Telugu saradhesaromna - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

శరద ర్శ న౦ (౧ గొంపాటి వెంకటసుబ్బయ్య శ దేశి కవితా మండలి విజయవాడ-శ

జేశి ప్రచురణ అక్టోబరు = 1856 పథమము(ద్రణ థి ఐదు రూపాయలు (౮9 (గ (0 రంగా న క వటయవాష్ష! వి అహా హ్‌ 107457 క లట్‌్షం ంం ఉ[ద కా)” 4 హో తమా సంపాదకులు: జొందలపాటి శకుంతలా జేవి శివళామకృన్ణ జ్య

విజాపనము

సాహిత్యరీత్యా ఇది శరత్కాలము, బుతువులలో శరదృతువు ఎంత ళోభ(ప్రదమో ఇది అంత ఆనంద(పదము.

శరత్‌ ఆం[ధుల అభిమాన రచయిత, ఆం(ధ్ర హృదయమును స్వీయరచనలద్వారా చూరగొవివ ఆన్యరచయితలలో ఆయన అనన్యుడు.

అన్యరచయితలలో నేకాద్యు ఏ ఆంధ్రరచయిత ళరచ్చం,ద్రువివలె సండిత పామర ఆదరణ పొందలేదేమో 1

ఇంతగా ఆంధ్రుల అభిమానమును చూరగొనుటకు కారణము తెలు నుకొననలయుననెడి గాఢాభిలాష కలిగినది. అంతట శరత్సాహిత్యమంతా పఠించితివి,

ఆయన పారక హృదయమును చూరగొనుటకు ఆయన యందలి ఆర్జ్రతే ఆదిగుణము, అనేకులు కథలు నవలలు నవ్రాసిరి విపణముగనే విర్వహించిరి. కావి ఇంత్య్మసరళముగను, సహజముగన్యు రనభరితము గను రచించినవారు లేరు. హృదయాంతరాళములలోనికి ఎవ్వరి రచనలును (వవేశించలేదు. ఇంత ఆత్మీయత ఏ ఇతర రచయితలోను కానుపించదు.

ఆ మహానుభావుడు చెడువారిలో దొడ్డగుణములను చూపించెను, వేళ్యలలో మానవతను వెల్లడించెను, సతితులలో పావనత్వమును (ప్రక టించెనుం

ఎంతటి కారుణ్యము ఎంతటి (పేను! ఆయన స్పర్శచే ఎండి పోయిన మోడులు చిగిర్చినవిం

ఆయన రచనా రామణీయముకన్న, నన్ను ఆయనకు వశీభూతు విగ జేపినది ఆయన దయార్జ్ర హృదయను, ఆ మహనీయునియందు ఛకక్తి కలుగజేనినద్కి పతితులలో చూపిన పావనత్వము, పాపపంకిలము చొటున వవిత్రత చూపగల విశ్యానము దైన్యమున ఆత్మగరిమను (ప్రతి మ్రించగలి ధీర వృ యి

షే

అంతట ఇట్టి మహానుభావుని చరిత తెలసుకొనవలయునవి కుతూ హలము కలిగినది నాకుతెలినిన భాషలలలో ఆయన జీవితమునకు నంబం థించినవి చదివి ఆంధ్రులకు తెలుప నుద్దేశించి ఆయన చరితను రచించితిని.

భోవమును రేకెత్తించు శకక్రి ఏది? దుఃఖము, మానవాత్మ విలపించు చున్నవ్వుడే కవి హృదయముకూడా విలపించును, ఆ దృశ్యములో జీవ కళను (పసాదించెడిది ఆతని వ్యక్తిత్వమే. కవి మానపికావస్తా విశ్రేష ములో జీవితము ఏ రూవమున (వన్ఫుటితమగునో అదే సాహిఠర్యము, ఆక డెంతచెప్పినను, ఏది చెప్పినను, తన దృష్టితోనే చెప్పును. అతని వాక్కులో ఆతని వ్యక్తిత్వ ముండును, అందుచేతనే నేటి సమీక్షకులు కవికృతి అర్ధము చేసుకొనుటకు ముందు కవి జీవితమును తెలుసుకొనవల యునవి ఆనుచున్నారు=

అందుచేతనే నా శరజ్జీవితములో శరచ్చం(ద్రునకు ఆయన సాహా త్యమునకుగల సంబంధమునుకూడా కొంతవరకు చెప్పితిని.

మి[త్రుల (పోత్చాహమువలన శరత్సాపాత్యమును గురించికూడ (వ్రాయతల పెట్టితివి, శరత్సాపాత్యమును గురించి తెలిసినంతవరకు విమ రృనలను, ప్రశంసలను అవ్నియును చదివితిని. ఆ విమర్శకులక్కు సమీక్ష కులకునా కృతజ్ఞత.

శరచ్చంగద్రుడు విశాల హృదయుడు. హృదయంద్వారానే ఆయ

నమ (గ్రహించవలయునేకొని మేధద్వారాకాదు, (ప్రేమద్వారా [వవేశించ వలయుమృ బుద్ధిద్వారా కాదు,

_ ఈ సంగళతివి గురించియే శరచ్చండద్రుడు ఇటులనెసు, “*౬కవ్యకక్తీ మరాకరి మనన్సులోవి విషయాలన్నీ తెలుసుకొన్నాడం పే (పేమవళ్లి, అనుభూతి పొమ్యుంవల్ల నేకాన్సి వయస్సువల్లి బుద్ధివల్ల మాత మే కాదు (వవంచములో ఎవ్వరిని ఎంతగా (ప్రేమిస్తే అతడికి రెండోవ్యక్తి మూవ

తో -వికలాష అంతగా వ్య క్రిమవుతుంది. ఇంత కష్టపాధ్యమైన అంతర్దృష్టి శ్రేవలం (ప్రేమబలంనర్లి నే లభ్యమవుతుందికాన్సి మరొక విధంగాకాదు.తి --్రీకాంక్‌. ఆ (పేమ బలమువలననే పొంద నేమ కృషిచేపితిమి, విమర్శను పెక్కురు పెక్కునిధాల భావించారు '“సాపాత్య రచన యొక్క అంతర్భాష్యమే విమర్శి అనెడి ఆభిప్రాయముతో ఏకీభవించి దీవివి (వ్రాసితినిం సూర్యచందద్రులలో సూట్యనే గొవ్చగా భావింతురు. ఆయనను అరోగ్య (ప్రదాతగానేగాక కర్మసాక్షిగ, (పత్యక్ష భగవానువిగ్య భావిం తురు, కావి ఆయన దుర్నిరీక్తుడు. చందమామ చల్లని చూపులవాడు మన తల్లులు గుడ్డనగూడుతో చందమామతో మనకు మైథతి నెలకొల్చుదురు. తివి, చంద్రువివంటివాడే. శతమకనే కవిచం్యదుడన్నారు. శరచ్చం(ద్రుడు మనకు మానవతఅఆనే వెన్నెలను (ప్రసాదించెను. ఈ వెన్నెలలో మనము మన పరినరమును చల్లగా చూడగలము ఈ చంద్రుని రాహువు కదిశించలేడు. సూర్యుచం(ద్రు అున్నంతి వరకు షోడళ కళలతో వెలగొందుచునే ఉండును ఆంధ్రులకు చంద్రుడు అధిష్టాన దేవుదై నష్టే శరచ్చంద్రుడు అఖి మాన రచయికై నాడు, శరచ్చం(దుని కళలను కొవ్నిటివి ఆంధ్ర వ్రపంచానికి అనువాద కులు చూపిరి శరజ్జీవితమున నేను మరికొన్ని కళలను చూస కృషి చేసితిని, ఈ శరద్దర్శనముద్వారా శరచ్చం ద్రువి శరచ్చం(ద్రువిగా దర్శింప జేయుటయే నా పరమాశయము ఇందు వేను ఎంత కృతకృత్యుడనై తినో , చెవృతగినది నసహృదయులే. “దాణోచ్చిష్టం జగత్సర్వం” అన్నారు. ఇది బిపువిద్వ వ్రనోచ్చిష్టం.

(7

మధుకరమువలె కృషిచేప్కి ఈ మధుకలశమును పాళక (పపంచా వికి అందిస్తున్నాను

ఈ రచనకు మిితులు పెక్కువిధాల తోడ్పడినందుకు వారందరికి కృతజ్ఞతతో వందనము అర్పిస్తున్నాను.

నంజీవదేవ్‌గారు భారతవర్ష రజతోత్సవ సంచిక ఇవ్వటమేగాక్క ఈ (గ్రంథాన్నంతా సానుభూతితో సాకల్యముగ చదివి చక్కవి పరిచయం వాసిరిం

యండమూరి సత్యనారాయణగారు *శరత్‌ వందన్‌ి (గ్రంథాన్ని నాక్రై అధికకృషి చేపి సంపాదించి ఇచ్చుకేగొక్క దీనిని కొంతవరకు పరి శీలించి, సలహా నిచ్చారు.

కావూరి వెంకటరామయ్యచౌదరిగారు కష్టనువి మెంచక్క అభిమా నముతో దీనిని కొంతవరకు సరిచూచి తోడ్పడ్డారు

వేమూరి వెంకట్రామయ్యగారు నా రచనలన్నిటికి (శ్రోతగ్యా సలహా దారుగొ, సహాయకుడుగావుండి ఆంతర్వాహినిగా వుంటున్నాడు,

చిరంజీవి తుమ్మల వెంక టేళ్వర్లు లేఖకుడుగా వుండి తోడ్పడు తున్నాడు.

నేను విమిత్తమా తుడము. ఘంటసాల ల! గొ(రెపాటి వెంకటసుబ్బయ్య

పరిశీలించిన పుస్తకాలు బెంగాలీ (గ్రంథములు పుస్తుకము రచయిత క. కరత్‌చంద్ర ౨ నరేం[ద్రదేన్‌ 2. భారతవర్ష రజతోత్సవ నంచిక క, శరత్‌చంద = సుబోధచందద్రపేన్‌ గుస్త 4. (శ్రీకాన్హేర్‌ శరత్‌చంద్ర . మోహితలాల్‌ మజుందార్‌ 5. శరత్‌ వందనా జు శరత్‌ వందనా సమితి. 6. శరత్‌ చంద్ర చట్టోపాధ్యాయ ౨ (వ్రజేంద్రనాద్‌ బంధ్యోపాధ్యాయ హిందీ ఆగంథములు 7, కరచ్చం(ద్ర - ఇం(ద్రనాధ మదాన్‌ శ. సామయికీ = శాంతిప్రియ ద్వివేది $, శరత్‌చం(ద ఏక్‌ అధ్యయన్‌_ మన్మధనాధ గుప్త 10. బంగలా బొర్‌ ఉస్కాసపాహవార్య = హంసకుమార్‌ తివారి ఇంగ్రీషు శేష. “వ౭?86 00828 వేటీడ0 86 గ ట8 పై 5. ౮. 582 6౪016. తెలుగు 12, శరత్‌బాబు, హుమాయూన్‌ కపీరు ఆం గ్రరచనకు అనువాదం, భారత్సి తెలుగు స్వతంథత్ర, వాహిన్కి ఆంధ్రప్రభ మొదలగు పత్రికలు,

రచయిత ఇతర రచనలు : 1 గాంధీమహాత్యుని నిర్భంధం (అనువాదం) ఏ౨ గ్‌తాభూమిక క 8 భట్టుమూర్తి రామరాజ భూవణుడా 1 జ్తీ నవ్వులు బా పువ్వులు (సంకలనం) క ఘంటసాల చరిత 6 వాంవీ పిలుపు 7 అజార్యరంగా 8 మన ర. తు పెద్ద 9 _పజానాయకుడు (పకాశర 10 సరోజినీ బేవి 11 వల్లభాయి సపకశుల్‌ 12 గాంధితాత 18 అతరాభిపేశము 14 శరత్‌ జీవితము

పరిచయం జీవితం, శిల్చం, బేని కొరకేది 2 శిల్పం కొరకు జీవితమా, జీవితం కొరకు శిల్పమా 1 రెంటి కొరకు రెండూను. శిల్పం కొరకు జీవితం, జీవితం కొరకు శిల్పం, అయితే ఈ రెండూ కలవి దేవి కొరకం? ఇందుకు సమాధానం అంత సులకం కాదు, ఈ రెండూ కఠఅసి బహుకా ఈ రెంటికంటే మించిన మరొక దాని కొరకు. అ మరాకశే అందని ఆనందం్క పొందవి స్వేచ్చా ఆ మరొకపే విరంతర శౌాంత్కి చిరంతన చైతన్యం. శిల్చం లేని జీఎతం నీరస జీవికర జీవితం లేవి శిల్చం విర్తీవ శిల్పం, శిల్ప సౌరభం పరిమళించే జీవితమూ జీవన కాంతి ప్రసరించే శల్పమూ శరచ్చం(ద్రువిలో మేళవించినవి. శరచ్చంద్రుడు గొవ్ప జీవన శల్చీ గొప్ప ॥8ల్చ జీవీ శరత్‌ రచనలు శిల్చ పౌరభంతో గుబాళన్తవి, జీవన కాంతితో ప్రకాశిస్తవి సౌరభానికి కాంతీ, కాంతికి సొరభమూ లభించదిన్హే శరత్‌ రచనలు భాషా (్రభేవాల ఇనుస గోడలను చీల్చుకొని అన్ని భాషల వ్రజల హృదయాలనూ ఆంతగా ఆకర్షించినవి, విజమైన (పతిభ భాషా (ప్రభేదాల నతి(క్రమిస్తుంది. (ప్రతిళయొక్క (ప్రకాశం చిన్మయం, ఈ చిన్మయ తేజాన్ని ఏ మృణ్మయపు మూతలూ మూనివేయ లేవు ప్రతిభకు ప్రాచ్య

టి 'వ్రతీచ్యాలనే దేశ (ప్రతి బంధకాలు లేవు; ప్రాలీన ఆర్వాచీనాలనే కాలపు కట్టుబాట్లు లేవు జాత్కి మత్క వర్ణ లింగ విభేదాల చీకటి తెరలను చీల్చుకొని విజమైన ప్రతిభ దిక్‌ దిగంతాఅక్కూ యుగ యుగాంతాలకూ వ్యాపిస్తుంది. ప్రతిళ సార్వదేశక0 సార్వకాలికం,. ప్రతిభ ఎవరిలో వున్నా, ఎక్కడ వున్నా ఎన్చుడు వున్నాసర్కే మనం దాని ముందు విన్సంకోచంగా తల లొంచ వలపిందే !

(పతిభను ప్రాంతీయ దురభిమానాలతో ముడి పెట్టటం అంక్షే దేశంలోని సభ్యకా సంస్కృతులను నిర్మూలించటమే అవుతుందిం విజమైన (ప్రతిభావంతుల నెవరినీ ఇలాంటి అవరోధాలు అడ్డగించ లేక పోయినవి.

ఆండగుకనే, శరత్‌ (ప్రతిళను అన్ని భాషల వారూ ఆదరించారు, ప్రాంతీయ సంకుచిత తత్వాలు అడ్జురా లేదు, *

ఇందులో ఆంధ్రుల ఆదరం అధికం అవే చెప్పాలి. ఏ తెలుగు నవలాకారువి రచనలకు లేనంత (ప్రజానురాగం తెలుగునాడులో శరచ్చం (ువి రచనలకు లభించింది. ఇందుకు కారణం ఆం(ధ్రులకున్న ళప్టర్ర ప్రాంత ప్రీతి అని తేలికగా అనటావికి వీలులేదు. వంగియుల పారివారిక జీవితానికీ ఆంధ్రుల పారివారిక జీవితానికీ చాల సామ్యం వున్నడి శర చ్చం దువి పాత్రలన్నీ ఆంధ్రులకు స్వంత పాత్రలుగా గోచరి స్తవి ఆయన సృష్టించిన సూక్మ మనో విశ్లేషణ ఆంధ్రుల సుకునూర హృద యాన్ని ఎక్కువగా చూరగొన్నది

శరత్‌ సాహితీ మర్మజ్ఞులగు శ్రీ వెంకటసుబ్బయ్యగారు చాల శ్రమించి శరత్‌ పాహిశ్యాన్నంతా అనగా శరచ్చంగదద్రుడు రచించిన వాటినీ శంచ్చంగద్రుని గురించి ఇతరులు రచించిన వాటినీ నమగంగా ఆధ్యయనం చేసి శరత్‌ రచనల్లోని సూక్మెతి సూక్మ మర్మాల్ని అవగా హన చేసుకొని వాటన్నిటినీ ఇందులో దాగ్శినికంగా చర్చించారు. ఇందులో

శరత్‌ సాహిత్య సమీక్ష మాత్రమే కాక శడ్‌ జీవితం కూడ వున్నది.

న!

శరత్‌ రచనల్ని చదివివున్న వారికి ఈ (గంథం క్రొత్త వెలుగుల్ని చూపుతుంది చదవకుండా వున్న వారికి శరత్‌ సాహిత్యం అంటే ఏమిటో విరివిగాన్సూ లోతుగానూ (ప్రదర్శిస్తుంది (గ్రంథకర్త దీనిలో చూపిన నిర్దుష్ట మైనట్టీ నిజమైనట్టీ పరిశీలనలు అభిమానంతో కాక ఆలో చనతో కూడుకొని వున్నవి.

(గ్రంథకర్త యీ (గ్రంధానికి *ళరద్దర్శనం” అనే నామకరణం చేయటం అన్ని విధాలా సమంజసంగా వున్నది, ఇందులో శరత్‌ యొక్క జీవితం లోని వ్య క్తిత్వమూ మనకు దర్శనం అవుతుంద్యి ఆయన తన జీవితంలో దర్శించిన సత్యాలూ మనకు దర్శన మవుతవి. శరత్‌ స్వయంగా దర్శించింద్కీ శరత్‌ నుగురించి శ్రీ వెంకటసుబ్బయ్యగారు దర్శించిందీ కూడ ఇందులో మనం దర్శించగలం అఆదీకొక శరత్‌ సాహిత్యాన్నంతా దార్శ వికంగా యీ (గ్రంధంలో చర్చించటంవల్ల కూడ దీనికి *శరద్దర్శనం”అనే "పీరు అన్నివిధాలా సరిపోయింది.

పా(తత్రల సృష్టి [పతివారు చేస్తారు. కుమ్మరి సృష్టిస్తాడు మట్టి పాత్రలు, కంచరి సృష్టిస్తాడు కంచుప్యాతలు, శరచ్చంగదద్రుడు సృష్టించాడు సజీవపాతణు, జీవితంలో మట్టిపాత్రలస్థానం్య కం పాత్రల స్థానం చాల ఎక్కువయినవే ఈ పా(త్రలులేందే జీవితపు ప్రాధమిక అవసరాలు తీరవు, కాని యీ పొ(త్రలకంయే ఎక్కువ అవసరం నజీవ పాత్రలు శరచ్చం (దడు సృష్టించిన నజీవపా[త్రలు మానవ నంస్కృృతికి మణివీపాలు.

వాస్తవ జగత్తులో వున్నదాన్ని శరచ్చంద్రుడు తన రచనల్లో చిత్రించాడా లేక వాస్తవజగత్తు శరత్‌ జగత్తును అనుకరణ చేయ జొచ్చిందో ? శరత్‌ రచనలు (పచారంలోకొచ్చిన కొంతకాలానికి వంగ దేళంలోని మనోభావాలు శరత్‌ రచనల (ప్రతిబింబాలుగా మారజొచ్చినవటః ఇందులో పెద్ద తారతమ్యంలేదు, నంగదేశవు మనోభావాలకు శరచ్చం (క్రుడు కన కల్పనతో కలిపి రూసంఇ స్తే వంగదేశం మళ్ళీ ఆ మార్చు అళోవున్న కల్పిత రూపాన్ని అనుకఠించజొచ్చింది,

లా

సాహిత్యం సంఘాన్ని అనుకరిస్తుందా చేక నంఘం సాహిత్యాన్ని అనుకరిస్తుందా ఆంళే రెండూ జరుగుతవి అనాలి. సాహిత్యబలం ఎక్కు వగావుంకే సంఘమే సాహిళ్యాన్ని అనుకరిస్తుంది. ఆస్కలర్‌ వైల్దు దీన్నే కొంత ఆతిళయో క్తితో ఆన్నాడు 1180370 10108066 826 ఆపి. (ప్రకృతే శిల్బాన్ని ఆనుకరణ చేస్తుందట ॥ వెనక ప్రాన్సులో ఒక చి(తకారుడు తన బొమ్మల్లో 8 క ప్రత్యేక ఆకృతిగల టొటన్యవేళ్ళను చిత్రించసాగే వరకు (ఫ్రాన్సులో కొత్తగాపున్తు పిల్ల లకు అలాంటివేశ్ళే వుండటం 'ప్రారంభించినవట 1

రచయిత సంఘాన్నుంచి (పేరణ పొందితే సంఘం మళ్ళీ రచ యితనుంచి (పేరణ పొందుతుంది సంఘంలో ఆళకంకే నిరాశే ఎక్కువ కనుపిస్తుంద్యి సుభానికంపే దుఃఖమే ఎక్కువగా గోచరిస్తుంది ఇదే విధంగా సంపదకం"పీ దారిద్యం, (పేమకంటే ద్వేషం, తృ ప్తికంళే ఆఅసంతృ ప్రి సహనానికం టే అసహనం, మెైథత్రికంసే విరోధం, జీవితప్ప వెలుగులకంపే మృత్యువుయొక్క- చీకట్లు విజయాలకంటే అపజయాలు సీతికం షే అవినీతి, శరత్‌ స్యాత్రలు ఈ స్థూలసక్యానికే సూక్ష్మ ప్రతిబింబాలు,

శరచ్చం(ద్రుని ఆదరాభిమానాలన్నీ పతితులవై పుకే మొగ్గివుండేవి. శరత్‌ సృష్టిలో రసాలన్నిటికం చే కరుణరసానిదే ప్రధానస్థానం. కరుణ రనం మానవహృదయంలోని మాలిన్యాన్ని కడిగేసినట్లు మరోరసం చేయలేదు. హృదయంపవైన కరుణరసం కలిగించే లోతైన ముద్ర మరే యితర రసమూ కలిగించలేదు ఆందుకే స్వయంగా తను సృష్టించిన కరుణపా_తఅమీద శరచ్చంద్రువికి ఎంతో అభిమానం. అందుకే దేవదా నంపే శరచ్చంద్రువికి ఎంతో ఆభిమానం. దేవదాసు పాత్రను నృష్టించి శరచ్చం[ద్రుడు చాల దుఃఖించాడుకూడ. _

ఈన రచనలకంపే రవీంద్రువి రచనలు మహోత్కృృష్టమైనవతి శరచ్చంద్రుని విశ్వాసం, ఒకసారి ఒక సాహితీ ప్రియగు శరచ్చంద్రు

శా

వితో అన్నాడు “రవీం[ద్రుని రచనలు ఆర్ధంకావటం కష్టం, కొని మీ రొచ నలుమా[క్రం చాల చక్కగా ఆర్ధమవుతయండీ,” ఆందుకు శరచ్చంగద్రుని జవాబేమంశే “వేను రచించేది మీలాంటివాళ్ళకోసం్య ఇక రవీంద్రుడు రచించేది నాలాంటివాళ్ళకోసం *” నమయస్ఫూర్తిగల సమాధానం! తన న్యమతమ కాపాడుకొంటూకే తన గౌరవాన్ని నిలుపుకోటం,

శ్రీ వెంకటసుబ్బయ్యగారు యీ (గ్రంథంలో శరత్‌ పాహిత్యాన్ని గురించి సమ్యగ్రచర్చ జరిపారు శరచ్చంగద్రుడు రచించిన నవలల దగ్గర నుండి ఉ త్తరాలవరకూ (గ్రంథకర్త ఇందులో సూక్ష్యవిశ్తేషణ చేశారు, శరచ్చం(ద్రుని పాహిత్యసృష్టినంతా (గ్రంథకర్త విపులంగా వరామర్శిం చారు వీరుచేపిన మరో (ప్రత్యేకత ఏమిటంటప్కే కరచ్చంగదుడు తన రచనల్నిగురించి స్వయంగా తాను వ్యక్తపరచిన వాక్యాన్ని నంపాదించి వాటివి యీ (గ్రంథంలో ఉదహరించారు. (స్ట ళన స్వంఠతసృష్టిసిగురించి తన న్వంత అభిప్రాయాల్ని (ప్రకటి స్తే వాటికి ప్రత్యేకవిలువ ల (గంథం (వత్యేకం శరచ్చంగద్రునికి సంబంధించినదైన్సా (గ్రంథ కర్త ఇందులో సాహిత్యశాఖలకు నందింధించిన చాలా దాలా సంగతులు చెప్పుకువచ్చార్యు శరచ్చంగద్రుణ్ణీ తదితర దేశీ విదేశీ సుప్రసిద్ధ రచయిత లతో పోల్చిచూపారు. శరచ్చంగద్రుని గురించి (శ్రీ వెంకటముబ్బయ్యగారు జరిపిన పరిశోధనలు ఆపారం.

తెలుగురచయితల్ని వదిచేసి మరో(ప్రొంతానికిచెందిన శరచ్చం ద్రుని గురించి యింతగా శ్రమపడి వరిశోదనలు చేసి ఇంతృకష్టపడి ఇంత పెద్ద పున్తకం (వ్రాయాలసినంత ఆవసరం ఏమొచ్చిందవి మాతృభాషాభిమాను లనవచ్చు. కావి పరికించిచూ స్తే యీ(గ్రంథకర్త ఇంతగా శ్రమపడి వాసింది మాతృభాషకు సేవచేయాలనే గదా? ఇంతవరకు తెలుగులోకి శరత్‌ రచనలు అన్నీ వచ్చేపినవేకావ్మి శరచ్చం దద్రునిగురించీ ఆయన తచనల్ని గురించీ సమీక్షక([గ్రంథం ఏమీ వెలువడలేదు నమ(గరూసంలోం

ళ!

అయినా ఈ అంతర్జాతీయ యుగంలో ఒకభాషలోవి పాహిత్యాన్నిగురించీ సాహితీసరుల గురించీ మరొకభాషలో పికటితంకావనటం అవసరం అనే విషయం ఎవరికీ కొం త్తదికాదు, ఆయితే మనభాషను గురించికూడ ఇతర పా9౦తాలవారు ఇంతశ)ద్ధ తీసుకుంటున్నారా అనేది ఆలోచనీయం, సక మంగా భాషావినిమయం వుంటేనే భావవినిమయం; థావవినిమయం వుంటేనే సంస్కృృతివికానం ఈ వికానం వున్నప్పుడే మానవజాతికి మహోదయం |

ఈమహోదయాని కే మన వెంకటసుబ్బయ్యగారి ఈ “శరద్దర్శనల.* ఈ గ౦ంంథంవల్లు వంగియ భావపరిణతి మనకు కరతలామలకం అవుతుంది మరి ఇదేనూదిరి వంగదేశంలోకూడ ఒక వెంకటసుద్చియ్యగా రుంటే తెలుగు వెలుగు వంగియుల కందుతుంది.

చచవలు రెండుర కాలు : ఒకటి సృజనార్మకం, రెండు పరిశీల నాత్మకం. తెలుగులో సృజనాత్మక రచనల నంఖ్యతో పోల్చిచూస్తే పతి శీలనాత్మక రచనలు చాలతక్కువ, ఒక తెలుగులో నేకొద్కు [పపంచంలోని (ప్రతిభాషలోనూ ఆంతే* ఇది సహజం కూడాను. పృజవాత్మక రచనల్ని (వ్రాయటానికి హృదయంలో నహజంగా (పేరణ వుంగాలి. ఆ (పేరణ వుంటే సృజనాత్మక రచనల్ని వీర్మించటం సులభం. కాని పరిశీలవాత్మక రచనల్ని వ్రాయటానికి కావలసినంత పరిశోధన వుండాలి. ఆందువల్ల పరి శీలనాత్మక రచనలు ఆంత సులభంకాదు రచయితలకే కొక పారకులకు కూడ ఇదేసత్యం వర్తిస్తుంది. సామాన్య పారకునికి సృజనాత్మక పాహిత్యం బోధపడినంత సులభంగా పరిశీలనాత్మక సాహిత్యం బోధ పడదు మొదటిదాన్ని చదవటంలో ఎక్కువ మనోశమ ఆవసరం వుండద్యు రెండోదాన్ని చదవటంలో [శ్రమ అవసరం,

“ళతద్దర్శనం” పరిశీలనాత్మక రచన ఆయినప్పటికీ (గ్రంథకర్త ఇందులో పాఠకులకు సుటోధక పద్ధతిలోవే తమ రచవను సొగింవారు.

క!

వరిశీలనాత్మకాల్లో వుండే సీరనత ఇందులో తగ్గించబిడి నృజనాత్మకాల్లో వుండే రసానుభూతి హెచ్చించబడింది. అందువల్మ ఉన్నత పథావికి చెందిన భావసరంపర సామాన్య పాఠకువికికూడ అందుబాటులో వుంది,

“శరద్దర్శనం” శరచ్చందుని జీవితంలోని నూతన వెలుగుల్నీ ఆయన కచనల్లోవి నూతన సొరభాల్నీ అన్నిదిక్కులనుండీ చూపటంలో విజయవంతమైంది, వాటిలోని మర్మాలన్నీ రమ్యంగా పిదర్శితమైనవి. శీ వెంకటసుబ్బయ్యగారి అంతర్‌ దృష్టికి ఇందులో బాహాభివ్య క్తి లభిం చింది. కరచ్చంద్యుని సృజనాత్మక శిల్సానికీ శ్రీ వెంకటసుబ్బయ్యగారి పరిశీలనాత్మక విజ్ఞానానికీ అనుమేళనం అబ్బింది.

శిల్చంకొరకు జీవితం,

జీవితం కొరకు శిల్పం-

ఈరెండూ కళిసి యీ రెంటికీ మించిన మరోదావికొరకుం

ఆ నురొకపే ... అం ౨0 సివి | సంజీవదేవ్‌

అ౦కితం౦।; శరత్సాహిత్య ఆనువాదకులకు, (ప చురణ క ర్త అకు

విషయసూచిక

1 ఉప(క్రమణిక /| 2 పరిచయం 26 8 శరజ్జీవితం శై శీ దింకిం శరచ్చందద్రులు 40 5 రవీంద్ర శరచ్చందద్రులు క(4 0 6 (పేమచంద్‌ శరచ్చందద్రులు కేర్‌ 7 శరతబాబు = డికెన్సు 160 శి డోస్టోవస్కి. - శరచ్చం(ద్రుడు 168 8 స్వీయరచనలను గురించి

శరత్‌ బాబు 166 10 శరత్‌ సాహిత్యాన్నిగురించి

కొందరి వ్రముఖుల అభిప్రాయాలు [76 11 శరల్‌ తత్వం 187 12 కన్నీరు 198 18 (పేమ తి02 14 వాత్సల్యము 210 15 స్తీ పాత్రలు 18 కేకి పురుష పాత్రలు 280 1? బాలపా(శ్రలు ౭86 18 నారీరొమూల్య = శ్రీ విలున ౭46 19 ఉత్తరాలు 250 20 వ్యాసాలు 252 ౭1 నాటకొలు లక్‌4

ల! 28 కథా పాహిత్యము శక్‌? 2కి పల్లం కధలు 285 4 నవలా సాహిత్యము 268 85 దిడదీదీ 2౭4 6 దేవదాసు 281 £7దత్త క్రి! £8 గృహ దహవము 296 £9 పల్లి వమాజ్‌ 802 శ0 బాపవ పిల్ల ర్‌! 6 81! చరిత్ర హీన్‌ తక్‌ 87 శ్రీకాంత త్రిశ3ి 88 పథేర్‌ దానీ తి7స "84 శేష ప్రళ్న 889 5 శేష్మపళ్నపై (వముఖుల అలిప్రాయాలు 410 88 కరణ రసము శ్రి? శ7 హావ్య రసము శ41 శికి వర్షనలు శీరి0 88 రచనా రామణీయకం శ78 కరి వరిశష్టము జ! అవావాపానానాలా

ఉవక్రమణక

చాతి వతివింబమే సాహిత్యం. శర తృాహిత్యమంశే వంగ జాతి (పతివింబమన్నమాట. కినుక ఆ జూతిని గురించి 'తెలుసుకున్నముడు ఆ సాహిత్యం సులభంగా తెలుస్తుంది. మొక దృష్టితోకూడా వంగీయులు మనకు మాననీయులు, మన కేకాదు యావద్భాంతమునకు వంగ జేశం పాశ్చాత్య పభావంచే ముండు మూ్క,ని యావద్భాకతమునకు వెలు'ువాట చమావించినడి సాంఘికంగా, రాజకీయ ముగా, సాహిత్యపరముగాకూ-డా వాకు వంద్యులు ప్రాచీన కాలమున కాళీ మన సంస్కృతికి ఎటుల శేందమో, అధు నాతన కాలమున వంగభూమి మనసంప్క్బృతికి శేందం.

మరొక విధంగాకూడా నునం వారిని గురించి తెలుసు శొనుట అవసరం. స్వభావంలో వారికీ మనకూ అతి సన్ని హ్‌త తత్వమున్నుది. అందుచేతనే వంగీయులము అధికంగా మనము _పేమిస్తాం. మనలవుకూడా వాసు అట్లానే కేమి స్తా స్వర్గీయ చేశబంధు చి _త్తరంజన్‌చాసు మన అంధ 'చేశం అకుదెంచినప్పుడు మన స్వభావ స్వరూపాలమమాచిి, “ఎవరో కొందమ నృద్దలు మినహా విాాంందరూ నా వంగ సోవరులవలె కన్పించుచున్నా' రని అన్నమాట ఫరికింప దగి నది. అటులన స్కుపసిద్ధగాయకుడగు పంకజమల్లి క్‌ *ఆం భులు నాసోదరులి. అంబూ అం ధశేయములనుకూడా గానం చేస్తాడు

ల్లీ శరద్దర్శ నం౦

ఇంతేకాదు. మన అంధబేశంలో వైతన్యమూర్తు లగు వేేశలింగం, వెంకటరత్నంనాయుకు గిడుగు, గురజాడ కృష్ణ రావులు కూడా వారి సన్నిహితత్వ సవాచర సంబంధముల వల్ల జీ (వబోధమూర్తు లు కాగలిగిరి

మననలెనే వంగీయులుకూడా కారుణ్యనమ్రూర్తియగు ఆ బుద్ధభగ బానుని శరణు జొచ్చిరి.

బుద్ధభగ వానుడు జూ త్యహం కారాన్ని నాశనంచేసి సర్వమౌానన సాభాతృ త్వాన్ని, కారుణ్య సూ తాన్ని, (ఉమ బంధాన్ని, సోదర మానవులకు (వబోధించి మాన వనతకు పట్టాభి పేకము కట్టిన మహనీయుడు. అఆ కారుణ్య మూర్తికి వశులైస వారందరు వెలి బెబ్బబడిరి. అందుచేతనే “అంగ వంగ కళించేషు” అనే శ్లోకంలో వీరి మువ్వురిపొత్తు వెట్టుకోరాదని స్పృతికారుడు. శాసించాడు వతశేయ అరణ్యక భావ్యకారుడగు అనంద తీర్థుడు వంగీయులను పవిశాచులని, రాత్షసులని అన్నాడు

18 వ శతాబ్దము వాడైన కృష్ణ్టపండితుడు తన (ప్రాకృత చందికలో జౌద్ధ _పభావంగల బెంగాలీ భామను వై శాచీ పాళ్ళతమన్న్నాడు,.

చారితక యుగం వచ్చేసరికి బౌద్ధ యుగంలోనే మనకు వంగచేశం నోచరిస్తుంది. చీనా యాతికుడగు సుయెన్‌ సాంగ్‌ వడవ శతాబ్దపు వంగ దేశాన్ని గరించి (వాస్తూ ఇక్కడ 11500 ల ఆచార్యులు ఉన్నారు అన్నాడు. ఇక్‌ శిష్యకోటి ఎంత ఉంజెనో మనమే ఊహించుకోవలసి ఉన్నది. బెంగాల్లో వౌద్ధమత పండితులుకూడా గొప్పవా

శరద్దర్శనం శ్ర రుంజేవారు. అశతీక్‌, దిపళంకర్‌, శీలభ్మద, నలందా విహార ఆచార్యుడగు ఇంత రశవ్నీత (వభ ఎపలు జపాను, కొరియా లలో, బౌద్ధమతవ్యా పీ గావించినది వంగీయులే

19 వ శతాబ్దమువరకు పాలించిన పాల్‌ వంశము బౌద్ధ వంశమునకు చెందిన బే. అందుచేత నే అరవిందయోగి *మనం బాద్ధసంతానము అన్నాడు ఇప్పటికిని భారత దేశములో అన్ని [పాంతాలలోకంయె వంగ చేశములో బాద్ధు లధికం

వంగజాతి మన అంధ * జూతివలెనే మి కజూతి, వాగెన్నడునూ యస యాగాదులనుకాని, (ెహగ్డణ ధఠ్యా ఇవార ములనుగాని, అనుష్టించ లీదు అందుచేతనే జెత్తరా చుులు ఏరిని వెలిగా చూచారు

వంగీయుల విశిష్టత వమిటంకే వారు 'జీవతల శిరో భాగమున మానవుని ఉంచారు అందుచేత మానవత వారి మజ్ఞాగతము క

(పాచీన వంగ కావ్యములను “చర్యాపదములు కూడ్రా దీనినే (వతిపాదించును. ఈ పదకారులు అంత్యాజులు. సంస్కల్భత రూపరీతులను వారు పరిహరించారు వై దికథ్యా నారాధనను వారు స్వీకరించ లేదు.

ఈ పగకాపలేెశ, అనంతరం వచ్చిన వై పవ వాజ శయం, చానిపిమ ట్‌ అరుదెంచిన మంగళ కావ్యములు, (మకు మానవతకు మూలములు. _

అల్పసత్యులకు నిర్దణ(_ బహ శ్రము బోధవడదు అందు చేత జీవితములో వారికి తోడ్శడదు కనుక వారికి కావలసినది

• ౯ ఆంధ్రశ్చ బహవ। అన్నదే ఇందుపు విదర్శనము

శీ శరద్దర్శనం సగుణ (బహ శ్రము ఆ సగుణ బహ శే వారు అర్ధం చేసుకొని, (పేమించి ఆత్యంతసన్ని హితంగా 'మెలగగలకు అందుచేతనే మునలో కొందగు విష్ణువును చైవంగా భావించి, భజింపవలసి వస్తుంది మరికొందరకు ఈ విమ్ణువుకూడా అలీతుడే అందు చేత వారిచైనం మాననజేహంతో మానవ సహజమైన లోపాలు కలిగి, ఆకలిదప్పులు కలిగి అసూయా కోధాలకు అస్పదుడై, అవసరమైతే శృతువులను ఇెట్టచాటునుండి చంపేవాడు కావాలి విష్తావతారమైన రాముని లోపాలే రాముక్తి అంధులకు అతిసన్నిహితుళ్ణగా చేసినవి

"తెలుగువారి ఇష్టదైవము సీతారాములై ననే, వంగ యుల ఇష్టదైవము రాధాకృన్లులు వజూతివానరైనా సశే వారిదై వాన్ని బశ్లే వారుంటారు వైన్లవులు భగవంతుని మానవునిగా జేసుకొన్నారు సజూతీయ ధర ములేనిచో పొత్తు కుదరదుగడా జయ ేచాది కవివ రేణ్యులు చేసిన భునకార్థరుదే. అధ్యాత్మికానందాన్ని ఇర్మదియ పార వశ్యం చితించే జయబేనుని *గీతనోవిందంి అపూర్య రస సిద్ధిని సాధించినది. రసము ఇర్యదియరాజ్యమున జన్మించి అతీర్యదియ రాజ్యమున లీనమగును

15 వ శతాబ్బమున ఛై తన్యన్వామి వంగేశమున అవతరించి జూతి మత కుల భేదములు లేక సర్వమాన వులకు హరినామామృతమును బోధించెను. అ మహోపురు వుడు వైష్ణనమతములో బుద్ధునివంటి మతసంస్క-_ర్త నం గీయులు ఆయనను (శ్రీళష్ణుని * అపరావతారమున భావించి పూజింతురు వైతన్య చరితాన్భుతమనే (గంధం

శరద్దర్శనం౦ గ్‌ ఆయన _ జీవితమును గూర్చిన (పామాణశిక రచన వంగ ఛాషలో అది ఉత్తిమ (గంధం చాని అనంతరం కృత్తి నాసరామాయణం వచ్చును

ఈ వైలన్యుడు నవద్వీపమున జన్గించాడు నన ద్వీపము తర్కా-లంకార శాస్త్రములకు పనిద్ధమ్లు వైత న్యునిది పూర్తిగా అహింసాధ రము, అది దుష్ట చీక్షణ, శిష్ట పోమణతో కూడినది కాదు (1 మైక మార్గము వైతన్యుని విష్ణువు పూర్తిగా _కేమమయుడు,. వారిసాధన ఆనందదీత్ష- వాకు ఆనంద ప్యుతులు,

ఈ మహాతు శని అనంగరం ఈయన శిష్యులు రెందు. "'కెగలైరి. ఒకరికి బృందావనం, మరొకరికి నవద్వీపము శేం్యదమెనది

శ్రీ కాంతలోనూ, సవితలోనూ, మనం బృందావ నంలోని వైప్ణవులను చూస్తాము వెవ్లవులకు గోస్వాము లని నామములుకూడా కలవు. శ్రీశౌంతలో (శ్రీగౌంతను కమలలత నోసాయి లని వీలుచుట మనము గాంచగలం

వైష్ణవ 4ర్ణములో మరొకసంగ కేమంకే యక్తీకి పతియే వడుగడ నేమాట లేదు. సంఘమును గృహోన్ని వీడి జగత్పతి యగు కృష్ణుని సేవించు కే ఉ_త్తమధర్థామని బోధిం చును మిరావాయి చరిత అజే చెప్పును.

శీ శాంతలో అనేకమంది జో అశమములో ఉండుట మనము చూడగలం,

కాపన వీల్లలో “ఆడవాళ్ళు ఇళ్ళిచేసుకోవడం తప్పు ఇంకా నారు చేయతగ్గ పనులు వమైనా ఉన్నాయా!

ల! శరద్దర్శునం

లేవా ! అన్నది తెలుసుకోవటానికే నేను మానాన్నతో వెళ్లుతున్నాను' అని సంధ్య అరుణతో అంటుంది. దీని [వభావంకూడె" వైప్టవమతపభావమే ఆమె వ్మీతుసేవక్తై బయలు జేరనా, క్లైనదం సంధ్య, ఆమె తండి (వియనాధి కాజు, అందరూ బృందావనం వెళ తారు.

క రాధాకృష్ణమతమును పూ_శ్తిగా అవగతము చేసు కొన్న వంగ చి తకారులు రాధాక్యన్హులను చ్మీతించవలసి వచ్చినప్పుడు రాధనూ, కృష్ణుని ఒశేపోలికగా వేస్తారు. పురువుజే (పళ్ళకి అవుతుంది. ఒక వ్య _క్రియొక్క సాధన సంపత్తి తెలుసుకోవాలంళశే అతడు ఏ బేవుని ఉపాసిస్తాడో "తెలుసుకోవాలి చెంగాలీల ఆధ్యాత్మిక సాధనలోని గూఢ మైన రహస్యం వైప్ణ్టవ సంపదాయములో. గు_ప్తముగా ఉన్నది.

వెప్ణవ్రల విస్తువు _కేమమయుడై సన్లు నంతానుల విమ్హువు శక్తిమయుడు. ఈ సంతానులను మనము _ బంకిం చంగదుని “అనందమరమూు లో ఇాంచగలం.

మానవోద్యమం విశ్వకవి రవీందునిలో గాంచు తాం. అది విశ్యవ్యా _ప్త్వమైనది మానవులమధ్య కేడాలు పనికిరావు మానవునికన్న గొప్పవాడు లే డనేచే ఆ ఉద్యమం.

శరచ్చందునిది ఉద్యమం కాదుగాని, ఆయనలో అధికంగా మానవతే కన్సడుతుంది దీనికంతకు కారణం పాశ్చాత్య పభావమన్నారు కొందరు,

శరద్దర్శ్గనం |

వంగీయులతత్వము తెలియని వారికి అట్లు తోచు

టలో అశ్చర్య మేమున్న ఏ ఈ మానవత వైఫష్ట్యవ మత ములోకూడా మనము గాంచగల౬౦

నూనవతను మానవ మహిమను, గురించి పూర్వ కాలంలోకూడా చెప్పబడినది. మంగళ కావ్యములలో నే గాక, వానికి ౧00 సంవత్ప రాలకు సూర్యం చండీడాసు అనే వైప్ణ్టవ మహాకవి ఇట్లాగానంచేశాకు *

*న్టైు నహవమానుష్‌ భా 9

సకార్‌ ఊపర్‌ మానుష్‌ సత్య

తాహార్‌ ఊపర్‌ నాళ”

దీని తాత్పర్య మేమంశు “ఓ మానవుడా విను! అన్నిటి కంశు గొప్పనత్యం వూనవుడు మానవుని మించిన మరొక గొప్పసత్యం లేదు *

పేమ విషమయంలోకూడా వైస్టన పభావం వంగ సాహిత్యంలో కలదు వైష్ణవులకు ఆరాధనా భూతమైన రాధాకృష్ణల_ పేమ నరనారీ రూవముగ నేడు మారెను దాసీలో అధ్యాత్మికతకు బదులు సాధారణ .్క పురుమవుల (ేమను చితింపసాగారు,

ఈ లోకేమను అద్భుతంగా చితించిన అది గురువు బంకిం చందుడు. బంకిం తన నాయిగా నాయ కులచేత వైష్ణవ గతాలమకూడా మధురాతి వమఘరంగా పాడించాడు బంకిం గొప్ప రొమాంటిస్తు అన్నది జగది్య దితం,

• ర్య చెంతీగా పని గేయాలను మనం '*శ్రీకాంతి లో చూపాం,

రీ శరద్దర్శ నం

రవీర్గదుడు (మాహ్ధు మతస్తుడైనా ఆయనలో 'వైఫ్ఫవ సం్రపదాయ (పభావ మధికం ఆయనగీతాలలో దీనిని మనం అధికంగా గాంచుకాం. ఆయన సౌందర్యోపాసకు డన్నది సర్వజనవిదితం

ఇ శరచ్చం దుససంగతి. ఆయనలో భావుకతతో పాటు రొమాన్సు అధికం ఆయన నాయికా నాయకులు కూడా వైన్లవ గీతాలను పాడుతారు. చేవనాసు కమల లతల గానాలు ఉదాహరణలు

నేటి సాహిత్యంలో నూ క్రి అధికస్థానం కన్పడుతుంది (పాచీన వంగసాహిత్యంలో రాధ, యళోద, కౌసల్య రూప ములతో ఈ ఆరాధన అమితంగా జరిగింది

ఈ యుగములో ఈ ఆరాధన ఊర్వశీరూపమున రవీందునితో ఆరంభమైంది ఈ ఊర్వశి మన (ప్రాచీన (గంథఛాల్లోని ఊర్వశికాదు. రపీందుని భఛావజగ శ్పుకు సంబం ధించినది “*నివుతన్లివికాదు. తనయవుశాదు భార్యవు కాదు” అంటాడు కవి ఒక విచ్శితమైన సుందరి ఫభావన ఆమె సౌందర్య దేవిగా కాళు దేవతగా గోచరిస్తుంది 1400162 ౦01 10?6, 401067 0 807216

ముకి అనే కథాకావ్యంలో మధ్యతరగతి శ్రీ కష్ట దుఃఖాలను కడురమ్యంగా చ్నితించాడు కాని ఈ రవ్‌ం దుని రచనలన్నీ అనందించటానిశేగాని అలోచించటానికి అవ 'కాశమివ్యవు.

శరశ్చం్య దుమ మధ్య తరగతి తి స్వభానములను మనోహరంగా చిత్రించాడు. వారి వేదనను విపులంగా విశ

(ఓ శరద్దర్శవం౦ ఠీ దీకరించాడు. ఆయన నారీ వృాదయ శిల్పి. ళు హృద యాన్ని(గహించి, ఊఊ కష్టసుఖాలను యధాతధంగా చితించి త్‌ో జరిగే అన్యాయాలను, అ(కమాలను బాపు టకు పారకుల హృదయాలలో అవేదనను, అనుతాపాన్ని, సానుభూతిని, కలిగేటట్లు కడు రసవంతంగా చి తింఛాడు.

రఏీర్యదుని _పథావం మన కృష్ణశాశ్రి గారిలో భూస్తాం ఊర్వశీ, (ేయనీ, అంటూ అఆ విపాదళవి అధి కంగా గానంచేస్తాడు. మన భావకవులు శ్రీని ేవతగ్యా ఉజ్రయసిగా, బహుగా ఆరాధించారు. మరంకొందరు తథ కులు ఊఊ సమస్యలను గురించికూడా (వాయ (వయ త్నించాను కాని శరచ్చందునివలె సర్వజన ఆమోద కరంగా, సుంధరంగా, సవాజంగా, సరసంగా, (వాసినవారు లేరు. శరచ్చం[దుడు మన సాహిత్యంలో ఉదయించుట ఎన్నడో 1 అఆ సుధాకరుని శుభాగమనమునక్రై మనము నిరీ వీంచుదాం.

వంగ సాహిత్యాన్ని గురించి మరొక సంగతి, వంగ సాహిత్యం శస్తు _పథానమైనది శాదు, భావ _పధానమైనది. బంకిం మొదలు తారాశంకర బెనర్జీ వరకు శిల్పం ఛిన్న రీతుల చెన్నారినా, ఆ సాహిత్య మంతా భావ (పధాన మైనది. ఈ భావం కూడా వంగీయుల జీవితమును అశ యించి ఉంటుంది.

ఆధునిక వంగ సాహిత్యం అంధములో అధికంగా అనువదించుట చేతను, కొంతవరకు "ిప్పబడుట చేతను, దీనిని విడిచి పాచీన వాబ్బయాన్ని గురించి తెలుపుతాను.

క0 ఉసక0ంిమణీక వాజ్మయాన్ని బట్టి, జూతి స్వభావాన్ని "తెలిపి, ర్వాత వంగజాతి తళ్యాన్ని తెలుపుతాను. 1పాచీనవంగ వాజ్మయం వంళభామలో లభ్యమైన తొలి రచన “చర్యాపద్‌” శ్రీ శ 10 వ శతాచ్చిలోనిదని సాహిత్యవేత్త లంచనా. అవాంతర మళఠభేదాల కతీతమై, హిందూ బౌద్ధమత సూ తాలరెంటిని తనలో మేళవించుకొని, విశ్యజనీసహిత మే, భ్యేయంగా ఈ గంథం రూపొందింది. కవులు వాస్తవిక జగత్తు మిధ్య త్వానిై గు_ర్తించినవారై, అపారమైన కారుణ్య భావంతో న ్వేయసాధనమే పరమార్థంగా బోధించారు వైస్ణ్టవవాజ్మ యం శైవ శ లచ్చి (పారంభంలో జయచేవ మహాకవి వివిధా 'నేశమైన మధుమయ ఛంచాలలో, సంస్కృతంలో, రాధా కనుల (చేమగాధను, వర్ణి స్తూ, గీతగోవిందం అనే వుధుర శావ్యాన్ని రచించాడు అధ్యాతి శకౌనందాన్ని; ఇం దియ పారవశ్యంతో చ్నితించే జయచేవుని ఈ మృుడుముధుర శేయ కవిత అపూర్వ రససిద్ధిని సాధించింది. ఇలా మూడు శ తాగ్షాలు మూక్రీఫభావము వహించి, ఒకమూటుగా ముఖరయై, తన జిలిబిలిపలుకులతో చేశాన్ని అలరించటానికి, పారంభించింది. ఈ అనంత వాగ్ద్యరి దమమూడు పాయలుగా (వవహించింది ఒకటి శ్రీ వై తన్యుంచేత (పబు దెం ఉత్ర్తాలతరంగితమైన, కెప్టవథ క్రి వాజ్ఞయ్యసవంతి- చై తన్యుని జీవిత చరిత్రకు సంబంధించిన వాజ 'శనుం- “రెండు

శరద్రర్శనం౦ [1 శామాయణ భారత మహాపురాశణాలను, ఇతర నోతుగ 0ధా లను సంస్కృత భాషలోనుంచి 'జంగాలీలోకి అనువదించి కూర్చిన రచనాపరంపఠర. మూడు శాస్రు సామాణ్యంగాని, పొరాతన్య (పతిపత్తిగాని "లేని కూతన దేవతలకు ఆవావాన చేస్తూ రచించిన మంగళకావ్యాలు. ల

జయ బేవుని గీతనోవిందంలో ఉత్పన్నమైన వైన్లవ భ_క్రి రసతరంగిణి చైతన్యుని అవతరణకు పూర్వమే విద్యా పతి, బరూ చండీదాసుల రచనలతో మంత వి_సృతమై (పగాఢమైంది. ఈ మిధిలా రాజాస్థానకవి (పతిభా వ్యుత్ప త్తి సంపన్ను డైన విద్యాపతి (వపధమంగా ఈ భ_క్రివాజ్యయానికి ఒక అభ్యాసాత్మక మెనట్టిస్న్‌, నాట కాత క మెనట్టిన్ని స్వరూ పాన్ని కల్పించాడు, ౯

అంతేకాకుండా, అఆధ్యాతి శ్రదృష్టికీ హేతుబుద్ధికీ, మధ్య సామరస్య సమ్మేళనాలను సాధించాడు తదనంతరఠ ఉద్భవించిన వైష్ణువళవిత యావత్తూ, అటు శీ) చెళన్యుని భక్తి పారవళ్యం కొంతా, ఇటు విద్యాపతి హేతుతత్యాన్నీ, దృష్టినె శ త్యాన్నికూడా కొంతలోళొంత అలవరంచుకొస్న డిం శీశృన్ణకీ _ర్హనమనే ఒక శిధిలావశిష్ట చేయకావ్యానికి కర్తగా ఖ్యాతివహించిన బరూ చండీదాసు శ వ శ తాబ్టివాడు. ఈయన కవిత్వం ఎంశో ఉత్తేజితమైందీ శ_క్రివంతమైందీ. అయినా, దృక్పథం *శెంత సంకుచిత మైంది. అభిరుచులు అసంస్కషృతమైనవిగా కన్పిస్తాయి. దీంకో వైష్ణవవాజ్ఞయ (ప్రపంచంలో చండీడాసు స్థితి ఒక విచితమైందిగా తయా రైంది. అటు పుళౌతీన వైష్ణవీ శవిత్వ సం పదాయంతో

12 ఉవక్శ)ిమణీక సంబంధాన్ని తెగ తెంపులు వేసుకొని, ఇటు అనంతర తరాల వారికి మార్గ పవ_ర్తకుడుకూడా శాలేక బరూ చండీదాసు (తిశంకుస్వన్లాన్ని అధిరోహించాడు. అయితే వెస్ణవభ_క్రి భావో చ్వేగాన్ని, జగత్తుపట్ల వై న్థవమతస్థుల దృక్పథాన్ని బెంగాలీ కవిత్యంలోకి మొట్టమొదటగా (పవేశవెట్టిన (పతిపష్య ఈయనశీ దక్కుతుంది. శ్రీ చైతన్యుడు

మధ్యయుగ ౦నాటి వంగ సారస్వతంలోనూ, వంగజాతి జీవితచరి్శితలోనూ, శ్రీ, చైతన్యుని జననమే పరమోత్క్భృ ష్టమైన సంఘటనగా పరిగణించదగినట్టిది. శ్రీ, మై తన్యుడు (శీ స్తుశకము 1486 లో అవతరించాడు. బెంగాలీ జాతి సాంఘీక జీవితంమోగననే కాకుండా, అ జూతి స్వరూపస్యభావాలమిద కూడా, శ్రీ వై తన్యుని (పభావం గాఢంగా (పసరించి, మాయస్‌ ముద వేసింది. వంగజాతి మన_స్తత్వం ఇప్పుడు ఉన్నరీతిగా ఉండటానికి, శ్రీ వై తన్యుని, ఆయన సహచరుల (పాబల్యమే ముఖ్యకారణమంశే అత్యుజక్రి ఇ₹ాదు. సర్వా వరోధాలనూ, అధిగమించగల భ_క్రివిశ్యాసాలనూ, ఆధ్యా లి 5 అనుభూతులవల్ల కలి అనందపార వశ్యాన్నీ అనంత విపాదాన్నీ త్‌న కవిత్యంలో పల్లుచికిస్తూ, శ్రీ చైతన్యుడు వంగజేశాన్ని తన కవితారస [సవంతిలో ముంచెత్తాడు. పదావళి అనే ఓరుతో వైతన్యుని అనంతరం వెలువడిన వైన్లవ కవిత్వం ఇంగాలీ సారస్వతరంగంలో దీర్ధకాలంపాటు ఎడ తెగకుండా నిర్వహించబడిన ఉత్తమ సాహిత్య శమీ.

శరద్దర్శనం 18 ఫలిత మనవచ్చు వంగసాహిత్యం ఇలా రెండు శ తాశ్చాలు వెగా చండీచాసు, క్లానదాసు, నోవిందచాసులవంటి కవి స్మృమాట్టుల శలస్వనంతో ముఖరితమాతూ, అవిచ్చిన్నంగా, వికసించింది. అ ర్జానికితగ్దట్టు, అనుకరణం చేస్తూ, వీరి గీయాలు మానవ(పేమద్వారా పరమాత్మునితో* తాదా తారని మార్తాన్ని ని స్లేశిస్తాయి. వంగ జూతియొక్క_ లౌకిక దృష్టికీ: పారలౌకిక దృక్పధానిక్రీ గాఢమైన సౌందర్య వపా సకూ, పారమార్థికి గవేవణకూూ సమ్మగమైన సమన్య్యయం ఇందులో సాధించబడింది.

మైతన్యుని అవతరణవల్ల వంగజాతిలో లీక త్తిన వై తన్యం మరొకళవిధంగాకూడా, అభివ్య కృమైంది. ఈ అవ శారనూూలర్తి అతిని సహచరుల జీవిత చరి తాపరంపర, పుంఖాను పుంఖంగా వెలలడ నారంభించింది. మహిమలూ, సమాధులూ, మొదశై నవి చ్వితొను భూతులతో విలత్షణ మైన చైతన్యుని జీవితగాధను మనోహరంగా, కృష్ణదాన్‌ కవిరాజు రచించారు దీనిజేరు *చై. తన్య చరితామృతం. ఇది కీవలం తన్యుని జీవితచరి, తేశాదు, వైస్ణ్టవమత సర్వ స్వంకూడాను. కవిత్వం, దార్శనిక శాస్రం అధ్యాతి శ్‌ భక్తి తాత్సర్యాలూ--- వీటి తివేణీసంగమం ఇది వైత న్యుని చైనందిన జీవిత కథను సమ్మగ ౨గా (ఫామాణిశకంగా చృితించడానికంశుు. ఆయన అనంతర జీవితాన్నిస్పష్టంగా రూవించడాని'కే, కృష్ణదాసుతో సవో ఈ చ్నితకారులంతా నుఖ్యంగా కృషిచేశారు. అనాటి వంగజాతియొక్క- అధ్యా

! ఉపకి)ిమణిక నీ (పవణత, మానవత, బహుముఖమైన, శక్త్యుత్సా హాలు ఈ కృతులలో స్పష్టంగా (పతిచించితమా తాయి

జఇంగాలీల వ్య క్తి త్వాన్ని ముందు వై తన్యునివలె (జేమధారతో సికృంచేసీ తర్వాత తమ మనోరధానికి అను గుణంగా కాశీరామదాసు - కృ్తివాసులు డానికి రూపు "శీఖలు తీ౦ దిద్దారు.

మంగళ కావ్యాలు

నానావత సంకీర్గ యమెన జెంగాలీజాతి ఆచారాలూ, వైవాను గవోన్ని సంపాదించడానికి బెంగాలులోని, ఆదిమ ఆర్యజాతులు చేసే నిత్యనై మి_త్తిక పూజూపునస్కా_ కాలం, టైనందిన గార్ట్యస్థ్య జీవితంలో సపత్నీకలహోలూ, ఉదాత్త మైన పతిభక్తి, రాజాస్థానాలలోని క్ముటలూ, విదేశ నెశా య్నాతలూూ కుటిల వ్యాపారరీతులూ, సాహసకృ త్యాలూ, ఫో బుజుత్వాలూ, ఒక్కవూటలో చెప్పాలంశు మధ్య యుగాలనాటి. బెంగాలీ జీవితంలోని సర్వమైన ఉచ్చనీచ తలు, మంగళ కావ్యాలలో సమ్మ గంగా చి తించబడ్డాయి.

శక్తి పదావళిలో పవితమైన భక్తితో జగనాాత ఆ రాధించబడుతుంది మ్‌ _ర్త బంధనాలనుండి విముక్తి కల్పించి, ఆదిశ క్రితో తాడాత శ్యం (పసాదించవలసిం దిగా, భక్తుడు జగనాాతను (పార్ధి స్తాడు. మనిషీపు నెల పవోరాలతో, రక్తసిక్తమైన శ్యామల గాతంతో జగ నా కాళీశా బేవి ఫఘోరదర్శినిమెనా, భక్తుత్తీ అపరాధా లకు కఠినంగా కింవీచినా ఆసారమైన్మఓేమనూ, కాకు

శరదర్శనం౦ 1ఫ ళు

ణ్యాస్నీ, ఆమె అడగకుండానే పసరింప వచేస్తుంది. కాళికా "జీవి ముఖ్యభ కలలో ఒశడైన రామ్మపసాద్‌ అమాయ కళ్యంతో శిశువ్రువలె జగనా లకు సంపూర్ష్మ ౦గా అత గ్‌ సమర్పణం చేసుకుంటాడు తేట మాటలతో ఉచేంగమైన వేగంతో రామ _పసాద్‌ కీయాలు బెంగాలీ సాహిత్యంలో

మత నాహిత్యానికి పరమోదాహరణలు భారత చంద్ర

పుశాతన సారస్వత సం్మపదాయాలను నూతన సాహిత్య _పయోజనాలకోసం మలుచుకోడంలో, భారత చందదునికి అయన కుశాగబుద్ధీ (పతిభా ఎంతో తోడ్ప డ్లాయి. ఈ విధంగా 'జేశంలో ఇంగ్సీవువారి పరిపాలనరాక పూర్వమే ఛారత చందుడు పాతబడి చితికిపోయిన పూర్వ సం పదాయాలు వర్తమాన సమాజానికి పనికిరావని గుర్తిం చినవాడైై. ఆధునిక యుగసారస్వ తానికి వై తొెళికుడై నాడు.

ఇక వంగీయుల స్వభావాన్ని గురించి జెల్పుతాను.

వ నంగతత్వ దర్శనము వంగచేశము నదీమూలకమైన బేశము. ఇంతేగాదు వంగభూమి గంగా (బహగ్జపు_తానదులు, ఎ"*టతి ఉపనదుల యొక్క ఒండుమట్టిద్వారా సిర్మితం. వంగమాతను కవ్చలు సుజల సుఫల మలయజ శీతల సస్యశ్యెమల అన్నారు.

శ నశివీ కాంతగు ప్త వంగదేశపు జీవము అని (వాపినదావివి అనుసరించి,

శకి ఉపకిమణీక ఈ మట్టిమాద పుట్టిందీ, "పెరిగిందీ సమ్మ శమైన వంగజాతి, ఇక వంగీయుల అకృతిని గురించి ఏరి అకృతిలోని (ప ల్యేకత వమిటంకే _కమహీనత, (ూగంళ18నట్లా) గతి మూలకమైన (క్రీడాశీలత (401112) వంగీయుల ఆకృతి మాదినే వారి నాడీ మండలము లోనూ, (ప్రాణశక్తి పవాహములోసూ, ఒశే వైరుధ్యము చాంచల్యము కనువీంచుతాయి ఇందులో కూడా యె ర్యము, నిగహము, సామ్యం యొగ్క- అభావమే (983016 ౧07= హు! 856) _పల్యేతుమవు తాయి కొంచెమునకే ఆవేశులు శావడము, మరల కొంచెమునకే శాంత పడటము వీరి (పకృతి. శ్రీయుత నరచ ఏంట చటోపాధ్యాయుని నవలలు వంగజాతికి పౌక్యాపదమైవవి అంపే అందుకు కారణాల్లో వంగీయులు, తమ [పాణముయొక్క- (పతిధ్వనిని ఆయన రచనల్లో అందుకున్నా రనేది ఒక కారణం. వంగ్‌యుల నాడీమండలం దృఢమైనది కాదుగాని చాలా తీశణ మైనది. వాళ్ళి (పాణశ్తి కరినమైనది కాదుగాని చాలా మె త్తనిది. పనిలో (శ్రమ "'లేదుకాని చురుకున్నది వంగ్‌ీయుల్లో ఒక విధమైన సూత శసఎర్భానుభూతి ఉన్నది, ఒక విధమైన జాగృత గ్రహణశక్తి ఉన్నది వంగీయులు భావో_బేకులు, ఆవేశపరులు, అయినా అందువల్ల వారిలో ఛావుకతాకల్పనా శక్తులున్నవి వంగీ యులు చపలులు. చంచలులు. కనుకనే వారు నిత్య నూత నమువైపుకు నిరీఖీస్తూ వుంటారుకో, స్థిరమైన మామూలు

(0) శరద్ధర్శనం 11 కళ్ళతో వామ వాస్తవాన్ని చూడాలని కోరరు, వృాదయము లోనిఅంజనం[ వాసి జగత్తును వర్ష మయంచేసి దూ_స్టేనేవారికి తృ ప్పి వంగీయులు చిత్తవృ త్తి యొక్క ఉయ్యాల్లో ఇటూ ఆటూఊగుతూవచ్చారు, హృదయా వేగాన్ని వకోళ్నుఖపర్చ్కి ఈ విధంగా త్మీవపర్చడం యిం కెన్వరివల్ల కాజూలదు చండీ చాసు పూర్తిగా స్వచ్చమైన వంగ కవి. ఈ 'లఖ్క-(పకారం విద్యాపతి వంగీయుడు కాబేమో అనిపిస్తుంది, ఆయనలో తర్క-బుద్ధిమొకల (క్రీడలు నోచరిస్తవి. కొంచెం యిటూ అటూ చూడటం, యేదో కొంత జాగృత భావం--కాని చండీదాసు మతం తన్ను తాను మర్చిపోయిన అమాయిక కవి. *

వంగీయులకు అలోచనశ క్రి వున్నది కాని అందులో (వతిభయొక్కం వుండి వుండి మెకసే విద్యు తేజం, తీ వదృష్టి లేక అనుభూతియొక్క- జూజ్బ్వల్య కాంతి, నోచరిప్తాయి; అందులో లోపించిందల్లా తర్క-బుద్ధి యొక్కోా స్థిరమైన, (ప్రశాంతమైన ఆంతరిక గమనం వంగ భూమిమిాద శంకరుని జననం కొంత కష్టం---అక ఫాడ నిచమూయి పండితుడు జని శ్రంచ గలడు కారణం నినూయి పాండిత్యం 'పెనుక నొప్ప (పాణ వంతమైన భావుకతా సముదమున్నది వంగీయనై యాయి కులను బాగా రెచ్చగొట్టి ఆవేశపరులను చేసినప్పుడుగాని, వాళ్ళు కాగా తర్కం చెయ్యజాలరు +. కాని స్థిమిత మైన ఆలోచనలో దావీణాత్యులతో వంగీయులు సమానం కారసి

1 * మన పోతన యీ తెగకు చెందినవాడు,

2 + మనజాతి నాయకుడగు (ప్రరాశంగారి తత్వము యిట్టిదే,

18 శరద్దర్శన౦ 'తెలుస్తుంటి. దీనికి మరొక ఉదాహరణమేమంకేు తర్క రంశములో వంగీయులు వస్తుతంత హీనుళై పోయేంతగా మరెవ్వరూ కారు (పాచీన పరాసువాళ్ళను గురించి ఒక్క సంగతి ఉన్నది వారికి ఒక్య-సారిగనుక నేచిక్క. ఎక్కిందా అంశ ఇక రథయణలేదు మంచీ చెడూ అనే జ్ఞానము నళించి వదిబడితే అబే చేసేస్తారు అచేవిధంగా వంగయులకుకూడా కొంత ేచిక్క. ఉన్నది.

వంగ బేశపు మట్టిమావఏ నే వంగీయులుకూ కా = వంగ్‌ యుల మనఃపాణాలు మెదత్తనివి, రూపాన్ని పొందగలవి, నూతన భావాన్ని, నూతన రూపాన్ని, వారు సహజంగా తమదిగా చేసుకోగలరు.

వారి నరాల్లో, (పాణాల్లో, మంచి మాటల్లో చెప్పద లి_చ్లే, ఒకవిధమైన మెత్తదనం ఉంది-దానినే చెడ్డ మాటల్లో ప్పపలి స్తే, ఒకవిధమెన అస్టిరత ఉందనాలి అందువల్లనే చారిలో నూతన సృష్టికి అవకాశం నోచరిస్తుంది అధునాతన యుగంలో వంగ బేశం తీనుకువస్తున్నంత నూతన సంపద భారత బేశములోని మరి వ ఇతర్మపాంతమూ తేవటము లేదు. వంగీయుల తత్వములో ఒకరకమైన విళుద్ధత్వం ఉంది. అందు వల్ల వైనఉన్న కల్చనాలోకపు అధ్యాత్మిక పభావం వారిలో | పస్ఫుటీకరించి నంతగా మరెవ్వరిలోనూ (పన్ఫుటీకరించ "లేదు. నేను వప్పుకుంటాను. సుస్థిరత్వపు లోపంవల్ల చాలా రంగాల్లో ఫలితాలు పరిపుష్టిన్నీ, పరిణతినీ చెంద లేకపోయి నవ్‌ కాసి వైనున్న కాంతి శ_క్రియొక్క (వభౌవంమా తం పూర్తిగా పడుతుందనే దాన విలువ ఏమి తక్కు-వదికాదు.

శరద్దర్శ న౦ క్రి వంగీయుల సంపద పైనున్న అంతరాత్మ మొక్క

సంపద. కార్యగంగములో వారు నిపుణులు కాసు మేధకు సంబంధించిన, స్పష్టమెన స్థిరమైన ఆలో చ్యనల్లోపళూడా వారో గట్టివారు కారు వారి కార్యంలో ఆవేశ ముంటుంది, ఆలో చనలో భావుకత్వ ముంటుంది. అంశేే కార్యం నిమిత్తం కార్యాన్ని, ఆలోచననిమి_త్తం ఆలోచననూ వారు చెయ్యరు. వారు పనిచేయటం, ఆలోచించటం వారికి తెలియకుండానే జరిగిపోతున్నట్లు ఉంటుంది వదో ఒక సూత క్షనం ఎక్కడ నుంచో ఒక అజ్ఞాత పరణ, వారి సత్తాను అకమించి వేస్తుంది వంగీయులు కళాకారుల జాతి, అంతరాత్మ గంభీర సానుభూతి వారి కార్యకలాపాల నన్నిటిని వారి సృజన కార్యాన్ని వారి జీవిఠాన్ని పరిపాలిస్తుందిం రంగులతో నింపివేస్తుంది. వదో ఒక (పల్యేక ఆదర్శాన్ని పెట్టుకొని, చాన్నే అనుసరించటం, చాన్ని పూర్మంగా కొనసాగించే ,;సయత్నం౦ వంగీయులది కాదు నంగీయులపనల్లా అహైతుకం అంశు ఆసంచానికి, రసానుభూతికి సంబంధించినది. ేశం స్వతం్యతమైనష్పుడు మనం కాగా తింటాం, మంచిబట్టలు కట్టుకొంటాం అచనేది వంగీయుల అభిలాష కాదు జేశానికి స్వాతంత్య మవసరం. కారణం సుందరమైన బేశం ఇంకా సుందగమవుతుంది - సుస్టితాం, భూషీతాం - ఇచే వంగ యుల (పాణ్యపదమైన అభిలామ. సౌకర్యాలు లాభాలసంగతి వారు పట్టించుకోరు. వారికి కావలసిందల్లా భావానికి, రసా నికి సంబంధించిన సంగతి. వంగ జేశపు రాజకీయ వేత్మిలకంశేు కవులెంతో గొప్పవారు,

లర ళర ద్దర్శ నం

వంగీయులు సౌందర్యోపాసకులు వారు ఉపాసించేది ఛావసౌందర్యం, 'జేహసౌందర్యం శాదు అలంకారాలు, అభాషణాలు, గొప్ప ఐశ్వర్యాలు వీటన్నిటికంశేు సహజ మైన, సరళమెన, సురూపమైన, శోభస్కరమైన వాటిమిదనే వంగీయులకు అభిమానం వారి సౌందర్యాన్ని (వస్ఫుటింప ఇభూచఛచేది బరువులో గాక, దరువులతో మాతమే = *శేఖల యొక్క లీలా భంగిమల ణ్య్వారా

ఒక జూతికి (వల్యేకత శరీరసౌందర్యం, ఇంకో జూతికి పాణశక్రి, మరోజూతికి మనోబుద్ధుల (పాబల్యం, కాని వంగీయుల (ప ల్యేకతమాాతం అంత రాత్ధ యొక్క భావ వైలత్యుం ఈ అంతరాత్మ [(వభావంవల్లనే వారి. ఆలో చనా జగత్తులో ఉదారిమైన సూత్ళు దృష్టి (వస్ఫు టించింది (క్రియలో సృష్టి శక్తి పెల్టువికింది, శరీరంలో గోచరించింది, ఒళ విధమైన శోభ. వంగీయులు దృకో[_ ణము లన్నింటిలోనూ అంతశాత ( జ్యోతిర్లోకపు కాంతి (పతిభాసించింది.

వంగీయుల సంపదంతా ఈ పరలోకమే-._ఈ పర లోకపు సత్యాన్నే వారు ఇచ్చారు, ఇస్తున్నారు, ఇళ ఇవ్వ గలరు సత్యాన్ని తర్కములో మావెట్టుటలో, లేదా (క్రియలలో అచరించటములో, మరీ అసమర్ధలుకారు. నీ ముందు పూర్తిగా కాజూలరు కాని వారి అసలుపని సత్యాన్ని "తెలుసుకోవటం, దానిని అనుభవించటం కనుకనే వారు నవయుగానికి పథ్యపదర్శకులు, (వమాణాలమధ్య, సత్యాన్ని తెలుసుకోవాలన్న ప్పుడు అఇబారాలమ ధ్య సత్యాన్ని

శరద్దర్శనం థి]

బంధించివేయటానికి మనం తయారై నప్పుడు మనకు శీనలం లభ్యమయ్యేది పచ్చి సత్యం. సగం సత్యం వకముఖీసత్యం వారు సత్యం యొక్క వైపొరల నన్నిటిని ఒలిచివేసి సరా సరి సత్యంయొక్క_ మూలస త్తాలో (ప్రవేశించ గలిగారు

శీవలం వాహ్యము వైపు, వాహ్యాన్ని చుట్టుకొని ఉన్నడానిమిద, వంగీయులు గట్టిగా నిలో ఏ లేకపోయాకు. కనుకనే వదో ఒక (ప త్యేకరూపములో గాని, చట్టంలో గాని, తమనుతాము బధించుకొని ఉండ లేకపోయారు. పంజాబీలకు శరీరబలముంది మరాటీలకు కార్యకౌశలముంది శాలీణా త్యులకు దృఢమైన తర్క-బుద్ధి ఉంది. వంగీయులకున్న "బీమిటి' నవీనభాపులో ఇప్పాలంశే వంగీయులకు 19[ుషంష ప్రాచీన భాషలో ఇెప్పాలంశ₹ే వారికి మర్శమున్న దనాలి ఈ మర్శానుభవం వారి కార్యకలాపాలన్ని టిసీ గతిమకూల కంగానూ, జాజ్జ్య్వల్యమానంగానూ, ఉదారవంతంగానూ చేసి "వేసినది.

కాబన్షే రసచేశమైన వంగజేశం రసాన్ని తెలుసు కున్నవిధంగా మనెవరూ తెలుసుకోలేరు వంగీయుల సృష్టి అంతా అనంద సృష్టి వారు “అమృతస్యపు. తాః శ్రాన్లో కాదో తెలియదుకాని వారు ఆనందపుుతులనుటలో సంభే ఫహము లేదు.

వంగీయుల మనిపి. రవీందనాధ టాగూరు, దథ్నీణ జీశంలో శంకరుడు జని స్రంచాడు ఉత్తర చేశములో నానక్‌_ సూరచాసులు వన్నించారు కాస వంగభూమిమిదమా[ తం వ్‌ తన్యుడు, చండీదాసు, రామ పసాదు ఉద్భవించారు

రికి శర ద్ద ర్శ నం౦ భ_క్రిమార్గము భారత బేశములో ఇతర తెగా కావలసినంత ఉన్నది కాని భక్రిలోని కాంతభావంమ్యాతం వంగేశము లోనే (వస్ఫుటించింది ఒకచోట సుుబవా, తై జీవుని పూజ, మరోచోట సీతారాముల పూజ, రాధాకృష్ణులను కూడా అక్క్య-డక్క-డె” చూస్తాం, కాని, రాధాభావంయొక్కా సంపూర్మ రసాన్ని ఒక్క వంగీయులువూ | తమే "తెలుసు కొన్నారు. ఈశ్వరుడు చాలాచోట్ల తన ఆసనాన్ని పరచు కొన్నాడు. కాని వంగీయులు పార్వతిని తీసుకొని తన యా లైనా వేదాంతపు ఆదర్శం అన్నిచోట్ల అదర్శా లన్నిటిని మింగివేసింది కాని వంగీయులుమా[ తం వేదవిధి కావలనున్న సాధనను పట్టుకొన్నారు శీపలం ఆత శ్రపూజ శాదు అది మానవపూజ-నవహుజ సాధన వంగీయుల (పతిభయొక్క- (పసాదమే.

వంగీయులు (పకృతి సాధకులు వారి మతంలోనూ * సాహిత్యంలోనూ ఈ (పకృ తాశాధనోత్సవం అంటిఉంది చారి ఇష్టదైవం పురుషుడు కొడు. నిరాలంబ, సమౌధిస్థితే, అత్మరగ, స్థిర త్వాన్నిమ్యాతమే వారు (గ్రహించలేదు. వారు వాంభఛించింది వెలుగూ-లీలా కనుశనే వంగచేశం మూత యొక్క - శ_క్రియొక్క. వీరం. వంగేశం ఆనందంయొక్క- శతం = అతర్యబవ్మా వంగేశపు ఆదర్శంకాదు - నంగ యుల పాణములో అధిష్టింపబడింది అఆనందశ క్షి. అధునిక వంగేశపు మూలములో శ_క్రినాధకుడైన రామమోహన్‌ కన్పిస్తాడు రామకృష్ణ వివేకానందులు శ క్తిసాధకులు, జీచాంతం వారిమోద ఎంత (వభావాన్ని పాదుకొల్పినా,

శరద్దర్శనం ల్లీ్ర

శ_క్రిసాధనమ్శాతం వారి ఆంతరికవస్తువు. ఇంకా ఇతర రంగాల్లో నేడు జగదీశ చం్మదుడు (పకృతిసాధనలో మరో నూతన దిక్కును చూపిస్తున్నాడు దానిలోనుంచిగూడా వంగీయుల (పతిభయొక్క- నీడలు నోచరించుటలేదా 1

వంగీయులకు ఒక అపఖ్యాతి ఉన్నది అదివారు గృవా జీవులనేది గ్నార్యస్థ్యపు అనందం వారిలో చాలా బలీయంగా ఉంది గృవాచి తాన్ని వారు తమకా వ్యాల్లో, గానాల్డూో, జయ్మపదంగానూ, రసవంతంగాసూ, చృతించినంతిగా, మర ప్వరూ చ్నితించ లేదు,

కఏక౦కణములో వంగీయులు గారస్థపి జీవితపు ఒక పూర్మచ్మితమే ఇవ్వబడినది కృత్తివాసు, శాళ్లిరాము సం స్క్యృుతే రామాయణ మహాభార తాల్లో ప్రముఖ ఘట్టాలను వదలివేసి, ఇంటి కథలు చెప్పటం [పారంభించిన ప్వ్పుడుకాని వారు స్వయం (ప్రకాశం పొందలేదు బంకించం[ దునిలోనూ, శరచ ం(దనిలోనూ, వంగీయుల కుటుంబ ద్మితణే వారిని ముగ్టలను జేసింది. అచేమైనా, ఈ *“గృవజీవులు' అనే భావానికి అర్ధమేమిటి ! దీని అర్థం జీవితంయొక్క_ సన్నిహిత రసంవిాద వంగీయులకు ఆకర్షణ మెండు అని - ఇదికూడా పంగీయుల (పకృతిపూజకు మరి ఒక దిక్కు ఒకొక్క దశలో ఈభావం సంకుచిత త్వానికీ, చౌర్పల్య్యానికి ఆశయ మైన దనేది అంగీకరించాలిసింబే కాని మరొకదశలో ఇది జీవితంలో ఇమిడి, మనుషులతో శలసి మెలసి, ఇచ్చి పుచ్చు శొనుటలో ఉండే అనందాన్ని [పసాదిస్తోంది. వేటినై తే పారివారిక్‌ ఆకర్షి ణలు( 0010 15000౪) లని అంటామో,

ల్లీ4 శరద్దర్శ నం అవే (వం0141 7068, ) సాంఘీక గుణాలు లేశ ధరా లు అవుతున్నాయి మానవులమధ్య, సంఘాలమధ్య, భూలోకం మధ్య; వదో ఒక దైవిక స్వర్శీయ జీవితాన్ని స్థావించాలనే అభిలాష, _పయత్నము,. నేడు (పతిచోట గోచరిస్తున్నది. దీనిలో 'గృహజీవు”లైన వంగీయుల మనఃపాణాలు తన్మయ మైనట్లు మరొకరివి అవుతవో కావో తెలియను

ఆనంద సంతతి, రసో పాసకులు, (పకృతిసాధకులై న నంగీయులనుధ్య అందుకనే ఒకవిధమైన సూర్ణ జీవి తాదర్శం, ఒక విశాల సమన్వయ సాధన్మాపయత్నం గోచరిస్తున్నవి. నంగ బేశములోని నదులు, కాలువలు, వివిధ ప జేశాలనుండి మట్టిని తీసుకొనివచ్చి, మిశ్రమము చేసి వంగ చేశాన్ని తయారు చేసినవి నివిధ దిక్కులనుండి, వివిధ జాతులు, (ద్రావిడ, మంగోలియన్‌ , ఆర్య, అనార్య, మొదలైన ఎన్నో రకాల జాతులు వచ్చి అన్నీకలసి వంగజాతిని జన్మింప 'జేసినవి అందుచేతనే వారి తత్యాల్లో బహు నిచిితపు (పేరణలు, వారిమనస్సుల్లో _ వివిధరకాలైన _కుతూవా లాలు వారి అంత రాత్మల్లో, అందరితోకలిసే ౭5 ఐక్య సామరస్యం ఇవన్నీ మేళవించాయి వంగ బేగములో (చేమ (ప్రవాహామున్నుది తిరిగి శక్తి పచాహమున్నది ఈ. దేశ ములో తంతమున్నది లయినా ఆ తం తములోనే వేడా తము కూడా ఉన్నది. కాబక్టే వంగీయుల నోటివెంట నింటాం ' తారా బవ్మామయిో అని వంగ దేశములో భావు కత ఉన్నది అయినా న్యాయశాస్త్రుమువాడా ఉన్నది-నవ ద్వీపం, భట్టపల్లి; వెనవైచుళొని ఉన్నవి, వంగ చేశపు

(4) శరద్దర్శనం విల్‌ నరళశోభను గురించి ఇెప్పాం. కాని వంగీయులు ఐశ్వర్య భక్తులు కారని చెప్పజాలం. వారు వాంధించేది శాంతికీ మూధుర్యానికి ఐక్యత, సరళ త్వానికీ శోభకూ సామరస్యం - ఆడంబరాన్ని వారు వాంభించకవోవచ్చు, కాని ఐశ్వర్యాన్ని తుచ ఛంగా ఇూడలేదు. వారు జీవితాన్ని వాంఛభిస్తారు, అయినప్పటికి అందుకని అధ్యార్శికాన్ని మరచే అవసరాన్ని పొందరు వై రాగ్యాన్నుంచి దూరంగా ఉండాలని కోరుతారు, శాని ముక్తికి దూరంకారు వంగ బేశంలో స్వదేశ [శేమ అధికము. అయినప్పటికి అ(పేమలో పరులనుకూడా మేళవిం చుకొంటుంది. విశాల్యపపంచంలో దేనినైనా న్వీకరిస్తుంది. వంగజాతిని ఊగౌతిలని తరుచుగా అంబలూఉంటారు

ఈ మాట చాలావరకు సత్యంఅనటంలో సంచబేవాంలేదు. ఈమే స్పర్శానుభూతి (వ5615161702688 ) అనుభవత్వం, కమనీయత్యం, నమనియత్వం, చంచలత్వం, ఏటితో పాటు తీవ్‌, న శి “హా, అందరిమో డా దివ్యదృష్టి, లు న. ఇవన్నీకూడా, వంగీయుల ధర్మములో, మర్శములో, శిల్ప ములో, సాహిత్యంలో స్పష్టంగా పమూాడగలం ఒక్టమాటలో ఇౌప్పవలసిన_న్తే వంగీయులు వట్టి ఆడంగి కేకులవాళ్ళు అందు చేతనే వారు సామాన్య అభధ్యాత్మికతను అనుసరించ లేరు కనుకనే వారు మాయావాదంయొక్క_ అర్థాన్ని (గ్రహించే నిమి త్తం సాధువులుగాను సన్యాసులు గాను కావాలని కోరరు. అయినప్పటీకి వారు శ్షేవలం భౌతికణ్యంతో మ్నూతం (బతక కోరరు. కనుకనే ఆంధులవలె వొరునూ పర్షిశమల్లో, వ్యాపారాల్లో, రాజకీయాల్లో, వెనుకబడి

వ్య శరద్దర్శనం౦ ఉన్నారు వారు వ్యవహారికులు ౯8రో1081). కారు అనే అపఖ్యాతికూడ "తీకపో లేదు కాని ఈరెండు అతివాదాలమధ్య జగశత్తును వొ రాకమించుకున్నారు ఇందువల్ల వారికీ అధికంగా [తైశంకుస్వర్షం పట్టినమాట వాస్తవమే, కాని వారు ఒక (బవ్మో ్రండమైన సామరస్యాన్ని, ఒకసూతు త్ర సత్యాన్ని, అందుకో (పయత్నించారు అనేమాటకూశా ఒప్పుకొని తీరాలి. పరిచయం *కిం (027 వెం0ర్త8]1 ౪6 సడ?ఈ డిడి. 8010. సేడి?6 86 11 "8౮6076 &24 52786 0౬67. గ డ€ 18 డెంగ47000620% 69ష0ఇం)02 102 & 8120169 (9౫16) -&ి ౮0911100 భారతభూమిలో అఆంగ్మ పరిపాలన ఆం౦భమైనది వంగ -జీశంలో ఆ కారణంచే వారి నాగరికత వంగీయులకు వంట బట్టినది ఆ బేశము అన్నివిధాలా వైతన్యము చెందినది శాను వ్రైతన్యము పొందుటతో తృ ప్రినొందక, న్మిదాణమైన భరత ఖండా న్నే మేల్కొ-ల్పింది.

ఈ సంగతినే స్కుపసిద్ధ దేశభ క్రుడగు నోపాలకృష్ణ నోన్లే ఇట్లా అన్న్వాడు- “వంగ -జేశం నేడు ఆలోచించిన విష యాన్ని, భారతవర్షము శేవు అలోచించును."

అధునిక భారతభూమికి రాజూ రామమోహనశాంప్‌ వీత ఆయన రాజకీయ నాయకుజేకాదు, గొప్ప రచయిత, సంస్క _ర్తం తత్వవేత్త, యచైహ్మామత స్థాపకుడు.

-.... ఆ (బహ్మసమాజము భాంత దేశ మంతటా వ్యాప్తి గౌంచక పోవచ్చు కాని "జీశంలో నవచైతన్యం కలిగించిన

శరద్ద ర్శ్గనిం థి? దజీ అజీ భారతీయులను జేశభక్తులనుగా, సంస్కా-రు లనుగా, సంస్క _ర్తలనుగా విలసిల్ల చేసినది.

ఈ విమయాన్నే ఇంకొకవిధంగా చెప్పదలచిన, యూరపు ఖండంలో ఇటలీ ఐరోపా వికాసానికి తోడ్పడినశ్షే వంగ బేశము భారతవర్షానికి ఒక శళాబ్దం ఆచార్యపీరం అలంకరించింది

అటువంటి ేశాన జనిించాడు శరత్‌ బాబు ఆయన సామాన్య విషయాలతో నే సకల హృదయముల చూరగొన్న అమం శీల్చి. నవలకు నవజీవనము పోసిన నవలా చక వర్తి.

ఆయన (పధమంలో అనువాదము, ఛాయాను వాదము వేసేనాడు. అటు తర్వాత ఆయన స్వంత రచనలు చేయసాగాడు. శిల్పదృష్ట్యా నగొప్పకళావేత్త ఆయన అమర కావ్యశిల్సాన్ని నునకందించి పోయాడు మన సవలా శారుల్లో అందరికంకే ఆయన స్థానం మహోన్నత మైనది. కథా సంవిధానంళోగల అశేష విశేపాలు, సంభాపణా నైపుణ్యం, పాతపోషణలో (మ్ఞ్ఞానై పుణ్యం, భాపామాధు ర్యం, భావలాలిత్యం, లలిత హోస్యం ఇవన్నీ చేరి ఆయనకు అమర కీర్తిని అలవడ చేసినవి

“బడ్డదీదీ ఆయనకు (ప _పగిమున చీరు తెచ్చినది. అ పతిష్టా శిఖరమునుండి ఆయన ఎన్నడూ దిగలేదు. అమర అణాంతం ఆ అంతస్థును అయన కాసపాడుకున్నాడు.

ఆయననలె అధికంగా రచనలు చేసినవారిని (వేళ్ళ మిద లెక్క- పెట్టవచ్చు. అచ్చుపడ్డ ఆయన రచనలే గుట్టలు

ఓ శరద్దర్శనం గుబ్బలుగా 'కేలును ఆయనకు కొందరినలె ఏ ఒక్క- [గం థంవల్ల అధిక ఖ్యాతి శాలేదు ఆయన రచనలన్నీ అధిక ఖ్యాతి గాంచినవే ఆయన నవలల్లో ేవశాసు గొప్పడం టాగు కొందరు, చరి తహీన్‌ గొప్పదంటారు కొందరు, దత్త కొందరు ఉత్తముమంటారు, అలాగ! గృహదవానమ్‌, శ్రీకాంత్‌. మంచిదని ఎంచుతారు మరికొందరు, శేష పశ్న సంగతి చెప్పతరం శాదంటారు ఇట్లా వారి వారి అభిరుచు లనుబట్టి ఆయన నవలల గొప్పతనాన్ని గుణగానం చేస్తారు.

(వఖ్యాత రచయిత రోమారోలా, శ్రీకాంత్‌ (ప్రధమ భాగం చూచి ఇది నోబెల్‌ బహుమతి పొందద%న (గంథ మన్నాడు.

మేధావిగా ఖ్యాతిగాంచిన ఎం ఎన్‌ రాంప్‌. *శేవ (వళ్ని చదివి నోబెల్‌ బహుమతి గాంచదగిన'దని (పస్తు తించాడు

ఈ మాదిరిగా సహృదయులు, (వఖ్యాత రచయితలు ఆయన నవలలను (పస్తుతించారు.

దీనికంతకు కారణము - ఆ అమరశిల్పి హడావుడిగా ఎన్నడూ [వాసేవాడు కాడు. (వాళపతి ఎన్నోసార్లు సవ రించేవాడు ఎన్నో మార్పులు చేప్పలు చేసేవాడు. శె లీమాధుర్యంకో సం ఆయన (ప ల్యేకళృమి చేసేవాడు. అధిక (శ్రమపడి ఆయన రచన చేసేవాడు. రచన చేయటము నేది ఆయనకు ఒక టైవకార్యం

సాభూన్య సంగతులతో నే సకల వృదయాలను చూర గొన్ను శిల్చి శరత్‌ బాబు

శరద్ద ర్గనం౦ ల్రి

ఆక హృదయాన్ని. అయనవలె అనుపూర్వికంగా చితించినవారు న భూతో న భవిష్యతి

సంభదృష్టిలో చెడువారని చెప్పబడేవారి యెడల ఆయనకు అధికానురాగముండెడిది వారిలోగల కొన్న "ళ్యాన్ని చాటిన శిల్పి కరత్‌ ,

అదర్శవాదము, యదార్థవాదము, కాల్చ్బనిక "వాదా లనే రూఢమైన వాదాలను రూపుమావి, కరుణా కాతరుడగు శరత్‌ బాబు మానవ వాదాన్ని నెలళెల్పాడు.

" కథలు విలాస శ్రియులను, ఆచారదాసులను అధికంగా పర్గి ౦చారుగాసి, సంఘదూరులైనవారి సంగతి సాహిత్యంలో (వవేశవెట్టలేదు. ఇంతవరకు ఇతరులు విడిచి పెట్టిన కార్యాన్ని శరత్‌ బాబు చేశాడు.

చర్మితహీనులకు చర్మిత కలిగించిన మహారచయిత శరత్‌ బాబు.

మూనవత్వము మూర్తీభవించిన మహానీయుడు శర చ్చందుడు.

సంఘంచే బహిష్క-8ింపబడినవారి యెడల అపారమైన సానుభూతి ఆయన కుంచెడిది సంఘబహిమ్యూతుల యొడల సానుభూతి, సమవేదనే శరత్‌ సాహిత్యానికి _పేరణ అందు చేతనే అవి మనకు ఆదరణీయాలగుటకు కారణం వాలీ కీ

(శౌంచవియోగానికి తల్ల డిల్లుటవలన శోకము. శ్లోకముగా మారినన్షే దీనులు, పతితులు, పదదళితులు పొందుతున్న ఆవేదనకు వ్యధపడి ఆ కసగా హృదయుడు రచన చేశాడు. అందుబేతనే ఆయన రచనలన్నీ కన్నీటి కాలువలుగా వెల

80 శర ద్ద ర్గనం౦ వడినవి అనుకంపనీయమైన పాతపోమణీ శరత్‌ సాహి త్యం యొక్క వెశిష్టం, సంఘ బహిష్క్బూతుల వ్యధా వేదనే ఆయన రచనలలో కనిపించేది. స్వష్న సౌందర్యం, భావమాధుర్యం కాదు శరణ్‌ రచనలలో మనకు కనపడేది. మజి సొానుభూతి సమవేదనా మాధుర్యమే శరత్‌ నాహి త్యంలో నోచరించేది. సంఘ నిపేధాలవల్ల నలిగి నశించే పీడిత మానవుల యెడల పరమ కారుణ్యంచే కంపితుడై న శరచ్చం[దునికంయె (పముఖ రచయిత ఇంతవరకు అవత రించ లేదు

• నేను తరచు పాపుల చరిత నవర్శి చాను బహుశా చారు పాపంకూడా చేసివుండవచ్చు. అంత మా నికి వారికీ ఉరిశితు వేయవలసింబేనా + మానవాత ను నే సెన్నడూ తిరస్మరించలేదు ఎవరినైనాసళే 'నీవుపాపీవి అని అనటానికి నాకు చాలాకష్టంగా ఉంటుంది. ఒకమాటు డిన మానవుడు మరల కాగుపడలేడా + మంచి చెడ్డలు పూానవు లందరిలోనూ ఉంటవి కొందరిలో చెడు అధికంగా ఉండవచ్చును అంతమా. కాన వారు తిరస్కా.రప్మాతులా 1 నేను పాపం మంచిదనటంలీేదు పాపం చెయ్యమని కూడా జే నెవరినీ (పోత్సహించను వెడ్డవారిలోగల మంచినికూడా మనమందరమూ ఓప్పుకోవాలని నా ఉద్దేశమూ అని ఆ శరుగాకాతర కథాశిల్చి అన్నమాటలు అనుసరణీయ ములు

ఆయన సంభఘుచాష్ట్యాన్ని ఖండించాడు గాని సం ఘంవై చాడి చేయలేదు,

శరద్దిర్గనం శ్రి!

తి యడల ఆయనకు ఆదరాభిమానా లుండెడివి.

అయన రచనలలో వేళ్యలను, వేశ్యా లోలురను మాపవీంచాడు గాని, ఎక్కడా అశ్లీ లమైన మాటలు వాడ లేదు ఆయన రచనలన్నీ ఉదా త్తములు

ఆయస పురుషు పాాతలకంశకు ఆత ప్మాతలు ఉజ్జ్యల మెసవి. వార్మి పేమ ఆదర్శ పాయమైనది నారు కాముకు రార్మడుకారు;,. అనురాగిణులు, అభిమానధనులు శరత్‌ పాతలు మనకు అభిమానులుగా, అత్మీయులుగా కనివిస్తారు.

శరత్‌ కు ఒళ ఆరూఢమెన నీతి లేదు గాని సాధన ఉన్నది ఆయన వ్వాస్తవికతే నగ్నతకాదు - సమన్య ఆయన రొమాన్సు (వపణయ వీలాసంకాదు, అత 'శ్రపరిణయం

నిస్వార్థ సమర్పశణే శరత్‌ వాబు జీవనమం[ తము

జీవిత వోలాహలమునుండి, అమృతపు సోనలు కరి పించిన అపరం భవభూతి శరచ్చందుడు.

అజంతా అఆళేఖ్య సంపద బేనికొరకు? మానవజాతిని కరుణాంతరంగితం చేయుటశే.

అజంతా శిల్పిచేసిన కార్యమే, ఈ కరుణా కా తరకళథా నిల్చి చేసినది.

ఓ నవలా చ్మకవర్తీ నీవు ధన్యుడవు. శరచ్చం [దుడు అనేనీ నామము సార్థకము .

శ్రిగీ శర ద్ద ర్శ నం కుటుంబ వృ త్త్రాంతం

వరణ్‌ బాబు రచనలు చదవటానికి ఎంత ఆనంద పదంగా, ఆశ్చర్య కర౦గా ఉంటాయో, అట్లాగే అయన జీవితముకూడా వుంటుంది.

ఆయన బంగాళా ేశంలో హునగ్సీ జిల్లాలోని "జీవా నంద ఫురవినే కుగానూన 1876 సెన్టెంబరు 15 వ 'లేవీన జన్మించాడు ఈ (గామ నొప్పతనం వదీ నగోచరించదు. సు పసిద్ధ వంగ కవీరదుడగు భారత చందుడు ఇక్కడ జని శ్రంచిన మాట వాస్తవమే. కాని అయన వాల్యమే ఇక్క-డ గడిచినది. ఆయన కవిగా ప్రసిద్ధి గాంచిందిమరొక చోట అట్లాగే శరత్‌ వాల్య జీవితంకహాడా ఇక్క-డే గడి చిందిగాన్తి ఆయన పతిభకు దోవాదం కలిగింది. భాగ ల్పూరులో,. అయినా ఈ సుపసిద్ధర చయితల పాదధూలళిచే ఈ పల్లె (పఖ్యాతిగాంచింది,

శరత్‌ తంగడిపేరు మోతీలాల్‌ చటోపాధ్యాయ. వీరిది కులీన [చావ శ్ర౯వంశం మోతీవాబు మధ్యతర గతికి చెందిన వాడగుటచేత జీవనోపాధికై వీ వృత్తిలోనూ (పవే శించనందున ఆయన సంతానం దర్శిదంతోనే కఅెధపడ వలసి వచ్చింది మోతీబాబు భువనమోహినీజేవిని పరి ణయ మాడెను ఆయన దర్శి ద౦ంలో నేగాశ్కు సంతానంలో కూడా కుచేలుడే. తొమ్మండుగురు పిల్లలు (పధమంగా పుట్టిన ఆడవిల్ల అనిలాబేవి అనంతరం అమర కళాజీవియగు శఫరచ ౦[దుడు ఉదయించాడు తర్వాత మరినలుగుకు కలి గారు గాని వారువాల్యముననే మరణించారు. అటుపిటమ్మ

(5) శరద్దర్శనం శ్రీ ఇద్దరు మగపిల్ల లు, ఒక ఆడపిల్ల కలిగారు. వడవవాడు (పభాసచం దుడు ఎనిమిదవవాడు (వకాశ చం దుడు. కడగొట్టు పిల్ల సుశీలా టేవి. వీరందరూ భాగల్పూరులోనే జన్మించారు. ఏరిలో (పళాసచంద్రుడుసన్యసించి రామ కృన్ల్న మరంలో చేరి స్వామా వేదానంద అనే ఉకుతే (పసిద్ధడయ్యాడు, ఏ8 వంశములో సన్యసించిన వారిలో ఈయన వడవతరంవాడు (పకాశచందుడు శరచ్చందుని (శేరణచే పరిణయమాడి నృవాస్థుడెనాడు.

శరచ్చందుని మాతామహుడగు శీదా5్‌ నాధ్‌ గంగోపాధ్యాయ ఛాగల్పూరులోని (పవాస వంగీయులలో గారవనియుడుగా కణ్యత గాంచాడు వీరన్నదము శ్రలు అయి దుగురు వీరంతా సమస్టిగానే వుంటూవుండేవారు * శీదార శాబుకు రాకూర్‌ చాస్‌ గంగోపాధ్యాయ, విపదాసు గంగో పాథ్యాయ అని ఇద్దరు కొడుకులు శిరత్‌ తల్లి అగు భువ నేశ్వరీ జీవి శీదాక బాబుకు మధ్యమ సంతానను, మోతీ బాబు ధనవంతుడు కాకపోయినా, సద్వంశజుడని, కులీన ాహ్మఎడని (గ్రహించి తనకూతురు నిచ్చాడు శీడార శాబు

*ః జూంకుంటు కుటుంబంలో శరత్‌ బాబు పెరుగుట చేత అందులోని అనుభవాలను అధికంగా కళ ఛకు కట్టినట్లు చితించాడ్‌ వంగ రచయితలలో సమిష్టి కుటుంహాన్ని శరత్‌ వలె పాగా చితించినవారు లేరు ఈ గౌరవము ఆయ నకు ఒక్క_డికె చెందుతుంది.

శశీ శరద్దర్శ వం బాల్య౦ = గరామారం

మోతీబాబుకు వీల్లలంకే. బహ్ముపేమ.. అరోన వారితో ఆడుతూ, పాడుతూఉండేవాడు ఆయనతసనజన్థలో ఎవరినీ కొట్టీ ఒ తిట్టే యెరుగడు ఈ _పేమచేతను అధికంగా భావదగ త్తులో సంచరించుటచేతను సంతానాన్ని. అదు పాజ్ఞలో పెట్టలేదు అందుచేత శై శవావస్థలో కరత్‌ చదువు సంధ్యలకంకె అటపాటల్లోనే అధికంగా కాలమేపం చేస్తుండే వాడు, చేపలు పట్టటం, చెట్లు ఎక్కటం, ఆయనకు వెన్నతో "పెట్టిన విద్య "బెంగాలీలు మత్యి భుక్కు.లనన్న సంగతి సర్వదన విదితం. పిల్లల జుట్టు ఎప్పుడూ ఆయన చేతిలోవుండేది వారితో ఆడటం, పాడటం, అల్లరి చెయ్య టం అయనకు సరదా.

తన బాల్యాన్ని. గురించి ఆయనే ఒకచోట ఇట్లా వాళౌడు.

“బాల్య జీవితమంతా నాకు హెగా శసకం చేపలు పట్టటం, డింగీలు తోయటం నావలు నడపటం, రోడంతా అప్పటి నా పని అప్పుడప్పుడు యా_తాదళాలవెంట బయ లుబేరి కాలం గడిపేవాడిని అందులోని ఆనందం అంత్యం కాగానే భుజాన అంగవ(్త్రుం "వేసుకుని ఉధ్రైేశరహితంగా పోయేవాడిని విశ్వకవి కావ్యములో ఉభ్రేశరహితంగా "లేనట్లుగా మాతంకాదు నాయ్మాత మరొక విధంగా, అందులోకూడా అలసి పోయినప్పుడు అగిగిన కాళ్ళతో, అలసిస జేపాంతో, ఇంటికి వచ్చేవాణ్ణీ అంతూ పొంతూ

శరద్దర్శనం౦ ్రిన్‌ "లేకుండా "జేశమ్మ ాకిగా తిరిగి వచ్చిన నన్ను వూ వాళ్లు ఎంతో ఆదరాభిమానాలతో ఆలింగనం చేసుకొని ఆదరించే వారు. అటుతర్వాత పారళాలకు పంపేవారు. అక్కడ బోధోదయం, పద్యపారం పరించుటతో పరవళుడనై నా (పతిజ్ఞ మరచే వాడిని. దుష్ట సరస్వతీబేవి నాపైస్వారీ చేస్తుందని (గ్రహించేవాణ్ణి అటుతర్వాత మళ్ళా సంచారం చేసేవాణ్ణి. ఇట్టా కాలమేపం చేస్తూ వోధోదయి “పద్య పారములు” పూర్తి అయ్యేసరికి నా చాల్యములో ఒక అధ్యాయం పూర్తయింది. | ఈ వర్ష నలవల్ల ఆయనకు చదువు సంధ్యల్లో అభి మాన మున్నట్లు కన్పడదు వైగా వైముఖ్యం కనపడు తుంది శరత్‌ మాదిరి వ విల్లవారైనా అట్లా చేసినట్ల యితే భవివ్యత్తులో సాహిత్య జగత్తులో అతనికి స్థాన ముండదు. ఈ ఆట పాటలయందు అకురాగం, తిప్పకాయ తనం? తిశగటం, పర్య వేశుణ అయన (పతిభ వికసిం చుటకు అవకాశం కలిగించినవి. ఈ అనుభవమే అేకపోతే ఆయన కుర్చీలో కూర్చుని (వాసిన నవలలు ఇతర రచ యితల రచనల మాదిరిగా ఉండేవి ఆయన స్వీయానుభ వాలు సన్నిహితుల జీవితాలు, సాహిత్యంలో పెట్టుట చేతనే ఆయన రచనలన్నీ సజీవరచనలు కాగలిగినవి అందు లోని ప్యాతలు, వస్తువు. ఆయన ఉఊహించినవికావు ఆయ నకు పరిచయమైనవి, అనుభవించినవి. అందుచేతనే ఆయన ప్యాతలు రక్త మాంసాలతో సజీవ చితాలుగా మనకళ్ళ ఎదుట నిలబడతవి,

86 శరద్దర్శవనం

"జీవడాసు నవలలోని పూర్వ్యభాగమంతా ఆయన జాల్యజీవి తానికి సంబంధించినజే జేవడాసుకు, జేవానంద భురానికి సంబంధమున్నట్లు తోస్తుంది వదె వమైనప్పటికీ వైన కనపరచిన ఆయన స్వీయ చర్మితతో జేవదాసు చాల్య వర్శిన అధికంగా సరిపోతుంది. ఈ సంగతి పారకులకు పరిచయ పరచుటకు ేవడాసులోని కథా (ప్రారంభాన్ని ఉదహ రిస్తున్నాను ఆ

“వె శాఖ మాసంలో ఒశనాటి మధ్యావ్నా శాలం ఎండ నిప్పులు చెరుగుతోంది ఇక తాపం సంగతి చెప్పనక్కర "లేదు ఇటువంటి సమయాన ముఖ్టీలవారి "జీవదాసు ఆ ఉరి వీధి బడిలో ఒకమూల చిరిగిన చాపమిద కూరు సని, పలక పుచ్చుకుని, ఈ ళ్ళమూస్తూ ఆెపస్తూ, క శ్లారచావి, ఆవలించి అఖరుకు గాఢధాలోచనలో పడ్డాడు ఇటువంటి సమయంలో పొాలాలమిదుకుపోయి, గాలిపటం ఎగర వేసుళకొనుటకు బదులు బడిలో కట్టిపడ వేసినట్లు వుండటం ఎంతమా[తం మంచిది కాదని తేల్చివేశాడు. అతని 'తెలివైనబ్యురకి ఒక ఉపాయం కూడా తట్టింది అంతట పలక చేతపట్టుకొని లేచి నిల బడ్డాడు.”

“మధ్యాహ్నం భోజనాలకు బడి విడిచిపెట్టారు. వల్ల లంకా నోలచేస్తూ దగ్గరలోవున్న మ్యరిచెట్టుకిందచేరి నోడు చళ్ళ అడుతున్నారు. కేవదాను అటుశేసి ఒకసారి చూచాడు. మధ్యాహ్నంపూట అందరిని విడిచి పెట్టినా అతన్ని నమూతం విడిచిపెట్టు ఎందుకంళశు అతడొకసారి బడినుంచి బై. టపడ్డా డంకే మళ్లా బడికిరాడు ఈ సంగతి అ బడిపంతులు గోవిం

శరద్దర్శ్గనం 87 దుడు అనుభవంమిద తెలుసుకున్నాడు వగా ేవదాసు తంగడికికూడా అతనిని ఇంటికి పంపవద్దనే ఈ కారణాలన్నిటి వల్ల అతడు ఈ సమయంలో బడిపెద్ద భోలా అవా_ల్తీలో ఉండవలసి వచ్చంది.”

ఈ నోవింద పండితుజే శరల్‌ ఇాబు గుకువగు పీయారీ పండిత్‌ . తర్వాత ఈ ఏధిబడి వర్న్నాక్యులర్‌. స్కూూూలుగా మారింది. ఈ న్క్కూల్లో నే ఒక అద్భుతమైన్న ఆడపిల్ల ఆయ నకు సహపారినిగా ఉండేది. ఆ విల్ల ఆయనకు అన్ని పను ల్లోనూ అండదండళశా ఉండేది పారశాల్లో ఆయనకు ఎవరి తోనూ పడేదికాదు కాని ఈ పిల్లమా తము మంచీవెడూ అని విచతుణ లేకుండా అన్నిట్లోనూ ఆయనకు సవాచరిణి, ఈ వీల్ల అంశు ఆయనకు (ప్రాణాలు లేచి వచ్చేవి అయినప్ప టికి కోపంవస్తే చావచితక కొన్లువాడు ఈ ప్మిల్లమ్మూత౦ం తన చెలికాడు ఎంతళొట్టినా తిట్టినా మళ్ళీ కొన్హేదికాదు. వారు పోట్లాడుకోటం ఎంతసేపు కలసిపోవటం ఎంతకేపు ఈ పిల్ల యందుండే గాఢాభిమానముచేతనే తన సాహిత్యములో ఆమెను అమగజీవిగా చేశాడు జవదాసులోని పార్వతి, శ్రీ కౌంతలోని రాజ్యలవీ. శ ఈమే అని అనుకోటానికి | పబల కారణాలున్నవి. బేవానందపూర్‌ విడిచిన తర్వాత ఆయన ఆ వీల్లను తిరిగిచూచి వుండకపోవచ్చు ఆమె అసలు పేళే మిటో ఆయన ఎన్నడూ ఎవరికీ చెప్పలేదుకాన, చేవడాసు లోని పార్వతి, శ్రీకాంత్‌ లోని రాజ్యలమీ, సజీవమైన శ "రెండుపా_ తలను పరికించిన వారికి కల్పిత ప్యాతలుగా మూ్యతం కన్చించవు శరత్‌ సాహిత్యములో ఈ ఉభయుల

1! శరద్దర్శనం చరి (త వంగసాహిత్యంలో అమరసృష్టి అంటారు వంగీయులు

మోనలీబాబు గంభీరుకడు కాదు అందుచేత ఆయన తన వీల్లలతో కలసి మెలసి ఆడుకూ, పాడుతూ, అనందించే వాడు కాగితాలతో పడవలు చేయటము బొమమ త్ర చేయ టము, ఇట్లా అనేక పనులతో వీల్లలతో కాలమేసం చేస్తూ ఉండేవాడు ఆకోమల హవృాదయువి అధికంగా శరచ్చుం[దుడు ఆకర్షి ౦చాడు; ఆయన సలకా బలపమూ పుచు కొని వీల్ల గక అతశరాలు (వాసివెస్టేవాడు అయన అత్షరాలు ముత్యాల కోవల్లాగా ఉంజేవి తండీ దస్తూరి శరత్‌ బాబుకు అాగా అబ్బింది మోతీఛాబు దస్తూరి ముత్యాల్లాగా ఉండటమే కాదు, ఆయన అనేక శిల్చాల్లో దతుడు మన కావీరాజుగారి వలె ఆయన కళాహృదయం కలవాడు లౌకిక విషయాల్లో అయన ఉదాసీనముగా ఉండేవాడు (పతిభలో మాతం ఆయన ఆఖండుడే దరి దేవత ఆయనను పట్టుకొని వీడించి నందువల్ల ఆయన (పతిభ విశసించుటకు అవకాశం అేక పోయింది.

మోతీబాబుకు బెంగాలి, అంగ్గఫాపలు తెలుసు ఆ కాలములో వదైనా ఉద్యోగము సంపాదించుట శేలిశే. ఆయన వ్‌ ఉద్యోగ ములో (పవేశించినా ఎక్కువకాలం ఉండే వాడు కాడు, ఆయన కళాహృదయం చాస్య బంధనాల్లో ఉండుట కంగీకరించేదికాదు ఆయనకు కధ, కావ్యము, నవల, నాటకము మొదలగు సాహిత్య ఇాఖలన్నిటా పవేశము కద్దు. ఇంతేకాదు ఆయన గొప్ప చితకారుడుకూడా,

శరద్దర్శనం శ్రీ వక్షాగచిత్తముతో ఎప్పుడూ చదవటవో, [వాయటమో చేస్తుండేన*డడు ఆయనకు చదువుకొనుటకు, ఎౌసుళొనుటకు చక్కని సరంజామా ఉంటేది. మంచికలానికి కొత్తకొత్త పాళీలు ట్టి అందమైన కాగెతాలమిద రచనలు వేస్తూఉండే వాడు కాని దురదృష్టవశాత్తు ఆయన జీవితములో వరచనా పూర్తికాలేదు. ఒక (గంథం [(పారంభించి దానిని పూర్తి చేయకముందే మరొక నూతన రచన ఆరంభించేవాడు ఊఉయన ఆదర్శము ఉన్నతముగా ఉండేది ఆయన ఆరంభించిన ఆ ఆదర్శాం౧కి అనుగుణ్యంగా లేశపోయేటప్పటికి దానిని అసంపూర్తంగా నదలి మరొక నూతన రచన (పాఠరంభించే వాడు / శరచ్చుం దుడు కాల్యములో రహస్యంగా తండి రాచనలనీ్న్‌ చదివి ముగ్దుడయ్యే వాడు. శాని అందులో వఓకటే పూర్తికానందుకు ఆయన విచారపడేవాడు ఈ అసంపూ ర్వి రచనలను ఎలా పూర్తిచేయటనూ అని ఆయన ఆలోచిస్తూ ఉండేవాడు ఈ ఆలోచనే ఆయన సాహిత్య రచనకు పథమ (కణ అయింది చిత లేఖనిములో కూడా అలాగే ఉండేవాడు ఆయన ఆరంభించిన ఏ చ్నితమూ పూర్తి చేయలేదు *, మోతీహాబు తల్లి మరణానంతరము భాగల్నూూ లోనే ఉంటూ ఉండేవాడు. ఈ శిల్చిని ఆ గంగూలీ వంశియులు గౌరవముతో భూచేవారు కాదు ఆయన సంపాదించకుండా ఉండటము, అహర్నిశలు వదో చదువుతూ, ఎొస్తూఉండ టమే కారణం ధనమే (వధానమనేవారు కళావ్యాదయాన్ని

4లీ శరద్దర్శనం౦ ఎలా గారవించగలరు! సహజసిద్ధమైన మోతీబాబు శిల్ప నైపుణ్యం అనుకూల వాతావరణం లేకపోవుటచేత, వెల్లడి అగుటకు అవకాశం అేకపోయింది ఆయన పనంతా ఆవిధంగా అసంపూర్మ ౦గా ఉండుటచేత లోకానికి ఉపయోగ పడ లేదు. శరత్‌ బాబుకు తంగడిగుణాలు బాగావాత్తుకొని పోయి ఉండవచ్చును

ఇతమల దృష్టిలో ఆయన తండిబలహీనుడు, వపని చేయజూలని అసమర్థుడు (బతుకు "తెళువు తెలియని పనికి మాలినవాడు కాని ఆయనకు అలుసు అయన వాగు భావించినడానికి భిన్నుడని తన రచనను పూ _ర్రిచేయక పోయినా పూర్తిచేసీన వారికంకు అధికుడని అందుచేత తన రచనల్లో జయశీలురకంశే విఫలజీవులే విన్నాణంగా విజయో జేతంగా చి తించ బడ్డారు ఈ భావానికి మూల బీజము ఆయన తండిని దృష్టిలో పెట్టుొనుకు అనుటకు అవకాఖాలు అధికంగా కనిపి స్తవి.

వ్ర చ్చృందునితల్లి ఆడంబరములేని సాధ్వి కుటుంబం లోని వారంతా ఆమెయెడల భక్తి (శద్ధలు కలిగి ఉండే వారు, ఆమె కోమల హృదయం అందరి మఃఖాలను పంచు కొనేది. గ ఎవాపాలిత పళశుపవ్యైదులనుకూడా తన పిల్లల వలె (ేమతో చూచేది. వాటి కష్టం తనకష్టంగా భావిం చేది. గన్సి దయాదాశీ,ణ్యాలన్నీ శర చ్చం(దుని కోమల హృదయంలో అంకురించాయి సాధాగణంగా వీల్లలు, పిల్లు లను, కుక్క-లను కొట్టటం కద్దు. ఆయన అటువంటి పనులు చేయక పోవడమేగాక, ఎవడు చేసినా సహించేవాడుకాదు.

(4) ళరద్దర్శ న౦ శీ! సాధారణంగా పతి యింట్లోను వీల్లలను అసలు జరుతో కాకుండా ముద్దుతో “బుజ్జి అనో వదో పేకుుతో వీలుస్తుంటారు. శరచ్చుందుని “న్యాడా” అని పిలిచేవారు. ఆయన తల్లి ఈ క్మరవొడు పెద్దవాడై శే నమ దుఃఖా లస్న్‌ దూరమై పోతాయని అనుకునేది జీవానందపురంలో ఉన్నస్పూడు బడికి వెళ్ళడం... ఒక యుగంగా ఉండేది అష్పుడాయనతల్లి పడరాని బాధపడేది. ఈ క్యురివాడు ఎప్పుడైనా వాగుపడి, నా కష్టాలు తీక్ళు శాడా అని భావించేది అమె అత్తగారు మాతం అనున యంతో అంటూ ఉండేది విల్లా నువు వమా దిగులు పెట్టుకోమాక నీ పిల్లవాడి మనస్సు ఎపూనో. ఒకప్పుడు మారిపోతుంది టేశ బేశాల్లో అతను ఖ్యాతి గాంచు తౌడు. ఈ మాట నిజం ,బతికివుంకు నివు చూస్తావు, నేనువూాడక పోయినా, ఇది యదార్థం” అనేది. అము (బతికివ్రుంశు అత్త ఊహించిన భవిష్యత్తు మిధ్యకా లేదని గహించెది అమె అన్నట్టుగానే దర్శిద దుఃఖ బాధలనుధవించే తల్లిదండ్రుల ప్యుతుడగు శరచ్చుం (ద్రుడు విద్యార్థి వేతనంపొంది _పవేశిక పరీతలో ఉత్తీర్లు డగుట గాంచెను అనంతరం తన [పియ పుతుడగు శర . చ్చందుడు వంగసాహిత్యా శాళశములో పూర్ణ చంద రూపంతో ఉదయించగలడని ఆమె స్వపష్నములళోనైనా అనుకున్నదో అేదో భాగల్చూరులో ఆయన ప్రవేశించిన తరగతిలో ఆయన కనుళకూలమైవ విద్య అబ్బ లేదు సూత బుద్ధిగల

శీల *ళరర్ద్హర్శనం శరచ్చం[ద్రుడు ఈ సంగతి వెంటనే గ్రహించాడు. ఆయన బాగా చదివి మంచివిల్ల వాడని వీంచుకున్నాడు అయినప్ప టికి అసమయమనులో అయన మనస్సు నురియొకచాని పైకి పోయింది. తాలింఖభానాలలో _పవేశించి మల్ల విద్య మొద లగు నవి నేర్చుకొని జేహాదారుఢ్యం పొంగాలని. కాని ఆశాలంలో మధ్య తరగతి, వారు ఇది ఒకపోకిరి తనంగానే భావించేవారు ఇందువల్ల ఆయన రహస్యంగా ఇందులో (పవేసించాడు. దగ్గరవున్న ఒక (వచేశములో ఆయన తన శిష్య సమూహముతో ఒక ర్యాతివేళ ఒక తాలింభానా స్థాపించాదు, ఈ తాలింఖభానాలో అన్నీ ఉన్నాయి- గాని, శరలల్‌ బార్‌ లేదు దాసిని కొనటం చాలా కష్టము. అందుచేత వాసాలు తెచ్చి ఆయనవానిని *ేకలల్‌ వార్‌ గా వపేళాడు ఇప్పుడు ఆటలపాటలతోపాటు చదువు సంధ్యలయందు కూడా ఆయనకు అధికానుకాగం కలిగింది. పాఠ్యవు సృకాలే గాళ్ళ కనపడ్డ వు స్తకమల్లా చదవసొగాడు. భాగాల్పూరులో ఉన్నప్పుడు తాతగారి ఇంట్లో “సంసారకోశ” మనే పేరుగల ఒక గంథం కంటపడింది. దానిని కంర_స్తం చేయసాగాడు, వలలగు “ద్భుతిక సమం కే అధికఇష్టం. అబువంటిజే ఇది. అందు చేతే చదవటాంకి చాలా ఇంపుగా వున్నది అందులోని నిజానిజాలు ఆ క్మురవాడి శేమి "తెలుసు! అచ్చులో పడ్డదం తా యధార్థమని భావించి, బట్టీ పెట్టసాగాడు. ఈనాడు. తాయె తులు కట్టుకొంకే అన్నిట్లోనూ జయం పొందగలరని ష్మతిక

శరద్దర్శనం౦ "క్షనీ లలో (వకటింపబడుతున్న ట్లుగా నే సర్వభయాలు, ఆపదలు, నివారించే మంతం ఒకటి అందులో ఉన్నది. ఆ మంతమిడి, “మ్‌ [హీం, ద్యుం ద్యుం రత రత స్వాహ “= ఈ మంళాన్ని తన బెలికారడకు కూడా ఉపజే శిస్తూ ఉండేవాడు. అకోశములో పాములను స్వాధీనపర్సుకునే (పశకరణము కూడా ఉన్నది. దానిని చదివి (వయోగం--చేయా లనే ఉన్దేశముతో ఒక పామును పట్టుకొన వోయేసరికి అది కాటు వేసింది. వవో మందులు మాకులుపోసి ఆయన వాణ రతిణ చేశారు సర్పాల ఠరలమిద మణులుంటవని, అఆ మణులు తీసుకునే విధంకూడా ఆ [గంథంలో ఉన్నడి అఆ మణులు తీసుకోవాలనే తలంపుళలో పాములను పట్టుకొను (పయత్నము చేశేసరికి ఆ పన్నుగాలు పడగలువివ్పి వైపడ పోయేసరికి చెలికార్మడు వాటిని క్య్రరలతో చావమోదారు అనంతరం ఈ సంగతంతా బూటకమని ల్‌ హీంచి ఆయన జసమేజయు౨ివలె సర్పయాగం చేయసాగాడు ఈ పనులన్నీ శీ, కొంతలో కళ్ళకుకట్టినట్లు చ్మితిం ఛాడు. ఈ మం్యతం పఠించే సంగలేకాక (శ్రీకాంత ఇంద నాధులు కలసి ఇాహజీదగ్గ రకు సర్పణాధ కలగకుండా ఉండ గలందులకు, వనమూలికలు తెలుసుకొనేందుకు, అనేక ఆపద లకు గురై అరుగుళణూండడమూ, సర్పాలు సాాధీనమగుటకు మం్యతాలు పిస్తూ పర్వతాలు ఎక్కుతూ ఉండటం ఎంతో అద్మురంగా (శీకాంతలో చితించాడు. ఈ విచి లోపడి శరత చాలా రోజులు యముట్లా తిరిగాడు,

శక శరద్దర్శనం

ఆయన అధికంగా జట్టుతో తిరుగుతూ హ్నా, ఒళ్టూక ప్రూడు వాళ్ళందరను విడిచి, ఏకాకిగా ఎక్కడికో వెళుతుండే వాడు. ఎక్కడికి వెళ్ళావని వాళ్ళంశే తపోవనానికని జవాబు చెప్పుతూ ఉండేవాడు కాని ఈ తపోవనాన్ని ఎవరికీ మభూపించే వాడుశాదు ఆయనకంశేు వయస్సులో చిన్న వాడు, చెలికాడు, అయిన వేలువిడిచిన మేనమావు సుశెంద నాధ గంనగోపాధ్యాయకు మాతం ఈ తపోపనాసన్ని భూవీం చాడు ఆయన దీనినిగురించి ఇట్లా (వాశాడు.

“ఘాోమవంశీయుల పాడుబడ్డ ఇంటికి జత్తరాన ఒక వైపున గంగానదికి దగ్గరగా కొన్ని నిమ శ్రచెట్లు వెరగి చిమ్ణు చీకటి చేసినవి దానిచుట్టూ లతలుకూడా అల్లుకుపోయి నర మానవు డందులో (ప్రవేశించటానికి ఏళ్లీకుండా వున్నవి. శరల్‌ ఎట్లానోఅట్లా ఖాళీ చేసుకొని అందులో _పవేశించాడుం లోపలవున్న ఆ కా_స్త్మపబేశం పరిళు భముగానే వున్నది ఆ పచ్చని తీగెలగుండా సూర్యకిరణాలు అందులో (పవేశిం చాయి పాలభానుని కిరణాలు బంగారు ఛాయలతో (పస శిస్తూ, అతి మనోవారంగా అగవించాయి ఆ ఆనండాన్ని అనుభవించి, తన్మయత ' పొందవలసింటే. దగ్గరనున్న రాతితో ఆ లతాకుంజమువై విసిరి రావలసినదిగా తన చెలి కారి చేరపిలిచాడు ”

*ఆ చెలికాడు భయః3 ంపీతుడై. (పాణాలు బిగబట్టు

. కొని మితునిదగ్గరకు చేరాడు. గంగానది దూరాన [ప్రవ

హించటం కనివిస్తున్నది. మందమారుతం శరీరానికి తాకి పోయి. గొల్చుతున్నది . చెలికాడు ఈ దృశ్యాన్ని

శరద్దర్శనిం శీర్‌

చూచి, ముగ్ధుడై ఈ (ప్రదేశం బహు రమణీయంగా వువ్న దన్న్నెడు.”

దానికి శరత్‌ ఇట్లా అన్నాడు. *ఈ రమ్య పదేశంలో ఉండి అనందించటఎ నాకు చాలా ఇష్టము. ఇక్కడ కూర్చుండి ఏమేమి ఆలోచిస్తానో నాశే తెలియదు.” అంతట చెలికాడు ఇట్లా అన్నాడు. *ఒంటరిగా ఎప్పుడూ తావద్దు. ఇక్క-డ పురుగూపు.టా వుంటుంది. ఈ సగంతి తెలుసా?”

ఈ తపోవనముతో జీవదాసులోని దృశ్యాన్ని పోల్చ వచ్చును. జీవదాసు బడి పెద్ద కంట్లో కారంకొట్టి ఎట్లానో అట్లాగు లప్చించుకొని పారిపోయేవాడు. అతని అంతు పొంతులు ఒక్క పార్వతికి తప్ప ఇతరులకు ఎవరికీ తెలియదు.

“పార్వతి తినటానికి వవో కొంచెం చెంగున మూట కట్టుకొని జమిాండారుగారి మామిడితోటలోనికి వెళ్ళింది. ఆ తోట వారింటికి చాలాదగ్గ లే ఉన్నది. అందులో ఒక వైపున ఒక వెదురుపొద దట్టంగా బలిసివున్నది. చాటుగా పొగ్య తాగటానికి ఈ వెదురు గుబురులో మరుగు చేసుకున్నా డని ఆ వీల్లకు తెలుసు. పారిపోయివస్నే, అతడు దాక్కొ-నే చోటు ఇచే. లోపళికొచ్చి చూచేసరికి, ఆ వెదురు గుబురు మధ్య హుక్కా. తీసుకొని కూరు ని గంభీరంగా. పీల్చుతు న్నాడు బేవడాసు.””

ఇట్లా ఆయన కాల్యజీనితాన్ని (గ్రంథస్థం చేయటమే గాక 'ాల్యమునుండీ (పకృతి రమణీయతకు, ఎట్లా ముగ్ధుడై శ పోయిందీ దీనివల్ల మనకు విదితమగుచున్నది,. ఈ (పక్ళతి

4కి శరద్దర్శనం౦ం పారవశ్యానికి వళుడై. హృదయం స్పందించే _పళ్ళతివర్శనలు “శీశాంత" లో చేశాడు.

భాగల్పూరులో ఉండేటప్పుడు ఆయనకు రా జే్యద నాధ మజుండార్‌ అనే స్నేహితుడుండేవాడు ఇతనినే రాజు అనేవారు ఈ వ్యక్షినే (శ్రీకాంత నవలలో ఇం దనాధు నిగా చి తించాడు రాజు ఆయన మంచి చెడ్డలన్నింటికి గురువు అతడు సంగీతములో పాటిలేనిమేటి విశేషీంచి మురళి వాయించుటలో మొనగాడు నావలు నడుపుటలోను, ఇెట్లు ఎక్కాడంలోనూ, చేపలు పట్టడంలోనూ, అర్ధరాతి వేళ నిర్భయంగా తిగగడంలోనూ, నాటకాలు అడడము లోనూ, అన్నిటా ఆ గురువువద్ద ఆరి ేరినాడు తబలా చవోరో నియం మొదలగు వాద్యాలన్నీ నేర్చాడు కాని, ఎన్ని జెబ్బలు తిన్నా మురళి మాతం హాగా అలవడ లేదు, తతిన్మూ వాటిలో గురువుకు తగినవాజే ఈ రాజుతోశలసి నాటకాలు వేస్తూ ఉండేవాడు. శరత్‌ శక్తీప్యాతలు ధరిస్తూ ఉండేవాడు, అతసి కమ్ముని కంరం, కోమలశరీరం, అందుకు అధికంగా ఒప్పేడి ఒకనా డు నాటకమువేసే రోజున హళా త్తుగా రాజు ఎక్కండికో పోయాడు. మళ్ళా ఎవరూ కళ్ళతో చూబామన్నవాళ్ళు లేనేలేకు. ఆ సంగ లే వృడయవిదార కంగా (శీకాంతలో చి(తిస్తాడు. అది వలం శాల్పనికం శాదని అందులోని (పతిశబ్బమూ ెబుతుంచి. (శ్రీకాంత హృదగరయపంనుంచి చెలువడిన (పలిమాటా అతడి గొప్ప తనాన్ని శనుణగానం వేయటమేగాక, కరత్‌ వ్యాకులహృద

శరద్దర్శ నం ఓ యాన్ని వెల్లడిస్తుంది. (శీకృష్ణుని రళ్యాణాన్నిగురించి అర్ద నుడు ధర గతో అతిదుఃఖంతో

“మన సారధి మన సచివుండు

మన వియ్యము నున సఖుఎడు మన కాంధవుండున్‌

మన విభుండు గుసండు చేవర,

మనలం దిగనాడి చనియె మనుజూధీశా[ అని విలపించి (శీకృష్ణుని గొప్పతనాన్నిగురించి కీ ర్తింవినశ్త, ఇం దనాధు3 గొప్పతనాన్నిగురించి చెప్పుతాడు (శ్రీశాంత్‌ .

శరచ్చంరదుడు ఆంగ్ల పాఠశాలలో (వవేశించిన (పథమసంవత్సిరం పరీతులో (పథముడుగా ఉత్తీ ధ్థడయ్యాడు. అందుచేత ఆయనను డబుల్‌ (పమోషను శేశార ఆ కాల ములో ఆయనకు విద్యయందు అధిక అభిమానం కలిగిందని వేలే చెస్పవక్క_ర లేదు. అందుచేత బడిలో ఆయనయందు అందుకు ఆదరాభిమానాలు కలిగాయి.

పాఠతికాలలోని (గంథాలను తీసుకొని త జేకదీషతో చదవటం ఆయనకు నేడు నిత్యకృత్యమెనది. నవీనచందుని శావ్యాలు, బంకించందుని నవలలు ఈశ్వర చం దుడు, భూబేవమై కేల్‌, దీసబంధుని పుస్తకాలు, గులేబకావళి, ఉడా సినీ రాజకన్య గు_ప్రకథ మొదలగు ఎన్నో (గ్రంథాలు చదవ సాగాడు. ఇంత చిన్నవయసులో ఆయనలో సాహి ఆస్ఫభిరుచి కలిగింది ఈ సాహి త్యాభిరుచి సంగీతంలోకూడా అభిమా+నం కలిగించింది. అందుచేత భాగల్చూరులోనున్న (వసిద్ధ గౌయ కుడు, రచయితల సుశేం్యదనాథ్‌ మజుండార్‌ ఇంట్లో (తతి

శప ౪రద్ధర్శనం దినమూ కొన్నిగంటలు వుంజేవాడు. సంగీత సాహిత్యాల గురువగు మజుందారుకు లేనీరు, హుక్యా. మొదలగునవి ఇచ్చి ఇచ్చుకేగాక సకల సవర్యలు చేయటం చాలా సర చాగా వుండేది లయన గంగానదికి స్నానానికి వెళుతూ వుంశే ఈ శిష్యుడు పంచెలు పట్టుకొని వెంట వెళ్లుతూంటడే వాడు ఒకనాడు గుగువుతో గంగానదికి వెళ్ళినప్పుడు ఒక ఆ రోదనధ్వని విని శాతరుడై కారణముకనుగొని వచ్చెను శాయబహుదూర్‌ అఘోర కాబువద్దకు కూడా అస్పుడపూడు వెళ్ళి పాళాలు చెప్పించుకునేవాడు. అందుచేత ఆయనను నూస్తరుమహాశయ్‌ ' అని అంటూ ఉండేవాడు. కిశోర శరచ్చం[దుడు అ తో సంధామించిన పిమ్మట ఆయనతో ఇట్లా అన్నాడట “అది యదార్ధమైన వడ్పండీ మాస్తము మహాశియా! ఆమె భర్త (గుడ్డివాడు. ఇతర ఇళ్ళల్లో ఇాకీరీ చేసి ఆయనను పోషీంచేది, గతర్మాతి ఆయన మరణించాక. అందుచేత ఆమె శ్రీరని దుఃఖంలో వుంది. గొప్ప ఇంటివారివలె ఇతరులు మూచుటకు తెచ్చి వెట్టుకున్న వడ్పుకాదు. ఈ దరిదురాలి దుఃఖం, హృదయాన్ని చీల్చుకొని వచ్చిన దుఃఖంి పద మూడేండ్ల క్మురవాడి నోటివెంట వచ్చిన యీ మాటలు విని అఘోం బాబు ఆశ ర్య పడ్డాడు ఆయన కలకత్తా వెళ్ళి నప్పుడు తన స్నేహితునితో యీ సంగతి చెప్పేసరికి ఆ మితుడిట్లా అన్నాడు " “ద్వు,ఖ భేడాలను (గ్రహించిన ఆ కురవాడు సామాన్య మైస క్మరవాడుమా తము కాదు అతడొకానొక దినమున,

(4) శరద్ధర్శనం 40 మనస్తత్వ వివేచనములో మంచి నిపుణు డవుతాడు 1 కాని అఘోరశకాబు అనా డాసంగతి అంగీరంచ లేక పోయినాడు. శరత్‌ లాబు గొప్ప రచయితగా ఖ్యాతి గాం చినపిమ్మట తన స్నేహిశు డానాడన్న్నమాట సత్యమే అని లంగీకరించక తప్పిందికాదు.

