Telugu saraswatha vedika 2 - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

.. సారసుత వేదిక

సం 4 =

న

| అక్టోబర్‌, 1977 నుండ్‌ సెప్టెంబర్‌, 19728 వరకు

(స జరిగిన సొరస్వత వేదిక సమావేశాల

ఖ్‌ | వే

ఇ వివరణాత్మక నివేదిక శ క. ల

న పత స ప్రీ ॥ వ ఎకి

పం; రై] నం .

ళ్‌ లో ర్జు ఫతే . కక్ష

న్డ్‌ ఆంధ సారస్వత పరిషత్తు

.. తిలక్‌ రోడ్‌, హైదరాబాద్‌ 600001... శ.

గ్‌ గ . ॥ . + ఖ్‌ . | ల

య. . గ

ఇర సారస్వత వేదిత శి నను కధరిస్యాల్టు క తుచ 1 ,్క రు బ్‌ రం అక్టోబర్‌, 1977 నుండి సెప్టెంబర్‌, ॥978 వరకు జరిగిన సారస్వత "వేదిక సమావేశాల వవరణాత్మక నివేదిక ఆ౦ (ధ సారస్వత పరిషత్తు తిలక్‌ రోడ్‌, హైదరాబాద్‌ - 600001.

సెప్టెంబర్‌, 1978 ప్ర తులువి 56 గీ / న రా యం ల త్‌; ఆ౦ (ధ్ర సారస్వత పరిషతు _ శిలక్‌ రోడ్‌, హైదరాబాదు - 500001. ళం రాలయి సాన ర డే ౮ గ్గ 66). ష[గీ క్‌ షై టం. స్త వెంటా సి మహద్‌ హ్‌ మురళీ వవర్‌ (ఇన్‌,

మూవూట

“వందొమ్మిది వందల నలకై మూడులో స్థాపించబడిన ఆంధధ సారన్వత పరివత్తు ఎన్నో అననుకూల పరిస్థితులలో ఆనాడు తెలుగు భాషా సేవను, తెలుగు భాషా (ప్రచారాన్ని చేసింది ఆంధప్రదేశ్‌ రాష్ట్ర్రం ఏర్పడి, ఆంధ్రులందరు ఏకమైన వన్తుత- పరిస్థితులలో పరి వత్తు [పారంభించిన కార్య[కమాలను (వభుత్వమే బవాుుముఖంగా కొనసాగిన్తున్నందున పరిషత్తు కార్యకమాలలో కొత్త మార్పులు చేవట్టవలసిన అవసరం కలిగింది. నవ్యతకోనం చేసే (వయత్నంలో భాగమే. సారన్వత. వేదిక స్టావనం నేడు ఎన్నో రచయితల సంఘా లున్న్హా అనేక కారణాలవల్ల భాగ్యనగరంలోని కవులు, రచయితలు, వ్‌మర్భ్థకులు ఒకచోట చేరి సౌమనస్యంతో' చర్చించుకొ నే అవకాశం లేకుండా ఉన్నది. ఈ కృషిని. సాగించాలన్న లత్యంతో నే 'సార స్వత వేదికను (పారంభించాము”-- 8-10-1976 నాడు సారన్వత వేదిక (పారంభోత్సవ సందర్భంగా వేదిక లజ్య్యాలను వివరిస్తూ (క్రీ) దేవులపల్లి రామానుజ రావుగారు చెప్పిన మూటలివి.

.. వై లజ్యాలతోనే సారస్వతవేదిక గత లెండు సంవత్సరా లుగా కృషి సాగిస్తున్నది. (పతినెలా మొదటి ఆదివారం ఉదయం పది గంటలకు. వేదిక సమావేశాలు జరుగుతుంటాయి. సమా వేళం "రెండు భాగాలుగా జరుగుతుంది. మొదటి భాగంలో పదో ఒక సాహిత్య్యాంళం_వై చర్చ జరుగుతుంది. ముఖ్యవ క్త ఒకరు చర్చను (పారంభించగా తక్కినవారు చర్చలో పాల్గొంటారు. "రండవ భాగంలో వేదిక సభ్యులు, యువరచయితలు స్వీయరచనా పఠనం

క్షే చేసారు. నగరంలోని పండితులు, యువ రచయితలు, సాహిత్యాభి మానులు, సాహిత్య. విచ్యార్థులు. వేదిక సమావేశాలలో ఉల్సా వాంతో పాల్గొంటున్నారు.

మొదటి. సంవత్సరం. జరిగిన పన్నెండు సమావేశాలలో పన్నెండుగురు విద్వాంసులూ, రచయితలు వివిధ సాహిళ్యాంశాల వై మాట్లాడారు. గత సంవత్సరం ఆధునిక తెలుగు సాహితన్టంలో

ఉం వివిధ |ప్మ్కకియలకు సంబంధించిన (గం థాల్టవైన చర్చలు జరిగాయి. ఒక (పత్యేక సమా వేళఠంలో రమ్యన్‌ "తెలుగు విద్వాంసుడు తి నికితావి, గురోప్‌ (వసంగించారు. ఆ చగ్చుల సమావేశాల వివరా లను ఈ నివేదికలో చూడవచ్చు.

ఈ నివేదిక తయారు చేయటానికి రిపోర్టింగ్‌ మొవళై న విషయాలలో నవాకరించిన మిత్రులు (శీ డి. చం దశేఖర రెడ్డి (శ్రి జి, (శ్రీవత్సళర్మ, విద్యాగ్థి మితులు (శీ వి. జయ రాములు, (శ్రీ వీ. జయదేవులు మొదలై నవారికి, ఈ నివేదికను అందంగా సమయానికి ము[ దించి ఇచ్చిన మురళీ పవర్‌ (సెస్‌ ఎరికి కృతజ్ఞ తలు,

తె త. రంగనాథాచార్యులు

విశ్వనాథ - వఎవెయిపడగలం

2-10-197? నాడు పరిషత్తు (ప్రాంగణంలో సారస్వత వేదిక రెండో సంవ త్వోరం మొదటి సమావేశం జరిగింది. సమావేశక్షర్త (శ్రీ రంగనాథాచార్యులు ముఖ్య అతిథి (శ్రీ రాంభట్ల కృష్ణమూర్తిని సభకు పరిచయం చేశారు. విశ్వనాథ సత్యనారా యణ్ర రాసిన “వేయిపడగలు" నవలను గూర్చి చర్చను (పారంభిన్తూ గ్‌ రాంభట్ల కృష్ణమూర్తి తన దృష్టిలో సమీక్ష ఇప్పటివరకు రెండేరెంఢు రకాలుగా వచ్చిందనీ. ఒకటి తూర్పార బట్టడమని, ' రెండోది పొగడ్డమనీ అన్నారు. మొదటిది వైరభ క్‌ అయితే "రెండోది సహజభక్తి. మొకానికి “సమీక్ష” భదక్తిమార్గంలో తప్పు జాన మార్గంతో రాలేదన్నారు.

వారు ఇంక్షా.ఇలా అన్నారు. చలం సొహిత్యమంతా విమర్శకు గురయింది. అలాగే శతాధిక- (గ్రంథకర్త అయిన విశ్వనాథ సాహిత్యమూ విమర్శకు గురైంది." అండులో వేయిపడగలు పెద్ద విమర్శక్టు గుర్వైన ఏక్షైక గంథం. ఇంత రియాక్ష- నర్స్‌ మ్మస్తకం: ఇంతవరకు పుట్టలేదు. తప్పుదారిలో నడిచిన ఉదాత్తమయిన నవలొ యిది. తెలుగులో. వచ్చిన గొప్ప నవలల్లో. ఒకటిగా వేయిపడగలు లెక్కింపబిడ'- టానికి, మూడు కారణాలోన్నాయి.

ఒకేమంటజే వరపుకాని ప్యాతలు సృష్టించడం. అందులో కొన్ని చారి [(త్రకమైనవి. కాన్ని కాల్పనిక మైనవి. దాన్లో కొన్ని కైప్స్‌ కావడం విశేషం* దేవులపల్లి, నండూరి, బాపిరాజు, నాయిని వంటివారు ఇందులో కనిపిస్తారు = గోపీచంద్‌ అసమర్జుని జీవయ్యాత ఫో మోగార్జియోకు అనుసరణ. దాంట్లోని నాయక పాత్ర ఒక మైపు- స్వతర్నతమైన మైప్స్‌ నిర్మించడం విశ్వనాధలో నే కనిపిస్తుంది- ఏమైనప్పటికీ “వందమందిని పరిశీలించి, టైప్స్‌ నిర్మించడం _వ్యంచిది. అన్న గోర్కీ మాట ననుసరించే. వేయి సడశల్లోని పాత్రలు -.మలచబడ్డాయి- శెలుగులో

2 సవలా పాత్రలు కులం, శాఖ మొదలైన వాటినీ, వంటయింటినీ దాటిపోలేవు, అనే లక్షణాన్ని ఈ ప్యాతలు అత్మికమించనప్పటికీ, వైవిధ్యం గల పాత్రలు సృష్టించబడ్డాయి. ఆ ఘనత విశ్వనాథకు దక్కుతుంది. ఇక రెండో గుణం వాస్తవికత. వాస్తవికత నైశత్యానికి “వేయి పడగలు" సరాకాప్టం మూడోది, స్వయం పరిపోషక (గామీణ వ్యవస్థను నాగరిక న్యవస్థ ఎలా నాశనం చేసిందో రచయిత పెద్ద కాన్వాస్‌ మీద చితించడం, ఒక [పాంతానికి చెందిన ఒక చార్మిత్రక పరిణామం యిది పై మూడు కారణాల నల్మ వేయిపడగలు గొప్ప నవల. ఇంక వరకూ సాహితీ వ్మకియ గుడ్డివాళ్ల వ్యవస్థ. విమర్శలో మూడు భాగాలుంటాయి. ఒకటి సౌందర్యం (దనకి మూచొందల అలంకార శాస్త్రాలున్నాయి-) రెండోది వానవి కఠ. ఇది మనకు ఇంగ్షీష స్పర్శవల్ల నచ్చింది. ఈ స్పృహ ఆదికాలంతో ఉండ టానికి వీలులేదు. మూడోది తత్త్వం తెరియని థారతీయుడు ఉండడు. ఈ త్తం అంతర్జీనం. వ్యాస్తనికత జాహిరం. సౌందర్యం వీటిని తెలుసుకోవడానికి ఆధారం. విశ్వనాధ తర్కంతో (గ్రామం స్వయం సంపూర్ణ పోషరమయినప్పడు చాతు త్వ్ష్య వ్యవస్థ మళీ వస్తుంది. (గ్రామీఐ వ్యవస్థలో సాముదాయక ర్భొషి చేసి, ఫలితం అందరూ పంచుక్షునేది కానీ, ఈ వ్యవస్థను తిరగతోడడం సాధ్యం కాదు. సాధ్యం కాకపోయినా విశ్వనాథ వెనక్క్‌ వెళ్లాడు. అసలు కుల నిబంధన వృ తి నా నతు 1 దాక వ్‌ సా నైపుణ్యం కొరక్షు పెట్టుకోవాల్సి వచ్చింది. అది మిగతా దేశాల్లో కూడా ఉండేది. వాటిని “పేజ్‌ బిక్స్‌ అంటారు. విశ్వనాధ మార్చును తప్పు అన్నాడు. వాస్తవి కతను ఆధారం చేసుకోవడ్రం నల్ల తాత్ర్వికతకు [దోహం* చేసుకున్నాడు. వా నవి కళను అలారం. చేసుకోబట్టి ఆయన తత్త్వానికి ఛిన్నమైన “కంక్షూషన్‌” వచ్చింది. అందు5 మిగత్రా వాటిల్లో వాస్తవికతను మళ్లీ ముట్టుకోలేదు. 'వేయిపడగలకు ఉండే క్‌ి మళ్లీ అంత గొప్ప ' గంధం, వాస్తవిక గంథం ఇంకోటి. వచ్చేంళ నరకూ పోదు. చెయి పడగల్లో గొప్పు సౌందర్యం కూడా ఉంది. ముఖ్యంగా దేవుని కల్యాణ చట్టంలోని దశావతార వర్టనల్లో, గామిణ వాళానరణ చిత్రణంలో.... బొందర్యానికి కూడా శ్యతువులుంటారు, , వారికో నమస్కారం పదేయడం తస

3ె

చేయకలిగిందేమీ లేదు. విశ్వనాథ గూర్చి ఉపన్యాసాల్లో “ఆయన రాతియుగం నాటి మనిషి” అంపే తప్ప ఆడియన్స్‌ రారు. అయితే వారూ భక్తులే. వైరభక్తులు, ఎంతో గొప్పదని అలాంటి వాళ్లు పాగిడే యూరోపియన్‌ (గంథాల్లోనూ వా_స్తవి కతను తీసుకోవడం వల్ల తత్సాానికి విరుద్ధమైన “కంక్లూషన్‌” వచ్చింది. ఇంతెం దుకు భయంకరమైన [కిస్టియానిటీ కూడా వాస్తవికకతో రాజీ పడింది. మనం కూడా “హిపో(కటిక్‌"గా రాజీ పడుతున్నాం. తార్కిక వాస్తవికత దృష్ట్యా మన మందరమూ (వ్రాహ్మలమే. మొత్తానికి విశ్వనాథ వాస్తవికత మీద మోజుపడి రాసిన నవల వేయిపడగలు. “తర్వాత ఆయన డిక్లేషన్లతో రచనలు చేశారు.

తర్వాత చర్చుతో పాల్గొన్న శత్రు ఆర్‌. సూర్యునారాయణరాజుకు సమౌ థానమిస్తూ, వంటింటిని దాటిపోయిన రచయితలలో గురజాడ ఒకడు. కన్యాశుల్క-0 చదివితే అతని కులం చెప్పలేం. రచయిత తాను కనిపించకుండా రాసిన ఏకైక బంథం కన్యాశుల్కం. వేయిపడగళల్లో అంతా విశ్వనాథ తత్త్వానికి విరుద్ధంగా నే నడిచింది అన్నారు రాంభట్ల.

ల య్ర్రీ _గజ్టైల మల్గారెడ్డి మాట్లాడుతూ విశ్వనాథ అసాధారణ (పజ్జ మీద చాలా

మందికి అనసూయ వుందన్నారు.

కవితా వేదికలో కుమారి జె. సుబ్బలక్ష్మి “మహానగరంలో ఇళ్లు అనే కవితనూ, ఫార్మాలిటీ అనే కథనూ, శీ టెం సోమేశ్వరశర్మ “కూలిదండు” కవి తనూ, ఇంకా (శ్రీ కె. అంజయ్య, కుమారి ఆర్‌, కళానతమ్మ. శ్రీ పి- దోరథ

"| వ “రంగా ై న ప

రెడ్డి? శ్రీ మాడభూషి 'రంగాచార్యులు, శ్రీ గజ్లైల మల్గారెడ్డి తమ తమ స్వీయ కవితల్ని చదివి వినిపించారు.

ష బస్తి. కృషపక్షము కృష్ణళాశ్త్రి - కృష్ణ 6.111977 నాడు పరిషత్తు అవరణలో సారస్వత వేదిక రెండో సమా వశం జరిగింది... సనూవేశక ర్త (శ్రీ శే. కే. రంగనాథాచార్యులు ముఖ్య అతిథి థ్రీ గడ్జేల మల్లారెడ్డిని సభకు పరిచయం చేశారు. ముఖ్య అతిధి (శ్రీ గడ్జ్డెల మల్గారెడ్డిగారు మాట్లాడుతూ విమర్శకులతో సమ న్వయ దృక్పధం ఉండాలంటున్నారు. శెలుగు డేశంలోనయితే కవి, విమర్శకుడు వేరువేరుగా లేరు. అందుకే ఒక గొప్ప కవిని ఒక పానూన్య కవి ఎలా అర్భం చేసుకుంటాడో, చేసుకున్నాడో మాాతమే తెలుపుతాను.” కృష్ణశాస్త్రి ఒక్కొక్కరికి ఒక్కలా కనబడతాడు. '. అభ్యుదయంగా యేం రాకాడఖి ? కృష్ణకాస్త్ర కవేనా? జని (ప్రర్నించడం, తస్పు. ఒకరి అభ్నిపాయాలకు అనుకూలంగా రాయకసోయినంత మ్యాకాన ఆయస్త కవి కొకుండా పోతాడా యేమి? (ప్రబంధ కవిని పట్టుకొని కృంగారం మీద విమ ర్నస్తే అది అశాస్త్రీయమవుతుంది. వీధిమానిసికి అర్థం కావాలని శ్రీనాథుడు కావ్యాలు రాయలేదు, సంస్కృత లాక్షణికులు (ప్ర్నిస్తే నవీన కవి అసలు కవే కాకుండా పోతాడు. పొళ్చాత్య సమాజంలో ముఖ్యంగా యూరోప్‌ దేశాల్లో వచ్చిన పారిశా మిక విప్లవం ప్యూడల్‌ వ్యవస్త "పెన దండయాత్రలు సాగంచఛచింది. ఆ కాలానికి ళం (థయా బాగా పుంజుకుని, క్షీణతను, అంధకారాన్ని పోగొట్టుకొని కవులు భావగీకాలు ఫొడడం (ప్రారంభించారు. పారిశ్రామిక విష్ణవం తెచ్చిన ఒక విశిష్టత వ్యక్తి (ప్రాముఖ్యత, మన దేశం ఏకొకిగా ఉండ్లలేదు కదా 1

ట్‌ _ తాసీ దూరం వన్ల, ఇతర కారణాలవల్ల యూరాప్‌లో బయల్లేరిన భావజాలం ॥ నబి ళు థాంత ఒశానిక్‌ రావడానికి, అందునా తేలుగు దేశానికి రావడానికి నోమయం తీను కొంచి. కృష్ణశాస్త: ఏడ్చుకు కారణం యేమిట్‌? అతను చేసిందేమిటి? కేవలం మీణయ్యుగం నుండి బయటపడిన భావకవేనా = కవి తన. బాధను తోకానకీ ఆపాదిస్తాడు. కృష్ణశాన్ర శటహ్మాసమాజం న శ క లో న (వభావంతో కవిత్వం రాశాడు. భూస్వామ్యువ్యవస్త్టలోంచి; (ప్రభానం నుంచి బయటపడి స్వేచ్చా _ప్రజయాన్ని అభిలషిస్తాదు. విిసలంభ శృంగారం, అృపాప్య మనోహారిని చేసిన వర్షస (స్రబంధాలకు (ప్రాణం పోసేట్లుగా ఉంది. సూఫీఠత్వంలో ల న్‌. దీనినే జీవుడూ, చేవుడూ అన్నారు. కానీ కృష్ణళాశ్త భౌతికవాదే. “ఆకుతో ఆకునై పుప్వులో పువ్వునై కొమ్మలో కొమ్మన్నై నునులేత రెమ్మనై ఈ అడవి దాగిపోనా, ఎకైన ఇచటనే ఆగిపోనా” "స్వేచ్చ, "కేవలం [ప్రయణ "స్వేచ్చ, (వియురాలికై పడే బాధ “తెలిమబ్బు తెరచాటు చేలి చండమామ జతగూడి దటోబూచి సరసాొలనాడి....”) సామాజిక జీవనంలోంచి పలాయనం. వా నవికత నుంచి నస్వప్నవీధికి సంచారం చేయడం. “ఎవరని ఎంతురో నన్ను యేననంత శోకథీకరతిమిరలో క్రై క్‌ పతిని” కొందరికి ఏడుపు అంసే ఇష్టం, పడువులోంచే ఆనందాన్ని అనుఖవస్తారు. కృష్ణశాన్త సయనం సలాయనంలోంచి, భావలోకంలోకి. ఎంత థావబంధుర మయినదం"పే అసలు “కోట్‌ చేయడమే కష్టం. ఎందుకం పే కృష్ణళావ్రి కవే కాదు, శిల్పి కూడ, అంతేకాక ఆయన కవితను చదవరాదు పాడారి. ఆయనకు పదాలను చ్వితిక పట్టడం బాగా తెలుసు."

ర్‌ కృష్ణశాస్త్రి ఛావ కవిశ్వాన్ని ఒక సంప్రదాయంగా మార్చాడు, హిందీలో సుమి(త్రానందన్‌ పంత్‌ చేసినట్లుగా, పదసంపన్నమయిన తెలుగుకు ఒక గేయతను సంతరించారోయన్‌. ఆధునికులు ఆయన నుండి నేర్చుకోనలసిందిది. పదాలను అతి తక్కువగా అందంగా వాడడం బాగా తెలుసు ఆయనకు. ఆ క్లుప్తతకూడా గహింపదగ్గది. వచస కవితలోని సౌలభ్యాన్ని ఆధునికులు ఇంకొకందుకు వాడు కుంటున్నారు. కృష్ణశాస్త్రి గురించి సమ్మగమైన పణోధన రావాలి. సాహిత్యం

వృ త్రిగా ఉన్నన్నిసాష్ల నిలిచే కృషి అది,

ఆ తరువాత చర్చలోకి వస్తూ శ్రీ రాంభట్ల కృష్ణమూర్తి “కృష్ణళా స్త్రీలోని కపిసి గురించి పరిశీలించడానికి, ముందు ఆ కాలాన్ని, తర్వాత ఆ కాలంలో అతని ఉనికిని గుర్తించాలి. సాహిత్య కులవ్యవస్థ, వర్ణవ్యవస్థ ముమ్మరంగా ఉన్న రోజుల్లో అతన్ని ఏదో ఇజానికి బంధింపదలచుకుంపే అది సబబుగా ఉండదు. అ వమర్శ పూర్ణమని చెప్పుకోరాదు. భావ (ప్రవాహానికి అందరిలాగే కృష్ణశాస్త్రి ఒక ఘట్టం, అని అన్నారు.

ఆదిమ సమాజంతో పుట్టిన కవితకు, బానిససమాజంలో పుట్టిన కవితకు చాలా తేడా ఉంటుంది. సమాజం నర్గాలుగా విభజించకుండా ఉన్న రోజుల్లో “పమ చాలా గొప్పది. సమానత్వంలో (పేమ నకించింది.. కానీ (పేమభావన నకించనిది. దానికోసమే భ్రావుక్రులు థావకపులు వెంపర్గాడుకారు. ఎక్కడా ఉండని (పైయసి ఊహల్లో చితించుకుంటారు. ఆమెను కర్కుళురాలిగా చిత్రిస్తారు. ఎవరో అక్డువస్తారు. ఇలా స్టాగష్రోత్చ థావజాలం నుండి బయటపడడం స్తాధ్యంకాక పరి యన్‌లు ఇంకా పురో మహబూజాలలోనే ఉన్నారు. య అనాటి జ్‌ వోర్‌ వ్యవస్థలో కవి ఎలాగుండేవాడో. తెలియదు. బహుళా

చెపుడం సా న్‌ ఈం పొయ్యిలో పల్లి బేవదు. ఆ కవులకు వ్యష్టి భావాలు న్‌! స్‌; కౌలేదు, మనకు ఇంగ్లీషు వాళ్ల కాలంలోనే స్వాతంత్ర్యం

/ ణం త్యాగం చేయాలి అనే ఛావన కలిగింది, అంతకు ముందు నాలుగు రూపాయృల వార్షీకం ఇవ్వని జమీందారు కూడా చళుర్వేలాయుత భూముండ లొన్ని మోసినవాదే, ఏదయినా. విడిగా చిితించడానికి వీలులేని కొలముది. మన

తె

దగ్గరే కాదు అన్ని దేశాల్లోనూ అదే పరిస్థితి బూతు అయినా' కృష్ణునితో నే, దేవ తలతోనే ఊపొాంచుకోవాలి. ఆ తర్వాత కేవలం రాజకీయంగానే వర్లించాలి. ఇంకోలా వర్షించడానికి వీలులేని కాలం వచ్చింది. కానీ మతానికి, రాజకీయానికి మధ్యతో ఓ సంధి వాలం ఉంది. ఆ సంధితో పుట్టిందే వాల్పనికత. ఇది పూర్వం నుండి ఎప్పుడూ పుంది. కానీ అప్పటి కవుల అస్వతం్యతల వాళ్ల ఊహా " లను దాటిపోనివ్వలేదు - 56౫441 1004196 ఆధునికులలో కూదా వుంది. దాని కౌగిలిలోంచి (ప్రాచీనులు కాని, విష్ణవ కపులు కానీ బయటపడలేదు

గొప్ప (_పేమలన్నీ (టాజడీలే. ఎందుకంపే యేమ అంటే (గ్రూజడీయే కనుక. (పేమ క్యాజువాలిటి. జీవితంలో జీవచ్చవంగా ఉండడం కూడా (టాజడే. కానీ ఆ సమాజాన్ని అప్పటి స్నైతన్య స్తాయిలో తీసుకుంటే ఆది సబబే. కృష్ణ శాన్హి అంతకుముందు యచహ్మా నమాజంతో ఉండేవాదు. అదీ (టాజడే. నాయుడు మొదలైన వాళ్లు నడిపిస ఉద్యమాలు కేవలం చదువుకున్న వారికి సంబంధించినవి. చదువుకోని వారికి అవి అక్కరలేదు. కాసీ చదువుకున్న వారికి చెప్పాల్సిన అవ నవం ఉండదు.

