Telugu sahitya darshini - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

న నన విశ స కణ సకస స య ్‌ే శ నో స్‌ జ వ. తే. . లో ళ్‌ శ (/. ఖం | న స కోప? తో నీ శ (స లీ. _ త న. || ళీ | కీ [ఓ ॥ ఫు . శే ్ట గ్ర శ ఆ ఇ స | వ న ( /. | . ర్‌ ల. (1 టి (1 1 ఇ ర్దా'సేతేరి ఆ సనరెయ + వ. [1 04. - మ తట ఎల యం. అ. / న ణీ న " స తననన మ ఓ ప స్ట మమ.

శేష్యద సాహిత్యదర్శిని (లేఖలు, ఇంటర్వ్యూలు, వ్యాసాలు జ్యో త్స (ప్రచురణ హైదరాబాద్‌

54111034 ౨4501 (జంటకి, 06271698 ఈ& మ338)5) మ క 2 కహంఓ 241609 : ర 0405ల 204 1995 గ గ | (ఉలయేంగః వెయ ర ౮౦0? మం & ” | ౦౫112602 : || 6. 52౮ కౌంం ౮౦౧368 : శే ₹1981200094 వింంపి కేంం86, (తీ]1 క:మయే65) 2 డళంక298 వపెంంష్‌ చంఠ86, (4.1 క౯89య8) 3, డళండడ98 వంంకి చెంర36, వారల రగాకి (గల బ్రా ళు యా “సాల ణ్‌ ట్‌ పు ల నాగంం ఏ మం. 40/- ఉగ కరంం 2 ఎ ం లీక న. షొఛా నో , డిగ్రి (షీ వెరేడిడ?0! ఉగ విలటుటంం క1.517/9/1 ౭౪ 928030, 6200010485, పరేటంరిడ6 =. 500 380. శెసం06 : 76114139. శళం+ంమడ 2011021009, నరేంయడరి4ే . & 2,

కృతజ్ఞతలు జ

ఈ లేఖలను, ఇంటర్వ్యూలను, వ్యాసాలను (చకటించిన ఆయా దిన,

వార, వతికలవారికి సాహితీ మిశులకు.- నాకు 50,000 రూపాయల నగదు సాహితీ పురస్కారం ఇచ్చిన బాల్య 'స్నేహిశుడు, (పముఖ కవి డా॥ వుండేల మాలకొండారెడ్డికి (ఉండేల విజ్ఞాన

కళాపీఠం 1935 ఆగస్టు 23 న కృతజ్ఞతలు. ఈ పుస్తకాన్ని మీకు అందిస్తున్న నా రెండవ కుమారుడు సాత్యకి రచయిత

అందరవూ ఎదురుచూస్తున్నాం

ఈ రోజు ఇరవయ్యో శతాబ్ధం ఆద్యంతం మన ముందు ఉంది. ఈ శతా బ్దింలో (వశా సమూహాలు, ఉద్యమాలు, యుద్ధాలు, భూకంపాల్దాంటి సమస్యలు, సమాధానాలు, భారీ పరిణామాలు, మానవీయ కష్టసుఖాల పరంనరలు . ఈ "భూగోళం మీద-వీచిన అనంత కల్లోలమంతా మన ముందు ఉంది,

ఎన్ని సిద్ధాంతాలు లేచాయో, ఎన్ని సిద్దాంతాలు వడిపోయాయో, ఆ సిద్ధాంతాలు (ప్రజల్ని కాసిస్తున్న కాలంలో ఎంత ర క్తపాతం జరిగిందో, వరిణామం కూడా వరిణామ్యగ స్రమనే సత్యం తెలీని మూర్జుల చేతుల్లో (ప్రజలు ఎన్ని విధాల హింసలకు గురయ్యారో, ఎలా కాశ్వుతంగా (పజలు అజ్ఞానులుగా, “లీరవులుగా, నాయకుల చేత వాళ్ళ రొట్టెకోసం వాళ్ళచేత పిసకబడి ఇష్టానుసార ఈూపాలిన్వబడే రొప్టై పీండిలాంటి మూనవీయ వదార్థంగా మాతమే ఉండి షోఘ్లారో “ఇదంకా చూచాము. భూగోళం మీద నిర్నిరోధంగా అవిచ్చిన్నంగా వీజ్భంభిన్తూనే వచ్చిన హింస, శోషణ, కుటిలత్వం, కామ్మకోధలోథళ మోనవమద మాత్సర్యాల నిరంకుశ పరిపాలన, భూగోళం మీద [వనహించే నిరంతర అశుధారా [పవాహం మానవజీవితాన్ని విషాద నాటకంగానే చూపించాయి. కతివయ (కూరనర్గాల అధికార కాసనం ఒక అనివార్య సృష్టి లనణంగా చూపించి, మనిషి పోరాటాన్ని నిరంతర క ర్రన్యంగా- రుజువు చేసంది.

మనిషి అదిమకాలం నుంచీ ఒకవైవు భౌతిక సుఖము కోసం మరొక వైపు ఆధ్యాత్మిక సుఖం కోసమూ సమానంగా కృషిచేస్తూ రావడం మనకు చర్శితలో కనిపిస్తుంది. ఇది సహజం కూడా అయితే అధ్యాత్మిక నుఖ్మపాప్తి కోసం చేసినా కృషి అవిచ్చిన్నంగా పురోగమిస్తూ వచ్చింది. కానీ భౌతికసుఖం కోసం చేసీన కృష్షిగానీ చింతనగానీ నిరంతరం కుంరితల అవుతూ వచ్చింది. వేదాంతాది తా త్రికచింతనా రూపక మైన ఆధ్యాత్మిక సుఖపివేచన త త్రక్కాలీన (వళుక్వాలకు ఏ విధమైన (ప్రమాదాన్నీ కలిగించలేక పోయింది. కనీసం అనాటి రాజులు యోగుల్ని వేదాంఠుల్ని తమకు |వమాదం కలిగించే వాళ్ళుగా 'భావించే

కళ అవకాశాలు ఆ యోగులు కలిగించలేదు కలిగించి ఉంటే తత్త్వ విచారం కూడా బౌతిక నుఖ్యపా ప్తి విదారంలాగే కుంరితం అయి ఉండేది. వా స్త్రవంగా, యోగులూ త త్వచింతకులూ నథుత్వానికి (ప్రమాదం తెస్తున్నారని తోచినప్పుడల్లా (వమత్వం వాళ్ళని అణచివేసింది. జీసస్‌ కైరస్తు శిలువ, భ క్ర రామదాను, పోతన మహాకవి, ఐసవేళ్వరుడు ఇత్యాది మవాస్పరువల జీవితాలు _ ప్రభుత్వాలు (వవాసీడకుల సంఘటితరూప శక్తులని, అ పీడనక్క వీ రూపంలోనైనా విఘ్నం కలిగించేవాడు శలయెత్తికే వాడ్ని ఆ (వళుశ్వాలు నిర్మూలించడానికి వెనకాడలేదని మనకు విశదం చేస్తాయి. అన్యయోగులు త శ్వ్వచింతకులు (స్రమాదం కాదని రాజులు భావించినప్పుడు వాళ్ళని రాజులు వూజించారు కూడా. భౌతిక నుఖ్యపాప్తి వివేచన మ్యాతం పీడక వర్గాల (ప్రభుత్వాలకు ఎప్పుడూ. నిర్ధ్యంద్వంగా [ప్రమాదం కలిగించేదే కనక దాని పురోగమనం అతి ఆలస్యంగా దృళ్యాదృశ్య మ్మాతంగా అ నీనా స్తిగా నడుస్తూ వచ్చింది. కానీ భౌతిక జీవనానికి సంబంధించిన పరిష్కార మేమిటి అన్న (వళ్న షీద అలా అవిచ్చిన్న ధారావాహిక చర్చ జరగలేదు. కనక్రశ్సే ఈ శతావిలోనే “మొదటిసారిగా మార్క్సిజం దానికి ఆంఖ్పై సమాధానంగా కూపొందింది. *పెగా, ౫ సీథాంతం అందుచేత అపూర్వమ నూతనమ. ౨ యుగయుగాల ఫౌతిక జీవ్లన చింతనా పరిణామ ఫలితమే కావచ్చు. కాసీ ఆది సైద్దాంతికంగా అంతిమ వాక్యం ఆచరణకు సంబంధించిన స్ప్చ మార్చులు కూడ్పులు రాగలవేగానీ మూలత। సీద్ధాంతం మ్మం శాక్వుతం భౌతిక జీవన దుఃఖం మూడువంతులకు ప్రెగా లోక న వ్యవస్థ చేత లోకానికి ఇన్మతః కలిగిన ఒక వ్యాధి, దాని నట్‌ చికిత్సావిధానం యుగయగాల నుంపీ చినుకుగా (పారంఖించి మార్క్ట్పిజం అనే కుంభవృష్టిగా మారింది ఈ శతాబంలోనే. కారుణ్యబోధ వున్నవాకి అధర కా తవుగౌతాడు, ధర్మ వశ (పలేపద్దుడౌకాడు. దర్శిదాన్ని వాగ్ర దోలకాని్‌ దర్శిద (నష్టల్ని సంహరించాలని వకిపాదించిన మార్కు రాషనేడు కాడు! నసుమకోమల స్వఠావం లోంచి ఉద్భవించిన శీతల చం(దవింబం కార్య లోంచే కమ్యూనిజం పుట్టింది. ఇది కాళ్వత యుగధర్మం, వజావళి గ వం ఖక్త భరించలేనవ్ప్పుడ్తే ధర్మితి వడి ఏంది. అప్పడే “వినోశాయన | క చుస్టుల్ని సంహగ ప దష్ప్యృకాం”, వ్‌ ంచడమే ధర్మం. ఈ [పామిసకి నోటున్స అమలుజగిశ్సే రోజా కోన అందరమూ ఎదురుచూస్తున్నాం, 0600౯80, (౪ క

అసలు కవిత్వం రాయాలి

జొౌధవడకుండా ఉ

క వల.నిద రద దనక పా క గటి గ నికీ బినవ్మతి

కల్లో కనిపించే రిపోర్‌ ట్లకూ అప్టే లేడా కనిపీంచదు. రెండూ సామాన్య (వజల జబాధలూ గాధలూ సమానంగా (వతిబిందీస్తున్నాయి. రెండూ స్పష్ట మైన అక్క్యతిమమైన బాషలో రాయబఐడుతున్నాయి. రెంటికీ |వవాదరణ మెండుగా ఉంది; కనుక రెంటికీ (పజాకవిత్వమనో ఆభ్యుదయ కవిత్వమనో అనడానికి తగిన యోగ్యత ఉంది. అయితే నా దురదృష్టమేమిటం టే నా దృష్టిలో ఆ రెంటికి తేడా కనపడక సోవడం. కనపడే అదృష్టవంతులు అదృష్టవంతులు. ఆదృష్టం సాహిత్యానికి పర్యాయపదమయింది నేటి తెలుగు సీమలో

మనం రాసింది కవిత్వం అవుతుందా అవదా అనే ఆలోచన లేకుండానే రాసిందంతా కవిత్వమనే దృఢవిశ్వాసంతో, దాన్ని ఏదో ఇచ్చే ఒక నిచ్చె నగా చేసుకుందామన్న దృఢసంకల్పంతో కవిత్వం రా సేవాళ్ళు వుంఖాను పుంఖాలుగా పుట్టుకొస్తున్నారు. ఈ వర్తమాన భయంకర సాహత్యాన్నంతా చూచి సాహిత్యసమరాంగణ సార్వభౌముడు గోపాల చకవరి ఏమన్నాడంటే య ఆంర్భధ సాహిత్యాన్ని పురాణయుగము (పబంధయుగము దశ్షీణాం[ధయుగము అంటూ చేసే విభజనకంటి, మంచినీళ్ళ గ్బాసుమీద మూతబెట్టుకోను ఉవయో గించే [గంఠాలు, కిటికీత లువులు కొట్టుకోకుండా అడ్డు పెట్టుకోడానికి ఉవయో గించే [గంథాలు, తలగడగా "పెట్టుకోను ఉపయోగించే (గంథాలు-ఇల్లా విభజిస్తే మరింత సహేతుకంగా ఉంటుందంటాడు ఈ 'హేతువాదయుగంలో. ఈ తెలుగు దేఠపు సాహిత్య (గీిష్మంలో కాస్రీ ఓక గొప్ప చలివేణద. అందుకే ఆక్క డుంటాడు శేషేంద.

ఆసలు మనిషికి సిగ్గే భూషణ మనే నాగరకతా సిద్దాంతం నాశనమయి స్టోయింది. కనకనే రాసింది బాగుందా; లేదా భాగుండకపోతే ఎవరన్నా వింటే

8 సాహిత్యదర్శిని ఎట్టాగా మొహాన ఉమ్మేస్తారే అన్న భయం లేకుండానే కేడియోల్లో సభల్లో చదివేస్తున్నారు, ష్యతికల్లో వేసేస్తున్నారు.

ఇక వినేవాళ్శసంగతి చెవ్పక్కార్రేదు - వాళ్ళూ చాలా గొప్పవాళ్ళు, కవిత్వం అంటే ఏమిటో తెలుసుకోడానికి దైంవేస్టు చేయలేని మహానుభావులు, సాహిత్యంమీద అభిరుచి ఉంటే ఎందుకయినా మంచిదనుకునే వజాన్నాయకులు, మరే పనీ లేకపోతే సరదాగా కాలషేపం చెయ్యవచ్చు అని వచ్చే వినోద[ప్రియులు. వీశ్ళే మనకు తరచుగా కవిసమ్మేళనాల్లో తారసిల్లే (వజలు. అసలు నిజమైన కవి కాన్ని వీళ్ళు గుర్తు పట్టలేరు. ఎందుచేతనంటే కవిత్వం ఆషామాషీగా వచ్చేది కాదుకనక, ఒక తదేకదీక్షతో చేసే ఉపాసన చేతనే సిద్దించే విద్యకనక . అంచేత ఈ కాలపు అయోమయ కవిత్వంలో అచ్చు తప్పుల్దాగా ఈ సభల్లో వీళ్ళూ ఉంటారు. ఉన్నందుచేత అక్షేపణాలేదు. లేనందుచేత ఆదాయమూలేదు. కనకనే ఎక్కడయినా ఒక బజారు మార్కు. వాక్యం రాగానే చప్పట్లు కొడతారు. ఒక “కుకవో అకవో ఒక చౌకబారు జోకు లేస్తే హర్షధ్వానాలు చేస్తారు. దీనికి కవిత్వ మెందుకు? ఏ గారడీవిద్యో లేక కామిక్కో మేజిక్కో ఏదోచేస్తే సరిపోదా?కవిత్వం "పేరెందుకు పాసం? కానీ ఇవే కవి సమ్మేళనాల్లో కనిపించే దృక్యాలు. నిజమైన కవిత్వం చదివితే నీరు కారిపోయినట్టు కూర్చుంటారు నిర్వికోరంగా, ఇక చదివే "వాడు ఓక నిమిషం చదువుతాడు రెండు నిమిషాలు చదువుతాడు మూడో సిమిషం 'వచ్చేనరి!, ముదనస్టవు కవిత్వం ఎందుకు రాస్తున్నట్టు ఇక్యడ ఏడుస్తున్నట్టు అని ముడుచుకుపోయి కూలబడతాడు.

అసలు వీళ్ళు ఎట్టా ఉన్నారంటే - వచ్చలు వ్యజాలు .పొదిగిన ఒక అందమైన అంగుకీయకాన్ని అఫీకా అడవుల్లో వడేళామనుకోండి; ఆ జనులు దాన్ని చస్తే ముట్టుకోర్స; తొక్కుతూ నడిచి పోతారేగానీ ఏమిటిది ఎక్కడిదిది అనుకోరు, వాళ్ళ అన్నకోశ పరిమిత జీవన విధానంలో దానికి ఏ సానమూ “లేదు కనక ఆది వాళ్ళని ఏవిధంగానూ ఆకర్షించలేదు. దాన్ని అంగుశీయకేమన్నా ఆలుగడ్డ అన్నా ఒకళే వాళ్ళకి . బవుళా ఆలుగడ్డ అంటే వోయిగా ఉంటుంది నాళ్ళు (పాణానికి, ఈనాడు తెలుగుదేశంలో కవిత్వం అధఫికా అడవుల్లో ఆ అంగు శీయశంలా ఉంది మరి. కవిత్వం అందే ఇదయ్యావాబో అదికాదు అని ఒక పొలికేకవేసే మహోద్యమం “ఉవ్వెత్తుగా లేనవలీసిన అవసరం వచ్చిపడింది భ్లేశంలో. లేకపోతే కవిత్యం 'గతిలేనిదయిపోతుంద్షి,

శేషం ర అకలి కవిత్వం రాయి, అవకాయ కవిత్వం రాయి, వద్యంలో రాయి గద్యంలో రాయి, నీకు చేతనయిన మార్గంలో నీకు చేతనయింది ఏడువ్‌ నూకు తగ్గాదాలేదు కానీ నీవు అసలు కవిత్వం రాయాలి - ఇది ఈనాడు తల యెతే (వళ్న. ఈ (వళ్న గురించి స్పృహ (వజల్లో రెచ్చగొట్టబడాలి నిజమైన కవితాథి ' మానుల కర్తవ్యం ఇదీ ఈనాడు కవిత్వం రాసే విధివిధానాల మీద వట్టుదలలు "వదలిపోయిన ఈ రోజు కవిత్వం రా సేవాళ్ళకి మరింత (పమాదం వర్పడిందేగాసీ చరింత సౌలభ్యం దొరికిందనుకోడం పొరపాటు. కవిత్వమంటే పద్యం కాదోయ్‌ అని వచనకవిత్వంవాళ్ళు వద్య కవిత్వం వాళ్ళని ఆమ్నేసించారు ఒకవ్పుడు. ఇప్పుడు అదే వాళ్ళకూ వర్రింపబడుతుంది. కవిత్వం అంటే వచనం రాసినంత మ్మాశాన్నే దాలదోయ్‌ అంటున్నారు. కవిత్వంలో కేవలం నినాదాలమీద ఆధారపడే వాళ్ళకు ఇది కస్మానుర హస్త మయిందన్నమాట. ఈ వెధప ఛందస్సు మూలానగానీ లేకపోతే మావాడు (బహ్మాండంగా కవిత్వం రాసి హైరేసేవాడు అనే అవకాశం పోయింది ఈనాడు వద్యమే అడ్డువస్తోంది మనవాడి (పతిభకు అనే దొంగవేషాలు వేయడానికి వీల్దేని రోజులు వచ్చాయి వచనంలోనే రాయి ఏం ఫరవాలేదు, కానీ కవిత్వం రాయరా అని బెదిరించేసరికి ముసుగు వీరుల నిజన్వరూపాలు పయటవడే [పమాదం వచ్చివడింది. ఇది ఒక చార్మితిక సన్నివేశం తెలుగు కవ్‌ళారంగంలో. దీన్ని గుర్తించాలి మనం, 'మొన్న ఒకాయన "నాతో “వజలమీద ' వచన కవితర్పం ఎంత 'ఇరపాక్టు తెచ్చిందో 'ఈనాటి సళ సూచిస్తుంది" అన్నాడు. ఆయన వచనకవి, పైగా వీర శైవుడిలా వీర వచనకవి. వచనకవి అనగానే గోపాలకాస్త్రీ కథ ఒకటి జ్ఞాపకంవస్తుంది. వమత్వపు సాయుధ పోలీసులు చెదరగొట్టలేని జనసమూహం అప్పుడే [నభుత్వం తెప్పించిన వచనకవి హెలికాస్టరు దిగి జేబులోనింది బుక్కు తీయగానే బెదిరి, పిట్ట కనపడ కుండా పారిపోతారు. (బతుకు జీవుడా అని పారిపోయినట్టు) గోపాల చకవర్తి హాస్యరసరాజ్య చకవ ర్తి, ఈనాడు కవిత్వం కానిది కవిత్వంగా చలామణీ అవడానికి అభించిన సదవకాళాల్ళో ఒకటి వచన కవిత్వం. రెండోది "అయోమయత్నం మూడోది

0 సాహిత్యదర్శిని అకాడమీ ఆధిపత్యం ఎంత ఆయోమయంగా రాస్తే ఆంత వచనకవిత్వం అవు తుందని బాలామంది మవిోకౌస్‌ కాగితాల పర్మిశమకు చాలా [శమ కలిగిస్తున్నారు.

కానీ ఈ అయోమయ కవిత్వానికి ఆదిపురుమలుగా అవతరించిన ఆం్మధ మహాకవుల వంళవృఖునికి మూలపురుషులు ముఖ్యంగా టి. యస్‌. ఇలియట్‌, డైలాన్‌ థామస్‌లు, సరే ఎవర్ని (పమాణంగా పెట్టుకున్నా ఆసలు కావలనీ౦ దేమిటి . ఏదో ఒక విద్యలో _పావీణ్యం గడించడం. కవిత్వం అంటే ఏమిటో తెలుసుకోకుండా, ఇక్కడి వాళ్ళవిగానీ, అక్కడివాళ్ళవిగానీ మహాకవుల రచనా శిల్ప మర్మాలు వరిశిలించకుండా [గహించకుండా ఒకడు కవితా విద్య పొంద గలడా? అనేదే పశ్న ఏ శిక్షణా లేకుండా, ఏ చదువూ లేకుండా కవిత్వం చెప్పడానికీ అందులో పితామహుడూ, పిత పితామహుడూ అవడానికి వీడంత అసాధారణ [పతిభాసంపన్నుడా? వాడు రాసింది చదివితే బుద్దిమంతులకు ఆముదం (కాగిన ఎఫెక్టు పస్తోందేమిటి! ఏమీలేదు. వట్టి (ప్రతిభ చాలదు; అంత వతిభ వీరందరికి లేనూలేదు పోనీ ఆ ఇలియట్‌నయినా షణంగా చదివిరా అంటే దానికేసావ్యమూ లేదు. ఆ ఇలియట్‌ గొప్ప పండితుడు, ఇరనయ్యో శతాబ్దానికి తిలకాయమానమైన జార్జి క్యాంటాయనాకు శిష్యుడు, ఇలియట్‌ కవిత్వంకంటే, ఇలియట్‌ పాండిత్యం చెప్పుకోదగింది. అత్మ సంయమనం కవిత్వం అంటాడు. వూర్వ మవాకవుల్ని విశేషంగా చదవా లంటాడు. బతికివున్న కవి శ క్రిని చచ్చిన కవులతో పోల్చి చూడాలి అంటాడు. “(లం865ా 2 మం 600602 666 906 6౩09688102 01 0౭౯8౦౨8169 అలమర 11708 066 18 60 06 011664 820986 (6 4644 ౦668 60 288658 18 006016 60మ£696..)

“కావ్యాస్యాత్మా ధ్వనిరితిబుదై ర్యః సమామ్నాత వూర్వః” అని ధ్వన్యాలోక కర్త చెపితే పాత చింతకాయపచ్చడి అన్నాడు మన గడ్డం మవాకవి. కాసీ డ్రైలాన్‌ థామస్‌ని కవిత్వం అంటే ఏమ్మిటా నాయనా సీ అభ్మిపాయం అని అడిగిరే వాగిలా అన్నాడు. “కవితా నిరా (ణ శిల్పం అంటే నీవు రాసే వాక్యంలో కొన్ని ఖాళీలు, కొన్ని రం్మధాలు ఉండాలి. ఉ్త భాశీల్లో ఆ రంధ్రాల్లో చెప్పబడని అర్భాల (వతిధ్యనలు నిండాలి, వాక్యంలో

శిషేర్యద న! ఈ చాకచక్యం ఉండాలి" అంటాడు. (గకి6 వీ౬88 ౧ టబమి2ంంమి సం 2ఇాటూతో శ162763 ౦0128 806 గ్రగిం 10 €%6 ఇందే: ౦0 య6 వెంలు 80 అశరి క80మ8౭00108 086 18 ౧౦౯1౨ లం కొంటు 624 ౧౭ల9, అ౩౪స మేక. పే, ౦౯ ల4౧రేటూ పి మరి దీనికేమంటారు? ఒరే నాయనా! కవిత్వం అనే ఆత్మవస్తువు అడుగడుక్కి. మారేదికాదు. స్వరూపం మారుతుందేమో కానీ స్వభావం మారదు. పాతకొత్తల ఖేదాలంతా దుస్తుల్లో ముస్తాబుల్లో నే కానీ గుండెకాయలో కాదు. గుండెకాయ గుండెకాయగానే ఉంటుంది. అన్ని దేశాల్లో అన్ని కాలాల్లో పర్వతాలు పుట్టినప్పటినించీ పోల్‌ వేలరీ కలం పట్టు కున్నప్పటివరకూ అనాడు నన్నయ్య “నిండు మనంబు నవ్యనవనీత సమానము పల్కుదారుణాఖండల శన్తశుల్యము'' అంటే ఈనాటి గున్నయ్య “వద యంలో వెన్నెలచేలు కన్నుల్లో నివ్చుల వాన” అంటాడు. అది కాకపోతే మరొకటి ఏడుస్తాడు. కానీ ఎటుతిప్పినా మొత్తంమీద తాత్పర్యం అంతేగా?

డైలా థామస్‌ కానీ, టి. యస్‌. ఇలియట్‌ కానీ, . ఎందులో వారి పతిత పండిందో దాన్ని తీసుకోడు మనవాడు, ఏది తీసుకోగూడదో అడే తీసుకుంటాడు" పీడి గొప్పతనం అందులోనే ఉంది. టి. యస్‌. ఇలియట్‌ గొప్ప కవికాడీ గొప్ప పండితుడు. ఇలియట్‌ కంటే గొవ్చకవులు యూరప్‌ దేశాల్లో చాలామంది ఉన్నారు. (ఫెంచి కవుల్లో బాలామంది ఆయవ కంపే గొవ్పవాళశే, ఆసలు నా కనిపిస్తుంది - ఇలియట్‌ (బిటిష్‌ ఇంపీరియలిజం తయారుచేసిన ఒక వస్తువు. ఇండియాలో (ిటిష్‌ వాళ్ళు మూలంగా (వ్రవంచాన్ని ఇంగ్రివ ద్వారా చూడడం ఇంగ్లీషు ద్వారా కొలవడం అలవాటయింది. ఇంగ్లీషు ద్వారంనుంచి చూస్తే ఇలియట్‌ ఆకాశం అంటే మవోాపర్వతంలా కనిపిస్తాడు. అట్టాగే (ఫెంచి కాలనీల్లో ఆ వలసడేశాల (ప్రజలకి ఎవడో (ఫెంచివాడు మవికవిగా కనిపిస్తాడు. అట్టాగే డచ్చివగ్లైరా. కానీ ఈనాడు ఇండియాలో మనం (వవంచంలో ఎక్కడా లేని గొప్ప సాహత్యకాస్త్రానికి వారసులం అనే స్పృహతో ఇతర సాహిత్యాల్ని అవగతం చేసుకోవాలి. సాహిత్యశాన్త్రం మొదటినించీ ఉన్న ఈ దేశంలో కవుల మీద రచనా విషయంలో మరింత బాధ్యత ఉంది.

పాశ్చాత్య సాహిత్య నంవర్కం మరింత _వమాదాన్ని తెచ్చిందే కానీ కుకవ్ళలకు ఆకవ్ఫలకు ఆదాయమేమీ చేయలేదు, నిజమైన కవిత్వం చి త్రకద్ధితో

నై సాహిత్యదర్శిని రాసే అ షాళ్ళాత్యులతో వీళ్ళని పోల్చడం వీళ్ళకు డేంజరేగానీ మరేమీకాదు. ఆసలు [వజల్లో వాడుకేమిటంటే వాళ్ళని పీకు కాపీ కొడుతున్నారని. దేశంలో కూడా కేర్యద అకాడమీ, జ్ఞానపీఠ అవార్డు మొదలై న నూతన చఛార్మితిక కారణాలు ముమ్మరంగా ముసురుకోవడంచేత భారతీయ భాషలు వరస్పర సాన్నిహిత్యం పొందుతున్నాయి. కనక వీళ్ళని ఆ భాషల్లో వచ్చే కవిత్వంతో కూడా పోలు స్రాము ఫలితం. ఈనాడు తెలుగువాడు (పవంచ కవితతోనూ తదితర భారతీయ కవితలతోనూ పోల్చి విలువ కట్టబడే (వమాదం వచ్చింది. పోటి ఎక్కువయింది. ఈ జాతీయ ఆంతర్జాతీయ కొలతల్లో వీడు గజమవుతాడో దిగ్గజమవుతాడో ఆడుగవుకాడో అంగుళమవురాడో అదే వాడికి తెలుగువాతికీ (పతిష్ట గాసీ అ్నవతిస్ట గానీ లెస్తుంది

విశిష్టమైన భావం, విశిష్టమైన భాష తన రక్తంలో (ప్రవహించే ఒక ఆసాధారణ వాక్యం మాతమే కవిత కాగలదు.

(శ్రీ సుభాష్‌ చంద, పియపాలిక కావ్యానికి రానిన ముందు మాట నుంచి = 27.8.73.)

అభ్మిపాయం

తెలుగు దేశంలో గత 20, 25 ఏళ్ళనుంచీ వస్తున్న కవిత్వానికి తత్పూర్వ్యం వచ్చిన కవిత్వానికి చాలా భేదం ఉంది, తత్సూర్వు కవిత్వాన్ని కవిత్వం అనడం కష్టం. కవిత్వం ఉంటే ఆది (కోతని వెంటనే ఆకర్షిస్తుంది. ఒక్‌ (వసిద్ద విమర్శకుడో కవో ఇలా అన్నాడు: “కవిత్వం, అర్థం అవకముందే ఆకర్షిస్తుంది" అని. ఇది వాస్తవంగా కవిత్వపు కీలకలశతణము. ఉదా॥ “పానకాల నషాలుః వాటసారి కేమి తెలును! తెరుస్తుంటే తలుపు। విడుస్తుంది నిట్టూర్చు.” వాటసారిలా దారివెంట వెళ్ళివాడికి పానకాల గర్భిత మర్మాలు ఎలా తెలుస్తాయి ఆందులో (పవేశించినవాడి కే తెలుస్తాయి. జీవితంలో (ప్రవేశించినట్లు - వాడికే తెలుస్తుంది పానకాల తలుపు తెరుస్తుంటే నిట్టూర్చు విడుస్తుందని. తలుపు నిట్టూర్చు విడవడమేమిటి మనిషి నిట్టూర్పు విడుస్తాడు. కానీ మనిషి చేసే పనిని ఒక అమనిషి, ఇక్కడ తలుపుమీద ఆరోసింబి చెప్పడంచేత, [కోత చెవిలో అది పడగానే ఆ మాట చవ్వున ఆతడి హృదయాన్ని తాకుతుంది ఆతడు చకితుడవు రాడు. ఏదో చమక్కారరూన అవ్య క్త ఆహ్ష్హాదానుభూతిని పొందుతాడు. ఆక్షణంలో అతనికి ఆ పంక్తుల్లో ఉన్న అర్థమంతా స్పురించి ఉండదు తర్వాత ఆ పంక్తిని రెండు నూడుసార్హు అప్హదవకుడ్తై చర్వణం చేసాడు, ఓవో ఇదా, విషయం ఆని' తెలునుకొని “దాన్ని ఎంత గొప్పగా చెప్పాడు ఈ కవి"” అని అశ్చర్యవడు' తాడు. ఇందులో" తేలిందేమిటంటే కవిత్వం మనం వ్యవవోరంలో వాడే భాష కంటే థిన్నమయింది అని _ కవిత్వభాష ఆకర్షణ కలిగిస్తుంది; వ్యవవార భాష శేవలం అర్థం అయి ఉశరుకుంటుంది. వెనక ఉదాహరణతో చెప్పిన ఒక వస్తువు పనిని మరొక వస్తువుమీద ఆరోపించడం అనే ప్మకియని అరిస్టాటిల్‌ మెటఫర్‌ అన్నాడు, మనదేశంలో దాన్ని దండి సమాధి అన్నాడు: “అన్యధర్మ స్తతోన్మత లోకసీమానురోధినా సమ్యగాధీయతేయ్మతస సమాధిః సృతోయథా'"- “నిష్ట్యూతో డ్గీర్ణవాంతాదీ గౌణవృ త్రివ్యప్మాశయం అతి సుందర మన్నత (గామ్మకణుం విగావ్యాశే” శ ఉమ్మి వేయట, వాంతి, ఇళ్యొది మాటలు గౌజార్థంలో (ప్రయోగిస్తే అవి వాస్తవంగా ఎంత తుచ్చములైనా, అతి సుందరంగా ఉంటాయి. అన్యథా అవి (గామ్మస్థాయిలో ఉంటాయి. “వలమాన తాటంక వ్యజాంకురద్భాయ! లేత వెన్నెల పుక్కిలించి ఉమియ” (శ్రీనాథుడు) పుక్కిలించి ఉమియ అనేవి

( సిహత్యదర్శినీ అకావ్యాల్మోక శబ్దాలు, కానీ ఇక్కడ కర్ణాభరణంలో ఉన్న వ్మజాలు లేత వెన్నెల పుక్కిలించి ఉమ్మేస్తున్నాయి. అన్నవ్వుడు రమణీయంగా ఉంది. ఈ (వ్యకియనే కవిత్వపు జీవలతకణంగా చెప్పుతూ అరిస్టోటిల్‌ ఇలా అన్నాడు. జ్నర్నేడ్రి క్రంలికక6ం6 6180160108 18 €0 56 క9ల80పంం08]1; పంల, 16 18 రుత 021 006 ౧86 6608268 0581908110 824 16 & 8180 01 క్రటం68 ” ఈ నేపథ్యంలో చూస్తే ఈనాడు వస్తున్న, ముఖ్యంగా యువతరం కవిత్వం ఆంతా [6640ష011641 గా ఉంది ఎందరో కవులు నేటి తెలుగు కవిత్వాన్ని ఒక ఉజ్జ్వల సంపదగా ఇస్తున్నారు. ఆదృష్టం అం్యధదేశపు కొత్త 'పేశీ తిప్పింది. కనుక ఈ తరం కవులమార్గం గౌణమార్గం, మెటఫర్‌ మార్గం. అయికే కవితను సంక్షి వరూపంలో బంధించడం వీళ్ళు ఇంకా నేర్చుకోవలసిన విద్య. ఇలాంటి కావ్య భాష సాధారణంగా అందర్నీ ఆక రించి (వభావితుల్ని చేస్తుంది. కానీ కొందరు అల్బసంభ్యాకులకు కావ్య భాష అర్హంకాదు కవిత్వ సంస్కారం ఎక్కువమంది (ప్రజల్లో స్వభావగతంగా ఉంటుంది. కనుకనే కళ లకు సమాజంలో ఐహుళవ్యాస్తి ఉంది. కవిత్వం అందరికి సంబంధించిన కళ.

• కంవ్యూటరుకూ కవిత్వానికి ముడి పెట్టగానికి ప్రయత్నించడం అకృతి మంగా లేదు. కంవ్యూటరు ఈనాడు పది దీర్ష వావులు జాపిన అక్టోపస్‌ అయిపోయింది. అందుచేత సందర్భం లేకపోయినా దాన్ని పసంగంలోకి తీనుకురానడం ఆధునికతా [భాంతికి లాంఛనం. అన్యథా కవితకూ కంప్యూ టరుకు వలాటి సంబంధమూ కనిపించదు, అస్పష్టత, సంక్లిష్టత అనే లత ణాల్ని కంవ్యూటరు సృష్టించలేదు. అవి కవికున్న రచనా సంస్కారాన్ని అనుసరించి తలయెత్తే సమన్మలు, అందులోనూ అస్పష్టత, సంక్రిష్టతలను నిష్కర్షగా వాస్తవ రచనా స్థితులు అనడానికి వీలులేదు. ఒకడికి సంక్షిష్టత తోచినచోట, మరొకడికి అలా తోచదు. కనక ఈ రెండూ సాపేకక ఆను కూరులే గౌనీ అనివార్య అనుభూతులు కావు (శోతల కునంస్కార, సుసంస్క్తా రాల్నీ కూడా మనం దృష్టిలోకి తీసుకోవాలి. కవి _శోతలమధ్య సంబంధం రేడియో స్టేషను రేడియో సెట్టు లాంటిది. ట్యూనింగు బాగా కుదింితేగానీ పాట బాగా వినిపించదు. శవిర్వంలో అనుభూతే సర్వధా ముఖ్యము. అనుభూతిలో నుంచే కవిత 10 అంటే అలంకారాలు బింబాలు (ప్రతీకలు పుడతాయి. అనుభూతి తత్కాల

శేషేంద శక్ర జనిత భావాత్మక ఉద్వేజనచేత వ్యక్తి పొందేది. ఈ ఉద్వేజనకు జీవితమే మూలము భావాత్మక ఉద్వేజిత ఇణంలోనుంచి అలంకార వింబ (ప్రతీకలు చిలుక దానిమ్మవండు కొరికినప్పుడు దానిలోని గింజలు కెంపులు కెంపులుగా రాలినట్టు రాలుతాయి. అది (వయత్నవలితాలు కావు. అలోచిస్తే రావు. జీవన గమనంలో ఎప్పుడు వ్యక్తి ఉద్వేజిత మషణానికి లోనవుతాడో సాధారణంగా తెలీదు. వాల్మీకి (కౌంచవధ సందరర్భలా- ఆలోచన కవిత్వ మూలమైన ఖావో ద్వేగానికి విరుద్ధ స్మకియ. అది కార్యకారణ సంబంధ రూపళ్ళంఖల ఉన్న ఒక్‌ మంచి వ్యాసం రాయడానికి ఉపయోగిస్తుంది. కథ, నవల, నాటకము అనే మూడు (వ్మకియల్లోనూ కావలసిన చతురకళా రచనావ్యూహ నిర్మాణానికి మ్మాతమే అవసరంగానీ, అసలు _స్మకియ జననము, దాని అవయవాల రూపు శేఖలు కేవలం భావోద్వేగాత్మకంగానే ఉంటాయి. కారణం. కళాత్మక (ప్మకియ అన్నీ సృజనాత్మక [కియలు; సృజన భావోద్వేగ పర్యవసానము యూరోప్‌ సాహిత్యంలో అలోచనమీద తిరుగుబాటు చేసి మ౯౭05 ౦1 68802 అని నినాదం లేవదీసిన కాలం ఒకటి ఉంది సింబలిజం, స్మరియలిజం, ఇత్యాది ఆధునిక సాహిత్య ఉద్యమాలన్నీ ఈ నినాదానికి పుట్టినవే. 82800 ని తో నేనీ కోలంటంగ అధిపత్యం వహించింది. కథని తో సేసి వేగ౭ం09షం! ఆధిపత్యం వహించింది. అధునిక యుగ సారాంశం ఇదే.

కవిత్వానికి తశణ (ప్రయోజనం, కవిత్వం విని శోత ఒక ఆత్మిక తృ ప్రనిపొంది వ్వాహ్‌ అనడమే, మృష్టాన్నం తిని గ్యురున (తేన్చినట్టు- అయితే తిన్న అన్నం జీర్ణమై శరీరాన్ని, మెదడును నడిపే ఇంధనమై రక్త [వవావాల్లోకి [పవేించి, నఖశిఖ పర్యంతం వేలాది. ర క్రనాళాల్లో [వవహిన్తూ (శమంగా మనిషిని కారీరకంగా మానసికంగా బఐలిన్టుడ్ని ఎలా చేస్తుందో ఎలా సజీవుడ్నిగా నిలబెడుతుందో అలాగే కవిత్వ శవణంచేత మనిషి శసభావిు డవుతాడు. ఆలంకార బింబ [వతీకలు [ళవణేం్యదియంద్వారా మనిషిలో ఉన్న ర క్రంలోకి ప్రవేశించి ఆ నదుల్లో కరిగిపోయి సమస్త శరీరవ్యా వ్రమవుతాయి. రక్త నిష్టమపుతాయి. అలా ఒక తరం మానవుల్లో ర క్రనిష్టమైన అలంకార బింబ (సతీకలు తదనంతర తరానికి జన్యుకణాలద్వారా సం[కమింవజేయ బడతాయి. ఆలా తరతరాలు రక్తనిష్టంగా సం్యకమింపజేయబడి, అవి మనిషి అలోచనల్ని ఆలవాట్టని చర్యల్ని స్వఠావాన్నీ రూపాయిశం చేస్తాయి. ఒక దేశపు పురాణాలు, ఇతివీసాలు, కావ్యాలు ఆ దేశపు _వజలకు ఇదే చేళాయి.

కేం సాహత్యదర్శిని ఈ పార్యంతిక ఫలాన్నే ఆ దేశపు సంస్కృతి ఆనీ నాగరకత అనీ అంటారు. ఈ రెంటికీ కవులే జనకులు. ఇదే కవిత్వం కలిగించే శాశ్వత [పయోజనం,

కవిత్వానికి ఆదర్శమూ ముఖ్యము ఆకర్షణా ముఖ్యము. కవిత్వం అంటేనే ఆకర్షణీయవాక్కు.. అట్టి అకర్షణ ఆలంకార బింబ [ప్రతీకలచేత “*మాతమే” కలుగుతుంది. కాసీ ఈ మహాళ క్రిని ఒక ఉత్కృష్ట (ప్రయోజనం కోసం వినియోగిస్తే ఆది మానవాళికి చేసిన ఒక బృహత్కార్యం అవుతుంది, ఆదర్శ రహితంగా ఆకర్షణ ఉండగలదు గానీ అట్టి ఆకర్షణ నిష్ప్రయోజనమై నిష్పలమవుతుంది, ఆది ఆదర్శయు క్తమైన అకర్షణముందు అల్పజీవిగా కనిపి స్తుంది.

కవిత్వం ఆరునిక యుగంలో ఆ స్తిత్వం కోల్పోవడంలేదు. కానీ కవి త్యానికే గాక సృష్టిలో అన్నిటికి నిమ్నోన్నత కాలాలు ఉంటాయి. మవి భారత, యుద్ధంల్లో గాండీవానికి ఎదురులేదు. కానీ ఆదే. ఆయుధం ద్వాపరాం తన దొంగల్ని కొట్టడానికి అర్జునుడిచేత వెదురుబద్దలా వాడబడింది. ఈనాడు దుష్టుల 'పాలల్యం అత్యధిక మైపోయి. కవిత్వసాధనం యొక్క వరాకమం కృళించింది. కనుకనే-దుష్టసంవోరంకోసం కవిత్వంకంటే ఏదో ఒక బౌతిక. శాస్త్రమే ఆనివార్యమయింది. కానీ కవిత్వబలం [కిందయి దుస్టులబలం మీదయిన నాడుకూడా, కవిత్వం నదీ (ప్రవాహం చప్పుడు చేయకుండా ఒడ్డను నిరంతరం కోస్తూ ఉన్నట్లు సమాజాన్ని ఆదర్శంగా (పభావితం చేస్తూనే ఉంటుంది.

చెక్నిక్‌ కవిక్వాన్ని మింగేయదు - బెల్నీక్‌ అంటూ ఒకటి ఉంటే. జళ్నిక్‌ అనే మాటని ఐవుశః కళాత్మకతకు వర్యాయవాచిగా వాడుతున్నారు, కానీ దాన్ని వాడేవారిలో ఐహు సంఖ్యాకులు ఏ అర్థంలో వాడుతున్నారో వారికే ఇెలీదేమో! చెక్నిక్‌ అంటేనే కళాత్మకత అన్తుకున్నట్టయితే కవిత్వమే అసలు కళాత్మకత. ఇక వీది దేన్ని మింగుతుందో ఎలా చెప్పాలి? కవిత్వ త త్తం తెలియనివాళ్ళు కవిత్వం వేరు టెక్నిక్‌ వేరు అనుకుంటారు కాబోలు!

జర్నలిజం కవిత్వాన్ని కాసించడు, కానీ (ప్రపంచాన్ని ముందు పెట్టి నంవేదనశీలుడైన వ్యక్తిని కుదిపివేస్తుంది. అలా కుదుసబడిన శణంలో ఆ వ్య క్రీలోనుంచి కొన్ని కవిత్వ నంక్తులు రాలవచ్చు,

(నేటి కవిత్వం. వివిధ దృక్పథాలు. లిటరరీ సర్కిల్‌ (ప్రచురణ, ఆగస్హృ క994)

శ్రీ స శై నా ౨౪9 'శేషేం దశర్మతో పరస్పరం ఎడా! ముదిగొండ వీరభదయ్య 27.12.79 నాడు శ్రీ గుంటూరు శేషేర్యద శర్మగారిని క లుసుకోవడం జరిగింది, వారు రాసీన *కవిసేన మేని ఫెస్టో”పె వారితో వివరంగా చర్చించాను. “కవిసేన మేనిఫెస్టో” అనే “ఆదునిక కావ్యళాస్త్రమ్‌' లో శేషేర్యద కవిత్వానికి సంబంధించిన అనేక విషయాలపై చాలాలోతైన పరిశీలన దేళారు. ఈ రచనలో ఆయన 62 [ప్రామాజీక (గంథాల్ని వాడాడు. అందులో 26 సంన్కృత (గంఠాలు, భరతుడు మొదలు (పాచీన అలంకారికుల నుంచి, 'షెర్చినా, అవ్‌నెర్‌ జిస్‌ మొదలైన ఆధునిక అఆలంకారికుల వరకు - ఉన్న ఏక స్మూతమును (గహిస్తూ శేషే్య్యద ఆధునిక మౌఢ్యాలనూ, జ్ఞానం “'సిరుమీద చెలామణీ అవు తున్న అజ్జానాన్నీ కవిత్వం "సీరుమీద చెలామణీ అవుతున్న అవకతనూ ఎదుర్కొ న్నాడు ఈ [గంథంపైన మా ఇరువురి నడుమ నడిచిన చర్భలోని ఒక (ప్రధా నాంళం మాతమే ఈ (కింద - సాహిత్య కేతంలో కృషిచేస్తున్న మ్మిళుల పరిశీత నార్థం ఇవ్వబడింది. జ వ షః వశ్న- శేషేర్భదగారూ! షీ మేని ఫెస్టోలో అరిస్టాటీల్‌ , భరతుడు, మయకోవస్కీ. ఆందరూ ఒక్కటే విషయాన్ని చెప్పినట్లుగా తేల్చారు. 244 వ పుటలో డేవిడ్‌ _కెయిగ్‌ చెప్పింది రాస్తూ, మీరు అభినవ గుప్తుడు కూడా ఆదే చెప్పారన్నారు. ఇంకా మీరు. “మానవజాతి అంతా ఒక్కటే అనీ, ఒక విషయం మీద మనిషి ఆలోచన, అన్వేషణ, తత్పర్యవసాన రూప ఉపలబ్ధి సిద్ధాంతం అన్నీ ఒకటిగానే ఉంటాయనీ, ఈ సత్యం దేశకాలాతీతమనీ” అన్నారు. ఇలాంటి 5్‌లి.2

కేక సౌహత్యదర్శిని నిర్ణయం చేయడం శాస్త్రీయ విధానానికి వ్యతిరేకమని కొందరి ఉజ్జేళ్యం భరతుడి కాలం ఏమిటి? ఆ కాలానికి ఉన్న సామాజిక పరిస్థితులేమిటి? ఆ పరిస్థితులకు తగ్గట్లుగా, తక్కాల ఆర్టిక వ్యవస్థకు సమన్వయిన్తూనే కళలూ, వాటి శాస్తా9లు, సిద్ధాంతాలూ ఏర్పడ్డాయి తప్ప 20 వ శతాద్దానికి సరిపోయేటట్లుగా, అంటే ఈనాటి ఆరిక వరిన్సినులవల పుటగలే సిదాంతాలూ, నిరయాలూ అనాడు చేయ ఉ నే ర్వా ట ౧౦ 9 ణ

బడ్జాయనడం ఛార్మితక దృష్టి (1860161 క్రి విరుద్ధం = అని వారి తాత్పర్యం. దీనికి మీ సమాధానం ఏమిటి?

శేషేంద్ర - కవిసేన మేనిఫెస్టోలో నేను కవిత్వం అంటే ఏమిటి? అన్న విషయం అదిగా కవిత్వానికి సంబంధించిన తక్కిన విషయాలను విశదీకరించ డానికి సయత్నించాను కవిత్వం వేరు . కవిత్వం అంటే ఏమిటి? అన్నది వేరు. కవిత్వం అన్నది కళ (తుం కవిత్వం అంటే ఏమిటో చెప్పేది శాస్త్రం (ర్‌డబుంలి. ఈ రెండూ సత్యాన్నే అన్వేషిస్తున్నాయి. కాని కళ ఏమో ఏ0. 1660674 శ0ు ని (విషయి సత్యాన్ని), కాస్త్రమేమో 001666౪6 గ61 ని (వై షయిక సత్యాన్ని), అన్వేషిస్తాయి. 09)666?6 గౌణలే మనుష్యులందరికి, అన్ని కాలాలకీ సమానంగా వర్తించేది. అది భోజనం, ఇల్లు వగ్రైరాల్లాగా త కాస్త్రజ్ఞాుడలాంటి విషయాల్ని వట్టుకొంటాడు. కవేమో దాన్నే విషయిపరంగా ఆవగతం చేనీకొంటాడు.

[వళ్న = అంటే మనుష్యులందరికీ సమానంగా అవగాహ్యమయ్యేది కాదిది?

శేషేర్యద = అవును 09)606478 6౪(షని వ్యక్తిగత వద్ధతిలో చెప్ప డమే 5ంల) ౬66178౬ 059)౭66496 6౯20 1 (1౭ 00)1660176 046 0 25662066 0 8201606696 య్‌ 204 ₹66 ₹6552 - పతి 8051606678 అండీ ౦ల్‌ 6118606966 08 00166476 చాళయే.

శేషేంద్ర శే

[ప్రళ్న - అయితే కళలో మనం అనుభవిస్తోంది దేన్ని అన్నమాట?

శీషేయ్యద - కళలో మనం ౭910 చేస్తున్నడి జరి కాదు. 510. 180476 61బుల2౬ ని. అదే కళ. మార్క్సు అన్న మాటల్ని గమనించండి. ర్ష్వాలంపే 18 క్రలం691. 16 ంఓ5 ౨06 021098 €0 మిల జేం[9, 16 0ఇమక ణల 1 60 2౦౬ ౦ఇ9 16 వేర్‌ 200బటా 18 లేళ కంయి ఇససయ్‌ 18 మా 82110681 పరస రేండ1టా (మేనిఫెస్టోలో చూడండి ఈ మూటలు).

(వళ్న - ఇంతకూ మొదటి (పశ్నకు - విభిన్న సామాజిక వ్యవస్థల్లోంచి విభిన్నభావాలూ, సిద్ధాంతాలూ పుట్టాయి కాబట్టి భరతుణ్ని మయకోవస్కీ-ని ఒకే సత్యం చెప్పారనడం ఏం సమంజసం - ఆన్న దానికి సమాధానం ఏమిటి?

శేషేర్మద . అక్కడికి మిమ్మల్ని లేవడానికే పై మాటలన్నీ. రష్యాలో సోషలిస్ట్‌ వ్యవస్థ, అమెరికాలో కాపిటలిస్ట్‌ వ్యవస్థకదా ఉన్నాయి? కాని ఆ రెండు వ్యవస్థలోనూ న్యూక్తియర్‌ సైన్సు ఒక్కటే అది ఈ రెండు వ్యవస్థల్లోనూ భిన్నంగా వుండదు. అది 5016068. అయితే ఈ సైన్సు ఆధారంగా స్సుల్ని క్కులో చర్యదమండలం మీదికి దిగినవాడి అనుభూతి కేవలం వైయక్రికం (5203౭66176) దాని అభివ్యక్తి కళ ఈ వైయక్తిక అనుభూతికి సంబంధించిన విషయం. అది మన వ్యవస్థలకు సంబఐంధింది మారుతూ ఉంటుంది. కనుక (గీకుల కాలపు బానిస వ్యవస్థలో కానీ ఇటీవలి భూస్వామ్య, పెట్టుబడిదారీ సోష లిస్ట్‌ వ్యవస్థలో కానీ 00)60678 60 ఒక్కటిగానే వుంటుంది. దానికి వ్యవస్థా భేదాన్ని బట్టి విఖిన్నత రాదు.

నేను = కాబట్టి కవిత్వం అంటే ఏమిటో కనుక్కునే కాస్త్రజ్ఞాల్లో అన్వే షజలో దొరికే సత్యం భరతుడికైనాా మయకోవస్కీకైనా ఒక్కటే అని మీరు తేలుస్తున్నారు?

శేషేం[ద = సరిగ్గా అంటే!

చి సాహీత్యదర్శిని నేను. ఆంటే పరిన్టీతుల (వళావానికి లొంగకుండానే 059)6067?6 ౯౭ కోనల్ల అన్వేషణ జరుగుతుందని అర్తం. సేటు ” న! గిం శేషే్యద.ఏ పరిస్థితిలో, వ్‌ వ్యవస్థలో ఏ కాలంలో విశ్తేషించినా సీటిలో ఊండేవి ఉదజని; అన్హజనులే. ఆపిల్‌ వండు చెట్టు మీదినుంచి కిందికే వస్తుందని న్యూటన్‌ చెప్పకపోయినా జరిగేది అదే. ఆ సత్యం అక్కడ ఉన్నదే. దాన్ని కనుక్కోవడమే శాస్త్రజ్ఞుడు చేసేవని, అట్టాగే “కవిత్తం ఆంటే ఏమిటో” అని కనుక్కొనే శాస్త్రజ్ఞుడు వషయం కూడా. ఆందుకని ఆ కాస్త0జ్ఞుడు ఏ వ్యవ స్టలో ఉండి కనుక్కొన్నా ఆది ఒక్కటిగానే ఉంటుంది ఆందువల్ల భరతుడు _ 'మయకోవస్కీ ఒక్కళే. విషయం చెప్పారని నేను రాయడంలో హీస్టారిసిటీ లేదనడం 520)6661౪6, 00166696 ౪ అ విషయంలో సరియైన అవ గావాన లేకపోవడమేనని నా ఉద్దేశం. (సాధన, వరంగల్లు, మాసప్మతిక - ఫబవరి, 1980.

ఆధునిక కవిత-అభిప్రాయ వేదిక సంపాదకత్వం ఆచార్య తిరునుల "సీకరణ మద్దాళి రఘురామ్‌ ఛల్‌! టగధాలల్బ గ్‌ ర 1 ॥ కో | ళ్‌ థ60 ౪ జే ఖ్‌ ళో ో ణే హై వత సం ట్‌ (వచురణ ? అపు కిన్నెర పబ్లి కేషన్‌ న "హైదరాబాదు = 500 018. 19081

(వ తెలుగులో ఆధునిక కవిత్వం ఎవ్పటి నుండి మొదలయ్యిందని మీరనుకొంటున్నారు?

జ కాల చిహ్నాలను బట్టి ఆధునికతను గృుర్హించేటట్టయితే, తెలుగులో గురజాడ అప్పారావు గారికి పూర్వం ఆధునిక లశణాలున్న సాహిత్య రచన చేయబడినట్టు ఏ సాక్ష్యము లేదు.

(వ్ర 'ఆధునిక కవిత్వం" అంటే మీదృష్టిలో ఏమిటి?

జ. ఈ [సళ్న (వకారం కవిత్వాన్ని పిశ్చేషించి పరిశీలించాలి. కవిత్వానికి మూడు శరీరాలున్నట్లు భావించవచ్చు. పెకి కనిపించే బహిళ్ళ్శరీరం సర్వసామాన్య జన ఆహగాహనకు అందే నాగరికతా సంబంధమైన లక్షణాలు. ఆహార వివి రాదులు, వస్తాది అలంకరణలు, గృహ గొమ వట్టణాది నిర్మాణాలు-ఇక్యాది నిత్య జీవన విశేషాలు, కవిత్వం యొక్క రెండవ శరీరం కించిదంతర్గతంగా ఉండేది. ఇది నునుష్య సంస్కార సంబంధి లక్షణ జన్యమైనది. తం్మడిని కొడుకు గౌరవించటం, అ్యగజుణ్నీ గౌరవించటం, ఒకే ఖార్యకు బద్ధుడై వుండటం, 'స్నేహధర్మం, [పభుత్వ (పజల సంబంధం, స్వామి, సేవక సంఐంధం = ఇత్యాది ఆంతస్సారజన్యమైన విలువల సముదాయం,

నన్నయగారి కవిత్వం తీసుకుంటే అందులో కిరిటాలు, ఖడ్జులు, సింవో సనాలు, గజాశ్వాది వాహనాలు, శేశజాలంలో పుష్పాలంకరణలు ఇత్యాదులు ఆయన కవిత్వపు ఐహిళ్ళరీరంతో కనిపిస్తాయి. అట్లాగే దాని అంతళ్శరీరంలో పితృవాక్య పాలన, ఏకపత్నీ వృతం. సేవక భక్తి, పళుటక్తి, సొంత ఆస్తీ ఇత్యాది రాజకీయ, సామాజిక, ఆర్థికవిలువలు కనిపిస్తాయి. ఈ బహిళ్ళరీరంలో అంతశ్శరీరంలో కనిపించిన లక్షణాలేవీ యీనాడు రాసే కవుల్లో కసిపించవు, ఈనాడు కెర్టిన్‌షర్టు, (కాఫింగ్‌, నవీన ఫర్నిచరు, ఇళ్ళు, రస్తాలులాంటివి కని పిస్తాయి ఆలాగే పితృవాక్య పరిపాలన కూడా అనాటి దృఢ[వతం౦కాదు యీనాడు (వ్రభుఠక్తి యీనాటి రాజకీయ విలువకాదు. ఈనాడు దాని స్థానంలో (వజా'

రెడ్ల సాహిత్యదర్శిని స్వామ్యం వచ్చింది. అనాటి స్వామి - సేవక సంబంధం స్థానంలో యీనాడు సర్వమానవ సమానత్వం వచ్చింది, ఆనాటి వ్యక్తిగత ఆస్తికి బదులు సామాజిక ఆన్తీ యీనాటి ఆర్థిక విలువ. ఇప్పటికే లోకం ఈ విలువను భూగోళం మూడు వంతులు భాగంలో అమలజరిసింది కూడా. ఈ విలువను నన్నయగారి కాలంలో ఉద్దోషిస్తే నిండు కరిన శికకు ప్యారుడవటంలో సందేహాం లేదు. ఈ శారీరక లక్షణాలూ కేవలం దేశ, కాల జన్యమైనవి అనేది సామాన్య విజ్ఞానం కనుక కవిత్వం ఈ లక్షణాలచేత అధునిక లేక (పాచీన లక్షణమని విభజించి, గుర్తించబడవచ్చు. కానీ, ఈ రెండు శగిరకోళాలను దాటి యింకా తోతుకు వెళ్ళినప్పుడు వుండే మూడవ (వదేళశం.అది శరీరమా? అక్కా? అని నిర్ణయించటానికి వీలు కొనిది. పై రెండు దేశ కాల జన్య సందర్భ, సన్ని వేళాల్లో మనిషిపొందే గాఢాను భూతినుంచి ఉత్పన్నమయ్యే విచ్శితమైన మాటో, లేక దృశ్యమో, ఏదైతే ఉక్తమై పాఠకుణ్ని అశ్చర్యామాతానికి గురి చేస్తుందో . ఆ (పాణశుల్యమైన వైచ్చితి. ఆళ్చర్యాహ్టాదజనక మైన భంగిమ - ఆది ఎవ్పుడూ దేశ కాలాతీతంగానే వుంటుంది. ఈ మూడవ వస్తువు కవిత్వపు మూడవ శరీరం అనగలమా? లేక్త కవిత్వపు ఆత్మ అందామా? పై రెండు కారీంక లక్షణ సముదాయాలూ డే కాలానుగుణంగా మారుతూ వుంటే. యీ అంతరంగిక విచ్శిత అనిర్వచనీయ వదార్థం, ఏదైతే కవియొక్క ఆత్మిక పదార్దమో, ఆది మ్మాతం దేశ కాలా వాధ్యంగా, కాశ్వుతంగా వుంటుంది. కనుకనే ఎంతో 1పావీనుడై న వాల్మీకిని చదివి, యీనాడు కూడా 20వ శతాబ్ధంలో మనము ఆహ్లాద పరవళుల మౌళతున్నాం. వైదిక కవితలు కూడా మనల్ని ఆశ్చర్యబంధంతో కట్టిపడ వేస్తున్నాయి. దీనివల్ద తేలేమిదంటే, దేశ కాల సంబంధమైన కవిత్వపు బహిరంతర శరీర ద్వై లవణాలు, ఆ భాష, మనకు సంబంధించినవి కాకపోయినప్పటికి, వాటి కొవ్య ధర్మంచేత అవి మనల్ని స్వపాళశ వళం చేసుకుంటున్నాయి. కనుక కవిత్వపు ఆధునికత, (ప్రాచీనత, రాజకీయ, సామాజిక, ఆర్థిక విలువల చేతనే నిర్ణయింఛచబడగలదు కానీ కవిత్వపు ఆంతస్స త్త్యమైన కావ్య ధర్మంచేత _ కవి త్వానికి కాల విభజన కుదరదు. (వ 1981లో ఛందోబద్ధ కవిత్వం రాసేవాళ్ళు ఏ తెగకు చెందిన కవులవుతారు? +

శేష్ణేంద లక

జ, శిలా కాసనాల భాషలో రాన్తూ, ఈనాటి జీఎత సన్నివేశ అనుభూతి మూలక ఆదేశంతో ఒకడు కవిత్వం ఛందస్సులో చెప్పాడు అందులో రాజకీయ, సామాజిక, ఆక్థిక విలువలు సమకాలీనములే అవుతాయి. దీన్ని ఛందస్సు శిలాకాసన భాషల కారణంగా అధునిక కవిత కాదు అంటే అంత నిష్కర్షగా కుదరదు, ఛందస్సు కపిత్వంలో ఆధునికతకు నంజకం అనటం అంత శాన వివేచనా సమ్మతమైన మళతంకాదు.

