తఏకతకు నివాళు లెక్తారు సాంఘిక జీవన చిిళణద్వారా నూత్న రీతులను (ప్రదర్శించారు, ఈ విషయాలన్నీ వారి ముత్యాల నరాలకూ వర్తిస్తాయి. కనిక్కంలో నూత్న (వయోగాలు , ముళ్యాల్‌ కళాలు

గురజొడవారు. కవిత్వరంగంలో చేసిన సాహస్యవయోగాలు' ప్రాచిన కవులతో పొలకురికి పోమనాథువి* (సయోగాలను తలపింవ జేస్తాయి. ఇద్దరూ దేశసాహిత్య వనర్తకులే. ఇద్దరూ తమ కాలంలో వ్యవహారంలొ వున్న వదాలకూ పలుకుఐళ్ళకు (గాంథికత,కలిగించినవా రే. షాజికురికి జామతెనుగును పతిపాదించగా గురజాడ తెలుగు వలుకుబడికీ పాణంపోళాడు. ఉభయులూ వర్ణ భేదం లేని సంఘవ్యవస్థను వాంఛించారు, ఛందస్సులో (కొ త్రమార్గాలు అనుసరించారు. “ఇరువురికీ కల భేదమంతా జక్క విషయంలో. ఒకరిది శివభక్తి; మరొకరిది మానవాభ్యుదయాన' క్తి” ఈ (వయోగాలన్నిట్‌కీ కేరృదవిందువు దేశిసాహిత్య పునరుద్దరణ కాంక్షం “౨౫ కావ్యవస్తువు విషయంలో గర జాడ పై వర్చువ ర్త సిద్ధాం తాలి (చభావర (వదిలంగా వుంది. 101౯1021 88111649 ద్వీతీయ మ్యుదణో పీశికలో చర్చువ ర్తువెలిబుచ్చీన అభ్విిపాయాలు ఈ నందర్భంలో గమ వింపదగ్గఏ;

76

ఉకగ్షాష్టిం 21001021 ౦09)606 116%, 97000364 1 +0636 900. *15 10 01006 1201660468 206 8110861019 09 ంయణిం8 116 ఉ564 +€0 161216 0౯ ఠేలం0106 ంరు, 1119028040, ఓ8 [2౯ 23 ర0991016, 19 2 3601601108 01 12000896 168117 ఇ5664 0% 200 8964231 +ఏ6 8206 11906, (0 107 0౦76౯ 1108 2 ౧6718:8 00100౯1098 0 10928104&- +10%, *160809 0౯610826 010889 810214 06 9(6:6[“64 10

• 9106 10 20 అగ2ంట21 &నరిలంటి

ఈ సిద్ధాంతంలో గమవింపదగ్గ అంశాలివి ఒకటి: కొవ్యవస్తుపుము పొమాన్యుల జీవిత నంఘటనలనుండి;, పరినరాలనుండి స్వీకరించడం, రెండవడి : కావ్యభాష సాధ్యమైనంతవరకు (వజాన్యవహారానికి నన్ని,

పొఠంగా వుండడం మూడనది: వజలభాషను ఉన్నదున్నట్లుగాక భావనా

రంజితం చేని వ్రకటించడం ఈ మూడంశాలు (కమంగా వస్తులాషా' (రచన) భావాలవట్ల వర్చువ ర్తు అభిప్రాయాలను తెలియజేస్తాయి. అప్పా శొవుగారిపై పఖభావం వేసిన అంళాలివే; ॥ గురజాడవారు వ్యర్థపదాడందిరావ్ని విరసించారు. “అలతి యలతి శునియఎ కాహళ సంధించిన విధంగా పదాలు ఆమరవలెనన్న తిక్కన మాటకి దక్కించారు. చరణాలు దేవికవి తువిగిపోయేటట్లుగా రచన ' సాగించారు. ఈయన రచన అల్ప నమానకమే కొదు. వాలవరకు అన మానకంకూడా, వ్యావహారిక వదాలప నమన్త భావవకటన సామర్థ్యం వున్నదనీ అది అన్ని వాలా కావ్యోవయోగి అవి నిరూపించారుం

డ్గె2ై

*మెచ్చవంటా వీవు: నీవిక

మెచ్చకుంటే మించిపాయెను

కొయ్యదొమ్మలె మెచ్చు కళ్ళకు

కోమలుల సౌరెక్కునా” విడివిడి మాటలే [పయోగించినా ఈ చరణాలలో అనికొనలలోనవి శ క్ర్‌దాగి వుంది. దీవిలోవి మాటలన్నీ వ్యవహారం లోనివే. డేశభ్రిగీతంలోని నకి నంకక్రిలో శం శక్తియే కనిపిస్తుంది. వాడుక మాటలే వాడుకున్నా ఆయన ఎక్కడా జారిపోలేదు. (పాచీన కవులలో తిక్కన్నం వేమన్న 'శెలుగు నుడిని తీర్చిదిద్దడంలో ఒజ్టదింకులు, వారి ఒరవడిలో నడిచినా వారికి ిన్నమైన రీతిని కూడా సాధించాడు గురజాడ. ఆ మార్చు వాడుక పదాల కూర్చు. ఈ మార్చు కవికి కత్తిమీద సామువంటిది ఇందులో లోక వ్యవహారాన్ని ఉన్నదున్నట్లు (వదర్శింపవలసి వుంటుంది. అనగా పర్యాయ వదాల గారడికి ఇందులో వీలులేదు. పదాల పటాటోపంతో భావదారి (ద్యాన్ని కప్పిపుచ్చుకునే అవకాశం లేదు. ఏది చెప్పినా వాడిగా వేడిగా చెన్స్పవలసి వుంటుంది. సూటిగా గుండెల్లోకీదీంపవలసి వుంటుంది, గుర జాడవారు వాడుక మాటలద్వారా ఇవన్నిలినీ సాధించారు. మూమూళు వ్యాన వారిక వదాలలో (గీకు గాథను (డామను, పిథియసు) పలికించారు. విశ్వ మానవ గీతం కాదగిన జాతీయగీఠం ( దేశలక్రి) రచించారు. పూర్ణమ్మ బంటి కరుణ రసాత్మకమైన గాథ (పవచించాథు,. లవణరాజు కలవంటి వివిధ రవభరిక్నాళన కధన కృతులు కల్పించారు. “దేశమంటే మట్టీ కాదోయ్‌, దేశమంటే మనుషలోయి భంట్‌ మహా సూక్తులను (వవ చించారు. ఒక్కమాటలో చెప్పాలంటే మట్టిని మాణిక్యంగా మార్చి; యిచ్చారుం ల” జై

గురజాడవారు వాడుక భావనను (పయోగించినంత మాతాన, టిలో మానిసాలనూ వ్యర్థపదాడందిరాన్నీ నిరసించినంత మా్యతాన వాళికి సం

గ్య

విధానంపై దృష్టిలేదవి అనుకోరాదుః “చ్యితముతు వాయునస్పడూ, జిలుగు చెక్కునప్పుడూ శిల్చకుడు ఎట్టి పర్మిశమము చేసినగానీ రౌవ్య గుణము లబ్బినేరపని మా మతము అని అస్పొతావుగారే తమ వ్యాన చం్నదికలో వ్యాకుచ్చారు. వారి శిల్చ్బదృష్టికీ పూర్ణశ్యు, ముత్యాల నరాలు, ఇంగరెత్తుమ వంటివి చక్కని విదర్శనాలు,

*ఏ8ిగి 'పెరిగితి పెరిగి విిగితి

కష్టసుఖ ములపార మెరిగితి

పండునన్నవి ఆశలెన్నో

యెండిరాలగ బొగిలితెన్‌ో

“దేవతలతో జోడుకూడితి

రక్కంను౯తో కూడి ఆడితి

కొ త్రమిన్కుల తెలివిపటి మను

మాచిచెడ్డల వూర్చితిన్‌ల

ఉంజరంబున నున్నకట్లను

వగందన్నగతేశ (సుక్కితి

వింగిపర్వగ లేవి జన్మము:

సీరనంచబవి రోసితిన్‌.” ఈ చరణాలలో బావానికి గిన భావ, వాక్యశిల్బం మిరుగొట్లు గొలుపు తుంటాబు. పాయికంగా గురజాత వారి ఠచన సొనలు తీరవి జాతిరత్నం శ్రంటిద్‌. నమరఖేరి వినిపించగానే వముల్లనిత చేకనులై! ఐల్లెమో, బాకో,. కత్తియో, కరయో..ఏది చేతికి చిక్కితే అది తీసుకొని విజృంభించే యోధులను తలపించే రచన వారిచి, అండువన్ల శిల్చదృస్టికోరూస్తే కొన్ని వంక్తులు నిలవపు, అంకమ్తాళాన వారికి శిల్బదృష్టి లేడని కాదు పైన

బొల నేరొళటన్న చరణాలలో జారి భట్చార్హ శిల్పం జిలుగు వన్నెలతో పాెత్క థ్రీస్తుంది ఊహలతో కవరత్తులు చేయించడం కృతిమ పద చ్చిశాణ వృష్టించడం గురజాడకు చుక్కెదురు. కవిత్వంలో వాస్తవికతను (ప్రవేశ పెట్టవ కవి అతడు వాస్తవికత ఆంపే సీవసమైన భావ (ప్రదర్శనమని ఇఅనుహోహడదు ఆయనది వట్టి తోటో_గఫీ కామం ఈ అ అన్నద్టుగా *ఎక్సం ఫోటో్యగఫీ;” ఆది కూడా వ్రధానంగా హృవయస. ఐబంధి. అందు వల్లనే ఆయన చి తించిన స్వాతలు, చేసన వర్ణనలు, కల్పించిన వాతా సర్‌ణం మన కళ్ళయెదుట జరిగినళ్లే అవిపిస్తాయి. వర్ద్సృవర్తు చెప్పినట్లుగా ఈయన 400104౯108 0౯ (696 1481026100)” తో కూడుకున్న ప్వాలావిక వర్ణవలు చేసిన కని ముత్యాల సరాలు _- ఛందస్సు

గురజాడ వారు బేసిస్‌ అత్యంత విసూప్న వయోగాలలో ముత్యాల నకం ఒకటి. పద్యం నుంచి గేమానికి తిరిగిపోవడ మే గొవ్వ [వయోశం- ఈండులోదూ ఒగ మొతా నియమం తన్స యత్నిపానల నియమ లేని గేయాన్ని చేనట్టకం. పైగా వాచుకమాటలు నయోగించటం, ఆ గేమాన్ని ఉబుసుపోనళు కాకుండా ఉదాత్త విషయాలను భానబంధురంగా వ్య క్రీక తించడావికి సొాఢనంగా చేయడం-ఒకదానికంబ ఒకటి అపూర్వ [పయో నాలు. ముక్యాలనరాల నంపుటిలో ఒక్క పూర్ణమ్మ మాతం థిన్న చృందస్సులో నుంది. ఇవి నాలుగుషూ్యతలి గణాలళతో నడిచే చతురన గతిలో వుంది. మిగిలిన గేయాలన్నీ ఏ“మాతం గణాలతో సాగిపోయే మ్మీశగతిలో చేరుకాయి. ఈ గతిలో (నాసిన గీఠాన్నే ముత్యాల నరిమవి గురజాడవారు ఏ శుభముహూర్తంలో నామకరణం చేశారోగానీ, ఆవృటక్షీ ఫష్పట్‌కీ అందరూ దీనివి ముత్యాలనరమనే అంటున్నారు.

తీ0

శెలుగు ముశ్యాల కోవనలె ముద్దులొలికే తీపిగల భాష తెలుగు ఉలుకులు ముత్యాల వంటివి. ముత్తెం రూసంలో చిన్నది, తేటదనం శెస్నది. గురజాడ కవితకూడా చిన్న చిన్న తేటమాటల కూర్చే. తాను పలుగు పలుకుబడికి ప్రాధాన్యమిచ్చి తెలుగుదేశేచ్చందస్సులో కవిక్వం (వాస్తున్నాడు కాబట్టి మిశ్రగతిలో నడిచే ఛందస్సుకు తన అభిరుచికి అను

గుణంగా ముత్కాలనరంాలు ఆ౦ "పేరుపెట్టుకాని వుంటాడు గుర జాడ, ముఠ్యాలసరంలో నాలుగు పాదాలుంటాయి మొద: మూడుపాదాలతో శ 41041=14 మా్య్రలుంబాయి. నాల్గవపాదంలో 7 మొదలుకొని

• ఎరకుంటాయి.. గురజాడ చేసికొన్న నిమమమిది. నడకనుబిట్దీ ముత్యాలసరం మిశ్రగతిలో వున్న వృషధగతి రగడకూ ఆ ఛందస్సులోవే వడిచే కొన్ని జానపదగేయాల వరుసలకూ నరిపోతుంది. అయితే దీ౦లో వాటిలో లేని (ప్రత్యేకతకూడా వుంది. వృషభగతి రగడలో అంత్య(ప్రాన్ష్మ నియమముంది. ఈ గతిలోనే నడిచే ,గుమ్మడేడి వంటి పాటలలో పాన వియమమూ యతిగినమమూ ఉంది. పైగా. నీటిలో నాల్గవపాడం $ మ్మాతలకో నూతమే ముగుస్తుంది. గురజాడవారు ఈ ఏవయంలో స్వేచ్చ నవలంబించారు యతిప్రావల నియమాన్ని ఉవ్టేళపూర్వకంగా ఉల్లంఘించారు. అక్కడక్కడ యత్సిప్రానలు అనుకోకుండా వచ్చిపడినవే కానీ అదేపనిగా కూర్చినవి కొవు. అంతేకాక పాదాలు తుంచడంలోనూ పాదనంఖ్యా వియతిలోన్నూ వాడుకభాషకు ఆ చందస్సులో పొదగడం లో వ్యా ఎవ్పటికప్పుడు (కొ త్తపయోగాలు చేని సత్ఫలితాలు సాధించారు. “వా ముత్యాల నరాల గేయము౨ను (క్రమానుగకంగా మీరు పంశీలించిన ట్లయితే ఒకదానిలో కంటె ఇంకొకదానిలో నేను సాధించిన అభినర్ధి మీప నృష్టపడుతుందిని వారు [012లో గున్నయ్యశా క్ర్రిగారికి వాసిన లేఖలో అన్నారు. మొత్తావికి ముఠ్యాలసరాల ఛందస్సులో ముక్యోంటే

111 రి శైలుగుల కష్టసుఖాలను గానంచేసిన కవి గురజాడ. గురజాడపై ఇద్దరు మహాకవుల (వభావం ఉంది ఒకరు వర్జువర్తు, 'రెండవవారు రివీందుడుః ఈ ఇద్దరిని గూర్చి గురజాడవారు _పశంసాపూర్వకంగా వ్యాసాలు (గ్రాసారు. రవీం్యద్రునిశో ఉత్తర (పత్యుత్తరాలు కూడా జరిపారు. అయితే వద్దవర్తు కవికా వభావం ఈ కవివై (పనరింవినట్లు రవీంద్రుని రచ నల (ప్రభావం పడవేదు. రపీందుని వ్యక్తిక్వవిశిష్టక మాత్రం వీరిని విశేషంగా ఆక ర్షించిందిం టీం : మానవళ'వాద (పభావం

మానవతానాదం (1140148150) పాశ్చాత్యలోకంలో రాచరికం, ప్యూడలిజం నశించిపోయిన పిమ్మట ఉద్భవించిన ఉద్యమం, _ఈ ఉద్య మం సామాన్యునికి పార్విలౌమత్వావ్ని (ప్రసాదించింది. కులమత ఖేదా లమ కూకట్‌ వేళ్ళతో పెళ్ళగించడానికి యత్నించే న్యక్రిస్నేచ్చను విల 'వరిచింది శాస్త్రీయ దృక్పథాన్ని "పెంపొందించిందీ, వాస్తవికతకు నీరా జనం పట్టింది. గురజాడవారి కవ్యాకుల్క౦లో ఈ మానవతావాదమే

*. థొంగిచూస్తుంది. ముత్యాల నరాలలోని “మనిషి” అనేగేయం మానవతా

వాదావికి (ప్రతినిధి రచన. మవిషిచేసిన రాయిరవ్వకు మహిమను కలదవి ఉయమొష్కతూ మనుషులనే రాయరస్పలకంటె.కవిష్టంగా చూసేవారిని ఈ ణేకుంలో వారు విరినించారు దేవుడు ఎక్కడో కొండకోనలలో లేడని “జ్ఞాననేేకం విప్పిచూస్తే భూనవమ్మాత్రునిలో నే వున్నాడని (పబోధింలారు. -ఇది మాసవతా వాదానికి సంబందించిన దృక్పథమే.