కాకతీయ శిల్పులు రాతిలో సాధించిన పోగారింపును కృష్ణళావ్రి భాషలో సాధించాడు. కృష్ణళావ్తి వాగర్జాలకు సమన్వయం సాధించాదు. ఆయనలో: భావన మత్రమే (టాజడీ. జీవితం కాదు.

(శ్రీ చేకూరి రామూరాపు షూట్లాడుతూ భావకవిత్వం పేరుతో మనవాళ్లు రాసిందంతా నహజింగా రాసింది కాదు. బి.ఏ. లతో తాము చదువుకున్న ఇంగ్రీమ కవిత్వానికి అనుకరణలే అవి. ఇంగ్వీిషులో భావ కవిత్వానికి సమాజంపేరణ,

_ ఆర్థిక (శ్రేరణా ఉన్నాయి కానీ మన దగ్గర అవేవీ లేవు. కృష్ణశాస్త్రిని మనం అతని వ్యుత్స త్తికిగాక కేవలం పదాలను చెక్కే నైైప్పణ్యానికి మెచ్చుకుంటాము. మిగతా వారిలో అవి బేవు అన్నారు.

తరువాత మంజుశ్రీ మాట్లాడుతూ పండితులకు నూత్రమే కవిత్వమనే వర్షం తర్వాత ఇంగ్రిషు తెలినిన సాహిత్య వర్ణం ఒకటి తెలుగురో ఏర్పాటయింది* తెలుగు భాషలో లేని దాన్ని తెలుగులో చెప్పడమే వారి ఉద్దేశ్యం. అయితే. అది నవ్యతను చెప్పడమే. లాలిత్యం ఒకటే కనిత్వం కాదు. రాంభట్లగారు. చెప్పిన కృష్ణశాత్తి పోగారింపును సోదాహరణంగా చెబితే బాగుంటుంది.

క్రి శ్రీ జి. శ్రీరామమ్నూర్షిగారు మాట్లాడుతూ కృష్ణశాస్తరోయోవన ప్లాదు న్న వ! + ల (= పంట

ర్భావిక్రైన మానసిక ఉదేకం, దానితోపాటు. (బ్రహ్మాసమాజ (ప్రభావం. కల్‌సీ' ఓక రకమైన ఉద్వేగానికి లోను. చేశాయి... శ్రీనాథుని :శుటుంబం- చార ద్యం అనుభవిం చిండో లేదో కాని, కృష్ణళా్తు మాత్రం ఎప్పుడూ చారిద్ర్యాన్ని అనుళవిరచలేదు. కవులు పరిస్థితులనుబట్టి పుడతారు... కృష్ణళాత్త్ర చానికి ఆసవాదేమీ శాదు: తెలుగు గుడికారాలు శ్రీ శ్రీ తో కంపే కృష్ణళాస్త్రిలోనే ఎక్కువ. కోత్త అనుభవంతో కొత్త స్ఫూర్వితో కృష్ణశాస్తే కృష్ణపక్షం రాశాడు. అది అన్ని విభాలా “చక్కని గంథం.

(శ్రీ జి. లమ్మీనారాయణగారు మాట్లాడుతూ గీళాంజలికి కృష్ణపక్షం. కాపీ అని చేకూరి రామారావు అన్నారు. కానీ అజ్యస్రంగా (స్రవిస్తున్న నారతీయాత్మకు ఇద్దదూ 'సేవ చేనినారం పేనే సబబుగా వుంటుంది. మంజా్యశ్ర్రీగారు తమ అభి ప్రాయంలో (్రీ ఫ్రీ లాగా కృష్ణళాస్తి కూడా (పతిమ, (పతీకలసు వ్య జకం చేసా రన్నారు. ఇలా అందకి భావాలను తన కవితలో చూడగలిగేట్లు రాయడమే కృష్ణ శాస్త్రి గొప్పతనం అన్నారు. ఆ తర్వాత (/ జి వి స్ముబహ్మణ్యం (ప్రసంగిస్తూ ఈనాడు అంతా కవిత్వం గురించే మాట్లాడుతారు కని అధునిక కవి వాతావరణం గురించి చెప్పేవాళ్ళు లేరు, నేను (ప్రత్యేకంగా ఏ ఒక్క. వ్యక్తిని విదర్శించడం లేదు. సమాజం గురించి, వాళాసరణం గురించి, కవిత్వానికీ వాటికీఉన్న సంబంధం గురించి చర్చించడానికి సారస్వత వేదిక చక్కని [ప్రాతిసదిక కావడం ముడా వహం, అన్నుకుతంగా వస్తున్న కవిత్వాన్ని అందుకొని దానితో నవ్యళ నింపిన

వాడు మలుపులు సృష్టించినవాడు అవుతాడు. అందుకే కృష్ణశాస్త్రి మరుపులు తిప్పుతూ ముందుకు నడచినవాడని నే ననుకొంటున్నాను. లేక చాలామంది సండి తులు నెలవిచ్చినట్లు ముందుకు నడచినవాళ్ల ను, అనుసరించిన వాడో ౩-అన్నారు, హీనయుగంతో (వ్రసరించిన శృరగారం విధానంనుండి కొ త్త కావాలి. కృష్ణశాస్త్రి ఆ పని చేసాడు. అందుకు ఆయన వ్యక్తిత్వాన్ని గురించి ఆలోచించడం అవనరం. మనకు పూర్వ్యసజయంలో నంభోగంలేదు. అసళు ఆ వ్రలంభాని'ే (ప్రాచీనత దానిలోనుంచే మధురభక్తి మొదట్లైనవీ పృట్టాయి. భావగీతమైనా (ణయానికి పరిమితం.

ం్ర

ళ్‌ర్యాత థ్రీ సోమేశ్వర "శర్మ కృష్ణశాస్తే కావాలని బలవంతంగా కవిత్వం చెప్పలేదని, తనకోసమే కవిత్వం రాసుకున్నాడని ఆయన _ వ్మిపలంభం ఆయన అనుభవించిందేనని అన్నారు.

(శ్రీ మాడభూషి రంగాచారి మాట్లాడుతూ కృష్ణశాస్త్రి కృష్ణపక్షంలో శేపలం తన బాధనే చెప్పుకున్నాడు. ఏరేశలింగం వంటివారే భావక్‌విత్వానికి శ్రీకారం చుట్టారు. వి్లవ కవులుకూడా ధావ కవ్పలే. భాపకవిత్వర. నిర్వచించిన వాళ్ళలో నేము ౪ధ్రావక్రవ* అని మనం గుర్తించని విశ్వనాథ వారే ముఖ్యులు, కవిత్యంలో థానమే (ప్రధానం, నిజమైన థావనావేగంతో వెలువడేదే భావకవిత్వం. ఆక్కా(శ యత్వం థావ. కవిత్వంతో ఒక విలక్షణమైన లక్షణం. (సణయం, దానితో పాటు (పళ్ళతి ఇవే వారి వస్తుపులు. (కృతిని దాటి అనంళఠంలో ఏవిహ రిద్దామని చాలా ఆరాటంవాళ్ళకు. సుద్దీ సహాసాలు, పలాయనవాదం ఇవికూడా ముఖ్య లక్షణాలు భావ కవిల్వానికి. కృష్ణశాస్రిలో శః భావకవిత్వలక్షణాలన్నీ పూర్తిగా ఉన్నాయి. అందుకై లోకం జోలికి పోక కానే ఒక ఊహా (ప్రేయసిని సృష్టించుకున్నాడు. త్‌న్నపె ఎవరూ జాలి పడకూడ దంటా డాయన.

థీ గజ్జెల మల్లారెడ్డి చర్చ ఉపసంహారంలో అనువాదం, అనుసరణ అనేవి ఎవరికైనా అంటగట్టొచ్చు. వాడేవీడూ- గీతాంజలులలో ఏదిగొప్పది "అంపే భ్రీథల్రీ వాడేవీడు గొప్పది అంటాడు. మనకు (పబంధాల్లో చాలా అనుసరణలు కనబడుతాయి. వేదుల గోదావరి యరిలాంటి కవిత్వాన్ని సృష్టించాడు. వేదాంతం కవిత్వంలో పెడితే బాగుండదేమోననవి వట్టి అవ్నిప్రాయమే వెలిబుచ్చితే ఎలా? ఏ కవిత్వంలోనయినా అందులో ఉన్న మంచి కావాలి కాని అది అనుకరణా ? అను సరణా ? అని చర్చించడం అవసరం కాదనుకుంటాను. “దినకర్‌” కవితను నేను అనుకరణ చేశాను. అనుకరణకూడా గొప్ప కళ. అది ముక్కముక్కకి ఉండ రాదు. ఠీథీ వంటివాడు అన్నిటిని జీర్తించుకొని కండబలం సెంచుకుంటాడు* తాగినా తందనాలాడి తిన్నా కర్త, కర్మ, (క్రియ లేకుండా ఉంటే బాగుండదు. వార్థక్యంలో నే శృంగారం ఎక్కువగా ఉంటుంది, అసలు మనకు తగినన్ని అను వాదాలుకానీ అనుసరణలు కానీ రాలేదేమో ననిపిస్తుంది. కృష్ణశాస్త్రి కవిత్వాన్ని అనువాదం అనరాదు. (ప్రభావం తనమీద (ఎవరివైనా సర్ఫే పడని కవి అనేవాడు ఉండడు. కృష్ణశాస్త్రి అభ్యుదయంకూడా చెప్పాడు. కానీ అది కేవలం చాపల్యం

10

తోనే. అభ్యుదయుల సాహచర్యంతో వెలువడిన 0? ౯౦4406 అంతే,

(వబంధాలలో మనం చూపే అంగాంగ వర్ణనం భావనలో లేనేలేదు. కృష్ణ శాస్తిది తెచ్చిపెట్టుకున్న కష్టం. ఏ బాధఅయినా లేకపోతే గొప్ప కవిత్వం అనేది ఎప్పుడూ రాదు. బలవంతంగా కవిళ్వం రాయబెట్టరాదు, దానికి అదే రావాలి. ఎక్కువమంది (ప్రజానీకాన్ని ఉరూతలూగించేదే ఉ _త్తమమైన క* అనిపించు కుంటుంది. కృష్ణశాస్త్రి ప్రతిభ, వ్యుత్పత్తి కలవాడు. (పచలితమైన సంస్కృత తత్సమ సమాసాలతో ఏర్చికూర్చిన ఈయన కవితలు భావి కవులకు 'పెన్నిధులు,

తరువాత వర్థమాన యువకవి శ్రీ సుభామ వావ్యగానం చేశారు. (శ్రీ దళ రధరెడ్డి మొదలై నవారు తమ స్వీయ రచనలను చదివి వినిపించారు.

శ్రీపాద నృుబహ్మణ్యుళాస్త్రి, “కథలు”

4-12-1877 నాడు ఆంధ్ర సారస్వత పరిషత్తు (ప్రాంగణంలో సారస్వత వేదిక రండో సంవత్సరపు మూడో సమావేశం జరిగింది. సమావేశకర్త శ్రీ కె. కం రంగనాభాచార్యులు ముఖ్య అతిధి థ్రీ రాచమల్లు రామచం(ద్రా రెడ్డిని సభకు పరిచయం చెళారు.

ముఖ్యఅతిథి రాచమల్లు రామచంద్రారెడ్డి శ్రీపాద సృుబహ్మణ్యశాస్త్రిగారి కథలపైన చర్చను (ప్రారంభిస్తూ ఇలా అన్నారు.

తాను శ్రీపాద కధలు కొన్నే, ఒకసారే చదివామని, ఒక కథ చదివి దానిమీద అభ్మిపాయం చెప్పొచ్చు. కానీ కొన్ని కథలు ఒకసారి చదివి కథకుని మీద అభ్మిపాయం చెప్పడం తేలిక రాదనీ, అంతకుమించి న్యాయమూ కాదనీ అన్నారు.

ఆ తర్వాత శ్రీపాద కథల్లోని ఏవిధ విషయాలను గూర్చి ఇట్లా అన్నారు.

థ్రీపొద కథల్లో (వధానంగా (బ్రాహ్మణ కుటుంచాల్లోని వాతాపరణం చితి మైంది. ముంచి రచయిత తనకు బాగా తెలిసున్న పరిసరాలను, ప్యాతలను మూత్రమే (ప్రవేశ పెడతాడు. జేన్‌ ఆస్టిన్‌ రాసిన మూడు నవలల్లోనూ ఒక. విశేషం వుంది. అదేమిటంటే స్త్రీలు మ్యూత్రమే ఉన్న సన్నివేశాలూ, స్త్రీలూ పురుషులూ ఉన్న సన్నివేశాలు మాత్రమే అందులో చితితమైనాయి.. కేవలం పురుషలున్న సన్ని వశాలు లేవు. కారణం ఆ రచయిత్రికి వాటిని గురించి తెలిసిఉండకపోవ డమే. దాన్ని రచయ్యిత్రి నిశాయితీగా మామ్‌ అఖిపర్జీంచాడు. శ్రీపాద. వారికీ ఇది వర్షిస్తుంది. ఒకవిధంగా ఇది పరిమితి కావొచ్చు. కానీ పరిష్పష్టమైన ప్యాత్రపోష ణకు అవసర మైన నిజాయితి యిది.

10

ఈ కథలన్నీ 1925-50 మధ్య రాసినవి. అది ఫ్యూడల్‌ సమాజంపై బూర్జువా తిరుగుబాటు జరుగుతున్న కాలం. బూర్జువా నాగరికత వ్యాపిస్తున్నకాలం* ఆర్థిక, వివాహ సంబంధమయిన హార్పులు అప్పుడప్పుడే పస్తున్నాయి. వితంతు వివాహాలు మొదలై నవి (ప్రబలుతున్నాయి. (చాహ్మణ కుటుంబాల్లో ఆచారాలు, సాయ్యపదాయాలు ఎక్కువ. వాటిప్టై పోరాటం, (బ్రాహ్మణ _ కుటుంబాల్లోని సమ స్యలూ ఈ కథల్లో కనిపిస్తాయి.

“తల్లైపాణం" అనే కధలో కూలతురి పుసర్వివాహానికి తల్లి నన కుటుం బంతో పోరాడి విజయం సాదించడం ఇతివృత్తం. ఒక పరాయివాడు (జట్కా వాడు చూపించిన సానుభూతికూడా కుటుంబంలో ఎపరూ చూపించరు.

“కన్యాకాలే అనే కథలో ఇతివృత్తం ఒక వితంతుపు థార్య పున్నవాణ్ణీ వివాహం చేసుకోవడం. ఇదీ అన్యాయ మనిపించవచ్చు. కానీ ఇక్కడ ఇది (పేమ వివాహం. రచయిత (క్రేమను (ప్రోత్సహించాడు. ఆయన దృష్టిలో. బహు ార్యాత్వం పెప్ట తప్పుగా తోచకషుండవచ్చు. ఇటువంటి కథ రాసి పాఠకుని సాను భూతి పొందడం కష్టం. నాయకునికి మొదటి భార్యపైనా అనురాగం ఉంటుంది ఆమెకూడా భర్త రెండో పెళ్ళికి అంగీకరిస్తుంది.

= “మార్గదర్శి అనే కథలో ఒకపే పాశ. ఈ కథ వంద పేజీలకు పైగా ఉంది, దీన్లో ఉద్యోగంకోసం వచ్చిన ఒక యువకుడికి ఒక పెద్దమనిషి ఉపన్యాసం

• కొన్హడు, మన ఆర్థక వ్యవష్థలో చూరిన విశ్వాసాలను కథకుడు ఈ కథలో చ్మితిం చా క ల ల అ్యాడల్‌ ధర్మాలమీద తిరుగుబాటుకూడా ఉంది. కులవృ్తిని, ధర్మాన్ని ల గాకినెట్టి వ్యాపారం చేసుకోమంటాడు. ॥ “తాపీ మేస్త్రీ రామదీక్షితులు బి.ఏ.” అనే కథలో (బ్రాహ్మడు. మేస్త్రీగా చేరి య క్త వ్‌ క్‌ చేకి పోతాడు. రచయిత తలవ్యవనస్థను వదలమని (ప్రోత్సహించడం బా క్‌ మ వంది. కానీ వ్యాపారం చేసుకోమని (పటోధించడంలో. వ్యాపారం మోన ని, | దోహ " మ (దోహమనీ అన్పించినట్టులేదు. రచయిళ భావాలన్నీ ఫ్యూడల్‌ వ్యవస్థనుండి డుతున్నవి మాత్రమే,

సౌభ్యాతం, సమానత్వం మొదలైన భావాలేవీ అతనిలో కన్పించవు.

బూర్జువా వర్గంలోకూడా మితవాదిగానే శ్రీపాద గోచరిస్తాడు._ ఆయన ఉపయో

[3 గించే భాష కోనసీమ శుద్ద వ్యావహారికం. శుభమైన వ్యావహారికం రాయగల చాలా కొద్ది రచయితల్లో శ్రీపాద ఒకడు. కథనంలో ఆయన +ల్చి. కథలో ఏ సన్నివేశాలు పెట్టాలో, ఏ పాత్రలు (ప్ర వేశపెట్టాలో, ఎట్లా పాఠకుల్ని ఆకర్షి ౦చాలో. ఆయనకు బాగా తెలుసు.

ఆ తర్వాత చర్చలోకి వస్తూ (శ్రీమతి నాయని కృష్ణకుమారిగారు, భార్య పుండగా మరో వివాహం చేసుకోవడాన్ని ఇతినృత్తంగా తీసుకోవడం తప్పని, అంత పూలిష్‌ ఇళిన్సత్తాలను తీసుకొనికూడా రచయితలు, రచయ్యితులు ర్తి కట్టిస్తున్నారని ఉదాహరణకు ఈమధ్య నచ్చిన జొన్నలగడ్డ లలితాదేవిగారి. విష్ణు మాయ నవల అనీ అంటూ ఎవరికి ర్తి కట్టిస్తున్నారనే విషయం (ప్రస్తుతంకాదు. ఇప్పుడిటువంటి నవలలు రావడం. వచ్చి ర్తి కృట్టించలేవనడమూ తప్పు. ఇటు వంటివి చాలానే వస్తున్నాయి అన్నారు. (శీ చేకూరి. రామారావుగారు. వెంటనే అందుకొని ఆ పూలిష్‌ నవలను తాముకూడా చదివామనీ పాఠకుల ఉ తరాలను బటి నవలల స్థానాన్ని నిర్ణయించకూడదనీ అన్నారు. కువూరి వాసిరెడ్డి సీఠాదేవ్‌ ద్వితీయ వివాహానికి పరిస్థితుల్ని బలంగా చిథతించి, వివాహం చేసుకోవడం తప్ప గత్యంతరం లేనట్లు కధను రాయవచ్చుననీ సమర్థించవోయారు.

్రీ గక్లెల మల్దారెడ్డి “శ్రీపాద వారివి నూటికి నూరుపాళ్ళు ప్యూడల్‌ భావాలు, ఆ రోజుల్లో "రెండు వివాహాలు చేసుకోవడం రాజసం. ఇంగీషు చదువు కోకుండా కథ రాసే (ప్రయోగం చేసాడాయన. ఆధునిక కధలతో వాటిని పోల్చ గూడదు. ఈ రోజునకూడా అటువంటి ఇతివృత్తం ఉన్న నవలలు ర్తి కట్టిస్తు న్నాయని అంటున్నారు. దేనినైనా ఆకర్షణీయంగా చెస్పడం ఆడవాళ్ళ లక్షణం. మంచి రచనకు మంచి శిల్చం వుండాలి. పళ్ళ చెడ్డ రచనలను మంచి శిల్చ్పంతో రాసి (పజలను చెడగొడుతున్నారని అన్నారు.

రాంభట్ల కృష్ణమూర్రిగారు చర్చలో పాఠత్తాంటూ సుబ్రహ్మణ్యశాస్తిగారు తూర్పుగోదావరి వెలనాటి కుటుంబాలను దాటిపోలేదు. ఆయనకు కొందరిమీద, కొన్నిటిమీద వల్లమాలిన ద్వేషం. ఒకటి, ఆ0డు కథల్లో హిందీ ద్వేషం వుంది. అంతేగాక ఆయనకు తెలుగుమీద వల్లమాలిన అభిమానం. తెలుగు చాలా అంద మైందే కానీ పండితులు దాన్ని చెడగొట్టారు. ఆడవాళ్ళు మాత్రమే. తెలుగు

కేడీ

అందాల్ని వెల్లడించగలరు. శ్రీపాదవారు వర్ష మాండలికాన్నే ఎక్కువగా రాశారు, ఆయన “వడ్లగింజలో బియ్యపు గింజ”, “బాధ్యతమీదపడదేదాక*” మొదలై నవి దీన్ని స్పష్టపరుస్తాయి. ఆయనకు జమీందార్లమీద భక్తి వుంది. పీరేశలింగంగారి మైనా అభిమానం వుంది. సంఘ సంస్కరణ, స్త్రీవిద్య, వ్యాపారాది వృత్తుల్ని అభిమానిస్తాడు. స్త్రీలు యుద్ధ విద్యలు నేర్చుకోడానికికూడా అంగీకరిస్తాడు. తెలుగు తీపి అంతా ఈయనకు కథల్లో కనిపిస్తుంది. ఈయన ప్యూడల్‌ భావాలమీద అభిమానమూ పుంది, ఆధునిక భావాలూ వున్నాయి. ఈయన రచనల వల్ల తేల దేమిటంపే ఈయన సండితుడు. (వాహ్మణ విద్యలన్నీ నేర్చుకున్నాడు. రానీ వాటిని ఉపయోగించలేదు, నిరసించలేదు కూడా.

సమావేశ క్త శ్రీ రంగనాధాచార్యులు. శ్రీపాదలో విపరీతమైన కన్య షన్‌ వుందవి, *వేశ్యాకులం ఎందుకొచ్చింది” అనే వ్యాసంలో వేశ్యా కులాన్ని సమర్డిస్తారని, ఇంతకు వారు రాసిన తల్లిపాణం కథలో రామ్మబహ్మం ప్యాత వంటివాడు (శ్రీపాద అన్నారు,

కవితా వేదికలో శ్రీ పి, వి. రాములు “తెలుగుతల్లి కన్నీరు” అనే కథను, “జీవిక పథం” అనే కవితనూ,. శ్రీ కె. శ్రీనివాసాచార్యులు “పేరిణీ”. అనే కవితను, శ్రీ ఎం. ఆంజనేయ శర్మ “ఏమిటీ ఉడుకుమోత్తనం” అనే కవితను, '్రీ టి. సోమేశ్వరళర్మ, కుమారి ఆర్‌, కళావతమ్మ తుఫానువై కవితలు చదివారు.

శ్రీ సీలా జంగయ్య కృతజ్ఞతలతో సభ ముగిసింది.

కి అచు ఉన్న్నవవారి మాలపల్లి

1-1-78 నాడు జరిగిన సాహిత్య సమావేశానికి డాక్టరు అక్కిరాజు రమా పతిరావుగారు ముఖ్య అతిథిగా విచ్చేశారు. సమావేశ కర్త ముఖ్య అతిధిని సభకు పరిచయం చేసారు. చర్చకు నిర్ణయింపబడిన మాలపల్లి నవలమీద చర్చ (ప్రారం భిసూ (శ్రీ మంజుశ్రీ ఇలా అన్నారు.

