Telugu sahityam vimarsha - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

_సొపొత్స(ంి .“విమగ్శ్‌ కకక నే వ్‌ . . "వడలి నుందోశ్వగరావు,

“సమదర్శివి (,వచురధణ : నాహిత్య౦-వివుర్శ శ నడలి మందేశ్వరరావు సమదర్శిని ః సాహిత్య సమాఖ్య "హై (నా కాద్‌,

జనవరి 19084 ఉం లెగో, ౮ యా లా అరా పళులు * 1000 7 1

మ్‌ ల ములటఏ ం లనే 6 న. అన్ని హక్కులు రచయితవి మూల్యం ; రూ 10/-

(- | (2చ్‌1. ముద్రణ ; ముముక్షువు (వెస్‌, ఏలూరు షా.

సం భల ఇ శ్‌. ఒం వ త్త లో పా హైద హైదూబాడ్‌్య00 0

ద్రతలప: (శ్రీమతి వి. నీతారత్నం 17.1-801/08 సుబహ్మణ్యనగర్‌, వై దావాదు కాలనీ సమీపంలో, పై(దాబాదు ఆ ర్రీ[00 0009 న్‌డరంాం0ాచు4తగండై. (98000179 326 _౧స[౦1ట్లు] పూ 7 జంరళకభంథకిషం” - ౬ [క వంట తయ[ం0. 1800477 1984 ౧౧౦6 28 16/- 07 ౮౦౧18 వణ ౪. 3137300:మయు, 17=1=3921/35 వ్‌యు/జ0080720368%, 164 58143806 0౦010౧, 1766782024" 600 659

అందులో మొదటి భాగం : విమర్శ 1, సాపిళ్యం _ విమర్శ ఇంం4 శ్రి 2. సాపాత్యం _ కాస్రం . కఫ 8. కవితలో శల్చం ఉం డ్య శీ క్లాసిక్‌ = రొమాంటిక్‌ అజం ర్‌ర్‌ 5 సాహిత్యంలో ఆధునికత 946 70 'రెండో భాగం :ః సాహిత్యం

1. వరూధినీ కలభాషిణులు ఉ4లల 88 2 _ర్యుదకవి నిరంకుళోపాక్యానం ల 87 $. కృష్ణశాస్త్రిగారి 'ధనుర్హాను" క్షై[క్ష జీ కన్యాకల్కం౦లో బసిరిగాడు ఏ6 శేలగ్రి
2. ఆ30డు పుస్తకాలు అజం 18ిగ్ర మూడోభాగం : జ్ఞాపకాలు ఓ థ్రీ విశ్వనాథ సత్యనారాయణ ॥ కేశీ& ఓ అ దేవులపల్లి కృష్ణళాన్తీ త 161 క్‌ థీ ్రీరంగం ఛ్రీనివానరావు | 160

ఇందులోని = మొదటిది చివరిది కాక _- మిగత వ్యాసాలు థారత్సి తెలుగు, ఆంధ్రపదేశ్‌, అంధధ్రపభ (సాహిత్య విజ్ఞాన 'వేదిక్సు ఆంధ్రభూమి = పత్రికలలో (పకటింపబడ్డయి 'రెండింటిఫి ఆకాశవాణి (వ్రసారం చేపింది ఆయా ష్మత్రికల సంస్థల సొజన్యంతో ఇందులో _ప్రకటింపబడుతున్నాయి

మొదటిభాగం మ వం రృ

సాహీ త్య౦-వి ముర్శ సాహిత్యం ము౦చా 1 విమర్శ ముండా 1 అన్నది స్థూలదృష్టికీ అర్థంలేని పశ్నలా కనబడవచ్చు. ఉన్న సాహిత్యాన్ని పరిశీలించి, సవృాదయుని అనుభవాన్ని (కమబద్ధ మొనరించడమే విమర్శ అవ్చతే, సాహిత్యం "లేకుండా విమర్శ పుట్టడం అసంభవ మవుతుంది, కాని శాన ఖ్టిలో కబ్జాలను వర్చికూర్చుకోవడానికి, అంగాంగీభావాన్ని సాధించడానికి అనాచిళా న్ట్‌నిి పరివారించడానికి రచయితలోని విమర్శకుడు జాగరితుడ్చ్లై. ఉండాలి. ఆదియుగంలో. పిలమ్షణమైన వాక్యాన్ని గాని లయబద్ధమైన నే ఫ్రసముదాయాన్నిగాని, వినగానే అందరూ కాకపోయినా. బకానొక వ్వ క్రీ తొలి నహ్మృ్మదయుడు అందులోని విలష్షణత్యాన్ని హరాళ్తుగా గమనించి ఉంటాడు, అట్టి విశిష్టలతుణాన్ని కలిగఉంజే మరో పాటనుగానిః పద్యార్నిగాని కట్టవలచినప్పుడు, అతనికి సాయపటజేది అతనిలోని నిమర్శనాత్మకళశ క్రి. ఆతని రచన సాహిత్యం, దానిలోని సౌందర్యం పునరాలోచించడం తిరిగి విమర్శ అవుతోంది. అందుచేత విమర్శ అన్నది సాహిత్య సృష్టిలోనే ఉంది. (పతి విమర్శకుడూ సాహీత్య త్‌ష్ట కా లేకపోవచ్చునుకాని, విమర్శనాపాటవం అంతర్జీ నంగా "లేని రచయిత సాహిత్య (నష్ట కాలేడు.

(కొంచ వధను మూాసీస వాల్మీకి శోకం వా[గూపాన్ని డాల్చిన తర్వాతనే అది ఒక శ్లోకమనీ, అది సాహిత్యమనీ వాల్మీకికి అవగతమైన దనడంలోని అంతగాళ్థ్‌ం ఇదే తొలి కవికి (పశీక వాల్మీకి ఆతని శ్లోకం మానవుని కరుణరసాత శ్ర్‌మైన ఆ(్రోళం దానిని అనుశీలన చేనీన వాల్మీకి తొలి విమర్శకుడు. రామాయణ కావ్యాన్ని (వాస్తూ న్నప్పుడు ఆయన చేనీంది సాహిత్యనృష్టి, ఈ సృష్టి లోకో త్తరంగా వికసించడానికి ఆథసికి సాయపడింది ఆయనలో మేల్కొన్న విమథ్న

గ్‌ సొషాలతి ఛిం-వీిమర్యి నాత్మక శకి సృజన శ_క్రిలో విమర్శ ఒక భాగమయిలేనేకాని, సాహిళ్యం ఠసవ౦త మవనదని ఆదికవి మనకు నిరూపించాడు,

కాల[కమాన సాహిత్యం విస్తరిల్లగా కావ్యాలలో వై విధ వ్ర వీర్పడింది. అందరి కవ్చలలోనూ విమర్శనాత్మక శ_క్ష్‌ అంతర్లీనంగా ఉంటూ ఉన్నా, విమర్శను (ప్రత్యేకంగా వొషించినవారు అలం కారిక లస్సీ విమర్శకులనీ పేక పొండారు. చాలాకాలం వకకళా విమర్శకుడు కవే అయి ఉంజేవాడు, ఒక నగను నాణా) చేయడానికి, అట్టి నగలను వేసీ వృ క్తిలోఉన్న వ్య క్లీనే వీలుస్తాము. అందులోని బంగారమెంతో, లక్క ఎంతపడిందో, పనితనం ఎలాఉందో ఆశనికి బాగా ెలు స్తుందిం అతడు గోజూ నగలు చేయడంలోనే సతమతమవుతున్నాడు అందుచేత నగక విలువ కట్టడంలోని నులువు అతనికి బాగా తెలునుం అలా? కవీ అయినవాడు కావ ఖ్టంలోని గుణదోపాలను ఇక్హే పనిగట్ట గ్‌లడని సమ్మడాసికి అవకాశం ఉంది.

"కాని కాన్యానికి (శోత, చదువరి - సహృదయుడు - అవసరం అనలు కావన్టంలో మనం అఆళించే ఠనం సహృదయ నిష్ట మైనది సహృదయుడు కవి కానక్కరలేదు. కాన్‌, మొద్దు గా,కొట్టవచ్చినట్టుగా, ఇందులో వదో అందమున్నదని సంతోమషిచచే చదువరీ? _శోతా నిజమైన నవ్శాదయులు కారు, వారు సవృాదయు లవడానికి ఇంకా ఎంతో సాధన వారి శకవసరమవుతుంది. సవృాదయునిలోని (పధాన లక్షణం భావుకత ఈ భావుకతనుచదువరిలో మేల్కొంల్పి పోషించేవాడు

విమర్శకుడు,

మన సం్యవదాయంలో ఈ విమర్శకుడు (పధానంగా రెండు రూపాల్లో. కనబడతాగు ఏ. ఒకడు వ్యాఖ్యాత మరొకణు ఆలం కారికుణుం

వ్యాఖ్యాత బహునుఖ (నజ్ఞావంతుతై ఉండాలి, ఈతనికి శబ్దన్వరూపం కరతలామలకమై ఉండాలి, అర్థజ్ఞునం, చెచిత్య

సాహిత్య ౦ం-వీము ర్స | పరిజ్ఞానం, ఛందోలంకొర విశేషాలు కూలంకవంగా కెలిసీ ఉండాలి తాను వ్యాఖ్యానం వాయబోయేది. ఒక్క కావ్యాని'ే అయినా, సాహిత్యమంతా ఆతనికి (ప్రత్యతుంగా కళ్ళముందు కనబడాలి. అప్పుజే శావ శ్టంలోని (దయోగాలను గూశ్చే కాకుండా, అందులోని వైశిష్ట్యాన్ని; సౌందర్యాన్ని విస్పష్టంగా 'శఆలియ వెప్ప గలుగుతాడు. వ్యాఖ్యాత పని పదచ్చేదము, [వతిసదార్థ వివరణచే కొద; యతి పద వ్టింలోని రసోదయాన్ని ఆవిమృరించడమే ఆతని పని. సంస్కృతంలో మల్ళీనాథుడు;, తెలుగులో “'జీదం చజంకటరాయ ఇాన్ర్రులవారు వ్యాఖ్యాతలకు (వమాణాలను సృష్టించిన మవమనీములు,

వ్యాఖ్యాత పవి ఒకానొక కావ్యానికి పరిమితమై. ఉండగా సాహిత్య తత్వ వే త్త మొత్తం సాహిళ్యా న్నంతనీ అవలోడనంచేనీ, సాహిత్యానికి సంబంధించిన కొన్ని మూలసూ[తాలను కనుగొం టాడు, ఒక్కొక్కప్పుడు సూత్రీకరణం అసంభవమయితే సాహిత్య మిలా ఉండాలని వగ్శిస్తాడు. ఈతే. విమర్శకులలో మహోన్నతుడు. సాహిత క్‌ తత్త్వాన్ని గురించి జరిగిన చగ్చను మనం సాహిత్యశాన్ర్రు మనీ; అలంకార శాన్ర్ర మనీ అంటాము, దీనిలో నిస్తైతుడై నవాడు అలం కారికుడు.

మన సాహిత్యశాస్త్రానికి ఉజ్జ్వలమైన చరిత ఉంది, మన ఆలంళ'రికులు వుశాపండితులు, తార్కికులు, అంతకన్న ముఖ్యంగా వాళింతో సొవాసీకులు, వార్తిగి [పానూణికబుద్ధి కాకపో లేదు. కాని వారికి (వమాణం నవ్భృాదయుడే కానీ ఎంతో ఖొస్టితి నార్జ్మించిన -వినుకటి అలంకారికులు, పండితులు కారు, ఉపనివత్తులలోనూ రస (స్రీ ఉంది, పండిత జగన్నాథరాయలూ రసం కావ్యానికి (పాణ భూత మైరదనే అంటాను, కానీ ఈ మధ్య కాలంలో కావ్యాన్ని గూర్చి జరి*న చర్య [లలో లోకో గృరమైన (సఠిభాపాండిత్యాలు (పకా చించాయి,

న్‌ సాహిత్యం -విమర్మీ మన విమర్శనా సద్ధతికి శిఖరాయనూనంగా నిలిచింది సాహిత్య తత్త్వ విచేచనమే కనుక డానిని స్థూలంగా పరిశీలిడ్దాం. మనకు తొలి సారిగా ఏర్పడిన సాహిత్యచర్చ కావ్యాన్ని అనుసరించి కాదు, నాటకా న్ననుసరంచి. భరతుని నాట్యశాన్ర్రం నాటకాన్ని గురించి చర్చించింది. నాటకం వ్యన్టీకళకాదు, సమసఫ్థ్యికళ. అంశు ఇందులో శావ్యము, సంగీతము, నాట్యము, రంగస్థల అలంకరణ, అవోర వమా” అన్నీ ఉన్నాయి. ఇంతటి సమస్టికళ అవడం వల్లనే ఇందులో విభా వానుధావ వ్యభివారీభావాల (కకటన సులభమవుతోంది. వాని స లయోగంవల్ల రసం నివ్చన్న మవుతున్నదని భరతుని నిమ్మ-ర్ష నః మనకు భరతు జెట్టివాడో, పాశ్చాత్యులకు అరిస్టాటల్‌ అట్టివాడుం చిశ్రమేమంకే భరతుని వలెనే అతడూ కావ్యాన్ని గురించి గాక్క నాటకాన్ని గురించి - ముఖ్యంగా విహిచాంత నాటకాన్ని గురించి - చర్చించాడుం భరతుని నిర్వచనంలోని సంయోగ నివృత్తి శళ్చాల వల్ల తర్వాతి విమర గకులలో ఇాలా వాదోపవాదాలు బయలు 'జేరాయి. అంిస్థ్రాటల్‌ విషాదాంత నాటకాన్ని గురించి వేసిన నిర్వచనంలోని “ధారని” అన్న శబ్దం కూడా ఇట్టి వివాదాలకు కారణమైంది. ఇర్వురూ నాటకాలను గురించే (వధానంగా చర్చించినా, వారి చర్చను తర్యాతినారు సాహిత్యాని కంళటికీ వ ల్సి ంపజేయడానికి (పయత్నిం ఇారు, రాను రాను (ప్రాక్‌ పశ్చీమ విమర్శనా పద్ధతులలో న. పద్ధతులు కనబడ్డాయి. ఎక్కడో లాంగినన్‌ (గాంవత్రి2మషకు డాంశు (౨౬౭ష+6) వంటి వారిని మినహాయిస్తే, మిగత పాశ్చాత్య విమర్శకు లందరూ సాహిత్యళాశ్ర్రం గీనిన పరిధిని దాటి వ రచనా అడుగు వేయ రాదన్న మూఢవిశ్వాసాన్ని 17వ శతాబ్ది వరకూ (పకటించే వారు. అరిస్టాటల్‌ వెప్పిం దే "వేదం. ఇతరు "లెవ కెట్టిది చెప్పినా, దీనితో సమన్వయం కుదరాలి దీనికీ భిన్నంగా ఉండరాదు. ఈ పద్ధతిలో నడచింది చర్చ

సాహిళ్య౦ -విమ ర్శా (|

కాని మన 'బేళశంలో సరిగా ఈ కాలంలోనే సాహిత్య త్త చర్చ అంతా స్వేచ్చాపూరితమైన వాతావరణంలో జరిగింది. ఆలం 'కారికు లందరూ అన్ని విభాలా చర్చలలో ఉన్నతమైన (వనూణాలను సాధిస్తూ, గొప్ప సానాసాన్ని, స్య్వాతం[_త్యాన్ని (దదర్శించారు. భర తుడు ఎనిమిది రసాలనే పేర్కొనగా, కొందరు, “కాదు, రసాలు పదిొ అన్నారు. ఇంకొకరు పదకొండు అన్నారు. మరికొందరు రసాలు అనంతం అన్నారు. అది కాదు రసమొక్క కే = అది కరుణ రనమని ఒకరూ- శొంత మం మరొశరూ అశ్నారు. ఈ రసాన్ని అనుభవించేది ఎవరు * దాని ననుభవించేవాకు రామునివంటి నాయకుడా ? అట్టి నాయశళ పాతధారా 1 సావమూాజికుడా *1 అన్న విషయాన్ని గూర్చి కూడా సాకల్యంగా చర్చించారు.

ఒకవంక రసానికి సంబంధించిన చర్చ జరుగుతూ ఉండగా, మరొకవంక సాహిత్యస్వరూపాన్న్ని గూర్చ ఆత్మను గూర్చి చర్చలు జరిగాయి, కబ్దార్ధోభ యమైనది కావ ఖ్టైమనీః అలంకారనేు కావ థ్‌ గారవాన్ని ఇనుమడింప 'ేసేదనీ భామహుడకు ఏ ఈతడు అలంకారానికి వప్ట్రీం కట్టాదుం కావాష్ట్రదర్శ రలణభయిత దండి కూడా ఈతనికి వానటగా ఉంటూ, అలంశార (_పాముఖ్యాన్ని వివరిస్తూ నే, గుణ మార్ష (ప్రవర్త కుడై నాడు= కావార్థలకు అలంకారాలు అవనర మే, కాని గుణహీన మైన శాన్యశరీరం అందగంచదన్నడు, తర్వాతి ఆలంకారికుడై న వామనుడు శావ్యాత్మ రీతి అన్ననీధ్ధాంతాన్ని (వతిపాదించాడుం (పాచీనాలంకారికు లందరిలోను ఆనందవర్థనుడు ఒక (కొత్త సిజ్ధాం తాన్ని వ్రశిపాదించాడుం ఈతని నిద్ధాంతం మవోసాహసో పేతమైనది, లోకో_త్తరమైనది, -శీటివరకు. తిరుగులేనిదిం కావార్థనికీ ఆత్మ ధ్వని అన్నా డీఠడు, ఈతని ధ్యశ్యాలో కొనికి *“లోచసము అన్న వ్యాఖ్యా నాన్ని రచించిన అభినవ గుప్తుడు, ధ్వనిసిద్ధాంతాన్ని సు; పతిస్టీతం చేశాడు తర్వాలి విశ్వనాధ; సండిత జగన్నాథ రాయలు ఈ సిద్ధాం

$ సాహిళ్య౦ం-విమర్శి 'తాన్నే బలవరచి, (సవంచ విమర్శక సాహిత్యంలో దీనికి ఒక ఉన్నత స్టానాన్ని కల్పించారు

అయిలే మన (పొచీశాలంకారికు లంత 'కేలికగా ధ్వసి(పస్థానాన్ని అంగీకరించ బేదు. అనందవర్థన అభినవగు ప్తుం తక్వాత నూతన మార్షాలను (తొక్కిన వారు అేకపోలేదు* మహిమభట్టు “వ్య క్షి వివేకా ములో ఆనందవర్థనుని ధ్వనులన్న్‌ అనువమూనంలో న అంతర్యూత మై వోతాయని వాదించాడు, అందుచేత శల్టానికి (పత్యేకంగా వ్యంజనా వృ త్తి అవసరం లేదన్నాడు. కుంతకుడు వో క్ని కావ్యానిక్‌ జీవితం అన్నాడు, వేమేందుడు ఇచిక్య విచారచక్చృలో, శ్రౌచది త్యానికీ పట్టం కట్టాడు.

కాగావన (పాచీన సంప్రదాయ విమర్శ [పధానంగా రెండు విధాల నడిచింది. ఒకవంక వ్భష్టీ కావ్యాలకు సంబంధించిన [ప్రామూ ణికమైన వ్యాఖ్యలు వెలువడ్డాయి. వురొళకవంక సాహెత శ్రతీత్త్యానిక్‌ నంబంధించిన చర్చ ముహోన్నత శిఖగాల నఎదుకొన్నది. ఈ రెండి టికీ మధ్యగా సాహిత్యాన్ని అనుశీలన చేసే పద్ధతమేలు మరికొన్ని ఉన్నాయి.

ఉదానారణకు- ఒక కావ్యంలోని ఇతిళ్ళ త్తి నిర్వహణ, పాత్ర చిత్రణ శిల్పం, ఛుదోలంకారాలు వోవబకిన తీరు, తులరాత్మక విమర్శ, మునకు ఎక్కువగా (గ్రంధస్థం కోబిడీ "లేవ, అతా కవుల చరితలు, సాహిత్య చర్మిత ఇటీవలి వరకు మనకు లేవు. పౌళ్చాత్యి సాహిత్య విమర్శ ఈ విమయాలలో మన కంళశ₹కు ఒక మూడు వందల యేండ్లు ముంజు ఉంది.

పాశ్చాత్య సొహిత్య విమర్శలో సాహిత్య తత్త్వాన్ని మథించిన భావుకులు లేరని కాదు. ఈ చర్చ (ప్రాచీన గీకుల కాలంలోనే (ప్రారంభ మైండి, స్తాటో (జం). అతని, శిష్యుడు అరిస్టాటల్‌

సాహిత్య ౦ _-విమర్శ గ్జీ (ఉం 4ం€26) సాహిత్యత కాన్ని గురించి మథించిన మనీవులు, ఈ ఇర్వురిలోనూ స్తాటో వాక్కులోనూ, పృాదయ ౦లోనూ కవి. అతని రచనలన్నీ కవిత్వమంత నుందరంగా ఉంటాయి. అరిస్తాటల్‌ "శీవలము శాన్ర్రజ్ఞుడు.అతని పద్ధతి విశ్లేమణాత (క మైనది; తార్కికమైనది, కాని చత మేమంకు న్వీయరచనలను క్ర విత్వంతో సంపన్నం చేనీన ప్లాటో కావ్యాలాపములను వర్డి ౦చాలి అని వాదించాడు. స్లాటో త _క్వేవే త్త ఆతనికి సత్యదర్శనం అతి పియమైనది, కాని కావ్యాలు సత్యదర్శనానికి సాయ పవకపోగా, “అడ్డుపడతాయి అంటాడు స్తాటోం ఒకానొక న స్తు తత్త్వానికి సత్యస్వరూప మొక్క_టి మాత్రమే అంటాడు స్లాటోం ఉదాహరణకు ఎరుపు- అన్న ఫావం ఒక్క, కాని (పపంచంలో ఎజ్లిని వస్తువు లనేకం ఉన్నాయి. కుర్చి భావం ఒక్క కే ఉండగా, వ్యడంగి వేసే పర్చీ ఆ సత్యాన్ని కుంచింప చేసీ ఒకానొక రూపకల్పన న్మూతమే. ఇక కళాకారుడు ఈ వ్యడంగి కుర్చీని ఆధారంగా వేసుకొని పతివించాన్ని కల్పిస్తాడు. అంళే కళాకారుని చ్నితం సత్యానికి శెండింతలు దూరంలో ఉన్నదన్న మూట. కళా కారుడు సత్యదర్శవానికి సాయపడకపోగా, క విధంగా అడ్డుసడుతున్నా డన్నమాటం తత్త్వ చేత్తగా స్తాటోకు కాన్యంతో ఎంత తగాదా ఉందో సీతి వీత్తగా కూడా ఆతనికి సాహిత్యమం కే అంత అనునూనం ఉంది, -సాహిత్యం ఉదేకాలను రెచ్చళొడుతుంది. నూనవునిలోని నీచ (వవృత్తోలను "శీశ్వత్తిన్తుంది. హోమర్‌ (100261) వర్ణించిన "జేముళ్ళు కు-డా అనూయాగ స్తులు; కొటిల్యం వారి సొత్తు, ఇట్టివారిని అదర్శంగా పెట్టుకొన్న మానవుడు పతితుడు కాకుండా, ఉక్థితు జెలా అవుతాడు 1 అందుచేత స్తాటో ఆదర్శమైన (పజాస్వామ్యవ్యవస్థ (1 ఆవైషనిమక60) నుంచి సారస్వతాన్ని బహిష్మారించమంటాడు, (ఇ

-శ్మే్య సాహిత్య ౦-విమర్శ ఉంశు చైవసంకీ ర్హనలకు, చేశభ_క్రి గీతాలకు అక్కడ స్థానం ఉంటుంది, అంతే!

సాటోకు కవి అన్నా గొరవంలేదు? కవి శావ్యాల్ని (వాయడం ఆతని తెలివివల్ల జరగడంలేదు. అది కేవలం కె వేచ్చ,. ఆకడు కావ్యం (వాసేటప్పుడు ఆవేశింపబడిస వ్యకి ఈ అవేశమే లోపిస్లే అతడు కూడా సాధారణమైన వ వే ఆందువేత అవేశానికి లోనయిన కపసి మానసికజాంచల్యం గలవారి జాతిలో చేర్చడానికి స్లాటోకు అభ ష్టతేరం "లేదు. అరిస్ట్రాటల్‌ స్తాటో శివ్యుడు* ఈతడు స్లాటో చెప్పిన అభ్యంతరా లన్నింటెకీ చరోతమంగా సమాధానం చెప్పాడు, కళాకారుడు వేసేది అనుకర జీ అయినా, అది శువ్మ_మైన అనుకరణ కాదు, సృష్టి అంటాడు అగ్షిస్టాటల్‌, , ఇది వస్తువ్రయొక్క సత్యస్వరూపాన్ని సాశ్రా త్కరింప వేయడానికి ఉపయోగసడే సృష్టి, లోకంలో మనం చూసే సృష్టీఅంళతా గజివిజిగా ఉండగా, కళాకారుడు సత్యదర్శనానికి అనుకూలమైన వ స్తుసంచయా న్నే కళాదృష్టితో (దర్శిస్తూ: మనలను వ స్తుత ళే చింతనాశీలుకుగా మలుస్తాడు శాన్యాలు నీచమైన ఉ(బేశాలను (పోత్సహించవుః నిషాదాంత నాటకాలు శోకంవల్ల ॥ భయంవల్ల మనకు అనుభవాన్ని కల్గించి, మనలో అంతర్గతమైన జ జీశాలను వెలికి తీనికొనివచ్చిః వానిలోని దోవాలను శ్షాళన 'మొసరిస్తాయి అంటాడు అరిస్టాటల్‌. ఈత తీ సందర్భంలో మన ఆలం శారికులవ లెనే రసనీద్ధాంతాన్ని (ప్రతిపాదించాడు అనుకోవాలి, కాని ఈతని దృస్టీలో (ప్రధానమైన రనమొక్క-కు - అది కరుణరసం |! ఒక దృష్టితో ద్యూప్డే పాశ్చాత్య సాహత్య విమర్శ అంతా అటు స్లాటో, ఇటు అరిస్టాటల్‌ - ఈ ఇర్వురి పద్ధతుల వైపు మ్య సాగింది. పొటో కాన్న న్నెంత నిరనీంచినా? ఈతడు వాక్కులో కన్ని ఛా ణా ల్లీ స న కయ

సాహీశ్య ర -వినుర్శి $1 కవిని ఆతడు ఆజేశపరుడం ఎగతాళి జీనీనాా కళాళారుని ఆజీశం (1259138102) యొక్క [ప్రయోజనాన్ని తర్యాతి విమర్శకులు అంగీకరించారు. లాంగినన్‌ (10381045) కవిత్వానికీ (వధాన లతమణం రమణీయోదా త్తత, అది కావ్యంలో చటుక్కున మెరుపులా వెరు స్తుంది, లోకాన్నంతనీ కాంతిమంత మొనసరి స్తుంది, దీనిని కేవలం అలంకారిక సూ(తాలను వల్లె వేయడంవల్ల కని సాధించ వేడు, లాంగినన్‌ పద్ధతి స్లాటోబే, ఇది రొనూంటిక్‌ పద్ధతి, అరిస్థాటల్‌. పద్ధతి క్రానికల్‌ పదతి, థి పాళ్చాత్య సాహిత్య విమర్శనా పద్ధతులు గత శశాబ్టినుంచి "ండుమూడు (కొ _త్తమార్జాలనుకూడా అన్వేపి.చాయిః సాహితా నికీసమాజూనికీ గల నంబంఢాన్ని చాలా గాఢంగా మాసే విమర్శకులు కొందరున్నారు. సమాజం సాహిత్యాన్ని (వభవిస్తుందసీ సామాజిక మైన (నయోజనాలను తీర్చడానికి సాహిత శగుప్ప్‌ జరుగుతుందనీ ఏరి విశ్వాసం. దీనియొక్కం త్మీవరూపం సాహిత్యాన్ని గూర్చిన మార్క్సిస్టు దృక్పథం. అలాగే మనస్త త్వ శాన్ర్రర్‌త్యా సాహిత్యాన్ని పరిశీలించే వద్ధతులనుకూడా పాశ్చాత్య సాహిత్య విమర్శ అన్వేషించిండి. మన తెలుగు సాహిత్య విమర్శకు ఇప్పుడిప్పుడే ఒక వ్యవస్థ వర్పడుతోంది. గత శతాబ్ది చివరి వరకూ మన విమర్శనాపద్ధతు లన్నీ సంస్కృ కాన్ని అనుసరించి ఉన్న వే, ఆం్యభులు మంచి ఆలంకా రికులన్న ఖొన్చతిని కూడా ఆరి ంచుకు న్నారు. ఈ వమార్జానికి భిన్నంగా, తిరుగుబాటుగా (శ్రీ కట్టమంచి రాములింగారెక్డిగారి కవిత్వ తత్త్వ విచారం బయలుజేరింది. (భీరామలింగా రెడ్డిగారికి భారతం (పాణ పద మైనది? క ఖాపూర్జోదయం (పీయతమమైన కావ ని" ఆయన దాడీ అంతె త్య ద పబంధాలమిోద, ఆయన పద్ధతి కావ్యంలోని ఇలివృత్తాన్ని ప్యాతచ్మితణరు పరిశీలించేది. ఇటీవల నురుగున పడ్డాయి కాని, ముట్నూరి కృష్ణారావుగారి “సమితి లోని వ్యాసాలలో మంచి

ఛి సొషీల్య0౦-వీమర్శ విమర్శకుడు'శనబడ తాడు. సాహిత్యాన్ని విశ్తేమణ చేసీ దూపడంకన్నః పునఃసృష్టి చేసి కవి వృాదయాన్ని చూపడం ఆయనకు (వియతమ మైనది, నేటి సాహిత్యానికి మూడు కవి తామార్షాలకు (పవ ర్త కులైన (శీ విశ్వనాథ, శీ కృషి: శీలీజ్రీ - ముగ్గురూ మూడురకాల సమస్యలైన విమర్శకులు (శీ విశ్వనాథ కవిత్వ శిల్పరహ స్యాలను కవిగా "ఇ₹లియ చెప్పడంలో సిద్ధహస్తులు. నారి నూర్షం అలంకార కాస్తాంనికి భిన్న యమెనదికాదు, దానికొక (శొత్త రూపాన్ని ఇచ్చారు (కొత్త మార్గంలోకి మళ్ళించారు, (శీ కృష్ణశాత్రిగారి “పాలిశేళ్ళ సాహిత్య వరిత్రి అధునాతన సాహిత్య చరితను (వాయడాని కొక మార్గాన్ని సూచిస్తుంది. శీ (శ్రీశ్రీ చాపు, రచన తీళ్ష మైనవి. కవి హృదయాన్ని పట్టియిచ్చే పంక్తులను వాయడంలో ఈయన బహునేర్చ్పరి పాశ్చాత న్‌ సాహిత్యంతో (పభావితులై న ఇటీవలి రచయితలు కెలుగు సాహీత్య విమర్శ ఫ్‌ొక సంప్రదాయాన్ని సృష్టిస్తున్నారు. అందులో విశ్లేషణ కనబడుతుంది. శైలిలో తీవత, స్పష్టత ఉన్నాయి. వెనుకటి వా వ్రఖ్యా తలలోని భావుకత గోచరిస్తుంది. సాహిత్య సిద్దాంతాలను మధథించగా వికనించిన కెలివి (సతిబింబిస్తుంది ముఖ్యంగా నిమర్శకుని బూక్త దృక్పధం కూడా వీర్పుడిందిః అయిశే విమర్శ సాహిత్య సృష్షిక దోహదం వేస్తుందా అంళ్షే, అట్టి అవకాశం "ఖేకపో లేదని సమాధానం ఛెప్పాలి, [శీతం శ తాబ్దిలోని మాధభ్యూ ఆర్నాల్డ్‌ (జీ2 0267 తీహౌ20 36) విమర్శకుని కొక్ర మహోన్నతస్థానాన్ని ఇస్తూ? ఈతడు వినూత్న భావాలను వెద జల్లే వాడనీ అవి మొలక లె త్తడానికీ[పదారం చేసీవాడనీ, పీట్ట ను అందిపుచ్చుకునే కవీ, రచయితా రచనలు చేయగలరనీ వాదించాడు, ఇందులో కొంత సత్యం "లేకపో లేదు, వ్యాఖ్యాత కావ్యంలోని సౌందర్యాన్ని అనిమృరించడంతో గృప్తి పకగా, సాహిత్య త లే వేత్త సాహిత్యం యొక్క స్వరూప స్వభావాలను, ఆత్మను, (ప్రయో

సాహిత్య ౦ంవిమర్శ ్‌ జనాన్ని పరీత చేస్తూండగా, చార్నితక దృక్సథం కల సాహిత్య వేత్త వెనుకటి సాహిత్యం ఎట్టి మాగ్దాలలో వికనించిందో అనుశీలన చేని, “శీపటి సాహీత్యం ఎవ్విధంగా ఉ *టుంగో ఊహిస్తాడు, తత్త్వ "వేత్తల, రాజకీయ నాయకుల రచనలవల్ల కవులు [(పథావితు లవడం మిన 'మెరుగుదుము. కాల్పనికోద్యమ (వవర్తకు లందరూ రూసో వంటి వారి రచనిలవల్ల (పభావితు లై కే, నూర్కిస్లు దృక్పథంతో ఉత్తమ సాహి త్యాన్ని సృస్టించిన రచయిత "లెందరో ఉన్నారు. ఈ దృశ్చు థానికి చెందిన విమర్శకులు సాహీిత ఫ్టంలోని సౌంవర్యాన్ని, శిల్పాన్ని సామాజిక (పయోజనాన్ని ఎత్సివాపడంతో తృ ప్రిపడక, రచయిత యొక్క బాధ్యతలను విశదీశరిసారు. రచయిత సామాజిక (ప్రయోజ నాన్ని తీర్చడానికి ఎట్టి రచనలు చేయాలో, ఎట్టి దృక్పథం అలవరచు కోవాలో స్పన్షపరుస్తారు. ఇది నిజానికి (పాథమిక దశలోని రచయిత లకు కొందరికి ఉపయోగసడుతుంది. వేయితిరిగిన రచయితలను ఆలో చింప చేస్తుందిం

నిజమెన సాహిత్యాన్ని సృష్టించే (పతిరచయితలోను విమ రృకుడు మేల్కొని ఉంటాడని "మొదట్లో అనుకున్నాము, అతనిలోని ఆ విమర్శకుడే లోకంలోని ఇతర విమర్మకుల కన్న ఆతని రచనలను దిద్ది తీర్చేవాడు. ఆతని రచన కొక వైళిస్ట్యాన్ని కల్లించేవాడూ ఆ రభన కొక గృక్పధాన్ని వర్పరబేవాడూ, రభయితలోని విమర్శకుజే,

ఇ సాహిత్య విమర్శకుడు ఒకవంక చదువరిలోని భావ్రకతను 'మేల్కొంల్పు తాడు. సాహిత్వ తత్త్వాన్ని గురించి గాఢంగా పరిశీలి స్తాడు సాహిత్యం “నెనుక ఎట్టి మార్షాలను పట్టిందో వరాస్సీ భవిమ్య త్తును గూర్చి ఆలోచించడానికి |పయత్నిస్తాగు, (ప్రత్యేకమైన అభి రుచులు, ఆశయాలు; ఆదర్శాల తళ్యేచింతనా కల విమర్శకుగై తే, రచయితను ఇలా వాయమని ానీంచడానికి (వయత్నించవచ్చు, ఆతనికి

14 సాహిత్య ౦0-విమర్మ్శ ఆ స్వాతంత్యం "లేకపోలేదు, కాని రభయితకూ ఆతని సలపవహోలను పొటించాలన్న నిర్బంధం ఎక్కడా లేదు. అందుచేత విజ్ఞా చెన వీమర్శ కుడు ఉన్న పరిస్థితిని విశ్లేమణ చేనీ, వినూత్న భావాలను మాతం రచయితకు ఆందచేస్తూ, రచయితలోని నృజనశ కిని నేల్కొ-ల్పు "తాడు, అదే నేడు సరికొత్తగా కనబడే విమర్శకుని మవా_త్తరమైన బాధ్యత. దాన్ని హక్కుగా దుర్వినియోగం వేసుకోకుండా ఉండడమే సద్విమర్శకుని లతణం౦, (19) అయా (టమకునని-ంయు--ల.

సా ప్‌ త్య ౦*ళాసం ఈ

సాహిత్యానికి శాస్త్రానికి ప్రనేయాలు మన చుట్టూగల లోకమే. నమూసవుని ఇందియానుభవ పరిధిలో ఉండే (వత్యంశమరా శాస్త్రానికి పరిశోధనావ స్తువేం

ఇం(ద్రియానుభవాన్ని అతీంద్రియానుభవంగా పర్యవనీంపచేసే రనవాద శిల్చమే సాహిత్యం. దీనివల్ల నే శాస్తా?నికి (పమేయమైన అనుభవం సర్వజన సామాన్య మై వది కాగా సాహిత్యంలో న్య క్రీగత అనుభవానికే (వనసక్రి వ్‌ర డుతుంది.

ఉదడావారణకు వనంత బుతువ్చునే తీసీకోండి. వసంతమంశు వమిటి ? ఎప్పుడు వుంది ? అప్పటి రవి ఎక్కడ ఉంటాడు, భూమి ఎక్కడ ఉంటుంది ? నాటి వాతావరణం ఎలా ఉంటుంది? ఈ [గవాం మోద అన్ని తావులలోను వసంతం వకకాలికః మవుతుందా ? కాకపోతే. ఎందుకు కాదు 1 అసలు ఈ బుతువు "అలా వర్పడు తున్నాయి? ఇలా ఒక (క మంలో ఒక లయిలో ఎలా నీద్ధి స్తునా రయి? మొన్నలై న అంకాలన్నింటిసీ పరిశీలించ3ం శాస్రం విధి. ఈ షిశీలనలో నీయమిత్ములై న వ్య క్తులెందరై నా, నారి అభిమచులలో ఎంత వైవిధ్య ముశ్చా వారు సాధించిన పఫలితంలో వీకత్వముంటుంది.

కాని వసంతబుతువు ఒకనిలో శృంగారానికీ కారణమవుతుంది ఒకనిలో అజ్ఞాతమైన స్మ ఫ్రతులు "మేల్మొ-ంటామి. ఒకనికి వంనంతం ఆశప చిప్నాం, మరొకనికి తంభంగురంగా కనబడుతుంది. ఇందులో వ్‌ ఇద్దరి అనుభవాలకూ మై(తి పొనగకపోయినా, కవికి కావలనింది ఇట్టి అనుభవమే. దీనినే జీవితంతో సమన్వయ పరచగలి7గే దర్శనాన్ని మనం కవిలో మాడగల్లు తాము.

ఒకానొక తాత్కాలిక నిర్ణ యాన్ని - హ్రైపాథినీస్‌ను - ఎన్ను కోవడం, సామ్మూన్ని "సీశరించవం, సేశరించిన సామ్మ్యన్నీ వర్గీక

| సాహిత్యు౦ -విమర్శ రించడం, (ప్రయోగాలను నిర్వహించడం, సలితాలను (కమబద్ధ మొనరించి నీద్ధాంతీకరించడం, ఛవిమ్యత్తు గూర్చి జోస్యం ఇెప్ప నలగడం - ఎక్కడ కనబడుతుందో అక్కడ శనొత్రు మున్నదని “ఇెప్పవచ్చు. కొన్ని మరీ కచ్చితమైన ఇాస్త్రాలలో, " కొన్ని స్వయం సిద్ధాలను; (పశ్యత సిర్ట్ఞాంతాలను “పాతిపదికగా వర్చరచుకొని శాస్త్రాన్ని అల్లుకొని పోవచ్చును. గణితశాస్త్ర మట్టిది. అందులో ఒకొ-క్కనోటు “లోక మేమయితే నేమి 1 అసిధార్శావతంగా నడిచ్చే నా తర్కా.న్ననుసరించి నా కీ ఫలితాలు వస్తున్నాయి [” అన్నట్టుగా వ్యవహరిస్తాడు శొశ్ర్రజ్ఞాడు- ఇక్కడ తర్మ_మే కాస్తా)న్ని సృష్టించింది లోకానికీ సెన్లీ (38691416)) సై థాలార్కుకూ ఎంత దవ్వ ఈ ఇాన్ర్రుజ్ఞు నికీ లో కానికీ కూడా అంణే దూరం.

ఇాన్ర్రపద్ధతిక సాహిత్య పద్ధతికీ (ప్రధానమైన లేడా ఒకటి

ఉంది. వానస్ర్రం సృష్టి హ స్యాలను పట్టియి స్తుంది. శాత్ర్రశారుని పని పకిశీలన; విశ్హేమణ, వాస్తవ లోకాన్ని నిమూపించడమే ఆశని భ్యేయం. కళాకారుడూ. లోకాన్ని పరిశీలిస్తాడు, కాని ఆ పరిశీలన విశే వణనతై కాదు, కూర్చడానికి, కరాడగట్టడానికీ, నిర్మాణానికి వాస్తవానికీ (పకికూపాన్ని కాని ఆదర్శ రూపాన్ని కాని సృష్టించడాన్సిక్షి, ఈ రెండు. పద్ధతులకూ (ప్రత్యేకమైన వై పద్ధ్య మేమి లేదు.

న ఇ డ్‌ శ నీ దృక్పథం జేకపోతే సృష్షీ పొడివాడి,?, ఇసుకగూ కును పోలిఉంటుంది. ఒకానొళ నగరాన్నికాన్సి భననాన్నికాని నిర్మింపదల పెట్టినవానికీ శాస్త్రీయ దృక్పథం, కళాద్యన్టీ శండూ. కావాలి. ఈ శిల్చంలో “ఇాత్ర్రమూ, కళా రెండూ విధిగా వీతులు కలుపుతాయి... శిల్పంలో శాస్త్రానికి కావలనీన 'తాక్కెకదృస్తి. కూడా అవశ్యక మే. అన్నీ ఉండదగన (సనూణంలో, సరిమైన గివ్ప ల్తిలో సౌద్దవ సూతాలను అధ క

పొటిస్తూన్నష్టుడే అంగాంగీభావం సిద్ధిస్తుంది. ఇది సిరా ్రంలోన్ని

సాహిత్య ౦-ళొస్త్ర ౦ శి శాస్ర్రువిభాగం.. ఇక సౌందర్యాన్ని సాధించడానికి (పధానమైన పరికరం భావనాళ క్షీ, శాస్త్రీయ దృక్పధంతో వ్‌ర్పడిన అంగారిగీ భావాన్ని; భౌవనాశ_క్రి సౌందర్యపర్యవనిత మొనరి స్తుంది. భావనా శక్టివల్ల నే కొంటా త్త న్‌ర్మాణ (యష్మశ్రీియలనూ, వినూత్నమైన వింబ్యపతివించాలనూ, లయలనూ సాధిస్తాడు శిల్పి,

ఈ శీల్పాన్నే సాహీత్యానికి కూడా అన్వయించవచ్చును. సాహిత్యంలోని శీల్చం నిర్మాణశావధికమై ఉంటుంది. ఇక్కడ భవన నిర్మాణంలో వలెనే- శాత్రుఖదుః కళా కారుడు ఉమ్మడిగా కమ్‌. నల్పుతున్నారు. మేధా, భావనా రెండింటి సమష్టి కృషివలన కావ్యం ఉద్భవిస్తోంది. అందుచేత శాశ్ర్రము, సాహీత్యము అనుసరించే పద్ధతులు వేరైనా, వానికి వ్రైరచేమోా 'లేకపోగ్యా అవి సాహిత్య నిర్మాణంలో నేస్తం కడుతునాాయిః

కావ్యానికి చేధతో పవఉశ్నా, ఇాస్తా్రనికి భావనాశ _క్రీతో (పనేయం లేదన్న (భమ కలగవచ్చును పరిశోధనాపద్ధతులు వింవిగా పెరిగిపోయాయి. పరిశోధకుల సంఖ్య కూడా నదిన (పవర్థ మూనంగానే ఉంది. అందుచేత వ్య క్రిగతమైన అభిమచులకు, భావనకు నిమి తము లేకుండా పిశోథనా పద్ధతులు (క్రమబద్ధ మొ నరింపబడ్డాయిం కాని హూలికమైన పిశోధనలలోనూ, ఇాన్ర్రుజగత్తులో ఉన్నత శిఖరాలను అంకుకో జూచినా, గంభీరమైన లొతులను స్పృృళించా లన్న్నా *ొ త్ర నికి భావనాశ క్రీ అవసరమవుతుంతి, కాస్ర్రజ్ఞని భావన అతని ఆలోచనా పిథిని విస్మృత పరు స్తుంది. కవికిగల దర్శనం అతనికీ ఉంటుంది. మండి వ2శకిఅవాకిందుడి కు. పరమాణువులు (పత్యతమంగా కనబడుతూనే ఉంటాయి “*ళ0డ€, 00 5201 శ213క్ర్‌ 28 &౦0%5 1 60% 1 029 866 916 పేలితే 6 6క్రైర్ర&హ5 1” అంటొడాయ నః

(3)

11! సాహిత్య ౦-వీమర్శ కాని ఒకవంక తర్కం, మరొకవంక భౌతిక పపంభం, శాస్ర ఖెని భావనను అదుపులో ఉంచుతాయి సుసిశితి తర్క_ఛభురిక స్పర్శ చేత రెక్కలు పిరిగి దర్శనాన్ని కోల్పోయీ పనూదం నుంచి కవిని కాపాడే రతూకవచం భావనాశ క్షి శాన్రుజ్ఞని సత్యం తర్కానికి నిలు స్తుంది. మేధను తృప్లిపకస్తుంది. అందుచేతనే సరిశీలన, తర్కము ఫ్‌్ష్షయు వాస్ర్రుము పకువుబారినకొలదీ నేటి శాత్ర్ర్యగంథ ఎలో ళం కాలా నిన్నటిది గళాక్థమై పోతుంది, కాని తిక్కన అగమనంవల్ల నన్నయ గళార్థమైపో లేదు, నాచన ఎజ్జనను పాతపరచభ లేకపోయాడు. ద్రింక్షి కారణం సెండువిధాలుగా ఉంటుంది. ఒకటి ఆమా కవులు వాడిన భాషలో వారు నిలబెట్టుకొనిన వ్య _క్రీత్యం, ంవవది వారికి దృశ్య నూనమైన భాతికలోకం నూనీపోయిన్సా వారి దర్శనం నిత్యనూతన మవడం, వారు మానీన సత్యం భావనలో ఫునీతమై శాశ్వత త్వాన్ని సాధించగల్లింది. కని అందచేసే అనుభవం పృాదయాన్ని న్పందింప చేస్తుంది. ఆతని దర్శనం రమణీయోదా_త్తమైంది. చానితో మున వృాదయానికి సంవాద మేర్పడడమే చానిలోని సత్యానికి తార్కాణం, ఆ కావ్యాని కానాడు ఇతరములైన (ప్రయోజనము లుండుగాక్ష _ మనకు సంబంధించినంతవరకు అది కావ శ్రనిర్మాణాని కొక వా బ్రబము, నే డది కావ ఖ్టంగౌ భానించడానికి కారణం అది నిర్వ్యాజంగా మన కందచేసే ఆనంధావధికమైన అనుభవ మే, కాన్యానికీ శాస్త్రానికి (ప్రధానమైన లేడా భాషను వాడడం లోజే ఉంది. శాశ్ర్రంలోని భావ చాల నిక్కచ్చిగా) నిర్ద్వంద్వంగా ఉంటుంది. అందుకే కాన్ర్రళామ బీజగణితంలోని సాంశేతిక భాషాఖి ముఖంగా రూపొంద నభిలమిన్తుంది, బీజగణితార్న సాంశేలికతర్కుమని ఒకరు వర్శించారు. శాస్ర్రుంలోని (పతిశబ్దవు సరివూణ9 నిర్ణయింపబడి (దయోగింపబడుతుంది, శబ్దమున కంతకన్న ఎప్క-వ కాని తక్కువ కాని రష వ తి జి ర్‌ స్యార్డి క గడం ఇాస్త్రానికీ అపచారనమువుతుంది. కాని సాహిత్య ఎలోనిి

సాహీత్యం -ళాన్త్ర 6 10 శబ్దం ఒకానొక అలోచనా నవంతి! కారణమవుతుంది. ఇాన్ర్రంలోని శబ్షానికి రూఢీశియిన అర్థముంటుంది. కాని కావ్యం శబ్దం సాధించిన ధ్వనిలోనే జీవిస్తుంది. కావ్యం శదువగా అగ్థాలు పరఠంవరలుగా

(వతి శబ్దాన్ని అంటిపెట్టుకొని నాదవినా నన ముంటుందిః కవి దినినికూడ ఉపయోగించుకొని, పనితనాన్ని బూవుతొడుం శాశ్ర్రళ్ఞ నికి శబ్దముయొక్క_ నాదవిన్యానంతో బొత్తిగా పనిలేమం అతనికి కావలసింది శబ్దగత నాదసౌందర్యముకాదు, భబ్ద "మొకాొనొక విస్పష్టమైన అర్థానికి వావాక మవడమే- కవికి శబ్దము బహుళార్థ సాధకముః

కవికి అలంకారములు = ముఖ్యముగా ఉపనూరూపళకాలు = ఎంతో అవసరం. అసదృశమైన వ స్తువులలో సాదృశ్యాన్ని మూపడ మన్నే మనకు శ్‌ త్త అనుభవాన్ని కల్గించడం కాలిదాను, నన్నయ, ేక్ప్‌పీయరుల అలంకార నిర్వహణ అనుభవానికి పదనూ, లోతూ కల్లి స్తుంది కాస్ర్రుజ్ణుడు అలంకారాల పొంతకు పోనక్కర లేన

పద్ధతులు జేవైనా, కావ ర్ట పుకూ ఇాస్ర్రభామకూ న్వరూప స్వభావాలలో ఎంతో వ్రైమమ్యుమున్నష ఎటికీ. కవికీ, ఇాస్తానికీ (పల్యేకమైన వై రమేమిా లేదు. 15వ శళాసబ్ద్యంతము వరకూ ఇాస్తా)ని కొక అ స్తిత్వం "ేదు, అది (9811050993) త_త్వళాశ్ర్ర వమునేవ శైవహారింపబదేది ఇాస్ర్రుంలో ప్రయోగ వద్ధతులకు అదరాన్ని కల్పించిన "బీకళన 2609) మంచి సాహిత్య వేత్తం ఇాన్ర్రపు పోకడలను బాగా పనీకట్టగట్లిన జాన్‌ (002089) కవి, ఇంగ్లాండులో

ఖ్‌

విజ్ఞాన శాస్తా)భివృద్ధి నాళించి, (ప్రారంభించిన రాయల్‌ ఎకాడమిోా లోని సభ్యులలో చాలమంది కవులు, సొాహీకీపపలు - జెన్‌ హం, వాలర్‌, కలి, (ట్రైన్‌ = ఉంచేవారు. బోప్‌కూూ. ఎడిసన్‌కూ

కీ సాహిత్య ౦-విమక్శి జ్ఞా శ్రుతొ ₹గారు చాశేదు, నాటి స్విక్ట్‌ (6౯124 మూత్రం ఇాస్ర్రీయ పద్ధతులను అసహి్యాంచుకొ నేవాడు. కాల్పనికోద్యమ (ప్రవక్త పక్ష్చ్‌వర్హు (౦368ల) కు ఇాన్ర్రమం కు ఆదరయమే. ఆనాటి కవ్చులలో. ్లేక్‌ (3381ల). తప్ప తక్కినవారందరికీ శాస్ర్రమం"కే అధర మే ఉండేది, ఇచే విధముగా సాహిత్య వే_త్తలయిన శాన్ర్రజ్ఞులూ ఉన్నార, టోలమి శెండవ శశాబినికి చెందిన ఖగోళ శాన్ర జ్రైడుు మంచికని, సర్‌ వాం ఫీ జేపీనిగురించి కోల్‌రిడ్డి (601 62౩686) అన్న మాటలు గమనించ దగ్గి, 627 రిం?) 264 ౨0+ 096% +06 నాన + 606656, 6 7౦౬౩6 4276 9620 శం కవన ౦6% 012 +26 826”. వ+మిట్టన్‌ (8జి +0%) కు పద్యాలు [(వాయడ మంకు సరదా, మలేరియా వ్యాధిని గురించి పరిశోధనలు నల్పిన సర్‌ రోనాల్డ్లు రాన్‌ (527 ₹02214 వొం5త) కని, టామన్‌ హక్స్‌లీ సాహితీ వియుడు అంక చేత శాస్త్రాన్ని మన్నించిన కన్చలూ, సాహిత్యాన్ని ఆదరించిన శాశ్రజ్ఞలూ ఉన్నారు. గత మూడు నాల్దు శతాబ్దులలో ఆధునిక విజ్ఞానశాన్ర్రం (తివికమావతారం దాల్చింది, తొలిరోజుల్లో సాహీత్యం, శొ్రం పికొడాని సరస నొకటి నిలిచేవి, కాని చేడు శాస్త్రం జీవితంతో జాగా "పెన వేసుకొనిపోయింది. శాశ్రుజ్ఞ ని అవశ శ్‌కతను రాజకీయ జే త్త య్‌ుల్ణంగా అర్థంచేసుకొన్నాడు, కాశ్రజ్లతే తన అదుఫులోనుంచుకొని, తనకు కాబేదారుగా వేసీఫానా ఉగుః శాస్రం పభవించిన సాంశేతిక విజ్ఞానంతో రాజకీయ వే _త్త ఉఊడిగం చేయించుకోమూాస్తాడు.. కవికి వీమయినా అనవానం ఉంశ్చే అది శాస్ర్రంపట్ల కాదు, సాంకేతిక విజ్ఞానంవట్ల, అది సృష్టించిన వింత వాగరకతపట్ట. ఈ నాగరకతవల్ల నూనవునిలోని మౌనవత్వం ఇగిరిపోతోంది. బుతువులన్నీ ఇరగ

సీహిళత్యం-ళానస్రం ల్లి పోతున్నాయి. రా తింబవళ్ళు నూసీపోతున్నాయి గడియారాలు, సె రన్‌ కూతలు జీవితాన్ని నడుపుతున్నాయి. అనుభవానికి ఆదరం పోయి, ఆలొమేవన్‌ (&2460%&610%) విలువ పెరిగింది. వేల 'యీండ్లలో నిర్మించుకొన్న సం్యపదాయాలనూ, విలువలనూ ఆథునిక నాగరకత భిన్నాభిన్నం చేస్తోంది. పలైలకూ, సమ్‌ కుటుంచాలకూ చిచ్చుపెట్టడంతో అగిపోక, తరాల తరబడి నూనవ సృాదయస్పందన కాస్పదమైన ఎన్నో అనుభవ ద్వారాలను నాగరకత బంధించింది. దూరాన్నీ, కాలాన్నీ. వాళావరణాన్నీ అదుపుళలోఉంచిన సాంశేలిక విజ్ఞానం సంప్రదాయపు టనుభనాలను పరిభనించి, పరిత్యజించ మంటోంది. కాని సాహి-త్య్గమంతా అనుభవంలా"నే (బతుకుతుంది, విడుగుపాటుగా సాంకేతిక విజ్ఞానం తనకు (పాణ(పదమైన అనుభవంగై. చేసిన దాడిచుంచి కవి యింకా తేరుకోలేదు. ఈలోగా సాంశేతిక విజ్ఞానపు చాడులు త నతర నువృతూనే ఉన్నాయి, అందుచేత సౌం శేలిక విజ్ఞానం సాహిత్యానికీ పరమశ[త్రువని భావించడంలో కొంత నాస్థాయముంది. కాని దాని బాధ ట్ర్‌ నీక రమైన వా స్త్రైజ్ఞనిది కాదు. అందువోత కవికీ శాశ్రజ్ఞనిక వై రముండవలసిన పని'లేదుం

కాని, సాహిత్యానికి సాంకేతిక విజ్ఞానానిక్‌ వైరమవసరనూ ? అని కూడ అలోచించాల్‌, దీనికి సమాభానాన్ని అలోచించేముందు నేటివరకు కవి ఇాన్ర్రంనుంచి నేర్చుకొన్న 'బేమైనా ఉండా 1 అని ఆలోచించాలి.

