Telugu sharadha kanchika - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

.ై మం ఇ . . నూ డీ సు. | " రు గ. యాం. ” " సస. చు ॥ స ర త న జ మ. ౯. క్షా ళ క =. న. పా జి క్‌ 1 గ్‌ శీ వ్‌ , . స శ హ్‌. షన న న కన ర వ త -ఐ / న వేయ వ చ ౨. శన్‌ట్టు. - నా త ా ల. నే కిన / గ్‌ న్‌; ” యే న. ఆ - జా న ల్ని వ ల |. న. వ. న. భాగ స లన్తా: . |

• / చా ఖు

నంస్కృృత్‌ గ్రంధములు (ఆం ధ్రలిపి | 1 'మేఘసంచేళము మల్లినాథ వ్యాఖ్య తెనుంగున ప్రతిపద టీక శాత్సర్య పదప్రయోజనచర్చ ఆ వేవనమాథానములు సంస్కృతమార భించువారు ఈ లెను సావూర్మటీ 2త దీనిని చదివి సులువు” రసముగ్రహించి సాహిత్యము పొందవచ్చును శ్యాలికోబె ండు గిక “పీరుగలది 2 0 దిటొ అట్లభలైండు రఘువంశోముం మల్లి నాథవ్యాఖ్య తెనుగు వ్రతిపదటీకా గాల ర్యములు ఎల్లవారును స్వయముగా వకిరచి. సంస్క్ట్టతమందు. సాహీళే మ_వజచుకొనుటకు ఉ త్హమస్తార్గనము త్తే కునూరసంభవము వైదానివలెనే (క 2 అమరు వౌనం టాం యాం లక్కును. 'వెనవభూపాల సంస్క్యూ వాష్ట్రఖ్య సంపు ివయయదావవవాల్యా | న | విని 74282 ఎతవ్యాఖ్య తె వూక్షటీక ౮0 భర్గ ౮ త్వరలో వెలువడును హ్‌ మాత్రము 0 దళకు గం శే విక్రమ స్న్వీయాదావాచయికచికృతము.. అెనులు టిస్పణవ వైనైలి గారరభించున్హారు చదువవచ్చును 9 భోజచరిత్రము _సులువైనకైలీ"వై డానివలెనే టీక 0] బిర్హణచరిత్త్రము 'తెళులం భూర్మటీక ఈ సరస్మప్రబంధమ్ను విభ క్షున మున్నవారికెల్ళ నర్ధ్థమగును 0 రసరుంజరి * ఛానుసూరికృతి అెనుగు ఫూర్షటీ* శృంగారర సంరూపవి సరము, రాను ఉయదర్శీ కానాటిక.. న శ్రీవర్జ కృతి నంస్కృతటివృణము గడి వద్యూములుగా ఆంధధ్రీకరణము సరింతము క్ష సష్మషవ్యాకోట్టముంబరీ సమాస కుసుమావళీ తిబంతమంజరులు. అెనుంగ వినరణమః సయితము థః నన్‌ వ తెరక్నాకరను సళాత్చర్వము ఇవృథమఫాగము 0

శ్రీ అనానిణ్భ్యా ఆాడ్శార్తి శారదాకాం చేర చతు ర కింకిణి ఆన శా “గామ పూ ప యోగసిబంద నము, ల్రైమ్యభాపాప్ర ధ కళెచశూర్హ్మ సర్వతంత్ర్రన్వతం్శక్ర మవో పొధ్యాయా దృసంఖ్యాకబిరుద విరాజితులు స చే బ్రహ్మశ్రీ 'వేవము - వేశటరాయశాస్తులవారి విరచిశముం ఆండవకూర్చు చ కాళథకులు కత్తులు నీ జ్‌ వేదము - వేంకటరాయకా స్త్రి అండ్‌ ్రదర్స్‌ శ మర్గిశేశ్వరగుడి సందు లింగికెట్టిపీ$ి మన్నెడి బీ టి మదరాను. 1034 1 * 0 పిం3ంగుం4ే

క ర్తైం ల వ. గ్‌ 27) ఉకళ

అభ

విషయసూచిక 1 కౌచిక్యము సర్వోక్కృష్టవ్రమాణముం ౧ 2 బొచికృము వ్యాకరణశా న్తమునకుం ట్రైమాణము, తి స్వభొవవర్శనమందు ఛా/చ్యువ్రయోగానుశాసనమ తి శీ చాట్యము వినోదకరణమ.* ర్‌ నాట్ఫము న్వఖావానుకరణము డె 6 శ్రామృము న్వభావసిద్ధము. శిష్ట్య్రమ్రయు_క్ర్తమం సి ళా ప్రాశ్ళతము నంస్కృ్భత శ్రాన్యుమేం ౯ 8 భాహాఖీద నిర్వహణమునకు శచదిత్యమే మూలము ౧౧ 3 స్టుళ్భాదిభాషలుగా అుధ్ర్య్థ్రా,మృమును మార్చవలయుకు, 10 భాపావిధామలకు లోక మేప్రమాణము ౧రీ క్షా వృ శ్రాచ్యుకాహా త్రి షేభాభానమ శ కై నిరుష్మక్తమ శా/య్కుమ నకుం టి చీధమని తెల్పుట ౧ 18 భావ్యమందలి యిపళబ్దప్రతి షేధము ౧౬ గే షీ భామ్యవరామృష్టావళస్థములు (ప్రాకృక భావం ౧౭ 15 అపళన్టానుకరణమునకు ఫాహ్మానుజ్ఞం రి 16 ప్రాశ్భోశభామల గ్రామ్యతకు మటీకొన్ని మప్రచూణనూలు జిం స ఆప్రంళ శౌ మ్యతం లొ శ18 నీచ ప్యారయులకు అవ్థ్ర్రంశ్నప్రయోగానుశాననము 9 19, పాత్రోచికగ్రామ్యము జాక్కలం కారమ.ని భోజరాజు, క్‌ 20 జశాణదాళక గ్రాన్యుము పౌలభ్యార్ధమంట జ! 21 సలకీఐములగుట వే ప్రాశృ్బరములు వ్రయుక్తము లట 3౬ 22. నీచపాత్ర, శ్రామ్యమునే భాష చెకున ట కి౮ా 29 చీర శ్రాన్క్చునూ సింగభూ పాలానుళిష్టము. కలా 21 ్రామ్యని మేధ నాటకని'మేధము లు ఆనుమేయము లంట ఈడి 25 కూటకలతణ వ్రచాణ గ్రంథమాల ళాతే 26 ఆుధ్రలకణ కారుల రూవకరచనానుజ్ఞ ళలా 27. ఓ్యభాదిభాపా గ్ర వణదూవణను. క! లై శ్రమము 'ప్రహననములందుమా ర్రీము ఛ,యోమక్షవ్య మంట ౫౯ 29 వూర్వవతుల శ్రానాల * న్వరూవమ 30, అబాచిక్యమే గ్రామృగ్వమని రుద్తటో క్రీ, 66 ఒ౧ లకే నీచ పాత్రములకు గ్రాన్యుము పెట్టిరినాటకములు ఛ్రా/గ్యునాటకములు, 32. అట్టినాటకము లాడపలదని భిరఠముని శాసనము, ఒక $ితై. ఉఊపవసంహోరముం అ60 ఖా

ఇందు దాహృత్య గ్రంథములు, 1 మవేభాష్యము 20 విల్హియంస్‌ (30016౯ ₹/ 2 శబ్లకొస్తుభము 203 ఏ2%ఓ0062 2--10(10 తే 'కతముని టన్షసనూ తము రేం! 050) భ నాట్టనూల్తా 2 హృషీశేశళా స్త్రికృత ప్రాబ్బత 4 సరస్వుతీకంరాభరణము వ్యాకరణము 5 రసగంగాధరము టై చంద్ర, శేఖకళతికము 6 కావ్ఫవ్ర కాశిము ౨3 నన్నయభట్టీ మము 7 రుద్రటునికావ్యాలంకారము. | 2 ఆ్బక్రవీయము 8 కథాసరిత్సాగరను 25 శ్రీ కాళహ_న్పిమాహాత్త్య్యము ట్‌ న ఆావ్రన 0 సాహితదర్చణము ర మనుస్మృతి 10 కావ్యాదర్శము 27 ్రైడెను (0౦౧6ల) శ్ర పష డ్భాహాచంద్రిక ఎ ము ద్రారాతసము 12 వికృతివి వేకము. 29 దళశరూవకము 13 శవిశిరోభూమణము 080 రామాభ్యుదయము 14+ వాచస్పత్యము 8] యమయాతిచర్మిత్తమా 15 అమరకోశము 82 మనుచరిత్రము '/ 16 గౌడరహము ముద్రకువివీరిక | ౩ కవైల్‌ (00%6119 1200640- 17 వీబర(౫/6౦6?9 104120 €00 [0 ౪722౧40019 92+ 1682016 ) 1౧4 6110201౯) 18 దత్తుడు (01 ౩ ంం000 | 3! వ్రనన్నరాఘవనాటకము 642) 8 నీంగభూపాలీయము 19 విల్సను (1 30059 19664 1,8 నరసరాజీయము ఏం[6 ) త కావ్యాలంకార భూడామణి

శ్రీ అవతారిక,

ఇ క్కౌాలమందు తండోవతండములుగా లెనుం/గునాటకిము లుపష్ప తిల్లుచున్నవిగ దా ఇందు కొన్నియనువావములు, కొన్నిస్వతంత్రములు సంస్క్యృతనాటకములం దొలిత్‌లిం దెనిగించినవారు నడునుంబొడమిన తవీయ పళాణానువాదములను ర్యాద నవలంచించి తమ యనువాదముల యందు. సాసల్యృతమూలములందలి పాకృ తాడిభాషూభేవ వ్రవంచ వ్రయోజనమును నిర్వహింపరైరి స్వతంత్రనాటకము లవారును "ఈ విషయమున ఫూర్యోక్రానువావకులకు గతానుగతిక్కులై రి. ఇట్లు జరు గుచుండలా చెచిళ్యాభిమాను లొకకొందటు నంస్కబ్భతనాటక మర్యాదను తల్ల యణమును అనుసరించి తమయనువావములందును తమ స్వతంత్రనాటకములందును ప్ర కొాదిభాషూభేద వ వంచవ్ర యోజన మును గ్రామ్యభాషాభేవములచే నిర్వహీంపందొడంగుడు మటీకొం దలు ఆంతకునమున్ను తమరచించినయను వావములందు తన్మూల గీర్వాణ వాణీనాటకగతభామా భేవవ్ర'యోజనమును నిర్వహింవక వకరూవముగా సంస్కృత ప్రాక్సృతములకు వ్యాకృతాం భ్ర మే 'వెట్టింవారయ్యును భాషూ 'భేదవ్ర, యోజననిర్వహణధూర్వహములయిన వూర్య్వో క్రరూవకము.లవల న ఆ (వ్ర యోజశంపవుంగలిమిం బొడగన్మి తదనంతరము తారు రచియించిన నాటకములందు అట్ట భేవముంచాటింప సమకట్టిర్కి కాని ొకృతాదులకు గ్రామ్యుములం బెట్టక అచ్చ లెలులపఏు బెట్టసాగిరి ఇట్రీనాటకము లెల్ల అభే దములు అచ్భ రావాలు ాన్యుగ్రాహులు నని ము_్ర్తెగలయినవి అయినను చక వయో గార్థము ఈము_త్రెగలను శ్రాన్యువ్రావులు ్రాన్యుత్యాగులునని యికుదెగలు నేయవచ్చును. వీతత్యవులలో శాన్యుత్యాగులు తమసంస్కృతనాట కానువాదములలో నీచప్మాత్రము- లకు ఉత్తమభామంబ్ర యోగించి భరతో_క్రలక్షణమునకుం దవ్చీ తమ"

ర స్వతంత్రనాటకములందును భరతముని ప్రోక్షమార్షము నించుశేనియు ననుసరింపక న్వేచ్భామార్లమునం బడినారు కాని సలకతణము అలక ణము అను వాగ్వ స్రవవోరమునుమూత్రము మానినవారుగారు చైగా వార్తాపత్తి కలలో భ రతేమతానుసారి.గ్రామ్య గ్రాహినాటకములను లై చె క్‌ ఇ

మ్య హేతువుచేం దెగడుచున్నారు ్రాన్యుగ్రావాులును తత్త్యాగినాటక ములకు ఆలతణములనుచున్నారు కావున నివ్విమయంబున నాట్యకాస్త్రో వదేస్టలును తద్రచయితలు నయిన వెద్దలనీద్ధాంతేముం ట్రకటెంచుట వక్కుభంగుల లో కారాధనంబని తలంచి తదర్థమై రచించి యీకింకిణిని శ్రీశారదాదేశతకు నేనిప్పటికే అప్పనము చేనీయున్న కాంచికలో ర్రున్పి నాడను

ఇందుడాహరించిన వ్రమాణములయందు తదాకరగత లేఖకముధ్రా కాదె స్థాలిత్యములను మార్చ నిజమతానుకూలముగా మార్చితినను మాట ఫుట్టునో యనిళంకించితి

ఈగ్రంథముకు 1809వ సం జూ౯నెం వ లేవని నెల్లూరి యాంధ్రఖాషాభిమాని సమాజమువారికోరిక వై రచియించి వారి మవో సభయందు చవివినాండను

ఇది యము ద్రితవళయందుండుటను మన్ని శ్రులును ఛారాకోట సంస్థానపు దివానుగారునగు శ్రీబోడపాటి రాజన్నవంతులు చి వీ గారి వలన విని వతన్తుద్రణమున కై ధన మొనంగిన ప శ్లౌకిమిడిసంస్థానవు ద్వితీయ యువరాజుగారగు శ్రీ శ్రీ శ్రీ వద్మనాభనారాయణ బేవురాజూవారియెడ నాకృతజ్ఞతను లోకమునకుం బెలుపుకొను దున్నాండను

మదరాను, 'వే - వేంకటరాయకా జనవరి సం) 'ఊ్రీ

విజయవిలానము,.

చేమకూర వేంకటరాజ వలీ పద్యకావ్యము అద్దములోని లిచ్చివలె రసీకులకు నబ్బియు నబ్బనియర్థముల చే నబ్బుర మొసంగుచు కాకలీగీత్రముంబో లె మధుకంబయ్యు నస్ఫుటంచై రసికగోష్టులయందు సందేహోంతచర్యలకుం గారణంచైన కాకిమెలకువలతో నిండి సంవూన్షాను భవంబునకు రాక యున్నట్టి యిీారసో_త్తరవ్రబంధము ఎల్ల వారికిని సుబోధంబగునట్లు కా స్తులవారి వ్యాఖ్యానములో మరల ముద్రితమగు చున్నది

సారంగధర చరిత ము, లో

పుణ్యవి శేషలబ్ధమృదుమధుర వావ్వ్వైభవంబున చేమకూర వేంకట వతి అమృతంపుంవారగా రచించిన యిీభవ్థవ్రబంధము సాహాసిక్ష ముద్రణములపాాలై ఈవితీవియ వూవండ చెత్తతొట్టింబడిన కరణిం బుర ణించుచుండంగని బాగుపతిచి సటీకముగా శ్రీకా స్తులవారు ముద్రించి యున్నారు వూమొగ్గలునోలె తామే విడు శ్లేషలును ద్రామౌపాకంబున నోరూర రసమొల్కురచనలును వినివింపని వర్ష నలున్కు బరువులు నెరు వులుంగాని తొడవ్రలును దీనిని అమృతీకరించినవి శే శ్రి

ఆంధ్ర హితోపబేశ చంఫువుః

చిన్నితరగతుల యందలి బాలురకు చాలికలకును సులువుగా బోధ యగునట్టి న్రైలిలో సంస్కృతహితోవ దేశమునకు శ్రీ కాస్తులవారు కా వించిన యాంత్రానువాదము 1 క్ష

ఆంధ సాహిత్వదర్శాణము ధ్ర, సాహిత్యదర్చ విక్వనాథ కవిరాజకృత సంస్కృత గ్రృంథమునకు సరియైన యాం శ్రానువాదము మూలమునందలి ఉదాహరణ న్లో కములతో చేర్చి ము చ్రించితిమి వ్రథమభాగము. ఇప్పుడే వెలువడినది 38 0 బొబ్బిలియుద్ధ నాటక ము,

ద్వితీయముద్రణము ఇస్పుడే వలువడినది ఈచిన్ని పాత్తమున శీల సంరత్షణమునై కుసుమసుకుమూరముల నాత్మవపువుల నగ్నిసాత్య-రించు వాపను నిజసదాచారమహీమచేశత శాపాను (ట్రై హసామర్ధ్యము కలవా రును అగు నగాంగలమతలచే విరాజిలుచు నిజబాహూువ రాక మముచేత

క్‌ థి శీ సు కా ఆవేభేవింఛ్యాచలము జమిోను 'లేర్పరించుకొని మానముశ్తై ప్రాణ మును తృణ, ప్రాయమముగా నొడ్డుచు వ కావర్నుద్రాది రాజూధికాజూడ్గి ప్యిత హీందూరాజ్య సంస్థాపకునై త త్ర ధర్మౌదార్య వైదుష్యుముల చేలే భీప్య విక్రమ భోజులను మరపించుచుం ఈశ్వోరశబ్దము అనన్యవిషయమై. వరమశివుని యందే న_ర్థించూనట్లుగా దొరశబ్దము అనన్యకులనామ సా ఛారణముగా తమకులనానమముతోనే సుఫుటితమై వెలుగొందు ప్ర వముగల వెలమదొరలలో ఉదాహరణభూతులైన బొబ్బిలి మవోవీరుల

పుణ్యచరిత్రము కీర్తింంయుడినది" క్షే కాతవెళ్ళిమికాదారక్‌ శ్రీయుత "భేషగిరికా 'స్రెలు ఎమ్‌ వ్‌ గారిగ్రంథములు ఆం (ధ్ర శబ్బత త్త వ్రము మొవలైనవి అచ్చగుచున్నవి

శ్రీ గామ్య ఫాపాప్రయోగ నిబంధనము న వక వావిలి భభ గొచిత్యము సర్యోత్కృష్ట, ప్రమాణము విద్వ్య్భృన్సేనితః ఎద్భిర్ని త్యమ ద్వేష రాగిఫిః వృావయేనా భను.జ్ఞాతో యోధర్ష్మ_స్పన్నిబోధత మశువు హృవయాభ్యనుజ్ఞ చే నాచిత్యము నూచితము ధక్షార్థ శామ “మోవుము లనెడు నాల్లు ఫుకుమార్థములకును ధర్మమే కారణము కాన నౌచిత్య బావ్యామెల్ల శ్రే యోబాహ్యము కావున శ్రేయన్సంపాదక విద్య "లెల్ల నౌచిత్యాన వేతములై యుండవలయును. బెచిత్య విహీ*నములు చుమాణము గావు కావ్యము శ్రే యోర్థము కథ ల క జో (1 విశ్వశ్రేయః కావ్యమ్‌ 9? నన్నయ 4 కావ్యాత్మ రసము “వాక్యంర సాత్మ కంకావ్యమ్‌ (| విశ్వనాథుండు. “తదదోహెపరికృతచవాగర్థా సావాగ్యారసవృ _త్తిః సాధ్యోహిరనో యథాకథంకవిఖి, ” నన్నయ. రసార్థము వాక్కు వాగస్థ్రము ఛబ్దకాస్త్యము కావున బచిత్య విపరీతమగు నెడల శబ్ద్బకాస్త మప్రమాణము కచిత్వరథీతమైనచో చ్రనూణముమ్కా శక 4 అశ | స (1 న్‌ తజ్ఞాసమా చ దేళ్యా లామ్యూ చేయం చతుర్విథా భవతి అత్రైదం విచార్యమ్‌ ఈ్రివిఖైవ వికృతి రనియమా ద్త్రానమ్య్యూ భవతి వర్శన్య్యూన త్వాధిక క్వాన్యావృళత్వ లవతణా తథాచ చతురిధా ఛాచసేతి ల్రాన్యుయా సాకం వికృత్యా క్వాతుర్విధ్యం వవతః కజ్ఞకాసనా

అ లావ్టుభాపాద్ర యోగ నిబంధనము ారసస్టు కుగ్రచి ష్వనియోగ ఇష్ట వ్‌వ అన్వథా తత్చరిగణనం ముఖా స్వాత్‌. నినియోగో హి నాన్వశ్ర యుక్త ఇతి తత్తత్చస్వభావవర్ష నే అనే ల కార్య అత ఎవోక మథర్వణేన కగామ్వుం తత్తస్వదా పాధు కజి కంఠముఖాహితాో ఇతిలో.-కవిశిరోభూపణము మ ళ్‌ ళ్‌ “యు క్ష£ అనుటయే తదన్దమకము. ఇందువలన గగ్రామ్యు వయో గంబుశకు విషయంబును తవనుకొననంబును ఉవన్య _స్పమైనవి ఇట్లు వ్యాకరణ శాస్త్రము ఆన్మరక్షుకమ.గా అగ్మ్ర్రమాణముగా శొచిత్యము నుపన్భుసించుకొను చుండంగా, చొచిత్య వ్రస_కృమైన శాన్యుమును వ్రతిపేధింప వ్యాకరణ సూ శ్రోవన్వ్యాసము చేయుట సరిగాదు చా అనుకాసనోపన్యాసము చేతనే ఈనిబంధనగ్రంథము సమా_ప్తమై - నపి, కాని, శిష్టసంవాద పదర్శనార్థము దీని నించుకంత విిస్పరించెదను. చ తు వయోగమున కౌచిత్య మెట్లుకలిగినది! ఉ కావ్యకా స్తసృష్టి వినోదకరణముగా స్రాస్థింపబడినది భరతనాట్యళా త్రము శే మహేన్ష్ర ప్రముఖై దేవై గుక్తఃకిలవితామహః కీ,డనీయకమిచ్భామో దృశ్యంత్ర, వ్యంచ మద్భవేత్‌. నచ చేచదవివోరోయం సంశ్రాన్యక్మూ ద్ర జూరిషు తస్తాత్స ఫజాపరం వేదం పబ్బమంసార్వవర్షి కమ్‌ ఉత్తమాధమమథాన్టనాం నరాణాంకర సంశ యమ్‌ ఆనీ ఓ హీతోపచేశజననం ధృత్మికీడాసుఖాఏ కృత్‌. వేకవిద్యేతివాసానా మర్థానాంపరికల్పనమ్‌ వినోదకరణం లోకే నాట్య మేతన్మయాకృళమ్‌ మజశీయు, ఆనస్టనిష్యున్దిషు రూవకేషు వత్చే _త్తీమాత్రం ఫలమల్పబుర్ధిః

న్వభావోనుకకణము నాట్యము క్ర యూ వేశిహాసాదివ దావా సాధుః త్మైనమః స్వాదువ రాబ్బఖాయ దకళరూవకమ.

జ % ఇ ళా జ ళ్గ

వ్రు అగు గాక గ్రామ్యుమ చే వినోవము అనుభవనిద్ధమా!

ఉ లోకవ్యవవోరముదును కొన్నియెడల అనుభవనిస్థ మే, అనుకృతి చే చ్ర'యోగముదు నిశ్చితము అనుకృతి కట్టికృఖావ మెట్లన, అను కార్యానుకృతుల సాదృశ్యాబోధి చే వినోదముకిలుగును. అందులశ్రై యను కార్యము ప్వభావసిద్ధమె చగీద్ధమై యుంకవలయును కాననే స్వభావానుకృతియే నాట్యముగా వినోవకరణముగా బ్రహ చే 'నిబంధిం వుబకెనపె, ఈ క్రిం) ఛరతవాకములం గుయ్‌

కళ

ఇతివృ త్తం హినాట్యసృ శరిరంపరికల్పితమ్‌.

యూఒయంని భావోలోక్షసన్లి నానావస్థాన్హరాత్మ కి

నోఒజ్రావ్యభినయైక్యుళ్లో నాట్టుకంత్వఖిథి మతే

ర్‌ షె ఫక్‌ శ? యస్తాత్న్వభావసుహృత్య సాస్టా పాజ్ధగతిక్ర మైః

వ్రయుజ్య లేజ్ఞాయ తేచ త్‌స్తా దె వ్రనాటకంస్తృృతమ్ల

లోకస్వుభావంసం ప్రేక్యు నరాణాంచబలాబలం

సంభోగం వై వయు_క్రించ తతఃకుర్య్భాత్తునాటకమ్‌

2ర!.

యథాజన్తుఃన్వభావస్థ్రం పరిత, బ్రడద్క్ఫాన్సటై హీకమ్‌

తత్స ఇభావంహి భజతే చేవో్నన్రరముప్కాశ్సితఓ

వేమేణవర్నశి నె చన ్భాదితవుపపు. _నథా

పరవ భావంకురుతే యస్య వేషము పా శ్రిత,

వరక! తి న్‌ వ చన లోక సిద్ధంభ వేత్చిద్ధం నాట్యంలో కాత్త కంత్వి వవ్‌, మాం నీ దేవతానామృపీణాంచ రాజ్ఞాంల్త్లాకస్య వై వస్‌!

