Telugu sandhi (andhrabhasha sandhiniyamamula charithraka parishelana) - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

ష్టం కన్యా లాల హే / ళో న. స య వం షి సే. శ ణ్‌ న శ ౬ గ? గే | సంసది ఘా ళ్య కు న [స శ ఫా! [1.1 న 1 ల! వం చు ట్లు మ [ళ్ళ (| . [౧ .

అర సంధి (ఆంధ్రధాషా సంధి నియమముల చార్మికక పరిశీలనము) చ రచయిత: కోరాడ రామకృష్ణయ్య, ఎం, ఏ, ఆంధ్ర ప్రధానోపన్యాసకుండు (రితైరు). మ(దాసు విశ్వవిద్యాలయము శ1అళక5కడ తిువళిక్కేణీ మ (ద్రాను శ్‌

ను కీ! తీ స4ంరం౭! లంజటయుం06 0% గౌలం8ై4 2064021 యిల ప్రధమ ముద్రణ 19035 ద్వితీయ ముద్రణ 1848 తృతీయ ముద్రణ 19056 నిల రు నేన 0 " ళల గీ అవంతీ (పెన్‌ -_ నాజమండిః న మి. / (1 క ళీ

ఫి ల్‌

వన క

న గోసాలా ల త కో ం జ్‌ న్‌

(వకుల 1000 వెళరు కం.

నిగ౯౯%౦౬. ఎావయతులా (0 14 [131 60108)

016 67986166 0౧ 58౧6; ౧౯౦౧౦969 €0 698! ఆ$60 606 2౯1౧61౧169 ౦ [౯6౧00౧16 60/701౧860౧ 1౧ 9100౮3 గంగ 8 115 60/68! ౧౦1౧6౦6 ౪164. గేంక6 06 (06 ౮?౦గ౧|౦| ౦[ (06 614006 0౧9౮౩౦6 ౧౦౪ 1౧ (ఏ6 [614 ఆ?660 1606౯ 6౫ 1౧6184 0౯8|౧- గాడి/1ర౧6 0౯ 6౫౪ [07610౧ £00013/5 6/79 ౧౭౯6 00 8 రేఆ56/1061౪6 గిరికంణ8. 06 6160096 0|8గగారి/18౧5, 6౧6 [0౧ €౧6 గాం౪68? 01 అతల 811 1౧68౧ 0౧8ిగాగతి/60౧5, కతత $౧0 +€[6 5౧౭1౫915 0౧ €%6?7 ౪ఆ/౧86౦౮|8/6 క0110౪66 619 ౧౧౧౦౧168 ఆ0?00 606 రైతిగాగార?186 క8౧1౧1 [86 86౧666 1౧ [19 6౧610618 0% 606 58౧5116 5౧౮8౦6, 00600 ౧87121 రీ?తీ ౧౦౯ 1౧68౧6 60 ఆ/668 6 గ;:605108! 0/8గాగారి౯, [౧6 [00% ౧8౯6 86 16866 €౦ ౧౨1౧౬ ౦౪6 606 ౮615685065, రంఆ 60 శనం ౦౦౪60 00 606 ఓ8006896, 5096466౧ 606 014 ౪6616 6౧౮ 1866౯ 56౧966 6౫ ఆ౯84109 త ర1561౧00610౧ 5669౧ లగా 689 6౧8౧688 ౧6 రి[69%3. కం 606 761000 0/8గగ8౯1808 ౪౪676

గర్రిఆగిత!811/ ౪6౧ 60గ86?౪861౪6 1౧ ?6600౧151౧0 606 608౧౦96 ర౮6 €౦ 616 9౧౦౪|౬| ౦5 ౬83౮896. గ10౯8౨౪6/, $1౧669, ర ర4656/1061౪6 రగరిగాగారి గరగ. 006౫ గాం౭!% 966 606గాకం!౪69 €0 06 668ఓ 01 ర౧8|౫/8%౧౦ 806 [8౧0౮8౦9 ౦[ 606 క$66౧ర68764 1166/3౧/ ఆంగిక 8౧6 క/0గ9 ౧౮168 0? €06 0౮163౧66 06 (1086 ౪0 క60ర/ 60686 15౧0౮8౦6, €%60%/ ౪916 ౧86౮౯6113౪ 0011066 60 6౪6 ౪౧ 6౫%0/66510౧05 1౧ 6౧6 18౧0౮896, 6600161009 60 6౧6 10౧౫ 00 06 ఈ౫|8(1౧0 ఈం!6%, €0 9616 6161౯ ంంగఆథి1 టీ995110860౧/ ౧౮౯౧౦6, ౯8606 60806౧ 60 106 600160660౧ 1౧0 66* ర౯6౪1006 1560౧ 01 608 16౧0౪806, [0 ఆ౧86 606 60౧166 ౧౭6౮|18/16169 1౧ €06 0౯8గ౧౭౦౬ 10 1106 0 గా81-8౧60/68 0% థళ్ళ [0/78 01 18౧0౮806 ౪16% 19 6150 8 68416 0% €0617 [8౪1౧0 ౧ంరీ 60 0110౪4 6 గాంరీం! ౦గ ౧8౧1౧1౯ 8౧8|ఏ/516 0[ ఏ5806%/16, [69 శ్లల౧!. $8౯౪ఈరే €0 8679౧9 [౯0 0౮౪/ ౪16౪4 €06 668066 0% ౧86౮౧81 010౪60 01 106 18౧0౪806, 70606 ఆరగ అసీ016 6 (7౮6 11066 0 $68 ర6౪6100- గంట ₹086 19 ఆసా *4 గం66 ౪10%, 8 గ౧౮గ౯౦ఆఈ ౦! గాఆఠిగి$౧0! 66 “శప్రశ028 6౧4 866588 1౧ 6౧68 ఏ౯6౯ాగారి/6 అగి! 00, ఆంగ 60౧5166౧ ఈర $/07 8 [1560గ681 ౧౦1౧6౦6 *164, అ0161౧ 606100861౪68 త460

శా

1౧ 8 గాం? 60౧91906౧6 8౧6 76610౧8115 616 గాం౧గ౧6/. 560% 8 8606౪ 01 616 [806 00 0౯8౧౧గ8౯ ౦5 8 18౧0౮6౦6 60061796 రిగ 10౧66 60/౧8/150౧ 0 €[6 0౧8గగా౭ర0ం8! [8066 0% 010561 811166 1800080965, ఆక[ం0 ౧౦౯ 0౧ ఆ౫౧18106 ౩౧ ఆ౧6౫0181066 8866166 1౧ 601617 ం78గగ౯౭||, _ 006 ఆ౪6౧ €[0/049 11006 0౧ (6 661116 [1580౧/ 0% 606 18౧06806 త౧6 606 66౧06101 6౧8౯86661156168 06 606 60గగ౦౧ గాం6067-60౧0౮6 [70౧7 ౪100 61096 18౧0౮8౦౪5 [0౪9 086౧ 6౯1౪66. [16౧66 9 €118 [1/56 86066గ06 గారిరం 1౧ €౧18 18౧0౮606 €0 1౧69064666 606 [1960/1681 గాఆ6[ంరీ 1౧60 ఓ[16 1616 01 691006 9౧8గగాశ6109! $6660169. 16 15 సీంంంఠీ (066 6016 1|| [0౪8 €0 06 8 568001౧0-860౧6 [0 €'861౧0 కళ 606 ౧16600/ 8౧6 ర6౪6100/గ6౧€౬ ౦ +€[అ 61400 ఓ800౮606.

|! 6౬6 616 ౦0౧౧౦౧౧౮౧౮ 60 (ంగఓి +[6 ఎం౮౧౦? యం [1౧ 5. ఓం190గా10861 58500/ [07 ౧610100 గా 16౧ 0౦1౧0 ౪౧! 6 ౧౯౦౦8 06 19 ఆంగం 6064 606 ౧1౪4౯910 686123116168 క08 8౧651011౧0 ఓ6%6 ౧౪౦1368610౧ ౦1 606 668106.

0%034పి 22324901 పవర ౮9, ఒ3ివి? (4కిలి2సెవ 4 ణు ₹20/4244%0 వడ264 4-0-8900. లవాలనొట్టీ వనాలు. ($90001 541000)

01 అం! ఆ [1166 ౮0115066 89 8 00౮11961౧0 = సీంరే?85 (౧1౪6?510/ 6100౮౪ 56/69 110, 5-1౧ 606 ౩68౯ 1936 6 €0= ౧6510 00 [864/8 "! 81) ౪6౧/ 0౯869061 60 606 8660011668 06 609 ఆ౧౪616/ [0% [8౪100 0౯8౧౬96 “6 ౧౧6౯౫5510౧ €౦ ౧/౧6 త౧6 9౮0119% €[6 9600౧6 66160౧ 06 ౪118 ఆం ౧౦0౪ 86? 0౪౧ 60984 ఆ౧1౪6/51ల/ రం11641005, |

$18686, 1-11-46. న టన

తొలిపలుకులు అవాద్యకపార్రిడ్తూాా

ఇంతవరకు నీ దేశీయభాషలలో వెలువడిన ప్రాచీన వ్యాకరణము లన్నియు, ప్రాయికముగా నాయా భాషల తాక్కాలికావస్టను దెలుపునవే గాని వాని పూర్వోత్తర చరిత్రమునుగాని, సన్నిహిత భాషలతో వానికి గల సంబంధమునుగాని సూచించునవిగా లేవు. గిర్వాణభాషను వ్యాకరించి డానికి లక్షణ మేర్చరచుటలో పాణిని యవలంబించిన పద్ధతియే వీవి కన్ని టికిని మార్గదర్శకంబయ్యెను. పాణిని “ఛందసి, భాషాయాం” అని గీర్వాణ భాషకు( గాలక్రమమున6గలిగిన మార్పులను సూచింపన్సైన సూచించినాండు. కాని యాంధ్ర వైయాకరణు లట్టి మాద్బలను గమనింపరైరి. పైగా

• మజీకొందలు శబ్దిశాసనవ రేణ్యుండు భారతమున బ్రియోగించిన భాషకం'టె భిన్నదుగు భాషనే ప్రయోగింపంగూడదని శాసింప సిద్ధపడినారు. వ్యాక రణవషయమున నాదర్శముగా గ్రహింపంబడిన సంస్కృృతభాష కీది జన్య భాష లేదా వికృతి యను భావముకూడం బ్రదిలంజొచ్చినది. కావి యిటీ వల నాంగ్ల భాషాసంబంధము, పాశ్చాత్య శబ్దశాస్తజ్ఞుల భాషాతత్త్వ పరిశీలనా పద్ధతులశోడి పరిచయము, ఇతర సన్నిహిత భాషాజ్ఞానము, తత్పం బంధాన్వేషణ సరత్వమును, కొంత ప్రబలిన కాలమున నీ దేశీయ భాషల కార్యానార్యభాషలతో( గల సంబంధ విశేషమును గవిపెట్ట్దవలయు వను కొతూహలము కొందబు పాశ్చాత్య పండితులకును దేశీయ (ప్రముఖులకును గూడం గలిగినది. దక్షిణ హిందూదేశ భాషల విషయమున నీ యుద్యమ మును దొలుతంబట్టి సాగించినవాండు. రెవరెండు కాళ్ట్వైల్‌ పండిఠరుండు. దకీణదేశ భొషలగు నాంధ్ర తమిళ కన్నడ మళయాళాదులకు శబ్దాల *మెనను భాషాలక్షణవిశేషములందును గల సామ్యమున్ను నిరూపించి, వీవి పాజాత్యమును స్థాపింప యత్నించినవా(డగుటచే నందలి వ్యాకరణ విశేష

ఇ ముల చరితమును దెలిసికొనుటకును దన్మూలమున నాయా భాషల ప్రత్యేక చరితము నన్వేషించుటకును అనువగు మార్గమును ప్రతిష్టించినవా(డై నాండు.

ఆ మార్గము సనుసరించి యాంధ్రభాషా లక్షణ విశేషములను చారిత్రక పద్ధతిని పరిశీలించి, సజొతీయములగు నితరభాషాలక్షణములతో సాధ్యమైనంతవజకు సమన్వయింపవలయునను కొతూహలమే యీ (గ్రంధ రచనకు( గారణమైనది. ఒక భాషయందలి తాత్కాలిక వ్యాకరణ విశేషములను సమన్వయ దృష్టితో పరిశీలించి వాని తత్త్వమును దెలిసికొన విదే యా భాషాచరిత్రమును దెభినికొన సాధ్యము కారుగదా. ఆంధ్ర భాషా చరిత్ర కిట్టి చారిత్రక వ్యాకరణము * పునాదివంటి దగును. కావున సీ భాషలోని శబ్దముల సహజస్వరూప నిరూపణమునకు( దోడ్చడు సంధి నియమములను చారిత్రక పద్దతి ననుసరించి యితర సన్నిహిత భాషాలక్షణ ములకో సరిపోల్చి యందలి విశేషములను సకారణముగ సమన్వయించుట కిందు నాచేతనైన యత్నముచేయ(బడినది, ఆంధ్రవ్యాకరణ తత్త్వ సరి ఛోధన విషయమున చారిత్రకపద్ధతి వవలంబింపదేయుట కీ రచనము కొంత వజకైన దోడ్పడ(గలదవి నమ్యుచున్నాను,.

ఈ (గ్రంథ ముద్రణ సందర్భమున నాకెంతయు( దోడ్పడీన జూవి యర్‌ లెక్సరర్‌ (శ్రీపాద లక్ష్మీపతి శాస్త్రిగారికిని దీని. బ్రికటింప నంగీక రించిన విశ్వవిద్యాలయాధి కారులకును నే నెంతయు! గృతజ్ఞుండను.

ప్రాచ్యపరిశోధనాలయము, లిమ్లి గార్డెన్స్‌, నా కోరా, మదా ను, 11-12-1935

నా

విషయసూచిక

పుటం

భాషాలక్షణము -__ వ్యాకరణములు జలం $_96 అఆర్యభాపారూపములు ం6ం 18 ఆం(ధమున నుగాగమ విధానము ఎ అం లి ఎహువచన రూపనిష్పృ త్తి-కుజ్‌ విధానము ఎ అల ల్‌ సంధి స్వరూపలక్షణములు అం... తొాంరి0 సంధిలోని యూగమాదుల స్వరూపము ,,. శ్ర యడాగమ స్వరూపము ఆం ర్‌ం (దావిడభామలలోని సంధి-నంస్కళృతభామలోని సంధి 76 తోపసంధి అం. 8-10 పడాంత్య వర్షలోవపము 460 81 అర్థస్ఫ్భురణమునకు నహ కారులు = న్యకము, ఊూనిక 86 ఇకారనంధి ం అం 101 ఉకారనంధి జలం 19% (వధమౌావిభ క్తి (పశ్యయస్వరూపము 4 ఠం క్షే (పథ మేతర విభక్తి సంధి న 151 అపదాదిస్వర నంధి ళం 66 కక్‌ 9

న! ద్విరు 1 టకారము ఎత 164 సమానసంధి ఎం. 21-205 (పాళతాదులు ంఖిం [1 ఆగమసంధి ఎం. వి08-2009 ఆదేశసంధి ల. ల(0-205 గనడదవా బేశనంధి ఎ ళం వ౦ సరళా చేశనంధి జలం న! కళా (ద్రుత(ప్రకృతిక విభాగము ఎం. వి08ా2039

శ్రీగక్తు సంధి (౧ భాపాలక్షణము - వ్యాకరణములు-_

భామల స్వరూపలతణముల నేర్పరించుట కందలి పద ముల చార్య తముకంును, వౌని నీష్పు త్త కమము, అందలి వాక్యసంఘటనారీతులు, వ్యాకరణ విశేవములు మొదలగు వాని య థార్యజ్ఞాన మే యొక్కుుడు సాహాయ్య కారి 'కాంగలదని శబ్దతా స్త "వేత్తల మతమైయున్నది కావునం దెనుంగు తమిళము, కన్నడము మొదలగు దివ్సీణహీందూ చేశ భామల స్వరూప విశేషములను, ఇతరభావలతోంగల సంబంధము, వాని పరి ణామ్మకమమును నిర్షయించుటకుం బూర సము తద్భాపాలమ్‌ణ మును, అందలి వ్యాకరణవిశేషముల తత్త్వమును. పరిశీలింప వలసిన యావశ్యక “మం లేనియుం గలదు.

సామాన్యముగాం బూర్వకాలమం 'జీభామలోనై నను (బసిద్ధలయ్య(గంథములు బయలు బేజీన వీదపంగాని యా భా మకు లత్షణ మేర్చ్పడిన ట్రగపడదు. ఒక భామకు లతుణ మేర్ప అీచుఖ యగ్జానిని వ్యాకరించుట (2213315) చే నాధింపం దగియుండును. కామము వ్యాకరించుట యనగా సంపూర్మ

10 సంధి భావమును వ్య క్రీకరించెడి యఖండ వాక్యములను గొన్నిటిని (గ్రహించి వానిలో నొకచానితో మటియొకడానిని బోల్చి యా వాశ్యములలో నేయ్‌ వాక్యముల *కెంతెంత యర్థ ము గలదో, వ భాగ మెట్టి యపయోగముగలదో, ఒక భాగముతో మజీయొకభాగమునకు( గల సంబంధ మెట్టిదో, యను విషయ ములను బంశీలించి, యా యఖండ వాక్యమును. భేదించి, జానిలో నీయీ భాగము దాని పూర్షభావములో నీయీా ఖండభావమును సూచించుచున్న దని నిర్థారణ చేయుటయీ మైయున్నది. సంపూశ్షార్ధ్థలోధక మగు నఖండ వాక్య భాషకు మూల మనియు, క్‌ కర (పకృతి, (వత్యయవఎ మున్నగు విభాగము లన్నియు గాల్బనికములే గాని వాస్తవిక ములు గావనియుం (బాచీన మ్రైందవశబ్ట శాస్రుజ్ఞల మత్యపై యున్నది. కావుననే వారు వాక్యస్ఫోట కిచ్చిన (పాధాస్య ము బదస్ఫోట వ్యుస్ఫోట మొదలగువాని కిచ్చియుండ లేదు కతరపథ (రాహ్మణములోని యీ కింది వాక్య్యముగూడ ఛా యొకప్పు డఖండమై అవ్యాక్ళత మైయుండె ననియు నది కో (శ్రమమున వ్యాకృతమైనదనియు సూచించుచున్నది. *వాహ్హై | పరాచీ అవ్యాకృతా అవద శ్తే, తే చేవా ఇంద మ్మబువన్‌ ఇమాం నో నాచం వ్యాకురు, "తాం ఇందః మధ్యతో ఇవ (శ్రమ్య వ్యాకరోత్‌. * తసా్మదియం వ్యాకృతా వాగుద్య తా॥” దీనికి శాయనభాప్యము: “అగ్నిమిే ఇత్యాది వార్‌ పూర్వస్మిన్‌ కాలే పరాచ్శీ సమ్ముదాదిధ సనివచదేకాతి గౌపత్రీ

భాపాలతణము - వ్యాకర ణములు క! అవ్యాకృ తాం పకృతి: (వత్యయః, పదం, వాక్యం ఇత్యాది విభాగరహీతా అనీత్‌, తాం వాచం ఇందః మధ్యేఒ. వ్యకమ్యు, (పకృ త్యాదిరూ పేణ విభజ్య వ్యాకరోత్‌ , ఇతి. వవంచ ఆస త్యారుంధతీ దర్శనేన సత్యారుంధతీదర్శనవత్‌. పంచకోశాది వ్యుత్పాదనన్యాయీన మిధ్యావస్తుపరిహారేణ అఖండసచ్చిదానంద (పతిబోధనవచ్చు, అసత్యభూత పకృతి (వత్యయాక్థ విరూపణేన సత్యభూ తాఒఖండవాక్యార్థబోధనం వ్యాకరణాదినా (క్రియతే ఇతి బోధ్యం.”

దీనినిబట్టి యమొకకాలమున నఖండమై యవ్యాకృతమై యున్న గీర్వాణ వాక్కు నొక్క-కాలమున చేనతల (పాద్ధన నంగీకరించి యింద్రుడు వ్యాకరించెనని తెలియవచ్చుచున్నది. “వ్య్యాకియం తే వివిచ్య (పదర్శ్యంతే అనేన థర్టాః ఇతి వ్యా కరణము దీనిచేత భావలోని శబ్దములు విడంగొట్టబడి వాని రూపనిస్పుత్తికమము మాపంబడుచున్నది. కావున నిది వ్యాకరణమని చెప్పబడుచున్నది. అని వ్యాకరణ శబ్దమును భఛామ్యకారుండు నిర్వచించి యున్నాండు. ఇట్టాయా భాషల యందలి వాక్యముల యవయవములను విడందీసి యం "దేయవ యవ మెళ్లుక్పడి, యెట్టిభావముకలద్వై యితరావయవములతో నెట్టి సంబంధముకలదగుట చేం ద _త్తడద్భావబోధకంబగుట తట స్థించినడో వ్య క్రముచేయుచుం దత్త ద్భాషాత_త్త్వజ్ఞ లాయా భఛాహా సంప్రదాయములను గనిపట్టినచో వానిని సరిపోల్చి చూ+చినవారి కందలి సామ్యుమునుబట్టి వానికిగల సంబంధ స్యరూ సమ్మామ్ర నిక్ష్యయింప సుకరంబగు చుండును.

క్ర సంధి

లోకమున వ్యవహరింపయిడుచున్న భాషలన్నియు. గూడం బుట్టుకలో సంకేతరూపములు, ధ్వన్యాత్మకములు నై అనుకరణము, సుఖదుఃఖాది ఫఖావానిమ్మ_-రణము మొదలగు శారణములచే బయలుబేజీనవే యగుటచేతను, మానవ వకుతి లోకమంతట నొక్కరీతిగలదై యుండుటచేతను, నతి ఆల ౬ దూరస్థములగు జనసంఘముల భాపలలోంహాడం గొన్ని సానూన్య లతణములు, సమానార్థక శబ్దములు క్య్వాచిత్క- ముగొం గనంబడినం గనంబడవచ్చును గాని యంతమాత్ర ముచే నా భామలకు సన్నిహిీతసంబంధము కలదని నిష్యయింప వీలులేదు. ఇంక నేమనంగా నాయా జనసంఘములు కేవల సంజ్ఞాత్మక భామను (16౯6 మడ920286) వదలి ధ్వన్యా త్మకభామ నవలంబించి నప్పటినుండి (కమ్మకమముగా వృద్ధి నొందుచుండిన తమ భావసంపదను వ్యక్తధ్వనిరూప భా మలో (ఉదల1206 50660) చెప్పుటకుంగా. నవలంబించిన పద్ధతులయందలి సాదృ శ్యాసాదృశ్య ములను బట్టియే ముఖ్య ముగా నాయా భామలకుగల సాజాత్య మైజాత్యములు ని యి౦పంబడుచున్నవి. అనలా నొళ సంపూర్షభావమునంనల భాగములను సంపూర్ణవాక్యము నందలి యవయవము లెట్లు

న! కు. వ్యక్తము చేయుచున్నవో, అట్లు వ్య_క్రముచేయుట కవియా వాక్యమునం 'దెట్టమరియున్నవో, ఛావభేదములను సూచించు టకు నా వాక్యావయవములగు శబ్దము లెట్టి నూర్చ్నులనొందు చున్నవో యను విషయములనుబట్టి నిర్ణయింపంబడు ననుట దీనికొక యుదాహరణము |గహింతము, జపత

భాహాలవమణము = వ్యాకరణములు కత్రి

సెమిటిక్‌ భామలలోని ధాతున్సలు సామాన్యముగా మూండేసి హల్లులతోం గూడియుండును,. ఈ పాల్గుణ నడు మను జేర్చుంబడు స్వరములలో. గల్లు మాక్ప్చే యా థాత్వర్థ మునందుం గాలాది భేదమును సూచించుచున్నది. *క్‌్ట్‌ లొ (మట) అనుననొక ధాతువు. దీనికీ “చంపు” అని సామాన్యా ర్థము. “చంపుట” అను ఛావాస్థమును సూచించుటకు “కాట్రల్‌) (52810) చంపుటకు “హ్టోల్‌”? (600; చంపబడెను, కాటూల్‌ (కలల!) ఇట్లర్థ భేదములు హల్లుల మధ్యను జేళ్చుం బడు నివిఫములగు స్వరములమూలముగా వ్య _క్రముచేయంబడు చున్నవి. ఆర్యభామలలో నీ యస్ధసంబంభమును (వత్యయ ములు సూచించుచున్నవి. కాని (చావిడ భావలలో భావన భేదము లొక మూలధాతువ్హువిం జేర్పంబడు భిన్న శబ్దముల (కేడా థాశువుల) సాహాయ్యముచే వ్యక్తము చేయంబడుచున్న ననవచ్చువన. ఇందు కుడదాహరణము:---ఈ, తే, పో, కొళ్‌ ( కన్‌, చేంక్‌, మొదలగునవి ధాతువులు, ఇవి సాధారణముగా నేశాచ్‌ భాతువులుగనే కన-బడుచున్నవి,. సామాన్యముగా భావభేదమును సూచించుట కొకదాన్నివి మతియొకదానిని చేర్చ వ్యవహరించుటగలదు.

శ-ఇచ్చు+ళొను=ఇయ్యకొను.

కన్‌ +కొళ్‌ ఏకొను=కన్లొను.

గు) + తెందు- లేక్‌ =(ఏ లేరు-వ తెంచు. స్వరూ పము. )+పో (వు)=వాపోవు.

క్షే సంథి

కన్లాను + (ఉ)చు + ఉన్న + వాంకు=కన్లొనున్‌ న్న పహాంక్టం కన్లైనుచున్న్నాండు.

శొనిపోవు + ఇతు + (వ) ను =కొనిపోయి లేను వోయితిని.

కొనివోవు + అన్‌ + కల + వాడు = కోనిపోవన్‌ గల వాండు కొనిపోనంగలాండు, కొనిపోవగలడు.

ఇస్లు షకియావిభ కులు నామవిభక్షిరూపములుగూ క సీ భామలలో నేర్పుకుచున్నవి, ఇట్టూక ధాశువుకైం జేస్పంబడు చువచ్చిన భిన్న ధాతువుల (లేదా శబ్దముల) మూలముగా నర్ధ భేదమును సూచించు భాషలను (ఆఅయాధావుశులయొక్య్యయు శబ్దములమొక్క-యుం (బత్యేకత న్య కృమగుచున్నంతవరకు) సంశ్షిష్ట పదరూప భామ (48కి! ఉటం2 టీ76 1292428265) లని వెస్పుదురు,

భామ యెల్లప్పుడు నొక్కరీతి నుండునది కాదు, స్వ జీవద్వస్తువులవలె నే యదియు ననవకతము మార్పులకు లోనగు చునే యుండును, లాటిన్‌, సంస్కృతము మొదలగు వాని వలె; గేవలము ్రంథస్థమై యుండుట గాక సామాన్యజను లచే నిత్యవ్యవహారమున వొాడుకొనంబడుచుండు బానలను జీవద్భాష లందుకు,. నహజముగ సొకర్యకాముండగు (004 02 628టథ మానన్సండు తన భామను వ్యవహరించు మున నల్బతర [పయాసమువేత నే యధికతరఫలవకు దించుటక్షై చెయుచుండు యత్న మే యది యట్లు వ

నైక రణయులు గల కాకహావ్య + ముఖ్య మైనది. నీశ్యన్న భాపారూపము లట్లు సౌకర్య కాములగు జనుల నోళ్ళలోం బడీ నలంగుచు ననేశవిధముల నైరూప్యమును. బొాందుచుండుట నే నొక్కభాషయే మొకకాలమున నొకరూపముకలదై యున్నను ముజీఫొంత కాలమునకు మాజురూఫుచెందుట తటస్థించుచు న్నది. ఒకశాలమునందా భాషాన్వరూప మె్లుండెనో ఆ్వే (హించి దానిని వ్యాకరించి లతణము వెప్పినచో నదియా కాలమందలి భాషకు లాత్కాలిక లషమణమగును, మటీ కొంత కాలమునకు మార్పు చెందిన యా కావవే (గహించి, వ్యాకరించి లక్షణము వెప్పినవో నా భామకే మశియొక లషణ మేక్పడును. ఇట్టి లక్షణము లా ఛామకు6 దాళ్రాలికలక్ష ణములు లేచా వ్యాకరణములు (లంగంట?6 (౯8౧063 అగును. సీనికి (అనంగా నా ఫాషమయొక్క ములకుము జనుల కాలములందు. కళ్నిచూ భాపారూపవః వ్య్యుకర౭2; 5 ననుట శవకా భాషలోనే గజ కాలవంలం౦ “దేజుచు న లావణికుల

కాద్‌ గంథమాలయందును గల గార ఎ ముచే వారా కాలమున (బయోగించిన భఛామయీగాని వేజుఛాప సత్కా న్యంబుల 'కెప్పరా దని శాసించుటం జేసే తత్ప్రయోగ (ప్రామాణ్య మను గుదిగజ్ఞను దగిలించుకొని మన థాషకు మాప్పు లేదని కొందజు తలంచుచున్నా శేగాని యిప్పటి కాం (ధమునకుం గాలభేదమునం గల్గిన మార్పులను బట్టి కన్నడము ఇంగ్ల ము మొదలగు భామలకుం బోలెం చాత్కా-లిక భాపా 'శేషములను సూచించు రెంకుమూండు వ్యాకరణములై నను

ఆయలుచేటీయుండవలసీన దము విషయమును గమనింపకు న్నారు. ఇంక నాయా కాలములం జా భాష కేక్పడిన భిన్న పులగు లక్షణములను సరిపోల్చి చూచి యూ భాపారూషము వేవి య క్షేకారణములచే మాటీనవో, వానికిం గల

గగ బెటినవో. యను విషయములను బరికీలిం

త భఛాపాలయణము = వ్యాకరణములు దఇివపోల్చి భూచినచో నా ప్వేక ఛాపారూపముల ₹మొక్కం పూర్వ చరిశము న్యల్లడియగుటయీ గాక్క వీరికినపాజయులు సమానములు నగు సంప్రదాయము 'లెట్టివో _ తలియవచ్చు చుండును. (ప్రస్తుతము దవ్నీణహిం౦దూ బేశము నందలి పధాన భాషలలో నొకటగు తేనుంగునందలి సంఫవిశేమముల తత్త్వ మును గనుంగొని, యవి సన్నిహిశభాపాలతుణవిేజేపము లతో నెంతవజకు పొందిక గలిగియున్న వో పిశీలింతము. (వ్రథమముననే సంధి యవంగా నేమి యను (పక్ను కలు గకమానదు. సంఫ యన6గా వసంయోగము అనిసామాన్యా ధ్ధము. దీనినే సంహిత యందుకు. థాషలో నుచ్చారణ' సౌకర్యముకొజు కొకఠ శబ్దము నంతమందుం గల వర్ణము డానికీ సన్నిహితపర మగు మటియె.క శబ్దము గాదివర్షముతోం గలి యుకే సంధి. అనలా: జిరకాలము కిందటనే సంపూర్హార్థ బోధక మగు నఖండ వాక్యము విడనొట్టంబడంగా నేర్చడి నవియు, నామాఖ్యాళాది సంజ్ఞలచే వ్యవహరింపంబడుచుండి నవీయు నగునా యఖండ వాక్యభాగములను మరకల నాయా "'కాలములందలి జనులు నంపూశ్ఞార్థబోధకొమగు వాకం నమకూమయ్చునపు డుచ్చార ణసౌాకళ్వును?న్షై యొక నర్షమును ₹రమందున్న పదము నాదివగ్శముతో పలుకు పస్ధతియే సంధివిధాన మగు దున్న దన్నమాట,. వాశ్యము విభాగంపబడి ఫావు కొశకవమూారు డిన పిదప నా విధాగింవంబడిన పదములు

18 సంధి

గమును బొందుచుం గాల్యక్రమమున ననేకరీతుల నూక్పు చెందుట తటస్థించును గావునం ( ఇాచీన వాక్యమునకును దర వాతి కాలనుందలి పదములతో. గూర్చుంబడిన వాక్యము నకును గొంత భేద మేర్ప్చడవచ్చుును. సంహీతయం దొక తీకునంహాడిన వర్ణములు సంధివకమున [కొ_త్తగూపముల నొందవచ్చును; ధీర+అఆలు=ధీరురాలు. ఇట్టి భదములకు గల శారణములను దెలిసికొనుటకు. దగిన యాధారము లా భాషలోనే మన కొకష్పుడు దనొరకకపోవచ్చును. కాని సజూతీయభాపారూపమ.ల నొండొంటితోం బోన్చి చూచి నపు డీ వికారములకుం గల కారణములే గాక (పాచీనభాపా లక్షణములుకూడం6 గొన్ని బయలువడుచుండును. (వ్రాచీన భఛాపూ ఖండ వాక్యములు కొన్ని జశ్య భాషలలోనికి సం్మక మించియుండలా6 దరువాతికాలమున నాయా భామలకు వ్యాకరించిన వైయాకరణులు తమ కాలమునం (యో గమునలగల శబ్దస్వ్యరూ పముమబట్టి వాక్యములను, బదబం ధములను విభాగించి, వికృతరూపములను వారివారికీం విన రీతిని సమస్థించుచు నా భాషకు లక్షణము కల్పింప చితుకు, -ా

ఇర్యభాపారూ పములు- చారి తక చిహ్నములు -- సంస్కృత భావ తక్కిన ఇ౦ంకోయూరపియన్‌ సజూతీయ "6౧డి విడిపోయిన తకువాత నతిచిరకాఒమునకుం 'ణ్శిన్యాదు " లే.ఛామను వ్యాక్‌రించుట గాన్ని

ఛాహాలవమణము = వ్యాక అమాలు క్షం దివికి లతణ మేర్చుబుచుటగాని తటస్థింపలేదు. పాణిన్యాదుల అశు ణమును బట్టి యీ భాషలో ద్వితీయా బహువచనమునం దచ్చృబ్దము *త్రాన్స్‌ * అను రూపముకలదై యున్నది. అప్పటి వ్యవహారము నందును ఇపూడుగూడ నది యశన్షేు యున్నది, కాని యొక వాక్యమునందు ఈ బ్లాన్స్‌ 39 శబ్దమునకు మజశియొక కళ బ్రాన్ట్‌ 39 శబ్బముగాని, “శ్రా్భ్యాయతి” యను (కియా పము గాని పరమైనపుకు తాంస్తాన్‌, 'తాంస్తా=యతి అను రూపము శేక్పక చున్నవి. అనంగా నకారము బిందువుకాలగా నడుమ నొక సకారము వేరుచున్న దన్నమాట. “కాన్‌ +లాన్‌” అను" పదములకు6 గలయిక (నంధిి కలిగినపు డవి *తాన్తాన్‌” అని పూర సపరస్థాసీయంబులగు హల్లులు “"0ంకును గలిపి యుచ్చరింపంబకుటగాని, లేడా, స్వరశా్యస్రుపద్ధతిని బట్టి నా సనర్థంబగు ననునాసికముతోం గలిగిన సంయోగమునే *తొ కారము సరళత్వము జెందినచో “*తాన్టాన్‌” అను చాప మేర్పుడుట గాని శావలసి యుండంగా నట్లుగాశ యా వదముల మధథ్యనొక “స్త కారము వచ్చి వంట విలతణముగాం గనంబడక మానదు. అయినను అ వాక్యము వ్యవహోష్లోమున్ల నశ్తే గనంబకుచున్నది. ఈ చిక్కు-ను దోలణలించుటపేయునీ నకాళాంత శబ్దములకు 6జి ధాట్క కతు థ వము లాదియంచదులోల శస్దములహోం గలయిక కలిిినవో వాని నువు నొక సకారము వద్చు”నని “సశ్ళవ్య పశా్‌ో సంప సూ్యూతముచే నొశ సకావముము విధి?

లం సంధి గల యా రూపమును సాధింపవలసినవాండైనాండు. - పాణిని వ్యవహారమున. గనంయబడుచున్న సశారమాయా సందిర్భము లలో వచ్చునని చెప్పి, యున్న దానికి లత్షణము కల్పించి నాంజేగాని నకార తకారములను గలిపి యుచ్చరించునప్పుడు సకారము మధ్యవచ్చుటకుం గల కారణమును బెలుపలేదు* అది యాతని పనియుంగాదు. వలయనలగాం బెణిని తన కాలమునం గల గీర్వాణ భామను వ్యాకరించి చడానికి. లతుణ మేర్పజచి యున్నవాండే గాని తడ్యాపాస్వరూ పవిమర్శ నమునకుం గడంగినవాండు కాండు, ఇట్లు “ఈ త్రాన్‌ శబ్దమున శా రూసముననే తాన్‌ తారయతి, అనుశబ్దముతోగలయిక గలిగినచో తాంసాన్త్‌, తాంస్తారయతి, అను రూపము 'లీర్పో డుట కవకాశములేదు గావున నివి (పాచీనథామకుం జెందిన యఖండవాళ్యస్వరూపమువే' సూచించుచున్న వని మన మూహింపవచ్చుును. ఇట్లు నూతనముగా వచ్చి చేపనవని తరువాతికాలపు వైయాకరణులచేం దలంపంబడుచుండిన యూ సకారాగమాదులు వ్నాస్తవముగాం ( చాచీనఫామకు6 జంయీిినవే. కావుననే శబ్దశాస్తు జ్ఞ లిట్టవాని నా యా భామల పాచీవచర్శితకు సంబంధ్ధించి, తదవస్థను సూచించుదు వీనిలో మిగ్‌లియ్లువష్ష4ంఖయూకిఖటక చిహ్నము (1156071681

౪1౮). లని వెబ్టాచునాన్నర్లూ

ఈ.సశారము" సంధివశమునశ్నే నచ్చిన దనరాడా

వాక్యమునకు సథబరయ్టైంచిన చే యని యెట్లు

భాపాలతణము - వ్యాకరణములు ల |

చెప్పనగు నను వశ కలుగవచ్చును. సంధిగత మే యన్న చో నుచ్చారణ సౌకర్యము కొజకుం చేయంబకుచుందు సంఫిలో దదు[క్రైశమును (ుతిఘటించు కూతనధ్యని మరియొకటి నచ్చి చేరిన దనుటకుం దగినంత హేశువును జూపవలసీయున్నది. అట్టి హేకుచేమియు నగపకుట లేదు. కావున నిడి సహడముగ స్‌ శబ్దములలో నొకదాని భాగమే మైయుండి కాల్మకమమున వ్యవహార - వేగముచే జూటిపోయియుంకడు నేమోయనియు నూహింపనచ్చును. కాని యీభామలో విది యీ సంధి -సందర్భముననే గాని మకియొకచవోల గనంబడకుండుటచే నిది యీ థాపవుమూ్య త్రము బట్టి తచృబ్దగత మనవి చెప్పుట కవకాశ మేమియులేదు, కావున నీ విషయ మీతక సజాతీయ భాపారూపములతో వీనినిగా బోల్చి--మా*చినం దేటపడు నేమో పరిశీలింపనలసి యున్నది.

సంస్కృృుతముతో సజాతీయము లని తలంపంబకుచుం డిన టీ, లాటి౯ భాషలలోని తచ్చబ్ద ద్వితీయా బహు వచన రూసము “శాన్స్‌” (6028) అని నకార సంయోగ మంతమందుగలద్రై వ్యవహరింపంబడుచున్నది. అణ.తే ఇచ్చట నిదియు సంధివశమున వచ్చినదే యేమోయగిళు, *తాంస్తాన్‌ ౩ 'తాంస్తారయతి. కారుదెలికర లిం ప శంయలకివా భామల వ్యాకరించి లత ఇష్వాకుచిన వారు తాన్స కో తాన్స్‌+తారయతి యిిికొదాగిర్వదాటచే “ోచాక్సులో! అను సకారాంత శబ్ద వా కాషలలో నేర్చడి యు౦శుస ము

లి సంధి ననవచ్చును. మొతత్తముపైని 002341౧2 అన్న నేమి, శా౯+ తా౯=తా౯+స్‌+తా౯ా అయినదన్న నేమి యెక్షై నను సకారము లాటిక౯" సంస్కృత భాషలకు లెంటికిని మూలం బగు । పాచీనాఖండ వాక్యమునం గనంబడుచుండె ననుటకు సంచేహములేముగదడా 1! సంస్కృతమున సంయోగాంతగబ్ద ములు సామాన్నముగా లేవు. (ష్మకియాసందర్భమున హా డం బదాంతమందు వహాల్చంయోగము వచ్చినచో ఈజంచయోగాం తిస్య లోపట అను స్మూతముచేం దుది హల్లును, లేదా ఒకటి కం మిగిలిన హల్లుల నన్నిటిని లోః ంపంజేయుటయేీ న్యాక రణ పద్ధతియై మున్నది. ద్వితీయాంత త చృబ్ద ' మొకప్పుడు (సాచీనభామలో సంయోగాంతమే మైయుండం గాల్నకమ మునం దుది సకారము వ్యవహాకమున జూటవిడువం బడుటచే సంస్క్భృుతేమున “తాన్‌” అనురూపమే నిలిచినది. కావున సంప్కృృతభాషలో సకారము లోపించిన రూపమే తచ్చృబ్ద ద్వ్‌తీయా బహువచనముగం గనంబకుచుండ (నాచీన భావు నుండి సంక్రమించిన “తాంస్తాన్‌* ఆను నఖండరూపమున సకార మళపడుచుంకుటచేం ఖై నాక్యములలో సకారము సంధివశమున వచ్చినదని తలంచి పాణిన్యాదు లడ్దాని నా సందర్భమున మిధించి “తాంస్తాలి' అను రూపమును

సాధించి రని మనమ! బశృ్మయం పందగియున్నది. ఆ ఆం; ధమున నుగోగ వు విధానము. --

ఇస్లే యాం ధమూన ఉదంకత్‌ద్ధర్యార్థ విశేషణముల కచ్చు పరమగునపుకు నుగాగకు వధానము నాంధవైయా

భఛాషాలమ్‌ణము - వ్యాకరణములు విర్ర

కరణులు చేసియున్నారు. “*మేయు+అతకు” అని యుండలా వనికి సంధికలిగినపుడు మధ్యనొక *నొ కారమువచ్చి చేయు నతేండు”. అను రూపమగుచున్నది. ఈ నుగాగమముగాడ నాగంకుకముగ నుఫ్య వచ్చి చేరినది గాక (పాచీనఫాప. నుండి యిందు సం్మకమించినదే యని షరిశీలించినం చెలియం గలదు. ఆం్యధమున సామాన్యముగా విశేషణము లజంతములే యయి యుండుటచే *చేయును+లఅతండుూ అను శ్గముల కలయికచే నేర్పుడిన *చేయునతండు అము పదబంఫమును “చేయు +న్‌+అతడు అని విడందీసి యజంతమిప *చేయు అనునచే తద్ధర్యాకవిశేషణ మనియు దానికచ్చు పరమై నపుడు “న్‌” ఆగనుమసు ననియు. నైయాగరణులు బెలిపిరి, “చేయు” అను నకారాంతరూప మొకటితక్క, వేయు

చున్న, చేసిన, అను వర్తమానభూతకాలిక రూపములనలె

“వేయి వంటి అకారాంతుచైన భావ్యికియా విశేషణ

రూపము (సాచీశకాలమున ఛాషలోలేదు, కలుపు ధాతు

సహాయమున నేన్పడీన “*చేఎంగలొ యనునది మిగుల

నర్వాచీనరూపము. (పాచీన కాలమున “చేయును”. అను

తద్ధ రాార్ధకరూపమే భామ్మికియారూ వమృుగను, అది మొక

నామవాచక శబ్దముశకుం బూర్వస్థాన మాకమించినపుకు

విశేషణముగను వ్యవహరింపంబడుచు నచ్చినది. భాషలో

నిది యతి పాచీనం బగు రూపం బనుటచే నా కాలమున

న్థానమునుబట్టి (కియారూ పముగన్వు గియాజన్ను విశేషణ

ల సంక

రూవముళముగూక వాడుకలో నుండియుండుకు. దీని కజూది. శబ్దము. పరమైకపుకు “వ్రేయున్‌ + అతడు” తుది నకారము తకావాతి యచ్చుతోంగలసి “వచేయునతండు”. అని యగు టయు, హలాదిశబ్లము పషరమైనఫుడు (ఈ ఫాషమలో సామో న్యుగా భిన్న వాళసంయోగము వారింపంబడుచుంకుట స్వాభావికమై యు౨డుటచేతశో, లేదా విశేసణత్వ ద్యోత నార్థమోా) నకారము జూరవికువంజకుట యు: దటస్థించి యుంకును. తమిళమునలూడ సం పూర కియారూపంబగు “శె మ్యురి అను నటే జేయర్‌ అచ్చం” అనగాం యూ జన్యవి శేషణముగాం గూడ వ్యవహరింపంబడు చుండుట యీ యీ సై వాదమునకు సాధకమగుచున్న ది. “అదు శెయ్యుం”ో “లద్రిచేయుకు” అమనప్పుడు సంపూ న్లక్రీయగాను, “య్యుయ మరిదక్‌” “చేయు మకుష్యుండు”్‌ అన్నపుడు (్రియాజన్య విశేష-ముగాను “ఇెయ్యుంొ అను ననునాసికాంచేశబ్దమే న్యనహ3ెంపం బకుచున్నది. ఈ శెయ్యుం అను (పాచీనశబ్దమే యందలి తుది మశారము నకాకముగా మాజుటచే “వేయుక్‌” అనియు దుదినొక ఉకారము నూతంగాం 'జేక్చు కొనుటవే *చేయును” అనియు లెంకు రూపములం బెనుయనం గానవచ్చుచున్నదిషాసహడముగ శబ్దగతము కాక, (ప్రత్యే కాన్థము. నేమియు బోధింపక్క, హలంతశబ్దములపై గేవల మూంశగా వచి చేరిన యీ ఉకార మచ్చుపరమైనపుకు నిత్య ముగా లోపించుచుంకును. కావుననే యీ భావలో నుతున కచ్చువకమైనప్తుకు సంధి నిత్యముగానగుట తటస్థించినది.

కి భాపాలత్‌ణము - వ్యాకర ణములు రిస్ట్‌ ఇట్లు “చేయును? అతండయ” అనునది సంధిలో *చేయు నతంకుి అని కాలాల దరువాతికాలఫు వైయాకరణులు “వేయు+న్‌ + అతండు” అని విభాగించి తద్ధర్శా థో కారము వై నుగాగమమును విధించిరి. దీనినిబట్టి యొక కాలమందలి భామను వ్యాకరించి లక్షణమును రచించిన నై, యాకరణులచే విశేష కార్యములుగం బకిగణింపంబడియున్న యనేకవిషయము లా భాషయొక్క- ప్రాచీన చరిత నన్వేషించి యితక సస్నిహిత భాపారూపములతోంగూడం బోల్చి చూచిన గాని సనహేతు కంబులై సుబోధంబులు కావని "ఆలియవచ్చుచున్నుది.

_ ఇయం ్రాచీనకాలమున న్యవహారమందుండిన యఖండ వాక్యమును వైయాకరణులు భిన్న పదములుగా విభజించి లత ణము చేయునప్పుడు సంభవించిన యవిచారమూలక విభ గమువలన (2600266 02621198) గాని, "వేడా భావ మారు టచే గ్రాచీనశబ్బ స్వరూపమును గు _ర్తింపలేని తరువాతి శాలపు దనసంభఘమేం చేసిన యట్టి విభాగమువలన6 గాని భాషలో గాల్మకమమునం (గొ _త్తశబ్దము "లేర్పడచుండె ననుటకు మజియొక నిదర్శనము మూపవెదను.

ఎ బహువచనరూపనిష్పు్తి : కజ్‌ విధానము ---

ఈ భాషలో ఎలుక చిలుక, ఊంక, ఎముక, ఈంగ, వనుంగ (గు, గొడుగు, నక్క. ముక్క-, కొలంకు, కలంకు, (మాంకు, కొజంకు“గవంకు నెజంకు, నో, “శే మొద లగు కృ గ,క్కు గు వన్షము లంతమందుం గల శబ్దములు కొన్ని యేక్సడి న్యవహారమున నున్నవి, వీనిలోం గొన్నిటిని,

వగ సంధి

అనంగా నోంగు కొలంకు మొదలగు వానిని మ్మాతమే యాం[ధవ్యాకరణక_ర్త 'లెట్టో సాధించుచు రూపవిస్ప్తి (క్రమమును దెలిపిర. ఆచ్భికపదముల బహువచనరూప నిష్పత్తి (శ్రమముసు "'చెలుఫు సందర్భమున, “కలన్వాదుల నువ్యుంబు కుజ్జగు-బహువచనంబు పరం బగునపుడు నిత్యముగాం నగు అట్లు నేను నోను శబ్దంబుల నువర్షంబు గుజ్జగు” (చాలవ్యా. అచ్చిక. సూ 18-19) అను సూోత్రములచే నువర్తాంతములగు క లన్వాదులకు, "కేను నోను శబ్దంబులకు, కుజ్‌ గుజ్‌ విధానము చేసి, ఏని బహువచనరూవములు నువరాగెకవచన రూపము లకు “లు” (ప్రత్యయవమా్యత్రమును జేర్చుటచే నేర్పడవనియు, క్కుగు అను (వత్యయములనుగూడ నిత్యముగాం "జేరృవలసి యుండు ననియు జెప్పిరి. ఈ కుజ్‌, గుజ్‌ (వత్యయము "లేకవచనమునంగూాడ వికల్పముగా వచ్చుననుట చేం నొలయో, “జేయు మొదలగు నేకవచనరూపములనుగూడ వ్యాకరణ కర్తలు సాధించినవానకైనాస. దీనిని బట్టి థామలో నునక్తైం తమే స్వతస్సిద్ధమైన రూప మనియు, కువర్ణాంతము దీనికి రూపాంతరమనియు6 దెలియవచ్చుచుండుటచేతను బళా వచనమున "కులు *గులుి అంతమందు. గల గొక్కళు రూపమనగుటచేతను నీ బహువచనరూపమునుండి *లు) అను బహువచ్వన [1వత్యయమును విడందీయుటచేతనే “కొంలకు” మొదలగు కునర్థాంతశబ్దము 'లేర్చడిన వని తలంపవలసి యున్నది. కొలంకు, 1నూంు శబ్బములే స్వతస్ఫిద్ధములనియు ఏనికి “లు” (వ్రత్యయమును చేస్పటవలన బహువచన

భాహాలకుణము = వ్యాకర ణములు 2కే

రూపము లేక్పడినవనియు నేకవచనమున నువర్థాంతములే రూపాంతరములు కాగ౧హాడదా యని యకుగ వచ్చును. కాని “కొలనికు “కు” (ప్రత్యయము చేర్చుటచే నందలి నకారము చిందునై కొలంకు శబ్దమేక్పడిన దనుట యు_క్తియు_క్తముగాని కొలంకు శబ్దములోని కునర్శములోపించుటచే “కొలను శబ్ద మేర్చడిన దనుట యు క్రిసహముకాదు. నువన్తాంతనమునకు గువర్షమును విధించుటచే దానిని మరల దెచి, స్ప పెట్టుటకు వ్యాకరణకర్త “క వర్షమును జీత్తుగా. జేయవలసినవాండ్రై నాడు. ఇంతేగాక తక్కిన సన్నిహితథాసలలో నీ శబ్దములు కువన్తాంతములుగాక “కుళభం, మరరి అని యనునాసికాంతము లగుటయీ యీ భావమలలోంగాడ నివి కొలను, (మాను అను నువన్హాంతములేగాని స్వతస్పిద్ధముగ కువర్భాంతములు కావను టకుం దార్కాణమగుచున్నది. ఈ ఫఛాషలో మటి యే ఇతర శబ్దముల బహువచనరూపనిష్ప్తి సందర్భముననుగూడ స్‌ కుజ్‌ విధాన మగపడక “లు” వర్షముమా[త్రమే యన్ని చోటు లను బహువచన(ప్రత్యయముగా శ్రహింపంబడుచుండ నీ వై బహువచనరూపసాధన (వ(కియా సందర్భమున మా(తమే

“క్టుజ్‌ ౫ (ప్రత్యయవిధాన మెట్లావశ్యకమయ్యెనో "కెలిసికొన

వలె నన్నచో నీ భాపాలక్షుణమును బట్టి యాధాకమేమియు

నగపడదు. పై నుదహరింపంబడిన గవర్ష్య కవర్షాంతశబ్దముల

బహువచనరూపములు “లూ వగ్శమును మాత్రము చేర్చు

టచే నేర్పడీనవై నను, కొలన్వాదుల బహువచన రూపము

బతోల నొంతవణకు సామాన్యముగలవగుటచే నవియు వీని

లిగ్రి సంధి

వలెనే బహువచన రూముల నుండి *లుూ” వగ్శమును మ్మాతము విడందీయుటచేతనే యేర్పడియుండు నని యూహిం చుట కవకాశము. కలుగుచున్నది. అగ్షేయైనచో ఎలుకలు చీలుకలు మొదలగు రూపములను *కుజ్‌ *కు బదులుగా “క్ష” వచ్చినదని చెప్పవలసియుండును. కాని *ళొలంకు”. అను చానికి కొలను వలి *ఎలుక” అనుడానికి *కి వ్య్షవిరహిత మగు రూపాంతరము. అెలుంగులో. గాననచ్చుటలేదు. మజీయునీ కనర్షము బిందుపూర్వుకమును గాదు, వీనికిలూడ నట్టి రూపాంతరములున్న చో కొలన్యాదుల “కు” వర్శము వలెనే వీని “క” వర్షముగూడ బున చనప్రత్యయమునకం జెందినదే యని మనము నిశ ఏయింపగల్లైడి వారము. ఈ ఛావలో నీని కట్టి రూపాంతరములు లేవు గాని వీని నిశతక నన్నిహిత భాషారూపములతోం బోల్చిభూచినచవో నివి యేక నచనమున కవర్ష విరహితములగుటయు; బహువచనమున కవగ్ష కువర్షములతోం గూడియుండుటయు మనము గనిపట్ట గల్టుదుము. అందులకుగల కారణమును "దేటపడవచ్చువు. కావున వీనిని తమిళ కన్నడ భఛాపారూపములతో. బోల్చి మాతము. క్‌వ్య కువర్థాంతము లగు నేకవచనరూవము లా ఫభామలో లికుండుశుగాక్కు బహువచనమునం ఉఊాం(మున “లు” వర్షము చేర్ప్చంబకు చున్న క్ష, యా భాషలో కళ్‌ (గళ్‌) (ప్రత్యయము చేర్చంబకుటచే బహువ చనరూప మేర్పుడుచున్న దనియు నా కారణముచే నాం(ధ్రశబ్దములకు. దమిళకన్నుడ రూవములతో సామ్యము. గలుగుచున్న _దనియుంాడ నీ [కింది పట్టికనుబట్రి మనకు వ్య_క్తముకాంగలదు.

ఛాపాలతణము - వ్యాకరణములు లో | న య హు త ఇ్లీ సగ |; న్‌ శ్ర లా స్టా య. శ శేరి శి చెలి లిక 5 స న 17 4 1 ఈ ౮౯౫ తత్త సప లై న అ యక స క జా యా 2 ళా ధు శ్‌ | మ అ ఎ ళీ శ ఈగ ఇ ధా | నస ర టా రం 0 చ ఎ గరా యవ నం 2 శరనత క కకత శ సళ పి ౧ చ పప వ తశ శ కంకి క న. న భా అ 1 తు | సే ఆాంాల్లా స ళీ (| గ జ కే క స్‌స్త సా ల్లి |. సళర్త్య్య తశ తశ శే క్‌ వల ౨ | ల ఈ) భశ ౩ చం వంట 1 1

(॥ ళ్‌ లై జ్ర తేదిదిల్సీ త [0 గ. జీ గ వ స మ న ననన న. శి! హ్‌. ణా ॥ నాం సేం లికి కిళ్లీ క్రిం నికి ం 9 కంటికి శతి వశీ వతదనే తలట శీ హా ల్‌ 0 ల ఓ పీ ఓ క్‌ రీల క 6 9ళి 6 వ రు లభ వ స 1 శ. న్‌ వా . శే జి న నలక లకి కి శత క ఇ కొం జతే ంర్‌ 8 చి ఓ 9

భాహాలక్‌ణము - వ్యాకరణములు లే

ఇట్లు కొలను, (మాను, నోను శబ్దములకువలెనే తక్కిన శస్దములకు తమిళ కన్నడములలో ఎలి గిళ్ళి నర, ముజ్హి శుణి మొదలగు కకార విరహిశ రూషములు గాన వచ్చుచున్నను వకవచనముల కొలంక, (మూకువంటి కవన్ష సహిత రూపాంతరములు లేకుండుటచేతను, నీ భామలన్నిటి లోను నభిన్ననులైై గనంబడుచున్న యీ కువపహిత బహునచన రూపములు తమిళ కన్నడ మళయాళములలో జిరకాలమునుండి బహువచన పత్యయముగాం దలంపంబడు చుండిన “గళ్‌ * అను దానిని జేర్చుటచే నేర్పడియుండుట చేతను తెలుంగునందలి కొలంకులు, ఎలికలు, (మూంకులు మొదలగు బహువచనరూపములుగూడ (పాచినభావలోనే అనంగా తమిళకన్నడాదులు తెలుంగతో విడిపోని కాలము ననే యేర్పడి, యప్పటికుండియు నశ్లే వ్యవహారమున నున్న వనియు, నీ భావలు విడిపోయి కాల్మకమమున గా (ప్రాచీన రూపము లుచ్చారణవేగమునం గొంత మార్పు. జెందిన వీదప ెలుఏవారు *లు అను దానినివూశ్రము బరువచన (వత్యయముగాం దలంచి, దాని నీ బహువచనరూపముల నుండి విడదీయుటచే కొలతకు, (మాకు శబ్దము లేకవచ నమున కొలను, (మాను శబ్దములకు రూపాంతరములుగా సీ భాషలో నేర్పడుట తటస్థించినదనియు స్పష్టమగుచున్నది. వెలిక, చిలుక, నక్క- శబ్దముల (పాచీనరూపములగు ఎల్సి చిలి, నరి మొదలగునవి యీభావలో నంతరించిపోవుటచే కవర్థాంత

త్రై సంధి

రూషముళలే స్థవడినవి.. తెలుగుభాషలో. *ఎలికి శబ్ద మివర్ష్య మఫ్యముగా వ్యవహాకమున గలదు. కాని భబ్ద రత్నాకళామలు దీనిని (పామాణికరూపముగా (గ్రహింప "లేదుః సామా శ్యముగా నిది ఇశాక మఫ్యమా 1 ఉకార మధ్యకూ? యకు సంచేపాము కలుగసుచుండుట యు గలదు. భాషా చార్మితకద్భృష్టితోం జూచినచో “ఎలి” ప్రాచీనరూపము గావున ఐలిక్క ఎలికలు అను నికారమ ధ్యరూ పము లే సాధువు లనందగును. కాల్మకమమున తుది ఉకార సాహచర్యమునలన “ఎలి లోని ఇకారముకూడా నుకారముగా మూకుటేం “ఎలుకలు అనియు *వనిగలు-వనుగులు” అనియు రూవము 'లేర్పడినవి. వీనిలోని మొదటిరూపము లీ భాషలో (పసిద్ధకవు లు _తృమ్మగ ఎథములను రచించుకాలమునకే మూశీపోయి నార (గంధములలోని కెక్కకపోన్చట చేతనో, కొందజు (వయో గించినను విశేష్యవదారములోనికి వచి న ండవరూపమున కనుసణముగా తరువాతికాలపు వైయాకరణులచే నవి దిద్ది వేయంబకుటచేతనో, ఉకాం మధ్యరూపములే (పామాశణిక రూవములుగాం బరిగణింపంబడుట తటస్థించినది. కాని “పనికి శబ్దముహూ[ త్రము (పామాణికత్వమును బొందినది. “పనికగ ములో యనంగం దరుణీమణు లుల్లము లు ల్లసిల్లగన్‌ ౫ అని కుకీ శీపరిణయమునుండిి (వ్రయోగము నిచ్చి శబ్బగత్నా కరకారుయ. దీని నంగీకరించినాండు. కాని యిది వైకృత మని మాత్రము చెప్పినాడు. దీనినిబట్టి *వనిక? శబ్దమువంటి

ర్‌) భఛాపాలతణము = వ్యాకర ణములు శితి *చిలుకి *ఎలుకి మొదలగు శబ్దములుకూడ వైకృతములే గావచ్చుననియు, పఏీని తుది కకారము *బాలకి శస్టమునందు వలెనే స్వార్థ క పత్యయము గానచ్చుననియు, “లు వర్షము మూ[నమే యీ భావ లన్నిటిలోంగూడ బహునచన్మ పత్య యమైయుండగాం నాలక శ్చమువంటి శబ్బములోని క్యపత్య యముతోం గలిసి యేర్పడిన చాలకలు అను దాని యవిచార మూలకవిభాగముచేతనే “కలు అనునది తమిళ కన్నడాదు లలో బహువచన పళ్యయముగా నేక్ప్చడి యుండవచ్చు ననియు కొందబు వాదించినను వాదించవచ్చును. కాని యీి'*కలు (పత్యయము విశేషముగా "దేశ్యశబ్ద్బముల వై ని గనలడు చుండుటచేతను, నీ ఫభామలలోం (మాచీనకాలమున కళ్ళరట్ట్‌ 9 అనునది యమహత్తులవై ని మా(త్రమే చేర్చుంబడుచుండుట చేశను, తెలుంగుగాక తక్కిన దవ్నీణ దేశభాషలు . వెక్కీ-ంటి లో తెలుంగన వ్యాకరణములు బయలు చేజటుటకు పూర్వము చిరకాలమునుండియు “గళ్‌ *” అనునదే బహువచన (ప్రత్యయ ముగా (గహింపండుచుండుట చేతను, వైక్ళతము లని చెప్పుట కవకాశము లేని 'బేశ్యపదము లనేకము లేకవచన మున కవర్షవికహితములై యుండి, బహువచనమున మా[రమే ౫భ్‌ను (గహించుచుండుటచేతను, నీ శబ్దము లన్నియు (పాచీనభాములో కనర్షసహితములే యనియు, ెలుంగులోని “లు” వ్యముమ్మాతమే ప్రాచీన బహువచన (ప్రత్యయ మనియు. దలంచుట కవకాశ మగపడదు. అనై, అనె అను

ల్రిక్తీ సంధి తక్కిన (దావిడభాపలలోని రూపములను బకికించిన వ్‌నిక శబ్దము తద్భునమనుటగూడ సమంజసముగాదు. ఇంక్‌ నీ “లు” వక్ష ముత్తరహిందూస్థానభ పలు కొన్నిటిలో బహువచ నార్ధముస నిటీవలి కాలమునం. జేర్ప్చుబడుచున్న సంస్కృత శల్రోక్ష 3 శబ్దరూపాంతరమగు “గ్ర ౫ అను దానినుండి "యేర్పడిన దనుటయు నెంళమా[క్రము యుక్రముకాదు. ఇది యా భాషలలో.గాని (పాచీనకాలమునం గానంబడక మిక్కిలి యర్యాచీన కాలమున స్యవహోారములోనికి వచ్చిన దగుట శేతను, దశ్నీణబేశభెపులలో “గళ్‌” అనునది (కీస్తుళకా రంభ కాలమునందున్న తొల్కా-ప్పియనార్‌ అనునాతం డజవభఛావలో “తొల్‌ కాప్పీియంి అను వ్యాక రణమును రచించునాటికే అమహద్చసువచన (ప్యేయముగా 'నేర్పడి యుండుటచేతను, అెలుంగులోని లూ గాని, తక్కిన దశీణచేశ భాపలలోనీ “గళ్‌ గాని యర్వాచీనమగు “లోగ్‌ శబ్దభవమనుట 'యేమ్మాత్రము య్యుక్తిసహము కాదు. దీనిని బట్టి "తేలిన చేమనంగా నొక మూలభాసుకుం జెందిన (పాచీనరూపముల నిష్ప త్తికమము జన్యభాషలలో గాల్మకమమున మజచిపోంబడుట తటస్థించినపుడు, ఆయా రూపములను దరువాతి వైయాకరణులు తమకుందోచిన రీతిని విభాగించుటవే నా భాషలోం [(గొత్తరూషములు బయలు “చేటుచుండుననియు కొన్ని పదబంధములలో నా (ప్రాచీన

భాహాలకీణము - వ్యాకరణలు తల్‌ రూపములు నిలిచియుండుట తటస్థించినప్తుడు వైయాకరణులు భాషలో నిలిచియున్న యా (ప్రాచీన రూషములను సమర్థించు టె యా సందర్భముల నౌగ మూదులను విధింపనలసి నచ్చు చుండుననియు, నిట్టి విశేషములే యాభాషల (పాచీన చరితను సూచించుచుంకుననియు దెలియవచ్చుచున్న దను టయ. ఇట్లు “చేయునాశంయ” అనుగానిగోని నకారము కొజకుల చేయబడిన నగాగము విధానమువతెనే “కొలంులు” మొదలగు శబ్దముల నిష్పతత్తిక్షై. చేయంబడిన “కుట్‌” విధా నముకూడ నాం(్రభాపా పాచీన చార్మితక చిహ్న మని (010216 ఏంలా!?*?జ0 మనము నిశ ఏయింపవలసియున్ను ది. ఇట్లాశకాలమందలి యొక భామయొక్క_ లకీణమును న్యూతమే పరిశీలించినచో సహేతుకములుగాం గనంబడని ఛాపావిశేషము. లనేకము లితర సజాతీయ భాపారూషము లతోం బోల్చి పరిశీలించినపుడు సహేతుకములైై కనయిడు టయేగాక్క తత్తద్భాపారూప నిష్పాదన _ సందర్భమున వైయాకరణులు విధించు నాయా యాగమాదుల నిజస్వరూ పము గూడ బయలుపడుచుండును, కావున నిప్పటి వ్యాకర ణములలో.6 జెప్పంబడియుండిన యాగనూచేశాది సంధి కార్యములు వాస్తవముగా సంధి కార్యములుగాం బరిగణింపం దగినవా + లేక (ప్రాచీనాఖండ వాక్యమును తరువాతి వైయా కరణులు వ్యాకరించి భాపా్య్మకియను గల్పించు సందర్భ

తీ సంధి

మున జయలుబేరిన బారిితకచిహ్నూము లనందగిన యతుకు ముక్క-లా *+ యను విషయము నాం[ధసంధినిగూర్చి మనము పరిశీలించు సందర్భమున విచారించవలసియుండు. నని తెలు ఫుటశే యీ విషయమింతగా నిచట వివరింపం (శబ్రసక్ర్తమైనది కావున సంధి యనంగా నేమో యా యాగమాదుల స్వరూప మెట్టిదో పరిశీలించి తెలిసికొన యత్నింతముగాక.

"కాదు-

సంధి ః స్వరూపలక్ష్షణములు

సంధి స్వరూప లతణములను 'దెలుఫుటలో. (వాచీ నాం[(ధ్రవైయాకరణులకును, అర్వాచీనులకను నొంత భేద మగపడుచున్నది. (పాచీనులగు కేతన పెద్దనాదులు చెప్పిన లకతుణము ఇతర (దావిడ భాషాలతుణ క రల లత్షణముతో సరిపొనవుచున్నది. కొని యర్వాచీనుండగు "చాలవాస్టకరణకర్త చెప్పిన లక్షణ నూతని వ్యాకరణమునందలి తక్కిన విష యము లన్నిటివలెనే సంస్కృృతవ్యాకరణ ఫక్కి- ననుసరించి సంస్కృృతముననే రచింపంబడిన యభర్వణకారికాదుల ననున రించి వెప్పినట్లగపడుచున్నది. సామాన్యముగా నీ దథ్నీణ హిందూ దేశ భాపావ్యాకరణము లన్నియు సంస్కృత వ్యాక రణ సం్యవదాయను ననుసరించిన వేయైనను నాం్యధమున నా వ్యాకరణ సం కేతపద్ధతినిగూడ విశేషముగ నవలంబించిన యర్వాచీనులలో చాలవ్యాకరణక ర్త (వధాను ండని చెప్ప వలసియున్నది. సంధిలకత్షుణమునుగూర్చిన యీ మతభేడము లను పరిశీలించుటకుం బూర్వ మితర సన్నిహిత భాపాలతణ క_ర్రల యఖభి('ప్రాయములను దెలిసికొందము,

ఈ భామలలోం (ూచీనతమం బని ఇెప్పందగిన తమిళ ఛాపూవ్యాకరణంబగు *తొల్కా-ప్పీియము న సంధి స్వరూప మిట్టు చెప్పంబడియున్నది.

తిరి సంధి

పూర్వ్యపదాంత్య భాగమునకును పరవదాది భాగమున కును సంధి యను. ఇది అచ్చున కచ్చు పకమగునపుడును, హాల్గున కచ్చు పరమగునపుడును, అచ్చునకు హల్లు పషరమగు నఫుకును, హల్లునకు హల్లు పరమ%పనపుడును, నాొల్లువ్‌ఫము లుగా నగును. ఈ పదములు నామములుగాని [్రీియాపద ములుగాని కావచ్చును. సంధి కార్యములును నాట్లు విఫ ములు. అందు మూకు మాక్పుతో.ంగహాడినవియు, నొక్క-టి మార్పు. లేనిదియున్నై యున్నవి. ఈ మూక్పు మూడు విధ ములుగ నుండును; ఈ వళ్షసమికరణము, (లేడా అబేశము) ఆగమము, లోపములఅని.

1. నన్మసమికరణము---ఉదా : మణ్‌ +కుడం=మట్‌ కుడం (6 తె, మన్ను +కుండ = మట్టికుండ)

2. అగమము---ఉిదా : అనై +కోడు=అనై క్కోకు, ఆయిరమ్‌ + ఒన్టు జఇఅయిరతొను,

3. లోవము---ఉదా:-మరమ్‌+ వేక్‌ = మర వేర్‌.

సంధి కార్యములు జరుగు సందర్భములు 0కు విధము లుగా. నున్నవి. (ప్రాతిపదికకు విభ్నక్తిప్రత్యయము పరమై నపుడు సంధి జరుగవచ్చును. లేదా విభక్రిసంబంధము. లేని "ెండు పదములకు సంధి జగుగనచ్చును. అపవ్వువొక వర్షము గొని యౌావవిభి క్తి క్యపత్యయము గాని యాగమం బగును. నినన

• అవెశాం సెయ్‌ పికితాకన్‌ మకుకల్‌ కునలెన్‌ టివ్వెన మొలటీప

"తెరయా మోళశే (తొల్కాా ఫొల్‌_ 120%)

సంధి : స్వరూప లతుణములు లం కన్నడ వైయాకరణుల లకతణము దీనిని బోలియీ యున్నది. రెండు గాని యంత కెక్య_వ గాని యగు నక్షముల కూడిక సంధి యనంబడును. అఆ సంహితలో స్వరరహిత మైన వ్యంజనము ముందటి స్వరముతోం గూడుకొనును. ఉదా; కూర్తు+ఈవం = కూర్తీనం, ఎన్న +అవసం = ఎన్నరపం; మున్నె+ఇజినం = మున్నితివం. ఎరడుం ఐలవుం వర్షం పరస్పరం కూడువంద మదు సంధి వలం, స్వరరహితన్యంజన మనవు పరవగ్షైమనైదుతిష్చు వా సంహి తెయొళ్‌. (శబ్బమణిదర్పణము. త్త ఇది పద మధ్య సంధి పదాంత సంథఫి యని శంకు వీధములు. పదమధ్యం పదదంత్యం విదగ్ధరిం సంధివిషయ మెరడక్కు-మిళా, విదిత (వకృతి [(పత్యయ 'మొదవిద పదయుగద ెరకె బేడిర్టదటిం. (శబ్దమణశిదర్పణము. 50) ఉదా :--నామవిభ_క్రి---మాతు+అం=వమాతగ, ఛాశువిభ_క్రి--నుడిద+ అం=నుడిదం, నుడిద +9ర్‌ జానుడిదిర్‌ .

4౦ సంధి పదాంత్యపంధి---అవన + అఆ_ళ్ళనం = అవనా_శ్తనం, 'బెసనీ చెప్పు + ఒళ్చం=బెససీదెవొళ్చం, సంధికార్యములు.---లోపము, ఉచితాశరాగమము, అం త్యాతురద్విత్వము, అని మూడువిధములుగా నగును. స్వరము పరమైనపుడు విధ_క్రిస్వరమునకును, (పకృతి స్వ్యరమునకును, (అ, ఇ, ఉ, ఎలకు నాయా రూఢి చెడని పతుమున లోవ మగును, ఉచదా:-లోపము :. [(కమదె+ ఆయ్హ=[కమడాయ్రు. చలద+అణ్మం =చలడాణ్ముం. అకస+అళ్‌ = అరసాళ్‌. అఆగమము---ఆ, ఇ, ఈ ఎ వృ ఐ, ఓ, వర్షముల కచ్చు పరమైనఫుడును, అవధారణాస్థక “ఎ కారము పర మంకుగల వమీ విభ _క్యంత “అ” శారమునకును, మధ్య “యి కారము వచ్చును. ఉడా వ-ఆ+ఇక్ష=ఆయిర్ష, కోవి+ఆర్‌=కవీయార్‌, పవసె+బ్తర్‌ దం=పెసెయిలక్‌ దం. జో+ఎందు=జోయెందు పాడిదర్‌. ఆతన +ఎ=అతనయె. ఉ ఊ బు, బూ, ఓ, పొ, ల తపవాత *వొ కాళము వచ్చును, ఉద్యా--మనువిన, పూవిన, క_ర్త్యృవాదర, నోవిన..

6] సంధి : స్వరూప లక్షణములు ర!

ద్విత్వము - ఉదా:-- కణ్‌ + అం=కళ్ణం, పక+బఒన్షు = పన్న్నాందు.