మాననతావాదంలో గర్భితమై వున్న మరోఅంళం సంఘ నంనగ రణాభిలాషు వీరి గేయాలలో అనేక సందర్భాలలో సంఘసంస్కరణ దృష్టి వ్యజిధారా ధాశధళ్యాన్ని వెలారుస్తున్నది ముళ్యాలసరాలలోని మొదటి

రే

'గేయమేంతోకచుక్క 'పొడవకంవల్ల అనర్థం సంభవిస్తుందనే మూఢ పీశ్వాసాన్ని ఖంఢించడానికీ వావింది, గాంధీజీ హరిజనోద్యమం ప్రారం వించకముందే గురజాడవారు “లవజరాజు” కలలో

“మరివడేహుల మాలలనుచుము

నవినచిత్తుల కధికకులముం

నెలవొనంగిన వక్షధర్మ మధర్మధర్య్మంచే”" అవి, మాంఅనే భేదం కులాన్నిబట్టి కాత మశస్సునుబట్టీ కలగాలని పతి పొదించి ప్రాచీన వర్ణవ్యవస్థను ఖండించారు,

“మంచిచెడ్డలు మనుజులందును

ఎంచిచూడగ రెందె కులములు

మంచియన్నది మాలయైతే మాలనే అగుదున్‌-” అని హరిజన వనున్యలక్కు అస్పృళ్యతా సమస్యప అంనాడే కొన్య

త్వాన్ని కరిగిఐచారు. - ఊేచుక త్వ ౦0

గురజాడ (వతిపాదించిన యేమ 'రెండు విదాలుగా వుంది

1. వవిత్ర వాంవక్యర క్షి, 2. విశ్వమానవ (పేమ ఈ రె.టివీ తఈన కపిశ్వంద్వారా నిరూపించా డపడు. “కాసులు” అనే గేయం పవిభ్ర బాంపత్య ర క్తిని (వతిపాదించిన రచన. “*పేమంచ్చిన _పేము వచ్చును. పేమ నిలిపిన పేమ నిలుచు”నవి దీవిలో ప్రవచించారు. కామం వయసు తోనే చల్లారుతుందవి అచ్చమైన (పేమ ఒక్కటే దంపళుల పాలిటి రాజ చూర్గ్షమనీ తద్వారా వారు జీవితాన్న్‌ సుఖమయంగా షాగించవచ్చునవి వక -టించారు. ఈ విధంగా వారు వవ్వికమైన దంపతీ్యీపేమక పట్టాభిషేకం చేశారు. ఇక రెండవడి విశ్వమానవ సే్రేమ, తోట్‌ మ]షివి మనసివ్ఫి

గ

(దేమించడంకన్న మ కార్యం లేదని వీరు భావించారు. క్రీస్తు పదీ లోధించెనని అనుకుంటున్నామో, సెన్లీ దేవివి కవిశాసర్యమని కళావిలాస మవి (పవచించాడో, గొతమమబున్ధుడు చేవికి ఉత్తమఘంటావథివుని మనకు ఉపదేశించాడో ఆదే నిజమైన ఉన్నత (పేను అని వీరు ఆవిపాయవర్డారు. అది మ3దో కొదు, విశ్వమానవ (పేమ. అం కే వీరు మూన్ని ఆరా ధించడం కంచె మానవుణ్ణి (పేమించడం గొప్ప అవి బాటగలిగారు ముళ్యాం నరాలలోవి మొదటి గేయంలోనే

“క్పైలలోకము నొక్కయిల్లై

వక్షలేదములెల్ల కల్లై

వేం నెరుగవి ఆయేమమింధను

నేషకలు కుతియి "అని ఉద్ధాటించారు. “దేశభక్తి గేయంలో

“దేశమవియెడు దొడ్డవృక్షం

(యేమ9ను పూలెళత్తవలెనోయ్‌” అవి _ “అన్నదమ్ములవలెను జాతులు

మశములన్నీ మెలగవలెనోయ్‌ి అని విశ్వమానవ (_పేమమ గానం చేళారు.

జీశభ క్కి

గురజాడవారిది ప్రాంకపుకెల్తలను, దేశసీమలను, జలధులను

ధాటిఫ విశాఎదృష్టి. ఆయన దేశభక్తిలో అంతర్వాహిని విశ్వమానవ్యపేమ,

84 +డేశమును (పేమించుమన్నా మంచియన్నది 'పెంచుమన్నా [19+ ందేళమం'పే వట్టికొదోయ్‌ జేళమం'పే మనుషులోయ్‌ 1 "అన్న వం క్తలలో ఈ మహత్తర నత్యమే ఇమిడి ఉన్నది. మనుషులను "పేమించడమే అచ్చమైన దేశభక్తి అవి గురజాడవారి అభిపాయం. గురజాడవారి “దేశభ క్రి గేముం వంటిది భారత సొపాత్యంలోనే లేదని చెప్పవచ్చును. బంకించంగద్రువిక్‌ 'వందేమాకీడం, రవీంద్రువీ “జనగణమని ఇక్సాల్‌* “హిందూస్తాన్‌ హమారా! అనేవి గొవ్పజాతీయ గేయాలు, అయితే వీటి (నధానలక్ష్య్యం న్వదేశ నంకీ_ర్తనం. సాదారణంగా ఏదేళపు జాతీయగీకమైనా ఈ ధోరణిలోనే "వుంటుంది. గురజాడవారీ గేయంలోవి విశేషం ఏమిటంటే ఇది ఒకచై పు వ్వదేశీయులలో- జాతీయాఖి మానాన్ని నూరిపోస్తూనే ఎల్లలుదాటి ఎగిసిపోయి సమ_న్తజాతులను, విశ్వ మానవకోటిని వలికరిస్తుంది. అందువల్లనే ఏ జాతీయగీ కానికీ లేవి విశ స్పత దీవికి అలవడింది. తదనంతర కవులపై (పభావం | గురజాడవారు యుగకర్తగా తరువాతివారికీి ఆందించి పోయిన కవితా వ్యకియ లివి : .

1. ముత్యాల నరాలు (కొత్తళందన్సు) ఓ గేయంలో కఠాకావ్యరచన (పూర్ణమ్మ)
2. ఆత్మాశయ కవిత్వరీతి

• “విరిగి పెరిగితి, "పెరిగి ఏరిగితి”(లంగరెత్తుము)వంటి చరో
• డాలు తరువాత తరువాతీ భావకనితాయుగంలో ఆ క్మా శయరీతిలో

గ్ర రచింపబడిన విషాద గికాలకు మార్గదర్శక మైనవి. ఉదాహరణకు దేవులపల్లి కృష్ణళాశ్రగారి “చుకథలు” అనే గేయం, టం చటోధ కవిత్వం (వలోధ కవిత్వానికి గురజాడపారే మార్గదర్శకులు, *దేళభ_క్రి “మనిషి” వంటివి వబోధగేయాలే, వీటి (పభావం తరువాతి నవ్య కవులపై విశేషంగా (పసరించింది. 5. నంఘ నంనస్క్మంరణ కవిత్వం - వీరి ముత్యాల నరాల గేయం నంఘ నంన్క్మరణ కవిత్వానికి మేలు వంతి, ఈ (పక్రియ తరువాతికాలంలో మంగిపూడి%ి రాయ (ప్రోబు%, జొవువా2? మున్నగువారి చేతిలో సిద్ధి పొందింది. శీ, [వణయ కవిత్వం వఠళ్యమైన _వణయ కవిత్వానికి వీరు పాదులు వేళారు. ఉదా హరణకు “లనణరాజు కలి 7. బాలగేయాలు “మిణుగురులు? అనే “పేర ఆండు బాలగేయాలగు వీరు రచిం బారు. ఇవి (పాచుర్యం సొండినఏ కాకున్నా బాలగేయవదనకు మార్గదర్శకొలని చెప్పవచ్చును.

ఈ ఏధంగా కవిక్వంలో అనేక నవ్య ,ప్యకియలకు గురజాడవారు మార్ష్గదర్శకులై నారు. వీరి ముత్యాల సరాన్నీ చేపట్టినవారిలో రాయ పోలు అబ్బూరి, దువ్వూరి1క%్క దేవులపల్లి, వేదుల19, బసవరాజు1*, మల్లి వరప్ప3కు వృరినండాే6, అీథీ*” మున్నగు చిర్గ కవులున్నారం'కే ఆ ఛందస్సుకు కలిగిన [ప్రాచుర్యం వేరే చెప్ప నక్కర లేదు, కిళాంబి రంగా చార్యు లన్నట్లుగా “వజాసొమాన్య రక్తధ్వజావ్ని” పైకెత్తిన కవీంద్రుడా

6

తరు. “నాడి _ వజల ఉద్యమము, దానిని థివరివి నంతోవ 'పెట్టడానికైనా వదులుకోలేను ” అన్నంఠ వజ వంక ల్చంతో నవ్య సాహిత్య పథాలలో

(వస్టానం చేసిన వవక్త ఆయన.

రొయ్మపోలు సుబ్చాకావు

కీణ్యసదింధ యుగంలో వెరితలలు వేసిన ఠీతిప్రాధాన్యావికీ, శ ద్ది చ్యతలౌల్యావికీ. విర్వేల శృంగారావికీ, పీరన నం్యపదాయ పాలనకూ విరుగుడుగా రసగుశకల వంటి రమ్యకౌవ్యాలను నృష్టించిన కవీం్యదులు రాయప్రోలు సుబ్బారావుగారు, వీరు గురజాడ వారివలె ఒక్కుమ్మడిగా సంటవ్రదాయానికి ఎదురీదినవారుకారు; అంతమాత్రాన సం(వదాయంలోపడి కొట్టుకుపోయిన వారూ కారు. తారుణ్య దశలో ఆశు కఏతా (ప్రవాహంలో కొంత దూరం కేలిపోయినా త్వరలోనే తప్పు గడునించి ఏటికెదుకిదాలని "కంకల్పించి [కమ్మకమంగా (వవాహదిళనే మార్చి వేసిస వవ్యకవిత్వయుగ కర్తలు వీరు, దేవతలో రాజవంశీయులో కాన్యనాయికా నాయకులుగా ఉండ డానికి అర్హ లవి ఆనుకుంటున్నకాలంలో వీరు సామాన్యమానవులను కావ్య ప్యాఠణగా (గహింఛారు. ప్రళృతిఆంటే పాచీన కొవ్యాలడ్వారా దిగుమతి యిన అథలీలుంగ లవంగ (వభ్ళతి లతలు, చందన తమాల వనన అర్జూరాది నృజెలే అనే భావం (ప్రబలిన రోజుల్లో; చిరునిమ్మచెట్ల రో, (శాందూల లరలతో, మరాహ్నమల్లికలతో, కార త్నాలకో, కందిచాపలకో శనాన మొక్కలలో, తులసి తోటలతో, తాటాకు దడులకో, వనీటుగులికే , తెలుగునాట వల్లీ వరిసరాలము, (వ్రకృతి చిక్రాలమ, కాన్యప్రాంగణంల్లో ఆ్రవవేశ పెట్టారు. “వాణీవాయించ (మోగిన వీణ మీడ పారశీక గీతములు" -వలికించారు. *“ముషుల నీవారములు” ఫలించిన పొలాలలో గులాలీలు పూయించారు. కతకుత వర్ణనలతో కకావికల్లై పోయిన కాన్యనాయికన్లు

ట్ర

“జమాదరించి' ఆమె అంతరంగంలో ని అమృకఠాన్ని ఆవిష్కరించారు. "శ్రోగ్యవస్తువుగానూ, కేవలం వర్ష్య వస్తువుగానూ పరిగణింవ బకుతున్న *స్రిని దేపీ పీఠంపై అధివసింపటేశారు. (వళ్ళతిని తల్లిగా దేవతావశల్లిగా “సరభావించారు. లఘుకధా కావ్యరచనకు బారుఇతీశారు మార్షకవిళు మాజ్లంతో పయవస్తూనే దేశికవితకు పతాకలెత్తారు. ళృంగారం కరుణం శెండే కావ్య రసాలవి సిద్దాఎతీక స్తూనే 'క్రచుప్తలో నున్న కండలు కది అగ” *కంగుల వీరకాపె కట్టి రంగాన దూకిన జాతీయ వీరుల పౌరుష శీర్తనలను గానం చేశారు, హేయ్లీది జుగుప్సాయుత వస్తువు-కు కౌన్య యోగ్యత లేదు) అంటూనే పురివిస్తరాతుమీద లలిత రమ్య పవ్యాణు విరచించారు. దాదాపు ఒక ఆర్భశ కాద్ధిం పాటు లఘుకథాకావ్యం, ఇండ శత, గేయ కవిత, (పేమగాఠ, (శబోధ కవిత, సంఘ సంచ్కరణ 5విళ్క ,న్కృతికావ్యం, (పకృతి కవిత్వం, వన్లీయ కవిక్వ-, అభ్యువయగీతం మున్నగు బహ్యుకియళలో ఛారావాహికంగా కఏతా మధువుుు ఆంద్వి చారు. భాసకవిశ్వానికి భాషా్రలనదగిన సిద్దాంత కృతులు రచించారు ఆచార్య శంకరులహ్య్మ రవీంటదునికీ, అయ్యాముకూ అనువాదాలు 'పలియించారు. -

౧. రాయపోలువారికి చిననాటినుంచే సాహిత్యవాతావిరణం ఏర్పడింది, ప మేనమామ (తిరుపతి వేంకట కవుల శిష్యులూ) అయిన అవ్వారి సుదిహ్మణ్యకా స్రీగారితో కళిసి 1009 వరకు వీరు జంటకవిత్వం సాగి చారు. కానీ ఈ వ్యానంగం ఎంతకాలమో కొన సాగలేదు. గంటి లక్ష్మన్న వంతులుగాం యేరణతో గోర్డ్‌స్మత్‌ “86య:0 ను “లలితిగా టాపొం దించారు. 1800 లో “లలిత” కావ్యరచనతో రాయ్యప్రోలు వారి కావ్య జీవి తంలో కొత్తమలుపు ప్రారంభమైంది. వారి తరువాత కొవ్యాలన్నిటికీ వీజాలనదగిన అభిప్రాయాలూ భావనారీళులూ ఈ కావ్య! లో ఉన్నాయి.