శ్రా లెన్యుళొపావ్ర యోగని బంధనము వూశ్వోవృత్తానుచరితం నాట్యమిశ్యభిధియ లే లోకస్య చరితెంయ త్తు “నానావస్థా_న్తరొత్మకమ్‌ తదజ్రాభినయో వేతం నాట్యమిత్యభిథీయ తే వవంలోశ$సయా వాశ్రా నానావస్థా _న్వరాత్మి "కా సానా క్యేసంవిథాత్రవ్యా నాట్కహేళోవ్రయో కృల్రఖిః యానికా స్త్రాణియేధ ర్మాః యానిశిల్బానియాఃకి, యాః లో ధర్మ పవృత్తాని నాట్యమిత్యభిసంకి నమ్‌ నచశ కసంహిలోకన్య ఫ్రావరస్యచరస్యచ కాన్తేణనియమంక ర్హుం నానా వేస్టావిధింవ్రతి నానాళీలాళవ్రక్భుతయః శీ లేనాట్యంవ్యావస్థితమ్‌ తస్తాల్లోక్ష వమాణంపిా శ్జేయం నాట్యంవ్ర 'యోక్త భిః ఎర! జీ న! ఎజ్‌ సాాభావికేనరూ వేణ వ్రవిశేద్ర్యమజ్దవే అత్మ రూపంసమాచ్చాద్య వర్ష్మకై ర్ఫ్యూషర్రైరపి యాచ్భశో ంయస్యయ్రూపం వకృ త్భాతస్యతాద్భృక ప్‌ వయూ వెషానురూవేణ చ్రమోజ్యం నాట్బకర్మణ్‌ యథాజీవః స్వభావంస్వం పరిత్యజ్యాన్య వదైహికమ్‌ పరభావం ప్పకురుతే పర దేహము పాశితః వవంబుఢః వరంభావం నొన్షీ తిమనసాస్త్మరళ వేషవాగ్యులిలాఖి శ్చష్టాభి్చ నమాచరేత్‌ '£ నాస్టకృతామమా వూర్వమాశీర్వచన సంయుతా జ్‌ ఇ చ న తవ + నుకృతిర్చద్ధాయథా టై త్యౌస్సురై ర్టితాః % వాక్కుసయితము ఆవస్థయే, అనుకృతి యనం౫ రూచశము,

బ్రామ్యము స్టభావనీద్ధము, శీస్ట్హ్రప్రయు _కృము సి నానాఫావొప సంవన్నం నానావస్థా_న్తరాత్మ్మకమ్‌ లోకవృత్ర్తానుకరణం నాట్టుమేతన్మ యా జృతమ్‌ 'యోఒయం సావోలోకన్న సుఖదుఃఖసమన్వితః సోఒబ్టాద్యభినయో వేత" నాట్యవి త్య భిధీయతే మ! 1, ధర్మీయాద్వివిథా ప్రోక్తా మయాఫవూర్వం ద్విబో_తృమాః లాకిశీనాట్యధర్మీ చ తయోర్వ3య్యామి లతణమ్‌ సషభావ ఫావోపగతం శ్యుం త్వవికృతంత థా లోక5వారా కి మయో సేశవమజలీలా వివర్షితవ్‌ వా! ౧ జ

• సషభావాభిన యా వేతం నానాస్త్రీపుుహోశ్రయమ్‌ యవీదృళం భవేన్నాట్వం లోకధర్మీ తిసాస్యృ్రతా యోఒయం సభావోలో కస్య సుఖదుఃఖ క్రియాత్మ కః ళీ వో ష్‌ వ ఇ సోఒత్రాభినయ సంయుక్షో నాట్య ధర్మీ వకీక్తిల్‌ విశ్వనాథకవిరాజు దృశ్యవ్రబంధంబుల నిట్లు నిర్వచిచినాండుాు దృశ్య శ్రృవ్యత్వ భేదేన వునః కావ్యం డ్విథధామతమ్‌ దృశ్యంతత్రాభి నేయంస్యా ద్రూపారో పాత్తురూపకమ్‌ థ్‌ చేవిన యోవస్థానుకార స్ప చతుర్విధః ఆజ్షీికోవాచిక తవైవ మావోర్యస్సా త్రిక స్తథా భరతుడు నిట్లు వచించినాండు __ ఇ, రనభావాహ్యఖినయా థిర్మి వృ_త్హివవృ_త్తయః నిద్ధన్వరా _స్తథాతోద్యం గానం ర్యస్యపంగ్రహః ఆజ్షికోవాచికతై ఎన మావోర్యస్పాత్త్విక_స్తథా చక్వారోఒభినయాహ్యోతే యేషునాట్య్టుం ప్రతిష్టితమ్‌ శ వృత్తావ్తాను కరణమ్థనలేదు కోనుండుం
• ఆభినయము చతుర్విధమ్కు ఆంగికవాచి ౯72,

౬ తాను ాపా వ్ర యూగనిబంధనము, “కి ౧12 ౦౮806 10 06 2 1094 10228 ల పీ00089 20066 ల/౪46% కాళలిదాసుండు:.

'దేవానామివమామన _న్హి మునయః కా_న్హం శ్రుతుంచామషం

రుద్రేణేవముమాకృృతవ్యుతిక రే స్వాజ్లేవిభ_కృంద్విథా

శ్రెగున్యోద్భన మ్రలోకచరితం నానారసందృశ్య తే నాట్టుంభిన్నరు చేర్చనస్య ఒహూ థా వ్యేకం సమారాధనమ్‌.

“త్రై గుశ్యోద్భవము” నోట్ఫము తమోభూయిస్త్రులకు వాక్సం స్కార మకుదు గడా ఇందువలన న్వభావానుకృతియ నాట్యమనియు, వినోవకరణ మనియు, విశదముగదా కావుననే కవిశిరోభూవణ కారయ 'త్రత్తత్స శ్రఖావవర్గ ని అని చెచిత్యసమర్థకముగా స్వభావమునే ఇెప్పి . నాడు

వేషవర్షళ్ళత్రు క్రియాదికమునై తము త _త్తత్వ్వభావసిద్ధము గానుండ వలయు నని భర తాచాక్యుడు చెప్పియున్నాండు.

ఎరిక్‌,

చేశజూతివిథఛా నేన శేషపూాణామపికారయేత్‌

వేషంతథాచాభరణం ముర కర్మ; పరిచ్భదమ్‌.

అచేళశయికో వేహా హి నశోభాంజనయిష్యుతి

మేఖలోరసిబ బ్ధేవ వోస్యంసముపపాదయేత్‌.

తథాప్రోషితకాన్తాసు మవనాఖిహతాసుచ

'వేపోవైమలినః కార్యః శిరక్చావ్యేక వేశికమ్‌

వ_ర్తనా చ్భాదితురూవం స్వవేషపరివ_్రితమ్‌

నాట్యధర్మవ్రనృ త్తంళతు శ్జేయం తత్ర ఎకృతిస్థితమ్‌

వన్హానాంతువిధింజ్ఞాత్వా తథావ్రకృతిమేవచ

కు ర్యావ్గస్యరచనాం దేశ జాతివయః శ్రి తామ్‌.

ేవాగారాస్తుకర్పవ్యా న న్లేచాప్పరస_స్తథా

'ర డ్రాక్క-ద్రుహిణ స్కంన్హా _స్తపనీయ సమవ్రభాఓ

ల్యే ఇవనీ ఈ శ్రాన్యుము స్వబావనీద్ధము, శిష్ట ప్రయు_క్తము రి 'దేశంకర్మచజాతించ పృధివ్యు ద్దేశ ఎంశ్ర యమ్‌ విజ్ఞాయవ _రృనాకార్శా ఫవురుషాణాంధ్ర యోగతః కిరాతబర్చరా న రవిడాః కాశికోసలాః ఫుళద్దాదామీణా త్యాశ్చ ప్రాయేణత్వః ళాః స్మృతాః శకాశ్చయవనాహైై ్పైవ పాహ్లవాబాస్లా కాస్తథా ప్రాయేణగారాః కర్తవ్యా ఉత్తరాం వశ్చిమాందిశమ్‌. శ్రాహణాః త త్రీయాత్ష్రైవ గారాఃకార్యా _స్త్రవైవచ ఇట్టి యల్పవిషయములయంచే స్వభావమును ఇంతనివుణముగా ననుకరింప వలనీయుండలా కావ్యస్వరూప సర్వస్వమనందగిన రై క్ర యో గాంగములందు ప్రధానమయిన వాక్కుస్వభావసిద్ధముగా నుండవలదను మతము సమత మెట్లగును? ఆంధధ్రకవుల యీవవ్యుమాణో దాహరణంబులం బరికింప్రండునా క అల్ల దెకంశేపొనపాన "కెల్లనిగట్టలుత మబ్బుదే రెడుపాలమం చెల్లెడంజూచిన ధరణీ వల్లభ సీరాము నేన వాలుమెకంబుల్‌ మనుచరిత్ర ఇంవలి నీ శబ్బము[గ్రామ్యము దీనిని తద్భవమని సాధింప వ్య్త వ్రయోగ మెచటను లేదు. కా ఓసామియిటువంటికొండదరిలోనొంటింబులుల్సీంగమ.ల్‌ గాసిం చెట్టైకుకు ట్రనట్టడివిలోంగల్దువ్వి క్రీనీడ నే యాసంగట్టితి వేటిగడ్డనిలునీవాకొన్న చోం గూడునీ 'శ్లేసుట్టంబులు తెచ్చి వెట్టుదురునీకం దేటికోలింగమా. శ్రీకాళ మొక్కే-ముసామి -__- రామాభ్యుదయము నూనీనామేలుబాగెమునేనీనాను. _-- యయాతిచర్శిత్తము ఊఉ శేరువవాడవిల్లి నరిశింహాండీతీకత మోయిబోగమ మ్మోరలయాటసూ స్తీవ రిముంగలదేముడ దెంతయిద్దిలో

౮ా మ్య భామాస్ర యోగనిబంధనము తీకువ మూసగంటి మరితి త్తీనిగుక్కిడకూదువోడి కా లూక మొక్కబుద్దవ్రనహోయనుమూర్థండుచం ద్ర శేఖరా. పట్బక్రన్నల్సి చరిత్రమున నెంతగ్రామ్యమున్నదో కని యెలుంగుండు శాన్యుముచ్చరింపరానిచో.___ోపుల్చు”. కథ యొట్టుచెప్పగ లము! నీచుడు తిట్టిన దుర్భాహలను న్యాయస్థానమందుం దెలిపి యెట్లు వానికి దండన నేయించుమ.! వ్రన_క్రీచ్చినచో బాలమత్తాది భాషిన ములను యథాస్థితకముగా నెట్లు లెల్చుదుము" _ శీకువునానా, తవ్వూదాదు. ఓయిబాబో గోయిందగోయింవ ఎంతనీలోయి ! వీష్మిమ్మియ ససస్వయం ముముముఖాసవం దేహిమే తతత్యజ దుదుద్రుతం భభభభాజనం కాఇ్బనమ్‌ ఇతిస్థ లితజల్పితం మవవకా త్కుర జ్లీదృళః [తము. వ్రగేహసితాహేీత వేసహాచరీభిరధై స్టియత సరస్వతీకంఠా భరణధృ పిపి ప్రియే త్యాదులు అపళబ్బము లేగదా “ఆనిదంప్రథమాళ్ళష్టాః సాధవఃపరికీర్రితాః తవీవళ క్షీవైకల్య ప్రమాదాలస లౌదిభిః అన్యథోచ్చారితా.ఫుమ్మి రవశ బ్రాఖతంళా హరిః *వూనిశత్రపహేాత వే” అనువలుకుం దిలకింప్రడు ఉదాహరణార్థము “అద్దా చెప్తా “చంపేసి అని ప్రయోగించిన పూర్వ పతువాదులకు తత్చ్రయోగప్రయు కృమైన వ్రత్యవాయ మెట్లు తప్పును! అగ్రామ్యము లేక వారికిని ఈవాదవ్థవహోరము నిరూఢము కాలేదు గడా! అప్పకవిచెప్పిన “*వ్యవవోరహాని” యనుమాట నిట నను సంధానముచేయుయ

'ప్రాకృుతేము సంస్కృత శ్రామ్యుము ౯ సంస్కృ్భుతరూవకముల ,ప్రాకృతము సంస్కృృతగ్రామ్యుమే కదా ఛరతముని, ౫/11.

వవ స్తుసంస్కృుతుంపాఠ్యం మయాప్రో_క్రంసమానతః

పాకృతస్యతుపాఠ్యస్య సంవ్రవమ్యోమిలతుణమ్‌

వతదేవవిపర్య_స్తం సంసాారగుణవర్డి తమ్‌

విజ్టేయం ప్రాకృతం పాఠ్యం నానావస్టాన్త రాత్మఃమ్‌

[సంస్కారగుణవర్జిత మనుటమొ గ్రామ్యుమనుట “సంస్కారార్టో నియమోఒనియమాన్ల్యా ామ్యం హియ_త్సవ్మళ్థంశళో అని నన్నయ ]

త్రీవిధంతచ్చవి శ్రేయం నాట్యయూగే సమాసతః

సమానళబ్దంవి భ్రష్ట్రం 'దేశీమశమథావీవా

కమలామల నేఐుతకజ్ఞలోల నలిలాదివాక్యసంపన్నమ్‌

'ప్ర్ఫ్రతబ్టే స్వేవం సంస్కృతమవి యోగముపయాతి.

'యేవన్షాస్పంయుక్రా స్ప సరవర్షా_స్తనుతాంచాపి

టో ఇఫ్‌ ళో ళ్‌ 4

గచ్చ _న్హివదన్యస్తా సె విభృష్రా ఇతిళ్లే మా,

ఇటువెంబకి కొన్ని ప్రాకృ్సతశో బ్లములును కొన్నివర్ణవిపర్యాన సూ త్ర ములును చెప్పంబడియున్నవి అందువలన, ప్రాకృతేనున కప్పటికి లవ్షణములు లేనట్లు జోహనీయమైయున్నది ఇందువలన, *ప్రాక్సుతాదులు నలయకణభామషలుగాన వ్ర యోగింవంబడినవి" అనువాద మప్వానస్తను

వవ మేతత్తువిజ్లేయం ప్రాకృతంసంస్కృతంతథా

అతడార్థ్వంవ్రవతమ్యైమి దేశభాహావికల్పనమ్‌,

ఛాషాచతుర్విథాక్లేయా దశరూ వేవ్రయోగతః

సంస్కృతం ప్రాకృతంచై వ యత్ర పాఠ్యంద్రయుజ్య తే

అతిభాషార్థభాపాచ జాతిఫభాహాతన్షై వచ"

అభిభాహాతుదేచానా మార్యభాషాతుభూభుజామ్‌

వి

౧౦ శ్రాన్యుభాపాత్ర యోగ నిబంధనము సంస్కా-రపాఠ్యసంయుక్రా సమ్యగ్ధామప్రతిస్థి తా, వివిధాజాతిభాపాచ ప్ర యోగేసముడాహృతా న్రేచ్చళస్టోవచారాచ భారతంవక్ష మూ శ్రితమ్‌

వారివారి గ్రామ్యము వ్రయోగింపవలసినదని భావము

వలయింళలేక్రయాస, సంస్క్టృృతమాత్ర మునం దనియరాద్యాయనిన,-- యాథజాతృన్తరీభాహా శ్రానమూరణ్యవకాద్భవా నానావిహజ్షజడావైన నాట్యధర్మీ చ్రయోగజూ పశువిహంగభాషలుకూడ గ్రాహ్యాములంట, మనుష్యులగ్రా

మను ఆాహ్యుము కాకుండునా!

జాతిభాహా శయం పాఠ్యం ద్వివిధంసముదాహృతం ప్రశుతంసంస్కృృతంచైవ చాతుర్వర్శ్యసమా శ్రయమ్‌, ధీకోద్ధ లేథికలలితే ధికోదా ల్తేతకై వచ ధిరవ్రక్‌ న్తేచతథా పాఠ స్టం 'యోజ్య న్తుసంక్షృతమ్‌. వహోమేవతుస ర్వేమూం నాట్య కానాంవ్రయోగజమ్‌ కరైరవ్యపదేశేన (ప్రాకృతం తువ్రయోజయేత్‌ . విశ్వ ర్యేణవ్రమ _త్త్‌స్య విశ్వ ర్యేణప్లుశస్యచ దారిడ్రేణవ్రమ _త్తస్య చారి ద్రేగ్రణన్లుతస్యచ ఉ_త్తమస్యాపిబ్రువతః ప్రాక్సుతంసంవ్ర, యోజయేత్‌. వ్యాజలిజ్హప్రతిస్టానాం శ్రామణానాంతపన్వినామ్‌ ధియుచక్ర్రవరణానాం ,ప్రాకృతంసంప్ర యోజయేత్‌. బా లేగదోపసృస్టేచ న్ర్రీణాంచవ్రశృతాత థా సీచేమ_్రేసలిజ్లేచ ప్రాక్పృతంపాఠ। స్టిమిస్యు లే పరివ్రాబ్థునికా న్వేషు వాక్వేష్ముశోత్రి యేషుచ ద్విజాయేచైవ ల్కస్టాః సంస్కృతం తేషు యోజయేత్‌ రాజ్ఞ కృగణి కాయాశ్చ శిల్చకా రాాస్తధ్రైవచ

భామా భేదనిర్వహణమునకు జాచికళ్ళము మూలను రిం కాలావస్థా _న్వరకృతం 'యోజ్యంపాళ్యంతుపంస్కృతమ్‌ నృపవత్నా $భ వే క్ప్చొళ్యం సంస్కృతంద్విజపత్తమాః కీ, జెర్షంసర్వలోకస్య వ్ర యోగస్యసుఖా శ్ర యమ్‌ కలాభా్యాసాశ్రయంచైవ పార్యం వేళ్వాసుసంస్కృృతమ్‌ కాలోపచారజ్ఞానార్థం శ డార్ధంపాక్థివస్యతు నిర్జిష్టంశిల్ప కార్యాస్తు నాట కేనంరన్కృతంవచః ఇట్లు వేశ్యాశిల్పకారికలకు బొచిత్సము చేతనే సంస్కృతము పెట్టితిమని భరత్రమహాముని దండోరా వేయుచుండంగా * త్రీవాడ్రా దులు సంస్కృతే ముచ్చరింవరాని హేతువుచే వారికి ప్రాకృతము పెట్టం బకినవ* అనుట సరిగాదు ఆన్నూయసిద్ధ ంసర్వాసాం శుభమప్పరసాంభవః సంసకాబేవతానాంవె శద్గిలోకోఒనువ ర్తలే. ౧ ౦౮౦౮౦ ౬ ధి అవి ఛన్షతప్రాకృృతంపాళ న్టంస్మ ఖతమప్పరసాంభువి క్ష్‌ న ల. మానుషీణా స్తుక_రృవ్యం కారణార్థవ్య వేషమయ * నఒక్బ్చరకి రా తాన్ధ్ర ద్రవిడాడ్యాసుజాతిషు నాట్ట యో గేతుక_ర్రవ న్టిం కావ్యంబాషాసమాశ్ర్రయమ్‌. జాతివ్వేళాసుసర్వాసు శుద్ధాసుచద్విజో _తృమాః శౌరనేనీంసమాశ్రిత్స భామా కార్యాతునాటశకే అథవాభస్టత కార్యా దెశభాషావ్రయోక్ర ఖభిః దీనివలన మ్లేచ్భాదులభాపులు చ్రన_క్రిచినవుడు. వానిని సాష్షూ త్తుగా ప్రయోగింపరాదనియు, మన గ్రామ్యమునే మార్చ్పులొనర్చి వారి భాషవ లి చేయవలయుననియు, నెలుంగనగునుగదా, ఆంధ్రమందు అట్లు చ్రస_క్రించినపుడు మన పెద్దలు అన్వభామో శద్దోపచారముగా రచించి యున్నారు. శ్రీ కాళహస్తి-చుహాత్మ్యములో ధూర్జటి:

౧౨ శైన్యుభాపావ్ర'యోగనిబంధనము నీ చిజమాడు దేవరని జకృపామహిమంజె న్నారునాయిల్లు బిడారు నీకు నాకునీపాడార్చనము నేయనడలింగ మూ్తినేకు రెవచ్చిమూ_ర్రమాడి యొడయచి _ల్తేశనాయునికినీమజ్జ న మాడుశివార్చనమాడ బేకు వి చ్చేయుండిడిబూవెనీ కియం బందుకో జంగమస్వామినాసవనమునకు గీ నోగికంబులుముచిమేలోగికమున నావంటి చవనంబదంయుమిోా రారగింవం తీవనంబునుజుగమార్చనము లేక తనునశ్చవడనొల్ల రూవకందర్నయనలో అప్పకవి. క నీతంబని చేశీయము జూతీయంబును వచించు సమయమున నిజ క్షతల భాహాకృతులను ఖా్ఫ్టాతిగ నే చో క్పలాదిగాం గవార్రరజూ క తతి స్టుచ్భభాషు శ్రుతిగ రై! తమగు నట్టయిన నీధరి త్రినిదాని౯ మతి5ోసి విడురంగాడదు నతతేము వ్యవవోరవోని సంధిలుకతవ౯ ___ అని సూత్రించి వై “చీజమాకు” నీసమునే యుదాహరించినాండు వలయింత చృయాస్క ఇన్నిభామల రచింవనేల, భేదములను కపి యు౨చుకొని రచిు'చుట కడుం ఎయాసనుగాదా, వీల కవల నిట్లు వేం పుట! యనిన: నానా దేశసము్థం హీ శావ్యంభవతినాటశే మాగధ్యవ _నిజాప్రాచ్యా శూరనేన్యర్థమాగథీ చాహ్బీకీదాక్సీ శాత్యాచ స్పష్ట భాషాష్వృకీర్తితాః మాగథీతున రేన్చ్రాణా మృన్తణ్పరనివాసినామ్‌

ఆంధ్రమును మ్లేచ్భాదిభాపలుగా మార్చవలయుట ౧౩ 'చేటానాంరాజవుత్రైణాం శ్రేస్రినాంచార్థమాగథి ప్రాచ్యావిదూపష కావీనాం ధూర్తానామప్యవ నిజా నాయి కానాంసఖనాంచ కూరనేనావిరోధిన్‌ యోధ నాగరకాదీనాం డావీణా తక్యాథదీవ్యతామ్‌ బాహ్లీకభాపోదీచాన్టైనాం ఖసానాంచస్వేశజూ శబరాణాంళ కాదీనా) తర భావశ్చయోగణః శశార భామాయోక్రవ్యా చడ్షాలీపుల్క-సాదిషు అజ్హారకారవ్యాథానాం కౌస్ట్రయ స్ట్రోవజీవినామ్‌ 'యోజ్యాశబర ఛాహాతు కించి ద్వానౌకనీతథా గవాశ్వాజావికోష్ట్రాదిఘోపస్థాననివానినామ్‌ అభీరో_క్రిశాబరీ వా చౌవిడీ ద్రవి డావెషు సురజ్షాఖన కాదీనాం సౌత్డి కారాగ్రరథ్స.ణామ్‌ వస నేనాయ కానాంస్యా దాత్మ రళతాను మూగధీ నబర్చరకి రాతాస్థ లి ద్రవిడాద్యాసుజాతిషు నాట్యవ్రయో గేక _ర్తవ్యం శకావ్ధంఛభాషాసమాశ్రయమ్‌

చెంచులు గొల్లలు, చండాలుకు ఆటవికులు, సీపాయులు జూద

రుల్కుబొగ్ద చేయువారు, వేటకాండ్రు,; గుజ్జపువాండ్రు;ఒంఒలవాండ్రు,: ఉప్పరలు --ఇట్టివారికి వారివారి భాషలు ప్ర'యోగింపుమని యిటనా దేశము ఇట్టి విభామా'భేదములను సయితము మహర్షి యెంతయక్ష అతో నుప దేశించినాండో యరయుండు ఈభాషయందుమాత్రము జూతి భేదము లకు విభాషాభేదములు అక్క-అలేదా! అన్నిటికినివ్యాక్సతమే వెట్టినచో భేవము లలవడునా 1 అజ్ఞాతములైన దూర చేశభాషలవ లె కౌరనేనిని వమార్చుకొనువ,కారములరయుంకు అశ్ల్లు మనము మ్లేచ్చ్భాదిభాషలవ లె మవగ్రామ్యుమునే '₹ న _క్రింబట్లి మార్చుకొనవలయును.

గజ్హాసాగరమ ధ్యేతు యేచేశాస్సం ప్రకీర్తితాః

వీశారబసాుళాంలేషు భాహాంతజ్జు ప్రయూజయేత్‌.