మాలపల్లి ఈ శతాబ్దపు నవల, 20వ శతాబ్దంలో వెలసిన గొప్ప (గంథం. అది సృజనాత్మక సాదాత్యంలో ఉన్నతోన్నత స్థానాన్ని పొందగలిగిన నవల అని సగర్వంగా చెప్పుకోవచ్చు. ఈ నవలకు ఇిత్తిగా వవే?కగా అనాటి ఉద్యమాలను గూర్చి వివరిస్తూ... ఈ శతాబ్దంలో చెలరేగినవి, పెల్లబికినవి రెండు. 'చుహోద్య మాలు, 1, స్వాతం(తోద్యమము, (దీనిలో అంతర్బూతంగా ఎన్నో ఉద్యమాలు ఉన్నాయి. 2. హరిజనోద్యమము సాంఘికంగా అంటరానితనాన్ని " రూపుమాపి హరిజనులకు కూడా జన జీవనంలో స్థానం కలిగించేదీ ఉద్యుముం,

భాషా పరంగా సాగిన మరో మహోద్యమం (వ్యావహరిక భాషోద్యమం) కూడా తేలుగు సాహిత్యానికి సంబంధించినంత వరకూ గొప్ప ఫలితాన్ని తెచ్చింది.

ఈ శతాబ్దంలో రేగిన అన్ని ఉద్యమాలకు సమన్వయ రూపంగా మనకు (ప్రత్యక్షమయ్యే మూర్తి ఛీ ఉన్నవ లక్ష్మీనారాయణ పంతులుగారు. ఆయన గొప్ప సాంఘిక కార్యకర్త తన తరాన్ని ఉత్తేజితం చేసినవారు.

వాన విష్ణవాలు, భావ సంఘర్షణలూ, సమతాది నావనలు అన్నిటా వచ్చాయి, బ్రహ్మ సమాజ, ఆర్యసమాజ, దివ్యజ్ఞానాది సమాజాలు అనూచానంగా వస్తున్న భారతీయ సంస్కృతీ వాపినిని దారి తప్పించినాయి. చాతుర్వర్డాది విషయాలు నునకు వద్దు కాని వాటివల్ల గొప్ప అన్యాయం మాత్రం జరిగిపోయింది, దీనికి

ణి స్ట స్ట

16 కారణం ఎవరూ? అని మనం విచారించే లోప్పగానే, ఎవరికీ తెలియకుండానే సంప్రదాయంగా మారిపోయింది. ఛండార్కంర్‌ దృష్టిలో పంచములు పూర్వం వ్యాపారం చేసే వాళ్ళట మరి. పంతులు గారు కారంచేమలో కన్నెగంట హనుమంతుకు బాసటగా నిల్చారు. హితకారిణీ సమాజంలో, ఏరేశలింగం గారికి సహాయం- చేళారు; స్తాహితగకంగా, సాంఘికంగా ఉన్నవ వారు వ్ల దాచుకోలేదు. ఆయన హైందవ_ ఘ్లైర-_దురన్యాయాన్ని రూపుమాప్రాలని, ఆంచారు. లేక ప్లోక్షే, భారతర్తేశానికి ముక్రలేదు. అందుకే గాంధీ గార్వు లన్ని, ఉద్యమాల్లు- కలిపి: 'పేసేసారు.. ఈ నాటి మన బుద్దితో ఆనాటి వారికి హేతువాదం కెలీదని 'మేఖాన్నుల్మ మనుకునే వాళ్లు అనడం నిజంగా విచారించ దగ్గ విషయం. _ పూర్వం రాజకీయ నభలు కూడా సాంఘిక కార్య[క్రముంతో కలిసి ఉండేవి. ఆందుకే అ నేకసాంస్కృ్యృతిక మైన కార్యకలాపాలు ఉద్యమం -రరిగుపూ సేసుకున్నాయి. ఈ నవలను సంతులు గారు జైలులో ఉండి రాశారు. పోలీసులు జృప్తుదే స్టే ఆ తర్వాత రాజాజీ పూనికతో వెలుగు చూసిందిది. మాలపల్లిని మొట్టమొదటిసారిగా (ప్రచురించిన వారు బెల్టంకొండ రామదాసు గారు. జైలులో ఉన్నప్పుడే గభేశచం్యద్ర చందావర్కర్‌ పంతులు గార్ని.హృదయపూర్వకంగా అభినందించారు. =. రామదాసు గుంటూరుకి వచ్చే లాయర్‌ పాత (బహ్యణ పంళులుగారేనేమో; ఈ గంథం (ప్రషేకరో పంతులు గారు; వ్యావహారిక భాషలో నేనే మొదటిమారుగా: (గంథం రాస్తున్నాను. నగరాల్లో భాష, సంకరం, అది నిర్మలమయింది. కాదు. పల్లెటూళ్ళలో దుంచి భాష వుంటుంది. మరి (గాంధిక థాషా మార్గం చాగా నలి గింది. అందుకని అందరిక్తీ అర్జమయ్మేట్లుగా సుబోధకమయేట్లుగా పల్లిటూళ్ళలోని భాషలోనే పుస్తకం రాస్తున్నానని అన్నారు. ఇప్పుడు. చాలా పదాలు వాడుకలో లేవు కాబట్టి ఉన్నవ .వారి శత, జయంతుల సందర్భంగా మాలపలిలోవి నుడికారాలకు; సదాలకు -అనొ'కేస్షన్స్య్‌ నోట్స్‌ రాసి (పచ్చురించాల్సిన అవసరం .వుంది,

క్షే?

ఆది ఆంధ మహాసభలో పాల్గొన్న 'మొదటి రెడ్డి నిజానికి భాగ్యారెడ్డిగారు. మంగళాపురం (గ్రామంలో చెదురయ్య, మునసబు అంతా సాంఘిక అక్థికవ్యవస్థను గుప్పిట్లో పెట్టుకొని కూర్చున్నారు. సంగ భవనానికి థాగ్యారెడ్డి విరాళాలిచ్చినట్టు ఆయన రాశాడు.

ఎగ రించి. పోతాడు (ధిక్కరించిపోలాడ్రు, లాయిలాస,ు సపేసరు

ఆవ అలో

మువాదులాగా, సగరొప్పుకొవత్సా ఇలాంటి మాటలు దాదాపు 1000 వరకు కన్సిస్తూ మన అర్థపరి్షానానికి చిక్కకుండా ఉన్నాయి. ఇది ఓ గొప్ప సాంఘిక విప్లవాన్ని సూచిస్తుంది. ఇదో గొప్ప విజ్ఞాన సర్వన్వం. గత శతాద్దిం విజ్ఞానమంతా దీనిలో నివిడీక్సళమై ఉంది.

సాహిత్య దృష్టితో చూసినా దీన్లోని శిల్పం చాలా గొప్పది. పాత్ర పోష ణం, పాథతోన్మీలనం చాలా గొప్పగా ఉన్నాయి. స్వథావ గతమయిన చి(ర్రణ, సాంఘిక (ప్రచార సందింధి అయిన ?ల్పమూ ఉంది. చౌదరి కోడలు కమల చ్మితణంలో డబ్బున్న ఇంటీవాళ్లీ నిర్లక్ష్య, అలకత్య (ప్రవర్తన బాధ్యతారహిత మయిన బుడ్డి (ప్రవేశకంలో పాత్ర మొదలయిన దగ్గరనుండే కనబడుతుంది. చౌదరి గొప్ప. పిసినారి, దుర్మార్గుడు, మానవత్వం లేక ఆస్తి పెంచాడు. కమలలో పెదింటివాళ అహంభావం ఇంటిలోనికి (ప్రమేంచడంతోనే కనబడుతుంది. ఆధు

౦0

నిక సాహిత్యంలో తొట్టతొల్ప వా_స్తవికమైన వాతావరణం ఉన్న నవల మాలపల్లి. గొప్ప విషయాన్ని భూమికగా తీసుకొని కధావస్తువు వై ఫల్యంలో వాస్తవికతను విశ్లేషించడం దీన్లోనే కనిపిస్తుంది.

దీన్లోని చిన్న చిన్న సంఘటనలు (ఉపాఖ్యానాలుు (ప్రదర్శనకు, రస (గ్రహ ణానికి గానీ భంజకంగా ఉండవు. అతడు 1 పతిపొదింపదలచుకున్న విషయౌ లను ఎవరినీ బాధించకుండా చెప్పగలగడమే అతని (ప్రత్యేకత, విష్టత,

న్యాయవ్యవస్థలో, జైలు వ్యవస్థలో ఉన్న లోపాయి కారితనం, లంచగొండి తనం ఇవన్నీ అతి వాస్తవంగా, హృదయ విదారకంగా వర్టించబడ్జాయి.

హరిజనుల్లో ఈ 'ఘోర దుస్థితికి 1000 సంవత్సరాలుగా పారతం (త్యంవల్ల ల వమయిపోతున్న ధార్మిక జీవనంలో అధికారులు అధర్మం వ్యాపింప జేయడం కారణం,

18 అధివార వ్యవస్థ, నిర్వహణ సరిగా లేకపోవడంవల్ల. మళ్ళీ వాళ్ళలో ఎన్నో ఎన్నో జరిగాయి. మాలల్లో (బాహ్మణులు కూడా పుట్టుకొచ్చారు. నల్‌ థామస్‌ మ్ననో చక దుస్థితికి కారణం. ఇంగ్షిమ వాళ్ళలో కూడా చాలా మంది వర్జవ్యవస్థను అంగీకరించి, దానీ జోలికి పోకుండా ఉండడం జరిగింది. నోబెల్‌ దొర న్ష్శ వ్యవస్థను సమర్ధిస్తూ, డాన్ని కాపాడడానికి అన్ని సవయత్నాలు చేశాడు. కానీ మున రాజకీయ నాయకులంతా బస వేళ్వరుడు చెప్పిన సర్వ సాంఘిక న్యాయవ్యవస్థ గురించి కలలు కనడం (ప్రారంధించారు. ఏది యేమైనా అప్పటి. హరిజనుల దుస్టితిని, మాలపల్లి లోని అప్పటి సాంఘిక జీవనాన్ని మనం ఊహించ లేము. తర్వాత (శ్రీమతి డి, విజయలక్ష్మీ చర్చకుసకమిస్తూ, రామదాను.. వేదాంత పరంగా ఎట్లా ఆలోచించినా, అన్నీ దేవుని మీద పెట్టి అంకా ఆయనే సడుప్పకో నిమ్మంటాడు, వెంకటి మాత్రం సాంఘీక వ్యవస్థే అన్నీ చేయిస్తుందన్న జ్ఞానం కలవాడు అన్నారు, మంజుథ్చ్రీ దీనికి జవాబిస్తూ, ఇది సరికాదని, తెలుగులో సమ్మె గురించి మాట్లాడిన వారు రామదాసే అని, తెలుగుతో సామ్యవాదం (వవేశపెట్టిన వాడూ రామదాసే అన్నారు. రష్యాలో బొల్డవిజం గూర్చికూడా రాసి పంతులు గారు విహుళా మారవచ్చునేమోనని అంటారు. తక్కెంళ్ళ జగ్గడు మొదటి ఉద్యమ కర్త, తరువాత శ్రీ కడియాల గోపాలరావు చర్చలో పాల్గొంటూ, మాలపల్లి ప్టైన అక్షోబరు పెష్పవం కూడా (ప్రధానమైన (ప్రభావం పడవేసింది. సానూన్య మానపుడు సామ్రాజ్యాధికారాన్ని తోసివేసి తాను ప్రధాన ప్యాత వపాంచడం లక్ష్మీనారాయణ గారిని బాగా (వథావితం చేసింది. అప్పటికి కమ్యూనిజం . గూర్చి శెలిసినవారు ఎవరూ లేదనే చెప్పవచ్చు, అయినా కమ్యూనిజానికి భారతీయ తాత్త్విక పునాదులు ఎని గాంధీ గారు చెప్పిన ఫలితాలు ఆశంచడమే వంతులు గారు చేళారు.. పేదల విషయంలో చెప్పడమే కాక దానికి పరిష్కారం కూడా చూపించారు. ఈ నవలలో చారిితక అంళాలు, విజ్ఞానం, సాంఘిక అన్యాయాలు, రాజకీయాలు, ఆర్థికవ్యవస్థ ఎక్కువగా చోటు చేసుకున్నాయి. ఆయన్ను మార్క్సిస్టు తత్త్వం (ప్రభావితం చేయకపోయినా 'హైందవతను విడనాడకపోయినా, అక్టోబర్‌ విషవం మొతం (ప్రభావితం చేసింది, వర్ష పోరాట సిద్ధాంతాన్ని కూడా ఈయన అంగికరించలేదు, గాంధిజీ ద్వారానే ఏమయినా సాధించవచ్చని. భావించారు, హర్రిజనోద్యమూన్ని

10

స్వాతంత్ర్య వీరులు తీసుకోవడం శాలీ, దయా వల్ల కాదు. మిషనరీలు, భూమిపై అఆధారషడిస. గొప్పు: వర్గాన్ని వదలుకోరాదనుకున్నారు. ర్‌7 యేండ్త కిందట ఆయన రాసిన (గ్రామీణ వ్యవస్థ వీద (పజలను పాచికలుగా ఉపయోగించడం అవన్ని ఈనాడు కూడా అపరిష్కృతంగా అలానే ఉన్నాయి. దీన్లో లోతైన తాత్విక చర్చలు సందర్భశుద్ధి బేకుండా ఉన్నాయి. జ్యోతి (వపేమకతత్వం అవా_స్తవకం. ఆర్థిక సిద్ధాంతాలను గూర్చిచర్చించకుండా హైందవతను, విప్లవం పోరాటం దేనికీ? మొద ఇన అనవసరమైన చర్చను సాగించారు.

గోపాలరావు గారు దీన్లో రామదాసు క్యాటగిరి పా(క్రల్లో. స్పెషల్‌ వ్యాట గర. ఆతను వ్యవసాయ. కూలి వాదు, మధ్య తరగతివాడు ఈ డేశంలో విదేశీ యులవన్ల వర్ణవ్యవస్థ, _దార్మిద్యవ్యవస్థా పుట్టలేదు అన్నారు.

ఆ తర్వాత డాక్టరు పి. వి. చలపతిరావుగారు మాటాడుతూ : నంఘం, సాపాత్యం వీటికుండే సంబంధం మనకు తెలిపేట్లుగా ఈయన రచనల్లో సొంఘిక సూచనలు చేశారు. ఆయన తాకని భావాలు లేనేలేవు. అప్పటి సాంఘిక దురాచారాలు చెప్పారు. స్వరాజ్యోద్యమంలో పా ల్ల. న్నారు. అందరినీ పంక్రి భోజనం చేయించారు. ఈయన. పేరును ఉత్‌ : ఉన్నతమైన, నవ : కొత్తదయన, లక్ష్మీ : భధావసంపదకు, నారా యణ : (బ్రహ్మ- అని అర్థం చెప్పుకోవాలనిపిస్తుంది. పంతులుగారు భగవద్గీత శ్లోకాలకు సాంఘిక వ్యాఖ్యానం చేశారు. అస్పటికి సంఘంలోని దురాచారాలు మ తి చూపారు. కోర్టు మునసబు సాక్షులు లేనప్పుడే విచారణ. చేస్తారట. మద్య

జాలి జానీ ప్రానాది దురాచారాలను రూపు మాపాలని ఈయన ఆంచారు. కమలమ్మ కథలో అమె మోహన్‌ మాహంలోపడి లేచిపోయింది. ఆ సందర్భంలో సూరన రాసిన “ఇటి మనోహరు కంతు....? అనే సద్యం జపం చేసుకుంది, పోరాడింది, తర్వాతే సళ్ళ్చార్తాపం చెందింది. దీన్లోనే జ్యోతీ, అప్పాదాసుల సంఘటనలో పంతులుగారు అటి (శ్రేమతత్వం చెప్పుతాడు. ఆయన దృష్టిలో కార్మికులు కూలీలు పాటించవలసిన నియమౌలుకూడా కొన్ని ఉన్నాయి. హరిజనులు సాంఘికంగా గుత్తింపు పొందక ఫోవడానికి వాళ్ళు సీచమమయిన పేద్ద పెట్టుకోవడం, సొంఘికమయిన సంబం రచ "హలో

భాలు, వాళ్ళి భాష ఇవన్నీ కారణం అంటారు ఆయన,

జ గ్గడు ధర్మదోపిడీలు చెయ్యడం అయనలోని త్మీవ విప్లవ సంఘర్షణకు

20 ఫలితంగా చెప్పవచ్చు. జగ్గడే అంటాడు. దొంగతనాలు లేకుండా ఉండాలంపే పోలీసు డిపార్ట్‌మెంటును లేపేయాలి అని. నవజీవన నిర్మాణానికి ఆశించయినా ఈ నవలను ఈనాటికీ (ప్రచారం చేయాల్సిన అవసరం ఉంది,

(శ్రీ టి సోమేశ్వర శర్మ మాట్లాడుతూ “(గ్రాంధిక భాషలో రాయడంకం శే వ్యావహారిక భాషలో రాయడమే కేలిక అని, ఇది 'సంతులు గారి అని (ప్రాయాయాలకు విరుద్ధంగా 'ఉన్నా నిజమన్నారు. మాలపల్లిలోని తా. త్రిక మైన విచారం బాగుంది. ఆయన అనుభవంతో ఆర్థిక వ్యవస్థ ఉన్నా, ఆయనలోసపి సాంస్కారికమైన దృష్టితో చివరికి ఆకృష్ణుని కేతెలియారి అంటాయొఅన్నారు? దీనితో మాలపల్లి పైన చర్చ ముగిసింది. ఆ తర్వాత కార్య్మాకమంలోని రెండవ ధాగమైన కవితాగానంలో యువకవులు శ్రీ పి. వి, రాములు “విష్కమంచలేక పోతున్నాను" (త్రీ డశరథరెడ్డి “నాన్నా, శ్రీ శ్రీనివాసాబార్యులు “వేలాశే?”, శ్రీ ఎమ్‌. బి, ఎన్‌. శాస్త్రీ “మన విధి" అనే కవితలు చదివారు.

సహ సమావేశ కర్త సీలా జంగయ్య వందన సమర్చ్సణతో' ఆ నాటి కార్య[(కమం ముగిసింది,

/ ఛరంంగగా యట | ధం బుర్రారంద్య్యూ నే లో ళ్‌ గ వె యన శ ర్జ స్వ్యటై వశష ఘిళ రాల బు = కట్టవుంచి-5కవిత్వ తత్వ విణభారవూం రు

5-2-78 న ఆం సారస్వత పరిష్యత్ర్చాంగణంలో సారస్వత వేదిక రెందో సంవత్సరంలో నాల్లవ సమావేశం జరిగింది. సమావేశ క ర్త కెకె. రంగ నాథాచార్యులు ముఖ్యల్తతిథి డా॥ నాయని కృష్ణకుషారి గారిని సభకు పరిచయం చేశారు.

ముఖ్యఆతిధి శ్రీమతి నాయని కృష్ణకుమారి గారు కట్టమంచి రామలింగా రెడ్డి గారి కవిత్వతత్వ విచారోన్ని గూర్చి ఇట్లా ఉపన్యసించారు. “సాహిత్యవిమ ర్గనా విధానాన్ని గూర్చిస కాస్త్రం ఇప్పటి వరకూ ఆలంకారికంగానే ఉంది. అందుకోసమే ఆధునిక విమర్శనా దృష్టి గలవారికి (ప్రాచీన విమర్శ మీద ఒక జేలిక భావం ఏర్పడింది. అది సమంజసం కాదు. సంస్కృత విమర్శకులు అత్త జాలు చెప్పారేగాని శాసించలేదు. పండితులైన వారు ఈ లక్షణాలు తప్పనిసరిగా ఉండాలేమోనని జొప్పించారు. తరువాత అది సంప్రదాయంగా మారింది ఇది తర్వాత పాశ్చాత్య భావాలనాకళింపు చేసుకొన్నవారికి ఏవగింప్ప కల్లించింది. కళాపూళ్లోదయంలో యుద్ధం గాని, విరహవేదన, ఉపాలంథనాలేగానీ అష్టాదళ వర్ణనా పూరణం కొరకే ఏర్పడ్డాయనిపిస్తుంది,

“రమణీయార్జ (పతిపాదకః శబ్దఃకావ్యం” అని పున అలంవారశాస్త్రం కావ్యాన్ని నిర్వచిస్తోంది. సంధి యుగంలో పాళ్ళ్చాత్య సంపర్కం చేత మధ్యలో కొందరు లక్షణాలను తప్పుగా అర్థంచేసికొన్నారు. కట్టమంచి వారు కవిత్వతత్వ వివాలొన్ని కళాపూర్ణోదయ విమర్శగానే (ప్రారంభించారు. కానీ పద్యమంపే ఏమిటి ? అని ఆరరీఖించి.__రస చర్చచేసి, మనిషిలోని భాపనాశ క్తి వల్లనే రస ముదృవిస్తు ందనీ, ఆలోచననల్ల భావా వేగంరాదనీ చెప్పారు. కవికుండాల్సింది షే వాని

"శి కాదు___మన్కళు కి అనీ కవి లక్షకాన్సి నిర వ, జ్లానళక్తి ఇది జ్ఞాన క్కి కాదు___మన ?క్తి లక్ష న్ని నిర్వచించారు న్షానశ

22 వరకే నిర్మితమైఉన్న లక్షణాల్లో కావ్యాన్ని సృష్టిస్తుంది, మనళ్ళక్షి స్పందననల్ల కావ్య సృష్టి చేస్తుంది. భావానాశ క్షినుద్దీపింస జేసేది భావతై క్ష్యత. “సంఘంతో తాదాత్మ్య మొందు వాడే కవి కాగలడ'ని కట్టమంచి వారి భావన. ఉృదేకమే కవన శ కికాధారం. యుద్ధాలు మొదలై నవి జరిగేటస్ప్సుడు మంచి కవిత్వం వస్తుందన్నారు. (ఫత్యేకంగా కూర్చొని ఆలోచించి రాస్తే విజ్ఞానాత్మకమయిన కవిత్వం _ వస్తుంది. కాని భావనాత్మకమయిన_ కవిత్వం... రాదు. -పూర్వేప్రాబంధికులు. నెమ్మదిగా కూర్చొని, సంఘక్షణ లేని స్థితిలో రాశారు. కాబట్టి అవి మూసలో పోసినట్లు న్నాయి___అని కట్టమంచి వారు నివరించారు. (ప్రబంధాలలో శ్లేషాది కుయుక్తి పాశములను నిరసించ్రవలేనని కట్టమంచి 'వారి భావన. ఉదాహరణకు వసు చర్నోతలో “నీ తమ్ముల .శుభవాసన'___గిరిక అంగాంగ వర్ణన (ప్రతిదీ సంగీతజ్రులకే అ£షమౌతుంది. ఉదాహరణకి “పదమెళత్తన్‌ కలహంస లీలు అనే పద్యాన్ని చమక్కారపరంగా గౌరవిస్తాం కానీ అనుభూతితో కాదు. 'నిరుపహతి స్థలం” మొదలై న లక్షణాలకవసరమయిన కవిత్వం 'ఇంకెట్లా వుంటుంది. “? “సాదృశతత్వమునలంకారములతో బంధింపరాదు. _ ప్యాత్రరచనా తత్వము నపగతము చేసికొనవలెను” అని కటమంచి ఉవాచ. ఉదాహరణకి గిరికనూ, ఆమె చెలిక _త్తెలను వేరు చేయడానికి కొలబద్ద లేవీ దొరకపు... వరూ ధినిసీ, గిరకసీ, సత్యధామనీ కవులేడ్చించారు. ఇక్యడ అనుభూతి. కల్లడంలేదు. సంగీతం, అలంకారో ద్దేశాల్రో అసలు ఏడ్చు ఉదేశమే పోయింది. ప్యాత్రల్లో జీవకళ పొదిగించడం కావ్యానికి అవసరం. అదీ తిక్కన ఒక్కడే చేశాడు, (ొపది అకార విశేషాలలో ఆమె ఆత్మకూడా (ప్రస్ఫుటమవుతురది. ఒకే,పాత్రల్లో ఎప్పటికీ ఒకే లక్షణాలుండాల్సిన అవుసరం లేదు. పాత్రల లక్షణాల్లో వికారం కల్గొచ్చు. ధీరోదా త్ర లక్షణాలను దృష్టిలో పెట్టుకొని రాయడంవల్ల మన పాట చిత్రణంలో వై పుణ్యం కొరవడింది. పాత్రలోని స(త్రవర్తనాః ద్యుస్వ్రవల్తనా రెంటినీ సమంగా చూపించాలి, ఇందు కుదాహరణం భారతంలో ఆశ్వత్దానూ విలాపం, (శ్రీనాథుని శ్టాడంబరాన్ని గూర్చి చెబుతూ. కట్టమంచివారు - వేమన. నెత్తు కొని ఆయన వస్తుతత్వాన్ని చిన్నచిన్న సూక్తులర్హో వెల్లడించాడు కాబట్లు. ఇప్పు

23

టికీ (ప్రజలలో మిగీలాదు. పల్నాటిచర్మితలో వేమనలాంటి కవిత్వముంది. పట్నాటి చర్వితలో కవిత్వం పాలు ఎక్కువ. శ్రీనాథుని ఇతర కృతుల్లో పాండిత్యం పాలు ఎక్కువ, అంటారు.