వెనుకటి రోజుల్లో కని జొన్ర్రం నుంచి గ్రహించిన అంశాలు కొన్ని అేకపో లేదు బద శతాబ్ది అంగ్ల సాహిత్యంలోని వచనంలో వచ్చిన మలువుకు (ప్రధానమైన కారణం శాస్ర్రమనే అంగీకరించాలి డ్రైఏడన్‌ (036%) కూ, మిల్టన్‌ (జ11ళ€0ము కూ వయనులో వార ఉన్నా సవికాలీకులే కాని మిల్టన్‌ వచనం కృతక మైంది. రాయల్‌ ఎకాడమిోలోని సభ్యుడైన కైై్రైడన్‌ వచనం

ల ప్ర)

ల్టల్లి సాహిత్య ౦_-విమ త్మ అధునాతన మైంది. శాన్ర్రంవల్ల విచేచనాళ క్రి సెరిగిందిం "ఎనుకటి మూఢనమ్మకాలు నశించాయి.. (పతి విమయాన్ని [పళ్నించే మన సత్యానికి అలవాటుపడ్డ మానవుడు పురాణాలను యథాతథంగా నే శ్రి స్థితిలో లేడు. అందుచేత కావ్య వ స్తువు స్వరూపం మారింది. వ స్తువు వురాణాంతర్ణత మైనదయినా, దానిని ఉపయోగించుకొనే పద్ధతిలో (బక్కొక్కంప్వుడు చాసికి పెన్ష -పీరులో కూడా; ఉదాహరణకు ఎక్స == 0, 2౬ 0) వమాప్పు వచ్చిందిం కొన్ని నవల్లో వ స్తువుకూ, సాంశీతిక విజ్ఞానానికీ సన్నిహిత సంబంధం ఉంది, (ఉదాహరణకు (2071 క2019 సజల, వజ? 6 సంగ 0వ16ి. అసలు “విజ్ఞా నాల్మక నవలిప్రై 5016100668 ₹2 64+1021-ఒక సాహిత్య విభాగంగా రూపొందుతోంది). అంతేగాక ఇా్ర్ర (ప్రభావం వలన రచనలలో ఓక నీర్మమత కనబడుతోంది. సరసమైన రాగ (పదర్శనకు (5914 12- 60622163 ఏ) విలువ తిగ్గిందిం కొని ఇది భాలదు. కవి శాస్త్రాన్ని ఆదరించదగినంతగా ఆద ర8ంచడంలేదు, శేటి సాహిత్య వే త్త చర్మితనుంచి ఒక గుణపారాన్న్ని ేర్చుకోవాలి. ఎట్టి యాంతిక సంసర్గము జరుగని, ఎట్టి మారణా యుభాలను ఎదగని తొలి మానవుని జీవితంలోనే ? సర్గమైన సౌంద ర్యము; అకలుమీశమెన అనుభవము గోచరిస్తాయి: తర్యాత మానవుడు సాధించిన మారణాంణసుధాలు, ఈ మె-బణం- (ప్రయాణ సాధనాలు - గజాశ్వరథాలు. - పీటితోపాటు నగరజీవితం, సానూజిక జీవనం వెనుకటి జీవిత విధానాన్ని తల్న్మకిందులొ నర్చి ఉండాలి. నాటికవి కూడ నూరిన లోకంలో, వచ్చిన శొత్త నూక్పుతో ద్మిగ్భాంతుడై ఉండాలి. మనిపీ పకుగులోను, “ అతివ సడకలోను, బావోబాహి, కవాకచి చేసే యుద్ధంలోను ఒక అందాన్ని, ఒక లావణ్యాన్ని, ఒక్‌ జలదరింపును అత డనుభవించేవాడ , ఈ వచ్చిన మౌాద్పులా గుజ్జపు పరుగు, బండి నడక, చతుఠంగ బలాలతో నడిచే యుద్ధవ్య్యూపహోలు

సాహీత్య౦-ళాన్త్రల శ్రీ నాట్‌ కవిని - చేటి కవిని సొంజేలిక విజ్ఞానం కలవర పెట్టిసట్టుగా అ కలవర పెట్టి ఉండాలి. కవితావాసనకు దవ్వు అయిన నాటి మారణా యుధాలను, (పమయాణ సాధనాలను, ఆచార వ శ్రవహోరాలను, ఒక వాల్మీకి, ఒక వ్యాసుడు, ఒక హోమర్‌ కవితామయంగా మలచ గలిగారు. ఆ కవితాసామ్మ% నేటికీ కొందరు కవులకు మూలధనమై పోయింది నాడు తర్వాత నేడు కవి అట్టి సందిగ్ధస్థికిలో నే ఉన్నాడు, నాడు వాల్మీకి గజాశ్యాలను కని శామయంగా వేయగల్టాడు కాని, నేటికవిక అధునాతన (పయాణ సాధనాలు కవిళామయమె ళోశేదు. నాటి మాణాయుధాలకో, యుద్ధ వ్యూహాలతో ఎంతో కవిత్వం స్టీం బడింది, అది వుమ్క్ములమై 5 పంట. అది నేటికీ ఉపయోగపడుతోంది, అధునాతన మారణాయుధాలు యుద్ధ వూ పోలు అంతకన్న నిస్సంటే వాంగా అమృతానికి భీభత్సావికి కారణాలు. కాని నేటి కవి వాని నుండి పొందదగినంత ఉత్తేజాన్ని పొందలేకపోతున్నాడు, సాంశేతిక విజ్ఞానం అద్భుతాన్ని గొల్బేవాటి నెన్నింటినో సృష్టించింది. అద్భుత రసాన్ని ఆదరించే కవులు వాటికి కావ్యత్వనిద్ధిని కల్గించక వోవడం, ఆ నాగరకతదే లోపమనుకో విలు లేదుః ఆధునిక సాఎశేతిక విజ్ఞానం (వభవించిన (పయాణాయుథ సాధ నాలకూూ జీవితంతో నిత్యము ఉపయోగింపటబజే అపూర్వమైన అనంత మైన పరికరాల నమూహాలకూ, కావ్యత్వ సిద్ధిని కల్గించడంకన్న (వధానమైనది ఈ మాకిన లోకంలో మానవవ్యాదయ స్పందనను కవి వీనగబ్లడం, దానిని పట్టి ఇవ్వ వం, జగశ్నే చలనశీఅమై నది అందునా గత నూశేండ్లలోనూ ఈ నూక్పు (పదండ వేగంతో తరుముకొని రావడానికి (సధాన కారణం సాంశేతిక విజ్ఞానమే. దూరాస్నీ, కాలాన్నీ అదుపులో ఉంచడమే గాక్క నూనవ అనుభవ సంధి విసృతమయింది. తేన ఊరికి రాష్ట్రానికి షమిత్నమై ౮ వ్య క్తిని విశ్వ్శపారునిగా మల్గు

ల్జీశి సాహి త్య ౦-వి మ ర్మ సోంది. ఊరి పొలిమేరను దాట శంకించే మవిపి లోకాంతరయానాన్ని గురించి కలలు కంటున్నాడుం సాంఘీకపు, నై తికపు,రాజకీయ పు విలువలు మారుతున్నాయి. వాడియైన అనుభవాన్ని కల్లించిన వెనుకటి సన్ని "వేశాలు నేటి మనిషిని కదపలేకపోతున్నాయి,. కాని అతనిని కదిపే నూత్న సన్నివేశాలు కొన్ని ఉంటాయి. అనుభవపు టంచులు మొద్దు బారి పోలేదు, అనుభవాసికీ కారణాలు నూరాయి., ఏటిని ప్తెపె పార లలో వరానగల్ల జం మేధావులకు శక్యం కావచ్చును, కాని వుహోకవి డాని అంతస్ప్సునే సూటిగా మావగల్లు తాడు. ఇంతటి విజ్ఞాసంతోనూ పహానవుడు ఉన్నతుడు కాకపోగా దిగజామతున్నాడన్న అనుమానం కూడా లోకంలో లేకపో బేదం దీనికి కొంత బాధ్యత కవి వహించవలసీ ఉంటుంది నాగు వాల్మీకి? వ్యాసుకు మాశిన నాగరకతక్కు మసిషికి సామరస్యాన్ని సాధించ గల్టారు. నేటి నాగరకతకు, జీవితానక్సి లో కానిక్సీ వ థ్‌ క్‌కీ ఒకానొక సొమరస్యాన్ని, సంవాదాన్ని, అవోగ్యకరమైన ౨21౬106 నూ సాధించే కవులు నేటి లోకాని కెంతో అవసరం. అంతర్‌ (ద్రష్ట లయిన అట్టి కవుల అభావం వల్ల నే ఈ నాగరకతను వవగంచుకొ నే సాహితీ పరులు కొందరూ, చాని నుంచి పలాయనం చేసేంారు మనికొందరూ? కనబడుతున్నారు. మనకు అధునాతన వాల్మీకి అవతరించే వరకూ ఈ అవ్యవస్థ తప్పను, ” ఇాన్తజ్ఞనకి 'ఆార్కికమైన బుద్ధి, కవికి భావన అవసరం. కొని నిశితమైన మేధ లోపించిన కవిత వెజ్ణిశేోగా పరిణమి స్తుంది. భెవన "లేని కాస్త్రజ్ఞని పిశోధన నేలబార విమయాలశే పుమితమవుతుందిః ఆలోచన కని భావనకు రూవుకట్టిచకాంక్సి. శిల్పాన్ని నిర్వహించ డానికి ఉపయోగపడుతుంది భావన ఆలోచనాపరంిధిని విస్తృత పరుస్తుంది. ్రర్ధందర యః ఉక పొల్య్య్వై గ్‌ లో ఉ(ం సం. ఇపెకంాలి | క్ని లే

సాహి త్వ ౦-ళోస్త్ర ౮6 లీక్‌

కాగా ఆలో-చనావిధానం, భావనావ్యాపారం ఒకదాని కొకటి పరిపూరకాలుగా ఉంటాయి ఆలోచన కవిని దివి నుండి భువికి దింపుతుంది, భావన ఇాన్తంజ్ఞానికి సత్యదర్శవాన్న్ని కల్లచే స్తుంది, కవిత అనుభవాన్ని అందచే స్తుంది, వాశ్ర్రుం కాతుకాన్ని తృప్తిపరుస్తూ ఆలోచనను -శీళెలత్తిన్తుంది ఆలోచనా, భావనా - ఈ రెండూ నరివూరకాలు కాగా, ఇళ వానికి వైర మెక్కుడ 1

[ఆం్యధ్యపభ :£ ఏపిల్‌ 18% 1071] నాయాయన్‌లవాలేటమీజాటియాలోా. (4

కవితలో శ ల్ప౦ కవిత్వంలో శిల్పమన్నది ఒక విధంగా అసంగతమైన పిపషయం౦. వఏమం కే కవిత్యము, శిల్పము. విభిన్నమైన పరికరాలను ఆ(శయించి ఉంటే కళలు, శద్దానికీ రాయికీ ఎట్టి పోలికాలేదు. శబ్దము కంకి అగువించనిది కాగా, రాయి ఉలుకూ. పలుకూ లేక [(పత్యతంగా మూడు వరినూణాలలో గోచరి స్తుంది. అంతేగాక శచ్చాన్ని ఆశ యిం-ఎన కవిత కాలాన్ని అ ఫయించి ఉంటూ, తణతణావిర్భూతిని పొందుతూ ఉంటుంది. కావ్యమంతా ఒకేసారి (శవణేంద్రియ గోచర మవడం అళక్యం. ఒక శబ్దము వెనుక మరొకటి (శవణ గోచర మవుతూ, కొంత కాలావధికంగా కావ శ్రమంతా వినబడుతుంది. ఇక శిల్ప మన్నది దీనికి సరిగ్గా వ్యతిరేకమైనది, ఒక ళిలావిగహమంతా ఒకేసారి చతురిందియ నోచరమనవుతుంది. అంజకే కావ సందర ఫ్‌ ఆవిమృరణ కాలముమయొక్క_ అధీనము కాగా, శిల్చ్పముయొక్క- సౌందర్యము మూ _ర్తపదార్థాలను ఆశయించుకొని ఉంటుందిః కాగా కాలము నాశయించుకొని ఉండేవి క విశ్వము, సంగ్‌తము అనే [శవ్యకళలు, ఒడ్డూ పొడవులను లేశ "దేశాన్ని (9266ను ఆశ యించి ఉండేవి శిల్పము, చిత్రలేఖనము, (నాటకమువంటి విషశ్రకి ళలు కాలాన్ని 'జీశాన్ని కూడా ఆశ్రయించి ఉంటాయి అది వేశే నిషయంల ఇందులో ఇంకో చితమేవమంళే సంగీతము కవితకన్న కూడా కాలాధీనమైన కళ. ఇందులో (శో మరీ చురుకు,శా మెల కువగా ఉండాలి, వనుంపే ఒక కావా ్ట్‌నిి "50డవతూరి చదవవచ్చుు* అప్పటి మన అనుభూతి 'మొదటిసారికన్న భిన్నమైనదైనా, అదే కావ్యాన్ని చదువుతున్నామన్న తృప కలుగుతుంది కాని గాయకునిచే ఒకసారి ఆలవీంపబడిన రాగము ఆెంతవసారి సరిగ్గా అభబేవిధంగా అలిషిం వబడుతుందన్న నమ్మకం లేదు. ఈ రెండుసార్లు పొడబడిన దొశే

కవితతోశీల్బ 6 ర్ట రాగమైనా ఆవివృరణలో, అభివ్య క్రి వైవిధ (11 ముండవచ్చునుః అంశ కవితకు కాలములో ఉన్నంత స్థిరత కూడా సంగీళానికి లేదు ఇది బొత్తిగా తత్కా_లికం (6901906181)

అంచు కాలము నాశ్రయించి ఉండడంలో కవితలో కన్న సంగితములో ఎక్కువ నై ష్టర్యం (₹180ట) ఉన్నదన్నమాటః ఇక 'బేశాన్ని ఆశ్రయించుకొని ఉన్న చి(తలేఖనం పొఠవు, వెడల్పు లనే కోరుతూ ఉండగా, శిల్పం మూడుపరిమాణాలలో అవిర్భవి స్తు-ది,

అందు బేత ప౦ంకరాలను దృష్టిలో ఉంచుకొని పూవగా, శిల్పానికీ, నంగితానికీ జాల దవ్వు శిల్చం, కవిత్యం కూడా అంత నే_స్ధంక స్టే కళలు కావు.

శీ ళీ ళీ థీ ఖీ

కాసి చిరకాలంనుంచి దృశ్యకళలయిన శిల్చ చి(తలేఖనాలకూ; (శవ న్టళ్‌ అయిన కవిత్వానికీ (పయోజనంలో నే గాక (దయోగంలో కూడ సామ్యాన్ని చరాస్తూవచ్చిన నీమక్శకు "లెందతో ఉన్నారు.

ఒళ పాశ్చాత్య విమర్శకుడు, “కవిత్యమన్నది పలుకరించే చి్నితం. చ్మితమన్నది మూూగవోయిన కవితి అన్నాడు, ఇది విన సాంవుగౌాఉన్న నాక ఫ్ర కనీత్వ్యమంత మధురంగా ఉండడమే గాక, ఇందులో ఎంతో సత్యమున్నదని అనిపించడానికి అవకాశం లేకపో లేదు,

ఏమంఆే చిత లేఖనం, కవిత్వం - రెండూ కూడా కళలే, కళలన్నీ ఒశేకోవకు చెందినవనీ, నాట్ల (ప్రయోజనం అనుకరణమనసీ అరిసాటల్‌ (మూకే5 ళం €16) నీద్ధాంతీకరించాడు. దీనిలో సత్యం

లు

తీకపో లేదు. అందుబేత కళలన్నింటినీ ఈ దృక్పథంతో చూచినప్పుడు కవిత చిత్రలేఖనం ఒకదానినొకటి పోతిఉండడమే గాక, విశిన్న భూవింకలను ధరించిన కళా లూపివఅె కసబడవచ్చునుం

ఖే సొహిళత్య౦-విమర్శి అలాగే మనలోకూడ కవిత్వంలో శిల్పాన్ని/నార్చి తరచు (చస్తావించబడుతూ ఉంటుంది. కావ ఖిలిఎ అన్నపదం, కావ వశ్‌లఎ (ప్రస్తావన మున్నగు విషయాలన్ని కూడా కవిత్వాన్ని, శిల్పాన్ని దగ్గరగా తీసికొని వచ్చాయి. ళీ ళీ ళీ ళీ భీ పాశ్చాత్య సాహిత్య విమర్శలో దృశ్యకళ అయిన శిల్ప చిత 'శిఖనాలకు, (శవ్యకళ అయిన కవిళ్వానికి గల అవధులను గురించిన వగ్చకూ డా జరిగింది. "లెస్పింగ్‌ (655128) అనే జర్మను విమర్శ కుని లాకూన్‌ (200602) అనే [గంథములోని (ప్రధానాంశము ఇటే, లాకూన్‌ తన ఇద్దరి కొడుకులతో బాటు విషపోరగాలపాలపడ తాడుః ఈ విషయాన్ని వర్జిల్‌ (7138213) కవి శావ్యంలో వర్షించాడుః కదే వస్తువు శిల్పంలా మల-చబడింది. ఇందులో ఎవరు ఎవరిని అనుక రించారు అన్న [పశ్నకాదు ముఖ్యం. కవితకూ శిల్పానికీ గల అవధుల వల్ల కవీ, శిల్పి ఒకే సంఘటనకు ఎలా రూపకల్పన వేశారన్న బే (వధానమైవ అంశం, వర్జిల్‌ భయంకరమెన రోదనధ్వనులను వినివింప వేస్తాడు, కాని శిల్పంలో రోదసధ్వనులు నిట్టూార్పులుగా పిఠచించ బడ్డాయి. అలాగాక లాకూన్‌ నోరు ెరచి ఆకందనం చేస్తున్నట్టుగా చూపిఉంశేే, శిల్పం జుగుప్పను క ల్లి స్తుంది వర్థ్మి ల్‌ విపోరగాలు లాకూన్‌ నడుమును రెండుసార్లు. మెడను 'రెండుసాన్లు మెలివేసికొన్నట్లు నర్శించాడు. శిల్చి ఇవి పీరికాళ్ళను, మొలను మెలి వేనీనట్టు రూపకల్పన వేశాడు. ఏీనివల్ల వేలే సారాంథమేవంశ్సే, కవి,శిల్పి వారివారి పరికఠా లను ఆధారంగా చేసుకొని ఒకే వ స్తువ్చకు వేర్వేరు విధాల రూపకల్పన చేయాలి, వర్టిల్‌, ను యభాతథంగా శిల్పి అనుకరి_ స్తే, జుగుప్పను కల్గించడమేశాక శిల్పం తన (సయోజశాన్ని నమి సాధించలేక పోతుంది. అలాగే వర్జిల్‌ “శిలని అనుకరించి ఉంశు అతని వర్ధ నలో చవి ఉండదు,

శవిళ లో! లం క్లిలీ

ఈ విచారణ అంతా వదునెనమిదవళతాబ్లి అరంభములో పాళ్చాత్య "'జీళాలలో దృశ ఖ్‌ (శవ్యక ళలన్నీ ఒకేకోవకు చెందినవన్న భావాన్ని, త్వీవంగా విశ్వసించడంతో (ప్రారంభమైంది. కవితలో చిత లేఖన రీతులు పొడసూపాలనీ, చిత లేఖనం కవిత చేనేసని వేయా లనీ కళాకారులు సంకల్పించారు పర్యవసానంగా వర్ణ నాత క్‌ మైన కవితకు ఆరోజుల్లో (పాముఖ్యం లభించింది. దీవివల్ల జే విషయ వివేచన అవసర మైంది. పరికరాల నాశయించి కళల అవధులను నిర్ణయించవలనీ వచ్చింది. ఈ విచారణ పలితంగా చిత లేఖనం సాభారణంగా కంటి కగువిస్తూన్న నిశ్చలమెన వ స్తువులకు రూపకల్పన చేయడానికి అను కూలమైన కళ అన్నారు కంటికి అగువిన్తూ చశరచరనడిచే వ స్తువుకు కవిత రూపకల్పన చే స్తుందన్నారు కవిత కదలికలకు (పాధాన్యమి "నేం చిత లేఖనం ఒక దాని పక (ఒకటి సంస్థితిలో నున్న వస్తువులకు (పాణం పోస్తుంది కవిత్వం చర స్ట్‌ (సపౌముఖ్యమి స్తుందిం దీనిలో ఒకదాని వెనుక ఒకటి చర వ్ట్‌లొ శాలంలో అఆవిర్భవిస్తాయి. శిల్పం త క్కా.లభావ నిర్భర తణ శకలమును నూతమే ఆవిష్కరింప గలుగు తుంది. దీని కంళా కారణం కనిత కాలాధీనమవడం, చిత లేఖనం, శిబ్పం స్థలాధీనమవడం.

పీనినిబటి వర నలకు కవితలో బొ త్తిగ స్తానం లేదని మనకు తోచడం నవోపం. కాని వర్ణనాత స మైన సాహిత్య్‌ం నునకు ఎంతో ఉంది, నన్నయ నర్గ్శనలో గడసరి. ఎజ్జన “హరివంశంిలో నీస పద్యాన్ని ఇరాడగా నే నర్ల నకు ఎదురు చూస్తుంటాము, కృష్ణ బేవ శాయలు వర్ల నలలో ఘటికు కు, (దబంధథక _ర్హలలో వర్ణ నల వపొంతకు ఫోని కవి లేకవోవడమే గాక, అష్టాదశ వర్గ నలు (పబంభానసికి విధి అని ఆలాకారికులు వానీంచాతనవ. భావకవితలో వర్ణ నాళ్మకమైన కవితాభాగం తప్క.వ దేమీ కాదు, వర్ణ వాళ గ మైన కవిత ఇంత వివులంగా కనిపిస్తూండగా, కనితను౧చి వర్ణ నలను వెలివేయడమన్నది అసంబద్ధమే అవుతుందిం

ర్సిగ్ట సాహిత్య ౦-విమర్శ కానీ, ఈ వర్ష నలనే పరికిస్తే కవిచేసే వర్గ నలకూ, చిత్రకారుని చి(తాలకూ ఎంతో శేడా ఉంటుందని తోశక మానదు యబంధనుందరి 1 వ్య్యంగ్యచిశకారునిక్‌ వాగా ఉపయోగపడుతుంది కాని, చితకారు డెవ్వడూ పద్యంలోని వర్థనను మక్కికి మక్కీ-గా చిితంలొకి అనువదించడు, అయితే కావ్యంలోని వర్ష నలు మనల నెలా అకట్టుతాయి 1 అంశయే దానికి సమాధానం లేకపో లేదు. అందులోని వర్మ నలు ఛాయా చిితాలు కావు. అలంకారం వల్ల, _పత్యేకంగా వరుకున్న వర్షి ఆాంశ ముల వల్ల, పీనికీ వాహశమైన భావ వల్ల వర్శ్మింహుడిన వస్తువు దీప్తి మంతమై, సహృదయునిలో చి(తమైన భావము[దకు కారణమవుతుంది. ఇది పెద్దన వరూధిని విమయంలో ఎంత సత్యమో, రాయల నూల చాసనరి కథలోని (బ్రవ్మారామసుని విషయంలోనూ అంతే. [పకృతిని వర్థించేటప్పుడూ జరిగేదే ఉదావారణకు నన్నయ వసంతబుతు వర్ష నను, వర్డ్‌ బుతు వర్ణనను వకూాడండి, ఇంకో చ్మితం ; హోమర్‌ ఛాల విపులంగా అకిలిస్‌ డాలును వర్ణ్శించాడని "లెన్సీంగ్‌ చబుగూూ అందులోని వర్ధన నిజానికి డాలును వర్ణించడం కాక్క, అది వీయే పిక రాలతో ఎవ్విధంగా తయారు కాబడీందో వర్ణి ౦వాడన్సీ అది కవిత్వపద్ధతి అనీ అన్నాడు, ఆంధ మహా భారతంలోని ఆదిపర్వంలో దీనికి మంచి సాజూత్యం ఉన్నదిః అది కమారా శ్ర్రవిడ్యాపదర్శన సందర్భంలో (వదర్శనాగారం వర్శించబకిన తీరు. ఇందు (వదర్శనాగార వర్శన కాదు కనబటేది, అది వెలా నిర్మింపబడిందో వివరింపబడింది.

1. (శ శెలిశెట్టి రామారావు. ఒకనాటి వ్యంగ్య చితకారుదు, “వబంధసుందరి" అన్న వ్యంగ్య చిఈంలో ఆయన [సబంధకవులు సాధారణంగా వాడే ఉవ మాన సొమ్మగితోనే త్రీ రూపాన్ని చిితించారు ఇది “భారతిలో వచ్చింది ఇది ఆనాటి గొప్ప వ్యంగ్య చిత్రాలలో ఒకటి,

కవితతోశిల్పం ష్య “ధృతరాన్టుఏండు గువూకుల విద్యాసందగ్శన రంగంబు రమ్యాంబుగా6 'జేయింపుమని ప్‌దురుం బంచిన నతండు వల్లైయని ఇత్ర విహిత (పమణోపేత వృత్రాయామంబును నపాకృత వృత గుల్మ వల్మీక వల్లీకంబును. నంగీకృత పుర్వో త్తిర స్తనంబును సమిోకృత నిమ్మ్నోన్నత [పదేశంబును దూరీకృతి కంటక సాపాణ శల్యశక లంబును విరజీక' గలే ఠరజోధూనర స్థలంబును విరచిత బహువిభ (ేయోగార మంచక (ప్రపంచంబును నానాధ్వజ నవపల్ల వ తోరణచందన మాలా లంకృత ద్యార దేశంబును (బతిపెళ నీర్వ ర్పితి శ్హాంతిక బలి విధానం బునుంగాల జేయింవినం .ఎెదీన్ని చనువుతూం కు మనకు (కమంగా రంగ స్థలం రూపుకట్టుతుంది. కాని ఇందులోని వర్షన రంగస్థలాన్ని గురించి కాదు, అది తయారు కాబడిన విధానాన్ని గురించే ! ఇలా పరికరాన్ని బట్టి కవికి కొన్ని వాద్దులు వర్పడి ఉన్నా, ఈ అవధులను అతిగమించుతూ చితకారుని కుంభెలా కవి కలాన్ని నడువు తున్నాడన్న | భాంతిని కల్పించడంలోనే కవి (పతిభ ఇమిడి ఉంటుంది. అలా శాపండా శేవలం చ్నితకారని వలెనే రూపకల్పన శజీయాలని కవి సంకల్పించినా, అందులో ఏ ఇతరమైన విమయాల వల్ల నో పద్యానికి పరిపూర్ష మైన అందం లభి స్తుంది కాన్సి శీవలం చిత్రణ వల్ల నే లభిఎచే అందం స్వల్బమైన దే. ఒక ఉదాహారణ : “*వ్వావిదాకన్‌ గొన యమ్ము లాగ్సి చెజపన్‌ నింగాణి సీవెక్కు. ఇ ట్ర విలానమ్ముును "లేత నవ్వ్యొలయు వరాన్కుుల్‌ మెప్పులందీయ గా నవలోకింపుచు. బూవుటమ్ము రతి నీశందింస జెందమ్ముులన్‌' గవియ న్నా శెడు లక్యశుద్ధికి నమస్కా-రమ్ము మోనథ్యజా 10 _- సొందఠనందము ఈ పద్యమువల్ల మనకు కలిగే ఆనందం వర్ష నవల్ల నే అంశ్పే, "అది శేవలం ఒక అంచెలో మ్మూత్రమీ లభించేది అవుతుంది, పద్యానికి

కీ సాహిత్య ౦_విమర్శి పొణమంళతా “మానధ్వజా !" అన్న సంబోధనలోనూ, “లవత్యశుద్ధికి నమస్కొా_రి మనడంలోనూ ఉన్నాయి 9ఇవి చిితంలోని భాగాలు కావు- 'విలాస” మన్న శబ్దంలోని అందాన్ని చిత్రకారుడు సాధించ గలిగినా, *మెప్పూ లందీయడరంి అన్న సొగసు కవి థబ్దంవల్ల సాధిం చింజే'! కాగా పద్యంమిోద (పధానమైన సౌందర్యమంళ" కవిత్వ గతమై ఉంటూ, అది వర్శనవల్ల నే సాధింపబడిసదన్న (భమను మనకు కల్పించడంలో నే కవి నేర్పరితనం వెల్లడవుతోంది. అంతేకాదు, ఇది అశ్యాసారంభాస్థ వెప్పబడిన పద్యమయి తే అసలు కథలోని నాయిక, నాయకుని కర్ణోత్సలముతో ఒక చిన్న దెబ్బ వేస్తుంది, వాళ్ళ దాంపత్యం రతీమన్మథుల దాంపళ్యాన్ని కూడా మించి వోయింది, అందుచేతనే కని ని “లమ్యశుద్ధికి నమస్కా_రమ్ము మాన ధ్వజా 1౯ అంటున్నాడు. ఇక్కడి లమ్యశుద్ధి అక్క_డివరకు వా స్టిపించడం లోనే ఇందులోని కవిత్వం గుబాళిస్తోంది.. చ్నితంలోని అతిదం అక్కడి కక్క_జే ఆగాలి మిగతాది మనం ఊహించుకోవాలి, చిక కారుడు భావికథను మనం ఊహించడాసికి అనువుగానున్న ఒకానొక సన్నివేశాన్ని తీసుకొంటాడు, నాందీ (పస్తావనలో భావి కథార్థసూచన చేయడం వంటిది శిల్చం కాని అది నాటకంకాదు, నాటకారంభాన్ని సూచిస్తుంది, అసలు కథ నాందీ (పస్తావవానంతరమే ఆరంభమవుతుంది. అంకే శిల్చాచార్యుని పని ఎక్కడ ఆగిపోతుందో అక్కడనుంచి కవి పని (ప్రారంభమవుతుందన్నమాట |!

శిల్చికాని, చితకారుడుకాని ఒకానొక వినా వ్ట్‌సొన్ని మనకు అఆవిష్కరింపచే స్తే కవీ, కథకుడూ ఆ మూ _ర్తికి కదలికలు కల్పించి అవసరమైతే పెరిగేటట్లు వేస్తాను ఉచాహరణకు కలభామిణిని చూడండి, (పారంభంలోని కలభామిణి “వినీతి నటునిటు ఒదుగూతుందిం మధ్యలో మూయారంభమై రంభతో *ఓసీపో చేయన్న, ఓసీపోలే యంచు; సీవెంత యన్న నీవంతొ అంటూ కయ్యానికి కాబ్షువ్య్థంది

కవీతలోళ+ీల్పం శీ$ ఈ కలభావి.శి వేప. చివరకు పాలి ఎ అష్నెన్నే తర్యాత జన్మలో కోయికొ నే కలభాసి.ణి వేర, కలభాపిణిలోని శిల్చంలో మలి_స్లీ ఇందరు కలభామీణులు కనబడరు. కాని ఇందరు కలభామిణులు మొదటి కలభావి.ణి లోనే ఉన్నారు. అంశు ళిల్పంలోని ఒక్క కలభావీణి కావ్యంలో పది కలభాషిణు లవుతారు. శిల్పంలో ఒక విత్తునే మనం చూడగల్లు తే, కావ ఫ్ర్‌లో ఇాఖ్రోపళాఖలుగా వి _స్తరిళ్లే మవోవృమోన్ని చూడ గల్గుతాము, శీ ఛీ థీ ఛీ

ఇంతవరకు దృశ్యకళలకు, (శవ్యకళి అయిన కవితకు గల పరిమితులను (119192&10205ను/ చర్చించాము. అయితే ఈ కళ లన్నింటికీ కొన్ని సమాన సామాన్య ధ్మూలను కూడా ఆదినుంచీ వరాస్తూవచ్చిన విమర్శకులు లేకపోలేదు. అరిస్తాటిల్‌ ఇతివృత్తాన్ని చిత్రకారుని "కేఖాచి తం (126 రకర పెంిత్రు తోనూ, భావచిత్రం (513 606%) తోనూ పోల్చాడు కని వాడే భజ్దాలు, ఆలంకారాలు చిత్ర కారుని రంగుల వంటివి అన్నాడు. ఈ విధంగా ఈ కళలకుగల పోలికలను మసం దృష్టిలో ఉంచుకుంళు, కావ్యంలోని శిల్చ సౌందర్యాన్ని తదన్యయమెశ దానినుండి విడదీసి చూడగల్గు తాము,

చిత్ర కారుకు శేఖలను, రంగులను, ఆకారాలను తీర్చేది ద్రడాన్ని రచనాషిమృృళి (60120814 10%) అనుకోవచ్చు సాధారణథగా

(6౬)

కి సాహిత్య ౦-_-ఏమర్శ చిత్రకారుడు ఒక జ్యటాన్ని అమర్సుషంటాడు, అది ఒక (తిభిజూ కారమైన దవవచ్చు. ఆ (తిభుజం ఒకపక్క-కు వంగి ఉండవచ్చు! "లేకపో తే శెండు మూడు (తిభుజాలతో ఆ చ్మటాన్ని దర్చ్పరచుకోవచ్చు. ఈ నూర్చిడివల్ల చిికాలన్ని ఒకేవిధంగా కనబడక 'బేఏకది నూతన మైన దానివలె కనబడుతుంది. అంతేకాదు, చింతకారుడు. నిలువు “"శఖలను, సమాంతర, వక రేఖలను తన చిత్రంలో వాడుతూ హుఎదా తనాన్ని కాని, నిగ్గ ల త్వాన్ని కాని; కదలికనుగాని సాధించన చ్చునుః ఒక్కొక్కప్పుడు రచనాపరివృ్భృతి (60జ9051410%) కేవలమకా రంగులను వాడటంతో శు సాధించవచ్చును*

జాగ్రత్తగా ఆలోచిస్తే దృశ్యకళలోని ఈ లతణాలస్న్న్‌ శ్రవ్య కళ అయిన కవితలో కూడా సాధింపబడుతూ ఉంటాయి, కవి ఒహ్కొ- క్కంప్పుడు ఒకే విషయానికే ఇతివృతాన్ని ; పరిమిశం చేస్తాడు. దాని పరాకాష్ట (611480 వ మధ్యలోనో వచ్చేటట్టు చేస్తే, అది ఒక నమబవాహు త్రిభుజా కాతంగా ఉండే నిర్మాణ (5062606417 ఆ) అను కోవచ్చు, కాని చిన్నకధలలో పరాకాష్ట సరిగా మధ్యలో వ_స్తేః కథర _క్రీకట్టళ చివ౦కి తేలిపోతుంది. అందుచేత ఈ పరాకాస్టును త్రిభుజ శీర్గాన్ని - ఒక ప్రక్కకు వంగి ఉండేటట్లు వేస్తాడు కధకుడుః చికశారుడు రెండు వదాకు తిభుజాలతో ఒక చటాన్ని అమక్చు కున్న న్లేః కవి రెండు మూడు విషయాలను - ఇతివృత్తాలను - తీసి కొని వానిని ఒకడానితో మరొశఠటి బిగుశుకొ నేటట్టు చేస్తాడు, (ప్రధాన ఇ త్తివృ త్తొన్ని అప్రధాన ఇలెవృ త్తంతో కలిపి అవధాన కథికు వుష్తిని కల్గించేటట్టు చేయడంలో "పేక్‌ ఎనీయరు ఘటిపడు, చి(తకారుడు ననూం కర, వక్ర రేఖలలో కొన్ని కొన్ని అంచాలవ సాధించిన క్షు, ఒకొక్క రళపుఛందన్నును షిళొని ఒక్కొక్క, ఫలితాన్ని సాధిస్తాడు

కవిళలోశి ల్న్‌6 క కవి, ఆశించిన సలిళాన్ని సాధించడానికి పద్యగద్యలను వాతథంలో కవిత్రయం, 'పేక్స్‌వియరు మంచి గడసరులు,

ఈ సందర్భంలో ఒక్కమాట చెప్పడం అవసరం, ఆంగ్య కవులకు, కొంతవరకు సంస్కృత కవులకు పద్యకవితలో ఒక చిక్కు ఉన్నది. అంగ్ల కవికి (పనీద్ధమైన శందోరితులు రంజీ ెండు = ఐవయాం చిక్‌ (84016), ట్రొశే (2౦06966) ఇందులో కూడా ఐయాం చిక బహుళ (పదారంలో ఉందిః ఇంకులోనే గణాల సంఖ్యను; పాదాల సంఖ్యను, పాదాంతమందలి పొస నియమాలను మార్చుకోగా కొన్ని రకాల పద్యాలు ఏర్పడ్డాయి. ఒక్కొక్క పద్యాని ధక వ్య క్రీత్వం వీర్చడింది. అయినప్పటికీ అరంభంలోని పద్యమే చివరి వరకూ వాడే సంప్రదాయం ఉండడంవల్ల, సవాజంగా ఈ ఛందన్సు విసువును కల్లించే [పమాదం ఉంది. అందుచేత ేక్స్‌వీయర్‌, మిల్రన్‌ కవ్చులు తమ 2122220 ₹6హ౯596లో గణభంగం బేనీ, పాదభంగం చేని, ముాంకుపాదంనుంచి అెండోపాదంలోకి వాక్యాన్ని దూకించి, నా కె్టన్ని ఒకచోట (ప్రథమ గణాం తమును మరోచోట ద్వితీయ, తృతీయ గణాంతమున_ అపుచేస్సి శోతకు కలిగే విసువును పరివారించారుం

కాని తెలుగు కావ్యానికి ఈ-బౌధ- లేదు, కావ్యమం'తా ఒకే ఛందస్సులో (నోయాలన్న నియమమేమిోా లేదు. అనలు వద్యంలో నే (వాయాలన్న నీవుం లేదుః చంపకమాూాలనుంచి ఉత్పలనూలలోకి, అందులోనుంచి కందంలోకి, నీసంలోకి, అక్కడనుంచి వీ మ లేభం లోకో పకగిడవచ్చు. (ద్విపదల విషయం 'వేరనుకోండిి ఈ ఛందన్ను లోని వై: విధ్యం వల్లి జీ కవీ ఆశించిన ఫలితాలను సాధించవచ్చును. అయినా" ఇక్కడకూడా కవ్చలందరూ. ఒశే మార్జాన్ని అవలం బించను.. పద్యశిల్పొ న్నెజీగిన కవి పగ్యానికి నూతనగతులనూ, లయలనూ సృషీస్తాడు, నన్నయ నీసపద్యం,: పేక్సొపియరు; మిల్దన్‌ల

౯ సాహిత్య ౦-విమర్శే, క్లూంక్‌. వెర్సును (02౬91 ₹6౯6) ను పోలి ఉండి, ఒక పాదంలో నుండి మరొక పాదంలో! పరుగిడుతూ గంభీరోడా త్తముగా ఉంటూండగ్యాా [శీనాథుని నీగం విలచుణమైన [(శావ్యసుఖాన్ని కల్షిస్తూ, కై ఏడన్‌, పోప్‌. (099862, ఇెం96) ల అంత్య పాసగల ఛ దన్ఫులోని సౌల్యాన్ని, గరువతనాన్ని స్ఫురింపచే స్తుంది. నన్నయ వంటి కన్సలు పద్యశిల్బంలో ఎంతశ్రద్ధ నహిస్తారం శే, ఈ నీన పద్యాలలోక్రూడ్తా వైవిధ్యాన్ని సాధింపబూనుకుంటారు.. ఉదా వారణకు దుష్యంత మవోరాజు చరిత్రలోని “శవం సుఖంబుగా = సొమగానంబులు చదివెడు శుకముల - చదుఖ్రు దగిలి కదలక వినుచుండు - కమలును గరికర్ర శీలచ్య్భాయం ద చ్చీకరాంబు శణముల చల్ల నీ = గౌడ్పాన పడి వానిం, జెంది సుఖంబున్న - నీంహములును భూనుర(నవరులు = భూతబల్కల్‌ జెచ్చి ఇటు సీవారాన్న = పిండశతులు లు గడలి భషింప నొళ్ళటం గలనీ యాడు చున్న యెలుకలం బిల్లుల నొండు సవా వైరి వర్ణంబులయు సహవాన మఫుకు నూచి మునిశ క్‌ “శెంతయుం జోద్యమంది" _- ఆది శ - 88 అన్న పద్యాన్ని నలచరి్యితములోని “నవాకార మల్ని్రియ సపహాకారుం బున్న్యాగ ః పున్నాగుం దిలక భూభువన తిలకు -- (ఆర - 2 900) అనే వద్యంతో పోల్చిమాడండి. ఈ రెండుపద్యాలనూ (దొపదీ స్యయంవర సందర్భుంలోని ఈ నీసపవ్యపు నిండుభభంతో పోల్చండి 3

కవీతితోశీల్చం క్ర “ధవళ విభూవణ చానూను అేపనా, మలినాంగి సీతపుమవ్చమాల "సీతం గొని ఫపువృుసాయకు కుసుచేతరం బై న యాఆగు సాయకంబనగ జనులు ధవళాశ్సి రంగ మధ ఫ్రంబునం దనుమథ ని దానొప్పిపాంచాలతనయ య. న్న్న భూనుర్యప్రవరుల పుణ్యావా ఫఘోవంబు, విలసని లై నాశీర్వివృద్ధితోడ.” ఆ (ఆది : 7-187) తర్యాతి కవులు నీనంలో (శ్రీనాథుని అనుకరించినా, ఆతని సం కెళ్ళనుండి విడివడాలన్న [(పయత్నమూ కనబడుతుంది ఉదా వారణకు _ పెద్దన నీసపద్యాలలో విువులు (పతీ పద్యంలోనూ పాడాంతంలో రాకపోవడం గమనింప దగ్గది, (శీనాథుని నీనంలోని తూగును మాతం విడవకుండా, భావాన్ని. అక్కడక్కడ తర్వాతి పాదాలలొక్లి పరణ _త్తించే యత్నం చేశాడు పెద్దన. ఉడావారణకు

“వరణా తరంగిణీ. .. ౨.౨ (1-54, “కులిళ భారాహతి పొలుపునన్‌. . .౫(2-19%తత నితంభాభోగ ధవళాంశుకము. . .(2-2౧) పడా వ్రలను చూడండి.

"తెలుగు ఛందోరీతులలో నిజూనికీ నీసపద్యంలోని శిల్పాన్ని గురించి (పత్యేకంగా పిశోధన చేయదగినంత వి_స్ఫృతమెన అంశం ఉంది. అలా వృత్తాలలో కూడా!

ళీ ఖీ శీ ళీ ఛీ

ఇక శిల్పి, చితకారుడు వస్తువుకు అనుకూలమయిన రాయిని కాని, రంగసలను కాని ఎన్నిక ఇచీనుకొన్న క్షే, కవి వర్షి ఆం కానికి- ఇతివృత్తానికి _ అనుకూలమైన శర్దాలను వరుకుంటాడు, దీనిని మనం అతరళిల్పం అనవచ్చు ననుకుంటాను, అచ్చమైన క్‌వులు (2౫ 6-= ౨౦6౪8) అందరూ అతరశిల్పంలో ఫఘటికు అనుకోవచ్చు. వీముంజశు కవి వార్థపారమంతా ఛజ్టన్ని ఆ్మశయించి ఉంజేజీ, అందులో అశ్చ

కి సొహిళ్య ౦ -విషు ర్‌ మైన కవి అనగానే శబ్దం మిద (ప్రత్యేక అధికారాన్ని కల్లి ఉండే కవి జయి ఉండాలి. ఆ అధికారం రెండు విధాలుగౌె ఉంటుంది. శబ్ద్బగత మైన నాదవిన్యాసం వల్ల కళ్లే సౌందర్యవిశేపాన్ని సాధింపగళల్లే అధికారం ఒకటి. అ శచ్దానికిగల అర్థంవల్ల, క బ్లే అందాన్ని సాధించ గల్లడం ఆెండవది. ఈ ₹ండి-టిసీ ఒకే స్థాయిలో సాధించగల కవ్‌ని మనం కరమైన కవి అని అనకోవచ్చు. కాని శబ్దగతమైన నాద సౌఖ్యానికో, అర్థంలోని అంచానికో లొంగిపోయి కవిరభన అంత కన్న మధురంగా ఉన్నప్పటికీ (నా౭ సౌఖ్యంవల్ల, ఆంళకన్న అలోచ నావృతమైనప్పటికీ (అర్ధింలోని సొగను వల్ల, ఆ కవి అచ్చమైన కవి అవడు. ఉదాహరణకు ఆంగ్లంలో స్పెన్సర్‌ (5962969౫); కీబ్భా (2686+8) అచ్చమయిన కన్ఫలు, దిత్వీయ గైేణిలో రొ “సెట్టే, స్విన్‌ బర్న్‌ అచ్చనుయినికవులు.

"తెలుగులో మనకు నన్నయ, (శీనాథ, ెద్దనలు అచ్చమయిన కవులు, అధునికలలో కృష్ణశాస్త్రి ఆచ్చమయిన కవి, అచ్చమయిన శవిలో విషయాన్ని సూటిగా అందుకొనే లతమణం ఒకటి ఉందడం ేత్క వంకరటింకరలు ేకపోవడం వల్ల అట్టికవి రచనలో. శిల్చం తగినంతగా ఉండబేమోనన్న అనువూనం కల్లుతుంది. కాని ఆడి సర్వదా సత్యం కాదు, అందులో ముఖ్యంగా అతవరళశిల్పంలో ఈ కవులు మవోగడసరులై ఉంటారు. వ శబ్దం (పక్కన వ బ్లా

ఠా ద (9 యలు న్నుంచుతే పద్యం అందని స్తుందో ఈ కవులకు తెలిసినంతగా మరవరికీ "ఆలియదు. చిత్రకారుడు రంగులను కలపడంలో ఎంతటి (పజ్ఞాశీలో, వ్‌ రంగును. వాడితే (పేమకునిమాద ఎట్టి (ప్రభావాన్ని కల్లి న్తుందో (గ్రహించడంలో ఎంత నేర్చరో ఈ కవులు కూడా శబ్దాన్ని అంత చక్కగాఅవగావాన చేనుకొన్సి తమ అదుపులోనికి 'కెచ్చుకొని, గాసట. భీసటకు కూడా కప్పురపుతానిని సంతరించి పడతారు,

కవీతలో+ల్బం౦ శ్రీ ఉదావారణప నన్నయ సద్యా న్నాకటి తీసికోండి ఏ “అయ సరోరువాదళ మృదులంబు లైన యిత్తరుణి చరణ తలంబులు గొడిగ రాలవై6 జను చునికిం జేసీ పమళంబ్బులై కడు నెజ్జ నై నవి పద్మాయ తాకి. వపరంగ నా కారణమున నిట్టి దుఃఖ భారము జాళ్చె” అ (అరణ్య తలి ఇందులోని *రి, ణి, "లి, *ళి వర్షముల _ప్రయోగంలోని వైశిష్ట్యం గమనింపదగ్గది. (పథమ పొడారంభం నుంచి చరణతలి ములు వష శబ్దంలోకి భావలోని మాక్షవాన్ని పిండినట్టుండ గా, “రాలి దగ్గరకు వచ్చేసరికి అంతవరకు నుకుమూరత్వ స్ఫురణకు కారణ మైన అత్షరద్వయ మే ఒక్క-సారిగా మర్తూ్తీ భవించిన కర్క-శత్యంగా మాూాంపోయాయి. తర్యాత “కడు నెజ్జనై నవీ 1” అని అనడంలో శకట "శీసద్వయం పాంవాలి స్ధితిని (పన్ఫుటీకరింప చేస్తున్నాయి. ఈ పద్యం లోని అందం అలంకారంవల్ల కాని, ధ్వనివల్ల కాని సాధింపబడింది కాదు శాని విశ్వసాహిత్యంలో నూటికి నూరుపాళ్ళు నికరమైన కవితకు ఉదావారణంగా ఉంచదగ్గ పద్యమిది. ఇ₹ండు మూడు రంగులలో చ్నితకారుడు సముజ్జ్యల _రచశాపరిమృ్భృతిని సాధించిన మ్తే,. రెండు మూడు వర్ష ములలో నన్నయ రనుణీయోదా_త్తమైన కవితను 'సొధించాడుం మరొక పద్యం - నన్నయ్య దే - ఇందులో సొధింపబడిన సౌందర్యం "బీ. “సల దమయంతు లిద్దజు మనః _ప్రభవానల బాధ్యమానలైే, సలిపి దీర్టృవాసర నిశల్‌ విలన న్నవ సనందనంబులన్‌ నలిన దళంబులన్‌ మృదు మృణాళశములన్‌ ఖనసార పొంనులన్‌ దలిరుల శయ గ సలిల ఛారలం జందన చారుచర్చలన్‌” (ఆజర్య శ; సీటీ

శి సొహిళ్య౦-విమర్శి

పద్యం చదువుతూ ఉం, పద్యానికి అంతమనేది ఉన్నదా అనిపి స్తుంది. ఉండదనే (భమను కల్పించడమే కవికీ కావలసింది (పుంధకవులు ఒకటిన్నర అళ్యాసంలో వరి ౦చే విరవోన్ని, నాయికా నాయకు లిర్వురూ నిర్విరామంగా బహూదీర్ధ్చ కాలం అనుభవించారని నన్నయ ఒకే ఒక పద్యంలో ఇెప్పదలచుకొన్నాడు. అందుకోస మే వారి విరహవర్శ్మన '“దీర్ధ శాసర నిశల్‌” అన్న సమాసంతో | పారంభమై “విలసన్నవ నందనుబులన్‌), *నలిన దళంబులన్‌”, “మృదు మృణాళములన్‌” అంటూ, పాదాలను విరుస్తూ, నకారఫు పొల్లుతో శల్చాలను కూర్చ డంతో పద్యాాని కొక కొ త్త సొబగు రావవముతోబాటు, నాయికో నాయకుల వ్యధ అనంతమైన దన్న స్పురణ కల్దుతుందిం ఇది అతర శిల్పం కాకపోయినా. ఇందులోని శిల్చ్పముంతా శబ్టాలను కూర్చడం, వివవడం మోద ఆధారపడి ఉంది.ఇందులో నిజానికి అచమరము, శబ్దము, ఛందస్సు - మూడింటి స మ్మేళశనమువల్ల _ సాధించిన శిల్చవిశేమం కనబడుతుంది.

ళీ ళీ శీ ఛీ

శబ్దము చేత గాని, ఛఎదస్సువల్ల గాని కలిగిన శిల్చ్పవిశేషము కవపత్యనువవచ్చు కాని, ఇతివృ _త్సంలో రచయిత నిర్వహించే శిల్పం కవిత్వ మవనక్కరలీదు కవి తప్పక శిల్పి అవాలన్న విధి లేదు, కాకూడదన్న నిపేధమూ లేకు. కనులలో తిక్కన మవాళిల్పి; ఆధునికులలో శ్రీ విశ్వనాథ గొప్ప శిల్పి, పఏ్‌ళు కవ్రులు కాకపో లేదుః పీరి కావ్యాలవోని సౌందర్యం కవిత నేకాక శిల్పాన్నికూడ ఆకయించి ఉన్నదనుకోవాలి, ఒక్కొక్క కావ్యంలోని సౌందర్యం అందులోని కవితనుకన్న శిల్పాన్ని, ఇ(శ్రయించే ఎక్కువ ఉంటుంది క ళావూర్జో దయం అలాంటి కావ్యం. అలా నన్నయవంటి మహాకవిలో శిల్చం ఎంతోఉన్నా, (శోతను తొలువొ ల్తగా అక స్టువి ఆయనలోని కవితా గుణం, ఇక కృష్ణ శా క్రైగారి వంటి కవిలో కనితాగుణం శిల్పాన్ని మించిపోయి ఉంటుంది.