ఇజ్‌

౧ లై ముఖాహావ్రయోగ నీబంధనము. విస్భ్యసాగరమ ధ్యేతు యేదేళాజ్యృతిమాగ తాః నకారబవుబుళొం లేషు ఛాషాంతజ్జు వ్ర యోజమేత్‌ ॥

ళా న “న్‌ం సురాష్ట్రావ_న్తిదే నెషు 'వేత్రవత్యు త్త్రరేషుచ యేదేళా_న్తేషుకుర్వీత చకారబవాుళామివా. హిమవత్సిస్ధుసౌవీరా న్వేచ దేళాస్పమా, శ్రిలౌః ఉకారబహాళ "ంతజ్ఞ _నృేషుఖాషోం వ్ర "మయోజయేత్‌ . చర్మ ణ్వతీనదీపారే యే చాక్చుదసమా్రీ తః త కారబహుళాంనిత్యం 'లేషుభాషాంప్ర మోజయేత్‌. * వవంభాషావిధానక్తు క _ర్తవ్యంనాటకా శ్ర యమ్‌ అత్రసో క్రంయయాయచ్చ లో కాద్రాాహ్యూంబు థై స్తుతత్‌.

“లో కాద్ర్రాహ్యుమ్‌ ౫__-లతణాత్‌ , వ్యాకరణాత్‌. +, అనలేదుగదా! ఇందువలన బర్చరాదిభిన్నములైన యీ దేశభాష. లెల్ల శ్రామ్యును లనియు, లతణహీనములనియు, వీనిని చక్కల నెణింగినవారు అక్ష ప్ర,యోగివవలయునని యు, ఎఅుంగనివారు శౌరనేనిని ఉకృవ్రకార మున మార్చుకోవలయుననియు, నాదేశము. ఈమర్య్యాద చే, ఆంధ్రరూప కములయందును (గ్రామ్య భేదములం బ్రయోగించుట యావళ్ళ్యకమని యు, అందులకు లోకమే చవమాణముగాని లతుశాగ్రంథము లనావళ్ళ్యు క్రములనింయు, జాళ్యాదిభేదములను ల్రామ్యభాహాభేకములచే నిర్వహిం చుట యత్యం తావళ్ళ్యక మనియు, స్పష్టముగడా

అగు-గాక:ి-వ్ర, తిషేధవచనములకు అవకాశ మెక్క.డ! కలవుగదచా "వెక్కూలు వతివేథో కులు, -ఈ క్రింది వికృతివి'వేకకారికలం గనుండు._- తవల్చ్బమపినో వేశ్యుం కా వ్యేదుష్టంకథంచన స్యాద్వవుస్సున్షరమపి శ్విలేత 'శేనదుర్భగమ్‌. దుష్ట్రయు క్రాఫునర్లోత్వం త్రయో్తునై ృనళంసతి.

ప్ర తిమేధములు అనుషక్రమ్మగ్రామ్యమునకు, క. శ్రు, లేఒపళచ్చేప్తో కేవా ర్రమాదాళాణినింస్య రేర్‌ అథవాఫణినామాళం చి న్పయేచృహాన్‌ బుధః, ప్రాకు లేషడ్వి ధేచాపి వాల్షీకింవామ "హేశ్వరమ్‌ థాస్రయేవ త్ర తుమూమేవ స్మ "రేత్పళ్ణి తసమ్ముతః. సన్మూలత్వాచ్చరూఢ త్వా ద్హృహీత త్వాచ్చసాధుభిః నాష్మ్థంశత్వ మేతస్యా నియమాభావతస్తుతత్‌ . నివారణాయతనై్వ్యైవ ప్రవృ _త్తిర్విదుమోమభూత్‌ కవితోోపాశ్రితందోమం నైవకించిత్సృవామహే కామంసర్వోప్యలం కారో రసమ న్టేనిషిబ్బతు తథాప్ట గ్రామ్య తె వైనం ఛారంవహతిభూయసా __ అని మకీయ చ్రతివతవాదులు దృశ ప్రబంధ నీచపాత్ర ల్రాష్యు ప్రతిపేధవపరముగా నీపాట మాటిమాటికి బాడుచున్నారు

ఇది యువక్రమ ఫూర్వకముగా నీచపాత్రములకు వ్రయు_క్షమైన శ్రామ్యుమునకు వ్రతిమేధకముగాదు. *వ్రమాదా_త్త” నియున్నది కనుం దు.9ది ప్రమాదముచే ఉపక్రమహీనముగా ప్రయోగించు నపశబ్దములకు ప్రతిషేధము,

“అగ్రామ్య లై వై నంధఛారంవహతిో” యన్నచో తైన్యుమనలా నపళబ్దమని పూర్వపయులు భ్రమపడిరి. దీనిత ర్వాత్మిగంథముం గనుండు.

*క్షన్యే కామయమాశనంమాం త్వంన కామయనేకథమ్‌

ఇతిగ్రామ్యోఒయమన్టాళ్తా వైరస్యాయైవకల్పతే.

శామంకసర్పచణాలో మయి వామాక్షి నిర్షయః

న! య యట

త్వయినిర్మత్సరొ దిన్టే త్యగ్రామ్యాస్థ్రోరసావహః.

శ్‌ బ్చేష్ర్రామ్యుతా నేవ పాస భ్యేతరకీగ్రరాత్‌.

• చుమృనం దేహి మే ార్యే కామచజ్తాలరృ కయ” అని రసగంశాధరమం చుదావహారణము,

౧౬ లెన్యుశాపా చ "మయోగనిబంధనముం యథా * యకారాదిసదం రత్య్యుత్సవనిరూప ణే, సదబన్ధానువృత్త్యవా వాక్యార్ధ 'ల్వేనవావునః దుస్ప్రతీతికరం ల్రామ్యుం యథాయాభవతః ప్రియా ఖరంప్రహృత్యవి, క్రా_న్షః ఫుగుపోవీర్యువానితి వవమావీనిశంస న్పి మాగర్గ్దయోరుభ యోరపి భగినీభగవత్య్యాది సక్వ ఛ్రైవానుగమ్యతే పామరావివ్రయుక్తం య _గ్ల స్లా౦మ్యుమఖిథీయలే. ఈ *ీ శామంసర్వోప్యా ౫ దిభ్రబంధ మెచటనుండి యథర్వణా చార్యుడు. అెచ్చిళొనెనో ఆ దండి ప్రణీత కావ్యాదర్శముం గనుడు అత క! 44 దీనియస్థ మచ్చటివ్యాఖ్యల చే స్పష్టమగును. దీవికిని “*డ్రామ్యుం త త్త ద్వా సాధు” అను నను శాసనమునకును ఉత్పన్హాప వాద నాస్టాయకల్ప నము సాధువుగాదు “త త్తవ్యధా” అనుటచే సోష్కక్తమమునకు అను కాసనము, “ప్రమాదాళ్‌. ౫” అనుటచే నిరపక్రమమునకునిపేధము, అని సిద్ధాంతము. ఫూన్వవముల నిషేధవ్రమాణాఖాసము లు సమౌా_ష్ష్మప్రాయ ములే. అనుపక్రమస్థలమందు. పెద్దల నిషేధవచనముల ను చెప్పెదను వినుంయుం మవోభాష్యుమందు.-- లేఒ౭సురాః హేలయోహేలయ ఇతి కుర్వన్తః పరాబభూవు _స్తస్థా డ్చాిహాణేన నమ్టేచ్భితవై నావభాషితవై | స్లేచ్చోహవా ఏసు యదపళోబ్దః | వ్లే చ్భామాభూమేత్య ధ్యేయం వ్యాకరణమ్‌! వై కస్యశళబ్రస్యబహవోజఒప భంకాఃతద్య థాగె రిత్యస్య గావీనోణీ గోళానోపోతలిశే 'త్యేవమావయోఒప్థ్రంకాః! సచూనే సమానేచా స్థేకాస్త్రాన్వి తోఒకాస్త్రాన్వితస్య నివ _రృకోభవతి! తద్య థా! దేవద_త్తళబ్లో చేవదిజ్ఞళబ్దం నివర్తయతి న గావాాదీ౯!--

• బది *పీంకుటో వంటిది

చతివేధములు అనుష క్ర మగ్రామ్యమునకు ౧౭ వీనివలన ,ప్రాకృతభాష. నెజీంగినవారికి ఇట ప్రాక్రతశబ్దములే అవ్థ్హ్రంశములుగా శ్రైమ్యుములుగా చయోగానక్ష్య ములుగా లెల్బంబ డినవని విశదవగును. “గ్రాన్యుంహియ త్త కవ ౧ళటో “థా స్రైతుసంస్కృతాదన్యు వష్మళృంశత యోవతమాో” కాననే భోజరాజు పోంలౌవెప్ర రకూగావసరమందు సమా ఛానముగా అమ్హేచ్భితవ్యవ్యవస్థను చెప్పినాడు ఫామ్యమంవిట్లు ప్రత్యే వాయజనకనులుగా నవ్మళ్థంశములుగా “పేరొళ-నంబడిన యా, ప్రాకృత ములనే సుఃడీ నిపేధ గ్ర హమాళువ్రులు సలతణములనింయయు సలతణత్వ కారణముచే దృశ్వవ్ర, బంధముల బ్రయు _కృనములాయెననియు వాఏించు చున్నారు. ప్రతిషేధమునకు విషయము మవహాభాష్యుమున'నే చెప్పండి యున్నది __ యవవ్యుచ్య లేఆచా రేనియమళితి । యాజ్ఞేకర్మణిసనియమః | వ్‌ వంహి క్రుయతే |! యర్వాణ స్తర్వాశోనామ బుషమయోబభూనవుః ప్రత్యషధక్థాణః పరావకజ్ఞూః విత వేవతవ్యాః ఆధిగత యూథాత థ్యాః లే తత్ర భవన్తోయద్వాన_స్తద్వాన ఇతివ్ర యో క్ష వ్యేయర్వా ణస్త్పర్వాణ ఇతి ప్ర యుష్టైతే |! యాజ్హేకర్మణిపుశర్నావభామ.న్తే | తైఃపునరసురై ర్యాజ్జేకర్మ ణృపభామీతం తతన్త్వేవరాభూతా; ___ యాజ్ఞ్యకర్మ యంద్యువ్ర, తిపేధము. భోజరాజు మతాంతరసంకల కళ. $$ నార్ధము “న మ్లేచ్చితవ్యం యజ్ఞా దా” అని ఆవి శబ్బముం బెట్టినాడ, శ్‌ బ్లకస్తుళభముదు.- | యాజి వాపఠ్స్‌ | ఆహితాగ్నిరపశబ్దం త్రయుజ్యప్రాయశ్చి త చమూంసారస్వత్తీమిష్టింనిర్వ వేదిత! లు ప్ర! అప్లున్మి వ్రబంధములందు ఉపక్రమహీనముగా ల్రాన్యుము కి

౧౮ లెన్యు భఛాపావ్రయోగ నిబంధనము, 4। పెట్టుహాడదని “వ్రమాదాత్‌ ౫” అనుచోటనే లెల్చివాడలయదా. ఆపిశబ్దము చే భోజరాజుకూడ కూడవని కెల్పినాండు. చ! అస్లేని త లేబ్టాతి స్వభావ వరక్షనమందు పెట్టుట విరుద్ధము కాదా! ఉ॥ కాదు అనుకరణవ్రభావము చేత నది సురక్షితము, “అదుష్టతానుకర ణేతుస ర్వేషామ్‌। ఇ / న! (| ౮ ॥ వక్రా ద్యాచిత్యవకాద్టోపోవిగుణుక్వచిత్‌. ॥ మమ్షటుండు “వక్ర్రై ద్యాచిత్యనకా_త్తోను మాటను మజ కుయ్‌ “అనుకా లేతుస న్వేమోం దోషాణాంనై వదోషతా” విశ్చునాథకవి రాజు, కద్రట కారిక సవ్వాఖ్యావ తౌరిక,_ అథ సర్వేషామేవ ళబ్దదోషాణాం విమయవిశేవే. సాధుత్వం దర్శ యితుమవూవా;__ అనుకరణఫెవమవికల | మసమన్ధాదిస్వరయావతో గచ్చ౯ జ అ ఇర ళో నభవతిదుష్ట్రమ తావృ | గ్విపరీత శీస్తవర్షంచ అసమగ్థాదివో మై స్టప్పమపివవంవాక్యం వా పరిఫపూర్మం స్వరావ తోను క్రియమాణం దోహషాయనభవతి | యథావికటనితమ్చూయాః వతి మకశుకుర్వాణా సఖ్మప్రాహ:- శా లేమాషంసన్యేమాసం । వదతిళ కాళశంయక్సృసకాళమ్‌ ఉస్ట్రేలుమ్పుతికంంవామంవా | తస్మిచత్ర్తావికటనితమ్బూ ఛబ్ద్బకా 'స్తుభముదు__ అథసాపె క్వాదసాధుతే త్యాగ్రవాస్తథావినతతిః ! శబ్దర్వరూప -వరత్యాత్‌ 1ఉనుకరణానాం సర్వత్ర, సాధుతాభ్యువగమాత్‌ | నహి హేల ఈూ హేలయ ఇతిశ్రుతిపాలోవి వ్రృత్యవాయజనకః నే బ్రస్వరూపమాత్ర, వరా వతే భిర్నా వశసాఛవ క్చేతితుల్యమ్‌॥ , = .కనుకరణానామను కార్యే అార్థవతాం సర్వ త్ర సాధుతాభ్యువగమాత్‌. ం

అనుకృతి చే శాన్వుమువకు సాదుత్వము ౧౯ వాతికాక్రముః ఆనుకరణం హీ శిష్టాశిష్రావ్రతిషి ధ్ధేషు యథా నౌకిక వైది శేష,

అనుకరణ) హిశష్టస్య సాధుభవతి; ఆశి స్ట్య్యాతిషిద్ధన్య వానైవ తద్టోషోయ భవతి నాభ్యుదయాయ ! యశాలెకిక వైదిపష.!మయ ఖాలౌకి కేషువై వకేషుచ కృతా వేషు లోశేశావత్‌ ।; య వవమసావదాతి య వవమళాయజలే య వవ మసావధీత ఇతితస్యానుకుర్వ౯ దడ్యాచ్చ యజేత చాధీయీతచ సోఒప్యభ్యువయేన యుజ్యతే ॥ వేదేవీ యవవం విశ్వసృజస్పశ్రాణ్య థ్యాసతే ఇతి లేషామనుకుర్వ౯ా తద్వత్సత్రాణథ్యా నీత సోవ్యభ్యుదయేనయుజ్యతే | అశిష్టాప్ర, తిషిద్ధంయథా |! యవీవ మసౌా హిక్కుతి యవవమసౌొ హసతి యవీవమసౌకల్డూయతీతి తస్యానుకుర్వ౯ హిక్కేచ్చహనేచ్చ కజ్జూయేచ్చ నైవతన్టోపా మస్యా న్నాభ్యుదయాయ। య స్తుఖ ల్వేవమసౌ ఛావ్మణుహృన్తియ వఏమసొా సు కాంవిబఠీతి తస్యా నుకుర్వక ట్రౌహ్హణం హవ్వ్య్యాశ్‌ సురాంవావీబేత్‌ సోపిమ న్యేషతితస్స్యా త్‌ ॥విషమ ఉపన్యాసః॥ మయనై్ల్రైవంహాన్తి యక్చాను హన్సి ఉభాల "హతః యశక్సాపిసిబతి యశ్చానువిబతి ఉభౌతౌవిబతఃయ స్తుఖల్వేవమసౌ టౌ ణంహ ని వవ మసౌా సురాం వా పీబతీతి తస్యానుకుర్వ౯ స్నాఠాను లిపో మాల్యగుణకళ్ధుః కదళీ_స్తమృంఛిన్ట్యాత్‌ పయోవావి'బేత్‌. నసమ న్యేవతితఃస్యాత్‌ ! వవమిహాపి య వవమసావపళస్టం ప్రంముశ్తేఇతి త సాన్గనుక్తుక్వన్న పళబ్దం ప్రయుష్జోత సోఒవ్యపళబ్దభాక్‌ స్యాత్‌ | ఆయంత్వ న్యోపళస్ద పదార్థకః శష్టోయదర్థ ఉవ దేశఃక_ర్తవ్యః | నచావళబ్దపడార్థకః ఛస్టోఒవళ్టో భవతి'అవశళ్యం వైతదేవంవిజ్ల్షేయమ్‌ | యోహిమన్యలేఒప శబ్బపదార్థకః శబ్టోఒవళబ్టోభవతీతి అపళబ్ద ల్యేవ తస్యాపళబ్దస్స్యాత్‌- |

నవై షోపళటబ్లః ॥

కా టు ఇందులకు ఛబ్దకొస్తుభ ము-_--

యత్తు ద్వితీ మజ్ర యోజన నిఠకాకరణార్థం వ్నార్హికమ్‌ | అనుకడ

అం తాన్యుభాపాశ్రయోగ నిబంధనము, వి, ల్‌ (4 4 రం న

ణంహిశిష్టాశిష్టావ్రతిషి ద్ధేప్వితి | తస్యాయమర్ధః |! శిష్టస్యసాధోరనుకర ణంసాధ్వేవ ! అశిష్టంచత దప్రతిషిద్ధంచ సాధ్వసాధుబహిర్ఫ్యూతం టి్‌ఘు భావి తస్యానుకరణ మష్యసా ధ్వేవేతి ఇదంతుభామ్యేదూషిత మేవ హేల యో హేలయళత్యానీనాం శిష్టవరిగృహీ తానా మసాధుతాయాం బీజా భఛావార్‌ నహ్యావశబ్ద్బవాచకత్వమ్మా,ల్రేణ తథాత్వమ్‌ అపళశబ్ద ఇత్యస్యా వ్యసాధుకావ త్తేః ! నచప్రకృతివదనుకరణమి త్య నేనాసాధుతాతి దేశః! అ ఖాస్ర్రీయస్యాతి డేశా యూగాదితిదిక్‌. 1 తస్తా ద్వాక్తికక్సతా దూషిశమవి ద్వితీ యవ్ర'యోజనం ఛాష్యురీ త్యాస్థితమ్‌!__.

భరతమహర్షి మదానుకృతినిట్లు చెప్పుచున్నాయ

₹711,

త్రివిధ స్తుమవఃకార్య _స్తమణోమధ్య _స్తథావకృష్ణశ్చ

కరణంపణఖ్బృవిధంస్యా త్తస్వాఖినయః వ్ర, యో_కృవ్యః.

కళ్చిన్మత్తో గాయతి రోదితికశ్చి_త్తథాహనితికళ్చిత్‌.

పరుషవచనాభిథాయీ కళ్చి త్కు నీత్త థాస్వపితి,

ఉ_త్తమసత్త ్వశ్మేలే హసతిచగాయ తిచమధ్యమపప్రకృతిః

పరుషవచనాఖిథధాయిీా రోఎత్యవిచాధిమవ్రకృతిః.

ర జ్లేపిబతః కార్యా మదవృగ్ధి ర్నాట్య యోగమాసాద్య

కారో్యోమవతుయోవై యః ఖలువీక్వావ్రవిష్టస్స్యాత్‌. ॥

సుకాపానానుకరణము స్వర్షమిచ్చునంట! అపళజ్టానుకరణము నర కమునంగూల్చునంట |! అనుకరణము కూల్చదు.

భూరిభారభ రాశ్రాన్త స్కంస్థో బాధతి కింతవ

నమైష బాధలే స్కస్థ _స్తవ బాధతి బాధతే

ఇందు తొలి “బాధతో యేగదా పరిహసింపంుడు చున్నద్కి ప్రత్య చాయ జశనకంబు నగుచున్నది.

'ప్రాశ్రుతములగ్రామ్యుతకు మవ్రమాణాంతరములు ౯) ఆ ల వవ బవ ఏ ప్రాక్రలేములు ల్రాన్యుములన మలకొన్ని వమాణములు కథాసరి త్సాగరము, వాక్యమణోరుషాతత్ర, పష్ట్రరస్థెళ్ళువైరవి ప్రవిశ్యసదదర్శా_స్త "్టవీంతామ్మన్యువీడిళామ్‌. ఈ ఎంద న! వామహ _స్తతేలనసస్త విషస్బవదనామ్భుజూమ్‌ స్వచ్భము క్రాఫలనిభైః పతద్భి ర్బాష్పబిస్టుభిః “ోజవవిరహోణపపహొజ్జవె మాఎశోపరివజ్జశీ ఓ తే విరహోహిఅలఅ సహిజ్జవి మాశోపరికడ్ధణీఓ లే ఇఅజాణిడఊూణనిడణు చిట్టసు ఓలమ్బిడాణఇక్క-దరమ్‌ ఉహలఅతడవిణ్ణపాఓీ మ నో ణివడి ఓధువంవిణిన్నీహిసి ” ఇతీమంవ్విపదీఖళ్లం వశ _స్తీంసాశ్రుగద్దవమ్‌ నిర్యద్దన్తాంళుహారిణ్యా గి రాప్టళ్తంశముద్ధయా విలోక్య తాంతథాభూతాం కో-చేవీచమనోరమాం ఉపాయయాసలజ్జక్చ సభఛయశ్చనభూపవతి? ఇట మవోరా త్రీగాపను ఆనంగా ఉ _త్తమ,ప్రాకృతమును ఆవ ఛే ంళమని వ్యవహరించియున్నారు, కనుండు కళ అ ! 'ప్రైకృత--నాటకాదాత్రసిగ్ధే ఆషభ్రంశళబ్ద భేదే, ప్రత ల న్‌ జ క్‌ భాహాయాస్సంస్కృతళబ్ద శృతికత్వాత్‌ తథాత్వమ్‌” అని బృహదఖి థానము. “అప్మభ్థంశో పళబ్దస్స్యాత్‌ * అమరుడు. “సంస్కృళాదవ శ వాల ళ4. బే గంన ళ్యతి అనిశామాత్చ్రమి. “కా స్ర్రైతుసంస్క్పృతాదన్య దప ్రంళతయోది తమ్‌ అని దండి “సంస్కా-రార్థ్రోనియమోఒ నియమాద్ర్రామ్యం హీ య_స్త్వవ్థృంళః” అని నన్నయ. వి విన “గొట్టం 1౧0౯6 (6 11060266 05016 (7271272202 64000 64602464 [810266 08 06 0816 0294 19 050% 2964 12 06198 ౧0౯664 ౦£ 6౪6౫ (128్ర మిం $05100)” ౯6౬0127, ట06 [00168 1016189 ఈే16 16 వం00౧6 08 06 ౦66 ఫీ206 6555

వ బా న

౨౨ శ్రామ్యుఖభాపా్య్ర'యోగనిబంధనము 60 ఈ6 19266 0 016 గజందట 08 006 60016 ఇమం ఇాలిత బలగం త్రగళళ0400040 దింల44క్రు. 0 413 ౪20 2 గిల్లోగంణే ₹222బ్రి4డ క్రిం బ్రరేం11)7 ఈ130000606166 1061 [౦౧౫ 6 ఇ₹0124206474279, 28 1016 294 ౧౧౦౧౦ €6 6జ0/452ళ4 గీగంలీంంటు 0౧06 గ?బ్షగలా 0/23 0 ౧౫6 గీం0గ/6 6 ట€1086- లి6 కంటుంలు 6 ౧౦ కై0%)9క్ర [086 296 10006 గా౭గేంంత్తే 29 6 02412౯ 61216066 19 ఈ 0 3రిరీంం ల రం? ర6౪701000696 గౌస15 100% 1206 ౧౭191)” ౧964ల 606 12866006 0% €056 20కి! 20401- (20205 *స౦ 0276 660 606164 860 6 కెల[022102] ౧౦౧౧౧00107 ? ఇసం 14 15 616 110016 9 1016 అంగ&9864 ల 0౪9 12080286 105 (01601 616 0000060015, 006 906 ₹10046 1000000906 1060 6 1166 2 12౯66 ౨20006౯ 0% 06౪ ఇం169 2964 0 109640 యే19క్ర6ం5 204 10 ప2గ100128 760” 9020664107 9061 స08 06 ౯090001280. గట!3 1294 25 211106 ౧00౯6 96665525 25 (06 ౨602670853 2ం0100012600%9 0% 002- 50226 12 06 శరా 02522 ౧౯65ల౨666 6౫66661088 61య1665 10 ౧6 వమి2టళ68 3 206 1 ఇ2క 11 62516, 29 66 116 ఆ?716ల€)” ౧౯౭౯౪౭1166 అ 6 11980286 [0610000 29 4౯%” ౧6౯౦, 2 $లర690” €0 01611 2 656 (00010006 9019011006 0% 9066010, 2 శల06ం90 10 ఇండ రేంయ4 06 30400 ౧4 ౮/27/727247 ఫంంం566 21101650 2౯ 29 6 ఆకేషం2164 ౧0100 0 €16 తగ 203 ౪25 00౧06౧66, 086౪110 66౧21917 2196219866 1601 204 స” 6 *6౧ా ౨20౯6 05 6016 6256 00969౪64 10 52162 ఇ109క్ర50 €96 ౧6౦౧16 2 1286”