189వ శతాచ్చి చిపరికాలంలో ఆలోచించిన కట్టమంచివారిని పాళ్చాత్య ధోరణికి (ప్రభావితులై సవారి కింద చెప్పొచ్చు. రానీ కేపలం అట్లానే అనాల్సిన అవసరంలేదు. (పబంధకవులను గూర్చి ఈ కవులకు ఎత్తడానికి చేయిలేదు. చూడడానికి కన్నుల్లేపు. వినదానికి చెవుల్లేపు. ఈ దేశ (ప్రజలంతా కపులు అని రాశారు కట్టమంచి. అవును. _సబంధ కవుల కే మాత్రమూ సంఘచింతన లేదు. వారికున్నది రాజచింతన మామే, అధికారుల మీద (శొద్ద ఉంది. _ప్రబంధాలను. చూస్తే (ప్రజలకు అసలు ఆకలనేది ఉందా అనే అనుమానం రాకపోదు. పాండు రంగ మహాత్మ్యంలో నిగమశర్మ అక్క పా(త్రద్వారా మాత్రం ఆడవాళ్ళకు నగల మీద మోజు ఉంటుందన్న సాంఘిక విషయం తెలుస్తుంది. అసలు మనవాళ్ళలో దేశభక్తి అన్నది 185? లోని సిపాయివిష్టవం తరువాతే మొలకె తింది. (బ్రిటిషు పాలనలో మన కవులకు ఉత్సాహం కల్గింధి. _పబంధాల్లోని కధనే కొంచెం బిగు శె న అల్లిక 'హేతుసరణులు పొందుపరచుకొని కళాపూరోదయంలో చెప్ప కనా వూ. బడింది, ఆంటూ నాయని కృష్ణకుమారిగారు కవిత్వ తత్వ విచారంలో వ్యతిరేకించా ల్సిన భావాలేవీ తనకు లేవని ముగించారు.

తరువాత చర్చలో శ్రీ చేకూరి రామూరావు “కట్టమంచివారి రచనాకాలం (ప్రాధాన్యంకూడా కొంత ఉంది. కందుకూరి, గిడుగు మొదలైనవారి (గ్రంథాలు ఈ" కాలంలోనే వచ్చాయి. నీరందరూ (ప్రజాస్వామికమయిన భావాలు కలవారు. ప్యూడల్‌ వ్యవస్థమీద వ్యతిరేకాభ్ళిపాయాన్ని కట్టముంచివారు తమ (_గంధంతరో ప్రకటించారు. చాలా అభ్యుదయకరమయిన ధావాలను చూపించారు. నాటి వారం

షల ల. వీ జ్‌ నాం

దరూ ఫ్యూడల్‌ వ్యవస్థమీద దెబ్బకొట్టే ఉద్దేశంలో నే ఉన్నారు. పాళ్చాళ్య సంపర్కం వల్లనే కట్టమంచివారు సంస్కరణానికి పూనుకొన్నారు. అందుకే ముఖ్యంగా వింత పోకడగా మారిన (పబంధాలపై 'దెబ్బతీశారు. (ప్రబంధాలపై అనాడుటూడా సంఘంలో విమర్శ వుండేదనే చెప్పొచ్చు. కాని కవులు. పట్టించు కోలేదు” అని"తమ అభ్మిప్రాయాన్ని చెప్పారు.

తరువాత కడియాల గోసాలరావుగారు చర్చలో పార్గాంటూ “కట్టమంచి

2డీ వారి జీవన విధానం, విమర్శనా విధానం, పాండిత్యం చాలా గొప్పవి. ఇకో ఆయన భావాలు పొళ్చాత్యమా ? (ప్రాచ్యమా ? అన్న చర్చ తీసుకురావడం అనవ సరం. రామలింగా రెడ్డిగారి రాజకీయావగాహాన పాళ్చాత్య విద్యలవల్ల అధిక మయింది. అంతమాత్రాన ఆయన స్వదేశీ విమర్శనా విధానంలో అనజ్ఞుడుకాడు. ఆయన రామాయణ, భారత, భాగవతాదులతోసహా అన్నీ చదివాడు. సంఘ పరి స్థితులతో (పేరణ పొందాడు. స్త్రీ స్వాతం్యత్యం మొదలై న విషయాలు (గంథంలో చర్చించాడు. ఆయన విమర్శనా దృక్పథం కందుకూరి వారి సరస్వతీ నారద సంవాదం లాంటి వాటిలో స్పష్టంగా గోచరిస్తుంది. నిష్పాక్షికమెన విమర్శనా న్‌. ళు జ! రూ

దృష్టికి శ్రీ రామలింగారెడ్డి ఆదర్శ్యప్రాయులు అని అన్నారు.

తరువాత శ్రీ వ. జయరాములు “ఆము క్తషాల్యదలో (వ్రజాజీవనవిధానం వర్ణన ఉందికదా ? థ్రీ రెడ్డిగారు (ప్రబంధాలన్నిట్లో లేదన్నారే ? కళాపూర్ణో దయంలో కల్పనా చమక్కృతీ, నూత్న కథనం ఉండవచ్చుకానీ (ప్రజా జీవన వర్షన వుందా 1” అని (పన్నించారు.

తరువాత డా॥ పి. వి, చలపతిరావుగారు మాట్లాడుతూ కొన్ని కొత్త విష యాలు చెప్పారు. సూరన తన రెండు (గ్రంథాల్లో శివభక్తునిగా, విస్ణభక్తునిగా కనిపిస్తాడు. రామలింగా రెడ్డిలోకూడా ఈ తాదాత్మ్యం ఉంది. శ్లేషను. నిరసించారు రెడ్డిగారు. కానీ (ప్రభావతీ (పద్యుమ్నంలో సమయస్ఫూర్తిగా శ్లేష నుపయోగించక పోతే ప్రమాదం సంభవించేది. కాబట్టి అలంకారాది లక్షణాలు సర్వత పరిత్యా జ్యాలు కావు. నిజ్రాన్సికి కళాపూర్లోదయాన్ని పై కెత్తి, మిగతా వాటిని చిన్నచూపు

ళా ల వూ.

చూడాల్సిన అవసరం లేదు. అన్ని (ప్రబంధాల్లోనూ సులభ కై లి గోచరిస్తుంది. థీ రెడ్డిగారిపై శశ2606ఇ.. ఉ౯రం14 ప్రభావం ఉంది. రెడ్డిగారు విమర్శ వికాసానికి మాత్రమే ఆరంభకుడు. విమర్శకుల్లో కందుకూరి మొదటివాడు. పింగళ (ప్రభృతులు కవిత్వ తత్వ విచారాన్ని (ప్రళంసిస్తే కాళ్ళూరి, నోరివారలు. నిరసిం చారు. నార్ల మధ్యస్థంగా ఉన్నారు. మొ శ్రానికివాక్సారుస్యుం లేకుండా ఉంటే (కవిత్వళత్వ విచారం ఇంకా బాగా వెలిగేది.

(శ్రీమతి నాయని కృష్ణకుమారి చర్చకు సమాధానమిస్తూ (శ్రీ రెడ్డిగారు పబంధాలనన్నిటినీ విమర్శించలేదు. వాటిలో కన్పించే కొన్ని అవలక్షణాల నె త్తి

25 చూపారు. వనుచర్శిత నాయన మెచ్చుకొన్నారు. ఇక ఆయనలో ఉన్నది వాక్సా రుష్యం కాదు. హాస్య _పియత్వం మాత్రమే అని ముగించారు. సారన్వత వేదికలో. రెండో. భాగమయిన స్వీయరచనా పరనంలో థీ కె శ్రీనివాసాచార్యులు “స్వేచ్చ, శీ మనోహర్‌ “ఎన్నికల _పై ఎన్నిక లలో”, శ్రీ పి.వి. రాములు “విముక్తి. కుమారి ఆర్‌, కళావతమ్మ “మీతో మాట్లాడాలని ఉంది" అనే కవితల్ని చదివారు.

రష్యాలో తెలుగు భాషా, సాహి తాల ధ్య యనం ల

26.2.19878 న సారన్వత "వేదిక (యతే్శ సమావేశం ఆంధ్ర సారస్వత పరిషత్తు ఆవరణంలో జరిగింది. సమావేశానికి ముఖ్య అతిథిగా ఠీ నికితా వి. గురోవ్‌ విచ్చేశారు. సారస్వత వేదిక సంచాలకులు కె. కె. రంగనాథాచార్యులు ముఖ్యఅతీథిని సభకు పరిచయం. చేళారు. ట్రీ గుతోవ్‌ లెనిన్‌ (గ్రాడ్‌ విశ్వ విద్యాలయంలో ఇండాలజీ ఆచార్యులుగా ఉన్నారని, ఆయనకు (దావిడ భాషలతో మంచి పరిచయం ఉందని అన్నారు. మొహంజదారో, హరప్పా తవ్వకాల్లో వయటపడిన భాష (ప్రాచీన [దావిడమని శ్రీ గుకోవ్‌ అభ్మిపాయం. ఆయన సింధు తోయ లిపిని కనుక్కోవడంలో. కృషిచేశారు. ఆయన (ద్రవిడాలజిన్స్‌, (ద్రావిడ ధాషా సాహిత్యాల గురించి చాలా అధ్యయనం చేశారు. (ద్రావిడ సంస్కృతిని గురించి కూడా ఆయన చేసే పరిశోధన గణనీయమైందని రంగనాథాచార్యులు గారు వివరించారు,

ఆ తర్వాత (ప్రధాన వక్త శ్రీనికితావి. గురోవ్‌ తెలుగుతో చక్కటి ఉప న్యాసం చేశారు. ఆయన తాను ఏ విధంగా తెలుగు సాహిత్యాన్ని, సంస్కృతిని అధ్యయనం చేసిందీ, రష్యాలో తెలుగు ఛాషాధ్యయనం ఏ విధంగా జరుగుతున్నదీ ఏవరించారు.

నేను పదిహేను సంవళ్సరాలు తెలయిగు సాహిత్యం సంస్కృ్బృతుల్ని అధ్య యనం చేశాను. నేను ఈ దేశానికి రావడం వల్ల నిర్జీవమైన కావ్యాలు సజీవమైన మనువ్యులయ్యాయి, అనేక మంది రచయితలను కలుసుకున్నాను. వారి ఉప న్యాసాలు విన్నాను. ఉభయ భాషాసండితులు, రచమిుకలు ఉన్న ఈ సమా

క వేశంలో మాట్లాడడం స్వాధావికంగానే నాకు కొంద భయాన్ని కళ్లిస్తున్నదీ. వారి ముందు నేనేం చెప్పగలను. ' నేను ఇప్పుదు చదుపుతున్న రచనలు మీరు బాల్యం లోనే చదివేళారు”. అంటూ వినయంగా సందేవోన్ని (పకటిన్తూనే చప్పదలచిన నిషయాలన్నీ సూటిగా, చక్కటి అవగాహనతో వివరించారు.

తెలుగు సాహిత్యాన్ని తష్యా పాఠకులకు మేము ఎట్లా పరిచయం చేస్తు న్నామో చె ప్పన్నాను. 10800 లతో రష్యాలో తెలుగు వాషాధ్యయనం మొద లయింది. 'షెర్వాస్స్కీ- రచసలు విశ్వవిథ్యాతి పొందాయి. లెనిన్‌ గాడ్‌, మాస్కో యూనివర్పిటీల్లో అంతకుముందే హిందీ బెంగాలీ, మరారీ. సింధీ, సింహరీస్‌ భాషల అధ్యయనం జరుగుతూంది. అలెగ్జాండర్‌ "మెర్వత్‌ భారతదేశం వచ్చి తమిళం చేర్చుకున్నాడు.

"మాస్కో. యూనివర్సిటీలో జోరో పెతూనిచేవా కోలాచల సీతారామయ్య గారి వద్ద చదుప్తుకున్నారు. ఉస్పల లక్ష్మణరావు గారివద్ద 'స్వెళ్లానా జేనిత్‌ తెలుగు చేర్చుకున్నారు. నేను శ్రీమతి ఆదిలక్ష్మీ గారి దగ్గర చదువుకున్నాను.

జోరో 'ష్మెతూనిచేవా తెలుగు వ్యాకరణం రచించారు. లెనిన్న్‌గాడ్‌లో శేను 1880 లో మొదటి సారిగా కొన్ని వ్యాసాలు (వ్రకటించాను. వాటిలో తెలుగు వ్యావహారికోద్యమం, గురజాడ రచనలు ఉన్నాయి.

(ద్రానిడ భాషల తులనాత్మక అధ్యయనం నా (ప్రత్యేక విషయం,

1078 నుండి జి. ఎన్‌. ప్యెతూనిచేవా, స్విర్లానా జేనిత్‌, నేను ముగ్గురం

లి శెలుగు' = రష్యన్‌ నిఘంటువుపై కృషి చేశాము. ఈ నిఘంటువుకు అనుబం ధంగా నేను స్వెక్లానా జేనిత్‌ తెలుగు భాషా వ్యాకరణంపై ఒక చిన్న వ్యాసం రాశాము,

'ప్యెతూనిచేవా గురజాడ అప్పారావు (శేస్టమైన కృతులను కూర్చారు. దిద్దు బాటు, పూర్ణమ్మ. చేశభక్తి, మరికొన్ని వ్యాసాలు రష్యన్‌ వాషలోనికి అనువదింప బడాయి... అధునిక భారతీయ కవిత్వ పరిచయంలో తెలుగు కవులుగా రాయప్రోలు ౮ సుబ్బారావు, దేవులపల్లి కృష్ణిళాస్త. విశ్వనాథ సత్యనారాయణ, శ్రీశ్రీ, చాశరథి, ఆర్యుద్ర లను రష్యన్‌ .పాఠకులకు పరిచయం చేయడం జరిగింది. భావు అభ్యు

28 దయ కవిత్వోద్యమాల పరిచయం కరిగింది. రాయ్య్మప్రోలు రచనలకు కొన్ని అన్తువాధాలు వచ్చాయి. 1067 లో “ఆధునిక తెలుగు కథానికలు" పరిశీలనా (గ్రంథాన్ని వేశాము. 1972 లో తెలుగు రచయితల కథలను రెందు సంపుటాలుగా వేశాము... వీటిలో చలం, గోపీచంద్‌ కొడపటిగంటి కటుంబరాపు, రాచకొండ విశ్వనాథళాన్త, బుచ్చిబాబు, మునిమాణిక్యం నరసింహారాపు మొదలైన తెలుగు కథకుల కథల రష్యన్‌ అనువాడాలున్నాయి. ఆసియా = అఆఫికా (ప్రజల సాహిత్యం రస్యన్‌ పాఠకులకు పరిచయం చేయబడింది, నేను, పషెెతూనిచేవా కలివి “తెయగు సాహిత్యం అన్న పున్తకాన్ని రష్యన్‌ భాషలో [ప్రకటించాము.... తెలుగు సాహిత్య చరిత్ర గంథాలు గాని, తౌవ్యాలుగాని సమ్మ్యగంగా ఉండకపోవడంనల్ల మా కృషి సమ్యగం అయ్యే అవ కౌశం లేకపోయింది... తెనుగు సాహిత్య (ప్రవాహం యొక్క ముఖ్య లక్షణాలను రష్యన్‌ పాఠకులకు పరిచయం చేయడమే ఈ కృషిలో మా అలక్ష్యం... తెలుగు సాహితీ సర్మపదాయాన్ని ఇతర భాషల సాహితీ సం్యప్రదాయాలతో పోల్చి విశ్వ జనీన లక్షణాలను వెల్లడించాలని ఈ (గ్రంథంలో ప్రయత్నించాము. సమకాలీన సాహిజ్యాలలో ఉన్న పోలికలను గమనించి చూపించడానికి పయత్నించాము. తెలుగు సాహిత్యానికి మధ్య యుగాల యూరోపీయ భాషలలోని సాహిత్యానికి శైలి పాఠ సృష్టి కథా శిల్పాలలో పోలికలున్నాయని నా అభ్మిపాయం. మేం రాసిన తెలుగు సాహిత్య చర్మితలో రెండు భాగాలున్నాయి. మొదటి భాగం నా రచన. రెండో భాగం సప్నెతూనిచేవా రచన. నా రచనలో ఎనిమిది అధ్యాయాలున్నాయి. మొదటి అధ్యాయంలో అడ్డంకి శాసనానికి రష్యన్‌ అన్స వాదం ఉంది. మూడవ అధ్యాయంలో నన్నయ భారతం, నాలుగవ అధ్యాయంతో నన్నెచోడుడు. తిక్కన, ఐదవ అర్యాయంలో శ్రీనాథుడు, అరవ అధ్యాయంలో రాయలు, ఏడవ ఆధ్యాయంతో [7.18 శతాబ్ధాల నాటీ సాహిత్యం ఉన్నాయి, ష్యెతూనీచేవా రచన రెండవ భాగంలో అరు అధ్యాయాలున్నాయి, మొదటి అధ్యాయంలో కందుకూరి వీరేశలింగం, రెండవ అధ్యాయంలో. గురజాడ అప్పా

20 రావు, మూడవ అధ్యాయంలో 1920.80 సంవత్సరాలలోని తేలుగు నవల-ఉన్నవ లక్ష్మీనారాయణ, విశ్వనాథ నత్యనారాయణ, అడవి నాపిరాజుగార్హ రచనలు, నాలు గవ' అధ్యాయంలో భావకవిత్వం, అయిదవ అధ్యాయంలో అీథీ: ఆరవ అధాశీ యంలో 1840-50 ల మధ్య తెలుగు కవిత్వం, కథానిక నవల్క నాటకం గూర్చిన వివరాలున్నాయి.

సాహిత్యాన్ని, సమాజాన్ని విడివిడిగా చూడకూడదు. సాహిత్యం అంపే ఒక సామాజిక దృగ్విషయం (90లుంఖణ80/ వి; మానవసమాజంలో సాహి తక్టం భావ పసార సాధకాలలో ఒకటి. సాహిత్యం సమాజంలో రచింపబిడు తురిది. కాబట్టి సాహిత్యాన్ని సామాజిక దృక్కోణం నుంచే చూడాలి. వతి రాలంలోనూ సాహిత్యంలో ఆనాటి రాజకీయ, అర్జిక్క ఆధ్యాత్మిక, తాత్విక భావాల (పకటన జరుగుళుంది”.. అన్నారు గురోవ్‌,

తెలుగు సాహిత్య చర్మితరారులు సాహిత్య యుగ విభజన చేసేటప్పుడు విభిన్న మార్గాల్ని అనలంవించారు. ఒక ముఖ్యమైన కవినో, ప్మకియనో, రాజ నంశాన్నో, రాజునో ఆధారంగా తీసుకొని యుగవిభజన చేయడం సంపదా యంగా ఉంది.

తెలుగు సాహిత్య చర్మితలో యుగవిభజన ప్రై ఆధారాలబట్టి కాకుండా (ప్రపంచ రాజకీయ చర్విత దృష్టితో చేస్తే బాగుంటుందన్నారు. గురోవ్‌. ఆయన నూచించిన యుగవిభజన ఈ విధంగా ఉంది.

1. మధ్యయుగం : (క్రీ శ. 10-18 శతాచ్దాలు. ఈ యుగాన్ని మళ్లీ మూడు భాగాలుగా. విభజించవచ్చు. పూర్వ (10-18 14 శతాబ్దాలు, విక్షసిత (18-18 శతాబ్దాలు, ఉత్తర (17-18 శశాబ్దాలుు.

2, నూతనయుగం : 1850.1850. ఈ కాలాన్ని (ప్రబోధ కాలం (1850. 1820), జాతీయోద్యమ కాలం అని రెండుగా. విభజించవచ్చు. మళ్ళీ (ప్రబోధ కాలంలో శెండు దశలున్నాయి. మొదటి దశలో చిన్నయసూరి మొదలి న వాళ్ళ రచనలున్నాయి. రెండవ దళలో కందుకూరి, గురజాడ మొదలై నవారి రచన లున్నాయి. జాతీయోద్యమ కాలంలోకూడా' రెండు. దశలున్నాయి. ఒకటి థాన కవిత్య దశ. రండు అభ్యుదయ కవిత్య దళ,

30 8. ఆధునికయుగం ; (1850 లాం సాహిత్య చర్నికలో కేవలం ఆయా శైలీ విశేషాలను మాత్రమేకాక సమ కాలీన సామాజిక పరిస్థితులను పఠిశీలిస్తాము. ఆ పరిస్థితుల ౦66౫౬౯ లో అయా రచనలకు వాాఖ్య చెప్పడం జరుగుతుంది. | ఉదాహరణకు నన్నయ ధాష, రచనను తీసుకుంటే [బాహ్మణ సహాయంతో సుస్థిరమైన కలంరేః] రాజ్య స్తాపన వేంగిరాజుల ఆదర్శంగా కన్పిస్తుంది. మహ మ్మదీయుల అ్మక్రమజకు పూర్వం జాతీయ ఐక్యతా సాధనలో తిక్కన కృషి కన్పిస్తుంది. ఉత్తర భారతదేశంలో వైష్ణవ భక్తి సంప్రదాయంతో, అదేళాలంలో దక్షిణ భారతంలో: పోతన భాగవత భ క్తికి పోలికలు కనిపిస్తాయి. కందుకూరి. విరేశలింగంగారి సంస్క్రరణోద్యమం, టోధనలు 8వ శతాబ్దపు యూరోపీయ (ప్రబోధకుల (పజోధాల లాంటివి. ఈ విధంగా సాహిత్యాన్ని ఆనాటి సామాజిక, రాజకీయ చరిత్రతో ముడి పెట్టి పరిశీలించవలసి ఉంటుందన్నారు శ్రీ గురోవ్‌. తరువాత శ్రీ గురోవ్‌ ఉపన్యాన విషయంపై చర్చ జరిగింది. శ్రీ కంభం పాటి సత్యనారాయణగారు ఖీ గురోవ్‌ మధ్యయుగం అనకుండా (ప్రాచీనయుగం. అనిఉంటయే బాగుండే దన్నారు. అట్టాగే నూతన బదులు ఆధునిక, ఆధునిక బదులు సమకాలీస ఉపయోగించవలసిం దన్నారు. (శ్రీ గురోవ్‌ సమాధానం చెప్తూ థారతీయ సాహిత్యంలో ఇది మధ్యయుగ మే నన్నారు, భారతీయ సాహిత్యాలను తులనాత్మ కంగా పతిశీలించాలన్నా సమకాలీన రాజకీయ పరిస్థితులకు సాహిత్యాన్ని అన్వయిం చాలన్నా యీ విధమైన యుగవిభజనే అవసరమని చెప్పారు. “సమకాలీన” అన్న నదాన్ని ఉపయోగి స్తే దానికి పారిభాషికపదంగా నిలకడ ఉండదని చెప్పారు, మరో వండేళ్ళ తర్వాత ఈ “సమకాలీన” అనే పదాన్ని 101264 చెయ్యవలసి ఉంటుంది. కాబట్టి ఆ పదాన్ని ఉపయోగించడం కుదరదన్నారు, శ్రీ కంభంపాటి తెలుగు మాండలికాల్ని మీ రెలా పరిష్క్టరించుకుంటున్నారని, అనువాదం చేయ గలుగుతున్నారని అడిగిన పళ్నకు సమాధానంగా తెలుగు శాతీయాల మాండలిక వృష్తికోళం కావాలని చెప్పారు థ్రీ గురోవ్‌,

ఏ1 రష్యాలో తెలుగు చదుపుకున్నవాళ్ళు ఎంత మంది ఉంటారు? తెలుగు మె నినో శ ఈ వ అన ఎట

థాషా సరికొ ధన ఎలా సాగుతొందని (పొ. భ(్రిరాజు కృష్ణమూర్తిగారు (పళ్నీం చారు. చాలా ఈక్కువనీ, కేవలం పన్నెండు మంది మాత్రమే తెలుగు నేర్చుకున్నా రనీ శ్రీ గుఠోవ్‌ జవాబిచ్చారు.