అత్తవారి ఆచరణ, ఆయనకు నచ్చనందూన మోతీ జాబు సకుటుంబముగా స గామానాచికి చేరాడు, శరచ్చుం (దణ హన్సీ (శాంచి స్కూల్లో (వవేశ పెట్టాడు రాజువద్ద పొందిన శిత్షణవల్ల శరత్‌ బాబు ఇక్కడ పీల్పలందరకు సర్షా నాడు. అసలు శరత్‌ కొంచెం కొంుకోణంగి, వగా రాజువద్ద తర్చీదు అగ్నికి వాయువు తోడై నట్టు ఇక అడి గారూ ఆయన సంగతి ఆయనతో తలపడుటకు ఎవరూ సావాసించేవారు కాదు, ఆెండువై పులా పదుకుగల చాకు ఫుచ్చుకొని తిరిగేవాడు ఈ కారణంచేతనో, ఇతర కార తాలవల్లనో పిల్లలందరు ఆయన పిడికిట్లోకి వచ్చారు ఈ పిల్లల జట్టుతో అతడు చేపలను తస్క-రించడం, తోటల్లో దూరి చెల్ల ఎక్కి. కాయలను దొంగిలించటం సాగించాడు. వాటినీ వారందరకూ పంచి పెట్టి వారందరూ తింటూ వ్రంకే అఆనందించషదం అనాటి అయన అనుదిన అనంద పద కార్య (క్రమము. సరన్వతీనది అనాడు సలిలఫూర్మముగా ఉండుట చేత అందులో ఈదడం సన్షా ఈ సంగతులన్నీ శ్రీ శాంత లో సజీవంగా చితించబడ్డవీ నిశిరా తి వేళ నిర్భయంగా వెళ్ళి తోటలోని పళ్లు కోసుకొచ్చేవాడు వార అతని తోనూ, అతని జట్టుతోనూ వేసారిపోయారు, పట్టుకొని

650 శర ద్ద ర్శ నం ఇెమడాలు తీద్దామని వారు చూచారు కాని ఈ గజదొంగ వారికి వనాడూ పట్టుపడ లేదు.

బీచడా సాదా ఈ దోపిడీ (పభువువద్దకువచ్చి చేయి జాజఉవారు చానకర్ణుకులాగా చానముచేసేవా డీ దొంగల దొర. చేపలు, పళ్ళు మినహీ మళేమోా మున్షేవాడుకాదు. శు సర్జారునకు మరియొక అనుచరుడు సదానందుడనే వాడుందేవాడు ఈ సదానందుడినే 'ళుభది అనే ఈన (పథమ నవలలో అమరునిగా చేసేశాడు. అల్లరిపిల్లవాడైన శరత్‌ తో స్నేహం చెయ్యవద్దనే సదానందుని తలిదర్మడులు వాలా కట్టుదిట్టం చేశారు. శాని అ కవలలిద్దరు సంశీతం వెట్టుళని సంచరించేవాకు సంశేతము (పకారం అర్ధరా తి శరత్‌ వచ్చి సదానందుని లేపేవాడు వారు ఛాలా సేపు చదరంగనూడి అటుతర్వాత తోటలవెంటపడి సక్షా తీర్చుకొనివచ్చి ఏమి ఎగుగని వారివలె విదపోయేవారు"

ఈ తడవ చేవానందపురము వచ్చిన తర్వాత తాను ఏ్‌ ఏ స్థలములలో సంచరించేవాడో, వ ఏ వ్యక్తులతో కలసి మెలసి తిరగేవాడో, అది అంతా ఆయన రచనలలో సజీ చంగా చితింప బడీనపి.

పంతులుగారు. (పండిత మహాశంప్‌ ) లోని కుంజ నాధుడు జేనానందిపురవాశే. విలాసి కధలోని మృత్యుం జయుడు అనే హతభాగ్యు డిక్క-డివాటే.

'్రీగౌంతలోని గలాయిదోజే తోటా యశోద ననూధి కూడా జీవానందపురంలోనిబే. జేవానంద పురము లోని రఘునాధ నోస్వామి ల(శమాన్నే 'శ్రీగాంతలోని

శరద్దర్శనిం క్‌!

నాలుగవ పర్వములో శ్రీ/శలస్తపురములోని అ్మశమముగా నర్ణి అ౦భాడు.

మోలీబాబు కోపముతో జేవానందపురం వచ్చాడు గాని ఇక్కడ జరిోోబెట్లా! అందుచేత భాగల్పూూర్‌ మళ్ళి వెళ్ళాడు కరత్‌ 1894 లో ఎంయైన్సు పరీతలో ఉత్తీర్లు డయ్యాడు ఆ

శరచ్చం[దుడు ఈ ఎం[యెన్సు చదివే సమయంలో నే సాహి త్యార, ఏన చేయసంకల్పించాడు తలవెర్టటుకలు వెంచ సొగాడు. “రవీందనాధ ళాగూరువలె తలపెంచి కవిత్వం చెప్పసాగావా” అని తోడిపిల్లలు పరిహాసం చేయసాగారు. ఆ కాలములోనే *కాకవాస' (కాకిగూడు) అనేచేరుతో ఒక కథ రచించామ. కాని అది ఆయనశే తృపస్నికలుగనందున డానిని తుదనుట్టించాడు. శరత్‌ బాబుకు చాల్యమునురిడి కూడా రవీందునివలె వాయాలనే ఆకాంతు ఉండేది. తన రచన రవీందుని స్థాయి అందుకోనంతవరకు తన ేీరుతో వీరచనా (వకటించగూడదని (ప్రతిన పూనాడు.

శామారములో నే ఆయన సాహిత్య సాధన [పారం భించినవాట సత్యమే కాని 8$ సంవత్సరములు వచ్చేవరకు కూడా తన రచనలను ఏ షతికక్తూవర్థ లేదా? రాచనా విమ యంలో అయన ఆదర్శం భోత్యుమ్ను తముగా తోండుట చేత నే ఆయన తన రచనప స్త “తోందరపజేనాడ్యు శాదు. ఈ కారణంవల్ల న్ట నిరంతర సాధవవన రోట్లో అనంఠరం గొవ్బ రచయి ర

చ శ్రళర్‌ 3

52 శరద్దర్శనం

బాల్యముకుండీ తనకు పరిచయమెన క్క పుకుములను, వారి వాస్తవికజీవితమును [గహించి, ఆయన తన సాహిత్య ములో వారిని అమరులను జేశాడు

యౌవనము

భాగల్బూర్‌ లో "లేజనారాయణ జ్యూబిలీ "కాలేజీలో 'వవేసించి ఎఫ్‌ ఎ చదవసాగాడు అఆ కాలంలో ఇంన్షీము నవలలను, వైళ్షూనిక (గ్రంథాలను అధికంగా చదివాడు. భేకర్‌, డిశెన్సు, మిసెస్‌ హెనీవుడ్‌ నవలలను అభిమాన ముతో చదవసాగాడు గ్యాన్‌ ఫిజిక్సు, పౌక్సలే మైన్సు మొదలగు (గ్రంథాలు ఆయన అభిమాన గ్‌ ౦థాలు. మిసెస్‌ హెనీవుడ్‌ _పఖ్యాత నవలయగు “ఈస్టలిన్‌* అధారంగా తీసుకొని అభిమాన్‌” అనే నవల రచించాడు మరికొన్ని ఆంగ్లానువాదాలుకూడా చేశాడు గాని అచ్చు, సమ. తం వెయ్య లేదు ఈ పుస్తకాలు చూచు భాగ్యంకూడా. ఇతరులకు 'ఖేకపోయింది. చదువు సంధ్యలయందు (శద్ధకలిగినా, ఆట పాటలయం దభిమానము పోలేదు అర్థర్యాతి వేళ రాజుతో కలిసి నిశాచరునివలె తిరిగేవాడు. ఇంట్లోవారు నమో అనే వారుకాదు. వమనా్న అంశ1ు అలిగ అంతూ పొంతూ లేకుండా ఇల్లువిడిచిపోయ్‌ అలవాటున్న సంగతి వాశెరిగిన టే, వగా చదువుసంధ్యల్లో ఏ లోటుపాటు లేకుండా ఉండె. అందుచేత వారు మానము వహించి వుండేవారు

అయన ఎఫ్‌ ఎ. క్లాసు చదువుతూ వుంజేరోజుల్లో లేళగ్రారింట్లో వృంజే పిల్లలందరికీ ర్యాతిళ్లు చదువు చెబుతూ

ళర ద్ద ర్గన6 58 ఉండేవాడు (పొద్దుపోయేవరకు చదువుతూ వుండేవాడు. ఎఫ్‌ వ. మొదటి సంవత్సరం సైన్సు పరీత్స గోపు జరుగు తుందనగా ఎవరికీ చదువు చెప్పకుండా ఆ రాతంతా సైన్సు పుస్తకాలు చదివాడు.

అ పరీశతలో ఆయనకు అధిక మాగ్కులు రావటం షూచి ఆయన కాపీ కొట్టినందువల్ల అలా [వాశాతని అను కున్నారు ఉపాధ్యాయులు అందుచేత శరచ్చం దుని తింిగి పరీవీంచారు వారు అడిగిన (పశ్నలన్నిటికినీ లిఖతపూగ్వక ముగా గాక, వ్య్నాగూపముగా నే నమాధానము ఇెప్పటం యభూచి వారు ఆశ్చర్యపడ్డారు ఆయనకు జ్ఞాఎకశ్సి అధి కంగా ఉండేది ఈ అసాధారణ డ్లూపకశక్త్‌ ఆయన మరణ పర్యంతం ఉన్నది,

సాప్‌" త్యాభిరుచి అ సమయంలో ఆయనలో అధి కంగా ఉంటేది మాతృభామయందు మమత అధికం ఆ శాలంలో చదువుకున్న వారంతా ఆం్గ్గభాపలోనే ఉత్తర పత్యు త్తరాలు జరుపుతూ ఉంజేవాగు. ఆయన మాతం అందుకు భిన్నుడు, తాను స్నేహితులకుగాని, బంధువులకు గాని, ఇంన్సీమలో ఉత్తరం (వాయకపోవట మేగాక, అట్లా (నాయటం అనుచితమని తన స్నేహితులకు, బంఢువులకు కూడా నిచ్చచెప్పుతూ ఉండేవాడు

వంగభామయం దనురాగము, సాహి త్యాభిరుచి, ఆయనతోనే ఆగలేదు. “శిళువు అనే లిఖత మాసషతిక వెట్టి స్వీయ కుటుంబము వారిలో కూడా సాహిత్యాభిరుచి కలిగించాడు,

54 శరద్దర్శ్గన6 స్వీయచరిత్ర

“శాల్య కాలమునాటి సంగతి, మౌాచిన్న[గామములో శవేపలు పట్టుతూ, డింగీలుతోస్తూ, నావలు నడుపుతూ కాలం గడుపుతున్న సమయమది వై చిత్యంకావాలని మధ్యమధ్య యా తాదళాలవెంట బయలు జేరాను దానిలోని ఆనందం సూర్చికాగానే భుజాన ఒక అంగవ(స్త్రం వేసుకొని ఉద్దేశ రహీతంగా య్మాతచేయసాగాను విశ్వకవి కావ్యములో ఉధ్రేశము లీనట్లుగా కాదు అందుకు భిన్నంగా అది పూర్తి కాగానే ఒకరోజున అరిగినకాళ్ళు, అలసిన జేవహాంతో ఇంటికి తిరిగి వచ్చాను ఆదర అభ్యర్థనా లనంతరం మావాళ్ళు నన్ను స్కూలుకు పంపించారు అక్క_డ *బోధోదయముి “పద్యపాఠము” చదవడంలో మునిగిపోయాను. తిరిగి ఒకసారి (పతిద్ధ మకచాను మళ్ళా తిరిగి దుష్టసరస్వతి నాభుజంవై ఎక్కీ-0ది. మళ్ళా శిమ్యరిక చేశాను. తిరిగి విసిగి వేసారి ఉక్రైశరహితంగా యా తచేశాను తొంతకాలానికి తిరిగి వచ్చాను పూర్వ్యంవలె మావారు మర్యాద చేశారు ఈ విధంగా బోధోదయ, పద్యపాఠములతో జీవితంయొక్క_ ఒక అధ్యాయము సమౌాప్తమైనది, ఇక ఇప్పుడు పట్టణములో (వవేశించాను పద్యపారాలు చదివిన ఫలితంగా ఉచిత విద్యార్థి వేతనాలు లభించే క్రాసులో చేర్పించారు ఇక్క-డ పార్యపుస్తకాలు ఇవి నసీతావనవాన్‌, చారుపాక్‌, సద్భావ శశక్‌్‌ మరొక "పెద్ద వ్యాకరణం, ఇవి చదువ్రకుపోవడం, మూస వారవ తికలలో వమర స్ధలం (వాయడం కాదు, (వతి రోజూ గురువుగారి ఎదుట ఫరీత్సకు నిలబడవలసి వచ్చేది.

శరద్ధర్శ్గనం రికి అందుచేత సాహిత్యములో నా (వథమ పరిచయం అళుధా రలతో ఆరంభమైనదని సంకోచపూర్వకముగా _ చెప్పుతు న్నాను. ఇల"* కాధలు సహించి ఆ అవస్థ డాటాను, మాన వునకు దుఃఖం కలిగించుట మినహా సాహిత్యమునకు మరొశ ఉ్ధైేశము కలదని నేను ఆ రోజున అనుకోలేదు,

“జీన్సు చెరిగిన కుటుంబములో శావ్యాలు, "నవలలు అంకే అవినీతికి పర్యాయపదాలుగానూ, సంగీతం అస్ప ఖగ్యం గానూ ఎంచబటజేది. అందరూ పరీతలు ప్యామై ప్లీడరు కాబా లని అనుకొనేవారు. ఈ విధంగా నా జీవితం ఆరంభమెంది. కాని అకస్థాత్తుగా అనుకోని మార్చు ఒకటి వచ్చింది. మా బంధువు ఒకాయన విబేశాలలో విజ్యాభ్యాసం చేసి ఇంటికి వచ్చాడు. అతనికి సంగీత సాహిత్యాల యందు అను రాగ మధికం. అతను ఇంటిలోని ఆడవాళ్ళందరునూ. ఒక చోట చేర్చి రపీర్శదుని “పకృతిర్‌ | పతిళోధ్‌” '( ఆకృతి యొక్క. | పతీకారం ) వినిపించ సాగాడు.

“అద్రి ఎవరికి ఎంతవరకు తెలిసిందో ఆ పరమాతు తనే ఎరుక, ఆ చదివే ఆయనతోపాటు నాకుకూడా కళ్ళ వెంట నీళ్ళు బొటబాట కారసాగాయి. ఆందుచేత నొ బలహీనత ఎక్కడ వై టపడుతుంతోనని సిర్ధతో వెంటనే లేచిబయటకు చచ్చాను. శావ్యంతో ఇది నా రెండవ పరిచయం. నాడు నేను కావ్యంయొక్క- (పథమ సత్యాన్ని (గ హించానని జాగా జ్ఞాపకం ఉంది. దాంతోఇక ఈ జన్మలో వీలయ్యే అవకాశం అణుమ్మాతం లీదనుళొని నాస్వ్మగామమం వేరు కున్నాను. నూ నాన్నగారి పగిలిపోయిన అలమూావప అెరచి

ర్‌6 శరద్ద ర్గనీం

మభూచేసరికి బోధోదయ కాదు కనిపించింది. హరిచాసుని గహస్యగాధ, భవానీ పారక్‌ అనే (గంధాలు కంట బడ్డాయి. ఇవి బడి పుస్తకాలు కావని ఇఎప్పనక్క-ర లేదు వెగా చెడు విల్లకాయలు చదివే పుస్తకాలు అందుచే ఏటిని "పెద్దలకు "లెలియకుండా. నేను చది వేవాశ్ణి నా మ్న్‌తులు వినేవారు కాని ఇప్పుడో చదవటంలేదు, [వాస్తు న్నాను ఆ పుస్తకాలు ఎవరు చదువుతున్నారో "తెలియదు.

“మాస్టరు కృపా వీశుణవల్ల నాకొక చట్కా- చెప్పారు. శీవలం బళ్ళో చదువుతో విద్యరాదని, పర్య వేకుణ వల్లనే అధికంగా లభిస్తుందని అన్నారు పంతులుగారిమాట పట్టు కొన్నాను అందుచేత తిరిగి పట్టణాని శే చేరాను. అనంత రం బడి విడిచిపెట్టటం జరగ లేదు. అప్పుడు బంకించం చందని నవలల సంగతి తెలిసింది. నవలా నాహిత్య మంకు అదిగాక నురేదైనా ఉన్నదా అనే సంశయం నాలో వ్రంజేది నేను అదేపనిగా చదవటంచేత అవి కం౭స్థం అయినాయి బహుశా అది ఒకదోషమే. నేను అంధాను కరణము చేయసాగాను. రచనా దృష్టితో చూస్తే అది అంతా వ్యర్ధమే కానీ సాధనదృష్టితో మూస్తే అది అధిక (వయోజనం కలిగించిందసి అనుకొంటున్నాను,

“దీనికి విమ్ముట “వంగదర్శన్‌” ప్యతిక దర్శనంతో నవ యుగ మారంభ మైనది రవీందుని 'ఛోఖేక్‌ బాలీ" (కంటి మెర మెర లనే నవల అందులో వరుసగా (పచురింప బడుతూ వచ్చింది. భావ, రచనా విధానంకూడా ఒక నూతన రీతిని ఉండి నన్ను అనందపర్చింది. కంటికి కట్టి

(ఏ శర ద్దర్శ నం క్‌?

నట్లుగా యదార్ధంగా అంత బాగా చితించ గలరు అని

జీను అంతకు ముందు కలలోనైనా తలచలేదు. ఇంత శాలానికి వాస్తవమైన సాహిత్యంతోపాటు, నాకు స్వీయ పరిచయంకాడా కలిగించింది. ఎక్కువ చదివితే ఎక్కువ క్షనం కలుగుతుంద నే మాట సత్యంకాదు ఈ శొద్దిపుటల్లో నాకు ఇంత అధికసంపద (పసాదించిన ఆ మహామహుబనికీ కృతజ్ఞత వెల్లడించగల భాష నాకు లేదుట

అవ్లంతటినుండి నేను సాహిత్యవియోగం పొందితిని

కప్పుకు నేనుకూడా రచయిత నన్న సంగతినిగూడా మరచితిని చిరకాల _పవాస మొనర్చితిని ఈ (పవాసకాల మున విశ్వకవి ద్వారా ఇంగాలీ సాహిత్యము. సాధించిన (ప్రగతి సంగతికూడా నాకు తెలియదు నాకు ఆయన సన్ని ధని కూర్చుండి సాహిత్య సాధన జేయు భాగ్యము పట్ట లేదు సరికదా, సాధారణ పరిచయ భాగ్యమైనా కలుగ లేదు. అయితే ఎవ బావ్యా సర్యము మ్యొతమే, సే నాయనకు 'యేకలవ్య శిష్యుడను ఆయన కధలు, కావ్యములు, యితర పుస్తకములు కొన్ని వి జీశమునకు గూకా నావెట గొం పోతిని. నా వి శాంతి సమయములందెల్ల ఆ [(గంథముల ననేకసార్లు చదివితిని కాని, అందలి వాక్యవిన్యాసము, భామ, కళ, స్టాటు వేటి సంగతీ నాకు పట్టలేదు ఇంతకంయచబ పూర్ణ తరమైన సృష్టి యింక మరెవ్వరూ చేయజాలకని నా పరమ విశ్వాసమై యుండెను, కథ లేమి, కావ్యములేమి, సాహిత్య ములో నాకుగల మూలధన మిదేనని నా ధ్భిథఎమ్థుకము.”

శ్‌ శరద్ధర్శనం కక్ష (వవాసమునంబే నా యౌాననము గతించి |పౌళథా వస్ధ వవవేశించింది అప్పుడు నాగు అకస్మాత్తుగా ఒకనాడు సరస్వతీ సింజితనూపుర ధ్వనులు వినవచ్చినవి. కాని "చేహము అలసినది శక్తి మందగించినది మాతృభూమికి సుదూరమైన విదేశవాసము, అయినను ఉత్సాహము, ర్రైర్యము నన్ను విడువలేదు ” కనా పాల్య యావనములు ఘోరగరి దములో నే గడిచి పోయినవి నాకు ధనాభావమువల్ల వే ఉన్నత విద్యాలాభము చేకూరలేదు. చంచలత్వము, సాహిత్యాను రాగము ఇవే నా వైళ్ళక సంపత్తి ఇంతకంటే నా తండి నుండి నాకు సం కమించిన "బీమాలేదు. మొదటిగుణము వలన నా కాల్య కాలమునంబే నాకు సమస్త భారతబేశ సంద ర్శన భాగ్యము కల్లినది. వికృతమైన శండవగుణము వలన జీవితమే ఒక స్వష్మముగా గడచినది నా తం్మడిగారి పాం డిత్య మగాధము నాటకము, కథ, కావ్యము, మొదలైన సాహి త్యాంగములన్నిటా ఆయనకు _పవేశమున్నది. కాని వాటిలో వేనిీనీ ఆయన ౧రఫపూ ర్హి చేయలేదు. ఆయన రచన లేవీ యిష్పుడు నావద్దలేవు ఎక్కడ, యొష్పుడు, యెట్లు పోయినవీగూడా నాకిష్పుడు జ్ఞాపకము లేదు గంటల తరబడి ఆ అసుపూర్తి రచనలను చదువుతూ గడపటం మతమే జ్ఞాపకమున్నది. ఎందుకాయన అట్లు అసం పూర్తిగా విడిచాడో ఆలోచిస్తూ వాధపడేవాళ్ణి. వీటి నెట్లా పూర్తి చేయాలా అని ర్యాతిళ్ళు నిద లేకుండా ఆలో చించేవాణ్ని. ఆ అసంపూర్మమును పూర్ణ్మము చేయుట

శరద్దర్శనం ఫ్‌ మాతము నావల్ల కాలేదు కాని ఈ కారణమువల్ల నే నాకు చాల్యమునం బే అనగా నా పదునారవయీటనే కథలు (వాయు నభ్యాసము యేర్చడినదని చెప్పవచ్చును ౫” “టొల దినములలోనే నేను కథలు (వాయుట మాని తిని యొందుచేతనో అప్పుడు నాళది సోమరిపోతులపని ఆని అనివీంచి వీరమించితిని డాని తర్వాత ఇవాలా- సంవ తరములు గడిచినవి ఒక్కపం క్షికూడా యిదివరకు (వాసి యుండలేచా * అన్నట్టు మరచితిని 18 సంవత్సరాల అనం తరం తిరిగి నేను [వాయడం ఆరంభించితిని దైవఘటన వలె నిదియు ఒక అకస్కిక సంభవమే నా పురాతన మితులు కొందరు ఒక [కొత్తప తికను (పారంభింప నుభ్రే వించిరి. (పతిష్ట పొందిన (వాతగాం (చెవ్వరు అందు [వాయ నొప్పుకొని లేదు తప్పనిసరిగా కొందకెకి నేను జ్ఞాపకమునకు వస్తిని యెంతో _పయత్నింఛి వార్తాష్మతికకు కథలు (వాయుటకు నన్న్నొప్పించిరి ఇదికూడా అన్ధాంగీశారము, ఇది 1918 సం ॥ నాటిమాట మానముశో వారి కారిని పడకుండా తప్పుకోవలెనని నా ఉద్దేశము ఎలాగో ఒక లాగున రంగూను చజేిన తర్వాత చూాచుకోవచ్చులెవ్వు శ్రి నుకొంటిని కాని వుత్తరము తర్వాత వుత్తరము, కలి (గౌను తర్వాత ెల్మిగాము. ఈ వ్తిడికి తట్టునో లేక నిజంగానే నేను కలను పట్టవలసివచ్చినది నే నష్పూడు వారి నూతన ప్మతిక *'యముని కు ఒక చిన్న కథ పంవితిని, (వకటింప బడగానే యీాకథ వంగపాఠకలోకము యొక్కో నున్ననలను పొందినది, కథతోఇాటు నేనుగూడా అ నాడే

680 శర ద్ద ర్గన౦ (వసిద్ధుడ నైతిని కాని అప్పటినుండి నేను చిక్కు. *ొం టిని. యెడ తెగకుండా (వాయుచునే యుంటిని ౫

తల్లి మరణానంతరం తంగడితోకలసి శరచం్యదుడు భాగల్పూరు వచ్చాడు. స్నుపసిద్ధ రచయితయగు విభూ మణ భట్టుతోనూ, అమె సోదరియగు నిరుపమాటేవి తోనూ ఆయన పరిచయం (శమంగా చ్నహంగా మారిందిం

ఆయన అదిలో కవిత్వం చెప్పాలని (పయత్నము చేశాడు. ఎంత కృషీ. చేసినా అది ఆయనకు అబ్బలేదు. ఆఖరుకు విసిగి గద్యరచన చేయసాగాడు. అయినప్పటికి కవికి శస్దాల యంబెంత అభిమాన ముంటుందో ఆయనకు ఆంత వుంజేది. అందుచేతనే ఆయన శశ్రాలను ఆలోచించే వాడే నాడు. కవిత్వము నందుగల గాధఢాభిమానం ఆయన గద్య రచనలో మనము గాంచగలం.

శరచ్చందుని అధిపత్యాన భాగల్చూరులో ఒక సాహిత్య నోన్టి ఆరంభమైనది. ఇందులో సుశేం్యద గంనో పాధ్యాయ, గిరీయద గంగోపాధ్యాయ, నిరుపమా జీవి, విభూతి భూషణ భట్టు, యోగేశచంద మజుంచారు. మొదలగు చా రుండేవారు వారంతా అనంతరం వంగసాహిత్యంలో అధిక ఖ్యాతి గాంచినవాళే, ఈ గోష్టికి సభాపతి శరచ్చం (దుడే కవిత్వము, కథలు (వాయటం ఈ గోష్టి కార్యక మము రవీంగదుని కావ్వ సమాలోచన చేయుటకూడా వీరికి అభిమాన విషయంగా ఉండేది సభాపతి ఇచ్చిన వివ యాలమిోాద సభ్యులు తాము (వాసినవి ఆయనకు అంద 'జేయాలి. అయన వాటి నన్నిటినీ పరిశీలించి తంతము భేడా

శర ద్ద ర్గనం౦ 61 లను తెలిజీవాడు నిష్పాత్నీకమైన ఈ సభాపతి పరిశీలనలను చారంతా శిరసావహించేవారు.

ఈ కాలంలోనే భవానీపూక్‌ భాగల్చూరులలో మా దిరి గానే కలకత్తాలో కూడా యువజనులు ఒక సాహిత్య సంఖఘం స్థాపించారు. వీరిలో (వముఖులు సౌలేంద ముఖోపాధ్యాయ, ఉపేంద గంనోపాధ్యాయ మొదలగువారు. వీరందరు ఈనాడు సాహిత్యములో విఖ్యాతులే. “తరణి అనే చీరుశో ఏనొక లిఖత మాసప్మతిక (పారంభించారు.

ఇంతకు పూర్వం “ఛాయి అనే లిఖత ప్మతికను కల కతాలో యువజనులు ఆరంభించారు గిరీం ద అ సుశేంద కాబులు దానిలో (సముఖులు ఈ *“ఛాయికు 'తరణికి అనాడు తగాదాలు హెచ్చు ఒకర్ని ఒకరు కరినంగా విమ ర్మించుకొనేవారు. “ధాయాకు ఈ సందర్భంలో (వధాన సవాయకారి శ్రీయుత యోగోంద నుజుందారు.

శరత్‌ విద్యార్థి దశలోనూ, యౌావన దశలోనూ “నిళువు *“ఛాయి ఈ రెండు లిఖత మాసపషతికలలో రచన చేస్తూ ఉండేవాడు. ఈ *“ఛాయి అనంతరం ఇరవై సంవత్స రాలకు *'యముని, “సాహిత్య” అనే మాసపష్మతికలు శరచ్చం (మని చాల్యరచనలను (పకటించినవి. * ఆ రచనా వై పుణ్యా నికి భాషా మాధుర్యానికి నాటి పాఠక చపంచం అధిక ఆనందం పొందింది “. * క్రాఢీనార్‌, భారం అనుపమ్యప్రేమ దేవదాసు. బడదీద్శి చందద్రనాధ్‌ ఇవన్నీ బాల్యరచనలే,

క్రి శర ద్ద ర్శ నం భాగల్పూూర్‌ లో జరిగిన పారివారిక సొంఘిక ఘటనలు శరచ్చం దుని జీవితములో ఎలా మార్చు "తెచ్చిందీ, "తెలియ గలందులకు ఉదవహరిస్తున్నాను భాగల్చూర్‌ లోని బెంగాలీ (పవాసులలో, ఆ కాలంలో పరస్పర విరోధంగల శండుపతూలు ఉండేవి ఒక పయం శీవలం సం పదాయకులు, శె స్తానుగుణ్యంగా వారు ఆచాకాలను పాటించేవారు. అట్లా పాటించనివారివై పగ పూని వారిని వెలివేశేవారు. దీనికి శరచ్చం దుని మాకా మహుడగు కేదార గంగోపాధ్యాయ నాయకుడు. శండవ పతికి శివచం ద బంద్యోపాధ్యాయ నాయ కుడు. ఆయన అఖండ (పతిభానంతుడు. చార్మి ద్యములో అయన పుట్టినా, స్వశక్తి యోగ్యతలద్వారా అనేకుల [పశం సలకు పాతుడాయెను. ఆయన భాగల్బూరులో ఉంజే వకీ ళృందరిలో గొప్పవాడు (వభుత్వమువారు ఆయనకు *రాజూ అనే బిరుదుకూడా ఇచ్చారు. చేశ కల్యాగాన్నిక్తై జరుగు సమస్త కర్యక లాపాల్లోను ఆయన పాల్గొనేవాడు ఆయన దృష్టి గంభీర మైనది, ఉదారమైనది యూరపువెళ్ళి బారి ష్టరు పాసై వచి సనందుకుగాను, ఆయన్ని ఈ పూరాంచార పరాయణులు వెలివేశారు విదేశాలకు వెళ్ళి సరంసీలతో సంపర్క-౦ కలిగి వచ్చినందున ఆయన (హెౌవా శంత్వం పోయిందని పూర్వాచార పరాయణుల భావం. శివచందదునికి సంఘాన్ని ధిక్కరించాలని లేదు పాయ శ్చిత్రానికి కూడా ఆయన అంగీకరించాడు. కాని కరుడుకట్టిన అవార చాసులగు గంగూలీ కుటుంబంవల్ల అయనకు

శరటద్టర్శ నం క్ర సంఘంలో _వేశించడానికి అవకాశం చిక్కిందికాదు అంతట శివచర్మదుడు ఈ హిందూ సంఘంలోని సంక్రీర్థత, దురాచారాలను రూపు మాపుటకు కంకణ బద్ధుడయ్యాడు. ఈ విధంగా ఏరికి కలవా విద్వేషాలు ఇరగసాగాయి. గంగోపాధ్యాయగారి ఇంటి దగ్గరన శివచం దుని ఇల్లు, అతడు అరి కముగా కాగా ఉండుటచేతను, ఉదార గుణాలు ఉన్నందునను యువజను లధికంగా ఆయన దగ్గ రకు వస్తుంజేవారు అక్కడ కసరత్తుచేసే పరికరాలు ఖం జేవి ఒక నాటక కంపెనికూడా వుంబేది హోరో నియం, తబలా మోతలతోను, నృత్య గీతాదులతోను శివచందుని ఇల్లు మారుుమోగుతుండేది అందుచేతకూడా యువజను లను ఆకర్షించేది శరత్‌ కళా హృదయంకూడా ఈ విరో ఛాలనన్నిటిని అతి కమించి శివ చందదుని ఇంటికి చేర్చింది. ఆ కాలములో ఆయన ఆంతరంగిక మితుడగు రాజుకూడా ఉండేవాడు ఈ మిత్రు లిరువురు శివ చందునిచే నడుప బడే నాటక సమాజంలో చేరి _ఓతక పశంసలను పొంటే వారు బంకిం చందుని మృగాలిని, గిరీశ చందునిచే “జని అనే నాటకంగా రచింప బడినది అందులో శరత్‌ జన పాాతధారియై స్వీయ మధుర కంరంతోనూ, నటనా ఇనెపుణ్యంతోనూ (ేతుక బృందాన్ని తన్మయళ గావించే వాడు. ఆయన మితుడగు రాజు అంతకంపే అధి క్ష్పళం సల నందుకు నేవాడు, భఛాగలు ఇృరులోని చెంగాలీ లేగాక, స్థానికులగు మధ్య శతరగతివారుకూడా ఈ నాటకాలు చూచి అధికంగా అనం

క్రీ +౪రద్దర్శనం దించే వారు శివచం దునకు ఈ నాటక కంపెనీ చ్వారా ఆధిక యశస్సు, అనురాగము కలగటము మాచి (పత్యష్థ లైన పూర్వాచార పరాయణులకు కడుపు మంటగా ఉంచెను కనుక్‌ దీనిని ఎట్లాగనా నాశనము చేయాలని తల చారునారు అందుచేత దీనిలో అభినయించే వారినందరినీ ఎలివేయ డదలిచారు అ కారణంగా శరచ్చుం[దుడు వారి దనిలో గురుతర అపరాధి అయ్యాడు. నాటకాల్లో పాల్గొనట మేకాక, శివచం్యదుని. ఇంట అధికంగా కాల శేపం చేయటంకూడా మరొక అపరాధంగా పరిగణింప బడింది ఈవిధంగా అఆయనలఅపాం క్రేయుడు సంభువాహ్యుడు అయ్యాడు ఆయన మేనమామల ఇంట్లో పతి సంవ త్సరం దుర్దాపూడ ఉత్సవం అతి వై భవంగా జరిగేది ఛాగల్పూరులోని బెంగాలీలందవుు అందులో పాల్గూనేవారు. శివచందదుని వర్ణము వారికి మ్మాతం అందులో స్థానం లేదు. ఆ శాలంలో శరచ్చుందుడు ఇరుగు వపారుగు వారి ఇళ్ళల్లో జరుగు ఈుభ కార్యాలన్నిటా పాల్గొని వారిచే అధిక పశంసలు పొంచేవాడు ఇంతేకాక ఎక్కడ ఎవరు తల వాల్చినా అకడ చేరి రాత్రీ పగలసక సమస్తోపచారముణు వారికి చేసేవాడు అందరకు తలలోనాలికై సంచరించేవాడు. కరుణాకాతరుకై న ఆయన లేతహృదయం ఎవరికీ ఏ ఆపద వచ్చినా కంపి-చిపోయేది. ఆపదలో అండగా ఉండటమే ఆయనకు అనుదిన కార్య కమమై ఉండేది మునమామల యింట్లో వటేటా జరిేే కాళీపూజకు అరుజెంచిన అతిథులను అదరించటం వారికి వ లోటుపాట్లు

(4) శరద్దర్శనం కలి లేకుండా చూడటం అయనపని, కాని నాటకాల్లో (వవే వించాడనే కారణంచేత ఆ వచ న పూర్వాచార సపరాయణు లంతా శరత్‌ చేతి గంగముట్టమని వకకంరంగా తెలిపారు. అ కారణంచేత ఆయన అంటరానివాడై మేనమామల ఇంటి నుండి వెళ్ళిపోవలసి వచ్చింది వమిచేయటానికీ తోచళ ఆయన బేశాంతర గతుడయ్యాడు. ఇట్లు అయిదారు. మాస ములు గడిచిన అనంతరం తిరిగివచ్చి యఫ్‌ ఎ పరీతకు వెళ్ళాలనుళకొన్నాడు. పరీత్స్షఫీజు ఇరవై రూపాయలు ఇచ్చ్చే వాడు లేక అతడు విద్యార్థి జీవితానికి స్వస్ని చెప్పడం జరిగింది. ఇది ఇట్లా ఉండగా ఆ సమయంలోనే అనగా 1895 నవంబ రులో ఆయన తల్లి మరణించింది తండి అర్థిక జాధలచే అలమటించటం భూచి శివశంకరసాపహు అనే జమిందారు వద్ద ఉద్యోగములో (వవేశించాడు ఆ జమాందడారుకు వేట అంటే బహుఇష్టము. అందుచేత ఆయనకూడా తుపాకి చేత పట్పకొని దరూంచారుతో వేటకు వెళ్ళేవాడు, అందులో కూడా ఆయన అఆరిలేరినవాడే, కూర్చొని కునికిపాట్టు పగేపిట్ట లను గాక ఎగుకుతూ నెళ్ళీ పతశృులను గురిమాచి కొట్టడంలో అయన కొప్పు _పతిఫావంతుడయ్యాడు కాని శరత్‌ కళా హృదయం అ నెళరిలో ఉండలేక పోయింది. అందుచేత చానిని విడిచిపెట్టాడు.

శీకాంత నవలలో ఈ శివశంకర సాహునే కుమవూర సాహుగా చితించాడు అందులో [శీకాంతకు అతను వాల్య స్నేహితుడుగా వర్మించబడ్దాడు ఆయనతో వేటకు వెళ్ళడం

(కీ శర ద్దర్శ నం నృత్యగీతాల్లో పాల్గొనడం, ప్యారీబాయితో మాట్లాడటం ఇవన్నీ హృద్యంగా చితింపబడ్డాయి.

మోతీ బాబుకు నానారకాలైన రాళ్ళను పోగు చెయ్య టమంళు బహుసర్హా తనకు నచ్చిన రాళ్ళనన్నిటినీ చేరి ఏ ఒక పెట్టి నింపాడు వాటిలో కొన్ని మంచి మంచి రంగుల రాళ్ళు ఉన్నాయి అని అన్నీ ఎంతో అందమైనవి ఆ కళా హృదయుడు ఎంతో అప్యాయముత * జకరం0చి దాచుకొ నా్న్వాడు శరత్‌ దృష్టిలో అవి అన్నీ పనికిమాలినవి అండు చేత వాటిని తనమ్మితుడైన జక ధనవంతువికి ఇచి స వేశొడు తాను పొణపదంగా భ్దపరచుకొన్న వాటిని ఇట్లా ఇతే రులకు ఇచ్చినందున పుతుని ఎంతో (ేనూభిమానములతో వించుకున్న మోతీవాబు చడామడా చీవాట్లుపెట్టాడు. అభి మాన పహృదయుడైన శరత్‌ మళ్ళా ఇబ్లువిడిచి చేశాంతర గతుడయ్యాడు

సన్యాసి వేషంతో ఈసారి ఆయన బేళాటనముచేయ పాగించాడు దీనివల్ల సాధారణ [ పజాజీవితెన్ని (వత్యతంగా పరికించటావికి ఆయనకు అధిక అవకాశం చిక్కి-౦ది (పపంచ మనే పాఠశాల్లో మానవజీవిత పారాన్ని సరించి ఆయన పరి పూస్గుడయ్యాడు ఇది ఆయన భావికి బహు వపయోజసన కారెనది

శ్రీకాంతలో యీ సన్యాసుల సంపర్కా-న్ని. గురిం చిన సవిస్తర వర్శిన మనం గాంచగలం

ఇట్లా సన్యాసి వేషంతో సంచరిస్తూ తుదకు ముజఫర్‌ పూరు చేరాడు అయన అచ్చమైన హిందీతో మాట్లాడుతూ

శరద్దర్శవం 61 తాను బీహారు 'జీళస్థుడనని పరిచయ పర్చుకున్నాదు. కొని ఒకనాడు తన మిత్రులకు బెంగాలీలో ఉత్తరం (వాయటరి చూచి, ఆయన బెంగాలీవాడని గుర్తించారు. ముజఫర్‌ పూక్‌లో చేర మొట్టమొదట స్మతంలో వుంటూ, సంగీత సాహి త్యాలతో శాలచేపం చేస్తూ ఉంజేవాడు వాటియందు అభిరుచి కలవారంతా ఆయనను అధిశంగా (ేమించసాగారు. చిశనిరకాబు అనే బమోాంచారు కూడా లలితకళా (ప్రియుడు, అందుచేత వీపభయులకు పరిచయం కలిగింది ఆ పరిచయమే చ్నవాంగా మారింది. ఈ జమీండారుని (శ్రగౌంతలో కుమార్‌ సాహేబ్‌ గా చితించాడని నరికొందరంటారు ఈ ముజఫర్‌ పూరులో వృండునప్పుడే “_బవా దెత్య” అనే నవల రచించాడు. ఆ నవల అ జమిందారు దగ్గరే వుండిపోయింది

ముజఫర్‌ పూర్‌లో వుండగా 1909లో తండి మరణ వ్నార్త ఆకస్నికంగావిని భాగల్పూూర్‌ చేరుకున్నాడు. చేతిలో చిల్లి గవ్వ లేనందున తసకు వకైక ధనంగావున్న సెకిలును అమ్మి పితృకర్థ యేదోవిధంగా పూర్తిచేశాడు తల్లి దర్యడుం మరణాంతరం శరత్‌ నెత్తిపై న కుటుంబ భారమంతా పడింది. ఇద్దరు తమ్ముళ్లు, ఒక చెలైలు, అక్కా వున్నారు. అక్క- సూతం అత్తవారింట వున్నది (వభాసచందదునికి (స్వామి “కేడానందకు), అప్పటికి పదిహేశేంద్లు. కరిష్టసోదరుడగు (వభాసచం(దునికి వడేండ్లు శెళ్లెలు అంతకంటె విన్నర్కి దీరి నందరిని పోమీించటం ఎట్లా (బతుకు తెకువు వ్‌మిటి 1 అని ఆలోచించసాగాడు. పెద్ద తమ్ముని చదువు నూన్సించి, రైల్వే నెకరీలో పవేశ పెట్టాడు. చిన్న తమ్ముణ్ణి

68 శరద్దర్శ్గనం౦ ఇల్లెలను బంధువుల యింట చేర్చాడు. (బతుకు కరువుకై. భాను కలకత్తా బయలు టేరాడు.

కలకత్తాలో ఒక లాయరువద్ద చేరి పాందీ కాగితాలను ఇంగ్సీషులోకీ తద్దమాా-చేయ నియమించబడ్డాడు. ఇట్లా కొద్ది కాలం సాగింది తండి మాదిరిగా నీ ఎందులోనూ నిలకడగా వుండలేని అస్థిరచిత్తుడు శరత్‌. అందుచేత అ ఉద్యోగానికి నీళ్లు వదిలి కొన్నాళ్ళు అటూ యిటూ తిరిగి భాగల్పూరు చేరుకున్నాడు ఈ సమయంలోనే ఆయన (పతిభ వెల్లడగు టకు మంచి అవకాశం చిక్కింది. ఆ కాలమున ప తికల్లో కథలు లిధికంాగా (వ్రాసేవారు తేరు అందుచేత బెంగాల్‌ అంతటికీ కథారచనలో వంగభాషలో పోటీ పరీత్న వట్ట బడింది అఆ నాటి ఆయన వ! కదుస్థితి చూచి, అందులో పాల్గానవలసిందని మిత్రులు కొందరు (పోత్సహించారు. రవీరదునివలె రచనవేసే పర్యంతం తన జఉరుతో వ రచనా (వచురించనని (వతినబట్టిన శరచ సం[దుడు ఎట్లా పాల్గొన గలడు 1! అందుచేత వెనుకాడాడు మితుల బలవంతాన 'మందిర్‌” అనే కథ (వాసి సులేందనాధ గంగోపాధ్యాయ "ఉరుతో పంపాడు అది ఆ కాలములో ఆయన తుది కథ, కుంతలీన్‌ పోటీపరీక్షలో వచ్చిన నూటయాశై కథల్లో *మందిర్‌” (ప్రధమ బహుమతి పొందింది దానివల్ల కొంగ ధనం (2-0-0) వచ్చినా ఈ విజయంవల్ల అయన బంధు మి తుల్లో ఆయన ఎడల మా శ్చేమిా రాలేదు, * బతుకు ఇెప వుకు గత్యంతరంలేక మళ్ళా ఆ స్లీడరువద్దనే గునూస్తాగా

శరద్దర్శని౦ 80 కుదిరాడు అందులో కూడా అసంతృ ప్రీ చెందాడు ఆయ నకు ఒక ఆలోచన తట్టింది.

రంగూన్‌లో ఆయన వీనతల్సి భర్త అఘోరవాబు అనే ఆయన వశ్రీలుగా వుంజేనాడు. ఆయన తండి వుండగా అఘోరహవాబు “శరత్‌ ఎంయెన్సు పరీత గెలిచినందుకు సంతోవి. స్తున్నాను అతణ్ని యిక్కడికి పంపించినట్లయి తే బరా భామ నేర్చి యిక్కడ అడ్వశేటుగా వుంచుతాను. ఇందువల్ల అతడు ఉ _త్తరోత్తరా అధికధనం అర్జించటానికి అవకాశం చిక్కుతుంది అని (వాకాడు, పూర్వాణార పరాయణులగు తాతగారికి సమ్ముదయా త సిపషేధమగుటచేత మోలీబాబు శరత్‌ ను రంగూన్‌ పంపించుటకు సావహాసించ లేక పోయాడు అనాటి సంగతి శరత్‌ కు జ్ఞాపరములోనికి వచ్చింది కనుక రంగూన్‌ వెళ్ళితే కష్టాలు గక్రైక్కగలవని భావించి బర్మా బయలు జేరుటకు కృతనిశ్చయుడయ్య్యా శు.

బర్మాలో

త్రన ౯7వ యేట (1908) నా అనే దిక్కులేక తల చాచుకునేందుకు యిల్లు, తినేందుకు తిండీ లేక, పుట్టిన "జీళశాన్ని విడిచిపెట్టి పశ్షైడన్న ముకోసం పరేశమునకు పోవ లసిన పరిస్థితి వర్పడినది దరిదులకు ఆశాజ్యోతియెన రంగూన్‌ వెళ్లుటకు ఓడ యెక్కి. రంగూన్‌లో కాలు "పెళ్లే టప్పటికీ ఆయన చేతిలో వున్న మొత్తం రెండు రూపా యలు మతమే వీనతం (డి అఘోరనాధహాబు అక్క-డకు రాగానే ఆయనను ఆదరంతో అక్కున చేర్చుళొని కన్న

గ్య ళరద్దర్శ నం బిడ్డలాగా చదూచుకొన్నాడు అఘోరబాబు _పఖ్యాతిగాంచిన వీ లేగాక పండితుడుకూడా. (పతి శనివారం ఆయన యింట విందులు, వినోగాలు అధిక అట్టహాసంతో జరుగుతూంజేవి రంగూన్‌ లో జేరు (పఖ్యాతులుగల వాళ్ళంతా అందులో పొల్గానేవారు. కుల మత విచత్షణ "లేకుండా అన్ని మతాల చారని ఆయన ఆహ్వానించేవాడు. పాషా త్యులుం వెద్ద "పెద్ద ఉద్యోగులు కూజా పాల్గూనేవారు. కొన్నాళ్ళపాటు తన ఇంట్లోనుండి ఇక్కడ పరిస్థితులన్నీ పరికిస్తూ వున్నత ర్యాత శరత్‌ కు ఉద్యోగం దూ వెట్టుతానన్నాడు అఘోరెాబు.

ఎక్క-డకు పోయినా దురదృష్టం ఆయన్ని వెంటాడు తూనే వున్నది సము్ముదాలు చాటి అఘోరహాబువై అశలు "వెట్టుళొనివ స్తే, ఆయన ఆకసి ంగా మరణించాడు అయన ఎంత ధనం సపాదించినా, అర్జనకు మించినఖర్చు చేసినం దున అప్పుల పాలై య్యాడు ఆయన చనిపోయేసరికి బుణ చాత లంతా కోర్టుల కెక్కా-రు. ఈ కాధలు పడలేక ఆయన భార్య విలుక్రైన పనిముట్లు వెంటబెట్టుకొని రంగూన్‌ రేవులో గాక మరొక శేవులో ఓడఎక్కి స్వటేశం చేపకుంది తనకు అశయ మిచ్చిన అమెను సాగనంపుటలో శరత్‌ సాయం చేశాడు.

మళ్ళా శరత్‌ అశయహీను డయ్యాడు. ఇకరం శూన్‌లో ఉంచే తనశేమి శీడుమూడుకుందో అనే భళకంతో ఉశ్తర బర్వాచేరి బౌద్ధబితువు చేమంతో సంచారము సాగిం శివాడు. బర్వాభాసు 'ేచ్చుకున్నాడు గనుక వవాథా నేకుండా తిరిగాడు. శన సహజ (పవృత్తితో -ఇట్లాతిరిగి

శరద్దర్శవం శ 1905 లో రంగూన్‌ చేరుకున్నాడు. ఆకాలంలో మణీరద కుమవూర మిత అనే వంగీయుడు డిప్యూటీ ఎగ్జామినర్‌ ఆఫ్‌ పబ్లిక్‌ వరులు అండ్‌ ఎక్కౌ-౦ట్సు పదవిలో ఉన్నారు. ఆయనకూ, శరత్‌ కూ (పధమ పరిచయం సంగీతండ్వారా కలి*ంది శరత్‌ మృదు మధుర కంకానికి ముగ్ధుడై తన ఇంటిలో ఉండమని అతడు అహ్వానించాడు. తర్వాత శరత్‌ సాహిత్య పరిచయంకూడా పొంచాడు. ఉభయులమైతి ఈ విధంగా పెంపాందింది. మిత, మిళతభావం కల వాదేగాక గొప్ప విద్యా వేత్తకాడా, అక్క-డ ఉందేశాలంలో శరత్‌ మితభా౦ండా"ములోని, స్పెన్సర్చు, మిల్లు హెగల్‌, సోఫన్‌ పాయర్‌ మొదలగు పాళా ల్యే తత్వవే త్తల (గ్రంథాలన్నీ గాలించారు సాంఘిక ఇాస్రుము,. లైంగిక విజ్ఞాసముకూడా తుల్ణంగా చదివాడ. మితశంత్‌ కు తన డివార్డు మెంటులోనే నెలకు ముఫెరూపాయలగుమాస్తా ఉద్యోగాన్ని ఇచ్చాడు. కొద్దిరోజుల్లో నే అక్కడ ఉద్యో గులందరికి ఆయన ( పేమ పాతుడయ్యడు ఆయన మధుర హోస్యం, మసురసంగీతం అందరిని ఆకర్షించాయి. ఆయన గొప్పగాయకుడుగా వాద్యకుడుగా (వవాసీ వంగీయులలో వాసిగాంచాడు. అక్క-డ బెంగాలీలకు బెంగాలీ నేషనల్‌ క్షన్‌ అనే సంస్థ ఉందేది. అందులో (పతిదినం సాయంకాలం వారు సమావేశ మవుతూ ఆటపాటలతో కాలన్నేపంచేస్తూ ఉండే వారు అందులో ఆయన గాయకుడుగా (పఖ్యాతి గాం వడ్ల,

(2 +రద్దర్శనం అక్షబ్‌ సాహిత్య శాఖవారు నవీన చందసేన్‌ కవి వచ్చినప్పుడు ఆహ్వానించి ఒకసభ చేశారు ఆ సందర్భంలో ఉద్చోధన గీతాలు పాడటానికి శరత్‌ నియమింసబడ్డాడు. ఆయన సహాజ మధుర కంఠానికి ఆ కవి ముగ్ధ డై ఆయనకు “రంగూన్‌ రత్న అనే చిరుదు (పదడానంచేశాడు ఇట్లా హోయిగా శరత్‌ కశాలషేపం చేస్తూ ఉండగా రంగూన్‌లో ప్లేగు (పబలింది అందుచేత మిత రంగూ౯ విడిచి, పల్లెటూరికి పయనమై పొవలసి వచ్చింది. అల్ప వేతనం గల శరత్‌ ఆసమయంలో అ ఆఫీసులో గుమస్తాలు "పెట్టుకొన్న మెన్‌లో చేరవలసి వచ్చింది అక్కడ ఆయనకు వంగచం ద అనే ఆయనతో స్నేహం వర్పడింది ఆయన అతి విచ్శిళలమైన (పకృతి గలవ్య క్షి ఆకాగా హిందీ, అర్యాం చదువుకున్నాడు. ఇంగ్లీషులో ష్మతికలకు వాగా వ్యాసాలు (వాస్తుందేవారు ఆయన పాండి త్యానికితోడు, మంచి, తాగు బోతుకూడా విద్యావంతుడని భావించిఆయనతో। పధమంగ" న్నేషాం చేశాడు శరత్‌. ఆ తర్వాత ఆయనలోని శెండవ గుణంపకాజా అబ్బింది ఆకాలంలో ఆయన తెగిన గాలిపటం లాగా సంచరించీవాడని అంటారు చరితహీన్‌” లో మెన్‌లో పనిచేసే శి నాయికగా ఉంచటం, మెన్‌ జీవి తమూ వర్ణింపబడినది అందులోని నాయకుడగు సతీశ్‌ చరిిఠహీనులతో గూడా సంచరించేవాడు. దీనిలో ఆయన అకుభవం ఎంత ఉందో గ్రహించటం కష్టం. 'వంగచర్నదుడు. శ్లేగువల్ల మరణించాడు. అతడా వ్యాధ్శిగస్తుడై నప్పుడు శరచ్చుందుడు అన్న పానియాలు

(10) శరద్దర్శనం ఖై వమోని అయనకు సకల సపర్యలు వేశాడు (శ్రీ కౌంతలో ఒక వ్యక్తి (శ్రీశాంతుని ఒళ్ళో మరణించటం వర్షించబడినది, అది ఈ ఘటనే యని భావించవచ్చును మ్మితుని మరణానికి ఆయనెంతో (కుంగిపోయాడు. అప్పటినుంచి ఆయన సంగీతం పాడటం చాలించాడు.

ఈ ఘటన అనంతక౦ం ఆయన జీవితములో ' మేరొక్ష అద్భుతఘటన సంభవించింది. ఆయన ఒకపిల్లను పత్నీ రూప ముగా [౧ హించటం జంగింది. అది అంతా ఒక రొమాం టిక్‌ కధ వంటిది. ఈయన మేడ (కింది భాగములో ఒక బెంగాలీ మేస్త్రి (మెకానిక్కు) ఉండేవాడు ఆయన చశవర్శి (గావ్మాణుడు. సాయం కాలమయ్యేపరికి, అయనచుట్టూ బరాాలోని కెంగాలీలంతా చేశేవారు వీళ్ళంతా చంక రూములవరకూ భంగు గంజూయిలు నసీవించి చివరకు మధ్డు పానమిత్తులై నానా గల్లంతు చేస్తూ ఉండేవారు మే్త్రీకి యుక_వరపస్సు వచ్చిన 2కి వీల్లతప్ప వేరే ఎవరూ లేరు. ఆ ఇంట్లో చి రెవాళ్ళిందంకూ అ పిల్ల వది కావాలంళే అది తెచి ఎ పెట్టాలి అమె అట్లాచేస్తాఉన్న్నా ఆ (తాగుబోతు తండి కారణం లేకుండానే అప్పుడిప్పువూ ఆమెను బాదు తుండేవాడుం |

శరత్‌ సాయంకాలమబ్బుకు సాధాంణంగా ఖై టకు పోతంజేనాడు. ఒకనాడు _వొద్దుపోయి వచ్చిన విమ శు అయన గదిలో ఎవరో (_పవేశింది లోల గడియ వేనుకొన్నట్టు కనపడింది. తలుపు తృన్రుసరికి గజగజ వయుక్షుూ వకుస్తూ ఒక వీల్ల తలుపు తీసుకొసి వచి ఏంది ఆ వీల్ల చృకవర్తి

(4 శరద్దర్శనం కూతుశే, ఏమిటీ సంగతి అని అడిగేసరికి తన విపాదగాధ ఇట్లా చెప్పసాగింది

“వూ నాన్న (తాగుబ్నోలెన ఒక ముదుసలికి నన్ను ఇవ్వ్యదిలచి అతరివద్ద కొంత వైకంకూడా. తీసుకున్నాడు. ఇవాళ తను తప్పతాగి నన్ను తిసుకొనిపోదలచి వచ్చేసరికి నేను ఆత్మరక్షణార్థమై ఇందులో వవేశించి గడ వేసుకొ న్నాను”

ఈ మాటలు చెప్పి ఆ పిల్ల శరచ్చుందుని కాళ్ళవై బడి వడ్వసాగింది అంత ఆయన అనునయముతో ఇలా అన్నాడు

“ప్పీప్రు ఇవాళ ఇక్క-టే వుండు నేపుదయం సంగతి సందర్భాలన్నీ విజారిస్తాను” అని చెప్పి, ఆమెను కాళ్ళవిాద నుండి లేవ నెత్తాడు.

మరుసటి రోజున శరత్‌ ఆమె తం డితో ఆ పిల్లకు అతడు తగన వగుడు కాడని మందలించి చెప్పేసరికి అంత శంెబ తనకు తగినవరుడు కన్చించలేదని, అంత బాధగా ఉంశేు నీవే చేసుకోమన్నాడు అనేకవిధాల అతనికి శరత్‌ చెప్పాడు కాని అతనేమీ అంగీకరించ లేదు.

గత్యంతరములేక ఆ పిల్లయందు జూలిచేల ఆమెను (గ్రహించాడు. అమెతో కొంతకాలం ఆయన సుఖంగా సంసారం చేశాడు. ఒక కొడుకుకూడా పుట్టాడు. మళ్ళా రంగూన్‌లో న్లేగు దారుణంగా వ్యాపించింది ఆ సేగు వ్యాధికి అయన పత్నీ ప్యుతులిరువురూ బలి అయ్యారు వారి మరణా నికి ఆయన ఎంతో విలపించాడు కాని [పయోజనమేమి॥।

శరద్దర్శనం 765 రంిహాన్‌లో వుండే అసహాయులైన వంగీయులకు సహాయము వేయుటకు కరత్‌ సదా పాటుపడుతూ ఉండే చాడు. ఇంతేకాదు, వంగేశీయుల మర్యాద శాపాడాలనే తలంపుతో ఎవరు ఎటువంటి అగారవమైన పనిచేసినా వారిని మందళిస్తూ ఉండేవాడు స్వచేశాన్నుండి వచ్చేవారి యెడల సహాయ సానుభూతులను కనపరుస్తూ ఉండేవాడు. వంగ జేశ మునుండి వచ్చిన శ్రీలు బర్మీయులు మోసంచేక్వే వారికి తగుసహాయంచేస్తూ ఉండేవాడు ఈవిధంగా దుఃఖిత తక్త్రీలను దుర్లతినుండి కాపాడుతూ కొత్తగావచ్చిన వంగీయులను తన వారివలె అదరించి తగ వర్పాటు చేసేవాడు. అట్లాో ఇక్కడనుండి మాతృటబేశానికి పోయేవారికి ఓడ టిక్కెట్లు కొనివెట్టి వారికి తగుసాయంచేస్తూ ఉంచేవాడు అప్పూడప్పూడు కలవు వెట్టి స్వజేశంవస్తూ ఉండేవాడు, ఆ వచ్చినప్తూడే ఆయన ఒక వంగ జేశపు _చాహ్మణ బీద ్కఊి భార్యగాస్వీకరించాడు. ఈసంగతిఆయనబంధుమి[ తులు ఎరుగరు అందుచేతనే అనేకులు సభా సమావేశాల్లో ఆయ నను పరిచయించేస్తూ శరత్‌ _బహ్మాచారని, జిలేం్యద్రియు డని అంటూనవుంకు ఆయన చిరునవ్వు నవ్వుతూ ఉండేవాడు, వంగేశమునుండీి "రెండవభార్య యగు హిరణ్భయి "జీవిని వెంట బెట్టుకొని బర్మా వచ్చినప్పుడు రంగూన్‌ చివర భాగాన ఒక అందమైవ ఇంట్లో కాపుర ముంజేవారు. అక్కడ [పకృతి అంతా అతిరమణీయముగా ఉండేది ఆ (పళృతిని పరికిస్తూ ఆయన తన్శయుడైై. అధికంగా శాలవేపం చేస్తూండేనాడు, ఆయన చ్నితలేఖననుకూడా చేస్తూండే

16 శరద్ధర్శనం చాడు. ఈ సంగతి ఆయన అఆంతరంగికులకు ఏ ఒకరిద్దరికో తప్ప బయటి (ప్రపంచము ఎరుగదు. “మహోశ్వేత' అనే గొప్పచి తాన్ని ఆయన చితించాడు అంతరంగికులు దాసిని కలక త్లాలోని చిత లేఖన (పదర్శనమునకు వం౦ంపమని (ోత్చ హించారు. సహజ లజ్బ్ఞావీడితుడగు శరత్‌ డానిని జంపించు టకు వెనుకాడాడు ఆయన అదినాల్లో అధికంగా మన _స్తత్వ శాస్రం, తత్వశాస్త్రం, అధ్యయనం చేస్తూంజేనాడు.

శరత్‌ కాబు ఒళచోటనే అంటిపెట్టుకుని వుంజే స్యా వం కలవాడు కాదని జెప్పనక్క_ర లేదు ఆయన రంగూన్‌లో పలు పబేశాల్లో శకాపురముంటూ ఉండేవాడు హిరణ యి జీవిని రంగూన్‌ కు తీసుశరాక పూర్వం ఓ హోటల్లో వుండేవాడు 'శ్రీశౌంతలో దీన్నే ఠాకూర్‌ హోటల్‌ గా చిత్రించాడు ఆయన అక్క-.డ ఉండేటప్వుదు ఇతరబెంగాలీల వలె ఒక్క-బెంగాలీ వారతోనే *ఉండేవాడుకాదు. హిందూ "బేశమునుండి వచ్చిన ఇతర (పాంతీయులతోపాటు, బర్గా శ వారితోకూడా శలన్‌ మెలసి తిరేోవాడు. “చి తకారుడు: అనే కథ రంగూన్‌లో ఆయనకు పరిచయుడైన బర్మీయుని జీవితగా భే.

“విరాజ్‌ బదు కథకూడా అక్క_-డ ఆయన కళ్ళారా గాంచిన ఆ కే, ॥

జంగాలు. సోవల్‌ క్లబ్‌ లో అప్పుడప్పుడు సాహిత్య సమాతోచనలం కూడాజరుగుతుంజేవి. కాని శరత్‌ హాజు ఛీమిా ఎరుగనట్లు సంచరించేవాడు. ఒకనాటి నఛలో ఆ తున_స్తత్వాన్ని గురించి చగ్భ జరుగుతున్నప్పుడు పట్టలేక

శర ద్ద ర్శ్గనం ?7 చానివై పాశ్చాత్యులు చేసిన పరిశోధనలు గురించి "చెప్పాడు. దానివై వారంతా పె వారం ఆయనను ఆవిమ యమువై భూట్లాడమని కోరాగు. అందుచేత ఆయన అధిక (శ్రమచేసి ఒక నగొప్పవ్యాసం (వాకాడు. కాని సభలోచదు వుటకు సహజ లజ్జా స్వభావుడగు శరల్‌ సంకోచించి ఇంటి వద్దనే ఉండిపోయాడు. ఆఅ వ్యాసాన్ని వారు తేసుకొని వెళ్ళి చదివించారు. అది చదవటానికి శెండు గంటలు పట్టింది. చానిని విని అకంథంాడినారుు అదరించసాగారు.

ఆయన రంగూన్‌లో వుండగానే శాల్యములో లిఖత మాసప్మతికలో [వాసిన "బడదీదీ అనే నవల భారతి పథి కలో (పకటింప బడింది. ఛివరకు దాని రచయిత శర చ్చంద చటక్ట్రీ అనివుస్నది. దానిని చూచి ఆ (పవాసీ వంగీయులంతా అయనను (వశంసించ సాగారు. అంతట ఆయన, *నామ సామ్యాన్ని బట్టి నేనని అనుకొంటున్నారు గాని అది నేను (శాసిందిమ్మూతం కాదన్నాడు. నిజంగా అప్పటికి తాను (వాశాననే జ్జూసకం లేదు. ం.

రంగూన్‌ లో ఉండగా ఆయన అనేక ఉత్తమ గ్రంథా లను సేకరించి ఒక (గ్రంథాలయాన్ని వర్చాటు వేసుకొ న్నాడు. ఇంకా కొన్ని అమ్ముదిత రచనలుకూడా అందులో ఉంచాడు. వారు నిదపోతూ ఉండగా అర్థర్మాతి వేళ ఆ యింటికి నిప్పంటు కుంది. వైటవాశువచ్చి. లేసేవరకు ఆయనేమీ ఎరుగడు. ఆయన (బతికి వైటపడ్డాడు. గాన్వి (పాణ్యపదంగా వుంచుళొన్న అయన నోట్సు, (వాత పతులు అ (గంథాలయంతో సాటు అగ్ని బేవుని కాముతై నమి

7% శర ద్దర్శ నం

సోమల్‌ క్లబ్బులో చదివిన *నారీర్‌ ఇతిహోాన్‌” ((క్రీలచరిిత) ఆయన రచించిన చిత్తరవులు, ఉత్తమమైన “మహో శ్వేత” చిత్తరువు అన్నీ దద్ధమయ్యాయి. అందుకాయన ఎంతో చింతించాడు

'సెలన్సవోూద హిరణ్మయి దేవితో కలకత్తా వచ్చాడు. కాని అప్పుడంయన రూపుశేఖలు చి తంగా ఉండేవి జుట్టు చారుగాఉంటేది కాని రవీం దునివలె అందంగా దువ్వుకొనే చాడు కాదు కట్టుళొనేవి ముతకగుడ్డలు పంటవుండేది 'భేలి అనే జీశవాళీ కుక్క, చేతిలో ఒక కర ఈ విచ్చిత పురువుని చూచి ఒక పల్లెటూరి మనిషీ అని భావించేవారే కాని, (పతిభావంతుడుగా ఎవరూ గుర్తించ లేదు.

ఆ వచ్చినప్పుడే ఆయన తనమి్మి తుడు భారతి ప్యతికలో పడిన బడదీదీని చదివి వినిపించగా ఆనందపరవళుడై. అశు వులు రాల్బాడు. నిజంగా ఇది _వాసింది నేనా! అని విస్థ యం చెందాడు ఆయన చాల్య రచ నలన్నీ బరా శ్రి వెళ్ళుతూ ఈ మ్మితునియింట "వెట్టినసంగ తిళూడా ఆయన విస రించాడు. అ మిత్రుడే దీనిని ప్మతికకు పంపాడు. ఇదీ అసలు జరిగిన సంగతి బరా వెళ్ళినతర్యాత ఆయన కలం (క్రింద పెట్టిన సంగతి అందరకూ తెలిసినజే. అప్పుడు మితులంతా మంద లించి ఆయన్ని తిరిగి రచనలు చవేయవలసిందని (పోత్సహిం ఇారు. ఆయన మ్మితులగు “యమున ప్యతికాధిపతులు తమ స్మతికకు కథలు పంపవలసిందని కోరారు వారి కారినుండి తప్పించుకొనుటకు అట్లాగేనని తల ఊపాడు. కాని రచన లేవో రంగూన్‌ చేరినపిమ్ముట పంపలేదు. అందుచేత

శరద్దర్శనం 10

“యముని ప్యతికాధిపతి ఉత్తరాలపైన ఉత్తరాలు కురిపిం ఇచాడు ఇక విధిలేక రచన చేయసాగాడు. ఈవిధంగా ఆ ష్మతికాధిపతి పట్టుపట్టినందున ఆయన రచన లారంభించాడు. ఆ షతికలో “రాముని బుద్ధిమంతనం” “పథనివ్దేశ్‌. క్ష “చిందుగార సాయ్‌” మొదలై నవి వరుసగా వచ్చా ఏయి

19% లో కలకత్తా వీశ్యవిద్యాలయంవాగు - “బిందు గారణ్బాయ్‌ ని పార్యపు_స్తకంగా అంగృఠరించారు. అంతకు ముంజే *రాముని బుద్ధిమంత తనం *మహేళుడు” కూడా అంగీకరింప బడినవి.

అయర రచనల్లో _పధమంగా పుస్తకరూపంగా వచ్చింది బవదీద్‌.

రంగూన్‌ నేషనల్‌ క్లబ్‌ సాహిత్యసభకు అ గాసనాథి పత్యం వహించమని మిత్రులు బలనంత మెట్టుటవేత ఆఖ రుకు ఆయన వొప్పుకున్నాడు ఆ సభలో అనేక వ్యాసాలు, పద్యాలు, పతింపబడుటకు నిర్శయింపబడ్డాయి. శరత్‌ సిగ్గు చేత తప్పించుకు పోతాజేమోనని ఆక్షబ్‌ వారు ముందుగా జాగ_త్తపడి ఆయనకు తీసుకవచ్చారు. ఇటువంటి సభకు అధ్యతత వహించడం అయనకజే మొదటిసారి. చాలా సంకోచంగానే ఉన్నాడు కాని చివరకు ఆయనచేసిన అంత్యోపన్యాసాన్ని అందరూ అభినందించామ.

శరత్‌ వస్తుతః 'బీహదారుఢ్యం గలవాడు కాదు, వెగా పరజేశాల్లో ఉండటం, అధికంగా చదవడం మొద లగు కారణాలవల్ల ఆయన అవోగ్యం చెడిపోయింది,

శి0 శరద్ద ర్గన ౦ మందులు నూకులు తినా్నడుగాని ఆరోగ్యం కుదుట పడ లేదు, ఈ మందులతో విసిగి నల్లమందు ఆరంభించాడు నల్లమందు మంచిపని చేస్తుందని ఆయన విశ్వాసం, చుక్కా-కూడా వాగా పీల్చసాగాడు వమిచేసినా ఆయన ఆరోగ్యం కుదుట ఎడశేదు గాలిమాప్ప లవసరమన్న్నారు డాక్టృర్లు అందుచేత (గ్రుతకాలంటే బర్మాను ఏడాలి. కాని బతుకు తెరువుకు మార్షమేది 1 ఇది ఆయనకు జీవన్మరణ సమస్య అయింది.

కలకత్తాలోని మితులతో ఉ_త్తర్మపత్యు త్తరాలు జరి పాడు చాసిమాద ఒక పధకం కుదిరింది “భారతవర్ష క్ష పతి కాథిపతులును, స్యుపసిద్ధ పు_స్తక్మపచురణ కర్పలూనగు గురు చాన్‌ చటర్జీ అండు సన్సువాగు ఆయనతో కర్యటాక్టు చేసు కున్నాుు. అయన వారిచే (పచురింపబడే “భారతవర్ష కు కథలు హాయటం, వారు ఆయనకు నూరురూపాయలు వేత నం ఇవ్వడం ఈ (బతుకువాట ఏర్పరచుకొని ఆయన కల కత్రాలో కాలు పెట్టాడు "వేరే ఉద్యోగము "లేకుండా జీవిత పర్యంతం రచయితగా నీ ఉండిపోయాడు

బర్మా అను భవం

నరత్‌ బాబు పక్షైడన్నము కొరకు పొట్ట చేతపట్టు కొని పర టేశెమెన బరా వెళ్ళాడు. 1908 మొదలు 1916 వరకు 14 సంవత్సరాలపాటు అక్క_టే వున్నాడు. అక్కడ అనామకుడుగా పొట్టహాటి కై వున్నాడు కనుక, ఈ కాలాన్ని అయన జీవిళంలో అంధయుగ మన్నారు కొందరు రచయి తులు, ఇది అలోచజబ లేనిమాట.

(10) శర ద్దర్శ వం న! ఆయన జన్మించినది "జీవానందదురంలో, రచన సాగించిలది భాగల్పూకులోనై శా, మూడవదగు జ్షాన న్మేతము పొంది శరచ్చందుడు అనే సార్ధకత గాంచింది బళాలో నే. ఈ సంగ కే హుమాయూన్‌ కబీర్‌ ఇట్లా అన్నాడు *వీమైనా మై తన్యతత్వం అతని రక్తంలో జీర్మించి వుంది. సం_పదాయ [_పభావాలకు లొంగిపోయి గానుగెద్దు జీవితం గడపడం అతనిలో కలిగిన మానసిక (వవ_ర్తనవల్ల శాదు బర్గాాలోని మ్మిశమ సౌంపిక వాతావరణం, మళే యితర [పజేశంలోనూ సాధ్యపడినంత క్షుణ్ణంగా భారతీయ మన_స్తత్యాన్ని తరచి చూడటానికి శరత్‌ కు అవకాశ మిచ్చింది ఆ రోజుల్లో, బరా అంశేు భారతీయ జీవితాన్ని తుకతుక వుడికిస్తున్న డేగిశాలాంటిది. (పతిరాష్ట్ర) జీవితానికీ అన్ని రకాలైన సాంఘీక వన్రాలకూ ఆనాడు అక్క_డ (వాతి నిధ్య- వు-ది ఇండీయూలో సుమార ఎాంతాలకు చెంది, పరిస్పర విరుద్ధమైన సంఘ జీవితాలకు అలవాటుపడిన వ్య క్తులం బర్మా చేరాక వాళ్ళంతా ఒకి సాంఘికవర్షంగా కాని, కనీసం చో వలసదాకుు మోస్తకు ఒళ సాంఘిక వరానికి పతి నిధిగా కాని, వచ్చిన వాళ్ళు కారు సంఘ బంధం తె%పోయి. "జశంవదలి వచ్చినవాళ్లు వాళ్ళంతా వాళ్ళలో ఏ వీభమైన సాంఘిక బంధనూ లేని చేశ దిమ్మకు తమకు పరిచయ మై తమమ అదుపులో వుంచగల నాంఘీక వాతావ్వుణం నుంచి బయటపడీపోయాక, వాళ్ళు య్‌ విధమెన బంధమూలేని సాంఘిక స్వాఠతంత్యంతో, వాళ్ళ వాళ్ళ మనో పవృత్తులకూ

శ్రే శరద్దర్శ్గనం6 వ్య క్రీగత భావాలకూ సూటిగా జీవితం గడపసాగుతారు దీని ఫలితంగా పునాదులు, బంధాలు లేని పొగచుంచులాంటి ఒక సాంఘికవ్యవస్థ 'రేర్పడుతుంది ఈ వ్యవస్థలో జీవించే వాళ్ళ వ్య_క్షీత్వాలకు ఆధారంగాని నిర్దుష్టతగాని వుండదు, బహుశా శర చ్చం[దుడు ఉత్తమ కళాసృష్టి అయిన “ శ్రీ కాంతిలో జెక్‌ (వయాణీకులుగా ఓడవై రంగూన్‌కు ెళుతున్న భారతీయుల మన _స్తత్వం యెంతో నిర్దుష్టంగా చితించాడు (గామాలనుంచి వచ్చిన జెంగాలీ ఈ పరు షులు ఇండియాలోని యితర దూం[పాంళాలనుచి వచ్చిన వ్యడంగ్వి సింధునుంచి వచ్చిన దుకాణడారు, ఆంధ చేశం నుంచి వచ్చిన శారి శ5డుం రాజప్యతస్థానంనుంచి వచ్చిన వ్యాపారి స్తుడు-అం ఈ వుంటారు అక్కడ ఒక్క మాటలో ఇజప్పాలంకే విశాల భారత 'జీశపు విభన్న వాతావరణమంతా అక్కడ (పతిబింబించి వుంది వీళ్ళంతా కలకత్తా శేవులో ఓడ మయొక్కింనప్పుడు - (పతివ్య క్రీ (పతివర్టిమూ. (పత్యేకం తమకు తాము కొంత స్థలం అకమించుకు కూర్చుంటారు. ఈ స్వల్ప స్థలాలకు చుట్టూ తమ తమ విభిన్న మనో, పవృ త్తులతో నోడలు కట్టుళొని ఒకళ్ళ నొకళ్ళు నిశితంగా పరిశీ లించుకుంటూ వృంటారు ఒక్కో సారి యధాలాపంగా పరిచ యాలు, స్నేహాలుకూడా చేసుకుంటూ వుంటారు. ఈ స్లితిలో భారత జేశంలోని కులమత సారపదాయ భఛాపాభేబాలన్నీ, (వయాణంమిాద బజయలుజేరుతాయి.కాని ఈ (వయాణం ముగిజేసరికి పరిస్థితి అంతా తారుమారవుతుంది _పయాణీకులు తమ మధ్య నిర్మించుకున్న కృతిమ గాలిళోడలన్నీ నామ

శరద్దర్శనం ! రూపాలు లేకుండా శరిగిపోతాయి. సము దం మధ్యలో “్‌గ్‌న (బవో ండ మైన తుఫానుకు యీ విభేదాలతో (పమే యంలేదు. ఆంధ చేశంనుంచి వచ్చిన కారి పడు పోయి సింధు దుకాణదాగు చేతుల్లో పడశాడు. బెంగాలీ వెళ్ళి రాజపుత వ్యాపారస్తుణ్ని కాగలించుకుంటాడంు అయితే తుఫాను సమసిపోయాక యీ మేళవింపును, ఆతీ (శ్రయతను చీలికలు శెయ్యటానికి మరొక [పయత్నం జరగకపోదు, అంతా తిరిగి యధాస్థానాలకు పోయి యధారీతిగా సే కంగా కూర్చోబో తారు అంతకితం సాగుసన్న కాకతా యపు పరిచయాలనే అరువు తెచ్చుకోటానికి కూడా యత్ని స్తారు భారతీయుల వివిధ సర్మపదాయ జీవితళాయలు మళ్ళీ ఒకసారి కనుపిస్తాయి. కాని వాళ్ళ మనస్సుల్లో అవి శేవలం ఛాయామా, తాలుగానే మీగిలివోతాయి పూర్వం వాళ్ళ పవృత్తుల్లో వున్న ఈర్ష్యా బ్వేపాలను, విభిన్న సర్మపదాయ భీదాలను సముద తుఫాను ఒక్కుమ్మడిగా తుడిచి వేస్తుంద, మానవ నిర్మాతల వై (పకృతి క్రి విజయం నిరూపితమవు తుంది కనీసం బర్యాలో నివసించినంత కాలమైనా వాళ్ళు “వెనుకటి విశ్వాసాల (పభావాలకు లోనుకారు. శరచ్చందదుడి దృష్టిలో బరాాలో నివసించే భార తీయుల జీవితానికి ఓడలో వాళ్లు పదర్శించిన మనోవృ త్తికీ వాలా సన్ని హిత సంబంధం వుంది. బరా అనుభవంవట్ల శరత్‌ వివిధ సాంఘిక వ్య శస్థలను అర్థం సుకొనడ మేగాక వాటిని _పేమించటం కూడా అలవర్చ్బుకున్నాడు. అతని విశాలద్భక, ఎతం, నిశిత సాంఘిక పరిజ్ఞానం పరస్ఫర విరుద్ధ

శ4 శర ద్ద శనం

సొంఘీక వ్యవస్థలను సానుభూతితో అర్థంచేసుకోడానికీ, (ేమించడానికీ అవకాశం చేకూళ్చాయి. అనలు సరిహద్దు జిల్లాలలో బాల్యం గడవడంవల్ల నే ఆతనిలో ఈ విశాల (వవృత్తి తల యెత్తింది ఇక పరిపక్యదశలో బర్మా అను భవం కలగడంతో సంకూదిత ఈ న్యా చ్వేసాలు సంపూర్ణంగా సమసిపోయి ఊహాశ_క్రి ఉద్ధృత పడడంతో సాంఘీక స్థాయిని ఉాటిపోగలిగిన మేధా పరిపకత అతనికి లభ్యమైంది. మనిమీ. లోని విలువను తూచడానికి సంప్రదాయపు కొలతలను పడి కట్టు శాళ్లుగా వాడటం యెంత అనుచితమో, ఈ బర్మా అనుభవమే అతనికి నచ్చ చెప్పింది. అస్ప ఖస్యలత, కులం-= ఈ రెంజే హిందూ సమాజంలోని అసంబద్ధపు వైవవ్యు ములకు, అత్యాచారాలకు అధారయమైన సిర్ధాంతాలు విభిన్న వర్షాలమధ్య వివాహ భోజన నిషిద్ధ నూ(తమే, (వత్యేకం ఈ ర0డు సిద్దాంతాలకూ మూలం బరా లోని హందూ సమాజం = కనీసం అందులో ఎక్కువ భాగం - ఈ రెండు సిద్ధాంతాలను నిరాకరించింది. *పభేర్‌ డావొ లో ఒక బరీ శ్రయుల యింటి పెద్దకూతురు మ్మ చాసునుంచి వచ్చిన వముహమ శ్రదీయుని "రెండవ కూతురు చిటకాంగ్‌ నుంచి వచ్చిన ఇండో - పోర్చుగీసు వాణ్ణి, మూడోకూతురు. ఒక అంచ్లో = ఇండియన్‌ ను నాలుగో కూతురు వలసవచ్చిన ఒక వెనా వాణ్ణి వివావాం చేనుకున్నట్టు శరత్‌ చ్నితించాడు ఇలాంటి చ్‌తణ అతని రచనల్లో అసాధారణ మైందికూడా కాదు- “మేరీ” భారతి పభేర్‌ డాబి కథానాయిక తండి ఒక చెంగాలీ కలీన బావా రుదు. ఈ కులీన బాహణుడు భార్యా పిల్ల

ళరద్దర్శవం 85 అతో సవా కిరస్తానీముతం న్వీకరిస్తాడు అతను చనిపోయాశ అతనీ భార్య "బెంగుళూరు నుంచి వచ్చిని ఒక అంగ్లో = ఇండీ యన్‌ని వివాహమాడి అతనితో పాటు రంగూన్‌ కు వెళ్ళి పోతుంది,

సాంఘీక సంప్రదాయాలు, విశ్వాసాలు _ అవిధంగా తునాతునక లై మాసిపోయిన సంఘంలో వ్యక్తుల (పవృత్తులు సాంఘికంగా అరాచకం పాలైపోవడం సవాజం సంభ బంధాలు తెగపోయి వలస వెళ్ళిన వాళ న్‌ వ్య క్రీ ళ్వాలస్థితి ఈ అరాచక పరిస్థితిలో నే వుంటుంది స్వచేశాల్లో కాము అలవాటుపడి ఆదరించిన ఆచార సం పదాయాలను వాళ్ళు ఇక్కడ లక్ష్య సెట్టరు పోగా వాటిస్థానే కొత్త సం్రపదాయా లనుకూడా నెలకొల్చుకోరు. ఫలితంగా స్వార్ధపరత్వ్యం, వివషయవాంఛ లే పరమాన్ధాలై పాలించే అనాది సాంఘిక వాతావరణం సృష్టీంప బకుతుంది. పొవివగుసలు, సీతి నియ మాలు లేని ఆ పురువ సంబంధాలు, తెగిపోయిన గాలి చటాలలాంటి జీవితాలు సర సామాన్యంగా కనుపీస్తాయి, (పక్కపక్కనే రెండు రకాలైన జీవితపు విలువలు, నీత్రి నియనూలు నోచరిస్తాయి. వలసదారు స్థవేశం తిరగి వెళ్ళే రోజుకోసం, అక్కడి తన ఫూర్వజీవితంక్‌ “సం సామాన్యంగా యెదురుదబూడకపోడు - కాని ఈ మధ్యకాలంలో అతనిలో (బలంగా. కనిపించే విధానం ఒక్క- 1 - యే కట్టువాట్లు, బంధాలు ేకుండా సొథ్యమైనంత అనందాన్ని సౌభా శ్యాన్ని అనుభవించడం ! ఈ జుగుప్సా కరమైన నాంఘిక వాతావ రణం శగచ్చందుడి “శీశాంతి లో చితించబడింది ఈ మన_స్తత్వపు వ్యక్తుల మావనత్వం యెంత భయంకరరూపం

క్క శళరద్దర్శ నం ధరింబేదీ *శీకాంతి లోని కొన్ని సంఘటనలు అసందిగ్ధంగా నిరూవిస్తాయి. + బరా్రలో నివసించే ఒక బెంగాలీ వలసదారు అనేక సంవత్సరాల అనంతరం స్వటేశానికి తిరిగి వస్తుంటాడు. బరా లో వుంటుండగా అతనొక బరా ఆతని వివాహమా డటం, కొందరు వీల్లలు పుట్టడం జరుగుతుంది ఈవివాపహోనికి గానీ, భార్యాశిల్ల లకుగానీ, అతని హృదయంలో రవ్యంత చోమైనా యిచ్చి వండడు శీవలం తాత్కాలిక అవసరాల నిమిత్తం వ్యాపారసరళిలో కృతిమ అనుశాగం నటించి ఆమెను వెండ్డికి ఒవ్పీస్తాడు. కాని ఆమె మ్మాతం యితన్ని సంపూర్ణంగా విశ్వసించి నివావోన్ని ఇాశ్వతబంధంగా నిండు వృాదయంతో స్వీకరించి వుంటుంది. ఇక యిష్పూడు అతను శాశ్వతంగా స్వటేశానికి తిరిగి వెళ్ళ నిశ్చయించు కొని, తనకు హరాత్తుగా యింటినుంచి వీలుపఫు వచి ందనీ అక్క-డిపని పూర్తయిన మరుతణమే రెక్కలు కట్టుకువచ్చి బరాలో వాలతాననీ చెప్పి భార్యని నమ్మించి ఒప్పిస్తాడు ఇతను ఓడ యొక్క రోజున పీల్లలను వెంట పెట్టుకొని ఆమె ఇతణ్హి సాగనంపడానికి శేవుడాకా వస్తుంది అనె ముఖం నూాచినా, కన్నీళ్ళుదూచినా, తండిపట్ల పిల్లల అమాయక (ప్రవర్తన చూచినా మానవత్వంవున్న యేవ్యక్షి మనమై నా కరిగితీరుతుంది. ఈ తాత్కాలిక యెడచాటుకు సహించ లేక పోతున్నట్టు అతను కార్చిన కన్నీళ్ళు, దొంగ నటనా అమెలోని అమాయశళత్యాన్ని హేళన చేస్తున్నట్లు సన్నని. ఆమెలోని సవితతవై, _ఓమవై నురొక వ్యక్తి

శళరద్దర్శవథ శ? లోని మోసం, పశుత్వం యెలా బహిరంగంగా నాట్యం చేస్తాయో ఆ సంఘటన నస్నరూపంలో చెబుతుంది నాలు గడుగులు ముందకు వేసి అతని స్నేహితులకు ఆమెను మూవీ హేళనచేస్తూ వాళ్ళతోపాటు ఆమెఅనురాగాన్ని, దుఃఖాన్ని చెక్కి.ర0చి నవ్వుతూవుంటా మ. ఆ మెహృ్టదయపూర్వకంగా, జ్ఞాపక చివ్నూంగా చివరి నిముషంలో ఇతిని | వేలికి తొడిగిన వజాల వుంగరాన్ని ఇవతల స్నేహితుల ముందు ధరకట్టి ళ్పుగ్రా లో మరో 'వెయ్యిరూసాయలు సంపాదించుకు పోతు న్నాను” అని రాతసంగా నవ్వుతూ వుంటాడు.

దీన్ని చి తించటంలో శరత్‌ సమాజసంబంధాలనుంచి తెగిపోయిన వ్యక్తిలోని విశటాట్టహాసం చేసే స్వార్ధపర త్వాన్ని నిజరూపంలో చూచాడు. అయితే, ఒకసారి సాంఘికబంధాల నుంచి తప్పుకుపోయాక నూనవపృావయం పొంబే ఆశ్చర్యసపూరిత పరివర్త్హనలు సహితం అతనుదూడక పోలేదు ఈ అనుభూతి అతనికి అమూల్యమైన అనుభవంసంపా దించి పెట్టడమే గాక మానవాంతర్భాగంలో వుండే పకృతి సిద్ధమైన సనాజ్యపవృత్తులతో విశేవ పరిచయం కలిగించింది. సామాన్య మానవుని సంఘజీవితంలో సంఫఘ సం్యిపదాయ బద్ధమైన అచారాలు కక్పివేస్తాయి. కాగా అతనిహృద యంలో నిగూఢంగా వున్న భావాలను బయటకులాగి ఆతని నిజ్ఞపవృత్తిని అర్థంచేసుకోవడం కష్టం అతనిలోన మంచీ- చెడూ రెండూ అతని వ్యక్షిగత 'మేధాస్థాయి ఆధారంగా బయల్వెడ లే సం పదాయఫపు ళొలతలు. అతని (పవర్తనలోని నియమాలకు సహితం ఈ కొలతలే ఆధారం. ఇలా తన

క్రీ శర్‌ డ్డ రశ ల డన్థకు ముంజే స్థిరకరించబడిన సం్యపదాయఫు కొలతల గాడిలో తన _పవర్ష్వనను దిద్దుకొనే కారణంగా - నిజమైన మంచిసీ, నిజమైన ఇచెడునీ, తరచి తిలకించ కల విచయణా మేధ అతనిలో నిదిస్తుంది

ఈ విషయాలదృష్ట్యా కరత్‌ బరా శై కోనుభవం అత నికి వెలలేని విజానం గడించి ఇటింది.”

షా లట రచయితగా ౯ గం! *306 $0 ఏం 8 18769 2064 1176 ఇం0 మళరీం రరె%7918 1 గంగ ౪820110 6 & [9910188 81౧64 1176 ఇం 060 5 ర15అ8ె869 164006 ౪824 10 6 & ౧1660 20/1 176 ఇనింగ౫ 62 9 9103 పేటల 1 *8 10 60 2 0 ౧7 171006 8% ౪1402 వీ80080161 8౪612096

జరా లో ఉండగానే మితుల న త్హిడివల్ల అయన రచన చేయసాగిన వంగతి పారకులకు పరిచయమే ఉన్న ట్టుండి శరత్‌ శరపరథివరగా కథలు సతికలకు [వాయ సాగాడు. రచయితగా ఆయనకు నాళ సతీస్థానం చేళూర. ఏ డానికి వాటిల్లో ఒకటైనా చాలు విందుగారస్పాయ్‌, రాముని బుద్ధిమంతనం, పథనిన్తేశ్‌. , విరాజ్‌ బహు, చరిత హన్‌ కముదలైన మెరికల్లాంటి రచనలన్నీ రాసాగాయి. ఈ అకస్మిక దర్శనంకళో వంగ జేశం దిగ్భ్రమ చెందింది. ఆ రచనల్లోని కళా కాంతులు విశాల వంగసాహి క్యాన్నంతా ఓక్క-సారిగా (పకాశవంతం చేసిన ట్లనిపించింది. పసిపాపల ఆనుభూతుల్లోని సున్నిత సౌకుమార్యం, ఆళాకిరణానికీ అసరా లేని పీడిత హవృాదయాల్లోని రహస్యాతి రహస్యాలను, మనుత

(1 లీ శరద్దర్శ నం శ్ర లను, వంగీయుల సాంఘీక మమతలు వంగీయుల సాంఘీక జీవితగమనానికి గల అధారాలు ఇదివరకెన్నడూ చ్మితించ నంత నైపుణ్యంగా సానుభూతితో చిితించ సాషాడు శరత్‌.

“బరా విడిచి వంగేశం వచ్చిన వీవు శ్రట ఆయన సాహిత్య జీవితంలో స్వక్షయుగం ఆరంభమైంది. ఎన్నో ఉత్తమ రచనలు అతశయ తూణీరంలోని తూవుల్లాగా అకు జెంచాయి. ఈ ఉత్తమ కళాఖండాలు ఆయన క్రీర్తి పతిస్థ లకు పతాక కావడమే గాక అనవరతంగా వజాహృదయా లపై రాజ్యం చేస్తూ వారి అదరాభిమాలను సంపాదించాయి, పోనుపోను శరచ ఏం దుసి కాంతిపుంజం పెరిగి పవర్థ వమూన మైన'జే కాని శీణించలేదు. ఇట్లా ఆ కాంతిపుంజం చితుర్జి శల (వసరించేసకికి ఆయనకు అంతర్జాతీయ గౌరవం లభిస్తుం దని అందరూ అనుకున్నారు. ఇటువంటి దశలోకూడా ఆయన తన రచనలను అల్బంగానే అంచనా వేసుకునేవాడు, శ్రీకాంత (ఫాన్ఫులో అఖండవిజయం గాంచుట చూచి విస్తయుడైనాడు. “అందులో వమున్నది. వారిని ఆనంద పంచటానికి” అని అన్నాడు.

సాహిత్యజీవితం ఆరంభించిన అనంతరం అయన అడి వరకు ఎవరూ ఎరుగనంత వకదీకతో కళాసృష్టికి గడంగాడు, సాహిత్యమే జీవనాధారానికి వృత్తిగా స్వీకరించటంలో శరత్‌ లోని విస్తవ తత్వానికి ఒక సూచన కనిపిస్తుంది. అప్పటివరకు వంగ రచయితల్లో ఎవరూ రచనను వృత్తిగా స్వీకరించ లేదు. కొందరు సన్హాలోసం. చేస్తే తురికొందరు తీరకసమయాల్లో సాహిత్య సేవ చేసేవారు. అధునిక నంగ

ఫ0 శరద్దర్శనవ కవుల్లో అధికఖ్యాతి గాంచిన మెశేల్‌ మధుసూదనదత్తు జీవనాధారంగా బోధనా వృత్తి స్వీకరించి మధ్యమధ్య కవిత్వం ఇచెప్పుచుంజేవాడు వంగనాహిత్య సమా ట్‌ అని ఖ్యాతిగాంచిన జంకీంచందుడు (వభుత్యోద్యోగ 0 చేస్తూ తీరిక సమయంలోనూ, ఫించను పుచ్చుకొన్న పిమ్ముట అధి కంగా నవలలు [వాస్తుండేవాడు ఇక విశ్వకవి రివీర్యదుని సంగతి వేలే చెప్పనక్కరలేదు ఆయన గొప్పజమిోంచడారు, హ్మితార్జితం జోలకంత ఉండగా కలంద్యారా సంపాదించ వలసిన కర్ణా ఆయనకు పట్టలేదు అందరి సంగతి వేరు శరత్‌ సంగతి వేరు. అందుచేత శరత్‌ రచనలవై ఆధారపడవల సిన అవసరిం కలిగింది అదివరకు ఆయనకువచ్చే నెలసరి జీతానికి తక్కువకాకుండా రచనలమిద ఆధారపడ వలసిన అవసరం బట్టింది అందుచేత ఆయన విధిగా రచనలు సాగంచవలసి వచ్చింది అర్జనకొరకు ఆయన రచనలు చేసినా, కీ శ్తికూడా రాసాగింది.

ఆయనకు ముందు జక్నలిజం నృత్రిగా విట్టుళొన్న వారు అనేకులున్నమాట వాస్తవమే. కాని సాహిత్య రచనే వృ త్తిగా పెట్టకొన్నవారు ఒక్క- పంగాలులోనే కాదు ఈ విశాల ఫారత భూమిలో ఎవరూలేరు. అందుచేత శరత్‌ (ప్రధముడు, _పముఖుడు కూడా. ఆనాడు ధనార్జన దృష్టితో వేసేది కళకాదు ఒక అభ్మిపాయ [సకాంం కథ సాధారణుల కతీతమైన ఒక పవిత పదార్థం వ్యవహారిక దృష్టి జానికి సోకితే అది మైలపడి సామాన్య ప్మతికా రచనాస్థాయికి దిగ జూరి పోతుంది ఇట్లా జీవితంలోని అనుదిస అవసరాలనుంచి

శరట్టళ్ళ నం ఫి కళను దూరంగా ఉంచడంవళ్లే కళానృష్టికి ఉపకరించే సాధ నాలచుట్టూ పరిమితంగా ఒక గీత గీయబడింది. ఆకలి, అహారం (బతుకుకోసం అర్జన యీ గీత దరిణడాపులకైనా శాజబాలనంళత తుదవిషయాల య్యాయి కళాసృష్టి కవసర మైన శిల్పాన్నిగాని, పవ్టతతనుగాని యీ విషయాలు తృ్తిపరచ లేవని విశదీకరించి చెప్పితే - వ్యావహాంకమైన (వేమ, శామం, గృవాసచుస్యలు సహితం కళాసృష్టీకి నివీద్దమవు , కాయి ఈ నిధమైన సంకుచిత సూ.అాలు అ రోజుల్లో చాలామంది రచయితల రచనా సిద్ధాంఛాలను సూత్రీక రించాయి.

ఈ వాతావరణంలో సాహిత్యమే వృత్తిగా యెంచు కోవడమ నేది సాహితీ రంగంలో నిజంగా ఒక విష్ణ్లవ సంభు నే. దీనిని ఆెండు దృక్పధాలనుంచి విప్తవ సంఘటన లన వచ్చు జీవితానికీ కళకూ మధ్య ఉన్న గోడలను పగులగొట్టి కళకు వ్యావహోరిక్‌ సృష్టిని కలిగించటమే అప్పటివరకు కళా సృష్టికి అస్ప ఫ్ర లుగౌ ఇశ్రావించబడిన విషయాలను కళా సాధనాలుగా భావించి కభాసృష్టికున్న పరిమితిని విశాల పరిచింది ధనార్జ్టనకు సామాన్య మానవులవై ఆధార పడవలసీ వచ్చినప్పుడు రచయిత సామాన్య మానవుని సమస్యలను గురించి సహజంగా అధికంగా ఆలోచిస్తాడు అందువల్ల శరత్‌ రచనల్లో కనుపించే సాధారణ మానవుల ( చేమలు, జ్వేషహాలు, సుఖదుఃఖాలు యేదో కాకతాళీయంగా. సంఖు టిల్లినవి కౌవు. సాహిత్య రంగమందలి (ప్రజాస్వామిక నిష్తవ ములో బుది ఒక భాగమే, సంఘంలో అప్పుడే నెన్ళుడిగా

(9 శరద్దర్శ నం

రూపొందుతున్న ధనికవ్యవస్థ ఫలితంగా మథ్యతరగతి (పజలు అధిక సంఖ్యాకు లవృతున్నారు ఈ స్థితిలో మిగిలిన వాటి ల్లా సాహిత్యం కూడా వ కొద్దిమంది మీదనో కాక, సాధారణ (పజూనీకంవై ఆధారపడటం సహజం. రచయితగా ఆయన పొందిన గౌరవం రవీందుడు మినహో మరొకరు పొంద లేదు.

శరల్‌ స్వచేశంలో పళ్లైడన్నం దొరకళ రంగూన్‌ పోయి నెలకు 8౧ రూపాయల జీతంమిద పనిచేశాడు. తర్వాత 90 రూపాయల జీతం 10 రూపాయల ఎలవెన్సు మొత్తం పంద రూపాయల జీతగాడు ఈ జీతం యేర్పాటు చేసుకొనే స్వటేశానికి వచ్చాడు కాని, నెలకు అయిదారు వందలు సంపాదించేవాడు ఆయనవలె రచనలే అధారంగా జీవించినవారు జేరు. అంతధనం సంపాదించినవారు అంత కంచే లేరు.

"జీశబంధు చిత్తరంజన్‌ చాసుని ఎరుగనివా రుండరు, ఆయన రాజకీయ నాయకుజేకాదు. భోగీ త్యాగీ యోగీ, అయన గొప్ప కవికూడా. *సాగరసంగీత్‌” అనే ఆయన (గ్రంథాన్ని గాంచినవారికి ఆయన గొప్ప నోచరంకాగలదు. “నారాయణి అనే సాహిత్య పష్మతికాధిపతి అయన కోళ్ళ మిద శరత్‌ కాబు “స్వామి” ఆనే కథను పంపాడు, అఆ కథను జాసు ఆదరంతో చదివి తన శ్రయుడైై.. తిరుగుటపాలో ఒక శ్లాంకు చెక్కును పంపించాడు. చానితోపాటు ఆయన (వాసిన ఉ_త్తరముకూడా ఉన్నది. అందులో ఆ ేశభ క్తుడు ఇట్లా (వాశాడు “మ్రహా'న్నతమైన ఒక రచయితనుండి

శరద్దర్శ నం 08 ఒక గొప్ప కథను సంపాదించాను దాని విలువకళ్లు సావాసం నాకులేదు. అందుబేత ఈ ఖాళీ చెక్కును పంవిస్తు న్నాను ఈ కథకు మో ఇష్టం వచ్చినంత మొత్తాన్ని వేసు కొని మార్చుకొనవచ్చును 99

"జీశబంథుచాసు శీవలం పతికాధిపలేకాదు ఆయన కెండుచేతుల సంపాదించిన విఖ్యాత వకీలు. శరల్‌ కాబు ఎంత మొత్తమెనా వేసుళొనవచ్చును కాని ఆయన తీసు కున్నది నూరురూపాయలు మాతమే. అది అనాటి ఆయన (పతిస్థ ఇక పెక్కుసంగతు లెందుకు 1

రాజకీయరంగంలో

నున హిందూ జేశంలో కవులుగాని రచయితలుగాని రాజకీయాల్లో అధికంగా పాల్గూనలేదు. పాల్గ్లొనకపోవటమే కాదు, వాటిని పట్టించుకోలేదు ఈ పట్టించుకోకపోవట మే ఒక ఘనతగా కొందరు భావించారు. భఛావించట మేకాదు, తమకు రాజకీయాలు తెలియవని సగర్వంగా కూడా చెప్పు కుంటారు. రాజకీయాల కతీతమైన రచన లేమో తాము చేయ దలచినట్లు, రాజకీయాలు క్ష దమైనట్లు తామేదో ఒక సిద్ధాం తాన్ని (పతిపాదించనున్నట్లు, అది రాజకీయ వేత్తలు ఆచర ణలో వెట్టవలసినట్లు తలపోస్తారు. సిద్ధాంతం - ఆచరణ ఒక చానివై ఓకటి ఆధారపడి ఉన్నవనే సంగతి వారు (గ్రహించ లేదన్నమాట.

కరత్‌ బాబు రచయిత అనే సంగతి అందరూ ఎకు” దురు, రాజకీయ రంగములో ఆయన కృషి. తెలిసిన వారెం

04 శరద్దర్శ్గన9

దరో! మన ేశపు కవుల దమన_స్తత్వానికి ఒక మంచి ఉదాహా రణ ఇస్తున్నాను. ఒక్‌ కవి శరత్‌ తో “తమకు కలాన్ని విడిచి రాజకీయాల్లో (పవేశించటం ఉచితంకాదు” అన్నాడు అందుకాయన చిరునవ్వు నవ్వుతూ అనేన్సు కొంతకాలం కలాన్ని కట్టిపెట్టి చరఖా చేపట్టదలచాను” అని చెప్పాడు. ఇంతటితో వదిలివెట్టలేదు ఆ సాహిత్య వీయుడు ఆయనకు అబేపనిగా అది ఉచితంకాదని సలహా చెప్పసాగాడు. అంత టాయన ఆగలేక ఇట్లా అన్నాడు “ఇది అంతా మా పొర పాటు. రాజకీయ రంగంలో (పవేశించుట "జీశీయులంధరి క_రృవ్యమని (గ్రహించండి మన జీళపరిస్థితులను బట్టి ఇది మరీ అవసరం ఎందుకంళశు, మనది పరాధీన బేగం, అందు చేత ఈ ేశంలో రాజకీయాందోళన ముఖ్యంగా స్వాతం (త్యాందోళన. ఈ ఆందోళనలో సాహిత్యారాధకులే మున్ముందు పాల్గొనుట ఉచితం ఎందుచేతనంక1ు జాతి నిశా గ్‌ ణం _పజాభ్మిపాయాన్ని సమిీకరించటం, అనే గురుతరక _ర్తవ్య భారం సర్వ చేశాల్లోనూ సాహిత్య చఉవకులమిోదనే మోప బడింది పతి యుగంలోనూ మానవుల మనో శే శాల్లో స్వాతం త్యాకాంతు కలిగించింది వాేే ఇందుకు భిన్నంగా "మిరు, మేము సాహిత్య రంగంలో పసి చేసేవారము నూ ఫని రచనలు చేయటమే, రాజకీయాలతో సంబంభం లేదు అని చెప్పితే, అట్లాగే ప్లీడర్లూ మూ పని కోద్డుల్లోనేగాని రాజకీయాల్లో "మేము (వవేశించం అంశే, ఇట్లాగే విద్యా శ్థులుకూడా, చదువు సంధ్యలు నూకుకావాలి గాని రాజ శీయాలతో నూశేమి సమక ఇక శాబకీయాలు కావలసింది

*౪రద్ధర్శ్గనం 0కి ఎవరికి ౪” ఇచెంతయుక్తి యుక్తంగా వున్నదో వేశే చెప్ప నక్క_ర లేదు ఇందువల్ల ఆయన జేశసేవా తత్పరతగూడా 'కెలియగలదు.

బేనిలో ,పవేశించినా వైవైన అంటీ అంటకుండా ఉండటం ఆయనకు చేతికానివని అంశు ఆయన పతిపనీ (త్రికరణశుద్ధిగా చేస్తాడని వేరే శెప్పనక్క-ర లేదు. అట్లాగో రాజకీయాల్లోనూ, ఆయన ఖద్దకుు కట్టడ మేకాదు, చన్ధా వదడకడం నిళ్య విధగా భావించాడు వరా జిల్లాశాం సు కమిటీకి అధ్యతృుడై నాడు ఇంతటితో నే అయన సేవ ఆగలేదు. వంగ దేశ రాష్ట్రీయ శాంగగెను కమిటీ సభ్యుడుకూడా అయ్యాడు. అందులో అధిక ఉత్పావాంగా పనిచేసే శార్య కర ఆయన. సరోజిసీబేవివలె ఆయస శాయగెనిలో వ్‌ ఎూపుకు ఇెందక, అందరి (పళంసలు అందుకున్నాడు. [పముఖుల్లో అంతఃకలహాలు ఉన్న స్పుడుకూడా ఎందునూ మొగ్గకుండా ఉండట మేగాశ, అందరూ కలసి పనిచేసేందుకు అయన అధికంగా కృషిచేశాడు. ేశబంధు చిత్తరంజన్‌ చాసు ఆయనను అధికంగా గౌకవాభిమానంతో చూడే వాడు, సుభాష్‌ చం ద్రబోన్‌, శరచ్చుం[దబోన్‌, డాక్టర్‌ బిపిన్‌ చం దరాయ్‌, నళినిరంజన్‌ సర్కార్‌, కిరణశంకర రాంఫ్‌, డక్టర్‌ ముకుల్‌ శంకర్‌ రాయ్‌, తు.నీ చరణ గోస్వామి మొదలగు వంగేశ కాంగాసు రిధా బరధికు లంతా ఆయనను అధిక గౌరవంగా చూసేవారు. ఆయనను అ్మగజనిగా భావించ ఆయన మొటలను మనస్నంచేవారు. రాజక్రీయీల్లోగాని సాహిళ్యంలోగాని, ఆయన వపార్టీకి

86 శరద్దర్శనర చెందినవాడు కాదు. తన అంఠతరాత్శకు భిన్నంగా తోచి నప్పుడు ఈయన ఇటు మహోాత్యుని అటు విశ్వకవి రవీరదుని వ్యతిరేకించిన సందర్భములుకూడా 'తేకవపోలేదు. బహుజనాఖి (పాయానికి భిన్నం "౯ ఉన్నా, స్వీయాభ్మి పాయాన్ని వెల్ల డించుటలో సంకోచించేవాడుకాడు.

ఆయనకు యువజనులంశే ఎంత ఇష్టమో 'తెలియుటకు ఒక సందర్భం వివరిస్తాను

1929 లో ఒశేరోజున యువజనసభ, వంగీయ సాహిత్య సమే నము జరుగవలసినచ్చింది వారుభ యులుకూడా అధ్య తులుగా ఉండఎలసినదిగా కోశారు. సాహిత్య శాఖకు అధ్య తత వహించుట కంక, యువజన ఆహ్వానాన్ని అంగీకరిం చుట చేశశేమకరమని ఛావించి యువజనసభకు అధ్యత్షుత పహించాడు అ సభాధ్యత్షత స్థానమునుంచి ఆయన చేసిన ఉపన్యాసం శౌదలవహించ తగినది. యువజనోద్యమ (పయో జనాన్ని గుర్తించి అఆయనగా రట్లా అన్నారు.

“ యువడనులలో అస్థి త్వ్యము, చంచలత్వము, అసహి భుళౌవాలు మూస్తూ ఉంశే వారిలో నాకు నవ్యజీవ్‌ తము, నవ్యసృష్టిసూచన లతణాలు నోచరిస్తాయి * ఇంకా ఇట్లా అన్నాడు

“వి చేశ పభుత్వం మనలను ఆయుధ హీనులనుగాచేసీ దుర్చులులుగా చేసినసమాట సత్యమే కానిమనలో భేజాలే వైపమ్య్యూలే మనలను అధిక దుర్చలులుగావేసి మన అధో గతికి కారణాలై నవి హృదయరహితమైన ఈ సంఘం, (పేమ రహితమైన మతం, సంపదాయాలు, కులఫేదాలు, ఆర్థిక

(14 శరద్దర్శ నం రీ వైమమ్యాలు, తీాయెడ సిష్టుర న్యవహారం, ఇవన్నీ, మన దుర్షశకు కారణాలు” ఈ

రాజకీయాల్లో మహాత్ముని అహింసా సిద్ధాంత ఆదర్శ మంచే ఆయనకు (వబల విశ్వాసం ఈ సంగతే పభేక్‌ చాబి (భారతిలో భారతిద్యారా వెల్లడించాడు కాని ఖద్దరువల్ల నే స్వరాజ్యం వస్తుందనేమాట కొల్లయని, ఆయన శల్లాశపటము "లీకుండా చెప్పేసరికి అది గొప్ప అలజడికి అలహాలమైనది. కాని అది సత్యమే. ఈ సంగతే *రాట్నము డ్వారానే మనకు స్వరాద్యం వస్తుంది” అని గాంధీజీ అంకశు *రాట్న ముండగానే మన రాజ్యం పోయిందిని యం యన్‌, రాయ్‌ అన్నాడు ఇది కాదంటామా' ఇట్లాగే కొన్ని ఉన్నాయి మనలో గాంధీజీ స్వాతంత్య భావాలు నేకెత్తించిన మాట వాస్తవమే. అట్లాగే హేతువాదాన్ని చంవి తన భావాలను మనమీద (పసరింప చేసిందికూడా" సత్యమే,

శరత్‌ లో గల స్వతంత్య వీపా సే పభే5్‌చాచిలో సవ్య సాచిద్వారా బహిన్టితమైనది. శరత్‌. స్వీయసాంఘీక రాజ కీయాళ్చి కాభిపాయాలను అందులో (పక టించాడు అగంథం నవ్యఫౌావోదయానికి నాంది.

యువజన విద్యార్థి సమే శ్రోన అధ్యతపీరంనుండి అయన చేసిన (పసంగంకూడా ఉద్చోధికరమైనది అందు లోని కొన్ని భాగాలు ---

శ మన డాస్యమేనకు కారణం పంశాబుసింహమవి పథ్యాతిాాంచిన

లజపతిరాయ్‌ *మన సాంఘిక దోషాలు, జాతీయతస్పిదాలు” ఆసి అన్నాడు

రికీ శర ద్ద ల్‌ న౦

*ధొంత కాలంనుంచి ఒక విషయం గమనిస్తున్నాను ఇంతకాలం ఈ సత్యం ఎట్టా చాటునపడి పోయించా అను కొంటున్నాను. ఇంతవరకు రాజకీయాలు వద్దలకు అని మారమే నని అనుకొంటున్నారు ఇందులో పిల్లలకు (పవే శం నిషిద్ధం వారి కీవీిషయాలు చర్చించే అధికారం ేక పోవడమే గాక్‌ శిమార్హ్యమైన అపరాధంగా కూడా భావించ బడుతూ వచ్చింది ఇన్‌ ఇప్పుడు ఇంతవరకు భావించబడినది తప్పని నిస్సం చేహంగా తెలిసింది నిజంగా ఈ కాధ్యత వృద్ధులదీ 'వెద్దలదీ కాదు అది యువకులది యావనానిది. కనుక భారత బేశములో ఈనాడు ఇంటింటా యౌవనము కన పడుతున్నది అన్ని బేశాల్లోనూ రాజకీయాలు నడి పేభారం వృద్ధులు వహిస్తూ ఉంశ్రే, మనబేశంలో అందుకుఖిన్న ముగా ఎందుకు జరగాలి! అని అడుగవచ్చు. కాని ఇది వ్యతిలేకం కాదు ఒక రోజున వృద్ధలమిదకూడా అభారం పడుతుంది. శాన, ఆ సమయం ఇంకా అరుబెంచలేదు దానికి కారణం -జీళశాన్ని పాలించటం, జేశాన్ని స్వాతంత్యలచేయటం ఒకటి కాదు రాజకీయాలు కూడా వృత్తి అనుకొంళకే వైద్యవృ త్తి, న్యాయనాదవృత్సి మొదలగు వృత్తులవలెనే దీనికి కూడా కొంత శిషణ అవసరం స్వతం్యత్య "బీశాల్లో. రాజ శీయాలు జీవనోపాధికి కాని, అబానిసచేశాల్లో అలాశాదు

“మార్గంలో అడుగడుగునా సర్వస్వం త్యాగంచేయ వలసి వస్తుంది కనుక అప్పుడది వృత్నికాదు మరి కర్శవ్యం, అందుచేతనే ఆ పనిలో కర్పన్యాన్ని, తన్టిగాన్ని స్వీకరించే భక్షి యువజకులలో నే ఉన్నది.

శరద్ధర్శనం౦ం $ి0 “శ్రాని యావనాన్ని ఎలాగు ర్హించాలి! దానిసరిభాపు ఏమిటి! గతం ఇాప్పదైనా అది గతంగానే భావించటం, చానికి ముస్ధలె (పశంసతో గడపక ఆశా విశ్వాసాలు భవి మ్యత్తులోనే ఉంటవని భావించేవాశే యువజనవర్షం. అబే యావనంొ జీవాన్ని జూతినీ స్వాతం్యత్యం చే సేధారం వృద్ధుల జి ఉన్నంతకాలం స్వతం్యతంమాట అటుంచి, బంధనాలు మరింత బలిసిపోళెయి. స్వాతంత్యం ఎన్నటికీ లభించదు.” ఉనా దృష్టిలో శాశ్వత సత్యమంటూ 'అేదు.. ేశ ప్మాతల సంబంధాన్ని బట్టి సత్యం నిర్ణయింప బకుతుంది. 'జీశప్మాతల పరస్పర సంబంధమైన జ్ఞానమే సత్యస్వరూపం, ఒకదాని వెంట మరియొక దాని మార్పు అవసరమవుతుంది ” ఉచ్చేన్స విలాకు శార్య్యకమం యివ్వలేను, శాం మిమ్మలి్ని గట్టిగా సత్యాన్ని అశయించమనీ సత్యాన్ని అంటి వెట్టుకొనీ ఉండమని చెప్పుతున్నాను” ఇంకా ఆయన అనేశ సభలకు అధ్యతత వహించి (వబోధం చేళాడు. అనేక వ్యాసాలు కూడా | వాశాడు, మహో తాగ్దిజీ, హిందూ మహామ శ్రదీయ సమస్య, స్వరాజ్య సాధనలో శ్రీలు యువజనవిప్ట్రవము మొదలగు వ్యాసాలన్నీ ఆయన రాజకీయ విజ్ఞానానికి నిదర్శనలు, ఆయన రాజ కీయాల్లో రాజకీయ వేత్తగా గాక, స్వాతం్యత్య యోధుడుగా శేరాడనే సంగతి గమసనింపదగినది,

100 శరద్దర్శ్గవనం అభినందనపర౦పరలు

గరచ్చంధదుని ఖ్యాతి జీఠమంతటా వ్యావింప జొచ్చింది ఇట్లా ఉన్నా ఒకవై పున పూర్వాచార పరాయ ణులు సంఘాన్నీ మతాన్నీ, నాశనం చేస్తున్నాడని నిందలు వోపసాగారు. ఏరి షతికలు ఆయన రచనలను అధికంగా ఖండిస్తూ ఉండేవి వీరిట్లా ఒకమూల చేస్తున్నప్పటికీ దేశము మొత్తముమోద ఆయన ఖ్యాతిగాంచాడు. ఆయనను అనేక సభలకు అధ్యతత వహించవలసిందిగా అనేకులు కోరారు. శాని ఆయన అధికంగా అఆమోదించేవాడుకాదు. ఆయన అధ్యక్షత వహించిన వాటిలో ఉర్కొనదగినవి ముస్టీ గంజ్‌ సాహిత్య సమ్మేళన సాహిత్యళాఖకు అధ్యమత, 1981లో శాన్సూర్‌ (పవానీ వంగసాహిత్య సమ్మేళన సభాధ్యతత.

(ష్మపధమమున హిందువుల కంశు (శ్రావ్మా మత స్థులు ఆయనయందు అధిక ఆదరాభిమానములు చూపుతూ వుంజేవాప దత్త, గృహదహనమ్‌ (సచురించిన వీమ్శుట (బవా సమాజ నాయకులు కొందరు ఆయనను అస్పృశ్యుని భూచినట్లుగా చూడసాగారు. రచయితల్లో హిందూ దేశ ములో అధికదూపషణ భూవణలకు గువై నవాడు శరత్‌ బాబు ఒక్క- జేనేమో

శరత్‌ బాబుకు 50 సంవత్సరాలు వచ్చినపిమ్మట (వతి సంవత్సరం భాదపద 8 నా ఆయన జన శ్రదినోత్సవం వివిధ (ాంశాలలో'వివిధ సంఘాలవారూ, ఆయన ఆంతరంగికులూ చేస్తూ వచ్చిరి (స్మ్యపధమమున ళివపురమున ఆయనమి(తులు-= అభిమానులవల్ల భ క్తులవల్ల శరత్‌ పూజ (పారంభమైంగి,

శరద్దర్శ వ్‌ం 101 అనంతరం యూనివర్సిటీ ఇన్‌ స్టిట్యూట్‌, (3 సిజెస్సీ కాలేజీ, విద్యాసాగర్‌. శాలేజీ సాా-టిప్‌. చర్చి కాలేజి మొదలగు కళాశాలలలోని విద్యార్థి సంఘములవాకు, సాహిత్య సేవక సమితి, రివివార సమితి, బంకిం శరత్‌ సమితి మొదలగు (వఖ్యాత సాహిత్య సమితులు సనా శ్రనం చేయసాగినవి.

వంగజీశ పతూన కలకత్ర్తాపుర మందిరంలో 1988లో ఒక నొప్ప సనాగానసభ, వౌరా (పజలపతూన డ్యూక్‌ హోలు లోను, బూనువహోలులోను, బేతార్‌ _పతిష్టాన గృహములోను ఉదయన్‌ షతికాఫీసులోను యీ విధంగా యీ శిల్పి జన్గు దినోత్సవాలు చేయబడుతూ వచ్చేవి రవీరదుడు మినహో వంగ చేశ సాహిత్యా రాధకుల్లో శరత్‌ బాబు పొందిన గార వాన్ని మరొకరు గాంచలేదు. ఆయన రచనంన్నీ వివిధ ఛామల్లోకి అనువదింపబడినవి.

ఉత్తమ సాహిత్య (సప్టగా భావింపి కలకత్తా విశ్వ విద్యాలయమువారు. 1928 లో శరత్‌ చాబుకు జగత్తారిణి స్వర్ణ పతశము (పదానముద్వారా సన్మానించిరి.

ఢకాాా విశ్వవిగ్యాలయనువారు 1986లో ఆయనకు డి లిట్‌ (00002 01 షఓ[6280079) సాహి త్యాచార్య బి్‌ుదు నిచ్చిరి. జో నా.

ఇగ్రగికిగితి వ్ల

ఆయన సాహిత్యఖ్యాతి శరభునా బాడో వ్యాక చింది. గో తవా న

ఒకసారి కలకత్తా విశ్వవి[[శ్యశ్రీయబ్రీ సీ" ప. తరగతికిశీ పరీమోధికారిగా నియమింప బడ్లాఖ్యశం ళు

డె హైకరర రో

01 శరద్దర్శ నం

1989లో జలధర సేన్‌ అధ్వర్యాన (కుంతలీన్‌ కథా పోటీ పరీ మోధికారి) జెంగాలీలందరు కలసి కలక త్తా పురమంది శాన బహో సండమైన నభలో శరచ్చందుని సనా నించారు. “శరత్‌ వందన్‌” అనే చేరుతో అనాడు గొప్ప సనాగ్హినో త్పవము చేశారు. ఆ సందర్భంలో ఆయనను అనేకమంది (ప్రఖ్యాత ప్రే బురువులు (ప్రశంసిస్తూ చదివిన రచనలన్నీ కలిపి *శరల్‌ వందన్‌” అనే ఉరుతో వాకే ఒక సంపుటిగా (ప్రచురించారు.

శ్రీలు ఆయనను తమ సంఘోధ్ధారకుడుగా భావిం చారు. యుగయుఇాాలనుండి వారు గాఢ నిదలో వున్నారు శరచ ందుని ర చనలద్వారా చారి మహోజ్జ్యల చర్మిత గాంచి, గాఢన్నిదనుండి మేల్కొన్నారు వంగ నారీమణు లలో చైతన్యం ఆత్మగౌరవం శరత్‌ రచనచ్వారా ఆవిర్య వించింది తాముకూడా మానవులమేనని, తమకుకూడా ఇష్టా యిష్టాలు వున్నవనీ శహించి, తమ స్వాతం త్యానికై కృమే చేయసాగిరి. వంగ మహిళలలో శరచ్చందునివై. గాథఢానూ కాగం, గారవం కలిగను ఆయన $7వ జన్మదినోత్సవ సంద ర్భృమున అనగా 1988 లో కలకత్తాపుర మందిరములో వంగీ యులంశా కలసీ గోప్ప సనాగ్హనసభ చేసినప్పుడు వంగజీశ నుందలి మహిళలు కూడా అధికంగా ఆయనను అభినందిం వాగు. మహిళలు సమర్పించిన అభినందన ష్మతికను ఆయన కృతజ్ఞతతో స్వీకకంచెన్లు వార్‌. సనా్యాన పృతము ,గచునార్జమైనది. ఖ్‌

ళర ద్ద ర్శ్గవ్‌9 శ08 “*వ్షంగవ రేణ్య కథాళిల్చి శరచ్చంద కర కమల ములకు. ఉవ్షం్రగ్య సాహిళ్యాకాళశమున మధ్యందిన మార్తాం డుని పగిది రవిక వీం్యద్రుడు భాసిల్లుచుండగా, ఆఆ ద్వితీయ ఆదిత్యుని ఆపూర్వ కిరణకాంతులు సర్వ (గహ నక్యతములను తేజోవిహీనము చేసినవి. “స్వీ | కుభసుందర శరచ్చం్యదా ! రవి కరోద్భా సిత జ్యోతర్మయ యుగముననే భవదీయ అపూర్వ పరాజయదీప్పులు నంగవాణికి దిక్స్యక మైనది. మ్‌ దివ్య మహిమ సర్వజనుల దృష్టిని ఆకర్షించు చున్నది. ఆ జ్యోతిర్మూర్తులై న మీకివే మాజోతలు. “*జ్చరత్కాల పూర్ణ జ్యోత్స్నా పుంజముల పగిది మీ కథాసాహిత్య కనకకౌముది ఆస్మద్దేశీమ స్తీ పురు షుల హృదయముల ఆనందవేదనల విచిత్ర తరం గములను లేవనెత్తు చున్నది. భవదీయ సజీవ సృష్టి వారి దీర్దతం్యద్రాహత ఆంతరంగమును స్పర్శించి, స్పందించి జాగృతి యొనరించుచున్నది. హీ సాహిత్య అసమాన్య కథాశల్పీ! మీ కివే మా నమస్సులు. ॥ “ప్పరాధీన దేశమున అధోగతినిపడి, సంఘముచే నిరాద్భుతులై, ఆంతఃపురాంతర్గత త్తీ హృదయ

104 శరద్దర్శనం

కుహరస్త మూక ఆనంద వేదనలకు ఆక్షరరూపము నిచ్చిన మహా శిల్పులు మీరు. వారి జీవిత సకల సుఖదుఃఖాను భూతులను అధిక సానుభూతితో రస వత్తర సాహిత్య సృష్టిచేసితిరి. భవత్సూక్మ పర్య వేక్షణాశక్తి, సుగభీరవై తన్యళ క్తి, విచ్వితమానవ చరితాభిజ్ఞాత్వము, నిఖిల నారీచి త్త నిగూఢ్యసకృతి రహస్యములను కనుగొన్నవి. ఓ నారీచర్మిత గూఢ రహస్యజ్ఞాతా : మీ కివే వందనములు. " అవన్ఫానాావిధ ఆత్మావమాన హెైన్యావస్ట మధ్యస్థ, స్త్రీ సహజ(ప్రకృతి వైశష్ట్రమలను, మీరు సహజ

. సుందరముగా వెల్ల డించితిరి. వారి వాస్తవిక తక్క తిని అధ్యయనముచేసి, వారి మౌొనభాషను (గహిం చితిరి. ఓ సకలనారీ హృదయాంతార్యమీః మీకివే మాజోహారులు. “భవదీయ సప్త పంచాళత్‌ జన్మదినోత్సవ సన్మాన సందర్భమున మేము మా హృదయ పూర్వక కృత జ్జతను నివేదించుటకు అరుదెంచితిమి. మేము మా మనోభావమును సుస్పష్ట సుందరరూపమున (ప్రక టించుటకు ఆశ క్థులము. అయినను ఈ పుణ్యదిన మున మీ (ప్రతిభను మేము_గహించితిమని, తెలియ చేయుటకు మ్మాత్రమే ఆరుదెంచితిమి. మిమ్ముల

ా తద్ధా పూ ర్వకముగ గౌరవించు చున్నారము, .

(14 శరద్దర్శనం 103 (శ్రేమించుచున్నారము. మీరు మాకు కేవలం ఆశ్మీ యులని భావించుచున్నారము. హే నారీహిత్రైషీ £ మీకు మా నమోవాకములు, ఉమా కృతజ్ఞతా పూర్వకాభివాదముల [(గహిం చుడు. మా హృద్గకాశర్వాదముల స్వీకరించుడూ. మీరు మాకు పరమప్రియులు, ఆత్యంత ఆప్తులు. మీ కుభ జన్మోత్సవం వంగదేశమున ఏపేటా ఇంటింటా ఆనందోత్సవముతో జరువబడుగాక £ “ఫి ఆయు ర్యశస్సులు ఉ త్తరో త్తరాభి వృద్ధి సొందుగాక । మీ సుఖస్వాస్థ్యము లవ్యాహత మగు గాక । మీ జీవితము ఆనందై శ్వర్యములతో హేమ మండిత మగుగాక ! ఈ హృద్గతాళలన్ను మనో వీధుల నిడుకొని మే మరుదెంచితిమి. హే. నారీ మర్మజ్ఞ బుషీః! మా వందినము లందుకొనుడు,

ఇట్లు, మీ స్వదేశవాపినులు, వ బేశములో నైనా తనచేశ మహిళలచే యే రచయ్యిలతెనా ఈ విధమున గారవింపబడెనో అతేదో, (పపంచ చరిత సరికించినవా లే చెప్పగలరు,

10 *౪రద్ధర్శనం వంగీయులు అక్పించిన సనా్గాన ప్యతము.. “శ్రేయత శరచ్చంద్ర చటోపాధ్యాయ మహాళయుని

కర కమలములకు :-_ , శీ వంగ వాణీ వరప్వభత్రౌ 1 . “భవదీయ. సప్త పంచళత్‌ జన్మదినోత్సవ సమ. యముస భవర్దేశయులర్చించు సన్మానమును స్వీక రింపుడు. మే మీ సవి(త్రదినమున మా హృదయ: ప్మాకల 'పేమపూర్వ కార్చ ఫమును కొనితెచ్చి తిమి. నిరభిమాన స్నేహసించిత (పసన్నదృష్టితో స్వీకరించెదరు. గాక “*భవదావిర్భావము వంగసాహిత్యమున శరత్కాల పూర్ణచందుని పగిది పరిపూర్ణము; (వకాశవం తవ. మీ (పథమోదయక్షణముననే వంగహృద యము చంద్రాకర్షిత జలనిధివోలె, ఉప్పొంగి ఫోయినది, . “ఫ్సిర్రు జ్యోతీర్మయ (పతిభాదీప్తులతో, మా మానసికొను భూతులను జాగరితమొనర్చి, మా దుఃఖమును దూరీకృతము చేయుటను, మేము విస్మయ విస్ఫారిత న్మేత్రముల6 గాంచితిమి. ఇదం తయు మీకు సులభసాధ్యమైన కార్యము. సత్య సాధనలో మీరు బహు కాశర్యాతులందు తదేక

.. ఇ₹రర్టర్శ్గవల 10? (శద్దతో, సమ్మగ దుఃఖరూపమును, ధ్యాననేత్ర ముతో సందర్శించిరి. జాహీ ద్రుఖవేదనా రహస్య వేత్తా 1 వంచిత స్నేహ ము, ఉపేకీత పేమ, నిర్ణయాఘాత విపర్య క్ర చంగవనితల సంయత ధైర్యమహిమను మీరు మహోన్నతాసనమున _నధిష్టించ జేస్కి మవో యశస్సును ఆర్జింపజేసితిరి. పౌరుషయత్న రహిత మెన, సాంఘిక చైతన్య విహీనాత్మలను, విగత గౌరవ మూఢమోహములనుండి జోగృతి కలుగ జేసితిరి. మా జీవిత లజ్ఞావమాన వ్యధోత్పీడలకు మీరిచ్చినది ఆక్షరరూపమే కాదు, మహత్కాంక్ష కూడా. త్వదీయ (ప్రతిభా లోకమున వంగీయులు ఆత్మదర్శన మొందిరి, -

“స్వీ ఐం్యదజాలిక ళిల్చీః: సాధారణ వంగ జీవిత . మును కేవల ముపకరణముగ (గహించి, త్వదీయ -.పతిభావిశేషమున ఇతఃపూర్వ మనాస్వాదిత రస భావసమృద్ధి సహితములగు మీకథా. సాహిత్య .. మొక వంగీయుల చేతనేగాళ, దేశకాలావధులను “అధిగమించి ఆక్షయ సంపద రూపమున అఖినం . -శంపవిడును. 'మానవమహ త్తను మీరు గొప్పగా ౨ంగానము చేసితిరి. దుర్గభమైన మీ దానము కేన

108 శరద్టర్శ నం లము అల్బబుద్దుల ఆహంకారము కొరకు ఆర్చిం చినది కౌదు; దీనిని కేవలము విలాసవస్తు రూప మున తమ ఆవసరాని కుపయోగించుట ఆత్మవం చన ఆగును. “హే మహాసష్టా . మీ సృష్టి మహత్వోప లబ్ధిచే మేము బహుఫలలాభంబులను పొందునట్లు ఆశీర్వ దింప్పడు. మీ దేశీయు లర్చించు _పేమ సన్మానము లను స్వీకరించుడు.” ఇట్లు _ భవదీయ దేశీయులు. విశ్వకవి రవీర్యదుడు శరచ్చంటదుని గురించి వెల్ల డించిన అభ్మిపాయము కూడా యీ సందర్భమున గమనించ తగినది “కరచ్చందదుని దృష్టి బెంగాలీల పహృాదయాంతరా ఛాల్లో మునిగి తేలింది సుఖంలో, దుఃఖంలో, కలయికలో, ఎడవాటులో, ఫఘటిల్లుతూ వుంజేటటువంటి విచిత సృష్టిని అయన బెంగాలీలకు కళ్ళకు కట్టినట్లుగా చ్యితించాడు. దీనికి నిదర్శనం వంగీయుల తరగని ఆనందమే. అంతరంగికంగా పీరు ఆయన రచనలతో గృ ప్రిపడినట్లు మలేయితర రచ యిత రచనలతోను తృప్తిపడలేదు, శరత్‌ కంక నొప్ప (ప్రతిభావంతులు అథిక్ట్తపశంసలు ఫొంచారుకాన్మి ఆయన

శరద్దర్శనం 100 వలె యిట్లా అందరి హృగయాధిపత్యమును స్వీకరించినవారు అరుదు.”

యూనివర్శిటీ ఇన్‌స్టిట్యూట్‌లో శరత్‌ 59వ జన (్‌ దినోత్సవం గావించినప్పూడు సనాాన ప్మ్యతానికి ఆయన జవా చిన్తూ చేసిన (వసంగములోని సారాంశము

“నా జన ్రదినోత ఎవం పురస్కరించుకొని నేడు మారు "కావించిన గారవం న్య _క్రీపరంగా నాకువూ లం కాదని భావి స్తున్నాను. నేను దరి దకుటుంబములో జన్మించాను పొట్టకై పోరాని జీశాలకు పోయాను ఈ సంగతులన్నీ ఈ సందర్భ ములో 'చిప్పుటకు నాకు ఎటువంటి సంకోచమూలేదు. ఈ గౌరవాభినందనలు ధనానికి గాదు, విద్య కంతకంకశుగాదు. నన్ను పురస్కరించుకొని శారద పదతలమున భీ క్తులందరు (శద్ధాపూజ లర్బ్చిస్తు నాన్న రు,

“సంశయ గస్త మనస్కుడనై ఈ గాౌరవాభినందన లన్నీ నాకేనా! నేను ఇట్టి గౌరవానికి అర్హుడనా అని నాలో నేనే వితర్కించు కొంటున్నాను. నేను వనమా చేయలేదని చెప్పజూలను శాగణ 'మేమంశు ఇంత అతివినయంలో పడి ఇంత అత్యు క్షి నేను అనలేను అది విాాకును నాకునుగూడా గౌరవ (పదమైనదికాదు నేను వదో కొంత సాహిత్య సేవ వీళశాను. మ్మితులు మో సేవ అల్పమైనదికాదు, వహషదత్తర మైనదని అంటాగు.

“*నారచనలు "కాలగర్భములో లీనముకాకుండా ఉండ గలవా అనేదింత నాకు లేనేశేదు నేటి నా సత్యోపలబ్ధి, భవివ్యత్సతో్యోపలబ్ధితో సమ్మి శమమై ఉండక పోవచ్చును.