ఆం్యధమున6 (ాచీనవైయాకరణు అగు శీతనాదులు ఇెప్పిన సంధిలక్షణము వైని దెలుపంబడిన తమిళ కన్నడ నై యాకరణుల లతణమునే పోలియున్నదిః

“మొదలి పదము చుదివర్శము

వదలక వై పదము మొదలినర్షముతోడన్‌

గదియయలగ సంధులు నాందగుి

అని కేతన *“యాంధభాపాభూపణ” మందును,

ళళట్రద్రి సర్చైంతవర్షంబు నంత్యశస్ద

పూర్వవర్షంబుతోం గూడం బొత్తుచేంత సంధియగు”

నని విన్నకోట పెద్దన “కావ్యాలంకార చూడానుణి" యందును సంధి లత్షణమును జెప్పియున్న్నారు. అర్వాచీనుం డగు చాలవ్యాకరణకర్త “పూర్వపరస్వరంబులకు. బరస్వరం "బేశా చేశంబగుట సంధినాంబడు అని స్వరసంధిని, అందును బరస్వనైకా దేశరూపంబగు దానిని మ్యాతమే సంధిగా (గ్రహించినట్లు చెప్పినాండు. ఆదిశశ్రాంతవర్షముతో అనంతర శశ్థాదివ్శము ఇతరావ్యవహితమై చేపటయే సంధి యని శీశనాదుల లతణము. కావున శేశనాదుల లశతణము బాల వాస్ట్రశరణకారుని సంధి లయణముకం"ు అధికవ్యా వీ గలిగి యున్న దనుటకు సందియములేదు. (పాయికముగా నాంధ. ఛావమ యజంతభామ యగుటచే బాలవ్యాకరణకర్త స్వరము

డ్రి సంధి లకు సంబంధించిన మార్పులే ప్రాధాన్య మొసంగం దలంచి, పరస్వరై కాదేశరూప కార్యమే సంధి యని చెప్పిన ట్లగపడు చున్నది.శో అట్లయినచో లోపాబేశాగమాది కార్యములు సంధికార్యములు కాకపోవలసివచ్చును. అయినను వీనిని సంధి _పకరణములోన్నూత మాతంకు చేర్చకయుండ చేదు, శాంగా నీ యాగమాదులన్నియు సంహితాదశయందు గలుగు మార్పులే గావున నవియు నీ (పకరణమునం జేస్పంబడినవని రలంపనగును. నెల+ అలు, చేయు+ఆతడా, కణకు +అము శః ధీరు+ఆలు---ఈ మొదలగు సందర్భములలో బూర్వమునను బనముననునాడ స్వరములే నిలిచియుండినను, ఆచట సంధి జరుగక, వానినడుము నొక హల్గువచ్చి చేరుటయు, నా హల్లు పరమందలి యచ్చుతో నెనయుటయు సంభవించుటను? ట్టి యది పూర్వపకస్వరంబు లొక్క-వో నిలచినపుడు జరిగిన కార్యము గావున సంధిగార్య మే యని సరి పెస్టుకొన్నను, సరళాబేశాది కార్యములు స్వరములకు సంబంధించినవి శాకుండుటచే సంథికార్యము లే కావనవలసి వచ్చును. ఆని ఇవియు సంహ తాదశలో. గలిగిన మార్పులే గావున నీ [పకర ణమునం 'జేర్ప్చంబడిన వనవలసియున్నది. చార్వితక దృష్టి తోం జూచినవో వా_స్తనముగా నీయాగమములలో. బెక్కు జ “వూక్వస్య పరకాపత్వ మైై్రైవ నియతం భవేశ్‌ 3 (అథ్యూణ శాంకలు ఇత్యాది (ప్రాలీక వైయాశరణ మశానుసరణమున బాలవ్యాశకణ కర్త పరరాపవర$ియే ఉంధి యని హిం చియుండునుం

సంధి: స్వరూప లతణములు జ్తీత్రి ముఖ్యముగా నుగొగమ టుగాగమ రుగాగ మూదు లుచ్చా కణ సౌకర్యము కారణముగాం జేరినవి గాక సహజముగా నా భూ శబ్దములకుం జెందినవో, లేదా యట్టి కొన్ని (పాచీన వ్స్సముల సామ్యుముచేం గాల్మకమమున భాషలో నేర్పడినవో యకటచే, సంధికార్యములుగం బరిగణింపందగినవియీ కావని చెప్పనలసియుండును.

ఈ భావమలోని శబ్దములు స్రాయికముగా నజంతములు, ఏనిని కళలనియు, నజంతములు. గాని శబ్దములు తరచుగా నకారాంతములైై యుండుటచే, వానిని (దుతాంతములు- (దయుత్మపకృతికము లనియు. జెప్పుచున్న్నారు. [1దుతాంతములు గాక హలంతము లైన శబ్దము లీ భామలో విశేవముగా శేవు. వత్తు5్‌ , నారల్‌ మొదలగునవి కొన్ని యున్నను నివి “వక్తుకి *వారలు అనువాని రూపాంతరములుగ వైయా క్‌ళణులచే (గహింపంబడుచుండుటయే గాక్ర కావ్యములందు ఛందస్సౌకర్యమునక్రై యేక్పడినవ్నై యుండును. గౌవున ('దుతాంతములు తప్ప వాలంతములు లేవనియీ " 'చెస్పవల యుకి. ఈ కారణముచే సీ భాషలో నొక్క ద్రుతకార్యములు దక్క-, తక్కిన భామలలోవలె హలంతపద సంధివికేమములు లేకుండుట తటస్థించినది. తుది హల్లునుగూర్చి చెప్పంబడీన సంధిశార్యములు "రెండును (వాల వ్యా. సం. ర25్‌తి సూల) సంస్కృత వాక్యములు, అనుకగణమున౦ దాం[ధమున వచ్చి చేమనపుకు గలుగు వికారములనుగూర్చి చెప్పునన్నై యున్నవి.

డీసీ సంధి కక్టింగ్రత్‌ * పీచ్రాసోహంి అను సంస్క్భృత వాక్యములు "తెలుంగున ననుకరింపంబడు నపుడు వీని తుదిహల్లు ద్విత్వ మును బొందునని యా స్తూతము చెప్పుచున్నది. వాస్తవ ముగా సంస్కృత హలంతశస్టము లన్నియు, సంస్కృత తు ములే యననేల-[పాచీనావిడ భాహలలోనివిగాని, ఇంగ్షీషు మొదలగు భామలలోసివి గాని యగు హలంతశబ్దములు/గహాడ, నీ భాషలో. జేరునపుకు, వాని తుదిహల్లు ద్విత్వమును బాందుచునే యున్నది. వాక్‌-వాక్కు మరుత్‌ -మరక్తు, ముల్‌-ముల్లు, కాణ్‌ కన్ను, రోడ్‌ -రోడ్డు, ఇత్యాదులు. శొవున తత్సమశేబ్దము లన్నియు నిష్ణేర్పడుచున్న పుడు ఈ విషయమునే (ప్రల్యేకసంధికార్యముగా (గ్రహింప నావళ్య కతయే కనంబడదు. కాని శీనల సంస్కృత వాక్యముల భాషలో ననుకరణ౦బునం దప్పం (బ్రయోగము లేదు గావున నా సందర్భమున గలుగు విశేషమగుటచే నీ కార్యము సంధి కార్యముగా (గ్రహింపంబడియుండును. మొదత్తమువై నీరెండు సందర్భ ములయందును జరిగిన పని యొక్క కే యను వివ యము మాత్రము (గహింపందగియున్నది. కన్నడభామగూడ, - ముఖ్యముగా హొోొసగన్నుడము చాలవజ కజంతభావగా మాటీనను హలంతసదము లింకను విశేషముగా లేకపోలేదు. తమిళమునందుగ౧హాడ హాలంత శబ్దముల నజంతములుగ మార్చు సంప్రదాయ మిటీవలి కాల మున వ్యా_ప్షీలోనికి వచ్చినను, వాలంతపదములే యా

సంధి : స్వరూప లతణములు డ్‌ భామలో విశేషముగా నున్న వని వెప్పవలసియున్నది. "తెలుగులో నిలిచియున్న హలంత శబ్దములు నకారాంత ములు మతమే. ఇవియుం దుదిని ఉకారమును (గహించి ళం) వశ్షాంతము లగుటయు కలదు. కానువనే (ముతస్వరూ పమునుగూర్చ్చి పండితులలో నభ్నిపాయ భేద మేశ్పకుట తటస్థించినది. ఉచ్చారణ సౌకర్యమున్నక్షై యగ్థస్ఫుుంణమునకు ఛంగములేని స్థలములం 'జెల్లను, నకారము లోపించుచునే యుండుటచే, నా లోపించిన స్థలములంగెల్ల స్వరసంధియే గలుగుట తటస్థించుచున్నది. నకార మర్ధస్ఫుకణమునశ్రై నిలిచియుండు స్థలములలో నిది పై యచ్చువనో ననయుచుం “డును. గావున నిచ్చట విశేషముగా సంధికార్య మేమియు లేదు, కావుననే “దుతాంతములకు సంధి లేదు” అను సూ తమును చాలవ్యాకరణకారుండు కల్పించియున్నా6ండు. భావమలోని శబ్దముల తుదిని యీ *ని” కారముండుట, పోవుట యనునది యర్ధస్ఫురణమును బట్టి యుండును. పదాంతమున నిది తజ చుగా లోపించుట తటస్థించుచుండును, గావుననే (దుతమని వైయాకరణులు. దీనికి వేరిడిర. అర్థస్ఫ్భురణ మే దీని లోపా లోపములను నిగ్ణయించునది. సంఛి విషయమునంయిహడ నిదియె నిశ్తాయకము. కావుననే కన్నడవైెయాకరణులు “స్వ రే స్వరస్య లోపఃకి అని లోషమును విధించి వెంటనే ళన నామభాగ (ధ్వంస (కన్తాటభాపాభూపషణము) అని చామరూఢి వెడునట్టి సందర్భమున లోపసంధి జరుగంగూడ

శ్నీ్ర సంఫె- దని చెప్పినారు.శ. కావున నర్ధస్భుకణమునకు 'నాధకము గాని రీకిని పదాంత్యవ్యామువకును, పరపదాది నక్షమునకును నుచ్చారణ సౌకర్యము కలుగునట్టుగా పొందిక గల్పించి, చ్చీ పలుకటయీ సంధి యని సామాన్యాభ్నిపాయ మగు చున్నది. ఇట్టి యుచ్చారణ సౌకర్యము లోపొోగవూా చేశ ములవలనం గలుగుదున్న దని నైయాకరణులంవలును జెప్పు చున్నాను. వీస సంఫికార్యము లని చెప్పిన యాగమాదు లన్నియు. నుచ్చారణ సౌకర్యము (66910) నక్తై వచ్చి చేరినవేనా యను విషమయముమా తము ఛాపాచార్నె తక దృష్టిశోం బరిశీలింపవలసియున్నది. ఎ సంధిలోని యాగమాదుల స్వరూపము న ఉచ్చానణ సౌకర్యమే సంధ్ధికి ముఖ్య (పయోజనమై యున్న ప్పుడు ఈ యాగమాదు లన్నియు నా (పయోజనమునే సార్ధశపణచుచున్న వని చెప్పుట కవకాశము కనంబడదు. ఏల యనగా సౌక ర్యా జేక్షకలవాండు, నలసుండు నగు వమూన వుండు తాను చెప్పందలచిన భావమును సాధ్యమైనంత వణకు తక్కువ. ధ్వకులతోనే చెప్పం జూచుచు. దానీ చెప్పం వర .౦స్క్యృ కర్ణాట వెంకతోళం నాకురూఢి యళియదపక్షం" (కబ్దమణి దర్పణ. ఉంధి. 52.) సంకా: లుక్‌ స్వ రేవ్వగస్య: లుబనాము హీనో (నవ్వే పశే స్వనజష్య లుక్‌ భవత్కి నచేలోపే నామవానిక) (ిర్మాట శచ్చాకుళాసవం-(పథమపావ్య రిక, శి5, 86)

సంఖి: స్వరూప లతమణములు తగ దలంచిన వాక్యమును నసంకోచపజణచుచుకే యుండును గాని (కొత్త భ్యనుల నందు. జేక్చె విస్స్రతి నొందింప నిచ్చగిం పండు, మజియు నొక విషయము మనము ముఖ్యముగా గమ నింపవలసి యున్నుది. (పాచీనకాలమందు మానవుండు గన భావములను సంపూర్య వాక్యముల మూలముగనే వ్యక్తము చేసెను గాని, శేవల పదముల మూలముగా. గాదు. ఇప్పుడు మనము పల్యేకముగా వ్యనహరించుచుండు పదము లనుసవి యా భాపాచర్మితలో నొకకాలమం దొగ లాక్షణినుం డీ ఛ్రామలు వ్యాకరించి, యఖండ వాక్యమును ఛేదించి, లక్షణ మేక్పణచు సందర్భమున బయలు దేరినన్నై యుంకు నని యిదినజకే సూచింపంయుడినదిగదా, ఆ లాతశికుండైనను తన "కాలమున నా ఫాపషలో న్యవహరింపంబకుచు సంఫూసార్థ బోఫకములైన నాక్యములను (గహించి నాని నితరనాక్య ములనో. బోల్చి యా వాక్యనులో నీయీాఫాగ మా యగ్ధమును బోధించుచు, నితర భాగములతో నిట్టిపం బంధము కలిగియున్న దని వ్య_క్తముచేయుచు, నందున్న ధ్వనులను విడనొట్టి మూాపవెనేగాని యా వాక్యములో లేని శె తన్వను లను'ఆగమము లనుపేక స్వ్రయముగాం - దెచ్చి పెట్టియుండండు. కావున నిష్పటి వ్యాకరణములలో నాగమములుగా (కహిం వలంబముచున్న విశేషధ్వను లన్నియు నొక కాలపున పహజ ముగ నఖండవాక్యగతములే -యైయుండె. నని తలంపనలసి యున్నది. ' అట్లయినచోం దరువాత వ్రైయాకరణులు

కర్రి సంధి

మ్యాతము వీవిని (ప్రత్యేకము నాగమములుగా (4హింపనేల యనక (వశ్న కలుగవచ్చును. అట్టగుటకుం గారణ మేమనగా-- భామ యనవతరము మార్పు. నొండుచుండుటచే, నొకకాల ముశ వ్యనహారములోనున్ను శబ్దముల స్వరూపము మజీికొంత కాఖమునకు మా జిశళోవుట తటస్థించును గాని; వ్యవహారమున సంపూ్య్థ వాక్యములు, పదబంధములు చినకకాలమునుండియు వద్చుచున్నను, వానికి (వ ల్యేకశబ్దములవలె నంతసులభముగా మాస్పుకలుకము. అట్టిస్థితిలో కాల్మకమమున మార్పు జెంది సంకోచరూపకుకు బడసిన మొక న ప ల్యేకళబ్దముయొక్క_ రూపమువనకువు, వాక్యగతంతై చికకాలముకుండి వ్యవహార మున మార్పులేకో నచ్చుచున్న యా శబ్దముమొక్క- (ప్రాచీన రూవమునకును గొంత భేద మేక్పకును. ఒక కాలమున | సల్యేకముగా న్యవహరింపంబకుచున్న యొక శబ్దముమొక్కం రూషపమునే తకువాతి కాలపు లాషణికుంకు, చానికి సహజ మును [పామాణశికము నగు రూపముగా (గహీంచినప్పుడు? (పొచీన వాక్యగతం బగు నర్దాని రూపమునకును దీనికిని కొంత భవ మగఐబకుచుంకును. వాక్యగత౦బయిన యీ శజ్ఞమున కా రూపాంతర మే య్థమున సెట్టి సందర్భమున గలుగు చున్నదో కనిసట్టి, తన కాలమున వ్యవహారములో నున్న యా శబ్దమున కొక (ప త్యెకాగ్థమున, లేదా మజటీయొక శబ్ద ముతో నొక్ష యక్థమున సంయోగము గలిగినపుడు ఈ యాగ మము కలుగు నని లతుణ మేర్ప్చుజుచును, ఈ యాగమ మను

7] సంఫి : స్వరూప లక్షణములు శం నది న్వాస్తనముగ, నీ శబ్దమునకు సహజముగా సంబంధించిన బే యైనను నారూప మి లాతణికుని కాలమున న్యవహార మున లేమి౦ జేసి యాతండా (ప్రాచీనవాక్యమును వ్యాకరించు టలో నా శబ్టము తన కాలమున నెట్టి రూపముగలదై యున్నదో నట్టి రూపము కలశానినిగని విశంగొట్టి, యా వాక్యమునం దరువాతి శబ్బమునకును దీనికిని నదుము మిగిలి యున్న యతుకుముక్క- నాగమముగా [గహించి, యా య్య మున నీ శబ్దమున కీ శబ్దము పరమైనచో నీ యాగమము వచ్చునని లక్షణ మొనరించును. ఒకి మాజు భామ. కట్టి లక్షణ మేర్పడినతోడనే, తకువాతవా రందలబలు[లహాడ నా నూర్గమునే యవలంబించి, మొక కాలమందా భామయొక్క- | స్థితినిబట్టి, దానిని వ్యాకరించి లత్షణము ఇెప్పిన నైయాకర ణుండు (గ్రహించిన శబ్దస్యరూపమునే పరమ పమాణముగా నెంచి తత్తదాగమాదు లాయా పదసంయోగ సందర్భమున నెట్లో వైగా వచ్చి చేరుచుండునని తలంచుచుండుట సంభ వించును. వీని సాదృశ్యముచే (29&108)) నింక ననేక సంద ర్భముల నీ యాగమాదులు విధింపంబడి, తొలిపద మొక యాకతి గణమునకు మూలం బగుటగూడం దటస్థించును. ఛామలో నిట్టి పోలికచే నేర్చడిన రూపములు (2221021021 ₹02005) ఎరిగినకొలంది మూలరూప మీదో, అనంగా బేని సాదృశ్యమునుబట్టి యట్టి రూపములు భామలో నేర్చడినవో 'శెలిసికొనుటయు: గష్ట్రతరంబగును. అప్పు డా భామయొక్కం

ర్‌0 సంధి

'ప్రాచీనస్వరూపమును గనిపట్తి నెదకుటయో, లేడాయా రూముల నితర సన్నిహిత ఛాపారూపములతోం బోల్చి దూచుటయో సంభవించినం గాన్హి దాని మూల రూపమును 'జెలిసికొనుట కడు దుగ్శభం'బే యగును.

'దీనికొక చిన్న యుదాహరణమును (్రహింతము. తెలుంగున *పొది శబ్ద మొకటి కలదు. అది యిష్పుడు సామాన్యముగా అకారాంతశబ్దముగనే (వసిద్ధమైయున్నది. దీనికి “ఇల్లు” అను శబ్దము పరమునం జేశ్చుబడినపుడు పొద+ ఇల్లు=(కలిసి) “పొదరిల్లు” అని చెప్పబడుచున్నది. అనంగా “పాది శబ్దము చివరనున్న అకారమున కచ్చుపరమగునపుడు -శేఫాగమంబగుచున్న దన్నమాట. ఇదియు విశేవణసనూ సమునందు మ్మూాతమే. పొద+ఉండెను అని యున్నచో, “పాదయుం డెను” అనియీకాని *పొదరుండెను” అని యట "లేదు. దీనినిబట్టి తక్కిన స్థలములందు కళవ్రూద్రం3 శబ్ద మకా రాంతమైయే నిలుచుచున్నది. గావున “పొద” అనునచే దాని సహజ రూపం బనియు, “ఇల్లు” శబ్దము పరమైనపుడు మ్మాతమే నేఫాగమము కలుగ చుండుటచే నది కర శ్రభారయ సమాసములందు మాళ్ళతము (ప్రల్యేశముగా వచ్చు నాగమ మనియు, నీ భామయొక్కం (ప్రస్తుతస్థితిని [గహించి వ్యాకరించి లతణము చెప్పిన లాతణికుండు (0656710676 022000020129) ఒకవేళ చెప్పిన జెప్పనచ్చును. కాని యీ భాషలోని కొన్ని (పాచీనగంథములను బరిశీలించినచో నీ “పాద” శబ్దమునకు

సంఖ: స్వరూప లతణములు గ్టో “పఫ్రూడ్ర కు” అను రూషము (పాచీనకాలమున న్యవహారములో నున్నట్లు నిదర్శనము లగపకును, తిక్కన భారతమున నీ శబ్ద మును *పొదరు” అను రూపమున, (బయోగించియున్నా6డు. తరువాతి కాలమున చశుది జేఫము జూటిపోయి యుండును నిరాటపర్వము తృతీయాశ్వాసమున వేగులవార్మడు పాండవు లను నెపకు సందర్భమున వారు, -- అఆ. పరలణగం బొదరు పొదరు పల్లంబు వల్లంబు [వూను | మాను దుగ్గమంపుం జోటు దుగ్గమంపుంజోటు దొన దొన గుహ గుహ యాదిగాంగ నెందు నరసి యరసి, (విరా, 8 ఆం షి, అనుచో వారు పొదరు, పొదరు నరనీనట్టున్నది. ఈ “ప్రూవకు” లోని కుదివర్ష ముచ్చారణ వేగమున లోపించుటచే పాది? యయినది.. దీనితోం గూడిన కర్శధారయసమాస నులు థాషలోం (ూచీనముల్తై దీని _పాచీశరూపంబగు “ప్రూద్రక్రు” అనుడానితో6 గూడి యీక్పడినవగుటచే “పొద యుంజెను” అన్నచోం గానరాని శేఫాగమ మచ్చటం బొడ సూభుచున్నది. అనంగా “పొద” శబ్దమున క్రీ భామలోనే | పాచీనకాలమున *పొదరు” అనెడి శేఫొాంతమగు రూపాం తర మొకటి యున్న దని మనము కనిపెట్టం గలిగినపుకు (శమిళభామలోంగూడ దీనికి “పుదర్‌” అను రూషము కలదు) "శేఫమాగమ మని తలంచుట కావశ్యక త్రయీ లేకపోవునుగదా,

ర్‌ సంధి కొమరాలు అనునదికూడ కొమ +ర+ఆలు అని శేఫాగ మముతోంగూడినదిగాకో “కొమరు శబ్దమునకు అలు చేర్చు టచే నేర్పడినటే. ఇంక ేదాది శబ్దముల కాలు శబ్దము పక మైనపుకు గలుగుచున్న రుగాగము నిట్టిచేయె యుండునను టకు సంచేహములేదు, ఈ రుగాగమువంటివే తక్కిన టుగాగ వమూమదలు వైయుండుననియు6 దలంపవచ్చును,

ఇట్లాగమము లని చెప్పంటడుచుండిన ౭ేఫ టకారా దులు సపహాదముగ శబ్దగతములు గాని లేదా సామ్యముచే వచ్చి చేరినవి గాని మైొయుండవచ్చు ననియుం (వాచీన భఛావలో వీని సంపూర్షరూపము లగపడవచ్చు ననియు. దలంచినను, పరస్వ-రె కా బేశరూపసంధి లేనిచోట నెల్ల నచ్చు నని చెప్పంబడిన యడాగమము సంగతి యేమి యని యకుగ వచ్చును. సంధిలేనియప్పూడు పూర్వపరస్వరములలో నేజేని తాలవ్యాచ్చులగు నికార ఎకారంబులలో నొకళ్షైయుండుట తటస్థించినచో వాని నడుము తాలవ్యాంతస్థం బగు *య "కార మొక సంధ్యత్షరముగా. (611640 నాగమమై వచ్చి స చేమట సంధావ్యంచైై యుండును గాని, కాల వ్యేతరంబు లగు శే యచ్చుల నడుమనైననుగూడ సంధిలేనివో యడాగమం బగుట కొంత వికృతముగాః గనంబడక మానదు. ఇప్పటి మన యల వాటునుబట్టి “వెలయానుి అన్నపుడు అకారము తరు వాత “యి” కార : ముచ్చరించుట వీకృతముగాం గనబడ కున్నను, “తల్లి యిచ్చెను పులి యజ చెను”. అనువానిళో

సంఫి : స్వరూప లతుణములు ర్‌ి వలె నంతస్వాభావికమై కనంబడ దనుటకు సం దేహము లేదు. కాని వెల్తయావు, చింతయాక్కు అనురూపము లెచ్చటనో పద్యములందు ఛందస్సౌకర్యమున్నక్రై (వయోగింపంబడి యుండుట తటస్థించినను వ్యవహారమున "లేకేలీవు. సామాన్య ముగా వెళ్లావు; చింతాకు మొదలగు రూమములే శిస్టకవిత యందును శిష్టన్యవహారమందునుగూడం గాంచనగును. కవు ననే కొందలు లాక్షణికులుగూడ అకు, అంత, అయ్య, అక్క మొదలగు. శబ్దములు పరమైనపుడు అకారమునకు నిత్య నంధియే విధించియున్న్నాగు. అం[ఫమున అశకారమున కెచ్చు న్‌ పరమైనపుకు సంధి జకుగనిచో యకాగమము మూాతమే నచ్చుచుండం గమిళ కన్నడములలో వడాగమముకూడ వచ్చుటకలదు. ఉదా:-- తమి. --అ+యాళ్‌ =అవ్‌యాళ్‌ అ+వలై =అవ్‌ వై అ+ఆడై =లఅవ్‌ వాడై ఆ+బ్లలై =అవ్‌ విలై మక +9న్‌ +వై=మకవ్‌ 9న్‌ నై కన్న ---మర + ఇల్ల =మరవిల్ల ఆవావింద్రియద, ఇల్లీ అకారముస్తై తొాలనవ్యాచ్చంయోగము ఖీకు న్నను నీ భాషలలో యడాగమ వడాగమములు రెండును

గ్ట్‌డ్లీ సంధి గూడ వచ్చుచుందుటచే వాస్తనముగా నివియు సంధినశమున ననలా నుచ్చానరణ సౌకర్యమున్నకై నచ్చినవా!$ లేక యివియు శబ్బగతములేనా 1! యని సంచేహింపవలసి వచ్చు చున్నది. తెక్కి.న యాగమాదులవలె నివియు ఛద్దగతము లనుటకుం దగిన హేకువులు లేకపోలేకు. దానినిగూర్చి ముందు విఛారకింతీము.

సామావ్యముగా మానవ డల్పతర్మపయత్నముచే నవెళఫలమును సంపాదింపం గోరుదుంకును. గావున తన భానము వ్యక్త మగుచున్నచోం దాను, (పయోగించు వాక్యము నెట్టు సంకుచితవజుచి త్వంతగతి నుచ్చరించి యెమటివాని కెజబుకపలుపం గలిగియుంకునో అంతవటకు సంకు చితపజుప యత్నించుచునే యుంకును. ఈ యత్నములో దన భావ మెదుటివానికి బోధజడకుండ నుండునట్లు మ్మాతరము చేసికొనండు. అది సుబోధం బశచుండుటను గూర్చి జాగరూకుండై యే యుండును. ఈ సందర్భమున స్వరము ఈ*ం690, ఊనిక (306కు అ భామతో నెదుటి వానికి గల సరిచయము మొదలగునవి యీతనికి సహాయ కారు లగుచుండును. స్వర భేదమునుబట్టి భావచ్చాయలను, ఉొతనుబట్టి వాని (పాధాన్య్యాపాధాన్యములను నుచ్చారణ లోనే సూచింపం గలిగియుంకును. ఎదుటివాండు భావతో విశేష పరిచయము కలవాండు కానిచో నాపీయావీ స్పష్టతరొ వ్య్చారణముచేం. జెప్పును, లేదా యా శబ్బములను, వాక్య

సంఫ: స్వరూప లతుణములు ర్‌ మును, సంకుచిశపణచుకు. *ీవేగము గాక్‌ రము ౪” అను వాక్యము నతిత్వరితగతి నుచ్చకించి నపుడు “వేక్‌ రా అను రూపమును పొందిన ఎనుటినాని క మగుచువే యున్నది. ఒక కాలమున కీ రెంకవవాక్యము కూడ శిష్టకగావరణీయం ఖవైన దని యంగీకఏి ఏవం బడి (యంభస్థ్రంచై నచో “వేగముగా? ననుదానికి “వేన్‌” అమనదిరూపాంతరము లేదా సంకుచిత రూపముగా ఆహింపలబకనలసి నచ్చును. చేయంగగలవొంయ _వేయగల;ండు, కలవాండవు-కలవు; శైది నన్‌ -2ె దాన్‌ మొద లప రూపము లన్నియు నిట్టి యుచ్చారణ వేగము వలనల6 గలి గిన సంకుచితత్యమున నేక్పడినవే. కాసి యర్థముశకు, రూఢికి మనము. భంగము. కలుగలేదు. కలిగినవో న్యవహోర భోనియే క లుగసవుగడాః కావుననే యొక వాక్యమున నొక పదమునకు పరమై మజియొక పదము నిలిచినపఫుకు పూర్వపదాంచ్యస్యరము లోపించి పరపదాదిస్వశ మా స్థలము నాకమించుకొనుట తటస్థించుచున్నది. ఇచ్చట మన 'మొక్క- విషయమును గమ నింపనలసియున్నది. ఈ 1ద్రావిడ భాషలలో (పతిపదమునకును తొలి యచ్చుమోాంద స్వర (266610 మూనుచుంకును. స్వర ముతోంగాడిన యచ్చు ఊంది పలుకంబకు చుండును గావున నది వధానమై యొష్తూచుండును. ఆ పదమందలి తక్కిన యచ్చుల కట్టి (పాఛాన్యముండదు. పదము చినరకు నచ్చిన కెలంది యందలి యుచ్చారణ వేగముచే సంకుచితములై

ర్‌6 సంధి పోనవుచుంకును. కావున తుదియచ్చు మిక్కిలి నీరసమైనదై. (క్రమముగ జాజువీకునలబకందగిన స్ధితి కలదగును. కాని యది త పల్యే కార్థబోధకంబగుట తటస్థించెనేని,,అనంగా నది లోవిం చిన నా వదన్వరూపమున కే భంగము కలుగునేని యగ్ధహాని కలుగును గావున నాయచ్చు దన స్థానమున నిలిచియే యుండును. అప్పుడు సంథి జరుగదు. జకిగినపుకు అర్ధభంగ నును గలిగింపక స్వశరహితమై యూూత లేని పదాంతస్వరము లోపించి స్వరసహీత మగు పరపదాదిస్వరూప ముచ్చారణ సూక్ర్ష ర్యమున్మ్నక్తి డాని స్థాన మా[క్రమించుచున్న ది.

స్వరము పరమెనపుడు స్వరమునకు లోపంబగును, కాని నామరూఢికి ధ్వంసము కలుగలహూడదు అని కన్నడ నైయాకరణులును, “పూర్వపరన్వరంబులకు పరస్వరం "బేకా 'బేశం బగు నని తెలుంగు వెయాకరణులును కెలిపి యున్నారు. కన్నాడ వై యాకరణులు ఫూర్వస్వకలోపషమును విఫెంపంగా, నాం్గధ వైయాకరణులు పరస్వరై కా-బేశమును విధించినాకు. వీనివలనం గలు*ప ఫలిత మొక్క-టియేమైనను-- అనంగా పరమందున్న యచ్చు పూర్వ్యమంమన్న యచ్చు లోపించుటచే దాని నెనుక మిగిలిన వల్లుతోో నినయుచుండు టయే తటస్థించినను-కన్నడ నైయాకరణుల పద్ధతి తెలుంగు వార8 చానినలె సంస్కబ్బుత ఫక్కి. ననుసరింపకో (ద్రావిడ భాషా సం్యపచాయమనునే యవలంబించుచున్న దని చెప్పవలసి యున్నది,

8] సంధి : స్వరూప లతణములు ర్‌?

ఇ ట్లలసతా పవణుం డగు మానవుండొక వాక్యమును 'జెప్పునపు డందలి పదముల నొకచానితో నొకటిని జేర్చి కూర్చి పలుకుటయే స్వాభావికమై కనంబడుటచే, సామాన్య ముగా నచ్చులకు సంధి జరుకీటయె సహజస్థితి యని తలంప వలసి యున్నది. అట్టు జరుగని సందర్భముల కేదో (ప్రల్యేక కారణ ముండవలయును. కాంబట్టి సంహిత యందు పూర్వ పరాచ్చుల నడుమ నాగమాదులు వచ్చిచేరు ననుట సహజ స్థితి కాదనియు సీయాగమాదు బే కారణముచేనాయా సందర్భముల వచ్చినవో, లేదా వచ్చినట్టు తలంపంబడు చున్నవో, (పాచీనాఖండ నాక్యస్వరూపమును (గ్రహించి డానినిబట్రి పరిశీలించి కెలిసికొనవలసి యున్నదనియు నేర్పడు చున్నది. వలయనంగా ఫాషకు వాక్యమే పరిమాణము. అది దాని కొక కొలతబద్ద వంటిది. ఈ వాక్య వూ యా కాలము లందు త_త్తదన్ధానుకూలముగా విడంగొట్టంబడుటచే పదము 'లేర్పడినవి. ఈ విడంగొట్టంబడిన పదము లా యఖండవాక్య మున నెట్లమరియున్నవో, యీ రూషముతో నుండినవో, అ విడంగొట్టినవారు ప్‌ని నెట్టి యగ్థమును బోధించువానిగాం దలంచి విఢంగొట్టిరో, ఆపదమున కా వాక్యమునందలి యితర పదములతో నెట్టి సంబంధము కలదో, యను విషయ ములను పరిశీలించినం గాని యా పదములలో నొకడానివై మజియొక దానిని జేర్చి యీ కాలమున మవ ముచ్చరించు నపు డాగమములుగా వచ్చునని చెప్పంబడుచున్ను ధ్వనుల

రర సంధి స్వరూపలక్షణము లిట్టి వని మనము నిశ ఏయింవలేము, కావున ఫభాషాలతుణమును దెలిసికొనుట క్రై, వ్యాకరణ విషయ ములను మనము పరిశీలించునస్పూడు ఒక పదమున కొకపదము పరమైనచో నేమగుచున్నదని *కాక్క, యొక వాక్యమునే (వమాణముగా య. గ్రహించి యా వాక స్టమున నాయా పదములెట్టి స్థానముకలవై యెట్లమకియున్న వను విషయము 'తెలిసికొనవలసియున్నది. ఈ పద్ధతియే యాధునిక శబ్దళాయ్రు వేత్త లవలంభించు పద్ధతిమైయున్నది. ఈ పద్ధతి కొక భామ యొక్క (ప్రస్తుతస్థితిని పూర్వపూర్వములగు భిన్నావస్థలతోం గాని సన్నిహీతములగు నితరభాపహా సం్యఫ్రదాయములతోం గాని, సరిపోల్చి చూచు విధానము (6009246176 6010) య పధానవిషయమైయున్నది. ఒక భాష నితర సన్నిహిత థఛభాపల తోనో అ భాషయొక్క- పూర్వావస్థలతోనో సరిపోల్చి చూచచినం గాని, ఆకాత్కాలికవ్యాకరణమందు విధిరూపము గాం దెలుపంబడిన విశేషకార్యముల సార్థక్యముగాని, సంబం ధముగాని. బోధపడదు. భారతీయ భాహీన్ధారకసంఘ (0821566 నింటంటాంే [060128 మహాసభ కగాసనాధి సత్యము వహీంచిన డాక్టరు తారిపోరివాల, వి, ఉం పష. లి., అను నాయన చేకశీయ వ్యాకరణములను గూర్చి తన యభ్యమోపన్యానమునం జెప్పిన కొన్ని విషయము లిచ్చట న శ్రరించుట యుక్ష్రము.

“గరం 22060 900003 02 8౧0022 276 నీ&క64 0% & ₹660991002 02 9 562006ల621 1062 10 121084230105

నంధి : స్వరూప లతుణములు ర్‌0 ౭6 6 86016006, (834 వం! 9 ఇం:రీ) 18 టం ౪911 01 135౨006026 ల8లి!9 2౧4 32051010 బజగును&క14వ5 ౧84 26- ౬1561 5 655360౧621 పేజ6౦6 01 1208౯22896 224 667 2646 2 616287 4186౧06601 0677660 88నేఠేత (౧౦76) 2౧6 4864 (4 +లాగు 19 2 56006966. 16 18 800 €113 వీంరిరడ069€41 1432 ౧£ 14090226 €026 811 ఓఎరిను&6 18 €0 6 6116 1౧+ 36660 21112015 7620600606 08 606 12024886 (32౧31310 13 06 "00103౯2617 ల్‌ 294 60౧8606416 ౧0137 10 4007 12663 6 ఇ29 న20105 ఇల [6 ౧1206 1176 కం6% 6ంగ౧రే36. 726% ఇ 60080 భ౩ ₹ఇటఆ౧30214౯ 9671064 7౩ ౧64 211067౯ బి22 163 276 0630 5127152 [261003 01 €౬6 54959£బ6 ?౧గా&” 02 2910 8 ౪6 ౪18 లలు (007 76౯0200] & బ్ర2జముగు25) శం 06 19 2106 ౪100 గుండేం౧ 16628 01 మీ1920213016 5616066 ₹6 02428 0622 పం ౧104 (౧9 £0110౪%7- $౧2 901066 50 €216 116 56046066 83 €6 68516 02 క2న8్ర3226 204 006 ౪౦163 2౧4 01260365 6002051029 14 &3 2703 పింరగ0ంటింం1082 10 16 పర 060 ఇంా6, 18 60108 721206 ౦0£ ౧4 ౧౦7 ౩౮16 0 2౯౭౧౧022 500౬14] 116 12 €6 266 6016 14 13 4 ఇ7౯485827 0 మురం(100.

ఈ కాలమున బయలుబేరు భాపాలత్షణములు, లేదా వ్యాశరణములు "శీవల తాత్కాలిక థాపాస్వరూప లతణ ములు గాక, పూర్వపూర్వ స్వరూప సన్నిహిత భాషా సామ్య పరిశీలనముతో గూడి యందలి ఎవాక్యమునం దమరియున్న భిన్నకాగముల సంబంధరూప వృత్తి లక్షణమును దెలుపునవై యుండవలయు నని యా పండితుని ముఖ్యాశయమై యున్నది.

జా యడాగమ స్వరూపము లి

(వస్తుతము చదసంధిలో నాగమములై వచ్చు వగ్షముల నిజస్యరూపమును జిలిసికొనుటలో నితర భాపావాక్యస్వరూప 'మేమైనం దోడ్పడు నేమో పరిశీలింతము. సామాన్యణుగా

శ్‌౦0 సంధి

నచ్చున కచ్చు పరమైనపుడు వాక్యములో పూర్యాచ్చునకు లోమముగలిగి స్యరయు క్హమగు (20662664) పరపదాద్యచ్చు ఏ "వెనుకటి వహాల్గుతో నెినయవలసియుండిగాం గొన్ని సందర్భ ముల ముఖ్యముగా “వెలయాలు” మొదలగు వోటుల యడా గమమే నిత్యముగా వచ్చుటయు; తమిళమున అ+యాజ్‌ = అన్‌ యాజ్‌ అను నప్పుడు వకారాగమ మే నిత్యముగా నచ్చు టయు:! జూడ దీనికి వేటుకారణ ముండునా యమ సంబేహము కలుగకమానదు. వెల+ఆలు అనునపుడు సంధిగలిగి వెలాలు అని యున్నచో, వెల+అలు అనియా, వెల్‌ +ఆలు అనియా యను సంచేహము కలుగు ననియు, నామభాగ్యపధ్యంసము [నామరూడఢికి చ్యుతి కలుగుచున్నది గాన సంధి జకమగ "లేదనియు జెప్పవచ్చును. గాని దీనిని తమిళభాపా రూప ముతో బోల్చినవచో మటియొక విశేషముగూడ గోచరిం చును. అ భాషలో నీ శబ్దముయొక్క (ప్రాచీనస్వరూపము మన కగపడుచున్నది. సామాన్యముగా "'లెలుంగున అకారాం తముల్రైయున్న పెక్కు- శబ్దములు అజివమున *ీవి కారాం

తములైై యున్నవి. తెలుంగునందలి *వెలొ శబ్ద వమాభాషలో

“విలై” అను రూపముగలదైై యున్నది. ఇది (పాచీన భాపా

కూప విభాగమువలన నందేకృడి యుండవచ్చును. ఇందలి

“బి కార మా కాలమున “ఆప అనియు *ీఎబ్ల” అనియు

హాడ నుచ్చరింపంబడుచుండిన ట్లూహింపనచ్చును, వలయ

50గాం దమిళమున నై కారాంతములైయున్న వని చెప్పంబడు

సంధి : స్వరూప లక్షణములు 61 చున్న యిట్జి ఛజ్దములన్ని యుం గన్నడభావలో *ఎెకారాం తములై యున్నవి, తెలులపలో అకారాంతములుగనే యున్నవి. తుది నొక ఇకారము చేరినపు డుచ్చారణమున అఇ-లయ్‌, అగుట సహజమే గావున విలజ-విలయ్‌ +ఆల్‌ = విలయాళ్‌ = వెలయాలు, అనురూమము సిద్ధించును. తరువాతి కాలమున (పాచీన భామలోని విన్వై శబ్దము 'లెలుంగలో (పళల్యేకముగా వెల యను రూషముననే నెలసియు౦డుటచే, 'ఫాచీన సర్మపదాయానుసారముగా నీ భామలో నిలిచియున్న వెలయాలు శబ్దము వెల, అలు అను ₹ెంకు పదములుగా విడగొట్టంబడినపుకు, నడువునున్న యకారము సంధివశమున వచ్చిన యడాగమముగా (గహింపంబడిన ట్రగపడు చున్నది, కావున, అకారాంత శబ్దములవై నచ్చు నిలిచినపుకు సంధి కార్యముగా గ్రహింపంబమచున్న యడాగమము, ఎచ్చటి నుండియో హకాళర్తుగా వచ్చి చేరినది గాక (ప్రాచీనభాషలో నానువాచకరూపములము గల్పించుటకు ఛాతువులవై జేక్స బడిన “ఇ కార స్థానమున నిలిచి తరువాతికాలమున నా శబ్దస్వరూపము వ్యవహారమున మాజుటచేతనో, లేదా యను చిత విఫాగమూలముననో ఆ పదబంధము నుండి విడదీయః బడి యొక యాగమముగా (గ్రహింపంబడిన దని నిశ్చయి౦వ దగియున్నది. ఇట్లు సంధి కార్యముగాం దలంపంబడుచున్న యీ యడాగమము (ప్రాచీనధాషలోని కొన్ని సంధిగత శబ్దముల సహజస్వరూ పమును నాంర్యధమ.నం దకారాంతములై యున్న

62 నంధి ఇక్కు-శబ్దము లితక ఛాషలలో నెట్లు విభాగము నొంచెనో మనకు దెలుపుదున్నది. (పాయికముగా (పాచీనభాషలోను, తమిళమునను ఐకారాంతమునై, కిన్నడనున ఎకారాంత ములుగను, జెలుంగున అకారాంళములుగను, కాల[క్రమమున మాజిపోయిన కొన్ని శబ్దముల నిచ్చట నుదాహకించు చున్నానుం తమిళము, కన్నడము. “లెలుంగు. త్రై తల తల మల మల మల న. వలె వలె వల నిలై బత "నెల యు ప్తుగ్నై హ్‌ొగె పాగ నగ్పై నగ నగ వగ్నై పగి పగ నౌ ంంం వగ వ తొగై. లం తొగ విల్లె వ్‌ వీల వి రం గ్‌. అక్రైైం అక్కా అక్కా నగ నజె నడ తమిళమున _నెకారాంతములైై యున్నంత మ్య మునం (ాచీనధాపమలోలహాడ నైకారాంతముల్తై యున్న వని తలంవం దగునా ! ెలుంగునందలి అకారాంతపదమే

సంధి; స్వరూప లతణములు 63 పొచీనధాషలోనిదిగా (గ్రహించి తమిళ కన్నడము లందలివి దీని రూపాంతరములని వెప్పంాడదా యను సంబేహము గలుగక మానదు. కాని సావధానముగాం బరికీలించినచో నది యంత సంభావ్యముగాం గనంటబడదు. వలయనంగా్యా అశా రము ఎకారముగ నొకభథాపలోనుు “ఐవి గా మటజీయొక భామలోను మాజీయుండు ననుటకు. దగిన (వబల (వమాణ 'మేమియు6 గనంబడుటలేదు. స్వరోచ్చా ఏరణ సౌకర్యమును బట్టి ఐ, అప అయిగా నుచ్చారింపంబడుట సహదడము., ఐ అను నది ఇష్పుడు కొంద అటివవా రుచ్చరించుచున్నటుల “ఎయ్‌” గాగయాడ నుచ్చరింవంబడ6ం దగును. కిన్నడమునను తరు వాతికాలపు వైయాకరణులు తెలుంగలోవలెనే ఎకారాం తమే శబ్ద మనుకొని దానిని విడదీసి నప్పుడు మిగిలిన *య?) కారము సంధివశమున వచ్చిన దని తలంచుటచేత నే, వారును ఎకారాంత శబ్దముల పై యడాగమమును విధించియుందురు. ఎకారము 'తాలవ్యమే యగుటచే ఎకారమ్మువె నజూది శబ్దము నిలిచినపుడు తాలవ్యాంతస్థ ముచ్చారణ నాకర్యమున్నక్తె వచ్చినదని చెప్పినచో నది యు_క్రియు క్రముగనే కనంబడును గావున దీనినిగూర్చి యొట్టి సంచేహము గాని చర్చగాని పొడముట కవకాశములేదు. కాని అకాశాంత శబ్దములపవై

షయడాగమమంత సహజముగా గనంబడకపోవుటచే నీ యడా గమ స్వరూ పనిరూపణావళ్యకత కలిగినది. మొ_త్తముమింద శంఠక్యవివృత మగు అకారము, తాలవ్యసంవృతమగు ఎకా

64 సంధి రముగాను ఐకారముగాను మాటీన దమటకంజు. గొన్ని (పాచీనబౌపాశబ్బముల తుదివిగల ఐకార మొకప్పుడు “*అవ- అయ్‌ గాను మటియొకష్టూకు ఎఇ-ఎయ్‌. గాను నుచ్చ3ంపం బడుటను బట్టి కాలక్రమమున నా మూలభామనుండి విడివో యిన కొస్ని భామలలో “ఎయ్‌” గాను మతికొన్నిటిలో అయ్‌ గను నిలిచినడని తలంచుటయే యు_క్ష్తముగాం గనం బకుచున్నది. మొలత్తముమోంద నే విఫమగు సంధికార్యమున కైన నుచ్చారణ సౌకర్య మే మూలకారణమై యుండు నని చెప్ప వలసియున్నను, ఆగమరూపసంధి యంతయు నుచ్చారణ సౌక ర్యము కొజే యేర్పడిన దనుటకు వీలు కనంబడదు ; కాని యెట్టి సంధిలోనైన నర్ధస్ఫురణమునకు మాత్రము భంగము 1 లేకుండ నుండుట యత్యానశ్యకము, "కావున నే,- మేన+అ_త్త=మేన త్త మాడకి + ఉండెను =మూడకుండెను వచ్చిరి + అఫుడు = వచ్చిరపుడు వచ్చును+ ఇపుడు =వచ్చునిపుడు అనునిజ్రి సందర్భములందు అకార ఇకార ఉకాఠరముల వై నచ్చు నిలిచినపుడు సంధి జరిగినను,- రాముండా + ఎక్కడ = రాముండెక్కడ కొమ్మ +ఇందమనుచు =ళొమ్మిందనునుచు వేసి+వగెను= చేసేను

9] సంధి : స్వరూప లతణములు 65 వారి+ అతడు =హరతడు "రామున్‌ + అడిగితిని= రామడిగితిని

అను నీ మొదలగు స్థలముల సంధి చేయంబడుట లేదు. చేసినవో నర్థస్ఫురణ గలుగకుండుటయు పూర్వపదస్వరూ వమునకు హోని కలుగుటయు సంభవించును. *రాముండెక్క-డి అనునపుడు *రాముండు అను (వథమాంత శర్టార్ధస్ఫ్భురణమే కలుగుచున్నది గావున రాముండు+ఎక్క_డ అని విభాగింప వీలగుచున్నది గాని *రాముండా” అను సంబోధనాంత క్ట స్ఫుకణము కలుగుట లేదు, కావున నట్లు విభాగించుట కవకా శమువేదు. అనంగా *రాముండు అను (వథమాంత శబ్దము లోని తుది ఉకారమువలె *రాము.డొా యను సంబుధ్యంత మునందలి *ఆి కారము, హారి యను శబ్దములోని తుది కలి? “కారము *రామున్‌” అనునపుడు తుది *న” కార మును, ఆయా శబ్దములనుండి విడందీయంబడుట కవకాశము ేని భాగములె గాని, విడందీసినను నర్ధమునకు భంగము 'శేస్టండునట్టి యూంతకొజు కైన ధ్య్వనులవంటివి కానన్న మాట. కావున నచ్చుపషరమగునపు డివి లోవింపవు. అప్పుడు రాముండా ఎక్కడం] హరి అతండు అని యొక యచ్చువపై మజియొక యచ్చును పలుకుట వ్యవహార 'వేగమున కష్ట ముగాం గనంబడినపుడు, నడుమనొక యకార ముచ్చారణ సౌకర్యమునక్సై యేర్పడుట తటస్థించినది. ఇదియే యుచ్చా రణార్థమై వచ్చి చేరిన యకారము

66 సంధి

ఈ యకార మెట్లుచొ, ఏర౯ాకు సొాహాయ్య కారి యగు చున్నది? వై సందర్భము లన్నిటిలోనుగూడ అనంగా *హరకి యళశండు” అను చానియందువలె, రాముండా యెక్కడ అను నప్పూందుగూడ యకారమే సాహాయ్యకారి యగుటకుం దగిన పరిస్థితులు కలవా?! యని ఏవివారింపందగియున్నది. సామాన్య ముగా ఆరెండు భిన్నములగు సచ్చుల నొకచానివెంబడి మటీ యొక్‌డాని నుచ్చురింప వలసినపుడు, మొదటి డాని నొక విధ మగు 1ప్రయత్నము చేసి యుచ్చరించిన పిదప రేండవదాని నుచ్చరించుటకుగా భిన్న్యప్రయత్నుము చేయు సందర్భమున వాచికావయవముల సన్ని వేశమును నూర్చువలసియుండును. కంక్యమి, వీవృతము నగు అకారము నుచ్చరించిన వీదప, 'శాలవ్యము, నంనృతము నగు ఇకారము నుచ్చరింపవలసి వచ్చినపుడు అంతకు పూర్వము వివృతములైై'మున్న వాచి శావయవములు సంవ శత్వముం జెంది తాల వ్యేకారోచా రణ కనుకూల మగు స్థితిలో నికి వచ్చునప్పటికి మొదటి అకార ధ్వనిని పనిపట్టి యాపివేస్తి మరల ఇకారము నుచ్చరించిన నేమోగాని, అకారము తరువాత నికారమును వేగముగా నుచ్చరించు సందర్భమున తాలవ్యాంతస్థంబగు యకారధ్వని సహజముగా బయలు చేజుట తటస్థించును. ఇది. లఘువగు నంతస్థమై అకార ఇకారముల నడుమ నొక సహాయాత్సుర ముగా (51146) నేర్చుడుచున్నది. దీనినే య[క్రుతి యని చెప్పు దుకు. “యృ్రొతి మార్యా లఘు యం (వవదంతి (పాణతః

సంధి; స్వరూప లతుణములు 0 పకం [పాణంో అని యాంధశబ్ద చింతామణి కారుండు చెప్పి యున్నాండు. ఇట్లు పూర్వపరస్వరములలో నేదో యొకటి మైనను ఇకారము గాని, ఎకారము గాని యైనపుడు, తాల న్యాంకస్థంబగు నీ “య” కార ముచ్చారణమునకు సహ శారిమై నకుమం జేకుట సహజంకటేయగును గాని మా+ జను; నా+ఉంగరము మొదలగు సందర్భములలో, పూర్వపర స్వరములు ళండును కంక్యములో, లేదా కంఠ్యము నోస్థ్య మునో యైయున్నపుకుగూడ, వాని నడుమ తాలవ్య యకా రమే నచ్చుట విచితముగా6 దోంపకపోదు. ఆతాలవ్యస్వర సంబంఫ మున్నఫుడే గాక యీ భాషలో నే యచ్చులనడుమ న్నైననుగూడ సంధి జరమగనియపు జెల్ల యకారమె వీధింప6 బడినది. ఓష్ట్యువక్షసాహచర్య మున్నపుడు, వకారముసహాయ వర్ష మగుట సపహజమెనను | గాంధికభావలో ముఖ్యముగా యడాగమమే. విధింపబడుచుండుట తటస్థించినది. కాని సామాన్యవ్యవహారమున నుచ్చారణ 'సౌకర్యమున కనుకూల మగునట్లుగా వశాకమే వినంబడుచున్నది. నా వుంగరము నొ వూరు, నీతవున్నది, అను రూపములే సామాన్యవ్యవహోర మున వినవచ్చుచున్నపి. ఇట్టి సంధిస్థలములం టే గాక ఎక్కడ, ఎవరు ఊరు, ఉండెను, మున్నగు (పత్యేక పదముల యుచ్చారణమునందును వదాదిని యకొర వకొర (శ్రొతి కలుగుచునే యున్నది. కాని భాపాలతుణమున మాతము యడాగమచమే సామాన్యవిధియగుట సంభవించినది. ఎశారో

68 సంధి 'కారములు పూర్వమందుగాని పరమందుగాని నిలిచినపుడు తత్‌ స్థానీయములగు తాలవ్యోష్ట్యాంతస్థవక్షము లుచ్చారణ మునకు సహాయవర్శములుగా వచ్చి చవేకుట సహజమే. కాని,. పూర్వపరస్వరములు రెండును అకారములైనప్పుడును, తత్సమ శబ్గముల్నపెని గూడ యశారము వచ్చుటకులటల “కావణ మచ్చారణసౌలభ్యమే యని చెప్పనలనుపడదు, అట్టి వంద రృములలో నెల్లం బ్రైని దెలుపంబడిన విలై మొదలగు (౩ పాచీన భాషలోని ఐకారాంత శబ్దముల సంధిగతరూపముల సాద్భ శ్యముచేతనే యకారము గలిగిన దని తలంపవలసియున్న ది. ఇట్లు" వెలయాలు మొదలగు వాని సామ్యముచే, 'చమూయావు”

• సీతయడీ”ెను * మొదలగు రూపమున సంధి యేర్చడి యుండును,

ఇక నీ భావలలో. (ాచీనకాలమున సంహితలో. గూడిన రండకారములకు నడుము నోష్ట్యాంతస్థమగు వకా రము గూడ వచ్చుచుండినట్టు కొన్ని సంద ర్భములనుబట్టి యూహీింపం దగియున్నది. నమిళ కన్నడములలోని (పధిమ పురుష త ఛం సర్వనామరూ పములు, అవళ్‌, ఇవళ్‌, అవన్‌, ఇవన్‌, మొదలగునపఏి *వి కారమధ్యములై యున్నవి. ఇవి యీ భాషలన్నిటిలోంాడ మిగులం (గ్రాచీనరూవము లనుటకు సంబేహములేదు. ఇవి నిస్హేశక వాచకములగు, అ, ఇ లకు, అళ్‌, అన్‌, ఆళ్‌ (అలు) .అణ్‌ అను శబ్దముల సంథ్నీప్తరూపములను జేర్చుటచే నేర్చ్పడినవి, అ+అన్‌ అని

సంధి: స్వరూప లతమణములు 69 యుండంగా అకారమువై యకారమునచ్చి “అయన్‌” కాక, నకారాగమకు వచ్చి “అనన్‌” అయినది. ఇట్లకారమువై వే శాక ఇకారమువైగూడ నకారమే వచ్చుట విశేషము. ఇ+అన్‌=ఇనన్‌, ఇ+లళ్‌ =ఇవళ్‌, అయినవి. వీనినుండీ చికకాలము ॥కిందటనే వాంకు, (అవన్‌), ఏండు, (ఇనన్‌' ముదలగు రూపములు వ ఫుల (1662686513) కారణముగ్గా "తెలుగున న్యవహారములోనికి వచ్చినవి. దీనినిబట్టి తెలుం గున నిగ్దేశవాచక మూలరూపములగు అ, ఇ లకు ధా న్యము పోయి, నడుమ నుచ్చారణనశమున వచ్చిచే3న నకా రమునకుం (బాధాన్యము కలిగినదని మవెప్పవలసియున్నదిం కాని తమిళమునం గొన్ని సందర్భములలో అనంగా అ+యానై. మొదలగువోటుల *ీన” కారం వాగమంభై అ+వ్‌ +అనై =లవ్యానై మొదలగు రూపము లగుచుండు టను బట్టి, అవన్‌, అవళ్‌ , ఇవన్‌, ఇవళ్‌ మొదలగు రూపముల లోని తొలిపదం బగు నిశ్తేవాచక మూలరూపము, అకార నూ; తమేకాక “అవ్‌, ఇవ్‌” అని వకారాంతమై యుండె నేమోం యని సందేహము కలుగక మానదు. అన్నే యయి నచో సీ రూసములలోని వకారం చాగమముగాక్‌ పూర్వశబ్ద గతమైనదే యనందగును. ఈ సర్యనామరూపము లంచేగాక యీ వకారాగమము కొన్ని అశారాంత శబ్దముల్నవెగూడం గనంబడుచుండుట మ రూపముల సొమ్యాముచేం గల్లినదని చెపస్పవలసియునన్నది.

70 సంధె ఉదా:---అల్ల ఎ ఎన్జాన్‌ = అల్ల నెన్హాన్‌ (కాదని చెప్పెను,

కుల్లా శ ఇవు నై య =కాల్లావిను మై య (కుశ్తాయియొక్క)

ఆ+ఇన్‌ +వఐవ=అఆవివై.

పూక్వపదము శుదిని ఇ, ఈ, ఎ, వ, ఐ లున్నచో యడాగమమే వచ్చును.

పుళి+అం+తోళ్‌ =పుళియందోళ్‌.

మణి+ అదు=మణియదు

తీ+అడిట్టు=తీయాడిట్టు

చపల =క్రైయిల్‌

ఇల్లు అ, ఉ ఓ లవైని*వి కారమును, ఇ,వృ్యఐల వెని యకారమున్తు తమిళమున సహాయాతరముగా వచ్చు చున్నవి. కాని అకారముపై వకార ముచ్చారణ సౌకర్యము కారణముగా వచ్చి చేరిన చేనా యను విషయము నిశ ఏయింప వలనుపడకున్నది.

ఇంక కన్నడమున నీ సంధి కెలుంగసంధినే పోలియున్న దనవచ్చును. తెలుపన *సంధి లేనిచో యడాగమం బగు నని విధించినక్షు కన్నడమునను *యక్‌ స్వరే స్యరస్య” అని యకారము సామాన్యముగా విధింపంబడినది. ఉదా:---జ్యా+ఒళ్‌ =జ్యాయొళ్‌ , అఆ+ళఇకథ్చు = ఆయినన్లు,

సతి + ఇవళ్‌ = సతియివళ్‌, అమరాంగనెయర్‌, జో+ఎందు=జోయెందు, పాడిదర్‌,

సంధి; స్వరూప లశ ణములు 4 “తెలుగసన నలెనే పరమం దే యచ్చున్నను అన్నిటికి యడాగమమే వచ్చునని చెస్పంబడినను, కన్నడమున పరమం దోష్ట్య స్వర మున్నచో నకారము వచ్చునని *ఆత ఓస్మ్యే, ఓమహ్యేపనే అకారస్య వగ్‌ భవతి అను నవవాదసూ, తముచే కర్ణాట శళ్చానుశాసనమున వకార విధానముకూడ చేయం బడినది. ఉదా:---ఆ+ఉదకం=అ వుదకం, ఆ+డఊక్‌ = ఆవూర్‌ శాని యిది శబ్దమణశిదర్ప్వణ కారుని మతము కాదు. ఆతని మతమునుబట్టి యడాగమమే లెలుంగుననలె రావలసి యున్నది. దీనినిబట్టి వ్యనహారమందలి రూపములను శనాను శాసనకారుం డంగీకరించిన ట్లగపడుచున్నది. ఆర్భధమున నిట్టి సంధ వ్యవహారమునం గనంబడుచునే యున్నను, దాని సాఘత్వమును నైయాకరణు లంగీకరింప లేదు. కావున అఆ యూరు, ఆ యుదకము అనునవే యాం(ధ మున సాభువ్వులై నవి గాని, “ఆ వూరు” మొదలగునవి (ప్రయో గార్హ్యములు కాలేదు. మజియు ళర్రావ్లో ర్వక్‌ *” అన కర్తాటక ఫళ్టానుశాసన సూ(్యత్రముచే “బువ్మ్‌ ఇనక్ష జెకార ఉనగ్షా నాం వగ్భవతి స్వశేపరే” అని బు,బూ,శ్కశ్రాాజోె ఉ, ఊ, వక్షములకు స్వరము పరమైనపుడు కవి? కారాగమ మగుచున్నది. కడు + ఉదు=కుడువుదు కూ ర్మాయల్లి =ప్రీతితోనియ్య వలయును.

79 సంథె పూ+ఇన=పూవిన = పూవ్రయొక్క_

మను + ఇన = మనువిన మాగ్గం = మనువుయొక్క- మార్గము.

హోతృ నెయాన్‌ అధ్వరిమొ (ధాతృ వెనీం.

మాతృ +ఇం =మాతృవిం=మాతచేత

నో +ఇ90డం=నోవిందం = నోవు చేత,

“మృనువిన, పూవిను నోవిందంి మొదలగు శబ్దము లను "తెలుంగు సం్యద్రదాయ (పకారము విడదీయనలసివచ్చి నచో, మనువు+ఇన, పూవు+ఇన్క నోవు+ఇందం అని విడం దీయ వలసియుండును. అనలా (ప్రాచీన ఛావమలోని ఉకా రాంత శబ్దము లన్నియు “వు” గాగమముతోం తేదావు నర్మ ముతోం గూడియే 'తెలుంగున (పాతిపదికములైన వన్నమాట. కావున సామాన్యముగా ఉకారాంత ఉఊకారాంత శబ్దము లన్నియు, వు, వూవన్తాంతములై అచ్చుపరమైనఫుడు వీనియం దలి తుది వర్షము లోపించి వకారము మ్యాతము వై యచ్చు తో నెనయుచుంకుటచే, తెలుంగునను పూవ్హు+ఇన =పూవిన, నోవు+ఇంద=నోవింద, అని సంధిగతరూషములు కన్నడ రూపములతో సమానములే యగుచున్నవి. కన్నడ _.వైయా కరణు లాం(ధవైయాకరణులవలె పూన, గోవులను (పాతి పదికలుగా (హించి, వీనికచ్చు పరమైనపుడు నడుమ వచి, న్‌ చేశన సహాయాక్షరమును సంధ్యత్షరముగా శతహించి యున్నారు. సామాన్యముగా “డొ” కార ళం కార్రాంత

10] నంధి : స్వరూప లతణములు 7క్ర కబ్బములన్ని టిని *వ్రు వశ్తాంతములుగ (గహించినందువలననే తెలుంగు భావమలో సంధి గలిగినఫుడు వకారాగమమున కావ శకము "లేకపోయినది. సంస్కృతోకారాంత శబ్దములు తత్సమము _లైనపుడు తుదిని వునక్మమును (గహించునవిగాం దలంపంబకుటచే నీ భాషలో నచ్చుపరమైనపుకు ఉన వరమువ్రైనున్న ఉకారము లోవించి, పరస్వమై కా చేశసంథె జరుగుట కవకాశ మేక్పృడినది, కాని సంసృ్బృుత శబ్దమున్నే అనంగా తత్సమముగాం "జేయని శబ్బమునే, అనుకరణాదు లంకు దెనుంగునం జెప్పవలసి వచ్చినపుడు మా తము స్వత స్పిద్ధముగా సంస్కృృృతశబ్ద ముకారాంతమే యగుటచే నందలి యుకారము లోపించిన నామరూథికి * నర్ధమునకు భంగము కలుగును. గావున నది లోపించి సంధి జరుగుటలేదు. కాని “బయం ధేనుః+అన” అకునదిః విసర్ణ లోపించిన వీదప “బయం ేననొ” యనికాక నడుమను వుగాగమంబు గలుగు టచే “ఇయం భేనుననో” అనియే యగుచున్నది. ఇట్టి రూప మును సాధించుటకే బాలవ్యాకరణ కారుండు “త్తిదంతనామం బున కనుకరణంబున వుగాగమం బగు నని యొక. (పల్యేక స్నూతమును కల్పింపవలసినవాండైనాడు. వా _స్త్రవముగా "భీనువు + అది = ధేనువది అన్నపుడును, “*బ్ణయం ధేనుః + అనియె=ఇయం భేనువనియె” అన్నపుడును జరిగిన సంధికార్య మొక్కటియీ గాని, యా రూపములను సాధించు విషయమున న్యూతము భిన్న పద్ధతు లవలంబింపవలసి వచ్చినది. "భేను

స! సంధి

శబ్దము తత్సమ మైనపుడు భేను+ఉ= భేను +న్‌ + ఉ= భేువు అని యగుటకు “బయం ధేను ననియొ” అన్నపుడు గలిగిన వుగాగమమే కారణము. కాని యాంధ స్టైయాకరణులు దీనిని గమనింపక “వు” అనునది (ప్రధమావిభక్షి (పత్యయ మనియు, దాని కచ్చుపరమైనపు డుకాగలోవము గలుగు ననియు చెప్పినారు. దీనినిబట్టి భేనువు అను తత్సమ శబ్దము లోని తుది ఉకారము *భేని శబ్దములోని ఉకారమువలె సవాజముగ శబ్బగతము కాదు గావున లోపీంచుచున్నదని "ఇలియుచున్నది.

ఈ వకారాగమము విషయమున మతీయొక విశేషము గమనింపనగును. ఇకార ఎకారములవై మా(శత్రమే రానలసిన యడాగమము, అకార ఓకారములవెంహాడ వచ్చుచున్న బే యెట్లని మనము విచారించుచుండు కన్నడమున కొన్ని సందర్భములలో ఇ, ఈలవై గూడ యడాగమమునకు బదులు చకారాగమమే కలుచున్నది.

కల్ప ఈ ఎెరబక్కటరంగళనను కరిసి తోరువల్లియుం నడునె నత్వంొ

'ఉడా:..-ఈ వివుగంథంగళ్‌. ఈ+ఇ9దు=ఈ విదుః ఈ వపిదు (గంధం

ఇది నిసశ వాచకముల వైనిమ్యాతమే వచ్చుచున్న దగటచెే నీ నిశ్చేశ వాచకనులు “వ” కారాంతములే యను పకమాస, -నీ వకార మాగమముగాక శబ్దగత్తమే యగుట

సంధి: స్వరూప లక్షణములు 75 తటస్థించును. మజియు నీకన్నడభామలో అకారముపై యకారకమే వచ్చుచున్నను, (6 తారయిసు--పూరయిసు) కొన్ని ఛాశువుల “ఆ” కారమునకు “ఇసు” పరమైనపు డర్వాచీనవ్యవహారమున వకారాగమము గలుగుటకూడం గలదు. ఉదా : ఓలవిసు, మేళవిసు, తారవిసు, పూరవిసు మొదలై నవి; రావించు, కావించు మొదలగునవి తెలుయనను గలవుగచా. *మేళవిసు” అను కన్నుడ శబ్దము లెలుంగున మేళవించు అను రూపముకలదైై యున్నది. ఇది (గ్రాంథిక మే. దీనికీ భాషలో మేళగించు, అని గవగ్శసహితరూపాంతర ముండుట విజేవము,

కన్నడమునందు వలెనే తమిళమునంగూడ సంధిలో అకార ఇకారములె వకారాగమము విధింపంబడినది. ఇది నిచ్చేశవాచకముల్నపె మాత్రమే వచ్చుచున్నది.

• ఉ. అ+యా నె=అవ్‌ యాన ఉల హ్‌. అ+వళి =లఅవ్‌వ ళ్ళ, న్‌్‌. మా అ+అఆరై =లఅవ్‌ వాడై, ఇ+యానై =ఇవ్‌ యానై, ఇ+వ్శశె2ఇవన్‌ వలె న ప శ * యవమున్‌ వరివే వకర 'మొక్డుమ్‌? 44 ఉయిల్‌ మున్‌ వరినుష్‌ ఆయియల్‌ తిరియాదుణ 64 చుద్ట్‌న్‌ ఇయల్‌ 3 ముట్‌ కిళన్‌ తం?

76 సంధి

అకార ఇకారములకు అచ్చు పరమైనపుడే గాక “యి "కారము పరమెనపుకుగూడ *వి కార మాగమం బగుటచే నా నిర్దేశవాచక మూలరూపములు శీేనల అకార ఇకార మ్యాతములుగాక లవ్‌, ఇవ్‌” అని వకారాంశము లయి యుండునని నిశ్చయింపవలసి నట్టగపడు చున్నది. అశ్ష మైనచో అకార ఇకారములపవైంగూడ వకార మాగమంబగు టలో గలుగు చిక్కు తొలంగుటయీగాక్క, “*అవన్‌, ఇనన్‌” మొదలగు - సర్వ్యనామ రూపములలో నాగమం బని తలంపం బడుచున్న వకారముకూడ సుసాధితమగును.

ఇళ్లే అకారాంత శబ్దములన్నై గల్లు యడాగనుము కూడ సీ భావలో కాల్మకమమున అకారాంతములుగ వమూతిన (పాచీనములగు ఐకారాంత శబ్దములకు సంబంధించిన “ట్రిక్స్‌” అనుచానిలోని యకారమే గాని, అనంగా సహాజ ముగ శబ్దగత మేగాని, యుచ్చారణ సౌకర్యమునక్షై చేర్చం బడిన యాగమము కాదనియే తలంపవలసియున్నది. =; | చావిడభావమలలోని సంధి-సంస్కృళ్నతభామలోని సంధి :--

ఇట్లీ భామలలో పూర్వవదాంత్యస్వరము. పరపచాది స్వరమునకు సన్నిహితమై యుండంగా నామరూఢికి హోనియు, నర్ధమునకు భంగమును కలుగకుండినచో పూర్వస్వరము లోపించి పరస్వర మేకా దేశమగుటయో అనంగా పరస్వరము పూర్వహల్లుతో నెనయుటయో, అట్టిది తటస్థించని యపుడా "రెండు. స్వరముల నడుమ: నుచ్చారణసౌలభ్యమున్నక్తె యొక్‌

సంధి ; స్వరూప లక్షణములు 77 సంధ్యత్షుర మాగమ మగుట తటస్థించుటయో (ధాన మైన సంధికార్యముగా. గనంయబడుచున్నదది. ఎన్మైనను, పూర్వస్వరము లోపించి వెనుకటి హల్లు ముందుస్వరముతో గలిసినను (క్రొత్త హల్లాకటి వచ్చి యది ముందు స్వరముతో 'జేంనను, ఒక హల్లు తరువాతి యచ్చుతో నెనయుటయే యిచ్చట జరుగు సంధికార్య మనవలసి యున్నది, వ్షసమిః కరణాది సంధికార్యములు మతీకొన్ని యుండుంగాక. ఈ సంద ర్భమున సంస్కృత థామలోని సంధికిని, వెలుంగు సంధికిని గల భేదమునుగూర్చి యించుక పరశీలింపవలసి యున్నది. సంస్కృ తమునందలి యేకాబేశసంథఫె యనంగా పూర్వపరస్యరములు "ఇెండును లోపించి వానికి బదులుగా నా శెంటికంశును భిన్నం బగు నేశాతరము వచ్చుట. “అనన్షాదచిపరె ఫూర్యుషరయో “శీకో గుణా దేశః స్యాత్‌ గంగ +ఉదకం, అని అకారము నకు *ఉికారము పరమైనపుడు “ంగుదకంి అని గాని, లేదా *గంగయుదకం, గంగవుదకంి అని గాని కాక, పూర్వపరస్థానీయములగు అశార ఉకారములు ₹ండును లోపించి వాని స్థానమున “ప్పి? శ్రారము. వచ్చినది. అన్మే “గచ్చ +ఇతి=గ చ్చేత అని అకార ఇకారముల స్థానమున వకారము వచ్చినది గాని గచ్చితి, గ చృయిత్తి అని గాని కాలేవు. ఈ విషయమున అనంగా నీ యేకాచేశసం9 ఏవ యమున (దావిడభాషలలోని పద్ధతికి సంస్కృత భాషలోని పద్ధతికి నెట్టి సంబంధము కనంబడదు. ఈ భాషలలో పూర్వ

70 సంఫి స్వరములు లోపించి పరస్వర మేకా జేశం బగుట తటస్థించి నను, పూర్వవకన్వవములు ండును లోపించి, యా శెంటికిని భిన్నమగు నచ్చు ₹ెంటి స్థానము నాక్రమించుట వ్‌నిలో గాననాదు. సంస్కృృతములోని పరరూపసంధి 'తెలుంగులో కనంబకుచున్నను తక్కిన విషయములలో ననంగా యడాగమ గుణసంఛ్యాదులలో చాల వ్య త్యాసముకలదు. ఇది సంధిని గురించిన దగుటచే నల్చవిషయంబే యెనను, నిది యా యా బాప లీ సందర్భమున నవలంబించు పద్ధతులు భిన్న ముల్తై యుంకుటను వ్య_క్షము చేయుచున్నదనుటకు సంజే హములేదు. [చావిడభాషలలోని పద్ధతి స్వాభావికంభై యుంకుటచే నది వీని (ప్రాచీనతనుగూడ సూచించుచున్న డానివలె నున్నది.