దీనివలన ప్రా౪తేము సంస్కబ్భుత్య్రామ్యమని విశవము,

మోనిమయర్‌ విల్షీయమ్ఫు (00168౯ 711209 గారు తమ యంగ లశాకుంతలావ తారికయందు 'ప్రోఖతభామషలను '6011004121 5120310110 అని వ్యవహరించిరి. “00100011 అనంగా నేమో గ్రైనుదొరగారు తమ నిఘుటువులో నిట్లు లెల్పినామన__ 0011006121 26). సామాన్య మె; (గ్రామ్యమైన;_[10603866 రూసిగావ్రందేమాటలు, ల్రామ్య భామ్య సామాశ్యభావ, అనంగా కావ్యమందు రాని భామ

శంకరపాండురంగ వండితులవారు ఎమ్‌ వ *గౌడవపహముి అను

చె [| రి 'ప్రౌకృళే కావ్యము నవతారిక యందిట్లు ్రానీనారు __ “రం 1166 (2500 పెంట] ౨ ఫేడరే ఏంటా

౩25110 00 90ర్పు” కంస 9266 ౧౧016 ఆపే? 2 0060ల (60 216 ౪0 ర్‌ ] ే

'ప్రాక్స్‌తేములగ్రా మ్యుతకు వమాణాంతరము లు, ౨కి భలం 16 666%యల00165 294 06 615167*2061665 26696426 ౪౧08 6 156 01 16 ₹74/[47 పొం/వ్రటల8” ఇందు *%641క28 [0%క్రజఉ6క” ఆనుమాటను మజనకుండీ, ఆగృంథమంచే మజిల;_ లు ౪62609 013 93స్సీంం6 ౪6 11054 ౧06 [02660 8010” 2 ఆ 01006 64121606 10 ౪10 6 షసర8ం0 6 2201006 645 6౫15606, 276 సంల0 64/౧౯4464 ర్వీ రిల త్రై బా ౯4 ర 300/6 0600072464 గ్రీంటం 0౯ 4౫//0౯ 296 భులారిల్రా పేక038ై06 40 6 026 *పిటం 0065 *పీ!యే అ౫|54664 5166 9)” 5166 ౪10 టలు 9276 0609 16816066 294 1110%664 40 ఈ16 232 “0410128606” అనుట చేతను, “1818 1062063”. అనుటచే తను ప్రాకృతముల గ్రామ్యత్వము లత్షణహీనత్వమును విశదములు వత్తగారు (0 “గారం (ం9 13 2 5080006 ౧62౯204 4662166 06 *౨1లు 13 1272102016 60 6 01540520 01 [9612 61009 16 తలీంగిలి 04844 ర(/46 16000 ౧్రది ౪ [100 13 06ల) ౧6౭6౧64 19 1651000169 294 [054 06261001 సగ95 05006 [18 *అరేషు. 6 190% 06 500169 $09806 01 6 16 ఉక్రల *ీ10లీ 25 వంం9 ౧6561766 18 6 01096 పెఢ00049453 296 శ20ి2115. 46800 9. ౬, ఓల6 ౪15 2 బ్రం౦ంళ1విక్ర ర10లాగ్రలాంల లిం లంం4 6 ంగీంగ్‌648 444 ౧26 ఆలయ 0% ర్రళలా కండ0064 ఏ00215 ౪766 6౦౧2౦564 18 (06 014 ౮౯4౮౫౧౯౧౦2 వొం౭38 4 ౪0116 ౧6 గం 5గ్రీంగట &లిడే 62౦61002 [6౦1664 10 6 66 ౧౧౧” పే. 6, 192 509014 5100016౯ 2౦6 0౯6 ేంల01 1198046 046 భజ€ 120క్రు2క్ర6 ₹29 ౪6 ఓ8ం౪ [00% ౦6 664106 0% 3౦0%, 0౯ 6 500%6%2 60086066 004164 ౨0% 12౪76 యేషమక్రంతే ౪60” 8ల గంగు ఉ?7 9. 0, *%ల 61962004 4164, 40 2603. 6,*160 శీంంట2 ౯6966. 2/6 5లీంగ్‌6% /2/7భ్రజంళ్రం 06 14 0౯ (0982115060 సింగ10ర్చే *29 28 ర్వ” ₹ంలు 0 50427, స *ీీ206769 క2కుల6 (82గ్ర6ంణ0/4 తం) ఉిలిరరయండగ293 123 010056 6006421116 4లిథి +*రంట65 0% 1115 11060266 0000610066 40 06 (16 క00%69 60816 0 మింలని 0డీ శరమ 6 ఉరు ౦౯ 4406 పెంగండే. _ “19 6 609 0౯ 616 4010 పింగం64 రం తాగ ఓ14 0608 009" 5166201)” 216664 221 (0౧౫౩2 2400 6 డగ కొంగల 4774046 అం అలలే కః 00 462023 6/౫౧ బీంళంణతు. (౨6 బ్రజగుణి26ంజ

౨౮ శాన్యుభాషావ్ర యూగనిబంధనము. [ంలుం 08 ఈం కపిణంగర రసం 9066 ౪14ట్వ” కంగు భం 5209666 ళ2లి చంక 0016 పె 294 1150054021” 400, *6 100% 926 6 5ర్రీంకీలలి శ27గ్రజడ ట్రం ౧ గడగ0634'3 గం0028 ఆ౮౩ 000067 బం2. ₹/6 5గంటల 022" త్రాజణద్రల లో శం0గడ ” 9ట నిట్లు మార్పులు చెప్పుట చే ప్రాక్సృతము లతుణబద్ధము కాదని "తెలియుచున్నది. కాళిదాసుని కాలముంగూర్చి వీబరు లుం ఇట్లు శెల్చు చున్నా6 కుం “గం [00 12 ఇం భం ౧౦౧0129 6121606 200626 2964 *0101 25 00%002౯66 ౪10 €6 1290500083 0£ ౨12649 19 ౫౮౭౦౯రస2107 66- బ్ర2లేంత, ౧౦ అలిగ్‌6రంలులట్వే? 6001101యు0క్రి ౪10 6 9ల0€ [ంయు 0 ఓం +6గ2య25 వీరమిక్రం అక ఉేంళ9 €0 2 [6404 2 29) ౫66 567621 ంలుర- ౯165 26ల ౧196” దీనివలన రూపకములందలి ,ప్రాక్సృశము ఆ మూకాలఫు సంస్కృృత 'శ్రాన్యుమని విశదముగదా. ప్రాభతవ్యాఃరణవ్య నిష్పన్న ల్వేపి తస్యాద్భభాహామధ్యే ల నంటు 2 చ వ్రయోగో శ్రామ్యుత్వమ్‌ కవికి కోభూపణము 'దీనివలనను ప్రాకృతము సంస్కృృత్రామ్యమని స్పష్ట్రపడుచున్నది. మతీయు దీనినిగూడ నరయుం౫ం;__హృషీకేళ కా స్తిగారు తమ ప్రాత వ్యాకరణావ తారిక యం2ట్లు ్రాసీయున్నారు. “2112 0 13 00మయుం8(2బా 03 కేల్‌గండింటఏ26 53న హా కపాంచి శ ర్థి సనం చె సాక్‌ న్మతే చ గస్రోభాషాః | శౌరనేన్యవ న్లిజా ప్రాద్యామాగధ్యః | "శేషూం వ చ చ కా నేం షః క్‌ చిన్మ లే మాగధ్యవ_న్తిజా (ప్రాచ్యా కూరనేన్యర్థమాగథీ | బాస్తాకీదా వీణగాత్యాచ స్త భామాః వకీక్రిరాః ఓ 5 0071003 00 కఠ 20076 046 ల6 9800206౯ 01 ఫిణఓిర(2 6111606 0662068 క్రైరేం2100/ 22. ఇ04 4/8 22 0206.” ఆ (ట్ర 0థ మున నే;

• భలం 06 ౧4౯6 52091016 సీఓ8గ్రండకైం [60021864 2 5001ల 612166 [0౯ 29)” 1606 00 106 6౪769 19 [16 9210076 1101 ౦6 ప!200112+“ ౪2౯02, 566103 60 ఏ6 0౦0౧ల €0 గ2ఆ608 00 046006 140091 203

పాకృతములగ్రామ్యుతకు వ్రమాణాాతకములు. న

196 1:86 0115563 109క్ర 00960306 10 ౪56 1౬19 రల 6121” ౧౦0766ష-

ఈ02 294 లం౧1066 0% 038026 ౧04)” 06 23940066 [000 6 ౮0176521

౯206066 0! కం రేజగాజరం౪ 10 ర86698 6 ౨17106 129 ్ర్రం486 1860 ౧16 02 0 ఓల స!606౯ 656౧465.

బుజుబుద్ధులకు ఇట్లు రూపకమ ర్యాదనుబట్టి ప్రాకుతములు

ఆయానీచజనులు లోకములో భాషించుచుంకిన అ్రామ్యుములనునూహ

మటజల ఆ గ్రంథమం దె:

“1 +23 6 పంంల]112610” ౦05039 1204ల0€ [0ళజ 20160 (0194 ఈా6గ” 120606 ఓ గగ్ర1శే ౧103, 90 946 (| అనల 4 ౯౮/60 గణే 664864 [0 6౫౩౧, ౨౦ రేం౧28౯00106 ౪259 2110766 [002 ఈఈ ౧౭౦6౮౦6 05 రూ20260. 6- ర౯6962(1609 2710కి 6 9220609 082665 19 (69006 0018068 &99 “20౯0120 05 2901041 ౫౦616866 * ౧10% ల అంబ 06” 2డీ 615 6076౯64 10 4 గంగ? ౩రీండకి?గక్రై 2 గీంల0ం4/2౯ 42/60 02006 10 ౨6 [6 క2నరేండి 29 1206696 19 భల 00౯ 676౯ 2[లగ౬ంరం, &96ే 006 *౦గం 08 2 తేణణుటం€ ఇం ౪0900౯68 60 ౦/2744 270 840% 2600822564 గ్రీళంరీగ/ట ఇడ నీ010441064 లల 00 ర 00%5046764 6 ౮0౮8520.

• సే ంళా ఓేం141” 296 శంక్రణ260219 16 22రం[0% 520102641౯ 202 ?6౬01166 16 2991162600 0 06 4మలం01 వ210416 6121606 19 & తగ “ 180 902 ౬0406440:10666 ౧6౫౦23 0054 50621 52991014 296 ఇంగులని 50011250 619040005429064 &86 10 562% 016 ఏంళ:5ల91 4121604 గంం6 11668 సం ఆ6% 9%ం0౪14 అ౫౦1౦7 6 కెశ్‌ష8ం041 102 లం 505 26 16069. గౌసం పేల్‌2గ్రజరేల! 13 0600664 ఇం ఈం (00806 01 ఈ056 ఇ10 ౧0076 11 06 1080ల 202గ0 60 01 & 109కి ₹06 6123606 01 56౧296, 510065 204 గులయే2805 15 టం కేక నేీగ్ట2రీల1 16 పెషయే2ష2002234602 0౯ 6౦౪62) 19 6 4121601 0 €06 ౪160502104 294 0౦౪0ల, 294 6 శలీ2గ6 0566 8806065. విణ౪?16410౯ 6 5036౧ త121666 13 800169 9 6 8014165 2౨6 క్రజగువీ!6ంు. రసం 528201 ౧0354 96 ౪568 సే? 6 164204 0౯0006౯-18-127 011089, $” (6 52125 2గి6ే

1619. గ%6 *₹2ఏ1201 4121606 0616%2భ (0 (06 ౧6౦౧16 0€మెంగనీంలి 1౧6411, 294 ఈ6 00486112 60 6 01102119 204 ౦69 శౌలీం తరిపీ1 294 52925 2౯6 900162 9 *౪ంగ66 ౪౧౧ *ంండీ &96ే సే?! 0200021 0216060 గారం పష131002 19 16 ఓ008క్ర26 0 16 ప2ంపీ29 2964 2150 0 6002216 2640962063." ”

క్తీ

౨౬ శ్రామ్యుశామో వ్ర 'యోగనిబంధనము, పై+లు కీలు లం 764/6 26 062506 €0 అంయం$ ఆనుటచే నీభా షలనెల్ల నాయాగ్రామ్యజనులు భావీంచుచుండిరనింము ఆహేతునుచే నవి వారివారికి రూపకములం బ్రై(యు_క్రమాయొననియు విశదము మజశియు ఈభాషలు అంతరించిన యనంతరము సయితము భాపాభేదానిర్వహ ణము దోషముగాను కావ్యత్వభంజకముగాను లాతుణికులుతలంతురని హృవీ.కేళపండితులు ౌసీనవ్రాంతను మ3ం జేళ్చుడు భరతముని వ్రకరణలత్షణమునం జెన్పిన నియనుముం గనుంస __ 11. యది వాష్ర్రకరణయు 3 వేశకుల్మప్కీకృతోపచారం స్యాత్‌ అవికృతభాషాచారం త త్ర, తుపాక। స్టంవ్ర, 'యో_క్రవ్యమ్‌ ఇందు అవికృతఫాహోచారమ్‌” [ఛామాచారములు మార్చక] అను విశేషణము ఫూర్వో_కృమయిన 6210 అనుమూటతోం దొలం దూం,గు దున్నది కథాసరిత్చాగరములోని యూ “మోవదైైస్తాడయి కథను వినుండువి అక్ఞై కాతస్యమహిపీ. రాజ్ఞశస్తనభరాలసా శిరీమసుకుమూరాజ్లీ క్రీడ న్తీక్స్షమమభగగాత్‌. సాజలైరభిషిబ్బన్తం శాజానమనపహసతీ ఆబ,వీనోదశి చేవ పరితణొాడయమామితి ఆశ ్ల్టలాద త చ్భ్రుత్వామోద కాన్రాజూ ద్రుతమానాయయప్బపహాళాక తతోవిహస్యసారాళజ్డి వున రేవమభాపత రాజన్నవసరఃకోఒ త్ర మోద కానాంజలాన్తరే ఉదచైస్సిఖ్బమార్వంనూ మిత్యు క్రంహిమ చూతవ సంధిమా త్రీంనలానాసీ వమాశస్ష్టోడక శబ్ద యోః నచప్కకరణం వేత్సి మూర్ధష్ట సం ధమీ్చుశ్‌ః ఇత్యుక్తస్సృతయా రాజ్ఞ్యూ శబ్దకా త్త విదానృవః పరివా రేహసతృన్త ర్లజ్జాగ్రాన్తో షుగిత్యభూత్‌

ష్‌ ర్త _9్తిచ ల్రామన్యూను్రాహాకములు, రి అఆ€కీ 9ఠ9ళ 999 తతోహమవదంరాజళొ వస్షైన్ట్వాదళ ఫిస్పదా ₹..ి జ్ఞూయ లేసర్వవిద్యానాం ముఖంవ్యాకరణనమైః అహంతుశిక్షయామిత్యాం వర్ష పుక్కేనతస్వభో ఒప జ్‌

శ్తుర్వైశత్సహసానేర్ష్యం శర్వన ర్ధాకిలావవత్‌.

సుఖోచితోజనఃన్లేశం కథం కు ర్యాదియచ్చిరమ్‌

తవహంమాసమక్షే_న చేవ త్వాంశిమయామితత్‌

శుకై 1వైతదసంభావ్యం తవమువోచమవాంగుహూ

షడ్భిర్థానై స్త్వయా దేవః శిక్షితన్చేత్తతోమయా

సంస్కృతం ప్రాకృతంతవ్వత్‌. చేశభామాచనర్వథా

భాహ్మాత్రయమివంత్య_క్రం యన్మనుమ్యేషసంభ వేత్‌

అవిద్వాంసతైన కాతవాహనుడు. దేవియొక్క సంస్కృత భాషితమును (సంధివెలిగా నేనియు] గ్రహించెననుట చేతను, (ప్రాకృత చేశభామలురెండే ఇంక్రనుండిన వనుట చేతను రాజు ప్రాకృతభాషి యనియు తవీయ్యప్రాకృతము సంస్కృత శ్రామ్యుమనియు విశదముగదా

ముద్రారాతనములో పాములవాండొకండు ప్రోంళకవి.

ఈ రు ద్రట కారికా తద్యా సిఖ్యాలం గనుండు:.__

ప్రాక్రుతీసంస్కృృుతమాగధ విశాచభామాళ్చ శూరనేనీచ

షష్టోఒ త్రభూరి భేదో దేళవిశేషాదపళ్ర్రంళః

సకలజగజ్జన్తూనాం వ్యాకరణాదిఖిరనాహితసంస్కారః సహబజో నచనవ్యాపారః వ్ర కృతిః తత్ర్తభ వంపై వవ్శాపాకృతమ్‌ “ఆరిఎవఅ ణనిద్ధం దె

ల్‌

వాణం అద్ధమాగవావాణి ఇత్యాివచనాద్‌ వాప్రాక్పూర్వంకృతం ప్రా కృతమ్‌ బాలమహిళొదిసుబోధం సకలభాహానిఒస్థనభూతం వచనము చ్యతే మేఘనిర్ము క్రజలమివైకస్వరూవమ్‌ | తదేవచ దేశవికేషాత్సంస్కా రకరణాచ్చ సదూసాదెతవిశేషంసత్‌ సంసష్కృతాద్యుత్తరవిభేడా నాప్నో

కూ ల్రాన్యుఖామావ్ర'యోగనిబంధనము తి పాణిన్యావివ్యాకరణోదిత ళబ్దలత్యగేనస-స్కరణూ. తృంస్కృతము చ్యతే తథాచప్రాకృతభామైవ కించివ్వి శేమలత ణాన్మాగధికాభణ్యలే 69 = తథా ప్రాళ్భత మేవ కీఇ్చిద్విశేూద్రైళాచికమ్‌ .........శూరనే స్యవిప్రాకృసభామైన , ,....తథా ప్రాకృతమేవావ ఛ్ర శః సచానై స్ట్‌ వనాగ రాభీరర్ర్రామ్యత్వ భేదేన త్రిథోక్షః తన్ని రాసార్థము_క్తం భూరి 'భీవ ఇతి కురు చేళవిశేపాత్‌ కారణాత్‌ తన్యచలత.ణంలో కా దేవ సమ్యుగవనే మమ్‌ ఇట *లో కాదేవి యనుమాట వరవాలమూటగదా. ఇందువలన అవభ్థ్రంశము రూవకములందు ప్ర 'యో_కృవ్యమగుటకు వ్యాకరణశాన్త్ర పరిప్కూ-కము హేతున్రగావని విశదముగడా ఇది ఛాన్యుమయ్యును కవిప్రయోగా నర్షమయ్యును రూపకమర్యాదంబట్టి పాత్రోచితముగా వ్ర యూ_క్షవ్యమామయొననం ట్రై మాణముం గనుండు:___ అప్మళ్ళంళ స్తుఫాషాస్యా చాభీరాదిగిరాంచయః కనిప్ర యో గానర్ష్శ త్వా న్నాపళబ్దస్పతుక్వచిత్‌ తథావోక్తం దణ్తినై వ: ఆభీరాదిగిః కావ్యే ప్వవ్యభంళఇతిస్తృతా కా వ్రేశతుసంసృళాదన్య దపష్మభ్ధంళత యూదితమ్‌ అ ళీ లీ నె అష్థ్రంళ స్తుచర్ణాల యవనాదిషుయుజ్య లే నాటకాదావషళ్ళంళ విన్వాసస్యాసహిస్త్ర వః అన్యేచస్హాలకాదీనాం మాగభ్యాదివ్రయుజ్ఞులే ఈవ్రకరణమువలన్క అష్మళ్థంశముచే మడిచెుు. నన్ననీరసులు వూర్వంబునుండిరనియు దక్ష చార్య ప్ర భృతిరసజ్ఞులు వారిని దండించి ఆభాషును రూపకములందు నెక్కొల్పిరనియునుంగూడ విశదము అటు తర్వాత దానికిం గలిగినవై భవముంగనుండు__అవ భ్రంశమపహ+ కావ్యము

నీచ పొత్రిశ్రామ్యుము జాత్యలంకారము మవోభారత నేతుబంధముల వెంబడి పరిగణితమైయున్నది సాహిత్యదర్పణము:.- అన్ని న్నా ్లేఫునసృన్తా భవన్ర్యాఖ్యానసంజ్ఞి కాః అస్మి ౯=మహా కావ్యే, యథావమపవాభారశత్రమ్‌. [నేతుబన్ధాదిక మిట ను కము] య్‌ ఫీ, త అన భ్రంశనిబ సైనీ" సన్తాః కడబ కాభిధాః తథాష్మభ్రంశయోగ్యాని ఛన్టాంనీవివిథధాన్నపీ యథాకర్ణవర్శాక్రమః ఇందులకు బా లెృళైనుగారి "శా తాను వాదము. కక డి బా! 90: 6 సం 5620. గ16 (18009 61088 విగ్ర [0 2 బై684 & ంగ౫96 రేజింం[ 0600 ౪164609 12 29) 0 16 ౮077భ/ 4/20/6003 (ఉధిలణలక8) (శీరి2పిలే20052) 2౯6 కటగేంరే 2రేజ?2%2జ5. &ీ *+12౧60/ 01 వేశ6(63 00%6198 6 ౮07748 42422008 26 6000107664 12 1ఓ 6౦313004 |106 2002 పేషం!10ి2& 0౯ ౧6 72100808 2002 18 29 2031206౬ ఈ గ్రామ్య చ్రయోగమందు అసాధుత్వ్యాభావమా త్ర నముగాక గుణ త్వముకూడ చెవ్చంబడియున్నది “అధమ, వ్రు కృత్యు _క్రీషుగ్రామ్యోగుణపో ని కౌవ్యవ్ర,కౌాళ ॥ ఖ్‌ కొ అధమతా ప్రకాళననై ్యవో చ్చేశళ్యత్వాదుణత్వమ్‌” అని టీక ఇట, కారికోక్తృమైన యీగ్ర్రాన్యుము అవళబ్దరూపమయినది గాక పోయినను అధమప్రకృతికత్వము ఆధమళతాశ్ర, శాళనో ద్దేళ్యకత్వ మును ఆెంటికి సమముగాన్న అవళ బ్రరూపగ్రామ్యమునకును అన్వగ్రా -ఈ్రమ్యుప్ర'యోగము గుణముమౌాత్ర్ర్యముగాక అలంకారము గూడనని భోజమహో రాజు అనుకాసించి యున్నాండుని

309 బ్రామ్యఖాపా ప్ర యోగీనిబుధనము శట్టాలం కారసంజ్ఞూ స్వే జ్లేయాజా త్యాదయోబు శై £. జూతిర్షతీరీతివృత్తి చ్భాయాముద్రో _క్రియుక్రయః చతుర్వింశ తిరిత్యుశ్తాః శబ్లాలంకార జాతయః అథాసాంలమణునమ్యు ఫ్పోదాహరణముచ్యతే తత్రసంస్కృతమి తక్యాదిః భారతీరితితిస్యుతే సాత్వొచి త్యావిఫ ర్వాచా మలంకారాయజాయళలే టీక ననుశ బ్దేన సంపక్కృ తొద్యాన్యత మేనభ వితవ్యమ్‌ తతో త్రశమే ఈ _శిచ్యుత్పత్తో్యోరంళః యేనాలం కార తాస్యావిత్యత ఆహ జేతి పెచిత్వాకృష్ణ వ వాలంకారః అ_క్రిచసంస్టృతాచేరపి తథా ఫావ ఇతి భావః సంస్కృ లేనైవశేప్యాహుః ,ప్రాకృలేనైవకేచన సాథారణ్యావఖిఃశేచి త్మేచన మ్లేద్చఫభాషయా టీక యద్యపి అక్హౌచితీపూర్వంవర్శయితుము చితా తథావిప్రా ఛాన్యమావేకయితుమ్‌ సృథకా (చితీమూహ సంస్కృతే నై.వేతి న స్టేచ్చితవ్యంయళ్డు దౌ శ్రీ షునాప్రాకృతంవ చేత్‌ సంకీర్గ ంనాఖిజాలేషు నా వ, బుబ్ధేషుసంస్కృతమ్‌ టీక విషయాచితీమాహ న మ్రేచ్భిగనవ్యమిత్యావ మ్లేచ్భనమః శబ్ద ప్రాకృతం సంస్కృత భవమ అఖిజాతః శుద్ధాన్వవః 'జేవాద్యాన్సంస్కృృతం ప్రాపా.4 ప్రాకృతంకిన్న రాదయః వె గాచావ్యంపిళాచాద్య్యాః మాగధంహీనజూతయః టీక అథకేసంసృ్భుతాదున్షచితవ కార ఇత్యత ఆహ దేచాద్యా ఇతి అఆద్మిగ్రృహణేన బుషిభూమిపతి ప్రభ, ్రతయః సంస్కృ లేనై వకోప్యర్థః ప్రాకృ లేనైవిచాపరః శక్యోరచయితు-కశ్చి దప్థ్రం శేకజాయతే.