110 శళరద్దర్శనలి అందుచేత అవి ఆదరింపబడక పోవచ్చు నా సాహిత్యము నశించి పోతుందని నాకు విచారమేమిాలేదు మన 'భాపలో గొన్న సాహిత్య ముద్భవించటం గొప్ప భాగ్యంగా నేను భావిస్తున్నాను

“ఉచ్చేను నానా అవస్థలు పడి, వివిధ రకముల మనుమ్యు లతో కలని మెలసి తిరిగితిని ఇందువల్ల నేను ెడిపోతినని ఛింతిల్లుటలేదు వైగా దీనివల్ల అధికలాభం పొందానని అధిక ఆనందముతో నేను మోీశు నేడు చెప్పుతున్నాను. ఈ అనుభవం వల్గ నాకు కలిగిన అభి'పాయమేమిటం కే-వారి వికృష్టతలు, అధ'ర్మాలు, 'అశార్యాలు మానవత్వాన్ని నురుగు పరచవు వారు మానవులు. వారు సహజంగా మాన వులు వారలో అత గ్‌ ఉన్నది అపరాధ సహ్మసములకంయకు వా రధికులు సాహిత్యము ద్యారా వారికి అపకారముచేయ రాదు ఎట్టి గొప్పకారణనున్నా, మానవులు ఒండొరులను "జ్వీషించుకొనుట మవాత్తరపాపం నేను పాపులయెడ పక్ష పాతినని నావై గురుతర అపరాధము మోపబడింది. నేను పాపుల చరిత రచించాననిళూడా నావై దోవమూరోపింప బడింది

“ం్తిందువల్ల కీడేకలుగునో, మేలేకలుగునో నేను చెప్ప లేను. కాని నా అనుభవము అది సత్యమని చెప్పుచున్నది. చానిని నేను ఉద్ధాటించుచున్న్నాను. ఈ సత్యాలు శాశ్వత మైనవని నేను చెప్పుట లేదు. 'అవి మిథ్యయని భావించ బడ నచ్చుుకు "కాని “దాధితో వాకు తగాడాలేడు, వీదీ శాళ్యత

శర ద్ద నం శే11 సత్యమంటూ లేదని నా అనుభవము చెప్పుచున్నది. ఈ విశ్వములో సమస్త వస్తువులకు జననవృద్ధిమీయములు కలవు. అట్లాగే సాహిత్యముకూడా ఈనాడు మంచిదని భావించబడి నది లేపు మంచిదిగా ఎంచబడజాలదు.

“సాహిత్యములో ఎన్ని పుట్టి బుద్బుద్మ పాయమువలె నళించుట లేదు తాతలు పరమ్మపమాణముగా భావించిన వాటిని మనువులు పరిహాసం చేయుట అేదా?

“చండీడాసునసి వెప్టవపడాలు, కాళిదాసునికావ్యాలు చేటికిీనీ జీవించి ఉండలేదా! అని మిరనవచ్చును వాటి జీవిత మధికం కావచ్చును కాని అవికలకాలం మనజూలవు

“వూనవజీవితంలో నే కాదు, వ్యక్సి జీవితంలోనూ ఇట్టిదే, మన అనుభవములోఉన్నది. హాల్యములో, మనము అధిక అదరప్నాతముతో చదువుళొన్న _గంథాలు- అవి ఆ వయసులో రగసకండాలు. వాటినిమించిన మవాత్తర గం థాలు మరిలేవు కాని వయస్సుపోగానే అవి నీరస్మ గంథాలు. దీనికి కారణం మన వయస్సూ! వాటి దోపమూా 1 ఈ విధం గానే నవలలు, కా వ్యాలుకూడ్వా అలాగే చర్మితలు, శౌ ములు సమస్తమూ

నాత్ర వయస్సు మళ్ళింది పూజ్యులగు ఆ శేకలత చే కలసి భాషామళల్లిని అర్భ్యపా ద్యాలతో పూజ చేస్తున్నాను, నా వల్లనే అవుతున్నదని అనువోవటంలేదు. కృతజ్ఞతతో మికు వందనము లర్పిస్తున్నాను.”

112 శరద్దర్శనం గుణశీలస్వభావాదులు

టక్షొండరు గొప్పగానే జన్మిస్తారు. కొందరు గొప్ప శనం సంపాదిస్తారు కొందరి తలమోాద గొప్పతనం మోప బడుతుంది ”

శషేక్సియరు.

శరత్‌ బాబు రచయితగా యెంత గొప్పవాడో అజే విధంగా బేశభ క్తుడుగానూ మాానవసేవాపరాయణుడుగానూ దయార్జ్రహృదయుడుగా కూడా అంత నొప్పచనాడు. క్త

అయనకు బంధుమి తులంకే అధికానురాగం ఆ అను శాగం ఆయన వు త్తరాల్లోకూడా చూడగలం. మిత్రులకు బహుమతి చేయటం ఆయనకు చాలాయిష్టం ద్వి జేం దలాల్‌. రాప్‌ కుమారుడు దిలీపకువూరరాయ్‌ అంట ఆయనకు అధిక అభిమానం *మంటూ' అనే జీరుతో ఆయన అనేక ఉత్తరాలు [వాయటం శరత్‌ ఉత్తరాల్లో మనం చూడ గలం అలా శరల్‌ బాబన్న్నా దిలీప్‌కుమూర రాంక్‌ కి అధిక అదరాభిమానాలు “నిష్క్బూతి అనే శరత్‌ కధను ఆయన ఆంగ్లములో అనువదించాడు _ దిలీపునకు గొప్ప విలువళల శమింగ్‌టన్‌ పోర్టుబుల్‌ శైపురై టింగు మిపును శరత్‌ బాబు బహూకరించాడు తన బాల్య స్నేహితులగు విభూతి భూషణ భట్టుకు, నిరుపమాబేవికి రెండు పొంయున్‌ పన్నులు బహుమతి చేశాడు ఈ కలాన్ని విభూతిచాబు మాచి న్వీకరించక “బ్లద్రి కలంకాదు, నగ దీనితో (వాసుకొనటానికి ఏల్లేడు దొంగల నుండి కాపాడుట కస్ట్యము కనుక్‌ వీనిని తిరగి పంపుతున్నాను

(14) శరర్హర్శనం ... అని తిరిగి పంపినప్పుడు ఆయనకు మరియొక మంచి కలాన్ని పంపుతూ "దీనితోనే మిరు [వొయవలసిందిని హెచ్చు రించాడు,

ఇట్లా బతికి వున్నవారికి బహుమతులు యిచ్చుకే శాదు, చనిపోయిన మి తకుటుంచాలకు సహాయం కూడా చేశాడు (పమదనాధబట్టు అనే మ్మితుని అకాలమళణాసికి చింతించి, ఆయన భార్యాపు తిక ల సహాయార్థం “కాళీనాధ్‌” సర్వహక్కు-లతో యిచ్చాడు

ఆయున స్వాభావికంగా అతి బిడియస్థుడు అంతేకాదు, క్రీ ర్హి పతిస్టలకు -మగులా డే వ్య క్రికాదు సభల్లోగాని, వాద వివాచాల్లోగాని పాల్గొనుట సుతరామూ యిష్ట్రముండేది కాదు. విధికేనప్పుడే సభల్లో పాల్గొ వేవాడు. ఆయన మన వీ శేశలింగంగారివ లెనే వకృగాడు అందుచేత అధ్యమీపన్యా సాలుగాని ఇతర ఉపన్యాసాలుగాని (నాసుకొచ్చి చదివే ఇాడు అది మూొకందుకు మంచే అయింది అవి అన్ని నేడు మనము చదువుకొనుటకు అవకాశము చిక్కి-నది.

అయన సహజంగా సర్వ విషయములందు వాన ముట్నూ్నూరి కృష్ణారావుగారివలె తటస్థంగా వుంజేవాడు సాధారణంగా గొప్ప గొప్ప వేదాంతులుగాని ఇట్లా వుండరు. అందువల్ల ఆయనకు నష్టమూ లాభమూ కలిగినది. ఇతరులు ఆయనను నిందించినా ఆయన లమ్మ్యుము "లేకుండా వుంజేవాడు. రచనల్లోకూడా ఉదాసీనతవల్ల త్వరగా రచనలు చేసేవాడు శాదు. భారతవర్షకు సతినెలా ఆయన వదో వాయవలసి ఉండేది కాని*సకాలములో అందించడనే సంకోచముతో

114 శరర్దర్శనం అఆ పతికలో పనిచేసే *'జలధరడా అనే ఆయనవచ్బె (పతి దఫా [వాయించి తీసుకొని వెళ్ళేవాడు శరత్‌ సాహిత్య (పాచుర్యానికి ఆయనకు అభినందన లర్పించవలసి వుంటుంది.

ఆయన సర్వజన సులభుడు. అందుచేత నానా రకాల మనుష్యులూవచి స్స్‌ ఆయనను అనేక (పశ్నలు అడుగుతూ వుండేవారు. “*కిరణ్మయిని ఎందుకు వీచ్చినానిని చేశారండీ అంటూ ఒకరు. మరొకరు “ఇం దనాధుడు, అన్నదా దీదీ అగువించారండీ ” ఇట్లా వారి వారి సంబేహాలు (పశ్నల రూపంగా వెల్లడించేవారు విసుగు "లేకుండా వాటికి ఆయన ఆదరముతో జవాబు 'వెబుతుండేవాడు ఈ సంగతులన్నీ చూస్తున్నవారు అచ్చెరువు పోయేవారు.

మరికొందరు వచ్చి “మిరు రపీర్యదునికంకు చాలా నొప్పవారు. ఆయన రచనలు మాశేమీ నిచ్చవండీ ! మూవీ మాకు కాగా తెలుస్తువొని అంశ, అందుకు ఆయన ఉచ్చి తబ్బిబ్బుకాక, వారితో యిట్లా సమాధానం చెపు తుండేవాడు. “నిజమే నేను గొప్పవారడ్డి. నేను మాశక్రై (వా శ్తే కాగూరు నావంటివారికి (ాస్తాడుల

అయినకల్లి కశోమలస్వభావం ఆయనలో నూ _ర్తీభ వించింది అందుచేత ఆమెవలనే ఆయసకూడా పశుపత దులను అధికంగా ( జేమిస్తుండేవాడు. ఛభేలి అనే -జీేశవాళీ కుళ్క-ను అతి గైమతో పెంచాడు. దానికి జబ్బుచేశ్తే స్వయంగా తీసుకొని వెళ్ళి పళువుల ఆస్ప్మతిలో[పవేశ పెట్టాడు. (ప్రతిదినం ఆస్పతికిపోయి మూాచివచ్చేవాడు. అది చివరకు అసువులు బాసినందున ఆయన అధికంగా దింతింఛచాడు. ఆత న్‌

శరర్హ్దర్శనం 115 మ్న్‌తుని మరణానికి కుందినట్లు ఆయన విచారపడ్డాడు డానిని సమాధికూడా చేయించాడు. కొన్ని పశృులను రంగూన్‌ లో ఉండగా పేమతో ించాడుం

ఈ దయాదృష్టే. వౌరాజిల్లా పళశుశేశ నివారణ

లు గ నో

సంఘాన్ని స్థావీంచుటకు శారణ మైంది.

సమతాబీరగ్‌లో ఉండగా ఆయన ఒక మేకను పంచగా డానికి "రెండువిల్లలు పుట్టినవి. బజేమియా, చోశుమియా అనేపేన్లు వాటికీ 'వెళ్లైను మరొక మేకను కసాయి దుకాణా నికి తీసుకొనిపోతుండగా కొన్నాడు. ఇట్లా దానిన కాపాడి చడానికి “స్వామిజీ” అని నామకరణం వేశాడు వీటితో కాల శ్నేపం చేస్తుండేవాడు వాటి మూకభావ ఆయ నర్థము చేసు కొనేవాడు అయనను చూడగానే అవి ఎంతో ఆప్యాయ తతో అరచేవి. ల్లీ

మరి మూడు ఎండిపోయిన ముసలావులుకూడావ్సం జేవి. వచ్చినవారిలో కొందరు వీటినిదూచి *మేతదండగ వీటినీ ఎందుకుంచాకు అంక *వాటిపాలు చాలా తాగాను వాటి యొడ కృతఘ్నుడను కాలేని అంటూ ఉండేవాడు

వీదసాదలందు ఆయనకు అధిక దయాడదాశ్నీణ్యాలు, వారి కష్టాలు తనవిగా భావీంచి వారికి చేయతగిన సహాయం చేస్తూండేవాడు.

పతితులయెడల ఆయనకు సానుభూతి అధికం. దీనిని పురస్కరించుకొని ఒకానొక సందర్భములో అయ నిలళా

ల! శరర్దర్శనం

“జేను నానాఅవస్థలు పడి పలునిధమ్నులె న మనుమ్యు లతో కలసిమెలసి వారితో సంబంధం పెట్టుకొన్నాను నూన వుల్లోని గుణగణాలు లోతుగా పరిశీలించి చూచినట్లయితే వారి దచోపషాలయందు సానుభూతి చూవించలేకుండా ఉండ "లేము. సంఘ బహిష్క్బుతులవై నాకు సానుభూతి అధికమని అనేకులంటారు ఇది నిజమే "”

“౦ మగంళిడి1] 18 10 ఇడం &11ీ “అందరినీ తెలుసుకో వట మనేది అందరినీ తమించటాసనిశీి అనే ఆయనఆశయము.

అయన ఉండిన (గౌమము వాలా చిన్నది. వమి దొరిశేది కాదు. అన్నీ ఇతరచోట్లనుంజే తెప్పించవలసి వచ్చేది అయినా వచ్చ్చేపోయేబారికి అన్ని సదుసాయాలు చేసేవాడు “ఇంత అవేళ భోజనను చేయకుండా వెళ్ళటానికి ఏలు లేదని” పట్లు పక్షేవాడు.

ల లు

రూపనారాయణ నదీరూస ముగ్గుడె ఆయన అ సదికి అఆతిసమిోపాన ఒక కుటీరాన్ని నిరి స్రంచాడు. మాలతీలతలు, చంపక పుష్పాలు ఆకుటీర (ప్రాంగణంలో ఉండి, అసాహిత్య వేత్తకు తపోవనమువలె ఉండేది గృహా (పాంగణముననే నిరంతర నిర్జర జలరాశ్సి విశ్వబంధువులగు సూర్య చం్యదుల నిరంతర మైతి ఈ పశాంతవాతావరణము ఆ పకృతి వీయుని ఆనందములో ముంచేది వదికంత సమిోపాన అంతకుపూర్వ మెవ్వరు గృవానిరా త్రం చేసివుండ జేదు

పల్లెటూరన్నా పల్లె పజలన్న్నా శరత్‌ బాబుకు అభి మాన మధికం. అందుచేత కోలావహాలముతో కూడుకొన్న కలకత్తా నగరము వీడి వకాంతవాసాన్నభిలవి.౦చి ఎక్కున

శర ర్జ ర్శ్గనం౦ం 117 రోజులు పల్లెటూరిలోనే ఉంటూ ఉండేవాడు ఆ నదీతీరాన ఉండి ఆనందిస్తూ, దీనసదుఃఖతులగు పల్లైవజల కష్టనివార ణక సయర్ని స్తుండేవాడు ఆ |[గామశేవుకు కట్టబడిన వట్ల వరుసలన్నీ శకాగుచేయించాడు నూతనంగా ఒక తటాకం (తవ్వించాడు. అ (గానూనికి ఒక రోడ్డుకూడా వేయించాడు. ఆడపిల్లలకుగాను ఒక చాలికాపసారకాల విట్టించాడు. క సంస్థ లన్నీ సమతాబేగ్‌లో ఆయనకీ ర్తిని నేటికిని ఘోమీస్తున్నవి,

హోమిమోపతి, ఇై యో 'కెమిక్కు-, వై ద్యాల్లో ఆయన నిపుణుడు అసంఖ్యాకులగు అసహాయ రోగులకు ఉచితచికిత్స చేస్తూ పథ్య పానాలకుకూడా సహాయము చేస్తుంజీవాడు. (వావ్మూణపిల్లలోని డాక్టరు _పియనాధ్‌ను గురించి చెప్పిన దంతా ఆయన స్వానుభవమే. ఆయన కాతర కథా శిల్చే కాదు, పరదుఃఖ కాతరత ఆయన (వధాన గుణం. పరోప శకారమే ఆ _శేష్టశిల్పి జీవిత [పథాన ధర నము ఆయనను చారు సాహి త్యాచార్యునిగా గాక పరదుఃఖ కాతరునిగా, కరుణామూ_ర్తిగా, పరోపకార పారీణునిగా ఎరుగుదురు.

ఆయనకు సంగీతమందు అభిని వేశమున్నదన్న సంగతి పారకులకు పరిచయమే. ఆ సంగీతాభఖిమానం ఆయన వార్థ క్యంలోకూడా తగ్గలేదు. [గామఫోను రికార్టులద్వారా ఆనం దిస్తూ ఉండటమేగాక, "రేడి యోద్వారాకూడా ఆనందిస్తూ ఉందేవాడు

చుక్కా. లేకుండా క్షణమైనా ఉండేవాడు కాదు. (వాసేటప్పుడుకూడా గుప్‌గుప్‌ మంటూ మహుక్కా- వీలుస్తుం జేవాడు,. ఇక తేనీరు సంగతి ఇెప్పనకంరలేదు. రోజూ

శ్లే[క శర ర్జ ర్శ్గనం౦

ఇాలాసార్లు పుచ్చుకొ నేవాడు ఒక్కొక్క ప్పుడు కష్పులకు

కషస్పులు కడుపులో పోసేవాడు

అయన జ్ఞాపళశ_క్రి అపారమైనది. (పతి చిన్నవిషయం కూడా ఆయన సృతిపథంలో నిలిచి ఉండేది. మరణించే మగుతణం వరకుకూడా ఆయనకు ఆ జ్జాపకశ కి అలాగే ఉంది. "ెద్దలయెడ అయనకు అధికగారవం వాళు వచి య్‌ నప్పుడు లేచి గౌరవముతో అహ్యానించేవాడు. యువకులయందు ఆయనకు అపారమైన అభిమానం ఉంజేది జీశం హాగుపడాలంశు వారివల్ల నే కలగాలని అంటుంబేవాడు ఊంమెడ ఆయనకు ఆధిక గౌరవం, ్డీలను ఆయన శీవలం ఊలంగాగాళ మానవులుగా భావించాడు. సంఘంకంశు న్యాయంకంచ మానవుడు అధికుడు మానవునివై మరొళటి లేద నేజే ఆయన దృఢభావన ఆయన మానవవాది,

_. ఈయనలో చక్కని హాస్యరస ముండేది ఆ హోస్య రసం ఆయన మరణ పర్యంతం ఉన్నది. అందువల్ల కూడా ఆయన అందరికీ ఆదరపా తుడు కాగలిగాడు.

ఆయన నిత్యయావనుడు వార్థక్యంలోకూడా ఆయన హృదయం ఉత్సావాపూరితంగానే ఉండేది

ఆయన నా_స్తికుడని అంటారు. ఆయనకూడా అనక ఫోలేదు. కాని దానిభానము వేరు, ఆయననా -సికడుకెాడుం

శర ర్జ ర్గన౦ 110 . పరమ ఆస్తికుడు గా వ్మిగహా రాధకుడుకూడా, -జీశబంధి జాసు ఆయనకు రాధాకృష్ణుల వ్మిగహాలు బహుమతి చేశాడు. ఆ యుగళమూ ర్తిని ఆయన (వతిష్టించి అనుదినం పూజు, చేస్తుండేవాడు

ఆయనలో ేశాభిమానం అధికం. చేశస్యాతం్యత సముపార్దలలోను, 'బేశహితముకొరకు ఆయన అన్నివిధాల కృషిచేశాడు.

"శండవవాని కంటపడకుండా ఆయన అనేళ బీదలకు సహాయము చేస్తూండేవాడు కష్టాల్లోపడి కడ లేర లేని అనేక మంది విధవలకు, సంఘబహిపీ[్బితు లై న అనాధలకు ఆయన ఆ, శయమిచ్చి పోషీ స్తుండేవాడు.

చర్యదనగర్‌లోని మోకీబాబుచే (పతిస్టి౦ప బడిన (పవ్నర్తక సంఘానికి లప్పుడప్పుడూ వెళ్ళుతుండేవాడు చాని యందు ఆయనకు అధిక ఆదరాభిమానాలు. దాని స్వావలం బన విధానము ఆయవకు అధికంగానచ్చింది కాని కాహాయ వస్త్రధారణ, ఆయనశిష్యులు ఆయన్ని ేవ్రనిగా ఆరాధిం చటం శరత్‌ బాబు ఖండిస్తుండేవాడు,

సాహిత్యంలో రవీందుసి, రాజకీయాల్లో మహోతు ఇని అయన ఆదర్శంగా ఎంచుకున్నాడు అంతేకాదు, గురువు లుగాకూడా భావించాడు అయినా అంతఃకిరణగు భిన్నంగా ఆయన ఎన్నడునూ (పవర్తించలేదు. ఈ గుుువు లిద్దరిని కూడా ఖండించిన ఘట్టాలు "లేకపో లేదు.

ఆయన 'సేర్ముపఖ్యాతులు గాంచిన తర్వాత విలువైన 'శకానిళాలమోాదనే (వాస్తుందేవాడు విలువైన పరికరాలు

120 శరర్థర్శనం కళకు అదనపు అండాలని అయన భావన ఆయన నాసి నంత ఏిలువైన కాగితాలపై యావత్తు రచనలూ సాశంచిన రచయిత మరొకరున్నారో లేరో లావుగా, పొడవుగా చేతినిండావుండే సన్నటి అం జాల పాళీతో మెరుస్తూ ఉండే కలాన్నే ఆయనెప్పుడూ ఇాడుతుం డేవాడు ఆయన అఫిరాలు ముత్యాల కోవల్లాగా ఉండి ముచ్చట గొలిపేవి. శరచ్చుం దుడు స్వభావతః అత్మనోపనశీలుడు ఆయన సర్వస్వ్యతంతుడు కాని ఆయనను ఈ (పపం చంలో బంధించిన దొక్క-కే- అది ఆయన సంయంగా తెచ్చుకొన్న అకృతిమ (పేమ దీనినై అయన అన్నిటినీ అర్చించాడు ఆయన గొబ్బ శిల్చి శిల్చేకాదు, అమృతహస్తుడు. అమృత వాస్సుడే కాదు, అమృత హృదయుడు. అమృత హృదయుడేకాదు, అమృళమూ ర్తి ఆయన సాహిత్య సంప దంతా ఒక ఎత్తు, ఆయన ఒక ఎత్తు. కుటుంబ జీవితము “ష్‌ 187 ఓయి]. 19 టక &క అడి?1102 ండాఅగం పెంళన26 ఆయన కుటుంబ జీవితాన్ని గురించి ఎరిగినవారు ఇాల?* అరుదు. రాజకీయంగా గాని వ్యక్షిగతంగా _ గాని ఆయన ఆర్భాటములేని వ్యక్తి అందుచేత ఈ సంగతులు ఎరిగిన వారు (వేళ ఛమీదనే ఉంటారు

(1 శరద్దర్శనం [21

పట్టణజీవిత మంశు ఆయనకు ఇష్టముండేది శాదు. అందుచేత స్వదేశం చేరగానే కలకత్తాలో కాపురం పెట్టక వౌ రాజిల్లాలోని ఛా జేశివపూర్‌ అనే [గౌమనులో (వే శించి అడ్రె గృహములో నివసిస్తూ ఉండేవాడు అటుతర్వాళ కొన్నాళ్ళకు మాన్టీజిల్లాలోని సమతాబేర్‌ (గామములో ఉండేవాడు. ఈ [గామమం ఆయన అక్క-గారి ఆౌమానికి దగ్గర. అక్క_డ ఒక స్వంత ఇల్లుకూడా కట్టాడు. విశ్వకవిని దర్శించటానికి శాంతి సకేతనానికి వెళ్ళినన్తే, శరద్దర్శనానికి ఈ (?మమునకు కూడా అనేకులు వస్తూండేవారు. ఈ పళ్లై టూరి (ప్రశాంత వాతావరణం అయనకు అధికంగా నచి ఎంది. ఇక్కం-డఉండే ఆయన అనేక నవలలు వాసేవాడు. హీర ణగ్హయీ బేవి (ేరణవల్ల కలక తాలో జాలీగంజి అశ్వనీద త్తు రోడ్డులో ఒక సౌధము కట్టించాడు. వర్షా కొలములో మతము కలకత్తాలో ఉంటూ ఇతరకాలంలో ఈ గామం లోనే ఉండేవాడు.

ఆయన దర ఇనౌనికి వచ్చినవారిని అధిశ అదరాభిమా నాలతో అహ్వానించి మ్మడసో జఉతముగా భోదనము చేయించి పంపేవాడు హీిగణ ్రయా దేవి వ సమయాన ఎవరు వచ్చినా? విసు'సనోకుండా అందరకూ ఆప్యాయతతో అన్నపూర్ణ వలె ఎట్టి లోటు లేకుండా స్వయంగా చేసి వెస్పేది.

శరత్‌ బాబు కలకత్తాలో కాలుపెట్టగానే తన చిన్న తమ్ముని పిలిపించుకొని తన దగ్గరనే ఉంచుకొన్నాడు, పెద్ద తేము డు సన్యసించిన సంగతి పారకులకు పరిచయమే, ఆయన రామళ్ళష్టమఠపు బృందావన శాఖకు అధిపతిమయె అక్కడ

122 *4రద్దర్శనం వుంజేవాడు కలకత్రాకు పనిమిద వచ్చినప్పుడు అన్నగారి ఇంటికి వచ్చి రెండుమూడు రోజులు ఉంటూవుండేవాడు,

స్వామివేదానంద్‌. జబ్బుపడి చివరకు సమతాబేర్‌ (గామములో అన్నగారి ఇంటివద్ద నే 1980 లో అసువులు బాశాడు తన్యుని చిళాభస్థ్రముపైై సమాధి కట్టించాడు శరత్‌ స్వామి మరణవ్నార్త విని ఒక సన్యాసి సమతాబేర్‌ వచ్చి స్వామి మృత చేహం తమకివ్వక ఎందుకు అగ్నిసంస్కా- రము చేశారని అడి7ను అంతట శరత్‌ ఇలా అన్నాడు. “ఆయన నా అనుంగుసోదరుముు. ఆయనయందు మీ కంక నాకు అమితానురాగం కలదు అంశేకాదు ఆయనయందు నూకంశు నాశీ అధిక అధికా రమున్నది”

శరత్‌ బాబు సహచరిణి హిరణ శ్ర చేవి అధిక సరళ హృదయ మభురస్వభవముగల ఈ" ఆమె ఎంత దానతత్ప రతగల్లినదో అంతి ధ ర్మాత్మురాలుకూడా సంవత్సరం పొడు గునా వతాలుు ఉపవాసాలు, అతిధిసత్కా.రాలు చేస్తూ ఉంచేది అమెఎన్ని [వతానుష్టానములు చేస్తున్నప్పటికి ఆమె ఇష్టదైవము శరచ ఏం. దుజే దయాచావీ ణ్యాల్లో, (శేమాను రాగాల్లో, సేవాళు శూవల్లో అన్నిటా ఆమె ఆయసకు నసహచరిణి.

శరత్‌ బాబు ఆమెకు విద్యాబుద్ధులు నేరి ఎ. ఆమెను ఉత్తమ మహిళగా చేసెను ఆయన సదా అమెను ఆదరాఖభి మానములతో మూస్తూవుంజేవాడు సనుతాబేర్‌లో ఉండగా అమెకొకసారి జబ్బుచేసింది అమె మంచముదగ్గర కూర్చుని అ వ్యాధి కదిలే వరకు అయన సకలోపభారములు చేసను.

శరద్దర్శనం 123 వారుుభయుల (పేమ స్నెగ్ధసేహపూర్వకమెనద్‌ ఆమెకు సంతానముమ్మాతము లేదు ఆలోటు భక్తికి శరత్‌ బాబు కనిష్ణసోదరుని కన్నపు తునిలాగా చూచుకొనేది. శరత్‌ బాబుకూడా _పకాశచం దుని (మతో చూచేవాడు.

ఈ చిన్న తమ్మునకు శరత్‌ బాబు వివాహం చేశాడు. అనంతరం ఆయనకు ఒకకునూరుడు ఒకకుమూా శె కలిగారు. కువూరుని పేరు అమలచం[ దుడు, కువూ ్తెపేరు ముకుళమాల, వీరిరువురు వారికంరానికి హోరాలేగాక స తాలకు మణులు కూడా వీరిని విడిచి ఉండేవారుకారు తర్నడికంకే ఇను మిక్కీ-లిగా పేమించేవారు విశేసించి ముకళమాలయందుండే అనురాగంచేత ఆమెను సభలకుకూడా వెంట బెట్టుకొని వెళ్లు తుంజేవాడు శరత్‌.

శరత్‌ శూబు హిరణ్టయిీ టేవికో ర్కె.మిద శలకత్తాలో కాఫుకము పెట్టటమేగాక మోటారుకూడా ఒకటి కొన్నాడు. ఈ మోటారు తొనుటలో వాతాయన ప్మతికా సంపాదకుడు అవినాశచంద పఘోపాల్‌ చేయి కలకు అవినాక[ు$కు ఆయ నను అధికంగా గౌరవించేవాడు శరత్‌ బాబుయెడ ఆయన చాలా అభిమానం కలవాడగుటచేతనే ఈ మోటాకుబండి ఆయనకొరకు తెచ్చాడు. నిరాడంబకుడగు శరత్‌ ఈ చళక్కానిమోటారు ఎక్కునాయని సంబేహించాడు మిత్రుని కోర్కె.ను మన్నించాడు కొద్దిరోజులలో మరణిస్తాడనగా “ధాల్‌మంద్‌” అనే నవల ఒకటి ఆయన పతికలో శరత్‌ బాబు _పకటించసాగాడు దీనివల్ల వచ్చిన ధనం (ప్రజా శేమానికి వినియోగించాలనే తలంపుతో సర్యహక్కు.లుూ

1 వొథీ శర ద్ద ర్గన౦ అవినాశ చండునిక్‌ ఇచ్చివేశాడు కాని ఇది తుదముట్టక ముంజే ఆయన మరణించుట జరిగినది మహాపస్తానం ఆలు నరత్‌ బాబు దృఢకాయుడు. కాడు అరోగ్యవంతు డంతకంళశే కాడు పైగా పరజబేశంలో చాలాకాలం ఉండ టం, వేళపాళిలకు అన్నపానీయాదులు చేయకపోవటం, అర్థ రాతివరకు చదవటం ఈ అస్వస్థ శరీరంతో ఆయన అచ ర0చసి చేమున్నది ! ఆసేతు హిమూచలంవరకు సంచారం చేశాడు పారక (పపంచాన్ని హాస్య కరుణరస తరంగాల్లో తల మునకలుగా ముంచి లేవనెత్తాడు. ేశబంధు చిత్తరం జన్‌బాసు, సుభాష్‌ బాబు మొదలగు శేశనాయకులతో కలసి జీశడేవ చేశాడు తన విపుల [పాణశక్రిని సాంఘిక దురన్యా యానికి వ్యతి శేకంగానూ, విమగ్శకులతోనూ, పోరాటంలో వ్యయ పరిచినిక్తు, జరా వ్యాధులతోకూడా త్మీవయుద్ధం వేశాడు ఉత్తరాల్లో తాను అనారోగ్యంగా ఉన్నట్లు వాసే చాడు తీరా వెళ్ళి మాచినవారికిమా తం ఆయన అస్వస్థతగా ఉన్నప్పటికీ వదోపని చేస్తూఉంజేవాడు. తాను మంచాన పడటమంశే పరలోకయా త అనే సంగతి ఆయనకు తెలుసు, జ్యరం త్మీవంగా ఉన్నా, రాతిళ్ళుకూడా చన్నీళ్ళస్నానం చేసేవాడు “ర్విారు వంగ ేశ నవలాకారులలో ఉత్తములు. వంగ సాహిత్యంలో నూతనయుగారంభకులు” మొదలగు లోకుల స్నుతులకు ఆయన ఎన్నడూ ఉబ్బి తచ్చిబ్బు కాలేదు, ఈ

శర దర్దర్శ్గవం 120 మాటలన్నీ, ఈ చెవిలో (పవేశించి ఆ చెవలోనుంచి పోయేవి. ఆయన నిండాస్తుతుల కతీతుడు, ఆయన అంతరంగ మెరిగినవారు కొద్దిమంది మ్మాతమే. ఆయనలో విస శయ జనకమైన వై రాగ్యముండేది అందుచేతనే ఆయన అన్నిటా తటస్థుడు. అయన జీవితం ఈ పంధానే నడిచింది.

కొద్ది శాలమునుంచి ఆయన సు _న్తీగా ఉంటున్నాడు, ఆ స్థితిలోనే 1986 లో మండు వేసవిలో సమతాబేర్‌ నుండి రెండు మైళ్లు నడిచి మైలు స్టేమనుకు వచ్చాడు. అప్పటినుండి శిరో వేదన ఆరంభమైనది అందుకు చికిత్సచేయ _పయత్నిం ఇారు డాక్టృర్లు కాని (పయోజనం లేకపోయింది. చదివినా (వానీనా ఆ నొప్పి అధికమయ్యేది కళ్ళజోడు కారణమనే తలంపుతో జోడు మార్చారు డానివల్లకూడా లాభంలేక పోయింది. పైగా జ్వరంకూడా రాసాగింది మజలీరియా అను కొని క్వినై నును శరీరములో ఎంత నింపాలో అంతనింపారు దీనివల్లకూడా లాభం లేకపోయింది. డార్టృర్ల చికోలాయి అని చికిత్స చేశారు. నిమ ్రంచింది. కొని మళ్ళా జబ్బుచేసింది, ఈమారు కడుపుజబ్బు వమితిన్నా జీర్ణ మయ్యేది శాదు. అజీర్ణ రోగమన్న్నారు డాక్ట్రిర్లు మందులూ మాకులూ వమిా పనిచేయలేదు. పల్లెటూరు. వెళితే ఆరోగ్యం చిక్కుతుందని వెళ్ళాడు. కాని మరింతజబ్బు చేసేసరికి కలకత్రాచేరి డాక్టరు బిధన్‌ చం(దరాయ్‌. వద్ద మందు (పారంభించాడు మందులూ మాకులు కంకు తేసీరు-హుక్కా- ఆశాగటం ఆయనకు అధిక ఆనందం. వై ద్యులమాట మన్నించటానికి బదులుగా వారిని పోస్యరసంలో దించి కడుపుబ్బ నవ్వించేవాడు. ఆయనకు

శి2ై0 శర ద్ద ర్గన౦ సమాధానము చెప్పలేక పహోస్యములో మునిగి తిరిగి వెళ్ళి పోయీవారు.

నియమోల్ల౦ఘనమే ఆయన జీవితానికీ (పాతిపదిక, అచే ఆయనకు అధికంగా ఉపకరించింది. ఈ నియమోల్ల ౦ఘ నమే ఆయనను గృహ త్యాగం చేయించింది. సర్యస్వతం (తుళ్లి చేయించింది ఇే సన్యాసం ఇవ్పించింది ఇచే ఉద్యో గాన్ని విడిచి పెట్టించింది దీనివల్ల నే తన జీవితాన్నే శాను అవహేళన చేసుకున్నాడు ఇందువల్ల నే ఆయన జూతిఆత్భను (వకాశింపచేయుటకు (పోత్సహింప బడ్డాడు.

కాని మానవుని అలత్యూన్ని అంతా కాలపురుముడు గుణిస్తూనే వున్నాడు కాబూలివానివలె నిర్ణయుడై. వడ్డీతో సహా వనూలు చేయనున్నాడు. ఇక శరత్‌ బాబు తన శరీ శాన్నిగురించి ఇదివరకువలె నిర్ల త్యుంగా వుండటానికి వీళల్లేక పోయింది పూర్వ్యమువలె (వకృతితో పోరాడేశ_క్రి నళిం చింది అన్న పానియాల్లోగాని, (వయాణాల్లోగాని ఎందునా ఆయన అదివరకు కాలాన్ని పాటించేవాడుకాదు అదివరకు వల సినిమాలకు, నాటకాలకు, పార్కులకు, పల్లెలకు వెళ్ళ టానికి ఆయనకు శక్తిలేదు. గత్యంతరంలేక వై ద్యుల విధి నిపేధాలకు కట్టుబడవలసి వచ్చింది,

వైద్యులు చేయవలసీనదంతా చేశారు. చివరకు కల కత్రాలోని యూరోవీయన్‌ నర్సింగ్‌ హూ!0లో (_పవేశపెట్టారు. ఎక్కుశే తీశారు. శేన్సర్‌ అన్నారు వైద్యులు. కాని శరత్‌ వాబుమ్మూతం ఈవుణ్మాతము చలితుడు కాలేదు,

+ళరద్దర్శ నం క్ర? శారీరకంగా ఆయన శీణించిపోతున్నా మానసికంగా శ ర్యంగానే ఉన్నాడు. ఆయనకు హుక్కా, నల్ల మందు సేవించటం అలవాటు అక్కడ వెక్యులు వల్లకాదనేసరికి ఈ రెండూ. బేకపోతే అర్ధర్మాతియెనా. లేచి వెళ్ళిపోతా నన్నాడు కాని వారు డాని కంగీశకరించ లేదు అందుచేత ఆయన మితులు మరొక సర్శింగ్‌ హోమ్‌లో (వవేశపెట్టగానే ఆయన ఆనందించాడు వ్యాధి వృద్ధికాసాగింది. శస్త్రచికిత్స చేయాలన్నారు. బిధన్‌ చం దరాంప్‌ మొదలగువారంతా ఆలోచించి ఈ పరి స్థితిలో (ఫయోజనములేదని చెప్పారు. వార్తాష్మతికల్లో పతి రోజూ ఆయన అరోగ్యాన్ని గురించి (పకటించబడు తుంబేది రవీందుడు శాంతి నికేతన్‌ నుండి ఇట్లా. వాళాడు “సమస్త వంగ చేశం మిరు ఆరోగ్యం పాంశారనే వార్త వినాలని ఆశ పడుతున్నది” పాక్‌ నర్శ్మింగ్‌ హోం పరిసరాల్లో పజ లంతా గుమిగూడి ఆయన అరోగ్య మెలా ఉన్నదోనని ఆతు రతశో ఉన్నారు. పతికాధిపతులు ఎవ్పటికష్పుడు కలిఫోన్‌ ద్వారా ఆయన స్ధితిని గురించి. అడుగుతూనే ఉన్నారు, అకణ్యాల్లోం ఎండల్లో, స్టృళానవాటికల్లో, సమ్ముదంలో ఈ భయంకర (పబేశాలన్నిటా శరత్‌ బాబు పూర్వము నిర్భయుడై సంచరించినన్లు నేడుకూడా నిశ్చింతతో ఉన్నాడు, ఆయన స్వహ_స్తంతో _వాశాడు “మిరు ఆపశేషను చెయ్యండి నేను సహించగలను * డాక్టర్లు ఆయనవంక "లేంపారదూచారు. మృత్యువును చిరునవ్వుతో కౌగలించుకొనే ఆసాహసికి, యోగికి భయమా!

శరఫీ ళర డ్జ ర్శ నళ

అంతిమకాలం అసన్న మెంది. అయినొ ఆతీ శ్రయులను హోస్యంలో ము౦చెత్తుతూనే ఉన్నాడు చివరకు శనివారం నాడు చెడ్డరోజు వచ్చింది భరించ లేక పోయాడు భాధను. “అమ్వూశేదావో, అమాశేదావో” (నాకు ఇమ్ము (| నాక్‌ ఇమ్ము) అని పెద్దపెట్టున అరవసాగాడు. వమిటి ఆయనకు ఇవ్వ్యవలసినది 1 ఈ భూలోళంలో ఆయనకు పొందలేనిది వమున్నది ? నంగీయులు ఆయనకు చేయతగిన మ ర్యాదలన్నీ చేళారు.

నాకు ఇవుం ఇవ్వండి అనేదానీలో అంతరార్థం వీమిటో ఎరిగినవారు ఎందరున్న్నారు సర్వ శాస్రుములు కాచి వడపోసిన అ యోగి అన్న మాటలోసి గూఢార్ధాన్ని ఆయన (గంథ సముడాయం ఉన్నంతవరకు ఆలోచిస్తూనే ఉంటాను సాధారణ ముముతువువలె అయన ఒక నీటి చుక్కను కోరి ఉండవచ్చు. మానవులు ఎన్ని భేదాలు "వించుకున్నా సర్వ మా+నవులు ఒక శేువని.

1938 జనవరి 16 ఆదివారం ఉదయం 10 గంటలకు పాక్‌ నర్శింగ్‌ హోంలో కరుణా కాతర కధాళిల్చి ఇహలోక యాత ఇాలించాడు మరణ సమయానికి ఆయనకు 60 సంవ తరాలు బలిఫోన్లు విలపించాయి. ఆకాశవాణి (పంపచ మంళతా ఈ దుఃఖవ్వార్తను మోసుకు పోయింది. స్మతికలు ఆయన మరణానికి రెండుగంటలకు ముం జే (వత్యేక సంచి కలు (పకటించాయి కలకత్తా నగరమంతా శోశ్తా రృమైంది. నగరమంతా కదిలి వచ్చింది ఆఫీసులు, కాలేజీల, దుకా ణాలు అన్నీ ఎక్క .డివక్టడ మూయబడ్డాయి.. (పజలంఠా

(1) శరద్దర్శనం [120 తమ వీయ నవలా చ కవర్తికి తమ ఆంతరంగిక (శష్ధాంజ లిని నివేదించటానికి నేల ఈనినట్లు రాసాగాగు ఒక్క_ వంగ బేశంలో మినహా ఇతరచోట్ల రచబిత యొడల ఇంత నాను భూతి పకటించటం జరిగిందో అేదో.

మరణానంతరం నర్సింగ్‌ హోం నుండి ఆయన భౌతిక "జీవాన్ని స్వంత భవనమునకు ఒక మోటారులో చేర్చారు. ఈ దుఃఖవారర్త విని శరత్‌ హాబు యొడల తమ లంతిమ గౌరవాన్ని తెలియజేయుటకు అరుజెంచారు అనేక పము ఖులు అట్టివారిలో కొందరిని వమూతమే ేర్కొంటున్నానుం

శరచ ం[దబోన్‌, నళినీ రంజన్‌ సర్కార్‌, రామ (పసాద్‌. ముఖర్జీ, ఉమా పసౌాద ముఖర్జీ, కిరణశంకరి రాయ్‌, తుషారకాంతి ఘోష్‌, కెన్టైన్‌ యస్‌ చటర్టీ మొదలై నవా "5ందరో ఉన్న్నారు ఒంధుమి తులు దుఃఖావేశంతో అశు వులు కార్చసాగారు

సాయంకాలం శి-15 నిమిపాలు అయ్యేసరికి అనేకు లచే అగ్బింవబడిన ఫువృమాలలభచే కప్పబడిన అఆ కన్నీటి కథకుని భౌతికబేహం గొప్ప ఊశేగింపుతో బయలు వెడ లింది. సుభాష్‌ చంద బోని, అఆమతోష్‌ ముఖర్జీ భవనముల ఎదుట, కాల్చాన్‌ స్కూ-లు గురుద్యారంవద్ద అపబడి పుష్ప మాలలు వేయబడినవి. శరత్‌ చాబుకు సుభాష్‌కు గాఢమైతి కలదు. అందుచేతనే ఈ శోకయ్యాతి దవీణ కలకత్రా కాంగైన్‌ వారి అధ్వర్యాన జరుపబడినది జూతీయ పతా కము హ_న్తముల నిడుకొని, *వంబేమాతరం, శరచ్చందునికి జోహార్‌” అనే ధ్వనులతో కలకత్తా నగరమందలి వేలాది

180 శరద్దర్శ నం

ఆ ఫురువులు శవానికి ముందూ వెనుకా ఉండీ శ శ్రశానానికి నడువసొగిరి. వంగ జేశ ముందలి [షముఖులు, రాజకీయ వేత్తలు, కవులు, కళాళాలల్లోని విద్యార్థులు, విద్యార్థినులు, ప్మతికాధిషతులు, విలేఖరులు, వర్తకులు, వక్షీళ్ళు హారిష్టప్ట, సంస్కర్తలు, శాసనసభ్యులు, డాక్టృర్లు, ఇంజనీర్లు, "జీశ సేవ కులు మొదలగువానేగాక గౌరవ కుటుంబాలకు చెందిన సహ్మసాధిక ట్రీ పురుషులు, వేయేల ఉచ్చ-నీ చ భేదము లేక, ధస-నిర్ధన తారతమ్యము లేక, సర జాతులవారు, సకల (ేణులవారు తమ అతీ '్రయుషు అంతరంచాడ నే అధిక దుఃఖ భారముతో పాల్గాన్నారు

ఈ విధంగా శ్యళానానికి పోతూవుం1శు చారిపొడు గునా ఇర్యుపక్క-లా మేడలవైనా, మిద్దెలవైనా, చెట్లవైనా ఎక్కి-న జనసమూహం తమ _పియతమ సవలాకారునికీ అ_శుతర్పణం చేయ సాగింది కలక తాలోని అనేక సంఘాల చారు పూలమాలలు తమ (వ్రీయతమ రచయిత భౌతిక జీహంవై భక్తితో ఉంచసాగాం అందులో కొచ్నెటిని మాతమే జర్కొ-ంటున్నాను.

(వెసి డెన్సీ, విద్యాసాగర్‌ , స్కాటిష్‌, చర్చి, సెంట్‌ జలియన్‌, అము కోష్‌, సిటీ, రిప్పన్‌, పంగవాసి కాలేజీలు ఉర్కొనదగినవి. ఇట్లా కళాశాలల వాలేగాక కలక తా విశ్వవిద్యాలయ సతోన దాని వైన్‌ ఛాన్సలర్‌ శ్యామ పసాద్‌ ముఖర్జీ, వంగరాష్ట్ర కాంాన్‌ పతోన "కాళిపద ముఖర్జీ వుష్పుమాలలు అర్చించారు,

శరద్దర్శనం౦ 131 ఇంకా ఇతర సంఖఘాలనుండి కూడా పువషృమాలలు అర్పింపబడినాయి. అందులో కొన్నిటి ఉళ్లు - సిక్కుగురు చ్వారా,. (శ్రీహర్డ్‌ - ఖేయాలీ సంభుం, కాళీఘట్‌ శకి మందిరం, భవానీపూర్‌ మిత ఇన్‌ స్రిట్యూట్‌ ణ (డైడిజెన్సీ శ్రాలేజి యూనియన్‌, యశోహర సాహిత్య సంఘాదులు, ఆదిగంగాతీరమున అనేక మహో పురుమషులి భౌతిక "జీవోలు అగ్ని శిఖలచే భన్య్మీభూత మైనవి. ఈ పవిత్ర తీరావే చిరసరణీయులగు చోశబంధు చిత్తరంజన్‌ దాసు, యతీ౦[ ద మోహన్‌, ఆమతోష్‌ ముఖనీ, వా ల్‌ +. ఒతీన్‌ చాన్‌ మొదలగు వ హానీయుల నశ్వర 'జీహములు లయ (పా_ప్రీచెంచాయి ఈ పజేశాన (శ్రీశాంత అమర రచయిత, శరుణాకాతర కధా మహోశిల్పి, ననలకు నవజీవనము పోసిన సవలా చ్మకవర్తి, దీనచాంధవుడు అగు శరచ్చందుని భౌతిక జీహం ఉంచబజెను ఆయన ్రీయసోదరుడు. (పకాశ చం[దుడు, అఆషతోషు ముఖకీ తృతీయ ప్యుతుడు ఉమా (పసాదు, అంతిమ కర లు చేశారు ఆ చిళాశయ్య చతుర్ణి క్కుుల ఆవాదు పరివేష్టీంచిన అసంఖ్యాక జనసందోవాం నేటి వరకు భారత బేశంలో యీ కవి మరణ సనమయానగూడా చేరలేదు నగరమందలి నలు పాంతనులనుండి ఆ పుకు మలు పాదచారులై వచ్చి చుట్టూ చేకి కన్నీరు మున్నీరుగా శోకించసాగిరి. ఈ రచయిత, మహిళోద్యమ నాయకుడసి (గ్రహించి, అ నారీమతల్లులు తమ అంతిమ అను తాపమును అంద జేయుటకు అక్క-డకు అరుదెంచిరె,

క? శర డ్జ ర్శ నం

శీశాశాలమున ఆ సాయంతము 5 గంటలకు ఉమా (పసాదుచే శరచ్చల్మదుని వస్తు ఫుష్పుమూలలు తొల%ంప బడినవి (పకాశ్‌ చందునిచే అగ్ని సంస్కారము చేయ బడినది. మంచిగంధపు చెక్కటలచే జేర్చుబడిన, ఆ చితినుండి మహాజ్యాలలు కమ్యుసాగెను -జీవడాసు, నీరూదీదీ, జ్ఞానడా తల్లి దుర్తాసుందరి యీ శిఖలలో బడిరో అందులోనే మూగ వోయిన మహిళలకు మాటలు నేర్పిన మవోమహుడు, పతిత దిన పతపాతి, కంటికి కానరాకుండా పంచభూతాలలో లీన

లోకం కన్నీరు కార్చింది, ఆ శిల్పి మరణానికి కాదు, అమృత పృాదయుడగు శరచ్చందదుని మరణానికి. మరల ఎన్ని జనాగలకు ఇట్టి కరుణార్జ్ర వృాదయుని కాంచగలమని వారు కొంపిత వృాదయులయ్యారు. ఆ శరచ్చంగదుడు యిక లేడు, రాడు కాని కరుణాకాతర కథాశిల్చి మాతం స్వీయ రచనలచే చిరంజీవి మూతము కాగలడు,

అయన మరణాంతరం, వంగజేశమంతా ఖఘూర్తిల్లి

లాగా

పోయింది జీవించి వుండగా ఆయన్ని నిందించినవారు కూడా యీ శోకన్నార్హి విని దుఃఖతులై అయన (పతిభను _పశం సింప సాగారు.

విశ్వకవి రవీందుడు, శరచ్చం్శదుడు యివా లోళ యాత చాలించాడని విని ఇట్లా సానునయ (పవచనాలు పలికాడు

శరద్దర్శనం 188

శ జ్లూస్టాకప్‌ అమరస్థాన్‌ (జేమేర్‌ ఆననె,

తతితార్‌ తతినంయ్‌ మృత్యుర్‌ శాసనె,

'జీశేగ్‌ మాటిర5్‌ భేకే నిలో జాలేవార,

'జీశేక్‌ హృదంప్‌ తానే రఖయాచే వరి”

“ఎవ్వరిని మనం అధికంగా పేమిస్తామో, చారు మృత్యుముఖాన పడినంత మా తాన మనకు కలిగిన నష్టం లేదు. వారు మన హృదయనీమలనుండి తొలగక, అమకు లయ్యే వుంటారు * ఈ

శ్రద్ధాంజలి

నంత్‌ బాబు ఇవా లోకయా త చాలించాడని విన గానే ఆకాశవాణి విలపీందింది ప్యతికా (పపంచం పరితాపం (వకటించింది. సమస్త వంగయబేశం ఆయనకు అశుతర్పణ నుర్పిచింటి.

ఈ సందర్భంలో అశేకులు సానుభూతి సంజీశాలు వంపించారు (గంథవి_స్తర భీతిచీ అందులో కొందరి వే సంగ వాంగా *ర్కొ-ంటున్నాను

౩ భగ్రర్‌ ఇహ లోకయా(త చాలించిన రోజుననే విశ్వవిజేతగా విఖ్యాతిగాంచిన మన కోడి రామమ్దూర్తి నాయుడు కూడా మనలను వీడాడు కానీ మనం ఆయన్ని గురించి కించిత్తు ఆయినా చింతించలేదు ఇక అర్చించటం మౌట అనవసరం. ఇతరులనుం౦చి మనం మంచి సంగ కులు చాలా నేర్చుకోవాలి, శరక్‌ని వంగియులు ఎలా పూజంచారో గమ నించారుగదాః

104 శరద్దర్శనం “*వంగజీవితపు ఆనంద వేదనలను అత్యధిక సాను భూతితో చ్చితించిన ఆధునిక [పియతమ రచయిత మహో (పస్థానముకు గురించి "బేశీయులతోపాటు నేను కూడా అధి కంగా దుఃఖసాగరములో మునిగితిని * రవీంద్రనాధ ఠాగూర్‌. కవంగ సాహిళ్యం (ేష్ట సాహి త్యారాధికుని కోల్పో యింది అధునిక రచయితల్లో శరత్‌ ఇాబువలె పారక వృాద యాన్ని చూరగొన్నవారు లేరు కాంైసు శార్యకలా పాల్లో కూడా ఆయన కొంతవరకు పాల్గొన్నాడు. ఆయన మరణంవల్ల వంగ బేశం కాం సును బలపరచే ఒక మహి నీయుని ఫో ల్బోయింది వంగ సాహి త్యా రాధకులతోపాటు, ఆయన కుటుంబముతోపాటు నేనుకూడా కోకార్తుడను ? ఎ=బొబూ రాజేంద్ర(ఫ్రపాద్‌, “భజన్ర్‌ జాబు వంటి గొప్ప సాహిత్యారాధకుని మృాత్యువుచే సమస్త వంగ'ేశము దుఃఖాంబుధిలో ముని గింది వారితోపాటు నేనుకూడా ఆవేదనను అనుభవిస్తు న్నాను. నంగీయుల దుఃఖముతో సమస్త భారతము లోకి స్తున్నది శ ఎాసీ యస్‌, ఆండ్రూస్‌ వంగజేశ గవర్నరు లార్డు బోవరు తన (పయివేటు సశెకటరీ ద్యారా శరచ్చంగదుని మేనమామ యగు సుశేర్యద నాధ గంనోపాధ్యాయకు లుట్లా సానుభూతి సంజేశం సంపాడు--

శర ద్ద ర్మ నం రీ ర “మహా రచయిత యగు (శ్రీయుత శరచ, నర్మద చటక్టీ మహాశయుని మరణానికి గౌరవనీయుడగు గవర్నరు లార్డు (బోవకుగాగు చాలా దుఃఖస్తున్నారు. ఆయన మరణంవల్ల ీశానికీ, సాహిత్యానికీ తీరనినష్టం కలిగింది * ళీ ఖీ ఖీ ఛీ త శరత్‌ శాబు అకాల మరణంవటల్ల్న ఒక వంగ బేశానిశే గాదు-తీరనినష్టం కలిగింది, సాహిత్య జగత్తుకు కూడా ఆ సష్టం సంభవించింది శరత్‌ ఇాబు ఒక బెంగాలులోనే గాదు, ఆయన సమస్త భారతటేశంలోను, సాటిలేని మేటి నవలా శారుడు వంగ చేశ మందలి విద్యావంతులకు, సరళ హృాదయు లగు పల్లీ యులకు ఆయన సమధిక (వియుడు. ఆయన (శేష్య నవలలగు “చర్మితహీన్‌” “శ్రీకాంత సాహిత్య జగత్తులో అమూల్య రత్నాలు. వంగీయులం కౌ ఆయన నోబెల్‌ బహు మతి వాందుతాడని అనుకొన్నారు” బెజవాడ గోపాలరెడ్డి. “వంగ జేశ వసంతా నేడు శరచ్చంగదుని అస్తమయా నికి ఆకోశళిస్తున్నది వంగాకాశంలో కొంత శాలంనుండి 'బేదిష్యమానంగా (ప్రకాశిస్తున్న జ్యోతి అంతరించినది ఆ స్థానం భ రీయగునో లేదో "చెప్పజూలము ఆయన రచనల కన్న అయన హృదయం అమిత మధురమైనది ఆయన స్నేహభావ మతి పశంసార్హమైనది. పరిసర శ్ష్యదవపాతావర ణంనుండి ఎంతవరకు ఆయన అధరోహిం చెనో నేను స్యయంగా ఎరుగుదును. ఆయన మరణంచే నేను ఒక అత బంధువును కోల్పోయాను ఆయన ఒక్క వంగీయుల పృాదయాన్నే

186 శరద్దర్శనం౦ కాదు జయించింది, పాశ్చాత్య "జీళాల్లోకహూడా ఆయన (పశంసలు పొందాడు ళద్యారా వంగజూతి సారవాన్ని ఎంపొందించాడు. పాశ్చాత్య 'జేశాల పర్యటనద్వారా దీనిని స్వయంగా (గ్రహించాను ౮? -ావంగదేశ ఆర్థికమంత్రి నళినీరంజన్‌ సర్కార్‌ “వంగమాాత నేడొక గొప్ప ప్యుతుని నోల్పోయింది. ఆయనవంటి కోమలహృృదయుని గాంచలేము. అటువంటి ఉజారహృదయుడు మనకు దొరకడు అన్ని అత్యాచారాల యెడ అయనకు అధిక అసవ్యాముం డెడిది పదదళితులయెడ అపారమైన (పేమ వంగ చేశమందు ఉద్భవించి వంగీయులను సాహిత్య దగత్తులో చిరస్థాయిగా. చేశాడు. అశఏున మర తానికి నెను అధికంగా దుఃఖిస్తున్న్నాను ” -ాశరచ్చందద్రదోస్స్‌ “కరాచి చేరగానే నవలా చ్మకవర్తి శంచ ఏం్మదుడు అ_స్తమించాడని వినీ కుంగిపోయాను ఆయన నగుమోము ఇక శనువీంచదు. వంగ సాహి త్యాకాశమున పూర్ణ చందదుడు మరి వ నాటికి వుదయించగలడో 1 వంగేశములో ఇంటిం టను ఆయన రచనలు చదువనివారుు ఆనందించనివారు లేరు. ఆయన అ_స్తమించుటతో సాహిత్య జగత్తులో తీ5నిలోటు కలి%ంది రాజకీయ రంగంలో కూడా కాంటగ్రాసుకు ఆయన కాసటగా నిలా ఏదు. అసహాయోద్యమ అరంభ కాలంనుండి కాం్టగెసులో చేరి వారా జిల్లాలో అయన చేసిన చేవ కొని యాడ తగినది, ,..

(18 శరద్దర్శనత 181 “అయనతో నాకు అధిక సంబంధమున్న గి, ఆయన నాకు అనుంగు మ్మితుడు. అందుచేత నేను నేడు ఆధికంగా దుఃఖస్తున్నాను. ఆయన మకణంవల్ల వ్యక్తిగతంగా నేను ఇాలా నష్టం పొందాను. అ నష్టం నా జన్మలో తీలేదికాద్యు “కలకత్తాలో జాతీయ విద్యాపీరం స్థావించుటలో ఆయన కృషీ. అధికం, ఆయన వక్త కాదుగాని, . యువకులు అయన (పేరణచే కాంటగెసు కదనరంగంలో దూకారు, ఊయనకు యునజనులయం దుంజే అభిమాన మధికం. ౧౯... “పంఘు బహిమ్మృతులు, వీడితులయెడ సమువేదనే శరత్‌ నాహిత్యానికి అధిక _పేరణ, అయన సాహిత్యంచే సత్యం యెడల అధికనిష్టు వర్పడీినది.

“నున 'బేశములో విశేషించి వంగ సాహిత్యంలో పోస్యరసం లేని లోపం అధికంగా వుంది. శిరత్‌ సాహిత్యంలో వీనిని మనం అధికంగా గాంచగలం, దుఃఖము, టై న్యము, అయన రచనల్లో వున్నప్పటికీ అ ఘోర దుర్షళలో కూడా హోస్యరస మాయన అధికంగా వెల్ల డించాడు:

*ఆంయకన ఆదర్శ రచయి జేకాదు అదర్శ జీశభక్తుడు. అం కేకాడు, అన్నిటికంచె ఆయన ఆదర్శ మానవుడు. ఇన్ని గుణాలు ఒకరిలో వుండుట బహు అరుదు”

ఎ=సుపబొసుబాబుం

ఆయన మరణానికి చింతిలుతూ క లకతా కార్పో "శీపన్‌ లోను, బెంాాల్‌ శాసనసభలోను కూడా సానుభూతి తీరా నములు వఠ్యగీవంగా చవేయబడుట గమనార్ధ్శములు,

184 శరద్దర్శనం ఆయన మరణానికి సంతాపం అెలుపుతూో సల్యేయ్యద మిత శాసనసభలో ఇట్లా అనాడు “థరచ్చం[దుని మరిణంవల్న ఒకమహో రచయితను, శ్య్యాగిని, కోల్పోయినందుకు మనం మహా దుఃఖాంబుధిలో మునిగి యున్నాము _ ప్‌ క్య విన్యాసముల ద్వారా శరచ్చుంగదుని (శశం సించే ఫక్తి నేడు నాలో లేదు శుక్చి ఎయర్‌ ని గురించి ఒక విమర్శకుడు (13 ౪83 8 ఏంర80 10 ౨2698౧09) ఆయన టఉీసికి ఒక విందు అన్నాడు ఆ మాటలనే తిరిగి యిాయన సంద ర్భంలో అంటున్నాను. సాహిత్యాన్ని పురస్క-రించుకొజే కాదు నేను ఆయనను (పశంసించేది, వ్య క్రీగతంగా కూడా అ మహానియుకు అధిక (వశంసనియుకు ఆయనలో వ పోజూ "లేదు నేను మన బేశంలోనూ, విదేశాల్లోనూ, అనేకులు గొప్పవారిని చూశాను వారిలో అనేకుల్లో కనికించిన పోజు (9౦౩6) లఆయనలో ళేశ మాతం లేదు. ఆయన సరళ హృదయుడు తాను గొప్ప రచయితననే భావం ఎప్పుడూ వెల్లడించలేదు. ఆయన అధిక ర సజ్జడు ఏటి అన్నిటికి మూలం సమవేదన, శరత్‌ సాహిత్యం చదివితే ఇది విదితం కాగలదు అయన మన సంఘంలోని దోషాలను చూ పెట్టడం తోనే సరి పెట్టుకో శేదు సంఘం భవిష్యత్తులో ఇందే మార్పు కూడా సాహిత్యంలో ,పవేశ పెట్టాడు స్వీయ జీవి తాన్ని సాస్థకం చేసుకున్నాడు ఆ మహానీయడు ” ఎతులసీచం ద్ర గోస్వామి

శర దర్శనం శ్రి “ఆంక్రున పాతసృష్టిలో, రసానుఖాత్రి బ్రా అన్నిటా సత్యమే మనకు నోచర8ం వేద తేద్వారాశే ఆయన వంగ జీళ నరనారీ జనులను సృష్టించాడు అట్రి కరుణాకాతర కథా శిల్పి, అంతర్దృష్టి కల నవలా రచయిత, అ పూర్వరస్మ నష్ట మరణంచే నేను మవ వ్యాకులపడుతున్నాను వంశీయుల వ్య్‌దయ కుహూళాలలో అమృతాన్ని మధించి ఆయన సత్యరచన చేశాడు అందువల్ల నే ఆయనను వాకు హృదయ పూర్వకంగా అర్చించాగు ఈవిధంగా బ్రదివరక్రు ఎవమను పూజింవబడ లేదు,” =“. ఆాసాపాత్య ప్రవీణ రాయ్‌ బహదూర్‌ అగేందనాధమి[త, “రాముని బాద్ధిమంతతనం చదివి, ముగ్ధుడై లే చ్చందుని (వతి భనుగుకించి (వ్మ్యపథమంగా వ్యాసరూపంగా (వస్తుతించిన భాగ త్రం నాకు చెందుతుంది శరచ్య స్పందుని పోగొట్టుకున్న ందున మన సాహిఇ్యా నికి కలిగిన నష్టాన్ని అందరూ అంగీకరిందించీ శ్రాన్సి ఆయన గొప్ప సహృదయుడని కరుణా సమ్ముడుడని, ఎరిశనవారు ఎందరున్నారో 3 “జాదివేశచం[ద్రరాయ్‌ && లిట్‌

1888-1894 బంకిం శరచ్చంద్రులు 1878-1988

నరచ్చం దుని వివిధ రచయితలతో పోల్చిచూపుట వల్ల ఆయన విశిష్టత, తదితర రచయితల పరిచయము పారకులకు కలుగునశే అభ్మిపాయంతో శారతమ్యు చర్చ చేస్తున్నా. శ -

బంకిం యుగ్మ సష్ట శరత్‌ యుగ పకాశకుడు స్నుప సిద్ధ 'జీశనాయకుడును, విమర్శకుడును, అగు బిపిన చం దపాల్‌' బంకిం-శరత్‌ బాబులను గురించి వెలిబుచ్చిన అభిపాయాలు గమనించతగినవి ఆయన గొప్ప ేశభక్పుడే గాదు, గొప్ప విమర్శకుడు కూడా

“కరత్‌ నవలల్లో విశేపుమేమిటంశే, అవి ఒకి అర్థంలో సాంఘికములు. బంకించందుని అపూర్య సృష్టివల్ల ఒక అద ర్మొద్దీపన పొంచాము, ఆయన సాహిత్యంవల్ల ఒక యుగము ఆవిర్భవించింది ఆయన యుగ్మసష్ట ఆయన భవిష్యత్తును (గ్రహించాడు జీశాని శేది అవసరమో, వది కర్త వ్యమెోోా, వానిని మనం అనుసరించేటట్లు చేశాడు, ఆయన రససృష్టి వల్ల, సంఘం ఆనాడు అధికంగా (పఫుల్లత గాంచలేదు గాని, సంఘానికి ఆవశ్యక మైన (పయోజనాన్నిమ్మూతం అది పొందిం చంది. అందుచేతనే అయనను యుగ్మసష్టృ అంటున్నాం. శర చ్చందుడు యుగ్మసష్ట కాడు, యుగ [పకాశకుడు. బంకించం[దుడు తన సమకాలికులను మయూాడలేశక పోయునుం శరత్‌ దర్శించాడు శరత్‌ ఇదివరకు సాహిత్యం ద్యారా కని విని ఎరుగని వారిని పహృాదయంగమంగా చితించి చరి

గ్‌

శర ద్ద ర్గన౦ 141 తార్థడయ్యాడు ఈ విధంగా ఆయన వంగసాహిత్యంలోసూ, అతరాస్యువైన వంగీయు!లోనూ, నూతన యుగసృష్టి చేశాడు. బంకించందుని గససృష్టిలో వంగసమాజూన్ని వాస్తవంగా చూడలేము సంఘం వదిక్కు.నకు పోతున్నదో, వీ పరిణామానికై లమ్యళుద్ధికై గమనిస్తున్నదో, మనం గాంచగలము. బంకిం నవలలు సాంఘికం కాదన లేము, కొని వాని రచనాదర్శం సంఘపు బావ్యుచితణ శాదు అఈఅకొల ములోని సంఘపు ఆదర్శ ఆకాంతులను చితించుళకే. కరచ్చందుని సృష్టి వది అగునో, వది అగుటకు వీలుండునో అది కాదు వది ఉన్నదో చానిని ఆయన యధా తధంగా, విన్నాణంగా చితించాడు ఇందునల్ల బంకిం బాబు రచనల్లో లేని సాంఘిక చి తాని; ఛరత్‌ బాబులో గాంచగలిగాము. బంకిం యుగంలో వాస్తవికమైన సాంఘిక నవలను ౭క్కా చానినే గాంచగలిగాము, అది తారకనాధగంగూలి స్వర్శలత. స్వర్శలళ అనాటి హైందవ సాంఘిక నవల, అది మినహా అనాడు మరొక సాంఘీకచి తం "లీదనవచ్చును.

నాకు తెలిసినంతవరకు శరచ్చం దుడు, సవాకాలీన పంఫిక(శేస్ట చ్మితకారుడు అయన పల్లీసమాజ్‌ చదివిన వము ట్‌ నేన్‌ అభిపాయముసకు వచి తిని అయనను నేను చతకారుడు అంటున్నాను శాని ఫొటో గాఫర్‌ అంటం జశ్రైదు. కారణ మేములశు ఫొటో గాఫర్‌ యంత్రనహాయమున కాన్ని తీస్తాడు కొని చితశారుడు స్వీయమనస్సులో (వథమంగా చ్వితించుకొని' అనంతరం చ్నితిస్తాడు అతని వాస్త నై వుణ్యంద్వారా, కనపడనిచానిని కనపటేడట్లు చితి

శీ4 శర ద్దర్శ నం స్తాడు. ఈకారణంవల్ల శరచ్చందుని నవలలు సజీవచి తాలు గాని, ఫొటోలుమ్మాతం కావ ల

బంకించందుని జెంగాలీస్కాట్‌ అంటారు స్కా-ట్‌ (వభావముచేత ఆయన వార్మితక రొమాంటిక్‌ సవలలు (వాశాడు. అయన నవలలు వంగభాపలో ఒశ నూతన యుగోదయం కలుగ జేసినవీ ఆయన అదివరకున్న సంస్కృత భాహ్మాపభావాన్ని తగ్గించి, మన ఏ లేశలింగంగారివలె సరళ మైన భామను వాడుకలోకి తెచ్చి ఒక నూతన గద్య శ్రైలిని (పాణపతిష్ట చేసెను

అయన నవలలో కల్చ్పనాకౌళశలము, కథలకు నూతన మహిమను కలుగజేయును ఘటనావిన్యాస చతురత సంభా వణలను నాటకీయ పద్ధతిని నడుపుట, కావ్యాత్మక వర్ణన, ఈ గుణములు ఆ కాలములో అనేకులకు అ మోద పదము వైనవి ఆయన రచనల్లో మానసికఖర్ష ణ లీనేలేదు ఆయన నవలల్లో ఎన్నిలోపాలున్నా, కల్పనలో సాటిలేనిమేటివి.

సాధారణంగా బంకించం దుడు రొమాంటిక్‌ నవలా రచయితగా శన్సడ తౌడు, ఆయన కీవలం నవలా రచయితే కాదు ఆయన చూవీన దివ్య ఆదర్శం ఏమిటి! ఆయన యిచ్చిన సంజేశమేమి +? అని మనము (గహీంచనలసి ఉన్నది కవితాళ క్తి, కల్పనా కౌశలము, సరళ సౌకమార్య మైన రచన, లలిత ప్యాత నిరూపణ,. ఇవన్నీ ఆయనలో ఇమిడి ఉన్నవి వంగసాహిత్య సౌధానికి అయనొక మూల

శర ద్ద ర్శ నం $40

స్థంభం శాని అందుచేతనే అయన నామము పూజనీయ మైనది కాలేదు

కవపాలకుండల, విషవృ ష్‌ము, కృష్ణ కాంతుని మరణ శఇాసనన్గు, ఇవి ఆయన శిల్చ్పమునకు ముఖ్యోదాహరణములు,

"జీవీచెదశాణి, ఆనందమరము, కృవ్ణచకితము, ధర ౪ తత్వము, ఇని ఆయన తత్వమునకు నిదర్శనములు

శిల్పదృష్ట్యా ఏటికి గారవం తక్కువే కాని ఈరచ నలవల్ల నే బంకింబాబు ఆధునిక భారతని న్యాతలలో ముఖ్య స్థాన మ౦ందుకొన్నాాడు పూర [ రచనలందు బంకిం, నవలారచ యిత, శిల్పి, ఉత్తర రచనలందు బంకిం బుషి, (దష్టః ీళో డ్ధారకుడు,

ఆయన వై తాళికులకు వై తాళికుడు వం చేవూతర మత (దష్ట్ర బంకించందదునికి పూర్వము మనకు వన్షాఖి మూనమేగాసి జూతీయ దృష్టి లేదు జాతీయ జ్ఞానమనగా హిందూ టేశస్థు లందరు ఒకటి అను జ్ఞానము రెండవది ఇతర "జేశస్థలకంె భిన్నులని ఇది ఆయన మనకు _పబోధిం చినది ఆయనకు బేశమంశే మట్టీ కాదు, మనుష్యులూశాదు, మాత ఆమంతమే అనేకులలో జేశభక్షిని,_పద్యలింప జేసి, జీశారాధకులను సృజించింది. ఇది ఈనాటికీ థ్టున జాతీయ "ణీయముగానే గానము చేయబడుచున్నది ఆయనవృష్టీలో "బీశారాధన మతము. ఆయన ౮చనలన్ని టికి మూలం మత దృక్పథమే. అత్భవిస్నృలతేమైన జాతిని (పబోధెంచుటకు

+, అనాడు అది ఆవళ్యక మైనది

44 శరద్దర్శన ౦ ళు

బంకిం [పథావం రవీందునివై (_పసరెంచినశ్లే శరత్‌ రచనల్లోకూడా కాననగును బంకింబాబు * పతాప్‌”, నకత్‌ “జీవదాస్‌* ఈ రెంటియందును సాదృశ్యమున్నది. ఉభ యులు బాల్య (వణయములో విఫలులైన వార లే. ఇద్దరూ తుదకు మృత్యుముఖమున పడినవా రే. అయినప్పటికి ఈ ఇద్దరి జీవితగాధలోనూ, (పవ _రనలోనూ భేదమున్నుది

అయాకవులు వారినాయకుల మరణమనులవైై వేసిన నర్షనలో కూడా ఛీదమున్నది

బంకించర్మదుడు సంయమాన్ని జయగానం న్‌ నం చ్చందుడు మానవహృదయ చఊౌర్చల్యము యెడల సాను భూతి వూపాడు

బంకిం ీవలం సంపదాయకుడు. సంప్రదాయ సంర తృణ మినహా మానవు లతని దృష్టిలో "లేరు.

శరత్‌ దృష్టిలో మానవులే ఉన్నారు మానవతకు మించినది ఆయసదృష్టిలో మరొకటి "లీదు. ఆ

బంకిం సాహిత్య ప్రయోజనాన్ని గురించిగాక్క ఆయన ప్యాతలను గురించి ఆలోచించినట్లయి లే ఆయన వాస్తవిక జగత్తుకు సంటంధించిన వాడు కాదనుట తోస్తుంది అందు చేతనే ఆయవ ప్నాతలు మస హృదయాన్ని మూరనగొన లేక ఫోతవి వారు మన అంతరంగాలలో (వవేశించ లేదు, ఫుస్తి కాలలో నే ఉండివోయినారు.

శరచ్చుం(దుని నాయికా నాయకలు ఆయనకల్పించిన వారు కాదు మనలోనివారు మనవలె కష్ట సుఖాలు, రాగ

(14) *రద్దర్శనం [46 "జ్వేపాలు కలిగి సంసారయా త గడిపినవారు ప్మాఠచి తణలో పరిణతగాంచాడు శరత్‌ . శరత్‌ అర్ష్రత బంకిం గంథాల్లో శకానము, బంకిం ఒకగొప్ప నైతిక (వచారకుడు శరల్‌ ఒక గొప్ప మానవతా పదారకుడు కాని ఆయన పచారము అన వద్య మైనది. బంకిం గుమువు. శరత్‌ (పవక్త, ఆయన (ప్రాచీనాచారములను పతిష్టింప బూనితే ఈయన జీవితపు నూతన విలువలు కట్టిన నూతన (ప్రవక్త బంకిం తన తుదిరచన లగు “కృష్ణ కాంతుని మరణ శాసనం” *'ఆనందమరమూ 'జేవీచొదరాణి వీటిలో తత్వ “వీత్తిగా, ఉపేశకుడుగా కన్పిస్తాడు శరచ్చుం దుని త త్వార్థ బోధంతా “చక్శితహీన్‌” “పణఖీర్‌ చాబీ “ శ్రీ గాంతిల్లో గాంచగలము. ఆయన '“కపాలకుండలి ఉతృమకావ్యమైనళ్లు శర చ్చ్వదుని *శ్రీశాంత ఉత్త మకావ్యము బంకించం దుడు- బంకించందుడే శరచ ఏర్యదుడు- కరచ్చందుడే ఈ నాడు శరల్‌ రచనలు ఎంత ఆదరముతో పరింప బడుతున్న వో, ఒకనాడు వంగ బేశములోను మనజేశములో కూడా అంత అదరముతో బంకిం ననలలు పరింపబడినవి. బిపినకెబు అన్నట్లు బంకిం యుగదృష్ట, శరత్‌

రవీం[ద= శరచ్చం[దులు 136242 18760.._1088

రఏం[దుడు చవోఖేరగ్‌వాలిలో (కంటి మెర మెర) (ష్మృపధమముగా నిమీద్ధ (పేమను వర్ణించాడు చానిని గ్రహించి శరచ్చుందుడు ఇక్కు-విధాల స్వీయరచచనలన్నిటా నిపుణంగా పోషించాడు, నిమీద్ధ (శేమవర్షనలో గుగువునకీ మించిన శిష్యుడయ్య్యాడు శరచ్చం[దుని ఉత్తమ రచస లస్నిటా ఇది అద్భుతముగ చితింపజడినది

(ఫ్రెంచి కళాకారుడగు విక్టర్‌ హ్యూగో పభావం ఛార తీయ రచయితలపవై అధికంగా కలదు రవింద శరచ్చం ద పేమచంద లలో ఇది కనుగొనగలము. హ్యూగో కళను, స్వీయమార్షమున మలచుకొని, రవీరదనాథ్‌ రాగూర్‌ రచ నలు చేశాడు రవీందుని ద్యారా ఈ [(వభావం శరచ్చందు నివై పడినది. అందుచేతనే ఏరిరువురు వతితులు, పీడితులు, సంభ బహిష గృాతులు, లత్యుభష్టులు, అగు న! యెడల అపార సానుభూతి కలిగించారు. _ఫంచి కధాసాహిత్యము లోని భావుకత అడుగడుగునా శరత్‌ రచనల్లో గాంచగలము,

సాంఘిక దోహాద్ధాటనకూడా రవీరదుని వద్దనే నేర్చు కున్నాడు శరచ్చుందుడు రవి కవి అగుటవల్ల అది (పచ్చ న్నముగానే వుండిపోయినది శరత్‌ కథకుడు, వా_స్తవికవాది అగుటవల్ల సంఘంపై దాడిచేసినట్లు కన్సడుతుంది. ఆయన సాంఘీక ఊొష్ట్యాన్ని ఖండించాడుగాని సంఘంపై చాడిచేయ "శీదు భాషలోను భావనలోను, వస్తువులోను, పాతచిితణ

శరద్ధర్శనం 147 లోను, సంబేశములోను ఐహీక రచనల్లో (పారంభించినా; సమస్య లన్నిటా కరచ్చం దుడు పురోగమించాడు ఆయన ఒక నవ్య సిద్ధాంతమును కల్పించ లేదు. గాంధీజీ జహ్వారుని గురించి *నా తత్యాన్నే జవ్వార్‌ లాల్‌ తన పరిభాషలో చెప్పుచున్నాడు * అన్నట్లు రవీం దుని తక్యాన్నే శర చ ఏంటదుడు సర సదన సౌలభ్యముగానూ, సౌందత్యముగానూ, విశదీకరించాడు దానిని తన జీవితాదర సంగా. పెట్టుకొని (ప్రబోధించాడు

భారత బేశములో మూనవ వాదము, అంతర్జాతీయ వాదము (]10080160--816ే 10667 విడ10౧1859) ఆరంభించినది గురుబేవుడే, ఆయన పపంచమంతటా పర్యటించి (నబోధిం చుశుగాక, శాంతి నిశీతనం, విశ్వభారతి, సంస్థలను యీ దృక్పధము కో వర్పరచెరు గురుబేవుకు విశ్వశాంతిని (పబో ధింఛచాడు.

గాంధీజీ సత్యాహింసలు రవీం(దుని బోధకు ఆచరణ మార్గములు మహాతొ శే బోధలు మౌాసవక ళ్యాణ మార్గ (పదర, ఇ ములై నవి.

రవీందుడు మానవతా వాదాన్ని స్వీయజీవితమ లోనూ, రచనల్లోనూ (దర్శించిన శ్లు శరచ్చుందుడుహూడా అలాగే చేశాడు,

ఈనాడు నున సచివుడు, సారధి అగు జహ్వ్యరులాల్‌ నెహూ రాజకీయంగా అఆ మానవతను, అంతర్జాతియతను, అద్భుతంగా పచారము చేస్తున్నాడు ఆయన పంచశీల అనాటి బుద్ధభగవానుని బోభే

కథకి శర ద్ద ర్శ నం౦

భారతము ఎంత పతనమెనా, ఎప్పటి కష్పుడు మహాభురుషులు జన్ఫించుచునే వున్నారు.

బుద్ధభగవానుని కారుణ్యము, రామమోవానుని వసు శక కుటుంబము, యం. యన్‌ శరాంత్‌ నవ్య మానవ వాదం ఆయనలో కాంచగలం అరవిందుడు ఆశించిన దైవ మానవుడుగా, గాంధీ వారసుడుగా, రవీం దుని గారమోహ నుడుగా, శరచ్చందుని కమలగా పండిత జవవార్‌ లాల్‌ [వబోధిస్తున్నాడు

ఛారత బేశమిలో కాళిదాసు తర్వాత (పపంచమం దంతటా అధికఖ్యాతి గాంచిన మహాకవి విశ్యకవి రవం దుడు ఆయన [పతిభ బహుముఖమైనది. ఆయన కవి, కధకుడు, నవలాకారుడు, నాటక కర్త వ్యాస రచయిత, విమర్శకుడు, చితకారుడు, గాయకుడు, నటుడు. ఆయన (పతిభ బహు ముఖముతో కూడుకున్నా వన్తుతః ఆయన రససిద్ధు డైన కవి.

వై వ్లవకవులమాదిే అయన మూలభావము మాధు ర్యము, సౌందర్యము, (_పేమవిరహములు. వైష్ణవులు సౌందర్యాన్ని, (పేమను, తృణభంగురమైనదిగా విశ్వసించ లేదు వెగా విరహాన్ని అమృతరసముచేత నింపి, అమరత్వం చేశారు. వారు సాధకులు. ఆరాధనాయోగులు, వారిది ఆసందదీక్ష. రవీందుడు అట్టి కళాకారుడే

మానవుని యెదుట రెండు (పపంచా లున్నవి. ఒకటి అత్భబగ త్తు, మరొకటి వస్తుజగత్తు దీనినే ఇంటా టైటా అనవచ్చు ఇంట్లో మానవుని సిసర్జధర్థుము జా (వజయన్సు, వైట్‌ ఉత్సర్గ ధరగ్జము, (పజావేన,

శరద్దర్శనం 140

ఆయన సత్యం, శివం సుందరములను ఉపాసించిన వాడు అయన కవి అగుటచేత ఎట్టి కరినాన్ని తట్టుకో లేడు, ఆయన శారీరకంగా పురుషుడు, మానసికంగా ీ

ఆయన స్వామిక కవి అందుచేతనే ఆయన కవిత్వ మంతటా స్వావ్న్‌క వాళావరణ ముంటుంది ఆయన స్వాప్నిక సౌందర్యానికి చి తాంగద, శాజమహలు, ఊర్వశి నిదర్శ నాలు, అందులో ఊర్వశి సరో త్తమము.

ఆయన జాతీయ అంతన్హాతీయతలకు “నర్రా” “ఇంటా బైటా *వార్‌ అధ్యాయ్‌” నిదర్శనములు.

రవీందుని కళ (తివేణీ సంగమము భక్షి సౌంద ర్యము, సమవేదన; భక్రికి గీతాంజలి, సౌందర్యమునకు ఊం సశ? సమవేదనకు లోకధర ౪ రచనలు,

రఏీం[దుడు స్పృృశించగి విషయము లేదు. *“బాణో చ్భిష్టం జగత్‌ సర్వం” అన్నమాట ఆయనయెడల సార్ధకత గాంచినది,

రఏీం్యద శరచ్చందు లిద్దరూ [పఖ్యాతుళై నప్పటికీ శరత్‌ బాబు ఆయనకు అన్నివిధములా బుణపడివున్నాడు. ఆయన ఆరంభించినవే మరొక విధంగా ఈయన చితించి పురోగమించాడు

రవీందుకు కవి - ఆకాశమున కావ్య రాజహంసల మిద సంగీత స్వరతరంగములతో వివరించాడు.

ఆయన గగన విహారి. అందుచే ఆయన నిల్పముకూడా అట్టిచే అయినది. జీవితము ఆయసకు స్వస్న మైనది. ఆయన (వపంచాన్ని మధిరస్వప్నములతో నీంవెను,

50 శరదర్శనం చి

శరచ, ం[దుడు వా స్తవిక (ప్రపంచానికి సంబంధించిన నవలా రగృచయిత ఆయన కవికాడు, మధుకరమువంటివాడు అందుచేతనే ఈ లోకానికి సంబంధించిన కంటకావృతపుప్పు ములనుండి మధువును సమకూర్చి పానపా_ తయందు నింపెను. ఆయన భూమిమిదనే సంచరించెను. అందుచేతనే చీకటి - 'వెలుుసలు ఆయన దృష్టిలో సత్యములు, స్థూల సంపర్కము వలననే ఆయన నూత శ్రమును (గహించుండెను. స్థూల సూత శ్ర నమి 0 ణమే ఆయసకు జీవనము,

శరచ్చంగదుడు వ్నీతినుండి శీతిజమును స్పర్శించాడు. రవీం దుడు వీతిజమువల్ల అనంతాన్ని స్పృశించాడు శర చ్చందుని కళావస్తువు లోక సంబంధమైనది రవీం దునిది ఛావలోశానిది.

రవీం్యదుడు కవీనాం కవిః 2051019068 కవికుల గురువు, అందుచే ఆయన రచనలు పరిణిత బుద్ధులే (గ్రహించ గలరు,

రవీందుని రచనలు అధికంగా విద్యావంతుల శే అభి రుచి కల్లించును శరత్‌ రచనలు పండిత పామక ఆ పురుష భేదము లేక సర గబినులక్తు అసి పుట్టించును.

సాంసారిక జీవితాన్ని ఏవీ రుభయులు చితించారు. కాని ఏ8 పద్ధతులు భిన్నములు,

రపీందుడు గృహకల్లోలములోని ఒక అల్పహంశాన్ని తీసుకొని కావ్యగుణముతో భాసింప జేసి అద్భుత మన_స్తత్వ ము కప

తో అతిలో పద్ధతిని మహాత్తరంగా చిితించాడు.

శరద్దర్శనం 161

శరత్‌ అసలు విషయాన్ని అసందిద్ధంగానూ, వాస్త వికంగానూ చి తించాడు భావ పకటనలో ఇాంభీర్య ముండి, పారకులకు బాగా అర్థమయ్యేటట్లు చితించాడు ఘటనా వైచ్విత్యము కొరకుగాని, కావ్య సౌందర్యము కొరకుగాని, ఆయన వ దృశ్యాన్నీ తీసుకురా లేదు

శరత్‌ ఘోబు రచనలో గొప్ప మనోవిజ్ఞానంతో పాటు ఛావుశత్వం కూడా ఉంటుంటి రవీర్యదుని రచనలో మనస్త త్వము, కావ్యగుణము, 'ఆాత్వికాంశము లుండును.

రవీందుని కల్పన భావజగత్తుకు సంబంధించినది. శరత్‌ కల్పన అనుభవ పూర్వకమైనది.

రవం దుని రచనలు అంతన్జాతీయతకు అధిక దోవాద మి_స్తవి. శరత్‌ రచనలు మానవత్వానికి మకుటాయ మానములు,

మన _ పూర్వులు "జీవదానవులను మానవులుగా భఘాూాపారు. రవీందుడు మానవులను 'ేవతలుగా దూపాడు, శరత్‌ కాబు మానవులలో దైవాంశాన్ని కనపర్చాడు

శరచ్చందుని పాతలు ఆప్పులుగా, అత్మీయులుగా మన మనస్సులలో నిల్చిపోతారు.

రవీర్శదుని ప్యాతలు క స్‌ కా డ్‌న్న తౌ దర్శాలుగా, మన హృద గ వెలుగు శ్నారశ్రాష

రవీం్యదుడు రా (గగ వ్లారురిణైగా (వాకుజైనా, జీవితములో కళానుర క్త ఖ్‌ క నా.

శర చ్చందుడు పన్లా బుషి. ఆయనకాగేమ్హోస వుడే సర్వస్వము.

కేక ళర ద్ద ర్శ నం

రవ్‌ం దుడు గొప్ప కథకుడు. ఆయన కథలలో రెండు శెలులున్నవి కథనాత్భృళము, భావాత్ధకము ఆయన కథనాత్థక శైలి వమూనసిక5 చి తణములోనూ, భావాత్శక వెలి కావ్య పణములోసూ భాసిన్లి నది అంసే చావ్యూ జగత్తుకు కధ, అంతర్జగి త్తుకు కవిత

శరచ్చం దుని కైలంతా ఒకళే. అది కేవలం సరళ సహజ సౌకుమార్యముతో కూడినది ఆయన హృదయా వేదనే ఆయస రచనల్లో" మున కధికంగా కన్పించేది ఆయన అర్జ్రతే మనంను _దవీభూతులను జేసేది

రఏ్‌ందుని మించిన కధకుడు మన ఫారతభూమిలో ఇంతవరకు పుట్టలేదు. కవిగా ఆయన యెంత (పఖ్యాతుడో శథకుడుగా కూడా అత్షయ యశస్సును సంపాదించాడు. అఆడిలో శథల ద్వారానే ఆయన పాశ్చాత్య (ప్రపంచాన్ని అకర్షి ౦చింది.

రపీందుడు కూడా అనేశ నవలలు రచించాడు. ఆయన నవలలను మూడు భాగములుగా విభజించవచ్చును గార్హస్థ్యః సాంఘిక, రాజకీయాలు,

గార్హ్యస్థ్యమరనకోకున్చుదిని యోగా యోగ్‌. 1 సాంఘిక మునకు “నోరా, రాజశీయమునకు *చాగ్‌ అధ్యాయ్‌ .” ఈ మూడింటను ఆతన సాంనారిక సాంఘీక రాజశీయాి పా యాలను గాంచగలమం

శరచ్చం్నదుని రాజకీయ నవల పఖేక్‌ చాబీ అయన నవలొఇద్ధికంగా (పౌన్లిప్టిక్షు సంబంధమైన వే

(80) శరద్దర్శనం 158

రపీందుని తుది నవల లగు *యోగాయోగ్‌ “వార్‌ అధ్యాయ్‌” సేషేక కవితల్లో అధికంగా కవిగా, తత్వ వేత్తగా కన్పిస్తాడు.

శంత్‌ “చర్మితహీన్‌) *“పభేక్‌ చాబీ “శ్రీగాంతి ఒక విధంగా ఇవి అయన దార్శనిక నవలలు ఏటిలో ఆయన కవిగా, తాత్వికుడుగా ధాసిస్తాడు.

రవీం దుకు కోమలదృష్టివో భావజగత్తుకు సంటం ధించిన నోరా నవల రచించినక్ల్షు, (౮09180 10761, శంత్‌ అబే వాతావరణంతో బౌద్ధిక మైన “సేష పశ్ని రచించాడు, తన ఛావ్రుకత్వముచే రవీందుకు “నోరా” లో ఆధ్యాత్మిక విశ్వమానవుై సృష్టించినళ్లు శరచ్చం[దుకు తన వ్యవహాోరిక్ష స్ధూల దృష్టి చే సాంఘిక విశ్శ్వవానవిని దర్శింప వేశాడు ఈ విధంగా తన థార్మిక అంతస్థునుండి రవీం దుడు సాంఘిక అంతస్థునుండి శఫరచ ఏందుడు పురోగమించారు.

నవలా ప్రపంచములో అందరికంళకు అధికుడు శర చ్చం దుడు,

వీ రిరువుకు హోన్య కరుణములను స్వీకరించినవాశే, వ్యంగ్యములో విశ్వకవి విన్నాణుడు కరుణరసంలో శఠరచ ఏం (దుడు అసమానుడు.

ఠాగారు ఫావాలు ఆకాశములో విహకించినా, మిన్నును మన్నుకు ముడి పెట్టుట కే

శరచ్చందుని భావాలు భూమికి సంబంధించినవే, కాని అవి మన్నానుండి మిన్నుకు వోయేవీ

164 శరద్దర్శనం

గగన విహారి ఆగు రవీందుడు ఆశాళ వీధిలో ఎన్నో నత్స్యతములను (పకాశింప జేసెను

భూ సంచారి అగు శరచ్చందుడు పంకము నుండీ ఎన్నో పంకజములను వికసింప జేసెను.

రవం ద-శరచ్చందుల తారతమ్య చర్చు లేల $ నారి నామములు సార్థకములు న

ప్రేనుచంద్‌ = శరచ్చ౦ంద్రులు టో వ్‌ 1880-1986 18760.1008

ఫ్రేనుచందు హిందీలో స్కుపసిద్ధ రచయిత. నవలా స్మమాట్‌ అని ఖ్యాతి గాంచాడు శరచ్చం ద (ఉమచంద్‌ లిద్దరు విశ్వ్యకవికి పిమ్మట విశ్వ విఖ్యాతులు వీ రిరువురు రపీందుసి శిష్యులే ఆ విశ్వకవి (పభావం వెక్కురువై పడీ నశ్లు ఏరివెకూడా గలదు ఆయన (వభావం శరత్సాహిత్య మంతటా కలదు. (పేమచంద్‌లో క థాసందర్భములోనే కాన నగును అయినప్పటికి రపీందునికి ఛాయలుగా గాక, ఏకు తమ అభిగకుచులవెంట మరో మార్దాస సాహిత్యయాత సాగించారు. వీరు సమకాలికులే కాదు, సమవయస్కులు కూడా వీరి రచనా [(పారంభము, ఈ లోకమును వీడుట, దగ్గరగానే ఉంటవి.

శరచ్చం[ద ('పేమచంద్‌ లిరువురు కథలు, నవలలు, నాటకాలు (వాశాప నాటకాల్లో వీప సఫలత గాంచ లేదు. | సేమచందుకు నవలా స్య్మాట్‌ అని పేరున్న స్పటిక్తి

శరద్దర్శనం౦ రర్‌ ఆయన _పతిభంతా శథారచనలోనే కరచ్చందదుడు కథలు, నవలలు (వాశాడుగాని, ఈయన [పతిభ నవలల్లో నే రాణించింద్‌ [పేమచందు కథక చకవర్షి. శరచ్చం్యదుడు నవలకు నవజివనం పోసిన నవలా స్మాట్‌.

శరత్‌ శ కళాకారుడు. (శేమచంద్‌ భురువ కళా శాగుడు మూూగపోయిన మహిళలకు మాటలు, నేర్పిన మవా ఫీయుడు శరణ్‌. మూక ౨ తాంగానికీ మాటలు నేర్పిన మహానుభావుడు (ఓేమచంద్‌ ఉభయులూ పీడిత _పజాపతు పాతులే.

(పేమచందు (ప్రవర్త నకు ఇకాధ్యత వ్యక్షీ మాద ఉంచాడు... శరత్‌ అవాధ్యత సంభూనిజే అన్నాడు. ఇెడును చెడువారినుండి తొలగించి, మంచిగా మాపుట (చేమచందు చ్నితణకు భ్యయం పతితుల్లో పవి తలను చూపించుట శరత్‌ చృందుని ధ్యేయం.

(ైమచంద్‌. సాహిత్యములో ఆదర్శము, రొమాన్సు కలవు శర త్సాహిత్యములో వాస్తవికత, అదర్శము, రొమాన్సు కూడా కలవు వెగా వాటిని బభూపుటగు భిన్న భిన్న దృక్పథాలనుకూడా కలిగించాడు

శరద్దృష్టికోణము సూతము శీమచ౦ద్‌ది స్టూలము (ేమచందు నైతిశ దృక్పథం భీనికయుగ సంబంధం. అందుచేతనే సేవాసదనంలోని నుమక్‌ అనే వేశ్య ఆత్మ సంస్కారము కొరకు, విధవా శమమునకు ఫోవలసి వచ్చినది.

శరత్‌ సౌంఘికవాది. అందుచేతనే ఆయన వేశ్యలు ఇంటిలో చే ఉండి, తము పవితతను (పకటించుక0టారు,

శే 6 శరద్దర్శ నం చందముఖి రాజ్యలవ్నీ, ఇందుకు తార్కాణము వీఠరు పతి (వతలకంశే పావనమూర్తులు అంతళ్ళుద్ధిగలవారు. శాముకు రార్యడు “ఇాకు అనురాగిణులు శరచ్చందుడు బాహ్య పరివర్తన గాక, గాంధీజీ వలె హృదయపరివర్తన కోరువాడు.

అభివ్యక్షి దృష్టి ననుసరించి, (_ేమచందు రచనలు ఘటశాత్ధకములు శరత్‌ వి మానసిక సంభర్ష శాత ్రకములు. పా తపోపణలో (పేమచందు మన_స్తత్వము (డ్రాయింగు వంటిది శరత్‌ మనోవిజ్ఞానము ఛాయాచ్చితము వంటిది.

(పమచందు రచనల్లో విశేషించి నవలల్లో అతి వ్యాపి ఉన్నది శరత్‌లో సం్యగహ వై పుణ్యమున్నది. (ేమచందు సాహిత్యమువల్ల పరిజ్ఞానము కలుగును. శర 'శ్సాహీత్యము అంతర్జిజ్హాస కలిగించును (పేమచందు సాహిత్యరంగము శరత్‌ దానికంయె సువిశాలమైనది.

శరత్‌ రచనల్లో ఉత్తమ మనస్తత్వంతో పాటు గొప్ప భావ్రకత్వముంటుంది (వేమచందు సాధారణ మాన వుని నిత్యజీవితమ.లోని మన_స్తత్వాన్నే చూపాడు శేవలం

సామాన్య (వజల సవాజ మానసిక తత్వోన్ని, ఆశా నిరాశలను, అద్భుతంగా పారకహృదయాన్ని చూరగొను నట్టు వీరు రచించారు.

సంస్కరణవాదైన (ేమచందు కమముగా సాంఘిక విష్లవవాదిగా మారెను అయన తిరుగుకూటు ప్మాతలు గోదాన్‌లోని సూరి మంగళసూ తములోని "జేనకునూర్‌

శర ద్ద ర్గనం౦ [57 చరమనీమకు చేరిన ఈ ప్యాతల్లోకూడా తమ అత ్రసాధన విస్టరించ లేదు. ఆయన విశుద్ధ భారతహృదయము కలవాడ నశ ఇందుకు [(పధాన కారణము

శరచ్చం[దుడు కూడా తుదకు విస్లవవాదిగా, శేష పశ్నలో కన్చించును. ఆయన విష్టవ ప్మాతగు కమలకూడా (పేమచందు ప్నాతవంటిది ఆమె వీకభుక్రి పావిష్యాన్న మునే భుజించును. అమె ఎంత విష్లవకారిణిగా కనిపించినా, ఆమెలో ఆత శ్రసాధన, సం్యపదాయ (పభావము లేకవో శేదు

వీ రి ఠువురు భారతీయాదర్శమును విడనాడ లేదు శిధిల భఛారతీయాచారములవై వారు దాడిచేసినమాట వాస్తవము. చానిని వినాశనము చేసీ నవ సమాజమును నిరా శము గావించుటకు కాదు. సంఘములో నూతన మవైతన్యము కలు గుటకు, అది తన నిండు ఆతా భిమానా" వేశముతో పునః (పతివృ్యమగుటకు, వారట్లు కావించిరి.

(శేమచంద్‌ మూడువందల కథలను, పది నవలలను జాదాపు ఇరువదివేల పుటల సాహిత్యసంపదను మసకిచ్చి పోయెను

శరచ్చం దుడు ఇరువది కథలు, ఇరువది నవలలు వడు వేల పుటల సాహిత్య సంపదను ఒసంగెను

(పేమచందు కథలలో (వథమకథ గొప్పింటిబిడ్డ నవలా పతిజ్ఞ "లేక (వేమ. తుది నవల మంగళసూ. తము

శరచ్చంగదుని [సథవుకథ భారం (పథమ నవల శుభద, తుదినవల సవిత. ఈ రచనలమధ్య వారిర చనలన్నీ అమృత ప్రాయములే,

158 శరద్దర్శనం

వీపు రవీందదుని నలె (వథమ రచనలోనే శమ [(పళ€ి భను (పదర్శించ లేదు. వీరిలో (కమాభివృద్ధి గాంచగలము ేముచందు ఇతర రచనలబూ గోదాన్‌ కు గొప్ప భేద మున్న ్లు శరచ్చం[దుని ఇతర రచనలకూ- శేమ పశ్నకు నిశేవ భేదమున్నది. ఫూర్య రచనలో వారు సాం్యపడాయ బద్ధులెన సంస్కారులుగా కన్పిస్తారు. వీట్‌లో సాంఘిక వాదా నికి సన్నిహితంగా కన్చడ తారు.

శరత్‌ రచనల్లో గృవాదవానము, చరిత క్‌, (శ్రీకాంత, శేష పశ్న, (కేస్థమెనవి (_ఓేమచందు నవలల్లో (శేష్టమైనవి సేవాసదన్‌, కాయా కల్ప్చ్‌, రంగ భూమి, గనోదాన్‌. న్‌

ేనుదందు రచనల్లో ఉత్తమోత్తమ మైసది శనోచాన్‌, శరచ్చందదునిది శగౌాంత.

వీరి సాహిత్యము సమకాలిక మైనది (ఉమచందు సాంఘీక (గామిాణె రాజకీయాలను చేపట్టి లే, శరత్‌ సాంసా రక సాంఘీకాలను అధికంగా చేపట్టాడు, శరత్‌ వంగసమా జూన్ని వర్శించినశ్లే, (టేమచందు సంయుక్త రాష్ట్రంలోని సంఘాన్ని వరి ౦చాడు.

(చేమచంద్‌ రచనల్లో భారతీయ కర్షక ఆ_ర్తనాదం, శరచ్చందుని రచనల్లో భారత ర! నిట్టూర్పు వినపడును.

కరత్‌ క్రీ చ్నితకారుడు. క్రీ హృదయాన్ని చితిం చుటలో ఆయన సాటిలేని మేటి టైమచందు (గౌమిాణ చితకారుడు ఇందులో ఆయన అసమానుడు, " * ౧4౮

శర ద్ద ర్శ నేం 1క్రి0

శరత్‌ ప్మాతల్లో అమరత్యము గాంచినవి రాజ్య లమ, నావి తి,

(పేమచందు ప్యాతల్లో సూరదాసు హోరి, ఇట్టివానే.

(పేమ చందు మంగళ సూ తము రచిస్తూ, మర్త్య లోకమును వీడిసళ్లు, శరత్‌ సవితను సాగిస్తూ, స్వగ్గస్తు దయ్య్యాడు,

ఏ3 రచనలకు కల్చనకంకి అనుభవమే అధిక ఆభా రము అవి [పా జేశికములై నప్పటికీ విశ్వ జనీనములు, ఉభయులు మానవతను మహ త్తరంగా గానం చేసిన మహ నీయులు,

(పేమచందు, శరచ ందుడు అనే నామములను సార్థకము వేసుకున్న మహాను భావులు వారు

నరత్‌ బాబు =డికె న్సు 1876 = 1008. 1812 _ 1870

• కంళ6క ఉం39 డడ ౦౯69827 మఠ ౦౪౧ 0%1628066% మం796 ₹17161, డని 2 మక మిడిమంంత 0 ౦7098190 తమ౦00)120 2 న కే0ివ శతాబ్దపు నవలాకారుడగు *చాగ్లెన్‌ డి కెన్సుకు, శరత్‌ బాబుపుు గల సామ్యాలను పరిశీలి న్నే, విస్తాయం కలుగుతుంది. వీరిద్దరు (_పజావృాడయాన్ని చూరనొన్న (పసిద్ధ నవలాకారులు వీరినవలల్లో ప్మాతలు. స్తాటును ముందుకు నడివీంచుటకు ఎంతమా[తం తోడ్పడవు అవన్నీ పాతలనుబళ్లే మన స ్రఎతిపధంలో నిలిచిపోతివి వీరి రచ న్లో సం్యపదాయసిద్ధమైన ప్లాటు ఉండనే ఉండదు. నవలా రచనకు స్తాటు (పధానమన్న సం పదాయాన్ని వీరుపూర్తిగా తృణీకరించారు.

• గ్రకెన్సు పిల్లలను అధికంగా (ప్రేమించాడు అందుచేత (పసం చాన్ని పిల్లల దృక్పథంతోనే చూచాడు. ఆయన కొలంలో ఫ్యాక్టరీలలో వినిచేసే ఆంగ్ల బాలురు అధిక కష్టాలకు గురి అవుతుండే వారు. పాఠ శాలకు పంపదిడిన పిల్లలుకూడా బాధ పడగుతుండేవారు. అక్కడ వారికి తగినంత ఆహారం లభించేది కొదు. ఇంకా పెక్కు బాధలు పడుతుండే వారు ఈ కష్టాల నన్నిటిని తొలగించుటకు ఆయన కథలు వాయ సాగాడు, ఆయన రచనచే పిల్లల బాధలు చాలా తొలగినవి ఆయన రచనలు డేవిడ్‌ కాపర్‌ పీల్టు రెండు మహానగరాలు, ఈ రెండు వవలలు మన తెలుగులోకి అనువదింప బడినవి,

(31) శరద్దర్శనం 181 చి కెన్సు రచనలు అధికంగా మెలో చడావూాలు అవి "అ పద్ధతిలో పరిణతి గాంచినవి. శకత్‌ నవలలు నాటకీయ పద్ధతిని నడచినవి కథా నిరా శ్రొం వీరు కడు నిపుణతతో పోషమించకపోయినా, ఏరిరచనలు అదినుండి అంత్యం వరకూ, ఒకే నూదిరిగా పారకుని తన ్రయం చేయగలవు. ఏరు ఒక ప్యాతను నిర్మించి, ఆప్మాత చుట్టూ, సన్ని వేశాలను కల్పించి అత్యద్భుతముగా ఆనందింప చేయగలరు ఇది ఒక మవాత్తరమైన కళ ఏ రిరువురు మధ్య తరగతి కుటుం బాల్లో నే జన్మించి మధ్య తరగతి జీవో జేకంతోనేే రచనలు చేశారు. వీరిద్దరూ మధ్య తరగతి వారి అల్బమెన ఆశలను, నిరాశ లను చ్మీతించుటలో చతురులు (కింది తరగశుల వారి చిత్త రువ్రులను చీ తించుటలో కూడా సాఫల్యత గాంచారు. కాని "వి తరగతి సాంఘిక వనాల నీతి చితణలోనూ, (పతిభా వంతుల చిశణలోనూ విఫలు లయ్యారు వీ*కి దుఃఖతులు, “వీడితుల పజఖ్ల లపారమైన సాను భూతి ఉన్నది. అందు చేతకే పాపుల పట్ల న్న్మిగవాం లేని ఐవారి పట్ల బలహీనుల యొడల, అపార కరుణను (పదర్శిం చారు. [కింది తరగతుల జీవితాలను దితించుటలో (పత్యేక ఆసక్తిని పదర్శించారు మానవ యోగ్యతను కొలవడానికి అచకళణలో వున్న సాంఘీక్‌ నైతిక విలువలు పనికిరావని (పకటించారు. పాపులనే వారిలోనూ, అల్పులనేవారలోనూ గల కన్న త్యామ్ని, జఓ”డార్యాన్ని అధికంగా వెల్లడించారు,

162 శరద్దర్శనర

వీరి విప్లవ" జీరణ (వజాసామ్యా భావాలవల్ల నేగాక, వ్‌కు సాహిత్య జీవితం ఆధారపడవలసిన పరిస్థితులవల్ల కూడా సాధారణ మానవుని సాహిత్య వస్తవుగా స్వీకరించవలసి వచ్చింది.

శరత్‌ ది క్రీ హృదయ మైనశ్లు, డి కెన్సుది శిళుహవృద యము. నక్రీ పాత చ్మితణలో శరత్‌ సాటిలేని మేటి. శిశు చితణలో డీకెన్సు సిద్ధహస్తుడు.

శరచ్చుందుడు శి కధిక ఆకర్ష కమైన కరుణరస

," మును స్వీకరించినన్షు డికెన్చు శిళువులను ఆకర్షించే హాస్య

రసమును చేపట్టాడు. , వఏీకు నవలా రచయితలేకాదు, రస్మసప్టలు. అంత కంక అధికులు-- వక్తలు. "

నీకు (పత్యేక జీవిత ధృక్పథం, జీవితాదర్శం కల వారు, పీరు జీవితపు విలువలకు నూతన విలువలు కట్టారు. వాటినన్నిటిని ఆచరించవలసినదని ఏకు అధికంగా [పబో ధించారు. ఎ

వీరి సంబేశం (309061) అతి సులభమెనది. అది మేధా సంజనితముకాదు, సనాజజ్ఞాన సంబంధ మైనది. చానికి తర్మ_ శాస్రుముగాని, విద్వత్తుగాని అవసరంలేదు. అది ఏరి అను భవంనుండి ఆవిర్భవించినది కాని అలోచననుండి కాదు. _ వాటిశ క్రి సామన్థ్యాలు వాటికున్నవి. -

ఏకు తమ అనుభవాలను, అవి ద్యానంతులు పామ రులు, లక్ష్య హీనులనుండి పొందినా అవి మూనవ స్వభావ

*శరదర్శనం౦ కేరీకి టి మైన మనోవ్‌కారములు, ఆశలు అందుచేతనే అవి విశ్వ జనీనములు, జన హాః ధనానికీ సంబంధించిన ఆధిక్యతల నన్నిటినీ ఏకు అవహేళన చేశారు వీరి తాత్విక విచాంణలు ఏకి రచన లనన్నిటా నిబిడీ కృతముగా ఉన్నవి. వీరి రచనలకు వీరి జాతీయులు ముగ్ధులెనట్లు, ఇంకె వ్వరి రచనలకు ముగ్ధులు కాలేదు అయినప్పటికి అవి వారి జాతీయులశేగాక, అందరకూ ఆనందాన్ని ఇవ్వగలవు. పీ రచనలు అధిక జనామోదం పొందుటకు ేయి కారణములు ఇెప్పనచ్చును కాని (పథాన కారణం వీరి నైతిక దృక్పథాలు. డోస్టోవస్కి = శరచ్చ్చదుడు 1821.1881 1876-1088 ఇ రన్యున్‌ నవలా రచయితల్లో డోస్టోవ్‌ స్కి. (వముఖుకు ఈయన టాల్‌ స్టాయ్‌కి పూర్వుడు. జూరు (పభుత్వకాలంలో విప్లవధావాలు గల యువకబ్బందము$కో చేరాడు ఆ పభు త్వాన్ని కూల్మదోయటానికి (వయత్నించాడు (పభుత్వం ఈ సంగతంతా హించి వీగందరికి మరణశితు విధించింది 1649 లో కొన్ని శతణాలకు ఉరి తీస్తారనగా అఆ మరణశితును (పవాసశితగా మార్చింది మైబీరియా ఎడారిలో నాలుగు సంవత్సరాలు నాలుగుయుగాలు గా గడిపి బయటపడ్డాడు ఈయన సహాంతకుల్లోకూడా మానవత్వాన్ని మూ పెట్టాడు.

[164 శర ద్ద ర్శ నం ఈయన నవలల్లో “జర్రము-నిత విశ్వ విఖ్యాతమైనది. 'తెనుగులోకూడా కలదు

ఏ 85రవురకు కొన్ని పోలికలున్నవి

డోస్తోవస్కి. - శరచ్చంద్రులు [బతికిచెడ్డ కుటుంబా లలోనే జన్మించారు జదశికం వీరి అశహాలమి[తం అ చారి (ద్యంలోనే సాహిత్యాని్నై వరించారు సరస్వతికి, చార్మి డ్యా నికి ఇంత సన్నిహిత బంధుత్వ మెందుకనో

వీరి కష్టానుభవం. పర్య వేతణ, అనుభవం సాహిత్య సృష్టికి అమూల్యమైన సామాిని సమకూర్చినవి. కన్నీటితో పీరికున్న సంబంధమే కరుణరసాన్ని పోషించడంలో నేర్పుకు కారణమైనది

వీరి అనుభవాలన్నిటిం౨ి వీఠి శేఖని సాహిత్యంగా మార్చింది ఏరి జీవితానుభవాల మూలంగానే అసాధారణ దృష్టి వీరికలవడింది. మూనవ (వకృతిలోని పాపాలను, చీక టులను సానుభూతితో సహనంతో చూడగల శక్షి అల వడింది అన్నిటినీ చొచ్చుకొని పోగల నిశితమైన కవితా దృష్టి పొందకలిగారు మానవస్వభావంలో మంచి చెడ్డలు కలగాపులగంగా కలసి ఉంటాయనే అమూల్య సత్యాన్ని కనునొన్న్నారు. మానవ డెంత సీచుడై నప్పటికీ పతితుడైన ప్పటికీ, అతనిలో అట్టడుగున ఉన్న మానవత్వం ఒక్క- సారిగా బయటటబడీి, కళ్ళు మిరిమిట్లు గొలిజీ దివ్యతుణాలు కొన్ని ఉంటాయని, మా నవలను శీవలం ేవతలుగానూ శీపలం రాతసులుగానూ చూజే దృష్టి, సంకుచితదృష్టి అని, అట్లా కాకుండా నారిలో వెలుగు చీకట్ల వింత కలయికల

. - శరదర్శనం: 185 న! | “చూచ్చి విస్స్టయం చెంచేశ కి, అసాధారణమైన విశాల దృక్పథంవల్ల నే లభిస్తుందని వ్ర “విశ్వాసము, నవలా రచయితలుగా, వీశ్వసాహిత్యంలో పీకు వీశిష్ట స్ధానం సంపాదించారు, మానవ్యపకృతిలోని, మారుమూలల్లా చొరబడి నవలాస్మ్శామాజ్యాన్ని విస్తరింప చేశారు. ఇంతకు ముందు పతితులను, సానుభూతితో చితించిన నవలారచయి తలు లేరు. వీరి కథలలో కథకీ, భఘటనలకీ (పాథాన్యము లేనేలేదు. _పతివాక్యం ప్యాతల చిత్తృవృత్తుల పరిచయం చేస్తుంది. ప్యాతల మనోభావాలు సుడిగుండం లాగా పాఠ కుని మనస్సులో గిరగిర్మ తిప్పుతూ లోపలకు లాక్కొనిపోతవి, రూపం, వేషం అనే బావ్యా (వతిబంధకాలను డాటి పోతారు. , పొతల రూపాలను, వేషాలను మించిపోయి. పాఠకు లకు వీరి ప్యాతల మనోవృత్తులతో, భావో జ్వేగాలతో కలసి పోతారు. తమతోఫాటు చదువరులను కూడా ప్నాతల అంత రాళాల్లోకి తోడ్కొ-నిపోతారు. ఇబీ వీరు సాధించిన ఘనతర విజయం, నవలకు (పసాదించిన నవశక్షి. నవలా రచనలో మున్నె వరూ సావాసించని నీమలలో చొరబడి తము జయసపతాకాలను (వతివ్యీంచారు. నవలకు నవ జీవనం పోళారు. ఆవేగమూ,. విస్పష్ట్రచి, తణ గల ఒక అద్భుత శైలిని వీరు చేపట్టారు. (పతిపదంలోన్తూ ఈ శిల్చులు సహజత్వం కోసం అవిరళకృషి చేశారు, .

1646 +శరద్దర్శనం ఏ8 మరణకాలమందు (వజాసమూహం ఏ8 యొడల భూకిన సానుభూతి, గారవం, రాజూధి రాజులకుకూడా జరగ లేదు ఇంతకుపూర్వం ఏరి ేశాల్లో వ రచయితా ఇంత గారవం గాంచళేదు వీరి రచనలు (పపంచ సంస్కృతీ నిధికి పుష్టిని చేకూర్చాయి. వాటి కళాత్థకొ విలువ ఇాశ్వతం గలది, స్వియరచనలను గురించి శరత్‌బాబు నరత్‌ బాబు రన వ్యాసాల్లోను, ఉ త్తరాల్లోను స్వీయ రచనల గురించి సందర్భానుసారంగా చెప్పటం జరిగింది. ఆయన రచనల్ని గురించి ఇతరులు ఇచ్చీచానికంళు ఆయన అభ్మిపాయం తెలుసుకొనుట పారకులకు కుతూవాలంగా ఉంటుంది. (గంథ వి_స్తరభీతిచేత వ్యాసాల్లోనివి విడచి ఉత్త శాల్లోనివి ఉదహరించాను. చా౧వల్ల లేలేబేమంశే వాల్యరచనలు (పకటించుట ఆయనకి బా త్తిగా యిష్ట ఎలీదని, తరువాత రచనలు చాల గొప్పవని తేలుతుంది చర్షితహీన్‌, శ్రీశాంత్‌ + శేష పక్ష మొదలైన ఉద్దంథాలమోాద కూడా ఆయన అభిపాయాబు యినా ఏడు అయన శక్తి సామస్ధ్యాలనుగురించి యిట్లా అన్నాడు “శమించేటట్టయి తే చపుతాను. నవలగాని చిన్న కథగాని నాకంచట కాగా (వాయగలవాళ్ళు ఒక్క- రవిబాబు దప్ప మరెవ్వరూ లేరు (పుట 18) నిజం నిజం!

శరద ర్శ న్‌ఠ6 16? ళు

ఇక ఆయన ఆశయం ; 4

“కలం పట్టుకొన యేదితో శ్తే అది (వాసేటటువంటి వాణ్ణి కాదు మొదటినుంచి చివరిదాకా ఒక ఉన్హైశం పెట్టు కుని (వాస్తాను సన్నివేశాల పరంపర మారదు ౫”

వ్యాసాలు :

ఒక్క- కధ లేకాదు అన్ని వివమయాలనూద వ్యాసాలు కూడ (వాయగలను 3?

బాల్యరచనలు :

“నా చిన్నతనపు అసంబద్ధపు రచనలన్నీ (పచురించి మిాగు నన్నెంత చిన్నబుచ్చుతున్నారో. నేను చెప్పళేను. ఆ రకంగా మారు నా యెడల యొంత అన్యాయం చేస్తు న్నారో చెప్పలీను ”

తన రచనా పద్ధతి ;

“నా రచనలన్నీ సామాన్యమైనవే. వాటిలో వమి విశిష్టత వుంది + కాని నాకు ఒక్క- లత్యుంమ్మా తం వుంది. నా భావాలకూ రచనకూ సామ్యంవుండా, "లేడా అని చూచు కుంటూ వుంటాను భావాన్ని అనుసరించే వాస్తాను వాళ్ళే మనుకుంటారో, ఏళ్ళేమనుకుంటారో అనే దృష్టి వుండదు నాకు. కాబట్టి కొన్ని రచనలు పాఠకులకు నచ్చుతూ ఉంటాయి, కొన్ని నచ్చకుండా వోతాయి నచ్చకపోయినా సభ్యత పాటించి వారు నన్ను అవమానించటానికి పూను కోరు. నాకు షంగభావలో ఎక్కువ ప్రావీణ్యం లేదు నా

.. *రద ర్‌ నం

టి శబ్బభాండాగారం ఇవాల స్వల్పం “ాబట్టి నా రచనలు చాల సరళంగా వుంటాయి. కారిన్యానికి తావుజేదు నా అల్బ పాండిత్య మే నా పనికి ఉపయూగించిందని చెప్పవచ్చు 99 (ఈ, ఉ9 ప్కటలు)

ర్తీ విలువ :

“కొన్నాళ్ళ కితం నేను మా అక్క-య్య చరుతో నారీర్‌ మూల్య (వాశాను అదొక పెద్ద వ్యానం మొదటవమూా అక్కయ్య ఉత్తరం [వాసింది. దాన్నే నేనువెంచి వాశాను. చానిమిోద బంధుమ్మితులు నాపై. యెంతకోపము పకటిం చారో చెప్పలేను నేను నీచుడననీ నిజంగా హిందువుడను కాదని అన్నారు చాలామంది. హిందూధ రా శని నేసెన్నడు అవహేళన చేయలేదు దాని అనెదార్యంమిాద డాడి చేశాను

కాశీనాథ్‌ _- భారం

ఆక్రాన్సీనాట్స్‌ = చిన్నప్పుడు అభ్యాసంకోసం (వాసిన కథలాంటి కథ అది అచ్చు "వేయించటంమాట అలాఉంచి, ఇతరులకు చూపించటానికికూడా నాకు ఇష్టము లేదు అడి ముదితమై నాజేరుపతిష్టలు మట్టిపాలు కాకుండా చేయు

న అ లు గాక్ష

భారం ముదించారు ఇపాలు

"కాము (వాసినవం కా అచ్చుపడాలని ఆళుకత పజీవా రిది (గిహించాలి.

(0 శరద్దర్శనం౦ 160 రాముని బుద్ధిమంతనం _ తీరని కోరికలు “కఈెంటిలో తీరని కోర్కెలు బాసన్నట్టు నా ఉద్లే

శము కాని అదికొంచెముక్షి పఫ్టముగాడింది అందరికి ఇాగా

అర్ధము కాకపోవచ్చు దాస్నిగురించి అనేకమంది అనేక అభి

(పాయాలు (పకటించగా విన్నాను కానీ కాముని బుద్ధి

మంతనం _వాయటము లేలికని, తీరనికోర్కె లులాంటి కథను

(వాయటం చాల కష్టమని కథకులకు తోచకపోదు ఇటువంటి

చాన్ని అందరు [వాయలేరు ఇటునంటి గడబిడ పరిస్థితులలో

కలగాపులగము చేసేస్తారు. పూర్తిగా పక్యము కాక మునుమే సమా_ఫ్టము చేసేస్తారు

నా అభి పాయాన్ని నేనే యిలా చెప్పగలను ॥ కాని కలకత్తాలోను ఈ చేశంలోనూ చాల మంది దృష్టిలో

ఆ రెండూ సూపర్‌ లేటిన్‌ డ్నిగీలో యక్సలెంఎయగా ఉన్నా

యట. అవి రెండు ఆదర్శ (పాయములైన కథలని ద్విజ

బాబు అభి పాయము” (ఫుట 10)

నిజం నిదం శరత్‌ కథాసాగరములోఇవి ముత్యములు, చర్నదనాధ్‌ "చం దనాధ్‌ విషయములో నాకు చాల విచార కరముగా వుంది అది యెలాంటి కథో, శైలి యెలాంటివో, తెలుసుకోకుండా మ్యుదించటము ఉచితము కాదు చంద నాధ్‌లో ఉచితమని తోచిన మాస్పులు చేశాను. అతి మధురమైన కధే. కాని ఆ మాధుర్యము జాస్తి (అయింది యౌవనంలో [వాసిని కాబట్టి అలా వాయటం సహజమే,

శ శరద్దర్శనం వమైనా గాని చివరకు అది నా చేతిలోకి వచ్చినది కాబట్టి 2౭క వంచి నవల లాగా పరిష్కరంవాలి అందు వల్ల అది శెట్టింపు అయ్యేటట్టు ఉంది-యేవిధమైన అవినీతి తోను ఈ కథకు సంబంధము లిదు అబే ఇందులోని విశేషము” (పుట 85, 86)

బడదీది

జడ దీది చెడ్డ రచన గాదు. కాని చిన్నప్పుడు (వాసింది. అచ్చు వెయకుండా ఉంటేనే పాగా ఉండే "బీమో 1” (ఈ)

ఇదీ ఆయన ధోరణి. బడదీది నల్లనే ఆయన లోకా నికి తెలియటం

పలీ సమాజ్‌

మ.

పల్లీసమాజ్‌ మికు అసవ్యూం కలిగించలేద పైగా నచ్చిందసనీ విని చాలా సంతోవీచాను నా బాల్య యౌవన దశల్లో ఇెల భాగం (గామంలోనే గడిచింది ఎల్లెలంకే నాకు చాలా యిష్టం అందువల్ల యింత దూరాన ఉన్న నాకు యేవో రెండు మూడు విషరూలు జ్ఞాపకం రాగా అవే వాశాను ముసలి తనంలో మరుపు యెొక్కువగానే ఉంటు౦ది. కాని జ్డాపషకం ఉన్న ఆ కొంచమైన నా ఆ_స్తికాదు.

(గామ ప్రజలు తమ నిజమైన భావా "లేమిటో దాచ కుండా చెచ్పే టట్టయిలే - అవి చాల ఉపయోగిస్తాయి. వారి వాష్ట్రవిక పరిస్థితులు--- ఆ కలక త్తా మొదలైన పట్ట కాల్లని (వజల కాల్చనిశ నాగరికతా విశేషాల కన్న -ాాా

శరదర్శనం [| ౧ మంచి కధా వస్తువు లవు్రతాయి. దానికెతో శక్తీ లభిజ్ఞతా ఉండాలి. అవన్నీ నాకు ఉన్నట్టు చెప్పబోవటం అహం భావం కాదు అయినా మధ్య మథ్య కొన్ని సూచనలు చేశా జాన విస్తారం వల్లనే (గామ జీవితం సంస్కరించాలి. [గామం విడిచి యే జేశానికో పోయి కూచుని సంస్కరించ లేము (గామంలోనే ఉండాలి (గౌమంలోని మంచి చెడ్డలు 'తెలుసునో వాలి, (గామంలోని అన్ని తరగతుల వారితోను సన్నిహిత సంబంధం యేర్పగచుకో వాలి ఇవన్నీ చాల అవసరం ఇలా నాలుగైదు చేశాను విశ్వేశ్యరి మాటలు బహుశః నీ దృష్టిని యెక్కువ ఆక ర్హించ లేదను కుంటాను. మరొకసారి నిబ్బరంా పరిశీలిస్తే మొదట దృష్టికి తగలని అంశాలు బోధపడవచ్చు. (67) శ్రీకాంత్‌ “రాజ్యలనీ శ ఎక్క-డ దొరుకుతుంది 1 అది మొదటి నించి చివరివరకూ హృదయాన్ని స్పృృశించేకథ (శ్రీకాంత్‌. ఒళ నవల, అంతకి౦కు మళేమికాదు (98వ పుట) “శ్రగాంత చతుద్ధథధాగం నీకింత నొప్పగా నచ్చి “నందుకు నే నెంతగా అనందిస్తున్నానో మాటల్లో చెప్పలే కుండా వున్నాను అ భాగం సహృదయులైన పారకులకు ఎంతో మనోహరంగా వుండాలన్న ఉ్ధేశంతో నే ఇల జ్యో అభ 6 క్‌ కష్టపడి త్‌ద్ధగా (వొశాను అదృష్టవశాత్తు ్రీచెంత కు

79 శరద్దర్శనం

నీవంటి, పారకుడు ఒకడైనా దొరికినందుకు నేను చాల ఆనందిస్తున్నాను ఇంకెవరు చదివినాసలే చదవకపోయినా సశే, నాకు విచారంలేదు.

శేష్యపళ ష్‌

శేషమ్మ పశ లో ఆధునిక సాహిత్యం ఎలా వుండాలో సూచించి విడిచిఇెట్టాను.

“శీషపశ్న' నవల నీకు నచ్చిందని విని చాలా సంతోపీ౦చాను అందులో అనేక సామాజిక సమపష్యల్ని చర్చించటం జరిగింది కాని వాటి పరిష్కార మార్దాలు నిన్మయించే భారం మీ మిద వుంది భవిష్యత్‌. న్యవస్థా నిర్మాణ బాధ్యత మోకు అనంద పదమే. కాని ఈ పుస్తకం అనేకమందికి నిరాశ కలిగిస్తుంచేమోనని నా ఉద్ధేశం అటు వంటి వాళ్ళకు అందులో ఆనందంకలగదు. ముఖ్యంగా కధా వస్తువు చాల చిన్నది. అది చదువుతూంళ1ు హాయిగా శాల శేపం కౌతున్నట్లు వుండదు అరమోడ్పు కన్నులతో అనంద పారవశ్యం అనుభవిస్తున్నట్లుగా వుండదు అయినా అర్థం చేసుకోగల వాళ్ళు వ్‌ కొద్దిమందై నా ఉండశళకపోతారా అనే ఉళ్టేశంతో ఆ పుస్తకం వాశాను. అటువంటినాళ్ళు కొద్దిమందివున్నా నా పని సార్థక మైన స్తే. అన్ని రశాల రచనలూ అందరికీ నచ్చవు, అభిరుచులు భేదిస్తాయన్నమాట నే నంగీశరిస్తాను

శేవలం కోమల్య జీను రసానుభూతి కలిగించడమే గాక బుద్ధికి బలకారకమైన భోజనం సమకూర ఏటం అత్యా

శరద్దర్శనం 178 ధునిక సాహిత్యం యొక్క ముఖ్య (ప్రయోజనం. ఇక ముందు మిరైనా వదైనా (వాయదలచుకుంళే చాల చదవాల్సి ఉంటుంది కేవలం సారకులకు మనోరంజనం చే సిన౦త మా(కాన రచనా పయోజనం నెర వేరినట్టు శాదు

(167, 168 పుటలు)

చరిిత్రహీన్‌

"జీన్ని ఎంతఎక్కువ"ా నిందిస్తారో డాన్నే అంత ఎక్కు-వగా చదువు తాగు. మందిదిగాని, ఇెడ్డదిగాని, ఒకసారి చదవటానికి ఆరంభిందిన తర్వాత చదివి తీరుతారు అర్థం కానివాళ్లు, కళారహస్యం తెలియనివాళ్లు నిందిస్తారు. అలా నిందించటంవల్ల నే లాభాలున్నాయి. కాని ఆ ఫుస్తకం పైకా లజీ దృష్ట్యా నిషస్హుంగానే వుంటుంది అందులో సంజేవాం లేదు. అది ఒక సంపూర్మ వై జ్ఞానిక నై తిక నవల (మైంటిఫిక్‌ ఎథికల్‌ నవల)

శీవలం జీకగును ఇట్టి (వారంభించిన. తీరును బట్టి నూూరమే చరిత క్స్‌ అయినట్టు అనుళోవద్దు నేను నీతి శాస విద్యార్థి ని నాకు నీతి శాశ్రుం కాగానే తెలుసు. అందులో నాకన్నా ఎక్య_వ తెలిసిన వాళ్ళు ఉన్నారని నే ననుకోను. “చర్మితహీన్‌ కళాదృష్ట్యా* చర్విత నిరా ా దృష్ట్యా కాగానే వుంటుంది కాని దాని రీతి వేగు,

మొదట పారకులు వమైనా అననీ, చివరకు మాతం వాళ్ళ అభ్మిపాయాన్ని తప్పకుండా నూర్చు కుంటారు. నేను బడాయిలు చెప్పుకోను. నా నిజమైన విలువ అెలుసుకో కుండా మాట్లాడను, నిజంగా చివరి భాగం చాల గొప్పగా

174 శర ద్ద ర్గొన౦ ఉంటుంది నై తికంగాన్‌, అనై తికంగానీ *ఇది కూడా ఒక రచని అని పజ లనేటట్టుగా చేస్తాను అదీగాక నేను గీతకు టీక (వాస్తున్నాసని ఎనరంటారు 1 దాని జరు చర్మిత పీక” ఆ ఛావం పారకునికి ఆదినుంచీ కలిగోట్టు చేశాను. అది సీతిశా్ర్రు (వచార సభకు గాని, న్కూళ్ళ పార్య [గంథంగాగాని ఉన్హైశించింది కాదు. టాల్‌ స్టాయ్‌ (వాసిన “ర8జరత్సున్‌ చదివిన వాళ్లు *చర్మిత హీన్‌ "కు వ్యతి శేకంగా విమర్శించరు కళా దృష్ట్యా మనో వ్‌జ్ఞాన శాస్త్ర దృష్ట్యా గొప్పదైన _గంథంలో దుశ్చర్శిత లేకుండా ఉండదు. “కృష్ణు కాంతుని మరణ శాసనములో లేకుండా వుందా! చివరి భాగం రవిచాబు రచనల్ని మించిపోయిం దంటు న్నారు అంకు శెలిలోను కధాసంవిధానంలోనూ. (45 శ, పుటలు) “ఒక మెస్‌లో సావ్నితిలాంటి పరిచారిక దొరికితే జేనెప్పుడూ మెన్‌లో నే ఉంటాను.” అని (వాశాడు బూ శానిమెన్‌లో ఉండటమే చాలదు తాను సతీళ్‌ వంటి వాడు కూడా కావాలి లేకపోతే సావి తి హృదయాన్ని ఆకర్షించ "లేడు. ఆమరణాంతం మెన్‌లోనే పడివున్నాసళే అదీ గాక సావి తి కేవలం పరిచారికల వనానికి చెందిన వ్యకి కాదని అతనికి తెలియలేదు. ఒకప్పుడు లత్నీ'బేవికూడా దురదృష్ట వశాత్తు ఒక (చాహ్ముణుని యింట చాసీగా ఉండాల్సి వచ్చిందని పురాణాల్లో (వాశారు అర్జునుడు ఒకప్పుడు ఉత్త రకు సంగీతం-నాట్యం నేర్చాల్సివచ్చింది అటువంటి ఉపా థ్యాయాడు దొరికితే ఆడపిల్లలంతా అతనిదగ్గరే సంగీతం,

శరద్దర్శనం 1/3 నాట్యం నేర్చుకు నేందుకు ఉబలాటపడతా అని వునం అనాల్సిం దేనా? సం్మపదాయాల్ని బట్టి వేశ్యలలోకూడా ఉచ్చ సీచాలు ఉంటాయి ఒ* "వేశ్య దగ్గర మరో వేశ్య చాసీగా వుంటుంది. అప్పుడా యిద్దరివ్యవహారం ఒకళశేనా!

య్‌ (ఉ7, 48, 114 పుటలు ) ఆయన రచనంను గురించి ఆయశ అభిపాయాలు సరగ హంగా ఉదహరించాను వివరంగా తెలుసుకోవాలంకు వ్యాసాలు-జేత్త రాలు చూడవచ్చు నూతన రచయితలకు మంచి సలహోలిచ్చారు వాటిని (గ్రహించుట మంచిది. శరత్‌ సాహిత్యాన్ని గురించి _ కొందరి (సముఖుల అభిప్రాయాలు సంత్‌ వియులగు వేలూరు శివరామ ఇాస్త్రిగారు ఇట్లా "నెలుబుచ్చారు భీ చె తరస౦ *ః చా వాలి స్థ చ్చందుడు-క భేకానీండి, నవ లేకాసీండి-రచన అంతా కలివి ఒక కవితశ్యం ఈ కవిత్యంలో ఎక ,-డా తెలి యని దంటూ లేదు. తేలిసికోడానికి ఖసుముంతయినా (శమ పడవలసిన పనిలేదు. ధస్తకం ఫుచ్చుకొనడమే మనవంతు, అబే చదివించుకొంటూ పోతుంది. చెకకుదంటయితే నమల ళీ కష్టాప్మతిక 1858 నవంబరు కీ ళ్‌ వ్హైత్తరసం అనగా చిత్తమునఃణ సంబంధించినది,

. శరదర్శనంత టి నయినా నమలాలి పంచడారయి కే చప్పరించయినా చప్ప రించాలి. ఈ శరద్ద్రచనో - నూటిగా చిత్తంలోకి పోయి వై_త్తరసంగా మారుతుంది అనుభవంకొలది ఎవడికివొడు చర్వణం చేసుకొనేది ఇది. దీనికి పదాలుగాని ఛందస్సు గాని మరో బహిరాకారంగాని అడ్డం రాదు పాతకూ నీకూ నడుమ కవి అడ్డం రాడు ఒకవేళ ఎక్కడయినా వచ్చినా శరచ ఏం్మదుడు శరచ్చం[దుడులాగానే వస్తాడు ఏక్‌ తార్‌ శర చ్చం[దుడు మోగించింది ఒంటిలీగ తంబురా. కాని అ తీగ లతల జీవితాల వివిధ సన్ని వేశాల రుంకారా ౬కు శృతి అయింది (ేనుకు సంబంధించిన వివిధ ఫట్టాలూ వివిధ రూపాలూ చూడటంలో శరచ ఎం(దుడు సహ్మృసా తుడు పెండ్తిండ్త విషయంలో ఇతనిది వెంకెపట్టు, మాంగ్లా జీశంలో ఆడవాళ్ళకు పెండ్లి కావటం చాలా కష్టంట . పా(త్రలు “థరచ్చం[దుసి ప్మాతలన్నీ వాలా? వాస్తవాలు, (ష్రపధమంలో (ాసిన శథలన్నీ ఈలాగే ఉండి మానసి కంగా పాచీ నాద ర్శాలకు విరోధించవు--- కాబట్టి. ఇవి అందరికీ రస్యాలయినవి--పిదప పిదప (వాసిన కధల్లోని ప్మాతలు ధూనుంగా కనపడినా కొంచెం ఊది చూ దో లోపల నున్న జ్వాల (పజ్యరిల్లుతూ కనబడుతుంది. “శరత్‌ రచనలో కళాపుష్టి గలది *'చరిత హీన్‌”, భావ పుష్టి గలది "శేమ్మపశ్న కః

(4 శరద్దర్శనం 177 శరత్‌ అనువాదకుడుగా (పసిద్ధి గాంచిన చక్రపాణి గారి అభ్మిపాయము కూడ "తెలుసుకో తగినది *

“వీరి రచనల్లా" ఈడ దేశం కనబడుతూనే ఉంటుంది, శరచ్చం[దుని తంబురకు ఒకళే తీగ వారు వాయించింది కూడా ఒకళు రాగం ఈయన ఈతంబుర తీసుకునే పతి బంగాలీ ఇంటి ముందు నిలబడ్డాడు--- అది మహలు కానీ, గుడిసెకానీ అబే రాగాన్ని ఆలావించాడు- వినే వాళ్ళకు అది ఎన్ని ఏథాలగా వినిసించీనా !