సంస్కృతమున అకారమున కొకారమే పరమైనను ఇకార ఉకారముల కవియే పరమైనను, ఆ రెంటి స్థానమునను నొక్క దీర స్వరమే యేకాదేశమగుచున్నది. ఇదియు ద్రావిడ ధఛాషలోని సం(వదాయమునకు భిన్నుంబై యున్నది. ఈ ఛాషలలో అఇ ఉల కవియే పరమగునపుడు ఫూర్వస్వరము లోపెంచి పరస్వక మేనా చేశం బగుటయో, లేదా నడుము నుచ్చాకంణమునకు సహీయకారియుప హల్గూక టాగమ మగ టయోా సంభివించునేగాని, ెండు (హస్వాచ్చులును కలిసి దీరాచ్చుగా మాజుట సంభవింపనేరదు. "ఏ యచ్చున శే యచ్చు పరమైనను పరస్వరై కాబేశసంధి తప్ప మజియొక

సంధి : స్వరూప లతుణములు 79 విధమగు సంధియీ యీ భావలలో లేను, శాని సంస్కృత మున పూర్వపరస్వరముల ఫేదమునుబట్లి సంఫెస్వరూపమును మాటుచున్నది. అ, ఇ, ఉల కవియె పరమైనచో దీమై౯ శాబేశ సంధి; అకారనునకు ఇ, ఉలు పరమైనవో గుణ నంధి; ఎ ఐలు పరమైనచో నృద్ధిసంఫె; ఇ, ఉ లకు భిన్నాచ్చు పరమైనచో యణాదేశపంధి, ఇకారమునక్రి భిన్నాచ్చు "పరమగు నఫుడు గలుగు "యణా చేశపంఫికిని శ్రావిడభాషలలోని యడాగమమునకునుగుూూడ నె సామ్యము "లేదు. ఏలయనంగా సంస్కృతమున యకారము పూర్యస్వక మగు *ఇ”కారమున కాటేశమై వచ్చినది. తెలుంపనండక్ననో యకారమాగమమై వచ్చినది. కావున సుధీ + ఉపాస్యః = సుభ్యుపాస్వ్యః, అని కాంగా చెలుంగున చేసి+ఉండెను = చేసియుండెను అని యగునే గాని *ఇి కారమునకు లోషము వచ్చి “చేస్యుం డెను” అని యగుట లేదు. ఇక ఉకాశమునకు వకారాటేశము సంపష్క్బృుతమున వచ్చుచుండంగా, వెనుంపన నా వకారమాగమముగా నైనను రాక, పూర్వమందలి ఉకారము సర్వ త లోపించుచుండుటచే పరస్వరా దేశమే కలుగుచున్నది. కావుననే ఈ భాషలలో, ముఖ్యమ. గా

"తెలుగునందు, ఉకాగ సంధి నిశ్యసంధె యగుచున్నదిః మఘ+ అరిః =మధ్వరిః అయినట్లుగా రాముడు + అతంకు = “గ్రాముండ౧తండు అని కాదు సకశేగడా రాముండు యనతండు అనియుగూడ కానేరదు. ఉకారాంత సంస్థ ఖే శబ్దముల యను

80 సంధి

కరణ సంవర్భమునందైనము వవౌ నూగమముగా వచ్చు చున్నది గాని యాచదేశముగా రాకు *వయం భేనువనెో యసవేకాని “లయం భేన్వనె” యనికాదు. ఇంకవ, వ, ఓ, జౌ ల కచ్చుషకమపనపుకు కలుగు 'అయవాయానవసంధి" గాని, పూర్యరూ పసంథిగావి [(దావిడభాపలలో "లేదు. ఇచ్చుట ఇకార ఉశారములకువలెకే ఏ ఐ లకును, ౮ గి లకును గూడ పరరూపనంధ జముసటయో లేక యకార నకారాగమము. కలుగుటయో సంభవించును. సామాన్య ముగా నార్యధముక ఐ, ఓ, జౌ లు అంతమందుగల శబ్దములు విశేవముగా లేకుంకుటచే, స్వరసంధియంతయు అ, ఇ, ఉ లకు సంబంధించిన దనియె చెప్పనగును. హలంత శసబ్దములను (ద్రుత్మపకృతికములును తప్ప, తక్కినవి విశేషమింగా లేకుండు టచే, హల్పంధి విశేషములను నరసమికరణమునకు సంబం ధించినవి తక్క నితరములంతగా లేవవియే వెప్పనచ్చును. దీనినిబట్టి (దావిడభావలలోని సంధివిధానమునకున్తు నం సృష్భత భాషలోని సంధివిధానమునకును సంబంధ మేవ్యూ[త్ర మును లేనట్లగ పడుచుండుకేగాక్క యివి భిన్న పద్ధతుల ననుస రించి బయలు ేరినట్టుకూడ తో వెడిని.

వా

లోపసం౦ధి అ పదాంత్యవర్షలోవము న నంహీిశలో నామరూపపహోనియు దానిమూలమున నర్థ

హోనియుం గలుగకుండ నుచ్చారణ సౌకర్యమునకు6 దోడ్పడు

టయీ సంధివిధానమువలనల గలుగు | పయోజన మగుటవై,

సీ భావమలో పదాంతమున నిలుచు నచ్చులలో యటుధానము

-లెన అకార ఇకార, ఉకారము లెట్టి పరిస్థితులలో లోపీ0

చుట తటస్థించునో, లోపింపనియపూ జేయే సందర్భములం

జెట్టి యూగమాదు లుచ్చారణమున శెట్లు సహాయకారులై గలుగుచున్నవో యను విమయము నించుక పరిశీలింతము.

ఈ భామలో వ, ఓ, వశ్యము లంతమందుగల శబ్ద

ములు వాల తకుూూవ యగుటచేతను, పడాంతమం దవి లోపింపకుంకుటవలన, సంధిలేనిచో యడాగమంబు వచ్చు. నను నియమమును బట్టి వానివ్నై యడాగమము గలుగుచుం డుటచేశను, వీనినిగూర్చి నైయాకరణులు విశేషముగా నెత్తు కొననేలేదు. ఇక అ, ఇ, ఉ ల విషయమున, అకారమునకు సంధి బహుళ మనియు, ఇకారమునకు చికల్ప మనియు, ఉకారమునకు నిత్యమనియు వ్రైయాకరణులు వెష్పుచున్నారు. దీనినిబట్టి 'జెలియున -జీమనలా నీ భావమలో నుకారాంత మున్రైయున్న శబ్దములన్నిటిలోంగూడ తుది యుకారము లోపించినను శబ్దరూఢికి గాని యర్థమునకుగాని భంగమే

892 సంధి మ్మాతము కలుగంయబోదనియు, అకాచేకారాంత శబ్దముల మదీ యచ్చులు లోపించి సంధి జకిగినచో నొకప్పుడు అగ్ధమునకు భంగము కలుగుచున్న దనియు నై యున్నది. నెల+ఆలు? సీత+ఇచ్చట, రాముడు+ఎక్కడ, హరి+ ఉండెను, చేసి+ వ”7ను మొదలగు సందర్భముల తుది వాల్లు లోపించి సంధి జరిగినవో నగ్ధస్ఫురణము విషయమునం గలుగు చిక్క_ను గూర్చి యింతకు పూర్వమే "తెలిసికొని యున్నాము. అనంగా సీ పదములలోని శతుదిహల్లులు లోపించినచో నస పలీతికి భంగము కలుగుచున్న దన్నమాట. కావుననే ముఖ్యముగా “స్రీనాచక తత్సమ సంబోధనాంత శబ్దముల అకారమునకు సంధి లేదు,” అనంగా నది లోవింపమ్కు అని వెప్పంబడినది. "తెనుంగులో అకారాంతములైన తత్సమ శబ్దములు గంగ, దూత మొదలగునవి సంస్కృతమందే అకారాంతములైై యుండుటచే, వాని తుదియకార మచ టు నిలిచినగాని శబ్దస్వ రూపము తెలియదు, అక్సై సెలత, కొమ్మ, మొవలగు ూ నాచక "దేళశ్య శబ్దములలోగూడ తుది అకార మి భాషలో సహజముగ శబ్దగత మగుటచే నది లోపించినచో నగ్ధస్ఫురణ కలుగకున్నది. సంబోధనాంత శబ్దముల తుది యచ్చుకూడ, (వ త్యేకార్థమున నచ్చినజే యగుటచే నది లోపించిన నా యగ్ధమున శే భంగము కలుగునుగచా,

ఇంక మేన+లఅ_త్త అనునపుకు సంధివికల్చ్పము. అనంగా మేనలోని తుది *అొ కారము లోపించినను అగ్ధమునకు

లోవస౦ధి 8కి భం%ము లేదన్నమాట. దీనినిబట్టి మొదట లోపింపకుండిన రూపమే కలదనియు, కొంతకాలమున కకారము లోవీంచి సంధె కలిగినను అగ్థభంగము కలుగకుండుటచే నీరూషము గూడ సాధునైన దనియు నూహింపవచ్చును, ఈ శబ్దము హలంత మేమైనచో అకారము లోపించని రూపము భావలో€ గలుగుట కవకాశముండడు. మేను సంబంధము గలిగిన యత్త, మెనయదత్త గావున ((మేను+అ) మేనలోని “అ” కారము విశేమణార్థబో ధక మగుటచే లోపింపదు. కాని యిష్పుకు మేనత్త అని సంధికలిగిన రూపమే మేనయట్త అనుదానికంళు వ్యవహార్శపాచుర్యముగలదై ౩ ఛామల్లో నొక విధముగ స్ట్‌ పడినట్లగపడుటచే, నీ కాలమున నీ పదములకు సంధి జరుగునని చెప్పవలసి నన్తుర్పడు చున్నది. మజికొన్ని సందర్భములలో. గొండజు _వైయాకరణు లు విధించియే యున్నారు. అకారంబునకు “అకు, అంత, అయ్య; అమ్మా? అప్ప, అక్క, అన్ను, మున్నగు శబ్దములు పరమైనపుడు సంధి నిత్య మని కొందజణ మతము. అనంగగా చింతాకు, అఆవనంత, సుబ్బయ్య: సుబ్బమ్ము, కామప్ప మొదలగు క్ట ములలో యడాగనుమురాక సంధిగలిగిన రూపములశే (పాధాన్యమేక్పడీన దనుట. ఇవి సాొమాన్యముగా సంజ్ఞావాచ కము లగుటచే ఏనిలోని అయ్య, అన్న, అక్కా మొదలగునవి న్వీయాస్ధమును నోలుపోయి ముందటి పదములతో గలిసి లింగ భీదమును. మాత్రమే సూచించునవ్నై ఫామలో చిరకాలము

8క్త నంధి (శ్రీందటనే స్థిరపడిన వగుటవలన, సంధిజరుగక యడాగమము వచ్చిన రూపములు [క్రమముగా నంతకంచిపోయినవి. *మి మేనయత్త వచ్చినదా” యని నిత్యన్యవహారమున మన మిష్పు 'జెట్లనమో, యక్ష *ోచింతయాకు చెట్టునుండి రాలినది” అనియు నీ కాలమునం దనము. కొని యీరూషము లొక కాలమున వాడుకలో లేకపోలేదు. (ప్రాచీన కవ్చలు కొందలజు వాడియే-యున్న్నాకు. “పాటింతు ర్పెద్దలు తద్దనమ్మి నుయిదాకే వానికిం జింతయాకంత్తెనన్‌” (పాండు. మాహా.) ఇనక్లై ఆవ యంత మొదలగు రూపములుకూడ నొక కాలమున వ్యవహా రమున నున్న వేకాని యిచ్చట సంహితలో శెండు పదము లును గలిసి కించిత్‌ పరిమాణముగల, చింతాకంత అను నొక్ష (ప ల్యేకార్థమును బోధించుననై సంకజ్ఞావాచకములుగా వ్యవ హోర వాహుళ్యముకలవై న వీదప ఆవ అంత (అవగింజయంత) చింత అకు (చింత చెట్టుయొక్క-_ ఆకు అని రెండు పదములను విడిగా సూచింపవలసిన యావశ్యకతయు తగ్గుటచే ఆవంత, చింళాకు, అను సంధి గలిగిన పదముబే వొదడుకలో స్థిరపడి యుండును.

తన వ్యాద్దతములగు భావముల నెదుటివానికి బోధ పజచుటయే 'ామను (ప్రయోగించుటలో మానవుని ముఖ్యో ద్దేశము గోవును తానా యుష్షేశ మెంత లఘుతరం బగు (పయత్నముచే సాధింపగలిగిన నంతధన్యునిగాం దలంచికొని యనవరతమను నట్టి (పయత్నలాభఘువముకొజకు ఫలాధిక్యసం

లోపసం౦ంధి ర్‌ 'పొదన కొరకునే యత్నించుచుండును. మానవు డెల్లపుడు నల్చ్పతర (వయత్నముచే నధికతరఫలమును సాధించుటతై యత్నించుచుండునను విషయమే-అనంగా మానవుని సౌళ ర్యా వేత యే(1976 ౨ 6256) భాషలోం గలుగు చుండుమార్చు లకు ముఖ్య కారణములలో నొకమై యున్నది, ఇదియీ తాను షెప్పందలంచిన ఫావము నెంత లఘుతరంబగు పయశ్నుముచే సులభముగా నల్పకాలములో నితరులకు బోధపడునట్టు చేయ గలండో అంత సులభముగ జేయుటకు దగిన మాన్షములను వెదకుట కాతని ననవరతము హోెచ్చరించుచుం. దత్సాధక మగు వేగోచ్చారణమునక్తై యాతనిని (పోద్చులము చేయు చుండును, వెనుక పరిస్ఫుటముగా, వ్య _కముగా, సావకాశ ముగా నుచ్చరించినగాని బోధపడని శబ్దములు, వాక్యములు, అలవాటును బట్టియు, ననవరశ, (శ్రవణమునుబట్టియు, వేనో చ్చారణమందును వినువానికి బోధపడుచునే యుండును. మజికొంత కాలమున కీ వేగోచ్చారణమున కలవాటుపడిన చారు నడుమ కొన్ని యతురములు లోపించినను, వ్యక్షముగా నన్ని యక్షరములు పలుకంబడక పోయినముగూడ నా వాక్యా ర్ధమును (గ్రహింపగలుగు.- స్థితిలోనికి నచ్తురు. తాను చెప్పం దలంచిన భావమును న్య_క్తముచేయు పదములు నతురము లన్నియు స్పష్టముగా పలుకంబడకపోయినను, తన భావము నితమలు (గ్రహింపంగలుగుచున్నారను విమయము వక్తకం 'జెలిసినతోడనే, సహజముగ సౌకర్య కాంత్షీయగు నాతం

83 సం$ె డప్పటినుండియు నా యక్షరముఎ నన్నిటి నుచ్చం౦ప యక్నెంవనే యత్నింపండు. ఈ కారణముచేతనే పదముల నకుమను, వాక్యముల నడుమను గల యకత్షకములు కొన్ని- ముఖ్యముగా నూది పలుక నలసిన యావశ్యకత 'లేనివి-కాల (గమమున నంతరకించుుయు, నా పూర్వపదములు, తకువాళి వాకు గుదర్తుపట్ట "లేనంతగా నూటిపోవుటయు. సంభవించు చుంకును. *ీవేగముగా రము ఫ్ర” అను వాక్యము స దుతతదో చ్య్చారంణమున మొదట వేగంగా శా” అనియు పిదప “వేగంరా”. అనియు “వేన్‌ రా” అనియు నగుచున్నది. “వేరా యనియుకూడం గావచ్చు స్బ్‌ను. (శ్రీకు లాటిన్‌ భాషల లోని త!660103706 అను వక మాంస్య భాపలోనికి వచ్చు సకకి “1005 అను వదముగా మాజబుటకుం. గారణమిదియే. 019-004౯4, 8019-0056 అను పదములు కబోర్డు మ్‌బోక్ట్‌ అని పలుకంబడుచునే యున్నవిగచా, 53 06 628 06 60 ౧06 మొదలగునవి వ్యవహార నేగమువలననేగదా, 158౬ 625% ఢ0%'6 అని పలుకంబకుచు, (వాతలోనికిం గూడ నెక్కి. శిష్టజనాంగ్‌కాకమును బడయుచున్నవి.

ఇక్షు (దుతతరోచ్చారణము కారణముగా భాషలో బయలు చేర వ్యవహార వాహుళ్యముచే నర్ధ్థస్క్ఫుకణమునకు భంగము కలుగని సంద కృములలోను, స్ముపసిద్ధుం డగు మహా కవి మొకండు తాను గడించిన నిరంకుశత్వబలముచేతనో ఛంద స్సాకర్యమునకో యెష్పుడ్రైనను (బయోగించుట తట

లోవస౦థి 87 స్థించినపుకును గూడం గొన్ని సంధులు (వ ల్యేకముగాం నొన్ని పదముల విషయమునవమా[త్రమే భాషలో: గానవచ్చుచుండు టయు. గలుగును. చింతాకు, అనంత, సుబ్బయ్య ఆమిుదలగు వదబంధములు వ్యవహార నాహుళ్యముచే గలుగు వేనోవా న రణమునం జిరకాలము [కిందటనె భాషలో నేక్పడినవి. మేనత్త, మేనయత్త అను రూపములు రెండును (బచ్చాక ములోనున్నను, ఆెండవదానికంచ%చట 'మొదటిదె న్యనహార చాహుళ్యము కలదనగుటచే కొద్ది కాలమునకె యిదియు నిత్య నంధి గలదిగాం దలంపంబడుచున్న పై శబ్దముల 'తెగలోల 'జేరవలసిన చే యగును.

ఇంక (య్రీనాచక తత్సమ సంబోధనాంత శబ్దముల విషయమున వీని తుదియచ్చు (వ ల్యేకార్థభోధకం బగుచుం దడుటచే, నది లోపించినచో నస్ధ్థమునకు భంగముకలుగును గావున నట్టి సందర్భముల సామాన్యముగా సంధి జరుగుట లేము, కావుననే న్రైయాకరణులుగూడ నట్టి సంధిని నికే ధించిరి. *రాముండ ఇటురమ్ము” అను నప్పుడు సంధి జరిగి నచో సంబుద్ధ్యర్థ మేమూత్రమును జోధవడక యేపహోవును. తత్సమ అకార సంధిలోను నిట్టి చిక్ణు "లేకపో లేదు. అట్లయ్యును “గంగనుకాస్కె చే్టుడిగె, రంగభ్రంచు” అను కొన్ని స్థల చులలో తక్సమాకారసంధిని నిరంకుకులగు కవులు చేసియ్‌ యున్నారు. అర్ధముకాని పదమును, "బేడా పదసంధెని ఏరు మ్మాత్ర మేల (ప్రయోగించినా రను విషయమును విచారింప

83 నసంథె నలసి యున్నది. “గంగను కాసొ యన్న పుడు *గంగను” అనునది ద్వితీయాంతశ్టమను (భమ కలుగుట కవకాశముం డుటచే, “గంగయనునట్టి” యను నర్థము స్ఫురించు విషయ మున చిక్క కలుగుచున్నము వ్యవహారమున ని సంథధిగత హూవము వ్యా క్పీగాంచి యుండుటచే నెశానొక కవి తన నిరంకుశత్యబలముచే పూర్యలశణరూపశాసనము నతిక) మీంచి యీ రూపమును శిష్టకవితిలోల (్రయోగింపలగలిగి నాయం. ప్రూక్వలశ్ష ణమునుబట్టి లాక్షణికులు కొందజీ రూ పము దుష్టమే యని పరివరించినను, వ్యనహారమునం (సి స్ధమైయుండి యొక (పసిద్ధకవిచే నాదరింపంబడి యుండుటను బట్టి, యీ రూపమునకును సాధుత్వము కలిగి కాల్మ్యకమమున- దానికి లతణమేక్పడును. న్యవహారమునంగూడ లేని (కొత్త దాహము నెంత 'వసిద్ధండై న కవియెనను స్వయముగం గల్పిం దుననుట సంభావ్యముకాదు. ఒక వేళ నొకండు తన నికంకుశత్వమునే చాటుకొనుట కట్లు చేసినచో నా రూషము వ్యవహారవికుద్ధమణటచే నా భాషలో (పచారములోనికి వచ్చుటగాని డానికి లక్షణ మేగ్పుడుటగాని దుర్గభమే యగు ననుటకు సంచేహములేదు. ఆలా అర్థస్క్భువణమునకు సవాకాకులు, స్వరము, ఊనిక -- “0గను కాసి మొదలగు రూషముల కర్థస్ఫుర ణము విషయమున చిక్కు. గలుగుచున్న దని చెప్పంబడెను గదా, అట్లక్థ్యమే స్పష్ట్రముగాని రూపము థామషమలో వ్యవహార

12] లోపస౦ధి 89 మున మొతము వ్యా ప్రిగాంచు "బఒట్లను (వశ్న బయలు "జేరకమానదు.. ఒక భాషయొక్క- నవ్యావహారికరూపము నకును, (7 గాంధిక రూవమునకును గొంత భేదము లేకపో లేదు* న్యనహారము ముఖ్యముగా ధ్యన్యాత్థక మగుటచే నీధ్యన్యా త క కబ్దముమయొక్క- అక్థస్ఫుర ణమునకు సాహాయ్య కారులగు సాధనములు ఉఊనిక (9౧?౧2318) స్వరము (20060 మ్మొ లగునవి కొన్ని దీనికి పల్యేకముగ్గాంగలవు. వీని సాహాయ్య మున వ్యావహారిక భామ, (గాంధికము వ్య _కృపణుపలేని విష యములను, భావచ్చాయలను గొన్నిటివి విశేషముగాం జెలుపం గలుగుచుండును. ఇవి యన్నియు (్రంధస్థములగుట శజణచుగా నసంభవింపదు. ఒక కాలమున సంభవించుట తట స్థించినను, వ్యవహాకభాప. జీవద్భాష. యగుటచే, మరల కొలఃది కాలముననే (శొత్తమాగర్షములను (దొక్కు-చుండును, కావుననే వాస్తవముగా నేనోయొక కాలమునందలి వ్యవహా రము ననుసరించియీ యా యా కాలములందలి (గంధములు రచింపబడుటయు, (గ్రంధస్థభాష శుక్పడుటయు? దటస్థించి నను, ఎప్పటికప్పూడే యీ భ్రంధస్థ భావమకంకు వ్యవహారమర దున్న భాష ముందు పరుగులికుచుండుటచే, నీ రెండింటికిని కొంత భేదమేర్ప్చడుట తటస్థించుచున్నది. చాని నందుకొను టకై అందుకొని దానితోడి చేరికను సంపాదించుకొని యభిన్నత్వమును బడయుటకై, యీ (ఛాంధికభామ చాని యడుగుల జాడలనే పడి తొనును ముందునకుంబోవ యత్నం

900 సంధి చుచుం దన వెనుకటి (పామాణికత్వమును విడువకయీ తా నా వ్యవహార్మపసిద్ధములగు నూతన రూపములను [1గహించి వానికి (ప్రామాణికత్వము. సిద్ధింపం 'జేయుచు6.. దానును నూతన సంస్కా-రములను బొంది నవ్యస్వరూపషమును గాంచు చుండును. లేనిచో నది యట్లు ముందుకు నకువనిచో “వ్రాత వడ్డమాటమై, రసభం౦ంగము చేయుచు నే పాలమునుగాని యట్టి [కమము౦ బొందినదగు” నేమో యనియు, కవులు తనను 'జేపట్టుట “జరద్వధూవిషయ సంగరసరసికతను బోలు నని తలంచి పరిహరింతుకేమో యనియు. గొంత భయము దానికిని గలదు. కావుననే వ్యవహోార్మపసిద్ధము లగు నూతన రూషము లా యా కాలముల కవుల ర చనా(ప్రాగల్భ్యము నండగాం జేసికొని యింతకు. బూర్వమే (పామాణికత్వమును బడసిన [(గాంధికభాషలోల జేరి తామును 'ైూమాణికత్వ మును బడయుచుండును. ఈ రీతిగా నొక కాలమున భాషలో వ్యవహారమం చే "లేకపోయినను, కాల్మక్రమమున జనుల యుచ్చారణమునందలి వేగమునుబట్టి వ్యవహారములోనికి వచ్చి, సానూన్యవ్యవహోర (బసిద్ధములై వ్యాప్తి గాంచుటచే, తరువాతి కాలమున నొకష్పుడు (గ్రాంధిక భాషలోని కెక్కిన రూపములలో జేరిన వే యీ*గంగనుకాసొ “చేష్టుడిగో మొదలగునవి.

ాంధికభావలో నర్ధస్ఫురణమున కద్దుపడుచున్న "వని చెప్పంబడిన మూ రూపములకు వ్యవహారమున మ్మాత

లోపసనసం౦ధి రై మెట్లర్థస్కుకణ గలుగుట తటస్థించినదను (వశ్నకు సమాధాన ముగా న్యనహారథాషకు స్వర ము (8166690 ఊనిక (60912313) అవ చాని సహాయము కలదని యీవరీ సూచింపంబడినది గదా. ఇట్లు స్వర మనున దొకటికలదసి సామాన్యముగా మూటలాడునపుకు మనము గుర్తింమము గాని, యది యెల్ల పుడు మన యుచ్నారణ ననుసరించియీ్‌ యుండి మనకుం "దెలియకుండగనే మన ముచ్చరించు ధ్యనులయందు విచిత ములగు మార్పులను కలుగంజీయుచుండును. వ్యవహారమం దున్న ఫావ కాల(కమనున మాటిపోవుచుండుటకుం గల ముఖ్య కారణములలో నిదియు నొకటి, నాలుగై దతురములు గల పదమున గాని, నాలుళవైదు పదములతోంగూడిన యొక వాక్యములో. గాని యొక యతరముపై లేడా పదమువై నూంత (6001012313) పడీ యా యతరము లేదా పదము నూ(శమే యూంది బలుకం బడినపు డా పదములోని తక్కిన యత్షరములు, లేదాయా వాక్యములో ని తక్కిన పదములు కొంతవటకు శేల్చి సలుకం బడుటయు, నట్లు శేల్చి పలుక్‌6 ౨డీ నవి కాల్మకమమున నుచ్చారణమున జాజఅవిడువంబడుట యుంగూడ తటస్థించును. సౌకర్య కాముండగు మానవుండు తన భావము నితకులకు వ్యక్రషజచుట నెప్పటి కప్పు డల్ప తరంబగు ([గ్రయత్నముచే సాధింపయత్నించుచుండును గావున నెట్టయినను దన భావ మితరులు (గహింపంగలుగుదు రను నమ్మకము గలిగినచో నూందిపలుక నవసరములేని యషయరము

992 సంధి

లను, పదములను [కమముగా జూజవిడువ మొదలిడును, కావుననే పెక్కతరములతో. గూడినపదము కాల్యకమమున నల్పాతరములతోంగూాకిన దగుటయు, నెండుమూడు పదము లతోంాూడిన వాక్య మర్థమునుబట్టి మయొక్క-పదనుగా (గ్రహింపంబడుటయు తటస్థించినపు డా పదములకుం (శ్రుట్యేక ముగాః:గల స్వరము పోయి, యూ పదసమూవహామునకే నొక్క స్వర మేర్పడుటచే, నా భిన్న పదములలోని (పల్యేక ధ్వనుల (ప్రాధాన్య మంతకించి, వానిలో. గొన్ని జాూజిపోవు టయు, నందువలన నా పద స్వరూపము మాజిపోవుటయుం దటస్థించును. -నెనుకం జూపిన యుదాహరణముళలే దీనికిని లత్మ్యుములగును. అలసతవలనను, సౌకర్యా పేతు చేతను , మానవ్సుం డల్చ్పతర(సయత్నమూలక మగు నుచ్చారణ వేగ ముచే కొసి ధ్వనులను జాజవిడుచు సందర్భమున నెట్టివానిని విడువంగలడు అను ప్రశ్నమున కీ స్వరమును గూర్చిన విచా రణము కొంత సమాధానమును జెప్పుచున్నది. అనంగా నొక శబ్దమునంగాని వాక్యమునంగాని (పాథాన్యమును వహీంచిన వగుటచే నూంది. పలుకవలసిన ధ్వనులను జాగరూకతతో బలుకుచుం దెక్కినవానిలో మిగుల న్యప్రధానములగుటచే నేమ్మాతము నూంది పలుక్‌వలసిన యావశ్యకత లేవి ధ్వను అను జూజుపిడుచుచుం౦ండు నని మనము ఆతహింషందగి యున్నది. శావుననే ఇంగ్సీషముథఛాహసలో 'మ22-118ఈ అను రెండు పద్‌ ములు (ప ల్యేకస్వరములతోం గూడినవి, కలిపి యుచ్చరింపం

లోపస౦ధథధి ర్ర్రి

బడునప్పుడు, గండవదానిమిద స్వర మ్మపధాన మగుటచే, శుదినున్న *£6 అను కకారధ్వని వోపించి “2220 అను నొక్క పదముగా మాజతిపోయినది. ౮2౫ ౧06 “6806 138 ౧0 1821 మొదలగు సంవ్నీప్తరూపములు గలునుటకుం గల శారణ మా యూత మొదటి పదమునందలి మొదటి యత్ష రమువైంబడి రెండవ పదమందలిది 'లేల్చి పలుకబకుటయే మైయున్నది.. తెలుంగున పెక్కచోట్ల పనమధ్యవన్షములు లోపించి ద్ర్వైరూప్యము. సిద్ధించుటకుయాడ నిదియే కార ణము, ఉదా.--

చేసికొనుము-చేసికో, చేస్కో-

కలవాండవు--కలాండవు-కలవు

ఇట్టివా రేమి-ఇట్టి కేమి-ఇట్టిరే

చిలుక-చిల్క- ; ములికి-ముల్కి-

"పిరుగుంవెర్టు ; కానుక-కాన్క-

కలిమి-కలి శ? "తాలిమి--తాలి ఢ

ఎదుకుచు-వ్మెదుచు, అబ్బురము-అ(ైము

తోడుకొని-తోడ్క-ని, తోళొని

అక్క-డ-అడ, ఇక్కడ-ఈడ

ఇప్పూడు-ఇప్లు ? చప్పుడు-చఫ్లు

కప్పురపు దుమారము=క్యపపు దువూరను

ఉంగరము-ఉింగము

మున్ను +నాళ్‌ -మున్న్నాళ్‌ - మొన్న

అక్క-డస వెళ్లుచున్నాడను-అడ కెకుతున్నా

ర నంధి

ఇట్లుచ్చారణ వేగవశమునం గొన్ని ధ్వనులు లోపిం చుట వ్యవహారములో నున్న భొసావిషమయమున జకుగును గాని, (గంధస్థ్రమగు భావ క్రి మార్చు గలుగుట కవకాశమే "లేముగచా, కావుననే న్యవహారములో నున్న ఫాష యనవ రతము మాక్పులకు లోనగుచు కాలముతోపాటు ముందుకు బోవుచుండ, (గంఖథస్థమగు భామ. నెనుక వెనుకల బకుచు నెమ్థుదిగా దానితో దరుగుచుందు నని చెప్పంబడినది.

ఈ స్వర మనునది శెండు విభములు గలది. ఉదాత్రాది భీవములతోం గూడిన దొకటి, దీనినే ౨60% 266696 అని యందురు. ధ్వని బయలుబేరు నపుడు కొంషమును జెందు నాదతంయవుల (70681 6207643) కంపమునందలి జేగమ+ను బట్టి ఉదాత్తాది భేదము లేర్చుడుచున్నవి. ఆ నాదతంతువుల కంవముమయొక్క నై ఇాల్యమును. బట్టి (20110640 లేదా బలమును బట్టి నిక్ణయింపంబడునది ఊనిక.. దీనినే 5ళాట3 46062 అని యందురు. ఉదాత్తాది స్వరములు వేదభాష లో (్రుసిద్ధమున్లై యుండె ననుట సర్వవిదిత మే. ఈ స్వరము (౨16062 8666౧ మూలముగ నే వేదభాపావర్షము "లెంత కాల మైన నెట్టి మార్చును బొందక 'ప్రాచీనస్థితినే నిలుపుకొనుట కవకాశము కలిగినది. డోనిక (37633 26662 వలన నన్ననో దీనికి విరుద్ధంబగు ఫల మేర్పడఃను. వలయనలా నొక పద మంకుగాని వాక్యమందు గాని యొకధ్వని యూంది నలుక బడినతోడనే, తక్కినవానికిం. ( నాధాన్యము తగ్టటయు,

లోపస౦ధథి 9 నుచ్చారణ వేగముచే నవి జారిపోవుటయు, నిది కారణ ముగా రూపాంతరము లేక్పడుటయు సిద్ధించుచుండును.

కాంగా (ప్రస్తుత మో (దావికభాపలలో, నూనికయీ (పాధాన్యమును వహించుటయు నిది సామాన్యముగా బదము తొలియచ్చుమాదనే. పడుచుండుటయు6 దటస్థించుటచే గంగ + అను, చేష్ట+ఉడి” అను పదములకు. జేంకగల్ని్ని నపుకు, వానిలోని (ప్రతిశబ్బమునందు మొదటి యచ్చుపై నూనిక (3ల83 2866620 పడుచున్నది. మొదటిపదము ౭౦ డవదానితో.ం గలిసినను, నిది యుచ్చారణము కొటకైన సంధియే గాని యా శజ్బ్వములకు గల సంబంధముల్లో నెట్టి మార్పును గలుగలేదు. గావున, నా రంకు పదముల తొలి యచ్చుమోాంది యూనిక్‌ యశ్షే యుండును, అపుడు “గంగి? + ౪ ఆను అనునవి *గంగను” అను నొక పదముగా నుచ్చా రణ వేగముచే నేర్పడినను, మొదటి *అ” కారమువై తొలి పదమందలి యూతయు ఆెండన గశాగమువై నున్న అకార మువై రెండవ పదమందలి యూతయు (ప్రల్యేకముగా నుచ్చా రణమున సూచింపంబడుచునే యుండుటవలన నవి భిన్న శబ్దము లనియే సూచింపంబడుచుండును. కావున నర్ధస్ఫురణ మునం జిక్కుగలుగుట కనకాశము బేదు, లేనిచో “గంగ యను” అన్నుగాని యర్థము కాకపోవును. ఇంక్‌ ద్వితీయా విభక్తి రూపమగు “గంగను” అనున దొక్కకే పదమగు టచే మొగటి గ కారముమోదనే యూత పడును గాని

96 సంధి

"రండన గకాకమునై నుండదు. ఇట్టుచబ్భ్బ్చాకణములోని యూని క్‌ను బట్టి గంగ ను (గంగ+అను అనుదానికిన్తి గంగను (గంగ +ను) అనుదానికిని భేద మగుపడుచునే యుంకును. న్యనహారమున నూనిక సహాయమువలన నర్ధహోని కలుగకుండు టచే *గంగను” అను సం$9 జరిగిన రూప మొకకాలమున స్థగపడినచో నదియీ న్యనహార హానుళ్యముచే కాన్యభాష లోనికిగలాడ మజిఫొంత కాలమున శేక్కుట తటస్థించును. కావుననే స్తీ వాచక తత్సమశబ్దముల తుది యకారమున కొచ్చు పరమైనపుడు సామాన్యముగా సంధిలేకపోయినను, అ్న్మూలేదని (ప్రాచీనకావ్యఫామయందలి రూవమునుబ్యు[ి న్వైయాకకణులు ఫాషను ప్యాకరెంచి లశణమేక్పటిచినను, గంగనుకాసె, రంగ భృ్యర్రంచు మొదలగ సంఫ చేయబడిన రూపములు వ్యవహారమునందలి (ఫాచుక్యమునుబజ్లి కాన్యములలోనికి గూడ కాాచిత్కముగా సనెక్కు,టటయుల6 దటస్థించినదిం ఇట్టి రూపములు వ్యవహారమున నుచ్చారణరీతినిబ్య్రి సులభము గనే యస్థ్రమగుచుండుటవలన సంధిగతరూపమున కద్ధహాని వాటిల్ల క్‌ పోయినను (గంథస్థమగునప్పుడట్టి అర్థబోధ సులభ ముగం గాకుండుటచేతను, (ప్రాచీన కావ్యభాషా సర్యపదాయ మునకు విరుస్ధంబగుట చేతను, కొంత శాలమువటకు నీరూప నములు విముద్ధముగం గనంబకుటయు, నిట్టి (వయోగములు (పాచీన లతణమునకు విరుద్ధములనియు' వీనిని శట్రయోగించిన

18] లోపస౦ధి ర కవులు దుష్ట కవ్రులనియుు వారి (గ్రంథము లసత్కా-న్యము లని కొందజు లాక్షణికులు దెగడుచుంకుటయు దటస్థింపక మూనదు, కాని యా రూపమునకు వ్యనహారం నాసుళ్యము కలిగినపష్పుడును దానిని (బయోగించిన కవి స్ముపసిద్ధుండై నూతి కావ్యము రసవంఠమై వాజ్బయమున స్థికస్థానమును బొండలగలిగినష్పుడును, నీ యపష్యపయోగములశకే కాలకమ మున లక్షణ మేర్పకుటయేగాక, యవియు సుశబ్దములేయో “స్వన్దలోకమున కామధుక్కులు” గూడ నగుట తటస్థించును.

ఇసు గంగయను, వేష్టయుడిగా రంగభ_ర్తయంచు, అనియే. చెప్పవలసియుండి సంధి రాగాడని స్థలములందు, వ్యనహార చాహుళ్యముచేం గొందటు మహాకవులు సంధ చేసిన రూపములను (బయోగించి యుండుటనుబట్టి, వీనికి లాక్షణికులు వికల్చ్పసంధి విధింపవలసిన స్థితి కలిగినది.

ఒక కాలమున వికల్పముగా కలుగు సంధి మజటీకొంత కాలమునకు నిత్యముగాంహాడ నగుచుండును. ఇప్పుడు కావ్య భాషలోం (ూచీన (వయోగముల ననుసరించి *మేనయ_త్త” “చించియిచ్చు”. మొదలగు రూపములు (వయోగింపంబడి నను సామాన్య వ్యవహారమున “మేన త్ర” “*చించిచ్చు” అను రూమములే గాని సంధిలేని రూపములు వాడుకలో. గానంబకవు కొవున మటికొంత కాలమున కీ రూపముల విషయమునంగూడ అకు, అంత శబ్దములు పరమైనపుడు నిత్యపంఫి గలుగు నని చెస్పవలసిన యావళ్యకత గలుగును.

08 సంధి (పాచీన రూపములు సంధి జరుగనివి కొన్ని కనంబడు చున్నను, ఈ కాలమున సంధిగతరూపములే వ్యవపోర (పాచుర్యము కలిగినప్పుడు. వెనుకటి రూపములను బట్టి యూ కాలమునగూడ సంధి వికల్పమనుట సమంజసముగాదు. ఈ శారణముచేతనే కావలయును *నుయిచాకేవానికిం జింతయా కంతైనన్‌” *తనయంత జగముల బరగుచుండూ. అను సంధి గాని (ప్రయోగములు కొన్ని కనంబడుచున్నను, ఈట్రక్ర్య అంత, అయ్య, అక్క” మొదలగు శబ్దములు పరమైనపుడు నిత్యసంధిని కొందజు లాక్షణికులు విధించి యుగడుట తట స్థించినది. పద్యములలో ఛందస్సాకర్యము కొజు కెవనైన సంధిలేని రూపమునుగూడం (బయోగించినం (బ్రయోగింప వచ్చును. గాని, సామాన్య వ్యవహోరమున చింతాకు తాటాకు, తనంత, సుబ్బయ్య, భామక్ట్య మొదలగు సంధితోం గాడిన రూపములే భామలో స్థిరపడిన వని చెప్పక తప్పదు. ఇట్టి మాప్పుల మూలముననే అయా యుగములయందొక్క- భావశే భిన్న వ్యాకరణము లావశ్యకమగుట తటస్థించును. ఈ చింతాక మొదలగుచోటులం గలిగిన సంధికిని “మక్షాకు” “తాటాకు” అను శజబ్దములలోని సంధికిని ఇంచుక భేదముగలదు. చింతశబ్ద మకారాంతమగుటచే సంధి గలిగి నను ఉచ్చారణమందు చిశ్హేమియుం గలుగుట లేదు. తాటి, మజ్జి, శబ్దము లికారాంతములగుటచే్వే. సంధి శేనియపుడు యకార ముచ్చారణ సౌకర్యముకొజక్తై వచ్చి చేరినది.

ఇకారస౦ధి రఫ అప్పుడు “తాటియాకు, మజ్హియాకు” అను రూషములే కలిగి నవి. కాని కాల్యకమమున నుఛ్చారణమందలి వేగముచే నందలి ఇకారము జాజిపోవుటయు., దళ్సాంగత్యమువలనను యకార సాహచన్యమునలనను ఆ') (126) అనునొక విలత్‌ణ ధ్వవ ఇంగ్సీషు భామలోని ల్‌ అను శబ్దములోని ధ్వని వంటిది బయలుచేనుటయు. దటస్థించినది. ఈ ధ్వని వ్యవ హోరమునల (బాచుర్యము నహించియున్నను, (వాతలోం జూపుటకు. దీనికి సంశేత మేవియు నేర్పడకుండుటచే “శ్రాట్రాయ, మక్షైాకు”. అని సంధి గలిగిన రూపములవలెనే (ాయుచు “తాటాకు” “మచ్చాకు” అని “అ” ధ్వనితో పలుకవలసివచ్చినది (వాంత, పలుకుబళ్ళలో. గలిగిన యీ చిక్కును జూచియే వైయాకరణులు కొందలు *ఇకారాంత స్థలములలో అకు శబ్దము పరం బగునపుకు సంధి _ శ్రొతికటు వుగా నుంకడును కాన ఉ. *“తాటాకులలోన [(వాసిరి పరాం గనగూడినం మోపమంచు'-క, *“మత్రాకునం బండెడుదొర, గుళ్లానికి రెండుకాళ్లు కోడికి వలెనే మొదలై నవానియందు “తాటియాకు, మట్టియాక్సూ అని-1పయోగించుటయే రమణీ యంబు అని హెచ, ఎరింపం జొచి నారు. ఇవి నిజముగా సంధివశమున గలిగిన రూషములే కావు. సంధిగాక 'యడాగ మము వచ్చిన “*తాటియాకు” “మట్టియాకు”. అను రూప ములనుండి వ్యవహార వేగ్గముచే “తాట్యాకు” “మచ్చ్యాకు” అనిమై, పీదప యకారమునకు బదులుగా “ఆి. లను నూతన

100 సంధి ధ్వనితోంగూడి బయలు'జేరిన రూపము లివి. వ్యవహాకమున నున్న యీ రూషములనే కొందలటు కవులు తమ కావ్యముల లోని శేక్కింపంగా, (ాంతలో నివి శేవల మాకారయుకక్త ములుగనే గనంబడుట జేసి యీ సంధి శుకికటు వని నైయో కరణులు వివరించుట తటస్థించినది.

ఇక శీవలము వి శేషణార్థమును సూచించు పడాంతా శారమునకు గూడ సంధి జరిగిన స్థలములు కొన్ని గలవు, పుట్టిన ఇల్లు జం పుట్టినిల్లు. వృద్ధ రాజులొద్ద రాజులాడ్డ సురారులమ్మ, తామరసనేశలిండ్ల, అను నీ స్థలములందు శిండు పదములును గలిసి యొక్కపదముగనే -_-- అనంగా సమాసముగ (గ్రహింపంబకుట చేతనే సంధి జరిగిన దని తలంప వచ్చును. సమాసము కానియపుకు రెండవపదముపై నూంతపడును.

ఈ విధముగా నీ భాషలో ో*నత్రునకు సంధి బహుళంబ” గుట తటస్థించినది. అనలా నీ భాషలో పదాంతమందలి “అ” కారము సామాన్యముగా పదస్వరూపమునకుం జెందిన బే గాని యాగంతుకముగ జీధా యుచ్చారణవశమున-వచ్చి చేరినదికాదు గావున, సంధిళో నిదొళలోపించుట తటస్థించినపు డర్ధమునకే భంగము రావలసియుండఃగా 'నూనిక దీనికి6 దోడ్పామై. నిలిచి, యగ్థయునక్కు, భఛంగములేకుండం జేసి యుచ్చాథణ సౌలభ్యమునకుం దోడ్చుడియొుండుటచే, వ్యవ పోర వేగమున। గొన్ని స్థలముల-సంధ్రి జరిగినది. 'మజికొన్ని

ఇకారస౦ధి కే0]1 'స్థలముల జరుగకుంకుటవలన సీ సంధి వైకల్పికమగుటగూడ తటస్థించినది. కాని విశేష మేమనంగా వైైయాకరణులు చేసిన లకుణమునకు భిన్నములగు రూపములుకూడ. గాన వచ్చు బచుండుటయే. 'య్రీనాచక తత్సమశబ్బములకు సంధి కూడదని వాను విధింపంగా సంధి జరిగిన రూపములు నగపడు చున్నవి. అకు, అంత, మున్నుగువాని యచ్చుులు పరమెవు ఫుకు సంధి నిత్యమని ఇపప్పంగా సంధిలేని రూపములు విరళ ముగానై నను గనంబకుచు నేయున్నవి. దీనినిబట్టి, జీవద్భాష యెొల్లపుకును మాప్పులకు లోనగుచునే యుండును గావున, నండలి రూషము లెల్లపుకు నొక్క లక్ష్షణములకే లాంగి యుండ వనియు నొక కాలమందలి భాషను వ్యాకరించి చేయంబడిన లక్షణము తకునాతికాలమంధలి భామ నరికట్ట జూల దనియు నది మయొక్క్క-కగ్‌ కాలమున టూవమాణశిక ములుగా [గహింపబకుచు నచ్చిన యాయా భాపారూపము లను జూపుటకు మాతమే తోడ్పడుననియు మనము (గహీంప మలసియున్నది.

ఎఎ: ఇకారస౦ధి;--

ఈ విషయమేయి సంధమా5 వీదాపంచినపుకు గూడ మనకు గోచరితదును అంధధైయాకరణులణిక్ష్యార్థ కే కారకమునకు సంధిలేడేనిమము మధ్యమ పుసష్మకియల మ శార మునకు నిళ్యముగా నశుననియు తక్కిన పదములందలి యికారమునకు సంధ మెక ల్నాకమవియు చెలిషతున్నారు.

102 సంధి

క్వాష్థ శేకారము భఛామలో (డ త్యేకార్థమును _ అనగా భూత శాలమునకు--సూచించునదగుటచే నది సంధివశమున లోవీం చినచో నర్ధ్థమునకు భంగము కలుగనచ్చును గావున నిది లోపింపకుంకుట న్యాయనే. కాని యట్టి యికారముకూడ్ల లోవించి చించిచ్చు అనుచో సంధి జజగియుంకడుటను మనమిది నరశే (హీంచి యున్నాము. ఇట్టివింక ననేకములుంకుటను = జూచియీ “*కవిసంశయ విచ్చేద” శారుండు. *“ఇడగవచ్చు నుల్యష్పూనై నిత్వసంధిమాత మొక్టాకచోటను మట్టుమోాజుి అని క్య్వాస్థశేకార సంధి నొప్పుకోవలసినవాండైనాండు. ఈతడు మూవిన లశక్యుములలో "ండు భారత కవుతే (వయోగించినవియు: గలవు, భారతకవుల (పయోగములను శిరసానహించుట తప్పదు గావున, వానిని శబ్ద ప్యల్గవము లని వెప్పి సమక్థించి,' తక్కిన వానిని మ్యాతము కొందటు చైయాకరణులు నిరాకరింపంజూచి9. కానియిీి సంధియెట్లు సాధ్యమైనదో మశనమిష్పుకు పి3శీలింపవలసియున్న ది. క్యాస సంధి జరిగిన స్థలములను గొన్నిటిని పరిశీలించినచో నవి చాల వజణకు ఇకాకను సరమైన స్థలములుగానే కొనంబడుచున్న వి. క్వాథ శీశారమున శి కొరొదు పరమైనపుడు సంధి జరిగినను, వదో మొక యికారమేయచ ఏటా గోవంబడుచుండును గావున నా యికారమువై నూంతపడినచో నర్థము సులభముగనే స్ఫురించుట కవకాశము కలుగుచుండునకి అట్టి సందర్భము లలో నెంధి యుభ్యారణవేగమున జరిగినను నర్థమునకు భం గము వాట్యిల్లదు,

ఇకారస౦ధి 109 ఎజీింగించి+ఇపుడే=ఎఆింగించిపుడే - భార. ఉద్యో. "వెటచి+ఇట్టు= వెజిచిట్లు---నిర్వ. ఉ. రా.

చీకచించి+ఇచ్చువారు=చీకచించిచ్చువారు. అముక్ష,

అడిగి + ఇచ్చునొ = అడిగిచ్చునొ. విజయ.

ఎక్కడనుండి + ఇట = ఎక్క-డనుండిట. క, మ.

నిగిడి +ఇరువై పులన్‌ =నిగిడిర్కున్తెపులన్‌ . శువ్వా శరా.

కాని క్యాచిత్మ-ముగ నికారేతరాచ్చులు పకమైనఫు డును సంధి జరిగినది.

ఎతఆింగి+ఎఆింగి =ఎజింగెటీింగి--ఫాగ. ఎఆటిలెింగి యుండియకటా---రాడకే. చ. అడిగి+ అడిగి = అడీగ డిగి,

ఈ ఆంటి న్యామేడిత సంధి కుదడాహరణములు”గా- (గహింపవచ్చును. అమేడిత సంధియని దీనికి పేరు పెట్టినను ఉచ్చారణ వేగమున_ జరిగిన సంథియనియీ ఫలి తార్థము. ఒక్క పదమే ెండుమూమ్ష్లు చ్చరింపంబడినదగుట చే. మొదటి పదమందలి తుది యచ్చు లోవీంచినను కెండన పవస్వరూ వమును బట్టి తొలి పదమును గుం ంచుట కనకాశము గలదు గావున నగ్ధమునకు భంగము గలుగదు, ఇచ్చుట "”జిండవవదమందలి కుది యికారను క్యాక్థమును నూచించు నదిగావున, మొదటి యికారము లోపించినను, అర్థవ్య క్రికి భంగము కలుగ లీదు.

101 సంధి

ఇంక్‌ “హైబ్ప్బంపండేగ(వభా. డీ. ఆఅ, అనవలసంటి గాని నియ, అను సందర్భకుల సంధియగుట కొంత విక తముగాం గనంబడనచ్చును. కాని సంధివశమున నేకాచేశం వైన “*అొకార ముచ్చాగణమున( కేవలము *లొకారముగ గాక ఇకార. లత్షుణమునునూాడం గొంత (గ్రహించినడైై అి(46 అనుదానివలె పలుకంబపటచే (మత్రాకు మొదలగు ఫ్థలములంచనలె నే నర్ధభంగము కలుగకుండ వారింపంబకుట తటస్థించినది. ఇస్పుచ్చారణ వేగమునం గలుగు మార్పుల మూలముగా నగ్ధభంగము కలుగకుంకునట్లు జీవద్భాష వ్యవ హాశానుకూలముగా నేవో కొన్ని [కొ_త్తమాన్షములు నెప్పటి కప్పుకు కల్పించుకొనుచుంకడును. ఈ నూతన మార్షములను- లేదా ధ్య్ధనులను సూచించు చిహ్నములు లిపిలో కల్పింపం బడిన నేవోగాని, లేనిచో సీ రూపములను “*చెప్పంపండే” యని [పాతవగ్శములతో మాత్రమే (ాయంగడం౦గినచో “*వెప్పు+అంపండేో అని విభాగింపం బడినపుడు అక్థభంగము కలుగుపేగాక. వెనుకటికాలపు వాష్ట్రకరణమునుబట్టి యివి యష్మభంశములు నపశబ్దములు నగును. వ్యవహార శాసుళ్య మును బట్టియే తిక్క-నవంటి మహాకవియే వాడిననుు ఈ వ్యాకరణములనుబట్టి వానిని బండితులు దిద్ది వేయుట యో, లేక పాఠశాంతరముల గల్పించుటయో తటస్థించును. లేడా వానినిమా్యత్రము మహాకవి (పయోగములనియో శబ్ద వల్లవ ములనియో సమస్థించి, యింక నితకులు మాతమిట్లివానిని

14] ఇకారస౦ధథి 105 బయోగింపలంాడదని వ్యాకరణము శాసించును. ఈ భావ లో నీ *ణీఎగి శబ్దములోని *ళఆ్ర?? వంటి ధ్వనికి లిపీ చివ్నా మి౦కను కల్పింపంబడక పోవుట చేతనే చూశాను, వచ్చాను మొదలగు రూపనులు -- చెప్పంపందే, మళ్చాకు శబ్దముల వలెనే - (గాంథికభామలోని కెక్కకపోవుట తటస్థించినది. ఇవి (పామాణిక రూపములుగా (హింపంబడకపోవుట యృన్రు" కారణము వేజొంకుండిన నుంకుగాక. * చెప్పంపండే”' “అననలసంటి” మొదలగు నవి వ్యవహార బాహుళ్యమునుబట్టి” (గ౧ధములలోని "కెక్కిన వేగాని, పూర్వవ్యాకరణ సమ్ముత మ్ముల్తె [పామాశికత్వమును. బడసినవీదపం (బ్రయోగింపంబడి నవి కావుగదా.

ఇట్టు మొత్తముమిోద నీ క్యాష్థకసంధి వ్యవహారమునం గొన్ని సందర్భముల వాడికలో లేకపోలేదు కొనియీా వాబ్బాయమునం జాల నూతనములగు మాన్షములను (దొకిా తమ స్వాతంత్యమును వెల్లడించిన పింగళి సూరనార్యుండు మొదలగువారు ళొందణు న్యవహార _పచురమైన రూపమును మనమెందులకు. (బయోగింపంగూడదని తలంచి సాహసించి “వెప్పంపందే” యని *అనవలసంటిగాని” యని క్వార్ధ శే కార మునకు ఇకాలేతరమగు నచ్చుపరమైనపుడు సంధిచేసి (ప్రయో గించినను, సామాన్యముగాం దక్కిన కవు లెవరును (పాచీన లత్షణమును మోాజుటకు సొహసింప లేదు. ఎన్హైనను క్వాశ్థకే కారసంధి నిపే.ధము కొంత కాలమునకు పాటింపంబడకపోవుట తటస్థించినదనియే చెప్పక తప్పదు.

106 సంధి

ఇంక నిత్యముగా విధింపయిుడిన మథ్యమ ప్స్‌ుుషు (శ్రీయల సంధినిగూర్చి పరికింతము. వలికివి+ అపుడు =వలితి వపుడు, వలితిక +ఇపుడు = ఏలితివపుడు---అని నిళ్యసంథి కావ లసినచేయని వైయాకరణులు విధించినా. ఈ మఫ్యమ పుకుపేకార సంధినిగూర్చి వ్యాఖ్యానము చేయుచు గుస్తాగ్థ (ఫకాశికా కారుండు, దీనికి సంధి నిత్యము గావున, “ోవలితివి యిపుడు” అని చెప్ప[(సాడదనియు, “ం్పదెశమనాళ్డ గోచి తిం చయుచ్చటనుండిట వచ్చినారలు” అని కవులపష్ట్రములో నిదిగా స్వరలతుణ సారసంగ్రహమునం దుదాహరింపంబడినజ్లి యడాగమముతోం గూడిన [ప్రయోగము నిరాకరంబనియుం 'జెప్పియున్న్నాందు. వీరి మతమున [పధ మోల_త్తమపుకుషలలోని యికారమునకు సంధివైకల్పికమే. వచ్చినిపుకు --- వచ్చిరి యిపుడు, వచ్చితిమిపుడు--వచ్చితిమి యిపుకు అని కెండు రూపములునుండగా “(తోచితిరి యెచ్చట” (శ్రోచితిరెచ్చట యని మధ్యమ పుకుషలోలహాడ రెండు రూవములున్న చో నాశ్చర్య మేమియు నగపడదు, అయితే భాషలోనున్న రూప ములను శిష్టులు కావ్యములం (బయోగించిన రూపములనే (వామాణికరూ సములుగా (గ్రహింపవలెగావి, “వచ్చిరి యపుకు” అని యున్నది గావున “'త్రోచితిం యెచ్చటోఅను రూపముగూడ నుండంగూడదా యని వాదించినవో, నింక ననేక శబ్దముల విషయమున"గూడ నిట్టి వాదమే బయలుదేజు టయు ఫఖామకు* నియమమే లేకుండుటయు దటస్థించుననియు

ఇకారసం౦ంధి 107 నొందజు వాదింవనచ్చును. భాషమలోంగొన్ని శబ్దములు మటీ కొన్ని శర్టముల సామ్యమున స్వీయరూపమును వదలి మాలు. రూపు పొందుచుంకుటకు శబ్బసాన్యుము (1%2108)" అనున నొళ బలవ_త్తర్వమెన హేకువే (626600 యనసునను- విమ యము నటుంచి, “ోచితిి యెచ్చట” అను (వ్రయోగము నొక కవి (వయోగించి యుంకంగా, నొక లత్షుణకర్త యుదా: హ3౦0చి యుండంగా న్జి రూపము నిరాకంంచుటకు మన, "శీమ హక్కుుగలదో యనుదానినిగూడ నాలోదింప వలసి, యున్నది. ఇట్టి [పయోగములు వికేషముగం గానవచ్చుట- లేవనియు నా (వయోగించిన కవి స్కుపసిద్ధుంయును (ప్రామాణి కుండ నగు శిష్టకవి గాందినియు నొన్ని కారణములు చెప్ప నచ్చును గాని లతణ కర్తలలోనే యభిప్రాయభేదము కలిగి నఫు డద్దానిని న్మ్యయింప 'వేణుమార్షము నవలంచిరిపవలసి యు౦డునుగడా. “షా స్త్ర(వయోగవచసోః శ్యాక్రుం బలవ దుచ్య తే,” “తదల్పమపినో పేక్ష్యుం కావ్యే దుష్టంకథంచన” అను కారికలనుబట్టియే విచారించినచో షా! సంధి, తత్సమ సంధి చేసిన తిక్కన, కృన్ణ చేవరాయాది కచులంద అును లాత్షణిక కవులే కాకపోవుదురు. ఇంతకు న్వుత్తమ (వథమ పుకుమలలో నిత్వసంధి వికల్పముగా జరుగుట కనునై

యున్న పరిస్థిశులు మధ్యమపురువు విషయమునంగలవా లేవాయని పిశీలించినచో, నిచ్చట నిత్యసంధి జరుగవల యునో వికల్చసంధి జరుగవలయునో యను విషయముకూడా

108 సంధి

"తేలయగలదు. తరువాత నీ సంధి గలుగని రూపములు తక్కిన వానివలె. (రాచుర్యమును వహీంపంకుండుటకుం గల _ "కాక ణము నారయ వచ్చును. మటియు భాషలోనున్న రూపము శ్లాందుల కాయా రూపములు గలిగియున్ననో పరిశీలించి సకారణముగ సమర్థించుటయే భాపాచర్శితకు ముఖ్యలక్ష ణముగాని తాత్కాలిక వ్యాశరణమునలె నిది సుశబ్దము, ఇది యపశబ్దము నని నిర్ణయించి మొకడాని నాడరించి యొక దానిని (తోసిపుచ్చుట దాని లత్షణముకాదు. భాహాచర్మితకు భామ లోని యస్థవంతములగు శబ్దములన్నియు లత్యుములే, ఒక చానియం డాదరభావము మజియొకచానియం దనాదర భావము దానికిలేదు, కావున చార్మితిక దృష్టితో నీ రూపము లను బరిశీలించుట యుక్తము.

ఈ వై (కియారూపములన్నియు ధాతువునకుం జేర్చం బడిన కాలసూచకు శబ్దములపై -లేదా (వత్యయముల్నవై సర్వ నామ శబ్దములనో (వ్రత్యయములనో చేర్చుటచే నేర్చడినవనుట స్పష్టమే.కావున నీ, మి, వి, రి అనునవి *(నేేను, (మే)ము, (ఈ)వు, (ఈ)రు, (వా)రు”అనువాని రూపాంతరము లే యను టకు సంచేపహూములేదు. ఇవి భవిష్యద్వ రనమూనకాలిక రూపము లలో ఉకారాంతములుగనే యుండియు, భూతశాలిక (క్రియా పదముల తుది నికారాంగములగుటకు ముఖ్య కారణము భూత కాల చిహ్నము “జ” కార యుక్తమై యుంకుటయే యని తలంపనగును, పో+ళ్త(తు + (ఈ)వు = పోయికు + ఈవు =

ఇ9కారస౦ధి 109 పోయితీవు, పోయికివి. ఇ సోయికి9్కి పోయితిని, పోయితిమి "మొదలగునవి తమిళమునందలి మధ్యమ పుకుమైక వచన రూషములలో. (శాచీనములగునవి కొన్ని శెదీి మొద లగువవి తకారమువై సీశారము కలవగుటచే నవి 'శెయిను అనుదానికి ఈ (వు) అను సర్వనామ రూపనుం చేక్చుటచే నేర్చడియుండునవి తలంచుట కవకాశముకలము. బహువచన రూపములలో నిది మటింత స్పష్టమగుచున్నది. చేసితు + ఈరు=వేసితీరు= చేసితిరి, 6, తమి. శై దీక్‌, నన్న. య్‌ దిక్‌ ఈ రూపముల నివృతి (గమమునుబట్ట విచారించినచో “చేసితివి” గచేసితిరి” అనునానిలోని మొదటి ఇకారము భూతళకాలిక చిహ్న మనియు ఆెండవ ఇకారము మథ్యమ పుషువ చిహ్నమనియు ని శబ్దము లొక కాలమున హలంత ముే మైయుండి కాల్మక్రమమునం బూర్యమందున్న ఇగార ద్వయ సాహచర్యముచేం దుదిహల్లు పై నూంతగాం జేన “డ్త కారము ఇకారముగా మాజుటనలన నివి ఇకా రాంతము లైనవనియుం టెలియ వచ్చుచున్నది. డ్రాంబట్టి ఆచ్చేన్పిఫ్సి్రం0 మొదలగు నికారాంత రూపము. లేర్పడక పూర్వము

• చేసిక్రీరు? వంటి ఉకారాంతములుగాని, తమిళముకందలి ఈనె గ్రీక్‌ కన్నడమునందలి * ”య్‌దిక్‌ * అవవానిని బ”లన వాలంత రూపముగాని యీ 'జెనుం/పథామలోలగహాడ నుండియుండును. -చేఫముగాని, ఉచ్చాణార్థమైన ఉకారము గాని అంతమందుగల రూపముల కచ్చుపరమైనపు డా హల్లు తో నచ్చెనయుటయే యచ్చట జరుగు కార్యము. ఇన్మే

110 సంఫె మూ శబ్దములందలి తుది “*ఇఖికార ముచ్చారణాస్థకమ॥ ఉశాకస్థానమున వచ్చినదగుటచేం దమవాత నొక యచ్చు పఠమైనపుకది లోవీంచినను అర్థమునకు భంగము కలుగదు. “కావున సంహితలో నుచ్భారణ వేగమున నది లోపీంచు టయు. నెనుకటి హల్లు పరపదాద్యచ్చుతో నెనయుటయుః దటస్థించును.

మఫ్యమ సుుమ్యక్రియయందలి. తుది *బి కారము వలెనే తక్కిన (వధమోలత్తమ పుకుష్మకియలయందలి యది ఇకారములును పూర్యమున గల భూతకాలిక చిహ్నామగు “ఇత అనుదానిలోని ఇకార (వభావముచే గల్గిన వేగాని యెచ్చటనుండియో వచ్చి చేకినవని చెప్పుటకు వీలులేదు, తమిళ కన్న డములలోని యీ భూతకాలిక రూపములు హలం తములే మైయముంకుటయుం 'దెనుంగునమ్మాత మా రూపము లొక యికాగముకు దుదిని గహించుటయు ని (క్రింది పట్టిక లోని యా భాహారూపములకు బోలి ఏ మాచినచో. 'దెలియం గలదు,

"ఆ. తమి. కన్న,

ఉత్త. ఏ, చేసితిని ఇంక్‌ జేన్‌ గాప్‌ చెమ్‌

బ, వేసికివి శేయ్‌వోమ్‌ ఇంక్‌ చెక్‌ మథ్య. వ. చేసితివి నైద ఇంక్‌దంష్‌

బు. చేసితి శెదీకొ-శెదనీక్‌ ₹య్‌దిక్‌ వధ వ. వేసెను. శైదాన్‌ గార్‌ దమ్‌

బు చేసిం శ చార్‌ ఇంక్‌ దర్‌

ఇకారస౦థి క్షే

తిమిళ కన్నడములందలి భూత కాలిక చిహ్నము (ఇతు)

లోని ఇకారము *పోయినాన్‌ిి *మాడిదెమోి మొదలగు కొన్ని (కియాకూపములలో గనంబడుచునే యున్నను, 'విష్థ్ర రూపములలో జూజీపోయి యుంకుటచే దీని (వభావ మా రూపములందలి తుదిహాల్టులపై 6 (బసకింప ననకాశమే లేక పోయెను. వెలుయపనమా్యాత మో ఇకారము నిలిచి యుఠడు టచే, సయ్‌ +ఇతు+ వన్‌ = చేన్‌ +ఇశు+వన్‌ = చేసివేన్‌ = చేసిలేమ= చేసితిని, ఈ రీతిని నూక్పు నొందుటచే నీ రూప ములు తుద కీకారాంతములగుట తటస్థించినది. ఇటీ రూపము లన్నియు నొక్క రీతిగా నేర్పడిన వే యగుటచే. దూది యిశారి సంధి విషయమున మధ్యమపుకుమ్మకియలకును, తక్కిన బధ మోలత్తమపుగుష్య్రియలకును. భేద మేర్పడుట కనకాళశము కనంబడదు. మూండు పుకుుషలలోనుగూడ నీ ,కియాపదము లందలి ఇకారము అచ్చుపరమెనఫుడు లోవించుటయీ సహ జమై కన్పట్టుచున్నది. అశ్లు ఛామలో నవి లోపించుచునే యున్నవి. కాని మటికొంత కాలమున ్డీ శబ్దముల తుది ఇకా రములా శబ్దములకు సహజములే యవి శలంపంబడుటచేతనో "లేక ఛందస్పౌశర్యమునకుగాం గొందటజు కవులు సంధిచేయక యడాగమముం జేసిన రూపములను వాడుటచేతనో యడా గమ సహితరూపములు భాషలో బయలు బేజీనవి. (ప్రధమో _త్తమ పుకుుషలలోనలెనే మధ్యమపురుషలలోంగూడ యడా గమ రూము ఇదె శమనాజ్ఞ న్‌ (దొచితిరి మయెచ్చట

119 సంఫె నుండిట నచ్చినారలు” అవ స్వరలతణసారసం గహమందు. జీక్కాానంబక్షిన లక్ష్యుమునం గానవచ్చుచుశేయున్నది. వె వాని నంగ! 3ంచి దీని నంగీకరింపకుండుటకుం గారణ మగ పడదు. కావువం (గియాపదములందలి ఇక్తునకు సంధి నైకల్పి కనని వెష్పుటయే పస్తుతస్థితియందు న్యాయ్యముగాం గనం బకుచున్న ది. అందువలన వే తాత్కాలిక వ్యాకరణ సూతా సర్థయమువకు వికుగ్ధమగుటచే స్వరలక్షణసారసం్యగహకాకుం డిచ్చిన గ్నవోచితిి యెచ్చట” అను (వయోగము నిరాకర నుని చెష్పుట లమ్ర్యైకద్భష్టి శేని శే్‌సల కాత'పామాణ్యపద్ధ తికీ సూచించుచున్న దనవలసియున్నది. ఇంక *కూకు ండి3 యొంకొకుం గదిసి” అను శ్రీనాధ వయోగమునుగూర్చిం. కం. వీకచించెను '్రీనాఘుండు

ధకణిని శృంగాననై షధంబునం గూక్క్చుం

డీ9 యొంవొరు నని కానక

పరపుకువ 1కియలం (బకృతి భావముకల దే.

అను నప్పక్‌వి చేసిన యావ్నేప మతిసావాసం బని యఫవ్నేపించుటయు. సమంజసముగాదుం “నిత్య మనుత్తమ పుచుష్యక్రియాస్వితణొఅను సూ(మున కప్పకవి చేసిన వ్యాఖ్యా నానుసారముగా ప్రై శ్రీనాధువి (ప్రయోగము శాస్రువిరు ద్దే యగునుగ దా. స్వరలతుణసారసంగహకారుండు సంగ హించిన మధ్యమపురువ (శ్రీయల ఇకారమునకుం (కృతి భావముకలిగిన రూపము ాలవ్యాకరణ కర్తకుం గాని

[5] ఇకారసం౦ధి క! త డా్థాఖ్యాతకుంగాని విరుద్ధముగా కనబడినశ్షే (వథమపురువ (క్రియల ఇకాకమునకుం శ్ర గ్నము కల్గుట యప్పకవికిం శాస్రువిపన్థముగా. గనంబడినది. మధ్యమపురుమ (కియా రూపము విషయమున. (బకృతి భావమును నిరాకరించుట సాహనము కాకుండ (పధమపుసకమ్యక్రియలను గూర్చిన యావే పము మ్మాతమే సాహసం బనుట యెట్లు పొసంగును, మొదటి దానిని నిరాకరించుట శే నాలవ్యాకరణసూ(త్ర మాధార ముగా [గహింపంబడిననో , శ్రీగాభుని (వయోగమును నిరాకో రించుబకు నా యాం ధళబ్దచింతామణి సూతమే (అప్పు కవి వేసిన వ్యాఖ్యానము (పకారము) ఆభారముగా 1(గ్రహింపం బడినది, “వపయోగశరణా నైయాకరణాళి అను భావమును వదలి “ఇాస్త్రు[వ్రయోగవచసోః శాస్త్రం బలవ దుచ్య తే” అను శొపనమునే శిరసావహీంచుట న్యాయ్యమని తలం చినచో నీ నిఠాకరణములకు నావ్నేపములకును హళ్లే యుండదు. లాతణికులలోనే యఖి పాయభేదము కలుగుచునే యుండును. ఒక కాలమందలి భాపూాలత్షణమునకును చాని తరువాతి కాలమందలి లత్తణమునకును భేగనముండక తీరదు. కానన నా యా కాలముల స్థిరపడిన భాపారూపములను, చారిత్రిక దృష్టితో జూచి సమన్వయింపవలసినజీ కాని శేవల లాశ్షుణిక దృష్టిశోం జూచినవో దోషములని చెప్ప వలసి వచ్చుచుండును. పరిశీలింపలాం (్రియాపదముల ఇకార మునకుం (మాచీన కాలమునుండియు సంధి కలుగుటయీ సవా

114 సంధి జమై యుండెననియు, ఛందస్ఫౌాకర్యము మొదలనస కాళణ ములచే సంధి జరుగక యడాగమము నచ్చిన రూపము లిటీ వలికాలమున నాడుకలోనికి వచ్చినవనియుం దలంవం దగి యున్నది.

ఇంక ఇకార సంధి సందర్భమున నేవ్య్యూదుల ఇకార మును గూర్చి పరిశీలింపనలసి యున్నది. దీనికి సంధినైకల్పిక మని చెప్పంబడినది గావున నీ శబ్బములయందలి తుది యిశా రము సహజమా 4 ఆగంశతుకమా 1 అను విషయ మించుగో విచారింపవలసియుండును. దీనిని నిర్ణయించు పట్లు నీ శబ్దముల నితర (డావిడ భాపారూపములతో. బోల్చి మూచుట యుక్తము, ఈ గణములో మొదటిదగు కప్పన్వి?) శబ్దమును ట్రహింతము.

వమి-ాశదావిడ భామ లన్నిటిలోను (పశాషర్థక సర్వ నామరూపము *ీపో *వి? అను మూలరూపములకు నకార, దకార, భుకారములను 'జేర్చుటచే నేర్పడినట్లగపడుచున్నది. త ఎదు, తె ఏది, వది, అని దకారముతోం గూడిన శబ్ద ముల- కంక నకార మకారములతో. గూడిన తె. ఏమి, త. వన్‌, మ. వన్‌ అనునవి కేవల భావార్థమును (డీపఐటాడళ6 1462) సూచించునవై యున్నవి, ఎదు, వది, అనునవి ఇంగ్సీమళలోని 716% శబ్దమువలె నమహదగ్థమును సూచించు చుండ, వన్‌, వమి అనునవొకో ని్టిష్ట్ర వస్తువునుగూర్శి గోక ఇంగ్లీషులో 7820 అను శజ్దమువలె సామాన్య[(ప్రశ్నా ద్ధకము

ఇకారస౦ధి కక్‌

లగుచున్నవి. *వది అను నమహదర్థసూ చక మగు శబ్ద మును బోలినడి తమిళమున *ఎన్నదు” అనునది. ఇది *ఎన్‌” అనుదానికి అదు శబ్దమును జేర్చుటచే నేర్పడినది. దీని బహువచన రూపము “ఎన్న” అనునది. అది ఏకవచనమునం గూడ వాకుకలోనికి నచ్చినది. కన్నడములో వను అనునది "కేవల (ప్రశ్నార్థకావ్యయము గాక సర్వనామమై విభ_క్తిపళ్య యములంాడ (గ్రహించుచున్నది. అెలుణలన సామాన్య న్యవహారములో * ప్రవ్సియో” అనుదానికంయటి వమో (వమ్‌ +ఓ) అనునచే యెక్కుడు (సదారములో నున్నుది. ఇది తమిళ కన్నడ మళయాళములలో *వనో” అనురూపము గలదై యున్నది. అ భాషలలో “వన్‌” అనుదానికి “వని” రూపాంతరముగాని “వనియో” అను శబ్దముగాని. లేకుండు టచే నాం(ధమున *వమి” అనుదాని యందలి తుది “ఇకా రము కన్నడమునందలి *వమి” అనుడాని “*ఉొశారమును గూడ నుచ్చారణవశమున వచ్చి చేరిననే యని మనమ నిశ్చ యింపవచ్చును. వ్యవహారమున *వన్సి”? అనుదానికి బదులుగా “ఏంజవమ్‌” అనునది (ప్రసిద్ధమై యుండుటనుబట్టి కూడ నిది

హలంతమనియే చెప్పందగియున్నది.. 0£ “సీకే (బాతియే

విన్నలుంచాలు”” “శవము[క్రియనుం డెడి దే”=వమి! - కావున

“ప్రష్ట్‌ +ల్లదిజఏమిది* అను రూసమే (పొచీనసం్యప్రడాయాను

సారమైన ట్లగపడుచున్నది. వీమి యిడి అనునది తుది యికా

రము శబ్దగత మే యని తలంపంబడిన విదప ఛందస్ఫ్సాకర్యము

116 సంధి కొజకుం నొందటు కవులు (ప్రయోగించి యుండుటచేత వాడుకలోనికి వచ్చియుండును,

మజీ :---మథి*+వమి=నుజేమి, మళజియీమి." ఇచ్చుట “మతజి” అనంగా వేజోళటి యని యర్థము. దీనికి తమిళ, కన్నడరూపము *మటు” వేజటొక, శెండవ, శరువాత (0లా వట 20107128) అని దీని యర్థము, కన్నడము నందలి *మటుమాతు అను దానిలోవలెనే తెనుంగులో మజణుమూట=(ప్రతివచనము అనుదానిలో నీ కబ్లము ఉగా రాంతమయియీ యున్నది. ' ఈ సమాసమున నొక విశేషము కలదు. ఒక్క- పదమే భిన్నరూపములను జెందుటచే నగ్ధ భేదము కలదై యొక రూషమున విశేషణముగను, వేలొక రూపమున విశేష్యముగను నెట్లగపడుచుండునో వై సమాసమువలన మనము ెలిసికొనవచ్చును. *మాటి” అను శబ్దమునకు ఒక పలుకు వాక్కు. అని యర్థము. కన్నడమున నిది మాతు అను ,.రూషమముకలదై యున్నది. *మాతి అనియు దీనికి దూపాంతరము కలదు. ఇవి రెండునుగూడ మూజు ధాతువు నుండి యీర్పడిన నామవాచక శబ్దములే. మూణు అనుదానికీ మూలాస్థ్రము బదులు, బదులుగాం జెప్పంబడినది, అనిమె యుండును. మాజు పల్కుట = మాట (గ్క&€ 13 5416 10 26917) వీదప మాలు పల్కినదికూడ నొక శబ్దమే కావున వదియు మొాటవ=పల్కు, వచనను (2ఇ0౯6) అయినది, మాజు ధాతువు మాట, ఎబ్లయినదని -యడుగవచ్చును.