సినిమా పాటల్లో ఛందస్సు వుందా? లేదా? ఛందస్సుకు [పాణం అయ, కనుక లయాత్మకరచనలన్నీ ఛందోబద్ధ రచనలే అన్నమాచార్యులు, త్యాగరాజు రామదాను మొదలైన కవులు రాసీన కీర్తనల్ని ఛందో రహితమైన వచన కవితలు అనలేము కదా?

(వపంచంలో అధునిక కవితకు మూల పురుషులైన లోదిలేర్‌ అది (యెంచ్‌ నీంబలిస్టులు, తళ్ప్చూర్వం ఇంగ్లాండులో కానీ యూరపులో గానీ వచ్చిన రొమాంటిక్‌ కవులు, ఛందోబద్ధ రచనలే చేశారు. ఇలాంటి వాస్తవాలచేత కూడా ఛందస్సు కవిత్వంలో ఆరునికతకు భంజకం అనుకోవటం అశాస్త్రీయం. కొందరు ఛందస్సులో విన్ల్షవ కవిత్వం చెప్పకూడదనుకోవటం కూడా మూర్జ లక్షణం. ఆక్టోబరు రవల్యూషన్‌లో పాల్గొన్న రష్యన్‌ మవికవి మయాకో విస్కీ ఛందోఐద్దమైన కవిత్వమే చెప్పాడు. ఆయన కవిత్వం ఎలా రాయాలనే వ్యాసం రాసి, దానికి పేరు “లేం 60 256 76868?" అని పెట్టారు ఆయన కవిత్వాన్ని ఛందోరహితంగా పూహించనే లేడు.

దీనిఅర్థం, ఒకర చన కవిత్వం అనటానికి ఛందస్సు అనివార్యం అనిమాతం కాదు. ఛందస్సు వల్లి కవిత్వానికి కలిగే లాభాలు.ఒకటి దీర్దాయుమ్షు; రెండవది. కవిత్వం చెబుతున్న విషయం హెఠకుడిలో మరింత అవగాహనా లోతులకు పోవటం. దానికి సంగీతాన్ని కూడా జోడిస్తే, కవిత్వం దేన్ని సమాజం అవలం వించాలని, దేనిమీద సమాజానికి నమ్మక౦ కుదరాలని ఆశిస్తుందో, ఆ ఆశ సమ్మగంగా సఫలమవుతుంది. ఉర్దూ మహాకవి గాలిబ్‌ను వింటూ ఉర్జూ సమాజం ఎందుకు ఆనంద పారవళ్యంతో నృత్యం చేస్తుందో, ఈ మర్మం చేతనే (గ్రహించవచ్చు. ఈ మర్మంచేతనే ఉర్దూ సమాజ నాగరికశ, కవిత్వ నాగరికతేకానీ, ధార్మిక రాజకీయ నాగరికత కాదనే సూద్మం కూడా (గ్రహించ వచ్చు.

లర సాహిత్యదర్శిని కనుక, ఈనాడు ఛందస్సులో రాసినవ్పటికి అందులో (పతిపాదింపబడిన విలువలు అధునిక కాలానికి చెందినవై తే ఆ కవిని ఆధునిక కవి అనే అనాలి.

(వ- సంప్రదాయానికి విరుద్ధంగా రాసీందే ఆధునిక మౌతుందా?

జ. ఇందులో ఒక (పశ్న పుడుతుంది. సర్మ్యపదాయంలో ఆధునికత లేదా? నంయ్యవదాయం అంటే కేవలం ప్రావీనవిలువల సముదాయమనుకోవనటం హేతువాద విరుద్దమైన ఆలోచనా ధోరణి, సంవదాయంలో వవ (శేయస్సుకు ఆవసర మైన దీర్చకాలిక అనుభూతి మూలక గుణపారాల సముదాయమే సం్యవదాయం యొక్క సారాంశమని తేలుతుంది. కొంచెం లోతుగా ఆలోచిస్తే. ఈ పారాల్లోంచి పుట్టి (వకిస్టితమైన విలువలు, ఆచార వ్యవహారాలూ అన్నీ శాశ్వత ధర్మత్వ మున్నవి అనుకోనక్కరలేదు, దేశకాల వశంగా కొన్ని [శేయస్కరం కాకుండా పోతూ వుంటాయికూడా. అవ్పుడు సం్యపదాయంలో కొత్తవి చేరుతుంటాయి. ఫలితంగా, సర్మపదాయం ఒక నదీ (వవాహం లాంటిదే అవుతుంది. కానీ, ఏ ప్రవాహంలో జలం కాశ్వతంగా నిలువుండదో అలాంటి నదీ (ప్రవాహమే కానీ, స్ట జలరాశి ఆయిన తటాకం లాంటిదికాదు. కనుక సం్రవదాయ లక ణాన్ని అర్థం చేసుకోవటం మొదట ఆవసరం.

ఒక కవిరలో కొడుకు తండిమీద విరోధం వహిస్తాడు. ఇది సంప చాయ విలువకు విరుద్ధం కనుక ఆ లవణం చేతనే ఆధునిక కవిత్వం అంటానా? అలా అన్నట్టయితే, అట్టి ఆధునికత ఒక సాహిత్యపు విలువగా వరిగణించవచ్చా? కనుక కేవల సంప్రదాయ విరుద్దత ఒక రచనకు అధుని కతను అపాదించదు. కారణం యీ విలువల్లో కూడా కొన్ని కాళ్వుత కాలీన విలువలు, కొన్ని తక్కాలీన విలువలు ఉన్నాయి. ప్యుత-పితృ పేమ, దాంపత్య వణయం, స్నేహధర్మం లాంటి పునాది గతమైన మానవీయ సాంస్కారిక లక్షణాలు కాళ్వత విలువలై తే (పజాస్వామ్యం, సొంత ఆస్తి - ఇత్యాది రాజకీయ, సామాజిక, అర్గక లక్షణాలు తత్కాలీనములౌతాయి. కవితలో తత్కాలీనత

థి (వతివీంబించినంత మ్మాలాన లేక కాళశ్వుత కాలీన తత్కారణంగా (ప్రాచీన విలునలకు విరుద్దంగా రాస్తే అందుదేతనే ఆధునిక కవిత్వం అనటం చాలా బాలక ద్ద న్‌ బుద్ది అనుకోవాలి, [వ ఉన్న పద్ధతిని విడిచి ఒక కొ త్ర పద్దతిని పాటించటమే ఆధునికత ఇయిిత్లే . పాల్కురికి సోమన నుడి వుంది, దాని మాటేమిటి?

శషేంద 27 జ. పొలు(రికి సోమన ఉన్న పద్దతిని విడిచి కొత్త పద్దతిని అవలం వించాడు. ఈ కవిలో విశేషం ఏమిటంటే ఒక్క. రచనాధోరణిలోనే కాకుండా తక్కాలీన సర్మవదాయ విలువల విషయంలో కూడా విరుద్ధ మార్గాన్ని అవలం బించాడు. కనుక ఆయన్ని సమ్మగమైన ఆధునక కవి అనాలి ఎఠే, ఇంకా విశేషమేమిటంటే ఆయనలో కవిత్వం ఎకగాడుందో కనుపించదు. పేజీలు "పేజీలు - లింగమహిమ, ర్ముదాశమహిమ, విభూతివహిమ లాంటి విషయాలమీద పొడి వచనపు రచన అంతం లేకండా సాగిపోతూ వుంటుంది. ఈనాటి వీర రాజకీయ కవులకు తుల్యుడు కవిత్వం ఉన్నా లేకపోయినా, ఈనాటి వీర వచన కవులు ఆ వీరత్వం చేతనే ఆధునిక కవులు అవ్వగలిగితే, పాల్కురికి సోమన కూడా అధునికుడే అవుతాడు ఐతే, ఒక కతాద్దం కింద అధునిక కవి ఆయిన వాడు కొన్ని శతాబ్దాల తర్వాత కూడా ఆధునిక కవి అనబడతాడా? ఆరవై ఏళ్ళ వయసున్న బొలస్క్ముబవ్మాణ్యాన్ని ఆరవై య్యవ ఏట కూడా బాలుడంటామా?

(వ, ఆధునికత అన్నది (వ్యకియను అనుసరించా? వస్తువుని ఆనుసరించా?

జ ఆధునికత (వధానంగా వస్తువుని అనుసరిందే వ్మకియ ఏదైనా కొవ్య ధర్మ భంజకం కాదు కనుక ఆరునికళ వస్తుగత లక్షణం మ్మాతమే కావ్య ధర్మ గతంగా అలంకారాలు, ప్రాలీన కావ్యాల్లో (వయోగింవబడి యీనాటి ఆధునిక కవితలో బింబాలు, [వతీకలుగా వాడుతున్నప్పటికీ ఈ భిన్నంగా కని పించే కావ్య్మద వ్యాల్లో ఆంతరికంగా ఏకత వుండటంచేత వాటినిబట్టి ప్రాచీన, అధునిక భేదాన్ని నిరూపించబూనటం అంత గట్టివని కాదేమో!

వ. అరునిక కవిత్వంలో - కవికి సామాజిక సృవా, కట్టుబాటు అంటే ఒక కోమిట్‌ మెంట్‌ లాంటిది వుంటే తవ్బ ఆది కవిత్వం కాదు - అన్న ధోరణిని మీరెంతవరకు సమరిస్తారు?

జ. కవికి కమిట్‌ కొవాలి అన్నంత వరకు నా దృష్టిలో నిర్వివాదమైన విషయం. బకే, ఆ కమిట్‌మెంట్‌ ఏమిటి? అన్న విషయంలో సంకుచిత మైన నిర్వచనం నుంచి సారవంతమైన నిర్వచనం వరకు లక్ష సమాధానాలున్నాయి* కవి అనుభూతి పూర్వకంగా, (త్రికరణశుద్ధిగా, భావో దేకాత్మకంగా జీవితంలో నిమగ్నుడు కావటం ఏద్రైతే వుందో అది కవిత్వ జన్మకే జీవహేతువు. క్లుప్తంగా చెబితే కవి ఫీలింగ్‌తో ఐతకటం నేర్చుకోవాలి. లేకపోతే కవిత్వం పుట్టదు. క౭61198 పుట్టటారికి మూల్మదవం నీతి ఈ సత్యం మన ఆలోచనలని ఎంత ల్లోతులకు శీసుకుపోతుందో ఆలోచించే తెలుసుకోవాలి,

26 సౌహిక్కదర్శిని వం మీరు రాసేటప్పుడు మీ కమిట్‌ మెంట్‌ ఏమిటి? మీ కవిత్వ సీద్దాంతం వీమిటి?

జ. నేను జీవితంలో ఫీలై (ప౭61) పొందిన అనుభూతిని ఒక అమూల్య మైన సంపదగా ఆర్జించుకుంటాను, ఆదే కవిత్వానికి మూల (దవ్యం కనుక. నేను జీవిత అనుభూతిలో ఫీలై గాయవడి ఒక మాట చెబుతాను. అలాంటి సన్నివేశాల భిన్నతనుబట్టి నా ఆనుభూతికూడా భిన్నంగా వుంటుంది. _తత్కార ఇంగా నా మాటలు ఏనబడే స్వరం కూడా భిన్నంగా వుంటుంది. ఒకప్పుడు ఆ స్వరం [(కోధారణంగా ఉండవచ్చును. మరొకప్పుడు (సేమార్డ౦ుంగా ఉండ వచ్చు. నా '*శేష జ్యోత్స్న, “మండే సూర్వుడు' కావ సంపుటాలో | పేమార ని (వధానంగా కసీవైంది. ఆన్య ఉనర్వరాలు ల్‌ న్‌ ర య హౌరిపోయింది కావ్యంలో ఒక సౌందర్య రస తపస్సు కనిపిస్తుంది. *నా దేశం. నా (పజలు”, “గొరిల్లా"లలో అధర్మ విద్వేషం, శోధ విజృంభణ కనిపిస్తాయి. వీటన్నింటికీ ఒక ఏకైక సిద్ధాంతం ఉండాలనుకోవటం కావ్య మర ఇజ్ఞిత కాదు. కావ్యానికి అనుభూతి [వధానం కానీ, సీద్ధాంతం కాదు ఈ విషయం కోసం ఆర్చివాల్డ్‌ మెక్తేస్‌ 060 896 3206066966) అనే (గంథం కాసీ, బౌొనరిస్‌ రానీన “జషంయ02ర60618 0£ వేట్‌3న53868”, “₹28యడజఢం8' గానీ చదపటీం బాలా అభిలషణీయం.

[వ కమిట్‌మెంట్‌ అనే కళ్ళద్దాలోంచి చూస్తే కవికి నిసర్గ సౌందర్యం కనివీంచకపోగా లేనిరంగు కనిపించే [వమాదం - దాంతో అదే నిజమనే నీద్ధాంతం = వస్తుందంటారు. కాబట్టి కవికి కమిట్‌ మెంట్‌ అవసరం లేదం బే మీరొప్పుకుంటారా?

జ. ఈ (పళ్న భారమంతా కమిట్‌ మెంట్‌ అనే సదంమీద పడుతుంది. దాన్ని గురించి చెప్పాను. అది ఇక్కడ అన్వయించుకుం టే సరిపోతుంది.

(వ కమిట్‌మెంట్‌ అవసరం లేదంటే కవి ఎందుకు రాస్తున్నట్టు? ఆత్మానందం కోసమా? ఐతే ఎందుకు ముదించాలి?

జ కమిట్‌మెంట్‌ వదానికీ ఎక్కువమంది కావ్యమర్శ్మ వివేకం లేనివాష్మ ఊహించుకుంటున్న అర్థందేత ఈ (పళ్న పుడుతుంది. కవి అన్న వాడెప్పుడూ గెండు భాగాల అనివార్య సంప్పటి. ఒకటి అంతః (చవంచం, రెండు బహి;

శేషేంద 26 (పవంచం. ఇంగ్లీషులో వ్‌25)60076, 0$)6667౬ అనేవే యివి, కవి ముందు వ్య క్రిగతంగా ఫీలవుకాడు. ఈ ఫీలింగ్‌ కు మూలం ఐహిః॥్కపపంచ సన్నివేశమే. ఈ ఆెంటి సన్నికర్షణ ఫలితంగా పుట్టిన భావాభివ్య క్రికి ఉన్న కళాత్మక లక్ష ణాలు కవియొక్క వ్య క్తిగతమైనవే. కనుక ఫీలింగు, అనుభూతి, అభివ్య క్రిం ఈ మూడు వొళర)ంట౪6. ఫీలింగుకు మూలకమైన అనుభవ సన్ని వేళం 09)60576 కనుక కావ్య ప్టకియకెప్పుడూ కవి, పారకుడు అనే. రెండు పఇులూ అనివార్యమైనవి. ఇందులో ఆత్మానందమన్న కావ్య వివేక ఐహీర్గత మైన శబ్దం ఏ పాటి స్థానాన్ని పొందగలదో ఊహించుకోవలనీందే!

(వ కాలానుగుణంగా ధనవంళులు, మధ్యతరగతివారు, "పేదవారు అన్న తేడా లేకుండా దాదాపు అన్నిరకములవారు ఒకేరకమైన కవిత్వం రాస్తూండటం కనిపిస్తుంది . ఆంటే = (కామిక, కార్మిక, పీడిత, తాడిత జన బాధల్ని గురించి అనుకోండి. అప్పుడు ఎక్కడో ఒక వర్గంలో ఆనుభవం లేక పోవటంవల్డ చిత్తజుద్ధి, స్పష్టత లొ పించవచ్చు.అటువంటి పరిస్థితుల్లో కవిత్వాన్ని గుర్తించటానికి తగిన కొలమానా లేమిటి?

జ. ఆలీబాబా 40 దొంగలు కథలో దొంగలు ఆలీవావాను చంపాలను కొని వాడున్న ఇంటి తలుపుమీద గుర్తుపెట్టి రాతి వద్దామని వెళ్ళిపోతారు. ఇది చూచిన అభీవాబా భార్య ఆ వీథిలో ఉన్న అన్ని ఇళ్ళ తలుప్పలమీద అదే గుర్తు "పెట్టింది ఫలితం దొంగలు ఆలీబాబా ఇంటిని గుర్తించలేక పోయారు. ఆవిధం గానే ఈనాడు అందరూ పీడిత, తాడిత, (కామిక జనాన్ని గురించి కవిత్వమనే రచనలు చేన్తూనే ఉన్నారు ఆ పీడిత జనాన్ని గురించి రాసినంత మాతం చేతనే అది కవిత్వమనే దృఢవిశ్వాసం కూడా వహించారు. వీళ 1లో ఎవడు కవో, ఎవడు కవికాడో గుర్తించడం అసాధ్యం అనిపిస్తుంది. తెలుగు కవిత్వం ఆలీవావా కఠగా మారింది. కానీ నిజమైన కావ్య మర్మజ్ఞుడు ఆసలు సరుకును నకిలీ సరుకునుంచి విడదీసి గుర్రించగలడు. ఒక కవిత చదువుతున్నప్పుడు లేక వింటున్నప్పుడు అది ఫీలింగ్‌ అనే మూల [దవ్యంలోంచి పుట్టినదై తే పాఠ కుడి హృద యంలో కూడా ఫీలింగ్‌ అనే జ్వాలను ఆంటిస్తుంది. ఈ మహీ సత్యాన్నే ।పాచీనులు రసము సహృదయ పహృదయైక వేద్యమనే మాటతో చెప్పారు ఈ ఫీలింగ్‌ కలిగించనిది ఆలంకారాలున్నా, (శ్రామిక జనుల మద్దత్తు ఉన్నా ఆకవిత్వమని స్పష్టమవుతుంది. కనుక ఫీలింగు కలిగించే శక్తి కవిత్వా నికి గీటురాయి.

క్రి సాహిత్మదర్శీని

1వ. తన అనుభవంలో లేని విషయాలు చెపితే కవికి కేవలం తన అభి రుచిని మాతం _పతిబింబించే ఒక రకమైన అసంపూర్ణ రోరణి వవ్చే ఆవకాళం వుంది - మరి కవిత్వాన్నిబట్టి క ఏనాం కవినిఐట్టి కవిత్వాన్నా కొలవటం?

జ నిజమే. కవిత్వాన్నిబిశ్లై కవిని కొలవాలి కారణం లోకాసికి కవిత్వంతోనే సంబంధం కనక నిలిచేదో, చచ్చేదో కవిత్వమే కనక నిలిచి సపుడు కవి కనక. ఎప్పుడూ చేతిలో ఉన్న పుస్తకాన్ని ఆధారం చేసుకునే కావ్య విమర్శ జరగాలి కవి విమర్శ లోకానికి కేవలం అపస్తుతం. అనవసరం

(వ. కాలానుగుణంగా క పత్వమా?

కవిత్వానుణగుంగా కాలమా?

జ. అనుభూతి అనివార్య కావ్య జన్మ హేతువు కనుక కవి కాలానికి శిశువు, వాస్తవాల కోరల్లో ఇరుక్కున్న (పాణి. కానీ కవి ఆ బాధల్లోనుంచి జనించే ఒక కాంతి జ్వాల. కనుక కవి వాస్తవాల ఆవాస్తవాల దాంపత్యం, కవి గుండె ఆయిన అలంకారం అందుచేతనే (వత్యష పరోక్ష ఐక్యం. కవిత్వం నశ్వుర శాశ్వత వస్తు మిథున జన్యం. కఏతలోవున్న జ్వాలీన, అవాస్తవ వరో లకుణ (వధాన అంశ ఏడైడే ఉన్నదో దానిచేత కవిత్వం కవికాలాన్ని అధిగమించి ఇంకా ముందు కాలాలవరకు పయాణం చేస్తుంది ఆ కాలాల (ప్రజలమీద పని చేస్తుంది. కనక కవి కాలకిళువు, కాలం కవి శిశువు అనే విచ్చిత తా త్తికస్థితి మ్మాతమే సత్యం, వ్ర, కవిత్వం జీవితానికి వ్యాఖ్యానంగా వుండాలంటారు కదా! మీరు ఏకీభవిస్తారా?

మామూలుగా జీవితపరిధిలోకి రాకుండా వ్యక్తి ఆనుభవించే వివిధ ఆనం దాల మాటేవిటి? ఆవి మాటల కందవుగదా? అప్పుడు కవిత్వం అసంపూర్ణకళ అనవచ్చా? ఆలాకాక _- అనందం కూడా జీవితంలో భాగమే అనుకుంటే రాషసా నందం (హింసాత్మకమైన ఆనందం) మాటేమిటి? అదికూడా జీవితంలో ఒక భాగమని ఒవ్వుకుంటే - దాన్ని వర్ణించటం కూడా వా స్తవ చ్మితజే జౌతుందా? అప్పుడు - జీవితంలోని అసౌందర్యాన్ని వర్ణించటం జౌచిత్యం కావచ్చుగదా? కొబట్టి అసొందర్యం కూడా కవిత్వంలో భాగమని ఒప్పుకుంటారా? అలా ఒప్పు కుంటే బొచిత్యానికి మీరిచ్చే నిర్వచనం ఏమిటి? దిగంబర కవితా 1వ్మకియమీద మీ మాట ఏమిటి?

శీషేయద త్ర

జ రవిత్వం తన బలంచేత మనిషిని కార్యోన్ముఖుణ్ణి చెయ్యాలి. అందుచేత కవిత్వం తన శక్రిని మనిషిలో ఆకాజ్యోతి ఆరనీయకుండా ఉంచటానికే విని యోగిస్తుంది. ఈ పని చెయ్యటానికి కవిత్వం ఏ వస్తువును ఎట్టా చెప్పాలో ఒక సహజమైన ఆంతరంగిక అవగాహనచేతనే [గపాస్తూపోతుంది. అది చెవృవచ్చు, ఇది చెప్పకూడదు అని స్మూళాన్ని (వతిపాదింవటం హెధ్యంకాదు.. రాశ్షసా నందం, అసౌందర్యం లాంటివి కూడా కవిశ్వం యొక్క సహజ అంతరంగిక అవగావహశచేతనే కవిత్వంలో స్థానాన్ని గడించుకోవటమో, గడించుకోలేక పోవటమో నిర్ణయమౌతుంది. ఏదైనా ఆంతిమ పరీక్ష ఏమిటంటే. కవిత చదువు తున్నప్పుడు పాఠకుడికి చెవబడుతున్న విషయంమీద ఆకర్షణ కలగాలి. దాని మోహంలో పడాలి ఈ మోహం, ఆకర్షణ అనే కవిత్వ వథావానికి విఘ్నం కలిగించగలిగిన ఏ విషయాన్నీ కవిత్వంలో చెప్పకపోవటంచేతనే కవి తన విజయాన్ని సాధిస్తాడు. సిద్ధాంతం పేరుచేతనో లేక ఏదో ఒక మూర్ణ ఆవేశం చేశనో పారకుడిలో వైముఖ్యం కల్గించేవాడు, తత్సంబంధ మైన జ్ఞానం లేని వాడు కవి అవ్వటం కూడా దుర్గభమే

(వ, భావకవిత్వం నుండి తీనుకుంటే - భావకవిత్వంగానీ, అభ్యుదయ కవిత్వంగానీ, ఆ తర్వాత వచ్చిన ఆతినవ్య కవితాధోరణులు అంటే - అధివాస్తవి కత, ఆరాచక వైచ్చితీ పియత్వ, నిరాళావాదాలు, విళ్ళంఖల కామభావం మొదలైనవన్నీ మనకు విదేశాల నుంచి, ముఖ్యంగా పాళ్చాత్య దేళాలనుంచి వచ్భాయికదా - మరి వీటివల్ల మన తెలుగుసాహిత్యం పరిపుష్ట మయ్యిందని మీరు అనుకుంటున్నారా? అనుకుంటే - & ఎందుకు? 3 ఎలా? అనుకోకపోతే ఇంత కవిత్వం కళ్ళముందు కనిపిస్తోంటే దాని వభావాన్ని కాదనటం ఎలా?

జ, థాన కవిత్వం, అభ్యుదయ కవిత్వాలు విదేశాల నుంచి కృ్మతిమంగా యిక్కడికి దిగుమతి చేయబడిన సరుకు అనుకోవటం కాస్త్రయుక్రమైన అవగా వాన కాదు. అవి (వవంచంలో వచ్చిన రాజకీయ, సామాటిక అర్థిక విలువలకు సంబంధించిన మార్చుల (ప్రభావంగా వచ్చినఏ, ఒక దేశంలో ముందు, మరో జేళశంలో. వెనుక కావచ్చు. ఈ మార్చులు విశ్వజనీనమైన మార్పులు. కానీ తర్వాత పేర్కొనబడిన - స్మరియలిజం, డాడాయిజం - మొదలైన ఉద్యమాలు విశ్వజనీన ఉద్యమాలు కావు, అఏ స్థానికం గా యూరప్‌లో కలిగిన రాజకీయ, సైమాజిక, ఆర్థిక కల్లోలంలో నుంచి ఉత్సన్నమైనవి, వాటికి వాటి జన్మభూమి

్రీీ సాహిత్మదర్శిని వరకే సాహిత్య్మప్రాధాన్యం వుంటుంది. వాటినిక్కడ, అందులోనూ - ఆధునికత యెక్కువగా లోపించిన తెలుగులో ఆవలంబించటం లేక ఆవలంబించినట్లు కని పించటం లోకవంచన అవుతుండేమో కానీ కవిత్వం అవ్వటం మ్మాతం దుర్గభం,.

అసలు, కవిత్వానీకి ఒక టే గిటురాయి _ తాను చెప్పింది తన అఆనుభవమై వుండాలి. ఆది అనుభూతి కానీ, స్వానుభూతికానీ. శుసిద్ధ (ౌంచవధల్‌' వంటి సానుభూతికానీ కావచ్చు. కానీ యీ రెండూ కాని, ఆరువేలమైళ్ళు అవతల, ఈ వెనుకబడిన జాతి ఊహకు కూడ్రా అందని స్మరియలిజం, డాడాయిజం మొద లైన ఉద్యమాల వంటివి ఎలా యీ కవుల అనుభూతిలో ఒక భాగం కొగల్డు తాయి?

ఆధునిక కవిత్వం అనే పేరుతో వచ్చిన యిలాంటి కృతిమ పదార్థానికి 1పజల్ని (పఠావితం చెయ్యగలిగే శక్తి ఎలా వుంటుంది?

(ప్రభావం అనేది కవిత్వానికి (వధాన లక్షణం, పై రచనలు కవిత్వమే కాలేకపోతున్నాయి. కనుక వాటికి [పభావమనే లషణం కూడా లేదు. ఈ రచనల మొహం కూడా చూ సేవాశ్ళే లేరు.

(న ఆధునిక సాహీత్యంలో కొన్ని వాదాలు-అంటే - మానవతా వాదం, అనుభూతివాదం _- ఇలా రకరకాల వాదాలున్నాయి కదా!.. వీటిమీద ఎవం అభ్మిపాయాలు వారు చెవటంవలన ఇదమిత్ధమైన ఒక అభ్మిపాయం కుదరలేదు. మీ దృష్టిలో ఆధునిక సౌహిత్యాని కంతటికీ అన్వయించే వీక న్మూతం లేదా వాదం వుందా? ఉంటే-మీ నిర్వచనం ఏమిటి? లేదంపే - మీ రచనలో (వధానంగావున్న ఆభ్మిపాయం ఏమిటి? ణ

జ. కవిత్వంరా నే కవికి కవి జన్మ ఘడియల్లో ఏ వాదాలూ స్ఫురించవు, వాడు కేవలం వాడి అనుభూతి సుడిగుండంలో పడి పర్మిభమిస్తున్న (ప్రాణి

మాతుడు. ఆ క్షణంలో సంబంధంలేని వాదాలకు తత్త్వతః కవిత్వంతో ఏ ఐంధం లేదు. కవిత్వాన్ని అనుభఏంచేవాడు, వాడి అహ్హాదానుభూతిని, వాడి కావ్య తంత జ్ఞానాన్ని బట్టి వర్జించేటప్పుడు పడే పాస్టే యీ మానవతా వాదం, అను భూతివాదం - ఇత్యాది నామకరణూలు, ఈ నామకరణాల స్టాయి సాహిత్య విమర్శ, చాలా వరకు అపరిసక్క మనస్కు-లకు స్ప్నురించేదే. ఈ విత్వ మూల (ద్రవ్యాలు, కవిత్వజన్మ (పకారం యింతకుముందు వివరించాను. ఆ కాంతి

శీషేయద వ! పుంజంలో ఈ (పళ్నని పరిశీలిచండి (కవిసేన మేనిఫెస్టోలో 122.2151 పేజీలు చదవటం ఈ సందర్భానికి చాలా ఉపయోగిస్తుంది.)

(వ. అరునిక సాహిత్య సృష్టి చెయ్యటానికి _పాచీన సాహిత్య పరిచయం అవసరం లేదంటారు కొందరు. వ్యుత్పత్తిలేకుండా ప్రతిభ మ్మాతం వంటే మంచి కవిత్వం రావటానికి వీలుంటుందా? మీ అనుభవం ఏమిటి? మీ ఆదేళం ఏమిటి?

ఆధునిక కవిత్వం రాయటానికి పావీన కవిత్వ అధ్యయనం అత్యవ సరం, (తెలుగులో మ్యాతం కాదు!) సాహిత్యాధ్యయనం వ్యుత్చ త్తిలో ఒక్‌ అనీవార్య భాగం వ్యుత్సత్తే ప్రతిభని కల్పిస్తుంది. సహజసిద్ధంగా (వతిళలవున్న చోట మంచి (పరోచన కల్గిస్తుంది. పవంచప్తు ఉభయ బాగాల్లోనూ పూర్వం నుంచి ఈనాటివరళు వచ్చిన కావ్యకోవిడ పరంపర వ్యుత్చత్తి కవికి అనివార్య మనే భావించారు. అంటే ఇది మెజారిటీ అభ్మిపాయం కూడా.

(వ, ఇప్పుడు కవిత్వం రాయటంకన్న ఇలా వుండాలంటూ కవిత్వ లషణం చెప్పటం ఎక్కువై పోయింది, ఎవరి లతణం వారీదిలా వుంది. మరిమీరు చెప్పే కవిత్వ లమణం ఏమిటి?

జ.ఏదై నా ఎక్కువై పోవటానికి కారణం ఈనాడు అనేకరాజకీయ సామా జిక కారణాల మూలంగా విద్యావిహీనత పుంజుకున్న బలమే. అయితే (వజొ స్వామ్యంలో అన్నీ ఓటింగ్‌ వద్ధతి _వకార మే నిర్ణయమవుఠాయి- సాహిత్యం కూడా, ఈ విసరీత పరిస్థితుల్లో ఎవడికివాడే (తికరణశుద్దితో కృషిచేసీ సత్యా సత్య నిర్ణయం చేసుకోవాలి. నే నింతవరకు చెప్పిన కావ్యమర్మాలనుబట్టి నా లక్షణ మేమిటో ([గహించుకోమని మనవి.

[వ అధునిక వచన కవిత్వానికి మీరేదైనా లశణం చెప్పగలరా?

జ. ఆధునిక వచన కవిత్వానికి “వచనత్వం” ఒక్కటే లక్షణం. నా దృష్టికి మరేమీ కనిపించటంబేదు.

వ్ర. ఇప్పుడు *'మినీకవిత” లని వస్తున్నాయి. వాటిమీద మీ అఖి [ప్రాయం ఏమిటి?

50.3

క్రి సాహిత్యదర్శినీ

జ ఒకప్పుడు మ్మితుడు కుందుర్తి ఆంజనేయులుగారు ఈ మినీ కవితల వ్యాధి తెలుగుకు సోకించిన నేరం నేనే చేశానని ఆరోపించి *మండే సూర్యుడు”

“ఆ [కిమి” అన్నాడు. నా ఆభి%పాయంలో మినీ కవితలు కానీ, వచన కవితలు కానీ, ఛందో కవితలుకానీ - కవితలుగావుంటే చాలని మ్మాతమే, వాటి బహిః స్వరూపం బాలా అపధానం ఏది ఇఆపధానమో దానిమీదనే వీరావేశం పెంచు కుని వ్మిరవీగటం తెలుగు లవణం,

(వ. కవికి కల్పించే ఆధికారం లేదు ఉన్నదున్నట్లుగా, వా స్తవంగా చెప్పటమీ ధర్మమన్నప్పుడు - ఆ చెప్పిన దాన్ని కవిత్వమని ఎందుకనాలి? అప్పుడు వాడు కవి ఎలా కౌాతాడు?

జ. కవికి కల్పించే ఆధికారం నిజంగా లేదు కవిత్వం నిష్కర్షగా అను భూతిలోనుంచే పుట్టాలన్నది సిద్దాంతం, ఈ విషయం కావ్యమర్మాలు పరిశిలిం చిన మేధావులందరూ చెప్పినదే. కనుక దీని ఆర్థం = వాస్తవాలను వున్నవి వున్న ట్దుగా చెప్పటం అన్నది కాదు. ఆది వర్తమాన తెలుగు కవుల అవగాహన మాత మే!

కపి వాస్తవాలనుంచి వస్తు తత్త స్ఫోరకమైన ఒక మహపిమోశ్సేత ఇం[దవాలాన్ని సృష్టిస్తాడు. ఈ యిందజాలం వాస్తవాల సన్నికర్షణచేత జ్వలించిన విస్ఫులింగాల కాంతి మండలం, ఆ విస్ఫులింగాలు _ (పతీకలు, బింబాలు, అలంకారాలు, ఇది ఒక (దష్ట్రుత్వం.

“శల వక్షీచ్చట గుచ్చి బాతువులు కేదారంపు కూల్యాంతర

నలి న్మిదింవ(గంజూచి యారెకులుషస్స్నాత _పయాతద్నిజా

గ!

వళి పిండీకృత కాటులన్‌ సవి తదా వాసంబులంజేర్ప బా

వుల యందున్‌ వెసడిగ్గు వాని గని నవ్వున్‌ కాలిగోప్యౌాఘముల్‌ .”

ఈ కృష్ణరాయ కవితలో పొలాల్లో కాలువల మధ్య చల్లగా న్నిదించే

ణ ళు నాతువు వాస్తవం. సాధారణ చర్మచక్షువులకు కనిపించే బౌతిక వస్తువు. ఆంత మాతమే చెప్పి వూరుకున్నట్టయితే అది కవిత్వంకొదు; మన వర్తమాన వచన కవులకు మ్మాతమే కావచ్చు. కానీ లోకమంతటా అది కవిత్వంకాదు. ఆ వాస్తవ మెన బాళు పాలేర్ణకు (వాహ్మణులు స్నానం చేసేటప్పుడు, పిండి, పొలం గట మా ళా మీద పెట్టుకున్న తడివస్త్రపు ముద్దగా కనిపించినట్టూ, వాటిని తీసుకొనిపోయి

శేషేంద 8ర్‌ (వాహ్మణులకు చేరుద్దామని పాలేర్లు ముట్టుకోబోగా ఆ బాతులు త్మురున వావుల్లోకి పారిపోవటం - ఇత్యాది వ్యవహారం ఏదైరే కవికి కనిపించిందో ఆ రెండన భాగం చేతనే కవిత్వం పుడుతుంది కనుక కవిత్వం వాస్తవ, (దష్ట్రుత్వ సిద్ద అ౮న్తవ దృళ్య ద్వయ సంయోజనం. ఈ సంయోజన ఏదో అదే అలంకారం, అలంకారంలోనే వీంఐ (పతీకలనే ఆవయవాలున్నాయి. ఈ సమస్త కావ్య వ్యవహారం చేతనే కావ్య విదులందరూ చెప్పినట్లే (312080 0౪8 కూడా “ర్మ డ్రేం88 006 19మ1886 8 656టం81 ఇంక16, 16 6౩౧9౬58068 606 శీ8611088 0 ౧౬ 26086” అని చెప్పాడు.

(ప కవిత్వంలో కొందరు శిల్పమంటారు - అంటే ఏమిటో ఒక్క- ఉదావారణతో చెప్పగలరా?

జ, కవిత్వంలో మనం శిల్పం అనే దాన్ని యింగ్రీషలో లారా ఆని గానీ, “052821” అనిగానీ అంటారు. కవిత్వపు ఉపరి రూపాన్ని మ్మాతమే పరిశీలించి ఆ లశజాల్ని వరించేటప్పుడు శిల్పమని సౌకర్యంకోసం వాడవచ్చు. కానీ ఆ చమత్కార జనక ఉవరిస్వరూవం కవిత్వ జన్మతో ముడిపడివున్న వస్తువు, కనక, శిల్పపరిశీలన బహిః పరిశీలన మ్మాతమే అవుతుంది. రాతి పిండారబోనినట్లు వెన్నెల కాస్తోంది” అనే సాధారణ ఆక విత్వవాక శ9-కవిత్వంలోం

“ర్మాతి నగ్నంగా వెన్నెట్టో స్నానం. చేస్తోంది" అన్న రూపాన్ని ధరి స్తుంది. ర్మాతి- వండు వెన్నెల అనే వాస్తవాలను అధిగమించి, ర్యాతి-నగ్నం-= స్నానం ఇెయ్యటం _ ఇత్యాది భౌతికాతీత వ్యవహారం (దస్టుళ్వ మూలకం, ఇది శబ్దాలతో కవి వన్నుతున్న వ్యూహంకాదు _ శిల్పమన్న శబ్దంలో ఇలా బుద్ధి వూర్వక వ్యూహ కల్పన అనే ఆర్థం వస్తుంది; ఆ అర్ధం తప్పు,

(ప (పజాకవిత్వమంటే మీ దృష్టిలో ఏమిటి? ఇటీవలి వారిలో వజా కవులుగా మీరెవరినైనా పరిగణిస్తారా? ఎందుకు?

జ. కవులన్న వాళ్ళ నెరుగుదును ఠాసీ [(వజాకవులనఐడే వాళ్ళను ఎరగను. ఈ (పళ్నకు సమాధానం *సశాకవి" బిరుదున్నవాస్న మ్యాతమే చెప్పగల్లుతారు. క్షమించండి.

1వ వావ, అభ్యుదయ, విన్లవ కవిత్వాలకోవకు చెందని శ్రీ జొమువా, శ్రీ దువ్వూరివంటివారి స్టానాలేమిటి?

జ విష్ణవం అంటే - వి్ణవానికి వర్తమాన సామాజిక వ్యవస్థని ధ్వంసం చెయ్యటం అని అర్థం అయితే - జొషమువా, (పళ్ఫృతుల్ని ఏప్లవ కవులు అనలేం. దువ్వూరి, జామవాలు భావకవిత్వ మార్గానికి చెందినవారని నా అభ్మిపాయం,

రిర్ర సాహిత్యదర్శిని

వ “కృష్ణవనం' థావ కవిత్వమైతే _ “గబ్బిలం” ఏమిటి?

జం కృష్ణపక్షం, గబ్బిలం _ రెండూ భావ కవిత్వపు కావ్యాలే. కించిత్‌ వ్యత్యాసం వున్నంత మ్మాతాన ప్రధాన భావ కవిత్వపు ఆ యుగీన స్పర్శని అవి (పచ్చన్నం చేయలేవు.

వ్ర, ఆరునిక తెలుగు కవిళ్వానికి మార్గదర్శకులని చెప్పదగ్గవారు షి దృష్టిలో వున్నారా? ఉంటే - ఎవరు? ఎందుకు ?

జ. గురజాడ, రాయప్రోలు, శ్రీశ్రీలు - ఆధునిక కవిత్వ మార్గదర్శకు లనటంలో సందేహం లేదు. కారణం నేను వెనక వివరించిన ఆధునిక కాలీన విలువలు, వేషాలు, వాటి విలషణత సమ్మగంగా ఈ ముగ్గరు కవుల్లో బహుశ మొదటిసారి సాఇత్క రించాయి "

సహమీ దృష్టిలో, ఆధునిక సాహిత్యంలో వది కాలాలపాటు నిలిచే రచనలేమైనా వున్నాయా ?

తీ) మీవి ఏమైనా వున్నాయా ?

కై లేవంటే - ఇంత సాహిత్య కృషి వ్యర్థమై పోయిందనుకోటానిక్షి వత్యేకమైన కారణాలున్నాయా ?

జం ఆపెర్థానికి గురికాకుండా దీనికి సమాధానర్తిచెప్పటం కష్టం. ఏ ఒక్క కవిని గురించి కూడా యీ విషయంమీద తన అభ్యిపాయం కెల్పటంకంటె, కవిత్వం మంటే ఏమిటో తుజ్ణమైన జ్ఞానం గడించుకొని, దానితో ఎవడికివా డె అంచనా వేసుకోవటం వివేక పద్ధతి, సా

తి ఆదికూడా ఈ పదతి (వకారం నిర్ణయించుకోవాలి .

థి ణు

కె సాధారణంగా తెలుగు కవిత్వం, అన్ని భాషల కవిత్వాలతో పోల్చి చూసే ఈ ఆధునిక కాలంవరకు . “కవిత్వం అన్న పదానికి ఎంతో దూరం వడుతుంది. ఈ వాస్తవ స్థితిని గమనించినప్పుడు, ఇందులో ఎంత నిలుస్తుందో, ఎంత పోతుందో చెప్పటం దుస్సాధ్యం.

వ. మీరు కవిత్వం రాయటం (ప్రారంభించిన నాటినుండి నేటివరక్సు చూస్తే ఎన్నో మార్పులు వచ్చాయి మీ రివ్పుడే కవిత్వ రచన (పారంభించే దళళలో వున్నట్లయితే మీరెటువంటి కవిత్వం రాస్తారు ?

శేషేంద రి జ ఈ [వళ్నకి సమాధానం వెనకటి సమాధానాల్లో వెతుక్కోమని మనవి, వా (వ మీ సాహిత్య జీవితంలో మరపురాని సంఘటనలు ఉంటే చెప్పండి. జ నా సాహిత్య జీవితంలో ఘన విజయాలుగాని, మరపురాని నంఘ టనలు గాని ఏమీ లేవు.

(వ. మీ రచన వెనుకనున్న _పథావాలేమిటో చెప్తారా?

జ. నా జీవితంలో నేను అనుభవించిన అన్యాయాలు, పొందిన వరా జయాలు, అవమానాలు నా రచనల వెనుకనున్న (ప్రధాన సామి.

నా కవిత్వమంకా నా కష్ట సుఖాళ్లోనించి పుట్టిందే. మా నాన్న [గామ మునసబ్‌గా వుండేవాడు. నేను ఆయన నడుముల ఎత్తు బాలుణ్నిగా వున్నప్పుడు ఆయన చూపుడువేలు నా చేత్తో పుచ్చుకుని, చిన్న నిక్కరు, చొక్కా వేసు కున్న నేను కాలూకాఫీసుకు వెళ్ళాను. శిస్తు వసూలు బాగా చేయలేదని మా నాన్నను ఆ తాసీల్ధారు మవి ఘోరంగా, ఎంతో సేపు తిట్టాడు. భరించలేక నేను ఏడ్చాను. “666 06౮” అన్న తాసీబ్దారు ఆరువుతో మా నాన్న నన్ను తీను కుని ఐయటకివబ్బాడు. ఆ దృశ్యం నా జీవయ్యాత ముగిసేవరకు నా కళ్ళలో దేవాలయం కట్టుకుని (వతిస్ణ ఆయి వుంటుంది. అంత' లోతునవుంది నా (క్రోధా గ్నికి మూలం; నా ఉగకవితకు పునాది. అవ్పటినుంచే అఆఫీసరంటే నిర్దావి ణ్యంగా వేటాడి చంపబడవలనిన (కూర- బజంతువనే భావం నా చైతన్యంలో ఒక భాగం అయిపోయింది. నేను అధికారానికి శాళ్వత శ్మతువుని.

[వ ఈ 30 ఏళ్ళనుండి [వభుత్వంగానీ, (వథుత్వం ఏర్పాటుచేసిన సంస్థలుగాని వొటి దృష్టిలో ఉత్తమ రచన లఅనిసించిన నాటికి ఐబవుమతు లిస్తున్నాయి.

ఈ విధానం బాగుందా? ఉత్తమ రచన ఎన్నికకు మీరు సూచించే విధానం ఏదైనా వుందా?

జ శేవలం ఆశితులకే అవార్జులు ఇస్తున్నారు - అన్న సంగతి జగద్వి దితం. దీనికి ఏ పద్ధతులు అవలందించినా, చివరికి జరిగేది యిదే కనుక ఆఅ పద్ద శుల గుణ దోష విమర్శ వర్తమాన తెలుగు సాహిత్యంలో అప్రస్తుతం అవుతుంది,

0 సాహిత్యదర్శిని [వ ఈ క్రింది వ్యక్తుల్ని గురించి మీ అభ్మిపాయం ఖచ్చితంగా చెప్పండి.

1. గురజాడ అప్పారావు : జ. గొప్ప (దష్ట- [(వజ్యాశ్రేయోఖిలాషి. గొప్ప సాహిత్య (సష్టః కానీ కవిత్వం పాళ్ళ చాలా తక్కున,

ల్డె దేవులవల్లి కృష్ణళాస్త్రి వ

జ, రొమాంటిక్‌ యుగం దేశంలో రేపిన ఒక సమ్మోహన నాగరికతకి కృష్ణళాస్త్ర ఒక సాహిత్య [పతీక,.

3. బూలగంగాధర తిలక్‌ :

జ, తిలక్‌ నిజమైన కవి. తెలుగు కవులలో, కాలం నోట్లోపడకుండా మిగిలే చంద్రబింబం అనవచ్చు.

4 కుందుర్ధి :

జ. అపార కవిత్వ ఉత్సాహం వున్న కర్మిష్టి. తెలుగు నచన కవితో ద్యమ (వవక్ష్త. నిగర్వి, నిరాడంబర జీవి,

ర్‌, నారాయణదాలు శి

జ. ఆవేదన వున్న అసలైన కవి.

6. డా. సీ. నారాయణరెడ్డి ;

జ- కావ్యం యళ నే, అర్థ కృతే, వ్యవహార విదే.అనే మూడు ముక్కల్లో ఆయన కవిక్వాన్ని ఆంతటినీ గురించి చెప్పవచ్చు. వర్తమాన రాజకీయ, సామా జిక శక్తుల ఐలం చేతిలో సాహిత్య శక్తుల బలం ఎలా పరాజితమౌతుందో నూటిగా చెప్పే (వతీక ఆయన.

7. వఠాఖి :

జ. ఆయనలో కవిత్వ చమక్కారం వుంది; అనుభూతి ఎత్తులు లేవు,

8. డా. దాశరథి;

జ, మనోహర నద్య కవితా శిల్పి. పద్య కల్ప మయ [బహ్మ.

జ. అభ్యుదయ కవితోద్యమం విస్పష్ట రూపురేఖలు పొందటానికి కర్త కవిగా సామాన్యుడు. వ్యక్తిగా అవకాశవాది. (వజల్లో అజ్ఞానం, విద్యానంతుల్లో

శేషేంద్ర 89 అవినీతి కలిసి కల్పించిన సాహిత్య స్థానాన్ని అనుభవిస్తున్న గొప్ప తెలుగు అదృష్టవంతుడు

11. కాళోటీ 2

జ, తెలంగాణా శ్రీశ్రీ అనడంలో అతిశయోక్తి లేదు.

112. గుంటూరు శేషేందశళర్మ :

జ. నేను కవిని కాను - కరోర [వతాన్ని, వ్యక్తినికాను - ఉద్యమాన్ని.

13.సర్‌ సి. ఆర్‌. రెడ్డి:

జ, ఇం్యధ మహో పురుషులలో ఒకడు - మహా మేధావి.

కేడీ. పుట్టపర్తి నారాయణచార్యులు :

జ. గొప్ప కవి. గొప్ప విద్వాంసుడు, అన్నిటికంబెమించి మానవత్వం తొణికిసలాడే మవోవ్య క్రి.

15. రాయప్రోలు :

జ. వీరి గొంతు వెయ్యేళ్ళ పారంపరిక వంఖాను (బద్దలు చేసి “్రనిద్దాలి ధాన వ్యతిరేకిణీ విచిత్తైంి వాథిదా” స్వరంతో “వై దగ్ధ్య భంగి భజీత” తో ఒక నూతన (నవపంచ ద్వారాలవైపు అం[ధ్రావళిని ఆహ్వానించింది. రాయపోలు తొలకరి ఉవమలు తెలుగునేలమీద వెదజల్లిన రాగరాగిణుల్లో తదిసి తెలుగు కవిత్వ థాషా స్వరూవమే మారిపోయింది. ఆయన సృష్టించిన ఐందశాలిక రచనా [వపంచం తత్పూర్యం తెలుగులో లేదు. అలాంటి మనోజ్ఞ శబ్ద వ్రయోగ వైఖరి తశ్ప్చూర్వ కాలానికి వూత్రిగా అపరిచితం.

తన లేఖినిని ఒక మంతఠతదండంలా (పయోగించి సాధారణ వ్యవవిర భాషని ఆత్యంత సమ్మోహక సాహిత్య భాషగా ఎలా మార్చాడో చూస్తే, ఈ మహాపురుషుడు వెయ్యేళ్ళ తెలుగు సాహిత్యం యావత్తూ ఒక వద్మపీరిక చేసు కుని కూర్చోవున్న సాషత్తు చతుర్ముఖ 1బహ్మగా దర్శనమిస్తాడు.

1వ, భావకవిత్వం, దిగంబర కవిత్వం, ఆభ్యుదయ కపిత్వం-నేటి రచ యి[ులుంవారి రచనలు, సైెహిత్య పోషణలో వచార సాధనాల ప్యారా

గ్‌1 సాహిత్యదర్శిన ఎమీ ఆభిపాయం ఖచ్చితంగా చెప్పండి లేదా విమర్శించండి.

జ. రాయ్మపోలు అభినవ కవితాయుగ మహావాహినికి మూల[సోతస్సుగా ఎక్కడో హిమాలయ శృంగసీమల్లో ఆమలిన వినీలాకాశాల ఒడిలో మంచు శిలల్లో, వూల భూముల్లో, అరుదైన వాయు కెరటాల్లో, విలవిల (స్రవించే సౌన ఆయిన గంగ్యోతి అయితే నండూరి, జాషువా, కృష్ణశాన్త్ర (విశ్వనాథలు అందులోనించి వుట్టి పాయలై పారిన ఉపనదులు. నండూరి, జాషువా లిద్దరూ రాయపోలు అనే స్వచ్చ శీతల జల (పోతన్సు తరగల్లో జలకాలా డే రెండు రంగుల చేవలు ఈ ఇద్దరూ అభినవకవితకు ఆయుర్వేద మహిమనిచ్చిన అశ్వనీ దేవతలు, ఇక విశ్వనాథ మ్మాతం శృంగారపీధి, ఆంధ (పశన్తి ఆంధ బుళువులు అనే రచనల్లో అభినవ కవితాశాఖ కోకీలల్లో ఒక కోకిలగా గొంఠెత్తి, మా స్వామి, కుమారాభ్యుదయము (సభృతి రచనల ద్వారా [కమశః రానమూయణ కల్పవృతము చేరేసరికి . ఆయన భావకవిత్వమనే ఒక మవారమణీయ సృష్టి రాశిని చాపగా చుట్టి మోనుకుపోయి పూర్వకవిత్వాంభోధిలో విసిరి పారేసిన సంవరక ర్రగా రౌదావతారమూ ర్రిగా భాసీస్తారు. వీశ్వనాథ తర్వాత భావ శవిత్వం లేదు; భస్మమైపోయింది. నేటి రచయ్యితుల రచనలు అశేష పజానీకం చదువుతున్నారు. కానీ వాటిలో గుణం అంతగా లేదన్న అప్మపథ కూడా వుంది. వాసీరెడ్డి సీతాదేవి నా ఆభిమాన రచయ్యితి.

వ ఈ (క్రింది రచనల్ని గురించి మీ ఆభ్నిపాయం ఖచ్చితంగా చెప్పండి లేదా విమర్శించండి.

1. ఏకాంత సేవ,

జ. దీనిలో శబ్ద మాధుర్యం వుంది. భావన సుకుమారం. 2. కష్ట కమల.

జ. అవూర్వ శద్దావితోపాటు ఒక అపూర్వు భావనా (పవంచాన్ని సృష్టించిన కావ్యం.

3. త్వమేనాఒవహం. వ జిం దీన్ని సాహిత్యంలో కవిత్వ వర్షపుచుక్క పడని కరువు (పాంతంగా చే లిం

శేషేంద క్ష జే

(వ మవ్వో(పస్టానం క

జ, అభ్యుదయ కవిళ్వానికి జెండా.

(నః, రామాయణ కల్పవృతము :_

జ, కవితా సరస్వతి ఐవు భంగిమల్లో ముస్తాబు చేసుకుని నర్ధించిన నాట్యథూమి.

(వ ఎంక్‌ పాటలు $-

జ, భావ కవిత్వ జగత్తుకు చెందిన కావ్యమాలలో మణివూస. నండూరి ఎంకి పాటలు లేని కావ కవిత్వం అసమ్మగమై సత్య దార్మిద్యానికి గురి ఆవు తుంది.

న్‌ వజాయుధం కా

జ, ఆభ్యుదయ సాహితృ్యయుగాన్ని శిల్పించిన మహత్తర సాధన సంవ త్రిలో ఇది ఒకటి.

8. ముఠక్యాల సరాలు :

జ. అభ్యుదయ దృక్పఠ శేజో మండలం దర్శనమిస్తుంది. కవిత్వపు పాళ్ళు తక్కువ.

9, మండే సూర్యుడు :

జ, నా సుఖదుఃఖుల మేలా; నా అనుభూశుల తిరునాల. కానీ *నాదేశం. నా వజలు” లోనేనా స్వవ్న జగత్తంతా పూర్ణావతారం పొందింది. కేం, ఖడ్గ సృష్టి ;

ఇ. ఇందులో ఖడ్గమూ లేదు. సృష్టీలేదు.

11. గుడిసెలు కాలిపోతున్నాయి :

జ, మానవీయ దృక్పథం స్పందిస్తున్న రచన

(వ. వ్యక్తినిబట్టి గాని, (వ్మకియనుబట్టి గొని ఆధునిక సాహిత్యాన్ని పరిశీలిస్తే అసందిగ్ధంగా వుంది - కాబట్టి దినికి మీరే ఏమైనా పేరు సూచిస్తారా?

జ, సాహిత్యయుగ విఠతజన మొదట సాహిత్య కళానుసారంగా చెయ్య బడాలి. రెండవది సాహిత్యంలో సానుయికంగా మారే సామాజిక, ఆర్థిక, విలువల [ప్రాధాన్యాన్ని విభజన చేసే పద్దతి, జరిగే చర్చలు, తత్సంబంధమైన

శీలి సాహిత్యదర్శిని వ్యవహారమంతా ఆర్థిక, సపానూజిక, రాజకీయరంగాల్డో కూలంకష పరిశీలనకు చర్చకు వస్తాయి. కనుక సాహిత్య విభజన సందర్భంలో మళ్ళీ అన్మ రంగాలకు సంబంధించిన విషయ ప్రాధాన్యాన్ని సాహిత్యరంగం మీద రుద్దటం అంత సమంజసంగా కనిపించదు సామాజిక, ఆర్థిక విలువల మార్పులు సాహిత్యంలో తెచ్చిన కళాత్మక మార్పుల్ని ఆధారం చేసుకుని మ్మాతమే సాహిత్య విభజన చేయటం సహేతుక మవుతుంది.

అట్టా చూస్తే తెలుగు సాహిఠ్యాన్ని చెయ్యవలసిన కాస్త్రీయ విభజన ;

$( వాచ్యార్థ (వధాన యుగం (నన్నయనుంచి తిరుపతి క వులవరకు

౮ లవజార్థ (వధాన యుగం (రాయప్రోలు నుంచి కరుణ్యశీవరకు)

3. ద్వితీయ వాచ్యార్థ |,వధాన యుగం (శీశ్రీనుంచి కుందుర్తి వరకు)

డీ ద్వితీయ లవజార్థ (వధాన యుగం. (శేషేం్యద్రతో (ప్రారంభించి

ఇప్పుడు నడుస్తున్న కవిసేన యుగంవరకు)

కానీ స్థూలంగా రాయ్మపోలు నుంచి యీనాటివరకు ఆధునిక యుగమనే

అనుకోవాలి.

కళ్‌ క్‌కి ఒకడ్ని, “కవిగా సావూన్వ్యుడు అం పే నిందకొదుః

క్రిన్నెర ఆర్ట్స్‌ వారు (వచురించిన “ఆధునిక కవిత అభ్మిపాయ వేదిక” అనే (గంథంలో నేను శ్రీశ్రీగారిని నిందించానని కొందరనడం తవ్పు.

నా మాటల్లో ఎక్కడా నింద లేదు. ఉన్నది అభ్మిపాయం మాతమే. ఒకడ్ని “కవిగా సామాన్యుడు” అంటే ఆతడ్నీ నిందించినట్లు కాదు. నింద నేరము. అభిప్రాయము హక్కు,

ఈ దేళపు [నజలు, (వజలందరికీ కొన్ని (పాఠమిక హక్కులు ఇస్తూ ఒక రాజ్యాంగ చట్టం చేళారు, అందులో ఎవడి అభ్మిపాయం వాడు "స్వేచ్చగా, నిర్నిరోధంగాా నిర్భయంగా (వకటించే హక్కు ఒకటి. ఇది అన్ని నాగరిక నమాజాల్లోనూ. సహజంగా (వజలకు లభిస్తున్న హక్కు, ఈనాటి భారతదేశంలో ఈ హక్కును ధిక్కరించి ఒకడ్ని తన అభ్మిపాయాన్ని వ్యక్తం చెయ్యనీకుండా అణచివేసే పాళవిక ఐల (దర్శనా ధోరణులు తలయెత్తడం కభనూచకం కాదు. ఆది ఈ దేశపు (వజాస్వాన్యూనికి, వాక్‌ స్వాతం్యత్యానికీ (నమాదం వచ్చిందని సూచిస్తున్న రెడ్‌ సిగ్నల్‌. ఈ ధోరణి ముందుకు సౌగినట్టయిరే, ఆచిరకాలం లోనే ఈ దేశపు రాజ్యాంగ చట్టాన్ని చింపిపారేసే నియంతృత్వం వస్తుందని మనమంతా ళయపడాలి.

వర్తమాన తెలుగు కవుల్ని గురించి చెయ్యబడుతున్న సాహిత్య విమర్శ నూటికి తొంభధయిపాచ్ళ, ఒకడ్ని చూసీ భయవడో, ఓకడ్ని సంతోష పెట్ట చానికో, లేక తన స్వస్థాన సంరకణక్కో లేక సంపాదనకో పోగుచేస్తున్న సమ కాలీన సామాజిక, రాజకీయ కశ్మలమేగానీ దాన్ని ఇళనచేసే కాంతి కాదు. రాజకీయ సిద్ధాంతాల 'పేరుకింద వస్తున్నా, వాటి జెండాల నీడలో పెంచబడు తున్నా, సాహిత్య విమర్శకూడా దీనికి భిన్నంగా ఉండడం లేదు; ఉందను కోవడం భాంతి తప్ప వాస్తవ౦ కాదు,

జ్తడ్తీ సాహీత్యదర్శిని విమర్శకుడు సాహిత్యంలో న్యాయమూర్తి అతని పాత సమకాలీన సమాజపు ఆంతరాత్మ! మరి ఇలాంటి ప్మాత నిర్వహణకు ఎంతటి నియమిత మనః _పవృత్తి కావాలో తెలుగు పజలు అర్థం చేసుకోవాలి. పెగా అతనికి సాహిత్య శాస్త్రజ్ఞానము, సాహిత్య తత్వవేరృత ఇత్వాది సాధన సంపత్తి కూడా "అనివార్యం. ఇంత ఐలం 'సేకరించుకుని గానీ, ఒక కవినిగానీ, ఒక కావ్యాన్ని గానీ తూచడానికి ఉప్మకమించ కూడదు. కవులకు సాహిత్యంలో సాహిత్య స్థానము, బార్మితక స్టానము ఆని రెండు స్థానాలు ఉంటాయి కొందరికి ఏదో ఒకటే వుంటుంది. మరికొందరికి ఏదీ వుండదు. ఈ దృక్కోణంనుంచి, శ్రీశ్రీకి కవిగా సాహిళ్యంలో వీ స్థానముంది? అయన మహాపస్థానానికి ఏ స్థానముంది? అని నా ఆభిపాయం వెల్లడించాను. కావ్యాన్ని విమర్శించే విమర్శకుడేకాదు. సాధారణ మానవుడుకూడా నిర్భయంగా తన భావాన్ని బయటికి చెప్పాలి. అదే (పపంచంళో వుండవలసిన నాగరికత. సౌహిత్య వవంచంలో కూడా ఉండవలసిన నాగరికత అదే! (తికరణ శుదిలేని వాడు మనిషి కావడమే కష్టం ఇక సాహిత్యంలో విమర్శకుడెట్టా అవుతాడు? నిర్భయంగా చెప్పిన ఆఖ్మిపాయాన్ని గురించి జ్మాగత్తగా రాగద్వేషరహితంగా ఆలోచించే నాగరికతనే మనం తెలుగు (వజల్లో ఐలపరచాలని నేను కోరుతున్నాను. “౭ డుంజ8894 మంలం8 50108800 2964 & ౨111109 రుంళలిం 6౦9౬౭౨6". గుంటూరు శేషేంద్రశ ర్మ (ఆరధజ్యోతి, సబిత వారస్మతిక, $19280)

'ఢీషేంద (ప /జి (ఆంధ్రజ్యోతి సచ్మిత వారవ్మతిక 7.11.86 నుంచి 15.87 వరకు)

ఎన్‌, దేవదాస్‌, వులినెందుల

(వళ్న ః మీ ఆధునిక మహాభారతంలో “గొరిల్లా” అను వదము చాలా చోట్ల చాలా సందర్భాలలో (పస్తానించారు. నాకు సరిగా అర్హము కాలేదు. గొరిల్లాకు మీ పరిభాషలో అర్ధము తెలియజేయగలరని (ప్రార్థన. “కాదేదీ కవిత కనర్హం? అన్న శ్రీశ్రీ గారి సలుకుల్లోని ఆవర సత్యాలు మీ మవీఖభారతంలో అశరాలా నిరూపించారు. మీరు ్మపస్తావించని ఆ విషయను లేదంటే ఆతిశయో క్తి కాదు,

జ. గొరిల్లానా కావ్యంలో మానవ (క్రియాళ క్రి రూవక ఉగ చైతన్యం. అందులో హింస ఒక భాగం శే. శ్రీనివాస్‌, తెనాలి

(పళ్న 2 కవిత్వం అంతా సాహిత్యమే. సాహిత్యమంతా కవిత్వం కాదు గదండి! ఏ సాహిత్యం కవిత్వం అవుతుందో, ఏది కాదో వివరించండి ఇది కవిత్వం, అది కవిత్వం కాదు అనడానికి మార్గదర్శక న్యూతాలేమైనా వున్నాయా?