“మి కాళ్లకింద పడి శ్రీలూ, బీదా బిక్కీ నలిగి పోతున్నారు మీ వర్ష వ్యవస్థకు ఎన్నో పవి_తాత్భలు బలి అవుతున్నవి వాటిమూలుగు మికు వినపడటం లేదా? మి బధికత్వం వదలదా 1 ఇదీ పీరు పాడింది, రాగం అనుకోండి, పాట అనుకోండి.

“ళ్పీ్రి ఉద్దేశం ఎంత వరకు సఫలమైందీ భావి చర్మిత కారుడు (వాయ వలసింజీ కాని, వీరి పుస్తకాల అమ | "కార్ని బట్టే వివిధ సంస్థలనుంచి ఏ8కి లభించిన సనా నాలి బట్టి వీరి ఉళ్హేశాలు (పదలకు నచ్చినవసి మనం కొంత ఊహించుకో వచ్చును.

“ళగచ్చం దుడు ఆదర్శ వాది కాడు, రియలిష్టు వీరి రచనల్లో ఎక్కడా ఉపబేశం కనిపించదు సమాజంలో ఉన్న దొసపను ఎత్తి చూవీ కొత్త సమస్యను లేవనెత్తు తాడు అ సమస్యను పరిష్క-రించుకో వలసింది సమాజమే.

• భారతీ 1089 ఏప్రిల్‌. పుట 104.

కేసరీ శరద్దర్శ నం

విధవల దుస్థితి చాల చోట్ల వర్శించాడు; కాని ఎక్కడా వారికి తొను వివాహం చెయ్య లేదు వారికి వివాహం చెయ్యాలో అక్కర లేదో నిర్ణ యించే భారం సమాజానితీ వదలినాడు ”

“శర చ్చందుడు సృష్టించిన ప్మాతలు చి తాలుకావు, (పాణమున్ను వ్మిగహాలు అపిమన కళ్ల ఎదుటనే తిరుగుతూ ఉంటవి మన సొనుభూతిని సంపాదించు కుంటవి. అవీ తర్కానికి లొంగే ఘటాలు కావు మనల్నే నిలదీసి అడుగుతవి ”

• శరచ్చం[ద *సవితో తప్పకుండా చదవమన్న్నావు. చదివాను. చివరికి ఒహో ఎంత గొప్పగా రాశాడు అను కుంటో, అబ్బ ఒక్క-*ేజీ నడువదు అని విసుక్కుంటో, ఇత నింతే అని తిట్టుకుంటో, నాకథలశో పోల్చుకుంటో, శరత్‌. ఆకర్షణలో ముఖ్యమైన సంగతి అతని ప్మాతలమోాద అతని దయ, (పేమ, చాల గొప్పవిషయము మరివి చాలా ఎది ఉండాలి అతనికి బేనిమాచా "జ్వేషం లేదు తగాదా లేదు. సంఘంమిోద గాని, కరగమిద గాని, "బేవుడిమోద గాసి, నొప్పు కళగల రచనలకి ఒక ముఖ్యస్తూతర అది--- వదో బలంలేక, నిస్పత్తువగా కాదు, "తెలుసుకుని అనుభవించి, ళా సుఫ్రన్‌ద్ధ కథకులగు చఆంగారు. శరచ్చంద్రుని సవిత చంవిన పిన్ముట తనకు కలిగిన అభిప్రాయాన్ని “పిన్నికి ఒక రేఖ) అనే పేషతో వ్రాశారు. అది మాలిలో (ప్రచురింవబడిసిది, వారి అభిప్రాయాన్ని ఆంధ్ర పారకులకు అందచేస్తున్నాను, ఇందుకు మాలినంపాదకులకు కృచతజ్ఞుడను. శేపైంర్‌ఎకీకీ

శరద్దర్శనం 170 స్థిమిత పడి, బలంగా | శేమిస్తున్నాడు లోకాన్ని అన్నిలోపాల పోనూ, దుఃఖాలతోసూ తన ప్నాతలతో కలసి వడుస్తాడు. సానుభూతి చూపుతాడు, సాయపడ తాడు. అంతకన్న అశాం తినీ దిఖ్కా-రాన్ని శేపడు అంకువల్ల వెంగాలీ రసగుల్లాల మెళ్లే తీపి ఎక్కునొతుంది ఉప్పూ శారం తక్కు నౌతాయి, ళొన్నిచోట్ల నిజాన్ని ఎదుర్కొని చెప్పగల సాహసమో బలమో కొరతపడ్డాయనివిస్తుంది. లేక టాగూరుమళ్లే అది ఓ కళానియమంగా ెట్టుకున్నాడో ఈపుస్తకంలోంచి తప్ప అతని సంగతి నాకేం ఇెలీదుమరి మనుముల్ని వెళ్ళ బలా లతో, బలహీనాలతో అర్థంచేసుకోగల (వజ్ఞ గొప్పగావుంది- అనేక రకాలైన మనుషుల్ని కాని ఆ జ్ఞానమంతా చూపడో చభూపతలుచుకోడో ఈ కథలో ఒక అరడజనుమంది స్వార్థ రహితుల్ని చేర్చాడు. ఒకర్ని మించినవాళ్ళు ఒకళ్ళు, వాళ్ళస వాళ్ళు చానాలు చేసుకోడంలో - చాలా ఘోరం కొంచెం మన ఎరిగిన మనుషులనంటి వారు ఒకరిద్దరు తొంగి య్‌స్తాకు గాని వాళ్ళని వెంటనే తెరవెనక్కీ- లాగేస్తాడు, వాళ్ళ పాడు మొహాల్ని (పజలకి చూపవొద్దని, ఒక వేళ మామూలు మమముల్లో ఆ మంచి భాగమే మనకి కనపరణా లని అతని ఉధ్రేశ్యమేమో

అతని పాత్రల సంభావమణలు మామూలు మనుములవి శావు. సూటిగాఒక్క_టీ ఆఅెండోవారికి మనకీ అర్థమ య్యేజ్ఞు నూట్టాడరు. వవో సమస్యలలో, ఎటుబడి తే అటు తప్పించు కోడానికి ఏల్రైనట్టుగా పలుకుతారు. అ దొంగతనం అసలు రచుుతలో నే వ్రుందనివిస్తూంది కొన్నిచోట్ల సంభాషణలు

180 ళరద్దర్శనలి నాకు అర్థంకా లేదు అది మరి అనువాదం లోపమీమో! అర్హమైనఏకూడా చాలా వంకర తిరుగుళ్ళు ఒకళకేటీ తాగి, తీవ ఫలహారాలు తిని, తియ్య తియ్యగా, వెచ్చవెచ్చగా మాట్లాడి తప్పించుకుంటారు మాటలతో ఎదుర్కొంటున్న సమస్యనించి జాక్కోంవాలని చూస్తారు. కాని అతనిలో నంభావణా చాతుర్యం, నడకా అమోఘం హారువా చి కాల్లోమళ్ల్లే నే, బైట సమస్యలకన్న వృాదయాల్లోని సమస్య 'లక్కువ కొంచెం బుద్ధిమంతుడై న ఆంధధుడు వాళ్ళ మధ్య వుంశు వాళ్ళ జీవిత సమస్యలనన్నింటినీ మూడు నిమి పాల్లో బుద్ధి చెప్పి తీశ్చేవాడనిపిస్తుంది.

భ_క్రితో పాదధూళుల్ని తీసుకుంటూనే వుంటారు. మర్యాదగా మటుమాయమాతోవుంటారు చాలా దొంగలు. “*మితో మాట్లాడాలి” అంటారు టీ తాగుతారు, సశలేలే సాయింతం మాట్టాడదామని వెళ్ళిపోతారు. సాయంత్ర మైనా అటూఇటూ మాట్లాడి అసలుసంగతి కేల్చుకోకండా వెళ్ళిపోతారు. నిలబడి ఏమిటని _పశ్ని_స్తే ఏం విరిగి మిద పడుతుందోనన్న్నంత ఆత లో వీరికితనం అందువల్లనే వాళ్ళ జీవితాలే మాటలు, మాటలు, మాటలుకానీ అఆ మాటల్లో ఎంత గొప్పతనం, చాతుర్యం, మూధుక్యం ॥ "జ్వేమంలో బలం కనపరచడం సులభం. తియ్య_ఓేనులో బలంచూపడం చాలా కష్టం [పయత్నించాడు శరత్‌. కాని చూవలేక పోయాడు.

ఆ సవితని తలుచుకుంటే వాకు పరవు అసహ్యం, భర్తని వొదిలి ఎందుకు లేచిపోయిందోకూడా అమెశేె్లీ

శరద్దర్శనం౦ 181 దట. పదమూ బేళ్ళు “అల్రా అలా, వమా తెలీకుండా గాలిలో, గడియారానికి సంబంధించని కాలంలో తనకి శరీర రమే లేనట్టు, (వియుడితో పాపం చేసిందట ” అందరిచేతా ఆమెని అరాధింపజేశాడు కాని నాశీమా గొప్ప రాలేదు ఆమెలోనించి.

తన (పేనువల్ల నిజాన్ని మరుగుపరుస్తాడు శరత్‌, నిజా న్నంతనీకూడా స్వీకరించి _పేమలో జీర్ణించుకునే శ్రి "లేదు-ఆ శక్తి కొంచెంగా టాగూరులో, ఇంకా ఎక్కువగా డోస్తోవన్కీ ఛకోవ్‌ మొదలైన రమ్యను రచయితల్లో చూస్తాము, అక్కడక్కడ బాల్డాక్‌ నొప్పు కథల్లోనూ.

అతను (వయక్నించిన గొప్ప సంస్కా-రం, సంఖు బహిపష్క్యూతురాలై న గి అన్నివిధాలా గొప్పదాన్ని చేసి భూపడం. కాని అమె మనసులో ఆ నేరభావనం కాలుసోనే వుంటుంది. “అట్లా వేసినా, అమె గుణవతి అని విలుస్తాడు, కాలా 6౫641365 చివరికి నెట్టాడు బలవంతంగా భర్త సేవలోకి. అందువల్ల (పజల నానుభూతిని సులభంగా కొస్షుస్తాడు. తన ఉధ్ధేశ్యం ఎవరికీ వ నొప్పీ కలగకండా సాధించుకుంటాడు. వది వర్ణించినా, వ సంఘటనా, దృశ్యం జాలా స్పష్టం మనసులో నిలిచిపోతాయి కాని అందగు ప్మాతలూ మంచి తనం, త్యాగం, పాత్మివత్యం, మర్యాద, వీటిల్లో సీరసపడి పాకుతారు. మనుమ్య (పయత్నానికి చాలా తక్కువ (ధా న్యమిచ్చి, వదో విధో, కర్నో, వాళ్ళనీ, జీవితాన్నీ వెంల్లిగా తీరుబడిగా, లాక్కుపోతున్న ట్టుంటుంది. శ్రి తక్కువ

182 ₹రద్దర్శనం ఉత్సాహంతో, బలంతో ఇది చెయ్యాలి-లనే దీక్ష తక్టవ అఆ మనుమలకీ

మనుషుల లోళలి లోలెన దృష్టి, గొప్ప నహృద యత, మర్యాద, వాలా మర్యాద మనుషుల యెడల తియ్య తనం, వీటర్‌ ఛానీ నవలల్లో ఎంతతాగుతారో, చలం కథల్లో ఎన్ని ముద్దులు పెట్టుకుంటారో ఇతని కథల్లో అన్ని కన్నీళ్లు, ఎప్పుడూ. కళ్లు చెమ్ముగిల్లుతూనే ఉంటాయి టీ తాగడం, యాడవడం.

ఈ కర శ భూమిలోని నిజమైన జీవితాన్ని చాలా అందంగా చ్మతించాడు, కాని చివరికి ఈ నవలలు చదివి “*ల్బంతే జీవితం వం చేతకాదసి” నిశ్చితంగా నిదపోవడమూ, ఇంతే గతిఅని రహస్యంగా వడవడమే ఎక్కువొతుంబేమో ననుకుంటాను ॥

నా విమర్శకులు నన్న న్న న్హే, నేను శరత్‌ ని*శరత్‌ ,నీ కలంలో అంతదయా, మాధుర్యం, బరువూ, జీవితంమిద విలవా, నిపుణతా, కథ చెప్పడంలో అద్వితీయమైన కాశలం వున్నాయి లేకపోలేనా నిన్ను చీల్చి చెండాడాలన్నంత కోపం వసోంది నాకు అంటాను

అజాత

యూసఫ్‌ మెహరాలి

ఈయన అభ్మిపాయము కూడ గ మనిందగినది.

*నరత్స్‌. చేసినంత యెక్కువగా రచనలు చేసినవారు బహు కొద్దిమంది వుంటాశేమో. అతని అచ్చు. పతులీ కట్టలు కట్టలుగా కేల్తాయి. డజన్లళొద్దీ చ్మితపాశల్ని సృష్టించి

శరద్దర్శనం 14) నొటిని జీవింప చెయ్యటం ఒక్క_ అతని అపూర్వ మేధాసంప త్తే సాధ్యం అన్నిటినీ మించి, స్వల్పవిషయాలను సాథా రణ సంఘటనలను యెంతో అకర్షవంతంగా, విశ్వసనీయంగా చెప్పగల నేర్పు అతనికలానికొక వరం సంభాషణలు నడప డంలో అశని సామర్ధ్యం సాటిలేనిది అక్క డక్కడ వ్యంగ్య విమర్శలు విసరటం కూడా అతనికి పరిపాటే --

జమిందాకులకు, జమోందారీ వ్యవస్థకు నిలయమైన "బెంగాల్‌ సాంఘీక వ్యవస్థ శరత్‌ రచనల్లోని సాంఘిక వాతా వరణానికీ మూలం జమీందారీ వ్యవ్థల్లోని మధ్యతరగతి, ధనిక వనాల సంస్కృతుల సంఘన్ష ణే అతనుసృష్టించే సంఘ జీవితం యధా తథంగా సూటిగాయీా సంఘజీవితాన్ని చితించే అతని అసంధిగ్ధ ధోరణి టాల్‌ స్టాయ్‌ రచనా పాట వాన్ని. స్ఫురింప జేస్తుంది. దూరంగా పట్టణ విలాసాల్లో కులాసా జీవతం గడిపే భూస్వాముల ఆధ్వర్యాన సాగే భూసామ్య విధానాన్ని = యీ? విలాస జీవితాలలో (వముఖ ప్యాతలు వహించే త్యుదవిషయాలన్ను దువారా ఖర్చులను, సం పదాయాల్లో ఆచారాల్లోని పట్టుదలలను ఛరత్‌ యెంతో వా_స్తవికతతో చి కించాడు చెల్లా చెదర నామరూపాలు లేకుండా నాశనమై పోతూవున్న సాంఘక వన్టంగా యీ జీవితవ్యవస్థలు ఆతని రిచనల్లో ద్యోతక మౌ తెము,

దీన్ని వెన్నంటుతూ నే, బెంగాల్‌ _గామజీవితంగూడా వాస్తవికంగా, అతిశయ రహితంగా అగుః స్తుంది. “పల్లీ సవూజ్‌”లో అజ్ఞానంలో మూఢశ్వంలో, పురాతన తుద

1ర్టీ4 శరద్దర్శ నం ఆచారాల్లో కూరుకుపోయివున్న (గామజీ?ితం (పతిచిం బిస్తుంది.

నేటి భారతీయ సాహిత్యంలో శరచ్చందునికి స్థిర మైన స్థానం వుంది నిశ్వ సాహిత్యంలో సహితం ఆయనకు చోటు లేక పోలేదు శాని భవిష్యత్తు మాశేమిటి! శాబోయీ తళాల వాుు ఆయన రచనలను యొంత వరకు హర్షిస్తారు! అన్నే పస్తుత _పశ్నలా ఈ విషయమై జ్యోతిష్యం చెప్పటం 'యీమంత తేలికైన పనికాదు ఈ అను మావం ముఖ్యంగా ఆయన ఉన్రేశాల పరిశీలన దృష్ట్యూ కలుగుతుంది. శరత్‌ భావాలకు విప్లవ తత్వంతో రగిలి పోయీ స్వచౌవం లేదు. సాంఘీక వ్యవస్థను చితించటంలో ఆయన అపరిమితమైన జాగరూగతను _పదర్శించాడు సంఘ జీవితాన్ని. పట్టి పీడిసోన్న చీడ పురుగులను బహిర్షతం చెయ్యటంలో యెంతో చాళచక్యం చూప గలిగినా, తర తరాలుగా నిలిచిపోయి వున్న సమస్యలకు ఆధునిక పరిప్కా-ర మాగ్లాలను సూచించ లేక పోయాడు పరిప్కార మానానికి ఆధునిక సూచన లిచ్చేందుకు మారుగా పాత సాంప చాయాల వైపుకే దృష్టి సారించాడు. ఆయన రచనలు మొత్తం తరచి భూచినా, (పస్తుత సాంఘిక వ్యవస్థను నూతన (ప్రాతిపదికి వై పునరుద్ధరించటానికి వుపయోగంచే స్వల్ప సూచనైనా కనుపించదు.

వదియేమైనా, రచనాశిల్పందృష్ట్యా శరత్‌ నిస్సంశ యంగా గొప్పకళావేత్త ఒక మహత్తర కావ్యశిల్ప్బాల్ను ఆయన మనకు (పసాదించి పోయాడు ఈమధ్య ఇండియాలో

(24) శర ద్దర్శ నం 185 ఉద్భవించిన నవలాకారు లందరికంశు శరత్‌ ఉత్కృష్ట స్థాయిలో వున్నాడ నేది సంచేవా రహితమైన ఉజ్జ్యలసత్యిం. కధా సంవిధానంలోని ఆయన అశేవ విశేషాలు ఆ లిలోని (వౌఢత్వం, భామలోని మాధుర్యం, భావంలోని లాలిత్యం, పా_తపోమణలోని అవిరళ (పజ్ఞ్నానెపుణ్యం - అన్నీసమకూరి ఆయనకున్న బహుళ (పచారానిక్సీ విద్యుత్‌ కీ ర్తికీ స్వర్శ అభరణాలయ్యాయి. సాహిత్య సిద్ధాంతాల్లో స్టింం చావుండే లాతణికలు కొన్ని ఆయన అపూర్వ రచనా శిల్పానికి కాశ్వత చిప్నోలుగా నిలిచిపోయాయి ౫” హుమాయూన్‌ కబీర్‌ “థరత్‌ కున్న సాంఘీక పరిజ్ఞానం అతని రచనల్లోని విప్లవదృష్టి శేకాళ, (పరొకజన దృష్టికకూడా కారణభూత మైంది. దాడావు అతని రచన లన్నిటిలోసూ యేదో కొంత (వయోజనం కనివీస్తూనే వుంటుంది. అతని శీలంలోని విష్టవ తత్వం (వయోజన దృష్టిని అనివార్యం చేసేమాట వాస్త వమే కాని అతనిలోని సం్యపదాయ [పభావం యంతో అమూల్య కార్యం నిర్వహించింది. శరత్‌ రచనల్లో కనువించే సాంఘిక (వయోజన పరి నూగాలరీ క్యా అతని రచనలను నాలుగు వరాలుగా విభా గించనచ్చు. చూడగానే పూర్మకళ్యాపపూరితాలుగా తోచేవి కూడా, పరిశీలనలో కొంత (పరొరూజనం బయట వెట్టకవోవు. ఇటువంటి రచనలను మొదటి కేణిలో చేర ఎవచ్చు. “బిందు

186 శర ద్ద ర్శ్‌ నం గారబ్బాయి,” *రాముని బుద్ధిమంతనం?” “వకాదళి మై రాగి, యిందులోకి వస్తాయి.

"5ండోవర్గంలో కధ్యాకమం కళాాపపూరితంగానే నాగిపోతున్నా, సాంఘీక _పయోజన దృక్పధం మరీస్పష్టంగా బహిర్ల్షతం గావటం (పారంభమాతుంది. ఇకాడ కథా గమ్యానికొక (పత్యేక (ప్రయోజనం ఉంది కాని అ (పయో జనం కధాభాగంలోనే అ స్తిగతమైపోతుంది. పల్లీసమాజ్‌ ణి శ్రీశాంత్‌. , చర్మితహీన్‌ ఈ వరానికి నిదర్శనాలు

మూడోవర్చానికి చెంేవి *“అరతణీయ, గృవహదహా నము మాపనపిల్ల, తదితరములు ఇందులో సాంఘిక పయో జనము తొనంతట బే బయట పడిపోతుంది -కథధాఫాగంలోనే లీనం కాకుండా (పత్యేక విలువతో పస్ఫుటమౌాతుంది.

ఇక నాలుగోవర్షంలో చేశేవి, పధేం దావి శేమపళ్న లాంటివి వీటిగమ్యుమే సొంఘిక (ప్రయోజనము ఇక్కడ (ప్రాముఖ్యత వహించేది సాంఘిక (_పయోజనాన్ని వెలువ రించే సందేశం ఈ సంజేశ చితణకు కళ ఒకసాకుమ్మతమే

వీ తణములోను (వయోజనలత్యుం చులకన చేయ బడదు ఈ లమ్యూన్ని వ్యక్తం చేయటానికి అనువైన సాధన (శ్రిందమా(తమే కధాన స్తువు ఆకృతి పొందుతుంది ”

(పాఫెసర్‌. (పియరంజన్‌ జన్‌ గారు ఆధునిక వంగసాహి 'త్యాస్నిగురించి (్రాస్తూ శరచ ఎఏం(దుసి గురించి (వాసిన భాగాన్ని ఉదహరిస్తున్నాను.

“అధ్యపతితులకూ, అనాధులకూ, దీనులకూ తండి అయిన శ్రీ శరచ్చంద ఛటర్జీ వాత్సల్య [పసన్ను మైన

శరద్ధర్శనం 13” త్‌న దృష్టిసారంతో వారి చార్మి తాలను పరామర్శించి, ఆ అన దలలోనే ఉదాత్తమైన మానవత్వాన్ని, అకళంక సౌంద ర్యాన్నీ అవిష్క-రించ గల్గ్లాడు వర్తమాన సమాజంయొక్క- లమ్యోలనూ ఆశయాలనూి' అది _వమాణంగా శహించిన నైతికవిలువను విమర్శించి, నేటిసమాజూన్ని పట్టి పీడిస్తున్న సమస్యలను మనస్సులకు నాటుకొనేటట్టు వివ్పీ చెప్పి పరిష్టార మాగర్చావ్వేషణకు ఆయన పారకుల్ని పురకొల్పు తాడు”

శరత్‌ తత్వం

+ఆబారమనే మట్టి చేవతను (బద్దలుకొట్టి నూతన సత్యములను,; సూతన ధర్మములను స్వీకరించిననేగాని, వ్‌ జాతియు అభినృద్ధి పొందలేదు *” --ఇబ్బన్‌

శరత్‌ కాబును కొందరు వాస్తవిళవాది అనీ, కొంగరు ఆదర్శవాదని, భిన్న భిన్న రీతుల పరస్పర విరుద్ధంగా వారివారి చి_త్తసంస్కా-రాన్ని అనుసరింది, పలువురు పలువిధములుగా తమ అభిపాయాలు వెలిబుచ్చారు (దష్ట్రనుబక్ష దృశ్య ముంటుంది (త 16 13 80 16 8668) వా_స్తవమునకు ఆయనను గురించి సాంనోపాంగముాఆలోచించిన వా రరుదు

ఆయనకు (వకృతియంను ఎంత అనురాగమో, పతిత (ప్రాకృత జనులయందంత అభిమానం పరంపరాగత నాంఘిక దృక్పధమును ఆయన పాటించ లేదు. ఒక నవ్యదృక్పథంతో ఆయన దర్శించి, జీవితపు నూతనవిలు వలు వర్పర చెను.

అయన ఒక నన్యజగత్సుకు సంబంధించిన జీవదూతి కృతిమ ధర్ధాములను కూలదోసి మానవధర్థమును మహిని నెలకొల్సిన మానవతా (పధమబుషి,

108 శరద్దర్శనం

బహుకాలమునుండి మనను మానవులను వాను లుగా చూచుట మరచాము, అపౌరుషేయ (గ్రంథాలను ఆరాధించాము దేవతలను పూజించాము. దానవులను తిట్టి పోళాము.

వసిష్ట భర ద్యాజాది గో తికులుగా భావించుకొన్నా౦. (హృ తతియ వై శ్య ఛూ దులుగా విభజించుకొన్నాం. తీ వురువులుగా ఎంచుకొన్నాం. హిందూ మహమ శ్రీయ మైస్తవులుగా విభజించుకొన నం,

ఈనూదిరిగా మూనవులను లింగ కుల నోత మతా దులచ్వారా చూచి, హపాచ్చుతస్టులను వర్చాటు చేసుకొని, మానవఠ్వాన్నే మటుమాయం చేశాము.

నత శ తాశ్రాలనుండి, భేనదృష్టితో మభూస్తున్న మాసవులలో ఒక నూతన దృక్పథాన్ని తెచ్చిన మానవతా వాది శరత్‌ బాబు.

అత్భవిస్నృ ఖలీ మానవజాతిలో మానవత్వం జోధిం చిన మవానీయుడాయన ఆయన గొప్ప విప్లవకారి (పపంచ మందలి యువజనలోక౦ మనీషవర్గం ఈ విస్తవాన్ని అంగీక రి స్తున్నది.

మౌానవుడు మానవునికి వేస్తున్న అపఇారాన్ని అరి కట్టుటకు, కంపితహృదయంతో, కరుణాసాగరుడై, శరత్‌ స్వీయరచన లన్నిటా ఈ శుంతాన్నే పఠింఛాడు,

శరద్దర్శనం 140

మానవతాదృకృ్పథం

ఉన్న తాదర్శములకై కృషి.చే సే కరత్‌ శాబుకు సంఘ దృశ్పథములో దుచ్చరి తులుగా ఉన్న్నవారియెడ అపార అనురాగం, ఆయనకు పూర్వం అట్టివా "ర5వరికి సాహిత్య మందు స్థానములేదు చారు పరంసరాగత సంపదాయకు లకూ, విలాస పియులళూ, స్థానమిచ్చారు ఆదర్శ వాస్తవిక వాదములు “శెండూలేవు ఉన్నది ధనస్వామ్యవాద మే, సూతన మనోవైజ్ఞానిక దృష్టితో, శరత్‌ వ్యక్తుల పవర్త నకు సజీవ వ్య _క్రిత్వాన్ని కలుగ జేశాడు. అరూఢ ఆదర్శ వా_స్తవికవాదాలను తోసిపుచ్చి ఆయన మానవవాదాన్ని సెలకొల్పాడు.

హృదయనే తాన్ని అెరిచిన ద్విపాదపళు వే మాన వుడు. (ఛావ్యానేతాలను చతుష్పాద జంతువులుకూడా 'తెకుచుకొనే తిరుగుతవి ) మానవులను పరస్పరం బంధించేది (పేమ ఛారీరక పాశవిక స్వార్ధాలుంళే, అది వాసనలఅగును. వాసనలో ఆత్మలిష్ప ఉన్నది కనుక పవర్తన ారీరకమై వదికాదు, మానసికమైనది శారీరక సంబంధం సీతిశా(స్త్రు బద్ధము (మనోవిజ్ఞానము) శారీరళంగా స్వస్థుడెనవ్య _క్రి మాన సికంగా వికృతుడు కావచ్చును వీనికి ఇిన్నంగా అస్వస్థ శరీ రములో మానసిక స్వాస్థ్యము-మానవత వుండవచ్చును స్థితి విశేషములో శారీరళ వికృతులు నివశములగును. కాని వివ శములై నప్పటికి మనస్సు అమీళ్ఞంగా ఉండును వివశత్యము లేకుండా లోలత్వముంకే నూసవుడు శారీరక మూన'ిక విక్ళ తులకు పాల్చడును,

100 శర ద్ద ర్గన౦

గుణావగుణములు

-జీనిని సంఘం చెడుఅంటుందో, అది సాంఘీక పరిస్థి తులవల్ల నే కలిగింది ఆకలిగౌన్న వాడు తినరాని తిండిని తిను నట్లు, సంఘవివళుడు నిరోపాయుడై శారీరక అనాచారములను చేయుటకు సిద్ధపడును అతడు తమ్మారుడు శరీరము విశ్ళత మైన? అట్టివాని మనస్సు వికార రహితంగానే ఉంటుంది, పంకములో పంకజమువలె శారీనక బలహీనతలో గూడా అతడు శోభించును కుము శ్రరిపురుగు వంటివాడు. బురదలో పడినా అతనికి బురద అంటగు. అసలతడు పంకిలము కాని వ్వడు శరత్‌ పాాతల్లో జేీవదాస్సు. సతీస్‌, శ్రీ కాంతులే ఇందుకు నిదర్శనము అంతకుద్ధి "లేనివారికీ పంకిలమంశేది. సంభుము దోషరహితము కానంతవరకు మనో శారీరక న్వాస్థ్య ముల వక్రీకరణ మసాధ్యము.

సంఘము శారీరక పవ్మితతనే గుణ మంటుంది, కాని ఇద్‌ శీలమునకు అధికమైన స్థూలరూపము శారీరక గుణ దోపాలను, వైద్యుడు కనుకొనగలడు. కళాకారుతు అంత కంశు వై మెట్టుకు అరుబెంచి మానసిక చరితను చూడ గలడు ఈ చూపులో పకృతి కవి, భూనోళపు మాష్టరు భిన్నులై సట్లు, కవి, వైద్యుడుగూడా భిన్నులు చరిత్ర అనే మాటను శరత్‌ నాబు మనోనిరా్థాణ దృష్టితో భూచాడు. ఈ దృక్పథంతో గృహ జేవతలలో సద్భుద్ధిని యువకులలో జెద్దత్యాన్ని, సాంఘిక దురాచారులలో దుర్చుద్ధిని భూ పెట్టాడు.

శరద్దర్శనం౦ 191

శరత్‌ మానవత్వం అంతఃకరణ సంవాలితం మాన వుని రథ్నీంచుటకు అంతర్షర్శనమే ఆయన ఒరవిడి రాయి అందువల్ల బాహ్యదర్శన నిమృయోజన మైంది.

సంఘం మూనవత్వ మున్నట్లు ఆడంబరముత*ే సంచ రిస్తుందికాని, మానవతకు మూలములగు అనురాగ త్యాగ సానుభూతులను కోల్పోయిందని ఆయన వ్యంగ్యంగా అన్నాడు ॥

నూతన సాంఘిక వైతన్యం

సాంఘిక నీతినియమాలు ధనిక స్వామ్యానికి చెంది నవి ధనిక వాదం ధనాన్ని కబళించినక్షు, సంఘాన్నికూడెా మింగింది. ధనంమిదనే నూనవు౨ి సహజ అమూల్యం అధార పడినట్లయి తే సడాచార దురాచారములు ధనిక కులవే ఈ ధనికవర్షం ఒకవై పున వివాహసంస్థను, చురొక వైపున వేశ్యలను సృష్టించింది. ఈ వర్షపు సీతనియమాలను అత్మికమించినవారు సంఘ బహిప్క్ళుతులై చరి తహీ=ను లనబడిరి. న్యాయంగా వారు చర్మితహీనులు కారు సచ్చ ర్మితులు ఆ సచ్చార్మితులు ఈ నితికి బలి అగుచున్నారు.

ఊఊ అబల సృష్టికి ఆమె నిస్సహాయ సాధనమార్షము, వివాహితైనా, అవివాహితెనా, కన్నీటిధాలచే ఆమె విధవవల (మ్గ్గిపోవలసిన బే అందుచే చైతన్యముగల యువ తులు ఈ బర్చర సంఘంవై తిరుగుబెటు సృున్నారు. శరత్‌ విప్తవపా తల్లోని కమల ఈ (శ్రేణికి చెందిన దే,

సంఖఘిం సం్యపడాయబుద్ధితో సదాబార దురావార ములను వర్పాటుచేసింది శరత్‌ బాబు దానికి నూతన

102 శరద్దర్శనం౦ వ్యాఖ్య చేశాడు కవి వ్యాకరణ సంబంధఘైన కరిన నియమ ములను అతి కమించునట్లు, శరత్‌ సాంఘిక జదనియమాలను ఉల్లంఘించి మానవుని బంధవిము క్తి చేసెను

శర తృాహిత్యములో రియలిజం (వాస్తవిక వాదం) జాగావచ్చింది. రియలిజమంశేే సాంఘీకతధ్యం, మానవ ఉార్చల్యాలను ఇష్టము వచ్చినట్లు నగ్నముగా చ్చితించు టకాదు.

రియలిజంజేర సాహిత్యాన్ని పొడు చేస్తున్నట్లు శరత్‌ బాబువై ఆవేపణలు అధికంగా వచ్చినవి ఈ సందర్భంలో రవీందునకు ఆయనకు వాదోపవాదములుకూడా జరిగినవి వానిక్‌ వాద పచారంలో శరత్‌ దోషమేమిటి! ఆయన సాంఘిక విమపానము వేయుటకు ేవదాసుని ఇచ్చినశ్లే, ఆ శివుడే (శరత్‌ కాబు) మాసిసక జగత్తులో పార్వతిని పొందుటకు సాధన కల్పించెను. ఈ విధంగానే సతీళుని సాధనలో సావ్మితి, (శ్రీశౌంతుని సాధనలో రాజ్యలమ్మీ, ఇందనాధుని సాధనలో అన్నదా దీదీవున్నారు. ఈ విప్లవ ప్మాతల్లో సాంఘీక అరాచకపు తిరుగు బాటులున్నా, వారు అంతరంగిక నియమబద్ధు లే- సాగకులే. ఈ అంత ర్భావ్యూ వ్య క్రిత్వానికి శివత్యం కావలసినదని శరత్‌ శాబు భావిం వాడు శివత్యం లేనివారు సాహిత్యంలో రియలిజం జేర విమపచారము చేస్తున్నారు విషపాన మొనర్చుటకు అందరూ శివుడుకా లేరు. అట్లాగే రియలిజమునకు అందరూ శరత్‌ లుకాలేరు. విషపాన మొనరి ఏనప్పటికి శరత్‌ ఫణిధరు డుకాడు మణిధరుడు, జ్యోత్యిరుడు -

(24) శరద్దర్శ్గనం 103 శేషపశ్నలో (పాచీన నై తికాస్థ్ర లన్నింటిని ఖండించి

నన్తు, ఆ న పరిస్థితులన్ని టిని సామ్యువాదివలె ఆయన ఖండించ గలడు. కాని ఆయన మహోత్నునివంటి నైతికవాది కాడు రవీందునివలె సౌందర్యోపాసకుడు కాడు మార్కు్చవంటి అర్భి క్త సూ్యతకారుడు కాడు ఆయన సాంఘిక సామ్నువాది. సాంఘికంగా త జరి అన్యాయాలను నివారించుటయే ఆయన భ్యేయం, ఆయనలో విష్ణ వతత్వ్య మధికం ఆ విప్లవం శివత్వం కొరకు. (లోకకళ్యాణం కొరకు)

మానసిక దాస్య వివూచన కొరకు ఆయన అవిరళ కృమీ. ఒన ర్చెను.

శరత్‌ ను గురించి ఒక్కమాటలో "ెస్పవలసివ స్తే ఆయన మానవతావాది ఈ మానవవాదం కేష పశ్నలో పూర్తిగా వ్య కృమైనది ఇంతకుపూర్వం ఆయన మానవ వాదం (శ్రద్భాన్విత సూత ాగ్వముచె అ వేష్టితమై వుండెను. "శేష్మపశయంు దీముసుగు తొలగింపబదనది ఇందులో శరత్‌ లౌకిక జీపన దార్శనికుడయ్యెను.

సమస్యలన్ని టిలోను ఆ సమస్య ముఖ్య మైనది పురు వుడీ సమస్యను సాంఘిక దృికృధంతోగాక, స్వార్థదృష్టితో ధూఛచెను. సంఘమంళశే శ పఫురువులుకాని శీవలం పురు మలు మాతమేకాదు. కామినీ కాంచనములు విడిచినగాన్ని మోశతము రాదన్నారు అనగా జీ మోశము అవసరము "లేదన్నమాట అతస దృష్టిలో ఊ ఒక్‌ భోగ వస్తువు ఆమెను కాంచనముతోపాటు ఒక ఖనిజముగా భావించాడు,

104 శరద్దర్శనం ధనాన్ని ఖజానాలో వుంచినశ్ల, ఆగి అంతః పురిములో బంధించాడు.

ఆ పురువులు నర నారుటేకాదు తమ అంతఃకరణ ముల మానవులు. ఈ సంబంధం మానవ మానవి. వారి వ్య _క్రిత్వములోనే సాంఘిక కళ్యాణము గలదు

ఆ పురుషు సాయుజ్యములోనే జీవనపూర్మ సంస్కృతి వున్నది శివుడు కేవలం పురుషుడు కాదు అర్ధనారీశ్వరుడు, లోక్‌ సం్యగహోర్థ మై ఫుగువుని పౌరుషం, ఆ ఇెదార్యముల కలయికయే అర్థనారీశ్వరత్వం ఇెదార్యం గేని మానవుడు జడుడు న్రీయే స్వీయ వ్య క్రిత్వమువలన దానిని సజీవ మొనర్చును పర్వత నిర్ధరి శివ్రనిపార్వతి, నేటి సర్వ సమ స్యలకు మూలమైన .్కీ సమస్య _వచ్చున్న్నముగా వున్నది ఈ సమస్య ఒక విధంగా పళు త్వ్యాతికి వ్యతి రేకంగా, మాన వతకు సంశేతం. క్రీ వైతన్యరహిత గనుక పురుమజాతి శీవలం, ఇర్చదియసభ్య తా జ్నాతెనది అందుచేత పుకువుడు పళువయ్యాడు. శని ధాతురూసమున పెట్టి అతడు మానవుడు: కాలేక పోయాడు, పాశవిక అశాంకారమే పుకుమత్వమెనది ఈ అహంకారమే ఆమెను జడసంప _త్తిగా భావించునటులు చేసినది. అతడు సొంఘిక 'పాణిగా గాక్క అడవి మృగమై పోయాడు. కాను మినహా అందరూ ఛథష్యీపజీవులుగా భావించాడు పురువుని భత్మ్య్యుసీతివల్ల నే అతని ఐతిహాసిక సభ్యత భోగ (వధానమెనది ఆ ఉద్దరణవల్స నే అతనికి స్వీయ అహంకార క్షుదత తెలియగలదు.

శర ద్ద ర్గనం౦ ఫిర్‌

శర త్సాహిత్యమంతా పరామర్శించిన ఒక విమర్శకు నకు దానిలో వడుటమ్నుల పాదధూళీ, పదిటన్నుల కన్నీరు మా తమే కనపడినది.

మరొక మహానుభావునకు యిది (వయోజన రహి తముగా నోచరించినది ఇంకొకరికి యిందులో అవినీతి (పచారము, అన్వాభావికత, సంఘ విదోసహుల నిరాశా వాదము కన్పడీనది

మన వివావా సంస్థలోని లోపాలు, కాల వితంతువుల కష్టనష్టాలు, ఈడూ జోమాలేని భార్యాభర్తల సంసార కష్టాలు, భగ్నుజీవ్రల చరిత్ర, శరత్‌ చితించాడని అవేకులు సాధారణంగా భావిస్తారు.

కాని వీటి నెనుకనున్న విశాల మానవత్వమును, విశ్యజనీనతను, గహించ గలిగినవారు అల్పసంఖ్యాకు లే ఈ అద్భుత గుణమే లేనిచో అశేష జనాకర్ష ణ జరుగదు

అంతగ్భ్భృన్టితో మానవ చరితను రచించిన మవోను ఇావుడు శరచ్చం్యదుడు వంగీయ ఆంతర్లోకపు బుమీ

ఆయన ఛందోబద్ధమైన కవిత్వం ఇజెస్పకపోయిరా, ఆయన గొప్పకవి మానవ నిగూఢ గోపనవేదనను వెల్ల డించిన మహాకవి

సంఘశోషీత జివితగాధలను, కన్నీరు మున్నీ రగునట్లు వర్శించిన వర్శ చి తకారుడు.

అవమానితుల వేదనలను, హోహాకారాలను, అువు లను, పాపాశణాలు సహితము (దవీభూతమగునట్లు చితించిన కరుణాకాతర కధకుడు,

190 శరద్దర్శనం

అర్హుల ఆకందనానికి అతగరూపమిచ్చిన అమర కళాకారుడు.

మూకవ్యధా వేదనను మధుర సాహిత్యంగా సృష్టిం చిన మధురమూ ర్తి

అసంబద్ధ విధి నిపేధాలతో కాధపడుతున్న మానవ జీవితాన్ని అపూర్వ సానుభూతితో హృదయ సన్నిహిత మొనర్చిన దయానాగరుడు,

మానవచరిత (దష్ట జీవితాన్ని యధాతధంగా చ్మితించన చ్మితకారుడు జీవిత హోల*హోలనమునుండి అమ తపు సోనలు కరివించిన అపర భవభూతి.

అయన హృదయ వినిర్ణత మగుటచేతనే ఆయన రచనలు సర్వజన సమాదరణములైనవి. ఆ కరుణా హృద యుని ఆంతరంగిక స్వరానులాపమే మనలను ముగ్ధులను చేస్తుంది ఆయనకంశే అధిక నిపుణ రచయితలున్నారు. కాని ఈ అతీ 'శ్రయతను అన్య తా గాంచం. ఆయన రచన లన్నిటా ఆయన అస్థిత్వం గర్భితమై యున్నది

శీవలం చాహ్యసంఘటనలనామాతమే పురస్క-రించు కొని అందరి హృదయ స్వరూపాలను నిర్ణయించరాదనే బే ఆయన వేదాంళం.

పాత్మివత్యం సాంఘీక ఆచారముకాదు. నిష్ట ళీ ధం శ అనిష్ట వున్నచో వివాహము లేకపోయినా సాంఘిక భదతకు భంగంరాదని ఆయన ఆశయము.

శర ద్దర్శ నం [01

మానవుడు అల్పుడుగాడు అవకాశముంళకే అధికుడు శాగలడని ఆయన సంటబేశం.

జేహముకంళే (పేమ, సంభఘముకంకే వ్య క్రికళ్యా ణము అధికమని ఆయన చాటాడు.

మంచిచెడ్డలు _పతివానిలోనూ వు౦డునని,- 'చిడును త్యజించి, మంచిని స్వీకరించవలసిందనీ అది మానవుని మాన వత్వమునుంచి దై వత్వమునకు తీసుకొని పోగలదని ఆయన ఉద్ధోషించాడు.

మానవ మరగానికి కాదు నేను విఛారించేది మాన వత్య మరణానికి అనిఆకోశించిన మూనవతావాది.

అనదలు, అబలులకై పోరాడిన సాంఘిక స్వాతంత్య వాది,

జాత్యహంకారాన్ని నాశనంచేసి సర్వమానవ సౌాభా తృత్వాన్ని, కారుణ్య సూ తాన్ని, (పేమబంధనాన్ని, సోదర మాసవులకు స్వీయ రచనలద్వారా (ప్రబోధించిన మహాప్రవక్త శరచ్చందుకు

మానవతకు పట్టాభిపేకం కట్టడ మే ఆయనపరవమావధి

(వేమ, మానవత అవసరవోుని అతరరూపముగా నూరిపోసిన అత్షరళిల్చి.

అయన సాహిత్యమంతా మానవకళ్యాగానిక్సై చేసిన అనవద్య (ప్రచార అపూర్వ వ్రతిసహాసము,

కన్నీరు “చింతలకు చెల్లెలు కవిత్వం బాధలతో రోదించిన (పతివ్య క్షీ ఒక కవే, అతని పతి అ_ళుబిందువు ఒక పదం, ఆతని హృదయమే ఒక పద్యం” యాం జే శరఆ్సాహిత్యంలో కన్నీరుకు ఎక్కువ (పాధాన్య చున్నది కనుక కన్నీరంశే వమిటో తెలుసుకొనుట అవసరం. నూనవుడు తన దుఃఖానుభవాన్ని సుస్పష్టంగా (వళ టించుకోగల భామ ఇంతవరకు పుట్టలేదు ఆ దుఃఖాన్ని వెలడించటమే కన్నీరు శాని కన్నీరు శీవలం దుఃఖంతోనే రాదు అనందం వల్లకూడా వస్తుంది. కస్నిరును గురించి "చప్పటానికి కావలసినంత (గంథ మున్నది. అందుచేత, కొందరి పెద్దల [పవచనాలు చెవిలేనే కాని, దాని గొప్పతనం బోధపడదు “ కస్నీటిలో ఒక పవి తత ఉన్నది కన్నీరు మానవుల శక్షికీకాని, బలహీనతకు గాని చివ్నాముకాదు పది వేల నాలుకలుకన్నా, పదునుగా మాట్లాడుతుందీ కన్నీరు . “అపరిమితమెన పరితాపాలకూ, అగాధమైన అనుతా పాలకూ, అవ్య కృమైన అనురాగాలకూ, అశుధారిలు సంేశిహారులు అంటాడు వాషింగ్‌ టన్‌ ఇల్వింగ్‌ . “అత్యధికమైన వత్తిడితో సతనుతమయ్యే హృదయా లకు, సుఖమయ రహచాకులు అ్మశుధారలు ? అన్నాడు అల్బర్హ స్టెత్‌, ట్ర

శరద్దర్శనం౦ 100

“అ కువాహినిలో పునీతమైన (పేమ (పియతమమై నది ” అన్నాడు వాల్టర్‌ స్కాట్‌.

“పాంగి పొరలే నా లషపుమితానందాలు నా కన్నీటి చుక్కులచాటున దాహళ్కౌ- నేందుకు (వయత్నిస్తూ ఉంటాయి” అంటాడు మేక్స్పియరు.

“చిన్న కన్నీటిచుక్కతో కూడిన చిరునవ్వు అత్యంత రమణీయంగానూ, కమనీయంగానూ ఉంటుంది. హీమరహీత మైన అరుణోదయం శోభాయమానంగా ఉంటుందా? చిన్న కన్నీటి చుక్కతో కూడిన చిరునవ్వు అసలు చిరునవ్వుకంయె కూడా అమూల్యమైనది” అని లాండర్‌ [(వవచనము.

“భాగ ఎంతుడు కన్నీటినీ నవ్వునుకూడా సృష్టించాడు "రెండూ కరుణాత్ధకమైన వే సం భమాశ్చ ర్యాన్న్‌, స్వేచ్చను స్వీకఠిం చేందుకు నవ్వు ఉపయుక్ష్తృమగుచున్న క్షు, సంతాపం, సావధానంగా సర్టళొనేందుకు కన్నిగు ఉపయోగిస్తుంది నిశ్వేదన, నిరాశ నిస్సృహలకు దారి తియ్యకుండా కన్నిరు కాపాడుతుంది మానవులకు పరిమితమైన నవ్వు మానవునకు సహజమైన సాధిన *” అంటాడు ఏహంట్‌.

“మాసెక జీవితంలోని అపురూపాలన్నీ | పకాశమై కన్నిటిలో ఇంద ధనువుగా మారతాయి” నే మెస్సే వచనం సత్యం.

“కరుణా శుధార అత్మకు మానవతను చేకూర్త స్తుంది.” అని థాంసన్‌ _పనచనం.

“అమరత్వ బీజాలు హృదయాంత రాళముల్లో మొల కైత్తుటకు అశువులు దోహదమిస్తాయి” అంటాడు వాల్టర్‌

200 శరద్దర్శనం స్కాట్‌ ఇట్లాఎందరో మహానుభావులు జాపహ్పాంజలిని గురించి బహుగా జేర్కొన్న్నారు.

కన్నీరు మౌ నవుల గుప్త ధనమువంటిది. ధనం అవ సరాను సణ్యంగా ఉపయుక్షమగుచున్న శ్లు కన్నీరు కూడా అవ్యక_మైన సంతోష. శోక _కేమ భయ సన్ని వేశాలను వ్య క్రీకరించటానికి సహాయపడుతుంది

చిరకాల వియోగానంతరం [వీయమ్మిత సందర, నంచే వార్తామోదాలతో చారి కంరంరుద్ధ మై మాట పెగలనప్పుడు కన్నీ లే వారి హృదయానందాన్ని "తెలియచేస్తుంది

చైవభక్తుల, ఉపాసకుల, పారవశ్యాన్ని కూడా కన్నీటి ఛారలే జెలియపరుస్తూ తమ బీవుని అభిషేకం చేస్తాయి.

కోమల హృదయులు తమఅంతరంగాన్ని డాచేందుకు ఎన్ని. విధాలుగానైనా (పయత్నించ వచ్చును కానీ, కన్నీటితో నిండిన నారి కన్నులను మాతము చాచుకో లేరు ఇచా!

కోమల పృాదయులే కాదు, గంభీర హృదయులు కూడా అశుబిందువులను జాచుకోవడం అసంభవమనే చెప్ప వచ్చును.

కరుణరసంలో కడు ఖ్యాతిగాంచిన భవభూతి తన కావ్యాల్లో కన్నీటిధారను విశేషంగా ఉపయోగించు కొన్నాడు ఈ అళుభాండాలనే సృష్టికర్త సృజించకపోయి వట్లయితే డారుణ దుఃఖాగ్నిని మానవులెలా సంజాళించు ల. "

(4 శరద్దర్శన౦ి [01

'ంగాలీలు ఉ చ్వేగపూరితులు. వారిలో ఊసుళొ వము అధికం ఇక ్రీలను గురించి వేరే చెప్పనక్క్‌ం లేదు, వీలిస్తే పలుకుతవి కన్నిరు అది ఊగ”ాశతు అంటుంది కమల లత.

శర త్సాహిత్యంలో త్‌ మూటలను నోట కుక్కు కొని, గుడ్డలో నీకుకూడా వెలికి రాకుండా బాధపడతారు కొందరు. వారిని చూస్తే గుండె (దనించిపోతుంద ఇక కన్నీటి కాలవలకు చెప్పనవసరం. లేదు

శన్నీ్సును గురించి కమలలతకూ, శ్రీ కాంతకూ, శ్రీ శౌంతలో తొంత చక్చకూడా. జరుగుతుంది

“సన్ను (పేమించడమంకేనే, దుఃఖాన్ని పొందట మనేనా! ఇబే నాతో చెప్పాలనుకొంటున్నావా నువ్లుం కమల లతా” అంటాడు 'శ్రీగౌంత. న

“దుః ఖని షయమని చెప్పలేము సోసాయి.. చెప్పినది కన్నీళ్ళ విషయం” న

“రాని అవీరెందూ ఒకళశు కమలలతా శీవలం శాల తారుమారు మాత్రమే. 7”

“శ్రాదు గోసాయీ అవిఠరెండ్తూ ఫాల భయపడరు. దానినుంచి తవి ప్రోళోవాలని అనుకోరు. ఇని

పొ ఎ నీవు ఎలా తెలుసుకొంటావ్‌ టైం ౧ _ + అడగ ట్‌ జ ॥| సవరం.

ఈ విధంగా (పేమవ కాడ్రా కస్నీర్ముస్త్రీలకు సహ్హోట్ష

మని అమె అంటుంది. న యవ ల ఇ్కవతకరరరో

వీల శరద్దర్శ నర

వారుభయులకు మరకిళొంత సంభాషణ జరిగినత ర్వాత *నివ్టు చెప్పిన దుఃఖానికీ కన్నీటికీ ఉన్నభేదం ఇప్పటికి "తెలుసుకున్నాను కములలతా” అని అంటాడు

ప్రీ కాంత” పుట 888 884

కన్నీరులో ఒక అనిర్వచనీయమైన అనందమున్నది.

ఈ అనందాన్ని గుర్తించినవాడు నరేందుడు. “కన్నీటిలో

ఇంత ఆనందముస్నదసి నేను (గహించ లేదని స్వానుభవం నల్ల తెలుసుకొని అంటాడు.

తీరని కోరికలలో హేమకు గుణేందుడు చెప్పిన సమాధానంకూడా ఇందుకు సహాయకారి కాగలదు.

అ్య జము!

“అతృప్త వాంఛ లే ఉత్కృష్ట ేవాకు (పాణమని, వీటిద్వారానే అమరత్వ లాభాన్ని పొంది, యుగయుగాల్లూో ఎనోన కావ్యాలన్యూ, ఎంతో మధువునూ, ఎంతోఅమూ ల్యమైన అళువులను సమికరించగలదని నిస్సంశయముగా నీకు ఎప్పుడు తెలుస్తుందో అప్పూడు సహించగలవు వందల

స పించిన కొలది సంవత్సం, _న్యాపిం న రాభా వరవాం వైష్ణ వులకు ఎట్లు [పాణ్యపదమయందో, ఏ (మ సమాగవము "ఖీకుండానే ఎట్లు పరిపూర్ష్మ మో, వ్యధకలిగించటం వల్ల నే మధురమో అని ఎప్పుడు సీకుతెలిసివస్తుందో అప్పుడు ఆ ం “ట్టి మ్మార్రము సహించగలవు హేమా ౫”

ప్రేమ

ఈళ్పేము, ఆడి వమిా తసుకొనేదానిమిద ఆధార పడ లేదు వ్వ, వ్‌మి యివ్వగలద నే చానిమోాక ఆధారపడి ఉన్నది ఆ పుశుషుల సంసారంకూడా యితరులకిచ్చే (ీమతోనే వోషమీంపబడాలి లాాబట్యస్లు కా ర్చంటర్‌.

మన చేశములో చలం రచనలు చదవకూడదని కొంద రన్నశ్తేు, బంగాళా బేశములో కూడా శరత్‌ రచనలు దుర్నీతి చాయకములని ఆరంభంలో అనసాగారు అఆ ననలలు చదివి ఎక్క-డ చెడిపోతారో అని రను చదవకుండా బందోబస్తు చేశారు. నంగ సాహిత్యాన్ని మంట కలుపుతున్నా డసి, కొందరు గొప్ప ఆందోళన చేశారు ఈ సంగతంతా చరిత హీన్‌లో చెప్పబడింది

అసలు శరత్‌ ఒక విచ్శితమైన భోగవీరోధి ఇంగ్లీ మలో వ౪%100% అనే మాట ఆయన యెడల సార్థక ము, ఆయన నాయికా నాయకులందరు సంయోగ విముఖులన్న సంగతి, పారకులకు పరిచయమయ్యే వుంటుందో _ఓేమయొక్క- పరిపూర్తి ఓేమలోగాక అతృ్త (పేమలోనే వున్నదని ఆయన సిద్ధాంతం

శరత్‌ నవలంన్నీ [చేమ సంబంధమైనవే. ఆయన పాతలలో (ము (పబలంగా వుంటుంది. అసలు ఆయన రచనలలో (ప్రేమకు _పాథాన్యత యిచ్చాడు. అయన (పేమకూ, .్శీ ఫురువు సంఘర్ష ణకూ (చాముఖ్యమిచి నె

లిగ॥ శర ద్ద ర్శ నం ఎక్కడా జుగుప్సాకరమైన వర్శనలు చెయ్య లేదు. (ైేవా ఫఘట్టాల్లో పవ్మిత్వమైన సాత్విక వేమన వర్షి ౦చాడు.

ఈ (_పపంచంలో సుఖపడాలంశే (పేమ ద్వారానే అని అందరూ (ఇయత్నిస్తారు (హేమ మానవ్చుని స్వార్థపగుని చెయ్య నీ, త్యాగిని చెయ్య నీ, తిరుసవాటు చారునిగా "చియ్యనీ, లొంగశాటు కల్లించనీ, గానిలత్యం ఒకళశేు. ఆశిం చిన సుఖాన్ని (ైవాద్య్వానా పొందటమే ముఖ్యాదర్శము, మధ్యతరగతిలో (పేమ ఫలించదనే సంగతి అతడెరుగడు, భగ్నజీవుడై, బహిష్కల్భతుడై మరింత నిరాశ ఇందు తాడు అతని_పేమ మరింత వెంపొందుతుంది మన (పాచీనసాంఘిక వ్యనస్థలో తండి కొడుకూ, భార్యాభర్తా, సోదరీ సోదరుల మధ్య (పేమసంజంధం ఉంజేది వీటన్నిటి స్థానం "నేడు ఊపసుమ సంబంధం వబలంగా' ఇెంపొందుతున్నది. నవ నాగంికతలో వ్య క్రీవాదం (పాముఖ్యం వహించి రొమూం టిక్‌ (పేమకు బలము 'చేకూరుస్తున్నది, ఈ (ేమకు మధ్యతర గతి సంస్కృతి (వపబలలకారణం, పరంపరాగత సిద్ధాంతము లె, తిపగువౌటుకు ఈ (పేమే కారణం అందువల్ల పురు ముని పారంపర్య పెత్తనం, భర్తకు భార్య, తం్మడికి కొడుకూ, సోదరునకు సోదరి చానసగా ఉండనక్క_ర లేదు వ్య _క్రీివాదమే (నును అధికతీ వంగానూ, పరిపూర్మ౦గానూ చేస్తుంది.

(పేమయొక్క పరిణతి వివాహంలో ఉన్నది. అయి నప్పటికి శరత్‌ నవలల్లో మధుర్రభావయు కం చేస్తుంది. ఆయన తన రచనల్లో (వేమనను చితించి, అద్భుత సృజనా ష్‌! శ్న్రిని మా పెట్టాడు.

శర ద్ద ర్గనం౦ పళం

ఆ జీవితం ముఖ్యంగా (శేమవై నే ఆధారపడి ఉంటుంది, అది అమె సర్వస్వం. ఇందులో మానవజీవితాన్ని మార్చే శక్తిఉన్నది [శ్రీకాంత్‌ తన్మపేయసి ఎదుట శకి వంతు డగపతాడు (పబలమైన _కేము సతీశుని మార్చి వేస్తుంది లంపటుడ్రైన జీవానందునిన, స్వార్ధ (ేమస్పర్శ పావనం చేస్తంది చేవదాసు (జేమవంచితుడై, పెచ్చివాడై. పోతాడు సులేందుడు సుఖంగా వివాహనూడినా, తన (ేమాస్ప్సదురాలను మర దిపోడు శర త్భాహిత్యంలో ఇటు వంటి ఉదావాశణలు కోకొల్లలు

సేవాత్యాగాలమిోాద ఆధారళడిన (కేమ, మూనవ స్వభానాన్నే మార్చి వెయ్యగలధసి ఆయన విశ్వాసం. ఇది జీవన అషియ సంపద శరత్‌ (చేమయొక్క- వివిధ రూపా లను, దాని మహత్తర క క్రిని, విస్తారంగా మూవెట్టాడు దీని వల్ల ఆయన, (వేమమయొక్క- ఆంతరికశ కిని అధికంగా అనుభ వించినట్ట్లు తెలుస్తుంది ఆయన (_జమలళో పండిపోయాడు. అందుచేతనే దానివి సదా కశాగాలాపన చేస్తాడు.

శరశ్చాహిత్య మంతటా నాయికలందకు తను[ప్రియు లను భోజనములచే ఆనంద పరచుటో అస్వస్థతలో ఉన్న ప్పూడు (పాణ_పదంగా సేవాళు ళూమల చేయుటో చూస్తాం పోడశి జీవానందుని గోగవిముక్తుశిచేసి, అతనిని మం_తముగ్ధుణి చేస్తుంది సావ్వితి సతీశుకు జబ్బు పడినప్పుడు నేవచేస్తుంది. (శ్రీశాంతుడు వ్యాధ్శిగస్తుడై నప్పుడు రాజ్యలమ్మీ ఆతంని (బతికించి తనవాడినిగా చేసుకుంటుంది ఈ పద్ధతి అయన కథారచనలలో "పెట్టుట మనము మాస్తాం.

2066 శరద్ద ర్గన౦ ఆయన నాయికలు కొందరు తమ (వీయులను పొందు

టకు మరొకమార్గ మవలంబిస్తారు మాధవి, విజయ, సావితి రాజ్యలవీ, శె కిగణ ణ్రాం కమల, ఛారతి (పభుతులు తము (గ్రియులకు సుష్టుగా భోజసములు వెట్టి వారిని వశం చేసు కొంటారు శీవలం అన్నం పెట్టికాదు, ఎంతో ఆదరాఖి దమూనములు వారి యెడల చూపి వారి (పేమకు ప్యాతులగు తారు. *

• సాధారణంగా భోజనం చేయటంలో ఆకలి తీరటంతప్ప మరి ఒకటి ఉన్నదని ఆనేకులకు తెలియదు,

అన్నరసం కంఠ ఆదరణరసం అధికం అన్నము జాములో జీర్ణమగున్తు ఆదరణ శాశ్వతము. ఆందువేతనే భోజనం చేసేటప్పుడు ఆదరణతో వడ్డించేవార లేకపోతే ఆ నిండి దయ్యపు తిండిం

ఈ సందర్భములో ఒక సంగతి తెలియచేస్తాను. కోజు సుబ్బా రావుగారికి భార్య పోయింది ఆయనకు వెనకదిక్పు. ఎవ్వరూచేరు అందు చేత ఆయనే వంట చేసుకొని తినేవాడు ఆయశ$ ఒకనాడు భోజనం చేస్తండగా కోపల్లి హనుమంతరావుగారు చూడటము తటస్థించింది ఆ కోమల హృదయుడు *నుబ్బారావూ ! ఈ దయ్యపుతిండి ఎలా తింటున్నా వోయ్‌! ఆదరణతో వడ్డించే మనిషి లేకపోతే ఆన్నము సహిస్తుం దటోయ్‌ ?” అన్నాడు

శరత్సాహిత్యంలో ఈ భోజనం సంగతికూడా వస్తుంది. కొందరు (ప్రియురాండు తమ (ప్రియులకు భోజనం పెట్టుదురు ఈ భోజనం పెట్టు టలో ఒక విశేష మున్నది తమ (ప్రేమంతా వారికి భోజనము పెట్టుట లోనే చూపుతారు ఆసలు స్త్రీలు అది ఒక హక్కుగా భావించినట్లు ద్‌త్త లోని విజయ వాక్యంవల్ల తెలస్తుంది.

“ఇతరులకు వడ్డించి తీనిపించడమంే స్త్రీలకు ఎంత ఉత్సాహమో మీకేం తెలుసు! స్రీలకుగల ఆధికారాలనన్నిటివి నేను విడిచి పెట్టటానికి

శరదర్శన౦ కి01 |!

ముఖ్యంగా మారవి, సావిితి, రాజ్యలమ్మీ, విజయ తల్లులు పిల్లలను సొకినష్టు తమ (వ్రీయులను సాకు తారు. సులేందుడు, సతీకుడ్డు, శ్రీకాంత్‌. , నరేందుడు, ఏరిముందు పిల్లలవలె సంచరిస్తారు ఆ వాత్సల్యభావం వీర పేమ వికాసానికి దోహదం కల్గిస్తుంది

అచల, భాంతి, శమల, కిరణాయిలు జీమించ తలు స్తారుకాని వారట్లా చేయటానికి వేలే కారణము ఉన్నది, అట్లా చేయడములో వారు సాంఘీకముగా స్వతం్యత్యులు, వాత్సల్యఛావముగల ఆ పురుషుల మంచి చెడ్డలను, సాదరంగా చూడటంలో ఈ [క్రీడ ఆరంభమాతుంది సిద్ధంగా ఉన్నానుూాన్కి ఈ అధికారాన్నిమాత్రం విడిదిపెట్టటానికి నేను ఇచ్చగించమ.”

నరేంద్రుడు విజయ పెట్టిన భోజనానక్కి చూపిన అదర గొరవాలకు విష్కితుడ్తై జీవికంలో ఈ రోజు మరివిపోను ఆంటాడు,

ఇటువంటి సంఘటనే పల్మీసమాజ్‌లో చూస్తాం రమ ర మేకువలు భోజనము పెట్టుతుంది, అతడు తన హృదయాన్ని ఇంకా విప్పి చెప్పు తాడు దత్తలో మనకు స్తీ హృదయం గోచరమైనక్లే పల్లీ సమూజొలో మనకు పురుష హృదయం తెఎిస్తుంది భోజనము వేయటం కేవలం ఆకలిని తీర్చుకోవటం కాదనీ, భోజనము చేయటంకో గొప్ప ఆనంద మున్నదని ఇతరులు వడ్డనచేయుటలోనే యీ ఆదరణ లఖభిస్తుందవి ఆంటాడు ర మేకుడు ॥

“ఇంత ఆదరంతో నా కెవ్వరూ పెట్టరేదు. ధోజసము చేయుటలో ఇంత ఆనందమున్నదడని నా జీవితంలో ఎప్పుడూ భావిచచందుి

ఈ సంగతి గ్రహించక కొందరు శరత్‌ పురు. పాత్రల కేవంం భోజనప్రియులసి భావించారు,

క08 శరరడ్దర్శనం౦

ఫరత్‌ (వేమ సంబంధమైన మరొక సాధనను కూడా చేపట్టాడు బాల్య పణయానికి ఆయన తన రచనలో గొప్ప స్థానమిచ్చాదు. బేవదాసు- పార్వతి ఈ శ్రైకవ (పేమకు నిదర్శనం స్వామ్‌లో నశేందునికి సౌదామినికి చిన్నతనము లోనె ఆత్మీయత నర్పడుతుంది పనల్లీసమాజ్‌ లోని రమా రమేశులు బాల్యవస్థలోనే పరస్పరం (మించుకొంటాగు. (శ్రీగౌంతలో రాజ్యలమ్మీ (శ్రీశెౌంతుని (చేమించుటయేగాక అతని మెడలో వాక్కాయలదండ కూడా వేస్తుంది. అమా యికమైన ఈ వాల్య పణయస్శృృతి ఆవేవనను త్మీవతరం చేసి పీఠ మనోఫల కాలమిద గాఢమైన ముద వేస్తుంది. హృదయం లేని సంఘయం తం, దోవంహితులగు యా (వీయులను న్యాయోచితమగు సుఖసంతోపాలను పొంద నివ్వకుండా భగ్న పరుస్తుంది ఈ బాల్య (పణయవై ఫల్యాన్ని గురించి శరత్‌ ాబు వమిీ వ్యాఖ్యానము చెయ్యడు సంఘంవల్ల ఇటువంటివారు నలిగి నశించుచున్నారనే భావ నను కలిగిస్తాడు కులగో తాలు, ధనధాన్యాలు, గౌరవ మర్యాదలు ఇంకా పారంపర్యంగా వస్తున్న ఆచార సంప జాయాలవల్ల సవి్మితమైన వేమ ఈవిధంగా భగ్న మైపోతున్న దని వేదన కలిగిస్తాడు అ త్మీవదుఃఖములో ఆయన వమిా వ్యాఖ్యానము చెయ్యడు, కళను నోపనపరచుకు కళయొక్క సిద్ధాంతమ్నని ఆయన మూలసూ[ తము

తికుణ యువతీ యువకుల (పేమ అంకురించుటకు, మరొక ఉపాయం, ఏరికువుకలో ఎవరికో ఒకరికి సంపదగాని, ధనము గాని, ఇచ్చుట ద్వారా కృతజ్ఞత కలిగిఉండటం

(౧ శరద్దర్శనం శ00 తరగతిలో సాంఘిక సంబంధం, ధనసంబంధమెన బే అందు వేత (పేమకూడా ధనపూర్వకంగా నే ఉండుట తప్పదు పరిణీతలోని లలిత-శేఖరుడు, దత్శలోని విజయ-న రేర్యడుడు, పథని చ్దేశ్‌ లోని హేమ - గుగ్తోం దుడు, అరయణీయలోని జ్ఞానదా అతులుడు, గృహదహనమ్‌ లోని అచల - మహిమ్‌, శ్రీకాంతలోని రాజ్యలమ్మీ-, శ్రీకాంత (వభృ్ళతులు తమ (ేమవికాసాన్ని ధనముడ్వారానే పొందినట్లు గాంచుతాం,

(చేమను శరత్‌ గొప్పసంయమముతో చి తించాడు. ఆయన రచనల్లో అశ్నీలత ేరుకికూడా లేదు. '్చ పురుషుల హృదయ సంబంధ మైనటువంటి (పేమనే అయన అద్భు తంగా చిితించాడు. మనస్సులను గాని అత 'శ్రలనుగాని ఐక్యతలశే ఆయన అధిక శారవమిచ్చాడు విషయసుఖాలకు ఆయన 'తావివ్వడు నిస్వార్ధ_పేమ, పవిత్ర (శౌవాన్నే ఆయన బలపరుస్తాడు.

సురేశ్‌ , కింణ్భయి, ఈ (_ఉమపరిభులలోకి రారు. వారు ఆయన నవలల్లో అందరికంక అఫాంత ప్యాతలు. శరీర తాపాన్న తట్టుకో లేనివారు.

మధ్యతరగతి జీవీతానికి యడార్థ చి తణమైన అసా ధారణ సంయమిముతో కూడుకొన్న పేమ చ్నితణనే ఆయన తనరచన లన్నిటా (పదర్శించుట అద్వితీయ వెశేషం.

-*.. శరత్‌ (ేనులో భోగముకంయకె త్యాగ మధికం,

దాంపత్య రతికంశే వాత్సల్య రతి అధికం

వాత్సల్య ము

నంగసాహిత్యములో వాత్సలన్ని శరచ్చందుడు మహత్తరంగా చితించాడు అమాదిరి ఒక్క- రవీర్యదుడు మినహా ఎవరును అంత సజీవంగాను, రసన_త్తరంగాను చ్మితించ "లేదంశేు అతిశయో_క్రికాదు వంగసాహిత్య స్మమా ట్టసి వాసి గాంచిన బంకీించం[దుని రచనలలో ఈ వాత్సల్య రసమిస మైనా లేదు

వైన్లవ సాహిత్యంలో మధుర రసానంతరం వాత్సల్య రసానికి స్థానంవున్నది పాలనోపాలుని మనమున సీడుకొని 'వైస్టనకవులు వాత్సల్య రనాన్ని అపూర్వంగా సృష్టించారు. వైష్టవసాహిత్యము విడిచిన ఈ మహత్తర రసాన్ని వంగ సాహిత్యంలో (ప్యవపథమముగా సర్వతోముఖ (వతిభాళాలి యగు రవీందుడు అద్భుతంగా చ్మితించాడు. అనంతరం ఆ మూదిరి రససృష్టి చేసినది ఐం దజూలిళ రసళిల్చి శరచ్చుం (ద్రుడు రవీర్యదుని రచనలగు భొారాకురాణిలో వసంతరాయ లోను, గోరాలో అనందవుయిలోను, ఇంటా బయటాలో అనూల్యుని అక్క_- విమల [పభ్యుతులలోను చూతుమ్లు కధలలో కాబూలివాలాలో కాబూలివాలాయందు ఈ వాత్సల్య భావాన్ని గాంచగలము. అన్నిటిలోను శాబూలి వాలొ ేష్టమైనది.

శరత్సాహిత్యంలో వ రసాని కా రసము _పల్యేకత వహించి సుందరరూపము డాల్చును, వాత్సల్యరసము అట్టి వాటిల్లో ఒకటి.

శరదగర్శనం౦ క. చి

(పపంచంలో మాతృ 'పేవుకు ఉ_త్తమస్థానం చిగ కాలంనుండి యాయబడుతున్నది స్వార్ధభూయిష్ట్రమైన పపంచ ములో మాతృ పేమ స్వార్ధరహిత మైనదనీ స్వర్గసంబంధ మైన చనీ ఇెప్పబడుచున్నది. కాని దీర్చంగా అలొచి_స్తే దీన్ని ట్రైవగుణము అనుటకు వీళ్లేదు ఇది మానవనై జము, సవాజ గుణము అని తెలుసుళొనగలము మాతృ పేమ నిస్వార్థమైన దనుట నిజంకాదు ఇది శేవలము సాంర్లమెనది.

థమ

తన కడుభున పుట్టిన వీల్లలవపై మమకారం కలుగుట తల్లికి నైజగుణము ఇది సృష్టి నియమము, జీవధర్శము. ఇందులో యు ఉజారగుణమేవిా కనువీంచదు, పరాయి పిల్లలను విశాల హృదయంతో, (ఉమవావంతో కన్నళశల్లి

త్‌

వలె వాత్సల్యముతో సాకినపుడు ఆ మనీ పేమ నిస్వార్థమైన దగును. ఆ _పేమ స్వర్గీయమైనది.

తమ పీల్లలయందుంజే _పమ యెంత స్వార్థమైనదో, సంకుచితమైనదో చాలామంది తల్గుల్లో దూస్తూవుంటాము తమ పిల్లల సుఖసంతోషాలకై ఇతరుల వీల్లలయెకల వైము ఖ్యమేగాక, దయా డాశ్నీణ్యరహితంగా _పవర్తించుట పరి కించుతాముకూడా. ఇది "బ్వేమము, అసూయ శానుకోధా ధులతో కూడిన మానవ (పకృతి

శరత్చాహిత్యంలో మనం చూచేది ఇటువంటిదాన్ని శాదు. అది ర_క్తస్పర్శను అధిగమించిన వాత్సల్యము శరత్‌ పాబు సృష్టించిన వాత్సల్యరసము (పసంచ సాహిత్యములో లేని అపూర్వ సాహిత్యమని నిష్క-ర్జ గా చెప్పవచ్చును,

క12 శరద్దర్శనం౦

ఒక సవతితల్లి తనమారుటి కొడుకును కన్నకొడుకే కంచ అధిక వాత్సల్యంతో చూచును అలాగే ఒక వదిన తన మరదిని అతిగారాబంతో పెంచును ఒకామె తన తోడు కోడలి కొడుకును, కన్నతల్లి కంక ఇనుమిక్కి-లిగా (టేమించి "వించును ఒకసోదరి తన చిట్టితమ్ముని ముచ్చటతో పెంచును.

కథాసాహిత్యంలో శరచ్చందుడు (షృపథమంగావాత్స

ల్యరస భరితమగు అవతప్నాత హస్తముల నిడుకొని అవికృ వించెను రాముని బుద్ధిమంతనము, బిందుగార బాయి కథలు అన్ని చేశాలలోనూ అన్నికాలాలలోను, జననీ హృదయ వాత్సల్య భారమునకు మవాత్తర చి. తాలు, అవి విశ్వజ నీనమైనవీం

మనము కర త్భాహిగ్యములో వాత్సల్యమును చిక్కు చోట్ల ఊపుగోవ (పకృతులలో విచ్శితంగా గాంచగలము.

ధనగర్వమువే పొంగిపోయే, బిందులో [కోధో "ల్టేజము లతో వున్నప్పూడుకూడా ఆశ్చర్యకరముగా మనం వాత్స ల్యాన్ని గాంచగలము అఆ విపరీత పరిస్థితులలో కూడ ఆమె మాతృత్వపు అమృ తానుభూతిని గాంచును ఆమె దోపా లన్నిట అట్టడుగున వున్నది పొంగిపోయే మాతృ పేమే. ఆ వాత్సల్యమూ ర్తిని అక్కుతంగా చ్మీతించాడు అమర శిల్పి శరత్‌ బాబు,

బచిందుగారళ్కాయిలో తోడుకోడలు కొడుకుని బిందు వాసీనీ (ేమించినక్షే, "రాముని బుద్ధిమంతనంలో, మాతృ హీనుడైన రాముని నదినగారైన నారాయణి రామునిని

శరద్దర్శనం 2138 కన్న బిడ్డకం మ అధికముగా పెంచుతుంది. మాత ప్రత్యే గలమలో ఆమే మరపురాని మరొక మాత

విపదాసులో విపదాసు తల్లి, ఆయన పుట్టిన సంవ త్సరములోనే కాలము చేస్తుంది తరువాత ఆయన తండి దయామయిని వివాహము చేసుకుంటాడు ఆమె చేతిలోనే విపచాసు పెరిగి పెద్దవాడవుతాడు. అమె కన్నతల్లి కాదన్న సంగతి ఆయనకు బహుకాలానికిగాని తెలియదు దయామ యికి తనకొడుకు ద్విదడదాసుమిాదకం కె తన సవతి కొడుకు విపదాసుమోా టే వాత్సల్యం అధికము దయామయి అనే అమె నామము సార్థక మైంది.

పల్లీ సమాజ్‌ లోని వి'శ్వేశ్వరికూడా యిటువంటి బీ, ఆమె తనకొడుకునకు, మరది ళొడుకునకు విరోధమున్నా, తన కొడుకునువీడి మరది కొడుకువైపునే ఉంటుంది. అత డిని అధిక వాత్సల్యంతో భూ స్తుంది.

హీమాంగినిలో మాతృహీనుడగు జోడుకోడలి సవతి తమ్ముడగు కృస్ణునియందుండే వాత్సల్యముచే, తన భర్తను, చిడ్డలను సర్వస్వాన్ని త్యజించుటకు సిద్ధపడుతుంది హీమాం గిని,

శీసు ఫలితములోకూడా ఇటువంటి వాత్సల్యాన్నే గాంచుతాము, మాతృహీనుడగు కావకొడుకై న గంగారాం తన్ను కొట్టాడని భర్త శీసు పెట్టినప్పుడు, అతడు భయపడి పారిపోగా ఆ మాతృహీనుని సాకిన వాత్సల్యముచే అతడున్న చోటిశీ గంగామణి పోవును.

కి శరద్దర్శనం

విధవ(్త్రీలలో యి వాత్సల్య భావాన్ని మరొకవీధ

లి

ముగా చూడగలము, వారిలో సహజ సం పదాయ బుద్దేగాక వాత్సల్యభావం (పాతిపదికగా కనువీస్తూంది. అమె అధిక ముగా మాతృ దేవిగా మనకు గోచరించును. ఆమె మాతృత్వ సహాజ (పవృ్తి - సాంఘికాచారముల మధ్య దేవదానవ యుద్ధం జరుగును. విధవ పడుచుల తీరనికోర్క.అే శరత్‌ సాహిత్యములో ముఖ్య విషయాలు ఆయన వర్మించిన ఊఊలలో మాతృ _పేమకు వీజాంకురము వారిలోని విఫల (పేమే రాజ్యలమ్మీ, సావితి, మాధవి, హోడశి ఈ (శేణికి చెందినవారు

సావితి, రాజ్యలతు లు తమ (పేమప్యాతులగు సతీశ్‌ (శ్రీ, కౌంతులకు సకలసేవా శృుశళూపషలు చేయ్గుటలోనే ధన్యత గాంచ దలుస్తారు

మాధవికూడి సుశేందుని కేవలం పసిపిల్ల వానివలెనే సాక (పయళ్నించును.

భర్తచే విడువబడిన పోడళి తనను జేవాలయమున కంకిత మొనర్నుకొని (పసన్నత గాంచుతుంది

వాత ల్య భావంలో పురువులుకూడా తలను మించిన ద ఫప్రాంతరములు మనము శం క్భాహిత్యంలో చూడగలము

చందనాధునిలో, దిక్కు. మొక్కు-లేని దీనురాలై న సరయుకు కై లాసచం[దుడు ఆ(శయమిచ్చి ఆవెను కన్న చిడ్డవలె కాపాడును సరయు శుమారుడై న విశ్యాన్ని ఆయన అధిగ వాత్సల్యముతో "పెంచును ఎట్టి రక్తస్పర్శా లేని వారి

శర ద్దర్శ నం లకీ

యెడల ఆయన చూపేవాత్సల్యము అసదృశమెనది విశ్వం, అతని తల్లి కైలాసచర్మదుని అనుమతితో వెళ్ళిపోయినప్పటికీ ఆయన అధికవేదన పడతాడు. అఆ వృద్ధుల విరవాకరుణను నిపుణుడైన శరత్‌ బాబు అద్భుతంగా చి తించాడు.

తే లొస చందునికి విశ్వం కనువించకపోయే టప్పటికి విశ్వమే లేనట్లవుతుంది. ఆ వృద్ధుడు ఆ పసికందునం దుంజే బెంగతో తనువు చాలించాడు

కిలాసచందుని కరుణాత్ధకమైన మరణదృశ్యం, సర్వసన్యాసంపాంది తపస్సుక్షై తరలి వచి ఏన భరతుడు, వారిణళాబక్‌ వీయోగముననకై వెత జె౦ ది మరణించిన దృశ్యము స్యురణకు వచ్చును వాత్సల్యభావంలో భరతుని వంటివాడు శిలోసచం దుడు.

శరశ్సాహిత్యంలోని వాత్సల్య భావమంతా జర్కొం నాలంపే అదియొక పెద్ద (గంథమవుతుంది. కనుక దిడా ౪ (తంగా 'ెలిపితిని *

స్టీపాత్రలు 00 ₹ంమ69 5 69 శమి8 డేంం0126 1 62176 కొఆ9 క8)10 9411 616 ౮12% ౨700960681 1706 గొల 76 116 ౨ం0కక 06 డక 616 యీండిరేంమ165, [40 8ష0ం* 0000820, డిమడే 2౦732181 811 616 *ం214 --207వో5 ఒగ80ర% 5 105. నవల సంఘజీవన దర్పణము సాంఘీక జీవనము కండ్లకు గట్టినట్లుగా చ్చితించుటకు మరొకటి తోడ్పడదు నవల ఒక ేశపు లేక సంఘపు సాంఘిక చర్మిత ఒకవిధంగా భూ_్తే కావ్యము వ్యక్తుల మనః పవృత్తి చితణము సాధారణముగా నవలలో చూతుము సాంఘీక నవలనే మనః పవృత్తి చిత్రణ నవ లందురు మనః_పవృత్తి నవల అధునాతన సారస్వత స్బృష్షి ఇది అన్ని కోణములనుండి మానవుని పరీథీంచుపూ. అతని నిజస్వరూషమును పారకలోకమునకు విదిత మొనర్పును మానవుని వ్య క్రిత్వమును, శీలమును, మనోవ్యాపారములను చ్మితించుటకు మనఃపవృ్తి చ్మితణ నవల తోడ్పడుతుంది. మనః పవృ త్తి చితణ నవలంశే పాత పథాన నవలన్న మాట ఇందులో స్లాటుకుగాక పాతశే (పాథాన్యముంటుంది. ప్మాఠచి్శితణ మూడు పద్ధతులుగా వేయవచ్చును. రచయిత పాతల స్వభావాన్ని గురించి చెప్పుట ఒక పద్ధతి సంభాషణడ్వారా ప్మ్యాతల స్వభావాన్ని (పకటిం

(8) శరద్దర్శనం౦ రీ? చుట 5ండవపద్ధతి, ప్మాతల గుణదోపాలు వారి సంభావమణ ద్యారా వెల్లడించుట నాటక్రీయపద్ధతి ఇది పాఠకునికి అనం దము కలిగిస్తుంది. ఇక మూడవపద్ధతి పాతల కార్యకలా పాలద్యారా శీల నిరూపణ చేయడం సర్యో త్తమ పద్ధతి ఈ పద్ధతిని (పవేశ వెట్టిందీ యిందులో (సావీణ్యం గాంచిందీ శరత్‌ వాబు ఒక్క-డే.

పాత చిత్రణ యంత స్వభావికంగా సత్యానికి సమిీపంగా వుంచే అంత ఉత్రనుమని భావింపబడుతుంది. ప్మాతల శీల నిరూపణ స్వభావికంగాను, సజీవంగానూ, ఉంటుంది. ఆ ప్మాతలు రక్తమాంసాలతో మన కళ్ళెదుట శసబడతవి. అవి ఆయన ఎరుగున్నమాట నిజమే కాళ్ళున్న (పతివాడు నడవగలిగినట్లు చదువుకొన్న (వతివాడు లంథ రచన చేయలేడు. కనుక ఆయనకు అట్టి శ్రి సామర్థ్యా లున్నవి (పతివాడు మాట్లాడు తాడుకాని మాట్లాడడంలో నేప్పన్నవాడి మాటలే రుచ్చిస్తవి అట్లా నేప్పగా [వాయ గలవాడే రచయితే.

మానవుడు తన ఇచ్చాభావాలకు వ్యతి లేకంగా అనేక సాన్లు పనులు చేయ వలసి వస్తుంది, 4పాపపుణ్యాలు, సత్యా- సత్యాలు, న్యాయా న్యాయూల సంగతులు వస్తాయి. అప్పుడు హృదయంలో తర్జనభర్జన నాగుతుంది. ఈ సందర్భంలో జరణే మానసిక సంఘర్షణ అనంద పదంగా ఉండుట అధికా వసరము. ఇటువంటి మానసిక సంఘక్షణలు చృతించుటలో శరత్‌ బాబు అధికుడు.

ల్లీ రీ శలరద్దర్శనర

ఆయన పాత పరులతోకంశే జీవితంతోనే పోరాడ తవి ఈ విధమైన మానసిక సంఘర్ష ణ అధిక ఆనంద పదంగా ఆయన చితించాడు ఆయన గొప్ప రచనలన్నిటా మనము యా అంతర్యుద్ధం అధికంగా చూస్తాము.

(వపంచంలో అనేకులు యుర్ధాలను చ్మితించారు. అవన్నీ బహిర్యుద్ధాలు. ఇది ేవలము అంతర్యుద్ధము. మనస్సులో జరిగో సంకుల సమరాన్ని కళ్ళకు గట్టినట్టుగా చితించాడు అ పాతల ఆవేదన బహుకారుణ్య జనకంగా సృష్టించాడు అనుకంపనీయమైన ప్యాత చ్వ్నితణే శరత్‌ సాహిత్య వైశిష్ట్యం ఆ ప్మాతలు, పాలఠలుగా గాక అప్పు లుగా-అఆత్మబంధువులుగా కనివిస్తారు. అనేక అమర పాత లను సృష్టించాడు ఆ అమరశిల్పి

మానవ స్వభావాల్ని అయనవలె గుర్తించిన చారు అరుదు

అయన ప్మాతలు పతితులుగా కనిపిస్తారుగాని ఎక్కడా పతనం కానివ్వడు

ఒకే రకమయిన ప్యాతలు కొంచెము మార్పుతో అయన సాహిత్యములో కనిపిస్తారు. ఆ ప్మాతల్లో వృద్ధులు, దుష్టులు, ఆదర్శవంతులు, అభిమానులు, అయిష్టులు, న! మూర్తులు, (పజ్షామూ ర్తులు, ఈ? పురములు, కాలుర్కు హిందువులు, మహమ శ్రదీయులు, మై_స్తవులు, భారతీయులు బరార్తనారు, వివిధ ేశీయులు, గృప-స్థులు, సన్యాసులూ

అయం

శరద్ధ్దర్శనం వ

మన చేశములో నేగాక (పపంచమంతటా క్రీ, పుుష (పకృతులు భిన్నములు, అందుచేత పుకువుడు ఆ స్వా వాన్ని గహించ లేడు (గహించుటకుకూడ అవసరము గలుగ "లేదు అతని నిత్యజీవితంలో బాధ కలగ లేను (పపంచమం తటా ఆ (పకృతి పుకుమునకు "ఇెలియ బేదంటానికి (ప్రబల కారణ మేమంకే కవులు నస్త్రీం చేవతగా భావిస్తే -సృతి కారులందుకు భిన్నంగా ఆమెను నరక ద్యారంగా తలచి పురు ములను హెచ్చరించారు. దీనికంతటికీ కారణం, పురుషుడు, తి అమె సంస్కా రానుగుణ్యంగా అనగా అమె ఇచ్చ వచి న్‌ రీతిని నుణసంపన్ను రాలగుటకు, స్వీయాభ్మి పాయాన్ని వెలిబుచ్చుటకు సహించలేదు అమెను పానిసగాచేసి ఆ భారాన్ని తననెత్తివై వేసుకొని అవేక బాధలు పడ్డాడు.

మన (ప్రాచీన ఆధునిక రచయితలు ్కి యనిగానే భావించారు గాని ఆమెను మానవిగా భూడలిను వారంతా పురుషు దృక్పథంతో నే చూచారు అందుచేతనే ఊంగా రాన్ని అధికంగా వర్ణించటం అమె మాతృత్వ గరిమను, చీవాభావాన్ని మరచిపోయారు.

శరత్‌ బాబు పురుషపా(త చితణకంకే జాలీ చితణలో సాటిలేని మేటి ్కు యెడగల అపారసాను భూతి అందుకు కారణం చిరకాలమునుండి వారు వంచితులు, వీడిశనులు ఆ కారుణ్యమూర్సి వారికి తన ఐందజాలిక లేఖనిద్య్వారా చిరయశస్సు కలుగ చేశాడు.

శరత్‌ రచనలన్నీ నాయికా ఎధానముటే వారి మూకహృదయాన్ని ఆయనవలె (గహించిన వారు లేరు.

220 శరద్ద ర్గన౦ తోని శవాభావాన్ని, త్యాగాన్ని, మాతృగరిమను వారి కష్ట నష్టాలను, శాగజ్వేపాలను, కూడ అతి సానుభూతితో చ్మితించాటు ఊసుదరూన్ని స్మకమంగా చితించినవాడు, వారిచే సనా శ్రనము పాందినవాడు ఈ ఛారతభూమిలో శరత్‌ జాబు ఒక-దబే ఆయన నొకీహృదయ కళాకారుడు.

శరత్‌ ప్నాతలశోతాదాత్మ్యము పతి వ్యక్తి అనుభవిస్తాడు విశ్యజనీన ఆవేదన ఉంటుంది

ఊహుదయాన్ని చితించుటలో ఆ కళాకారుడద్వి తీయుడు ఆయన శ్రీ జీవితాన్ని మాగా పరిశీలించిన పరిశీల కుడు వివిధదశలలోని తను విన్నాణముగా చితించాడు

సంఘపాశముచే నలిగిన నారీమణులను కళ్ళకు కట్టి నట్టుగా కన్నీటి కాలువలు గట్టించాడు.

అయన ్ర్రీప్మాతలలో సంఘమువై యెదురు తిరిగిన విథనలు, భగ్నజీవులు, అచారదాసులైన తట్లులు, సం పదాయబద్ధులు; కరోర హృదయులై న వృద్ధ వనితలు, ఉదార హృదయులు, సంకీ త్‌ హృదయులగు భార్యలు, శ్నీహశీలురగు సోదరీమణులు, తమ సర్వస్వము విడనాడి వాత్సల్యమును గురిపించిన నారీమతల్లులు గలరు

ఆయన తీత లధికంగా మాతృ జేమాతత్పరులు, వారి సం పదాయబుద్ధి, సాంఘిక చైతన్యము శఅలుసుకొనుట శస్టం,

[(పపంచమంతా కులటలని కో డైకూసిన్‌ శ్రీలలోని హృదయ పవితతను, ఆయన వేనోళ్ళ చాటాడు. “చర్మిత పాన్‌ "లోని సావితి, శ్రీశాంత్‌. లోని రాజ్యలమ్మీ అన్నదా

శరదర్శనం 221 ది

దీదీ బడదీదీలోని బడవీద్‌ీ పీ5ని లోకం కాక లైకూసినా వారి గొప్పతనం తగ్గదు.

సావితి, రాజ్యలన్నీ త్యాగాగ్నినుండి వెలువడిన సతీసాధ్వులు వారిపేవాఫావము, అ తా్టృణబుద్ధి అనితర సాథ్యము తల్లి తనయులను చేమించి సాకినట్లుగా. వారు సతీ శ్రీశాంత్‌ లను సౌాకారు హూ

శ్రీ, శౌంతుడు రాజ్యలవీ, శని తనభార్యఅని చెప్పు కొన్నా ఆమె ఆయన (యసేగాదు

రసౌచిత్యముతో ప్యాతను లమ్య్యన్ని గు ర్తించుకొని అవసరమైన సన్నివేశాల్ని కల్పించుకొని పాత చ్చితణ వేయడం రచయితలత్ష్యుం

రచయిత యొక్క జీవితాదర్శాల ననుసరించి ప్మాత పోమణ జరుగుతుంది.

నీ

శరత్‌ ప్మాతల్లో కమల, కీరణ్టయివంటి యొ గాని ఇం్యదనాధ్‌ వంటి యువకుడుగాని, రాజ్యలనీ వంటి పతిత గాని, సావ్వితివంటి శసేవాపరాయణిగాని అరుదుగా తట స్థిస్తారు. అసాథారుణులెప్పుడూ అరుదుగానే వుంటారు,

శరత్‌ .్డపాతలు ఉన్నతస్థాయిలో మాట్లాడు తాప దానికి కారణంఆయన వా_స్తవికతలో కొంత అదర శం ఉంది. అందుచేతనే మనకు అత్మబంధువులుగా, అత్మీ యులుగా కన్చిసారు తమ సర్వస్వాన్ని అంకితముచేసి అత్మ సమర్చణ చేస్తారు

రంల శర ద్ద ర్గ్గనం

ఉపేందదునివంటి భర్త కావాలని యః సావ్నితి వంటి భార్యకావాలని పురువులు కోరుటలో ఆశ్చర్యము లేదు.

శరత్‌ పాాతల్లోకం కే, వస్తువులో వాస్తవికత అధికము. వస్తువు, పాతలను, వేరుచేసి చూడటం కష్టం. అయినా అయన ౭5 విశిష్టమార్షం (తొక్కాడు అనుదిన సంఘటన ల్లోనే ఆయన ప్మాతలు తిరుగుతవి ఆ పా్యాతలు అసంఘటన కొక విశిష్టతనిచ్చి, మనస్సులో మారని ముదవేస్తాయి. ఉ జ్వేగపూరితమైన మాటలతో సన్ని వేశానికి, సౌందర్యమూ (ప్రాముఖ్యనూ కల్పిస్తాడు శరల్‌

శరచ్చందుని ఊఈౌలీళో కొందరు. నేటి సాంఘిక స్థితి ననుసరించి పత్మివతలు కారు, రాజ్యలవీ శ్ర సావి అభయ, పార్వతి, వమూధవి, రమ, ఏర్మి చేమ నేటి నాంఘిక నైతిక దృష్ట్యా దోషమైనది, ఇది వారికి తెలుసు. సంఘ హేయమైన దే గాక ధర్గ విరుద్ధమనికూడా వా రెరుగుదురు. అన్నథవాదీదీ సతీకుల చూడామణి భర్తకొరకు సర్వస్వము అర్పించిన సతీసాధ్వి అయినప్పటికి ఆమెకూడ కులటనివించు కొనక తప్పీంది కాదు _ఓేమరహితమైన మతము, తనూ పీనమైన సంఘము దృష్టిలో కులట లనే శ్రీలలోగల విశుద్ధ (పేమను వెల్లడించుకే శర త్సాహిత్యో దేశ్యము పాపపుణ్య ములను సంఖుము సంకీ్ల బుద్ధితో తలచుచున్నట్లు నిర్ధారణ వేయుకే శర త్భాహిళ్య అన్యతి మో న్రైశ్యము.

శరతా ఎహిత్యంలో శ్రీల (పాముఖ్యము పారకులకు విది శమే. స్వీయ సాహిత్యములో. వారికి (ప్రాధాన్యమిచ్చి,

శర ద్ద ర్గన౦ క! నూతన దృక్పథంతో భూచెను. శరీరముకంకేు మనస్సు, సంఘముకంకే వ్యక్తి అధికవిని చామెను శారీరక పవ్వితత కంపే మానసిక పన్మితత ఆయన అధికంగా పాటించాడు, పత్మివ్నతెనంత మ్మాతాన ఆ న్తీ గొప్పతసము లేదని (పతి వాదించాడు

స్త్రీలను అధికంగా ధర్మబుద్ధి వల్లనూ సంభఘఖీతి వల్లనూ, దుర్చులహృదయులుగా ఆయన చితించాడు

స్తీ )లు ఎంత విద్యావంతు రాండయిన్కా విప్తవ మూర్చులనా, సం్మపదాయబుద్ధి వారిలో శల్యగతమై ఉంటుంది

అంస్లోయిండియన్‌ కుటుంబంలో పుట్టి క్రై స్తవ మతంలో పెరిగన మేరీ భారతి, ఆచార సం పదాయా ల్లోనూ, దుస్తుల్లోనూ, మైందవ సద్ధతి ననుసరిస్తుంది. ఆ మెళ౪భ్యుదయఆలో చనా పరురాలన్నసంగతి అంద'రెరిగిం బే, వ్మిపదానులోని వందన యెంత ఆధునిక విదుషీమణియై రా, నవనాగరిక తా శిరోమణియైనా, తుదకు పూర్వాచా రాలే అంజలి ఫఘటిస్తుంది. అధునిక కాలపు ఆాత్వికురాలై న కమల-హైందవన సంపదాయాలనూ దుయ్యబట్టినా ఆమెలో ఈ సం పదాయాభిమానం చావ లేదు (పధమ భర్త పోయినప్పటినుండి అమె వకభుక్తం శాకాహారం పోనే కాల శ్షేపం చేస్తుంది

ఇది శరత్‌ లోని సర్యపదాయ బ్వుయో ఊలలోని సవాజమైన సం్టపదాయబుద్ధియో పారకులే పరిశీలిం చెదరు గాక

లీ శరర్దర్శనం శరత్‌ స్త్రీ ప్నాతలను మనము భిన్నేణులనుగొ భఛాగంచవచ్చును కొందకు (ేమమూదర్తులు మరికొందరు మాతృమూర్తులు మరికొందరు (పజ్డా మూర్తులు, ఇంకా మరి కొందరు _కూరస్వభావులు. (పేమమూర్తులు శరత్‌ _స్త్రీలను సాథారణంగా హృదయమాధుర్యం గలవారిగానూ, పరహ్మిలెక చింతగలవారి గాసూ, చితిం ఇచాడు తీ పురుషు సంబం ధాల్లో మాతృచ్భాయ అధికంగా కన్బడుతుంది కధానాయికలు తరచు తమనాయకులవై న మాతృ [పేమనే _పదర్శిస్తారు బడదీదీ యెంత స్నే హశీలినియో, [పేమమూర్లో పార కులకు పరిచయమే. సావి(తి, రాజ్యలవమ్మీ? కవములలత (వభృతులు ఈ గైేణికి చెందుతారు మాతృ మూర్తులు అణాల నారాయణి, భువనేశ్వరి, హేమాంగిని దయామయి విందువాసినివంటి మాతలను మరవజాలము, (పజ్ఞామూర్తులు విపదాసులోని వందన, పభేర్‌ దాబీలోని భారతి, శేష పశ్నలోని కమల, చర్మితహీన్‌లోని కింణ శ్రి వీరందరికి మంచి విద్యాబుద్ధులు గలవు; విదుమీమణులు. ఏరు సంఘ పునాదులనే కదలించగల విమర్శనా పాటవం గల (పజ్ఞా న్‌ ధురీణులు,

(29) శరద్దర్శనం శ్రర

వందన అంగ్యవిద్యా పారంగతు రాలు, భాంతి అభ్యు దయ ఆలోచనా పరురాలు. కమల ఆధునిక తాత్వికురాలుం కిరణ త్రయి నవీనయుగపు నాస్నికురాలు.

మరికొందరు నిదుషీమణులు

స్వామిలోని సౌదామినీ, భారతిలోని సుమ్మిత (శ్రీకాంతిలోని సునంద వీరంతా విదువీమణులే సౌదామిని నవనాగరిశ శిరోమణి సుమ్మిత ఆ స్వాతం_త్యానిక్రై కంక ణము కట్టుకొన్న విష్టవకారిణి సునంద వఏరిరువురకుభిన్న ము. ఆమె బాగా సంస్కృతము చదువుకొన్న విదుషీమణి ధర శ శీలిని ధరగ్దమున కై సర్వస్వం అర్పించగల ధర్శువీర, ఊం స్యాతం్యత్యం కంచె కావలసినది శితీణ అసి ఆ మెఅంటుంది. అమెను అమెతండి అలా తర్చీదు చేశఛాకు. అటువంటి ఉత్తమ శితుణ ఇచ్చినగాని లోకం బెగుపడదని శరత్‌ హాబు

కూరస్వభావులు

శరత్‌ బాబు ఊలయందు సానుభూతి యెంతదూావీనాా వారినందరిని జేవతలుగా చితించ లేదు. వారిలో [పజ్డా నూర్తులు, (_పెమమూర్తులున్నళ్లు (ఈూరస్వభావులున్నట్లు కూడా చిత్రించాడు.

పల్లీసమాజ్‌ లోని స్వర్శమంజరి, రాముని బుద్ధి మంతనం లోని దిగంబర, బోషడశిలోని నయనతార, మోశతదా, రాస మణి, కామిని వీరంతా అతి నిశ్చష్టులు, కపటులు, శూరులు, వీళ్ళలో తరతమ భేదాలున్నవి

ల. *రద్దర్శ న౦

శరత్‌ ప్మాతలను మనం మరొకవిధంగా చూడ చచ్చును. ఆయన ఆ పాతల్లో అధికంగా సమాన గుణాలు కన్పి_స్తవ్‌ అందువల్ల అయన అధికంగాగాక, స్వల్ప సంఖ్యాకుల మన _స్తత్వాలు, బాగా (గ్రహించి పాతఠచ్చితణ చేసినట్లు (గహించవచ్చును

(ప్రధమ శేణి - చర్మితహీన్‌ లోని సావితి, శ్రీశాం తలోని రాజ్యలవ్మీ ఒశేరకపు స్త్రీలు. వారి (మ అతి ఉదా త్తమైనది, లోకం వారిస పతితులంటుంది కాని చారిలో భోగంలీదు, త్యాగ మేం

ద్వితీయ కేశి - వరిలో స్వాభిమానం _పధాసగుణం. (మ ద్వితీయం జీవడాసులోసి పార్వతి, పథనిన్టైశ్‌. లోని పేమనళీని, బౌపనపిల్ల లోని సంధ్య, ఈ (శకేణికి చెందిన వారు. ఎట్టితుపానులోకూడా చలించని స్వాభిమానులు. అగ్ని గుండలోపడి వారు ఎలా అహుతవుకారో మనం క్‌బ్లార గాంచుళొం.

త తీయ శేణి - వీరు లతలవంటివారు, వ్‌ గాలి వేస్తే అఆ గాలికి జరుగుతారు దత్తలోని విజయ, గృహదహనం లోని అచల, చర్మెతహీన్‌ లోని కిరణ గ్‌ పుడిత్‌ జీలోసి కుసుము ఈ గేణిలోనివారు,

చతుర్ధ శేణి - హోడశి, అన్నదాదీదీ వలె (పాచీన సతీమణి నవవిధాన్‌లోని ఉపకూడా ఇంచు మించు ఈ ఇభాయలనే ఇన్నారుతుంది.

పంచమ శేణి - పార్వతి, సౌదామిని, అచల, త్యాగం

ఓ ఫోగం అభికంగా పొందగోరు తారు,

శరద్రర్శనం 22 ది

మష్టు కేణి - జీవచాసులోని చర్మదముఖి, బడగీదీ లోని సులేందునిభార్య శాంతి చరి తహీన్‌లోని సతీశ్‌ భార్య సరోజిని, ఈమువ్వురు పరోత్క-ర్ష (పకటించే (పమ దలు,

ఆభయం-కిరణ్మయి

కిరణ్థుయి గొప్ప విద్వాంసురాలు, అమె తా్క్కాాక శ్రి లపారం.

అభయ విదుషీమణి కాదుగాని, అమె సంఘాన్ని సూటిగా (పశ్నించే మాటలకు సమాధానం ఎవరు చెప్ప గలరు దీనికంతకు కారణం ఆమెను సంఫఘం నలిపి నాశనం చేసింది. అందుండి ఒక మహా అగ్ని ఆవిర్భవించింది అఆ అగ్నికి ఎవరు తాళగలరుః

సావి(తి.రాజ్యలక్ష్మీ

ఈ పౌళతళో సావితి-రాజ్యలవీ ఆ అధిక జనాన్ని ఆకర్షి సారు ఈ ఉభయులకు సాదృశ్యములు వాలా గలవు. ఓప్పలోను, అచారంలోనూ, జఉేవలోనూ, నిష్టలోనూ, వీరిద్దరూ సమానులే, ఇద్దరూ కులీన (వావ్మూణ విధవలే, వీరిరువురి హృదయా. మధ్య హైందవ విధివల ఆ జన్గార్టిత సంస్కా-రమునకు, సవాజ [(పణయ కాంతుకూ సంఘర్ష ణ జగుగును కళాదృష్టితో మూచిన సావ్మితి ప్నాత, రాజ్య లమ్మీకంటె తక్కువగా తోచును రాజ్యలమ్మీలో గల హృదయ వేదన, త్మీవత యీామెలో కన్నించదడు, దీనికి

లిం$ి శరద్దర్శ నం శారణం సావ్నితి తన జీవితాన్ని శ్యాగమార్గములో నే నడప బూనుళొన్నుది.

రాజ్యలవీ, తి రొట్టిది శాదు అమె ఆ్యాగిని, భోగిని యోగిని అమె కన్న్‌ కావాలి. ఇటు ఇహ సౌఖ్యంకావాలి, అటు స్వగమూ శావాలి ఈ రెంటిని పొంద యత్నించింది ఒకచా”ని విడుచుకొంకేుగాని ఒకటి లభించదు. ఈ ఇఅంటినీ పొందాలనే కాంత ఆమె నృాదయంలో నిరంతర సంఘర్ష్వ ణకు కారణమైనది అందుచేత అమె అధిక ఆదరణీయంగా, ఉజ్జ్వలంగా కన్పిస్తుంది

శరత్‌ త్రీ ప్యాతలను గురించి చిపిన చందపాల్‌ ఇలా (పశంసిస్తున్నారు.

“నేను చమూచినంతవరికు ఆయన రచనల్లో ఆదిరసం (శృంగారం) నాకు ఏమి కన్పించ లేదు. ఆయన సాహిత్యం సాంనోపాంగంగా చదధివినవారివల్ల విన్న బేమంశే, ఆయన ళీ ప్మాఠలన్నీ అపూర్వములని, అధిక నిగవాము గలవనీ. సహజంగా జొ న్నిగవాం గలవారు. మాతృరూపమున మానవ సృష్టి చేయదలచి విధాత వారినలా చేశాడు శర చ్చృం[దుడు ఈ సత్యాన్ని (గహించి ఊగి విశ్వజనీన ధర్మాన్ని ఆయన తన నాయికలలో జ% జ్రేగీేయమానంగా చితించాడు. సంఘంలోగాని, గ ఫవహాంలోగాని వారి ప్రభావం పురుషులపై న అధికంగా కన్సరచాడు. పభేగ్‌దాబీ విప్తవ కారుల్లో కూడా వారి (పభావం మనకు కాగా కన్పిస్తుంది. శృంగారం ఆయన రచనల్లో లేదని అనజాలము బహుకాల మునుండి? వంగసాహిత్యంలో ఉన్న హేయమైన శృంగారం

శరద్దర్శనం౦ 229 ఆయన రచనల్లో లేదు ఆయన రచనల్లో కామముకంయకె పేమ అధికం. పభేర్‌ డాబీలోకూడా (పేమ కటకు కత్తివెకూడా (వవహించింది సుమ్మిత, భారతి చి తాలు ఈ విషయంలో అపూర్వ సృష్టి ౫

ప్మ్నాతచ్మితణ ఒక యొకు, పాత నామకరణం ఒక యెత్తు. మన గురజాడ, అగ్ని హో లావధానులు, లుస్టైవ ఛానులు, కర్మ_టశాస్ర్రై? సౌజన్యారావు; బుచ్చమ్మా? మధురవాణి, జేర్ల న్నీ ఎట్లు సార్ధకములో శరల్‌ పలల ఉన్లకూడా సార్ధకములే.

శరత్‌ పతిభంతా శనీ పాత సృష్టిలో వున్నట్లు మనం గమనించుతాము అంలేకాదు. .్క పాతల నాను కరణంలోకూడా ఆయన మనోవై జ్ఞానికత్వము, కళాకశలము గాంచగలము పాతలపేర్ష ను ఒకసారి పరికించండి కుసుమ, పార్వతి, చం దముఖి విజయ, లలిత, విశ్వేశ్వరి, అభయ సావ్మితి, కిరణ్మయి, 'సురబాల, అన్నపూర్ణ, కమలలత, రాజ్యలవీ, . విరాజబహు, కమల, మనోరమ, భారతి, సుమి త, దయామయి, జగత్తారిణి, వందన మొదలగునవి అన్నీ సార్ధకనామములు.

ఆయా .్క ప్మాతలు కల్పితములు కావు. భారతీ యులువారు. వారి సంస్కారము భారతీయము.

శీకాంతలోని, అభయ, చర్మితహీన్‌లోని కిరణ్మయి? క్పశ్నలోని కమల ఇందుకు భిన్నము. అసలు కిరణ శ్రయే అభయ, కమలగా అవతరించినది,

280 శరగ్టర్శ్మనం

శరత్‌ శాబు సర్మిపదడాయకుడన్న సంగతి [గహించు టపసరము. ఆన్న దాదీదీని గురించి (శ్రీశాంతద్వారా శరత్‌ చెప్పుతాడిట్లా జూ

“నీమాట నేను మన్నిస్తాను అన్నదాదీదీయెడల అధిక (శద్ధాభ కలున్నవి నా జన శ్రగత సంస్కారము భారతీయ జూతిది ”

అందుచేతనే శరత్‌ ఊఊ సౌలు అధికంగా ఒకే మాదిరిగా వుంటారు. వారిలో సం_పదాయతకూ, నసంస్కా- రమునకూ సంకుల సమరముజరుగును. చివరకు సంపదా జయించును.

అపజయము గాంచిన ఈ అబలలయెడల మనకు ఆద రాభినూనాలు కలుగును.

పురుష పాతలు

“జ్తీవితానుభవం వల్ల నేను లెలుసుకొన్న సత్యాల్లో ఒకలి వమిటంశే, ఒకదుర్దుణమైనా "లేనివాడిలో ఒక్క సద్దుణమూ ఉండదు ” లింకన్‌.

శరత్‌ పాాతలన్నీ అధికంగా వ్యక్షిత్యంగలవి శాన అయినప్పటికి ఆయన పా తల్లో వేటినీ సాధారణవ్మాతల కింద జమకట్టి తోసిపార వెయ్య దగినవి కావు ఆప్నాతలు అశేష జన పతినిధులు గారు వారిచరి తలో అఆకర్షణశక్రి ఉన్నది. వానిలో మమత్వమున్నది వాసిలో గొప్పదనానికి ఒకవిజేవ కారణ మున్నది అవి సంఘానికి సంబంధించిన సజీవపా తలు. శరత్‌ లోని గొప్పతనమేమిటంకే తనప్మాతలు ఎంత చర్మిత సీనులయినప్పటికీ వాటిని పతనం పొందనియ్యడు.

సాంఘిక దోషనిరూపణలో అయన గొప్ప చిత కారుడు.

కరత్‌ ప్నాతల్లో కొన్ని, వ్య క్రిత్వాన్నికంకె ఒకే థోవకు చెందుతాయి. వస్తుచులోను, కొన్ని ఘటనలలోనూ ఇటులనే వుండును ఇందుకుకారణం ఆయన లౌ నెరిగినవ్య క్త లనే కొంచెంమార్చి ఆయన (గ్రంధాల్లో చృితించినట్లు మనం 'తెలుసుకొనగలం.

శరత్‌ పురువప్యాతలు అధికంగా ఒశీమాదిరిగా ఉందురు. వారధికంగా భుజబల సంపన్నులు, పతితులు, పర ఛ్యానపరులు, లోశంపోశడ తెలియనివారు ఈ విధంగా వింతగుణములు గలవారు,

281 *౪రద్దర్శనం

"జీఫ ,దిమ్మురులు, చంచలులు, బాధ్యతా రహ్‌ తులు, అతి భిడియస్తులు ఆ లవఠతె సహాజ లజ్ఞాన్వితులు* ఇటువంటివాగు మనకు అధికంగా గోచరిస్తారు.

వీలెన్ని సంవత్సరాలవారెనొ, పిల్లలవనలె వాధ్యతా రహితులు ఎవకో ఒకరు ఉండాలి వారిబానోగులు తెలప టానికి. వారు లత్యుహీనులు అయినా (వజాసేవాభిలామ కొందరకుంటుంది

ఆయన కథానాయకు లనేకులు తి అవరణలో ఉంటారు వారందరూ అతేని _పేమను శాంథీస్తాను గాన్ని అతను వారిలో ఏ ఒక్కరికి పేమ చిషి పెట్టలేని అసమర్థ డవ్చుతాడు అతని అసమర్థతత ఆథారంగా తీసుళొని, త్‌ చేయు తపస్సు, సేవ మొదలగునవి అద్భుతంగా చ్శితిం ఇాడు వీరికి త యెడల ఒకవలతణ జ్ఞానముంటుంది, ఏీరధికంగా ధనవంతులు

అయన పురుషప్శాతలలో కొందరు [_పఖ్యాత "బీ (ద్రిమ్మురులు అఆయనవంటివాేే ఆయన జీవితంలో అధిక భాగం 'ేళ్నదిమ శ్రీగా ఉండెను ఆయన ఒక _పఖ్యాత -బేశ (దిమ్మకి అలాగే ఆయన నవలల్లో _జేమ జూపు పురుష ప్మాతలందరు అట్టివాలే (310306, ₹802ఏడమ265 )

చర్నితహీన్‌లోని సతీశ్‌ 'దేశ్మగిము + శ్రీశాంత్‌. లోని శ్రీ, కౌంతుడుకూడా దేశ దిమ్ముగే. జేవడాసు సంగతి జగ్య్ల్పసిద్ధం దత్తలోని నలేందుడు విచేశాలకు పోయి వచ్చిన డాక్టశేగాని అతడూ "దేశ దిమ్మురే. గృహదహనం

(80) శర ద్ద రన ౦ 288 లోని సురేశ్‌ , మహిమ్‌లు ఇట్టివాశే పథేర్‌ దాబీలోని సవ్య సాచి చేశభక్తుడైన చేళ్మ దిమ్మ.

త్తీ వళశంవదులు

శరత్‌ పుకుమప్నాతలు అధికంగా 'ప్రీనశంవదు లే, చర్మితహీన్‌ లోని సతీశ్‌ గొప్ప శక్తివంతుడు, నాహపవంతుడు కూడా కాని సావితిని చూడగానే లతని సర్యశ కులు అంత ర్నిహితమగును

'శ్రీకాంతలోని యదునాధకుశార్తి తర్కాలంకార పండితుడుకాని అతని భార్య సునంద ఎదుట ఎందుకూ పనికి రానివాడు

గిరీశుని తమ్ముడగు, రమేష్‌ ఎంత న్వైష్కురు శ్రవోః అతని భార్య నే్‌లజ అంత నిపుణ స్త్రీ

పనీ నమాజ్‌ లోని రకేేష్‌కూడా రమచే పరాజితు డయ్యాడు

ద్శంళోవి రాసవివోరి ఎంతో లౌక్యుడని జేరుగాం చాడు. అభము శుభము ఎరుగని ఆడపిల్ల విజయచేత పరా జయంపాందాడు,.

ఇట్లా శర త్సాహిత్యం అధికంగా ఆం విజయగానం చేస్తూఉంటుంది

శరత్సాహిత్యవాంతా పరికిస్తే ఊఊ! లొంగని ఒశే ఒకవ్య క్రి కనిపించును అతడు శేష పశ్నలోని రాజసిం హుడు కమల తన (పతిభాయు క్రులచే పత శిరో. ందరినివశం వదులను చేసుకొనెను గాని, రాదసింహుని మ్మాతం వళం నదుని చేసుకో లేకపోయింది.

184 *రద్ధర్శనం౦

వజీక్‌చాబీలో గొప్ప వీపవకాగుడుగా, ఉక్కు మనిపీగా దితింప బడిన సవ్యసాచికూడా సుమి తకు వశం వదుటే

-జీవదాసు, సతీశ్‌ , శ్రీశాంత్‌ , ఇందనాథ్‌, సవ్య సాచి, ఏరంతా సాంఘిక విప్లవకారులు, జు లోగల ఉజ్జ్వల ఛావోవాసకులు

"'జీవదాసు, సురేందుడు, సతీకుడు... (శ్రీకాంతుడు వీరంతా పాధీన జీవ్రలు అకర తాలు

స్వామిలోని ఘసశ్యామ్‌ (శ్రీశాంతిలోని సునంద్‌, విిపదాసులోని వ్మిపదాసు పభేక్‌ చాబీలోని అపూర్వ శకాబు, ఈ నలుగురు స్తూర్వాచార వరాయణులుగా చితింప బడ్డాప

అందులో అపూర్వుడు, మాటల్లో వేగాని ఆచరణలో ఒట్టివాడు మిగతా ముగ్గును పూర్వాచార పరాయణులే గొక్క వారి పూర్యాచార పరాయణతలో గొప్పదనాన్ని రచయిత ఉగ్గడిస్తాడు. మనకూ అట్లానే తోస్తారు.

లోకవ్యాపారమున కుశలురు, కూరులు, కపట "వేష ధారులై న వ్యక్కులనుకూడా, ఆయన అతి నిపుణతతో వితిం వాడు,

పల్లీ సమాజ్‌లో౨ వేణీఘోపాల్‌, ాపన పిల్లలోని నోలోక ఛటళ్ళీ , దత్తలోని రాసబిహోరి, హోడశిలోని జనార్దన రాయ్‌, శిరోమణి, వైకుంగుని వీలునామాలోని గోకుల్‌, జయలాల్‌, 'శ్రీకౌంతలోని అభయభర్త, (వభ్యుతులు,

శర ద్ద ర్గనం౦ కిల్‌ శరత్‌ ఫుషమప్కా తల్లో. సల్లీసమాాజ్‌లోని కమేశ్‌ , చర్మితహీన్‌లోవి ఉపే్య్యదవాబు విపగాసుళోని విప చాసు, "శేష్మపశ్నలోని ఆవుపొబు, వు థీరోదాత్తులుూా కన్బడు తారు రమేను, విపడాసు, ఆదర్శపుగుుములుగా -కూడ్రా కన్పడుతారు ఒకరు అధునాతస సమాడమునకు చెందిన వారు మరొకరు, సనాతన సభ్యతకు చెందినవాశు శరత్‌ ఫుకుషపా త లందరిలోకి ఆమ చాబు (రేష్లడు ఆయన ఎంత స్థూలకాయుడో అంత విజాలహృదయుడు, గొప్పసంస్కారి. ఆయన అధునాతనాలను సనాతనులను కూడా ఒకేరకంగా గౌరవంతో చూడగలకు అందరిని ఆదరించి, అభిమానించి, అఆనందించగలడు. “డి 10018 1687018 10 ౧8 శం౧026 468 ₹156 8న 6 10006409 18 1౧ 018 ఏండగ ఎ శచడి3168 సమస్తము జివ్వావె నే ఆధారపడి ఉన్నది నాలుక స్వాధీనమై తే నరలోకమం తా స్వాధీనమై ఉంటుంది జిప్వాను స్వాధీనములో ఉంచుకొని, అందరిని అలిం గనము చేసుకోగల ఉత్తమ సంస్కారి ఆషువాబు శరత్‌ బాబీ ఆమభఛాబు అంటారు కొందను కొనో శాదో అలో చించండి,

అర్‌ బాలపాత్రలు

శరత్‌ శిళుహృదయాన్ని అవేక కధలలో వర్ణించాడు, “రామునిబుద్ధిమంతనం' హరిచరణుడు” *“వాల్యస్నృతి శజ్టీస్సు ఫలితం” “నిష్భుతి “క్పీమాంగిని మొదలగునవి ఇందుకు నిదర్శనం బాలుర మనస్తత్వాన్ని చి తించుటలోకూడా జాగుచాగనివీంచుకొన్న మహాధాగుడాయన.

అయన ప్యాఠలు, ఈ లోకానికి సంబంధించినవే. వివిధ వయస్సులలోని బాలుర మన _స్పత్యాన్నికూడా ఆయన విన్నాణముగా చితించాడు. వారి బాల్య చాపల్యం, ఆట పాటలు, అల్లరి హంగామా, హరము, వారి అశలు, అభి లావలు, అన్నీ కళ్ళకు కట్టినట్లు కమనీయంగా ఆయన రచ నలలో గాంచగలం.. శ్రీలను ఎంతసానుభూతితో చిితిం చాడో. వాలురకుకూడా అంత సానుభూతితోనే చితిం వాడు

శరత్‌ శ్రీ పురుష ప్యాతలలో ఒకేరకం, (2190201 టం6) మనకు కొంతమంది కన్పిస్తున్న క్షే 'చాలప్మాతల లోను గలరు, కొన్ని సూత్మ భేదాలు ఉంశు ఉండవచ్చును.

హేమాంగినిలోని కృష్ణుడు, అభాగినీ స్వర్షంలోని కంగాలు, వరిచరణ్‌ లోని గురుచరణుడు, బాల్యస్థ కి లోని గడాధరుడు, దత్తలోని పరేళుడు, కాశీనాధ్‌లోని శాళీనాధుడు, ఒశే శేణిలోనికి వస్తారు ఏరెట్టి ఆపదలలో నైనా, కష్టసుఖాల్లోనైనా నిర్హిప్తతతో ఉంటారు, పన్నె_్తి పల్క-రు, శాంతి స్వభావులు, సరళ హృదయులు, "

శరద్దర్శనిం౦ 287

మరొకరకంవారు - ఏరు శేవలం వైన పేరొలన్ని

వారికి భిన్నులు వఏీరి వారము, హంగామూ, చాపల్యం,

మొదలగునవి చెప్ప శక్యముకానివి. రామునిబుద్ధిమంత నం

లోని రాముడు, శేసుఫలితంలోని గయారామ్‌ మొదలగు వారు.

ఏశేగాక, ఇంకా ఉన్నారు చాల్యదశలోని "జీవ డాసు, పార్వతి, శ్రీకాంత్‌ + ఇందనాధథ్‌ _పభృ్ళతులు,

ఈ (శేణీ విధాగాన్ని విడిచి ఇక వ్యక్తి పరంగా చభూడాం. హేమాంగినిలో మాతృహీనుడగు కుడు దికూమొక్కూ. లేక తన సవతిసోదరి ఇంటికి వస్తాడు ఆమె అతన్ని దయాడాథ్నీణ్యాలు లేకుండా చూస్తుంది. చివరకతడు అమె తోడుకోడలు హేమాంగినిలో వాత్సల్య భావం ఉన్నుట్లు గహించి, ఆమెను తల్లి గా భావిస్తాడు

హేమాంగినికి జబ్బుచే స్తే ఆమెను చూడటాసికి ఆతురత పడతాడుగాని, గడపదాటి లోనికి రావటానికి సంశయిస్తాడు అప్పుడు హేమూం'ని కృన్లుని పిలిస్తే ఎక్కి ఎక్కి. వడుస్తూ, *నీకు శీతలజ్యరమని డాక్టరు చెప్పాడటగా” అని అంటాడు అంళటితో ఊరుకోక *మా ఉోరు బేవత మహా సత్యచేవత అక్కా పూజచేయి స్తే సమస్త రోగాలు పోతాయి చేయించరాదూ + అంతటతో అమె అతన్ని దగ్గరకు తీసుకొని నయమైన తర్వాత చాటుగా పూజచేసి రావటానికి నిన్ను పుపుతాతే ఒక్కడివే వెళ్ళిరాగలవా” అంటుంది కళ్ళు తుడుచుకుంటూ. “ఓ ఒక్క- గంతుమోద వెళ్ళివస్తాను. ఇవాళ ఒక రూపాయి ఇవ్వు అక్కా-!

208 ౪రద్దర్శనం కే పొద్దునే పూజచేయించి (పసాదం 'తెన్నాను అది తింళు చాలు రోగంకాస్తా ఎగిరిపోతుందిఅంటాడు ఉత్సాహంతో. “అయితే శేపువచ్చిన తర్యాత నిన్ను వాళ్ళు కొడితే అంటుంది వాళ్ళు అంకు ఆమె అక్క- ఆమె అంతటి చే. “కాడి తే కొట్టారులే, నీరోగం నయమవుతుందిగా” అంటాడు,

“శేనేన్లా నీకు అయినదానను కాదు కడా? నేనంకు నీకు ఇంత్మ పేమ ఎందుకురా బాబూ ” అంటుంది 'పఫీమాం గిని ఈ (పశ్నకు అతడు నవమి సమాధానము చెప్పగలడు! పఫోయినళల్లిని ఆమెలో చూచాడు *నీ రోగం నయమివు తుందాఅక్కా ౯ అసి ఎంతో దిగులుపడళాడు ఇట్లా వారిద్దరిసంఛామణ సాగుతుంది ఆ దృశ్యం సరి _స్పే ఎంత కఠి నాత్డునకైనా శ్‌న్ను చెమ్ముగిల్ల క వనూనదు

అభాగినీస్వర్లంలో అభాగిని, అతడు కొడుకు కంగాలు వీరి జీవితాలను అతి కరుశాజనకంగా చి తించాడు శరత్‌ బాబు కంగాలుకు, కృష్ణుడుకి అనేక పోలికలున్నవి. వీరిద్దరూ శాంత స్వభావులు, బిడియస్తులు కాని కృష్ణునికంయె కోంగాలు నోరు మెదపటంలో కాస్త అధికుడు

అతనికి తల్లియందుండే (పేమ అధికం అంతా కృష్ణునిమాదిరే తన తల్లికి జ్వరంవస్తే మందూ, మూ-కూ ఇచ్చేవారు. లేకపోతే గ్లాసుకాకట్టువెట్టి మందు తెస్తాడు. అమె చనిపోతూ చెపుతుంది “నన్ను పాతి పెట్టకుండా దహ నంచేన్తే నేను స్వగన్లానికి పోతాను. అ విధంగా చేయ వలసింది” అతనూ ఆతని తర్మడి, వారి ఇంటిముందున్న చెట్టును దహన క్రియకు కొట్టుతూఉంకే జమా౦చారు మనిషి.

+ళరద్దర్శనం వీ్రి$

వచ్చి. అటకాయిస్తాడు, వాని తర్మడిని ఒక అెంపవకాయ వేసాడు ఈ చెట్టు మాఅమ్మ వించింది-మాది అంటాడు కంగాలు ఈ సంగతే జమోి౦డారు దగ్గరకు వెళ్ళి “మా అమ్మ సన్ను దహనంచేయమని వెవ్పీ చనిపోయింది ఇంకె వరినైనా అడగండి బాబుగారూ నామాట అబద్ధమేమో అందరితోనూ చెప్పింది ” అని గద్దదస్వరంతో అంటొడు. ఆ తల్లిని సర్లానికి పంపటానికి ఎన్న తంటాలు పడతాడు కాని వమా (పయోజనం 'లేశిపోయింది. అతనిమాట నిని పీంచుకున్న వ"శే లేరు అతని తిల్లితప్ప అంతా దయా దాఖీణ్యము లేని పశువులని ఈ రెండుగంటలలోనూ, అతము అతనితిల్లి దహన (క్రియ్మక్తై 'చేసినక్ళమీలో [గహీం చాడు

చివుకు ఆ అభాళ్యకు అతని తల్లిని సమాధిచేసి దానిపైన ఒక చిన్న శాస్థ్రముంచి చానికి నిప్పంటించి డాని లోంచి పా గవస్తూంశకు ఆ పాళలోంచే అతని తల్లిస్వర్హానికీ పోతున్నట్లు భావిస్తాడు బహు కకుణాజనకంగా ఉంటుంది ఆ దృశ్యం

అ మాతృహీనుల మాతృభ_క్రిని మహోన్నతంగా చితించాడు శరత్‌ కాబు.

గచాధకుడు, హరిచరణుడు ఒక ఇణికి చెందినవారు వీ రిద్దరూ నౌకర్లు ఏకు ఒళ్ళు చాచుకోకుండా ౨ పాటలు బాగా చేస్తారు అయినప్పటికి వారు యజమానులళో కాధ పడవలసివస్తుంది కాని మసస్ఫులో ఈపణాాతంకూడా అను శోరు ఓర్పులో వీరు ్త్రీనుః భూచబేవిని మించారు. తమ

వ్రీశ0 శరద్దర్శనం౦ యజమానుల ఎడల ఎంతో భక్రితో ఉంటాకు వాళ్ళు తన్ని తే కాలు నొచ్చింబేమో అనుళొనే స్వ్యామిభ _క్రిపరా యణులు

ఏరి స్వామిభ క్రి చెప్పశక్యంకానిది,

ద_త్తతో పళేళుడు ఒక విచిత వాలప్మ్శాత. వాల ప్మాత లందరిలోకి చిన్నవాడు బహు అమాయకుడు నల్లని వన్నీ. నీళ్ళు, తెల్బవివన్ని పాలు అనుకొనేవాడు. అవు దూడను నోకుతూఉంకే అటు ఆదూడా, ఇటు ఈ హాలుడు పాంబే అనందం అంతా ఇంతా కాదు. ఈ విజాతీయ బంధుత్యం ఎలా అలవడించో అతని అమాయకపు మాటలు, చేష్టలు, మవకు నవ్వు, అనురాగము కలిగిస్తాయి

కాళీనాధుడు ఒక వింతపబాలుడు. చదువు సంధ్యలు తప్ప అన్యమెరుగడు. పుస్తకాలను, (పకృతివి, 'బేవుని ఆరా ధించుటలో అతనికి సాటివారు లేరు కాశీనాధునికి మరొక ఆలోచనగాని, పనిగాని, ఉన్టైశంగాని, ఉన్నట్లు కన్పడదు ఎంత కష్టమైనా భరించగల గుండెనిబ్బరం, ఆ ఒక్కడిశే ఉన్నది

శరత్‌ బాల ప్యాతల్లో ఇతడు అంతరు ్రఖుడు

ఇక్‌ ద్వితీయ గైేణికి వద్దాం రామునికి, గయాళాము సీకి అనేక పోలిక లున్నవి అల్నరిలోను, ఆగడములోను, తమను వాత్సల్యంతో సాకినవారియెడల మాతృ భావముతో 'మెలగటంలో వా రిద్దరు సమామలు ఆ అనురాగంలో వారిని అపూర్వులుగా చ్మితించాడు. శరచ ఏందుడు. ేమ (పపావం మహోన్నతంగా లోకానికి వెల్లడించాడు.

(81 శరద్దర్శనం శ।

ఈ కాము, గయారాములలో సాదృశ్యంతోపాటు, భేదంకూడా ఉన్నది. రాము?) అల్లరి అంతా బయటవారి మిదనే అతడంశేనే హడలుఆందరికి గయారాంఅల్ల రంతా ఇంట్లోనే

రాముకు తన వదినగారికి జబ్బుచేసినప్పుడు *మా వది నకు వెంటనే నయంచేయకపోతే నీ అస్పతి ఎగింపోతుం దంిటాడు డాక్టరుతో అతడు ఎంత అల్లరిచేశేవాజై నా, మాతృహీనుడై న తనను తేల్లికంకి ఇనుమికి[లిగా. వెంచిన వదిన నారాయణేిని చిన్న మెత్తు మాట అనడు అమె అంశ (వాణ మిసాడు.

రాముకు ఒకనాడు రావిమొక్క- పాతి పెట్టితే నారా యణితల్లి వీకివేస్తుంది ఆమెకూ, రామునికి ఆరుంఠాతిక పచ్చగడ్డి వేస్తే భజ్ధమంటుంది. అప్పు డీతనిని ఓదార్చు టకు నారాయణి ఇలా అంటుంది

మంగళ వారం రావిమొక్క_ ఇట్టి లే, ఇంటి వెద్ద వోడలు చచ్చిహోతుంది ” అప్పు డతవు రెంకుచేతులళోనూ ఆమెను చుట్ట వేసుకొని, అట్లయితే పీకిపాలేస్తే ఆ దోషం వోతుందడా 1 చెప్పవు వమమా వదినా” అంటాడు రాముని లల నిమురుతూ ఆమె అంటుంది

“నాయనా రామూ, నేను చచ్చివోతే నీవు ఏమి చేస్తావురా * “వమిటమాగు అట్లనగూడ దంిటాడు రాముడు,

రాముడు జామకాయలు కోస్తూఉంకశు నారాయణి తల్లి వఏమోఅవేటప్పటికి జామకాయ విసిరివేస్తే అది నారా

ల్లీశలీ *౪రద్దర్శ్గనం౦ యశణికి తగపలుతుంది. అ బెబ్బతో అఆమెగ్శిరున3రిగి [కింద పడిసోతుంది

అందుకు అతను ఎంతోబాధపడతాడు. ఒక జూము కాయ తీసుకొని తలకేసి ళొట్టుకుంటూ వదిన కింత బెబ్బ తగులుతుందా *? ఇంతకాధ ఉంటుందా +! అనుకొంటాడు. వదినకు ఎంతటబెబ్బతగిలిందో, అంటూ అజే అవేదన, అహౌలుని ఆవేదన అతి కరుణాజనకంగా చృతించాడు.

ఇక గయారా ంసంగతి ఇతడు రామునికంచు వయ స్సులో వద్ద ఇతడుకూడా మాతృహీనుడే. పెదతల్లి పెంచు తుంది ఈ బిడ్డను ఆమె వె నం్తతడు చేసేహరం ఇంతాఅంతా కాదు నానాహింసలు పెట్టతాడు తనకు కావలసిన టేదో వేసి పెట్టలేదని అమెనుబాగా కొడతాడు

ఇఅాల్యస్నృతిలో సుకుమార్‌ అనే క్మురవాడున్నాడు. “ఇంటిపేరు కస్తూరివారు ఇంట్లో గబ్బిలాల కంపు' అన్ను ట్లుంటుంది అతని పేరు,

ఈ సుకుమార్‌ చేసే అల్లరి అంతాఇం తాకాదు. ఇంట్లో ఆాతగారిని ముష్పతిప్పలు వెడతాడు

రామునివలె ఇతకూ అఖరుకు బుద్గిమంతుడవు తాడు. ఇక చేవదాసు సంగతి ఈ చరి తపసిద్టీని సంగతి చెప్ప నవసరం లేదు బాల్యంలో అతనుచేసిన అల్లరి అఘా యిత్యాలు అంద 8గిన వే,

పార్వతీ "బీవడాసుల బాల్య మతి చాగా చేవ జాసులో చి తింపబడినది. అది చిన్న పిల్లల మనస్తత్వాన్ని "ఇలియచేస్తుంది.