ఇకారస౦థి [మ7 శకట ేఫము ద్విత్వము 'చెందినపుడెల్ల (పాచీన కాలమున నది గట యని యుచ్చరింపంబడుచుండెడిది.. ఇష్పుడు తమిళమునం గూడ నన్షే పలుకయడుచున్నది. ఈ కారణము చేశనే తెనుంసన, *ోచిలు, చిట్టి, కులు, కుట్టు (కుట్టుసురు) మొదలగు రూపములు కొన్ని వ్య_స్త్వముగను, కొన్ని సమా సములలోను గాననచ్చుచున్నవి. ఈ *మాలు = మాటి యనునానికి తమిళ మళయాళ రూపములు మాజ్ల; త్పు మాజు-మాబజ్జ్ఞ, మాజ్టు అనియు6౬ గలవు. (నాంతలో ద్విత్వ శకటేఫమే కనంబడినను ఉచ్చారణమున ద్విత్వట కారము “ట్ట అని వినంబడును. కొానున నామవాచకరూపమున నూజు ధాతువు నందలి శకట జేఫము ద్విత్వము. చెందు టచేం మాబ్ద్చు, మాజ్ల అను రూపము లేర్పడి యుచ్చారణ మున మాట్ట్రమయై శేఫము లోపించినపుకు *మాటి అవు రూపమేక్పడి తెనుయలో నిలిచినదనుటకు సంబేహములేదు ఇట్లు మాజు ధాతువు నుండియే మాటశబ్ద మేక్పడినను ఈ మాటకు పూర్వరూపంబగు మాలు శబ్దమే దీనికి విశేషణ ముగా ముందు నిలుచుట తటస్థించినది. ఇంక “*మజి -- అనునది *మాజుి ధాతువుశకు రూపాంతరమగు *మబజు" అనుడానినుండి యేక్పడినచే. పైని జూపంబడిన యితర ఫాపారూపములు *మాబు, మభటూలఅని ఉకారాంతములే యగుటచేతను వలుమూజు పలుమటు, మజుమాట, మజుసటే (క, మజణుచల్‌ =మకుసల్‌ =ర్‌86056)

118 సంధి దినము మొదలగు వానిలో నిది ఉకారాంతమే యగుట చేతను, “వ్చుత్రి? అను నన్యయమందలి ఇకారము సహజము కాద నియే వ్య క్తమగుచున్నది. యీ “మటి” అనునది కాల్మకమ మున కేవలా వ్యయముగా వాడుకలోనికి వచ్చినది. అప్పుకు మజియేమి, యను సంధిలేని రూపములు భాషలో. నేర్పడీ యుండును.

కి పన్షీ :--- దీనిని మస్టీవిభ_క్రి(పత్యయమనుటకంమ చకుక్థీ (పత్యయమనుటయే న్యాయ్యము. సహజముగానిది “కవర్షమని తలంచుటయే యుక్తము. అెనుంగులో నికా రాంత శబ్దముల వైం "జేృృంబడినఫుడా యికార సాహచర్య బలముచే నిది “కి” వర్తముగ మాజుచున్నది. తమిళమున -_ “కుం కక్కు” మళయాళమున “క్కు (పాచీన కన్నడమున “కం గా హళొసగన్నడమున “గం కక్క? (ఇర్సా) తుళు భామలో కు గు క్‌, గ; తుడధావలో కొ, గ్‌ అని రూప ములు కలదై యున్నది,

దీని నిజస్యరూపమును మనము, తనకు, రామునకు వారలకు మొదలగు శబ్దములను బట్టి గ్పుర్తింపవచ్చును, 61, క, త. నినగె. నినక్కు. ఈ రూపములో షష్టి (ప్రత్యయము లేదా సర్మః పదానార్థక (ప్రత్యయము శీనల *కుి వర్షము మ్మాతమే గాక చానికిం బూర్వమందున్న అకారముతో గూడిన “రం? వర్షముగా మనము (గహింపవలసియున్న దీ, ఈ “అకు” అనునది *అగు” అను శబ్దమునకు లేదా అగు

ఇకారస౦ధి 119 భాతువునకు సంబంధించిన బే, “రామునకు” *నినగ్లాం_ అనంగా-రామునిది యగునట్లు-నీది యగునట్టు-లఅని యర్థము సిద్ధించును. శర? వర్షము వాస్తవముగా సం(ప్రదానార్థమును సూచించునద్చై యేర్పడిన చే గావున (తక్కిన భాషలలో నిది చతుర్థీ ప్రత్యయముగానే గ్రహింపయుడుచున్నది. తెలుంబలో మ్మాతమే షష్టీ (పత్యయమయినది. చతుర్ధిలోను మఅాక విధముగా - కొజకు, శై లలో నగసకుదునే యున్నది) “రాముని దగునట్లు” ఇచ్చెను, అను న్యమిద్చుచున్నది, “అగునట్లు” అనునుదంత తద్ధ రా రూపములం దగ్వవకు చున్న నకారమే యీ కు వర్శమ్ముపెని గనంబవముచుంకుటచే నిది (బ్రుతాంతమైనది. ఈ తుది నకారముతో నచ్చు "హాడిన రూపములు భామలో (ప్రాచీనులు, సంధి జరిగిన రూపములు నవీనములునై యు౨కును. కాని సామూన్యముగా నీ భామలో పదాంత మందలి ఉకార ముచ్చారణార్థమై వచ్చి అచ్చుపరమైనపుకు లోపించు చుండుటనుబట్టి ఉకార సంధి (పాచుర్యమును వహించుటచే నట్టిరూపముల సామ్య ముచే శాల్మకమమున స్‌ క్షు? వ్యమువైంయాూడ సంధిగలిగి “గ్రామునికిచ్చె” వంటి సంధిగత రూపములే వ్యవహార 'నాహుళ్యమా గలిగినట్టగపడుచున్న ది.

అది, అవి, ఇది, ఇవి, ఎది, ఎవి. ఈ యమహత్సక్య నామ శబ్దములన్నియు నితర థామలలో నుకారాంతములైై యున్నవి. [పాచీనఖామలో హలంతములే యైయుండును.

120 సంధి కావున హలంత శబ్దమువై నచ్చు నిలచినపుడు హల్లచ్చుతో జెనయుటచే సంధి జంగిన రూపములే (పాచీనకాలమునుండియు భాషలో నేక్పడియుంచును. తకువాతికాలమున నాం్యవమున నికాశకముచ్చాకణ వశమున వచ్చి చేరినపదప నది సహజ ముగ శబ్బగత మే యని తలపంటబడినపుకు సంధి జరుగక యడా గనుము వచ్చిన రూషముకూడ నేర్పడుటచే వికల్ప సంధి గలిగినది. ఇతర భాషలలోని యంతో్యో కారము నిందలి యికాకమువలెనే యుచ్చారణ నశమున వచ్చినబేగాని సహదమున నీ శబ్దములు హూలంతములే యనుటకు తక్కిన మహన (్రహత్యర్షక రూపములగు “అవన్‌” *ోఅవళ్‌ ?” *ల్పవన్‌ ” “షచల్‌ ” అనునవిశూడ హలంతము లసుటయీ కాక గోండు ఛావమలో నీయమహదగ్థక రూవములుకూడ “అద్‌” పవన్‌”? అని హలంతముబే యగుటయు. దార్కాణములగుచున్న వి. తమిళమున వీని తుది యుకారమునకు సంధి వికల్పమే మైనను పకుషమ్మున వచ్చు నీ యుకారము “కుట్టియలో” ఉకారమే కావున న మూ, తకంబగు దానికి లోపమే సహజ మని తలంపనగును.

వమ్య్యూదు లాకృ్ళతి గణంబని చెప్పంబడినది- అకృతి గణంబనంగాటోలికచే నూహింపంబడందగిన పదసముదా యము. అనంగా నికార వికల్పసంధి జరిగి వ్యవహారమునం (్ర బసిద్ధములై. న శబ్దములన్నియు నీ సూతముచేతనే సాధింపం దగినవనుట, కావున “ఇ కార సంధి జరిగిన |పాచీన కవి

16. ఇకాఠరస౦ధి కలై (వయోగములన్నియు నేమ్యాదులలోం 'జేకుచున్నవి. భామలో నికారమంతమందుంగల శబ్దములలో నేయీ శబ్దములకు సంధి యగునో వేనికింగాదో నిశ్చయించి చెప్పుట కవకాశము లేదనియు వ్యవహారమునుబట్టింయు, (్రయోగమునుబట్టియునే వీని సాధుత్వమును నిర్మయింపందగియున్నదని వెప్పుటయే దీని నాక్ళతి గణంబుగాం జేయుటలో. గల విశేషము (ప్రాచీన లతణ [గంధములగు అం(ధ్రభాపా భూమణ సర్వ లత్ష్షణసారసంహాదులందు. 'బేర్కొనంబడిన *బంతిది, పెం డ్లాడి, నెండుంగరము, వెడందెలు, తం డేడి? మొదలగు స్థలములలో నికారము పూర్వపదములోని భాగమేమైనను అర్థమునకు భంగము కలుగకుండగ నే యది లోవీంచి సంధి జనుగుటచే చాలవ్యాకరణక్నర్త వీని నాకృతి గణములోం జేర్చి స్వరమే యిచ్చట శబ్దరూప (గవహణమునకు దోడ్పడు చున్నది.

ఇట్లు వ్యవహార (_పాచుర్యమునుబట్టియుం గవి (ప్రయో గములనుబట్టియు నే వై శబ్బములలో వికల్పనంధిని తిమ్మకవి చెప్పియుండును. *మగనాలుి అను దాని సహోబలపతి యికార సంధి కుదాహరణముగా నిచ్చెం గావున లాత్షుణిక కవుల [ప్రయోగము లారయనిది విరుద్ధ (ప్రయోగములు కన్నడి నంతమాతమున వానిని ధారాళముగా సాధువ్రలని యెంచం "హాడదని గుప్తార్థ్‌ (వకాశికాకారుండు పాౌచ్చరింపం జొచ్చి యున్నాడు. శ్రీనాథుని కాశీఖండమున “ష్పుర్ష్మిమై నుప్పిండి యుపవాసముండ నీ మగనాలి సరిోల్చందగుదు విధవ” అని

22 సంధి

సంధింజేసీన రూపము (పయోగింపంబడియుండగా నుత్తర 'రామాయణమున *ఆ సమయంబునన్‌ మగని యాం్యువు గన్యలు నాకసొచ్చిొలఅని “మగనియాం[డ్రు"అని సంధి విహిత రూషము (వయోగింపం బడియున్నది. ఒకవేళ నహోబలపతి "కాలమునకు సంధిజరిగిన రూపములే (పసిద్ధములై యుండి సంధి జరుగని రూపములు భాషలో (పచురముగా లేకపోనట చేత నే యాతండు *మగనాలుూు అను చానిని నిత్యసంధి కుదాహరణ ముగా నిచ్చియుండె నేమో, దీనినిబట్టి భామలో సంధిజరిగిన రూషహము [పాచీనమా 1 సంధిజరుగని రూపము (ప్రాచీనమా 1 యని సంచేహము వొడమక మానదు. *మగనాలు” శబ్దము మగని+ఆలు అని ఇశారాంతనుగు మగని శబ్దమువై నాలు శబ్దము చేర్పంబడునపుడు, వీని కవయవ శ్నక్తి పోయి “పుణ్యత్రీ” యను సముదాయశ క్రి రూఢమగుటచే నుచ్చా రణ వేగమున సంధిగతరూపమేర్పడినదని తలంచుట కవకా శము కలదు. కాని *మగసని' అనునది *మగన్‌ శబ్దమునకు మన్టీ విభ _క్యంతరూషము గావున “మగనాలు” శబ్దమునకు మగని (యొక్క) అలు అని యవయవార్థము లేదా వ్మ్‌గవా వాక్యము చెప్పవలసి వచ్చినప్పు డట్లు చెప్పంబడు చున్నను? ఇది మగని+అఆలు అను శబ్దములకు సంధి జకుగుటచే నేర్చడి నదిగాక ప్రాచీన కాలముననే *మగన్‌ + ఆలు” అను శబ్దముల కూడిక చే 'నేర్పడియుండుననియు. దలంపవచ్చును. *మగన్‌ ౫” అనునది స్థానబలముచే వివేమణమై పూర్వమున నిలిచి తరు వాతిషదముతో:; గూడినపుడు, నీ సమాసమునకు మగని(య్యుక్ర

ఇకారన౦ధి 1928 గ!

ఆలు అని యనయవార్థమునే బట్టి వచ్చిన పుణ్యత్రీ అను నర్ధము రూశమగుట తటస్థించును. ఈ సమాసమును తరు వాత కాలమున వైయాకరణులు విభజింపవలసివచ్చినప్పుడు మగని+ఆలు అని విడంద్‌సి, దీని నికార సంధి కుదడావారణ ముగా నిచ్చియుందురు. “*ఫుగటాలు” శబ్దముకూడ నిట్టిచే కావచ్చును. 9ది *ఫురుకు+ఆలు” అను శబ్దముల కూడిక చేతనే యేర్పడియుండును, అట్లు కానిచో సామాన్య వ్యన పహోరమున “*తాటి+అఆకు=తాటా2_.కు, రావాఒక్కు అనునవి ఇకారా కారధ్వనుల సంయోగమువలన నేక్చడి అకారధ్వని గల్నవై వ్యవహరింపంబడు చుండగా “మగనాలు” పుఠకటాలు, అనునవి ఛుద్ధాకార ధ్వనితోడనే నిత్య వ్యవహారమునం గూడం బలుకంబడుచుండుటకుం గారణ మగపడదుం కావున నివే భామలోం టవాచీనరూపములనియు, సంధి జరుగక యడాగమము నచ్చినదని తలంపంబడుచున్న రూపము లర్వాచీనములనియుం దలంపందగియున్నది. మగనియాలు, పుంటియాలుూ. అను శబ్దములు వ్యవహారమున నంతగాం గానంబడవు. ఇంక “ తెలివొందిొ అనుచాననికి గుహోర్థ (పకా శికా కారుండు సిక్కా (వయోగముల నిచ్చియున్నాడు. అవి చాలవజకు ధారత్మపయోగములె, *తెలివొంది మనసు నిశ్వలవృత్తినే కా(్రమైయున్కి” (భార. శాం, క అ.) సామాన్య వ్యవహారమునగూడ “"తెలివియొంది అనురూపము ప్రసిద్ధముగా నున్నట్లు లేదు. సంధిగత రూపమునకే మన మలవాటుపడుటచే నదియట్లగపడుచుండె నేమో యనియు

కేచి సంధి 'జెప్పవచ్చును. కాని చిరకాలమునుండియు నీ రూపమునశే (ప్రాచుర్యము కల్లుటకుం గారణమేమైనం గలదాయని విచా రించినచో6 (మాచీనకాలమున నిట్టి వనేకములు ఉకారాంత ములే మైనట్లు తెలియవచ్చుచున్నది. తనివు-తనివి; చెలువు, విరివి నిడుపు-నిడివి, 6%, త-అటిన్చ. “*డలిన్ర” అను శబ్ద ముకారాంతముగనే కనబడుచున్నది. ెలిశ్చ+ఒంది= శెలి వొండి యని సులభముగా నగును. ఇకారమువైకంయి నుకా రమ్ముపై నిత్యముగా సంధిచేయుట యీ భాషలోనెక్కుడు (ప్రాచుర్యము వహించియుండుట సుపసిద్ధమేగదా,

ఇక *“ఒకళకేులి *డెబ్బబేని *అరవబేను” అను నికార సంధులని తలంపంబడుచున్నవిం (పాచీనకాలమున “కండు + వలి *డెబ్బదు (త, ఎళ్చదు.)+వను” “అకు వదు+వను” అని ఉ౩-రాంత పదములతోలహాడి ఛభాషలో స్థిరపడిన వేయైయు౦డును. ఈ యుకారాంతశసబ్టములు కాల (శ్రమమునం దెనుంగన నికారాంతము లగుటచే నిచ ఏట జరిగి నది ఇకార సంధియేయని వైయాకరణులు తలంచుట]| కవ "కాశ మేర్చడినది. ఇప్పు డికారంతములై యున్న శబ్దము లనే కములు (ఫాచీనకాలమున నీ భాషలో నికారాంతములుగాక హలంతములో ఉకారాంతములోమయైయుండెననుటకు సంచే హములేదు. “పది” శబ్దము కూడ నిట్టిదే ఇది (షాచీనభామలో ప్రత్‌ * అను రూపముగలదై యువ్నా సృరణార్థము. తుదినొక యర్థమా(తోకారముతో జేర స. వ్యవహరింపం. బడుచు

ఉకారసం౦ధి 125 వచ్చినది. తమిళములోం (మాచీన కాలమున నిది షు?” అని యక్ధమా(త్రోకారముతో. కూడినదనియే (ప్రాచీన వ్యాకరణ ములు 'తెల్పుచున్నవి. కాని యిటీవలి కాలమున నా భావలో నిది *పదుూ అని యుకారాంతమైనది. తరువాతం గాల 'శ్రమమున నిది యాగధమున “పది” అని యికారాంత రూపమయినది. కావున “*అరువబేను” *డెబ్బదేన” అను రూపములు (ప్రాచీనవావమలో నీ “*ోపది శబ్ద ముకారాంతమై యున్నష్పుడో లేదా “పత్స్‌” అని హలంతమై యున్నష్పుడో 'యేక్చడియుండెనని తలంపందగియున్నది. తమిళ, - కన్నడ రూపములగు “*అణువత్రాటు” “ఎళ్ళ శ్తేళు క్త “ఎప్ప క్తేళు? “ముప్పత్ర్తాజు” మొదలగునవి క6పత్స్‌”) శబ్దముతోం గాడిన సమాసములీ యని తలంపనగును.

ఎ ఉకారనస౦ధి-ా

ఇంక ఉకారసంధిమూ త మో భాషలో నిత్యముగా. గలుగుటకుం గల కారణమేమో పరిశీలింపవలసియున్నది. ఈ ద్రావిడభామ లన్నిటిలోను ముఖ్యముగా. (ౌచీనకాలమందు "బెక్కు- శబ్దములు హలంతములై. యుండెనని తలంచుట కవకాశముండెనని యిదివజశే సనూచింపంబడెను, సర్వనామ ములు, సంఖ్యావాొచకములు, నిత్యకృత్యమున వాడుకలొ గల ఛబ్దములు, మొదలగునవియగాక యీ భావలొని ధాతు వులు గూడ "'విక్కు హలంతములే యైయుండుట ని భాషా రూపముల నించుక సరిపోల్చి చూచినచో - కనిపట్టంగలము,. ఒక్కొాకళభావళలో నొకొ-కపు డివి యజంతములగుట

126 నంధి

తటస్థించినను నితర సన్నిహిత భాపారూపములతోం బోల్ని

భూచినపుడవి మొక కాలమున హలంతములే యని తోంచక

పోదు, ఇతగభాపలలో నివి యిప్పటికిని హల౦కములై

యుండుట నీ కింది పట్టిక వ్యక్రము చేయంగలదు,

ఉ_త్తమపురువు సర్వనామములు విలా

త-_యాన్‌, నా౯ాయామ్‌, నామ్‌, నాంగళ్‌,) ₹-

మ--ష్యాన్‌ =నామ్‌్‌ ఇొంగళ్‌. వీను, నేను,

కన్న---యాన్‌ -అఆన్‌-ఆమ్‌. వము

తు--యాన్‌; (యొంకులు), ( మేము,

కూర్ణు-నన్‌, నన్‌ గ, క నాను

తుద---ఆన్‌, ఆమ్‌్స్‌ వమ్‌ం ॥ నావు,.

మధ్యమ పురువము :-

తనీ, నీంప్‌, నీర్‌ నీయిక్‌.

మంలానీ, నిజ్హల్‌, నీజ్ఞల్‌ "లె--నీవు-మిోరు.

తరు--శఈ, ఈర్‌,

(వథమపుకువ ఫ్లా

త__అవన్‌, అవళ్‌ -అవర్శొ”ె తె.__వాడు, అది, వారు, యావన్‌, యావక్‌, ఎంవడు, ఎవరు,

క__.అవళ్‌, అవళ్‌ , అవర్‌.) క- అవను, అదు, అవరు, లివు,

శుద---అథమ్స్‌ ఇథమ్‌ "లె.._.అతను, ఇతను,

అతా "నము వలనా

త--కాన్‌ శామ్‌ కార్‌, శాను-తాము,

ఉకారసం౦ధి 1927 ం త్త ష్‌ త్‌... చి స్‌ కఉళశిక త్త కీళ్ల [ జల (స క్రిష క్త శ్‌ ఆ యళత ఆత వు

120 సంధి _మఅటికొన్ని శ బ్లములు -- త్‌, "ఆ. త, "తె, కల్‌ క్‌న్ను కుళమ్‌ కొలను కాల్‌ కాలు కుళంగళ్‌ కొలంకులు వాంప్‌ వాయి మఠం (మాను పల్‌ పల్టు పన్ను మకంగళ్‌ [నూకులు నాళ నాకు ముదల్‌ మొదలు కల్‌ కల్లు, (రాయి తొల్‌ తొల్లి కళ్‌ కల్లు (మద్యము) మున్‌ మున్ను డూన్‌ ఊరు కడల్‌ క్‌డలి నావ్‌ నాయి వికల్‌ (చేలు వెల్‌ వెల్ల పగల్‌ పగలు తాప్‌ తాయి ఇరుల్‌ ఇకులు తమ ౯ తమ్ముణ్ణు -వేర్‌ "వేరు కూళ్‌ కూడు పోర్‌ పోరు జీయర్‌ జేరు విల్‌ వ్‌ల్లు మగళ౯ా మగణ్జు ణ్‌. 'పెళ్హు పెణు పొన్‌ పొన్నుుహొన్ను | అఆళ్‌ ఆలు ఇల్‌ ఇల్లు మణ్‌ మన్ను ముల్‌ ముల్లు అవక్‌ వారు కాజ్‌ కాలు ఇవర్‌ వీకు నీర్‌ నీకు “వెళ “వెండి మోన్‌ మీను పశుమ్‌ పశీమి

[7] ఉకారస౦ధి 120 త, లె. త, "తె, తోలి తోలు (క. అన్‌) అను "కెం్‌ చేయి ఈన్‌ ఈను కురుల్‌ కురులు నెంప్‌ నేయు ఉయిర్‌ ఉసురు కోయ్‌ కోయు "లేక్‌ "లేకు పాయ్‌ పాయు ఆగుమ్‌ అగును అదిర్‌ అదురు పోగుమ్‌... పోవును (క బళ) వేల్చు కాల్‌ కను వర్‌ ఎక్కుం మాణ్‌ మూను పోల్‌ పోలు కొళ్‌ కొను నిల్‌ నిలు జా వ్‌ప కొల్‌ కొలు (చు) వర్‌ వచ్చు కనల్‌ కనలు శయ్‌ చేయ తళిర్‌ తలిరు “శ్రక్‌ (కన్న, ేళు కనర్‌ క్‌నరు కాంక్‌ -కాయు ఆర్‌ అర్బు తొళ్‌ తొలు (చు అలర్‌ అలరు తిన్‌ తిను నాన్‌ నాను ఎన్‌ అను (శసార్‌) చేరు ఎణ్‌ ఎన్ను కూర్‌ (న్నే హే)కూరు.. వూణ్‌ పూను అళల్‌ అడలు వల్‌ పన్ను మిర్‌ మోటు:

180 నంధి త, ౭. త, తె,

సీళ్‌ చీలు తగుళ్‌ తగులు శాళ్‌ తాలు వొరళ్‌ పొరలు

ఈ సై పట్టికనుబట్టి మూడంగా నాంయ్యధమునంవలి అజంత పదము లనేకము లిప్పటికి నితర (దావిడభాషులో హలంశములే మైయున్నట్లగపడుచున్నది. (పాచీనభావమలోః గూడ హలంతములే మైయుండి తరవాతం గాల్మకనుమున నుచ్చారణ సౌక ర్యమునక్షై తుది నొక ఉకారముణీను (గ్రహిం చిన వగుటచే నుకారాంతములై న వనుటకు సంబేహములేదు, ఇట్టి మాప్ప తక్కిన (ద్రావిడఫామలలోంహాడ "లేకపోలేదు. "కెలుంగువలె కన్నడముగూడ నిటీవలి కాలమున చాలవటక జంత భావ కాంజొచ్చినది, తెలుంగులో *ళి కారమును (గ్రహించిన శబ్దములు కొన్ని తమిళ కన్నడములలో *ఉ"కార మును [గహించియుండుటను బట్టియే యూ యికారము ఉకారమునుగూడ నుచ్చారణ సౌకర్యమునళకై వచ్చి చేం నవే యని తలంపవచ్చును. తమిళ కన్నడముల తచ్చ ష్టైర్థకా మహ[దూవకవచనము “అదు.” తె. అది. లక్ష *పత్త్‌” అను శబ్దము ' తమిళమున నర్థమాతకమగు నుకారమును (కుట్ట్రియలుకరం) .ల్రహించి “పత్ర అని కాలా నది కన్నడమున పదు + అని యుకారాంతంబై యున్నను నూ(త్రోశారముే

(వధమావిభక్తీ (వత్యయస్వరూపము క$1 'కెలుంగున “పది” యని యికారాంతంలవైనది, కావుననే “లేమి” అనునపుడికారము లోవీంచి. సంధిజరుగుట, అదు(ది) +వమి=లఅ దేమి, పద్‌ (ది)+నాలుగు= పద్నాలుగు, ఇళ్లే పదాము మొదలగు రూషము లేర్చడుటయుం దటస్థించి నది. ఇట్లుచా ర ణార్థముగా వచ్చి చేరిన *ఉకారమున కచ్చు స్‌ పరమైనఫు డిది లోపింపగా పూర్వమందున్న హల్లు తకు వాతి యచ్చుతో నెనయుటలో నాశ్చర్య మేమియును "లేదుః భాషలో చికకాలము శ్రిందటనే స్థిరపడిన యాయలవాటును బట్టి సహడముగ శబ్దగతమైన యుకారమునూడ లోవీంచి సంధి జసుగుట తటస్థించును. కావుననే ఉకారసంధి నిత్య మగుట తటస్థించినది. -ాపథమవమావిభజక్తి వత్యయస్వరూపము_- ఈ భామలో (ప్రధనూ విభక్తి (పత్యయములుగా (గ్రహింపంబకుచుండిన డు, ము, వు, లు అనువానిలోని *ఉ" కారముకూడ నుచ్చారణ సౌశర్యము కారణముగా వచ్చి చేరినది గావుననే దీనికచ్చు పరమైనపు డుకారము తోపించు టయు పరస్వవై శాబదేశరూప సంధి గలుగుటయు సంభవించి నది. చక్క-లాంబరికీలించి వూచినచో నివి | పథమావిభ క్తి | పత్యయములనుటయే పొసంగునట్లు తోచదు, వల యనంగా సీ భామలో సామాన్యముగా (ప్రాతిపదిక మె (పథమావిభ త్ష్యైక వచన దహాపమనగుచుంజెనేగాని (ప్రాచీన ఫభామలో 1ఫధమా

82 సంధి

విభ_క్తిని సూచించుటకుంగాం (బల్యేక (ప్రత్యయములు లేవు. కాగాడుుముువ్తులు అను (పఫత్యయములు (వథమా విభక్తిలోం గొన్ని శబ్దముల తుది నగపడుచుండంగా నట్టి (ప్రత్యయములు లేవనుట యెట్లు పొసంయనని యడుగవచు ను. ఈ (వ్రత్యయముల పూర్వ చరిితమును వాని పరిణామ (కమ మును ఇంచుక పరికీలించినచో దీని యాదార్థ్యము "లేటపడం గలదు. సామాన్యముగా సీ (పత్యయములలో *డు” అనునది పుంలింగ శబ్దముల్నపైనను "లేడా యాం[ధ వైయాకరణుల విభాగమును బట్టి మహాచ్చబ్దముల మిందను *ము, వు, లి తరజచుగా నవుంసకలింగ శబ్దముల మిందను వచ్చుచున్నవి. అమహవాత్తుల వైని తజచుగా *“మూ వచ్చును. కాని ఉకారాం తములగు శంభువు, మనువు మొదలగు మహద్య్వాచకములపై, 6 గూడ *వుి వర్షము నచ్చుచున్నది. ఇంతేగాక అమహ ద్వాచకము లన్నిట్నివెగూడ సీ మును లు వచ్చునని చెప్ప వలనుపడదు. వీలయనంగా నమహత్తులలో ననంగా ఆ తిర్యడ్దడములలో ఊాచళ శబ్దముల వై నివి వచ్చుట లేదు. ఈ భాషలో క్రీలింగద్యోగతకమైన (ప్రత్యేక (పత్య యమే లేదు, 1పథమా విభ కిలో (ప ల్యేకముగాం దద్విభక్తి సూచకమగు. (పత్యయము లేకపోవుటయే యీ భాపా సం్యపదాయమున (క్తీత్వమునకు విశేషలత్షణముగా (గ్రహింపం బడినది. ఇందు *అది అను నమహత్సర్వనామరూపమే ఊరరంషడ శబ్దములకన్నిటికి సర సనామంబుగా వ్యవవారింహం

(వధమావిభదక్షి (ప్రత్యయస్వరూములు 18) బడుటయీ గాక (కియా రూపములలోంగాడ “ది వర్షాంత రూపమే ఆ తిర్యగ్దడవాచక శబ్దనుంలతోం నన్వయించు చున్నది. అనంగా తక్కిన (దావిడఫాషలలోవలె *అవళ్‌ శెయ్‌దవళ్‌” అని శ్రీ లింద్యోతక (వత్యయముతోంయాడిన రూషములు లేక్క *అదు శేయ్‌దదు, అది చేసినది, ఆమె చేసినది నోవు వెళ్లినది, చెట్టుపడినది, అనురీతిని “ద్ని వర్తాంత (క్రియారూపమే యన్ని టికి నన్వయించుచున్న దనుట, ఇళ్లు భామలో నతి (పాచీనకాలము నుండియు “అది అకు నమహత్వదో్యోతక శబ్దము లేడా దాని యవశిష్ట భాగమగు “ది” అనున బే మహతీ త్యామహత్వద్యోతక మగుచుండెనేగాని తక్కిన తమిళ కన్నడాదులందువలే నీ భామలో. (ఎ త్యేక ముగా మహతీత్వద్యోతక (వత్యయ మొకటి కనంబడుట లేదు, కావుననే (ప్రథమైకవచన్మపత్య మ రహితములగు శబ్దము లనన్నింటి నాం[ధ _వెయాకరణులు 'ప్రీసమంబులని చెప్పం దొడంగినారు.

“విధాతృ ఛాతృ దాతృ సవితృ నేతృ శబ్దంబులకు మహత్రులకత్వ ఊవదాృనంబులు విభామనగు,. *దూళాదు లకు స్త బగూ ఇత్యాది స్యూూతములదే ీశ్వ్వేనును విధించి “క్రీలింగంబుల 1పధమైక వచనంబునకు లోపంబగు” అను స్తూతముచేం. (బశియకొజకుంగాం (బథమైక నచన (ప్రత్యయము నొకచానిని కల్పించి వైయాకరణులు చడానిని మరల లోపీంపం జేసినారు. ఈ ఉలింగ ్డా శబ్దము

క్షేత్ర సంధి

లకు (బథమైక్‌ వచనమున నేవో (వ్రత్యయములను కల్పించు టయు వానికి లోషమును విఫెంచి లోపింపం జేయుటయు, ననునద౦ంతయు సంసట్య్బత వ్యాకరణ ఫక్కి- ననుసరి౦చిన యాంయధ నైయాకరణ కల్పనా విలసిత మే కాని వొ_స్తనముగా నీ భాషలో (థవమా విభక్రికొక (పత్యయము గలుగుటగాని యది లోపించుట కాని కెగశును మిధ్యయే. “ఎట్టు పుట్ట అన్ను, తన్ని తర్యడి మొదలగు శబ్దములే (ప్రాతిపదికములు, (వధమైకవచన రూషములు గూడన్తై యున్నవి. కాని వీనికొక థధథమైక నచన (ప్రత్యయము వచి చేరి లాతణికులు విధించిన ఆ సమత్వము అమలు జరుగుటకులా లోపించిపోలేదు. అక్షేయెనచో 'ఊనాచకమగు తల్లి శబ్దమునకు నచేతనములగు “చెస్ట” మొదలగు శబ్దములకుంగూడ “తల్లి+డు, చెట్టు+డు” అనిడు వము వచ్చి లోపించినదని చెప్పవలసి యుండును, తల్లి శబ్దము యైనను; చెట్టు శబ్దము పెనను పఫులింగ ద్యోతక మని తలంపంబడుచున్న “డు” (ప్రత్యయము వచ్చునో కము “వ లు వచ్చునో చెప్పుటకూడ కష్టమే కాని లోవించి నిష్పుడే ( సత్యయమైన నేమి యని యా లాతణికులు సమా ధానము6 జేప్పినంజెప్పవచ్చును. లేడా ఆం(ధ శబ్దములవై సంస్క్యృత “సు” 'వత్యయముం జేర్చి లోపము వేయుదుమని ెప్పినను చెప్పవచ్చును. ఇది యంతకంశకు నసంగతమను టకు సందియములేదు. (పథమావిభక్తి (్రత్యయములనంబడు నీకు ము, వులు మాత మెట్లట్టి (ప్రత్వయములని చెస్పం

(వథమావిభ్శక్షి (ప్రత్యయస్వరూపము 1893 దగియున్నవో పరిశీలించినచో నవి యెొంకనజకు నితర శ్చ ములవై జేక్పుందగియుండునో వ్యక్తము కాగలదు. ఈ (దావిడ భాషలలో. ప్రాతిపదిక మే (వథమా విభక్సి రూప ముగా నిల్చునేగాని (ప్రత్యేకముగా ()ధమావిభక్సి ప్రత్యయ మనునది లేదని చెప్పంబడెనుగదా. ' జేయశే'అనంగా నామమే ఈ భఛావమలలో (శథమైక వచనరూషము. దానికి విభశ్షి నూలకమగు మార్చేమియుం గలుగదు. [పథమా బహు వచన మేశవచన రూపమునకు బహువచన (వత్యయమును 'జేర్చుటచే నేర్పడుచున్నది. ఇది యీ భాషా సావాన్యస్థితి, కాని వై (ప్రత్యయము లీస్థితి కపవాదములై కనంబడుచున్నవి గావున వాని స్వరూషము నించుక పరిశీలింపవలసి యున్నది.

వై (దత్యయములలో *ము" అనునది సామాన్యముగా నపుంసక తత్చ్సిమ శబ్దముల తుది నగపడు చున్నది. సంస్కృత మందలి అ కారాంత నపుంసక శబ్దముల (వథమైక వచన రూషమము (“అమ్‌”) అంత మందుగలద్హై యుండుటచే ధనం, జ్ఞానం, ఫలం మొదలగు శబ్దములు తత్సమముై. యీ భామలో6 జేగునపుడు సామాన్యముగా హలంత శబ్దములు... తుది నొక యుకారమును జేర్చుళొను నలవాటునుబట్టి, అవీ యొక ఉకారమును ల గహించుటచే ధనము, జ్షూనము, ఫలము, "మొదలగు మువర్హాంత శబ్దము లేర్పడుట తటస్థించినది. ఇటు తత్సమ నపుంసోలింగ శబ్దము లేగాక 'దేశ్య శబ్దములలోను అమ్మంత శబ్దములును గొన్ని గలవు. ఉదా. “౫ుల్జుమ్‌, ఏలమ్‌,

106 సంధి మాపమ్‌, చుట్టమ్‌” మొదలైనవి. ఈ శబ్దము లన్నిటిలోను, [వథమైశవచనమునను బహువచనముననే గాక (ఫలము, ఫలములా; గుజ్ణము-గుజ్జములు) తక్కిన విభద్తు లన్నిటిలో జేక్రవచనమునను బహువచనముననుగూడ మువర్షాంతమే యంగముగా నిలిచియున్నది,. ఉదా. *ఫలము చేత, ఫలముల చేత, చుట్టమువలన, చుట్టములవలని” మొద ల్రై నవి.

ఇట్లు సక్వవిభ క్తులలోను వచనములలోను (ప్రాతిపదిక కవయనముగనే నిలిచియున్న యీ మువగ్ష మాం భాషలో (శుథమావిభజ్తి (వత్యయమెట్లు కాణగలదు. సంస్కృత నపుంసక శబ్బములలోం (బఫమా ద్వితీయైకవచనముల “రంటను నొక్క-కురూపము పొడదూపుచున్నను తక్కి-న విభ క్తులలోని యంగమందం బై వానిలోని *మి కారము పొడదూప కుంకుటచే నది సంస్కషృతమందు. (బథమా విభక్తి (ప్రత్యయ ముగా లగ్రహింపంబకుట తటస్థించినది. కానీ యిది తత్సమమై 'తెనుగనం. జేరునప్పటికది [పాతిపదికావయనమే మొన దననలసియున్నది, చుట్టములు, చుట్టాలు వి ఫలములు; ఫలాలు; మిోసములు, మోసాలు ; మొదలగుచోటుల బహు వచనమున ని "ము వర్షము లోపించుచుండుటనుబట్టి యది (వధమావిభకి (పత్యయమనుటయుం బాసగదు, ము వర్షము లోపీంచినను అది లోపించినందులకు బదులుగా వెనుకటి యచ్చునక దీర్ధ్స ము కలుగుచునే యున్నది. మజియు నిది 'యేకవచనమున నే విభక్తిలోను లోపించుటయే లేదు,

18] (వధమావిభ్యక్తి (వత్యయస్వరహాములు కేల్రి/ “మట్టముచేత, చుట్టచేత, వనములోపల, వనలోపలి అను సీ రీతి రూపాంతకములు లేవుగడా. కావున “మూ వర్ణము' శశ్రైనయవమే కాని విభక్తి (వత్యయము కాజాలదు. ఇంక లెలుగులో ము వర్హాంతములను బోలినవే తమిళ కన్నడమున *అమ ఉంత” శబ్దములు “*మరమ్‌్స్‌ కుళమ్‌” మొదలగునవి కొన్ని కలవు, ఈ శబ్దములు 'తెలుంగులో: “మాను కొలను” అను నువర్షాంతశబ్దములై యుండుటయే గాక విభక్తి (ధత్యయము పరమైనపు డీ వర్షము లోపించు టమయు తిదు. తమిళమున *లఅత్రూ అను నౌెప విభ్వక్తిక (వత్యయము._ చేర్పంబడుచుండుటచే ద్వితీయా బ్యేకవచన' రూపములందు నీ *మి కార మగవపడకున్నను బసువచన మున నిది యన్ని విభ క్రులలోను గానవచ్చుచునే యున్నది.. మరమ్‌ మరంగళ్‌ మరచ్తై మరంగై మరత్రాల్‌ మకంగళాల్‌ (మకమోడు) మరత్తోడు మరంగళోడు మరత్తిష్క- మరంగళిర్కు మరద్తిన్‌ మరంగలళి౯ా మకదత్తినదు మరంగళినదు మకద్తిల్‌ మరంగళిల్‌ వకవచనమున నొక 'వథమా విభ_క్షిలో మూత్రము నిలిచియున్నదిగదా యని దీనిని (వధమా విభ కొ వత్యయ

188 సంధి

మనంజనదు. బహునచనమున “గళ్‌” అను (ప్రత్యయము చేర్చంబడినపు డీ “అమ్‌” అనునది యెచ్చటను లోపించుట లేదుగడా, అనంగా నమ్మంత శబ్దమున శీ “గళ్‌” డ్రత్య యము చచేర్పంబడుచున్నదనుట. (పాచీన కన్నడమునలీాడ బహువచన [ప్రత్యయము “అమ్ముంత శబ్దము” నే చేర్చం బడుచున్నది. కొని యందలి మకారము వికల్పముగా లోపిం చుటం జేసి మకార రహిత రూపాంతరములు గూడ నా భాషలో నేర్పడుచున్నవి. హొసగన్నుడమున బహువచన రూపములలో మశారమే కనంబడదు. ఎట్లయినను (పాచీన కన్నడమునంగల మకార సహితరూపమే భామలో: (యాచీ నము గావున నది సహజముగ శబ్దగత మే యనియుం గాల్మకమ మున6 చేల్చి పలుకంబడంగాం దుదకు జాటీపోయినదనియు దలంపం దగియున్న ది. మజియు పళొసగన్న డమునందలివు” వర్షాంత శబ్దములు 'ప్రాచీనములగు మకారాంత శబ్దముల నుండి యేర్పడిన ట్లగపడుటచే వానిలోని మకారము శబ్ద గతమే యని తలంపవలసియున్న ది

త హబోొస కన్న, తె, మరమ్‌ మరవు [మాను కళమ్‌ కొళవు కొలను పులమ్‌ హోొలనవు పొలము నిలమ్‌ నెలవు నెలవు చణమ్‌ వాణన్రు వణము

(వధమావిభ_క్రి _పత్యయస్వరూపము 189 ఇట్లు (పాచీనభావలో బ్రమ ్రంత” ములగు శబ్దము లాయా భావలలో *మూ వర్థాంతములు, “ను వన్తాంతములు, కవ? నర్జాంతములు గూడనైన ట్లగపడుచున్నవి, సంస్కృత వ్యాకరణ ఫక్కి=ని కన్నడమున అమ్‌ అను నది [(వథమా విభక్తి (పత్యయమని తలంపంబడినశ్షే చాని రూపాంతకమగు “ము” వర్షము తెలుంగనను, “వు” వర్షము హొసగన్నడమునను (ప్రధమావిభక్రి (1 పత్యయములుగ నే తలంపం బడుచున్నవి. కాని సహజముగ నవి విభకిని సూచించినవిగావు. శబ్దగతముళలే యని. చెప్పందగియున్నది. ఈ "బేశ్య పదముల శుదినిం గల “అమ్‌” అనునది యనమువహ ద్భావమును సూచించుటకో జేదా పూర్వపదమును విశేమణ ముగా నూర్చుటకో, తరువాతి కాలమున నమహచ్చ్భబ్దం బులవై6 జేస్పంబడిన “*అత్రు” అను శబ్బమువలెనే, ్యపాచీన కాలమున నాయా శబ్దములవైం జేర్పంబడి యుండుననియు నీ “అమ్‌” అనునది నిశ్హే శార్థకా మహత్సక్యనామమయి యుండుననియు శాళ్వ్వైల్‌ పండితుని యభ్మిపాయమై యున్నది. (పశ్నార్థక సర్వనామమునుండి కప్రక్ష్‌ 1? వన్‌” అను అను నాసికాంత రూపములు బయలుచేరినళ్లు “అదు” అను నిగస్టే ఇార్థక సర్వనామమునుండి *బ్రమ్స్‌ 3? ల్రన్‌ అను సర్వనామ రూపములు గూడ బయలు బేశి యుండవచ్చునని యాతడు తలంచెవు. ప్రాచీన భామలో హలంతములైన శబ్దములు తరువాతి కాల మున నుచ్చారణ సౌకర్యముకొిక్తై తుదినొక యుకారనును

140 సంధి

(గ్రహించిన కారణమున హొసగన్నడమునను ఆం(ము ననుగూడ నుకారాంచములు *మూుి వర్తా౧తములగుటయు నా *ము వర్షము (వధమావిభ క్రి (వ్రత్యయముగం బద్రి ణింపం బజెననియు [గహించితిమి గదా. ేశీయములగు మాంత శబ్దములు కొన్ని “నిలమ్‌”” మొదలగునవి కాల్ల మమున తుదినొక “టి” కారమును (గ్రహించి యుచ్చారణ వశమున “నెలవు” మొదలగు రూపములను బొందియుండ,

క్‌ కొ

ధర్గ్హము వంటి తత్సమ శబ్దములుకూడ *వు వశ్హాంతము లగుట తటస్థించినది, సంస్కృత శబ్దములగు తరు శంభు మొదలగు *ఉి కారాంత శబ్దముల కచ్చుపరమైనపు డుచ్చా రణ సౌకర్యమున్నక్తై వచ్చిన వు గాగమముతో. గూడిన రూపమునుండి వు వర్షాంతమే శబ్దముగా విభాగింపంబడుటచే “*తరువ్హు శంభుని మొదలగు శబ్దము లేర్పడినవి. ఇట్టివాని లోని “వు” వర్షమును విడదీసి వై మువగ్షమువలెనే యిదియు (వధమావిభక్తి (వత్యయమని వ్రైయాకగరణులు ెలిపి యున్నారు, ఈ *ీన్సి వగ్శము ఫ్లై *మూ వర్తమువలెనే, ద్వితీయాది విభక్తులలో లోపింపకపోవుటచే నిదియు: ([్రధమా విభక్సికిం చెందినదని చెప్ప వీలులేదు. ఉకారాంతములకు వలెనే **.” కారాంతములకుంయాడ. న” వర్షము వచ్చి నది. కావుననే గోశబ్దము “గోన్చ అయినది. ఓకార ముచ ఎఏరించిన పీదప వాచికావయవములు అనగా. ముందుకు చాచంబడిన- పెదవులు మరల యథాస్థ్రానమును బొందు

(వధమావిభ క్త (వత్యయస్వరూపమి 141 సమయములో నొక *వి కాకము సంధ్యత్షరముగా (౪116ల బయలుదే5క మానదు, అప్పుడు నో-ోనోవ" + ఊఉ నోన్చ అగపను, ఇందలి “ఊఉ” కార మూంతగా వచ్చినదే గావున “వోవు+అచ్చుట” అన్నపు డది లోపించి “వొశార మకార ముతోంగూడి గోవచ్చట అను రూవమపచున్నది.

ఇంకోడు (కత్యయముగూడ “ము, వీల వలె నేర్పడినటే. కాని యిది మూ రూపమును బాందుటకుం బూర్వము తక్కినవానికంళె నెక్కుడు వమానస్పులఫ లోనై నది. ఈ భామలలో “అన్‌ో అనునది పుంలింగ (వత్యయము గను *అళ్‌ ” అనునది ఈగ టత్యయముగను “అవకా, అవళ్‌ *” మొదలగు శబ్దములలో లింగ భేదమును నూచించుచు మిగుల _ (పాచీనకాలముననే యేర్పడినవని యిదివటజశే సూచింపంబుడి యున్నది, *అవ౯ొ శబ్బములోని పదాంత నకారమునకుం గాల్మకమమున గలిగిన పరిణామమే *ోవాందు” అను రూపములోనీ డు (వత్యయమునకు మూలమైనట్లుగపడు చున్నది. తమిళమున నిప్పటికిని నిలిచియున్న నకారద్య్వయ లతణమును విచారింపలాం ాాచీన భామలోలంాడ పద మధ్యమున వచ్చు. నకారమునకును, పదాంతముననచ్చు నశారమునకు నుచ్చారణమందు భేదముండెనని తలంపందగి యున్నది. వీనిలో. గల భీద మేమనంగా పదమధ్య నకా రము దంత్య =” వకారమనియును పదాంతమందలి' దానిని దంత్యమునకును - మూర్ధన్యమునకును మభథ్యస్థమై" మొకింత

కశ్మలై సంధి విలక్షణమగు 21760127 నకారమని చెప్పవచ్చును. వల యనంగా దంత్యములని చెప్పంబడుచున్న “త” వనాక్షర ములు నాలుకను వె దంతములకును దంతములకు పన్నిహిత్త ముగానున్న చిగుళ్లకును దగులునట్లుగా పజచి తాంకించినపుడు బయలు టేకుచున్నవి. కాని యా నాలుకనే కొంచెము కుదించి చాని య్య్మగభాగమును దంతములకు దాంకకుండ నా దంతము లకు సన్నిహితోపరి భాగముననున్న చిగుళ్లకుం దాకించినచో శీల నుూర్థన్యములగు శక్ర? వర్గధ్వనులకును దంత్యతవర్గ ధ్వ్యనులకువు మధ్యస్థముగ నుండు నొక విధమగు *టి” వ్గ ధ్వనులు బయలు దేజును. ఇవి పదాంతముననే సామాన్య ముగా నచ్చుటచే పదాంత టవర్షధ్యనులని చెప్పవచ్చును, ఇవి యింగ్సీషు భామలోని తుది *టి కార ధ్వనిని, 006% అను దానిలోని నకారధ్వనిని బోలియుంకును. ఈ వర్గము లోని యనునాసికమే తమిళమున నిప్పటికిని నిలిచియున్న "ఆండన నశొారము, బో. అనంగాం బదాంత్యమగు పొల్లు నకారము. ఒక పదము చివర నీ త&ీ!760127 నకార ముచ్చ రింపోబకునే గాని దంత్య నకారమును పలుకుట కష్టము. స్వాభావికమునుగాదు. కావున వీనిని పదాంత టవగ్గనుని యనవచ్చును. శకటనేఫ మిచ్చట పుట్టినబే, కావుననే జ్జ ట్ర ట్ర యగుచున్నదది.

“ఆన” 2న్‌, మూన్‌ మగన్‌ మొదలగు శబ్దముల లోని నకార మీ పదాంత నకారమే కావ్సననే దానిపై

(వథమావిభిక్రి (వత్యయస్వరూపము కేశ నూంతగా బయలు బేటిన పరుపావీరముగూడ డిశార దకార ములకు మభథ్యస్థమైన పచాంత *డి "కారమైయున్నది. అగి ధ్వని సంస్కృత భాపా (పాబల్యము గలిగిన యిప్బటి కన్న డాం[ధ్రభాషల వర్మమాలలో స్థానమును బడయలేదుగాని యతి (పాచీనాం ధ శాసనములలో “డ్డ కారమునకును *ది? క్రాక్‌ మునకును మధ్యస్థమగు లిపి చిహ్నుముచేత సూచింపంబడి యుండుట గాననగును, నన్నయకుం బూర్య శాసనములు నొన్నింటిలో ఆచ్చువాన్టు, వేవాన్హు, మగన్దు, శ త్యాదిక్యును, "నాది రాదన్వాన్టు? గోస్రన్టు మొదలగు కబ్బములలోని తుది యత్షరమందలి నకారము కిందగల చిహ్నము శకట ేఫ చిహ్నమని తలంచి యా పదములను శకట శేఫ సహితము లుగాం జదివి యా కాలమున “జు అనునది (పధమావిభక్తి (వత్యయముగా నుండెననియు నద్దానిం జేర్చుటచే వాన్‌ +అు== వాన్దు, మగన్‌ +అు=మగన్దు, ఇత్యాది రూపములయ్యొననియు నవియీ యా శాసనములలో6 గానవచ్చుచున్న వనియు6 నగొందటు తలంచిరి, కాని యిది శకట౭ేఫ చిహ్నమునకును డ్డ)? "కాగ చిహ్నామునకునుంహాడ భిన్నంబగు చిహ్నముగా గానంబడుచు వై లెంటికిని భిన్నంచైన రీతి నుండుటచేతను,

• నిది దంత్య మూర్థన్య నర్షలకు నడిమి వ్యయగు 28760182 నర్గములోని డకారమునకు గుర్తుగా (గ్రహింపవలసి యుండు నని తోంచుచున్నది.

క. సంధి ఈ సంవర్భమునం (రాచీనభాషలో నిట్టి వరమొకటి యుండియుంకుననుటకుం దమిళమున నొక వర్ష ముండుటయె నిదర్శనము. తమిళ భావలోని న్మాములను తమిళ' వ్రైయాకర ణులు గోవల్లినంగ = పరుషాక్షరకులు, “మెల్లి నంగ =సరళాత్షర ములు, “షడెయినం” 2 అంతస్థ్రములు అని మూడు ఫాగ ములుగా6 జేఫియున్నాకు. అందం (తిభాగమందు నాశేసి యక్షరములు గలవు. క, చు ట, తృప అ ఇవి నల్లినం-- పముషములు , జ, జాణ, న, మన్‌ (పదాంత నకారము) ఇవి 'మెళల్టినం---సకళములు. య,ర్కశ్యల, వట ఇవి ఇడ్రై యనం - అంతస్థములు. ఈ విఖాగమును బటి “చూడంగా “మెల్లి నం” వశములో దుదిన్యముగాః 'జెలువంబడిన నకా రమునకు “వల్లినం” అకారమునక్థు నుత్ప్తి స్థానమున నభి న్నత్వమే యున్రేశింపంబడెననుటకు సంచేహములేదు. కాను ననే *ధొళ్‌ ధాం ధాతునువై “తు” చేరినపుడు కొండు, కొంజేన్‌, మొదలగు రూపములు కాలా శల్‌ +తు=శన్దు; ఎన్‌ +తు= ఎను, కన్ద్హు అనునీ సందర్భములలో. బచాంత నకార మీ భావనలో చానికి సవర్షమగు అకాగమునే (గ్ర్‌హీం చుచున్నది. అనంగా గోతి కార మిా పదాంత నకాఠరము నకు బకమైనపు డా పడాంత నకారమునకు సవర్షంభై న ళ్‌ట్ర' కారముగా మాజణుచున్న దనుట. ఇక్లై “ఒన్‌ మూన్‌” శబ ములుకూడ తుది నొక ఉకారమును (గహించినపుడు *ఒన్ను, బభ్మా; మూన్ను, మూజు” అని యగుటయేగాక (ఈ ప్రాచీన

19] (వధమావిభ_క్రి (వత్యయస్వరూములు 145 రూపములు మళయాళభావలో నిప్పటికిని వాడుకలో నున్నవి.) తుది “ని” కారము సజాతీయమగు “జ” కారము నూంతగాం 1గహించుటంజేసి “ఒన్షు, మూన్హ అను రూపాం తరములు (నాచీనభాషలోనే యేర్పడినవి, ఇవి “ఒన్మ్స మూస్ణ్ర” అని పదాంత డకార సహితముగాం బలు! € బకుచుం దమిళ భావలోం (మాచుర్యము వహీంచియున్నవిం ఇవి కాల్గశకమమున నాం| ధ కన్నడ భావలలోం ఒడ్డు, మూడ్జు, అను రూపములను బొందినవి.

ఇళ్లు పదాంత నకారముతోం గూడీన *అవన్‌”” అను నది తుది నొక యుకారనును (గహించినపుడు మధ్య నా నకారముతో సావగ్యముగల “టి” కారమే యూంతగా వచ్చుటచే *అవన్షు, వాన్టు” అనురూపము లేర్చడంగా కాల (శ్రమమున “వాస్తు, వాడ్డు, వాండ్డు, చవాండు” అను రూపము లాం్యధమున సిద్ధించియుండును.

ట్రౌచీనళాసనములలో నకారము (కింద పద్దాంత ళడ్షం9 "కారమే (నవాయంబడియుండ “ణు” అని ణకారము(కింద డకా రము వ్రాయంబడిన రూషము గరువాతికాలపు శాసనములలో గనంబడుచున్నది. 1పాచీన భామలోం (1 బ ల్యేకవక్షముగాం బరిగణింపంుడి, తరమిళమున నిప్పటికి నిలిచియున్నదగు నీ "డన పదాంత వకారము తెలుగులో. ( త్యేకవర్శముగాం లోహింపండకపోవుటచే దంఠత్య నకారమే దాని స్థానమున గాడ (వాయంబడుచు వచ్చినది. ఇళ. డానితో సంయోగ

కడం సంధి మును, జెందిన వర్షము (పాచీనభాపలో నలఘుళేఫమే అనంగా వల్లినం ఆకారమే "లేదా శకటనేఫమే మైనము 'జెనుంగున దాని కలఘూచ్చారణమే. నిలిచి వొడుకలో పట్ట” కారోచ్యారణమంతరించినది. అస్థితిలో “అవన్‌* మగన్‌ మొదలగు వానినుండి యేర్పడిన “అవన్టు, వాను మగ న్ధ్‌ో అను శబ్దములను (వాయవలసివచి 'ఏనపుడు నకారము 'శ్రీంద శీనల శకట శేఫమునే (వాయక దానికీ గొంచెము విలకణమగు లిపిని, శకట ేఫమునకును డకారమునకును భిన్నమగు దానిని కల్పించి యూ (పాచీనంబగు నుచ్చాకణ మున కనుకూలముగ6 జేసీ యా పదాంత డకారమును 'ఛౌతలో సూచిరీపం జొచి ఏరనవలసి యున్నది. మొత్తముమిోందం బరిశీలింపంగా విభక్తి (పత్యయ మనంబడు *డు” వర్షము పదైకేశమేగాని వేజుగాదు. కాల (శ్రమమున పదచాంత డకార ధ్వనియంతరించి శళడ్ష్ర 03 కారధ్వని వ్య క్‌ మగుట తటస్థించినపుడు--అన లా “వాన్ట” అను నుచ్చారణము [ప్రబలమైనపిదప నకారము[కింద డకారమునే (వాయం జొచ్చిరి. (పాచీన శాసనములలో నీ సందర్భముల నకారముతో సంయోగమును జెందిన వర్షము పదాంత డకారము కాల[(క్రమమున మూర్థన్య డకారమై తనకుం బూర్వమందున్న దంత్య నకారమునుగూడ మూర్ధన్యనముగా (అశారముగాా మారి వేసినది. కావుననే మగడ్డు, మగండు, మగండు "అను రూపములు సిద్ధించినవి. ఇట్లు “అవన్‌?

(కధమావిభ క్రి (వత్యయస్వరూషము (1 మగన్‌ *” మొదలగు శబ్దములు "తెలుంగసన *వాండు, మగండు అను రూపములను చెందంగా. ద్విగీరూది విభక్తులను, సూచించు శబ్దములు---లేదా (వ్రత్యయములు అవన్‌ + 9౫ అవని._-వానిి మగన్‌ +ఇజమగని మొదలగు నౌప విభ క్తిక వగ్శ్యములతోంగూడిన రూపషముపై అనంగా మవ్యీ రూపమువైం 'జేశృృంబడుచుండ (పథమలో నట్టి దగపడకుండుటచే సహజ ముగ శబ్దగత మేమైన డు వర్షమును విడందీసి డానిని (పథమా విభక్తి (వత్య్య్యయముగాం దరువాతి వైయాకరణులు తలంచుట తటస్థించినది. *రాముండు, భీముండు” మొదలగు తత్సమ శబ్దములకన్నిటికి “అనన్‌, మగన్‌ ౫ శబ్దముల సాదృశ్యము చేతనే విభ్వ్వా రూపము లేర్చడినవి. మొత్తముమ్లంద “ము, వ” లలో వలెనే యీడు (వ్రత్యయమునందలి తుది డ్య?” "కారముగహూడ నుచ్చాగణ సౌకర్యము శారణముగా వచ్చిన ేకాని, మూలశబ్దమునకుం జెందినది కాడనియు నది లోవీంచినందువలన నర్ధభంగ మేమియు కాదనియు వ్యక్త మగుచునే యున్నదికదా,

ఇంక బహువచన (వత్యయమగు “లును గూర్చి విచారింతము వాసర్వనామ శబ్దముల బహువచన రూప ములలో మకార "ేఫములు వకారము బహువచన చిహ్న ములుగ (ాధాన్యమును నహించియున్నవి, ఇవియీ యీ భామలోం తూచీనంబులగు బహువచన (పత్యయములుగా తలంపం దగియున్నవి, కాది.తమిళ నుకయ్లాభములలో నస్థ

148 సంధి

దర్థమున, “యామ్‌, నామ్‌, నోమ్‌ అనియు యువ ్రదళ్ళమున “నీర్‌ నీయర్‌ ”* అనునవియేగాక త-నాజ్జళ్‌, మళాలోఇాజ్‌ గళ్‌” అని గళ్‌ (పత్యయాంత బహువచన రూపములుగూడం గానవచ్చుచున్నవి. ఈ *గళంత రూపములీ భాషమలలోం గూడం దక్కిన వానికంళకు నర్వాచీనములనుటకు సంేహము "లేను. మిగిలిన (ద్రావీడ భామలలో నొక్క తులు భాషొలో మ్మాతమే యీోగళ్‌” ఇంచుక మార్పుతో ోనికుళు? యెంకుళు” అని యుష శ్రదస ్రదథ్థ బహువచనరూపములలో. గానవచ్చుచున్నది. ఆం్యధమున యుష్ముధర్థమునను, తదగ్ధ మునను, మిరు, వారు, అను బహువచన రూపములకు రూప్తాన్తరములుగ *మికలు, వారలు” అను లువర్షాంత రూషములుకూడ కనంబడుచున్నవి. కాని యవియు భాషలో మిగుల నర్వాచీనము లనుటకు సందియము లేదు. 'నముతియు కొలంకులు గోంగును మొదలగు గొన్ని శబ్దములలో గళ్‌ 3 .(వత్యయము సంపూర్షముగ నే కనంబడుచుండ కూర్ణు ధామ లోని నంగ్య ఎంగ నింగ” అను రూపములలో గళ్‌ లోని పూర్వభాగమగు “గ” కారమే బనువచన (పత్యయముగా నిలిచియున్న ట్లగపడుచున్నది. దానినిబట్టి "తెనుంగు సర్వసా మాన్యముగ “బహువచన (ప్రత్యయముగా (గ్రహింపయుడు చున్న “లు. వర్షమును కూర్గుభాపులో తుది 'ళ₹్‌ కారము జూరిపోవుటచే “ నిలచిన గొ “వర్షమును, తక్కిన తమిళ కన్న డములలో6 గనంబడుచున్ను గళ్‌ 9) (వత్యెయనుయొక్యం

(వయధమావిభ_క్రి (వత్యయస్వరూషము [109 యవశిష్టాంశము లేయని నిశ్చయింపం దగియున్నది. ఇంతేగాక 'తెలుంగగన కలన్వాదులయు నోన్వాములయు బహువచన రూషమున నిష్పత్తి (కమ సందర్భమున నీ లువ్యము మ్మాతము చేర్చుటయేగాక దానికి “*కుజ్‌ ” విధానముకూడ నావశ్యక మగుటం జేసి యాం్యథమునం గూడ | నాచీనకాల మున “గళ్‌” అనునదే బహువచన (వత్యయమై యుంగె ననియు నది ముక ఉకారము నూంతగా హించి *లు వర్ణమునకు మూలమయ్యెననియు నేర్పడుచుస్నది.

ఇప్లే యీ భామలోని బహువచన (వత్యయమగు ఈబ్ర్రం3 వర్షములోని చది యుకారము తక్కిన*ము, రూ” ల లోని ఉకారనమువలెనే యుచ్చారణ సౌకర్యము కారణ ముగా వచ్చి చేరిన బే కాని, సహాదముగ శబ్దగతము కాదని "తెలియ వచ్చుచున్నది. మజేయు నీ లునన్షము శేవల బహువనచనాస్థకమై యన్ని విభక్తులలోను గూడం 'జీక్చం బకుచునే యుండుటచే నిది (పథమావిధ్యక్షి _పత్యయమనుట యెంతమాతము సమంజసము కాదు. తమిళమునందలి మ5మ్‌.._మకంగళ్‌ , మరత్తాలాలామరంగళాల్‌ మర తోడు, మర త్తిన్‌---మరంగళోడు, మకంగళిన్‌ ; మొదలగు చిహువచన రూవములందు “గళ్‌” పొడచూపుచున్నళ్తే కళూంకులు” (మాంులుచేత, (మాంకులువలనో అను నిట్లుగాం (బధనూ ఈల్ర్ర3? వర్షమే తక్కిన విధ క్రులలోని బహువచన * రూపము లందును --నగపడగ-- కొంచెము

150 సంధి మూాక్పుం జెంది “మాంకులచేత, (మూశలవలన, (మూంకుల యంమ” అనువానిలో “లి శారముగాం గనయుడుచున్నది గనుకనే మొదటి “లు” వర్షమును (పధమావిభక్రి (1 సత్యయ ముగా న్తైయాకకణులు (గ్రహించియుందురకు. కాని దాని పూర్వస్థిత్తిని గమనించినచో నది _పధమా విభక్తికి ( పల్యేక చివ్నూము కాదనుట వస్థక్తమగును. వా_స్తవముగాం దక్కిన విభ క్రలలోంయాడ “లు” నర్షమేకలదు. కాని యీ *లు" నర్ధాంత (ప్రాతిపదిళమునకును నీ శబ్దములకును గల సంబంధ మును వ్యక్తము చేయుటకుగా నౌపవిభదక్షిక (పత్యయమగు నొక అ వర్శాము (ఇది విశేషణ విశేష్య భావద్యోతకము) చేక్పంబడుటచే (మాంకులు + అ+ చేర = (మాంకులచేత, (యూకుంలు + అ + వలనళ౯=|(మూంకులవల౯ (మ్రాంకులయొక్క వలను) అనువానిలోని లు వర్షము ల వర్షమగుట తటస్థించినది, కావున (బథమలోని “లు” వర్షమే తక్కిన విభక్తులయం దును గానవచ్చుచున్నదనియు నిది బహువచనద్యోతక (వ్రత్యయమే కాని (పథమా విభక్తి (చత్యయము కాదనియు న్నియింపవలసియున్నది.

ఇట్లు (ప్రథమావిభ_క్రి _పత్యయము లనంబడుచున్నవి విభక్తి (పత్యయము లెంతమా[త్రము కావనియు, వాని తుది నున్న ఉకారము (పాచీన కాలమున హలంతముల్రై యున్న శబ్దములవై నుచ్చారణ సౌకర్యమునశ్షై చేర్చికొనంబడినలే గాని శబ్దగతము కాదనియు స్పష్టము. ఈ యుకారము

'వథమేతర విభ క్షి సంధి |! లోవీంచిన్న నునర్థమునకు భంగము కలుగబోదు గావ్సన నీ యుకారము లోపించి సంధి నిత్యముగ జరుగుట సంభవించినది.

జాలా [పథమేతర విభ_క్రిస౦ంధి -

ఈ పై కారణములచేం (బధమా విభక్తి (వత్యయ ములుగా (గ్రహింపంబడీన నాని యుకారమునకు సం9 నిత్య ముగనే జరుగవలసియుండెను. ఇంక (బథభమేతర విభక్ర్తుల లోని యుకారమునకు మ్మాతము వైకెల్పిక సంధి గలుగుటకుం గల కారణమేమో మనము పరిశీలింపవలసియున్నది.

సూప వథమేతర విభక్తి శ్యతగ్థ చు వగర్తంబులయం దున్న యుకాకమునకు సంధి వైకల్పికముగా నగును.” అని బాలవ్యాకరణ సూ్యతము.

(వథమేతరములగు విభ్వక్షి (వత్యయములలో నుకొ రాంతముశై నవి ద్వితీయా (ప్రత్యయమగు “ను”, చతుర్ధి బేక మన్యీ (పత్యయమగు “కు”, స_ప్తమ్యర్థకమగు “అందు” అను నవి గలవు.

పీనిలో అందు అనునది “లిక” అనుదాని రూపాంత రమే. దీని [పాచీనరూపము “అల్‌” అనునది. స్థల వాచక ములగు “అల్‌” ఇల్‌, ఉల్‌, శబ్దములలోని తుది లకారము నకారముగా మాజుటచే “అన్‌, ఇన్‌, ఉన్‌” అను రూప ములం బొంది స_ప్తమ్యర్థమున పదముల తుదిని జేరి కౌల్మకమ మున స ప్రమా (పత్యయములుగా వ్యవహరింపం బకుచు

159 సంఫె వచ్చినవి. ఇవి శతెలులో *న” కారాంశములుగా మాటి నను (పాచీనములగు వీని లకారాంత రూషములే కన్నడ, తమిళములలో నిప్పటికిని స్వష్తమిా విధి (ప్రత్యయము లుగా వాడుకలో నున్నవి. కన్న. “అ ల్లి-యరదల్లి?), ఒళ్‌ = ఇది *ఉళ్‌” శబ్బముమొక్క_ రూపాంతర మే--మరదొళ్‌ ; త, ఇల్‌ : మర త్రిల్‌, తమిళమున “ఇన్‌ గా మారిపోయిన ఇల్‌, కబ్దముమిాంద నే, మరల “బల్‌” శబ్దము స _ప్తమ్యర్థ చిహ్నముగా జేర్చుటగూడ తటస్థించినది. “మర త్రిల్‌”. రూపాంతరము--ోగమక త్రినిల్‌” *అల్‌ *” అనున దే తుది నొక యికాశమును [గహించి “అల్లో మై కన్నడమున స్పప్తరూ (ప్రత్యయముగా నేర్పడినది. అదియే తుది లకారము *న”కార ముగా మారినపీదప నొఠ “టొ” కారము నూంతగా (గహీంచి “అన్ను.-అందు” మై తెనుగున స ప్రమా విభ _క్యథ్థమున “ అన్‌ * అనుదానికి రూపాంతరముగా నేర్పడినది. ఈ “అన్‌” అనున జే “*ఇంటన్‌, ఊరన్‌ోి మొదలగు శబ్దముల శుది నిప్పటికిని గానవచ్చుచునే (నున్నది. ఇల్లీ తుది యుకార ముచ్చాకణ సౌకర్యమునక్రై కాల్యకమమున నేర్ప డినదే కానన నచ్చు పరయమైనపు డది లోపీంచుచున్నది. అన్లు మైనచో వికల్బసంధికి. గారణమేమని డ్రశ్నకలదు. “అందు అనుచాని పూర్వ్యరూపవమగు క ్రన్స్‌ 3) అనునది నకారాంతమై యుండుటచే దాని రూపాంతరమగు నిదిమ్మ్శాత "మెందుకు (కుతాంతము కాంగాడదను' సామ్యు దృన్టీచేత

౨0] (వధమావిభక్తి (వ్రత్యయస్వరూములు 158 “*ప్రందు)) శబ్దమునుకూడ నిటీవలివారు (దు తాంతముగాం జేసి యుందురు, లేదా దీనివైల నొంతకాలమునకు మరల ఉల్‌ (ఉన్‌) చేర్ప్చంబడుటచే (అంకులో” అన్నక్షే) “అందున్‌”? పర్పడియు౦డును 6 తృ మర త్తినిల్‌, (పాచీనకాలమున నది కళయే యనుటకు శాసన (ప్రయోగములు భారతాది (వయో గములుగూడ నిదర్శనము లగుచున్నవి, సామాన్యముగా “అందు+ ఉండె=అందుండె” అను రూపమే వ్యవహారమునం (బ్రసిద్ధరు. “అందునుండె” అనునదొకప్పూడు సముచ యా గ్థకమగు. ఉన్‌ అనుదానితో గూడినదియు గావచ్చును. ఇది కావ్యములలో ఛంద స్పాకర్యమునకుగాం (బ్రయోగింపం బకుచు నుంైశేగాని వ్యవవోరమున నంతగా (ాచుర్య మును వహీంపలేదు. కాన్ఫన నిది యర్వాచీన రూపమని తలంపనగును,

ఇంక చతుర్ధ్యర్థ (వశ్యయమగు “కు” వర్ణమ్న్ముపె సంధి నైకల్పిక మగుటకుం గల కారణమును అెలిసికొనవలసీ యున్నది.

దీని స్‌; పత్యయానస్థ చికకాల రూఢయమై యుండుటచే నిది యీ మూలపదముమొక్క_ యవశిష్టభాగమో లెలిసి కొనుట యంత సులభ సాధ్యముకాదు. కాని యర్థ సంబంధ మును బట్టి యిది యగు ధాతున్ర్హునకు సంబంధించిన భాగమై యు౦కునని తలంపవచ్చును. వల యనంగా రామునకు నిచ్చె అనునప్పుడా యియ్యంబడినది "రాముని సంబంధముకలది

కేకకీ నంధి

యను ఫావమును 'ెలుఫుచున్నదిగదా. కానవ్రననే యాం,ధ మున దీనిని సంబం ధార్థము "తెలుపు షష్టి యని. వాడి యుందురు. రానునకు నిచ్చె--లఅనంగా రాముని(ద్రి అగు నట్లుగా నిచ్చెనని యర్థము. త. ఎనక్కు. --నినక్కు, కో. ఎన”.__నినగ మొదలగు రూషములలో నీ ో*క్టుి వము ఆల్రి క్రాగ్ర పూర్వక మేయై కానవచ్చుచున్నది. *రామునకు నిచ్చె “ర్రామునిది అగునట్లుగా” నిచ్చె అను నద్ధము వ్య ర్‌ ముచేయుటకు అగు ధాతు సహాయ మాదికాలమునం (గ్రహిం పంబడి యుండును.

ఈ “అగు” ధాతువును జేర్చుటచే స్వామ్యాది సంబం ధము వ్యక్తము చేయంబడుచున్నది,. “*అగునట్టుగా” అను అటి మట్‌. నప్పుడు “లగు లోని “గు వగ్రమువై *నొకార 'మెళ్లు

ళా న. టే

వచ్చినదో “రామునకు నిచ్చె” అనునప్పుడుకూడ “కు” నః న!

మువై నకారమునళ్లు వచ్చినది. *అగునుూ అనునది (ప్రాచీన కాలమందలి సంపూర్హ (కియారూమమునకు సంబంఫంచినదై, కొన్ని సందర్భములలో మ్మాతమే నిలిచియున్న యీను వర్షము పపీ. (ప్రత్యయముగం .గాలక్రమమునం బరిణమించిన “ర్చ? వక్షమును గూడ (ద్రుత (పకృతికముగాం జేయుటకుం

శ్‌ కళ 09

గారణమైనది* ఇట్లు *ోన వర్ష మాంధమున ఉదంత త్‌ద్ధ రా్ధ విశేషణములవై6 గనపడుచున్న క్లే, “కు” వర్షమువై. గూడం గనంబడు చున్నది. ఇంక్‌ తర్ధరార్టద్థక విశేషణము లందువలెం గాక “*రామునకిచ్చె” ఇళ్యాదులందలి “సంధి

'చధమావిభ క్రి (వత్యయస్వదాషము కేర్‌క్‌ యుచ్చారణ సౌకర్యమున క్రై చేర్చంబదుచుండు “టొ” కార మువంటి చే యను తలంపుతో. జేయంబకియుండును. కొన్ని టిలో నచ్చు లోపించి శేనల కకారము వమ్యశ్రమే నిలిచి యున్నది. 61, తుళు తుద. క్‌, గ్‌, కన్నడమున నిది కె” యను రూపములు గలదై యున్నది.