కవితలోళీల్బం క కవిత్వం (పథానంగా శబ్దవవ్టమై ఉండగా శీల్చం ముఖ్యంగా ఇభివృత్రాన్ని ఆశయించి ఉంటుంది. శిల్పంలో (ప్రధానంగా మనకు కనువించే రెండు లక్షణాలు జత గణిశానికి సంబంధించినవి. మొదటిది సౌష్టవం (ఈమ 6€ళ్యాగ, రెండవది. నువిభ _క్ష అంగబంధము (విషంర0వ 910%), శిల్చికి సౌస్ట్రభం చాల (పథానమైన అంశం, మానవుని ఆకారం లోనూ, సజీవమైన ప్రాణికోటి వోనూ సౌన్టవం తప్పక గోచరి స్తుంది, దీన్నే కవి కావ్యంలో కూడా (పకాశింపచే_స్టే అది ఆ కావ్యంలోని శిల్పవిశేమంగా మనము ఎంచుకోవచ్చును. ఉదాపారణకు ఒక నాటకంలో నాయకు డొకడుంశ్సే, అతని [పతినాయకు డొళడు. నాయకున కొక్ష భార్య, (పతినాయకుని కొరక భార్యా నాయపనికి ఒక్‌నచివుడు, కవలలైన ఇద్ద "సేవకులు ఉంళ్సు, 1సతినాయకునికి కరూడా ఒకనచివ్రుకు, కవలలైన ఇద్దరు "సీవకులు ఉన్నారనుకోండి. అప్పుడు కవి పా, తలను సృష్టించతంలో సౌష్టవాన్ని దృష్టిలో 'పెట్టు కునా్న్వాడని అనుకోవాలి. అలాగే నాటకకర్త ఒకో రంగాన్ని నాయ కునికి, తర్యాతి రంగాన్ని (పతిశాయకునిక్తి మూడన రంగాన్ని ఇద్దరూ కలిసికొ నేటట్లు; తర్వాతి రంగం వ ఒక్కరికో - అలా అలా నడుపుకుంటూ రచన నిర్వహిస్తే అది కూడా సౌవ్చవాన్ని సాధించడాని శే అని మన మనుకోవాలి, ఆంగ్లంలోని క్రానికల్‌ (0318221081) నాటకంలో ఈ విధమైన సమసంస్థితి (0414266) నీ, సౌస్ట్రవాన్నీ సాధించడానికి నాటి కవులు పయత్నించారు, అయిలే ఇంత బొ్రిగా గణితశాస్త్రం గడ్డకట్టుకొని పోయేటటు ఉంజే ఇతివృ త్తం నీజాసికి బాగా ర_క్షీకట్టదు. చానికి నీట్‌ బదులుగా చిత్రలేఖనంలో వలెనే కథలో రభయిత (ప్రతిధ్వనులను (6)

కీల సాహీత్య ౦ -_-వఏీమర్మీ (6020628) సాధిస్తాడు. వమం శే శిల్పంలోనూ, చిత లేఖనంలోనూో సాధింపబటే సౌస్ట్రవం దృష్టికి గనోచరించేది. కావ ఖ్టింలో కనబడే సౌస్ట్రవం (శనణ గోచరమయేది. అందువేత సౌవ్టవం శిల్పంలో అండ గించినట్టుగా శావ్యంలో ర_క్రికట్టద. కాని (పతిధ్వను లలాంటివి కావు విషయంలో పోలిక కనబడుతుంది కాని, ధ్వని (ప్రతిధ్వనులు "ర0డో' ఒకేవిధంగా కనబడవు, అంతేగాక పోలికలలో కూడా వైవిధ్యాన్ని సాధించడానికి మంచి అవకాశం కలుగుతుంది. ఉదాహారణకు *“వెనీను -వ_ర్తకుడు నాటకంలో బసానియో (౨2582310) పోర్షి యా (గాం శ18ిను వివాహమూకుళతాడు. దాసికి (పతిధ్వని (గామీయానో (6261220) నెంస్సా (క 693558) ను పెండ్రాడడం. బసానిరాకా నాయకుడు (నాటకం దృష్టినుంచి కాదు). పోర్షియా నాయిక, నాయకుడు బసానియోప ఒక చెలికాడున్నాడు (గామియూన్యో నాయికకూ ఒక ఇెలిక_త్టై ఉంది (నరిస్స్రాం నాయకుడు నాయికను వినాహమాడగా, నాయకుని చెలికాడు నాయిక ఛెలిక_ెను వివాహ మాడుతాడు. నాయకుకు తన హితుని మరకణాన్నుంచి. తవ్పించే యత్నంలో కోర్టుకు వోజరవుతాడు, ఆకని వెలికాడు కూడా ఆతని తోనే ఉంటాడు, నాయిక కోర్టుకు బోజరవుతుంది, లాయరుగా పురువ "వేవంలో ! ఆచెం చెలికత్తె కూడా అలాగే పుకుషవేషంలో లాయరు గుమాస్తాగా కోర్టుకు వోజకవుతుంది. నాయకుడు లాయరుకు ఒకో ఉంగరాన్ని బహూశరిసాడు, అతని వెలికాడు లాయరు గువూస్తాకు ఒక ఉంగరాన్ని కృష్ణార్పణం 'చేనుకుంటాడు. ఇలా దరాసుకుం శే ఒక చిఠమైన సౌవ్టవం కనబడుతుంది. అలా అని అది కేవలం సౌష్టవం శాదు అది ధ్వని (పతిధ్య్వనుల సంవుటి, అయితే ఈ (పతిధ్వని ఇంత స్పష్టంగా కూడా సాధారణంగా శనబడదు. (పతిధ్వని _పతివింబదుయితే ర_క్రిని కోల్సోతుంది. భారతం లోని నలఛకికను శ్రీనికోండి.

కవితళోశీల్చ్బర6 శక్ర

“స్ప్రడమియు రాజ్యము బంధుల

విడిచి మృగావలులం గలసీ - వివినంబులలో

గడుకొనివూయ ట్లిడుములం

బడిన నదులు గలలె యొరులు పరమ ముసీండా 1”

(ఆరణ్య * ప.

అని థర రొజు అడిగిన (సశ్నకు నమాధాన౦గా బృవాదళ్వు వంటున్నాడు 3

కచేవనములై న యనుజుల

విఫులతో రథాలితో వచ్చి యర

ణొప్టనాసము 'సీసెదు ధర

ణీ వల్గభ నీవు ధర్మ నిష్టిత బుద్ధిన్‌,

కసరనుతుండు దొల్లి నలుండను

ధరణీశుండు జూదమాడి తన నిభవము ఫు

మృరు వేత నోటువడి యొ

క్కూరుండ శరం బిడుముం బడండె కానసనీమన్‌ [$*

(అర ః 2460

ధర రాజుకు, శలునికి పోళికలున్నాయి. కొని అవి సర్వ(త వ్యాపించి "లేవ, నలుని వ ని క్త్‌త్యం వేకు, ధర శ్రర జూ వ క్తిత్వం వేర ఆతడు పడిన పొట్లు "వేర, ఈతని బాధ లీతనివి. ధ్వని (పతిధ్వనులం శే! ఇలా ఉన్నప్పుడే కథర _శ్రికడంతుంది. భారతకథకు (పతిధ్వనిగా ఉంటే శిల్పానికి నలచర్శి తను ఉదానారించ కేదు ధ్వని (వతిధ్య్వనులప సంబం ధించిన శిల్పాన్ని మాసేటప్ప్వుకు ఈ ఇుడింటికీ (వథానకథతో గాధ -మెన సంబుధ ముండాలి. లే:ఃపో కే (పథధానకథలోని భాగమనాలి, భారతకథలో ఈ (పకిఫ్వని జక్కొటక్కన్పుడు ముందుగానే కనబడు తుంది. ఉదావారణకు అఖ్రాగ్భృహాదవానంనుంచి (చాపదీ స్వయని వర మహోత్సవం వరకూ జరిగిన కథ ఒక విధంగా అజ్ఞాితనాసకథ,.

గీశీ సాహీళత్య౦ం-విమ రి అనలు అజ్ఞాతవాసకథ తర్వాత వచ్చింది. కాని (శద్ధగా పరికి స్తే అక్క డకూూ ఇక్క_డకూ వాల పోలికలు కనిపిస్తాయి. ఇక్కడ ఒక వివా వాంలో శుభాంతమయిళలే, అక్కడా అంతే ఇక్కడ భీముడు బక పి- జించానురులను చంపడం, అక్కడ కీచకవధ, ఇక్కడా, అక్కడా శా రవులతో యుద్ధం-ఇలా కొన్ని పోలికలున్నా ఇవి మనం వేడుకే దగ్గవి కాని; (వన్నుటంగా ఆకర్షించేవి కాదు, ఆలా విస్పష్టంగా కనబజే సంఘటనలు కెండు ఉన్నాయిః ఒకటి అరణ్యపర్యాంళతాన సైంధవుడు (చొపదిని అపహరించ యర్నిం వడం, తర్వాత విరాటపర్యంలోని కీచకుని కథ ఇవి ఆ0డూ నవమూం తరంగా నడపసబడ్డాయి. (కాని గమనింప దగ్గది - ఓక కథను (వాసింది ఎబిన, ఇంకొక కథను (నొన్‌ంది తిక్కన కీచకవధ ఊరుభంగకధకు ప్రతిధ్వని ఊకుభంగకథ భారత కథ నంతా విస్తరించి ఉండగా, కీదకవధ ఏరాటపర్యానికి పరిమితచై ఉంది. ఈ ₹ం0డవ కథవల్ల (పధానికథకు పుష్ప కల్లింది. (చాపది పృ ఎంత తీవమైనదో, భీముని (పతిబ్ఞృపాలబ మెంత భయ 0కరై న ద్రం మనకు స్పష్ట్రపడింది. ఇది నిస్పంళవాంగా (పధా సకథక్ర (పశిధ్యని, ఈ విధమెన శిల్పావికీ మరొకో ఉదావారణ భారతంలాశ్సి (వమద్వరకధ, నర్పుయాగకధ, ఈ లెండూ సమాంతరంగా నడచిన కథలే కాని, వానికీ గల నంబంధం తక్కువ, సర్పయాగక్రభత్సు ఛారత కథప గల సంబంధం అంతకన్న గట్టిది. సర్చయాగాన్ని వేసింది జనమేజయుడు. అతడు పాండవవంశంలోనివాడు, భారతక్ర్య భరత వంశీయుల కధ, భారతకథ్యాళశవణానక్తు డె నవాడు జనమేజయుడు. ఇతనికి నర్పయాగకథతో గట్టి సంబంధ మున్నది, అందువేత ఇది భారత కథకు ఖభూముక అయింది. అంతే 9 కుండా మవశిల్చి, లౌక్యుడు అయిన కవిచేత నిర్యహించుడిన కథ అవడంచేత, ఎక్కడా ఎళ్ళి

కీవీళతలోశీల్పం థ$ ట్రుగాః కొట్టవచ్చినట్టుగా కానరాను కాని ఈ శథలోని కొన్ని మనస్తత్వాలు, వోదకళన కులు, పా।,తలు భారతకథను స్ఫురింప హానీ యా చేస్తాయి, ఉడావారణకు సౌపర్లాఖ్యానంలో అసూయకు (ప్రాముఖ్య ముంది. భారతకథళోనూ అంతే గరుడునిలో భీముడు), పాములలో కరవులు మనకు కనబడతారు అయినప్పటికీ ఈ రెండుకధలకూ గల సామ్య మనకు చటుక్కున స్ఫురింపకపోవడంలోనే కవి శిల్చ కాగా ఏ కథలో (వతిధ్యనులుండాలి. కాని అవి విస్పష్ట మవ కూడదు. అయితే అంత విస్పష్టం కారాని (ప్రతిధ్వని యొక్క (పయో జనం వీమిటని శంక కలుగవచ్చును, దీనివలన సాధారణ (ప్రయో జనమే కాదు మహత్తర (ప్రయోజనమే ఉంది. ఈ (పఠిధ్వనివల్ల, (పధానకథ కల్గించే భావము[ద బాగా బలపడుతుంది. ఒక్కొక్క (పతిధ్యనియొక్క_ పరితాడనంవల్ల _ వర్చడిన సాముదాయిక (పభావంతో కవి సాధించడలచిన ఆశయానికీగాని, రసానికి గాని పుష్టి వీర్పడుతుంది3.

ఈ (పతిధ్యనులను వైవిధా ఫన్‌ కొని చైరుద్ద్యాన్ని కాని సాధించడానికి కూడా ఉపళమూగించవచ్చును. కళాపూర్షోదయ కథలో అనేకమైన కథలు ఉశ్తేఖంపబడ్జాయి.. అవి వేనికని అంద మైనవే. కాని ఒకడాన్నిపక్కన మరొకటి ఉండగా, వానిని మాచినపుడు అఆపీవ_రింపబజే సౌందర ఖం వేరు. ఇది శిల్చ్బ సంబంథమైనది.

1 ఈ (ప్రతిధ్వనులు కథలోనే గాక్క ఒక్కాక్కప్పుడు పోలికలుండే సన్నివేశాల లోని పద్యాలలో కూడా కనబడవచ్చు ఉదాహరణకు కర్టుని మరణాన్ని విని ధృతరామ్హ్రడు విలపించిన తీరూ (కర్ణ " 1-21) శ్రీ పర్వంలో కరుడు తఈన అన్నగారని తెలియగానే ధర్మరాజు పొందిన పరివేదనా (స్తీ : ఓ11%). ఒక దాని కొకటి పతిధ్వనులు,

46 సాహిత్య0౦-విమర్మ్శీ చాల (పబంఛా లలో ఈకోవకువెందిన సౌందర్యం, చనితనం లోపించడంవల్ల జే అవి కొంత ఏినువును కలిగిస్తూ వైవిధ్యం "లేనట్లు కనబడుతూ, సపహృదయునికి పరిపూర్ణమైన తృప్తిని కలిగించఅేక పోతున్నాయి. కవి (ప్రతిభావంతుడు కాకపోతే నాల్లయిదు కథలను వేర్చి కూర్చిన స్థలపురాణాలలో ఈలోనం మరింత స్ఫుటంగా కనబడుతుంది శీ శీ ఖీ 4 థీ కవితలో "సౌష్టవాన్ని గురించి ఎక్కువగా వినబడదు'కాని, సువిభక్తాంగబంధము (గ్రావ2ం907%6103్రను గురించి తరచు వినబడు తూశీ ఉంశు, నాటకంలో దీనిని గురించి ఎంతో చర్చ జరిగింది, అగంభంలో" నాటకకర్త కథకు అంకురార్పణ వేయాలి. ఉన్న పరిస్థితిని (వేతకుల ెరుకపరచాలి. ఇదంతా అభివ్య కృ (ప్మకియలోని భాగ మన్నారు, దీనితర్వాత శఖ మలుపు తిరగాలి. పేవీూవాలి. తర్యాత ఒక పరాకా ష్టును అందుకోవాలి ఆమోద వనుకటి చిక్కు_లస్నీ విడి వడాలి, చివరికి కథ ముగింపుకు రావాలి, నాటకంలోని ఈ అయిప్స భాగాలూ ఒకదానికొకటి అతుక్కొంని ఉంటూ, కథాశరీరం స్స భ్‌ కాంగబంధమై ఉంయేశే నాటకం ర క్రీకడుతుంది, అయిలే ఈ అంగబంధనంస్థితీ స్వేనర్వ (తౌ ఫలానాలా ఉండా లని వానీంచడం కష్టం, జక్కొక్కప్పుడు పరాకాష్ట (౮21 కేషడిం మగ్‌ తొందరగానూ, ఒక్కొక్కప్పుడు మోరీ అలస్యంగానూ రావచ్చు. అయినా. నీద్ధవా 'స్తుడయిన ంచయిత కథను నడుపుతూన్నప్పుడ్తు ఇది నాటకానిే కాక్క కావ్యానికీకూడా వరిస్తుంది. కావ్యా లలో (ప్రభావతీ పద్యుమ్నకథ చాలా అందంగా వెప్పబడిన కథ, ఇండులో వీంగళి సూరన మంచి శిల్బాన్ని (వదర్శించాడు, కధకు

కవీతలోశీల్పం 4? అనవసరమైన సన్నివేశాలు వెదకిదూచినా లేవు, కావలసీసవాని నెక్కుడా వదలి పెట్టలేదు. ఎక్కడ వీనూట నెంతవరకు అనివించాలో, అక్కడ ఆమాట నంతవరశే పా్యతలచేత అనివీంచాడు, అంతప మిక్కిలి మాటాడకపోవడానికి కారణాలుకూడా పాతలభేత ఇెవ్పిం వాడు. ఏ మూట నెక్కడ ఎందుకు పెప్పవలసీ వచ్చిందో తణ తణమూ నిరూపించుకుంటూ వచ్చి, తన రచ నావిదగ్ధతను పూర్తిగా ఆకళించు కున్న కవి (౮025010428 27018) మా్యాతమే గాక్క చాల మెలకువ గల కవి (0జ=ఆ*ీ61 ఇకశమ8ళలి. అని కూడా పింగళి సూరన అనిపించుకున్నాడు. ధ్వని (పతిధ్వనులనూ పొందుపరబాడుం (పభావతీ_పద్యుమ్నుల (పణయక। థకు (పకిధ్వని వంటిది, చంథవతీ గుణవతులు గదసాంబుల (పణజయకథ,. భుచిముఖ ఇక్కడ రాయ దారాన్ని నడుపుతే, అక్కడ చిలుక రాయబారాన్ని నడిపింది ఈ వణయకథలన్నీ లోకకంటకులైన వ్యజనాభ సునాభులను మెట్టు పెట్టడం కోసమే. అంమ చేత ఏీటన్నింటినీ బంధించే ఓక సూత మున్నది, ఇవన్నీ ఒక కధలో ఇముడుతాయి

ఈ కావ ట్రిలో అంగబద్ధ సంస్థితికి నంబంధించిన విశేవ మొకటి ఉన్నది. (ప్రభావతీ పద్యుమ్నుల (పణయకధ ముప్పాతిక వంతులు పైగా సాషపోగా, కథయొక్క_ ఉపసఎహోరము నువూకు ముప్పది పద్యాలలో నిర్వహింప బడింది, ఇందులో (వభాఎతీ చంద్రవతీీ గుణ నతీ కొడుకులను కనడమున్నది, ఆవార్త తెలిసిన వ్యబనాభుకు మండిపడ్డాడు. (పద్యుమ్నూదులను శిక్ష ంచాలనుకొ శార్ష్రడుం (పశ్యు మ్నుడు వజనాభుప న౨వోక5ానికీ భార్య అనుముళెని తీసుకొన్నాడు, జ్యారవతినుంచి (భ్రీళృళ్ణుడు వచ్చాడు, ఇం్టదుడు వచ్చాడు. ఘోర మైన యుద్ధం జ3గింది. సంభుట నలదృష్టా వరూస్తే వెనుకటి మూకు న్నర ఆశ్యాసాలలోని కధ కల అయితే, ఇక్కడ మేల్కొని వాస్తవ (వపంచాన్న్ని (పనమ్యుమ్ము జెదుళొొ-ంటున్నట్టుగా ఉందిః ఇంమలో

48 సాహిత్య ౦-విమర్శొ వెనుకటి ఆళ్య్వాసాలలో కానరానన్ని సంఘటనలు సన్ని వేళాలు, ఆవేశ కావేపూలు పెంచుకోవడాలు ఉన్నాయి. కాని కవి ఏనీ మో "పెంచక, కధను ముప్పది పద్యాలలో ముగంఇాడుం పద్యాల సంఖ్య అనే కొలబద్దతో చూ స్తే, నిజానికి కధ దెబ్బతినాలి. కాని కావ్యజీవిత మలా ఉండదు. కావ్యం సహ్మదయుని మనసులో జీవిస్తుంది. అతడు కథను భావించుకుంటాడు, అతని భావనలో శధాశరీరమంతా అంగాంగీ భావాన్ని కల్లి ఉంపే కని శిల్పి అవడాని శీవూ నంజేవాం "లేదు, (పభావతీపమ్యుమ్నకథ ఉపసంవారణలో ఎవ్విధమైన ర18వ50903€6100 గోచరంపకపోగా, అటే సరిఅబిన ఉప సంహరణ అని తో స్తుఎది. దీవిని సాధించిన పింగళి సూరన నిసృంచే వాంగా గొప్పశిల్పి. ఖీ థీ థ థి థి

కావ్యంలో శిల్పమన్నది శేవలం సౌవ్ఫవంతో కాని, అంగాంగ్‌ భావాన్ని సాధించడంతో కాన్సి సువిభ_క్త అంగసంస్థితితో కాని అగిపోయేది కాదు. ఒక శిల్పానికి జీవాన్ని "తెచ్చేది ఆశిల్చి పనితనం, ఆని చేతిలోని నూర్షవం, తాను చెప్పినట్టుగా రాయి తన మాటను వినడం, "తాను మలచిసరీతిని రాయి. ఒదగడం. మవాశిల్పిచే నిర్వ హింసపబడిన కావ శ్రింళూడా అంచే, అకని పనితన మెక గాడ నోచరి స్తే అక్కడ శిల్చం ఉన్నదని మనమనుకోవాలి. తద్దతమైన సౌందర్యం “వవలము సౌన్టవాది (య్మకీయలవల్ల సాధింపబడినది కాకపోవచ్చు కాని అశిల్బం ఇంతవరకు వివరించిన శిల్చంకన్న విన్న అయినజే కాని? తక్కువయినది మాతం కాదు

ఇట్టి విశిష్టమైన శిల్చం తిక్కనలో కనబడుతుంది. ఈ మహాకవి లోని శీల్చం పైన వివరింపబడిన పద్ధతులను పోలిశీఉండదు. అంతకన్న విశేషమైన, విలత్షణమైన శిల్బం “లోనారసి" ఇవరాడదగ్గదిం

కపవీళతోశి లం శీ ఉదావారణకు స్త్ర ప్యూన్ని తీఫీకొందాం, ఇకల్లాడ తెక్క.ఎ తన శిబ్చ్పచాతురా ఖ్‌ అనేక విధాలుగా చూపీందాడు, ఇక్కడ వాడబడిన వృత్తాలు అజీకం ఉన్నాయి, సాధారణంగా సుందర వస్తు నంచ యాన్ని వర్మించడానికి వాడబడే లయ (గాహి భయంకరమైన యుద్ధ భూమిని వర్శించడానికి ఉపయోగించాదు. అలాగే మనం ఊహించని చోట మంగళమపహా (శీవృ త్తం (2-29, భుజంగ (పయాతము (1-88) వాడబడ్డాయి. ఇన్ని రకాలైన వృత్తాలను వ్యావడ్గం వల్ల రెండు (పయోజనాలు సాధింపబడ్డాయి. దుఃఖం, ఆ'వేథం నింవుకున్న గుంబె నుండి నూట వెలువడదు. వెలువడినా అసాధారణమైన ఫణితిల్లో ఒక్కొక్కప్పుడు పది మాటలు ఒక్క. ఊవులోనే వస్తాయి? మరొక సారి నోట మాటరాదు. ఈ అసాధారణమైన స్థితిని తెలియపరచ డాని అసాధారణమైన వృత్తాలను తిక్కన నాడి ఉంటాడు, తణ వణానికి మారే మానసిళస్థితిని ఈ వృత్తాలు ప్రతిఫలింప చేన్సు న్నాయి. అంలేగాక ఇక్కడి పుట్టవలసీన రసం కరుణగాని భీభత్సం కాదు. భీభళ్చొన్ని కరుణమయంగా మలచడానికీ,ఖీఛత్చాన్న్ని భరించ గల్లడానిక్తి వివిధమైన వ ఖఅతాలను తిక్కన వాడి ఉంటాడుః" ఛందస్సులో చరాపీన విశిష్టత నే తిక్కన శబ్దచితాలలో కూడా భూపాడం, ద్వితీ మాశ్వాసంలో మృత చేవాముల స్థి9 వర్షింప బడింది. తిక్కన సద్యాలను పక్కన పెట్టుకొని చిత్రకారుడు వ్‌ ఒక్క చి తాన్నయినా టబొాయడం అసంభవం. ఒక కురువృద్ధుని ఆననము “స్పన్నమనాటి చందురుని చంద మనురోయున్నది (వి-94), ఇంకొకని అననాన్ని నక్క, తోజేలు సగము తినిచేసీనప్పటికీ “సప్తమి నాటి చందుకనించోలో” ఉన్నదని గర్భశోకంతో గాంధారి అంటోంది(2-6)+ ఉ్‌్టాబ్టుటును (గద్దలును దిన్నం గడును (దెస్సీ యపరపవ. చతున్షశి య మృతకరుని ౪) కరణి నొ ప్పెడు కర్ణుని మయుగంబు, ఇ (శ-0%్సి

శ సాహిళత్య౦-విమర్శ వే శల్యుడు వి కశక గిల 6 బక్డవాండు గపోల మొకటి ఫువమి మోచిన యది మోము పొలుపు సెడదు పిజి బూచితె శల్యుండు "వెడలి యున్న జన్వా దినియెడు వాయస(శేణి కృష్ణ” (2-1 09 పక్కొశ్కటి. ఒక్కొక్క చిత్రం, కాని ఏ ఒక్కటీ కుంచకు అందదు. అందినా జగుప్పను కోల్పుతుంది కాని, ఆ మృతపీకులను సానుతాపంతో సానుభూతితో ఇచిన గాంఛారి కళ్ళతొ మన నూ చితకారుని చితాలకఘు చూడలేము. భయంకర వస్తు దర్శనం కూడా మనుకార మున్న "సాకు కరుణమయంగా, సుందరముగా ఎలా కనబడుతుందో ఇక్కడ స్‌రూపిత మైనది. చిత్రకారునికి యథాతథంగా అలేఖ్యమైన దానిని, వాస్తవ పరిఫిలోనే కవీ ఎలా పట్టి ఇవ్వగలడో, లిక్కన ఈ వర్ణనలో నిరూపించాడుం శిల్చ్పం సాధించ లేని సౌందర్యాన్ని దిక్కున శిల్చ్పపద్ధతిలో ఇక్కడ సాధించాడుం తీ పర్యంలోని కథాకథనంకూడ తిక్కన శిల్చచాతుర్య్యాన్న్ని ఇవాటుతోంది. ఓకవిధంగా భారతకథకు ఈ పర్వమే ఉపసంహారణ [1పధానకథ అంతా దీనితో ఫూ_ర్రిఅవ్రతుంది. తర్వాత జరిగిన కథ వాల తక్కువది, ఇక్కడితో న్నిష్కమింిచిన పొ(తలందరూ న్న్మివ్క- మించగా; మిగిలిన వారంతా ఒకే కూటంలో జీరాలి. వారంపరిసీ ఒశేచోటప వేర్చింది, సన్నిహితులను మోనింది, వారి శోకం, అయితే గాంధారీధృతరాన్హుల శోకస్వ్యభావం "వేరు. కుంతి (జాపది, పాండవుల శోకస్వభావం "వీరు, పీఠరు 'వెర్వేరు వనమోలకు ఇవందినవారుకూడాం అమినా వారందరూ. సన్నిహితు అయిపోవాలి, ఒకం దుఃఖాన్ని మరొకరు పంచుకోవాలి, ఇది (స్ర్రీపర్వ (సథమాళ్వాసంలో సాధింప బడింది. దీన్ని సాధించడంలో తిక్కన అద్భుతమైన శిల్నాన్ని (ప్రద ద్థింఛాడు

వితలోరల్చ 6 గ్‌ తిక్కన సాధారణంగా రెండు మూడు పాయలుగా కథను' నడుపుతూ, వాని నన్నింటినీ వకోన్నుఖం చేస్తూ రచనను రససాం(ద* మొసరిస్తాడు. పుతశతం నిరవశేవత నొందగా, కొమ్మలు తున్మగాః (మోడ్చడు భూరుహంలా ఉన్నాడు ధృతరాష్ట్రుడు, మృతులకు పరలోక (శ్రియలు జరపాలి అని సంజయుడనేసరికి *వవన పకితంబగు పాదసంబు చందంబుందోప, ధృతరాష్ట్రుడు “ధరణిం బడ్‌యెన్‌” గ-9 అతనిని ఓడార్చాలని నంజయుడు!. (శుతులను, శాస్త్రములను విన్నవానికీ శోకము ఉచితంకాదు అన్నాడు, కొడుకు ేతలను నూన్పనొల్లక ఈ యిక్కఒట్టును "తెచ్చిపెట్టికాన్న ధృతరాష్ట్రన కిది అసలే ఉచితం మత్తకోకిల : “త్రాన చుట్టుం దగిల్చి యగ్ని యుద(గతం దరికొన్నం డా పానుభూతికి నోర్వంజూలక య(ప్రయోజన వాక్య నం శాన శోపీత వ క్త్ర్రండై యతి దై న్యమొందెడు వాని య స్లైన సీదు విలాస మన్యుల శాడం బట్టగు భూవరా [2 (తీ: 1-20) కాస్త సేదచేరుతున్నాడు ధృతరాష్ట్రుడు, అప్పుడు విదురుడు అంతకన్న ఉన్నతమైన అంతస్తులో అతనికి దుఃఖోపశమనం చేయ చానికి (పయతల్నించాడుం “పండితులు (వియా(ప్రియ వ స్తునియోగ నసంయోగంబుల వలన జనించు నూనసన దుఃఖంబుల 'జేమిటం జేసీ పొరయకుండుదురు 1” (1-81 అన్న ధృతరామ్ట్రని (వశ్నకు విదురుడు చక్కగా. సమాధానం చెప్పాడు నంసొర స్వరూపాన్ని ఎరుక పరణాడు. అన్ని మూటలు ధృతరాన్షు?నిక్‌ వంటబట్టినట్టుగా నే తోచింది విదురుసికి. .ఆందుచేత “కాంతినొంది; వుతాది జ్ఞాతులకు నౌర్ధ్వ దైహికంబులు సేయించి సుఖి గమ్ము (2 (1-6 అని ఆన్నాడు, “వెంటనే *అమ్మాట లన్నియుం జోవిడిచి తుదిం జెపిసూండి నజ, ఖ

ఢి సాహిత్య 6-విమర్శి గయిన బ్యుత పరలోక [కియావిషమయం౦ం బగు మాటకు శోకం బలిశ యిల్ల మూర్శిల్లోనట ! (1-61) ఇది మానవుని శోక స్వభావముం శర్చినట్టుగా-నే శనబడి తిరిగి ఒక్కసారి ెల్లుబుకుతుంది, ఇప్పుడు” ధృతకాన్షు)నికి దుఃఖోపశమనం వేయడానికి కృష్ణు జై ప్రపాయనుడే సన్నిహితుడయాడు. ధృతరాష్ట్రూణి “ప్పుతకా అని లాలనగా శంబోధించాడు, దుగొగ్వ్‌ధనుడు భూమిభారాన్న్ని శగ్గించడానికీ పుట్టాడన్న 'చేవరహస్యాన్ని ఎకుకపకచాడక్షు. ధృత రాష్ట్రుని మనసులోని కంకనూ ససికట్టాడు, ధర్మరాజు ఆశనిని అవమానించడనీ, సౌరవిస్తాడనీ, ఆతనికి భ కృడనీ వెప్పాడు. “వనట యసనియెడు నగ్ని నెటుక యనియెడు నీటనార్పము, (ాణంబులు ధరియింపుము, సముచిత వృ త్తిం జరియింవు 1 మన్వాడ్యు అప్పుడు ధృతర్లాష్ట్రడు కొంతలోకొంత "కేకుకున్నాడు, ఇది ఈ ఆశ్యాసంలో ఒక ఘట్టం. ఇంకో భ్యట్టంలో ధర్మరాజు తమ్ములతో ధృతరాన్టు) నొద్దకు "వెడతారు... లక్క ఇంకో "పాయ (పౌరంభ్యెంది, అక్కడి “వనితాజనర౦ిబు ల కం చేయా [గజుం ననుగొని కరంబులె జ్రి 'యేడ్చుచు నెదుర్కొనిరట |! (1120). “ధర్మ వేదిత్య మో ధరణీశ్యరునకు నెక్కడి యది ? కృప ఇ్ప్ప్యం గలదు తలం ? అని అందరూ తన్ను దూరుతూ ఉండగా, “అతడు మోము వారచి యరుగుచుండ” (1-121), ఇంకా వీజీవో మాట లంటూనే ఉన్నారు. ధృతరామ్టని దగ్గరకు వెళ్ళి ఆతనిక్షి (పణతు వయ్య్యాడు, తండి కొడుకును కొగిలించుకు శ్నాడు, కాని కంతలో భీముని నూట వినేసరికి “అత్రి భీమమైన యలుక యను వహ్ని్యయ వ్యీరండను వనంబు దరికొనంగా అధర్మానికి నీద్ధపడ్డాడు, కథలో చటుక్కున వచ్చిన యీ మలువుతో శ్లో రాన్సిక్టి కాస్త విశ్రాంతి కలిగింది. భీముణ్ణి: విరవడానికి ఇదు. (| శీకృమ్ణుని ఉపాయంవల్ల డ్ర్భతరామ్హుఏడు భీముని (పతిరూపాన్ని విరిచి, “విధాతృలీలం బరినంవ

కవితతో; లం క్రీ "నేరక బేలవైతి 1 (1-18) అనే నిందకు గురిఅయాడు. పాండవ్భలకు ఒక గండం తప్పింది,

పాండవు లిక గాంధారిని కలుసుకోవాలి. నూద్దప కొడుకుల ఇావుతో ఆ త్ల పహృాదయం విలవిల లాడిపోయింది, నికలమయిందిః పాండవుల నొక్క-సారి శవిర్రామనుకొన్నది. తత్ణణం “ఓహో శవింపకు! శమింపుము '” అంటూ వ్యాసుడు సన్నిహితుడయాడు, కొంత అలుక తగ్గింది. కాని భీముని అవినీతికి, (కొర్యానికి అమె మనను అంగీకరించ "లేకపోయింది. కొడుకును “గద పోర నాభికి దిగువ నొంచి చంవుట (1-15%్స్క దుశ్శాసనుని వేడి నెత్తుకును (తాగడం, కొడుకులలో నొక్కరినై నా మిగల్బకపోవడం - ఇవన్నీ ఆమెకు భరింపరాని ఫఘోరంపు టనా ప్రీయంవు పనులలా కనబడ్డాయి. ఎక్క-డీకక్కుడ భీముడు 'బెకురుగా. సమాధానం ఇెవుతూనే ఉన్నాడు, తుదకు ౪అగ్జా 0ధారి (కోధపరుషాత్షర ౧యబుల న మ్మవోరా ఇచట నున్న వాండు 1” అని అశేనరికి, ఢర్మరా జేబు వబుతాడో, ఆతని కేమి మూడిందో అని, గుంజలు చేత్తో పట్టుకొని ఉంటారందరూ |!

“నీ ఫ్వుతుల ౯ జంపించిన

పాపాత్ముని ౬ (గూర చిత్తు 6 బరివాదాద్దన్‌

వాపంబున 6 బొలియింపఫపుము

భూపాలక వల భా భిపూజిత చరణా '

కను -స్పేశ్రిక్ష్‌, రాజ్య చమేటికిం చెల్లుం జట్టల బిడ్డలం

జావ 6 జూచిన యట్టి (దోహికి సెర్వభోగము "లేటికిన్‌ ?

నాను'పన్‌ మజువూట లాడంగ నాలుకాడక్‌ యుండి య

జ్దేల యూశచ్పు నీగిడ్బ్చౌ నువ్నము దీర ముం బరుషంబుగన్‌”

వష క త్రీ * (11241)

అలా (కమ[కమంగా ఆమె (కోధం తగ్జింది. ఆ మోద “థర్మ పు(తాదుల ఇెన మౌాతృభావం బలవడ సాంత్వన నస్వరంబునం గుంపీ సందర్శ నంబు సేయరన్నా 10 (1-19) అని గాంధారి అన్నదట,

కథ సాహిత్య ౦-విమర్శ అంే ఇప్పటికి పాండవులు, గాంధారీధృతరాన్టు లు నన్ని పితులయారు శోకంలో, ఇక మిగిలింది, కుంతీ, (దాపపీ, ఏీరిని కూడా అక్క.డకు చేర్చాడు కవి అందులో శొత్తగా పుతకోకాన్ని అను భవిస్తూన్న (దాపదితో గాంధారి అన్న మాటలతో (క్రోధం అణగి పోయి, శోకం వెల్ళివిరినంది. “నిను జే నిట్టూ రాశ్చెద నను సీ వూరార్చ వలదె నా సీ కెజంగుల్‌ విను మొక్క_ రూప మనే మనం గలదు విధాత (శూరుండై. పజుపంగన్‌, (తీ : 1184 ఇక్కడితో "జ్యీేమంవల్ల "జేరు పడ్డా? శోకంలో అందరూ భాగ స్వాములైై శలసుకున్నారు. తరువాతి అశ్య్వాసంలో ఇంకో భుట్టం (పారంభమనవుతుంది. అందులోని శోకం ఒక్క గాంఛారిజే కాదు, కురుపాండవు లందరిదీని, నది ఎక్కడో పుడుతుంది, దానికీ ఆ మూలనుంచి జకపాయ, ఈ మూల నుంచి మరొకటి వచ్చి కలుస్తాయి. బక్కశిక్కి నట్టుగా కళబడ్డ వరు నదిమై, మవోనదిమై, కూలంకవమై. పొంగి పొరలుతుంజి తిక్కన రచనావిధాన మట్టిది. ఆయన శిల్చ్ప పద్ధతి అది. ఇది లోకో త్ర ఖీ ఖీ ఛీ ఖీ కాగా కవిత్వంలో శిల్బ్చ మన్నది ఒక విధంగా అనంగత వైరా కావ శ్రంోశిల్ప విశేషాన్ని (పదర్శించడం ఉ _త్సీమకావ స్టైలతమ్‌ణం, కావ్యనిర్మాణ దఖుడై న కవి శిల్పాన్ని ఆదరిస్తాడు; కావ్యానుశీలనా శీలుడై న భావుకు డాశిల్పాన్ని ఆవిష్క-రింప చేస్తాడు. [ఆంధ్యసభ ; కళాసాహిత్య విజ్ఞాన వేదిక. జనవరి,ఫిబవరి 10710 శాల

క్రాసిక్‌ - రొమాంటిక్‌ శ్రే

పాశ్చాత్య సాహిత్య విమర్శలో తక-చచుగా క్లాసిక్‌, రొమాంటిక్‌ పదాలు విసబకుతూ ఉంటాయి. గతళ తాప్ట వివరిభాగంలో ఈ రెండుపదాల నిర్వచనంకోసం (పయత్నం బాగా జరిగింది. తదాది వీనిని గురించిన పరిశీలన జకుగుతూచే ఉంది.

సాహీత శ్‌ (నవంతిలో క్లానీసీజమ్‌ రొమాంటిసీజమ్‌ అన్నవి "కీవలము సెండు (ప్రధానమైన 'వెల్లువలు మా్య్యతమే. 9ఇరి తిరిగి తిరిగి ఒకానొక లయలో (పత్యిత మవుతాయి. అంకు కొంతకాలం శ్లానీనీజమ్‌ సాహిత్యాన్ని వలుకే, మరి కొంతకాలం దాని వెనుకనే రొమాంటిక్‌ పొంగు వ స్తుంది. దాని ఉద్ధృతం తద్గగానే నీరు కలకచేరి నట్టు శ్లానినసిజక్‌ మళ్ళీ పొడసూవుతుంది.. తిరిగి రొమూంటిసీజమ్‌ సాహిత్యంలో నూతన రూపంలో అవతరిస్తుంది. అంశు శ్లానీసిబమ్స్‌ రొమాంటిసీజమ్‌ ₹0జూకూడా ఒక లయతో సాహిళ్యంలో (వత్యత మవుతాయన్న మాట,

పాశ్చాత్యుల దృక్పథ ౨లో ఈ భాయలు ఒక్క శనితలోశే కాక, వచనంలోనూ, కథలోనూ, విమర్శలోనూకూడా పొడసూప వచ్చును సాహీత్యవిమర్శకు ఆద్యుడైన స్లాటో రొమాంటిక్‌ విమర్శక వ్యవస్థకు మూలవుకుషువసీ, తర్యాతి ఆతని శిష్యుడు అరిస్ట్రాటల్‌ జ్ఞానీకల్‌ విమళ్ళకు పుకాదులు వేరినవాడనీ అనుకోవచ్చును పాశ్చాత్య సాహిత్య సీమర్శ అంతా ఈ శ్లాసీకల్‌ రొమాంటిక్‌ దృక్సథాలతో సమనస్వయించవచ్చు. అయితే ఒకానొక యుగంలో స్లాసికల్‌ రృక్స్పథం మరియొక యుగంలో రొమాుటిక్‌ దృళ్సథం (ప్రాముఖ్యాన్ని వహిస్తాయి,

గ్‌ సాహిత్య ౦-విమర్శ శ్లాసినిజమ్‌ అన్నది ఒకానొక సాహిత్య్యప్మకియ కాదు, అదొక దృక్పథాన్ని సూచిస్తుంది. ఒక నూర్జాన్ని పట్టియి స్తుంది ఒకానొక మన _స్తశ్వాన్ని "తెలియచేస్తుంది. అలా? రొమాంటినీజమ్‌కూడాం అఆంగ్గ సాహిత్యంలోనూ, ఫెంచి సాహిత్యంలోనూ, క్లాసికల్‌ య ₹60-614ఉ55102జ1 - సాహిత్యానికి చిహ్నంగా నిలబడిన వారు అ౨ం౨6, వె౦0ఓే161 మున్నగువారు. ఇందులో ఆంగ్ల సాహిత్యంలో నియో - శక్లాసీసిజమ్‌కు,ు.. అదార వీరం అలగ్జాండర్‌ పోవ్‌ది. కాని ఈయన కవితనుగూర్చిన అపోహలు ఇాలా ఉన్నాయి. ఈయన పద్యాలు అందంగా కవాతుచేసే పసైనికదళాన్ని పోలి ఉంటాయి ) పద్యాన్ని తళతళా మెరిసేటట్టు మెరుగు పెట్టడంలో నిద్ధ్దహ స్తుకు; వస్తునర్వవాణలో మంచి నాగరకుడు వీవంవిధ లక్షణాలన్నీ కవిత యొక్క చాహవ్యాస్వరూపానికి మెరుగు లే కాని, అంతస్సులో ఏమ్మాతం మైతన్యస్ఫూ ర్తి ఉండదన్న అనుమానం సాహిత్య పియులందరికీ కల్గింది. అందుచేతనే మాహా ఆర్నాల్డ్‌ ద్బృష్టిలో కైఎవన్‌, పోప్‌లు సాహిత్యంలో గద్యవిద్యకు, ఆచాద్యులని అంటాడు, రానురాను పీరు కనవ్సులేనా అన్నఅనునూనం తర్వాతి తారకి కల్లిందని టియస్‌, ఇలియట్‌ అంటాడు. దానివల్ల న్తాసీసిజమ్‌ అన్న పదానికే ఒకానొక ఆ ప్రతిష్ష కాకపోయినా, కవిత్వపు సాలు తక్కువ గల రభన అన్న అపోవాల! కోందకు పడిపోయారు. రొనూంఎటిసీజమ్‌ అంశు కవిత్వపు లోత్చుున్తు శోధించడం అనీ, శ్షాసిసీజమ్‌ అంక బావ్యాస్వరూపప్పు మెరుగులతో తృ ్ప్తపనటం అనీ అపోహ వర్పడింది. పదునై దవ శ తాబ్టీ చివరకు వచ్చేసంికి యూకప్‌ అంతా రినేజాన్సు (వభావానికి లోనయిది, అప్పటివరకూ మధ్యయుగం చీకటియుగం అనుకోవచ్చు. 'జేశ్చనిక్సీ మనిషి. మధ్య అనుసంధాన, కర్తగా ఉన్న చ్చి అడ్డుగోడగా తయారయింది, ఆధ్యాత్మిక విషయా లలో చర్చి నియ౦ంలృత్వధోలణి నవలంవి౦చింది, రాజకీయాలలో

క్లాసిక్‌ . రోమాంటిక్‌ |. రాచంకం, స్తూ్య్యూడలిజమ్‌ స్థిరపడింది. శాస్త్రియ విజ్ఞానం అప్పుడప్పుజే కొంగొత్త (పశ్నలు చేయడం (ప్రారంభించగా, అని అనంగతమైన (హ్నోలనీ, (ప్రమాదకరమైనవనీ, చర్చి అట్టి ఆలోచనావిథానాన్న్నే బహివ్య_0వ (ప ముత్నించింది, సాహిత్యంలో = 'వ్‌ ఒక్క డాంేకో తక్క_ - అరిస్ట్థాటల్‌ వెప్పించే వేదం. హోొశేస్‌ [0920669). ఇెప్పిన దానికి అడుగటు వేయ పీలులేదు - ఆతని సూచనే కట్టుబాట్లు. కో నూదనల ననుసరించి సాగిన ఊవాలలోనుంచి మరికొన్ని కట్టుబాట్లు సాహిత్యంలోకి (ర వేశించాయి.

కాగా అప్పటి షరిస్థితిలో ఆధ్యాత్మికపరంగా దై, వంతో సంవాద మేర్ప్చురచుకోవడాని* కాక, లాకీకంగాకూడా రాజకీయంగా కాని, వైజ్ఞానికంగా కాని సాహిత్యపరంగా కాని వ్య_క్రిగల్‌ స్వేచ్ళ "లేదుం

(శమంగా యూరవ్‌ మతంలో స్వాతం త్యాన్ని సాఢ౦ ౨ (పొటస్టాంటిజమ్‌ (౦665 €20435మైు ను స్థావిందింది. రాజ కీయంగా రాజుల (ప్రవర్తనలను (వశ్నించిందిం మతసమేయం "లీని శాస్త్రైయ విజ్ఞానం రూపొంద నారంభించింది ముద్రణాలయం విజ్ఞానాన్ని వెదజల్ల నారంభించింది. అరిస్టాటల్‌కు గౌరవం తక్కువ అవ లేదు కాని, ఆతడు వయ్‌ కావ్యాలను చదవడం౦వ ల్ల సాహిత్య మివ్విధంగా ఉంటుందని అన్నాడో, అ కావ్యాలను ప్రజలు చదువ నారంభించారు. ఉ శ్తేజతులయ్యారు. మళంలో బైవానికీ; వ్య కీ మధ్యగల చర్చి అశే అడ్డుగోడను పగులగొట్టి న్హేః సాహిత్యంలో కూడా గక సాహితా బ్ట్‌నికీ. నో )తకూ మధ్యగల సాహిత్య నీడ్రాంతాల గోడలను నాటి సాహితీవే తలు పగులగొబ్ద నారంభింబారు. హోమర్‌ , తీం508)” షక. మున్నగు రచయితలను చదివి, (ప్రభావితులై, రచనలు వేయనారంభించారు, రచయితలకు కొత్తతోసిి పీల్నుకొన

(8)

శీ సాహిత్య ౦-విమర్శ ట్రయింది. ఇంగ్లాండులోని వాతావరణం అంతా వినూత్న భావఏచిక లతో ఒక నూత్న ఉత్సావోన్ని పొందింది. అరిస్ట్రాటలు నలా ఉండ సీయండి ఆయ'న్నేమోా అనలేదు. సాహిత ఫ్రైనిద్ధాంతాల జోలికి పో లేదు, వాట్ల ధోరణికి అడ్డురామన్నారు మారచనలు మా వే నన్నారు. ఎలిజబత్‌. యుగంనాటి యువక కవులు, విశ్వవిద్యాలయాల్లో చదువుకున్న పళ్ళ మసస్థి కే ఇలా ఉంకే, విశ్వవిద్యాలయ (ఛాంగణం ఎరుగని పేక్‌ "వీయరు రచనలను గురించి వెప్పనే అక్కరలేదు. అత జెబ్వరతోనూ తగాడాపడలేదు వాదనకు దిగలేదు. ఆతని (పతిభ అసామాన్య మైనది? భూవు పికృతిస్త్‌ మానవుని గుంజెలనూ శోధించేది భావనా శక్తి గరుడుని "క్కలవంటిది.. ఆతడు అలంకారగ 9ంధాలనుదూచి నాటకాలు (ాయలేదు. ఆతని నాటకాలను చూసి అలంకార ఇాశ్ర్రం తయారవవలసిన అవసరం వర్పడిది. పేక్సొపియరు మంచి రొమాంటిసిమ్షు. ఆ యుగంలొని వాళ్ళందరూ గళమె_ఖ్రి స్వేచ్భాగానం చేసేవాళ్ళే | ౮. అయిలే ఆ యుగంలోచే జెన్‌ జాన్సన్‌ (౨630 ౮౦౫8 0) అనే ఒక కవీ హెచ్చరిక చేశాడు. స్వేచ్చ అవసరమే కావచ్చు. విశృంఖ లత్వం పనికిరాదన్నాడు ఈతడు మంచి కవి, నాటకకర్త. అంతక న్న మంచి విమర్శకుడు. కవులను నాణంచఛేని తీర్పు చెప్పే విద్య అందరిప్‌ కాదు, కవులబే - అందులోనూ ఉత్తమోత్తమ కవులజే నంటాడు, భబ్టార్థాలు ₹ండూ శరీరాత్మలను పోలిఉంటా య౦ంటాడు, కావ్యాత్మను సామోత్కరింపచేసనుకొన్నవాడు బెన్‌, జూన్నన్‌- అయినా తన చుటూ వెలరేగిన అరాచకత్వం అతన్ని కలతపకచింది. (పతిభ అవసర మేళ్‌న్సి, వ్యుత్స_క్షి కూడా అవసర మే నంటాడు జూన్సన్‌, అభ్యాసపు విలువను తక్కువగా అంచనా వేయకూడ దంటాడు, క; విత్వమన్నది ఆచవేళంలో వెలువడే నాొక్కుకాదు. అది ఒళ సాధన, ఇతర కవు లెలా (వాసారో వాడాలి. వాళ్ళ రచనలను అనుశీలన వెయ్యాలి. తతృలితంగా అరిస్టాటల్‌వంటి తా _ల్సికుడు శావ్యలతణాలను కరారుస్తాడు, తల్ల చణాలు కవ్ళలను తప్షులనుండి రత్సి,స్తాయి. శ

క్లాసిక్‌ -రొమా౦ టిక్‌ గ్ధ్‌ి తన చుట్టూ విశృంఖల విహారం చేస్తూన్న కవితా వ్యాగంగా ని కొక పవద్వను వర్చ్పరాలని 'బెన్‌జాన్సన్‌ (వయత్నిస్తూండగా; (ఫొన్చులో పండితులు (నీకు కావ స్రలతణాలను జా(గ త్తగా అనుశీలన వేని శావ్యజగత్తుకు ఉండవలసిన లతుణాలను పేర్కొన్నారు ఇట్టి కావ బ్రైతుణాలను కవులకు శీకరించిపెట్టినవా రిలో 301162 అగ్రే సరుడు, ఈతడు (వాసీనసదంతా కవిశరణ్యంలా కనబజే కవి కంర పాశం. కావా ఖ్టినికి భామ్య కారుడు కా డీరడుు కావ బ్రనిర్మాగానికి నూతకారుడు; నిర్మాతను వాసీంచేవాడుః ఇంగ్లాండులోని అలగ్జాండర్‌ పోప్‌ (49221662 ౨౦౨26) కు ఈతడంళేు ఎంతో గెరవం, ఈతని అడుగుజాడల్లోచే శావ్యానుశాసనం చేశాడుః కావ్యనిర్మాణ దతతకు యత్నం అవసరం, “రాష6 6256 12 ఇవాశ1వ8 00565 2022 జూశ, ౫౦+ ౧౦4౫06, తీ5 శమ056 0326 6851656 700 ఏ౬76 3౩ 68220696 +0 గడ106"' అతడు కవులకు నిస్సంకోచంగా సలవోలను అందచేస్తాడుః ఆగ్షిళాం1డ 63636065; 8౨కి 8000 86 ఇజట1ళి 02 846౦00, 7100 8613. జూం ౨౫62866 400 మళళ 6 07 +శంం0 ౫400” అయితే (ఫంచిలో కవులకు అందిన నలవేలు ఇంతకన్న విడ్ణూరంగా ఉంటాయి, సూ(గుళికలను చీని స్తే; పద్య గుళికల నావిర్భపింపచేయ వచ్చును కావ్యసందోవోలను కూర్చువచ్చును, ఈ సూ(తాలన్నీ్‌ ఎక్కడివి అంశు పురాతన (గీకు కావ్యాలను మథించగా తేలినవి. అంతకన్న బాగోనునం ఎలొగూా (నాయ లేము అందుచేత ఆ కావ్యాలను వరిశీలించగా లభించిన నూ తాలను వల్లిం వగా ఆచరించగా, తత్‌ కావ్యాలను అనుకరించగా, కొంతలో కొంత

క్ట సాషా త్య ౦_-విమ ర్మ మంచి కావ్యాలను (వాసే అవకాశం ఉంటుంది. ఇవీ ఏీరి వంథా! పీరిని నవీన 2%6) క్లాసిస్టులు అంటారు. పదు సెన్మి దవశ'ఆాబ్చి ఉ _త్తరార్థంలోకి వచ్చేసరికి యో క్షానీసీజు ము.ను తుడిచిపెశ్టు అపూర్వమైన పొంగు ఒకటి వచ్చింది. సాహిత్య ముళో వచ్చిన ఈ పొంగుకు తిరిగ ఇొన్పే కారణం ఫెంచి విస వం యూరపుభంతా- కరాకటి వేళ్ళతో _ కదలించి వేసింది. విష్ణవంతోశే రొవమాంటిసిజష్‌ పుట్టింది దానికి రూసో (50158 98ఇ)ను (పవ_క్తగా భావించవచ్చును. అయితే రూసో (వవారం చేసింది నూతన కవిత్వ సిద్ధాంతాలు కావు రాజకీయ సిద్ధాంతాలు, ఆతడు 'స్వేచ్భా్యసియుడు. మౌానసవుడు- జన్మ చేత స్వేచ్చగా పుట్టాడు కాని సాంఘీక వ్యవస్థ ఆతనిని అన్నివిధాల బందిని చే స్తుంది. అతడు కన్పిల్రీ న్యా వీల లకు స్వాతంత్య ప్రదానం వేశాడు, విద్య అంతా సవాజంగా (పకృతి సిద్ధంగా జరగాలి అంటాడు, నొంం2&1 తేచకశ166 లా వమానషవ్ర లందరూ నమానమంటాగు, స్వాతం్యత్యం, సమభావం, సమైక్యము న్‌ ఈ భానాలను "వెదజల్లాడు రూసో భావంలోనే కాకండా ఛావలోకూడా ఒక పదన్సు ఉంది, ఒక ఆవేశం- ఉంటుంది. ఒక నవ్యత ఉంది, అది రొమాంటిక్‌ భామ విస్త వాని!ి నాంది పలికిన అతని భావాలన్నీ ేశబేళశాలనూ కదిలించి "వేశాయి. ఇం గ్గాండులో వర్ణ్స్‌వరర్హు (౯076 27704ప్ర్ర, క్‌ోల్‌్రిశ్రి (601616ిక్రిఫ్సి మున్నగు వారందరినీ విస్తవం ఉ నేజతులను వేనీంది, *ఆ. మహోదయ వేళ సజీవులై ఉండడం ఆనండానికి అపధిని అందుకోవడమే, ఇక యానవనంలో ఉండడమం చే అద్రి స్వర్ణ మే 12 నంటాడు వర్జ్‌, ఏవర్హు, కాని ఫొన్చులో జరిగిన వాత్యాకాండ, ర్త పాతం, ఆతనికి తర్యాత నిరాశను కలిగించాయి. కోల్‌ రెడ్డికి ఉత్పావాం తగ్గింది, అయినా వీరికవ్రుర్లూ తగ్యాన షెల్లీ, విప్ణవంవల్ల ప్రభావిత లై నవానే, షెల్లీ రి ఫ్రెంచి విస్తవం "కేవలం ఒక నంఘటన కాద్యు;