పె నీచపా త్రాన్యుము జాత్యలం కారము ౧ టీక వాచ ఇ్షచితీవర్న్మయతి సంస్కృృలేనై వేతి యథాహిదేవ తా స్తుత్యాదా సంస్కలృృతేవ్ర గల్ఫ్భతే న తిథాప్రాకృతాది యథాసహూ త్మృవ స్తుస్తరూపోట్టజ్క- నే ప్రాకృతస్యసి ష్ట్రవం నతథాస స్క్బృతాదే రిత్యాది మి నాత్య_న్తంసంస్కృ లేనైవ నాత్య_న్తం చేశభాషయా కథాంగోక్ట షుకథయక౯ా లోశేబవాుమతోభవేత్‌ ట్‌ హా జో టీక। విషయాచిత్యమేవ క్వచివ్వశేపే. శా_న్త్‌ప్కృకర్షమర్పయతీ త్యాహ నాత్యన్తమితి సచూానబుస్థికలవయసాం వినోడార్లమాననబ లా థు థి న్టో్‌గో్ట | శృణంర్ధ న్లిలటటభంలాటాః ప్రాశ్రుచంసంస్క్రిత ద్విష:ః అపళ్హ్ర ంశేనతుష్యు _న్తి న్వేననా న్యేన ఘుక్టజాః టీక చేశౌచితీమాహ కృణ్య తి లటభం మనోజ్ఞం నేన ఘుర్జరజాతీయేన కేఒ-భూవన్నాథ్య రాజ్య కా జ్యే ప్రాకృతభాపి.ణః కా ల్మేశ్రీసాహసాల్కస్య కేనసంస్కృత భాషిణః ట్‌ సమయాచి క్రీదర్శయతి శీభూవన్నితి 'ఆధ్వరాజఖా లివాహాన; సాహసాజ్కో- విక్రమావత్యః గ్రన్ధక_ర్త ఎవూర్వజతయా శ్ర్ర్‌వదమ్‌ గిరః శ్ర వ్యాదివ్యాః వ్రకృతి మధురాషపాకృతిధురాః సుభవోన్గషవ భ,ంళఃపరసరచశంభూతవచనమ్‌ వివద్ధానామిప్టే, మగధవమథురావానీభణితి నిబన్ధాయ_గ్రేమోం సఇహకవిరాబోవిజమయళలే టీక॥ ప్రతిభార్థప్రాణనా జీవద్వక్షనా నిఫుశోహీ కవిః సవవహ్‌ీ సర్వపధీనతా దృగు_క్రిసిస్టిసంపన్నః కవిరాజ: ఆతవవ విజయతే సకలలొ "5 కాస్త్రవచన నిర్మాత్సెాభ్యః ప్ర క్‌ న్షైణన ర్తలతి

డం శామ్యుభామోసత్ర యూగ నిబంధనము శుద్ధాసా థారశీవైవ న కీరానాన్భగామినీ బత జీ, ఖ అప్థ్ర ప్టేతిసాచాన్వై న్హైతిష్టోఢధానిగద్య లే టీక తాసు ఉత్తమపాత్ర, వ్ర యోజ్యాసంస్కృృతజాతిః శుద్ధాయ థా ఉన్నమితైక శ్రూలశమిత్యాది మధ్యమపాశ్ర, వయోజ్యా ప్రాకృ తజాతిళ్ళుద్ధాయథా త్యుజ్బణ ఆణే ఇత్యాది [ఇక్లు వరసగా మాగధికావై కాచీ శౌరనేన్వవభ్రుంశముల శుద్ధ జాడు లుదాహరింప.బడియున్నవి ] (ప్రాయికందైతత్‌ తేనకవేకఫ,పాయళ శ్వాదిఛన్గడ ర్వా అ పిసర్వ చ యోజ్యాభవ న్స టీ 4698456 6 + చిలి శి ఉపి =. మాత్ర వా*వబన్లైచితివరవశాః స స్కృ తౌవిజాత యోవివర్కన్య న్స యథాచసర్దఒద్ధా దొమధ్యమా దేరపి సంస్కృృృన మేవ ఖగ్జాక థాపరకథాదౌా ఉత్పమాదేరపిపాకృతమేవ బృహ తృ-థాదౌపైశాచమేవ వ స్తుబ్ధాదా అపభ్రంళ వవేతి 1 తత్రపం ధిసంధ్యిజ్ల ఘటనాపౌస్టు వేన రసువుష్యుతీతి భరతమ.ని వ్ర భృతీనామతి చ కాళ ఏవ వన్ధాం మధ్యమపాత్రభూమి కాస్ట్రో ' గమపాత్ర, ప, యోజ్యా సంస్కబృృత్యపా కృత యోస్సాథారణీ యథా సరళే ఇత్యాది (ఇళ్లే యిట సంస్క్య్బుతవై శాచికల సాథధారణి లోనుగా నుడా వ_క్తృవిషయాచి త్యాదివ్రయోజ్య్యా మిశ్రాయథా ... దుర్నిదగ్ధాదిపాత్ర, వయో జ్యా సంకీన్తాయ థా అకటగుమటీచస్ట్ర జ్యోశ్సా కలం! లకోఇలో లవఇఅముసాార్యామో్థవాయుర్ని వార అవాఫ్తళ అవిసఖిఅలారక్తానోక_స్తవాపివ.నోముదే నకిజనకి జంమాళే నాదు పియంపతిజావుదా న నలా ల్‌ ₹ శ్రృవ్యవ్రబంధములు, ఖీ జాత్యలం కారము లేకున్ననుం

నీచప్మార్రగ్రామ్యము జూత్వలంకార ము వెప

వీవం సంక్క్షృత మవ రాస్ట్రావ్థంళ యోగ _సీలత బ్దలవత్‌. సంకీ శ్లాజాతిః? 4442 =444+వీవం పాక రావళ్రంశో సంకరోవీ ర్రస్టవ్వుః శ్రీజా గోష్టీవినోడా ద్యన్థానాన్యగామినీ అసాధారణీయథా

భీష్మప్రోశ్రానివాశ్యాని విద్వవ్వ శ్రే షుశేరలే

గో నేతిరిఖ్భిరిఖ్యోళీ తల్ల తూహేవివల్లిదా

టీక తల్ల =అల్చసరః తూహే-తోయ్యీ, వివల్లిదా-ప్రసారితా

అవ భ్‌ హ్రైాయథామా

ను ద్ధేగహెణఅగెబ్ట్మ ఉ తంధరిముద్దంణివహా

ణిచ్చఉిసుందరితుహూఉికరి మ జ్ఞ సురఅప్పహో అత్తి

భి యు భి

జ్‌ ఇ న గ శ

నేయమవళబ్దప్ర యోగతః అపభ్రస్టావి అనిద్వద్భిశ్ళ్ర త్రియా వః వ్రయుజ్యతే ఇత్యపభ్రష్టాజూతిః అస్యా అవిచ అనుక్రర గేసాధుత్వ మిష్యులే

[వతత్సజాతీయములే “వస్సారషరయ్య్య్యా” “ఆన్రూటశేమంగ న్నావే, ఓలంజమ్మా” ఇత్యాదులు.)

టీక ..ఇత్యాదిక మపళబ్దబహుళ ల్వేన అప్రష్ట్రా స్పవ్చైవ సాతు కథమలంకార ఇత్యుత ఆహ 'శేయమితి ** +సర్వవవహిలెకికః పదార్థః అఖి నయకత్రూమధిరూఢః పరిత్యజ్య గ్రామ్యుత్వ మభిముఖభూతోవిఫావాపిషు కథంనాలంకారః తదిడము_క్రం వ్రయోగత ఇతి నచాపళబ్దానాం దోష త్వమే వేతివాచ్యమ్‌ అనుకర ణేతుస ర్వేమా మితిదోపసామాన్యావలమ్బి నాగుణీభా వేన అస్యవిషయీకృృతత్వా దితి

ఇట్లు భోజమవో రాజునకు అలంకారముగాందోంచిన యప తష భాష (అపభాషణానుకకణము, రూపక గ్రామ్యువ్ర య్రూగమ్యు నివేధలో లుభులకు శ్విత్రముగాందోంచినది! వీరికనులకు నీచపాత్రముల వ్యాకృశ భాప్కు అనౌచిత్యదోషదూషితభాసు (అనంగా) శ్విత్రము, అలంకారము గాం దోంచీనది!

ర్‌

త్‌ శాన్యుభామాప్ర యోగ నిబంధనము ఈజాత్యలం కారము చే ఛ్రువ్య కావ్యశారదను అలంకరింపమి తంత వ్యమని లతణకారులు చెప్పిళొనిన వె సమాధానము చేత నిది దృశ శావ్యములయందు, ఎంతయవరివోర్య మో ఎంతయానళ్యక మో మూ హించుకొనుయడు జాచిత్సము కారణము గాదనియు, స్త్రీకూూడ్రాదులకిడిన సంస్కృ తము ముడిచెకుననుట కారణమనియు, విమతులుపల్కిరిగడా! శ్రీమద్ర ణరంగమల్ల నృపతి బౌచిత్వమే శారణమని వలి),.న వూక్వోక్తసుభాషి తభూూషణములను కంఠమున ధరింపూడు ఈయాచిత్యము నుల్లంఘిం చుట చే నేమేనిదోషుమా! ఉత్తరము వినుడు, కావ్యవ్ర కాశి కా రసగంగాధర కారుల చే వృమాణీకరింపయుడిన యీధ్యనికార కారిక నవధిరింపుయుపిణ అనాచిత్యాదృ లేనాన్య చ్రనభ జ్రస్యకౌరణమ్‌ బాచిత్యోపనిబస్థస్తు రసస్ఫోపనిషత్పరా. కావ్య ప్ర శాళ్‌ కారు డిట్లుపల్కు- చున్నాయి వవం దేశ శాలవయూజాతొన్షదీనాం వేపువ్సవహోరాదిక ముచితమే నోవనిబద్ధవ్యమ్‌. ఉ_క్తంహిధ్వనికృతా అనౌచిత్యాదృతే, ,* రసగంగాధరమంట్లున్న దివ అనౌచిత్వస్తు రసభబహేతుత్వా త్పరిహరణీయమ్‌ భజ్ఞశ్చ పాన కాదిరసాదా సికతాదినిపాతజనిలే వాపన్తుదతా తచ్చజాతిదేశ కాలవర్షా శ్ర మవయోబఒవస్థా ప్రకృళివ్యవవో కా దేః చ్రృవ్బజాతస్య తస్య యల్లోక నన్షాశ్రామతపోభి రుత్క్భృైః స్వతోఒప కృష్టేషు న సంబహునూనేన వచపా వస్ధవహ్నర్తవ్యమ్‌, =... ..తత్ర, రళ్యాదీనాం భయాతిరి కసాయి ఇావానాం సమళల్వేవీ రలేః సంభోగరూపాయాః మనుమ్యేష్వివో_త్తమ

మజికొన్నియా వేద సమాధానములు డి జేవళాసు స్ఫుటీకృతసకలానుభావవర్ష న మమనిగ్రమ్‌, *,.4-.జయదేవాదగి భిస్తు గీతగోవిజ్చావి శ్రబస్ధేషు సకలసహృదయ సమ్మతోయం మదోన్మ త్త మతజ్ఞవైరివ భిన్న ఇతి నతన్ని వర్శనేన ఇదాన్నీన్సనేన తథా వర్శయితుం సాంవ్రళమ్‌, = త థాభాపహాుః అనెచి త్యాదిత్యాది. జగన్నాథవండితుడు జ మదేవునింగాడ గెచిత్సభంగటోషము నకు తమింపమి పరికించితి రా! మతికొన్ని యా చేవసమాధానములు,

(8) సౌాలభ్యప్ర ఛానములంట పాూూూణకూవకముల్కు ఆందు చేత వానియందు గ్రామ్యములు (9౧01001210003) వ్రయు_క్రములంట, సంస్కృతాంధ్ర రూపకిము లట్టివిగావంట్క కాన సుస్కృతరూవకముల శ్రామ్యుములం బెట్ట లేదంట, ఆంధ్ర రూపకములందు" 'బెట్టరాదంట:.ఇందు నాలవయంటకు ఇవ్చటికేయు_త్తరము వచ్చియున్నది ఇతకనులకిచెయు త్త రము ఆంధ్రనాటకములు సౌలభ్యసావేక్ష్షములు కావని వీఠికెవ్వరు నేర్చిరి! సంస్కబృతరూపకములు సౌలభ్యసావేతుములుగావా! ఈ భ రతప్రోక్త ముంగనుండుి.

2ంలా11.

కఃశక్హోనాట్యవిథధా యథావ దువపాదనేేప్ర 'యోగస్య

క్ట _ర్తవ్యుంవా గ్ర చనం యశథావ దుక్తంపరిజ్ఞాతుమ్‌,

తస్తాద్దమ్మిరాన్టాః శ్దా యేలోక వేదసంనిద్ధాః

సర్వజనగావో కే సస యోజ్యానాటకేవిధివత్‌

ఈవిషయనబ ఎల్ల ఫభాషలకుసమాననముగాన ఎల్ల భామలయందును దబావకము సౌలభస్థనిహాథముగానే యుండవలయును. వీవాదముం

జా, త జ క ఇద్‌ బట్టియే ె లభ్యార్ధము గ్రామ్యము ప్రయో_క్షవ్యమని ప్రాప్పించిళది కాని యిీగ్ర్రామ్యముచే సౌలఛ్యము లేదని వీరళొండొకపరి బూకరించి యున్నారు చిత్తూరి యొల్లగ్ర్రామ్యుము వ.జమ హేంద్రవరమువారి! బోధి

వేల శ్రామ్యాభాహాప్ర, యోగనిబంధనము

పడెదంట, ఆకళ్లు వారిది చిత్తూరివారికినంట మతి గీనిచేతనే సౌలభ ఫ్‌ మంట 1 ఇవేసుయడీ యద్భవిష్వుగతులు మజీంయయు ఎవరి! కాలభ్యము 1 సామాజికులకా * కాదని వీరియొకవాదము కనికా 1 కవికి కష్టమని యిక్కా-లఫునాటకములలో ఆఅజకవముచేసి భంగపడినవాే నిదర్శనమం, సౌలభ్యార్థము హాూూణరూపకములందు. గ్రామ్యుము ప్రయుక్తమనుట వాూణఫామోనభిజ్హ్హతం జక్కంగం జాటుడమారముగానున్నది,

(2) ఇంకొక యా చేసము._ ప్రాకృతము లెల్ల మన యాంధ్ర చ్రావిడ్‌ కన్హాటభాషలవ లె వెవ్వేలు ఛామలంట్క ఒక ప్రాళ్రతమువారి! మటేయొక ప్రాకృతము బోధపడదంట్క, ఇన్నిఖాషలు వకకుటుంబమున భామీంచుటచే 'బేచెలునోప్టురకకథయగునంటు _= ఈవిషమయము ఫుష్క లముగా దక్షో_త్తరము

(9) 'ప్రాకృతములకు వ్యాకరణములుండిన హాతునుచే వానిని రూసకములందు ప్రయోగించిరంట ఇదియు ప్రాయికముగా దత్తో త్తర మే. అయినను

సగాడవహము, అవళారికపు

“అ ర్యా] లు2ందీ2962 ఇ[066 మీ 5 40046౯09 పేజసిగ8 6౯200125, +2లు05? 23 6 0116 206060” 0% 6 0099000409 0 ప 6 21600, 256ే 136 ఇలితే 35651 23 513 2020౧9౫5 26 (ఓల 226 06 €1ంగం3బ%, &౨6ే 20062౯ 10 మ&76 066 19406 12వీం! 60 అధి120 గల నంలో (6284268 ౦8న 6 007౯జరీలింణ 0080 ఇసయ ల 0౯6 5106 వట 1 ఇ0/663 89౮6 [0౧౧3 రేంగ664 01౯ 0౦౧౫౬10, 029 €0 6176 2 ౧0%1- 1616 ౮626156 098 6 [0౧౧16౧08 0€211 0౯ ఆల గాంం€ కిణసిం8 ఇంక 2౨4 [0౯003, 580% 2 46 ఇసే య వసలుం4ంప1వి6ేడ ౦646470300 ౧౧280 ం౨(౪౮గం 206% €0 ౪౧16 ౯02౯6198 096 0 66 క%ఓగ€ 612606

“కంల 06 60౧౧1666 200004౯ ల౬86 ఏ (02600 1020085648 (4. ౨. 1089-1174. సెకంయ్‌ 124 లాం666 18 విణిగ6 ౪01058 *25 విం! ఈ౪9121964 9 ౬600ప! ఇ పేంం6 కాగు మ02౯ ౪35 ల0€ 196లరలరే 60 పీఠ ల సెజంంటల 08 6౧617 2109020176 02 6 గ౯౦గా కిల 120ట. 0|6 0౯ 00 కం 02116 రే121600 216 తే5ర0668 01 స? 10 19 |1ట5 భ3£ (ఇం110 4 సేంగంగాం 0! 506 0౯ [04౯ *0769 ఇంక. గీ8క ౧?09 00021

మజిళొన్నియా మేవ సమాధానములు 3 లి 6206482 5 806 [40% ౧౧06 ౧1006 ౧9 9 ౯౩0౧౧6౧౬ ౮|| 8(౧6 0 రం4 211606. 16 ౧30 గల౧ 06 ౧3613261 ౧౧౮5 276 వీగ6ీ 50కీం16౨€ ౯26౯ 215 24 1౯౮ ॥గీంయిడ [06134 ౧1౧౧౮64660 అధి! వి 6 [001609 0211 6 6 21606 సేం [00401062 00౪14 090 ?09 ఇం 06 80226 &రంయల440 0/ అ౯|0/04 60160204 ల్ని 806 0 [44 ౯ 0౯౯ 000076 ఉ4/4668 (07 2466౯40 బఅగ్‌ల6ం051/0%4 [0 (0౯౮6 2౫4 2043006004 గ ౯4/63 7664740840 £4%036 442/6608,

[హేమచంద్రుని కాలమునకు ప్రాకళృతములంతరించి శవనియు, అతని వ్యాకరణము వ్ర 'చమోగమూలమనియు, ఆప్ర యోగ ములకు వ్యాకరణము మూలనుగావనియు దీనివలనం దెలియు చున్నది)

అసల 029 54060 పలల ఓలలం6 20 6 విట? €*ంగేం కొటు€ 6 ౯6626406 28 ౪౯109 9 గ్ర600 ౧6 *౪ల౧120412% 1 *౯ (4669 ఇసఏీల పియా $౧€ ౪25 *6౧౧20౦912౧ 294 10 గలం 86 2210216 20001౯66 పీ ఏలర్వే/ 1 ఇలల 26౯ 6 120క0266 264 పేంం0గ6 & రేం8రే 12060266" ఇందువలన ,ప్రాచీనతరక వులు తమ రూసకములలో చేశభాషలను ఎజ్‌ త్‌ కే జి స్వానుభవ జ్ఞానముచే ్రానీనవానేగాని చకివివేర్చి వ్రానీనవాపకారని స్పష్టముగదా క్రయోగానంతరము ప్రాకృతము లంతరించుచున్నతజిన్ని అంతరించిన విన్ణుటను, వ్యాకరణము లక్పడినవి అవియును ససమగ్రముళే. వ్యాకరణములు 'లేనవుడే తదీయ వ్ర'యోగము భరతమునిచే వనుశిష్ట మూయెను వాల్మీ శకి మూలసూ త్ర కారుడంట. ఆతయక రామాయణకా రండే యయిననగులాక, సౌొశత్రములుగాని వరకుచ్యాదుల వ్యాశకణ ములుగాని స్రాకృతమున కంతమాల్ర,ము చాలిన లక్షణములు గావు. క?0[ఆ501 ౧౦౪౭ పేల 6 6౯౦౦1, ౦096ల శ!లడరిరేలు ఆగ 12 ౧౨601 *19 18423, పిజిసిగ 968003 00 సే2?6 పేంలి లం 4గ్రీండిలి 422/66 01 6 122853 0 లల ౧6౦౧ల ౧౨౦ 1100101466 0 ఏ6 001-103 ౧౧౧౪౦93 ౦౧ మరిక్ర తీకయేడి 0. 4 4 ౨ ౨ త 2ీ్‌ం 12 000 0£ ప128గఓ 16 200 9123)3 2౧ 1000541920 గగ ౨ &| రల 6౫౧4౫ 11 06464 ర2025 2 [08 ఇలీ116 (06 ఏం౯0ఆ 90% 52మసిగటి 06 ఇంమిల 20062003 56 ₹26005 [0౧03 0£ విణకింం లుం కేజటంటయ! ₹1౧360టక సీలరిబ్రి గ0౯76 0౯ 1౬5 £6క్రంే2౯ 298 6001098065 2000౯64198 €0 ఏం ణక 0 66 50అుంణ గ96 1206౯ బ్ర2రుగు2ణ2ర5 12014కీం 9800. *రంటణ

'గ్రామ్యుభాపాప్ర యోగనిబంధనము ఇలిరల ల6 92006 (21016) వేం మ035001 లగ 1౯6 0౯0240” 6 $00016 ౯669060606 0₹ 4 1216 266, 23 6 0౦14ల క6 బ్రజగుగు2[128 139 6 [0768 ౪6 6594866 42160606 €0 56, 27॥4 ౧4 000690 శ72767జ0గఏ గణ3 764644 020 ౧/0౧4౪7*

(4) రూపకగ్ర్రాన్యుముచే భామ చెకునంట ___ఉవ క్రమవంతముగా రూపకములందు ప్రయ్నుక్తమయిన గగ్రామ్యముచే. చెలువు లేనేలేదు గాని ళబ్దలవణమెలుంగక వండితమానులు ఉప శ్ర మహీనముణగా వ్రయోగించు గ్రామ్యుములచేత వీరి పాండిత్యాఫినయములకు మోస పోయి వీరియందు వ్రత్యయముంచునజ్ఞులు 'చెడుదురు

“పతిమతిో (రాణి), “ళోకిలయాకలి కూడగు నధర్మి” “అచ్చ రాంగనలు;”” “భాసుకుండగు. నేతూవతీసుతుందు,! “యశోహచ్చంద్ర, వోసంబు” “ఎక్కడం బడందయె;డు” “సవ్మస్రాంశ్వభీమవలోకంబుగో “ఆసురీలిలావతి” “విద్రుమలతా శ్రీ కాంగుళొశ్రేణి కలు, ,. చేతులు” “చందుకమోము” (ఉవమానపూర్వపదకర్మ ఛారయను,] “రమాబోటీ ధవ్చయ్క” “*సుమనోల్లాసము” (సుమనస్‌ +జిల్లాస-అనుళబ్దముల సనూస మంట, “ఖరశిళుపాలుు” “శ స్టాదినియుండవలయును “అహరహోపా నీతుంయు” “వష్ట్రమాశ్వానము;._వీని వే భాషచెడును

(శ్‌ గ్రామ్యమువలన భాసుకు “లాభము” (వృద్ధి) "లేదంట బొజ్జ, అజాగళ_స్తనము ఇత్యాదులవలన జేవామునకు వపాటివుష్టి! కాన బ్రహ్మసృష్టిని దిద్దువము "'సీక్చుపియరుభాపు నా్యాయస్థానములలో, వార్తావ త్తి కలలో కా శ్ర కావ్యకళానాట కాదులలో సెచటనువనికిఠాదు ప్రాకృతేంబులును, అశ్లు కర్మకళాళ్శాన్తములకువనికిరావు నాటకము లలో నవిలేకున్నను ప్రార్వవములమతంబునలోపంబులేదు వృథాగా లతణములుచదిని యీ ,ప్రాకృతస్వరూవమును 'నేర్వవలనీయున్నది వల వీనిని యూనివర్చిటీవారు చదినించుచున్నారు? రూపకములురసముకొటి శేగాని ఓనమాలు నేర్పుటకుగావు. హిందూ నాటక్రములంగాూర్చి విల్స నుగారిసూ_్రివి-