విభ_క్రి (పత్యయములలో (ధద్రుతాంతమైనది ద్వితీయా (వ్రత్యయమగు “ను” అనునది మటియొకటియే కలదు. ఇదియు మై “ను? వర్షమునలెనే పూర్వమ్తున నికారమున్ను ఫుకు నికారాంతముగా మవూజుచున్నది.. కాన్నననేని, ను, అనునవి రెంకునుగూడ ద్వితీయా (ప్రత్యయములుగా (గ్రహింపం బడు చున్నవి. అయినను *సు్‌ అవునబదే దీని తొలిరూవ మనటకు సం'బేహములేదు. కన్నడమునం సైచీన రూపములు హలంతముశే మైయున్నవి, (వథమ-మరం, ద్వి-మగమం, మరవమ్‌, మరనమ్‌. తుళు-యనమ్‌-(నన్ను), నినమ్‌-(నిన్ను), పోస కన్నడమున నీ హలంతరూషము లజంతములై నవి అన్ను, ను అనునవి ద్వితీయా (వత్యయ్యములై నవి,

హ.క సోొాక

ఇదమ్‌ =(దీనిన్‌) ఇదన్నుు.

అవళమ్‌ అవళన్ను

మకమం మర్శవన్ను =(వృత్షమును)

దీనినిబట్టి యీ ద్వితీయా (వ్రత్యయము భాషలో నెన్లే రృడియున్నను, (పాచీనకాల్లమున సిది పాలకిత మేయనియు6

156 సంధి

దరువాతి కాలమున నది యుకారము నూంతగా (గ్రహించి యుకారమైనదనియుం దలంపవలసియున్నది. ఆం్యధమున కూడం దుది నుకారము లేక హల్యాత నకారముతోం గూడిన రూపములే (పాచుర్యమును వహించియున్నవి-- వానిన్‌, రామున్‌, వనములన్‌. కావున నన్నడిగె యమ శబ్దము నన్ను +అడిగె అను శబ్దముల కలయిక వలనంగాక నన్‌ అడిగె అను శబ్దముల కూడికవలననే యేర్పడియుం డును ; కాని “నన్ను” శబ్దము భాషలో నేర్పడుటచేత “నన్ను + అడిగె” అని యుండంగా ఉకారము లోపించి పరస్పర మేకాబేశమై సంధి జరిగినదని తలంపంబడు చున్నది. విచారింపంగా నీ భామలోని ద్వితీయావిభ_క్రి (ప్రత్యయములగు ను, న్ను, అనునవి యీ భాషలో (బాచీనతమంబులగు ఉత్తమ, మధ్యమపురువ సర్వనామముల ద్వితీయా రూపము లగు నన్‌, నిన్‌, అను వానికి సంబంధించినవనియు, నివి 'కాల్యకవుమున నొక ఉకారము నూంతగాం గొని నను, నన్ను, నిను, నిన్ను కాంగా వానిలోని నున్వ్తూూలు ద్వితీయాగ్థ బోధకములని యెంచి వానినా శ్దములనుండి విడదియుటచే "నేర్పడీనవనియు. దలంపందగి యున్నది. "నన్ను, నిన్ను, అను సర్వనామ శబ్దములు ఉకారాంతములై భావమలో స్థిరపడిన వెనుక వీనిపై మరల 'నువర్షము కూడం జేర్ప్చంబడినది. కావుననే నన్నును+అడి”= నన్ను నడీశ్యా అను'రూపాంతర మును కలిగినది. ఇట్లు (పథమేతర విభ క్తులలోని *ఉఊి ఇార మునకు సరి$ వికల్పమగుట తటస్థించినది.

(పధమావిభకి (వత్యయస్వరూపము 57 ఇంక శ్యత్ర్యక చువర్ణము ఇది వర్తమానాగ్థమున ధాతున్సనకుం జేర్చుంబడుచుండును, ఉకారాంతములై న (వధ మేతర విభక్ర్తులునుు వ _ర్తమానార్థక చువర్తంబును, 'జెలుంగు భామలో (దుత (వకృతములగుచున్నవి. (వధ మేతర విభక్ర్తుల యుకారాంత (పత్యయముల్ను (యత (వకృతము లైనవో యితర (దావిడబాషల సామ్య మునుబట్టి మాపంబడ్రి నది. లెనుంగు నందలి యాధునిక్షొ వర్తమానాస్థక రూపముల నాధున్గిక కర్ణాటక రూపములతో. బోల్చి చూచినచో నివి యభిన్నములే యని 'తెలియకపోదు, “చేస్తున్నాను హళొస, క-మాడు శ్రేనె, €£. మాడుత్తుం-చేస్తూ, కట్టుత్తుం-కట్టుళూ, ఇళియుళ్తే=దిగుతు, మాడుత్తుం-లఅను డానికి సరియగు వాడుకో మాట చేస్తూఅని కలదు. చేయుచున్నాండు అనునది గ్రంథ ములందు నిలిచిన రూపము. న _ర్తమానగార్థమున నగ ఒడు చున్న ఉతు, ఉచులతోం గూడిన రూషములలో తు నర్జాంతములే చ వర్థ్ణాంతములకంయం (మూచీనములని చెప్పందగి యున్నది. చేయుదు, కట్టుడు, అను “*ఉదూ అంత మందుగల తద్ధరాా ర్‌ రూపములకును వీనికిని భేదమున్న ట్రగపడదు. (ప్రాచీన కన్నడమున “*7యుతుంొ గెయుత్తుం, (=చేస్తూ) అను మశారాంత "రూసములుగగాడ వర్తమానా సమాపక (క్రియ లుగా నున్నవి. ఇది *7ెయితు అనుడానికి సముచ్చయాగ్థక “డ్తమ్‌? చేర్చుటచే నేర్పడినదని కాళ్ల్యల్‌ పండితుని యఖి (పాయము. *గెయుతుంొ అనునది తెలుంపనందలి చేయుచున్‌

158 సంధి

అను దానితో నభిన్నంబనియే "చెప్పవచ్చును... కావున నిందలి నకారము సముచ చయాన్థక ఉమ్‌-ఉన్‌, అను డానికి సంబంధించిన దనుటయే య్వుక్తముగా నున్నది. “ఉమ్‌ చేక్చని యష్పుడు, చేయుచు+ఉండె=చేయుచుండై, అని నంఫయ్‌ జకుగుచుంజెడిది.

వెనుంపన తద్ధర్యార్థక రూపమే విశేషణ రూషము

గాను 1కియారూపముగాను జిరకాలము వాడంబడియుం*ఏటనే వర్రమానాస్ధక (క్రియా రూపమున కావళ్యకతయే లేకపోయి నవి. ఈ భామలో న_ర్తమానార్థక రూపము కల్పింపనలసి నపుడు, చేయును-వచేయుకు అను తద్ధరా స్ధక్‌ శబ్దమునకు రూసాంతరమగు “చేయుచు” అను చానిపై వ ర్తమౌానార్థ సూ చకముప “ఉండు ధాతువుయొక్క విశేషణ రూపమగు ఉన్న అనుడానిం జేం ఏ చేయుచు+ ఉన్న =చేయుచున్న, అను రూపమును కల్పించినారు. ఈ “చేయుచున్న” అను శబ్దమును “చవేయుచు+ఉన్న” అని విడందీసినచో భఛావమలో చేయుచు అను రూపము, చీచేయుచుకా అః౫ అని విడదీసినచో నకారాంతి రూపము నేర్పడియుండవచ్చును. లేదా “డిన్‌” సముచ్చయాస్థక మైన గావచ్చును. ఈ ఆరెండు రూపములు నేర్పడిన వీదప వీనివై నజాది శబ్దములు 'చేరునపుకు *ోచేయు చేగెను చేయుచునేగెను” అను రూపము "లేర్చడి యుండును. 4 ఈ ఈ అవకది బోవణస్థవ్యాతముగా న భామా నాన్ని శబ్దముల వై చేరుచుండునుం

అపడాది స్వరపంధి 159 పదము చివర *ని కాఠరముండుట తటస్థించినచో నది తరువాతి యచ్చుతో నెనయనలసిన దే. (వధమేతక విభ క్రల లోని నకారాంత (పత్యయముల తుదీని, శ్యతస్థక చున్యము తుదిని గల నకారమునోలూటు ఇంకాదులగోం గల నకారము వమూ(తమే లోపించునుగాని తక్కిన వోటులందలి పచాంత నకారము లోపింపడని చెప్పుట"కే “ఇంకాదులకుం దప్ప (ద్నుత (వకృతికంబులకు నంధి లేము అని సూతించి వ్యాకరణకర్త యా స్థలముల సంధిని వారించినాండు. కక్ష 3? శబ్దము, ఇని=ఇన్‌ (దృు+కాన్‌ =ఇ౦కాన్‌ =ఇంకళా అని నకారమంత మందుకలదై నది. న్యవహార వేగమున తుది నకాకము జాట విడువంబకినపు డది అకారాంతావ్యయముగా ల్‌ హింపంబడు టచే సంధిగతరూపము గూడ నేర్పడియుండును. --అపదాది స్వరసంధి___ ఇంతవరకు పదద్వయ స్వరసంధిని గూర్చి కెలువం బడినది. సామాన్యముగా నీ భామలోని యజంత శబ్దము లన్నియు నకాళే కారో కారాంతములే యగుటచే వీని కచ్చు "పరమైనపుడు జరుగు సంధికార్యమూలే చెప్పంబడుట తటస్థించి నది. ఇంక నపదాది ఫ్వకంబు పరంబగునపుడు జరుగు నంధిని గహూర్చియు వైయాకరణులు. తెలిపియున్నారు. *పదముూ “అపదము” అను సంస్కృత వైయాకరణుల సంకేత మనూ +దావిడ భామలకు -వ రింపంజేయుట సమండనముకాదు. “స్సుప్పెజంతంపదం” అని సుబంత తిజంతశబ్దములు వడములని

160 సం$ె

సంస్కృత వైయాకరణులా భాషా సర్మపదాయమును బట్టి మొక సంశేతము నేర్సజుచినారు. ఆ సంకేతమునే- యశలం భించి యాం్యధ వైయాకరణులును అపదసంధినిగూర్చి (ప్రత్యేక ముగా నిట్లు చెప్పంగడంగిరి. “అంద్వవగాదులందప్ప నపదాది స్వరంబు పరంబగునపుడు సంధి నిత్యముగానగును” అని. “అందు” *అవి అనునవి తొలుత స్వతగ్యళ తపదములే మై యు౦ండినను, (వ్రల్యేకార్థమున మజికొన్ని శస్దములవై6 జేక్చం బడి కాల్మకమమునం దమ ప్రత్యేకతను నోల్చోవుటచే అపద ములని తలంపంబడు ఫ్ధికికి వచ్చినవి, “అందు, ఇందు, ఎందు అను శబ్దములు స్థలనాచకములైై యిప్పటికిని భాషలో స్యతం్యత (వయోగము కలవై యున్నవి “*అందున్నాడు” అనియీగాక *అందలి నస్తువు, అందులకు, అందుచేత, అందు వలనం అందుకొజకు” అని విభక్తి (వత్యయములనంుకు చున్న యితరవదములతోం. గూడికొని వ్యవహరింపం. బడు చున్నవి, *ఆందుూ అనునది స్థలవాచకములగు తక్కినవాని కంకి తజచుగా శబ్దముల మై 'జేకృంబడుటచే స్వప్తమోా వత్య యముగా _వైయాకరణులు (గహించిరేకాని “మింద, (కింద, దగ్గటి, ముందు వెనుకే మొదలగు ఛబ్దములన్నిటివలెనే యిదియు నొక స్వతం[త్రశబ్ద మే. తమిళమున నిళ్లు మేల్‌, క్రీ మొదలగునవి సుమూరిరువది శబ్దములు స_ప్తమ్యుర్థమున వచ్చునవిగాం దెలుపంబడినవి. ఇవియన్నియు విభక్తి (సత్య యములు, అ పదములు ననియే వైయాకరణుల దృష్టిలో చెప్పవలసి యుం౦ండునుః

21] అపచాది స్వరసంధి 1601

ఈ భాషలో విభక్తి (వత్యయకులని వెప్పంబడిన వానిలో పెక్కింతి కిళ్లే వ్య_సథ్రయోగ ముండుటచే వానిని గూడ (వ్రత్యయములనుట సమంజసముకాదు. “అందు అను దానినలెనే *అవ” అనునదియు నొకప్పుడొక స్వ్యతం్యతపదమే కాని యిష్పుడది (ప్రల్యేకపదముగా నంత వాడుకలో లేదు, “అవ” అనునది “అగు” ధాతువునుండి యేర్పడిన [కియా జన్య విశేషణము. “అగు+అజ= అవు+అ=అవ” ఈ “అగు ఛాతువునుండి యేక్పడిన భూతకాలిక (కియాజన్య విశేమ ణము న్యూతమే అనంగా *అయిని అను శబ్దముమాత మే యిష్పుకు సామాన్య వ్యవహారమునం గనంబడుచున్నది కాని యీ *అవి అనునది పూరణాగ్థమునం జిరకాలము (శ్రీంద టనే స్థిరపడిపోయి “కూడను నాలవి మొదలగు శబ్దము లలో మాత్రమే పొడనూపు చున్నది. మూండవ-మూండవది యవంగా మూండు అంనట్టిది అని యస్థము, “అవి అనునది సంఖ్యా వాచక శబ్దసాహ చర్యమువల. వానితోం గలిసిపోయి తన సహజ స్వరూపమును సులభముగా వ్య _క్షముచేయకలేక పోవుచున్నది గాని విడిగాం జెప్పినప్పుడు *మూండు. అగు” అని అగుశబ్దమే (పయోగింపం బడుచున్నది. కొంద (పాచీన కవుల (0థములలో మూండవ ఆనుటకు బదులుగా మూ డగు అను (ప్రయోగమే కానవచ్చుచున్నది. భారతమున “పడగుపర్వంబు, మూండగుపర్వంబూ” అను నిట్టి గువర్జాంత రూపములకును (ప్రయోగముకలదు. అనంతుని ఛందములో

162 సంధి

జివ్రడ్షవ్ర”” అను *వు” వశ్తాంతరూపముగూడం గాన వచ్చు చున్నది. కావున విశేషణ రూపముగా (గ్రహింపలుడు చుండిన *అయిని అను దానివలెనే యిదియు అగు ధాతుళ్చు ను౦డి యేర్పడిన విశేషణ శబ్దముయొక్క- (అనగా “అగి అనశానిి రూపాంతరమే. కాని వేలుకాదు. దీనివిబట్టి “ఆయిన అను భూతకాలిక [క్రియాజన్య విశేషణమువలెను, దీనికంళలు ఛభావమలో నర్వాచీనములగు “చేయుచున్న, చేయం గల” అను వర్తమాన భవిష్య్యత్కియాజన్య విశేషణముల వలెకు, నీ భామలోం (నోచీన కాలమునం దద్ధర్శా 9థో (శ్రియా జన్య విశేషణములలో.గూడ చేయు అను డానినంటి ఉకా రాంత రూవషములేగాక *అి కారారత రూసములుకూడ నుండెనని యూహింపందగియున్నది. ఆ రూషములేవో కొన్ని యర్థములలో స్థిరపడి (వత్యయావస్థను పొందియుండుటచే నీ భామలో6ంజేయు, అగు, అను ఉకారాంత శబ్దములే తద్ధ రాస్త్రస్థక (క్రియాజన్య విశేమణములుగా నిలిచినవని తలంప దగియున్నది. ఇంక ఎండు గాగమము ఇంచుగాగమము అని అగమ మ్మాతములుగా (హింపబకుచున్న ఎండు, ఇంచులు గూడ స్వతం_తపదములే. ఎండు శబ్దమునకు తమిళ మళయాళ ములలో “ఎత్తు” అని యస్ధము. చేతితో ఎత్తుట-తూంచుట అనియు నర్థము కలదు (€0 ౦014 ౫9, 90 ₹ఆ2మ 10 & వ412206) ఎదుత్తు అనునజే యీ భామలో “పిక్తు” అయియుంకును. వ్‌సంయ అనషగా ప్‌ ఎత్తు చేతితోంగాని (తాసుతోంగాని

అపదాది స్వరసంథి 168 ఖీ త్తి షె బరువున్నదని నిర్టయింపంబడినది. ఇది తరువాత లోపే పరిమాణమును దెలుపు వదములకుం గూడం జేర్చం బడినది, €₹. మానెండు, కుంచెంకు. కొలతలోంగాడ కలదు- మూలెంకు చాయ.

ఇంచు :._ోఇంచు, ఇచ్చు” అనునవి “ఈ” ధాకువు యొక్క రూపాంతరములే, కన్నడమునగూడ6 *ఇసు అని యనునాసిక రహితమైన రూపము కలదు. 01 రంజించు, ఛాగించు, కన్న-రంజిస్కు భాగిసు. మాటాడు, వేటాడు, కొండా కు, చూటాకు మొదలగువానిలో చలనాస్థకమగు అడు భఛాతువ్ల, చేయుట అను నర్థము సిచ్చుచు వెనుకటి పదము లను వేలు ధాతువులుగా నెట్లు మార్ప్చం గలుగుచున్నదో యశన్హు (పాచీనకాలమున “ఇచ్చు” అనునది కూడ సహాయ ధాతువుగా నితర ధాతువులకుం జేర్పంబడి వానికి (కియారూప సిద్ధిని గలిగించినది. "జేశ్య ధాతువులనైై | పేకణార్థమునం జీర్పం బకుచు నచ్చిన యీ “ఇచ్చు” ధాతువు సంస్కృత ధాతువు లను తెలుంగు ధాతువులుగాం జేయుటకు. జేర్పుంబడు సహాయ ఛాతువుగాం గూడ నుపయోగించుకొనంబడినది. ఉత్తర పదము పూర్వపదముతోం జేర8పోయి తన (ప్రత్యేకతను నోలు పోవు స్థితికి వచ్చినపుడే - దాని (ప ల్యేకార్థము స్ఫురింప కున్నుపుడే, దానికిం (్రైత్యయావస్థ వచ్చును. కావున నిత్య సంధియే కలుగవచ్చును. కాని యీ విషయముకూడ చవాలవజకుం బూర్వపదాంతమునంగల స్వరము యొక్క

164 సంధి స్వభావముమిో:౭దను నర్థమునకు భంగము కలుగకుండు నం తటి వ్యవహార (పాచుర్యనము మి౭ందను ఆధారపడి యుం డును. రాముల+ అందు అనునపుడు లకారముమిా.ది అకా రమునకు ని శేషార్థముకలదు కావున సంధి సామాన్యముగా జరుగకూడదు. కావుననే రాములయందు అనురూపము భామలో నున్నది. కాని వ్యవహార 'వేగమున *రాములండు” అనురూపముకూడ నేర్పడినది. ఇచ్చట నకారాంత పదమువై అందులోని అకారము పరమగుటచే సంధికి సౌకర్య మేర్పడీ నది. అకారమువై నూందిపలుకవచ్చును. హరి+అందు, అన్నపుడట్టి సంధి కాలేదు. హరిశబ్ద రూవహోని కలుగును గాన నిత్యసంధి సూ[(తమునుండి అందు, అవగాదులను తప్పిం చవలసి వచ్చినది. వసియించు వసించు అను ఆెండు రూప ములు నుండుటచే “ఇంచూ అను దానింహడ వాసవ ముగా అంచ్వాదులలో. 'జేర్చువలసిన దే. ఇంతవణకు భౌమ లో6 (బధానములుగా గహింపందగిన అకార ఇకార ఉకార సంధులను గూర్చి చెప్పంబడినది. పూర్వ పరస్వరం బులకుం బరస్వరై కాబేశరూప సంధి యీ యచ్చులు పదాం తమున వచ్చునపుడే ఉరుగుచున్నది గదా. ఆాద్వి రు.క్రటకారము;?-ా “కుటు చిరు కడు, నిడు నడు శబ్దముల అడల కచ్చు పరంబగునప్పూుడు ద్విరుక్త టకారంబగు” చున్నది యినంగా-కులు+ ఉసురు వకులుసురుు చిరు + ఎలుక=జచి జెలుక

ద్విరుక్త టకారము 165 నడు + ఇల్లు =నడిల్లు, అని సంఫ కావలసియుండ6గా నట్టి సంధి జనుగకొ పూర్యమందలి ఆఅ కార డ కారముల స్థానమున ట్రెర మొకటి అఆచేశముగా నచ్చుచున్నదనుట, అ, డల స్థానములో “ట్టి వచ్చుచున్నదనుట క03 అ డ లకు అజాది పదము పరమగునపుకు ఆవి ద్విమకృటకారముగా మాజు చున్న వనుట యుక్ర్తతరంబయి యుంకు నేమో! వల యనలగా సంహితలోని రెండు పదములను జిర్చి యుచ్చ రించు సందర్భమున నుచ్చారణ సౌకక్యముల కనువగు ధ్వనులు (యకారము నకారము) ఏమయిన నడుమనునచ్చి యుచ్చారణకు సహాయము చేయవచ్చును, వేదా పూర్వ పరాత్షరములకు. గలిగిన సంయోగముచే నాయా న్షము లలో౯ గొంతమార్వ్పు గలుగ వచ్చును. కాని పూర్వపదాక్ష రములతో సంబంధథములేని నర్షము లెచ్చటనుండియో వచ్చి చేపననుట సంభావ్యము కాదుగదా, అట్టివే కలిగినచో నవి యా పూర్వ్య్యవరశబ్దముల సంబంధమును వ్యక్తము జేయుట కుంగాం (రాచీనకాలమునం జేక్పంబకీన మొక (ప్రత్యేక పదము శ్వ్ప్సెళ్ళ లు ప్త శేషములగు వర్యములయిననుం గావలయును. "లేదా వేజళొక శబ్దముయొక్క- సామ్యముచేం (2౯౬౦102) "'జీర్పంబడినవైనను గావలయును, కావున సంధిలో నాగమా జీశ విధానమున వైయాకరణులు చేసిన సందర్భములం దెల్ల నవి యెటయు వచ్చినవో పరిశీలించి వాని సహజస్వరూపమును గ్పుర్తింప యత్నింసవలసియున్నది.. (పస్తుతము “కుట్టుసురు”

166 సంధి

అవు సమానపదములో “కులు శబ్దమునకు ఈడ్తస్పుకముో శబ్దము పరమైనపుడు ద్విను క్త టకార మే కారణము చేశ వచ్చిన దని పరిశీలింపంగా ఆఅ, డ లస్థానమున నిది వచ్చియుండుటచే తను, మూర్ధన్యములగువానితో నిది సావగ్హ్యము కలదగుట వేశననుు అ, డి, లే బ్రవగ్దముగా మాజినవని వెష్పుట యుక్తముగాని చాని స్థానమున టట వ మెచ్చట నుం డియో వచ్చినదనుట యుక్తముగా లేదు. ఈ సందర్భములో కళలే ళళజ్ఞం3ి బ్ర ద్విగు క్రటకారముగా మాళుటకుడగల కారణ మితర సన్నిహితభాపలలో నిలిచియున్న (ప్రాచీన సం్రదా యములను గమనించినవో మనకు సుబోధంబనగును. సామా న్యముగా నీ భామలలో నొక వాళకములోని పనదనములకులటల సంబంధము విశేషణ విశేష్యభావరూపంచై యున్నది. ఈ సంబంధఫథమును సూచించుటకు తొలుత స్థానమే (వధానసాథ నము-అనంగా బూర్వపదము విశేషణము నుత్తరపదము విశే మష్యము నగుచుండును. నెండిచెంబు ; పొన్‌ముడి ; తల్లిపాలు అని యీ రీతిగా ఆెండు నామవాచక పదము లొకదాని వెనుక నొకటి నిలిచినచో నందు తొలిపద ముత్తరపదమునకు విశేషణమగు చుండును. వెండి చెంబు అనునప్పుడు “వెండి” శబ్దము నామవాచకంబే యైనను *ఫవంబు శబ్దమునకు విశేషణ మగుచున్నది. వెండిశోం జేయంబడిన, వెండికీ సంబంధించిన చెంబు వెండి చెంబు. ఇట్టి శబ్బములలో స్థానమే వాని సంబంధమునకు సూచకమైనది. ఈ సంబంధ భావము౦

ద్విమ క్త టకారము “డెలుపుటకు శేవలస్థానమే సమ్థమయిన మార్గముగా గనపడ నష్పూకు --- అనగాల బూర్యపదముయొక్క_ వి వేమణత్వము చాని సానమునుబటి యీ సున్య_క్రముకాదవి తలంపంబడివస్పుడు థు తు తు (టం! పూరగ్గవదమును విశేషణముగా మారు ఏృటకులా.. ననేక మూరగ్టము లవలంబింపంబడినవి. వానిలో. బూర్వపదము తుది వాలువు ద్వత్వముచేసి పలుకుట యొకటి. గోచిజటూి శఫజము న్‌్‌. రా నందలి తుదివాల్లగు శకట చేఫమునకు ద్విశ్వముచేసి (ల్‌) మ్‌ చేత అని పలుకునపుడు *టి కార ధ్వని బజయలు చేటు స్థానమున నాలుకనొ త్రి పలుకనలసియుండుటచే నా స్థానమున గలిగిన స్పర్శవలన స్పర్శనర్థంబగు “ట” కారముతోంగూడిన “ట్ట ళం ఫా అను ధ్వని బయలు బేటును. కావున కుజు+డేసుకు; చిక+ ఎలుక--కుట్ట్‌ + ఉసురు, చిట్ట +ఎలుక అనియు, పీదవ రకార లోషహముచెే, “కుట్టుసుకు, చిళ్సైలుక అవి సంఫెగత రూపము లును వ్యనహారమున నేర్పకుచున్నవి. అశ్లే “నడు” శ్చము నందలి డశాగమును ద్వ్యిల్వముచేసి వలికినపఫుడది పరుషమత్వ మువు'హడం బాందుటచే జడ్డూ యనిగాక్ష పట్ట యని పలుక6 బకుచున్న ది. పదమభథ్యగత నరకళము ద్విమక్షిం జెందనపహుడు పగుషముగాం. జలుకంబడుట ప్రాచీన (దావిడభాసూ సంవ దచాయముగాం గనంబకుచున్నది. కావున చిజు, కుటు, నకు శబ్దములందలి అకార డశారములు పదమ ధ్య్యమున ద్వి్‌శ్వమును బొందినపుడు ద్యిచుక్రషరుషములుగా నుచ్చరింపంబడుట, యీ భావలో నిలిచియున్న (పాచీనధాపా సం్యవదాయ

168 సంధి చిహ్నమై యున్నదని తలంపనగును. “చెక్పైలుకో మొదలగు శసబ్దములను తరువాతికాలమున చిట్టి+ఎలుక అని విభాగిం చుటచే భావమలో “చిట్టి” చిటి శబ్బ్దములుకూడ నేర్చ్పడి యాండును, చిజిచాప్క, చిబునగవు మొదలగు రూపములు “ోచిస్చైలుక మొదలగు వానికంి మిగుల నర్యాచీనములు, పూశ్వపదము విశకేషణమె నిలిచినపు డందలి శుది సరళము పషకవమై ద్విత్వమును బొందుచుంకుట మజటీకొన్ని సందర్భ ములలోంథయాడం గానవచ్చుచున్నది. 6 త. పాంబు+ కొడి, =పాప్పుకొడీ; మకుందు+ వై =మరుత్తుప్పె; ఇకముంబు+ కోల్‌ = ఇరుప్పుక్కోల్‌ , మాడు+తోల్‌, = మాట్టుత్తోల్‌ సకళాంతములగు నకర్శక ధాతువులు సకర్ణకములై నపుకు గూడ నిళ్లు పకువద్విత్వములు కలుగుచున్నవి. దీని కుడావహర ణము-తు వెరుగు-పెకుక్కు. (= వెంచు); అడబ్లు-అడక్కు- ఫ్‌" ఆగస=అక్కుు. (ఆఫుట) ; నీజ్ణు-నీక్కు- ; తికుందు-తిరున్తు ; నిరమ్చు-నికష్పు. ఇరుమ్చుు, పామ్మ్చు, 'వేమ్చు, అమ్ము, ఎలుమ్బ్చు మొదలగు బు వర్గాంత శబ్బములన్నియు( చెనుంున ము వర్హాం తముల్తై న్యనహరింపయబకముచున్నను, సమాసములం దివి పూర్వపదముైై విశేషణములగుట తటస్థించినపుడు పదాంత సరళ బవరక్షము "తెలుంగు సమాసములలోటూడం బరుషత్వ మునే పొందుచున్నది. ద్విత్యముమూ[ త మిం దగపడుట లేదు. ఇరుమ్చు+ కోల్‌ =ఇరుప్పుక్కోల్‌. అని తమిళ రూప మగు చుండగాం 'దెనుంగున “ఇనుపకోలి యని మాత్ర

22. ద్వికక్త టకారము 161 మగుచున్నుది, సరళము పరుషమగుట ఆకెంకు ఫావలకు సమా నమే, పామ్చు+కొడి =పాష్వుకళ్కొడి యని తమిళమునకాలా పాము+జేకు=పాపడేక్కు అని కెలుంప రూమము, అశ్లు అంవకోల, ఎంహషగూడు, 'వేంపచెట్టు మొదలగువానిలోని తొలి పవమునందలి *ము వ్యుమునకు బదులుగా “పు? వర్షము శకానవచ్చుచున్నది. ఈ మార్చుతోగూడిన రూపములను సాధించుటకే ఆగ్మధ వైయాకరణులు : సూక కొండొకచో సమాసంబులందు నాన్యూదిక నుమ్వూదుల మువక్ష్మంబులు పజ్బవర్షంబులగు | బాల, సమా. 19 సూ(శ్రము. అని మువర్షమునకు వబ్బవక్ష విధానమును 'చేయ వలసిన వారైనారు, ఈ సామాసములు భాషలో మిగులం ూచీనము లనియు- చెలియవచ్చుచున్నది. ఇళ్ల ద్విరుక్త టకార. విధానము, పజ పవర్ష విధానము మొదలగునవి పూర్వపదము విశేషణముగా మాజునపు డా మార్పునకుం జహ్ను ముగా ౌచీన శాలమున6 బడాంత సరళమును పరు మముగాం. 'జేసియు. ద్విర్నుక్త పగునుముగాం 'జేసియు.. బలుకు సం(వ్రదాయమును సూచించు చున్నదసి చెప్పందగి యున్నది. తమిళమున “తోల్కా-ప్పియనార్‌ ” వర్షసమామ్నూయమున సరళ వరములను (గ్రహింపకుండుటచే నాతని కాలమునం బకుషముళలే కాని సరళ వర్శములే లేనట్లగపడుచుండుట చేతను నిస్పటి తమిళ వ్యవహారమున ననునాసిక పరమగు పరుషము

క్షే70 సంధి

సరళముగాం బలుకుచుండు నలవా కేుకాలమున బయలు చే నదో చెప్పుట కవకాశము. లేకుండుట చేతను 'దేశ్యపదములం గొన్నిటిలో ననునాసికములపై పరుషమముళలే పలుకు నలవాటి ప్పటికి నుండుటచేతను .- (ప్రాచీనభాపషలో తొల్కా-ప్పియ నార్‌” కాలయమునకుంగూడ కొచ్యుట, తు ప అ అను పరుహాయరములాతే వ్యనహారమున నుండెనని తలంపవలసి యున్నది. తరువాత ననునాసికతోం గూడినపుడు కాని యబ్భధ్యస్థము లైనపుడుగాని యివి సరళములుగ నుచ్చురింపం బడుట వాడుకలోనికి వచ్చి యుండును. పదాదిని గల పరువము మజ్బధ్యస్థమగుట కవకాశము లేకుంకుటచేతనే పరు వమముగనే నిలిచిపోయినది. ఈ పడాది బపరువమమునకుం బూర్య “మొక పదము నిలుచుట తటస్థంచినవో నిది పదమిధ్యస్థమే యగును గావున నా వర్షము సరళముగా నుచ్చరింపంబడు చున్నది ఇట్టి సరపదడాయమును బట్టియే ద్వంచ్వాది సమా సములలో నుత్తరపడాదిని పరువములు నిలిచినపు డవి సరళ ములుగ మూజుచున్నవి. 905 ద్విత్య్యాక్షరములు పదమధ్య మున నబ్యుధ్యస్థములగుట కవకాశము ేకుండుటచే వానికి సవాజమగు పరుషోచ్చారణ మే నిలీిచియుండుట తటస్థించినది. “మయక్క-౦”” (6జశీతట) అనునపుడు ద్వితీయ కకారము నకుంయూర్వము హలా శ తకకార ముండుటచే నది యజ శ ధ్యస్థము పళ్టాలేదుకదాం కావుననే డాని పకుషోచ్చారణము స్ట మైయున్నది.

చు

సమాససం౦ంధి అజా (పాం తాదులు --

వీ కాలమునందై నను భాషను వ్యాకరించి లతణము చవేయందలంచిన ఉనైయూకరణులు తమ కాలమున భావలో నేక్పడి న్యవహారములో నున్న రూపముల సపోయమును బట్టియే (పాచీన పదబంధములకు రూప నివ్నత్తి కల్వించు టక్రై యక్ని౦తుకు, ఆంధమున (పాలెంపు మొదలగు కొన్నీ (ప్రాచీన సమాసములను సాధఫించుటకై చేయంబడిన లక్షణమే దీనికి నిదర్శనమగుచున్నది.

“పాంళాదుల తొలియచ్చు మ్‌ాంది వర్షంబుల కా సమాసంబుల లోపంబు బహుళంబుగా నగును అను బాల వ్యాకరణ స్నూతము (పాంత+9ల్లు అని యుండగా తొలి పదములోని చిందుపూర్వక తకారమును లోవీంపంజేసి గ పాయిల్లు” రూపమును సాధించినది. ఇళ్లు లేంత +దూడడ= "లేదూడ, ఫపూవు+5ెమ ఉెపూరెమ, శి అనునవియు సాధింపం బడినవి. పువర్ష వికహితమగు “పూ” శబ్బముకూడ భామలో నున్నది గావున నీ తుది సమాసము పూ అను దానితోం 'జేయంబడిన సమాసమే యనవచ్చును. ఇంక లేదూడ, (పాయిల్లు శబ్దములు లేంత, (ప్రాంత శబ్బములతోం గడీ 'యేక్పడిన సమాసములేనా యను సంజేహము. కలుగక మానదు. లేతదూడ-__-లేద్దూడ, పాతయిల్లు---పారిల్లు అను

క్షే సంధి

నర్వాచీన రూషము లీ కాలమునంగాడ వాడుకలో మనకు వినంబకుచున్నవి. కావున లేమాడ, (ప్రాయిల్లు అనునవి బేంత ఫాంత శబ్దములతోం గూడిన సమాసములుగాం గనలంబడవు. ఏనిలో పరపడాదియందు అచ్చో సరళమో యుంకుటచే ననునాసికము విధించు నావళ్యకత "లేకపోయినది. కొని పరు పాది శబ్దముతో. గూడిన (పాంగెంపు,. లేంగామ త్ర మొద లగు సమాసములలో (పాంత, లేంత శబ్దములలోని యనునాసి కమును మొదట లోవీంపంజేసినను మరలం ెచి ఎ పెట్టనలసిన స్థితి గలిగినది. కావున వాస్తవముగా (పాలెంపు, లేంగొము శ్రి మొదలగు సమాసములు తక్కి-నవానివలెవే (పాంత, లేంత శబ్దములతో. గూడి యిటీవలి కాలమున నేర్పడిననిగాక భామలోం (చాచీనముల్రైయుండునని తలంపవలసి యున్నది, (ప్రాంత లేంత శబ్దములలోని గ్ర? కారము *మూంత, కోంత” ేంత మొదలగు వానిలోని 'తివలెనే యేదో యొక యస్ధమున ఛాతువువ్తై వచ్చి చేరినబే గాని, సహజముగ ధాతునిష్టము- లేదా మూలరూప గతము కాదని తెలియుచున్నది. కావున “*ప్రాంతొ అనునది -(పాం+తంా్యాపామ్‌+త అని యుండ. దగును. గావున దీని వెనుకటిరూపము “వామ” అయియు౦డు ననుటకు సంచేహము లేదు. ఇప్పటికిని దశ్నీణ ేశమందలి "శెలుంగువారీ శబ్దమును (పప్రాంతయనియె పలుకుచున్నారు, 6£_(పాంత “చింతపండు. తమిళ కన్నడములందీ యర్థముననె శప్రర్రమ్స్‌') ల్రన్లు' రూపముండుటనుబట్టి “వరమ్‌” అనునది యీ

సమాసస౦ధి 178 వ్య వ్యత్యయము (కక664€16313) మూలముగా “పామ్‌” అయియుండునని నిశ్చయింప నగును. అప్పుడు “పరమ్‌ + కెంపుజ(ై పామ్‌ + కెంపు=[ ఫాజ్చెంపు=(పాంగెంపు-(ప్రాలెంపుగ అని మూ విధముగా నీ సమాస మేర్చడియుంకును. *“ప్రాయిల్లుో అనుదానిళో నగపడని *న” కారమిందు6 గనంబకుచుండుట, చానినిబట్టి సరళాచేశాదులగుట యిందు సంభవించుచున్నద్ది. ఈ యనునాసిక యృుక్తరూప నిష్ప త్తిని సాధించుటకే వ్యా కరణకర్త “ోలుప్తశేషంబునకుం బరుష సంళములు పరము లగునపుడు నుగాగమంబగు” నని “*పాంత” శబ్దములో మొదట పూర్వ సూ(త్రముచే చిందు పూర్వక త కారమునంతను లోపింపంజేసి మరల నుగాగమ విధానమును చేయవలసిన వాం డయ్యెను, సహజముగ శబ్దగత మగుటయో, లేదా (వత్యేకార్థ ద్యోతకమై మధ్య నిలుచుటయో సంభావ్యంభై యుండునుగాని “ప్రా”శబ్దమునకు పరుషాది శబ్దములు పర మైనఫుడే మధ్య నకా రము నచ్చినదనుట సంభావ్యము కాదుగదా. “పరజ్లెంబు, ఇళజ్షాంబు” మొదలగు నితర (డావిడభాపా శబ్దములతో వ్‌నిం బోల్చి మూడంగా “త్రో వర్షము చేర్ప్చంబడక పూర్వము

పరమ్‌” అను శబ్దమునకు ైంపు శబ్దము చేన్బుటచేతనే యీ సమాస -మేర్చ్పడి యుండుననియు నా శారణముచే శపాంతకెంపూ మొదలగు వానికంకె నిది భామళో (ప్రాచీన సమాసమై యుందుననియు నూహింపందగియున్నది. అయితే తమిళమున నగపడు “పర జ్లైంబు” శబ్దము కొల(క్రమమున నూజీి

74 సంధఫె “వాలెంపు అయినదనుట కంక *వపాంత+శెంపో అను శబ్బములోని ప్రాంత శబ్దముమొక్క. తొలియచ్చు మింది వర్తంబులకు లోపము వచ్చిన తరువాత “నూ గాగమము వచ్చుటచేతనే యీ భాషలో నేర్పడిన (పాలెంపు అను “తెలుంగు రూపము నుండియే పకళ్ణెంబు అను తమిళభాషా రూపమేర్సడి యుండంగూడడా!. తమిళమున “ోపరజ్చెంబు” అను రూపమున్నంత మాత్రమున పాంగెంపు శబ్దము దాని నుండి వచ్చిన దనవలెనా యని యకుగవచ్చును తమిళమున ననునాసికముతోంహాడిన సమాసముళలే వ్యవహారములో నుంకుటచేతను ఆ భావలో వై సమాసములను విడదీయ వలసి వచ్చినపుడవి పరమ్‌ + కెంపు, ఇళమ్‌+కొంబు అనియో. "లేదా పక+మ్‌+ కెంపు, ఇళ +మ్‌+ఫొంబు అనియో విడదీయం బడినవే యగుటచేతను మజియొక విధముగా విగ్రహ వాక్యము వెప్పంబడక పోశ్చటచేతను స్రాత, లేంత-ప్రాలొంపు, లేంగొమ్లు థబ్దములు మన భాషలో నేక్పడక పూర్వమే “పరశ్రైంబు, ఇళజ్లొంబు” శబ్దము లేర్పడియున్నవని తలంచుట కవకాశ మేర్పకుచున్నది.

ఇంక మధ్యనున్న యనునాసి విషయమై వివారింపనలసీ యున్నది. దాని స్వరూపమెట్టిదో తెలిసికొనం గొంత పరిశీ లింతము. (పాంత అనుడానిలోని యనునాసికము “*క్రివర్షము చేర్చంబకునప్పటికే యచ్చట నిలిచియున్నదని తలంపనగును, ఈ (దావిడ భామలలో నొళ ధాతువు మఖియొక ధాతువుతోం

సమాసస౦ధి కేస జేనఫుకు వాని విశేషణ విశే్య భావమును సూచించుటకో లేదా యుచ్చారణ సౌలభ్యముకొటికో యొక యనునాసిగము చేరచుండుట స్వాభావిక ముగాం గనంబడుచున్నది. ఒక్క ధాతువులోయాడ నది ద్వ్వాచమై పరుమవర్షములతో గూడినదయినచో నా పరుషమునకుం బూర మొక యనునాసి కము బయలుబేజి యా పరుషమును సరళముగా మార్చు టయు సంభవంచుచుండెను. ఈ భావలలో మూల ధాతువు లని తలంపందగిని ఆ, ఈ, ఊ ల రూపొాంతశములస *అగు, ఇచు, ఉశు” అను వానిని దూరము. అగు-అకు-అక్కు-- అంగు, అనియు, ఈగు-ఇక్కు-, ఇచు-ఇచ్చు, ఇంచు ; ఉగు, ఉత్తు. ఉదు, ఉందు, అనియు వీనిలో ననునాసికముతోం గూడిన రూపములుగూడం గనంబడుచున్నని. కావుననే యీ భాతువ్రులు ధాత్వంతరములపై 6 చేతనపుడు తునుగు-తుసుంగు, వెలుగు- వెలుంగు, తొలగు-తొలంగు, అడచు-అడంచు, తలచు-రలంచు మొదలగు రూపము లేర్పడుచున్నవి. ఇచు=ఇసు-ఇంచు అనాననా కన్న-లా-చితిసు "తెచ్యితించు రవథ్నీసు- 'రశఖ్నీంచు అలిసు ఆలించు అప్పళిసు అప్పళించు సెరిసు మెరించు

[176 సంధి ఉదు అజ్‌ +డఉదము అజ్‌్దు అలుందు-అందు అద్దు | | (గీకి అందదుకు) అగ్దు కన్న. ఉజ్‌ =60 వీజ €0 వీ6 01066. ఉక్తు ర. ఉజు=ల0 ఏం, లరంలి €0 రేై227ా 62౯. 222౯0201 తుళు, ఉన్తు=ళం 30226, €0 ల0212 కన్నం ఉక్త్తు వా లుం ఉన్తుం త. చేయుందు-- తె. చేయుదు. కన్నడ భావలో కర్యధారయ సమాసములం దుకా రాంత కృదంత శబ్దములకు గజ ద బ వరములాదిగల శబ్ద ములు పరమైనపుడు మధ్య బిందువు వచ్చుచున్నది. ఎక్తుంనోల్‌, కుక్తుంగటి, పుట్టుంగురుడం (పుట్టుతుడ్డి? కర్చుంగల్లం, చుర ఏంగొళ్ళి, ఇనుకుంగర్చుం, ఉకు౯ణందొఖె, ఆండుదొలె, బత్తుంబయం, అడుంబొాలం, మించుంబుటు, కట్టుంజోళం, సీడియుంద లె. మొత్తముమిోంద (శ్రీయా వాచకములు గాని గుణ వాచకములుగాని యగు పదనులదై విశేషణ సమాసములలో పరుమ సరళాదులగు శబ్దములు నిలిచినపుడు మధ్యనొక యను నాసిక. మొక కాలమున బయలుచేజుట తటస్థించినదను విషయము గమనింపం దగీయున్నది. (వస్తుతము మనము

లి) సమాససం౦ంధి 177 విమర్శించుచున్న *పరమ్‌, ఇళమ్‌ి శబ్దముల (ప్రాచీనరూపషము లెట్టివో యించుక తెలిసికొందము,

“పాంత్క లేంత” యను తెలుంగు శబ్దములలో సనూ నార్థకముై సజాతీయములని చెప్పందగిన మూల ధాతువులు “పల్కి పళ; వళ ఎళ ఎఫో అనునవిగా గనంబడుచున్నవి. కన్నడమునందలి పటి. పథతె, తమిళమునందలి పత్తి "తెలుగ నందలి “పొ యనునవి “ప్రాంత” శబ్టముయొక్కట మూల రూపములుగాం గనంబడుచున్నవి. వీనికి పండుట, [పాచీనము అని యస్థము, తమిళ మళయాళముల *ీపటుి అనుచానికీ పరిపకర్థమును జెందుట (40 ₹1969, €0 ఇాంగా 016) అని యర్థము కలదు. కొన్ని సమాసములలో నీ శబ్బమనునాసిక రహిత మైయే గాననచ్చుచున్నది. కన్న. పటి అలగు(2%204 19126 ఏ12రల! పజగన్నడ (పాచీన గన్నడము), పటినెల్‌ (ప్రాంత ఛాన్యము). దీనినుండి హోొసకన్నడమున *వాళసు=పాడగు (10 0660006 014, ₹029 006 ఢ664, €0 ఓం1€0 201% 60 నం 8901164) అను ధాకున్లుకూడ బయలు దేజినది. లేలుంగలోని “పాడు” ధాకువునకు పాడగుట--చెడిపోవుటొ యను నర్థము “పణ” ధాతువునుండి యేర్పడిన టె. (పాంతదియై త్నీణించి, పడిపోవుటయే. పొడగుట. 'పాటిదిబ్బలొనలా దిరకాల నివొసముచే శిధిలములై పాడయిపోయిన యిల్లు కూలిపో యిన వీదప నట నిలిచియున్న (ప్రాంత మట్టి దిబ్బలన్నమాట_ వల్లు తెలులపలోని పొడు ధాతువు--గపటుగో ఛాతువునుండి

178 సంధి

యే యేర్పడినది. (పాచీనధామలోని “జ” కారము. కెలుః గున *డొ” కారమగుచున్నదనుట కిది మజియొక నిదర్శనము. ఈ *వటి ధాశతువునుండియీ తమిళమునందలి “వటి "తెనుంగు నందలి “పండు,” కన్న. “ోపణ్‌ , హల్జు” మొదలగు శబ్దము లేర్పడినవి. *పయి”-ధాతువ్రు “పరిపకరమగుట” యను నర్ధముకలదగుటచే పజిం-సం౦డు = పక్వమైనది, కావుననే కససరు” కాయవలె. గాక (2౯60౦2 2౨6 6694) పరివక్వ మును బొందిన ఫలమని యగ్థముకలిగినది. “పండుగ” అను కబ్దముకూడ దీనికి సంబంధించిన దే. సంస్యబ్భతము నందలి “ప్రాక్‌ 19 శబ్దమునకుంగాని కళిష్ధల్ర?3 శస్దమునకుగాని, "తెలుంగు లోని (ప్రాంత, పండు మొదలగు శబ్దములతోడను తక్కిన దవీణ చేశ భావలలోని వింత యత్షరమగు *టో అను చానితోం గూడిన *పటొ శబ్దముతోడను సంబంఫము కలద నుట విచారణీయము,

(వస్తుతము మనము గమనింపనలసిన ీమనంగా (పాచీన రూపము *పటో యనియీ యున్నను దానినుండి బయలుచేరిన "పటమ్‌, పడ్డు, వండు, వండుగ మొదలగు రూపములలో నది యనునాసిక సహితమై గానంబడుచున్నది కావున *పటోొ ధాతువువై మజీయొక ధాతు వేనో చేర్చం ఓడి యుండుటచే గాని, దిని విశేషణత్వము నూచించుటకై యొక యనునోసికము. చేరుటనలనం గాని, *పటమ” అను రూపమేర్పడినదనియు నా మింద *పణమ్‌గెంపు మొదలగు సమాసము-లేర్వడిన వనియ్యువైయున్నది.

సమాసస౦ధథి 79

“లేంత” శబ్దమునకు మూలరూపములు ళ్‌ ఎళ

ఎ” అని తుళు కన్నడములంమను, *ఇళ” అని తమిళము నను గలవు. లెలుంగున “ఎడ, ఎల, ల యనియుగలవుం "తెలుస నందలి ఎడ, ఎల శబ్దములు, ళ్‌ 3 అనుడాని రూపాంతకములే యనుట స్పష్ట మే. “లే” యనునదియు *ఎల్‌” అను శబ్దమునుండి వర్ష వ్యత్యయముచే నేర్పడినదనుటకు సం "బేహము లేదు. ెలుంగలోని *లేంతా శబ్దమునుబోలిన టే కన్నడమున “ఎళతు” అను శబ్ద్బమొకటికలదు. దీని రూపాం తరము “*ఎళదు". దీనికి *లేంతదొి యని యర్థము (8% 2101 13 66244, 0028), “ఎళతాద ఎల) అవలా లేత దైన అకు అని యగ్ధము. ఉఏళక్రు అను దానిలోని “త? వర్ణమునకును “*లేంత” లోని త వక్షమునకు సంబంధమేమైనం గలదా యను సంజబేవాము కలుగక మానదు. లేదా, *ీఎళె తన” (= లేంతదనము) అను శబ్దమునకు సంబంధించినదై నం గావచ్చును. ఈ కన్నడ శబ్దముులై నను “లేంత” శబ్బములోని యనునాసిక స్వరూపమును గూర్చి మాత్రము మన కేమియు. 'జెలియండెప్తుట లేదు. ఈ శబ్దములతోలహడిన విశేషణ సమాసములలో: గూడ ననునాసికము కనంబడుట లేదు. 61 ఎభెగటు, ఎ భెగన్ది, ఎళెగాయ్‌, ఎళెగాళి (1 ఈ6౨టేం ₹1మక) ఎశెగమ్చు, ఎళిగాంగు, ఎళితెంగు[( ౫7౦౪౨3 60008206 టాం8) ఎభెదొగల్‌, ఎళెదింగళ్‌, ఎళెవిసిల్‌, (ఎళి+బిసిలొ ఎళెవుల్‌ (ఎశే+శపులొ ఎశెవెణ్‌. (ఎలె+శవణ్స్‌ ఎలెపాయ. ౮04మి

“180 సంధి ఎఖెదుమ్బి (2 ౫70058 51201 086) ఎ శెదళిర్‌ (16%64ఆ 011286). ఈ సమాసనములలో నెచ్చటను *ఎళె? శబ్దము "తసుువాత సనునాసికము వచ్చినట్లగపడదు. కొన్నడమున సరళాచేశము వచ్చిన రూపములు కొన్నింటిలో.. దెనుం'పన ననుస్వారము కూడం గనంబడుచున్నది. 61. కన్న, ఎఖెగమ్చు - తె. శేగెంపు. ఎళదళిర్‌ _ తె, లేందలికు, ఎళభవరయ -_ "కె. చేటపతాయము, వీనినిబట్టి దూడంగాం దెనుంగునందును లతమిళమునం గొన్ని సందర్భములందును అనంగా, లేగాంపు, (వౌంగెమ్బు ఇళళ్ళా బు, పర ల్లెంబు----అనుస్థలనములం గనం బడుచున్న యనునాసికము (ప్రాచీన ధాతు సంబంధమైనది కాదనియు, విశేషణసమాస మేర్పడు సందర్భము 5 వచ్చి నదో యుచ్చారణ సౌకర్యమున్నక్తై వచ్చినదో యనియుం దలంపందగియున్నది. ఇట్లు “పాలౌంపు, లేంగొమ్య త్ర సమాస ములు [పాంత కెంపు లేంతకొమ శ సమాసములకంఆ భాషలో మిగుల [పాచీనములని యెంచందగును, మిీ:గడ-మిోాందు +కడ =మింగడ అని మైయాకర ణులుచేసిన విభాగము, ఇక్కడరలకూడ దు వగ్శము లోపించిన దనుటకన్న “మి-మిం”' శబ్దముతోడనే “కడ” భబ్దమునకు సమాస మేర్చడినదనుట యుక్తము. ఈమిో-మిోం శబ్దములు 'మేల్‌మేలు శట్టములతో సంబంధించినవే. ఛాతుగతములగు ఇకారా ఉకారములు ఎకార ఒకారములుగ మాజుచుండుట (యీ ఫౌమలలో సహజమై యున్నది మేల్‌-మేలు శబ్దములకు

సమాసస౦ధి 181 “బ్ద “కారముతోలహాకిన రూషహము. లీ భావమలోం శకీగనం బడుటలేదుగాని, ఈ ఛాతునవ్లుయొక్క_. మూలరూపమగు “మి” వర్షము మిగులు అను శబ్దమునం గానవచ్చుచునే యున్నది. “మించు (=జఒకశనాని వైనుంకు) అను ధాచువుకూడ *మిన్‌- మిల్‌ ధాశువుయొుక్క. రూపాంతరమే. తమిళ కన్న డముల నిది *మిక్కుఎమిగు (00 8౦7 20006196, 00 10టాం&56, 0 676666, 10 080760 194 20076 €0 00410 0769) మిగిలు-మిగలు=ు (87620069, 6౫06616౧66 8206200507 పంగ21066, 630 అనురూపములు గలిగి తెలుటనందలి “మిగులు అనుధాథువుతో నభిన్నంమై యున్నది. “మించు” (60 ౨660026 8684 క0 6౫66) ధాతువు తెలుంగనందు వలెనే తమిళభమునంాడం గనంబడుచున్నది. కన్న డమున నిది “కల్పించు అను రూపమును బూందియున్నది. తక్కిన వాని కంళ₹ల మిాందకు వచి నపుజే వానిని మించుట సంభవంచును గావున *మేలు”.._మిండులకు మూలధాతు వెక్కటియీ యనవచ్చును, ఈ వ్వాాత్ర్ర్యు మిట్ట” మొదలగునవికూ+డ “పెకి లేచు-ఉన్నళతమగు అను నర్థమున - కవ్చిలి) ధాతువ్సునుండి బయలుబేరినవే.. కావున మోా-మిాన్‌ + కడ = వూలడ యయినదనుటకు సం'బేహములేదు. “మాయొక్క. 'రూపాం తరమే-*మే”ి యయియున్నది కన్నడమున చ్చే? యను తరూపమేగాక నేగు-మేం-యమేల్‌ -- 026 20067 866) 6 శ472266) అను రూపాంతరములుకూడ కలవు. * మేధాతువుతో

182 సంధి గూకిన “మేళడెో = (౧౧9 2009398160) చకుగాల్‌ 116 రంల 9146 0€ 906 1000 మే7గెంప్‌ (016 న261 01 6 490) మొదలగు సమాసములు హొసగన్నడమునం గలవు. కాని యిందు *మిాంగడ” యందువలె ననునాసికము వినివించుట "లేదు. కాని *మేగాలొ మేగల్లైయ్‌” అనువానికి *మేంగాల్‌, మేంగెంయ్‌” అను అనునాసిక సహిత రూపములు (ప్రాచీన కర్తాటభాషలో నున్నవి. (య ఉద్దమాగి బిగిద మేంగాల్‌.) కావున కన్నడమున మేందు అను శబ్దము లేకున్నను “మేంగాల్‌” అను శబ్దము “మేం” అనుడానితోం గూడి యేక్పడినస్లే. 'తెనుంగన . *మోలయడి” శబ్దముకూడ మిం+ కడ అను శబ్దముల కూడిక-చే నేర్పడి యుండును. మేల్‌-, మిల్‌ - అను వానిళోని లకారమే నకారముగా నూటి యుండును,

(క _త్త+కారుజ కొ క్కారు అను మజతీయొక్‌ సమా సము కలదు. ఈ రూపమును సాధించుటకుంగాను వైయా కరణులు (పత్యేక సూత్రమును జేయవలసిన నాన్వైనాకు. “కొత్త శబ్దమున కాద్యకర "శీషమునకుం గొన్ని యెడల నుగాగమమునూ గొన్నియెకల మింది హాల్లునకు ద్విత్వంబు నగు (నాల వ్యా. సం. 8%). వెనుకటి (పాంత, లేంతే శబ్దము లందువలెనే దీనికి నాద్యత్సర శేషము---అనంగా “ంత” వ లోపమును, నుగాగమమును విధింపంబడినవి. నుగాగమము లేని యపుడు మింది హాల్లునకు ద్విత్వము వచ్చుట యిండొక

సమాసన౦ధి 188 విశేషము. (ప్రా, లే శబ్దముల పూర్వరూపములు “వటి? కల్ప ళి? అని కలవనియు, వగ వ్యత్యయము మూలముగా నారూప ములు సిద్ధించి యుండుననియు దలంవంబడినదిగదా ; అక్షు (కొ_త్త-శబ్బమునకుంహాడ పూర్వ రూపమేమైన గలదా యని విచారింపవలసియున్నది. [కొత్త శబ్దములోని “త” నగ్శము (ప్రాత; లేం శబ్బములలోవలెనే తరువాత వచ్చి చేరిన ధాత్వం తరము యొక్క- యవశిష్ట ఫాగమే యయియుండుననుటయే సంభావ్యమగుటచే దీని తొలి రూపము *కొరోొ అని'యుండం చగును. దీనికి మజణియొక పదము పరమైనపుడు మధ్య యనునాసిక ముచ్చారణ సౌలభ్యమునక్షై వచ్చినచో పరమ్‌ + ెంపు= పరక్షెంపులపాలొంవు అయినశ్షు కొర్‌ మ్‌+చాయ = (శొమజాయ-[కొంజాయ యను రూస మేర్చడియుండును. ఊంది పలుకవలసిన స్వరములు రెండన్యవహీతముగా నుండవ్ర గాన అనునాసికము నడువు రాని యప్వుడు మింది చాల్లునకు ద్విత్వేము కలుగుచున్నది. ఈ మూలముగం దొలి వర్షము గుగువై యూందబడుటయు సంభవించును. ఇట్లు కొర్కారు, కొర్షండి యను రూపములేర్పడిన వీదప వర్ద వ్యత్యయముచే శొక్కాంరు, (కొగ్గండి రూపము. లేర్పడీ యుండును, -

ఇంక (పాశ-శబ్దమునకు ఈపబ” అను మూలభఛాతో వితర భాషలలో: గనంబడిన్తై (కొత్త శబ్దమునకుగూడ శార్‌ ఆనునది మూలధాతువుగా నీ భామలోనే _గాని

184 నంధి

యితక నన్నిహిత భావలలోంగాని యున్నదాయని మనము ' వమాడనలసి యున్నది. ఈ “క్రొ త్తి శబ్దమునకు మూలంబగు ఛాతువే యాంధభామలోని “కొడుకు” శబ్దమునకు: గూడ మూల ధాతున్నై యున్నదని చెప్పినచోం గొందజు కాళ ఏ ర్యము కలుగకపోదు. అర్భధమున “కొడుకు, వోడలు” మొద లగు శబ్దములు తమిళమునందలి “*కొళండై” (=చిన్నపిల్ల) శబ్దమునకు సంబంధించినవి. వీని కొన్నిటికిని మూలధాతువు ఉర్చ్యురి) కటి” యనున బే. *కుటి” అనంగా లేంత-చిన్న (606461, 70298) అని యస్ధము. దీనినుండి యే తమిళమున క్ట్రజ్రక్రన్ట్‌ (=2యువకుండు, ₹01200) అందగాండు (06200241 ఫం309) స్కందుడు అనియు, కుబకు=యావనము-సౌంద ర్యము ; *కుటవి” “కజిన్‌ దై” (=చిన్నపిల్ల-పసిపాప-12028%, 0206; 82010198) కుటన్‌ చై నీర్‌ (ఎళనరు--లేత కొబ్బరికాయ నీరు), కుటామగన్‌ = రెతరాననవంకుండగు నొయకుండు-- శీ ౫0060211 కలాం; “క్టుజవితింగళ్‌ ”=(ప్రతిప చ ఏం(దుడు; కుటవిషాయక్‌ =ఉదయ భానుకు; కుటవు= లేత వయసు--- 70200, ₹6౧6ల &౯0) అను నీ మొదలగు శబ్దము లనేకములు బయలు చేజినవి. ఈ “కుట” లో జి కారము డి కార ముగను “రి కారముగను మూఆుటకలదు. తెనుంగులో నిది “క్ష శారముగనే యగపకుచున్నది. కొవున నీ మూల రూపవెం కొడుకు కోడలు, అను శబ్దములలో/ బొడసూపు చున్న దనవచ్చును. అండలి *డి కారము ఒ” కారముగ-

వి] సమాససం౦ధి 185 గూడ మాజణుట మటీయొక విశేవమేగాని (ప్రాచీన కాలమున నీ భామలలోని ఛాశు రూపములలో ఇకార ఉకారములు ఎకార ఓ కారములుగ మాణుచుంకునని యిది వజ కె సూచింపం బడినది, ఇట్టు *కుటో అను (ప్రాచీన (దావిడ ధాతువులోని “జ” కారము *డి కారము కాగా కొడుకు రూపము "లెలుంగున నేర్చడును. ఇదియే తమిళమున “ర” కారముగ వమూాతీనది. తమిళ మళయాళము లందు “కురుత్తుి అనంగా “మొలక” అరంటిచెట్లు కొబ్బరి చెట్టు మొదలగువాని లేంత మొవ్వాకు, (307026 ₹1106 06468 162763 0£ & హం60) ళ్లు దనము (వెర్షై) లేంతదనము (ఇళమై) అని యడ్ధ్థము. “కురుత లొ జ అనలా. లేంత శాటి మొవ్వు అని యర్థము, కరుశ్తు అను దానికి అనునాసికముతోం గూడిన “కురున్దు? అను రూపాంతరముగూడం గలదు.[ క కురుత్తు” అను శబ్దమే "తెలుంగులో “*కొరు త్త మై వర్షవ్యత్యయముచే (కొత్తయై యుండును, ] ఇందలి తవర్షముగూడ వేలు ధాతువ్చయొక్క_ యవశిష్ట్రథాగమే గావున కొల్‌ -కొర్‌ +కారు= అనునప్పుడు క కొక్కార” అని మిోదిం హల్లునకు ద్విత్వమువచ్చినన్లై కొర్‌ +త=శొ త్త మైయుండును, లఅశ్లే - కిట్‌ + కొను = (శీకొంను; కుట్‌ +కిదముడా(క్రుక్కి. దము(=దట్టము); కట్‌ +కు వా(క్రక్క్‌ా ; కొత్‌ +గండి=[కొగ్గండి, కొల్‌ +ననజ(కొన్నన కొణ్‌ +మావి=(కొమా వి ? కీర్‌ +కొనుక్నకిక్కొను; మొద లగు రూపము లీ భామలో వ్వతిపాతవిధిచే (0680168120 -

186 సంధి 'జీర్చడినవి. 'కెంధూళి, కెంజడలు అనునవి కూడ కెంపు+ ధూళి, కెంపు+జడలు అని గాక పువర్షమాశసబ్దములోం జేరళ పూర్వమే - అనలా. ఫువర్మ విరహితమగు “కెం” శబ్దము శోడనె గూడి యేర్పడిన సమాసములై యుండును. ఈ “కెరొఅనున దే యందలి కకారము తాలవ్యాచ్చరక మగుటచే "ళాలవ్య చకారముగా మాజినపుడు *చెంి అయి “చెంగల్వ, ఇందొవొఅను సమాసములలోను “*చెన్ను”అని శోణార్థమున (పత్యేక శబ్దముగను గూడ నీ భాహలో వ్యవసహారమున నగ పడుచున్నది. [శొంజాయ మొదలగు రూపములవలె నీ *కెం ధూళి కెంజడలు” అనునవి వై సూ(త్రములచే సాధింపందగి నవి గాకున్నను మహోకవులచేం (బయోగింపంబడి యుండు టచే వీనిని నిపాతలని 'వెప్పి న్యైయాకరణులు (గహింపవలసిన వావైనారు. రూప నిష్పత్తి కేవలము తెలిసికొన వీలులేని సందర్భములలో * నిపాతలని యథ్శ్యాపయోగమున (7 గావ్యూ ములని చెప్పీ యా రూపములను (గ్రహింపవలసి యుండు నేమోగాని, యా సంకేత మా కెంధూళి మొదలగు సమాస ముల సందర్భమున నవలంచింపవలసిన యావశళ్యకత యం తగాం గనంబడదు.

ఇంక క్రొత్త శబ్బముతోడనే కూడినదై నను (కొత్త+ కుండ)=[కొ_త్తకుండ అను సమానము “కొక్కుండొ అని ఎ ఛశవైయాశకడుని లక్ష్రణమవవ లావి భామరొని విశేష వమయోగములను “ీనిపాత” లను పీర నంగీశరించుట ఫంస్య ఎ వ్యాకరణ స౦ంపదాయమై యున్నది.

సమాససం౦ధి 187 కాలేదు. అనంగా నట్టి రూపము భామలో వ్యవహారమున "లేదన్నమాట ఈ 'కొ_త్సకుండ యను సమాసమర్వాచీన కాలమున “కొత్త ఫబ్దము భామలో స్థిర పడినతరువాతం జేయ బడిన ద'ససటచే నా రూపమే వాడుకలో స్థిర పడినదిం కాని తొలియచ్చుమింది వర్షమునకు లోపమువచ్చి మింది హట్టునకు ద్విత్వము రాలేదు. క కొక్కాారు” మొదలగు సమాసములు [కొ త్త శబ్దముయొక్క_ (పాచీన రూపమగు “కౌర్‌” అగు చానితోం (్రాచీనకాలమున నేర్పడుటచే వ్యవ వోరమున నిప్పటికి నా రూజముననే నిలిచియున్నవి. లాతణి కులు తమ కాలమందున్న రూమముల (గ్రహించి సామాన్య లతుణము చేయవలసిన వారగటచే వాని నన్నిటి నొక్కా స్మూతము కిందికి. 'జెచ్చి ర కొ త్త ఛబ్దము మొదలగువానిని (వాంతాదిగణమునం జేర్చి బహుళవిధిచే నీ రూపముల నన్ని టిని సాధింప యత్నించినారు.

(క్రీగడుఫు-ఇది. [కిందు శబ్దము లోని తొలియచ్చు మింది వర్షమునకు లోపము నుగాగమము వచ్చినదనుట మూతమువే సాధ్యము కాలేదు. సమాసములో *[కిందు? శబ్దమునందలి తొలివర్షమునకు దీర్ధ్స ము గలుగటగూడ బహుళ (గహణము చేతనే లామ్షణికుండు సాధింప యత్నించి నాండు. ఇందలి (హస్వము దీ శ్రమగుటకుంగల కారణ మేమి యని మనము విచారింవవలసి యున్నది, అంధమున నీ (శ్రీందు శబ్దముతో సంబంధించి దీర్ధ్స ఈ కారముతోం గూడినది

108 సంధి

కళట్టీడ్తుం9 శబ్ద మొక్క-టి. కనంబడుచున్నది. మేలు, కీడు శబ్దముల. కీ భామలో నిష్పటి యర్థము లామ్షణికార్థ మేగాని సహజమగు శస్హార్థము కాదు. మేలు శబ్దము మిందు (తా “మేల్‌ = ఉపరి, వెభాగము) అను శబ్దముతో సంబంధించినదై నన్తే “కీడు” శబ్దము కిందు?” (శ-కీళ్‌ =అథో భాగము) అను దానితో సంబంధించినది. ఒకని కౌన్నత్యమును కలిగిం చునది మేలు (=ళుభ వాచకమైనది-మంచిది) కాంగా నధః పతనమున్తకు గారణమై (క్రిందికి లాగునది *కీకు” అయినది. కావుననే “కీడు” నకు వెడ్డది అను నర్థము కలిగినది. క్రీడ్వడు అనుడానికి (క్రిందుపడు, తక్కు.వగు అను నర్ధమునం (మాచీన వయోగములు గలను. మజియు నిది తమిళ కన్నడ మళ యాళములంు (దీర్చ) “ఈ” కారముతోం గూడి యే యున్నది. కీఫ్‌ అనంగా (క్రిందు అని యన్థ ము.(ల. 1166 0౯ 89406 6107, సీంలిం80, అంకం; క్‌, 6 56206 0£ పల ?౧8 107, 20625 6535, & 107 1౬-ీలగ0? నీ156 0089) తమిళమున “క్షీ అనంగా దోషముూ-ళప్పు (41% వ! ల0133, 6660 అనియు నగ్గము గలదు. తుళు భావమలో “క్షీ అనంగా వైచ్యము (12 లాంబ 02582655). దీని కీ భామలతో “కీళ్‌ ” అనియు, తుళు భామలో 'కెలుగసనందు నలెనే *శీడూ” అనియు రూపాంతరములు కలవు కీక్‌ జన, కీజ్‌; జూతిజ్టకిందిజాతి మనుష్యుడు (గ 107 68306 2080, 291000610౯ మ028) కన్నడ మళయాళము లందు తెనుంగునందు వలెనే (హస్వాచ్యం రూపములును

సమాససంధి 189 గలవు. క కెళగు రూపాంతరము. మళ, కితిజ్నకిందికి దిగుట (0 4656626) ఠమిళమునందలి “కిఎక్కు.” అనుడాని (కింది భాగము-నిమ్ను (పచేశము - అని నర్ధముసు బట్టి తమిళ దేశ ములకు నిమ్న భాగము తూర్పుదిక్కునకు ఉన్నతభాగము- అనంగా పశ్శ్చిము కనుమలు పడమర దిక్కున నున్నవి గాన్చన “కిటక్కుట” అనంగా తూర్పు దిక్కు. ఆనియు, పశ్చిమ దిక్ప్క్ర- నకు మెర్కు (మోందిదిక్కు--ఉన్నతమైన కొండలు గల దిక్కు) అనియు సంజ్ఞ లేర్చ్పడినవి. కాని కన్నడ మళయాళ "దేశములలో నీ పదములు తమిళము నందలి చానికంజు విక ద్ధమగు నర్ధమున _ వ్యవహారములో నున్నవి. వల యనంగా పశ్చిమ సమ్ముదతీర భాగముననున్న మళయాళ బేశమునకు పచ్చిమకనుమలు తూర్పుదిక్కున నున్నవగును, ఆ జేశము నకు పశ్చిమదిక్కు-న సమ్ముదతీరమగు నిమ్న (పచేశముండు టచే నిమా్నార్థమగు “కిటక్కు శబ్ద మా 'ేశమున బశ్చిమ చిక్క-ను నర్థము నిచ్చునది. ఎత్తైన కొండ లా చేశములకుం దూర్చు వైపున నుండుటచే *మెర్కు” అనునది “తూర్పు” చిక్కును సూచించు పదమైనది. ఇట్లాయా బేశకాల స్టితు లనుబట్టి శబ్దముల యర్థము వాని సం కే తార్థములును మాటు చుండుననుట కివి మంచి నిదర్శనములగుచున్నవి.

కిట్కా-ట్టువకీందిక ట్టు (4 10706? కిడాడ060170] -కిట్కా-డల్‌ ఇ్యకింది సమ్ముదము 606 ఇ6ం56072 వం8) కిల్కై-తె=[క్రింది చెజువు (106 1076౯ 1221)

190 సంధి

కిక్కా౦బు=(కీంది కొము శ గం 10%లా ర022206%)

కీల్పిడుజకీడ్పుడు (గం 96 ౧0020126, 86064464)

ఈ వై రూపములలో. గన్నుడమునను _హన్వేకారమే కసంబకుచున్నను క్షీలిల్‌ =(క్రిందియిల్లు (& 76229420) కితాల్‌ ఇశింది జాతి మనుష్యుడు (డీ 107 62506 ౧029) కీట్టుట్‌= (1 కీచెదవి (౧06 10౫76 119) మొదలగు శబ్దములలో (శ్రీశబ్దము కూడం గానవచ్చుచునే యున్నది. మొత్తేము మాద “కీజ్‌౫ అకన'దే మూలధాశువుగాం గనంబడుచున్నది. ఇందలి *ట” అనునది ళకార, డకారు రకారములుగ మాజుచుండుటచే రూపాంతరము లీ భామలలో నేర్పడినవి. వీనివై పకపాది శస్దములు పరమైనపుడు గానవచ్చెడి యనునాసికము “పటి” మొదలగు కొన్ని ధాతువులపై6 జేరినళ్తు, యుచ్చారణ పౌలభ్యమానకై 'చేరనదనియే వెప్పనచ్చును. కావుననే క్రీ +తు=కీల్‌ న్‌గు = కీల్‌ న్దు-(కిను అనురూప మేర్చడి యుండును. ఇంక అన్యంబులకు సహిత మిక్కా-ర్యంబుల గానంబడియెడీ నని చెప్పుటచే నింక ననేక వథములగు సమాసమం లీ సూ ముల [కిందకిం 'చేంబడినవి. వానిని (వ ల్యేకముగా బ్ర్‌హించి పరిశీలింతము.

పందొమ్మిది __- ఇడి పది+తొమ్మిది; అను పదముల కూడికచే నేర్పడినట్లు "చెప్పంబడినది. అనంగా దొనర్దమునకు లోషమువచ్చి నుగాగమము వచ్చినదన్నమాట. కాని ఇది పది+ ఉన్‌ +తొమి ది వి సదియున్టామ్నిడి, వదున్‌ +ళొమ్మిది

సమాససం౦ధి 191 =పన్‌ +లొమ్మిదివ=పన్టొమ్మిది యను. రీతి నేర్పడెననియు దలంపవచ్చును. అయితే యిది యిక్షు యేర్పడినచో భాషలో మిగుల నర్వాచీన రూపమని "చెప్పవలసి యుండును. కాని తమిళమునలాూాడ *పన్నొా౦డు, పన్నిరండుి అను రూపము లలో “పన్‌” అనునది *పదిక్‌” అనుడాని సంవ్నీ_ప్రరూపము శాక *పత్‌” అను మూలరూపముయొక్క్‌ రూపాంతరముగ్వాం గనంబడుచున్నదని కాళ్ల్వైల్‌ పండిశుండు తలంచుచున్నాాండు. అక్ష మైనచో “*పందొమ్మి, 'శ్రది” అశునది ోపదిన్‌ +తొమి ది” అను శబ్దముల కూడికవలన నేక్పడిన యర్వాచీన రూమము శాక “పన్‌ +తొమ్మిడి” పందొమ్మిది యని మిక్కిలి (పాచీన *కాలపు రూపమే యని తలంపవలసి యుండును.