ళ్డ సీక్‌ _.రొమూ౦టీకొ 01 మౌానవజూకి పురోగమించడానికి తెరచుకొన్న స్వర్గ జ్యారం, స్వాతంత్య్రం, సమభావం; సోదరత్వం అన్న నినాదాన్ని గుండెలకు వాత్తుకున్నాడు, పొొణపిదంగా భూనుకొన్నాడు, దానిని తన కవితలో (పతిపాదించాడు, గళ మె _త్తిపాడాడుః

అయిజే అంతకు పూర్వమే ఇంగ్లాండులో రోవూంటిక్‌ కవితా కాయలు గోదరించకపో లేదు. రాబర్ట్‌ బర్న్స్‌ (10326౯ మళంక) (ఫంచి విప్తవంచేత (పభావితుడు కాలేదు. కాని అతని, పాటలన్నీ రొమాంటిక్‌ కవితకు లత్ష్యూలుగా ఉంటాయి, దానికీ కారణం అతడు స్వేచ్భాపియుడు - జానపదులలో వుట్టి పెరిగాడు. వారి భామను అవగతం చేనుకునా ష్నడు- ఆతడు మట్టిమనిపి. ఆతనిభామ కమ్మని మట్టి వాసన వేస్తుంది. అతని వాక్కు గుండెను దూనుకుని వ స్తుంది;గుంజెల్ని కరిగి స్తుంది. స్కాట్‌ (360) లాగే గతాన్ని "ప్రేమిస్తాడు అతడు వాడిన కవీతారూపాలు (గయకు పాతవే, వ్రజల మన్ననలను పొందినవే అవి ఈతని కవితలో ఫొత్త జీవాన్ని పు'జుకున్నాయి,

బర్‌్‌(5ఇకష5)జీవితంలో ఎంత స్వేచ్చా వియుడో, విలియం క (|. ౨112) కూడా అంలే, అయితే ఈతని స్వేచ్భా వ్రియత్వం ఆభా ఫ్రత్మికమైన లోభవూవుకు కారణమైందిం ఈతడూ బర్న్స్‌లాణే ప్రకృతివల్ల ప్రభావితుడయాడు.. కాని ఇవన్నీ ఈతని నొక ఆధా ్రైత్మిక అధిభాలిక లోకంలోకి తీనీపొనిపోతాయి. ఈతని "సేమత త్యం కొన్నివిధాల సెల్లీని డీ "ఆ స్తుంది. 'ప్రేమవల్ల మానవుడు మంచిని మన్నిస్తాడని బ్‌ భావన

వర్డ్స్‌న ర్లు (01680149) తో నీసలైన రొమాంటిక్‌ యుగం. ఆరంభమనవృతుంది? ఈతడు; కొలిరిజ్డీ కలినీ 1౧08 లో మవ 068&3 3ఇమ2డిక ను (పకటించారు.. ఇది ఆంగ్ల సాహిత్య చర్మితలో ఒక మైలురాయి, తర్యాత దానికీ వాానీన- ఉపో ద్ధాతంలో

. సాహిత్య ౦-విమరి వర్ష్స్‌వ ర్లు కొన్ని సాహిత్య నీద్ధాంతాలను పితిపాదించాడు, కవితకు వ స్తువు సామాన్య మానవుని నుఖమఃఖాలే అవాలంటా డీతడు, జాన పదులు నవాజే ఫాపను = నిత్యజీవితంలో వినబజే భావనను - ఎన్ను కుంటానంటాడు, ఈ నిద్ధాంతాన్ని ఈతడు సరిగా పాటించలేక పోయినా, సామాను మానవుని నుఖదుఃఖాలను నూ(తం వస్తువుగా ఎన్నుకున్నాడు. కొండకోనలలోని సౌందరా న్ట్‌నికి మ. గృడవడ మే కాదు, డానిని ఆధ్యాత్మిక (వవ1 31 68104928 లో వా్యాఖ్యానిస్తాడుః (పకృతి వర్ష్స్‌వ ర్తుకు ఆరాధ్గబేవతం మానవుడు సంపదకు పా9పంచిక సుఖాలకు లోనైై ,(పకృతికి దూరయైపోతున్నాడు. (పశ్ళతికి ఎంతగా దూరమై తే అంతగా సతనమవుతాడు. (పకృతి పవ్నితనస్పర్శను అనుభ పించని మానవుని జీవితం "పేదపడిన జీవితం, (యోడువడిన జీవితం. కోలిరిడ్డి అఖండమైన మేధావి; అద్భుతమైన భావన ఆతని సొమ్ము = సూటిగా వస్తువ్రుయొక్క-_ అంతస్స్నులోకి చొచ్చుకొని పోవడం, అందులోని [మగవళ8ివనూ ని -వెలార్చి, జానికొక రూపకల్పన వేయడంలో అపూర్వ (వజ్ఞావంతుడు. స్వాప్నిక జగత్తును సృష్టించడంలోనూ, మానవహ్మ్మదయాన్న్ని వడివేసే సన్ని వేశ్రాలన్సు చి(తించడంలోనూ, అద్భుత (పళిభాశాలి కోల్‌ రిడ్స్‌. (వక్చృతిల+ి అద్భుత దర్శనాన్ని వర్డ్సువ ర్తు చూపగా ఇత డతీండి్రియ దర్శనాన్ల వలారుస్తాడు. ల అ తర్వాత వచ్చిన బైరన్‌, సెల్లీ? కీట్సు కవులు (గాంచి నిప్ణవానికీ సాములు 'కాఠపోయినా, అవిస్ల వం ప్రభావానికి- మంచికో, వెడ్దకో - లోనై నవాే, వీరందరూ లోకానికీ నంఘానికీ దదారమెన (న రా ఠా నారే, బైఠన్‌ అభిమానించిఎది. క్లానీకల్‌ సాహిత్యాన్ని. ఆతనికి అభిమానకవి పోవ్‌ (౨096). కాని ఆతని ఆవేశం అదుపులో ఉండదు. సౌందర్యం అతని ఊవాలకు రెక్కల్ని తొడుగుతుంది. పుట్టుక చేత కాకపోయినా, పగను సాధించాలన్న ఈనువల్ల, ఈతడు ప్రజాస్వామ్య ఛాది, మూనవ చర ట్టు చిత్రించడానికి ప్రక్ఫతిని ఈతడు మంచి

క్లొసికి.రొమా౦టీక్‌ క్రీ అవనిక (౨2౦108్రవంటషడ). లా ఉపయోగించుకుటాడు. ఈతని తీవ్రమైన భావనాశ క్రి వ్య క్రీత్వేము; స్వాతం(త్య వీపాన్యు ఈతనిక్‌ యూరపులో మంచి ఖా ఫ్రలిని తెచ్చి పెళ్టాయి- "పెన్లీది అతినున్నితిమై 5 స్వభావం. అన్యాయాన్ని సహించ "లేడు, చిన్నతనంలోనే తిరుగుబాటు మన _స్తత్వానికి లోనయాడుం గతంతో అతనికి (పమేయంలేమ. లోకాన్ని మరమ్మతు చేయడం, భువి మోద స్వర్గాన్ని నిర్మించడ )- ఇదే ఆతిని ధ్యేయం. స్వాతం్యత్యం అతని ఊపిరి, [ఫెంచి విప్ణవం అతని దృష్టిలో చర్శితిలోని ఒక ఫం కాదు మానవుణ్ణి ఉత్తేజతుఖి చసే ఒక నూతన శకానికి నాందిః వెలుపలి ఛు "తేవే మానవుని స్వాతం(త్యామ్ని 'తాకకూడ దంటాడు పెన్లీః ప్రేమే మానవుని కాసించాలి; గే మానవునిలోని సౌంద ర్యాన్న్ని ఉద్బుద్ధం చేస్తుం దంటాడుం "పల్లీ రొమాంటిక్‌ కవులందరిలోనూ భావగీతాలు (నాయ కలలోకి విండినట్లుంటుంది లీ వలం కచే కౌడు ఆతి డక (ప్రభం న శో ద వనరించే జనం వంటివాడు. శరదృతువులో ఇల్లు పూలమోా స్వ న వెన్నెలవంటివాడు చిరుగాలితో (గ్రుతికలిపే సజ్జితమైన ణ వంటివాడం, పెన్లీకి చూపవు భవిమ్యత్తుమాదనై. శే కీట్సు గతంలో జీవించే వాడు. రొమాంటిక్‌ కవుంందరలోకః లోకంలోకి. అందరికన్న అలశక్యంగా అక్షుస పెట్టి, అందరికన్న ముందు నిష్మ-మిందా యు. సౌందర్యం కోసమే బ్రతికాడు. చుట్టూ ఉన్న లోకం లి | నిరసంగా ఉండడంతో, గతంలోని గ్రీకు సంస్కబ్చతిలోని స 0౭ ర్యాని ముగ్ధుశయాడకు, ప్రకృతిపట్ల అతనికి గల కదు అవాన్థవమైనది, సుందరవ ను వెన్నటక్‌ ఆనిదదాయళమైనదే,. ఈతని కనళ్యంలా

క్రీ సాహిత్య ౦ -విమ ర్శ్‌ ఇంద్రియజ్ఞూనంవల్ల క్లే సౌందర్యానుభవం విశేవంగా చోటుచేసు కుండి శ్లాసికల్‌ కవితకు గురుపీరం గ్రిసుదవు లే, ఈతడు గ్ర్‌కుల్లో గ్రీకు, శైలిలో రొమాంటిక్‌ కవులలో రొనూంటిక్‌ 1 ని ఈ పర్యాలోచనవల్ల రొమాంటిసిజమ్‌ లతుణాలు కొన్నింటినీ మనం (గ్రహించవచ్చును, ఆ కన్ఫలందరికీ (పకృతి అంశు ఎక్కువ మక్కువ స్వాతంత్య (ప్రియులు, 'పేమను; (వళతిని "తాత్విక దృ థంతో చరాస్తారు, అద్భుత దర్శనానికి లోనవుతారు. మరికొంత లోతుగా పరిశీలన చేస్తే రొమాంటిక-వి కూ కానీ కల్‌ కవితలు 0డూ కూడా (పాచీన (గ్రీకు లాటిన్‌ సంప్రదాయాల వ)ిభావం నుంచే ఆవిర్భవించినట్టు కనబడుతుంది. తొలి ఎలిజబెత్‌ యుగంళో గీకు, లాటిన్‌ సాహిత్యాన్ని చదివే కా _త్తరకాల నాట కాలు (వాయ నాకంభించారు ఆ పాచీన కవుల కావ్యాల వల ఉశ్తేజితులై, ఆవేశంతో (వానీన ఎలిజబెలిన్‌ నాటక్షాల్రు రొమాం టిక్‌ సాహిత్యం, కాని ఆవేశాన్ని అదుపులో ఉంచాలన్న ఆస్తాట్రి "బెన్‌ జాన్సన్‌ పాచ్చరికతో సాహిత్యంలో (క్రొ త్తమలుపు (ప్రారంభ మైందిం తర్యాతి (శెంచి విమర్శకులు తిరిగి (పాచీన లీక్‌ లాటిన్‌ సాహిత్యాలనే ఆధారంగా చేనీకొని లోగడ అరిస్టాటల్‌. "జ్లేస్సి సాహిత్య సిద్ధాంతాలనే పునరుద్ధరించారు. సాహిత్యం మొక్క స్వరూ పాన్ని, శ్లెలిని గూర్చి విపులంగా చర్చించి కొన్ని సూ తాలను నిధించారు. అంళే న [గీక్‌ లాటిన్‌. సాహిత ఖమెతే ఎలిజచిశ్‌ యుగంలో రొమాంటిక్‌. సాహిత్య సృష్టికి కారణమైందో, ఆ సాప త్యమే తిరిగి నియోక్షానిక్‌ సాహిత్య స్మృష్టక్‌ కూడా కారణమైందిం

క్షా సిక్‌ _.రొవా౦టిక్‌ !

'ఆార్వాతి ఛతాప్టోో వచ్చిన జర్మన్‌ విమర్శకుడు వి .:ల్‌ మన్‌ తిరిగి క్‌ సాహిత్యాన్నీ, కళనూ ఆధారంగా. చేనుకొని శ్లానీ కల్‌ ఛరీవానికి ఆత్మను శోధించడం [పారంభించాడు కీట్సు వంటి కనిక (గీకు కవిత, కళ, ఆరాధ్యము లయాయి. అంక నియోకాన్టినీజమ్‌క తిరుగుబాటుగా రొమాంటిక్‌ కవీత అవిర్శవించడా నికి కూడా తిరిగి శ్రీక్‌ సాహిత్యమే, ల్‌ కే కారణమయాయన్న మూట!

కాగా. కప్పుడు శ్లాసిక ల్‌ రొమాంటిక్‌ పదాల పరిశీలన మరికొంత (శద్ధగా చేయడాసికీ అవకాశం కల్టుతోందిం

క్లాసిక్‌ అన్న నూటకు తొలి అర్థం (ధథమ్మశేణిలోనిదని. హోమర్‌, వర్ణిల్‌, శాంకే, ేక్సొవియర్‌ మొదటి (ేణిలోని కవులు, వాల్మీకి, వ్యాసుడు, కాళిదాసు భవభూతి ఉత్తమోలత్తను రభయి తలు, వారూ ఏీరూ (వాసిన శావ్యాలన్నీ క్లానీక్‌ లే ! నారి రచనలను ఆధారంగా వోనీఫాని సాహిత్య సిద్ధాంతాలనూ, సూ(తాలనూ వర్ప రచుకొన్న తర్వాత ఆ సూ(తాల ననుసరించి (వాయబడ్డ కావ్యాలు క్లాసిక్‌ లు కావ్సు నియో-శ్లాసికల్‌ రచనలు వారు సిద్ధాంతాల దృష్ట్యా శ్లాసినిన్టులు,. వారి కావ్యాలు నియో- శ్లాసినిజమ్‌కు చందు లౌర్లుః అందు చేత శ్లాసికౌ నియో - శ్లానీక్‌ క్లాసిసిన్ట్‌ క్లాసికల్‌ అన్న కబ్జా లకు వేర్వేరు అర్థాలు ఉండవలనీ ఉన్నా అఆనియమురి రచనల్లో సరిగ్గా పాటించబవసం లేను. ేక్సుపియరు రచనల్ని క్షౌనీక్స్‌ అని వ్యవవారించ వచ్చును కాని ఆతని నాటకాలు క్లాసిళల్‌. రూపకాలకు లక్ష్య భూతంగా ఉండవు, పోవ్‌ న్లానిసిన్హు; నియో-క్లాసికల్‌. కవితకు మంచి ఉదాహారణ,

ఇంత గజివిజిగా ఉన్న ఈ శబ్దొల నిలా ఉండనిచ్చి, సాహి త్యంలో వచ్చే లయలను దృష్టిలో పెట్టుళొనిః క్లాస్‌ , రొమాంటి, పద్ధతులకు గల కేడాను పరిశీలిద్దాం ఇప్పుడు ఈ లేడాను 19వ శళాల్టిని

(9)

స్ట్‌ సాహిత్య ౦0-ఏమ ర దృష్టిలో పెట్టుొని నిర్ణయించ నక్క_ర బేదు, సార్వలికంగా, సాహ్లత్యంలో కనబడే ఒకానొక దృక్పథంగా? ఒక మార్గంగా పనిని “అనుశీలన చేయవచ్చును. బుష్‌. వంటి కొందరు విమర్శకులు క్షాసీకల్‌ - రొనూంటిక్‌ సాహి త్య్యాలకు గల అతేజాను విస్నష్టంగా చెప్ప (పమిత్నించారుం క్లాసికల్‌ సాహిత్యం వాస్తవానికి సన్నిహితంగా, నాగంక జీవి ౪"నికి సంబంధించినదిగా ఉండగా, రొమాంటిక్‌ కవిత ఆదర్శం వేవు మొస్టుతూ, జానపద జీవితాన్ని అశ్రయిస్తుంది. ఒకదానిలో మేధ, మరొకదచానిళో భావనాళ క్రి (పాధాన్యం వహిస్తాయి. సంపదా యాన్ని (పకిపాదించే దొకటి కాగా, తిరుగుబాటు మరొకడానికీ ఊపిరి. శ్లాసిసిజమ్‌కు వస్తువు లోకపు సమస్యలు, అందరిస్‌ కలవర పరచే రాజకీయ, మతు ఈా _త్విక విషయాలు, రొమాంటిక్‌ కవితకు వస్తువు వైయ కిక సమస్యలు,వ్య క్రీపం వైన ఆలో-చనలు,అనుభవాలు, "తాత్విక చితనలు, దోషరహితంగా, అలంకారభూమువ్న మెన రచన ఒకటి శాగా భావత్సీవత మరొకదానసిని అశయిస్తు ంది. నియమబద్ధమైన సంప్రదాయ సిద్ధమైన రచన ఒకటి కాగ్యా వ్య / శ్వాస పోమీఎచే రచన మరొకటి. ప్‌ అయితే ఈ రెండు నూర్జాలకు గల "తేడా ఇంత విస్పష్టంగా ఉంటుందా అన్న అనుమానం కబ్లడానికి అవకాశం 'లేశపో తేద చత ఈసడింపదగిండి కాదు,అని కాళిదాసు హెచ్చరిక చేశారా, అయినా నవ్యలను కించపరస్తూ, పురాతనమైన బాన్ని్ని = తనకు అలవాటు తిరి, ఉన్నదాన్ని - పొగజే విమర్శకులే క్లాసిసిజమ్‌కు పట్టంగట్ట (పయత్ని సాపు, కాని అట్టివారికి తమంత తాముగా పురాతన కావ్యానికి కాని నూత్న కావ్యానికి కాని స్పందించే భావుకత్వం ఉండదంటాడు వాళ్ఞర్‌ పాటర్‌ (₹21 662 వజ 6వ,

క్లో సీక్‌ _-రొమూ౦టిక్సి ..

పాటర్‌ కాసీకల్‌, రొమూం:టిక్‌ లతణాలను సునిశితంగా పకి శీలించాడు. కథ ఎరిగినచేనయిన్తా బెప్పే పద్ధతీ రమ్యమయిన దవడం' చేత, చానినే తిరిగి తాగి వినాలన్న అభిలావ. కల్లి తే అక్కడ వృాద్య మైన క్లాసిక్‌ ఉన్నదని మనం అనుకోవచ్చు, యుగయుగాల దవుర్ధి నుండి (ప్రశాంతమైన వాళావరణాన్ని మోసుకొని వస్తుంది క్లాసిక్‌. అది కాలం గడిచినకొద్దీ చివికిపోదు, సవృాదయ లలో వై విధ్యం ఉన్న ప్పట్‌ అరుళికి అవకాశం ఇవ్వదు. ఇదీ పాటర్‌ దృక్పథం

అయి కే క్లాసికల్‌, రొమాంటిక్‌ కళలను నిర్వచించేటప్పుడు; బాహ్య సౌందర్యానికి క్లాసికల్‌ కళలో తగిన స్టానం ఉంటుందంటాడు! రొమాంటిక్‌. కళలో అది లోవించళపోయినా,. సౌందర్యాని కొళో వింతను చేర్చాలి; సౌందర్య వీపానతో పాటు కతూహలం (౮0210 5163) ఉండడమే రోవూంటిక్‌ కళ లతమణం అంటాడు సొటర్‌*

దీనినే మరొక దృష్టిలో నుంచి చూడవచ్చు నంటొ డింకొక విమ రృకుకు తొలిసారిగా సృష్టాంపుడిన మంచి కావ్యం రొమాంటిక్‌ న్బష్షే ఆనాటి కది నవ్య మైనగి; నాటి సౌందర్యనీమల నది వృత పరచేది ఆ సౌందర్యాని కొక వింతను కూశ్చేది కొని కావ్యం మాగగా మాగగా, అజే తర్వాత యుగాలకు శ్లానీక్‌ అవుతుంది వాల్మీకి అనాడు రొమూంటిక్‌ కవే. కాళిదాను కూడా అట్టిశాజే* కాని నేడు వారు క్లాసిక్‌ లు అవ్రుతున్నారుః మనకు- పెద్దన క్షాసీక్‌ ; అనాడు ఆయన రొనూంటిక్‌, ఈ దృక్పథంలో కూడా సత్యం "లేకపో లేదు .న్లొసిక్‌ లో స్వే సర్వా అంగీకరింపబదే ఒక లషణ మేమం యే బాహ్య స్వరూపంలో ఒక (క్రమబద్ధమైన ్‌నా వసం గోవరించడం* ముంచి ఉఊహాఛాలి (వాసిన సరికొత్త శావ్యంలో 'ఎనుకటి సూ తాలకు లొంగని అంతర్నియమాలు ఉంటాయిః వానిని వెతకడానికి చాలా శాలం పకుతుంది. ఎప్పుడై కే ఆ నియవాలన్న్‌ విమర్శకునికి అండు జాటులోకి వచ్చాయో, అప్పూడు చానిజే ఒక సం(పడాయ జలం

ళీ సౌహిత్యుం -విమర్శి వీర్పడుతుంది, ఆ కావ్యం శ్లాసీక్‌ అవ్చతుంది. పేక్సొపియరు రూపకాలు సమకాలీనులకు సంకరజాతిగా ఉన్నట్లు కనబడి, నియమరహితమైన రచనల్లా కనబడి ఉండాలి. కాని ఇప్పుడు ఆనాటకాలు విశ్రేమణకు లొంగుతున్నాయిః కేక్సొపియరు (క్లాసిక్‌ అయాడు, అయినా ఇన్ని చెవ్పీనా క్లాసిక్‌ - రొమాంటిక్‌ అన్న భేదం సాహిత్యంలో ఉండనే ఉంటుం దనిపీంచడం సత్యం. సంప్రదాయ బలంతో రచింప పూనుకొన్నవాడు క్షాసిక్‌ వైవు మొగ్గు చూపవు కొడు, అలంకారశాన్ర్ర మర్య్యాదలనే కాకుండా అనాటికి సాహి ళ్యంలో "పేరుకొన్న సీమూలనన్నింటినీ ౪ తోసిపుక్చే సావాసంలో కొంత రొమాంటినీజమ్‌ నోచరించే అవకాశం ఉంది. అయితే ఈ ఇండు రకాల సాహిత్యాలను పసికట్టడం, అంతకన్న వానికి ేడాను నిర్వ చించడం చాలా కన్టంతో కూడిన పని నా దృష్టిలో రొవమూంటిక్‌ కవితలో (ప్రధానంగా. నాకి చరించే లతమ్షణం అద్భుత దర్శనం, మిగత విమయాల నలా ఉంచగా, కవి లోకాన్ని చయగాసేటప్పుడు అతనికి లోకం అద్భుతంగా కనబడే _అందు లోని చ్మటాల కన్న, అందులోని విధినియమాలకన్న, శీవలం వృాదయాన్ని అక్కు ఆకర్ష ణతో కూడిన అద్భుతం కోన శ్రే రొమాంటినీజమ్‌ ఉందంటాను.. పసిపాప బోసినవ్యు న్వర్బ, పండు వెన్నెల వరకూ - అన్నింటా అద్భుత దర్శనం వెయ ఛ్రడం రొషూం్రను (పత్యేక లతణం. రొమాంటినీస్టు అద్భుత దర్శనం లోక్రం్య త్‌ో నూనఫని అద్భుతదర్శనాన్ని పోలి ఉంటుంది ఇందులా* కల్మమం "లేదు; హృదయ కవాటాన్ని తెరిచి (పతీ అనుభవాన్నీ ఆహ్వానించడం కన బడుతుంది. నూతన అనుభవాల కోసం పరుగులె త్తడం కనబడుతుంది. అద్భు తాన్ని అదువులో పెట్టుకోవడం ఈతనికి చేతకాని పన్స, అద్భు శకాన్ని ఆవ్యోనించడమే ఈతని పని అద్భుతదర్శనాని కీతడు విస్తు ఫోళాడు, అందులో తన్మయ త్వాన్ని పొందు తాడు,

క్లాసిక్‌ _.రొమాూ౦టిక్‌ ఢీ ఇక క్లానీశల్‌ కవికీ సౌందర్యం కావాలి. ఈతడూ లోకాన్ని మాసీ మురినిపో తాడు. కాని ఈతడు తన అద్భుతాన్ని అదుపులో "పెట్టుకుంటాడు. పెరగిన మనిషీకి సూర్యోదయం నవోదయం కాదు అయినా అందులోని సౌందర్యాన్ని పనీగట్టగల ఇ₹4జ769 - 6౫౩800 అతనిలో అేకపోలేదు. చానిని వర్ణించడంలో ఒక నిర్మమతతో వర్ణిస్తాడు, ఫొటో | గాఫిక్‌ -శఇచుేరా నయగరావంటి జలపాతాన్ని అయినా పట్టియి స్తుంది. కెమేరా బాలా సున్నితమైంది, తణంలో (వ్మోండమైన జలపాకాన్ని తన "లెన్సుతో సట్టివేసింది. అయినా "కెమేరా వవిధంగానూ శలించిపోదు. ఆ బొమ్మను కూసీన మనలను చలింపచే స్తుంది. క్షానికల్‌ కవికి సౌందర్శ్గంసట్ల్‌ అంత నునిశితమైన వరాపు ఉంటుండి. అంత నునికితంగా. 09)66€176గా పట్టి ఇవ్వడం కనబడుతుంది, అయితే క్లాసికల్‌ రచయితలో అసలు అద్భుళానికీ లోనయే గుణమే లేదా అంశు, ఉందని అంటాను రొ మాంటినీస్టు అద్భుత దర్శనం ఆదినూనవుని అద్భుతదర్శనం వంటిది; పనీవాని అద్భుత దర్శనం వంటిది అనుకునా తము కొని లోకాన్ని బాగా అర్థంచేసుకొన్న తర్వాత, జీనితపు లోతులను తరచాకు జీవితంలోని శిఖరాలను స్పృ్యృశించాక్క మానవునిలో ఒక లివి విరుస్తుంది. ఇది శీవలం మేధకు అతీతమైంగి. జీవితాన్ని ఆశళింవులోకి తీసికొనివచ్చేగి ఇలా పెరిగిన కవికి, ఇట్టి 'అెలివి విరినీన కనిక ఈ దర్శనం ఉన్న కవికి - కలిగ అద్భుతంయొక్క అంతస్టే వకు, లోకం. ఇంత అర్థవంతంగా ఉండడాన్ని చూని ఆశ్చర్యపో కా డు. లోకంలోని వైవిధ్యాలు, వైరు ద్ధా ట్రలుఅకర్ష అల్యుుఘుర్ష్న ఆలు వేనికవి కోవ ఫ్ర స్తువులు కావచ్చు. కాని క్లాసికల్‌ కవి ఏీనినన్నింటినీ తన దర్శనంలో ఇముడ్చుకొని, వాట్ల కొక అర్థాన్ని అన్వేషించి, దర్శించి ముగ్థడవు తొడు? థకొవమాంటిక్‌ కవి ప్యృాదయంతో నే ఆలోచిస్తాడు; మధురంగానే పలుకుతాడు. క్లాసికల్‌

గ సాహిత్య ౦0 -విమల్మ్శి కవి అలోచశజీ వృాదయాన్ని కదిపేది అవుతుంది. పలుకులో మెత్త దనమే కాదు కావలనీంది, గరువతనం కావాలి. వివళత్వ మే కాదు బలంగా, ఖ్రైర్యంగా నిలబడగల శక్తి అవసరమంటా శతీతడు, రొవమూం టెసీన్టుకు మానవుజే మహూోన్నతుడు, అతజే ేవుడు, క్లాసిసిస్టు కూడా మనిషిని బాగా వడకా-చి మూశాడు, అతనికి బేవుడు కూడా మవూనవుజే, అంటే రొమాంటిక్‌ , క్లాసీక్‌ కవులలో ఇర్నురిలోనూ అద్భుత దర్శనం ఉండగా, దాని స్థాయిలోనూ, లతణంలోనూ కేడా ఉన్న దన్నమాట, మరో మాట : రొమాంటిసిస్టు ఎలాగైనా 'స్వేచ్భా,పియుడు. "వెనుకటి బంధనాలను ఊడ్పుకుంటాడు, ఇలా శృంఖలాలను (తెంచు కోవడం ఆతనికి అవసరం. ఆతని నూతన ఆలోచనలు వెనుకటి మూస లలో ఇమడవు, అందుచేత గతంతో అతడు "ెగ(లెంపులు చేసుకోవా లనుకుంటాడుః కానీనీస్టు అలా అనడు, ైకీ సం(పదాయవాదిలా కనబడ తాడు స్వేచ్చను కోరుతున్న క్షే కనబడడు కాని వెనుకటి కవులు చూవీన బాటను సునిశితంగా పంశీలిస్తాణు, ఆ మౌర్షాన్నే పయనించి నట్టు కనబడతాడు- కాని ఆ నూర్గాన్ని విసృత పరుస్తాడు అంతకు పూర్వం ఉన్న వీ కాలిదారినో సీమెంటురోడ్డ గా మలుసాడు, వుంత పాతదే, కాని ఈతడు వేసిన బాట వల్ల అద్రి ్యవ్హా చారి అబిపోయింది. వెనుకటి ఛందస్పులను అంగీకరించినట్టు కనబడ శాడు, కాని అందులో (కొ త్త లయలను (వ వేశపెడతాడు ఛందస్సు వెనుకటి జే అయినా, (పస్తారం వేనీ నూత్నవృత్తాలను వాడుతాడు, వెశుకటి అలంకారాలవే వాడీనట్టు కనబడతాడు, కాని ఈతని శబ్ద చి తాలు థొత్తగా ఉంటాయి. శాని ఇవన్నీ భావ్యాస్వరూపానికీ సంబంధించినవి. ననీసిస్టును నిక్కచ్చిగా పట్టి యిశ్చేది ఆతని ఆశోశనావిధానం, శిల్పదృష్టి,

క్లాసిక్‌ .రొమా౦టిక్‌ ళీ లోమావు. సంప్రదాయం మిద తిముగబకిన-, అనుసరించినా, ఆతని అలోచనా విధానం విశ్లేషణను ఆకర్షి స్తుంది, శిల్పదృన్టీ అకుంగితంగా ఉంటుంది; లోచూఫులో కానికి ఉపకరించే దవుతుంది.

మె పర్యాగోచనవల్ల మరొక విషయం కూడా "కేలుతళోందిః వకవ్నిక్తెనా నూటికి నూరపాళ్ళు క్లాసిసిస్టుగా కాని, రొమాంటిసీన్టుగా గాని ఉండడం సాధ ఖ్ట్‌్మేనా అంశ్కే శాదనిపి స్తుంది కవులందరూ - నిక్కమైన కవులందరూ - జీవితంలో ఎప్పుడో అప్పుడు తిరుగుబాటు మనస్త _త్వంతో ఉండి ఉంటారు. రొమాంటిక్‌ గా ఉంటాప, అక్కడ నుంచి పతనమై కొందరు బొ _త్తిగా అభివృద్ధి నిరోధకులుగా స్థ్‌ంపడీ పోతారు. కొందరు తాము సాధించిన (కొత్త వాణీకి మెరమగులు ఇెక్కుతూ రొనూంటిక్‌ కవులుగా స్థిరపడిపోతారు కాని (పతిభా వంతుడైన కఎ రొనూంటిక్‌ దృక్పధం నుంచి (శమ్యకమంగా క్షొనీకల్‌ కవిగా రూపొందవచ్చును. మరికొందరు, సంప్రదాయంతో (సారంఖభించి; అంతటితోనే చతికిలపడిఫోతారు. సంప్రదాయంతో (పారంభించి రొమాంటిక్‌ కవిగా రూహౌందడం, అక్కడనుంచి అద్భులేమైన (హా విశేషం చేత గ్లాసికల్‌ కవిగా రూపొందడం కూడా కనివీంచవచ్చునుః సాధారణంగా వ ఒక్క కవినీ నూటికి నూరుపాళ్ళు రొమాంటిక్‌ కవి అని కాని, క్లాసికల్‌ కవి అని గాని అన ఏలులేదుః (పతీకవిలోనూ "రండు అంశాలూ ఉంటాయి. ఒక్కక్క కవ్‌లో, ఒక్కొంక్క- రచనలో ఒకొ్కతంా వాలు ఎక్కవ ఉంటుంది

అయితే ఇక్కడ మరొక్కమాట అనుకోవాలి రొమాంటిక్‌ కనిత పేరున అర్థంలేని -వెజ్టిశేకలు, చవకబారు (పేమగీతాలు, లేని అవేళాన్ని కల్పించుకొని (వ్రాసే గేయాలు నునకు ఎదులౌ లౌయిం క్లాసికల్‌. కవిత "పేకన ఇంతెకన్న పెద్ద అపచారమే సొహిత్యానికి జరగవచ్చును. డాని కొక సంపడాయం ఒక అధికారం, ఒక పీరం నీర్నశడం చేత పాండిత్యబలంతో, వ్‌ అలంకార శాస్త్రొన్నో ఆధా

"శీ సాహిళ్యు ౦ -విమర్శ్‌ రంగా వేసికొని రచించే రచన మహో కొవ్యంగా కొన్నాళ్ళు చెలామణి అయిపోవచ్చు, కాని పరిశీలన చెయ ఫ్ర? వీనిలోని సౌరు కోమలులది శాదు కొయ ఫ్రబొమ్మలచే! ముక్కూ కళ్ళూ - అన్నీ ఉంటాయి కాన్ని (పాణం మూత్రం ఉండదు! తి

ఈ పరిశీలన వలన [కమంగా మనం మన సాహిత్యాన్ని సమో

పంచే అవకాశం కల్గుతోంది. ఈ శతాబ్దిలో మన కొక కాల్పని కోద్యమం వచ్చింది. ఇది సూటిగా ఆంగ్ల కవిత్వ (ప్రభావం వల్ల జే రావడం నిజం, వై తాళికులలో కవులను గహార్చి వేసిన పరిచయంలో ఎదరు కవులు కీట్చు, పెన్లీ? వర్ట్స్‌వర్పుల వల్ల (పభావితులయాగా అయితే దీని కొక పూర్వరంగం ఉంది, డాన్ని సిద్ధపరచినవారు ముగ్దుమం ఆలోచనలో నవ్యతను కోరింది ఏశేలింగం పంతుస్పు, భఛావలో నవ్యతకు శారణమైఎది గిడుగు పిడుగూం భామలోనూ, ఆలోచనలోనూ నవ్యతను కానాలన్నవాడు గురజాడ, సాహిత్యపరంగా ఈ ముగురి లోనూ గురజాడ మంచ్విసష్ట అయితే కాస్త జాగత్తగా పంశీలిస గురజూడ కవితలో రొమాంటిసిస్టు; నాటకంలో "కాకిజషట ో* ౧౧ “నిసులా

ళ్‌ 1 ॥

గురజాడ “కన్యక” మంచి కావ్యం. కథ పాత్రచ్హే వన్పిన పీఠ కొ త్తదెం కథకు ఒక వడి ఉంది, ఉాష్ట్యూన్ని ఎదిర్చే "పెంకితనం కనబడు తుంది. కథను ఇెప్పడంలో వెనుకటి పద్ధతులన్నీ ఎగరపోంయాయి. కొ త లయలలో కొత్త గొంతు వినబడుతుంది ఒక ధివూూ ఇళ గరువతనం కనబడుతుంది. లవణరాజు కలలో స్వాప్నిక వాతొవరణం వాలా సున్నితంగా ఒదిగి ఉంది కనిత్వపు నుడికారంలో ఫొ త్రదనం ఉంది. ఇక పూర్ణ మ్మాకధ” నిండా. చిక్కని కవిత వోటు చేసుకుంది. శథను ఎత్తుకోవడంలో నే ఒళ కరుణరసపు పొంగు కనబకుతుంది

క్తా సిక్‌. రొవమా౦టిక్‌ ఖత పూర్మ మ్మ అతి సున్నితినేకలతో ప్రీ బడింది కథావస్నువులో వింత లేదు, జీనితం సామాన్యుకాలి జీవితం, కాని అందులోని విషాదాన్ని వరాడగబ్లడంలో గురజాడలోని రొమూంటిసిస్టు ఉన్నాడు, కథ ఇవ్వ గట్టిన నంచేశం అ పస్తుతమెన కాలంలో కూడా ఈ కథ గొప్పది గానే నిలచిపోతుంది. కథాశరీరాన్ని మలచిన పద్ధతి, కథను చెప్పిన తీరు, భావ, ఛందస్సు రొమాంటిక్‌ పద్ధతికి పరనూవధిలా ఉన్నాయి, అందులో నవయుగోదయంలో విరచించబడిన ఈ గేయకథలోని

అందం మాశవువ తొలి ఉవన్స్నును చూచిన నాటి అనందాన్ని, అద్భు

తాన్ని కల్లిస్తుంది. సుమారు జెక్ట్ఫై యేండ్లుగా గేయకవిత సాధకం

చేయబడుతూన్నా, ఇంత అందమైన చిన్న కథ గేయంలో ఇంతవరకు

రాకపోవడం ఆశ్చర్యకరం!

ఇంతటి రొమాంటిక్‌ కవీ తాను (నాసీన కన్యాశుల్కంలో

కాల్చనికోద్యమానికి (వతినిధిగా ఉండే నాటకకర్తగా కనబడడు, గురం జాడ కనా ఫ్ట్‌ుల్కంం నిస్పంచేవాంగా "తెలుగులో ఒక శ్తానీక్‌ = దానిలోని

లోపాలను అలా ఉంచండి. అంతటి చతురంగా నిర్వహింపబడిన సంభా

మణ, అంత సునిశితంగా నుడికారాన్ని పనీగట్టవం ఇంకో చోట కన

బడదు, ప్నాతవ్వితణ చాలా (శద్ధగా విద్ది తీర్చబడింది. కొందరి సృష్టిలో పాత్రలు శీవలం 195 మాతంగానే ఉంటాయి. ముఖ్యంగా సంస్కరణ (పయోజనాన్ని ఆశించే (పవాసనాలలోనూ, నాటకాలోోనూ, అందులో మనకు వ్యక్తులు దొరకరు చింతామణి నాటకంలోని శీవారి లాగ ఒకానొక వ్య్యవస్థకో; భావానికో; గుణ దోపాలకో వారు చివ్నాంగా ఉంటారు, కన్యాశుల్యం లోని పాత లలో కొందరు [ల65 అయిననూట నిజమే, రామప్పపంతులు అట్టి ఒక 396, అయిశా. అతడు అద్భుతమైన వ్యక్తీ? లుబ్భావ ఛాన్లు మరొక 98, కాని అతడు నూటికి నూరుపాళ్ళు లుబ్ధ శ్యా్తిే చిన్నాంగా మిగిలిపోకుండా, మనిషిగా. కూడా. మిగిలాడు

(10

ఖే సొహీిత్య ౦-విమర్శ్మ అలాణే మిగతవాళ్ళు;గిరీశం గిజబబారిన దొంగ సంభుసంస్క స్తే కాడు, అంతకం'బ ఎంతో ఆకర్ష ణీయమైన వ్యకి. పాతల మొ_త్తంమోద సౌజన్య్యారావు ఒక్క-డే ఒక మైప్‌ అనుకోవాలి, అతనిలో కూడా వ్యక్తీ త్వాన్ని బొ_్హిగా చూపకపో లేదు గురజాడ ఇక మధురవాణి వేశ్యా ఆమెను చికిందడంలో గురజాడ చూపిన సానుభూతి అనన్య సామాన్య మెనది, అ ప్యాతలోని ఆక ర్షణను కాలం తుడిచివేయ శేదు. సాహి త్యంలో (కొత్త పాత్ర లెన్ని అవిర్భ్శవించినా, ఆమె సానం ఇెక్కు వొదరదు ఈ ఒక్క పొ నృష్టీలో గురజాడలో కొంత రొనూంటి సిస్టు ఉండవచ్చు. వమంశు సాధారణ వ్య కిని అసాధారణ వక్తగా తీర్చడంలో రొమాంటినిజమ్‌ పొడసూపుతుంది కాని, మిగత రూవళ నిర్వవాణ అంతా భాక్‌ ఎత్తున క్లాసికల్‌ పద్ధతిలో నే నడిచింది. అంపే వెనుకటి అలంకార శాస్త్రాలలో సూచింపబడిని పద్ధతుల నాశ్రయించి నాటకరచన ఒరిగిందని అరం కాదు. నాటకాని కొక సథకం ఉంద. నాటకకర్త యొక్క హృదయం కన్న మేధకు ఇందులో ఎక్కువ పని గలిగింది. కవి అవేశపుుడై. నాటకాన్ని నిర్వ హించ లేదు. ఆతని ఆవేశం ఆతని అదుపులో ఉంది. కవికి ఉన్న అద్భుత దర్శసం ఎంతొ విజ్ఞతవల్ల కట్టింది; తెలివిని 'వెలాన్చేది. కనా (1 శుల్కంలో నిస్సంచేహంగా శ్లాసీకల్‌ లక్షణాలు కనబడఆాయి. యుగపురువుడు గా భావించబడుతూన్న గురజాడలో శ్లాసిక్‌ , రొమాంటిక్‌ లతణాలు రెండూ కూడా గోదావరీ శబరులలా కలిని ఉండడం అభునిక సాహిత్యంలో ఒక విచ్శిత్రమైన సన్ని వేశం, ఇది ఒక మంచి వారసత్వాన్ని ఇవ్వడాసిక్కి సంస్రదాయాన్న్ని నృష్ట.ంచడానికీ కారణం కావచ్చు రండు (పపంచయుచ్థాల మధ థ్రకౌలంలో వచ్చిన రణభయితలూ, కనవ్చులూ * అందరూ = అంతో ఇంతో పా క్చాత్య రొమాంటిక్‌

క్లాసీక అరొమా0టి ళీ సొహీత్యంవల్ల (వభావితుళై నవాశే, అందులో కొందరి కీ (వభొనత వంగసొాహిత శ్రంద్యారా లభించింది, మరికొందరిని ఆ వాళోవరణమే రొమౌాంటిసినస్టులుగా మలచింది, 'చీశంలోని స్వాతం(తో శ్రదస్రమం ఈ రొమాంటిక్‌ వాతావరణానికి దోవాదకారి అయింది, వెనుకకు తిరిగి భూనుకో గా గతంలోని వైభవం కవికి తటిల్లతలా మెరినింది. (పతీకవీ “జారి జేశగారోవాన్ని చక్కటదిన్ద సంకల్పించినవాడే. రాయ (పోలు నుంచి రామి రెడ్డివరకూ (సకృతిని [కొత్త దృష్టితో వరానీనవాే ఈ యుగంలోచే త (కొత్త మూర్తిమళ్వాన్ని సంతరించుకుందిం తల్లావరయుల కధాకథశ పదతి రొమాంటిక్‌ పద్దతే. జూవువా “విరచాసి” శీవలం పాతపద్ధతిలో ెప్పీన కథకాదు అందులోని ఆవేశానికి లోతు లున్నాయి. కవికొండల, బాపిరాజు బొత్తిగా గడునుదనాన్ని ఎరగని (509౬318 102+302 లేని రొమాంటిసీస్టులు వీల్లీల పాటలను (బాయ డంలో్కే పిల్లల సాహిత్యాన్ని సృష్టించడంలో చింఠళొ దీ& తులు అఖండ (పతిభాళాలిః

ఎంకి పాటలు (వ్రానీన కవి నిస్పంజేవాంగా మంచి రొమౌంటి సీస్టుఅందులోని ఛామ జానపదుల భావ నుడికారం జూనవదులది* కొని శబ్బవితాలు (కొత్తవి, ఒకానొక అమాయికత్వంలో నుంచి తెలివిని (ప్రదర్శించడంలో నండూరి నుచ్చారావు ఘటికు డనివించుకున్నాడు, ణ్ప్పక్త జల్మంలోన, ౨ అజే పాటను వాడండి అలాగే “జంలే నకు సంద మెంతో అనుకొంటి.. .. ” అన్నదానిలో అనూయికత్వంలో నుంచి కవి లోతులను (తవ్వుతాడుం

కాని కృష్ణ శాక్ర్రిగారు భావకవిళ్వానికి "తెనుగులో పెట్టింది "పేరు, నిజానికి రాయ (పోలు, రామిరెడ్డి మున్నగువార్‌లో భావమలో (కొత్తదనం తక్కువ, నుడికారం పాతదే. వివయంలో కొత్తదనం తీసి కొని రావడానికి (పయ ల్నించారు. కాని కృష్ణ శాస్ర ఆలా కాదు, అనలా కవ్వితవు భాపకీ నూర్చ్చిజేళారు. కళిత్యపు నుజీకారాన్నే [కోత్త

ఇ సాషార్య ౦ -విమర్మో నూర్లాలకు పట్టించాడు. "వెనుక ఈ (పయత్నం కొంత గురజాడ చేనీన మాట నిజమే, కాని డాన్ని ఒక విద్యగా సాథంచినవాడు కృన్ణశా్తిః కవిత్యంలోని తన తనాన్ని = ఆత్మా శయ మైన కావ్యాన్ని - (ప వేశ పెట్టడంలో కూడా కృష్ణ శాంత్త మొదటివాడు కొడు థిరిగి గురజాడ ఈ మార్డానికి (ప్రవర్తకుడు, “లంగ రెత్తుము వంటి వానిలో కాని అది ఇాలలేదు, చలం అన్నట్టు తన బాధ నంతనూ చేశం 'ాభగా చేనీన గొప్ప కవి కృష్ణ శా్ర్రి. విగత వాళ్ళలో అక్కడక్కడ సంజేహిస్తూ, నక్కుతూ, నక్కుతూ వచ్చిన తన తనాన్ని కృష్ణశాత్ర్రి తన కవిత్వంలో నిలువు కెత్తు ెరిగేటట్టు చేశాడుః అశ్మా(శయమైన కావ శంలో స్వేచ్భ కోసం అజ్జులు చావడం ఓకట్సీ పేయసనీని సృష్టించుకొనడం మరొకటీ కృన్ణశాయ్రిగారిలోని (ప్రత్యేకత. ఇది శ్రమ్యకమంగా భక్తుడు పరమేశ్వరునికి లత్మని వేదనం చేసికొనడంగా తర్వాత, తర్వాత వఏళ9119&66 అయింది. అందుచేత మనకు రొమాంటిక్‌ కవి ఎవరంే కృష్ణ ళాత్ర్రి అన్నది స్థీరపడిపోయిం దన్న డాంట్లో సంజేవాంలేదు, విశ్యనాథ గొప్ప వ్య క్షీర్వమున్న కవి. ఈయన (పారంభం రొమౌంటినిస్టుగాశే. కిన్నెరసాని " సాటలలో మంచి రొమాంటినిస్టు కనబడుకాడు, ఆత్మా(శ్రయమైన కవిత్వమూ [వాశాడు. అనార్కలీ నాటకంలో రొమాంటిక్‌ అంశ కనబడుతుంది. కాని విశ్వనాథ వైజంలో ఒక అనంతృప్పి ఉంది. ఆకాశాన్ని అందుకోవాలన్న ఆకాంతు కనబడుతుంది. తన కన్న (పపంచంతో తొందరగా సమా భఛాన పడళేడు, తనకు వచ్చిన సాహిత్యపు వారసత్వం వాలు నను కో లేడు, ఆయన ఆక పెద్దది సాధన గొప్పది. మనకు రొమాంటినీన్టు లలో నుంచి క్టానీకల్‌ కవిగా పెరి వా డీయన ఒక్క-డేం చిత మేమం శే. ఈయన కనబడ్డం అందరికీ సంపడాయవాదిల్యా. కాని

జ్లసీకి-రొకూంటికో 1 'వెనుకటి వృత్తాలను వాడడంతో తృప్రిపడలేదు. [కొత్తవాటిని సృష్టి ంచుకున్నాడుం, గురజాడ వంటివారు వెనుకటి గేయాన్ని మలచి ముత్యాలసరంగా మల్వుస్తే, ఈయన (ప్రస్తారం చేసీ కొత్త వృత్తా లనే నృష్టీంచుకొన్నాడు. ఈయన వాడిన శబ్దాల అవధి చాలా నిడి వైంది. నిఘంటువులలో నున్న మారుమూల పడాలనుంచి వ్యవ వోరంలో వినబజే “పోరడు” (=ఐబౌలుడు) వరకూ గల కలగ్చాల నన్నింటినీ వాడడానికి జంకడు ఫబ్దచి(_తాలను సృన్టీంచడంలో మహో సావాసీ. పాత కావ ఖ్టంలోనే (కొత్త అర్థాలను పలికించడావికి వమా(త్రం నం'బేపాంచడు. అలంకార శా్ర్రంపట్ల ఎంతో అభిమానాన్ని కనబకు స్తాడు. కాని కావ్యసౌందర్యావిష్కరణకు అ పడికట్టుగాళ్ళను వావడు* వెనుకటి కన్ఫల పట్ల చూపే అభిమానపు తంతుకు స్వస్తి వెప్పి, వాళ్ళను అర్థంచేసుకొందుకు ఒక మాగ్గాన్ని చాపాడు ఎవ్వ -శీమి వాసిశాకొరగానే చాని కొక వీఠికను (నానీ ఇచ్చినా? ఈయని (వనూణాలకు, విశేషణకు మవోకవులుకాని. నిలబడలేరు. తోను (వానీనదానిలోనూ అట్టి (పమాణాలే ఉండాలన్న దీత. ఈయనిది* అందుచేతనే "కాను సం(పదడాయవాదినని ఇప్పువోవడానికి బిడియ పడలేదు, జంకళలేదు, నమంజశు ఆయన థబ్ద (ప్రయోగం, శ్దచి(తాలుః అలంకార నిర్వహణ, శిల్పదృష్టి - అన్నీ వినూత్నమైనవి, కవిత్వపు వరిథిని విస్తృత పరచిన కవి విశ్వనాథ నంజేవాంలేదు; ఈయన ఒక్క-జే మనక మంచిక్షానీక్‌. ! ఇక (శనీ ఎక్కడ ఉన్నాడు అంళే- శాస్త తీరికగా. ఆలోచిం వాలి. (శ్నీక్‌ సంప్రదాయంలో నుంచి తొందర తొందరగా రొమాంటి నీస్టగా మారాడు. కాని డానినుండి తిరుగుబాటు జేశాడు, కృష్ణ నాత్ర! స్వేచ్ళ ఊపి! అయికే ఈయనకు తిరుగుబాటు (పాణం, టె కృష్ణ శాస్ర వెనుకటి వాళ్ళతో రాజీపడి ముందుకు పోతాడు, (శ్రీనీ మూలధనం అంతా వెనుకటి కవుేే అంత సం(వదాయబలం ఉంది కనుక, వాళ్ళ నందరినీ తిరన్కరించ గల ఛావాతూ ఉంది, తిరస్క

ఇ సాహిత్య౦ -విషుక్మే రించి శ్రొత్త నం(వదాయాన్ని సృష్టీంచగ లనన్న నమ్మకం, అత్మ విశ్వాసం ఉన్నా యీయ నకు, కవిత్వం వెనుకటి శిల్చ్పపు శెరసాలల్లో ఖందీగా ఉండడాని శేమ్మాతం అంగీకరించడు. ఆ శిల్చ్పవు సం కెళ్ళను (బద్దలుకొట్టిసంత కాలం (బద్దలుకొట్టాడు; కవి త్యానికి (శొత్త లయ లనూ రూపుశేకల్నీ దిద్దడానికి మంచి పునాదులు, వేశాడు. భారత బేశం మొత్తం మాద 1980 తర్వాత రొమాంటినీజమ్‌ మిద వచ్చిన తిరుగు చాటులో (భీీది = చేఠసంగు రి ంచలేదేమో కాని! - గొప్ప ప్మాలే కవిళ్యాన్ని (పజాపరం చేయడం అన్నది, ఒక విధంగా క్లాసికల్‌ లతణం, దీనికి శశీ మంచి ఉదావారణ.

అయితే రీశీ వీమయినోష్టై లి

వమో! శ్రాన్సీ కొన్నాళ్ళ తర్వాత గత వక్షై వళ్ళ సాహిత్య చక్మితనూ పర్యాలోచన చేస్తే ముగ్గుకు మూర్తులు మిగులుతారు నాడు విశ్వనాథ, కృష్ణ శాత, (శ్రీ(శ్రీ ; ముగ్గురూ మూడు మార్షా లకు (సవ_ర్తకులు మిగత వారందరూ వీరికి సరసన ఇటూ, అటూ స్‌లబడదగ్గవా-రే !

ఇంతకీ ఇప్ప వచ్చేది £ శ్రీశ్రీ కృష్ణ శా(శ్ర్రికి దగ్గరగా? విశ్వనాథ వెవు జరుగుతూన్నట్టు కసబడ తాడు.

మరొక్కవొాట ఏ మన రొమాంటిక్‌ యుగం ముగిసింది. క్లాసికల్‌ యుగంలోక్షి అడుగు 'పెట్టాఠ.