రంగనాథాచార్యులుగారి కృతజ్ఞతా నమర్పణతో సభ ముగిసింది.

మా

వేద౦ంవారి [వతాపరు[దీయషము

5-8-1978 నాడు పరిషత్తు హాలులో జరిగిన సారన్వత వేదిక సమావే శంలో ముఖ్య అతిధి శ్రీ పె. రామకాస్త్రిని సభకు పరిచయం చేస్తూ సమావేశకర్త "3. ' కె. రంగనాథా చార్యులు నాటకరంగంలో అనేక విధాలుగా అనుభవం ఉన్న శ్రీ. రామశాస్త్రిగారు “ప్రతాసరు[దీయము” నాటకాన్ని గురించి మాట్లాడడం ఎంతో ఉచితంగా ఉందని అన్నారు.

తర్వాత ముఖ్య అతిథి శ్రీ పి. శ్రీరామశాస్త్రిగారు చర్చను (ప్రారంభిస్తూ. తాను 8వ యేట (ప్రతాసర్యుడ్రీయాన్ని చూచినట్లు దాన్లో అప్పుడే రాజు పాత, "పేరిగాని పాత తనను విశేషంగా ఆకర్షించినట్లూ చెప్పారు. (ప్రతాపర్వుద్రీయ. ముతో రాజు తిరిగి వచ్చినట్టు పుంది. కానీ చరిత్రలో అది లేదు. (స్రతాపర్నుదుడు నదిలో బడి మరణించడం నాటకీయంగా వుంది. యుగంధరుడు అసలు చర్విత లోనే లేడు. అతడు శకారునిఅంశతో పుట్టినట్లు వాళ్ళిద్దరికీ ఉన్న _ పోలికలతో తెలుస్తూంది. (కీ.శ, 1607 లో (వతాపర్ముద్రీయం వచ్చింది. డినిలో కరుణ, వీర, రౌ(ద్రాలు అంగిరసాలు; హోాస్యాద్భుతాలు అంగరసాలు. (ప్రతాపరు(దీయంలో భాష (్రాంధికం, మిశ్రమం వాడుకభాష. ఉర్లూ పదాలకు డు, ము, వు, లు చేర్చివొడితే బాగుండేది. చాకళ్లకూ, మం గళ్ళకూ ఫోస్తాభాష వాడడం అసమంజసంగా ఉంది. తెలంగాణా భాష వాడుంపే దావుండేది.

“వీరన్ని, రాఘన్ని మన్ను చేయిస్తా........”, పీరడంయే. వీరేశలింగం గారని, రాఘడం పే రఘుపతి వెంకటరత్నం నాయుడని ఇక్కడ ధ్వనింప జేయ డంతో వేదంవారి అభ్యుదయ తిరస్కరణం వ్య క్రమవుతుంది.

ఈ నాటకం కథా సంవిధానంలో నాటకీయత వుంది. మొత్తంగా ఆడితే "రెండు రోజులు ఆడాల్సిన నాటకం ఇది, కాసీ ఎక్కువగా &, 5, 8, 7 అంకాల్తు

33 సంక్షిప్తంగా (ప్రదర్శిస్తూ పుంటారు. దీనిలో కథలో వచ్చే గ్యురాలను, పడవలనూ- స్టేజి మీదకు తేకుండా నాట్యన్యాయం (ప్రకారం అఖినయించే వీలు ఉంది. దీనిలో " (ప్రయోగించిన అంతర్నాటక (ప్రక్రియ తెలుగు సొహిత్యానికే గర్వకారణం. కానీ. శాశ్రిగారు తుకకలను పరానులనడం పొరబాటే. కానీ దీన్ని *యేకోహి దోషో గుణసన్నిపాతే నిమజ్జతీందోః కిరణేప్వివాంకః” అని సవరించుకోవచ్చు.

ఆ తర్వాత చర్చలో పాల్గొంటూ శ్రీ కడియాల గోపాలరావు గారు దృశ్య- కావ్యాన్ని రెండు రోజులకు కాకుండా, ఒక రోజుకు సరిపోయేట్టు రాస్తే బాగుండేది. పా్యతోచిత భాషను కాత్త్రిగారి కంచే ముందు (సవేశపెట్టిన వాళ్లు ఉన్నారు. నాదెళ్ల పురుషోత్తమ కవి హిందుస్తానీ తెలుగునాటికలు ప్యాతోచిక భాషలో రాశారు (1884 లో. 1860 లో కోరాడ రామచండద్రశాస్త గారు కూడా ఓ నాటకం స్వతం. తంగా రాశారు, అంటూ అనలు శాస్త్రిగారు ఈ నాటకం ఎందుకు రాశారు ?= ఆంగ డేశ కొన్నత్యం చూపించడానికా ౭ ధార్వాడ నాటక కంపెనీ (ప్రభావం. వల్లనా ? అని (పష్నేంచుకుం'పే బావుంటుందన్నారు.

చార్మితక నాటకం రాసినప్పుడు కొంత చరిత్ర నిజంగా ఉండి దాని చుట్టూ కథ అల్లడం బాగుంటుంది. కాని (ప్రతాపరుద్రీయం నేల విడిచి సాము చేసింది. (ప్రతాపరు(దుని పరిపాలసనూ, నాటి సంస్కృతిని నిరూపిస్తూ రాసివుంటే గొప్ప చార్మితక నాటకం అయ్యేది. దానిలోని అవకతవకలు ఎత్తి చూపిస్తూ వారు రాజూ నెలరోజుల నుండి వేటలో ఉంటూ, అడవిలో ఒంటరిగా చెట్టుకింద పడుకొని వుండి పట్టుబడడం ఆఅసమంజసంగానూ, అసంబద్ధంగానూ ఉంది... చాకళ్ళు, మంగళ్లు అనభ్య నంభాషణ వదిలిపెట్టి వుండాల్సింది. విశ్వాసరావు వాళ్ళను మళీ జనార్హనుని దగ్గరకు తీసుకురావటం సందర్భశుద్ధిలేని విషయం. ఆరవ అంకం పూర్తిగా తీసేస్తే బాగుంటుంది. పేరిగాని పలుకులు, (సవర్తన వెకిలిగా ఉండి భయంకరమూ, విషాదమూ అయిన ఆపత్సమయంలో ఈ అనందం పొందడం అనేది ఆర్జంలేనిది. కథకు అడ్డంగా, సంక్షిప్పత లేకుండా నడిచిన ఆరవ అంకం తీసేస్తే నాటకానికి కొంఠ మేలు కలుగుతుంది. తొమ్మిదవ అంకంలో రాణిగారి. బొడార్య (ప్రదర్శన కూడా సమంజసంగా లేదు. వేదన, విషాదాలతో కూడి ఉండా- ల్సిన రాణి సంతర్పణలతో మునగడం విచారకరం,

ఇక పా్యత్రపోషణలో (ప్రతాపరుద్రుడు కీలుబొమ్మ. అతని పాత్ర నిర్జీవంగా

పెడ ఉంది. 'యుగంధరుని గొప్పతనం చూపించడం తప్ప రాజు-ప్నాఠ (ప్రాముఖ్యత "లేదు... దీనిలో రసం హొస్యం అని కొందరు, వీరమని. కొందరు, కరుజమవి కొందరు అంటున్నారు. కరుణం, వీరం (పథానంగా ఉండాలి కానీ కథినుబట్లి హాస్యం (ప్రాధాన్యత వహించింది. " ఇది చాలా లోపభూయిస్టమైన విషయం. = శాస్త్రిగారు వ్యావహారిక్ష వాషక్షు వ్యతి రేకులు. 6గప్రాచిన ఆధునిక భావాలకు శాస్త్రగారు సంఠెన లాంటివాఢు”' (దుక్యూర్రు అని చెప్పడానికి ఆధారాలేమీలేపవు, “గురజాడ ప్య్నాళలకు, శాస్త్రిగారి ప్యాకలకు హ _స్పమశకాంతరం భేదంఉంది. శాస్త్రిగారి పౌర్రలు నిర్జీవాలు, గురజాడ ప్యాతలు సజీవాలు. ఆిడ్డిల్లీ సులాన్‌ పద్దుకటోరాన్‌”” అనేధి కూదా చర్విత ,విరుద్ధమైండే. తర్వాత శ్రీడి, చం్యద్రశేఖరరిన్టై చల్చలోకివస్తూ చర్యిఠతలో కొన్ని "కఠిలు (పసిద్ధిలోకి వస్తాయి. ఏదో ఒక కధలో యుగంధరుని "పేరు ఉందే ఉం టుంది. జనంలో ఉన్న ఆభాణకాన్ని ఆధారం చేసుకునే శాస్త్రిగారు నాటకంరాశారు. -నాగానుదంలో పాత్రోచిత భాష (ప వోపెట్టడంతోనే. దాద(వతివాణాలొచ్చాయి. "అందువల్లనే శాస్త్రిగారికి వ్యావహారిక శాస్త్రి అనిపేరు వచ్చింది. శ్రే చేపకు ర్తి శేషగిరిరావుగారు మాట్లాడుతూ శ్రీ రాదుశాశ్త్రిగారు అన్నష్లు రాజదరగిణిక్తి వృహత్కధ ఆధారం వాదనసి బృహర్యథ ఏనాడో నుంచిందనీ, “థైశాచిక వాషలేవని, ఉడయనునికి సంబంధించిన గాథ వాళిడాస్తుకు పూర్వమే 'జన్నశుతిలో ఉండని దానికి సంబంధించిందే సీ బ్రియ్లుగంధర అన్‌" అన్నారు. అబ్గూగే _పలాపర్ముదునికి సంబంధించిన కథలుకూడా (వచారంతో ఉన్నాయి. 1828 లతో ముస్షింలు (ప్రతాపర్నుద్రుజ్ఞి పట్టుకెళ్ళారు. వాళ్ళచేతుల్లో ' చిక్కినవాళ్ళ ఇస్తాం షఠాన్నయినా స్వీకరించాలి, లేక చావసఘ్రైనా _చావాలి. _ కబట్టి (ప్రతాప చ్యుదుదు చనిపోయే వుండాలి. కానీ _పజాపర్నుదుదు తిరిగివచ్చాడని _పజలలో 'ఉన్న కధనే శాస్త్రిగారు స్వకరించారు. ఇదెంత చారిత్రకంగా వుంది ? అని పన్నించడంలో సామంజస్యం లేదు. -పఏ్‌ కైనా ఇతివృ్తాన్ని తన ఇచ్చ వచ్చినట్లు చులచుకుంటాడు. కాబస్టే శాస్త్రిగారి నాటకంలో “చర్మిత” పరిశీలన అత్యావశ్యకం కాదు. ఆధునికతకు, సనారనతకు

35

ఇాస్తిగారు వంతెనగా ఉన్నారా ? అని _పళ్నించడం విచార్యం, సొటకాళ్లేనిరోజుల్లో (వజారంజకంగా ఒక గొప్ప నాటకాన్ని రచించడంవల్ల ఈయన (ప్రాచీన ఆధునిక భావాలకు వంలెన అని ఇప్పవచ్చు.

సమోవేశక్నర్త కె. కె. రంగనాథాచార్యులు చర్చలోకివస్తూ. శాస్త్రిగారు తీసుకొనివచ్చిన మార్పులు కథకు బొన్నత్యం కూర్చాయా ? లేవా అని ఎచారిస్తే; అవి నాటకాన్ని హాసక్షపధానంగా చేశాయి అని చెప్పొచ్చు. శాస్త్రిగార్‌ కాలాన్ని బబ్దచూసినా ఆయన అనాట్‌ అభ్యుదయ భావాలకు ఎదురుతిరిగాడు.కొమ్మరాజు' లక్మణ రావుగారు ఒక్క భాష విషయంలోలప్ప అన్ని విషయాల్లోనూ అభ్యుదయ భావాలు కలవారు. శాస్త్రిగారు. అన్ని విషయాల్లోనూ బూజుపట్టిన భావాలు కలవాడుగానే కన బడతాడు. ఆయన నాటకంలో చేసిన మార్చులుకాని, పొర చ్నిత్రణకాని ఎంచవరకు 'పనికొచ్చాయి అని వ్న్నస్పే ఫలితం మాత్రం శూన్యం అని అన్నారు.

థ్రీ టి. సోమేశ్వర శర్మ మాట్లాడుతూ, (ప్రతాపరుద్రీయం వెకిలి చేష్టలతో ఒక *బఫూనరి' నాటకం కింద తయారయింది, దీన్ని కన్యాశుల్కంతో పోల్చడం సరైంది రాదు. *వీరన్ని-రాఘన్ని మన్ను చేయిస్తాను” అని వ్యంగ్యంగా నిందిం చడమూ సమంజసం కాదు అన్నారు. శ్రీ శేశవాచార్యులుగారు ఈ నాటకంల్‌ ని ప్నారలకు, ముద్రారొత్తసంలోని పాత్రలకు పోలికలు ఉన్నాయన్నారు... శ్రీ థీమ శంకరకాత్త ఈ నాటకంలో ఒక ఉద్య మం నీడిపించినట్లు లేదని అంఠా తిరోగమన వానమే కనిఎస్తుందనీ అన్నారు,

ముఖ్యఅతిధి శ్రీ రామశాస్త్రిగారు చర్చను ముగిస్తూ ఇట్లాఅన్నారు.రః నాట కంలోచార్మితకత అనే భదుకనిపిస్తోంది. ౪18౪1 ౦£3 ౯08809 ఆరన అంకంవల్ల పోయిందని గోపాలరావుగారన్నారు. జనార్టనుడు పేరిగాడికి పెట్టిన పరీక్షే గాని ఇది కధకు అతకనిది రాదు. ప్రతాపరుద్రీయం అని పేరుపెట్టారు. కాని (ప్రతాప ర్ముదుడు నాయకుడు కా” దన్నారు గోపాలరావుగారు. కానీ ఈ నాటకం చదివితే రాజు పరీసరాలు, విలువలు అన్నీ తెలుస్తాయి. (ప్రతాపర్నుదుని ప్శా దీనిలో లేకున్నా దీనికి వచ్చిన లోపమేమీ లేదు. నాటకంలో _ప్రతాపర్యుదుడు ఒంటరిగా ఉండి విశ్రాంతి తీసుకుంటుండగా బంధించారు. కానీ అసలు పరివారం లేదనికౌదు. వారు దూరంగా ఉంటారు. దీనిలో నాయకుడు లేడు. ముఖ్య పాత్రల యుగం

36 ధరుడూ, సేరిగాడు మాత్రమే. అభ్మిప్రాయభేదాలు లేకుండా మనుగడే ఉండదూ- కాబట్టి వీరణ్త్‌-రొఘణి అని అధిక్షేపించడం వారి వ్యక్తిగత విషయం. లబ ణ ళు అవ

ఆ తర్వాత కవితావేదికలో శ్రీనివాసాచార్యులు “తస్మాత్‌ జాగత్తొ, పే. వి. రాఘులు *సత్యం ఒక కవితి, ఆర్‌. కళావతమ్మ “ఈ జీవితం ఇలా నడవనీ” అనే కవితలు చదివారు.

థ్రీ సలా జంగయ్య వందన సమర్పణతో సభ ముగిపింది.

పానుగంటి-'సాకి వ్యాసాలు 2-4-78 న ఆంధ్ర సారస్వత పరిషత్చాంగణంలో సారస్వత వేదిక కెండో

"సంవత్సరపు ఏడో సమావేశం జరిగింది. ముఖ్య అతిథి డా. ముదిగొండ వీరభ(ద శాస్త్రిగారిని సమావేశకర్త శ్రీ కె. ౩. రంగనాథాబార్యులు. నభకు పరిచయం "చేశారు.

భ్రీ ముదిగొండ వీరభదళాస్త్రి పానుగంటి లక్ష్మీనరసింహారావుగారి. సాజీ వ్యాసాలగూర్చి యిట్లా ఉపన్యసించారు. “నేను 14 ఏండ్రక్రితం పానుగంటివారిపై

1. 0 తీసికొన్నాను. పొనుగంటివారిపై నిజానికి ఉపన్యాసం చెప్పాల్సిన అన పరంలేదు. ఆయనను కోట్‌ చే స్తే చాలు.

పానుగంటివారు 1885 లో రాజమండ్రి దగ్గర జన్మించారు. వీరు గొప్పు మేధావి. ఏకసంధాగ్రాహి. అక్ష్మీనరసాప్పురం, అనెగొందుల్లో.. దివానుగా_పని చేశారు... పిఠాపురం రాజావారు ఆస్థాన నాటకపదవినోదాన్ని స్ఫృష్టించి పాను గంటివార్ని నియమించారు. శ్రీనాథుడిలా పానుగంటివారు విపరీతంగా ఆర్జించారు. అంత్యకాలంలోకూడా శ్రీనాథుడే అయినారు.

కొడుకుల్ని ఉద్యోగానికి దూరం పంపలేని (_పేమహృదయాన్ని పాదుకా పట్టాభిషేకంలో దశరధ ప్యాతలో చిత్రించారు. సరస్వతి అన్న నాటకంలో రాజును, మంత్రిని దుయ్యబట్టాడు. నిర్ఫీకుడు, వెనక్కి వెళ్ళడం తెలీని పురోగామి. తన గురించి తానే జోక్‌ చేసికోగలడు.. “లోకాన్ని చూడ్డం నేర్చుకోవాలి. నవ్వే వాడు ఏడ్వడం కూడా నేర్చుకోవాలి అంటాడాయన, ఆయనకున్నంత తార్కిక శక్తి తెలుగులో ఎవరికీ లేదు. ఒక విషయాన్ని సృష్టించి ఎదుట పెట్టగలడు,

36

వాదిళోపమేగానీ వాదతోపం లేదంటారు. నువ్వు గింజ మద నూరు పుటలు రాయ" గలిగినవారు. ఆయన ఆర్జ్యుమెంటుకు పరాకాష్ట.

ఆయన మెదడుకీ పదునుంది, నాలుకకీ పదునుంది. ఈయన పొస్యంలో దర్పం ఎక్కువ. లోతు ఎక్కువ. హాస్యాన్ని అర్థం బట్టే, శద్దిం బట్టీ, పా(ల్రబద్టీ, సన్ని వేశం బట్టీ సృష్టంచవచ్చు. అన్ని రకాల హాస్యాన్ని ఆయన సృష్టించాదు- ఈయన్ని కృడ్‌హౌస్‌తో పోల్చవచ్చు. బహుళా ఎక్కువేనేమో.

పానుగంటిని అ్ధంచేసికోడంలో హాస్యం అడ్డం వస్తుంది. సాక్షి స్పెళ్టే ఎటరుకు అనుకరణ అనే వాళ్ళున్నారు. కాని అది పేరు మాత్రమేం 'స్పెక్టేబరులో తీసుకున్న అంశాలను మనదేశ పరిస్థితుల కనుగుణంగా, రచ్మన చేశారు... స్పెక్టే టరులో ఒక క్లబ్బు, విచ్చికపా_తలు. ఇందులో సంఘంరోని విచ్శితపా(త్రలు. ఒకరు సాశ్లి. సాక్షి వారివారికి ఆయా వఏధంగా కన్పిస్తాడు.

ఇందులోని జంఘాలశాన్త్ర, ఆ సేతుహామాచలం తిరిగిన వాడు కాబట్టి, మొదటి వ్యాసంఠోని జంఘాలకాస్త్రికి, చివరి జంఘాలశాస్త్రికి చాలా మార్పు ఉంది. వాలో అధివృద్ధి ఉంది..కాలాచార్యుడు, పెరొప్పరంలో భాష్యకారాజార్యులు, నరులలో బుల్‌ డాగ్‌ జాతికి చెందినవాడు, నల నివాదు, బహ్మాచారి. వాణీదాసుడు బ్యూదుదు.

ఉం ఇ

ఆపాద 5 పర్యంతం అసూయ, ఎరుపంపే భయం, ఒక పదానికి అరవై అర్ధాలు వచ్చే రకం పద్యాలు చెప్పాలని ప్రయత్నం. బ్యౌరయ్య శెట్టి సభలో పార్గొంది ఒకస్తారే. అయినా ఒక సంవత్సరంలోనే చనిపోయాదు. లరువాత బాల నాగమ్మను చేర్చుకున్నాడు,

సాక్షీ మొదటి సంపుటిలో ఆశయాలున్నాయి:. (ప్రపంచంలో మాయ, మోసం ఉన్నాయి అన్న విషయమే ఎక్కువగా కనిపిస్తుంది. తన (ప్రకృతిని (ప్రతి వాడూ దాచుకొంటాడనీ, పర(ప్రకృతిని స్వీకరించడానికి (యత్నిస్తాడనీ - ఇందు వల్ల అల్మ[దోహం తప్ప మకేషి లేదనీ ఇందుతో పానుగంటి వారంటారు. మనం సామాన్య విషయాన్ని సంక్షి _స్తం చేసికుంటున్నామనీ, దేశంలో. దుష్టిమైన అథి రుచులు బలిశాయనీ వారు బాధవడారు.

ఉ

కందుకూరిక్కీ పొనుగంటికీ ఒక-పే తేడా, కందుకూరి మొత్తం సంఘం

మారాలన్నారు. పానుగంటి వైయక్తిక సీతిని (ప్రబోధించారు. ప్రతి మనిషీ

పం

మారితే సంఘం _అదే_వారుతుంది. కందుకూరి, ఒకేసారి సంఘాన్ని మేల్కొలిపే. సరికి సమాజం ద్మిగ్భాంతం అయింది. ఆ దిగ్భాంతి సమాజాన్ని ఆలోచన ద్వారా పానుగంటి వై.తన్యవంతం *చేశారు. పానుగంటి ప్రాథమిక సిద్ధాంతాలు సార్వ 'వారీనమయినవి, స్వాతండత్ర్యానికొ ముందు మేధావిపైఉన్న నమ్మకం నేడు లేదు. 1981. 32 లలో కాంగెసును చూశారు. ఖద్దరు. మీద వేసుకోవడం కౌదుః హ్యాదయం ఖద్దరు కావాలన్ని అంటారాయన, ఎవడు ముందు. తరిస్తాడో. వాడే. ఇరిరులను వరింపజేస్తాడు, అందుకే గాంధీ గొప్పవాదు. పానుగంటి వారు న్వస్థాన చ వామాలమాని, వైద్యం, జోస్యం, నంగీఠం అన్నీ తెలుసు. అయన ముందు. న్‌ 6బ్కగానికి (ప్రసిద్ద పండిరులు భయపడేవాళ్ళు.

జం:ఎ-లశాస్త్రీ “ఈ సృష్టి సర్వం నాశనం చేస్తేగానీ మంచి సృష్టిరాదు. శకి నిస్టయం ముంచిదికాదు. దీన్ని ఖండిస్తాను" అని ఉన్మల్వుని ఉపన్యాసాల్లో అంటాడు. కానీ ఖంతంచలేదు.

సాకి వ్యాసాలు. 1020 "సెస్టెందరు అంధ్రిప్యతిక సారన్వతానుబింధిం మొదటి సంచికతో మొదలయ్యాయి. నాకు క్తి నాటకాల వల్ల రొవాలి గానీ, ఎడమచేరో రాసిన సాక్షి వ్యాసాలవల్ల కా దన్నారాయన. అయన కథల్లో "రాదు రాజు" దుణిపూస,. ఈ కథ ఆయనకు మృత్యువంపే భయాన్ని పోగొట్టించి- “కుంకర్డుటు" అనే వ్యాసంలోని విషయాలు. కొన్ని ఆభునికులకు నచ్చవు- అది టఎ..8ర్ణుని తోపంకాదు. ఆభునికుల లోపం. ఆయన వోస్యానికుడాహర ౫౦ “వ్యాజ్యమునకు వకీలు అవసరముగాని వాన్మీకిగాదు. జ్డిగానీ జానకీపలి గాదు” మొదరైనవి చాలా ఉన్నాయి. *గోష్పాదమంల జుట్టు గలవాజ్ణీ నన్ను చొదస్తు, డం'టపే గొ౭చొచ్చు అంత జుట్టు గలవాళ్లీ నే నేకునుకోవాలి ”” అంటారాయన. ఈయన ౨ అంతా (ప్రాచీనుల వృళ్త్యగంధిలా అలంగర (గంధి. సంగీతంలో ము శ్రాయింపులాగా నాలుగు వాక్యాలువేసి ఐదోవాక్యంలో కొడ్తారు. అది ఉప, న్యాస పద్ధతి. అందులో ఊప్ప ఉంటుంది” అని శాస్త్రిగారు. ఉపన్యానం ముగిం. చారు.