తొంబది---ఇది తొమి 'ది+ పది శబ్దముల కూడికవలన నేర్పడినదనియు “*తొమ్బిడి” శబ్దములోని “మిది” లోపించి నుగాగమము వచ్చుటచే “తొంబది” యయినదనియు లాతణికుల మశము. తొమ్మిదిలో మిడి” లోపించి *తొం”” శబ్దము మిగిలినననినచో నుగాగమ విధానము చేయవలసిన కాధ తొలగాడిది. కాని ఈ సమాసము తొమ్మిది శబ్దముతో నేర్పడియుండునని తోంచదు. తొమ్మిది శబ్ద మేర్పడక పూర్వమే “తొంబది” శబ్ద మేక్పృడియుండునని యూహీంపః దగియున్నది- ఏలయనంగా “తొమ్మిది” శజబ్దములోని మిది” యనునదికూడ “పది” శబ్దముయొక్క- రూపాంతరమే. పది ఆనునది పూర సమందున్న “*త్రొల్‌-తొన్‌” శ 'బ్రములోని నకార

199 సంధి

సావాచర్యముచే “మది”*యై పిదప తుదినున్న ఇకారసాహ చర్య బలముచే మిది యయియుండును. తొన్‌ +పది=తొంబది కాంగా తొంబది తొమ్ముదితొమ్మిది అని మాళతీినది. తొంబది యనగా నూటికి తొలిబది-(ఏకోనవింశతి అన్న రీతిగ్రా నూటికి వెనుకటి పది, కావున ననత్యగ్థక మగు చున్నది. “పదికి తొలి సంఖ్య” యను నర్థమున “తొమ్మిది” యయి నదిం తమిళ కన్నడముల ఒన్నదు-జఒంలత్సు అను రూపములు కలవు. ఇవి *ోతొంబదు” “తొంబత్తు” అను రూపములనుండి వచ్చినవే యని తేలంపవచ్చును. ఇంక తమిళమునందలి తొంబది, తొమ్మిదివందలు అను నర్ధముగల త్‌ొడ్టూరు తొల్లాయికం అనునవి “*తొళ్‌” శబ్దముతోంయాడిన సమాస ములుగాం గనంబడుచున్నవి ; ఈ సమస్త పదములలోని తొలి శ్యము 3 వానిలోవలె “తొల్‌” శబ్దముకాక “*తొళ్‌ )?ళబ్బమె మైనచో తెలజ్టార-(తొళ్‌ +నూరు) తొళ్లాయిరం (తొళ్‌ + ఆయికం) అన్నపుడు, *తోళ్‌ ౫” భాతువునకు *తొలంచుటో కన్నముచేయుట, (61 తే, తొళ్ళుజు గం 216 & పేం!16 ఇల &%7 13గాంమ690; మ. తొక్కు. కౌం 0౯6 2 క0/6; కన్న, తొళ్తె &ీ 0110 ఓ 016, 2 68౯10 అను నర్థమునుబట్టి వా నూటినుండి తొలువంబడినది-నూటికి కొంత తక్కువమొనది, అఆయిరముూనుండి కోంత తీసివేయంగా నిలిచినది-అను నర్థము చెప్పుకొన నలసియుంకును, మొ_త్తముమిోంద 'తెలులగునందలి ఈ్టొం్రపద్రా? శేబ్బనుూ గాని తమిళమునందలి తొణ్లూరు,

లి సమాస్తసం౦ధి 103 తోళ్లాయికం శస్బములుగాని “తొమ్మిదిొ”-ఒంబదు, శబ్దముతో గూడి యీక్పాడినవి కాక తొలి-తొల, లేదా తొళ్‌-తొణ్‌ శబ్దముల కూడికవలన నేర్పడిన వేయని నిశ్చయింప వచ్చును. అంధ న్రైయాకరణులు గ పొంతాది-సూ(త్రములచే తొమ్మిది శబ్దము లోని తొలియచ్చుమిోంది వర్షములకు లోపము చేసి ఉత్రంబది” శబ్దమును సాధించినక్ష్లు, తమిళన్తైయాకరణ్లులు కూడ తొడ్టూరు, తొళ్ళాయిరంం శబ్దములలోని తొణాతొళ్‌ శజ్బములను సాధించుటకు ఒంబదు+నూరఠరు--అని యుండంగా, ఈ2ంంబదుిి లోని *పదుూ శబ్దమునకు లోపము వచ్చుననియు మిగిలిన *ఒన్‌ో అనునది *తొనోి'గా మాజుననియు, వీదప సీ “తన్‌” “త్తొళ్‌ ఎగా మాబుననియు. బజెప్పియున్నారు. ఒక శబ్దము మొక్కా స్వరూపమును యథాస్థితంబుగ తాత్కా లిక వ్యవహారమున గల శబ్దములతో సాధించుటయే [పధాన క_ర్తవ్యముగా గలిగిన. తొ త్కా-లికవ్యాకరణము లా ఫబ్దము మొక్క (పొచీనచక్శిత నన్వేషించి వాని రూపనిమృ త్తిని సాధింప యత్నింపవు గావున, నే శబ్దమునై. ననే శబ్దములోని వెన మార్చి యాయా శబ్దముల రూపనిష్ప తిని కల్పించుటలో "వెుుదీయథు. తాత్కౌా-లికంబగు నర్థమునుబట్టి యా రూపము జీవో విధముగ సాధించుటయే తాళత్కా-లిక న్యాకరణముల (అజటా06176 భజమిగుడ25) కు ముఖ్యము. ఈ విషయమును గూర్చి కాళ్ట్వైల్‌ పండితుండుగూడ నిట్లు చెప్పియున్నాందుం రాం ఇ|22 లీ 46717128 8౩60092 లీలంయు. 8౨౧198

104 సంధి ఇ88 6716469619 మ0€ 2900070 €0 6 2061006 ౯42001 1893 0£ €06 ౩౫౫11 60420657” (0% 6౫. వి? £20. 9. ౮49.

వం చెటుంగు.._ఇదిె వంక + చెజంగు-శబ్దముల కూడిక వలన నేర్పడినదని యందురు. క్రీపార్య్య చేలాంచల మని చాని యర్థము. ఇందు *నంకి శబ్దము “వంగు” ధాతువు నుండి యేర్పడిన కృదంత రూషము. “వంగు” అనునది (వాలు అను నర్ధమున “వల్‌ ౫” ఛాతువునుండి యేర్చడియుండు _ నసి యూహింపందగియున్నది. వళంగు-వణంగు అనునవి దీని పూర్వ రూషముల్లై యుండును. వలగొను అను ధాశువు దీనికి సంబంధించిన చే. కన్నడమున బళంకు, బళసు, బళ్కు, అనియు రూపాంతరములుకలవు. వీనికి వంగుట, చుట్టికచ్చుట యనియు యగము, (౧౦ ౧65464, €0 1061196, €0 8౦ 0414, €0 లంంయాఖాకే[206, 666.) తమిళ మళయాళముల వె వళి అనియు రూపములు కలవు. 'తెలుంగునందలి బలయు (=పరివే స్టీంచు), వలంకు, వలను (దిక్కు, పార్శ్వము, (పదత్నీణము), అను రూపములు వళ్‌ ధాతువునుండి వచి నవే మైయుండును. ఇట్లు వళంగు-వణంగు అనునదియే *వంగు” ధాతువై యుం 'డెనని తలంపవచ్చును. దీనినిబట్టి వంక+చెజంగు అని యుం డంగా, వంక శబ్దములోని “క వర్ణ లోషముచేతం గాక వళ్‌ -వణ్‌ ౪ చెటగు అనునచే వంజెటంగు అయి యుంబదెనని యూహింపవలసియున్నది.

సంసోరు__ఇది సగము+కోరు శబ్దముల కూడిక వల ననే యేకృడి యుండవచ్చును. సగము+కోరు=సనంనోరు

సమాససంధి 195 అయి కెండు గశకారము లొకచానినెంట నొకటి యుచ రిం చుటలోం గల చిక్కునుబట్టి యొకటి లోవీంచుటచే సగం గోరు జోసం౦నోరు” అయియుండును. ఒక్క- యవతరమే రెండు మార్షోక్క్‌. పదముననే యొకశాని వెంబడి నొకటి వచ్చి స్పినపు డుచ్చాగణ సౌలభ్యము కొట కర్థభంగము లేనియపు డం దొకటి లోపించు టచ్చుటచ్చుటం గలదు, ఇట్టి లోపము “ఇంకోయూరపీయన్‌ భాషలలో. గలిగినపు డద్దౌనిని శబ్ద శాస్ర వేత్తలు “గ9[0108ో అని నామకరణము. వేసిరి, ఉదా:-ోమభూ ధుఘొి=*మధుఘ%, *తువీరవవాన్‌-తువీ రవాన్‌.” అశ్లు తెలుంగున *ళంచు+ చెంబు” శబ్దములు తొం దరగా నుచ్చరింపంబడినపుడు “కం ఇంబు” అనియు ఈచ్పద్ద + తనముః పెత్తనము, వంగ+కాయజవంకాయి” అనియు బలుకంటడుచుండుట మన మెటింగిన బే,

నివ్వెజు---దీనిని “నిండు+వెజీ అని _వెయాకరణు ల్థమునుబట్టి విడందీసి యున్నాగు. కాని యిది నిండులోని ద్వీతీయాక్షగ లోపమువలన నేర్పడినది గాదనియే చెప్ప వచ్చును. ఈ భామళో “నిండు” ధాతు వెళ్లుర్పడినదో పరి శీలింపవలయును. దీని పూర్వరూప మొక "లీఫముతోం గూడి యుండె ననుటకుం దమిళమున నీధాతువు నిరమ్చు (10 $6 £111) నిరప్పు (0 &|1) అనీ అకర్శక సకర్గకరూపముల వొడు కలో నుండుటయే నిదర్శనము, నిరమ్చు అను డానికి బదులు కెలుయపన *నిండు” అనియు, నిరప్పు అనుడానికి - బదులు

1906 సంధి

నింపు అనియు గలవు. కన్నుడమునను సమ్మగ్రత్వ సంపూన్షా ర్థములందు “నెజె-నతో యను శబ్దములు కలవు. రేఫ శకట “శీఫములకు వినిమయము కొన్ని సందర్భములం గలుగుచుండు నని యొష్పుళొనక తప్పకప్తోవుటచే నీ కన్నడ రూపములును నిక్‌ ౫ధాత్రువుతో సంబంధించినవే యని ఇెప్పక తప్పదు. నెజె-అనుదానికి తమిళమున “నిజైోఅను రూపమును గలదు. దీనికి సంపూర్ష మనియీ య్యము. (గౌం ౨6 2411, 60౧91616 26601009119%64, 111 భాం, ౧20076, 60౧0016613, + ౫666|- శకట వీ0113 660, 66) అఆంభమునను నెరప్కు నెజపు అని "రెండు శబ్దములు, ేఫ శకట కేఫలతో. గూడినవి కలవు, నెరయు - నెజయు. అను ఆరెండు ధాతువ్సలకును నిండు, సెజు వేటు, వ్యాపీంచు” అను నర్ధములె యున్నట్లు శబ్ద రత్నాకరకారుండు తెలుపుచున్నాండు.' వృత్తియందు నెరవ్సు, నెజివు శబ్దముల వువర్శమునకు లోపమురాంగా “నెర నెట్‌ అను శబ్దములు నిలుచునంట, దీనినుండియె 'సంపూర్తమై నది (౯611 క్రూంగాగి, 2660000118566, మట, సమమైనది-- సర్వాంగ సుందరమై యుండును గావున, *సెటి” శబ్దమునకు అందము, (క్రమము, న్యాయము, అను నగ్ధము గూాడర6ి గలిగినది. దీనినిబట్టి నివ్వెజ శబ్దము నిర్‌ + వెట=ని ర్వెజ. నివ్వెజ -- అని “నిండు” శబ్దమునకుం బూర్వరూపమగు “నిర్‌” ధాతువుతోడనే యేశ్చడియుండు నని నిశ్చయింప్ల వచ్చును.

నమాసస౦ధి 197 నెగృతి= నెటి + తటులు...లఅని కు రత్నాకరము. నెత్తజులనంగా పెద్ద యల లని యస్థము, “చదలేటి నీటి నె త్త అుల జనించు (కొన్నురువు దండముళై” లవ్మీ శ్రా ఈ సెజ్‌ +తరులు--నెత్తరులు అగును. సెన్నడుము--ఇదియు నెటి-సెజ్‌ +నడుము అను శబ్ద ముల కూడికచే నేర్పడినచే. ఇక్కడ సంపూర్ణమైన. లేద్దా అందమైన సడుమన్న -వో-కృశత్వమె దాని యందమునకు లవణముగా (గ్రహింపంబడుటచే నెటి-అనంగా అందమైన యను నగ్ధమున నీ శబ్దము నడుముతో సమాసమును బొందిన దని తలంపనగును, నెమ ది ఆ నెట్‌ + మది (ఫూక్ష మనస్సు) = నెమ్లది. నెవంగం-నెజ్‌ + వగ=సంపూరనెన మవ. వ్‌ లఖీ దుఃఖము అని యడ్థము వచ్చును. వీనిలో శేఫము తరువాతి హల్లుతో నెనయుటచే ద్విత్వము గలిగినది. ఇది యీ భావమలో సామాన్యముగా జరుగుచుండు మార్చే. క్కు. ధాతున్టలలోలహాడ నీ మార్పగపడుచు న్నది. ఉదా? వర్‌ +చు=వచ్చు, ఫుర్‌ +చు=పుచ్చు, మెట్‌ (ర)+చు= మెచ్చు, తెర్‌ +చు= తెచ్చు. సమాసవృ త్తిలో అది, అవి శబ్దముల అకారమునకు లోమము కలుగును. నా+ అది = అన్నష్పూ డది శబ్దము తొలుత నా వస్తువన్ను యస్థమునే సూచించినను, తరువాత వ్యవహార పరిపాటినిబట్టి అమహదస్థక్షైకవచన సూచకము మాక్రముగా (గహీంపంబడి, “ది” యనుదానిచేతనే యా

198 సంధి [వయోజనము గలుగుచుండుటచే *అి కారము లోనించి “నాది” యయినది. _(క్రియావిశేషణమ్ముపై సర్వనామము వేపి చేసినవాండు అనియె మొదటనున్నను “డుగ పత్యయము మాశతమె మహదగ్ధక్రైకవచన సూచకమగుచుండుటను బట్టి “వ” కారలోపము వచ్చిన్‌ను అగ్థమునకు పహోనికలుగకఎోచేసీన వాండుో అను సమాసరూపము *చేసినాండుో ఆను (కియా రూపముగా నేర్పడుట తటస్థించినదిగదా, _అహ్లె చేసిన+ వాడను = చేసినాడను, చేసినాను, చేసిన + అది = చేసినది, 'చేసినయవి-చేసీనవి ఈ వచ్చును+అది=వచ్చునది అనియి గాని.---వచ్చది యగుట లేదు, ఇది భాషలో నత్మిపాచీన రూపము. “వచ్చును” అనున టే విశేమణరూవముగ (గహీం పంబకుటచే నజాది శబ్దములు పరమైనపుడు “న” కారము నకు లోమము వచ్చు స్నట లేదు. “వచ్చెడిది యనునది *వచ్చెదు” అనుదానిపై సంబంధార్థవ్యోతక “బ్బ కారము. పేక్పంబడు టచేం గలిగిన “వచ్చెడి” అను దానికి కలది”. చేర్పుంబడి నపుడు అకారము లోపించుట చేత నేక్పడినది. ఒక్కయుదంత తద్ధర్శా థ్‌ రూపములలో మాత్రమే తుది *ని కారము నిలిచియు౦డుట విశేషము. అది యా రూపముయొక్క- (ప్రాచీ నతకు నిదర్శనమగుచున్నది,

“భయపడు”. (భయము+పడు) _మొదలగూ శబ్బములో లోని తొలి పదముమొక్క- మువర్ష మా పదబంధమున లోపించినదా లేక యవి మువర్య మాశబ్దమున "లేని కాలమున

నమాససం౦ధి 190 కూర్చ్పుంబడిన 'పాచీనరూపములా యను సంబేహము కలుగక మానదు. సంస్కృత (పాతిపదికలు-అనంగా భయ, నృృత్ష, సూత, వన, భంగ మొదలగునవియీ తొలి కాలమున నీ (దొవిడ భామలలోయాడ (పాతిపదికలుగా (గ్రహీంపంబడి నట్లున్నవి. ఇప్పటికిని కన్నడమున భయ, నన, వృక్ష మొద లగునవియే (ప్రాతిపదికలు. ఆంధమునం గాల్మకమమున "ము వర్షముతోంగూడిన రూషము వెలసి యుంకును. దీనినిబట్టి మువర్షసహిత రూపము లర్యాచీనములనియు, మువర్షి రహిత ములు అనుస్యారరహితములును నీనికంచ భామలో (పాచీ నములనియుం దలంపవలసి యున్నది. కన్నడమునను భయదిన్ష, భయవాద్య భయకాట, భయగొళ్‌ మొదలగు రూపము లతో పాటు భయంనొళ్‌, భయమ్బడు మొదలగు రూపములు కూడ కలవు. కాని యనుస్వారరహితరూ పములశకే (ప్రాచుర్య మున్నట్లగపడుచున్నది. భయపడు, భంగపాటు మొదలగు వాని సామ్యముననే “సూ తపట్టినట్టు” మొదలగు | వయోగ ములు 'వెలసియుండును.

చూడుము+నన్ను = భూడునన్ను-__అని మధ్యమ వుకుషు మువర్షకంబునకు లోషము వచ్చుటకుం గాణ మది మొదటి నుండియు నచ్చట లేకండుటయే. ఈ భాషలలో ధాశువే విధ్యర్థక మధ్యమ పురుమైక వచన రూపవముగాం గూడ (టయోగింపం బడుచున్నది. మాడు అను ధాతువునకు విధ్యర్ధక మధ్యమ పురుమైకవచనము భూడు అనున దే. అశ్లు-

200 సంధి

చెం్‌ చెస్‌ (చెయ్యి)

తాకు "తాకు

నెడలు వెడలు

“నెలుగు “నెలును 606

భాతువునకు మధ్యమపురుమైక వచనమున *ముూ

న్యము చేప్పు నాదారము తరువాతి కాలమున నేర్చడినది. కావున (ప్రాచీన సం్యప్రడాయమునుబట్టి మువర్షము "లేకయే యాధానశు వా యగ్థమును బోధించు చుండుట సహజము. అచ్చుషరమైనఫుడు సంధి గలుగుటచే చూడుమనియె అని మకార మగపదుచున్నది. *ఛూవుి అను (పాచీనరూవషమున కచ్చుపరమైనపుడుగూడు సంధి జరుగవలసిన దే. అట్టి రూపము లిటీవల మువర్థాంతరూపములం బయలుబేరిన వెనుక (పదా రమునుండి తగినను కాంచిళ్ట ముగాం గనంబడుచునే యున్నవి కావుననే “అడిడె నీదు పందెము, భవచ్చి శ్తేస్ప్ఫితంచెద్ది చైప్పనినన్‌ ఇత్యాది (వయోగంబు లగ పడుచున్నవి. వ్యతి “శీక్ష మధ్యమ “ము” వర్షంబునకు లోపంబు గలుగుటకుం ట్లైని మధ్యమ పుకుష “ము వర్ష లోపము విషయమునం జెప్పినే కారణము, “మూ” చేశినవీదప నమ్ముకుము+ఇట= నమ్ముపమిట యను రూపముగూడ నేర్పడును. అయితే యిచ్చట మధ్యమ పురుమైక సర్వనావిరూపనముం నీన్చాఈవు అని “వో వర్ణాంతమై యుండంగా “ము” వర్షము వచ్చు

విధ] సమాసన౦ధి ల టకుం గారణ మేని యను (పశ్న కలుగక మానదు, ఈ “ము వర్షము బహువచన రూపములోని “ము” వర్షమే యవి తలంపనగును, మొదట బహువచనమున ఉమ్‌ చేర్చం బకుచుండేడీది. ఉడా : నడు+ ఉమ్‌ =నడువున్‌ -- నడువుము, తొలుత నేకవచనమున యభూడు అని ఛాతురూపమే వాడుకలో నుండంగా, మునర్హాంత రూపము బహుత్వమును సూచించునడైై యుండి కాల్మకమమున ఈచ్వూడుండు” అను “డు” వర్తాంతరూపము బహువచనమున 'నేక్పడిన పిదప నిది గొౌరవాన్ధముగ "నేకవచనమునం (బయోగింపండుట తటస్థించి యుండునని యూహింపందగియున్నదది. విధ్యర్థకములగు నితర భాహారూపముల నించుక పరిశీ లించినచో దీని తత్వము కొంత "లేటపడలలదు. తెలులపలో వలెనే తమిళకన్నడములలోంగూడ కేవల ధాళతువే విధ్యర్థ మున నేశవచనరూపమై వ్యవహారములో నున్నది. తం "లె, కన్న,

నీునడ నీవ్ర-నడు నె

సీ-చెం్‌ నీవచెయ్‌ "య్‌

సీ-చేచు. సీవ్చ-పలుకు నుడి

సీనిల్లు సీవనిలు నిల్‌

నీవా సీవ్ర్చ-రా చా (వాలాకా జార)

స్‌తా సీవు-తే కా (వాలాకు తార

నీ=ఇరు నీన్చ-ఉండు ఇర్‌ -ఇరంఇరు

ల02 నంధి

తమిళమున గౌర వార్థము సూచింపవలసినష్పుడు ధా వున కొక కాలమున “ఉమ్‌ అనునది చేర్చంబడుచుండుట కలదు. (పాచీనభాషలో “బన్‌”? చేర్ప్చుంబడు చుండెను. ఉదా: చెంప మిన్‌, ఇది ఉమ్ముంతముపై “బ్బన్‌* చేరిన రూషహము కావచ్చును. బహువచనమున గళ్‌” (| సత్యయము చేర్చం బడుచున్నది.

వ్‌. సీర్‌ ---చెయ్యుమ్‌, వ౨ెంస్‌ మిన్‌ = నీవు చేయుము, (లిం్రా02 02 101)

బ, నీజ్జళ్‌ చెయ్యుజళ్‌ = (9౦ 36) మిరు చేయుడు.

వ, నీర్‌ నిల్లుమ్‌; నిల్‌మిన్‌ = నీవు నిలుముం (50104 €104 073700)

బం సీబ్బభ్‌. నిల్లుంగళ్‌ =(562%4 76) మిరు నిలువుడు,

దీనినిబట్టి తమిళమునంగూడ “గళ్‌ అను బహు వచన (వత్యయమునకుం బూర్వము కడం” అనునది కోన బడుచునే యుండుటచే నది బహువచనమున మిక్కి-లి (ప్రాచీన శాలమందుం జేర్ప్చుంబడియుండె ననియుం గొంత కాలమున కది గెరవసూచకమై యేకవచనమునుగూడ సూచించున దగుటచే (ప ల్యేకముగా బహునచనమును సూచించుటకు చానివై “కళ్‌ ” (ప్రత్యయమును 'జేర్చి 'వెప్పుట వాడుకలోనికి వచ్చినదనియుం దలంపవచ్చును. అం్మధమున సీ డేమ్మ్‌ంత రూపము-( తె+ ఉమ్‌ + ఉ= తెమ్ము, రా+ఉమ్‌ + ఉ=కమ్ము, సడు+ ఉమ్‌ +ఉ=ినడువుము, సిలు+ఉమ్‌ + ఉ = నిలువుము,

సమాససం౦ధి 20 చేఎఫ్‌ + ఉమ్‌ + ఉ = చేయుము.) తుది నొక ఉకారము నూతగాం గొని మువర్హాంత శ్దమై గరవార్థకమై కోంత కాలమునుండి తుదకు శేవల ధా౫ణపవువలెనే యేకళ్వమును మ్యూతమె బోధిం చునదైైనది. వాస్తవముగా నీ “ఉమ్‌” అనునదే ఉత్తమ మధ్యమ భుకువలలోని బహువచనరూపములం దగపడు “మ” కారముమయొక్క_ బేదాముూ వర్షముయొక్క-_. నిజ స్వరూపము. త. వ(న్‌)-వన్‌, నీన్‌-నీమ్‌. తె. వ-వ(ను)-- ఏము, నీ(వు)-మి(రు). తక్కిన (కియారూపము లన్నింటి కోంశునుగూడ నీ భావమలలో విధ్యర్థకరూపము లతిఫాచీన ములు గావున మూలధాతు నేశవచనమును దెలిపినపు డీ “డ్తక్ర్‌ అనున దా ధాతువుతోంజేరి బహుత్వమును సూచించి నది. అన్సై యీ భఛావలలో--నే భామలలోనై నను -- సర్వనా మము లతి(ప్రాచీనరూపము లని తలంపక తప్పదు గావున సర్వ నామరూపములలో వ-నే(నా), ఈ-సీ అనునవి ఉ_త్తమమధ్య మైక వచనములను సూచించినపుడు, ఏనివై “ఉమ్‌” చేరి బహుత్వమును సూచించినది, వ-వమ్‌, వము-మేమ్‌- మేము. నొ+ఉమ్‌=నామ్‌ ; నీ+ఉమ్‌=నీమ్‌. మధ్య ఉకార మెట్లు జారిపోయినదన్న విషయమునుగూర్చి (పశ్నించుటకుల. బూ ర్వము, ఈ రూపము లీ భాషలో నెంత (పాచీనములో యను విషయము నొకమాజు స్టరించుట మంచిది. మొత్తము మింద “ము” వర్షము బహువచనసూచక మనుట తప్పదు గదా. తమిళాం(ధములలో ను వన్త్హాంతమగు విధ్యర్థక రూప

వై0శీ సంధి మిట్టిదై యుండ కన్నడమునం గూడ ధాతువును మ్మాతముః (వయోగించుటయే గాక యా ధాతువ్సను *మి కారాంత ముగం జేసి (పయోగించుటయు6 గలదు, గాని యించుక భేదనుకలదు. తమిళాం[ ధములలో శెయ్యుమ్‌, చేయుము అని “డ్రమ్‌” కనంబడుచుండ కన్నడరూపములలో నిది *ఇమ్‌” గాం గానంబడుచున్నది, వ్‌. బహు,

గెంయ్‌ గెయ్యిం, గాయిం,

మూడు మాడిం.

సమకట్టు సమకట్టిం.

పోగు పహోగం.

ఆరయ్‌ ఆరయిం.

ఈ బహువచన రూహషములం దగపడు *ఇం” అనునది మధ్యమ పురువు బహునచన *నీం -_ ఈం” అనుదాని రూవాం తరమే యని కిక్సైల్‌ పండితుని యభ్యివాయము, మధ్యమ పురుషలో నేగాక ఉత్తమ పురుషలోలాడ బహువచ నమునం గనబడుచున్న *మి”” కారముయొక్క- నిజస్వరూపమేవిం యసి విచారించినవో సముచ యార్థకమగు (6091146070) “ఉమ్‌” అను దానికి సంబంధించినదనవలసిన బే. ఈ “డమ్‌” అనున చే ఉన్‌-ఉనూను, అను సముచ్చయార్థక (వ్రత్యయముగ నిష్పూ చన్ని భామలలోను విశేషముగా వాడుకలో నుండ నేయున్నది. ఇదియే యతి (ప్రాచీనకాలమున "కాను గాక చుజీయొకండును

సమాససం౦ధి 205 ఎాలేదా ఒకడుగాక మజీయొకండును--ఒకటితో మ్నుఃి యొకటి కూడుట యను నర్ధమునం ధాతువునకుం జేర్చంబడి, 'కెండు చేకుటతోడనే బసహుత్య మేర్పడినది గాన బహుత్వ సూచకమగుట తటస్థించినది. మొత్తముమింద “చేయుము” “చెయ్యుమ్‌” అనునవి [పాచీనరూపము లనుటకు నంబేహము "లేదు. కాని ఏనికం' “చేయు __ోనిలు* అను రూపములు (ప్రాచీనతరము లనవలయును. కావుననే తరువాత నచ్చిన “ము” వర్షము "లేని *ఉండుండుము. మొదలగు రూషము శేక్చడినవి. అనంగా *ఉంకు” అను ధాతువు మాతమే విధ్యర్థకరూపముగ వ్యవవారింపంబడు సం పదాయమును బట్రి “డ్తిండు”. అను (పాచీనరూపమునకు “ఉండుము”. అను వనర్వాచీనరూషము 'చేర్చంబడి యుండుననుట.

జ్యా

ఆగమసం౦ధి

పూర్వపదాంత్య స్వరమును పరపదాది స్వరముతోం జేష్చి యుచ్చరించునపు డచ్చటం జేరిన యచ్చుల స్వభావ మును బట్టి యంతస్థనక్షములగు యకార వకారము లుచ్చార ణమునకు సహకారులై నడుమం జేరినం జేరవచ్చును. గాని యా యచ్చులకు సంబంధింపకయే యే వర్శములై నను నడుచు వచ్చుననుట సంభావ్యము కాదుగడా, అట్టి వొకష్పూడు గలి గినచో వేళు కారణములేమైన నుండవలయునని యిదివటిశే చెప్పబడియున్నది. కావున మై యంతస్థ వర్షములకు భిన్నము' లగు వర్ణము లేయే సందర్భముల వచ్చుచున్ననో, యా స్థలములం దవి వచ్చుటకుంగల కారణము లేమై యుండునో పరిశీలింపవలసి యున్నది.

టుగాగమము---ఈ టుగాగమము వచు స స్థలములను గూర్చి వ్యాకరణ మీట్లు చెప్పుచున్నది.

“కరాధారయంబులం దుత్తున కచ్చు పరంబగునపుడు టుగాగమంబగు, కర్ణధారయంబునందుం బేర్వాది శబ్ద ములక చ్చుపరంబగు నపుడ్తు టూగ్తాగమంబు విభావమనగులి

(ఇాల, వ్యా. సం. ౨, ౨9 సూ.)

వీనిని బట్టి యీ టుగాగమము ముఖ్యముగా గర్గ భారయ సకభూసములందు నచ్చుచున్నదనుట స్పష్టము. కర ఛారయసమాస మనలాగా వికేమణవి కేవ్యభావ సంబంధము

అగమసం౦ధి లి07 గల శెండు పదములతో. జేయంబడిన సమాసముగచా. కటకు + అమ్ము; నిస్థ+ అద్దము అని యుండలా నహజముగ స్థానబలముచేత నే వానిలో మొదటిది కెండవదానికి విశే మణమై నిలిచియుండినను, డాని విశేషణత్యమును మతింత సువ్య కృము చేయవలయు నను భావము (పబలమైనఫుడు భావమలో సామాన్యముగా (ౌతిపదికలవై విభ_క్రిసూచ్షక (వత్యయములు. (ఇవి వాస్తవముగా (పల్యేక స్వతంతపద ములె గాని సంస్కృృతాదు అందువలె విభ్నక్షి చిహ్నాములు మా(తముకావని యెలు౦ంగునది) చేర్ప్చుంటడునఫుడు నడుమ వచ్చి వేరు నిగాగమాదులవలెనే “టి” అనునది యిచ టం జేర్చంబడినది. ఈ “టిలో నున్న ఇకారమే (వధానముగా సంబంధాన్థ్ర మును ెలుపునదైై రాముని*ోపుస్తకము, రాముని చేత మొదలగు చోటులం గానవచ్చు స్బచున్నది. కజకు అనునది స్థానమును బట్టియు నర్ధమును బట్టియు విశేమణమే మైనను, అర్థవ్య _క్రికిగాను కటికైన వాణము అని *అయిని అను కట్ట మిష్పోడెట్లు చేర్పంబడుచున్నదో అశ్లు *టి” అనునదిహూడ వెనుకటి కాలమున జేర్చంబడినర్లై యిప్పటికిని వ్యవహార పులో నున్నది. ఇది నామవాచకములను వికేషణములుగాం కేయుటకై చేర్ప్చంబడిన స్వతం(తశబ్బముల యవశిష్టధాగమే మైనను కోన్ని సందర్భములలో విశేషణవాచక శబ్దముల కాయమున” అనుదానివై సం శిదాన్థక “ఇం శారము. బేరుటచే "వేళ్చడీన హూపములనుండి విడదీయంబడిన భాగ మైయున్నుడి.

208 సంధి మైల గూడ జేక్పంలబకుచు. నచ్చినది. సరసము+అలుక అను చానిలో స్థానమును బట్టి నరనసతకు సంబంధించిన యలుక్ష యనియే యర్ధ్థమగును. (ఉదా. వనమ్ముత్రోవ-'వేము బెత్తము) కాని. సరసము అను శోబ్బముమయొక్క- _విశేషణత్వమును వ్య_క్తము చేయుటకు పామ్బు మొదలగు (ప్రాచీన బువర్షాంత శబ్దముల సాదృశ్యమున దీని తుదిహల్లు గూడ పకువషముగాః 'జేయంబకుటచే సరనపుమాట అను రూషము వ్యవహారము లోనికి వచ్చుటయు మజికోంతకాలమున కౌపవిభక్షిక టి వకముగూడ "దేశ్యపదముల సామ్యముచేం జేర్చుంబడుటచే సకసపుటలుక అను రూషముకూడ. గలుగుటయుం దట స్థించినది.

కర ఛారయేతర సమాసములయందుంగూాడ్‌ సీ టుగా గమము వచ్చినను, అది యూ సమాసములలోని రెండు పదము లకు విశేషణ విశేష్యభావ సంబంధము కలదని మొతమే సూచించును. 'వేల్పు+అవు అనంగా "వేల్పులయొక్క- అవు అని మశ్యీతశ్పురుమ యని చెప్పినను, వేల్పులకు సంబంధించిన యావనియే యక్థము గావున “టిసి అనునది వేల్పు శబ్దము నకును ఆవు శబ్దమునకును సంబంధము కలదని సూచించు చున్న దనవచ్చును. అళ్లు మదఫుకేనుంగులోని టువర్షమూ మదమునకు సంబంధించిన-మదముతోం. గూడిన-యేీనుంగు అని యా పదములకు౯ గల సన్నిహిత సంబంధమును' సూచిర చుచున్నది.

లి] ఆగమస౦ధి ల్ర్రోం

సేశ్యాది శబ్బంబులవై వచ్చు టుగాగమము నిట్రిచే. కజకు శబ్దమునలెనే “పేరు” శబ్దమును విశేషణ వాచకమే. శక్‌ అవు దీని హలంతరూ బమునుబట్టి గాయబోలు పేరు + ఉకము= జేరుురము అని (పాచీనసమాసము ఛామలళలో నేర్ప డియే యున్నది. పెద్ద వతు మని చెప్పినచో నన్ధ్థమగుచునే యుండగా నా భావమును మటింత వ్య _క్తముగాం జెప్పుటకు గాకు పెద్దదైన వక్షీము అని యిప్పటి వ్యవహారమున మనము చెప్పుచున్న న్లే పేరురము. అను శబ్దమునందలి “పేరు” శబ్ద మునకును ఉరము శబ్దమునకును గల సంబంధమును బాగుగా న్యక్తము చేయుటకై ఛామలో వి శేషణత్వదోోతక (ప్రత్యయ ముగా నేక్పడీయున్న టి వర్షముగూడం 'జేర్పంబడీ యుండును. ఇశ్లే చిరుపటాకు పొదరుటిల్లు అను సమాసములు భాషలో 'సీక్చడీనవి.

ఈ “టి” అనునదిమాశ[త్ర మిచ్చట వచ్చుటకుం గారణ మేమి! ఇది యాపవిభక్తిక నర మమటలో6ం గల విశేష మేమియని యకుగనచ్చును. వొ_స్తవముగా సీ భామలోని విభక్తి పత్యయములు_ చాలనజకుం (బల్యేకపదములే మైయుంకుటచేత (ప్రాతిపదికమున. కీ పదములతో గల సం బంధమును వ్య కముచేయుట కొక కాలమున అక్తు, ఇన్స్‌ అను శబ్దములు (పల్యేకముగాంగాని, "రెండునుగాని చేర్చం భకుచు వచ్చినవి. వ్వాస్తవనుగా నీవై సమాసములల్లోని భిన్న పదముల విశేషణ విశేవ్య భావసంబంధమును వ్యక్తము

లే నంధి చేయునది “ఇ కారమే యనవలసియున్నది. ఈ *ఇ” అను నది తొలుత -స్థలవా చకమై పిదప సంబం థాన్థద్యోతకముగం (టయోగింపంబడిన “బల్‌ -ఇన్‌” శబ్దముయొక్క_ యవశిష్ట భాగము, తొలుత రెండు పదముల సంబంధమును సూచిం చున దగుటచే నాపవదకమై వీదప పదమే, విభ_క్ష్యర్థమును సూచించు (వత్యయముగా వూతినపుడా నడుమం జేర్చుంబడు నౌపవిభ్నక్షిక (ప్రత్యయముగా (గహింపలబడినది. కాలు- కాలిచేతను; ఊరు-ఊరివారు,-మొదలగువానిలో ఇకారము మూ[త్రమే కనంబడుచున్నది, ఏటు, నోరు, (తొడు, కాడు, “50డు, మూడు, చవుడు మొదలగు శబ్దములవై 6 జేరిన “ఇ? కార మా పదడాంతవర్ష్శములతోం గూడి, (ఉదా: ఏటి, నోటి, (శాటి, కాటి, ₹0టి, మూటి; చవుటి అను వానిలో) “టి” వర్షముగా మాటినది. కొంతకాలమున క్రీ పదముల శుదిని గల *టి”? వ్య్శమే యౌాపవిభ కిక (వ్రత్యయ మని తలంచి అన్ని; వమి, వేయి, నాగలి, పగలు, కనుమ, ఇల్లు, మిన్ను "మొదలగు పదముల్నవె6 "జేర్చుట మొదలు పెట్టుట చే అన్నిటి, వమిటి్సి వేయిటి, నాగటి పగటి, కంటి, ఇంటి, మింటి మొదలగు రూపములు భాషలో నేర్పడినవి.

అత్తు అను దాన్నిపెఇ” చేరి అత్తికాంగా దానిలోని గట్టి వర్షముకూడ నెపవిభక్తికంటై నది. ఉదా- "నేయి నేయత్తి-నేతి; -నూయి-నూయ త్తి-నూతి* తమిళ కన్నడము లందుంహాడ నౌెపవిభ_క్రికముగ నామములవై6 'జేర్పుంబడీన

ఆగమసరిధి లే యీ “అత్త”. అనునది “అదు” శబ్బముయొక్క_ రూపాంత రమే. *నుక౦” శబ్దమున కౌపవిభక్తిక రూపము తమిళమున “మరత్తు” అనియు, కన్నడమున *మరదొ అనియు. గలదు. వానినుండి విభ_క్సిరూపములు తమిళముళలో తృతీయ-మర త్తాళ్‌-మురత్తోడు ; " చతుర్ధి-మరత్తిక్కు; పంచ-మరత్తిన్‌; పశి-మర త్తినదు; స్ప్ప్ప-మరత్తినిల్‌,-అనియు; కన్న: తృ మ5దిం, పం-మరదదత్తశీం, మాూమరద, స్తామరదొళ్‌ అనియు నగుచున్నవీ, తెనుం౧ఏనందలి *నేతి నూతి మొద లగు నాపవిభ క్రీకాంత శబ్బములం దగపడు “తి” వర్షములోని తకారమును, మరత్తాళ్‌ , మరదొళ్‌ మొదలగు తమళ కన్న డములందలి రూపములలోని యాపవిభ కిక తకార దకార ములు నభిన్నములీ. అనంగా నివి యీ భాషలలో నొక్క విధమగు కార్యమును సాధించుటక్రై (ప్రాచీన కాలమునం 'జేర్చం బడీన యొక శబ్దముయొక్క- ఛిన్నరూపములే యనుట. “నా ఫుప్తకము-ఫు స్తకము నాయది”" అని యిష్టము వెప్పంబడు చున్నక్షు వెనుకటి కాలమున “అత్త” అనునది (ప్రాచీన భామలో వి శేషణత్వవ్యోతకముగా శబ్దముల మై6 "కేక్పంబడినది. ఇట్లు కరో ఛొారయాదులం చాగమముగా విధింపం. బడిన టకారము జోపవిభి_క్తిక టివర్షంబుతో నభిన్నంచై యాయా పదముల విశేషణవి కేష్య భావసంబంధమును 'జెలుపుటకుగాం (ూచీనభామలోం రూతిపదికలవై6 "జేర్చం బడిన “అత్ర, ఇన్‌” అను శబ్దములయొక్కం లు _ప్రశేషం బగు దొపమే యని నిశ ఎయింహదగి యున్నది.

లో సంధి

రుగాగమము :--- కర్శభారయమందు జీేడాద శ్చ ముల కాలుశబ్దము పరమగునపుడు రుగాగమం బ॥౫చున్నది; అనంగా పేద+లఅఆలు అను నీ శెండు శబ్దంబులు గలిసి యొక సమాస మయినప్పుడు వాని మధ్య నొక ఆేఫము చేరుచున్న దనుట. *ఉద+లఅలు = జీదాలు అని కావలసియుండంగా “జ్జ్సీదరాలు” అయినది. ఇచ్చట నేఫాగమమునకుం (ట్రస కానంబడదను. వెనుకటి సమాసంబులలోని టుి గాగమము “అత్తు? శబ్దమునకు సంబంధించినదని ఇపప్పినశ్షు యీ నేఫము సంబంభఛాగ్థమునం 'జేర్ప్చంబడిన యొక శబ్దముయొక్క- యనశిష్ట భాగ మని చెప్పుటకైన నవకాశ మేమియుం గనంపడదు, ఇది “జ్షీద వారూఅను బహువచనశేబ్ద రూపాంతర మగు * పేదరుూ ఛబ్దమునకు ఆలు శబ్దముం "జేర్చుంగా నేర్పడిన రూపమై యుండ వచ్చును తమిళమున 'పేదవాం(డు అను నర్ధమున *చజీదయర్‌ ” అను బహువచనరూపము కలదు. కావున *చషేదరు+అలు= జదరాలు అయి యుండవలెను.

ఇశ కొమరాలు అను శబ్ద మొకటి కలదు. దానిని వైయాకరణులు కొమళ+అఆలు అని విడదీసి నడుమ రుగా గమము వచ్చుటచే కొమ+ర్‌+అలు=కొమౌలు ఐనదని చెప్పుదురు, కాని (పాచీనభాసను తకువాతికాలపు నైయా కరణులు వ్యాళరించునపు డొకొ్కకచోట "ననుచితవిభాగము సంభవించుచుండు నసుట కిదియొక దృష్టాంతముగాః ళ₹ైగొన వచ్చును. ఏవలయనం6గాం *గొమరుి” అను రబ్దమే వ్య_స్తముగా

ఆగమసంధి 918 భాషలో వ్యవహారమున నుండుటచేం (చాచీనకాలమున కొమను శబ్దమున కే “ఆలు”కబ్బమును జేక్పంగా “కొమరాలు” రూపము భామలో నేశ్చడిన డనుటకు సం దేహము లేకు, ఇ "శబ్దముల సామ్యుముచేతనే పాచీనకాలమున మనుమరాలు మొదలగు "దేశ్యరూపములును, జవరాలు ముద్దరాలు మొద లగు తద్భవరూపములు "నేష్పడియు౦కును. భఛామలోం (చీ నములని తలంపదగిన యాచ్చికశబ్బముల వై ఈళల్ర బ్ర? శబ్దము పరమైనపుడే కొన్ని (పాచీనసమా సముల సామ్యుముచే నేఫా 'జేశము కలిగి మనువురాలు, గొడ్డురాలు, జవరాలు మొద లగు రూపము లేర్పడినపుకు వానికం నన్వాచీనములని తలంపందగిన తళ్సమకబ్దముల కాలు శ్చము పరమైనఫుకు ఆ గాగమం బగుటలో నభ్యంతర మేమి! కావున గుణవంతు రాలు, ధీరఘురాలు మొదలగు రూపములుకూడ నై రూపముల సామ్యుముచే భాషలో నేర్చడుట తటస్థించిన వనవచ్చును,

ఈ భాషలో సామ్యమున 'నేర్పడిననని చెప్పందగిన శబ్దములలో ద్విరు_క్త టకారముతోం గూడినవి కొన్ని కలవు. న! య్య్మామేడిత సంధికి సంబంధించినవి. సామాన్యముగా భృ శార్థమును సూచించుటకు శబ్దమును "రెండుమూలు లుచ్చు రించుట స్వాథావికమై కనంబడుచున్నది. సంస్కృ తాది ఇండో-యూరవీయన్‌ భాషలలోను ఇట్లు చెస్తుట కలదు. చందం మందం, బోభూయతే, జంగమ్య తే, జంజప్య తే మొదలగు రూపములు శబ్దముల ద్వ్యిరుక్షివలన నేర్సడిన వే.

ల్మశ్త సంధి

భృ జాగ్థమును సూచించుటకుగా కడ శబ్దమునకు ద్విరుక్రీ కలుగంగా కడ-కడ్య యని నిలిచినపుకు మొదటి శబ్దము "రెండవ శబ్దమునకు విశేషణస్థానమును వహీంచినది. కావున సీ భావలలోని (ప్రాచీనసం్యపదాయానుసారముగా మొదటి శబ్బమందలి డకారము పరుషమై ద్విత్వ్యమును పొందును. అప్పుడు తొలి “కడ” కట్ట యగుటచే కట్ట+కడ =కట్టకడ అను రూప మేక్పకుట తటస్థించినడి. అనంగా నీ ద్విరు క్త టకారము తొలిపదముమయొక్కొ- విశేషణత్వమును సూచించున దయ్యె ననుట. లఅక్లు కిడు శబ్దము భిన్న శబ్బమునకుం బూర్వమున నిలిచినను అది విశేషణమగుటకు సూచకముగా తుది డకా రము ద్వొకుక్త టకారం బగుచున్నది, ఉదా; కడుచ+-ఎదురు= క చెదురు కాలేదు-ోక క్షైదురు” అని మైనది. ఇది భాషలో మిపలం (చాచీనరూపమై యుంకును. ఇక్లే నడు శేబ్దమున కామేడితెము సపరమణగువపుడు *ీనడులోని డకారము పరు షత్వమును పొంది నట్టమై-గ“నట్టనడుమ” అని యగుచున్నదిం ఇట్టి డకారాంతములగు శబ్దములు విశేషణములై నపు డందలి కకారము ద్విరు క్త టకార మగుచుండుటనుబట్టి యూ భృ శార్థమున ద్విము_క్రములగు నితరశబ్దము లన్నింటికినినూడ తొలి యచ్చు మింది వర్షంబుల కెల్ల ద్విరు_క్తటకారమునే చేర్చుచు వచి రి. అ పదములు “డ”వర్షసహితములా! కోవా! యను వివేచనయేీ కలుగలేదు. కడు, నడు శబ్దములం *“డకార” సహితములును, శెండతరముల శబ్దములు నగుటచే డకార

ఆగమస౦ధి ల స్థానమున వచ్చిన ద్వికు _కృటకార మా శబ్దములో కెండన యతరము లేదా తొలియచ్చుమోా౦డి వరంలై నది. కావున వ్‌ని సాదృశ్యముచే కచ్చివర్హ పగలు, బయలు మొదలగు మూండతురముల శబ్దములలోంయూాడం గొలియచ్చుమిోంది వర్షంబుల నన్నిటిని లోపింపంజేసి వాని యన్నిటి స్థానమునను పట్ట వర్షమును నిలిపిరి. “కట్టకడ” “నట్టనడుమ” అని చెష్పు చున్నాముగదడా ! (బమలు బయలు) బట్టబయలు, పట్టపగలు, చిట్టచినర అసి యెంకుకుల. జెప్పంగూడదను భావముతోం బైవాని సాద్భృశ్యమునుబట్టి జనులు వ్యవహరించుటచే నేర్చడీ నవేగాని వాస్తవముగా వీనిలో ద్విరుక్త టకారము వచ్చుట కవకాశమే. లేదు. కాబగ్రి *కట్టకడి 'నట్టనడుమి అను రూషములలో కడు, నడు థస్దములనుబట్టి ద్విరు కృటకారము సహజముగా వచ్చినదనియు. దకిానవానిలో నిది సహజము కాదనియు. గావుననే సాదృశ్యజ (42410102) మనియు నశ్చయింసం దగియున్నది.

అ(్యేడితము పరమగునపుడు. గలుగు విభక్తిలోప ముచ్చారణ వేగమునం గలుగ వచ్చును. తుది శబ్బమునందలి విభక్తియీ యా సమాసగలతమగు మొదటి శబ్దమునకు నా సమాసములోని యితర + శబ్దములకుం గల సంబంధమును వ్యక్తను చేయచునే యుండును. గావున నచ్చట విభక్తి (వత్యయ ముండినంగాని యగ్ధమునకు భంగము కలుగు నను భయము 'లేగు. “అప్పటి కప్పటికన్‌*” అనునది తరువాతి

౨16 సంఫె కాలమున భావనలో బయలుచేంన రూపము కావచ్చును. ఊరూస, అక్కడక్కడ అను పదబంధము లేస్పడిన వీదపనే వీరిపై విభ్నక్తిప్రస్యయ ములు. చేక్పంబడి, “డోరూరన్‌” “అక్క-డక్క_డకు” అను రూపము లేవ్పడియుండు ననియు దలంవనగును. “ఇంటింటన్‌” అనునది మ్మాత మౌాపవిభక్తి కాంతనగుటచే “ఇంటన్‌ +ఇంటన్‌” అని యుండంగా నుచ్చా రణ వేళమున సంధి జరిగినదని చెప్పక తప్పదు. ఇల్లిల్లు రూపనుకూడ భావలో. (టనీద్ధమై వ్యవహాకమునం గలదు. (ఉదా:-నోకుల మిల్లులు దప్పకుండ లవీతతి గ్రపమ్మరున్‌” భాగ) “ోజఇ్తంచించుకి “నానాడు”శబ్దములలో శజ్టాంతృ్యభాగ ములే లోపించినవి, నాడు, నొకడు కలసి యొక్క- పదమైనపుడు 3ెండవ పదస్వ్యరూపము మొదటిదానినిగూడ స్ఫురింపం జేయు చునే యుండును. మరియు నొక పదమునందలి తొలి యత రమ్వుపె స్వళమూందినపుడు తకువాతి యత్షరములు తేల్ని పలుకంబకుటచే నది మతియొక పదముతోం జేరినపు డవి (కమము”గా లోపించుచుండును, మొ ల్తృయుమిోంద నీ శ బ్రాములు ఇంచుక + ఇంచుక, నాడు+నాడు అను సంపూర్ణ శబ్దములు కలసి యుచ్చాగణ వేగముచేం బూర్వ శభ్రాంత్యాతురను జాజవిడవంబడుటచే నేష్చృడినవనియే తోంచుచున్నది. అందదుకు (వభ్ళాతులు:-కాని *యందదుకు” (దభ తులు మాత్ర మిట్టివని తలంచుట కవకాశి మగపడదు. కావు ననే వాని రూపనివన్ప త్తిక్రమమును గూరి స చెప్పక *యధా

జ ఆగమసం౦ధి 1 [(వ్రయోగంబుగ (గాహ్యంబులు" అని వైయాకరణులు చెప్పి యునాన్నకు, అనంగా నివి ధామలో మిగులం (శాచీనరూపము లగుటచే వీనియందలి భాగములను విడంగొట్టి బూపుటకు ఉవెళూకరణులకు సాధ్యము కాచేదన్నవాట. *అందదుకు” శబ్దమును (గహింతము., నాడు+నాడు అని ద్విరుక్రి కలిగి నపుడు మొదటి పదము నంత్యాక్షరమునకు లోపము వచ్చిన నని చెప్పినట్లుగా *అందదుకు” శబ్దములోని తొలి *అదుకు” శబ్దము తుదివర్షము లోపీంచినదని తలంచినవో అదుకు+ అదుకు *అదదుకు” అని కావలసిన బేగాని అందదు కెట్లయి నవో చెప్పుట కనకాశము కలుగుట లేదు. “అదుకు+ అదుకు” అందదుకు ఎట్లయినదో ెలిసుకొనుటకుంగా దీని (ప్రాచీన స్వరూబను నితరభావలలో6 నొంతవజ కన్వేషించి దూడ వలసి యున్నది. కన్నడ భామలో “అతుకు అను శబ్దము కెలుంగునందలి యర్ధ్థముననే కలదు. *అదుకు్కుు అఆతికుి అనియు రూపాంతరములు కలను. తెలుంనందువలె , కన్న డమునందును “కు” వర్మ విరహితమగు “*అత్తు” అను రూపాం తరము నొకటి కలదు. ఈ *అత్తుి అనునది “అటూ ధాతువు యొక్క- భూ శార్థక విశకేషణముగాం. గనంబడుచున్నది, “అ +ను= అటుతు, అటుత్తు” “అశ్రు”. తమిళమునలహాడ “అజుత్తు” అనుదానికి దృథీశరణము--గట్టిగా నొత్తుట (10 7688) అను నర్థము కలదు. 'తెనుంగనందును “*అత్తూ” అనునది అత్తుకొనుట=ఒకడానితో నోళటి అత్తి (కలిసి)

౨10 సంధి యుండుట అను నర్ధ్థమున వ్యవహారములో నున్నది. తమిళము నందలి *అలజుత్తు” అను సకర ్రగొపమునకు అక ర్శరూపము “లఅజ్రుందు” అని కలదు. దీనియర్థము (10 07833) గట్టిగాం సగలియుట, విగియుట. ఈ *లఅజుందు” అనుదానికంచఆ *కు” వర్థాంతరూసము భామలోం దరువాతిది కావచ్చును కావృన “అబ్ర్రందు-+? అదుకు= అందు + అదుకు = అందదుకు” అను రూసము సిద్ధించును. దీనినిబట్టి వీని కన్నింటికిని మూల మగు (ప్రాచీన ధాతువు “*అజుూ అనియు, దానికి *అఆుందు, అందు” అను రూపములు [పాచీనకాలమున గలవశియు సీ "సమాసమందలి తొలిరూప మడద్దానిని సూచించుచున్నద నియు6 దలంపవలసియున్నది.

ఇట్టింకులు :---ఇదియు. మిగులం (నాచీనకాలవ జీక్చడినచే కాని “లింకు +ఇంకు” అను కబ్దముల కూ మా(తముచేతనే 'యేర్చ్సడినడై యుండదు. ఇంకు + ఇ శబ్దములే కూడినచో మొదటిపదములోని *ంకు” అను మునకుబదులు జ్ఞ కారాగమము వచ్చుటకుం గౌారణ మేమియు: గనలుడదు. ౦క్కు, ల్ల గా మాజినదనుట కవకాశమే లేము గదా. కావున మొదట నీ శబ్దములోనే “జ” కారముండి యుండవలయును. “ఇటుక” అను శబ్దమునకును సొావమోత్చం బంధ మిప్పూ డగపకుటలేదు. కాని పరిశీలించినచో నీ ౭౦కు నొక్క-_కే యని మనము గిు_ర్రింపలేకపోము. వీని యస్థమున గూడల నొంత పోలిక సంబంధము లేకపో లేదు. “*బటుకు”

ఆగమస౦ధథి వ్ర భాకున్రునకు సంకుచితత్వ మస్ధము ? ఒదిలి యుంకుట--2ఒత్రుడు వడుట అనియును గలదు. ఇట్లాదిగి, ఒత్తుడువడి యుండి యత్యల్పస్థల మా[కమించి తుదకా స్థలమున లీనమై రూపు మాసీపోవుటయే “*ోయింకుటో అగుచున్నది. కావున ఇజుకు, ఇంకులకి అర్థసంబంధము కలదు. ఇజుకు ఛాత్వద్ధభావము- మజికొంత ఇజికట మెక్కు వమయై-ోఇంకు” ధాళ్వర్థమైనది. విశేషముగా ననంగా రూఫుమాసిపోవు నంతగా ఇజుకుకొని పోవుటయే ఇంకిపోవుట. “ఇంకు ఛాతువు సామాన్యముగా నీరింకట, న దవపదార్థము “*ంకిపోవుటో అను నర్ధములోనే వాడుకలో నున్నను, ఇజ్జింకు అను రూపమునుబట్టి కబిబ్రుక్రు కొనిపోవుటో అను నర్థమునంబాడ ఛామలోం (బయోగింపం బడియున్న ట్లగపడుచున్నది. ఇట్లు “ఇంకు” ధాతువుయొక్క- పూర్వస్వరూపమునే గాక తొలి యస్థమునుగూడ నీ శబ్దము మనకు సూచించుచున్నదినలెనే యున్నది. భామలతో సీ శబ్దము (పయోగింపంబడీన సందర్భములం గొన్నిటిని చూతము, “ఎవ్వాండు వింధ్యా[ద్రి నిజ్హింకు లింకించె” నను శ్రీనాధుని భీమేశ్వరపురాణ మందలి [పయోగమున విం ధ్యా(ది నిజ్జింకు లింకించుట యనంగాం (క్రిందికి భూమిలోనికి నిజుకుకొని పోవునట్లుగాల జేయుట-అణంచి వేయుట అనియే యస్ధము, “మం కేనపువ్వుమింది యళిమొడ్మ్కి-. నృపాధరపల్లవాధరా లంకృతియైన దంతపదలొాంఛనముం గని కన్నుంనోనలం

ల్లా్య సం$9

దంకరితంబుల్రైన డదకహానలవంబులు పక్ణునేత యి

జ్రంకులు చే సెం బత్ష్మముల యిీాజమి గాటుక్‌ చిమ్ముచీ:కటీన్‌.

ఆమ వైషథ యయోగమున నణంచె-కనంబడకుంకు

వట్లు చేసె ననియే యగ్థము. కావున “ఇంకు” " శబ్దమునకు “క్వళి కాటి అను ననమే వ్గివహోవమున సికవపడిసమ్కు ఇజిం

హు థి రి థి 2 ఆ కులు అను (ప్రాచినపడము ోవిజుకు” ఛాత్వర్థమును సూచించు చున్నదనుటలో సందేహ మక్కకళేదు. ఆయిలే ోషలుకూ ఇంకు ఎట్లయిన” దని వష; అనంగా నిండలి యననాసిక మెట్లు వచ్చినదనుట. కిన్నకడమున ఇజుకు ఛాతువ్రు ఇకారో శార మధ్యమమై అనునాసికముతోంగూడం గూడియున్నది. ఇటంకు్కుు ఇజింకుు ఇలజుంకు అను రూషము లందు గలవు. దీనికి (డేరణాస్థ్రకమగు “ఇసు చేక్పంబడినస్తుడు ఇటికిసు, ఇజుంకిసు, ఇజుకిసు రూపము లేర్చడుచున్నవి. మొలన్నియు నాంధములో వాడుకలో 'అజీకపోయినమ, కాలమునుండి కవ్నడమునం గనంబకుచున్న యమగాణః ముతో: గూడిన రూపములే ఇంకు ధాతువ్చులోని యను మునకు మూలకారణములని నిశ్చయింపవచ్చును. ఇచఊంకు, ఇజింకు, ఇజుంకు శె బ్షిములలోసి మథ్య అకారము జూజేపోవుట చైతన *ఇంకుూ” రూహము సిద్ధించివది. ఇంకు ధాతవృనకుం దొలి రూపము ఇజుంక్కు లేదా ఇఆింకు అని చెప్పగలిగి నష్తూడు అతిశయముగా ఇకింకుటలు, ఇజ్జింకుల్తై యు౦కు ననుటకు సందియము లేదుగచా, దీనినిబట్టి “బంకు ధాతువు

అఆగమసం౦థధి | భామలో నేక్చడిన వీదప్క ఇంకు+ఇంకు ఆనియుండలాం ఉఊాశాదులలోవలె: దొలి పచమునందలి తొలి యచ్చు మింది వర్ష్యంబులకు లోపంబును, పిదప ద్వికు క్త ఆకానాగము మందును వచ్చి యీ దూప మేక్పడి యుంకజని నిశ్చయింప వచ్చును... దీని నిష్పత్తికమమును సాధించుటలో సడి కాత్కా-లికవ్యాకరణ మవలంవించు పతి గాని చాక, తక పద్ధతికాదు. ఇప్పటి *షంక” లో *ోజినాకము కనంబక కన్నను, “వజ్రంకు” లోం గవంబకుచుంకుటయీ (ప్రాచీన కాలమున నిదియొక జకారమునోయూడి “ఇటీంకి. అను ళచభూహమున నుండె నఘటకు నిదర్శన మపచున్నది. కాన్చన ఇజ్టేంకు శబ్దములోని క్కి కాకము. ఇంకు ధాశునవ్చునకు మూలమైన, (పాచీనంబకు “తిం ధాతువును సూచించు చివ్నాముగా శహింపందగుము. ఇల్ని్ణలు వ ఇది ఇస్టలు+ఇస్టలు అను శబ్దముల నాజకచే. నేక్పడినదని శబ్దరత్నాకరము చెప్పుచున్నది. ఫాఇపక్కిలి వెనుక కొఆంగుటలు” అని దాని యశస్థము. (శబర త్న్నాకరము.) “ లొల్చియగు వగల (తొక్కున నిల్లిస్తులు శాగవచ్చు హృదయములోన€ మల్లామడియగు మదనుండు 'మెల్లవ గూర్సుంగెం చాళల్ళి మినుమనుకనలోన్‌ ౨ ఉ. హరి. ర్‌, అ.

లలా సంఫ “బస్ట* కబ్బ మెశ్ళేర్పడినదో ముందు విచారింపవలెను, లి ౧ న్‌ “ఇంప ఈంగు శబ్ల రూపాంతర మని శ, ర. కాశుండు. “లగ ౧ “ఓ ౧ (యయొగ్గనీడ్చె” అనంగా వెనుకకొటజగునట్లును, ముందు మోక రించున బ్లీడ్చెనని యగ్ధము. “బ్పర్లైడు నెన్క-కుం బయికి నీడ్చినం వైటం దోలంగం "'జేయం కేలా గ్గెడుం” వజయ. ౨2, అ, ఇక్క-డ ఒజఅగుట యని యగ్ధమంట. “* ఈంగి కరులు ఘీంకృతు లొనరించే (గౌలిన యసుకల గతి నబ్బులిం కె రామొ, యుద్ధకాం. ఇసు అనునది *ఈం” ధాతువుయుక్క_ రూపొంతగ మిని చెప్పినను *ఇల్తిగులు శబములోని ద్విరు క లకాగ మలి! ౧ అవాలి స్వరూప మెట్టినో మనకు. దెలియవచ్చుట లేదు. ఇది మట యొక మూలథాతువ్చునుండి యేక్పడి యుండవలయును. అది యీద్రైయుండునని విచారింతము. ఇగ్గు ఛాతువును బోలినదే “బస ఛాతు వీ భాషలో గలదు. అది ఒజగు శబ్దభవమై యుండును. ఒబగునకోు వంగు, (వాలు అని యక్థ్యము, “ఒన్ట= మొనయు (వలి పజచు, చాచు, ఒడ్డు, వ్యవహార మున నించుక భేదమగపడుచున్నను, మూలార్థ 'మొక్క-టియే. వలా యొస్త్టట యనగా వల [కింద(వాలునట్లు చేయుటయే

అగమస౦ధ్ధి క! యగును, చెవి యొగ్గి విన్నాండు అనియుం గలదు. ఖు ఒజగు-ఒడ్టు అయినష్షే ఎటింగు - ఇటింగు == ఇగ్గు అయి యుండవచ్చును, ఎజల-అనంగాం దిగుట. ఉదా: క జంగిన య వ్పెనువేగున విబుగుటయును” (0694 10), దండ(పణా మం హెాచరించునపుకు మనుజుండు (కిందికి వంగి భూమివై (వాలుట సంభవించును. గావున “కేవలము (కింగికి దిషూ అను నర్థము గల ఎట? శబ్దము...-దండ(ఫణామం నాచ రించు, నమస్కరించు అను నర్థము గలద్రైనది. అంధమున నీ ఢధాశన్రు ఎ కారాదిమై యున్నను, తమిళ కన్న డములయం దికారాదియై ఇటంగు అను రూపమున గనంబడుచున్నది. దీనికి దిగుట, (క్రిందికి వచ్చుట అను నర్థములే కలవు. “*ఇఆి” యక మూలధాతువునుండియే తెలుంగున డీగు, దిగు అను

ము లేర్పడినవి, ఇది తుళుభామలో “*ఇళి ఇల” యను పులు గలద్పై యున్నది. ఇజియజాజు అనంగా (కిందికీ

(€0 8119 శేంజాగ) అని యస్థము. (ఉదా : క్‌ ఇతియ ఒజు;-ఇజియనూకిసుల్య కిందికి పడుట, (తోయుట) 9ఇి కెజు దిగుట (6686626 468౯2464 60%64160%) ఇటకు-ఇటుకు (10 62036 10 8౦ 60ఇ0, €010బ0ం% 080 ఉేం*లి, €0 1201000) (క్రిందికి దిగుట, దెంపుట. ఇట్లు ఇజింగు, ఎజింగు, ఇటకు మొద లగు శబ్బములన్నియు నొక్క. ధాళు కూటమునకుం జేరినవే యనుట స్పష్టము. తుళు భామలో టా-టు, లకు బదులుగా “భా శారముగూడం గనంబకుచుండుటచే ఇళిగు, ఇలిగు రూప

బైలెత్తీ సంధి ములుళూడ నొకష్పూడు వాడుకలోనుండి వీనినుండి *ఇ్ట” రూప మేర్పడియుండు ననవలసీ యున్నది. అప్పుడు ఇళిగు- ఇగ్గులకు (కింది కళొజుగుట యమ నర్థము కలుగును. అత్యంతము నొజగుటలు, అను నర్ధమున ఇలిగు +ఇగ్టు చేకుటచే “ఇల్లిస్టలు” అను రూపము (పాచీనకాలమున నేర్పడియుండును. ఈ ఇళిగు, ఇగ్జు ధాతువులు ెంకునుగూడ నిప్పటి వ్యవహారమున నంత రించియే పోయినవి. భృశాగ్థమున వచ్చినను, మటి యీ య మున వచ్చినను నిట్టి పదకూటములలో నొకటి [పాచీనరూప మును, మళియొకటి దానినుండి యీర్పడిన యర్వాచీన రూపము నయి యుండుననుటకు మజీకోన్ని నిదర్శనములను గూడ వమూాపవచ్చును. ఈ గణములోనే “మిజుమిట్లు” అను శబ్దమొకటి కలదు. దీనిని *ోమిట్టు+మిట్లు” అని వైయాకర ణులు, నిఘంటుకారులునుగూడ విడందీసిగారు. కాని *మిట్లు శబ్ద మెట్లు వచ్చినదని పరికీలించినచో దీనికి రూపాంతరను “మిజ్హు” అనునది యీ భాషలోశే శనంబడుచున్నది. *మిజ్ఞు" అనంగా నున్న తభూమి, చన్నత్యము అని యర్థము. కస్ట్‌వ్వై సార్థాయ నీవ దండిమగలై యా వచ్చుకౌరవ్య సం (గామతభము బాహువర్పమునం దీర్పం 'బెద్ద మిళ్లైక్కీ మి మ్మే మెల్లన్‌ 'వెజగంది కూచెదముగాక్‌,.. భార. ఉద్యో. లి ఆ. “మిజ్జుషల్లంబ్బునై మెలంగంగోి భార. లో ౨ ఆ. ఈ “మిత్ర? మిట్టమైనది. *జి కారద్య్వయ సంయోగము

విరి ఆగమస౦ధథి ల్లగ “ట్టి యని పలుకంబడు నాచార మా భామలలోం గలదని గమనించి యున్నాము. మిక్కిలి మిట్టలు గొనుట యను నర్థమున స్రాచీనమగు “మిఆు” శబ్దము, దాని రూపాంతరమగు “మిట్ట” శబ్దముతోంగూడి “మిణుమిట్లు” అను శబ్ద మేర్పడి వది. మిజు మిట్టయినళ్లు అకారద్విత్వ్యముతోంహాడిన చిజణు, కులు మొదలగునవి. చిట్రి, కుట్లి మొదలగు టకారద్విత్వ రూపముల నీ భాషలో నిలిచియుండుట విశేషము. కన్నడ మున “మిట్టు?? అనియే కలదు. దీనికి ఎత్తైన (వబేశము, కొండ (19198 ౧ 182 భాంజ%కి, & 1111) అని యర్థము. తమిళమున “మిజల్‌ ”-విజల్‌. అనునది గొప్పతనమును నర్థమునం గలదు, మీడుకు, మోటు, మిట్టు, మిట్టిపడు మొదలగు శబ్దములన్నియు నీ ధాతున్సనకు సంబంధించినవే. మెజటమెచు ఎ” శబ్దముకూడ నిశ్లే (ప్రాచీన నవీన రూపముల కూడికచే ేర్పడినట్లున్నది, ఆ అనునది ధాతువు, దీనికిీచు” చేర్పంగాం మెజచు- ఎచ్చు, అయినది. మెచ్చుట యనంగా ఎదుటివానిని కాను "జేయు (పోంసచే మెజయునట్లుచేయుట మెజయునట్లుగాం "జేయుచు 'మెచ్చుకొనుట-మెజమెచ్చు అగును. పెల్గాచెదరు == చెదరు+ చెదరు అని శబ్దరత్నాకర 'కారుండును, వైయాకరణులును దీనిని విడంగొట్టినారు. కాని యా పదబంధమున భృ శార్థమును 'బెలుపుటకుణలాం జేర5న శబ్దములు "రెండు నొక్క. మూలధాతువుయొక్క- భిన్న రూప ములు గాక సమానార్థ కములేయగు భిన్న ధాతువులుగాం గనం

విగ్ర సంధి

బడుచున్నవి. *“వెదరు” అనుడాని పూర్యరూషము కన్నడ భావమలో నిలిచియున్న “*కెదజుూ అనునదైై యుండును. తాల వ్యాచ్చరకములగు పదాది కకారములు గల 'వెక్కు- శబ్దము లితరభావమలలో తాలవ్య చకారాదులుగ మాజణిపోయినను, కన్నడ భాషలో మా(తము కకారముతోం గూడిన రూపములే నిీలిచియున్నవి. కెదజు-కెదట్‌ భాశువున కా ఫానలో చెదరంగొట్టుట, చల్లుట (0 ౨6 50266664 20024 (0 61326756) అనియీ యస్థము. ఈ ధాతువు 'తెలుంలోవలెనే తమిళమునను చకారాదిమై యున్నది. త, చెదజు-మెదరు; మళ. శేదలు, దీనినిబట్టి చెదరు+చెదరు అన్నచో భృశార్థ మున తొలిపదమున ద్విరు క్త లకారము వచ్చుటకుం దగిన కారణమేమియు వీ ధాతుస్వరూ పమునుబట్ట్రి యగపడుట లేదు, కావున మొదటి శబ్దము దీనితో సమానార్థకమై లవర్షమ గూడిన -యజీయొక కబ్ద్బమై యుంచును. అంధమున

భాతు వొకటి శలదుగాని చాని కీ యర్థము లేదు. “చల్లు” ఛాతువునకు “విక్షీర్ణత”*యను వర్థమున్నను వై చకారనుమింద ఎత్వముతో శూడిన “చెల్లా చెదరు” గాని *చల్లాచెదరు” కాదు. కావున నీ భామలో చెదరంజేయు (362546౯7) అను నర్థమునల “చల్లు? శబ్ద 'మెత్వముతో న్వు డైన గూడియున్న బేమో విచారింపవలసి యున్నది. కన్నడ మున “వెల్లు” ధాతువే కలదు. దీనికి “వికీగ్శ త్వమే” (00 విండి0067 20006) * చల్లుట ” యనియీ యస్థము, దీని!