జ సాహిత్యంలో ఎవ్వుడూ అంటే [ప్రాచీన కాలంలోగానీ ఆధునాతన కాలంలో గానీ కథామయసాహిత్యం ఎక్కువ, కవితామయ సాహిత్యం తక్కువ, ముఖ్యంగా గమనించవలనింది, కథ, కవిత్వము రెండు విభిన్న _వ్మకియలు, కఠ ఏమిటో ఆందరూ ఎరుగుదురు, కవిత్వమంటే ఏమిటో చెప్పకపోతే ఎక్కువ మందికి తెలీదు, కవిత్వమంటే ఉవమాద్యలంకారాలు కలినీన భాష. ఇంకా బాగా చెప్పాలంటే, కవిత్వం అలంకార (వధాన భావ, అంటే ఆ థాషలో మంచి అలంకారాన్ని తొలగిస్తే ఆది కవిత్వంగా వుండడం మానేస్తుంది. ఉదాహరణకు చం్మదుడు ఆకాశంలోకి (సవేశించాడు = వాంస సీలోద కాల్డోకి (వవేశించినట్లుం ఈ వాక్యంలో. రెండు భాగాలున్నాయి. రెండో భాగం వాక్యానికి క విత్వత నిస్తుంది. అది తీసేస్తే మిగిలే మొదటి భాగం, అంటే చర్మదుడు ఆకాశంలోకి (వవేశించాడు అనేది కవిత్వం కాడు, అది మామూలు వచనము కనక క విళ్వాన్ని పోల్చుకోడానికి అలంకారమే గుర్తు,

46 సౌహిత్యదర్శిని

(వశ్న : ఛందస్సులు లేని వర్తమాన ఆర్యధ కవిత్వం కవిత్వాన్ని (పాణవంతం చేస్తున్నదా అభ్యుదయ కవికి ఛందస్సు ఎందుకు వర్ణసీయం....? క568 ₹7బాః6 (పత్యేకత ఏమిటి?

జ ః కవిత్వాన్ని పాణవంతం చేసేది కవిత్వమే. ఛందస్సులు కవిత్వా నికి దాని అంతన్సత్వాన్ని పెంచి దీర్జాయుః (ప్రధానం చేస్తుంది _ అభ్యుదయ కవికి ఛందస్సు వర్జనీయంకాదని మాయా కోవ్‌స్కీ, పాళబ్లోనెరూడా (వళృళశుల్ని చదివితే తెలుస్తుంది - (ఫీవర్సు అంటే స్వేబ్బాిమయ ఛృందసు. అది మ్మాతా (వధానంగా పుంటుంది. కార్టూల ఆలెగ్జాం్యడ్రీయన్‌ అది ఘనవృత్తాలు గణ (వధాన ఛ్చందస్సులు. ఆలాంటి వృత్తాల్లో 'స్వేచ్చ లేదు, రాయిపల్లిశ్రీ, హైదరాబాదు

(వళ్న : కపటం, గర్వం, ఈర్ష్య కవులకు వుండకూడదు మరి ఈనాటి వారికి అవే ఆభరజణాలైనాయి. ఆ గుణాలకు మీరు అతీతులా లేక సమర్జిహ్హైర్యా

ధా

జ ? మృీవళ్న ఎంత అమాయకంగా కనిపించాలని మీరనుకుంటున్నారో నాకు తెలీదు, కానీ గొంగళిమీద కూర్చుని వెంటుకలు లెక్క-బెట్టినట్లు మీరున్న దేశంలో, కాలంలో మన మనుషుల్లో మీరు సద్గుణాలు వెళుకుతున్నారం టే నమ్మ లేరు. “కూరిమిగల దినములలో నేరము లెన్నడును గలుగనేరవు మరి ఆ కూరిమి విరసంజె నను నేరములే దోచుచు౦డు నిక్కము సుమతీ!” నూరి అమ్మీనరనీంచామూరర్తి? వైరా

[వళ్న : శ్రీ విశ్వనాథ వారి రామాయణ కల్పవృతం కళ్యాణఘటంలో

ఖ్‌ (సీఠారాముల) రెండువై పులా రాజపరిచారకులు (చారికలు?) ఒక ఆలుకుగడ ౩ పోట్రాడుకొనినారని [వానీనారు. దీని జొచిత్యానౌబిత్యములు తెలుపగోరెద్దన్న.

2, భగవద్గీత (వళమాధ్యాయంలో *దువదో _దౌపదీయాళ్చ' వీరందరూ

యుద్దములో వీరులుగా పేర్కొనబడినారు. కాని బమ్మెర పోతన గారి భాగవతం [వఠమ స్కంధంలో 'భదాకారుల పిన్న పాపల రణ్యపొఢ [కియాహీనులన్‌: అని [వానీనారు, ఈ విరుద్ద రచనను గురించి తెలుపండి, సమన్వయం చేయండి.

శేషే్యద క్షీ అయ్యా నరసింవామూ ర్రిగారూ! ఇది వ్యత్రికలో నడువుతున్న సాహిత్య వ్యవహారము. మరి మీరడిగిన విషయమా. పెద్ద (గంథ పరిశోధన చేసి ఆద్దంలో పర్వతాన్ని చూపీంచినటు చూపించాలి. తవసా విజిశ్చాసస్వం భా ళా

ప్న: బవు సులువుగా నీనిమా పాటలు [వాయవచ్చని ఈనాటి న్‌సీ రచయితలను చూసి నాకు సినిమా రచయిత కావాలని అక్యాశ కలుగుతున్నది. వాసే సత్తా నాలో వుందనిపిస్తుందిం కొనసాగించమంటారా?

జ 2 మీకు సినిమా రచయిత కావాలన్న “ఆత్యాళ” వుండడం నేటీ కాల (ప్రభావానికి మీరు లాంగడమే. దాన్ని ఎదిరంచే గట్టి కండరాలు మీ శరీరంలో లేవనుకోవాలి.

(7-21-86 ఆంధ్రజ్యోతి సచ్మితవారవ్మతిక) జ. అనంతపద్మనాళభయ్య, ధర్యవరం

[వళ్న: నాడు. దర్శిద జీవితము గడుపుతూ కూడా (పతిఫలమాళించ కుండా, తన కృతిని ఆ శ్రీరామచం్యదుని(భగవంతునికికే అంకితమిచ్చిన పోతనామాత్యుణ్ణి (వజలందరూ అభిమానించి గొరవించిరి. శ్రీనాథుణ్ణి ఆ విధంగా గౌరవించలేకపోయిరి. అయినా ఈ రోజు [సజలు తమ కృతు (రచన) లను (వతిఫలా పేతతో అర్పించుటలో గల అంతర్మమేమి? కాలవై పరీత్యమా? వినరించ గలరు,

జః అయ్యా! పోతన లాంటి కవులు ఏ దేశంలోనైనా, ఏ కాలంలోనైనా అతి ఆరుదుగానే వుంటారు. ఎక్కువమంది కవులు భృటాజాలు. ముఖ్యంగా మన తెలుగులో ఈ జనాథా ఎక్కువ వాళ్ళకి సాహిత్యం, ఏదో ఒక లాథాన్ని అందుకోడానికి ఒక నిచ్చెన మాతమే.

*శ₹తథిషం", వరంగల్‌

[వళ్న: శ్రీకృష్ణ దేవఠకాయలవారి మాతృళాష 'తుకువుి అయినా తెలుగు భాషపై తమకుగల అభిమానంతోనే “దేశ భాషలందు తెలుగు లెస్స” అని వరిం చడమే తప్ప శ్రీ రాయలవారు అన్నది కాదని, వారికంటె ముందుగా ఈ నానుడి వ్యాప్తి చెందీనదని వముఖ సాహిత్యవేత్త శ్రీ రాళ్శపల్టి అనంతకృష్ణళర్మగారు

మి అన్నారనే కొందరు సాహిత్యవే త్తల వాదనకు మీ సమాధానం?

శీర సాహిత్యదర్శిని

2 "తెలుగు వెలుగులు"”గా మహనీయులైన వారి వ్మిగహాలను టాంక్‌ బండ్‌ పై (వకిష్టించుటలో భాగంగా *వేమనిను దిగంబరుడిగా చిత్రీకరించే కాంస్య వ్మిగహంనై మీ ఆభ్మ్యిపాయం? చార్మితక ఆధారంగా వేమన దిగంబరు డేనా? కాదా?

జః “దేశ భాషలందు తెలుగు లెస్స” అనే వంక్తి శ్రీకృష్ణదేవరాయలకి ముందు శ్రీనాథుడు తన (క్రీడా భిరామంలో చెప్పాడు. ఆ పద్యం. “జనని సంస్కృ తంబు సకల భాషలకును / దేశ భాషలందు తెలుగులెస్స / జగతి. దల్గికంబె సౌభాగ్య సంపద / మెచ్చుటాడు బిడ్డ మేలుగాదే” _ వేమన యోగి. ఆయన దిగంబరుడో కాదో నాకు తెలీదు నేను ఆయన్ని ఎప్పుడూ చూడలేదు.

వ్ళ్నఃమీ మొట్టమొదటి నవల లేదా కఠ పేరు ఏమిటో చెప్పగలరా? (వతి కవి ఏద్లో ఒక జీవితాన్ని లేదా ఒకరి కథను ఆదర్శంగా తీసుకుని (వాస్తారు కదా! అయితే మీరు దేన్ని ఆదర్శంగా తీసుకున్నారు?

జః నా మొదటి కథ “విహ్వల” సుమారు పాతికేళ్ళ[కితం అనుకుంటాను ఆర్భధ్యవక వార వ్యతికలో వచ్చింది. చీనికి మరో కథ ఆధారం కాదు. నా జీవి తంలో చూచిన సంఘటనల్లో ఒకటి. లక్మీకొండ , హైదరాబాదు

[పళ్న: వచన కవితను శ్రీశ్రీ, కుండుర్తి, కాళోజీ, శేషేందల్లా [(వాయా లంబే 1పాచీన [గంథాలు చదవాలా, లేక ఈనాటి కొలతబద్ద చదువు సరిపోద్రా?

జః (పాచీన సాహిత్య పఠన సాపిత్యమేకాదు, ఆధునిక అన్య భాషా సాహిత్యాల పఠనం కూడా కావాలి. కేవలం సాహిత్యమే కాదు? కొంచెం సెన్సు, కొంచెం చర్మిత, కొంచెం జ్యాగఫీ, కొంచెం ఎకనామిక్సు, కొంచెం ఫిలాసఫి_ ఇలా ఎన్నో అనేక మానవ విజ్ఞాన నరస్సుల్లో నదుళ్లో స్నానం చేసి రావాలి, అవ్వుడే కవి అవడానికి కావలనిన కాంతిపుంజం దొరుకుతుంది. చందు అత్యీరోజ్యం, చదలవాడ

(వ్రశ్న: మన తెలుగులో 'దు' అనే అక్షరం ఎక్కువగా చెడును సూది స్తుంది కదా? మరి సన్మానాలు చేసినప్పుడు “దుళ్ళాలువతో సత్కరించారు" ఆంటారు. అక్కడ '*దు' అనే ఆశరానికి (పత్యేక అర్జమేదై నా వుంటుందా? తెలువగోర్తాము.

శేశ్నీంద గ

ఈ దుక్శాలువ హ్‌ందీ, ఊర్జూల్లో వున్న “దుష్టాలా' అనే శబ్దానికి వికృతి. సెధారణంగా కాశ్మీరీ కాలువకు వర్తిస్తుంది. ఆది కూడా థారీ కాలువకే, “దుపట్టా” అనే శబ్దం కూడా ఆ భాషల్లో వుంది. *వోడ్నీ' అనే శబ్దర కూడా వుంది. అదే తెలుగులో వోణీ ఆనబడుతోంది, ఎన్‌, ఎ. రహమాన్‌, రామాపురం

వశ్నవ: శ్రీశ్రీ గారికి కమ్యూనిజం తెలియదని ఆర్ముదగారు అనగా విన్నాము. ఆ మవాోకవిని మించిన కమ్యూనిస్టా ఈ ఆర్మద? షీ అభ్మిపాయం తెలువనగలరు.

2, శేషేంద శర్మ - శేష్మాది శర్మ - ఒకరేనా లేక వేరువేరా?

త, (ప్రసిద్ధమైన ర్చి కావ్యమేదో తెలుపగలరు?

జః అయ్యా! ఇద్దరు మహాకవుల మధ్య ఇరుక్కున్నవాడు చట్ని అవక తవృదు. తమరే అ అభిప్రాయ కు స్త్రీకి పూనుకోండి,

నా పేరు శేషేంద్ర శర్మ - కులసంకేత మైన శర్మ అనే అంత్య ప్రత్య యాన్ని త్యజించి అనేక సంవతృరాలయింది.

(వసిద్దమయిన నా కావ్యం “ఆధునిక మహాభారతము ”

(14.11.86 ఆర్యధటజ్యోతి నచ్మితవారష్మతిక)

విశ్వనాథశర్య: ఇజముడులంక

(పళ్న : “వ్యాసునివలె (వాసినది. తుడుచుట చెళ్ళపిళ్ళ వెంకటశాస్త్రి కలవాటులేదు'' _ వివరించండి.

జ: చెళ్ళసిళ్ళవారి ఆకు కవిత ఆవిచ్చిన్న ధారా (వవాహమనీ, అనర్గళ మనీ ఆ మాట కాత్పర్యమై వుంటుంది. [వ్రతావ చందశేఖర్‌, వేములవాడ

వళ్నః శేషేరదగారూ! హృదయం ఆలోచనాంగం కాదు కాదా? మరి. నా హృదయం (బద్ధల్తెందశి, బాధవడిందనీ, కరిగిపోయిందసీ. . ఆలోచించే తశ్వాన్ని ఆపాదిస్తామెందుక ని?

52.4

క్రీ షిహిత్యదర్శిసి

జ : పావీన ప్రపంచంలో హృదయం అంటే ఒక శరీర అంగంగా భావెంవబడలేదు _ ముఖ్యంగా సాహిత్యంలో హృదయం రసావిర్భావ స్థానం గానే వపరిగణింపబడింది. అరిస్టాటిల్‌ ఇట్టా అన్నాడు: “వ్య్యూమన్‌ బిహేవియర్‌ హ్లోస్‌ (ఫమ్‌ తీ మెయిన్‌ సోర్సెస్‌; డిజ్లైర్‌, ఎమోషన్‌ అండ్‌ నాలెడ్జ్‌ “4 డిటైర్‌ హేజ్‌ ఇట్స్‌ సీట్‌ ఇన్‌ ది లాయిన్స్‌, ఎమోషన్‌ ఇట్స్‌ సీట్‌ ఇన్‌ ది వోర్ట్‌, నాలెడ్డ్‌ ఇట్స్‌ సీట్‌ ఇన్‌ ది హెడ్‌.” ఈ మాటనే త త్తత్కాలీన భాషలో క్యాంటు, ఎమర్సన్లు చెప్పారు ఇటువైపు మన దేశంలో కూడా అదే భావంతో “యోర్జోవృదయ సంవాది తస్యభావో రసోద్భృవః" అనీ, “'కావ్యే హృదయ సంవాద వళాత్‌” అని ఎక్కడెక్కడ హృదయ శబ్ద పయోగం చేళారో ఆక్క డంకఠకా వృదయాన్ని రసస్థానంగానే భావించారు. ఎంతో ని స్తరించి చెప్పవలసిన విషయం ఇది. రసం అంపే ఎమోషనల్‌ ఐడెంటిటి _ తాదాత్మ్యం. ఊజ్ఞ కూర్మనాథ వరప్రసాద్‌, శ్రీ కూర్యం

వశ్న: బోధాయనుని స్నూతములకు, అప స్తంబుని స్తూతములకు ఖేద మేమైనా వున్నదా? వీరి కాలం గూర్చి ఎన్నో వాదోపవాదములున్నవి కదా, మీ ఉద్దేశములో పరి కాలమేది? దయశేసి జ్యోతి పృతికద్వారా జవాబివ్వండి.

జ ఏ పేరు బోధదాయనుడు కాదు, బెదాయనుడు; [శౌత, గృహ్య, ధర్మ స్మూకాలని స్మూకాలు మూడు విధాలు. వేద (పతిపాదిత అఖిల కర్మ (పతిపత్తి కోసం (వావ్మాణాలు ఉదయిస్తే, [బాహ్మణాలను విశదీకరించడానికి సూత (గంథాలు పుట్టాయి పారిభాషిక ళద్దాలో ఈ స్మూకాలకే కల్ప నూూతాలని నామధేయం, $ఇా వ్యాకరణ చృందోది వేదాంగాల్లో కల్పస్తూతాలు ఒకటి. ఏయే వేదాలకు ఆయా (బావ్మాణాలున్నద్లే, భిన్న వేదాలకు విన్న స్మూతా లున్నాయి. ళృష్ణ (యజుర్వేదీయ గృవ్యా స్మూతాలు ఏడు లభిస్తున్నాయి. అందులో (వ్యవఠతమ స్మూతావళ ఆవస్తంబఐ రచితం మిగిలిన ఆరు హిరణ్య కేం బెధాయన, భరద్వాజ, మానవ, కాఠక, వై ఖానస స్మూశాలు. ఆప స్తంబుడు ధర్మన్యూతాలు కూడా రాళాడు. గృహ్య స్మూకాలు [బహ్మ, దేవ, పితృ, భూత, అతిథి యజ్ఞాలనే వంచ యజ్ఞాల్ని వివరిస్తాయి ధర్మ స్మూతాలు (వఠానతః (బహ్మచారి, గృవాస్థ ధర్మాలున్నూ, లోజ్య నదార్జాలు, తపో మార్గాలు నిరూపిస్తాయి; వివాహ, దాయాధికార, దండనియమ (వళ్ళతి లౌకిక

శేషేంద ల్‌ విషయాలు కూడా (సవచింపబడ్డామి అవ స్తంబుడి ధర్మస్మూతాలకు అత్యంల వూజ్య స్థానం వుంది. “ఆవ స్తంబ న్యూతః యజు కృాఖాధ్యాయీా శీషింద శర్మా అహంభో అభివాదయే” ఆఫి ప్రతిదిన నంధ్యావందనంలో చెప్పుకుంటారు. బెధాయనుడ్‌ కంపే ఆవన్తంబుడు (ప్రావీనుడు. అవస్తంబ ధర్మ స్మూశాలు అర్షభాషలో వుండడంచేత ఆయన కాలం శ్రీవా. నాల్గవ శతాబ్ది అని కొందరి మతం సూత వాబ్బ్యయం అత్యంత ప్రాచీనం; ఆ ధారే తర్వాత అనుష్టుప్‌ ల్లోకాల్లో వచ్చిందనీ, ఆ శ్లోక వొద్మయాన్ని స్మృతులన్నారనీ కొంద రంటారు. కానీ కొందరు స్మృతి అనే శబ్దం ఈ యావత్తు న్యోత వాబ్మయానికీ వర్తిస్తుందని అభ్మిపాయపడ్డారు. అవ స్తంబుగివి న్తూతాలు, మనుస్మృతి కౌలం (వూ 1280 అని సర్‌ విలియం జోన్స్‌, (క్రీ.పూ. 1000 అని ష్పీడ్జెల్‌, (క్రీపూ. 500 అని మోనియర్‌ విలియమ్స్‌ అన్నారు వైద్యనాథ అయ్యర్‌ తన “మనూస్‌ ల్యాండ్‌ ఆండ్‌ (పేడ్‌ లాస్‌” అనే (గంథంలో మనుస్మృతి (క్రీపూ 21న శతాబ్ది నాటి బాబిలోనియా చృకవర్థి హమ్మూరావీ యొక్క కాసనాల ప్యుతిక అన్నాడు. ఈ ఆరణ్య సద్భళ పరిశోధన సొమ్మగ్రిలో ఆపస్తంబ, వెధాయనుల కాలం ఎకగడుందో మీరే వెతుక్కోవాలి. ఇది నిరయాతీత వివాద్యగస్త ణ విషయం, "పెన్నా శివరానుకృష్ణ నల్లగొండ (వళ్న : శేష్నేయద్రగారూ! మీ కవిత్వంపై బోదిలేర్‌ _సఠావం వున్నట్లు కనిపిస్తుంది. మీరేమంటారు? జ : నిజమే, నా కవిత్వం మీద బోదిలేర్‌ ప్రభావం వుంది- కానీ నేను సాష్టాంగపూర్వకంగా సరండరయిన శవి వాల్మీకి, (21.11.86 ఆంధ్రజ్యోతి సచ్చితవారష్మతిక) మున్వో సొంఐబశీవరొవు, వినుకొండ (పళ్న: శర్మగారూ! సాహిత్యం కూడా తెలిసినట్టు నటించే వనితలను “జ్ఞాస్తాకింగ్స్‌' అని అంటారు కదా! మరి అలా నటించే “మగవారిని” ఏమని అంటారు? రట? ంఠాలల్య సంర ంటయళ్ళా ౯ ల్‌ 4 రంం9 మ శ

శస సెహిత్యదర్శిని జః పర్పుల్‌ స్టాకింగ్స్‌ అంటే బాగుంటుందా? ఏమిటో మీ గొడవ, ఇది (శ్రాస్వర్డ్‌ వజిల్‌లా ఉంది... లేక పొడుపుకథ. టి. ఉమామహేష్‌, టి. ఏ. దామ్‌ (నళ్నః (శ్రమచేసి జీవించే కార్మిక వర్గానికి జరిగే అనుకూల, (పతికూల; కర్మలను కర్మ సీద్దాంకానికి పోల్చి వారు పొందే సంతృప్తి ఏదో నాకు గోచరం కాలేదు, జః ఇది సాహిత్య విషయం కాదు. కాకపోయినా ఈనాడు (వధానంగా వాడబడే కావ్యవస్తువుకు సంబంధించినది గనక చర్చా యోగ్యం. [శమ జీవులు ఒకే వేళ కర్మస్‌ద్దాంతంతో తమ సాఫల్య వైఫల్యాలను అన్వయించుకుని తృప్తి పడితే ఆది గతానుగతికంగా వస్తున్న ఆంధ విశ్వాసం చేతనే అవుతుంది నల యాఖై ఏళ్ళ కృషి తర్వాత కూడా ఈ దేశంలో వర్గ చైతన్యం పుట్టలేదం చే చాలా ఆశ్చర్యం కలుగుతుంది ఆ కృషి జరిగిన అన్య దేశాల్లో ఇంతకాలం వట్టలేదు. కనీసం కొన్ని వర్షాల్రో ఆత్మగౌరవం అన్నా ఉత్పన్నమయింది. ఇక్కడ ఏదీ లేదు! ఎం, ఎన్‌. రాజు, జమిప్తాన్‌పూర్‌ వః * ఈ శతాబ్దం నాది' అని కంచుకంఠంతో (వకటించిన ్రీత్రీగార వ్యాఖ్యపై మీ ఆభిపాయం? జ అీథీగారి కంచుకంఠాన్ని కాలకంఠం బలపరచాలి మరి, షామీర్‌ వాషా, తనకల్లు (వళ్న: నేటి సాహితీ రంగంపై మీ అఖిపాయం విపులంగా వివరించండి. జః వర్తమాన సాహిత్య రంగంలో మీరు చూచే దృళ్యాలు అపూర్వ మేని కాదు. ఈ ఉచ్చనీచాలు ఎప్పుడూ అన్ని కాలాల్లో, అన్ని దేశాల్లోనూ వుంగ్షేవే నిరుత్చాహ కారణాలు కావు. సాహిత్యం ఆంటే కథన కళ, కవిత్వ కళ అనే రెండు కళలకు చెందిన సృజనాత్మక రచనా వాజ్మయం. (వవంచ చర్మితలో అతి పాచీనమని చెప్పబడే నుమేరియన్‌ నాగరికతలో సాహిత్యం ఒక భాగం అని అభిజ్జులు చెపుతున్నారుం సాహిత్యం జన్మ ఎంత (పాభీనమో చెప్పలేము,

శేషిరద ర్‌న్వి

సాహిత్య కళ ఒక్కటే మనిషిని మార్చే శకి వున్న (వ్మకియ అని మానవ చర్మిత సూచిస్తుంది. పొట్నీడి చృకరావు, విశాఖపట్నం

(వళ్నవ: శర్మగారూ! నేటి సినీ సాహిత్యంలో చోటు చేసుకుంటున్న ద్వంద్వార్థ పదాలు వైదొలగి వూర్వపు వైభవాన్ని సంతరించుకుంటుందని' ఆశించవచ్చంటారా?

జః ఆకాఖావం ఆరోగ్యదాయక౦ అంటాను. కొత్తపల్లి ఉమానుహేశ్వరరావు, గొప్పిలి

(వశ్నవ: ఏమండీ శర్మగారు! సాహిత్యమం టే ఏంటో మూ చెవుల కింపుగా రెండు ముక్క-లు వివరిస్తారా? మీ జవాబు కోసం ఎదురు చూస్తుంటాను.

జః మనిషీలో కరుణ అనే ఒక సంవద వుంది. దాని రూపాంతరమే సైనుభూతి. మనిషిలో వున్న హెనుభూతిని కొల్పగొప్టే గజదొంగ సాహిత్యం. అది సాహిత్య “కళ”. చప్పుడు చేయకుండా మనిషి తీరాల్ని కోస్తూ, మనిషిని, వెడల్పు చేస్తూ, మనిషిని నవదవోత్సవం చేస్తూ [వవహిందే (సవాహం, అలం కారాలనే పూల వడవల్ని మోస్తూ (వయాణం చేస్తుంది.

“నా హైటలు నీ కాళ్ళకు తగిలే నెలయేళ్ళ

చిరు ఉవమలు అందులో చేపలు, తానేస్మ”=చా ఇమ్మడిశెట్టి సోమయ్య, తిమ్ముసము(ద్రం

'వళ్న: సాహిత్యం సినిమాల న్యాశయించి సగం చచ్చింది. ఇప్పుడు రాజకీయాలలోకి (ప్రవేశించి పూర్తిగా చచ్చింది. సాహిక్యానికి వూర్వపు టౌన్న త్యం రావాలంటే గురుతర బాధ్యత ఎవరు వహించనలనీవస్తుంది?

జః సాహిత్యం సినిమాలను, రాజకీయాలను అశయించి చచ్చిందనే మీ మాటతో ఏకీభవిస్తాను. కానీ ఆది తెలుగు సాహికా?నికి మ్మాతమే, వర్తమాన కాలపరిధివరకు వర్తించేమాట వా స్త్రవంగా సినిమూలచేత, రాజకీయాలచేత సాహిత్యం దెబ్బతినవలసీన అనివార్య పరిస్థితి ఆ రెంటిలోను లేదు. సమర్థంగా నిర్వహింవబడిచే ఆ రెంటిలో సాహిత్యం ఇంకా ఎక్కువగా రాణించే ఆవకాశం న్శంది,

రక్ష సౌహిత్యదర్శిని సాహిత్యం ఉన్నతి ఎవ్పడూ సౌహిత్యక ర్తల నైతికత మీదనే ఆధారపడి వుంటుంది. (20.21.86 ఆర్యధజ్యోతి సచ్చిత వారవృతిక) ఉప్పిలి రామకృష్ణ, సింహాచలం

(వశ్న: కవిని విమర్శిస్తే పర్వాలేదుగాని. కవిత్వాన్ని ఏమర్శ'స్తే సఐబు కాదు. అలా విమర్శించడానికి కారణం ఏమిటి?

జ: మీ అభ్మిపాయం నాకు సమంజసమని తోచదు. ఎప్పుడూ కావ్యం విమర్శకు విషయం కాగలదు గానీ, కవి కాజాలడు కారణం, పారకుడు చదివేది కావ్యాన్ని గానీ కవిని కాదు. ఏది చదవబడుతుందో అదే కావ్యం, కవి చదవబడడు గనక కావ్యం కాడు. ఫలితాంశం. చదవబడే దే సాహిత్య విమర్శకు విషయం. స్ఫూర్తి, రామంతపూర్‌

(శ్నః మినీ కవితా ఉద్యమం రోజురోజుకూ పెరుగుతోంది. ఆ "పెరుగు చలకు తగ్గట్టు అంచులో సాహితీ విలువలు 'పెరుగుతున్నాయంటారా?

నేటి పరిస్థితుల్లో యువకుడిగా నన్నేం చేయమంటారు?

జః మినీ కవితా ఉద్యమం రోజు రోజుకూ పెరగడం తెలుగు కవితకు శభదాయకం. ఆ నాలుగు ముక్కల్లోనే కోతను చమత్క్భృడ్ని చెయ్యాలనే ఆవళ్యకత తెలుగు కవికి బోధపడుతుంది. ఇది తెలుగు కవితలో ఒక (బవ్మాండ మైన మలుపు, కవిత్వానికి పరితలు కాదు, (శోతలు కావాలి అనే దినం వచ్చింది. (శోతలు అయిదారు పేజీల చేంకాటి కవిత్వాన్ని వినే శవాలు కారు అని రుజువవు తుంది. మినీ కవిత్వం దీన్ని సాధిస్తూ వుందనే నా అభ్మిపాయం. పీరనే సాహితీ విలువలు ఇందులోనే మిళితమై వున్నాయి.

నేటి పరిస్థితుల్లో యువకుడుగా మీరు వర్గ చైతన్యాన్ని పెంచుకోండి. “అరె. ఈ దేశం మాకేమిచ్చింది? వంకర టింకరగా తిరిగే దేహం, బానిసత్వం మీద వ్యామోహం!” (ఆధునిక మవో భారతం). మన యువత ఈ గులాం మనస్తత్వం నుంచి బయటపడాలి. అవకాళవాదాన్ని ఆంధ్రదేశపు స్ఫీటూన్‌

చేయాలి,

శిషేర్యద ర్‌ర్‌

(వర్న: “'కవిత్వమొక తీరని దావాం” అన్నారు తిలక్‌, దూరంగా వినువీధుల్లో వినారించే అందని అందం ఆయింది కవితాక న్య (శ్మీకి దృష్టిలో మవాోకవులుగా వాసిగాంచిన వారికే అలా వుంటే, నురి సామాన్యులకు కవిత్వం సాంతం అర్థం అయేదెలా?

జః “కవిత్వమొక తీరని దాహం?" అన్నది తిలక్‌ కాదు, లశ మ్మ్‌వళ్న చత నాకు మృచృకటిక అనే సంస్కృత నాటకంలో ప్యాత శకారుడు జ్ఞావకం వచ్చాడు, ఖథయసడి పారిపోతున్న కుంతి రావణుడి వళమైనట్టు, నీవు నావళ మవుతావంటాడు. మరొకచోట జమదగ్ని ప్యతుడ్రైన లీమసేనుడు అంటాడు. వోస్యరసం కోసం ఈ సంభాషణలు కల్పించాడు నాటకకర్త. కవిత్వం [పటా స్వామ్యానికి అర్థం కావాలనడం ఒక నినాదం; అర్థం కానాలనీ వాంఛించడం ఓక యుటోపియన్‌ డిమ్‌. జిఃని, శ్యామ్‌సుందర్‌, కోడునూరు

(వళ్న:ః రావణుడు అంకలో సీతాదేవిని ఐంధించియున్నవ్వుడు ఆమెకు ఎలాంటి వోనీ కలుగలేదు. కాని అతనిని విలన్‌గా ఎందుకు సృష్టించినట్లు?

జః వాల్మీకి రావణుడ్ని విలన్‌గా సృష్టించలేదు. రూసవంశుడనీ, విద్వాంసుడనీ వర్ణించాడు. “సమత మిన కందర్పం అఆపవిద్ధ శరాసనం'”” చెరకు విల్లు విడిచిపెట్టి ఎదుటకు వచ్చిన మన్మథుడు.... “*వీషోఅపాతాగ్నిః కర్మనుచ అ(గవీర్యః వేదాంతః”' అన్నాడు, రావణుడు నిత్యాగ్నివో[8ి, వైదిక కర్మా చరణలో నిష్టాగరిన్టుడు, వేదాంత తత్వమార్గానుసారి. కనక రావణుడు నినిమా విలన్‌ ఎలా అవుకాడు? సిషొచ్‌. రాధాకృష్ణ, పొదిలి

(పళ్నః “సాహిత్యం అంటే ఏమిటి? దీని పుట్టుక ఎప్పుడు? (ప్రస్తుత) సమాజం పై “సాహిత్యం' (వఠావం ఏమిటి?

జః అదీ ముందు కవిత్వంగా ఉండాలి. శ్రోత ఏంటే చమత్క్బృతు డయ్యేలా ఉండాలి - ఆ నంక్రిగానీ, ఆ భాషగానీ కవిత్వంగా ఉండడం కవిత్యంలో సౌధారణ విషయం, కవిత్యం ఉత్తమ కవిత్యం కావడానికి ఉలత్రమ విషయం

కర్త సాహిత్యదర్శిని చె్పబడాలి. ఉదాహరణ “వాయ్‌ ఓ సబ్టా చమన్‌ కెజినె! సొయె గుల్‌ మె సీంద్‌ అయిహై" అరె ఆ తోట (ఎంత ఆశ్చర్యం ఆనందం) గులావీ నీడలో దానికి న్మిద వచ్చింది! . ఇది సాధారణ కవిత్వం. “దిల్‌ గయా రౌనఖే హయాత్‌ గయీ! గమ్‌ గయా సారి కాయినాత్‌ గయీ” _ హృదయం పోయిందా, జీవన శోఖే పోయింది; వాధ పోయిందా, సమన్త స్కష్షే పోయింది. ఇది వట్టి కవిత్వం కాదు, ఉత్తమ కవిత్వం. (5-12.86 ఆం్మధజ్యోతి సచ్చిత వారవ్యతిక)

'మోటమ్మరి వేవీఠళ్యాణి, బెండమూర్ణ్లంక

వః “ముఠ్యాలముగ్గు' చ్మితంలోని షీ పాట "నిదురించే తోటలోక్సి షాట ఒకటి వచ్చింది. ఈ పాట వింటూంటే నన్ను నేనే మైమరచిపోతాను, ఇంత మంచి పాట రాయగలిగిన మీరు మళ్ళి సినిమాలకి రాయటంలేదు. కారణం ఏమిటి? నిజమైన కవిత్వం ఎలా వుండాలి? కవితకు, గేయానికి తేడా ఏమిటి?

జ. తెలుగుదేశ వాతావరణం ఏమిటో మీకు తెలీదా? నన్నెవ్వరూ సినిమాకి పాట రాయమని ఆడగలేదు, నేను రాయలేదు!

కవిత్వానికి ఉదాహరణ మాతమే ఇవ్వగలను చూడండి; “వేళ్ళ కాళ్ళయ్‌ నడిచే చెట్టుమనిషి! చెట్టుగా ఉంటే ఏడాది కొక వసంతమన్నా దక్కేది! మనిషిన్నై అన్ని వస్తంఠాలూ కోల్పోయాను!” “జీవించడంలోనే జీవితమంతా ఖర్చుచేనీ ఆలనిపోయాడు! అతడు వర్తమానంలో నుంచి చర్మితలోకి వలస పోయాడు!”

కవిత కవిత, గేయం కవిత చెప్పబడే అనేక రూపాల్లో ఓక గూపం అన్నం నాగార్జునరావ్రు కావలి

[వ రచయితగా జీవించిన కవి శ్రీ గుడిపాటి వెంకటచలంమై మీ అభి (పాయం ఏమిటి? ఆధునిక తెలుగు కవులలో మీరు మెచ్చేది ఎవర్ని?

జ, శ్రీ గుడిపాటి వెంకటచలం మనలో ఒక మహాపురుషృడ్ను. సూర్య తేజస్సులాంటి (వతి, పర్వతం లాంటి ధైర్యము, నిర్మలాకాశం లాంటి నీతి క్ష ఈ మూడు [దవ్యాలతో చేనీన మూర్తి ఆయనది. ఆయన భావాలతో ఏకీభవించని వాస కూడా ఆయన జీవితం ఒక నైతిక రుంగూమారుతం ఆని అంగీకరిహెరు.

శిషేరద ర్‌? ఆధునిక కవుల్లో నాకు అందరూ కొంత కొంత నచ్చుతారు; నేను

మెచ్చుకునేలా చేస్తారు.

మహబూబ్‌ నుభాని, కల్లూరు మండలం

(వ. అంధ సాహిత్యలోకానికి “విన్షవ కవిత్వం' ఆంటే “శ్రీశ్రీ'యే న్చురిస్తాడు; కాని “భావకవిత్వం” నుండి విడివడి “స్వచ్చందతావాది' గా "స్వేచ్చగా: “మహా[వస్థానం' చేసిన శ్రీశ్రీ కవిత్వం కొంతకాలానికి 'అభ్యుదయ కవిత్వం" గానే ముదపడింది. పైగా “విష్టవం అనే నూట ఎక్కడా కనిపించదు. 2972 ఆ (ప్రాంతంలో వచ్చిన “శేషేంద్రశర్మ” అనగా మీ కవిత్వమే. 'విష్ణవ కవిత్వ థాషకు నాంది ఆయింది కదా! మీకా ,పతిన్థ ఎందుకు దక్కలేదు?

జ. దక్కలేదని మీ అభ్మిపాయము; దక్కి ౦దని నా అభ్మిపాయము. వి, రొజయ్య, నల్లగొండ

(ప్ర గొప్ప విష్ణవ కవిత్వం (వాస్తున్న మీరు విర,సం.లో సభ్యులు కాక స్రోవడానికి కారణమేమిటి?

జ గొప్ప విన్షవ కపిత్వం రాస్తే విరసంలో సభ్యులు 'కావాలన్న నిర్భందరో ఎక్కడా లేదు - నన్ను చేర్చుకుంటారేమో ముండు కనుక్కోండి; తర్వాత సంగతి ఆలోచిద్దాం, పి. అపర్దాశర్మ, హై(దొబాద్‌ శ

1వ. మీ సాహిత్యంమీద ఏ యూనివర్సిటీలోనై నా ఎవరైనా పరిశోధన చేళారా? లేదా చేస్తున్నారా? మీకు తెలిసిన వివరాలు తెలవండి.

జ, హైదారాబాదు యూనివర్సిటీ, కాకతీయ యూనివర్సిటి. బెంగుళూరు యూనివర్సిటీల్లో చేశారు. వెంకటేశ్వర యూనివర్నిటిలో కూడా చేశారని ఎనరో అన్నారు. మక్కువ (పసొదరావు, మక్కువ

(న, మీ దృష్టిలో సాహిక్యాభిమాని గొవ్పవాడా? లేక సంగీక్రాభిమాని గొప్పవాడా?

జ,నా దృష్టిలో ఇద్దరూ గొప్పవారే, ఉభయ కళల తత్త్వం కెలిసీన వివేకవ౦తులు రెండూ సమానమే అన్నారు గనుక, ఆత్మసాఫల్యానికి రెండు కళలూ సమాన మార్గాలు, పీక్లా పుస్తకపాణి అన్నారు గదా సరన్యతిని!

క్‌ి సాహత్యదర్శిని సూధ వల్లభ్‌ కృష్ణ, ఖరగ్‌పూర్‌

(న. ఉత్తమ కవిత్వం అంటే ఎలా వుండాలి? మీరు ఎక్కువగా ఎటువంటి కవిత్వాన్ని ఇష్టపడతారు?

జ, ఆది ముందు కవిత్వంగా ఉండాలి. [కోత వింటే చమత్కృతు డయ్యేలా ఉండాలి.ఆఅ పం క్రిగానీ, ఆ భాషగానీ కవిత్వంగా ఉండడం కవిత్వంలో సాధారణ విషయం. కవిత్వం ఉత్తమ కవిత్వం కావడానికి ఉత్తమ విషయం చెన్సబడాలి, ఉదాహరణ “వాయ్‌ ఓ సద్దాచమన్‌ కెజీనె! సాయె గుల్‌ మెసీంద్‌ ఆయిహై” ఆరె అ తోట (ఎంత ఆశ్చర్యం అనందం) గులావీ నీడలో దానికి న్మిద వచ్చింది! ఇది సాధారణ కవిత్వం, “దిల్‌ గయా రానఖీ హయాత్‌ గయీ! గమ్‌ గయా సారీ కాయినాత్‌ గయీ” హృదయం పోయిందా, జీవన ళోఖే పోయింది; బాధ పోయిందా, సమస్త సృ్షే పోయింది - ఇది వట్టి కవిత్వం కాదు ఉత్తమ కవ్వితం.

(12 12.86 ఆంధజ్యోతి సచ్చిత వారష్యతిక) ఎ౦._రవి(వసాద్‌ , నందిగాను [వశ్న ; ఆధునిక సాహిత్య (ప్మకియగా పేరు పొందిన “ఖఇండకావ్యం', సాహిత్య [ష్యకియలో ఒకటిగా పిలువబడుతున్న 'లఘుకావ్యం' _ శ రెండింటి మధ్యవున్న తేడా ఏమిటి? అనేకమంది పరిశోధకులు రెండు వేరువేరు [వ్యకియ లుగా వీనిని పేర్కొంటూ, తుదకు రెంటిని ఒక (వకియగా చూపిస్తున్నారు. అది ఎంతవరకు సమంజసం?

జ : మేఘసందేశం లాంటి కావ్యాన్ని (పాబీనులు ఇఖండకావ్యాలనేవారు, ఖండకావ్యం భవేత్‌ కావ్య నైక్య దేశానుసారి చి" అని సాహిత్య దర్పణం. ఖ౦ండకాన్యం రస వర్యవసాయి కాదు. అది థావకావ్యం, కనుకనే తృణకంకణం, కష్టకమల, వనకుమారి ఇత్యాది కావ్యకృళతుల్ని థావ కవిత్వం అన్నారు. కొందరు ఖండకావ్యాలని కూడా అనేవారు. పోతే, లఘుకావ్యమేమిటో, మం. నేనిప్పుడు జ్ఞావకమున్న విషయాలు చెప్పగలనే గానీ, దీనికోసం (గంథశోధన చెయ్యలేను.

'చైవం వెంకట నత్యనారాయణ, నళ్లగొండ (పళ్ళ ః; యువ కవులలో మీకు నచ్చినవాళ్యు ఎవరు?

శేషేర్యద ర్‌ం

జ ఏ; యువకవులలో నాకు నచ్చినవారు - వై శ్రీరాములు, వి ఎస్‌ ఆర్‌, అవధాని, సుమనశ్రీ, రావు వెంకటరావు, పెన్నా శిరాకృ, సమద్‌, వై. రామ కృష్ణారావు, ఆచార్య తిరుమల ఇత్యాదులు. ఎం. క. వంకసే్‌, ఐహరైన్‌

(వళ్న : భావ కవితలో వ్యాకరణం వుంటుందా? కని కావాలంటే ఏమి చేయాలి?

జ : థావ కవితలో వ్యాకరణం ఉంటుంది. కవితకి వ్యాకరణానికి సంబంధం లేదు. వ్యాకరణం భాషా సంబంధమైన విషయం. కవిత్వాన్ని అథి వ్యక్తం చెయ్యడానికి భాష అనివార్యమైన అధారం. కవిఠ్వాభివ్యక్రి వేగంలో భాష ఒక్కొాక్క తరుణంలో భాషా నియమాల్ని మరచిపోతుంది. కాసీ ఆలాంటి కవిత్వ భాష కూడా అందంగా ఉంటుంది.

కవీ కావాలంటే ఏం చెయ్యాలి అని రల్కే. అనే జర్మన్‌ కవి జర్మనీ నుంచి పాలిస్‌కు సాహిత్య య్యాతచేసి పసిద్ద శిల్పి రోడేని అడిగాడట. ఆయన రిల్మేని రోజూ జార్దే ది ప్లాంతే అనే పార్కులో ఏదో ఒక మృగాన్ని తదేక ధ్యానంతో చూస్తూ కూర్చో, కవీత్యం వస్తుందన్నాడట! నుదర్శన్‌, చిత్తూరు

వః మీర (నాసేది విష్ణవ కవిత్వం. విశ్వనాథగారేమో సం్యనదాయ వాది. కవిస్మమాట్‌ గారు మీకు గురుళుల్యులని చెప్పుకున్నారు. వారు మిమ్మల్ని ఏ విధంగా (పభావిశుల్ని చేశారు?

జ? విశ్వనాథ కళాత్మకతకు రక్త మాంసొక్ళతి. అయన నైతికత ఒక అయస్కాంత సీమ. ఆయన తెలుగు సాహిత్యంలో గాంధీ మవిత్ముడు, ఆయన కథన కళా చ్మకవరర్తి, హిమాలయాల్లో పెంగే దేవదారవు ఎతువాడు. (వవంచ సాహిత్యంలో టాల్‌ స్టాయిని, థారతీయ సాహిత్యంలో శరత్తును అనేక చోట్ల మించిపోయాడు. ఆయన తన సాహిత్యంలో (సరిపాదించిన సామాజిక విలువలతో నేను ఏకీభవించను, వస్తువుతో ఏకీక్రవించని పాఠకుడు కావ్యాన్ని

రం సాపిత్యదర్శిని ఎలా ఆనందిస్తాడు అనే ఒక (వనిర్ద (పళ్న వుంది. సాహిత్యంలో దాన్ని టి, ఎస్‌. ఇలియట్‌ (వళ్ళతి ,పముఖ కావ్య తత్త్వవేత్తలు చర్చించారు. దాంతో కావ్యం “డివైన్‌ కామెడీని ఆనందించడానికి అందులో ఆవలంబింవబడిన టాలెమీ సిద్దాంతాల మీద విశ్వాసం వుండనక్కరలేదని ఆయన చెప్పాడు. యూనిటిస్‌ ఆఫ్‌ చెం, ప్లేస్‌, ఆక్షన్‌ అనే విషయాన్ని గురించి చర్చించే సంద రృంలోనూ, కావ్యమయ భాష ఆలంకార భాషను చర్చించే సందర్భంలోనూ పాళ్చాత్య విమర్శకులు, అందులోను సుప్రసిద్దుడు కోలెంిడ్డి “ బెంపొరరీ సస్పెన్షన్‌ అఫ్‌ డిన్బీలీఫ్‌” ఆనే ఒక సిద్దాంతం వతిపాదించాడు దాన్నే ఆయనే నెగటివ్‌ ఫెయిత్‌ అని, పొయెటిక్‌ ఫెయిత్‌ అని అన్నాడు దాని (సకారం ఒక కావ్యం చదివేముందు పాఠకుడికి అందులో చెప్పిన విషయాలమీదా, సిద్ధాంతాల మీదా విశ్వానం వుండనక్కరలేదు. కాక్కాలికంగా అంటే కావ్యం చదుపు శున్నంత సేపు వస్తువుకు సంబంధించిన ఆ విషయాన్ని పక్కకు పెట్టి, మనస్సు నుంచి తొలగించి కావ్యాస్వాదన చేయాలి అని దాని రాత్సర్యం ఈ మాట ల్లోకానుభవసిద్ధం కూడా. ఫోతే _ ఒక మనిషిని మరొక మనిషి (పేమించా లంటే ఉభయుల మధ్య సంపూర్ణ ఏకీభవత్వం వుండాలన్న నిర్బంధం లేదు. తండ్రి కొడుకులు చాలా ముఖ్య విషయాల్లో ముఖాముఖి చూచుకోలేకపోవచ్చు, ఆందుచేత ఒకరి నొకరు (పేమించుకోకుండా వుండ లేరు.

అన్నిటికంటే ముఖ్యమైన (పశ్న నేనొకటి వేస్తాను. శ్రీ కుందుర్తి అభ్యుదయ కవి, ఆయన విశ్వనాథ వారిని తన గురువని చెన్పుకోవడమే గాక ఆయనమీద తన కావ్యాల్లో గురుభక్రి ప్రకటిస్తూ పద్యాలు కూడా రాకాడు. ఆసలు శ్రీశ్రీగారే విశ్వనాథ శిమ్యడ్నని చెప్పుకున్నారు. ఏమంటారు? టి. శీణుకా దేవి, భువనగిరి

[నళ్న : మా క్లాసులో ఒక ముస్టిం స్టూడెంట్‌ *మనుచర్శిత' గురించి ఒక విధంగా చెప్పాలంటే పూర్తిగా "సెక్స్‌! అటువంటి వాటిని నిశ్నేధించాలి అన్ని ఒక ఉవన్యాస సందర్భంలో అన్నాడు. మనుచర్శిత గురించి వివరించరూ? నాక్టు ఆ మాట్లలు బాధను కళిగించాయి. సమాధానం ఇవ్వండి ప్లీజ్‌... (

శీషేరద శశ జ ; "సెక్సును కావ్యంలో వాడడానికి సంబంధించిన విధానాన్ని బట్టి, దాన్ని నిషేధించాలా ఆక్క ర్లేదా అనే విషయం నిర్ణయించాలి. "సెక్సును అక్టీల స్పోరకంగా అనాగరక రూవంటో (వయోగిస్తే అది సమాజంమీద, నమాజ పురోగమనం మీద జరిపే హీంసాత్మక చర్య అవుళుంది. "సెక్సును పేమ రూపంలో కోమలంగా వాడితే అది కళాత్మకతకు దోహదం చేస్తుంది. అయితే ఆశ్చర్యం! ఉత్తరాది భాషా సాహిత్యాల్లో. "సెక్సు (పేమ భావరూవంలో నాజూ కుగా కనిపిస్తే మన (ప్రాచీన తెలుగు కావ్యాల్లో మోటు సరసంగా ముతక ల్లైంగిక వర్ణనలు విస్తారంగా కనిపిస్తాయి. వారివంళంలో నారదమహర్షి శ్రీకృష్ణుడి అంతఃపురంలోకి సరాసరి వెడతాడు! అష్టమహిమల నమేతంగా వున్న శ్రీకృష్ణుడ్ని వాళ్ళ నమతంలో ““గోపాలీ కుచపీడనంబున కడుర్యకూర త్వముంజెంది. పెంపేపారెం గద పద్మ మీదనిటి*”” అని పొగుడుకాడు! ఆయితే భారతీయ సాహిత్యంలో రీతి మార్గానికి, థక్రివాబ్బయంలో బూతు మార్షానికీ (ప్రారంభోత్సవం దేసిన జయదేవుడు గితగోవిందంలో “'గోపీపీన పయోధర మర్దన” ఆని _వాళశాడు; అలాంటి పంక్తులు ఆయనళో కోకొల్పలు. కావ్యారంభం లోనే (వకటిందాడు - *శ్రీవాసుదేవ రతికేళి కథా సమేతం! ఏవం కరోతి జయ దేవ కవిః [పబంధం”' అని. దాన్నే తెలుగు అన్నమాచార్కి క్షేతయ్యాదులు అవలంబించారు. కుమారసంభవ [ప్రారంభంలోనే జగన్మాత పార్వతిని పచ్చిగా అంగాంగ వర్ణన చేశాడు కాళిదాసు! అమె కుచముల నధ్య “మృణాళనూ(కాం శర మన్య లభ్యం” కామరతూడు తుంచితే వచ్చే దృళ్యా దృళ్యమైన నార పోచకు కూడా చోటులేదన్నాడు కాళిదాసు! ఈ వర్ణనంతా అనౌచిళ్యాసేకి ఉదా హరణ అని కేమేం్యదుడనే కావ్యకాస్త్ర కర్త చెప్పాడు, ఇది వివాద భోజనానికి చాలా పసందై ని విషయం, (19.22.86 ఆం్భధజ్యోతి సచ్చిత వారష్మతిక) తంగిరాల, వాడీ (పశ్న ; ఆ మధ్య మీరు మాట్టాడుతూ “నేనింక కవిత్వ౦- రాయను, నవలలు రాస్తాను” అన్నారు. ఈ నిర్ణయం తీసుకుందుకు కారణం ఏమిటి? కవి త్వానికి సరియైన రెస్పాన్స్‌ లేదనా? మీకు కవిగా గొప్ప పేరుంది కదా?

ర్త సాహీత్యదర్శిని జ ః నేను నవల రాస్తాననే కాదు, రాస్తున్నాను, దానికి కావలసిన సామ్మగి "సేకరించాను ఇటీవలకాగితాలు సర్దుళూవుం టే ఆది బయటపడింది ఇలా గే1956లో ఒక స్నేహితుడికి చెప్పాను.ఇలా ఎందరికోఎన్నో సంవత్సరాల్నించీ చెపుతున్నానని ఇప్పుడునా కర్థమవుతోంది. ఐబహుకా “వూర్వజన్మ'"లో నేను నావలిన్టు నేమో _ నా కవిత్వానికి రెస్పాన్సు లేదని నేను కవిత్వం ఆపడం లేదనే సంగతి ఆందరి కంటే మీకే స్పష్టంగా తెలిసి వుంటుంది [బహ్మాండమైన రెస్పాన్సు వుందని స్పష్టంగా బోలెడు దాఖలాలున్నాయి ఎందరో అనుసరిస్తున్నారు కేవల కవిత్వం కాదు, (పభావళాలి కవిత్వం అని రుజువుయింది. ఇక ఎందుకు విడిచి పెడుతున్నా నంటే, నా కవిత్వ [పథభావం పెరిగే కొద్ది నామీద శతృత్వం "పెరుగుతోంది. నా తప్పు కవిత్వం రాయడం తప్ప మరేమీ లేదు. ఇదొకటి. రెండు - మనిషి ఆయినవాడు ఓక సమంజసమైన విందు స్తానం చేరిన తరువాత ఏరమణ చెందాలి. దీని భాష్యం ఈ సైటిక్‌ గా ఎంతయినా చెప్పుకోవచ్చు. 'కేలంగి శ్రీనివొనరావు, దొంతుక్కురు

[నళ్న : మీ మొదటి రచన ఏమిటి? అది ఏ వృతికలో ఎప్పుడు (ప్రచు రితమైంది? అవ్వడు మీరు పోందిన అనుభూతి ఏమిటి? మీరు షి గజల్స్‌, కవితల ద్వారా (పజలకు ఏమి తెలియజేయా లనుకుంటున్నారు? గజల్‌ అనేది ఎప్పుడు పుట్టింది? మొదటి గజల్‌ను (వాసిన మనత ఎవరిది?

జ: నా మొదటి రచన *ఈ (వపంచంలో ఎక్కడున్నా సరే అన్తే ఒక పాట. అది బహుళ 'షేమేంద” లేక 'ఆళ్విని' అనే వాటిలో ఏదో ఒక కలం పేరుతో విశాలాంధ (దైనిక )లో దాని తొలిరోజుల్లో (సింటయింది, నా అనుభూతి, నన్ను నేను (పింటులో చూచుకున్న (8ల్‌.

నేను 'గజల్స్‌ రాయలేదు కవితలు రాళాను. నా దేళంలో నా ప్రజలు నా జీవితానుభూతి ఏమిటో, నా నుఖ దుఃఖాలేమిటో, నా స్వప్నాలేమిటో నా క్రవి తల ద్వారా అభివ్యక్తం చేయబడుతున్నాయి.

గజల్‌ కు హిందూస్తాన్‌లో ఆదికవి కులీకుతుబ్‌షా. [పాచీన హిందీ తెలుగు మరాఠీ గుజరాలీల మ్మిశమ మయిన దక్కనీ ఆయన భాష. 15వ శతాబము వాడు. అక్సర్‌ సమకాలికుడు. హైదరావాదు నగర నిర్మాత, న్‌

శేషేరద టీ ఇఫరుల్లావాన్‌, జంగారెడ్డిగూడెం

(పళ్న 2 వూర్వపు కవులు రచించిన వద్య రచనలను వారు రచించిన గద్య రచనల కంటే ఎక్కువగా ఆదరిస్తారు ఈనాటి (వజలు. కారణం ఏమిటి?

జ & ఇందులో ఒక మవీ రహస్య ముంది. లయబద్ధమైన రచనలే లయ రహిత రచనల కంటే బలీయమైన ఆకర్షణ కలిగినవని రుజువవుతోంది. మన 1పాచీనుల గద్యంలో కూడా అక్కడక్కడా అలయాన్విత వంక్తులున్నాయి. అయినప్పటికీ ఆది చాలదని [ప్రజా ఘోష ఇది మానవ స్వభావనిష్ట మైన లతణము, హు'స్పేన్‌ వైతన్య, మధిర

[వశ్న : నేను మీ సాహిత్యాభిమానిని. ''నిదురిందే తోటలోకి పాట ఒకటి వచ్చింది" మరి ఆ తర్వాత ఎదురుచూచే నాకు మరో పాఠైనా వినిపించ లేదెందుకో "సెలపిస్తారా?

జః ఆయ్యా, నేను కవిని, నా చేత ఒక పాట రాయిస్తారా అని ఖిఇాటన చేసే విదూషకుడ్ని కాదు. తెలుగుదేశ వాతావరణ మేమిటో దయచేనీ ఒకసాంి ఆలోచించండి. సాహిత్యంలో కూడా ఇంచుమించు అలాంటి చిక్కులే ఎదుర్కొ0 టున్నాము. ఈదుపల్లి వెంక 'సేశ్వరరావు, ఏలూరు

ప్రళ్నవ కొద్దిరోజుల (క్రితం కృష్ణాప్మతికలో మీరు వాల్మీకి కవితా సొందర్యాన్ని సమీక్షిన్తూ ఒకటిరెండు వ్యాసాలు (వాళారు ఎందుచేతనో ఆ ష్మతిక ఆగిపోయింది. దానితోపాటు మీ వ్యాసాలు కూడా ఆగిపోయాయి :ళిరిగి మీ వ్యాసాలు కొనసాగించకూడదూ మరెక్కడైనా? మాలాంటి వాళ్ళం మీ వ్యాఖ్యాన ముకురంద్వారా నైనా వాల్మీకి కవితాగిరి ఖర సౌందర్యాన్ని దర్శించి ఛన్యుల

జః వెంక 'టేశ్వర రావుగారూ! నాకేమో రాద్దానునే వుంటుంది. అది [పింటు గాని వశంలో ఎంత వ్యర్థ (ప్రయాస అని మనస్సు విరక్తి హొందుతుంది. పాలోబు జ్యోఖి, కొత్తగూడెం

(వళ్న : శేషేందగారూ! “0” (సున్న) అంటే ఏమిటో వివరంగా మాకు చెమికారా? వూర్ణ ముదచ్యతే” అంటోంది ఉపనిషత్తు. న న

ళ్‌ సాహిత్యదర్శిని శ. భవాని (వసాద్‌, తెనాలి

వ. *“అప్పకవీయం”? ఆంటే ఏమిటి? అప్పకవీయం చేత లేనివారికి శిక్కన పద్యాలలోని యతిస్థానం కాన్పింపదని ఒక సాహిత్య విమర్శలో చదివానువదీని గురించి తెలుపండి.

జ. ఆదికవి నన్నయభట్టు సంస్కృతంలో రాసిన ఆంధ శబ్ద చింతామణి అనే (వథమ తెలుగు వ్యాకరణానికి అప్పక వీయం మొదటి వ్యాఖ్యానం అప్పకవి (గంఠక్షర్త నామధేయం. ఇది ఐదు ఆశ్వాసాల [గ్రంథం భాషా, వర్ణ, వళప్రాన, పద్య, సంధి, తత్సమ, దేశ్య, [క్రియ అనే ఎనిమిది మూల (గంథ పరిచ్చేదాల్లో సంధి పరిచేదం వరకే అప్పకవి వ్యాఖ్యానం చేశాడు. కనక అసంపూర్ణ రచన.

మ!

"పెద్దవయిన తృతీయ చతుర్జాక్వాసాల్లో విసృత చృందో విషయ చర్చ జరి గింది. “సాద్యోహి రసో యథాతథం కవిధిః?” అనే సూత వివరణ (కింద విభావానువవాది రస చర్చ, నాయికా నాయక భేదాలు, కవి లచణము, కవి భేదాలు ఇత్యాది కావ్య విషయ చర్చ జరిగింది తెలుగు సాహిత్యానికి వుపయో గించని (పాకృత వ్యాకరణాల (వసక్తిః కౌర"సేని, మాగధి, మైళాచి మొదలై న (ప్రాళ్ళత కాషల (ప్రయోగ విధానం, ఇత్యాది విషయాలు కూడా చెప్పాడు, మూల్మగంథాతి(కమణ ఎక్కువగా జరగడంచేత దానితోపాటు ఛందో విషయ [గంథం ఆనే అష్మవథ వచ్చింది,

'మున్య్యు (వళాకర్‌, ఎల్లాయసాలెం

(మ అనంత మైన విశ్వంలో అతి విచ్శితమ్రైనది, అశ్చర్యకరమైనది ఏది?

జ. మొదట మనిషి, తర్వాత సృష్టి. అలెక్సీ కారల్‌ అనే ఒక (డాక్టర్‌) రచయిత అంటాడు: “వెన్‌ యు ఎంటర్‌ ఇంటుది ఎనాటమీ ఆఫ్‌ మ్యాన్‌ ఇటీజ్‌ ఎ ఫారెస్ట్‌ హూజ్‌ వేస్‌ ఆర్‌ మిస్టీరియస్‌ ఎండ్‌ కన్‌ఫౌడింగ్‌,* మనిషి శరీర నిర్మాణంలోకి (వవేశిస్తే అదొక అరణ్యం, దాని మార్గాలు రహస్య

ళ్‌ మయము, (భాంతి శ్లేళకరము. నిజమే. సృష్టిలో నుంచి పుట్టి సృష్టిలో జక భాగమైన మానవుడు సృష్టి రహస్యం అన్వేషించడం, కొడుకు తర్మడి భజం

శేషేర్భద 6కీ ఎక్కి. కూర్చోవడం లాంటిది నూనవుడి నిర్మాణము, మానవుడు జ్ఞానార్జన చేయడానికి అతడిలో వున్న అద్భుత యంతజాలము, మానవ కార్యకలాపాలు సరోవరి ఆశ్చర్య జనకం కాకపోతే మరేమిటి?