తరువాత శ్రీ మరుపూరి కోదండరామి రెడ్డిగారు. సొనుగంటివారిని సజీ? వంగా చ్వితించిన ముదిగొండ వీరభ్యద్రశాస్తిగారికి ధన్యవాదాలు తెల్పారు.

1

40 తరువాత సారస్వత వేదిక మొదటి సంవత్సరం నివేదికను ఆవిష్కరించ వలపి ఉండిన శ్రీ నాయని సుబ్బారావుగారు అనారోగ్య కారణాలవల్ల రాలేకపోయి నందున పరిషత్తు ఉపాధ్యతులు శ్రీ దేవులపల్లి రామానుజరావుగారు. ఆవిష్కరిం వారు. శ్రీ నీలా జంగయ్యగారు కృతజ్ఞతలు తెలిపారు,

(పేమ్‌ చంద్‌ సాహితీమూర్తి 751878 నాడు పరిషత్తు ఆవరణలో సారస్వత వేదిక సమావేశం జరి గింది. సమావేశకర్హ శ్రీ కె. కె. రంగనాథాచార్యులు ముఖ్యఅతిథి (శ్రీ వారణాసి రామమూూల్డి "రేణు*ను పరిచయంచేసి, ఆంధ్ర భాషేతర రచయిత గురించి ఈనాడు చర్చ జరుపుకుంటున్నామని, (శ్రీ రేణుగారు (ప్రేమ్‌చంద్‌ను విశ్లేషించి చెబుళారవి అన్నారు.

ముఖ్యఅతిధి శ్రీవారణాసి రామమూ ర్షి “రేణు” (ప్రసంగించారు. నవలను

హిందీలో “ఉపన్యాస్‌' అంటారు. మొదట్లో హిందీలో మాయ మం[త్రాలకథలూ= డికెళ్లైవ్‌ కథలూ వచ్చాయి. 1820 [ప్రాంతంలో గాంధీ (వభావంతో పాండీ సాపాత్యంలో జాతీయ దృక్పథం ఏర్పడింది. జై నేం్యద్రకుమార్‌, సుదర్శన్‌, (శ్రేష్‌చంద్‌ పీళ్ళు హిందీ సాహిత్యంలో ఉతిమూర్తులు,.. ప్రేమచంద్‌ మొదటి రచన “ధన్‌ వత్రారొ, ఈయన నవలల్లో ఉర్హూశద్దాలు ఎక్కువగా ఉంటాయి. ఉదాహరణకు 'సేవాసదన్‌ వంటివి చూడొచ్చు. తను (యేమ్‌చంద్‌ సాహాత్యాన్ని మొదటి సారిగా “పేమ్‌పంచమి' అనే కధల సంప్పటితో చదవడం (ప్రారంభించా నని చెప్పారు రేణు.

(పేమ్‌చంద్‌' కథలు చదువుతూంకే మన ఇళ్ళలో జరుగుతున్నవే రాని నారనిపిస్తుంది. “పంచ పరమేశ్వర్‌"లో (గ్రామ పంచాయితీలు కళ్ళకు కట్టినట్లు వర్థించబడ్డాయి. పద్య రచనలో జయశంకర్‌ పసాద్‌, ;గద్యంలో (గేమ్‌చంద్‌ అవ తారాలెత్తిన కారణజన్ములు “గోదాన్‌"తో (ప్రేమ్‌చండ్‌ మూర్తీభవించిన “పాందీ" అయిపోయాడు. అతని గంధాలు చదివితే భాషాధికారం ఏర్పడుతుంది. ఆయన దశీణాది వారి నుంచి దక్షిణ భారతగేశప్ప ఆచారవ్యవహారాలు, సొంఘిక పరి స్థితులు అన్నీ కుజ్ఞంగా తెలుసుకునేవాడు. రచనల్లో మునిగితే ఆయనకు ఆకలి

తల దప్పులు తెలిసేవికాపు. ఆయనకు సినిమాలంటే గిట్టపు. వ్య క్తీగరంగా ఆయన" ఉత్తముడు. మనిషి వాదునుడు. అయితే ఆయన రచనలది విశ్వరూపం. తర్వాడ (యేమ్‌చంవ్‌ను అనుసరించిన వాళ్ళలో శ్రీ పతిరాయ్‌ ముఖ్యుడు.

ఈయన నపలల్లో కుటుంబ, (గ్రామీణ, జాతీయ నంబంభమయిన ఛావాలు ఉన్నాయి. “సేవా సదనం!లో, చాలామంది వేశ్యలుగాఉండడానికి వారదాలుయేమిటో వివరించారు. “సుమన్‌” అనే ఆమె జీవిరాన్ని వశ్యలకు (పతీకగా (గ్రహించారు. “నిర్మల'లో కరాదా ఇదే ఛావన ఉంది. “రంగఖూమి”* పాంది నవలా సాచాల్యానికి తలమానికం ఆయన సిద్ధాంతాలకు రాజీ లేదన్నట్లుగా. దాన్లో తేల్చి దిడ్దారాయన*

• ఇ: క ల్‌ లా (నో దానిల కొన్ని సంఘటనలు, సన్నిచేశాలు మరప్పురానివి,

(వేమచండ్‌ జీవిత పరిడామదళలో “గోదాన్‌* వచ్చింది. ఇది పరిపూర్ణత సాధించిన నవల ఇది విశ్వనాధ చేయి వగడలను తలపిస్తుంది. దీనితో ప్యూడల్‌ వ్యపస్థకు వ్యతిరేకంగా జరిగిన సంభఘరణ ఉంది. జమిందారీ చేష్టలన్నీ ఒక నాట

“ యె

కంలో (ప్రతిబింబింపచేస్తాదు. డీనిలో జమీందారుకు యువకునికి జరిగిన సంధా సజల్తో ఒక్క రూపాయి దుచ్చట (ీయాకర్చి గురించి వేయి పడగల్లో విశ్వ్వస్తకు

శ టు - ల క ళం టూ ల. యువకునికి జరిగిన సంధాషబఐలో ఒక్కరూపాయి ముచ్చట (ఒక్క అణాతో బ్యు5 గొరిగించుకోవడం గురించి సమాన కథా సందర్భాలు, షపేష్‌చంఎ నవరా అచ ముతిళ్ళి గొప్పు షడస్జ. అంతేగాక కాను "నమ్మిన భావాలకు రన సాహాత్యాన్నే సమర్పించారు.

బౌట్‌ లు కూడా (గగహించలేనంత సహజంగా వంన వీరనవలల్లో ఉంటుంది”

ల వ! కనబడుళున్న దృశ్యానికి ఆయన శబ్దరూపం ఇచ్చేస్తారు. ఆయన్ని కమ్యూనిస్టు అని కొండరసుకున్నా ఆయన చేటికీ చెందని భారతీయుడు.

“గోదాన్‌” ఛారతీయ కర్మ సిద్ధాంతం ఆధారంగా నడిచిన కథ. భారతీయ తను చక్కగా (ప్రతి ఫరించింది... గోదాన్‌ బారతీయ సంస్కృతికి గోదానమే.. సహృదయులై న వారు ఆయన నవలలు చదుప్పుళలుం పే రన్మయళత్వంపొంది, ఆనంద బాష్వాలు రాల్బకమానరు.

“బడే ఫర్‌కీ చేటితో కథా సంవిధానం అత్యంత మధురమైంది.. ఉన్నత కుటుంబాల్లో ఉండే కుటుంబ మర్యాదలు, అత్మ స్వాఠంత్యం కోసం తనను

(న త్యాగం చేసుకున్న పాత్ర దీనిలో వస్తాయి. ఊర్లో పెద్దలు తగవులు. తీర్చడం పల్లెటూషృతోని నియమ నిబంధనలు, ఊళ్ళో దౌర్హన్యాలు అన్నీ హృద్యంగా *పంచ పర మేశ్వర్‌"లో చి(త్రించబడ్డాయి.. “షత్రంజ్‌ కే విలాడీ'లో (ప్రేమ్‌చంద్‌ పాతల వైవిధ్యం కనిపిస్తుంది.

(మ్‌చంద్‌ మూనవ జీవితమనే ఉద్గుంధాన్ని బాగా చదివి, దాన్ని రంగరించి- ఈన నవలల్లో అనేక ప్యాతల ద్వారా సంఘటనల ద్వారా అక్షరరూసమిచ్చారు. (డ్రేమ్‌చండ్‌ మితధాష. ల స్సేస్‌ హి పరమేశ్వర్‌ హై . హీ జీవన్‌ ౫ సట్యఘహై”, అనేది ఆయన ఆదర్శం. వ్యక్తిత్వానికి, కావ్యానికి వ్యళ్యాసం ఉండ రాదనే వారు ఆయన, -తీన కోసమే. రచనలు చేసిన . వాళ్ళలో (హ్రేమ్‌చంద్‌ అఆఅ్యగగణ్యులు.

ఆయన వంగథూమి తన జీవితంలో మున్సిపాలిటీ వాళ్ళతో జరిగిన సంఘ టనలతో రూప్పదిద్దుకుంది. “గోదాన్‌ొలో భారతీయుల పవ్మిర్ర విశ్వసాలను బొందు సందాదు, ౦

చర్చను కొనసాగిస్తూ శ్రీ చేవులపర్లి రామానుజరాప్పగారు థారతీయ సం స్కృ్య్యతిని, భారతీయతను (గేమించి చిత్రించిన వాళ్ళలో రవీంథద్రుదు, (్రేమ్‌చంద్‌. అను మాఃతమే సేర్కొనాలి. (ప్రేమచండ్‌ చిన్న కథల్లో “దోఖా. శల్పరీత్యా ఉత్కృష్టమైనది. శ్రీ కె. రామచంద్రారెడ్డి మాట్లాదుతూ శ్రీ నాథనికి, (గేమ్‌. చంద్‌కి పోరిక చూడటం సమంజసమా ? అని (ప్రశ్నించారు. గోడాన్‌. వర్జనలు ఊఉహాలా ? సత్యాలా ? ఏమ్మైనా శాస్త్రీయ దృక్పథం లేకుండా ఆ నవల రొస్తారేమో నని.స్పుందని అన్నారు.

సమా జశ క్త రేణుగారు (ప్రేమ్‌చంద్‌ జీవిశాన్ని, సాహిత్యాన్ని కలబోసి. వడవోసి అందిచ్చా రన్నారు.

కవిత్వ వేదికల్లో (శ్రీ ఎన్‌. గోపి “*ఇవాళటి కవితగి. కోసిమోటు నవ్వు”. ఆర్‌. కళశావఠమ్మ “నిన్ను ఎప్పుడూ వెంటాడు తుంటాను” అనే వచన కవితలు- వినివించారు. శ్రీ నీలా జంగయ్య పద్యాలు చదివారు. వారి వందన సమర్పణతో" 5రసన్ట్మ్యకమం ముగిసింది,

ఖేవాభిక్టుని -చారితాత్మకత ము _ 4-6-1878 నాడు ఆం్యధ్ర సారస్వత పరిషత్తు ఆవరణలో “సారస్వత "వేదిక సమావేశం జరిగింది. సమావేశక ర థ్రీ కె. కె. రంగనాధాచార్యులు ముఖ్యఅతిథి డా॥ యం. రాధాకృష్ణళర్మగారిని సభకు పరిచయంచేస్తూ. చారిత్రక "రచనల్లో చార్మిత్రకత, సంఘటనల్లో సత్యాసత్యాలు, వాటిల్లోని ఊహాోకల్పనలు మొద లైన విషయాలు ఈ రోజు చర్చకువస్తాయనీ, డా॥ శర్మగారు ఉస్మానియా యూని వర్సిటీలో (ప్రార చరిత, పురాతత్వ శాఖ అధ్యకులుగా ఉన్నారనీ అన్నారు. చర్చకు విషయంగా యే చారిత్రక రచననై నా తీసుకోవచ్చునని కూడా అన్నారు. తర్వాత ముఖ్య అతిథి డా యం. రాధాకృష్ణళర్మ గారు మాట్లాడుతూ అసలు ఇంతకు ముందెప్పుడో కొందరు మ్మితులు తమను, నోరివారి ఒక నవలను గురించీ పురాత త్ర్వ్వశాస్త్రం గురించీ సంక్షిప్త వ్యాసాలు రాయమన్నారు రానీ వారు రాయలేకపోయారని అంటూ, అందుకు కారణాలుగా : ఇతర దేశాల్లో పురాతత్వ౦ 3 పురాచరి(త్రకు సంబంధించిందని, ఏడె నా (ధాన విషయం వంద సంవత్సరాలు పాతొబడితే వాళ్ళకు పురాతత్వం అప్పతుందని, మనం చర్మితయుగా న్నే అర్చిటరీగా పురాతత్వం [క్రింద టీట్‌ చేస్తున్నామనీ, చాలా విషయాల్లో తనకూ సందేహాలు ఉన్నాయనీ వాటిని సభ్యులముందు పెడతామనీ అన్నారు. వ్యాసాలు రాసియివ్య "లేకపోయిన కారణాలుగా ; 1) ఈ విషయం ఇంతకు ముందెవరూ (ప్రస్తావించని కొత్త విషయమని బి మనస్తత్వశాస్త్రం, చరిత్ర సాహిత్యం, పురాతత్వశాస్త్రం *ఒకీదానీ కొకటి సంబంధం కలిగిపుంటాయనీ, శి పురాతత్వాన్ని చెప్పడానికి తగిన పరిశోధనా పరిభాష లేద్రస్సీ అన్నారు. ఆ తర్వాత ఆయన శ్రీశ లం ప్రాకెష్టను ప్రస్తావిస్తూ, పురాతత్వం చరి (తను వెరికిదీయడానికి (ప్రయత్నిస్తుందనీ, రాని ఇక్కడ చరిత్రనే ముంచేయడం

ట్‌ జరుగుతున్నదనీ, ఆ (ప్రాంతంలో దొరికే చారిత్రక ఆభారాలన్నీ సరిగా రికార్డు: కాలేదని, సంగమేశ్వరం, సోమశిల, సిద్దేశ్వరం మొదలైన శతాద్దాలుగా పెరిగిన. చార్మితక సంపద మునిగిపోతుంటే చూడడం బాధగా వుందని అన్నారు.

ఛీ నోరివారు ఇత్వాకుల చరి[త ఆధారంగా, బౌద్ధాన్నిగూర్చి నవల రాయా

అనే తలంపుతో చాలాసార్లు వారిని కలుసుకున్నారనీ అంతకు చాలా రోజుల ముండే వారి గురువుగారు నోరివారిని గురించే చెపుచూ ఉండేవారని అంటూ ర్నుదమదేవి, మల్లారెడ్డి మొదలైన వాటిని తీసుకోకుండా భేమాలిక్టుని తీసుకోవ డానికి కరణ మేమిటంసే వాటిని గురించి మాట్లాడాలంటే చాలా. చార్మితక విష యాలు తడమాల్చి వుంటుందని అందుకే ఈ చిన్న భేవూలిక్టుని నాటకాన్ని తీసుకున్నాననీ అన్నారు.

కథలోకి వస్తూ, బుద్ధునికి పరిచర్యలు. చేస్తున్న _ అప్సరలు ఖేమాదేవి చూస్తుండగానే ముసలివారై పడిపోయారనీ, అదిచూసి ఖేమాదేవి భితీబీ అయిం దనీ చెప్పారు.

వించిసారునికి ఐదువందల మంది భార్యలు ఉందెవాళ్ళు. మొదటి. భార్య కోసల రాజకుమా_శ్తె అని, నాల్లవ భార్య భేమా మద్రరాజకుమా _ర్లెఅనీ చెప్పి చ్వైన రచనలు, బౌద్ధ రచనలు చారిత్రక విషయాల్లో. భేదిస్తాయనీ, బింబిసారుడు జై నమతం స్వీకరించాడని జైన (గంధాలూ, బౌద్ధమతం స్వీకరించాడనీ బౌద్ధ (గ్రంథాలూ చెప్తాయనీ, కానీ బింబిసారుడు స్వయంగా బుద్ధణ కొలిచి వేణువనం దానం చేసాడసీ, ఖేవూ బింబిసారునికి బౌద్ధం జోధించిందనీ అన్నారు.

ఆ తర్వాత నాటకంలోని అంళాలూ, వాటిమీద తమ అభ్నిపాయాలూ ఇలా' వెల్లడించారు.

ఈ నాటకంలో మొదటి ఘట్టం భేమాదేవి అంతఃపురం. గౌతముని గూర్చి, లోకంలో కొ త్తవ్యాధి (పవేశపెట్టిన మహానుభావుడు అంటుంది. కేమా. అనక సంసారాలు పాడై పోతున్నాయనీ, ఎంతోమంది భిత్తులు, భికుకులు అయిపోతున్నా రనీ, అందరూ (శ్రమణ సంఘాల్లో చేరిపోతున్నారని, సంసారాలు విచ్చిన్నమై పోతున్నాయనీ అంటుంది. ఈ విషయాలు. చార్మిత్రకం కాదనటానికి వీల్లేదు. భాననడానికీ శాసనాధారాలు లేవు.

జేర కానీ వేణువనం దానం చేయడం చార్మితక సత్యం. అంబాపాలి మొదలైన ష్యాత్రలుకూడా చార్వితకాలే. కశ్యపుడు, సారిప్త్యతుడూ మొదలైన వాళ్ళను బౌద్ధం లోకి మార్చి భికుసంఘంలో చేర్చుకున్నారు. = ల జి, ఇక కథలో 'అప్సరసలు అనేవి ప్రకృత్యతీఠ శక్తులు ఆ హాట కస్త శాస్త్రీయంగా బుద్దుని శ్రానోదయమే (ప్రకృతికి అతీతమైనది. (౨ మా యు నోరివారు ఆథారాలున్నంతవరకళూ చర్మిత్రబద్ధంగానే రాశారు. మిగతా కథను జొతక కధల ఆధారంగా, ఊహ ఆధారంగా రాశారు. ఏ చారితక నవల అయినా ఇలానే రాస్తారని భావించవచ్చు. లక్‌ చర్మిత అంపే ఇది, సాహిత్యం అంకే ఇది, ఇది యిన్ని పాళ్ళుల్‌ ఉంపే చరిత్రం అంటాం, లేకపోతే సాహిత్యం అనే (ప్రమాణాలు ఉంటే బాగుం దేది. ఎందుకంయే సింధులోయ నాగరికతను గూర్చి స్పష్టంగా ఏమీ చిప్పలేం, వేదకాలం గూర్చి సరైన విషయాలు తెలీవు. రామాయణ, మహాభారళాల గురించీ అంతే. అశోక్షుడ్తు కళింగయుద్దానికిముందే బౌద్దం స్వీకరించాడని ఎవర్రైనా ఆధారం వ య చూపి_స్టేే నవలలు నాటకాలు అన్నీ చార్మితకాలు. రాకుండాపోలాయి, అయినా. (ప్రాచీన చరిత్రలో ఏదో ఒకటి నిర్దారణగా చెప్పొచ్చు. కానీ మధ్యయుగం చరి వ్‌ ఠి ॥ (తతో అనేకవాటిక శెండు మూడు విధాలయిన రూపాలు కనిపెస్తాయి. అనార్క-లీ చారిత్రకంగా కన్పించనే కన్పించదు. మహ్మద్‌ బీన్‌ తుగ్లిక్‌ పచ్చివాదుగా, రాజ చేరగా చెద నై న కలా కీయపేర్తగా అవ్వుశుంటారు. అలానే ప్రతాపరుద్రుని గురించి పద్మినీ అల్లా పుద్దీన్‌ లను గురించి టిప్పుసుల్తాన్‌ గురించి, మంచివాళ్ళుగా, _కూరులుగా అనేక కథలు ఉన్నాయి. అంతెందుకు భాగ్యనగరం గురించే భిన్నాఖ్యిపాయాలు ఉన్నాయి. "సమకాళ్ళీనంగా నెహ గాంధీల మీదా వ్యతిరేక విమర్శలు రావడం చూసాం. క్షీయోపా(త్రాను గురించికూడా మనం ఇంతదాకా చదివింది కేవలం స్హోవి, 1 “తెచ్చి పరాభవించారని రాశాడు. చారిత్రక నవల లక్ష్యం వాస్తవికతను చూయించడం, అది (ప్రజలు నమ్మే విధంగ్భా ఉండాలి. విషయం నందిగ్ధంగా వుండేచోట్ల కవే గొప్పవాడు. నాటకాల్లో

టా “అముతే తాము చెప్పదలచుకున్న వషయాలకు ఒక పరిధాషను “కల్పించుకుంటాడు. అందుకే కొన్ని నాటకాలు రాసినప్పుడు వున్న అర్థంకాక తర్వాత వేరే అర్జాలు. అందుకే నాటవాలు, ముఖ్యంగా చారిత్రక నొటనాలు చాలా చాలా విధానా వత్‌" రాయబడ్డాయి, రాయబడుతున్నాయి. విశ్వజనీన దృక్పథం, అం కే ఒకతత్త్వం ఆచారం చేడువొని (ప్రపంచ చరిత్రను చూడడం. అందుకే అమెరికాలో 18600 నుండి డాక్యుమెంటరీ నాటవాలు వచ్చాయి. వాటిలో (ప్రాంక్‌ఫర్డ్‌ యుద్ధ నేరాల రు విచారణ, షివాగో విచారజలూ మొదలైనవి ఉన్నాయి. తర్వాఠ 2902 13 (0682) బకాంకం యా4రి॥ మొదలై న (ప్మక్రియలు వచ్చాయి. చార్మిరక నవలను విమర్శించడంలో. అది డాక్యుమెంటరీయా ? కొత్తి దృక్పథమా ? కొత్త తత్వానికి అనుగుణమైన విమర్శా అని ఆలోచించాల్సి వుందుంది. నారాయబ రెడ్డిగారు రామప్ప గుడిలో ఎల్పాలను వర్తిమూ అవి తాంకిక టి వ్‌ యణ ణా అర పస్టతితో పున్నాయని రాశారు. కవి సహజాతంగా రాసినదానికీ, పుఠరాఠత్వ విష యానికి సరిపోయింది. ఇది ఒకరకంగా అద్భుతమైన విషయం అంటూ ముగిం చారు. అర్వాత 1 చేకూరి రామారావుగారు సహజాతాన్ని గురించి నిజవిషయా లను గురించి పరిళోధించాలన్నారు. థ్రీ నీలా జంగయ్య మానవజీవికం చాలొ సంక్షిష్షమెందనీ, దానిలో ఒక్కొక్క ఘట్టం, ఒక్కొక్కరికి ఒక్కొ-క్క-ర కంగా కనబడుతుందనీ అన్నారు. తర్వాళ ఎత్లోరాగారు మాట్లాడుతూ ఖేమా భిష్టని కథల్‌ ॥ ్‌ ౧౧ జ చరిత్ర ఉందనీ. ఉండే ఎంతవుందీ శర్మగారే చెప్పాలనీ అన్నారు. శ్రీ రాధాక్రిష్ణ శర్మగారు ఉపసంవోరంతో చరిత్రలోని నిజాలను నిర్ణయించడం సోర్స్‌నుబిట్టి ణ పుంయుందనిి చర్మికళు. సావాత్యానికి మ్య ఖచ్చితంగా గీతగీయడం సాధ్యంకాదనీ అన్నారు. ఎన్నో విషయాలు ఉన్నవి. ఏది చేస్‌ చేసుకున్నారన్నా అదే (ప్రధానమని, "అసలు నోరివారిలో నే (పకృత్యతీత థి ఉందేమోనన్నారు. శ్రీ కె. కె. రంగనాథాచార్యులు చారిత్రక నవల అనేది. శేవలం కొంత చార్మితకతతో, కొన్ని చార్మితక పాత్రల్లో రాసింైనా కావాలి అన్నారు.