ఆగమన౦ంధి ల్లో భోవాంతరము *చెలంకుో, సామాన్యముగా సీ (దావిడ ఛాతున్సలలోని యాది ఇకారా-ఉకారములు ఎక్రార-ఒకార ములుగా మాణుచుండుట కలదు. కావునం దెలుంగున * చెల్లు” భోశు వీ యర్థమున "లేకున్నను నీ భామలోని “చిలుకు” ధాతు వీ *చెలంకో భాశువ్హయొక్క_ రూపాంతరము లేదా మూల హాపమై యుండునని యూహింపవచ్చును. ధాన్యము మొద లగువొని విషయమున “చల్లుట” అను శబ్దమును (బయోగించి నను నీరు మొదలగువాొనిని చిలుకుట యనియీ వ్యవహరిం గుము. కావున కన్నడమునందలి *చెలంకుో అను ఛాకువును, ఆం(ధమందలి చిలుకు శబ్దము నభిన్నములే కావచ్చు ను. దీని రూపాంతరమే యగు “వెల్లు కబ్దమున కీ యశ్ధమునం (బయో గము లేదు. కాని *ోచెల్లా చెదర” అను (పాచీనసమానసములో నీటచెల్లు” శబ్దము కోనంబడుచున్ను దనవచ్చును. ఇెల్లునట్లుగా 'కీర్తమగునట్లుగా- చల్లంబడు నట్లుగా “ప్పాదర్రుటి. *్చాల్లా చెదరి”. అగును, ఇిట్లీ పదబంధము సమానార్థకములగు ండు భిన్న పదముల కూడికచే జృేర్పడిన ట్లూహింపం దగీ యున్నది. తుత్తునియలు :---తునియలు + తునియలు := తుత్తుని యలు--అని శబ్దరత్నాకరము, తుళ్లు, తుని, తునక, తువ్పుర, శునుము, తునుగు, తునియ మొదలగు ననేశనములగు శబ్దము లనుబట్టి చూడగా “తున” అనునది మూలధారువుగాం గనం బడుచున్నది. తమిళ కన్నడములలోం గూడ త తుణి,

లం సంధి

తుణిక్కై- (త. తునక) తుండు, శున్చై, క తుణక్క తుణకు తుణ్జు తున్తుల్‌, తున్తులు (3072౮, & ఉి[00) తువల్‌ (59283) అను రూపము లీ ధాతువునుండి యీర్పడినవే గలవు. శతున్‌ +తునియ=త్తున్తునియ యయియుండును. పూర్వానునాసికము పరమందలి పరువు తకాఠ సాహ చర్యమున తకారముగా మాజిపోయినది. తుత్తుమురు = తుమురు+తుమురు అనియే వైయాకరణులు దీనిని విభాగించినను ఇదియు తున్‌ +తుమురు అని యొక (పాచీనరూసముయొక్క_యు, నొక యర్వాచీన రూపముయొక్టయు కూడిక చే నేక్పడిన దే యని తలంపవచ్చును. తునురు అనలా *పొడి యని శబ్దరత్నాకర కారుం డ్‌ ర్ధ్‌మును 'జెప్పియున్నాండు. అర్థమునం గించిత్‌ భేద మున్నును, దీనికి “దుమ్ము.” శబ్దముతో సాజూత్యసంబంధము కలదు. ఈ “*శుమురు” శబ్బముయొక్క_ సహజరూషము "వేదా రూపము *ీతుజుముి అయి యుండునని యూహింప తుజున్ముు తుజుముట, తుజుము (వీట) అను శబ్దములు

చుట పొడిపొడిగాం జేయుట యను నర్థమున నిభ గలవు. తుజణుము శబ్దమే వర్గ వ్యత్యయముచే “షమురు” అయి యుండును. *తుములే” _ తుజ్లుమై యుండరాడా ! యను (పశ్న కలుగక మానదు, కాని యితర (చావిడ భామలలోని శబ్బములతోం బోల్చి చూచినచో తుజలుమే మూలరూపమని పొడకట్టక మానదు. తమిళ కన్నడములంాడ తురుము, “దుమ్ము” శబ్దములతో నభిన్నములగు త. “తుము”, కన్న

ఆగమస౦ధి లం

ముమ్చి, దుమ్బె రూపములు “ధూళి (4050 అను నగ్ధము ననే గలవు, ఈ భాపలలో *తుజి యను ధాతు వొకటి కనంబడుచున్నది. దీనికి పాదాఘాతము, కాలితో: (దొకిణ ముక్కలు కుక్క-_లుగాం జేయుట యనియే యగ్ధము.. కాలి తోం (దొకిశాయున్నష్పుడు.. లెలుంలోని “(తొక్కు ధాతువు యొక్క మూలస్వరూప 'మేవో మనకు విశదమ్రగు చున్నది, (లొకం తొక్కుకాలా ఇదియే ఛాశునని తలంచు చున్నామేగాని. ఇందలి “క్కు” అనునది _పత్యవయవము శాక మొదటి ధాశున్సనకుం జేర్పుంబడిన మజియొక ధాతువు యొక్క. లుప్తశేమంబగు రూప మని మనము (గహించుట లేదు. కాచ్రన “తొక్కు” ధాతువులోని లేఫము సహజ ముగా మూలధాశువునకుం జెందినదే యనియు, నది *ోతుటి” శిడా “తొతిి తొణిొ అనుదానికి అగు-అక్కు. చేస్చుట ఇ తొజక్కు, లొటుక్కు, (తొక్కు. అనియు, "శీఫము శోపింపంగా “తొక్కు” అయినదనియు తోొజుక్కు-, (తొక్కుట అనియు, లేఫము లోపింపంగా *తొక్కు. అయినదనియు గహింపవలపి యున్నది కన్నడమున “*తుతి” యను (పాచీన వాపమున నగపడుచున్న (తుటి పాదసంఘట్ట నే-శబ్దమణి $ర్పుణ౦ం)ి యీ ధాతువు తమిళమున “తుగైై, తృువ్రోయనియు, తెలుపన “తొక్కు “త్రొక్కి అను రూపములను బొంది యున్నను, మళయాళమున “తళొత” యనియు, శుళుభామలో చతుకొ అనియు *ట్‌ొ” కార రేఫము లంత

రాం నంధి

మందం గలదయి యున్నది. ఈ *తుఆటి” లేదా “తట భాతువు నుండీయీ “కుజూమ్చుో తుమ్ము, తుమ్చె, దుమ్ము మొదలగు రూపములు ధూళీ అను నగ్ధమున నాయా భామ లలో బయలం జేరినవి. కన్నడమున “తొెలత్రుతి అనురూపవము భా ఫోర్థమున 6 గలదు. మిక్కి-లిగో (తొక్కుట యని యన్ధము. “తుకుమ్చు”. కబ్దమే తుజుమై, తుముతు అను రూషమును డాల్చినది. (ఉదా -.శణము ; సునామ్చు---సున్న్నము ; ఇకుమ్చు--ఇనుము, పొమ్చు-పొను, ము। ) పొదముతో [(తొక్కుట-పొడిపొడిగాం జేయుట యను నగ్ధము గలిగిన యా ధాతూ్య తెలుంపలో ేనిశోనైననను-లనంగా. నితర సాధనములతోం గూడ పొడ్‌పొడిగా. లేక ముక్యిలుగాం జేయుట అను నద్ధమును సూచించునడైనది.. కావుననే తుజుమువీటా అనియు, దొనితో ముక్కాలుగాం జేయబడిన కొబ్బరి “శళొబ్బార్‌ తుజుము” ఆనియుం జేప్పుట తటస్థించినది. “తుజబుము”.. ధాతువునుండియే *ళశునుముి. ధాతు వేర్చడీ యుండును. *తుజ్‌-తున్‌జు -- తుని” అగును. తుకుమ్ము, కబ్దమునుండి యే *దుమ్ము నన శేబ్దా మేర్పడీ యుందును. దీనిని బట్టి తుల్‌ -శతున్‌+*చులుము ఇ తుత్తుకుము వి, వర్ష వ్యత్యయా ముచే “ోతుత్తుమురు'”” అను శబ 'మేర్పడీనదని తలంపందగి మున్నది. కంక దుమ్కు, దుమ్ము శబ్దములు ధూళి శబ్దభవనమూ లగట కవకాశమున్నదో యను విషయము తజ్ఞలు పరశీలిరో తుకు గాక!

ఆగమనం౦$ి లై

నుగాగమము :-ఇత నాగమరూప సయం్ధికార్యము

లలో నుగాగమ మొకటి. ఉదంఠతతద్ధరా ఇఫ్‌ విశేషణముల కచ్చు పరమైనపుకు గలుగు మగాగమమును గూర్చె యది తద్ధర్యార్థక (కియారూపములకు సంబం$ించిన వకారమే గాని (వ ల్యేకముగా సంధిలో వచ్చినది కాదని యివివర కే తెలుప బడియున్నది. ఈ “చేయన్‌” అమ ఉవ్నతరూము తమిళము నందలి *శెయ్యుంొ అను ఉమ్మ 'శ్రంతరూపమువలెనే (వథమ వురుషలో కాలభేదమ్ము లింగళేదము కేక (పయోగింపంబడు టనుబట్టి యీ ౭0కు వభిన్నములే యని తలంపందగియున్నది. శన్నడమునందుంగూడ కాలాదిఖేదమును సూచింపక అన్ని కాలములలోను, లింగములలోను (బయోగింపందగిి. యతి 1పాచీనరూపములుగా (గహింపంబకుచుండిన “*గెయుగుం” వంటి గుమంతరూపములు గొన్ని కలవు. కావుననీ ఉమ్ముంత పము రద్ధరాగస్థక మైన, అనలా థాత్వక్థమును మ్యూతము చించు (కియాకూపముగాం (కాచీన (చౌవిడభాషలో న్వంచెనని తలంవనగునుం స్రాచీవతమిళమునందలి “శెయ్యుందు అను రూపమును, 'తెనుంగవందలి “చేయుడు (ను, చేయుదు (వ్ర మొదలగు ఉత్తమ మధ్యమ పుకుషలలోని మూల భూషములు నీ గుమంత రూపమునకు పంబంధథించినవేమై యుండును. అనంగా “శెదుందు” అనుదానినుండి యేక్పడకిన తమిళమునందలి “కెయ్యుందు” అనుడానిని బోలి తవేయుం దున్వు చవేయుందువ్స” అను రూపములుగూడం చెలుంగున

2 సంధి నొళష్పూ డుండీయుండు ననుట. ఇట్లు భామలో నతిపాచీన మని చెప్పందగిన శెల్షుం- శెయ్యుం -- చేయున్‌ - చేయును, అనునది క్రియారూసముగనే గాక విశేమణమునంగూడ వ్యవహరింపంబడీనపుడు. దీనివ్లై నజాది శబ్దము వేరంగా చేయున్‌+అతకు = చేయునతేండూ అను రూప మేర్చ్పడినది. తరువాతి కాలమున హాలంతశబ్దములు పరమైనపుడు. తుది నకారము జూజేపోవుటచే “చేయు” అనునచే విశేషణరూప ముగా (గ్రహింపంబడినదా అద్భులు పరమైనపుడు వానితో గలిసి కొన్ని పదబంధములందు భావలో నిలిచియున్న న కారమును సాధించుటకైై లదెగతొకరణులు.. నుగాగమా విధానమును చేయవలసిన వారైనాసు.

పస్ట్‌ సమాసమునం దుకారాంతబుకారాంత శబ్దముల కచ్చు పరమగునపుకుగూడ *నుీగాగవుం బగుచున్నది. రాజు +లజ్లై ౩ కేంఘ+అనతి-అని యుండంగా నడువు నుగాగమము వచ్చి “రాజునాజ్ఞ, శంభునానతి” మైనదని (ష్మకియ, ఈ నుగాగమ మొక్క. ఉకారాంతములమోందను బుకారాంత ముల మిోాందను మతమే వచ్చుచున్నది గాని తక్కిన వాన్నివెం గనంబడదు. *రామొో వంటి అకారాంత శబ్దముల మమీవిభక్తి రూపము “రాముని” యని యగుచున్నది. రాముని+అక్ష్ర అని యుండగా, ఇకార మక్కరలేకయే సం బంధార్థ్రము వ్య కృమగు చుండుటచే “రామునాడ్డో అను రూస మేర్పడును. లేదా ఇకారాకారములుగూడి ఆ అను

త] ఆగమసంధి లలిత ధ్వనితో న్యవహరింపబడి యుండును. దీని సాదృశ్యము చేతనే *రాజూీ మొదలగు ఉకారాంత శబ్దములు నుగాగము మును (గ్రహించుట తటస్థించినది. శీ్‌నలము స్థానబలము చేతనే పూర్వశబ్దము విశేషణ మగుటనుబట్టి “రాముని హాణము..అనుటకు బదులుగా రాముకగూాణి మన్నళ్లు రాజు+ అల్లుడు అని యుండంగా రాజునల్లు డనియీగాక “రాజల్లుడు -- గట్టు రాజల్లుడు” అను రూషహములు గూడ ఛామలో నేక్చ్పడినవి. మువ్ణూంత శబ్దములపైై నీను” గాగమ మంత విశేషముగా వాడుకలో నున్నట్లగపడదు. ఉదా:-ీనోకుల మిల్లిలు దప్పకుండి “నిర్జరో_త్తమ బింబం బొప్పి, రాకుమూగు మొగమందముః *నోకులము నిల్లాఅను నదంత వ్యవహార్యపచురమైన రూపముగాం గనంబడదు తెల, నల, వెల మొదలగు శబము లదంతగుణ వాచకము గ. లి ళా) లు ఖా ల్‌ హింపంబడినను వీని మూలరూపములు కెలొ నల్‌, ణ్‌ వెల్‌ మొదలగు వహాలంతశబ్లములే మెొయున్నవి. వీనివ అగు 0౧ మ్‌ మాజా ధొతుజన్య (శ్రీయావి'శేషణ రూపంబగు *ఆన-లఅని అను జానిని జేరు స్ప టచే “తెల్లన నల్లన, వెల్లని అను రూపము 'శేర్పడినవి. ఉదా: కన్న-- తళ్లనె నల్లన, 'బెళ్లనె,. వీనివై మరల నెపవిభ_క్తిక “జ” కారము. చేర్చిన రూపములు కలని, నలని అనునవి. వీనికంళు నరాంచీనములు 'ెలన+ న్‌! ళా) అణు స! తనము= లెల్లన్‌ దనము-- తెల్లందనము అయి యుండును. ఫు వర్షమువై పరువము పరమైనపుడు శిండుపరుపముల నుచ్చ

లిక సంధి రించుటలోం గల చిక్కును పోంగొట్టుటకు నుగాగమము గలుగుచున్నది. పుంపులకువలెనే ఉదంత క్రీ సమంబులకు తనము శబ్దము పరమగునపుడు గలుగు నుగాగమముకూడ నుచ్చారణ సౌలభ్యముకొజ క్రై యేర్ప్చడియుందును. సొగసు+ తననము=సౌగసుందనము,

తలం(మాలు, చిగురుంగైదువు--మొదలగు సమాస ములు తలను (బోయు) (పాలు=తలం(చాలు అనియు, చిగురు శైదువు (గాలలవాండు) చిగునుం గైదువు-చిగురుంగైదువు అనియు 'నేర్పడినవి. ఈ సమాసములు భాషలో నర్వాచీన మ్వుల్తై యుండును. తలం బాలు అనువచోట అలుక్సమాస ముగా (గ్రహించిన సరిపడును. చిగురుంగ్పైదువు అనుచోట చచిగురు+_కైదువు అని యుండంగా రెండవపదము పరుసాది యమైనప్పూడు (ప్రాచీనధామలో దానికి ద్విత్వమో లేడా పూర్వ మనునాసికమో గలుగుట సం(వప్రదాయముగా నున్నది గ్య ననునాసికము గలిగియుండును. ఉదా; త విళంగాయ్‌-తె 'వలక్కాయం

సమాసములలో పూర్యో _త్తరశబ్దముల నడుమ జరుగు సంధికార్యములను మఠికొన్ని టిని పరిశీలింతము “చేత తోడ వలనల కీత్వంబు -సమాసంబులందగు”-సమా సములలో చేత, తోడ వలనలు పూర్వపదమ్ముల్రైనపుడు వాని కిత్వము గలుగు నని చెప్పంబడినది. ఇక్కడ లతణక్నర్త “చేయి, తోడు, వలను” శబ్దములను (గహింపక “చేత తోడ, వలన” లను

ఆగమస౦ధి లిలిగ్‌ టచే విభక్తి (వ్రత్యయమునుగా (గహింపంబడుచుండిన “చేత, తోడ, వలన” శబ్దములను (గహించుటయే యాతని య్హోే శమై యుండుననుటకు సంబేహములేదు, దీనినిబట్టి (ద్రుతాంత ములగు తృతీయా పంచమి (వత్యయములశే అనలా నవి రాముని చేతన్‌, రామునివలనన్‌ అని (పాతిపదికములవై6 'జేయున్నపుడే వీని కిత్యము రావలసియుండు నన్నమాట. ఈ *ఇ కారము బొపవిభ క్తి కేకారము లేదా సంబంఛార్థి శీకారమే. ఇది (వ ల్యేశశబ్బములగు చేయి, వలను అనువానికిం 'జేర్పంబడుట న్యాయ్యము గాని, కరణార్థకము అపాదా సార్థకము నగు చేతన్‌, వలనన్‌ అనువానికిం జేర్పంబడ్‌నదనుట యు_క్తముగాం గనంబడదు. అనంగా నీ “ఇ కారము ఏభక్రి (వశ్యయముల్నప్తైవచ్చిన దనుటకం'కె “చేయ్యి తోడు, వలను” శబ్దములవై వచ్చినదనుటయే న్యాయ్యము. చేతు తోడ, ఛలన లిప్పుడు విభ కీ(పత్యయములుగా త్రహింపంబడుచు న్నను వాస్తవముగ నివి అన్నంతము లగు స్వతంత్రశబ్దములే. (పాచీనకాలమున (అనగా చేత, వలనలు విభ_క్ష్యర్థమున సూచించుటకు. బదముల్వవై6 జేక్పంబడని కాలమున) [పాల్‌ పదికవెం | "జేర్చంబడిన స్థలవాచకమగు ఈల్రల్రో?” “ఆన్‌? కబ్బమే స _ప్తమ్యర్థమును సూచించునదై యుండంగా మజి కొంతకాలమున క్రీ యన్నంత శబ్దములే తృతీయా పంచమ్యగ్థ ములనుకూడ సూచింపవలసి వచ్చినవు డొక్క “అన్‌”శబ్దమే యిన్ని యర్థములను సూచించుటలో" నా యా భావములు

వ్రైఫిటి సంధి

సువ్య క్రము గాకపోవుచుండుటచేం గాంోలు నాయ్య్థము లను వ్యక్తము చేయుటకుంగా “చేయి, వలను శబ్దములను సహాయముగం నొన్వి వీని నా (ప్రాతిపదికలకుం. 'జేర్చుట యేగాక్క, వీనివై నా ప్రాచీన స _ప్తమ్యర్థకమగు “అన్‌” అనుదానిని గూడం జేర్చి చెప్పందొడంగరి. “అది”శబ్దము నుండి సప్తమ్యర్థమున “చానన్‌”” అను శబ్ద మేర్పడినది. “దానన్‌” అనంగా “ఆ స్థలమున --- దానియందు” -- అని యర్థము. తగువాతికాలమున నిదియే కరణాపాదానార్ధము లందు. గూడ (టయోగింపంబడుట తటస్థింపంగా, అనంగా చానన్‌ - దానిసహాయమును దానిమూలమున, చాని దగ్గర అను నర్థ భేదమునుగూడ సూచింపందొడంగినప్పుడు, *చేయి” ముఖ్య కరగణార్థక మగుటచవేతను, ఉన్రోక్‌డ్సు?? సహాయార్థక మగుటచేతన్వు “వలను” సమిోపస్థలార్థక మగుటచేతను, కరణార్థ సహాయార్ధా పాదానార్థములను స్త | పమ్యుర్థమునుండీ 'వేజుపజచి వ్యక్తపణచుటకైై (ప్రాదిపదికముల. క్రీ శబ్దముల జేర్చుట తటస్థించి యుండును... వీనిని మాత్రమేగాక వీనివై మరల “అన్‌” (ప్రత్యయమునుగూడం జేర్చందొడగింరి.. ఇట్లు అది + అన్‌ = దాన౯ -- కాంగా దాని చేయి+అన్‌ =దాని చేతన్‌ చానితోడ౯ా దానివలన౯ా అను తృతీయా పంచ మ్యుర్థక శబ్దము లేర్పడినవి. మజటియు చేయు తోడు, వలనుల శిప్పటికిని భాషలో (పల్యేకపయోగము కలదు. నీ చేతి (పోవు అనియేగాక శేవలము చేయి” శబ్దమునుండి “చేతి

అగమస౦ధి ల్లి?

దెబ్బ” అనుదానిని “*కాలిపుండు”. అన్నట్లుగనే [వత్యేళ ముగాం (బయోగించుచునే యున్నాము. “తోడ మాటాడ కునికి” అనుచో తోడ క బ్దమునకు విళ్శ క్షి పల్యయముగాం గాక వ్య_స్తముగలిాడ (ప్రయోగము గలదనుట సు; పసిద్ధ మే. ఆవలనికిం బోయి యని, వలకు శబ్దమునకుంహాడ (పత్యేక వ్రయోగము కలదు. సంబంధార్థకమగు సీ *ోఇ” కారము జాపవిభక్షీక (పత్యయములుగాః జెప్పంబడినగోబ, టి తోల లోని ఇకారమేగాని "వేజు గాదు. ఇవి యొక శబ్దమునకు మతి యొక థబ్దమునకుం గల సంబంధమును సూచించున వై పూర్వ శబ్దమును విశేషణముగాం జేయుటక్రై చేర్చంబడునవే గావున, విభ _క్యర్థములను సూచించు య పత్యయముల నె 6 జేర ఎంబడె సనుటలో నర్థము లేదు. కానీ యిచ్చట విభక్తి (ప్రత్యయము లని తలంపంబడు చుండినవి వాస్తవముగా (వళ్యయములు గాక ౦(తపదములే యగుటచే, వీనివ్నై మతియొక ళబ్దము లబడినపుడు ఏపీని కా పదములోడి సంబంధమును సూచిం కుగా చొపవిభక్తిక ఇకారమును 'జేర్చుట తటస్థించినది.

సీ చెతి (పోపు - అనంగా నీ పా_స్తముమూలమున6౬ గలుగు నహాయ మనియీ వా _న్తవార్థము. వానివటని "వేము -- వాని వైపునకు సంబంధించిన "నేకము (2 156216 0% 813 4౯0. నోటిమాట, ఊరివారు, నేతిచెంబు మొదలగు పదములలో నగపడు నౌెపవిభక్సికు ఇ కారాదులే' సంబంధార్థకములై చేయి, తోడు మొదలగు శబ్దములపైంూడ గనిపడుచున్నవి.

288 సంధి

“నాయందలి కరుణ అన్నుష్పూకు “అలి” గాగమమని చెప్పంబడినదానిలోంాడ “నో యౌాపవిభ కిక యికారమే పొడసూపుచున్నది. కాని ఇది యీ భాషలోని ప్రాచీన సంప దాయము నొకదానిని మొతము సూచించుచున్న దన వచ్చును. [1పస్తున మీ భామలో స ప్తమ్యుగ్థక (వత్యయముగా నున్న “అన్‌” అనునది “అల్‌ అను స్థలవాచక శబ్దము మొక్క. రూపాంతకమే యని యిదివరకు సూచింపంబడినది గదా. ఈ *అలి గాగముములో నిప్పుడు *అన్‌” గా మాటి పోయిన *అల్‌” అనుదానియొక్క. సహజరూపనకు భావలో నిలిచియుండుట తటస్థించినది. 'తెలుంగులో “అల్‌” శబ్దము లఅన్‌గా మాజిపోయినను కోన్నడమున నిష్పటికి నిది *అన్లి” అను స్పప్తమ్యర్థక (ప్రత్యయముగా నిలిదియే యున్నది. ఉదా: మనదని, అవదన్సి మొదలై నవి. వొనియందలి అను నప్పుడు వానియందు + అల్‌ +ఇ--అని *అందుూ అను స్ధవా. చకశబ్దముపై మరల “అల్‌” అను (ప్రాచీనరూపము స్తప్తమ్యా థ్ధముననే చేక్పంబడిన పిదప చానివై సంబంభార్థ *ళికారము చేర్ప్చంబడ్‌నది. తమిళమున “మర త్తినిల్‌” అన్నప్పుడు *ఇల్‌” శబ్దముయొక్క_ రూపాంతరమే యగు “ఇన్‌” అనుదానివై మకల స_ష్పమ్యగ్థమున కల్డల్ర్‌ )? చేర్పంబడినన్షు, అనగా *ఇన్‌” కాపవిభక్తిక (వత్యయమును, *ఇలొ స _ప్త్వమ్యగ్థక్‌ (ధ్రత్యయము నైనక్షు తెలుంలో “అలొోయొకట రూపాంతరమే యగూ అశ-అందు అనునది స_ప్తమ్యర్థక (పత్యయమైన తరువాత

ఆగమసం౦ధి లప్‌ చానివై 6 జేకన “అల్‌” అను దాని కీ భాషలో (ప్రచారము తగ్గిపోయి కొన్ని (పాచీనరూపములలో మాత్రమే కనంబడి నపు డీ “అలి” అనున దొక (పలేకాగమముగా (గ్రహింపం బడుట తటస్థించినది. ఈ బ్రభ్రిం9 శబ్దస్వరూపమును మనము గుర్తింపం గలిగినపు డీ యాగమముమొక్క_ (పవృత్తి నిమి _త్తము అెలియవచ్చుటచే నీ సూూత్రముతో పనియీ లేకపోవున్ను “అల్‌” అనుస _ప్తమ్యర్థవో్యోతక శబ్దము లేదా (ప్రత్యయ మో భావమలో లోపించినను, ఈ “అలి” గాగమ రూపమున భామలో క్వాచిత్యంముగాం గనంబడుచుండుటచే నిది యి భాషయొక్ట ప్రాచీనచర్మితకు సంబంధించిన యొక చిహ్నముగా (₹60రే6 3077౧౭) దలంపంబడదగి యున్నది. “*అందుూ శబ్బమువై వలెనే “ఇందూఅను దానివైంాడ నీ యాగ మము కలుగును-ఇందలి జనులు. ఎందు అనుడానికి వైకల్పి శఘుగాం గలుగుచున్నది-ఎందలివాకు, ఎందువారు. అందు షుదలగువానివై, “అల్‌” అనున దేకాక “ఉల్‌” (=లో) కూడ ప్రాచీనకాలమునం 'జేర్పంబముచుండె ననుటకు “అందుల, ఇందులి అని భారతాదులందును, శాసనములందును గల (పయోగములే నిదర్శనములు. అందు+ఉల్‌ +అ. అల్‌ వై ఇ చేరినశ్ల ఉల్‌ వై *అి అనునది వి శేషణ్యాకద్యోతకమై చేరి “అందులొ అయినది. “*అలొతోం గూడిన రూపముల కంటె ఉల తోం గూడిన రూషములు భావలోం (ఘైచీన ములుగాం గనంబడాచున్నవి.

ఆదేశ సంధి ---గసడదవాదేశ సంధి --

ఇంక గసడదవాచేశ సరళాబేశాది కార్యములు కొన్ని సందర్భములలోం గలుగుచున్నవి. 1ఫథమమోాంది కొచుట, తృ పలు-గ్య స, డ, ద, న, లగుటయు, (దుతముథవై వచ్చు వరువములు సరళములగుటయు నత్సరసావర్ష్యమునకు సంబం ధించిన మార్పులే యని తీలంపవలసి యున్నది. వాండు+ కాక్సై అనునప్పూడు “కొక” అను శబ్దము నాదియందున్న పరువు కౌకారము సంహితలో *వాండు? శబ్బముతోం జేర్చి పలుకంబడినపుడు---అనంగా “వాడు కొన” అని యీకముగా నుచ్చరింపంబడి నపుడం కొకారము పదమభ్యమున "ండచ్చుల నడుమనున్న పకుమధ్వని మొనది. ఆ కారణముచే, ననంగా పూణ్యో త్తర స్థానములందు నిలిచిన యా నాదవర్తముల సాహా, చర్య బలముచే దీనకి నించుక నాడత్వ మాబ్చినదె. స్వర ముల నడుమనున్న పరుపషాశ్షరములను శేల్చి పలుకుట సవాజ మగుటం జేసి యవీ తత్తత్‌" స్థానీయములగు నూమ్మువగ్గములు (0026763) గ నుచ్చరింపయడుచుండుట ౦౫ భాషలలోని (పాచీనసం[ వదాయమున కనుగతింబుకూడ న్వ్నై యున్నదన వచ్చును. వలయనంగా నీ శారణముచేత నే గావలయు సామా న్యముగాం దమిళమున క, చ, ట, తృ పయను వర్లాది సరుషా తరములు స్వతరయ్యితముగం -బడాదిసి వచ్చినపుడు పరువు

81] ఆచేశసంధి ల్లో నర్షములుగనే పలుకంబడుచుండియు. బదమధ్యమున వచ్చి నపుడు, ద్విత్వము నొందిన తప్ప, అవి కొంచెము మృదు త్వము నొంది త త్తస్టానీయములగు నూష్థవర్షములుగ సలుకంబకు. చుండుట తటస్థించుచున్నది. ఇట్లా భామలో స్థానమునుబట్టి 'యేక్పడిన యీ యుచ్చారణ భేదము పరుష ములను 'దేల్చి పలుకుట మూలముగా నేస్పడినబే యైనను; గాల్మకమమున6. గొన్ని వర్షములకు నాదత్వమునుగూడ€ గలిగించి సార ళ్యము నాపాదించుటకుం. గారణమై పరిణమిం చినది. వాస్తవముగా నివి ళొంత సారళ్యము నొందినవే (308062) గాని యన్నియు సరళమ్వుల్తైనవని చెప్పుటకు నవ శాశము లేదు. కావుననే యిది గ, స, దడ, ద వాబేశమైనది గాని సరళాచేశము కాలేదు. చ, పి లుజ, బి లుగాం గాకీస, వ” లుగాం బలుకం బడుటనుబట్టియే యిది జేవల సరళవర్శముల యాబేశము కాదనియు6 బదమధ్యమునందు గలుగు నుచ్చారణలాఘవమును బట్టి యేక్పడిన మాళశ్చే యనియు నిశ్చయింపందగి యున్నది. తమిళమునం దీ ధ్వను లిశ్లు పలుకంబకుచుండుటయు. ట్రై వాదమున కువబలకం బగు చున్నది. ప్రాచీన భాషలో శవర్ష సకారములే లేవు, కొవు ననే తమిళమున చకారమే యొకప్పుడు పరుషముగను, సామూ న్యముగాం దష్థ్రానీయమగు నూవమ్థ్ణుముగనుగూడం బలుక6 పడుచుండును. స్థాన భేదమునుకూడ నక్క-ర లేకయే (వాత లోని చకార ముచ్చారణమున శకార మగుచుండునుం

లోల సంధి

ఆ వ్పైర్స్‌ దాల్‌ (=చేసినది) "సంక్‌ దాళ్‌ అని పలుకంబడును. “చవై? అని (వాయంబడిన శబ్దము ళన? అని పలుకం బడును. అవాచ్యం -- ఆవాచ్చియం, అవాశియం అగుచు న్నది. ఇళ్లు చంకం (సంఘం) -శంగం; చేచు-పేళు; వచి- పశి. ద్విత్వము కలిగినపుడు మూా(తము “చొవర్శముగనే పలుకంబడుచున్నది. తొడర్‌ చ్చిలా*తొడర్‌ చి” అనియే పలుకంబడును, టకార టకారముల తరువాతను గూడ *ీచ” కారముగ'నే పలుకంబడును, మాట్బొమై (6266116260) “ముయజ్సి” (ఆ£ం/0 అను శబ్దములలో చకారముగ నే పలుకంబడును. సకారము పదాదిని పరువు (పకార్శుముగను, పదమధ్యమున నూపు ్రపకారముగనే వ్యవహారమునం దగ పడుచున్నను (ఉదా: చృపె అనునది-శవై అని పలుకంబగు మన్ననుు కొన్ని శబ్దములలో పేశారముగాక వకారవుగు చున్నడి ఉదా: త. పాపం--పావం. ఇంక *కి కార ఇశారముల వీవయమునంహాడ నా భాషలో నిట్టి యుఇ్చె రణ భేదమే యగుపడుచున్నది, పదాదియం దివి పరుజూ తురములుగనే పలుకంబడుచున్నను, పదమధ్యమున నవి కొంత యూషహ్థుత్వమును, లేదా సరళత్వమును, 'జెందుచు నువి. *కణ్‌ *” అనునది పరుషూదిగం బలుకంబడుచుంకుట స్పష్టమే. *ప్లక్రల్‌” అనునది “పక్ష ల్‌?” (9020101) అను రీతి గనో లేదా “*పర్ద్యల్‌” అనునట్టుగనో కై28561) పలుకంబడు చున్నది. ఇది తెలుంగన “పగలు” అనియే మైనది-*పకై”

ఆ చేశసంధి ల్తీత్రీ అనునది *పమహై”(02%6) అని యుచ్చరింపంబకుచున్నది, 'తెంపగు, “త వైరా. పరుషాదిగనే యుచ్చరింపంయడుచుండ “పాఠం” అని పరుష తకారముతో _వాయంబడుచున్న శబ్దము “పాత్ట్యం” (2బ1) అని పలుకొంబడుచున్నది. ఇది వాస్తవముగా సంస్కృత “పాద” శబ్ద మేయైనను, ఈభావమ లోం శేనల సరళ “దో కారముగం గాక యూష, 9 లకర ముగం బలుకంబడు. చుండుట విశేషము. సంస్కృతములో “వ్యా(ఘ్రపొత్‌ ” అను దానిలో పదాంతమున పకువమై నిలి చిన “త” కారము అజూది (ప్రత్యయము పరమైనపుడు "కేవల సరళమగుట చే “వ్యా(ఘపాజా” మొదలగు రూపము లేర్పడు చుండెనే గాని, తకార మూవ. ఆ్వేము నొందుచుండుట లేదు, సంస్కృత సంబంధము విశేవముగాం గలిగిన తెలుంగు భఛామలోసీ పదమధ్య కార తకారములు శీవల సరళములు గనే-అనగా పగలు పగ, పాదము అనియీ వ్యవహరింప బకుచుండీనను తమిళమున నిప్పటికి నవి కక్ష 9 గ్‌ 7 అని యూవష, ఆచ్వేముతోం గూడిన వానివలె పలుకంబడుచుండుట స్కువసిద్ధమే, కావున నీ యుచ్చారణ (వాచీనధాపాసం(ప దాయసిద్ధ మనియు, నిట్లు పదాదిని పరువములుగ.౬ బలుక౬ బడు వగ్షములే పదమధ్యమున నజ '్రధ్యస్థములగుటచేం నొంత శేల్చి పలుకంబడుచు6 గాల(్రమమునను సంస్కృత భాషాసం సగ్షమును బట్టియుం శేవల సరళములుగంగూడ నుచ్చరింపం బకుచు వచ్చినవనియు, సీ కారణముచేత నే యాదికాలమున

బైడ్షీథీ సంధి నీభాషలలో నొశ్ట పరముషవన్ష ములకు మా తమే లిపిచిహ్నాము, 'లేర్పడియుండె ననియు, నిప్పటికిని తమిళ భాషలో న్యాసాచీన సంపదాయమే నిలిచి యుండ, సంస్కృత ఫాపాసంసర్ష్యై పొబ ల్యముచే నాం(ధకన్నడలిపుల యందు సరళ వర్శములకులహాడం (్రు ల్యేకచిహ్నములు బయలుచేరిన వనియు నూహింపందగి యున్నది.

తమిళమునందును క, చ, ట,త్క్యపలు వన్ష్హానునాసి కములకం'మెం బరమైనపుడు పదమధ్యమందలి వరములవ లెం "జీల్చి పలుకంబడుటగాక, శీవల సరళములుగనే పలుకంబను చున్నవి. ఉదా-లాోోచజ్క-0”--అని హైాయంబడిన శబ్దము “థజ్ఞం” అనియు, మళ్ళాళ్‌ -మజ్ఞళ్‌ అనియు, క్టమ్‌-కణ్ణమ్‌- అనియు, చా _న్వమ్‌-శాన్షమ్‌ అనియు, అమ్బు--అమ్ముు అనియు నుచ్చరింపంబడు చున్నవి, ఈ భామలో పదాది నెస్పుక సరళవక్ష ముచ్చరింపంబడకుండి నశ్షు పదమభ్యమున ద్వి వర్షమున శేగాని పరుషోచ్చారణము లేదు. అనునాసికము వాత సరళవక్షోచ్చారణ మే గాని పరుషమవర్ణోచ్చారణ వి వల గనంబడదు. ఇంపు, కంపు, అంపు మొదలగు శబ్దములు కొన్ని తెలుంగున కనంబడుచున్నను నిట్టివి తమిళమున లేవ నియీ వెపస్పందగును. ఇంపు-తెలుంలోనే ఇంబు, ఇమ్ము కూడ న్వైనది. కావున ననునాసీకమువై 6 బరుషవర్ణోచ్చార ణము గాని, పదాదిని సరళవర్ల్షోచ్భారణము గాని 'ాచీన (దావిడ భాపాసంప్రదాయము. కాదని చెప్పుట కవకా!

ఆ చేశసం౦ధి లవ మేర్ప్చడుచున్నది. ఆ భామలో స్థానమునుబట్టియే పరుమ సరళ భేద మేర్పడుచుంకుటంబట్టి వర్ష్వపథమాశురము, చరమాత్షక మును మ్మాతమే వగ్మమవాలలో6 "దేంనవి.

ఇంతకు ననునాసికమువై6 గలుగు సరళ వర్ణోచ్చారణ మునకును, బదమభ్యమున నజ్యథ్యష్థం బగు పరుష వర్ణము యొక సరళోచ్చారణమునకును లేదా లఘుతరోచ్చారణ మునకును గొంత భేదమున్ను దని మనము బాగుగా గు్తెంప వలసియున్నది. పకల్‌ -పక్షల్‌ ; పాతం--పాళ్ట్యం; "చీచు- చేను; పాపం-పావం,-లఅని పదమధ్యస్థ పరువముల నూమ్మలుగనో, లఘుతరవర్శములుగనో పలుకునట్రి (పాచీనసగ్యపదాయమే యీ గసడదవాబేశసంధికి మూలమని చెప్పవచ్చును. ఇట్టి మార్పు "దేశ్యశబ్బములలో. గలుగుటయీ సహజము. తెలు: గుల మోంది సాంస్కల్భృతికపరుమముల విషయమున: గలుగదని యిటీవలి నైయాకరణులు చెప్పిరి. కాని యట్టివి (పాచీన శాసనములలోను, భార తాదులలోను గనంబడుచునే యున్నవి, అవి (ప్రాచీన దేశీయ సంపదాయానుసారములే యగును. సంస్క్భృతవగ్షసమామ్నాయమున పరుమపరళ భేదము వద మందలి యాయా వర్షముల స్థానమునుబట్టి యేక్పడినదిగాక సహజమై యుండుటనుబక్ర్రి పరుపాది శబ్దము సమాస మధ్య గతమైనంకత మాతమున సరళముగా నుచ్చరింపంబడుట తటస్థింపదు. “వాడు + కంసారొ అను శబ్దములు ళ్‌ వాచ్చు గంసారోయని యుచ్చకింపంబడుచో నా సంస్కల్భృతశ బ్బస్వర్లూ

216౮ సంధి

పము విషయమున సంబేహము కలుపట కవకాశము కొలదు. కాన్రననే యూ 'దేశభాపాసం్మ॥ పదాయము సంస్కల్భృతశబ్బము లపై కంతగాం (వాంకలేమ.. (దావిడభాషలకు సహజమై చికకాలమునుండి వచ్చుచున్న యీ సంప్రదాయము, సహజ సంబంధము లే సంస్కృతే భాహాశబ్దముల కన్వయించుట కవకాకము లేదనియీ వైయాకరణులును నిపే.ధించిరి. కాని న్యవహారపరిపాటిని బట్టియు, ననేక శబ్దములు తత్సమముళై భధామళో మిళితములైై యాండుటనుబట్టియు నీ కార్యమున కవ్యవస్థ గలిగినది. కావుననే యీ యాేశమునకు బహు ళత్వము గలిగినది.

ఈ గసడదవాచదేశము ెనులపన (బధమ మీదను, ద్యంద్వసమాసములోను మాత్రమే కనంబడు చువ్నది. అనంగా సచ్చుటమా్య(తమే నిలిచి యున్న దనుట. ద్వంద్వసమాస ములో నున్నను వా_స్తవముగాం (శధమమిందననియే ఫలి తార్థము, వల యనంగా ద్వంద్వసమాసములోని తోలిషద 'మెల్లపుపను (పథమలోనే గదా యుండుట తటస్థించును. కావున వాస్తవముగా నీ ఆెంటికిని విశేషభేదము లేదనవచ్చును. విశేష మేమనంగా ఆెండు భిన్న శబ్దములు కలసి యొక్క- నమాసమైనపుజేగాక (ఉదా. కాలు సేతులు, తల్లిదండులు, ఉఊకవళ్లెలు మొద ) కేవల సంహిత కలిగియున్న రెండు విడి పదము లుచ్చరింపంబడీనపుడు గూడ ఆెండవ పదమందలి యూదిమవర్శ మూంది పలుకవలసిన యావశ్యకత లేనప్పు

ఆ చేశసంధి ల్సి? డక్హాని లఘుకరోచ్చారణము కారణముగా గసడదవాచే శము కలుగుచున్నది. కావుననే కళలై న [కీయలవై (హాడం గలుగుచుండుట, రాకు+కదా:== రారుగచా. కళలు కాని (క్రియలు [(దుతాంతములు "లేడా అనునాసికాంతములు అగు టచే నా సకళానునాసిక మే తరువాతి పరుషమును సరళముగ వమార్చుం గలదు. ఇవిగాక మటికొన్ని సందర్భములం ము: గూడ నీ యా'దేశము కలుగుచున్నదని మటిళొందలు ఇెప్పి యున్నారు. మటిళొంద అందు కొన్నిటిని మ్మాతమే యంగీకరించిరి.

“శాకుసంబోధనావ్యయకర్థధార

యంబుల నచేతనంబుల నగు వికల్ప

మనియె మును ముద్దరాజు రామన సులత్ష్యు

ములు వినము కాకుసంబోధనలకు భర్షఎొ-తిమ్ముకవి,

మొ తమున నిది బహుళమే యనందగును. అపుడు, ఇపుడు, ఎపుడు అనునవి (ద్రుతాంతములు గాక (పధమాంత ములుగ (గహింపంబడుటం "జేసి యీ కార్యము జకుగుటలో చిక్కేమియులేదు. తొను, నేను శబ్దములు (ప్రాచీనకాలమున (ట్రభధమాంతములుగనే అనలా కళలుగనే గ్రహింపండినవి. కావుననే *ోఏను విదప డిగియెదొ నను భారతాది (పయోగ ములు కొన్ని కనంబడుచున్నవి. కాని యివి యనునాసికాం తము లగుటచే వీనివై నిలిచిన పరుషములు వ్యవహారమున సరళము లగుచుండుటనుబట్టి తకువాతివారు ఏీనినిగాడ (ద్రుత్మపకృతికముల [కిందం జేర్చువలసినవారై నారు.

218 సంధి

కళలవై వచి ఏన పరుషములు (దుతమువై వచ్చినపుడు సరళములైై నట్లుగా సరళిత్వమును బోందుట లేదు. పదాది పషరువషములకం కు పదమధ్యవర్షముల కుచ్చారణలోం నాధా న్యము లేద్ధుచుంకును గావున వొనికంయె సులభోచ్చారణ కనువగునట్లుగా నివి మార్చు చెందినవి. అనంగా నొక విఫ మగు నూవు, తొ (0626765) గా మూటిన వన్న్నమాట. అట్లు మాటినపిదిప వీనిలోం గొన్ని కాల్యశ్రమమున సరళవర్ష్మ ములే యగుట తటస్థించినది. కకారము పదమభ్యమున క్‌? ఆని పలుకంబడీన రై వీదప “గి” కారమైనది (ఉదా: ఇంక-ా ఇర్ష్య=ఇఘ--ఇహ, ఒకటి-జఒక్షృటి.__ఒహటి; ముఖము, 'మొప్టీము - మొహము మొ[) *ీచ” కారము “శ” వర్ష ముగా బలుగంబడి తెలుంగగలో *ీసి కారమెనది : “టి” కారమునకు సరియైన యూహ్ళువక్షము శేకపోవుటచేంగాబోలు మొదట “ట్ట” అని పలుకంబడి తకువాతే “ద” కార మైనది. పి కారము శేల్చి పలుకొంబడి నపుడు దంత్యోష్ట్యు మే యగు నంతేస్థ వకారమైనది. ఇట్లు క చట, తాప లు-గసడ దవ లై నవి.

ఈ భేదమునుగూర్చి అనలా కళలవ్వై. పరుషములు గసడదవ లగుట, (దుత్మ్పకృతికములపై సరళములగుట యను 'భేదమునుగూర్చి కాశైల్‌ పండితుండు సువ్యక్త్‌ము చేసిన ట్లగపడదు. అనంగా అెలుగులో గ్యస్కడ, దవ లగుటలో. గల విశేషమును వ్య క్షముచేయక ద్వంద్వసమాస

త ఆ జేశసంధి లిశ్తం్ర ములలో నీ (దావిడకభామ లన్నిటీలోను గూడ సీ పమమములు మృదుత్వమును 'జెందననియు (30162) అళ్లు 'తెలుంగులో ద్రుళొంతములవ్లై సరళములి ననియు. 'జెప్పీనాండు.న వీనిని బట్టి ద్వంద్వసమాసములలో 6 బదమువైై నిలిచినపు డును, మిగిలిన చోటుల [(దుతమునకు. బరమైనపుడును, పరు పాక్షరములకుం గలుగు మార్చొక్క-టియీ యని యాతడు తలంచి నట్టగపడుచున్నది. గ్య డృ ద ల విషయము మాళ తమే ౮ గహించి యాతండట్లు చెప్పియుండును. చప లు్తుస్క వ లగుటనుగూర్న్చి యాత. డంతగా గమనించి నట్లు గపడదు. చ, పలు, జ, బలు గాక, ద్వంద్యసనా సములోను గళలపైనను స్క వ, లగుటనుబట్టి యా పరుషనములలో." గలి గిన మార్పు (0£662128).__అనంగా గొంత మార్షవమును బొాందుట యని చెప్పిన వెప్పవచ్చునుగానిి ఈ 8020662102 అనుదానికి సరళవరక్షముగా మాజుటయే యని యర్థము చెప్పి

శ 44 గి, (00 [2716119 ర1216603 &8266 12 8020691029 6 115041 3474 02 ౧6 36060౧4 గలివిలు 02 [4968 అంగవింలికిం ఏ అష6 10 265060% శ0 600090౪563 19 కామ 0% ఇ౦763 86294 60 0౧8 8౧౦60168 1౧ ౧836 క614005, 6. ఈ. 50- ఓ025 01703 0% ఇ%16% €%6 మ8€ 15 2564 &606647810 08 €0 02110 €6 360024, ఈ01024 9078063 & 61కొలా606 600286 కొంగు గౌజంు![ 06 ౯416 0£ గ01220 13 €026 ఇగలర ఇాంక648 వీతింగిై? 92 $0 అ?262 618938, 1961064108 &11 1060101768 826 0110764 ప ఇల ఇాంపతే. 60ము69ట98 ఇ 2 6476 6003002956 860% 6008008206 13 €0 ౨6 60976064 (18 1 వే?80614 ౦0౧౫9౦౪963) 190 16 8020 02 809490 ౯౦౧౦172160”

0 సంధి నంగాని తక్కిన వర్షములగు క్క ట, త ల విషయములో దీని నన్వయించుటకు వీలులేదు. వలయనంగాక, ట, తలుకళ లవై నిలిచినపుడును, (దుతముపై నిలిచినపుడును గూడ గ, డ, ద అను సరళములుగనే మారుచున్నట్లిప్పటి స్థితిని బట్టి కనంబడుచునే యున్నదిగచదా, దీనినిబట్టియే క చుటుత, సలు ద్వంద్వ సమాసములో వలెనే (దుతమ్మువైి సరళము లగుచున్నవని (ఏంల29€ 606172162063) చెప్పినాంయ.. కాని యీ శఅెండు సందర్భములందు6 గల భేదము నాతండు విన రింపందలంచిన ట్రగపడదు,

నెైని కాన్ల్యైల్‌ పండితుంయు చెప్పిన వాక్యములో మతే మొక విషయముకూడ మనము గమనింపవలసి యున్నది. ద్యంద్వసమాసములలో. దక్క తక్కిన తత్పురుషాది సమాస ములలో నుత్తరపదము పరుషాది మైనపుడు కలుగుమార్పుల విషయమున6 దెలుంగు తమిళమునుండి వేలు మౌాగ్షమును బట్టినదని లెలిపియున్నాండు. యత్కి-ంచి జ్భేద మున్న మాట వ్వాస్తవమే. కాని పరిశీలించినచో నివి యవలం చించిన (ప్రధానపద్ధతి (824౫6) యందు మ్మాతము సాద్భ శ్యము కలదని శెలియకపోదు. వల యనంగాం దమిళమున విభక్తి సమాసములలోను, పూర్వపదము విశేషణ మైనపు దును, నుత్తరపదాది యందలి పరువము ద్విత్వమును “'జెందును గాని ద్వంద్వసమాసములందువ లె ' మృదుత్వమును బొందుటలే దు. పులి+త్రోల్‌ అనునడి “పులిత్తోల్‌” అగును

అఆ చేశసంధి లి గాని *ోపఫులివోల్‌” అని మా(శ్రముకాదు. "తెలుగునంగాడ ద్విశ్యము లేకున్నను సరళాబేశము మాతము కలుగుట లేదు. ద్వంద్వమునను (బ్రథమ్మపెని పరుషములు ళొంత మృదుళ్వ మును బొందుట, పూర్వపదము విశేషణమై యు_త్తరపదము (వధానమైనఫపు డవి పరుషములుగనే యుండుట యను నవి యీ రెండు ఫామలకును సమానమే. విశేషణసమాసములలో. బకుషము ద్విత్వమును బొందుటమా[త్రము 'తెలుంగున "లేదు, ద్వంద్వమున తల్లి +తం డి ఇజగతల్లిదం(డులు” కాగ, తల్లి (యొక్క) పాలు అను మనీ సమాసమున తల్లివాలు లేదా రల్లిచాలు అని కాక “శ్రల్లిపాలు” అని పరుమస్వరూపమే నిలిచినది. అనంగా6 దమిళమున ద్విత్వమువలన6 గలిగిన ఫలి తమేయిచ ఏటి పరుపాతురము మాతిపోకుండుటవలనం గలి గిన దన్ననూట, అళ్లు పులి+తోలు=“పులితోలు” అనియే గాని *పులిదోలు” శాలేదు. కన్నడభాషలో పదవిధియందు కతపలుుగదబ లగుచున్నవి. కాని యచ్చటను నీ కార్యము బహుళ మే. “ఇరె వగ్గ్యవథమంగళ్‌ పరదొ ళృటనర్షముజియె, తమ్ము తృతీయా శతరమక్కు.౦ పదనిధియొళ్‌ పరిహరిసల్బారదల్లి బహూుళస్థితియం.” (శబ్దనుణిదర్పణం 65

విసి సంధి

చ ట వర్షములు తక్క తక్కిన వనముల (వధమా తరములు పదపిధియందు అనంగా సమాస విఖియందు బహుళముగా తృతీయాత్షరములగును,.

ఉదా :---పటగన్నడం, గతెనోసాడు, బాయ్‌ దెచె, కణ్క్చొలనా గ.

ఈ గ, ద, వాబేశ మో భాషలోయాడ “త లెకట్టు, 'బెసెనోల్‌, వదుపంది" మొదలగు చోటులం గల్లుట లేదు. "శీఫపూర్వక మయినపుడు కూడ గదచాదేశము రాదు. “*వర్ష(వథమానాం తృతీయా సమాసో_త్తరపదాచా, నాదిష్ట -శఫాత్‌ చటవర్గయోశ్చ.” ఉదా:--- మాజు+ళొరల్‌ = మార్కొరల్‌: మాజు+తలె=మాదర్తలె; మార్‌ +పణె = మార్చుజె; కడుచాగి; ఉరచల్లి; పొసబొప్పిగె, మాణిక కె. (కర్తాటథాపాభూమణం--సం. ౨8, 29, 80) కాని సకారము వకారమగుటకూడం. గలదు.

“సర్ధరయర లేఖ్యో బహుళం నః పవర్షస్యం”

(క. భా, భూ-సంధి 8)

విశేషమేమన:గా నాం(ధమునందువలె నొక పకారమే

గాక యీ భామలోో*చ)” వరగ్ణంబంతయు బహుళముగ నైనను “వ” కారముగ మాటుచున్నది. ఉదా :--పొాస+ "వెసర్‌ =పాసవెసర్‌ ; ఎళ+బిడిక్‌ =ఎళవిదిక్‌; కల్‌+బాళి= కల్వాళె ; పుల్‌+మనె=పుల్‌వనె ; నీర్‌ +పావు =సీరాావు.

సరగరళాదేశసంధి లి బహుళ్యగహణముభే కనడ్తుబెన్కు కెము ఉల్‌” మొదలగు చోటుల నాబేశము రాలేను. ఇట్టి ఏ (దావిడభాషలో బహు ళముగ నే గలుగుచున్నను “త్రల్లిదండులు” మొదలగు రూప ములవలె సంస్కృ్భృాతమందు *మాతాబితకా” *పాణినాదం” “*త్రత్ర్‌ భలం” మొదలగు రూపములే యేర్పడుట కవకాళము లేదు. గావున నిది యీ భాషలలోని సహజపంపదాయకు లలోం గల భేదమునే సూచించుచున్న దనవచ్చును. సరళా బేశనంధి :.-అనునాసిక మంతమందు లేని శ ములవై అనంగాం గళలవై 6 బరుషాక్షకములు ఒహుళముగా *“సడదవి లగుచుండ ననునాసికాంత శబ్బముల్నవై వచ్చు పగువములు సరళంబగు ననునాసిక ధ్వనితోడి సాంగత్య బలమువలన నిత్యముగా సరళ వర్షము లగుచున్నవి. పూచెను+ కలువలు=పూచెను గలువలు అని యుండంగాం దుదిశున్న నుకారమునకు బిందు సంశ్లేషములు విఫామ నగునని సూత శారుండు తెలుపుచున్నా౯డు. అనంగా *పూచెను గలునలు” “దూంచెంగలువలు *పూచెంగలు వలు “పూ వెన్షలువలు” ఆను రూపములుకూడ నీ భావమలో నున్న వనుట. *పూచెను అను నుత్వవిశిష్టరూపమే యిష్పూడు భామలో. ట్రుసిద్ధమై యుండుటచేే దీనినే తొలి రూవముగా గహించి దీనిలోన శుడి యుకారము లోవీంచుటచే సంక్లేషము కలుగుచున్న దని వైయాకరణులు తలంచుట సంభవించినది. కాని యీ భామ లలో నజంతరూపమే యర్వాచీనరూపమై యుండుననుటకుం

లీ సంధి

దగిన నిదర్శనము లిదివర కే పూపంబడినవి. కావున “పూ ఇన్‌ అను హలంతగబ్ద్బమువై “కలవలు” అను శబ్దము నిలిచి నపుడు, ఏ స్ఫూతవిధానము నక్కొఆలేకయే నకార కకారము లకు సంక్షేమము గలిగి “పూ చెన్షలువలు” అనురూపము సహాజముగనే యీక్చడుచున్నది. ఈ రూపముకూడ వ్యవ హారపరిపాటిని బట్టి చూచినను భాపాసం_పదాయమునుబట్టి చూచినను స్థిరపడూ నవకాశ మగపడదు. నకారము వర్ధానునాసికముగ మాజి “పూ చెబ్తలువలు” అనురూపమే సిద్ధమై యుండుట సపాజము. తేమిళమున సాధభోకణముగా వర్దానునాసిక మే (నాయంబడు చుండును. ఈ చ్పన్‌- ())గలువ” అను శబ్ద ముచ్చారణలో “*ఇెబ్లలువ” యనియే వ్యవహరకింపం బకట సర్వవిదిత మే. సంస్కృతమున హల్‌ పరమైనపుడు పదాంత మకారము మాతమే యకస్వాక మగచున్నది. (పాక్ళతాదులందు వలెనే యీ భావమలోలూడ వర్థాను నాసికము లనుస్వారములగుట తటస్థించి యుండును. కట్లు “పూ ెజ్టలువలు” “*ోపూపంగలువలుో ఐనది. అనునాసిక న్థానీయమగు నీ యనుస్వార మూందంబడని యప్పూ డా స్థితిని దెలుపుట్నకై యస్థబిందు వ్యవహార మాచరణలోనికి నచ్చి యుండును. ఇప్పటికిని తమిళమునందును, 'తెలుంగున (వాయబడిన వెనుకటి తాటాకు -.వాత్యపతులయందును “పూ ఇెళ్లలునలు” “వాణ్డు-ఏీల్టు-పొణ్ణు” అమ రీతిని వర్గాను నాసికములతోం గూడిన రూపములే విశేషముగాం గానవచు ఏ

సరభాచేశసంధి లక్‌ చున్నవి. కావృననే యనుస్వారముతోలిహాడిన రూషమములీ భోవలో నర్వాచీనములుగాం బరిగణింపందగియున్నవి, దీనిని బట్టి (దావిడభాపాసం(పదాయసిద్ధమైన రూపము “పూ శెజ్ద లువలు” అనునది మాత్రమే యసి (గహింపంవగును. సంస్క్భృతమునందును పూర్వపదాంత రుందలి యను నాసికము పరుషవర్ష్యము పరమైనపుడు తద్వర్థానునాసికముగా మాజుట కలదు. ఉదా: “త్వమ్‌ + కరోషీ = త్వజ్క-రోమి, శాన్‌ +భధిన త్తీ= లాఖ్భన లి, చ(్రీన్‌ +ఢాక సే= చిత్త క సే, కాని (దావిడభాషలోవలె పూర్వామనాసికసాహ చర్యముచే నిచ్చటి పరుషములు సరళములు కాలేదు. అం ధఫాషలో నిట్లు (దుతమువై నిలిచిన పరుమములు సరళము లగుటయేగాక, యా (దుతమువై సరళములు నిలిచి నచో 'యతమునశే లోపము. కలుగుచున్నది. (దుతమువై సరళము నిలిచిననుగూడ పూర్వ(దుతము పరవగ్శముయొక్క వన్హానునాసికముగా మాజుటయే వాస్తవముగా జమగవలసిన మామ్పు* కావున వచ్చెన్‌ + గోవులు= అనునది “వ చ్చెక్టోవు” లనిమైై “వచె ట్లో వు” లని యగును. *ఫూచెంగలునలు” అను దానియందు వలెనే బిందువు వచ్చి “వచ్చెంనోవులు” ళ్‌ప్రాడ్రెం గంధర్వుయ” అనియు6 గావచ్చును. అనునాసిక మూంది పలుకంబడని యష్వుడు సరమంచు నిలిచినది యా చేశ సకళమైనచో తొలుత నిడి పరుషమే యని సూచింపవలసిన యావశ్యకత కలగదు గావున నచ [టి యనునాసికస్థానమున న

వ6 సంధి

బిఎదువు నిలుపుట యావశ్యేక మైనది. సరళస్థిర వర్షములు పరమైనపుడు (యతము లోపించినను వాని స్వరూపమును గుఠతించి సంచేహించు నావశ్యకత యుండదు. కావ్రననే సరళ స్ట్రరంబులు వరమగునపుడు (దుతలోపమే సిద్ధించునని చెప్ప బడి యుండును. అనంగా ననునాసికస్థానయమగు ననుస్వా రము పలుకంబడకపోవుట ఆబేశసకళ సహాజసరళముల విషయమున సమానమే మైనము వాని భేదమును సూచిం చుటక్షై (కమముగా. నా స్థానమున నర్ధవిందులోపము లిటీ వలి వారిచే గభ్రహింపయిడియుంకునని తలంపవలసియున్నది. వగ్హయుక్సరళములు పకమ్రైనపుడే ఒకానొకచో (దుత మునకు బిందువు గలుగునని పెప్పంబడినను (బాల. వ్యా, 19 సంధి సరళములు పరమైనపుడుగూడ బిందువు గలుగు చునే యున్నది. పూవెంగలువలు ఆన' రూపము కలుగంగా, ళ్‌ప్రూడ్రైం గంధర్వుడు” “*వచ్చెం ధ్యాతీపతి” యని మూత్ర మేల కూడదు. సంశ్లిస్టరూపమగు పా డెన్షంధర్వుండు అను రూపమే, పాడె ద్రంథర్వుండు” అయిోపాడేం గంధక్వంయిో అని యభయ్యొ ననుటలో చిక్కేమియా లేను. కావుననే యట్టి రూపములును గానవచ్చుచునే యున్నవి. *వ్యవహారమును శ తెల్ల మిన గజడదబంక్కు. పొల్లు వకావంబుతోడం బోదలినయెడలం బొల్గులె విల్చు నొకొకచోం జేస్టును నెజసూన్నలగుచు (శ్రీ గౌరీళాం అని తిమ్ముకవి నెజసున్నలుగూడ నగువని వెప్పియీ యున్నాయం- ఇందు కీ యుదాహరణములం ఆాపినాయ.. 64పుణ్యాచార భీమాంబకుక్‌

ఇారామైన తనూజు” అని పొల్లు నిచ్చుసుకున్ను

83] సరళాచేశసంధథి లాగ బ్య మొడలా వర్ణానునాసికముతోం గూడిన రూపమునశే (పాముర్యము గలదనియు ననుస్వారసహితరూప మర్వాచీన మనియు తోంపక్‌ పోదు.

(పొచీనశాసనాదులలోని (వాంశనుబట్టి చూడంగా నీయను స్వారములు, పూశ్రార్థానుస్వారములు "ఆెండును మిగుల నరా చీశకాలమున వ్యవహారములోనికి వచ్చినననియు, నిష్పుడ్డు బీింయఫహితములగు. శబ్దము లనేకములు పాచీనకాలమున వర్లానునాసికములతో, గూడీయీ యున్నవనియుం చెలియ వచ్చుచున్నది. “ప్రోచీనారధ శాసనములను బరీవీంచినచో, అనుస్వ్యాశము అకుదుగను, అనునాసికములు బహుళముగను గాననగును. పూర్వకాలపు తెలుంగు పదములయందలి హల్‌ రూపముల్రైన యనునాసికములే నేంటి తెలుంగు పదములలో నకుస్వారములుగ మాఖెనని తలంపవచ్చును.” (ప్రాచీనాంధ్ర భాపాస్వరూపము = రాజరాజనశేం్యద పట్టాభి పే.కసంచికం)

ఉదా; డజ్య-లపూడ్డీ, జరిపిఖ్బువారు, మడ్డలికున్లు, నన్షగి9, సమ్పన్న్నుడ్జు.

కోంతకాలమున కీ ఫామలో ననునాసికో స్థానమున సంస్కృత సం్యపదాయానుసొరముగా ననుస్వారము వచ్చి

1, ఈతుంళ మడువుకం జేలంగుమ్యూ. తంగమునకు మిగిలి యడవి దరికొను

శోస్చెచ్చుం గడచి యచటి బలములు న (దోణపర్వముం

2. 6ఆంజేదవుగాళ వను వెం్య రంజేరల నీశ యెంత తగ్గిన మిరియాలుం

జోన్నల పకిగావే _ం వొరివంళముః

ల ఉడం డాంకుుపథ్‌ చిక్కి.ం4=0+నీకుం దశ్కెంగి _ కవులనస్థ్రముం

ల్‌రి సంధి నది. కావుననే యిది తొలుత నా యనునాసికస్థానమున నొకబొట్టురూవముననువిం దురూవమునను (వాయంబడుచుం 'జెడిది;-- పట్టమ్చు--పట్టంబు, పట్టబు. ఈ బిందువు నా యత్షర నునకుం బూర్వమున (వాయు నాచారము సుమూను క్రీస్తు థశఠము 19, 18 శ తాబ్బముల (పాంతమున వచ్చియుంకును. ఇప్పుడు దీర్ధ్స ముపై నరసున్న గలిగిన కొన్ని పదముల్నను (పాచీనకివులు. నన్ని చోడాదులు నిండు సున్ననోడనే (వయోగించి యున్నారు. ఉదా:--

“*వింగ నపార సత్వగుణ విస్ఫుకణం బర మేశ్వరోరు

వామాంగమునందు”

కొన్ని (పాచీన (వాత్యప్రతులలో ననుస్వార మూడి పలుకంబడనలసిన చోటుల డాని తరువాతివర్షమును ద్విత్వము కలదానినిగాం జేసి (వాయుటయు నది ఉఊంది పలుకంబడని వోట ద్విత్వము "లేక (నాయుటయు నాచారంటబై యున్న ట్రగపడుచున్నది.

క. రయమున (మింగుడు గాలము

[క్రియ నెన్వండు కంశచబిలము (క్రిందికి జనక్‌

గ్నియుం బోలె లోదహించు ఏను

భయరహితా! వాని సెలటుంగు (గాహ్ముణకులుగాన్‌

ఇటీవల నూఃందంబడని యనుస్వాకస్థానమున సర్భాను స్వారముతోంహాడిన రూవము బయలు చేరియుండువని తలంప

నసగళాచేశసంధి లగ నగును. అవసొనంబునందు (ద్రుతస్వరంబున కేని లోపంబు బహుళముగా నగుట, కొన్ని యెడల (దుతంబు మోంద నకారంబు గానంబకుట యనునవి యుచ్చారణ మందలి లఘు త్వొాలఘుత్వములను బట్టియు, పద్యములయందలి గణ నియమముల ననుసరించియు చేకృడి యుండవచ్చును. అదియు నుంగాక్‌ అనునది సముచ్చయార్థక “డ్తన్స్‌)) అను దానిై మరల “ఉన్‌” చేకటచే నేకృడియుండును. అంట, ఇంక, చుండు శబ్దముల తొల్మహస్వంబుమింది ఖండ బిందువు అంట, ఇంక, చుండు-(మూడుండు) అనువాని లోని సున్న నూంది పలుకకపోవుటచే నేక్పడినది. అంట, చుండు అనునవి వొక్యాంతమున వచ్చున వగుటచే వానివై స్వరమూందక సున్న పలుకుబడి యంతరించియుండును. ఇంక అనునది వాక్యాదినే నచ్చినను అర్థసందర్భ మునుబట్టి (పాధా నము తగ్గినపుడు సున్న ఊందదు. అప్పుడు “బంక” వర్చ డును. ఉదా: ఇంక 'వెళ్లుడునూ; ఇంకా కొంతజేపుండవలె. శేదా వ్యవహారమున కబ్పపూ” అనురూప మేర్చ్పఢినపుడు వీందువునకు (పస_కియే లేదుగచా. నుడి తొలి (హస్వంబు మింద నిండుసున్నయీ గాని యరసున్న గానరాకుండుటయు దీర్ధ్స ము మాంది [దుతము నిండుసున్న గాకుండుటయు సీ మొదలగునవి యా శబ్దమందలి స్వరమునకు (466620 సం బంధించిన విషయములుగా. గనంబడుచున్నవి. సామాన్య ముగా నీ భామలో స్వరము (పతిశబ్దముయొక్కం- తొలి

౨60 సంధి

యచ్చువై నుండుటచే నదియూంది. పలుకంబకుచుండుకు, కళ౯ా+దోయి=కందోయి,. వెందొవ, కెందమి త్ర మొదలగు సందర్భములలో కన్ను, చెన్ను, కన్‌ మొదలగు తొలిపద ములు తరువాతి పదముతోం గలిసినఫుడు తొలిపదములో మొదటనున్న స్వరమునకును” "ర0డవపదము తొలివ్యము మిోందనున్న స్వరమునకును నడుమనున్న “న్‌” లేదా అను స్వార ముచ్చారణమునం. గొంత వ్యవధానము కల్పించు చున్నది. అట్టి యేకమా్శతా వ్యవధానమైనను లేకయే స్వర ములతో. గూడిన రెండు వర్షముల నొకదాని నెంబడి మటీి యొక దాని నుచ్చరించుట సులభసాధ్యముకాదు, (ద్రుతము గాని సున్నగాని లోవించినచో నట్టి వ్యవథధానము పోయి యుచ్చారణ కష్టతర మగును. అట్టిచో నుడి తొలి! హస్వము వెని గల యనునాసికము పలుకంబడకుండుట సంభవింపదు. అనంగా నజసున్న కాదనుట. దీర్ధ్స ముమో6ది యనునాసికమ) "లేడా తత్‌ స్థానీయమగు సున్న యుబ్చానణ వేగమున లోవీంచినను ద్‌న్ధ్స ము సహజముగ లెండుమా/త్రలు కలదగుటచే నుచ్చారణమున స్వరమూలకమగు చిక్కేమియుం గలుగదు. కావున నే'యూండు-మూండు, వాండు-వాండు, వీంగు-వీంయు” "మొదలగు రూషము లేర్పడినవి. తాను-కాన్‌ + చదినె = "తాను జదివె, తాంజదివె; నేను--నేన్‌ + చెప్పితి= నేను జెప్పితి, "నేం జెప్పితి - అని యగునేగాని తాను, నేను శబ్దములపై సంగ్లేషము రాదని * ఆాన్షదివె” “ నేస్టెప్పితి*” నను

సరళాచేశనసంధి ౨61 రూషమములు నైయాకరణులచే నిషేధింపంబడినవి,. తాన్‌, "నేన్‌, శబ్దములు సహజములుగ నకారాంతములే యసుటచే వీనికి బయపాది శబ్దములు పరమైనపుకు; వీని సాహచర్య మునం బకువము సరళము కాంగా నవి ₹ంకును గలసి శాన్‌జదివె, నేన్‌ చెప్పితి నను రూపములు తొలుత ఛామలో శేర్ప్చడి యుండనే లేదనుటకుం గారణ మగవడదు, దము మోది యజసున్న నిండుసున్న కాదను మనము జయలు "జేం “తాంజది వొ “*నేంజెప్చీతి” అను రూషములును నిపే ధింపంబడుటకుం గారణ మీ ఇ మలో శిష్టవాబ్బాయ మేర్చడి, డానికి లశుణము చెప్పంబడిన కాలమున కా రూపము లంత రించుటయే యని తలంపనగును. సామాన్యముగా నీ భామలో (దుతస్థానమున వచ్చిన యనునాసికమో, యనుస్వారమో "తేల్చి పలుకలబకుటచేతనే గదా దాని స్థానమున నజసున్న వచ్చుచున్నది. తాన్‌, నేన్‌ శబ్దముల తుది ననునాసిక మగ పదుచునే యున్నది. ఇది తరువాత నిలిచిన సరళవక్షముతోం గూడక యనుస్వారముగంగూాడ మాటకయీ, *తాంజదివె” నను రూపములోని యజసున్న యీర్పడినదనుట కవకాశ మే 'లేముగడా. కావున దీనికిం బూర్వములగు రూపములు "ండును భాషలో. జిరకాలమ్ముకిందటనే యంతరించుటచే వీరీ నియమము చేసిరని చెప్పవలసియున్నది. తాము (తామ్‌) మేము (వపమ్‌-యమ్‌) శబ్దములలోని ౪ వ్రు 1? కారమువలె నిదియుం (బథమా విభక్రికి సంబంధించిన దని తలంపంబడి '

లె దంధి యుండినవో సరళాబేశమే వచ్చుట కవకాశముండదు. సరళా “చీేశమునకు బదులుగా గ స డ ద వాదేశము రావలసి యుంకును. ఆపూ డన్ధానుస్వారమునకును (బస్తి యే లేకుం డుము. ఈ “తాను, నేను” శబ్దములును; అందు, ఇందు, ఎందు శబ్ద్బములవలెనే వ (పాచీనకాలమున కళలుగనే యుండి, 'ప్రాచీనపాఠకములను. పరిశీలింపని తరవాతి పరిమ్క_ర్తలచే (దుత్నపకృతికములుగ (గహింపంబడటం జేసి సరళాబేశాది శార్యములకు లోనె యుండును. కూచిమంచి తివు కవి న్‌! “అచ్చు భారతములో ఎంకష6 బోయిలివి అని *ఎందుీకు పమందు. ఆసన్న, డానికి పరమందు గజడదహవాో దేఠఫములం కనబడుచు నని కాని (వ్రాక్యపళంలలో “అందు ఇందు. బంద” శరేలంగాన్యు వాటికి పకమందున్న క దట తప లకు గపడదవాటేశము రావలనినట్టా గాను పాఠ ములం కనబడంచున్నవిం శాసనమాలలో కూ-డా తాటాక్‌ పుస్తషములలో ఊశ్నళ్లు మూలమందు ఫారమాలున్స్యా పరిమృృకపాఠములం అచ్చుపుస్తకము లలోని కప్పు పాథముల ఆనుసంిస్తున్న ఏం యూస్ధమల్లుని ఇాసనమందు ఈషందు (గ్యతమైా ఆని మూలమందుంకు *ఇరదు6ి (గ్యమమె" అని పంతులహారు ద్వినాక, కొణిదెన శాసనమందు ోడ్రమ్ముండు (్రతాపమున” ఆని వవాలమం దున్ను “తమ్ముండు ప్రతాపముకి అని పరిమ్మ్యృృరపారమందున్ను ఊన్నవిం అచ్చు భారీరమాలోకూాడ అక్కడళ్ళాడ (ప్రారీన సంప్రదాయము కనబడు శువ్నడిం __ (చూ విరాటం 122.28 ఆనందమాద్రణము __ ఉర్వీజముల్‌ వాతా కొణిదెంశాసనమంయ మూలవులో అబేశములు యభోవిధిగా ఉన్నవి. *ముల్లోక విభుండు. సి ఆనా శృతి ర్త ర్రానినది తప్పూగా. నిరా రించి (ముల్లోక విభుండూ ది అని పంకులవారు దిద్దినారు”_ రాజరాజు కోలా మందున్న ెలుగుభాన్కు-రాం రౌం నం పం వంచికు పేజి 126,

సరశాచేశసం౦ధి విగ్ర మొదలగు లాక్షణికు లీ వీిమయమును గూర్చి వెనుక దడ వియే యున్నారు. “విదితముగ6 డాను నేనను

పదములు (పధమలయి నాంత పదములగటం దాం

జుదివెను నేం జదివితి నని

వదలక యిరుదెజంఏ బలుకవచు స్ప మహేశా

అని చెప్పి ఏను శ్చమ్యువె సరళా బేశము రానియందు లకు భారతోద్యోగపక్వ ద్వితీయాశ్వాపములోని యీ కింది పద్యము లవత్ష్మ్యుముగా సర్వలక్షణ సారపం్యగహముశం జాతండు చూవెనుం

“నీ చెప్పిన పెద్దలు [1వో

ణాచార్యులు మొదలుగాంగ ననికొల్లనివా

౨. చవ్నవారలం గాని

య్‌ చక్క-ంబెట్టువాండ నే పాండవులన్‌.”