శర ద్ద ర్గనం౦ కి40

ఇక పార్వతి సంగతి. శరత్స్‌ సాహిత్యమంతటామనకు

కనపడే ఆడపిల్ల ఆమె ఒక్కతే ఆడపిల్లల మనస్తత్వానికి ఆమె నిదర్శనం.

"జీవదాసు ఒకనాడు కొట్టినందుకు, అతని తండితో చెపుతుంది. అటుతర్వాత యింటికివోయి. పడుకొని వడు స్కంది హా

ఒకనాడు కేవదాసు వెవరు బె త్తముతో కొట్టితే వెంపమిోద తగులు తుంది అది వీమిటని అడిగితే పంతులు గారు కొట్టాడని వాళ్ళ నాయనమ త్రో అబద్ధం అడు తుంది,

ఆమె అనాటి మన_స్తత్వాసికి మరొక మంచి నిద ర్శనం-బేవదాసు దడాచమనసని ఇచ్చిన మూడు రూపాయలు సాతానులు పాటలు పాడినందుకు ఆ ముగ్గురికీ మూడు రూపా యలు ఇచ్చి, మికు భాగాలు కుదిరినవా అని అడగటం, "బీవదాసు రూపాయలు వమిచేశావని అంశు, సాతాకులకు ఇచ్చానని చెప్పటం అన్నీ ఇచ్చావా అంశే, “అయ్యో ముగ్గురుండె. మూడూ ఇవ్వకపోతే భాగాలు ఎట్లా కుదురు తవి* అని ఆమె చెప్పటం చూ్తే అమె అమాయకత్వం బోధ పడుతుంది.

ఆ డబ్బా ఇగ్చినందుకు, జీవదాసు కొట్టనందుకు ఉబ్బిపోతుంది. “నన్ను నీవు కొట్టతావన్నా లే సాతానులు అంటుంది, *చా. తప్పు చెయ్యక వో తే ఎందుకుకళొడ తాను అంటాడు బేవదాసు జేవదాసు అన్నమాటలు ఆమెకు మరింత సంతోషంకలిగించాయి, అతని ేనుకుఇది పమాణం, ॥

244 శరద్దర్శనం౦ం

వా రిరువురి బాల్యదశ బహు మనోవారంగా చిితిం చబడినది బేవదాసులో

బిందుగా రళ్చాయిలో అవ్బాయిగాదు కనపజేది, చిందును కన్నతల్లి, కళ్ళను కన్నులేల్మి

కబాపనవీల్ణలో వల్లకాదు కనపటేది, కులీన కావా ణుల అవాంకారం, "

(శ్రీ కౌంతుడు, ఇందనాధుడు, వారు జీవికాజీవులు, నరనారాయణు లంటివారు కృస్ణార్టనుల వంటిది వారి సంబంధం

చాలపా తల్లో మనకు అద్భుతంగా కన్పించేది ఇంద నాథుడు శరత్‌ రచనల్లో “శ్రీకాంత ఎంత గొప్పదో తౌంతలోని ఇం్యదనాథు డంత గొప్పవాడు అ నవల అభిమానపా[తమైనశ్లు ఈ పాతకూడా. అతడు శ్రీశౌాంతు నకు సచివుడు, సారధి గురుడు దై వము అన్నీ శరత్చాహి త్యములో ఈ పాత అహూర్వసృష్టి శరత్‌ సృష్టిలో ఇది సర్యో _త్తమమని బిపిన చం దపాలు ఉరొానా్నాడు.

ఇం దనాథుడు అలిసావాసం శలవాడు బల పరా (శ్రమం కలవాడు _పెకి పోకీరిగా శొంశబుకోణంగిగా కన్పడు తాడు వాస్తవంగా అతడు కుసుమకోముల హృదయుడు. పరదుఃఖాన్ని పటాపంచలు చేయటంలో అతనికి అతడే సాటి శారీరక నై తికబలాల్లో అతడు అద్వితీయుడు.

అనాధ శేతయైన పసికాలుని శవమును కాకులు గద్దలు, కుక్కలు, నక్కలు, పీక్కుతింటవని కరుణాకాత ఈరుడై. అశవాన్ని. చేతులారా తీసుళొని మరొక

శరద్దర్శనం £4$్‌

వోటికి మరలించటం, అన్నదాదీదీని అక్కగా భావించి ఆమెకు అనుకంపన పృాదయంతో సహాయంచేయటం ఇంకా చీన్నో వున్నవి- అతని హృదయ మాధుర్యాన్ని 'అెలిపే ఘటనలు,

చాల్యములోనే అతనికి తాత్విక చింతన అలవ డింది

ఇం దనాధుని బాల్య చాపల్యం, విధిని పే.ఛాలను పాటింప కుండుటలో గొప్ప ఆకాంతు, నిషిద్ధ కా ర్యాన్ని బహిరంగ పరచుటలో నిపథోపాయా న్వేషణం, ఇవన్నీ బాలుడైన (శ్రీకాంతుం ఆకర్షించినవి. అంతకంయకై అతని నిర్భయం, దయాదావ్నీణ్యాలు

వీరిరువురు పడవమిద చేపలుపట్టటానికి వెళ్ళటం, పాను మం తాలుకొరకు (వయత్నించటం, విషజింతువుల కాటుకు విరుగుడుగా ఓవధుల అన్యేమణ క్రై పర్యతారోహణ చేయటం, ఈ బాల శ్రీడలన్నీ బహుకమ్మృ్మంగా, శాం తలో చి తించటం మూచి చకిశులం కాగలం

నారీర్‌ మూల్య = స్రీ విలువ *ప్రబూక సత్యం కఠతరోహ్యుంగనానాం దోషోస్తియో నా చరితో మను_ష్యైః క

“శ్రీ విషయములో మానవులు ఆచరించని దోవం వలచైనా ఉన్నదా నిజం చెప్పండి ”

--వనాహమిహిరుడు.

'జీవ్రనిపేర, నముతముపేర, నీతిజేర్యు అఆచారముపేర ఇంకా యెన్నో పేర్గతో .ి అధోగతి చేశాడుపురువుడు,

శాసనములు, సకల [గ్రంథములు ఛఫురువ్వుని దృష్టిలో పెట్టుకొని రచింపబడిన వేగాని ఆ పురుషులను దృష్టిలో పెట్టుకొని రచింపబడ లేదు.

ఆను ఇరించి సరగ” ఆలోదించినవారు లేరు. ఈ జగ ద్వ్యాపారమున ఆ వనంబంధమగ ఆలోచనకూడ ఒక విషయమని ఆలోచించినవారు అంతకంకేేు లేకు

మాతృస్వామిక కుటుంబము పోయి. వితృస్వామిళ కుటుంబము. వర్పడిన వీమ్శుట, శ్రీ పురుషునకు కేవలము హానీస అయినది.

ఈ సంగ తే సర్వ ఇా్యస్త్రుపారంగతులు పత్త్సపాతరహి తులగు వేలూరి శివరామశా(స్ర్రిగారు కృతి అనే కథలో ఇట్లా చెప్పారు

“అప్పుడు ఆడుది సగము తల్లి సగము తండి, అమె ఈన జీవివైక పురుషునితో పాటాసణెను, అమె నగ్న శిలా

శరద్దర్శన్‌౦ లీ?

విగహమువలె గంభీర అగ్నివలె సుందరి చం దుని వలె రమణీయ గాలివలె స్వేచ్చ్భాచారిణి త్‌న యిచ్భయే, సవా చరుని వరించును తేన కష్టము లేనినాడు పురుషుడు విగాచము

“్పప్పూ డిది మారినది. అచట నిపుడు అడుది పురు పేచ్చ యను చెెంసాలలో దొంగ”

య్‌ తిర్యగ్టంతులన లె మోమెద్దలు గాకవోవుకు గాక వారు పురువుని మోతవానికీకూడ (పతిబంధకమని, శామిసీ కాంచనములను విడిచినగాని మోశతము పొంద ఏలు 'లేనన్నారు

పాత్మివర్య మహ తాన్ని జఉర్కొంటూ కక అజే ఇఉేడుగడ అన్నారు.

పతిసేవ మున్నగు ఐహీిశములందు అమెను [_పవేశ ఇట్టారు

ఇంతటితో ఆగలేను పురుషునిబుద్ధి. సృష్టి స్థితి లయ శారణ భూతమైన అదిశక్తిని పుుుషరూపమున ఈశంరు డుగా చితించాడు. పరాశక్తి జగనాాత , అను మాటలు మరచాడు

యాబేవీ సర్వభూ లేము నారీ రూపేణ సంస్థితా” అనే వాక్యమం "జీవిరూపముగా భావన బోఫంచుతు-.ది.

సర్వ భోగాలను రాజ్యమును త్యజించిన లోక కభ్యాణ శారుడగు బుద్ధభగవానుని బోధలలో మినహా (వపంచ మళము లన్నిటా ళీ పాపిప్టీ రాలు, నరకహేతువని నిస్సం థఫోచముగా నిరూపింప బడినది

కీశకీ శరద్దర్శనం

బై చిల్‌లోని ఆడాము అవ్వలకథ, శ్రీ యే పాపాని కంతకూ కారణమని చెప్పుతుంది

మహ శైదీయ మతములో వారిఘోషపాపద్ధతి, ఒక్క-పురు వుడు వెక్కు- స్రీలు 'సెంద్రాదుట యేమి. చెప్పుకో వేరే చెప్పనక్కర లేదు

సివి తమైన ఈ కరభూమిలో తఆొంచులకు ఆస్తి పాక్కు.లు అసలే లేవుగదా

మన పాత్మినగ్యము పరిలోకాలవరకు (పాకిహాయినది. పురుషుని చితివై మరణించినగాని స్వర్గము లభించదు తీ మరి పురుషునకో! మగువల కొళధర ము. మగవారి కొక ధర ము అందుచేత నే-

“మానవులు చేసిన అపభారములు అన్ని టిలోకిక్రీల యొడల చేసిన అపచారమంత పళు పాయమైనదీ, అమానుష మైనదీ, పతన హేతువై నదీ, మరొకటిలేదు * అని మనజాతి పీత మహాత్మ డన్నాడు.

శ అంకే ఎవరు 1 నీవు యెక్కడనుంచివచ్చావు 1 ఆమె గర్భమునుండి యేగడా

త్‌ెంకు నిన్ను నవమాసములుమోసిన కన్నతల్సి , నీసోదరి నితనయ నీ కష్టసుఖాలలో, కలిమి లేములలోసగ సాలు పఫంచుకొన్న సహచరిణి, సవహాధరి శ్రీం అర్ధాంగి స్‌సగ భాగము నీచము, సగథాగము ఉ త్తమమా 1ఇది ఆలోచన లేని సంగతి, అరిష్టకరమైన విషయము, అధోగతికి ఆల చాలము ఆమె నరక చ్వారముకాదు, ॥ స్వర్గధామమునక్కు,

(08 శరద్దర్శ్గనం౦ కఫ చేశ్చు -జీవదూత, ఇాంలిడాయిని, సుఖ్యపదాయినిి త్యాగ సూూర్చి గృహటదేవత, మాతృమూర్సి,

“వినా నారీ నిష్ఫలం లోకరరా( త” జు శ్రి లోక య్యాత నిషృలమని గుం్తి ౦చాలి.

రామమోహనరాయలు మొదలు విశ్వకవి బరకు- ఊంకవె. కొంతవరకు కృషి. చేసినవారు ఎందరో గలబు.

అందరూ ఒకయొత్తు అగస్త్యుడు ఒకయెత్తు అన్నట్టు ఊలచెడల సానుభూతి, వారి విలువ తెలిసిన శరత్‌ వంటి రచయిత భారతభూమిని ఉద్భవించ లేదనుట అతిశయో క్రి గాదు. శరత్‌ రచనలలో ఊత లధికము వారిని పెళ్కు రూపాలతో చి తించాకు. అందులో అధిక నానుభూతితో రచించాడు స్త్రీల హృదయ సౌందర్యాన్ని ముక్తకంఠంతో గానముచేశాడు ఆశిల్పి, క్రీహ్బృదయాన్ని (గహించిన గొప్ప రచయిత. మానవచరిత దష్ట ఒక్క శరత్‌ బాబే, ఆయన రచనలన్నిటా ్తీప్యాతలకు ఒకప త్యేశత్యఉింటుంది. శ్రీ ప్మ్నాతచితణలో ఆయన యీ రచయిత అందుకో లేని అవధుల నందుకొన్నాడు లిందుచేతనే ఆ పాతలు మన హృద యాల్లో శాశ్వత స్థానాన్ని పొందు తాయి ఆ పాతల నెంతో ఉదా _త్తముగా చ్మతించా డాయన.

శరత్‌ కు స్తీల యెడలగల గొప్పసానుభూతికి క్రీ విలువ అనే పరికోధన (గంథము (ప్రబల నిదర్శనము

(పపంచ (పాంంభ మునుంకీ ఎీశ్రకి వరర్తు జ్‌ స్థితి గతులు యెలిఉన్నవో దీసీళ్టో వి డించాడు

ఓర్‌0 +శరద్దర్శ వం

తీ యెడల (వపంచములోని నాగరికులు, అనాగరి రికులు నెటివరకు చేస్తున్న చౌష్ట్యాన్ని సోదాహరణముగా చ్మితించాడు.

శః ఫురువుదు తగురీతిని గౌరవించుట లేదని, అమెను మాతగను, సోదరిగను, భార్యగను, గౌరవించవల సినమౌార్లాన్ని బోధించాడు

ఈ [గంథము మొట్టమొదట యమున అనే ష్మృతికలో 1918 (పాంతాన తన సోదరి అనిలాబేవి ఉకుతో శరత్‌ సాబు (ప్రచురించాడు,

తరువాత అది పుస్తకరూపమున (వచురించబడి బహు ఎశంసల గాంచెను ఈ ఉ_త్తమ్మగంథము నేడు వెక్కు-రు అనువదించిననూ మొట్టమొదట అనువదించిన గౌరవము దిగవల్లి శేషగిరిఠావుగారికి దక్కినది. దీనిని (పకటించు భాగ్యము జెరయిటీ వజన్సీకి కలిగినది.

విలువ విలువగశ్తు సాహస మెపరి కున్నది +

“అగస్త్యుడు ఒక్‌ యెత్తు, ఆయన కమండలము పక యెత్తు” అన్నట్లు శరత్‌ రచనలన్నీ ఒక యెత్తు, ఇది ఒకయెత్తు

శరత్‌ బాబు రచనలన్నిటికి ఇది పాతిపదిక,

ఉ& మత్త రాలు

“జగ్యత్పప్ట సృష్టిలో అంతటా లీవమైఉండి కని సీంచనటుతే, రచయితకూడ తన రచనలో లీనమైఉంటాడు శాస కనిపించడు శనిపించకూడదు;కూడాను ఇది సాహిత్య ధర్మము " చ్‌

శరద్దర్శనర లి్ర్‌1

వ్యాసాల్లోను, జూబుల్లోను రణయిత స్పష్టంగా కన పడ తొడు. ఆయన జీవిత దృక్పథం మున కధికంగా వీటిల్లో కనిపించును.

ఆంగ్ష సాహిళ్యంలో కవుల ఉత్తరాలు, (_ప్రముఖాల "లేఖలు అనేకం కలవు

మన తెలుుళలో చలం ఉత్తరాలు తప్ప వేరే లేవు

శరల్‌ కాబు ఉత్తరాలన్నిటిని అధిక [శమచేసి (వేం (దనాధ్‌ బంధో్యోపాధ్యాయ (పచుకంచాడు.

ఆయన ఉత్తరాలు (వాసిన వారినందరిని గురించి పరిచ యముకూడా (వాసి దీనికి మరొ శోభ తెచ్చాడు సంకలన కర్త

అయన ఉత్తరాలు ఆయన జీవిత రచనకు అమూల్య ఉపకరణాలు. రంగూన్‌ నుంచిఆయన వాసిన జాబులు అయన సాహిత్య జీవి లేతిహోసమునకు అఫిక సహాీయకరయెనవి శర చ్చందుని ఉత్తరాలు శంల్‌ (వ్రీయులందరు తప్పకుండా చడ వాలి, అవి శరత్‌ హృదయం తెలుసుకుంటానికి అధికంగా తోడ్పడుతాయి. శరళణ్‌ ఆశయము, అవేదన, ఆలోచన, అభిరుచి ఈ ఉత్తరాల్లో స్పష్టంగా నోచరి సుంది

కరత్‌ (వీయులేగా నఘిళ్య(మయుఆంది భరించ దగినవి ఈ ఉత్తరాలు శమషునోదగిన మ్రైన్నో వీమయాలు ఏటిలో ఉన్నాయి. శ కుక్షివయికే గాదు, ఛొప్ప

వ్‌ క

విమర్శకుకుకూడ. న్వీయ శ్యష్షలను గురించి, ఇతరుల గ్లోక్టశల గురించి ఆయన ఇందులో ఉండదు.

202 శరద్దర్శనం సాహిత్య సందర్భంలో అయన యిచ్చిన అభపా యాలు సలహాలు గమనించదగినవి ఇందులో 117 ఉత్తరాలు ఉన్నవి. శరత్‌ సాహి త్య్మపచారానికి కంకణము. కట్టుకొన్న కేలికనితామండలి వీటిని (వ్యపధమముగా (_పచురించింది ఈ ఉత్తరాలను హిందీనుండి పురాణం రాఘవశా శ్రీ గారు అనువదించారు జూబులకు అనుకూలమైన శైలిలో నడ చింది భాష ఫంత్‌ బాబు చాల బద్ధక స్తుడు ఆయన తరుచుగా ఉత్తరాలకు సమాభానమిచ్చే స్వభావము గ వాడుకాదు, అయినా ఇన్ని ఉత్తరాలు నేకరించి _పచురించిన బంధ్యోపా ఛ్యాయ్‌. శరత్‌ (వీయులకు _పశంసాపా తుడు శరత్‌ నాహిత్యము చదివేముందు శరత్‌ జీవితము, ఆ విలువ, ఉత్తరాలు, వ్యాసాలు. చదవటము అవసరము, అప్పుడు వారికి శరత్‌ హృదయము తెలియగలదు. వ్యాసాలు కరత్‌ మాబు ఇశాలహృదయుజేగాక్క మనీమీ కూడ. ఆయన రచనలన్న్విటీకి. ఇపాతిపదిక ఆయన విశాల వ. అందుచేత, లోకం అయన్ని గొప్ప మానవకతాజ్ఞాణ్తీగా కరుణాకాతర కథా శిత్నిగా ఆధికంగ్తా మఫ్టర్టవ్న

శర ద్ధిర్గనం ల.

కాని ఆయన గొప్ప _పలిభావంతుడు కూడా. ఆయన (పతిభ కు వారీర్‌ మూల్య, "శేష పశ్న్య వ్యాసాలు (ప్రబల నిదర, స్థానము.

ఆయన నొప్ప నవలా రచయితగానే గాక నొప్ప వ్యాస రచయితగా కూడ వంగ సాహీత్యములో = వాసి గాంచాడు

ఆయన పదక్త కాదు ఆయన అధ్యతృుడుగాను, ఉపన్యా సకుడుగాను, ఉండి అనేక సభల్లో (వానికొని వచ్చి చదివిన ఉపన్యాసాలు, ష్మతికలో | పచురించిన వ్యాసాలుఅన్నీ వంగ భాషలో ,పచురింపబడి హిందీలో అనువదింపబడి నవి.

స్వటేశ్‌ ₹ెక సాహీత్‌ థి” ఈయన వ్యాస సంగవా ములో బృహ్న్మదచన ఇది సాహిత్యానికీ రాజకీయాలకు సంబంధించిన వ్యాసరచనా సం్యగవ*ము రాజక్రీయాల్లో అయన దూరదృష్టి స్పష్టంగా మునకు నోచరం కాగలదు" ఇందులో మహాత్మాజీ, హిందూ మహమ్మదీయ సమస్య సరాజ్య సాధనలో శ్రీలు, సత్యము, మిథ్యి (ప త్యేకంగా జీర్కొ-నదగినవి.

సాహిత్య సంజంధ మైన వ్యాసాల్లో, పాహిత్యము-నీతి, కళ - దుర్నీతి, రవీం్యదుడు, శేష పశ్న్మ, సాహిత్య సభలకు అధ్యమీడుగా ఉండి ఇచ్చిన ఉపన్యాసాలు, సనా శ్రనష్మ తానికి ఇచి న సమాధానాలు (వత్యేకంగా ఉర్కొన తగినవి.

ఈ వ్యాస సం్యగహములో 28 వ్యాపా లున్నవి, శరత్‌ లేఖలు (ప్రకటించిన ఆదర్శ (గ్రంథ మండలి ఇందులోని

లి5్‌| శరద్దర్శ్గవల | వ్యాసాలనే (వచురించింది మిగతా భాగాలు కూడా (వచురించుట అవసరము.

మానవులను మానవులుగా మననీయ వునటమే ఆయన మనకు చెప్పేది. స్వరాజ్య సాధనలో త్‌ో తప్పకుండా చదవ తగినది “*శ్రీలకు యీదోమేలు చేస్తామని సర్వ విధాల వారిని బంధించి వారి భారము సెత్తిని వేసు థొనుట యొందుకు ? పురుషుడు కానిసల కాపరిగా గడిపే (బతు "కెందుకు ? వారికి స్వాతంత్యము, వీశణ ఇవ్వాలి. కాము హవాగుపడటానికి, శ్రీలు చాగుపడటానికి. ఇటే మార్గము క్రి

తరుణ విదోహ్‌ యువజన విష్తవం 1919 సంవత్సరం వ్యవిల్‌ 18 తేదీని వంగ రాష్ట్ర సభాధ్యతుడుగా ఇచ్చిన ఉపన్యాసము ఇది ఇంతవరకు అనువాదము కాలేదు

శర చ్చందుడు-వి ద్యార్టులు. కరత్‌ బాబు వివిధ కళా శొలలలో ఇచ్చిన ఉపన్యాసాలు ఇందులో కలవు ఇవి కూడ ఇంతవఎకు అనువాదముకా లేదు

నాటకాలు

లలిత కళలలో ముఖ్యమైనవి చత లేఖనము, సంగీ తము, కవీత్వము. చి్నిత లేఖనము న్మేతానందను సంగీతము (శవణానందము, కవిత్వము ఛావాొనందము ఈ మూడును మేళవింపబజినవే నాటకములు అందుచేతనే “కావ్యేషు నాటకం రమ్యం నాటకాంతం సాహిత్యం, నాటకాంతం కవిత్వము, ఈమాదిరిగా నాటకౌన్ని (ప్రానీనులు గొప్పగా (ప్రశంసించారు

శరద్దర్శని౦ లీక్‌ ఒకొం-కటా కావ్యమునకు ఒక్కొటక్క- [వయోడజనము గలదు విని అఆనందించేది పురాణము చదివి ఆనండించేది (చబంథము నాటకం చూచి అనందించతగినది నాటకాన్ని "జీవతల న్మేతయజ్ఞమన్న్నారు వంగనాటక సాహిత్యములో గిరీశ చంకుడు, ద్వి జేర్చదలాల్‌ రాయ్‌, అమృతలాల్‌, షిరోద్మపసాద్‌ _పభ్ళ తులు గొప్ప నాటక కర్వలగా ఖ్యాతిగాంచి రు, | వారి మరణానంతగము నంగచేశములో ఉత్తమ నాటక క_రృలుద్భవించ లేదు అందుచేత కొందరు నాట్య (ప్రియులు కలక తాలో ఆనందపరిషత్తు ఉరుతో ఒక సంఘాన్ని స్థాపించి, కంత్‌ రచనలు అందరిని ఆకర్షించుట చేత వాటిని నాటకాలుగా (వాయించసాగారు ఈపరిషత్తులో _పముఖుడు లథ్న్మీకాంతారాయ్‌ .ఆయనకృపి.పల్ల నేచందనాధుడు, పంతు లుగారు, జేవదాసు, గృహదహనం చర్నితహీన్‌ మొదలగు నవి నాటకాలుగా (వ్రాయబడి (పజామోదాన్ని ఇఎొందినవి, అట్లాగే 1918 లో స్టార్‌ ధియేటరు చారు భూపేంద నాధ్‌ బంధ్యోపాధ్యాయచే విరాబ్‌ బహు నాటకంగా (వాయించుకొన్నారు. ఆనందపరిషత్తువారు అడిన నాటకాలన్ని ఆఅధికజనా మోదము పొందుటచేత, శిశిరకువూర్‌ ఛభాదుచ్‌ స్వయంగా ఛరత్‌ వాబును నాటళములు (వాయమని కోలెను శై రవిని హోడళి అనే చరుతో నాటకముగా మార్చాడు ఆ నాటకం జయ పదంగా ఉండుట చేత పల్లీ

కీర్టకి శర ర్జ ర నం సమాజ్‌ను రమా అనే చరుశో నాటకంగా (వాశాడు, అటాగో విరాజ్‌బహును అపేరుతోను, దత్తను విజయ అనే మ్‌.

జరుతోను నాటకాలుగా వాశాడు

శిశిరకుమూర్‌ భాదుడి ఆయన నాటకాలన్నిటిని అధిక విజయవంతంగా రంగ స్థలములో రక్సిగ ట్టించాడు.

శరల్‌ కాబు నాటకాలు, బహుడన మన్ననలను పాందుటచేత, మొట్ట మొదట మూక్రీలుగాను, తరువాత టాకీలు గాను వచ్చినవి

శగచ్చందుడు ఆయన నవలలకు రూపాంతరము నిచ్చాడు 'వేనే నాటకా లేలూ ఆయన నాయలేదు నవలా రచనకు నాటక రచనకు శేదమున్నది ననలా రచనలోని, ఆయన (పతిభ నాటక రచనలో కనివీంచదు,

వాక్సంయమము సాహిత్యంలో (వధాసగుణము నాటకములో ఇది మరీ అవసరము

శరత్‌ బాబు నాటకకర్త కాదు ఆయన పతిభ అంతా నవలా రంగములోనే కనబకును, అయన తన నవలలను రూపాంతరము చేశాడు అందువల్ల అవి నాటకాలుగా (వఖ్యాతి శాంచ లేదు అవి రంగ సలముమిాద రక్తి కట్టుటకు శిశిరకుమూర్‌ భాదుడి యొక్క శక్తి సామర్థ్యాలే కారణము

అంతమ్మా తాన వాటిని తోసివేయుటకు పీలులేదు నాటకాల్లోహూడ ఆయన (పతిభ అక్కడక్కడ మాపెట్టక ఫోలేదు ఆయన నాటకాలలో పోడళశి (గ్రేవ్యమైనది

(00) శరద్దర్శనం స! అందులో పూర్వభాళముకన్న ఉత్తర భాగం మధుర మైనడి శరత్‌ నాటకాలు నాల్లులోను అస్విడ్తవి? సూజారిణి అనే పేకుశో పురాణం రాఘవశాన్ర్రిగారి అనువాదము "జశి కవితామండలి (పకటించింది గుండి మెడ పన్లీ కశేమన్పువారు (వలూరు) “ర్‌ మను” “ఇరుగుపొరుగు” అనుపేరున (పచురించిరి. కధా సాహిత్య ము “కథలు చెప్పాలి, వినాలి, అనే కోరిక, మానవ నైజంలో ఇమిడియున్ను గుణాలలో ఒకటి. కథాకథనం బహుళొ (వపంచంలోని కళలన్నిటిలోను ఫురాతనమెనది, అందరూ అధికముగా (జేమించేది 19 _--ఎమ్‌ ఇ. స్పియర్‌ మానవుడు సంశేతసంజ్ఞ లను ఏడి భామను (గహిం చిన తరువాత కథ పుట్టినదనవచ్చును. వృద్ధలు తమ అపూర్వ అనుభవాలను పిల్లలకు తలియచెష్పుటకును, విల్లలు పెద్దల మనోరంజక కార్యగలా పాలను; స్థరించుటకును, కథావళ్యకత యేర్పడి. ఉండ వచ్చును కథ్‌, ధాతువుకు చెప్పటమని అర్థము దీనిమాదనుండి వచ్చిన కధాదిశ బైలు చెప్పడాన్ని భోధిస్తవి. పూర్వశాలంలో కథ చెప్పటం £కళళ కథకులను అధికంగా ఆదరించేవారు సభాసప్తాంగాలలో కధకుడుకూడా ఉన్నాడు.

ఓరీ ₹౪రద్దర్శనం లిపి యేర్సడిన తర్వాత కథలు (వాయటం (ప్రారంభ మెంది. వా బుగ్య్వోదములోను, (గ్రైవ్మూణములలోను, ఉపనిషత్తు లలోను, ఉపాఖ్యాన రూపంగా కథ ఉన్నది సాహిత్య దృష్టితో చూచిన కథ అతి పాచీన రూపంగా కన్పిస్తుంది గహన విషయాలను కధారూపంగా తెల్పుట సుబో ధశమని మనపూర్వులు గ్రహించారు. బాద్ధులుకూడా తమ మత సచారం కథలద్వారా అధి కంగా చేశారు. అందులో జాతక కథలు అధికన్యాప్తి గాంచినవి జాతక కధల ననుసరించే పంచతంత హితోప చేశ ములు పున్సైను నిజేశాలలో విశేషవ్యాప్తిగాంచిన ఈసప్‌ కధలకు సీతినియమాలతో తృ ప్రినొందనిమానవులు మనోరంజ 8 త్వానికి వ్మికమార్క-, శుకసప్తతి, శాశీమజిలీలు మొదలగు వినోద కథలను కల్పించారు మొట్టమొదట _- కథ, అనుభ వాన్ని అంద చెయ్యటానికి ఆరంభయమెనది తర్వాత స్‌తిని బోధించటానికి [గంధాలలొ కెక్కింది అటుపీమ తు వినోడా నికికూడ ఉపయోగ పడబొచ్చింది. నేడు కథలు, పాతల మానసిక విశ్లేషణం చేయుటకు జీవిత చితణకు సమస్యా చ్శితణకు, భ్యయంగా వాయబ డుచున్నవి,

శర ద్దర్శనం లికి

ఈ విధంగా కథ మన చిరశాల మ్మితము శాని నాటి శథలో, కథ (వథానం జేటి కథలో కధనం (వధానం,

ఆంగ్హ సౌరస్వత [పోద్బలం వల్ల, భారతీయ సాహి త్యంలో ఖండ కాన్యము, నాటకం, నొటిక, నవల, కథానిక, మొదలగు నూతన కావ్యసృష్టి యేర్చడెను. నేడు గద్యంలో వివిధ రచనలు వెలువడుచున్నా, చిన్నకభే (పాముఖ్యం చెందింది. సాహిత్య రంగంలో వన్నెచిన్నెలతో చెన్నారు చున్నది

అత్మబంధువై వయోభేదం అేగ్‌ అందర్ని ఆనంద పరుస్తున్నది అే పతి పిక, కథలను (పచురిస్తున్నది. చిన్నకథలు లేవి ష్యతిశలు చిన్నబోవుచున్నవి నేడు కొన్ని ష్మతికలు, కథలనే సచురిస్తున్నవి వేయేల! ఇ కథానికా యుగము.

అహారం తర్వాత, కధావాంఛేే మానవ సంభానికి నేడు తన పరిసరాలను మరిచిపోవటానికి మంచి మందుగానే 7ాక్ష జీవితమార్లానికి అనుకూల విధానంగాకూడ ఉన్నది. చిన్నకథ వినోదానికే గాక, సంఘ సంస్కారానికి సమస్యా పరిప్కా- రానికి సావకాశం కలుగ చేస్తుందన్నమాట.

చిన్నకథ అందరకు అందునాటులో ఉండుటచేత అతరాస్యులు అందరు చదువ్రకుంటున్నాగు. ష్మతికాపఠనం౦ వల్ల నేడు విశేషంగా అల్పరచనలకు అలవాటు పడ్డారు. దీనికి తోడు తీరక లేని నేటికాలంలో అల్పసమయంలో అధిక ఆనందం పొందగోరుచున్నది లోకం. అందుకనే సినిమాలకు చిన్నశథలకు అందరూ యెగబడుతున్నారు,

కి(్ర(0 శరద్దర్శ నం ఆధునిక శథ జన దాత యొజడ్‌ గార్‌ ఎలెన్‌ పో (పథమ శథ 19వ శ ఆాబ్బంలో (పభవించింది ఇది మనస్త త్వంమిాద ఆభఛారపడినది ఒకే సన్నివేశాన్ని గురించి చేసేరచన కథ, హెానీహట్సన్‌ అనే విమర్శకుడు చిన్న కథలను గురించి ఇట్లా చెప్పాడు

• న్మోగ్గం]161688 04 810 డే 8106162658 0] &00601. &6 లం291020. 9126 €౪/0 ౮7686 08008 7 ఇమం *6 876 10 టం 169 78106 088202 8600 8 డ 1609 01 డక్‌? ఉత్తమ కథలో ఒశే ధ్యేయము ఒశే (వభావము , ఉండుట అవసరం కథకు |766 ౮8 ఉండాలి. అమ ౦1 బయం ౮01౯ 0 9]1806, ౮10” 0 1007688102. నవలా-చిన్నకథ ఆకారాన్ని బట్టిగాక రచనావిధా నాన్ని బళ్లు భిన్నరూపములు మానవ జీవితంలో ఒక ఘటననుగురించి చితించేది కథానిక, బహుఘటనలను చ్చితించేది నవల. నవలారచనకంశు కథానికా రచన కడుకష్టం. "నేడు కథలు _వాస్తున్న అసంఖ్యాకులలో కొంద కే కథకులుగా పరిగణింప బడుదురు. కథనుగురించి బంకించం[ద చటర్టీ చెప్పిన మాటలు గమనింపదగినవి, “కల్లబొల్లి కధలంళే, చంటిపిల్ల లు, చెవికోసుకుంటా రని అంటారు నిజమే మరి ఇలాంటి కథలు అంశు పెద్దలు టూడ నేడు ఉరూతలూగుచున్నారు గదా; దీనికి కారణం

శరద్దర్శనం 281

ఏమిటి?! ఈ 'వెద్దలుకూడ చిన్నల్మ కిందకి జమవుతారా 1 కాదు. కథలో శిల్పం అనగా కళ రంగరింపబడినది కనుకనే అది అందరినీ ఆకర్షిస్తున్నది కళను మలుచుకోలేని కథ అంతా వృథా - శేవలం సాద గుజ్జనగూడు పచనంవలె కథానికా రచన కడు కష్టం 09 _

నేటికి సుమూరు $0 యేళ్ళ క్రితం భారత ీశంలో వధమంగా బెంగాలీ భామలో రవీ దనాధ టాగూరు చిన్న కథ (వాకాడు. దానిపేరు జుధితపాపాణ్‌ . రవీం[దుడు ఉత్తమకవిగానే గాక ఉత్తమ కథకుడుగా కూడా విశ్వ విఖ్యాత్‌గాంచాడు

రవీందునికి పిమ్మట కధారచనకు పూనుకొన్నది (పమదనాధ చౌదం, ఫరల్‌ బు ఏరిద్దరు విశ్వకవికి వీమ శు వచ్చిన వారైనా బెంగాలీ కథానిరా శ్రలీలలో (పధములుగా రవీరదునితోపాటు పరిగణింపబడ కాగు ఎందుచేతనంశేు (పారంభదశలో కధాసాహిత్యాసికీ రూపు రేఖలుదిద్ది? వంగ వాజ 'శ్రయములో కథానికను ఉత్తమరూపములో (పతిష్టించిన గారవము ఈ మురికి దక్కుతుంది.

రవీందుడు ఆంగ్త సం పడాయాన్ని, వేఖోవ్‌ రీతిని, వంగ కథాసాహీత్యానికి పరిచయము వేశాడు (సమధినాథ్‌ చిశైలిని (వేశవెట్టాడు. ఈ ఇద్దరి కెలిని ఆకళింపు “జేసుకొని శరత్‌ కాబు తొనొగ నూతన శైలిని నిరి '0చాడు ఆయన అరంభించిన తొ _తశెలికి ఉదాహరణ అభాగిని స్వర్గం, ఈ క ధాని ర్మాణం, పాత చితణ, దృశ్య వర్గ న,

క్ర శర ద్ద ర్గ నం వున_స్తత్య పరిశీలన, కథాగమనము మొదలై నవన్నీ కంత్‌ బాబు [కొత్త లేలిని వతిధ్యనిస్తాయి

శరత్‌ బాబు వెక్కు. కథలను రచించాడు కాని ఆయన (ప్రతిభ అధికంగా నవలార చనలో కనిపిస్తుంది. ఆయన కథలు చదువుతుంశే సంశ్నీప్త నవలలాగ తోస్తుంది. అందు చేతనే ఆయన కథలను కొందరు కొన్నిటిని నపలలంశేు కొందరు కధలనడం జరిగింది ఈ కథ లిట్లా ిద్దగా విరుగు టకు కారణం అయిన తన లేఖల్లో ఇట్లా ఉర్కొన్నాడు. “నేను చిన్న కథ (వాడ్దామం ఉష్మకమించటం, అది విద్దదె పోవటం జరుగుతుంది. నేను ఒక ఉశ్రైశం పెట్టుకొని కథ (ప్రారంభిస్తాను ఆ ఉద్జేశం స్పష్టంగా వ్యక్రమయ్యే వరకూ విడిచి పెట్టను

అయన గొప్ప నవలా కారుడై నశ్లు గొప్ప కథకుడు కూడా అన్నారు కొందరు విమర్శకులు ఆయన నొవ్చ నవలాకారు డన్నది అందరూ అంగీకరించే'జే నొప్ప కథకు డన్న డాన్‌లో కొంత భేదాభి పాయం అేశపోలేదు. ఆయన కథలలో కూడ కొన్ని గొప్పవి లేకపోలీదు ఆయన నవలలు, కథలు చదివిన వారికి కథలకంశ1శు నవలలు అధిక ఆమోద (వదముగా ఉంటాయం నా యభి_పాయము

వస్తువుని బట్టి ఆయన కథలల్లో సమన్టీ కుటుంబానికి చెందినవి - శేసు ఫలితము వైకుంకుని వీలునామా అరతు ణీయ, నిష్మష్బతి, స్వామి, మొదలగునవి

పీడితజాతులు ఎలా పీడింపబడుతున్న దీ, కళ్ళకుగశ్లు వే అభెగిని స్వర్షం, మ హేకుడు._ పభ్ళతులు,

శరద్దర్శ నం ల్లీ[్రీ్ర

వీల్లల మన_సృత్యాన్ని చ్మితించిన వే, రాముని బుద్ది మంతనం, నారిచరుణుడు, చాల్యస్పృతిః యిత్యాదులు. రాముని బుద్ధిమంతనం, పథని నైశ్‌. + విందుగారన్చాయి సతి, మహేశుడు, విలాసి, కధానికలలో కడు గొప్పవి

సమసి కుటుంబ కథలలో అరతణీయ అధిక ఆదర ణీయ మైనది. అడపెల్ల పెళ్ళి అంశు యేమిటో అతి కరుణా రస భరితంగా చితింప బడినది.

అభాగినీ స్వర్గంలో కడ జూతివారి కడగళ్లు కళ్ళకు కట్టినట్లు చితించాడు, దీనబంధు శరత్‌ శాబు.

మసోత్ముంకి ముందు గల రాజకీయ వేత్తల దృష్టిలో పట్టణాలు దప్ప పల్లెలు లేవు _ ఆంగ్యవిద్యావంతులే గాని (పజానికము వా దృష్టిలో లేదు

మహాత్నువు మన (పధమ (గామిణ శాదకీయవే తృ. అందుచేతనే ఆయన రాజకీయ రంగమున [(పవేశించిన పిమ్ముట త్మీవమైస మార్నులు తెచ్చెను ఛారతజేశ నిజ స్వరూపమును "తెలుసుకొన్న _పముఖు డాయనే అంకుచేతనే భారత బేశమంళశే [గామమని, (గామమంశేే వైతసీ ఆయన ఇాను.

మహోాతు ని ఆదర్శముగా ఇట్టుకొని (గామ జీవి శాన్ని [గామసమన్యలను యొత్తుకొని [(గామజీవిత చితా లను వర్శ్మించుటలో (ేమచంద్‌. భారతీయ సంస్కృతి మూల రూపమునకు వెళ్ళెను ఆధునిక కధాసాహిత్యంద్యారా క! సంస్క్య్బతిక సత్వరోహితుడైన పూజ్యపురుషుడు ేమచంద్‌.

ల్రీథి4 శర్‌ ద్ద రవం

శంత్‌ బాబు _గౌమజీవితాన్ని పళల్లెసమాజములో చితించాడుగాని అది భిన్న పద్ధతికి చెందినది అందులో రైతుల ఉార్భాగ్యంకాదు కనపడేది [గమ పెద్దల జాష్ట్యం, దుర్నీతి, [(గౌమోణుల వివశత్వం

గోర్కీ యెట్లా కార్మిక వర్ష కధకుడో (_ేమచంద్‌ అక్రే కరకవగ కథకుడు

(౮ యె (0౧

(ేనుచంద్‌ మాన్హాన్నే పోయాడు శరత్‌ బాబు మహే శనిలో ఈ కథలో వర్షపోరాట మేగా[ మత పోరాటముకూడ చ్మీతించాడు జమిోంచదారుకు రై తుకుగల పోరాటం, మహమ్ము దీయులవై హిందువులు చేసే అత్యాచారము కళ్ళకు కట్టినట్లు

యా ల ౧౧ చ్మితింపబడినది ఈ కధలో.

గఫూర్‌ అనే మహ్మదీయ రై తు దుర్భర దారి ద్యము, అతని కృమీకి ఆధారభూతమగు మహేశుడు అనే ఎద్దుగతి దీనిలో కరుణాత కంగా చి తింపబడినది

శరత్‌ రచనలలో ఇది శేవలము భిన్నరచన ఈ పద్ధ తిని వాసిన కథ ఇదిఒకళు. శరత్‌ (పతిభ ఈ మార్షాన నడచినట్లయి తే (సేమచంద్‌ ని మరపించేవాడు

ఈకథ [పపంచ కధలలోనే ఉత్తమమైందని కొంత మంది విమర్శకుల అభి పాయము.

చిందుగా రచ్చాయి, రాముని బుద్ధిముంత తనము హేమాంగిని ఈ మూడుకధలు ఒకే మాదిర్తివెనా, (పపంచ కథాసాహిత్యంలో (పముఖస్థానం వహించతగిసవి ఈమూడు, మూడు రత్నాలే.

(84 శరద్దర్శనం 285

ఊగతిలోని వాత్సల్యమును మహ లత్తరంగా యా కథాతయిలో కడు సుందరముగా, రసవత్తిరముగా పోమీంస బడినది.

ఈ మూటిలోని భావధార ఒకళైనా, మార్గములు ఛిన్నములు.

నారాయణి, బిందు, హేమాంగినుల చరితలు ఇందుకు (వమాణములు.

పిల్లల కథలు

౯.703 870 8 2310166 +0 89176 $69801 017 018116, 1 70 సేడి?6 & 06౧6 6య40469 టు "

నీకు తణం అవకాశం ఉంటే నీ పాపకు బోధించు నీకు ఒక దమి శ్రడీఉంకు అది పాపాయి విద్యకై వినియోగించు,

బాల వాజ శ్రయాన్న్ని గురించి వేడు అందరి అలోచ నలు జ=థికంగా జరుగుచుండుట అభినందనీయమనము

పసిపాపల మృదుహృదయ. ఎందరినో అకర్షించినది వారి బే స్వర్గ రాజ్యమని వీస్కుపభుపు వనాడో అన్నాడు, లట్లానే భక్తులనుకూడా అకర్షించినది లీలాళుకుకు శైవుడై నప్పటికీ కాలనోపాలునియందు అభిమానంతో ఆయన శైశవ (శీడలను, కర్తామృతంగా రచించుట అంధులకు విశదమే

వంగసాహిత్యంలో వెన్మవులు, బాలనోపాలుని మన మున నిడుకొని వాత్సల్యరసంతో నునోహరంగా అనేక

26410 శరద్దర్శనం కావ్యాలు రచించారు. ఆధునిక వంగసాహిత్యంలో రవీం (దుడే ఈ ఫౌాఖకు (ప్రధముడు.

రవిచాబుఅనంతరం వీల్ల ల మృదుహృదయాలను వెల్ల డీంచిన పరమ శిల్పి శరణ్‌ బాబు. ఆయన తన కథలలో శిళు వృాదయాలను చితించుకేగాక, వీల్లలకొరగు, కొన్ని కథలు కూడా (వాశాడు వాటికే *ఛలే బే లార్‌ గల్ప్‌'-చిన్ననాటి కథలు ఇవన్నీ ఇదివరకు షతికల్లో (పకటింపబడిన వే. వీటిని సచి్యతంగా, అకర్ష వంతంగా పుస్తకరూ పేణా ముదించారు. ఇందులో వడు కధలున్నవి వీటిలో *కలకతా కొ _త్తన్నయ్యి మంచి కధ. * దేవఘర్‌ స అతి (మానేస్తం) ఇది వెద్దల కే అధిక ఆమోద పదంగా ఉంటుం బేగాని సీల్లలనుఆకర్షి ంపదు,

ఈ కథలకు పీరిక్టవాస్తూ, శర చ్చందుడు వలలను సంబోధించి ఇట్లా అంటాడు. “ఇదివరకు న నెన్నడూ మీకై కధలు [(వాయళేదు. మిము లను ఆనందింప చేయటం అతి కష్టమని ఘోలసాహిత్య వవీణులు విప్పాను సికాధి పతులు మోాకుగాను కధలు (వాయవలసింని నన్ను (బతక నియ్యటంలేదు. ఇదంతా భూ_స్ణే కుము ళో కమ్మూరిపని వేయించటం లాగా కనిపిస్తున్నది.”

నిజంగా శరత్‌ బాబు అనుమానించటానికి' అవకాశ మున్నది పిల్లల మన_స్తత్యాన్ని టో హించి, ఫావం, భావ వారి కందువాటులో ఉండేటట్లు రచనచేయాలి.

వెద్దలకొరకు వ్రానేచానికంళే పిల్లలకొరకు (వాయటం అ౭ికష్టమన్న సంగతి బహించవలసి ఉన్నది.

శరదర్శనం జ. ది చాల వాజ్మయ సృష్టి సామాన్య మైనది శాన అందుకై (వత్యేశ కృషీ అవస"ము వారు వాలహాలికల చిత్త (పవృత్తులు, భావనలు ఊహలే గాక, వారి వ్యనహారంలో ఉంజే మాటలను కూడా బాగుగా తెలుసుకో వలసీ ఉన్నది అట్టు తెలుసుకొని రచన చేయు వాశే బాలవాబ్బయ నిర్మాతలు శాగలకు - శిల్లల కొరకై (వాసీన (వతి పుస్తకం వీల్లల వుస్తకం కాజూలదు నేటి బాల వాజ శ్రయంళో నూటికి తొంభై పాళ్ళు జాని పేకు సార్థకము చేసునో జూలదు. చాలురక్షై చేసే రచన చక్కు5ి వాడుక భామలో జాతీయాలతో ఉండాలి భాషతో పాటు భావం కూడా వారి కందువాటులో ఉండాలి వారభిమాన రసాలైన హాస్య, అద్భుత రసాలు ఉండాలి పెద్ద అచ్చు తో ముచ్చ టగా మ్నుదింపబడి రంగు బొమ్ములతో రాణించే పుస్త కాలే పిల్లలను అకర్ణి స్తాయి అట్టి వాబజ్బయమే శాల చాజ ్రయ మనవలసి వస్తుంది. పాపాయికై. రూపాయిని పెచ్చింవి నప్పుడే మన జాతి ఉత్తను జూతి కాగలదు.

నవలా సాహిత్యం

-బీశకాల పరిస్థితులను అనుసరించి సాహిత్యంలోని జాతులూ రీతులూ మారుతూ ఉంటాయి

[పాచీనకాలమున మహాకావ్యనమునకు గౌరవముండె డిది. మధ్యకాలమున నాటగ్‌మునకు మాన్యత వచ్చినది. జీటి కాలమున నవలకు, కథానికకు, గౌరవము కలదు. నవల యితినృత్తృము, భావు సాధారణులకు అందు వాటులో ఉండుట చేత అందరకు అస్వాద యోగ శ్రమైనడై అనంద (వదమైనది.

అధునిక కాలమున సాధారణ మానవుడు తన సహజ గుణగణాలతో సాహిత్యమున (వవేశించినాడు

మానవులలో మంచి చెడ్డలున్నవి. వారి దోషాలకు వాలెంతవరకు చాధ్యులన్నది అలోచించ తగినది. సాంఘిక సీతి, మతరీత్యా కృ్మతిమ్మమ ర్యాద కొంతవరకు దీనికి కార ణాలు దీనివల్ల సంఘములో అన్నేక చెడులు (పవేసించినవి. నేటి సాంఘికనీతి, స్మృతులు మూనవతఠ్వానికి భంగకరంగా వ్రినాష్హాయి

కనుకనే మానవత్వాన్ని విశ్లేషణ చేయుట, నవలా సాహిత్యములో జరుగుచున్నది.

మొత్తము మిద పారకులలో అధికంగా చదువుట యందు అభిగుచి కలింంచినది నవలే మన జేశములో అంధ (పచారిణీ సంభుమువారి నవలలు యీ కార్యాన్ని ఆదిలో సాధించినవని అనవచ్చు.

శరద్దర్శనం 2600

మన _పాచీన భామలను సంస్కల్భత (పాకృతములో గాని యూరపు (పాచీన భాషలగు (గీకులాటిన్‌ , భాషలలో గానీ నవలలు లేవు సంస్కృతములో కాణభట్టు శాదంబరిని కొందరు నవల అందురు. కన్నడమున నవలకు కాదంబరి అనే చేరును వాడుదురు దానిలో నవలకుగల మనోవారత్వ మున్నద్‌ గాన్ని యితర గుణములు లీవు కనుక కాదంబరి నవల కాజాలదు, రొమాన్నుకి నవలకు చాల భీదమున్నది. రొమాన్సులో కథావస్తువు వాస్తవానికి దూరమై అత్యధిక వినోదకరమై వుండును.

18ఉ8 _పాంతమున ఇటలీ బేశస్తుడగు. 61078021 వెం0080010 నోవన్ని బుశేపీయో అనే అయన, ఒక కథలపుస్తు కమును రచింాెను. ఆ ఉద్దంధము ఉరు ౨808026202 డికా మిరన్‌ (పదిరోజులు) బహుశా, యీ కథలన్నీ పదిరోజులు స్టుట చేత ఆ జేరు వచ్చిఉండవచ్చు. ఇవి శీవలము కల్పిత కథలు. ఇటువంటి నూతన రచనకు ముగ్ధులె ఏటిని వారు నా వెల్ల (1౦6118) అని వ్యవహరించిరి కొత్తకథలు అను అర్థమిచే ఏ నావెల్లా యిటాలియన్‌ శబ్దము దీనినుంజే నావల్‌ (౫0701) అని ఆం శబ్దమేర్చడినది నావెల్‌ నుండె నవల అను తెలుగు శబ్దమేర్పడీనది.

ఆనాడు చిన్నకథలకు నావెల్‌ అను నామమేర్చడినా, నేడు కొత్తదెన వెద్ద కథకీపేరు పసిద్ధమైనది

నిజమైన నవల ఆంగ్గసాహిత్యములో 18వ శతాబ్ద ములో (పారంభమైనది. డానియల్‌ డిఫో (వాసిన శాచిన్‌ సన్‌

770 శర ద్ద ర్గనం (ూసో తొలినవల (1709) ఇజీ తరువాత ఇతర నవలాకారు లకు ఒరవడి అయ్యాను,

ఇటలీలోఅరంభమైన నవల, ఏరాసు జేశముమిదుగా ఆంగ్ల బేశము అరుదెంచి, అనంతరము రష్యా అమెరికాలలో _పవేశించి, నేడు [పపంచమంఠటా వ్యా ప్రిగాం చెను

18వ శ తాబ్బమునుండే నవల (పపంచ సాహిత్యములో _వముఖ స్థానము అకమించినది

నవల, మానవుని వాస్తవిక జీవితపు కల్పిత కథ, కల్పితకథఅంచపే అభూత కల్పన అనుకో రాదు కల్పితకథంశేు కల్చనవల్ల అధికమనోహరత్య మైనదని, అనావళ్య మైన సంగ తులు లేనిదని (గ్రహించాలి.

భారతీయ భావలలో (ష్మపధముగా వంగభాషలో శే నవలారచన ఆరంభయమెనది. ఇది అంగ ఛభాహూ పరిచయము వల్ల నే కల్లినదసీ ఒప్పుకొనకళ తప్పదు. అంతకుముందు అటు వంటి రచనలకు పోలిన కొన్ని రచనలు లేకపోలేదు. అటు వంటి రచనలలో మైమన్‌సింగ్‌ గీతాలు ఉర్కొనదగిసవి. కానీ సర్వలత్షుణాలు సల స్వతంత్ర నవల నార్తాపతిక (వచు రణతోనే |పారంభమెనది,

1891 లో సమాచార దర్పణ్‌ అనే పతికలో ఆాబు" అనే ఉరుతో "ేఖాచశాన్ని పోలిన నీరియల్‌ రచన ఫ్మ్‌బ వరిలో (పారింభమైనది. ఆకాలంలో అధిక జనామోదం పొందినది,

ఆ ప్యాతనే చితిస్తూ పమదనాధశర్థ, వవకహోబు విలాస్‌ అనే పుస్తకాన్ని 1899 లో [వచురించాడు. బెంగా

+శరద్దర్శ నం |. లీలో [ప్రధమ నవల యిబేనని కొందరి వాదన. ఇాబు రచయిత కూడ యీయనే అని కొందరి అభ్మిపాయము. (వమదనాధ శర శ రసలు ఉరు భవానీ చరణ బంద్యోపా ప్యారేచందమ్మిత _వాసిన అలాఫఘ శేర్‌దు లాల్‌ను (గారాబమైన నొప్ప యింటిబిడ్డ) (పధమ నవలగా మరి కొందరు భావిస్తాడు దీనిలో సాంఘి చితణ వాస్తవికత వున్న మాట నిజమే కాని నవలకు [పాణమైన మానసిక సంఘర్షణ లేదు. ఈ గంధ ర చనో శ్రైశము వ్యావహారిక భామ సాహిత్యానికి పనికి వచ్చునని మ్మాతమే, ఇది వ్యంగ్య (పధానమైన రచన, ఇందులోని విషయము నైతిక భోధ. బంకిం చటక్టీ దుస్రేశనందిని పథమ లపల అని అధిక జనుల అభి పాయము దున్లేశనందినికి విమ్ముట నవలా సాహిత్యములో నవో దయము కల్లించినది రవీర్యదుని (కంటి 'ిరమెర) చోఖేర్‌ చాలీ అనే నవల ఇందులోని వినోదిని అనే విధవ పణయ కాంతయ సానుభూతితో చితింప బడినది నిపీద్ధ _కేమను సవాజంగా వర్ణించిన (వధమ వంగ రచయిత రవీందుజే గురుబేవుని అనంతరము నిషిద్ధ పణయాన్ని. నిపు ణంగా నిర్వహించి, సర్వ జన హృదయాలను చూ: గొన్నది శరత్‌ బాబు ఒక్క- బే భరంత్‌ కు ముందు నవలా సాహిత్యములోని ప్యాతలు, (వవ్నర్తనలు, 'జంగాలీలకు చెందినవి కావు భాషకూడ

ల్లీష్లర్తీ శర ద్ద ర్శ్గన౦ సవాజంగా వుంటేది కాదు శెంగాలీ ప్యాతలు (ప్రవర్తనలు వంళభాపా మాధుర్యము, సహజత్వము ఆయన రచనలలో అధింగా అవిర్భ వించినవి అందు వలననే ఆయన వంగ యుల ఆఅఆదరాభి మానాలకు ప్మాతుడయ్యాాడు సాంఘిక జీవనము సజీవమైన భాష, సంభాషణా చాతుర్యము కరత్‌. చాబలో చిన్నాఎెనవి

బంకిం యుగంలో రవీందునికంకె ముందుగా బంకిం చాబు (వభావముచేత తారశనాధ గంగోపాధ్యాయ “స్వర్ష లతి అనే నవల రచించాడు ఇందులో వంగీయుల సుఖదుః ఖాలు, లతి నిపుణతతో చ్నితించాడు అందుచేత యిది వంగసాహిత్యంలో వన్నెగాంచినది. దీని (పభారాస్ని చూచి అనేకులు అనుకరించారుగాని, అందరు అపదజయమేపొాందారు.

బంకీం రవీందుల మధ్య “స్వర్శలత+ది స్వర్థ్యయుగం*

కారళశనాధ అనేక నవలలు రచించాడుగాని, స్వర్ణ లతవలె _పజామోదం పొందలేదు స్వర్ణ లతను బోలిన రచన నలు తెచ్చి మళ్ళీ స్వర్ణయుగం తెచ్చినది అమరకళా కారుడు శరత్‌ యోబు, ఆయన రచనల్లో వది (కేష్టమెనది, వీది హీనమైనది అనే అలోచనలేదు అన్నీ అమృత (ప్రాయం గానే ఉంటవి.

నవలలను సాదారణంగా శెండు కాగాలుగా విభ జించవచ్చును-వస్తు (వధానమైనవి-ప్మాత (పధానమైనవి.

అన్ని ఫఛాపలలోని నవలలు అధికంగా వస్తు (పధాన మైనవే. ఇందులో చిత్తాకర్షణగా ప్యాతి చితణచేయక వస్తుపుకో, ఉద్దేశానికో అధిక (ప్రాముఖ్య మివ్వటం జరుగును,

(89) శరద్దర్శనం౦ 278 వస్తు _పధానమైన నవలల్లో నవ్మైక్యరవల్ల పాఠకులకు విసుగు పుట్టకపోవచ్చును కాని వ్యృాదయంలోగల ఛావతృష్ట వొాంతించదు ఇటువంటి నవలలు తరచుగా చాహ్యాస్థక నిరూపక మగును కూహ్యార్థక నిరూపక నవలుల మానస (పకియలను పహృదయాంతగ్గతభావాలను జాగా విశ్లేషణ చెయ్యవు గనుక అవి మనో వై డ్లానికములు గావు -

అంతరర్హృత్తి నిరూపక నవలలు (520 390476 ౧0761) మూనవ హృదయాల్లోని ఆవేదనలను అధికంగా (ప్రదర్శించ గలవ్చు అందుచేత అవి అధికంగా (పజామోదం ఫొందును.

రవీం దుని *నెకాభంగమూు *ీనోరా *యోగా ఈూగ్‌ో ఈ | కేణికి చెందిన వే

శరత్‌ భాబు నవలలు యా (కేణికి చెందిన వే పాత (పధానమైన నవలనగా మనః పవృత్తి (వధానమైన నవల, ఈ నవలల్లో పొ తలు సజీవముగానుండి కళ్ళకు కట్టినట్లు డును పాతల "స+*వోపూతలు మన కళ్ళకు నోచరించును.

పాత పధానముగల నవలలు రచించుటలో శరత్‌ బాబు నాటి లేని మేటి

అందుచేతనే ఆయన పాతలు మనకు అత్భ్హబంధువు లుగా కన్చిస్తాుు బడదీదీ, దేవదాసు, పార్యతి, సావిత్రి, రాజ్యలవీ సై మొదలైన ప్యాతలు వారపురాని చ్మితములు కద.

సానుఘాతి, సమవేదన, శరల్‌ సాహిత్యంలో మనకు సమధికంగా కన్చించుటకు కారణం ఆయన సజీవపాత సృష్టే.

బడ్‌దీదీ

• కారం 3081 ౧ ౪౦౫62 11765 11 1076 " లా 2 ఏ 51606707

క బహ కూ పహృూదయాని్ని ఇంత కోమలంగా నీటి లొగా, ఇంత సరళ పదార్థంతో ఎందుకు సృష్టించాడు! ఇంత 'ేమను సమళూర్చి హృదయం (దవించేటట్లు సృష్టించాడు ”

---బడ్‌ దీదీలో మనోరమ.

బడ్‌ దీదీ వల్ల శరత్‌ ఎంత (పఖ్యాత "ఛిందిందీ,

ఆ నవలకుఎంత [పాముఖ్యం వంగ సాహిత్యంలో కలిగిందీ,

ఆనాటి దాని చరిత తెలుసుకొనుట అవసరమని తెలియ 'జేస్తున్నా

“బ్బది తప్పక రవీర్యదుడు రచించి ఉంటాడని నా నమ్మకం. ఒక్క- తేనే కాదు, నాతో ఇంకా అనేకులు వకీభవిస్తారు ౫”

“ఆవీయ్యదుడు పేరు లేకుండా వదీ (పకటించ లేదు. ఇది వారి రచన ఎలా అవుతుంది! ఇంత చకకగా (వాయ కలిగిన వారి పేరు ఇంకొకటి చెప్పు

ఈ (పశ్నకు జవాబు చెప్పడం అప్పుడు అతి కష్టం వంగ సాహిత్యా కాళంలో రపీందుడు ఆనాడు పూర్మ చందుని మాదిరిగా వెలుగొందు చున్నాడు, బంకిం చందుడు ఎప్పుడో అస్తమించాడు.

అసలు వై తర్కానికి కారణం బడ్‌దీది. దీనిని భారతి, అను మూస పతిక వరుసగా (వకటించింది కాని రచయిత పేరు వెయ్య లేదు అప్పుడా రచయిత ఎవరై

శరద్దర్శనం కిక్‌ ఉంటారా అని వఐెదోప వాదాలను బట్టి బజ్‌దిది బంగాలీ పాఠకులను ఎంతగా అకర్షించిందీ తెలుస్తుంది. ఒక్కి- సార కులలోనే కాదు సంపాదకుల్లో కూడా దీని విషయం బాగానే చర్చ జరిగింది.

“వంగ దర్శన్‌” అనే ప్మతిక రవీందిని సంపాద కత్వాన 'వెలువడేది దాని మేనేజంగు ఎడిటరు బడ్‌ దీదీ గల భారతిని చేత పట్టుకొని “ఇట్టి ఉత్తమ రచన మన పతి కళకు ఇయ్యకుండా భారకి కందు కిచ్చారుి అని (పశ్నిం ఇచాడు రవీందుడు దానిని మొదటినుంచీ తుది వరకు ఒక్క బిఫవున చదివి చాలా కౌగున్నది కాని (వాసింది నేను కాదు అని అతనికి సమాధానము చెప్పెను.

అ నవల ఫూరర్తి అయిన వీమ్మట శకచ్చందుడు రచయిత అన్నారు.

ఎవ రీ శరచ్చంగదుడు! ఇది వరకు ఈ కరు ఎక్కడా మూడ లేబే ఎక్కడైనా మారుమూల ప్మ్యతికలలో వీరి రచనలు దొరకుతాయా యని వాలా మంది వెదికారు కాంి లాభంలేక్‌ పోయింది. అంతట వారు సాహిత్యా శాశములో పోడశ కళలతో వెలుగొందు చం దోదయ మైనదని సంతనించారు.

“బడ్తదీదీ* ఆయనకు (ఫ్మపధమమున ఎంత*ేరు లెచ్చి నదీ విదితమైనది ఇంలేశాదు, ఆ (ఫతిష్టా శిఖరమునుండి దిగక ఆయన అ మరణాంతం ఆ అంగస్థు శకాపాడుకొన్నాడు.

బడదీదీ *నాయిక [పథానమైన” చిన్ననవల నూధవీ సుశేందుల విఫల జేమ దీనిలో క ధావ స్తువు

£6 శరద్దర్శనం

మాధవి 16 సంల ఆాలవితంతువు. భ_ర్తవోతూ ఆమెతో ఇలాఅంటాడు “నా సుఖంకొరకు అర్పించిన నీ జీవితాన్ని సరర్ధజనుల సుఖానికి అర్పించు కష్టాలతో దీనంగా శనివీించిన హృదయాలను వికసింప చేయటానికి పయత్నించు.”

పతిమూట శిరసావహించి అందరికి తలలో నాలుకవలె ఉన్నందున బడదీదీ(అక్కయ్య)లఅని చరువచ్చింది. “మాధవి అను ఆమెజేరుతోగాక అందరివల్ల ను అక్కయ్య జీరుతోనే వీలవబటదేది ఆమె అంత స్నేపామయిగాకు అంతసర్యమయి శానూ ఉంజేది అమెను ఒక కల్పవృతు౦గానూ, కామ ధేనువు గానూ, భావించేవారు

కలకత్తా విశ్వవిద్యాలయంలో (వధమ్మ కేశిని ఎం ఎ పరీతయందు ఉత్తీర్హుడెన సుశేందునికి విజేళాలకు వెళ్ళాలనే ఉబలాటం కిడిగి, *లకత్తా నగరం చేరి తన భావిజీవిలానికి అన్వేషణ వేయసాగాడు. ఆయనకు ఏ ఉద్యోగం సద్యోగం ” దొరికింది కాదు తుట్టతుదకు అతనికి భాగ్యవశాత్తు బడదీదీ యింట బడిపంశులుగా ఉండుట తటస్థించింది. ఆమె కరుణా వూరితమెన స్నేవాం పొందాడు. తర్యాత తన అమాయి కత్యం వల్లనే అక్క-డనుండి వెళ్ళ గొట్టబడి. బండి కింద పడ్డాడు. పోలీసులు అతనిని అస్ప్యతికి చేర్చారు ఆది నయ మైనది కాని, అతడు బాగా కోలులో లేదు తుట్టతుద కతడు: ఒళ జమిందారు కావడం, మాధవి సుశేందుల సమాగమం మొదలగు కథ్శాకముం కడు కమణీయంగానూ, కరుణాజనకం గానూ, చితించ బడినది

శర ద్దర్శనం ల? హిందూవిధవల ఆజన్నార్హిత సంస్కారంతో, వణయ కాంతల సంఘర్షణ చితించుకు శరత్‌ కాబు విశిష్టత, ఈ (కేణికి చెందినవే “పథనిన్దేక్‌ * పండిత మహోశంక్‌” "ల్లీ సమాజ్‌” మొదలగునవి మాధవి వృదయములో (ప పధమమున అన్యమనస్ము డైన సురేందుని యెడల క రుణదృష్టి వర్పడ్సి అది (ప్రణ యంగామారి, తుదకు మాతృ _పేమగా పర్యనసీంచింది. అమె హృదయంలో కూడా సంఘర్షణ అరంభమైనదిగాని దానిని వంపొందించకుండా కధ ముగించుట జరిగింది శరత్‌ సాహిత్యంలో యిలా తుంచడం వుండదు అతని శక్తి ఆంళతా హృదయానికీ బుద్ధికి జరిశే ఘోర సంగామం చి తించుటలోనే పరాకాష్ట చెందింది, విఫల మను చితిం చుటలో శరత్‌ శూబు అద్వితీయుడు. చరితహీన్‌లో. సకీన్‌ పేమను సావ్మితి భగ్న మొనర్చినను అతనిని పృ్ళాదయములో విడనాడ లేదు. శ్రీకాంత్‌ లో శ్రీకాంత్‌ రాజ్యలశ్నీ శి వీరు పరస్పరం (చేమించుకొంటూనే విఫలులయ్యారు. పరిపూర్ణ (ీమలో అసంతృప్రినీ వేదననీ, కరత్‌ సాహిళ్యం ఉద్ధోషిస్తుంది కాని మాధలిలో అట్టి వేదన కంటికి కనపడదు తుదకు దీనిని శకరుణాభరితంగా ముగించాడు. కాని యిది (టాజిడీకాదు. కారణమేమంచే ఆంతరంగిక ఘటనలనల్న కాక్‌ ఇావ్యూ ఫఘటనలతోనే ఈ నవల ముగించ బడింది (క్‌ (టాజడీలలోగానీ, చక్‌ ఎఎయరు విపాచాంత నాటకాల్లోగాని, బంకించాబు నవలల్లోగాని, మనం ఫొంబే

27 శరద్దర్శనం౦ దుర్భరమైన దుఃఖ జీవితాన్ని యిందులో అనుభవించుట జకుగదు (టాజిడీళోగల గాంభీర్యం యిందులో ఇంచుకంత కూడా లేదు ఇది శీవలం కరుణారసాత్థక కధ ఈ దృష్టితో ఇందులో ఉేరొ-నతగిన పాతలు మాధవి, సుళకేం దుడు, శాంతి మాధవి పాత శరత్‌ కవి కాపూర్ష సృష్టి అనవచ్చు ఈ నవల ఆయన యావనకాల రచన లగుటచేత తన హృదయ మాధుర్యాన్న లతా యీ మూాధవిలోనే సింపాడా అని అనిపీస్తుంది కిశోరావస్థలోవు న్న (శ్రీడాశీలకల్పన, యౌావనంలోని మధుర త్మీవ అఆకాంత, హైందవ విశంతువు లలోని లజ్జ, అలాశే సేవాస క్తి, తద్యారా జీవితం, సార్థ్‌ కము వేసుకోవాలనే ఇచ్చశలదు ఆమె హృదయం మధు కలళమై ఉండుట చేత, కించిత్‌ కదలికలో గూడా మధువు చిందుతుంది. కాధ్యత శఇలియని, తన కాళ్ళమిద నిలవ లేని సుందరుడగు సుశేందుని భూచి (ఉమపూరితమైన అమె హృదయం ఒక్కసారి విప్పారింది బైబిలులోని అంద మైన అదామును ఘూచి. అవ్వ మోహించినట్లు అమె మోహించినదని అనుకొనుట పొరపాటు. మాతృ త్యాన్ని పొందకుండానే, కనీసం ప్ని త్వ్యాన్నన్న్నా పొందకుండా నే అమె హృదయం వంచింపబడింది. సురేందుడు ఇద్దపిల్ల వాడు అగుటవలన అతనిని చూచుటకళోనే అమె హృదయం వాత్సల్య భరిళ మైంది సుశేందుని యెడల మాధవి అకర్షణ

శళరద్దర్శ నం క. ఇాలా జటిలమైనది అఆ జటిల త్వాన్ని సరిగా (గ్రహించుట లోనే శరత్‌ కాబు కళాసార్థకత కన్పిస్తుంది.

సులేందదుని భార్య ఇాంతి ఒక విలతమణమైన పాత ఆను గౌణంగా వుండికూడా తన పని అటేనన్నట్లు ఈ నన లలో రససిద్ధి కలుగచేసింది అమె _పచ్చన్నుముగా ఉండి ఇతరులకు (పాముఖ్యమిచ్చి ఖాళీయేర్పడిన (౮89) చోట భీ చేస్తుంటుంది శరత్‌ నవలలో యిట్టి తొ యింకా "లేకపో లేదు “చర్మితహీన్‌*లో సతీశ్‌ భార్య సరోజిని “బ్రేవ్‌ చాసుిలో చం్మదముఖి ఈ (కేణిలోనివానే.

శరత్‌ పురువ పాలు అధికంగా అసమస్థలు, కాధ్య తలు తెలియనివారు. అరవై వళ్ళు వచ్చినా వారికి గార్జియ న్‌లు ఉండాలి అ (కేణిలో చేరినవాడే సుశేందుడు

శరత్‌ కాబు ఇటువంటి పాతలను గురించి ఇలా అంటాడు “ఈ పృధివిలో ఒకరకం మనుష్యులున్నారు చారు "రెల్లుగడ్డిలాంటివారు గప్పున మండనూ వచ్చును, చప్పున చల్లారవచ్చు వారివెనుక సర్వదా ఒకమనిమీమ్మాతం ఉంటూఉండాలి, అవసరాన్ని బట్టి గ డ్డి వేస్తూ ఉండటానికి *

సురేందదుని స్వభావం ఇలాంటి జే

ఆ బ్రత్రనిలో దేహబలం, బుద్ధిబలంఉన్న్నా ఏ పనినీ సంపూర్మ౦గా నిర్వహించ లేడు అతను ఎంత ఉత్సాహంగా పనిని ఆరంభిస్తాడో, అంత అశద్ధగా మిగిలినదానిని వదిలేసి “మెదలకుండా ఉంటాడు అప్పుడే అతనిని పురకొల్పటానిక్ష ఒకళమనిపషి. అవసరం *

వ్రీర్రీ[ శర ద్ద ర్మ న౦

అతనిలో వృద్ధుని వై రాగ్యం, కాలుని సరళత, విచ్చి వాని ఉపేమాభావము ఉన్నది అధిక పర ధ్యానము గలవాడు. లోకంపోశడ వమిో తెలియదు అమాయకుడు అతని అమా యకత్వ్యంవల్ల నే ఆందరి (పేమకు పాతుడయ్యాడు.

ఇందులో మాధవి, పృాదయరహితమైన పాందవ సమాజంవస్ల , స్వీయ సుఖ భోగానుభవములకు వంచితులై న విధవలకు _పాతినిధ్యం వహిస్తుంది అమె _పేమలోని విశేషం అధిక సంయమను దమనము (మ పూర్తిగా (పకటింప లేక వోవుటచేత ఆమెజీవితం ఇంకా దుూఖమయము, కరుణా జనక మైనది సురేందుడుకూడా స్వీయ్మచేమను విస్పష్టముగా (పకటించ లేదు వారి పేమ ఈ విధంగా మూకగా ఉన్నట్లు మనకు విదితమగును సుశేం్నదుని శిశుస్వభావము, మూాధ విలో వాత్సిల్య భావమును ఫుంకొల్చి ఆ శికఘువువై అధికా రము కలిగించును. దీవివల్ల (కేమయొక్క కోమల భావనలు నళించగ పోగా మాతృత్యము కొరకు, ఆ జాతియొక్క- సవా జాభిలాపు చరి తరత కాంచును ఇందువల్ల అతని మంచి చెడ్డలు మాచుటలో మ'స్నరాలగును. దీనితో అన్యమన స్కుూడైన సురేందుని శుష్క- హృదయములో సుకుమూర భావము లుశ్చన్నమగును వారుభయుల మధ్యగల కోమల సంబంధం, కళాత శ్రకంగానే గాక, సంయమముతో కూడా సరక్యజనాదరణీయముగా శగత్‌ వాబు చితించాడు ఇందు లోవి ఘటన్మాశమము తీ్మీవములై బావో ల్తేజకరముగా చాటక్రీయ పద్ధతిని సాగినప్పటికి చౌకపారుగా దిగజారిపోనివ్వ కుండా కాపాడుట జరి*నది

(84) శరద్దర్శనేం శ్రి]

ఈ నవలతోని మాధపీ సురీరదుల సమాగమభుట్టం మహత్తర మైనది మాధవి భారత శ్రీల శాలీనత్‌ కమనీయ తలకు (వబల నిదర్శనము

తమారహిత [(చేమహీన సంభు మతముల ద్వారా వీడింపబడుతున్న హపోందవ విధవల యెడలాశరత్‌ బాబుకు అధిక ఆదరాభిమానము నీటిని శ దర్శించుటలో శరత్‌ జాబు అద్వితీయుడు, ఇదే ఆయన విశిష్టత. ఇందువలన'నే ఈ నవల ఇంత విన్నాణముగా రచింప కలిగాడు.

ఇందులో శకనివీంచిని పసిడి తునక

“ఆందమున్న వారు మూపెడ తారు గుణాలున్న వారు వెళ్ళడి చేస్తారు పేను ఉన్నవాళ్ళశే (పేమించుట తెలుసు, వాళ్ళే (జేమిస్తారు.* -

శాన ఎవరిలో ఏ గుణమున్నదో ఆ గుణమే వెల్లడి స్తారు అ గుణాన్ని అధికంగా ఆదరిస్తారు.

దేవదాసు

ఆ భురుమవుల (చేమ చరిత మానవ స స్మృతికి అన్నిటికన్నా సత్యమైన చరితని చెప్పిన వాగే, అందరి కన్న సత్యాన్ని అంతు కనుక్కో. కలిగారు?

శేష పక్న లోని కమల

“లళ96 ౪85 €ం 9100 ముం8క910068 8011, 106 & ౫676 వడెనఓ 01.608 ౨816209, ౨0 06 *0ం9, 06 ౪9% ంాా వఅంాండి 0 13 షండగ " ం076.

"జేవదాసు భగ్న జీవుల విషాద గాధ ఇది నాయక (పాభానమైన నవల _శంత్‌ వేగు తెలిసినా తెలియక

లీ$ళ్లే ౪రద్దర్శ నం పోయినా, బేవడాసు జరు తెలియని వారు అతని సంగతి "'ఆలియని వారు ఉండరంళే ఆతిశరయొో క్రి కాదు, శరత్‌ కు అతని యందెంత గాఢ వానుభూతి ఉండెనో, అందరికి అట్టిటే కలదు. ఆయన నవల లన్నిట్లోకి అధిక వ్యాప్తి గాంచినది అధిక బజనామోదం పొందిందీ, అందరికీ అర్ధమయ్యేది, చేవ చాసు ఒక్కళశు. కొందరి ద ఫఏఫ్టీలో ఆయనకు అతషయ యశస్సు ఇచ్చింది కూడా అబే అని * బేవదాసులో విప్లవ సంభాపణలు వమిీ లేవు తత్వమి మాంస అంతకంళే లేదు, కాని ఒక సారి చదివితే నవృాదయములో గాఢముగా సనిల్చిపోయీ కొన్ని వ్యంగ్య సంభాషణలు మాతం కలవు, ఒక గీతి కా కావ్యం (20) చదువుతూంకే పొందే అనందాన్ని ఇందులో పొందగలం. ౯ ఈ నవలలో ప్యాత పోషణ పరాకాష్ట చెందినది, సంభాషణలు నాటకీయ పద్ధతిని సాగి, సరసంగా ఉన్నవి, ఇందులోని (ప్రధాన విషయం (పేనుయొక్క_ నైతిక విజయం. ఈ నవలలో మనల నాకర్షించే ప్యాతలు జేవదాసు, పార్వతి, చం దముఖి బేవదాసు పార్వతి ఒక పారశాలలో పఠించిన సంగతి షారకులకు పరిచయమే శరత్‌ సాహిత్యంలో పాఠ శూల సరస్వతీ స్థాన మగునో కాదో చెప్పలేము. అది పుష్ప ఇ “దేవదాసు”. బెంగాలి హిందీ థాషల్లోనే గాక, తెలుగులో కూడా వెండి తెరపై కెక్కినది. తెఎగులో 1051 సం లో వచ్చిన చిత్రములలో బహుమతి గాంచినది,

శర ద్దిర్గవెం 288 బాణుని లీలా భూమి యని మాతం స్పష్టంగా చెప్ప వచ్చును పార్వతీ చేవచాసుల (పణయం పాఠశాలలోనే (పారంభమైంది. ఇంతటితో ఆగలేదు. రమూ రమేశుఅ (పణయం శాజ్యలత్నీ (శ్రీకాంత్‌ ల (పేను కూడా పాఠ ఇజాలలోనే (ప్రారంభ మైనది. -

" పార్వతీ జేనదాసులు "పేరిగి వెద్దవారవుతార. ెండ్ల్‌ ఈడు వస్తుంది పౌర్వతి తల్లి వారిరువురి _చేమను (గహించి "జీవదానుకల్లితో తనహాతురును జేవగాసుకు ఇస్తానంటుంది. "'ీవదడాసు తండి జమిందారగట చేత “అని ర్భాగ్యులతోనా! సంబంధంి అంటాడు పార్వతి స్వయంగా వచ్చి 'జీఎదానును అడుగుకుంది శొని అఆ _పబుడ్ధుకు తండిమాట జవదాట లేని స్థితిలో ఉండి అంగీకరించడు,

పార్వతి తండి ఆమెను సంతానవంతుడ్‌ న ఒకవృద్ధు నకు ఇస్తాడు. అమె తన సవతిబిడ్డలను సాకుతూ ఉన్నప్పటికీ శజేనడాసు మీటే మనస్సు లగ్నమై ఉంటుంది.

పార్వతీ లగ్నహృదయుడై దేవదాసు తన కష్టాలను మరచుటకు గాను మధుపాన నిమగ్నుడై ఉంటాడు. వేశ్యల ఇండ్లకు కూడా పోతాడు అతనిలో ఈ దుర్గణాలన్నిటిక కారణం (వేమించిన పిల్లను వెంక్లీ ఆడనండుకు కలిగన డుష్ఫలి తలే, అమరణానంతం అథభళకు అవివాహితుడు గానే ఉండి పోతాదు. భగ్నువనోరధుడైన టదేవడాసు అన్ని మర్గుణాలకు జోనై, అంత్య శాలానకి పార్వతి ఉన్న (గామ వేరి ఒక ఇెట్టుకింద (సాళలి విచుస్తాగు.

284 శరద్దర్శనఠ

జీవచాసంశు శరత్‌ బాబుకు అధిక సాను భూతి. అతని విషాదగాథ ముగిస్తూ ఇలా అంటావు, * క్తోష చాసంశు ఛాలా దుఃఖంగా ఉంటుంది ఈ కథ చదివిన వారికి కూడా బహుశా నాలాగానే దుఃఖం కలుకవచ్చు అయినా యొప్పుడైనా దేవదాసువంటి హతభాగ్యులతో, న్మిగహం లేనివారితో పాపిన్దులతో, మోకు పరిచయం కలి గితేే వారికోసం మోరు ఒక _పార్ధన చెయ్యండి. మిగతావి ఎలా ఉన్నా ఎవరికీ అలేడికి ్య్రగన మృత్యువులాంబి నల్ల నష్ట మేమా లేదు, కానీ ఆసమయంలో స్నేహపూర్వక మైన కరిస్పర్శ అతడి లలాటానికి సోశాలి, కరణాపూరిత మైన క ముఖాన్నిచూస్తూ అయినా జీవితం అంతం శావాలి చనిపోయేముందు ఒక్క కన్నీటి బిందువైనా భూచి చనిపోవాలి =

ఇది శీవలం పార్వతీ చీవదాసుల విషాదగాభే కాదు. హిందువుల్లో విశేషంగా జరిగే వివాహాల ((టాజడీీ విషాద గాధకు చిన్నాంగా శరత్‌ చాబు దీనిని చ్మితించాడు ఈ దృష్టితో చూస్తే శరత్‌ బాబు మనకు కార్యకుశలుడై న విస్లవకారిగా. కన్చించును వివాహ పద్గతిలోని వెడుచే కలిగే ఫలితాన్ని గురించి పారకుల నృావయాలవై గాఢ మైన _పభావం కలిగించటానికే ఆయన యింత విపాదపూరి తంగా (వాకాడు శరత్‌ చాబు అంగీకరించినా అంగీకరించక పోయినా, ఎవకు వనమనుకొన్నా, బచేవదాసుకథ మనకు ఏమి "శెల్చుతుందంళకు శాడుకట్టినంత న్మూూకాన భర్తకాడని,

శరద్దర్శనం £8ి6 ఇం లేకాదు, .్కీ వురువులు పరస్నరం (శేమించుకొన్ను జే వివావామని బోధిస్తుంది (ేమించి పెండ్ర్తాడుట పాశ్చాత్య పద్ధతి అంటాప మనలో కొందరు అయితే పరమ పతి (నతగా (పసిద్ధిగాంచిన సావితి (పేమించి ఇండ్రాడిన సంగతి విస శ్రరిసారు మన పూరాాచార పరాయణులు పాపం. శకరశ్‌ రచనలలో ఒశేమూదిరి సంగతులు అధికం7ా మనం చూస్తాం చం్యదముఖ, పార్వతి, జేవదాసుని _పేమిం చినశ్షు, (శ్రీశాంతలో రాజ్యలవీ, గ కమలలత (శ్రీశాంతను (శేమిస్తారు ఇక అదటుంచి జేశడాసు ఎవరినాడు 1 పార్వతి యందనురాగము కలవాడా ! చం దముఖయందు (పేమగల వాడా + వీరిద్దరు అతనిని (జేమించినవారే పార్వతి (పేమ చందముఖి (వేమకంచ అధిక మైనదని సాధారణంగా అను కొంటారు కాని నిజంగా ఆలోచిస్తే చం్యదముఖతో పోలిస్తే ఆమె (పేమ అల్పంగా తోస్తుంది పార్వతి "చేవదాసుని (ేమించినా మరొకరిని పెండ్లి చేసుకున్నది, ఇష్టం "లేకపో యినా, చం దముఖి -జీవకూసును [ేమించుటతో నే పూర్తిగా వారిపోయినది. ఆమె అసలు వేశ్యావృత్తినే మాౌనివేసినది. కోటీశ్వరుడు వచ్చి వెండ్లాడుతానన్నా ఆమె వష్పుకోదుం "బీవదాసే నాపతి-గతియని చం దముఖి నిస్పంళోచముగా ఇప్పగలదు. కాని పాఠకుడు పార్వతి కుల సక్కీయని భావించి ఆమెవై మొగ్గి, చర్యదముఖిని తేలికగా చూస్తాడు. దీనిని గురించి నా మో యభ్శిపాయాలెందుకు ॥ -జీవడాసు అభి టాయం 'భలుసుళొంచాం,

కి8ి6 శరద్దర్శ నవి

"జీవదాసు చం[దముఖితో ఇట్లా అంటాడు. “పార్య తిని ఎంతో (శేమించేవాడిని. ఆమె నన్ను ఎంతో (మిం వేది మి ఇద్దరిలో ఎంతో వ్యత్యాసం, ఎంతో సౌమ్యం ఉంది ఒకరిలో ఎంలో అభిరూనం, ఇద్ధత్యం, మారి ఒక కిలో ఎంతో శాంతం నిగ హమున్న్నూ, ఆమెలో వమూ తం సవానశ_క్రిలేదు కాని నీలో ఎంత సహనం, అమె కెంతటి పేరు పఖ్యాకులు, వీ శెంతటి కళంకం ఆమెను అందరూ ( జేమిన్తారు. కాని నిన్ను ఎఃరూ (ేమించరు అయినొ నేను (పేమిస్తునా్నాను ఎందుకు (_పేమించను 1

అని దీర్ధ గా నిట్టూర్చ్‌ మళ్ళా ళ్‌పాప పుళ్యాల విచారణకర్త నిన్ను ఎలా విచారిస్తాడో తెలియదు కాని మరణానంతరం మన మిద్దరం మళ్ళీ కలుసుకొంళశు ఇంకె ఫుధూ నిన్ను విడిచి దూరంగా ఉండలేను”

చం్మదముఖి వేశ్యగా జీవిస్తూ చేవడాసుని శేమిందిన వీమ్ముట, అమెలో కలిగిన మార్పు అతి విస శ్రాయజనకం. అమె (సీమలో త్యాగం, న్మిగహం ఉన్నది. శ

పార సతి చందముఖులను గురించి ఒక్కమాటలో చెప్పవలసీవ స్తే పార్వతి _పేనునూ రిని, చం్యదముఖ త్యాగ మూర్తిని. ం

మరొశసంగతి పోఠకుల దృష్టిలో పెట్టు 'చుంచిదస ఎంచుతున్న్నాను. చర్మితహీన్‌లోని సతీశ్‌ జీపచాసువంటి బాబే. ఏ8ద్దరు జమిం౦జారుల బిడ్డ లే. వీపభయులు వ్యర్ధ లేం శాని ధనానికి కొదువలేదు. రూపాం చిల్లిగవ్యగా ఖర్ము

శరద్ధర్శనం౦ 887 ెట్టుటలోనే "వెుుదీయరు. ఉభఛభయులు (చేమించఛిన తను పొందుటలో విఫలులే సతీశ్‌ కొంచెం ఉ _త్తీమవర్ధానికి చెందినవాడుగా కన్ని ౦చినా పాఠకుని సానుభూతి జేవచాసు వెశే పోతుందిగాని సతీశ్‌ వైకి పోదు. జేవదాసువై మసకి మమత కలగటానికి కారణం వమిటో తెలుసుకోనాలంళ1ు పక్కట సంగతిలో నే తెలుస్తుంది అది వమిటంళే, సతీ$్‌ (తాగుబోతూ వేశ్యాలోలుడు కావటానికి కారణం సావితితో అతని (చేమ విఫలమగుట మ్మాతము కాదు. జేవదాసు (తాగుబోతూ వేళ్యాలోలుడు అవటానికి కారణము పార్వతి పై అతనికిగల (మ ఫలించకవోవటమే. ఈ కారణంనల్ల నే "దేవదాసు చెడ్‌పోయి ఒక సాధారణ (తాగుబోతుగా. పరిగ ణింపబడినను అతనివై పారకునికి సానుభూతి కలుగుతుంది. అతని మరణం [(పేమతైై బలియైన (ోజాట్లాని ధర శ్రవీగునివలె పరిగణింపబడుతుంది ఇంతేకాదు, ఇంకొక కారణంకూడా కద్దు అలోచించండి ేవడాసు ఒకముహా పుకువుడుకాదు. సాధాకణుల్లో సాధారణుడు. కొందరి దృష్టిలో హీనుడు అయినప్పటికి అతనితో తాదాత్ళ్యానుధవం (పతివ్య క్రీ పొందుతాడు. ఎప్పుడో ఒకప్పుడు (పతివాడు తానుకూడా బేవదాసు అవ_సే అనుభవిస్తాడు. అనగా జేవదాసుప్మాతలో విశ్వజనీన ఆవేదన ఉన్నది అందుచేతనే అతనియందు మనకు నానుభూతి

పార్వతి అచంచలిత (పేమ స్వరూవీణి యగు బేవతై నప్పటికి గతాను గతకులైన పూర్వాచార పరాయణుల దృష్టిలో ఆమె పతిివత కాదు. (మకు లోకం పాటించే

శరద్దర్శనం స! లోనే వెుుదీయరు. ఉఛభయులు (ైసేమించిన యను ఎలో విఫలులే. సలఠీశ్‌ కొంచెం ఉ_త్తమవర్ధానికి వాడుగా కన్నించినా పారకుని సానుభూతి ేవచాసు *తుందిగాని సతీశ్‌ వైకి పోదు జేవదాసువై మనకి కలగటానికి కారణం వమిటో 'తెలుసుకోవాలంశు ంగతిలో నే తెలుస్తుంది అది వమిటంశు, సలీశ్‌ బోత్తూ వేశ్యాలోలుడు కావటానికి కారణం సావ్నితితో "ఓమ. విఫలమగుట మ్మాతము కాదు. జేవదాసు “తూ వేళ్యాలోలుడు అవటానికి కారణము పార్వతివై ల (పేను ఫలించకపోవటమే, ఈ కారణంనల్ల నే ఎ చెడీపోయి ఒక సాధారణ (తాగుబోతుగా. పరిగ నను అతనిపై పారకునికి సానుభూతి కలుగుతుంది రణం (పేమశ్షై బలియైన (42209) ధం శ్రవీరునివలె బడుతుంది ఇంతేకాదు, ఇంకొక కారణంకూడా *చించండి చేవదాను ఒకమహో పుుముడుకాదు. ల్లో సాధారణుడు. కొందరి దృష్టిలో పీ-నుడు టికి అతనితో 'తాదాత్య్మ్యానుభవం (పతివ్య క్రీ దు. ఎప్పుడో ఒకప్పుడు పతివాడు తానుకూడా అవ_స్టే అనుభవిస్తాడు. అనగా జేవదాసుపా తలో అవేదన ఉన్నది అందుచేతనే అతనియందు ముభూతి గ్వతి అచంచలిత (_ఓేమ స్వరూపిణి యగు దేవత గతాను గతకులైన పూర్వాచార వపరాయణుల 8మె సత్మివత కాదు (పేమకు లోకం పాటించే

కైక ₹౪రద్దర్శ్గనళ

పొత్మివత్యానికి గల వాశ్యత వై దధ్యం చూ వెట్టి ఈనాటి వివాహ పద్ధతిలోని బండజా*ం టయట వెట్టి (చేమవై పారకు నకు సానుభూతి కలిగించినది వివాహమైన విమ్ముట అది ఎన్నటికీ భగ్నం కాదనే సంగతి వట్టి బూటకమని. "దేవ చాసులో గట్టిగా రుజువు చేయబడినది.

"జీవదాసు చరి తహీన్‌ ఈ ఆెంటిలో మరొక సంగతి కూడా మిన దృష్టిని అకర్షిస్తున్నగి. ఒక వ్య క్రి వేశ్యాగామి అయినప్పటికి అతిడు తన వియురాలికి విశ్వసనీయుడుగా ఉండ గలడని చేపదాసు తెలుపు తున్నాడు సతీశ్‌ కూడా "జీవచాసు వంటి వాడే ఈ విషయంలో.

'జీవదాసు లోని చం దముఖకి, చరి తకీన్‌ లోని సావితి!ి పోలిక 'లెక్కువగా. వున్నాయి వీసుభయులు త్యాగులు, పేమ మూర్తులు, సేవ్యావతులు వీరికువుకు తమ (ప్రయులు జబ్బుపడి నష్వుడు కుల తీ వలె సేవ చేస్తారు. ఆపదలో ఉన్నష్వుడు అన్ని విధాలా అదు కొంటారు ఏరుభయుల (పేమ కూడా ఫలించదు అయినా వారినీ వీడరు.

శరత్‌ సాహిత్యంలో (_పేమ భోగాను భవంలో లేదు, త్యాగాను భవంలోనే ఉన్నది.

ఇక ఇందులోని దోషాలను కనపర్చిన వారిలో శరత్‌ సాహిత్యం విమర్శకుడగు సుబేధ చం దసేను "ప్త ఒకరు ఆయన అనేచేమిటంళేు పార్వతి పంటి పిల్ల వెళ్ళి "జీవ డాసుతో నన్ను వెశ్తాడమం అంటుందా ! అవేది ఒకటి "బీవదాసు చదువుతోంశు పార్వతి జేవడాసులకు గల పర

(7) +రద్దర్శ్గనం రకర స్సర _పేమ, పార్వతికి చేశచాసు యెడల చనువు అటు వంటిటేసనని అనివీస్తుంది జీవదాసువై బద్ధానురాగయైన పార్వతి, పరిణయమాడి

మరొకరితో కాపురం ఎట్లాచేస్తుందాలని,. ఈ శఆెంటిలో అసంభవం వవిశాలేదు ఇటువంటివారిని పారకుల్లో ఎరిగిన వారు కొందరైనా ఉండకపోరు

కాని ఆశ్చర్యకరమైన సంగ లేమంశే _పతివ్య క్రి తన అనుభవం, సంస్కా-రం, పురస్కరించుకొ చేమాట్లాడు కాడుగాని ఈ విశాల (వపంచంలో న్య క్తులు భిన్న భిన్న సంస్కా.రం కలవారుగా ఉంటారని తలచడు, అంగీకరించడు (పతివారు తమ కొలతబద్దతోనే లోకాన్ని కొలవటం పరిపాటి ఈ విశాల విశ్యంలో ఒకరికి ఒకరికి పోలిక లేనన్లే సంస్కారంలోనూ సమానంగా ఉండరు

ఇక దేవదాసులోని పాత్రలను గురించి

ఈ విషయం ఇదినరకీ కొంతవరకు విశదంచేయ బడింది అయినా మళ్ళా చెప్పుకొందాం ఇందులో జఉర్కొన తగిన ప్మాతలు చేవదాను - పార్వతి చంద్రముఖి శరత్‌ సాహిత్యంలో పురుషు ప్నాతలకంళు క వాతళతే ఉజ్జ్వల ముగా ఉంటవి వారు లినురాగిణులుగా, అభిమానధనులుగా కన్పిస్తారు (శేమనంతను తముధురభ క్రికి ఒక ఇాఖగా దూవీం చాడు శరత్‌ . ఒళకమాటలో చెప్పవలసి వుంకేు అయన అభి ననభవభూతి

శరత్‌ ప్నాతల్లో ఉదా_త్తంగ-నూ, వా_స్తవంగానూ, ఉన్న ప్నాఠలు - "దేవదాసు - పార్వతి. వంగ విమర్శకుల

శీ$్రరీ శరర్దర్శ్గనర దృష్టిలో శరత్‌ సాహిత్యంలో శ్రీ ప్యాతల్లో పార్వతి రాజ్యలకీ శ అమరులు "జేవచాసులోని పార్యతే శ్రీశాం తలోని రాజ్యలతీ/ి ౯ నోచరి స్తుంది శరత్‌ జాబు అనలు ఉరు చెప్పకపోయినా, పార్వతి అతని బాల్య మ్మితు రాలు అందుచేతనే అంత సజీవంగా ఆ పాతను సృన్టించ గలిగినాడు.

జీవదాసు, సుశేందుడు. సతీళు, వీళ్ళంతా శీవలం పరాధీన జీవ్రలు, అకర ్రణ్యులు,

పార్వతిలో వాత్సల్య భావం కంట వైవాహిళశాళి లావు అధికం. అందుకు కారణం ఆమె విధవకాశపోవడమే. కిళోరానస్థలోని (పేమకు చిహ్నం పార్వతి.

పార్వతి, అచల +. సౌగామిని, వీరిలోని (పేమ స్వార్థంతో కూడుకొన్నది వారు తమ వియులకు వీమి ఇవ్వగలమనే డానికంకశు వారినుండి తాము నమిపొందగల ౨ అనే తహ తహ అధికం వీరు విధవలుకాశ అవివాహితు లగుకే ఇందుకు కారణ మనవచ్ను ను.

మాధఫ, సావితి, రాజ్యలమ్మీ; వీరిలో మాతృహృద యంలో కన్పించే త్యాగం, వాత్సల్యం, కలవు, వీరిలోతవ (వేమ ప్మ్యాతులకు వమి ఇవ్యగలమవే తవా తహ అధికం . వీరు తమత్యాగానికి |పత్యామ్నాయంగా. వమి కోరనిమాట. కూడా నిజమే ఇందుకుకారణం వీఠకు విధవ లగుకు యనిలను కోవటములో అసందర్భ మేమి లేదనవచ్చును.

మవ భారతీయ సాహిత్యంలో వేశ్యలు కొందరు గలరు ఇందులో వసంతసేన మధురవాణి చింతావుణి,

శరద్దర్శ నం వ్ర!

చం(దముఖి మన హృదయాన్ని చూరగొందుకు వసంత సేన టజూరు వేశ్యగా తోచదు అమె విద్వత్వు, సంస్కారం, మతమునకు ఆమెయందు గౌరవం కలిగిస్తుంది. గురజాడవారి మీధురవాణి కూడా వసంతపేనకు ఇెళ్లెలుగా తోస్తుంది. మధురవాణి నావమమూ సార్థకము అట్లాగే చింతామణికి చం దముఖికి సొన్యుమున్నది ఏరిద్దరు బజారు వేళ్యలు. చివరకు ఆ వృత్తిని వీడి, ఉట్ద్వలంగా కన్పిస్తారు.

చర్మిదముఖి కూడా బకదీదీలోనీ సుశేందునిభార్య ఇాంతివలె వచ్చన్నంగా ఉండి పరోత్మ_ర్ష కు దోవాదం గలగచేసేచే, ఆమె పార్వతి "జీవడాసులకు పానకంలో పుడకలాగ నుధ్యలో అడ్డుపడక పోవటమేగాక, వారుభ యులగొప్పను లోకానికి తెలియచెయ్యబానిశే రంగంలో (వవేళిస్తుంది.

దత్త

తళ ంా6 076 18 ?ంంణు 19 108% ఓం!0 18 817876 ₹ెంందా 10 09 ౧౦ంటక6 = 1400౯6

శరత్‌ బాబు నిషిద్ధ (వేమకు వర్శించుటలో నివు ణుదు. ఆయన _పఖ్యాత నవలలన్నీ అట్టివే అయన రచ నల్లో అ(కేణికి చెందనని మూడు మ్యాతమే కలవు--చిత శారుడు, పరిణీత, దత్త. వీటిలో చేను సార్ధకత ానుగా చితించ బడినది.

కొండరి దృష్టిలో శరత్‌ నవలలో ఇజే (శేషైమైన నవలగా పరిగణింపబడినది

202 శరర్దర్శ్గనం

ఇందులో సంభావమణలు సముజ్జ్యలములు, పాటు దోమ రహితం. స్మాత చితణ మానవ హృదయపు లోతులను తెలుపుటలో పరాకాష్ట చెందిన దనవచ్చును. ఈ కారణాల వేత 'ుక్నికల్‌ గా ఇది గొప్ప నవల.

చాని సొప్పదనాన్ని గురిరిచి భేడాభ్మి పాయము లున్నమాట వాస్తవము కాని ఈ నవలలోని కథా వస్తు వును గురించి మాతం ఎవరికీ ఎట్టి భేదాభ్మిపాయము లుండ సవసరము లేదు దీనిలో వస్తు విశేషం వల్ల ఇది అందరి వృాదయాలను చూరగొన గలదు

“పరిణీత, *ద_త్తి సుఖాంతములు (10097 ఆయం) ఈ రెండూ ఇతర నవలల నుండీ వేరు పడినవి శ్రీకాంత, గృహ దహనమ్‌, మొదలగు నవలలకు వీనికి సౌద్భృశ్యం "లేదు.

ఈ నవలలోని నాయిక్‌ విజయ. ఆమె సంఘరక్ష ణా సంకతుభిత మనస్కు-రాలు. కాని, అది సాంఘిక సీతికి సంబం ధించిన బెంత మా.తమూ కాదు "శీవలం వ్య క్తి సంబంధ మైనది నశేందుని (ేమించుటా, లేక రాసవీహారి మాట మన్నించుటా! అనునది

ఈ నవలలో మధ్య తరగతి వివాహ సమస్యలు చక్కగా చితించ బడినవి శరత్‌ 'చెప్పక పోయినా, మాన వునికీ మానవునికీ మధ్య ధన ేవత చేశే ఇేష్టలు నిఫు ణతత*ే నిరూపింప బడినవి. మానవుడు అర్ధమునకు చాను డని అన్న భీమ్మవితామహుని వాక్యం నున వృాదయం పై గాఢంగా నిలుపును,

శర ద్దర్శ నం 203 వనమాలి, జగదీళుడు, రాస బిహారి, ముగ్గురు సహా ధ్యాయులు. ప్లీడరీ చదివి సంపాదించినదంతా ఒళ ిళ్షైలో వేసి వెంస్లీ పేరంటం అేకుండా -బేశహి లెక కార్యాలకు ఉపయోగించాలని ఆ ముగ్గురూ ఒక మ్మరిచెట్టు శ్రీింద కూర్చి అనుకొంటారు. కాని అలా ఎవరూ చేయరు. వనమాలి బాగా అర్టించాడు_ రాసబిహోరి కూడా అంతే వీ లోటుపాటు లేకుండా కాలన్నేపం చేస్తున్నారు. వీరిద్దరు (చాహ్య్ముమతావలంబకు లయ్యారు జగదీశుడు హిందువు గానే ఉండి అప్పుల్లో ఉండి సాంసారికమైన అపదలలో చిక్టు కొంటాడు. అతనికి ఒక ప్యుతుడు కలిగాడు, అ సంగతి మితుడగు వనమాలికి తెలియ జేస్తూ “నీకు కుమార్తె కలిగి నచో నాకుమారునకు ఇవ్వవలసినదిని కోరకాడు, అందుకు వనమాలి “నాకు పు తిక కలగాలిగాని అలాగే తప్పకుండా ఇస్తానిని జవాబు (వాస్తాడు అతనికి విజయ అనే కుమార్తె అనంతరం కలుగుతుంది ఈ వాగ్దానం పురస్కరించుకొని ఈ నవలకు దత్త” అనే ఉరు విెట్టబడింది. వనవూలి బాగా అర్జించినవాడే గాకుండా జమిం చారు కూడా. అదివరకే అతనికి భార్య పోతుంది. ఈ వకైక పుత్రికను విడిచి అతడుకూడా ఇవాలోకయా త ఇాలిస్తాడుం అతని మరణానంతరం ఫూర్వ్య స్నేహితుడైన రాసబివోరి విజయకు సంరతుకుడుగా ఉండి తన కుమూరుడగు విలాసు నకు అమెను ఆమెతం(డి ఇచ్చుటకు వాగ్దానము చేసినట్లు "చెప్పీ ఆమెను అంగీకరింప చేసి, ఆ అస్థినంతా ఈ విధంగా పొంచాలని (వయత్నిస్తాడు,

204 శరద్దర్శ్గనం కొంత కాలానికి జగదీళు కుమూరుడగు నశేందునకు విీజయకూ పరిచయం కలుగును అఆ పరిచయం (వణయంగా మారును. విజయ ళ౪సకుమవూరుజే పరిణయ మాడుటకు శాస విహార సరవిధాల కృవీ. చేయును. అతడా? ఇతడా! యని ఆమె పృదయంలో సంఘర్షణ బయలు బేరును తుదకు ఆమె తండి జగదీళుని కువూరునరు తనను ఇచ్చుటకు (నాసిన ఉత్తరం కంటపడును అందుచేత తండి మాట పకారమే నశేరదుని పరిణయమాడును. ఈ విధంగా అమె తండి కోర్కెను నెర వేరు ఏట. (వేమించిన వానిని వెండ్రి చేసు “కొనుట జరిగింది ఇందులో విజయ నాయిక. రాసవిహోార, విలాసుడు, నళేం్యడుడు (పథాన ప్యాతలు నరేం్యదుడు విచేశాలకు పెళ్ళి, వైద్యం, వ్యవసాయం చదివి ఉద్యోగాపేతు లేకుండా స్వ్యగామంలో చదువు సంధ్యలు, వ్యవసాయం నేర్పుతూ ఉంటాకు. అతడు సుస్త భాఫుడు. సృటికములాంటి వాడు శరత్‌ ప్మాతల్లో అధికంగా కశనివీంచే అజ్మాగత్త, హృదయ వై శాల్యం, శరీరచార్థ్యం, అమాయకత్వం ఇతనిలో గలవు విలాసుడు విషయలాలసుడు, బలహీనుకూను వవిధం గానైనా ఇతరులపైన అభాండాలు వెయ్యటం ఇతని నైజం. రాసవిహారి మంచిమాట కారి, బవుచతురోపాయుడు. స్వార్ధాన్ని పరమార్థంగా చిితించే కుటిలుడు “మూటకేనె "కేటీ అశే మూట ఇతని యెడల సార్థకమా, ం

శరద్దర్శనం 1! లు విజయలో ఆ సవహాజమైన కోమల గుణాలు గలవు ఆమెలో ఎట్టి దుష్టుణము లేదు సరళహృదయ అయినప్పటికీ అవసరం వచ్చినప్పుడు తనకార్యాన్ని సాధించుటలోనూ తం "వెనునీయదు విజయయందు ళీ సవాజమైన లజ్జ వ్యృాదయ్మ పేరణ ఈ నవల మనోహర త్వానికి కారణము. నశేందుని మాటల్లో నవ్వు అధికం, విజయపలుకుల్లో పరిహాసం మెండు ఈననలలో మూడు నూదక్తులు ముఖ్యంగా మనము గమనించతగినవి. “మానవుడు ఎంతఅసరాధి అయినప్పటికీ భగ వంతుడు అతడికి ఎలాంటి శితవిధించినా తోటిమానవుడు అతడితోవాటు దుఃఖంలో పాల్గూని, జూలికలిగివ్రండటం విధి, ఇ బేమానవక_ర్తన్యం”. పాపినికాక పాపాన్ని బ్వేపి౨చమన్న పరమహిత వాక్యము శరత్‌ మనకు భోధిస్తున్నాడు శ తువునికాక శతుత్వాన్ని నాశనం చేయాలనే గాంధీజీ బోథకు సన్నిహిత మైన బోథ ఇది. “సత్యముయొక్క- స్థానము పవృాదయము, నోరుకాదు సత్యలక్షణాన్ని మనపెద్దలు కూడా వివరించారు. ఇూదినది చూచినట్లు, విన్నది విన్నట్లు చెప్పుట సత్యము కాదు, “యద్భ్భూతహితం గత్సత్యం” భూతహితము కోరి పలుకునది సత్యమన్న్నారు.

ల్‌్ర( శర ద్దర్శ నం

“పార్ధివ సుఖమే సుఖముకాదు కొని ధర్గముకొరకు, పరుల కొరకు, ఆసుఖమును బలియిచ్చుళే యచదార్థసుఖము- (శేయస్క-రమూ”

నిజము. నిజము వాస్తవిక మైన ఆనందము భోగము నందులేదు, త్యాగమంచే కలదు

గృహదహనము

“4 గ్ని[[01910209 119 6 60950106, 76 980067 శం 9 164 €180 రేకడళ &ఏడే 1618 10౨68 68౯964 0) టత6 మరక ఛసఆ?68 626 ఉం 208 1076 ₹711] 1076 ౪70676 6107 ఉం 0% మడ? ఎాప్‌ం1107

శరత్‌ రచనలు అధికంగా [పేమ సమస్యలకు ఇంది నవీ ఆ (పేమలో బెంగాల్‌ లోని మావా శ మతము-హిందూ మతముల సమస్యలు కూడ కలిసిఉన్నవి

అటువంటి వాటిలో పరిణీత, దత్త, గృహదహనము, ఈ నూటిలోను సంఘర్షణ ఒళ విధంగా వుండును

పరిణీత, దత్త, గృహదహనము. [కమానుగత రచనలు

పరిణీత చదివి (వావ్మూ మతస్తులు కాగా అనందిం ఇారు

దత్త గృహదవానము వాకికి కంటక పాయ మైనవి.

పరిణీత కంకే దత్త, దాని కంక గృహదహనము మంచి రచసలు

పరిణీతలోని సరళ పృాదయ యశ లలిత, కొంచెం గంభీర హృదయమై విజయ అయ్యింది. ఆమె గృహదవా

(84 శరద్దర్శనం ర! నములో అచల అయి విజయ అస్థిరత, రహస్యాత్శకత, చరమనీమ గాంచినవి.

“గృహదహనము అని జు పెట్టుటకు ఇందులో ఇల్లు, ఇల్లాలుకూడా పోవుశకు కారణం

“గృవాదహనము” శరత్‌ నవలల్లో ,కేష్టమెనదసి కొందరంటారు. దీనికి కారణం ఇందులో ఆ హృదయము లోని గాంభీర్య రహస్యాలను విన్లేషణచేయుకెగాక, ఘటనా కాశలరీత్యా కూడా అద్వితీయమెనది కథ్యాపారంభము, వింపు, ముగింపు వీటన్నిటా సామరస్యం చక్క_గాఉన్నది. అనావళ్యకమైన ఘటన ఎక్కడాలేదుు ఆరంభింప బడిన విషయం అసంపూర్ణంగా ఎక్కడా విదనాడ లేదు కథాంశం కలగా పులగంగా గాక, కడు నిపుణతతో పోమింపబడినది ఘటనలు అధిక సుందరములు పాలచ్చితణ నిపుణతతో నిర్వహింప జడినది ఇలీ సౌకుమూర్యరికూడా గలదు.

సుకేక్‌ , మహిమ్‌, వీరిద్దరిలో ఎవర్నివెనా. _ేమ "లేకుండా ఘటనలు కడు నిపుణతతో కూర్చుబడినవి ఇందు లోని నాయిక అచల ఆమె మానసిక సంఘన్షణ హోమ్‌ అట్‌ మానసిక సంఘర్షణవలె కడు చెతముగా చితింప బడినది.

ఈ నవలలో అచల పాతలోని మానసిక సంఘర్షణే (ప్రత్యేకత కాదు, పుఫషపాతలలో కూడా ఈ సంఘర్షణా వెచిత్యం కలదు.

హృదయాంతర్గత రహస్య వివమయాలతో వావ్యూ ఘటనలు కలసి యుండుట వలననే ఉత్తమసాహిత్య సృష్టి జరుగును

రీఫ్రీణీ శరద్దర్శనం

సాంఘిక వ్యక్తిగత నమన్యంవట్ల, మరీనిశ్చితేవైంన తత్వం ద్యోతక పచ్చేవి బాపనవిల్ల, గృవాదవానము-

సాంఘికో సంజిశంతో కళను జతపరచుట ఇందులో శాససగును, అసలు శకత్‌ (పతిభ ఈ వర్గములోని గృవా దహననూ వలననే తెలియనగునని కొందరి అభిప్రాయము.

శరత్‌ నవలల్లో ఇది _కేస్టమెనజే గాక, విశ్వసాహి త్యములోని ఉత్తమ నవలలో ఇదొకటని నేన్‌గుప్త అభి (పాయము,

దీనిని తనరచనలలో అధికమైన డానినిగా శరత్‌ భౌావించాడని గుప్త అనును గానిఆయన ఉత్త రాల్లో ఎక్కడా వీనిసంగతి కనపడదు శరత్‌ బాబు ఎకకడ చెప్పిందీ ఆయన ఆాయలేదు.

ఇందులో అచ్వల, సురేశ్‌ , మహిమ్‌ ముఖ్యప్శాతలు.

అచల సంగతి తెలుసుకోవాలనే అతుం తే తుదివరకు ఈ ననల చదివించాను.

ఈ నవలలోని నాయిక అచల ఒక విచి తమైన ప్యాత- శరత్‌ న్తీ ప్యాతల్లో ఒీ వ్యక్తిని ఇద్దగు (కేమిం చుట పరిపాటి. పార్యతీ చందముఖులం బేవదాసును (చేమించునళ్లు శాజ్యలక్షి శ కీములలత శ్రీ కాంతుని _కేమిం తురు. ఇందుకు భిన్నంగా అఆచలా-సుళేన్‌ , నహిమ్‌ల ఇద్ద రీ (వేమించును. ఈ కాలములో ఇద్దరిని (వేమించుట నిమి. ద్ధము.. కొసి పూర్వ కాలమున ెలెడిది.. దౌపతి పంచ పాండవులతో కాపురంచేసికూడా పత్మివతగా (పసిద్ధిగాంచి నది సర్వజన విదితం,

శర ర్దర్శ నం క! ఇప్పటికీ పంజూబులోని పార్శ తేయులలో ఈ పస్ధతి కలదందుకు. వది ఎట్లున్నా సాంఘిక విధి నిపేధాలు 'లనందరినీ బంధించవని మనం లోకములో కన్లారాచూస్తూనేవున్నాము, ఆట్టిజే ఆచల. అెర్నార్టు పా నాటకాల్లో పకపణమిని ఇట్లా అంటుంది. “0% ం* 981 06 18* 1 ; ళల ౮౦౨ 6 పే టగా శఈ06మ వంట ఉశ్తానన మెంత అవి వేకంగా వున్నది ! నేనెం దుకు వారినిద్దరిని వివావామవాడ రాదు” నుశేళ్‌ , మహిమ్‌, ఈ ఇద్దరు ఆచల మానసిక రంగ మున నాట్టమాడి అమెహృదయాన్ని దూరనొన (వయ త్నింతురుం ఆచల విధురుడగు తండడికి వ్‌ కైక వు తిక. అతేషక బామ ్రమతస్థుకు. ఆందుచేత అచల నవనాగరికురాలు. ఇంటి పెరు కస్తూరి వాకు, ఇంట్లో గచ్చిలాలకంపు, అన్నట్లు అమెపేరు అచల, ఆచెం చపలత్వమే మనకు అంతటా ఆవ గతమయ్యేది. కై ఆచల జీవితం విఫలవగుటకుకారణం తాను గారవిం చిన వ్యక్తిని పూర్తిగా (_కేమించకపోవుట. ఇకశానెన్నడూ ఇకారవించక ఆఅలక్ష్యముగా మూచినవానివై మనసు లక్న శీఆచల అట్లా అగుటకు కారణాల్లో ఒకటిం అమెశిక్షినంస్కా రాలు హైందవ శిక్షనంస్కారాలు కాకపోవటమే'* అని శరథ్‌బాణు ఒక నందర్భంతో అన్నాడు.

800 శర ద్ద ర్గన౦ మగుకే మనసును అర్ధం శేసుకొనకపోవుట వలననే అమె అలా అయింది.

అచల, సుశేశ్‌ లప్మాతలబట్టి మానవులు లమకు అయి ష్ట్వమెన కార్యం చివరకు ఎలాచేయుటకు పూనుకొంటారో "తెలియగలదు

సుశేక్‌ విరుద్ధ (పక్ళతిగలవింతవ్య క్రి. అతనిలోభోగం శ్యాగం, స్వార్థ 0, వై రాగ్యం, మంచీ చెడూ ఇమిడి వున్నాయి. ఎన్నిచేసినా అతని శార్యా లన్ని టిలోనూ వైశాగ ష్టం ఉంది

మహిమ్‌లో అంతరంగికం గానూ, బాహ్యంగానూ కూడా నిర్వికార కౌచాసీన్యం అధికంగా కలదు. అతడు గొప్ప సంస్కా-రి, ఉదారథభావం గలవాడు

బాహ్య వాతొావరణంవల్ల పాతల మానసిక (పతి (క్రియలకు శరత్‌ అధిక (సాముఖ్యం ఇస్తాడు.

సాంఘిక (మ సమస్యలను ఇందులో చ్వ్నితించాడు గాని పరిష్కార మార్గం మా పెట్ట లేదు. ఆయన తన రచన లన్నిటా సంస్కర్తగా గాక, కళాకారుడుగానే కన్పట్టును, ఈ నవల పారకులలో ఎట్టిద్ధఢథ భావం కలిగిం చకపోయినా రచయిత _పతిభా శిల్పమునకు _పముఖ రచనగా. పరిఢ విల్లును

మహీమ్‌ అచల అనే రావ్శా కాలికను (ేమించి వళ్ళాడ పయత్ని_సే దానివి విఫలం చెయ్యాలనే పూశ్వా వారపరాయణుడైన సురేశ్‌ కమి నెర వేర లీదు,

శరదర్శనం 801 ళు సూ క్త లు ళధ్ధగ్ర శం అనే వస్తువును అమాంతంగా గుప్పెట్లో పెట్టు కొనుటకు మానవులు ఆతృత పడతారు కాని అదిఅంత కేలి కగా లభ్యమయ్యే వస్తువుకాదు అంత్యదశలో దుఃఖాలన్నీ ముూగివచ్చినప్పుడు "వేదనా పూర్ణమైన హృదయంమిద ఆ ధర్థిబేవత ఒంటరిగా వచ్చినిలుస్తుంది.” ధశర్యాన్ని గూర్చిన అభి పాయాలు మారుతుంటాయి. అసలు వస్తువు ఎలామారుతుంది! ఎన్ని వివాదాలు శ₹ేగినా అన్నిజాతులవారికి మూల ధర శ్ర ఒక్కా ళు. జ్‌ జో “ధర్థ దృష్ట్యా పతియే దై వమనినసమ్మ్థులేని క్రీ ఎంత స్వేచ్ళ అనుభనిస్తున్న్నా బందిఖానాలో ఉన్నటు వంటిజే, పరీయోొసమయం వచ్చేసరికి అథః పతితయెై పోతుంది తప్పదు,” మానవునికి ధర్మమ నేది కష్టనష్టాలన్థథనించే కవచ మై వుండాలి. ల లే మరికినిి గా న 4 ల మ గ 0 ౩౪ స్స టో డ్రం గం2టింరిన ఎ* | శ ల శ తా ల “చో క ల్‌ న సనక ల్‌

పళ్లీసమాజ్‌ “రాజకీయ [పపంచ స్మామాజ్యమందు శార్య ఖడ్డంబులకు "లేదు శొసనంబు, సంఘ రాజ్యంబునేలు విస్తారశ క్రి సతము నాచార ఘోరవీశా చరాజు ఎ=రొమీ రెడీ / మ! 1051984 0! 0916 80, 164 ౪9 876 0౨]16 ₹1]18665 01090 1115 260989౬7౯0 ౦౧౫11 06 ౨1 ఢ66 0762 106 767 ౮0 కించలిడే 8 11016 ంం &ంరే 6170౪ 026 &౯౦స 26456 079? €26 ఉడి7వం? 011 01 1000780200 *గ1002 802 వ0ఉ264 ౬8 “ా పరగ ౨41౫౦ "4౦0 శరత్‌ చాబుకు (గామజీవనమంశే అధిక (చేమ. అందుకు కారణం ఆయన పుట్టినది, "పెరిగినది (గాౌామమగుట వేరనే. తాను పళల్లెటూరివాడిననీ, పల్లెటూరివాని వలెనే మరుగూ మర గ్‌ లేకుండా నూట్లాడతాననీ అంటూ వుండే వాడు అయన నవలల్లో అధికంగా (గామాల దుస్థితి, సంద ర్భానుగుణ్యంగా చ్చితించాడు. 'శ్రీశౌంతలో విశేషంగా పల్లెల శోచనీయ స్థితిని గురించి సానుభూతితో చితించాడు. పధేర్‌చాబీ, అరతణీయ, వాపనపిల్ల, ేవదాసు, మొదలగు వాటిల్లోకూడా [గామిణుల స్థితిగతులు చి తించినా, శేవలం పనికట్టుకొని చితించింది పల్లీ సమాజ్‌ లోనే. స్కుపసిద్ధ హిందీ రచయిత (వేమచంద్‌ కూడా అధి శంగా అధునిక [గామాలను గురించి, తన రచనలో చర్కొా

శర డ్డి ర్గన౦ 803 న్నాడు. జేర్కొనుకుకాడు, అసలాయన గౌమాణ చిత కారుడు మనోతా గాంధీ (గామిణ రాజకీయ నాయకు డై నట్టు, హైమచంద్‌ (గామిణ రచయిత. కొని ఆయన దృక్పథం వేరు, శరత్‌ దృక్పధం వేరు (ఉమచంద్‌ రైతుల కష్టనష్టాలను గురంచి, అధికంగా జేర్కొన్న్నాడు శరత్‌ పల్లె లలోని _నె తికపతనాన్ని గురించి చ్నితించాడు పల్లీ సమాజీ, అనగా పల్లెలలోని సంఘ పెద్దల పతనావస్థ పల్లీ సమాజ్‌ లో, సికృ్ళష్ట స్వార్ధపరత్వమూ, కుటిల కుటలూ, బాహ్యాచారా లన్నపట్టుకొని అసలు ధర ఇబుధిని నాశనం చేసుకున్న రాతస (వవృ త్తిని చితించాడు పల్లె పెద్దలు ఎంత పతనావస్థలో వున్నదీ, చి తించుకేు ఆయన పరమాశయం

పల్సీసమాజ్‌ అంశే పల్లీయులుకాదు, పల్లె వెద్దలు నోవిందగంగూలీ, ధర్గదాసు, చటక్టీ వీళ్ళ నాధారంగా తీసుకొని చ్నితించాడు వ్య కక్రికీ సంఘానికీ నుధ్యగల సంఘ రణ ఇందులో చితింపబడినది.

ఒకనాడు కళాకాంతులతో కళకళలాడుతూ నిత్య కళ్యాణమూ, పచ ఏతోరణముతో పరిఢవిలే మన పన్లెటూళ్లు నేడు ఓడో అంక1ు పాడో అంటున్నాయి. అజ్ఞానము, స్వార్థ పరత్వమూ పెచ్చు పెరిగింది. కలిసికట్టుతనం, కలికానికికూడా శానరాదు. ఒక యింటిమిద కాకి మరొక ఇంటిమోద వాలదు పచ్చగడ్డి వేన్పే భగ్గుమంటుంది.

శరత్‌ చ్చితించింది బెంగాలీ వల్లీ సమాజమైనప్పటికి భారతి దేశమంతటా ఆ విధంగానే ఉన్నది, కుటుంబ యజ

804 శరద్దర్శనం మాన్నిబశ్లే కటుంబమున్నట్లు, [గామ వెద్దలనుబక్షు (గామ ముంటుంది.

అసలు కథ వమిటంకే కువాపురమనే ఒక కుగామ మున్నది అది ముగ్గుషు జమిోందారులకు జెందినది అందులో ఒక భాగస్వామి కొడుకు రమేశ్‌ కలకతాలో బాగా చదివి వీతృళర్థు చేయాలని స్వ్మగామమునకు వస్తాడు ఆ కర్థ చేయడానికి కూడా అతని కనేక చిక్కులు కలిగిస్తారు పెద్దలు. అది యెట్లానో పూ ర్తిచేసి, గ్రామోద్ధరణకై సర్వవిధాలా కృషిచేయ సంకల్పిస్తాడు అతనికి ఎవరూ సాయపడశపోనవు శుకాకు అతశి అనుమానించి అవమానిస్తారు. ఇందులోని కొన్ని సందర్భాలు ఉదహరి_స్తేగాని మన పల్లెలస్థితి - లవి అట్లా ఎందుకున్న వో తెలియదు

(గామాలు

భారత బేశమంశే (గామాలు మనది శీవలం వ్యావ సాయళ ేశం అందుచేతనే యిన్ని [(గామాలున్నవి. పాశ్చాత్య 'చేశాలుకూడా వ్యవసాయమే (పథధానంగా ఉన్న స్పూదడు మనచేశమువలెనే ఉండేవి పార్మిశామిక విప్తవానం తరంఆ (౫ మాలన్నీ విచి ఏన మై పట్టణాలుగా మానవి, నేడు మనటేశం (గ్రామాలకు ఉనికిపక్సైనా అవి. యెటు వంటి దుస్థితిలో ఉన్నవో దీనిలో చ్చితించారు. డానికి కార అాలుకూడా దీనిలో తెలుపబడతవి

“ఈ వూళ్ళో--ఈ వూశేమిటి! వ వూళ్ళోసూ ఒళరిపం_క్రి నొకరు కూర్చోరు;, ఒకరు మాట్లాడిన వాళ్ళతో ఇంళొకరు మాట్లాడరు.”

(84) శరద్దర్శనర 803

“అయ్యా అాబయ్యా మన ఊంంకా నయంకాదూ?। మొన్నీ మధ్య నేను మావియ్యంకుడిగారి ఉఊరుపోయి వచ్చాను నిండా, ఇరవైకళొంపలు లేవు (ాహ్మ్‌ణులవి ఎ నాలుపు మురాలు హర నాధవిశ్యాన్‌ను మో రెరిగి వుండరనుకుంటాను "రెండు మాశేడుకాయలు కోసినందుకు మేనల్లుల్ణి జైలుకు పంవీంచిగాని వదలలేదు అన్ని గౌమాలూ యిలాగే తగల బడ్డాయి కాబయ్యా వ్యాజ్యాలశో సాజ్యూలతో అంతా చితికి వోయాకు *

“ఐతే ఇంకోసంగతికూడా వుంది చాబయ్యా యాయ వారానికి చాలాచోట్లకి పోతూ వుంటానా, నేను కని వెట్టిం చే మంశేే, ఇంకా నీలాంటి కరవాళ్ళ దగ్గే దయాధ ర్యా లున్నాయి ---ఈ ముసలి ముండాకొడుకులే కాటిపాపలు శాస్త సందు చిక్కిందంశుచాలు, గొంతుమోటబెక్కి. కూరొ సం టారు, నాలిక బయటికి లాగిగాని వదలరు ”

అని ౫మేక్‌ తో అంటాడు ఆ ఉరి టాహ్మణుడు

“వళ్ళకి దానంచే స్తే తెలివితక్కు.వ వాడికీంద జమకడ తారు మంచిచేక్తే స్వలాభం వున్నదనుకుంటాకు వీళ్ళని ఊమించటంకూడా త ప్పి-యనకు భయపడ్డారనుకొంటారు

అని గమ (పజలను గురించి రమేశ్‌ విసుగుతో అంశ విశ్వేశ్వర ఇలా సమాధానం చెప్పుతుంది

“వాళ్ళెంత వీడితులో, దుర్చులులో నువ్పు (గ్రహించి నట్లయితే వాళ్ళమిద కోపించటానికి నువ్వు సిగ్గుపడేవాడివి రమేశ్‌ భగవంతుడు అను ఇహించి సన్ను ఇక్కడికి పంవాడు, నువ్వు వీళ్ళని వదిలి పెట్టిపోకు నాయనా 1%

తీ06 శరద్దర్శ నర

“డాన్ని బళ్ల (గహించుకోవచ్చుగా నాయనా వీళ్లు కోపానికిగాన, అలకకుగానీ ఎంత అయోగ్యులో ! ఏళ్ళే కాదు, అన్ని [గామాలవారూ యింతే. కావాలంళశునీ ఇష్ట మొచి న (గామం ఒకటి చూచిరాల

సమాజం

ఇక్క-డ ధర్మమూ సామాజిక వర్తనాకూడా కాగా వుందని అనుకొనే వాణి ఆరి భగవంతుడా ఎక్క-డుంది, ఆ (ప్రవర్తన ఎక్క్‌-డుంది ఆ వెనకటి జీవమున్న ధరగము. ధర్యానికి (పాణ మెప్పుడో తీశారు ఇంకా కును పార వెయ్యకుండా ఉంచా అలెంయదుకు?! ఈ విక లలేమూా వివర్శ మూ ఐన శవాన్నే నిబమైన ధర్మమని పల్మీయులు. దాని విష కిములూ, కుళ్ళుగాలీ పీలుస్తూ అనుతణమూ అధో లోకానికి పోతున్నారు మైగా చ్మితమేమంకే ఈపల్లీ యులు పట్టణవాసుల్ని జాతీ నీతీ లేదని అవేవిస్తూ, నిర్ణ తమ్యంగా చూస్తారు *” అని రమే శంళ్రే, విశ్వేశ్వరి ఇబ్లూ అంటుంది

“బ్పిక్క-డికి వచ్చిన వాడివి రానేవచ్చావు. ఇక తిరిగి వోబోకుు నాయనా మిీరంతా ఇటు తిరిగి చమూాడకపోబక్లు పల్లెలగతి ఇలా ఉందె”

సల్ఫీసమాజాన్ని గురించి రమేళు ఇట్లా అనుకుం టాడు

“అయ్యో ఇచేనా, మనం గర్వించే నిషల్శమ మైన, న్యాయనిప్వతోకూడిన పల్లెసమాజం ” అనుకొన్నాడు మనసులో బశప్పూడు దీనికి |పాణమున్న మాట ౧జమే, దుష్టుల్ని శివ్కీంచింది, అశితుల్ని రఖ్నీంచింది. కాని ఇవాళ

శరద్దర్శనం 807 కవ పాయం”గా వుంది పల్నీయులు మహీ భారంగాఉన్న ఈ వికృత శవాన్ని వదిలిపెట్టక, మిథ్యా మమతతో రాతిం బగళ్ళూ దీనిని నె _త్తినవట్టుకు మోస్తూ తిరుగుతున్నారు. ఈ భారం మోసి కాము అలసి సాలసీ నిన్టీవు లవుతున్న్నా మని వారు గమనించటంలేదు ఆ ర్హులను రశ్సీంచటం అలా వుంచి భవీస్తున్ని దానిని వీళ్ళు సమా జమని నమ్ముచున్న్నారు. ఈ పాపమే వారినింకా అధోగతికి తీసుకుపోతున్నది.”

ళన తికస్వాస్థ్యం చాలాభాగం ఛచెడివలోయింది. వీరికి సమాజం ఉంది - దాని ఇాసనమూ వుంది కాని పోలీసు లకూ దొంగలకూ ఎలాంటి సంబంధమో, అలాంటి సంబం

ధమే వీళ్ళూ సమాజంలో కల్పించుకు కూర్చున్నారు”

*వ్‌ పమాజూనికి భయపడి అమె ఇంత సీచకార్యం వేసిందో, అఆ సమాజ మేదీ! వేణి, ఇంకా కొంతమంది సంఘ పెద్దల స్వార్ధిమూ = హింసా తప్పు దాని అస్తిత్వ” 'మెక్క-డుంది! నొవిందుని విధవ మరదలికీ వేణీకి సంబంధ మున్నదని యూ వూళ్ళో యొవ్వరికి తెలయదు! శానియిా సమాజం అతన్నేమి అనదు సమాజానికి పెద్ద వేణీయే నాయె! వీళ్ళ శాసనం [కిందనే సమాజం వుండాలి ఇ జే హిందూత్వం 99

పొందివులు _ మహమ్మదీయులు,

“పి-ండువుల మాదిరిగా మహమ శ్రదీయులు మాటీ మాటికీ కీచులాడరని కూడా కనిపెట్టాడు అధవా కీచులా డినా అది 'తేల్చుకోటానికి కోర్టుకు పోరని తెలుసుకున్నాడు, "పెద్దవాళ్ళ నూట్టపకారం సర్దుకు పోతూ వుంటారు,

క. శర ద్దర్శ న౦ ముఖ్యంగా అపదలో వీరు ఒకరికొకరు తోడ్పడినట్టు హిందు వులలో వ జాతివారూ ఎవ్వరికీ తోడ్పడటం అతను చూడ "లేదు * అంటాడు శరత్‌ రమేళుని గురించి

“* హిందువుల్లో ఇన్ని కులాలూ, ఇన్ని మతాలూ, బన్ని తాగతమ్యూలూ వుండటం, ఒకరిమీద ఒకరికి అనూ యకు కారణం అనుకొన్నాడు మహమ దీయ మతంలో అంతా సమానులే అందుకనే వాళ్ళలో వున్న విక్యత హిందువ్రలలో వుండదు. వ్రుండళోదు కూడా. జూతి భేదా లను పోగొళ్లు ఉపాయం లేనప్పూుదూూ అసలా (పనంగం పల్లె టూళ్ళల్లో తీసుకురావటాని శే వీల్లేనప్పూడూ వీళ్ళ కలవోలు పోగొట్టాలని, విక్యత స్థావీంచాలని (వయడ్నించటం వృధా (శమ ” అనుకున్నాడు రమేశ్‌

పొందూస౦ంఘం౦

“సంఘంలో మనం ఎవర్ని నీచజూతులుగా చూసు న్నామో, వారికి ఉచ్చజాతులం చే అసూయ వారుకూడా ఉచ స్ప జాతులతో సమానంగా వృండాలని (పయత్నిస్తారు, విదోహం చేస్తారు హిందువులకు కలుపుకోవటం "తెలియదు, వెళ్ళనొట్టటం తప్ప తననూ, తన జూతిని రత్నీంచువోవటం పాపం౦చిక నియమం ఆ నియమాన్ని మనం పాలించక పోవ శం చేతనే మనం నానాటికీ థీణించిపోతున్నాము. జనాభా లెక్కలు గనక ఒ కమాటు చూసనామంశు భఛభయపడివోతాము, 'పెద్దమా, ' చునం వీళ్ళని సీచంగా చూడటంవల్ల కలిగే ఫలి తం అందులో కళ్ళకు కనపడుతుంది. హిందువులు నానాటి

శర ద్దర్శ్గనం 800 శీణించి పోతున్నారు-మవాము శ్రదీయులు వెరుసతున్నారు ఐనా మనవాళ్ళింకా కళ్ళు 'తెరవలేదు ”

అని రమేశుడంశే అతని పినతల్లి విశ్వేళ్యరి ఇలా నమాధానము చెపుతుంది

“అది పొరపాటు, నాయనా అది మిోపట్టణాల్లో నేమోగాని పల్లిటూళ్ళల్లో అలాకాదు ఇక్కడ తనది అగ వర్ణమా, నీచవర్షమా అని ఎవ్వడూ బ్యురబద్దలు చేసుకోడు= ఇక్క-డ త్స్యతియుడు ావాణ్ణి కా లీకపోయానని దుఃఖం చడు. తమ్ముడు అన్నకు దళ్శిం పెట్టడానికి ఎలా సిస్టపడడో అలానే శ్యతియుడు (మావా డి పాదధూళి తీసుకోటానికి సంకోచించడు అది అబద్ధం నాయనా జూతిభేదాలు జ్వేషా నికి హేతువులు కావు--- కనీసం మన బంగాలీ పల్లెల్లో *

“దనికి కారణం జూతిభేదం కాదు, నాయనా. ముస ల్యానుల్లో ఇంకా నిజమైన ధర ఖై ఉంది---మనలో లేదు, నిజమైన ధర్థ్జం మన పల్లెల్లోంచీ ఎప్పుడో ఎగిరిపోయింది. ఇక మిగిలింది కుసంస్కా రాలూ, వాటినిబట్టి వచ్చే వివా చాలూ! క్‌ఫ్రి

“డ్షూనమే దీనికి పతీకారం నువ్వునడుస్తున్న మార్గమే దీనికి విరుగుడు అందుకనే నిన్ను జన భూమిని వదిలి పోవ ద్దని కోరుతున్నాను ౫ శ్రమేళు ఏదో చెప్పబోతుండగా విశ్వే శ్వర మధ్యనే అవీ అన్నది--గ*ముసలా ను లింకా అజ్ఞా నంలో వున్నారుగడా అని నువ్వు అనబోతున్నావు |! "కాని జాళ్ళది జీవమున్న మతం, అజే వాళ్ళని స్మ్కకమంగా రఉంచుతున్నది. నీకొక సంగతి ఇెప్పుతున్నాను రమేశ్‌!