నీచపాత్ర,గ్రామ్యము నింగభూపాలానుగృహీతము _ 34 షాేం0మి, 1 గరం 0లట6 *ా ప%ం606 ఇక రేంగింం60618 6401621 అకొలంందట. గప6 2కొంం62609 0౯ ౯411107 0900146010, & ౪607 80౯0” 5ఇపే- 5010206 [08 6 *2౯6౯౯౦4౧ * 28042042 76088 624 ౯7టీ/టంరీం ణ00స్రై/ (6 'ప్రాక్సుతములకు లతణములు కలవనువాదముంగూర్చి మతీ మయొకదూట:- ఆలత్షణములను ఆ ప్రాకృతజనులు చఏవి తదనుగుణమా గా భాషించుచుండిరని యభ్శిప్రాయమా 1! ఈవక్షము శేవలమసంబద్ధము పూర్వకాలమున సకలజనులుకు ఆబాలగోపాలము చకివినవిద్వాంసులని వీరొతఘోషించినను ఇప్పటివా'రెవ్వరును నక్షుకు ఎవరేని వీభాష. శేని "రండువ్యాకరణసూత్రపు ముక్కలు వానీవెట్టిననేగాని మజీయెవ్వరును అందుగృంథములు చేయరాదా! ఆతొ లిఛ్యాకరణ కారు. డౌట్లు ఆవ్యా కరణ్యగృంథమును చెయనక్ట్మ 6డు? ఆతండు మణియొక వ్యాకృతభాప. యందే వ్యాశరణమును వ్రాయపలయును కాబో.లు! ఆభామనే చక్కల అనుభవము చేనెతింగినవారికి సూత్రములేల! సాత్యమున కుండవలయు నేన్మి ఆంధ్రగ్రామ్యమునకు సీ వీ ట్రా్దొరగాకు, ఉదయగిరి "శేషయ్య గార్కు మహోపాథ్యాయ శ్రీ "శే షగిరంకా స్రులవారును శేనిన లకణగ్రం థనులు సాఖమ్యమునకున్నవిగావున, ఇ.క గ్రామ్యవ్ర యోగని'పేధపరమై నవాదమును మానుకొనందగును ఇవినమగ్రలతణములుకావా! వాల్మీకి సూత్ర్రములపాట్సి వరరుచి వ్యాకరణముపాటి సమగ్రముళలే ఇవియు బ్రాగువ్రళ్ళతుల లతమణగ్ర ం0థములను మననము చదువముగాన రూవ కనులగ్ర్రామ్యుము వ్రాయునధికారము మనకులేదు కాంబోలు ! ఐరోవీ యనులు వానిం జదువుదురుగాన వారికేతత్న్ర యోగమునకు అధికారము నళ వ సిద్ధము కావలయు! "లేక అధికారార్టము మనము ఆన్ర్రాణ్యాద్యవబ్రంక వ్యాకరణనులను గురముఖముగా కాంతినేయవలయునా॥! శ్రాన్యునిషేధాఖాసము అదియే శ్రామ్యవిథానము కొందలు, నీంగభూపాలీయమునుఎడి, “వీపాచభాషాని ర్దేళ నామఖి స్తీవిధామతా తత్రభాపాద్విథాభామా విభాష్ణాేతి భేదతః

౫ త్రామ్యుశాషా వ్ర మాూాగనిబంధనము

చతుర్దశ విభాషాఃస్యుః 'ప్రాచ్యాద్యావాక్యవృ_త్తయః

ఆసాంసంస్కాటర రాహిత్య్యా ద్వినియోగోనకథ్య తే

ఉత్తమావఏిషు, తచ్చేశ వ్యవహా రాత్ప్ర తీయఠతామ్‌,

భాపాద్వేథధాసంస్కృతాచ ప్రతీ చేతి'భేదత, ః

అని యుదాహారించి 'ప్రాచ్యాదిచతుక్టళభాషలకును సంస్కా రముళలేమిచే వినియోగము లేవని వ్యాఖ్య చేసీ, అస్లే సంస్కారరహితంబు గాన లెను గ్రామ్యుంబునకుకు 'లెన్టుకాటకములయందు వ్రయోగ ము కూడవన్కి గ్రామ్ముము లేక నాటకరచనపనికిరాదనియు, ఆహెతువు చేశ 'తెన్టునాటకములె కూడవనియు, అట్టి యాయభిప్రాయము చేతనే విన్న కోట పెద్దనాద్యాంధ్రాలం కారికులు తమచేసీన యాం ఛ్ర, కావ్య లత్షణ వ్రకరణములలో నాటకలతుణమును మానినారనియు, వాదించుచు న్నారు

భరళాది కాన్ర కారులు ఉౌచ్యాదులకు వినియోగము ఛెప్చి యున్నారు “పాచ్యా విదూషకాదీనామ్‌” అని భరత విశ్వనాథులు “్యయగ్దేకం నీచపాత్రంతు తచ్టేళ్యం తన్యథాషితమ్‌” అని దళరూపక సాహిత్యదర్చణములు, విభాషావినియోగ వ్విస్తరమును ఈ గృంథముననే భరతకారికలందుజూడుయు మజణియు సాహిత్యదర్చణమునందు 4302న యధికరణముంగనుయడ సింగభూపాలుయను వూర్యాచారో కృము నను వడించెనేగాని వికోధింపలేవని వతత్పరిఛాషూవతారికవలనం చెలియి చున్న వమేతళ్యావివూర్వోదాహృతశ్లోకములకు అవ్యవహిత పూర్వ ములుఫి---

అథరూపకనిర్మాణ పరిజ్ఞానోవయోగినీ

శ్రీనింగధరణీ కేశ పరిభాహానిరూప్య తే,

పరిభామోత్రమర్యాడా వూర్వాచారోర్టవకల్పితా

సాహినౌరతిగమ్మిరం నివిషోశ్నాట్యసాగరమ్‌

నీచపాత,గ్రామ్యము నీగభూపాలానుగృహీతము ౪౧ విరోధిాచినచోం ౌమాణ్యమెట్లగును! కాన నిటందత్తక్టమే మవ: పూర్వవ మీకృత వ్యాఖ్యసరి గాదు “వదునాలుగు విభాషలును నంస్కారహీనములగుట చేత ఉత్తమాదులకు తపవ్వనిమోగము విపాత నుకాదు. మతి యధములలోనె ఆమాదేశమువానికి ఆయావిఖాపు వినియోజ్యమని యొజటుుగనలయుకు ” ఆని కార కార్థము హృషీ. కేక కాస్త్రి కృత ప్రాచ్బత వ్యాకరణ వీకికలో,__

*“ ఉం00%420054 2౧064 €0 06 016 బ్ర606%1 2060 6 [010% | 4121606, *12 -ాసిఏరై2 ౧2౨26402 [27164 (0౯ 5 ౧4౨1) ప (41 11, తీసిన!

దీని క్రి ందిజ్ఞాపికవి.

“11111 06 00536౫౦8 ర 6 [41065 06 ఉటంంల0€ క0210 2

ఈే 2]60(8 ౧౧౦056” 866౯ ఓ€0 €6111101521 6 *151013.

విభాషలన్నియు సంస్కార రాహిత్యము చే నిర్విశేషముగా నీచము లగుటవలన వానిని ఉత్తమ మధ్యమ పాత్రములకు వినియోగింవ కా దనియ్కు అధమప్శాత్రములకే చేశ 'భేదానుసారముగా వినియోగింపవల నీనవనియు శారికాతాత్సర్యము ఈప్పదూణముచేత్క సంస్కారము లేకయే 'ప్రాచ్యావన భామలు (గ్రామ్యముల్కు అప శ్రశముల్సు కవులచే నాటకములయందు€ ఛై, చూ క్రవ్యములనియు, వృయు_క్రములాయు నని యును్క, విశదముగదా

ఈ దశరూపక కారికం గనుయపి

దే భాహాక్రియా వేష లత ణాఃస్యుఃవ్రవృ _త్తయః లో కా దే వావగమై తాః యథాచిత్యంవ్ర'యోజయేత్‌. ఇట “*లోకాదేవొ యనుటం దిలకింపుడు నావైలినియక “యఫాచిశనొ మనుపల్కు.గూడం గటాథ్సీంవుడు. ఈవిభామలు అవ ఈ్రంశ్‌ భేదములుగాం జెవ్పంబడియున్నవి గదా విభాషావినియోగము దళ రూపకమునంబో లె రసార్ణవసుథాకరమందును క్రడుసం శేవముగాం జెప్పు 6

'లీ౨ శ్రామ్యుఖాహా వ యోగనీబంధనము టకుం గారణమేమని యొకయా సము వుగౌపరుక్రీయములో పరి భామను చెప్పనే చెప్పమికిం గా[ *మేమని ప్రశ్నా కారముననే యుత్త రము ఇట్లు నిగభూపాలియ కారికోవన్యాసముచే గ్రామ్యుము అవశ్య ఇ లి, చ యోజ్యమని సిస్ధంచికధి విబాషలు సంస్కార రహితములని నసీంగభోూ పాలుయ వచిచిన యిీస్వారస్యము నరయుయ “*ఆసోం సంస్కార రాహి త్యాన్వని యోనోనకధ్య తే ఉ_త్తమాదిషు ” అశుమాటలో “ఉ_త్తమాదిషుో అనుట చే అధములకుం ఛ్రయు _క్రములగువిభాపేతర ప్రాష్ఫతములు వాడ [లకణగృంధసనాథముల యయ్యును] సంస్కారరహితముల్మే అనలా సంస్కృ వగ్రామ్యములే, యనిసూచితమైనది నిగభూ పాలు డిట సంస్కారహీనములని వ్యవహ రించెన విఫభామలకుంగూడ లక్షణ గ్రంథము "లేర్చడియున్నవి “*లక్షుణాని మమళొతపొదానాం భాషార్ష వౌ అని విశ్వనాథకవి రాజు హృషీ కేక న్‌ ం ధా త్రీ గారు ప్రాకృత వ్యాకరణవఠికలో నిట్లు వ్రానీయున్నా రుని

• ం02య106ే2 06 (616 బిజగురషర2లి 006 12106 త21600, (626 6! & [40220052 0%)” బ్రర06/11007 పర 06 2ఇరంగణ 0 ఈ [021- 2120412 2964 ౦0రలా (4002010103 గ్ర6 50011166 1165 [0౯ 6౦00 0 116 త1లొలంరి! 61416015 046 00006 ౪964ల 06 1౧ ఈరీతిని ఈభావ. లిఫుకు లమణ శ్రుంథసనాథము లయినను సం స్కారరహితములే, వలను ఈలషమణము స్వరయావకథనమా త్రముగాని విశేషాధాయకముగాదు సంస్కారముపొందినచో నీభాష లెల్ల సంస్కృ తమయనగును, అప్లేభరతమునియు 'ప్రాశృతమ్మాత్ర, మెల్ల సంస్కా-రరహ్‌ిత మనియే వచించినాండం:.__ వీవంతుసంస్కృతం పాఠ్యం మయాప్రో క్తంద్విబో_తృమాః ప్రో ్రతస్యతుపాథ స్ట్‌ సంవ్రవవ్యూమిలక్షణమ్‌

ఆేన్యునిపషేథానుమానా భొస వ్రుకౌనము 'ఈ3

వతదేవవిపర్య స్తం సంస్కారగుణవర్జి తమ్‌

విజ్హేయం ప్రాకృత పార్యం నానావస్థాన్తరాత్మ కమ్‌

భరతముని తనకాలమున లత్షణగ్రంథములులేమిచే నట్లు చెప్పి నా డవంవగదు, భరతమునియీ యిీావ్రకరణమున పోళశేలమేణమును వెప్పియున్నా.డు లతమణగ్రంథసద్భావమాత్రమున నివి సంసాారవంత మ.లుగాన్చ సంస్కృ లేతరములయిన ఛామావిఖభామలగెల్ల నవ గే 0 న ఇ కదిలి = జ సంజ్ఞ మవాభామ్మూది గ్రంథములో వ్యవహృత్యమెనవి * ఏక సై్య్రవళబ్టస్య బహవోపథభంశాః తద్యథాగరిత్యస్య ఇావీనోణీనో తా .గనోపారలిశే లేవ వావ యోబహవోవ భృంశాళి -మహాభాస్యుము “థా న్రేతు సంస్కబృృతాదన్య దప త్ర శత యోదితమో”___వండి

ఇందువలన, ప్రాకృతాది ఇఛ్రాపూ విభాషల నీచనిచవరత్య్వ్యాి శాక తమ్యము, వర్గ న్సూన త్వాధిక త్వాన్యావృశ్‌ త్వములచే నివి సంస్కృత మున కెంతదవ్వయినవో దానింఒట్టి యీర్బడినదనియు, సంసొారహీన కాకారణముచేతనే యివి నీచాదిపాత్రలకుంబ్ర యోగంపంబ కినవనియు, నడుమవచ్చినలతణము వీని వయోగమునకు సాధక మేనియు బాధక మేని యుంగాదనియు విశ దముగదా ఇందువలన వెట్టకతప్పనిగ్రామ్యుము నిషి ద్ధమను హేతువుచే నాంధ్రనాటకములకు నాంధ్రాలంకారికు లొప్పరై రనుమాట యపాస్తమైనది మణియిందు విశేష మొ టికలదు ఈ గ్రంథము నందే మజీయొకచోట నుపన్య_స్తమైనను ఇట ప్రన_క్రీవిశేషము చేం జెప్ప వలసీవచ్చినవి వమన, ఈపూర్వపత్ష మే ్రాన్యుము లేనివి నాటకముకాదని యొప్పుకొన్నది గడా వూర్వవమయుల యీయుక్రి చెతనే శ్రామ్యురహిత నాటకము లెల్ల రూవుమూనినవిగదా ్రాన్యువి రాజితములగుత్రత్స్రతివత్ను నాటకముళలే సరియైనవనియు సిద్ధాంతత మెనదిగదా,

గ్రామ్యనిపేధానుమానా భాస్మప్ర కారము

ఉవలభ్యమానము లయిన యాంధ్రలమణగ్ర్రంథములందు [కావ్యా

లంకారదచూజామణీ కావ్యాలం కారసం గ్రహములందు] సాటకలతణను

ఈఈ శామ్యుభాహేవ్ర యూగనిబంధనము "లేమిచే నాంథ్ర భాషలో దద్రచననిషిద్ధ మని వాదించువారి కుత్తరము నరకవిజయ వ్య్యాయోగకారు డు సాహిత్యరళ్నాకరములో నాట కలక్షణము వెప్పళెదు ప్రసన్నరాఘవనాటకకర్త చంద్రాలోకములో చానింజెప్పలేదు అప్లే కావ్యాలంకార సరస్వతీ*ంగా వరణ కావ్టవ్ర కాళ వాగ్భటాలంకా రాలంకారసర్వస్వ కావ్యాదర్శాది సంస్కృత "ట్ర “థము లభో నాటశకలతణఘులేకు రసతకంగిణీ రసగుగాధరములయందును "లేదు ఈగ్రంథముల రచయితలకు సంస్కృృృవనాటకము లుండశావసియేని ఉన్నను వానియందు ఖాహాభేదములు కూడవని యేనియు నభిప్రా యమా వాలే కొందలు నాటకములు రచియించినారుగడా! ఒక్కనిశే నాటకములు కూడుననియు కూడవనియు నఖి ప్రాయద్వ్యయమా। నాటక లతణమును తమకుముందుగా నే యొకళొందలు కగము చక్కలోంజెన్పి యున్నందునను గ్రంథవి_స్తరభీత్యాగి కారణములచేతను వూర్వో_క్ష సంస్కల్భృతకవులు తమ లత్షణగ్రంథములందు దాం ని మానిరనియు విశే పములుదెల్బ గలిగినవారు తమగృంథములందే వానిని చెల్చుచుండిర నియు నూహ్యుమైయున్నది ఆంధ్రమందు అలంకారకాన్రగ్రంథములే యరుదు నాటకములు లేనందున తల్ల శ శభోవదేశము. ఇృట్టునను నిళ్చ యములేక ఫుట్ట బోవువుత్తుని నామకరణవిచారణమువోలె నప్రస_క్ష 'ప్రాయమైనది ఇపుకు నాటకరచనలచే సుప్రసకృమైనది గావున నివుడు దశరరూపకము అెన్షింపలుడినది మటీయు ఆంధ్రములో రూపకలక్షణరచన ఒకానొకకారణముచే ప్రాచీనుల కళక్య్థమైయుంటెను లెను లక్షణ ౦భములలో నాయథ్యా యమును మానుట కదియేముఖ్య కారణమైయున్న నుండనోవు అదియే మున __రూవకలకత్షణమందు 28 రూపక భేదములను౦డి లత్యుములు సూవ వలయును అట్టివి ెనున లేమిచే 'చేవభాపోరూపకములనుండియే చూప కలనివచ్చును. నింగభూపాలీయ దళరూపక దర్చణవ్రణాలికంగనుడు భుటీయు నీరూవక భేవముల స్వరావములు లోకనిద్ధలమ్యైకగమ్యనులు

ాన్యునిషేథానుమానా భెసప్ర, కారము ! 23 దింటిరి లతణ కారుండేకచించిచూపుటకు వి _స్తరభీత్యాదులు కారణము గానోఫవు లమ మెల్ల మాతృ గాషలో నేర్వవలనీయుండలా .(తణమా త్రము లెన్షునంజెప్పుట యనావక్సకమనియు మాతృ ఫామోలతమ్యుములు అెలినినవారికిది యనావశ్యుశమయిన శే "ెలియనివారి బోధవడదనియు నువయోగపడదినియు. ఆంధ్ర, లతణగ్రంథములలో చానినిమూని'వేనీ నారు ఇపు జాంధ్రభామలోనున్న దశరూపక్రంబును అవేవ్సీకవ్యలత్యు సుంప్పత్తివిరహితంబగుట చే నిష్ప ్ర్టియో జనప్రాయ మై యున్నది అప్పశవీయము.న నిట్లున్నది--- గ్‌ ఉత్తము డులక్యలమణరృ త్త వేది పర గుముధృము డనలత్యుపద్య వేపి సౌరివినధముండులత్షణన్లో క వేవ లతణజ్ఞలకివియపోలతణములు క తొలుతను లషేణమాత్ర,ం బు లెతింగి వీలుంద లత్యుములు 'చెలియంగా వలయును గావున లతణ ములు లత్యుంబులును చాఠముగంజేయందగుళా లమ్యములు పారమునేయందగు౯ా అన్నారుగదా? తెనుంన నున్నంగదా చేయనగు౯ దీనివలన లెలిసినదిగడా ఆంధ్రృకవులు రూప కలత్షణా ధ్యాయమును రచింపమికి నొకకారణమం! మటీయు ఫపూరోర్టక్స కావ్యాలంకారదూ'డామణీ సరసరాజీయ ములు లేనప్పుడు కవులు వేనిని పాటించిం! ఆూధ్రగ్రంథముల వ్యాఖ్యా తలుకూడ వీనినుండి యుదావారింవక చంద్రాలో కాది సంస్కబ్బత గ్రంథ నులనుండియే యుదాహరించుటంగనుడు. ఫూర్వము నీర్వాణఫామ లోనే మనవారు అలంకారమును నేర్చుచుండిరి ఈయాం ద్రప్రకరణ ములు లమణన్వరూప సమగ్రచర్చా ధురంధరములుగామి త కాస్తో

రోజు లొన్యుభాహావ్ర యోగనిబంధనను చేశవిషయమందు ఎన్నండును గణన కెక్కవాయెను ఈశొన్త్రము ెలుం గుశవర్ధిల్సమికి అవియొ! కారణము మతియు ఈరెండుగ్రంథములలో "లేనివియు చం ద్రాలోకమందుః గలవియునగు లలిళాద్యలంకారములు ఈ లెనుంగునంబనికిరావా ఇప్పటికిని ఈభాషయం దల౦కారథాస్త్రము అరంభావస్థలోనున్నది కాన నిందులేనిదిప్తమాణమా కాదా యను చర్చ పనికిరాదు పోనీ చర్చకేమిగాని ఇందులేనిది చమాాము కా దనిటసరిగాదు లత్షణాఛావమువలన నిషేధము సూచితమనువాదము మందమని ఈ ముపనార్థసము చేత నిళదముగదా వలతణ గ్రంథములంబట్టి సంస్య్య్భాతనాటకనుల నాం ్రీశరింప వలసినది! అనియొకప్రళ్న వార్రాపత్రికలం దగపడుచున్నడి ఈప్రళ్నకు ఆవ కాళము లేదు నాట కాంద్రీకరణమునకు లక్షణగ్రంథము వలయు నేని ఇతివోనవురాణ మవో కావ్యాదొగ్టం ధ్రీకరణమునకును లతణగ్రం థము వలనీయీ ముండును అదిలేక నాటకగ్ర్రంథనులం దెనిగించుట దుష్ట మేని అదిలేక భారత రామావణ నై షుథాదిగ్రంథముల దెనింగించిన ఇెద్దలు తప్పునేనీనవార గావలయు బళిబళి ఇంద్యుగ్రామ్యుము పెట్టనల యునుగాన దీనికి లమ్‌ణ ట్రా ౧థములు వలయునందురేని అందు రోంత కథలు బూతుకథలు కలివిడంబనము లును చొచ్చునుగావున వానికిని లక్ష గ్రంథము లుండవలనిన బే లక్షణ గ్రంథములు "లేనిచో నాం శ్రీ కరింప శాదనుటకుం బ్రమాణ మేమి! శృవ్యసారము లేని దేశమున ట్రాహాణుడు వనీంప రాదన్నట్లా వ వప్రలౌవరుద్రీముమునకు నాం ౮ ముగదా నరసరాజీయము! (దానంగల నాటకలక్షుణమిందుంద్యక్తము ) ఉ అట్లని మాతో మూర్తి చెప్పినాండా వ్రు మతి నరసరాజీయనులో నాటకలతుణము "లేదేమి? ఉ అందులో కావ్యాలం కారచూడామణి యందుంగల భందో లవణము లేచేమి 1

నాటోలవణమునకు చమాణగ్ర్రంథములు 5౭

మజీయు నాటకము లుగూడవని యాంధ్రకవులకెల్లం దాత్సన్యు మేని నన్నయాదులలో నొక రేనియు అట్లునిబంధన చేయలేదేమి? అ్టి నిబంధననేయు నధికారమెవరిశేనియుంకునా మిరుమెచ్చునట్టి యేయో గుచేతనేనియి నిశ నాాధ్ధనాటకములు వ్రాయ గూడదని యివు జొక నిబంధన నేబుంచిచూడుయ వపాటి చెల్లునో తెలియును అక్షి నిబాధ నయును లేదు నిబందనాధికారంఎను లేదు అటుగానిచో నాటకములు ఫుట్రవలనీనదే ఈభాపు నాశము కావలసినఏయే అని యూ'వె ద్దలకు ఆలో శము కాబోలు కాదు కాదు నాఎకములుపుట్టవలనినవెయే ఈ వాపు యలంకృత కావలసినదియే యని వారియను గ్రహము

నాటకలవయణమునకు చ్రృమాణగ్రంథములు ఆంధ్రనాటకము "లే లక్షుణగృంధములంబట్టి రచించవలసీన-

ఆంధ్రమున శల్లక్షణ్య్రంథములు లేనందున ఆంధ్రనాటకని ర్థాణమును వా్త్ర మొప్పునా? ఆంధ్రనాటకములందు ఆామ్యు ముపయోగింపపయాడ 'దని సింగభూపాలీయమువలనం 'చెలియుచున్నది వానియందు నక్రథా రణము పూవరాదని వ,శౌపరు ద్ర యమందున్నది నాందిలో 12 వవము లుండవలయునని దళరూ కము అట్లులేమి నీనాందితప్పు ___ఇత్యాది వాదములతో న త్రీకలు నిండుచున్నవిగదా

ఇట లతుణము లేదనుదునే శాస్త్ర మొప్పద నుట వటిమా ట! లక్షణమే శాస్త్రము వస్త్ర మే లమణము ఈ వళ్నే వంధ్యావు త్తుని 'రాజయోగమును జోస్యమడిగినట్లున్నది

వతి యీ కావ్యాలం కారసం "ట్ర హమును కావ్యాలంకారదూ డా మణియు లేనప్పుడును ఆంధ్రిమునకు అలం కారమువలనీయుం డెను గీర్వా ణఅభాషలోనిచే 'ప్రాచీనాంధ్రకవుంచే పాటింవంబజెను ఆమేవించుటకు వలవమణ్మగ ౦థములు ప్రమాణమో రచనకును అఆలతణ గ్రంథములే 'ప్రమాణమని వేజచెప్పవలయునా? అది సంస్కృతమున సిద్ధముగానుం డలూ ఆంధ్రమునలేమి యొకలోపమా! సర్వత్రవిశేషాకారమైన యేత