రి

రాయ్మపోలు వారిలో నవ్యతకు పాదులు వేసిన వారిలో వారి పివ్ని గారు పథమ ప్మరణీయులు రాయ్యపోలు వారికి ఆమె క్షాన చకుస్పుమ శవపాదించింది. ఆమె కోరికపై, వారు శంకరాచార్యుల వాతి “భజగోవిందం కృతిని మూలంలోని భందస్సులోనే తెలుగులోకి అనువదించారు. ఒకపారి వారి పిన్నిగారి కోరికపై రాయ్య్మప్రోలువారు అనసూయ చరిత చదివి ముగించారు. అది ఏని పిన్నిగారు ఇలా అన్నారట.

*నాన్నా చూళావురా: త్రిమూర్తులు కూడా ఎలా తల్లికంటితో చూస్తే టంటిపిల్లలైనరో ? ఈ లాంట్‌ భావం మశ కథాకలాపాల్లో ఇంకా అధి ళంగా వుంటే _పేమభాండం తొణికేదా? ఏ్యగంధంలో విన్నా ఆడవాళ్ళను గూర్చి ఏమేమో (వాస్తారు మగవాళ్ళు”. ఈ వాక్కులు రాయ్యపోలు బారి లేతగుండెపై చెరగని ముద్రవేశాయి. వారి కావ్యాలలో స్త్రీకి దివ్యత్వం అలవడడానికి ప్రకృతికి మాతృస్థానం కలగ్లడావికి వారి పిన్నిగారి మాటలు ఎంకో దోహదం చేశాయి. వారు తదనంతరం ప్రతిపాదించి అమలిన శృంగార సిద్ధాంకానికి ఈ కాలమే (ప్రాతిపదిక అనవచ్చును.

స్‌

1014 వరకు రాయప్రోలువారు ఇంగ్లీషు కొవ్యాలను అంతగా చదవలేదు. వర్ప్సువర్తు; కీట్సు- షెల్లీ మున్నగువారి కొవ్కాలను తుణ్ణంగా 'పరిశేలి+చింది ఈ కాలంలోనే. 1011 తరువాతనే వారు రవీంద్రుని అంతే వాస్ములై శాంతినికేతన సొౌరభ్యాన్నీ, వంగ కవితా మాధుర్యాన్నీ గుండెకు పట్టించుకు న్నారు. ఈలోవృగానే విజ్ఞాన సర్వస్వ రచనలో కొమ్యరాజు వారికి సాహచర్యంరో రాయ్యపోలువారి క్లానన్యేకం మరింత కాంతీ మంత మైంది. ఇందుకు తోడుగా కొంతకాలానికి దుగ్గిరాల గోపాలకృష్ణయ్య గౌరి!1? మైత్రి ఏర్పడింది. ఈ (వ్రభావాలన్నీ కించిత్‌ కాలవ్యత్యానంళో కలగలిసి రాయ[పోలువార నవభావుకతకు కవాటాలు తెరిచాయి.

12% గ్ర కావ్యాలు - సిద్ధాంతాలు

1800లో రచింపబడిన లలిత 1021 లో పునర్ముద్రణ జరిగే టంతపరకు సాహితీఏపాసుల దృష్టి? అంతగా ఆకర్షించలేదు.. వీరు 1010 లో ఇన్నిసన్‌ రరం౨న “డోరా” అనే లఘుకథా కౌవ్యాన్ని “అనుమతి” అనేపేర అెనిగించినారు. ఇదికూడా ఎవరిదృష్టి నాక ర్షించివట్లు లేదు. 1912లో “తృణకంకణంి వెలువడింది. రాయటపోలు వారి కావ్యా లలో ఇది అ(గేనరమైంది దీవి (ప్రచురణ తరువారనే వారి ఇతర కౌన్యా లైన కష్టకమల, స్నేహలక, న్వవన్నకుమారము, రమ్యాలోకము, మాధురీ దర్శనము వెలువడినాయి. |

రాయ్యప్రోలువారి కావ్యాలలో లళిత, తృణకంకణము, కష్టకమల, న్వన్నకుమార ము (వణయం (వరానవ స్తువుగా కలవి. *'అమలినళ ఫ౦గారం వీటిలోని నవానర సం.రాయ్మ పోలు వారు కరుణశ్ళంగారాలు రెండే రనవిపా కావికి నమర్దమైనవని ఆభ్మిపాయపడ్డారు. పూర్ణానందా స్వాదనకు శృంగార రనం, మనోదోవశుద్ధికి కరుణగనం ఉపయు క్తమైనవని వీర అభిప్రాయం, వీటిలో రెండవది అరిస్టాటిల్‌ (వతిపాదించిన కెథార్సిస్‌ (0౬128318) అనే లక్షడానికిః? సరిపోతుంది. ఈ రెండు రసాలలో శృంగారరన శేఖ రళ్వాన్నే వీరంగీకరించారు. ళృంగార రసానికి నంభోగం అవరి అన్న పూర్వుల పిద్ధాంతాన్ని (తోసిపుచ్చారు, నంభోగ శృంగారం ఉపాధి మాత మైనది కాబట్టి తయమైనదనీ, ఏయోగళ్ళంగారం అనుపాధికం కాబట్టీ అక్షయమైనదనీ, ఇదె (ేష్టమనీ వీరి సిద్ధాంతం, నవ్వులు భావపపంచంలో ఈ అనుపాధిక సౌందర్యాన్నే సాధిస్తున్నారనీ “ఏతదమల పౌందర్యార్భ నాతి రేకము” ఆత్మభాననచేత ఆనందమై ఫలి స్తుందని వీరివాదసారాంళము. ఇంకకూ పౌందర్యం వలన, శృంగారం వలన వీరు పొందేది అమళినమైన ఆనందం, అమలినా నందమం'టే లౌకిక వాసనలకు అతీతమైన ఆనందం.

అదే రసానందం. ఈ ఆనందమే రాయ్మపోలు ౫8 ర్యేమం. వియోగ శృంగారంలోన వాఏవ్యాల్యెచ్ని ద్వష్టితలో "ఎస్టుకొణ విరు _మలిన శృంగార షెనే సంకొ్తి నిద్ధాంతా న్న స్థా-౧చారు.

వీరి కొవ్యాలలో *“ఠ"ణకంకణం?' ఈ ఆమలిన శృంగాం౮నికి లత 1గంథం, ఈ కావ్యంలో ఇద్దమ యువతీ యువ=ఃలు చిననాటి నుంచి (యేమించుకుంటారు. ₹ ధివళాని ౩రికి ఏవావాం జరగలేదు. అ యువతికి మరొక పురుషు౩తో పరిణయిమైంది. యువకుడు ఖిగ్నాశుడ్రై అమెను ఛ్యానిస్తూనే కాలంగ ఎపుతుంటాడు. కొన్నాళ్ళకు వారిమురు కలుసుకున్న స్పృడు వారిలో ఎమ్మాతం కామవికారం గానీ, నసంయోగకాంకీ గానీ కలగ లేదు. విధికి విలసంచ2మె-బ్బ వీన మెత్తెనా వారు మనోవికారంఠకులోను కారు. ద్యానభాషణాలలో;, చునట్సులలొ ఒండొరులను న్మర౦ంచుకోత తింతో, జీవితాన్ని గడిపవానికి విశ్చయించుకుంటారు. యువడు పెళ్ళి చేసుకోక ఆలాగే పుండిపోలాడు. ఆ ఇరివుం మధ్య వెఎుటి చెలికారం మరింత పరమై ది, ఇరువురూ అనుభఎంచింది ఎయోగ మే, ఈ ఏయోగ బాధలోనే మాధువ్యమున్నవ. ఈత మాధు్యూన్నే వారు జీఎతమంతా అనుథ విప్తాంవి రాయప్రోలు వారి సిద్ధాంతం. స్త్రీని భోగ్య వస్తుప్పుగా చేసుకున్న (ప్రాచీన వ్యవస్తను కిట్లుతంచుకొనిపోయే యువతీయువముల నవీస పేమా వస్టను, అదులో పెట్టడానికీ రాయ్మపోలు వారు ఈ సిద్దాం కాన్ని పాసించారు.

పీరు స్రీలోని మాతృమూ ర్తిశ్వాన్ని, దైవతాంశనూ దర్శించీ న్వస్నకుమారాది కౌల్యా-ద్వారా రూపంబ్పన జేశారు. చఇవంకి అనాదిగా వస్తున్న సద్మభమరాల యెయనీప్రియ నంబంధాన్ని (తోసవేసి దాఎవి వాత్సల్య స్తూూతంలో ముడి వేశారు,

ర్త తనందెలను దారిదన్వ్సు మి?ిందసుతు ౫ తీశెగారిచ్చి చీకట్ల దికుగనీక ఉదయ-ఎగుదాక యొచిలోన నిషకబుచ్చు జేుదీసన మమతకు చిక్కి సలని”

-(“వ్వవృ కుమారము” ] ఇరి అఆపూర్యంనిషశుం. పీలాకణీపలూ కవులూ ఈనందింధం ఊహింవ' జేదు. “రుకాగధ కవిత్వంగో స్త్రీ సమారాధన తశ్వానికి రాయప్రోలు పారే మొట్టమొదటి ఆచార్యులు,

నస్తుభావ నావా. నన్యగ

ఈక్రస్టకనుల” లో వీరు హధ్యతరగతి ద్రాహ్మాణుల జీఎకాన్ని వస్తువుగా (గహెంచడం నవ్యత అండకృతులలో రామన్న భూదేవి అనే, కొపు దంవళుల జీఎత చిితణం ఇతివృళ్త నన్యతన దురో తాక్యాణగం “ఆంధావళి'లోవి “తెల్లున్పుల పాగ ఆల్ష్మల్లనసియాడ చిన్నగొత్జైల మేష చిన్నారి గొల్లడ అవే గేయంలో (92.0021 0౧61బ౧కి సీకాలున్నవిం వళి ఉగాదికి పకటన ద్యాలు గ వాను గతిక మైస వనంత వర్ష నలకన్న వినూక్న దోరజీలో నడినినవి. వాటిలో సాందర్యదృష్టిశోపాటు సామాశిక- వాస్తవిక దృష్టి ఇడా మేళచించడం ఒక నవ్యశ, ఈ పద్ధతి తరు వతి కవు అకు ఉపాదే " మైంది వీరు కఏవ్వావతాం మాప. భాషావతరణ వికా స్తాన్నీ పద్యాల్లో చెప్పడం మరొక సవ్యత, కోయిలను గూర్చి సద్యాలు | వాఫినవారిలో _పధమలు వీరే. తరువాతి భావకవులలో ఈ శీర్షికను సృృశించచివారు రేరు, గోలలే నిశ్యాాం పిమ్మట వీరు (వాసిన న్మృృతి పద్యాలు (21693) నాట్‌ సమాజాన్ని కదిలింం వేనఏఎ, అబాగే రాధా* క్నష్ణుక్తుప్వై రవీషదు-ఎ రామం .గా రె, గ్రి అగు!” మన్నగుారిని ,

ం గూర్చి పీరు వ్రాసిన నంస్తుతి పద్యాలూ, నంన్మృతి గీఠాలూ పీరి వస్తు నవ్యతకు కార్కాణాలు- పులివిస్తరాకువై పీరు (వాసిన వద్యాలు వస్తు వై విశ్యానికి మచ్చుతునకలు. విస్తవాకుపై ఇంతటి రమ్యమైన కవిత్వం చెప్పినవారు ఆస్పటికీ ఇప్పటికీ వీర. రాయ్యప్రోలువారి దృష్టికి సృష్టిలోవి అనేక పదార్థాలు వాత్సల్య

మూర్తులుగా కనిపిస్తాయి. అందుకే వారు పూలలోనవి రేనెను ,పూఅ పాలు”గా భావించారు. ననంఠంలో కుసుమ వికాసాన్ని దృష్టిలో పెట్టు కొనిపూలు పసుపాడిన వన్నారు. “సుమములు బాలెంతరాండ పోల్కి” అగుపించినవన్నాగు, “కడుపులో 'తేనెలుగల కన్నెపూవు”లవి వాటిని నంటోధించారు, పున్నమ రాశులను పండువెన్నెల జున్నుబాలు చేసిన లని భావించారు. * 6మొదవు”” వెన్నెలపాలు పితుకుతుందన్నారు. పండిన దానిమ్మ వండ్లను దృష్టిలో పెట్టుకొని దానిమ్మకు “పగడాల కానుపు” కలిగినట్లు చమక్కరించారు. ఈ విధంగా వీరి నవ్యభాననలో అధికాంశం వాళ్సల్య స్ఫోరకంగానే వర్యవసించింది. ఇవికొక రాతిని మిసలుకొశ్లే (వవాహంగా, బాొష్పాలను నృటికమాలగా బావించటం నవ్గత. చుక్కలు మెరిసిపోవడానికి “మెల "డిచిన పూలకోకకు మరల మొలిచెను పూలచుక్క"” లన్నారు. ఉత్సాహాన్ని వ్యంజింపచేయడావికి “నాల్కగూడ (కొత్త చక్కీలిగింళల గు స్తరించిని దన్నారు. నాల)కు చక్కింలిగింత అనడం నన్యాతినవ్య భావం. అలాగే పాటలు తలగడగా గొని పవ్వశించడం, తలపు దీపం చూపడం; వలప్ప వాకిలి తీయడంవంటి' అపూర్వ భావాలను (వదర్శించారు.