ఇందులో మీ యశత(వళ్నకు జవాబు దొరికిందో లేదో!

&. 'ఆక్‌. (వసాద్‌, కావలి

[వ. సమాజమునకు స్త్రీల సౌహిత్యం (నయోజనకరంగా వుందా? లేక పురుషుల సాహిత్యం (పయోజనకరంగా వుందా? నిస్వార్థంగా జెలుపరూ?

జ. కొందరు స్త్రీల సాహిత్యం, కొందరు పురువల సాహిత్యం [వయో జనకరంగా ఉంది. అసలు సాహిత్య సృజనలో స్త్రీ పురువ భేదం లేదు. స్తీ రచయితలు, వురుష రచయితళ్లు ఆనే విభాగం . దిగంబర కవులు, భావ కవులు, ఆభఖ్యుదయ కవులు ఈ రకంగా విభజన చేసుకునేటప్పుడు వాళ్ళ ఉదేశం అంతరాంతరాల్లో ఎలా కీర్రిలాభము మ్మాతమేనో, ఈ స్త్రీ పురుష విళజన కూడా అలాంటిదే. ఈనాడే కాదు, ఏనాడో రాజశేఖరుడనే నుపసీద్ద కావ్యశాస్త్రక ర్త ఇలా అన్నాడు - “వృరుషవత్‌ యోషిలోపి కవీవవేయః సంసా(- రోవ్యోత్మని సమవై తి,నవైైణం హైరుషం వావిభాగ మేతే (కావ్యమేమాంస)

(వ. ఆంధ సాహిత్యాన్ని ఆమూలాాగముగా తెలుసుకోవాలంటే ఏ భాష నేర్చుకోవలసీ వుంటుంది. ఇంగ్లీషా, సంస్కృృతమా? అరునికాంధ కవిత్వంలోని సింబాలిజమ్‌కు, కాళిదాసు ఉసమాలంకార మునకు లేడా ఏమిటి?

జ. పాచీనార్యధ సాహిత్యాన్ని అవగాహన చేసుకుంటూ ఆస్వాదించా లంటే సీతృవాక్యం లాంటి సంస్కృత భాష అవసరం, ఆధునికాంధ సాహిత్య ఆంకురాన్ని జలదానం చేసి జాగృతం చెయ్యాలంటే మాతృవాక్కు-లాంటి ఇంగ్లీషు భాష ఆవసరం.

అలంకారం రెండు వస్తుపుల యొక్క రెండు చ్మికాల సంయోగం. *పజగామ సళశ్చంగదః /వాంసోనీల మినోదకం” ఆకాశంలోకి చం్యదుడు | పవే శిందాడు, హంస నీతోదకాల్లోకీ (వవేశించినట్టు, చందుడు - ఆకాళం అనేది

5ింర్‌

రక సౌహిత్యదర్శిని మొదటి దృశ్యం, ఎవడో పత్య్మక్షంగా చూస్తున్నది; కనుక అది (వత్యవషము. హంస సీలోదకాల్లోకి (ప్రవేశించడం, చూచేవాడి ఎదుటలేని దృశ్యం కనుక అది పరోక్షం. పరోషం (పత్యకంతో సంయోగం పొందినప్పుడే కవిత్వ శ్రోత చమత్కృ్భృతుడవుతున్నాడు. కనక చమత్కార కారణం వరోవం. ఈ వరోడ సాఇఖత్కారమే కవి దర్శనము, ఇది ఉపమాలంకారంలో ఉన్న రవాస్యం. సింబల్‌లో రెండు దృళ్యాలుండవు, పరోక్ష దృశ్యమే దెవ్పఐడుళుంది. ఆది [వత్యవష దృశ్య స్ఫోరకమవుతుంది ఇది [గంథాలు (గంథాలే రాయమని ఐలా త్కరించే చర్చా వస్తువు. దాన్నంతా ఒక ఏకుల బుట్టలో పెట్టమంటే నా వల్ల కాదు. ఆర్బిబాల్డ్‌ మెక్టీష్‌ అనే ఒక విఖ్యాత కావ్యత త్వ్వవేత్త సతీక్క ఆలం కారాల వేదాన్ని గురించి ఇలా అన్నాడు: “సింబల్‌ ఈజ్‌ కస్టింగ్‌ ఆఫ్‌ ఇమేజెస్‌. జట్‌ ది రిలేషన్‌షిప్‌ ఆఫ్‌ ఇమేజెస్‌ ఈస్‌ వన్‌ ఆఫ్‌ కాం[(గుయిటీ, దటిజ్‌ పార్టేకింగ్‌ ఇన్‌ రియాలిటీ, దటిజ్‌ వన్‌ మేకింగ్‌ ది ఆదర్‌ ఇంటిలిజిబుల్‌. సో ఇన్‌ ఎ సింబల్‌ వన్‌ థింక్స్‌ ఆప్‌ ఓన్టీ వన్‌ ఇమేజ్‌, బట్‌ నాట్‌ టు, దో దేర్‌ ఆర్‌ టు మెటఫర్‌ ఈజ్‌ కష్టింగ్‌ ఆఫ్‌ టు ఇమేజెస్‌ వేర్‌ దెయిర్‌ రిలేషన్‌షిప్‌ ఈజ్‌ ఇన్‌ కార్మగుయస్‌, వేర్‌ దేరీజ్‌ నో పార్టేకింగ్‌ ఇన్‌ రియాలిటి, ఐట్‌ పరొసీవింగ్‌ సిమిలారిటీ ఇన్‌ డిస్‌ సిమిరారిటిస్‌ ఎలోన్‌, ఎక్టిస్ట్స్‌.” మీరు ఈ విషయానికి సంబంధించిన (గంధాలు చదవండి.

మారగొని కొండ్యలావ్‌ గౌడ్‌, ఖమ్మం

వః శిపషేర్యదళ ర్మగారూ! కవిత్వానికి, సౌహిఠ్యానికిగల శేడా ఏమిటి? ఏ దేళ కవిత్వమైనా, సాపహిత్యమైనా ఆ దేఠ నడవడికమీద అధారపడి మార తుందా? కవుల నుంచి వాటిల్లో మార్చు వస్తుందా?

జ, నవల, నాటకము, కథ, కవిత్వము ఇత్యాది సృజనాత్మక వాజ్మయ (వ్యకియలన్నిటికీ ఉమ్మడిగా వర్రించే మాట సాహీత్యం. ఆలాంటి సాహిత్యంలో ఓక (స్మకియా విశేషం కవిత్వం ఏీ భాషలోనైనా కవిత్వం ఒకటే విశ్వజనీన (న్మకియ- అహారము, వేషభాషలు, [గామాలు, పట్టణాలు ఇత్యాదుల్లా, ఆర్బివాల్డ్‌ మెక్షీష ఒక గొవ్ప మాట చెప్పాడు: “ఎ పొయెం ఈజ్‌ ఎ పొయెం ఇన్‌ ఎనీ

శిషే్యద 67 లాంగ్వేజ్‌". ఏ భాషలోనైనా పొయెం పొయమే. అయితే భాష మారగానే మటి మారుతుంది, పకి మారుతుంది, నది మారుతుంది, చెట్టు మారుతుంది వాయువులు మారుతాయి, ఆకొళాలు మారుతాయి. మనిషి సుఖ దుఃఖాలు, కథలు, గాథలు, పురాణాలు, చర్మిత, భూత లవిష్యద్వ ర్రమానాలు ఇత్యాదులన్నీ మారుతాయి. మారుకాయంటే సరివూర్ణ భిన్నత వనస్తుందనిమ్మాతం కాదు. వాటన్నిటిలో సిళభావ, నీ మట్టి, పష్నీ, నీనది వగ రాల్టో లేని ఒక విశేషం వుంటుంది. అ రచి విశేషాన్ని ఆ వరిమళక విశేషాన్ని ఆ రంగు విశేషాన్ని, ఆ [ప్రాంతపు సజీవ చ్మికాన్ని మోసుకొస్తుంది ఆ మట్టితో పుట్టిన కావ్యాలంకారం, కవులు మట్టికి ఆఢీనులు..., (21.87 ఆంధజ్యోతి సచి(త వారన్యతిక)

వ్‌, నులేష్‌వొబు, గౌహతి

(వళ్నః “మవోకని' స్థానానికి జరిగే పోటీలో మీరున్నట్టు వీంటున్నాను. నిజమా? బ్యాడేవు చిన వీరభ్యదుడుగారిని పిల్దలమ్మణి పిన వీరభదుడుతో' ఎందుకు పోల్చారు?

ఇవ మవికవి స్థానానికి పోటీ ఒకటి ఏర్పాటు చేయబడిందని నాకు మీరు తెలి'పేవరళూ తెలీదు, పూర్వం రెడ్డ రాజధాని ఆయిన కొండవీటి నగర వీథుల్లో " (శ్రీకాథుడు (సతి గాడిదనూ సీవునున్‌ కవివి గాదుగదా అని సళ్నించాడటం ఆలాంటి ఈ తెలుగుదేశంలో మహాకవి స్థానానికి తమరి _పకారం ఇప్పుడు జరుగు తున్న పోటీలో లవలాది సంఖ్యలో పాల్గొంటారనీ, అది పోటీగాకాక జాతరగా వుంటుందనీ అనుకోవచ్చు, ఇక నాలాంటి సామాన్య మానవుడికి ఆంత (ఐహ్మాండ మైన సమూవాంలోకి తోనుకుపోగలిగే శక్తి ఎలా వుంటుంది? మ్మితమా! ఈ పోటీకి అన్ని విధాలా మీరర్డులని నా అభ్మిపాయం,

మీరన్న చిన వీరళ్యద-పిన వీరథ[ద వ్యవహార మేమిటో నాకు జ్ఞాపకం లేదు .-కానీ ఒక రహస్యం చెన్సనా? నేను మహాకవి నవుద్వామనుకుంటున్నాను, మీకు గుండెపోటు రాదుగదా?

టీ, షాహిత్యదర్శిని జి. అవంఠవద్యనాభయ్య, ధర్మవరం (వళ్న;ః సుమారు రెండు మూడు దళాబ్ద్బములుగా ఆం(ధ్రభాష బొచిత్యము, సాహిత్య సంపద వతిళల ఒరవడిలో పట్టుసడలింది. వ్యావవోరిక (1[గామ్యము) వాష విలయతాండవం చేస్తూ (గాంథికం మూలసడుతూవుంది. సాహిత్యోపాస కులుగా మీ స(మాధానం) లవి? జః సోదరా! భాష [వవహించే జీవనది. దేళ (వజలు తరాలు తరాలు ఆందులో తరంగాలై (పవహిస్తారు. (స్రజలు భాషా జలాల్ని [గంథాలనే కడవ లతో పట్టి తెచ్చుకుంటారు. ఏ తరం వాళ్ళ భాష ఆ తరంవాళ్ళ కడవల్లో వుంటుంది. “ఆసమున మీదెరుంగక మవి(గ్రహవృ త్రి గడంగి చెచ్చెరన్‌” అన్న కకవ శతాబ్ది థాష ఇరవయో శతాబ్ది తరానికి చెందిన భాషకాదు. అందులో కవిత్వ చమత్కారాలు చేస్తే అవి ఈ తరం వాళ్ళకు చేరవు, నిష్పృలవుకాయి. పీ తరం భాష ఆ తరానికి సాఫల్యమిస్తుంది. స్మృతికలు ఈ సాఫల్యాన్ని కలిగి స్తున్నాయి (ఆందర్నీ చేరాలన్న నిర్బంధం చేతకావచ్చు). సాహిత్యోపాసకుడిగా నేను వర్తమాన భాషను అనివార్యంగా ఆ్మళయిస్తాను. మల్లెల జయరాజు, చింతలపూడి (వశ్నః “లు” అక్షరము బహువచన విభక్తి. అనగా లు” చేరగా ఎవం వచనమగును, మరికొన్ని నామవాచకములలో ఏకవచనమునందు బహువచన ద్యోతకమైన *లు” కనిపిస్తుంది. కారణమేమిటీ? తెలుపగలరు. ఉదా: రామ్సల్సు, సీఠాలు ఈ వదాల పై చేరిన *లు' వకవచనము నందు (పయోగించుచున్నారు, నా ఉద్దేశం రామి ధాతువు పై ఊ చేరి రాము అయిన తరువాత లు గౌర వార్థక (పత్యయంగా చేరిందని తలుస్తాను. ఇటువంటి వాటిని గౌరవార్థక ప్రత్య యాలు అని నేనంటాను. మరి తమరు నా సందేహమును తీర్చగలరు. జ : మీ అభ్మిపాయంతో నేను ఏకీభవిస్తాను. శె రామ్‌నుదర్శన్‌, రామక్కపేట (వళ్న: మిల్టన్‌, జాన్‌ కీట్స్‌, విలియమ్స్‌ వర్గ్స్‌వ ర్‌, ఆలివర్‌ గోల్డ్‌ స్మిత్‌, రాబర్డ్‌ (ఫాస్ట్‌ మొదలైన ఆంగ్ల కవులలో మీకు నచ్చిన వారెవరు? ఎందుకు?

శీషేరద ఠి

జ: మీరు పేర్కొన్న కవుల్లో నాకు నచ్చినవారు కీట్పు వర్చ్సవర్తు,రాబర్జు (ఫాస్టుం కారణం వాళ్ళలో కవిత్వం ఉంది. మిగతా వారిలో కవిత్వం వల్చన, అకవిత్వం ఎక్కువ. ముఖ్యంగా మిళ్దన్‌ కావ్యాన్ని (ప్యారడై ట్‌ లాస్ట్‌....)ఫ్టాట్‌ అన్నారు విమర్శకులు. వనీద్ధుడైన (డయిడనే మిల్టన్‌ గురించి అ మాట అన్నాడు. అయితే 'కోలెరిడ్డ్‌” “బాంగ్‌ పొయెంలో అన్ని భాగాలూ కవితా మయంగా ఉండాలన్న నిర్బంధంలేదు' అన్నాడు. కానీ ఎడ్గార్‌ అలాన్‌పో లాంగ్‌ పొయెం అన్నది లేనేలేదు పొమ్మన్నాడు. ఆంటే, లాంగ్‌ పైయెంలో ఆకవిత్వ వంక్తులే ఎక్కువగా ఉంటాయి గనుక్క లాంగ్‌ పోయెం కవిత్వం కాదని తాత్పర్యం, మిల్దిన్‌ రచిత హ్యైరడైజ్‌ లాస్ట్‌ &్‌ రిగెయిన్డ్‌ కథా (వధాన కావ్యం. అక్కడ సహజంగా అలంకారానికం చే కథాకఠనానికే [ప్రాధాన్యం ఉంటుంది. ఎడ్డార్‌ పో పొయెం ఎప్పుడూ క్షువ్రంగా, (వాన్వంగా ఉండాలంటాడు. అధునిక [వవంచంలో, ముఖ్యంగా శూర్పు దేశాల్లో ఇదే అమలులో ఉంది. (గజళ్ళు నుంచి హైకూలవరకు.) బందొ సూర్యనారాయణ, ఏీలూరు

[పశళ్నః తమరు ఆ స్తీకులా, నా స్తీకులా?

జ: మీరడిగింది ఒకడి గున జీవనానికి సంబలధించిన విషయం. చేను అ స్తీకుడ్ని వేను నాస్తీకుడ్ని అని చెప్పుకునేవాడికీ బట్టలు విప్పేస ఐజారుల్లో తి౦గే వాడికీ తేడా ఏమీలేదని నా అభ్మిప్రాయం. తత్త్వతః గోవనీయతకన్న సముదమంలటి విలువ వాడికి తెలీదు. (దౌపదీ మానరతణ కంటే (దౌవదీ వస్త్రంసహరణలో వాడు [కూర సంతోషాన్ని ఉదేకవూరిళంగా జూ[రుకుంటాడు.

అనలు సంగతి ఏమిటి అంటే - నేను దేవుడ్నెవుడూ చూడలేదు; ఆయనతో మాటాడలేదు, ఆయనతో ఏ విధమైన పరిచయమూ లేదు. ఇది నా దరదృష్టం కావచ్చు. నాకు తెలీదు. ఇనప్పటికీ ఎంతో వరభయమున్నట్టు దేవ డున్నాడని చెప్పేవాళ్ళను చూస్తే అది వాళ్ళు నిజం తెలిసి చెప్పృతున్న మాటగా కనిపించదు, దేవుడు లేడనేవాడు కూడా అ౦త నిష్కర్షగానే చెపుతాడు. వాడు గానీ వ్లీఢుగానీ ఎలా ఈ వినయం తెలుసుకున్నారో మనకు తెలీదు, క ఉళళ్ళు

ళ్ర సాహిత్యదర్శిని లపవీ నాకు మ్మాతం సత్య దర్శనాలనిపించవు, వాళ్ళ వాళ్ళ మూఢ నమ్మకాలనే నా అభ్మిపాయం. ఇప్పుడే మం్యతిగార్ని కలిసి వస్తున్నానని రాజకీయాల్లో జెడిరించేవాళ్ళలాంటివాన్ళ వీష్ళ, ఈ సమస్యను ఇటో అటో తేల్చే శక్తి నాకు లేదు. ఈ మవో [వళ్నలముందు నేను ఒక ఐిలహీన మానవుడి,

కానీ ఒకటి మ్మాతం గట్టిగా చెప్పాలి. ఈనాడు వాద్దులు మీరిపోతున్న త క్రిమీద, లౌడ్‌ స్పీకర్ల ద్వారా మాట్లాడుతున్న దేవాలయాలమీద, బక్కెట్టతో వీళ్ళ తోడినట్లు లారీలతో మనుషుల్ని తోడుతున్న రాజకీయాలమీద, భయానక శబ్దాల దండయా.తగా మారిన హిందూ పండుగల మీద నాలో "పెరుగుతున్న ద్వేషాన్ని నా భాష మోయలేకపోతోంది. అవన్నీ ధనిక రాక్షస వర్గాల తాండవ నృళ్యాలు అసహాయ మానవుల అ ర్రనాదాలు వినిపించని కణాలు. నేటి నిగ్గలేని బుద్ధిహీన లౌడ్‌ స్పీకర్ణ మతం, దేవుడు దెవిటివాడని చాటి చెపుతోంది. “న్పూర్తి', ఉవ్పల్‌

(వళ్న: చాలామంది రచయితలు వారి రచనలలో ఎన్నో ఉన్నతమైన ఆశయాలు చెప్పకారు. కాని వారి వ్య క్తిగత'_వవ ర్తన సామాన్య మానవుని కన్నా అధ్వాన్నంగా వుంటుంది. ఆశయాల ఆచరణలో రచయిత ఎలా వుండాలని &క రచయితగా మీ అవగాహన?

జఐ రచయిత, రచన రెండూ అభిన్నం అనినా నమ్మకం. ఒక్‌ గజ దొంగ, ఒక నీచుడు, ఒక క్కుటదారు నిజమైన కవి కాలేడు అనినా నమ్మకం. *

(9.1.87 ఆం్భధజ్యోతి సచ్మిత వార వ్మతిక )) కె.ఎన్‌. (పకాష్‌, హైదరాబాద్‌

(వ జ్యోతిష లెక్కల (వశారము కలియుగము (వస్తుతం ఎన్నవ సంవత్సరము నడుస్తున్నది తేలుపగలరు.

జ, ఏ వంచాంగమైన తీసుకుని చూడండి. జవాబు దొరుకుతుంది సాహిత్యం వేరు - జ్యోతిష లెక్కలు వేరు మ్మితమా। + కొల్లి శినరామి రెడ్డి, నంది'వెలుగు

(వ నేడు సాహిత్యమనే సమ్ముదపు (వవావా వేగం ఎటు వయనిసోం ధంట్లారు శేషేర్యదశర్మ గారూ? నో

శేషీయద క్‌! జ. మ్మితమా! సహైహీత్యం సము దమేమో గానీ నముదం మ్మాతం [వవావాం కొడు. ఎటువై పో పసయనిస్తున్నట్టు అభినయించే మవోనటుడి న్వరూవం స్రమ్ముదం. నదులే [ప్రవహిస్తాయి నమ్ముదంలోకి ఆబాగే మనిషి క రణ్య్యకోధము, (యేమ, అనూయ, ద్వేషము, అనురాగము ఇత్యాది రస్మవవ్వావోలుగా మారి సౌహిత్య సముద్రంలోకి వ్రవహిస్తాడు. సాహిత్యం ఒక (బవ్మోండమైన జల రాశిబా ఉచ్చ్వాస నిళ్వాసాలకు ఊగిసలాడే వనస్సులా ముందుకూ వెనక్కూ ఊగిసలాడుతూ వుంటుంది. ఎక్కడీకీ వయాణం చెయ్యని అనాది వృద్ధుడు, అనాది బాలుడు సాహిత్య సముదం! కీర్తి నాగరావాః బళ్ళారి

(వశ్నం (ప్రాచీన సాహిత్య మధనం అధునిక కవిళా రచనకు కలిగించే పుష్టిని గురించి యువకులకు తెలియనరచండి.

జ) మి[త్రమా! అనుభూతి వినా కవితర్తం లేదు, సాధారణ ఆనుకూళతి కౌదు, ఉజ్ఞ్వ్యలిళ అనుభూతి. లేకవోరే అనుభూతి అందరికీ వుంట = మరి ఆందరూ కవులు. కాలేకపోతున్నారు.. అనుభూతిని ఉజ్ఞ్వలితం చేసేది పౌండత్యం? మామూలు పొండిత్యం కాడు వీ (గంక పఠనా ఫల న్వరూవజ్ఞానం అంతశ్చై తన సాగరాన్ని జాగృతం చేస్తుందో తద్వారా అర్మళాథల మీదే కవిళ్యోంకు రాలు పొటమరిస్తాయో అది విలక్షణ పాండిత్యం, దాన్ని జగన్నాథుడు కసచిచ్చ విలగణ వ్యుత్పత్తి కాన్యకరణాభ్యాసా అన్నాడు, బోదిలేర్‌ ర్ట "ఫెస్టెడ్‌ 'సెన్సివిలిటి కల్టివేచెడ్‌ బై రీడింగ్‌ అండ్‌ ఎక్స్‌పీరియన్స్‌” అనీ అన్నాడు. హైండిళ్యం (గంథన్తం చేయబడిన మన పూర్వజుల నహచ్వరుల అనుమూతి 1వకాశపుంజము.

౩, (ప్రభాకర్‌ చింతకుంట

(వళ్న, మన రాజ్యాంగము కూడా సహైహిచ్యమేనా? దీనికి రసాలు, ఛందస్సు, అలంకారం, సంధి సమాసాలు, మరియు శదితర సాహిత్యవిషయాలు వ శ్తిస్తాయా!

నా సాహిత్యదర్శిని

(వబంధము అంటే ఏమిటి? దీనికి, (గంభానికిగల తేడా ఏమిటి? నాకు సమాధానాలు ఇవ్వగలరని కోరుళున్నాను.

జ. తమరికి తెలిసే అడుగుతున్న (ప్రశ్నలని తెలుస్తోంది, రాజ్యాంగము తత్తుల్య (గంథాలు సాహిత్యేతర రచనలు, సాహిత్యానికి సంబంధించిన రసాలం శారములు వ ర్రించవు. ఛందన్సంధి సమాసాది సాహిత్యేతర విషయాలు కావాలను కుంటే వర్తిస్తాయి, లేకపోతే లేదు,

(గంధము అంచే సాధారణంగా వు స్రకమని అర్థం, కాసీ పొచీనకాలంలో [గంథం అంటే మువ్పయి రెండు ఆతరాలున్న ఒక రచన, వూర్వం వురాణా దుల వరిమాణాన్ని చెప్పడానికి శతక్రోటి (వవిస్తరం అంటే, శతకోటి, (గ్రంథాల సరిమాణమున్న కృతి అఆన్సి చెప్పేవారు. కృతుల వరిమాణాన్ని చెప్పడానికి ఒక కొలత. అయితే ఆ అర్థం ఇప్పుడు వాడుకలో లేదు ఇప్పుడు (గంథం సామాన్య వాచకం, (వబంధం కొవ్యమైన (గంథం, ఆంచులోన్స (వఏంధం కథా కావ్యం. కథారహిత్స కొవాన్ని ముకకం అంటాడు. ఫామమహుడు మెదట కథాకావ్యాన్ని సిం అన్నారు. పాన్సన్నడ్షు (వ్రబంధం అన్నాడు, రాజ శేలరుడు, ఆనందవర్ధ వరం బంధం అన్నారు. ఇలా (ప్రబంధళబ్దం [ప్రాచీన కథాకావ్య హెరిలాషిక ఎల్‌. నోగేళ్వరర్యావ, హైదరావాద్‌

(వళ్న, ఇంధ్ర ప్రదేశ సాహిత్య అకాడమీ “తెలుగు విజ్ఞానపీఠం'గా మారిన తర్వాత కెల్పగృ విశ్వవిద్థాలయంలో లీనమయింది క ఉత్తమ. సహ్య రల 9౮. అకాడమీవారు ఇదివరలో

క అవార్జుల్స ఇస్తుందేవార్చ అ సంవదాయాని విశ్వవిద్యాల యంవారు కొనష్టాగిన్త (న ప సంవవచ్చునా? శ్రేంద్ద సాహి “0న్నారా? సాహితీ రచనలు వారి వరిశీలన కె కార్యవిధానం ఏమి) మనంలీ ఎర మీవారు శచార్డు [పదానానికి అవలంనించే అనకు? మనం రచనలన్న వంపుకోవచ్చునా. వారి పరీ

జవాని, వొఖూ! అకొడ్లస్ప్వీ సంబంధంలేసి వ్యవవారాల్న. ఆజం కి గొడవ నేనెరుగన్స. సాహిత్యంతో న టా (వ్రయివేటు స్వర్గం, సాహిత్యం పేరు చవ యం ల్‌ క్కుట్రచ్లేన్ల నిర్మించుకున్న సకుంటూ సంచరిస్తున్న ఈ సంస్థల్ని

శేషేయ్యద 73 గురించి ఒక్క మాటలో చెప్పాలంటే ఓక లోకం చెపుతాను: “ఉష్టాంణాం వివా 'హేషు గీతం గాయంతి గార్జవాః వరన్పరం (సళంసంకి అవోరూన మవో న్వరంగా

రిద్‌హిల్‌, ప్రైదరాబాద్‌

(వళ్నః (వతిభావంచుడితో స్నేహం చేయాలన్నప్పుడు కొంత స్వయం వకిన వుండాలంటారా? లేక ఐలహీనుడైనా ఫర్వాలేదు, (పతి (ప్రభావంతో పుంజుకోవచ్చంటారా? మిమ్మల్ని విరసం ఎందుకు ద్వేషిస్తుంది?

జ : (పతిభానంతుడ్‌తో స్నేహం చెయ్యాలంటే (పశిఠ అవసరంలేదు. 1వకి (పతిభాహీనుడిలోకి సనహిస్తుంది. నీరు సల్లెమెరుగు, నిజము దేవుడెరుగు అన్నట్లు. విరసం నన్నెందుకు ద్వేషిస్తుందో నాకు జెలీదు.. నేనున్మూతం ఓక దానికి ఆశ్చర్యవడళాను వాష్‌ మానవ శన్నీటిని మార్క్సిస్టు కన్నీరు, మామూలు కన్నీరు అని రెండుగా నిభజిస్తారు. ఈ విభజనకు అధారం వాళ్ళకు ఒకడు నచ్చడం, నక్చకపోవడం. మైకాసురభంజన, కవిత్వ కంఠీరవ, ఉప న్యాస భస్మాసుర ఇలా ఎన్ని విరుదులకైనా వాడే రాజధాని, సంశేపల్లి వనొకుమార్‌, వేములవాడ

(పళ్ళ: జీవితం - సాహిత్యం. ఈ రెండిటీ మధ్యగల సంబంధం ఏమిటి? కాస్త చెప్పండి శర్మగారూ!

జ జీవికానికి, సాహిత్యానికి అవినాభావ సంబంధం ఉంది జీనవిళం ళల్టి అయితే సాహిత్యం శికవు. సాహిత్యక ర్త లేక కవి జీవితానుభూశులచేత తీనంగా కుదవబడి సాహిత్య వంక్తులు ఒలుకుళాడు. సాహిళ్యానికి జీవితం జన్మభూమీ. జ్యోత్స్నా(పసాద్‌ ॥ “హైదరాబాద్‌

1పళ్న : కొందరిని కవితే వరిస్తుందట. మరి నేను వరింనమని [పాధేయ వడ్డా, చివరకు ఐలవంతం చేసినా నాకు కవిత దక్కడం లేదు, అలాగని ఆక చావడం లేదు. ఆంతరాంతరాల్లోంచి కవి కావాలన్న కోరిక పుట్టుకొస్తోంది. సాధ్యం కావడంలేదు, చా ఆవేదన, బాధ తీశేదెట్టా? మీరు అనుభవజ్ఞులు కదా . నాకో మార్గంబాంటి సలహ ఇస్తారా?

గగ సాహిత్యదర్శిని

జః కవిత్వం వరించి వస్తుందన్నమాట ఒక గొప్ప వాంబగ్‌. ఒకడి సామాజిక పరిసరాల (వభావంచేత, వ్య క్రిగత అనుభూతి తుపానులచేత, వాడి వాడి వికసీత చైతన్య పరాగం ఐహిర్గతమై పరిమళిస్తుంది ఈ మాటకే వెయ్యి విధాలుగా చెప్పవచ్చు ఇది ఒక విధం. గిరీశం, [ళశావణ, భ్మాదపదాలు, శకా రుడు, మేక్సెత్‌, ఇయాగో, మారీచ సువావులు, కరటక దమనకులు లాంటి హ్మెతలు చస్తే కవిత్వం చెవ్పలేరు; కవులు కాలేరు. కాని బిరుదులు, ఐహుమా చాలు పొందలేరని మ్మాతం చెప్పలేము. మీరు మంచి కవిత్వం చదవండి, మీ వేదనని, మీ వోధని నురక్షితంగా కాపాడుకోండి, జీవితం మిమ్మల్ని అన్ముగహి స్తుంది కవిత్వంతో!

(231.87 ఆం్యధజ్యోతి నచ్మిత వారవ్మతిక )

ఉంగరాల నత్యనారాయణ, చల్లపల్లి శ 1పళ్నో, కాక వంధ్య - కద వంధ్య అంటూంటారు. వాటిని వివరించ ప్రార్ధన. కుండకులు _- గోళకులు అంటే ఏమిటో కూడా తెలువ 1పార్థన.

జ, జీవితంలో ఒకే ఒక శిశువును (వసవించిన స్త్రీ కాకవంధ్య అనబడు తుంది. కుండః అంటే వతి వుండగా పరవురుషుడి మూలంగా ఒక గ్‌ పొందిన సంకానము. గోల; అంటే విధవకు పరపురుషుని వలన కలిగిన సంతొనము. ఆయుకే' ఇలాంటి శద్దార జ్ఞానం కావ్యాస్వాదనకు ఉవయోగించదు. "ళజ్దార శాసన జ్ఞాన మాలేజైవ నవిద్మతే / తేద్యరే సతు కావ్యార్థ త క్వజ్ఞెరేవ కేవలం” "అంటుంది ధ్వన్యాలోకం,. క

అందులోనూ మీ కుండక గోళకాది వ్యవహారం ఆధునిక సాహిత్యానికి ఆసలు ఉవయోగించదు, “నహి నహి రక్షతి డుక్ళన్‌కరబే.?'

“ప్పిర్టునిిి గుంటూరు

(వళ్న, కవిత్వంలో ఎన్ని రకాలున్నాయి? అందులో దిగంబర కవిత్వ మంటే ఏమిటి? దాని స్వరూప స్వభావాలెలా వుంటాయి? దాని వలన (వయోజన మున్నదా? సామాన్యునికి అది ఎంత వరకు ఆర్థవంతమై, (సయోజనాన్నిస్తుంది?

జం కవిత్వంలో ఎన్ని రకాలున్నా దిగంబర కవిత్వం అందులో ఒకటి శ్రాదు. చిత కవిత్యం, ఐంధు కవిత్యం మార్గ కవిత్వం, దేరి కవిత్వం, గద్య

శేషేర్యద 75 కవిత్వం, వద్య కవిత్వం, చంపూ కవిత్వం, వచన కవిత్వం, గేయ కవిత్వం, జానపద కవిత్వం-ఇలా ఎన్నో రకాల కవిత్వాలున్నాయి. పోతే వస్తువునుబట్టి ఆధునిక కాలంలో వచ్చిన భావ కవిత్వ, అభ్యుదయ కవిత్వ, వివ్షవ కవిత్వ, కవిసేన కవిత్వాదులున్నాయి. కానీ వీటన్నిటికీ కొన్ని పోల్చుకోడానికి .వీలయ్యే లశణాలున్నాయి. కానీ మీరు చెప్పిన దిగంబర కవిత్వానికి అలాంటి విశిష్ట లక్షణాలేవీ లేప్ప. వాస్తవంగా అభ్యుదయ కవిత్వ [ప్రారంకంనించీ కనిసేన కవిత్యం వరకు వచ్చిన కవిత్వమంతా ఆంధదేశంలో విప్ణవాన్నే కావ్య వస్తువుగా తీసుకుంది. విష్టవం కావ్య వస్తువుగాలేని కవిత్వం చినుకులు చీనుకులుగా అక్క డక్కండా రాలుతుండడమే ఈ యుగ లక్షణం. అభ్యుదయ కవిత్వమనే పేరుతో వచ్చిన కవిత్వం కూడా విన్లవాన్నే కావ్యవస్తువుగా స్వీకరించింది గనక అడీ విన్హ్షవ కవిత్వమే; లేబెల్‌ వేరే కావచ్చుగాక, కనక తెలుగు జేశంలో అభ్యుదయ కవిత్వం నుంచీ కవిసేన కవిత్వం వరకు ఆంకా ఒక దీర్ష విస్టవ కవిత్వ యగమే అని వరిగణించడం సరియైన సాహిత్య విమర్శ. దీనికి థిన్నంగా దిగంబర కవిత్వమని మీరనే దాంట్లో విశిష్ట విభిన్న లక్షణాలేవీ లేవు. ఇక [వయోజనమా? ఇన్నేళ్ళనించీ ఎన్ని కావ్యాలో కావ్య సంకఅనాలో ఆంథాలబీలో వచ్చాయి. అవన్నీ ఏదయినా (ప్రయోజనం సాధించి వుంటే ఇది కూడా అందులో ఏ్‌డో కొంత చేసే వుండదా? సిహెచ్‌. గణపతి (వసాద్‌, ఖుర్హారోడ్‌

(వళ్న. “కవిత్వం అలంకార (వధాన భాష, అంటే ఆ భాషలో నుంచి అలంకారాన్ని తొలగిస్తే అది కవిత్వంగా వుండడం మానేస్తుంది” అన్నారు మీరు. ఆదికవి వార్మీకి. ఆది క్లోకం “మానిషాద (పతిష్టాద్య గమః... కామ మోహితమ్‌”లో ఏ అలంకారం లేడు కదా - మరి కవిత్వం కాదంటారా? తెలుగు కవిత్యం గురించి చెప్పానంటారా? ఆయితే తిక్కన భారతంలో “తనువున విరిగిన యలుగులు....” అన్న సుుపసీద్ధమైన పద్యంలో ఏ అలంకారం వుంది? సరైన వివరణ ఇవ్వండి.

జ, అలంకారము లేని భాష కవిత్వం కాదు అన్నమాట కావ్య కోవిద (వ్రవంచం చేసిన నిష్కంర్థం వకోక్తి, ధ్వని, చమత్కారాదులన్నీ అలంకారం

కొర్ర సాహిత్మదర్శిని

లోనే ఉన్న ఆలంకార లక్షణాలు లేక ఆలంకార శక్తులు. భిన్న భిన్న ఆలంకారిక 'మత సంబంధ వివాదమంతా శావ్యమర్మ జ్ఞానానికి అనివార్య సామ్మగికాదు.

“వ క్రాధిధేయ శబ్దో కః ఇష్టావాచామలంక తిః అని భామవుడన్న మాట

కావ్య విషయంలో సరమవాక్యం. మా నిషాద లోకం ఛందోఐద్ద థాషావిర్భా

వానికి ప్రారంభం! కనుక ఆది సాహిత్యంలో చరితాత్మక సంఘటన వాల్మీకే

ఆ శ్లోకాన్ని గురించి “పాదబద్జోషరసమః తంత్రీలయ సమన్వితః” అన్నాడు*

కనకనే ఆ సంఘటన సాహిత్య జగత్తులో మారాం మండలాయమానంగా

నిలిచింది. అది కవిత్వ విషయం కాదని మ్మాతం గృుర్టించాలి. ఏతత్‌ శ్లోకావి ర్భావాన్ని గురించి వివరిన్తూ రాజశేఖరుడు కావ్య మీనూంసలో కావ్యపురుష సరస్వతీ సంవాదంలో సరస్వతి చేత ఇలా చెప్పించాడు - “త్వత్తః వూర్వేహి విద్వాంసో గద్యం దదృశుః నవద్యం; త్వదుపజ్ఞ మఠథాతః ఛందస్వద్వదః (వవర్హ్యతి (నీకు ముందు విద్వాంసులు గద్యనే చూచారు వద్యాన్నెరుగరు, సీవే వద్యాన్ని నృష్టించావు.) రాజశేఖరుడి వకారం ఆ ఛందోమయవాక్కుు కావ్య పురుషుడి చేత శుక్రుడికి మొదట ఇవ్వబడింది. అవ్పటి నుంచీ శ్కుకుడి పీరు కవి. తర్వాత సరస్వతే (ోసాపి ..షపాచేత సాయాపి.... స్వచ్చందాంసి వచాంసి (ప్రాయచ్చత్‌?”) వాల్మీకికి ఆ ఛందోమయ వాక్కుులను ఇచ్చింది. అమే తన ప్యుతుడయిన కావ్య వురువుడి శరీరాన్ని వర్ధిన్తూ అంగాంగ (కమంలో ముఖ వాను జఘనాదుల తర్వాత ''నీ రోమములు ఛందస్సులు” అంటుంది. (రోమాణి ఛందాంసి) కానీ (సతమ క్లోకావిర్భావం సాహిత్యంలో రోనూంచక సంఘటన. పంగనొమనుల రొమమోహనరాపు, సికిందావాద్‌

(ప్రళ్న. పద్మ కవిత్వానీకి వూర్తిగా న్వన్తి చెప్పి స్వీయ కవితలు, భావ

కవితలని సతి చిన్న క్యురవాడి దగ్గర్నుంచి మొదలు పెట్టి శోతలను, పాఠ కలను కవితా కళకు విముఖుల్నిగా చేయటలో గల కారణం? ఆ వ్యామోహం ఏమిటి, ఎందువలన? తిక్కన, ఆల్పిసాని పెద్దన, పోతనగార్హ పద్య కవిత్వంలో కంటె అధిక మాధుర్యాన్ని నేటి ఈ చిల్లర కవులతో కురిపించగలదని, పాఠ కులు ఆనందించగలరనేనా నేటి ఈ రచయితల అభ్మిపాయం?

శేషేరద బత్తి

జ. తమరన్న చిల్లర కవితలు రాసే వాళ్ళదే నేటి" జెలుగుదేళంలో "పైచేయి. [వతి చిల్లర కవీ తానే మవోకవి నంటాడు, రాజకీయాది కారణాలచేత బలపరిచే వరాలు, క స న రకు దేళపు రాజ వీదుల్లో వారులు తీరాయి.” ఒక బొడ్డూడని క్మురవాడు కూడా, జీవితంలో నిమ్నోన్నత య్యాత చేస్తి బావ్ప సమ్ముదాలు ఈది, శాస్త్రాలలో కృత వర్మికముడై తతగ్యాతుడై కవిత్వ కిఖరమెక్కి కూర్చున్నవాడ్ని, తన కంటే తక్కువ కవిగా భావిస్తాడు. అంటే వాడిలో వినయమనే నాగరక లక్షణం కూడా లేదు. కుండలు చేసే కుమ్మరివాడు (ఐవ్మోండాలు చేసే (వివ్మాదేవుడ్ని నాకంటే నీవే తక్కువ పొమ్మంటాడు ఒక నంస్కృత శ్లోకంలో = “లవే దద్య. శ్వోవాకి మిహ బవానా పాపిని కలౌ! ఘటానాం నిర్మాతుః |తిభఘువన విధాతుశ్చ కలహః.”” ఇదీ, మనం ఈనాటి తెలుగు సాహిత్య కేళతంలో అనుభవిస్తున్న నాగరకత!

(30.1.87 ఆంధజ్యోతి సచ్మిత వారవృతిక) సిర, హైదరాబాద్‌

వ, ష్యతికలు, రేడియో, టి.వి. స్వార్థా పేఇు కుటిల స్వభావుల వేత్తుల్లో. వున్నాయి. ఎదగకుండా అడ్డుపడి పోజు పెడుతున్నారు దుండగులు. భావలతలు వాడిపోతున్నాయి. అవకాళం లేక మాడిపోతున్నాయి. నన్ను శాంతపరచరూ?

మీరు ఆందంగా వుంటారు గదా, చలన చ్నితసీమలోకి ఎందుకుపో లేదు? అసలు మీకు ఐడియానే రాలేదా?

జ. అయ్యా! తమర్ని శాంతపరచే ఆయుధం నా చేతిలో లేదు. ప్మతిక, కేడియో, టి.వీ లు అధికారవర్గం పాదాలవైపు మ్యాతమే (నవహిందే వంట కాలువలు, మనబోటి సామాన్యులకు దుర్గభస్థానాలు. ఐవుళా అన్ని కాలాలలో దేశాల్లో ఇది ఇంతే అనిపిస్తుంది చర్మిత చూస్తే. _పచార సాధానాలు (వకభ్వ వర్షాల అంగాలు. బాధపడడం వివేకం కాదు, ఈ టి.వీ, ఇత్యాదుల నిరంకుళ త్వాన్నీ, _పజాస్వామ్యమనే గోముఖ వ్యామ్రాన్నీ భరించవలసిందే, దేశంలో వర్గ ఛైళన్య జ్వాల ఉదయించనంత వరకూ,

'మ్మిశమా! మన తెలుగు సమాజం ఎలా వుందో అలాగే వున్నాయి మన చితసీమ, మన సాహిత్యసీమ వగ్లె రా. ఈ సమాజం [బహ్మాండమైని కందకాలు,

త్‌ే సాహిత్యదర్శిని కోటగోడలు, మిరుజులు లాంటి అడ్జంకులున్న నిర్మాణం. అందంగా వుంటి చాలదు వెండితెర ఎక్కడానికి. (పతిభ వుంటే బాలదు వదవి చిక్క-డానికి. ఒక మైకు ముందు నిల్చోవాలంటే ఎన్ని జన్మలెత్తాలో ఈ తెలుగు నేల చెపుతుంది. అరే! ప్రతిక అనే నేరం చేస్తే ఇక్కడ శిక్షించినంత కరినంగా భారతదేశంలో మరెక్కడా శిషీించరు ఇక్కడ మేధాశక్తి వుంటే మెదడు నరాలు తెగడమే ఫలితం, సేద్యం చేస్తే చెమట వట్టడమే ఫలితం పభుత్వ పటాటోపాలు చూచి (పజ్ఞాపాండిళ్యాల మీద [పజలలో విశ్వాసం ఎప్పుడో ఎగిరిపోయింది. తిష్టి శ్రీనివాస్‌, 'పెద్దాపూర్‌ క్యాంప్‌ వళ్నః మీ'గొరిల్లా' పై ఎమర్జన్సీ (చభావంవుందా? ఉంటే ఎంతవరకు? జవాబు: గొరిల్లా కావ్యం ఎమర్ణన్సీ గర్భం నుంచి పుట్టిన శిపవు ఆ కాలంలో జరిపిన దారుణ హింసాకాండకు ఆది (ప్రతి[కియ. ఆందుకనే “వళుత్వ మార్కు. ముఖాలు చూస్తా! చెట్టవైపు కేకవేస్తై! ఇని వూలెందుకు వూస్తాయి, బుల్లెట్లెందుకు వుయ్యవు” అని గర్జిస్తుంది కావ్యం. వేమూరి కామేశ్వరరావు, తిరుపతి (వశ్న: మనము అలంకార కాన్ర్రం ఆంటాము. హిందీవాళ్ళు దాన్ని కావ్య శాస్త్రం అంటారెందుకో చెన్సగలరా? జః ఆలంకార కాన్హ్రమనడమే శిష్ట (యోగము. కావ్య ళాస్త్రమని హిందీ వాళ్ళు ఎందుకంటారో మరి! కావ్యళాన్త్రమన్నప్పుడు సమస్త సృజనాత్మక వటి యలూ దాని [కిందికి వస్తాయి. నాటకము, నవల, కథ, కవిత్వము _ వీటి నన్నిటినీ కావ్య మనవచ్చు. కాసీ ఇందులో మొదటి మూడు కథా (వధాన రచనలు, కవిత్వం కథారహిత సృజన; అలంకార (వధాన రచన, కఠథ్మాపధాన రచనలలో పాఠకుడు అంత్యానుభూతిగా పొందే తాదాత్మ్యాన్నే రసమంటారు. అలంకార (ప్రధానమైన కవిత్వంలో పారకుడు ఆంత్యానుభూతిగా పొందే తాదా క్మ్యాన్ని చమళ్కారమంటారు చమత్కారమే ఆనందము. (“సౌందర్యం చ చమత్కృత్యాధాయకత్వం, చమత్కృతి రానంత విశేషః సవృద హృదయ (ప్రమాణికః” అని జగన్నాథుడు ఉవమాలంకార చర్చా సందర్భంలో చెప్పాడు).

శీష్షేంద ణ్త్‌్ట్లి కాళిదాస మహాకని రచిత కథా రహిత మేఘ సందేశం మూలంగా భారతీయ, కావ్య కాస్త్రంలో ఒక గొప్ప మార్పు వచ్చింది. తత్పూర్యం కథా (నధానమైన్న నాటకము, అఖ్యాయిక, కఠ ఇత్యాదులు యుగ యుగాలు పరిపాలించి పారకుల [ప్రాణం విసిగిన తరుణంలో మేఘసందేళం వచ్చింది. దాని (ప్రభావం చేతృఅవ్పటి నరకూ వస్తున్న నాట్యళాస్త్ర రచనని అంతం చేసి భామవాడు. [వ్య(సథమంగా కావ్యాలంకారమనే అలంకార కాస్త్ర (గంథం రాకాడు నాట్యకాన్త్రం రాసిన చినరివాడు భరతుడు, అలంకార కాస్త్రం మొదట రాసినవాడు భామహుడు రన చర్చ నాట్యకాస్త్రంతో అంతమయింది. అలంకార కాన్త్రంతో ఆలంకార చర్చ (పారంభమయింది. కిరాకార్డునీయ, శిశు పాలవధాది కావ్యాలు (వబంధాలయి నవ్పటికీ ఆవి అలంకార (ప్రధాన కావ్యాలు, పాఠకులు అందులో రన నిర్వహణ కోనం వెదకరు: అలంకారాన్నే వధానంగా ఆనందిస్తారు. కనుక ఆలంకా కాన మనడమే కరెక్టు నెం విజయలడ్మీ, ములకలపల్లి

(పళ్నః భవికవులు ఎవరు? వారి రచనలు ఏమిటి? సంచకావ్యాలను (వాసన వారెవరో కూడా తెలియజేయండి.

జః థవి శబ్దము చ్మితమైనది. భవిన్‌ అని సంస్కృతంలో ఒక నకారా్రిత ప్పంలింగ శబ్దముంది దాని అర్దం (ప్రాణీ అని. తెనుగు నిఘంటువులలో ఈ శబ్ధం కనిపించడం లేదు కబ్ద రత్నాకరములో చూడండి వుందేమో! కానీ భవి శబ్లము కేవలం వీరశైవ కృతులలోనే కనిపిస్తుంది తెలుగు నిమంటుకారులు దీనికి వివరణ ఇవ్వవలనినది. దీనికే కాదు.ఆనేక వీరశళైవ కవి (పమయోగములై న 2, 18 శతాబ్దాల కావ్య గత తెలుగు ళద్దాలకు ఆర్థము ఇవ్వనే లేదు. ఆ వనికి చాలా వరిశోధన అవసరం. కుర్చీ, టేబుల్‌ పరిమిత స్వల్ప కార్యము.కాదు. ఆ కృతికర్తల (ప్రాంతాలకు వెళ్ళి అక్కడి వృద్ధ జనాన్ని కలుసుకొని మాట్లా డాలి. అన్యధా మార్గం లేదు.

అయితే, నే నెరిగిన వరకు వీరశైవ కృతులలో (వయు క్రమైన భవి శబ్దం వీరశ్హైవా బార దీక్షతులై న వారి మతానికి విరుద్ధంగా వున్న అందరూ భవి శబ్దము

రథ సాహిత్యదర్శిని కిందకు వస్తారని తోస్తున్నది, దాన్నే మహామ్మదీయులు కాఫిర్లని, ఆదిమ కై9 స్తవులు ప్యాగననీ లేక హెరెటిక్స్‌ అని అనేవారు. ఈ విధంగా ఇవన్నీ సమానార్థక లీ బ్ఞాలని నాకు అనిపిస్తున్నది. వీరత్తైవ దీక్ష పుచ్చుకున్నవారు భవి ఆయిన వాడిని కన్నెత్తి చూడను కూడా చూడరు, ఇది వారి వ్రతము. కనుక భవి కవులు వీరశై వేతర కవులు అనుకోవాలి, ఐవుళశః నన్నయ, తిక్కానాది కవి పరంవరను వీరశైవులు భవి కవులు అంటారు, పైగా, వీరశైవ మతంలో అద్వైత ద్వేషం చాలా ఎక్కువ. “పాతకులాత్మాద్వైశులు నీతి ఎరుం గుదుకే”. “అద్వైత విమూడునకును లోకాయతునకు భేదమ్ము గలదె''- “ఇవచ్చన్న దోమ లజ్ఞానాచ్చాదిత దుష్ట చిత్తుల ద్ర్వైతులు”. ఈ విధంగా విసృత అద్వైత మత దూషణ వండితారాధ్యుడు, తన ''శివత త్ర సారము"లో చేళాడు. వీరశై వులందరికి ఇదే మార్గం, నన్నయాదులది అద్వైత మార్గం. తిక్కనతో (పారంభించిన కవి వరంపర్గను నేను హరిహర కవులన్నాను (చూ. నరుడు _ నవ్యశాలు 196%). భవి కవికా అద్వ్వైతులే గాక బౌద్ద తైనులు కూడా ఉన్నారు. మనుచర్మిత, వసుచర్శిత, పాండురంగ మావోత్మ్యం, శృంగార నైషధం, ఆము క్తమాల్యద - ఈ కావ్యాలు సంచకావ్యాలు. కాని నేటి పారకుడికి పంచ కొవ్యాలు చాలవు. _వవంచ కావ్యాలు కావాలి, (62.87 ఆం్యధజ్యోతి సచ్చిత వారవతిక) (వత్యూష, హైదరావాద్‌ వ్న:ః కవిత్వం [వాసేటన్పడు ఛందస్సు నియమం పాటించినా ఒక్క ఆవరంలో అటు ఇటు అయినా (వమాదమంటారు - నిజమా? ఇది తలచి నప్పుడల్లా కవిత్వం జోలికి పోకూడదనిపిస్తుంది. సాధనలో వున్నవారికి ఒక్క మారుకే వటుత్వం రాదు గదా? తప్పులు దొర్జవచ్చు దాని నివారణకు సలవి ఇస్తారా? మరి మా కవిఠాతృష్ట తీరేదెట్టా చెప్పండి? జ ; బాబూ! వచన కవిత మిమ్మల్ని రక్షించు గాక! భగవంతుడు (వజల్ని రశించుగాక! (మీ బారి నుండి )

శౌషేంద తే లంకా వెంకడిశ్వర్లు, నాగార్జన విళ్వవీన్యాలయం

వళ్నః ఒకే కవికి అటు అంగారంలోను, ఇటు శృంగారంలోనూ కూడా సమాన (పతిభ వుంటుందా? అన్ని రసాలలోను సమర్థుడు కావచ్చేమో కాని, ఒక రసంలో మరీ సమర్దుడు కదూ?

జ ; మానవుడు అనేక భావాల, సంవేదనల సమ్ముదం. జీవన కల్లోలంలో [వయాణందచేసే మానవుడే కవి. సుఖ, దుఃఖ మిశితమైన జీవన సన్నివేశాల్లో మనిషి ఖిన్న భిన్న అనుభవాలకు గురి అయి, భిన్న భిన్న భావ (వవావలుగొ (పవహిన్తూ వుంటాడు. మానవ జీవితం, అనుభవం ఓకే భావ [నవాహం కాదు. కనుక కవి థిన్న భిన్న అనుభవాలకు అభివ్యక్తి రూసం ఇస్తూ వుంటాడు. కవి రచన అనుభవాదీనంగా వుంటుంది. జీవనానుభవాల్లో అంగారము శృంగారము రెండు అ్యగగణ్య ఆనుఖభవాలు. (క్రోధము, (పేమ = ఇవిమానన జీవనంలోనేకాదు అన్ని (పాణికోట్ల జీవనంలోనూ [పాఠమిక అనుభవాలు, భావాలు, ఇందులో వడో ఒక్క- టే వుండాలనుకునేవాడు వర్తమాన కుటిల రాజకీయ సాహిత్య ఖైదీ అన్నా ఆయివుండాలి, లేదా మానవ జీవనలీల ఎరుగని అర్భకుడైనా - అయి వుండాలి. ఖొస్పన సీతారామకృష్ణ, నేమాం

(వ. “వతిత” అంటే ఏమీటి . “వెలయాలు” అంటున్నారు, నిజమేనా?

జ. సం్యపదాయానుసారంగా శ్రీ మీద సమాజం విధించిన లైంగిక వ్యవహార నియమాలు ఉల్లంమంచిన శ్రీని పతిత అంటారు. వెలయాలు సహ జంగా ఈ వర్గంలోకి వస్తుంది. ఈ నియమాలు దేశ కాలానుగుణంగా మారు తుంటాయి. వాటి న్యాయాన్యాయవిచారం అనాదిగా జరుగుతోంది. దాని జోరు ఒక యుగంలో ఎక్కువ, ఒక యుగంలో తక్కువ. అలాగే. దేశ దేకానికీ మార్పు ఉంటుంది. = అయికే స్త్రీల కంటె ఎక్కువ సంఖ్యలో “వతితలు” ఉన్న వురువుల మీద స్త్రీల మీద విధింవబడినన్ని నియమాలు విధింపబడి ఉండక పోవడం ఘోర అన్యాయం అన్న విషయం సర్వ జనీన అంగీకారం పొందిన మాట. తన కూతురు పుట్టింది దాసిగా (బతకడానికే అంటే ఏ తర్మడి హృదయ వూర్వకంగా అంగీకరిస్తాడు? సమాజ వైరుధ్యాలు ఒక్యం ఆర్థిక సమానత్వంతోనే

వ్‌లి.6

రీ సాపిత్య దర్శిసీ విధ్వస్తమైపోతాయి. స్త్రీల డేనిక సమస్యల కోసం. వెతికే పరిష్కారం అయింబ్మెంట్‌ లాంటిది; ఆసలు కడుపులోకి తీసుకోవలసీన మందు, స్త్రీ పురుష భేదం లేకుండా వర్తించేది _ విష్ణవం!।

రామన్‌, మదాను

(వ. కమ్యూనిజం, మార్క్సిజం అంటే ఏమిటి? వాటి వ్యత్యాసాలను స్పష్టంగా తెలుపగలరు,

జ. మానవ జీవనాధార వస్తువుల ఉత్పత్తి సాధనాలు వ్యక్తుల చేతులలో నుంచి సమాజం చేతులలోకి మారడం, తత్పలితంగా అందరికీ కావలసినవి అన్నీ అందరికీ లథించడం వున్న సామాజిక వ్యవస్థ తీసుకురావాలనే ఉద్యమం "పేరు కమ్యూనిజం. ఇక్కడ ఇంత స్టూలంగా మ్మాతమే చెప్పడానికి వీలవుతుంది. మూలత; వస్తువులు, ఉత్ప త్రి, మానవ (శమ, ధరలు, మార్కెట్టు, సామూహిక సంపద, వభుత్వము, సామాజీక విలువలు ఇలాంటి విషయాల్ని విశ్ణేషించి చర్చించి రూపొందించిన ఆర్థిక సిద్ధాంతం కమ్యూనిజం, కనుక సెద్దాంతికంగా సాధారణ మేధకు లాంగని ద్యుర్గాహ్యమైన విషయం. కానీ సాధారణ మానవాళి జీవనస్థితి ఉన్నతం చెయ్యడానికి చేసే కృషికి వర్తించే సిద్దాంతం కనుక, సాధారణ మానవాళి సమస్యల పరిష్కారంకోసం జరిపే పోరాటాలలో అమలు జరిపే సిద్దాంతం గనుక, లక్షసాధనకోసం రూపొందించబడిన కార్య్మకమాలు అందరికీ అనగాహన అవుతాయి. అందువాటులో వుంటాయి. కానీ మూల సీద్దాంకాన్ని అర్థం చేసుకోడానికి చాలా కృషి ఆవసరం _- కమ్యూనిజం మాకు కరతలామలకం అనే కుహనా మేధావులు మన తెలుగు దేశంలో కుప్ప తిప్పలుగా వడున్నారు. ఈ కమ్యూనిస్టు సిద్ధాంతాన్ని (పతిపాదించినవాడు కార్ట్‌ మార్క్సు గనుక కమ్యూనిజాన్ని మార్క్సిజం అని కూడా అనవచ్చు, పీ. కవిత, పాఠం

[ప్ర తెలుగు సాహిత్యంలో పద్యానికి ఓ (వత్యేక గౌరవం వుంది. “పద్య విద్య” తెలినీన ఆధునిక మవి కవుల్లో మీరొకరని మీ “బుతు ఘోష' వల్ల తెలు స్తుంది, తర్వాత మీరు పద్యానికి (ప్రాధాన్యం ఎందుకివ్వడం లేదు? పద్య కవిత్వం బౌట్‌ డేచెడ్‌ అని మీరూ అనుకుంటున్నారా?

శేషేర్చద తీ జ తెలుగు మేధ వెయ్యేళ్ళు సాధించిన ఒక మవోజ్ఞ్వ్యల సంసద వద్య శిల్పం నేను ఆందులో కొంత కృషి చేళాను. భారతదేశంలో (నయాణం చేస్తుంటే కొండలమీద అక్కడక్కడ కోటలు కనిపిస్తాయి గతించిపోయిన నాగరికతకు గర్వోన్నత చిహ్నాలుగా. మన సువ స్కృతుల్ని శెచ్చగొట్టి వర్జ చ్మితాల వసంతాలు వీచేలా చేస్తాయి. కాని ఆ కోటల్ని మళ్ళీ వాడుకోలేము. అందుకని వాటిని చూచి విచార(గస్తులవుతాము. ఈనాడు మనం ఏ జనులతో కలిని జీవిస్తన్నామో, ఏ సమకాలీన జన సంనర్కం మన జీవన సొభాగ్యమో వాళ్ళకు ఆ పద్య నిర్మాణ శిల్చాల్ని చేర్చలేము. దాని నిర్మాణంలో వున్న శబ్దాల శిలలు ఆ శిలలమీద చెక్కబడిన శిల్పాలు సంకేతించే నాగరికత, మానవీయ విలువలు, సొందర్యరీతులు ఈనాటి మన (జల జీవనకేతాన్ని జల మయం చెయ్యలేవు. అందులో నుంచి ఫలవుష్పాలు రావు, అవి శిలలమీద చెక్కిన ఆకృతులు అన్నిటికంటే ఈతరం జనులు వద్యథాషను దాటి పద్మ గర్భాంతఃస్థ కావ్యచమత్కారము. నందుకోలేరు, ఈ ఒక్క కారణం చేతనే పద్యం కావ్యపాణమైన చమత్కాారానికి భంజకమవుతోంది. తిక శ్రానలో చూడండి “ఉప్తతాయిలో. తన కొదవినతోరహ(/ త్రము సూప్మివేయక సనుది వృత్తి?” “యెదమేని నెళ్తాని సుడియంగ బయ్యెద/ సగము దూలించి వై మగుడ దిగిచి” పిన వీరభ్యదుడు “పాప కన్నెలు మేతపట్టి సోవిడుచునో వెసగాడ్పు రెక్కలు విరిగెనేని” - తెనాలి రామకృష్ణ కవి, “కొదమ సం పెగ మొగ్గ తుదజోన్న విరివోలె / ముకు[.న ముంగర ముత్యమమర,” “ఇఖితాండవము కళాసీక జేసి సడలించె / గరిఘటా మదవృష్టితైతవమున” = అందమైన వూర్వు కావ్య వంక్తు లిచ్చాను. కానీ ఈతరంవాళ్ళకు ఆ అందం అలభ్యం కారణాల వినరణ ఒక క్రష్టఐంధం; అది చెపితే ఒక (గంథం, ఇప్పుడు చెన్పవలసిన కవిత్వం ఇలా వుండాలి చూడండి, “కాళ్ళు వేళ్ళ్లయి నడిచే చెట్టు మనిషి / చెట్టుగా వుంటే ఏడాదికొక వసంతమన్నా దక్కేది/మనిషినై అన్ని వసంతాలూ కోల్పోయాను” (ఆధునిక మహాభారతము - (సజావర్వము). ఈ కవిత్వాన్ని కవి తన సమకాలీన జనులతో వంచుకోవచ్చు. కవికీ, (శోతకూ ఈ దూర్గంలోనే సాఫల్యం లభిస్తుంది, (13.2807 ఆం్యధజ్యోతి సచ్మిత వార న్యతిక)

1 సాహిత్యదర్శిని పి రవికుమార్‌, మొండెంఖల్‌

(వశ్న ॥ *4శ్ఞేష్టియ్యద కవిత్వంలో కొత్త దృక్పథం వెలువడింది. ఆయన కవికారీతులు కౌ త్త పుంతలు తొక్కుతున్నాయి” అన్న శ్రీశ్రీ '“శేషేం్యద “కవిసేన' అభివృద్ధినిరోధక మైంది'' అన్నారు. దానిమీద మీ అభ్మిపాయం? “సృజని షృతికల కోసం ఇచ్చిన ఇంటర్వ్యూలు. మి[తవాక్యమే మధురంగా తోచివుంటుంది ఆయనకు, ఆంజనేయ్మప్రసాదరావు నెల్లూరు

శ్రశ్న : పాణిన్యాచార్మ్యులు తమ వ్యాకరణ అష్టాధ్యాయిలో భారతపీరుల "పేర్ద (వస్తావించారు కాని, రామాయణ ప్మాతల పేద్ద కాని, _ఆదికవి వాల్మీకిని కాన, రామాయణ కావ్యాన్ని కాని (పస్తావించలేదు. అందువల్ల రామాయణ రచన ఖారతానికి, పాణినికి పిమ్మట జరిగినది, రామాయణ కథకు రామాదులకు అంతకుముందు ప్రచారం లేదు - ఇది ఒక పక్షం.