కాని యర్వాచీన వైయాశరణులు వను” ఫజ్దము (దుతాంతంబను తలంపుగలవారగుటచే (పాసలోని చ” కారము సరుమత్వమును నిలుపుటకుగా. బూర్వమందలి స్టా శారమును (బశ్నార్థక * ఏ" కారముగాం జేస్తి ₹0డవ “వికార మునకు యత్య్శోప్రాసముల చిక్టు దగులదు గావున, నది (దుతాంత మగు నుత్తమపురువ సర్వనామ మనియు6 జెప్పి, తవు వాదమును నిలువణెట్టుకొనిరి. ఇష్లు మణియొక పందర్భమున:

లిగ్రిశ్ష సంధి నాడం జేసీకి. ఛార. శల్యు. లొ ఆశ్వాసమున న్స్‌ [కింద పద్య మున (వాత పతులలోని పారమునుబళ్రి * వను” శబ్దము (వధమాంతముగా -- లేదా. కళగా ఆ్రహింపంబడీన దనుట కవకాశే మేర్పుడుచున్నది. “న కవదోనలంను గాండీవము

నవల నిడం బనుపు ముంద జకదము డీగు మే

ను విదప డిగియెద శుభకర

మనవు నివ్విధ మిట్లు శేయుమనుండు నతండుకా

ఇచ్చట *ముంద అరదమం డిగు మేను విదప డిగియెద”

నని కృష్థుం డస్తునునితోం జెప్పిన సందర్భమున, “ఏను” శబ్ద మువ్వై “ప” కారమునకు “వ” కారాబేశము వచ్చుటను బ్‌ “వను” అనునది కళగా (గ్రహింపవలసియున్నుది. కాని యిది (దుతాంతంబకువారు “వన విదప డిగియేనొ ననుపాఠ మును గల్పించినాడు. కృష్ణు: డష్టుముని *ముందణ డిగు”మసి “ముందట” శబ్దము నుచ్చరించి ఇవెప్పినపీదప, ఏన--నేనే పిదప డిగియెద నని యవధారణార్థక * ఆ) కారమునుగూడ వేయ వలసినంత యావళ్యకత కనంబడదు. రథము కాలిపోవనున్న దిను విషయము తెలిసినవాంకు గావున న ట్లనియెనని సమా భానము చెప్పవచ్చును గాని, కష్ట్రార్టునుల శవరు ముందటి దిగుట యను విషయమున వాదమేమియు నున్న ట్లగపడ కుండుటచే, నీవు కాదు నేనే వీదప దిగియెద నని యాతండూ నొక్కి. చెపస్పవలసినంత యానశ్యకత కానరాదు. కావున

| సరళాచేశసంధి లిక్‌ నట్టిచో పాళభేదములను గల్పింపవలసినంత య్తావశ్యకత లేమ. మేము శబ్బమువలెనే “నేను” శబ్దముకూడ నొకష్పుడు (వథమాంతముగను, కళగను (గ్రహింపంబడి యుండవచ్చు నని తలంచుట కవకాశ మేర్పడుచున్నది.

తక్కివధాషలలో లేని యీ కళా (దుత్యకృతికవిభాగ మా భామలో పల్యేకముగా నేక్పడుటకుం గల పరిస్థితు 'లెట్టివో యించుక పిశీలింపవలసియున్నది.

కళా (దుత(పకృతిక విభాగము

ఈ భామలోని శబ్బములన్నియు నొక నకారము "లేదా (దుత మంతమందుః గలవి, లేనివి యను రెండు భాగములలో. 'జేరవలసీన వగుట యొక గొప్ప విశేమముగాం గనంబడు చున్నది. ఇతర (దావిడభావలలో, నింక నితరములగు హల్లులు పదాంతమందు వచ్చున్నవై యున్నను, సీ భఛామలో నొక నకారము పొల్లు తక్క తక్కిన హల్లులు పదాంతమం దుండ వని యీ విభాగమునలన సూచింపం బడుచున్నది. వారల మిరల్‌ మొదలగు కొన్నిశబ్దము లగపడుచున్నను అవి *వారలు, మారలుి” అను *లు వర్షాంతశబ్దముల రూపాంతరములై కొన్ని సందర్భములలో మా(త్రమే వ్యాకర ణముచే సాధింపం బడిన్నవై వచ్చునవే గాని సహాజ్యప్రాతిపదిక ములుగా వైయాకరణులచేం బరిగణింపండవు, అనంగా నీ భామ లోని శబ్దములన్నియు నకారాంతములో అజంతములో యొ యుండవలయు నన్నమాట, ఇతర (దావిడభామలలో వివిధ హలంతములుండ6గా, నీ భామలోమా[త్రము నకారాంతములు తక్క మిగిలిన హలంతశబ్దము లేల లేకపోయిన వను (పశ్న కలుగక మానదు, ఒకకాలమున (పాచీనభాషలో నే వాలంత శబ్బములన్నియు నుచ్చారణ సౌకర్యము శారణముగో తుది నొక యచ్చును (గహించి యీ భాషలో నజంతశబ్దములై న ట్లగ పడుచున్నది. ఈ తుదియచ్చు సామాన్యముగా ఉకార

కళా (దుత(వకృతిక విఫభాగము లి మగుటచే నీ భామలోని "వెక్కు శబ్దము లుకారాంతములగుట తటస్థించినది,. సంస్కృత హ లంతశబ్దములు నింక నన్యభాపా పదములుశూడ నిట్టి మార్చునే పొందియుండుటం జేసి యీ భావమలో నీ యలవాకెంత బలనత్తకమై యుండెనో వ్యక్తం బగుచునే యున్నది. (ఉదా: వాక్‌ -వాక్కు,. అప్‌-అప్పు, సంపత్‌ -సంపత్తు, కణ కన్ను, పల్‌-పల్లు, విన్‌-విన్ను, మణ్‌ -మన్ను, రోడ్‌. -రోడ్డు, మొ!) ఇట్లా ధ మజంఠభామ మైశదని చెప్పవచ్చును. కాని సామా న్యముగా శబ్దముల తుది వాల్లులవె. జేరిన ఉకార మా హాల్లులతో గలసి శబ్బభాగమే కాంజొచ్చినను, విభక్తి (కి మయావ్యయాదులలో6 గొన్నిటిం జేరిన అన్‌ ఉన్‌, మొదలగువాొని యవళిష్టభాగమగు నకార మ్వువె నచ్చిన యుకారము తటచుగా లోపించుచుండుటం “జేసి యజ్రి పదములు నకారాంతముల్తై భఛామలో నిలిచి యుండుట తటస్థించినది. ఈ నకారము మజియొక శబ్దము యొక్క యవశిష్టథాగ మేమైనను దాని మూలార్థము భాషలో విస్టృత(ప్రాయ మగుటచేతన్సు లేదా యది రూపాంతరమును బొంది గుర్తుపట్ట వీలులేకుండుటచేతను, అడి శస్దాంతమున నున్నను లేకున్నను శశ్షూర్థమందు భశీదమేమియుం గలుగక సులభముగ జాజవిడువంబకుచుండుటచే నది (ద్రుతమనియు నీది యంతమందుం గల శబ్దములు దు్రతప్ఫికృతికము" లనియు6౬ జెప్పంబడుచున్నపిం (దుతమనంగా (ద్రవించిపోవునది =జూటీపోన్చనది. అవసొనంబున నిది యుచ్చారణలాఘవము

౨68 సంధి

కారణముగా లోపీంచినను అజాదిశబ్బములు పరమైనఫుకు నిలుచుచునే యుండెను. నిలిచియున్నషస్పు డది యుచ్చాకణ సౌకర్యమునకుగా నడుమం జేరిన క్రైంచ౯బడుటయు సంభవించి నది, కాళ్హ్వైల్‌ పండితుండు (దుతనకార మోీా భాషయంకు సంహితలోం (బకృతిభావమును దొలంగించ్తి యుచ్చాగణ సౌకర్యమును 'బెంపొందించుటకుగాం జేర్చుంబకు వర్ష ములలో నొక చానినిగాం దలంచియున్నా.ండు. సాధారణముగా "రండచ్చులనడును నుచ్చారణ సౌకర్యమునకుంగా నంతస్థ వర్ణ ములును, సులభముగ నుచ్చరింపందగినవియు నగు యకార వకారములు, ఇ, ఈ, ఎ, వల్వవెని, ఉ, ఊ, ఒ, శ్సీ లవైని (ఒకప్పుడు అకారమువైని గూడ) వరుసగా సంధ్యత్షర ములుగా. (811669) వచ్చుననుట యుచ్చారణ పరిపాటిని బట్టియు, వాని సావర్ష న్ట్‌మును బట్టియు సమంజసమైై క్‌ న్పట్టు నేగాని, రెండచ్చుల నడుము వాసిలో నే దానికి నెట్టి సంబం ధమును లేని దంత్య నకార ముచ్చారణ సౌకర్యమున క్రై వచ్చిన దనుట యెంతమా(త్రము యు_క్రియు_క్రము కాము, కావున నిది సహజముగ శబ్దగతమో బేడా యొక శబ్దము తుది: జేర్సోంబడిన మజియొకదాని యవశిష్టభాగమో యై యుంకవలయును. తిన్నగా+ఏగెను=తిన్నగా +న్‌ + వగెనుడు తిన్నగ" వేగెిను అను దానిలోని *న” కారమును, వైయా కరణ చాగమములని చెప్పిన పొద +ఇల్లుజపాద+ర్‌ +ఇల్తు22 పొదక ౨. సుందరురాలు అను సందర్భములందలి -శీఫమును,

కళా (దుత్మపక్ళతిక విభాగము 509 కటకుటము -లీనుదానియందలి టకారమునేగాక, పదుగురు, అఆరగకు -- అనువానిలోని * గ *” కారమును, పదకొండు (పది+క్‌ +ఒంకు!) లో౨ “కి. కారమును గూడ నుచ్చార ణార్థము. వచ్చిన వనిమ్‌ కాజ్ల్వైల్‌ పండితుండు. ఇప్పి యున్నా6ండు. అపి కన్నడములో “*మాడిద”” అన్నషప్పూడు మాడి+ఆ అని యుండంగా నా ₹0టి నడుము నున్న (మాడి +ద్‌ +అ) దకారముకూడ నుచ్చారణ సొకర్యమున క్రై చేకినదనియే యాకని యభ్యహాయమై యున్నది. ఇ, ఉల వైని యకార వకారములు సంధ్యక్షరములుగ వచ్చుట సహ జముగాని పరుషపాశురములగు కకార టకార దకారము లుచ్చారణమునకు సహాయపడాటకు నడుమం జేరు ననుట సంభావ్యముకాదు. భామలళలోని కొన్ని (పాచీనపదబంధ ములను వైయాకరణులు తమ కాలమున నిలిచియున్న శబ్దస్వ రూపమునుబట్టి విడంగొట్టంగా నడుమ మిగిలిన యా (వ్రాచీన పదబంధములలోని నక్షముల నాగమములుగా (గహించియా రూపనిపష్పు్తిని సాధించురు. కాని యీ భాషలను, భాషా రూపములను నితరభాపారూసములతోః బోల్చి, వాని చరిత వన్వేషింపం దలనెట్టిన శా జ్వ్వైల్‌ పండితుడుకూడ నీ వర్ణము లుచ్చారణార్థము వచ్చి చేరినవే యని తలంచుట యాశ్చర్య కరమైన విషయము. ఏీని మూలరూపములేవోో యవి యచ్చట ెబ్లు వచ్చినవో యని యాతండు నాగుగం బరెళి లింపకపోవుటచే నట్టు తలంచియుండును. పొదరిల్లు మొదలగు

వ్ల0 సంధి వానిలోని "చేఫము పూశ్యశజ్దగతమే గాని యుచ్చారణసౌక ర్యమునశ్తై చేర్చంబడి “ది గాదరుట “*పొదరు” శబ్దమే మన కగపడుచుండుటను బట్టి సువ్య క్ర్తమేగదా. ఇక్షు *ోసుందరు రాలి మొదలగు తత్సమశబ్దముల వె ఈ్ర బ్ర) శబ్దము చేర్చుటచే నేన్పడిన రూపములు ేపొంతములగు నేరో కొన్ని 'దేశ్యశబ్బము లాలు శబ్దముతో. గూడినపు డేర్చడిన రూపముల సొమ్యుమువే నేక్పడి యుండుననియు “లేనెటీగగ ళకట్ర క ట్ర ము శ” మొవలగువొనిళోని *టి కౌారము పూర్వశబ్ద ముల విశేషణత్యముకు స్ఫుటముచేయుటకుగాం (రొచీనకాల మునం. జేర్పంబడిన సహాయకబ్దముయొక్క- యవళిష్టభాగ మనియు నిదివరే సూచింపంబడినది ఇంక్‌ *పదళొండు లోని “క? వర్ణము “పదు” శబ్బముమై6 'జేర్పంబడిన *ఒకండు” శబ్దమునకు సంబంధిందిన *ీశి? వర్షముగాని *పదు+ఒండు” అని యుండంగా ను ద్చారణసౌకర్యమున్న్తై నడుమ చేర్చం బడినది కాదు. ఇళ్లు *తిన్నంగాన్‌ొ” అను డానిలోని “న కారముకూడ తిన్నన +అగన్‌-_కాన్‌, అని పూర్వశబ్దమునకు సంబంధించిన జేగాని యు చ్చారణార్థము వచ్చినదికాదు. తిన్నగ౯ అనుదానిళలోని “అన్‌” అనునది *డానన్‌” “చేశ్రన్స్‌ ఈల్రో ప్రలన్స్‌)? ఇత్యాది శబ్దములం దగపడుచున్న బే ది కన్నడమున స్పప్తమిా (వ్రత్యయముగా (గహింపంబడుచున్నది. ఈ రీతిగా చేయంగనొ చేయంగాన్‌,

కళా (దుత్యపకృెతిక విభాగము లి తిన్న౦గన్‌ - తిన్నగాన్‌, ఆనునవే గాక్క చేతన్‌, దాని రూపాంతరమగు చేన్‌, తోడన్‌ = (తోడు + అన్‌), దాని రూపాంతరమగు “తోన్‌” వలనన్‌ (వలము+ అన్‌), లోపలన్‌ (లోపలు+ అన్‌, లోన్‌, (ఉళ్‌ + అన్‌) లోనకా (లోన్‌ + అన్‌) అని విభ_క్రి పత్యయములుగా తహింపం బడుచున్న యివ న్నియు నీ “అన్‌” శబ్ద మంతమందు గలవగుట చేతనే నశా రాంతములగుట (దుత్మపకృతికములగుట తటస్థించినది గాని ఏని కజూది శబ్దములు పరమైనఫుడు “న” కార ముచ్చారణ సౌకర్యమునశై వచ్చి చేరుట లేదు. మా+ఇల్లు, *“మాయిల్లు" అన్నపుడు పరమందలి ఇకారమును బట్టి యి” అనునది సంధ్యతరముగాం 'జేకుుచున్న క్షే, తిన్నంగా నేగను అను చానిని తిన్న లా+ఏ”ెను అని విడందీసినపుడు నడుమనగపడు “న” కారము వై సందర్భమున *య” కారము వచ్చిన స్థానముననే వచ్చినట్లగ పడును గావున, చానినలెనే యిదియు నుచ్చారణసౌకర్యమునక్సై వచ్చి న చే యని శాల్వైల్‌ తలంచి యుండును, నామవిభ క్తులలోని చేతన్‌” మొదలగునవి కొన్ని అన్‌ అనునది చేర్పుంబకుటచేశ నే (ుత(పకృతికము లయ్యెనని ఇప్పంబడియెంగడా.. ఇంక మస్టీపత్యయముగాం. దెనుంున (గహింపంబడుచున్నకు" అనునది దుల (వకృతిక మెట్లయ్యెనో “తెలిసికొననలసి యున్నది. *కి అనునది, “కు” అనుదాని రూపాంతర మే, ఇకారాంత పాతిపదికల్వపెం జేర్పంబడెనప్పుడు

రాలి సంధి

వానియందలి తుది యికార సాహ చర్యబలముచే “కు”: అయినది. క్రి కు యొ%్క-, లో, లోపల అనునవి సామాన్య ముగా మస్టీపిభక్షి (ప్రస్యయము లని యాంధవ్యాకరణము లలోం గొన్ని చెప్పుచు డె నేగాని వాస్తనముగా నివియన్నియు మష్ట్యర్థమును సూచింపవు. ఏలయనంగా “శేషేషస్టీ? యను సంస్కష్భృత వ్యాకరణ సం్యపదాయమునుబట్లి షన్షీవిభ్నక్సి సంబంభార్థమునే ముఖ్యముగా సూచించుచున్నది. ఈ (పత్యయములలో కళకి) అనది నూత్రమే (దధౌన ముగా సంబంధార్థమును సూచించునది. కి కు అనునవి “ఆెండును జోవాని కిక్తుకమో మొదలగు సందర్భములలో సం(ప ఉఊానక ర్తతోం గలిగిన సంబంధమును సూచించుచుండుటచే సంబంధార్థమును గూడ సూచించు ననవచ్చును. చతుక్థీవిభ క్షీ (ప్రత్యయముగా ఈ దక్షు 13 అనునది (పయోజనాస్థకమగు “ఫొజ” శబ్దమునకు *ళ” చేక్చుటచే నే్పడిన గొళటి కలదు. కొజుజ=(వయోజనమూ, కొజకుడా(ప్రయోజనమునకు, (ప్రయోజ నము అగునట్టుగ్యా కలుగవనబ్లుగా అని దీని యస్థము. వాని (వ్రయోజనమునకు అమి లేదా అగునట్లుగా నుస్జేశింపంబడి యియ్య బడిన జే కావున “*వానికయిి యియ్యంబడినది కూడ నైనది. ఇట్లు *ోకొజకు) వలెనే “కయి (కు+అయి) అనునదికూడ చతుస్ట్రి? ధ_క్తిపత్యయ మైనది. “అయి” అను నది “అగు ధాతువ్రనుండి యేశ్చడిన భూత కాలికాసమొ పక శ్రీయ గావున నది |దుతాంతము కాలేదు. ఇకారాంతమై

ణ్‌) కళా (దుత్యపకృతిక విభాగము లొత్రి నిలిచినది. *కొటుకు *కయిి లు శెంటిలోను *కు అనునజే (వధానథాగము. అయినను *ళొజకు కయి” లను చతుర్ధీ (పత్యయములనుగా (గ్రహించి “క” (ప్రత్యయమును షన్వి(క్రింద వైయాకరణులు చేక్చినాకు. లో, లోపల అనునవి స్థలవాచక ములగుట'చే స్పప్తమ్యద్థకములే మైనను మమీలోనే చేక్ప్చంబడి నవి. కావున నిటీవల వ్యవహోరములోనికి వచ్చిన “యొక్క” అనున దొక్క-కు వీనిలో (ప్రధానముగా షవ్ట్యర్థద్యోతక మన వలసి యున్నది.

“వి(ప్రునకు గోవు నిచ్చినాండు” అనంగా తనయొద్ద నున్న, తన సొత్తగు గోవు విప్రునిది అగునట్లుగా నిచ్చినాం డన్న సందర్భమున వచ్చిన “కున్‌” అనునది దాన్మకియ తోడనే సంబంధించియున్నది. విప్రుని (ది+అగుం (అట్లు ఇచ్చినది) విప్రునకుకా ఇచ్చినదై నది. సంపడానార్థ సంబంధ మును వ్యక్తము చేయుటకుగాం (వాచీనకాలమున దానివైం శేర్పంబడిన “ఆగు” ఛాతువుయొక్క-. ఉమ్ముంతరూపంబగు కల్రిణ్యంి *అన్కు-.0)”” అనుదాని యవశిష్టరూపమే యీ కున్‌ అనునది. [క్రియాసాతత్యసూచకముగా ఛాతువులపై (ప్రాచీన కాలమున *ఉంో చేర్పంబడుచుండెను. ఇవి కాలభేదమును సూచింపకపోవుటచేత తద్ధర్శా 'థము లైనవి. పదాంత మకార మా భాషలలో నకారముగ మాజుచుండుట సహజమే. “అగుమి” లోని తుది “మొళార మితరభాషమలలో జాటిపోయి యుండును. రామన్‌ +అకుం (అగుం) రామనకు౦

ల్రిశ్త సంధి

=రామునకున్‌ అయినశ్షే, తమిళమున అవన్‌+అక్కు0 = అవనక్కు-0 = అవనుక్కు.౦ అని కావలసినబే. కాని తుది యనునాసికము జాటిపోవుటచే అవనుక్కుు “ఎనక ఇత్యాదిరూపము "లేర్పడియుండును,

ఈ భావలో నాక్‌ - యా౯ొ __ అనుదానికీ _ *ఎ౯ాి అనియు, సీన్‌ అనుదానికి నిన్‌ అనియు, తాన్‌ అనుదానికి తన్‌ అనియు విశేమణత్వద్యోతక రూవములు (9033638176 శీం05) కలవు, వీనివై మరల “అపొ ఛాతురూపమును 'జేర్చుటవలన ఎక+అక్కుం, నిన్‌+అక్కు = ఎనక్కు-౦, నినక్టుం౦ం-అనునవి “నా(కు సంబంధించినది-నా(యొక్క-)ది- అగునట్లుగాలి “నీకు సంబంధించినది-నీ(యొక్క-)ది అగు నట్లుగా” అను నర్థమున నేర్పడుచున్నవి. తెనుంగున నస ద్యుష్మదర్థక విశేషణరూపములు దీనాచ్చుతోం గూడియ్‌ యుండుటం'ేసి (నా, సీ “*అక్కుంి లోని అకార మగ పడటలేదు. (నా+ అకుం=నాకున్‌, నీ+ అకుం=నీకున్‌) కాని యా త్యార్ధకమగు “ళ్గాన్‌”. శబ్దమునకు విశేషణరూపము “తన్‌” అగుటచే దీనివై “అకుం” అనునది చేర్చంబడినపుడు' “తన్‌ + అకుం=తనకుం-తనకున్‌” అనుడానియందు “అగు” లోని అకారముకూడ స్పష్ట్రముగం గనంబడుచునే యున్నది, ఇట్లు తెలుంగన మక పత్యయములలోం 'జేర్పంబడిన సం(పదా న్లార్థక “కు వర్ష మకారపూక్వకమనియుం గావుననే యది ఈట్టి నగి) శబ్దముమొక్క- యనశిష్టభాగమనియు నిశ సయింపం దగి యున్నది.

కళా (దుళ(పకృతిక విభాగము వాక్‌

ఇంకను విభక్షపత్యయములలో (దుతాంతంబుల్రై యున్నవి “అందు” అను సప్తమి (పత్యయము, “ను” అను ద్వితీయా (వత్యయము గలవు. “అందు” అనునది స్థలవాచక మగు “అల్‌” అనుదాని రూపాంతరమగు “అన్‌” అనుదాని నుండి కాల[క్రమమున నేర్పడిన రూపము. (ఇల్‌, ఇన్‌, ఇందు, ఎల్‌ ఎన్‌, ఎందు) *అన్‌ోి అనుదాని చివర నుచ్చ్భారణ సొకర్యమునశ్తై యొక ఉకారము చేరి దానివి నూంతపడి నపుడు “అన్ను” అను నుచ్చారణము (వ్రబలియుండ తుది వర్షము నత్తి పలుకు సందర్భమున నొకష్పు డనునాసిక జ్యారము మూంతపడుటచే నా దంత్యానునాసీకము తరువాత నొక దంత్య సరళ వగ్షము బయలు జేపట తటస్థించినపుడు కఈట్రంద్రు'? అను శబ్ద మేర్పుడి యుండును. ఇళ్లు ఇంచు, ఎందు మొదలగునవియు నేర్పడినవి. కన్నడమున “అల్‌” మొదలగు వాని *లొ” కారము *నొ కారముగా మాజకపోవుటచే అల్లి, ఇల్లి, ఎల్లి శబ్దములలో నది కనంబడుచునే యున్నది. మొదట (అల్‌) “అన్‌” అనునచే స్పష్పమ్మాపత్యయమై యుండెడిది, చానన్‌, చేతన్‌, నోట౯ మొదలగు నన్నంత రూషహములే సామాన్య చేశ్యశబ్బముల స_ప్తమ్యర్థకరూపములు, “పంట నొజికో అన్నపుడు “పంటియందుి” కొతికినది+ పంటిచేతను గొరికినదని కూడం జెప్పందగియుండుటచే నది తొలుత'స్తప్తమ్యు ర్థకమై కొంతకాలమునకుం దృతీయాస్థకమగుట తటస్థించినది. స్త్ప్దమిా తృతీయలకు గల భేదమును సువ్యక్తము వేయుట

వ6 సంధి

కుంగాం దరువాతి కాలమున స్తమికి “అందు 'చేర్పంబడుచు వచ్చినది. ఈ “అందు” అనునది “అన్‌” అనుదాసికంశు నర్వాచీనరూప మగుటచేతనే నోటన్‌, పంటన్‌, చేతన్‌ అను వానివలెనే నోటందు, పంటందు, చేతందు అని చెప్పుట శవకాశము కలుగలేదు. నోరు, పన్ను, చేయి శబ్బములకును; ఈ అందు శబ్దమునకును గల సంబంధము వ్య క్ర్తమగునట్లుగా నిదియా శబ్దముల సం బంధార్థక (9093635176) రూ పములవై6 'జేర్చంబడినది. కావుననే నోరు-నోటి-నోటియందు, పన్ను- పంటి.పంటియందు, చేయి-చేకి-చేతియందు ఇత్యాదిరూపము 'శేర్చడినవి. .నోటన్‌, పంటకి, చేతన్‌ అనువానికి నోటి యందు, పంటియందు, చేతియందు అను నర్థము ప్రాచీన సర్మ్యపదాయమును బట్టి కలుగుచునే యున్నది. కాని యిటీవలి శాలమున “అందు” తోం గూడిన రూపములకు స _ప్తమ్యర్థము నను, అన్‌ తోం గూడిన రూపములకుం గరణార్థమునను, స్పప్త మ్యస్థముననుగూడ వ్యవహార మేర్పడినడి. “అందు” అనునది నాన్తవముగా “డ్‌” కారాంత శబ్దమే గావున (ద్రుత్యపకృతిక మగుటకుం గారణము లేదు. అన్నంతరూపముల సామ్యుముచే నిదియు (దుత(ప్రకృతిశమై యుండునని యూహి౦పం దగి యున్నది. *“సమాసంబున యందు *అనిమిపనాయక త్వమున యందభిష క్తుండవై-” *మానుగ డైవంబున యందు బొనుషు మునన్‌”.__లఅను నీ రీతి [ప్రయోగములలో నకారనుపై “ల్రంద్రు” గూడ. జేర్పుంయడుటను బట్టియే ోల్రన్ట్‌ 3 కన్స అన్లు

కళా (దుతపకృతిక విభాగము వా7 వానికగంళలు “అందు స _పమ్యస్థక (పత్యయముగ మిగుల 'నర్వాచీనకాలమున వాడుకలోనికి వచ్చినదని తలంపనగును “న అనునది అన్‌”ొ అనుదాని రూపాంతరమే యగును. లేదా “దానన” మొదలగు కొన్ని (పాచీనములగు స _ప్తమ్యర్థక శ ములనుండి జనన అనుదానిని స ప్తమా (వత్యయముగా విడ దీయుట చేతనైన నేర్పడియు౦డును ద్వితీయావిభ " కి (వత్యయము *ను అనునదిమవూ[ తమే, ని, ను, ల, కూర్చి, ఆనున దిఃకీవలి పాఠము. కూరి ఏ అనునది “కూర్చు ధాతువునుండి యేర్చడిన భూతకాలికాసమాపక (కియూరూ. పమగుట స్పష్టము. దానియందలి తుది “ఇ” శారము భూతన్య్యూన చిహ్న మగుటచేతను, దానివై నొక నకారము వచ్చు నవకాశము లేకపోవుట చేగను అది యజంథ ముగను, కళగను (గహింపంబడుచున్నది,. *లొ అనునడి ద్విరీయా(పత్యయము శాదు. ఇది లువర్షాంత బహువచన శబ్దముల విశేమణాగ్థద్యోతకరూ వము. ఏలయన నిది తక్కిన విభక్షు లన్నిటిలోనుగూడ బహువ చనమునం బొడనసూపుచునే యున్నదిగదా, (ఉదా: రాములచేత, ననములయరిదు మొ1) శాన్టన ని, ను లను మొ(ర్రమే ద్వితీయా (పత్యయములనుగా (హింపవలసియున్నది. వీనిలో “ని” వరమును” అను చానికి రూపాంతరమేగాని వేజుగాదు. హరి+నుాఅని యుండగా. పఫ్రూర్యమందున్న ఇకార సాహ చర్యబలముచే “న్న అన్వునది *ని” గా మాజథీనది. కావున వొ_స్తవముగా

౯8 సం$ె జని? అనుదానిని గూడ (ప త్యేకము ద్వితీయా పత్యయముగా (గ్రహింపనక్కోర "లేదు. ఇంక మిగిలిన *నుూి అనునది ద్విరీయా(పత్యయమై (ద్రుతాంతం 'బెక్సైనదో పరిశీలింపవలసీ యున్న ది.

ఇది యీభాపషలోని సర్వనామరూ పనుల సొమ్యముచే నేస్పడీయుండు నని నా యభిప్రాయము. సొమాన్యముగా నీ (దావిడభాషులన్ని టిలోను *నాన్‌, నీ౯, తాన్‌” అను నుత్తమ మ ఫ్యమా తొగ్టగ్థక సర్యనామముల (చథమానిభక్రిరూపములు దీర్ధాచ్చులనోం గూడీయున్నవి. వీని సంబందార్థక రూప ములు (0353635176 0 1216201092] 072005) లేదా విభ (వత్యయములు పరమగునపుడు ఏనిరూపములు తమిళి కన్నడ మళయాళములలో ఎన్‌, నిన్‌, తన్‌ అని ట్‌ాస్వా దము లగుచున్నవి, (ఉడా: త నాక్‌-ఎక్‌; ఎన్‌ +ఐ = ఎవెన్నై, ఎన్‌ + అల్‌ =ఎన్నాల్‌, ఎక్‌ +ఒడు=ఎన్నోడు, నీకాంానికా ని౯ొ + ఐ= నిన్నై, నిన్‌+ఆల్‌ = నిన్నాలొ, నిన్‌ +ఒడు= నిన్నొడు, తాన్‌--తన్‌; తన్‌ +ఐ=తన్వై, తన్‌ + అల్‌ = తన్నాలొ తన్‌ + ఒడు=తన్నోడు. మొ) ఈ భాపలలో- అనంగా తమిళ కన్నడములలో-ాన్‌ సర్వసొమములకు6 (బధ మేతర విభక్తి పరమైనపుడు తదంగము (వాస్వాచంచై యాండుట నియతముగ'నే కనంబకుచున్నది. కొని తెలుంగన మాతే మాట్లులేదు. ఈ భామలో నీ సర్యనామముల ద్వితీయా రూపము మతమా తేక్కిన భాషలలోవ లెనే హ్రృస్వాచ్చ-ంబైై

కళా (ద్రుత ఫకృతిక విభాగము లం యున్నదిగాని; తృతీయాదివిభ క్షి పత్యయములు పరమైనపుడు మ్మా ముుత్తమ మధ్యమరుపుష సర్యనామాంగములు (హస్వాచ[ములై యుండక దీర్ధూచు తోం 'ాడినవిగ నే నిలిచినవి. కాని వీని తుది నకారము మ్మాతము జాటిపోవు చున్నది. (ఉదా: (పా-నేశ్‌ (ఏన్‌) ద్వి-నన్‌, తృ-గా చేతను పం-నానలనను, సానాయందు. (ప-నీ (న్‌), (నీవు ద్వి- నిక _తృంనీచేతను, పం-నీవలనను, సానీయందు) తమిళము నందునలె ఎన్నై, ఎన్నాళ్‌, నిన్నా? నిన్నాళ్‌ -అని ద్వితీయా లృతీయలం దంగ మొక్క-రీతిగ లేకు. ఇక నాతా 'ఖ్రష్ధక సర్వ నామాం౦గము 'తెలుంగన ద్వితీయలో నేగాక తక్కిన భామలలో వలెనే, మిగిలిన విభక్తులలోం గూడ (హస్వాచంబే యగు చున్నదిగాని (ఉదా: అన్‌; ద్వి-తన్‌), తృతీయాదులలో-ం నాచేతను, నీచేతను-అను వానివలె తాచేతను, తావలనను అని గాక తుది నొక విశేషణార్థద్యోతక ఆ? కార్రమునుగూడ్‌ 'గహించుచున్నది. అనగా “తాచేత” అని గాని *'ళ౯లచేతి అని గాని కాక్క *తనచేతి యను రూపముగలిగినది. వదెక్లై వను నిచ్చట మనము ముఖ్యముగా గమనింపందగిన పవీషయ మేమనంగా. నాళొ, నీ౯, ౯ అను సర్వనామ ప్రాతిపదికలు "తెలుంగులో నేను, నీవు, అౌను అనురూషములు గలవై ద్వితీయా విభక్తిలో నళ ని౯ా, త౯ అను రూపములను, తృతీయాదులలో తద్భిన్నంబగు నా, స్కీ తన, యను రూపము అనుబొందియున్న వనుటయీ. అనంగా తమిళ కన్నడాదులలో

200 సంధి (పథమేతర విభ్ర్క్తులలోని యంగ మొక్కరూపమే కలదై యుండ. "తెనుంసన ద్వితీయాంగమునకును తృతీయాదుల యందలి యంగమునకును భేద మేర్పుడుట తటస్థించినది. నళె, ని౯, త౯ా, అను శబ్దములు కౌల్మ్కకమమున కుది నొక ఉకారము నూంతగాంగొని నన్ను, నిన్ను, తన్ను, అని మైనపుడుం. వీనికిని తక్కిన విభ ్క్తిరూపములకును గొంత భేద మగపడుదయుందుటను బట్టి, వీని తుదినున్న *ను” నము తక్కి.న విభ _కస్టంగరూపములలో: గనంబడకుండుటచే నిది ది తీయాచివ్నా మని తలంచి దానిని ద్వితీయా, పత్యయముగా విడదీసియుందురు. సర్వనామ రూపములలో ద్వితీయా చిహవ్నా మనుళొని విడదీసిన యా *ను” వర్షకము నితరశబ్దము లవ నూడం జేరి ఓ వ్యవహరింప మొదలిడిరి. ఆదికాలమున, నిప్పటికి నమహత్రులలో. (శ్రథభమౌాద్విలీయలకు శేదచే లేదు సర్వనామరూపములలో నైనను వాస్తవముగ ద్వితీయా వీభ_క్రర్ధబోధక మే మూ తమును గాక సహజముగ శబ్దగతమే మైయుండిన ౦౮ “*నిక్రార మే యాచ్చారణ సౌకర్యమున క్రై వచ్చిచేరిన యొక *ఉి”” కారమును జేర కొని, కాలక్రమమున నీ భామలో సర్వుసామాన్య మైన ద్యితీయావిళ్ల క్షి పత్యయమై స్థరపడుట తటస్థించినది. ఇట్లూ వాస్తవముగా సర్వనామశబ్దగత 'మేమయై, తరువాతినారి యనచితవిభాగము (0221-29217315) మూలముగా భాషలలో నేక్పడిన నువర్శము ద్వితీయా (ప్రత్య లయమై శ స్తాంతరములపై (6 జేర్పంబడలా నందలి తుది యుకా

గే కళా (దుత్మపక్కొతిక విభాగము ల్‌ రము లోవీంచినపు డవి నకారాంతములు నేడా (దుతాంతము లగుట తటస్థించినది. తుళు కన్నడములండు ద్వితీయా (వత్య యము అమ్‌-అన్ను అనునత్రై యుండుటచే నిది తెలుంప సందలి దానితో సజాతీయంబనియే తలంపనగును,

ఇల 1కియారూపములలోని యుత్తమ పురుపైక వచన రూపములన్నియు నకారాంతములే యగుట సహజమే, ఏల యనంగా నాయా ధాకువులవై 6గాని, ఛొతుజవికేమణములపై 6 గాని సర్వనామశబ్దములను 'జేర్పుటచేతనే యీ భామలలో। (గ్రియాపదము లేర్పడీయున్న వనుట స్పష్టమేగడా, కావున నుత్తమపుగసుమ[క్రియల తుది నేకవచనమున నుత్తమపురుపైక వచన రూపమగు *నా౯లొ-*వణి అనుదానికి సంబంధించిన “ని కారము పొడసూపుచునే యుండును, వత్ర్తున్‌, వచ్చెదన్‌, వచ్చితి౯ అనువాని (దుతాంతములనుగౌం "జేసిన దీయుత్తమ పురుషమసర్వనామములోని తుది నకారమే. వె క్‌”) అను భాళార్థక (వభమపురుపైళకవచనముకూడ (ద్రుతొంతమగుట విశేషము. ెలుంగులో నిపుడు [(పథమపురుమైకవచన సర్వ నామరూపము *వాందుూ” అయియుండుట చేతను “వచ్చిన వాండు, వచ్చినొండు” అను రూపములలో నీ *డు” (పత్య యము 1నవథమచురువచిహ్న ముగా. గనంబడుచుజే యుండుట చేతను *వచ్చె క్‌” అనురూపమున “డు” (ప్రత్యయను కనల బడక పోవుశేమి + నకార మెచ్చటినుండి వచ్చినది ! యను తశలు కలుగక మానవు, “వచ్చెన్‌” అను రూప మో

విర్రవ్ర సంధి

భాషలలో *వచ్చినాండు” మొదలగు రూపములకం'కు మిక్కిలి (పాచీనకాలమున నేర్పడినదగుటచేతనే యది యట్లయ్యె నని చెప్పుట కవకాశము లేకిపోలేదు. అనంగా నీ రూప మి భామలో (వపథమపుకువు సర్వనామము *ోవాండు” అను రూప మును బొందక పూర్వము కొంతకాలము ్రిందటనే యేక్స్పడకి యుండుననుట, ఈ వాండు” అనుదాని [పాచీనరూపము “అవ్‌” అనునది. “వచ్చి” అను భూతన్య్యూనరూపమువై “అవన్‌”” అనుదాని సంశ్నీప్త రూపమగు “అన్‌” అనుదానిని 'జేర్చుటచే “ోవచ్చి+అన్‌” = వచ్చియన్‌-వచ, సన్‌ -వ చ్చెన్‌' అను భూతకాలిక (క్రియారూప మేర్పడియుండును. చవ దృన్‌” అనుదాని స్వరూపమే యిప్పటికిని వ్యావహారిక భాషలో వచ్యాందు, వచ్చాండు అను చానిలోం గానవచ్చుచున్నది. వచ్చి, పోయు అను భూత కాలిక రూపములపవై “అన్‌” అనునది చేంనపుడు *ోపోయి+ అన్‌” అని యుండంగా, పరమందలి వివృ తాకారసాహచర్య "బలముచే “పోయి లోని ఇకారము కొంత వివృతత్వము నొందుటచే *పోయె+అన్‌ =పోయెన్‌” అనియా, ఏింకను వినృతమై *పోయన్‌” అనియు రూపముల నొందియుండును. కాని (పాచీనకావ్య భామను దిద్దినవారు ఎత్వముతోం గూడిన రూపమునే (గ్రహించి, కావ్యములలో. (బయోగించుటచే చానికిమా్యత్రమే (పామాణికత్వము సిద్ధించి నషి తాటి+అకు, మజ్లి+ఆకు 'అనువాని సంధిగతరూపము “గ అనుదానీలోని వివృతమగ్గు “అ” కారధ్వనితో వ్యవ

కళా (దుత్మపకృతిక విభాగము లి్రిత్రి హోరమున సర ఏసామొన్యముగాం (ట్రయోగింపండుచుండినను, 'ాంతలోమా తము “*ోమజ్దియాకు” అని సంధిలేని రూపమే (వయోగింపవలయును గాని “మతశ్రాకు, 'తొటోకు” అని (వాయంగూడదనియు, “మత్షైకునం బండెడిదొర గుత్హానికి మూండు కాళ్ళు”? అను [ప్రయోగము అప్మపయోగమనియు వైయాకరణులు కాసీంచుచుండుట యంద అెజింగిన చే. కోల్రిడ్హా ట్టుల డుద్జున కను నువక్షంబులగూో నని వైయాకరణులు కాసీంచినను, వ్యవహార పోచుర్యమునుబట్టి కొందలు [పాచీన క్‌వ్పుల (వయోగములందు “*వో్యయన్‌ * అను అత్వవిశిష్టరూప ములు కూడ. గనంబడుచునే యున్నవి, జా “అయ్యో నీ సుతు (గద్ద తన్నుకొని పోయన్‌ భీతి వాపోవంగన్‌”? ( వెంకటనాథకవి--పంచతం[తము, లి ఆ) మ! “అని శాపావధిచెప్పి ముద్గలుండు పోయళొ బావనా లోనఎాఎీ” (పం, కీ ఆ.) స. “అయ్యెన్‌ నాలవజూము చొోచ్చెం దడవాయన్‌ వచ్చి విచ్చేయుము ఇట్టి రూపములు క్వాచిత్కముగానై నను గావ్యభామ లోంగయాడం గనంబడుచుండుటచే నవి (పామొదికములనియు సనిష్టరూపము లనియు, కవి యతి కుదుర్చుకొన లేక యా

లిక సంధి రూపమును వాడెననియు, వైయాకరణులు వీనిని (తోసిపుచ్చి నను, చిరకాలమునుండి యిప్పటివజకు నీ రూపములు వ్యవ హోర్యపచురమ్న్ములై యుండుటం జేసి భూతకాలచిహ్న మగు “బగ్ర అనుదానిలోని *ఇి” కారము కాల[క్రమమున నెట్టి మార్పులను బొంది యీ యే రూపషములకు మూలమైనదో దీనివలన మనకు న్య_క్తముగుచున్నది. పోయి+అన్‌ అనునది పఫోయెన్‌, పోయన్‌, అను రెండు రూపములను బాందుకుగాక యీారెండవ రూపమునందలి తుది వివృతాకారము ధాతుగత మగు సంవృత ఓశారమునుగూడ వివృతముగాం జేయ సమక్థం బగుటచెే సామాన్యజనవ్యనహారమున “పాయో-పాయ అను రూపముకూడ నేర్పడుట తటస్థించినది.

“పోన్టనకు దుబ్యుత్తులు ముబుం బరంబగు నపుడువు లోపంబుం బొద పదలును విభాషనగు.”

అను సూ తమును కల్పించి *ోపోవుదము” అనుదానికి “*పాదము--పదము అను రూపములను సాధించిన వ్రైయాకర ణులు *పోయెను) అనుదానికి *పోయన్‌” అను రూపమును శిష్టవ్యవహారములోనికి వచ్చినప్పుటేల యంగీకరింపలహాడదు! “పదము”నుండి “ము వర్షలోపముచే *పది అనున బేర్చడి నక్త *పోయన్‌”” అనుదానినుండి తుది *నొకారలోపముచే పోయ, “పాయి అనునవికూడ నేర్చడినవి. మొత్తమువిద పోయెను, చేసెను అను రూపములు అవన్‌ శబ్దభాగమగు “లఅన్‌)? లనున

కభా (దుళ(వకృతిక విభాగము ల8స్‌ వంతమందు గలవగుటచేతనే (ద్రుత్మ పకృతికము లై నవని నిశ్చ యింపం దగియున్నది, నచ్చున్‌, వచ్చెడున్‌, అభయ్యెడున్‌ మొదలగు తద్ధరాా ద్యర్థకాకీ రాద్యర్థక రూపములును, కొట్టుచుక్‌, కొట్టుడున్‌ మొదలగు శతర్థ కానంత ర్యార్థక +రూపంబులును (దుతాంత ములగుట కవి యీ భావమలో “ఉమ షి తము లగుటయీ మాఖ్య కారణము, “డ్రమ్స్‌? అను (శ్రీయాసాతత్యసూ చక మగు శబ్దము భామలో నొక శబ్దముయొక్క_. తుదిని జేర్ప్చబడినచో సామాన్యముగాం దద్వివథీత భావము సంపూ ర్రికాలేదనియు, సింగ ముందుకు సాగుచున్న దనియు సూచించు చుంకును. అది కాలవాచక్టకియాశబ్దమ-ల వై ౬ 'జేర్పంబడినపుకు ఆ (కీయ యింకను సంపూర్తి కాలేదను భావము సూచించు నను తలంపుతో. (కౌాచీనకాలమున నిది ఛావిశ్యతాద్యర్థముల వై. 'జేర్చంబడుచుండెను. ఇది సామాన్యముగా భావివగ్తమాన రూషముల శుది నగ పడుచుండుటనుబట్టియే మనము దాని యుస్హేశమును (గహింపవచ్చును. భూతశాల్మకియలవై నీ “డమ్‌” అనునది యెచ్చటను 'జేర్పంబడుట లేదు. వచ్చున్‌” అనునది *వరక్‌” ఛాతువునకు *ఉతు” అను సహాయధాతు సంయోగముచే నేక్పడిన (వర్‌ +ఉతు = వరుతు - వరుచు) వచ్చు అను రూషమునకు “ఉర” చేప్చటచే నేర్పడినది. ఇది ఈద్ధర్గా ైష్టకమని తలంపంబడుచుండీనను, దీనికి భావ్యర్థమే (ప్రధానమై యుండుట స్యపసిద్ధ మే, + భావిశాలరూసపము

౨06 సంధి

తమిళభావమలో *నక్‌ ధాతువునకు “ఉమిమా తము చేక్చుట చేతనే యేక్పడుదున్నది వర్‌ + ఉమ్‌= నరుమ్‌= వచ్చును, “వచ్చెడున్‌” అనునదికూడ తద్ధర్శా ఫక్‌ మే యగుట భావ్యస్థ మును దానిచే సూచింపంబడును. గావున డాని తుదినినూడ “డిం ఆగపకుచునే యున్నది. “అయ్యెడ"న్‌”? (అయిం+వేడు ఉమ్‌) అను రూపమువలన ద్యోకకమగుచున్న యాశీర్యచన రూపభావిఫలమే తుదినున్న *ఉమిేో వలన సూచింపంబడు చున్న దనవచ్చును. వీని తుదినున్నది వాస్తవముగా “ఉమ్‌” థబ్దమేగాని యస్థములేని శీవల *ని”” కారనుం మా్యతము కాదనుట కీ రూపముల కచ్చు పరమగునపుడండలి నకారము మరల *మి కారముగ మాలజుచుంకుటయీ తార్కా.ణము. కావుననే *ఎడుతల (ద్రుతంబున కచ్చుపరమగునపూడు మగాగ మంబగుటి యొక విశేషవిధిగా (గహింపబడినది. అనంగా మొదటి ఉమ్‌ లోని మకారమే తరువాతి యచ్చుతో నెనసి “అయ్యెడుమనియెో” అను రూపము కాంగా, కాల్మక కమమున నా పదాంత మకారము నకారముగ మాజుటచే “అయ్యె డున్‌” అను నకారాంతరూప మేర్పడినను, (పాచీన కాలము నందలి సంధిగత రూపములలో మొదటి “ఉమ్‌” శబ్దగతమగు “మకార మగపడుచునే యున్నదన్ననూాట. కన్న ఆమున6 నూడ నీ శ్యతర్థకచివ్నామగు తశ్రుమ్సు? ఉమ్మంతమే. (ఉదా? నగుతూంబందం) ఇటీ 'మికార మి భాసయొక్క- _పాచీనస్థితిక సంబంధించిన చారితకచిహ్న మగససచదున్నది. కొట్టుచుకా

కళా (దుతపకృతిక విభాగము ల అనునది హనన(క్రియ సంపూర్తి కాకుండుటను, కొట్టుడున్‌' అనునది [కియసం౦పూ_ర్తియైనను పీదప మజియేమో జరిగినదని సూచించుటచేతను-₹౦డు నసమాపకములయినవి, ఆ యస మాపళత్వమునే డాని శుదినున్న *ఉమొ” అనునది సూచించు చున్నది. ఇం కొట్టన్‌, కొట్టంగళ౯ా ఆను తుమున్నర్థకము లును, '“కొట్టినన్‌ అను చేదర్థక రూపమును *అన్నర౦ొతము లగుటచే దుత్యపకృతికములై నవి. పంటియందు, చేతియందు నను నర్ధ్థముగల “కంటన్‌ ” “చేతన్‌” అను అన్నంత శబ్ద ములు, పంటన్‌ గొతి కెను, చేతన్‌ నొశ్షైను, లన్నప్వుడు “పంటి చేతగ”-ోగచేశి చేతో అను తృతీయార్థము లేడా కరణాగ్థము నిచ్చుచున్ను క్ష కొట్టు-అను ఛాతువువై ఈల్రన్‌ 2 చేం్రగా "నేళ్చుడిన కొట్టన్‌ అనునది కొట్టుటయందు అను నర్థమునుండి, కొట్టుటకు, ఇకముందు కొట్టు నుక్రేశముతో అను తుమున్నర్థ మును; *కొట్టిని అను భూతకాలవిశేషణమువై అన్‌ చేరి “ఠకొట్టినన్‌” కెగె నది కొట్టినదానియందు ఎ అను నము న్తుండి “కొట్టినట్టయి తే” అను చేదర్థమును సూచించుననైనవి, "వేకు, , తాను శబ్దముల తుడినున్న నకారము శబ్బగతమే. వలె (ద్రభ్ళశులలోని ఎల్ల (ఉదా: త. మ. ఎల్లామ్‌; క." ఎల్లమ్‌) ఉ“ఎంతయున్‌, అయ్యున్‌, , కడున్‌” మొనలగునవి ఉమ 'శ్రోతము

_ లని-వాని యడ్థమునుబట్టేయు, రూపమునుబట్టియులహాడ న్య న్‌ భఘుగుచునే యున్నది. మిగులన్‌, బాలన్‌, హాడన్‌, వెంటన్‌ అను నవి మిగులు, చాలు, కూడు, వెన్నంటు భాతువులవై “బన్‌

౨08 సంఫి

శబ్దము చేరుటచే నేర్పడిన వమటయు స్పష్టమే. మిగులు+ అన్‌ =మిగులన్‌”-మిగులుటయందు-మిగుల6గా=లఅని యన్ధము, మిీందన్‌, (క్రిందన్‌, ఎదుటన్‌ =అనునవి మోాందు,[కిందు, ఎదుకు అనువానివ్రై స్థలవాచక “అన్‌” చేపటచే నే్పడినచే,. “వెంబడస్‌” అనుదాని పూరక్వరూపము “వెన్‌ బడని” అని యుండవలయునని యూహింపందగి యున్నది. లేడా వెన్‌ + బడి (= పార్శర్థము) 'వెనుకపక్క-. (యందు) అను నర్ధమున నేర్పడి యుంకును. దీని (్రతాంతత్వముకూడ సందేహా స్పదము. పోలెన్‌ అనునది సాదృశ్యాగ్ధళమగు పోలు --- ధాతువునుండి యేర్చడినది, పోలలాజపోలంగో అను నర్ధమున అన్న౦తమైయుండి, యందలి లి కార 'మెత్వముగా మాటు టచే *పోలన్‌” అయియాంకును, తేమిళమున *పోలి” అను హాపషముకలదు, అధునికవ్యవహారమున నది *పోలో' అనియు జెప్పంబికును కిన్నడమందును ఎత్వవిశిష్టరూపమున్నది గాని యా భావలో నది నకారాంతముగాని మకారాంతముగాని కోదు, “*చర్యదంబో లె” = చందునిబోలంగా నని యర్థము, సతిస_ప్తమ్యగ్థమున ధాతువుపై “ోపోత్వముగ లుగు సంపదా యము కన్నడమున నగపడుచున్నది. ఉదా: నుడియె= చెప్పంగా; మనంగరగె=మనస్సు కరుగలాా; గాయకంపాడే "జీవం మెచ్చిదం=గాయకుండు పాడంగా ేవుండు మెచ్చెను. పోలె అనునదీ పోలంగా అను నస్ధమున నెత్వమును (గ్రహించి యుండును

గి కళా దుతపకృతిక విభాగము లిం

ఇంకన్‌ =ఇబ్లీ+కన్‌: కన్న-ఇనం, తమి, ఇన్దు=ఇప్పుడు, ఈ దినము (113 (1%ల, కన్న--ఇనితు-ఇన్తు=ఇంత (13 ౧40%, €013 [062366) ఉదా: 9 _న్గవర్‌ = (0111 ౧07) ఇంత ధనుక=ఇందాకా, ఇంకన్‌ __ ఇని + కన్‌ (అగన్‌్‌ అనలా ఇప్పుడు--ఈ వర్తమానకాలము కాంగా- ఈ కాలము జరు గంగా-ఈ కాలమైన తరువాత అని యర్థము కలుగుచున్నది.

తనుకన్‌ =తనుకు+ అన్‌ = తనుకన్‌, తనకు ధాతువు నుండియే “*తాంక ధాతు వేర్పడినది. అంతతనుకన్‌, అనంగా *లఅంత-- ఆకాలమును లేదా ఆ పరిమాణమును తాకంగా- చేశంగాా అంతకాలము చేరవజుకు-అంతవజకు అనునర్ధము కలుగుచున్నది.

ఈ అన్నం౦తశబ్దము లన్నియు (పాచీనభామలో అల్లంత ములే యనుటకుం దమిళ కన్నడ తుమున్నంత రూపములు "క్కు. అల్లంతములే యగుటయు. గరగణ్యర్థమున చెను. గులో వలెనే వీన్నిపి *పడూ ధాతువు చేర్ప్చంబడుచుంకూ టయుం దార్యాాణమగుచున్నదిః

కన్ను. తానిరల్‌ పట్టం-నీనిరల్‌ పట్టమ్‌, కురుకులాధిపం నుడియల్‌ =కురుపతి నుడువన్‌, చెప్పం7గా.

ఈ అల్లంత శబ్దములపెని “ఒడంి (=తొడళలొఅను దానినిగూడం జేర్చి చెప్పుదురు, ఉదా నుడియలొడం౦ంజనుడు వంగా, నుడివినతోడనే. నుడియల్‌: పట్టం = నుడువంబడం:గా నని కర్శణ్యర్థమగును. చేయన్‌, పోవన్‌ అను నర్ధమిచ్చు .

2ం0 సంధి "శయ్య, పోగ అను తమిళ తుమువ్నర్థక శబ్దములు (పాచీశ భాపలో ఆల్లంతదాపములే యైయుం'పను,

ఇళ్లు (పాచీనభామలలోని సర్వనామాంత శబ్దములు కొన్నియుు ఉమ ్రంతములలోని మకారము న కారముగా మొబజుటవలనం నేష్పడినవి కొన్నియు, అన్నంతములు గొన్నియు, శేనల నకారాంత శబ్దములు గొన్నియు,-నివన్ని యు. నీ భాషలో నకారాంత శబ్దముల నిలుచుటచే (దుశాం తశజబ్దము లను నొక విభాగ మేర్ప్చుకడుటకుం గారణ మైనది. తిన శబ్దములన్నియు సానూన్యముగా నజంతములే యగుటచే నవి యన్నియుం గళలుగాం బేర్కొనంబడినవి. (దుతమంతమందు "లేకుండుటయీ కళయగుటకు లక్షణముగా6 జెప్పంబడియుండు టచే [దుతాంతత్వమును బట్టియే యీ విభాగ మేర్పడీనదని వ్య క్రమగుచున్నది. విశేషణముల తుదిని నకారముండవు గావున విశేషణము లన్నియు గళలే. సహజముగ అకా రాఐతమ్ములెన నోడ్క మేడ, అమ 11 మొదలగు 1పాతిపదికలు యు (వధమారూపములు కళలే. (వధమలోని శడ్సి (వత్య యాంతశబ్దములు, శ్రి (పత్యయాంతశబ్దములును, క డ్రి క్రా రాంతములే యగుటచేం గళలే. ఇవియు-ము, వు, లును గూడ వాస్తవముగా (ప్రత్యయములు గావని యూవజకే మూపంబడి యున్నడి. కయి, పట్టి-(పత్యయములు కు వర్షమువైం "జేరిన అగుయొక్ట్హయు పట్టు ఛాతువ్లయొక్క_యు వ్య్వాథ్ళక రూపములు గావున బకారాంతమ్ములెనవి. *యొక్క-” అనునడి *అగు---

కళా |(దుతపకృతిక విభాగము క. అక్కు ఛాతువుకుండి యేర్పడిన బే మైయుండును. ఇది సం బంధమును దెల్పునదగుటచేం గాబోలు *వారలి *తని అను వానిలోని *అ”కారమువంటి అకారముతోలిహాడినది గాని (దుతాంతము కాలేదు. వచ్చిరి మొదలగు (కియలు ఈర్‌ అను సర్వనామనబ్ద మంతమంమ గల్నవె, "కేఫాంతము ల'సటచే (దుతాంశములు కాలేదు. వచి ఏతిమి మొదలగు న్నుత్తమపుగుష బహువచన్న్మక్రియల తుది నగపడుచున్న *ఏము' (నాన్‌, వన్‌) అను నుత్తమపురుమ సర్వనామ బళువచనరూ పములోని “మ” కారము “ఉమ్‌” మొనలగు శబ్దములలోని మకారము వలెనే *ని కారముగ మాజీపోయి (దుతాంతము కాకపో వ్రుటకది సహజముగ నకారాంతమై (ఏన్‌) యున్న యీకనచన కూపమునుండి తన విభిన్నత్వమును నిలుపుకొనం జూచుటయీ కారణమై యుండును. వీదప వన్‌, లోని మకారము లరుది నొక టకారమును (గ హించి, వచ్చి తెము అను రూపముపాం దిన లరవాతనో లీదా యంతక 6 బూర్వమో, నచ్చి లోని భూతకాలచిహ్నం బగు “ఇ” కారముయొక్క- సాహచక్య బలముచే *ఏముూ లోని యచ్చులు రెండునుగూడ “ోషోకార ములుగ మౌొజేపోయినవి. కావున నే *వచ్చితిమి” మొదలగు రూపములు హలంతములు గాని యుకారాంతములు గాని యగుట తటస్థింపలేదు.

వ్యతి రేశ్ళకియలలో రాను--అను నుత్తేమపురుపైక వచన రూపము *వత్తును” అనుదానివలెనే దైత్మపకృతికము

09 సంధి

శావలసియున్నది. కొని యిందలి వ్యతి రే కార్థక చిహ్నము మయొక్కఒ బలముచే నువక్శముపై గౌంత యూంతపడుట నలనం గాంబోలు దానికి (ప్రాధాన్యము. కలిగి తుది యుకారముగాని, నకారముగాని యవసానంబునందు (దుతత్వమును బొందుట అనంగా లోపించుట సంభవింపలేదు. ఈ కారణము చేతనే తుమున్నర్థ కాన్నంత | స్తమసు “రాన్‌ అనుదానితోం గలుగు స్వరూపసామ్యుము కూడ వారింపబడినది. ఇంక ఎెద్తిలి, ఒట్తీలి అనున విప్పు డవ్యయములుగాం బరిగణింపం. బడుచు న్నును వాస్తవముగా నవి వేత్తీలు, ఒత్తిలు,-లఅను ధాతువుల నుండి యేక్పడిన క్యాథ్ధగ్‌ ఢియారూపములే యనవచ్చును, ఎ త్తిల్లు-ఎ త్తిలు, అను [(క్రియారూపము లిపుడు భాషలో: గనం బడ కున్నను, “ఒత్తిలు” ఒ ద్హిల్లు, ఒత్తిగీల్లు, మొదలగు (క్రీయలు-' పక్క_కొటగుి *“అంటుకొను అనునక్థము గలవి శినంబడు చున్నవి, ఒక వస్తువు మటియొక వస్తువుని కొటిగి గట్టిగా నంటుకొనుట యను నర్ధమునుబట్టి “గట్టిగా” పట్టుగా, అను నర్ధమున “ఒత్తిలి యనున గొకో యవ్యయముగాం దరు వాతి కాలమునం బరిగణింపంబడియుండును. అశ్లు *వెత్తిలొ అనునదియు, ఎత్తిలు-ఎత్తిగలు అనువానినుండి ఎత్తు అగు నట్టుగా - హెచ్చుగా--బిస్టరగా = అను నర్థమున దొలుత6 బఅయోగింపంబడి, కాల కమమున దాని నూలధాత్వర్థము వ్‌స్ట్టుత మైన వీదప నవ్యయముగాం బరిగణింపంబడం జొచ్చి యుండును. దీనికి శబ్లర త్నాకరమున,_

శర కళా (దుత్మపళ్ళతిక విభాగము వీ9ిశ్రీ “ఎత్తిలి కావుకావురని యేడ్చి తదీయ పయోధరా(గముల్‌, కుత్తుకణాంకం బీల్చికొని (క్రోలె?

(హరి. పూ.5 .అ)

అని వారివంశములోని (వయోగము మూపంబడినది.

ఇక్కడ *ఎ్తిలి అను దానికి “గట్టిగ” నను నర్థము చెప్పబడి యున్నను, “కంక మెత్తి యేడ్చినాందు-కంకమెత్తి పొడినాడ్సుి అని యిష్పుడు నిత్యవ్యవహారములో నున్న (వయోగములను బోలిన దే యా “ఎత్రిలిి యను (ప్రయోగము నని మనము నిశ్చయింపవచ్చుును. ఇట్లివి క్యూర్‌ రూపములే యగుటచే గళ లగుట సంభవించినది. ఈ క్వార్ధక రూపములవలెనే వ్యతి రేక క్ష్వార్ధకములును గళలై నవి, కొట్టక తిట్టక యను వాసములలోని “క” వర్షంబు వ్యతిరేక క్వార్థక్‌ చివ్నాం ట్లయ్యె నను విమయ మించుక పరిశీలింపవలసి యున్నది. “కొట్టూ ఛాతువునుండి క్యా రూపము-చేసితిని మొదలగు రూపములలో గానవచ్చుచున్న “ఇతు” అనుడానిలోని పూర్వ భాగమగు “ఇ” కారమును మాత్రమే చేర్చుటచే నేర్పడు చున్నది, ఉడా: కొట్టు-కొట్టితిని-ళొట్టి. వ్యతి రేశకార్థమున-- “కొట్టూ నుండి కొట్టనూళొట్టండు మొదలగు సంపూర్ష్మకియా రూపము లగుచున్నవి. వీనిలో న్కు డు అను సర్వనామ (పత్యయములకుం బూర్వమున౦ దగపడుచున్న *లోకారమే వ్యతిేక ద్యోతకచిహ్నము. కాని “కొట్టక” అను వ్యతిరేక క్వార్ధక రూసములో. గూడ కకారపూర్వక అకారమే వ్యతి

వంశ నంధి

-కీకచిహ్నుముగాం గనంబడును. గాని వాస్తవముగా యట్టిది గాదు. వలయనం:గా నిందలి “క్రి వర్షము వేం ధాతువుయొక్క- -- (పాయికముగా “అగి ధాతువుమయె యవశిష్ట భాగమైయుండ నోపును. తక్కిన (దావిడభా లోనైననీ కవర్ష మగపడదు. కాని తమిళమునందలి శెయా (='చేయక వోగాదే (= పోవకు మొదలగు రూపవ ళ్‌సయ్యా (అ)చదె, వోగా (అదె (= కెయ్య+అగాదె, వ్‌ అగాచె) అను మూలరూపములనుండి యీర్పడినవని యూపి వచ్చును. చేయ (న్‌ కాదు, పోవ (న్‌ కాదు-లఅను పహోరము 'తెలుంగున నిప్పటికిని కలదుగడా అశ్షై క గాదె - పోవాగాదె యను పా్రచీనభాపారూపముః “వయ్యా టె పోవాదొ యని తమిళమునను, చేయకొ అను రూపములు అతెలు౧పనను, (మాడాచె మాడ (హోగాబె) హోగదె అను నవి కన్నడమునను బయ! యురడును. దీనినిబట్టి “చేయక” అను రూపములోనో కారము “అగి” ధాతువునుండి యేర్పడిన వ్యతీ* *లఅగాదు” అనుదానికి సంబంధించినదనియు “కి కారము గల “అ”కారమే వ్యతి రేకభావచిహ్న మనియు, నట్లది కార్థద్యోతక మగుటచేతనే పదాంతమున లోపింపకం నీయు నొకారణముచే నది [(దుతాంతము కాక కళయ ననియు, నిశ్చయింపం దగియున్నది. ఊరక మిన్నుక్సు తూష్టే మర్థకావ్యయములు కూడ. నిష్పుడు భాషలో

కళా (దుళ(వకృతిక విభాగము వి9ిఫ్‌ , రమునుండి తొలయలిన ఉరు=డి౦డు -- విజ్బంభించు ; మిన్‌" (మించు = పకాశించు, అను (ప్రాచీనధాతువులనుండి యేక్న డీన వ్యతి రేక వ్యార్ధకరూపములే మైయుండును. కావుననే కళలై నవి, బళి మొదలగు (పశంసార్థకశబ్దంబులు; అక్క-ట, అయ్యో అను సంతాపార్థకంబులు; అదియ, అజే అను నవ ఛారణార్థకములు మొదలగువానిలోని తుదియచ్చులు శబ గతములు.. ఇవి యంతమున నిలిచి యాయా యస్ధములను సూచించుచున్నవీ. కావున నాయా శబ్దములు నకారాంత ములు లీదా (దుత్యపకృతికములు కాక కళలే మైనవి.

ఈ భావ చాలవజ కజంతభాషమగా మాటిపోయి, ఫదాంతమందు నిలిచియున్న వహాల్గులలో నొక్క- నకారము బాాతమే (ప్రాధాన్యము వహించిన దగుటచే నీ భామలో (దుతాంతశబ్దములు (పత్యేక మొక తెగగా నేక్పడి (ద్రుత (పక్టలళికములనియు, నట్లు (దు తొంతములు కాని తక్కిన శబ్ద ముల" కళలనియు నొక విభాగ మేర్పడుట తటస్థించివదని ెలియవచ్చుచున్నది.

సంహితలో ననంగా శెంగు పదముల కవ్యవహిత సొన్ని ధ్యము గలిగినపుడు పూర్వపదాంత నకార మొకప్పుడు. వెనుకటి యచ్చులతోంహాడ లోపించి, పరస్వరం బచ్చోట నిలుచుటయు, మజియొకష్పుడు (దుతమువై సరళాబేభాది కార్యములును జరుగుటయు, (దుళతాంతములుకొని కళలవై నొకషుడు సంధి జరుగుట లీడా యడాగమాదులు గలుగు

౨06 సంధి టయు సంభవించుచుండుట చేతను నీ సంధి షపకరణమ చదువుకొనవలసిన యావశ్యకోత 'యేర్పడుచున్నది. మొ త్త మెని సంస్టృతభామలోవలె సవర్షదీర్ధ గుణవృద్ధి యణా బే సంధికార్యము లిందు లేకుండుటచే నీ భామళోని సంహి కార్యములు భిన్నపద్ధతుల ననుసరించి యేర్పడిన వను! సంచేవాములేదు. మజియు సంధి విమయమున నాంధః దవలంచబింపంబడిన పద్ధతులే తక్కిన దథఖ్నీణ చేశ భామల! నగపడుచున్నవి. కాని సంస్కృతభామలోని సంధి ప లగపడుటలేదు. కావున వీని సాజూత్యమును నిర్ణయిం+ి కీదియు నొక యాభారం బగచున్నది. "సంధి విషయమున నాం(ధ త్‌మిళ కర్తాట భామలకు " గల సామ్యము.

*1. ఈ భావమలలో పూర్వపడాంత్య వర్షము పగపదె' వర్షముతోం గలియుటయే సంధి యగుచున్నది. సంధికా ములలో తమిళ కన్నడముల నంత్యహల్‌ ద్విత్వము, (ప్రక్క భాగము ననునవి విశేషములు. ఆం(ధృవైయాక్‌రణు లంత్యవ ద్విత్వమును (బ ల్యేకవిధిగాం 'జెప్పకున్నను, *పదాహతి౯ ఎగసి= పదాహతి న్నె గస్పిసర్వమున్‌ + అతని= సర్వమున్న తన అను నిట్టి కవి పయోగములం దంత్యహల్‌ ద్విత్వము శాన వచ్చుచునే యున్నది. ఇట్టి స్థలములందలి ద్విత్వ నకారము కలుగుటకుం గారణము తొలిపదాంతమునం జేరిన యొక సము

కళా (దుత్మపక్కితిక విభాగము 297 చృ్టరు *నూకారమేగాని వేలుగాదని కొందలు సమర్థింప యళ ్నాంచికి. సంస్కృృతభామలోలహాడ (హనస్వపూర్వకమగు

౦తానునాసిక మచ్చుపరమైనపుడు ద్విత్వ్యమును బొందు శుట కలదు. (ఉదా: (దత్యశ్‌ +అఆ శా్లా=(పత్యజ్చాత్శా, అచ్యుతః=సన్న చ్యుతః, సుగణ్‌ + ఈక; = సుగళ్లీశః

తమిళమునంగూడ నిట్టి మార్పు గలుగుచున్న ది,

కణ్‌ +అశ్రై =కణ్హానె, ఎన్‌ +ఆఫ్రై =ఎన్నా వై, క్‌ల్‌ + ఇస ర్రజాకిల్లటివు, మెం్‌ + అనై = మెయ్యాై ఇచ్చుట పేద మేమనంగా సంస్కృతమున నొక్క యనునాసిక్‌మే దినమును బొందుచుండగా (వాస్వాచ్చూర్వకములగు నను నాసికేతర హల్లులును అచ్చు పరమైనపుడు ముఖ్యముగా నన కరణమున ద్విత్వమును బాందుట 'కెలులపన గలదు, ఉడ్‌; కింతత్‌ +అనియె=కింత_త్తనియె, మొ! కావ్సనం బరి శవంగా పరపదాదిస్వర మూందవలసియున్నఫుడు వెనుక నూ దంబడిన స్వరమునకును దీనికిని నొంత న్యవధానము కవి 9చుటకుంగా వెనుకటి హల్లు ద్విత్వము నొందుటయీ "పూ మాక్పునకుం గారణమై యుండునని తోంచుచున్నది.

2, కొన్ని స్టలముల సంధి కలుగకుండుట తమిళ శనెేడములందు వలెనే తెలుంగునను గలదు. కాని సంధి లేనిచో నుచ్చారణ సౌకర్యమున క్రై సంధ్యతరముగా యకా రము నియమితముగా. గలుగుచుండునే గాని శేవల (పక్ళతి భావ మయనది ెలుంగు భాషలో లేదు, మటియు తమిళ్‌

208 సంధి కన్నడములలో వలె వకారము సంధ్యతీరముగాం 'దెలు గులో (గహింపంబడుటయును లేదు,

శత. ఈ భాష లన్నిటిలో నచ్చు పరమయినఫుడు పడదాంతమందలి అ, ఇ, ఉ, ఎలు సామాన్యముగా లోపించి సంధి జరుగుచునే యున్నది.

4. అంధ్రమున నలెనే యీ భామలలో నచ్చుకంకు పరమైన జదాదిక, త, ప వర్షములు గ ద, వ లగుచున్నవి. శాని కన్నడమందలి వికేషచేమనంగా ప వగ్శము బకారముగ మాజుటయీగాక, ప, బ, మ లు మూండునుగూడ *వో కారముగ మాజుచున్నవి. అఆంధమున *చి కారము సకాక మగుచుండ శన్నడమున సకారము చకారముగా నాజ టయాం గాననగును. ఇళ్లు స్వల్ప భేదములున్నను క్కు విషయములలో సామ్య మగపడుచునే యున్నది.

దీనినిబట్టి విశేషవిధులలో యత్కి-ంచిచ్భేద మున్నును సామాన్య సంధి పద్ధతులలో నీ భామల కన్నిటికిని బాల చేంక గలదని యా భాపాలతోణములను సరిపోల్చి భరాచినవారికీ వ్య కము కాశకమానదు. మళటీయు నొక భామయందలి లతేణ విశేషముల నితర భాషాలక్షణములంతో జోల్చి చూచినపు డా విశేషలతుణములకుం గల కారణములు తె న్లొంబగుటయు, వాని పూర్వచరిిత్రము ఆయా భామల (ప్రాచీనస్థ్రితి వ్యక్తమగు చుండుటయు. దటస్థిం చును. కావున నిట్టి చార్మిరళక విమర్శ

కా (దుళ(పకృతిక విఫాగము వ్రింం్రి నమువలన నాయా భాపాలక్షణవిశేవముల పూర్వచరి_తము, వానియందలి సామ్యుము, నాయా భాషలకుం గల సన్నిహి క్‌త్యము మొదలగునవి బయలుపడుచుండుకే గాకొ పీన కన్నిటికిని మూలమగ - ప్రాచీనమాతృ భాషాస్వరూపము గుర్రింపంబడుటకులూడ నవకాశ మేర్ప్చడంగగల దనుటకు సంబేహములేదు. సంధినిహర్చిన యీ చార్మితకపరిశీల్తినము (దావిడ భాపాకుటుంబచరి_తా న్వేషణమునకుం దోడ్పుడం గల దని యాశించుచున్నాను. మ బగ్‌

కోరాడ రావమక లప్త్రయ్యః ఎం, పీ, గారిచే రచింపంబడిన ఇతర గ౦థిములు క్షే అంర్మథ భారత కవి తొవిమర్శనము = తి 00 2. కాళిదాసుని కళా పతిభలు 66 080 లి భాపహోత్పత్తికమము - భాపాచర్మి తము 066 180 ఉ. దవ్నీణ చేశ భాపాసారస్వతములు-- దేశి లి రి 0 5, సంధి - చార్మితక పిశీలన ఆం తి 00 6, సారస్వత వ్యాసములు 180 7. భాపాచారి.తక వ్యాసములు 4, వి రి 0 కోరాడ రామచం(ద కవి (గ ౦థధములు

1. శాలచందోదయః--సంస్కృృత్‌ గద్య ౨. 08 £.' ఘనవృ త్తము -- సంస్కృత కావ్యము కాళిదాస మేఘసం ేశోత్తర కథాఫాగ 10౬ రూపము -- టీకా తాత్పర్య సహితము | . , తి. మంజరీ మధుకరీయము - తెలుగునాటిక 100 ఉ నయ్యప్రదీషము - తెలుగు గద్య జీ0, 5 పరళురామ వీజయము 4, 080
2. రధాంగదూతరము 4, 060 ప తులకు.

కోరాడ రామకృష్ణయ్య, ఎం. ఏ., గారిచే ణు రచింపయుడిన ఇతర గ ంధములు తీ. భాపోత్చ _త్తీ[కమము -- భాపాచరి్మి తను ఆలం శ. దవ్నీణబేశ భాషాసారస్వతములు-- దేశి 2; క, సంధి (చార్మితక షరిశీలనము) ల శీ 0. సారస్వత వ్యాసములు ఇం క్షే గ భాషాచారి(తక న్యాసములు ఇ లై కోరాడ రామచం(దకవి (గంథములు క్షే "ాలచంద్రోదయః-సంస్క్భుత గద్య త ంం 2. ఘనవృ_త్తమ్‌ - సంస్కశ్చిత కావ్యము శాళిచాస మేఘసం బేశోత్తర కధాభాగరూవము వ్‌ నయ పదీషము -- తెలుగు గద్య ఈం 4, పరళురాను విజయము 944 5. రభఛాంగదూతము %;.. ంంం ద శులక్‌ __ కోరాడ రామకృష్ణయ్య, ఎమ్‌, పా జ్‌ సింగళాబారి వీధి టిపీశన్‌ మద రాసు-$,