“. పసాద మాధరకీ గుణాల గంగాయమునల వలె నంగమించివ మధురశ్రైలి వీరిది వీరు ప్రాచీన కావ్యరీతివి వదలక వృత్తరచన బేసినో కొన్ని న౦ికొత్త వదవింధాలను నృష్టంచి నవ్యత్నాపీతిని కనవరిచారు

0

కాంచె క్షీరము, బావ్ప దుగ్గముల్‌, నీరదనుక్క నందెచిన్నది? నన్నగీక ములు, గర్వసౌరభము, కంటకకిరీటము, వెన్నెలపూలు, కో డగెకోయిలలు కన్నెకేనియ, కన్నెయెండ నన్యపయస్సులు, వసితెమ్మెర, వచ్చిముచ్చ టలు, నచ్చిముగ్గులు, పూలచెలగులు, నింగిబాలెంత మున్నగునవి, నవ్యు అలో తెలుగు నుడికాూనికీ పలుకుబడీకీ పదును కలిగించినవారు రాయ (పోలువారే. కడుపులోనున్న కండలు కదలడం, పచ్చినళల్యాలు మాంన గించడం, గోచీ వదళ్శి పీరకావె కట్టడం పేర్కానదగిన నుడికారప్ప చిందులు, భాషా విషయంలో కూడా రాయ్మప్రోలు వారు స్వాత౦్యత్యం వహించారు. మద్యాహ్నమళల్లె, బాలమౌమిళ్ళు, బాలగులావీలు మున్నగు మి,శ సమాపాలనూ, పద్యాలలోకూడా లంగ రేసీ, బిందమేని,నరికేటిలాంటి వ్యాకరణవిరుద్ధ పయోగాలనూ రమణీంచు, మనృణీకరించ్చు న్వదించు కన్నెగిల్లు, తీయగిల్లు మన్నగు అప్పరూపమైన (ప్రయోగాలను చేస తమ వవ్యతానకక్తివి కనబరిచారు.

క రాయ[ప్రోలువారు తమ కథాకొవ్యాలన్నిటిలో సం(పదాయసిధ మైన వృ త్రాంనూ జాత్యుపజాతులనూ స్వీకరించారు. “దూతమ శ్రేలంలో యతి పానలురేవి మశ్తేభాలను ఉసికొల్పారు. ఆఅంధ్రావళ€, జడకుచ్చులు, వన మాల అనే ఖండకావ్య నంపుటులలో అనేక దేశీయ చ్చందస్సులను ద్రయోగించారు. జన్మభూమి, కీలకము, (శ్రీరవీల్యదవవి మున్నగునవి ద్విపదలో వున్నా కొంచెం చివరలు పాగథీరస్టే అఖండగతిలో సాగిపోతాయి, గురజాడవారి ముత్యాల సరాలను అనుసరించి వీరు కొన్ని గేయాలను రచించారు. అయితే వీరి ముళ్యాల నరాలలో ఏ పాదానికి ఆపాదం వడి పోదు. వద్యంలోనవి రీతియే వీరు గేయంలో (ప వేశ పెట్టారు. యతియో ప్రానయో ఏరిగా పాటించారు. విజ్ఞాపన ఆనే గే మంలో వియోగినీవృ త్తం వాడినట్లు వీరు చెప్పుకొన్నా ఇది చతుర్యసగతిలో వడిచిన గేయమే అని

04 పిస్తుంది. మొతానికి రాయ్మపోలువారు మా, ళాచ్చందస్సులో కూవా చక్కని సూత్న్మవయోగాలు చేశారు. భావకపులు పలువురికి ఏీరి. పద్య రచనకోపాటు గేయరచన కూడా ఆదర్శ్గమూ అనుకార్యమూ అయింది, జీకభకీ కవిత్వము

దేశభక్తి కవిక్వంలో రాయవోలువారు అ్యగస్థానం అలింక రించారు. 1011లోనే “అమరావతీ పట్టణమున” మున్నగు పద్నాళ్లు ఠచించి అంధధదేశాన్ని తరూత లూగించారు 1014లో _పాఠరంఠిమైన రాయ్మపోలు వారి దేశభక్తి కవిక్వం రెండుమూడు దశాబ్దాలపాటు బహ ముఖంగా విజృంభించినది. “*ఏదేశ మేగినా ఎందుకాలిడినా” వంటి గేయా లలో పీరు భారత జాతీయతను (పదోధించారు. “చావలేదు చావలే దాం జన మహోజ్ఞ;ల చరివ” అ౦ ఆర్యళా భికానాన్ని వన కృంచేశారు. తెనుగుళల్లి అనే శీరికతో లిన్నప్రాంతాలలో విడివడీయున్న ఆంధ్రుల నమైక్యతను సూచించారు. *ఆగధి అనే శీర్షిక(కింద రాష్ట్రాభిమానాన్ని తిద్దాటించారు. “తెనుగు మావ్యము” అనే శిర్షికళో (వాసిన నద్యాలలో ఆంధ్రభాషా (ప్రాశస్త్యాన్ని ఉగ్గడించారు తెనుగుతల్లి అనే పదాన్ని మొవట (వయోగించింది వీరే. తెనుగువాణీ, తెనుగుక త్తి, తెనముగుభూమి మొద్నలెన వాట్‌ వెనకవున్న ఆం(ధ్రజాతీయావేశావికి దారి చూపింది వీరే తెలుగునదులను, తెలుగురాజుల శౌార్యపరా కమాలను, శెలుగుసిరిన్లి గ్రన్ఫుట రేళలకో చితతించిన వముఖులు నీరే, గోనాదేశము, నాణాత్వి వాభాష” అన్న “ఆహంకార దర్శనమును ఆంధధ్రులలో కలిగించిన దేశభక్తి కవిత్వాన్ని వెంయించి అ శాఖకు ఆచార్యత్వం వహించారు రాయ ప్రోలువారు. అంతేకాదు (వకృతి కవిత్వంద్వారా ఆన్యాపడేశంగా జాతీ క్యవబోధంచేసే కావ్యాలను కూడా రచించి తమ (ప్రత్యేకతను వ్నిలుపుపన్నారు. -

ర్త) ఇతర కవుల (వభానం

రాయప్రోలువారిపై సంన్కృత కవులలో కాశిదాన భవభూతులీ వభావంవున్నది. లాక్షణీకులలో ఆవందివర్ధ నువి (వభావమున్నదిం ఇంగ్లీషు కవులలో *నం॥పద విరళార్ణ విమ్భరణము'లోనూ, (వకృతీ చిటశ్రిణలోనూ వర్సువర్తు వీరికి వధమదర్శకులు, వీరి మాధురీ దర్శన” కృతికీ, రాబిర్దువిడైస (పిన 16888026 01 కైింజం ప, అనే (గంకఠానికీ, ఆనంద సౌందర్యాల ద్వారా పరబివ్యోన్ని అందుకోవచ్చు ననే అభ్నిపాయంలో మాతము పోలిక లున్నవి, పెల్లి (వాసన 10 త& ఏష12౯3 (ప్రభావంతో వీరు “కోయిల” అనే పద్యాలు రచించారు ఇవన్నీ ఒక ఎత్తు, రివీండద్రువి (వభావం మరొక యెత్తు. కాంతిని కేత వంలో రివీం్యదుని సాశిత్‌ శ్కుకూషా భాగ్యం లభించింది వీరికి. రవీందుని సౌందర్యార్భన వీరివి ముగ్ధుల్ని చేసింది. నృష్షి (పేమ మయం అనే రవీంద్రుని దృక్పళం వీరిపై అమిక _సభానం వేసింది రివీింద్రుని చవక అనువాదమఎ స్పష్టంగా వీరు చెప్పుకున్న అండీక “వసంత” మొక్క'శే. వంథ్రాంతి, మిద్ధభిక్ష పాలదాన, సఖీ సంవర ణము మొదడలచు గేచూలపై రవీర్యద్రువి రచనల (వభావం స్ఫుటంగా కవిపిస్తుస్నది.

అనంతర కవులపై రాయ(ప్రోలువారి ప్రిభొవం

వద్యాలలో లఘుకథా కొవ్యరచనకు రాయప్రోలువారే మార్గదర్శ కులు. అబ్బూరివారి “మల్లికాంబ” వీరి ఒరవడిలో నడిచిందే. కావ్యా లలో తేలుగు*శపు వాళానరణాన్ని చృతించడానికి (కోవచూపిందివీ రే. పింగళి కొటూర్త ఎక గతా లక తాతల చం న నపర జీవన చిజ్రిణకూ మూల (వభాష్తత్తాటీ రే. షభ క్తి ౩ వర్మాపభావల్లోనే విశ్వవాథ వారిక ఆంధ్రపశ గక .. కొడాలివ్రారోట్ట హంపీ

థిరీ

క్షేత్రము మున్నగు కొవ్యాలు వెలువడివాయి. వీరి (సభావం వల్లనే ళాన కపులలో పలువురు కోకిలను గూర్చి పద్యాలు రచించిరి, వీరి “వాన రాధిక*లోని సద్యాలు రాధాకృష్ణుల పణయ తత్వచితణకు విలువు టద్దాలు, ఈ పద్దతిలోనే దేవులపల్లి , వేదుల రసవత్తరమైన వద్యాలు రచించారు, “పిలుపు” అనే శీర్షికతో వీరు రచించిన పచ్యాలు “విరహ విషాద”” కవిత్వానికి పధదర్శకాలు. ఆత్మాాశయరీతిలో విరహబాధను వ్యక్షంచేసిన-

ఉవ్లిక్రలు ప్పలకించెె కనులకు విదుఎరాటు

పైదలీః యేమిటికి నన్నుబాధసెట్ర?

ఏపొదం దాగి పాొడెదీ హృదయదళన

దారుణమ్నులెన నగ్నగీఎమ్యు లెత్తి” నం వంటి పద్యాలలోని భావత్కీనతను కృష్ణళాన్తి, వేదుల, నాయని*ి మున్నగు వారు సాంతం చేసుకుని ఎన్నో విషాదకావ్యాలను రచించాళుో

“ఆమరావతీ వటణమున” వంటి పీసవద్యాలలోవి వదశిల్పం, వాక్య నంవిదానం ఎత్తుగడ కొ_త్తదనం._ఎశ్వనాథ, జాషువా తుమ్మలికి మున్నగు వాలి జాతీయ కావ్యాలలోని పద్యంచవపై (ప్రభావం 'వేసినవిం ికికిన వాపై _ప్రళంసొపద్యాలు, ముణించన వారిపై న్మృతిగీతాలు (వాయడంలో రాయప్రోలు వార (ప్యపథములు కొపన్నా ఈ మార్గానికి పట్టు కలుగజేసింది వీో.

ఈ విధంగా వస్తుభావ రచనలలో ఆనేక నవ్యమార్గాలు చూప్కి ఇంగ్లీషు కాల్బనిక కఎల్సంలోని కొన్నిరీతులకూ, వంగవైష్ణవ సంప దాయాలకూూ ఆనమలిశ శృంగారాది నూత్న సిర్దాంతాలకూ ఈలమఘుకథా కాన్యాది దిహ్కాతిలన రయ + ౨ ఎత్వాది (బోర కవిత్వా వికీ బాట్నక్రతో న్య ఈక స వాం డ్‌ కణ హుంలు రాయప్రోలు సువ్బారాట్ట్ర: వ." గ్రతోడిల లా

న యన ౪ న! వం లప

ద్యాఖ్యలు క. అంధ సాహిత్య వరివత్‌ వికాదశ వార్ధిత అధ్యక్షోవవ్యాపము

ప్రానుగంటి లక్షీ కరసితిహారోవు గారికి నవ్యాం్ధధ సొపిత్యము కంటు ఒక మంప్త స్థానమున్నది. పొహిత్యమునకు శిల్పము, +(వయోజనము రెండు కన్నుల వంటిని, (వయోజనదృష్టికి ఆధునిక సాపార్యమావ ప్రచు శ్యము వచ్చివది. పామగంటివారు తక్కిన అనేకులనలె కాక శిల్పదృష్టికి అండువరిన భంగము రానట్లు సాపాత్య విర్మాణము చేసిరి,

మువృటి వాటకములు, ఆరు సా& నంపుటనుల వ్యాసములు, కొన్ని చిన్న కళలు, [ప్రహననములు, మంకొన్ని వ్యతికా వ్యాసములు వంథులుగారు ఆంధ పారన్వతమున కిచ్చిన అమూల్యాభర ణములు.

తెలుగు భాషా చరి్యికలో అత్యంత _పాముఖ్యము అఆర్జించుకొన్న నంఘటనలు? వివాదము ఈ శ కాబ్టి పపారంభమున ఏర్పడినపి ఖంఠ "ముల యందు కవులు రచయితలు అంతదనుక ఉవయాగించుదున్న లి కృతకమనియేి, వ్యావహారిక శైలి వచనరచనకు ఉదికమైనదనియు గికుగు 'శామమూరి సంతులుగారు లేవదీపిఠి. తొలిరోజులలో ఈ న్యోదవాలరిక లొషను ₹గోమ్నుకై లి ఆవి తోలనాడుట జరిగినది. (గ్రాంధికభాషా చరక క్ష అమునకై పిఠాపురము రాజయిన శీ రావు సేంకట మహీపతి నూర్యారొవు గారి [పోక్సాహమున మదరాసునండు ఆం సాహిత్యసరివళ్తు 1011లో వెలసినది. పికాప్తర సంస్థానముననున్న సానుగంటి వాళును ఈ వివాదమున -ఉజొర జీ ఆగౌంథిక లాషను నమర్ధించిరి, అయినను ' వారీ గౌంఢిక క్షైలి వ్యావహారిక భాషా నం్యవ్రవాయనులకు చేరువగానుండు నట్టిద్నే,

క్రీ

1922లో పిళాపురమున జరిగిన పరి షత్తుపదునొకటవ వార్షీక నళలకు ఆ్మగాననాధిసతులుగానుండి సభతులుగారు చదివిన యుసన్యానము ఇది వారి స్వస్టాన వేషభాషాభిమానమును ఈ యుపన్యాసము వెల్లడి చేయును, పంతులుగారు కేవలము [పాచీనతయందు మ్యూతమే మక్కువ చూపువారు కారు. వారి నవ్య తా[పియత్వము, దూరదృష్టి, భాషాసాపాత్య వికానము కొరకైన ఆరాటము దీవిలో గమనించవచ్చును, వారు ఈ ఉనన్యాసము జేసిన సుమారు ఏబదియేండ్లపిదప వారు ఊహించిన ఆ'పేఓంచిన కొన్ని వరిణొనుము లిస్సృుడు నంభవించుచుండుట సంతోషదాయకము,

ఇందునంతులుగారు తమను గూర్చి చెప్పికొనుటతో ఆరంభిఐచి, తమగూర్చి చెప్పుకొనుటలో ముగించి ఆద్యంతములకు ఏకసూ(కతఠ - కలి గించినారు. 4 క్తివై చ్యిత్యముతో పంతులుగా రిందు అనేక విషయములను చుట్ట బెట్టి చక్క-వి సూచన లిచ్చినారు.

.. ఓ0-1022 నాటి ఆంధ్ర వషత్రికలో న్వకీయ విలేఆరి దీవివిగూర్చి బిట్లు ావపెనుం -... “అధ్యతోవన్యానము ఒక (కొత్త విధముగ, నం్యనదాయ విరుద్ధ

ముగ రచియింపబిడినట్లు భావింపదిడుచున్నది. ఇది మొదటినుండి చిట్ట చివరవరకు హాస్యరూవకముగ నొప్పుచుండెను. అన్యాపదేశ పూరితమై భానగర్భిత మె, పామూన్య ఉసమానములచే నలంకృతమై నవ్వు పుట్టించు శైలి కల్గినదై సభ్యుల నాకర్షించుచుం డెను.”