తిరువతి దేవస్టానాల (పచురణ - షోడశి రామాయణ రహస్యాలు అనే తమ పున్తకంలో తాము భారతానికన్నా రామాయణం పూర్వరచన, కథా అంటూ తాము చూపిన కారణాలు. 1. రామాయణం నాటి సంఘస్థితి, 2. ఉపమలు వేదాలలోని చ్మితణను పోలివున్నవని, 3. అపాణినియ (పయోగాలు, శీ, చారి (తిక వాద్దులు - దేశాల విస్తరణ, వివరణ భారతంలో వానికంటే తగ్గివుండడం, చిష్ణ్మపళ న్నీ కంటే ఇంయ్యదపారమం ఎక్కువగా వుండడం,

పాణిని వ్యాకరణంలో తనకంటె వూర్వపు రచనయైన రామాయణం, రామాది పురుషుల (వ్రస్తావన ఎందుకు చేసీ వుండకపోవచో, తమ అభి, పౌయాని

నా చి న్న షా జెలుప [పార్దన త

జ ః రామాయణం పాణిన్యనంతర రచన అని ఒక పతం ఆనడానికి మీ (వకారం ఆధారం పాజణినిలో రామాది ప్మాతల ప్రస్తావన లేదనుకోవడం ఒక్కటే; కానీ హల్చంధి _పకరణము, విసర్గ్మసంధి (వకరణము, అజంత పుంలింగ (పకరణము, పాగ్టితీయ వకరణము, విక క్త్యర్థ (ప్రకరణము ఆది స్థలాలలో ఆ _వస్తావన వున్నట్టు జ్ఞాపకం. ఇది దీర్శకాలిక స్మృతి. మీరు సద్యోస కక్రిగస్తులు గనుక దయచేసి ఒక సారి కోధించండి.

శేషేంద రక

విషయం మూలతః రామాయణం థారత అనంతరం కాదా అనేదే. కొందరు పాళ్చాత్య పండితులు (ఊదా. వింటర్నిట్ట్‌) మూల భారతం మూల రామాయణం కంటే వూర్వమే అని అభ్మిసాయపడ్డారు. వారిచ్చే అనేక కారణాల చర్చ నువిన్సృతం. నేను మాతం “షోడశి'లో రామాయణాంతర్గతమైన అలంకార, వైదిక పురాణాది సంబంధిత సామ్మగిని ఆధారంగా తీసుకున్నాను. పాజీనిలో రామాదుల ప్రస్తావన లేకపోవడం మాతం చేతనే రామాయణం పాజీన్యనంతర రచన అని ఒక సిద్దాంతం చెయ్యడం తొందరపాటు. రామా యణం పాణిన్యనంతర రచన అనడం ఒకటి, మవీభారతానంతర రచన అనడం మరొకటి. (వనిద్ధ పండితులెవరూ రామాయణం పాణిన్యనంతర రచన అన్నట్లు నాకు తెలీదు పాణిని, చర్మితలో ఆలెగ్జాండర్‌ తర్వాత వచ్చిన ఇండో బాక్టి యన్‌ రాజుల కాలంవాడు థానుడు కూడా ఆ కాలంవాడే కాని పాజీనికి వూర్వుడని పండితాభిపాయం. పాణిని అలెగ్జాండరు వూర్వుడని ఎ కె. నారా యజణ్‌ తన “ది ఇండో (గిక్స్‌' అనే (గంథంలో అన్నాడుగాని, యవనాల్లిప్యాం (తీ (వత్యయ (ప్రకరణం) కంబోజాల్టుక్‌ (అనత్యాదికార (ప్రకరణం) ఆది అష్టాధ్యాయి స్మూశాల మూలంగా పౌజీని యవనుల్ని, కంభోజుల్ని: వాళు లిపిని కూడా బాగా ఎరిగినవాడనాలి. (తశశిల సమీప (గ్రామవానీ) కనక కీస్తు వూర్వం 4వ శతాబ్దం అనంతరంవాడే,. ఆ కాలంలో భాస పాణినులురడగా ఈ ఉభయులకు తర్వాతే రామాయణ రచన జరిగిందనడం విశ్వాసప్శాతం కాడు, బుచర్‌, ల్యాంగ్‌ అనే హోమర్‌ అనువాదకులు (1879) హోమర్‌ కాలం, [క్రీస్తుపూర్వం 900.700 అన్నారు; *'ది రైజ్‌ ఆఫ్‌ (గీక్‌ ఎపిక్‌” కర్త గిల్బర్ట్‌ మృ[రే హోమర్‌ కాలం ,క్రిస్తువూర్వం 700 అన్నాడు. వాల్మీకి వోమర్‌కు ఇంత కాలం తర్వాతవాణా! టి. వేదొంతనూరి, హైదరాబాద్‌

(పళ్న : మహాశయా! పురాణాలు మన దేశంలో ఆధునికత అడుగు పెట్టనీకుండా వున్న గోడలు అంటాను, మీరేమంటారు?

జ ః మీ పొరపాటంకా ఇతర దేశాల్లో పురాణాలు లేవనుకోవడంలోనే ఉంది. (గీకు, రోమన్‌ భాషల్లో మైఠాలజీ అనే పేరుతో పురాణాలున్నాయి. ఆయిలే, అవిఇతినోసాల్భో, కావ్య నాటకాల్టో మిశ్రితమై ఉన్నాయి. థారత

86 సాహిత్య దర్శిని దేశంలో కూడా అతి (పాచీన కాలంలో ఆలాగే ఉండేవి. కాని, తర్వాత పురాజాల్ని క్లోకబద్ధం చేసి, 18 పురాణాలు, 18 ఉవ పురాణాలు అవి (కోడీక రించారు. అయినప్పటికీ, కొన్ని మిగిలిపోయాయి. కాని, పురాణాల్ని [కోడిక రించి ఛందోబద్ధ సంవృటాలుగా చేయడం అన్య దేశాల్లో అతి క్వాచిత్మంగా తప్ప విరివిగా లేదు. అన్య దేశాల్లో మైఠాలజీ కెక్కని ఎంతో పౌరాణిక సామగి జానపద వాజ్మయంగా మిగిలిపోయింది. భారతదేశపు జానపద వాజ్మయం కూడా అండే. ఇటీవలే అంకమ్మ కథ అనే ఒక జానవద సామ(గిలో నేను అనేక ఆళ్చర్యాలు చూచాను. ఆ అంకమ్మ కథ బుగ్వేద పూర్వకాలాన్ని (వఠీకాత్మ కంగా చ్యితించిన ఉదంతం. అంకమ్మ కథనే బుగ్వేదం తీసుకుంది, బుగ్వేద వతీకలతో ఉదంకోపాఖ్యానం చేసీ భారతం తీసుకుంది. ఇదే కథ సుమేరియన్‌ ఇతివోసం గిల్లమేష్‌లో ఉంది. మన వామన కథ ఫిన్హండు పురాణాల్లో ఉంది. ఐరిష్‌ పురాణం తౌతాదెదన్నాన్‌ ఎండ్‌ ది మైలీషియన్స్‌ అనేది (గికు వాబ్మయం కంటే పురాతనమట! ఇదంతా చూస్తే, మన తిలక్‌ (ప్రతిపాదించిన ఉ త్తర్మధువం ఆర్యుల తొలి నివాసం అనే నీద్దాంతం నిజమే ననిపిస్తుంది. పురాణాలు చాలా అక్కడ్నించి ఇక్కడికి వచ్చినట్టు తోస్తుంది. ఏ దేశమూ, ఏ (వజలూ పురాణ రహితంగా లేరు. పురాణాలు (వజల వికాస సంవద, ఐందజాలిక సంవద, ఆవాలగోపాలానికి ఆకృతి ఇచ్చే సంపద; దాన్ని గురించి మనం గర్వించాలి గాసీ వీడవకూడదు. మన స్వర్గ నరకాలు, మన దేవతలు, మన పావ పుణ్యాలు, మన [హాయళ్చిత్త అపరకర్మాడులు అన్ని దేశాల్లోనూ ఉన్నాయి ఉదాః మన వాళ్ళు వరలోకం చేరేముందు వైతరణీ నది ఉందంటారు, ఆలాగే (గీకులకు హేడ్స్‌ (వరలోకం) చేరేముందు స్టయిక్స్‌ అనే నది ఉంది. దాన్ని దాటందే 'హేడ్స్‌ (సవేశించలేరు ఇక్కడ విద్యుక్త అంత్యకియలు చేయందే ఒక మృత మానవుడు వైతరణి దాటి పరలోకం (ప్రవేశించ లేడు; అంత్య కియలు మళాను సారంగా జరవందే (గికు మానవుడు కూడా స్టయిక్స్‌ దాటి హేడ్‌ ఎ (పనేశంచ లేడు; 100 సంవత్సరాలు (పేత రూపంతో నది ఇతవలే పడి ఉంటాడు, పురాణాలు సృజనాత్మక విలాసాలు, ఆధునికతకు అడ్డుగోడలు కావు,

(20.287 ఆంధజ్యోతి నచ్చిత వారవ్మతిక )

శేషేంద శ్రా రాయిపల్లి ఫ్రీ; ప్రైదరావాద్‌

[(వశ్న: నాకు కవితాస క్రి భతే మెండు. భావాలు ఏకం కానడం లేదు ఆసలు రావడం లేదంటే బాగుంటుందేమో! ఆసలు ఆ ఆలోచనే మానుకుని హిామరజనంలో కలిసీ పిచ్చిగా వుందే బాగుంటుందంటారా?

జ: పామర జనంలో కలిసి పిచ్చిగావుండే అదృష్టం నాకు కలిగితే బాగుండునని కలలు కంటుంటాను. ఆ పరమానందం, ఈ కవిత్యంరాని అడ్డ మైన వెధవల అసూయా ద్వేష విషదంస్ట్రల్లో చిక్కుకుని గిలగిల కొట్టుకోవడం కంటె, చాలా గొప్పది. ఈ బురదలో ఎందుకు కాలు పెడతారు?

స్టోన్‌, 'పెద్దవళ్ళెద

(వశ్న: కాళోజీని కలినినవ్వుడు మీ గూర్చి 'ఆయన కవేనా? అనడి గాను. అందుకాయన సీరియస్‌గా 'కవి అంకే ఆయనే, కవిత్వ లడణాలున్న మంచి మనిషి. నిజమైన ఆర్ట్‌ వుంది” అన్నారు. 'గంధర్వ అంశ వున్నవాళ్ళకే ఆలాంటి సుగువాలు లభ్యమౌతాయా?” అని నన్ను నేను [వళ్నించుకున్నాను* మీరేమంటారు?

జః శ్రీ కాళోజీ కావ్యాశమ ముని. కనుక కరుణాపవు కూడా- గంధర్వ అంళ గురించి నాకు తెలీదు; కానీ ప్రాచీనులు ఇలా అన్నారుః *న అనృషీః కురుతే కాన్యం న అగంధర్వః సురూనధృత్‌, న అదేవాళః దదాత్యన్నం న అవిన్హుః పృథివీ వతిః.” కురునెళ్ళ భావనారాయణ, వికారొబాద్‌

(వళ్నవ దిగంబర కవిత్వము ఉద్యమమా? *న్సా దేశం నా _పజలు" వునరు క్రి కాదా?

జ; దిగంబర కవిత్వం ఉద్యమమా కాదా అనే విషయం నేను నిర్ణయించ నక్కరలేదు. ఇలాంటి విషయాల్లో ఎవడికి వాడే బాధ్యత వహించాలి. దానికి సహిహత్య కాస్త జ్ఞానం కావాలి మొదట ఉద్యమం అంటే ఏమిటో, దాని లత ణాలు లెలుసుకుంటే కావలనీన జవాబు దొరుకుతుంది - ఒక సామాజీక ఒత్తిడి పిలుపుకు జవాబుగా వచ్చే రులరూ పవనం ఉద్యమం, ఆ ఒత్తిడి దాటిపోగానే ఈ ఉద్యమం కూడా అంతర్థానం అయిపోతుంది. చర్మిత పరిశీలిస్తే సాధారణంగా

88 సాహిత్యదర్శిని సాహిత్య ఉద్యమాలు 25 సంవత్సరాలు, రాజకీయ ఉద్యమాలు 50 సంవత్స రాలు, మత ఉద్యమాలు 100 సంవత్సరాలు జీవిస్తాయని తెలుస్తుంది. తర్వాత, ఉద్యమాలు మహో పురుషుల చేతుల్లో ఉద్భవిస్తాయి, అన్యుల చేతుల్లో కాదు. భావ కవిత్వ కర్రలైన రాయపోలు, విశ్వనాథ, కృష్ణకాస్త్రి (_పళృతులు గానీ, ఇంగ్లండులో వర్డ్స్‌వ ర్‌, కోలెరిడ్డ్‌, మషెల్టీ, కిట్సు (వళృ్ళళులుగానీ, కమ్యూనిస్టు ఉద్యమానికి కర్తలైన లెనిన్‌, స్టాలిన్‌ వథృతులుగానీ, భారత జాతీయ కాం[గెసు ఉద్యమ కదర్తలైన బాలగంగాధర తిలక్‌, గాందీ, న్మెహా, సుభాష్‌ చందబోస్‌ లాంటివారు గానీ, అద్వైత ఉద్యమానికి కర్త ఆయిన శంకారాచార్యులు గానీ, వీర శై వానికి కర్తలయిన బసవేశ్వరుడు, పొల్కురికి సోమనాథుడు, పండితా రాధ్యుడులాంటి వారుగానీ మిడిమిడి జ్ఞానపారీణులై న యువకులు, - అర్ద యువకులు, ఆర్భకులు కారు పౌండిత్యము, జీవన దర్శనము, మహా పురుష త్వము ఉన్నవారు - ఆ తర్వాత, ఉద్యమం కాల (ప్రభావంగా పుట్టి [పజల మీద (పవహించే (సవాహం; అది అయిదారుమందికి పరిమితమైన లిమిటెడ్‌ కంపెనీ కొదు. ఇలాంటి కీలక లగనణాలు దృష్టిలో పెట్టుకుని విషయాన్ని పరిశీలించండి, జవాబు దొరుకుతుంది.

ఇక 'నా దేశం.నా (ప్రజలు:

పునరుక్తి కాదు - దేశం అన్నప్పుడు భూమి, చెట్టు, కొండలు, నదులు, నగరాలు, (గౌమాలు, మనుషులు మా[తమేకాదు- దేఠశం చిరంతన పదారం, దాని మీద ఉన్న మనుషులు కత వర్ష పరిమిత ఆయుష్కులు. ఒక తరం 'హోతుంది మరో తరం వస్తుంది. దేశంలో ఇలా ఎన్నో తరాలు పోతుంటాయి వస్తుం టాయి; అంతంలేని తరాల తరంగాలు (వతి తరమూ దానికి (వియమైన భాషను, సాహిక్యాన్ని, ఆర్థిక, సామాజిక, రాజకీయ వ్యవస్థల్ని, విలువల్నీ కొ త్తగా తయారుచేసుకుంటాయి. వంద ఏళ్ళనాటి భాషని మనం ఇవాళ మాట్లాడం. అలాగే అన్నీ మానవీయ వ్యవస్థలు, విలువలున్నూ; ఎంతో చరిత మారింది, ఎన్నో యుద్ధాలు జరిగాయి; దేశంలో (వజలు ఎన్నో జయాప జయాలు, సుఖ దుఃఖాలు అనుభవించారు. కనుక దేశమంటే మనువులోయ్‌ అన్నప్పుడు ఏ మనుషులోయ్‌? ఏదో ఒక తరపు మనుషులు కాదు. దేశం అంటే అద్యంతాలు లేని అనేక తరాల మనుషులు, సుదీర్హంగా ప్రవహిస్తున్న వాళ్ళ చర్విత, దారులు మార్చుకుంటున్న నదీనదాలు, ఒకచోట అద్భాళ్యమవుతూ, ఖగ

శేషేరద 89 చోట వుడుతున్న ఆరణ్యాలు, జొన్నత్యాలు మాడ్చుకుంటున్న వర్వతాలు, లేఖలు విప్పుకుంటున్న నమ్ముుద తీరాలు - ఇలా ఎన్నో కలిస్తే దేశం దేశమంటే కేవలం మనువులనుకోవడం సామాన్యుడు ఆ శబ్దంలో చూచే లోతు; వెనుక చెప్పిన విరాట్‌ స్వరూసమంతా ఆ శబ్దంలో వి చూచే లోతు, కనుక, నా దేశం నా (ప్రజలు పునరుక్తి కాదు, కవిత్వంలో. వచ్చేవి సామాన్య శద్దాలే ఆయినా వాటిని సామాన్యుడిలా గాక కవిలా చూడటానికి [పయత్నించాలి. అట్టి (వయత్నమే సాహిత్య ఆధ్యయనం. క్‌ శేలంగి శ్రీనివానరావు దొంతుక్కురు

(వశ్న: ఒకనాడు మవి (గంథాలు వెలసిన ఈ భరత భూమిళో నేడు &క్య- మంచి నవలైనా లేకపోవడానికి (వా సేవారున్నా) కారణ మేమిటి? వివరించగలరు. మనిషిపై సాహిత్యం (వభావం వివరించగలరు

జః మీరు చాలా గొప్ప (పశ్న వేళారు. ఇది ఒక జాతి తన అంతః శోధన చేసుకోడానికి (పేరితం చేసే వశ్న. నీతి కోల్పోయి నిర్వీర్య మైన జాతీలో నుంచి కనీసం గడ్డి కూడా మొలవదు. ధ్రైర్యం కోల్పోయిన దేశం దర్శిద జేవతకు దేవాలయం, దొంగలకు రహదారి, తిరుగుబాటుకు నజీవ సమాధి. ఒక మంచి కథ పుట్టాలంటే అ జాతిలో ఎంతో సృత్సముండాలి. ఎంతో సాహన ముండాలి. ఎన్నో యుద్ధాలకు, ర క్తపాతాలకు, ఎన్నో జయాపజయాలకు, ఎన్నో మానవ భూకంపాలకు అ జాతి గురి అయివుండాలి, ఇలా కాశ్వుతంగా ఆరి పోయిన బూడిద సోగులోనుంచి ఏ కథ పుడుతుంది, ఏ అలంకారం, ఏ [సతీక ఉదయిస్తుంది. కథ పుట్టాలన్నా,(పకిక పుట్టాలన్నా మనిషిలో ఫీలింగు వుండాలి. అది పునాది, (పక్కవాడు చస్తుంటే తన దారిన తానుపోయే ఈ దేళశంలో-ఏనాడో ఫీలింగు చచ్చిన ఈ దేశంలో కథ ఎలా పుడుతుంది?! గొప్ప కావ్య త తత్వవేత్త ఆర్బివాల్డ్‌ మెక్టిమ అంటాడు “ఎ క్రైం ఎగెనెస్ట్‌ లైఫ్‌, ది వర్‌స్ట్‌ ఆఫ్‌ ఆల్‌ క్రై9మ్స్‌, ఈజ్‌ నాట్‌ టు ఫీల్‌” (జీవిశం మీద చేసే ఆఅవదారాలలో అతి ఘోర మైన ఆనచారం ఫీలింగు కోల్పోవడం, అంపే కరుణ కోల్పోవడం). చీనీ వర్యవ సానంగానే ఒక జాతి సాహిత్య సృజనా శక్తిని కోల్పోతుందంటాడు, “వెన్‌ ఏ మెటఫర్‌ డైస్‌ ఎ సీవిలిజేషన్‌ డైస్‌" (ఒక అలంకారం చచ్చిపోయిందంటే ఒక నాగరకత చచ్చిపోయిందన్నమా టే న అర్థార్‌ నాగరకతకు, ఆలంకార్తానికి ఒక్ష

90 సాహిత్యదర్శిని సజీవ ఆవినాభావ సంబంధం వుంది) దీన్ని మీలో మీరు వ్యాఖ్యానించుకుంటే మీ (వళ్నకు జవాబు దొరుకుతుంది.

(27.287 ఆంధ్రజ్యోతి సచ్చిత వారస్మతిక) ఎం. లక్మణాచార్యులు, హై(దావాద్‌

(వం, ఆధునికాంధ కవితపై పార్మిశామిక విస్ణవ (ప్రభావం ఎంతపరకు వడింది? అది ఏ విధంగా పడింది?

జ వస్తువుల ఉత్పత్తి విధానంలో వచ్చిన కొన్ని మహత్తర ఆధునిక మార్పుల మూలంగా 18 వ శతాబ్దం ఊఉ త్తరార్థం నుంచి 19వ శతాబ్దం ఉత్త రార్టం వరకు వున్న నడిమి కాలంలో ఇంగ్లండు వ్యవసాయ గృహ పర్మిశమల వ్యవస్థ నుంచి ఆధునిక పార్మికామిక వ్యవస్థకు చేరడం ఏదయితే వుందో అ సంఘటనను పారిశ్రామిక విష్ణవమన్నారు. దీనికి మూలతః ఉత్పత్తి విధానం లోకి పవేశించిన ''యం్యతం"” కారణము, దాని సామాజీక, రాజకీయ, పాఠ (శామిక, దార్మితిక పరిణామా లేమిటో అందరికీ తెలిసినవే. ఇంగ్లండులో పుట్టిన పార్మిశామిక విన్హవం అమెరికా, (ఫాన్స్‌, జర్మనీ, జపాన్‌ లలోకి ఇంచుమించు ఆదేకాలంలో వాాపించింది. ఇలాంటి పార్మికామిక విష్ణవం ఖండ ఖండాంతరాల్లోకి (పాకడానికి చాలాకాలం పట్టింది. ఆసియా దేశాలు ఇంకా ఆ దశకు చేరలేదు" ఈ విషయం ఎందుకు చెన్పవలసివచ్చిందంటే, ఇండియామీద పారిశ్రామిక (వథావం ఏమిటంటే, సమాధానం క్షువ్తంగా, సూటిగా చెప్పలేము.

ఇండియాలో ఉత్ప త్రిరంగం మీద దాని (వభావమేమిటో మొదట తెలుసు కోవాలి, అలాంటి (వభావం వుంటే అది సాహిత్యం మీద, సమాజం మీద ఏం చేసింది అని వివేచించవలనీన అవసరం గుర్రింవబడుతుంది. ఇంగ్లండులో వచ్చిన పార్మిశామిక విన్ణవాన్ని ఇండియా మీద మొదట కలోనియనిజంగా, తర్వాత ఇంగ్రివు విద్యా విధానంగా, తద్వారా ఇంగ్లీషు సాహిత్యక ర్రల సంవర్క౦గా, తద్వారా పాళ్చాత్య జీవనవిధాన జీవనదృక్నథాల పరిచయంగా, తద్వారా భారత దేశంలో ఒక నూతన వాకావరణోదయంగా మనము చూశాము. ఆ నూతన వాఠావరణమే రాజకీయాల్లో స్వాతం్యత్యోద్యమంగా, సంఘ సంస్కరణలుగాను,

సాహిత్యంలో థావకవిత్వంగాను సంథవించాయి, కమ్యూనిస్టు ఉద్యమం మ్మాతం నేఫగా రష్యాలో వచ్చిన అక్టోబర్‌ రివల్యూషన్‌ మూలంగానే వచ్చిందనేది

శేషేంద రై శ్రీ ఉన్నవవారి “మాలపల్లి” ద్వారా, 1936 లో లక్నోలో (_పేమ్‌చంద్‌ అధ్యక్షతన జరిగిన అభ్యుదయ రచయితల సమావేశం మూలంగానూ తత్కాలీక రాజకీయ సంఘటనల చేతను తెలుస్తుంది ఐరోపాలోలాగా పార్మిశామిక విన్షవం మూలంగా కాసిటలిస్టు సమాజం పుట్టి, తద్వారా కమ్యూనిస్టు ఉద్యమం రావడం అనే రాజకీయ పరిణామ [కమం మన దేశంలో జరగలేదు కనుక పారి(శామిక వివ్లవ దూర ప్రతిధ్వనులుగా, అక్టోఐర్‌ రివల్యూషన్‌ సన్నిహిత [ప్రకంపనలుగా మన సాహిత్యంలో, అందులోనూ తెలుగు సాహిత్యంలో మార్పులు వచ్చాయి, ఈ రెండు సవాహాలూ మన సాహిత్యంలో (వవహించాయి. ఒక (వవాహం కాలపు ఇసుకల్లో ఇంకిపోగా, మరొక పవాహం ఇంకా [వవహిన్తూనే వుంది. అర్‌, వి, రాఘవరావు, ఓంగోలు

(వ తెలుగు సాపాత్యానికి సంబంధించి చాలామంది శ్రీ చలం గారిని వివాదాస్సద మైన వ్య క్తిగా భావిస్తారు. ఒక పారకుడిగా చలంగారి రచనలపై మీ అభ్మిపాయం ఏమిటి?

జ. ఆయన సాహిత్యం కళాస్వరూపము, ఆయన బోధించిన విలునలు వివాద్యగ స్తమైనవి. ఆదర్శానికి, ఆచరణీయతకు, చి త్రవద్ధికి, శిష్ట వ్యవవోరానికి మధ్య జరిగే తీవ సంఘర్షణకు ఆయన జీవితం ఒక (సతీక, అన్నాబత్తుల "వెంకయ్య, నందిగామ

[వ దేవులపల్లి, శ్రీశ్రీ గొవ్స కవులు కదా! వారిమీద మీ అభ్మిపాయ మేమిటి? |వనస్తుత కవిత్వం ఏ విధంగా వున్నది?

జ, వారు గొవ్ప కవులనే నా అభ్మిపాయము, (వస్తుత కవిత్వం అన్ని కాలాల్లోలాగే పలు వలు విధాలుగా వుంది వై అత్రీ* "హైదరాబాద్‌

[ప భావాలు పరుగెత్తుకు రాగ కవి ఆయినారా? లేక అలోచిస్తూ జీవితం సారకం చేనుకుందామనే కవిత్వం [వాస్తున్నారా?

క్ష జ, జీవితం సార్థకం చేనుకుందామనే ఒక బుద్దిపూర్వక ఉద్దేశంతో ఏ కవీ కవిత్వం రాయడు. జీవన తుపానుల్లో కొట్టుకుపోతూ ఏ కొమ్మో ఆశ తంగా దొరికినవ్వుడు చేసుకునే సమీక్ష కవిత్వం ఇది అవిచ్చిన్నంగా జంగ్లే

ర్తి సాహత్యదర్శిని దీర్చకారిక వకియకాదు; అప్పుడప్పుడూ చెవ్పకుండా వచ్చి సంభవించే విద్యుత్రు లాంటి సంఘటవ,

కొర్డ ర మేష్‌నాయుడు, మచిలీపట్నం

వ సాహితీ (వపంచంలో ఆధునిక కవిత్వం ఎప్పుడు ఉద్భవించింది? తొలుదొల్త ఆధునిక కవితను (వ్రాసిన కవి ఎవరు? ప్రాచీన సాహిత్యానికి ఆధునిక కవిత్వానికి గల (సముఖమైన థేదమేది?

ఇ. రొమాంటిక్‌ కవిత్వంతో (పవంచంలో ఆధునిక కవిత్వం ఉదృ్భవిం చింది. (19 వ శతాబ్దం.) మొదట (ఫాన్స్‌, జర్మసీల్లో, తర్వాత ఇంగ్లండ్‌లో (ప్రారంభమయింది. (ఫాన్సులో హ్యూగో, లా మార్తిన్‌, జార్డ్‌ కాండ్‌, వాల్దాక్‌ (వళ్ఫతులు, జర్మనీలో ష్టీజెల్‌ సోదరులు, షెల్లింగ్‌, ఇంగ్లండ్‌ లో వర్ట్స్‌వర్త్‌, కొలెరిడ్డ్‌, కిట్స్‌, ష్న్టీ వగ్లైరాలు ఈ ఉద్యమానికి మూల ప్పరువులు.

1పాచీన కవిత్వం (వధానంగా కథాకావ్యం, ఆధునిక కవిత్వం (వధానంగా అలంకార కావ్య౦; అంతేకాక కథారహిత౦ కూడా. ఆధునిక కవిత అలంకార [వధాన కవిత కావడానికి కారణం ముసలి కథ ఆధునిక కవితలో నుంచి విడి పోవడమే. ఆధునిక సాహిత్యంలో కథ వేరు, కవిత్వం వేరు. (ప్రాచీన సాహిత్యం ఈ రెండింటి మి[శమం, టి. అవంతి, హన్మకొండ

(వ. భావకవిత్వం అంటే ఏమిటో కజెలియచేస్తారా? సాహిత్యంలో విమర్శనా పరిజ్ఞానం అలవడాలి అంటే ఏయే [గంథాలు చదవాలి? లేక ముందుగా మన మనసులో ఎలాంటి స్పందన కలగాలో తెలియచేస్తారా?

జ. భావకవిత్వం అంటే రాయప్రోలు సుబ్బారావుగారి తృణ కంకణం లాంటిది, కాళిదాసుగారి మేఘ సందేశం లాంటిది. శాస్త్రీయంగా ఏమిటంటే _ భావమంటే మూడ్‌; ఈ *మూడ్‌' వరితను కావ్యంతో రాదాత్మ్య్యంపొందేదాకా తీసుకుపోదు. ఒక థావాత్మక సుడిగుండం కలిగించి అందులో తిప్పుతుంది. వృకచ్భాయామ్మాత అహ్హాదం ఇస్తుంది; ఇల్లును ఇవ్వదు. భావకవితలో కథాలేశం వుంటుంది, ఉండకనూ పోవచ్చు. కాసీ రసవర్శవసాయి కవితలో కథ సంవూ రంగా వుంటు0ద్షి,

శేషేర్యద త్రి సాహిత్యంలో విమర్శనా వరిజ్ఞానానికి టి. ఎస్‌, ఇలియట్‌, జార్డ్‌ క్యాంటాయనా, అన్నెర్‌ జిస్‌, 'ష్పెర్చీసా,. లూనాషార్కీ- ఇత్యాది (గంథక ర్తలను చదవాలి (6-3-87 ఆంధజ్యోతి నచ్మిత వారన్యతిక 1. మేడిపల్లి విష్ణుమూర్తి వేగంపేట

ప, మంత, తంత శాస్త్రాలను లోతుగా అధ్యయనం చేశారు. షోడ€, స్వర్ణహంసలాంటి గొవ్ప (గంథాలను రాళారు మీరు. విస్టన కవిగా (నస్తుతం మం్యత, తం్యత కాస్త్రాలమీద మీ అభ్యిపాయం ఏమిటి?

జ. మనిషి భౌతిక, అధిభౌతిక భాగాల నంయోజన, ఈ రెంటిలోనూ మానవుడు శిఖరాన్ని చేరడానికి (ప్రయత్నం చేస్తాడు; చేశాడు; చేస్తున్నాడు, దీని స్పష్టమైన సాడ్యం మానవ చర్మిత అన్ని 'పేజిల్లోనూ దొరుకుకుంది. భౌతిక, అధిభౌతిక కాగాలని రెండు లేవు. ఏదో ఒకటే వుంది అని చెప్పేవాడు మూర్జుడు. అయితే మూర్చడు అతి ధైర్యశాలి. భేదాల్మిపాయం మీద (రంగా దండయ్యాత చేస్తాడు.

'శె.వి.వియస్‌. మూర్తి, భ్యదాచలం

(వ. 'ఎజాపొండ్‌* సాహిత్యంలో తెచ్చిన విన్హనం వరక మైనది? దాన్ని గూర్చి వివరించగలరు.

జం ఎ|శాపొండు యొక్క. అపార అన్యభాషా సాహిత్య అసక్తి మూలంగా, అన్నటికే యూరోప్‌లో అలకురించి పెరుగుళున్న అంతర్భాషా సాహిత్య చైతన్యం ఆంతర్జాతీయ సాహిత్య చైతన్యంగా వరిణమించడానికి మార్గమైంది. మాథ్యూ ఆర్నాల్త్‌ తత్పూర్వం అన్నాడు - “యూరప్‌ ఈజ్‌ ఎ (గేట్‌ కాన్‌ ఫెడరేషన్‌ ఆఫ్‌ థాట్‌ ఎండ్‌ ఫీలింగ్‌. ది [కిటిక్‌ మడ్‌ టేక్‌ యూరోస్‌ యాజ్‌ ఎ కాన్‌ ఫెడరేషన్‌ ఫార్‌ ఆల్‌ ఇంటలెక్సుఅల్‌ ఎండ్‌ స్పీరిచు ఆల్‌ పర్చనెస్‌” - (యూరోప్‌ భావాత్మకంగా, చింతనప్రరంగా ఒక పెద్ద ఐక్య రాజ్యసమితి. సాహిత్య విమర్శకుడు యూరోవును బౌద్ధిక ఆధ్యాత్మిక _వయోజ నాలకు ఆ దృష్టితోనే స్వీకరించాలి.) అందుచేత ఆయన “ఎ క్రిటిక్‌ షడ్‌ సవ్‌ అనదర్‌ లిటరేచర్‌ బిసైడ్స్‌ హిజ్‌ ఓన్‌” అనీ, “*హిషడ్‌ (సొవైడ్‌ ఎ స్టాండర్ట్‌ టు హిజ్‌ ఓన్‌ లిటరేచర్‌” అనీ అన్నాడు. (ఒక విమర్శకుడు

ర్తి సిహిత్యదర్శిని తన భాషలో వున్న సాహిత్యమేగాక అన్య భాషల్లో వున్న మరొక సాహిత్యం కూడా హస్తగతం చేసుకోవాలి! తద్వారా తన సాహిత్యానికి ఒక (వమాణం, ఒక మానదండం ఇవ్వాలి.) ఈ భావ బవీజమే టి. ఎస్‌. ఇలియట్‌లో “మైండ్‌ ఆఫ్‌ యూరోప్‌" అనే కాన్సెష్ట్‌కి కారణమయింది. తత్పూర్వం ఇలియట్‌ గురువు జార్జి కాంటాయనా రాసిన ఒక వ్యాసంలో ల్యూ[కీషియస్‌, దాంకే, గెపే అనే ముగ్గురు విథిన్న కాలాల, విభిన్న (పాంకాల కవుల్ని తీసుకుని యూరప్‌ యుక్క జిజ్టాసా దళ్శాతితయాన్ని చర్చించాడు. తర్వాత (్రాన్స్‌లో పాల్‌ హజార్డ్‌ యూరపియన్‌ కాన్టన్స్‌ అన్నాడు (ఐరోపా అంకరాత్మ.) తర్వాత జర్మన్‌ కవిగెటే |సవంచ సాహిత్యమనే చితాన్ని వాజ్మయ తేతంలో ఎగరేాడు. మధ్యలో జె. బి పీస్టీి యూరోపీయన్‌ మైండ్‌ని వెస్టర్న్‌ మైండుగా విస్తరించాడు. ఆది కూడా చెప్పుకోవాలి. ఆంతతః, యూరోపియన్‌ సాహిత్యంగా రూపొందిన భావం ఎ(జాపొండ్‌ చేతిలో (వవంచ సాహిత్యమనే కాన్సెఫ్ట్‌గా మారింది. ఆయన అంటాడు, “ఎ పొయెట్‌ మడ్‌ బి జడ్జ్‌డ్‌ ఆన్‌ ది బేనీస్‌ ఆఫ్‌ వరల్డ్‌ పోయ్యిటీ, అన్‌ ది బేసీన్‌ అఫ్‌ ఎక్సలెన్స్‌, ఆయాం కన్‌సర్న్‌డ్‌ నాట్‌ విత్‌ వన్‌ లిటరేచర్‌, బట్‌ విత్‌ లిటరేచర్‌ ఆఫ్‌ ఆల్‌ ప్రేసెస్‌ ॥9 (ఒక కవి పతిథ ప్రపంచ కవిత్వం ఆధారంగా నిర్ణయించ ఐడాలి; గరిష్ట మానదండంతో కొలువబడాలి. నా ఆసక్తి ఒక చోట పరిమితమై వున్న సాహిత్యంమీద కాదు, అన్ని చోట్లా వున్న సాహిత్యం మీద ) ఆయన క్యాంటోస్‌లో చేసిన జపానీస్‌, చైనీస్‌ కవిత్వానువాదాలు ఐరోపీయ సాహిత్య దృక్పథ పరిధుల్ని సప్రసాగర పర్యంతం విస్తృతం చేకాయి; ఆధునిక కవికీ, ఆధునిక మానవుడికి కావలసిన కాస్మోపాలిటన్‌ లిటరరీ 'సెన్సిబిలిటీని [వదానం చేశాయి. ఈ విశాల సాహిత్య విష్ణవానికి ఎజాపొండ్‌ అంతిమ స్వరూవ (పదాత

ఇలా దీర్త సమాధానాలు అనివార్యమయే్యే (పళ్నల్ని పాఠకులు వెయ్య వదని మనవి.

గ్య

టి, రేణుకాదేవి, భువనగిరి

(ప, నేను శ్రీశ్రీ గారిని ఎంతో అభిమానిస్తాను. ఆయన దృష్టిలో “$ిల్పికి ఉలి_కావాలి. కవికి కలం కావాలి, మగాడికి ఆడదీ, ఆడదానికి మగాడూ కావాలి. ఇందులో ఏ ఒక్కటి రెండోదాన్ని _పేమించ నక్క-గర్లేదు. " ఇది తెలిళక [మాన్సడిపోయాను _ (వాసీంది శ్రీశ్రీ యేనా అని. తీత్రీ రచనల్లో, దృష్షిలో “స్తీ' అలా ఎందుకుందో వివరించగలరా?

శిషేర్యద ర్టీక్ర

జ, మీరేకాదు నేను కూడా '““మాన్నడిపోయాను”” శ్రీశ్రీ నాకు సన్నిహిత స్నేహితుడే కానీ, ఈ జీవన కోణాలతో నాకు ఎవ్పుడూ సరిచయం కలగలేదు. జేశోమూర్తుల శ్రీనివానశర్య నిడగల్లు

(వ రైతుకి గిట్టుబాటు ధర _పకటిస్తే ధరలు పెరుగుతాయి కదా! మరి నేటి _వభుత్వాలు గిట్టుబాటు ధర అంటూనే ధరలు అదువు చేస్తామంటే ఈ రెంటికి సమన్వయం ఎలా కుదుర్తుంది? వివరించగలరు.

జ. అసలు బాబూ - మన దేళంలో ఈ రైతు అన్న మాట ఒక మాయా ఐజార్‌ థాష. దేశంలో ఆర ఎకరం వున్న రైతు అయిదెకరాలున్న రైతునుంచి అయిదు వందలు లేక వేలాది ఎకరాలున్న రైతుల వరకూ వున్నారు వేలాది ఎకరాలున్న ర్రైతుల్నీ రైతు అంటారు. రైతన్నా అంటూ సానుభూతి కురిపిస్తారు. ఆదే ఆర ఎకరం వున్న రైతు అనే ఎముకల గూడుకూ వ ర్తింపజేస్తారు. వీళ్ళందరూ కలిసి రైతు సంఘం! నాగార్జున సొౌగర్‌ శామ్‌ నిర్మిస్తే అ నీళ్ళు భూస్వాములనవలసీన వేలాది ఎకరాలున్న రైతుల పొలాలలోకి వనవహిస్తాయి. అర ఎకరా ర్రైతుకు పుడిశెడు సీళ్ళు (ప్రవహిస్తాయి తమ చేతులతో డామ్‌ నిర్మించిన వాళ్ళకు మాతం ఒక, బొట్టు సీరుకూడా (పనహించదు కారణం? వాళ్ళకు పొబాలే లేవు నీళ్ళు [పవహాంచడానికి. మరి కోట్టాది రూపాయిల (నజ్నా (దవ్యం, కోట్టాది కూలీ మానవుల కారీరక [కమ ఆ డామ్‌ నిర్మాణంలోకి పోయ బడ్డాయి. “ధనికుల పొలాల్లోకే (టవహిస్తున్నాయి దేశంలో నదులన్నీ కలిసి స్వప్నాల గోల లేని న్మిదపోతున్నిరు వజలంకా కలిసీ.” (ఆధునిక మవ భారతము) - అందుకనే బాబూ మాయాబజారన్నాను, రైతులకు గిట్టుబాటు ధరలు అంటే భూస్వాములకు అత్యధిక ధనలాభం కలిగించే ధరలు! తిండి గింజలు కావలసిన సాధారణ పౌరుడికి అది గిట్టుబాటు ధర కాదు. పాడ్యమి చం్మిదుడిలాంటి వాడి దృక్యాదృశ్య రాఐడీలో వాడు తిండి గింజలు అ ధరకు కానలేడు. ఇది (వజా సామాన్యంమీద (బఐహ్మాండమైన పీడన యంతాంగం, బక్క రైతులు, మధ్యతరగతి రైతులు కూడా ఈ ధరల మాయాశాలంలో దెబ్బతింటున్నారు. దీనికి ఒక్కటే పరిష్కారం. భూసంస్కరణలు, వాటిని అతి త్యరగా, అతి కఠినంగా ఆమలుజరపడమే,.

ర్త సాహిత్యదర్శిని శిరీష, నిజామావాద్‌

[వ శేషేంద గారూ! శోష్యగస్త సమాజానికి సాహిత్యం నంజీవి కాగలుగుతుందా? సాహిత్యకారుల్టోని అనై క్యతాలానం.... సంఘంలో ఐక్యతను సాధించగలుగుతుందా?

జ. శోషిత సమాజానికి సాహిత్యమే సంజీవిని. సాహిత్యకారుల్లో అనైక్యత సమాజంలో అనైక్యతకు దారితియదు కారణం? సమాజం సాహి త్యాన్ని చదువుతుంది గానీ, సాహిత్యకారుల్ని కాదు. న

(13.387 ఆంధ్రజ్యోతి సచ్చిత వారవతిక) శ్రీశ్లైలం, హైదరాబాదు

(వం వాడేశద్దాలో ఎవరిదారి వారిద్రైనా (ప్రతిభావంతుల భావాలు ఒక్కటే నని మా అభ్మిపాయం ఉదా- “నేను వైతం భువన భవనపు బావుటాన్నై పైకి లేస్తాను”; “నేనొక పిడికెడు మట్టినే కావచ్చు; కలం కది త్తే ఒక జెండాకున్నంత పొగరుంది” వాక్యాలను చూస్తుంటే విషయం ఒక్కటేనని, తీరు వేరని అను కుంటాం. దేశభక్తిని ఎలా పివరించారని అనుకుంటాం. ఒక్కో-సారి గురజాడ గుర్తుకు వస్తారు. మీరు మాతో వకీథవిస్తారా?

జ, అవును - మీతో ఏకీభవిస్తాను. కేడియమ్‌, గద్వాల

(పళ్న, తెలంగాణా విమోచనోద్యమం ప్యూడల్‌ భూస్వామ్య సంబంధాల నుంచి విముక్తి అనే అర్థంలో ఇంకొ ఆసంవూర్ణ్జంగానే మిగిలిపోయిందని వివాదం వుంది. ఎంతవరకు వాస్తవం?

జ, అనాటి కేర్యద (నకత్వ జోక్యం మూలంగా తెలంగాణా విమోచనో ద్యమం వ్యూడల్‌ భూస్వామ్యం నుంచి కూడా విముక్తి సాధించలేదు. దేశంలో సర్వతా వ్యూఢల్‌ భూస్వామ్యం యథాతథంగా వుంది; వూర్వంకంటె సురక్ని తంగా వుంది. ఈ వర్గానికి, నవీన ఇండస్టిం%యలిస్టు వర్గం ఒకటి బలీయమైంది తోడయింధి. ఈ మిథురానికి పుట్టిన శిపవులే నేడు మన దేశంలో వున్న వళ క్వాలు, ఈ _వభుత్వాలకు ఓటింగు విధానం వాటంగా దౌరికింది ఒక [బహ్మాండ మైన ఆత్మరక్షణ యంతాంగంగా,

శేషేయద రిల” టి. ఉమామహేన్‌, టి. వి. డామ్‌

(వ్ర నేటి సమాజంలో కారణాంతరాలవల్ల ఒక స్రీ వివాహితగా దాంవత్య జీవితాన్ని గడపలేక తన స్వశక్తితో గౌరవంగా జీవితాన్ని గడుపుతూ వుంటే ఆమెకు వార్థక్యంలో కలిగే భావాలు ఎలా వుంటాయి. అ దళలో మన సమాజం ఆమెకు ఇచ్చే విలువ ఎలాంటిది? విశదీకరించగలరా?

జ. అవసరమైతే ఒక స్త్రీ అవివాహితగా స్వళక్తితో జీవితం గడపడానికి సీద్దపడడం గొవ్ప విషయం. ఈ దేశంలో ముఖ్యంగా స్రీలు న్వళ క్రిీమీద విశ్వాసం పెంచుకోవాలి. కరినతర జీవితాన్ని భుజంమీద వేసుకోడానికి వెనకాడ కూడదు. స్త్రీ పురుషుడు కావాలి. లైంగిక భేదాన్ని తిరస్కరించాలి. స్త్రీ ఒంటి మీద అభరణాలు, మొవాం మీద నిగ్గ, దేహ చలనంలో వ(కరేఖలు అత్యంత గర్హనీయాలు. వార్టక్యం స్తీకే కాదుంపురువుడికి కూడా వస్తుంది. ఉభయులకూ అన్యమానవ సవాయం కొవాలి. మానవతామయమైన సమాజాన్ని నిక్మించే సాహిత్యమా రాజకీయాలూ కావాలి మనకు, నూరి లమ్మీనరసీంహమనూ ర్తి, వైరా

(వం మవిక వుల (గంథములు, కావ్యములు రసవంతములుగా నుండునని అందురు. ఈ 'రసము' అను శబ్దమునకు నిర్వచనము వివరముగా ఇవ్వపార్థన-

జ, “రసము” చాలాకాలం నుంచీ చాలా అపార్ధానికి గురి అయిన “అనాథ! శబ్బము, (ప్రాచీనకాలంలో రసం. రంగస్థలం మీద నడుస్తున్న నాటకా నికేవ ర్రిండే శబ్దం, “విభావానుభావ వ్యభిబారీభావ'' సంయోగము చేత ఈ రసము ఉత్పత్తి అవుతుందని శాస్త్రకర్త నిర్వచనము. విభావము రెండు విధాలుః ఒకటి అయిన ఆలంబన విభావము నాయికా నాయకులు; రెండవది అయిన ఉద్దీపన వివావము చందిక, మలయమారుతము, ఇత్యాది కామోద్దీపన హేతుభూతములైన వరినర సామ్మగి. రెండవది ఉంటేనే నాయికా నాయకులు (_పేరితులౌలారు, కరి వైపు, ఒకరు ఉద్వేగితులై కదులుతారు, కాగలించుకుంటారు. ఇంకా ఏవేవో చేను కుంటారు. ఊడ్డీసన విభావం లేక్రపోతే నాయికా నాయకులు రంగస్థలం మీద చెరొక ఆంచున బొమ్మల్లా ఉంటారు. కనుక ఉభయ విధ విభావాలు కొవాలి. ఆఅ రెంటిలో నుంచే నాటకం పుడుతుంది. (ఆంటే నటన, ఏక్షన్‌ ఎ నాటకం పుస్త

5౨.7

ర్రీస్రీ సాహిత్యదర్శినీ సమయంలొ సంభవించేవి అనుభావ, వ్యభిచారీ భావాలు. అనుభావాలు అంటే నాటకం చూస్తూ ('పేవకుడు ధానితో తాదాత్మ్యం పొందడానికి దారితీసే చెమర్చు, గగుర్పాటు, సర్యభమము మొదలైన ప్మాతల దృశ్యమాన శారీరక చిహ్నాలు. వ్యఖిచారీ భావాలు ఈ దృశ్యమాన చివ్నోలకు హేతువులైన అదృశ్య మానవ థావాలు = భయము, నిర్వేదము, [కోధము ఇత్యాదులు అంటే విభావ అనుభావ వ్యభిచారి భావాలనేవి నాటకం పుట్టడానికి కావలసిన మూడు కనీస మూల [దవ్యాలు. వాటి సంయోగం చేత అంటే కలయిక చేత ఏక్షన్‌ (నాటకం) వుడు తుంది. దాన్ని చూచే _పేకకుడు అ నాటకంలో తాదాత్మ్యం చెందుతాడు. అలా (పేవకుడు నాటకంతో పొందే తాదాత్మ్యాన్నే “రసం*' అంటారు. కనుక రసం కావాలంటే నాటకం పుట్టాలి, నాటకం పుట్టాలంటే విభావ, అనుభావ, వ్యభిచారి థావాలు కలవాలి. ఈ మూటి కలయికే సంఘటన లేక స్థూలంగా. చెపితే కఠ. అంటే కథ ఉన్నప్పుడే రసం అనాలి. రసం నాటకాది కథాకావ్యాలకు వర్తించే మాట. ఇంకా దీనికి సంబంధించినవి ఎన్నో చెప్పాలి. కాన్మి ఇక్కడ ఇంతవరకు చాలుం

పి, నురేద్రమోహనొ, రామగిరి

(ప. అనుభూతి కవిత్వము, స్వచ్చ కవిత్వము అని అంటుంటారు. వీటిని గుర్రించడము ఎట్టా?

జ. అనభూతి కవిత్వమూ, న్వచ్చ కవిత్వము అనే మాటలు వట్టి సాహిత్య అంబేదలు సృష్టించుకుని (పింటులో తిన్చుతున్న కల్మష (కిములు. విన్హవ కవిత్వం గానీ, _పేమ కవిత్వంగానీ ఏ కవిత్వమైనా సరే అనుభూతిలో నుంచే పుట్టాలి అని లోకంలో ఉన్న కావ్యతత్వవేత్త లందరూ ఏక్కగివంగా "ఘోషిన్తూ ఉంటే, అర్థజీర్జ, అజీర్ణ, మిడిమిడ్‌ జ్ఞాన పాండిత్య ధురిణులు అనుభూతి కవిత్వం అనే మాటను గట్టిగా కౌగిలించుకొని గిజ గిజ కొట్టుకుంటు న్నారు. అనుభూతి కవిత్వమంటే పేసర్‌ కాగితం అన్నట్లుంది. అనుభూతి కవిత్వం, విష్ణ కవిత్వానికి విరుద్దం అని కూడా ఈ పండిత (వ్రకాండులు "ఘోషిన్తూ ఉంటారు. విష్ణవ కవిత్వం (కోధంలో నుంచి పృడుతుంది. ఆందులో (కోధం “స్థాయిభావ.?' (ోధం ఒక ఉ్యగజీవనానుభూతిలో నుంచి పుడుతుంది. కనుక విస్ణన కవిత్వం కూడా ఒక అనుభూతి నుంచి పుట్టిన కవిత్వమే. అయితే అనుభూతిలో ఉన్న విభిన్నతల్నిబట్టి దానిమీద _ఆధారవడి పుట్టిన కవిత్వానికి

శేషేంద్ర రం విష్ణవ కవిత్వమనీ, _పేమ కవిత్వమనీ భిన్న భిన్న నామకరణాలు చేయవచ్చు కానీ, అనుభూతి కవిత్వమనే నామకరణం మాతం "సెంట్‌ పర్సెంట్‌ తప్పుడు నామకరణం అనుభూతి కవిత్వం అనే మాట చేత ఏ వ్యక్తిగత అనుభూతి సామ్మాగి అధారితకవిత్వాన్ని నూచిస్తున్నారో ఆ'కవిత్వాన్ని ఆత్మాశ్రయ కవిత్వం అంటే నిర్దష్షంగా ఉంటుంది. స్వచ్చ కవిత ఆంటే సామాజిక రాజకీయాది వస్తు ఆధారితం కాక, కేవలం వూలు, వకృులు, నదులు, వర్వతాలనే వస్తువుల మీద ఆధారితమైన కవిత అని వాడుతున్నారు. ఇదొక అజ్ఞాన వ్యాధి (గన్తత. స్వచ్చ కవిత అంటే కల్రీలేని కవిత; అంటే ఆకవితా కాలున్యంలేనిది. రాజకీయాలు, సామాజిక విషయాలు అనే కావ్య వస్తువుల్ని కవితా కాలుష్యాలు అనకూడదు అవి కావ్య వస్తువులు; వాటి తప్పేమీ లేదు. ఎవ్వడూ కవితలో అకవితే కాలుష్యం. గ! (20.8 87 ఆంజ్యోతి సచ్చితవారపతిక)

(వ మీ కవిత్వాన్ని శ్రీశ్రీ (ఫెంచి మద్యంతో పోల్చారు. అయితే కవిత్వ లశణం సమాజాన్ని న్మిదపుచ్చేదిగా ఉండకూడదంటారుగా! మరి మీరే మంటారు?

2 శ్రీశ్రీ కావ్యరసలోలుడు, పష్క_ రాజకీయ కాష్టం కాడు. కనక కవితలో ఉన్న మజా పీలుస్తాడు, చప్పరిస్తూ ఆస్వాదిస్తాడు. కప్పల్ని పైంటి న్దులు టేబిళ్ళమీద కోసినట్లు, తెలుగు రాజకీయ సాహిత్మ విమర్శకులు కావ్యాన్ని కోన్‌ పేగులు చూపిస్తారు. శ్రీశ్రీ ఆ కోవకు చెందినవాడు కాడనుకోవాలి. కొవ్యపు మజాని న్యక్తం చెయ్యడానికి ఆయన _ఫెంచి మద్యం అన్నాడు, ఈ మాతం మీరు [గహించలేకపోయారని నేననుకోను కిషన్‌గారూ! డి. గుణవతి, దేవరకొండ

(వ: శ్లైవ వాబ్మయము నందలి “జాను తెనుగు” అనగా ఏమిటో శెలియజేయ (ప్రార్థన.

జ : “జాను తెనుగు' అనే మాట ఐహుశ మొదట పాల్కురికి సోమ నాధుడు వాడినట్టు జ్ఞావకము. ఐసవ వురాణంలో -

100 సాహీత్యదర్శిని “ఉరుతర గద్య పద్యోక్తులకంటె

సరసమై పరగిన జానుదెనుంగు

చర్చింపగా సర్వ్యసామాన్యమగుట

గూర్చెద ద్విపదలు గోర్కి దైవార

దెలుగు మాట లనంగ వలదు.. 1” ((వఠళమాళ్వాసం)

అయితే తత్పూర్వ్యం “ఇజ్‌ నుడి" అని కన్నడ సాహిత్యంలో ఒక (వయోగం వుందని పండితులు చెప్పుతున్నారు. సంస్కృత భాషా (ప్రయోగం వర్ణించి (వధానంగా తెలుగు మాటల్నే వాడే శైలిలోవున్న తెలుగు జాను తెలుగు కావచ్చును. కమ్మటి తెనుగనీ, సౌంవైన తెనుగనీ ఇంకా ఏవేవో జాను తెనుగుకు ఆర్జంగా చెప్పారు. జాను తెనుగు ఒక అందమైన శరన్న్మేఘం లాంటి మాట, ఇద మిత్ధమైన రూవం లేదు పదార్థం లేదు. ఎందుకు దాని వెంబడి బడతారు? వీర శ్రైవ కవుల వెరి; ఈ వంద ఏళ్ళ వెరి తిక్కన సోమయాజి వెరి అయింది. తిక్కన గారి భాష పాల్కురికి ఆది వీరశైవ కవులు సృష్టించి వంద ఏళ్ళకు పైగా సాహిత్యంలో వాడి _వహత మార్గంగా చేయబడిన భాశ్నే! మూర్తిగారి జవార్డన్‌, నల్లగొండ

(వ: రామాయణం చార్మితకమా? పౌరాణికమా?

జః రామాయణం చార్మితకము, పొం ణీకము అయిన కాన్యము. చార్మిత కము-అనడం కంటె ఐరివోనీక మనాలి.రామాయణంలో ఇతిహాసము, పురాణము రండు వున్నాయి. ఇతిపోసం వేరు, పురాణం వేరు. ఈ రెంటికంటె భిన్నమయిన మరొకటి . కావ్యం. అతి (పాచీనకాలంలో *ఇతివోసపురాణం” అని ఒకే మాట వాడబడేది. అప్పుడు ఐహుశా ఈ రెండు వాజ్మయాలు మ్నిశితంగా వుండేవి కాబోలు! తర్వాత విడదీయబడ్డాయి. కానీ పురాణం అని ఏకవచనం వాడబడేది. ఐబహంళా వేదాన్ని నాలుగు వేదాలుగా విభజించిన వ్యాసుడు, అనంత సామ్మగిగా వడివున్న పురాణ రాళిని పద్దెనిమిది పుస్తకాలుగా విభజించి అనుష్టుప్‌ లోకాల్లో" రాసిన తర్వాత వురాణం అనే మాటపోయి, పురాణాలు అనే బహువచన వాడుక వచ్చి వుంటుంది. పురాణాల్లో (సతీక, దాని బృహ్మదూపమైన మిథిక విస్తారంగా వాడబడుతాయి. మిథిక కథాత్మకము, (వకీక వింబాత్మకము. పురాణంలో నూటికి తొంవై పొళ్ళు ఊహామయ వదార్థం వుంటే, ఇతివోసంలో నూటికి ఆరవై

శేషేండ “౯01 “ జెలై పాళ్ళు వాస్తవమయ "పదార్థం వుంటుంది. భాష, రాజకీయ, భౌగోళిక, మత సంబంధ (వృతి సమస్త సరిహద్దులు అత్మికమించి _(వవంచమంతటా అనేక భాష లెక్కి గాలిలో సంచరించే మిథిక, వతీకల మ్మిశమ సామ్మ్యగి పేరు పురాణం. కనుక పురాణం [పవంచ [నజలకు సంబంధించింది, ఇతివోసం - ఏ (వజల్లో నుంచి ఆ ఇతివాసపు వాస్తవ పదార్థం పుట్టిందో అ (వజలది. రామా యణం - మహాభారకాలను గికు ఇతిహాసాలని గానీ దైనా ఇతివాసాలని గొనీ అనలేము. ఆలాగే హోమర్‌ రాసిన ఇలియడ్‌ని భారతీయ ఇతిపోసం అనలేము. ఇలాంటి ఇతిహాసము, పురాణము రెండూ మిళితమై వున్న కావ్యం రామాయణము- పి, నాగరంబని, చిలకలూరిపేట (వ : వూర్వ కవులు రచించిన శృంగార రచనలు నేటికీ (వసిద్ది చెందు శున్నాయి కదా! కాని, నేటి శృంగార కథలు తొందరగానే అవభఖ్యాతి చెందు తున్నా యెందుకు? అధునిక కవిగా మీ కవిత్వం సమాజంపై ఎంతవరకూ (వభావం చూసిందంటారు? మీ రచనలలో మీకు అమితంగా నచ్చిన రచన ఏది? జ : వూర్వకవుల శృంగార రచనలు (అంటే కావ్యాలని మీ అభ్మిపాయ మేమో) (పనిద్ది “దెందుతున్నాయి' అనీ షీరంటున్నారేగానీ, వాటిని ఇవాళ చదివే వాళ్ళు ఆత్యల్ప సంఖ్యాకులు. దాన్ని (వసిద్ధి అంటామా? నేటి శృంగార కథలు త్రాందరగా అవఖ్యాతి చెందుతున్నా యనడం కూడా ఆంత వాస్తవంగా కనిపిం చదు. శృంగార కథలకు _ అవి 'సెకళ్సుకఠలు కానీ, లేక [(పేమకఠలు కాసీ, వెవ్వుడూ పాఠకలోకం ఉంటుంది. వూర్వకవుల హెఠకులు అల్పసంఖ్యాకులు కావడానికి కారణం. వాళ్ళ భాష “హితబడిపోయి. ఈ నాటివాళ్ళకు అర్థం కాక పోవడమే. నా కవిత్వం సమాజంమీద ఎంత (వభానం-వేసిందో మీలాంటి పార కురే చెప్పాలి. నా రచనల్లో నాకు నచ్చింది “ఆరునిక మహాభారతము' ఒకటి, శెండోది 'కవిసేన మేని'పెస్టో' అనే ఆధునిక కావ్యకాస్త్రము. గాంధారపు (పేనమూనందం, విశాఖపట్నం వః ఎంకి - వెంకుమాంబఐ, వెంకటలక్ష్మిలాగ తన ప్రియుడికి గుత్తి వంకాయ కూరెందుకు వండుళుంది = ఎంచక్కా. కోడికూర వండాలిగాని? జ 2 వాబూ (పేమానందం! ఇంకొ గు త్రినంకాయ కూర అని జవంచేస్తూ వెంకి పాటల యగంలోనే ఉండిపోతే లోకానికి వాధి ందర ల ర్‌ ఓ శ్చ ళు లా కణ 1 దే "1 భా ఖ్‌ స

1012 హెహిత్యదర్శని లోకం వాధ శ్రీశ్రీ బాధ అనే మూడు నాలుగు దళాబ్దాలనాటి మాటని ఎందరో ఎన్ని సార్లో నమిలి పారేసినదాన్ని ఈనాటికీ కొందరు సాహిత్య కుబ్దలు మళ్ళీ నోల్లో వేసుకుసి నములుతున్నట్టు, గుత్తివంకాయ ఇంకా ఎందుకు నములు రారండి? కొ త్త భావాలు మెరవడం, వాటిని కొ త్రమాటల్లో వ్యక్తం చెయ్యడం * లాంటి నూతన ్మకియల చేతనే సాహిత్యం ముందుకు పోతుందిగానీ గు త్రివంకాయ కూర కృష్ణకాస్త్రి వాధ అంటూ కరతనాట్యపు అడుగులు వేస్తే సాహిత్యం వెనకడుగు వేస్తుంది.