౮౮ ల్రామ్యూఖాష్మూవ యోగనిబంధనము ద్య్భామోలతణమే నన్నయళభట్లీయ వికృతివివేక కవిశిరోభూపషణాది రూప ముల దేవభాషనుండంగా సర్వత్ర సామాశ్యస్వరూవంబును విభాష రూపై. కదేశమాత్రమందు సజాతియాతిదేకావేవీయు నగు రూపకలతు ణము గ్‌ర్వాణభాషయందున్న నాంధ్రిమునకుం గొజుగాడా 1 ఆంధ్రఖా పులో 'లేమిచే నున్వాది ధర్మశ్యాశ్తములుగూడ ఆంధ్రులకు ప్రమాణము కావా! ఇంగిలీషుభామలోని వీశలోోడ్డువ్ర కారము లెన్షుదోషికి దండన విధింపక వదలివేయుదురుగణావలయు'ను సర్వ దేశ జన భాషలకును నిర్వి “శీమములగు విషయములు వఖాషయందున్నను మతి యేభాషవారికే నియుం బనికివచ్చును ఇంగిలీషుగణితము తెలుంగం శెలకు పనికిఠాకపోదు ఫూర్వపమయులు ఆమేవీంచుటకునూ త్రము సంస్కృృతమందలి రూప కలతణమును పొటి:చుటయు నాటకరచనకు ఉల్లంఘి)౨టయు నేల యనిన __పాటించుట ఒరులనాటకముల దూజుటకు ఉీల్లంఘించుట తమయు త్రమమిత్రులయు నాటకములను గాచుకొనుటకు మజియు వీరిబుద్ధి పరనాటక్రదూపషణోత్క_ంఠ చేంగల్లినతచ్చిబ్బులో నిజ నిజమి త్రరతణోదో్యోగరూవనిరోధముంగోలుపోయిస్థి తస్థాపకమశ్యా దచే ప్రకృతి నిద్ధమైనసంస్కృృతలత ణ త్ర ంథములనే తడవినది ఇట్లు ఆసీం గభూపాలీయమే ఆక్రతాపరుద్రీయమే. ఆడళరూపక్రమే. ఇంక గీర్వా ణభామోకవులకు వయేసంస్కృల గ్రంథములు ఈవిషయమునం బ్రమాణ ములో అవియే అవియెల్లను మనకును ఈవిషయంబునం బ్రమాణము లని వూర్వవముల వాదము చేతనే సిద్ధాంతితమైనవిగ దా మఆతీయు ఆధునికలమణ కారులు నాటకలతుణములు రచించి యీ భాషయందలి యీకొజంతను దీర్చ్పనవలయునను భోషయును ఈగ్రా మ్యనిపేధవాదులే పెట్టుచున్నారు. లతణాభావనముచే నిమేధము గమ్య మయివయెడల నికలవమణ*రణ వన _క్రియెట్టివ! మధ్యవారును ఆకొజిం తఈందీర్చలేదనుఘోషకు నివియ యుత్తరము. ప్రాచీనులు అలషమణముచే సిపేధముంచెల్పిరేని తర్వాతివారు తన్మతవిరుద్ధముగా లవణమెట్లు

రూఒకరచనానుజ్ఞ 'ఈణా చేయుదురు? వారినిపేధము వీరికింబ్రమాణనుకాదేని వారు నిషేధించి రని యీయడవి మొజ్ఞయేల? వారిపి వీరికి ప్రమాణము కాచదేని వారి దియు నీరివియు మన కెట్లు ప్రమాణములు! మన మిరువురికిని బెబ్బె చెప్ప వచ్చునుగడా అంతట నెల్ల వారికిని వారియిచ్చయే లక్షణము అది సమ్మ తము గానేరదు ఈకావ్యాలంకారసం గ్రహ కావ్యాలంకారదూ'డామ ణులు ప్రమా+ఎక్వస్వ మశుటకం బ వీనిని ధిక్కరించుట లు నుభ్యమ తో నేని అదిబేకయేని కొ తలుతీక్చుటకం కును కొజుతలు తీర్చంబడు నందాక నాటకరచనమానుటకంకెను. వీనికేవి వమాణసర్వస్వమో ఆ సంస్కలృృత లతుణ గ్రంథ సముడాయమే మనకును బ్రమాణపర్వస్వమగుట యీ న్యాయ్యము సర్వన్య్సాయములచేత నదియే సిద్ధాంతము అంకస్థల పాత్ర భాషితరూవవిభజనమాత్ర్రమున నాటకము కానేరదు ఇప్పటి నవీనాంధ్రనాటక ములనుండి లత్యుముదాహరించుచు ఎవై "లేని నూతన లతణగృంథము నివుడు "లెన్టున రచియింపరాడా యందు "లేని ఈనవీన నాటళములలో నాంధ్హీకరణమగు నొకకొన్ని 28.రూపక _భేదములలోను ఒకటి రెండింటిశే లత్య్యములగునుగాని కడమ భేదమలకు లయ్యములు గావు కడమ నూతననాటకములు ఈ 28-.లో 'నెందునుంజే రక్ష బి ప్యాగనావిబోధిత చతుర్వేదోద్ధ లతే భరతమహర్షి ప్రీత నాట్య ఇాశ్రమర్వాదకు వెలియైయున్నవి కాన వీనింగొనిచేయు లతణము సరి వడదు భరతలమణసమ్థతమగు నాటకము ఒకటి ఒకానాకటి యున్నను అది వీనినడుము బొమ్మ చెముడునడిమి గొజ్జంగి వుచ్వువలె నల్చసారులకు అలవడకయున్నది అట్టివియు 28 లో నొకతెగయేగడా కావున సలక్షణ రూపకములు ఫాషలో సమృద్ధిగాం బ్రుబలువజకును "లెళ్టున సుబోధలతణ గ్రంథరచన అళ కష్టము రూపకరచనానుజ్ఞ వూర్వపయులు వగ్రంథములచే నికేధమును ఆనుమానించిరో వానీయందే వాచ్యవ్యంగ్యభంగుల రూవకరచనానుక్డ చదువంగలవా రికి అలవడుచున్నది అప్పశవీయమునం దిట్లున్నది.- 7

శం ల్రాన్యుభాహో ప్రయోగ నిబంధనము గీ చేవ భూసుర థరి త్రీతళేం, చ్ర సచివ కంచుకి విట విదూపషక విరక్స వారయోపీ. న్నృపామూాత్యవనితలందుం జెప్పందగు సంస్కృతము సుధాసీంధుశయన నీ తవణవైనాదిక కర్మహీనులక ను భామాజనులకును ట్రౌశృతంబు తతి వైళ్ళహూధ్ర వ,భృతివధ్యమాధమ జాతులశెల్లను శౌరనేని ధీరలుబ్ధ కావివినీచ జాతుల మానవులకునెల్ల మగధభఖాష. "మొగి బిళాచాసుకముఖ్యు కెల్ల, వై ఇాచికానామభామాద్వయంబు గి వతిఠచండాలయవనాదివరమనీచ జూతినరుల కప త్రం మోాలెనుంగు నీమవారికి నాంధ్ధంబు నెన్పవలయః6 గావళ్గనాటకముల గోపి కాభుజుగ చేవభూసుర మొదలు అప్ట్థృంశ మను వజఆకుంగల ప్రకర ణము శ్రావ్‌ కావ్యమున కనర్టయింవదు నాటకమునకుమాత్ర, మన్వ యించును ఆంధ్రింబు నెచ్చవలయు ననుమాటయు సంస్కృతనాటక నూత్రమునకే యన్వయమగుననంజనదు అట్టినాటకము లోకము లోలేదు ప్రృతాపరు ్రీయమందలి చ,రౌసరు చ్రుశల్యాణనాటకముగూడ నట్టివికాదాయెను కనుక ఆం ద్రవినియోగము గీర్వాణభామోనాటకముల నై చెప్పినమాట గాదు ఆంధ్రేతరభాష లెల్ల నీప్రకరణమున జూతిభేన ములకుం జెప్పంబడినవి ఆంధ్రముమాత్రము దేశముంబట్టి చెప్పయిడినది "కెల్లుంగునీమవారు ఫూర్వో క్ర భూసు ౮ దులయందుం 'జేరంయేయున్నారు కావున ఒక్కనికే సంస్కృ తాద్యన్యతమమును ఆంధ్రంబును అనువిప్తతి

రూపకరచనానుడ్డ సిం వం మపరివ+ర్య మగును కాన వఏీకనాటకవమందు సంస్టృృుతాదిభాషల నోంహాడ నాం ధ్రమునుళాడం_ బెట్టుమని యభిప్రాయ మనువాద మప్వొస్తమైనది మతీయు నబర్బ్చరకిరా కాస్థ చ్రవిడాద్యాసుజాతిషు నాట్య యోగేవ్రశ _ర్తవ్యం శాన్యంభఛాహాసమా శ్రా యమ్‌ అని భరతముని యాం ధ్ధమును సంక్క్భృతనాఓ కములలో. జెప్ప శాదని శాసించి యున్నాడు. సర్వలకయ్య కారులు నట్లు నడచుకొన్నారు అట్లుండ నప్పకవి తద్విరద్ధముగా జెవ్చెననుటీక యొప్పందగినదిగాదు మటి తత్త్వార్ధ మేమన----9ఏ ఛాషాష్టళోత్సత్తివ్రకరణమున కుపసంవ* రముగావున అష్టభామలకు వినియోగము నెవ్పంబడినది అష్టమమయిన యాంధ్రమునకు ఈలెనుంగు నీమువారినై. కావస్థనాటకములందు విని యోగము అని యఖిస్తాయను అగవపడుచున్న దా ఆంధ్రనాటక రచ నానుజ్ఞ! లేదు లేదనుఘోషకు సమాథాన మిశ మారే చెప్పుడు రసము కిన్నిష్టమను ప్రశ్నకు ఉ_త్తరముచెప్పుచు నప్పకవి దృళస్ధ కాన్యనముల యందు సామాజికనిషస్టముగాని నటావినిష్టముగాదని యిట్లు క్‌ ఎనౌడు -- నీత త్ర నంబంతయుః దనరుంగావ్యను లందు నాట్ట్టంబులందు ననారతంబు వినునార్యులకుం గావ్యవృ _త్తంబులను గనుం గొనురసజ్ఞాలకు న_ర్తనములంద గలుగుగానిరసంబు గలుగదడారోప్యంబు గావున నటియించు కాంతలందు ఆంధ్రమున నాట్య మేకూడ దేని ఆంధభ్రనాటక ప్రయోగ చ్ర్ల్రు రసజ్ఞ సామాజికులు వం ధ్యావుడ్రు లేగడా కాన నిట నీనాట్యప్రస్తావము ఆంధ్రనాటక నిర్ణాణవ్రచోదన మేకాని తన్నిబర్ల్మణను గాదు గ్న్‌్వాణ నిద్నార్థలన్షై యిట నప్పకవిచె ష్పిననుట భోజనవం_క్షిలో వడ్డించినపంచ ౪ (850

స్థ ్రామ్యుభాహోప్ర, యోగనిబంధనము డార -చీమలకోస మన్నట్లున్నది అస్పళవి యీరితిని నాటకరచనను వా చ్యాగమ్యుభంగులం టోల్సొహపటిచినా డుగడా నరసభూపాలీయకా రుండును ఇళ్లు రసము దృశ్య కావ్యములలో సామాజికనిష్ట మనుటంబరి కింప్రండు మ రన.ణీ యోల్బణ తొసమేత మగునీరత్యాదిభా వాచ్ధిలో నమరంబుట్టు చుమున్లు చుందగుం దరం7గారూ డిసలచారిసం ఘములేతశ్చ ్ర)తివన్నమౌ రసము దత్కాలంయినందైన స తశ్యముకామాదుల యంద నాట్సమున సభ్యావాసమెభాసిలుక్‌ అృందెట్లు అనుజ్ఞ గమ్య మై యున్నది మజీయు కావ్యాలం కారదూ డామణియందును వమ్యమాణఫ క్కిని చ,వోదనవాచ్యగమ్యభంగులం బ్రుబలముగానున్నది క వినువారికిం గనువారికిం దనరువిభావానుఫావ దర్శనచయముల్‌ ఘనరసపోషకములుగాం జనుతవి తానాట్యములంబ్రసన్నాకృతు త్రై లే ప్రోడలకుం గావ్యములయందుం బొందురసము దష్టలప నాట్సములయందు6 దనగు రసము స్ఫుటవిభా వానుఖావసంఘటన చేతే స్వాత్త్విక వ్యభిచారి సంస _క్రీచేత క రసమారోప్యంబగుటక్‌ బొసలదునాటములయందు బొల్బగుంద త్త త్ప ఫిసరస్మరణము చేత౯ా వెససామాజికలయందు వేడ్కకునెలపై. "లే పంచవిధభావకలితప్రవంచ మెల్ల గలసి శృంగారరసపోషకంబ యండ్రు

ఆంధ్రలవ్ష్వాభావ కారణము స్మ శ్రమముతోడంబ్ర, యోంగసంగతియెతింగి కావ్యనాటకముల గవూర్చగనుటయొప్పు లే అట్టి కావ్యంబు త్రివిధమై యతిశయిల్లు నవనిం బద్యమయంబు గద్యాత్మ కంబు పద్యమయ మొప్పు ఛందోనిబద్ధమగుచు గద్యమయ 'మొప్పు వాక్యసంకలితమగుచు క ఆపద్యగద్యకృతములు రూవకములునాటకములు రూఢములగునా రూపసమచంవూకావ్యత 'ప్రానీంచును నాటకములు బహుళములరయక్‌ 'లే సర్షబంధంబు కావ్యంబు సంస్కృృృతమునం త్రతంబున నాళ్వాసభాసురంబు నాటకము లెల్ల నంకసనాథకములు పకన ననడు. సనన పనకనపననునన గద్య ముఇ్భా గిసలంబ శాంకంబ యండ్రు కాన్యనాటకములః గూర్చయనుటయొప్పు --ఇప్పటిశేని నిషిద్ధ మనుఘోష యడంగునా!.__9ట్లు వెద్దనాదులు నాటకరచన నేయం్రేరిం చియు తల్గష్షణమును త్యజిచుట చే చానిని తగినయాకరణములనుండి యెజుఃగునిది యనుట వారిహృాదయమని విశదవడదా ఈలక్షణనును మానుటకు బహూుళత్వంబు ఒక కారణమని వద్దనసూచించుటం గన్నాా రుగడా ఆం ధ్రలమ్యోభావ శారణము ఇట్లు లయమణ కారానుగృ్భహీత మయ్యును నాటకము. లెనులప గవులచే పరిగృహీతను కాలేదేమి? కానందులకు ౪*రణ మొకటే.-మన వారు మేశలమందస్వభొనమువారగుట గళామగతికోలోకు ” మతి యింతమాత్ర్రమున వీరు ఆచరించిన బెల్ల నంగికృళతమనియు అంగీకృత

! తామ్యుభాహాప్రయోగనిబంధనము మెల్ల వీరు వ్రాసీసనియుం దలంపందగదు చముడప్పవ లె నందళిని వ్రాయు ముదురా గీర్వాణథభాషయందు రాజతరంగిణీ హర్ష చరిశత్రాద్యాఖ్యాయి కలు గలవుగడా అెనునంహడవా! 'చేవభామయందు గద్యరూపకథలు కాదంబర్యాదులు గలవుగదా? లెన్టున నట్టిగద్యము లేవి! "ెస్ట్రసంగూ డవా కూడవీని ఇళ్చుడు కవిచరిత్రలను దేళచరిత్రలను కాదంబరిసార సంగ్రవోవిగ్రంథములను త్రాయువారు భారతికి ఎగ్గొనర్చినవారా! మన వారు మే క్రదాంటుగా చిరకాలము ఫవురాణముల నాం థ్రీకరించి తర్వాతం బ్రబంధంబుల విసీగి యివుడు అన్యములందొడంగినారు మతియు గ్‌ర్వా ణనాటకముల నెతింగియు హూణనాటక్రములం జదువువజకు నాటక ముల వ్రాయరైరి గీర్వాణశథల నెజింగియు వాూూణనవలలంగాంచిన దనుక నవలలపయిం బడరైరి మజియు గద్భుకవన 'మొకప్రస్ఞ శాదంట ఆభావముచే నవలలు లేకపోయినవి నాటకములు వ్రాయమికిని అట్టి కారణమే యొకానొకటిగలదు కావ్యాలంకారమా డానుణి న చ వినుతయళంబునంగలుగు విశ్రు తనాకనివాస మయ్యశో జననము శ్రావ్య కావన్టముల సంగతినొవ్పగు శ్రావ్య కావ్యముం దనరం గవివ్రభావమునం దత్క-విసమ్మతిలేనిరాజులే ఫుశవిహారింద రవ్విభులు పోయినజాడ 'లెజుంగ బోలునే మ్‌. కవిసంసిద్ధపదంబు భావరసవిఖ్యాతంబు లోకోచిత వ్యవవోరంబు నుదా _త్సనాయకము శృవ్వంబుం జతుర్వర్షసం ఛవసద్మంబును నైనకావ్య మిలనాపద్మోద్భవస్థాయియై కవిసంస్ఫూ_ర్రియు దాతృ కీర్పియుందగంగల్సిం చునెల్ల; ప్పుడు౯ ఈవ్రాతంబట్టి చభూడంగా __-మనవారుీ శ్రవ్య కావ్యముమాత్ర, మే న ప్పసంతొనములలో చేరినదనియు ఆముప్మి కాభ్యుదయప్త్రదమని యు దృళ్య కావ్య మట్టి కాదనియు తలంచిరని మయొకరహస్యము వెలు వడుమన్నది మవకవు లెవ్వరును రూపకలత్యురచన జేయమి కిది వ్రథ మ కారణము గానోవు ఈ రెండును బొవలబళ్యమును లత్షణరచనకు అడ్డ

ఓథా్రాగాపా గ్ర హణదూపషణము సి మైనవి సాహినౌరతిగమ్బూరం వివిచోర్నాట్యసాగరమ్‌ మజియు. పూర్వులు రూపకరచననేయనేలేదనుట సరిగాదు శ్రీనాథుడు వీథీనాటకమురచించెనని వ్రనీద్ధముగదా అతండు బూతులు "చేర్చకయుండిన నవ్పటినుండియే నాటకములల్లుకొని యుండును అన్ను లును ఫూర్వులు నిజపత్త్వానుసారముగ నాటకములను రచించియేయు న్నారు సంతానంబో కాదో దృష్టబసాువ్రయోజశంబుగావునను ము ఖ్యముగా ఆనందనిస్యుందిగావునను వెద్దనాదిలమణ కారుల చే ననజ్ఞా తంబుగావునను మటియుం బ్రబంధములతో బ్రాణమువినీగిషోయినది గావునను నాటకము మనకు ఉపాదేయమే ___ ఓథ్రాదిధాషాగ్రహణదూపణము శారణనిశేషముచే నాంధ్రగామ్యము నొల్ల ని కొందజు ఆంధ్ర నాటకములలో సంస్కృృతనాటకములందలి మవోరా ఫ్రీ శౌరనేన్యాది షడ్విధ్యప్రాక్సృతములకు బదులుగా ఓఢ్గుము కన్నడము హిందుస్థానీ అఆవము ఇంగిలీషు సంస్కృతము అను నాజింటిని ప్రయోగింపవలయు సని యభిప్రాయపడియున్నారు వారే ఆంధ్రులకు ప్రాయికముగా లెనుం గుతప్ప వేలుభాషు రాదనియు నెలవిచ్చియున్నారు అట్టి నాటకనుల వభావాతిశయముల నొకఠొన్నిటిం దెలివెదటా వమానిసీయైనవానికి ఆనాటకము అర్థముగాకపోవుట కవికి ఈయోధ్స్రాదులను నేర్చుటకు వలయు (6౫ 2=) 32 ఓండెె (6౫8) 18 సంవత్సరములలోవల అెన్సు బొత్తిగా చెడిపోవుట విస్త ృతంబునగుట వాని లెన్టునినుటకేనియు ననర్హ్శమై యసహ్థ మగుట ఈదేళశభాషలను సలతణముగా నేర్చటకు ఈపరదేశికవికి మూండేసీ సంవత్సరములు చాలవుగాన వీనికి తదీయగ్రామ్యుమే. పట్టు వదునుగావునను ఈభాషల(గ్రామ్యుమే మన లెనస్టునాటకములం బ్ర'యో క్తీవ్యనుగును ఆం ధ్ర నాటకములలో నాం ్రశ్రామ్యు ముండరాద ట శీ ఓఢ్ధగ్రామ్యు ముండవచ్చున ట

సల ఆామ్యుఖామాదవ్ర యోగనిబంధనము ౪? మటి వారే చచ్చడిభాపషు (కనగా ఒడ్డెమాలల యోర్ట్ర ఆ్రాన్యుముు లెన్టునాటకముల నీచపాత్రములకుం యో_క్తవ్యమని నెలవిచ్చియున్నారు శఈరితిని ఆం ధ్ర నాటకములలో ఆంధ్రపండితుల యాం ధ్రగగ్రామ్యమునకు ఆంధులై, న బ్రహత త్రి యవిట్ళూ ద్రుల యాంధ్ర గ్రామ్యుములకును "లేని యీభాగ్యము ఈచచ్చడివాండ్ర,గ్రా మ్యుమునకుం గల్లుట వీరి యేసుకృతమునకు ఫలమో! ₹ ఇృశ్లునియు నీచనీచతిరాది 'భేదమల నిర్వహణమొట్లు!? ఓఢ్ధుము నీచమా అజువము నీచమా? 7 ఇస్లేనియు భాషలకుప్రతినిధులు క ల్లైనేగాని విఫాషలకుం ట్రతినిధులేవి 1 ళా ఆ-ధ్య్రుడై నభ్నార్త లెను ఆం 'త్రియైనభార్య అజవము ఓడ్డ్ర ము హిందూస్థాని కన్నడము ఇంగ్లీషు చచ్చడిఖామ ఇంతియకాని "లెస్తపలుకలహాడదు అశ్లఆంధ్య్రలగు వీరభటాదులును లెన్షునోట నుచ్చ రింపగాడదు మ నిజదేళశంబులవేపభాషలపవయి న్ని త్వాఖిమానాఢుంలె వ్రజమెచ్చళ౯ రంలుబ్ధబుద్ధులగు చుం ్రాజ్ఞుల్స రచేళ బుతే రలుస్థనుద్దులగు బం కలన వాం నిజ మంచున్మజి యన్వదేశములవాని నెచ్చ రెప్పట్టున౯- గజరాజావన వ స్ఫుటార్థరసముల్లావంచు నెప్పట్టునక అప్పకవి ళ ఇంకొకయద్భుతమున్నది ఈవరిశాసలో సంస్కృవము ప్రాగృతస్థానీయమైనది కాన కణ్వుండు లెన్సు శకుంతల సంస్కృతము రాజు లెను తలారివాండును చెంబడివాండును సంస్కృతము ౪ మట్‌ యీయోరఢ్ర ద్రావిడ హిందూస్థానీ కన్తా టాంచ్లేయ చచ్చడ్యాదిభామలను ఆయాలివులనే ము ద్రింపవలనీనదా॥! ఆపతమున ముద్రణ మసాధ్యకల్పమే ఈయచ్చులహాటములు పనికిరావు మజీయు నట్టిగ్రంథము నాంధ్య్ర లెవ్వరు చదువ'న్నేర్తురు? 'లెన్టులో లేనివర్గములు

ఓధఢ్యావభామా ల్‌ వాణదూవణము సోది కొన్ని యీభాషలంగలవు వానిగతియేమి? నాటక మెల్ల ఇంగిలీషులో నే స్పెల్లావించి ్రీంటొనర్పవలయునా శి శ్‌ మజియు నాంధ్రనాఎకముల ,ప్రాకృతస్థానముగ నోఢ్య్రాన భాషల నతిదేశించుటకుం గారణముగా సంస్కృతముతోడ ప్రాకృత ములకుం గలసంబ-ధమే ఆంధ్రముతో నోథ్యాదిభాషులకుం గలదని తలం చుటకును నేర్చుటకును-_నాస్క్బృత ప్రకృతివ్రత్యయములకే ప్రతిని యత వర్షవివర్యాసాద్యపాయము-చే ,ప్రాక్సృతములు నిష్పాదనీయను లయినట్లు ఆంధ్రకృకృతివ్రత్యయను.లకే ప్రతినియత వర్ష విపర్యాసాది కములం గావించుటచేత నిష్పాదనీయ ములా ఈయోర్గ్రి హిందూస్థా న్యాంగ్లేయ ర్రావిడాాభాసులు! అనలా ప్రాకృళాదులు సంస్కృృతేము యొక్క యస-స్క్బృత ((ప్ర్ర్రృాత్సరూపము లయినట్లు ఈ యో ఢ్యాదులు ఆుంధ్యముయొక్కం అసంస్కృ్య్బత (ప్రక) రూపములా? అట్లయినంగదా అవియెల్ల సంస్కృత భాషణులకుం దెలినినట్లు ఇవియెల్ల నాంధ్రభౌషణు లకుందెలియిను? ఇృట్లుండుటంఒట్టి సంస్కబృృతేనాఓ కమ. లందు ఛ్తాక్సతే _.ములచే నగుశార్యము అెన్టునాటకములందు ఓఢ్య్రాంగ్లేయావి భాషలచే నెంతమాత్రమును గానేరక వైగా మవోనర్ధ వరంపరకలుగు చున్నది సంస్కల్భతనాటకములందు తదీయాసంస్కృృవరూపములచే నై నవ,యోజ నము ఆంధ్రనాటకములయందు తదీయాసంస్కృృతరూవములయిన గ్రమ్య ములచేం గావలయుంగాని తక్కొం టనెస్లేనియు నగునాః ఇ మజీయు నాటకము లాడువారు ఇన్ని ఖెషలు నేర్చుళొను టనై ఎన్ని సంవత్సరములు పాటుపడనలయునో! కని యంతవ్రతిఖావం తులు గారుగడా?ః శాక వీరికి రల్‌=80 సంవత్సరములు గావలనీయుండును 'దేళాంతరవాసము 20) వండ్లప్పు జారంభమాయొనేని 50 సంత్సరముల వయస్సునకేగాని వీరు ఇట్టినాటకము చదువను ఆడను వనికిరారు. ఇట్లు పరభామలను నేర్చు కాలములో అమ్మను నాయనను అప్పుడప్పుడో భూడకలయును గావ్రనను ఈలోపల పరమపదించిన తమయ్యాం ధ్రృభాషు !