వభకువచ్చినపానుగల్లురాజా వారు రామారాయణింగారుదీనినిగూల్చి యిట్లన్నారు. 'అధ్యకుని యుసన్యాసము కేవలము హా న్యరసముగా నున్నను గంఖీరమైన యర్హములేక పోలేదు. అందు సూచింవబడినట్లు పరిషత్కా ళ్యము వరిష్కరింసబడుట నా కెంఠతయు నంతోషము.”

కి ఈ యుసన్యానము వంతులుగారి విషయపృలీకరణ సామర్థ్యమును

ఉ క్రీ వెచ్చాశ్యమును, ఇహుముఖ పాండిత్యమును మాత్రమేకాక వారి

హృద్గత వాన్తవికాను భూత్యుద్వేగమును చాటునుం

1 రామలింగకవి.తెనాలి రామలింగ కవి పాండురంగ మహాత్మ్యములో విగమళర్మ్యోపాభ్యాన మున్నది. దానిలో విగమళర్మ తండ్రి కళింగ

1 శిలధరణమగు పీఠాకాప్తురమున నున్నట్లు వర్ణించినాడు. .

శ. పావులూరి మల్లన్న పీతాపురము నమీసములోవి పానులూరి (గ్రామకఠ

" అము. తెలుగులో గణితళాస్త్రమును మల్లన రచించెను. దీనికి నంస్కృత మూలము మహావీరాచార్యుని (గంథము - సారసంగహ గణితము. మల్లన 1100 (ప్రాంతము వాడు,

8. (పొఢకవి మల్లన్న (15వ శ.) రుక్కాంగదచరిితమును (వదింధముగా

గ్రాస్‌ దాతిరామలీమేశ్వరువికి అంకితము చేసినాడు. పిఠాపురము నమీ

. వములోని కందరాడ ఇతని వాస స్థానము,

ఈ& రసికణజన మనోభిరామము (వాసినకవి కూచిమంచి తిమ్మనం ఈయనకు 16వ ళకాబ్బమున పిఠాపుర (పళువగు మాధవరాయునిం గారు కవి పార్వభౌమ విరుదము నొనగిరి, తన (గంథముల నన్నిటివి ఈయన

• -పిళాపరమువందలి కుక్కుటేశ్వర స్వామికే అంకిక మిచ్చెను ,

క, పీఠాపరము నందు (ప్రసిద్ధమైన శివకేశవాలయములు ఉన్నవి. ఇచటి శీవాలయమువ లింగము కుక్కుటాకారమున నుండుటచే స్వామికి కుక్కుకేళ్వరుడని "పేరు. ఇక విష్వ్రాలయమున భారతదేశమందలి వంచమాధవులలో నొకడగు కుంతీమూధవుడు పూజల నందుకొను చున్నాడు. =

గ

ఉ& పాడగయాశేేత్రము, వద్మసరాణము నందళ కఠతగు అనుసరించి గయుకను ధానపవుగు మరణములేవి కరము పొందెను. అతని కథకు విష్ణుపు పోగా భయవడి. అఠడు సాష్టాంగనమస్కాళము చేసెను, విష్ణువు అతనిపై ని నిలబడుదునవి ఆతనివి లేవవలదవి చెప్పెను, ఆ; గయువ్లి ఎడమపాదమ్లు ఫడీనచోడు పిఠాపురము.

7. అస్టాదళశ మహాపీఠములు : పిఠాప్తరమున ఆష్టాదశదేనీ పీఠమ్యుఖలో నొకటియైన పురుహూతికా పీఠమున్నది.

శ పిఠాపుర (ప్రభువగు శీ రావు వేంకట కునూర మహీపతి సూర్యారావు గారికి (బిటీష్‌ పాలకులు 1028 జూన్‌ 3 వ తేదీన మహారాజ విరు దము నిచ్చిరి. .

9. శిష్ణు కృష్ణమూర్తి వసుచర్శిత లోని పద్యములను వీణపై పలికించి ఆలాపించెనుం

10. నర్వకొమడాపరిణయము (వ్రాసినది శిష్తు కృష్నమూ ర్హిశా,క్మ్మి( జననము 1700). నర్వకామద అన్న సదమునకు వేరుఅర్హము ( వెలయాలు) తీసి లత్కణకవి ఈయనను అ వేపించెను. లత్మణకవి అంకా విణ యము లేక రావణదమ్మీయము అము ద్వ్యర్థి హేళన కావ్యము ౌసీనాడు.

11. బుకును పావయ్యశాన్తి (1615-1885) గొవ్ప వేదసందిళులు" ఆనేక నంస్థానములయందు గౌరషము. పొందిరి. విద్యారణ్య వేద్స బ్లాష్యమున వీరి వైదువ్వము గొప్పది. ఓఠాష్నర (వ్రభువు గంగారర రధామ్లారాపు, వీరికి వానవల్లి యందు మాన్యము (షసాదించిరి.

టి. మాడభూషి వేంకటాచార్యులు (1885-1885) అవాడు ఆనర్గాన విద్య భంద్లు చుట, అభినవ స్తండిథరాయ్లే బ్లిరుగ్గాంకిళ్తుడు. శయన క్షచిం

క్స్‌ “ తిన భగ కాభ్యుడయమ ఒక (పొత (వబంధము. ఈయన కవిళథో! బపాణ నంగీఠనున కూడ ధిట్టయగుకు చేత అవధాసముణు జన

ఎ కంఖకవుగా నుండెడిఏి,

8, దేవులపల్లి మబ్బరాయశా,న్ర్ర్ర్‌ (1858-1101), తమ్మనళాన్త్రి (1856 1018) యను నామాంతరము గల వేంకట కృష్ణళాన్తి, దేవులపి వోీోీదరుణ. వీరు పికాపరమున ఆస్టానకవులు, నసుబ్బరాయకాచ్తీ -శాన్సవంక ముక్తావి సంస్కృతమున (వాసి నాటి పిళలాపుర వరువు రావు గంగాధర రామారావు కంకితము చేయగా ఆయన కవికి తన రాజ్యమునే ఇచ్చితిని పుచ్చుకొమ్మనెను, తమ్మనకాస్తి డీనిని తెలు

ఓ గౌతముడు న్యాయశావ్రకర్త. పిఠాప్తర- నంస్థాన విద్వాంనులగు శీ పాద లక్షీీనరసింహకాన్తి (18611941) నవీన గౌతమ విరుద ముకు వహించినవారు. కంచికామకోటి పీఠాధిపతుల వలన కాస్తూ రత్నాకర విరుడము పొందెను. పికాపుర (వభువులు నిర్వహాంచిన వరీకలలో న్నాయళాప్రమున ముఖ్య పరీకకులుం

6 క్‌

18. పాణీని గొప్ప వైయాకరణుడు. అర్వాచీనపాజణీనిగా అభినుతికెక్కింనే పికాప్తర ఆస్టాన విద్వాంసులు వేదుల సూర్యనారాయణశాన్తుం *్చఈయన పఠాపుడ (వ్రభువులు నిర్వహించిన పరీక్షలలో హ్యకరణ విభాగమునకు ముఖ్య పరీత్షకులు.

౪. అరరాయఖుడు వ్యాసుడు. వెందుహరి నరసింహళాశ్రి వూతకే వాదరాయణులవి పసిద్ధిగన్న పిఠాపుర అస్థాన విద్యాంసులు._ వీరు

• శ్లాఐకరబావ్యు. సవనచనమున దిట్ట. పిఠాపుర వభువులు విర్వహించిక్ష సీశ్షలయందు అన్వైత విభాగనున ముఖ్య పరీక్షపలు,

శ ఖా పిలాసరాస్ట్థానమున తుమురాడ నంగమేశ్వర కాస్త (1874-1932) వైణికుడుగా నుండెను, అవర తుంబురుడవి ఆయనకు విరుడు. విశ్వ కవి రవీంద్రుడు అయన వీణావాదనమునకు సరవళురై' ఆయనను (ప్రాచ్యదేశములకు గొనిపోవుటకు అభిలషింపగా నమ్ముదయానము చేయనొల్లక శా్య్త్ర) మావివేపెను. . [శ్ర తెలుగు రాయడు పికాపుర నంస్థాన ప్రభువులకు మూలపురువుడు, 18. పానుగంటి రామారాయణం (1884-1028) (పమాఖ అస్టస్‌పా లీ . _వాయకులు, 1020లో మ్యదాసురాజధాని మంటత్రిమండలిలోచేరి కొద్ది కాలమునకు ముఖ్యమంతి అంణ 1926 వరకు అపదఏఏ అలంక రించినారు. దివాన్‌ బహదర్‌ (1818), రాజ (1922) నర్‌ (1920) వీదదములతో విటిష్‌ (వళుత్వము ఆయనను సత్యం రించినదిం మ. గంజాను మండలము అస్పుడు మద్రామ రాజధానిలో భాగముగా నుండెడిది. స్తుకము ఒరిస్సా రాష్ట్రములో ఉన్నది. ₹1. నన్నయ భట్టారకుడు. 22. తిక్కన పోమయాజిం బె, ఎజ్జాాపెగ్గడ. శ, పోతన, ఇచటివద్యము [(శీమదాం్యధ మహాఖాగవతమున పోతన చేసిన నరన్వతీ స్తుతి. బ్‌. మృచ్చకటికము విశాఖిదత్తుడను కవి రచించిన సంవ్క్యృత ౬ వకరణముం కక. జూలియన్‌ పీజర్‌ షేక్‌స్పియర్‌ రచించిన విషాదాంత నాటకముం ఈ రెండు నాటకములను తెలుగులో అనునదించిన నావిలాల వాసు

$ీ కేవళాస్ర (1051-07) తెలుగువాటక చరిడ్ర తొలిదళలోని వోడు. ఈయన రాజమహేంద్రవరము (వభుత్వ కళాళాలలో దేశభాషా పర్య వేత్సకుడుగా నుండెను.

£7, కొక్కొండ వెంకటరత్నము (18482 1815) తెలుగు పండిత కవు లలో ఒకరు. నిల్వేశ్వరీయము, శంకర విజయధ్వజము, మనా శ్వేత మొదలగు ననేక (గంథములను (వ్రాపెను మహామహోపాధ్యాయ బిరుదాంకితులు.

'£8. చూడు 18.

29. అకొండి వ్యాసమూ ర్తికా్యస్త్ర్‌ (1860..1810) గొప్ప వండితులు. వీరు అనేక [గ్రంథములు రచించిరి. వీరు సంస్కృత భారతమును

ఆ మహాభారత సవనీత” మనుసేర తెనుగున రచింవ మొదలిడి అది నుండి పదమూడు పర్వములు రచించిరి.

89 కందుకూరి ఏరేళశలింగం పంతులు (1848_101%) ఈయన (వాసిన (గంథములన్నియు 1808 వది నంపుటములుగా ముృుదణ పొంది

"పవి.

81. కొక్కొండ వెంకటరత్నమునకును కందుకూరి వీ రేశలింగమునకు నడుమ వరన్నర మాశ్షేపించుకొనుచు వివాడములు వడిచినపి, కొక్కొండ వెంకటరత్నము వీ రేళలింగము నాక్షేపించుటకే సత్యే కముగా వోన్యవర్తని అను వృతిక నడవగా వీరేశలింగము డానికి విదులుగా వాన్యసంజీవని అను సృతిక వడిపెను.

82. కొక్కాండ వేంకటరత్నళర్మగారి “ఆంధ (వనన్న రాఘవముిను నేరము వేంకటరాయకా క్తి, ఏమర్శించెను,

ణి. శరఘంటకవులు,

న!

శిట కొచ్చెర్లకోట రామచంద్ర వెంకట కృష్ణారావు (18711918) ఫోం వరం జమీందారు. సరస్వతీ వ్యతిక నెలకొల్పి సుమారు పాఠిక సంవత్సరముల కాలము నడిపినారు. న్వయముగా కచయిళ, కఏ పండితుల వాదరించెను. _

శక. వడ్డాది సుబ్బారాయకవి (1850-1988) ఆనేక నాటకములను కౌవ్య ములను రచించెను. వేణీనంహారము, భక్తచింతామణి శతకము వానిలో మిక్కిలి (వసిద్ధములు. రాజమహేంద్రవరమున (నభుత్వ కళాకాలలో ఆం్యపండితులుగా వవిచేసిరి.

88. ఆ కాలమున వంగభాషా _పభావము ఆంధ్రదేశమున మక్కలి (జీన రించీవది. తతృలితముగా వంగభాషనుండి ఎన్నో నవలలు తెజగు ఠోనికి పరివర్తన మందినవి. ఆంధధ్ర చారిణి ్మగంథమాల ఛి నందడర్భమున వచ్చినదే,

.శి7, నాటకములందు సృషత్త పద్యములు పాటలు ఉండకూడదని పౌను గంటి వారి సిద్ధాంతము. పాటల నాటకములప్రే వారికున్న ఏహ్యాత స౦వానపూర్వకముగా విట వెల్లడీంచినారు.

శికి. ఉంకుఫల్లి నుల్లయ్యళా,్తి (1878-1048) పురాణములు కక్కంగో

శ వ్యాథ్యానించి రాగయుక్తముగా చఇప్పెడువారు. పురాణ వారికథ అనుసేంట నృత్య గీత తాశయుక్రముగ పాడి చెప్పెడిచాథుు వీరు పర్లాకిమిడి వొ _వ్పవ్యులుం

శ39. కొమ్మురాజు వేంకట లకత్మణరాపు (1౯7 = 1828) శలణగిలో విజ్ఞానచంటదికా (గ్రంథమాల శిర్షికము నూతనళాస్త్ర విషయములపై (గ్రంథములు ప్రకటించుటప మొదలు పెట్టిననాను.. ఆంధ్ర విజ్ఞాన

ట్రీ ర్త శర్వన్వము టొర్చి ఆయన కొంతభాగము మౌత్రమే (పకీటీంచీ గలిగెమ

40/4 పామగంటివారు ఇతరులను వరిహపించుకే కాదు. తనను గూర్చి" కూడ పరివానము కాఎలచుకొనెను. నాటకములందు టక్కుటిక్కు నడకలు లేనీ మా్యాచృ్భందములను మ్యాతమే వాడవచ్చునని వాతి అభిప్రాయము. అందులకే గీఠక సద్య నాటకము లనుట,

శ ఇది చిలకమర్తి లక్ష్మీనరోసింహము (1807=1848) (వ్రాసిన నవల చిలకమర్తిగారు అనేక నాటకములు, నవలలు (వాసిన కవి,

42. మొదటి ఆంధ్ర 'వాబ్మయ చర్శీతము (వాసిన వారు వంగూరి సుబ్వా' శావు(1888-1023). కొన్నాను వ్యాపారమునందుండి; అ పిదస ఆంధవరిశోధక మహామండలి పక్షమున అనేక గంథములు ప్రక టించిరి

శీశీతొలిరోజూులలో (గ్రాంధికభావ కానిదానివి (గ్రామ్యభాష యనీ ఈన డించుట జరిగినది.