48 కవితా వేదికలో శ్రీరాములు “ఆరిపోయింది' కథానిక్క కుమారి కే. సుబ్బ: లక్కీ కథానిక, శ్రీనివాస శ్రీవాత్సవా “సరితా : సరితా £” అనే వచన కవిత చది. వారు. థీనీలా జంగయ్యగారి కృతజ్ఞతలతో సభ ముగిసింది.

ఆధునిక వచన రీతులు - స్వయ చరితలు

2..-1078 నాడు పరిషత్తు ఆవరణలో సారస్వత. వేదిక సమావేశం జరి. గింది. సమావేశక్నర్త శ్రీ తె. కె. రంగనాథాచార్యులు ముఖ్యఅతిథి డాథ యం.. కులశేఖరరాపుగారిని సభకు పరిచయం చేశారు.

తర్వాత ముఖ్యఅతిధి మాట్లాడుతూ. 18 న శతాని మధ్య వాగం నుండి మనం ఆధునిక యుగంగా గుర్హిస్తున్నాము. ఈ కాలంలో రాజకీయంగా, దాని. వల్ల సాంస్కృతికంగా చైతన్యం రావడం జరిగింది. నిర్బంధ విద్యావిధా నన్ని అమలు పరచడానికి (ప్రభుత్వం పూనుకుంది. 1858 లో (ప్రారంభమయిన మద్రాసు. విశ్వవిద్యాలయంలో తెలుగు అధ్యయనానికి మార్చు కావలసి వచ్చింది. అది అధీ కారికమైనా అయి ఉండవచ్చు, వై దేశకమైనా అయి ఉండవచ్చు.

విద్యాద్ధలతో విధిగా వచనం కూడా చదివించాలి అని మద్రాసులో విశ్వ విద్యాలయంలో నిర్ణయించబడింది. అంతకుముందు దాక్షిణాత్య యుగంల్‌ వచనం వచ్చింది కాని అధ్యయనానికి వచనం పెట్టాలన్న (ప్రేరణ మ్మాత్ర౦ ఆంగ్లేయుల నుండి వచ్చిందే. చిన్నయసూరి ఆధునిక వచనానికి (శ్రీకారం చుట్టాడు. ఇక్కడ ఆధునికళ అంకే నియమబద్ధంగా రాయడం అన్నమాట. థ్రీ వీరేశలింగంగారు సాహిత్యక, సాంస్కృతిక (ప్రయోజనాన్ని దృష్టిలో పెట్టుకొని వచన రచన సాగిం చారు. 18వ శతాన్చి మవ్యధాగంలో. తెలుగు వచనానికి (ప్రయోజనం ఉందని గురర్హించారు. తర్వాత తర్వాత తెలుగు వచనం వివాట్స్వరూపొన్ని సంతరించు కుంది.

వీరేశలింగం గారు మొదట్లో నిరోష్ట్యంగా, నిక్షద్యంగా కావ్యాలు రాసినా తర్వార వచనానికి ఉన్న సౌలభ్యాన్ని. (ప్రయోజనాన్ని గుర్తించారు. చార్వితకంగా

50

చూ సే వీరేశలింగం గారితో తెలుగు వచనం ముందడుగు వేయడం జరిగింది.

ఆధునిక వచనం అంటే వెంటనే మనకు స్ఫురించేది నవల. మిగకా వవ "తెలా ఉన్నా, నవలకు (ప్రాచుర్యం లభించింది వీరేశలింగం గారి రాజశేఖర చరి గకతో. ఇది గోల్డ్‌ష్మిత్‌ నవలకు అనువాదం కాదు. ఆయన మనసులో గోల్డ్‌స్మిత్‌ ఉండవచ్చు, కానీ దానిలోని సమాజం, వాతావరణం దేశీయమైంది. అది అనువాదం వాడు అనడానికి ఆ (గంథం కంఠ ఇస6ం6] అనే పేర ఇంగ్రీషులోకి “థాషాంతరీకరణం చెందడమే గొప్ప ఆధారం.

చిలకమదర్తీవారు వీరేశలింగం గారి సాహిత్యవారసుడు. ఆయన (పతి ప్రీ యనూ ఈయన ఆందుకున్నాడు. చిలకమ ర్లివారికి ఆనాడు బహుమతులు వచ్చాయి. (ప్రజాదరణ కూడా లభించింది. నవలాకారులకు శాస్త్రీయ దృక్పథం ఉండడం కద్దు. జీవితంలోని అన్ని రంగాలను నవలలు చ్వితించాయనడంలో అతిశయోక్తి లేదు. ఆంగ్లంలో కూడా రానన్ని రీతులలో తెలుగు నవలలు వచ్చాయి. గాందేయ సిద్ధాంతమయిన సర్వ సమానత్వం చెప్పిన నవల ఉిన్నవహారి మాలపల్లి . అశ్లే విశ్వనాథ నవలలు సమాజాన్ని (ప్రతిబింబించాయి. రాచకొండ వంటి _(పతిభావంతులు “నవరిల్లో గొప్ప (ప్రయోగాలు చేశారు.

ఈ మధ్య నవలల్లో మనం మరచిపోవడానికి ఇచ్చగించే విషయాలు వెల్ల డి స్తున్నారు. ఉదాహరణకు ఒక రచయి(త్రి ఈ మధ్య బహూ భార్యాత్వాన్ని (ప్రోత్స హించింది.. (పజలక అహ్హాదం కలిగించాలి అన్న ఆలోచన మనసులో పెట్టుకొని “'దుష్టమయిన సంవ్రదాయాలను (పోత్సహి స్తున్నారు. ఫ్యాషన్‌గా ఇావించి, ఇంగ్లీషు భాషను. గుప్పి స్తున్నారు. మరీ అంత వ్యామోహం ఉండకూడదు. ఉదా ఏ ఓ గృహాణి ఇంకో గృపాణితో *మా డాటరుకు ఈ ఇయర్‌ మ్యారేజ్‌ చేస్తాము” అంయే, ఇదేమిటీ? కెలుగుభాషకు గృహాణుల మధ్య మాట్లాడేయోగ్యత కూడా లేదా అని అనిపిస్తూఉంటుంది.

అందుకే అఖిల భారత స్థాయిలో రచనలు చేసే వారు. లేరని అనిపించు కోకుండా ఉండటం తీరని కోరికే అయింది,

ఇక మిగతా వ స న్స

ఎుగతా చన (స్మక్రియల్లో ముఖ్యమైంది స్వీయచరిత్ర. దీన్ని జీవిత చర్మిత అన్మి స్వయచర్శిక అని, జీవిత కథ అని మూడు విధాలుగా చూడవచ్చు.

వే సౌమాన్యంగా జీవిళ చర్మితల్లో కథకుడు తను చెప్పే వ్యక్తి యొక్క- నుంచి మా(తమే చెపుకాడ్డు స్వీయ చ్వర్మిత్రలు ఒక వ్య క్తి యొక్క విఠాబ్బ్వరూపాన్ని చూపిస్తాయి. ఈ (ప్రక్రియకూడా మనకు ఇంగ్రీమవాళ్ళనుండి వచ్చిందే. , మొట్ట "మొదట స్వీయచర్శిత వీరేశలింగం గారిది. కానీ అంతకుముందే వెన్నెలకంటి సుద్చారావుగారు ఆంగ్షంలో ఆటోబయ్మోగపఫీ రాశారు. నీళం1080%ూ 05 6ఘ090మ ఆనాటి ఆంగ్లేయ జీవితాస్నిగూర్చి వివరించే (గంథం. ఆనాటి రాజకీయ, సాంఘిక అధ్యయనంతోబాటు ఆంగ్లభాషా భ్యసనానికికూడా సనికినస్తుంది. 561202 స్వీయచర్శిత్రకూడా అద్భుతమైం దే. అయితే ఆత్మకథలు వాళ్ళు ఎందుకు రాయాలి, మనం ఎందుకు చదవాలి అన్న పశ్న వస్తుంది, ఇది కేవలం చరిత్రకోసం కాదు, ఫక్షనూ. కాదు ఆత్మకథలో ఏ (౧ సాంఘిక ప్రయోజనం ఉన్న చరిత్ర ఉండాలి (9 విషయాన్ని రసాత్మంగా చెప్పగల కథన కౌశలం ఉండాలి. వీరళ లింగం గారి స్వీయచర్విత స్త్రీలు విద్యాబుద్దులు లేక కూపస్త మండూకాల్లా ఎలా మరిగి ఏ ౨ఆ థి ధి థి లు ః పోతుండే వాళ్ళో చెబులుంది. బాల్వ వివాహాలు, [పజల్లో లేని చారిత్రక దృష్టి వాటివల్ల ఆయనకు కరిగిన వేదనా అన్ని అ స్వీయ చర్మికలో చూడవచ్చు. చిలకమ 6 వారు సంఘ నంన్క ర్ల కాకపోయినా, అనాటి విషయాలు వాట అవి ్ట్‌ జట చూని డావపడ్డారు. రచయితగా, (ద్రష్టగా, ఆయన స్వీయ చర్విత్రలో ఎన్నో విష యాలు చెబుతారు. ఉదా: ఆయనకు ఇష్టంలేని విషయాన్ని నపాంచేవాడుకాదు. ఆయనకు కోపం వ స్తే రోజులు రోజులు ఎవరితో మాట్లాడేవారు కాదు. చరి (తనూ, దూనసికతను చక్కని శైలిలో రాయడమే స్వీయచరిత్ర. సామాజికంగా శక స్థానాన్ని సాధించినట్లు తప్పనిసరిగా స్వీయ చర్మితలు రాసుకోవాలి. దాన్‌వల్ల సమాజావికీ సందేశం లభిస్తుంది. అందుకే విశ్వనాథవారు. స్వీయచర్నికమ రాసు కోకపోవడం విచారం కలిగి స్తుంది. ఈ ఆత్మకథలు రాసేవారికి కాస్త (ప్రోత్సాహం ఉండాలి. వీరేశలింగం గారు. చిలకమ గ వారు మ్మితుల [పోద్బలంతోనే రాశారు. ఆత్మ కథలు రాసేవాళ్లు, వాలి | జ్‌ ఆత్మ సమీక్ష, ఆత్మసమర్హనా చేసుకోగలిగి ఉండాలి. స్వీయచర్నిత రాసెవారు ళు ఇ, లోకానికి మార్గదర్శకత్వం చేయాలి. తెలుగులో ఈ (స్మకియను చేపట్టవలసిన వాష్ల గంధాలర్వు సంతకు బన లి ళ్‌ యా గ శ శ వ శి 6. 9. కట = , తట ఎ శీ

ఛ్‌2ై చేబట్టలేదు. _ వేట్రూరి వారి “(ప్రజ్ఞ్యాప్రధాకరం” స్వీయచర్శిత లాంటిది. కవులు కూడా తప్ఫనిసరిగా స్వీయచర్నితలు రాసుకోవాలి. ఎందుకం కే- రచనల్లో రచయిత కనవిడకారన్నది పాక్షికమైన సత్యమే కాబట్టి.

ఆ తర్వాత శ్రీ కంభంపాటి సత్యనారాయణగారు. చర్చలోకి వస్తూ, తన దేశం పట్ల, సంస్కృృతిపట్ల, థాషపట్ల అభిమానం ఉండేలా విద్యావిధానం లేదని, రచముతళలు కూడా రచనల్లో ఇంగ్రీషమ పదాలు: ఎక్కువగా! ఉపయోగించడం గ్నర్ష సీయమని అన్నారు. తర్వాత వారు చై నాలో సూరి భగవంతంగారి అనుభవం చెప్పారు. శ్రీ ఎ. సోమేశ్వరశర్మగారు. నేటి బహుభాషా విద్యావిధానాన్ని నిర సిస్తూ, యీః విద్యావిధానం విద్యార్థిని సరిగా వికసింపజేయడం లేదని, (త్రిభాషా సూత్రం మొదలైన వాటిని ప్రభుత్వం కేవలం రాజకీయ (ప్రయోజనాల దృష్ట్యానే అమలు పరుస్తున్నారని అభ్మిపాయపడ్డారు. కొందరు రచయితలు తెలుగు రచనల్లో పరడేశ సాహిత్య వాదాలను (ప్రవేశపెడుతూ, పరభాషా పదాలను అధికంగా జొప్పిస్తూ చదవరులకు అనగాహన కాకుండా చేస్తున్నారని చెప్పారు.

శ్రీ చేకూరి చెన్నకృష్ణయ్యగారు (శ్రీ వీరేశలింగం గారు, చిలకమ్నత్తిహరూ ఆధునికాంధ్ర వచన వాజ్మయంలో సూర్యచం్యదుల వంటివారని "పేర్కొన్నారు, జీవిత చర్మిక రాయడం కన్నా ఆత్మచరిత్ర రాయడం కష్టమయిన పని అన్‌ వారు అభ్మిపాయపడ్డారు.

(శ్రీ నికితా వి.. గురోవ్‌ స్వీయచరిత్ర సాంఘిక (ప్రయోజనాలకి అతి ముఖ్య మైంది చూతమేకాక ఇవి చార్మితక దృష్టిలో ఎక్కువ (ప్రయోజనకర మైనవి అన్నారు.

(శ్రీ దళరథరెక్డి ఉదాత్త జీవితం గడిపేవాడు, సమాజానికి ఆదర్శ్యపాయు జై నవాడూ మ్మాతమే స్వీయచరిత్ర రాయాలన్న పింగ? లథ్మీకాంతంగారి మాట లను ఉటంకించారు. స్వేయచరిత్రరాపే రచయిత పరిస్థితి కత్తిమీద సాము వంటి ధని ఆత్మాాశయ కనిత్వం రాసుకునేవారి రచనలు అర్థం చేసుకోవడానికి వారి స్వాయచర్శిత్రలు చాలా ఉపయోగపడతాయన్నారు.

సోమేశ్వర శర్మ రచనలుగాని, కవిత్వంగానిి తమజాతిస్త్‌ ఈమ భాషను తమ సంస్కృతీ మర్యాదలను (ప్రతిబింబించేవిగా ఉండాలని, వాటిపట్ల గౌరవం

53

కలిగించేవిగా ఉండాలన్న తమ అఖిప్రాయాన్ని వ్యక్తం చేసారు. స్వీయచరిత్రలో రచయిత సత్యాలు చెప్పటంకూడా అవళ్యకమన్నారు,

ఆ తర్వాత కవితావేదికలో దశరథరెడ్డి “విస్పకుచెస్పకు” అన్న కవితను

యె

శ్రీనివాసాచార్యులు “జగర్ధితవ్యవహారములు అను భుజాలు తడుముకోరాదు? అనే శవితను వినిపించారు.

శ్రీ నీలా జంగయ్యగారి వందన సమర్పణతో కార్యక్రమం ముగిసింది.

చలం వ్య్య్యూజిం గ్‌ న

88.1978 నాడు చలం మ్యూజింగ్స్‌ మీద సారస్వత వేదిక సమావేశం పరిషత్తు (ప్రాంగణంలో జరిగింది. మొదట సమావేశకకద్త శ్రీ కె.3. రంగనాథా చార్యులు ముఖ్యఅతిథి శ్రీమతి పరిషుళా సోమేళ్వర్‌ను సభకు సరిచయం. చేశారు.

శ్రీమతి పరిమళాసోమేశ్వర్‌ (ప్రసంగిస్తూ. 15 యేండ్లకింద చదివిన మ్యూజింగ్స్‌ ఇస్పుడు చదివినా కొత్తవిగానే వుంటున్నాయి. నారణం జేవలం పదాలు, చమత్కారాలు కావు, నమ్మినదాన్నే చెప్పే (ప్రత్యేకత. ఆధునిక సాహి త్యంలో వ్యక్తిత్వం లేకుండా కవిత్వం చెప్పేవాళ్ళు చాలామందే ఉన్నారు. తను చెప్పింది చెయ్యగలగడం చలం (ప్రత్యేకత, ఆయననుండి నేట్‌ రచయితలు నేర్చు కోవలసింది ఈ సత్యమే. ఆయన సక్యాన్ని అన్వేషించడంలో తన జీవితమంతా గడిపారు. అన్వేషణ, ఆవేదన ఆయనలోని శక్తులు. ఆయన నవలలు, కథలతో ఆయన్ను పూర్తిగా అర్థం చేనుకోకపోయినా, మ్యూజింగ్స్‌తో మ్మాతం ఆయన అలా చనలమ పూర్తిగా అర్థం చేసుకోవచ్చు. నేను ఆయన రచనలన్ని చదన లేదు. కానీ మ్యూజింగ్స్‌ చదివాను కాబట్టీ ఆయన్ను అర్థం చేసుకున్నాను. తను వ్రీలకోసం ఎక్కువగా బాధపడలేదు. ళనో ెంకు22610 [001 నని ఆయనే ఒప్పుకొన్నాడు. రొమాంటిక్‌ ఉద్యమం ఆయన్ను చాలా (స్రభావితుణ్ణి చేసింది. వ్యక్తి వాదానికి గురి అయ్యాదు తాను. ఆయన పా(త్రలుకూడా (ప్రబంధ నాయిక లాగా విసుగు పృట్టిస్తాయి.

గొప్ప రచయితలను రెండు తరగతులుగా విభజించవచ్చు. మహోన్నత మైన ప్యాతలను సృష్టించినవాళ్ళు, సాహిత్యానికి సేవ చేసినవాళ్ళూ అని, చలం తెలుగు సాహిత్యానికి చైతన్యం కల్లించాడనేది ఒప్పుకోకతస్పని సత్యం. భౌతి

క్‌క్స్‌

కంగా సంఘానికి దూరంగా ఉవ్నాతు. సంఘాన్ని ద్వేషించాడు. అంధువల్లే ఆయము గాస్పవాడయ్యాడేమో నవిపిన్తుంది. ద్వేషముంకేనే ఉన్న నిజం బయటపడుతుం చవి ఆయన నమ్మినట్లు తోస్తుంది, నిర్భయంగా ఉన్నదున్నట్లు షావుతాడు. ఆయన, వివాహం వద్దన్నాడం కే దాన్లోని లోపాలు దిద్దడావికే, అందువల్లే స్త్రీ పురుష సంబంధాలను వర్షిస్తాడు. ఆయన రచనల్లో వేదాంతర్భష్టికూడా ఉంటుంది. విశ్వం మిథ్య అయినా నంసారంలో ఉండే సుఖదుఃథాలు. మిథ్య కాదంటాడు, చాలా? పోమరిపోతుగా పగటి కలలు కవే మనిషిగా కనిపిస్తాడు. నాగరిక స్త్రీలకంధే. అవాథలు, అబలలు ఆంపే ఆదరణ చూపిస్తాడు. పురుషాహంకాశ్‌, అతను శ్రీ సమానత్వ (ప్రొతిపదికమీద ఎప్పుడూ (పేమించలేదు. వయస్సునువట్టి అనుభవాలు హోరాయి, అందుకే ఈ (స్రనంచమంతా గొప్ప సముద్రమవ్విఅదే విధిన్నరూపాల్లో హోర్పులు పొంది కనిపిస్తుందీ అంటాడు.

ఆయన తర్వాతి మ్యూజింగ్స్‌లో చాలా మార్చు. కనిపిస్తుంది. ఆయన చర్చించిన లోక "రాజకీయ వినయాలు అసమ్యగ్రం. వసందాన్ని " పాలించేది శ్రీ శకి అన్నది ఏదో పొరషాపే అయిప్పంటుంది. స్త్రీ శక్తి దివ్యశక్తి 'పవంచానికి ముఖ్యం. 'రెంతోది తెలియదు కావిస్లై త్తే క్త్‌ ముఖ్యమంటాడు, కను వివపిస్తున్న చొట్లో అవన్నీ సత్యాలే అంటాడు. కావి ఆయన నివపించిస లోకం వేరు, విలువలు: అనేవి నిబువగలవనీ ఊహించవచ్చు.

(పళాంతళ జ్ఞాన సంషన్నుళ్లో, జతుల్లో ఉంటుంది అంటాడు. ఈనొటికీ 'శ్రీల్రీ లాంటివాన్న ఒకరిద్దరు తన్చ అంత దైర్యంగా శాము నమ్మేదాన్ని చెప్పే వారు లేరలి చెప్పవచ్చు.

టరువాత శ్రీ శేషగిరిరావు మాట్లాడుతూ, విషయం. చాలా చక్కనిది_ విఖిన్న పంథాకు చెందినవాడు, పరిణామ దళలో కిందినుండి మీదికి సయనిస్తున్న మానవుడు అక్కడనుండి వేట్‌ ఈ దశకు చేరాడు. ఇక్కడతో ఆగక ఇలా పురోగమిష్తూనే వుంటాడు. వాల్యంనుంతి వృద్ధాప్యం వరకూ ఈ పురోగమనం సాగుతూనే పుంటుంది. సైజు తన నాటకంలో ఈ వరిణామ్మకమాన్ని. బొగా' వివరించాడు. జ్ఞానాన్ని తరువాతి తరాలవారికి అందించడం చాలా క్ల్స్టమైన పని చానికోసం (0/౧6 -+012609) నృజనాత్మక విస్ణవం రావాలి,

56

యే విషయాన్నయినా ఆ కాలాన్ని దృష్టిలో పెట్టుకొని ఆలోచించాలి. చలం విషయంలో పెండ్లిమీద ఆయన అభ్మిపాయానికి ఆ, కాలం దృష్టిలో పెట్టు కోవడ్యం తప్పనిసరి. కాలానుగుణంగా ఉద్యమాలు నడిసేవాళ్ళు ఎందరోఉంటారు. పాతదాన్ని పడగొట్టి కొత్తదాన్ని నిర్మించడమే కాదు... పాతలో_ మంచికూడా (గ్రహించాలి, శా స్త్రీయమతంనుండి ఆరాధన ఆరంభమయింది, చలం. సత్యాన్వేష -ణలో ఎన్నోచూపసి చివరకు ఆ కాలానుగుణమైన విధాన్నాన్నే సూచించాడా. అని “పిస్తుంది. మళ్ళీ మొదట రసాభాస 'అవుతుంది కానీ శిష్టాచారం కొన్నిచోట్ల తప్పక (గ్రహించాల్సివస్తుంది. ఆయనతో ఆ (గహించాల్సింది ఆ శష్ణ్టాచారానికి సంబంధిం చింది మాత్రమే.

థీ కడియాల గోపాలరావుగారు మాట్లాడుతూ, _ వారి చిన్నతనంలో చలాన్ని గూర్చి చెప్పుకోని సాయంత్రాలు లేవని చెప్పారు. చలానికి ఎ రంగంతో "సంబంధం లేదనేది వాస్తవం. ఉదర్ణిమాలు ఉధృతంగా నడుస్తున్నా ఆయన మీద వాటి (పభావం పడలేదు. సమాజానికి దూరంగా ఉన్నారు. ఆయన హృదయం కదలికకు కారణం ఫ్యూడల్‌ వ్యవస్థలోని స్త్రీ అధమాధమ స్థానం. అదే ఆవేశంలో రచనలు చేసారు. భాష వ్యవహారమో (గ్రాంధికమో తెలియదు. ఒక ఉత్తరంలో ఏది తెలియకపోయినా వ్యవహార భాషలో రాయడం ఆయన విజ్ఞతకు తార్కాణం, “లం వచన రచన చక్కగా, సూటిగా, అందరికీ అర్భమయేలా వుంటుంది. వచ్చిన ఆవేశాన్నంతా ఆపుకోలేక రచనలో (పతిబింబిస్తాడు. ఏ అడ్డంకి లేనివాడు. కాబిసే ఇష్టమొచ్చిన రచన చేశాడు. శ్రీలను రెచ్చగొట్టి 00828 0౬ అని పిలిచాడని 'పెస్తుంది. తరువాత జరిగేద్మిఏమిటీ అని ఆలోచించలేదు. వెసక ఉన్న తాత్త్విక దృష్టని ఎవరూ ఆలోచించలేకపోవడం ఆయనను అపార్థం చేసుకోవడ మేబౌతుంది, 16 సంవత్సరాల బాలికను 6? యేండ్ర్త ముసలాడికి పెళ్ళి చేయడం వంటి ప్యూడల్‌ వివాహ విధానాన్ని నిరసించడం తప్పేమీ కాదనిపిస్తుంది. తరువాత ఫరిణామం *గుర్తించకపోవడం ఆయన పొరబాటు. 1820.80 ల మధ్య ఆయన రాసిన సాహి త్యం నాటికి సంబంధించింది కాకపోవడంనల్లచార్మితళ దృష్టి లేకపోవడం వల్ల చెడి పోయాయి. ఆయన ఎదుర్కొన్న అన్యాయాలవల్ల అలా రాసి ఉండవచ్చునని సులభంగా (గ్రహించవచ్చు. కానీ దానికి స్తాయి లేకపోవడమే విచారించవలసిన విషయం...