టీచ్రా శ్రామ్యుఖభాషావ్ర, యోగనిబంధనము సు మజిలమణల జ్ఞ ప్తి చేసుకొను చుండవలయుంగానునను అందుకై భామ కొక్ససంవత్సరముగా 6 సంవత్సరముల ని్నిత్తము అప్పటికి లక వండయినవి సర్కారుకొలువునకు ల్‌ వండ్లకే పనికిరాయ కడమ 1 వండ్లను రాగా దస్థభాస్థసమునకును _ నిరంతర విదేశ వాసజనితవ్యాధ్యుషళమమునకును ఆంగి కాద్యఖినయమునకు నిచ్చివేయుదము ఈలోపల నాంగికాఖినయ ము కొంత తలయాటములోనగునది స్వయముగానే కలుగును శేషము సులువుగా నేర్చుళొనవచ్చును. 9ట్లు సష్టి వూలర్తియైనవారేగాని నటీన టులుగాగణన క జూలగి ఈమర్యాద చే త్‌ 0 20 ఇత్యాపి్‌ వయ స్క్పిలుగల భరతకఘుమూర చంవనదాససుత శళకుంఠలానపూయాఎపా త్రృములకును, షష్టి పూ ' ర్తి చేనీకొననివారు వనికిరారు అందులకుం వెం బడ్డ వృద్ధనటీనటులకు తదీయవ యో భేదోచితముగా చాలయువత్యాది భూమికలను వేయవలయును అంతట వహవ్వా /6 వండ్లళకుంతల 83 వంన్హదుష్యుంతుంయను ఈ బుద్దజకును వెల్లి వీరికి పుట్టునవుడే షష్టివూూం్రి మైన కషమామయవుట్టును (7) వివిధ్యప్రాకృతములు ఒకటి భాషించువారి కింకొకటి యర్థము గానియట్టుగా వెవ్వేలు సలతణభామలని ఫూర్వవమయులు వాదింతురు గదా అట్లగు నేని సంస్కృృతనాటకములలో ఆంధ్రద్రావిడాది భాషలం గూడ చేర్చమియేల! ఆకాలనున నాభామలు లేవా-దునేమో?! నబర్బరకిరా తాన్థ లీ ర విడాద్యాసుజాతిషు నాట్యయో గేతుక _రృవ్యం కావ్యంభాపాసమాన్ర్ర యమ్‌ అని భరతమునియే వచించినా డుగదడా వీరి వ్రాతలంబట్టి యిక నొకరూవకములో సలక్షణము లైన యాం, త్ర కన్తాట శ్రావిడ మవోరా వ్ర హణ హింద్యాదిఫాపషులు వయో కసభ్యముల యగునుగదా అట్టిరూ వకములను ఆంధ్రరూపకము లందవమూా చ్రావిడరూపకము లందవమా? తత ప్రవిళతి ఇతి నిష్కాిన్తా ఇత్యాది రంగోపదేళ వాక్యము "లేభామనుండిన ఆభావమదా ఆనాటకము* దానికి కవీశ్వరుడు వభామలో *నామము పెట్టునో ఆభాషదా యడి!

ఫూర్వవతుల శత్రామాలు జా (9) ఈనాటకములందు ఊఉ _త్తేమపాశ్ర, ములభూూమికల ధరించువా "రెవరు? స్పప్పర్తులా! గూద్రు, లేమేని చేరుదురా!ః షె నో యాజ్ఞవల్కల్యశిష్యస్తాళ్ష్య్యాయన ఇతివ్‌వాభివర్త తే తదస్య్యాన వలోకనీయచతుర్ధవర్షస్య వురి స్థాతుంనోచితమస్తాభి తదాగచ్చ అన్యతో గచ్చామ అని సంస్కృృతమును భామీంచునూ, ద్రపొ, త్ర మును వనన్నరాఘ వనాటకమునం గనవచ్చును కుశీలవులను అమకుండు కూదడ్రవర్షలో చెప్పి నాంచేమి! మతీయు నాటకప్రకరణాదికములను ఫుషషులుగాని స్త్రీలు గాని ఆడవచ్చునని భరతముని చెన్చియున్నాయ అట్లు చేయుచో సంస్కృతపొత్రములభూమికలను శ్రీలేగదా వేనికొనవలయును మటీ యు రూసకభాహానియమమునకు స్వఫఖావముగాని జొచిర్నముగాని కారణముగాదంటగదా! అశ్లుని అనీత యేభాషు ఛామించిన మన కేమి? ఇివుకు నీతాభూమికాథారియే గదా ఆభాషితనుంజెప్పును త్రీగాని పురుషుడయగాని అౌహాణుడుగాని నూద్రుండుగాని ఆభూమికం _చాల్చ్బవచ్చునుగడా 1 అట్లుండ నీమడిమైలలవిచార మేల నాటక మెల్ల సంస్కృతమయముగ నే రచియింపరాదా సామాజిశలలో శస్త్రలు సంస్కృ తము వినంగూడదనికారణవమా వారు విననమానరు (9) వీరిలో కొందలు గ్రామ్యము ప్రహసములందు ప్రయో క్షే న్యమని ప్రసాదించిరి నాటకము మడియనియు ప్రహసనము మౌత్ర్ర్యము మడిగాదనియు వ్యవస్థావీంప వీ'రేమి యాప_స్తంబులా! ప్రహసనము దశ్‌ రూవకములలో చేరినదే నాటకంసప్రకరణం భాణ వ్రహననండిము వ్యాయోగసమవకారౌచ వీథృ దేటవోమృగాదళ వృశ్యవాయములు వీరు సమ్మతింపనిచో గల్లునా! వీరిసమ్మతిచే నిలి చిపోవునా! చెచిశ్యముచే సమ్మతి యందునరేని మునింగినారు చాన సర్వరూపకములయందును ఉపరూవకములయందును శ్రామ్యుము

౪౬౦ శాన్యుఖాహోవ్ర యోగనిబంధనము వయోలక్రవ్యమ యగును వోస్యరసమున కిది యనుకూలమందులేని వోస్యము నాటకములయందును అ వేతుణీయమే అజ్ఞమ న్వేరపా.నర్వే శార్యనిర్వవహ ణేఒద్భుతమ్‌

(9 ఈపూర్వపసక్షవాదులు కొందలు రూపకములు చ్రాస్‌యు న్నారు వీరికి తెనుగున లత్యులతుణజ్ఞానము సున్న శంస్క్బృతేము ెలి యనేలెలియదు అందులగడా నాట్య (లతణు సౌగరము ఉన్నది] చౌచిర్యజ్ఞానము హాుళిక్కి వీరు కొందలు హాూూూణుల్యడ్రామాలమైక్య ముల వినియుుదు రేమోకాని పొటింవరు ఇందుం గొెందటు లాణాను వావములను ఆంధ్రీకరించి తన్మూలములగు సంస్కృత నాటకములం 'దెని్‌ంచిన ట్లభినయింతుకు వీరినాట్యశా్త్రమిదినో.._ఒకకథ అది కొన్నియంకనులు అంకము కొన్నిరంగములంట వ్రతిరంగము కొన్ని పాత్రభాషితములు అని ఇంతియూ వీరిభామాజ్ఞూనము 50606 అనువపద మును రంగమని యాంధ్రికరించుకొనుటచేతనే ెల్లముగుచున్నది వీర

రంగము కొంతవజకు భరతో _క్షమైన యంకలత్షణమును దాల్చియు

న్నది ఆచొవ్చున వీరి నాటకములలో 40 అంకములు 50 అంకములును కలుగును 10 అంకనుల శెచ్చుకూడదని భరతమునికాసనము వీరి తెనుగు డ్రామాలు భరళతాద్యుక్త రూపకోపరూవకములలో 29 టిలోను చేననుం జేరవు

కొందజు మదీయ నాగానంచము౦ గని భాషా భేవమావశ్యక మని గ్రహించియు నామార్గ్షమవలంబించిన నాశిష్యు లగుదురని చ్వేషిం చి నీచపాత్రముల కచ్చ తెకుంగనియొకరసాభాస వునియమము కల్పించు కొని 1 నిర్వహించుకో లేక పరమశీచపాత్రములకు నిజరియమవిరుద్ధ ముగా * తేత్సనముం బెట్టుచు బుషికన్యాది సత్చా శ్రములచే మాల శ్వపషాజపు బనియళయెన రఏియేకంబయ్మువికువ నసనెకశవులం = జదుపుంబని పూ 3 డయ్యును నదమక చేకోల్కయుండు పొమ్కుండెయ నుక

ఇదియొక శాకుంఠరలమున చెంబడివానివద్యమ.

శ్రామ్యునాట$క ములు జరగి మాదిగల చేతనుంబోలె మనవోకాజును వబునలు అనివించుచు నీచ ప్‌ పాత్రములైన చేఎకాదులచే నతొది రాజకన్యాదులను అతినమ్రత తో అతిసుకుమార స బోధనచేయవలనీనచో అతితిరస్కారసూచక ముగా మౌండ్యకళాఘాతాంగక్ర _ర్తనాంకననిర్వాసనాది దండాక్ష, ముగా రాచకూ తురా అని సంబోధనచేయించుచు. నటిని నూత్రధావనిచే దేవీ యని చేవిరివీంచును స్యూత్రథారుని నటిచే బేవా యని అఘోోరింపీంచుచు ఆెమ్యునాటకములు ప్రాయుచున్నారు ్రామ్యుళ్వమనాచిత్యం వ్యవవారాశార చేషవచనానామ్‌ దేళకులజూతివిద్యా వి _త్సవయ,స్థానపాల్రైషు రుద్రటు డు వ్యాఖ్య వచనం భాషా నేమిసాధును ఇందునలన న్నుత్తములకు నీచభాషు (ప్రాన్యుళాషు వెట్టుటయు నీచులకు ఉ_త్తమభావ. (వ్యాకృతభాప్సు వెట్టుటయు ల్రాన్యుకాదోషూ వహములనియు, మదీయప్రతివమంకు శ్రామ్యా గామ్యుస్వరూవము 'కెలియదనియు విశదముగదా వీరిరూపకములలో ౧ వాచికాఖినయభంగము ౨ చబౌొచిత్య భంగము 3 రసకూన్యత ౮ ఆంధ్ర శారదను అంతరించిశఛభామగాం 'చేయుటయు వీరు తమరూవకలతుణానభిజ్ఞ తనుకమ్ముళొనువానై రస ముకొజుకు లవణ ముల్లంఘించితి మని వీరికలలో బూటకములువ్రానీ కొందురు భాహానియమము వీకుచెస్పినట్టయగునేనియు రసముకొజుకు ఆనియమనుసు అన్యులు వ్‌ల యుల్లంఘనము నేయరాదు వీరిలో కొందలఅు అచ్భమిత్రా భేవ నిర్వహణనులో కణ్వ దుష్యం తాద్యు_త్తములపద్యములయందు ఎక్కువగా నచ్చవెట్టి వారికి నీచతం గల్చించినారు ఇట తత్సమతక్భవ చేళ్య పదములను పాత్రగుణానుసా రముగా ఉత్తములకు 8 2 1 మధ్యములకు 2 2 2 అధములకు ] 2 8 అనియే కందాయములవలె పంపక్రము నేయవల-యునా? వరిళుద్ధ యైన యచ్చ్భచే నీచతయొట్లు లెలియును? ఈద ్యతముచే నీచనీచతరాది

జతీ శామృభామా్య్ర, యోగనీబంధనము

"భేద మెస్లుర్చడును? ఆయదై ్వ్వతీమున ఆ ఛేధములు లేనే లేవ్చగదా? మధ్య మపాత్రృములనుధ్యత యెట్లు తెలియును? మరియు సులువుగా నుండవల నీన రూపకరచన అచ్భనియమముచే కారిశన్యమ.ంబొరయడా! నీచపాత్ర నీచఖాహూభేద నిర్వాహ్యములై న యంకగోప్టీ ప్రేంఖణ రాసకాదులగతి "కెలుంగున నధోగతీయ గావలసినదా? (అచ్చ లెను శాకుంతలమంట వూర్వపములవ తమున సర్వప్రాకృత శాకుంతలము గడా దానికి తగినమూ లము అట్టికాషంతలమున్న దా?) ఈనాటకములో నిచపాత్రలకు అచ్చ 'శెన్టుపెట్టితిముని ముందుగాసామాజికులకు వ్రకటననేయుదురా! చేయు. డు చేసీనను ఆభేదమును కనిపట్టువారు వారిలో నూప్టరి కొకలేని యుందురా! ఉందరుపో ఆయొక్కరికొజకా యీవ్ర'యోగన్లే ము! సంస్కృృృతేము అెలియని యీశవిగారు "లెనుంగుకబ్దము విన్నమాశ్రాన నది తత్సమమో తవ్భవమో 'చేళ్ళమో చెప్పగలరా?! సామాజికులనుత ర్వాత పరీశ్షింతము స్వారవర్షి కమునిగదా మహేంద్రుయు ప్రా్థం చెను! శ్రావ్య ము పల్కిన గదా ఈపాత్రము యోగ్యత ఇట్టిదని సామాజికులకు వెంటనే తెలియును 1 మధ్యవమధ్యను కవిగారు ఆడించుకొనుచువచ్చి 93 నీచపాత్రముఅని చెవ్చిపోవుచుందుకా 1! అచ్చళలెన్లు ఇట్లు పనికిరాక్రపో యెలదా? గ్రామ్యముంగొననిచో ను_త్తమపాత్రముల మావోత్మ స పరి ఛ్రంళాదులను సూచించుట యొట్టు! యభధాలిఖతవాచనమందు శ్రాన్యు మును తప్పించుట యొట్ట! కావున (గ్రామ్యము సరసరూపకరచయితలకు కంరాభరణముగాను విరసరూవకరచయితలకు కంఠ పాళముగాను తగు లుకొన్నది వమిచేనీనను తొలంగదు కొంద ఆవరేని సంసల్భృాతమును ఛాషించిరో లేదో భామింపనివారున్న నుందురుగాక్క వారెల్ల ఛాషింప వలనీనవారుగావున ఆయాచిత్వము చే వారికి సంస్కృతము పెట్టు మని భరళాచేళము శాతవాహనుయు మహీషీపరిభూతుండు కాకముందు వ్ర్ఫోతభామియే. అనంతరము ఆఅునూసములకావల సంస్య్రృతభొె షియే ఆతనిచరితము రూపకము వేనీనచో ఆభేదమును నిర్వహింపవల

శాన్యునాటక ములు ౬కి యునుగదా అటు ఎల్లరచరితమును తెలియదు గావున అెలియని కావుల సామాన్య్యాచిత్యము నవలంవిిపవలయును పూర్వము గొప్పవారు సం స్య్బాతమే మాటలాడుచుండిరి ఆమయాఇారము రూపకములందు నిబద్ధ మైనది మనము ఫూర్వచరితమే ప్రాయికము గా వ్రాయుదుము గావున 'ఉత్తమపాత్రములకు. వారు గ్రామ్యుముపల్కిరిను. నిశ్చయము "లేనం దున వ్యాకృతము పల్కవలసీనవారగుట చేత వారికి వ్యాక్ఫృతమే పెట్టు చున్నాము పాటలు మొవలైనవి కొన్ని *+స్వాఖావికములుగావు గాని స్వభెవమునకు వైగా నాట్ఫధర్మి రూవక్రమందు గంజనార్థమ్పు వానిని "చేర్చుళొమ్మని భరతాదేళశము లోకథధర్ష్మియంవవి చేరవు వర111

ఆతివాకక్రి,యో వేత మతిసత్త్వాతిభావికమ్‌

లీలాజహో రాభినయం నాట్యలతేణల[తమ్‌

స్వరాలం కారసంయు_క్ష మశ్వస్థపురుమాశ్ర్రాయమ్‌

యడీదృళంభ 'వేన్నాట్వం నాట్యధర్మీ తుసాస్త ఖతౌ

స్వరాలం కారములు పాఠ్యధర్మను.లు

లో శేయదభి యోజ్యంతు భద్ర మజ్రోవయుజ్యలే

మూూర్తిమళ్చొాభిలాపుంచ నాట్యధర్మీతుసాస్త్రృతా

అత్రోకృంవైవయడ్వాక్యం నళ్ళణ్వ_న్తిపరస్పరమ్‌

అను _కంగ్రూయ తేయచ్చ నాట్యధర్ష్మీ తుసాస్మ ఖఎతౌ

వైలయానవిమానాని చర్మ వర్తాయుధధ్యజూ।

మూర్తిన్నున్త ప్రయుజ్య న్తే నాట్యధర్మీతుసాస్టృళా

లలిలైరజవిన్భానైై తథాథ్సీ_ప్రపదక్రమై

నృత్య తేగమ్య లేచావి నాట్యధర్మీతుసాస్తృతా

రంగమందు మృతిని సాంగోపాంగముగాం జూపి మృతభూమికా ధారిచుట్టును మువ్వురిని సుందరీమణీభవూమి కాధారులం గూర్చుండంెట్టి వరిదేవనము పాడించినదానింగని యేడ్చులఘుహవృదయసామాజికుల

౪౬రో లాన్యుభామావ్తయోోగనిబంధనమ బాష్పుములు ఆ (డ్రామా వలని కరుణరసమా! ఇవి యవలమీణముగా ళా! ళా వ దంట సరస మటం ఓ శ్రామ్యుము నింద్యమంట నీచపాశ్రలకు శల్ర్యు ముమెైని క్‌ డ్రామా లంగార్చి ఛరత్రముని చేనీనకాసనమును విను డు ___ ఎ వ్ర,త్యజ్త హీనంయళత్కా-వ్యం వికృతుచ్శవయుజ్యలే నలతుణకృత_స్తస్య కార్య్యస్త శభినయోబుధ్రై భావాయేఉ_త్తమానాన్తు నఠాన్మ ధ్యేషుయోజయేత్‌. యయేళావావ్హై్రైవమథ్య్యానాం నతాన్నీ చేషుయోజయేత్‌ వాగజ్జుత్తో్యో వేతాలా కావ్యాన్టాకభానయ _న్తీతిఖావా ఎం! -యో దేశ వేషభాపారహితం కావ్యంవ్ర,యో జయేద్దుష్టమి తసావ్యఖి లేఖ్య స్యా డ్లాత _స్తజ్‌ కై దోషై భరతముని ఇట్టికురూవకములనాడవలదని కుకీలవులకు ఆనవెట్టి ఇ్రిపరూపకములకు ఘాతపెట్టుండని దోమజ్ఞులకు ముదలవెట్టినా డు గదా అవధరింపుడు ఈలఘుచర్చచే సిద్ధాంతితము..-గ్రైమ్యుత్యాగిరూపక మే శ్రాన్యు రూపకము అశాస్త్రీయము. కురూసకము శ్రామ్యుశ్రాపాయే అగ్రా మ్యుము కాస్త్రీయము సురూపకము యొ_న్తిన్యాయప్రవృ _త్తస్య తిర్యఖ్చోకిసవాయ రామ్‌ అపన్థానంతుగచ్భ_న్తం సోదరోవీవిము్బుతి సంఫూర్మ్మము శ్రీశారదార్చణ మస్తు వనాలు చంద్రిశాన్రైన్‌ ఇాకలెపీట చెన్నపురా3938

త్రి 2

ఆ౦ ధ్ర లం ధములుి ఆము_క్రమాల్యు* సంజీవనీ వ్యాఖ్య ళృంగాంనై పధను సర్వంక మూవ్యాఖ్య విజయవిలాసము టీకాసహితము త్వరలో వెటువకును సారంగధర చరిత్రము టీ కాసహీతము మ. కీసఫింగన జ్ఞాన వానీష్ట రామాయణము ఆంధ్రచిల్హ్ల ణీయము ని్జోషము పారిజాతావహరణము సారంగిధరచరెత్ర ద్విపవ కావ్యము హరిశ్చంద్ర, స్వవవ గౌరనమంత్రిప్రణీతము ప్రరౌహరద్రియనాటక్షము. సటిప్పణము బొచ్బిలియుస్ధనాటకము గ్వితీయముద్రణము ఉహానాట౪ఃము కాకుంతలనాటకను సంస్కృతము నకు తె వి క్రమోర్వశీయము వమాళవికాగ్నిమి, త్త నాటకము నాగాసరవ నాటశము రత్నావళీనాటిక చ్రీయవర్శి కానాటిక ఉ_త్తరరామిచరిత్ర నాటకము విపులమగు వీధి పితోవచేళకథలు నీతిబోధకములు భోజ కాళిదాస కథలు రసభగిత్రములు వెలు ీళాభని యద్భుతకథలు వ్రజ్షైకలిగించుననీ విక్రమార్కుని యద్భుతకథలు అన్రూన్‌ జ్‌ ద కువమూారచరిత్ర, ఆత్యద్భువ్యర్రళ్లా ప్రయోగ శావ్యాలంకారచూ డామణి 'వెసుకటివలి కులును ముద్రింపబడియున్న వి అలంకారసారసంగ్రృ వాము వి సల కువ మొల”

కస కనీ

ఛందసు విద్యార్థుల యుపయోగార్థ్యము సులువుగాను సంగ హమంగాను విశచిత్రము అన్ర్రావ డ్‌ 0383 ఆంధ్రసాహిత్య వర్చ్పణము క్వరలో పెలువడును విమర్శవినోదము ౧ ]4 తిక్కన సోమయాబి విజమము 08 ఆంధ్రహితోవ దేళచంవువు క్షే ఆంధ్బప్రసన్న రాఘవ నాటకనిమగ్శ 2 (0 నీతిశ్లోకరత్నావళి 00 క థాసరి తా గరము, అద్భుతనీతి వ్యృవవోర కథలు మనుష్యుల బుద్థిమాందస్థమును పోంగొట్టు రసాయనమైన చూవ్రబంధము---కథి రాజ లోకనీతి సకల "రసమేయము -దీనిసారము నెలుంగనివాండు రాజమంత్రి కావేరడు యా వనయామినీ వినోవములు (అరేవియ౯ానైట్సు ఎ టచ్చై౯మెంట్స్సి్‌ మొద లయిన కథలలో చమళ్కౌారము గలదు గాని సదువచేశము అంతలా "లేదు. అందలి నీత్యుప దేశము అతిగూఢమై ప్రాఢబుద్ధుల'కే గానినోచ రముగాక యున్నని ఆ యావనయామినీవినోదము "లేమి మతి స్కాట్టు భీల్టంగు రైనాల్లు మొవలైనవారి నవలలేమి చనముక్కారమందుగాని నీతిమార్లోపచేశమందుగాని బృహత్క-ఖాసము ద్రములో నొక యలయే నియు గాచు మజశియు "ెనాలిరామలింగయ్యగారి గడుసుదనము “చక మానందాయగారి భాంచసచర్యలు మవోమంత్రుల నీతివ్ర'యోగములు మవోనుభావుల యద్భుతకృతృములు_ యు_క్రివృథావె చరిత్ర, ములు మహిమ వృథానచరిశ్రములు చిన్నకథలు పెద్దకథలు, మూఢులకథల్ను ధూ ర్తులకథిల్కు ఈ గ్రంథములో అన్నియుగలవు మనువమ్యుమ్మాక్రు, ౬ చేనీనగ్రంథములను 'వేనినైనను సర్వజ్ఞాయ చేసిన యీగ్రంథముతో పోల్చుట సరిగాదు లోకములో వీకాలములో వమవ+ ప్రాజ్ఞలు వకథను కల్ఫిర్యదినను ఆకథియియీని డానిసాఠాంళ మేని యీ ప్రబంధమందుండును ఆఅుభొగములు వ్వూర్తి గ్రంథము 78 ఏక్కొక్రఫాగము వేరువేరుగా