తి 0 శరద్దర్శనం పీర్‌ పురంలో నీవు వినేవ్రుండవచ్చు--- జాఫరనే ధనవంతుని "పేరు అతన్ని మహమ్గుదీయులు వెలివేశారు--- ఎందుకే "తెలుసా? వాళ్ళ సవతి తల్లికి అన్నం పెట్ట లేదని

ఇక మన గోవిందగంగూలీ తన పద్ద వదినెకు అన్నం పెట్టళపోవడ మేగాదు- చావ చితకగొట్టి ఇంట్లోనుంచి భైటకు నెట్టాడు లతన్ని సమాజమేమిా దండించలేదు సరిగదా, అతనే మన సమాజానికీ ఇద్దఅయి కూర్చొన్నాడు ఇలాంటి అపరాధాలన్నీ మనం వ్య క్రిగత పాషహాపుణ్యాల కింద తీసు కుంటాము దీనికి శిత వేస్తే భగవంతుడు వేయవలసింటే కాని (గామస్థులకు చానితో సంబంధమేమిా లేదు *”_

చదువుకున్న వాళ్ళంతా (గామాలు విడిచి పెట్టినంందు వల్ల అది సంస్కారహీనుల చేతుల్లో పడి, పతనావస్థ చెందినవి కనుక వాటిని ఉద్ధరించాలంకు విద్యాధికులం తా (గానూ లకు తిరిగి పవేశించాలని విశ్వేశ్వరి అంటుంది ఇచే మహా తు తని ద్‌ ఎక్‌ ఎధంకూడా (38401 10 6 71118098)

వారు ఈ పల్లెలను విడిచిపోవటానికి కారణ మేమిటో కొనుగొనవలసిన అవుసరమున్నది. వారు తమ [పయోజ నాన్ని గురించి, పట్టణాలకు పోయారు, అంశు తమజీవనో పాధ్గిక్తై వెళ్ళారు. నముళ్ళాతిరిగి వారు ఎందుకు వస్తారు కనుక పభైలకు మరలండి అనే నినాదం నినాదంగా నే ఉంటుందిగాని అది ఫలకారి కాజాలదు పళ్లెల. పతనానికి పలు కారణా లున్నాయి. పూర్వపు [గామజీవనము, పంచాయితీసంస్థః అరి లే సమానత్వం, స్వయంపోమశత్వం, కుటీరపం శమలూ,

శరద్దర్శ్గనం౦ థ్‌

అన్నీ నశించినాయి (బిటివు గొవర్న్ము మెంటు పల్లెల పాశాన్ని తీసివేసింది. (గామమంళశే కొన్ని ఇళ్లు కాదు, పూర్వం, (గౌమ మంకీ సమిష్టి బాధ్యత గల ఒక శిందదం. జేటి అర్థి కవీధానము, పరిపాలనా విధానము శేందీ కృతమై. పల్లెలను వీడండి అని పరోతంగా చాటుతున్నవి గనుకనే గాంధిజీ (గామపునరుద్ధరణ కార్య కమము, పల్లెలకు మరలండి అనే నినాదము విఫలమైనది గాంధిజీ ఆశించిన విశేర్యదీకరణ విధానము వర్పడిన [గామాలు సిరిసంపదలతో తులతూగవు. నేడు అంతా నశించిపోయింది.

ఇంకా విశ్వేశ్వరి చెప్పినట్లు మనలో ధర్మం నశిం చింది, తికతిగి ఆగర ఆతి వెలిగించనిది ఎన్నివిధాల [పయ త్నించినా _గామాలు కుదుటపడవు ఈ సంగ తే ఒకసారి శృష్టాష్మతిక సంపాదకులు తమ సంపాదకీయములో జేర్కొ న్నారు

కళాదృష్టితో చూస్తే శ్రీకాంత, చర్మితహీన్‌ కంచు పల్లీసవగాజ్‌ అల్పం కాని సాంఘిక దృష్టినో చూస్తే అధికం పల్లీసరూజ్‌, చాపసపిల్ల, రెండూ సాంపికదృష్టితో (వాసినవి ఇవిలెంచు. సంఘ పెద్దలవల్ల కలిగే కష్టనష్టాలు కంటికి కస్తేవే

ఇందులో పల్లీసమాజ్‌ పతనము, పల్లీయుల దురష్యట్టే రమేశ్‌ (గా మోద్ధర ణేగాక మరిఒక కధకూడా వున్నది

రమా-రమేళు లిద్దరూ "బాల్యములో (శేమించు" థొన్నారు రమేశుడు కలక తాలో చదువుకొనుటకు వెళ్ళగా, రమను రమేశ్‌ పినతండి కొడుకునకు ఇస్తారు. అమె భర్త

&12 శరద్దర్శనం బాల్యములోనే గతిస్తాడు. ఆమెకూ రమేశ్‌ తర్మడికీ వ్యాజ్యాలు జరుగుతవి అతడు చనిపోయినా అత నియందుం జే కశ్లు రమేశ్‌ పైకి పోయి. అతనికి (వత్యర్థిగా పని చేస్తుంది ఆమెలో రమేశ వై (పణయం ఒకవై పూ, కత ఒకవైపూ ఉంటుంది

ఇట్టి కధలు శరత్‌ సాహిత్యంలో మరికొన్ని వున్నవి. బడదీదీ పధని స్టేక్‌ , పండిత మహాశయ్‌ య (ేణిలో చేరినవి

ఇందులో (_పముఖ పాతలు, విశ్వేశ్యరి, రమేశ్‌ , రమ రమేశ్‌ నాయకుడు రవము నాయిక వి స్వైశ్యరి శీందం, ఆమెసు “మేక్‌ కు మధ్య జ3గిన సంభాషణ లే పల్లి సమాజ్‌ క (పాణము

విశ్వేశ్వరి

త్రీలోని బలహీనత నే శరత్‌ శాబు అధికంగా చ్నితిం ఇచాడు విశ్వేశ్వరి ఒక్క-తే ' నౌతల్లో ఆదర్శ పాతగా కన్సడుతుంది. ఆమెకు వేణఘోషపాల్‌ వళకైగ పుతుడు అతకు దుష్టుడే తల్లికి యెంత దుష్హడెనా తన సంతానమందు అమిత అనుగాగముడుట సవాజము., కొని వి శ్వేశ్వరికి తన కొడుకునందు యీవషళణా తము కూడా అనురాగము లేక పోశటమేగాక అతడిని అన్నివిధాలా అనుమానిస్తుంది. తన కొడుకు రమేకువితో విరోధము పెట్టుకొన్నా, తాను రమేశ్‌ కు అండగా వుంటుంది ఆమెకు రమా రవేక్‌ల యందు అమిత అనురాగం రమేనుని సత్క-ర్యాచరణకు పుంళొల్పుతుంది. రవముకు తలలో నాలికగా వుంటుంది కన్న

(40) శరద్దర్శనం శ18 కూతురినలె (మతో చూస్తుంది ఆమెకు రమేశుని ఉత్తమ ఆదర్శమూ తెలుసు రమ పహృదయావేదనా తెలుసు విశ్వే శ్వరిలో మానవ సవాజమైన దుసష్పణ మేమి కన్పించదు. అమ ఒక ఆదర్శ శ్రీగా కన్పిస్తుంది ర_కృమాంసాలతో నిండివున్న క్రీగా గాశ ఒక ేవతామూల_ర్హిగా తోస్తుంది మానవుడంశే నే గుణనోవ సమన్వితుడని అయన భావించుట చేత దోషరహితముగా ఎచరనీ చ్నితించలేదు శరత్‌ తన ఆ ప్మాతిలను దోషసహితముగా నే చ్మితించిి పాఠకుల దృష్టిని అఆకర్షించుకే గాక ఆదరాభిమానాలను చూర గొన్న్నాడు శరత్‌ లోని ఆదర్శవావం అమె ముఖతః (వక టింపబడినది

ఒక వత్తల్ని పహ్యృాదయముతప్ప ఆ (గౌమమంతా అంధకార బంధురంగానే వున్నదని రమేకళు డనుళొంటాడు, నిజంగా ఆ వె్తల్లి పెద్దతళ్లే, ఆమె బహుఫర్మెస్టి వయస్సు లోనేగాదు అనుభఎంలోపహాడా పండారినది. వివేశమూ, లో క*నుభవమూగల వృద్ధనారి.

రమ

“ఠరముి ఇందులోని నాయిక ఆమె బడదీదీ వంటిది. పాలు అని తాగలేదు, విషమమని విడిచి పెట్ట లేదు. రమేశకుని యందు ఈర్ష్య (పేమ ఫూడా అమెకు కలవు, అమెకు రమేకునివై అధిక ఓమ కలదుకాని, ఆ (పేమను వెల్లడించ టానికి ఎంతమా తము (వయత్నించ లేదు ఆ (పాణమైనా ఇవ్యటానికి వష్పుకొంటుందిగాన్సి నోరు విప్పమ అన్న వానికి అమె కార్కా-ణము,

తీ14 శర ద్ద ర్గన౦ రమేళ్‌ బంకీించాబువలె మహోాపురుషులను, ఆదర [ వపురుము లను చ్నితించక సాధారణ జీవులను- అందులో అభాగ్యులను అతి సమర్థతతో చ్నితించాడు శరత్‌ బాబు కాని పురును ప్మాతల్లో ఇరువురను ఆదర్శవంతంగా చ్మితించాడు ఒకటి రమేశ్‌ - రెండనది వ్మిపదాసులోని విపదాసు. కాని వీంద్దరికీ చాలా భేవకమున్నది. రమేశ్‌ యీానాబి నవయునకుడు ఇతడు కులమళతాలను పాటించడు. వ్మిపదాసు ఇందుకు శేవలం భిన్నుడు సవాతన ధర్మిస్టి. నవ నా గరికురాలగు వందనచే (సథమములో ఆవేపింపబడి, చివ రకు ఆమెచే పస్తుతింపబడి ఆ మెకు ఆదగ్శ ఫురుషుడాయెను. అతని ధర శ్రవిమే. అమిన్ను మార్చి, సనాతన ధళా శ్రవలంబి నిగా చేసింది విప్రదాసు నవల సనాతన ధర్మ ఉత్కృష్ట తను చాటును. రమేశ్‌ అధునాతన ఫుకుమవుకు అతకు జమిందారై కూడా రె తాంగానికై కృషి చేయుచూ పల్లీయుల విద్య, అరోగ్య వ్నేమ లాళాల నిమిత్తమె తన సర్వస్వమూ అరిం చిన బేశభక్తుడు పరోపకార చికీర్ణ కు పతివింబంగా ఆయన మనకు కన్చించును కాని ఆయన ఎంత ఉదారుడైనా వ్మిప జాసువలె మన హృదయాన్ని చూరగొనలేడు. అనలు కరత్‌ బాబుకు సం్రపదడాయాభినమూనమే యిందుకు కారణ ' మేమో? రమేశ్‌ ని ఎవరూ అన్ధమూ చేసుకొన లేరు, చివరకు తాను కూడా అర్థము చేసుకో లేదని విశ్వేశ్వరి అంటుంది.

+ళరరద్దర్శన3ం 815 అందుకు కారణం, అతను శరీరబలంలోనూ, విద్యలోనూ, వంస్కా.రములోనూ, అన్నిటిలోనూ, అందరినీ మించిన వాడవటమే అంటుంది ఇది యచదార్థంగానే కన్పిస్తుంది.

మరొక నరగతికూడా ఈ సందర్భమూనో వివరిస్తాను, సాహిత్యములో కళ-దుర్నీతి, అనే నంగతిని గురించి శరత్‌ బాబు. ఒక సాహిత్యసభలో (ప్రసంగిస్తూ పల్లీసషమాజ్‌లో రమను గరించి ఇలా అన్నాడు

“పల్లీ సమాజమనే ఉకుతో నాదొక భిన్న పుస్తక మున్నది అందులో రమ అనే విధవ తన కాల్యబంధువగు రమేశ్‌ ని ( జేమించింది, ఇందుకుగాను, నేను అనేక తిరస్కా రాలకు గురికావలసి వచ్చినది ఒక విమర్శకుడు ఈ సంగతిని గురించి ఇట్లా విమర్శించాకు “ఇటువంటి దుర్నీతి (తచారము వేసిన సీమ ట్‌ నేడువీ గొమములోసూ విధవనేది ఉండదు” ఇది పుకుముల దూరాలోచనతప్ప వేరుకాదు దీనిలో మరొక ఫోణమునుండికూడా భూడతగినది దీన్ని అంగీకరి స్తే మంచి తలుగుతుందో, చెడు వస్తుందో, సంఘం స్వన్లానికి పోతుందో, రసాతలానిశి పోతుందో ఈ ఆలోచన నా కవసరంలేదుం ఎండుకంశు రదూ రజకుశుల వంటివారు వ కాలంలోనూ వేలాది జని శ్ర౦ంచరుం వారిరువుగు కలసి జీవితం గడపటం వవ్మితమని తలచుట కతినమైనదని కాదు, కాని హిండూ సంభం దీనిని అంగీకరించదు. ఇందువల్ల రెండు నిండు (పాణాలు అన్ని విధాలా వ్యర్థమైనవి 99

శరత్‌ బాబు వృాదయం (దవించింది చివరకు ఇట్లా అంటాడు

816 శరద్దర్శనం

“*వమానచుని రుద్ధ పహృదయద్వారంనుండి, వెలువడిన "వేదనా సహితమగు యీ సంగతిని మాళతమే నేను తెలుప గలనుగాని అంతకంయబ అధికము నా చేతిలోని పనికాదు. లాభనషహ్రైలు గుణించటం, సంఘంపని, నాహిత్యారాధకుని పనికాదు రమ జవితంవలెయారచన నేడు వ్యర్థము శాన చచ్చును. కాని కాలపురుషుడు, నిర్జోషీ ఇంత అధిక దండన అనుభవించుట ఎన్నడూ అంగీకరించడని నిశ్చయంగా నమ్ముచున్నాను

ఆయన మాటలు అతరాలా సత్య మైనవి.

బాపనపిల్ల

ఆదిలో మానవు లందరూ ఒకళశు వారికి జూతి లేదు, వర్ణము లేదు అండరిదీ ఒకే జాతి, మానన జాతి. తర్వాత శల్పంచు కొన్నారు జాతి మత వర్ష భేదములు ఈ సంగతినే "వేలూరి శివరామశాన్ర్రిగారు. కృతయుగ మంశేు వమిటో “కృతి అనే కథలో ఒక పాత ద్యారా ఇట్లా 'ఇలియ చేస్తు న్నారు “అది యెపుడును సిద్ధమయ్యే యున్నది మాల మాదిగ డెక్కలు మొదలుకొని శద వైశ్య త్యత్రియ టావహ్మాణుల వజకుం గల వర్గ వ(స్ర్రము లన్నియు నొక వకులో నుండియే వచ్చినటుల తెలిసిళొన్న లి్నిప్తలో కృత యుగ మున్నది.

ఈ జాతి భేదములు ఎపుడు ఎందుకు యీర్పడినప్ప టికీ చాని వల్ల నేడు మేలుకంళు కీజీ గలుగుతున్నడి, రంగు భేదము వల్ల ెల్లవారు, రంగుజాతుల వారు ఎంత హీనంగా

శరద్ధర్శనం తి[? చూస్తూ ఎంత కష్ట నష్టాలకు గురి చేస్తున్నారో ఒక్క ఆఫికా సంగతి చూస్తే అర్థ మాతుంది. అట్లాగే వాన "బీశములో వర్ష భేదముల వల్ల కలుగుచున్న కష్టనష్టాలు, అవమానము అంద5కూ అెలిసినవే * పిందూమత మంకు వర్ణాశమ ధర్ధుము, దానికే మరొక జరు (రావా 2 మతము జన గ్‌ వలనే ఈ మత ములో మానవుని అధిక్యము, సీచత్వము అరోవింప బడు తుంది. ఇది అస్వథావికము, అనర్థదాయకము కటుంబమును, కులమును మించిన వాకు పజ లంటూ ఉన్నారని మన పూర్వులు ఆలోచించవే లేదు ఇంలేగాదు శొన్ని వర్షముల కొరకే కొన్ని కుటుంబముల కొరశే లోకము పాలించ బడీనదొో, మన టబేశములో (పజాభ్గిపాయ మంటూ స్థిరపడ "లేదు. (పజాభ్మిపాయమును పంపాందించే సంస్థలు పుట్ట లేదు. అన్ని స్ధల కులాఇి మాసములను ఆశ్రయించు కొని అవతరించినవి ఇది అనర్థకరము ఆదిలో వర్గములు గుణకరగలను బట్టి యేర్చడినవి. తర్వాత జన్మశే (పాధాన్యము యిచ్చుటవల్ల జూతిలో ఉత్తమ గుణము వృద్ధి అగుటకు అవకాశము లేక జాతి పతన మైనది. ాహ్మణులను సత్కర్మముల నాచరింపుచూ లోకుల (శేయస్సుమ (ప్రార్థించచూ అందరినివ్నీ ఆశీర్వదించుచూపుండు డవిచెప్పి తే మేము సర్వోత్కృష్టులమని ఆబాంకరించి ఇతర వర్గములను తృ ణీక రించుచుండిరి, ఏనుగుల వీరాస్వామిగారు కాశీ యాశలో మంద లించారు, పుట ౧౬లి

818 శరద్దర్శనం మన పెండ్లి రివాజులుు ఘోరమైన మన్న ఆచార ములు, మన వర్ణవ్యవస్థ కరుణావృదయుడగు శరణ్‌ బాబును అధికముగా కలత పెట్టినవి, మన వెండ్లిలోని బంశారమును జేవదాసులో బయట 'వెట్టాడు అఆచారచాస్నులైన సంభ పెద్దలు చేసే హృదయవిదారళ కార్యాలను పల్లీసమాజ్‌లో అధికంగా భూవెట్టాడు పౌపన వీల్లలో కులీన [మాహ్ముణుల అహంకారాన్ని, ుట్టుకవల్ల నే ' శాము అధికుల మనేదానిలో ఎంత నిజమున్నదో తెలిపాడు. అ్మగజాతుల అహంభావత్యాాన్ని కళ ఛు కట్టుకేకాదు, ఆచారం *కుతో వారు దయా - చాశీణ్యాలు లేకుండా, యెలా సంచరిస్తారో, కుల "వెద్దలనేవారు; మాటలకు చేతలకు సంబంధము అేకుండా యెంత కపటంగా సంచరించేద్‌ ఇందులో తెలిపాడు, ” కుట, దయ, చావీణ్యము లీని ధర నిన్ఫు పర (శ్రేయస్సు పాటించని స్వార్ధపరత్వము, పన్లీసమాజ్‌ లోవురువ పాతలచ్యారా శరత్‌ కాబు చితించాడు. జాపనవిల్లలో హాహ ఎగాలై న స్వర్షమంజరి, రాసమణి, మొదలగు జ (వవర్త్మన, నోలోక చటర్జీ వంటి పురుషుల (పవర్తనా ఆధా రింగా తీసుకొని వారు చెప్పేనూటలకు, చేసేపనులకూ ఎంత శేడా ఉందో తెలిపాడు,

౪రద్దర్శనేం $1కీ బొపనపిల కథ ఉం

(వీయనాధముఖక్జీ అనే ఆయన కులీన గావ గౌడు వృత్తి చేత హోమియోపతి వై ద్యుడు వైద్యం చెయటం మినహా అందులో ఎ్మరని వగాని సంపాదించ లేదు. ఆయనకు సంధ్య అనే కూతురు గలదు అమెకు 20 సంవత్సరములు వచ్చినా వివాహం సంగతి తండి పట్టించుకోడు - సంధ్య అహర్ని శమూ స్వీయ జనాాధిక్య తావాంకారములో ఉం టుంది తన శాఖకంచు తక్కు వవాడని తన వాల్యస్నేహి తుడ్రై న అరుణను పెళ్ళి శీసుకోదు. అతత _చేమిస్తుందిగాని తన వ్యక్నిగత సౌఖ్యం కంచే తన వంశిగాెరవమును ముఖ్య ముగా భావించి ఆతనిని హీనంగా చూస్తుంది

అ_గామపెద్ద, కులీన [వాహ శ్రుడు?. విధుకుడగు గోలోక చటన్టీకి సంధ్యని్తే కాగసంటుందని రాసమణి లమె రల్లితో చెప్తాముంది. ఆమె, ఆ వృద్ధుని కిచ్చేకంళు ఏ నూతిలోనో గోతిలోనో వే స్తే మంచిదనియెంచి. అందుకు అంగీకరించదు

చివరకు ఒక కులీన చావా శ్రొనికి సంధ్య నిచ్చుటకు నిర్ణయించెదదు ఆ వివాహంనాటి ర్మ్నాతీ ఆమె జన్మకు అసలు యోగ్య తనేబేలేదు అని నోలోకచటన్టీ ద్వారా నిరూ పింపబడుతుంది. సంధ్య తాత కులీనుడే. ఆయన క నెకమంది భార్యలుం డేహారు ఆ రోజుల్లో అయనకు తమ కూతుళ్ళను వివాహము వేయటమే ఒళ గారవముగా భావించేవారు, దీన్ని పురస్క-30చుకొని వివావామే వృత్తిగా పెట్టుకున్నాడు.

ర్ర20 శర ద్దర్శ న౦ ఇది మనకు అశ్చర్యంగా తోస్తుంది కాని బెంగాల్‌లో యిటు వంటి అచారమున్నది. ఈ కులీన (బాహ్ముణులకు కన్యాదా నము చే_స్తే తాము స్యర్జానికి పోతామనీ తమ కులము పవి త మాతుందనీ భావించేవారు ఇట్లా ఒక్కొక్కడు 280, 80 పెళ్ళిళ్ళు చేసుకొనేవారు. మ5కల నారి ముఖము చూచేవాశే కాదు అందుకుగాను దథ్నీణ, ముట్టినపుడే వారు వచ్చేవారు అ ధనమే వాంికి జీవనోపాధి. అందుచేత భార్య లందరిని బహుశా ఒకసారి మాస్తాడేవో అదికూడ డబ్బు వసూ లుకు వచ్చినపుడే * వృద్ధాప్యము వచ్చిన తరువాత సంధ్య 'తాఠకు, దూరాన్నవున్న భార్యల౦దరీ దర్శించి ,డబ్బు వసూలు చేయటం కష్టముగా తోచింది తాను వెళ్ళ లేడు. వెళ్ళకవోతే డబ్బురాదు అప్పు డాయనకొక ఉపాయం తోచింది తనవేషంతో ఒక మంగలిని పంపసాగాడు జన శ్రలో ఒకసారి చూదినవాళ్లు కని పెట్ట లేగని ఆయన అభి పాయము సంధ్య నాయనమ్మ శ ద్రియనాధ ముఖర్జీని ఈ మంగలికీకన్నది. ఈ కొడుకు పుట్టిన కొద్దిరోజులకే ఆ మంగలితం డి మరణిం చాడు ఈ సంగతి పొక్కి వోతుందని ఆమె ఆ (గ్రామమువిడచి మరొక _గామము పోతుంది. సంధ్య వివాహమునాటి రాతి ఇదంతా జయటపడింది. పీటలమాద వళ్ళి తప్పిపోయింది. ఈ విధంగా సంధ్యకు గర్వభంగం అవ్చుతుంది ఈ నవల్లో _పధాన కధతోపాటు _గౌమవెద్ద నోలోక

చటరక్జి ఉపళథకూడా కలివాడు అతని ధార్మిక అచార

శి క్ర్య దురావారాన్ని ఏనుగుల వీరాస్తామిగారు తమ కాశీయాత్రలో బాగా ఖండింవారు,ు ప్పృట ౧౭౫

(41) శరద్దర్శ్గనం యే! అనుపానాలుు, అతని ఛా శక జీవితానికి కేవలం భిన్న మెనవి, “చెప్పేవి (శ్రీరంగనీతులు దూశేవి దొమ శ్రర గుడిసెలు అన్న సామెత అతసీయెడల చెల్లుతుంది ఈ సనాతన ధర్శాపంస్థాపనా చార్యుడు, మేశలను అ(ఫికాకు యి/సమతిచేసే వ్యాపారి. ఈ విధురుడు "చెయి కాల్చుకుంటున్నాడని తలచి దగ్గర బంధువ్రు విధవరాలు కనికింంతో కాచిపోయటానికి వ_స్హే ఆమెను (భష్టు రాలను చేశాడు తన మర్యాద పోతుందని చెప్పీ, (భూణ వత్య క్రై మందు పుచ్చుకోవుని ఆయనా ఆచారాల అచ ఎమ్మ రాస మణీ, నయానా భయానా బోధిస్తాకు, డాక్టిను (పీయనాధ ముఖర్జీని, ఇందుకు మందు ఇన్వమనంకే ఈ మహా పాపానికి నేను ఒడి కట్టుకోను అంటాడు సంధ్యను తన కివ్వకపోవటం, (వియనాధ ముఖిర్టీ మందు ఇన్వడానికీ ఒప్పు కొనక వోవటం ఇవన్ని మనబ్చులో పెట్టుకొని సంధ్య వివాహాన్ని నోలోక్ష చటర్జీ చెడ ళౌడ తాడు ఇక ఈ నవలలోని కొన్ని పాంళఛాలను ఉదావారి శ్తే కాగసంటుందని భావిస్తున్నాను, (వాహ్మణీకం సంధ్య అనకుణతగే ఇట్లా అంటుంది “నేను ఎంతో గొప్ప (టౌహ్ముణ పడుచును.” అపణ ఆశ్చర్యముతో విస్తుపోయి *మరి ననుఅన్నాడు. అందుకు సంధ్య ఇలా అంటుంది

422 శరదర్దర్శనం “నువ్వు కూడా నాజుతి వాడివే శాని ఫలి, విల్లి ఓకళటి శాదు అరుణదాటిఅంటుంది సంధ్య శాఖా దురవాం కారమే ఈ పుస్తకములో కన్పడుతుంది తర్వాత గర్వ భంగవైం అరుణ కాళ్ళమీద పడుతుంద్‌ అనింద్య (ప్రదేశము అకణ విజేశాలు వెళ్ళి వచ్చాడని, పూర్వాచారా లను పాటించడని మొద్న్శలెన కారణాలతో అయనను హీనంగా చూడటమే గాక, సంధ్య తమ యింటి వద్దకు తావద్దని కూడా అంటుంది. అప్పుడు ఆయనన్న మాటలు “ఈ ఊరు వదిలేసి, దోషం అేకపోయినా, మనుమ్యు లను మనుమవ్యులు ఇంత పీనంగానూ, ఇంత నింద్యంగానూ, ఎక్కడ చూడకుండా ఉంటారో అక్కడిశే పోయి ఉందా మని ఆలోచిస్తున్నా” నంటాడు, కుల గొరవాలు సంధ్య తల్లి జగడ్ఞాతిక్రీ అమె అత్తగారికీ జరిగిన నంభాపణ చాలా సత్యమైనది. జగ ధాతి అత్త చాలా హృదయం గల మనిషీ. జగద్ధాతి అచారాలకు వాసిస. కల గౌరవాలు అనే వేరుతో పక్కనున్న యానాది వాళ్ళను బయటకు ”౦టిలేే ఆమె అంటుంది *ీనా వ్యథ ఎవరికీ 'చెచ్చీది గాదు. ఇలాంటి వ్యధ నీకే గనుక గలిగితే, నీచ జాతుల వాళ ఇను? సాటిమానవులను, అసహ్యించుళొన్నందుకు తగిన శితు భగవంతు జేవిధంగా విధిస్తాడో అదిమ్మాతం నీవు "కెలుసుకోగలిగేదానవు ఈ కులగారవమనేది ఎంత మహః

శరద్దర్శ్గథం 8218 పాపమో, ఎంతటిమోసమో, అ బరువును కువ నిజంగా (గహించగలిగే టట్రయి తే నీ కూతురును ఇలా బలిఇవ్వలేవు. కులము-జాతి లెండూ సత్య మైనవి---- ఈ ఇద్దమ (పాణులం జీవితమంతా అనుభవించ వలసిన సుఖ దుఃఖాలు రెండూ ఇంతటి మిథ్యలా తల్లీ!” అనేటప్పటికి జగద్ధాతి తబ్ధురారై శట్రలా అయితే ఈ మిథ్యను ఫురస్క-రించుకొనే గవపంచం వనడుస్తున్నదంటారా అత్తయ్యా *” అనేసరికి అత్తగారు కొంచెం మ్లూనంగా నవ్వి ఇలా అంటుంది గో పపంచం నడ వటము లేదు నడుస్తున్నదల్లా మన జాతిలాగా శాష్థగస్త మైన జూతులే నేను పరబేశములో జఉీన్నాను. వయస్సు చాలా గడిచింది ఎన్నో చూచాను. ఎంతో దుఃఖాన్ని అనుభవించాను. నీవు చేనినలు తే కులగారవమంటున్నా వో భావిస్తున్నావో, దాసి యచార్థ్యం ఎంతటితో నాకు తెలును. శాని అ విషయాలన్నీ నీకు విస్పష్టమూ చెప్పనూ లేను; మక్‌ వేళ చెప్పినా, బహుశా నీవు _గహించనూ లేవు అయినా ఈ విషయం మాతం నీవు ఒక్కటి మనస్సులో ఉంచుకో, మిథ్యకు మర్యాదసిచ్చి చానికెంత కౌన్న త్యాన్నయినా కలిగంచు డానిలో అంతదుఃఖం, అంత మాలిన్యం, అంత అనాచారం జేరుకుపోయాయి కూడా”

జగర్ధాతిఆమె అతా, సంధ్య,ఆమె ముత్తవ, సంభా మణలు సగ్టరణీయమైనవి.

“పల్లీ సమాజ్‌ *లో విశ్వేశ్వరిద్యారా ఎటువంటిఉన్నత భావాలు వెప్సీంచాడో అట్లాగే ఈమెద్వారా శరత్‌ బాబు

శి శరద్దర్శ్గనం "చిప్పించాడు మన సాహిత్యమంతటా పుతజిమవుడు ఊధర శ్ర బోధించటం, అది స్వార్థానిశే శరత్‌ సాహిత్యంలో శ్రీ ధర్మ్గ బోధంతా లోకకళ్యాణాని కే ఆచారంచేరుతే మాన వత్యాన్ని మంటగలిజే ఆచారాల అచ ము రాసమణి మాటలుకూడా వినండి.

గోలోక ముఖర్జీకి కాచిపోచే దిక్కు-లేదని జాలితో వే ఆ దార్భాగ్యుడు చేసిన పనికి రాసమణి ఆమెతో ఇలా అంటుంది

“దురదృష్టంకొద్ల్దీ, సీ కడుపునబడ్డ శతువును తొలిగి పోనీ-అబెంతసేపు పని ఆ తర్వాత ఇక మునుపటిలాగానే తిను, తిరుగు, తీర్థాలు, స్పానాలు, ధరా లు, (వతాలు, పుణ్యాలూ.---ఎన్నయినా చెయ్యి ఇంక ఈ సంగతి ఎవ్వరు వింటారు ౪

ఇది ఆచారపరు లనుకొనే వారువెప్పీ ధర శ్రపన్నా లు.

జాత్యహంకారముచేత, అఆచారంఛచాటున మానవత్యం ఎలా నళించిపోతున్నదో శరత్‌ కాబు ఇందులో కరుణాజన శంగా చీ తించాడు.

• చరి[తహిన్‌ చరక్శిశహీన్‌ పరిచయమునకు ముందు చాని చరిత కూడా తెలుసు కొనుట అవసరము ఆ కాలములో అది వంగీయులలో ఎటువంటి భావం కలిగించిందీ తెలుసుకొన గలము దాని వలనే శరణ్‌ అదిలో (పపంచంలో వరచ యితా పొందని దూవణకు గురి అయ్యాడు చివరళు దాని వల్ల నే ఆయన గతిష్థ పెరిగింది కూడా ఎట్టి విచి తనము (వసిద్ధ నాటకకర్త ద్వి జేర దలాల్‌ శాంవ్‌ * భారత వర్ష” అనే సాహిత్య ప్యతిక్‌ అ కాలములో నడుపుతూ ఉండేవాడు అది అశాలమున (వసిద్ధమైన ప్యతిక చమదనాథ భట్టా చార్య అనే ఆయన ఈ పృతిక (పచురణలో అధిక అభిమా నిముతో ఉంజే వాడు ద్వి జేం్యదలాల్‌ రాం్‌ *'యముని లోని *రాముని బుద్ధిమంతత సము" చూచి ఆయన (వమద నాధ్‌తో “శరత్‌ ఇాబు రచనలు సాహిత్యములో ఒక నూతన యునగోదడ యానికి సూచనగా ఉన్నవి కనుక, “భారతవర్ష క గాను ఆయన రచన సంపాదించ వలసిందొన్నా డు (సనుదనాధునకు కూడా కరత్‌ బాబుపై మక్కువ ఎక్కువగానే ఉండెను వైెగా దిల్బజేం్యదుడు కూడా చెప్పాడు. కనుక రంగూన్‌లో వున్న మితృడగు శరత్‌ జాబుకు (వాసి “చరి తహీన్‌” కొంత భాగం తెప్పించాడు. ఆ కాలములో ద్వి జేం దలాల్‌ రాయ్‌ కావ్యంలో నిషిద్ధ (పేమ కూడదని అందోళన చేస్తున్నాడు. అసలు డాని జలే చర్మితహీన్‌, వెగా ఆదిలోనే ఒక విద్యార్థి మెన్‌లో వుండే సనిక త్తైను (ఓేమించటం ఇటు వంటి రచనను ఎట్లా

8906 శర ద్దర్శ నం (పచురించుటమని ఆ నైతికవాది ఈ నవలను తిరిగి పంపిం చాడు

ఆ పుస్తకము జేరు కేమ చూచి, ద్వి జే దలాల్‌ రాయ్‌ దుర్గమ పడ్డాడు గాన్సి డాని అంతర్యం (గ్రహించ లేక పోయాడు. కవి హృదయం ఆఅ గొప్ప విమర్శకునికి నోచరమే కాలేదు. థొన్ని బంధాలను స్వయంగా తెచ్చు కొన్న వారికి యదార్థము ఎలా ఎరుక పడ గలదు

శరత్‌ కాఒు కాల్య మ్మితుడు ఒకాయన 'యముని” అనే ష్మతికను నూతనముగా వెట్టి అయన రచనలను వోరాడు అందుకై *“చిదుగార బ్బ్చాయ్‌” పంపాడు అప్పటికి ఆ స్యతిక చందాదారుల సంఖ్య క్‌00 మాతమే, ఈ రచన పడిన మరుసటి నెలశీ 'వెయ్యికీ "విరిగింది. తర్వాత (శమంగా అయిదు వేలకు 'పౌచ్చారు. చ్మిత 'మేమిటంళశు ఈ పిక ఆయన రచనతోనే వృద్ధిచెంది చివరకు ఆయన రచనలళతోనే అంతరించింది.

“చరి తహీన్‌” అ ష్మతికలో పడటల మొదలుపెట్టిన కొంతకాలానికి దీనిని (వచురించవద్దని సంపాదకునికి చాలా జాబులు వచ్చాయి. కాని సంపాదకుడు వాటిని లెక్క ఇయ్య లేదు అంతట అ ప్యతికను ఒక్కసారిగా బహిమ్మ- రించారు.

కాగా ఉందని విరగ బడటానికి వద్దని [తోసివేయ టానికి వంగీయులం బహుసమణ్థులు, వారిలో ఉజ్వేగ "వెంక్కువ. శనుశ వారెప్పుడూ మధ్యమార్గమున ఉండరు ఇదంతా పాఠకులకు పరిచయం అయిన బే

శర ద్దర్శ్గన్‌ం శ్ర?

వ రచన వల్ల అెంగాలీయుల అయిన్లతకు గరి యయ్యాడో, జానివల్లశే ఆయన అధిక ఖ్యాతి గాంచటం అతి విదితం. ఆయన రచనలలో అది (లెష్టమైనదని బహు

కరత్‌ బాబు “చర్మితహీన్‌” అనే పేరువెట్టితే హిండీ అనువాదకుడు కూడా ఆ పేశే పెట్టాడు. తెనుగు అనువాద కుల్లో ఒకరణ సూరిగారు ఆ పేరే వుంచారు శివరామళ్ళష్ణ గారు *చర్మితహీనులు అన్నారు చర్మితహీన్‌ అంకే అర్థం వమిటి? ఆ జక పెట్టుటలో థ్‌వి హృదయ మేమిటో 'తెలును కొనుట అవసరము

ఈ సందర్భములో చర్మిత అనగా చరిత కాదు- శీలము హీన్‌ అనగా లేనివాడు అనా గుణపీ+నుడు.

పారకులు అనేకులు చరి తహీనులను ౫సరించే ఈ నవ అలో చెప్పబడింది గనుక దానిపేకు సార్థక మైనదని అనుకొం టారు ఈ నవలలోనే కాదు, తరచు ఆయన రచనలన్నిటా పాలు చర్మితహేనులే.

ఈ పేరు శీవలం “సతీక్‌ నుద్దేశిం ఏ వెట్టినది. అందుకు సాదృశ్యముగా అనేకులు అతనిని చరి తహీనుడు అని అనటమే గాక, అతడు కూడా అలా చెప్పుకొన్నాడు.

మొట్టమొదట సావ్మితి *చరిత హీనుడా భోగం డాన్ని (శేమించి బడాము కొల్చుతున్నావా ౪ అని సతీకఘని

గూర్చి అంటుంది. ((వథమ భాగం జీజి 75, (పధమ (వచుకణ.)

ర్రీ2క్రీ శర ద్ద ర న౦

“వనాడైనా ఈ హీన చరి[తుని వద్దకు స్యయంగా నేను పెళ్ళి (బతిమాలి తిప్పి తీసుకురావలసి వ స్తుంది * అంటాడు సతీళుని ఉన్ధేశించి, జ్యోతిమ్‌ (ద్వితీయ భాగం 827 పేజి )

అనేను క్రీ+నచరి శని, (తాగుబోతుని” అని ఉపేందు జితో అంటాడు సతీశ్‌ (412 పేజి )

“చరి తహీన్‌” అంశసే వకవచనమేననీ అది సలీక్‌ ను ఉద్టేశించి చెప్పబడిందనీ ఈ విధంగా మనకు తెలు స్తున్నది.

సతీళుని చర్మితహీన్‌ అనటములో కవి ఉక్రైశ మేమిటో కనుగొను టవసరముగదడా

"జవదాసుకంశు చరి తహీన్‌ మరొకడుగు ముందుకు వేసింది బేవదాసు ఆయన జాల్యరచన అగుటచేత "చేవ చాసునందు పారకుని శతుమూాభివ కోరాడు చర్శితహీన్‌ (వవాసేటప్పటికి బాగా నయస్సువచ్చింది కై ర్యమువచ్చింది ఆయన దృష్టిలో సతీశ్‌ చర్మితహీవుడు కాడు కాని సాధా రణజనం సతీళుని ఎట్లా భావిస్తారో ఆ భావన ననుసరించి ఆ "వేరు పెట్టాడు

గతానుగతికంగా లోకం ఎవ్వరిని దుత్త ఎరీ[తుడని అస వ్యాహించుకొంటున్నదో, అతనిలో ఉన్న గాంభీర్యమూ, క"దార్యనూ పరోపకార పరాయ ణత్వమూ, అధిక్రమనీ ___- సచ్చరి త్రుక్షని అనుకొనే ఉజేందునికంళే దుశ్చరి తుడని అనుకొనే సతీశుకు అధికుడసీ, ఈ నవలాసా రాంశము

సచ్చరితుడని భావించిన ఉడేందుడు తనకంకశే సతీ ఛుకు, సావితి, విశాలహృదయులనేగాక, తన శుద్ధనై తిక

(42) శరద్దర్శనం 823 సిద్ధాంతమువల్ల తాను ఎట్లా హృదయ మాన్యుడై నదీ చివ రకు ([గహించి విచారిస్తాడు, తన యావదాస్తిని సావితికి వీలుద్వారా సం కమింపచేసి, సతీకుచ, కిరణ్టుయిని, దివా శరుని, సరోజినిని కంటకి రెప్పవ లె కాపాకుతుండ వలసినదని చెప్పుతూ కన్నుమూస్తాడు

విస్తృతమైన స్తాటు, బహుఘటనలు, పొాఠచ్చితణలో పరిణతి, గాంభీర్యము, కలిగి ఉండుటవలన చరితహేన్‌ గొప్ప

మరొక విధంగాకూడా శరత్‌ నవలల్లో “చరి తహీక (ప్రాముఖ్య మైనది శీవలము వాహ్యసంఘటనలు మాత్రమే పురస్క-రించుకొని, అందరి హృదయ స్వరూపాలను నిర్మ యించరాదనే, శరత్‌ తత్వం ఇందులో (పతిపాదింపబడిందిం

ఈ నవలలో సతీళుడు నాయకుడు అతనికి అన్ని పా తలతోనూ సంబంధముంకుట మాడగలము సావితి, కిరణ్మయి నాయికలు ఈ విచి తమైన ఇద్దరు నాయికలను చి తించుటవల్లకూడా ఈనవల ఆకర్ష ణకు కారణమన్సుతున్నది.

ఈ నవలలో ఉపేందుడు, సొవిత్కి దివాకరుడు, బిహాఎ, ఓరొొనతగిన వారు

సావ్మిత్రి

“పం? 9109 899 1076 79% 1, వెంండ499 9216 10౯66 మళ ాపీ6* 990%8మ2

ఈ నవలలో విధవలైన సావి, తి, కిరణ్మయిల (పసం గాలు రెండూ ఒకదాని వెంట ఒకటి నడుస్తూ ఉంటాయి,

800 శరద్దర్శ్గప వీగు ఉఛభయులు సాంఘిక అన్యాయానికి గురై నవారే కాని, వీరిద్దరిలో అధిక భేదమున్నది. భేదమేకాదు, ఎటువంటి పోలికాకూడా లేదు.

సావ్మితి నిమ్మ_లంకమైన విధవ సంప్రదాయ బుద్ధి కలిగి, మానసిక సంఘర్షణను శాంతముశోభరి స్తుంది (నేమ- జ్ష్‌ప _ త్యాగము, ఈ మూడింట పరిణతి గాంచిన గొప్ప .్కీ గా చితింపబడినది.

కిరణ్యయి. చదువు సంధ్యల్లోను, తెలివి కేటల్లోనూ, నొప్పజే కాని ఇందియ లోలత్వం. స్వార్థబుద్ధి, ఈర్ష్య, అధికం, అమె కాముకురాలు, వ్యభిచారిణి,

సావితి ఒక (మాహా ్రఇకులీన బాల విధవ రూపానికి కగిన గుణవతి అమె ఒక మెన్‌లో పనికళ్తె. అందులో విద్యార్థియసు సతీశ్‌ అంకు ఆమెకు అకుంరితానురాగం. అఆ అనురాగమే ఒక గొప్ప తప్పుగా ఎంచబడినది ఆమె వ్యభిచారిణి కాదు తన శరీరాన్ని కాని, మనస్సును కాని, కలుపీతం చేసుకోలేదు ఆమెను కామించినవారందరు నిమవ్ఫ లులైరి సావితి అనే నామం సార్థక మైనది సావ్నితిని సతీశ్‌ (పియురాలనుట కంకే అతనిని అదువాజ్ఞలలో పెట్టి అదరముతోే మాచే మాతృ సమాన అనుట ఉచితము.

ఇ బడదీదీ రాజ్యలవీ కలసి సావితిగా కన్పకుతుంది, బడదీదీ లోని వాత్సల్యమూ, రాద్యలవీలోని (మూ, అమెలో శనిపించినా బదవీదీ లోని వాత్సల్య మే అమెలో అధికం,

శరద్దర్శనం త88

సావ్మితి సతీళశుని శికువుగాభావించి సేవించిన కోరు౯

మూర్తిని ఆమె పేమ రాజ్యలమీ త (సీమ వంటిది కాదుం

శాజ్యలమీ ౪ వలె (శ్రీకాంతుని పొందాలనే తహతహ సావి

(తిలో ఈహగణా రము కూడా లేదు. వెగా, అటువంటి ఉద్దేశ్యము సతీశ్‌. కనపరిన్నే, మందలిస్తుంది.

“నీ శరీరాన్ని ఇదివర శే మలిన పర్చావు. అది వనా డైనా మసయిపోయేజేగాా. అస్ప అస్యురాల నైన కులటనూ (జేమించి భగవంతు డిచ్చిన ఆత్మను కూడా మలిన పర్చకు "కేజీ మెస్సును వదిలి పెట్టి నువ్వన్నా. వెళ్లు లేకపోతే నేనైనా వెళ్లుతాను” దీని మిదట సతీక్‌ మెస్పునూ విడిచి పెట్టి పోతాడు నావి తికూడా మెస్సును విడిచి పెట్టి పోతుంది. కాని వీగుభయుల అనురాగం మాతం అఖ్సి వృద్ధి చెందుతూనే ఉంటుంది. ఒకరి కష్ట సుఖాలు ఒకరు "'లెలుసు కోవాలనే తహతపవా పడుతుంటారు

షా హృదయంలో ఉండే మాతృత్యాన్ని అనుభ వించని వియుకు, స్వరానికి అంధుకు జీహో లుపయో గించ కుండా హృూాదకముతో (మ నిలుఫుకోగల మను మ్యులు వాలా అరుదు” అని చలంగారంటారు అట్టి “ఫణిలో చెందినది సావ్మితి అసలు అతృప్త (ేమలోనే ఆనంద మున్నదని శరత్‌ సిద్ధాంతము అట్టి ఊంనే ఆయన అధికంగా చి తించారు. అట్టి వారందనిలోను సావ్‌తి గొప్పదిగా గోచరిస్తుంది.

శాధ పజే వారిని చూచిన, ఆమెక అమితమైన జాలీ వారిని చూడగానే వారికి జవ చెయ్యాలని వారిని

882 శరద్దర్శనం సుఖ వంతోపాల్లో ముంచి లేవ సెత్తాలని, ఆమె తహతవా లాడుతుంది కరుణా స్తూరితమైన వ్యృాదయ వమూమెదిం

*నిన్న ఒకసారి చూస్తే పశు పమ్యూదులు కూడా మరచి పోలేవు” అని సఠతీళు నౌకరు బిహారి సావితితో అన్న మాట సత్యంగా తోస్తుంది. అమెను కులటగా భావించిన ఉపేరదహాబు ఆమె యదార్థ చరిత "తెలుసు కున్న వీమ్మట “షరోపకారంతో జీవించే నీవంటి సోదరికి భారమంతా నప్పగించ దలచాను” అంటాడు అమె సాధా రణ త్రీ కాదు, ఒక స్వర్టీయ సంతోవ౦, ఆమె ముఖంపై నాట్న్వం చేజేది ఈ సంగ తే మోత్సదా ఇట్లా అంటుంది. “ఆమె ముఖంలో ఒక్‌ అపూర్వ 'నేజస్సు ఉండేదొ. ఇట్లా అందరూ ఆమె గుణ గానం చేసే వాళే

శరత్‌ గుణ ముగ్ధులగు చేీలూరి వీవరామ*ా క్ర్రిగారు సావ్మితి యందు ముగ్ధులై ఇలా అన్నారు

“ర్వ్యళి (2 18 2026 & 0062 00 8 *206, 050 & ౪16 లతర & 01065 56 18 962 18121 0% ఒరు ౮0162 &౧6 థం76 80% 1 1076 527101 & మి.99]10 8 7౬16128201. రిమిరే 1006 100 20 మం మడం22 అడే 1000268 01 వడళ149

సావితి ఇట్లా విక్కురిచే గుణగానం వెయ్యబడింది. శరత్‌ ఆ పాతలన్నిట్లోకి సేవాభావంగల త సావితి అనుటలో సంశజేహములేదు

కిరణ్మయి

ఒక (పొఫెసరు భార్య, వారుభయుల్లో సతీపతుల సంబంధములేదు, గురుశిమ్యుల సంబంధం తప్ప" శెంగాలీ,

శర ద్ద ర్గన౦ 8838 హీందీ, సంస్కృతం, ఇంగ్సీషు బాగావచ్చు ఆమె ఎంత విద్యావతో అంత సౌందర్యవతి. కాని దైనభక్రి లేకపోగా, నా_స్తికురాలుగా కన్పడుతుంది పతివల్ల భోగానుభవమునకు వంచితురావై న కిరణ్టుయి, భర్త చావ్వుబతుకుల మిదం డగా డాక్టరు అనంగుతో సహవాసం చేస్తుంది తర్వాత అతనిని కసరి ళొడుతుంది. భర్త పోయిన విమ, శ్ర అమెకు ఒక విధంగా అండాదండాయెన ఉపేందుని (వేమించాలని (వయత్నము చేస్తుంది. కాని అతడు కొరకరాని కొరివి. అతడు చూపిన అయిష్టాన్ని మనస్సులో ఉంచుకొని అతనిచే పోమీంపబటే దివాకరుని సర్యనాశనం చేస్తుంది ఉజేందుని సాధించ లేక తూర్పు పడమరలు తెలియని క్మురవాణ్ని లేన దీసుకొని బర్మా పోతుంది అతనితో కొంతకాలముండి అతనిని విడనాడుతుంది సతీశ్‌ పోయి వారుభయులను తీసుకు వస్తాడు. సురకాోల మరణవార్త, ఉకేందుని అంతిమానస్థ విని ఆమె మతి చెడిపోతుంది

సతీళుడు

అతడు మొదట మనకు విద్యార్థిగా" కన్పిస్తాడు శరత్‌. పురుషప్మాత లందరివలె ఇతడుకూడా కుబేరసంతతివాజే. తర్వాత హోమియోపతి వైద్యం నేరుస్తాడు. పాటకచేరీ లన్నా, అటపొటలన్నా, ఆయన కధిక యిష్టము ఆట పాటల్లోను, అతని జీవితం అధికంగా గడిచింది సావ్మతి యందుండే (జము సార్థకత శవెందనందును జేవదాసువలె ఇతడు కూడా ఆ బాధ నివారణకు సురాపానం (పారంభి సాడు, కాని బేవదాసుకంయె ఇంకా సనూజంలో ఒక వద్ద

804 శరద్దర్శనం అంతస్థుతో తిరుగుతాడు తన్నులాటల్లో చెయ్యి. చేసుకో వటం, సభా సమావేశాల్లో సరదటము, అనాధ (పేత సంస్కా-రము, ఆపదలలో నున్నవారికి అండగా నిలవటం, ఇటువంటి మంచి గుణాలెన్నో వున్నవి సావితీ ఉపేందుల యందు సరఠీకుకు అధిక అదరాభిమానాలు సాపవ్మతివల్ల అతను చాగుపడ్డాడు అందుచేతనే ఆమెయందు అధిక కృత సత ఉంటాడు ఈ జన్సులో కాకపోయినా వచ్చే జన్మలో నెనా అమెను పత్నిగా పొందాలని అతని ఆవేదన. ఆమె తన సతి అని అనివించుకొని అంతటితో నే తృ ప్తచెందుతాడు అతనికి యీ నవలలో (పతి ప్మాతతోను సంబంధమున్నది. లోక దృష్టిలో అతను హీన చెర్షితుడై నా, అతనిని గొప్పగా చ్నితించాడు శగత్‌ శరత్‌ సాహిత్యంలో మనం అధికంగా చూచేది, పతితులనబడే వారిలోగల ఉదార గుణాలనే

ఉపేం(దుడు

పూర్వాచార పరాయణుడైన పత్నీ[వియుడు. భాతృ (పేనుగల సోదగుడు విశ్యాపసపాతుడై న మిత్రుడు

ఇతడు ప్యూరిటన్‌ సతీశ్‌ కు మిత్రుడు. ధర్మబుద్ధి, స్మత్పవ_ర్తన గలవాడు. చాలా న్యాయస్తుడు సతీశ్‌ ఇంట సావ్మితిని చూచి గడప తొక్కని వెంటనే పోయాడు. చివ రకు సతీళ్‌ ని మంచివాడని గహించటమేగాక నావి తికూడా సద్వ్వ_ర్తనగల య్‌ని తలచి తర్వాత తాను చేసిన అవ వమాూానాలను అనిష్టాలను మరచిపోవలసించన్తి చమించవల సిందనసీ కోరాడు, గురుగ ంభీరుడై న అతణ్ని కిరణ్బాయిః

శర ద్ద ర్శొ న. ర్‌8ిథ్‌ (పేమి స్తే చీవాట్లు పెట్టినప్పుడు అంతట అమె ఈయనను గురించి ఇట్లా లింటుంది.

“పాషాణ ేవత ర_కృమాంసాలున్న స్వర్గ 'జేవత కాదు” నిజంగా ఇతను పాపాణబేవత కాదు, ర_క్రమాంసా లున్న స్వగ్గ దేవతే తన సతిని అధికంగా (పేమించుకేకాక, మంచిని ఎక్కడున్నా స్వీకరించటం, జెకును విడనాడటం, ఈయనకు వెన్నతో బెట్టిన విద్య అందుచేతనే తన ఆస్తి ఇరువై అయిదువేల రూపాయలు సావితిపే3, ఏలునావమూ నాసి కికణ్భుయిని, సరోజిని, సతీశ్‌ దివాక రులను చూస్తూ ఉండమని కన్నుమూశాడు.

సరోజీని

ఈమె సతీశునితో గలిగిన (వపధమ పరిచయంతోనే అతనియందు బద్ధానురాగిణి అయినది. నావ్నితికి సతీకుని యందుగల _జేమకంక, ఆమె ఓమ అల్పమెనదికాదు, శాస ఆమె నురుగునే ఉండును ఆఖరుకు సతీళునితో ఆమెకు వివాహము జరుగును. సావ్నితీ సతీకళులను భిన్నపరచుటకు తెరమాదకు వచ్చినట్లుగా మాతం మయమూచువా)కిి క్‌న్చిం చునుగాని, ఆలోచించిచూ స్తే ఆమె తెక మసగునే ఉండి సావిత్రీ సతీశుల ప్రవర్తనను స్పష్టవకిచింది తాము (పచ్చ న్నంగా వుండి పరోత్క-ర్హ (పకటించేవారి (కేణిళో సరోజిని శేరుతుంది. అటువంటి ప్నాతలను గురంచి ఇదివరశ్తే బడదీదీలో విదితం చేయబడినది.

శీ$6 శరద్దర్శనం

కిరణ్మయి దివాకరుల సంభాషణ చర్నితహీన్‌కు (పాణము కనుక దానిని గమనించుట అవసరం కనుక ఉదవహా రించట మైనది.

త్తీరూపం౦

“నా రూపం మగవాళ్ళి కళ్ళే గాదు నా కళ్ళకు కూడా అశ్చర్యం కలిగిస్తూ ఉంటుంది. అందుకనే నేను చానిని గుఠించి చాలా అలోచించాను నేను గహించింది యదార్థమైనా కాకపోయినా, వీమైనా యీ ఉర్హైశ్యాన్ని ఒక మరదితో చెప్పటానికి వెనుకాడనప్పూడు నీతో చెప్ప టాంికి సిగ్గుపడట మెందుకు నా స్వరూపాన్ని చూచి నేనే మనుకొంటానో తెలుసా + సంతానోత్ప త్తికోసం విశేషపోప యోగమైన లతుణాలన్నిటి. సమిష్టి వికాసమే ఉ రూపం అనుకొంటాను విశ్వసాహిత్యమంతటిలో, కావ్యాలలో ఈ వర్ష నే ఆమె రూపవర్శన” అన్నది కీరణ్మాయి

రూపం౦

దివాకరుడు మెదలకుండా కిరణ త్రయుశేసి మూాస్తు నన్నాడు కీరణగ్తియి. అతని గంభీర వదనంమిద నూత్న యౌావ్వ్యనపు పొంగులను చూచి సంకోచంతో ఒక్కసారి ఆగిపోయింది కాని మళ్ళా వెంటనే తమాయించుకొని “నిజం చెప్పుతున్నాను వినుబాబూ అక్క-డకు చేరుకున్న తర్వాతే రూపానికి ఒక ఒడ్డు కనపడుతుంది అందుకనే పడ తుల బాల్యరూపము మనుష్యుని ముగని చపేయగలిగినాకూడా వున రుని చేయలేదు. సంతానం కలిగే తరుణ౦ దాటిపోయిన

(49) శరద్దర్శనం 881 తర్వాత మళ్ళా అజ పరిస్థితీ ఏర్పడుతుంది. చాగా అలో చించిచూడు ననీ వొక్క-చానికే కాదు, ఫురువునికి కూడా అబే స్థితి సంతొనోత్ప త్తి కలిగించే శక్తి యున్నంతవరశే అతనిలో రూపముంటుంది. ఈ సంతానోత్పత్తి యోగ్యతే ఆతని రూపమూ, యావనమూనము, అసలు బిడ్డల్ని కనా లన్న కోళక్కే. అతని (పేమ జగత్స్వరూపం కిరణ్యయి అతన్ని అపి దీనిలో సంజేహించవలసిన -జీమాలేదు ఈ చరాచర జగ త్తుశేసి కన్నె త్తి ఎటుచూచినా ఈ విషయమే నోచరమనవుతుంది సృష్టితత్వంయొక్క- మూల గాధను నువ్వు నీ సృష్టిక_ర్తశే వది లెయ్యి అతని కార్యం శేసి ఒక్కసారి కన్నె త్తీమాకు. (పతి పరమాణువూ నిత్యితా ఒక కొ త్తరూపంలోనికి మాంటానికి తహతవా లాడుతున్నట్టు కన పకుతుంది ఏవిధంగా తనగు వికాసం కలుగుతుందా, ఎవరితో కలిస్తే ఏమిచేస్తే మరింతశ_క్రిగత మవుతానా, ఉన్నతీనందు శానా అనే ఆరాటమే దాని అవిరామ ఉద్యమానికి కారణం, కనపడేదిగాం, కనపడందిగాని, లోపలో, బైటో సర్వత (పకృతి నిత్యం పరివర్తన చెందుతూ వుంటుంది. అందుకని పురువుడు (శ్ర్రీలో అలాంటిచేదో చూచినప్పుడు = అమెను పొందాలన్న లాలసను వ్‌ విధంగానూ అణచుకోలీడు. తెలిసి గాని, తెలియకగాని అతను మరింత అందగాణ్ను నిపించు కుంటున్న ప్పుడు ఆ లాలసను అసలే అణచుకో లేడుగ

• అందుక నేగా (పతిచోటా హత్యలూ, ఖూనీలు జరి ది” అన్నాడు దివాకరుడు.

కంక శరద్దర్శనం

“ఆ వృడప్పుడూ అటువంటి దృ శ్యాలుకూడా క్‌నప డుతూ ఉంటాయి. కాని మనుష్యునిలో లాలస నణచుళొనే శకి స్వార్ధాన్ని త్యజించేశ_క్రి, సమాజాన్ని శాసించే శ శ్‌ ఆదిగాగలవి ఎన్ని విరోధకశ కు లున్నవి! అందుచేత నాలుగు వైపులా ఒక్కసారి నిప్పూ మట్టించడు ఈ సాంఘిక మూన వుడే = ఏ శాసనాన్ని 'లెక్క- చెయ్యకుండా రూపాళర్ష ణ తన (ప్రబల (పవృ త్తిగా వ్యనహరించిన రోజలున్నాయి. అతని (పేమ ...అలా మూగవు ాబూ దీనివే మంచి దుస్తు లతో - తీర్చి దిద్ది తే కథలలోని నిర్శల_కేమయైపోతుంది ౫ అన్నది కిరణ్టయి.

దివాక రుడు కొంచెంఅగి *పాళ్టవిక (వవృష్తి ఎక్కడ 1 స్వర్శీయ (వేమాకర్ష ణ ఎక్కడ ? పాశవిక పవృ త్తిలో ఉండే వారికి నిర్హల పవ్మిత్మకేమ నుర్యాద లేమి లెలుసు! "బేనితో జీంని పోలు స్తున్నావు వదినా 1” అన్నాడు

దీనికి సమాధానంగా కిరణ్మయి ఇట్లా అంటుంది

“*ఫోల్చ్బటం అేదుబాబూ అెండూ ఒక్క-కేనని చెప్ప బోతున్నాను రైలును ముందుకు లాక్కు వెళ్ళ కలిగిన యం్మతమే ఫెనక్కికూడా తీసుకురాగలదు కాని మరొకటి శేయలేదు మంచిఅన్నా, చెడ్డన్న్నా _పేమించ గలిగినవాడే (ైమించగలడు కాం మరొకడు పేమించ లేడు,”

రూపనాటకం

“ మనుష్య బేహమే అశ్వకమైనష్పుడు ఇంకా దుఃఖ మెందుకు + మానవుడు పుట్టినతర్వాత అతని జేహంలో

శర ద్ద ర్గనిం 83$ సృజనక_క్రి లోపించనంత వరకూ అతనిముందు (పేమ జ్యారము మూయబడదు అ ద్వార పవృత్తి తోడనే కదలు తుంది ఇంతకుముందు అతను తన్ని దం డులను, అక్క చెల్లెరి (డను బంధుమి తులను (జేమిస్తాకు అతని శరీరం వికానం జెందనంతవరకు నీ స్వీయ జ్లానాథి కారం కలుగదు అంతవరకూ యానీ స్వ్నీయ ఆకర్షణ అతన్ని కించిత్తు కూజా కదల్బ లేను భూమికి ఆకర్షణ ఎప్పుడూ వుంటుంది కాని ఆ ఆకర్షిణ వల్ల చెట్టు యొక్క పక్యమైన పశ్లే చేసుకుంటాయి గాని ఆత్మావుణ, పచ్చి శాయలు చేనులోవు దాని గింజూ గుజ్జు భూసారం వళ్లే పక్యమౌాతుంది గాని స్వర్టీయ సారంతో కాదు. సొంపైన పువ్వుల రూపరి తన మధు - సుగంధాలతో తుమ్మైదల నాకర్షించి పండ్లుగా పొణమిప్తామి అవే బుతువు వచ్చేటప్పటికి భూమి మిద మొలక లెత్తుతాయి ఇచే వాటి (పకృతీ, పవృత్తీ స్వర్టీయ (మాను జగత్తు నంతటా అవిచ్చిన్న మైన సృష్టి నాట కమే ఈరూప నాటకము దానిని స్వర్టీయమని అంగీకరించి నందువల్ల కలిగే దుఃఖంగానీ, చింతగానీ వమి లేదు జాబూ*” అన్నది కిరణ్భయి “అయితే (పపంచంలో పవ్నితే _పేమా, కపట (చేకు ఆని శెందు ఎందు కున్నాయి + అన్న్నాడు దివాకరుడు. పేమ కిరణ్భుయి. చిరునవ్వు నవ్వి “కృవాదం సరిగ్గా సతీకుని చవాదంలాగా వున్నది (ప్రపంచంలో ఈ రెంకూ వుండటం శచ్ఫనిసరి. మనుష్యుని ప్రవృత్తిలో ఏమి వాదంగాసీ యుక్తి

క40 శరద్దర్శనం

గానీ గాదు అందుచేత రెండూ వుండటం సంభవమే. హేయ మనేది అసలు సుబుద్ధి అభావమే. అంశే _పేమించ తగిని దానిని (శేమించితేనే వడు అంటారు తన అజ్యాగత్త వల్ల చెట్టుమోద నుండి [కింద జడి కాళ్లు చేతులు విరగ గొట్టుళొని భూ ఆకర్షణ వళ్లే తను పడ్డానని దానిరూద నేరం మో+సిలే ఎంత మూ-ర్థత్వంగా వుంటుందో = (జేమను కఠిన మన్నా, ఘృణీ భూతమన్నా అంతే మూర్థత్వంగా వ్రంటుంది ఈ వధంగా (పపంచంలో పకరి నేరం ఒకరి మిద మోపటం అలవామై పోయింది” అని కిరణ్మయి చెదలకుండా తన హృదయంలో వముందోనని పరి కించుకో సాగింది మళ్లా వెంటనే *సీకు నేను మొదళశేే "చెప్పాను జీవం యొక్క (పతి అణువు, పరమాణువు, (పతి ర_క్త కణమూ వీలైనంత వుత్య్భష్ట పరిమాణంలో అభివృద్ధి చఇందాలన్న లాలసను అణచుకో ఖేవన, అది జనించిన బీవాంలో డాని వికాసం ఒక నిగ్మీత సీమ కొచ్చిన త ర్వాత యౌవన మంటారు అప్పుడు అది ఆెండవ జేహ సంఘ ర ణతో సార్థక్యం చెంచాటానికి అణు అణువులోను, ననగ నరములోనూ శేకెత్తించే విసన తాండవ నృత్యాన్నే పండితులు సీతిశాస్త్రుములో పాశవికమనీ, ఖృణితమనీ అన్నారు. దాన్ని అర్ధం చేసుకో లేక పండితులు దానిని ఘృణితమని సంతృప్తి పడ్డారు, భీభత్సమనసి సంతోమీంచారు. వారు చెప్పినట్లు ఇంత మహోాకర్ష ణ ఎప్పటికీ నిందనీయంగానీ ఘృణశితంగాన్సీ కానేరదని నేను ఘట్టిగా చెప్పగలను. ఇది

శరద్దర్శనం 841 సత్యం యగార్థత్వం వ్‌ (మా ఎప్పుడూ రూడా ఘృణిత వస్తువు కానేరదు ”

కవి - విమర్శకుడు

“నిజమైన (పేమజీవి కవి అనిగూడా గహించాను 99

ళక్టవ్సి విమర్శకుడు కాదన్న సంగతి ఎప్పుకూ మర్శిపో బోకు. నీతిశా.స్రుంతో ఈలఅభి పాయం అతరళః కలవకపోయి నందువల్ల సిర్ధుపడవలసిన అవసరమేమో లేదు మానవుడు ఇతరుల అశక్తతను, అపరాధాలను ఒక (తాసుతోనే తూచి దండిస్తాదు. కాని అది ఎరువు తాహైకే లాభం లేదని నాకు కలుసు నీవు (పతిమాూటకు నోవిందలాల్‌ సంగతి ఎత్తు తున్నావు ఆ గోవిదలాలే ఎన్నో మహత్తర శక్తులతో పరాజయమంది తన సర్వస్వము త్యజించి వెళ్ళిపోయాడు. ఇది (పపంచంలో మంచి చెడ్డలు అలోచించేవారి దొక్క-రిజే శాదు నిదె హత్యానేరానికి వ్‌ అధాగ్యుడుకైనా ఉరిశితు విధించిన జడ్డి విమర్శకుడు కాని నేరస్తుని హృదయదౌర్చ ల్యాన్ని (గహించి-ా 'కేలిక శిత విధించితే అప్పుడతను కవిమయె పోతాడు ఈ విధంగానే (ప్రపంచములో వి భాంతులు అపరాధాలు అసహ్యకరం కానేరవు కవి సృష్టించ గలజే గాని రమీంచ లేడు స్వాభావికంగా అందమైన దానిని మరింత సొగసుగా చూవీంచటం అతని పని అందంగా అేనిదానిని అందహీనుని చేతినుండి కాపాడుట కూడా అతని పనే అన్నది కీరణ్భాయి. ”

ర82 శరడ్ద ర్గనం౦ క్షమించటం దివారుడు కొంచెం ఆలోచించి “అం కేఅన్యాయాన్ని తమించ కూడదూ” అన్నాడు “స్రిగా తెలియదు విధించుతూ ఉండవచ్చు చెడుపై -హీయభావం కలిగించటం కూడా కవి పని యని విన్నాను. శాని మంళలియందు అత్యంత అభిలాష కలగ జెయ్యటం చానికంయచె మంచిది కాదూ ఈ (వపంచంలో పాపపరిహారం శానంతవరకు, మనుష్య హృదయం రాయి కానంతవరకు, ఈ భూమిమోాద అన్యాయాలు అ కమాలు జరుగుతున్నంత వరకు దానిని శమించవలసే వస్తుంది. పాపాన్ని తొలగించే సామర్ధ్యమూ లేక, తుమించే యోగ్యతా లేకపోతే ఏమి సౌఖ్యం” అన్నది కిరణ 'శ్రయిం “ఫౌఖ్యమే సర గస్వము శాదు అఆ సౌఖ్యములోకూడా న్యాయాన్ని వాటించవలసి వస్తుంది శుభమైనటే నిర్మల మైనది సూర్యకాంతిలాగా, స్వచ్భమైనదాని కే ఉన్న తస్థాన మిన్వతగినది ?? అన్నాడు దివాకరుడు “పాపం మనువ్య రక్తంతోనే మిళితమైవుంకే నువ్వు అన్నది నిజమే అవుతుంది న్యాయం మినహా (పపంచంలో మరియొకటి వుండబోదు దయ, మాయ, శమ, మొదలైన చీ_త్త వృత్తులు నామమా( అానికికూడా ఎవరికీ. "బెలిసేవి కావు నువ్వు సూర్య కాంతిలోని "లెల్ల రంగుతో న్యాయాన్ని పోలుస్తున్నావు కాని అన్నిరంగుల కలయికవళ్లే అెట్లరంగు వీర్చడుతుందసని తెలుసా! ఈ ఉజ్జ్వ్యలకాంతి వ్యకదర్పణంలో

శర ద్ద ర్గనం౦ శ్రీశ్రీ పడగానే రంగురంగులుగా కసపడినట్టు, అన్యాయ, అధర్థ్ద, పాపతాపాల వ్యకమార్షంలో దయ. మాయ, శమ అన్ని కూడా. విచ్చితంగా వికృతరూపంతో కనిపిస్తాయి. అన్యా యాన్ని తుమి_స్తేనే. అధ రానికి సందు దొరుకుతూవుందని నష్పుకుంటాను. కాని అధరగ్ధం తమారూపం కాదని వష్పు కోకుండా వుండ లేను. కబుర్లతో నా సంగతి సీకు నచ్చుజెప్ప లేను. కానితమ వ (పేమలోంచి. పుడుతుందో గ్‌హించి ఎప్పుడైనా (పేమమర్యాన్ని గు ర్తించిననాడే అన్యాయాన్ని, అధ ర్మాన్నీ, అతమతనూ త్సమించి వూరుకోటమే ధరా ను ఇాసనమని తెలుసుకుంటావు” అంటుంది కిరణ శ్రియ ఇది కిరణ్భయి తత్యోప చేశము. పసిడితునరకలు

సంఘం _ వ్య క్తి

“వతి పనికీ పతి వాడు తన బుద్ధిని వినియో గిస్తూ వుంటే సంఘ మొలా నిలువలేనో, సమాజం కూడా ఎల్లప్పుడూ (పతి పనికీ తన అభ్మిపాయాలనే చలాయించ దలచు కొంకేే మనుమ్యుడు కూడా నిలువలేడు, అన్యా యాలు చేయటం కాసి, పొరపాట్లు పడటంగానీ మనిషికి తెలుసు కాని సంఘానికి వమిా "తెలియదు... కంటికీ నిర్దిష్ట మైన ఒక వాద్దు ఉన్నది.”

“వ దోషం లేని మనివీ ఎక్కడైనా ఉన్నాడా 1

“మానవుడికి బాహ్య సౌందర్య మే సర్వము కాదన్న సంగతి జ్ఞాపకముంచుకో, శేవలం సౌందర్య పరీవ్నే వివాహో . ద్దేశ్యము కాదు, *

శీశ4 +శరద్దర్శ్గనం౦

(పవర్హన మనం ఈ సందర్భములో అధికంగా గమ నించ వలసి ఉంబుంది. ఎందుచేత నంకశే [పవర్హనలేని సౌందర్యమున్నా _పయోజనము "లేదు ఇం లేకాదు-బాహ్యూ పౌందగ్యము ఒక్‌ జబ్బునల్డ పోవచ్చు

ఉనుగవారిని పాడిమనటం న్యాయం కాదు స్వాభావి కంగానే వారి గొంతు మొరంటుగానూ, కటువుగానూ, ఉంటుంది అందుచేత వారు ఎంత విద్య నేర్చినా, ఎన్ని (వయత్నాలు చేసినా, ఆ కంరంలోని లాలిత్యం, మాధు ర్యము వారి కంరంలో కనపడదు *

సంగీత సాహిత్యాలు రెండూ సగస్వతీ జీవికి సంజం ధించినవీ యెనా, సాహిత్యంలో రాణించటానికి పుకుములకు అధిక అవకాళాలున్నవి. సంగీతంలో అట్టి అవకాశాలు ఊం కధికం

“గుడ్డినాడు నోతిరోపడ్షితే లోకులు వాడిని లేవ నెత్తటానికి బయలు జేరతాపు వానికోసం దుఃఖపడ తారు. వేతనై నంకవరకు వాసికీ సహాయము చేయాటానికి [పయ త్నిస్తారు కాని ేమాంధుడు గోతిలో పడితే లేవదీయ టానికి ఎవరు పరుసలెత్తరు సరిగదా, కాళ్ళు చేతులు వీగగ గొట్టి నోతిలోనే పాతిపెట్టటానికి చూస్తారు ౫

“లోకంలో శెంకురకాల గుడ్డివాళ్ళు వుంటారు. కళ్ళు లేని వానిని గుఏ౦ంచి వేరే ఆలోచించ నవసరముఅేదు. వారు స్పష్టంగానే కనపడతారు కాని కళ్ళు "రెండూవున్నా కూడా స్పష్టంగా మూడ లేని వాళ్ళనుగురించే ఈ గందర గోళమంతా వారు తము లౌమే మోసగించుకుంటారు. ఇతరులను మోసపుచ్చుతారు.ో

(44 శర ద్దర్శ్గనం 48

“మూనవ స్వభావం ఎంత విచ్శితమెనదో చూడు, ఎప్పూడూ తన శ_క్రీసామాన్ధ్యాలకు బాహ్యమైన వస్తువును అన్నిటికంశు ఎక్టు వగా పొందాలని లాలసపకుతూ ఉంటుంది, భగవంతుణ్ణి ఎవరూ పొందలేరు గనుకనే, అందరూ అతని కోసం అనేకవిభాల తవిస్తూఉంటారు ౫

ఇందులో విషయాలనుగురించి అఆధికముగో విచా రించవలసీనది ఎప్పుడూ మానవ్చడు నిజంగా తన శ క్రి సామన్ధ్యాలకు శావ్యూామైన వస్తువుని పొందాలనుటకు కారణం అ(పాప్యమవుట వల్ల కాదు,

“మనిషీ వక్ర లత్యం, టీక ఆదర్శం ఉంటుంది దానిని వేరటానికి అతను (పయత్నిస్తాడు కాని చేరలేడు. ఎందు చేత! మానవువు పైకి నడిచినకొలది అతని ఆదర్శంకూడా (క్రమంగా మహోన్నుత మవుతున్నది. తన (పగతితోపాటు ముందునడవనిలతయ్యం లవ్యంకాదు, లశ్య్యం చేరడమంళశేు జీవితం స్థంభించివోయినశ్లు అందుచేత నిరతి లేని అవ్వేమణమే జీవితము ఎల్లప్పుఢడూ లేనకు అగగామిగా ఉండే లత్యుం కోసం చేస య్మాతయే జీవితం అన్నాడు బాపీరాజుగారు

"బక భళవంతుణ్ణి గురించి అవాప్యుడగుట వేతకాదు అందరు చింతించేది.

“మృగాల జ్జానం అహార సంపాదనకొరకు, (పేమ కామానికి పరిమితమె వుండగా మానవుడు జానంవోసం అంగలారుస్తాడు, చానికేసమే తన (మ పరిభేని బేశం మానవత్వం, భగవంతుకు అని విస శ తం చేసుకుంటాడు” అంటాడు రవీందుడు పర్సనాలిటీలో,

శీ 6 శర ద్ద ర్గన౦ భగజంతుడున్నాడా లేడా యనేది యీూనాటి సమస క కాదు అది సృష్ట్యాదినుండి నేటివరకు అనేశ మనీషుల మనస్సులో శీగ్‌న (పన్న ఇది ఇదమిద్ధమని ఎవరూ కేల్చ "లేదు. అనుభూతివల్ల నే తేలేవిమయం కాని ఇది మాతం సత్యం భగవత్స ఖిష్షీలో మానవుడధికం. మానవ సృష్టిలో భగవంతు డధికం. ఆలోచిశ్తే భగవంతునికి మూనవులు కావలసీనట్లు కన్సడుతుంది మానవులకు భగవంతుడు కావ లసినట్లు కన్పడుతున్నది ఈ విషయంలో చలంగారి ఆలో చన కూడా గమనింపదగినది “బీవ్రకు బేడుగాని, ఆ బేవుణ్ణి కల్పించిన మనస్సు, "జీవుణ్ణి నిరాకరించిన మనస్సు దై వత్యాన్ని లందుకోకపో తే ఎందుకు బతికి ! ఎప్పుడూ లూ అల్పసంతోవంలో సౌంద ర్యావేశాలలో తృప్తిపడుతూ, ఎందుకు కాలం గడపటం ౪ (అఈనందం 2వ భాగం) వా_స్తనమ్ము చలంగా్కిమాట వా_స్తవమ్ము ॥ చరిత్రహీన్‌పై కొందరి అభ్మిపాయాలు శరత్‌ ఇాబులోని విష్ణవ (జేరణ ముందడుగ్ధా, సంప జాయాభినూ నం వెనుకంజగా ఆయన సాహీత్యంలో పడుగు పేకగా కలిసిపోయింది ఆయన విష వ్యవేరణ, ఆయనలోని సానుభూతులన్నీ కల్పనా (వతిభను రెండు విధములుగా విస్తృత పర్చినవి. సంఘ బహిహ్కృుతులలో మానవత్వపు ఘనతను మా పెస్టేటట్లు చేయట మేగాక వ్యభిచారిణులు, 'వేళ్యలు, (తాగునోతు లనబడేవారి శీలాల్లో సైతం అంతర

శర ద్ద ర్శ నం 4? తంగా కొన్నత్య ముంటుందని ఆయనచేత గుర్తింప జేసింది. అందుచేత నే చర్నితహీన్‌లో (తాగుబోతు, వ్యభిచారిణి అని గర్జ్మింపబడిన సతీశ్‌ సావితులలోగల అంతర్టత ఇౌన్నత్యం మాపెట్టుటకు (వయత్నం జరిగింది

ఆయనలోని సం్యవదాయకత్వమే గొప్ప విదుపి.గా కవపర్చిన కీరణ, ్రనాని సుకళాలకు పాదాగ్రాంతము చేయ టమేగాక అమెను (భమ్హరాలునుగా జేసింది. జూ

ఈ నవలలో ఒకలోపం, స్థాటు స్రమంగా లేక పోవటం, కిరణ్మయి సావి తుల కథలు కలుపుటకు సరియెన లింకులేదు వివిధ కధలు, పాతలను సమే న పరచుటలో రచయిత కృతకృత్యుడు శాలేదు సరోజిని చరిత అనవస రంగా పెంచుట జరిగింది సావితి, కిరణ యః సరోజిని, ఈ ముగ్గురి చరితలు ఛిన్న భిన్నంగా ఉండట మే?౧”క ఒక రికి ఒకరికిగల సంబంధం సమకూర్చు లేకపోవటం, ఈ కారణం వల్ల ఏ భావనా కళాత కంగా కలి?ంచ తేకపోయింది విరుద్ధ (పకృతులుగల "50కు (వధాన నాయికలు ఉండటం, ఆ ప్మ్నాతలకు పొందిక లేకపోవటం శిల్పదృష్ట్యా లోపమే.

శరత్‌ (ేష్టనవలల్లో చర్మితహీన్‌ తాత్వికంగానూ, కల్పనలోనూ, అనన్యమైనదికాని, రచనా సౌష్టవములో చాలా తక్కువై నది కారణమేమంశు భాషలో సంవ్నీ పత, సంయమము లేవు సతీశ్‌ కిరణ రు కఖకుకు ఉపేందుడు, సావ్మితి కూడా సహజంగానూ, సరళంగానూ, సంయమం గానూ తము మనస్సులోని సంగతులు చెప్పలేదు

శి48 శరద్దర్శనం

ఈక్టి గ్ర శాయి తత్వవిచారణంతా పరోతంగా ఇందియ భి (పాభాన్యతగలది (56% గి౧0681) అత్మశ క్రి-ఇందియ శక్తి ఈ రెంటా అత్మశ_్రి (వధానమైనది కావ్యమునందు అత్నశ_క్రిశీ పాధాన్య మాయవలయును. అట్లు యిచ్చిన [గంథమే శ్రీశాంత్‌ ౫ అని ఒక విమర్శకుడనును

“చరి తహీన్‌లోని కిరణ శ్ర) ముఖతః వెలువడిన నన్నీ అగ్ని వాణాలే శరత్‌ కాబు ఇందులో తన కళాళ కిని పరాకాష్టకు చెందించాడు అవి శేవలం సుందర వచనముళే కావు, సృష్టి రవాస్యాన్ని వెల్లడించే మాటలు. ఆయన ఈ సందర్భములో "కేవలం రచభితగాదు, గొప్ప కవిగా కని వీస్తాడు అందుచ్చేతనే అవి ఎన్నిసార్లు చదివినా ఇంకా చద వాలని అభిలావ కలుగుతుంది” అని మరొశఠరంటారు.

లోకోభిన్నరుచి?

అయన అనేక సమస్యలను చృితించాడుకాని పరి ప్కార మార్గం భూపెట్టడు అది సాహి త్యారాధకుని పని కాదు, సంస్కంర్త పని అన్న సంగతి జ్ఞప్తిలో వుంచుకో వలసింది

సంఘ మూలాన్నే ఊపగల ఘట్టాలు శరత్‌ రచ నల్లో అనేకమున్నాయి. ఆ విష్లవభావం మన వృాదయానిక్షి వాళ్తుళొనిపోయి మనవై అధిక (వభావం కలిగిస్తుంది.

శ్రీకాంత్‌ “౮౭౫8217 16821 ఆళ652 ౮7646000 0% 227 1661- 20 19 1806610 &36010028)0%1081, మింక ౯40186 శేం811 పళ! ప 18 20801908086109 0% డటం? 8 డెండే 2680161098 €ం తం “ావండే సేటీడిగినిము శ్రీశాంత్‌ (ప్రఖ్యాత నవలనే సంగతి అందరూ అంగీకరించేబే, అది (పఖ్యాతమైన బే కాదు శరత్‌ నవల లన్ని టియందు (ేస్టమెనదని కూడా అలోదించిన వారికి విదతం కాగలదు ర్‌ న సిక ధర్ధాతత్వజ్ఞులు ధర్మ సౌసహ్రంబని యధ్యాత శ్రవిదులు వేదాంత మనియు లాతణికులు సర సలతమణం టనియును, వైతిహాసికు లితిపోస మనియు నీతి విచత్సణుల్‌ నీతి ఇ్యాస్ర్రుంబని కవి వృషభులు మహా కావ్యమనియు బరమ పౌరాణికు ల్బహు పురాణ సముచ, న్‌ యంబని మహిం నొనియాడుచుండ ఆ వివిధతదత్త స్రవేది 'వేదవ్యాసుం ఇాది ముని పరాశ రాత్మజుండు విష్ణు నన్నిభుండు విశ్వజనీనమై, వరంగుచుండం జేసె భారతంబు .. అని నన్నయ భారతాన్ని గురించి అన్నట్లు శ్రీ) కాంతను గురించి కూడా అనవచ్చు. ఈ నవలకు, ఇతర నవలలహూ పోలికే శేడు ఇది ఒక్కఒ విధముననే కాదు. "విక్కుు విధముఅ షిగణింప దగి

850 శర ద్ద ర్గ్గనం౦ నది (్మ్యపధమమున ఇది భారత వర్ష పతికల్లో (పచురింప బడి నప్పుడు “శ్రీ,కాం తేర భమణ శాహిని” ((న్రీశాంతుని యాతా చర్మిత) అనే జేరుతో |పచురింప బడినది. ఇది -బక్నికల్‌గా. "వెక్కు రూపములతో వెలసినది శ్రీకాంత కొంతవరకు సావాసిక కథ అంగ్ల భాషలోని తీరయ?6214౯09 శబ్దము వల్ల (భమణము అనే మాటకు సరియైన అర్ధము దో్యోతకము శాగలదు కొంతవరకు యాతా దినచర్య (౧౯4791 4167) కొంతవరకు (మ నవల మరొక విధంగా ఇది గొప్ప (టాజిడీ ఇంకొక విధంగా చూచిన ఇది ఒక స్వీయ ఛార్మితక నవల. ఈ విధంగా శ్రీకాంత వెక్కు పోకడలతో పోయిన ఒక మహో శాన్యము వంటి ఉద్గం థము. దీనిలో వెక్కు. కథలు, అనేక ప్మాతలు ఉన్నప్పటికీ అసలు కథకు అనుబంధించిన జే గాని అనపసరముగా వదీ కనిపించదు. ఇందులో కథా సౌష్టవము కడురమణీయముగా పోపీంపబడినది.

ఇది శరచ్చందుసి స్వీయ చర్మిత అని పతీతి. ఇది ఆయన స్వీయ చర్మిత కాదు. ఆయన ఆత్మ కథ అని ఘంటాపధంగా వెప్పవచ్చును. స్వీయ చర్మితకు, అఆత్గ కథకు భేదమున్నది. స్వీయ చర్విత అంశు ఫలానా వారి కుమారుడు పలానా చోటున పుట్టినాడు అనే చార్మితకళ విషయాలు చెప్పేది.

అత్మకథ అనగా ఆశ చర్మిత అంతరంగిక చరితం అంశర్జీవన చర్మిత

శరద్దర్శ్గనం $్ర$! శీకాంతలో మనకు కనిపించేది ఆయన జీవితము,

ఆ ఆ జీవితమువై ఆయన వాఖ్యానములు ఇట్లా రెండు వాహీ నులుూ్శ”ూ ఈ నవల వెలసినది. అందులో జీవితంకంశు జీవి తమువై చేసే ఆయన వ్యాఖ్యానములు అధిక అమోద (పదంగా వేగాక, ఆనంద (పదంగానూ, ఆలోచనియములు గానూ అనుసకణీయములుగానూ ఉండును.

ఇంనులోని ఆ పురుషుల సంగతి వారి వంగతి మ్మాతమే కాదు, అది విశ్వ పకృతి, మూనవ (పకృతి. ఇందులో విశ్వ జనీనత వెల్లి విరిసినది అఎదు చేతనే పార కుడు తన్ను తాను మరచి తన్మయత్వం చెందు తొడు,

ఇంతేగాదు, ఇందులో గాంభీర్య మైన తత్వ జూన మున్నది ఇందులోని తత్వము, భావ సముదాయము విజే శీయమైన 'దెంత మ్మాతము కాదు, -బేశీయమైనది అందులో శీవలం వంగీయులది.

సాహిత్య దృష్టిలో భూచిన ఇందులోని సారళ్యము, సౌకుమూర్యము ఛంత్‌ రచనలలో మరొశ దానిలో లేదు ఇంేకాదు, ఇదొక మధు5క కావ్యము. శరత్‌ రచనా నైపుణ్యానికి, (ప్రబల నిదర్శరము ఈ నవల.

'శ్రీగౌంతుడు, తన అభి) ములను ఖ్‌ లను అన్నీ పూస గుచ్చినట్లు చె గ చస్తా ఏ కాసాఇక్చృళ్య కరమైన సంగతి వమిటంశ్రేటి/స్ల్భానవలలో నాయికయర్డు రాజ్యలవ్మే మనకు అంతట్యేజ్లీబ్చించేది; మన వృాద్దణ్ఞు

లమ సై నకు సీమలవై రాజ్యము చేషది నక

864 శరద్దర్శ్గనం స్థూల దృఫ్వితో చూస్తే ఇది (శ్రీకాంతుని చర్మిత, నూత్ము దృవ్టితో చూస్తే ఇది నారీ వృూదయ చరిత. ఇందులో ముఖ్యంగా మన వృాదయానికి వాత్తుకొనే పాతలు--లఅన్ను దాదీద్‌, రాజ్యలవ్మీ త అభయలు. అన్నచాదీదీ వాస్తవంగా సహధరి ణ్‌ కాని పజల దృష్టిలో అమె కులట “రాజ్యలవే, శ నౌల వితంతువు కాని (శ్రీకాంతుని (పేమిస్తుంది అందువల్ల సంఘ దృష్టిలో ఆమె పతిత. న్యాయదృష్టితో చూచిన ఆమె నిర్గోషి. అభయ తన భర్త తనను ౩ లదన్నినప్పుడు మరొ కరితో కలసి కాపురం చేస్తుంది దీనికి కారణం ఆమె భశ్తే గాని, ఆమెలో అణువం.తెనా దోషము లేదు కాని లోశ దృష్టిలో ఆమె వ్యభిచారిణి ఈ నొాయిక్యతయమువై సంఘం చేసే ఆరోపణలు లోపభూయిప్పమైనవిగా విశిదీకరిస్తూ, మనలో జీవితంవైన (పేమవైన ఒక నవ్య దృక్పథం కలగాలని సంఘాద ర్శాలు విశాలంగా ఉండాలని (శ్రీకాంత కోరును. _శదవాద్యోశ్వష ఆయన హృదయా వేదన, అయన వ్యకి త్యం, -ఈ (గంథములావైల్ల డి అయినట్లు మరో రచ నలో పెల్సడీ "కా తీదు.

• శరత్‌ బాబు దీనిని రాలు భాగాలుగా రచించాడు. (శధనుభాగంలో శ్రీకాంత్తునీకస్తాహసికయ్యా తగాథ, శిండవ చ్యాన్టిలో ఆయన యాశ్రటితోట్‌విధ మైన జీవితానుభవములా

(49) *రద్దర్శనం౦ 8ర్‌రీ వివరణ మూడవభాగంలో శ్రీకాంత్‌. శాజ్యలశీసల (మ వికాసము, నాలుగవ భాగమున పరణతి కలవు ఈ నాలుగు భాగములలోను మొదటి భాగరి అన్నిటి కంశచ అధిక మనోహరంగా ఉంటుంది. ఇందుకు కారణము ఈ భాగము సాహాసిక గాధ అగుటచేతనే ఈ _పథమభాగం చదివి తన శ్రయుడైై విఖ్యాత రచయిత యగు రోమాకోలా దీనీకి నోబుల్‌ బహుమానం ఇవ్వదగునని వచించార్ను కొందరి దృష్టిలో ఈ నవలలోని మూడు భాగాలు ముచ్చటగా ఉంటవి మరికొందరి దృష్టిలో నాలుగవ భాగం కూడా అట్టిజేనని, నాలుగవ భాగమే గొప్పదన్న జారు కూడా లేకపోలేదు అట్టివారలో దిలీప్‌కుమార్‌ రాయ్‌ (పముఖుడు. ఇందులో ఇందనాధ్‌, అన్నదాదీదీ మనకు పథ చుంగా కనిపిస్తారు. ఇం దనాధునిది స్వేచ్చా స్వభావము, అన్నదాదీనీది సం్పపదాయ స్వభావము వీరిరువురి [పాతి నిధ్యము వహించిన స్వభావాల సంఘన్షణే ఈ నవలను నడీిపిం చిన మూలసూ తము, రాజ్యలక్నీ శ శ్రీకాంతుల జీవితాలు, వారికువురిమధ్య గల సంబంథాలు ఈ సంఘక్ష ణకు, (పతిబించాలు ఒకసారి సం్యపదాయం జయిస్తే మరొకసారి స్వేచ్చ ఇట్లా భావసంఘ రణ అంతరంగిక పోరాటం, చేవదానవ యుద్ధం, ఘోరంగా జరుగును చివరకు సర్మసడాయమే జయిస్తుంది. ఈ నవలలో ఈ విచ్మిత పంఘగ్దణ బమునిపుణతతో, నిర్వహింపబడుట కూడా శరత్‌ గ్రచనలలో ఇది (కేష్టరచన

ఠీ5్‌| శరద్దర్శ్గనర యని చెప్పబడుటకు కారణములలో ఒక కారణంగా నిరూ పింప వచ్చును.

దీనిలో శ్రీశాంత శాజ్యలతీనల వియోగ బాధే కాదు మనకు కనపడేది ఇందులోని (పతి పాత, వదో ఒకవిధంగా "ఇాధ పడుతూనే వుంటుంది

స్వేచ్చా విహారియగు ఇందనాధుదు, సం పదాయ బద్దురాలైన లఅన్నదాదీదీయే గాక పతిప్యాత తీభిస్తూనే ఉలేటుంది ఈ శోకం వారి చిత్త్వమాభ కాదు, ఇది మానవ హృదయ వృత్తాంతము (40082 ఉంంచగి690) ఇందులోని దుఃఖం శ్రీదుఃఖం గాని పురుషదుఃఖం గాని, వదుఃఖమైనా మూనవ జీవితములో అ తాావతరణము మనకు నోచరించుకు, కారణ మేమన విం0126 6౪౯9౫” 80270* ఆ76 16 రె1*8 2/5 8 50౪41 ఉత్కల్భష్ట కావ్యములో ఆదుఃఖము రసరూసపమున (పకటింప బడును ఈ దుఃఖము సంబంధించే మూనవ జీవిత అత్షయ సంపదయగు (పేమ అవిచ్చిన్న మైఅలరారుచుండును ఆ(ేమ యెంత అభివృద్ధి గాంచుకో, అత్భ అంత ఉన్నత దశ పొందును అందుచేతనే విపాదాంతక కావ్యములలో (గ౯8696) గొప్ప (వేమ కలాషముండును.

“శ్రీకాంత్‌ ఒక నవలనుటకంయె, ఒక మహాకావ్యము, దీనిలో పెక్కు. ఘటనలు వర్షింపబడినవి అవి రచయిత హృగయాంతరాళము నుండి. వెలువడినవి. అందుచేతనే అఆయక హృదయా వేశం పీనిలో మనకు అధికముగా అనుభవ ములో'కి రాగలదు ఇందులోని రసము కావ్యరసముగాదు ఇది రక్ననూంసాల లోస్‌ స్నాయుళ్ళిర జ్వాలావాణితే

శరడర్శనం 050 టి మూర్తీభవించినది దీనిని వమనవచ్చును ఇది రస్యబహ్మా కాదు. మానవత్వము యొక్క_- హృదయ పద్మమధువు (శీశాంతను మీరు వదైనా అనండి అది నవల అనండి, యూ(కాచర్మిత అనండి, సావాసీక గాధనండి, రొమాన్సు అనండి, (టాజిడీ అనండి, మశేదైనా అనండి, అది శరత్‌ కాబు యొక అఆత్మశైలి. శరచ్చందదుని మాం(తిక శక్సిం ఈరచనలో శావ్యగుణోతంంర్హ చఉర్కొ౦టినిః ఈరచ నోత్క-ర్షకు మూలసూ_తము కూడా తెలుపుట అవసరము గచా దీనిని నవలనుట కంయె ఒక మహత్తర చర్మితనుట మంచిదని ఎంచెద ఇందులోని శిల్పము, జీవితము మౌన వుడు-కవి కలసిఉండుకు రచనోత్కా-క్షకు శారణము ఇతర రచనలలో శరత్‌ ఒకగొప్ప సవలాకారుగుగా శకానివీంచును. ఇందులో ఆయన సాహిత్యభావము, అయన వాణీ, వతిభ, భావ్రకత్వము బహురమ్యముగా నోచరించును

ఇందులో శరత్‌ బాబు కవివలె రచనచేస్తూ, (వవ క్త వలె వబోధించుట జరిగినది.

ఈ ఒక్క. రచనలోనే శరత్‌ చందుని దృష్టి, సృష్టీ సకలమూ సర్వమూ కలను. ఒకవిధంగా ఇది శరత్‌ పాహి ్యానికి భూమిక,

ఈ ఆత్మ చరిత అంతటా అతిగంభీర అమి శమానవ (యితమిర్లా) దుఃఖ దుర్షశలయెడల గాఢ సానుభూతి అస హాయ నైైరాశ్యావేదనలు కలవు ఈ శారణముచే కూడా మర సఎగ్గంగా ఉండును

856 శర ద్ద ర్గనం౦

(శ్రీశాంత స్వీయ జీవిత చరమదశలో ఉండీ తన బాల్య శావమాూర యౌవన జీవితాన్ని పాఠకునకు పరిచయం వేస్తాడు ఆయన పృాదయాంత రాళిమునుండి ఉదాత్త గంభీర కావ్యగుణముతో పవావా వేగమున ఆ వ్యాక్టరికి పారకుడు తన్సయుడై పోతాడు ఇంతేకాదు ఇందు లోని (పతిఘుటన కరుణరస భరిత మై వృాదయాంతరాళంలో (వవేశించి, ఇాశ్వితస్థానము సంపాదించు కుంటుంది. ఇందు లోని ద్వంద్వ (పకృతుల పోరాటం చదువుతూంశేు నిజంగా పారకుని గతానుభవ చచర్మిత స (శతి పథములోకి వస్తుంది. ఇది ఆనంద వదమైనదే కాదు, అత్భను ఉజ్జీవింప చేసే ఉత్తమ (గంథం అత్మానందము, హృదయ శాంతిని ఇచ్చే ఉత్తమ కావ్యము తప భాగములో శిల్పము షరిణత గాంచి నది ఒడి వైపున రాజ్యలవీ త జీవితములో వాసంతి ఫూర్ణిమ, ₹0డవ వైపున అజే విధమున కమలలతీ ప్యృాదయ నిశీధ ములో గాఢ గంభీర ఛాయ-ఈరెండూ కలసి వ రస సృష్టి చేశాడో శ్రీకాంత కూడా ఈ చివర భాగంలో న్వీయాత [్‌ నివేదన చేసుకొనును. అందువల్ల ఈ భాగమున ఈ కావ్వం యొక్క మూల (కేరిణ సార్థకమైనది. సాధారణ. జనులు కూడాఅస్వాదించే కావ్యరసములో కూడా ఒక నిసాఢథార గలదు ఇది పండిత _పకాండులు అస్వాదించ అనువైనది శాశపోవచ్చు. వారికి తగిన రసం మస్తిష్మంంతో. కసరత్‌ చేసేవారు దీనిని గమనించలేరు. హృదయ నూధుర్యం శల వారు ఈ రసామృుతం ఆస్వాదించి చరికాద్ధ్థలు శాగలరు,

శర ద్ద ర్శ్గనం౦ం 85?

ీనాంక (వకోటించబడిన రర్యార నొల్లవ భాగం

అధిక అమోదపదంగా ఉందని ది పకుమార్‌ రాయ్‌

(వాసీన విమర్శ చదువుకొని ఆయ నిలా దిలీపకువమూర్‌ కు (వాశాడు

“్రీశాంత చతుర్ధభాగం నీ 8ంత నొప్పగొ నచ్చి నందుకు నేను ఎంతగా ఆనందిస్తున్నానో మాటల్లో చెప్ప లేకుండాఉన్నాను ఆఅ భాగం సహృదయులై న సారకులకు ఎంతో మనోహరంగా ఉండాలనే ఉభ్రేశ్యముతో నే చాలో కష్టపడి (శద్ధతో (వాళశాను అదృష్టవశాత్తు శ్రీశాంతకు నీవంటి పారకుడు ఒకడై నా దొరికినందుకు నేను అధికంగా ఆనందిస్తున్నాను. ఇంకెవ్యరు దీనిని చదివినా చదవక పోయినా నాకు విచారములేదు ౫”

“శ్రీశాంతను పారం చేయగలిగి తే పాశ్చాశ్కులు జక వంగ నవలా రచయితను (శద్ధాభ క్తుంతో చూడగల రని నేను ఆశించగలను, నీవు పయత్నము చేయగలవు అర విందుని ఆశీర్వ్యచనబలము సీ కున్నది ఈ అసంభవమే ఒక నోడు సంభవము శావచ్చు నాకు అశ ఉన్నది

“శ్ర శాంతనుకూడా అనువదించటానికి పూకుకో, (బతికిఉండగానే 'శ్రీశాంత అనువాదాన్ని భూడాలని నాకు " ఎంతో ఆశగా ఉన్నది.

దిలీపకుమార్‌'నాయ్‌ *నిష్కుతి అనే కథను అను వాదం చేసిన సంగతి పారకులకు పరచితమే అటువంట ఉభఛభయభాపా (ప్రవీణుడు అనువాదము చేస్తే బాగా ఉంటుం డని శరత్‌ బాబు అళించాడు,

868 శరద్దర్శ్గనం

(శ్రీశాంత మన భఛారతీయభావ లన్నింటిలోకీ అనున దింపబడుకశుగాక, అఆంగ్గ (ఆంచిభామల్లోకిహాడా అనువదింప బడినది. ముఖ్యంగా (గెంచివారు దానిని అధికంగా కొని యాజారు తన రచనలనుగురించి తక్కువగా ఆలోచించు కునే నృమస్వభావుడైన శరత్‌ కోబు ఇట్లా అన్నాడు.

“| ఫెంచివారు దీన్ని ఇంతగా (వేమించటానికి ఇందులో వమున్నది +” అంటూనే అశ్చర్యపోయాడు ఆశ్చ శ్యాల్లో ఇది ఒక ఆశ్చర్యము

పాత్రలు

“౦౯7 ౮7616651 ౮10 00123188 0 102 ౧6767 810100, లక 18152060, 76౯ 61006 ౪6 411 (0169 910

శ్రీ/శౌంత - శ్రీ, కాంతలో పేరునుబట్టి 'శ్రీశౌంతుడు (పధానుడై నట్లు కన్సడుతుందిగాని, రాజ్యలవ్నీ ముందు అతడు దివిటీముందు దీపంలా కనపడతాడు. అందుచేత రాజ్యలమే ఈ (వధానంగా కన్ని స్తుంది మనకు (ప్మ్యపధమంగా కనపచేది (శ్రీ కాంతుడే. అతని చాల్యావస్థనుండి వార్ధక్యం వరకూ మనకు కనపడుతుంది. శ్రీశౌంతుని జీవితంలో అత్య ధికమార్పు తెచ్చినవారు ఇం(దనాధ్‌, అన్న డాదీదీ అభయ, కమలలత,.

'శ్రీకాంతలో 'శ్రీకాంతుడు, బాలుడుగా మనకు (పధ మంగా కస్పడుతాడు. అతని బాల్యమ్మితుడై న ఇందనాధుని [పధావం ,్రీకాంతుని జీవితాన్నే మార్చివేస్తుంది. అతడు (శ్రీ గౌంతుని (పథమ గురువు. శ్రీ; కాంతునిలో థెర్యోత్సా

శరద్దర్శనం శ్రఫ్ర

హాములను పురికొల్పిన గురుడు, సఖాదు, సచివుడు, సారధి ఇం దనాధుడు,

ఇం్యదనాధునితో కలసి, అతడు అన్నదాదీదీని కలుసుకుంటాడు ఆమెను మూచినత ర్వాత అతనికి ఊఈొకి మిద గొప్ప గౌరవం కలుగుతుంది. ఆమె సందర్శనంతో ఊలు అతని హృదయంలో పల్యేకస్థాన మాకమించుకుం టారు అన్న దాదీదీ జీవితగాధే అందుకు ఆదరం కలుగుటకు కారణం ఇందనాథ్‌, అన్నదాదీదీ అతని హృదయంలో 'చెరగనిము ద్ర వేస్తారు

అటుత ర్వాత అభయ, కమలలత వసారు అభయ లోని స్నేవామాధుర్యం, సరళత, అన్నిటామించి భ _రకోనం 'జేశంవిడిచి వెమకుతూ రావటం ఇవన్నీ అతనిని ముగ్ధుని చేస్తాయి అందుచేత అతనికి అభయమిద అధిక గౌరవం కలుగుతుంది అితెనిని మృత్యుముఖాన్నుంచి, కాపాడుటలో అధికసేవ చేసింది

హైందవ ఊలనుః భర్తపై అగచాట్లను భరించక ఆత గౌరవంతో తిరుగువాటు చేసిన ఆభయ వృతాంతం, అమె స్వాతం, త్యేచ్చ, అమె (శ్రీకాంతుని న్లేగుసమయంలో సేవ, ఇవన్ని అతనిలోని సంపదాయ బుద్ధికి అఘాతము కల్లించి మానవత్వంవె (బల అకాంతు కలిగించినది.

సునందకూడా ఆయన జీవితములో మార్పు తెచ్చి నటే త్రో శిషణ ఇచ్చినగాని ఊగ”తి వాగుపడదని అమెను చమూాచినత ర్వాత అయనకు అభిపాయను కలిగను,

శీ&0ీ శరద్దర్శ నం

శ్రీశాంతునకు సంచారమం1ు బహుసర్దా అతడు -జీశజేశాలు సంచరించాడు. (పఖ్యాత చేశ దిమ్మురి కర్తవ్య హీనుడు

బాల్యంలో శాజ్యలత్నీ ఖా అతనూ. కలసి మెలసి, పార్వతీ "బీవచాసులవలె కలసి చదువుకొన్న్నారు. ఆడారు, పాడాగు ( చేమించుకొన్న్నారు. పరిణయ మాడారు. కాని అది మరిచిపోయారు తర్వాత అతడు -జీశాలు తిరుగుతూ, అనేళ అనుభవాలు పొందుతాడు ఇదంతా కొంతవరకు శరత్‌ చరి (తలో సూచించడమైనది రాజ్యలమ్మీని పొంచాలని (వయత్నం చేస్తాడు కాని, అది సెరవేరదు. అతడు నాలుగు సార్లు సన్యాసి అగుతాడు,. మరల చానిని త్యజిస్తాడు.

అతని జీవితంలో అహర్నశిమూ, సం్యపదాయానికీ స్వాతం, త్యముకూ, జరిన పోరాటం అద్భుతంగా మనం 'శ్రీశౌంతలో చూడగలము,

రాజ్యలవీ త తనకూగల సంబంధాన్ని ఆయనిట్లా అంటాడు | . “రాజ్యలమ్మీ స్వచ్చ్భసరళ చ్నీహాతుర ఆఅనందవముయి. అమెయీ అటు నన్ను శ్మశానానికీ వెళ్ళనియ్య లేదు ఇటు రాజ్ఞపసాదమూ ఎక్కానియ్య లేదు.”

శ్రీకాంతుని హృదయా వేదన

“ం్పప్పటివరకు నా జీవితం ఒక ఉపష్మ్గవహగమనం లాగానే గడిచింది 'జేన్నిలత్యం పెట్టుకొని తిరు?పతున్నానో, చాసి సమోపానికి చేరుకోటానసికి అధికారం లభించలేదు.

(44) శరద్దర్శ్గనం . దాన్నివదిలి దూం౦ంగా పోవటానికైనా అనుమతి లభించ లేదు.”

ఇటే (స్రీ1ాంతుని ఆవేదన. ఘోష, శర త్సాహిత్య ములో అధికంగా ఈఘూో పే. కనపడుతుంది

ఇ౦(ద్రనాధ్‌

బాల పా తల్లో అధికంగా మనలను ఆకర్షి ౦చేది ఇందనాధ్‌, ఇళడు సర్వస్వత౦( తుడు దయామయుకు, శరత్‌ సాహిత్య సృష్టిలో అతడు అపూర్వ సృష్టి వంగీయ యువజన విప్లవ స్వభావానికి ఇం దనాధుడు (పతిచింబం, అతడు వంగీయుడజై నా, నిజునికి విశ్వదనీనమైన యువదన చి_త్సమది శరత్‌ బాబు బెంగాలీ భాషలో విశ్వయావనమును చిత్రించాడు ఈ ఉద్దామ యౌావనములో కూడా అతనిని ఇందియలాలసునిగా, చితించకుండా ఉండటం గ మనార్హం.

అతకు ఎంత చిన్నవాడై నప్పటికీ, తత్యవిషయాలన్నీ అతనికి అవగతమైనవి అతవు ఎవరినద్దా యేశూ. నేర్చుకో లేదు. అయితే ఎట్లా అలవడినవని ఆశ్చర్యము కలుగవచ్చు అతనిలో శల్లా కపటం లేనందునల్లనే అవి కెలిగినవని శ్రీ శాంతుని అభి పాయం,

ళ్‌ జ సత్య నిరతివల్ల నే అతడు అత్భసాయో త్కారం చేసుకోగలిగాడే మో, స్వచ్చమైన అతని సం ళిబుద్ధి పిపూర్ణ పండితుల సహోయఎవల్ల _ నేర్చుకొనే సకుస్త విషయాలను, స్పష్టంగా, చక్కగా తెలిసికోగలిగాకు నీజాంకి నిమ.పట మైన సహబజబు'్ధే (వపంచంలో పర మోర్క్భృష్టమైనది,

$ి(? శర ద్ద ర్శ న౦ బుద్ధిలఅన్న్నా ఇ ద్ధి! పరమావధి అన్నా అటే అంతకుమించి మళంకటి లేదు

అతడెంత సాహసనంతుడో, అంతకోమలహృదయుకు.

ఆంధ చేశములో తన ఉపన్యాసములద్యారా విప్లవ బీాలను వెదజల్లిన బిపిన చం దపాల్‌ ఇందనాధువి గురించి (పకటించిన భావాలు జఉర్కొనుట మంచిదని యెంచు తున్నాను.

ళనే్సు శర త్భాహిత్యము మూాచినంతవరకు ఆయన రఛనలలో శ్రీకాంత చాలా గొప్పది ప్యాతల్లో (శీకాంతుని సఖ్జుకు, గురుడు, ఇం(దనాధుడు అధికుడు ఇం దనాధుడు వంగసాహిత్యములో అపూర్వ సృష్టి ఇం(దనాధునిలో అధినిక వంగ బేశపు నచవయానవనము, సర్వస్వతం[_త్యము, సముశతముగా కన్పిస్తుంది -

“శతశ తాస్బులుగా శృంఖలా బద్ధమైన వంగయావ నము నేడు సకల బంధనాలను వీడి విముకృయెై అత్యధిక "వేగముగా ఉప్పాంగుచున్నది చిన్నదిగాసీ, పెద్దదిగానీ, వీ బంధనను వారు శేడు మన్నించరు. వారి కెట్టి భయమూ తే, ఫలాఫల"లోచన అంతకంశు లేదు తమ యావనార్ని స్య్యాకము చేయుటకొరకు వారు చేయు సర్వ కార్యములు ఇందనాధుని ద్వారా శరచ్చుం్యదుడు నవయుగ నవవి వోహి యావనమూ ర్తివంతం చేశాడు ఈ చిితములో అతడు వంగ చేశీయుకుగా కన్పడినా, అది విశ్వ్యజనినమైన యౌవన చ్మితము గ్రీకుశిల్పి (90110 1701766626) ఎ ఫెల్లో 'వెల్పుడీర్‌ చితం ద్వారా విశ్వయావన బీహాన్ని, ఇాశ్వతం చేసినట్టు

శరద్దర్శనం శకి) మన శరచ్చుందుకు విశ్య యౌవన మానసాన్ని, వంగభా'మ డ్వారా శాశ్యతం చేఛఫాకు నా దృ ఫ్పిలో ఈ ప్యాత లనే త్సస్టిలో సర్వ _శేష్టుం నవు ఆయన (ంధజాలమం తా ఇాలించ లేదుగాని, నేను ఎఎగినంతవరకు ఈ ఉద్దామ యాన నమే నన్ను ఆకర్షించినది.

“ఆశ్చర్యకరమైన సంగలేమంకు ఈ ఉీద్దై-య యౌొవన్మ పకృతి చ్నితణములో, అసంయమముగానీ, ఇందియ లాలసత్వంగానీ, 'లేకుండు కే గమనార్హం 99

స్వామీ (వజానంద్‌

“నత్యవాంకామయే రాజ్యం నస్వర్గం నాపునర్భవమ్‌ కామయే దుఃఖశప్తానాం (పాణినా మార్షి నాశనమ్‌” నిర్వికార నిర్ణి ప మధుంభావము స్వామా (వజా నందులో అధికం,

స్వామా _నజానంద్‌' శరత్‌ సృిలో అపూర్వసృత్వి ఆయన ధనికులబెక్డేకాని, ధనధాన్యాములుగాని ఇతర సంనెర సుఖాపేషలుగానిి ఆయన అక్థంచ లేదు. సవాజంగా యౌావనకాలములో విషయ సుఖాఖిలాప ఉంటుంది ఆ యౌావనదశ కూడా ఆయనను (వలోభ ఇట్ట లేకపోయి ది. ఆయన సంసారాన్ని త్యజించాడు అత్భముక్షికిగాదు, వ్‌శ్వ సంసారాన్ని కోరినందువల్ల నే.

వంగ జేశములో. పజానేవ ఆయన పెక్కు. విధాల 'శేళాడు. పారశాలలు వెట్టి విద్యాభివృద్ధిక్తై పాటుపడ్డాకు. మలేరియా. పీడితులకు, కలరా వగ్పైరా రోగవీడితులకు,

న! శరద్దర్శ్గన౦ ఆయన అపార జశీవవేశాడు, అన్నము నీరు లేకండా. ఇటు వంటివారిని మనం నేడు రామకృన్ల మిషన్‌లో చూస్తున్నాం, మన యువసన్యాసి, భోజనపియుడు. ఆయనకూడా నారీగానంచేయువాడే బేశములో ఊళాదరు అన్న పూర్ణ లే ఆ భరోసా చూచుకొనే తను సన్యసించానంటాడు ఈ (వజానందుని అనాస క్ష సేవాభావం విశ్వకవి రవీందునిచే వినుతింపబడినది. గొప్పవాలెస్పుడు గొప్పవారినే అకర్షి స్తారు గచా ఈనాడు మన కిటువంటి జేశసేవా దురంధరులు శావాలి, గొహర్‌ పౌంళా6 18 & 5807200096 81 3204164 6 +469 06ం12 6, తనే “ంయ౧6 0% 920 యం108 (1056, యు ఆం?) 8120014 ౨6 0౦౫ (6 109 2064 1 9 168708 ౦ 086 ౪10 06176 1 -ం5082 మంకు గాహర్‌ కవి, భక్తుడు. అతడు మహమ శ్రదీయుడగై నా అతడు పూర్తిగా బెంగాలి, అందుచేతనే అతని సాధన బెంగాలీ నాధన, అతడు శా క్రేయుడుకాదు- వై, ఫ్యవుడుం అందుచేతనే అతని సాధన మధురము. అతడు ,శ్రీకాంతుని బాల్య స్నేహితుడు. వీరిద్దరు ఒక కంచాన తిని ఒక మంచాన పరుండినట్లు సంచరించార. గాహర్‌ అనేక (గంథాలు రచించాడు అవగ్న్‌ శ్రీశాంతు నికి వినిపించుటకు అతనుచేసే (పయత్నం చూన్తూవుంశ1ు అళని హృదయం మనకు వ్యక్తమవుతుంది,

శరద్దర్శనం 885

ఈ నవలలో అతడు ఆరెండు మూడుసారులు మనకు కన్పడతాడు. అతడు గోప్యముగానే ఉంటాడు. కాని శ్రీశౌంత నవలలో అతనికి _పాధాన్యమున్నది (శీకాంతుడు చెప్పే సంగతులనుబట్టి చూస్తే అతని చకిత అద్భుతం, అతడు (పేనమమయుడు ఈ (పేమమూ _ర్హిని కమలలత అధి కంగా (ేమిస్తుంది చారి (పేమ ఇారీరకమైనదిగాదు, ఆత్ధ (పణయము,

గౌహర్‌ పరమ వైస్ణవుడు. అతడు [పధమంగా 'జెంగాలి, తర్వాత మహమ శ్రదీయుడు. ఇతడు రామాయ ణాన్ని రచించిన కవి. ఇటువంటి మహమ శ్రదీయ కవు లెందరో పాచీన వంగ సాహిత్యములో కన్పడతారు.

గావార్‌ సహజకవి. (పపుంచాన్నంతా కవిచూళు తోనేచూస్తాడు అతని (చేమ నూసవులను పళుపత్యూదులను అతి కమించి తరులళాదులవరకు వెంపొందింది చెట్ల భామ కూడా తెలుసునంటాడు. చెట్లకు పెట్టిన నొక్కులు చూచి చకాధపడళతాడు. ఎంతటి కగుణ *

అన్నదాదీదీ.

“506 వ878 116 రే816% ౦0 116 20% వళ ఇసి8ి! 8ీ6 ంఈ పథ *08ఫీ 826 8416౯8 “ఉావ్‌యంరి 900826 .. 4 మన రామిరెడ్డివంటి మృదుమధుర హృదయుడు, ఆయనకూగా (వకృతితో తన్మయము గాంచిన (ప్రకృతి కవి ఆంధ్ర జాతీయ కళా శాలకై తన సర్వస్వము ఆర్చించిన త్యాగి కోపల్లై హనుమంళరావుగారు యూ (శేణికి చెందినవాడే,

$00 శరద్దర్శనం

అన్నచాదీదీ చర్మిత కొంత ఇదివరశేీ విదితం చేయ బడినది ్రీగౌంత ఆమెనిట్లా పర్జిస్తాకు

“ఆమె. నివురుగప్పిన నిష్ప యుగయుగాల నుండీ ఘోర తపస్సు ముగించుకొని, ఇప్పుడే లేదివచ్చించేమో, అన్నట్లు వూడగానే కస్పడుతుందంొటాడు అమె సతి, సహధర్థిణి పశేగతి అని భావించిన పరమసాధ్వి పురాణ క .్క'

" భరకై అమె పడ్డపాట్లా వీసీ పడలేదు, కాని సంఘం ఆమెను గ్రహించిక , కులట అన్నది సాధారణంగా లోకం ్డంను ఈనమాదిరి గానే. భావిస్తుందంటాడు శ్రీకాంత్‌.

రాజ్యలక్ష్మీ.

తో కొర్ర 3౭1మక 29481004 14 46 6 *ంగుడిక ళే అరి

ఆార్‌102806462 09.

రాజ్యలమ్మీ, ఒక కులీన విధవ్య్తీ ఆమె సంగీతంలో సాటిలేని మేటి గానమే వృత్సిగా న్వీకరించి ధనము, గణ్యత సంపాదిస్తుంది. చివరకు చిన్ననాటి చెలికాడు శ్రీ కాంతు నితో స్నేహము చేస్తుంది. వారి అనురాగం అధికం.

అమె అసాధారణ తెలివి తేటలుగల స్త్ర మె "తెలివి హృదయ సంబంధమైన దగుటవలనే, ఆమెను అధిక శకి వంతురాలినిగా చేసింది. శ్రీలలోని ఈ తెలివి "లేటలు ఛురువులలో వలె మేధాసంజనితములు గావు అవి వృదయ సంజనితములు ఈబుద్ధివల్లనే ఆ పురుముణ్ణి మించిఉంటుంది. ఇందువల్ల ఎట్టి ఏర్ముడైనా, స్త్రీ ముందు తలవంచ వలసీ

శర న ర్శ్గన౦ శ్రీ[్ర?

వస్తుంది సాధాాణంగా పుకువుడు ఆదరక్శవాడి ఐడియలిస్టు ం్క వాస్తవిక వాది (గియళీమ్హ ఇందువల్ల పురువుడు ౪౯౦౪౫ ఇ₹9 యడ విల్ళవాని వలె పరాజకు డగును, రాజ్యలవీ శ్రలో ఈ ఊఊ సహజ వినేకం, ఒక్కొక్కప్పుడు సూత్ష్ముముగాను ఒక్కొక్క ప్పుకు స్థ్థాలముగాను (పకటింప బడినది

అమెలో 36089 0 టు డి? సహృదయత ఉండుట ఒక గొప్ప సుషణం దీనినల్ల ఎవరితోనూ ఎట్టి చిక్కులు రావు అ.వి చాశ్చల్యములను అవగితము చేసుకోగలదు. యువక సన్యాసి (వజానందుని ఒక్‌ నిముషములో ఆమె వశీభాతుని ఈ సహృదయత వల్లనే చేసుకో కలిగింది.

“భక్షిమోది పలపు (నాహ్మ్య్యంబుశతో వొత్తు

పాయజేను నేను బసవలింగ”

లని పండి తారాధ్యుడన్ను స్టే * అట్లానే రాజ్యలత్షీకి ఇహ సౌఖ్యము కావాలి, ఎర సౌఖ్యము ఇావాలి అనేకోక్కెా మెంైైనది ఎలా అయినా తౌను (పేమించిన (శ్రీ గాంతుని పొండాలని అమెలో గాఢమైన కోన్కె. కలిగింది ఈ వ ప్కా- ర్యమువల్ల కలిగ్‌ అనుతాపయు ఆమెకు అనుభవములో ఉన్నది తాను మనసారా (జేమించిన వ్యక్నిని కళింకితుని వేయకుండా ఈ జీవితములో ఎలా పొందవలయనో ఆమెకు దరీ దోవ చిక్కటము అీదు వశముకాని హృదయం, భేదాలున్నవి పండిశారాధఢ్యుడు తాను బ్రాహ్మాజుడుగానూ _శెవుడుగానూ ఉండాలని కోరుతాడు ఆది పొసగని పని, కాని శ్రైవుల్లో ఆరాధ్యులనే ట్రాహ్మాజులను కిల్చించింది ఆయనే-ఎా

శ్రీం శరద న్‌ నం

ళు (పభుత్వ ధర్మాచరణ +. ఈ రెండూ (పతికూల (వచండ పవాహాలు ఎలా సంగమింటి పవి తము కాగలవో, ఆమె న్‌ ( శీమోా పాలుహోవడం లేదు

“ఆమె ేహములో, మనస్సులో ఒక అవ్యక్త “వేదనాజనిత మైని ఆర్వ్ననాదం బయలు బేరుతున్నది దానిని అణచుకో లేక పోతున్న దామె. ఆమీోభకు ఈ జీవితమే విడిచి వటి పోవాలనివీస్తున్న ఆ వ్యాకులతకు దరీ అంతం అేదా అని శ్రీకాంత మళ్ళా ఇలా వ్యాఖ్యానిస్తున్నాడు.

“ఈ అవాంఛనియ పృాదనయ వేదనే మానవుని మహో సంపద పెద్ద ఐశ్వర్య మైపోయింది డానిని పుఠస్కంరించుకు నే యుగ యుగాల్లో, వేదనాపూర్మ ఇతిహాసాలు, కథలు, కావ్యాలు, పురాణాలు అకాశము చిల్లులు పడేటట్టు 'జేగేయమానము లై నవి ౫”

ల్తక రాజ్యలవ్నీ ౮ గురించి ఆయనంటాడు “రాజ్య లవ్‌ ఇహలోకంలో గాని, పరలోకంలో గాని వాంఛనీయ మైనది * (పపంచాని కతీశమైన ' ఈమె. మన హృద యాన్ని అధికంగా చూరనానే ప్యాత.

ఆచారములో, అచరణలో, అమె వెనుక కళ తాబ్బపు . ఈమెను అమృతంగా చిితించాడు శ్రీశాంత్‌. అమె ఎన్నో క్షీ ప్రసమమయాల్లో, తన పృాదయాన్ని చిక్క పెట్టు కొన్నరగి.

జీ ఎ జ

రాజ్యలమ్మ్మీ (పేమ ఆదగ్శమైనది పవితమైనది. విధి "లేక వేశ్యావృ త్తి అవలంబించిశా తుదివరకు ఆమె (పేమను శీలాన్ని నిలుపుళొన్నది,

(4) శరద్డ్దర్శన్యం శిథ$

రాజ్యలవీ శీ ఇపహూ లోకంలో గాని పరలోకంలో శాని వాంఛనీయమైనది శ్రీకాంతే.

అయినా ఆమె శ్రీశాంత్‌ తో ఇట్లా అంటుంది

“పతిరోజూ భగవంతునికి పూజచేసి ఆయన పాదాల దగ్గిర సాకోసం వమిీకోరటం లేదు. ఇలాంటి ఆనందమే (ప్రపం చంలో అందరికీ లభించాలని మ్మాతమే (ప్రాఫ్థిస్తున్నాను

ఆభయ

అభయనకు గురించి ఇదివరకు కొంతపరిచయం చేయ బడినది. ఆమె ఒక విశిష్టమైన ప్మాళ, అన్నదా, రాజ్యలమ్మీ, శమలలత్య సునందలలో ఎవరినీ పోలినది కాదు అసలు వీరంతా ఒకఎత్తు, అభయ ఒకఎత్తు ఆమె అధుశాతనవంగ౫ .ీ చివ్నూము, అధునాతనమంళకే తళుకు బెళుకులు శావు. సంఘాన్ని, సంభఘుంలోఉంజే దమశాగతాన్ని ఎదిరించి ఈ. జాతిని వంచించే భర్తను జజారులో నిలబెట్టి ధరా '్రధర్గము "లను పశ్నిస్తుంది ధ్ధర్తచేత వంచింపబడే తలకు వాసిసికట్టి అతని పాదాలవై పడక, న్వీయసుఖానికి భర్త ఆమెను త్యజించిన విను టు అమెకుకూడా సుఖపడే వాక్కు. ఉన్నదని గ్రహించి సుఖజీవితాన్ని నిరి 'శ0చుకున్నది అభయ ఆమెలో గల మనో ర్యము, అత్మవిశ్వాసం, (పశంస్పార్యమైనది. అభయ అనే ఆమెనానుము సార్థక మైనది

అభయ ఆఅత్మగారవం కలేగాదు, అత్శమ ర్యాదగల ఊఈ ఈమె హృదయం అగ్నితో నిండినది ఆమె విద్య నెర్వకపోయినా, వ విదుమీ, వ్‌ విద్వాంనుకు అమె ఎదుట నూట్లాడ లేడు, ఆమెకు సత్యమే అండ అఆవెం నిత్య సళ్య

శ్ర? 0 శర ద్దర్శ న్‌౦ వతురాలు ఆమెముందు అందరూ నీకు కావలసినజే అమె చిత్తశుద్ధి అత్మస్వాతం త్యం, అచ్చెరువు గొలుఫుతవి. అభయ భర్త భార్యను నమి్థంచి, రంగూను వెళ్ళి, అక్కడ ఒకబర్శా తో ఉంటూ. భార్యను వదిలిపెట్టు 'ాడు. అభయ ఇంకొకరిని వెంటబెట్టుకొని రంగూన్‌ వెళ్ళి భర్తను కలుసుకుంటుంది ఆ దుర్మ్శాష్టడు ఈమె సతీత్వాన్ని సంబేహించి ఈ మెనుకొట్టి అర్ధ రాతి వేళ ఆ కాని బేశములో ఇంట్లోనుంచి వెళ్ళగాడతాడు అంతట అమె-.శ్రీ, కాంతుని ఇలా అడుగుతుంది ఈ ధిక్రారవే కాదు, క_ర్రవ్యమనేది కూడా ఒకటి ఉంటుంది శ్రీకాంత బాబూ వారు (భర్త) వివాహంనాడు నాతోపాటు ఆ మం[తాలే ఉచ్చరించారు. కాని వారివి గాలిలో కలసిపోయినవి ఇక (క్రీనిశాబట్టి వాటి బంధనమూ, బాధ్యతా అంతా నామాద పడవలసింబేనా॥ భర్తచేసిన తప్పులకు _పాయనశ్చి_త్తం భార్యకా 1 బతికి ఉన్నంతకాలం జీవనృతవ లె పడీఉండటమే నారీ జన్నకు సార్ధక తా! ఒకా వివాహంనాడూ మ్మాతమే నాచేత మం తాలు చదివించారు. జానా జీవితంలో అ చదివించటమేనా సత్యం, మిగతా దంతా మిఖ్యేనా 1 ఈ అన్యాయమూ, అత్యాచారమూ సత్యంకాదా ! నాకు పత్నీ త్వాధికారం "లేచా! తల్లిని కావ టానికి తగనా + సమాజంలో, (పపంచంలో లభ్యమయ్యే ఆనందాన్ని పంచుకోటానసికి నాకు హక్కులేదా దురాా కదూ, సిర్ణయుదడూ, మిధ్యావాదీ అయిన భర్త, వమితపష్పు వేయని భార్యను వెళ్ళ గొట్టినంత మాతంచేత అమె

శరదర్శవ6 క్ర్‌1 చి

నారీత్యం వ్యర్థంకావలసించేనా 1 ఇందుకోసమేనా భగవం తుడు శ్రీను సృష్టించి భూమిమిోాద వదిలి పెట్టింది 1 అన్ని జాతుల్లో, అన్నిమతాల్లో ఈ అన్యాయానికి (పతీశకారం ఉంది---నేను హిందువుల ఇంట పుట్టటం చేతనేగా, నాకీ అధికారం శేకుండాపోయింది, (శ్రీకాంత బాబూ ౪”

ఈ[ పన్న 'శ్రీగౌంత చాబువేకాదు, హిందూసంఘాన్న్నే (యశ్ని స్తున్నది. అనేక అథాగ్య తః (పతినిధిగా అభయ (పశ్ని స్తున్నది

అభయకూ (శ్రీకాంత బాబుకూ జరిగిన సంథధాషమణ లోనే శేష్మపశ్నకు పునాదులున్నవి.

ఆ అభయీ కమల, ఆ శ్రీశాంతుడే ఆమ బెబు

అ అభయ పశ్నలుగాని, కమల వశ్నలుగాని సత్య విరుద్ధములు కావు సంప్రదాయ వికద్ధములై "కే కావచ్చు

అభయ వృాదయం అగ్నితో కూడినది. ఆమె సామాన్య అబలకాదు ఇబువంటివారిని సానుభూతితో మనం కరాడవలసీ ఉంటుంది.

శరత్సాహిత్యింలో విప్లవ వనితలు శా, శనపజేవారిలో అభయే సరియైన విప్ల వకారిణి

కమలలత

గౌ &గం1626 60౧5010398638 0€ *ంగుడిగి. ౦షడ?606 ఇగ ఏళ(₹62 మం 204 960810 1100, డ06 10౯” 390 మిడిగ. డిం08 తియ, 86609 12 ఆమ శం స876 ౯00 064 &064 ౦౯65110౪06 డినడే 316764 & డేంగు814ే 109. $90090ుంఢాాఏఅ. 9082061 సంంఖ *సతక ౯ 8000600106 కమ80 5 6408 ంంమిండటు 16 అటి. మం 1800 0 ౧0082 6306206 "

ఆగండి *00011

క71 శర ఠ్జ ర్గన౦

కవలలతదికూడా ఓక కన్నీటిగా భే. ఆమెకూడా ఒక పతితస్మ్త్రీయే శాని అమెలోఉన్న సేవాభావం, కరుణాకాత కత, అధికం శరత్‌ శ్రీ పా్ళాతలందరిలోకి అమె సుబోమల గాలి అమె శరీరానికి తగినబే శారీరము. కోకిల గ్మాతము. అమెకు గాహరుతోనూ, (శ్రీశాంతతోనూ సానుభూతి ఉన్నట్లు గాంచుతాము.

ఆమెకు అధికంగా ్రీశౌంత మ్‌ాద (చేమ ఉన్నా, మనస్సులో మానవుల మిద ఉన్న మమగను వైతన్య జీవుని మిదకు తిప్పి, బృండావనంకు ఛితుకురాలుగా వెళ్లు తుందు ఆమెలో చండీదాసుని వైట్లవ (కేమ పతి ఫలిస్తుంది

ఆమె పసిడి బొమమ ఖ్రంలో పర చైవఠాన్ని దర్శించే పరమ వైప్షవి భ్సి విశ్వాసాలు ఆమెకు అభరణాలు,

అవె హృదయం వెన్న వంటిది. శకమలలత నిజముగా కమలలత,

సున౦ద

ఈమె ఒక విచి తమైన యువతి ఈమె భర్త తర్కా- లంకార అధ్యాపకుడు. ఉరు యదునాధ్‌. శిష్యగణ పరి వేష్టితుడై, న్యాయస౫ా(స్తు మోమాంసలో నిమగ్నుడై ఉంటాడు,

ఆ యింట్లోనే సునందవంటీ భారత నారీమణి ధర్మాన్నీ న్యాయ మర్యాదలను, అనువ్వించే నిమిత్తం అష్ట కష్టాలు అనుభవిస్తుంది. సునండ వంటి క కనిపించదు అమె అందగత్మె కాదు, ఎశ్వర్యవంతురాలు అంతకంటచబ

శరద్దర్శ్గనం ఠ$

శాదు, కాని అమె గొప్పదన మేమంశు దారి ద్య దుఃఖాన్ని త్‌న తిర్దనితో జడిపించి, దూరంగా నెట్టి వేసింది. శశ్రీలకు స్వాతం్యత్యం కాదు ఇవ్వవలసింది అవసరమైన శిక్షణ అరిటుంది ఆ విదుషీమణి. అమెతో పూర్తిగా వక్రీభవించ లేక పోవచ్చును. కాని ఆమె మాట (తోసివేయ దగినది కాదు. శితణ లేని ఊస్వాలంత్యం బరాగ్హల్నో ఎలా ఓటు ేగి పోయినదో శ్ర్‌గౌంత చిితించాడు గజా

ఆమె తండి అధ్యాపకుడు ఆమెకు విద్యాబుద్ధులు వెస్పాడు. ధరోపటేశం చేశాడు అత్త వారింటికి పంపాడు, యోగవాసిషస్టం విద్యాధ్థలకు చెప్పే నేర్పు ఉన్నది ఆమెకు. ఇంతే కాదు, బావారు అన్యాయంగా ఆస్థి సర్మకమింప చేసు కున్నాడని, ఆ అస్థితో తమకు వమిో సంబంధం ఆేదని, విడిచి ఒక పూరి ఇంట్లో కాపురము చేసిన ధర శ వఏళయువతి సువంద---అమె అసలైన విదువీ ధరి శ్రవ్యీ ఆమెలో ఒక తేజస్సు (పకాశమై ఉన్నది. అది ఇతగులలో కూడా వ్యాపించ గలదు శాంతి, తృప్తి ఆమెలో ఉన్నంత ఎవ రిలోనూ కన్పడదు.

ఆమె గార్జి, మై కేయిల వంటి విదుకీ.మణి విద్యలో సారము తెలుసుకున్న సుగుణమణి.