శ. గిడుగు రామమ్బూ రి (1808-1040) వ్యావవారిక భాష ఉద్యమము

గ వకు దిలము చేకూర్చిన పండితులు.

45... విమర్శాదర్శ అనువది వ్యావహారికభాషావాదుల పక్షమున ఇరా శేషగిరిరావు (వాసిన చిన్న పుస్తకము. దావి పయిన పానుగంటి వారు మూడువలీదల పుటలలో విమర్శాదర్శనిమర్శాదర్శ మను విమ రృన _గంథము (వాసిరి. _

ఉట ఆబలావచ్చర్మిత” రత్నమాల గ్రాస్‌టీవారు. బండీ అచ్చమాంబ (18711795). ఈమె సోదరుడే కొమరాజు వేంకట లక్మణరాను.

శ. “సావిత్రీ నాటకము” (వాసిన యామె చెన్నా.ప్రగడ - పీతారామాంది.

10 శశీ. శిలగు పాహిత్యమున (_స్రజావీకమువకు అభిలాష్‌ అలీరుచి కలుగ జేయటలో ఇవి, ఇంకెన్నో స్మతికలు (సముఖపాషత వపాంచినవి, $9. పానుగంటివారి సా&ీ ఉపన్యానములు కడు (వసిద్ధములై నవిం పాషీ జంఘాలళా, క్రి, కొలాచార్యుడు, వాణీదాసుడు? బొల్జయ్య శెట్టి అను అయిదుగురు కలిసి సాకి నంఘము పెట్టుకొవిరి, దీవిలో జంఘార శాస్ర (వ్రదానోపన్యానకర్త అయ్యెను. నమాజ జీవితము నందలి యనేక విషయములపై జంఘాలశళాం్త్రి విరావాటముగ, అధికేవ పూర్వకముగ ఉవన్యానము లిచ్చెనుం - 50. పాకీ నంఘ కార్యకలాపములు, ఆ సంఘమునకు వచ్చిన లేలలుం "అ వేదికపై ఇతరులు చేసిన యుపన్యానములు అన్నిటిని మిచి జంఘాల కాస్త, చేసిన ఉపన్యాసములు ఇందున్నవిం 1918=14లలో సువర్జ్షలేఖ అను వారన్యతిక యందు, 1020-22 లలో, తిరితా 1087 లో. మరల 1858 లో ఆంధ వ్యతిక సారవ్వ తానుబంధమున పావ్యవన్యానములు (వకటించబడెను. ఇవి తరువాత-ఆతు నంపు టములుగా వచ్చినవి. వ్యానములకు తొలి రోజులలో ఉపన్యాసము అని పేరుండుట గమనార్హ్యము. క... 61. రఘుపతి వెంకటరత్నము నాయుడు (1882.1080) (బ్రహ్మర్షియని "సేరుగన్నవారు. బహుకాలము ఆచార్యులుగా పనిచేసి కాకినాడలోని పిఠాపురం మహారాణావారి కళాశాల (నధానాచార్యులుగా పదవీ వళ -మణము చేసిరి. (బాహ్మ ధర్మదీడీతులు. 62. సామీ సాడీనంఘమునకు వధానుడు, పామగంటివారు తమ వ్వ కీ త్వములోని ప్రాశ్త్విక రాజసికాంశములను అటు పాడగా ఇటు జంఘాలకా,స్త్ర్రిగా విభజించినట్లు కనబడును.

11

" $$. సూర్యరాయాంధధ విఘంటువు సిఠాషతం మహారాజయిన శ్రీ రావు వేంకట మహీధర సూర్యారావుగారి పేర వెలసినది. ఇది 8 సంపు

6" టముల నిఘంటువు.

"శ4, సానుగంటివారు (పాచీనాధునిక కవులు ఆంధ వాళ్లేవీ సభయందు నేవలకు ఆయ_త్తముగా నున్నట్లు చేసిన ఈ శారద కొలువుకూటపు చిికణకు ఆలరి వడ్డాది షుబ్బారాయకఏ వారికి ఈ పద్యము పారి తోషికముగా విచ్చిరిం “పదముల వింత వన్నెల భవ న్నవ శిల్ప మెనంగ సాహితీ నదసుక (వాసివట్టి మన శారద చిత్రపటంబు విళమా న్పదము, ముదానహంబు, నవావా, ఐక, దానికి బారీశోషికర విదెళొను పానుగంటి సుకవీ! నరసింహ! వసూ పద్యమున్‌”

5. మైన్స్‌ పీనల్‌కోడ్‌ : మెయిన్‌ హెటనీ జేమ్స్‌ సమ్నర్‌ (182౬.

” 1888) ఆంగ్ల ధర్మశాస్రవేత్తం భారత దేశముననే జన్మించి శేంటి డ్జిలో అధ్య మనముచేసి న్యాయవాది యయ్యెను. గవర్నర్‌ - జనరల్‌ కౌవ్చిల్‌లో న్యాయనభ్యుడుగా ఏడేండ్లు పనిచే వెను,

58. తళాపూర్ణోదయము పింగళి సూరన వాపిన (వబంధము. ఇందలి కథ కవి కల్పించినది. చమక్కారభరితము, వధ్యరూపమున మన్న పొరాణీక నవలగా దీవిని భావింసవచ్చును,

$7. జనకచ్యకవ ర్తి సీఠామహాదేవి తండ్రీ. రాజుగానున్నను ఆధ్యాత్మి

“ కతా సంవన్నుడైై రాజర్షిమై యుండెను.

$8. సుమతీశతకము అతెలుగుదేశమున ఆబాలగోపాలము ఎరిగిన ప్రంథము. డీవివి 12వ శ తాబ్ధిమున విద్ధైన (వాసినట్లు వణవరి అభ్మిపాయము. .

శ2ై .శ్‌$, ఉవవంచ (వ్రభ్యారికన్న కవి కులగ్గురువు.కౌళిదాసు (వాపీన, అభిజ్ఞాన శాకుంతలముం

80. ఇచ్చటనున్నది జన్మశుతిగా వచ్చిన ఐతిహ్యము దండి, - శవళూఠి కానిదాసుల తారతమ్యము నెమన్నుచు. దేవి దండికవియవి .భవభూతి పండితుడని. చెప్పి ఊరకొనెనట. అప్పుడు కాళిదాసునకు - ఒడలు మండి కోహం రండా ౪? అవెనని, ఆ దేవి థ్వమేవాహం _ వీవే చేను, అవి పలికెనని కథ, ఇచట కొళిదాసుని దురుసుతవమువకు ఛక్కంని (వత్యుత్తరము ఇది-

క1. అలెగ్దాంఢర్‌ పోప్‌ (18.174 ఆంగ్లకవి..లాటీన్‌, యీ సాహి శ్యములలో సువిశిత పాండిత్యము గలవాడు. పోమరు (వ్రాసిన _ఇలియడ్‌, ఒడిప్సీలను అనువదించెను, రేస్‌ ఆప్స్‌ ద లాక్‌ మొద లై నవి ఈతవి న్వతంతకృతులు,

62. బైరన్‌, లార్డ్‌ (1788-1824 అవలు పేరు జాకార్జి గోర్డవ్‌. అనెక కావ్యములను శవాసిన, బైరన్‌ _అవాటీ యూరప్‌లోని శ్రాలుష్య మును త్మీవ్రముగ పనుర్శించెను _సంానముగా అధిక్షేప వైపుణ్యము క్‌ లవాడుం

_శికి చిన్నయసూరి (1846_820)వంచతర్మత కథలను, బాలవ్యాకరణమును రచించిన గొప్ప విద్వాంసుడు. ఈయన (ప్రభావము ఆధువిక యుగ మున తొలిదశలో భాషపై హెచ్చుగా పడినది.

శకేశ.అలసాని'పెద్దన్నవ మనుచర్కితక ర్త: రాయల కొలువునందుండినవోడు

685, నన్నయ ఆంధ భానయందు ఆదికపి భార శాంధీకరణ మారంఖిం చెనున 11వ ళో కాబ్లివాడు.

(0, రాఐర్ధ సూయల్‌ (కైంిం 5౪011) 0808102 కిలం1ణ

రేకి 4 అను రంథమును. (వ్రావీన , ఆంగ్రదేశీయడు 11వ శతాని ఉర్తర భాగమునకు చెందిన చరి కకారుడు.

87. చాణక్యుడు నందరాజ్యమును నాశనముచేసి మార్య చంథద్రగు ప్ణనకు పింహాసన మిషప్పించెను చందగుప్తుని టధానవంతి, గురువుం ఈయననే కౌటిల్యుడని కూడ అందురు. అర్థశాస్తమున్నువాసిన బమేదావి.

88... మెకాలే (1800-1859) వసిద్దుడెన ఆంగ్లరచయిత, మిల్టన్‌, లార్డు క్లైవ్‌, ఆంగ్లదేశ చరిత మొదలయినవి ఇతని (ప్రసిద్ధ రచనలు

69. రస్కిన్స్‌ జాన్‌ (1810-1100 ఆంగ్లేయ. కళా విమర్శకుడు

, రచయిత, జశితి గిబ్బన్‌, ఎడ్వర్డ్‌ (1787-1704) (వభ్యాత ఆంగ్లేయ ఛార్మితకుడుం డిక్సయిన్‌ అంగ్‌ ఫాల్‌ అఫ్‌ ద రోమన్‌ ఎంసమిర్‌ అను బృహ రంథము ఈయనకు .వి కేవ ఖ్యాతి తెచ్చి పెట్టినది,

71. శార్‌లైల్‌, థామస్‌ (1705-1881) గొప్ప చర్విగకారుడు, రచుత

| ఆంచి విప్లవ-చర్మితను రచించెమం

₹£ ఆడిసవ్‌ (187ఒ1210) స్పెళ్టేటర్‌ వ్యత్రికా వ్యానముల ద్వారా కీర్రిగడించిషవాడూ పొనుగంటివారి పాడికి ఈ స్పెక్టేటర్‌ మూల సీజము

8. లాక్‌, జాన్‌ (181704) ఆంగ్ల ఢార్శవికుడు.

74 'హెర్యర్‌ 'ప్పెన్సర్‌ (120.1టు) ఆంగ దార్శనికుడు. తృన కార్శ నిక -ధృకృథమును వది సంపుటములలో (కోడీకరించెనుం

76. లీలావతీ గతీతము (ప్రాచీన భారతీయ గణీత శాస్తాచార్యులలో అ్యగగణ్హ్యాడగు ఖాస్కంరాధార్యుడు రచించినది. ఈ లీలావతీ గణీ

14 తమునకు 'పెక్కం(డ్రు టీకలు (వాసిరి. ఇది పారసీక భాషలోనికి పాళ్ళాత్యభావషలలోనికి అమవాదము పొందినదిం

73. జయంతి రామయ్యపంతులు (1061-1911) కొంతకాలము పిశొప్పర మహారాజావారి పాఠశాలయందు (సధానాచార్యులు; తరువాత _సళభుత్వ

-_ మండలాధికారిగా, రాష్ట్ర న్యాయారీళులుగా పనిచేసిరి. ఆంధసాహిత్య పరిషత్తు స్ట్థావకులలో ఒకరు. (గ్రాంథిక భాషావాదిగా “డిఫెన్స్‌ అఫ్‌ లిటరరీ తెలుగు అనుప్పస్తకవబ (నకటించిరి. సూర్యరాయారం్యధ 'వీఘంటు నిర్మాణమున కృషి చేసిరిం

“47, పురాణనండ మల్లయ్యశాన్తి (18581085) ఆంధ్ర గీర్వాణ విడ్వాం మలు, అనేక శాస్రములందు వైదున్యము నంపాదించిరి. అంధ సూ(కభావ్యము నాంరీకరించిరి. కొద్దికాలము పిఠాపురాస్థానముననే ఆంధ (గ్రంథ పరిళోధకులుగా వ్యాఖ్యాతలుగా ఉండి సూర్య రాయాంధధ్ర నిఘంటు కార్యాలయమున పనిచేసిరి.

18. వేదం వేంకటరాయళా,శ్త్రి (18581989) గొవ్ప విద్వాంనుటు, విహుభాషా కోవిదులు, (నతావరుద్రీయము మొదలగు నాటకములు అవేక ప్రాచీన కావ్యములకు వ్యాభ్యానములు రచించిళిం “'మవోపా ధ్యాయ బిరుదాంకితులు, 1922లో (శ్రీ శ్రీ ద్వారకాపీఠ శంకర భగ వత్సాదుంచే సర్వతంతన్వతం్యతృ విద్మాదాన్నవత మువోదధి మొద లగు బిరుదులు పొందిరి. .

79, తిరుమల గుదిమెళ్ళ వేంకటరంగాదార్యులు (18741945), పీలికా పుర (వభువులు విర్వహించిన విద్వత్సరీక్షలలో విశిష్టాద్వైత విభా గమున ముఖ్య పరీక్షపలు,

"కొ, నండసాఠ పార్యతీశ్వరశాత్త్ర. (1008-1807) శతాధిక (గంఠకర్హలు

|

చతుర్విధ కోవికా వీపణులు. నమస్యాపూరజమున అనమాన (వ్రతీథీ కలవారు, బొబ్బిలి నంస్థానమువ నుండిరిం

శి1. బెల్లప్పుకొండ రామారావు (1875...1014) అవర విద్యారణ్యుడు. బహంగ్రంథక ర్త. చిన్న వయస్సుననే అద్వైత విద్యను వశీకరించు కొని బహ్మపేత్తగ పేరు పొందెను, హయ్యగ్రీవోపానకుల్లై అనేక వేదాంత (గ్రంథములను కావ్యములను రచించిరి.

శీఒ ధర్మవరము రామకృష్ణమాచార్యులు (1808-1012) న్యాయవాది. చ్మికనశీయము, విషాదసారంగధర మొదలగు అనేక నాటకములు (వాసి నాటకపికామహ బిరుదము పొందిరి. వీరు గొవ్ప నటకులు కూడం

88. 'డేవగుప్త నన్న్యాసిరాజు విశాఖవట్టణ మండలమున పోస్టుమాన్టరుగా మండిరి. భగవద్గీతను ఆంర్రీకరించిరి. "పెక్కు రచనలు కావించిరిం

89. దివాకర్ల తిరువతిళావ్రి 8711019) తిరుపతి వేంకటకవులవి (వ్రసిద్ధి గన్న జంట కవులలో మొదటివారు, తెలుగునాట అవధాన కవిత్వ మును వ్యాప్తి కౌవించి వీరిరువురు బహు (గంథములు (వ్రాసిరి,

90. ఓప్వే (166౯-1685). (విటిష్‌ రూవకకర్హం

లికి, నాజిలాల్‌. -

ఇర జ చవట 2. అవ్వడు వుట్టి ఉంటే

భావకవీతా చ్మకవ ర్తియైన శ్రీ దేవులపల్లి 'కృష్ణళావ్రెగారి " పేరడీ గనివారు తెలుగుదేశమున లేరు. సరమ రమణీయములగు భావములను సుందరపద దబింధములందు మృదుమనో హరమగు శయ్యా సౌఖాగ్యముతో పద్య, గేయ కవికలుగా కూర్చిన శ్రీ శాస్త్రిగారు వచన రచనయందును సిద్ధహస్తులు. లేభినినుండి జాలువారిన _వత్యక్షరమును కవితయగుట రన సద్ధాలైన ఏ కొద్దిమందియందో' గాని నంభవింపదు. అట్టి కొద్దిమందిలో శాత్తగారు అ్మగగణ్యులు.