వ్‌?

కానీ ఆయన తను అనుకున్న పథంలోనే షయనించలేదు. రెండు తక్తా లకు (పతినిథిగా-ఆయనను _గహించవచ్చు. ఆయన రచనలు అన్నీ కాలాన్నిబట్టి అర్థం చేసుకురకు సరిగానే ఉన్నాయనిపిస్తుంది.

తర్వాత శ్రీ సోమశేఖర్‌ గారు మాట్లాదుతూ; మార్క్సిస్టు తీత్వంలో విమర్శ అంపే నమ్మిన సత్యాన్ని చెప్పడం. చలం (ప్రారంభంలో ఖౌతికవాదిగా కని పిస్తాడు. స్త్రీలు పిల్లలు అనుభవించే. దుర్శర_ పరిస్థితులను స్వయంగా అర్థం చేసుకున్నాడు. శాశ్వతానందం కోసం అన్వేషణ మొదలుబెట్హూడు.' భౌతికవాదం నుండి భావ వాదానికి పరిణామం చెందాదు. వ్యక్తిగత మానసికానందం ఎక్కడో _వుందనుకున్నాడు. స్త్రీ, పురుషుల శారీరక సుఖాలను గూర్చి చాలానే ఆలోచిం చాడు. సామ్యవాద వ్యవస్థ గురించి కలలుగన్నాడేమోననిపిస్తుంది. స్పష్టంగా విన రించకపోయినా ఆయన ఊపాంచింది సామ్యవాద వ్యవస్థే అని ఖచ్చితంగా ఇప్పొచ్చు.

చర్చను ముగిస్తూ (శ్రీమతి పరిమళాసోమేళ్వర్‌, చలాన్ని ఖండించే వ్య క్తుల్లో నేనాకదాన్నని అన్నారు. ఈయన కోవకే ఇంచుమించు చెందినవారు శ్రీ వీరేశలింగం పంతులుగారు అయితే ఈ సంస్క్టరణవాదులందరనీ ఖండించే వాళ్లు వుంటారు. చలానికి వివాహ వ్యవస్త అంపే పూర్తిగా వ్యతి రేకత ఉంది. అయితే ఆ కాలంలో నిర్మాణాత్మకమైన ఆభిప్రాయాలు మాత్రమే వెల్లడించక అతిగా ఆవేశపడ్డాడేమో ననిపిస్తుంది. నిజంగా స్త్రీలపట్ల సానుభూతి చూపించి, సామ్యవాద వ్యవస్థక్షై కలలు గన్నారనిపెంచేది నమ్మశక్యం కాని విషయం, విశాల దృష్టి, సామాజిక దృష్టి ఆయనకు లేదనే చెప్పొచ్చు. స్త్రీల వేషాషల గురించి మొగచూపాడు గాని వాళ్ల మేధస్పంపత్తిని గురించి ఎప్పుడూ ఆలోచించినట్లు లేదు శ్రీల అభివృద్ధి కోసం వీరేశలింగంగారు పడ్డంత బాధ ఈయన పడలేదని ఇప్పవచ్చు, త్తీలకు స్వేచ్చ వస్తే పురుషులు ఏమవుతాడని ఆలోచించాడు తప్ప మళశేమీ లేదు. ఆయన పూర్తిగా భౌతికవాదం భావవాదొల కలయికగా కనిపిస్తాడు.

తర్వాత రంగనాథాచార్యులు మాట్లాడుతూ “చలం నాటి తరానికి (ప్రశ్నిం “చటం, తిరుగుబాటు చేయటం నేర్పాడు. కాని చాలామంది ఆయన దగ్గర ఆగిపో లేదు. నిర్మాణాత్మక ఉద్యమాలవై పు వాళ్ళు పయనించారు.. విష్ణవ రచయితలు

వి

చాలానుంది మొదట్లో చలంతో (ప్రత్రావితులై వవాళ్ళు. చలానికున్న కన్ఫ్యూషన్‌" పెంచి బయట సడగలగటమే వాళ్ళ (స్రత్యేకళ. చలానికి ఇదమిత్ధమైన ఛ్యేయాలు బేవు. సరస్పర విరుద్ధమైన అభిప్రాయాలను వెలిబుచ్చాడు. అయితే చార్మితకంగా- శెబుగు పాహిత్యంలో ఆకవికుండే స్థానాన్ని కాదనటానికి వీలులేదు”. అన్నారు.

కవితా వేదికలో శ్రీ పె. వి. రాములు కథానిక, శ్రీ స్‌. రవీందరొరెడ్డి.. జి. సుబ్బలక్ష్మి కవితలు వినిషించారు.

(శ్రీ వీలా జంగయ్య వందన సమర్చణతో కాౌచ్యకమం ముగిసింది.

ళ్ళ ఇల్‌ ఇ ం తల్లావజల గేయా రూపకాలు ధా (౨9. డా! ముకురాల రామారెడ్డి ఆం్మర్ర సారఫ్వత పరిషత్తు (్రతివలా విర్వపాంచే. పాఠన్వత వేదిక శెండప-వంవత్సరం పన్నెండవ సమావేశం 84.8.19878 న జరిగింది. సమావేశ సంచాలకులు శ్రీ కె. కె. రంగనాథాచార్యులు పథాన వక్ష్తను సభ్యులకు పరిచయం చేశారు. తల్లాపజ్ఞ్యల శివళంకరస్వామిగారి పృస్తకాలు అచ్చుతో లేకపోవడం వస్ల బహంశా 'చాలోమందికి లభ్యమైఉండవనీ, ఐనా ఇంతకుముందు జరిగిన. సమాపె శాల్లో నవల, నాటకం కావ్యం, విమర్శ మొదల్లైన వ్యక్రియలను గూర్చి చర్చు ఇరిగింది కాబట్టి (ప్రస్తుతం గేయరూపకాన్ని తీసుకోవడం జరిగిందని. వివరించారు. తెలుగులో మొదటి గేయరూపక కర్త శ్రీ తల్లావజ్ఞ్యల కాబట్టి ఆయన గేయ. తూవపకౌల్ని చర, కు స్వీకరించామన్నారు. డా ముకురాల రామారెడ్డిగారు కవిగా, రచయితగా (ప్రపిద్ధులు, (ప్రస్తుతం తెలుగు అశాడమీలో రిసెర్చి ఆఫీనరుగా. ఉంటు వ్నారని పలిచయం. చేశారు. తర్వాత ముఖ్య అతిధి డా ముకురాల రామారెడ్డిగారు (ప్రసంగిన్తూ, చిన్న చ్పట్నుంచి పాహిత్యంతో పరిచయం. ఉన్నా. ఇవ్పుడు. తెలుగు అకాడమీలో భాషా సణోధన మాత్రమే చేస్తున్నామన్నారు. [కోతలు పరిమితంగా ఉన్నా, విషయం (ప్రత్యేకం రావడం ఆదీ తెలిసిన శ్రోతలు కావడంవల్ల చెస్స్పడం కష్టమే: శన్నారు. శెబుగులో గేయనాటిక ఇంగ్లీషు ఒపెరాను అనుపరించి. వచ్చింది. 1వ శంకరళాస్తగారు ప్రాచీన ఆలంకారిక రచనల్నీ, ఆధుపిక సాహిత్యాన్నీ వంగా హ్‌ స ది తేల చదుపవుకొన్నవారు. ఆంగ్శ భాషా సా త్యాలతో మంచి పరిచయం ఉం

60

“గులో రచన చేయాలనే ఆసక్తి ఎక్కువ. కొ _త్త మార్గాన్ని, కొత్త (_ప్మకియను పరిచయం చేయాలనే అభిలాష ఆయన గేయనాటిక రాయడానికి (పేరేపించింది. "తెలుగులో కొత్త మార్గాలను, (వ్యక్రియలను (ప్రచారం చేసినవాళ్ళు తక్కువ. "చేసిన ఆ కొద్దిమందిలో తల్లావజ్ఞ్య ల ఒకరు.

ఆయన గేయనాటికల్లో ఒకటి, రెంటిని పరిచయం చేస్తానంటూ పద్మావతీ చరణ చారణ చ్యకవ్నర్డి మొదటి గేయనాటిక, పద్మావతి జయదేవుడనే సంస్కృత కఎ భార్య. ఈ జయదేవుడు ,గీతగోవింద కర్ష, లక్మణసేనుడు అనే. రాజు ఆస్టానంతో ఉన్నాడు. రాజసభలో గీతగోవింద వావ్యావిష్కరణం జరిగింది. దానిపై సభలో చర్చ జరిగింది... నభలో ఉన్న పద్మావతి భర్త కావ్యాన్ని ఆనందించడం, రాజు కవిమ్మితులు కావ్యగుణాన్ని ' మెచ్చుకోవడం, కవికి సన్మానం చేయడం మూలఅవస్తువు, దీన్ని కా త్త (స్యక్రియ ' గేయనాటికలో తీర్చిదిద్దడం కవి చేసిన పని. ఆనాడు రెండు "భావాలు (ప్రచారంలో ఉన్నాయి. అంతా గతంలోనే ఉంది అన్న భావం జకటి. గతంలో ఏమీలేదు, అంతా ఈనాడే ఉంది అన్న భావం ఒకటి. ఈ రెండింటి మధ్యా నలిగిపోయే [స్రయోగవాదులు కొందరున్నారు. అటునంటివాళ్ళలో తల్లావజ్జ్యల ఒకరు. ఆ సమయంలో కొత్త (ప(్యక్రియను (వవేశపెట్టారు. కొత్త (ప్రక్రియను సృష్టించడం (ప్రతిభకుపారం: ఈ గేయనాటికలో క్రావ్యగుణాన్ని విమర్శించి తర్వాత కవికి సన్మానం చేయడాన్ని ఆయన (వకిపాదించారు. ఈ గేయనాటికలో ఆయన గేయాల్ని కాక పద్యాల్ని వాడారు. ఆటవెలది, తేటగీతి, సీసాల్ని పాడుకోవచ్చు. కాని ఆయన ఉత్పల, చంపకమాలాది వృత్తాల్ని దీర సమాసాల్ని (ప్రయోగించారు. సంస్కృత పద్యాల్ని రాశారు, అట్లా ఎందుకు చేశారని (ప్రష్నించుకుం కే ఆయన దృష్టిలో అసుళం21 09ల౬.. లున్నాయని తెలుస్తుంది. ద్విభాషా "కై లిలో గేయనాటిక రా వే ఎంతవరకు విజయవంతం అవుతుందన్న విషయంతో నాకు అనుమానం ఉంది అన్నారు.

'రెండో గేయనాటిక “దీక్షిత దుహిత” గురించి మాట్లాడుతూ అప్పయ్య దీక్షితుల కుమార్తె మంగళ చిన్ననాదే విధవ అవుతుంది. కవిత్వం చెప్పే చంద్ర మౌొళి.అనే యువకుడు దీక్షీతులవారి యింటిక్తి, వస్తాడు. . ఇద్దరూ (పేమించుకుం టారు. సంఘం ఈ (పేమను అంపే స్తీ రెండో వివాహాన్ని అంగీకరించదు. ఇది “ఇతివృత్తం,

61

చంద్రమౌళి కవిత్వం రాస్త్రాడని చెప్తూ. “కవిత్వం రాయడం మేధావి.

వర్షంలో .చేరడాసికి'చిహ్నాం” అన్నారు వక్ర. క అల

దీక్షీతుల గృహంలోని స్త్రీలు వివాహాన్ని సమర్షించారు. ఊళ్ళోని యువ ం థి కులుకూడా సమర్థించారు. వృద్ధాచార్యులు వ్యతిరేకించారు. మహాసండితులు అప్పయ్య దీక్షితులు సందేహంలో పడ్డారు. ఏం చేయాలి ? శాస్త్రాన్ని మన్నీంచ డమా ? లోకాన్ని మన్నించడమా ? చివరికి వివాహోన్ని తిరస్కరించారాయన, చంద్రమౌళి కాశీకి వెళ్ళిపోయాడు. మంగళ నటరాజుకు పూజచేస్తూ పడిపోతుంది.

టివ్రీలేశలింగం యుగం తర్వాతే, గురజాడ కన్యాశుల్క_ నాటకం తర్వాతే. ఈ రూపకం వచ్చింది, శౌచ్రిగారు 65620186 అనిపిస్తారు. సెళ్ళిచేస్తే ఒకకష్టం.. చేయకపోతే ఒక కష్టం. ఆధ్యాత్మిక భావం ఎక్కున. ప్యాళల్ని వునీతం చేశానని రచయిత తృ ప్పి పడిఉంటారు”

“ఈ (ప్రక్రియలో శాస్త్రిగారు అష్టపదులు వాడలేదు. షట్పదులు రాశారు. బెంగాలీ ప్రభావం ఎక్కువ. ఉన్నత వర్గానికి చెందిన పాత్రల్ని ఎన్నుకున్నారు... వాటికే (ప్రాధాన్యం ఎక్కువ.' |

(వ(్రియ మారినా ఛందస్సు మారలేదు, పదహారో శతాబ్దంలో నే వర్ణాంతర వివాహం చేసుకోడానికి సిద్ధమైతే ఇరవయ్యో శతాబ్దంలో రచయిత వర్దాంతర ఛందస్సుకుకూడా ఎందుకు సిద్ధంగా లేరోనని చమత్కరించారు,

కందస్సు మారి స్తే బాగుండేది. (ప్రక్రియ మారిస్తే వాషలో మార్చువచ్చే అనకాళశం ఉంది. (ప్రాచీన (ప్యకియలో నూతన భావాలు, నూతన భాష వాడడం

ప షమార్తే ఉదే న్తిగారికి లేదు. క్ర (ప్యకకియ సూతసనమైనా కష్టం. థాషమ ర్చ ఉర్మళం కొస్తిగారి లేదు. అందుకే వట్రీ న్‌్‌ ఛందస్సులు (పొచీనమే.

ఈ గేయనాటికల్లో గేయత్వం ఎంత ఉంది, నొటికీయళ ఎంత ఉంది అని వ్ని స్తే దర్శి స్తేగాని తెలియదు. సీలకంర దీక్షి తులు కవిత్వంలో సంగీఠరత్వం ఇసుకలో పోసిన నీటిలా కాకుండా శాశ్వతంగా ఉండాలన్నాడు. దనిహుశా ఈయన వాడిన “సంగీఠకం” గేయ రూపకం కావచ్చు. ఈయన కన్నడంనుంచి తీసుకొన్న షట్పదిని వాడారు. ఈ షట్పది ఎంత పాఠతదో అంఠ కొత్తది. ఇది తెర వెనుక

62 ఉస్నట్లుగా తెరముందు ప్యాతతో పలికి స్తే ఆ గాంభీర్యం ఉండదు. ఆట ఎందుకు ? ఛంద "స్పెందుకు ? అంటే, “మాట ఎక్కడ ఆగుతుందో. పాట అక్కడ అందు ఈంటుంది. మాట, పాట అందనిచోట చూప్ప అందుతుంది. ఇక్కడ నాటకం (ఆటు మొదలవుతుంది. నృత్తం, సంగీతం, వాచికాభనయం అన్నది (క్రమం. ఈ మూడుకలిసి వచ్చే గేయనాటికను నిర్మించడానికి శాస్త్రిగారు పూనుకొన్నా" 'రన్నారు.

“006౬ మీద చాలా గొప్పు పరిశోధన చేసి సుమారు 4,02,000 00ల| "అను సంపాదించిన "౯868౧80 భావాలకు (868 వివరించాడు. 1057 నాటికి 0612లో 1102241 8616 ను విమర్శకులు నిరాకరించారు. ఇటలీలో "ఆందోళన చేపి (ప్రజలు 0౧౯4 ను పునఃప్రచారం చేసుకున్నారు. అక్కడ విశ్వ -విద్యాలయాల్లో అంలా॥ లకు (ప్రత్యేక విభాగాలున్నాయి. అటువంటి పరిస్థితి “ఇక్కడ కూడా రావాలన్నారు.

“ఇతివృత్తానికి, భావానికి తగిన సంగీఠం ఉండాలి. కాలంతోపాటు, వస్తు పుతోపాటు, (ప్యక్రియతోపాటు, ఛందస్సు కూడా మారాల్సిన అవసరాన్ని కవి గుర్తించాలి దర్చణంలాంటి భాషను వాడాలి"అన్నారు.

“కావ్యాన్ని విమర్శించే తీరు గేయ నాటికలను విమర్శించే తీరు, నాటకా “అను విమర్శించే తీరు వేరు. రచన వేరు కాబట్టి విమర్శ కూడా వేరుగానే ఉండా” "అన్నారు ముకురాల రామారెడ్డిగారు.

తర్వాత జరిగిన చర్చలో పాల్గొంటూ కె. ఏ. సుందరాచార్యులుగారు శాస్త్రి “గారి కవితా లక్షణాలను వివరించారు. 1. గద్యపద్యాలు ఒక చోట రాయడం ఆయనకు ఇష్టం లేదు. 2. పురుష ష్యాత్రలకు పద్యాలు, స్తీ పాత్రలకు గేయాలు వాడారు, స్త్రీలలో పండిత పాత్రలకు మతం పద్యాలే వాడారు. ఇది సంస్కృత నాటక పద్ధతిని తలపిస్తుంది. 8, భావం పూర్తయిన చోట పద్యం నిలిపేయడం “ఆయన (వ్రత్యేకత. 4. ఆయనకు 14 భాషలు తెలుసు. (ప్రాచీన సాహిత్యాలూ, లక్షణ (గ్రంధాలూ బాగా చదువుకున్నారు. అందుకే లక్షణాన్ని ఎక్కడా అత్మిక -మించలేక పోయారేమో. భాషలో మార్పు రాకపోవడానికి కూడా ఇదే కారణమై ,ఉంటుందిం

ఈ3 ఆయన రచనల్లో రండవ నంపుటం గేయనాటికా సంప్పటం. ఆధునిక నమ ,స్యల్ని తీసుకువి _పాచీన ఇతివ్క _త్తంలో చెప్పినట్లు కన్పిస్తుంది. ఆయన ఉన్నత “వర్గం నుండే పాత్రల్ని తీసుకోవడానికి కారణం ఉందని సుండరావారిగారు సమః స్రీంచారు. ఆతడు సంస్కథణ అవసరం (బ్రాహ్మణ సంఘానికే ఎక్కువవీ, వీరేశ “లింగం గారి సంస్కరణ కూడా (చాహ్మణ సంభావ్ని ద్యష్షిలో పెట్టుకొవే* అవీ మ్‌ యణ | చెప్పారు. గేయ నాటికల్లో శివశంకరళాస్త్రగారు నిరూపించిన సమస్యల్ని పివరిస్తూ- పద్మావతీ చరణ చారణ చ(క్రవర్తితలో “గ్రంథంలో ఏ విషయానికి (ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలన్న విషయాన్ని గూర్చి చెప్పారన్నారు. “అనాడు ఎంకిపాటల మీద ,దుమారం లేచింది. సథాపతిగా ఉండి $వళంకర శాస్త్రిగారు ఎంకిపాటల్ని సమర్షిం ఖు చ్రారు. ఈ గేయ నాటికలో ఇతిసృ త్తం దీనికి అన్యాపదేశం. “వర పరీక్ష'లో (_పేమలేవి పెళ్ళి వద్దనీ, పేమ (ప్రాజత్యాగాన్నీ కూడా “అక్క చేయదనీ చెప్పారు. సహజయాన పంధిలో శ్రాహ్మణ భేషజాలను బయటపెట్టారు. (గ్రేమకు కులమత (ప్రసక్తి ఉండకూడదన్నారు. తరాల ఆంతరాన్ని చూపించారు. దీక్షిత దుహితలో అప్పయ్య డీషీతుల్లో వివాహానికి సుముఖత కన్పిస్తుంది. కానీ ఆయన సాహసం చెయ్యలేదు, కవి సాహసం చూపించమన్నే సంఘాన్ని ఏదుర్కోమనే చెప్పాడు, ఇక్కడ 8౦19159, ఏమీలేదు, “యామి'లో ఆనులోమ ఏివాహాన్ని చూయించారు. (ప్రతిలోమ పివాహాన్ని చూపించలేదు. శాస్త్రం అద్దుపచ్చి ఉంటుంది. “పదాంకం*లో ఆధునిక సమాజంలోని పరిపాలకుల్ని దృష్టిలో పెట్టు మ! లు కున్నారు “సద్వాక్యం" లో మతం మారడాన్ని అంగీకరించలేదు. వ్మిగహారాధన ఎవనికి రాదన్నారు, ఇనన్నీచూ స్తే శాస్తిగారిలో తస్పించుకుతిరిగే తత్వం ఉందనడం సబబు కాదనిపిసుంది. ఒక పరిధిలో కొన్ని పరిమితులకు లోబడి ఆయన రచనలు అనాలో జేళారు అన్నారు సుందరాచారిగారు,

64 ముకురాల రామా రెడ్డిగారు సమాధానం చెప్తూ శాస్త్రిగారి రచనలు ప్రయోగ దశలో వచ్చినవనీ; ఆయన కేవలం అంగ్ల స్తాహిత్య పరిచయంతో మాత్రమే ఈ రచనలు చేశారని తమ అఖ్మిపాయం కాదన్కీ పద్యం అగడం కృష్ణశాస్త్రు నేర్చిందేననీ చెప్పారు. గేయనాటిక 016 0ల౬& కు. గ్రేహిరిం &400616109. "అన్నారు. పద్యం, 'గేయం వేరువేరనే దృక్పథం కాత్తిగారికి లేదన్నారు. చర్చలో పాల్గొంటూ కడియాల గోపాలరావుగారు (ప(క్రియ సమాజ సరి తామానికి ప్రతీకగా వస్తుందని నా అభ్మిపాయం. ఆయన [0:౯ మార్చారు.. ౦౨౬౯౨౬ మార్చలేదు. నద్వాక్యంలో వైదిక్క బౌద్దాల సంఘర్షణ, వైదికం విజయం సాధించడం ఉంది. తను అనుకున్న విషయాల్ని (ప్రచారం ' చేయడానికి (ప్రయత్నించారు. వస్తువు [ప్రానీనం. సమకాలిక సమాజానికి సంబంధించిన వస్తు వును తీసుకోలేదు, దేశంలో ఎన్నో ఉద్యమాలున్న కాలంలో వాటివల్ల (ప్రభావి తుడు కాకుండా ఆయన రచన చేశారు. గేయనాటిక వంటి పాపులర్‌ (ప్రక్రియని సమాజానికి (ప్రయోజనకరంగా ఉపయోగంచలేదు. చివర రంగనాధాచార్యులుగారు చూట్లాడుతూ రామారెడ్డిగారు. గేయనాటి కల్ని పదర్శించగలరనికూడా అనుకుంటానన్నారు. సుందరాచార్యులుగారు.. నాటి కల్ని బాగా పరిచయం చేశారనీ, కడియాల గోపాలగావుగారు మంచి అవగాహన ఇచ్చారనీ అన్నారు. స్వీయరచనా పఠనా కార్యక్రమంలో థ్రీ చర్గదయ్య “అంతా మంచిగా ఉండాలంపే”, శ్రీ క. శ్రీనివాసాచార్యులు “భారతీ 1 థ్రీ రవీందర్‌రెడ్డి _ “నా కవనం”, శ్రీ శ్రీరాములు “ఇందు (ప్రవాహం, ఖీ గౌరీనాథ్‌ *'గేయరూసకం:" అన్న కవితర్ని, చదివారు. శ్రీ నీలా జంగయ్య కృతజ్ఞ రలతో సమావేశం ముగిసింది, టర లకి లగంధాలం్య టై ఉంగా నంలో / ౮ గ గీ|గ ర266)

• న లో పాదు త

వనన నయ నన నని గ స య | // ల స | టి. , | న! ము. నః ళో. | ॥ న (1 (/ , | 1! (4 శ్‌ (| , ॥ స 1 వ + ॥ , | (7 . ,* స గ్గ! నఖ. ళ్‌

• న 1 స్‌ ఉల 7. శ ౦. .. " = _ శై కం.
• ॥ | . | ః | | త్య! శి న! గల