సునందను గురించి రాజ్యలమ్మీ ఇట్లా వ్యాఖ్యానం చేస్తుంది. దీనిలోని మంచి చెడ్డలు గమనించండి.

“సునంద పుస్తకాల్లోని విద్యను, మనుమ్యుల సుఖ దుఃఖాలతో, మంచి చెడ్డలతో, పాస పుణ్యాలతో, సామం జస్యాన్ని ఫొందనంతవరకు, పుస్తకాల్లో చదువుకొన్న

శి? శరద్దర్శనం క _రృవ్య జ్డాన ఫలం నిష్కారణంగా, మనుస్యుని పాడు చేస్తుంది. అత్యాచారం చేస్తుంది (పపంచంలో అది ఎవరికీ సుఖాన్ని కలిగించదు ” 'శ్రీగౌంత తీ49.50

ఉత్తమ మానవులలో వుండవలసినవి దయ సత్య శౌచములు. ఇంకే కాదు, మైత కర్ణ సమస్త భూతేమ. ఆమెలో అఆమైత కర్ణ లేనట్లు తోస్తుంది.

కొందరిని ధర్థనిష్టు పాషాణ వృాదయులనుగా చేస్తుంది అది పనికి రాదని-రాజ్యలతీ 5 పలకటం.

అహింస సర్వ ధర్గా లో (ేస్టము ఆది లేనిది వది వుంకే ఏమి (పయోజనము. అహింసఅంకే హింస చేయ కుండా వుండటం కాదు - (పేమ.

బుద్ధభగవానుని అనంతరము గాంధీమపహోతు ఆదే కారుణ్యమూర్తి. అందు చేతనే వారంకే మనకు [పాణను లేచి వస్తుంది.

పథేర్‌ దాబీ (11006 09 0169 కం46ే)

“ఫక్‌ 004౧ ౦18 28 006 81], 018 08 6767 8388107 పెం? 10097 ట్లూ 6920910702 6 81] 07 ంజం 14 107 9% మ 116, క 4౪11 ౧012 ౯63 ౮2, &ండ 882 *10 +80900 46 $26 ౮౭10 *డ8 ౧1౧8 కు 8,

కభ్బార్రత్ర స్వాతం్యత్యం నావకైక లత్య్యం. నావశైళ సాధన అబే, నాకు మంచి, అజే నాకు చెడుగు, అంతకు తప్పితే ఈ జీవితంలో నా కింశీమిా లేదు.”

ఆానవ్యసాచి,

ఈనాడు మనము స్వాతంత్యం పొందాము, ఈ స్వాతం్యత్య, సముపార్టనకు మన భారతీయులు పలు విధముల ఆంగ (వభు త్వాన్ని అంత మొందించుటకు అనేక (పయత్నాలు చేశారు. కొందరు మితవాద దృక్పథంతో చేస్త మఠి కొందరు అతివాడ దృక్పథంతో చేశారు. కొందరు అహింసాత్మకంగా కృషీ చేస్తే మరి కొందరు హింసాత్మకంగా కీ చేశారు.

ఖుదీరాంబోసు, భగత్సింగ్‌ , గదర్‌ వీరులు, అల్లూరి నీతారామరాజు మొదలగు వారెందరో మన ేళ స్వాతం ఆ్యానికె. (వాణాలు ఒడ్డారు.. అనాడు ఇట్టి క్‌ లల్యాలు చేసిన వారన్న్నా వారి చరిత లన్నా, అ పార్టీ చర్మ శలన్న్నా భారతీయులు ఎంతో అదరాభిమానాలతో చదువుతూ ఉండే వారు. అట్టిచే ఈ నవల, ఈ నవలేగాశ దీని చర్మితకూడా తెలుసుకొనదగినప్‌.

$16 శరద్దర్శ్గనం౦

పఖేక్‌దాబీ (పచురణ సంగతి కూడా మనో రంజకముగానే ఉండును “వంగవాణి” అనే ష్యతిక మన -జీశముళో నవశ క్రి వంటి జాతీయ యువజన పృతిక. దాని సంపాదకుడు యువకులకు [వీయమైన ఒక నవల శరత్‌ ఇాబుచే (వాయించాలనే ఉచ్లేశ్యంతో ఆయన యింటికి వెళ్ళేపరికి, ఆయని బల్లమిద ఉన్న పేక్‌ దాబి చిత్తు పతిని చూచుట తటస్థించినది అంతట ఆఅ షతికాధిపతి పట్టరాని ఆనందంతో తమ ష్యతికలో _వచురించుటకు యివ్వవలసినదని శరత్‌ బాబుని అడిగినాడు. "దీని పచురణవల్ల నివు జాలా యిబ్బంది పడవలసి వస్తంది అని శరత్‌ బాబు ఆయనను పాచ్చరించాడు. నాకు ఇటువంటి జే కావాలని తనపషతికలో సీరియల్‌గా రెండు సంవత్సరాలు పఖేర్‌ దాచి _పచురించాడు.

ఈనవల స్యతికలో (పచురించుట పూర్తియైనత ర్వాత సుధీర్‌ చాబు అనే ఆయన శరత్‌ బాబుకు పెయ్యిరూపాయలు యిచ్చి (ఒచురించుటకు వసప్వూుళొన్నాడు తర్వాత చానికి భిన్నంగా కొన్ని భాగాలు తగ్జించవలసి వుంటుందని శరత్‌ బాబుకు చెప్పాడు. ఒక కామా కూడా తగ్గించుటకు వీలు లేదని చెప్పేసరికి ఆ (పచుకణకర్త విరమించాడు

తర్వాత శరతో బాబే దీనిని పచురించుటకు పెక్టు పచు రణ కర్తలతో సం్మపదించిననూ ఎవరూ సాహసించ లేదు.

ఆఖకసుకు అళశుతోషుముఖ్టీ కుమాళ్లు తమస్వంతఖక్పు మాద (పకటించుటకు తల పెట్టాను. కాసి ముదణాలయం చారు ఎవరూ అచ్చువేయుటకు అంగీకరించ లేదు తుట్టతుదకు శాటన్‌| పెన్‌ సాహసించి ముద్రించింది. టి

(44) శరద్దర్శ్గనీం శ?

నూడు రూపాయలు వెలగల ఈ నవల (వథమ ముదణ (పతులు వేలు ఒకనెలలోనే అయిపోయినవి, తొలిరోజునే వెయ్యి పతులు అమ్ముడు పోయినవి అప్పటికి టే కొత్త రికార్డు. రండవమ్ముదణ అయిదు వేలు మూడు నెలలో అయిపోయినవి. అప్పటికి కన్ను తెరచింది చిటిష్‌సింహం. దీనిని బెంగాలు (పభుత్వం నిషేధించేసరిక్కి ఇందువై అందోళన సాగించాలని శరత్‌ బాబు రపీందదుని సలహా అడీ గాడు ఆ విశ్వకవి అమోదించ లేదు అంతట అన్ని రాష్ట్ర (పభుత్యాలు నిషేధించినవి కాం గసు (వభుత్వం వచ్చిన కొంతకాలానికి యీ నిపే.ధం తొలగించబడినది ఆ తర్వాత (ప్రాంతీయ భఛాషలన్నిటిలోకి అనువదింపబడినది.

“పథక డావీి, “శేష పన్ని ఈ "ిండు నవలలు ఒీ గణి చెందినవి శరత్‌ ఇతర రచనలకు ఏటికి ఎట్లి సంబంధం "లేదు. ఏటిలో కథావస్తువు తక్కువ. తర్కము ఎక్కువ. సంవాదాన్భాకము ౨ ఇవికూడా అయన రచనలలో ముఖ్య మైనవే. సమస్య (పధానమైనవి. అనగా కొన్ని భావాలను వెల్లడించుళు (వధానో ధ్రైశ్యము గలవి అందుచేత కళా దృష్టికంశు వీటిలో (పచార దృక్పథం అధికం, ఏీటిని గం౦చి శరత్‌ జీవితకాలములో చాలా తర్జన భర్దనలు జరిగినవి

సాహిత్యం శీనలం రస్మపథధానమైనదనీ ఇట్టి తర్క బద్ధమైన (గంథాలు సాహిత్య (ేశిలో. చేరక, శాత ( కేశిలో చేరుననీ కొందరభి పాయము ఇది కొంతవరకు సత్య మేకాని, ఇబ్బెన్‌ అనంతరం సమస్య పధానమైస రచ

811 +శరద్దర్శనం నలు, లేక (పచార సాహిత్యం యూరపులో విశేషంగా బయలుజేరింది పా నాటకాలన్నీ _పహదార ధోరణిలో నడిచి నవే మన నీెేేశలింగంగారి రచనలు కూడా ఈమాదిరి వే.

(వచారం శానిబేది ! అసలు కవి ఎందుకు రచన చేస్తాడు తన భావాన్ని ఇతరులకు చెప్పుట*శీ గద [పదా రము, కళ, శలసిమెలసే ఉంటాయి కళాగహితమైన (గంథం శీవలం (ప్రచార (గంధంగా కన్చిస్తుంది ఇంలేకాదు తమకు ఇష్టములేని అధునిక గంధాన్ని శీవలం [పచార సాధనం అనుట నేడు పరిపాటి అయినది

అసలు ఆంధ భారతము అవతరణ బేనికొరకు 1 పాందవ మత (_సపచారం కొరకు అని గహించిన ఇందులో యడార్థం ఎరుక పడగలదు

వతి రచయిత, (వధమములో ఎలా ఉన్నా, చివ రకు న్వీయథావాలను (ధచారము చేయుటకొర 3కే [పయత్ని ప్రాడు. ఇందుకు వంగ బేశ సాహిత్యంనుండి కూడా ఉచాహ రణలు గలవు బంకింబాబు తన (పథమ రచనలో వస్తువు మోాదనే అధికంగా దృష్టి ఉంచెను అంశు అ రచనలో శీవలం కథధకుడుగానే ఉన్నాడన్నమాట అనంతరం *అనంద మఠి *'చేఏచాదరాణి “నీతారామి మొదలగు వొటిలో శథా కథనముకంకే స్వీయాభ్ళి పకటన శే అధిక కృపి.చేసెను,

రవీందుని *ఇంటాఖళైటా. *గోరా' కూడా తర్మ్క- (వధానమైన నవలలన్ను సంగతి ఆంధులకు "తెలియనిదిశాదు

శరత్‌ బాబు విమక్శనలకు జవాబునిస్తూ తాను (ప్రచారము కోసం _[వాయలేదని సమస్యలను గురించి చర్చిం

శరద్దర్శనం 870 చటం ఒరిగిందికాని వ పరిష్కార నూగ్షం నూచింపబడ లేదు. గనుక యివి (వచారాత్యకములుకావు అని సమాధాన మిచ్తా నడు.

“పథేగ్‌చాబీ, *“కేవపశ్ని ఎంతవరకు అయన నమొ ధానానికి అనుగుణ్యముగా వున్నవో ఆలోచనీయము.

పఖీక్‌చాబీ అంళకు పఖేక్‌---దారియొక్క్‌.. దావీ-- వాక్కు. అనగా దారిమాద నాక్కు_,

వభేక్‌చాబీ నామకరణములో శరత్‌ కాబు జీవితా దర్శ సం్యగహసారము కలదు. పఖేగ్‌చాబీ అంశ పతి మానవుని స్వాతం _త్యాధికారం మన్నింపబడ వలయును. సాచీనాబా రంకాని, నాంఘికో నియమంగానీ ఈ అధికారాన్ని అంగీకరించవు గనుక అందుకు వ్యతి లేకంగా విష్ణవవాణిని నారీ చర్మిత డ్వారా శరత్‌ బాబు [పకటించను ఈ పఖేర్‌ చాబీ సృష్టికర్త సవ్యసాచియైనను, దీనికి _వెనీడెంటు, స్మెకటర్‌ ఇద్దరూ త్తే - సుమ్మిత, భారతి

ఈ విధం? సవ్యసాచి అనే విప్లవకారుడు ఈ సంఘ స్థాపనద్వారా వ్యకి స్వాతం త్యాన్ని నెలళొల్చి మానవుని జివితమార్షం నిష్క-౦టకముచేయ సంకల్పించాడు.

శరత్‌ చాబును యీ నవలా రచనకు (ేనేవించినద్సి "బ్మరరిజం (పచారముకాదు. పరిపాలన మానవుని హక్కు లు అణగ దొక్కి=నది అందుకోనమే యారచన ఇజే జ యెడల అయన అభిప్రాయాలకు మూలకందముం దయా దావశ్నీణ్యాలు తేని నుతముూ సంఖఫఘము, భారత నాఠీ

880 శరద్దర్శ నం లోకాన్ని బంధించుచున్న వని వాటిని నిరూ శ్రలంచేసి వారికి స్వాళంత్యం శల్పించాలని ఆయన పంకల్పము.

పభఖేర్‌ డాబీలో సాంఘికసమస్య భారతీ అపూర్వ "బాబుల (శేమకూ, పరిణయానికీ, మతము అడ్డువస్తున్న దని,

“వూనవుడు జన శలేః స్వతంతుడు. కాని; జీవిత రంగములన్నిటా బంధితుడై ఉన్నాటు” అని రూసో చెప్పిన మాట సత్యము ఈ సంబంధములన్నీ తెంచుకొని బయట పడి మనం సర్వస్యాతం_త్యములతో (బతేకవలసి యున్నది, అందుకై మనం అనవరతేము అన్ని రంగాల్లో పోరాటము సల్పవలసి ఉంది.

పథేర్‌ చాబీ సభ్యులు వేయవలసిన పనిని గురించి అపూర్వ బాబుతో భారతి యిలా అంటుంది.

“మనమంతా జీవనయ్మా తా పథికులం. మానవ స్వత్యాలకు చెరుపు రానీయకూడదు (పజూజీవన మార్గములో ఆటంకాలను, యిబ్బందులను నిరూ '్రలము చేస్తూ ముందుకు సాగిపోవాలి మన తర్వాత వచ్చేవాళ్లు నిరుషదవముగానూ, నిరాటంకంగానూ, తమ జీవ య్యాతను సాగించుకో గలిగే టట్లు మనము కొన్ని వర్చాట్లు చేయాలి అది మా (పతిజ్ఞ ”

ఈ నవలలో సాంఘికసమస్య ఉన్నా ఇది విప్లవ రాజకీయ నవలయని (గహించవలయును. రాజకీయ విస్త వాన్ని కథానస్తువుగా తీసుకొని వంగ సాహిత్యంలో "పెక్కు. నవలలు వెలువడినవి, బంకిం చందుని ఆనందమరము, రోవీం దుని చార్‌ అధ్యాయ్‌, శరత్‌. చందుని పేర్‌ జాబీ ప్రధమంగా చర్కొన తగినవి ఆధునికులు కూడా ఇట్టివి

శరద్దర్శనం౦ వ. రచించారుకాని. అందులో అధికంగా ఉర్కొనతగినది గోపాల హల్ష్దారయొక్క- “వక్‌ దా” ఈ విష్తవ నవల లన్నిటి లోకి అతి ముఖ్యమైనది.

ఈనవల ఇతర విప్తవ నవలలకు భిన్నంగా ఉంటుంది. ఇందులోని నాయకుడు సవ్యసాచి అతడు విషవకారుడ్రి న హీంసావాది. భారత బేశాన్నుంచి ఆంగ్లేయ. రాజ్యాన్ని తుదముట్టించుటతో అతడు తృ ప్రిచెందడు. పాశ్చాత్య నాగ రికితను కూడా విధ్వంస మొనర్చుటకు అతడు (పతిజ్ఞ పఫూనును,

ఈ నవలలో ఆిండు కథలు కలవు ఒకటి సాంఘికం- ఛారతీ అపూర్వ్యవాబుల పరిచయమూ్యపణయం. ఇందులో భారతి, అపూర్వహబాబు (వధాన పాతలు.

శండవడానిలో పఖేగ్‌జాబీ సమితి స్థాపన, దాని కార్యకలాపములు,

ఈ నవలకు సవ్యసాచి నాయకుడు. భారతి నాయిక అని తోచును. కాని భారతి నాయిక కాదు, (పతినాయిక, కారణ మేమిటంశు అమె పభఖేక్‌చాబీ సెక్రటరీ అయినప్పటికి అమెది అహింసా మార్గం, నాయకునిది హింసామార్లము. ఈ మాదిరిగా వారి మార్షములు భిన్నములు. కాని ఆదర్శ మొక్క- కు.

అమె డాక్టరు మౌార్లము పాప భూయిష్ట్రమెనదనీ లోప భూయిస్టమైనదనీ కళ్యాణ (పదమైనది శాదనీ చెప్పును. డాక్టరు చెప్పేది నీచముగానూ, సంకీర్ణ ముగానూ, తలచి దానిపై ఆమె వ్యతిరేకించింది. హింసా మార్గము

882 ళరద్దర్శనం శంకు వేరు మార్గము లేదని డాక్టరు అంశు, చడానికి జనా బుగా “*ఇంతకన్న వేరు మాగ్గము "లేదని మారు చెప్పుతున్న మాట మ్మాగం మన్ని౦ంచ లేక వోతున్నాను. ఇంకా మానవ అన్వేహమణ పూర్తి కాలేదు ఒకనికి శుభము చేయు నిమిత్తం మరోొకనికి అశుభం చేయవలసినజే అను మాటను--అబే చరమ సత్యంగా నేను అంగీకరించ అేను” అంటుంది భారతి.

అందుకు సమాధానంగా ఆయన అంటాడు బేశ ములో చిన్నపి పెద్దవి చాలా పద్ధతు లున్నవి. "జీశం వోసం చాలా మంచి పనులే చేస్తున్నవి--- పీడిత (_ఇజిలకు న! చేయుట, జ్వరాలు రోగాలు వస్తే ఉపచారము చేయుట, దుఃఖతులకు సాంత్వనము కల్పించి సాయము చేయుట? మొదలగు సత్కా-ర్యాలు చేస్తున్నాయి. అవే నీకు మానాన్ని చూవిస్తాయి భారతి . నేను మతం విప్లవ శారుడను నాకు దయా దాశ్నీణ్యాలు లేవు. స్నేవాం లేదు. పాస పుణ్యా లనేవి మిథ్యా పరిహాస పదాలు, వై చెప్పిన సత్కా-ర్యాలన్నీ వా దృష్టిలో చంటి వీల్లల ఆటలంటివి. భారత చేశ స్వాతంత్యం నావశైక లత్యుం, నావకైక సాధన, అబే నాకు మంచి, అబే నాకు చెడు అంతకు మినహా నా కింజీలూ లేదు. భారతీ ఇక నన్ను నీమాన్సా నికి లాగేందుకు _పయత్నించకు.”

గాంధీజీకి పూర్వం అందరికీ ఇచే లక్ష్యం. ఆయన లోక కల్యాణ మౌర్షమైన అహింసా సిద్ధాంతాన్ని, సహాయ నిరాకరణ మాన్షాన్ని కనిపెట్టాడు, అచే అందరూ అచరించ

శర ర్ట ర్గనం౦ ఫీఫిత్రీ

జాలని మాట సత్యమే కాని అబే (ప్రపంచ శాంతికి రాజ మార్గము, చరమ కల్యాణము.

కాని ఆయన సిద్ధాంతాన్ని కూడా అయన ఎదుటనే ఖండించిన వారు శేకవొలేదు వంగీయులు దానిని అధికంగా ఖండించారు. చేశబంధుడాసు “స్వరాజ్యాన్ని పొందుటకు వ్‌ మార్గ మైనా సశళే-నాకు స్యరాజ్యం ముఖ్యంగాన్ని మారం ముఖ్యంగాదు" అన్నాడు. ]10 26825 &౯6 €00 10*

గాంధీజీ దృష్టిలో సాధ్యంకన్న, సాధన ముఖ్యం. “డ్త త్తమ గమ్యాన్ని ఉత్తమ మార్గాన్నే పొంద వలెను అనుకు సాధ్యం కంళే, సాధనయంచే ఆయనకు అధిక లక్ష్యం ఆయన తదితర నాయకులవలె రాజకీయాలే పరమ సాధనగా స్పై.కున్న వాడు కదు. ఆయన సతో పొసకుడు, సత్య పరిశోధకుడు రాజకీయాలను సాధనంగా పెట్టుకొన్న సళ్యాగహ బుషి.

పణఖేక్‌ చాబీ విప్లవ రచన అనుటలో సం దేహము బేదు. కాని దాని (పధానో ఫ్టైశ్యము పాంసావాదము (పచారం చేయటం కాదు, అది సమస్యా (ప్రధానమైన నవల లెండు భిన్న మార్షాల సంఘర్షణ చిశణ ఈ రెండు సంఘపష్ల ణలు ఒకరి అభి పాయాన్ని ఒకగు ఖండించుటకు వీర్పడిసవి కావ డాక్టరు, భారతి జీవితాలనుండి ఎగ్బడిన

ఒక దృష్టితో మూస్తే తన మార్గం సంకీర్గ మైనదని సవ్యసాచి తన నోటనే చెప్పుట జరిగినది. దానిని ఇలా విశద పరుస్తాడు “భారత బేశ స్వాతంత్యం మినహో నాకు

| శరద్దర్శ నం మరియొక లత్యుం లేదు (ప్రపంచంలో అంతకు మించిన వోరక మానవ జీవితములో ఉండబోదు అనే పొరపాటు అభి పాయాన్ని నేను వెలిబుచ్చుట అేదుసువూ స్వాతం (శ్రమే స్వాతం్యత్యం యొక్క_- అంతం కాదు ధరగ్జము) ఇాంతి, కావ్యానందం-లా ఇత్యాదులు నొప్పవే. వాటి ఉత్కృష్ట వికాసం కోసమే స్వాతర్యత్యం అవుసరం, అందు కోసము. నిన్ను హత్య చెయ్య లేను అమ్మా = స్‌లో స్నేహము, (పేమ, కరుణ, మాధుర్యం, మొదలగు వాటితో తొణికిసలాడుతున్న నీహృదయం నా “ఆవశ్యకతను చాటి వాలా ఎత్తైన శిఖరాన్ని అందు కొన్నది. అంత వరదాకా నా చేయి వెళ్ళ జూలదు *

ఇది అచ్చమైన వంగ తత్వము. వారు మహారాష్ట్రల వలె సమర [వీయులు కాదు కాసి స్వాతం త్య ప్రియులు. వారు లలితికళాభిలాములు అందుచేతనే వారు స్వాతం్యత్యం కో-లేది పారతర్యత్య మగ్నమైస జాతి ఉత్తమ క ళాభివృద్ధి గాంచలేదు ఈ నవల అంత్య భాగం చాలా (పథాన మైనది, భారతీ సవ్యసాచుల వాద (వతివాదములు మనల నధికంగా ఆకర్షి ౦చును, సవ్యసాచి మాటలు శమనా ఎక్‌ ములు ఆయన బేశభకిి, రాజకీయ సాంఘిక సాహి త్యాది విషయములవై ఆయన (పకటించే అభ్మిపాయాలు ఇాలా లోతెనవి

ఏ8 సంభావమణలు లేక సంవాదనులు వింటూంళకు 'శెండూ మనకు పరమ సత్యములుగా కనిపించును. -ేనిని విడునాడుట, బేనిని స్వీకరించుట అనేది మన కొక తెగని

(44) శరద్దర్శ్గనం లీకిక్‌ సమస్య “త?ం 18 మ4ంష కం ౨6 884 01 ౨060 816466 అని ఒక సందర్భములో ఒక మహానుభావుడు చెప్పిన మాట ఈ సంద ర్భములో సరి పోవునుం (ాంతి అంశే ఖానీల గడబిడ కాదని భారతితో చెప్పుతూ తర్వాత కవితో ఇలాఅంటాడు సవ్యసాచి. “తొంద రలో ఆమూలపరివర్తనమే (శ్రాంతి అంశేుంాలాజక్రీయ (శాంతికాదు అదినాది కవీజీ నీ హృదయం విప్పీకేవలం సాంఘీక విస్తవము గానము చెయ్యి సనాతనము, పురాత నము, జీర్ణము, విశీళ్ణ ము అయిన ధర్ధం, సమాజం-సంస్కా- రము - అంతా పూర్తిగా ధ్వంసమైపహో వాలి మిారేమిా- చేయ లేకపోతే కవీ ఈ (పాచీన మోహంకన్న భారత టబేళానికి (వబలశత్రువు మరియొకటి లేదన్న (పచారము చెయ్యి జీ్‌శ స్వాతంత్య సమర కాధ్యత నా నెత్తిమో బే ఉండనియండిం పుట త808 మనము. పరదాన్యములో ఉన్నప్పుడు మన దృష్టి అంతా జేశస్వాతం త్య సముపార్దనమిోద నే శేందీశరింపబడి నది. ఆనాడు మనలో బేశభ_క్రి ఉద్భోదించుటకు భారత ధర దర్శనము, వం'బేమాతరము మొదలగు శావ్యాలు అవ సరమైనమాట వా_స్తవమే. జాతీయత చాటున సనాతనత్వం కూడా [పబలింది మనదంతా ముంచిదేనన్నమాట ఒక్క-ళు వమన స్మ్టృతిపథములో నిలిచిపోయింది కాని ఈనాడు మనం స్వాతం్యత్యం పొంచాము. మనలో మన (పాచీనుల గొప్ప దనముఅేదు, పాశ్చాత్యుల సాంఘిక దృష్టి లేదు ఏ-ేశలింగం,

శి$8 ళరద్దర్శనం గురజాడ ఆప్వ్పారావుగార్లవంటి నిశితమైన సాంఘిక విమర్శ కలు, రచయితలు ఈనాడు మనకు అధికంగా శావాలి.

వర్లాశమ ధర శముపైై సవ్యసాచి అభ్మిపాయంకళాడా ఆలోచించతగినద్‌

“మానవుడు అనాదిగా నడచివస్తున్న పంధా = భార తీయ వరా శమధర 0 అన్నివిధాలా అసత్యమైపోయింది. బ్ర య్మ్‌తీయ వైశ్య కూ దులు- ఎవరూ ఇష్వుడు ఆయా అ(శమాలను అవలంచించిలేకు ఆలా అవలంబిచేవారు ఎవ నైనాఉంశు వారికి చావేగతి ఆనాటి ఆ నిబంధన ఇిన్నా ఛిన్న మైంది. అయినా అచే పవితమని ఎవరు చెష్పుతు న్నారో తెలుసా! చాహ్ముణులు శాతరలనాటి సాత్తువలె సవితముగా ఎంచుకొని ఘట్టిగా ప్ఫుకొని ఉండేది ఎవరో తెలుసా! జమూాందాకులు దాని స్వ్యరూవము తెలుసుకొనుట దుస్సాధ్యముకాదు భారత * పుట శి19

నిజముగా ఈ వర్హాశమ ధర ్రములనుగురించి ఆలో చిస్ణే మనపూళ్వులు వర్పకచిన అ శమముల నాలుగింటిలో (బవా ్రచర్యం, యదార్ధంగా అవలంచించుకశు అేదు. ఈ నాలుగుఆ శమాల్లో ఒక్క. కేమనకున్న ది-గ అహస్థా శమము. వాన్యపస్థమూ, సన్యావమూ వనాజో గతించినవి. ఇక వర్ష యులు లేనేలేరు. ఇక ఉన్నది వె. శ్యులు, శూ దులు. కాని 'మేమెక్కు.వఅంశు మేమెక్కువ అవి చెప్పుకునేవారుమూ తం మునచేశములో లేకపోలేదు. గీతలో చెప్పినట్లు గుణకర్థ్ణను

శరద్దర్శనం౦ ర్‌ఠి? బట్టి జాతిని గుర్తించాలిగాని జన శ్రను బట్టిగాదు. జన 'శనుబట్టి అధిక్యము, ఉచ్చనిచాలు ఇచ్చుటవల్ల నే మనజాతి (భష్ట్యమై పోయింది. న_ర్తనకుగాక, వర్ణానికి మనము [పాధాన్యం ఇస్తే మనం అభివృద్ధి గాంచలేము. సంఘీయుల్లో స్మత్పవ_ర్తన అలవడదు.

(ావ్గూణులవైై బాగా చాడిచేసిన వారిలో శరత్‌ చాబు ఒకడు. “కూపన వీల్ల”, “పన్నీ సమాజ్‌లోనే గాక ఆయన రచనలలో అనేకచోట్ల వేమనవలె ఖండించాడు. ఆయన దృష్టిలో చావా 'గులంకే ధర శనిష్షు లేకు దయా చావీణ్యాలు పూర్తిగా వీడనాడి శీవలం చాహ్యాడంబరు లైన వేషధారులను ఖండించుట జరిగింది.

ఈ నవలలో అపూర్వమోబు-సుమి తల సంభావణలు కూడా గెమవింప దగిసవి

అఆపూర [1 బాబు సనాతనుడు. సంసదాయకుడు. సుమిత ఆ స్వాతం్యత్యవాదిని.

కూలీల కాలసీ గురించి అత్యంత వాస్తవికంగా చ్మితింపబడినది.

రామదాసు ఉపన్యాసం (పత్యేకంగా (బశంసింపతగి నది. అతని మాటలన్నీ అగ్నిగణాలే. కాని అవన్ని పరమ సత్యాలు, రామడాసు చెప్పిన ఉపన్యాసము మార్క్సు చెప్పి వట్లు పపంచ కార్మికులారా! వకంకండు. మీ సంకెళ్ళను తప్ప ఈ లోళములో మిరు పోగొట్టుకోతగిన వస్తువు ఇంకేదీ లేనేలేదని చెప్పిన నినాదమును స్ఫురింపచేయును.

పుట క8పా18థి

888 శరద్దర్శనం

ఈ నవలలోని ఘటనలు, బరా శక సంబంధించినవి. ఈ పుస్తకములో వచ్చిన పాతలు అధికం. బరా లో నేగాళ హిందూ '"బేశములోగల వివిధ [పాంతీయులందరు ఇందులో ఉన్నారు మహమ శ్రదీయులు, హిందువులు, కిష్టియనులు, జాద్దులుకూడా ఉన్నారు ఇంకా మి శజాతివారుకూడా "లేక హో శేమ్‌. నానా గో లేభ్యః

అపూర్వ మాబు, డాక్షరు [కమంగా పూర్వ ఉత్తర భాగాలలో (పాధాన్యత వహిసారు. భారతి ఈ నవలకు శేయ్యదము ఆమె (_పధాన ప్మాతలను కలుపుతుంది

సుమి[త, నవతార సాంఘిక శాజకీయాలు (శాంతి నూరగ్తాన నడుపువారు

కని, మానవ ఆశలకు, ఆకాంతలకు, (పతిచింబం

అపూర్వ బాబు, భారతి డాక్ట్ర రు మార్షానిి ఖండిస్తూ వచ్చిన భిన్న పద్ధతులకు (పతినిధులు.

ఇందులో (పధానప్యాతలు సవ్యసాచి, అ'సపూర ంనౌబుః సుమ్మిత, భారతి

ఈసవలలో నాయకుడు విప్తవవీరుడు. ఇతడు నిజంగా ఉక్కు మనివీ.. కార్యసాధన మినహా కష్ట నష్టాలు "లెక్క ఇెయ్యని సావాసని భారతి స్వాతం త్య సముపార్డ నక్రై బరా శ సింగపూర్‌, వీనాంగ్‌, సౌరబాయ్‌ మొదలగు 'ేశాల్లోనూ, తూర్పు ఆసియా ద్వీపాల్లోనూ, సంఘాలను నెలకొల్పాడు. చానికి కారణం అఆయాబేశాల్లో ఊంళా స్వతంత్రులు. అందుచేత అతని కార్య కమానికి తోడ్చుడగలరని అతసి అభిప్రాయం,

శరద్దర్శనం౦ 880 ఇందులో ప్రీలయెడల కరత్‌ కు గల అభిమానాన్ని మనము గమనించగలం.

ఈ సవ్యసాచికి అర్జునుని వలె పదిపేర్లు ఉన్నవి ఇరడు చడ్వాదశభాహా విశారదుడు. అందువల్ల అతడు వ చేశ స్థడై నదీ సాధారణంగా ఆెలుసుకోలేరు జర నీలో వైద్య శాన్రుములో ఉత్తీర్ణడంత్య్యూడు. (పాన్చులో ఇంజనీరింగు చదివాడు అమెరికాలోకూడా చదివాడు-వమిచదివాడో గాని, ఈ చదువులు అన్నీ అతని మేథకు నిదర్శనములు, ఇక వైర్యసాహసములలో కూడా అద్వితీయుడు కష్టాలంకే అతనేమిా లెక్క చేయవమ. పోలీసులు పట్టుకొని కొరడాలతో తొట్టనీ, శళూలాలతో పొడవనీ, అతడు వెదవి విప్పడు. అతడు వంగీయుడు. పాశా ల్యే నాగరికతా పరిపాలన పోగొట్టుటకు బద్ధకంళణుడు. హఠయోగి వలె _సకృతిని లత్యు పెట్టడు. వివిధ వేపాలు వేసుకొని సి, ఐ డిల కళ్ళల్లో కారము గొట్టి సంచరిస్తాడు. అతడు రాజమారన్హాన గాక పర్వ తారణ్య మార్షాలనే సంచారం చేయును. ఈ ప్యాతను ఎంతో అభిమానంతో చ్చితించాడు శరత్‌ బాబు.

ఇందులో (పతినాయిక మిన్‌ మేరీ భారతీ జోసెఫ్‌. జెంగాలీ కై) స్తవపిల్ల బర్మా సొమైటీకి శృకటరీయని పారళు లకు ఇదివర కీ తెలుసును అమె, అపూర్వ మాబు, ఒశీ అచ్దె యింట్లో కావురముంటారు. అపూర్వ మాబుకు జబ్బు చేసిన పుడు ఉపచారం వేస్తుంది. ఆ తర్వాత బెంగాలీ యువకుని (మిస్తుంది. కాని ఆ పూరార్థాదార పరాయణుడు అంగీక రించడు. ఆమె ఆ సంఘానికి శకటరీయై కూడా సవ్యసాచి

800 శరద్ద ర్గనం పద్ధతిని ఖండించి అహింనాపద్ధ తే ఉత్నమ మార్గమని వాది స్తుంది అమె గొప్ప సంస్కారము కలి గాని అనుభవ శూన్యురాలు. గాలిలో మేడలు కడుతుంది.

సుమ్మిత ఆమె అధిక సౌందర్యవతి, విద్యా వివేకాలు గలది కర్త శ్వ వరాయణి మితభావీ.ణణి, అవివాహిత. అత్భన్నిగహము గలది ఆమె గొప్పదనాన్ని అధికంగా గుణ గానం చేసాడు సవ్యసాచి ఆమె సవ్యసాచి అనువారిశేకాదు, ఆయనను [ చేమించిన శ కూడా. వరిద్దరూ వకకార్యాద్ధ్హలె ఉండుట చేతను, దృఢచిత్తు లసుటవల్లా వారి (పేమ (పేమ గానే నిలచినది. ఈమె తండి బెంగాలీ, తల్లి యూద్భుక్తీ.

అపూర్వ కాబు ఆచారదాసుడైన యువకుడు. అతడు శీవలం అట్టి వాతావరణంలో ఫుట్టి పెరిగి తల్లి మాటను నిల 'బెట్టుళొనుటకు ఇక్క_డకు ఒక వంట వాహ్మణుని కూడా "తెచ్చుకొన్నాడు. ఇళగాడు పేర్‌ చాబీ మెంబరైై పోలీసు ఇచేతుల్లోబడి, అృపఫూవరైై అన్నీ వెల్లడిస్తాడు. ఈ సంగతి (గ్రహించి ఈ వీరికిపందను పట్టుకొనివచ్చి సమితివారు విచా రించి మరణశిత విధిస్తే *' భారతి అతన్ని ేమించింది” అనే అనురాగముతో సవ్యసాచి అతనిని విడిచి పెట్టుతాడు. గ్రుతుకు జీవుడా యని మూటా ముళ్లే కట్టుకొని వంగేశ ములో (గామసేవ చేస్తానని బరా (| విడిచి బయలు జేరు తాడు.

“పథేర్‌చాబీ లోని సుమ్మిత, సవ్యసాచి,“ శేష పశ్న? లోని కమల (కాంతికారులు. “*ధణీర్‌ చాచి” లోని భారతి, “శస ప్న” లోని అషుహౌబులు భారతీయ సాంపదాయ కులు, గొప్ప సంస్కారులు,

శరద్దర్శ్గనం౦ం శ్ర!

ఇందులో పూర్వభాగము అపూర్వ బాబు భారతీలను గురించిన కథ, ఉత్తరభాగము పఖేర్‌ దానీ సంఘము, దాని కార్యకలాపాలు, భారతీ సవ్యసాచుల నాద్శపతి వాదములు. పూర్వభాగము కంకే ఉత్తరభాగం అధిక ఆకర్షవంతంగా ఉంటుంది,

రచన సహజంగాసూ, జరిగినట్టుగానూ ఉండటం కళకు గీటురాయి. ఈ నవల చదువుతుంకశు అట్లిభావము కలుగదు. ఇది కేవలం కల్పిత మైనట్లూ, న్వీయభావ (వచా రార్థమై రచించినట్లు తోస్తుంది ఇందులో చాలా అభూత కల్పనలు వున్నవి సవ్యసాచి కార్యకలాపాలన్నీ గారడీగా కన్ని స్తవిగాని యదార్థముగా కన్పించవు. అసలతడు సాధిం చిన పనులు పాఠక లోకానికి వివరంగా కన్చించపు

సవ్యసాచివంటి ఉక్కుమనిషి తన విప్లవ సంఘ సమాచారము పోలీసులకు తెలిపిన అపూర్వ బాబుని పథేర్‌ చాబీ అతని పాణముతీయ నిశ్చయించినప్పుడు విడిచి పెట్టుట విశ్వసించ తగినట్లుగా లేదు

అసలు యా సవ్యసాచి (బిటి (వభుత్వమువై కి తిరుగునాటుకు భారతడాస్యవిమోచనము కారణముకాదు, అతని పినతం[డి కొడుకునకు పోలీసులు తుపాకి లై సెన్సు యిచ్చుటకు నిరాకరించినందున అతడు హతమగుట, అతడు ఇతణ్తి, ఈ గవర్న మెంటుని నాశనము చెయ్యమని చెప్పటం కారణంగా కన్చి స్తుంది.

శీ38ీ *రద్దర్శనం

ఇక సుమ్మిత సంగతి అవిడ జావా బేశపు దొంగ తనముగా నల్లమందు ఆమ్మే అవిడ ఆవెం పట్టుబడ్డ ప్పుడు సవ్య సాచి వదోవిధంగా ఆమెను విము క్తరాలను చేయిస్తాడు. ఇట్టి

పవర్తనగల ఈబిడకు ఇంత విద్యావ్యాసంగములు, పర బేశ

స్వాతం_త్యానిక్రై సర్వము త్యాగము చేయగల గుణగణాలు అలవడినవంళేు విశ్వసించుట కష్టము

మరియొక గొప్పదోవ మేమిటంకు పఖేక్‌ చాబీ ఉరుకు విరుద్ధమైన రెండు అంశాలు అ సమితిలో ఉన్నవి సవ్యసా చినిగురించిగాని, అతని కార్యకలాపాలను గరించిగాని వీ సభ్యుడూ విమర్శించరాదు ఆయనపై తిరుుచాటు చేసిన వారికి మరణదండనే శిక్ష.

కళాదృష్టితో గాని, పాతదృక్టితో గాని చూచి నప్పుడు ఇది గొప్ప నవలగా కన్పించదు కాని భారత బేశ స్వాతం త్య పోరాటములో విప్ల వోద్యమాన్ని (మ రరిజమ్‌) గొప్పగా చితించుటకు బుద్ధిపూర్వకముగా చేసిన ఒకవు_త్తమ (వయత్న మగుటవలన ఒక విశిష్టత గాంచింది.

ఇందులోని ముఖ పా తలకంశు గాణ ప్యాతలగు అపూర్వ బాబు తల్లి, అతని వంటవాడు తివారి, హీరాసింగు పాతచ్నితణా చరాగసంది.

ఇక గుణాలు

'లేబరుకాలనీ సజీవచి తణ వూ ్వే నోర్కీలాగ కన్పడ "శాడు రచయిత. వారుపజే క ష్టనష్టాలు, వారి జీవితయాత కళ్ళకు కట్టినట్లు కట్టాడు. వారినందరిని సమీకరించి సమె, తో

(60) శరద్దర్శనం శ్రీకర (పోత్సహించడం వాస్తవిక చితణే, ఈవిధంగా మన నవలా కారులెవరూ చేయలేదు.

ఈ నవలలో ఆకర్షించే మరియొక అంశం, సవ్యసాచి వివిధ (పాంతీయులను భిన్న పకృతి గలవారిని, వివిధ తరగ తులవారిని, నానా నో తీకులగు ఆ పురుములను ఆకర్షించి సమితి సభ్యులుగా చేర్చుట విశాలభార కాన్ని కళ్ళకు కట్టుకు గాక ఆయన అ శేషకార్య నిపుణతకూడా వెల్లడి చేయును,

“వేక్‌ డాబీ”, “శేష్మపళ్ని ఈరెండు నవలలు శరత్‌ ఇతర నవలలనుండి వేరుపడినవి ఏటిలో వస్తువూ, రచనా వీధానముకూడా భిన్న మైనవి. కార్యకలా పముల డ్వారా పాత చ్చితణచేస్తూ, కథాకథనముచేసే శరత్‌ చందుడు తర్జన భర్ణనవాదిగానూ, _పచాకకుడుగానూ, మారి సమస్య లకు, చర్చలకు (పాథాన్య మిచ్చినట్లు కన్పడుతుంది. తిన భావాలను (పచారము చేయాలనే తలంపుతో ఈ రచనలు సాగించినట్ల. క న్పడుతుంది. ఆయనలో వచి, ఏన ఈ మార్పుకు అనేకులు అయిష్టతను చూపారు. వారిలో _పముఖాగు రవీంద్రుడు.

శరత్‌ రవీందునివలె సర్వతోముఖ (పతిభావంతుడు శాదు. ఆయనలో పతిభకన్న పరిశీలన అధికం. ఆ పరిశీలన వల్లనే ఆయన అధిక ఖ్యాతి గాంచాడు. అయన రచన లధి కంగా సానుభవంమిద నే ఆధారపడినవి. అందుచేతనే అవి అంత సజీవంగా ఉండగలిగినవి. ఈరెందూ శీవలం కల్పిత ములు. ఇట్టి రచన లాయనకు సరికొ త్త అందుచేతనే ఆయన ఇతర నవలల్లోవలె విజయం గాంచ లేకపోయాడు,

804 శరద్దర్శనం

“సిక్సు తెలియని సంగతులు ఇతరులకు చెప్పాలని [పయ త్నము ఇెయ్యకుము 09

“వట్టి కల్చన రూపాన్ని సృష్టించగలదుకానిి (పాణం పొయ్య లేదు ౫ అని కిరణ్భాయి దివాకరునితో అఎటుంది అచే మనకు అధికంగా ఈ పథేక్‌ చాబీ తెలుపుతుంది

వది ఎట్లున్నను పఖేర్‌దాబీ, శేమ్యపశ్న పరించతగి నవేకాదు. పారకులు మననం చేయతగినవి.

స్వాతంత్యేం మానవుని జన్ధు హక్కు, అమాట ఎవరు కాదన గలరు భగవంతుడు కూడా ఆ హకుంను మో చేతులోంచి లాక్కో లేడు, కానిమిోా కాళ్లూ చేతులూ పొట్టా యివే-ామనిపి. యని పొరపడుతునా్న్నారుం ఎంత పార పాటు. అత్గ పనాశ హేతువైన పొరపాటు. |

'జీదనలో సలిగినప్పుడే, అవమానాగ్నిలో కాగి నప్పుడే మానవ హృదయం లోని అసలైన లోతులు బైట పడ తాయి.

సీత - సావి్యతి

ఒకనాడు ఈ ేశంలోోో సీతాచేవి అత్మసమాగిన రత్సణనకై పతిని త్యజించి, పాఠతాళ్ళపవేశం చే'%ంది. రాజ కునూరి సావ్నితి దర్శిదుడైన సత్యవంతుని వివాహోసికీ పూర రమే ఎంతగానో (_పేమించింది అందుచేతనే అతడు అల్పాయుష్కు-డని తెలిసికూడా అతనినే వివాహమాడటా నికి వమా తము 'వెనుకాడ శేదు

సీతవలె అత్మమర్యాద కలి సావి తివలె సంచరించ కలిగినప్పుడు మన స్త్రీలను ఎవరు వమి చేయగలరు 1

శరద్దర్శవ౦ 805

అంతఃపురాలలో అవిసీతి లేదా! అది బయటకు శానడంలో వున్న దోవం కాదు వేరువేరుగా ఊలను అరు ములను సృష్టించిన వితామహునిది ఆ దోషము. వాళ్ళలో అకురాగం నింపిపెట్టాడు ఆ మవానీయుడు.

పపంచం ఇంతే. ఎప్పుడూ ఇలాగే సాగిపోతూ వ్రంటుంది”---అంటారు చాలామంది. కాని అదికూణా ఒక యు శ్షేనా |! అతీతులశేనా ఈ (పపంచం! మానవుడు తేన పాత సంస్కా-రాలనే అంటి పెట్టుకొని నిశ్చంచలుడైై యుండ వలసినబేనా ! కొత్త సమస్యలను అతడు భావించరాదా 1 అభ్యుదయ కార్య కమం పూ_ర్రిమయె పోయినదా వీమిటి 1 అశీతులై నవారయొక్క_ = వనాడో మరణించినవారియొక్క-_ ఇచ్చ = విధానం - అవే మానవుని సంపూర భవిష్యత్తును సంపూర్ష జీవితాన్ని - అభ్యుదయ మార్దాలను నిరోధిస్తూ, అతనివై (పబల అధికారం చలాయిస్తూ ఉండవలసిన జేనా!

మనలో కొందరు పూర్వాచార పరాయణులు మన బుమలు అతీందియదృష్టితో అన్నీ ఆలోచించి (శుతులన్నీ (వాళారని వాటిని మనం ఎట్టి సంకోచం శేకుండా అను స్టించటమే మనకు విధి యని అంటారు. ఇది శీవలం బూటకం, మానవుల కో సంస్కృతి, (శ్రుతులు వర్పడ్డవా; వాటికోసం మానవులు వర్పడ్డా రా! అన్న సంగతి అలోచించతగినది. ఆలోచనే అక్క-నక్లే దంటారు మనవారు అందువల్ల నే మనం అధోగతిలో పడ్డాము ఈ విషయమై స్వామి రామతీర్థ సంటచేశం గమనింపతగినది.

క$06 శరద్దర్శ వర

భారత భావి భాన్యోదయమునకు ఆయన యిట్లా సంబేశ మిస్తున్నాడు"

కీవియ మితులారా శాత్రునులును, స్థ ఖతులును మి కొర శేర్చడిన వే గాని ఆ శాస్త్రముల కొరకు స్మృతుల కొరకు వికారు వర్పడ లేదని జ్ఞప్తి యుంచుకొనుడు. ఇాశ్య తమగు శ్రుతి బోధను విశ్వ వ్యాప్తము గావించుడు, మాస శై ఖతులను కాలాను గుణ్యములగు అవృసరముల ననుస 80చి సవించుకొను చుండుడు స్సృతి పారంపర్యం మోకు చెందినదిగా వుండవలయును గాని, మారు ఆ స్మృతి పరం వరకు దాసులై పోదగదు ఈ భారత ేశమున మహో నదులు తమ గతులను మార్చు కొన్నవి, హీమ శేఖలు ఎ%డు దిగుడు లైనవి చుహారణ్యములు రూపుమూపు జేసి శీడారములకు తావొసగినవి, చేశ వైఖరి ఎంతయో మారి నడి, రాజ్య పాలనా విధానములు మారినవ్‌. భావలు మార్పు చెందినవి. ఇట్టి ఈ అళాశ్వతత్షుణిక (వపంచములో, పూర్వాచారములను, శాస్రుములనా, మోారు ఇాశ్వతముగ నిలుప జూచునది తాను ముందుకు నడచి పోనోరుచు, సదా వెనుక వైపునకే చూచుచుండు మనుజుని గతి కడు శోచసీయము సుడీ అట్టి వాడు అడుగడుగునకును ఎదురు 'జెబ్బలు దీని పడిపోక తప్పదు.”

జీవితంలో అనేక రోజులుువస్తూ వుంటాయి, పోతూ వుంటాయి, ఎవో ఒక్కటి మాత్రమే వ్యాదయములో ఇాళ్వ తముగా వాత్తుకొని పోయి వుంటుంది.

శరద్ధర్శ్గనం 80?

ళు సంస్థ (పొచీనం, పవిశం, సనాతనం, కావచ్చు,

మనుమ్యునికన్నా ఉచ్చు మైనది కాదు దానిని మనం. ఇవాళ విశీర్ణము చెయ్యాలి.”

“జాంత్రి పకార్గం అ సనాలన సవిత (పొచీన సభ్య తా సంస్కొా-రాల వల్లనే బండ్రై పోయినది ఇక తెరచియున్నది గ్రాంతి పథ మే”

“పాచీనమైన చానిని, జీర్ణమై పోయిన దానిని, నిస్సంశయముగా ధ్వంసం చెయ్యండి నవ్య (పజలు, నవ్య జగత్రు సృృస్టింప బడాలి *

“వ్యవసా ముక దేశమైన ఈ భారతానికి (గామమే (పాణం. అది నేడు వినాళోను శ్రఖమై యున్నది మధ్య తరగతి వారు గామూలను విడిచి పట్టణాలకు వేరు కొంటు న్నాగు. పట్నాల్లో ఉండి (గామాలను కాసిస్తున్నారు, శోమపెట్టు తున్నారు. అంతే కాదు, వారు (గానూలతో వమిీ సంబంధయు "పెట్టుకోవటము లేదు (గామాల్లో వుంటూ యిీా పట్టణ (వజలకు అన్నము బట్టా ఇస్తున్న కర్షకులు సే నిర్ధనులు, నిరతురులు, నిస్సహాయులుగా పడి ఉన్నారు. మృత్యు ముఖంగా అతి వేగంగా పయ నిస్తున్నాగు ”

, రైతుల మిద, మధ్య తరగతిమిద శరత్‌ బాబుకు అధిక అభిమానముగా కన్నడుతుంది.

పర జేశాల్లోని పద్ధతులే పరవ ఛాందసముగా అవ లంబిస్తూ, కార్మికులు లేని ేశంలో, కార్మికులు కార్మికులు

శం శరద్దర్శనం అని శేకలు వెయ్యడం, వారి కోసమే అందరినీ బలి యివ్వ జూడటం గర్లనియం,. లౌ

మధ్య తరగతి వారు బూర్జువా తరగతని అంటావు. శాని అందరిగంశకు ఈనాడు అధికంగా కష్ట నష్టాలకు లోనవుతున్నది ఈ మధ్య తరగతి యని గుర్తించే వారు అరుదు.

శరత్‌ బాబు అభి పాయములలో నన్హాలు, వరాలు శాదు. శివీతులు అశిఖీతులు ఉన్నారు. మధ్య తరగతి వారు సుశిశీతులని ఆయన అభ్నిపాయము,

ఇది యదార్ధమైన సంగతిగానే కన్పిస్తుంది. ఈనాడు [పత ఉద్యమమూ నడిపిస్తున్న వారు మధ్యతరగతి వాలే.

శేష (ప నీ క పశ్న లే (ప్రశ్నలే 9 జవాబులు సంతృప్తి పరచవు మాకు గోడలు లేవు, నోడలను పగులగొట్టట మే మాపని... -= ముళ్ళూరాళ్ళూ అవాంతరాలు ఎన్నిఉన్నా ముందుడారి మాది ఉన్నచోటు చాలును మికు ఇంకా వెనక్కి. పోతామంటారుకూడా ఇ 59 మిలో కొందరు .. ఈశ

• ఫైశీడ2 081 3879 1 2 861 +2204ఉ0ం2 118 0*0 1068111 ఈ606 గేం 183 00 ౧05100 26 ₹ం9 36౦82౯6 ౦ 806167, 168 మిం78116 &96 1 960108 మ 60 ౩ ౯౦౦938 0% 64980101- 1206 16 ౮89 1614801 [ము901% ₹ొంణు 800191] రెగిడే వతం౦ంగం డిమ్‌ శయ ?1డేలరి1 ఆ (ర్రడ14 మం31080ట207. ఈ ఇరువదియవ శతాబ్దపు సాహిత్యములో గొప్ప జిజ్ఞాస బయలు టేరిందని ఒళగొప్ప అంగ విమర్శకుడన్న్నా డుం అంపే ఈ యుగ సాహిళత్యములో అన్ని (పశ్న లీ, “బంక 64986102 టం [0డే6 రో 01 ౮19, &౧64 169 తడి?17 9686693 0% +06 9791002621 0118302 డి డ600041 10% 6సం36 01 6 2010818 ుంంయేడకం] 0910 10 10 1169 80516 *262001 & 029 12 12653 "65266085 23 5 పడిన ౧౦2297 శం కంం8 శ082 $16 డర68 299 60 (19 డంర్ర5 క ఎానేచ యి 6.8 శరన 8 1809 12 విషం? 0,

400 ళరద్దర్శనం

శేష్మపళ్న ఈ గణ! సంబంధించినది

శరత్‌ నవలలు అబాలగోవాలం చదవ వచు సను కాని ఇది ఆ రే! చెందనదికాదు అన్ని పుస్తకాలు అందరకు కావు అన్నట్టుంబుంది. ఇది పరిణత బుద్ధులే *జ్చీవ్రం కోమలరసానుభూ తే కాదు బుద్ధి, బలవర్ధక మైన భోజనము కూడి" అవసరము ఇబే అధునిక సాహిత్య పరమార్థము.” అని శరత్‌ బాబు దీనినిగురించి అంటాడు మనమిానాడు అల్చ్బ బోరములకు అలవాటు పడీనక్లే, అల్పరచనలకూ అలవాటు పడ్డాం. అసలు ఆలోచించట౦ మానేశాం, అనందానుభూతి, శేవలం కాలవేపంళోసమే. [గంధపరనము సాగుతున్నది ఇంకా మన [(పాచీనుల గొప్పదనాన్నిగూర్చి, మన బేశాన్ని గూర్చి, స్తుతించుకోవటం మినహా మన మేస్థితిలోఉన్నా మో, (వపంచం ఎలా పరిణామం చెందుతున్నదో. ఆ విధంగానే మనం ఎలా మార్పు చెందుళున్నామో, ఈ సంగతులన్నీ ఆలోచించుకోవాలి, (గంథపకనము కేవలం గారడి తమాఘా చూచి. సంతోమషించినట్లు సంతోషవడే విషయం గాదు. ఓక పు_స్థకము చదివినప్పుడు దాని పరమార్థ మేమిటో, అలో చించాలి. ఇవన్నీ మనసులో "పెట్టుకొని జవహర్‌లాల్‌ నెహూ అంతర్విశ్వ విద్యాలయపు యువజనోత్స వాలకు (వారంభంచేస్తూ స్యూఢిల్లీ లో ఇట్లా (పవచించారు --

(195ళ-10-29)

“మానవచరి[తిలో స్వాఠం_క్యాలోచన ఈనాడు అవసరమైనంతగా మరెన్నడూ కాలేదు, మనజాతి మను గడశే ఇది ఇప్పు జావళ్యకమైనది ,..

(60 శరద్దర్శనం 40! “ఈనాడు (పదెలు చదివేది చాలా తక్కువ. వార్తా ష్మతికలు అధ్యయనంకాదు సద్ద్రం థాలను నవిమరి ఛంగా చదవటం అలవర్చుకోవాలి అద్భుత పరివ_ర్తనలు. కలుగు తున్న మహాయుగంలో మనమిష్పుడున్నాం స్వతం_త్యాలో చనతో అనేశబీధాల అభివృద్ధి చెందివప్పూడేశ్టీమన కూయుగ ములోని సమస్యలను ఎదుర్క-న గలు'సతొము ..,

“ోజ్ఞానసముపార్దన, కార్యాచరణ, మేళవించినప్పుటే సుఖం కలుగుకుంది ...

“భార్రత్ర చేళ మే (వపంచంలోకల్లా మహత్తరమైన చేశ మని, భారతీయులే మానవక*టిలో ఉత్తమోత్తములనీ భావించే (పమాదంలోమా తం మన యువజనులు పడ కూడదు (పపంచంలో చాడాపు అన్ని దేశాలుకూడా ఇట్టి అవివేకాని శీ పాల్పమ తున్నవి (పతి వ్యక్తీ తన బేశాన్ని అభిమానించుకోవడం సహజమే కాని (పతి 'జీళ (పజల లోను పశంసనీయ లతణా లున్నవి వతి జీళము ఎన్నో విజయాలను నాధించించే ..

“ఇదే వ్యక్తులకు కూడా వర్శిస్తుంది. వవ్య_క్రీ పరి పూక్డుడు కాడు అలాగే వీవ్య క్రీ పూర్తిగా దుష్టుడుకాడు, (తివ్య క్రి కొన్ని జౌర్చల్యాలు, మంచి లతశగణాలు కూడా ఉంటవి. మనలోను ఇతరులలో, డో పొం దించుకోటానికి (వయత్నిం గ వం |

ఇది మన జవహర్‌ లజ (భర లేర వైసోజినకం॥, శశ బాబు సందేశం కూడా ఇచే లీందుచేతనే ఇక్కడ ఉదవా రించటం౦ జరిగినది.

401 శరద్దర్శవ6

దీనిలో విషయ మట్లుంచి ఈ నవలజ*ళకే బోధపడదు కొందరకు. శేష షశ్న అంశ తుద్మిపశ్ను అంటారు ళొందరు. ఒక వివార్శకుడు కూడా ఇట్లాగే భావించాడు కాని కేవ (వశ్నఅంకే తుది పశ్న యుత06 668102 శాదు. తేలని (పశ్న. 0801766 6468408 దీనిలో వ సమాభానము మావెట్ట లేదని కొందరు విమర్శకు లన్నారు. అంళశేే దీని తత్వాన్ని వారు గహించ లేదన్నమూట.

శీషపశ్నను గురించి ఒక మాటలో ఛెప్పాలంశు "నేలని (వశ్న-తీరని తృష్ణ,

శేష్మపళ్ను వంగ సాహిత్యములో నే గాక భారతీయ సాహిత్యములోనే ఒక యుగాంతరాన్ని తెచ్చింది. అభ్యు దయ కాముకు లందరు దీనిని ఆదరిస్తారు (పాచీనాచారా లను పట్టుకొని [పాకులాడే వారంతా దీనిని నిరసిస్తారు.

దీనికంతకు కారణం కమల. శేష పశ్నలోని సమస్క లన్నిటిని ఆమెయే చర్చిస్తుంది (ప్రధమ దర్శనములోనే (ప్రపంచమంతటా (ప్రశంసించే తాజమహలుని గురించి తన వశ్యేక దృక్పధాన్ని వెల్లడింది విస శ్రయం కలిగిస్తుంది. ఈ నవలలో లోస్‌తోసంభ్లాపి చే వారినందరిని తన అద్భుత మేధా సంపత్తి చే చెకితులను భే స్తుంది. శర త్భాహిత్యంలో కింణ శ్‌ మీనపో ఇంత కాత శ్రకంగానూ (పతిభాసంపన్నం గానూ, సంభాపి.౧చిన విదుషీమణివి కాసనము ఆమెకంజటే

శరద్దర్శనం 400

స్త పశ్నలో శేషపర్యంతం (పశ్న లే. ఈ నవలలో

మన (ప్రాచీన వ్యామోహాన్ని పోగొట్టి, నేటి కాలానుగుణ్య

మైన పద్ధతులను అనుసరించాలని [పయత్నం౦ చేయబడినది.

పభేర్‌ జాబీలో నాయకుడగు సవ్యసాచి, కవితో

ఇట్లా అంటాడు. “కవీ నీవు ఏమిచేసినా చేయకపోయినా

ఈ (పొచీన వ్యామోహాన్ని పటాపంచలు చెయ్యి. వది మనకు (పబల శతువు ” ఇటే శరత్‌ చాబు చేసింది.

"జీవదాసులోని పార్వతి వలె శరత్‌ బాబు తన హృదయ మర్మాలను బయటపెట్టక సంచరిస్తూ, చివరకు శివడు దావానలం కలగ జేసి దత్షయజ్డాన్ని భస్మం చేసినళ్లు మన (ప్రాచీన వ్యామోహాన్నంతా భస్టం వేశాడు ఈనాటి పరిస్థితులు గమనించక [పాచీన వ్యామో హపీడితులై కొందరు మనలను వైదిక యుగానికి తీసుకుపోవాలని (పయత్నిస్తు న్నారు.

(ప్రపంచ పరిణామవాద (పముఖుడై న డాక్టర్‌ జేవిడ్‌ స్టార్‌ జూర్జన్‌ యిలా అన్నారు *సాంఘిక పరిణామం ఇలా ఉంటుంది సంఘం ఎంతగొప్ప స్థితికి వచ్చినా, అది గొప్ప స్థితి కానట్లు, ఇంకా మారవలసినట్లు కనుపించాలి మహో న్నతమైన సంఘంయొక్క-గుణం ఎప్పూుడుమూగుతూ ఉండడం. నిశ్చలంగా ఉన్న సంఘం అంశ అభివృద్ధిని ఆటంక పరచట మన్నమాట. ”” పరిస్థితులు ఎంత తొందరగా వూరికే అంత తొందరగా మారాలి వార్పు ఒకనాటికి సంపూర్ణ, ౦గా పోతుందని, సంఘం నిశ్చిలంగా మారకుండా ఉంటుందని కలలు కనడం మానవుని విజ్ఞాన లోపం,

401 శరద్దర్శనం ఈసంగ'తే స్వామిరామతీర్థ ఇట్లా అంటాడు “కాబట్టి మన కరగ్ణ కాండను ఈనా టిపరిస్థితుంకు అన్వ యించుదాం, మనకోరికలు ఆనాటి వేద బువుల $ోరిక్‌ ల్లాంటివి కావు. పశుసంపద కావాలంశ1ు ఇంద యజ్ఞం "చెయ్యమని, సంతానం శావాలంకు (వజాపతి యజ్ఞం "చెయ్యమని, మనం కోరడంబేదు. ఈనాటి కోరికలు. వేరు, ఇప్పటి ముఖ్యమైన [(వశ్నలవి కావు. ఇప్పటి కర్ణకాండ ఈ స్వరూపం దాల్చింది “ముందుకు పోతూఉన్న ఈ పారి (ామిక కళాయుగంలో నీవు (బదుక తలచుళొంకే, అడుగ డుక్కుు రాజకీయ తృయవ్యాధిచేత చావకుండా ఉండదలచు కొంచే, విద్యుచ్చ_క్రీ అ నేమాతరిళశ్యుణ్ని వశంచేసుకో, అనవ్నిరి యనే వరుణుణ్ని కూనిస వేసుకో వ్యవసాయ కాస్త్రుమనే కు బేరుణ్తి సఖ్యం చేసుకో * ఈ జీవతలకు పరిచయం చేశ పురోహితుడు విజ్ఞానశాఖల్లో ఉపబేశించే విజానచా,న్త్రువే త ళో గ్‌ షా తాం లేక కభావేత్త.? స్వామి రామతీర్థ ? వాల్యూం ఓ, పుట 91. రామతీర్థస్వామి అన్నమాట అతరాల సత్యం, మన టుములు (తికాలజ్ఞులని, మనకొరకు అన్నీ అలోచించి, (వాసిపోయార నీ ఆ శాన్త్రానుగుణ్యంగా సంచరించటం తప్ప మనం అన్యధా ఆలోచించ రాదంటాగు మన (పాచీన వ్యామోహపరులు. (పపంచంలో నూరనిజే లేదు. సజీవమైన (పతిదీ మారుతూనే ఉంటుంది. నదులు, పర్వతాలు, చెట్లు చేమలు, అన్నీ మారుతూనే ఉన్నాయి. ఇక మానవుడా మారనిది

శర ద్ద రన్‌ 6 శీ0క్‌ శతాక్రాలకుండి సాంఘిక మానసిక ఆధ్యాతి క చాస్య భారముచే కుంగి కృళించిపోయిన భారతీయుని బంధ విముక్తి చేసే పయత్న౦ శేష పశ్నలో చేయబడినది, ఇందులోనై తికయుగ పుఅంతక్టగ త్తును శవపరీత్త (90905122) వేయడం జరిగినది. మన (వాచీనులు గుణగానం చేసిన (పాక్షన సంస్థల నన్నిటినీ కమల నిరొ ఫి మాటముగా ఖండించింది. [పాచీన భారతీయ సంస్కృతి కంశు మానవ సంస్కృతి మహత్తర మైనదని ఉద్ధాటించినది మానవ స్వాతంత్యం ఆమె జీవితలత్యం. భారత ేశములో నేటికాలపు ఆ పురుషుల వృాద యాలలో చెలకేశే సంశయాలను, సమస్యలను అనుపూర్త కంగా తక్కించుపే గాక, స్వీయాభి పాయాని కనుగుణ్యంగా, ఉదాహరణలు కూడా ఇచ్చి పత్యగ్ధివి నిశే ఏష్టణ్తి జేసిందిం శరత్‌ బాబు ఆదినుండి నవూనసిక చాస్యవిమోచనా నికి పుకుషరూపంలో విప్లవాన్ని శేకెత్తించాకు ఇందులో ఆ విప్లవ ఘోష. (క్తీకంరంతో, విపులధ్వనితో వినిపించాడు. ఇది నవలనుటకంయె ఒక నవీన సాంఘిక శాం. కథాదృష్టితో గాని, రసదృష్టితో గాని దూ శే, శ్రీశాంత, చరితహీన్‌, మొదలగునవి శేష పశ్న కంశే (తేస్టములు, అభ్యుదయ భావదృష్టితో భా స్తే శేష్మపశ్న వీటన్నిటి కంకే (శేస్టము ఇది ఒక నవ్యదృక్పథముతో (వాయబడిన నవల, ఈ దృష్టితా ఇది ఒక గొప్పనవల భారత నవలా సాహిత్యములోనే ఇది ఒక ఉత్తమోత్తమ నవల, శరత్‌ ఇతర రచనలకూ దీనికీ వమా సంబంధం అేదు. ఇది ఒళ

406 శరద్దర్శనం నూతన సృష్టి. శరత్సృష్టంతా ఒకటి, "కేవ పశ్న మరొకటి, మిగతా రచనలన్నీ రససృష్టి, ఇది భావసృష్టి

శరణ్‌ రచనలన్నీ అమర కళాకారుడగు జ్యారం వెంకటస్వామి నాయుడుగారి వాయులీనం వంటివి. శేష పశ్న ధనుష్టంకార ఘోష.

పాషతలు

ఇది నాయిక సధానమైన నవల. నాయిక కమల, (పతినాయకుడు అమ బాబు.

ఈ నవలలో విభిన్నప్నాతల మన_స్తత్యం (పస్ఫు టంగా గోచరిస్తుంది లంపటుడగు శివనాధుడు, (బవా బారి యగు వానేందుడు పూర్యాచారపరాయణుడగు అషయయుడు, విష్తవకారుడై న రాజేందసింహుడు, భావవీయుడైన అజి తుడు, నైస్టికురాళై న హిందూ విధవ నీలిమ, విప్లవకారిణి కమల, ఈ భిన్న స్వథావులనందరిని సమదృష్టితో ఆదరించు అమకాబు, ఇందులోని ప్మాతలు

కమల

కమల తండి అంవ్లోఇండియన్‌ . ఆయన చాలా సాధు ఫుంగనుకు. నడవడిలో, పాండిత్యంలో, నిజాయితీలో, అటు వంటినా రరుదు అఆయనవద్ద పందొమి ౪ చే పెరిగినది కమల. అమె తల్లి బెంగాలీ మ్రైందవస్తీ అందమైన బే కాని, సంస్కారం లేదు

కమలకు తండి గుణాలు తల్లి అందము సం కమింది నవి, విద్యారూపనులో అమె సాటిలేని మేటి. అమెలో

+రద్దర్శనర6 401? ఉ బేకావేశాలు లేవు కోపతాపాలు యే కోశానా లేవు ఎంతో వివేకం, వివేచనా, స్షిరచి త్తం కలది ఆమెను అకం లి థి చేసుకోవటం కష్టం. అమె _పధమభృ్నర్త అస్సాం క్రైస్తవుడు అయన మరణించిన తర్వాత శివనాధుని పరిణయ మాడింది. శివనాధుడు, శివానీ (కమల) పార్వతీ పరమేశ్యరుల వంటివారు గాశపోయినా ఈ లోకపు మనుష్యులవంటి వారు కాప. వారు సాధారణ జనదృక్పథానికీి భిన్నులు ఇతరులు వారిని అవమానిస్తారు, అనుమానిస్తారు కాని వారుమా తం లత్యం చెయ్యరు, సూటిగా ఆలోచిస్తారు. సూటిగా మాట్లాడ ళారు. సునిశితమైన బుద్ధిసంపన్ను లు, కమల ఆార్కిక బుద్ధి (వశంసార్హ మైనది ఆమెది విషస్ణ్లవాత క్‌ దృక్పథం, సునిశిత మైన పహోస్యథోరణి అమెలో కిలదు శవివనాధుడు ఆమెను ఏడిచిన తర్వాత, ఆమె అజి తుని చేపట్టినది శరత్‌ బాబు ఆ సౌశలలో నిస్వార్థ జీవాదీశ కమ లలో కూడా కన్పిస్తుంది. శివనాధుకు తనను విడిచి పెట్టినట్లు "తెలిసిన తర్వాతకూడా, అతడు జబ్బుపడీ ఆసహాయస్థితిలో ఉన్నప్పుడు అతనికి సర్వోపచారములు చేస్తుంది. అమె మాటలుచూచి యొంత ఆశ ర్య పడ తారో, అంత స్థంభించివో తారు. ఆమె మిషను కుట్టుకుని బతుకు తుంది పురుషులకు భోగవస్తువు కాగూడదని అమె పట్టుదల, “శ్రాని నాకు అన్నిటికంచు-ామన ఆదర్శాన్నే శాదు, మన మఠాన్ని, ధరాన్ని, చరిత్రను, నై తికసిస్టనే

4$ీ$ శరద్దర్శవలం తీసిపాలేసినప్పుడు కోపం వస్తుంది ఆమె శరీరంలో పరేశ ర కం నిండివుందని నాకు తెలుసు మనసులోకూడా పర ధర్మ (వభావం పుష్కు-లంగా వుంది. అయినా అమె మొహ మెదట నిలబడి సమాధానం చెప్పలేము అమె మాటా డుతూవుంకే-జీవిత్‌ తత్వాన్ని వెతికి పట్టుకున్న స్లు--ఒక దృఢదీ వి ఎవద్వలిస్తూ వ్రుంది విడ్యా వ్యాసంగంద్యారా కాదు, అనుభవపూర్వకంగా ఎ త త్వాన్ని కళ్ళెదుట (పత్యతంగా చూస్తున్న డా అనివిస్తున్న ది అన్నాడు వాళేం (దుడు. హనేర్యదుడు అన్నమాటలు అతశరాల సత్యము, అమహవాబు ఎంత స్థూలశరీకుడో, అంత విశాలహృద యుడు. ఆయనకు విద్యావతి, హాపవతి, యావనవైన కుమూ_ర్రె మనోరమ ఒక తే, అరోగ్యంకొరకు అగా వస్తాడు అ వృద్ధ విధురుడు.

అము బాబు బహు సర్షామవిష.. పదిమందితో నోవ్యి జరపటం అంశ1శు ఆయనకు అతిసర్షా.

“ప్పీరి శరీరం పాషపరహీతమైనది మనస్సు నిష్క-ల్టుషు మెనది సంచేహం ఇాయామ్మాతంగా కూడా వారిమోదడ పడదు భయపుమచ్చలు అంటవు మహోబేవునికి విషమైనా ఒక శు అమృతమైనా ఒకట, గొంతులోనే వుంటుంది. ఉదగంలోకి దిగదు. బేవతల సమూహం వచి నా? రాత సుల దండువచ్చి ముట్టడించినా వారు నిశ్చింతగా, నిర్మల చిత్తంతో వుందురు” అని అవినాశబాబు అన్నమాటలు అశథి రాల అయన యెడల యదార్థం,

(62 +రద్దర్శనం 409

ఇతరుల అర్థంను చేసుకొనగల విచమశణా_క్రి సమరస గుణము ఆయన సవాజ గుణాలు. ఆయన ఎంత నిశాల హృదయుకో అంత పహోస్యవియుడు నొప్పించ కుండా నవ్వించగలళ_క్రి ఆయనకు ఒక్క-నిశీ గలదు, ఆయన (వశాంత హోస్యం యా నవలకు మరొక గొప్పదనాన్ని గూర్చినది.

సాధారణ వివమయాల్లా* అందరు ఇాంతచి త్తముగల వారుగానే ఉంటారు. విషమ పరిస్థితులు వచ్చినప్పూడు ఉండటం కస్టం అటే యితరులకూ, గొవ్చవారికీగల తార తమ్యం. ఆము హవాబులో వున్న గొప్పతనంకూడా అభే,

అముబాబు తన ఏకైక పుతికను తానొకరికి ఇవి దలచుకొంళశు, తనతో మామెశా చెప్పకుండా శివనాధునితో వెళ్ళిపోతుంది అందుకుకూడా అయన ఆమె ఎడల కోపం చూపదు, ఆయనవంటి పరిణతగాంచిన పురుషుడు శరత్‌

మానవుని లోటుపాట్లలో మానవుని నేరాలయందు ధ్యాన ముంచేకన్న్క, అషుబాబు వృాదయం వాటిని మమిం చటంవైపుశే మొగ్గుతుంది.

ఒకమాటలో చెప్పవలసివుంళే మానవత్వం మూర్తీ భవంచిన మహానియుకు అషుబాబు

అవినాశబాబు ఎప్పుడూ కులానాగా వుంటే స్వభా వముగలవాడు కాలేజీలో (పొఫెసరు చదరంగం అన్నా, చర్చలన్నా ఆయనకు అధిక యిష్టం. అఆయసది నిశ్చింత జీవితం.

410 శఠద్దర్శవం

అతయటాబు చర్మితోపొధ్యాయుడు నిర్శొవా మాటి, నవీనాచారాలవై నా,వ్యక్తు లవైనా, దెబ్బకొట్టడము లోనే అతనికి ఆనందమున్నుది.

శివనాధుడు (పొఫెసరు వంగీత సాహిత్యాల్లో సాటి లీని మేట్‌ భార్యను వదలి మరొక భార్యను '“తెచ్చుకొను టలో అతెగువరి.

రాజేందుడు, ఇగరడొకవిప్ల వకారుడు. హోస్యకుశలుడు, అరని జీవితభా రాన్ని తగ్గించేది ఈ పహోస్యరస మొక్క-శే,

ఈ నవలలోని పాతలలో ఆవుహాబు, కమల వీ౭ద్దరు మనల నాకర్షిస్తారు వీరిద్దరిలో ఎకడా వ కోళానా సామ్యం "లేదు. శీవలం ఆతీ శయ పరిచయం లేకి పోవ మేకాదు, శిమై సంస్కా-రాలలో, రీతి రివాజుల్లో, గృహవ్యవస్థలో, సాంఘిక కట్టువాట్రలో, ఇద్దరికీ ఎంతో భేదమున్నది. యెక్కడా సామ్య మే లేదు ఒకరు దశ్నీణధృవము అయితే, మకొకరు ఉత్తిరధృవము అనగా మన చలం-దీవ్నీతులు వంటివారు. ఒకరు (సాచీన సంస్కారంలో పరిణత చెందినవారు, మరొ కరు అధునాతన సంస్కారంలో ఆరికేరినవారు ఈ యుభ యులు మానవో త్తములు. అందుచేతనే తీవ భేడాభి పాయా లున్నప్పటికిన్నీ- వాగు అంతరంగికంగా అంత మిత్రులు. ఇబీ ఉత్తమ సంస్కృతికి నిదర్శనము

శేష్యళ్నపై (వముఖుల అభిప్రాయాలు. శేషమ్మ పశ్నను గూర్చి 1981వ సంవత్సరములో జైలు నుండి శ్రీ యం. యన్‌ రాయ్‌ గారిలా (వాశిరి --

శరద్దర్శనం శ[1

ళీ బ్రనట్రోల్ర్‌ (ఫాన్స్‌, ఎమిలిజోలా, ఇబ్సెన్‌ ల్మ్గంథము

లతో శేమపశ్నను నిస్పం 'జేహముగా పోల్చ వచ్చును. అయినను యింతవరశీ విబేశీభావ లోనికి దీని అనువాదము జపగలేదు. ఇందులోని కధా సంవిధానమంతా ఒక యువతివై ఆధారపడి యున్నది. అమె ఒక ఆంగ్లో యిండి యను యువతి యుగ యుగాం తరములనుండి పరం పరగా వచ్చు, ఆచార విచారములను రీతి రివాజులను అమె యెట్లు ధిక్క-రించినదీ చూడగా, గాంధీ రవీం దుల ధర్మముల నంగీశరించిన నేటి నవ భారత యువ లోకమునకు పారములు నేర్పు నట్రివిగా నున్నవి వది యేమై నప్పటికి, (పాచ్య (పపంచములో కిమల వంటి వాతను సృృ్‌ంచిన శంచ్చుం దుకు పాశ్చాత్య ప్రపంచమునకు పరిచయుడైైన ట్లయితే తిరిగి ఒక భాంతీయుడు ఆెండవసారి నోబెల్‌ బహువమాన మందుటకు అవకాశము కణ్ఞీది నోబెళ్‌ బహుమాన మందు టకు రవీర్యదునకంకు శరచ్చందుడు తక్కువవాడు కాడని నా దృశవిళశ్వాసము. నేను గీ తాంజలికంశు శేమపశ్నకు వున్నతన్జ్దానమిస్తాను అయితే ఉత్తమ సాహి త్యాన్ని ని యించేనాశ క్తి సామ్య్యములు (_పశ్నించదగ్గ వే కావచ్చు కాని అది అభికుచులకు సంబంధించిన విషయము, నవభారత (వస్థానములో శేష ్పపశ్న ఒక మైలురాయి వంటిది వంగ సాహీతీ రంగంలో వెలువడుతున్న అభూత శృంగార మక శ్ర కవిత్యాల వెల్లువలను దూరంగా నెట్టి శేష్టసశ్న ఒక నూతన పంషఇాను సృష్టించింది. కమలవంటి అంగ్లో "హైందవకన్య ప్యాత, గోక్కిన శరత్‌ పొతలకు భిన్న మైనది, ఆత (్రసంభర్ష ణల

శీ 12 శరరద్దర్శ్గనం నెదుర్కొంటూ, వ్య _క్రీర్వపోరాటాలు జరుపుకుంటూ, పం సితుల నెదుర్కొ-౦టూ, వివిధ దృకో్కోో-ణాలతో చితించిన సేత్‌ ఈ సౌశలు తుదకు పరిస్థితులకు తల వొగ్షిపోతూశే వచ్చాయి. వెనుక ఫరల్‌ ఆ ప్యాతలన్నీ సాంఘిక దుర్నీతికి బలిమైపోయినట్లు సృష్టించబడిసట్లయి తే వా_స్తవికతకు శిఖర తుల్యమైన సాహిత్యం అవతరించీ వుంజేది. కాని ఆయన అభ్యుదయ మాారన్లాన పురోగమిస్తూ తుదకు కమలవంటి ప్యాతను అంక తిగుగువాటు ప్యాతగా కాక్క విష్ణవానిశే చిహ్నమైన థై ర్యవిలసిత అదర్శజ్యోతిని సృష్టించాడు. (వస్తుత దేశ కాలస్థితులనుఒట్టి ఇది తప్పనిసరి *” స్కుపసిద్ధ వంగసాహితీ విమర్శకులై న డాక్టరు సుబోధథ చేనుగారు శేష్మపళ్నునుగూర్చి, కమలప్మాతను గురించి చేసిన విమర్శ గణనీయము “కఇమఓ తన చతురసంభావణపమూ *'లమున రా జేందుని మినహా మిగతా అన్నిప్శాతలవైన, తన మం[తదండమును పయోగించి ముగ్ధులను గావించినది. డియెక్టీవు నవలలు, భూత్మపేత మహిమములుగల నవలలకు ఉపయోగించు తులాదండము, (వచారమూలముగల తర్క_బహుళ మైన నవ లకు పనికిరాదు చానికి భిన్నమైన తులాదండమిది. [పచార మూలమైన సాహితంములోని కధను, యు క్రిడార్యాను తర్క-ముద్యారాను దుయ్యంబట్టబా లము చడానియండు (వయో గింపబడిన యృుక్షితర్క-ములను దాని ఘటనా పచారము నుండి విడదీయగానే అదివిన్టీవమగును. పచార దృక్పధము గల సాహిత్యమును విమర్శించినా మనఖణ భోధపడే విషయ

శరద్దర్శనం క18 మిజే ఈ తరగతి సౌహిత్యమం దంఠతటను తర్క-మూ, భుటనా యివి రెండును అభిన్నములు, విడదీయ బడరానివి. ఒక వున్నత విశిష్ట ధావపరంపరలను, 'ఖుటనా సంఘర్ష ణల జ్యారా పరిణత చెందించటమే యిట్టి సాహిత్య మువు ద్లేశ్య మనుట సత్యము, ఈ దృకోోణముతో ఆలోచించినపుడు శేష (శశషలోనికథకొరతబడినదనిగాని, పాముఖ్యము లేనిదనిగాని ప్ప లేముగానిసాధారణంగా ఈతరగతిన పలానాటకములోని శథలకంశు ఇందులోనికథ ముఖ్యమైన టే ఇందులోని కమల సంభావమణలు [పధానమైనవే గావు, అడుళడుగునా నవనవో న్మేపణమై, పృాదయమును దూసుకొనిపోవు మహావక్తల మాటలవలె నున్నవి సామాన్యపాఠకులకిని నూతనమైన వే గాక తర్క-_'చాహుళ్యముతో తబ్బిబ్బు నొనర్చును. శరత్‌ ఇశాబు యితకనవల లన్నిటిలోనూ సనాతన హిందూసమాజ మువై దాడి సర్వసామాన్యమైన చే. కాని “బాపనవిల్ల*లో మాతను ఈ దండయాత్ర అత్యంత కూరముగాను, నిర యత *ను పరాకాష్ట నందినది. అయితే సనాతన హిందూ సమాజమువై శేమపశ్నలో జరిగిన దాడిమా తము మిగతా వాటికంయు ఛిన్నమైనది కధా కవెములోని ఘటనాపరం పవరలవలన గాకుండా కమల సంఫావణలు మ్మాతమే ఈ దండయా[ తలోని ఆయుధాలు కులీన రాహ్రణపిల్లను మంగలిపిల్లగా రుజువొనర్చి కులతత్వపు వికరాళ నగ్నరూప మును రుజువుచేసిన *కాపనవీల్లి నవలనుకూడా నేను అంత తక్కువ _కేణిలో చేశ్చుజాలను, అందు వర్షవ్యవస్తా సహితమైన సమస్త సనాతన హిందూసమాజను భూపతిత మై

శీ14 శరద్దర్శ్గనం మృత్యు వేదన సనుభవించుట మనకంత్లకు గట్టును. సనాత నము, సుందరము సురూసము గలదని మన మారాధించు సమా జము మోసకారుల కృతకస్వరూపముగా మనకన్ను లకు గోచరించుటలో సంబజేహము లేదు చాని నిరా ణి ములో అంగరాళములో శఈుద్ధభూన్యము. 'వేలసంవత్సరముల నుండి మనము ఈ మిథ్యాధరగ్దములనే సర్వస్వముగా అరాధిం చితిమి. కేవలము [పాణహీనమైన కంకాళమును, సింజిగ నూపురాలంకార సుందరిగా భావించి సంతసించితిమి. ఈ బండి'రమును మనము తెలుసుకున్న ప్పుడు వాపనపిల్ల మనకు సులభముగా అపగత మగును, కాని శేష్మపశ్న సంగతి వేరు. అది వ్రైయుక్తికమైన ఫావసంఘర్ష ణతో గూడిన అలోచన భార. అందుచేత జానిని అవగత మొనర్బుకొనుటకు మనమం _శమపడవలసి యున్నది. ఆలోచించవలసి యున్నది ఆర శ విమర్శ చేసుకొని అంతకు శ్రఖులము కావలసి యున్నది. ఇదియే యిందులోని విశేషము అప్పుడే మన మానవుల జయాసజయములను శారతమ్యాబుద్ధితో (గహించగలము. ఈ విషయములను నేను (గంథొతల్బుష్టతను చాటుటకు అలంవారికబుద్ధితో _వాయుట లేదు. ఏసామాన్య పారకుడై నమా అతడు అలోచించ గలవాడుకానీీ కాకపోనీ క₹ావన వీల్లను ఒకసారి చదివి (గహించగలడు.. కాని శేష పళ్న లోని విషయమును హృదయంగమ మొనర్చుకొనుటకు విధిగా ఆలోచించవలసిన అవసర మున్నది. ఇంకను విస్పష్ట ముగా చెప్పపలెనంకు పారకుడు పూర్తిగా స్వతం_త్యాలో చనాఫపరుడుగా నుండకతీరదు, ఇని (పతిపారకుడు స్వతం

శరద్ధర్శన శీ1ల్‌

(త్యాలోచన వేయలేదు, ఇంటే శేమపశళ్నయొక్క_ విఫలత వున్నది. కానీ చాపనవిల్ల కంయె జశేమ పశ్న ల్నోతె నస్వతం(త భావముగలది మోనపవీల్ల శీవలము, సనాతన మావా శ్రొవర్ష వృతమును కూకటి. వేళ్ళతో పెకళించి భూపతన మొనర్చినది శేష్మపశ్న యింతేగాదు, అది నేటివిశ్సత పపంచ వ్యావిత మైన వెట్టుబడిదారీసభ్యత వకమ్మాతకామ్యవస్తు వై, వారిచే “చిరస్థాయి” యనిపాగడబడుచున్న “పేను” వై దండెత్తి చానిని చీల్చి చెండాడినది ”

స్నుపసిద్ధ విమర్శకలగు శాంతి పియ ద్వి వేదిగాగు శరచ్చందుడు-శేమపశ్న్న అనే శీర్చికతో సామయికీలో శరచ్చుం దునుగూర్చి, "శేషపశ్నను గురించీ నిశితమైన దృష్టితో (వాసినదాని కిది అనువాదము

“శరత్‌ శ్రూబు శేష పశ్న నిన్నవ్రదయముననే పూర్తి వేసితిని. నా పరనాఫద్ధతి ఇాలా నుందము అెండు మాస ములకు ఒక ఫుస్తకముచదివినను గొప్పే. చదువువై అభిరుచి "లేకపోవటం శాదు దీనికి కారణం, పస్థిమల చాంచల్యమును, మంచిపు_ స్తకములుగాని, మంచి మితులుగాని, సమయము నకు లభించకుండుట. అయినను శేష్యపశ్న రెండు మూడు దినములలోనే చదివితిని ఇంత త్వరలో దీనిని పూర్తి చేయుటకు, దీని మనోహరత్వంకాదు ఇది ఒకసారీ చదివి మరొకనారి చదువుటకు బుద్ధివోని శువ్కుముగు నవల ఇది నవలనుటకంశు జీవితానికి సంబంధించిన గణితమంళశు శాగసంటుంది.

శరత్‌ ఇాబు మానవజీవితమందు పాండిత్యముగల ఆచార్యుడు అందుచే వారు యీది ఇచ్చినా చదవవలసి

416 శరద్దర్శ్గవం వుంటుంది. కనుక మనోరంజనానికి +ికపోయినా, జీవిత జోపషకములగు తత్యములను “తెలుసుకొనుటకు దానిస్‌ చదవ వలసి వచ్చింది.

కరత్‌ బాబు రచనలలో శుష్క-త్వమా వారి ఇతర రచనలన్నీ రంజింపచేసేవిగా ఉండగా "శేష్మపశ్న జటిలముగ ఉన్నది నిజమునకు యీ (గంధము శరత్‌ బాబు స్వీయ జీవిత విశేషఫు సాంఘిక ఏలునామా కనుకనే ఇది జాలా వాస్తవిక స్థితి, 142402 0 ₹86+అయినది. శేషమ్మ పశ్నకుపూర సము కవి వైష్ణవుడు (భావుక ఆదర్శవాదిి శైవుడం, (అతి వాస్త విక వాది) ఆ౦డును కూడా. కాని ఈ నవలలో ఆయన పూర్తిగ శైవుడు, పూర్వపు నవలల్లో అయన వాస్తవిక వాదము చిక్య- విడదీసి చూపబడినది కొని ఈ నవలలో పడిన చిక్కులు ఎంత కష్ట్రపడినను విడుటలేదు, విప్పినకొద్దీ చిక్కులు ఎక్కు.వగుచున్నవి దీని జటిలత సాహిత్య విద్యా ర్థలకేగాక; అధ్యాపకులకు కూడా దుర్ఫేద్యమే ఈ నవల రివీర్యదుని వార్‌. అభధ్యాంవ్‌ వలె నొప్ప కళాకారులే ఉప యుక్తము

కళాత్మక నిగూఢత

శరత్‌. పూర్వవు నవలలో చ్చ్నితణ (పధానము దీనిలో (వధానము విశ్లేమణ. చ్నితణ, విశ్తేషణ, నవలారచనకు "రెండు ఉపాదానములు--ఒక దానిద్వారా మనస్సు (వత్యత. మగును, రెండవదానిడ్వారా మంతవ్యము, చితణమునందు

(58) శరద్ధర్శ్గనం శ1 చరి తఅంతర్ముఖమగుకు, విశ్చేమణములో బహికు శ్రఖిమగను తన బహిరు శ్రఖీనీమలో ఈ నవల ముఖ్యముగ గోవ్వీసంపన్న మైనది.

దీని శథనశైలి ఛాయావాదమువలె భావాత ్రకయు, భావాత క యెనప్పటికి దీవి ఆధారము బౌద్ధికము ఇదివరకు శరత్‌ చర్మితను కళతో గూథపర్పెను. ఇందులో హృద యాన్ని బుద్ధితో మరుగుపర్చెను భగవ_త్తత్వమును సహజ ముగ చేయుటకు వైవ్లవులు ఎట్టి భావాత్మ! శైలిని అనుస రించిరో, అజే పద్ధతిని శరత్‌ సాంఘికతత్యములను సులభ మొనర్చుటకు ఫావాత్ధుక శైలిని అనుసరించెను, కాని ఈ నవల తన బౌద్ధిక స్తరం (1991) వై జటిలము కాలేదు, కాని అభివ్య క్లీలో (శల జటిలమైనది. సమస్య అయినది ఈ విధం?” కూడా చెప్పవచ్చును దీనిలోళశంత్‌ బాబు సూర్వపు నవలాశిల్నము లోవించినది దీనిలో ఆయన పూరంపు కళా కౌాశలములోని చ్యితణము, సంఘర్షణ, రసో జేకము, మొద లగు సాంశేతికములన్నీ ఉన్నవి పూర్వపువాటిలో ఆయన ఈ ుక్నిక్‌లో మర్శాన్ని దాచివుంచిను దీనిలో మర్మము లతోపాటు, హెక్నికును కూడా మరుగుపర చెను ముసుగువై ముసుగు వేసినట్లు పూర్వపువాటిలో మనోవై. క్షానిక సూష తి తను దాచెనా ఇస్పూడు కళాత్మక సూత కనుకూడా కనపడ కుండ చేసను కనుక ముఖ్యపా తస శివాని అంతకు తము, ఇంకా నిగూఢతను వ్య క్తముచేయవలసిన దానిని అన్య _క్రముగ నుంచియే వ్య క్తముచేయుట శరత్‌ చాబుయొక్క (పల్యేకత, అస్ఫుటతయే శరత్‌ చాబు ళళారహస్యము. కనుక పారకులు:

418 శరద్దర్శన్‌ ౦ కూడా తమకు బెలియకనే అంతర్ముఖులయ్యే వారు. ఈ విధముగా పారకులను చేరిన తర్వాతకూడా కళి (పధానమై కూడా గాణముగా వుంటుంది. శరత్‌ వంటి కళాకారుల కళ బాలురకు కిండర్‌ గాన్టైను వంటిది. కాల్మకమమున బాలుడు కిండర్‌ గాజ్డైనును మరచిపోయినప్పటికి దానివల్స తాను గ్రహించినది జీవిత పర్యంత ముండును. కాం ఈసారి కళా త శ్రకంగా మ్మాతమేగాక లాంటన్‌ లెక ఎర్పుకూడా నమ న్వ్యయపరచిరి. ఇన్ని విధములుగా ఆయన తెలుపుటకు (ప్రయ త్నించినా, వషయము అజ్ఞాతంగానే ఉండిపోయినది. పాఠ కులలో జిజ్ఞాసను శీకత్ర్తించుటలోనే శరత్‌ కళానై పుణ్య మున్నది ఆయన కళావేత్త పెక్కువిధాల తెలుప పయ త్పించినప్పటికి తెలుపవలసిన దానిసి వీపువలె అద్భృశ్యముగ నే విడిచెను. త్తీరూపాంతరము వాస్తవిక వాదములో శరత్‌ సాంఘీక విస్త వకారుడు, “జీవదాసు, సతీశ్‌ , శ్రీశాంత్‌. , ఇందనాధ్‌, సవ్యసాచి ఆయన విప్లవానికి పతినిధులు వారు గృహిణీజీవన కొన్న త్యోపాసకులు నేటీ్‌ మన సాంఘీక స్థితిలో .్శు విష్తవ కారిణులుగా గాక్క శాంతి పద్ధతులమిాదనే సాగిపోగలరు. సాంఘీక దురన్యాయ దురాజారములను గరళమువలె మింగి చానినే తమసాధనతో అమృతమయముగ జేసుకొనిరి, శరత్‌ ఇంతవరకు య్రీును ఈ సాధనలోవిడిచి, సాంఘీక అన్యాయ అవిచారములకు వ్యతి లేకముగ వురువ వ్యాతలచే తిరుగు

శళరద్దర్శనం శీ! 0 కాటు చేయించెను ఇందువల్ల ఊఈఆపగౌని, పురువులుగాని, ఉద్ధరింప బడ లేదు ఆ తన సాధనలోనే తవీంచుచుండెను, పురుషుడు విదోవహోగ్నిలో నే | మగ్గుచుండెను.

జీవితాంతమువరకు తన నవలల్లో శరత్‌. ఆం మహి మాన్వితగా _ సృష్టించెను క్రీ సంతాపమును అర్జ్రు తతో సము దమున బడబాగ్నివలె శాంతముగ నుంచగలదు, కాని పురుషుడు శాంతముగ నుండజూలడు అతడు లోలోపలనే రగిలి ఒకనాడు అగ్ని పర్యతమువలె (బెద్దలగును ఫుకువునిలో సహనము అేదు,. లంలో అపారమైన ఓర్పుగలదు:; ఆ సహిమ్హతకూడా భంగమైనప్పుడు సంఘముయొక్క_ అన్యాయ అవిచారములు హద్దుమోరినవని భావించవచ్చును ఈ సహి మ్ణుతకు (పతికూలముగ శరత్‌ బాబు తన వెనుకటి నవలల్లో తే తిరుగువాటు చేయించెను. చర్షితహీన్‌లోని కీర ణస్తయి, శ్ర శౌంతలోని అభయలద్యారా ళ్‌ సాంఘిక అన్యాయ ధిక్క-రణకు దోవాదమిచ్చెను కాని శరత్‌ ఆదర్శ ల్‌ వి దోహరహిత సాధనాసహిత శాంతమయ గృహి ణలు వారు మిరావలె మహోన్నతులు. ఈ గృహిణుల సాధనాసంప త్తివల్ల సాంఘిక పాపతాపములు నాశనము కా గలవని బహుశా శరత్‌ విశ్వాసము కావచ్చును. కనుకనే తన నవలల్లో వారినే భక్తి పూర్వకముగాఉంచి వారి వ్యక్తి ళ్వానికి సమాజములో విలువను కలిగించి, వారి జీవీత వ్రైతన్యంకోసం వైతన్యవంతులైన యువకులతో సమా జమువై తిరుగువాటు చేయించెను కాని శేష్టపశ్న వద్దకు సమిాపీంచువరకు శరణ్‌ కు సమాజనముపట్ల తనకున్న సాథ

థరరీ శర ద్దర్శ నం

నిశ్యాసములన్ని నశించెను ఇంతకాలముగ ఎడారి సరస్ఫుల వంటి శ్రీలజీవి తాన్ని సాంఘీకరంగంలోకి తీసుకొనివ చ్చెను, ఆయన తన దీర్ధానుభవముద్యారా సాంఘిక వై తన్యానికీ సూతన శక్తి యుక్తు లవసరమని భావించెను. అందుచేత పాతసనూజ వ్యవస్థలను నాశనము వేయుటకు శరత్‌ శేష (పశ్నలో ఒక భూకంపము సృష్టించవలసి వచ్చెను. ఆయ నలో వై వ్ల వసంస్కా రం "వెనుకకుపోయి. విపసవ్రయుతమెన శైవసంస్కారము ఆవిక్ళవించినది ఇంతవరకు పురుషప్మాత లతో క్రిరగువాటు చేయించుచున్న శరత్‌, శేష పశ్నలో 'యీలచేశనే తిరుగునాటు చేయించెను. శివుని విషపానము భూమిని అమృతమయమను చేయలేకపోయెను, అందుచేత "శేష పక్నలో ఆ స్వయముగా శివానీ రూపమున రావలసి వచ్చెను మీరా వెనుకకుపోయి. శంకరిముందుకు వచ్చెను. మహోన్నతమైన మీరా రంగమునుండి తొలగి మహోధృత మైన మహేశ్వరి తల ఎత్తెను రాజ్యలమ్మీ, కవుల లత, అన్నదాదీదీ సురవాలు విరాజ్‌బహు, సావ్మితీ ఏీప పూజామందిరములోనే ఉండిపోయిరి అభయం-కిర ణగ్తయిలు శేమ్మపశ్నలోని కమలగా రూపొంది సమాజ (పాంగణమునకు వచ్చిరి చర్మిత కీ+న్‌లోని కిరణనాయి, (శ్రీశాంతలోని అభయ, శేమషపశ్నలోని శివానీ ఈ ముగ్గురు వకప్శాతలే. శరత్‌ విభిన్నమానసికావస్థలను అనుసరించి అయా నవలల్లో అవతరించిరి. చరిితహీన్‌ లోని కీరణ్మయిని జయించిన సురవాల ేమపశ్నలో నీలిమమై శివానీ ఎదుట చిన్న బోవుటనుకూడా గాంచగలము, కమల (వతిభముందు నీలిను దివిటీముండు దీపమైనది. అభయ కిరణ్భయిలలో

శరద్దర్శనం 421 శేవల ఆస క్రిరూపముగానే ఉన్న తిరుగువాటు స్వభావము కమలలో సాధనా సమాలంకృతమైన అచంచల అత్భబల ముగా రూపాందెను. ఒక విధముగా శివానీ రూపమున ్క యొక్క ఇహపరసాధనంను " శరత్‌ ఇాగుగా సమన్వ యించెను

మానవతకు మూలము ఈ నవల శరజ్జవితపు పెద్ద తుది నిట్టూర్పు ఇన్ని దినములనుండి అఆయన్క యే సంసృృతీ సంతతిని (ఆర్య శీను) (పాణ(పదముగా ఎంచుకుంటూ జీవించి యుండెనో ష్మపశ్నలో వాటికి మృతవత్సములగు తల్లి నలె తిలాంజలి నిచ్చి, తానుకూడా, దివిశేగెను, ఈ నంస్కృృతీ, సంతతిని పోగొట్టుకొని ఆయన జీవించనూ లేడు - వాటితోపాటు, నేటి (వప౦చములో ముందుకు సాగసూ లేక పోయెను . నేడాయన, వెనుకటి నవలా సమాధివై మిగిలినది, ఉద్దీప్తదీప శిఖ-శినానీ (కమల) మామే, పార్వతి, సుర శాల, అన్నదాదీదీ, సావ్నితి, ఏరికొరకు శరత్‌ బాబు వికలు డయ్యెను. శాని శివానికొరకు ఆయన వైకల్యము నొంద లేదు. కారణమేమన అని సరళమైననూ అమాయకు రాలు కాదు. అమె నవచైతన్య మామెకు రమెకవచ మైనది. పార్వతినంటి కోమల తపస్సంపన్నలగు కన్యలు ఈ పృథధివికి సంబంధించని స్వర్షీయజీవులు అందుచేతనే ఆయన వారిని తనవెంట నొనిపోయెను. వారు అధ్యాత శ్రయుగపు సుకునూర కిరణములు, నేటి అదభాతిక యుగమున ఆత గ్‌

422 శరద్దర్శ్గవం వైలన్యముగల త్రీల ఆవశ్యకత గుర్తించి శివానీ రూప మును ఆయన మనకు విడచి వెళ్ళెను.

సామ్యవాద కంఖారావము దశదిశల మార్యోోగు చున్నప్పుడు శరత్‌ "శేష్మపశ్నను (వాసెను ఆయన నెనకటి నవలలు హిందూ సమాజపు యొల్లలను దాటలేదు అప్పటి వరకు ఆయన ఒక సంస్కల్భృతీవిశేషమునకు చెందిన సంప దాయ బద్ధుడగు వ్విప్తనవాది సామ్యవాదయుగమున ఆయన ఈ విశాల విశ్వమును సందర్శించినప్పుడు బేశకాల సంఘ సంస్కృతీ, సంవ్నీ ప్త పరిధులాయన యెదుట లు ప్తె పోయెను విశ్వమానవ సంఘముయొక్క_ సమ్మగ స్వరూప మాయన యెదుట (వళత్యశ్యుమయ్యెను. తతృలితముగా శరత్‌ సనాతన సంసృతి గంగా సాగరమున గలిసెను.

శేష పశ్నలోని శివాని ఆంన్లో హైందవసంతతి (పాక్సశ్చిమముల కలయిక ఆవు ఒక జూతికెౌానిి సంఘానికి గాని సంబంధించినదిగాదు సమిపభవిష్య త్తుకు సంబంధించిన విశ్వమానవి

శేమ్మ్యపశ్న చదివినప్పుడు రవివాబు గారమోహ నుడు మన స్మృతికి రాగలడు 1857? సం॥ సిపాయా విప్లవ కాలములో ఆపదలో చిక్కిన ఆంగగేయ కుటుంబము ఒ॥ 'జెంగాలీ కుటుంబమునారి గృురపుశాలలో రహస్యముగా చాగిరి. అద్బ్చుటనే గారమోవానుడు జని శం చెను. విప్లవ భీతులగు నాదంసతులు ఆ వాలునచ టనే విడచి ఒక రాతివేళ పారిఫోయిరి _

శరద్ధర్శ్గనం క!

ఆ బాలుడు బెంగాలీ కుటుంబమున పెరుగుటచే ఆ "బాలునికి హైందవ సంస్కారమే పట్టుపడెను. ఆ కాలుని కరడుగట్టిన హిందూ సనాత నత్వమునకు ఆ యింటివాశే విసి గిరి. ఆయింటివారు (గ్రైవ 'శసమాజకులు, కాని అఆ బాలుగొక సన్యాసివలన వైవ్ణవమతదీత్ష స్వీకరించెను. ఆతని ఛాంద నాభారములకు విసిగి ఒకనాడా దంపశతులతనికి అతని జన | రహస్యమును దెల్పిరి, తెలిసినదే తడవుగా అతని జ్షూన న్మేతము తెరువబడెను. ఇన్ని దినములనుండి హీందువుగా నున్న తాను యిష్పుడాంగ్లేయుకు కాగలడా + చేశ మత, జూశులు, అభ్యాసమాతములు, వీటి వెనుకనున్న పరమ సత్యము “మానవనతి ఒకళశు అన్న విషయము అతనికి హృద్దతమయ్యెను, వ నవీనజ్ఞానోదయమనున ధరాతలమువై గౌరమోహనుడు. పునర్జన్థ నొందెనో అచ్చటినుండియే ' శేషమ్మ పశ్నలోని శివానీ సంస్కారము అరంభమయ్యెను.

రవిబాబు అఆ_ప్త్రయుగపు మహో మాననవ్చుని సృష్టింపగా శరత్‌ _పా_ఫ్రయుగపు మహామానవిని సృష్టించెను. రవిబాబు తన కల్చనా కౌశలముతో గొారమోహనుని, మన యెదుట సామౌత్క-రింపజేసినట్లుగా శరత్‌ తన శివాసీని మనయెడుట భూపజాలకపోయెను. గనుకనే ఆమె చరిత మనకు జటిల సమస్య అయినది.

నిజమాలోచించిన కేప్మపశ్న ఒక నవల కాదు. నవలా పద్ధతిని (వాయబడిన ఒ॥ సాంఘీక శాస్త్రము.

వ అంతస్తుకువచ్చి గారమోహనుడు విశాల అధ్యా త్మిళ సత్యమును (గహించెకో, ఆ అంతస్తునే అందుకొని .

42 శరద్దర్శవ నివాసి విశాలసాంఘీక సళ్యమును సందర్శించెను, గార మోహనుడు అలౌకిక అధ్యాత శ్రపథ యాతికుడు వివాని లొెకిక సాధనాసంచేశ వాహాకురాలు. ఇదివరకు అధ్యాత్మ నాధనా నిమగ్నములయిన శరత్‌ ప్యాతలిష్పుడు థశీతిదము నుండి భూమికి వచ్చినవి వైన ఇప్పబడినట్టుగా శరత్‌ ఈ నవలను సామ్య వచాదయుగమున (వాగౌడు కాని సామవ్యూ వాదము యొక్క, అర్భిక శాజకీయ - రూపములను వదిలి నమాజమునందలి మంచి చెడ్డలను మ్మాతమే శీర నీరన్యాయముగా చర్చించిరి. దీనిని మనము ఆయన సాంఘీశ సమాజ శాస్ర్రుముగా చెప్ప వచ్చును టర్కీ-ముస్సిం సమాజము ఇాందసాచార శృంఖల ములనుండి విముక్తి గాం చెనుగాని హిందూసమాజ మింకను నవీనసమాజ _ స్వరూషమును ని శ్రంగ లేదు శరత్‌ శేషు హ్వులో ఆ అవశ్యకతిను ళు ర్తింప జేసినాడు “బంధనములకు స్వామిని" జీవిత నైతిక సూ తముకు నేటి సమాజవాదులిచ్చిన విలువలనే "శేష్మపశ్నులోని శివానీకూడా యిచ్చినది కాని అమెన్రీ శ్రీ కన జాగ్భతిలో పురుషుడు కాలేనట్టయి తే పరంపరగా వస్తున్న బంధనాల అత్మికమించ లేదు శాని సాంఘిక స్వాతయ్యత్యమును గూర్చిన ఒక గొప్పవాధ్యత అమెపై గలదు ఈ జొధ్యతే అ మికు బంధన, ఆ బంధ సయందుగూడా నేను 'బంధనములకు స్వామిని* అని ఆమె చెప్పగలదు. "శేషు

(44 శరద్దర్శనం 426 (పశ్నలోని శివాని స్వాతంత్య సాంఘీకాభి పాయములు కలి గినదై ననూ, బంధనములకు స్వామిని వంటిది ఆ మెస్వతంత్యురాలుకాని, స్వేచ్భాచారిణికాదు బాహ్య వాచాలళ్యముకనపడినా అమె గంభీరురాలు ఫుషుము జెప్పుడు బంధనాలనున్వీకరించడు అందుచేతనే శిశపోమణ బాధ్యత నాతడు తీవ నుంచాడు పురుషునిలోఅహంకారనున్న ది. తఊఆో మచుత్వము పురుమవుడు తన అహంకారమున వ్యస్ట్వీ వాది ఆ తన మమత్వమున సాంఘికవాది పుకుుముడు విడ దీయగలడుగాని కలపబేకు ఆ మమత్వములోని సంలీన త్వమే వ్యక్తుల సమస్థిరూప (సంఘ) మిచ్చెను ఊఊ సహ జముగా విష్తనము. (తిరుగువాటు) చేయదు చేసినట్టయితే నిర్ధాణభార ముకూడా తన భుజన్య-౦ంధములపవై బడునని అమెకు తెలియును అందుచేతనే ఆమె గాఢముగా ఆలో చించిగాని ఆ పని చేయదు. ఈ బంధితుకాలై కూడా సాధ నలో అచంచల పుకువుడు అధీకుడు పుకువుని సాధనా "వేశమునకు తే శారణము. సాధనా సమస్ధరాలై న తే విప్తవోన్యుఖి అయినట్లయితే విప్లవ మని వార్యము. సాంఘీక విస్తవదిశకు తన అభీష్ట శ్రీని (శివానీని ముందుకు తీసుకువచ్చిన శరత్‌ విళ్లవములోగూడా క్రీల చేతులలో జీవిత స్వచ్చందత స్థిరముగ నుండునసి సూచించెను స్త్రీల ఆధునిక పరిష్కారము ఇంగ్లీవులో సాంఘీకంగా “ఫార్వర్డ్‌ “ఎడ్వాన్సు" అనే శబ్బభావములు శేషమ్మ పశ్నలోని శివాన్‌కి చెల్ల వు, కేవలం ఫార్వర్షు” “ఎడ్వాన్ను” అని చెప్పవలసి వస్తే సామ్యవాద

శ26 శరద్దర్శనర

పరంగా ురోగమించిన సోవియట్‌ తేగా తక్కీన యూరపు, ఆమెరికా ప్రీ కూజా అది వక్తిస్వంది. ఈ “ఫార్వర్ష' “ఎడ్యాన్సు” అనే పదాల్ని సామ్యువాదం అనవలసీ వస్తే ఆ పదం అర్థరహితము, నించార్ట్యము అవుతుంది

యూరవు అమెరికాలలో జీవితము శేవలము అతుకులబాంత, వ్య క్రిలోని అహంకారము ఆత్గసంతృే ప్రతో పోటీపడు చున్నది సోవియట్‌ రష్యాలో రాజకీయ సమస్యాపరిప్కా- రానికి ఆ న్ధిక్‌ సమానత్వం వ విధంగా మూలమనిఫావించారో, అజే మూదిరిగా సాంఘిక సమానత్వమే సామాజిక పరిప్కా- రమునకు మూలమనిథావించారు ఈసూ, తాలతో నే అచ్చటి సుగమ థినిక చార్మిద్యః సాంఘీక భేదములు రూపుమాప బడినవి అనుభవించడ మెలా అనేదే అక్కడ సమన్వ ఆ సమస్యా పరిప్కా-రమే సమాధానము వారిదంతా వెజ్ళనిక దృష్టి. ఈ దృక్పథంలోని లోపనివారణకు సోవియట్‌ చేశము సామ్యువాదమనే ఒళ సూతనసులోచనాలను సృష్టించింది. ఈ విధంగా భాతికనే తములకు మరొక భాతికనే తద్వయము అమర్చెను జీవితంలో వారికి సహజ స్వాతం త్య కాంతులు అ(పాపష్యమైనవి ఇటు మనచేశంలో మహాతా గాంధీ జీవితా నికీ - సవాజ స్వాతేర్యత్య కాంతుల పొందుటకు- సత్యాన్వేషి. అయ్యాడు దృశ్యజగతిని పరికించడానికి కాంతినిచ్చే పవరు ఆయనలోనే గుప్తంగా వున్నది. శరత్‌ బాబు తన ఈ ఇతర నవలలో సహజస్వాతంత్య-వుద్దీపనలో సురకూల, పార్వతి, అన్నదాదీదీ, సావితీ - తమ జీవితాలను అహుతి చేశారు,

శరద్దర్శనం౦ం శీర? శాని అతని అన్ని ననలలలోనూ-సహాజ స్వాతం త్యవాంఛ లకు విరుద్ధముగా సంఘంలో వర్శడిన-అవ_స్తలకు చేవదాసు, సతీశ్‌, అభయ కిరణ శ్రయులే చారితిక చిహ్నాలు. కాని శేష్మపశ్న వీటికి భిన్నమైనది వారు సహజంగా చెడ్డవారు కాదు, కాని సాంఘిక దృష్టిలో చెడ్డవారు సంఘం మంచి అనుకున్నవాటికి చెడ్డవారికికూడా చారి ఎందుకు చూపదు! అసలు సంఘంలో మంచే అంతలో వున్నది అది గోపూజ చేస్తూ, మానవ వధ చేస్తుంది. సంఘం పార్వతిని గార విస్తుంది, బేశదాసుని ఉచేశ్నీస్తుంది పార్వతిని గౌరవించడం కూడా అమె జీవితం భగ్నం చేసుకున్నందుశే. శరత్‌ రన పూర్వపు నవలలో ఏ సమాజిక (శర్ధా ధర్శాలవై స్థాముఖ్యమిచా జో శేష పశ్న లోకూడా, అశన్దా జార్చల్యాలశే (పాముఖ్యత ఇచ్చాడు అందువల్ల నేఆ శే (వశ్న సాంఘి కా రస్తునా రాలలా "జీవదాసులా చితాభస [ మయింది.కాని శరత్‌ తన ఈ శేష పశ్నలో అ సాంఘిక అత్యాచారాలశే చితి పేర్చాడు ఇంతవరకూ అదర్శాల సమ తన అపధానమయిన "శేమపశ్న, శేష పశ్నలో (వధాన శీర్ణికగా అవతరించింది. నవ్యసమాజిక విజ్ఞానరూపంలో శరత్‌ నీటి బౌద్ధిక సామ్యవాజాన్ని ముందుకు తీసుకొనిపోయాడుం కాని శివానీ జన్ధుస్థానం సోవియట్‌ రష్యా కానేకాదు వజేశం లో అన్నదాదీదీ, సురకాల, సావి తీ జన్మించారో అబే బేశం లో శివానీ కూడా జని '్రంచింది అందుచేతనే శివానీ స్వాతం (ల్యేచ లో _ అత్మసంయమంలోని గాంభీక్యం సంలీనమై వుంది అందువల్ల నే విందులో భోగలాలస త్వానికి అవిడ

428 శరద్దర్శనం (పౌభాన్యత ఇన్వ లేదు సాధారణ భోజనంనుంచే ఆవిడ స్వాతంత్య రసాస్వాదన చేస్తుంది. స్వయంకృృషి.నే అవిడ జీపతాధారంగా చేసుకొన్నది అంత మ్మాతాన ఇచే ఆమె సంపూర్మ లత్యుంశాదు తన వకాకీ జీవితంలో తపస్వినుం ఈ ఆదర్శమే ఆవిడకు అపద్ధర్శమయింది అర్థిక విషమస్థి ములలో సామ్యవాద జి క_ర్తవ్యానికి నివాసి ఒక (పతిబింబం. వివానీ సోవియట్‌ భూమిని జలించినట్లయిన, ఆవిడ కేవలం భౌతిక సామ్యవా"దిగా మ్మూతమేకాక, మానవాత చె. తన్య తకు జాగృతీజ్యోతిగా ఉపకరించేది

అందువల్ల శివానీ సోవియట్‌ ఆ కాకపోవటం చ్యూరమేకాక అ సమాణానికే ఆదర్శవంతురాలు. సాంఘిక వాదానికి కూడా అదర్శపాయమైన శివానీని దిజ్నాతనుగా చ్మితించెను అవిడ సోవియట్‌ నక్రీయే కానప్పుడు అమెరికా, యూరపు ఆ అంతకంశు శాదు.

ఈ నవలలోని మనోరమి నిలిమ యూరప్‌ అమెోకా వమాజంలోని *శ్‌డ?గగ066 ఎడ్వాన్చుడు ఊలవంటివారు, శివానీ పాాతముందు. వీరుకూడా వెల వెల వొళారు. శేమ (పశ్న నవలా రచననాటికి భారతీమ పౌరాణిక యగనీః సోవియట్‌ త్రీన్‌? అమెరికా యూరపు మహిళ లుగాని శరత్‌ కు ఆదర స్ఞవంతముకా లేదు వినూత్న సనూాజాన వీ భారతీయ వనితను తాను చూడదలచాడో, అట్టి .్కేే తాను చితించాడు. అధునిక ఆశని ఏ రూపాన ఆయన మూడ సంశల్పించాడో, ఆ రూపాననే శివానీనిసృష్టించాడు. ఇంతవరకూ శరత్‌ పౌరాణిక యుగమునందలి గృవహాదేవత

_౨ళశరద్దర్శనిం 490 లను సృన్టించెను. కాని ేమ్యపశ్నలో ఆయన అధునిక సమాజంలోని క్రీ అధునాతన మనోవాంఛలను వ్య కక్రీక రించాడు పూర్వపు గక్రీలు బేవతామూర్తులు కాని శేష 1పశ్నలోని శివాని శేవలం మహో మానవి శరత్‌ తాను భావించిన ఆధునిక శని శివానీ రూషమున చ్నితించాడు .ం పురువభేచాలు లేని ధరాతల _తినిధి శివాసి తన ఇంట ఓ రాతి బసచెయ్యటానికి తిరస్కరించిన అజిత్‌ తో శివానీ అంటుంది. *వకాంత గృహంలో ఆతీ శ్రయులు కాని ూ పురువుల సంబంధం మాతమే మికు తెలిసిన విషయం మి ముందు శ్రీ ఎప్పటికీ (్రీయే. ఇందుగూర్చి యింతకు మించిన ఊహలు యింతవరకూ మిీదాకా రానేలేదు”

వేశేచోట శివానీ అంటుంది *శేీవలం పురుషుల భోగవస్తువే అయిన స్తీ జూతిలోనిదానిని కాను” అని

ఇటువంటి నవవై తన్యముతో కూడిన వ్య క్రిర్వము మన సమాజంలో యింతవరకూ జూగృతముకా లేదు సనా తన సమాజంలోని గృహిణులు, నేటిసమాజంలోని విద్యా వంతులైన ఊంకాడా భోగివస్తువులుగానే ఉన్నారు. ఇందువల్లనే శరత్‌ నూతనక్రీని సృజించవలసి వచ్చింది. ఇది శీవలం ఆ_ప్తవాళ్య (చేరణవల్ల కాక, సహజమైన ఆంత రిక (శేరణవల్ల నడిచింది. ఈ అంతరిక _పేరణకు ఆయన సామాన్య మానవజ్ఞానం అన్నాడు వదో కృతిమ నైతిక విలువలమిద అధారపడనందున ఇట్టి వ్య_క్రిత్వము స్పష్టము గానే తెలియుదూ అత ్రనంచన పరనంచన చేయదు ఇందు చల్లనే శివాని తనపట్ల సమాజంపట్ల విశ్చలురాలు,

480 శరద్దర్శనం సహజస్వభావము ఎవరినీ మోసగించదు అనేసంగతి ఒకటి చాలు, అమె వ్య క్రీ త్వాన్ని స్పష్టీకరించటానికి, ఇందువల్ల నే శివానీ వ్య _క్రీత్వోములో అచంచల అతన్ని గవహము, నిరా డంబర సదాబారము, అతయమైన శమాగుణము కలవు. శివానీ శరత్‌ హ_స్తలాఘవమేగాని సహజసిద్ధగాదు అందు వల్ల నే శివానీ సంభావణంతా కలలలోని క్లలవరింతలుగా ఉన్నవి శివానీ పూర్వపు నవలల్లోవలె సామాజిక్‌ (పాణిగా గాక, శేవలం శరణ్‌ మానసపుతిక. కాబక్షు సహజత్వం ఆమె జీవితంలో విధానంలో వుట్టిపణుతున్న ప్పటికీ, అమె జీవితం మనకు జటిల సమస్యయమొనది. శరత్‌ ఊహాపథములో ఆధునిక ్శ్క నమూనా నమూనాగానే నిలిచిపోయిందిగాని సహజమైన ప్యాతకాలేళ పోయింది. ఇంతమూ తమున శివానీప్యాత నిరుపయోగమని భావించరాదు. తన స్వ్నం నిజమై తనుభావించిన అధునా తన సమాజం అవతరించిననాడు శివాసీవంటి ప్యాత అనాటి కళాకారులకు సహజసిద్ధమైన పాత కాగలదు. ఆమహాబు, శివాని, అజిత్‌ , "శీమ్మపశ్నలోని (ప్రధాన

పొషతలు జాజ్వల్యమానుడగు రాజేరదుదుకూడా శీన్క్ళాన తగినవాడు. సహవాసియేగాని సహచరుడుగాడు, అందుకనే శివాని తదనుగుణమైన అనురాగమునే అతనిపట్ల భూపెను, దీనిలో వయోవృద్ధుడగు అఆమభబాబు శరత్‌ మయొక్క-. పతిఛాయ అషుబాబు రూపమున శరత్‌ బాబు శివానీ శక్తిముందు అశ క్తుడాయెను శివాని శరత్‌ పూర్వ సిద్ధాంతము లన్నిటిని పటాపంచఛలుచేసి నవనిరాగ్టణమునకు

శరద్దర్శ వం 481 జాటలు వేసినది. శరత్‌ కాబు (ఆషు బాబు) శివానీ వాదిము లకు చకితుడై నప్పటికి అమె సిద్దా"౦ంతములను స్వీకరించ లేకుండా వుండలేకపోయెను. తన నంటి పెట్టుకొన్నట్టి పాత సిద్దాంతములకు అఆఖాతము తగులుతున్నప్పటికి ఈ నవ్య సంతతిని ఆజేమించి అశీర్వదిం చెను.

ననాతన భాంధనవాదులలో అమహాబు-_ పరిమిత వికాసవాది శివాం (ప్రగతి జగతికి అంతరాత్ధు అమహబౌాబు సాంఘికశిష్ట. వికాసవాది. శివాని విశిష్ట అభ్యుదయవాదిని. అస్వస్థుడు, వికలాంగుడై న అముచాబువంటిబే అతడు కోరిన సమాజం ఈ అస్వస్థ వికలాంగ మైన సమాజమును గూర్చి విచారించుచున్న ప్పటికి శివానీకి సానుభూతి లేకవో లేదు. ఆమె (పకృతివలె నిర్గమ క భ్యాణమూ_ర్తిని జీవితములోని సుఖ దుఃఖ అఛచారవిచార సరయమనియమ అత్మ పరమాత్మ నరనారీ "పెండ్లి పేరంటనుల యెడల మధ్యయుగ పు సాంఘిక మూలసిద్ధాంతాల నన్నిటింి అమె తుత్తునియలు చేసినది. తన భావనలోని సామాజిక సంబంధములు ఆలభ్య మైనందున అమె యావనములోనే బాలయూగినై, విర_క్రితోగాక ఆస _$ితో జీవిత పరిశోధనాన్వేషణన్రై బయలుదేరెను శివాని అభ్యుదయ వాదుల శీ ఘగమన (పేశేపిణి కాని ఆమె సామ్య వాద (అర్థిక) రాజనీతిజ్ఞరాలు కాదు, నై తిశవాదిని అందు చేతనే అమె _పేరణ అంతర్ముఖమైనది.

శివానీలో వర్షవైతన్యముకాని, శ్రీ పుకుషు సంఘ ర్హణకాని లేవు. శీవలము అత్శవై తన్యము, జూగృతిమా్యాతమే కలవు శివానిలో చైతన్యము క_ర్శ్భృత్వమైనది. వ్య_క్రీక_ర్హ

శకి శరద్దర్శ్గనం - సమాజం కరగ్ణ, మనోవృ్తి ఆంతరంగికమైనది. జ్మీస్థించిన మానసిక (పవృ త్తులమోాద ఆమెదృష్టిని సారించినది. ఆమె వ్య క్రిత్వ వ_కృృత్వాలు నూతన సామాజిక మానసిక న నిరా శ్రొమునశే, విమాన మవతరణకు వీమానా శయం అవ సరమైనట్లు, సామ్య వాదవతరణకొరకు ఒక మానసిక మేత _ మును నిర్మించినది శేష్మపశ్న. ఉదయించే సమాదపు ఊహా చ్మ్‌తణ. అథునాతన యుగపు అంతరంగము.

(పాకృళ్చిమములు .

ఈ నవలలోని సంభాషమణవల్ల “కేస పశ్ని "శేష పశ్న గానే ఉండిపోయినది. అది సంశేశమైనదిగానే ఉండిపోయి నది. సమాజ వికాసమునకు అనుసరించు అనేక పద్ధతులలో వీది సరైనది అన్న (పశ్న మిగిలిపోతూనే ఉన్నది. శివానీ ద్‌ ప్సీలో లోకికళ్యాణ కరములుగాని పద్ధతులు ఆత ్రవంచన పరవంచన. నవీన జీవిత స్వరూపము శివానిలో మూ ర్తీభ వించినది. అమె వ్యక్తిత్వమే ఈ నవలలోని అభిపాయపరం పరకు మూలాధారము. అమె వ్య _క్రీత్వము _అన్యప్మాతలను మరుగుపరచుచున్నది. శివాని చాహ్యమున భారత శ్రీ, భావ నలో పాశ్చాత్య శ్రీః ఒకటి దృశ్యము," మరొకటి అదృ శ్యము. ఇది ఆమెను అపార్థను చేసుకొనుటకు అవకాశ మిచ్చుచున్నది.

ఈ నవలలో వాక్యములద్వారా ఆమె వ్య _క్రీత్యము వై వీధముగానిరూవీంపబడినది. శివాని అకృతిలోమాశృస్వరూ వీణి ((పాచ్య), (పకృతిలో వీతృస్వరూపిణి (సాళశ్చాత్య) ఆమె స్వరూపములో సౌన్యుత స్వభావములోళ క్తి. అమె శ్తిశీల

(5%) శళరద్దర్శనం 4038 సమన్వయ సంపన్నురాలు ఆమె సౌందర్యము అబలాసౌంద ర్యముకాదు, శుభదా సౌందర్యము,

"శేమ్మపశ్నలోని శరత్‌ కు, రవీందునకు గల భేద యమేమిటంశ1ు పారలౌకికాన్ని శరల్‌ ఇవహలోకము సోసము అని వార్యంగా అంగీకరించాడు. కాని రవీర్యదుడు ఐహికాన్ని పారలౌకిక పరమార్థంగా స్వీకరించాడు. శినానీ ఆకృతి (సాచ్యము. (పకృతి పాశ్చాత్యము కాని రవీందుడు బ-వ్యూంగా పాశ్చాత్యుడు, భావనలో భారతీయుడు.

శరత్‌ సామ్య వాదంకోసం శేష పశ్నలో సంపూర్ష్మ మైన తిరుగుబాటు చేయలేదు ఇది ఆయన సంస్కార బల పీ-నత. శేమ్మపళ్నలో కూడా వెనుకటి నవలల్లోని సాంఘిక సంస్యా_ర ఛాయలున్నవి తతృలితముగా శివానీలో కూడా అ సంస్కార బలహీనతఉన్నది ఒకవైపున నిరాహార (వతం, మరియెకవై పున ధనవంతుడై న అజితునితో నూతనదాంపత్య మిందుకుడాహరణలు శరల్‌ జలహీనత జీవిత సాధనలోనే గాని జీవితసాధ్యములో కాదు. అయన అభీష్ట పాలలోని సాధనా లోపములను ఎప్పుడును గమనించ లేదు.

పథేక్‌చాబీ మినహా శరత్‌ సాంఘిక సమస్యలన్నిటిని సాంఘీక దృక్పథముతోనే చూచాడుగాని రాజకీయ దృక్ప థముతో కాదు ఆయన సమస్యలను ఉన్నవి వున్నట్టుగానే తీసుకొ నీవాడు పథేర్‌ డాబీలో అయన రాజకీయ దృక్పథము కనపడుతుంది. శేష పశ్న రచనాకాలానికి సమస్యలను సామ్యవాద రాజకీయ దృకృథమునుంచి చూడటం అనివా ర్యమని భావించా డనివిస్తుంది సామ్యువాద యుగానికి

శీరి4 శరద్దర్శ నం వివానీని [పయోగాత కంగా శగల్‌ సృష్టించాడు. అదినుంచి ఆయన సాంఘిశంగా వేరు వేరు (పయోగాలు చేస్తూ వచ్చే వాడు, అయన తన పూ ర్వ (దయోగములన్ని బిన్‌ మత దృక్పథంతో చేస్తూ నచ్చాడు "శేషపశ్నలో (పయో గాన్ని వైజ్ఞానిక దృక్పథముతో చేశాడు.

లోకాంతరము

శరత్‌ తన విిపదాసు నవలలో తిరిగి తేన పూర్త స్థితికి పోయినట్టు వింటున్నాము ఇచే నిజమ య్యేటట్లయి 'శేషపశ్న _వాసికూడా ఆయన తన పాత పద్ధతు లలో ఉన్నట్లు థభావించవచ్చును. జీవిత సంఘర్ష అల్లో విసిగి విడిచిన వేడి నిట్టూర్చు మ్మాతమే ఈ శేస్మపశ్న రవీంద- శరచ్చం[ద హృదయములు వాళాణికములే. భేదమల్లా ఒకరు కవ్రులు-మరొకరు కథకులు. వారుభయులు సాహిత్య పాసకులేగాని సంఘ సంస్కర్తలు గారు.

రవీందుడు జీవమిచ్చిన హైందవాత్శకు శరత్‌ శరీరమిచ్చెను రవీందువి _పచ్చ్భన్నతను శరత్‌ (పస్ఫుటీ౯ రించెను. ఆధునిక యుగమునకు ఇద్దరూ పవాసులేీ స్వతం్యత సమరఛాయలు కన్పిస్తుండగానే రవీందుడు శాంతిని శేత నానికి వళ్ళు సామ్య వాదసంఘుర్ష ణ రాకపూర్వమే శరత్‌ దివికర్శాను.

(సేమయొక్క నీరవ అభివ్యకి

లు

లోకాన్ని గురించి శివాని వెలిబుచ్చిన అభిపా యాలు ఆవిడ నిత్యజీవితములో కనిపించనందున అ ప్యాత మనకు జటిలసమస్య అయిసది. దీనిలో నవలాగుణములన్న్నీ

శరద్దర్శనం శ3క5 లోవించినప్పటికి దాని [పధానగుణమైన పాతోత్సుకత వమా తమున్నది. శివనాధునితో శివానీకి ఎడచాటు ఎలా కలిగినదో, కొద్ది పరిచయముతోనే అజితునతో స్నేహ మెట్లా చర్చుడినదో మనకు దురూవహ్యుము. ముందు వచించినట్లుగా చెప్పవలసిన విషయాన్ని విపులముగా చెప్పికూడా, యింకా స్పస్టీకరించవలసిన యావళ్యకతను తనదగ్గర వుంచుకొనుకే శరత్‌ నవలా శిల్పము శీవలను జిజ్ఞాసను లేక త్తించుకు దీని పరమావధి అఖండ (వతిభావి శేషముచే (వజలకు జటిల మైన శివాని, హృదయమాభుర్యముచేత అమాయకుడగు అజిశునకు వశంవదాయెను, సాంఘిక సిద్ధాంతమును చెప్పిన శివాని అజికుని న్వీక రించుటడ్యారా (శేమసిద్ధాంతాన్ని చెప్పకుండానే చెప్పినది, శరత్‌ నవల లన్నిటా (వేమసిద్ధాంతం అస్ఫుటముగానే ఉంటుంది దత్త అనే నవలలో ఉమకు ఎక్కువ సంభధా మణా పరిచయము లావశ్యకత లేదని శరత్‌ సూచించెను. (వేమ సహవాసమువల్లగాక వ్యృాదయానుభూతివల్ల నే కలుగు తుందని శంత్‌ విశ్వాసము శృంగారకవులు (కేమ (పసంగ ములద్యారా ేకెత్తించే_పణయవిలాసం, శంత్‌ రచనల్లో గాంచము ఇతరుల నవలల్లో గానవచ్చే (వణయో బేకానిష శరత్‌ చాలా సాధారణముగా చూస్తాడు. కాని నిజానికి అదొక అసాధారణ వివమయము, చెప్పకుండానే చానిని సహృదయ సంవేన్యము చేస్తాడు. శృంగారకవులు, రొమాంటిక్‌ నవలాశారులు, వా స్త విశ వాదులనలె | ఉమ శారీరకమైనదని శరత్‌ భావించ

40కి శర ద్ద ర్గనం౦

నట్లతని పు_స్తకములద్యారా మనము "తెలుసుకొనవచ్చును. (ప్రాణులు ఊపుగువు లగుటవల్ల నే కాకుండా, వీ వైతన్యకే_ వల వారు మానవులయ్యారో, ఆ వై తన్యమునుండియే (చేమ సొనుభూతులు జనించుట సహజము వీ సానుభూతి యావత్తు సంఘాన్ని బంధించియుంచిందో, అజే ఉ పురుషుల మధ్య బలపడి _ేమగా మారుతున్నది. అల్టి (పేమనే [పచ సన్నంగా వుంచి శరత్‌ తన నవల లన్నిటిని పూ_ర్రిచేశాడు.

(పస్ఫుట మవుచున్న యీ సానుభూతి, (కేమను ఆంధము వేయకవోవుటయేగాక _పతిప్నాతను వి వేకవంతముగా నుంచగలదు శివనాధుడు సహజ పేమ వీయుడుగాడు, శృంగార

వీయుడు అందుచేత అతనికీ కమల అనుర_కితో నిమిత్తము లేదు అందువల్ల [(పేమ్య్శాపణయము 'జుమిోలెలియని అజి తుని న్వీకలించి శివానీ తన క్రీ సవహాజమైన అనురాగము సార్ధక పరచుకొన్నది.

(పేమ జటిలముగాదు, సరళమైనది యెక్కడ సారళ్య ముండునో అచ్చట (పేమయు. ఉండును కరినత్య మున్న చోట (పేమవుండదు కామమే మారురూపంతో మాట్లాడు తుంది శివనాధుడు వేశ్యాలోలుకు కానప్పటికి శృంగార [వీయుడు ేవాడాసు వేశ్యాలోలు డైనప్పటికి ఉమో నాది. బేవదాసులో వృాదయ సౌకుమార్య మున్నది సాంఘిక దౌష్ట్య్రము రెండు సరళ వృదయాలను భగ్న పరచ గలదు కాని భగ్న పడికూడా చేవచాసు, పార్వతులు-శివానీ, శివనాధు లెంతదూర మైరో అంతసన్ని హితులుగా నుండిరి ఇటే జీవిశసావిరాస్యతలోని సుదూరత,సుదూరతలోనిసామిప్యత,

రరుణరసము

“అనుకంపము స్వగ్లీయ లేదము. మధురమగు కరుణ లేక

దయ ఘనతయొక్క_. చివ్నాము ఎసషేక్సి ఎయర్‌.

మన ఆలంకారికులు రసములు తొమ్మిిదన్నారు శవ్పీఠ్ర శృంగార యో శేకః (వధానం య తవరగ్ష ఫ్‌ అని మవో కావ్య నాటకాదుల లశత్సణములుగా నిర్వచించారు రే శృంగారములలో వదో ఒకటి కావ్యనాటకాదులలో వథధా నంగా వర్శించాలని వీరు నిర్ణయించారు.

భోజుడు శృంగార మొకకటే రసమన్న్నాడు.

భరతుడు శాంత మొకశు రసమన్న్నాడు.