(న :; జనహితమును కోరేదే జొతిమెచ్చు సాహిత్యం అంటున్నారు కదా? అలాంటవ్వుడు కొందరు రచయితలు విష్ణవం "పేరట *తిరగబడు! కొట్టు! చంపు! అన్న మాటలతో మంటలు పుట్టిస్తుంటే = అది సాహిత్యం కోవలోకి చేరుతుందా?

జ : “జనహితమును కోరడానికే" *తిరగబడు కొట్టు చంపు'అనే మాటలు సాహిత్యంలో వాడఐడవలసి వస్తోంది. అది సాహిత్యంలో వర్తమాన ఆవశ్యకత. అయితే, ఈ మాటల (వయోగం మ్మాతమే సాహిత్యం కాదు ఒక మాటల గుంపు, కథన కళాత్మకత చేత రసపర్యవసానం పొందడం మూలంగా గానీ లేక (వతీకాలంకార వీంబ (వయోగవకాన చమత్కార దాయకం కావడం చేతగాని మతమే సౌహిత్యమవుతుంది. వట్టిమాటలు సాహిత్యం కావు, గ

(27.3 87 ఆంధజ్యోతి సచ్మిత వార వృతిక) వి, తిపలమలశెడ్డి, ఎంబాకఠం

(వ (పన్తుతం మనదేశంతో “మేము కమ్యూనిస్టులం” అని చెప్పుకునే చాలామంది నీద్ధాంతాలని మాతం వల్లిస్తున్నారు కాసి ఆచరించి చూవడంలేదు. అలాంటవ్పుడు నిజమైన క మ్యూనిజ లవ్యం నెరవేరే కాలం దగ్గరలో వృుందంటారా?

జ మీరు దెబుశున్నది వాస్తవమే, సిద్దాంతాలు వల్లిస్తూ ఉష్క్ల వాక్యాలూ కూన్యహస్తాలూ అన్నట్టు తాండవ నృత్యం చేస్తున్న వాళ్ళలో రాజకీయవాదుతే కాదు సాహిత్య రాజకీయవాధులు కూఢా వున్నారు. పైగా తమ కుహనా (ప్రవర్తన

జం అ న!

శేషేిర్భద చంక

మూలంగా రాజకీయవాదులు రాజకీయాలకు మ్యాతమే. కీడు. చేస్తుంటే సాహిత్య

రాజకీయవాదులు ఆటు సాహిత్యానికి, ఇటు రాజకీయానికి రెంటికీ కిడు చేస్తున్నారు.

ఈ వరిస్టీతులలో మన దేశంలో కమ్యూనిజం ఎంత దూరమో ఎవరూ చెప్పలేరు. గా నూర్యనారాయణ, 'కేనను[ద్రం

(న భాషా రసాస్వాదన దృష్ట్యా పడీలించినట్టయితే ఆధునిక వచన కవిత్వం సార్యవదాయ కవిత్వం ముందు కవిత్వంగానే కనిపించదు ఎప్పటికైనా సంప్రదాయ కవిత్వమే సమాణంగా వుండగలడదేమో! అలాంటపుడు వ్యవ వారిక భాషోద్యమము స్థానే సం్యవదాయ కవిత్వోద్యమము ఎన్పటకైనా రాక మానదేమో! మీరేమంటారు?

జ, అయ్యా కపిత్వమనేది, సర్మవదాయంలోనూ లేదు, మీరనే ఆధునిక వచనంలోనూ లేదు కుకవిత్వధురంధరులు కవిశ్వాఫినయం కోసం ఇఆవలంబించే కత్తి, ణాలులాంట్‌ ఆయుధాలు మ్మాతమే అవి కవిత్వమంటే “చమత్కార జనక భావనా విషయార్థ (పతిపాదఠ శబ్దము", “వనిశాంకాది మా(లేణ జాయతే బాడళాగిరాం, వశాభిధేయ శట్టో క్రిః ఇష్టా వాదొమలంకృతిః”, “లిటరేచర్‌ శఈజ్‌ ది ఆర్ట్‌ ఆప్‌ ఇమేజస్‌ ఆండ్‌ ఎవ్యిరి ఇన్వేషన్‌ ఆఫ్‌ నేకెడ్‌ అయిడియాస్‌ అర్‌ [ప్రోవగాండా ఈజ్‌ ఆల్వేస్‌ డెట్రిమెంటల్‌ టు ది గివెన్‌ వర్క్‌” -వ్యపవోర భాషోద్యమము స్థానే సర్భివదాయ కవిత్వోద్యమం ఎప్పటికైనా రాక్రమానదేమా అనే మీ ఆళలేక ఊహ అపమార్గచింతన ఫలం పుష్పంలోకి పోవడం, పుష్పం శాఖలోక్‌ పోవడం, కాథ వృషంలోకి పోవడం, వృతం గింజలోకి పోవడం - ఇలారట్‌ఏ లోకంలో జరగవు టి, విజయగోపొల్‌, హైదరాబాదు

(వ. సాహిత్యం (సజల ఉద్యమాల నంటిపెట్టుకొని నడవాలా? అక్క క్లేదా?

జి అంటిపెట్టుకునే నడవాలి. (వజరి ఉద్యమాలు కనుపించనంతగా సెహిత్యపు కళ్ళు మూసుకుపోతే ఎలా! “ఒక అందమైన పొయెం అంటే/దానికి ఇక గుండె ఉండాలి .. పీడితుల సకం అవలంబించి /మనిషి రుణం తీర్చుకోవాలి/ కలవు ఐరువుల్ని మొయ్యాలి /బిశకచానిక వద్యం ఒక కోట బురుజు కావాలి/ వద్యం మనిషి విజయానికి/ఒక జెండా అయ్‌ ఎగరాలి గా

(ఆదునిక మహా భారతం _ ఆద్మీపర్వం)

"104 సాహిత్యదర్శిని శె. గోదారి శర్య, కొకినాడ

వ. కవి ఏదో ఒక ఇజమ్‌కి శట్టుబడితే అతడి దృక్పథం సంకుచిత మౌతుందన్నవాదాన్ని మీ రంగీకరిస్తారా? 2. మంచి కవిత్వం అనిర్వచనీయమనీ, అనుళవైక వేద్యమనీ కౌందరంటారు. ఇలా కవిత్వంలో గుణాన్ని మిన్టీఫె చెయ్యడం మంచిదేనంటారా? 3, సం్యవదాయ బలం ఉన్నవాశ్తే ఆరునికులు కొందరు సం్యవదాయాన్ని నిరనీస్తున్నారు, కొత్త వ్యవస్థ రావాలంటే పాతదాన్ని సాంతం తిరస్కరించాలని వారి బాదం. మరి విస్టవకవిగా మీ మాట ఏమిటి? దయచేసి జవాఖివ్వండి.

జ. సంవూర్జంగా అంగీకరిస్తాను. కానీ -ఆ ఇజం మానవ జీవిఠానికి అన్వయించడంలో నవర్తమానత, హేతుఐద్దత, వాస్తవికత వున్నట్టయితే ఆ ఇజానికి కట్టుఐడక తప్పదు. ఉదాహరణకు మార్క్సిజం. 2 కవిత్వం అనిర్వచనీయం అనడం తప్పు. నాగరక సమాజాలన్నీ కాస్త నిర్మాణం వైపే నడీబాయి. కాన్ర్రం నాగరకతకు వరాకాష్ట్ర. మానవుడు "సేకరించే వస్తు జ్ఞానంలో చఈర్కయుద్దత, నుస్పష్టత, తద్వారా నిర్వచనీయత శాస్త్రం సాధిస్తుంది. ఈ దళ చేరని సమాజం నాగరకతలో పరిపక్వత పొందిన సమాజం అనలేము. కవిత్వాన్ని (ప్రాచీన పౌళ్చాత్య కావ్య శాస్త్రాలు నిర్వచించాయి. [_పాచీన-భారతీయ "కావ్య శాస్త్రాలూ నిర్వచించాయి. భామవుడు కవిత్వం ఆలంకారమన్నాడు, కుంతకుడు వ్యకోక్సి అన్నాడు, అనందవర్థనుడు ధ్వని అన్నాడు, జగన్నాథుడు చమత్కార మన్నాడు. వాస్తవంగా ఇవి భిన్న మతాలు కావు. ఆలంకార౦ వుంటే అందులోనే వకోక్తి వుంది. వ్యకోక్రి వుంటే అందులోనే ధ్వని వుంది, ధ్వనిస్పోరకత్వ లగణమే చమత్కారము. కనక అన్నిటికీ మూలమైన అలంకారం వుంచే-'కవిత్వ మవుళుంది. -ఆలంకారం మూలం, చమత్కారం వర్యవసానం. *కోసావలంకార ఇత్యాహ” అని వామనుడు, “సౌందర్శ్మమలంకార శ అన్నాడు, ఉపమాలంకార చర్చ చేస్తూ జగన్నాథుడు సొందర్యమేమిటంటే “సౌందర్యం చమత్కృత్యా ఢాయకత్వం” అన్నాడు. మరి చనముత్కారమేమిటం టే “చమత్కృతి రానంద వికేషః సహృదయ హృదయ హృద్మవమాణకః” అని ఆలంకార శాస్త్రాని కంతటికీ అంతిమ మవోవాక్యంగా జవాబిచ్చాడు, నేటి ప్పెైలనోవ్‌ “లిటరేచర్‌ ఈజ్‌ అర్ట్‌ అఫ్‌ ఇమేజస్‌” అన్నాడు (లిటరేచర్‌ ఆనిర్వచనీయం అనలేదు). $, కొత్త వ్యవస్థ రావడం ఆంటే, ముఖ్యం _ మార్క్సిజం ద్యారా ఆర్థిక

శేషేర్యద 05 నమానత సిద్ధించడం - ఆది కావాలి. దానికి విరుద్ధమైనంతవరకూ షపాతది నిష్కర్షగా తిరస్కరింవఐడాలి. పాత అయినదంఠా తిరస్కరింపబడాలి అని దీని ఆర్థం కాదు. “పురాణ మిత్యేవన సాధు సర్వం నచాపి కావ్యం నవ మిత్య వద్యం” అన్నమాట కావ్యానికే కాదు... అన్ని విషయాలకూ వర్తించే విలువైన మాట,

స్‌హెచ్‌, కిషన్‌, గుడివొడ

(వ. “నిజదార సుతోదర పోషణార్థమై' అనుచోట న్రీలింగమైన దారా శబ్దమునకు దీర్ణముండాలి కదా! అలాగే 'అజాగళ స్రనము' అనుచోట పులింగ మైన ఆజ శబ్దమునకు (చాన్వముండాలి కదా! ఎందుకు లేవు? లేకుంటే తవ్వులు కొవా? వివరించమని మనవి.

జ. దారా అనే స్ర్రీలింగ శబ్దం లేదు. దారాః అనే నిత్య బహువచన వుంలింగ ఈ బ్దమే వుంది. ఆ శద్దానికి సమాసంలో దిర్ప ౦ పోతుంది. అంటే (పకృతి మ్మాతమే మిగులుతుంది. ఉదాహరణ - ఉత్తర రామచరితలో [వథమాం కంలో రాముడు లత్మణుడితో అనడం, “జ్రీవత్సుతా తపాదేషు నూతనే దార సం్యగహే /మాతృభిళ్చింత్య మానానాం తేహినో దివసాగతాః " కానీ దారాః శబ్దను నిత్య బహువచన పుంలింగ శబ్దమే ఆయినా ఏక వచనార్థంలోనే అంటే ఒక్క- వ్యక్తి నుద్దేశించే వాడబడుతుంది ఉదా - ఉత్తర రామచరిత చతుర్దాం కంలో జనకుడు, “ఇయం మవిరాజ దశళశరథస్య ధర్మదారాః (పియసఖీ మే కౌసల్యా” ఇక అజాగళ స్తనం - ఇందులో అజ శబ్దం పుంలింగం కాదు స్త్రీ లింగము. స్ర్రీలింగం కనుక ఆజ అనే కబ్ద పకృతి మీద టాప్‌ అనే స్ట్రీలింగ [ప్రత్యయం చేరి ఆజా అయిందిం ప

(34.87 అర్యధజ్యోతి సచ్మిత వారష్మతిక) ఆక్‌, ఐనన్‌ హో: రామక్క'పేట

(వ : సమాజంలోని సామాన్య [ప్రజలలోకంచె ఆధునిక కవులలో విన్షవ వాదం ఎక్కువగా వినిపిస్తుంది. అసలు భారతదేశంలో ఎప్పుడైనా సమసమాజం సిద్దిస్తుందంటారా?

జ 2 మీరన్నది ఒక వింత సత్యం. అయితే ఓక్క సవరణ - ఆధునిక కవులైన ఎక్కువ మందిలో విన్షవవాదం ఒక మృగతృష్ట. అల్పసంఖ్యాకుల్లోనే

106 సాహత్యదర్శిని అది నిజమైన తృష్ట, భారతదేశంలో ఇప్పుడున్న (వజల్ని చూస్తుంటే చాలా నిరుక్సాహకరంగా వుంది ఆందరు ఓటర్హూ అవకాశవాదులు బఐవన్‌హోగారూ! *నజలంటే ఎవరండీ ఇజాలచే తాడిశులు! కులమతాల భయంకర కుషురోగ పీడితులు! సర్కారీ నవుకరీలు చల్లార్చిన చవటలు! ధనికుల్లోనే సర్వం దర్శించే దర్శిదులు! వీరంతా ఎన్నుకునే పీరులే ఓ శేష్నేన్‌! నీ పభువులు, సీ కవులు, సి సాహిత్య విమర్శకులు!” (ఆధునిక మవాభారతము - మయూర పర్వం) ఈ చ్మితం నుంచి సమసమాజ చ్యితానికి ఎన్ని శతాబ్దాల దూరమో మీరే అంచనా వేయండి. సి. మధునూదనకర్య విజయవాడ

(వశ్న : శేషేందశర్మగారూ! తీత్రీ “'మహా_పస్థానం' అనే (గంథం (వాళారు కదా-ఇందు మవా_పస్టానం అంటే అర్థ మేమిటి? (వస్థానమంటే సహెహితీ వరమైన అర్థమే మైనా వున్నదా? తెలువగలరు,

జవ అసలు మవాప్రస్ట్థానమం టే సంస్కృత భాషలో _పాణత్యాగం చేయడం, లేదా మరణం, వేదవ్యాస విరచితమైన మహాభారతంలో ఉన్న పద్దెని మిది వర్వాల్లో పదిహేడవ పర్వం "పేరు మవ్మపస్థాన సర్వము. (వద్దెన్‌మిదవ పర్వం "పేరు స్వర్గారోహణ పర ప్రం+) పంచపాండవులు (దౌపడిసహితులై ఉతర దిశగా హిమవత్సర్వత (ప్రాంకాల్లో (వయాణంచేన్తూ వెళ్ళడం; అలా మరణాఖి సుఖులై ఆంటే మరణించేవరకో వెడుతూఉండడమే. కనక మవాపస్టానమంటే మరణయ్యాత. “యత కాతృన్‌ నివతితాన్‌ _దౌపదీంచ యధిష్టిః / దృష్ట్యా “హిత్వా జగామైన సర్వాన నవలోకయన్‌! ఏతత్‌ సవ్రదళం పర్వ మ్‌వావస్టానికం స్మృతం! అతాధ్యాయాస్త్రయః (పోళ్తాః శ్లోకానాంచ శత్మతయం! వంతిళ్చ త థాక్టోకాః సంఖ్యాతా స్తత్వదర్శివా” కనక భారతంలో మహ్మాపస్టాన పర్వానికి అర్థం మరణాభిముఖంగా చేసే [వయాణం. (ఈ పర్వంలో 320 లోకాలు, 3 అధ్యాయాలు ఉన్నాయి). భాషాపరమైన అర్థం చెప్పాను, సాహితీపరమైన ఆర్థం చెప్పాను. ఇదీ మవ్మిపస్టానమంటే - ఒక విధంగా ఇది బౌద్దుల మహి నిర్వాణానికి మహాభిన్నిష్కమణకు సమానము కావచ్చు. నంకేపల్లి పవన్‌కుమార్‌, వేములవాడ

(ప ః సాహిత్యంలో సెక్సుకు (పాధాన్యత అవసరమా?

జ : సెక్కుకూ, సాహిళ్యానికీ అవినాభావ సంబంధం లేద్గు,

శేషేర్యద 107 వికాస్‌, కఠళ్యాణఖని

[వ : పారకుల దిగజారిన స్థాయికి రచయితలు దిగజారే బదులు వారిని [వళావితం చేయగల రచనలు చెయ్యరెందుకు? పాఠకుల్లో మంచి సాహిత్యాభి రుచి [క్రియేట్‌ చెయ్యడం ఈనాటి రచయితల బాధ్యత కాదంటారా?

జ ః పారకుల్ని, రచయితల్ని రెండు వర్గాలుగా తీసుకుంటే, రచయి తలు సాధారణంగా పాఠకులకం'దే ఉన్నతస్థాయిలో వుంటారు. (ఉన్నత అవ గాహన్క ఉన్నత అభిరుచి వున్న ఆత్యల్ప సంఖ్యాకులైన పాఠకుల్ని గురించి నేను ఇక్కడ చెప్పడం లేదు.) రచయిత తన లక్షణంగా రూపొందిన నిరంతర జిజ్ఞాసచేత, నునిశిత లోకపరిశిలనచేత్య రచనాభ్యానంచేత వృద్ధిపొందిన నతర్క మానసిక (న్మకియచేత, వీటన్నిటికీ సాముదాయిక రూవమైన విలక్షణ వ్యక్తిత్వం చేత అతడు జ్ఞాన్నవవానాం అవుతాడు. ఆతడు హైరకలోక కేతాల్లోకి పవహి స్తాడు. పాఠకుల్ని జ్ఞానవంళుల్ని చేస్తాడు. ఇలాంటి పాత నిర్వహించడంచేత రచయిత లోకాన్ని గురించి ఒక బాధ్యత తనమీద వేసుకుంటాడు హెఠకుడిలో లేని కొత్త జ్గానం రచయిత తన రచన ద్వారా అందివ్వాలి హెరకుడిలో లేని కొత్త భావాత్మక సంస్కారం రచయిత తన రచన ద్వారా కలిగించాలి. రచ యిత తానే సోపానపం క్రిగా మారి పాఠకుడ్ని పెకి తీసుకెళ్ళాలి. ఇది రచయిత నైతిక బాధ్యత. రచయిత చెప్పాలి, పాఠకుడు నేర్చుకోవాలి. ఇదీ పుస్తకలోక సంస్కారం. దీనికి విపరీతంగా పొరకుడి అళిక్షిత (పకృతిలో వున్న వన్యమృగా ల్దాంటి కామనలకు మేతవేని అరణ్యాన్ని దోచుకుందామనే దుర్చుద్ది రచయితకు కలగడం రచయిత వతనావస్థ, ఆతడు పు స్తకాన్ని వ్యాపారంగా మారుస్తున్నాడు తన లాభంకోసం. పాఠకుడి (శేయస్సుకోసం (బతుకు అంకితం చేయవలసిన రచయిత తన [శేయస్స్నుకోసం ఆంకితం కావడం గర్హనీయం. హెఠకుడి (శ్రేయన్సు అంటే, పాఠకుడి సంస్కారం పుస్తకంచేత ఉన్నతోన్నత శిఖరాలకు చేరడం. మోటమ్సరి బేవీ కళ్యాణి, జెందమూర్షంక

[వ : భాగవతం గురించి ఎంతో గొవ్పగా విని ఆసక్తితో తెలుగులో 2వ భాగం దొరికితే చదివాను. ముందువున్న ఉత్సాహమంతా చచ్చుబడిపోయింది. మితిమీరిన సెక్న్‌తప్ప ఏముంది అందులో? వేలకొద్దీ భార్యలు, లవలకొద్ది పిల్లలు

108 సాహిత్యదర్శిని నమ్మతగ్గదేనా? గొప్ప కావ్యాలంటే ఇలాగే వుండాలా? మితిమీరిన శృంగారమే మహాకావ్యాల గొవృతనమా?

జ : “మితిమీరిన శృంగారం ఉండడమే మహాకావ్యాల గొప్పతనం ఎంతమాాతమూ కాదు. మీరు ఏ భాగవతం చదివారో! పోతనగారి భాగవతము (దాని సంస్కృత మూలము) మవికాన్యం కాదు. ఆది పురాణము. సాం్యద కావ్యస్పర్శ ఉన్న భాగాలు ఆందులో చాలా ఉండడంచేత మీకు అది కాన్యం అని పించి ఉండవచ్చు. మీరు కొంచెం జిజ్జాసతో చదువవలసీన [గంథం (జిజ్ఞాస అంటే తెలుసు గదా “వేలకొర్డి భార్యలు, లక్షలకొద్ది పిల్లలు” అని ఆశ్చర్య వడ్డారు. ఈనాటి ఫేమిలీ ప్పానింగున్న రోజులు కావాయె! అట్లని, కుచేల సంతా నము కోరేవాళ్ళూ' కారు. పురాణాలు ఆధునిక చర్మితలు కావు. అవి పారకుడిలో వేగంకంటే మందగమనం కోరుతాయి. దృశ్యమాన చ్చితంకం చే ఆదృశ్యమాన ఆర్జాంతరాన్ని సూచిస్తాయి. ఆ పుస్తకాల్లో మవోర్థం ఎలా ఉంటుందంటే . బజా రులో వెల్లకిల పడుకో ఉన్న లక్కు టాయిలెట్‌ సబ్బులా ఉండదు, “అలవై కుంఠ ఫవురంబులో, నగరిలో నామూలసొౌధంబుడా / పలమందారవనాంతరామృత సరః 1ప్రాంకేందుకాంతోపలో / తల పర్యంకరమావినోదిో"నలె ఆకాశపు లోతులో ఎక్కడో ఉన్న నశ్యతంలా ఉంటుంది. నమ్మదగ్గవా అంటే పురాణాలు, చం (తలు కావన్నానుగదా! వామనుడు మరుగుజ్జు; మూడడుగుల నేల బలిచ[కవ 8 దగ్గర దానం తీసుకుని, ఆకాళం ఎత్తు పెరిగి ఒక అడుగుతో భూమండలమంతళౌ ఆఅ(కమించి రెండో అడుగుతో ఆకాశమండలం అఆకమించి; మూడో అడుగు ఎక్కడ పెట్టముంటావు అని బలిని అడిగాడు; ఐలినా నెత్తిన పెట్టమన్నాడట! ఇలా ఉంటాయి పురాణూలు ._ పురాజాల్ని గురించి పాశ్చాత్య వండితులు రాసిన (గంఠాలు చదవండి; బహుకా కొంతవరకు మీ ఇబ్బంది తగ్గవచ్చును. గా

(104.87 ఆం్యధజ్యోతి సచ్చిత వారవ్యతిక) అడునునుల్లి రాధారాణి, కావలి

వళ్న:ః ల్రీథ్రీ అభ్యుదయ గీతాలు మధ్యాహ్నపు ఎండలా తళతళ మంటుంటే - శేషేరద తిలక్‌ల అభ్యుదయ గీతాలు పున్నమి వెన్నెల్లా మిల

న! మిల మంటున్నాయి. కారణం ఏమిటి మాష్టారూ? థాషా సౌొందర ఫమేనా? మరేన్హైనానా?

శేషే్యద కే0$

జ “నేను జేబుల్లో కోకిలల్ని వేసుకురా లేధు /పిడికిళ్ళులో బాంబులు విగించుకుని వచ్చాను” - “నా పిల్లలచేత వాడు తిండిగింజలు తినిషించకపోజే/ నేను భూమిచేత వాడి రక్తం తాగిస్తానుి' _ “నా కవిత్రుం ఏ వెండానూ ఎగ రేయదు/కానీ నా చేతులు నా దేశపు ఖడ్గాలు” - “రండి నా శబ్దడ్వాలలమీద మీ-వృాదయాల్ని రొబ్టెళ్లా కాలుస్తాను/మీరెటుపోవాలో చూపిస్తాను” - రాధా రాణిగారూ! మీకు ఈ పంక్తులు వెన్నెల్లా మిలమిల్లాడుతున్నాయా?!

వాలని ళు ళా భమిడిపాటిగౌరిశంకర్‌, నరనన్న'పేట

(వళ్న : సనాతన కవితా శీతులకు, నవీన కవితా రీతులకు తేడా వుందం టున్నారు ఈ మధ్య చాలామంది. ఎటువంటి లేడా అది? ఎందుకు ఆ లేడా? దయచేసి నివరిస్తారని ఆశిస్తాను.

జః సనాతనుల దృష్టిలో సాహిత్యం లోక సం్యగవోర్థం ఆనే థావం కిలకస్థానంలో వుండేది. కనుక సామాన్య [వజల్నే దృష్టిలో పెట్టుకుని కవిత్వం రాళారు. దాని ఫలితంగా వాళ్ళ కావ్యాలకు కథ (వధానమయింది. (వనజా సామా న్యాన్ని కఠ (ప్రభావితం చేసినంతగా మరేష్నప్మకియా చెయ్యలేదు. కథే సామాన్య (వ్రజా (వ్మకియ, దాన్ని ఛందస్సంగీతాలతో కలిపి మరింత బలిష్టంచేన్‌ పూర్వులు [పజలమీద (వయోగించేవారు. ఈ కథా గమనంలో అలంకారాలు అక్కడక్కడా దౌత్పేవి. అవి [పధానం కావు, కానీ ఆధునిక కాలంలో కవీత కథారహితమై శేవలం అలంకార మా[తమయింది. ఇలాంటి కవిత నగల్ఫ మనసు్కు-లైన తరగతుల వారికే అఆస్వాదనీయం. (సజా సామాన్యానికి కాదు. కానీ కఠ, కవిత విభిన్న (వ్మకియలుగా ఉండడం ఆధునికతకు కీలక లగషణం౦. ఎన్‌. ఎమ్‌. గౌరీశంకర్‌ , కోరుకొండ

ప్రశ్న: విష్షవ కవిత్వం అంటే ఏమిటి? అభ్యుదయ కవిత్వం అంటే ఏమిటి? ఈ రెండింటికి ేడా ఏమిటి?

జ : అభ్యుదయ కవిత్వం కూడా వాస్తవంగా విన్టవ కవిత్వమే. కారణం, అభ్యుదయ కవిత్వానికి కూడా కావ్యవస్తువు విస్ణవమే. విన్షవమంటే వర్తమాన అర్థిక వ్యవస్థ పునాదిగా ఏర్పడిన అధర్మ శోషక సామాజిక వ్యవస్థని బలాత్కా- రంగా ధ్వంసంచేసి వర్గరహిత, సామ్యవాద అధార నిర్మిత న్యాయ సమాజాన్ని

షే సాహిత్యదర్శినీ నిర్మించడం ఈ విషయమే ఇతివృత్తంగా చేసుకొని అభ్యుదయ కవిత్వమంతా వచ్చింది 1930ల్లో, 1940ల్లో వున్న వతికూల రాజకీయ వరిస్థితుల మూలంగా ఆదిమ విస్టవకవులు, రచయితలు అభ్యుదయ కవిత్వమనే అమాయక రూప నామధేయం ఇచ్చారుగానీ, ఆనాడు దాన్ని ఏస్ణవ కవిత్వమని ఉంటే కాస్త్రీ యంగా, సాహిత్య కాస్త్రీయంగా, వాటి సమకాలీన స్థితిగతుల దృష్ట్యాకూడా ఆ పేరు ఆ కవిత్వానికి నిష్కర్షగా సముచిత నామకరణం అయి వుండేది. థ్రీఫ్రీ, సోమసుందర్‌ (వభృతులు రాసిన అనాటి కవిత విన్దవ కవితే. అ కోవ ఆనాటినుంచి ఈనాటివరకూ విస్టవ సాహిత్య మార్గమే సాహిత్య విమర్శ అనే శాస్త్రీయదృష్టా శ్రీశ్రీతో (ప్రారంభించిన వినూత్న కవితామార్గాన్ని ఇప్పటి వరకూ ఒకే మార్గంగా పరిగణీంచాలథి. వూర్వోక్త ఇతివృత్త కారణంచేత _ మధ్యలో వచ్చిన విన్నభిన్న లేవిళ్ళ కవిత్వాలు అసాహిత్య కారణాలచేత వచ్చాయి గనుక, సాహిత్య విమర్శలో ఆ కారణాలకు (పాముఖ్యత లేదు, ఆవి గణనీయం కావు,

"పెయ్యేటి చొముండేశ్వరి, చిలకలూరిపేట

వశ్న:మీ దృష్టిలో పూర్వ రచయితల సాహిత్యానికి, నేటి రచయితల సాహిత్యానికి తేడా ఏమైనా వుందా? నూతనంగా సాహిత్యంలో (వవేశిస్తున్న రచయి[తుతలకి మీ సలహా ఏమిటి?

జ పూర్వ సాహిత్యానికి, ఆధునిక సాహిత్యానికీ వున్న తేడా మీకు చదువుతుంటేనే తెలిసిపోతుంది, పూర్వ సాహిత్యం పూర్వ భాషలో ఉంటుంది. ఆ భొష మీకు అర్థంకాదు. అధునిక సాహిత్యం మీ కర్ణమయ్యే ఈనాటి భాషలో వుంటుంది. ఆయితే భాష అర్దం ఆవడం వేరు, కవిత్వం అర్థం అవడం వేరు, కానీ ఈ పేచీ కథల్లో, నవలల్లో రాదు, రచయ్యితులకి, రచయితలకి తేడా లేదు. తీ పురువులు సమానమనే ఈ 20౦వ శతాబ్దంలో త్రీ తన వ్య క్రిత్వాన్ని (పాణంతో సమానంగా చూచుకోవాలి, నీతి, ధైర్యమూ (ప్రధానంగా నిర్వహింప ఐడాలని నూతన సాహిత్యాభ్యాసకులకు నా సలవాో. విన్నకోట ్రీవకాష్‌, నాగార్జునసాగర్‌

[పళ్న : సాహిత్యాభిమానిగా భారత సాహిత్యంలో మిమ్మల్ని బాగా కదిలించివేనిన సంఘటన ఏద?

శేచ్చేయ్యద క్షే

జ : భారత సాహిత్యంలో నన్ను బాగా కదిలించిన సంఘటన దుర్యోధన &ఉరుభంగము. భారతీయ సాహిత్యంలో నన్ను బాగా కదిలించిన సంఘటన అయోధ్యకాండలో శ్రీరామ, భరతుల సంయోగము. మీ (పశ్నలో అస్పష్టత అత్యధికం,

౭. గంగారెడ్డి, పొన్నారి

(్రళ్న : నేటి సాహిత్యం సాహిత్య ప౦ిధిని దాటి కొట్టుకుపోతూంటే మీలా౦టివారు ఏమీ చేయలేరా? మాలాంటి యువకులకు సాహిత్యం ఆంటే ఏమిటో తెలియకుండా గడిచిపోవలసిందేనా?

జ 1 రెడ్డిగారూ! ఐవు నంఖ్యాక మానవ వ్యవవోరాల్లో సాహత్య మొక్క టే స్వేచబ్బాయుత వ్యవహారం. దాని "స్విచ్చమీడే దాని జీవం ఆధారపడి వుంది. దువ్చలితాలు కొన్ని వుండవచ్చు. కానీ కాలమనే ఒక నవా జల్లెడ చ[కాయధంలా తిరుగుతోందని మరిచిపోకండి. ఆదే మనలాంటి వారికి దైర్య (పదాత.

అ. స, రాజూ, అనంతపురం

పళ్ళు: తెలుగులో భాష . పరిభాష; జ్ఞానం - వరిజ్ఞానం; హైలన - పరి పొలన అనే మాటలు (జంటపదాలు) ఎక్కువ వాడుకలో వున్నవి. పరి అనే వదం చేర్చటంవలన అర్థమేమైనా మారుతుందా? *పరి'కి అర్థమేమిటి?

జ ; వరి అనేది అధి, ఉప, పతి, సు, అభి, అవ, అను ఇత్యాది ఉప సర్షల్లో ఒక ఉపసర్గ, పరి అంటే చుట్టు అని అర్థం. ఉపసర్గం చేరికచేత ధాతు వుల అర్థం మారుతూ వుంటుంది. హరతి.హరించు, విహరతి-విహరించు, సంహ రతి.సంహరించు, పరిహరత.వరిహరించు. “ఉవ సర్గేణ ఛాత్వర్థో బలాదన్య (తనీయతే”' - భాష వేరు, పరిభాష వేరు. బొప్పన సీతారామకృష్ణ, నేనూం

ఛందస్సు వచ్చినవారంతా పద్యాలు రాయగలరా? పద్యం రాయడం ఎలా? పద్యాలు రాసీనా ముందుముందు చదివేవారే వుండరనుకుంటాను?

జ 2 ఛందస్సు వచ్చినవారంతా వద్యాలు రాయలేరు, సైకిలు కొను క్కున్న వాళ్ళందరూ. ఎలా నైకిలు శొక్కలేరో ఆలా, పద్యం రాయడం

మ్షేైై సాహిత్యదర్శిని ఎలాగో తెలుసుకోవడానికి పద్యం రాసే అలవాటున్నవాడిని ఆశయించండి. (ప్రాచీన భాషతో ముడివడ్డ ఉత్పల చంవకాది వృత్తాల్లో అలాగే రాస్తే చదివే వాళ్ళు వుండరు, సందేహం లేదు. కానీ కవిత్వం భవిష్యత్తులో ఏదో ఒక ఆధు నిక కాలీన ఛందస్సులో తవృక రాయబడుతుంది. గ (17-4-87 ఆంధజ్యోతి సచ్చిత వారష్మతిక)

వ్రశ్న: 19.9.86వ తేదీ ఆం్యధజ్యోతి వీక్షిలో “వచన కవితలు*'” అనే వ్యాసం[వాస్తూ ౪ స్రైల్ట్రాగ్వల్రో వచనక నిత్వాన్ని తెచ్చినవాళ్ళు అక్షత విషయంలో, 1వతిభా పాండిత్యాది [వజ్ఞా విషయంలో (ఫెంచి లాఫోర్లు, గుస్టాన్‌కాన్‌ లాంటి వాళ్ళతో గానీ, ఇంగ్లీమ ఎ్మాతా పౌండు, ఇలియట్‌ (వళ్ళతులతో గానీ పోల్చ గలమా?” ఆని (పళ్నార్థకంగా (వాశారు మీరు. వచన కవితను తెలుగులో ఐవు ముఖాలుగా విస్తరింపచేసిన శ్రీశ్రీ, కుందుర్తి బాలగంగాధర్‌ తిలక్‌ లాంటి వాష్మ మీరు చెప్పిన కవులకు ఏ విషయంలో తీనీపోతారు?

జః నైన్సు; లా, జువాలజీ ఇళ్యాది కాస్తాల్లా గాక, సాహిత్యం స్వానుభ వైకవేద్యం. వంచదార మరొకడు తింటే రుచి మనకు తెలీదు. మనమే తినాలి. కనుక మీరు పేర్కొన్న కవుల తారతమ్యాలు మీరే చదివి తెలుసుకోవాలి. నా మీద బాధ్యత పెట్టడానికి (సయత్నించడం సమంజసం కాదు. ఎ.వి. భార్గవ్‌, వాత్రేరు

[పశ్న:ః ఆడంబరాల కోసం, ఆర్థిక సహాయం కోసం మీరు మం్యతుల వైపా? లేక మా వైపా? అని ఇటీవల కొందరు విమర్శకులు కలిసి రచయితల్ని (పళ్నించారు. నిజానికి రచయితలు ఎటో ఒక వైపు వుండాలంటారా? రచయి తలూ, కవులూ కలిసి తమ రచనల్ని తామే ఆచ్చేయించుకొని లాభాలు పంచు కునే మార్గమేదన్నా మేధావులు అలోచిస్తే ఎలా వుంటుంది?

జః నిజానికి రచయితలు ఒక పీడిత వజల వపషానతస్ప మరెవ్వరి పజఖన వుండకూడదు; సమాజంలో అన్యాయం వరాజితం కావాలంటే రచయితలు అన్యాయ శోషితుల వాన నిలిచిపోరాడాలి. మీ మరొక (వళ్నకునా అభ్మిపాయ మేమిటంటే, నిజంగా ఈ రోజు రచయిత పుస్తక ముదణ కోసం, పుసక వికయం కోసం చాలా కరిన పరిస్థితులు ఎదుర్కొంటున్నాడు. దీని కోసం

శేషేయద కేశేతీ (వభుత్వం కనీసం రాష్ట్రవ్యో వ్రంగా ఒక పుస్తక వ్మికయ పరిషత్తును ఏర్పాటు చేయాలి. (వకుశత్వపు విడ్యాశాఖగానీ, సమాచారశాఖ గానీ పతి జిల్లా" కేయదం లోనూ అకాఖల ఆఫీసులలో పుస్తక వ్మికయ విభాగం ఏర్పాటు చేయాలి. అక్కడ ఈ రాష్ట్రంలో రచయితలు రాసీన పుస్తకాలన్నీ కొనేవాళ్ళకు దౌర కాలి, ఏయే పుస్తకాలు రాయబడుతున్నాయో సమాచారం ఇవ్వఐడాలి, పుస్తక వ్మికయ వలితం స్మకమంగా రచయితకు అందాలి. ఇది (ప్రయివేటు వ్యక్తుల" చేతుల్లో వుండడం చేత గొవ్వ అరాజకం ఏర్పడి రచయిత దెబ్బ తింటున్నాడు, వుస్తక రచన కుంరితం అవుతొంది. ఇది పజల సాంస్కృతిక అభ్యుదయానికి" భంగకరమైన పరిస్టితి. కనుక గవర్నమెంటు రాష్ట్రవ్యాప్తంగా ఒక బుక్‌ డిస్ట్ర్రబ్యూషన్‌ సిస్టం లేక ఆన్ని జిల్లా కేర్యదాలలో కాఖభోవకాఖలన్నీ ఒక ఆర్గ నై జేషన్‌ను వాళ్ళ అడ్మినిస్ట్రేషన్‌ యంతాంగంద్వారా నిర్వహించాలి. జేశనోమూర్తుల శ్రీనివానశర్య; నిడగల్లు

(పళ్న: నజల్లో హైపలీతి, దైవళక్రి ఎక్కునగా ఉండే రోజుల్లో (వఠా జీవనం చక్కగా వుండేది కదా! వ్రస్తుత సమాజాన్ని మళ్ళీ ఆ విధంగానే సంస్క: రిస్తే బాగుంటుంది కాని, సమాజాన్ని సంస్కరించడానికి రక్తపాత విష్షవం రావా లని (ప్రజల్ని భయాందోళనలకు గురి చేయడం సబబంటారా? మీరు ఏ విధమైన విన్హవాన్ని ఇష్టపడతారు? వష్ణవమే ఎందుకు తప్పనిసరో వివరిస్తారా?

జః మీ మొదటి వాక్యమే వివాద్మగస్తం, ఆ రోజుల్లో ఎంత "ఘోర అన్యా యాలు జరిగాయో చర్మిత పేజీలు చూస్తే తెలుస్తుంది. కనుక (వనస్తుత సమాజాన్ని మళ్ళీ అక్కడికి తీసుకుపోవడం అంత విస్యాస్పద విషయం మరేమీ కాటోదు. రక్తపాత ఏిష్టవం కావాలన్నస్పుడు భయాందోళనలకు గురిఅయ్యే (వజలివరో బాగా ఆలోచించండి. అత్యధిక సంఖ్యాకులై న అన్నార్తులు ఏందుకు భయపడతారు, వండుగొచ్చిందని అవ్వోనిస్తారు కాని పీడిత వర్గాల్ని ఉద్దేశించి కార్ట్‌ మార్‌గ్సా అందుకే 'ఘోషించాడు. ఈ యుద్ధంలో “యు లూజ్‌ నథింగ్‌ ఎకె ్పప్ట్‌ యువర్‌ చెయిన్స్‌” విరాట, వననపాఠల

(పళ్నః వూర్వాణ్యధ కవులు నాటకాలను ఎందుకు రచించలేదు?

జ: వూర్యాంధ కవులు ఎందుకు నాటకాలను రచించలేదో. కార" జాలు తెలుసుకోవడానికి సాహిత్యంలో వెతికితే. లాభం లేదు. ఈ [(వజలచరి

50.8

క! సహెహిత్యదర్శిని (తలో, ఆ (పజల గుణగ ణాల్లో లోతుకు దిగి వెతకాలి. ఏ జాతి చర్మిత ఒక సాహసోపేత యాత కాదో, ఏ జాతి ప్రమాదభరితమైన స్వాతంత్యం కంటే నిశ్చల న్మిద్యాపాయమైన పారతంత్యాన్ని అవ్వానిస్తుందో, ఏ జాతికి ఏ కోళానా తిరుగుబాటు తత్వం లేదో, ఏ జాతి మాతృగర్భం నుంచి బయటవడుతూనే ఒక యజమాని కోసం వెతుక్కుంటూ వెడుతుందో అలాంటి జాతి సాహిత్య సృజనకు కావలసిన (పాణ పదార్థం లేని జాతి అనుకోవాలి. అందులోనూ నాటకం నాగరి కతకున్న ముఖ్యలకతణాలలో ఒకటి. మన తెలుగుదేశంలో అనువాద సాహిత్యం వచ్చిందే గాని మౌలిక సాహిత్యం రాలేదు; వచ్చిన ఆల్బసమాణ సాహిత్యం ఈ అనువాద సాహీత్య వర్వుతశేణుల (కింద పడి నలిగిపోయింది. సాధారణ సాహిత్యమే రాని నాగరికతలో 'నాటకాంతం హి సౌహిత్యం' అనబడిన నాటకం రావడం దుర్గభం, ఇది జాతిలోనే వున్న ఏదో ఒక గొప్ప లోపం ఫ్రీ కట్టమంచి నాటకాన్ని గురించి మాట్లాడుతూ “గేర్‌ ఈజ్‌ సంథింగ్‌ వెరి రాంగ్‌ విత్‌ ఎ పీవుల్‌ ఇఫ్‌ ది లైఫ్‌ దట్‌ దే హేవ్‌ టు లీడ్‌, ది స్ట్రగుల్స్‌ దే హేవ్‌ టు పేస్‌ ఎవ్విరి డే, డిడ్‌ నాట్‌ ఫార్మ్స్‌ షార్ట్‌ ఆఫ్‌ది అర్జిస్టిక్‌ కాంపోజిషన్‌ అండ్‌ ర్మెపె జఇెంటేషన్‌ ఆఫ్‌ ది కంట్రీ.) నూరంపూడి విశ్వం, తణుకు

(వశ్న: నేటి ఆధునిక సాహిత్యంలో కనిపిస్తున్నంతగా “వీస్యం”' (ప్రాచీన కాలంలోని సాహిత్యంలో కనిపించక పోవడానికి కారణం ఏమిటి?

జవ ప్రాచీన సాహిత్యంతో (పాకృత సంస్కృత నాటకాలలో వోస్యం తగుమ్మాతంగా వుండేది లేదనలేము, ము క్తకాల్లో కూడా వుండేది. ఒక రాజును దర్శించిన కవి రాజును పొగిడి లాభం సొందుదామనే ఆశతో “అరం దానవ వై రిణా గిరజయా వ్యర్థం శివస్యాహృతం! దేవేత్హం జగతీ తలే పురహీరా థావే సమున్నీలతి....” అంటూ చెప్పిన శ్లోకార్ధం ఇలా వుంటుంది: శివుడి దేహంలో సగం (మోహినీ రూపంలో) విష్ణవూ, మిగతా సగం పార్వతీ తీసేసుకోగా, లోకంలో శివుడంటూ లేకుండా పోయాడు. అప్పుడు శివుడ్ని ఆశయించుకుని వున్న వాళ్ళ గతి ఏమయిందో చూడండి గంగ వెళ్ళి పావం సాగరాన్ని ఆశ యించింది. చం్టదకళ ఆకాళాన్ని, నాగరాజు భూమిని అ్యశయించారు ఇకపోతే మిగిలినవి మూడున్నాయి. అందులో ఓ రాజా, సర్వజ్ఞత్వము, ఆధీశ్వరత్వము అనే రెండు నిన్నా[శయించాయి. భిఇాటనమనే మూడోది నన్న్నాశయించింది. ఇలాంటివి ఎన్నో ఉదాహరణ లివ్వవచ్చు. శ

(24 487 ఆం్మధజ్యోతి సచ్మిత వారష్మతిక)

శేషే్యద షక్‌ విన్‌ టి.పి.వి, రామానుజాచార్యులు, నూజివీడు

వళ్న: ఇటీవల కవిత్వంలో అనుభూతివాదమనే [వచారం _పారంభ మైంది. కవిత్వానికి అనుభూతివాదం ముఖ్యమా? జన చైతన్య (వదాయకత్వం ముఖ్యమా? ఇప్పటి కవితా ధోరణులెలా వున్నాయి?

జ £ అనుభూతివాదం అనేమాట అజ్ఞాన మూలకం. శాస్త్రీయ దృక్పథము, (పాచ్య పౌళ్ళాత్య కావ్య శాస్త్ర జ్ఞానము ఉన్నవాళ్ళు ఆ మాటను పులితో కూడా ముట్టుకోరు అనుభూతి కవిత్వానికి ఏశ్తైక జన్మస్థానము. అనుభూతి నుంచి పుట్టని కవిత్వం లేనే లేదు. అనుభూతి రెండు విధాలు. ఒకటి స్వానుభూతి. రెండు సవానుభూతి. ఈ రెంటికీ నస్మువసిద్ద ఉదాహరణాలు మన దేశంలో" వాల్మీకి వ్యాసులు, కురుక్షేతంలో పారింది వ్యాసుడి రక్తమే! వ్యాసుడికి ధృతరాష్ట్ర పాండు రాజులు ఇద్దరు బారస ప్యుతులు, కనక కౌరవ హెండవులు ఆయన ప్వ్నొాతులు కనుక వారి ఘోర మరణం వ్యాసుడికి అపార శోకదాయకం, భారతం అందుచేత స్వానుభళూతి నుంచి పుట్టిన కావ్యం, కానీ వాల్మీకి అలా కాదు. కిరాతుడు పక్షిని చంపితే తనను చంపినంత నాధ పొందాడు. అది కావ్యం చెప్పేంత బాధ! ఇది స్వానుభూతి కాదు, సవోనుళూతి.

(వజా బాధను కూడా తన సహానుభూతిగా మార్చుకున్నప్పుడే, అంటే తాను అనుభవిస్తున్నట్టుగా బాధ సడినప్పుడే ఒకడు (వజా కవిత్వం రాస్తాడు, అంటే జనచైతన్య |పదాయక కవిత్వం కూడా కవిత్వం అవ్వాలంటే కవి వర బాధను ఏదో ఒక రూపంలో తన అనుభూతి చేసుకోవాలి. అదే సవానుభూతి అన్నాను. కనుక అనుభూతి లేకుండా (పేమ కవిత్వం లేదు, విష్ణవ కవిత్వం లేదు. కాత్విక కవిత్వం లేదు. ఏ కవిత్వమూ లేదు. ఇక అనుభూతి కవిత్వం ఏమిటి పేపర్‌ కాగితమన్నట్టు?! (వపంచంలో ఏ సాహిత్యంలోనూ ఈ మాట లేదు, ఒక్క తెలుగులో తప్ప! వీ. మురళి గజ్వేల్‌

వ. సాహిత్యవే త్తలకు డి.లిట్‌ లాంటి పట్టాలు వారి వ్యాసంగానికి ఎంతవరకు తోడ్పాటు నిస్తాయంటారు? ఆ రచయిత కీర్రి శిఖరాలకు సకుత్వం ఇచ్చే పట్టాలే సరాకాష్ట్రలంటారా? కవి. రచయితల నడుమ ఖేదాన్ని ఎంచితే వారి (పతిథలో మీ సమర్థన ఎవరివైపు - కవిగా, కాబోయే రచయితగా?

క1ల్రీ. సెహిత్యదర్శిని

జ ః సాహిత్యవేత్తల వ్యాసంగానికి- డి.లిట్‌ లాంటి పట్టాలు చెప్పుకోదగ్గ తోడ్పాటు చేయలేవు. (పభుత్వం ఇచ్చే పట్టాలే (ప్రజా సామాన్యం దృష్టిలో ఆ-శరచయిత కీర్తి శిఖరాలు. రచయిత ఆంటే మీ అభ్మిపాయం ఏమిటో స్పష్టంగా లేదు. కథ, నవల, నాటకం రాసేవాళ్ళు కూడా కాస్త్ర్మవకారం కవులే. అయితే రాసేవాళ్ళందరూ రచయితలే.

“పెయ్యేటి శ్రీరంగళాయి, చిలకలూరిపేట

పశ్న:ఃమీ దృష్టిలో నేడు కొత్తగా రచనారంగంలో [పవేశించాలన్నా, (పవేశించినవారు రాజ్‌ించాలన్నా ముందుగా కవిత రాయాలా? లేక కథ రాయాలా?

జ ; సాపాత్యంలో రాణించడానికి కథయినా ఒకటే, కవితయినా ఒకే. (వతిళ అంటూ ఉంటే ఏదైనా రాణిస్తుంది. కథయిడే ఎక్కువ పాఠకుల్ని సంపాదించుకోవచ్చు. కవిత అలా కాదు. కానీ [వజాకవుల మనుకునే కొందరు మూర్టులున్నారు! అన్ని సాహిత్య (వ్యకియల్లోనూ అమోఘమైన $8ఖరాలు అందుకోవచ్చు. ఓ హెనీ, ఛెకోవ్‌, బోదిలేర్‌, ఇబ్బెన్‌, కరత్‌, సైండాల్‌, వాల్డాక్‌, 'షేక్‌న్సీయర్‌ లాంటి రచయితల్లో వారివి విభిన్న సాహిత్య (వ్యకియ ల్లైనా ఎవరు ఎక్కువ, ఎవరు తక్కున అని ఎలా చెప్పగలము? అందరూ సమానంగా మానవజాతి సంపద. మూసా ఆరీభానొ, మిర్యాలగూడ

(ప్రశ్న : శృంగార సాహిత్యానికి, వద్య సాహిత్యానికి తేడా ఏవిధంగా గమనించగలము? వద్యరూపములో వున్న అర్థం శృంగారంలో వాటి విలువ తగ్గిపోయే అవకాళం వుందా? వివరించండి.

జ: ఏ విధంగానూ గమనించలేము. శృంగార సాహిత్యం పద్యరూపంలో వుండవచ్చు. పాట రూపంలో వుండవచ్చు, విలువ తగ్గడం, సహెచ్చడం రచ యితల (వతిళలో వున్న తారతమ్యాలకు సంబంధించిన విషయం. ఖ్‌

(15.87, ఆందజ్యోతి సచ్మిత వారవ్యతిక)

శీషేంద లేఖలు

• (ఆం్మధ్యపళ ,దినప్మతిక ని6ి8ిం87 నుండి 98.87 వరకు దేశము, కవి, బౌద్ధిక వర్గాల నాయకత్వం

నిజంగా ఒక సమస్యే! వుషు లేని సమన్యనే నేనెదుర్కొౌ-ంటున్న ది, “జేళం దేశమంకా నన్ను అడుగడుగునా -వేధిస్తున్నట్లు ఒక అంతరిక బాధ.... "దేశమే బాధిస్తే ఎక్కడికి వరుగెత్తుకు పోఠాం?) ఎవడయితే మానవ జీవనంలో కోట్లాది నూజ్మాలకూ నమర్మాలకూ లొంగక కోనుల స్పృహ పెంచుకుంటాడో వాడే ఎక్కువ వేదనకు గురి అవుతాడు. ఈ నాజూకు చేతన వికనీంచని. సోమాన్య మానవుడికి అమాయకత్వం ఒక కవచం, అజ్ఞానం ఒక కోట బురుజోం

లోకాన్ని దుష్టత్వం ఎప్పట్నుంచో వేటాడుతోంది. ఎందరో కార్యశూరులు జానికి విరుద్దంగా నిలిచినప్పటికీ అన్ని కాభాల్లో అన్ని దేశాల్లో. త్త చింత కులు, యోద్ధలు,' నై తీక పీడలు ఎందరెందరో అవమానాలకు హింసలకు బలి “చేయబిడ్డారు. చర్మిత ఇంత బెదిరించినా, నేను మ్మాతం మార లేకపోతున్నాను. అళ్చర్యం!

కవిలో, కవి వనిముట్టలో నా షా న్మేతం " ఏమి దర్శిస్తుందో, అది చెపుకాను. కవిత్వం భాషకూ మానవానుభూతికీ మధ్య జరిఫే . సం[గామం, భూగోళం' మీద ఉన్న మానవుడి . సంవూర్జానుభూతి అభివ్యక్తి చెయ్యడానికి వాహికగా ఎన్నుకోబడ్డ కవి అభిన్మక్రి శిఖరాలకు నిరంతరం ఎగ(్రాకు +ళున్న ఒక.కాశ్వత సాహస-య్యాతికుడు. కవి ఒకవైపు శిఖరాలకు ఎగ్మవాకుతూ ఉంచే మరోవైపు వేదనమోయలేని దుర్బల వ్యావవోరిక భాష వీదయితే కవికి సమాజంలో బభ్యమవుతూ ఉందో అది ఎగాకే కవిని దిగజారున్తూ ఉంటుంది,

కై సౌహిత్యదర్శిని కవి చేసే ఈ యుద్ధాల్రోనే సాధారణ భాష, నూవ్న్మితి సూక్మ, కుళ్ళాగ సదృశ ఘానవానుభూతులకు అఖివ్య క్రిగా రూపొందుతూ, ఉచ్చకోటి చేరుతుంది. భావ గరుత్మంతుడై అంతరిక మండలం వరకూ ఎగురుతుంది. మానవుడిలో పెరిగే జీవన అవగాహన కేవలం వయస్సు మూలంగా ఆతడు సోగుచేసుకుంటున్న ముడి సరుకులాంటి అనుభవం మూలంగా కాదు. అతనిలో ఉన్న ఏదో ఒక అనిర్వచనీయమైన అత్మికపుష్పం జీవన కమంలో వికసిస్తూ ముందుకు పోవడం చేత... ఆ పుష్పవికాస్తానికి జీవనం ఎరువు.___ అత్మిక పుష్పం వఏికసీన్తూ దాని పరాగ వరిమళాలు వాయువుల మీద (వయాణం చేయసాగినపుడు, ఆ (సయాణాన్ని సృజనాత్మక కళాష్మేతంలో రామాంటిసిజం అనీ క్లానీసిజం అనీ స్మరియలిజం అనీ ఏదో ఒక ఇజం ఆనే ఇననచ్మటంలో ఐంధించి పాతి పెట్టే వయత్నం, సాధారణ అనుభవాన్ని అధిగ మింది వెడుతున్న సూళ్మున్ని వేళ్ళతో పట్టుకోడానికి [సయత్నించినట్టవుతుంది. అంత ఉదా త్తస్టాయి వస్తువుని వట్టుకుని ఒక నామకరణ యం[తంలో ఐంధించే యత్నం జయ్య్మనదం కాలేడు. ఈ నామకరణాల వ్యాపారం ద్వేషదూషితం కావడం కూడా ఆ (ప్రయత్నం నిరర్జకం కావడానికి మరొక కారణం. నేను పొందే వతి త్మీన అనుభూతీ కలిగించే సంవేదనాత్మక బాధ, నా కవిత్వ పర్వతారోహణంలో నేను పైకి ఎక్కే. ఒక్కొక్క అడుగు! కారణం, అక్కడ అ అడుగు నిలదొక్కుకుని చుట్టా ఉన్న వస్తువుల్నీ దృళ్యాల్నీ చూచి నప్పుడు, నా అనుభూతి సీమల్లోకి ఆంతక౦ంతకు వి స్పృతమవృతున్న వికాల మానవజీవనం [వవేశిస్తోంది. తి మీలాంటి. జిజ్ఞాసువులతో సోదరత్వమూ అవగాహనా పెంచుకోవడం జీవితానికి మరింత ఊసిరి పోనుకోవడంలా అనిపిస్తుంది నాకు, కవులు, రచయితలు పరస్పర సంసర్కము, అవగాహన 'పెంచుకోవలసిన కాలం ఆసన్న మయింది మన దేశంలో. దురదృష్టం! తెలుగుదేశంలోనే కవులు, రచయితలు బురదతో హోలీ, ఆడుకుంటున్నారు. పరస్పర సంపర్కం మూలంగా మన దేశప్ప సమైక్య బౌద్ధిక చ్చిత వటాన్ని రూపొందించి, [వజల మీద ఒక స్పష్టమైన (చ్రశావం కలిగించి, ఒక దిళ దర్శకత్వం వహించి, బౌద్ధిక వర్షాల విశిష్టస్థానం

శేషేగద 119 కల్పించవలనిన చార్మితక సమయం ఇది. ఈనాడే మనదేశంలో బౌద్గకవర నాయకత్వం కోసం ఒక ఉద్యమం ఉదృ్భవించాలి. యట్‌

ఈ దృష్టితో చూస్తే కాళ్ళీర్‌ నుంది అంటే దేశపు కొన నుంచి మీ గొంతుని మోనుకొచ్చిన ఉత్తరం నన్ను పులకిత గ్మాశుడ్ని చేసింది. వనకటి సౌరి మనం ప్రైదరాబాద్‌లో కలవడం ఇంకా నా స్మృతిలో ముత్యంలా వేలాడు తూనే ఉంది. మే నెలలో మేము ఊటీ వెళ్ళడం చేత ముషాయిరాకు రాలేక పోయాం. ఊటీలో నా కాజాకృతి “నా దేశం నాపజలు" వూర్తి చేశాను. మీరు హిందీ చదువుతారనుకుంటాను. నా దేశం నా (పజలు హిందీ అనువాదం అభిరకాలలోంనే రాబోతోంది.

శ్తీ

ఏదో ఒక మూమూబు ఉళ్తరం రాస్తే చాలనే ఉద్దేశం లేకపోవడం చేతనే ఇంత అలస్యం జరిగింది. మీ మనస్సుతో నాకు ఏదో ఒక చేప్పలేని అనుబంధం కలగడంచేత చాలా విషయాలు రాద్దామనిపించింది. చర్మిత, టిజ్జాన సమ కాలీన దృళ్యం రాజకీయాలు, మన బౌద్ధిక వర్గాలు ఇలా ఎన్నో విషయాల ష్సీద రాద్ధామని పించింది. మీముందు నా హృదయాన్ని ఒక మేప్‌లా వరుద్దా మనిపించింది. ఓక ఆత్మిక సంవాదంకోనం దికాన్వేషణకోసం ఎలా నావికులు నొాకాయానంలో పేవిల్‌మీద తమ మేవుని పరచుకుంటారో.

"మీ రచనలో శిల్పమర్మాల్ని గురించి కావ్య వస్తువుని గురిందీ ఒక గంఖీర అవగాహన కనిపిస్తోంది. నృజనాత్మక కళ్శావ్యకియాబోధ హొధారణంగా నర్తనాన భారతీయ సాహిత్యంలో కనిపించడం లేదు. సౌధారణంగా మీరు మన కాలపు భారతీయ జిజ్ఞాసా వికాసానికి దోహదం చేయగల కతీనయ శిఖ రాయమాణ మేధస్సుల్లో ఒకరని స్పష్టంగా చెన్పవచ్చు.