ఎ థారతి. ఫి(బవరి 180

సాహిత్యంలో ఆధునికత

ఆధునికత అన్నది సంకుచి తార్థంలో "నేటిది ఈ నాటిది అన్న అర్థంలో వాడవచ్చు. వి _వృ తాక్థంలో ఆ ఆధునికత నేటివరకూ గుబాళించే ఆదివూనవుని కళాఖండానికీ అన్వయించవచ్చును. ఈ శతాబ్ద ఆరంభంలో (వపంచంలోని అనాటి కళాకారుల్లో అత ష్టింతే ఆధునికుళలై న చృతకారులు ఫవురాతన ఆఫ్రికన్‌ సీన్ర శిల్పా లకు ముగ్ధుల యారు. వాట్ల మెచ్చుకోలు అనాటి. అభిరుచులలో అధునికయైనది కాదు,

ఆధునికత సమకాలీనత కాదు. నవుకాలిను లందరూ అధునిపలు అవరు, (శ్రీపాద కృష్ణమూ _క్రిశాస్ర్రిగారు సుమారు వీడెనిమిది దళోబ్బులు కవిత్వం (వాశారు, కాని అనాటి నా రెవ్వరూ, నారి నెన్నడూ అభునిక సాహిత్య వే త్తగా,నష్టగా సగణించ లేదు. ఇళ్ళవీళ్ళ అంతకన్న నాగ్‌కుడు, ఆధునికుడు. ఆయన త్‌్ట్యా్టు - గాథలు”లో అనాటి ఆధునికమైం సాహిత్య (ప శ్రీయ కనబడుతుంది. ఆ వ్యాసాల లోని శైలి వ్యావవోరిక భామకు (వనూగాలను నృష్ట్‌ం చేది. సరళమై, తెలుగు నుడికారపు సాంపునంశటినీ (ప్రలివిఎచింపచేసేది, వ్యాసాలలోస వ స్తువులోనూ నూతనత్వం; వై విధ్యం ఉన్నాయిః

నవలా(ప్మకియలో పీళేశలింగం ఆద్యుడు కాకపోవచ్చు, కొక్కొండ వారి “మహో శ్వేత చరిత” ఏిశీళలింగం సంతుల.గారి 6ర్రాజ శేఖర చరిత కన్న ముందుగా (వాయబడీశ్యా అది ఆధునికం కాదు. “రాజశేఖర ఛర్మితమే అనాటి నూత్న్మష్యకీయ అని రనూపతిరావు గారంటారు, “మవో శ్వేత చరిత శేవలలమూ. పూర్వ సంస్కృత కావా శ్రన్నుంచి (గ్రహించిన వస్తువు అవడమే కాదు దాని రచనా వీధానం అంతా పాత మార్దాన్నే అనుసరించింది. “రాద శేఖగ చర్వితి అలా కాదు. ఆసలు దానికి ఆకరం కూడా శొ9 తృరకమైనబే-

[0 సాహిత్య ౦-విమర్శి ఆరు వేలమైళ్ళ అపతల ఆంగ్ల ౧లో ఉంది. దాని (ప్రణాళిక 9 నిర్వవాణ, ఎలి - అన్నీ శేటి నవలకు ప్రాతిపదిక లయాయి. అందుచేత అది అనాటి సాహిత్యంలో ఆధునికమైన దవడానికి సంజేవాంబేదు. ఇలా వెనుకకు వంాచుకుంటూ వోగాా నన్నయ అనాటి అధునికుజే అవ్ఫ్హుతాడు, తెలుగుకు ఒక పెద్ద గౌరవం "లేనిరోజుల్లో,, సాహిళ్యాన్ని సృష్టించడానికి తెలుగు అనువైన భావ కాదన్నమాట లోకంలో [పచారంలో ఉండగా, వట్టి కావ్యాన్న్నే కాదు మహో కావ్యాన్నే తెలుగులో వాస్తానని పూనుకోవడం అనాటి తెలుగు వాళ్ళకు ఏదో తెంపరితనంలా కనబడి ఉండాలి. అది వట్టి మహో కావ్యమే కాకుండా లాతణికలకు సర్వలత స్‌ సం్టగవాంలా, ధర్మః స్‌తి, శాస్ర్రవిదులకు ఈయా ఇాస్త్రాలవ లెనూ, =. ఇలా అనాటి సమ్మగ్‌ విజ్ఞాన సంస్కృతులను భద్రపరచేదిగా, ఈ ఇతివోసాన్ని చేపట్టడం అనాడు అత్యంత సాహసోజేతమైన [ప్రయోగం అయి ఉంటుంది. అందుకే చాని రచనకు నారాయణభి ట్టు వంటివాని సాయం అవసర మైంది అయినా అడి తువివరకూ నెగ్గ లేమ. ఏరళైవం మన కండ్ల కు పాతకాలపు ఛాందనంలా కనబడినా? నాటి శివకవులు ఆధునికత కోనం ఎంతో తవాతహాలాడారు, భామ లోనూ, ఛందన్సులోనూ తిరుగుబాటును తీసికొని వచ్చారు. “మేం వాజేది (ప్రజలభావు వూ భాపు జారు తెనుగు '” అన్నారు. “మా ఉద్యమం (ప్రజలలోకి చొచ్చుకొన పోవాలి. అంచేత మూ -ఛందన్సు తజల పాటలకు సన్నిహితంగా ఉండాలి '* అంటూ ద్విపదను వీపట్టారుం ఈ మాటల్ని విటూఎపే నిన్న మొన్నటి గురజూడ జ్ధాసకం రావడంలో ఆశ్చర్యం "లేదు. పాల్కురికి సోమన ఇట్టిభామలో, ఇటువంటి ఆధునిక మైన దృక్పథంతో కావా సని కౌదుః పురాణాక్ష్న వా్రాళాడుం “బసవపురాణం నిజానికీ ఏ “వూర్క్యా-ంజేయ పురాణరి వంటిదో కాదు, (ప్రధాన కథ అలా ఉండగా ఇందులోని జక్కొాక్య్ల

సాహిత్యంతోఆధునికత 7 చిన్న కథ ఒక అనర్ధ్భృ రత్నం. వెనుకటి కవులలో శివకవులం3టి అధుసీకులు, (గజూకవులు లేరు.

నాచన సోమన తన అధునిక త్వాన్ని ఇాట్రుకోవడానికి “నవీన గుణసనాధుడొనని చెప్పుకున్నాడు. ఈయన నవీన గుణం శివకవుల్లో కనబడినట్టుగా కొట్టవచ్చినట్టు కనబడదు. శబ్దాలలో (ప్రయోగాలు చేసినమాట నిజం. నీసపడ్యాని కొక కొత్త అందాన్ని ఈయ సంకల్పించాడు, పద్యానికి నిండుతనం కోనం పా9కులాడాడు. వర్ష లలో వైచ్చితి కావాలనుకున్నాడు. అన్నిటికన్నా ఈయన శిల్పద్యష్ట్రి విలషన్నామెనది. సమ కాలీనుల అభిరుచిని దిళ్హేటట్టు కాదుగాని తృటి పరచేటట్టు ఈయన “ఉత్తర వహారివంళాన్ని" నిర్వహించాడు. ఆనాటి అఆధభునికు డీయ న

(శ్రీనాధుడు కట్టులోనూ, బొట్టు కోనూ అనాటి ఆభునికుడై_ ఉండాలి. గొప్ప మాటకారి అయి ఉండాలి. అయన లొక ఫివిల్లి సంపాదించి మిగిల్చింది వమిోా "లేకపోయినా, రాజులనుంచి పేదలవరకూ అందరిసీ పల్క_రించి, అందరిచేత కొననిపించుకొని, ఎందరో ౯ అభిమాను లను (&6%1మ6ఇ8 ను నంపాదించుకున్న ఖ్యొతి (శీనాథునిది అనుకుంటాను. [శీ మల్లంపల్లి శరభయ వ్రగరు రీతి మార్గ్యపవ_ర్తకు "'లెవరె నా తెలుగులో ఉంచు ఆయన (్రీనాథుడే అంటారు కవిత్వము నకు (ప్రయోజనం కేవలమూ ఉపబేశమే కాదు పొమ్మోన్నాడు; కవిత్వం ఏరస్‌థివాదులకు (౨౬.1 +825 క్ర ఇకనుంచి ఉోకిగం, వెయ వ్రదన్న్నాడు, నిర్వ్యాజమైన అనుభవ మే కవిత్వమని బుజువు చేశాడు. తెనుగు సాహిత్యంలో నాగరకతను ఫొవన్‌ను తొలిసారిగా (పచేశ పెట్టిన కవి శ్రీనాథుడు,

రాయలవంటి రసీకుని ఆస్థానంలో పెద్దనగారి వరూధిని అత్యంతి ఆధునికమె శ పాత్రగా అవిర్శవిం చంది, నూర్థండేయ వుకాణంలో

(111

గీ సాహిత్య ౦-విమ రీ శ వమూల ఒదిగి ఉందో మనకు సరిగ్గా కనబడనే కనబడదు వరూధినిః శాని పెద్దన కావ్యంలో ఆధునికంగా ప్రాంచత్‌. భూవణ బచాహుమూాల రుచిత (పత్యవమనవుతుంది. పెద్దన ఒక (కొ _త్తమార్జాన్న్ని సృష్టించిన అనాటి ఆధునికుడు,

"వెనుకటి కవులలో, ఎంత చేతకాని విమర్శఖని చేతిలోనై నా నలిగిపోయి కవి రామరాజ భూషణుడు, ఆతని మహాపరాధం వమంీ నాల్గు తరాల వాళ్ళపై అతని (ప్రభావం అద్వితీయంగా (పసరించడం, శాన అదే అతని గొప్పతనానికి తాక్కాణం ఎందుకు 'కాకూడడో శ్వాస తీరికగా అలోచించే ఓపిక ఈ విమర్శకులకు లేదు. (శీ శీని మాకు నచ్చిన మవోకవి పేరును వాాయమం కే, ఆయన రావురాజ భూపణుని పేరును వ్రాస్తావని నా సమ్మకం, కావలిస్తే ఆయన రామరాజ భూపణునిలోని అధివా _స్పవికతను కూడా మూపగలడు పద్యాన్ని శీవలం వినోదం కోసమే వాసేవాళ్ళకు రామరాజభోవణు డొక సవాల్‌ 1! మూరు కోరిన ఇాంవ్యతనేం మూరు కోరిన మెత్తం దనాన్నే మాక భిక్షగా "పెడుతూ, మీ మేధకు పనివెపుతా నంటాడు రామరాజ భూవపణుడు, ఈపని నంతకుముందువాళ్ళు ఎవ్వరూ చెచయ్య "లేదు. కవిత్వమం కే కవుల చేతుల్లో నలిగిపోయే వృంగారవతి అని' ఈతడు అంగీకరించడు. పద్యం ఒళ విద్య, దానికి మార్దవం కావాలను

కోండి మేధకూడా అవనరమే నంటాడు, రావురాజ భూవబణుడు నిస్పంచేహంగా గొప్పకవి, ఆనాటి ఆధునికుల్లో ఆధునికుడు, కాని దురదృష్టవశాత్తు ఆతనికి అనుయాయు అెక్కువై. పోయారు. పిల్ల వనుచర్మిత వల్లనే వనుచర్శిత అప్రతిష్ట ప్యాలైంది. రామరాజ భూషణుడు గొప్పక వే, కాని (మిల్లన్‌ను గురించి ఇలియట్‌ అన్నట్టుగా నుంచి ఒసభావం కాదు,

ఇక ఇటీవలి కవుల్లో అధునిక "అెవరంశేే, గసకరజూడ తర్వాతే కృష్ణ శాత్తిగా రే నిజమైన ఆధునిపడు. పాటకు పట్టంకట్టడం ఈయన్ల

॥?

సాహీఠత్యరిలోఅధునికళ ! వల్లనే జరిగింది. పలుకులో 'మె _తృదనం, పలుకుబడీలో తీయందనమః*, మనన్సును ఆశకశ్చేటట్టు ఇెప్పగల్లడం; "తెలుగువాళ్ళకు చేర్చిన నాగరకు కీయ'నం కాల్చ్పనికోద్యమాన్ని ఈయన (పారం ఎవేసీనట్టు మరెవ్వరూ చేయలేము, శామకాజ భూవణుగలా ఈయనా గట్టి (వభావమే. కాని కాలం తొందరగా వమూారడంవల్ల, ఈ (యభావం ఒకటి ఆెండు దళాబ్దులకు మూ(త్రమే పరిమితమై: (కొత్త (వభంజనం మన "తెలుగు వాకిళ్ళను తెచింది. (ఇందులోని “వభంజనంి “వాకిళ్ళు ఇ కృష్ణశాత్త్రి గారివి1)

(శ్రీశ్రీ ఈ కశ్వాబ్బవు శాల్లవ దళాబ్దిలో నాగరకంగా కనబజే మనివి.కాడు, కృష్ణశాస్ర్రగారిలా మంచి వ _కృకాడుు సుకుమారంగా" మాటాడ నేర్చినవాడూ కాడు కాని సాహిత్య కేఠంలోకి చిరుగాలిలా (ప్రవేశించి నుడిగాలిలా మారిపోయాడు* నాటికీ నేటికీ సాహిత్యంలో ఆధునికత అంశ (శ్రీశ్రీకి (పాణం పాశ్చాత్య కళల్లో వచ్చిన ప్య్యూచరిజం (గైజశయూ1ే కస్సు ; కర్యూబిజం (0౮401కమ్సి; డాడాయిజం- నరియాలిజమ్‌ అంటే ఆయనకు ఎంతో అసి ఉండేది. ఇట్టివి ఇక్కడా ఎందుకు ఉండకూడదు 1 స(ియాలిజమ్‌ ఆనాటికి ఇంకా అధునాతనమైంది. కనుక దానిని చేపట్టాడు శౌని అలాకాదు చాన్ని దూసుకొని మరొకటి వసోంది, స్తై కో అనాలినీన్‌కన్నః వూర్క్సిజమ్‌ సాహి ళా క్‌ి (పభావితం చెయ నడం ఎక్కువ ఆధునికత అందు వేత శీతీ అధివా స్తవికతలోనుంచి, అభ్యుదయకవిగా నూరాడుః మరికొంతకాలానికి దీనిలోనూ అధునిశకత ఇాలకపోగా?. విస్తవ రచయితలకు అ(గాసనాధిపతి అయాడుః

అం [శీ శీ నిలకడలేని కవి అనిగాని; నిశ్చితాభ్యప్రాయాలు "లేని కళాకారువనికాని అర్హంకాడుం కనిత్య శిల్పాన్ని గురించి (శ్రీ శ్రీకి నిశ్చితాభి'ప్రాయాతే ఉన్నాయి. శొని ఆ శిల్పాన్ని ఎండుకు ఎలా ఉపయోగించాతి అన్న స్‌ివయాన్ని గురించి. సాఠ్యకాలికమైన

శ్రే సపాసపాత శ్టిం-వి వీ ర్‌ నిశ్చితమైన దృక్పథం "లేకపోవచ్చు. లోకం (పగలిశీలవైంది. నిన్నటి అభ్యుదయవాద్వి. నేడు తికోగమనమే (పగతిపధం అనుకోవచ్చు టీకాలు వేయించుకోవడం మంచిదన్న భావం ఒకనాడు ఇవాల అభ్యు దయభావం, అది ఈనాడు ఆకోగ్య నంరతమణకు జరిగి ఒకతంతు మ్యాతమే, అనాడు టీకాలు వేయించుకోవడం మంచిదని నీవు వాదనే అనాడు నీవు అభ్యుదయవాదివి కావచ్చుకాని; నేడు |పగతి నిరోధకుడవు కావన్న నమ్మకం లేదంటాడు బెర్నార్డ్‌ పా. కాగా శశీ "జీశానికి జేర్చింద్‌ వఏమంశు వీనాటికానాడు, సామాజిక సారన్వత వాళావరణంలో (పగతిశీలాన్ని విడనాడకుండా ఉండడం, ఆధునికత శ్రీశ్రీ ఊపిరి ప్రగతి ఆయన సాధన. ఈ (పగతిపథంలో (పయాణం ఇేస్తూం శే ఒక్కొక్కప్పుడు శిల్పాన్ని కూడా (శొ_త్త మార్గంలో మళలచ్చుక్రోేవ్రబ్రన్సీ ఉంటుంది. కాని నిజానికీ శిల్పంలో శ్రీశ్రీ గత మ్యుపై యేండ్లలో ఫొ త్తగా సాధించింది తక్కువే ! వై నీంహావలోకోనంవల్ల ఆధునికత అంశళే నీమిటో ఆలోచిం చగా రెండు మూడు విమయ+మీ కేలుతాయి. ఆధునికత అన్నది వేరు, సమకాలీనత అన్నది వేు, ఆనాటి వరకూ ఉన్న సాహిత్య శిల్ప పద్ధతులలో నూత్నత్వం ఎక్కడ సాధింసబడితే అక్క-డ ఆధునికత ఉన్నదనుకోవచ్చు. ఈ [కా తదనం శగాలను వావడంలోకాని, శబ్ద చికొలలోకాన్సి, అలంకారంలో కాని, ఛందస్సులో కాని, ఛందస్సును త్యజంచడంలోశాన్సి ఉండవచ్చు. ఒక పాదంలోనుంచి మరో పాదంలోకి (వాశే నీసపద్యం పాతపడి తూగుతూ నడిచే నీసం (కొ త్సదయింది కొంతకాలం, అనలుపద్యంలోనుంచి పాటలోకి నూరడమన్నది ఒకనాటి ఆధునికత. గేయ౦లోనుంచి వచనశేయంలోకీ మారడమున్నది మరొళ ఆధునికత, వచనశేయంలోనుంచి వచవాన్నే కవితగా మలచడమన్నది ఇటీవలి గుంటూరువారి అత్రి ఆధునికత. మరో దృష్టినుంచి వాడగా ఏ: పురాణాలను విడిచి, పాతకధజే శమనీయమెన కావ్యంగా మలచడమన్నది ఒకప్పటి ఆధునికత. అట్టి

సాహీఠత్య0ంలోఆధునికళి శక వర్ష నాత్శ్మకమైన కావా శ్ర వదలి ఖండికను (వాయడం, అందులో అకత్మా(శ్రయ మైన కవితను జొప్పీంచడం తర్యాత వచ్చిన ఆధునికత పేయసీిని నృష్టించకోవడం ఆనాటి ఆధునికతలో ఆధునికత. ఇడి లోకాన్ని విడిచి సాము చేయడమనీ, లోకంలోనుంచి పారిపోవడమనీ, దీనిమిద వచ్చిన తిరుగుబాటు, లోకంలో నిలబడి అభ్యుదయ శక్తులకు అండగా నిలబడి _వాయడం ఆమోద వచ్చిన ఆధునికత దీన్ని మరి కొంత దూరం ముందుకు తీనీకొనిపోయినవారు త్మీవవాదులు, ఈ విప్తనకవులకు ఆధునికుల మనిపీించుకోవాలన్న ఆకాంత లేదు, కానీ వీరి శబ్బచి తాల్లోనూ, ఛావప్య _కీకరణంలోనూ - [కొత్తదనం కన బడుతుంది. మరొక్కవూట ; పతీ మవోకవిలోను వదోకొంత ఆధునికత తప్పక కనబడుతుంది. (కొత్తదనం, అధునికత ఉన్న కవిత వ1క్రమిడే- పర 640*కవిత కావచ్చు, వియోగం కావచ్చు-*రాగౌల డజన్‌”ొలా, కానీ ఆ యుగంలోనశే అది మవోకావ్యమై కళార్చోనక్క-ర లేదు పేక్సపియరు కాలంలో ఆయనకన్న 26129035 1021 09వ ఆధునికులు, కాస్‌ వాక్యం వూ 'ర్హిచేయ నక్క-ర లేదనుకుంటాను. న (భారతి)

ర0౦0డోభాగం౦ నాహిత్య 0౦

వరూధినీ కలభాషిణులు ఆ సారస్వతంలో రనికుల్ని అలరిన్తూన్న పాత్రలలో వరూధినీ కోలభామస్సలు వింత స్థానాన్ని ఆక మించుకున్నారుః ఇద్దరో కూడా. ఒశ్తే శతాచ్దికి ఇంది, ఉత్తమ పాండితీ పతిభలుకల కవుల సృష్టికి వెందిన వారవడంచేత ఫొంత అతిసూక్ము మైన సామ్యం అంతకంచె యెక్కువ వైపద్ధ్యం మనకు గోచరించి తీరాలి "పెద్దసగరీ అనుంగుబిడ్డ వరూధిని చిిత్రవిచ్శితపు పోకడల పోగల సూరన నృష్టీ శలభాషిణి, పుట్టుకచేత ఇరువురూ 'జేవసంభుంలోనూ, మొనవ సంభుమి లోనూ. వెలయాలి వంగడానికి చెందినవాచే, అయినా ఇరువురూ అసామాన్య లై న సౌమాన్యలని గుర్తించాలి. వరూధిని (సవరున్నిప బడటాన్న్ని " పురస్కరించుకొని ఆమె నికృష్ట తీ అని అనుకోవడం సాహసం, పుట్టుకవేత గంధర్వుడు, అంగభవ విద్యాపారగుడు, తన్ను వలచాడు, రాగముచేత అంధుడు. అట్టిరాణి వరూధిని తిరస్కరించింది అటువంటి శ్రీని మనం కేవలం సాధారణ 'స్ర్రీలతో పోల్పడాని'కే వీలు లేను కమెలో సంయముం లేకపో లేదు, కాని (ప్రవరుని అపూర్వ జితే౫(ి యత్వంవల్ల వరూధిని చేష్టలు తుదిని వెగటు కొల్పు తాయి అయినా మన సానుభూతికి కూడా పాతురాలవుతోంది. కలథామీణిలో. ఇంత కన్న మిక్కుటమైన సంయమం గోచరి స్తుంది... నాలు గేండ్లు ఒశే దుర్గభుడై న (పియునికోసం చెంగపడి, కోశ్క. మైక్‌ వెలిబుచ్చకుండా కాలం గడీపిందిం అంతేకాక, “వారవనిత పలుకు లిచ్చకంబు లనక 'యొవ్వరు నమ్మాద కడియులగాక దృష్ట మన వ్థవాంఛ”

వరూధినీ కలవాషెణులు రి అంటుఎది గంభీరమైన ఉ జ్వేగంతోనూ, బాధతోనూ అన్నమాట లివి. అన్నిటికన్న ముఖ్యంగా ఆమె తనకు రాబోయే జన్మలో పాతి (వత్యాన్నే ఒక భాగ్యంగా కోరుకుంటుంది. పరిద్దరూ కూడా అసామాన్య వ్య క్తుల్ని __పేమిస్తారు వరూధిని గంధర్యాంగన, మానవుని పొందును కోరింది. కలభామిణి మర్త్య, గంధర్వుణ్ణి వలదింది. ఆ వ్యక్తులు వారికీ అలభ్యమవు తారు+ వ్‌దస ఇర్వురూ తమకు తేమ (వియులు లభించారనే తృ _ప్రిపడ్డారు, కాని ఈ ఇద్దరూ మాయా[పియులే ! ఇద్దరూ ఏీరిని అంతకు వూర్వము నుండే వలస్తూన్నవాశే | విద్యా విలాసాలలో కూడా వరూధినీ” కలభావీణులకు కొంత సామ్యుం గోచరి స్తుంది. ఇద్దరూ గాంధర్వ విద్యలో ఆరికేరారు, నర్తన వైవుణీ విలాసాలలోనూ, సౌందర్యములోనూ, వారికి “యాడు మతి కలదనంగ రా దనే (పళంసకు పా(తుతైనారు.. ఇద్వరికీ పూదోట లన్నా నీంగారములు మెజయగా ఇెలిక తెల తోడుత సీవోరము లన్నా అపరిమితమెన యిష్షము. ఇదరూ సౌందర్య పర్మిగహణా స్త కవచ పలు ల త లీ అయినా జన్మమునుంచీ అన్ని విషయాలలోనూ. వరూధిని కలభాషీణిని తలదన్నింది. కలభామీణి ముల్లోకములలోనూ కూడా పాండితీ (సతిధలచేత ఇంతటే గాయకురాలు -లేదనివించుకున్నది* కాదనము | కాని వరూధిని మనకు ఎందువల్లనో ఉత్తమ గాయకు రాలంగా కనిపి స్తుంది. కలభామిణి “౯ంభీర మధుర స్వరముని మణి కంధరుని దండకాన్ని మనకు వినిపించింది. కాని వరూధిని - “ఆబ్రాపగతిం జొక్కీ యరమోడ్చు6౬ గనుదోయి రతి పారవశ శ్రి విిభమముం 'దెలుసం (జౌధీ పలికించు గత (ముంధములి (1౬)

(1 సాహిత్య ౦-విమర్శ యొదుట కలభామిణి సామాన్య గాయకురాలుగా తో స్తుంది వరూ థినిలో పాదుకున్నంత గాఢంగా కలభాపీణిలో కళావృాదయ౦, అనుభూతి కానరాకపోవడ మే. దీనికి హేతువు కావచ్చు, కలభావిణికి కవితను అనుభూతిలోనికి తెచ్చుకొనే సావుర్ధ్యం లేకపోలేదు. కాని వరూధిని జన్మతః కవయితిి గాయకురాలు, చి(తకారిణి. ఆమెకు శలియకుండానే ఆమె మాటలు భావనాన్ఫుట సూతుంటామి; మన్మథుని దూవీంచేటప్పుడు “రతిలోచనాంబువుల వాన నిగిర్చతే 1” అని నిట్టూర్పు విడుస్తుంది. ఆమె (పతిచేవ్షలోనూ కళావృాదయం ధ్వనిస్తూంటుంది. ఆమె వివారించే తావులన్నీ కావ ఖ్ట్‌వ స్తువులే. గాంగ యైకళాలు లవలీ నికుజాలుు చిగురుమూవుల నంజ నిగుడుతావులు, కారిక లనంగ శాత్ర్రముల్‌ చదువు చోటులు - లెక్కకు మిగిలినన్ని మాపవచ్చును, ఆమెకు భోగ్యవస్తు వులు కూడా అట్టి వే | “సద్యో వినిక్భిన్న సారంగ నాభికా హృతమై పిసాళించు మృగమదంబు అన్న ఒక్కమాటలో తరియంగరాని సౌఖ్యమును చని కాపీంది, ఇట్టి సౌందర్య పదగవాణాస క్తకు భావన కూడా తోడయింది, ఇచే ఒకణ్ణి కవిగాను, కేజాకనిని గాయకునిగాను, చ్నితకారునిగాను ్లేస్స మహత్తర శక్తి, వరూధిసి శావనాబలం చాలా గొప్పది, అందు "వేతనే అమె చక్కటి గాయకురాలు కాగలిగింది అంత చక్కగా ఛామింపగలిగింది.. ఈ భావన వల్లనే (సవరణ వశపరచుకో యత్ని స్తుంది, చక్కటి చితకారిణి వఠె*ఇ్తతు శరొనన సొయక వ ఫ్‌ ఖన్నతే వాడి వత్తలయి, కీల గపోలము లూది, మొపులన్‌ విన్నం దనంబు తోంపలను "వేయటునం బలిగాలి సోశకినన్‌ "వన్న వళెం గరంగు నలి వేుులొ పొందును గూర్చి ముచ నటించేటప్పుడు; ఆఈ భాషూ నూధుర్యం వల్లనో చిత్రరఘావగా శ క్షి వల్లనో, భావనలోని అకుథిక్ష

వదాధిసీ కలిధాషిణులు ర (పతిభ వల్లనో, "మీదో విచ్నిత బాకావరణం నృష్టింపబడింది, జమ ఇక్కడ ఉ_త్తమ(శేణ!ి చెందిన శవయిి కాగల్లిందిః

ఇటువంటి శిల్పము మనకు శలభావి.ణిలో వెదకి వెదక చూనీన్లా కనబడదు. ఆమె మాటల్లో ఒక్క-క్కూప్పుడు. విలాస పూరితమైన భావన (280063) గోభరించనచ్చుం ఉలవ గల "వెన్నెలల చెలువు నకు సౌరభము కలిగినను అనే పద్య మూ(శేణిలో 'ఛేర్చవచ్చు జీమో ! కాని కవితను కవితగా (గహిస్వే వరూధినిబే. పై చేయిం అయితే దానికి హేతువు "పెద్దన నూరనలలో కనిపించే 'భేదమే. "పెద్దన సొందర్యోపాసీ, సందర న్‌ (నష్ట; ముఖ్యమైన విషయాలను శ₹ిండింటిని కండ్ల యెదుట బెట్టి, వస్తువును ఉత్తమ కవి తావీథులలోనికి తీనికొని పోతాడు. నూరన కూడా గడసశే. కాని పోల్చి చూసే పెద్దన కంయె వీిన్నవానిలా కనబడతాడు, అంతేగాక, "పెస్షనలో నూరనలో లేని భావోన్మత్తత మూ గ్తీభవించింది. గాన నిమయ (ప్రస్తావనలో వరూ ధిని *ఆలాపగతింొక్కి. యరమోడ్చుల గనుదోయి రలి పారవళ్య ని[భమము 6 దెలుప” వీణను పలికిస్తుంది అంటాడు, దీనిని భామ కొక అపూర్వపు టీవిగా భావించుకోవాలి. ఇలాగే సెన్లీ కవి య్ట్న్ర్రే0 57609 28 0ళ6ొఅంటా డొక చేట. అవ్య క కళా వైదగ్గా్యన్న్‌ పృాదయ రంజకంగా చెప్పడాసికీ అవ్య కృమైన “వీరొక అనుభూతితో పోల్చడ మనేది మవోకవి లష్షణమని (గహించిన కొద్ది కవులలో ఒక ఉత్తమ స్థానాన్ని అ(శ్రమించుకుంటాడు. పెద్దన అందువేతనే నూరన గారి కలభామషిణి కన్న "పెద్దనగారి వరూధిని ఉత్తమ గాయకురాలు, ఉత్తమ చి్యతకారిణి, ఉత్తమ కవయి(తి.

కాని అఆ విశాల కవితావీథులలో నుంచి (శ్రిందప అడుగు పెట్టడం వరూధినికి చేతకాని పని. ఆమె మొదటి నుంచీ (బొథలాగే కని వీస్తుంది. కలభాపి.ణణి వారకామిని ఆయినన్పటికీ వరూధిని కంక గడసరి శాదు, సీకు నాఠదుని. శిమ్యత్వ్యము జేయ- నిచ్చవొడమెనా అని

ఖీ సాహి తర్థి ౦ -వీమర్శి అడీగిన కృష్ణుని (వళ్న్చకు, వరూధిని కొతే కలభాపీణి వలె "వినీతి నటు గటు) ఒదగదు. *అజేమియు 'ొదని సమాధాన మిచ్చి యుండదు వీమ ఖుడ్లైన (వరుని మిద (ప్రయోగించిన వరూధిని తుది అన్ర్యం కలధాషిణి ఊహష అందని వివమయం. మణిక ంధనముకు తన్ను వలచి నప్పటికీ ఆతని కోర్కాను తెలినీకోలేనంతటి ముగ్ధ కలభామీణి మాయాఠంభయై. రంభతో ఎంత కలవోన్ని పెంచినప్పటికీ, తుదకు శాస్యగ_స్త కాక తప్పిందికాదు. అంతేకాని “(తోపువడి నిలచి, ఘన లజ్జా పరవశమై” “పాటున కింతు లోర్తు 3?” అని వరూధిని అటుసిటు 'యేడ్చిన యేడ్చులు కలభామిణికి గగన కుసుమాలే ' వరూధిని ఒకసారి శిరస్కరింపబడినప్పటికీ, తిరిని మాయా(పవరుణ్ణి చూచినప్పుడు వాని చేలాంచలమును. పట్టుఫొని లాగుతుంది. కలభావిణిలో. ఇటువంటి సాహసం మనకు గోచరించ్షజే నోచరించదు.

అందువల్ల జే కూడా కలభామిణి మన అనురాగాభిమూనాలకు పాతురాలయింద్‌, అమె మనలో వ్యక్షీః ఇక్య-క్రటి. వేణితో కురులు కూడకి ముందు నుంచీ కూడా ఆవిను. మన మెలుగుదుము- కథతో కాటు అమె ెరుగతోంది.. కల్పవృకఛాయలలో _ కలకలలాడుతూ కనబడుతుందై గంధర్యాంగన వరూధిని. మనుష్యుని భావించినప్పటికీ, కంపస్వేదాదుల వల్ల" ఆశణంలో ఆమెలో మానువత్వం గోచరించి వస్పటిక్ష ఆమె యెప్పుడూ ఆకాకవీథుల్లో వివారించే “విద్యుల్ల త” లాగే ఉండిపోయింది. తుది వరకూ ఆమె కష్టా లెజుగదు నిత్యభోగి. నే “్‌నాల్లు జాలీిలో “లంకల జాలు భవంబను నంత కాకక”

ఇళ కలభామషిణి కభీ వేలు |

చిన్ననాటి కలధాషిణి సురూప ఆటపాటలు, కృష్ణ నభకు వెళ్ళడం తప్ప ఇంకో పశేమి లేకు. ఆమెలో వ శై కీగళమెన విశిష్టత కూడా వమిా'లేదు, నారదుని దగ్గర శిమ్యరికం (సారంభించినప్పటినుంచీ

వరూధినీ కలభాషీణులు స్ట్‌ అసులో మార్పు వచ్చింది. అశలు ఆమె జీవితంలో నలకూబరునివైై మనను కలగడం, మణికంధరుడంకు ఒక విధమైన ఆదరాభిమానాలు వర్పడడం, నారదునికి శిష్యురాలవడం,. అన్నీ ఇంచుమించుగా ఒకేసారి నంభవించడం వేత ఆమెలో మార్పుకు అవకాశం కలిగింది. ఈ వార్పు కాలంతో పాటు పరిణతిని పొందింది, గడునుదనఠ నేర్చుకొని కామకూసం ధరించగల శ కి నలవరచుకొంది. నారదుని కూడిగ మొనరించి అపూర్వ గాయకురాలు కాగలిగింది. ఆమె కోర్కెలన్నీ సలించాయి, ఆమె వలపు మూత్రం వలపులాగే నిలిచిపోయింది, మన కంధర నలకూబరు లిద్దరూ గంధర్వులే. కాని విద్యచేతః గుణగణాల చేత మణికంధరు. డు తముడు, ఆమెను అతనిలోని మహో వుకుమత్వ మేదో ముగ్ధురాలనుగా వోనీంది. కాని యేమిలాభం? ఒక వైపున నారదశాపభఛభయం అలా ఉండగా, అతన్ని - అర్థంేనుకో లేక పోయింది కూడా ! ఆత డీ మధుకరాంగనకు పూచిన సంపెంగ అయి

పోయాడు, అందుచేత తన యీ వలపు నిరర్షక మసి రనీకుడైన నల

కూబరునితో యొన్నట్నికెనా పొందు ననుభ సా యత్నంలో తుణాలు

యుగాలుగా వత్పరాలనే గడిపివేసింది. కాని కోళ్ళ నవూ్యూతం పలించ

"లేదు, సడలలేదు కూడా!

ఈ మర్యకాంతకు గంధర్వునివై వలపు గాఢమైనకొద్దీ, ఉపాయాన్వేషణ కళాడా విక్కటమైంది. ఈ సందర్భములో నే అమెకు మణి స్తంభుడు అఆఫ్హుడైనాడు, ఆతని దూరదృష్టిః దూర(శ్రవణ విద్యలకు అమ అద్భుతపడింది. ఆతని వల్ల శే తన మనోరథము నీద్ధిస్తు ందనే గట్టి సమ్మాకంతో, (మ్రేనవాజమైన లజ్జను కూడా కొంత పో దోలి, తన కోరిక తీరే ఉపాయాన్ని అడిగి వేనీంది. అతని పాచిక పారింది కూడా! ఆమెను తొడ్కో_సిపోయాడు తన నావానం నూదం

కలభామిణి ఒకందుకు నీద్దుని ఆశ్రయించి, అనుసరించి రాగా, ల సిద్ధుడు మరొకందుకు = బలి పరువుగా: ఆమెను తీనీహొని వచ్చాడు* కాని ఇర్యురి కో ర్కెలూ భగ్మమయాయి!

ర్ట సాహి ళత్య౦ -వమర్నీ 'ానొక మాయాసీద్ధనికి బలి 'కాబోతున్నానని కలభామి.ణికి "శెలిసిన పిదప ఆమె ఆశ నిరాశగా పరిణమించింది. మొదటినుంచీ ఈమె (ేేను విషయంలో కన్టజీటే. వలచిన నలకూబరుడు గంధర్వుడవడమే కాకుండా, రంభ్యావియుడయాడు. మణికంధరుని మాయే ఎత్తడానికి పిలులేదు, తీరా కార్యా సపలమవుతుందని ఆశిన్తూం "పే మృత్యువే ఎదుర్రై౦ది. పోనీ అదీ తప్పీందనుకొనేసరికి మాయ జడదారి తన మానాన్ని వారించబోయాడు, అదీ తప్పి నలకూబరునిశో పొందు నను భవించాననుకొనేందుకుు ఆతడు నవూయానలకూబరు డై పోయాడుం ఆ గండమూ గడచి ఆతడు తాను మున్ను వలచిన మణికంధరుజే అని సంతోవపడదా మనుకుంశు, ఆ సంతోపానికి కూడా వ్యవధిళ₹ేక మృత్యువే తన్నుకొని పోయింది! [ఆ మోద ద్వారకలో తన పూర్వపు పొన్న ళ్యాన్న్సీ (వేను లీలల్నీ మరచి, “ంజేళ్ళు కాలం గడవపీ తనువు విడిచిండి.]

చిత్రంగా కనిపిస్తుంది యీమె చరిత! పై & ఎంత గంభీర పాటతో అంత విషాద గర్భితము ఈమె. జీవితము. కాని కష్టాలకు లొంగినట్లు కనబడదు, మాయారంభ చేమం వేసి, నలకూబరునితో పొందు ననుభవించింది. ఆతడు మూయానలకూబరుడే కావచ్చు, కాని ఆమెకు ఆమణంలో ఆతజే నలకూబరుడు, ఆతనికోనమే ఆమె తపి స్తోంది. అమిద రంభ తారసపడగా, రంభకంకు చలో _క్తితో, రంభ కంచె గడసరితనంగా, ఆమె కంకు లావణంగా, ముద్దుగా, తన నల కూబరుణ్తై తాశే య థార్థ్యమైన రంభ అయినట్టు సమ్యించింది, మానవ కాంత కాదు ఈ కలభాపీ.ణి ' అంతకు పూర్వం ముగ్ధ ఆమోద (వశ కావచ్చు కాని, ఇప్పుడు మ్యూతం కలభామషి.ణి కలభామీణీ ! ఆమె జీవి శానికి చేవ గంధర్వులు కూడా అనూయపడవలనీన మధురతుకాలివిః కాని ఆవెమ _ర్వష్ట! మ్‌ర్త థ్ట్‌లు అట్టి తణాలను దినాలలోకి తీనిఫొని నోలేరు. అమెకు కూడా ఆలిసే ఉంటుంది. అేశపోకే (పక్కను రంభ

వరూధినీ కలభాషిణులు కీ ఉండగా, అంత భైర ఫ్రం వేసి తానామె రూపం చాల్చదు. తాను వరూ ధినీ రంభ లవఠ గాకుండా మానవ,స్త్రీ అవడంవేత, తన కాోనిమేవమ రక్త. తన జీవితాన్ని స్వర్గ నీమలకు దగ్గరగా తీనికొని వెళ్ళిం దనుకుంది.

చక్కని సమయనస్ఫూూ ర్తిని చూపింది. నూటకు మూట; చేతకు వేత - ఎన్నో విధాల నలకూబరుణ్ణీ రంభనూ. చిక్కులు. పెట్టింది తుదకు ఓడిపోయింది, ఓడిపోక తప్పదు కూడా ! శపింపబడినా, తన కోర్కె. ఫలించించే చాలు ననుకొౌసి ఆలయం దగ్గరకు వచ్చింది కాని అక్క-డ తిరిగి నాల్లు మూలల నుంచీ విపాదచ్భాయలు (కమ్ముక్ని వచ్చాయి. శాప స్తుూూాలవడ మే కాకుండా? ఎవడో (ముచ్చు తన్ను మోసగించడం ఆమెకుళోతగా. కనబడింది. మణికంధరుడే గాక? ఆ నవూయానలకూటరుడు ఇం కెనరయినా అయితే, అమెహు సదయ ఎంతగా నలిగిపోయి ఉండేదో !

కలభావిణీ తనకు రాబోయే మృత్యువును కనుక నిర్వి బారంగా ఎదుర్కొ-నకపోతే ఆమెలో వ్య క్రిర్యం వమిా ేకపోయీది, కాని కష్టాలన్నీ బాగా వ్యృాదయంలో నాటుకున్న తర్వాతే ఇప్పుడు జీవిత మంకే అర్థమైంది. వేశ్యవాటిలో. పెరిగింది; మౌొనివద్ద శిమ్యరిక ౦ ఇీనింది. రాచపొలువులో మెలిగింది మోసగింపఎడింది. మోనగించింది; వలదింది, వలపుల్లూోని రవా స్యాన్న్ని గుర్తించింది కూడా 1 తుదకు ఇొప్కగ స్తహాడా అయింది. ఇప్పుటికి తన జీవిళొన్నంతటినీ నింవోవ లోశనం వేనుకోగల సంపూర్మ విదాస్థవతి శాగలిగిందె. సుగా(్రి అన్నట్టుగా ఈమె. ఇప్పుడు చేవతయీ. కొని శేవల నరాంగనకాదుః రాబోయే జన్మలో పాత్మివ త్యాన్నే కోరుకుంటూ, మృత్యువును అఆవ్వోనించి, జయించింది, ఇప్పుడు కలభొమిణి ఫూర్వమువ లే వేళ్యగా జన్మించబోదు, అమె మధుకలాలస కోజోతూందిః

ర సాహీత్య -వీమర్శ కలభాషిణలో ఈ నునిశిలిమైన నూనవస్పర్శ అడుగడుక్కీ మనకు గోచరి స్తుంది, వరూధినిలో అది లు_ప్తమనిపి స్తుంది అందుచేతనే కవిళాపపంచంలోకి గాంధర్వ్యగానం చేస్తూ (పవళించి? మానవులను ఒయారంగా చూస్తూ నిలు న్తుంది వరూధిని. కలభామిణి మానవులలో వుట్టి; తన మానుమత్వంవల్గ నే కావ్యజగత్తులో తన కొక స్టానాన్న్‌ వర్పరచుకొంది, ఇద్దరూ అనల్బ శిల్పులఅనుంగుబిడ్డ లే అయినా వరూధిని గంధర్యాంగన, కలభావీ.ణి స్వర్షనీమల గలే యత్నంచేసే

మనుష్యాంగన ! ఇం తేభేదం, _- (భాతి. జనవరి 1044)

న

రుద్రకవి నిరంకుళోపా్యానం “మాణిక్య క్రియమాణ సౌధ నువనొ - మాయా సరిత్త ర్తుకా మైనాత్సీ సవాభీతి సంభంిము భర - వ్యాలోక మొనాభ గా తీణానర్షళ వోసభా విదళిత - న్నీతాంధకార త్సియా మాణూభూత స్‌తాన్య పత్సితతికం - బొ పప్టిెం బల్బ మేం ఎ (నిరం : 1-44) ఇది ర్యుదకవి నిరంకుళో పాఖ్యానంలో ని (ఫథమాశ్వాసంలోని పద్యం. (ప్రబంధాలలో ఆరంభంలో జీ వురవర్ష న ఉండాలి. అందులో కవి తన పాండిత్యాన్ని కాస రచిచూపాలి-రుదకవి కూడా (వబంధు కవే, ఇది తొలి అళ్యాసం, ఇది వురవర్ష్రన* అ మూద తాను “కవిత్వం త _త్వీథౌా శేయుడ” నని ఇెప్పుకున్నాడు' అంతేకాకుండా ఆతడు. విద్వజ్ఞ నుల కత విభేముడో, పండితమ్మ గేష్చతేరుల కంత అజేయుడు. దీనికి తార్కాణం చదాపమంశేు, [మై వద్యాన్నే చూవవచ్చు. వముంశు ఇట్టి పద్యాలు పండితులకు నుంచి పనందుగే. ఉంటోచు?. బెడాలూ పండితులకు కొరకరాని కొయ న లవు కొయి రుద్రకవి - (పధానంగా నిరంకుళో పొఖొప్టనం రచనాకాలం నాటికి - తన పాండితా వ్‌ నియూవించుకోవడానికీ (ప్రయత్నపడ్డాడుః ఈ పాండిత్యాన్ని శబ్బాలరు ఎన్నుకోవడంలోనూ (దయోగించడం లోనూ, సహాశఘటనంలోనూ చూపొడుా ఛందస్స్పులోనూ తన. వ్య కి త్వాన్ని ఇరాపాడు.. ప్ర్రానను ఎళ్నుకోవడంలో సర్వదా "తేలికై నమా గౌ న్నే తొక్కలేదు. రకర కాలయిన య తులను వాడాడు, పద్యాలను రకరకాలుగా విరిచి భా పెట్టాదు పద్యాన్ని నడపడం నుంచీ. ఉపమాపామ్మగిని శకరించడంవకకూ; పూర్వకవుల వా మునకు జ్ఞ ప్రికివ చ్చేటటు చేశాడు రుద్రకవి నిన్మందేహంగా

1. సాహిళ్య౦_-వీమల్మ్శ్‌ మంచి. వ్యుత్పన్నుడు. విద్వత్కవినని అనిపించుకోవాలని ఆత డనుకోవడం అతని అవాంకారానికి ఆార్కాణంకాదు; అత శ్రవిశ్వాసానికి నిదర్శనం.

అయితే రుద్రకవి పద్యాలను పట్టి మూసే వె లతణాలతో కాటు, అతని ఊవాలలోని అందంకూడా తక్కువది కాదనిపి స్తుంది.

“ఆశడు అందగాడు, వయసులో ఉన్నాడు. ఆతిడు ఏథిలోకి వ_స్తేచాలు, విలాసినులందరికీ చూపు అతనిమిా చే!”అని కవి వెప్పదలచు కున్నాడు, రుదకవి ఈ సన్ని వేశాన్ని నీరసంగా కాని, ముద్దుముద్దుగా రెండు సనూసాలలో కాని చెప్పీ ఊకుకోదలచుకో లేదు, ఒక మంచి ఊహను కజ్టూడు. ఆ ఊవానుంచి పద్యాన్ని పొదిగాడు, అతని ఊవా వస్తువును అకిికమించి, డాని పరిధినుంచి దూసుకొని పోయింది. పద్యంలో వర్షనాంళఛం యువపని సౌందర్యమే ఆయినా, కవి వర్షించ దలచుకున్నది మన్మథుడు పడే బాధను !

అ యావకుడు, అందగాడు, ఇంటిలో ఉన్నంత పీపూ మన్మధునికి పనేమి ఉండదు. తీరికగా పోయిగా ఉంటాడు. ఆతడు వథిలోకి అడుగు పె స్టుసరికి మన్మథురకి ఎక్కడా తీరకఉండదు. వాడావిడిగా తన విల్ణంబులను చక్క_చేనుకుంటాడు. కొందరు విలాసినులకు అత్మ నిశ్వాసం ఎక్కువ ఎంతటి అందగాడినై నా కన్నె త్తి చూడరు, వారి కొండంత థై ర్యాన్నీ మన్మధుడు తన అవ్యాహతమై 5 ఇాణంసపరంపర వేత నిర్జావీ.ణ్యంగా వీిండిలా వేసి వేస్తూంటాడు, ఆ అందగాడు ఎటు కాలుమోవుతొడో ! వవీథిలోక మళ్ళు తాడో 1 అది వానికి విలాసం శావచ్చు 1! కాని మన్మథునికి వేతినిండా సని బాణాలు వేని వేసి, వేతులు తీపులెక్కుతాయి !

పాపం ! ఈ మన్మథునికీ విశంతి లేదా అంే, అద్బృష్ట్రవకాత్తూ ఆ యువకుడు లృంటికిపోతే మొన్గుధునికి పనేమి ఉండదట |

ఈదకవీ నిరంకళోపాఖ్యానం థీ గ“వామ్మయ్యా 1 అనుకొని విల్లును బాగాలను ఒకమూల పజేనీ, ఇేతులు తీయగా, “సెజ్టపయిం బడుినట ! “ఆ తరుణావనీనురుం డొ-కప్పుడు వీథికి రా విలాసినీ (వాతకరోర నైర్య కధ - రంబులు తుత్తుమునై. చనం దయా “స్ల్రేతర వృ త్తినేయు నళం _ డింటికిం బోవ నిర_స్తబావుండ్రై ేతులు తీయంగా మరుండు - సెజ్టవయింబడునప్డు భూవరా !* న. ఈ వద్యం (వాయడానికి కావలసీన లెలిని తర్కసంబంధి కాదు; అది వ స్తువునుండి దూరంగా ఉండి భావించగా, నిర్మాణాత్మకమైన కళాత్మకమైన చూపులోనుండి విరినిన ఉపబ్ఞ్య ఇట్టి ఊవాళాలి కనుకనే తానుకని_శ్వ్వ త_ళ్వథాచేయళ"నని రుదకవి ెప్పుకున్నాడు. ర్కదకవికి శల్చాల కూర్పులో మంచి అధికారం ఉందిః థగ్దాలు అగ్ధాలకు చవావాకాఅే, అర్థాంతరాలకు కూడా వావాకాలేః మవ+కవుల కావా్థలలో 1 కాని రుద్రకవి అడ్థాంశరాల జోలికి ఎక్కువగాపోడుః శబ్దాన్ని మరీ చావగొట్టి దానిచేత తిక్క-నమంధతిలా వెట్టివాకీ చేయించుకొనే నిరంకుశత్యం రు[దకవిలో కనబడదు శబ్దం సాధార ఇంగా మోయగల్లిన అర్థాన్ని చుందాగె మో స్తుంది (పకీశబ్దం ఇరుగు పొరుగు ఇజ్దాలతో మెథిని నిరవుతూః -వేరమిని పాటించక అశ్చర్యాన్ని కల్లించక, నిరుప[దవంగా (పత్యతమవుతుంది.. అయినా శబ్బ్వ(పయోజనం మరీ వచనంగోలా సంకుచితమై పోదుః ఉఊపవోశాలి అయిన ఈ కవి కట్టుకున్న చికానిక్‌ అనురూసమైన రూపం పద్యంలో కనబడుతూ ఉంటుందిం ఉదావారణకు రా(శంతా వార కాంతలతో గడిపి, "తెల్ల వారగా, ఇంటికివశ్చో ఒక యువకుని స్థితి ఇలా ఉందట ;

100 సాహిత్య ౦-విమర్శ కజాటీన 'వెండుకల్‌ - బవరించి కట్టిన పసీడి'వాంత రుమాలు = దుసికిలంగ నిదురచాలమి మాంద్య - మొదవజూచెడు కన్ను లరవిరి కెందమ్మి - విరులుదాల్చ వాండు జూవీన శేంత - వాళెజ పలుడాంీ ॥ జిలుగు ెండల6 జివ - చిమ యనంగ వలి దుప్పటి వల్లె. వాటు జాతీ యొయారి చిటులు గందవ్పుయబూంత = చెలువ మమర మారకాస్త్రాధికార దు - ర్యారవార వారిజాస్యాతి సారన్య - వచన రచన కృతపరీరంభ సంభోగ - శీలి జేలి, “వీధిశేశెంయ పటి. వేళ నతడు __ ఓ ఇలా శబ్దం చి త్తరువ్రలూ, నగిమీలు ఇెక్కడంతోనే ర్యుదకవి శవిత్వత_త్య్యం-అ పోదు, అది శిల్పాన్నికూడా కొన్నిచో ట్ల సమో వీస్తుంది, (పథమాశ్యాసంలోని అవ తారికలోని ఆంశోపద్యం ఎత్పుగడ లోని శర్దాలను చూడండి. విన్ణువును వర్శిస్తూన్న నేనపద్య మిది కోపేక్కిరా శేజపై - నెక్కెడు నభ్యాసి వామారుం (ద్రంచిన - సత్త్వరాళి నీరి మనోభనపు (ము-చ్చిలిన కన్నపుదొంగ గొల్ల చేడెలతోడు - వోడేగాడు (౮ 1-2) దాని "వెనుకనే (బ్రహ్మా స్తుతి. కందపద్యంలో ఒక్కసారిగా శబాలపొందిక్క ఎన్నిక ఎలా మారిపోయా మో గమనింపదగ్గదిః కన్దశ్రన్హాశ్మ్రి కల్చవాటే శతకోటి ద్యుతుల నవ్వు - సతి గల్లిన యా చతురాన్యు నఖిల విద్యా ॥ | ఛతురాన్యుం చలంతు౯ గావ ఖ్‌ - సర్షంబునకున్‌ న

ర్యుదకవి నిరంకుళోపాణ్యానం [101 ఛందన్పులోనూ, నసమానథఘటన లోనూ వచ్చిన వమార్పువల్ల ళా త్తగాలి ఏచినట్ల యింది, తిరిగి ఆ తర్యాతి పద్యం మరో నీసం, కాని ఇది పనుకటి నీనపద వ్రంవంటిదికా దు= ఇందులో అంత్యాను పాస (ఘ్రసన్నంగా ఉంది. “చందేేఖా సమా - సంగ రంగ న్మాళి శోభితపోార వ - మోజపాళి శమదనమాస్విత మన - స్పుమధూళి ననుచాళి లసమాన సానా క - ళా (పతొళొ 14 ఇలా పజ్య్యాలను ఎన్నుకోవడం మలచడం శిల్చ్పంలోభాగ మైనా, చానిని ర్యుదకవి తిన కవిత్వత_త్వ్వంలోని భాగంగానే -ఎంచుకుంటా డనుకుంటానుం ఇతర [(పబంధ కవులలాణే రు[ద్రకవికూడా ఫూర్యకవులను ఉపయోగించుకుంటాడు, జ్జ ప్రికి అెస్తాడు, “వరావాము వారణనిరి వారాన్నిధి వారణాసి = వారణ వరదున్‌ చవారాంగనా జన న శ్రర ణారూఢి న్మఅవం డాత - డనఘుడువో లెన్‌.” 2.24 ఈ పద్యాన్ని (వాయించిన పద్యం కక్‌ రావడఠి కొంచెం కష్టమే. కాని అది (శీకృన్ల చేవరాయల పద్యంగా ణ్డపకం వస్తె శాయల పద్యానికీ, దీనికీ గల అంతరువు న్పష్టమవురుంది. వర్షర్త్వు వర్ధనలో వచ్చిన రాయల పద్యంలోని గాఢమైన మేధ, నిశితమైన మభూపఫు ఇందులో కనబడవు*ో నవ చలలతతతతవతలలతనలనావలడకోయననురాడానాలనాయయములుునటునరుంతతేనయయిముతడాయాడాలలాతతతుతా. తళా లా యాలో.