ఈ ఆలంకారికులను ఇపవురను అతి కమించి “వకోరసః కరుణయేవి అన్నది ఈ విశాల సాహిత్య (పపంచములో భవభూతి ఒక్క-జే. ఆయనమాట అక్షరాలా నత్యము. ఇందుకు పెక్కు. సాదృశ్యములను చూవించవచ్చును. విర వాము లేకుండా (పదర్శించే శృంగారము హృద్యమము కాజాలదని అభినవ గుపుడు అన్నాడు

ఈ వి(పలంభమున సాజశతభావముతో కరుణరసము అంతణ్భాత మగుచున్నది.

విపలంభమున మాధుర్య మెక్కుడుగా గలదని, అనంద వర్ధనుడు అన్నాడు.

మన భారతీయులేగాక ఆంగ్ల కవికేఖరులు కూడ కరుణరసాన్ని అధికంగా (పశంసించారు.

శకి8 శరద్ద ర్గనం౦

“౦౪? 8౪6ఈ68€ 50298 896 ఓ1056 €120 $01101 8రేరే69! బంజం[ఓ లారకక!

“గరం 5ఠం?6% 80906 0 ళయంళకి 18 ౨06 07 46 80220ఇ*; 678 18 ఏం షజంంళ? 12 డాం సాతి మి 0కే,

“నవ్వించేది (పతిదీ వోస్యమే కాని వుత్తమ వోస్య ములో నవ్వుతో బాటు ఒక కన్నీటి బొట్టుకూడా రాలుకుంది అన్నాడు బెర్నార్డ్‌ మో.

జగత్తు కరుణలో పుట్టి వెరిగి తుదకు కరుణలో లీన నుగుతుంది

భగవంతుడు కరుణామయుడు జగము కరుణామ యము కవికూడ జగములోనివాజే కవికి కరుణకు అనాది సంబంధముంది. ఆదికవి వాలీ శీ శోక్రమే శ్లోకమైనది.

“మానవాత్మ ఆ్మకందనమే కవిత్వమాన్న్నాడు ఒక వీమర. కుడు

భవభూతి అన్నట్లు రసములన్నీ కరుణలో జన్ఫించు చున్న వేమో వది ఎట్లయినను కరుణాతుక మైన కావ్యము పాఠకులను అకర్షించుట అనుభవై క'చేద్యము.

కవికీ కరుణళశేకాదు, మానవునకు కరుణకు కూడా అవినాభావ సంబంధం వుంది.

శరత్‌ బాబు రచనలన్నీ కరుణరసభరితములే.

మానవాత శ్రను కరుణార్ష్రత ఒక్కకు ఉద్ధరించగలదనే అయన ఆశయము ఆశాజ్యోతిలాగ అన్నిటా మెరు స్తుంది?

దీనివల్ల నే జీవిత పరమార్ధం అవగతం కాగలదన్న అభిపాయముకూడ ఆయన రచనల్లో కనిపిస్తుంది.

శరద్ధర్శనం శవ్ర$

మానవులు ఒకరి నొకరిని అంతళాంత రాల్లో కంటూ అవగాహన _ చేసుకొనే ఆప్యాయత, (మ వెంపొందితే లోకాసికి కావలసిన బేమిటి!

సానుభూతి-అక్ష్రత-కరుణ మొదలగప ఉదాత్త దృక్చ భాంవల్ల నే ఉత్తమ సాహిత్యం వర్పడుశుంది

మన నవలలు అధికంగా శ ంగార రసాత కములు కాని వంగ సాహిత్యంలో అధికంగా కరుణుస (వధానమైన నవలలు గలవు కరుణరనానికి సహబ చ్మితణ అవసరము పారకులను కదలించాలంకు కృతిమము వమిో పనిచేయదు.

విలాషమునల్ల ఆయన కరుణరసము కలిగింపడు

శరత్‌ రచనలన్నీ పాత (పథానములే ఆయన నవ లలు మనకు అభిమాన పాతలగుటకు కారణము ం్క పాత చ్మిశతణమే

శకత్‌ బాబుకు తు యెడల అధికమగు సానుభూతి గలదు. అందుచేతనే ఆయన రచనలు అధికంగా ఆ పాత పధానమ్నులై నవి.

ల ఆ ప్యాతలు సంభుముతో వోరాడుళశుగాక, తమ హృదయాల్లో కూడ గొప్ప సంకులసమరము చేయును,

హిందూవిధవల _అజన్యార్జిత సంస్కారముతో (వణయకాంత్ష చ్నితించుకు శంత్‌ చంద్రుని విశేషము. పర స్పర వికుద్ధమైన రెండు శక్తుల పోరాట చ్చితణలలోనే వత్‌. (పతిభ అధికంగా గోచరించును ఆయన అధికంగా నిషిద్ధ జీమను వర్తించాడు. (మకు, (వచలిత నీతికి అయన పాత యా న!

శీ40 శర ద్ద ర్శ నం లలో జేవదానవయాద్ధం జసగును ఆ సంకులసమరమే ఏపాద భుట్టము. ((క్రేజడి) ఇది (శ్రుజడీకంళు గొప్పది.

గ్రీకు సాహిత్యములో నాయిక లేక నాయకుని మర ణమనునే (శ్రుజడీ అందురు.

శరల్‌ సాహిత్యంలో మరణముకాదు [కేజడీ మరణం కంశు అతి విపాదమైంది జీవిత సంకులసమరం౦. అంత్యము వరకూ ఆెండుశ కుల పోరాటాన్ని మనం చూడగలము చివ రకు నాయిక అపజయము గాంచుతుంది. అందువల్ల నే మనకు అధిక అభిమానం, జూలి అ ప్యాతయందు కలుగుతుంది, అ ప్యాతలో మనం లీనమగుదుము. అసంతృప్తి "వేదన, శరల్‌ సాహిత్యమంతటాకలదు అ -చీదన కేవలం ఆ ప్నాతలటేకాదు, విశ్వజనీనమైనది. అందుచేతనే శరత్‌ బాబు కరుణాకాతర కథాశిల్చి అని ఖ్యాతిగాంచాడు.

కరుణరస సృష్టిలో ఆయన అసదృశుడు, అనుకంప సీయమైన ప్యాత సృష్టి శరత్‌ సాహిత్య వైశిష్ట్యము

అందుచేత సానుభూలతీ సనువేదనా మనలో కలుగుతుంది

(88) హాస్యరసము

“నిజమైన పహోస్యము మెదడునుండి ఉద్భవించేది కాదు, హృదయమునుండి వస్తుంది. వోస్యమంళు వెక్కిరింత కాదు, నిరసనకాదు, చాని సుస్వరూపం "వేరు

పెద్దపెట్టున నవ్వగలవాడు తాను నవ్వే నవ్వులో కంశేే, సద్దుచేయని చిరునవ్వులోనే చాని లోతులు మనకు “తెలుస్తాయి”

కార్గెల్‌

సంస్కష్భత ఆలంకారికులు రసాలు తొమ్మిదన్న్నారు గాని వారు శృంగార రసాన్ని అధికంగా (పశంసించా రు భారతీయ సాహిత్యములో అచే అగస్థానం వహించింది.

పహోస్యరసానికి వారిచ్చిన స్థానం హాస్యాస్పదముగా ఉన్నది.

“శృంగా రానుక్ళతి న్రాస్యం” అన్నాడు భోజుడు. శృంగారానికి హాస్యము అనుకరణ అన్నాదు

అసలు మనవారు హాస్యాన్ని వికృతిగానే తలచారు, తలచటమేమిటి, వికృతి, అసందర్భము మొడలై న చేష్టల వలననే హోస్యము కలుగుతుందన్నారు అందుచేతనే విదూ మక చేటి మున్నగు సీచప్మాతఠలలోనే దీన్నివుంచాకు విదూ వకుడు అంశు ఎక్కువగా దూవీ౦చేవాడు.

వెైగా ఈ (పబుద్దులు ఆడ చేతగాక మద్దెలటడు అన్నట్లు “హోస్యం స్వతో నివృలం” హోస్యరసం ఊానిలంతట అది యేమి చేయజాలదన్న్నాగు.

శీ49 శరద్దర్శనం

మనవారేకాదు (_పపంచమం తాఅట్లా గేగహీంచింది. అసలు సంగతి వమంళశేే హోస్యరస [పయోజనము, శీ జూతి ఆయుడల గౌరవము మధ్య కాలములో విస్ట్రరింపబడినవి.

ఉపాఖ్య్చోలగాము నృతయే హససాయ

[(దాఘీయ అయుః (పతరం దధానాః ఎన్ఫక్ర్యహాస్యముల్మకైతూర్చునకేగి జీవితకాలమును పెంచెదముగాక అన్నారు మన వైదిక బుషములు మరణము మొద లైన దుర్భర సన్ని వేశములు భౌతికంగాను, మానసికంగాను మానవుని కుంగదీసేవి. అందుచేత దీర్ధాయువు అనుభవించా లంపఓే నృత్యనూ హోస్యమూ అవసరమన్నారు

దీనికి భిన్నంగా మనలో సగంచచ్చి సంగీతము, అంతా చచ్చి వోస్యము అనే సామెత పుట్టినది. అంశు ఈ ఆరెండు వృత్తులు, బహు నీచముగా భావింపబడినవి,

అనగా వీటి పరమార్థము (గ్రహించ లేదన్నమాట.

వైెగా నవ్వరాదన్న్నారు. నవ్వు నాలుగు విధాల నష్టమన్న్నారు.

నవ్వు దివ్యౌషధము. దీనిని ఈనాటి వై ద్యులు, మన _స్తర్వశాయ్రజ్లలు అంగీకరించారు.

(శపంచమంతటా పోస్యము శరువుగానే వున్నది. అన్ని బలవర్షక"పధాలన లె నవ్వుకూడ ఇాలా తరుగుగా నున్నది. వోస్యరచయితలు అంతకంశు అరుదుగావున్న్నారు.

మనము భూపతనం కాగానే మొట్ట మొదట చేసేది రోదనమే ఇతరులు చేసే మొదటిపని నవ్వించట మే. _షళం

శరద్దర్శనం శీ40

నీంపద%ిన ఈ పనిని చాలమంది తమ జీవితములో వదిలీ వేస్తారు.

సోస్యరసం్యప్రయోజనమని గు _ర్తించ లేదు ఇంతవరకూ మోనవారు.

వోస్యమంశే నొవ్వించని నవ్వు అన్నమాట అధు నికమైనది,

ఈనాటి జీవితములో అఆనందశరమైనది హోస్యముం శాని అజే ఆన్నిటికంళు కరువయ్యెను

మానవునిలో లేసిది మాటలలో యెొక్కడనుండీ వస్తుంది.

శరత్‌ సవహాజంగా వోస్య(వియుడు. ఆయన మృత్యు ముఖమున వున్నప్పటికి కూడ దానిని విడనాడలేదు అందు చేతనే ఆయన రచనలన్నీ కరుణరస భరితములై నా, పహోస్య రసముకూడా అంతో ఇంతో అంటిపెట్టుళొని లేకపో లీదు.

ఆయన రజనలలో లెండురకాల హాస్యములను చూడ గలము. హైందవ సంఘాన్ని నిశితంగా విమర్శింప తలది నపుడు, దుష్టుల జఊాప్ప్యాన్ని ఫురస్క-రించుకొని వ్యంగ్యాన్ని అధికరగా వాడాడు. అది ఒక (పయోజనాన్ని ఉద్ధేశించి చేసిన పని.

ఇతర సమయాల్లో వ్య క్తులచేత పరిహోసమునే లి కించాడు. అది నయముతో కూడీన నవ్వు.

అయన కథలలో పత్మివత కథ (ేష్యమైన కథల్లో ఒకటి దానిలో వ్యంగ్యం అధికముగా నోచరించేది. అది చదుళ్చతుంశు ఒక కంటినెంట నీరు, మరో కంటి వెంట సవ్వు

శీ44 శరద్దర్శనం రాక తప్పదు ాపన విల్లలోని డాక్టరు వీయనాథ్‌, దత్త లోని డాక్టరు నశేందుడు వీరుభయులు హోమియోపతి వై ద్యులే ఈ డాక్టర్లు ఇద్దరూ వింత | పకృ్ళతిగల మనుష్యులు, అసలు శరత్‌ పురుష వాతతే వింత (వకృతిగలవారు. పఏరికి లోకం పోళడ యేమీ తెలియదు. అందుచేత వీరు అధి కంగా హోస్యస్వరూపులుగా కన్పిస్తారు. వీరి ఆలోచనలు, కార్యకలాపాలు అన్నీ పరిహాసాస్ప దముళలే. (వ్రీయనాధ్‌ పాతకంశే నలేందుని పాత వాస్త వికతకు దగ్గరగా ఉంటుంది. నిష్కుతిలోని గిరి కూడా (వీయనాధుని వంటివాజే, అతడు గొప్ప వకీలు అయినా, అభం శుభం తెలియని అభాగ్యుడు. గిరీళుని భార్య సిబ్ధేశ్వరి, వైకుంరుని వీలునామా లోని గోకుల్‌ కూడా ఇటువంటినాశే వారెంత అమాయ కులో అంత దుర్చలచిత్తులు, గిరీశునివలెగాని, నోకుల్‌వలెగాని శల్లాకపటము తెలి యనినారు అరుదు. మానవ్చడు సవాజంగా స్వార్థ్‌ పరుడు. అవాంకారి కూడా, రసోత్చాదనానికి ఇదొక (వధానగుణం, శరత్‌ చాబుకు దుర్చలుల యెడల, దుఃఖతుల యొడల అపార సానునూతి ఈ అవాంకారము ఒక మధుర మనో జార్చల్యంగా ఆయన వూ పెట్టాడు. ఇది ఆయా ప్మాతల కార్యకలాపములలో అంతర్జ్టత మై హోస్యరసాన్ని కలిగి స్తుంది. హరిపద మేస్త్రి, రతన్‌, శివపండితుడు వీరిలో అవాం శారము అతిశయనుగా ఉన్నది, వీరంతా. దుఃఖతులు

శరద్దర్శనం 445 దీనులు. అందుచేతనే వీరియెడల సొనుబూతి భూవాలి. కను కనే వారిని యేమి వ్యంగ్యంగా పలుకలేదు ఆయన రసో త్పత్తీిలో మనకి కనపడేది సానుభూతి. అపాం క్తేయులు, మూఢులు మొదలఫవారి జీవితాన్ని యధాతధంగా అత్యంత సానుభూతితో చితించాడు.

ఉత్తమ పా[తలకంళేే (పాక్ళతిక పాతలయం బే అధిక సానుభూతి యజమానులకంజశే నాకే మన హృదయాన్ని భూరనగొంటారు. చర్మితహీన్‌ లోని సతీక్‌ నౌకరు పాత ఒక ఉదాహరణ [శీకాంతలోని రాజ్యలమీ శ నౌకరు రతన్‌,పఖేర్‌ చాబీలోని అపూర్వ్యబాబు వంటవాడు తివారి వరకు మనకు అభిమాన పాఠలుగా ఉంటారు. రంగాన్‌ యా తావర్షన అంత మధురంగా ఉండడా నికి సాధారణ (పజల అనభిజ్ఞతను భయాన్ని ఆనందాన్ని సవాజంగాసానుభూతితోచి తించుట మేకారణము. వారెంతో ఉత్సాహములోను పరిహోసములోను ఆటపాటలలోను అనంద ములోను నిమగ్నులై ఉంటారు వారిలోని వోస్యరసాన్ని కూడా చూవీంచాడు. ఆ హోస్యానికి మూలం వారి కెలీవి తక్కువే. వారి పేస్యాన్ని మనం సానుభూతితో భూడాలి. మానవజీవితం యెడల అపార సానుభూతి శరచ ం్మదుని రచనలో అల్లిబిల్లిగా అల్లుకుపోయింది. మానవజీవితంలోని అల్ప మానాభిమానాల ఆక్‌ రణ విళర్ణ ణ మొదలగువాటిలోగల వోస్యరసాన్ని శరచ గం దుడు వెల్లడించాడు.

శీ4 కి శర ద్ద ర్గన*శ

రతన్‌ జా త్యాభిమానము, శీశాంతునివై రాజ్య లమ్మీ ఉపేమోభావము, కుబ్బమేస్ర్రికి గల పత్నీ పేమ ఏటన్నిట్లో ఆయన హాస్యాన్ని అతి నిపుణతతో కనసర్చాడు,

మరొకమాదిరి మనుమ్యులున్న్నారు = నీచులు, స్వార్థ సరులు కపటులు, వీరందరిని, విచ్శితంగా శరత్‌ బాబు వ్యంగ్యంగా విమర్శించాడు. ఈ రకపు మనుమ్యుల్లో ఆయన దృష్టికి అధికంగా గువై నవారు దత్తలోని రాస్‌ బిహారి, శేషు (పశ్నలోని అతయుడున్న్నూ.

శాస్‌చివోరి అంతటి కపటి, మరొకడు మనకు కని పించడు స్వార్ధాన్ని పరమార్థంగా చెప్పే కపటి. శరత్‌ అతి వ్యంగంగా విమర్శించాడు.

ఇందులో మరొకసంగతి కెల్పుకో దగినది కూడా ఉన్నది అఖండ (వతిభావంతుడు, గొప్ప లౌకికుడు అను కొనే రాన్‌విహారి ఒక అమాయక కాలికచేత పరాజయం పొందుతాడు శరత్‌ సాహిళ్యమంఠతటా అమాయకుల జయ గానమే చేయబడింది.

శేషపళ్నలో ఉన్నాడు-మరొక మహాపురుషుడు. అతని జేరు అశయడు వృల్నిచేత అతగాడు చర్మితోపన్యా సకుడు. భూభారాన్నంతా ఆదిశేషుడు మోస్తూన్నట్లు హిందూ ధర్మారత్షణ అంతా తన భుజస్కంధాల _పెనే ఉన్నట్లు (వవర్తిసాడు. ఇతలలలోని ఇెడుగుణాన్నేగాక 'లేనిచెడును కూడ ఆపాడించుట ఆయన సహజ స్వభావము. శివనాధునిమిద, కమలమిాద సమయాసమయాలు గుర్తించ కుండా అతడు రాళ్ళు రువ్వాడుం

శరద్దర్శవం 447

కాని శరత్‌ వాబు దృష్టిలో చరి తహీనులు, శివ నాధుడు, కమల కాదు, అశతయుజడే. మరికొందరు స్వార్థ పరులుకూడా ఉన్నారు (శీకాంతలోని మేజ్‌ దా-అతుల్‌ దా, మేజ్‌ దాఠంపే అతుల్దా మరింత స్వార్థ పరుడు. అతడు విలాస్మవియుడే కాని సాధారణ మానవులయెడల విద్వేషి, మిథ్యాసభ్య తాభిమాని ఈ ఊార్చల్యా లన్నింటినీ శరత్‌ నిశితంగా విమర్శించాడు.

వైకుంకుని వీలునానూలోని _జెలాల్‌ మరొక సీచ (పకృతిగల వ్యక్తి. అతడు గోకుల్‌ భవాని, వినోద్‌, నిమాంప్‌ రాయ్‌ పభృతులను పొగడి వారిలోవారికి పోట్లాట వట్ట తాను లాభముపొంద చూస్తాడు అభయను అగ్ని సావ్సీగా వివాహమాడి విసర్టించినభర్తి ని రృజ్టి మిఖ్యావాదము మొదలగు వాటిని శరత్‌ బాబు తుత్తునియలు చేసెను, త గుణగానము చేసిన శరత్‌ బాబు వారిలో నిర్లజ్ఞ, కపటము యెంత గలదో రాసమశి, కామిని మోత్తదా, మొదలగు వారిని వ్యంగంగా చితించాడు.

ఆయన (పతిభావిశేషము యిందులో కాదు కన్పించేది. మానవజీవితంలో గుప్తంగా ఉన్న మాధుర్యాన్న అధిక సానుభూతితో చితించుటలోనే ఆయన విశేషత్వం ఉంది. ఇటువంటి మధురరస చి తణలో ఆయన సాటిలేని మేటి.

నీచ పకృతి గల వ్యక్తులను అధికంగా ఆయన పరి హాసం పాలుచేగఛాడు.

మృదు మధురమైన బోస్యాన్ని ఆయన రచనలో మనము కాంచగలము.

శీకకి శరద్ద ర్గన6

దత్త అందరి అభిమానానికి ప్మాతమైన సవల అయి నశ అందులోని హోస్యరసను సర్వజన (వీయమైనది. నోందుని మాటలన్నీ నవ్వుపుట్టిం చే వే వీజయ పలుకోలన్నీ పరిహాసాలే

శ్రీగౌంతలో పిల్లల చదువు సంధ్యలు, శ్రీనాధ బహూురూవీ చేష్టలు కడుపు చెక్కలయ్యేట్టు నివ్విస్త్రవి. ఓడలొా మ్స, అతని భార్య సంభావణ కూడా ఇట్టిదే. శ్రీశాంతలో శ్రీకాంత, రాజ్భలమ్మీ యిరువురూ, పరిహాస కుశలులే నారి (వసంగాలలో మనము చక్కని హాస్యాన్ని గాంచగలము అందులో వారు ఒకరి నొకరిని చేసుకొనే పరి వాసము [పశంసార్హమైనది

వాంజనుల వివాొిహసమాయంలో పురోహితులపోట్లాట, వారి మం తపరనము ఎంతటి మానులనై నా మోనభంగము కలిగించగలవు,

(శ్రీశాంతలోని స్వామి (వజూనంద కూడా పరిహాస (వీయుడే

(శ్రీశాంత, రాజ్యలమ్మీ, అభయ, (_జేమరహితమైన సంఘాన్ని గురించి పలికిన వ్యంగ్యాలను పసందు చేయనినా రుండరు

పేర చాబీలో సవ్యసాచి ఎంత ఉక్కుమనిపీ. అయినా అతనిలోకూడా పరిహాననము పరికించగలము

శేష్టపశ్న ఆయన రచనలనుండి వేరుఫడింది శరత్‌ జాబు రచనలన్నీ హృదయ ,(పధానమైనవి. ఇది శీవలము మేథా పధానమైనది అయినప్పటికి యిందులోని హాస్య

(ఈ7) శరద్దర్శనం శీ4$ీ రసము, ఆ క్షిష్టతను కొంతవరకు తొలగించుటకు సహాయ కారి కాగలదు ఇందలి హాస్యరసము ఆయా పాతల ర్‌ తిని అనుసరించి భిన్న భిన్నంగా ఉండును, ఆళుబౌబువంటి ఉత్తమ సంస్కారి శరత్‌ పాాతలో అరుదు ఆయన అషరాలా అజాతశ్నతువ్రు అయన ఎంత స్థూలకాయుడో అంత విశాల హృదయుకు అందరిని అన్ని రశాల మనుష్యులను హెచ్చుతగ్గులు లేకుండా ఆదరించే మహోాపునుముడు ఆయన హాస్యము ఉదయభానుని (పకా శమువలె వధుక మైనది, పరిశు భమైనది, సవితమైనది, నొవ్వించకుండా నవ్వించడంలో ఆయన మేటి ఆయన ప$ి పోస కుశలత అంతా పకులను పరివాసించుటలో జేదు తనకు కాను పరిహసించుకొనుటలో నే, అయన గొప్పతనము నోచ రించును ఆయన [పశాంతమైన నవ్వు ఈ నవలకు మరొక నొప్పతనాన్ని కూర్చుతుంది రా జేందుడుకూడ హోస్యకుశలు దే, అయన హోస్య ములో కరోరవ్యంగ్యం ఉంది ఈ వోస్యరసమొకశు ఆయన జీవిత భారాన్ని తగ్గించేది బెర్నార్డ్‌షూ 'చెప్పినటులు సత్యాన్ని వోస్యముగా చెప్పగల చాతుర్యంగలది కమల, అశయుని సంక్షీర్ణత, అతి శుచిత్వము పోస్యరసానిక్రి అభారమైంది. ెకళష్కురసములు సృష్టించుటలోనే, కవి (పతిభ కాన నగును. శరత్‌ కరుణ పహోస్యరసాలనుమా తమే చూ వె్లైను. వటం 18 184645 804 16873 జీవితమంశే, వడ్చు, న వ్వేకదా కనుక _పథానరసాలను ఆెంటిని స్వీయర చనలలో శరత్‌ బాబు

వరనలు, ఖా వర్ష నలుకూడా రచయిత అభివానాలను, అయిష్టా లను, శి పామ ర్ధ్య్యాలను "తెలియ చేస్తాయి. రచనా సందర్భము ననుసరించి ఇచేసేవర్షనలు, వ్యాఖ్యలు రచనకు మెరుగు పెట్టుతూ, పారకునకు పరమా నందం కలిగిస్తవి. శరత్‌ బాబు వర్షనలు, వ్యాఖ్యలు ఆయన గొప్పతనాన్ని వేనోళ్ళ గానం చేస్తవి. అయన తానుగా చేయక ప్యాతలద్వారానే చేయించుట మరొక (పల్యేగశత. శృంగారం " ఆ పురుషాకర్హణ సవాజసిద్ధం అ ఆకర్షణ ఒళ అగ్ని వంటిది అఆ అగ్నిని పూర్తిగా అర్వివేస్తే జీవితమే శూన్యం జగ శ్తే ఆగిపోతుంది. కాని దానిని విచ్చల విడి?” “ంపొంది స్తే అందులోపడి శలభనువల భస గ్రమౌా తారు. ఖందుచేత రెండు, మార్దాలను విసర్జించి ఆఆకర్షణకు పవిత్రత ఉదాత్తత, కలిగించినప్పుడు లది మానవుని ఉన్నతపథాలకు తీసుళొనిపోయీ సాధనం కాగలదు. శరచ్చం్నదుని బలీయమును, ఉదా_త్తనుగు స్వభావము ఆయనను ఒక నొఫ్ప లోపమునుండి కాపాడినది. ఆయ 'నిప్పుడూ నీచశృంగార వర్షన వేయనేలేదు ఆయస కావ్యా నాందర్యమును ఆరాధించనేలేదు. ఆయన ప్యాతలు ఎంత పతితులు అని చెప్పబడినప్పటికి సంయమరహితులై సంచ రించలేదు. ఆత తను బా హ్యేర్యదియములకు లోబడుసట్లు

శరదవర్శనం శక్‌! టి ఆయన చ్మితించ జేదు అత కి, క్రి ఇందియశ క్షికి, ఆయన పాళలలో అధిక యుద్ధము జరుగుట మనము చూడగలముం ఆయన ఇందియరాజ్యమును గుణగానము చెయ్య లేదు, అత్భశక్రి, ఇందియశ క్రి, ఈ అలెంటిలో ఆత్శశక్షి (పథాన మైనది. అత్మశక్రి శీ _పాధానమిచ్చుట కావ్యధంగ్హము. అఆధరా 'శ్రనిషి ఆయన అద్భుతంగా పోషించాడు.-- పతి నతలను వర్శించాడు, పతితులను వర్షించాడు వీమి వ న్లించినా అద్భుతంగా వర్శించాడు. అయన ప్మాతలను పతితులను కానివ్వ లేదు పతితుల్లో మానవతను చూ పెట్ట టమే చెడునారిలో దొడ్డగుణము మావెట్టటమే అయన విశిషత. లు “లేన త్వ ్తే న భుంజీతాఃి త్యాగమువల్లనే అనుభ వించుము,అను ఉపనిమత్తు వాక్యమే ఆయన (శేమసం బేశము. ను భోగానుభవంలో లీదు, శ్యాగానుభవంలోనే కలదు. రూప వర్ణనలు పని మనరాజులు, విలాస వియులు, వీశీదుగా శీవలం ఫుకువసంఘం, అమెను ఒక్ష కసూ నే వాడు కున్నాగు. విలాసినిగా నే భావకవి వమిగి లొ కళ ప్‌ ఊరకంటెర మ్య రి ల్లేన్తోోరిఇగా వారళే నిఖల క్ష క్ట కారణము ఆ అన్నాడు భర్హ్భృవారి

458 శరద్దర్శ్గనం

కవులు ్క్రీల వడ్పులో, కోపతాపాల్లో, అశ్చశ్యాల్లో ఒక రచుణీయమూర్తినే దర్శించారు. శని మాతృస్వరూపి ణీగా గాంచ లేదు సర్వనియంతగా భావించలేదు శృంగార "జీవతగా తనివితీర అనుభవించారు.

వరిదంతా ఇం దియాలకు సంబంధించిన జీవితమే. శరత్‌ మానసిక సౌంద ర్యాన్ని మనోహరంగా చిితించాడు.

సాంఘిక దృక్పధాన్ని మార, ఏటానికి ఆయన మవా _్‌త్తర కృష్‌. చేశాడు ఆయన ఊఈపౌలే లధికింగా సౌందర్య వతులే కాని అఆ సౌందర్యాన్ని ఆయన వర్శించ లేదు. వృాదయ సౌందర్యము ముందు శాహ్య సౌందర్యము తుచ్భమని అయన భావము అందుచేత హృదయ సౌంద ర్యాన్ని అధికంగా వర్ణించాడు ్కు లోని కోమల గుణా లన్నిటిని ఆయన నూర్తివంతం చేశాడు. "త్యాగ మూరు లుగా, సవాన ఆేవతలుగా, చారి ఆత్భ 'లేజాన్ని చ్మితిం చాడు.

నౌాకొయ్యాత వర్ణన

శరత్‌ హాబు బరా (' వెళ్ళిన సంగతి పాఠకులకు విది తమే ఈ బరా [పయాణం నెక ద్వారా ఆయన అనేక సార్లు బంగాళంన్రుంచి బరాాకు [పయాణము చేసెను, ఆ [పయాణంలో అఆయసా అధ్భుత పర్య వేతుణాశ క్తి కనపడు తుంది. ఆయన నవలలగు ఫర్‌ చాబీ, చర్మిత హీన్‌, 'శ్రీవాంతల్లో ఈ నాకా య్యాత సంగతి గాంచుతాం,. అందులో చర్మితహీన్‌ , (శ్రీ కంకల్లో విశేషంగా కన్సడు తుంది. (శ్రీశాంతల్తో అద్భుతంగా కన్నడుతుంది. ఈ సంవ

శర ధ్‌ రవం న! ర్భములో వంగ విమర్శకుడగు కువూర్‌ బంద్యోపాధ్యాంవ్‌. తన అభి పాయాన్ని ఇట్లా వెల్లడీస్తున్న్నాడు

ళమ్సన సాహిత్యంలో నెకాయ్మాత వరన లధికం, బంకిం చందుని నవలల్లో, రవీం్యదుని చిన్న కథల్లోనూ, ఈ సందర్భం కవితా మయంగా సూమోగ్ణిను భూతితో వివ రింప బడినవి కాని శరచ్చందుని వరన దీనికీ భిన్న మైనది. ఆయన వర్షనలో కావ్య గుణము లేక పోలేదు కాని, అది (పఛానంగా పరిగణించి చెప్ప బడలేదు. వీనిలో వాస్తవికత, (పత్యతానుభూతి క్‌లసి కావ్యగుణాన్ని అతిక మించి అంతకంకు ఉన్నత దశ కలిగించినవి నెక శేపు వీడినది లగాయతు చేశే వరకు జరిగిన ఘట్టా లన్నిటిని కళ్ళకు కట్టినట్లు చీ తించాడు 99

(పకృతి వర్ణన,

“లలత ౪ంగ!6 19 12 411 0 064 ₹0- 817 19 1ళశమం ₹మే

148 801010 డడ 069 ౪8768 రేడం06 శం 106 మయం 01 19, వఆ1ేంయేలిక ౭౧4. 998౬9019 108 2168006956 “ారనెం్ర?యషతి1*

మానవునకు కన్ను తెరవగానే _పధమంగా కనపబేది (వళ్ళోతి. సృష్ట్యాదినుండి నేటివరకూ మాానవునకూ (వళ్ళతికీ ఎడ తెగని సంబంధం కలిగింది విశాలమైన ఈ (పకృతి వివిధ రూప విన్యాసాలతో ఫురాతనమయ్యూ నవనవో న్మేషణ ముగా నిత్యము కన్చిస్తూనే ఉన్నది భిన్న భిన్న కాలాల్లో భిన్న భిన్న అభి పాయాలు కలిగిఉన్నారు.

(వప౦చమున (పధమశవిశగా పరిగణింపబడిన వేదము లందు (వకృళత్యానాధన అధికంగా కలదు. వైదికబునులు

శీర్‌ శరద్ద ర్గొన౦ అరణోదయమును, ఉపషస్సును, ఉఊకుముమెకుపులను, చెట్లను 'చేమలను, బుతువులను ఎంతో అప్యాయంగా అమరగాన మొనర్బారు. ఉపనిషత్కా-లము వచ్చేసరికి వారిదృక్పథంమారెంది. తరువాత కవులు _పకృతివర్ణన చేశారుగాని అది హృదయ సంబంధము కాదను, వస్తుక్‌విత అని జఉర్కొన బడిన చఛురాణకవితలో వస్తువు శే (పాధాన్యత ఇచ్చినందున (పకృతిళోభ వారు పరి కించ లేము (పబంధకవి పక్ళతికి ముస్హడై గాక లతణదాస్ను డె వర్షించాడు నేటి కవ్చలు (పకృతి పూజా రులు, (వకృతిని ఒక 'జీవతగను, ఒజ్జగను, పరమాత శ్రగను భావించి అనేక పోక డలు పోయిరి. శరత్‌ వాబు కాల్యమునం జే (పళ్ళతిశోభకు ఎంత తన '్రయుడై నదీ పాఠకులకు పరిచయమే అందువేతనే ఆయన సాహీత్యమంతటా (పకృ్ళతివర్షన కనపడుతుంది (పవంచాన్ని ఒక (పవక్తగా చూచిన శరత్‌ కాబు, (పకృతిని సాధారణ రచయితగా గాళ ఒక కవిగా మాచి, ళశానుపరికించిన (పళ్ళతిని అద్భుతంగా వృాదయానిక్షి హత్తు కొనేటట్లు చితించాడు చందదర్శనము తుపాను అంధకాఠరములను గురించి ఆయన వేసిన వర్ణనలు అద్భుతములు,

శరో్దర్శన౦ 455 వీటన్నిటిని ఆయన జడరూపకముగా గాఠ వాటిలో మైళన్యాన్ని (యగ హించి చి తించాడు.

(పకృతి ఎడల ఆయన అభిమానము, డానిస్నిస్థతను బట్టి కాదు, డాని భయంకరరూపాన్ని బట్టి. సాధారణ మాన వులయందు కంక జె”ద్ధత్యము గలవారియందు ఆయనకు ఎంత అభిమానమో, అట్టి _పకృతియందు కూడా ఆయనకు అటువంటి అభిమానము.

రస దృష్టి అలవర్చు కొంళకే గాని మనం ఆనంద సంతానం కా లేము.

ఆయన రస బుషి. మరణశయ్య మిద ఉండి కూడా దానిని చిరునవ్వుతో స్వీకరించటానికి కారణం రస దృష్టే ఈ రసదృష్టి జీవితములోని (పతి వేదనను, ఆనం దంగా మారుస్తుంది.

ఈ రస దృష్టి సుందర దృశ్యాల్లోనే గాక మూమూలు మనిషి భయపడే భయంకర నిశీఫం, భీకరమైన తుపానును, తన్మయముతో ఆనందించటానికి తోడ్పడింది.

ఆయన (పకృతి వర్షనను గాంచి ముస్ధడనై అది అందరూ అనుభ వించాలనే అకాంతతే ఉదాహరిస్తు న్నాను

సూర్యాస్తమయ వర్ణన

“నేను వాంగపడి పడుకున్నాను. సాయంకాల మైంది. అ_స్తమిస్తూన్న సూర్యుని కిరణాలు కిటికి లోంచి లోనికి చొచ్చుకు వచ్చినవి. ఆకాశము చిత విచిత వర్ష సంశో ఛితమై ఉంది. స్వప్నావస్థలో వలె నిర్ని మేష దృష్టిని అటు

శిఫ్‌ క శరద్ద రో నం వై చే అవలోశీస్తున్నాను ఒక అద్భుత శోభా ఒక మహా సౌందర్యంవిశ్యమం తా కాండవిస్తున్నట్టు నాకు తోచింది. ముల్లోకాలలోను ఇప్పట్టున రాగ శోశ్రాలుు. హింసా “జ్ర్ఫీహాలు, చారి ద బొర్యాగ్యాలు ఎక్కడ" లేవనిపించింది * ఏ ? ఆం భగశీ శ్రీకాంత, తుపాను

“ఆహా 1! అచింగనీయ విరాట్‌ స్వరూపం వలె మహా తరంగం, తలవై వెన్నెల వెలుగుల ఉమ్ము శభ కిరీటం ధరించి, ముందుకు సాగి వస్తున్నది. ఇంత కన్నా విస్తాయ జనక మగు సృష్ట ఇంకే ముంది ””

“*ఆనేకమంది పలు సార్లు సమ్ముదం మిద [పయాణం వేసీ వుంటాగు ఎవరూ ఇంత అశ్చర్యమైన దృశ్యం మూచి యుండరు చూడని వారికి దీని స్వరూపం యధాతధంగా వర్శి౦చి చెప్పటం మన తలలో జేచెమ శ్రీ కూడా సాధ్యం కాదు. అలలు అంత యొత్తున లేస్తాయని వెవితే చాలా మంది నమ్మరు కూడా ౫

“ఓయీ తరంగ చకవర్తీ నీవు వచ్చి పడితే మా గతి ఏమి కాను! ఇంకొక్క అర నిమిషంలో నువు వచ్చి పడ బోతున్నావు అయినా గానీ ఈ కాజేపయినా రీవి "వెలయిస్తున్న నీ ఆగమన సౌందర్యాన్ని అవలోకిస్తూ ఉంటాను ” అని మనసులో అనుకున్నాను.

“మరింశీ పస్తువును చూచినా ఇట్టి కోరిక పుట్టదు. అఆ తరంళము ఆ విరాట్‌ స్వరూపం సజీవమై అతి వేగంగా

(08) శరద్దర్శనం శీర? వస్తున్నది దాని అపుమేయ శక్తి ముందు నేను ఎంత అల్పుడనో 99

“అలా సమ్మదంలో లేస్తూన్న ఆ నల్లని తరంగాఅైై యంచులు ఒక రకమైన తెల్లని (పకాశంతో. వెలు గొందుతూ ఉండక పోలే ఆ చీకటిలో వాటి రాకను తెలు సుకో అేక పోయే వాడినే తరంగాల వైయంచుల వెలుగుల లోనే నాకా భయంకర సౌందర్య దృశ్యము దృన్ష్లోచర మెనది వాటి ఆంతర్యాన్ని ఎవరు ఎప్పుడు తెలుసుకున్నారు? ఎవ్వరూ తెలుసుకో లేదు ఎప్పటికీ ఎవ్వరూ తెలుసుకోనూ లేరు” ాట్రీకాంత్‌

ఆంధకారము

“అడవులు గిరులు, పర్వతాలు మొదలైన దృశ్య మాన వస్తువులకువలె ర్యాతికి కూడా ఒక (వతల్యేక ఆకృతి వున్నది ఈ యాకృతి నా జీవితంలో (ష్మ్యపధమంగా ఈ సమయాన చూచాను. అనంత నీలాకాశము (కింద ఈ చరా చర _పపంచముఆసనముగా %౦భీర శర్వరి కన్నులు మూసి కుని ఊపిరి చిగపట్టి అవిడ వాంతికి భంగం రాఠండా కని పెట్టి వున్నది. ఆమె శస్నుల నుంచి వదో సౌందర్యలహరి (వవ హిసోంది *“శీవలం వెలుతురుళీ రూపం వున్నది. చీకటికి రూపం లేదు” అశే మిధ్యా వాదుల (పచారం నేను నమ త్ర లేక పోయాను అది వట్టి యబద్ధఫు మాట. భూమ్యా కాశాలను ఆవరించి, కాహ్య్వేభ్యంత రాలను వొచ్చుకొని వ్యాపించింది చీకటి. ఇంతటి సుందరి ద ఫక్యుం నే నెన్నదూ మూడ లేదు. ఈ అంధకారము ఎంత గంభీర మైనది!

శీప్‌కీ శరర్టర్శ వలి "ఎంత అచింత్యము!. ఎంతే ఆనంలము! ఈ దుక్షమారణ్య మంతా అంధకార మయమే అగాధ సముద జబముం కా అంధకారమే. సరం లోకాలకూ అ కశయము, పెలుగసనకు "వెలుగు, జీవనమునకు జీవనము, సంపూన్ష సౌందర్యానికి (వాణము నిబిడాంధకారమే కనుకనే మానవుని దృష్ట్వా మృత్యువు నలుపు. కనుకనే పంలోక మాన్టము అంధకార విలీవము. కనుకినె రాధాటేవి నేత రందనమ్ము (పేమ నిధానము అయిన మూర్తి ఘనక్యామ సురివవము ఈ విషయాలన్నీ నాకిదివర కెన్నదూ మనసుకు రాచే శీకు. నా భావాలు వనాకూ ఊమాన్షాన పంచ౨ంచ అేనుం భఇయావహమైనమహో ళే శానంలో కూచున్నాను. అంట3ి వాబు, నిస్పహాయి స్ధిిం విటువంటి సవయంలో నావాడ యాన అకారణ ఆనందం ఎలా నాట్యం శయ సెలిగింవో నాకే అగమ్య గోచరంగా వుంది. కిటికి చీకటిరూపం ఇంత సౌందర్యవంతమని నాకిది వరకెన్నడదూ తోచనే "లేడు. మృక్యువు నల్లని రూపం కూడా. ఇలాగే సౌందర్య వంతమె వుండవచ్చు. చనాటికైనా అ మృత్యువు నన్ను సమిపించి నమ్వడు దాని సౌందర్యానికి ముస్టుడనై కన్ను ళా మూసుకుంటాను. అ మృత్యువు నన్ను ఇప్పుడే సమివించినా మవో భా” ఖ్ర్‌మే- ఓ అంధకారమా! $ పదథ్వనులారా 1 “సక దుఃఖ భయవ్యధావోర యప కీ అనిత సౌంద ర్యమా ' నీమహో కాలరూషముతో నాకన్నుల ముందు (పత్యమము కమ్ము _ ఆంధికాం మయమైన సీ మ్బుత్యు

శర కం రవం కఫ్‌లి

మందిర (పాంగణంలో నిల్చి, నిర్భయుడనై నిన్ను వించి, సీ ముపు వేప్తాను*

దృశ్యము వెష్పుడూ పైన్టను బట్టి ఉంటుంది, వై దృశ్య వస్నైననుబట్టి శంత్‌ బాబును శీవలం నవలా రవ యతగా. పరిగశింప నేము. అయన ఉత్తన కవిణా తోస్తాము ఉత్తమ కవియే కాదు, తత్వవేత్త కూడ.

ఇంత సాకళ్యంగాను సారళ్నంగా నే శారు సెకు మూకవ్యంగా కూడ తత్వ వివేచన చేయడం అందరి వల్ల అయ్యేది కా్ష. ఆయన కవి, తత్వవే త్త అసట వేతజే ఇట్లా అటి దృృవ్యాన్ని మన కంటెేకి కెట్టినట్టు చితించ 1లి గాకు. ఈ వందరకృములో చేటూకు వభాకరళా స్ర్రిగారి మాటలు మస్నిరిష దగినమి

ళచ్రాప్రి సకునిలో కవితాంశములున్నూ కవితలో శఆాచ్చి ననౌంశములును శిహాడ ననుగతముశై యుండ వచ్చును. ఇా_త్త్వికుల త్త జ్జానము పపగలాం పెళ గలాం తనూ శ్రబమున కవితలో కా_శ్వికాంశములు చు గణాల పెకనలాల సంఘమున ఆాత్తికకాశస్థ "కు గును. అపుడు కవిత తేట 'బేలి కము పరశామముతో పర మార్ధ వరాయణముపను. కృతిమ కవికాడంబగముల శపుడు అావుంకను. _వళికృతికల్పన మనావశ్యకమగుము”

శంత్‌ కాబు చీకటిని గసవెంచి హృద్యంగా ఛచితించి నట్లుగనే. ముట్నూరి శృష్టారావుగాకు మృన్యువును గరించి సేసిన వన్షననుకూడ ఈ సందర్భములో గవునించదగినది, చీకటి మృెత్యువువూడ అంధకారముగానే. వుంటాయి.

శీ60 శరద్ద ర్శ్గన౦ భయంకరంళా కూడ ఉంటాయి. అందుచేతనే మృత్యు చేవ తకు మిడి గుడ్లు, కోరలు, పాశాలు ఇంకా ఎన్నో ఎన్నో విక్సృతాలతో భయంకరమైన రూపాన్ని కల్పించారు కాని మృత్యు చేవతవంటి (పసన్నమూర్తి మరియొకటి లేదంటారు కృష్ణారావు కారు

“దయామయి అంక1ు ఆమెనే అనాలి. ఆతల్లి స్పర్శ ఎంత మృదులం, ఎంత శీతలం రోగ గ స్తములై జ రాజీర్ల ములై శిధిలములై పోయిన శరీరాలతో బాధపడుతున్న బిడ్డలకు ఆహాధ తప్పించి మళ్ళీ సర్మికొత్త శరీరం కల్పించి ఇవ్వాలని తొందరపజే ఆ తల్లి వాత్సల్యమయి శాదూ ॥ మన మంతటి కృతఘ్నుల మంటారూ' శిధిలబంధము లై రాలి పోతున్న ఈ ేహ యస్తులను తన అంకతలములోకి చేర దీసుకొని చల్లగా నిమురుతూ, ాధానివారణచేసిి న్నిద పుచ్చి [ళొత్తగృ్భవము కనువిప్పజేనే ఆతల్లి నెన రెవరి కుందంటారూ! ”

జన్మభూమి సందర్శనము

“సరియెనదారి విడిచి వెట్టి ఇంచుమించు చిన్నప్పుడు పారశాలకు వెళ్ళేటప్పుడు అఆదారి ఈ దారి తిరుగుతూ ఎలా వెళ్ళేవాణ్ణో అలాగే, ఆదారిని ఈచారినిపడి గ్రేషునుకు వెళ్ళాను, లైలువేళ తెలియదు. దాని అగత్యముూ* లేదు. అక్కడకు చేరింతర్వాత వదో ఒకరై లు, ఎప్పుడో పెకప్పూడు దొరక్క_పోదని మ్యూతం తెలుసు. వెళ్తుతూన్నష్పుడు హతా త్తుగా---ఎన్నాళ్ళచాకానో ఎన్నోసార్లు ఈ దారులవెంట వస్తూపోతూ వుండినట్లు ఎలా జ్ఞాపకం వస్తున్నాయి.--- అని

శరద్దర్శనం 451 వీంచింది. మొదట్లో అఆ జారులు విశాలంగా వుండేవి. మరి ఇప్పుడు యింత చిన్నవిగానూ, ఇంత ఇరుకుగానూ, ఎలా అయిఫోయాయో!'. . అరె ఇచేమిటి ఇది పకానువాళ్ళు వాఠత్యచేసే వోళశు! అకే అబే ఇచజేమిటి నేను మూవూరికీ దత్నీణపు వైపునమున్న గామం పక్కనుంచి వెడుతున్నాను. అమె శూలనొవ్చి మూలంగా ఈ చింత ఇెట్టు మె కొమ్మకు వురిపోసుకొని ఎప్పుడు ఆత్మహత్య చేసుకుందో. చేసుకుందో "లేదో తెలియదు కాని నాధారణంగా అన్ని గామాల్లోవుంటే టట్లుగా యిక్క_డకూడా ఈ జన కొతి కద్దు ఆ చెట్టు చారి పక్కనే వుంది. చిన్నెస్పుడు దీనిమోద దృష్టి పడి లేవే శరీర మంతా గగుర్చొడిచేది కళ్ళు మూసుకొని ఒకే పరుగులో ఈ (వచేశాన్ని చాటి వెళ్ళిపోతూ వుండేవాళ్ళం.

“అ చెట్టు అలాగే ఉంది. అప్పుడీ హత్యల మరి ఇెట్టు పర సతంలాగా, చివర ఆకాశానికి అంటుతూ, వున్నట్లూ అనిపించేది కాని ఇవాళ చూ స్తే ఆ దిక్కుమాలిన చెట్టులో గర్వించతగినంత యిది వమిాబీదు. మిగతా చింత చెట్లన్నీ ఎలా వున్నాయో అలాగే వుంది యిదీను జనళూన్యమై (గౌమానికి ఒకవైపున నిశ సబ్దంగా ఒంటరిగా నుంచునివుంది. చిన్నతనంలో ఎంత భయం కలిగించేదో ఆది, నేడు చాలా సంవత్సరాలు గడిచిపోయాక _పధమ దర నంలోనే బంధు, లాగా కళ్ళ "ప్ప లారుస్తూ, చెప్పు మితమాః ఎలా వున్నావు భయం వేయటంలేదూ 1” అని పరియాచకమాడు చున్నట్లుంది,

4భలై ఇళ జ్ఞర్యచళ జలు అస్రాశే ఇళ్ళి ఎంవీ శ్నుదాళావుతో జాని శస ఎంటా చెట మిళలాము “ఆెసానే చ్రళల్నాను పోవా | ఫంకు కందుకు వేసుందేశి అవ్వు సొ చిన్నునాలి ఆుముంపు పొరునుపి. శా అత్మయుకివి”. అని చాలో శశ చ్బ పొన్న కు. ంఛ్య్యా కాంతి. రన్న సట్టుతోంయె. శే వళ్ళిపోపా అన్బసుంొ్చీ పాశాపంా బన్ని శలుసునన్నాను అవా దాతుస్న్నా ము మి తతరూొ అని పప్పాము. హాలు ేతులులు చ్రన్ను చెటళు కాలితక్యాశ జంచట్ట్రాలే ఇకీనం వ్రంపె మచ్యారలా వుంకు జ న జభివార్య నాన్నే జాని ముక్కును చాలా పోషల గ్రగ్‌లి ఇదాచిరోయినా సచెననుుున చక్కని మొనుర పారళనో వ్రైలీక్కి పాను భంఆటూా మూకాంయివచి కరాస్తుంపే జానిక్యూనె ఇతింది సృష్ట -=- సేనా ఇవె చరా ఆుకానాానేన్లవి పలిజూతచాల వాసన. చెన్నుచ్యును ఈ హాలకేోసం యనోవన ఎంతగా పాస్టచలేమో. ఈ జాతి పూల చెట్టు అయల్నువైభాన చ్రుంతన్రు అమె చక్క వకూని కచ్చి చేర్ని తిన ముదపకిపాశిట్లా బాల వేతంపో పేర కేతును! మొునలీనాళ్ళి లాజాశే జాని మ్టైావాచంహానా న సలుగానా వరు శెంయంానూ ఛంపి అనాలా అనానహూతా నానక్‌ కనవా ఆకొాళ్ళు ఇసు ఛశ్రుాపె ె చచ్చన్న ఆ చిన్ను చిన్న ఆకుఆకూనా ఇపధ్యె అఆలాస్‌ కాసిని ఇల్లలిపూతు చ్రన్వ్నాయి. పేరి కించ తికనోన భర్త శకూళ్ళి ఫ్ర్రెంపి ఆ నైన్ణన స్వామిని సుకున్నుతు మూానలొం మాము

+రర్దర్యకంల శశిక పుట్టణానికి పూసాను అయన వరానికి మేచేశానసు అంకని సార చిన్నణాజులనుకాణు అముము అయనా సమహాయోా చ్రంయేని. అనుకాణమాయి తే తేముకాని. వెకెబతో యశ గాజుబావ్యులు మొనతై ఇవన్ని ప్టునౌని ఆబుటింటికే చికి అమ్ముతూ వ్రుంనమా.. వనకాకుంుడా అమెదె న మేమ్యువివ ప్లే వాచూానునూడా వుయ్‌. అైదవ్లనవవి కాచు. కానక అ వాజ్‌ వాపా గాతాలా వము భవి ెబడాదక్‌ మను వాళ్ళియుఎజిక్‌ పెళ్ళి నవ్వుువెక్షా. ఓఓ చక్షనలకా చకచాయ్‌ ఆ చ్చ్వైన టువివొంబన ఒకకొయ్సుమాన కెటి యరంాక్షో వంన్యా వనపకుంలో్‌ టోకు న మెగనూప్త వము పాంశోనలి మము వున వనం వషలమె మాటి పమూాబ్గె వరాచముచ్చ, "ఐస్టైప శాయసతారా ఇద్‌ నూ వ్యామున్తూతుం తోళ్ళ శోనస్తాల” అసమ.

ఇ వైవ్చువి 3బున్వుతు శయ. అమె బప్పుయం చచ్చైవో ఇకలినా. శజియనేపంా బకంాఖా అ శునాం వ్తంవను వ్యాక తనకై శూనవ్త్లన్ను షామెన్ను “అను*బపెరాన ముడు చ్బ బవుకా పద యళ పు పవమాన ఆదిుమ్చువానిడ చ కాలు వకేన్సే మెన్‌ మరాయద అమెమావా చ? మక్‌ కాను కా ను వోతుము వొంపయమువముత “కాండ వమైను అరమరాఅలంా. పమ్మొుక్తారావున్నాయి. మెము. శచ్నులాబు క్ట చాఆయామాాబనసనావెవమా. కేసు.

4601 శరద్దర్శనిం

చారి వదిలి బాల్య పరిచిత్వమైన ఆ పురాతన వృతం దగ్గిరకు వెళ్ళి నుంచున్నాను. సాయకాలం సెలిగంచే ఆ దీపపు (పమిద, (కింద పడిపోయి ఉంది. ఆ ఎండిపోయిన కొవస్జి ఈనాటికిహూడా నూనెతో అలాగే నల్లబడివుండటం చూచాను.

యశోద చిన్నయిల్లు యిప్పటికింకా పూర్తిగా పడి పోలీదు. "వేలకొద్దీ రం ఛాలతో ణి జీర్ణమైపోయిన అఆ పూరి కప్పూ దర్వాజామోద బోర్లగా పడి ఈనాటికీపాణ_పదంగా రశ్నీసోంది ఆ యింటిని.

ఇరవై పాతిక సంవత్సరాలనాటి మాటలు జ్జాపకం వచ్చాయో. చుట్టూ వెదురుదళ్ళతో, అలికి ముస్గులు పెట్టిన యశోద యింటి ముంగిలీ = ఆ చిన్న గదీ - దాని కీనాటికి ఈ దళ పట్టింది కాని యింతకంశు ఎక్కువ జాలి గెలి*ే వస్తువును ఒ౯దాన్ని చూడటం మిగిలిపోయింది యింకా, పడివోయిన ఆ యింటికప్పు కిందనుంచి శల్యావశిష్టమైన ఒక కుక్క. టైటికి రావడం చూచాకు నా కాళ్ళ లలికిడి విని తుళ్ళిపడి జహుశా. అది నేను అనధికారంగా (పవేశించి నందుకు పోట్లాడాలనుకుంజేమో _ కాని దాని కంరస్వరం చాని కంరంలో నే వుండిపోయినంత శీణంగా వుంది

“ఎందుకురా నేనేం తప్పుచేయలేబే * అన్నాను. అది నా ముఖంశేసి చూచి వమాలోచించుకుందో- మళ్ళీ తోక అడించటం మొదలెట్టింది. “బప్పటికీ నువు యిక. డే వున్నావాళొ అని అడిగాను, “

(59) శరద్దర్శనం౦ 466

అది సమాధానంగా తన మలిన నే తాల్నిమ్మాతం "కెరచీ అతి నిరపాయస్థితిలో వున్నట్లు నా ముఖ ఎసి చూచింది.

ఇది యశోద కుక్క అనటంలో సంజేహం లేదు పూలు కొట్టిన రంగురంగుల పట్టా యిప్పటికీ వుంది దాని మెళ్ళో. సంతాన హీనురాలైన ఆమెకి స్నేహసంపదఅయిన ఈ కుక్క. ఈ గుడేసెైలో ఏం తిని జీవిసోందో, నాకు బోధ పడలేదు. ఊళ్ళోకి వెళ్ళి పోట్లాడి లాక్కుని తినే శ క్షి లేదు చానికి. ఆ అలవాటూ లేదు. స్వజాతితోకూడా కలసి మెలసి ఉండే నితణకూడా పొందలేదు అది. అన్ధాకలితోకాని, పూర్తి ఆకలితోకాని, యిక్కడే పడివుండి, పాపం. తనను ఒకనాడు [ పేమించిన ఆమెళోసం ఎదురు చూస్తున్న చేమో. ఎక్కడకో వెళ్ళివుంటుంది;, ఎప్పుడో ఒకప్పుడు తిరిగి రానే వస్తుంది అని ఆలోచిస్తూ ఉండవచ్చు. ఇటే ఇలా ఉందా (పపంచంలో ఈ _పత్యాశను పూల్తిగా తుడిచి వెయ్యటం అంత సులభమా! అనుకున్నాను మనస్సులో.

వెళ్ళటానికి ముందు అ కప్పు సందుల్లోంచి దృష్టి లోపలికి పడింది ఒకసారి. చీకట్లో యింశకేమా కనపడ లేదు, నోడకి తగిలించి ఉన్న కొన్నిపటాలు కన్పించాయి. రాజూ రాణీ పటం దగ్గరనుంచి అన్నివిధాలై న దేవతల పటాలనరకు అన్నీ ఉన్నాయి కొ త్తగుడ్డల తానులమిోదనుంచి యశోద వీటిని సర్మగహించి ఈ విధంగా తనకు సటాలమిద వున్న మోజు లీర్చుళొని ఉంటుంది. చిన్నప్పుడు వీటిని ఎంతో ముగ్ధదృష్టితో భూసేది అని జ్ఞాపకం వచ్చింది వానకు

480 శరద్దర్శనిం తడిసి, నోడమట్లితో పాడైపోయి, యివి యీనాటికీ ఎలాగో అలా వేలాడుతూనే ఉన్నాయి

దగ్గరలోనే ఉట్టిమాద రంగురంగుల పెద్దపాత ఒకటి పడివుంది దాన్నిదూడగానే అందులో ఆమె పారాణివస్తు వులు ఉందేవికదా అన్నసంగతి జ్డ్డపకం వచ్చింది నాకు,

ఇంకా చిందర వందరగా ఏమిపడి ఉన్నాయో,

ఆ చీకట్లో కనపడి లేదు ఈ వస్తువులన్నీ కలసిబాధతో వం చెప్పాలని సంజ్ఞ చేశాయో, ఆ భాషలో అజ్ఞానిని నేను అయినా యింట్లో వమూలనో చచ్చిపోయిన శిళువుకాలూకు బొమ్మరిల్లు ఒకటి ఉన్నట్లు తోచింది ఇంట్లో ఉండే విరిగి పోయిన చిన్నచిన్న వస్తువులతో ఎంతో శద్ధగా నిర్మించిన ఆ బొమ్మల్లునుు యీతుచ్చు _పపంచానికి వదిలి వెళ్ళాడు. ఈనాడు ఆవస్తువులకు ఆదరం 'లేదు--- పయోజనంకూడా లేదు పాతగుడ్డలతో వాటిని ఈ భంచేయాల్సిన అవసరమూ లేదు శేవలం దిందర వందరగా పడిఉన్నాయి ఇందుకనే వాటిని ఎనరూ సరిచెయ్య లేదు.

ఆ కుక్కు నానోకూడా కొంతదూరం వచ్చి అగి పోయింది. కన్చించినంతవరకు పాపం అది యిటుశేసి తబేళ దృష్టితో చూస్తూ నిలబడిపోయింది. దానితో యిబ్మేపధమ పరిచయం---యిచే అఖి పరిచయంకూడా. అయినా అది, వీడ్కోలు యివ్వటానికి యింకా కొంచెం ముందుకువచ్చింది. నేను వెడుతున్నది బంధుహీనమైవ (పవాసానికి----అది వెడు తున్నది పడిపోయి చీకఠటికోణంగా ఉన్న అఆ ఇంటికి. మూకిద్ద

శరదర్శనం౦ శకి ళు

రికీ [పపంచంలో మా రాకకోసం ఎదురు తెన్నులు చూస్తూ (వతీవీంచే వాళ్ళెవరూ లేరు

ఆఅ తోట దాటి వెళ్ళేసరికి అది నా కళ్ళకు భాటు అయిపోయింది కాని అయిదు నిముషాల్లోనే యీ అభాగ్య స్నేహితుః కోసం వ్యృాదయంలో లోపల వడ్చింది. కళ్ళనీళ్లు ఆఫుకో లేనంత పర్యంతమయింది నాకు.

"వెడుతూ వెడుతూ అలోచిస్తున్నాను. ఇలా ఎందుకు అవుతోంది! మరోరోజున ఎప్పుడైనా యిదంతా మూచినట్ల యితే బహుశా విశేషమైన శ్‌ద్ధ కలిగేది కాజీమో కాని ఇవాళ నా హృదయాకాశం వారియొక్క. దుఃఖఖవాయువు' లతో చవేలధారలుగా వర్షించా లనుకుంటున్న మేఘాలతో అవృతమై బరు వెక్కి. పోయింది *” శ్రీకాంత్‌.

ఇదంతా ఆయన అనుభవములోనిబే. చిన్ననాటి సంగతులన్నీ చిత్తము కరిగోటట్లు చక్కగా వర్మించాడు

విషాదఘట్టాలు

విపాడాత్ధుకమగు ఘట్టాలను గురించి శరచ్చం[దుడు వృాదయానికి వార్తుకొ నేటట్లు (చబొశాడు. అవి చదువుతుంశు ఆ కరుణాసాగరుడు మనలను [దవీభూతులను చేస్తాడు,

కవి తన అభిమాన విషయం వచ్చినప్పుడు అధిక వ్యృాద్యంగా చి తింపగలడనుట గమనించగలం.

ఇందనాధుడు, అన్న డాదీదీ శ్రీ/కౌాంతకు గురువులు, వారుభయులు కూడా మరణించ లేదు, అదృళ్యులై పోయారు.

శీ కిల శర ద్దర్శ న౦ అ వాధ అతనికి భరించరానిదై పోయింది అందుచేత అతను వారి గొప్పదనాన్ని స్టరిస్తూ భగవంతునే పశ్నిస్తాడు. ఇ౦0ం(ధనాధుడు ౮ఆ్ర తర్వాత ఎంతకాలం ఎన్ని సుఖదుఃఖాల్లో పడీ చాటి, ఇవాళ నేసన్‌ వృద్ధాష్యంలోకి వచ్చాను. ఎన్ని నదీ నదాలు, ఎంత దూరం, ఎన్ని జీఛాలు, పర్వతాలు, అడ వులూ తిరిగి తిరిగి ఉన్నాను ఎన్నిగకాల మనుమవ్యులు నా ఈ కళ్ళఎదుట చాటిపోయారు. కాని ఇంత గొప్ప మహాను భావుడైన వ్యకి మ్యాతం మళ్ళీ ఎక్కడా చూడటానికి దొరకలా కాని అతడు ఇప్పుడు లేడు. హరాత్తుగా ఒక రోజునఎప్పుడో బుద్బుదంలాగా ళూన్యంలో కలిసిపోయాడు. ఇవాళ అతడు జ్ఞాపకంరాగానే ఎండిపోయిన ఈ ₹ెండు నేాలూ నీటితో తొణికిస లాడుతున్నాయి. శీవలం నిష్ఫృల మైన అభిమానం చమూతం వ్యాదయాన్ని మధించి పెకి నురుగులాగా తేలివస్తోంది సృష్టికర్త అద్భుతమైన ఆ భౌతిక వస్తువును ఎందుకు సృష్టించి పంపించావు 1 మళ్ళీ ఇలా వ్యర్థంగా ఎందుకు అతణ్ఞి వెనక్కి. వీలిసించుకున్నావు ఈ అత్యంత వ్యధను సహించలేని నా మనస్సు మాటి మాటికీ ఈ (సశ్నే వేసోంది--భగవాన్‌ ! ధనం, సంపద, విద్య, బుద్ధి అన్నిటినీ నీ అశయ భాండాగారం నుంచి నువ్వు ఎంతెంతో తీసి యివ్వగా చూచాను. కాని, ఇంతటి గొప్ప మోహావ్య క్తులను ఈనాటివరకు నువ్వు ఎంతమందిని (పసాదించగలిగావు 1

శరద్దర్శనం 400 (శ్రీశాంతకు ఇం్యదనాధ్‌ సఖుడు, సారథి, గురుడు దైవం కూడా. అందుచేతనే అనుకంపంవల్న అలా (వాయ గలిగాడు. ఈ సందర్భములో (బహర్షి రఘుపతి వెంఠట రత్నంగారు దివి కేగినప్పూడు వారి శివ్యులు ముట్న్యూరు కృష్ణారావుగారు కూడా 'మా నాయుడుగారు” అనే వ్యాసం ఈ ధోరణీలో నడివీంచారు. క్‌ “మా నాయుడుగారు మహో ఛురువుడు--నిళ యము, ఎన్ని (పాంతములనో తిరిగితివి, ఎందరి 'వెద్దలనో దర్శించి తిమి, ఎందరు సాధువులనో కలుసుకొంటిమి, వారందరకు (వణామనులు. కాని ఎవరిని దర్శించినను, ఎవరిని కలుసు కొనినను నాయుడుగారిని దర్శించినప్పుడు, కలుసుకొని నప్పుడు కలిగిన ఉల్రేదంగాని, రసానుభవంగాని కలిగియుండ లేదు. వారి సము 'ఖమున నిలువబడిన ఏ హీమవన్నగము ముందో నిలవబడినట్లు నుండెడిది. వారితో సంభాషించిన జాహ్నవీ తోయములలో నోలలాడినట్లుఉం డెడిది. నాయుడు గారి జీవితం భ _క్రిరస సింధువు పతితులకుగాక్క, అనాధలకు పట్టుకొమ్థు భక్తులకు అమరగానం ” ఆన్నదాదీదీ (శ్రీకాంతునికి ఇందనాధ్‌ త ర్వాత అన్నడదాదీదీయే అధిక గారవసనీయురాలు ఆమె (వభావం అతనిమాద అధి కంగా గలదు. ఆమె సంగతి అతడు యెంత అవేదనతో వనాశాడో గమనించు టనసరము,

శ్ర0 శరద్దర్శ వన౦ ళఆ్ర తర్వాత నేను అనేకచోట్ల గాలించాను. ఈ పాపిష్టి కళ్ళతో మళ్ళీ ఎప్పుడూ ఆమెను చూడ లేకపోయాను. మళ్లీ ఆమె నాకు ఎప్పుడూ కనపడలేదు గాని ఆ నవ్వు మొహము నృాదయంలో ఎప్పుడూ కనపకుతూనే వృంది. ఆమె జీవితగాధను స రణకు తెచ్చుకుని లోలోన అమెకు నమస్క-రిస్తూ- పే పరాత్పరా నీకు ఇజెలాంటి న్యాయము! సతీ-సావితు లుద్భవించిన మా ఈ 'బేశంలో భర్తకొరకు సవాధరి 'శ్రణిని-అగాధ దుఃఖంలో ముంచి సతీత్య మహాల్య్యాన్ని మహోజ్జ్యలంచేసి (వపంచానికి చూపీంచావని నాకుతెలుసుం ఆ అగాధ దుఃఖాన్ని-చిరస్మరణీయ కీరిగా మార్చి (పపం చంలోని నారీజాతి నంశటినీ క _ర్తవ్యపధం మిోదికి ఆశర్షిం చటం నీ ఉశ్రేశమని కూడా సాకు బాగాతెలుసు కాని అలాంటి మా జీజీ నొసట అటువంటి విచ్ళేదం, అపకీర్తి ఎందుకు వాసిపెట్టావు + అలాంటి మపహోపత్మివత మొహాన కులట ము దవేసి ఆమెను ఇాశ్వ్యతంగా ఈ లోకాన్ను౦డీి సాగనంపింది ఎందుకు నువ్వు 1! ఆమెను (భమ్టురాలిని చేసింది వీ విధాన ! జూతి (భవ్వం చేశావు, ధిర(భష్టం వేశావు, సంఘం, లోకం, (వతివ్వ = అన్ని విధాలా (భమ్హురాలను చేశావు. నువ్వు ఆమెను వెట్టిన అగాధ దుఃఖానికి సాత్యంగా నే నింకా వున్నాను దీనికి కూడా నాకు చింలేమీ ేదు. జగత్‌ (ప్రభూ, సతీసావితి, నీత మొదలగు పత నతామ తల్లులు పొందిన స్థానాలకు సరితూగే స్థానం పొందుతున్న ఆమెను గురించి-ఆమె తల్లి తండులు, బంధు కాంధవులు వ విధంగా భావిస్తున్నారు ! కులట రూపంలోనా 1 వేశ్య

శరద్దర్శనం౦ 171 రూపంలోనా 1 దీనివల్ల నీకు కలిగిన లాభం! మరి (పపం వానికి కలిగిన ఫలితం

ఆమె ఆత్మీయులు, బంధువర్గం అంతా వమైండి॥ నాకు కాస్త అదూకి తెలిస్తే చాలు-ఆజేశం ఎంత దూర మైతాసలే, ఈ జేశం దాటిపోవలసినా సరే నేను అక్కడకు వెళ్ళి తప్పకుండా చెబుతాను ఇదీ మీ అన్నదా-ఇదీ అమె దుఃఖగాధ నువ్వు కులకలంకిణి అన్న ఆమి పేరు (ద్దున్నే ఒకసారె తలి స్తేజాలు అనేక పాపాలు పోతాయి,

ఈ సంఘటన మూలంగా నే నొక సత్యాన్ని కూడా "'తెలుసుకునా వను మొదట్లో కూడా నేను ఒకసా3 చెప్పాను .్కి కళంకం విషయమంశు నాకు సహజంగానే నమ్మక ముండదు ఎందుకనంశు నాకు జీజీ్‌ డెక్‌ వస్తుంది. వారి రాశరలో ఇంత చెకుపేరు పొందవలసి యుంశే-.-_ వపంచంలో ఇంకా జరగనిబేమిటి + ఒకటి నేనున్నాను. మొకటి ఆమె వున్న ది-సర్వకాలాలలోను సర్వ పాపపుణ్యాలకు సాత్యుంగా వీకుగాక అన్నడాను భక్షిగాస రించుకొ నేవారు. అందుచేత "తెలియకుండా ం్కీ అపవాదులను లోకంలో పాపం కట్టు కోవడం మంచిదికాదు ”

పహృాదయాన్ని చీల్చుకువచ్చిన ఈ రచనలోని కావ్య గసణమును గురించి వీవరించ నక్క-ర లేదు అటువంటి రచన లెప్పుడదూ అట్లాగే ఉంటవి రచయిత తారు కదిలినప్పుడే ఇతరులను కదిలించగలడు దీనికి అధికంగా దోహదమిచ్చేది కరుణరసమే అందుచేతనే పెల్లి అన్నాదు

“౦౬౫ 8౪696168 80108 829 $21086 08% 6911 01 88664084 ఓడ602%

శ్రీల శరద్ద ర్గ్‌న౦

“మూనవుడు దుఃఖానుభవాన్ని సుస్పష్టంగా (వక టించుకోగల కామ ఇంతవరకు అవిష్కుతం కాలేదు అంటాడు (శ్రీ, కౌంత

ఈ సందర్భాన్నే ఇట్లా అన్నాడు కీట్సుకవి.

“*మబ్రైరగే మం1ంయే68 286 8౪696 ౨48 086 1816874 8౯6 57766092

తాత్వికములు _ కిశోరావస్ట

“మనుష్యుని ఈ కిశోరావస్థ కో సమానమైన ఆశ్చ ర్యాన్ని కలిగించేది _పపంచంలో బహుశా మరొకటి లేచేమో అలాగే మనుష్యుని మానసిక స్థితిగతులు శీవలం "తెలియరానివిగా ఉండటం ఒకటి. మరొక ేమిటంశ1కు బాల చాలికల మనోభావాలు శేఎలం అశ్టేయంగా ఉంటాయన్న సంగతి నాకు తెలుసు. బహుథా ఇందుకనేకాబోలు బృందా వన వేశంలో అ బాలబాలికల జాల్య క్రీడలు చాలాకాలం నుంచీ రవాస్యంతో అచ్చాదితాలై ఉంటూ వస్తున్నాయి. బుద్ధిబలంతో (గ్రహించ లేకపోవటానికి కారణం-కొంతమంది దాన్ని మంచి అన్నారు, కొందరు చెడ్డ అన్నారు మరి కొందరు “నీతి అని పొగిడారు కొందరు కేవలం అభిరుచిని వెలిబుచ్చారు. మంకొందరు యేసంగతీ వినిపంచుకో లేదు. వారు తర్క- వితర్కా. లనే (పాకారాల నన్నింటిని ఉల్లం ఘించి బైటపడ్డారు టైటపడ్డవాళ్లు వీచ్చివాళ్ళయిపోయాకు. నాట్యంచేస్తూ దుఃఖస్తూ గానంచేస్తూ - అంతా ఒశేవిధంగా చేసి పపంచాన్ని వారు ఒక పెద్ద విచ్చి ఆసుపషతిగా చేసి వదిలేశారు, అప్పుడు *చెడుి అని తిట్టిన వాళ్ళుకూడా -

(80) శర ద్ద ర్గనం౦ శ?$ వీది వమైనా అయినా కాని యిలాంటి రస్ర్పవావాం ముకి క్క-జా లేదు అన్నారు ఎవరి అభికచికి ఈ లీలాసాంగత్యం సరివోదో వారుకూడా = ఈ వీచ్చివాళ్ళ ముఠాలో తప్ప మనం ఇలాంటి సంగీతాన్ని ఎక్కడా వినలేదు అని అంగీక రించారు. కాని ఈ ఘటన వీ ఆశయాన్ని పురస్కరించు కొని జరిగిందో, అది శేవలం పురాతన మైనదీ, నిత్య సూలన మైసదీకూడా బృందావనంలోని [పతి వన౦లోనూ నిత్యమూ జర అ బాల 'భాలికల సుందరతమ లీలల ముండర వేదాంతమంతా శీవలం తుచ్చ పాయమూ, ము క్రి ఫలం మహ*సమ్ముదుని ముందర నిటిచుక్కలాగా తుద (పాయమూనూ వాటి ఆంతర్యాన్ని ఎవరు ఎప్పుడు తిలుసు కున్నారు! ఎవ్వరూ. తెలుసుళొ లేదు ఎప్పటికీ ఎవ్వరూ తెలుసువోనూ లేరు.”

పరస్పర విరుద్ధ (పవృత్తులు

మానవ హృదయఎలో పరస్పర వికుద్ధ్యపవృత్తులు ఎలా కలసి కాపురం చెయ్యగలవు నేనుకూడా జీవితహత్య చేయగలనన్నమాట ఏమి ఆశ ఎన్యం కాల్మికింద చీమపడి లే ఉలికిపడేవాణ్ని. ఒకసారి యజ్ఞంలో పళకఘుబలినిచూచి కొన్నాళ్ళు న్నిడాహారాలు మానివేశాను చిన్నప్పుడు ఇంట్లో కుక్కులమిోద, వీల్ణులమిోద ఎంతో (వేమగా ఉండిన వాణ్ని నేను అడవిలో వేటాడి మృగాల్ని చంపివేస్తానా! ఇంత విరుద్ధ్యపవృత్తులు నాలోనే ఉన్నా యీమిటి!

ఇవాళ నాకు ఎంతో పరిళుద్ధురాలుగా కనిపిస్తూన్న ఈ రాజ్యలమ్మీకూడా మొన్నటివరకూ వేశ్యాజీవితము గడ్‌

శీ? 4 శరద్ద ర్గనర వీనబే గచా' అమాట వునస్సులో అనుకున్న నేకాని వెకీ అనలేకపోయినాను అమెకు కష్టం కలుగుతుంబేమోనసి శాదు పెకి అడిగి కేమా[తం వమి _పయోజనం! దై వాసుర (పకృతులు కలని మానవుని బంధించి ఎక్కడికి ఈడ్చుకు పోశాయో ఎవరికి తెలుసు! భోగికూడా ఒకనాటికి యోగిగా వమూరిపోవచ్చు విరాగి, నిష్తురుడు అయిన వ్య_క్రీలో ఒక బ్వుడు కరుణాసమ్ముదం ఉహ్పాంగ వచ్చును ఇందుకు ఎన్నో ఉజాహరణలు చెప్పగలము. మానవుని సాధన వనాడు ఎట్లు సిద్ధి పొందునో ఎవరిరుగుదురు 1

గేశభకి

అవత

“ఆరోజు ఈ (తోవ ఇంత దుర్గమము, విర్ణనము అయి ఉండలేదు అప్పుడీ వాళావరణంలో వ్యాధి (క్రిములు లేవు చెరువుల్లో ఈనాడంత కుళ్ళు, విషం చేరయుండలేదు అఆ రోజుల్లో "జీశంలో అన్న వస్త్రాలకు లోటులేదు ధర్శం నాలుగుపాదాల నడిచింది నేడువలె విషాద జేవత భూన్యూ శాళాలను వకంచేస్తూ భయంకరనాట్య విన్యాసం _పదర్శించ 'లీదు. నాకళ్ళు ఇెమ్మగగిలినవి, ఆ నేలధూళి బండిచ కాల కంటినది కొంత తీసుళొని శిరసున దాల్చినాను నా వీతృ వీతామహుల సుఖదుఃఖాలకు, మంచి చెడ్డలకు, ఆనంద పఏ్‌పొ చాలకు ఆఅటపట్టయిన ఆ ఘామికి నమస్కారం చేశాను. అంధకారంలో మునిగిపోయిన అడవి శేసి చూచాను. ళు నా బీళమాతా నీ చెడ్డలు కోట్లకొలదిగా ఉన్నారు వారంద రికిముల్లే నేనుకూడా నిన్ను వృాదయపూర్వకంగా (పేమించ 'లేకపోయాను. ఎప్పటికైనా నేను తిరిగి వీ ఒడిలోనికి రా

శరద్దర్శనం శ?5 గలనా! సీ శేవ"భాగ్యం నాకు లభిస్తుంజా 1 ఎందుకైనా పీకు పనికివస్తానా +! ఇవాళ ఈ విధంగా _పనాసినై' పోతూన్న నా అుపూరిత న్మేతాలకు ఈ అంధకారంలో అస్పష్టంగా నోచరించిన నీ దుఃఖ పూన్హాకృతిని మ్యాతం ఎన్నటికీ మరచిపోను, ౨. ల

కజ్ష చేఠంలో పధ్నాలుగణాలవంతు. (పజలు (గామాల్లో నివసిస్తున్నారు. ఆ (గామాల గాధఅే సాధుజీ చెప్పుకుపోతున్నాడు---నీళ్ళు లేవు, అన్నం లేదు, ఆరోగ్యం లేదు అన్నీ అడవులే వెలుగు లేదు వమంచిగాలివచ్చే వీళ్ళు "లేవు (పజల్లో జ్ఞానం తక్కువ విద్యశూన్యం ధర్మముకూడా విశ్ళతిఘముం పద్మ భష్టుము అయింది జీవచ్చృవమైపోయిన మాతృభూమిగాథ పుస్తకాల్లో. చూచాను, కళ్ళారా చూచాను. కాని “ఇలా ఉండకూడదు అన్న విమయం మ్యూకం నాకిదివర కెన్నడూ తోచనేలేదు. ఇంత మహో భయంకర దీవస్థితిలో "జీశం ఉన్నట్టు నేనిదివరకు అనుకో “నేడు” అజీకంలోని సోదర సోదరీమణుల వేదనాగాధ అసబ్యూ రీతణా జ్యాలికలవలె ఉలికి వస్తున్నది ఈ రత్నగర్భ రాను రాను శుష్క-దరిదురాలు అయింది చేశసంపద యావత్తు విచేశీయుల హ_స్తగలమైపోయింది విజేశీయులు మన మాతృ ఫీమిం రకృమాంసాలు ఏీల్చివేశారు - ఈ గాఫధఅంళా - గుంఢెలు దవింపజేడే అయా సంభుటనలన్నీ అ యునళకుడం ఒకొంలక్కటిగా ఉద్ధాటిస్తూ శళ్ళముందు (పదర్శిస్తున్నాడు,

476 శర ద్ద ర్గ్గనం౦ అస్పృశ్యులయెడ ఆవేదన %0గామా టీలో (పజల స్థితిగ తులన్నీ చూసోంళు నాకళ్ళు అశుపూరితములై పోయినవి. ఆ చిన్నచిన్న ఇళ్ళు కూడా సరిగా కట్టుకు నేందుకు వారికి వలసిన సామ గి దొరక్క పోయింది ఈ బంగారు జేశంలో ఆ యిళ్ళకు వైకస్పు వేసు కునేందుకు ఇంత గడ్డికూడా పాపం వాళ్ళకు లభించక పోయింది. ఎంరికీ బెత్తెడు భూమిలేదు చేటలు బుట్టలు అల్లు కొని ఆ వచ్చిన స్వల్పలాభాలతో ఎలా కాలవేపం చేస్తు న్నారోమరి అయినా ఈ అశుచులకు, ఈ అస్పుశ్యులకు కూడా రోజులు వెళ్ళమారిపోతూనే వున్నవి ఎన్నాళ్ళనించో ఇలా] అవస్థలు కుడుస్తూనే ఉన్నారు కాని వ మవానీ యుడూ వీరి విషయమై ఆలోచించినవాడులేడు. ఎక్కడో వీధుల్లోనే కుక్కలు పుడతాయి, ఎలానో (ప్రపంచంలో కొన్నాళ్ళు బతికివుంటాయి; చివరకు ఎప్పుడో చచ్చిపో "శాయి. వాటి [ప్రమేయం ఎవరూ పట్టించుకోరు ఈ అభా గ్యుల సంగలతిహూడా అంతే తమకస్టాలు తాము నోరుమూసు కొని అనుభవించటమేగాని ఎవర్నీ పల్లెత్తుమాట అనరుగచా! ఈ దుఃఖం, దైన్యం, శ మహ్రైన్యం వారికీ మూచేవాళ్ళకూ ఒక *మూామూలు విషయం' అయిపోయింది, ఒక్‌ స్వాభావిక సంఘటనమెపోయింది. తోడిమానవుల ఈ స్థితికి మాజీ వాళ్ళు అవమానం పడటం లేదు, స్వయంగా వాళ్ళూ అన నమూన పడటం లేదు.”

శరథద్రర్శ్గనం 477

మానవులను అంటరాదనట౦ ఈ ఆధ్యాతి క జేశం

లోనే, అంటరానివాడేకాడు వెన్చరానివాడు. చెప్పుకుంే సిగ్గుచేటు. ,

• మనవేదాంత మెంతగొప్పదో మన వర్ణ వ్యవస్థ- జన్ధు తోనే ఉచ్చనీచ భేదాలు అంతనీచమైనది ఇచే మన పత నానికి కార ణమైనది. కిరాతకళ, ల ల్యౌలన్ని టికీ పునాదై నది మనలో ధర బుధ్ధి నశించింది దయాదాశ్నీశ్యాలు కలిగి (వనర్తించాలి

గాంధీజీ జెప్పిన వొప్పూన [పవ్నర్తించాలి.

రచనా రామజీయకం

46 ర్రచయితకి స్వయంసిద్ధమైన (పతిభ ేనిజే కళా సూ(తాలు ఎంత వల్లించినా లాభంళేదు. అలాగే కళా శాధనలోని మెలక వల్తూ సూ తాలూ -వాటిని అభ్యసించి శితణ పొందకపోతే, స్వయంసిద్ధమైన (సతిభ రాణించదు. ఈ రెండు సుగుణాల సమనర్థయంవల్లా కళాకారుడు ఉన్నత ఛిఖరా లందుళొని పురోగమిస్తాడు ” ఎ-పహో సెస్‌.

శరచ్చందుని రచనా విధానములోని (పత్యేకత వమిటీ? ఏ విశిష్ట లతణాలవల్న ఆయన రచనలు అధిక వ్యాప్తి గాంచినవి! మన హృదయాలను ఎందుకు చభూర నొన్నవి అనే విషయం తెలుసుకోడంకూడా అవసరంగచా!

ఆయన అధిక కృవీ.చేసి రవీందుని స్థాయి వచ్చే వరకు, తన ఉేరుతో _పకటించకూడదని, భీష్మ (పలిజ్ఞృ పూనిని సంగతి పారకులకు పరిచయమే. రచన అనేది ఆయ నకి ఒళ తపస్సు తన జివితాన్నే ఒక సాహిత్యఖండంగా మలుచుకొన్న అర్జ్రహృదయుడు స్వీయ జీవిత గతాను భవనాలను, ఈతన సాహిత్య సృష్టికి థృృతి కలుపుకొన్న భావు కుడుం

ఆయన తన రచనలను (పత్యేశం పతికలలో (పక టింపవలసి వచ్చినది. ఒక “ఛాపన వీల్లు మినహా ఆయన రచనలన్నీ ప్యతికల్లో (పథమంగా (వచురింపబడిన వే. అందు వల సాధారణ జనులకు అర్ధమయ్యే టట్లు (వాయవలసి వచ్చి నది. అర్ధమయ్యేటప్లే గాకు అనందించేందుకుగూడా (వాయ

శరద్దర్శనం 470 వలసి వచ్చినది. అందుచేత సాధారణ విషయాలను తీసు కొని, సర్వజనులు అఆసనందించేటట్లు (వాశాడు. (పజలు అనం దించేటశ్లుగాక వారిని ఉన్నత స్థాయికి తీసుళొనిపోవ సీ ఉన్నదనికూడా ఆయన గమనించాడు. ఇవన్నీ మనస్సులో ఉంచుకొని రచన (నారంభించాడు.

శథకుగాసీ, నవలకుగానీ, ముఖ్య మేదని (వశ్న వచ్చినప్పుడు వస్తువు శే (స్తాటు) _పాధాన్యమిచ్చారు (పాచీ నులు. అర్వాచీనులు ప్యాతకు (సాధాన్యమిచ్చాకు ఎందు చేతనంశేు నవల, కథానిక, ఉబుసుపోకకు గాక్క మానవుని మనస్సునందలి నిగూఢ రహస్యాలను అఆభివ్య కం చేయుట ణానీ (పధానో జ్రేశ్యం అందుచేత కథద్య్వారా మానవ నిగూఢ రహస్యాలను పెల్లడించవలసి ఉంటుండి. గనుక ఈ “రెంటిని మనస్సులో ెట్టుళొని కథకుడు కథా రచన చేయాలి,

మన_స్తత్య నిరూపణము శరచ్చంగదునకు వెన్నతో పట్టిన విద్య.

ఇక మనో వైజ్ఞానిక తత్వాన్ని "తెలుసుకోవలసి ఉంటుంది చెడ్డవాడు అనేవాడు శీవలం చెడ్డవాడు కాడం, వాడిలోకూణా మంచి గుణ నుంటుంది. ఇది మనో వైజ్ఞానిక సత్యం ఈ సుగుణాన్ని చూవెట్టటమే రచయిత క_ర్తవృం ఈ గుణమే శరచ్చందునిలో గొప్పగా ఉన్నది

కథ ఎట్లా ఆరంభించాలి అన్నది చాలా కష్ట్మమెన విషయం. అందుచేతనే కృ త్యాద్యవస్థ అనే సానెంత

480 శరద్దర్శనం ఫుట్టటానికి కారణమైనది. (గంథ _పాశ_స్య్యమంతా అది ఆరంభించే పద్ధతిమిా టే ఉంటుంది

అయన ఎత్తుగడ ఒశే పద్ధతిని ఉండదు ఎట్లా ఉన్న ప్పటికిని అది అధిక ఆకర్ష వంతంగా ఉంటుంది ఆయన రచనా పద్ధతి చాలా విచ్శితమైనది అందరివలె ఆయన కథంతా ముంజే అలోచించుకొని, ఆరంభించడు స్ఫూలంగా కథావస్తువుని ఉఊహించి, అందులోంచి (వధానప్మాతను తీసు శొని అఆ పాతను పోషించటానికి కథ లిల్లుతాడు ఇక కథా (ప్రారంభం తన కెట్లా తో క్తే అట్లా చేస్తాడు మధ్యభాగం నుంచి [పారంభించడం కద్దు ఒక్కొక్కప్పుడు చివరభాగం నుంచి ఆరంభించడం ఉన్నది. *చర్మితహీన్‌' ఈ పద్ధతిని (ఎాయబడినది. |

ఇక ఆయన రచనల్లో స్పాటుకు గాక్క పాఠశే (పాధాన్య మిసాడు అన్న సంగతి సర్వజన విదితం పాత పోవణలో ఆయన (పజ్ఞానెపుణ్యం పరాకాష్ట "చెందినది. ఆయన రచనల్లో మనలను అశర్షించేదిి ఆయన పాతలే.

నవలకు (పాణం ప్మ్యాఠతపోమణ. ప్యాతీకరణం. ఒక గొప్ప విద్య. రచయితకు గౌరవం కలిగించేది అదే. మానవ స్వభావ మందలి మరములను అనుసంధించి, రచయిత తన పాతలద్యారా సృష్టికి ఉపతిసృష్టి చేయటమే ఈ విద్యకు పరమానధి,

ఆయన మానవ చర్మిత (దష్ట శీవలం మానవ చరి త తీసుకొని అంతర్జ్భృష్టితో (ాసిన మహో రచయిత.

(01) ౪రద్దర్శనం౦ శకి! ఆయన మనకు పరిచయులైనవారినే పరిచయం చేశాడు. మానవ అంతర్లోకపు బుషి,

పటితులను, (పాక్ళత జనులను చ్మితించుటలో సిద్ధ హస్తుడు, బుద్ధిజీవ్రులను చ్మితించుటలో ఆయన విఫలు డై సట్లు తో స్తుంది కమల, శివనాధ్‌ | పభృాతుల చరిత మనకు కన్పించదు. దీర్చ ౦గా ఆలోచిస్తే ఇందుకుకూడా కారణం కన్పడుతుంది ఆ బుద్ధిజీవుల ప్యాతల్లో మానసిక సంఘర్షణ ఉండదు. సంఘర్ష ణ లేనిపాతలు మన మనస్సులలో నిలవవు అవి పేలవంగా ఉంటవి. అనుకంపనీయమైన పా తసృష్తే. శరత్‌ వైశిష్ట్యం. ౯ అశ్చర్యాల్లోకల్లా ఆశ్చర్య మెనది ఈ ప్రపంచం, అంతకం ఒ ఆశ్చర్యకర మైనది మానవుని మనస్సు శగత్సా హిత్యంలో మసకు కనబడేది విచ్చిత రీతుల మానవుని మనస్సు ఎట్లా సంచరిస్తుందో అచే,

ఆయన (పతిభంతా మనకు కనపడేది పరస్పర విరోధ శక్తుల చ్మితణములో. ఈ మానసిక సంఘృర్షణ ఆయన (శేస్హ మైన నవల లన్నిటా ఉన్నది మనుమ్యుల మనస్తత్వాన్ని సహజంగా చితించటమే శరత్‌ విశిష్టత.

మానవుని అంతర్జిగత్తుని మధించి, పేక్సియరు అపూ రంగా నాటక రచనచేసి అమరకీ ర్తి గాంచినశ్లు, శరత్‌ జాబు స్వీయరచనలం దంశ్లు అతయ॥కీ రి గాంచెను

ఆగున నవలలు నాటక సరణిని నడచినవి ఆయన వమిోా చెప్పడు, పాాతలచ్వారానే ఇెప్పిస్తాడు. అట్లా చెప్పు

శీత్రీరీ శర ద్ద ర్శన 6 టకు అవకాశములేని ఫఘట్టాలలోనే ఆయన జోక్యము కలి గించుకొనేది అందులో శరచ్చం. దుడు శరచ ఎం(దుడుగానే భాసిస్తాడు.

పాల వ్యక్షిత్వం (పస్ఫుటం శావాలంళశే, వారి (పకృతి ననుపుంచి సంభాషణలు (వాయవలసి ఉంటుంది. ఇం లేగాక, ఊఊ పపషులు వపరిస్థితిలో ఎట్లా మాట్లాడు శారో, అట్లా సంభామణ ఉండాలి. అప్పుడాసంఛధాషణ సవాజంగానూ, సజీవంగానూ ఉంటుంది. ఆ సంభాపషణలోని మాటలు దీర్ధములుగాక, కురచలై కుతూహల్యపదంగా ఉండాలి. సుందరమైన సంభామణలు (వాయుటలో ఫరత్‌ శక్తివంతుడు. పాతచి._తణలోసూ, సంభాషణలోను, భారత "జీశ నవలా రచయితల్లో శరచ్చం[దుడు నాటిలేనిమేటి నాటక సరణిని సంభాషణా రచనల్లో ఆయన సిద్ధహస్తుడు ర *గ8 8 ౧070180 ౪16 చం 6621049 08 యిడియిల్‌ 3%,

అయన రచనలన్నీ మనలను ఆకర్షించటానికి ఈసంభా పణా చాతుర్య మొక కారణం. అయన రచనలన్నిటా అధిక వ్యాప్ని గాంచినది "బీవదాసు అందుకు కార +*ం అందులో ముఖ్యఘట్టాల్లో నాయికా నాయకుల తీక్షణమైన వ్యంగ్యో క్తుల (వభావమే సావిత్రీ సతీళులు, కిరణ్మయి ఉపేందులు, కిరణయిా సతీశ్‌ లు, శిరణ్హుయిా దివాకరులు, కమలా అజి తులు, భాంతీ సవ్యసాచులు చేసినసంభాపణలు వ్యంగ్యాతే (| కై నాటశ!్‌ సరణిని నడిచినవి,.

కిరణ్మయి, భారతి, కమల సంభామణలో అతిచతు రులు. వీరు నిన్టీవమైన ధరాన్ని, శిధిలమైన సం్యపథధాయా

శరద్దర్శనం౦ 488 లను, వ్యర్ధమైన సాంఘీకాచారములను, ఖండిస్తూ పలికిన పలుకులు పాఠకుల హృదయాల్లో (చతిధ్వని _స్తవి.

శ్రీశౌంత రచన ఎట్లా విశిష్టమైనదో, చానిలో (పముఖపా లైన రాజ్యలక్నీ న 'శ్రీశౌంతల సంభావణకూడా అట్టి విశిష్టమెన బే. వారిమాటల్లో శాలీనత, శోభ, మాధు ర్యమూ ఉట్టిపడుతూంటుంది. చారి సంభావణలోకూడా వ్యంగ్యముంట.ంది. జానిలో వాడీ వేడీ ఉండదు. అది మన అనంత కృషశర గౌరి వ్యంగ్యము వంటిది నొనవ్వించ కుండా నవ్వించడ మే దాని మూలనూ తము.

శరత్‌ నవలల్లో ముసలము, ఖ్‌ మాటలు-మూాటలు

. శావపా-నాడిరూపులు,

వారి వ్యంన్యో క్తి అతి తీ్ష్షణమైనదిం

సంభామణలద్యారా, కథ నడివీస్తూ ప్మాతల మనోపరి శామాలను కళ్ళకు కట్టినట్టు చి్యతించటం శరత్‌ శీ చెల్లుతుంది.

భగ్న హృదయులగు [వియులను, దుఃఖిత్సులై న్రీలను, (వవంచిత పురుములను, ధూర్త వృద్ధులను, సంకుచితవృదయు లగు భార్యలను, (శమామృతం కురివీంచే మాతృమూ ర్త లను, భక్తి పపత్తులుగల సోదరీమణులను, లోభులగు తల్లి తంగడులను, విప్లవకారిణులను, తిరుగుబోతులను, సరసులను, సౌమ్యులను, సాధువులను, సన్యాసులను, ఆఛచారచాసులను, (శాగుబోతులను, నిరాశావాదులను, శరత్సృష్టిలో 7ాంచ గలం. ఆ ఆపర్మబహ్మ వారివారి సంభామణలను పాతోచిత రీతిని సై పుణ్యంగా నడిపాడు,

శీక్రికీ శరద్ద ర్శ్గన౦

అయన నవల్నల్లో సంఘక్ష ణసమయాలు, (పథావపూ ర్థ దృశ్యాలు, నాటకధోరణిలో అధికం. ఏటన్నిటా ఆయన అధిక సంయమంతో, సరసంగా స్తూతరూపంగా చిటతిం చాడు వీటివల్ల ప్మాతలను స్పష్టంగా (పదర్శించగలిగాడు.

ప్నాఠరచ్మితణ, మానసికసంఘర్ష ణ సంభాషణడ్యాారా నీగాక, కార్యకలాపాల ద్వారాకూడా చ్చితించుట ఈ పద్ధ తిలో ఆయనకు ఆయనే సాటి, ప్మాతఠపోమణలో ఇది ఉత్తమము పద్ధతి. ఎందుచేతనంళే ప్యాత ఒకటిచెప్పి మరొకటి చెయ్య వచ్చును కార్యక లాపాలవల్ల ప్మాఠతలస్వభావము స్పష్ట పడును.

శరత్‌ వాస్తవిశవాబే కాని, ఆయనవా స్తవికతలో కొంత ఆదర్శమున్నది అదర్శోన్నుఖ మైన వాస్తవికవాది. అందుచేతి ఆయన ఒక మహత్తరమైన సంబేశాన్నిచ్చాడు.

జ స్వయంవ్య కి త్వాన్ని వీ విధంగా సాధించా లన్నది ఒకటి ఇక పురువులకు 'శీఎవె మానవత్వంపై తమ అభిపాయాలను ఎట్లా మార్షు క్‌ “వాలనేది.

ఇదమిద్ధంగా ఈ వాదిరి నడవాలని అయన చెప్పడు, కాని ఆయన పాతలద్వారా మనకు అభ్మిపాయము కలుగ "జేస్తాడు.

అయన రచనలధికంగా [_పణయభావ విలాసంతో పారకుని తృప్పిపరుస్తున్నా, ఉత్తమగుగానికి లోటురా నివ్వడు (వణయపరణిలో కూడా అయన ఒక విశిష్టతను విన్నాణంగా వదర్శించాడు,

శరద్దర్శ నం శీకిథ్‌ శరచ్చం[దుడు కళ కళకోసమే అనేవాడని కొందరు భావించారు. అది గొప్పపొరపాటు (కీణ10౯ 11168 858) కళ జీవితంకొరకు అనేశాడు. అనగా అయన గొప్ప (ప్రచారకుడు. కాని ఆయన్యపచారం కళను కబళించ శేదు. ఆయన స్వీయర చనలన్నిటా మానవతను అద్భుతంగా (పచారం చేశాడు శరత్భాహిత్యమంతా మాన్నవకల్యాణా నికై చేసిన ఒక అనవద్య అపూరగ్వోతిహాసము శరత్‌ నవలల్లో కథకంతై పాఠతకు అధికంగా (వాథాన్యమిచ్చినా, థఫొన్నినవలలు కథకు (పాధాన్యమిచ్చి నవి లేకపోలేదు. *ద_త్తీ *'గృహదహనమ్‌ి “పంతులుగారు ” వై కుంరుని వీలునామా” ఈ నవలల్లో వస్తువుశీ పాధాన్యత ఇచ్చాడు. వీటిర చనా పద్ధతి జీవితచరి. త మాదిరిగా సాగింది. ఉడాహరణార్థం దత్తలోని కథ విజయ తాత దగ్గరనుండి "చెప్పబడినది. చిన్ననవలలం కడురమ్యంగా ఉంటవి. ఇవన్నీ బీ కథను (పధానంగా' పెట్టుకొని (గ్రాసిన వే. ఆయన నవలల్లో అరతణీయ, పరిణీత మొదలగు చిన్ననవలలు అధికంగా హృదయాన్ని ఆకట్టుతవని అనేకులంటారు. శరత్‌ ఇంకొకమాదరిగా కూడా నవలారచన చేశాడు. వాటిలో ఆెండుకథలుంటవి ఆెండుశకథలు నడుపుటలో ఆయన అద్వితీయ (వతిభావంతుడు. సంవిధానంలో ఆయన వమిోా కృ్మతిమపద్ధతి అవలంచించడు. అవి సహజంగానే కలసి సోతవి,

శి ళరద్దర్శనం చరితహీన్‌లో విరుద్ధపకృతులు గల ఇద్దరి నాయికల చర్మిత చెప్పబడినది. పోడశిలో ెండుకథలున్నవి. [పధానకథ హోడశీ జీవానందుల కథ. గౌణకథ నిర్ణలా మహైమవతీల సంబంధ మైనది. చాపనపిల్ల లో (వధానకథ అరుణా సంధ్యలకు సంబం ధించినది. రెండవది గోలోక చటర్టీది. పల్లీసమాజ్‌లో పల్సీసమాజ్‌. పతనము, పల్లీయుల దురవస్థ రమేశ్‌ (గా మోద్ధర ణేగాకం రమార మేశులకు సంబం ధించిన మరొక ఉపకథ కలదు. ఇట్లానే పథేర్‌జాబీలో రెండు కథలున్నవి. పార్వతీ అపూర్వ బాబుల పరిచయము, పణయము ఒక కథ. రెండవ దానిలో పఖేర్‌చాబీ సమితి స్థాపన, దాని కార్యకలాపాలు, శేమపశ్నలో శివనాధ కమలల వివావా సంబంధమైన కథ ఒకటి, అజిత్‌ వమనోరమల వివావా సంబంధ మొనది మరొకటి. ఆ వేగమూ విస్పష్టచి తణగల ఒక అద్భుత శలిని

• అయన అవలంబించాడు. (పతి పదంలోనూ ఆ అవుగ కళౌ కారుడు అత్యంత సహజత్వం కోసం అధిక కృపి. చేశాడు. ఆయన రచనలన్నిటా పారకుల ఊహకు కొంత విడిచి "పెట్టుట మరొక విశేషం. అందువల్ల కూడా ఆయన మనకు ఆతీ 'శ్రయుడగుచున్న్నాడు. మనం అంతరు శ్ర లమగుచున్నాం,

శరద్దర్శ్గనం శ8ీ? రచనా పాటవమేగాదు, రచనా సంయమము ఉండా లని ఆయనన్నాడు అంళే వది వ్య క్తీకరించాలో అది వ్య క్రీకరించకనే వ్య క్తీకరించుట అయన కళా విశిష్టత. శీ॥ ౦౦౫0౦68]16 181 కళా నోవనమే కళ. శిల్పం బయటనుండి లోపలకు పోతుంది. రసం లోపల నుండి బైటకు ఉబుకుతుంది ఈ లెంటికిన్నీ అవినాభావ సంబంధ ముంటుంది అందుచేతనే ఆయన రచనలన్నీ రస భరితములు, రసపరిపోమణమున శరచ, ౦ దుడు నీద్ధహస్తుడు, ఆదిలో ఆరంభింపబడిన రసమునకు విచ్చిత్తు కలగకుండా , తుదివరకు దానిని నిపుణముగ పోవీంచుటలో ఆయన అంటె వేసిన చెయ్యి. కిరుణరసమును కడు నేర్పుతో పోషించిన రచయిత లరుదు శరచ స్పం్యదుడు ఇండులో కడు (పసిద్ధుడు. ఆయన రసోత్పత్తి ఒక విశిష్టమార్గ మవలంబినది, ఆయన హోస్యరసము సంతోషాంతముకాదు అయనవ్యంగ్యం, అపహాస్యం మన హృదయాల్లో (గుచ్చుకొని ఆయన సమ ర్భించేవారిపట్ల నిలబడేటట్లు చే_స్తవి, ఆయన శరుణరసము వీపాదాంతము కాదు. ఆది దయార్ష్రత, జెన్నత్యమును కలిగించి ఆయన ప్మాత ఎడల సానుభూతి కలిగిస్తుంది. ఆయన పతితులను, దీనులను వెనక వేసుకొనేరాలేదు. అన్యాయ మెక్క-డ వుంశు ఆయన అక్కడ ధర్ధఖడ్లాన్ని చేపట్టాడు ఆయన శౌర్యం దయ, ఖడ్గం గలం ఆయన దండ యాత అన్యాయ అత్యాచారాలనిాాద.

శీర్రికీ శరద్దర్శనం౦

మానవుడు సర్వ(కేమ్షుడనే మతమే దీనికి పునాది ఇజే పాఠకుల హృదయాలను కరిగించి, రంజింపజేసి, వారి మన్ననలను బడయుటకు మూలకారణం కూడా.

శరత్‌ విశిష్ట రచనారీతి ఊం వర్ణన సందర్భములో గాంచగలం ఆయన నవలల్లోని నాయిక లధికంగా రూప సులే అయినా వారి రూపవర్లన దీర్ధంగా ఉండదు ఒకటి "50ండు మాటల్లో సహజవర్శన సరళంగా చేస్తాను అయినప్ప టికి అది పాఠకుని హృదయంలో ఇాక్యతంగా నిలిచిపోతుంది అన్న దాదీదీ వరన - “నివ్సకు కవ్పీన నిష్ప అనుకోవచ్చు. యుగ యుగాంత రాలనుండి చేస్తున్న ఘోర తపస్సు పూర్తి వేసుకొని ఇప్పుడే వచ్చింజేమో ” ప్యారీశాయి వర్గ ఇంతకంకై అధిక సంగహమైనది *బాయిజీ చక్కని చుక్క కోకీల న్వకం, సంగీతంలో నిధి *”

అయన కల్చన భావజగత్తుకు సంబంధించినవి కాదు అనుభవజన్య మైనది.

సకలజనుల దుఃఖాన్ని సొనభూ3ితో పరిశీలించి, దుఃఖవిమోచనానిక్రై మానవక భ్యాణానిక్రై _పయక్ని౦ంచాడు. మూనవ సుఖదుఃఖాలలో ఆయన సమ_స్తజనుల బాధ స్వీయ బాధగా భావించాడు. ఆయన రచనలోని అత్మీయళ, అన్యుల రచనల్లా* లేదు, -

శరత్‌ రచనల్లో అపార కరుణ, గొప్ప మాధుర్య మున్నది.

(ేష్టరచన అనగా సంగపహాను, సరళము, రన భరితము: అయన రచన సహజంగా హృదయంలో (పవే

(40 +శరద్దర్శ్గనం 480 శించును. జయన అతి సరళమైన ఇామలో నున వేదనలను మధురాతి మధురంగానూ, గంభీరంగానూ చితించాడు. “యదాస్థాలకు, ఎరుగున్న వాటిని సూటిగా చెస్ప గలను. కవిత్వము ఎలా అల్ల గలను” ఆంటాడు. అనలు శిల్చ మంకు అటే. అందుచేత ఆయన రచనలన్నీ సజీవ రచనలు. ముగింపులో ముఖ్యమైనది శరత్‌ రచనారీతిలో మరొక ముఖ్యమైన విమయం కథ ముగిం చేపద్ధతి. ఆ ముగింపు రచనకు ముగింపు అయినా కథా వస్తువ్రుకూ, పా_తలకూ ముగింపుకాదు శరత్‌ రచన ముగించినా కథ ముగియదు. ఈ అసంపూర్రిలోనే ఒళ విధమైన సంపూ ర్తిని తీసికొనివచ్చి వదిలివేస్తాడు ఆ కథలోని పాతలకుబట్టే, పరిస్థితి నిబట్టీ వ్‌ విధంగా అసలు అఆ కఇావస్తువు ముగిసి ఉంటుందో, చదు వరులకు వదులుతాడు. ఇట్లా వదులుటతోనే కథ ముగియక అంటి పెట్టుకొని, మెదులుతూ ఉంటుంది. అట్లాగే ఆయన ప్యాతలు మనలను ఏడవ అవి అమర శరత్‌ పాతలవలే శరచ ఏర్నిదుడు కూడా మనకు అంతు దొరకడు. ఓకప్పుడు మోందవ ర సొప్పదనాన్ని

• ఉగ్గడించును. మరొకప్పుడు మన సంఘంలో మె లప్టుటు ఇాసమనును. వ సందర్భంలో వది చెప్పినా అది అద్భుతం తానే శనుపీస్తుంది ఆయన శిల్పానికి ఆశ ర్య చకితులమై పోవలసిం జే.

న!

4$0 శరద్దిర్శ్గనఠళ

(ప్రపంచాన్ని సానుభూతితో చూడ నేర్చుకొన్న తర్వాత ఆయన రచనల్లో ఎంత వేదన ఉన్నదో, అనంద మున్నదో, ఆప్పుడర్ధ్థమగును.

శరత్‌ ను గురించి ఒక్క వాక్ళములో "చెస్పవలసివ స్తే ఆయన గొప్ప శిల్పి పవక్త, ఇవే ఆయన రచనా రమణీ యతకు, ఆయన రచనల అధిక వ్యాప్తికి కరణములు.

పరిశిష్టము శరత్‌ రచనలు కథలు. నవలలు బెంగాలీ పేరు కెలుగు పేరు క్షే బడదిది బడదీదీ, మాధవి 9 పండిత మోషపాంప్‌ పండిత్‌ జీ పంతులుగారు $8$ అరతణీయా ఆరితణీయ, లవంగి, కట్టు మారిన వీల్ల, కట్టు తెగిన విల్ల శ్రీ ఖైకుంగేర్‌ ఉవిల్‌ వై కుంరుని వీలునానూ సర్వేసువీలునామూా క్‌ మేజ్‌ దిది హీమాంగిని “6 చందనాథ్‌ చందనాధ్‌, సరయు, లలిత 7 పరిణీతా వరిణీత 8 జీవదాసు "జీవదాసు, శ్యామల రి శ్రీశాంత్‌ 'శ్రీగౌంళ్‌, ః 'శ్రీగౌంత 10 శాశీనాథ్‌ కాళీనాథ్‌ క్షే నిష్కృతి నిష్కృతి 13 _చర్మితహీన్‌ చర్మితహీన్‌, చర్మిరహీనులు కేక స్వామి స్వామి, మావారు క్షీ దతా దత్త, విజయ, వాగ్ద త్తం వాగ్దానము కేర్‌ గృవాదావ్‌ గృహదహనము 16 పల్లీసమాజ్‌ పల్లీ యులు, పల్లీ సమాజ్‌ 17 బామునేర్‌ మేయే పన వీల్ల, ావూణ వల్ల 18 జీనాపాఓనా ఫఛైరవి

శీ02 శర ద్ద ర్గన౦ 19 చిరాజ్‌ బౌ విరాజ్‌ బహు 90 నవవిధాన్‌ నవవిధాన్‌ 21 భింజేర్‌చేలే చిందుగార బ్బాయి 9౨9 ఛచి చిత్రకారుడు లికి హరిలతీగై హరిలమీీ లత శేష పశ్న "శేష పశ్ను 95 పభేర్‌చాబీ పఖేర్‌ చాబీ, భారతి ల6 వపదాన్‌ వ్నిపదాసు 9 అనూరాధా అనూరాధ రం శుభడా సుభద 99 పశేక్‌ పెేశుడు శ80 హరిచరణ్‌ హరిచరణ్‌ 81 మహేశ్‌ మహేశుడు శత1ీ భోరు భారం తికి దర్పచూర్డ్‌ గర్వభంగం &త& అంభధేగర్‌ ఆలో రాభారాణీ 85 అలోఓట ఛాయా ఇాయా[పకాళ్‌ $6 రామేర్‌ సుమతి సుమతి, రాముని బుద్ధిమంత నం, రాముని బుద్ధిమంతతనం శ7 మందిర్‌ మందిరము,శ్థీగుడిలో 8 అభాగినీ స్వర్‌ అభాగినీ స్వర్గము 9 పతీ పతివత క౦ పథనిచ్దేన్‌ తీరని కోరికలు, పథనిన్దేశ్‌ 41 మాన్లూర్‌ ఫల్‌ శీసు ఫలితము

౪రద్ధర్శనం 403 త్తి "ాల్యస శై ఖతి అాల్యస శ ఖతి శీ$ీ అనుపమార్‌ (పేమ్‌ అనుషను (పేమ, అనుపమా జీవి ఉ4 వకాదళీ చై రాగీ వకాదళి బైరాగి కఠ కేషేర్‌ పరిచంప్‌ సవిత ఉం విలాసీ విలాసి, విలాసిని శీ రాగదీప్‌ శాగదీపం అసం౦పూ లీ నవలలు 1 జాగరణ్‌ జాగరణ 8 అగామోా కాల్‌ రాగల రోజులు, ఎదురు తెన్నులు క్రి రనసచ[క్‌ రసచ్మళం శ భాలో మంద్‌ మంచీ చెడూ నాటకౌొలు 1 లిరాజొబహు విరాజ్‌బహ్‌ న్‌ పోడళీ పూజూరిణి ఠీ చిజియా విజయ శ రమా రమ, ఇరుగు పొరుగు చిన్నపి న్లల కధలు 1 ఛలేబేలార్‌ గల్ప్‌ 1వ భాగం లాలూ, ౨వ భాగం మానేస్తంకథలు న్యాసాలు 1 నారీర్‌ మూల్య నారీర్‌: మూల్య, అడ(బకుకు ఏ తరుణీర్‌ విడోహ్‌ ఇది అనువాదం కాలేదు

శ04 శరద్దర్శ్గనం కి స్వబేశ్‌ ఓ సాహిత్‌ థి దీనిలో కొన్నిమాతమే “న“గ్రత్ర్‌ వ్యాసాలు అనే చీరుతో (పకటింపబడినవి ఉ శరత్‌ చంద న్స భ్రాత సమాజ్‌ ఇది అనువదింపబడ లేదు. క శరళేర్‌ చైళళ్‌ కథ క్ర లేఖలు 1 శరత్‌ చంబేర్‌ సాబలీ శరత్‌ ఉత్తరాలు, శరత్‌ లేఖలు క్ట వై రచనలు ఎప్పుడు (వాసినవో సరిగా తెలుసు కొనుటకు అవకాశం తక్కు.వ. (పకటింపబడినవాని ననుస రించి కొంతవరకు ఆెలుసుకోవచ్చు. కనుక ఆయన రచన లను బాల్య రచనలని, రంగూన్‌లో ఉండగా రచించినవసి, స్వచేశమునకు వచ్చిన పిమ్మట రచించినవని, విభజించ వచ్చును వాటిలో ముఖ్యమైన నాటిని ఉర్కొంటున్న్నాను. బాల్య రచనలు 15-21 వయస్సులో

1. భారం, 3. సుభద, లి. బాల్యస్మ్రృతిః శీ కాళీ నాథ్‌, 5. చందనాధ్‌, 6. అనుసమ (యేమ, 7. హరిచరణ్‌, _
2. బడదీదీ, 9. 'జేవదాసు, 10. ఛాయా పకాశము,
3. విలాసి, 12, మందిరం.

ఇవి “శిళు “సాహిత్య” మొదలగు లిఖత షతికలలో

శరద్దర్శనం 408 రంగూన్‌ నుండి - 1818. 1016

1 రాముని బుద్ధిమంతనం 2 తీరని కోరికలు 8 చిందుగా రజ్బాయి * చర్మితహీన్‌ 5 విరాజ్‌ బహు 6 సిణీత 7 పంతులు గారు 8 సరయు 9 గరభం%గం 10 రాగదీపం 11 పల్లీ యులు 12 వె కుంరుని ఏీలునానూ 18 అరతణీయ 14 శ్రీకాంత (వధమ భాగము మొదలగునవి

మిగతా !ీరచనలు శరచ్చంగదుడు స్వజేశమునకు వచ్చిన పీమ్ముట రచించినవి “1916-1986 వరకు)

(శేస్ట రచనలు (నా దృష్టిలో)

వాల్యరచనల్లో 'జీవదాను, రింగూన్‌ నండీ _వాసిన వాటిలో శ్రీకాంత, స్వచేశమునుండి (ాసిన వాటిలో "శేష్మపశ్న.

పధమ౦

(పథమ కథ, భారం

(పధమ నివఆ, శఛుభద

(ఎధమ నాటకం విరాజ్‌ బహు

(పధనుంగా ఆయన “జీరుతో పషరికలో (వచురింప బడినది బడదీదీ, (ప్రధమంగా ఫ్తూస్తక రూపేణా వచ్చినది శాశీనాధ్‌.

(పధమంగా సంపుటముగావచ్చినదిభారం, కాళీనాధ్‌.

(ప్రమధనాధ భట్టాచార్య, ఫణీందపాల్‌ న సౌశీంద ముఖర్జి ఈ మతులు ముగ్గురూ శరత్‌ బాబును విద్వజ్ఞన లోకానికి తెలియచేయాలని (పయత్నించారు.

శ06ీ శరద్దర్శ నం

ఫణీందసాల్‌ యమున ప్మతికలో కథలు (_పచురించి యెకుకపరిచాడు

(పమధనాధ భట్టాచార్య భారత వర్ష క్త కథల్మువాయ (వోక్సాహించి, బరాానుండి వంగ బేశానికి రప్పించాడు

సౌశేర్మదముఖర్చి తనవగ్దనున్న శరత్‌ బాల్య రచన లోని బడదీదీని భారతవర్ష లో 1907 (చచురించి శకచ్చం _ద్రుని జేరు బైటకు తెచ్చాడు ఈ ముగ్గుకు శరత్‌ సాహిత్య (వచారానిక్తై పొటుపడినందుకు స ్రరించు టవసరం.

అనువాద సాహిత్యం

శరత్‌ రచనలను అం ధులు చదవటానికి అవకాశం కల్గించిన అనువాదకులను ఈ సందర్భంలో అభినందించక తప్పదు రామాయగాన్ని ఎందరో రచిస్తున్నశ్లు, శరత్‌ రచ నలు ఎందరో అనువదిస్తున్నారు. ఒశే (గ్రంథాన్ని చికళ్కు.రు కూడా అనువాదం చేశారు అనువాదకుల సంఖ్య నానాటికీ వరిగిపోతున్నది. అయినవ్పటికి అవసరమైనంతవరకు ఆయా అనువాదకులనుగురించి, (పచు5 ణ సంస్థలనుగురించి, 'ెలీసి నంతవరకు తెలుపుటకు _[పయత్నిస్తాను

(వధమంగా శరత్‌ రచనలను అకువదించింది జొన్నల గడ్డ సత్యనారాయణగారు. తర్వాత సవాచేవ సూర్య పకాశే రావుగారు (1925-80) వీరి అనువాదాలు బంకింయుగ౫౦లో వచ్చుటచేతను, గాంధికంలో ఉండుటవల్ల పారకులను అళ ర్డి ౦చ లేదు.

(68) +శరద్దర్శన* శ్ర? తర్వాత "వేలూరి శివరామశాస్త్రి చ్మకపాణి సూర్య "జీవర వెంకటసుబ్బయ్య, ఈదర లశ్నీ నా గౌాయణగారల అనువాదాలు వచ్చినవి (1930-89) వఏీకంతా ష్యతికలలో పధమంగా తము అనువాడా ఒను (వచురించారు వెంకటసుబ్బయ్య, లఖీ ఉనెగౌాయణ గారలు ఒకటి రెండు రచనలను మా తమే అనువాదం చేళారుం చకపాణి, ఇాస్ర్రిగారలు పెక్కు. అనువాదాలను చేయుటయే శాక, (గంధరూ పేణాకూడ వచ్చినందున వారి రచనలు వ్యా ప్రిగాంచినవి శరత్‌ అనువాదకులుగా ఏరిద్దరకు మంచి జేకున్నది.

• ఆంధహృదయానికి శరత్‌ ను వాక్తుకొనేటట్లు చేసినది వీరికు వులే దిగవల్లి శేషగిరిరావు, మద్దిధట్ల సూరి. పురాణం శాఘవ శాస్త్రి; ఇెలకంఠం, భోగరాజు వేరాజు, వీవరామ కృష్ణ _పభృతుల అనువాజాలు 194) అనంతరం వచ్చినవిం అంధ అనువాదకు లందరిలోను, శివరామశృస్టగారు ఆధికంగా అనువాదం చేయటంవల్లను, మరికొన్ని ఇతసల వేత చేయించుటవబ్లను, శరత్‌ సాహిత్యమంతా విడివిడి గానూ, సంపుటాలుగానూ, (పచురించుట చేతను అంధ పాఠకలో కాన్ని ఆకర్షించాడు. అందువల్ల శరత్‌ సాహిత్యమంళు ీశికవితామండలి, జేళి శవితామండలంక1ే శరత్‌ సాహిత్యం అన్న (పసిద్ధి కలిగింది. అటు పిమ్మట గశ్షే లింగయ్య నన్నపనేని సుక్బారావు లవణం, కృ _త్రివాసతీర్టులు, కాళహస్తి లత స్వామి? మొద లగువారు వస్తారు. ఏరి అనువాడాలు 1950 తరశ్వత వచ్చినవి

శీరీర్రీ శరద్దర్శన౦ ఇందులో గె ట్రే లింగయ్య గారికి శివరానుకృష్ణ గారికి వలె (గంధమండలి ఉండుటవల్ల ఆయనకూడా (గంధాలను విడివిడిశానూ సంపుటాలుగానూ, (పచురి స్తున్నారు. [(పధమంగా శరశ్‌ అనువాదాలను | పచురి౦చిన సంస్థ రాజమండినుండి అనేశ నవలలను పకటించిన సరస్వతీ (గంధమండలి దీని యజమాని అ డ్రేపల్లి ల క్ణుణస్వామిగారు, తర్వాతే యువ బుక్‌ డిపో తెనాలి. ఇది చ కపాణి యాజనూన్యాన శరత్‌ అనువాదాంను, చలం, కుటుంబ రావుగారల రచనలను (పచురించుట ద్వారా (పసిద్ధిగాంచినది, అట్లాగే విజయవాడనుండి వెరైటీ వజన్సీ అనే చీగుతో కె. సత్యనారాయణ రావుగారు శరత్‌ అనువాడా లను, చలం రచనలను | పచురించుట ద్యారా (పనిద్ధిగాంచాడు. మద్దిభట్ట్ల సూరి, శివరామకృష్ణ గార్ల క పధమంలొ _పోశ్సాహ మిచ్చింది ఏలే శివరామకృన్ళ (ప్రధమ అనువాదం ాళ్డీ న'ధ్‌ కుడిస్ట్ర'బ్యూటర్‌ గా ఉన్నది సత్యనారాయణరావుగానే. విజయవాొడనుండి బేశికవితామండలి, శకుఎతలాబేవి శివరామకృష్ణ గారల అధ్వర్యాన వర్పడి శరత్‌. సాహిత్య మంతా (పచురించింది. ఈ సమయానే తెనాలినుండి శేషు అండ్‌కో శ్రీగౌంళ, సవిత మొదలగునవి (పచురించింది | అటు వీమ్ముట విజయవాడనుండి సరస్వతీ బుక్‌ డీపో, (త్రిలింగ పబ్సిషింగు కంపెనీ, ఉమా పన్లిపర్చు; ఆదర్శ గంథమండలి, రాజను౫(డినుండి కాళవాస్తి తమ్మాగరావ్‌ అండ్‌ సన్స్‌ మొదలగువారు (ప్రచురించ సాగారు.

శరద్దర్శవం 499

వీకుగాక యింకా విడివిడిగా (పచ్చురించిన వారు లేక పోలేదు. కాని ఇంతవకకు (ప్రాముఖ్యం పొందినవాటిని జర్కాన్నాను.

అనువాదం చేయటం కేలికై నపని అని అనేకు లను కొంటారు కొని అనుభ వజ్ఞులశే అది తెలుస్తుంది అది చాలా కష్టృమెన కార్యం ఉభయ భాపాపిజ్ఞాన మేగాదు, (పావీణ్యం ఇంపు సొంపులు కెలిసి వుండాలి అనువాదం చేసేటప్పుడు, "తెనుగు భాపాసం పదడాయాన్నన.సరించి వాక్టర చన చేయాలి, నుడికారంతో ఫాప ఉండాలి. తెలుగు అంళ1ు తెలుగు పదాలు అనుకోరాదు ఈ విధంగా అనువాదం చేస్తే అప్పు తది అనువాదంగాక స్వతంత్ర రచనవలె ఉంటుంది

అనువాదకుకు తరచు తాను అనువాదం వేస్తున్న భాపా సం పదాయంగా వొక్యర చన చేస్తాకు. ఆ మాటలు కూడా కొన్ని వాడతాడు. కొందరి అనువాదాల్లో తేలుగు నుడికారమే ఉండదు ఈ లోపాలు రాకుండా చూచుకోవటం చాలా అవసరం. ఎంత జాగ ్రొపడినా పొరపాట్లు చాలా నరకు వస్తవి. ఇక భాపాజ్ఞూనం "లేక చెడగొ క్లే వారి వంగతి ఇప్పనక్క-ర లేదు

(పతి రచయిత ఆ రచనా విశిష్టతను చెలియచేయు టకు నామకరణం చేస్తాడు “నామ కార్యం, నాటకస్య గర్భి శా వకాశకమ్‌” నాటకపు ఇర్భిళార్థం 'తెలిసేటట్లు నామ కరణం చేయాలని, సాహిత్య దర్పణకారుడన్నాడు. అఆ విధంగానే రచయిత నామకరణం చేస్తాడు అనువాదకుడు దానిని గహించి, నామకరణం జీయవలసి వుంటుంది.

క్‌00 కర ద్ద దర్శ న

ఈ సంగతిని గుర్తించక ఇష్టమువచ్చినట్లా నామ కరణం చేస్తున్నారు అభిజ్ఞాన శాకుంతలాన్ని శాకుంతలమని శృంగార శఇాకుంతలమనే పేర్ష తో కూడా అనువదించారు ఇట్లా వెద్దలెందరో పొరపాట్లు చేశారు. శరత్‌ అనువాదకు లలో కూడా కొందరు ఈ (వమాదానిశే గురయ్యారు.

ఆదిలో ఆంభిలకు శరత్‌ రచనల చవిచూపీించిన గౌర వం జొన్నలగడ్డ వారికి దక్కి-నది. వీరు కలకత్తాలో చదువుళొం టూ బెంగాలీ నేర్చుకొని, అనేకగంథాలను అనునదించారు

పీరు [పధమంగా *విరాజ్‌ బహును” సుశీలఆనే *రుతో 1995లో సరస్వతి (గ్రంథమండలి ద్వారా (వచురించారు, అనంతరం 'బేవడాసుిను శ్యామలని” బడదీదీని *మాధవి అని “చందనాథ్‌ ను లలిత అని ఈ మాదిరిగా జేర్లుమార్చి అనువదించారు శరత్‌ అనువాదాలు ఏరింకా చేశారట.

ఆ కాలములోనే ఆ [గంథమండలిలోనే సనాజేీవ సూర్య పకాశరావుగారు జెంగాలీనుండి 'అరతణీయిను అను వదించారు. తాను అనువదించే [గంథాన్ని గురించి, [గంధ కర్తను గురించి పరిచయం చేయటం భావ్యం. అపని (వకాశ రావు గారు పశంసార్హృముగా చేశారు. ఏకు సత్యనారా యణగారి వలె ఓేరుమార్చులేదు అనాటిశే ( 1926) వీరు శ్రీ, కాంతను అనువదించుచున్నట్లు పీరికలో (వాళారు ఆ ఉత్తమ[గంథం సూర్తి చేశారో లేదో "తెలియదు.

పీ వీమ్ముట శివరామశా ్త్రీగారు? చకపాణి పభ తులు ష్మతికలద్యారా వధవంలో అనువాదాలు (ప్రచు రించారని తెలిపితిని గదా]

శరద్దర్శనం 501

6ర్రాముని బుద్ధిమంతనం” “సీరనికోర్కెలు) మరికొన్ని (పజామి తలో శాస్ర్రిగారు [పచురించారు “బిండుగార జ్బాయ్‌” *'భారతిలో” (వచురించారు. “పఠకాభేడాబీ కొంత వరకు మాతృభూమిలో వచ్చినది. శరత్‌ అనువాదాలను అనేకం చేశాకుగాని, అన్నిటిని (వచురించ లేదు. *వై కుంరుని పీలునామా” ను “ సర్వేసువీలునామా ” అని అనువాదం చేశారు. అరత్షణీయకు కోోళట్టుతప్పినవిల్ల అని పేరు పెట్టినారు. 'చామునేర్‌ మేయ్‌ కి కాపనవిల్లన్నారు. కాశ్ర్రిగారు తెలుగు ఓీర్ల వెట్టాలని చేసిన పయత్నమిది కాశ్రీగారు తమ అను శాదాలకు తెలుగు పేర్లు 'పెట్టటమేగాకుండా, అనువాదంలో తెలుగు వాశావరణమే తీసుకువచ్చారు వీరు పండితులైనా ఇఠరల్‌ రచనలు వ్యావహారిక భాషతో అనువాదం చేస్తేగాని (వయోజనం లేదని గుర్తించి అందరకు 'తెలిసేటట్లుగా వేశాక, ఇచే ఇతరులకు మార్గదర్శకమైనది

శరత్‌ అనువాదకు లందరిలోను కాత్రీగారు గొప్ప వారు, ఏరు అనువాచాలు చేసినళ్లు శరత్‌ రచనలనుగురించి సమాలోచన చేశే కాగుంటుంది.

చకపాణి జేరు తెల్సిజకా ఇవొగుండరొకాష ఆయన 'జెంగాలీ చదివి శరత్‌ నా అనుజాదం చేశారు అన్ఫవాభక్కుడుగ్రా టీయణకు నుంచీ నం. అనగా. ర్ఞోహ్యాన _ లంగావీడ్‌ వం]

5019 శరద్దర్శ్గనం రున్నది. ఆయన వ్యావహారిక భాపనో అనువదించిన సంగతి అందరకు తెలిసినదే.

“బడదీదీ" “పల్లీయులూో (పజూబంధులోను “జీవచాసు నవశ _క్తిలోను, * కరిశ్రీతి వఏీణలోను, *పెంచిన పేమ,” “పతి (వతి “వేక్‌ ” అం ధపష్యతికలోను, *వార్ద త్త అం్యధజ్యోతి లోను ఆయన తొలిసారిగా (పకటించారు

“జీవదాసు చక్కని బొమ్మా తో, "వద్దఅతరాలతో ఆం ధజ్యోతిలో (పచురింపబడి పుస్తకంగాకూడా వచ్చినది

చ్మకపాణి అనువాడాలు గేహ్రమని బహుజనాభ్యి పా యము శివరామశా స్ర్రిగారు చశపాణి బడదీదీని మాచి “*న్పి+ఆనుపొోదమూ, నా అనువాదమూ, నమూల్మ్యగంధనుూ దగ్గర పెట్టుకొని మూాచాను విాఅనువాదము 'లఅస్సగాఉందిో అన్నారు ఇది ఇాస్ర్రైగారి గొప్పదనాన్ని "తెలియచేస్తుంది

అసలు విషయమేమిటంకు శాస్త్రిగారు శరత్‌ బాబు యందుండే ,ప్రీతిచేత చ్మకసాణికి (వో త్సాహమివ్వాలనే ఉక్సాహముకో (పోత్సహించారు. ఒకవేళ అచే ఉత్తమ మేమో | వదిఉత్తమమో శివరామశాన్ర్రిగారికే. తెలుసు వది వమైనప్పటికినీ అరంభములో చ(కపాణిగారికిది. అధిక (పాళా, సహామిచి ఏంది

అనువాదకుల్లో శరత్‌ బాబును చూచింది ఆయన - నుండి అనుమతి పొందింది శివరామశా స్రిగా రొక్కలే

(శ-12-1881 )

శనకు కూడా శగతోొ బాబు. నుంచి అనుమతి

ఇపిశ్రంచవలసినదని చ।కపొణి శోరగా “అక్కర లేదు; నేను

శరద్దర్శనం 6508 అ విషయం నేన చూస్తాను, శరత్‌ అనువాదాలన్నీ _పకటించ సినదిని శాస్ర్రిగారు భరోసా ఇచ్చారు ఈ విధంగా చక పొణికి ఇాస్ర్రిగారు చేయూత ఇచ్చుటవల్ల ఆయన అనువా చాలు అధికంగాచేసి అంధవ్యాదయాన్ని చభూరగొనే అవ ఆాశం కలిగింది ఈ విధంగా ఇాన్ర్రిగారు శరత్‌ సాహిత్య వచారానికి దోహదం చేసినవానరై నారు , పోద్దరి పభావం అనంతరంవచ్చిన అనువాదకులమిద కన్చడుతుంది. 10410._50 ఈ దశాబ్దములో నే అధికంగా శరత్‌ అనువాదాలు ౯ వచ్చినాయి అనువాదకులు అధికమే. అందులో ఎక్కువ ఒ అనువాదాలను చేసినవారిని స్మరించుడాం, “దిగవల్లి శేమిరిరావు, మద్దిభట్ల సూరి, నీలకంఠం, వఫురాణం కుకవూరరాఘవశా క్రి శివరామక్ళన్ల గారలు (వసిద్ధులు "శేషగిరిరావు గారు ఆడ బతుకు విజయ, జూగరణ, హిందీనుండి అనువాదం వేశారు. “జ్యోతిష్మతి శరత్‌ చందుని రచనగా వీకు అనువాదం చేశారుగాస, బెంగాలీ వారు శరత్‌ రచనలగురించి జాళా.షర్మిశోధనభేసి _పకటించిన చానిలో యిది లేదు నీలకంరం అంశ నీలకంఠం గుకుస్వామిగారు, విజయ వాడ ఈయన్యలఅనువాదాలు అన్నీ హిందీనుక్రీచే చరిత హీన్‌' చ్చితగుశ్షగో కొంతవచ్చిందిగాని ఉూోస్తకరూపంగా

ర్‌0 శర ద్ద ర్శో నం రాలే. 'శ్రీశాంత, సవిత ఈుభద, విరాజ్‌ బహు, ఖభె6వి, నవవిద*న్‌, అరత్సణీయ, ఈయన అనువాదాలు. ఇ పురాణం జరుతో (పసిద్ధులెనద్‌ పురాణం కుమవూర" రాఘవశా స్త్రి గారు ఈయన బి వ బి. ఇడి. (వధమంలో "కలుగులో కవిత్వముకూడా చెప్పారు. గృహదహనమ్‌, వ్మిపదాసు, పూజారిణి, దత్త శరత్‌ ఉత్తరాలు, జాగరణ, జొందలపాటి శివ రామకృష్ణగారు ఉత్తర హిందూ స్థానం వెళ్ళి హిందీ చదువుకొనివచ్చి శరత్‌ అకువాద కుడుగాను, చేశీకవి తామండలి (వచురణకర్తగాను (వసిద్ధి పొందినారు. 1940లో ఈయన అనువాదం ఆకంభించాకు కాళీ. నాధ్‌,సకయు, హేమాంగి9, శరణ్‌ కథలు మొదలై నవి చిన్న చిన్నవి అనువాదంచేసి, అటు వీమ్శుట శరత్‌ రచనలన్నీ అంధులకు అంద జేశాడు 19ని0 తర్వాత వచ్చిన వారిలో గడ్రేలింగయ్య నన్నప నేని సుబ్బారావు, లవణం, క త్తి్‌వాస తీర్థులు, కాళహస్తి లత ఉొస్వామి (పభ్ళుతులు (పముఖులు గే లింగయ్య గారిం ఎరుగనివారుండశు ఆదర్శ (గంధమండలి ఇట్టి హారగ్రోల్భంన్లుండి భాషా సేవచేస్తున్నారు, , ఆయనశేన (వారీ సార్హమెనది " "ఆయనకూడా శరజ్‌ అను వాదకుడుగా, గ్రచుంణకర్తగా, (వఖ్యాతుడు, టన 201013 స్నా ఇ మా 4 వ “ఫం