శ ఊర్వశి, కృష్ణవకము, మున్నగు కావ్యములు, ధనుర్దాను, కీథ: స్తాగరమధనము మున్నగు [శ్రవ్య నాట్య పదింధములు, వరళ్శతమగు భావగీతికలు వారి రచనలు. ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయము -వ్నారికి కళ్ళా (వహార్ష .గౌరవపట్టము నిచ్చినది. భారత _పభుత్వము *వద్మభూషణి గౌరవము నొనగినది, ॥" ॥

్రస్తుత రచనలో వారు 'పెద్దన కవీరదుని స్వారోరషమనువంథే నమును రాయలవారు కృతిగై కొనుట), రాయలవారు తాము రచించిన ఆముక్రమాల్యదను కవులకు వినిపించుట, ఆనాటి కవివండిత గోప్తులు, ఈ నన్ని వేళములను _పత్యక్షము కొవించినారు. అవ్పుడు పట్టించే ఈ దృశ్యములను చూచుట మ్యాతమేకాదు నేనే సపెద్దననై పుట్టియందుననుట వారి కవితా 'పైర్యమును _వకటించును. శిరీషకుసుమపేశల సుధామయో క్తులు వారిరువురకును సమానాంశములే. కే. శ్రీకృష్ణదేవరాయల నభా భవనమునకు భువనవిజయమని 'సేరు.

క్రీ 1

శ మనుచరిత్ర అనువడి “పెద్దవ (వ్రాసిన (చదంధమునకు వ్యవహార

_ _వామము, స్వారోచివషమవుసంభవము అమవది డావిపేరు

త విజయనగరమఃన (సవీద్ధమైన దేవాఆయములతో వితలస్వామి ఆలయ మొకటిం

కీ అస్పాజి యమనది రాయంవాతు మం్యత్రియగు తిమ్ముడునును సిలిచివ

_ పీణపు. అదే ఉిమ్మషసునకు దాదాపుగా వ్యభ్రహార నావుమైవది,

5, సాళున తిమ్మరుసు అప్పాజి పేరు, ఇజ్పట-రచంభృత ఈ బరుచ్చరును

6. అలసావీ "సెద్దన రోయే5వారి అష్టదిగ్గజ కవులలో అగగణ్యుడు. “రాయణనారకి 'పెద్దనపై గౌరవము మెండు. ఈయన రాజకొర్యము లందు వైఠను పాల్గొనెడివాడు, ఆంధ్రకవితావితామహాండని రాయలు ఈయనను నంభావించెను. రాయలవారి అనంతరము కూడా ఈయన జీవించెను.

.ఫంగశి సూరవే రాఘవపాండవీయము, కళాపూర్ణోదయము, (వ్రభావతీ (చద్యుమ్నము (నాసిన కవి. అస్టదిగ్గజకపులలో సూరన యేకడన్నది జన్నకుతి. రాయలకాలమున నితడు అప్వుడే యౌననమున, కవితా బ్యాపంగమున అడుగు పెట్టీ యుండును.

కి. పింగళి సూరవ పెద్దన మనుమరాలి భృర్తయని ,యెక జిన్మకుతి వయస్సునందున్న తారతమ్యముచేశ తాతగారవి గౌరవసూచకముగా

68 మౌరన్‌ వ్యహరించి యుండును,

జీ౬ అభ్యుత రేవరాయళల్లా. (్రీశ్నష్ణ్రదేవరాయల నవతిశల్లి ఓబాంది కుమా రుడుం

క్ర "ల

18. పారీజాతానహరణ (వ్రదింధకర్రయగు వంది తిమ్మన 'ెద్దినవలీ

రాయలకొలువున గొరవస్థానము అలంకరించిన కవి మనుచరి(త్రము కంపె ఏ కొలదికొాలమో ముందుగనే ఆయన తన (వఐంధమును రచించియుండెను. ఎం

41, మాదయగారి మల్లన అష్టదిగ్గణకపులలో ఒకడని (వ్రసిద్ధి, రాజ శేఅర్‌ చరితము అను కొన్యమును రచించి తిమ్మరుసు అల్లుడగు నాదెండ్ర అస్స్ఫామాత్యునకు అంకితమిచ్చెను.

ఓ రాయలు కవితా్రీతి కవిపీతి గల విద్వర్కవి. "అంతటివాడు 'పెద్దనపై గల గౌరవభానముచే *మనుచరిక్రం బందుకొను వేళ ఐుర మే(గ౭ వల్లకి తవకేలపట్టి యె త్తె.” ఇంక విధిలేదన్నట్లు తక్కవ వార్రుఆయనను అనుపరించినట్టు చెప్పుటలో రచయిత లోకవరిశీలన

_ హాస్యదృష్టి గమవింపవచ్చుమం

13. కాళహస్తీశ్వర మూహాత్మ్యము, కాళహస్తీశ్వర శతకము రచ్చించిన ధూర్జటి కవీంద్రుడు అతులిత మాధుకీమపిమ గల్లిన సల్కులవాడన్లి రాయలచే _పస్తుతింసబడినట్లు చాటును. జీవితమునందు వి'శ్రేషాను

_ భవము గడించిన ధూర్జటి గొవ శివభక్తుడు.

!4. అయ్యలరాజు రామభ(దుడు అపష్టదిగ్గజక వులలో నొకడు, వంన్కృక కర్ణాటక భాషలలో పవైతము కవిత్వము చెప్పెను. రామాభ్యుదయ కావ్యము తెలుగున (వానెమ. శ్‌

15, రానురాజూ భూవణకవి కే భట్టుమూర్తి యని కూడ వ్యవహారము. ఈయనయును సూరనవలె ఆనాటికి పిన్న వయస్కుడు. వమతచరి (తము రామరాజ భూనణుని కృతులలో విశేష (ప్రాచుర్యము నంది వది. ఇతడు సంగీత వేత్త కూడాను.

19

శశీ కందుకూదీ రుద్రయ్య నిర౭కుకోపాభ్యాన మను (వవంధము. యశ్మ గానము (వాసినవాడుం జనార్జ నాష్టకము (వాపెనుం

17. శెనాలి రామలింగము, రామకృమన్ణుడు అను పేర్లు గల వ్యక్తి యొక్కడే. ఉదృటారాధ్యచర్మితము, పాండురంగమా హాత్మ్యము ఆయన కృతులలో ముఖ్యమైనవి. వయనున తక్కి.నవారికం టె చిన్న వాడైనను నివ్కర్షగుగు ళకక్తి గలవాడుగా ఈయన 'పేరుగాంచెను* మొదట శై వుడై రామలింగకవియైనను), ఆ పిదవ వైష్ణవము స్వీక

తర రామకృష్ణుడయ్యెనని చెవ్పుడురు.

18. తెవాలి రామకృష్ణుని కావ్యము (వాయునునికోరుచు కృతిభ_ర్త వేదా మంతి ఇట్లు చెప్పెను " ఉదయం బస్త్సనగంణు 'సీక్రువు పహామవ్యూహంబునుం జుట్టిరా విదితంలై న మపాన్‌ మహార్మద్రకవితా విద్యాబలథపొధి నీ కెదు రేరీ? నరపార్టటోధ ఘటనా హేలా పరిష్కారకా

క శక్ర పీరూడము రామకృష్ణకవి చందా! సాంద్ర కీ ర్రీశ్వరా!

.. శ0. రాధా మాధవ కాన్యమును (వానిన చింతలపూడి ఎల్లనకు రాధా "మాధనకవి యను "పేరు ఏర్పడినది. ఈ బిరుదును (శ్రీకృష్ణదేవ రాయలు ఇప్ప్చెనుం ”

మ. భండారు లక్ష్మీనారాయణ రాయల ఆఅస్టాసమున నుండిన వాగ్లేయీ కారుడు సంగీక సూర్యోదయము ఆను (గంఠము రచించెను. దీవికే

" లిక్మణభరత మనవి నామాంతరము

ల1. బయకారపు రామయామాత్యుడు అరవీటి రామరాయల అస్టాన

౬0 విద్వాతషుడ్ను వ్యరమేళ కళానిధి అను సంగీఠర లక్షణ (గంథమూ

టౌవెనుః

క్ర లై. 'రాడ్డుచర్ల తీన్మన కృష్టదేవరాయలతో చదరంగ మరెరు.. వాజీనీ కీకి- ఈ దాటువు ఆ విషయమును శెలువుదున్నది “శత సంఖ్యు లొక్క శనను నతతము శ్రీకృషరాజ జగతీపఠీతో ల చతురంగ మాడి గెలుచును ధృతిమంతుడు బొడ్డువెర్ల తమ్మన భలే” ణ్‌ లొల్ల లక్ష్మీధరుడు విద్వత్కుటుంబమున వృట్టినవోడు.. మొదట ఉత్కంలదేశమున నుండగా రాయలు తన ఆస్టానమునకు కొని పోయెను. ఈయన కంచం యెల్లియార్యునీతో కలిసీ దైవజ్ఞ విలాతే మును రచించెను, ఇగ, లి వ్యానతీర్థునకు వ్యానరాజస్వామి అనిపేరు. ఈయన నస్యాయామృతము తర్కం తాండవము అన్నుగంధములు (వావెను. 25, రాఖనాథ డిండిముడు : అచ్యుతరాయాభ్యుదయక ర్త, నంన్కృృత మున భాగవతచంపువు రచించెను, అచ్యుత దేవరాయల ఆప్టానకవిం ఖీ. హరిజాను తమిళసారన్వతనబన రోమ్యమగు రచనలు చేసినవాడుగా "పీరుగన్నవాడు. ఇతవి [గ్రంథము ఇరునమయ విళక్కం,. ఖై, చాటు వికంనాతుడు. క తీర, .పురంటరదాను కన్నడమున [వముల వోన్షేయకారుమ,. పాంతరంగ విళల భక్తుడు. వీరిని దానకూటమునకు దెందినవూరూూ. పేర్కొ? ఈదు. లి ఫి, శ్రసకదోనుహూడ (ప్రముఖ వాగ్గేయూరుడు, ధాన్రకూటవజనకు చెందిన వాడు,

ణు

క9. గుక్సిడు మల్లినార్యుతు కన్నతకవి * నోవరింకారత్న, ఫీరై జీ

• మృత మహా వురాణములను ళచించెను. - -

కి], వంజండయ్య కన్నడమున కుమార్‌ రామన కథ ఛావెను.

ఇ కింగమరి,తి.

క్ర శ్రీశళకోపళుతి. వైస్తవగురువు; రాభులవారికిని, 'అలసాని పెద్దన కును కూడా ఈలనీన గురువు,

శఉ నునుచర్యాక పీకికయందళలి వద్యము, కృతిళర్తయగు రాయల ఏ(్ర ముమును వత్తించుగట్టిది (1-11). .

ణ్‌. కృఠిళలర్త యగు రాయళా తనకు ఒక శౌన్యమును (వాని అంకిత .మిమ్యని శపడుగుడు. పెద్దన ్రతీభను (వళంసిందిన ఘట్టము (1-0

శి8. తెనాలి రామలింగకవి.

1). మమచర్వితలో కథానాయకుడగు (వ్రవరువి భార్యను వర్ణించుత్న చెప్పిన వద్యము (56)

8. (వ్రవకుడు అరుజాసృదమందు వైష్టిక జీవితము గడుపు చుండెన్ను అతవికి తీర్థయాతలు చేయనలెనన్నడి గొప్ప కోరిక, ఒకనాడొక సిద్ధుడు వచ్చి అది ఇది యవి చెన్నక అతని చరణములకు ఒక లేవ నము ఫూసి పోయెను. దావి వభావమున అతడు, హిమవత్పర్వతమ్యు

క, లకు పోయి అచ్చటి మంచుచే లేపనము కరిగిపోగా తిరిగి ఇల్లు చేరుటకు ఏదియప్రాయమనవి చింతించుచు క్షిదతలొచ్చెనూకకూధిని అనునొక అన్సర అతవివి చూచి మోజుప డెనుకచై స్టికుడొహి. జనవ రుడు ఆమెను తిరన్కరించి ఆగ్నీదేవుని సహకారముతో తిరిగ గృహము చేరెను, +

లో

థి. సవరుని రాకకుమున్నే చరూధివిని- మోహించియున్న గంధగర్లూ డొకడు మాయా బఐలముచే (వవరువి రూవము కాల్చి ఆమెను మోన గించెను-

40. _పవరుడు, వరూధిని-ఈ సా్యక్రలచేత పెద్దన నైతిక చర్చ చేయక

డి చెను, పెద్దన నరూరినిప్తై జాలివడెన్సా ప్రవరుని చర్మ మెచ్చు కొనెనా అన్నది విమర్శకులు చేసిన యొక చర్చ

శ. శ్రీకృష్ణ దేవరాయలు (వ్రాసిన (వబంధము ఆము_క్రమాల్యడం గోవో దేవి శ్రీరంగనాథుని వివాహమగుణ ఇందలి వృత్తాంతము. అంద వినవు నస్వవన్నమున తోచి ఆనతి యిచ్చిన మేరకు ఈ గంధమును ₹వాసీ రాయలు తిరువతి వేంకకేక్వరునకు అంకితమిచ్చెను.

శల. విరూపాక్షస్వామి ఆలయము హంపీ విజయనగరమున (ప్రసిద్ధ మైనది.

48. “కవికర్ణరసాయనము” అకువది నలకులసాల నృసిరహోళవి వ్రాసినది.

శీశ. గింకఠ రామరాజభూవణకవి (వాసిన వసుచరిత్ర కథానాయిక-

శ. రామరాజభూషణుడు నంగీఠత రహన్య కళానిరి. ఆయన కవితో శైలికి సంగీతము వలననే రమ్యత వచ్చినదా అనునది రామక్యొష్ణుని వరివోనము.