• రాయల పద్యం ఇది. “6వనతతి వరాహా వాహారి _ వాయుభు గ్వి రోధి వారణ వర్షాభు - లాధిం దొజంగె నెం్యడి రవిచేర మూండవ - యెడకుంజేరు రణి ధర య లు సొర ల్యశీ= త ధరణిం (బమోదడ సం _ ధాయిగ్లా బ్ధంరచున (భమర్యలు సన్న ౮ గ్ల ఇ జ ల టా ష్‌ పొద వాలా

క01 సాషాళ్యు౦ -వీకుర్న అలాగే "పెద్దనకు అనుకరణ అక్కడక్కడ కనబడుతుంది అలాగే పోతన్నా అక్కడక్కడ తిక్కంన్నా జ్ఞప్తికి వస్తారు, కాన్స్‌ గమనించవలనీంది అన్నిచోట్లా మూలాన్ని మరపించే సృష్టి కన బడదు. మూలానికి పఠిధ్యనులే వినబడ తాయి. చిితమేనుంళే కవికీ ఇతర కవులను ఆనుకరించాలన్న కుతూవాలం అపరిణతస్థితిలో కల్లు తుంది. కవి పెరగుతూన్నకొద్దీ బింబ (ప్రతివింబాలుగా ఉండే రచన పట్ట అస క్తీ సన్నగిల్లుతుంది. రచన వ్య క్రి త్వాన్ని గడించుకుంటుండి అపరిషోమైన దశలో కూడా కవి స్వంత గొంతును వినిపించినప్పూడు, అందులోని అందం తళుక్కున మెరుస్తుంది అంకు కవిత్వపరంగా వరాడగా, నిరంకుశో పాఖ్యానంలో ఇతర కవ్రల (ప్రభావంకన్న (పతిధ్వనులు వినవచ్చిన తావుల్లో మూలంతో గల పోలిక వల రచన నస్టాన్నే పొందుతుంది, కొని! ఎక్కడైతే కని తన కంఠాన వివ్వుతికో, అక్కడ - పోలికళు అవ కాశం 'లేక్క అవసరం ేక - నిసర్ణ్షమనోవారంగా ఉంటుంది కాగ్యా ఇవ్విధమైన రచన, కవి (పౌఢివును ఇంకా అందుకో "లేదని 'అెలియవేస్తుంది. ఇటువంటి పై పై మెరుగుపూతలు "లీని రచనను వరాడాలం పే కందుకూరి ర్య్రదయ్య్య _“న్యుగ్‌వ విజయం” మూడాలి, ఇందులో ఉదాహృతమైన తొలిపద్యంలో ఎంతటి పాండజిత్యపు -వేవఠి కనబడుతుందో 9 సుగ్రీవ వీజయంలోని ఈ పద్యం అంత నిసర్ష మనో వారఆిగా ఉంటుంది. చెట్టు చాటున నుండి, వాలి సుగ్రీవులను చూస్తూ రాము డిలా అనుకుంటునా ష్షైడట ; “ముక్కులు చెక్కులు మూపులు వీవుల్‌ (పక్కలు పిక్కలు బరులును దరులున్‌ స్వరములు శిరములు జానులు వీనుల్‌ కరములు నురములు కాళ్ళును (వేళ్ళున్‌ ఎక్కువ తక్కువ లింతయు లేకన్‌ ఒక్కథూపమున నున్నవి వళాడన్‌” (లాను, వి.52)

ర్ముదకవీ పీరంకుళోపాఖ్యానం 10

ఇందులో శబ్ద కారిన్యం 'ేదు సమాసాల వఎకం లేదు, అలంకారం కనబడదు. నిసర్గ సుందరమైన ఇటువంటి రచన ఏ భావ్మక్తెనా (ౌజిపదమైనదే. అవృతుంది. *అే, పట్టుకొందామం శు ఈ అన్నదమ్ము లిద్దరికీ ఎక్కడా తేడా కనబడడం లేదే” అన్న రాముని తపాతవాతో పద్యం కుతకుతి లాడుతోంది.

ఇంత స్నిద్ధమైన రచన నిరంకుకోపాఖ్యానంలో కనబడదు నిరంకశోపాఖా ఖ్ట్‌నం లోని (పౌఢిమ “శీవలం శబ్దగతమైనదిం స్యుగీవ నిజయంలోని (పౌఢథిమ శిల్చ్పనంబంధమైనది.

స్నుగీవ విజయంలో (పత్యతరమూ కథను ముందుకు తీసికొని బోతుంది, అలవోకగా కధను నడివినట్టు కనబడుతుంది కాని, కథలో మంచి బిగి ఉంది. పాతలు - అంగదునితో సవో అందరూ - చెక్క- డపు బొమ్మలు కారు - సజీవమైన సచేతనమైన (ప్రాణులు వారు చదువరితో, (శోతితో చేరుగా సంవాదాన్ని వర్పరచుకోగల్టు తారు

సు(గీవ విజయం నిస్పంజేహంగా శిల్పసమృద్ధమైనయతు ణశ్‌సం

నిరంకుకోపాఖ్యానం అలా శిల్పసమృద్ధమైన శావ్యమని అన వీలు లేదు. శిల్పంలో చాల భాగం కథను ఇెప్పే పద్ధతిని ఆశ్రయించు కొని ఉంటుది అంచేత సిరంకుకో పాఖా్యన కథను కౌస్త పరిశీలనగా చరాడాలిం

ఇది కేవలం కల్పనాక ఖీ.

సురశర్మకు లేక లేళ, విమ్ణుని వరం వల్ల ఒక కొడుకు కల్గాడుం

“వ మన్‌

అతడే నిరంకుశు కు, చిన్నతనంలో బుద్ధి రుంతుదే; యొవనం రాగానే ఆతని మనసూ, వేషమూ మావోయాయి. వారవనితల పొందును మింగాడు - అంమళలో చ్రంపకగంధి మరీ అందమైంది ఇక ఆమె తోడుదే లోక మకుషన్నాడు నిరంంకుఘునుం న | జ

[. సాహిత్య ౦-విమ'ర్శ నిరంకుశుని భార్య బుద్ధిమంతు రాలు- మగని దుర్య్యువ సాయాన్ని భరించలేక అత్తగారితో తన బాధను చెప్పుకుంది. ఆనాటి ర్యాతి భోజ నానికి ఇంటికి వచ్చిన కొడుకుకు తి బుద్దులు ఇవపుతుందిం (దీన్ని నిగమశర్మకు అతని అక్క_ గరపిన నీతితో పోల్చవచ్చు). కొడుకు విన్న ్హు నటిస్తాడు. కాని పడకటింటికి వచ్చిన ఇల్లాలిని కన్నెత్తి వూాడడు, పైగా అమె నిిదపోతూం కే, ఆమె నగలను వొలుచుకొని పోతాడు, చంపకగంధి ఇంటిని చేముతాడు. ఉన్న సామ్మంతా ఆమెకు చై ౦కర్యం కాగా 'వేశ్యమాత వానిని ఇంటినుంచి. తరిమి "వేస్తు ౦ది* ఇంతవరకూ ఉన్న కధ శ్రీనాధుని గుణనిధి కథనూ, తెనాలి వారి నిగమశర్మ కథనూ, పోలి ఉంది తర్వాతి కథ అంతా రుద్రకవి కల్పితమే. నిరంకుశు డొక కారడవిని వేరతాడు, అక్క_త ఒక గుడిలొ శివలింగం కనబడుతుంది. నిరంకుశు కు విటశేఖరుడే కాడు, గొప్ప జూదరి కూడా. అందుచేత ఆ గుడిలోని శివుంతో పందెమూకుతా నంటాడు. శివలింగం ఉలకడం, పలకడం ేకపోయినా, తన పంటబెం, శిశ్టని పందెం తనే వేస్తూ, ఆటను సాగిస్తానంటాడు, గెలిచినవాడు ఓడినవానికి. వేళ్ల క్ట సీయాలి. ఈ ఆటలో నిరంకుశుజే గెలిచాడు. తన "గెలువును తన శివ్యమని నిరంకుకుకు శివలింగాన్ని నీర్చంధిసాడు, శివుడు (పత్యవమవుతాడు. నిరంకుశుకి రంభ నివ్వమని శివ్చడు ఇం(దునితో వెపుతాడు. రంభ వానిని మరిగి, వానితోచే ఉండిపోతుంది. మైగా నలకూబరాదుల పొందుకంకు వీని పొంబే బొగుందని రంభ అనడం నారదుని వెవిని పడింది. నారదు డా మాటను ఇం దునితొో ఇెన్పగా, ఇర్మిదు డామెకు శిలగా నూరమని శపిస్తాడు. వీడు తాళ్ళెత్తు శిలగా అమె నూరిపోయింది. శాపసమోతుం ఏమంశుు ఆశిల చూర్ష్మ నువడ౦,

రుుదకవి సిరంకుళోపాఖ్క్యానం [క్‌

ఆ శిలను వూబిన ఆ జేశపురాజు మనసున ఒక పరికితనం వరృడగా, వాని నొక (బ్రవ్మారాతసుడా వేళిస్తాడు వ'నిని విడివించడం ఎవ్వరికీ శక్యం కాదు సిరంకుకు డా ఏడు 'తాళ్ళెత్తు బండనూ విండి వేస్తే, రాజుకు (గహాశాంతి కల్లుతుందంటాడు. బండ పిండి అయింది; రంభి బయటపడింది. ఇంటదుడు నిరంకుశుని అెల్వెని మెచ్చుషంటాడు* అతడు కోరినట్లు ఇంగదుడు రాజుకు స్వాస్థ్యం చేకూశేటట్లు షసేయడమే గాకుండా, నిరంకుళుని వద్గకు రంభ రాకపోకల ననుమతీస్తాడు నిరం కుగుని తలిదం[డులు ఇొడుకు "తెలివిని మెచ్చుపంటాపుః రంభ అను మళితో భార నో కాపురాన్ని చేసుకుంటాడు నిరంకకుడు; సంతా నాన్నీ పొందుతాడు.

ఈ కథలో ఏదో ఉపచేశం ఉన్నదనీ, వారాంగనాసాంగత్యం దూపితమనీ, వీవో సితులున్నాయనీ వప్పవచ్చు శాన మొొత్తం మోద విటవృతాసికి పట్టం కట్టడమే ఇందులోని పరమ (యోజనం ఆకాళంబున నుండి శ ఫఘ్‌ని ఖీంబందుండి, శీతా(ది నుండీ భువ్‌ నుండి పాతాళానికి దిగజూరిపోయిన వి వేక(భష్ట్హో నిగమశర్మ కథ వో భూస్తాము- నిరంకుశుణ్ణి అంతటి భన్టునిగా చేయడానిక్‌ ర్కుదకవి అంగీకరించకపోవడంతో కథలో (శొ_త్తమలుపు అవసరమైంది. దీని వల్ల నిరంకుశుడు.. వెనుకటికన్న నీతిమంతుడు కాలేదు నూసనవ "వేళ్య తన్ను తరిమివేసినా, "చేవ వేశ్యే లఖించిందిః కథాంతమందు నిరంకుశున భార్యకు కూడా సంసారసుఖం "జీవ వేశ్య వల్ల నే లభిం చింది! అన్నింటికన్న చ్నితమేమంశే_ ఇందుడూః పరమశివుడూ కరూడా నిరంకుళు) కీ విటవృ త్తిలో అప్పులే !

కాగాా కావ్య(పయోజనం వాలా తక్కువ స్థాయిలో నిదని ఇప్పాలి

కొవ శఫ్రిధయోజనంలానే కథనళీల్బంకూడా ఉన్నతస్థాయిని అందుకోలేదు. కథ నమ్మదశేటట్టుగా ఉండాలి. కథ కట్టినట్టుగా

(14)

118 సాహిత్య ౦ -విమర్శి కాకుండా, పుట్టి పెరుగుతూన్నట్టు ఉండాలి, కథ అంశ1శు సంఘటనల పుట్టకాకుండా, పా్యతలకూ, ఇతివ సృ త్తానికీ గల రావపీడిలోనుంచి పుట్టుకొని! రావాలి, ఇవన్నీ నిరంకుశోపాఖా్యానంలో లోపి స్తున్నాయి కథ అంతా నిరంకుళుని పాతను అనుసరించే నడిచింది. విగత పొ్యతలకూ, నన్ని 'వశాలకూ బూ త్తిగా వ్య _క్రీత్వంకాని, అవసరంకాని కనబడదు, నిరంకుళుని భార ఖ్‌ లీదిమధా ఫ్టంతాలలో కనబడుతుంది, మిగతచో ట్ల కనబడదు, వేళ ఫ్రీ చంపకగంధి కథలో ఒక చిన్న మెరుపులా మెరసి, గర్భవతి అయి, ఆ తర్వాత ఏమయిందో తెలియదు నిరంకుళుని తల్లి దం(డులతో కథ ఆరంభమైంది కనుక అక్కడా, తిరిగి చివర కనిపిస్తారు, అం కే కథ ఇలివృత్తానికి పా్నాతలకు గల సంఖర్ష ఇలోనుంచి పుట్టడం "లేదన్నమాట. ఒకే సరళశేఖలో నడిచే ఒక వ్య _క్షీ జీవితంలోని కొన్ని సంఘటనల ఫృట్ల కథ, ల్‌

అయితే గమనించవలసీంది ఒకటి ఉన్నది ఏ కావ్యంలో కేవల కల్చనాకథలను _ న్వీకరించడంలోని కష్టాన్ని సరంకుళోపాఖ్యానం నిరూపిస్తోంది. కథను సృర్టించడానెకి కావలసిన నేర్చు "వేకు, ౩ావాసన్ని నిర్వహించే శేద్పు వేరు. ఏ కళాపూర్ణోదయక_ర్తలోనో దక్క, ఇతిరమైన కావ బ్రనిర్మాతలలో ఈ 30డు లతణాలకూ పొత్తుకుదరదు, అందుకే వసుచర్మిత కర్త శేవల కల్పనాకథలు కృషిమ రత్నములు శాగలవన్న హెచ్చరికను వేశాడు, కాని ఆ రోజుల్లో కావ్యాన్ని కల్సనాకథతో నిర్వహించ దలచడమే ఒక వినూత్న నిమయం, "కేవలం కవి అయిన కందుకూరి రృుదయ థ్ట్‌ కథను పేనుకుంట్యూ కావ్యాన్ని నిర్వహించ దలచుకోవడం నిజానికి సావాసమే, కాన్ని కథలో బిగి "లేకపోయినా, అదృష్టవశాత్తూ అందులోని కవిత వాద్య మవడంచేతు కావ్యాన్ని మనం వోయిగా చదువుకుంటూపోతొము,

పా(తచిితణలో బావ్యామైని వర్ష న ఒకటీ, పాతల మనసు అను శోధించడం ఒకటీ - శెండదూ అవసరమే నిరంకుళో పొఖ్లొష్టనం

స్యడళవి నిరంకుళోపాఖ్యానేం 10? లోని ప్యాతలలో బావ్యామైన చ్నితణకు (పొధాన్యం ఉంటుంది వారి అంతన్నును శోధించడం ఎక్కువ కనబడదు, ఒక్కొక్కంవ్వూడు కవి వర్ణ నకూ, కథాగమనంలో అవిమ్మరింపబడిన పాతకూ పొత్తు కుదరదు, ఉజడావారణక నిఠంకుక్సుని భార్య 5 తిభువ నాక్చర్యకర సౌందర్య” అని విన్నాము (2-48). కాని కథలో ఎక్కడా ఆమె అలా కనబడదు. ఆమె మాటలుకూడా అంత కమ్మగా ఉండవు - మాటా డింది అత్తగారితో నాల్లుమాటే అయినా ! ేతలవల్ల భర్తను ఆకర్షించ లేకపోగా కనీశం సుగా(తిలా “రామైనం గొంత మేల్‌, నారాయణ 1! మామనసుకంట 1 అనికూడా అనలేకపోయిందిః ఈ కావ్యంలో నే * తిభువ నాశ్చర్య సౌందర్య "శీఖా చంచలా లతాంగులకు మేలుబంతి మరొక ఆమె ఉన్నది ఆమె రంభం అమెకు ఈ వర్మన సరిపోయిందని కావ్యాన్ని చదువుకే నమ్ముతాము కొని నిరంకునుని భార శ్రనుగూర్చి కూడా కవి ఇట్టి మాటనే అనడం, ఆ అన్న నూటకు కథకూ సంబంధం ీకపోవడం, వర్ష నల విమయంలో కవి జూగరూకుడు కాడని "తెలియ చేస్తాయి కవి (వమత్తుడుగా ఉండడం మళోచోటొ కనబడుతుంది మవాతి అన్నది నారదుని వీణ, మవాతికీ నారదునికీ అవినాభావ సంబంధం ఉండడం అందరికీ తెలుసు అకాళ మార్షాన 'వెడుతూన్న పక్‌ మహర్షిని నిరంకుుడు చరాచాడు, ఆ ముని ఎవరని రంభ నడుగుతున్నాడుః ఆయ ననుగూర్చీ చేసీన వర్మ అద్భుతంగా ఉంది: “కారుణ్య రసవ్యస్టిం- గమసీయ తనుయవ్షీ, చిగిరించె నాజటా - శ్రీ దలిర్ప నమృత ఖనీభావ - మనగం నొప్పు విభూతి ధవళితాంగ మరీచి = దివి జెలంగ హస్తాంబుజంబుతై - నాడు వమట్పద పరం వర నాంగ ర్యగాత్స - మూల దన ”

104 సాహిత్య ౦-విమర్నీ కంత మంచీ వర్మ నలో నాళ్లోపాజానిక్‌ వచ్చేశరికి ఒక పెద్ద ఆవేశంతో ; గసముదంచి కానంద - జలధి ఘార్షిలు మాడ్క వమూరుతావాతిచేత - మవాతి (మోయో (4-10) ఈ 'వెడుళూన్న వాడెవ్యడని అడుగుతున్నాడు నిరంకశుడుం మహఠి అనడంతోనే నారదుడని తెలియాలి కడా ! కాని రదకవి కసముదంచి ' నంద జలధి ఫార్ల్మిలు మాడ్కి. అని అనడంలో కవిత్వపు పొంగులో పడిపోయి, మహతి (పస_క్షి తె స్తే నేమిలే! అన్న అలక్యంతో పాదాన్ని ముగించి ఉంటాడు. అలా? 'వేశ్యమాత వర్ష నకూ, ఆమె. చేతలకూ; మరీ దవ్వు 'శేదు కోని, ఆ౭ెండూ మరీ సమీపంగా ఉండవు, కాలకూటంలోని మేలివిసం, రాలలోని కార్కళ సం పిశాచాల్లోని వికారం, కోతులలోని చిలిపకోర్కాలు, సెలయేళ్ళలోన వ_ర్షిల్లెడు వకత” లన్నీను;, మయ శంబరులలోని నవూయ, ఛా _ర్హరామ్ట్ర్రలలోని మాత్చ్సర ఫ్ర? వం, పంచ 'పొాళకములలోని పాపాన్ని కర్పీసి విటదోమరాశిచే - ద్విగుణిం జేనీ యనృత పంకంబులో. గల్పి - యశుచి భావ రసము జిల్కించి నిర్మించె ఆ (బన్మా ర్‌ ఎప తకుణ వృాద్భల్లి యగు లంజ - తట్టి గాల” (ఒ4$) వేశే ఉదాత్తమైన పాతల విషయంలో తిక్కన్నగారూ, "పెద్దన్న్నా వేసీనంత పనిని ఈ వేశ్యనూతమిద వేసీదూపాడు రుుదకవి, ఈ వేశ్యమాతను గురించి ఇప్పాలంచశు ఇంకా కాలా ఉంది రుదకవికి ; కన్సిజన్హాజ్య నోల్లంభు - నణి ఘృము కామి లో ల కుఠరంగ ఇయ భిల్లి - లంజతల్లి” (8.41) న్‌ /

ప్మీదకవీ నిరంకుళోపాణ్యానం $0% ఆమె వాసనోల్ల ంభునాన్ని అభిలపీంచే. విటులు, పొపం! వఎదుకుతూన్న "లేళ్ళ గుంపుల్లా ఉత్నారట 1 అట్టి "లేళ్ళ గుంపుల పాలిట అమె బోయత యట! మరోచోట ఏ ఆమె మాటొడుతూంఓ. “కీలుగుజ్జపుంగాళ్ళ పోలికి హతకేవ దంత ద్యయంబు న_ర్హనము సలుపు” (శ-11%) తుందట ! ఒక్క వాక్యంలో వస్తువుకు రూప్పకట్టించే విద్య కిది మంచి ఉదావారణ. ఇలా వేశ్యమాత వర్షన బాగానే ఉందికాని, మాటల్లో వర్శింపుడినంత రక్క_నీ కాదామె; టక్కరి అయితే కావచ్చు. నిజానికి 'వేశ్యలపొందు మంచిది కాదని నిరంకుళునికి తల్లికంకె ఈ వేళ్య మూతే చక్కగా వెప్పీంది. నిరంకుశుని పాత్రను కవి కొంత జూ(గత్తగానే మలభాదు, అందులో తన వ్య _క్రిత్వాన్ని కనబరచాడు. అందులో తృతీయా ఇ్యాసుంలో. నిరంకుశుడు శివలింగంతో మాటాడిన తీ చాలా సొగనుగా ఉంది. “జగడాశ్చర్యకర (వభావమగు సీఎ సర్వజ్ఞ విఖ్యాతి యే ల్‌ నుంగు దిన్నట్టి వెలంగ కాయగతి నెం-దున్‌ లోన లోనై బయ సౌగమై యుండెడిదో విశుద్ధ తరమో - మాడంగ నాతొ డుతన్‌ సొగటా లాజెద వే నవేందు సుమన - (స్రోతస్వినీ జూటకాగ అ (8-9) “నాతో జూదమాడటం అంకు మూటలతో పనికాదు లని అంటూ, త్రి సార్వబౌము కూం - తురు సన్నిథానంబు నందు మేలము నాడు - నట్లుగాదు జ్‌ లొస శృంగళ్ళ్చం = గార చందనవాటి నల్ల న ననకయాడ్డు = నట్లుగాదు

"వెలిగిబ్బ నాకాశ - వీధి బోకజెంబుగా నవలీల నెక్కెడు = నట్లుగాదు నూనిత ద్యూత విడ్వోత - మానకీర్షి మన్నరా[గణి నై నట్టి అం నన్ను6గసాడి జూదమౌాడుట సింధురా - నుర విజేత యౌర 'వెళ్ళ్లసీతనమన్న - నంటింగాని.” (ఓ) ఇందులో గమనించవలనీంది, ఈ ఆశ్వాసంనుంచీ పాత నిర్వ వాణలో ర(దళవి తీసికొన్న జ్యూగ్నత్తు వెనుక కవికి వర్ష నపట్ల గల చాపల్యంవల్ల నిరంకుశుణ్ణి (పతీవేశ్వ యింటికీ తిప్పాడు. (2-2౨, 29 ఇక్క_డనుంచి అలాకాదు, ఆతని కొక సీతి ఉంది, అందులో ఒక ౮028318610 ఉంది శివుడు అంగీకరించినా, అంగీకరించకపోయినా,. తానే రెండు సమయాల ఆట ఆడాడు, “స్టిర్చూత్తు "నేనె యాజెద సీయెడలన్‌ బొంకు లేక (8-19 అని అన్నమాటను ఛెల్లించుకుంటూూూ “ఉభయ పత జయా "పేమారూఢచిత్తుడై. థీ సారవ చెనగంగ” నాడాడు (8-2, అయితే నిరంకుశుడు అదృష్టవళమున గెలిచాడు. గిలిచి, వేశ్య నిమ్మాని కలహించ నారంభించాడు, పెగానీ గూబ జంెలకు - సీగుడ్త గూబ లాంటి "బెదిరింపులకు వమి 'బెదరిపోయీది అ” దన్నాడుః “ఏ డేమన్నా సీ కంటిచూపుకు మలమల వమాడిపోయే కసుమళరుడనుకున్నావా, వీమిటి ! ఈ నిరంకుకుడు సామోత్తూ విటసింహుడయ్య్యా[ో (8-81) ఇంత వాడావిడి వేసీనవాడల్లా, “భృత్యుడు పఏండు మాఢ్య మున ేశలుం డంచుూ నను(గ్రహించి;, పరమశివుడు. (పత్థతయమయే

ర్యుదకవీ నిరంకుశోపాఖ్యానం [1] సరికి నిరంకుకుడు “గజగజ వడి పోయాడు, ఆతని భయాన్ని తీర్చిన పరమశివునితో నాతడు మాటాడిన తీరు కొచిళ్యానికి పరాకాస్థ.. ఇప్పుడం వారవనితనే మరచాడు, “నీకేమి కావా” లం; యన్టీ పరమాత్మ]! సన్నుత గు = ణశోన్నత! యున్న తలంపులేల ల శ్రీసతి 'సేవ్యమాననుగు = మో జగదద్భుతమూ_ర్హిం గంటి; నా పాపము లోపమయ్యెం గడులబా్యాత చర్మితుడంనై తి నింక సీ (శ్రీపద పంకజాతములం - జేరుపవే కృప” నాగనావుడున్‌, (8-48) (కీ శెవల్య పదాన్నే కోరుకుంటున్నాడు నిరంకుకుడు, ఇది ఈ కావ్యంలో ఉదాత్తమైన సన్ని వేళం అలాగ చతుర్థాశ్వాసంలో ఇందు డీశనికీ (దర్యవమై సీశేమి కావాలో కోరుకోమం శ, తనకు కావలసీన రంభ నడగ లేదుః ళ్‌, ఈ ధరణీ త లేశ్వరున్‌ సచ్చరి తా్యగగణ్యు, (గవా అ నంగహు, నిగహుంజేసీ కావవే” (4-12) రాజును [(బవా శ్రరాతయనునినుంచి విడిపించమని కోరుతున్నాడు, అందుచేతనే నిరంకుళు జెట్టి విటుజై నా మనకు [వ్రీతిపా(తుడవుతున్నాడు. కాగా, నిరంకుకోపాఖా శ్ట్‌నౌన్ని మరొక్కసారి సీంచోవలోకనం వేయగా మనకు కొన్ని వివయాలు గుర్తుకు వస్తాయి. రుద్రకవి (వఛానంగా కవి, అందులో ఈ కావ్యంలో. ఆతని శిల్పం చూడాలం కు సుగీవ విజయాన్ని చూడాలి నిరంకుశోపాఖా ఖ్రనంలోని లోపాలన్నీ (వధానంగా శిల్న సంబంధమైనవి, శిల్చ్పవిమయంలో జాగరూకత వహించవలనీన అవస రాన్న్‌ ఈ కావ్యం నిరూపిస్తుంది

118 సాహిత్య ౦-విమర్శ నిరంకశో పాఖ్యానాన్ని రుుదకవి పండితులను దృష్టిలో పెట్టుకొని (వాసినా, మొ _త్తంమోద అతనికి (శోతను కష్ట పెట్టాలన్న తలప్పు ఉండదు, అతని పదబంధం మధురంగానే పరిణావూన్ని పొందింది. కద్టాొడ్చుకులు "లేని మనుస్తుడు విడి ముడి గలండై న కంయె - విశ్వము లోనన్‌ గొడుకులు గల్గిన మనుజుండు బడు నను మేలు కుముద - బంధు కులీనా |! (1-గ) అసే పద్యాన్ని (గానీన కవే తర్వాత ః| “కలిని గల లోభికన్నను విలనీతముగ6 'బేద మేలు - వితరణి మొనన్‌ జలధికి 6 జెలమే మేలగుం గులపావన మూర్తి వన్న - గువ్వల ఇన్నా (0 అని [వాయడంలో కవి వడిశగా పెరుగుతూన్నాడో "తెలుస్తూనే ఉంది. అలాగే ఆయన జనార్జనాష్ట్రకం లోని పద్యాలు, బలవదరీ శతకం లోని పద్యాలు ముచ్చటగా ఉంటాయి. ముచ్చటగా ఉండడమే కాదు. ఈనాటికీ నాటకాల్లో వినిపించే పద్యాలలో కనీసం ఒకడాని3ైనా మాతృక నిరంకుకో పాఖ్యానంలో దొరుషతుంది, నిరంకుళుడు వేశ్యకై ఇలా ఏపరీతమైన కర్చు చేశాడట ; ళబ్ర త్త వారిచ్చిన - యపరంజి గంటీలు సంశయింసపక వేగ (6 - జదువ 6 బెక్షై 6 ళల దండ్రి చేయించిన - దర్భాంగులీయక 0 బావృత్తి గాంగంచా = నమ్ముకొనియె 'మేననూమ (వీయంబు _ తో నొనంగిన మైండీ "మొలతాడు 6 (బౌత య = పస్వృలంప ఓ గై జనని చేయించిన - జాళువా తాయితుల్‌ వడ్డి "లళ్ళకుం ఉందు - వందు 'జసెల

ర్ముదకివి నిరంకుళోపాఖ్యానం 118 దులని పోలపలు మొదలుగా. - గలుయ “నెట్టి చిక్కు బాకీలు వీదప ని - శ్శేష వజ వెం (బతిదినము చాని సంసార = బాధలెల్ల నెత్తు కెత్తుగం గడపె - దుర్య్యృ త్తి నతడు (2116 అందుచేతనీ ఈ కావ్యంలో కాకపోయినా? మరోచోట విస్పష్టంగా తన సంచేళాన్ని ఇలా వినిపించాడు రు[దకవి ; “ఇెలక్రాంత "లెందనై నను కులకాంతకు సాటిరారు - గువ్వల చెన్నా __ “తెలుగు” అక్టోవరు ఎ-డిసేంబద్క 1078 ఫా వపమా-ల- (15)

కృష్ణశాస్త్రిగారి 'ధనుర్దాసు' ప! అణాల ఈశతాబ్టిపు ముడో దళాబ్దిలోని కృన్ణశా(శ్త్రిగారు కవి; శాల్పని కోద్యమ (ప్రవక్త, ఆయన ననుసరించిన వా ర నేకులు, అనేకులు అనుయాయులు, పీరందరకీ ఆయన తొలి కావా థ్రలలోని చీకటి "3వలం చీకటి కాలేదు మనసులలో వెన్నెలలను పిక నీంపచే సీదయింది; విసాదం కేవలం నీిపాదమే కాదు; మధురాతి మధురమైన అనుభవ మయింది. యోగం కన్న వియోగం, నవ్వు కన్న యీడ్పు?, నుఖం కన్న దుఃఖం జీవితాన్ని అర్ధవంతముగా చేసే వయాయి. కృష్ణృశాత్రి విపాదాని కంకితమైన కవి అన్న పేరు (ధువపడింది. “కటకటా లొటిపిటా చస్తే” “డ్డ అౌఆఈఆ విపూదగీతం” (వాయవలనీ వస్తుందని శ్రీశీ ఒకచోట ఎగతాళి జీసేటంత దూరం వరకూ కృన్మశా(స్రీ మధుర విషాద కవిగా ేశంలో నీస్ధపడిపోయాడు. ఉదాత్తంగా మలచబడిన విపాదం కొంతవరకు ఆస్వాద యోగ్య మే. కాని ఎన్నాళ్ళయినా కవి అక్క_జే ఆగివోతే జీవితంలో ఓటమికి లోనవు తాడు. మానవత్వం మాద నవు శ్రకం పోగొట్టుకుం టాడు. లోకాన్ని శత్రువును మాసినట్టు చూస్తాడు, పే+ాయంగా చూస్తాడు, (దష్ట్ర కావలసిన కవికి, (సష్ట్ర కావలసిన కవికి పాఠ్షిశ మైన దృష్టి వర్పడుతుంది; (భాస్వమైన జీవితాన్నే (_పదర్శించ గల్లుతాడంః కాని కృష్ణశాస్త్రిగారు. ఓటఏి నెలుగడు, అయన తొలి కావ్యాలలోనే కనబడే ఆధ్యాత్మిక ఛాయలవల్ల అయన లోని నిరాశ, నిస్స్పృవాలు బలాన్ని ఫుంజుకో లేకపోయాయి. దానికి తోడు ఆయనకు మానవుడే మహోన్నతుడు.స్వభావం చేత పరివోసశీలి. స్వాతంతో్య ద్యమ (సభౌవం వల్ల అం ధోద్యమం పల్ల, ఆయనకు 'దేశమంశేు వల్లమాలిన (వేమ అంధ్రబేశంలోని (ప్రతీ అడుగు మేకా, ఆయనకు

కృష్ణళా స్రిగా రి'ధనుల్టనీ 114 వీదో కారణరి చేత అత్మీయ మైనది; పవితమైనది+ ఆయనకు ఈ 'బేశం ఇచే ఆయన (శ్రవ్య నాటికలలో కనబడుతుంధి. *వడాది

పొడుగునాగ్నొ. *గాత్రబుని నాటికలో. పళ్లెజీవితం - అందులోనూ గోదావరీతీరంలోని పళ్లెజీవితం - నీలా ఉంటుందో అయన ఎంతో అత్మీయతతో (పదర్శించాడు. పల్లీయుల సులివె? త్తని మనస్సు; వాళ్ళే

అల్మీయత, వకకుటుంబంగా జీవించే వాళ్ళ పద్ధతి కృష్ణ ళా(స్ర్రగారి పృాదయాన్ని స్పందింపచేసే విషయాలుః పట్నంలో పనులతో శే

సరిపోతుంది, పాటకు ఫీరంఠళ ఉండదని కృష్ణశాయ్రగాి ఫిర్యాదు

వల్గెలలో అయితే మాటల్లో కూడా పాటలతోనే ముల్రైదువులు

పలుకరిస్తారు. ఇల్లు వారగానే గంగ రద్దు నుంచి; చీకటి పడ్డాక బుజ్జి

కథ నుంచ్చిరా(తి పురాణం వరకూ కాలతేపొనికి లో పంలేదు వళ్లెలలో

(గాతమిి, అయితే పళలోని వారందరూ అమాయికం౦గ”? అనూయ

నెజిగని వా ఉంటాలస కాదు (వడాదిపొడుగునా”) కాని చొ

కృష్ణళాత్రి గా రంత (పాముఖ్యం ఇవ్వరు. ఆయనకు పళ్లేటూరు ఆకు

పచ్చ చీర కట్టుళొనో, "లేక అకుపచ్చ ర వేసకాల ఒదిగో; ఉన్న

లజ్ఞావతిలా” కనబడుతుంది

పళ్లె జీవితాన్ని ఆ్మశయించుకొనేః పదాలు కూడా ఉంటాయి

జీవితంలోని (పతి పనికీ పల్లీ యుడు పాటను జతకడళాడు (వకీ అను

భవానికీ పాటతో (పతి స్పందిస్తాడు ఆ పొట కట్టవంలోని ఒడుపు

వానికి కెలిసినట్టుగా మశివరికీ తెలియదు. కాని అట్టి పాటల్ని (నాయా

లంశే మవ+కప్పులకు. "చేయి తిరగదు, కలం కదలదు. అట్టి పాటలను

పోలిన వానిని (ాసీను వాటికీ (ప్రజాజీవితంలో నిలకడ ఉండదు

ఇట్టి పాట నాల్లుకాలాలపాటు (బతకడానికి, అ పాటను క న్హువాడు

అఆ అనుభవంలోనూ, ఆ జనంలోనూ (జతకాలి, అ నుడిశారం తన్నదె పోవాలి, ఇంత కష్ట ముంది జానపదగేయాన్ని కట్టడంలో (|

1కి సొషాళ్య ౦ -విమర్మ్శ

కృష్ణ శా క్ర్రీగార అలా వాళ్ళలో జీవించి ఉన్నారన్న నమ్మకం నాకు అేదు, వాళ్ళ జీవితాన్ని పరిశీలించి. వాళ్ళ అనుభవాలను భావనా బలంతో తన అనుభూతిలోనికి "తెచ్చుకోవడ మన్నది ఆయన (సతిభకు నిదర్శనం, దీని వల్లనే ఆయఃకు పాటమిద అంత అధికార మేర్చ డింది. ఉదాహరణకు పల్లకీ పాటను చూడండి [“వడాది పొడుగునా”, ఇందులోని శల్చాలపొందిక శబ్బచి ఆలు, శబ్ద సౌస్టవ విన్యాసాలు, పాటను వెక్కిన తీరు, శిల్పం దీనిని మంచి కావ ఖింగా వేస్తాయి. కాని అంతమాతంచేత ఇది మేనా పాట కాకుండా పోదు. వనుకటి మేనా పాటల్లోని ఉల్లాసాన్నీ, గడుసుదనాన్ని ఎలుగని అమాయికల వాద యాన్ని ఇది చూపుతోంది. ఇలా [(వాయడానికిమా[త మెంతో గడునుదనం కావాలి,

మేనా పొటను (నాయడంలో కృష్ణశాక్ర్రైగారి "కెంత నేర్చు ఉందో పడవ పాటను (నాయడంలో కూడా ఆయన అంతే నేర్పును (దదర్శించారు, “సజాుకుొనాటికలో ఎంతో ఉది క్తత(4+ 9981039) ఉంద. శాకుతే ఎక్కడ పుటుక్కున తెగిపోతుందో అన్నట్టు బిగింప బడిన తీగలా ఉంటా డా ఛ కుద, ఈ ఉ(దిక్రతనుంచి మనకు కాస్త విశశాంళి లభించేది పడవపాటలోనే.

“సండెల్లో ఉండాలి కులాసా |! నిడా లీ మననులో దిలాసా 1 తో ఆరంభమైన యీ గేయం వునల్ని ఊపిరి పీలుకోని నుంధిం బా మ నం నన

కృష్ణశా(స్త్రీగార సడవ పాటలనుంచీ భి _క్లిగ్‌ జాలవరకూ రకరకాల పాటలు ((గాళారు. ఒక్కొక్క కవి ఒక్కొక రకపు "గేయాన్నే, వ్రాయగల్గుతే ఈయన అన్నింటా నిద్ధవా స్తు డనిపించు

ఇప్పటి వమాటకాదు కాన్ని కృష్ట శాత్రిగారు గొప్పమాటకార్రి సంభాషణల్లో వోన్య(వ్రియుడు, తొణకకుండాా బెణకకుంచ్చా నల గరిస్టీ

కృష్ట కా స్రీ గారి'ధనుర్జాను 1 నవ్వించే శేర్పుకు ఆయన తర్వాతనే మళెవరినైనా చెప్పాలనుకొనే వారు. అంతటి వోస్యనీలి అయినా, ఆయన నాటికలలో గురజూడలో కనబడిన వోస్యం కనబడదు. ఉన్న కొద్ది వోస్యమూ మరీ ఉన్నత (ేణిలో నిది అనలేము, అలాగే ఆయన నాటికలలోని నన్ని చేశాలలో సొగసె న మలుపులుండడం, సస్పెన్సు (525 62256) ను పెంచు కంటూ రావడం కనబడదు, సంభామణలలో ఊఉ _కీవైచ్చిలికాని, సూటవెంబడి మాట నాణంలా దూనుకొని రావడంకాని కనబడవు వానిలో నాటకీయ తకన్న కవిత్వపు పాలు ఎక్కువ. నాటకీయత దమాయినాఉిన్నా, చానిని గేయాత్మకత (గవవమే 022 9362654) కమ్మి వే స్తుంది. కృష్ణశాస్త్రిగారి కీ విషయం 'ెలును, అందుశే “శర్మిష్ట మున్నగు నాటికలున్న సంపుటిని “గేయాత్మకములు అన్న్నారుః ఇవి ేయాత్మకములే కాక (శ్రవ్యనాటికలు, డియో నాటికలు. దళశవిధకాూపకాలలో చేని లమణం దానికుండగా? ఆభునిక యుగం శనీనం మరిశెండు (కొత్త రూపకాలను సృష్టించింది. ఒకటి సినిమా ఇెందోద్ష -రేడిూ నాటిక. నిీనీమా మామూలు నాటకం కన్న ఎంత విలమ్షణమైనదో, -కేడియో నాటికకూడా అంత విలమణ మెనబే- మంచి శీడియో నాటిక (ప్రధాన లతణాలలో పికటి, అది నాటికగా అద్భుతంగా వినబడినా, రంగస్థలంమోద ర_క్రికట్ట నవసరం 'లేకపోవడమన్నది, అని అనవచ్చు “కృష్ణాష్టమి” అట్టి “శీడియోనా టికు కవీడ్రాది పౌడుగునా%. “శేచుకుంబం”. కూడా ఇట్టివే, అలాగే కరంపహుడు” కూడా. వీటిలో (శోత అవధానం ఇదిరిపోకుండా రచయిత జ్యాగ_త్తపడాలి, దానికీ రచయిత కొన్ని వాంగులు సృష్టించు కొంటాడు. సంగీతం (శోతను అక్షి స్తుంది, పద్యం అకట్టుతుంది. అందు ఇేత పీనికి _శవ్యనాటికలలో స్థానం ఉంది. కాని పద్యంలోని భామ మరీ 'వౌథఢమై సమాస భూంీనమెనదె శే (శోతి ఇబ్బంది పడిపోతాడు అరా మెం ళ్‌

118 సాహిత్య ౦-విమర్మ్శీ అందుచేత రచన (దాయాపాకంలో ఉండాలి, సంగీతం మరీ శాస్ర్రీయ మైపోతే నాటకం 'రాగానపడీి అర్థవంతం శాకుండాపోతుంది.. సంగీతం భావానికీ ఇక్కడ వనావాకమవాలి కాని, దానికి విపర్యయ మైన స్థ అభిలప.ణీయం కాదు,

కృష్ణశాస్త్రిగారి కవిత (పసన్న మైనది, అందులో దీర్ధ సమా సాలకూ, మారుమూల పడాలకూ తావులేదు, అందువేతశనే అది (శోతకు అలోచనావృుత మైనా, ఆపాతవుధురం 'కకపోదు, ఇంక పాట ఆయన రననా (గ్రమం దథివసీ స్తుంది ఆయన (శ్రవ్యనాటళ శీల్చిగా ఈరిండు వహాంగులనూ బాగా ఉపయోగించుకున్న్నాడు.

అయితే శీడియో నాటికలకు గేయం విధికాదు, అది ఉంశే కీయ నాటిక అవుతుంది. కృష్ణశాత్రైగారి (శవ స్టన్‌ టికలు (పధానంగా "గేయాలత్మకమైనవే అయినా, వానిలో ఇతరమైన లతణాలను కూడా మనం చూాడగల్లాలి,

అసలు కృష్ణశా(స్ర్రిగారి భావనాబలఎలో వాల భాగం (శవ ణేంద్రియానికి సంబంధించినది. ఆయన 20260206 గానో, (శేవణేంటడి యానికి సంబంధించినవి గానో ఉండే శబ్బచి(ఆాలను తరచు వాడుతూ ఉంటాడు, “కృన్ణపమం” అంకిత మివ్వబడింది గ్‌త్రత్రణ శృంగార మధుర మూనవ్రొనకు, తనది “కలికి పాటల కోయిల కొలము కోయిల రూూవుక శ్ర్రేది అకారంలో శాదు “కలికి పాటల” లోనే. కృతి భర్త అయిన"నునోజ్ఞ వసంతమూ_ర్లిక్షి శానిజ్చీ నూల కూడా కంటి కగుపించని, చెవికి వినిపించే “తొలి పాటల పూలనూల”ం ఇలా ఈయన శబ్దది్యతాలలో (శ్రవణేం దియానికి సంబంధించిన భాగం ఎక్కువ అసలు “కృష్ణషమ” మే చీకటి రాత్రుల పతం, అందులో కనబడడం కన్న వినబడడం ఎక్కువ. ఒక్కొక్కప్పుడు అప్‌, ఇవీ ఒకదానితో నొకటి కలినీపోయి, వీచ్మితం (శవణేందియానికి నంబంధించినదో, వీది నయ నేం(డియానికి సంబంధించిందో, 'తెలిసికో లేకపోఛాము,

శృష్ణశాత్రిగారి'ధనుర్జాను 110 “ఎల చచేటి చిరుపాట సెలయేటి కెరటాల బడి పోవు పిరికన్నె వలపు. . =.” “తొలిపొద్దు తెమ్మెర్యతోవలో సయనమై పరకువెత్తు కోయిల పాట. 4.

ఇలా ఆయన శబ్దచి._ తాలు ఒకే వాక్యంలో చరాపుకూ, విను కలికీ పని చెపుతూ, (తుళ్ళింతలాడుతూ, కలగావులగమైపోయి, (శవణసుఖంగా ఉంటాయి, అందుచేతజీ ఆయన కవిత్వం ఎంత “అర్థమ్ముుకాని భావగీతమ్ము” లయినా, ఎంతో (శ్రవణనుఖంగా ఉండడంవల్ల, 'ేశాన్ని ఆకట్టామి,

కాగా, కృష్ణ శా(స్త్రీగారు ఎట్టి వాక్యాలను (వానీనా? వానిలో కవి తామధువు జాలువారుతూ ఉంటుంది; సూటిగా వృాదయొగ్ని ఆకర్షిస్తాయి. వైన్దవ భక్రీీతాలలో కూడా. ఉండే లతుణ మిదే, అయన రచనలు చెవిద్వారాన మేధకు, వృాదయానికీ అంచేని కనుక; ఆయన స్వభావమువల్ల నే భ _క్రీరసాత్మక (శవ్యనాటక రచనలందు కుళలుడై. ఉన్నాడు, “ధనుర్జ్దాను% గుహుడు” వంటి నాటికలలో శో (ప్యశ్రీియమిద అయనకు గల అధికారం స్పష్టంగా కనబడుతుంది. ధనుర్షాసు మల్లుడు. కానీ మన మనస్సుకు అతడు ఎప్పుడో మల్లున్‌లొ తోచడు. కవిలా7ే కనబనతాడు, చూూచేనాళ్ళు కూడా గత్యతడు కటి శాడుకదా 1” అన్నీ “అవ్రనవురు, ఈతడు కవే 1” ననీ అంటారు

ధనుర్షాను ఉరయూరివాడు, మల్లుడు, భెరస్ర పేమాంగి ధనుర్వాను చూపు ఎప్పుడూ. భార్య కళ్ళమూజే.. అమె కోర్కె-పోద ధనుర్వాను [శీరంగంలోని వ్రై(తోత్సవానికి వనతాడు ఊేగింపులో ఉత్ఫవాన్న్ని వరాచేవారందరూ ధనుర్షానును నరాచి ఆశ్చర్యపో తారు, “*భ్రత్రగా జెవరు ? ఆవిడ కళ్ళ శేని మూన్తూ ఆ గొడుగు. చేయడ మేమిటి శి అనుషంటారు,

న సాహిత్య ౦-విమర్శీ ఆతణ్మి (్రీరామానుజులు కుడా మూశారు, ఆ త్రీ నాలక గొడుగుపట్టిన అతడు తేజన్వీ అని గుర్తపపతారు వ తపస్వికో కౌని) నాధ్యంకాని ఆ ఏళ్ళాగతను చూడమంటారు. “ఇప్పుడీ త చేతా లకు దాసుడుకడా ! "శజేటి(పదోమ సమయాన _ దివ్యునేతాలకు చాసానుడాను డౌెతాడు " అని సాయంకాలం అఆతినిని శ్రీరంగ "జీవా లయానికి తీసికొని రమ్మసి శిష్యునితో చెపుతారు. హేమాంగి కళ్ళకంకె చక్క-సివి ఉంకేే వానికి అహోరా (తాలు సేవ చేయడానికి ధనుర్దాసుకు అభ్యంతరం. లేదు. (శీరంగనాయక స్వామి 'నేతాలను (శీరామానుజులు ధనుర్షైసుకు సామోత్కరింప వేశారు, అని ఎలా ఉన్నాయని ; కర్పైళ్ట క్రన్సు (గీమ్మభీ వ్మకుత వగ త రార్య్యమ మండలమ్ముు కా _ర్థిక శీకఘుంాంళు బింబముగజే యొక న్మేతిము లోకలోక ఇా సకుడవు నీవు నావలచు చల్లని సొమివీ నీవ, అథీ. యు గ్మళ మొకసారిగా ఏిరియగా వెరగా యిక రంగనాయకా 1౫ ఈ కండ్లు శీవలం చ్మితకారుని కుంచె కంబేవి కాదు, పీనిని దర్శించడానికి అమేయ మైన భ_క్రిభావన అవసరమవుతుంది ఇట్టి చిత) కావ్యంలో గాన్ని శ్థవ్యనాటికలో కాని రూపుకట్టినట్టు, దృశ్య నాటకంలో రూవుకట్టదు. అలాగే ఈ నాటికలోని థనుర్హాను మల్లు 'జైనా, మల్లుని రూపం కాకుండా, భక్తుని రూపమే మనకు వ్యాడ్గో చర మవుతుంది. శీరామానుజుల కేవలము యతిూజులుగానే మన మనో నేత్యానికి నోచరిస్తారు. అంశ, నాటిక దృశ బ్రమౌనమెనడి కాక పోవడంవల్ల వినుశలినిబ క్లే రూపచి తాాలను వునం వమనసులో కట్టు కుఎటాము, కశుఠక ఆ మూదర్తుఎలో ఉండే లొకికన్పర్శ తిరోహలతమై పోయి (క్రవె0దన165 ఏ హరించివోయి్యి, "శేవలం నారు మనలో ఉద్భుద్ధ 'మొనరించే అతీంద్రియ భావానిశే ప్రాముఖ్యం లభి స్తుంది

కృీష్దేశాప్రగా రి 'ధనుర్జానుి ల్లో!

“సహుడుి నాటికలో ఈలశుణాస్నా కృష్ణ ళాయ్రిగారు ఇంకొ బాగా" ఉసయోగించుకున్నారు.. ఇందులో (పధానమైన పాతలు గుహుడు, రామచం,దుడు. ఇతరమైన పాత్రలన్నీ ఈపా్యత్రల ఉస్మీల. నాసికి తోడ్చపడానిశే, ఈరెండు పా(త్రలలోనూకూడా గుహుని మాటలే వినబడతాయి రాముచం్మదు 'జేమూ మాటలాడడు, కొసని మూడుసార్లు అవేశం ఉచిక్కి ఉబికి కట్టలు (లెంచుళొనే స్థితిలో గుహుడు *“రామచం (దా "” అని పిలవగానే, మేఘగర్జనలా క్పవ్రశ![ అన్న రామచం(దుని వాక్కు వినబడుతుంది. అది లౌకికమైన వీలువు ఇాదు అందులో ఈలోకవు వాసనలు, ఈలోకవు స్పర్శ కాలున్యుం, వమిీలేవు, అచజేదో లోకాలకు అవ్వలినుంచి వచ్చేపిలుపు లో కాలే రాలనుండి వచ్చే 'మేఘగర్జన, రామచందదుని రూపుకట్టించక ॥ ఆతని చేత మూటాడి-చకపోవడంలో నే, కవి గుహుని పరమ భొగవతత్య్వాన్నిః భగవంతుని ఆర్త తాణ పరాయణశ్యాన్ని సరమాద్భుళంగా సూచించాడు, '

ధనుర్జాసు, మల్దృణుడు, గుహుకు ఇంచుమించుగా ఒశీకోవకు చెందిన భక్తులు. వారు అద్వైతులు శారు. భగవంతుని సాన్నిధ్యాన్ని సొయుజ్యాన్ని కో -శేవారు, అయినా వారు ఉత్తరోత్తరా పరమభాగవ తో త్తములు, ధనుర్దాను, మల్దణుడు (పేయనీ అవలంబనంతో పరమేశ్వరుని సాన్నిథా స్టన్‌ చేరుతారు. ధనుర్జానుకు ఎల్లప్పుడూ ఉహవూంగి సాన్నిధ శ్రి అవసరం, ఆమె నే తాలను మూస్తూ అత డలా ఉండిపోతాడు, ఆమిాద (శ్రీరంగనాయకుని నే్యఆాలు అతనికి అలఎబన మువుతాయి. వాని సాన్నిధ ఖ్రంలోనే ఆతడు జీపిస్తాడుః

మల్దృణుడు తన (పేయనీ మల్హృణితోనే తన జీవితమంతా అను కుంటాడు, అయిళకే అతడు కవిః మల్లుడు ధనుర్జానుక న్న కవి మల్హృణుని సంస్కారం మికొంత ఉ _తృమమైందేమో, అతనికీ (వేయని

(1౯) .

కీ సాహీత్య ౦ -వీమరీ మల్దుణి దగ్గర లేకపోయినా, ఆమె ఆతని మనస్సునంతా ఆ(క్రమించ్లు కుంలుంళది. ధనుర్షాసుకు నిరంతర భగవ ఆ్పాన్నిధ్యం అవసరమవుతుంది; వ్యోబ్హణునికి ఆ సాన్నిధ్యం లభించకపోయినా, ఆతని మనసునంకా భగచంతుడు నిండే ఉంటావని మనకు నమ్మక ౦క ల్లుతుంది. ధనుర్జూసుకు తొలి అవలంబనం ! హేనూంగి కండ్లు; అమిద (శ్రీంంగన *యకుని న్యేళ్లో లవలంబనంగా దొరకగాన్సేఆతడు తన (తోవను తాను చూచు కోర్నాడన్న- నమ్మకం, మసకు కల్గుతుంది. మల్హ్యణుడు అలాకాదు (వ్రేయసి మల్ద్యణి మహాబేవువి వెనుక నిజబడగా-నేః మల్దణునికి అమె పర్తభకివుని: వేషం వేసుకాన్నదో, పరమశివుతే ఈమోహినీరూపు భరించారో జెలియ లేదు,

“మల్లే పూవొ వెన్నెల్నపొవొ తలకైన !

అళిక్రాన లిలకమానొ అనల నేతమె యానా!

ఆ అరత పొగడపూలచేరొ, కాకోదరనూల సౌరొ |!

అరల! నా_మోల సుందర తరుణమూ రి

సీవొ,.మళ్హణి ' నాతండ్రి నీవా, సీవా 1౫

"కిలా మెల్దణికీ మ హేశ్వరునికీ, తేడా తెలుసుకోలేని స్థిలినుండే,

న్‌ద్దంకీ అభేదాన్ని న్‌ు రించే స్థితినుంచి, శ్రమంగా మ హేశ్వర సాయుజ్యాన్ని పొందుతాడు మల్ద్యణుడు. నిజానికీ ఆమె "చేయిపట్టుకొని తనతోపాటు పరమేశ్వరుని దగ్గరకు ఖ్‌ క్తి ఫీసుకొని వెళ్ళింది భ్‌ క్తుడు సాయుజ్యాన్ని పొందడానికి అవలంబనముయిన మవోభ కురా లీమె,

గుహుడు పీరంపరికన్న ఉతమ సంస్కార. అతడు ముల్టుడూ కాడు, కవీ కొడు, శీలం సిషాదులో (బతికేవాడు, కౌని అతనికి తన

మన్‌.