భాష, (సాంతం, స్టానిక సాహిత్య సంకుచిత వై ఖరుల్దాంటి క్చ్మత్రిమ కందకాన్ని దాటి రెండు మేధల్ని కేవల జ్ఞానాత్మక సహాజత్వంతో పోల్చి పరిశీలించడం, సాహిత్యాన్ని బీజ్ఞాసని బృహ త్తర జాతీయ స్థాయిలో మూల్యాం కన చేయడం నాకు బాలా సంతోషం కలిగించింది. ఇది మన దేశంలో ఒక గొప్ప నూత్న సంఠా, చాలా విశిష్టమైన విధానం, ఆధునిక రాజకీయవాది చేతిలో ఖాగా దెబ్బతిన్న భారత బొద్దిక ఐక్యతనీ పునస్థాపన చెయ్యడానికి సాహిత్య

120 సాహిత్యదర్శిని క్షేతంలో భాషా (పాంకాన్ని ఆధిగమించి ఈనాడు మూల్యాంకన జరగాలి. సాహిత్యంలో భాషాంతరీకరణ పొందాలి. అనువాద సంస్కృతి దేశమంతటా వ్యాపించాలి, అమెరికన్‌ కావ్య కాన్త్రవేత్త ఆర్చివాల్డు మెక్టీష్‌ ఏ భాషలోనైనా కవిత కవితే అన్నాడు. ఈ కారణంచేతనే (ప్రాచీన లారతీయ కావ్యకాన్త్రం సంస్కృత థాషలో వచ్చినవృటికీ దేశంలో ఉన్న అన్ని పాంతీయ భాషలూ యథాతథంగా స్వీకరించి అనుసరించాయి, త త్వళాస్త్రం, రాజనీతిళాస్త్రం, విజ్ఞానళాస్త్రం, అలాగే ఆహారం, గృహం, [గామం, వ్యవసాయం మొదలై న విశ్వజనీన వస్తువు ల్లాగే కవిత్వం కూడా ఒక విశ్వజనీన వస్తువు. కనుక మనిషి సాధించే బౌద్ధిక విజయాల మూల్యాంకనని స్టానికీక రించే దోరణి అజ్ఞాన మూలకము, అకాన్త్రీ యము. బౌద్ధిక నాయకత్వం పూర్వం ఎప్పుడూ ఆవసరంకానంత అవసరం అయిన ఈనాడు మన దేశం ఒక గొప్ప చార్మితక సన్ని వేళంతోకి (వవేశించిందని అనేక. కారణాలు విదితం చేస్తున్నాయి. బౌద్ధిక నాయకత్వం త్వరగా రూపొందక పోతే దేశం హతం అయిపోయే తరుణం వచ్చింది. ర్‌ “మానవుల్ని ఎన్ని హద్దులు ఎన్ని లోపాలు సృష్టిలో పీకిస్తన్నాయో చెప్పలేము. ఆలా పీడించే వాటిలో భాష ఒకటి. ఆలాంటి నైసర్గిక పీడలు మనిషిని ఒకవైపు వికలాంగుడ్ని చేస్తూ ఉంటే మరోవైపు మనిషి తన చేతులతో తానే మరికొన్ని పీడల్ని సృష్టించుకుంటున్నాడు. వాటిని లేవనె త్రి ఉన్నత స్థానాల్లో. కూర్చోబెట్టి (సజాదరణ కూడా ఇప్పిస్తున్నాడు. ఒక రంగుకూడా పులిమి సీద్దాంతంగా శిల్చిన్తున్నాడు. ఇది అతడు స్వార్ద 9 చేతకాని స్వకేర్మదిత *అవాంకారం చేతగానీ చేస్తాడు, ఈ రెంటిమధ్య ఉన్న సన్నగిత తరచూ చెరిగి పోఠూ కూడా ఉంటుంది. నేను మీతో ఏకీఠవించలేను. రాజకీయవాది తన ఆత్మర వణకోసం ఎత్తిన నూతన ఆయుధం భాషాభిమానం, గ ఏది సృజనాత్మక రచన అనేది ఒక విషయం; ఏ సృజనాత్మక రచన శోకం మెప్ఫుకు యోగ్యం_అనేది మరో విషయం. ఇది శిష్ట రచన అని గుర్తించ

శేషేంయద శ్ర డానికి గుర్తు ఆ రచనలో మనిషిని ఒక ఉదా త్తభావంవైపు, ఒక ఉదాత్త -కార్యం వైవు ఉద్యుక్తుడ్ని చేసే శక్తి ఉండడమే. పుస్తకం చదివిన తర్వాత పాఠక్షుడు చదవక పూర్వం ఎలా ఉన్నాడో అలాగే ఉన్నట్టయితే, లేక అంతకంటే -దిగ జారిరేే ఆ పుస్తకంలో ఎంత సృజనాత్మక (పతిభ ఉన్నప్పటికీ ఆది -మంచి పుస్తకం కాదనవచ్చు.

యావత్తు పుస్తక సౌధ నిర్మాణానికి వునాది ఇతివృత్తం. + ఆలాంటి _ఇతి వృత్తం ఎన్నుకునే విషయంలో రచయిత చాలా. జ్యాగత్తగా ఆలోచింబాలి. ఇతిన్సత్తం అంటే కవి చెప్పేమాట, కవి అనుభూతి! కవి ఫీలింగు! .వ2ం868 మళటం6మం6 86 96 11964ీ.

7

దయచేని అర్థం చేసుకోండి. ఇక్కడ వాదంకంటే అంతర్వితర్మ-మే ఉపయోగిస్తుంది. మార్క్సిస్టు సిద్దాంతం వునాదిగతంగా ,పతిపాదించిన అర్థిక సిద్ధాంతము, మానవ జిజ్ఞాస ఆ విషయం మీద శతాబ్ఞాల సర్యంతం వరిణామం పొందుళూ, చివరకు చేరిన ఆంతిమదళా ఫలితంగా నేను భావిస్తాను. ఈ శళాబ్ధపు సారాంశంగా దానికి ఒక సర్వజనీన అంగీకారం లభించింది. ఈ శత్తాబ్దంలో పోగ్లైన విస్తార సాహిత్యాన్ని గానీ సమకాలీన సమాలోచన్ని గానీ విశ్హేషితం చేస్‌ చూస్తే ఈ విషయం స్పష్టమవు తుంది. మానవ సమాజంలో ఉన్న సామాజిక అర్థిక ఒడుదుడుకుల్ని ఈ సిద్దాంతం తన్న మరేదీ వరిష్కారం "చేయలేదని నా నిశ్చితాఖ్నిపాయం. ఈ చార్మితక వాస్తవాన్ని విస్మరించడం ఆవివేకమూ (వాస్వదృష్టీ మ్మాతమేగాక అమానుషం అని కూడా -ఆంటాను. కారణం, శతాద్ధాల నుంచీ జరువఐడుతున్న అపార మానవ హింసను గురించీ, ఒదునిషికి ఇవ్వవలసిన సామాజిక ఆర్థిక న్యాయాన్నిగురించీ ఏలాంటి సంజేదనా లేకపోవ డాన్ని నూచిస్తుంది ఆలాంటి దృక్పళం.

వివేకవంతులు, జిజ్ఞానువులు, తత్ర్యచింతకులు ఒక సుదృఢ వర్షంగా రూపొంది ఆ మార్క్సిస్టు సమాజానికి నిరంతర కావలాదార్దుగా ఉండాలి, వాళ్ళు ఎంతవరకు ఈ నిషయంలో ఆతురత చూపించవచ్చునం టే శ్‌ మార్క్సిస్టు సిద్దాం తాన్ని అమలుజరవడానికి కల్పించే యర్యకాంగం సమాజం మీదనే ఒక ఉన్నత అధికారస్థానం కల్పించుకుని నియంతృత్వ ళక్తిఆయి ఆ సిద్ధాంతం "పేరుతోనే

శే౭ై2 సాహిత్యదర్శిని జిజ్ఞాసకూ కార్యాచరణకూ ఉండవలసిన స్వాతంక్యాన్ని గొంతు నులిమివేసే స్ధితి రానీయకుండా చూడాలి. వాళ్ళ రచనలు తదితర కార్యకలాపాలు ఇలా౦టి ప్మాత నిర్వహించాలేగానీ సిద్ధాంత విరుద్ద రచనలు చేసినా మార్క్సిస్టు సమాజ భంజక మైన కార్యకలాపాలు నిర్వహించినా అది దేళ్వదోహమే గాక మానవ (దోహంగా సరిగణించబడుతుంది. ఒకవైపు మార్కిస్టు సామాజిక నిర్మా ణానికీ, మరోవైపు జిజ్ఞాసా కార్యాచరణలకు కావలసిన వూర్ణ "స్వేచ్చకూ మధ్య సోదరత్వం స్థాపించే విధి నిషేధాలు మనం బుద్ధికుళలతా వూర్వకంగా సృష్టించాలి,

మార్క్సిస్టు సామాజిక అర్థిక విధాన సిద్దాంతాన్ని ఆంగికరించడానికి మార్క్సు (పతిషపాదించిన తాత్తిక తర్కాన్ని కూడా ఆమోదించవలసిన ఇవసరంలేదు మార్క్సిస్టు సిద్ధాంతంలో ఉన్న తర్కానికి సిద్ధాంత లవ్యానికీ అంత అవినాభావ సంబంధం కూడా లేదు. తర్కాన్నీ ఫలస్వరూప సిద్దాంత లఖ్యాన్నీ విడదీసి ఫలాన్ని మ్మాతమే తీసుకోవచ్చు ఆ ఫలాన్ని తీసుకోవాలంటే ఈ తర్కాన్ని కూడా తీసుకోవాలని నిర్బంధించడం మూర్థత్వం కావడమేకాక మానవజాతికి అపకారం కూడా అవుతుంది, తర్కాన్ని మనమీద అనివార్యంగా రుద్దడం, మానవజాతి _శేయస్సుకోసం పుట్టిన ఒక మవి సిద్ధాంతం విశ జనీనం అయ్యే వకియను నిరోధించడం అవుతుంది, కేవలం ఒక ఆనవసరమ్సెన వివా దానికి కాశ్వుతంగా జీవంపోని నిలిపినట్టవుతుంది. కేరిశర్‌ లో వ్యూర్‌బాక్‌ మీద రాసీన థీనీస్‌లో మార్క్సే ఇలా అన్నాడు- “తా త్రికులు ఇప్పటివరకు లోకాన్ని గురించి నానా విధాలుగా వ్యాఖ్యానం చేకారు. ఇప్పుడు లోకాన్ని గురించి వ్యాఖ్యానాలు చెయ్యడం కాదు . లోకాన్ని మార్చివేయాల్సిన కాలం వచ్చింది ”

సమకాలీన (ప్రపంచానికి ఈ నూచన ఒక గొన్న వరిష్కారంగా థావించా లని కోరుతాను. రష్యా, దైనా, యుగోస్టావియా దేశాల్లో ఇన్పటికే నానావిధాల మార్పులు చెందిన మార్క్సిస్టు సిద్దాంతం భారతభూమి మట్టిని ముట్టుకుని ఇంకా కొన్ని అంతిమ మార్పుల్ని తప్పకుండా పొందుతుందని నా అభ్మిపాయం,. భారతదేశంలో అది పొందిన మార్చుల వరిణామంగానే మార్క్సిజం మానవజాతి కంతటికీ సర సదేశీయయోగ్యంగా రూఫొందుతుందని ఊహించవచ్చు.

శిష్య ష్షైర3 8 కవి పుట్టడు; పుట్టిన తర్వాత రూపొందుకాడు. ఈ విషయంలో నాకే సందేవామూ లేదు. కవి వుడకాడనేది ఒక మూఢ నమ్మకం. దాని వెనక ఎలాంటి హేతువాద ఐలనమూ లేదు. విద్యా విహీనుడూ, కవీ అనే ఈ రెండు మాటలు పరన్ఫర విరుద్ధమైన మాటలు. యావత్తు మానవజాతిచేతనకూ కవి ఒక కేందీశ్ళత అభివ్యక్తి. ఇదే నిజమైరే ఆలాంటి కఏి విద్యావిహినుడుగా ఉండడం మనం ఊహించలేము. తెలుగుభాషలో కావ్యకళ ఆత్యంత (ప్రధాన సమస్యగా మారి సాహిత్య క్షేతంలో దృష్టి ఆంకా ఆటువై పే ఖర్చు కావడం, చర్చల తుఫానులు చెలరే గడం ఒక శోచనీయ వరిస్థితి, ఆల్బసంఖ్యాకులు ఏ కొందరో తవ్ప చాలామంటి కవులకి, విమర్శకులకి కావ్యచేతన లేకపోవడమే దీనికి కారణం. సాధారణంగా కావ్య శిల్పాన్ని గురించి తక్కువ మాట్లాడాలి. ఎందుకం టే-కావ్యశిల్చి ఆయిన కవి తన శిల్పసాధనాలను గురించి తెలిసినవాడయ్యే ఉంటాడనీ, ళిల్పంవరకు సవాజంగా అతడు నివుణుడుగానే నిర్వహిస్తాడనీ మనం అనుకోవాలి. అందుచేత కవిత్వంలో మనం అంతిమ ఫలంగా చూచేది - ఆ కవిత్వంతో కవి ఏం చేశాడు అన్నదే, కవి - నిజంగా కవిగా భావింపబడినప్పుడు - సమాజం అతనిలో యావత్తు సమాజపు అనుభవానికి అభివ్యక్తి ఉందా లేదా అనేది చూస్తుంది. పాఠఠలోకం తెలీకుండానే ఈ వని చేస్తుంది. కవిలో తన అనుభూతిని చూచుకునే సమాజం సాఫల్యం పొందుతుంది. ఇక్కడే కవి తన సంపూర్ణ బొన్నత్యాలకు ఎదిగినట్టు దర్శనమిస్తాడు. ఇకడే అతని (వజ్ఞకూ కావ్య జీవనానికీ నఫలత సిద్దిస్తుంది. కవి చేసే ఈ కళాత్మక అంతరిక యానంలో కని తన శిల్పకళా నూ(తాలని ఎంత బాగా అమలు జరిపాడన్నది కాదు, యావత్తు మానవ జీవన విశాలతను అంతర్భూతం చేసుకున్న ఒక మానవజాతి అభివ్య క్తిగా కవి ఎంతవరకు రూపొం దాడు అనేదే విలువకట్టబడుతుంది. ట్ర భాషకు దాని నాగరకత ఒకటి ఉంది. భాష అనే సమాజంలో సంతోష పూర్యక ఆమోదం పొందే నృదయ చుంబక శార్ధికత, ఒక గంభీరగమనమఘ్సు,

124 సాహిత్యదర్శిని ఒక ఉదా త్రకంఠము రచనకి ఉండాలి. శబ్చదయనము, వాక్యనిర్మాణము, రచనా శైలి లాంటి సూజ్మాలన్నీ ఈ పరిశిలన పరిధుల్లోకి వస్తాయి. మొదట ఈ భాషా సమాజాన్ని కన్ను నియమిస్తున్నట్లు అనిపిస్తుంది; లిపి వచ్చిన తర్వాతే భాషా సమాజం మీద న్నేత కాసనం మొదలై ఉంటుంది. కానీ ఈ కంటి శాసనం అడుగున కర్ణమాధుర్యమే రాజ్యం చేస్తున్నట్టూ, (శావ్యతే అంతిమ నిర్ణయం చేసే శ్రి అనీ మనకు నెమ్మదిగా తెలుస్తుంది. తన అనుభూతిని (శోతకు అందజేస్తున్న కవికి భాషా సమాజంలో (శవబే్యదియానికున్న ఈ కీలకప్యాత ఆర్థం చేసు కోవడం అత్యవసరం. అభివ్యక్తి [కియచేత కవి కలిగించాలనుకున్న (_పభావం కచి తన ఊక్తిలో చేసే శబ్ద స్వీకార కళమీద, ళబ్దానికిచ్చే స్టానం మీద ఆధార పడి ఉంటుంది. అభివ్య క్రిలో విజయం సాధించదలచుకున్న కవి భాషా వ్యవ “వారంలో - ఉన్న మర్మాల్నీ, శబ్దజగత్తులో ఉన్న నాగరకతనీ గుర్తించాలి. కవిత్వం అనాగరక ళద్దాల్నీ అభివ్యక్తుల్ని తనలో లీనం చేసుకో లేదన్న సూవ్మం కవి (గ్రహించాలి. ఆధునికతకు జన్మస్థానం యూరవ్‌ 10 మీ మనస్సులో ఇంకా మెదులుతూ ఉన్న అంతిమ ఆతురత రేఖలు నాకు “నుపిన్తూనే ఉన్నాయి. విషయం మీద మ్మాతం నేను చెప్పవలసినదంఠా చెప్పాను.. కనుక ఇవ్పుడు కావలసింది మనమధ్య సంవాదం ఇంకా కొనసాగడం కాడు. ఇప్పుడు కావలసింది ఆంతర్గత చింతన; ఇంతవరకు వాదోపవాదరూసపంలో -మీ. మనస్సులో పోగయిన సామిని గూర్చి ఒక విచకణాత్మకమైన వివేచన, ఒకడు .మరొకడ్నీ ఎంతదూరం తీసుకువెళ్ళగలడో అంతదూరమూ నేను మిమ్మల్ని తీసుకెళ్ళాను..ఇక ఇక్కడ మీ దారి మీరు ఎన్నుకోడానికి మిమ్మల్ని విడిచిపెట్టాలి, గుర్తుంచుకోండి - మీ ఏకాకి య్యాతలో మీ నిష్పాక్షిక మనస్సే మీకు దారి చూపించే దీపం, మీ ఉపయోగం కోసం ఇటీవల సంభవించిన కొన్ని (పపంచ సంఘటల్ని

మీకు గుర్తు చేస్తాను. తూర్పు యూరోపియన్‌ దేశాల్లో శామికనేతృత్వం రష్యాలో సంభవించిన వర్గపోరాటం లాంటి ఒక వర్గపోరాటం చేత తీసుకురాబడ లేదు. ఆ దేశాల్లో వచ్చిన కమ్యూనిస్టు (పభుత్వాలు (పవంచ యుద్ధానంతరం -ఆ(గ

శేష్టే్యద క్షేల్తీ్ర రాజ్యాలు సంఘర్షణ సడి తమ మధ్య పంచుకున్న యుద్ధఫలాలు మా(తమే. కొరియా, ఇండో దైనాల్లో కూడా ఇంచుమించు ఇదే పరిస్టితి, చైనాలో జరిగిన సామాజిక మార్పు కూడా కొంతవరకు ఈ పరిస్థితి పోలికలు ఉన్నదే, రెండవ విషయం ఏమిటంటే -_ మార్క్సిస్టు సిద్ధాంతమూ దాని పెక్నిక్సూ యుగోస్టావి యాలో, చైనాతో ఎలా మార్పుచెందాయో ఆ మార్చుకు-అన్ని విధాలా ఆత్యంత చార్మితక (పాధాన్యముంది. మూడో విషయం మార్క్సు సిద్దాంతానికి విరుద్ధంగ- కమ్యూనిస్టు స్కంధావారంలోనే కమ్యూనిస్టు దేణాలమధ్య యుద్ధాలూ పోరాటాలూ చెలరేగడం. సిద్ధాంతంలో ఎలా వీటలు (ప్రారంభించాయో, మార్క్సిస్టు తర్కాన్ని చర్మిత ఎలా లోలోపలే కోసివేయడం [పారంభించిందో ఈ సంఘటనలు మీకు విదితం చేస్తాయనుకుంటాను. అందుచేతనే మనం సమస్యకు కావలనిన పరిష్కారం వీదో అదే తీసుకుందాం, సమస్యకు చుట్టూ అల్లిన వాదోపవాదాల్ని విసర్జిద్దాం అని మళ్ళీ అంటున్నాను. ఈ ఒక్క-నిర్ణయమే ఒక (బహ్మాండమైన ముందడుగు కాగలదు. మీడ సమాజంలో ఉత్పత్తి సాధనాల్ని హస్తగతం చేసుకోవడానికి వర్గ సోరాటం అవసరమా ఆని అనుమానిస్తున్నారు. కేవల వర్షదై తన్య జనిత వర్గ పోరాటం వినా లత్యసిద్ధి అసంభవం. మార్క్సిజాన్ని ఒక అరేబియన్‌ నైట్స్‌ కథగా మార్చగూడదు..._జ్ఞాసకం ఉంచుకోండి... శే యూరోవ్‌లో సాహిత్యంలో సంభవించిన జిజ్ఞాసా విష్ణవాలూ కళాత్మక [వపంచంలో జరిగిన విస్పోటలూ, మూలతః ఆక్కడ మానవ వివేచన సంభ " వించిన సజీవ పరిణామంతో బాంధన్యం ఉన్నవే. ఇవి విభిన్న మానవక్షేతాల్లో జరిగిన విభిన్న కార్యోలు కావు. ఇవన్నీ మానవ సమాజం మీద అనాడు (వసరించిన ఏక్తైక బృహద్విద్యుత్తుకు రూప రూపొంతరాలే, భిన్న భిన్న కాఖలుగా కృషి సాగిన విజ్ఞానకాస్త్రము, త త్ర్యశానస్త్రము, సాహీత్యము, రాజనీతి ఇత్యాది అనేక శాఖలన్నీ అంతిమంగా మూలగతంగా ఆనాడు. మారుతున్న నూనవీయబౌద్ధిక (వ్మకియ నుంచి ఉద్భవించిన కాఖలే, సామాజిక జీవనస్థాయిలో ఈ' భిన్న భిన్న కాఖలకు చెందిన జ్ఞానం తమ వరిధు.

126 సాహీత్యదర్శినీ ల్లోనే ఉండక పరస్పరం (వభావితం చేసుకుంటూ చివరకు అన్నీ కలిసి మానవ ష్‌సను మానవజీవనాన్ని రూపౌందిస్తాయి. జిజ్ఞాసతో స్పందించే ఒక సజీవ సమాజంలో దాని జీవనస్థితికి ఇదే ముఖ్య చిహ ఇం. యూరోప్‌లో సాధారణంగా ఆధునిక కాలంలో సాహిత్యకృతులు వైతన్య్మ్మసవంతి, అ న్రిత్వవాదము, అర్ద శూన్యవాదము ఇత్యాది బౌద్ధిక సిద్ధాంతాలు ఆధారంగా ఉద్భవించాయి. ఆంటే దానికి కారణం ఇదే, జిజ్ఞాసాక్ష్మేతంలో రూసో, హెగెల్‌, మార్కు, సా ర్త, పికాసో, కామ్యూ, కాఫ్కా (వళ్ళళతులు రావడం అనే ఒక బార్మితిక సంఘటనల వరంవరలో (కమానుగతమైన ఒక అర్థం ఉన్నట్లు మనం [గహించాలి, అందు చేత సీంబలిజం, స్మరియలిజం, డాడాయిజం, క్యూబిజం, ఇం్యపెషనిజం మొద లైన ఉద్యమాలన్నీ జ్ఞానన్నేశానికిి సామాజిక దృశ్యం మీద (ప్రవహించిన జిజ్ఞాసావాహినికి ఉపనదులుగానెే కనిపిస్తాయి.

చర్మిత తన చృకాకార పరిణామంలో అదే సత్యాన్ని పునః పునః న్యక్తం చేస్తూ వచ్చిండి, నాగరకత వరాకాష్ట్ర చేరిన పతి సమయంలోను జౌడ్డిక కార్య కలాపాలు సార్యదతమైన సాహిత్యాదికళలు, అన్యజ్ఞాన విజ్ఞాన కాఖలు ఒక దానితో ఒకటి సన్నిహితం కావడం, కలిసిపోవడం మనకు కనిపిస్తుంది. అవి ఒకదాన్ని ఒకటి (ప్రభావితం చేసుకోవడమే గాక ఒక కాఖమీద ఇంకో కాథి పడడం కూడా కనిపిస్తుంది. ఇది, మానవ జ్ఞాన పురోగమనంలో జన్మించిన శాభోవశాఖలు ఒక దళలో వాటి అడ్హుగీతలు విసర్జించి యావన్మానవ బౌద్ధికలో ఐక్యరూవం ధరించడం అనే ఒక సహజరోరణి.

ఆధునిక కాలంతో ఇట్రివలి శతాబ్దాల్లో యూరోపియన్‌చర్మిత, ఆ ఖండపు బౌద్ధిక [కియాకలాపాలు ఈ దశలోకి (వవేశించినట్టు సూచిస్తుంది. ఆధునిక ప్రవంచ నిర్మాణంలో పాల్గొన్న కవులు, విజ్ఞానకాస్త్ర కర్రలు, తత్త చింతకులు, రాజనీతివేత్రలు ఏ బౌద్ధిక వాకావరణ పరిస్థితుల్లో నుంచి వచ్చారో అందులోనుంచే శిల్పులు, చితకారులు కూడా రావడం ఈ దళలో కనిపిస్తుంది. ఓక న్యూటన్‌, ఒక ఓట్జేర్‌, ఒక నియఫై, ఒక షోఫెన్‌ వోవర్‌, ఒక పికాసో, ఓక రోడేం భిన్న భిన్న వ్యక్తుల గృంప్య కాదు; ఒకే కుటుంబానికి చెందిన ఆత్మలు,

ఆదునిక చర్చిత, కళ అధ్యయనం చేన్లే విద్యార్థికి ఎలా యూరోప్‌లో చ్చికకారులు, కవులు, సంగీతక ర్తలు ఒళర్నాక్షర ప్రగాఢంగా వభావితం చేసు

శేషేర్యద [7 కున్నారు అనే విషయం ఆధ్యయనానికి అత్యంత సాఫల్యం ఇచ్చే ముఖ్యవిషయం, రిల్కే అనే జర్మన్‌ కవి రోడే/ అనే (ఫెంచి శిల్పినుంచి తన కావ్యకళకు మవా త్తర (_పేరణ పొందడం లాంటి అనేక ఉదాహరణలు ఆధునిక యూరోపీయన్‌ చర్మితని ఒక చ్మితవర్షమనోవార దృశ్యంగా మారుస్తాయి. ఈ విసృత అధునిక యూరోపియన్‌ దృశ్యం నుంచి ఉద్భవించే అతి (ధాన సత్యం ఏమిటంటే అక్కడ కవి యావత్తు బృహ త్రర చర్మితకూ పుట్టిన శిపవు. అతడు తన వర్తమాన కాల సమస్త దైతన్య త్మీరాన్నీ తాగి కవిగా ఎది గాడు. ఈ కారణం చేతనే రెంబో, బోదిలేర్‌, పోల్‌వేలరీ, వాల్డ్‌ విట్మస్‌ లాంటి కవుల్ని మనం చదువుతోన్నప్పుడు మనకు, ఒక్కపగాఢ జీవత్‌ ఖిజ్ఞాసా విద్యుత్తు మనమీద (పాకినట్టు అనిపిస్తుంది. ఈ కవులు యావన్మా నవజాతి సాధించిన సిద్ధిని గురించి ఒక గంభీర చైతన్యాన్ని తమ అభివ్యక్తి ద్వారా విదితం చేస్తు న్నారని మనం (గహిస్తాము. కేన కవిత్వం ఒక సంవేదన అంటే ఫీలింగు కవిత్వం తన కళాత్మక శాద్దికస్పర్శతో, మర్మమ యనిర్మాణవాస్తు వుతో, నిపుణభంగిమతో, అయస్కాంత స్వభావంతో మానవుడి సంవేదనాః 'శ్రక్‌ తం్కతుల్ని మీటుతుంది. ఆళువూరిత న్మేతాలు, ముఖమాంన విన్యాసాలు న్నేతాల వెనుక ఆ స్తమిస్తున్న కాంతిరేఖలు కలిగిన ఒక మనిషిని చూచినవ్వుడ., మ్మాత న్నేతానుళవం ఎలా మన సంవేద నాత్మక స్థితిని గాఢంగా మార్చివేస్తుందో అలాగే కవిత్వం [శోతని గానీ పఠితని గానీ తన ఉవరితలం చేతనే ఉవకఠాఃి తం చేస్తుంది. వూర్వ వర్ణిత శోక్టగన్త మానవుడి విషాదగాథ ఏమిటో తెలియకుండానే అతడ్ని చూచినంత మ్యాశతాన్నే పినం ఎలా కరుణా(గస్తుల మవుళున్నామో అలాగే కవిత్వం _ళోతని మొదట (ప్రభావితం చేసినప్పుడు (శోతకు కవిత అర మేమిటో తెలీదు. తర్వాతనే మెల్పిమెల్లిగా కవిత తన హృదయాన్ని శ్రోర్ర ముందు విప్పుతుంది ఇది కవిత్వంలో ఉన్న ఒక లీల, ఒక మాయ. అందుచేతనే కవిత్వం ఒక విశిష్ట [వ్యకియ. టి యస్‌ ఇలియట్‌, “రంప అయ్య వీ0:8 $96108 39666004” అన్నప్పుడు ఆయన భ్రావం ఇదే ఆయి ఉంటుంది కళలో ఉన్న ఈ సద్యశ్యసభావాన్నే చ్మితకారుడు పట్టుకుంటాడు,

కక. హీహీత్యదర్శినీ కేల కవితా వాస్తువులో కబ్దస్టానం భాషాత్మకం కాదు, కావ్యాత్మకం, కవితలో ఒక విదేశీ పదాన్ని వాడవచ్చా లేదా అనే (పళ్న కవితలో అ్యపస్తుతము. ఒకవేళ, విదేశీ పదం వాడకుండా ఆ కవిత కోరిన |వభావాన్ని ఉత్పన్నం చేయలేకపోతే, ఒక కవిత యొక్క రచనా విశ్వాసం ఆ పిదేశవద (_నయోగాన్ని అనివార్యం చేస్తే ఆ పదం నిస్సందేహంగా వాడవలనిందే, అయితే ఆ సందర్భంలో ఆ విదేశీ పదం కవితకు 'విదేశ' కాదు అని గహిందాలి. ఆంతతః ఇక్కడ ఉన్నది ఒక కవితా సమస్యేగానీ భాషా సమస్య కాదు. ఆధునిక సాహిత్యంలో ఎపిక్‌ క్షేశ్ష “ఎప్పిక్‌ ఆనే నామకరణం విషయంలో ఆర్నాల్గు మళం ఆధునిక కాలంలో శిథిలావళిష్టముయిపోయింది. ఆయన మనకంటే వందఏళ్ళు వెనకటిదై న (వపంచానికి చెందినవాడు, అందులోనూ (పపంచంలో ఐరోపీయ (పాంతం జిజ్ఞాసా మేతంలో చూపించిన వేగం, మాత్యూ ఆర్నాల్దుకు సంబంధించిన 19 వ శతాబ్ధంలో కంటే, మనం జీవిస్తున్న 20వ శతాబ్దంలో అత్యధికం, 20 వ శతాబ్దం ఎంత మహత్తర విస్పోటాత్మక శరాబ్దం అంటే, ఆ శతాబ్దచర్మితలో' జరిగిన సంఘటనలన్నీ (బ్రహ్మాండమైన పరిమాణం ఉన్నవే, నూర్పులన్నీ ఆశ్చర్యకర రుంయూమారుకాలే.[దష్ట్రృత్వంలేని మేధ ఈ శతాబంలో మానవ' జిజ్ఞాస వరుగును అందుకోలేదు. సాహిత్య శషేతంలో అర్నాల్డు “బాలా మంది తన సమకాలికులతో బాటు సాహిత్యచెత్తలో చేర్చబడ్డాడు,విసృృత పాళ్చాత్య సాహిత్య చితంలో ఎప్పుడో వాళ్ళ గొంళులు నివిపించడం మానేళాయి, “ఎపిక్‌*లో ఆర్నాల్టుకు సంబంధించిన వాస్తు విన్యాస విశేషాలు అధునిక శిల్ప విన్యాస పరిణామంలో కొట్టుకుపోయాయి. స్పానిష్‌ కవి తోరా (గెనేడాలో 19982 "లో చేసిన “*దాన్‌లూయీ డే గోంగోరా లో కవితావింబాలు” అనే (వసం గళరలోనుంచి ఇక్కడ కొన్ని వాక్యాలు ఉల్లేభిస్తాను. “కొమ్మలో పువ్వుగా ఉన్న దళనుంచి' నేలమీద" పచ్చగడ్డిలోకి రాలేదళ వరకు ఒక ఆపిల్‌ పండు చేసే కొాలయ్యాత, సమ్ముదపు ఆటుపోట్ల లయ కంటే తక్కువ మహత్తరము రహస్య మయము కాదు, కవి ఇది (గహించాలి. ఒక కవిత యొక్క ఉదాత్తత. దాని

శౌషేంద శర ఇతివృత్తపు భారీతనం చేతగానీ, న్టూల వరిమాణం చేతగానీ నిర్ణయింవబడదు. ర క్రనాకాల్లో శ్వతకణం చేసే యుద్ధాన్ని గురించి ఎపీక్‌ కవిత్వం రాయనచ్చు- ఒక గులాబి మొక్క. రూనంలో పరిమళంలో దాగివున్న అనంతత్వాన్ని గురించి కాళ్వతానుభూతిని ఈవి అందజేయవచ్చు.

మహాకవి గోంగోరా అన్ని వస్తువుల్లోనూ సమాన లయళూస్తాడు. ఫలాన్నీ ఇనుక రేణువుల్నీ, వర్వతాల్నీ, సమ్ముదాల్నీ ఒకే రాక్షసన్మేతంతో కొలుస్తాడు. వస్తువు ఎంత ఆల్పమైతే ఆయన సంతోషం ఆంత అనల్పం. లఘుత్వ గర్భంలో ఉన్న గురుత్వ దర్శనం చేనుకునే (దష్జ ఆయన.

"సెయింట్‌. వాన్‌ పెర్స్‌ తన కావ్యం “విండ్స్‌"'ని ఎపిక్‌ అన్నప్పుడు వర్తమాన (పపంచం ఒప్పుకుంది. మనం మామూలుగా అనుకునే కథలాంటి కథ ఆందులో ఏది లేదు. విమర్శకులకు గళ్యంతరం లేకపోయింది. సాహిత్య తోకంలో వాళ్ళకు నామకరణం చేసే పాత ఎప్పుడూ లేదు.

ఇంకా విశేషం ఏమిటంటే - ఇంగ్లీషు జిజ్ఞాసా పరిధులు ఇంగ్రీమ ఛానెల్‌ జలాలు దాటి విస్సృతం కాని కాలానికి చెందినవాడు ఆర్నాల్డ్‌. కానీ, పాళ్చాత్య సాహిత్యం అనే భావన ఇరవయ్యో శతాబ్దానికి చెందినది. ఆర్నాల్డు ముందున్న ఎవిక్స్‌ అన్నీ ఇలియడ్‌, ఈనియడ్‌, డివై న్‌ కామెడీ, ప్యారడైజ్‌ లాస్ట్‌- ఇంతే. ఆయన బుద్ధి మిల్టన్‌ పరిసరాల్లోనే వనిచేసీ ఉంటుంది. అంతేకాకుండా ఆర్నాళ్లు ఎపిక్‌ వాస్తు నియమాలతో కొలిస్తే ఒక్క ఇలియడ్‌ తవ అన్య ఎపిక్‌ లు నిలువలేవు. వాటి ఇతివృత్తం సునిఐద్ధంకాక అతివిరళంగాను వృథు లంగానూ, ఏ దృష్టితోచూచినా అర్నాళ్టు నియమావళికి భిన్నంగానూ ఉంటాయి. కనుక ఒక విశాల సామాజ్యబ్భాయల్లో మ్మికాంతిగా వడుకొనివున్న కేవల ఇంగ్లీషు (వపంచమైన ఆర్నాళ్టు [పవంచాన్ని ఇరవయ్యో శతాబ్దపు చర్మిత తోసీపారేనీంది.

ఇరవయ్యో శలాబ్దపు 'ఎపీక్‌'లు భిన్నంగా ఉంటాయి. మనస్సు విప్పి చెప్పాలంటే నేను వర్తమాన భావధోరణులచేత సభాపితుడ్ని, [పపంచం ఈనాడు ఒక జిజ్ఞాసాకువై న మానవుడికి ఏ [ప్రాంతంలోనైనా అదే _పవంచం; ముక్కలు ముక్కలుగా. చేని చూసే సంకుచిత అవగాహనకు వర్తమాన (పవంచం

5వి-.9

మ0 హేహిత్యదర్శిని లొంగదు, ఈ ఆలోచనల్ని కొన్నింటిని మీముందు విన్నమతతో ఉంచుతున్నాను. మీరు విషయాన్ని పునరాలోచన చేస్తారనే ఉద్దేశంతో.

నేనిప్పుడు మరో ఎసిక్‌ రాయడంలో నిమగ్నుడ్నయి ఉన్నాను. ఎపిక్‌ అంటే నాకు, భూగోళం మీద చేయబడే మానవ మహాయ్య్మాతను గురించి ఉచ్చై స్వరంలో పాడే గొంతుక అని మృాతమే

15

గత ఉత్తరంలో నేను చర్చించిన విషయాల్ని గురించి కించిద్వివరణ ఇంకా అవసరం అని మీ (వళ్నలు సూచిస్తున్నాయి. కవిత్వము, రాజనీతి _ ఈ రెంటి _పభావము పనిచేయడంలో స్థాయి భేదాలున్నాయి. కొన్ని విలువల్ని మానవ (పకృతిలోకి ఊది మానవ ప్రవర్తనను, మానవుడి దృక్పథాన్ని మార్చి మానవీయ చింతనకు పునాదులు వేస్తుంది కవిత్వం. కవిత్వం ఉత్పన్నం చేసీన మేశం మీద తత్కాలు సంజనిత కార్య స్థాయిలో రాజనీతి వని చేస్తుంది, (కవిత్వం అంటే ఇక్కడ కవిత్వమూ దానికి బంధువర్గమైన అనేక అన్య కళలు కూడా అని భావం.) కవిత్వం వేసే పునాదులు లేకపోతే రాజకీయ చైతన్యమే ఉదయించదు. కవిత్వం జనబాధకు జనిగాథకు అభివ్యక్తి ఇచ్చి రాజకీయ బోధ ఉత్పన్నం చేస్తుంది. సమాజానికి రాజకీయ వాణీ ఇస్తుంది. _పాచీన పవంచంలో గానీ, మధ్యయుగీన వవంచంలోగానీ ఆధునిక (పపంచంలోగాని చర్మిత చెప్పే రాజకీయ సంఘటనల్ని ఈ "దృష్టితో మీరు మళ్ళీ పరిశీలించండి.

కవిత్వానికి కార్యరూపశిపవు రాజకీయం. కవిత్వం మనిషి నాజూకు స్థానాన్ని స్పృశించి మర్మజలాన్ని స్పందింపజేసి వాడి పునాదిగత (వవృత్తిని రూపొందించే విద్య, ఆ స్థాయినుంచి, దాన్ని రాజకీయం పనిచేసే ధూ? దూసరిత స్థాయికి తీసుకురావడం చేత కవిత్వం దాని మహిమ కోల్పోతుంది. దాని వని ఆది చేయలేదు ఆందుచేత సమాజం అపార నష్టానికి గురి అవృతుంది.

16

ఈరోజు (వవంచంలో పాళ్చాత్య సాహిత్యంలో ఉన్నంత సృజనాత్మకత అన్మపాంతాల్లో లేదు (సవంచంలో అన్యడదేళాల్లో నాగరికతలు మృత్మపాయమై పోయిన తర్వాత పాళ్ళాత్య దేశాల్లోనే సమకాలీనతా స్పృహ జన్మించి శిఖర

శేషేందో 131 స్థానం ముట్టుకుంది. అందుచేత అక్కడ ఆధునికత జన్మించింది. అక్కడ ఆధునిక కాలం జన్మించింది ఆదంతా ఒక్క సాహిత్యంలోనే గాక అనేక అన్య మానవీయ కార్యక్షేతాల్లో జ్ఞానక్మేకాల్లో సొఇ్యారించింది, జీవత్‌ కాఅబోధ లోంచీ సమకాలీనకా సృవాలోనుంచీ పుట్టి వాటిని మోసుకొస్తుంది సాహిత్యం, సాహిత్యం తన [పాణధారణకు వాన్తవాన్ని శ్వాసలా పీలుస్తుంది. సాహిత్యానికి వాస్తవం ఆంత [పాణ్మ్యపదమా అని మీరనవచ్చు. బౌను. మానవుడు తన కాలంలో తాను జీవిస్తున్న తృప్తిని పొందగోరుతాడు ఆ తృప్తి తన పపంచం లాను సృష్టించుకున్నప్పుడే లభిస్తుంది. ఆలాంటి నిజ (వవంచ నిర్మాణం తాను అనులవిస్తున్న జీవన వాస్తవాలతోనే నిర్మించడం సాధ్యం అవుతోంది. అనుఖవా నికి పూర్వమే గతించిపోయిన అతీత కాలానుభవాలు తనకు వాస్తవాలు కావు, (ప్రాచీన _పవంచం కాశ్వత సమవోదరులైన దేశ కాలాలచేత నిరంతరం భుజించి వేయబడుతూ ఉంటుంది. జీర్ణమై పోతూ ఉంటుంది. రోదసీలో వదార్థగమనం: చేత పదార్థం కోసమే కాలం తయారు చేయబడుతూ ఉంటుంది. అట్టి కాలం అ పదార్జానికి అర్థ రహితమూ అక్కరలేదు. మృతిచెందిన తరం అనంతర కాలానికి ఆ వదార్థం గతించిన కాలానికి నీవు సజీవ వదార్థం. అందుచేత, ఈ ఉభయుల మధ్య సజీవ సంవర్క్మ౦ లేదు సృష్టి (వతి జీవత్మాలానధిలోనూ సజీవ పదార్డానికీ కాలానికి మధ్య సచేతన సంపర్కం స్టాపిన్తుంది. ఈ నైసర్గిక (వ్యకియ వాస్తవ బోధకు కారణమై జీవనాన్ని అర్ధవంతం చేస్తుంది. ఈ తత్వాన్ని గు ర్రించనివాడు సజీవ సాహత్యాన్ని నృష్టించలేడు వాస్తవ బోధ దీర్షకాలిక నాగరికతలు ఆనుభవిన్తూ శతాబ్దాల వర్యంతం జీవించిన జాతుల్లో పతితావస్థలో ఉంటుంది. (పాచీన నాగరకతలు మరణించిన శిథిలాల్లోంచి నూతనంగా ఉద యించే జాతుల్లో వాస్తవ బోధ నవనవోన్మేష పుష్పంగా ఉంటుంది, కనకనే లాటిన్‌, అమెరికన్‌ దేశాల్లో అద్వితీయ సృజనాత్మకత ద్యోతక మవుతుంది, శే

పాళ్చాత్య త త్త్వళాస్తాల్లో ఏ విధమైన విశేష జ్ఞానమూ ఉందనుకునే వాక్కు నాకు లేదు కానీనా వ్యక్తిగత జీవిత ఒ త్రిళ్శనుంచి తట్టుకుంటూ నేను చేసిన స్వల్ప అధ్యయనంలో కనిపించేదేమిటంటే . | పావీన భారతీయ కా త్రిక జిజ్ఞాసకూ అధునిక పాళ్ళాత్య బీజ్ఞాసకూ మధ్య చాలా పోలికలు ఉన్నాయి,

13 సేహిత్యదర్శినీ [ప్రాచీన భారతీయ అని ఎందుకన్నానంటే, ఆ కాలంలోనే దేశంలో జిజ్ఞాస జీవంత దశలో ఉన్నట్టు కనిపిస్తుంది సమీప పూర్వకాలంలోగానీ వర్తమాన కాలంలో కానీ ఆది స్థాణుత్యం పొంది [క్రమంగా మృత్యప్రాయమైపోయింది. దీనికోసం ఒక ఉదావారణ . వాసన [ప్రాచీన తత్ర శాస్త్ర పారిభాషిక ఇంట్యూషన్‌, చైతన్య (స్రవంతి ఆధునిక పాశ్చాత్య భావాల్లో ఉన్న అర్థావగళులన్నిటినీ సమంగా సంకేతిస్తుంది. 16

ఆర్యధదేశపు చ్మికాలు ఆశ్చర్యకరంగా ఉంటాయి.__గొవ్పవాడి బాధలు వినడానికి కోట్టాది వస్తారు. దరిద్రుడు చస్తున్నా తిరిగి చూచేవాడు లేడు. ఒక్క సారి తలుపులు తెకవాలే గానీ, నీవు ధనికుడివై తే, సలవోదారుల సమూవీలు తోవలికి తోసుకుని వస్తారు (వతి డాక్టరూ ఒక త త్త్వవేత్తగా తయారవుతాడు. ఓక్క-కణంలో, ఉరు ఊరంతా గురువులుగా, డాక్టర్లుగా, లాయర్ద్లుగా, త్యాగ మూర్తులుగా, _ప్రేమస్వరూపులుగా మారిన మనుషుల్ని కలిపి అల్లిన్‌ అల్లికగా మారిపోతుంది. ఎవడిదగ్గరా ఆ సమస్యకు సమాధానం లేకుండా ఉండదు. నాకు తెలివిలేదని చెప్పే తెలివితక్కువవాడు ఒక్కడూ దొరకడు!

రినై సాన్‌ న యుగం కేల

థారత దేశస్టులకు (ప్రాచీన పాళ్చాత్య (వపంచ చ్చితం ఆస క్రిజనకంగా ఉంటుంది. అక్కడి రినైసాన్స్‌ యుగానికి చెందిన విఖ్యాత సషేక్‌స్పియర్‌ నాటకాలు ఇత్యాదులు నేను చెప్పుతున్న కథలో ఒక ముఖ్యభాగం, అవి మన పాప పుణ్యాల్లాంటి మంచి చెడ్డల్ని నిర్ణయించే జాతికి చెందుతాయి. అలాగే (గీకు నాటకాలు, రోమన్‌ నాటకాలు, మధ్యయుగానికి చెందిన సాహిత్యానికి కేయద (పపాయమైన దాంతే. ఆయన సమకాలీన సాహిత్యం, ఇవన్నీ అదే కోవకు చెంది నవి. ఐహుళా అవి తదనంతర శకాద్దాలో వచ్చిన పాప పుణ్య నిర్ణాయక స్వభావ సాహిత్యానికి మూలస్థానం కావచ్చు. ఎందుకం టే ఎన్మిలస్‌ సోపోక్టీస్‌ అధి (గీకు నాటకక ర్తల్లో ఉన్న శెభారిసీస్‌ దేవఠాథీతి అన్యాయఖీతి కలిగించి (పేవకుడికి ఆత్మఇాళన కలిగించే వ్మకియ. |గికు సాహిత్య (ప్రభావం ఐరోపీయ

శేషేయద క38 సాహిత్యం మీద నాటికి నేటికీ సంస్కారగతంగా ఉండనే ఉంది షేక్‌స్ప్సీరియన్‌ వండితులు ఈ సందర్భంలో ఏమి చెపుతారో చూడండి: “తన నాటకం మూలంగా ([వేషషుడు చెడును మంచిగా స్వీకరించే (ప్రమాడం కలగదు గదా అనే సర్వదా షేక్‌స్పియర్‌ యొక్క థీతి... *మొరాలిటీ నాటకాల్లో మానవుడి ఆత్మను వళం చేసుకోడానికి ఎప్పుడూ హపావదేవతలూ పుణ్యదేవతలూ పోరాడుకుంటూ ఉంటారు. మొరాలిటీ నాటకాల్లో ఈ రెండు తెగల దేవతలు నాటకంలో పాత ఖుగా వస్తారు. కిస్టఫర్‌ మార్షో రాసిన డాక్టర్‌ ఫొస్టస్‌ లాంటి (ప్రౌఢ నాటకాల్లో కూడా ఈ పావపుణ్య దేవతల సం్మగామం ఉంది. తదనంతరం నాటకాల్లో ఈ విషయాన్ని సంకేత్సపాయంగా చ్యితించారు. మేక్చెల్‌లో నాయకుడి ఆత్మ నంఘక్షణ అన్పష్టమయిపోయింది. కారణం - ఆతడు మంతగ త్తెల మాటలు విని సులభంగా దురాశకు బలి అవుతాడు. అయినప్పటికి మేక్చెతల్‌కూ అతని అంతకాత్మకూ మధ్య జరిగిన వాగ్వివాదం గురించి టేనకులకు తెలును.... (ఇం(టొ డక్ష్మన్‌ టుఫోల్డిర్‌ లై(ఐకి ఎడిసన్‌ ఆఫ్‌ మేక్చెత్‌).

షేక్‌స్పియర్‌ వాల్మీకి లాగే మనుషుల కార్యాల మంచి చెడ్డల్ని నిర్ణయి స్టడే గానీ మనుషుల మంచి చెడ్డల్ని నిర్ణయించడు. అందుచేతనే ఆయన చేసీన మేక్సెల్‌ వ్యక్తిత్వ చ్మితజతో కారిన్యంగానీ సషపాతంగానీ లేదు. వెనక జశీర్కాన్న ఇం్యటొడక్షన్‌లో ఇలా చెప్పబడి6ది: “అయినప్పటికి శ్నీకొస్పియర్‌ మేక్సెత్‌ని (ఐహ్మరావనుడిగా చ్మితించలేదు. ఆలా చిటతించి ఉన్నట్లయితే, మేళ్చెల్‌ మీద (పేషకుడికి జాలి కలిగే అవకాశం ఉండేది కాదు. తద్వారా మేక్సెల్‌ దయనీయత ఉన్న విషాద పరిధుల్లోనుంచి తొలగించబడి ఉండేవాడు ” అంకే పొళ్చాత్య విషాదాంత నాటకాల్లో నాయకుడు దుష్కృత్యాలు చేస్తాడు, వాడీ కృత్యాలనుబట్టి వాడికి జీవితంలో దుర్దశ సంభవిస్తుంది; అలాంటి దుర్దశను అనుఠవించేటప్పుడు మనిషిగా అతడు (పేగుకుడి సానుభూతి చూరగొంటాడు* వాడు అనుభవించే కష్టాల్ని చూస్తూ [సేవకుడు 'అయ్యో పాపం” అంటాడు. ఇది విషాదాంత నాటక లక్షణం

ఇదే వాల్మీకి రావణుడికి చేసింది కూడా. రావణుడి పాత చ్మితణ యుర్గ కాండలో పరాకాష్ట చేరుతుంది. రావణుడు రూవవంతుడు. *“'సమక మివకందర్నం అపవిద్ద శరాసనమ్‌”” ఆని ఆయన రూపాన్ని వాల్మీకి వర్ణిస్తాడు. అద్వితీయ నర్మాకనుళాలి. “యస్యడేవా స్నగంధర్వాః పిశాచ పతగోరంగాః వ్నిదవంతి

134 సాహిత్య దర్శిని భయాత్‌ ఖీఠాః మృళ్యోరివ సదా |పజాఃి ఆని రావణుడి వర్మాకమం వర్డింప బడింది. రావణుడి గొప్ప పండితుడు. ఇలా సంపూర్ణ (వజ్ఞామండల పరివేస్టితు డైన ఒక మహాపురుషుడు వరదారావహరణమనే ఒక్క పాపకృత్యం చేత తిరుగు లేని రీతిగా దెబ్బతిన్నాడు వినీషణుడు రావణవధానంతరం అతడికి అగ్ని సంస్కారం చేయడానికి అనుమతి ఇమ్మని రాముడ్ని అడుగుతాడు అప్పుడు రాముడంటాడు, “మరణాంతానివై రాణి నివృత్తం నః (వయోజనంః। (క్రియతాం అన్య సంస్కారః మమ ప్యేషయథా తవ" (మరణంశో విరోధాలు ముగినీ పోతాయి మా పయోజనం నెరవేరింది ఆయనకు దహనసంస్కారం చేయబడు గాక! ఇప్పుడు ఆయన నీకు ఎలాగో నాకూ అలాగే), ఈ విధంగా రావణుడి దుషవ్కృత్యం నుంచి వ్యక్తిని విడదీయడం నాగరకత చేరిన నాజూకు స్టాయిని సూచిస్తుంది. ఈడిపస్‌ లాంటి (గీకు నాటకాల్లో ఇదే జరుగుతుంది. రాజు, కథానాయకుడు అయిన ఈడినస్‌ చ్మితణలో ఎంతో సానుభూతి, దయసీయత పొందుతాడు; కానీ ఆతడు తెలీక చేసిన తప్పుకు కూడా కృత్యాన్ననుసరించి (కూరదండన పొందుతాడు

అ న్తిత్వవాదం ఈ నై తిక దృక్పథాన్ని ఆరునిక సాహిత్యంలో పునరుద్ద రించడానికి (వయత్నిస్తోంది “మనిషే తన కృత్యాలకు వాధ్యుడు అతడు అతడి కృళ్యాలనుబ్లే న్యాయ నిర్ణయానికి గురి చేయబడాలి . అతని మనసులో ఉన్న ఆలోచనల్ని ఐట్టికాదు*” అని అంటుంది ఆ న్లిత్వవాదం మానవీయ బాధ్యతా దృళ్యంనుంచి దైవీయ హేతువును బహిష్కరించి మానవ కర్మఫలానికి మాన వుడే కర్త, మానవుడే భోక్త అనే భారతీయ కర్మ నీద్ధాంతంతో అస్తిత్వ వాదా నికి సాదృళ్యం ఉంది. కై9స్తవ సానుభూతి వాదం యూరోపియన్‌ సాహి త్యంలో వూర్వంనుంచీ ఉన్న పాపపుణ్య ఫలభో క్రబుత్వవాదాన్ని (కమంగా శిథిలం చేస్తున్నదళలో ఆ న్తీర్వవాదం (వవేశించింది. పాపంమీద సానుభూతి అనే ౩ 9 స్తవ దృక్పథంతో ప్పావితమైన మదాం బొవేరీ, అన్నా కెరినా, గయ్‌దె మొపాసా కథలులాంటి వుస్త్రకాలు ఇరవయ్యో శతాబ్దపు పౌళ్ళాత్య సృ నాత్మక కళాక్నేతాన్ని వూద్రిగా విన్దనీకరించాయి. మానవుడి కృత్యానికి అడు గున ఉన్న ఉద్దేశాలు కృళ్యాల పావపుణ్య నిర్ణయానికి శేవలం అప్రస్తుతం అని ఉద్దోషిందే ఆ న్తీత్వవాదం క్రి9స్తవ సానుభూతి వాదానికి (వత్మికియగా వచ్చి నట్లు కనిపిస్తుంది. సృజనాత్మక కళలో పాపానికి సవాయత ఇచ్చే వతన

శీషేర్యద కే దోరజీని ఆ న్తీత్వవాదం అడ్డువడి ఆపినట్లు ఆధునిక పాళ్చాత్య సాహిత్య సీత చూపిస్తుంది.

జిజ్ఞాసలో మూలథూత జీవన దృక్పథంలో యావళత్‌ _(వపంచ స్వభావం (ప్రాథమికంగా ఒక్క- టే అనీ, [పాచీన ్కవపంచంలో గానీ ఆధునిక [పవంచంలో గానీ, (ప్రాచ్యదేళాల్లో కానీ మానవజాతి [ప్రస్తుతః ఒకే రీతిగా (వవ ర్తిస్తుందనీ పూర్వకథిత చర్చ విశదం చేస్తుంది. అందుచేత (ప్రాచీన సాహిత్యం ఈనాడు మనం చెప్పుకునే సామాజిక చైతన్యంచేతనే _ పేరితమయిందని అనుకోవాలి. భేదమేమిటంటే - (పాచీన కవి అనాటి సామాజిక విలువల్నిబట్టి మానవకృత్యాల పావపుణ్యాలు నిర్ణయిస్తే ఆధునిక కవి ఆర్థిక నీద్దాంత దృకో([ణంనుంచి మనిషి కృత్యాల మంచిచెడ్డల్ని నిర్ణయిస్తున్నాడు. అంటపే,సామాజిక న్యాయం అధారంగా తీసుకున్నాడు

శి౦

సాధారణ అనుభూతిని అంద జేయ్యడానికి సాధారణ భాష చాలు, ఆది వాచ్యార్థ (వధానంగా ఉంటుంది కానీ ఒక ఫీలింగు (ఆంటే సంవేదన) నిండిన సందర్భాన్ని వర్ణించడానికి ఆ భాష చాలదు. దానికి సాధారణ భాష బాలక? భాషలోని అన్యళక్తుల్ని వినియోగించుకోలేక పోయినవాడు అభినయాన్ని ఇళ యిస్తాడు. కడు మరొకడి ముఖాన ఉమ్మేస్తాడు. ఆ రెండోవాడు ఓరి లంజ కొడకా అంటూ లేస్తాడు, చేతులెత్తుఠాడు, గుడ్మైర జేస్తాడు, కొట్టబోతాడు, అంటే అక్కడ వాడు అభిన్యక్రం ఇయ్యదలచుకుంది సాధారణ అనుభూతి కాదు. ఒక ఫీలింగు పూరిత ఆనుభూతి. ఫీలింగు అభినయాన్ని ఉత్పన్నం చేస్తుంది. ఫిలింగుకి అవినయానికీ మధ్య గత దృళ్యాదృశ్యం. ఇక్కడ ఉమ్మివేసిన దృశ్యంలో ఆ రెండవ వాడికి సాధారణభాష సహాయం చెయ్యలేకపోయింది. అప్పుడు అతని చేతికందిన సాధనాలు బూతులు, గుడ్గైరజెయ్యడం ఇత్యాది అభినయం. ఇవన్నీ అంటే ఈ ఆభినయమంతా వాడి నోటినుంచి వచ్చిన సాధా రణ బలహీన భొషకు సహాయం చెయ్యడానికే ఎమోషన్‌ అంటే భావోద్వేగం సాధారణ మానవుడిలో అభినయంలోనే పర్యవసానం చెందుతుంది. ఉమ్మివేసిన దృశ్యంలో రెండోవాడు ఏమీచెయ్యకుండా నిశ్చలంగా కూర్చుని ఓరి లంజకొడుకా ఇంభే, వెనుకటి బలీయ దృళ్యం పుట్టదు. పైగా, వుష్టే దృశ్యం వాస్మజనకంగా

136 సాహిత్మదర్శిని వుంటుంది. దృశ్యంనాటకం మానవ సమాజం లోయలో ఇలాగే పుట్టింది. (శ్రవ్యకావ్యం భాషచేతనే అభినయ జన్య (వభావాన్ని సాధిస్తుంది. నాటకం అధి నయంచేత (_పేకకుడిమీద సాధించే పభావాన్ని కావ్యం అలంకారంచేత థావాన్ని (శోతమీద సాధిస్తుంది అంటే, నాటకంలో అభినయం, కావ్యంలో అలంకారం సమానం, ఈ రెండూ మనిషి ఫీలింగుని మోసే వాహికలు ఫీలింగు జీవితాను భూతినుండి పుడుతోంది. అభినయ ఫలితం రసం అనబడింది: అలంకార ఫలితం చమత్కారమనబడింది. రసం అంటే ఆనందము, చమత్కారమంటే కూడా ఆనందమే. “చఛచమత్కృుళానందవిశేషః” అని రసగంగాధరం ఉవపమా[(నకరణం,. వ్రిక్షే

దీపావళి శభాకాండలకు నా కృతజ్ఞత. మీకు నా పభాకాంగలు. పాబ్లో పికాసో మరణించాడు; ఈ వార్త చాలా విచారకరం. యూరోప్‌ ఖండం ఒక శకానికి సమాప్తి చెప్పింది.

“కేపు' *నిన్న' అంటూ మీరు రాసిన వాటిని గురించి . కావాలనుకుంటే ఒకడు రేవటి [పభానం ఆంత ఆధునికంగా ఉండవచ్చు. నిన్నటి ఆంత పురాత నంగా ఉండవచ్చు.ఆంతా స్వఇచ్చ చేతనే అయిడే అలా ఆది ఒకడి చేతిలో ఉంటుందా? స్వభావం, సమాజం మధ్య ఘర్షణ జరిగికే వ్యక్తే నలిగిపోతాడు గదా? తన జీవితకాలంలో చార్జెస్‌ బోదిలేర్‌ రేపట్‌ (వభాతంలా తాజాగా ఉండే వాడు. కానీ కవీ భౌతీకకాయం కోత్సోయిన తర్వాతకూడా తాజాగా ఉంటాడా? వంద ఏళ్ళు దాటిన తరువాతకూడా జె బి, (పీస్టీ బోదిలేర్ని గురించి అంటాడు “ఏ కవుల ఊరేగింపు బయలు దేరిందేగానీ ఇంకా ముగియలేదో అఆ ఊరేగింపుకు ఆయన అ(గభాగాన ఉన్నాడు.” కానీ బోదిలేర్‌ (బతికివుండగా ఎవ్వరూ ఒక్క మంచి మాట చెన్సలేగు ఆయన్ని గురించి. చివరకు వీ స్నేహితుల సహాయం మీద ఆయన ఆధారవడ్డాడో ఆ స్నేహితులు కూడా పాపం, ఆయన్ని గురించి ఒక్క మంచిమాట చెప్పలేదు. గోథియేర్‌ మౌనంగా ఉండిపోయాడు. "సెయింట్‌ బోవ్‌ “లె ఫేర్‌ దెమాల్‌”ని గూర్చి చెపుతూ అది బోదిలేర్‌ జీవితంలో చేసిన గొప్ప పొరపాటన్నాడు, ఆ మాట విని బోదిలేర్‌ హృదయం భగ్నమయింది బవుళా అఇయన మృత్యువుని మరింత శ్మీఘంగా వచ్చేలా చేసింది

శౌషేర్యద శ్ర?

కానీ తన రోజుల్లో సింబలిజానికి మతగురువుగా భావింవబడి ఎవరి ఇంటికి కవులు, చ్మితకారులు సాహిత్యయా(తలు చేసేవారో ఆకని మల్డార్మే మరణిం చిన తర్వాత అనాటి ఆతని ఘన్మపఖ్యాతి [కమంగా తగ్గిపోగా మరణించిన బోది లేర్‌ కిరి అతని మరణానంతరం ఆకాళమధ్యాన్ని అంటుకుంది అర్థళతాబ్దం తర్వాత ష్టైంకోక్తో అన్నాడు: ““మల్టార్మే జర్నలిజం శైలిని (పభావితం చేస్తాడు; కానీ ఆయనలో ఆక్చర్యకర మైన యౌవనం తొణికిసలాడుతోంది.”