4$. పారిజాతావహరణ (నబంధమున శ్రీకృష్ణుని వర్ణన శ్రీకృష్ణ దేవ రాయలు శ్రీకృష్ణుని అనకారముగా భావించుట నాటి కవులకే గాక రాయలకును (ప్రీతికరమనవి చెప్పుదురు

శ్రీ రాయీలవారీ రోజనీతీ ఓ; - ఆచార్య ఖండవల్లి లక్ష్మీరంజనముగారు ఉస్మానియా విశ్వవిద్యా న్రయమున తెలుగు విభాగాధ్యతులుగ్యా ఆఛార్యులుగానుండి త (శ్చాంతమువ తెలుగుభాషా సాపాత్యాధ్యయనములకు ఎంతగానో కృషిచేసిరి. వీరి వర్య 'వేక్షణ (క్రింద పలువురు పరిశోధన వట్టములను గై కొనిరి, గ. విశకమైన విమర్శళక్తి గల లక్ష్మీరంజనము గారి వ్యాసములు ఆలోచనలను (పేరేపించునట్టివిగా ముండును ఆంధ సాపాత్య చరి్యత్ర మును, ఆంటధ్రుల నంస్కృృతివి ఏవరించు (గంథములు (వాసిరి ఉస్మానియా విళశ్వవిద్యాలయమునండలి తెలుగుశాఖ ఆ ధ్వర్యవబన వారు ఆం(ధమహాభారతము నంళశోధిత మ్యుదణమును (సకటించుకేకాక వంగవాంధ విజ్ఞానకోశమను "పేర విజ్ఞాన నర్వన్వ నంపుటములమ వెలు వరించుటయందును ఆంధ్ర దేశ భూగోళ సర్వన్నమును (ప్రకటించుట యందును వీరు [వముఖప్మ్నాక వనహించినారుం (వస్తుత వ్యానము వారి షష్టి పూర్తి సందర్భమున (వ్రచురించిన వ్యాసావశి యందలిది. ఇందు రాయలవారి ఆముక్తమాల్యద యందున్న రాజనీతి ఏవయములను వీరు ఏిమర్శనాత్మకముగా చర్చించియున్నారు. శ. భాండిక్య కేశధ్వజుల వృత్తాంతము రాయల వారి ఆముక్తమాల్యద యందలిది- వీరిరువురు అన్నదమ్ములు; రాజ్యము కొరకు యుద్ధ మాడిరి. ఖాండీక్యుడు ఓడి పారిపోయెను. కేశధ్వజుడు యజ్ఞము చేయుచుండగా యజ్ఞరేనువును పలి వధించెను. ఇందుకు (ప్రాయ శ్చిత్తము ఏదియో చెస్పగలవాడు భాండిక్యుడు మాతమే కనుక కేశధ్వజుడు ఆతవి వద్దకు పోయెను. భాండిక్యుడు (ప్రాయళ్ళిశ్తము

డ్డ

శిప్పీ గురుదకీణగో. శేశిధ్వతాని (విహ్మాజ్ఞాన మవదేశింపమని కోరెను. కేశధ్వజుడు (బహ్మవిద్యను ఉపదేశించి అతని రాజ్య మఠ వికి ఇచ్చివేపెను-

శ కౌటిల్యుడు అనునది ఛాణక్కుని నామాంతరము ఇతడు రొజనీళి

ఏ చ్వేత్తు రాజనీతికాప్రమునుు స్వువసిద్ధమైన అర్జశాప్రమన రచించెను. |

సే. యామునాచార్యువి కథ ఆముక్తమాల్యద యందలిదే, వరమశ్రై వడ్దై న పొండ్వరాజు సతీ విస్తుభ కురాలు- పాండ్యరాజు మనసుమార్చి వెమ

ణా ర!

వము [పక్కకు మంల్చు పవి భగవ్యత్సేరితము కాగా యామునా జర్యుడు స్వీకరించెను

ఉ ముదారాతసము విశాఖదత్తుని సంస్కృత నాటకము. 'చాణక్యుడ్డు రాశనమంతత్రిని యుక్తితో వశీకరించుకొని ఆతనివి చర్మద్రగు ప్పనకు మంత్రిగా చేయుట ఇందఖి వృర్తమ్లుం -

క! రక్‌ ఢీ. ఇదరు యుగక రలు య అప డాః సి, నారాయణ రెడ్డిగారిని ఎరుగని వారాంధిదేశమున లేరు. నవ్యార్యధకవిత్వమునకు ఒక వినూతనమగు బాణీవి సమకూర్చి ఉ_క్రేజము భేహర్చుచున్న కవివర్యులు రెడ్డిగారు. ఉస్మోవియా విశ్వవిద్యాలయమునే *. అెలుగుళాఖయం దాచార్యులుగా నన్న రెడ్డిగారు అధునిక కవిశ్వమున నం్యవదాయము = (ప్రయోగము అవను విషగముపై,. తమ పరిళోధనక్క పి. హెచ్‌, డి. పట్టము నందినారు. జె “ 075 తో హైదరాబాదులో మెదటి వసంలకలుగ్‌ మ్‌ నో సభలు వితఆయనంతమ'గా జరిగిన సందర్భమున తెలుగువారి ఛాషాసా హిత్యముల్ళు చర్విత మొదలగు అంశములకు సంబంధించిన యనేక లశ. (గంథములు (వకటింపదిడిన వ, అండు ఆం సాహిత్య అకాడమి వెలువరించిన *“ఆధునికాంధ కవిత్వం అను దానిలోనుండి ఉపపస్తుతపాఠత్యము (గ్రహం చుటయైనదిం ఆధువికొం,ధ కవిత్వమునకు యుగక్రర్హలైన గురజొడ అప్పారావు, రాయపోలు సుబ్భారావుల కవితాదర్శ్గనమును సంగహాముగా,ఇందు త్తి గారు సమీక్షించినారు, కవితయంగెంత ఆత్మీయమగు శై లియున్నదో నారా యణరెడ్డిగారి వచనశ్రైలియందును, విమర్శనాత్మక దృక్సథఠము వంచుము ఆంక వ్య _క్రీత్వపు ముద యున్నదిం

1. పాల్కుికి పోమనాథుడు శ వకవులలో ఒకడు. (వజాకవిత్వమునకు " తొలి ఉద్యమము చేనట్టిన దారు శివకవులు, సోమన ఐనవ పురాణము వండి తారాధ్య చర్నితము మున్నగునవి రచించెను.

2ం

లి వర్డ్స్‌వర్తు, విలియం (1770-1850) (వసిద్ధ ఆంగ్లకవి. ఛకృతి సౌందర్యముచే మిక్కిలి ఆకర్షితుడై (పకృతి కవిత్వమునకు తన జీఎం తమును అంకితము చేసినాడు. ఆంగ్ల సారన్వత చర్మితలో కాల్బవిక కవితా పునరుద్ధర ణమునకు సంస్థాపకుడు.

కి ఠతఈన నిర్వచనోత్తర రామాయణము కావ్యావతారిక యందు తిక్క-న వెలిపచ్చిన అభిప్రాయము.

శ, ముత్యాల నరాలు = లంగరెత్తుట.

5, బింకించండద్రుడు (1881804) సువసీద్ది పేస్‌లారతయికం. అతని

_ నవల అనందమఠమునందలిదే వందేమాతరం అను శూతృగీకము.-.

శి. విశ్వకవి రవీలద్రనాథ కాకూర్‌ (1881-1941) వంగ, ఆంగ్లభావళో యందు కవి ఈయన (ప్రభావ మన్ని భారతీయ సాహిత్యముల యందును గమనింవవచ్చును. ఈయన (వాసిన “జనగణమన” గళము భారత జాతీయగీతముగా ఎన్నుకొనదిడినదిః

7. ఇక్పాల్‌ (18741888) (వభ్యాత ఉర్జూకవి. ఇతడు తాత్విక విషయ గర్భితముగా కవిత (వాపెను.

$ మంగిపూడి వేంకటళర్మ భారతదేశపు పాలీనాన్నెత్యమును గానము చేసన కవి బాల వితంతు వివాహము మడ్తుకత, ఆగ్నివరీక, స్త్రీధర్య టోధివి మొడలయిన తమ రచనల ద్వారా సాంఘిక నమన్యలను చిితించిరిం

8. రాయ్యపోలు సుబ్బారాపు (జననము 1802) నవ్యాంధ కవితా వైతా' శిలలో ఒకరు, ఇదే వ్యానమున వీరి కవితాసిద్ధాంతముల నమీక్‌ ఉన్నది

క్రీ రౌ 10. గుర్రం జాషువా (1805-1071) మటపసిద్ధుడగు కవి, పీరరౌస్కి గబ్బిలము, క్రీస్తు జీవితము మరియు అనేక కావ్యములు, ఖండ కావ్యములు (వ్రాసిరి $1. అబ్బూరి రామకృష్ణారావు మల్లికొంద, నదీసుందరి మున్నగు రచ నలు చేసినారు. నవ్య కవితారంగమున (పత్యేకత కలవారు.

1. దువ్వూరి రామిరెడ్డి (1897-194౧ కవికోకిల విరుదాంకితులు. వీరి రచనలలో పానకాల మిక్కిలి (వసిద్ధమైనది. జలదాంగన, కృషీ "... వలుడు,వలజారమ్మ అగ్నిిపవేశం మున్నగునవి వీరి ఇతరకృతులు,
2. వేదుల నత్యనారాయణశా్రి గొతమీకోకిల వీరుదాంకితులు. సువసిద్ధ కవి, కథకులు, పూర్ణిమ, దీపావళి. ముక్తరురి మున్నగునవి వీరి "“ క్రద్రనలుం
3. వఐినవరాజు వెంకట అప్పారావు (1894-1988) సునసిద్ద భావకత్తి వీరు విమర్శకులు కూడ. *ఐననరాజు అస్పారాపు గికాలు' అను "పేరిట వీరి గీతములు నంకలిత మైనవి. లకర మల్లవరప్ప విశ్వేశ్వర రావు (జననము 186) మధుకీల్యు కళ్యాణ

• కింకిణీ మున్నగు కృతులు (వ్రాసినవారు. భావ కవిశారంగమున (వత్యేకత సంత రించుకొవిన కవిం

16. వరివండా అన్పలస్వామి (జననం 1904). పాంద్రీ బెంగాలీ, ఒతియా, ఉర్దూ భాషాపాహత్యములలో గాఢ వరిచయమున్నవారు. ఇటీవలనే వీరి కవితలు “పులినంజా” అన్న 'పేరటి న6కలితము లైవవిం
17. శ్రీ శ్రీ అనుపేర వ్రసిద్దలైన (శ్రీరంగం శ్రీవివానరావ్తు (ఊననం 1010) ఆధువికొం్యద కవిత్వమున వినూతవమగు మార్గము

గ్ర శ్రొక్కి యవకన్సలను' విశేషముగా (ప్రభావితము చేసినవారు. మహీ స్థానము పిరికి ఖ్యాతి తెచ్చిన కృతి.

18. కొమ్మరాజు వేంకట లక్ష్మణరావు (1876-1028) ఆంధ్ర వాబ్మయ వికొనమునకు ఎరతో కృషిచేసిన సంగీత పరిశోధకులు. మొదెటీ పారిగా తెలుగున విజ్ఞాన సర్వన్వము వీర ఆధ్వర్యముననే పైరంభ మైనది.

19. దుగ్గిరాల గోపాలకృష్ణయ్య (1880-1028) గొవ్ప దేశభక్తుడు, నంఘ సంస్కర్త, పండితుడు. జాతి ఏీరిని “ఆం(ధరత్ని అని ఉహుమోవనించినది. డొ! ఆనందకుమారస్వామితో 'కలిం “తోలినయ దర్పణము” (నంస్క్యృతమునుండి) ఆంగ్లములో నికి అనుకదించిరి, ఆంగ్ల (వళుత్వమును (పతిఘటించి “రామదండు ప్టాపించెను.

20. కెళార్సిస్‌ అనగా తిళనము. దుఃఖాంత నాటక చర్శనమున తనచ్పే నందు కలుగు భయళేశము వలన కునోదోచములు తొలగిపోవు ననునది నం్యగహముగా ఈ డిద్దాంతము. చీవీని *ేషవవించినడి ఆకు తత్త్వవేత్త అరిస్టాటిల్‌.

శ1. నశ్వవల్లి రాధాకృష్ణ వండితులు (1808-1070) ఆధువిక కొలమున విశ్వవిభ్యాతి కౌంచిన తత్త్వ వే త్తలలో ఒకరు. కొంతకాలము ఆంధ విశ్వవిద్యాణయోపాధ్యశులు- రాష్ట్రపతిగా దేళవిదేశముల _గ్యరవ మందుకొనిరి.

జ కట్టమంచి రామలింగా రెడ్డి (జననము 1880) (వసెద్ధ విమర్శకులు. ఆంధ విశ్వకళా పరిషత్తు ఉఫాధ్యతులుగా ఉండిరి. కవిత్వ త్వ నిబారము, ముసలమ్మ మరణము మున్నగునవి వీరి రచనలు.

_ [

28. గిడుగు వెంకట రామమూ ర్తి(1608-1840)వ్యావహారిక భాషోద్యమ సారథి. గొవ్చ పండిళులు, విమర్శలు, భాషా శావ్రపేేత్తలు,

డ్డ గంజొముమండలమునకు చెందినవారు; తెలుగు మాటాడు ఈ పాంక మును ఒరిస్సా రాష్ట్రమున చేర్చినందుకు విరనవగా ఈ (ప్రాంతము వదలినచ్చిన భాషాభిమావి. 24. రాబర్డ్‌ (విడ్జైస్‌ (1844-1080) ఆంగ్లదేశీయుడై న కవి, ల్‌ న! ళా య్‌ ల్‌. పింగళి లక్షీీకాంతము (1894_1972) స్కువపిద్ధ కవి. విమర్శకులు, ఆం్యఢ విశ్వకళా పరిషత్తులో ఆంటధ్రాచార్యులుగా పనిచేసినవారు, కాటూరి వెంక 'కేళశ్వరరావు (1885-1860) వీరు కలిసి జంటకవులుగా ఉండిరి. తొలకరి సౌందరనందము, సం (క్రాంతి, పొలన్త; హృద యము మొదలయినవి వీరి రచనలు. కిపప్వోనాత సత్యనారాయణ (1805-1876) కవి న్మమాట్టులుగా సువ సిద్ధులు. తెలుగులో వీరు చేపట్టి తీర్చిదిద్దవి వ్యకియ లేదు. అనం వ్యాకములుగా కావ్యములు, నాటకములు, నవలలు, కథలు, విమర్శ వ్యాసములు మున్నగునవి (వ్రాసిరి జ్ఞానపీఠ గౌరవమును పొంది వారు. (శ్రీమ[దామాయణ కల్పవృక్షము వారి బృహత్కావ్యము. శై. కొడాలి నబ్బారావు “హంపీ క్షేతము” (వ్రాసినకవి, జీర్ణమైన ఆంధ వైభవమును వ్మరించుచు (వాసన ఈ కావ్యము తెలుగువారిని =. వాగుగా ఆకట్టుకొన్న కవితలలో ఒకటి. 2కి. వాయని సుబ్బారావు (జనవము 1890) ఘ్యవసిద్ధ కవి. సొభ్యదుని | వణజయయాత్ర, ఫల కుతి, మాతృగీతముల్లు వీరి రచనలు. 0 కమ్మల సీతారామమూర్హ్యడకేకస్తము 1903ల ఇగ సాళ్షక్క,.న గౌ విరుదాంకితులు. ఆ త్మార్హోణస్పుళే రాష్ట్రగానము, ఆత్మక గు నద కృత. ల [126 స్‌ఏ వీరి (ప్రసిద్ధ కృత్ణకు. “6 ఆహ] 2; ల శం నీ సం స ఎవని ఆలో ఈ