(పభువు రామచందదుని"్తే కర్ణధారి అయే అపూర్వమైన యోగ్యత కట్టింది. ఆయన ఒకరి నేత్రాలను అవలంబనంగా. చేసికొని (ప్రభువు సాన్నిధ్యం చేరనళ్యర లేను అయన నింతెక శవరూ వేయిపట్టువోనీ

కృష్ణళాత్రీ గారి 'ధనుర్ధిని 12 (కభువు రగ్గరకు తీసికొని పోనక్కరలేదు. అసలు శానే కదలనక్కరో శేదు. తనకోసం,తన(ప్రభువు ఎప్పుడూ వన్తూనే ఉన్నాడు. ఎప్పటినుంచి! వస్తున్నాడు. ఎక్కడనుంచో వస్తున్నాడు, రాగానే తా నాతనితో నున్న దొక్క_తుణమే అయినా, ;వభుప్ట దగ్గ "తాను సెలవు తీసి కోవడమన్నది లోక మర్యాదకోసయే. ఉద్దాంత్ర కరుణా రంజితమైన” (వభివు కటాషు వీశణములో అభయ(పదానము గోచరించింది. ఆంలే వరకూ రుంరుూనిలంలో సము[ద్రములాగ్గున ఉన్న అతన్ని" ముఖము కఆ ఒక్కచూవుతో శరళక్కాసారమై. పోయింది”. ఇంక అతనికి (వభువుతో ఎడబాటు లేదు, భరద్యాజాశమంలో ఉన్స్యూ? చిత్ర కూటపు సానువుల్లో ఉన్నా .(ప్రభువు అతనికి సవివాహ్నత్తే |. ఈ౭ను “రామచం( దా [1౫ అని బిగ్గరగా విలు-స్తేవాలతు, చధుగర్ల్షనలోగ కొద్పవ్రశ అన్సి (ప్రభువు పలుకుతాడు, అంతళన్న భర్మక్తునికి కానలెీల “జేమిటి 1

కాలశేఖమిద గుహు డొకానొకచోట నిలచి ఉనాన్నదే పరమేశ్వరు చాతళ్లే వెతుక్కుంటూ వస్తాదు. మృశేం(ద్వానికీ మవో రణ్యాలు; పక్వతసానువులు, సదీనడాలు - అన్నీ వివోరష్థలాలే అయినా? విశ్రాంతికి. తన గువాదగ్ధరకు. రాకతప్పదు అలాగే పరమేశ్వరునికి నిరంతర నివాసస్థానము. గుహుని హృాదయకువారంం అఆళణ్ల దాటి ఎంతదూరం వెళ్ళినా, అనంత "కాలేఖమ్టూదః పర 'మేశ్వరుడు.. తిరిగి అతణ్ణి 'వెతుక్కుంటూూనే వస్తాడు. గుసానికథ భాగవతుడు పరమేశ్వరుని అన్వేషించడం కాద్య, వరమేశ్వక్రతే భక్తుని ఇిదుకుకుంటూ రావడం, యతిరాజులు భగవంత్ముని అన్వేవజూకో నిమగ్నమై ఉంటాడు, -భగవంతుడూభ్రక్తుని-ఆజ్వేమణలాడీ ఉన్నాడు భక్తుడూ,: భగవంతుడూ” ఒకరినొకరు * చి శ్రీయ[్రఘంలో తజ్వేమిరదు కుంటూ ఉండడమే “ధనుర్షానులోని భాగవతుల కథల పరనర్థలుల

[ఓ సాహిత్య ౦ -వికర్మీ మరోదృష్టీ నుంచి దూడగా “ధనుర్దాసు శవితనా(శయించుకొని వికనీంచిన కథ ఇందులో నిజానికీ చివరివరకూ కధ అనేది లేదు “సాయుజ్యరిలో అలాశాదు. కథకు (పారంభం, గమనం, ఉపసంహరణ ఉన్నాయి. కథాగమనమంతా (ప్రధానంగా శివశర్మ మందయానల ద్యారా వింటాము; శిల్పదృష్ట్యాకూడా “సాయుజ్యరీ “ధనుర్దాను కశ్న మంచి కూడ్పుగలదిం “ధనుర్దానులో (ధాన పాతలు ముగ్గుకు; ధనుర్జాను, 'పేచూంగి, ీరామానుజులు, ఇతరులు లోకానికి (వి నిధులు, “సాయుజ్యంిలో ప్యాతలు నల్టురు వ మల్ద్చృణుడు, మల్హణి జ నాయకుడు, నాయిక, నాయకునకు ఒక వెలికాడు ఉన్నాడు: శివశర్మ. నాయికకూ ఒక ఓక "శెవంటి సోదరి ఉన్నది. శనుందయాన, శివళర శై" మందయాన ఇచ్వురూ కథాగమనానికి అనవసర మైన పాత్రలు కారు. వారూ శథకప అవసరమే. శివశర్మ వెనుకటి నాటకాలలోని చసంతకునివంటివాడే కాని అంతకన్న ఎక్కువ _(సయోజనం కలవాడు; మరీ అంత మోటువాడుకాడు. మందయాన - శివశర్మల సంభావణ వెనుకటి సంస్కృత నాటకాల పరిమళాన్ని మోనుళొన్సి నస్తుంది, _ _ కొగా, “'ధనుర్దాసులో కవిత్వవుపాలు ఎక్కువ, “సాయుజ్యరంిలా* శిల్పపుపాలు ఎష్కవ, ఇంక గుహుడు” నాటిక అంతా గుహునిచుట్టూ: ఆతని పరవ భాగవతత్వేముచుట్టూ సుడులు తిరుగుతూ ఉంటుంది. ఇందులోని భావతీవత చాల లోతుగా, సాంద్రంగా ఉంటుంది. ఇందులోని ఆవేశం, ఆవేదన ఉరకలువేస్తూ, పరుగులుతీస్తూ సొగిపోదు. ఛరత్తు లోని సవ్మితమైన గంగానదిలా బడ్డను ఒరునుకొని ఉంటూన్తే, ఒరవళ్ళు తొక్కుతున్నట్టు కనబడకుండా, నిండుగా, గంభీరంగా ఉంటుంది. ఇందులో కాంతమున్నది, నాత్సల్యమున్నది, భ_క్రీ ఉన్నది చుహోడా తతకు (క201126.ప్ర సాన్నిధ్యంలో ఉన్నట్లుంటుంది ఇందులో,

కృష్ణేరా స్రిగా రి'ధనుర్దాను' 125 ఈనాటికలు (వాసీన కృష్ణశాస్త్రి విపాదాని కంకితమైన వెనుకటి కృ శాత్త్రిశాడు ఊహోంచలమున సృష్టీంచుకొన్న ఊర్వశిని చాటి, హపేమాంగ కండ్ల ను అవలుబనంగా (గ్రహించి, మబ్హ ణితో మవాచబేవుని దర్శించి. గుహునితో పరమేశ్వరుని తన వృాదయ కువారంలాో॥ి అఆవ్యోనించుకున్న కవి అయాడు కృష్ణశాస్త్రి. ఈయన జీవితంలో ఓడిపోలేదు ఈయన కృష్ణపమయపు కృష్ణ శాయ్రై కాడు,

ఈయన మనస్సు శరత్కాసార మైపోయిండిః (“ఆంధ్యప్రదేళ్‌" య ఆగష్టు 1978)

తి కన్యాశుల్కంలో అసిరిగాడు

జపితింలో లాగే కథల్లోనూ, నాట కాల్లోనూ సంపన్నుల్నూూ నోరున్నవాళ్ళూ మనల్ని అకర్షి స్తారు. ఇతరుల కెంత వ్య _క్రీిత్వమున్నా వాళ్ళు వునక్కనపడరు,

కన్యాశుల్కంలో గరీళం, రామప్పంతులు, మధురవాణి ఆకర్షించే పాళలు, అగ్నిహో(తావధాన్లు, లుబ్టావధాన్లు కథకు 'అవసరమైన పాత్రలు, వారూ మనలను ఆశర్షి స్తారు. (నోరుపెట్టుకొని బతికే పూటకూళ్ళమ్మ మనల్ని ఆకరి స్తుంది ) లవ్‌ సీగ్నల్పు బొత్తిగా ఎరగని బూ్య్యట్‌ఫుల్‌ యంగ్‌ విడో బుచ్చమ్మా, "ఇగంచింది కనుక మినాశ్నీ మనకు తరచు జ్ఞాపకం వస్తూంటారు. వెంకశుశం బెబ్బలు తింటూ మన సానుభూతి! పాత మవుతాడు, సౌజన్య్యారావు మంచి తనం, నీతి మనలను అశర్షి: స్తాయి,

ఇలా మూచుకంటూ పోగా, అందరికంశు అట్టడుగున ఉండి మన ఆకర్ష ణను తప్పించుకొని పోజూచే పా్యతలలో అసీరి ఒకడు,

అంతవరకూ ఎక్కడ ఉన్నాడో కాని పంచమాంకం (పారంభం అయేసరికి మొదటిసారిగా

“అసిరిగా 1 అసీరిగా ! అమ్మా! చంపాశాడ్యరోయ్‌!. . * అన్న లుబ్దావధాస్ల "కేకలు వినబడతాయి.

సమాధానంగా తలుపు అవతలనుంచి అసీరిగాడం; “వీటి బాబూ! వటి బాబూ 1” అంటాడు.

అమ్మి (కూతురు మోానాత్స్రీ “*వ్రవింట్రకి నాన్నా? తలుపు

లుబ్ధావధాన్లు తలుపుతీశాడు. అసిరిగాణ్లి చూశాడు. ఉవ్రెద్ధవ్లా 1 నువ్వు లోపలికి తాకు 1” ఆంటాడు,

కన్యాశుల్క ౦తోఅసిరిగాడు 12

ళ్‌నాన్సు పీలుస్తాస్పినాను 1” అని నిమ్యృ-మిస్తాడు అనిరి

అద్‌ లోకందృష్టిలో అనీరి వ్య కైశ్య౦ం, € మూర్తిమత్వం. దయ ష్టం పీశపినీక్షి చంజేన్తూంకు,. సాయానికి అసిర8ి కావాలి. వీలు పందగా నే) ముందుకువ స్త్రీ (పాణం ేరుకొందికదూ 1! *వెధనా ! నువ్వు లోపలికిరాకు 1!” అంటుంది లోకం. అయినా అనీరికి ఎచౌరవం "లేదు; ఆత్మగౌరవం లేమ. రమ్మం కే వచ్చాడు, పొమ్మాంళే పోయాడు, “నాను విలుస్తాన్సినాను అశ్నాడంతే, తిరిగి ఈరంగంలో కనబడడు అసీరి.

గురజాడ అనీరిని (వవేశ పెట్టిన వీరు బాలా (వళిభావంత్వమెనదిం వాడిచేత మాబటాడించింది. రెండునా కొట్టే 1' అబమినా వాడి పొాొతకు నిలువుటద్రాన్ని ప్మ్హుటట్టు న్నాయి. ఆవాక్యాలు, ఆసన్ని, వేశం.

అసిరిగాడు నాఖకోడు. వాడి 'బాగోగులు ఎవరికీ అక్క-న్లేను= కాని నాని అవసరం మాత్రం అందరికీ ఉంటూనే ఉంటుంది | అయ్యా గారికి (పాణంమిదపక వస్తే అనిరిగోడు కావాలి, అర్ధరొ (త్రిమో రామప్పంతులు కోరితే, చిటి కెచేనీ మానాక్షిని సొవిట్లోకి పిలవాలి పూజారి గవరయ్యా లేని దయ్యాల్ని నీసాలోబిగించి, “రెండుమనుముగ బరువ్రుందో శేదో చి తగంధండోి. అంళు, రామవ్పహత్నొల్తె “మొకో) 1 నాదగ్గరకు శేశయ్యా 1౯ అని అఎగల్లుు కనీ? “అన్సరిగాం నువ్వు పట్టువో 1 అనగానే, అనిరి నావల్ల కాదనగల్ల శ “నాకు బయ చేంటి 1 మైడితల్లి చల్లగుండోలి !” అ౦, నీఫాపట్టా ”ం- “ఓలమ్మ ! యంతబలువుం దోన్చి/+” అం, అనితిగాలి మ31, పొడ్డు “సాచ్చీకం” ఇెప్పడానికి రమ్మునగా నే రావాలి! ఇనస్పెక్టీరు చెచ్చకూన దనగా నే మానేయాలి. లోకందృద్టీలో వాడి బతుకంతా ఇతరుల కోసమే. వాడికో బతుకు ఉందనీ, వొడి బతుకు వాళ్ణే బీతకనివ్యచ్ననీ; ఏవంకీ తోచే తోచదు !

[23 సాహీళ్య ౦-వీమత్మీ అసిరిగాడికి చదువు లేదు; వట్టి ముట్టిమనిపి.. వాడికి లోకంతో పనుందో లేదో మనకు తెలీదు కాని లోకంమ్యాాతం వాడికి పెద్దబడిః లోకంనుంచే మంచి చెన్టలన్నీ నేర్చుకున్నాడు. లాకంనుంచే నెగ్టుకు, రావడం ఎలాగో “నేర్చుకున్నాడు గిరిళంలాంటివాడికి కథ అడ్డం తిరిగింది. రామప్పంతులు ఒకటికి పడిసార్లు గాడిన అయాడు. అగపోరం చెయ్యి అన్నిహో(త్రుడిశీ “త్రోవ యిటా 1 అటా ఫ తెలియక ఎన్నోసాన్లు తికమకపడ్డాడు లుస్థావధాని బుద్ధివచ్చిందని చెంపలు వేసుకొన్నాడు గిరీశాన్ని నమ్మి బుచ్చెమ్మ, శామప్పంతుల్ని నవ్ము మోానాక్షీ పస్పలో కాలు "వేశారు. సౌజన్యారావు వంటివాడు అపాఢభూతి గిరీశొన్ని ఇంచు మించు" నమ్మేశౌడు, కరటక ళా _స్తు౦ల్లును మధురవాణి “తలవాయ గొట్టింది సావ్ష్యూనికి హెడ్డు పక్త్ర తిప్పలు శతువుక్తే నా వద్దని పిస్తుంది. అందరికీ వవో గొడవలు - ఎండులోనో ఇరుక్కో-వడం - మోసగించడం - మోసగంపబడవం, ఆఖరుకు మధురవాణి వంటిది కూడా కంయె తగాదాలో ఇరుక్కుంది, మ3 అసి3గాడు ఒక్కడూ మాత్రం అచ్చంగా "మొదటినుంచ్నీ తుదివరకూ తామరాకుమిది సీటిబొట్టులా ఉన్నాడు*, బురదలో న్స ఉన్న _ కుమ్మరివురుగులా. బుందను వంటికి పట్టించుకో లేదు "వేడాంతులు వెప్పే నిర్మమతకు అసిరిగాడు లవ్యుం. వాడికీ చెప్పుకోదగ్గ గెలుపు లేకపోవచ్చు. ఓటమినీమాత్రఎఅన లేఎయుగడు .హౌతిమ ఏ జ £2 లా వ పరిస్థికిలోవై ా నెగ్గుకు రాగలడు ఎచొచ్చీ వైజమవ €&ి లీ బిలో అకిళయోక్రితో కూడిన పొత్రవ్మితణ 5 నబకుతుంది. అసీకిగాడు అలా శాదు, జీవితంలో అక్క_పక్క_డ తగులుతూ నీ ఉంటాడు,

ఇంగ్లిషు చదువులు చదివిన గిరీ శాఎకీ దయా బ్రలం చే. నమ్మకం "లేకనో వచ్చు, కాని ఆ నమ్ముకం "లేనజెవరూ ? కోర్దులంట తిరిగే నియోగప్నంతులు రామస్నంతులికీ వేదాలు చదెనిన లుస్థావుధాన్లుక్తూ

కస్యాశల్క్క ౦తోఅసిరిగాటఊు (0 దెయార్థలవివయం౦లో సంబేవాం లేనేలేదు. మూనాథీ. ఇంకో అడుగు ముందుకు "వేనింది. కామినీవీశావానికి మూత్రం, కంశ₹ ఎంకుకు.అవనర ముండదంటుంది! “తీపి దిగదీసిం చేమిటి ? "పెట్టుకుంటూంటుంది [2 అంటుంది. ఆడా, ముగా దెయ్యాలను గవరయ్య జకేనీసాలో బిగి స్తీ? అవి చెయ్యృప్పిల్లల్ని పెడతాయీమో ! మోనాథి.క రావలసిన నంబేపహామే వచ్చింది ! పూజారి గవరయ వ్‌ ఒక్క-డిశే దెయ్యాలు లొంగు తాయి,

మరి అనిరిగాడు! చదవు లేనివాళ్ళకు మూఢనన్ము కాలు ఎక్కువ ఉండాలి కదా! వానికీ ఉన్నాయి. నమ్మకాలు. కాని అవి పరిసరాన్ని ఆశ్రయించి ఉంటాయి. బుగత దెయ నిం ఉందన్నాడు కనుకు తనూ ఉందనవల్సుంబే, పూజూరి గవరయ వ్‌ వరాడవయాస 'దయ్య్యాల్ని బిగించిన యీనీసా ఎంత బరువుందో అంశ; అవును కావిడి పెట్టంత బరువుందన్నట్టు అసిరిగాడు నటించవలనీంచే 1 నటిస్తాడని గపరయ్య్యుకు తెలిసే ఇస్తా డానీసాను అనిరికి. ఇందరూ నమ్మగా లేనిది? తానొక్కకడూ నమ్మ లేవని అంచు, మనం మాతం వాడి మాటను నమ్ము తామా? పూజా3 గవరయ్య గిరీశంతో వీమన్నాడు ఏ “నీలాగే "పెద్దకబుపస్ల చెప్పిన రిజిస్టరికి స్మశానంలోకి తీనికెళ్ళి దెయ్యాన్ని దూపించేరరిక్సి ఆర్నెల్లు వూష్త్రం పెట్టుళొన్నాడు” అంచేత అనీరిగాడు నమ్మితే ఎంత నమ్ముకవోతే ఎంత ! అంచేత అందరితో బొటూ ళానూ నమ్ముతాడు అంతే !

అంే మట్టిమనివి. అసిరిగాడికి ప్రత్యేకంగా నమ్మా కొలన్న "వేమా లేవు నిజానిక, కాని లోకంవోనం, లోకంతోపాటు లన్నీ నమ్ము తౌడు. నమ్ముడమే కాదు. తాను నమ్మాడని మనల్ని నమ్మి స్తాడు అలా సమ్మించడంలో నే వాడి (బశుప తెరువుంది _

అయితే పాపం 1 ఒఖ్కొక్కస్పుడు అసిరి చిక్కుల్లో. పడతొడు, మ్యూళ్గనమ్మ కాలు ఉన్నవాళ్ళ మథ్య వాళ్ళతో పాటూ తనూ ఉంటూ

శి

100 సాహిత్య౦-విమర్మీ బతుకుతాడు అనీరిగాడుు అ నమ్మకాలను "తెగడేవాళ్ళమథ్యా వోయిగా. ' బతకగలడు, కాని కొంద రిటూ కొంద రటూ ఉండి 'ఫేరందరూ ఒకేచోట సమావేశమైన పరిస్థితిలో అనిరిగా జేం వెయార్థలి! ఉందన్న వాళ్ళతో ఉందనాలి, 'లేదనేవాళ్ళతో "లేదనే అనాలి. కాని శండూ ఒకవనూశే ఎలా అనడం 1 అనగలగడం ? కాని అసిరిగాడు అలా అనగలడు, అనికూడా అందరిచేతా “జొ వననిపించుకోగలడు. హెడ్డు బైరాగికోసం వెదుకుతున్నాడు ఆ గురూజీ కనబడడు, పూజారి గవరయ్య్యును అడిగాడుః గవరయ్య్య 'హాడ్డుతో, “యిదిగో నాతో వస్తూంళకేనే ' మా పెరటి అరుగుమూద యింతేసేపూ సమాధిలో వున్నారు! "అంటాడు. హాడ్డుకు నాళ్ళ పెరటి అరుగుపూ'ే కాదుఠశదా, ఇక్కడా కనబడడంలేదు గురూజీ గవరయ థ్‌ మూతుం కాళీజూగా చరాపి “ఇదిగో అక్కడ ఉన్నార” అంటాడు, అని పైగా ఏ “వ్వింకు కనబడలేదా యీమిటి ? (వారీజూగా వేపు మాసి య్‌ం గురోజ్స్‌ తికస్క్రణీ వీద్య అవలుబించాలేమి 1 - ఓప్రా మోగురువుగారి అజ్ఞ ఏందనా! అయితే నా కెలా కనబడుతున్నారు? "నాకు మంత్రసిద్ధి కలదనా 1” ఇలా సంభామాపెంచి, కనిపించని గురకూజీతో కనిపించే పూజారి గవరయ (1 మాటాడుకుంటూ పోతున్నాడు, “నారు కనపడిజే బాగుండును, అన్నాడు హెటజ్లు, “అజేటిబాబూ, అరు నా కగుపడుతున్నారు అనేశాడు అక్కజీ అక్కజే ఉన్న లుబ్ధావ దాన్లుకు గురూజీ కనబనలేదు గిరీ తానికి కనబడడు, హా్టున అగపనకు,. ఇంసకి కగపనరివాడు, + తిరన్మర ణీ

కన్యాభీల్యు ంలోఅసిరిగాటి 131 విద్యనవలంబింఛిన గసరూజీ, అసీరిగాడు తనరు కళ్ళయదట _పత్యకంగా కనబడుతున్నారంటున్నాడు గవరయ్య కా స్స తలక్రిందు.లె పోయి ఉండాలి, వా డీవాూటను నిజంగా అంటున్నాడో, వెిటకారంగానో? శాని యిటువంటివాట్ల లో గవరయ్య గడిబేరినవాడు, కనుక్కుతనలాంటి మౌాంగతికులకు, పాపం వుణ్యం యరగసి పిల్లలకు అనీరిగాడివంటి మూఢభ_క్తలకు గురూజీ కన బడతాడని గవరయ వ్యా ఖా నని నాడు. గవరయ్యకు మాటదక్కీ_౦ది, అనిరికి గొప్ప మూఢభ క్తుడన్న కీళాబు దొరికింది 1

గిరీశాని కిదంతా “వాంబగ్‌. క[రతో గవరయ్య పక్కని కాళీ జాగెకొట్టి“యవడున్నాడిక్కడి అం శే, గవరయ్య్య “నువ్వు సొట్టక (ర ల్సి కే సీద్దులకు తగుల్తుండా ఇ అని సవాల్‌ వెయ్యగానే అనిరిగాడు అందుకొని, “అశేటిబాబూ, వైరాగోరు ఏ అంటాడు. తనొక కితాబు నిచ్చినందుకు కృతద్ఞ్య తను "చూపాడు అసిరిగాడు !

పావం, నిజంగానే వాడిక్‌ కనిపిస్తున్నా దేమో అనిపిస్తుంది మనకూ! అంత గట్టిగా. వెబుతూం కే అబద్ధ మెలా అవుతుందని అనుకుంటాం |!

ఇంతలో గిరీశం అసీరిగాడిపై ని ఉరికి

“వెధవా, యీడిరా ౪

అనేసరికి,

కబీడ్వు క్రాబూూ "లేడుబాబూ, ఉ త్తినన్నాను”

అంటాడు అనిరిగాడుం

ఈ అసిరిగాణి నన్మూలా, అక్కరలేడా అంక, అది మో నమ్మాళం మోద ఆధారపడి ఉంటుంది. గికళంలాగ మీకూ తిరస్కరణ విద్యలో నమ్మకం అేకపోతే, వొడుబెప్పీన యీ అఖరుమూకే ర్వైటుం మిరు గవరయ్యునూ తిరస్మరణీ విద్యనూ నమ్మితే: “వాడు మొతం ఏం చేస్తాడు! కొట్టవ స్తే కనబడినా కనబడణ్తేడంటున్నాఢు; పాపం!” అని మారు సద్దమఘు పోతాడు

$|ల్లీ సాసిత్య ౦-విష్ళరీ అలా అందరిచేతా *'జె ననివీంచుకోజే (వజ అసీరిగాడిది,

(దవ్యాకర్ష ణలో రామప్పంతులు భుటికళ్లినే అనుకుంటాడు ఆలాంటి పంతులునుంచి అసీరిగాడు సునాయాసంగా డబ్బులాగేస్తాడు, కంళె కెస్తేకే తలువు తెంచేదని మధురవాణి రా(తివేళ బయటకు ఈగిలేసీండి పంతుల్ని, శాలుగాలిన పిల్లిలా తిరుగుతూ లబ్బావధాన్లు ఇంటివేపు రామప్పంతులు వస్తూండగా అనీరిగాడు కసబడ్డాడు, కనబడగానే 'మధురవాణి మహ వెడ్ల మనిషి అని అనీరిగాడు (పారం భించాడు. వెంటనే పంతులు వాడిచేతిలో బిళ్ళకుడుంలాంటి రూపాయిని పజేసీ మధురవాణి మాట చెప్పమంటాడు. ఇంకేం, అంత మంచి మనిపి.లేదన్సీ మొన్న 'హెడ్డు "నెడీటే వానిమోదక కుక్కని ఉనీ కొల్పిందసీ అనిరి చెపుతాడు. ఇంటికి రానివ్వకపో తే పోయింది కాన్ని ఈవా ర్త వినేసరికి పంతులుకి (పాణం ేచివచ్చింది. పైగా అనిరిగా డింత నిజాన్ని వెప్పినందుకు రామప్పంతులు నాణ్లీ బాగా మెచ్చు పన్నాడు,

“నువ్వు యొప్పుడూ. నిజవేం వెబుతావురా అసీరిగా”” అని 'యోగ శ్రరాష్యతాన్ని కూడా ఇచ్చాడు, అనీరిగాడి దవా వర్ష ఆ అంతతో అగలేదు. పంతులుకు మిానాక్షి కావాలి. అసిరిగాడు.. చిటిక్ష వేస్తే యశక్క_డున్నా "తేచాస్తు ఎదని పంతులు నమ్మకం, అంచేత మరొక రూపాయి వాడికి సమర్పించుకొని మిీానావీ.ని రప్పించు కున్నాడు, మాటమిద మాటవచ్చి, మోనాత్షి అసిరిగాత్తి ;

*వెధవ్వ్యా నిజం వప్వూ పంతులు యింట్లో లేనవ్వూడల్లా కనిన్టీబు మధురవాణితో వ్రంటాడని నువ్వు నాతో ఇెప్పబేదూ![!” అనీ; (బుర్రగోకుకుంటూ) "సెప్పినానుం రామ : దొంగవెధవా ! కుక్కని వునీగలిపిందన్నావు!

ఇంకేముంది! దొంగ దొరికిపోయాడనుకుంటాము, ఇచ్చిన కూకల్ని రామవ్పంతులు కక్కిసాజేవో అన్న అనునూనమూ కలగ నచ్చు కొందరికి, కాని ఇంతలోకే అసికగాడు దొరికిపోతాడా

కన్యోశుల్య్క్య ౦ంలోఅసీరిగాడు 1 కిక అసి; భాబు- నాఖరోడు నోరమూనస కోవడ్చాబాబు 1 సానమ శ్రైడీగిలే, మా మూట సెప్పుతాన బాబు 1 ౯2 ధవా, నువ్వువెబితే నాకు భయవంనుకున్నావా యీవింటి * అని మోనాథీ. అయితే అంది కాసిరామప్పంతులు బలహీనత అనీరి గాడికి వాగాతెలును, రామ ఏ ఓరి ఆఅబన్షపు వెధవా |! యవంతోనూ మానూట మూతం వచెస్పకు, రూపాయి యిచ్చానుకానూ శి ఇంక అసిరిగాడికి భయ'వే.మిటి ? రామప్పంతులు పిలక నాడి చేతిలో ఉంది ! అనీరిగాడంే అంతటివాడు ! వీడి కింత ెలివి,విచేకం ఎలావచ్చాయని అడిగితే సమాధానం దొరక్క_పోవచ్చుగాని, వానికి వన్నె "తెచ్చింది వానిలోని పివోసశీలత మాత్ర మవును. అసీరిగాడికి లోకంలో ఎవరితోనూ తగాదా లేదు.అందరూ వాడికీ మంచివా చే. నిర్విచారంగా, ఎంత రాతయినా, శావివెట్టు కింద చుట్ట శాల్చుకుంటూ కూచుంటాడు. పంతులు వంటి వాళ్ళు వస్తే; చుట్ట పాశేసీ, వాళ్ళ మనస్సుకు ఉల్లాసాన్ని కల్లించే మూటల్నే చెబుతాడు కోరి పేచీ 'తెచ్చుకోడు, ఎవన్న్నైనా. ఎగళాళి ఇేసీనా చేసినట్టు కనబడనీయ నంత 'కెలివి అసిరిగాడిది. తనకు దక్క-వలనీన మూకుడు లోని వడపప్వూూ, కొబ్బరి ముక్కలూ మిోనావీ. రామప్పంతులుకు “పెడితే, అనీరిగాడు ఊరుకుంటాడా 1 తలుపుతీసి, తొంగివూనీ మరీ అంటాడు ; ళ్‌ గ! దెయ్య్యాని కెట్టింది తింతున్నావయ్యాా 1 దాంతో దిగదిడువుకూడు అని వాడిలిపోయి,. పంతులు ఏథిలోకి వమనం జేసికొందుకు వెడతాడు, [పయత్నం విఫలమై తొంగి రాగానే, అనీరిగాడు మళ్ళీ తొంగిచూనీ; *ఆ పాశేసిం దట్టుకపోడునా

134 సాహీత్యం -విమర్మి బాబూ 1” అంటాడు. వీడ విరగడై దరి పట్టుకుపొమ్మంటాడు సంతులు, వైగా,* అవవి[తం ముండాకొడుకు యేనై0నా తిటాడూి అని సరి పెట్టుకుంటాడు,

ఈ ఒక్క. చోపేకాదు ఏడి పరివోననకీలం కనబడడం, రామ ప్పంతులు, “నిన్ను. తప్పకుండా పెళ్ళాడుతానని యీదీపం అశ్పేస్తున్నాను, యిలా యొత్తుక తీనుకుపోతాను రాజమ హేం(ద్రవరంి అని మోానాత్సి.ని యొత్తుకోగాచే లుబ్ధవధాన్లు చీకట్లో వచ్చి క్యరతో రామప్పంతులు కాళ్ళమిద కొడతాడు,

“నచ్చానా అని పంతులు కుంటుకుంటూ ఏథిలోకివెడితే, అసిరిగాడు. అక్కడ సీద్ధంగా వున్నాడు, మైగాః నిమ్ముళంగా “డెయ్యాని'కెట్టింది. తింశు యేచాతది బాబూ” అన, గట్టిగా, ఉ్‌వ్రాన్లేళ యిల్లు జొరబడితే బుగత తన్నడా $” అనీ అంటాడు,

ఇందులో ఎగతాళీ ఉండి, మందలింపూ ఉంది. వది ఎగతాళో, వీది మందలింపో, ఎందులో వది ఎంతపాలు ఉందో శేల్చుగొశే కెలినిమా త్రం రామప్పంతులుకు ఉందో, "లేదో అనుమానం !

అయితే ఇన్ని లతణాలున్న అతి సానూన్యుడు మనల్ని ఆకర్షించకుండా ఉండడంలోనే వాడి గొప్పతనం ఉంది. అవును, వాడు నౌఖరోడు ! వాడు అందర్నీ అకర్షి సే కౌచిత్యానికి భంగం కదూ [ అందుకే గురజాడ అద్వితీయ మైన పతిభతో అసిరిగాణ్ణి అలా దిద్ది తీర్చాడు*

(ఆకాశవాణి హైదరాబాదు

ర50డు పుస్తకోలు

కే. భామా చార్మితత వ్యాసావళి

2. తెలుగులో [కొత్త వెలుగులు

రచయిత ?; ఆచార్య తూమాటి దొణవ్వ

భాషాశాస్త్రనికి మూలపురువుడు ఎవరంశే పాణిని 'చేకును ఇెప్పాలి అంటారు. కాని ఇటీవలినవరకు భాషాశాస్త్రం వ్యాకరణ శాశ్ర్రంతో ముడివడిపోయి, ఈ ెండింటికీ గల అంతరువులను ఎవరూ గమనించినట్టుగాని, గమనించినా చానిని గురించి పర్యాలోచన చేనీ నట్టుగాని కనబడదు. అంతేకాకుండా భావలన్నీ ఒకేవిధంగా రూపొం చాయసీ, అన్నింటికీ వ్యాక రణ వివయంలో సారూప్య సానూ శీ లుంటాయసనీ, మైయాకరణులు భావించేవాప, లాటిన్‌ వ్యాకరణ నియమాలను ఆంగ్ల భఛావకు అన్వయించడం, సంస్కృతే వ్యూకరణ సం్టపడాయాలను తెలుగు భావకు అన్వయింప వేయడం, ఇట్టీ దృశ్పుథా న్నే తెలియ వేస్తాయి. కాని ఇది పరిశీలనకు నిలిచే విమయం కాదని ఇప్పుడు కేలిపోయింది. మరో చితమేమం కు భామను ఛానించేది న్యాకరణమని వెనుకటి రోజుల్లో నమ్మేవారు వ్యాకరణ సూ్యతాలక లొంగని శబ్దరూపాలు సాధువులు కావు; (పామాణిక కవి [పయో గాలకు నోచుకున్న *శఅకంరుకువంటి వానిని మాతం (గౌవ్యాములని అంగ్‌ కరించారు, ఇప్పుడు అలాకాదు వ్యాకరణాల సని సూ్యత్రీకరణం కాదు, శాసించడం అంతకన్నా కాదు, వర్శించడం! వ్‌ రూసొన్ని గానీ, ఏ (పయోగాన్నిగానీ, లక్షణ నికుద్ధ మనశక్కరలేమ.. అది వ్యవవో రంవో కనబకుతనోందా, ఆ రూపు నవావమె కదా, కృతక మైన దా సజీవంగా నిలిచి ఉన్నడా, వ్యవ హోరంలోనుంచి తొలగిళోయి9డా అని పరిశీలిస్తాడు; "శేటి 'వ్రైయాశరణుకు, అంతేకాకుండా భాఫా

138 సాహిత్య ౦-విమర్శీ శాస్త్రానికి వ్యాకరణానికి గల పంధులుకూడా ఇప్పుడు నిర్ణయింప బడ్డాయి, ఈ రెండు శాస్త్రాలు ఒకదానికొకటి సాయపజేవే అయినా, "దేనిపని చానిడిం

భఛాహిశా్ర్రం భామలను వర్టీకరించవమే కాదు, భాషలలోని సర్గ ములను (౨2020268), శబ్దములను (1019069265), వాక న్స్‌ నిర్మాణాన్ని (2482వ గురించి చర్చి స్తుందిం పర్ణ ముల నడ్చా విభాగానికి చెందిన శాన్ర్రవిభాగం ౨1౦౫౦10237, దానికి సంబం ధించిన శాస్రం ౨10126౪105. శాబ్బక మైన చర్చ [01 ]0 1లక్రవ కాగా, అర్భికవిచారము. న్‌ంఇ220105 అవుతోంది. ఇదిగాక నుడులు, పలుకుబడులు దేశంలో ఎలా వార్ధా పిని పొంది ఉన్నాయో వివరించే భఛాపాళాశ్ర్ర విభాగం 2108643560 660 82&విమైం ఈవిధంగా భాహాశాన్ర్రం గత రెండు శతాబ్దుగా వృద్ధిపొందుతూూ గత నలుబది ఏండ్లలొను మరీ విసృతంగా "రిగిపోయి,.. వెనుకబడ్డ వారిని ఉసిళొల్పుతూ ముందున్నవారిని అందుకోమసి సవాల్‌ బేస్తోంది,

ఇట్టి సవాల్‌ను అందుకొన్న ఆఅంధభులలో ఇెప్పుకోదగ్గవారు ఆచార్య ఛదిరాజు కృష్టమూ ర్తి? ఆచార్య తూమాటి దొణప్ప, అచార్య దొణప్ప వెనుకటి తరం భాహావిజ్ఞాన ఇాత్ర్రుజ్ఞలా కారు నూతన యుగానికి చెందినవారు. ఆయన పూవు వెనుకకు మళ్ళేద్రి కాద్యు వారెది ముుదుచూవు. ఎట్టి శౌశ్ర్రజ్ఞ తెశా అతీఎదియ శక్తి సంపన్నుడు కాకుండా నూతీన వివయాలను కనుగొన లేడు= "కలం ఇాస్తా)న్ని అధ్యయనం చేయడం వల్ల కాని, మననం వల్ల నే కాన్సి ఈ అతింద్రియ శక్తి కల్లను, మనసుకు శాశ్ర్రుంయొో శా నము ల్‌ దర్శనం లభించినప్పుడే శాస )జ్జునికోన అతీంద్రియ శకి మేల్కొనే అవ కాశముం౦ందిం ఆచార్య దొశప్ప ఈ కోవకు వెందిన థెపొ విజ్ఞాన శన్హ్ల లు, "

శేండుపు స్తకాలు 1వ ఆచార్య దొణప్పగారి రెండు పుస్త కాలలోను ఏ వివషమాన్న్ని గూర్చి చర్చించినా, పుమ్మలమైన సామ్య సేకరణ, విపులమైన వివరణ కనబడతాయి. "తెలుగులో బుడతికీచు నుడులు అన్న దొక సమగ మైన పరిశోధనావ్యాసం. పోద్పుగల్‌కు సంబంధించిన భాగోళిక, చారిత్ర కాంశఛాల నుంచి, వాష్టసరచన నాటి వరకు మన జీళంతో పోర్చుగల్‌ కు గల సంబంధాలను గురించి విపులంగా వివరింపబడింది అయితే ఇక్కడ ఛాపాళాత్ర్రజ్ఞనికి కావలసింది కేవలం చరిత కౌదుః రుడు భాషలకు సంసర్ష మెలా వర్చడింది! పరస్పరము భ్రాపావివయి కములైన ఆదాన (పదానము "లెలా జరిగాయి! ఇవ్‌ ముఖ్యమైన నిమయాలు.. “తెలుగు. బుడతకీచు వ్యవహ్నర్తల (పశ్యత సోమ్‌ సంసర్షము కారణముగా "తెలుగున (పవేళించిన బుడతేకీచు. నుడుల సమాూోచన సలమే ఈ వా ట్రసొమ గ్నారు రచయిత అందుచేతనే ఈ సంసర్టం రాజకీయ స్థాయిలోనే గాక్క రాకపోకల వల్ల సొమాజిక్‌ జీవితంలోనూ ఎలా ఎలా జరిగిందో విపులంగా వ్యాసక ర్తవివులీక రించి. భాపావిషయికమ్యలైన ఆదాన [పదచానము లెట్టి పరిస్థితులో జరిగా యో ేర్చుతో చరూపగల్టాడు. మరో రచన తన్వరాలీలోని “తెలుగు నుడులు= ఈ రెండు రచనలూ ఒక భొవ నుంచి మరో భవ లోకి శచ్చా ఆలా (ప్రవేశిస్తాయో. నిరూవించే. ఉ్నత్తమ.. (ప్రామాణో వాసాలు, తలుగు నందలి కృతక (పామాణిక రూపములు” అన్న పరి శోధనా పొర్టసమూ, “తెలుగులో ఇొన్ని జన నిరుక్తులన్న ఇండో పుస్తకంలోని "కేడీయో (వ్రసంగం ఒళదాని (పక్క నొకటి ఉంచి వడ వలనీసవి*[ కొ _త్తోశబ్దరోకొ _త్తోఅయింది. “గద్దోగద్దిగా వమూరిపోయింది, మరి తొడు “తాడు” అయింది, అంభేత కొత్త గద్దః తాడు అన్న రూపాలకు (క్రొ త్త,(గద్ద,_తాడు అన్నవి (పామాణిక రూ పాలన్నమాట (18)

198 సాహిత్య ౦-ఏమర్మో అందుచేత “తావు” అన్న శబ్దానికి కూడ తొలిరూపం “(తావు అయి ఉంటుందని ఒళ కృతక(పామూణిక రూపం సిద్ధింపచేయబడింది. అలాగే “తోము”కు “తోము అన్నది కృతక(ప్రామాణిక రూపషమైంది. అన్నింటి కన్న చ్చితమైంది వడ్లరకాలలో ఒకటయిన *6-కుసుమి అన్నది “శ్రీషసుముి అయిందట ! వమంే *“నీరామికు (సామాణిక రూసం “శీరామి” అవుతే “శీ.కుసుమికు (పామాణికరూపం “శ్రీకునుమి ఏల కాకూడదని అవిచారమూలకంగా కల్పింపబడింది. ఇట్టి కృతక (ఛావనూాణిక రూపాలు వైదిక (బావ్మాణుల నుడుల నుంచి దానరుల పాటలవరకు వ్యాపించి ఉన్నాయి. వరి మొదలగు వాని కంకికి “ఎన్ను? అన్నజే సరిమయొన రూపము, దీని క్పతక (పామూాణిక రూపం “వెన్ను” అయిందంటారు ఆచార్య దొణప్ప అలాణే జేవతలకు బలిఇవ్వడానిక్షి వర్నరచిన మేకవోతును. *వటి అశాలి; “వేటి కృతక (ప్రామాణిక రూసమంటారు రచయిత. అంగీకరిద్దామా శి

అలాగే ఒక భాపారూపానికి 5 ఫ(తిమంగా కల్పించబడ్డ వ్యుత్స త్తి ననుసరించి నిద్ధించే రూపాంతరీకరణాన్ని జననిరు_క్రి లేక లోకనిరు క్తి గ్రాం ఆ 6302010 8్ర్రుగ అంటారు. కళ్చాప్టికంగా జెరి్లే తికమకలు కృతిక (పామాశక రూపొలసృష్టి.కీ, అర్ధిపరంగా (పవర్థిల్లే అవకతవకలు కృలిము వ్యుత్సత్తుల కల్పనకీ, హేతువు లవుతాయివో అంటారు తీ దొణప్ప * తెలుగులో కొన్ని జననిరుక్తులుూ అన్న (వసంగంలో ఇవాల కన్ముని ఉదావారణ లున్నాయి ఆకాళ కష్టానికి అభావమని అర్థం, ఆకాశనామ్ను అంశ ఆకాశం 'వేరిటవాడని ఫభావం- అని వివరిస్తూ, “అకాశనామ్నుి _పజలనోళ్ళలో “అకాశరామన్నిగా స్థిరపడిపోయా డంటాకు ఆచార్య దొణప్ప, అలాగే “చక్కెర ేళి “చకశేళి అయిపోయింది, దాయము అంశేే వంతు భాగం, "జేవుని వంతు,భాగం అన్నలర్థంలో వాడదగిన “దేవదాయమూు” “దేవా దాయం అయిపోయింది, 'ధర్జదాయం' “'ధర్మాదాయంాగా మారిపోయింది

శఉ౦ందుప స్తకాళు 181 అన్నింటికన్న చ్మితమేమం'ు “0249 811 ౨8౦981 8ఖి 'నారథ సించోాభలంిగా నూర్తిపోవడం 1

కాగా “భాషాార్మితక వా జ్రసావళిలోని వ్యాసాలన్నీ పరికోధకో వ్యాసాలు, జరిగిన చర్చ ఇాబ్దికమైనదిం ఇందలో అచదార థ్‌ దొణప్ప ఘటికులు. శబ్దాలు, వాట్ల చరితతో, బంధుమి[త ఉజయాదులతో సవో ఆచార్య నొణప్పగారికి దర్శన మిస్తాయి - అందుకే ఇంతే విస్పష్టంగా విషయాన్ని విపులీకరించగల జేర్పు నారి కలవడింది; ఈ పరిశోధక వ్యాసాలలో (శీనాథయుగంలోని అన్య 'ేశ్యములు దర్శన మిస్తాయి. నన్నెచోడ, నన్నయలలోని అన్య బేశ్యాభొసములను గూర్చిన చర్చ పరిశోధనావ్యాసాలకు వన్నె లెచ్చేదిగా ఉందిః

ఇక "తెలుగులో. కొ_త్సవెలుగులుి ఆశీడియో (ప్రసంగాల కూర్చు, ఇందులోని తొలి అక(పనంగాలు శిష్టసాహిత్యానికి తుది అరు (పసంగాలు జానపద సాహిత్యానికి, తక్కిన ఎనివిదీ భాపావిజ్ఞా నానికి సంబంధించినవసీ, ఆచార్య దొణప్పగా-ే వర్షీకరించారుః ఇని (ప్రసంగాలు, అందులో శేడియో _వనంగాలు కనుకథ (శోతలను దృష్టిలో పెట్టుకొని వ్రానీనవని భావించాలి. విమయాన్ని నూటిగా సుందరంగా ెప్పగల్డు తేనే అవధానం ఇెదరకుండా (శోత వినగల్లూ "తొడు, మఠీ లోతులు (తవ్వుకుంటూపోతే, (పౌసంగికుని పొండిత్యం పట్ల మనకు గౌరవం వర్పడవచ్చు కాని. అవధానం సడలదన్న పహోమిని ఇవ్వ శేము, అందుచేత విమయాన్ని అనేక దృశ్చథాలనుంచి చురుకుగా పరిశీలన వేస్తూ, (పకీవిషయంమిాడా ఎదో కొంత కొత్త వెలుగును (పసరింపచేయడమే ఈ (వనంగాల భ్యయం అనుకోవాలి.

"తెలుగు సంస్థానాధిశ్వరులూ, జబించారులూ. సొపొాతీ వ్యమషోనికి తమకాలంలో యఖథాళ_క్రిగా దోహదం ఇేనీన: తీకు'లెన్ను లను వివాంగావలోకనం వేయడం తొలి (ప్రసంగ! లక్ష్యం. ఇందులో:

[40 సాహీిశ్య ం-విముర్య్య (గ్రానంగా పందొమ్మిదవ శతాబ్దిం నుంచీ జరిగిన సాహిళత్యశృపిని గమివీ.స్తూ, ఆచార్య దొణప్ప విలువైన మాట నాకచాసి నన్నారుః ఈ యుగాన్ని శీణయుగంగా పరిగణిస్తారని అంటూ, “ఈ యుగం లోని సాహిత్యం ఆంధసృష్టిని ఉన్నతస్థాయికి ఉద్ధరించ లేదని మనం నిందించనక్కరలేదు. .. ఉన్నతస్థానం నుంవి పతనం కాకుండా ఆదుకోవడానికి. ఫొంతలో. కైగతయినా. తోడ్పడిందని ఒప్పుకోక తప్పదు 1” అన్నారు సవృాదయులు దొణప్పగారుః రంగనాథ రామాయణంలోని ె శిషప్యారిి రచయిత. వివిధ కోణాలనుంచీ పరిశీలిస్తూ, “బేశిరీతిలో*ని తియ శ్రదనమూః మౌార్షపద్ధతి లోని గాంభీర్యమూ చక్క సగంపాళ్ళలో మేళవించిన యీాక్చాతి మార్ష 'జేశి రీతులకు మవాశకువు కావడం మరో నె శిష్ట్వరి”అని ఈ శావ్యాన్ని గూర్చిన అచార్య దొణప్పగారి. తీర్పు తిరుగు లేనిది; నివ్వతుపాత మైనది. తిట్టు కవిత్వంలో దిట్టలైన కవులందరూ “తెలుగులో తిట్టు కవీత్యంి అన్న (ప్రసంగ పరిధి”ోకీ వచ్చాను ఎన న్‌సం చివరిభెగంలో “వ్య (పాధాన్యం, ప్రజాస్వామ్యం (పబలుతూ టన్ను (పస్తుత యుగంలో వ్య క్రిసరమైన చానికంళు, సనమాజపర మైన తిశవిత ఎప్కువ ఆమోదానికి అర మనుతున్నది” అన్న రచయిత నూటలలో ఎక్కున సత్యముండట మే గాక , ఈ రకపు కవితకు మంచి భవిమ్యత్తు, చలామణీ కూడా ఉంటుందని నమ్మ ఏీలవుతోందిం సాధారణంగా చిత్రకవితా శాఖలో అంతర్భాగమైన “అనే 'కార్థక కావ్యాలను అందరూ అనర్థక కావ్యాల ఈసడిస్తారుం ఆచార్య దొణవ్న అలా అనరు ౫ ఉతమ వడార్థమని ఒప్పుకోక పోయినా వత్త గరుశని మూనం చెప్పలేం !.. .'వేటి అందం వాటిదై, ఎవ$ి అందం వారిది 1” అంటారు,

కెరఠకుపు స్తకాలు 141 "కలుగ శిష్టసాహిత్యవు -ఉరోలగంలో వేస్యరసానికి వేసిన పీట చి ల దురదృవన్నకరం. కా న్నదని అంటారు ఆచార్య దొణప్పు* ఇది సృృష్ట్రక రం, 'కాని ఆం(భులు భూ(తం వోస్యపియులని గట్టిగా నిరూపిందారు రచయిత. "వెనుకటి నోజుల్లో జానపద సాహిత్యం శిష్ట సానా తప్వనికి దూర దూరంగా చతులు కట్టుకొని నిలబడిఉలి బేది* జీడు అటువంటి (వమూాద మేమిాలేదు. జానపద సాహిత్య వైశిష్ట్యానిి నిరూపించే పరిశోధనా వాాసాలతో జాక్ట రేటు నంపొదించుకుంటునొన్నరో అంధుల జానపద సాహిత్యం ఆపార్యమైనది, అమల మైనది ఆపాల నుధురమైనది, వమవుతుంద్రి (చఒల కష్ట్యనుఖాలు, నరసాలు, చారి భ్‌ (పపత్తులు? సువిశాలంగా సువ క్రమవుతాయి విటన్నింటినీ చివరి ఆరు (దనంగా లలో శెశప్రజంరణంగా వివరించారు ఆదారస్టి దొణప్పగారి కాగా ఈ రెండు పుస్తకాలు ఒకవంక భాపొవిజ్ఞాన కాన్రజ్ఞా లకూ మరాకవంక సాహితీ(వియులకూః ఆదర శీయములే అవు తునా త్తయి (అకాశవాణ్‌ 100) ఆశాజనక

మూడోభాగం ణా 9కౌా లం

శ్రీ విశ్వనాథ సత్యనారాయణ

దురదృష్టవశాత్తూ = ఒకవేళ అబే అదృష్ట మేమో ఇ - నాకు కవులతో సన్నిహితమైన పరిచయం లేదు - అలా అని పరిచయం "లేకపోనూ లేదు ఎలాగ అని అడుగుతానేమోా |! విశ్వనాథ వారచనే తీసికోండి,

విశ్వనాథ సత్యనారాయణగారం కే నాకు ఎక్కువ గారవం ఉండేదికాదు వారి “ఆంధ పశ _స్తొని చదివి, మనమింతవాళ్ళమా, అని గర్వపడేవాళణ్ణి “కిన్నెరసాని పాటలు” బహుపసందుగా ఉండేవి, కాని విశ్వనాథను సభల్లో పాడమంశు, 1940 నాటిశే ఆయనకు కోపం వచ్చేది కవే తాను (వానీనది చదువనొల్లనం కు మనకు దానిషట్ల (పత్యేక అభిమానం ఎందుకుండాలి ?

ఇక ఆయన “రామాయణం” ఏ దీనిని చేను చదువదలచుకో లేదు, దీసికి కారణాలు ఎన్నో ఉవై్నై శాస్త్రీయ దృశ్చథం అలవరచుకో దగిన ఆధునిక యుగానికి రామాయణంళోని వ స్తువు పనికిరాదన్న నమ్మకం ఒకటి అధునిక యుగంలో మువోకావ న్ట్‌ిం అశజేది ఏమయినా ఉంచే దాని స్వరౌపం నవలగానే ఉండాలన్న విశ్వానం మరొకటి ఇటువంటి కారణాలవల్ల ఆయన కల్పవృతుం జోలికి పోదలచుకో అేక్సు, చానికితోడు విశ్వనాథ పద్యాలు ఎలాగూ అస్థమవవన్న (హఫచారం ఒళటి ఉండనే ఉంది.

ఇదిలాఉండగా అమధ్య “భారతిలో ఒక "పెద్ద దూమార్రం లేచింది. ఆంధ'జేశంలోని కవి పండితులంతా కండు వర్ణాలుగా చీలి పోయారు, కొందఠ (వో = విశ్వనాథ మరికొందకు = నిజానికి ఎక్కువ మంచే- ఆంటీ విశ్వనాథ, తటస్థులు ఎక్కువవంది కనబడలేదు న వశ్షైలవారి వాదనలు ఎలా 'నడిచాయం౧కు (

శప్రేవిశ్వనాధసత్యనారాయణ [క “బదిగో ఇక్కడ నంధి తిప్పు కావున ఈయిన కవికాడు '” నమాధానంగా ఏ “కాదు, ఈనంధి కర్మే 1 శావున ఈయన కే కవ కబ్రలబ్రాకాదుు ఇక్కడ ఈ యతి భంగం అయింది: కావున ఈయన కనికాడు

“కాదు ఈ యతి నశ, కావున ఈయన కచే 1

శాని నావంటి చదువరికి వమనిపించిందం శు, “అవ్రనయ్య్యా (| ఈనంధి తప్పే ! అయితే దానికీ ఆయన కవి కాకపోవడానికీ సంబంధం వమిటి 1 ౪ కాదయ్యా? ఈసంధి కర్శక్టే అయినంతమా[ తాన ఈయన కవ అన్న దాఖలా వముంది ౪” అలాగే యలి తప్పినా ఒప్పిశా, కవిత్వానికీ, దానికీ సంబంధం వబిటో నావంటివానికి అర్థం అవ లేదు ఇది ఇలా ఉండగా-196ఉళో లా ఉంది - నాకు శీ మల్లంపల్లి శరభయ్య గారితో పరిచయం వర్ప్చడిందిం

ఇప్పుడంశు ఆయన సంస్కృత కళాళాలలో ఉపన్యాసకులు కాని, ఆనాడు ఆయన రాజమహేం[దవరంలోని ఒక ఆడపిల్లల బడిలో ఒక జూనియర్‌ పండిట్‌ !' తొలిసారిగా, పట్టుమని పదిమంది కూడా

"ేని ఒక సభలో ఆయన “ఆము _క్రనూఎ్యదొను గురంచి నాల్లు

నూటలు చెప్పగా విని ఈయన గొప్ప పండితుడే కాదు నిస్నం

'జవాంగా గొప్ప భావుకుడనీ తోచింది. ఆవిద అయనతో పరిచయ

చుర్పడడం, అదొక గొప్ప నీశేమం 1 ఆ పరిచయం కలగడానికి కారణం “కల్చవృతయం” | “అము_క్షమొల ఫ్రదిమోద వమూటాడిన అనంతరం భొడ్డరోజులక్నో

(19)

144 నాహిత్య్ళ౦-విమర్శు, చారాలకో ఒక ఇంట “కల్పవృియాొన్ని శరభయ ఖ్ట్‌గారు చదివేవారు, రామాయణం మిదళన్న శరభయ ఖ్రగ్రిమోద గారవంకొద్దీఆయ నతో నాకు పరిచయం ేకపోయినా, అక్కడకు వెళ్ళేవాణ్ణిం అక్క_డా విశ్వనాథపట్ల అవగావాన కనిబరచినవాళ్ళు తక్కువ నాకు నూ(త్రం విశ్వనాథ క 'వేనన్న సమ్మకం కుదిరింది అక్కడ నుంచి రామాయణాన్ని చదువనారంభించాను. చదువుతూం శే అవధానం ఎక్కడా సడలలేదు ఏదో నవల చచదివినట్టుగా తోచింది కాని, బకువుగా? భారంగా [కుంగదీ సీ నారిశేళపాకంలోని కావ్యంలా కనబడలేడు 1 మి(తులు శరభయ్య గారూ జశనూ అనేక ఇతర కావ్యాలతో పాటు దీనినిగూర్చి కూడా మాటాడుకునేనాళ్ళుం మాకు రాప్రి "లేదు, సవలులేదు |! ఇంతలో ఒకనాడు సత్యనారాయణగారు 'చజవావడనుంచి రాజ మ'హేంద్రవరంవచ్చి, శరభయ్యుగారి ఇంటికి వచ్చారు. ఆ (క్రితం రోజున నేను పొరుగూరు వెళ్ళాను ఆనాటి కే తిరిగి రావలనీ ఉంది. నేను వచ్చేళోపున అవ్వుడే ఎంతో ఉత్చుకతతో నన్నుగురించి విశ్వనాథతో చెప్పాకు శరభయ గారు నే నాయనను. కలిసికోవా లని ఆయన తపహాశత్రవా 1 నేనూ వ్చాననుకోండి, “ఇదిగో మిమ్మల్ని/ా-క్చే చెవుతున్నాడు. శరభయ్య 1౫ పరకోయ (ప్రవేశం భేసే విద్య కవిది కనుకు కవికి (పత్యేక వ్య _క్రీశ్వ ముంజడదంటాడు కీట్సు అబే నిజనుయితే విశ్వనాథకు న్య అకీల్తం ఇాల తక్కువ అయిఉండాలి. ఎందుచేతనంకసే ఆయన

ఖ్రైవీళ్వ్యనోథ సత్యనారాయణ 14? నృష్టించినన్ని పాతల నెవ్వరూ నృన్టించ లేదు ఆ పాలలో నున్న "బి విధం మరెక్కడా కనబడదు, అపా తల సనంభావాన్ని పొరలు ల్‌శ్రీ ఠా (5 స్స ఎ పొరలుగా ఒలిచి చూపుతాడు ఆయా అారలలో ఉంజేనాని నన్నింటినీ శోధించి చూపడానిక్‌ (వయత్ని స్తాడు త ఆయనచూపే (వతీ పాతలో నూ ఇన్ని అరలూ, పొఠలూ ఉంటాయీ '! ఇక ఈ వ్య క్ష్‌లో ఎన్ని అంతస్థులు; ఎన్ని లోళులు ఉంటాయో మనకు అెలినీకోవడం ఎలా సాధ్యమవుతుంది శి లోకానికి కనిపించే విశ్వనాథ తీరికలేని మనిపి.. "లేకపోతే ఇన్ని (గంథాల నెలా (వాస్తాడు 1 ఎంతో గర్విష్టి | తనకన్న సృథ్విలో గాబ్బకవి "అడనుకొనే అవాంకారి ! అందరినీ తూలనాడు తాడు ఇది ఒక పౌర వీని అడుగున విశ్వనాథ మవోసోమారి * వీటాటేవాడుః సినివూలు పమూచేనాడుః వ్యర్థమైన ముచ్చట్ల తో ౧ ఢం ౯ శాలవేసం. చేసేవాడు శాలేజీ రాజకీయాలు. వాళ్ళూ, వీళ్ళూ మూటొడుకుంటూం కే, తీంగ్ధా వినేవాడు, ఇటువంటివాడు అన్ని మరికొంత సన్నిహితంగా చూస్తే బస్సులో (వయాణర జీనూనౌె నైల్లో కూర్చొనిఉన్నా, స్నానాల గదిలోఉన్నా, జాకీ ఎకకాదునాన్న పద్యాలు కట్టుకొనేవాడు. కథకు స్లాటును నెమరు వేసు ఫొ చేవాడు? ప్యాలేల రూవుేకల్నీ, స్వభావాలనూ, పీరకగా మనసులో దిజేవోడు డబిన్స థొద్టీ పద్యాలనూ,నవలల్లోని అధా్య్యాయాలనూ మనను ద్‌ అరలో 'భద్రపరచుకొని, లేఖకుడు దొరకగానే. ఒక్కొక్క అరనూ తెరచి, కావ్యాన్న్నో నవలనో వెస్పేవాడు ' ఇంకో (క్రింది ఫొారలో, ఈ పాత్రల నిలా ఎందుకు చిజ్జాలి క ఎలా రూపు కట్టించాలి! ఇందులో ఎట్టి శిల్పాన్ని నిశేపీస్తే ఈ పాక

14 సాహిత్య ౦ -విమళత్మీ సజీవమవుతుంది 1 ఈ పద్యం కూర్పు ఎలా ఉండాలి? వ వృత్తాన్ని ఎన్నుకోవాలి, ఎట్టి శబ్దచితాలను కూర్చాలి ? ఏటికి సంబంధించిన మథన వదో జరిగేది. దీన్నే మనం కవిపడే తపన, తపస్సు అంటాను

ఇంకా అంతకన్న (కింది అరలో ఏ అసలు ఈ శిల్పం, ఈ ఇతి వృత్తం, వీటి నిర్వహణవల్ల సాధించదలచిన లత్మ్యు మేమిటి * ఎందుకు ఈ రచన ? దీని పరమార్థ మేవింటి ? దీనిని గూర్చిన ఆలోళనా జదిగి ఉండేది. అందుకే శ ఇన్నో రవాస్యాలను ఈ కావ్యంలో నిషేపించి ఉంవాననేవాడు |

మరి ఇన్ని. అరల్క, పొరలలోనుంచి ఇంతటి తపనతో, శపన్ఫుతో కావ్యం "వెలి! వచ్చేసరి!ి చానిమోద కవికి ఒకానొాక్ర (ప్రత్యయం ఉండడం నవాజం 1

అట్టి సందర్భంలో - "ఈ నాటికి పనికిరాని రామాయణం కల్ప వృత మైలే నేవి) శిల్పవృషమై'తే -సేవి? జానిని చదవనే చదవను, చానిని తాటాకు పుస్తకాలతో జతచేసి అటకళెక్కి.ంచండి” అని 'మొండికెల్తి ఎననై నా అంశ, కవి అనవలసీంది వమిటి! అందులా ఆత్మవిశ్యాసమున్న కవి వీ మనవలనీ ఉంటుంది? వమన్నా అడి గర్వంలాగే కనబడుతుంది,

ఆయన అవాంభావానికో, ఆత్మ(పత్యయానికో ఒక్క ఉడా సారణ నిస్తాను,

ఒశసారి ఆయన రామవాూాయణరి చదువుతున్నాడు. అది సుందర కాండు నలుడు సమ్ముదుని వద్దనుంచి తిరిగి వచ్చాడు “ఆవోం, సేతుఖ్చ నిలా కట్టాలా 12 అనుకుంటున్నాడు వానరులందరూ ఆతని చుట్టూ మూగారు, కవీవయింది ! వమయింది '” అన్నారు, నలుడు పరధా ఫ్ట్‌నం గానే ఉన్నాడు, ఎకో ఉన్నవాడల్లా చటుక్కున శబ్ద పపంచం

శీవిళ్వనాథధ సత్యనారాయణ [1గీ లోకి తిరిగి వచ్చాడు. “ళల్చ్పకల్పాంకాలకు నిలిచేటట్టు సతువ్చను కడతా!” నన్నాడుం ” పద్యం చదవడం విశ్వనాథ ఎంత ఒడుపుగా చదివాడం శు? కల్చ్ప కల్పాలకూ నిలిచేటట్టు కల్పవృమోన్ని కడళానయ్య్యా (౫ అన్న అర్థం వచ్చేనీంది. (అప్పటి కింకా యుద్ధకాండ (నాయడం వ్పూర్వ్తి కా లేదనుకుంటాను $ అందరూ గొల్లున నన్వారుం “అయిలే నలుడు అలా ఎందుకన్న్నాడు ? అతడు అవాంకారా 1 శాచే' చెప్పినంత పనీ చేశాబే! ఆతడు స్వశక్తి నెరిగిన శిల్పి ఇది ఆత్మ నిశ్వాసం కాని, అవాంకారం కాజే గ అన్నాడు విశ్వనాథ కర్ట్మబ్రనోి * అన్నారు సదన్య్యులు. “అందుకే రామునికి నలుడంకు అంత (పేమ 1” అన్నాడు నభలోని వారంతా సహృదయులు, ఈ మాటకు అందరూ “మీరందరూ రాములు '” అన్నాడు విశ్వనాథ, నిర్విరామంగా హర్ష థారనాలు ఇవేసీంది సభ, ఇదీ విశ్వనాథ అవాంకారంం అత్మ _పత్యయంలో కూడా ఇంత కని ్వొని సాధించిన విశ్వనాథ మహాకవి అవడానికి సంేహం లేదు, అందుచేతనే అంతటి మవోకవితో మాటాడడానికి నాకు అవ శాశం కల్పించాలనుకున్నారు శరభయ్యగారు, విశ్వనాథనూ, నన్నూ ఒకే వాహనంలో కూర్చోపెట్టి? డానవాయిపేట సాగనరిపారు నాకు విడియం, అయినా ఆయన రామాయణాన్ని. గురించి శండు మూటలన్నాను. ఎన్నాళ్ళనుంచో మవసులోనున్న శూర్పుణఖను గురించి ఒకవమూట అన్నాను, అయన యధాలాపంగా అవునన్నాతష,

150 సొహిళ్య౦-విమర్శ

కాని అంతకన్న ముఖ్యమైన మాట ఒకటి ఉంది ఏ కవిీశయినా ఇయ్యదగిన మెచ్చుకోలు (౮029110626) అంతకన్న గొప్పది ఇంకొకటి ఉండదన్న విశ్వాసంతో ఉన్నాను,

క్క్‌జ్హ మహాకావ్యాన్ని శవదవగా నే ఒక తృప్తి కల్గాల్కి పిక బోధ శలగాలి, అది శేవలం మనన్సును స్పందింపచేయడమే కాదు, జీవితానికి సంబంధించిన తెలివిని విరియి౦చేడి. మనకు ఆండగా నిలివేది* భారతం చదివితే అట్టి అనుభవం కల్గుతుంది కల్పవృయం చదివినా అలాంటి అనుభవమే క, ల్లుతో ౦ది ![ అని చెప్పదలచుకొన్నానుం తా_స్తవాన్నే వెబుతూన్నా, ఆయన్ను పొగుడుతున్నానని ఆయన అనుకుంటాడని, అనుమూనంతో నే వ మాటల్ని గెణిగానుం

ఇంత మంచి మెచ్చుకోలుకూ ఆయనన ృ౦దించ లేదు, వ్‌దో లోకరీతిగా అన్నమాట అని అనుకొని ఉంటారు,

జానవాయివపేటలో రశక్రూ దిగిపోయాను

తంగ విశ్వనాథను కలునుకోవాలన్న ఉత్సాహం "లేకపోయింది, ఆయన అంత గర్విష్టి కజా!

(197%)

అర అయ ఠి (శ్రీ దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి విధి వై. పరీత్యమం కే ఇాలావమందికి నమ్మాకం లేకపోవచ్చు శాని దానికి _పసంచ కళాచరితలో కనీనం ₹0డు విషాదకరమైన ఉదావారణలు చెదిరివోకుండా నిలిచిపోతాయి 'చెథోవన్‌ పాశ్చాత్య సంగీతానికి శిఖరాయనూానమైనవాడు, అతని కళానృష్టి అద్భుతం. ఆర్క-స్త్రాను ఆతడు నిర్వహించే పద్ధతి' నిరుపనూనం ఆతడు వాగ్లయ కారుడు, ఆతని. కళ అంతా _శవణేంటది యానిే అంకితమైపోయిండి అట్టివాడు మవోబధిరుడై పోయాడుం "తొను చేసిన స్వరకల్పన తనకు వినబడదు ఆర్కస్త్రాాకు దర్శకత్వం వహిస్తాడు: కొని ఎలా పర్యవశిస్తోందో, _శోత లెలా ఉజ్జూతలూగి పోతున్నారో ఆతనికి కెలియదు అటువంటి ఒకానొక నందర్భంలో ఆక్క-స్రాాక ఎదురుగానున్న ఆతశై (యజలచ్రైఫు తిప్పసరిక్రి వాళ్ళం దరూ నిర్విరామంగా హా్ష ధ్వానాలు చేయడం - బెఖోవన్‌క వినబడ జీదు! - కనబజింవంతే ' ఆతని కళ్ళు చెమ్మగిల్లాయి! ఇది. ఎంతటి విధి వై పరీశ్యం అనుకోవాలి 1 మన తెలుగులో ఇటీవలి కాలంలో కొంవర న _క్తలు బయలు జీఠరారు కాని, అసలు తెలుగులో ఉపన్య్యాసానికీ ఒక వరవడిని పెట్టి చాని కొక రూపొన్నిచ్చిః ఒళ సంప్రదాయాన్ని సృష్టించి, “మెరుగులు దిద్దిన "జీశ్రలపన్ని కృష్ణ ళాశ్ర్రిగారికి రావలసింది మూగతనవమా 1 ఇది ఎవరి దురదృష్టం * ఆయనడదా 1 దేశానిడా। కృష్ణ శొయ్రు గారిని జీను మకీ దగ్గరగా ఎరుగుదును కానీ, (వ! ఆయన నన్నెరగరు! వమంశే అయనకు ఆరోజుల్లో కాకినాడ శాలేజీలో ఉద్యోగం, చేనక్కనుంచో భద్రాచలం నుంచి కాకీనాడష శాలేజీ చదువుకు వచ్చినవాణ్ణి

102 సాహిత్య ౦-విమర్శ మో తెవరిక్షీ కాకపోవచ్చు కాని, నాకు భ్యదాచలం గొప్పే! వమంపే మా మాష్టారు తాతా కృష్ణమూర్తిగారు ఇన్ని వేలమంది ఉపాధ్యాయుల్ని మాచాను కాని అట్టి ఉపాధ్యాయాళ్ణో -బీను చూడ "లేదు ఆయనకంళకు ఆత్మగారవం గల ఉపాభార్యయుడు కనబడ బేదుం మెగా ఆయన చఛీలానికి, కృష్ణ శా(స్త్రైకి న్నహితుడని విన్నానుే మంచి కథకుడు మరీ అఆధునికుడు, లండన్‌ నుంచి పరిక లు తెప్పించు కొని చదివేవాడు, మాకు ఆయనకంశ₹ళు గొప్పవాడు పృథ్విలో "లేడని వంచడం నవాజం |! వ_కృృత్యమంటారా ? మాకు మూ దేళ్ళు మైతరగతిలోఉన్న గోవిందు రామశాత్త్రి అంకే అప్పటికే మాకందరికీ అభిమానంగా ఉండేది, మంచి స్పురద్దూపి, విద్యార్థి గాన్న రోజుల్లో నే విషయాన్ని విస్పష్టంగా, కుండబద్దలుకొట్టినట్టు చెప్పేవాడు నూ వాగ్యాద సంఘాలలో! మపహాంకాళి (భీరాయుమూూ్తి 5జి అప్పటికి మూ సూలులో చదువు మునీంది, ఆనాటికే మంచి ఇంగ్లీషు (వాసేవాడు కాగ్యా మారమూల భదాచలం అయిలబేనేం మంచి సంప్రదాయబలంతో _ (దురర్థ్ధంలో కాదు ') కాలేజీలోకి. అడుగు 1 కృష్ణమూర్తిగారు కోటీశతనయ”" అన్న నవలను, 'రామపియి, "కృష్ణ మూరి కథలు" “వలపు మొదలైన ప్వస్తకాలను [(వాశారు భ్యదాచలం ఒక పెద్దదౌర వస్తున్నాడస, 1080 లో ఆయన కొక తాత్కాలిక విమా నాశయాన్ని తయారుదేయగా, చిటికిలో అవచ్చిన తెల్లదొరతో మాటకలిపి, మర్నా డదే విమానంలో మ్మదాసు వెళ్ళా డీయన అమీద “విమాన సరదా" అన్న వ్యాసాన్ని కూడా (వాళారు 2 గోరాశాస్త్రి ఈయన తాతా కృష్ణమూూర్థిగారి మేనల్లుడు 8 ఎమ్‌ ఎస్‌ మూూ్తి - తర్వాత 'ఆసందవాణి'3 రూవురేకల్ని దిడ్డిన నిక్క మైన జర్నరిస్టు చక్కింని పరిహాసీలి ముప్ఫై నిండకుండానే (టదకుడై పోయాడు,

(ఢ్రీడేవులపర్లికృష్ణకాత్రీ 11 పెస్టుసరికి ఎవరూ సరిగ్ధా అనేవారు కారు! పెద్దాష రామస్వామి గారి ఉపన్యాసాలు బాగుండేవి కృవ్ణశాశ్రిగారి ఉవన్యాసాలూ బాగుంజేవి. అంచేత అందరి ఉపనా త్ర్‌ొలొ అంత బాగానూ ఉంటా యన్న (భమలో పడిపోయి, వ్‌రి గొప్పతనం నాకు "తలియనుంచా పోయింది. కృ్ణళాత్రగారి వక్తి ఖే వైవుణ్యం (కమ,కముంగా కాని అక్థి 0కాబేదుం అయితే కృష్ణ ళా'త్ర్రుగారి ఉపన్వా్రాసోలు ఎలా ఉండేవి అంశ, ఇలా అని ఎలా 'నిరూవించడం + మొదట, ఆయన వాక్కులో పారుహ్యుం ఉంజేది కాదు అయన మూటాడుతూం కే మల్లెలు మొల్ల లు విరిసినట్టుగాః పండువెన్నెల కాసినట్టు, శరత్తులోని న్నలలో శిల్లుపూలమిోాద గాలిక3రటాలు ఊయల లూగినటు ఉండేది కాశీభట్ల నుబ్బయ వ తగాంీి కృష్ణ శాశ్ర్రిగారి. భావ కవిత్వానికీ కడుంగడు దవ్వు అయినా లట్టివాని సమతుంలో నిక్యంద్వంగా తన అభి_పాయాన్న్ని "తలినిన” ఆయన మననుకు నచ్చేటట్టు ఇప్పేవారు ఆయన మనసుకు ఎక్కే-టట్టు పురాతన కవుల్ని గురించి- ముఖ్యంగా నన్నయను గురించి - మాటాడేసరికి ఆయన (బవ్మో నందభరితుడై. కృష్ణశాస్ర్రైగారి పే విత్వం మోద కోపాన్ని కాస్తా ఐొ క్పారుష్యం “ేకపోవడమంటఆట, ఆయన ఉపనాాసాలు లు చాలా ఉ(ేకంతో నూబాదేవారు అది ఒక వేళ అందరికీ సాధ్యమవు లాలా నానా నానా ఈయన (బహ్మయ్యశళా స్రీగారి తమ్ముడు అన్నగారు పోయినసుడు ఈయన “ఆం[ధ్రష్యతికలో'లా ఉంది ఒక వ్యాసాన్ని (వాశారు అది చాలా మంచి, వ్యాసం దెశం మంచిపోదగ్గది కౌదు (20)

181 నాహిత్య౦-విమల్మీ తుంచేమా ! కాని మరొకప్పుడు తీవమైన ఆవేశంతో మాటాడుతూ మనలను నవ్వించేవారు, నవ్వేసుకి నీ నవ్వు సరికాదని కోపపజేట ట్లుంజేవారు.. ఈ సంభుర్ష ఆలనుంచి ఒక పెద్ద సత్యాన్ని బయట పెన్హువారు,

ఓక్క ఉదాహరణ నిసానుః

కాకీనాడ ఈశ్వర పున్తక భాండాగారంలో ఒక సభ వషయం మదనమోహాన్‌ వమాలవ్యాను గురించి, నాటివ కలలో జటావల్ల భుల పురుషో త్తంగారు, పాలగుమ్మి పద్మరాజుగారు కూడా ఉన్నారు. ఆనాటి (ముప్పదిఎనిమిది పండ్ల (శ్రీతంనాట్సి మాట లింకా నాకు వినబడు తూనే ఉన్నాయిః

“మన బేశంలో మశుష్యులే తక్కువ, మహా ఉంళే ఇద్దరు పురుషుల కన్న ఎక్కువ. 'లేరనుకుంటాను. వాళ్ళు ఇర్వురూ ఎవ రంటారా? ఒకడు రాధాకృష్ణ మరొకడు నెహూ) మగవాడు ఇంటి! మంచిపేరు లెచ్చిపెడతాడు, రాధాకృష్ణ నెహూం). వేసే పని వమిటి ? ఇదిగో నా చేశమంళు నమనుకు నావ్‌ * వా మనుషులంచు వమను కున్నావ్‌ ? అని అంతర్జాతీయ రంగంలో మనకు ఖె్బ్బాతిని ఆర్జించి పెట్టారు వాళ్ళే నిజమైన పురుషులు !

“మ్వన్సక్రు ఇద్దదు ముశ్తెదువ్ట్చలు కూడా ఉత్నారుం వాళ్ళు ఎవరం ళు ఒకడు టాగూర్‌ ! ఇంకొకడు మాలవ్యా '*

ముసిముసీనవ్వులు సభలో వికసించాయి,

“ఎందుకో వెపుతా వినండి ముత్తేనువు ఇంటి సౌభాగ్యాన్ని కాపాడుతుంది. చఛముష్రు సంధ్యలను చరాస్తుంది, ఇంటిని అందంగా అలుకరిస్తుంది. ఇంట్లో విల్లల అటక్రీ పాటక్కీ కళకూ సంస్కృతికీ కౌధ్యత వహిస్తుంది, ఇప్పుడు వెప్పండి టాగూర్‌, మాలన్యాలు ముశ్హైమవులంటారా ? కాదంటారా ౫

గ్రేచినవ లపల్లీ కృష్ణళాశ్తీ 188

అవునశే అకివించింది. కృన్ణశా(న్రీ గా రళ్క్ళజే ఊకకుంచే కృష్ణశాస్త్రి గా ఇలా అవుతారు?

౯జేన్చుంలో ఫపురువులకంకు, ము కైదువులకన్న, వూర సువానీను లనలే తక్కువ 'బేకం మొత్తంమోద నాకు కనబడ్డది ఒకే ఒక వితంతువు, అది గాంధి”

నభ గొల్లుమంది. అబే శాయ్రిగారి! శావలనీంది. వెంటనే ఉజ్వేగంతో అందుకున్నారుః

కల్పది నవ్వవలనీన విషయం కాదు. నూ ఇంట్లో ఇద్దరు వితల తువు లున్నారు ఒక్తై మా అమ్మం ఇఆండోది * వాళ్ళు వేసే పని వీమిటి ? "కెల్ల చవారుజూమున అందరికన్న ముందుగా "లేస్తారుః ఇంటిల్లి పాదికీ కావలనీనవన్నీ సమకూరుస్తారు. అందరి శేమంకోసమే వాళ్ళు (బతిశేది. వాళ్ళకు కావలసీంది ఓపూటకు పశ్లైడు మెతుకులు, సె నుగుడ్డ, జేలవిశాద పడక! వం, క్యాగానికీ సేవకీ వాళ్ళు (పతీకలు శారా 1 చేళశంలో త్యాగానికీ, సేవకీ గాంధీ అంతస్తును అందుకున్న బొ 'భ్ళెంతమంది ఉన్నారు *

సభ నివ్వెరపోయింది. సిగ్గుపడింది ఛీప్‌, అనుకొంది. చప్పట్లు

త గ్‌ అసు!

కొట్టడానికి కరూడా జంకింది. అదీ కృష్ణ శా(స్ర్రీగారి విశిస్టమైన మూపు అదీ వారి వాగ్విలసనం ||

కళాశాలలో పెద్దాడ రామస్యామిగారు న్చీకర్‌ గా నమూనా ఇాననసభాకార్య(శమూాలు జరిగేవి అందులో పాల్గానే చా ౭₹0దరో మహానుభావులు ! చాలమంది ఆంగ్సంలోజే నూటాడేవారు. కృష్ట నభామర్యాదలను కాపాడుతూ మాట్టావడం అంటే ఎలా ఉండాలో ఆయన నూకు భరూవీిందారు ఆయన నెన్నడూ శాననసళకు పంపకః పోవడం మనం చేనీన తమింపరాని పొరపాటు 1! ఆయన్నే అక్కడళు

1560 సాహిత్య 0 -విమర్శ్మి పంపి ఉం శే, అనలు పార్లమెంటులో "తెలుగులో ఎలా మాట్లాడాలో మసనవాళ్ళందరికీ నేర్పిడండేవారు కావల్నిస్టే _పభుత్వపతోన్నుంచి (వతిపషానికి మారడం కూడా ఎంత వుండాగా జఠథగాలో ఇరాప్లి ఉ-జేవార్లు |

ఆయన కోవీత ఎంత అర్థమ్ము కాని భావగీతమ్ము లయివాఆయ'న ఉపన్యాసాలు మాతం లశ వద్ధి ఎరిగిన వఏిలుకాని బాణంలా గుండెల్ని తాకుతాయి, ఆయన ఉపనా ఖ్ట్‌సొలలో క శు శబ్దచి.తాలు మరువరానివి. ఆయన తిక్కనమాట చెవుతూన్నప్పూడు, ఈ కవిబవా శై అమాత్య్యుడు శనుక్క మంచి వ్యవవో_రృలా, (లాంకోటు తొడుక్కొని) కోటు గుండీలు. సవరించుకుంటూ (పవేశిస్తూన్నట్టు కనబడతాడు అల్లసాని పెద్దన రాయల ఇేతిమోదుగా పొందిన అపూర్వమైన సమ్మానాన్ని గురించి ఒకసారి చెపుతూ (మికు “అప్పుడు పుట్టి ఉం శే౫ అన్నదాన్ని చదివి ఉంటారు. దురదృష్టవంతులు ! అజే విషయం "కానీ, ఆ అద్భుత ఉసన్యాసాన్ని అనఎతపురంలో- 1952 లాఉంది! - వినే భాగ్యం నాకు కల్లింది స శాయ్రిగారు ఆ మవనోకవ్‌ ఇల్లాలు మాట మరువలేదు ! ఆమె కిటికలోనుంచి ఓకంటితో కాదు, వెయ్యి కళ్ళతో భూస్తూన్నదని మనకు రూపుకట్టిస్తారు 1

శబ్దచితాలతో గారడీ చేయడమూ, వ స్తువును రూపుకట్టించ డమే కాదు ఈయన చేసేపని మంచి వక్త వవో ఛలో క్తులతో శాలవ్మేపం వయ్య లేదు. వ_క్తకు నిశితమైన విశ్తేశాశ_క్తీ ఉండాలి విషయాన్ని అరటిపండు ఒలిచినట్లు చెప్పగళ్టే నేర్పు ఉండాలి. 1940 లోనో,41 లోనో, ఆనాడు వవ్చే కవిత్వంలోని నూతన పరిణామాలను గురించి మా కాలేజీలో క్యాస్త్రి గారు ఉపన్యసీంచారు మువైఎనిమి 'జేండ్హయినా, అఆ ఉపన్యాసం నాక నిన్న విన్నట్టుగా నే ఉంది ఏవరా లన్నీ జ్జాషం రానడం అసనంభవంకాని, నాటికి వస్తూన్న, కవిత్వంలోని పరిణామాలు భావకవితకు (పతికూలమైన వని వేలే చెప్పనక్కర లేదు,

(శీడేవు లపల్లి కృష్ణళాశ్రి 15? అయితే పీనిపట్ల ఆయన ఈనుతో, కోపంతో నవమి మాటాడలేదు విషయాన్ని నదస్యుల ముందుంచారు. అంటే! మో ఇష్టమైన దానిని న్వీకరించమనా ఇరు ఆయన వృ్చాదయకవే కావచ్చు, కాని ఆయన మేధమిోద నాకు నమ్మకం కుదరడానికి ఆనాటి ఉపనా ఫ్ట్‌సమే కారణం,

ఆయనది ఇాకులాంటి మేధ కనుకనే, ఆయన నంభావణలో అంత ఉ_క్షి వై చితి ఉంటుంది. ఆయన పరివోసశీలము,. తాను నవ్వ కుండా అందరినీ నవ్వించగల నేర్పు ఆయన కుండడం, ఆయనలోని (దముఖ ఆకర్షణ కాలేజీపిల్లలం దూరదగూరంగా ఉన్న ప్పుడు,ఖంగుమని వ్‌ నీయ స్సార్‌* (నటుడు ఆంజనేయులు కాదు, ఆంగ్లోపనా్యానకులు నీతారామామూూ_ర్హిగారు ( నవ్యో వినబడితే, ఆ చుట్టుపట్ల కష్ణ ఇాస్ర్రైగా రున్నారని మవూకు గుత్తే (

అయితే ఇంతమందిని కళూడగట్టుకునే శేక్రికి మరొక కారణం, తనకు ఆమడదూరంలోఉన్న అభిప్రాయాలు కలిగనవాణ్ణి కూడా తనవాడిగా చేనుకోగలిగిన ఆయనలోని సవృాదయతే |!

ఉజావారణకు భావక వ్రులకూ, అభ్యుదయ కవ్పలకూ మధ్య దూరం ఎంతైనా ఉంది, అట్టి అభ్యుదయ కవ్చుల సదన్నుకు క్చృప్ల

రొ

శా్రిగార అథ బ్రశఎలయితే మనం అశ్చర్యపోనక్కర లేదు ||

కొంద కేమో ఆయన గడనరి అనుకుంటారు, ఆకాశంలో వివారించే ఉోర్వశిని = 'పేయసీని - సృన్ఫీంచుకొని దూరపులోకాల్లో విహరించే ఈయన, ఈలోకపు పోకడల నింత బాగా ఎలా ఎరుగున్నా

1 పీరు చెళ్ళపిళ్ళ సీతారామమూ రర్తిగారు చిలకమర్తి లక్ష్మీనరసింహంగారి మేనలుడు వాల్మీకి రామాయణంమీద (శ్రీభాష్యం అస్పలాచార్యులుగారి ఉగ్‌ ఉపన్యాసాల నాధారంగా చేసుకొని అంగ్ల ౦లో ఒక బృహద్గంథాన్ని అయిదు సంపుటాలుగా ప్రకటించారు,

156 సాహిత్య ౦-విమర్శి డని నివ్వెరపోతారు. బహుశా కవి మంచి లోకజ్ఞ డై తే శాని లోకాంతరాలలోకి ఎగరలేజేవూ |!

ఇన్నీ చెప్పాక కృష్ణశా(్రిగారి కవితను గురించి వెపుతానని

అబ్బే, ఆయనతో నాకు పరిచయం బొత్తిగా తక్కువ |!

అమధ్య నొళసారి రమాపతిరావుగారూ, దథీ.ణామూ_రిగారూ “తెలుగు అకాడమిముందు ఒక కారులోడఉన్న ఆయన దగ్గరకు వెడికే, "నేనూ వెళ్ళాను.

“అయ్యా ' నాపేరు - ఫలానా అండి నేను కాకినాడలో , అంటూ పే,

"వెంటనే కృష్ణ కాస్ర్రి గారు కాగతంమిోద వాకారు =

“ములిపోయిం'చేమిటి ! నాదగ్గర చదువుకున్నవాడివి కదూం | 198 ౫

కాదనడ మెందుకన్సి “అవ్రనవును, 1988-41 మధ్య'"”అనా షు కొని నిజమని సమ్మకండి. నన్ను నిజంగా ఒకప్పుడు కాలేజీ విద్యార్థిగా వారు బాగా ఎరిగిఉన్నా, ఇప్పుడెరగరు, మరచిపోవడం సవాజం |!

శాసీ అంత నాగరకు జాయన అలా అంటారా

(ఆం(ధభూమి విల్‌ 18, 10170)

(థ్రీ (శ్రీరంగం (శ్రీనివాసరావు

నేనెరిగిన (శ్తీ(త్తీ) ఇప్పటివాడు కాడు మువై ఎమూ డేండ్ల

(్రీతంనాటి. (శ్రీశ్రీ అయన్ను నేను బాగా సన్నిహితంగా ఎరుగుదును,

(శీ(శ్రీ ఇదగుదునంకే కది (శ్రీ(శ్రీనే ఆయన కుటుంబాన్ని ఎవ్వరినీ ఎరగనే ఎరగను ఒకే అఫీనులో ఒకే బల్ల దగ్గర పని చేనినా, ఆయనతో మాటాడినప్పూడెప్పూడూ ఇంట్లో థార్యాబిడ్డల విషయం, బాడుగ, కనీనం ఇంటి ఎడను వూట కూడా వచ్చినట్టు భ్టాసకం 'అతేదు

అయిజే మాటాడే విషయా ేవిటంకు కేవలం కవిత్వాన్ని గురించే రాజకీయాల్ని గురించీకూడా తక్కువ - కవిత్వానికి ఉపక 80చే సొంఘక, 'రాదకీయ వె తన్యస్ఫూ ర్దిని గురించే.

1945 తర్వాతి శ2వో లా ఉంది. ఒకసారి కనబడ్డారు ఎ అభ్యు దయ రచబుకల సమావేశంలో, అప్పుడు వారిందశాథ ఛటోపా ఛాయ కూడా అక్కడకు వచ్చాడు అని శెట్టి జద్చాత్రి మూగి నాటకం తొలిసాగా అక్కడే (ప్రవ్శెంపబకి )వి (శీ గిడుతూర సూర్యం అంకులో ఉన్నారు) “పగతో అకీ మంచినాటకం కూడా అప్పుడే దూరి ఉంటారు. చెప్పొచ్చేది, అదీ ఆయన్ను చూసీనప్పటి వాతొవరణ౦. కనబడ (శత్రుం జ్జాపకం ఉన్నానా అన్నాను,

“ఆనందవాణి”

అంక ముచి వొతొవర+)లో అుతకన్న నీమి మాటాశానికీ అవసర ముంటుంది

140 సాహీత్య ౦-వీమర్శ్‌

తర్వాతి 1872 లో లా ఉంది విజయవాశలో ఒక హోటల్లో కనబడ్డారు

సరాసరి సాహిత్యంలోకి దూకాడు అప్పుడు తాను (వాస్తూ న్నవీ - నాటి దుమవూరానికి సంబంధించినవి ఆ౪*ను (గౌన్సుకు పంవు తూన్నవి చదివి వినిపించాడు,

వెప్పొచ్చేది - శే నెరిగిన (శీ శీకి సాహిత్వ వర్గ క్షిత్యృంతపష మరొకటి త్రవ్వి వసాగా ఉళ్వా 'సెగాలుపడి ఉన్న మలో ఉన్నా నిస్సృవాలోపడినా?, ఆయన మాటలన్నీ సాహిత్యాన్ని గురించే !

ఆయన ఫొటో ఒకటి చికుగడ్డపు మొలక ఉన్నది చూనీనట్టు జ్ఞాపకం తర్వాత ఆయన పుచయం౦ంలో గడ్డం కనబడలేదు, చక్కని రింగులు తిరిగిన మోసం కనబడింది ఆతర్వాత చవరాసినవ్వుడు గడ్డం, మోసం రెండూ "లేవు,

దీనికీ (శశీ సాహిత్యానికీ ముడిపెట్టను కాని, చెప్పవచ్చేది, (శ్రీశ్రీని గుర్తుపట్టడానికి గడ్డపు మొలకనుగాని, మోసాన్నిగాని, కొండ గుర్తుగా పెట్టుకొం కే, మారు మోసవోతారు నిన్నటి శ్రీ -జీటి (తశ) కాకపోవచ్చు

1929 లో (ప్రభవనాటి (శ్రీశ్రీ 1985 నాటి గీల్రీ కాడు. గిడుగు రాముమూార్హి పంతులుగారి (జెబ్బడివ ండ్లునిండినప్పట్సి (వత్యేక నంచికలో కనబడే తీ వుకో శశీ ఆతర్వాత గ్‌ నబడ్డ శీ ణీ ఇంకొకరు (శ్వీశీ ది ఒకేఒక్క బాణీ కాదు, ఆయనది పెక్కుబాణీలు బహ్కొక్క బాణీో ఒక్కొక్క (ప్రత్యేకత ఆనాటి కది కొత్తది. యువకులందరికీ హుషారు నిచ్చేది సిపాను కల్గించేది. ఆయన అభి, పాయాలతో మోర అంగీకరించండి, అంగీకరించకవోండి ఆయన ఆంతర్జాతీయరంగంలో అతి ఆధునికమైన డాని పమాన నిలబవత తొడు జభ్యదయకర మైన దానిని న్యీకరిస్తాడుం జా

టీ శ్రేర౦ంగ ౦0 (శ్రీనివాసరావు ! అయితే 1940-42 తర్వాత ఆయనలో వచ్చిన మార్పు నాకు తోచింది, వమంశే ఆధునికతకు, అభ్యుదయానికి ఒకవేళ న్పర్థవ_స్హే అభ్యుదయా న్నే న్వీకరిస్తాడు అభ్యుదయా న్నే ఆధునికంగా మలుస్తాడుం ఇదంతా ఎందుకు వవుతున్నానం కు ణీశ్‌ లో - నేనెరిగిన శశీ లో - ఆరెండు అంతరువు లున్నాయి టకచానిలో ఆతడు కేవలం రొమాంటినినస్హు ఆతనికి అత్యంత [(్రేయమైన కని న్వీన్‌ బర్‌ ప్న కథకుడు ఎడ్డార్‌ ఎలెన్‌ వో, పో అంళేు. ఆయన కెంత ఆల్మీయత అంళే - అతిని జీవితానికీ, తన జీవితానికీ పోలికల్ని చూసుకుంటాడు ]945వో ఒకనాడు బి ఎన్‌ కె (పెన్పు. నుంచి, తంబుబచెట్టివీథికీ వన్తూంఈ1్రు,. చాలిలో వదో పార్కు. ఉంది; నాకు బాగా క్షూపకం = అనాడు వానకూడా పడింది శీశీ అంటాడు “బోకూ తనకూ పుట్టిన తేదీలనుంచీ గల సొమ్యాన్ని రెండుమాటల్లో ఇప్పి గిట్టడంలో కూడా సామ్యుం ఉండవచ్చునంటూ, సాహిత్యంలో భాను చేయవలసిన రెండు మూడు పనుల 'నేళరువు పెట్టి, "ఈ పనులు తరాల చనిపోతే పర్వాలేదు అన్నాడుః

అయితే నాఉజ్రేళ్యంలో శ్రీశీ *పోకంటు ఎక్కువగానే అనేక విషయాల్లో నూతనమార్డ (ప్రవర్తకుడు,

*క్రందం ఇెప్పీనవాడే కని అన్న (పకీతి నలా ఉండనివ్వండి. అసలు పద్యం "లేకపోతే కవిత్వం "లేదనుకునే రోజులనుంచి “పజ్యాలు” వదణ్య్యాజియంలో ఉంచవలనీన పరిస్థితులు వచ్చాయంేే చాసికి స్‌స్పం: 'జీవాంగా కారణం (శ్రీశ్రీ

పద్యాలు (వాకాడు, ఎక్కి-రిన్తూ =

న్నేళ్ళకు పద్యాలు (వాయు టిది ఎట్ల న్నన్‌

(21)

2 సాహిత్య ౦-విమర్శ పట్యూడిన మునిలిది కు చ్చెళ్ళన్‌ సవరించినట్లు, =... ల సిరిసీకిమువ్వ శతకాన్ని రాశాడు, అం కల్లో గడ్డకట్టుకున్న (3ది పా,ప మాట అనుకుంటాను ఛందన్నుకు లయ్యభూతంగా లర లె ఆముక్త నూల్యద” అనీ, “ఆటవెలది ద్విపద క త్తగారనీ ఛందన్ను లోని బడాయిని బయట పెట్టాదు. ఇంక పద్యాల నడుముల్ని విరగ చంతానని అందంగా ెప్పిండి పరాభి, ఆపని చేసిదూపింది శీ తన్న, , న, . .న్న త్తిమాూటల్నించి;, “వోవ్‌. వోమ్‌. మ్యావ్‌ న్యూవ్‌”అనే "శేకల వరకూ, అన్నింటిస్‌ సాహిత్యంలో (వ వేళ పెట్టి, పద్యాన్ని వాడలగొట్టితే, పాపం, పద్యం ! కవిత్వంనుంచి వుంజూలు తెంపవుకొని పారిపోయింది! ఇదొక్క_కు వాలు (శీ శీకి శాశ్వతమైన కీర్తి కల్లడానికి. భోగడ ఏయే సందర్భాలలో అయితే పద్యాన్ని ఉపయోగి స్తే నిక్కమైన కవులకు కోసరి వచ్చేదో, నేడు అట్టి “పెళ్ళిళ్ళకు,. పిల్లి సను రక” కూడా వచన గేయాన్ని ఉపయోగించడం (ీథీకి కన్టం శల్చించవచ్చు ననుకోండి - ఆది పిషయాంతరం - కొని అట్టి వాతావర శొన్ని న్యష్టైెంచడం మాత్రం సిన్స్బంజేవాంగా గొప్ప విమయం. అన్నట్టు రీశీ ఒక అంతస్తులో రొమాంటిసీస్టు అన్నాను కదా! చానికి చాఖలాగా ఆయన *“అడై్యతం” అన్న గేయాన్ని మభూడండ్కి ఎంత బాగా (వాశోరో ! అలాగే మిగత చోట్ల కూడా చొరుకుతుందె, ఇది నిజానికి ఈయనకు బాగా లాంగిన (పక్రియ, -దీధతో ఆలోచించగా ఇదొక మత్తు ! దీని నుంచి మేల్కౌానాలిం ఇది లోకం నుంచి పరుగెత్తడం! కాదు, లోకంలోకి దిగిరావాలి, అని దివినుంచి భువికి తన రథచ్యకాలను పట్టింఛాడుం దీన్ని నే నొక ఇద్ద శ్యాగం లాగే భావిస్తాను ఏమంశు తనకు పరిచయ మైన్క శ్‌

(4 (టీరగ ౦ (శ్రీనివాసరావు 188 స్వాధీనమైన రొమాంటినసిజమును తన రచనలోనుంది తుడిచి కెట్లాలన్న యత్నం, ఆయనకు ఎంత గుంజెకోతగా ఉన్నా, లోకం నా. ఇ ట్‌ € కోసం అవసరమనే అనుకొని ఉంటాడు! అలా లోకవు పరిధుల్లోకీ తీసికొని వచ్చినా, ఒక్కొక్కావ్వుఢడు ఆయన కవిత చటుక్కున రెక్కలు .తొడుక్కొని ఆకాశంలోకి ఎగిరిపోవడానికి (సయతల్నిస్తుంది. తిరిగి (దయత్నపడి కొక్కంవిల్లాం అగ్జిపుల్లా అన్నీ క విళ్వానికి వస్తువులని తనక "తాను జ్జాపక ౧ చేనుకొంటాడు, ఇన్ని బాధలు, ఇన్ని తె్యటుపాటులు, ఇన్నిలమ్యూలు:. ఇన్ని ఆకర్ష ఆలు; ఉండడం వల్లనే లోళం తనకు _తిన్నని రాచబాటలా కనబడ లేదుః కవిత్వం వనాడూ పూర్తిగాతృప్తి నియ లేదు. ఒకటి “వవ్మవ్య్యూవామొ” చిక్కులు పెట్టింది. మరొళటి _కఫ్టీర్రనిడావాం” అయిపోయింది. ॥ అందుకే (శశి ఎన్ని గ్రొసీనా బృవాద్ద్రంథాన్ని (వయ లేక పోయా డనుకుంటాను తర్వాత వచ్చేవాళ్ళకు రస్తాను వర్చరచడంలో జే “వనాటికానాడు, బహుళా ఈనాటివరకూ - నిమగ్నుడై ఉన్నాడుం _త్రయన అన్నింటా. ౨1016619 ముందుకు ఇంకా ముందుక్పు మున్ముందుకు తోనుకుపోతూ చారి "వేస్తూం కే, ఆ డాఠంట తీరికగా _కూర్పుని. వెయ్యి _నంభాల మండపాన్ని కట్టడానికి ఆయనకు తీర “శిక్కడిది! [శ్రీశ్రీ వచ్చాడు కనుకనే, తర్వాతి వాళ్ళకు మంచి దారి వర్పడడమే కాదు, దాని కిరు (పక్కలా హోరుముని "పెద్ద "పెద్ద ఇంతటి శ్రీశ్రీ నాకు ఎలా తారసపడ్డాడని అడగశేం ? వెవుతా :శునండిం ఇప్పటి మూటకేం గాని అప్పటి శ్రీశ్రీ మంచి వక్త కాడని నాకు అెలును, సభలో నుంచోడం కూడా "జెలీక విడీియపజేవాడని భున్నానుః అయితే నేం? ఆతడు విప్తవకవి, “సిందూరం; ర_కృచందనం”

కేథిథ సాహిత్య ౦=విమర్శ కవి ! “ఎ(ర్రళాలువా కప్పుకొని ఇంటికొచ్చిన రివాల్వర్‌తో నేస్తం క స్హువాదు, ఎలా ఉంటా డా మనిషీ 1 అగ్నికిరీటాన్ని పెట్టుకొన్నట్లు ఉంటాడేమో అనిపించేది!

ఇంతలో ఒకనాడు బి ఎన్‌. కే (పెస్పులో కూచొని నేను- (నానిన ఒక సంపాదకీయం (పూఫ్‌ చదూూసుకుంటున్నాను, నాడు కూడా" నాన పడింది. ద్వితీయ (ప్రపంచ నం (గ్రామం అప్పుడే ముగినీంది అను- కుంటాను, *వీ జే నాడు” (విక్టరీ జే నాడు) అన్నది అనాటి నా సంపాద- శీయం అని జాపకం.

జా

బక్కగా ఉన్నా డొకాయన పొడగరి కాడు, ఖద్దరు కాదు- కాని వదో ముతక చాక్కా ఆెల్లటిది పొడుగు చేతులబే- ఒక ఛేతిని. మైక్‌ మడత పెట్టాడు, చైజనూ - రోద్డుమిోద వానకు లా ఉంది, ఒక కాల్నుపైకీ మడచి ఉంది. మనివీ. వవమంత ఆకర్షి ంచేవానిలా "లేడు; సానూన్యునిలా, మరీ సామూాన్యునిలా, ఉన్నాడు

(వక నొక కుర్చీ ఉంది, నాకు ఆయన్ను కూరోశ్చోమని అన- వలసీన ఆవసరం కనబడలేదు, కాని కూర్పున్నాడుం

పోన్సీ నాకేం అనుకున్నాను.

“*వ్విా-రేనా ఫలానా 1 అన్నాడు,

క్రి నన్నాను.

ఉస్యంపాదకీయం (వాసింది వరా స్తవ్వ్నారా 1”

క అప్ర్ర” నన్నాను. మళ్ళీ తల ఎత్తకు, డానే,

“చూడవచ్చా!” అన్నాడు.

నేను మొగమాట స్పు్ణి. ఎవరో తెలియలేదు కాని, కొత్తగా (న్సుకు వచ్చిన పూఫ్‌ ర్‌డరు అనుకున్నాను,

“ఆనా |!” అన్నాను,

శ (శ్రీరంగ ౦ [శీనివానరావు 105 “ఇది బాగానే ఉంది. కాని ఈ వాక్యం ఇలా ఉంళశు - అని "0ండు వాడు చోట్ల అనేసరికి ఎంత యువకుత్తి అయినా, సంపాద క్తి కదా నాకుకాస్త కోపమే వచ్చింది. “మో కీ పవి ఎవ రస్పచెప్పాకు ? మూ రెవరన్నాను, ఆక్రాళిదాసుగారు చూడమనాన్షరు. (లీశీనో అన్నారు నిజానికి నాకు అంతులేని నంతోవమా, దుఃఖఖమో, ఎదో కల్లి ఉండాలి, కాని ఎవడి అవాంకారఠం వాడిది వాట్లను మైక్‌ వరావు "తావూా! దూపం., అన్నింటిక న్న్న ముఖ్యకారణం వి ఆయన లీ అని నమ్మకం కుదరక - దాన్ని గూర్చ్పన ఆలోచన వాయిదా వేళోను, తర్వాత నాకు ెలినీందె నిజంగా ఆయన (శక్‌ యే! అవును అగ్నికిరీటం ఉన్న (శ్రీకీ ఆయితే (పజల [శ్రీశ్రీ ఎలా అవుళొడు 1 (శ్రీశీ ఎక్కడో లేడు. అట్టడుగున ఉన్నవాళ్ళలో ఉన్నాగు అ పూ)ఫ్‌ రిడర్‌లో, అ పైజనూ కాలును వైకి మడచిన శార్మికుసిలో = అలా ప్రజల మనివీగా ఉండడచు కదా శ్ర్రీశ్ర్రకి శావలనింది ! ఆ (1978) అలణాా బ్రా డ్య్తసన్రోాం వ్రాలి 3 917 లాాాాాాాాాోాాాయుమువవు' - ఏలూరు, న

టి అనుశిలన* (సాహిత్య విమర్శ) కొన్ని పతికాభిపాయాలు వ “*ఆన్గుకిలన”ొ నేటి సాహిత్య విమర్శకులకు అవశ్య వఠనీయ (గంథం, ఒక్క మాటలో చెవ్పవలె నంహపే “అనుశీలన” (వత్యతర (ప్రామాణిక సాపొత్యు విమర్శ (గ్రంథము. _--ఆం(ధ్రవభ : నవంబరు 2, 1080 “ఆన్సుశీలనగి నిజంగా పరిశీలన గల ప్వస్తకం, సాపిత్యవిమర్శలోని తోతులు ఎన్నో ఇందులో వివరించదిడినాయి. రచయితకి, విమర్శకునికి పాఠకునికి వుండే అనుకూల సంబంధాలు, వ్యతిరేక సంబంధాలు మొదలై నవన్నీ కుణంగా వళదీకరణ పొందినవి ఈ వు్తకంలో. ణా --ఆం్యధ్రజ్యోతి, డిసెంబరు 14, 1960 తగ్గటం ఆ2రింత1ల1ందమ 15 డిఏ, శ లూం8శ1208 2పెరే 2 06 విజయం 106 6౫౦౦౭౨ €176. ₹16080216 శృ త్రమ౦వ 128 406 6౩౨౪6౦6176 0318415 ౦02 406 లవ మ కండే 0 &నరే 100 629౬6176 డవ+1నళం, 06 &డ4€600 ఫ౦ 1265 0౬€ 666 1౨ 12% 6269 6316 60062 ఎాలమనతతన, 2008 1971 కలమే 006 0926వ & ౬1౬0066 68 శ316 &వరే 5816 3468002920 02 ళ6 2న” ఇ న వ న! శఅమేఠ శవ ండవ 56100466 గా 18 కజ€0066 ౮ 9109 269 £3ష0ళ1మై్రైి 26 డే ప రష266277 3 662433 866319 02 62౫9585100.” 2 ఎాల06 నషండడ వళ్ళడజండిడజూగి 2రళర తం760206 1969 కరత సవిమేం ఓ ఇ0%20822వై2 01 శమం జంి 01 6221610180 56915 +0 59 €29 ౦196 0౦ సకం శ వంక వరిం0 376. 4 6468 & శళజంి 3627106 €0 108 2762269 (01081 626492 అ ఉత ప 2108 €109 వంమ2౬0103 ౨617 680 06 06%, యలళిలిం (6౬662 8864 09 ంవవంిడే రం వాలం మశతడట, మళ 0660067, 19609

సవరణలు _ ముఖ్యమైనవి

15-18 వనంతం 60-18 ఎ౮9[69 18- 8 నాచన సోమన 82.1! కోలిరిడ్డి 0= 28 587౫ 68-21 నిష్క్య9మించ్తాడు

18 616౧1౩ 886-.2 సాహిత్యం 1-8 (వ్రమాణో పేత 67-28 దానికీ

8 విరజీకృత 7014 క్లాసిసిస్టు

20 చూడు్యంల్‌ 7822 కన్యాళుల్క్మ-ం 9225. ఓసి పోవే 77-18 కోరగానే పతి 2 కలభాషిజ్‌ని 81-25 మార్కండేయ 3422 (ధాన కథకు 88-10 కృష్ణళాస్తి $్రథ-09 11018 పాదాంతాన విరామ 88 వరూథినీ కలభాషిణులు

గుర్తులను తొలగించాలి అన్నిచోట్ల “వరూఠిని"

శ04. నరులు 88= 8 పోకడలు

ఇర యనుజులతో $8.8,8 మణికంధర శ4 5 వెదుక్కోం శర! కలధాషిణి

11 ఎట్టన 88-10 కవిత్వఠత్వ ధారేయుడ 48 9 ఉంటుంది 10022 శద్దాల 49. 8 నిండుకున్న 107.27 రుద్రాక్ష 64. 7” కొల్చుళుంది 10828 జఘృతు

ఎ 111.56 మూరి(గంటి ష్‌ |] థిం11626 11514. వారై / $0.12 [01 28 వ్రాసినా

18 గఇంళ8 120-186 చిత్రం

౪౦ 1028. మహోధాత్తత

127.28 ఎవరికీ 189- 1 సీంగ్‌ 51గా 01006185 128.26 చదివిన 14055 ఆనందం 1086- 1 పరిథులు 14448 వారినే 7 శాదిక 149=ఎ 7? గొలున వా! లా || శతాబ్దులుగా 158-115 తెలిపినా గంధా ళం హ్‌ (40. ౫౦.ఆఉషం1గ..) న! ఠా ( ఎ హా. యం సం వడ ర్టం 0 అయలాలలనటేమోలచలామి

క ర! ... సాహిత్య ౦_విమర్శ శ్‌! . వడలి మందేశ్వరరావు. - జననీ జనకులు ; (శ్రీమతి రాజేశంరి, (శీ, కామళాన్తిం 4: ( వ 3 (లొ . జననం ఏ 21-12.1922, . .

• విద్యాధ్యానం . భద్రాచలం -_ కాక్‌నొడలలో ; ఆంగ్ల ములో ఎం, ఏ, వారణాసీ . విశ్వవిద్యాలయం నుంచి, | ఖే ' ఉద్యోగం £ 1014046 మధ్య 'అనందవాణి" సహాయ సంపాదకత్వం, ఖై ఉపాధ్యాయుడుగా హెన్తూళలోనూ, ఆంగ్లో వన్యాసకునిగా కళాశాలల్లోనో? . ౮6౫౮81 1990018 01 ౨201182 శ064 ం2916298 షేతిం0ం08ిర్తతికి, " శ కాశలతంతడ లోనూ 1047 నుంచి [88వరకుః 1866 నుంచి 88 వరజా విశాఖపట్నం, తిరువనంత పురం (కేరళ), కాంచన్‌గాగ్‌ (హై ్రొదాద్యు " న కేర్యదీయ విద్యాలయాల్లో ప్రిన్సిపాల్‌ గాం తో ] రచనలు ఏ 1, అనుశీలన (సాహిత్య విమర్శ స్వరూవ స్వభావాల పరిశీలన 2 |

2. ఇది కల్పవృక్షం ; రామాయణ కల్పవృక్ష కావ్యాసుశీలన | | ం (అచ్చులోఉంద్మి న ,
3. (సష్ట నన్నయ (అచ్చుకొవాల్సి. 2 మ! ఇవిగాక పృతికలో అస్పటప్పటి వ్యాసాలు, రేతియో (ససంగాలు, ఖ్‌ ఆ భి 1 | ॥ ఆంగ్లంలో : త్యాగరాజు, విశ్వనాథ, గురజాడ, సాహిత్యంలో | శాస్త్రీయ దృక్పథం మున్నగు వ్యాసాలు, కొన్ని అముదదికాలుం వ | తిక్కన కాంతిపర్వాన్ని అనుసరించి ఆంగ్ల ౦లో “శాంతి ను. న. షై 1 (అము[దిక ౦). _ | సళ . | ” గ య. ల | - న ఆ | | “ముముకువిి = ఏలూరు న ం “న్న | , న ళీ ఇవ్వే!