మానవజాతి పురోగమనం ఎప్పుడూ జిజ్ఞాసా షేతంలో వేగుచుక్కల్లాంటి నూతన దర్శనమున్న మహా మానవుల చేతనే తీసుకురాబడిందని చర్మిత చూపి స్తుంది. కానీ; వాళ్ళని వాళ్ళ సమకాలికులు ఎస్పుడూ ఈర్ష్యా ద్వేషాలకు గురిచేసీ కాలానికి ఐలివళువుల్ని చేళారు. వాళ్ళ రక్తపాతం మీదనే కొత్త యుగం నడిచి వచ్చింది. మవో కవి ఇక్బాల్‌ అన్నట్లు, “లక్షలాది నత్యతాలు చితికిపోయిన తర్వాతగానీ ఒక ఉషస్సు (వవవించదు ॥0

అట మార్క్సిస్టు పండితులు నిశి

క్షమించండి, ఇక్కడ నేను లేఖావ్యవహార మర్యాదలు విడిచి పెట్టవలసి వస్తోంది. 19 వ కతాబ్ధపు 9ి0ల్లోనూ, 20 వ శతాబ్దపు 20ల్లోనూ మాదిరిగాక, ఈనాడు మార్కు విద్యార్థి ముందు అనేక పశ్నలు లేస్తాయి. మహా త్తర మార్క్సిస్టు (గంథావళిలో ఉన్న చింతనాగత (వజ్ఞావి శేషాల్ని అవగాహాన చేసు కోవడానికి ఒక తీక్షణ విశ్హషణాత్మక బుద్దికాలిత కావాలి మార్క్సిస్టు వండితుల మని కొందరు నగల్ఫాలు పలుకుతుంటే వీస్యాస్పదంగా ఉంటుంది ఇలా మనకు గృుద అక్మద ష్మతిక ల్లో తారసిల్లే వాళ్ళు సాధారణంగా వాయగుంఠన కళా[వ్రవీణులు, ధూర్తులు ఒక వీర భంగిమ ధరించి అమాయకుల్ని బెదర గొడఠారు. డాస్‌ క్యాపిటల్‌ కు, “ది పీపుల్స్‌ మార్కు” అనే ఒక సంష ప్రకృతి తెచ్చిన జాలియన్‌ బోర్నార్డ్‌ ఇలా అన్నాడు, “ళాస్త్రజ్ఞానం లేని సాధారణ పార కుడు దాస్‌ క్యాపిటల్ని ఎంతి న్యూతమూ అర్థం చేసుకోలేడు; మార్కు అభి వ్య క్రి విధానం కూడా సాధారణ పారకుడి అవగాహనకు అతీతంగా ఉంటుందిం ఆయనే మార్క్సు మా జేబులో ఉన్నాడంటూ సంచరించే ఛద్మవేషధారుల్ని గృరించి ఇలా అన్నాడు, “మార్క్సు సులువుగా స్పష్టంగా అర్థమవుకాడు అన్ని

క్ష్రరి సాహిత్యదర్శినీ ఆంటూ అ మిషతో ఒక గొపవ్పవాడ్ని పొగుడుతున్నట్టు అభినయం చేసి తాము గొవ్ప వ్యక్తుల మనిపించుకోవాలనే ఆతురతే వాళ్ళలో ఉంది వేరే మహదాశయా లేవీ లేవు” అని చెప్పి, వాళ్ళ మాటలు వట్టి ఆబద్దాలని కూడా చెపుఠాడు. అది వేరే విషయం

ఈ శతాబ్దంలో మార్క్స్సిజానికున్న కీలకమైన _ప్రాధాన్యందృష్ట్యా (వతి కవీ, పతి జిజ్జాసువూ, (పతి వర్గచైతన్య (ప్రచారకుడు మార్క్స్సిజంని గురించి ఒకపాటి లఘుజ్ఞానమైనా _నంపాదించుకోడానికి ([పయత్నించడం కర్తవ్యం, పాండిత్యం ఆక్కరలేదు. మార్క్సిస్టు సిద్ధాంత పథమ కార్యకర్త లెనిన్‌ అంటాడు: “మార్క్సిస్టు |గంథావళి వర్గ చ్రైతన్య [కామికుడి టేబిల్‌ మీద ఉండవలసిన దై నందిన [గంథావళి "

డయలెక్టికల్‌ మెటిరియలిజం అనీ సైంటిఫిక్‌ సోషలిజం అనీ రెండు కాగాల సంయోగమయిన మార్క్స్సిజంలో మార్కు యొక్క నిజ్మపదానం చాలా తక్కున భాగం. మార్కుకే ఆపాదడింపబడవలసిన ఆ భాగం మానవ చర్మితలో పరిణామం పొందుతూ వచ్చిన మానవజిజ్ఞాసకు ఆంతిమసారం ఈ అల్పసారానికి ఎంత అద్భుత విస్పోటక శక్తి ఉందంటే మానవ సమాజాన్ని మానవ జీవితాన్ని గురించి మానవచింతనని వునాదుల్నుంవీ మార్చివేస్తుంది.

కై లెక్టికల్‌ మెటీరియలిజంగానీ హిస్టోరికల్‌ మెటిరియలిజం గానీ కిలక పాత వహించవు. మార్క్సు అన్వేషించిన ఏ సామాజిక యంత అదృశ్య అంగాలున్నాయో ఆయన పరిశోధించిన చర్మితను నడిపించే ఏ అద్భళ్య కాసనా లున్నాయో, వేటి సౌఖుక్కారం సమాజాన్ని సామ్యవాద సమాజంగా మార్చ డంలో ఆయనకి మార్గం చూపించాయో ఆ సామాజిక రహస్య అంగాలు ఆ బారి [తిక రవాస్య కాసనాలు నిజంగా కీలక ప్మాత వహిస్తాయి. ఇక్కడే అయన (విభ స్వీకరించిన మవాత్తర కార్యం (పారంభం అవుతుంది. “క్యాపిటల్‌ , ఏన్‌ అనాలినీస్‌ ఆఫ్‌ కాపీటలిస్ట్‌ (పొడశన్‌” అనే సిద్ధాంత వ్యాసం, మార్కు అర్థకాస్తైంనికి చేసిన విఖ్యాత (పదానం; మానన జిజ్ఞాసా చర్మిత కే ఒక మహ త్త (పాణదానం, అది మొదటిసారి మానన చర్మితని అర్థం చేసుకోవడానికి ఒక కొత్త కోణాన్ని అన్వేషించి ఇచ్చింది. అందుచేతనే మార్కు మానవశాతి మేధల్లో శిరమయ్యాడు.

శేషేర్యద 139 మార్క్లులో ఎంతభాగం పూర్వపుచింతన, ఎంతభాగం వరిణామం వికాసం అనే పరిశీలన వర్తమాన శతాబ్దానికి ఆసక్రిజనకమైన సఫలమైన [పసయత్నం. మార్కు తాత్తిక తర్కం చాలా థాగంలో హెగెల్‌ న్యూతాలు విలువైన పాత నిర్వహిస్తాయనేది విశదం. ఇక్కుడ హెగెల్‌ కు మార్కుకు ఉన్న ఆ కీలక సంబంధం ఏమిటి అనే _వశ్న వస్తుంది చరితను గురించి హెగెల్‌ చేసిన త త్వటిజ్ఞాసలో ఆయన చర్మితను ఒక గతి లార్కిక గమనంగా, ఒక విష్ణవాల పరంవరగా చూచాడు. ఈ విధానంలో “క్రిక్‌ జీస్ట్‌' అనే యుగజేతన ద్వారా చర్మితను నిర్ణయించే ఒక మానవారీత నిర్ణాయక శక్తి చేతిలో (సజలు పనిముట్లు మ్యాతమే ఆ వని ముట్లు విన్షవాన్ని రూపొందించే సాధనాలు ఈ “న్టీర్‌ బీస్ట్‌” స్థానంలో (వజా ఉద్యమాలు, ఆర్థిక శక్తులు, వస్తువవంచంలో గానీ మార్చు తెచ్చే 'మూలకారజాలనే కావాన్ని మార్క్సు [వవేశ పెట్టాడు. మార్క్సు చర్మితకు ఇచ్చిన తర్కాన్ని మనం తెలుసుకుంటే హెగెల్‌ యొక్క '“ఆబ్బొళల్యూట్‌' హెగెల్‌ యొక్క “జీత్‌ జీస్ట్‌' మార్కును మనస్సును హాదాాకాంతం చేసుకున్నాయని నిదితం అవుతుంది ఆయన సైంటిఫిక్‌ సోషలిజం అనే సిద్ధాంతం అంతా హెగెల్‌ యొక్క జీత్‌ జీస్ట్‌ అనే యగ చేతనలో నుంచి పరిణామంగా వికసించిన విషయమేనని మనకు తెలుస్తుంది. దాన్నే లుడ్విగ్‌ ప్యూర్‌ వాక్‌ మీవ ఆయన రాసీన సిద్దాంత వ్యాసంలో ఇలా అన్నాడు: “త్ర త్ర్యవేత్తలందరూ _వనంచాన్ని ఇంతవరకు వ్యాఖ్యానించారు ఇప్పుడు (వవం చాన్ని మార్చే కాలం వచ్చింది " ఈ సూక్రి హెగెల్‌ యొక్క జీర్‌జీస్ట్‌లో నుంచి ఉత్పన్న మైన వైజ్ఞానిక శిపవే. హెగెల్‌ చింతన మార్కు్చులో పొందిన ఒక మెరువు లాంటి మెలికే మార్కు యొక్క నెంటిఫిక్‌ సోషలిజం, ఇక అయన డయలెక్టికల్‌ మెటిరియలిజం తన ఆర్థిక సామాజిక నీద్దాంకాన్ని గారవస్థానానికి ఎత్తడానికి తత్త్యవేత్తగా తాను కల్పించిన ఒక మెటఫిజికల్‌ రంగు మ్మాతమే. మానవజాతి వర్తమాన నిమ్న దళలోనుంచి ఉన్నత దళలోకి క్రమంగా పోయి తీరుతుందన్న హెగెల్‌ యొక్క తాత్త్విక కంఠమే మార్కు యొక్క [దష్ట్రత్వపు లోతుల్లోకి. దిగి పెరిగి పెద్దదై మార్క్సియన్‌ డైలెక్టిక్సుగా రూపొందింది. మానవ సమాజంలో త త్ర్వళాస్త్ర గమనాన్ని మనం పరిశీలిస్తే మునకు ఒక ఇఅవిచ్చ్శిన్న ధారారూప వరిణామం కనిపిస్తుంది సష్కజ్ఞానాత్మక

140 సాహత్యదర్శిని తర్కంగా మొదట ఉంటూ వచ్చిన త త్త్వకాన్త్రం [కమంగా ఆ ధోరణి విడుస్తూ మానవ సమాజాన్ని గురించి (కమాభివృద్ధి పొందుళూ వచ్చిన ఒక ఆతురతను చూపిస్తూ వచ్చింది. తన పరిసర వస్తు త త్వ్వజ్ఞానంగా బయలుదేరిన తత్త్వ శాస్త్రం [కమంగా ఆ జ్ఞానం మానవ సమాజ (గేయస్సుకు వాడఐడాలనే రోరణి ఆనలంబించింది. ఈ ధోరణే హెగెల్‌ లో ఒక మహత్తర మానవజాతి భవిష్య త్తును దర్శించే (దష్ట్రత్వంగా ఉదయించింది; మార్క్స్సులో మానవ సమాజాన్ని మార్చాలన్న దృఢ సంకల్పంగా మారింది మార్కు తర్వాత తత్తకాన్త విద్యార్థి కంటికి తత్వశాస్త్రంలో ఇంకా తచ్చాడుతున్న వాద వివాద (వకరణాలు శ్షీజదళ చేరుతున్న ఒక కానస్త్రపు ఆంతిమ చిహ్నాలుగా కనిపిస్తాయి - మనిషి శరీరంలో ఆ పెండిక్సులా.

పీ ఉ త్తరాలన్ని కలిసి ఒక్కరోజే వచ్చాయి. మీ ఉతరాలు అకాళ లోకాల్నించి రాలిన చినుకుల దేవతల్లా వచ్చాయి. వర్షరుతువులోనే ఉంది ఒక చల్చిటి ఆత్మీయత. చెట్టు నదులు కొండలు ఆశించే భావిశవుల్ని మేభూలు కురుస్తున్నట్టనిపిస్తుంది. ఈ రుతు వులో కనిపించే భూమ్యాకాళాల దాంవత్యంలో నుంచి కొత్త జీవనాంకురాలు పుడతాయి. ఫలిస్తాయి. కాంంచేత భుజింపబడి ఆదృశ్యమవుతాయి, మళ్ళీవస్తాయి ఎక్క డ్నుంచో, నూత్న జీవనమంతా చినుకుల క్ముటలా ఉంది. ఈ వర్షరుళువు ఖీవన వేదాంతగురువు, ఇప్పుడు వాన జోరుగా కురుస్తోంది బయట...

మార్కు ఈ శతాబ్దానికి చేసిన (వదానం పరిమాణం ఎంతో మీరు అంచనా వెయ్యలేకపోతున్నారు. ఆర్థిక కాస్తా9న్ని వాన్తవ జీవనకాస్త్రంతో మొట్ట మొదట ముడివేసినవాడు మార్కే (పాచీన వేదాంశులంతా అదే వనిచేశారు గదా ఆంటారు మీరు . నాకు తెలుసు, అది కేవలం అధ్యాత్మిక జీవనం చేతిలో వాస్తవ జీవనాన్ని ఇళిచేయమనే విధానం. అసలు అర్థిక నృవహారాలమీద

శేషేంద్ర 141 వైరాగ్యం కలిగించే పయత్నం. కనుక మార్కు చేసిన పని అవూర్వం-. వూర్కు ముఖ్యతః వేదాంతి. మొదట ఆయన చేతుల్లోనే సమాజపు వునర్వ్యవ స్టీకరణ అనే భానం ఒక కాస్త్రీయ, ఆచరణీయ రూపంతో పుట్టింది అనేక ళలాద్దాలు తత్త్వళాస్త్రం ఒక జిజ్ఞాసాత్మక తర్కంగానే ఉండిపోయింది తత్త్వ. శాస్త్రం అభివృద్ధి పొంది సారాంశ సిద్ధాంతము, జాన సీద్ధాంతము (అంటోలజీ, ఎపిస్టామాలజీ) లాంటి శాస్త్రీయ అషణాలు ఉదృవించినప్పటికీ, తత్ర్వళాస్త్రం ఎవడూ ఈ రెండు సిద్ధాంతాల చుట్టూ చేనిన తర్క-[కీడగానే ఉండిపోయింది. మానవ సమాజము, నర్గదోపిడి, సామాజిక న్యాయంలాంటి (పాఠమిక మానవ ధర్మం స్పృశించలేదు. మనకు త త్వ్వళాన్త వికాసంలో [కమంగా పూర్వం చెప్పిన సిద్దాంత ద్వయ చ్యక్మభళమణం ఆగిపోయి _ మానవ జీవనాన్ని. సామాజిక న్యాయాన్ని, కార్యోన్ము ఇత్వాన్ని స్పృశించని శుద్దజ్ఞాన కే నిరర్థకం అనే జ్జానో దయం కలగడం కనిపిస్తుంది.

ఈవిధంగా మార్కును (వథావితం చేసిన హెగేల్‌లో మొదట తత్త్వ కాస్త్రంలో ఆంటోలాజిక ల్‌, ఎపిస్టొామోలాజిక ల్‌ భాగాల (పాధాన్యం క్షీణించి అన్యసామాజిక త త్త్వభాగాల [ప్రాధాన్యం పెరగడం కనిపిస్తుంది. హెగెల్‌ ఇచ్చిన ఈ కొత్తట్వి స్రే (పాణతుల్యం; అదే చర్మితని మార్చింది. హెగెల్‌ (పతిపాదించిన డయలెక్టికల్‌ మువ్మెంట్‌, స్పిరిట్‌ అఫ్‌ ది ఏజ్‌, ఆబ్సెల్యూట్‌' అనే మూడు సూత్రాలే మార్కు యొక్క వైంటిఫీక్‌ సోషలిజంకు, ఆయన కమ్యూనిస్టు మేని ఫెస్టో (వణాళికకు జన్మ ఇచ్చాయి. ఈ రోజు 20వ శతాబ్దపు తత్వళాస్త్ర కర్తలందరూ మార్కు ముందు ఎందుకు తలంవంచుతున్నారం టే వాశ్శివ్వరూ సమాజంలో ఉన్న మానవ పీడనకు మార్కులా చికిత్సా విధానం కనిపెట్టలేదు. వాళ్ళందరూ జ్ఞానం, సారాంళం అనే సీద్ద్ధాంతాల వాదోపవాద ఊబిలో ఇరుక్కుపోయారు కాశ్వుతంగా. ఈ శతాబ్ధం సమాన్తం కావడానికి ఒక పాతికేళ్ళ కాలమే ముందుండంగా మార్క్సిజాన్ని ఇరవయ్యో శతాని అను భవాల కాంతిలో ఆలివృద్ధి చేసి మార్కును ఇరవయ్యొకటో "శతాబ్బంలోకి తీసుకుపోయే విశిష్ట మేధావి ఇంకా దిగంతరేఖల మీద ఉదయించలేదు. కాస్స ఈ లోపుగా. మార్క్సు అనే రొఫై మీద ఎలుకల దాడిమాతం టోరుగా సాగుతోంది.

14 సిహిత్యదర్శిని ఠనిసీన [(పథఖానం

కవి సేన గట్టిగా ఒక దళాబ్దం పైగా (1970 _ 1980) తెలుగు కవుల్ని, విమర్శకుల్ని, పాఠకుల్ని సుశిక్షితుల్ని చేసిలది పూర్వం తెలీని రచయితల్ని, పూర్వం చర్చితంకాని _గంథాల్ని, భావాల్ని, నూత్నలోకాల్ని తెచ్చి తెలుగులో [సవేళ పెట్టింది ఒక నూతన వాన వపంచాన్ని ఆవిష్కరించింది ఒక నూత్న దృక్కో-ణానికి నాంది వలికింది. ఈ రోజు కవిసేన మూలంగా అందరు కవులూ కొ-త్తపంథాలో రాస్తున్నారు. నూటికి తొంభయిమంది కవిసేన ఒత్తిడీ, _పభావం చేతనే వాబ్యార్థ పధానమార్షం విడిచి పెట్టారు.

నైతిక న్యాయస్థానంగా వ్యవహరించవలసీనవాళ్ళు పోలీసులుగా ముద్దా యీలుగా వ్యవహరిస్తే నోరులేని పజలగతి ఏంకావాలి? ఓక దేశపు వై జ్ఞానిక వర్గం స్వయంగా సంకెళ్ళను ఆవ్వానించడం, స్వతంత మ న్రిష్కతను ఇతరు లకు పొదాకాంతం చెయ్యడం ఆ దేళానికి ఎంత అవకారమో ఎంత (దోహమో ఈనాడు ఆలోచించవలసిన సమయం వచ్చింది. కప'సేన మేనిఫెస్టో చదవండి. అన్నీ స్పష్టంగా ఉన్నాయి. 40 ఏళ్ళనుంచీ నడిపిస్తున్న తమ మోసం బయట పడేరోజు వచ్చేసరికి తమ బౌద్ధిక హూన్యత, వై జ్ఞానిక న్యూనత, స్వపయోజనైక కాంక నగ్నం భగ్నం అయ్యేరోజు వచ్చేసరికి ఈ సాహిత్యముఖ రాజకీయ భటులు వ్మిభాంతులై [కోధాగ్ని కురిపిస్తున్నారు పావం, ఎంత దెబ్బ తగలక పోతే ఇంత చెమట ఫట్టి ఉంటుంది?

కానీ కవిసేన ఒకటి గుర్తుంచుకోవాలి. ఈ అల్బ(కోధం చక్కర్లోవడి సిద్దాంతాలమీద స్వవిశ్వాసాన్ని అస్పష్టం కానీకూడదు. మేనిఫెస్టోలో ఏ సాంఘిక, రాజకీయ, ఆర్థిక నిద్ధాంతాలమీద విశ్వాసం [వక టింపబడిందో ఏ సాహిత్య లక్షణంమీద ఏ సాహిత్య (వయోజనంమీద విశ్వాసం పతిపాదింప ఐడిందో దొన్ని ఈ 'బురదతో మండూక సమూవిలు చేస్తున్న యుద్ధాల గోలలో*' ఇరుక్కుని మరచిపోగూడదు.

సాహిత్యపు ఉత్తమ ప్రయోజనం అనే (వజాశేయస్సు 20వ కరాబం మనకు _పదానం చేసిన వష్టవత త్ర్వం చేతనే సాధించబడగలదనే దృక్పథం మన వర్తమాన మానవీయ సభ్యత, ఇదే కవిసేన ఆశయం. కానీ ఈ సభ్యతని వ్యావం చెయ్యాలంటే సాహిత్యపశాన గుర్తించవలసిన ఒక మవిసత్యం- సాహిత్యం ఏ అకర్షణీయ భాషో ఏ ఆలంకార భాషో ఏ (పకీకల వింబాల భాషో, ఆ భాషా విశేషంగానే సౌహిత్యాన్ని ఉండనివ్వాలి, సాహిత్య (పాణమైన అలం

శేషేంద షైడీప్ర కారాన్ని సాహిత్య (సష్ట జీవితానుభూతి జ్వాలల్లోనుందే పోగుచేసుకుంటాడు. ఆలంకారాలకు మరో జన్మస్థానం లేదు అనుభూతికి కవిత్వానికి ఉన్న బంధం అవినాథావ సంబంధం!

ఆలంకారం అయిన సాహిత్య భాషకే అక ర్షణళ క్షి ఉంటుంది. ఆలం కారాలు లేని నిత్యవ్యవవారభాషకు అంటే సాధారణ భాషకు ఆకర్షించే శకి ఉండదు. అది పని గడుపుకోడానికి మనిషి దైనిక జీవనంలో వాడుకునే చొక్కా; వందె, కుర్చీ, చావ లాంటి వస్తువు. కనుక (వజ్యాశ్రేయస్సు కోరేవాడు? విష్ణవం కోరేవాడు, (పగతి కోరేవాడు సామాజిక సృవో అని నినాదం చేసే వాడు మొట్టమొదట ఆకర్షించే శక్తి ఉన్న భాషకే ఈ (వయోజనాల్ని సాధించే శ క్రి ఉంటుందనీ, అదే అలంకారభాష అసీ,దాని పేరే సాహివ్యమనీ కవిత్వమనీ అర్థం చేసుకోవాలి, అలబకొరాల్లేని, అందుచేత ఆకర్షణలేని, భాష అసాహిత్యం, అకవిత్వం ఇది ఎవర్ని ఆకర్షించదు, ఆకర్షించలేని మాటలు హృదయ 'పరి వర్తన కలిగించలేవు. వృదయ వరివర్తన లేకపోతే (పజాచై తన్యం లేదు. (పడా చైతన్యం లేకపోతే (నగతిలేదు, విన్ణవం లేదు. ఇదీ ఆలంకారం నుంచీ విష్ణవం వరకూ ఉన్న సాహిత్య (సస్థానం

అందరూ కవిసేన మేనిఫెస్టో కుణ్ణంగా చదవాలి, ఆందులోనే అన్ని (వశ్నలకూ జవాబులున్నాయి. కవి సేనకు ళతువులెవ్వరూ లేరు- అజ్ఞానం తన్న! (సంపూర్ణ సూర్య గవాణం 16.2. 1980 సందర్భంలో విడుదల చేసీన కవిసేన పోస్టరు కట్టలు పంపిస్తూ రాస్‌న లేఖ)

నిర్‌

నేనంత గొవ్పకవినై నా భూకంపం వచ్చినప్పుడు నేనూ పోతాను ఉద్యాన వనాలు శిల్చఖండాలు లై(ఐరీలు నాగరకతలు అన్నీ పోతాయి. కానీ వసంతం వస్తుంది = ఆ శిథిలాల మీదనే! అక్కడే మళ్ళీ పీడికెడువూలు చల్లుతుంది. వర్ణ మయం చేస్తుంది. వేదనామయం చేస్తుంది.

నేనెంత గొవ్ప కవినైనా లోకానికి నా అనేనా స్వరం అనివార్యం కాదు, నేను కొత్తగా లోకానికి ఇచ్చాననుకునే సౌందర్యం నేను చేసిన సృష్టి కాదు, చెట్టున వూచిన వూలు చెట్టు సృష్టించినవి కావు, కాంతి నెవడు సృష్టిస్తాడు? వెలిగే జ్యోతికి వమిదనై నందుకుమ్మాతం నేను ధన్యుడ్నని సంతోషిస్తాను.

క్షేత్తశ సాహిత్యదర్శిని కవితాయాతత శబ్ద సైన్యాలు శి

కవిత్వం ఇన్‌స్పీరేషన్‌ మూలంగానే వస్తుందని సాధారణంగా అంటూ ఉంటారు ఇన్‌స్పిరేషన్‌ ఆంటే ఓక తీవ ఉదేకం, ఆంటే ఒక మహత్తర 1వథావళకాలి, వస్తువో, వ్యక్తో, సంఘటనో కవిని త్మీవంగా కుదిపి భావోద్వేగానికి గురిచే నేది కానీ అలాంటి త్మీవ ఉదేకం ఆకాళంనుంచి ఊడిపడదు; జీవితంలో వీడో ఒక సన్నివేశం ఆగ్నిలా చురక వేస్తుంది; ఆ అగ్ని ఏ రూపంలో ఉంటుందో చెప్పలేం కానీ ఆ చురక ఫలితం ఇన్‌న్పీరేషన్‌ అని తెలును కోవచ్చు. ఈ విషయం మీద జిజ్ఞాస చేస్తూ స్పానిష్‌ కవి లోర్కా అంటాడు, “కవిత్వం రాయడానికి భావోద్వేగ స్థితి అంత అనుకూలమైన స్థితి కాదు. విధేశ (పయాణం నుంచి తిరిగి వచ్చినట్టు ఒకడు భావోద్వేగం నుంచి తిరిగి వస్తాడు. కవిత ఆ _పయాజునికి ఇవ్వబడిన ఒక అద్భుత సాహిత్య రూవం,”

విన్న రాగం కంటే వినని రాగం మరింత మధురం అనే ఒక మనోజ్ఞ సూక్తి క్లావకం వస్తోంది. కవితా తత్త్వాన్నంతా పిండి ఒక్క బిందువుగా ఇచ్చిన మాట ఇది. కవిత తన జన్మస్థలంలో ఆవరుల్లేని మాధుర్యం. దాన్ని బహిః (వపంచానికి అందజేద్ధామన్న సంకల్పం కలిగినప్పటినుంచీ (వమాదథరిత మైన కవితా యాత (పారంభిస్తుంది. కవి యొక్క ఆంతరాంతర కుహర తీరాల్లో ఎక్కడో ఘర్చుర ధ్వని చేస్తూ వడి ఉంటుంది కవిత. దాన్ని వాజ్బయ రూపంలో బయటకు తీసుకొచ్చే [సయత్నం అభివ్య క్తి. ఈ అభివ్యక్తి యొక్క బలాత్కార వాస్తానికి ఆ దూర తీర నివాసి కవిత అంత సులువుగా లొంగదు. ఎదురుతిరుగు తుంది, అభివ్య క్రి ఒడినీ పట్టుకుంటుంది. శబ్దాల్ని మార్చి మార్చి వయోగి స్తుంది అభివ్యకక్రి, చివరకు కవి యొక్క శద్దాల చుట్టలోకి ఎలాగో (వవెశిస్తుంది ఒక మహి సర్పంలా కవిత! ఎంత గొప్ప కవిత అయినా కావొచ్చు, కానీ [కూర మైన అభివ్యక్తి ఐబలాత్కార చిహ్నాలుమ్మాతం దాని శరీరంమీద ఉంటాయి

భాష అభివ్య క్రికి అనివార్యమైతే ళబ్దాలు కవిత్వానికి పునాదిగత నిర్మాణ వస్తువులవుతాయి. ఆప్పుడు కవిత్వంలో అభివ్యక్తి ఒక (బివ్మాండమైన చిక్కు సమన్య అవుతుంది. భాష అనే యుద్ధరంగంలో కవి ఏకాకిగా నిరాయుధు డై (బివ్మాండమైన శబ్ద నైన్యాలతో చార్మితాత్మక యుద్ధాలు చేస్తాడు. పాత ఆయు ధాలు పాత కాలపు యుద్ధాలు చేయడానికి పనికొస్తాయి. కాని నిజమైన కవి

శేషేరద కేశ్‌ సమస్యలు కొత్తవి, వర్తమాన జీవన ప్మాతలో నుంచి పుట్టుకొచ్చేవి. కనుక కవి తన యుద్ద వ్యూహాన్ని తన శస్తాల్ని తానే సృష్టించుకోవాలి. తన ఆయుధా గారాల్ని కానే నిర్మించుకోవాలి. ఈ వ్యూహ రచనా కళ్ళాకమంలో శద్దాల్ని తన ఉడ్జేశానికి అనుకూలంగా ఒకచోటి నుంచి మరోచోటికి నెట్టుతూ ఉంటాడు. రొట్లై పిండిలా పిసుకుళూ ఉంటాడు. రకరకాల భంగిమల్లో రూవం ఇస్తూ ఊంటాడు ఈ శబ్బ వ్యూహ రచనా (ప్కకియ కళాత్మక స్థాయికి లేస్తుంది. కానీ ఎంత కళ అయినప్పటికీ ఆది కవితను వ్యక్తం చేద్దామన్న అతురతే, ఆంతతః అది అభివ్యక్రి సమస్యే అభివ్య క్రిలో క్కుట చిక్కబడుతుంది; అందులోనూ కవిత్వమయితే భయానక (ప్రమాదాలు సీద్దమవుతాయి

కానీ కవిత్వం మాతం భాష కాదు అనే మవీ సత్యం అర్జం చేసుకోండి; బాషాస్టాయిని వట్టుకుని వేలాడేది ఆథమ కవిత్వం లోకంలో ఆసలు కవిత్వంతో పరిచయం లేని కొన్నితెగల _పజలున్నారు వాళ్ళు చర్మిత కాటువేసిన చురదృష్ట వంళులు. వాళ్ళు ఇలియట్‌ చెప్పినట్టు కొన్ని భాషా సౌందర్యాల (భాంళుల్ని కవిత్వమనుకుంటారు. మంజుల మనోవార, కోమల, సురుచిర ఇత్యాది (ప్రాబం ఛిక భాషా శద్దాల్ని, కొన్ని పునరావృత్తమెైన సంస్కృత సమాసాల్ని, కొన్ని నలిపిపారేసిన ఛందోబంధ విశ్వాసాల్ని కాలానుగత వూజ్ఞభావ అంధత్వం చేత తిరస్కరించే ర్రైర్యం కోల్పోయి అదే కవిత్వంగా థావిస్తూ వాడుతుంటారు, ఈ చ[కవ్యూహంలోనుండి బయటపడని తెలుగు కవులు ఆధునిక కవులనే చీరతో చలామణీ అవుతున్నా ఆధునికతా స్పృవాలేని వాళ్ళు అనుకోవాలి.

థారతీయ కావ్య కాస్త్రంలో న్నుపతిష్టితమైన ధ్వని, చమత్కా-రాది సిద్దాంలాన్ని సుమారు వెయ్యేళ్ళు తెలుగు కావ్యాలకు వర్తింప జేయాలన్న సంకల్పం కలగకపోవడ మే తెలుగు సాహిత్యంలో ఒక విచ్శితమైన చర్మ తాత్మక సన్నివేశం కావ్య కాస్త సీద్దాంతాన్ని వత్రింవజేయాలన్న సంకల్పం గనక ఆనాడు తెలుగులో ఏ దశలోనైనా తలయెత్తిఉంటే, తెలుగు కావ్యరచనా విధానం ఛందోబద్ధ శబ్ద సౌందర్య మ్మాతంగా ఊండిపోక వపంచంలో అన్య (ప్రాంశాల్లో లాగే ఉక్రి చమత్కార (సధాన విధానంగా మారిపోయి ఉండేది బహుళా నన్నయ కలమెత్తే నాటికి దేశంలో ధ్వని, వథ్రో క్రి ఇత్యాది సిద్ధాంతాల (పాథవం తగ్గి పోయి, ళబ్ద (వధానమైన ఓజోగుణ దీప్తి రచన (ప్రచారంలోకి వచ్చి ఉంటుంది,

న్‌ 10

క4ీ6 సాహిత్యదర్శినీ నన్నయకట్టు ఏ పంప అనే కన్నడ కవి _వభావానికి లొంగి తన ఆంధ మవో భారతం రాళాడో ఆ సంప కవే ఆనాటి ఓజోగుణ (పధాన సంస్కృత వాజ్మయ (వభావ్యగస్తుడైనవాడు. నన్నయ పరంవర వెయ్యేష్య నడిచిన తెలుగుదేశంలో ఎన్నో తథాకథిత అధునిక ధోరణులు వచ్చినా ఆ కవుల్లో మూలగతంగా కావ్య స్పృవా లేకపోవడంచేత భాషమారినా వస్తువుమారినా నన్నయ వాసన మాతం వీడలేదు. ఆధునిక పాళ్చాత్యదేళాల్లో వచ్చిన రూవంలో ఇటివలి కాలం వరకూ రాలేదు,

విష్ణవము, హింసాత్మక, సామాజిక చైతన్యం అనే విషయాలమీద మీరు వ్యక్తంచేసిన అభ్మిపాయాలతో నేను ఏకీభవించలేను అయితే నేను ఏకి వించే అభ్మిపాయాలు మీవి చాలా ఉన్నాయి. అంతరిక లోకాన్వేషణ గురించి చేసే మానవుడి సహజ నైతిక ఉత్కంర ఏదైతే ఉందో దానిమీద మన ఉభయు లకు ఆవగాహన సంబంధాలు ఉండడానికి అవకాశం ఉంది. మీరు ఆంతరిక లోకాలకోసం పొందే తపన నన్ను ఆకర్షించింది కానీ నేను ఎక్కడ రెండో మార్గంలోకి చీలిపోతానంపే . ఒక వ్యక్తి తన సామాజిక పరిసరాలమీద అంధత్వం వహించడం అనైతికం అంటాను, వ్యక్తి సామాజిక సంఘర్షణలో పాల్గొనడం ఆతని నైతిక బాధ్యత అని భావిస్తాను మనిషి భూగోళంమీద చేసే (వయాణంలో వ్యక్తికీ సమాజానికీ మధ్య సమన్వయం సాధించడమే పరమార్థం. కొంతకాలం ఈ సమన్వయం ఏడో అలౌకిక లాంిక [కియాపలాపం, తర్వాత మతం, తర్వాత కేవల కాత్తిక జిజ్ఞాస, అంతిమంగా మనకాలంలో రాజకీయాలు. అందుచేత రాజకీయాలు దురాన్వ్నయంగా అయినప్పటికీ పునాదిగతంగా మానవ లవ్యానికి సన్నిపాత సంబంధం ఉన్నవే (నేను దూషించేవి _పజ్నాదోహ రాజకీయాల్ని, అజ్ఞానాయుధాలు సాగిస్తున్న అధికార రోగపీడిత రాజకీయాల్ని.)

వ్య క్రికీ సమాజానికీ మధ్య ఉండవలసిన న్యాయ సంగత సమన్వయం సాధించడానికి కృషిచేసిన మవోపురుషులుగానే నేను శంకరుడ్ని, సోకటీసును, జీసస్‌ని, లెనిన్‌ని ఆర్ధం చేసుకుంటాను. ఈ మహాపురుషులు వ్య క్రి సమాజద్యయ సమన్వయ ,వ్మకియలో నుంచి పుట్టినవారే. వాళ్ళు చర్విత శిశువులు. మోడం ఆందరికీ లభించాలి అనే పరమార్థం చోదకళ క్రిగా లేకపోయినట్టయితే శంక రుడు భారతదేశమంతా పర్యటన చేని బోధించవలనిన అవసరం ఉండేది కాదు. (మవాీభారతంలో ధర్మరాజు తనతో సహయాతతిగా వస్తున్న కుక్కను కూడా తనతోపాటు స్వర్గంలోకి రానీకపోతే తాను స్వర్గంలో కే (వవేశించనన్నాడు )

శేషేంద శైత్షతి పరిణామునసీధాంతం శె భత

అవును నాకు ఆర్ధమయింది, మీకు ఇంకా కొంత విశదీకరణ అవసరం, డైలెక్టిక్స్‌ ఆనే వావమే హెగెల్‌లో నుంచి మార్కుులోకి వచ్చింది. డై లెక్టిక్స్‌ అంటే వాద్యార్థం తర్మవాదకళ. ఆయితే [(వయోగంలో ఆ మాటకు విశేషార్థ చ్చాయలు వచ్చాయి. మార్క్సులోకి హెగెల్‌లో నుంచి వచ్చిన డయలెక్షిక్స్‌ను గురించి చెపుతూ, తన ఫిలాసాఫికల్‌ నోట్‌ బుక్స్‌లో లెనిన్‌ ఆంటాడు.“త తతః వస్తువుల్లో వున్న వైరుధ్యాన్ని గురించి చేసే పరీలనాత్మక అధ్యయనాన్ని డయలెకిక్‌, అనాలి.” స్పష్షి కమంలో సర్శ తా వున్న పరస్పర విరుద స్యఖా వాలను స్ప అ వైరుధ్యాల 'లీసికరణ గో కూడి లెనిన్‌ లో సందర్భంలో (వ్రసక్తం చేశాడు. ఆదే హెగెల్‌ వతిపాదించిన థీసెస్‌ - ఏంటిఠీ సెస్‌ - సింథె సిస్‌. “మిడ్‌ వైఫ్‌ టు ది డెలివరీ అఫ్‌ వ్యూచర్‌” అనే హెగెల్‌ యొక్క అభివ్యక్తి కూడా మార్క్సులోకి దిగింది ఏంగిల్స్‌ కూడా తన ఆంటీ డహ్‌ రింగ్‌లో దాని ్మవసక్తి తీసుకురావడం మనం చూస్తాము.

హెగెల్‌ కారం గతితర్కం (డయలెక్టికల్‌ మువ్‌మెంట్‌) ఏమిటంటే, (వపంచంలో (వతి భావము (వతి వస్తువు - [వతి ఆలోచనా = (వతి వరిస్థితి అనినార్యంగా. దాని విరుద్ధ భావానీకీ విరుద్ధ వస్తువులూ. విరుద్ధ ఆలోచనకూ విరుద్ధ పరిస్టితికీ దారితీస్తుంది ఆ తరువాత ఆ విరుద్ద (దవ్యంతో ఐక్యమై మరొక ఉత్కూష్ట కిస్తే (దవ్యంగా రూపొందుతుంది ఈ సిద్ధాంతం హెగెల్‌లో సామాజిక విధానానికి కూడా వరిస్తుంది. దిన్నే మార్కు తన గతితార్కి క భౌతిక వాదా నికి (డయలెక్టికల్‌ మెటీరియలిజం) తీసుకున్నాడు. దాన్ని సామాజిక విధానానికి వ రంపజేస్తూ - సమాజంలో వున్న అంతర్గత సహజ వైరుధ్యాల మూలంగానే సమాజం సామ్యవాద సమాజంగా పరిణామం పొందుళుంది - అనే సిద్దాంకాన్ని మార్కు (వతిపాదింబాడు. సరిణామం గుణంగా మారడం, వైరుధ్యానికి వై రుధ్యం, వైరుధ్యాల విలీసీకరణ అనే మూడు స్తూశాలు మార్కు హెగెల్‌ పరిణామ సిద్దాంతం నుంచి తెచ్చుకున్న వే.

అమ్షర్క్సు. క్యాపిటలిజంలో నుంచి సోషలిజం వచ్చి తీరుతుందని సిద్దాంతీక రించడానికి హెగెల్‌ పరిమాణ సిద్దాంళాన్ని తీసుకోలేదు. కానీ సామా టీక ధోరణుల్ని ఒక అనుభవాత్మక పరిశీలనకు గురిచేస్తే ఆలాంటి పరిణామాలు సునంభవం అని అవరికీలన చూపిస్తుంది అని మ్మాతమే మార్కుల కనుగొన్నాడు"

కకత సాహిత్యదర్శిని అని ఏంగిల్స్‌ తన అంటి డ్యహింగ్‌లో చెప్పాడు దిన్ని బట్టి స్పష్టమయ్యే ముఖ్య విషయం ఏమిటంటే . చర్మిత ఈ అడుగుల (వకారం నడుస్తుందని తాను (వతిపాదించిన సైంటిఫిక్‌ సోషలిజం మీద విశ్వాసమూ, గౌరవమూ. కుదర్చ డానికే మార్క్సు మానవ సమాజ బహిర్గతమైన సృష్టికంతటికీకూడ డై లెక్టిక్స్‌ అన్వయించి డయలెక్టికల్‌ మెటిరియలిజం అనే సిద్దాంకాన్ని తయారుచేళాడు. నే వు స్‌

కవీసేన శకం 1970 లో పారంభమయింది. అనేక యువ గొంళులు (శతి కలిపాయి. తెలుగుదేశమంతటా అనేక హృదయాలు స్పందించాయి... లు గారూ! అనేక ఉత్తరాలౌచ్చాయి కవిసేన ఆదర్శాలేమిటి అని. చూస్తున్నారా - తెలుగుదేశంలో కవిత్వం మారిపోతోంది కవిసేన మ్మితులంతా కవిసేన దృకృ థంతో కవిత్వాశయాలతో కవిత్వం అంటే ఏమిటో సమ్మగ ఆవగావానతో నూతన కవిత్వ నిర్మాణాలు నెలకొల్పుతున్నారు నరసారావుపేట అనేకసార్హు వెళ్ళాను. అనంతపూరు అనేకసార్లు వెళ్ళాను హైదరాబాదులో యువమ్మితుల్ని పదే పదే కలుస్తున్నాను. కొన్నాష్మ (పతి ఆదివారం వబ్దిక్‌ గార్డెన్స్‌లో చెట్ల (కింద కలిసేవాళ్ళం, నాగార్జున సాగర్లో ఉమారాజేశ్వరరావు వగ్లైరా మ్మితులం సమావేశం జరిపాము,

మన మ్మితులంతా కవిత్వంలో నూతన వసంతం ఆవిష్కలరిస్తున్నారుః కొన్నాళ్ళకితం రాజకీయ నినాదాలు తప్ప మరొకటి రాయడానికి వయపడుతూ వచ్చిన యువలోకం ఇవాళ నిర్భయంగా వాళ్ళ అనుభూతులకు 'స్వేచ్భా రూపం ఇస్తున్నారు రాజకీయ కవుల్ని, దొంగ విమర్శకుళల్నీ చూస్తి ఇవాశ ఎవరూ బెదరడం లేదు. నా స్వప్నం నెరవేరినట్లే! కొత్తదనం దేశంలో ఊపిరి పీల్చ డమే నా స్వవ్నం, నవతరాన్ని కొ త్ర పంథాలో అలోచింవజేయడమే నా ధ్యేయం. యువకుల్నీ, సాహిత్యాన్నీ, సాపాత్య విమర్శనీ రాజకీయ భానిసత్వం నుంచీ స్వార్ధవరుల పంజా నుంచీ విడుదల చెయ్యడమే ఏతైక లక్ష్యం,

కవిసేన 190 ల వరకూ సాగిన తెలుగు కవిత్వ అరాచకాన్ని నిర్భ యంగా ఆవిష్కరిస్తూ, కవిత్వ లక్షణం వివరిస్తూ, ఆధునిక కావకాన్త్ర రూపమైన కవి'సేన మేని ఫెస్టోను (వకటించింది ళర్వాత కవిసేన కవుల కవితా సంక లనం “కొమ్మలు చీల్చుకుని వస్తున్న వూలు” తీసుకొచ్చింది. మేనిఫెస్టో ఒకవైపు లగషణ (గంథమైతే కవితా సంకలనం లక్ష్య (గంథం, ఈవిధంగా కవిసేన తెలుగు _పజలకు కవిత్వాన్ని సుపరిచితం చెయ్యడానికి చేసినంత కృషి

శీషేంద 149 తెలుగు సాహీత్య చర్మితలో మరే ఉద్యమమూ చెయ్యలేదు. అసలు సాహిత్య వరంగా తెలుగుదేశంలో భావకవిత్వ ఉద్యమం తర్వాత పుట్టిన ఉద్యమం కవిసేనే. మిగిలినవేవీ సాహిత్య ఉద్యమాలు కావు, ఉద్యమాలు కూడా కావు, వ్యక్తిగత ముఠాలు లేక వ్యక్తి ఆధిపత్య పోషక మురాలు. ఒక అభ్యుదయ కవితా ఉద్యమమే ఉద్యమ రూపంలో వచ్చింది. కొనీ రాజకీయపు పాళ్ళు ఎక్కువై సాహిత్యపు పాళ్ళు నామకార్థం కావడంచేత ఆ ఉద్యమం సాపాత్య అరాజకాన్ని తీసుకొచ్చింది సృజనాత్మక సాహిత్యంలో కానీ, విమర్శనా సాహిత్యంలో గానీ కాధ్యతాయుతమైన శాస్త్రీయ మార్గ రూపకమైన జ్ఞాన సామ్మగిని సృష్టించలేదు ఆవని తన మేనిఫెస్టో ద్వారా కనినేనే చేసింది. అయితే నస్తువరంగా సాహిత్యంలో అభ్యుదయ ఉద్యమం తెచ్చిన మార్పు చర్మితా త్మకం అనే చెప్పాలి శ్రీశ్రీ, నారాయణబాబుల అమూల్య (వధానం అవి స్మరణీయం

కవిసేన దకాబ్దమైన 70 ల అంతంలో సాహిత్య సమీక్ష చేస్తే తెలుగు సాహిత్య చ్మితంలో కొన్ని అద్భుత మార్పులు కనిపిస్తాయి. కెలుగు కవిత్వం చిరకాలంగా అజ్జానం చేత ఇశయించిన వాచ్యార్థ మార్గాన్ని విడిచి పెట్టి లక్షణార్థ మార్గాన్ని తొలిసారి భారీఎత్తున సహజ లక్షణంగా అవలంబించింది. (తళ్చూర్యం ఉన్న భావ కవిత్వ యుగంలో రాయప్రోలు అదులు లక్షణ మార్గాన్ని ఆవలం వించారు కానీ మళ్ళీ 19384 నుంచీ వచ్చిన ఆభ్యుదయ మార్గం వాచ్యార్థ మార్గాన్ని వునవతిన్ల చేసింది ) రెండవ మార్పు - యువకవులందరూ లషణ మార్గాన్నీ సహజంగా అంగీకరిస్తే తత్పూర్వం ఊడలు ఊనిన భారీ కుర్చీలమీద కూర్చో ఉన్న కవి నామధారులు నూత్న మార్చు తెచ్చిన ఐలాత్యార వాతా వరణం చేత ఇక ఈ కేవల ఎండుగడ్డిలాంటి వచనప్రాయ కవితలు రాస్తే ,లాళం లేదనీ, (ప్రాస్మకీడల (బిక్కులు చలామణీ కావనీ (గహించి కొత్త కృషి (పారంభించారు. కవిసేన దోరణిలో రాయడం (పారంథించారు కొందరు మధ్యమ కవులు 1975 కు పూర్వం వాళ్ళు రాస్తున్న ధోరణి గబుక్కున త్యజించి నూతన ధోరణి అవలంబించారు. 1975 ను విభాగరేఖగా పెట్టి చూస్తే ఇలాంటి కవుల కవిత్వం పూర్వం ఒకవిధంగా తర్వాత కవిసేన విధంగా ఉండడం సృష్టంగా కనిపిస్తుంది. ఇక ప్రాస |క్రీడాపరులు పడ్డ బాధలు ఇంకా వడుతున్న బాధలు వర్ణనాతీతం, మూడవ మార్చు విమర్శలో సమాణాల్ని ఉల్లే

150 సాహిళ్యదర్శిని ఖించడం కోసం పాళ్చాత్య పమాణ (గంఠాల్ని ఆశయించడం ఒక్కసారిగా అపారంగా "పెరిగిపోయింది. ముఖ్యంగా మార్క్సిస్టు సాహిత్య దృక్పథాన్ని స్వవమాణంగా అంతవరకూ ఎక్కడా రాయని, ఉల్లేభించని "పెద్దలు, పిన్నలు కవిసేన మేనిఫెస్టో తర్వాత తత్పూర్వం ఎక్కడా ఉదహరింపబడని పొళ్చాత్య మార్కిస్టు సాహిత్య విమర్శ (గంఠాల్నీ, ఆ [గంతక ర్తల్నీ ఉట్లేఖించడం (ప్రారంభించారు. ఈ మార్చుల్ని వివరించడం అన్యుల్ని పరిహనించడానికి గానీ, ఏమ ర్శించ డానికి గానీ మాతం కాదని మీరు నన్ను అర్జం చేసుకోవాలి, కవీసేన కాగితం మీదే ఉందనే బుద్దిపూర్వక విమర్శకులు ఈ మార్చుల్ని గు ర్రిపారని మ్యాతమే చెబుతున్నాను. ఏ ఉద్యమమూ సంఘాలుగా, మీటింగులుగా, జెండాలుగా మారదు. అది సాహిత్యంలో ఒక అభిరుచి యొక్క సముల్భణం, ఒక నూత్న చృక్పథం యొక్క. సర్వతవ్యాప్తీ, ఆ మార్గం ఆందరి కవిత్వాల్లో కవిత్వ వీమర్శకుల్లో ఉందా లేదా చూచుకోవాలి. దీనికి సంఘం ఉందా, టిక్కెట్లున్నాయా, సభ్యులున్నారా, ఎన్ని మీటింగులు పెట్టారు - ఇలాంటి వ్యవవారం ఉద్యమానికి లన్‌జం కాదు. ఈ విలువైన మర్మాలు (గహించి నిష్పావ్షికులై న, రాగద్వేష రహిళులై న సాహిత్య మార్గాసక్తులై న సాహిత్య విమర్శకులు 1970 ల్లో సుమారు +పది పది హేనేండ్ల పాటు వీచిన సాహిత్య (నభావాన్ని కావ్య సంకలనాల్లో, కవితల్లో, విమర్శ (గ్రంథాల్లో గమనించి సాహిత్య విమర్శలో రికార్డు. చేయడం వాళ్ళ నైతీక బాధ్యత. షార్టిలు జెండాలు ఇవాపంటాయి, రేవు పోతాయి. తుచ్చ లాలసలకు లొంగి సాపిత్య విమర్శకులు కాళ్యుత సాహిత్యవాహానిలో క ల్మషం కలపడం మవీపాపం అని గుర్తించాలి. (ఈ ఊఉత్రరం [976 నాటిది) అప్పుడే ఒక అద్భుత సంఘటనకు గురై తట్టుకోలేక వీధిలోకి వచ్చాను, గడ్డాలు, ర్ముదావ్షమాలలు, సేర్వాణిలు, టోపీలు ధరించి త్మీవంగా' చర్చించు కుంటున్న వాళ్ళు కనిపించారు. నేను వాళ్ళ దగ్గరకువెళ్ళి మీరు దేవుడ్ని చూస్తారా అని అడిగాను. వాళ్ళు నన్ను ఆశ్చర్యంతో చూచారు. మీరు వెంటనే రావాలి తరుణం మించిపోతోంది అనేసరిక్సి పీమనుకున్నారో అ గుంపంళా నా వెంబడి నచ్చారు.

నేను మా ఆవరణంలో ఉన్న చెట్ట గుంపుపైవు వాళ్ళను తీసుకువెళ్ళాను. చెట్లకింద రాలిన వందలాది వూలమందల్ని ఏపిల్‌ మానప్ప గాలి తోలకుఫ్లో

శీసేర్యద క్‌ తోంది, ఆ వందలాది పూలు నేలమీద దొర్దకుంటూ గాలి చెప్పినట్లు వరుగులెత్తు తున్నాయి. గాలి నృత్యంచేస్తే పూలు నృత్యం చేస్తున్నాయి. ఆ రంగురంగుల పూలనృత్యం చూస్తూ మనుషులగుంపు అలాగే ఉండిపోయింది. ఇదేమిటి! ఇంత విసయావహ సౌందర్యం! ఈ ఆకర్షణ! మన కాళ్ళు తొక్కుతూ నడిచే ఈ నేల మీద! త్రి్నే (పాచీన కవిత్వంలో ఆత్మ్మాశయత్వం ఉందా అనే ్మవళ్న చాలా ఆసక్తి జనకం ఆధునికయుగం కొంతకాలం ఆత్మాశయత్వ నుడిగులడంలో ఇరుక్కు పోయినప్పటికీ, ఇబ్బెన్‌, ఆయన సమకాలీన నాటకక ర్రల కృళతుల ద్వారా మళ్ళీ మంచి, చెడ్డ ఆనే ఆదిమ (పళ్నవై పే తిరిగి వచ్చింది. అంటే, అత్మ్మాశయంలో నుంచి సామాజికతవైపు ఊగింది సామాజికతలో వ్యక్తి నేరుగా కాకుండా దూరాన్వయంగా ఉన్నాడు, ఈ నవధోరణి ఇంగ్లాండులో రొమాంటిక్‌ కాలప్ప వర్జువర్తు, కిట్సుః _ఫాన్సులో బోదిలేర్‌, రెంబో లాంటి కవుల, జిజ్ఞాసువుల ఆత్మాశ్రయ ధోరిణీజోరును తగ్గించింది. ఇంగ్లండ్‌లో వచ్చిన రొమాంటిక్‌ ధోరణి (ఫెంచి సింబలిస్టు ధోరణి కంటే విభిన్నం. రౌమాంటిక్‌ కవిత సింబలిజంలాగే లాగే ఆత్మాశయం అయినప్పటికీ రొమాంటిక్‌ దోరణిలో బహిర్ముఖత్వం ఉంది; సింబలిజంలో వూదర్రిగా అంతర్ముఖత్వమే ఉంది. రొమాంటిక్‌ కవిత బహిర సృష్టిలో సచేతన సంపర్క-౦ ఉంది; కానీ సింబలిజంళలో కవి తన సంపూర్ణ అంతరిక లోయల్లోకి నిమగ్నమైన ను ప్రస్మృతి సంనదల్ని వేటాడుతాడు, దీని కోసం కొందరు సింబలిస్టులు నల్దమందు “సేవించారు. ష్టాోక్లో అంటాడు, “క్కసారి కవి మేలుకున్నాడంటే వాడు వట్టిచవట అం టే మేధావి అన్నమాట.. మేలుకుని ఉన్న కవి రాసే రాతలు చదవడం న్మిష్పయోజనం.”' ఇలాంటి భేదాలున్నప్పటికీ రొమాంటిక్‌ సింబలిస్టిక్‌ ధోరణుల్లో అత్మాశయత సనూన "లక్షణం గనక ఈ రెంటినీ ఆత్మాశయ కవిత్వమనే అనాలి, ఇది ఫ్రాన్సులో, ఇంగ్లండలో వచ్చిన కవిత్వ ధోరణుల్ని గురించి చెప్పినమాట. సింబల్‌ అన్నంత మ్మాఠాన్నే దాని లక్షణం ఆక్మాశయత అని అర్థం కాదు. అసలు ఆస క్రికరమైన [సశ్న ఏమిటంపే.పాచీన కఏీత ఆత్మాశయమా? సృష్థంగా: అక్మాశ్రయం కాధు. (పాచీన కవిత్యం పరవన్తుగత (ష్మకియ।;

152 సాహిత్యదర్శినీ అందులోనూ లోక్టశేయస్సు అనే భావం (వధానంగా దృష్టిలో ఉంచుకొని రాయ బడిన కవిత. అంటే అనాటి రూపంలో సామాజిక స్పృహమీద లేచిన నిర్మాణం రాముడిలో వాల్మీకి లేడు, ధర్మరాజులో వ్యానుడు లేడు. దుష్యంశుడిలో కాళిదాను లేడు, కావ్య కేంద్రమైన నాయకుడిలోనే కవి లేకపోతే కవి ఎక్కడ ఉన్నట్లు? చందోదయాల్లో గిరితరువరనాది అలంకారాలో ఉన్నాడు! జ ఠి ణ ణ ఆత్మకళ భవభూతి కవిత్వాన్ని 'ఆత్మకళ అన్నాడు. ఐవంకా ఈ అర్జంలో [1పావీన కవిత్వంలో కవి గిరితరు నిర్హరాది వర్ణనల వెనుక దాక్కుని ఉంటాడు; తన $ల్చ వైశిష్ట్యంలో ఆంతర్నిహిశురై ఉంటాడు, మంచి చెడ్డలను వేరుపరచే విచకణాత్మక జ్ఞానం వెనక ఉంటాడు కవి హృదయాన్ని [ప్రాచీన కావ్యపు లోతుల్లో నుంచి [గీష్మ కాలపు నూతినీళ లా చేదుకోవాలి (ప్రాచీన కవి నిర్బంధంగా ధర్మ నిబద్ధత ఉన్నవాడు. ధర్మం అంటే చ శ్రక్కాల శిష్టటోకాబారం. దాన్ని భంగం చేసిన కవి కావ్యాన్ని ఒక దారుణ కృత్యంగా భావించేవాడు ఆలా కవులు సాధారణంగా రా'సేవాశ్ళేకాదు. అరునిక కవిత్వం వాల్మీకి పూర్వవై దిక కవిత్వంలా ఆత్మా[శయతతోటే 1పారంభమయింది (క్రమంగా 20వ శతాబ్దపు దిగ౦త శేఖమీద మార్క్సిజం ఉదయించగానే వహిర్వస్తు గతమర్నుంది, అక్మాాశయత నుంచి సామాజికత రక లకి సాహి దైతన్యవానే నూతన సాహిత్య సిద్దాంతం ఆధునిక ర్మాన్ని స్వకరించింది . (| షావీన కవిత గో న్న స్వికరిందినట్ట ( 9 (పాచీన కాలధరర్మాన్ని న మళ విషయమేమిటంచే.మంచి కవిత్వం మంచి కవిత్వంగా రూపొంద క! సహ (వచ్చన్నంగాగాసీ బహిర ౦గంగాగానీ ఒక పాటి ఆత్మాళ యళ్వ చింది. వస కరించే (ళు = సలే అర్మాశయమైనా, పరాశ్రమమైనా దాన్నీ సాపిలీ రిం శిల్పకళ మాతం కవియెక్ర * ణ్‌ లోకవి మూడు మూరులా కనిసీస్తా టే. గదా! అందు భోనం పాడ సాడు గదా? వాల్డ్‌ విట్మన్‌ కవిత దేశంకోసం, [వజిల ఓక బృహర్గానం, అందులో ఏంత అక్మాశయతఉంది! కావ్య

శేషేరద శ5్‌3 కేతంలో ఉన్న మనవాళ్ళు సత్యమెప్పడూ అతివాదంలో ఉండదని తెలును కోవాలి “విఖిన్నతల సజీవ సంయోగ మే నత్యము"” అనే హెగెల్‌ అభ్మిపాయం జ్ఞానార్జనా క్షేతంలో సమీచీనంగా వర్షించే స్కూతం

నిజమైనకవి సంవూర్ణ కవిగా వికసించాలందే ఆత్మాశయతనూ.పర్మాశ యతనూ రెంటినీ జీవనకళగా అభ్యసించాలి. “ఎట్‌ జన్‌ ఓక్టాక్‌ ఇన్‌ ది మార్నింగ్‌” అనే పొయెంలో ఛార్లెస్‌ బోదిలేర్‌ అంటాడు, “మనిషి ముఖం అనే హీంసనుంచి చిపరకు తప్పించుకున్నాను ఇవ్పటికి నేను హాయిగా అంధకారంలో స్నానం చేసి వ్మిశాంతి పొండే ముక్రి దొరికింది నాకు.” ఆ కవే “కౌడ్స్‌” అనే పొయెంలో ఇలా అంటాడు, “జన సందోహంలో స్నానం చేసే సౌథాగ్యం అంద రికీ లభించదు జన సందోవొోన్ని వీయిగా అనుభవించడం ఒక కళ జనం, ఏకాంతం అనే రండూ ఒక సచేతన, సఫల కవికి ఒకదాన్ని మరొకటిగా మార్చుకోడానికి వీలయ్యే సమానార్థక శబ్దాలూ సన్నివేశాలూ. ఎవడు తన ఏకాం తాన్ని జనంతో నింవుకోలేడో వాడు జనంలో ఏకాంతతని పొందలేడు కూడా.

ఈ శతాబ్దపు ఆరంభంలో హు స్పెర్ట్‌ అశ్చర్యచకితం చేసే ఒక మాట చెప్పాడు: “ఆత్మా శయం పర్మాశ్రయం యొక్క ఫంగ్యంతరమే, సమస్య అస్తి త్వము ఆన స్తిత్వమూ మధ్యకాదు, సమస్య య అస్తిత్వం యొక్క భంగిమను గురించే వస్తుపు ఆత్మ రెండు భంగిమల ఆ స్రిత్వం; వ్యక్తిగత స్పందనలు భిన్నభిన్న అస్తిత్వ భంగిమలు కలిగించే ఫలితాలే; లేక వస్తువు యొక్క (వ రన మూలంగా జనించే వ్య క్రిగత స్పందనలే ”

కార్ట్‌ మార్కు తర్వాత వచ్చిన పొళ్ళాత్యచింతన మార్క్సులో (ప్రవే శించాలి, [పవంచమంతా మారుతూ ఉంటే మార్క్సు మారకుండా ఉండడం అసంభవం, లెనిన్‌ ఆంతటి వాడు అన్నాడు *ఏీ ఆర్థంలోనూ మార్క్సిస్టు సిద్ధాంతం సంపూర్ణమనీ నిర్వివాద విష యమనీ మేము అనుకోము; తద్భిన్నంగా మెము ఏమనుకుంటామం టే జీవతం కంటే వెనక బడిపోకూడదనుకున్నట్టయితే సామ్యవాదులు ఏ శాస్త్రాన్ని 'పెంపొందింవజేయాలో ఆ శాస్త్రానికి మార్కి్నిజం పృనాది మతమే.”

క! సాహిత్యదర్శిని తివి వేదాంతరసం సాహీత్యరసం కంటే ఎక్తూవ అనీ, సాహిత్యరనం సంగీతరసం కంటే ఎక్కువ అనీ మన పెద్దల భాంతి. కానీ ఆ పెద్దలే “సంగిత మపి సాహిత్యం సరస్వత్యా స్తనద్వయం” అన్నారు ఒకటి ఎక్కువ ఒకటి తక్కువ అయితే సంగీత సాహిత్యాలు సరస్వతీ దేవి స్రనద్వయం ఎలా అవు కాయి. రెండూ సంపూర్ణంగా సమానం అని చెప్పడానికే ఒకే త్రీ యొక్క స్తనద్వయం అని చెన్పడం. “నంగీత జ్ఞానము భక్తివినా సన్మార్గము కలదే మనసా” అన్నాడు మవినుభావుడు త్యాగరాజు. సంగీతం చేత నారద 'తుంబురులు [ఐహ్మవదం పొందారట, కనక రసానందాన్ని (అవ్మోనంద స్మబహ్మ చారి ఆనడం కరెక్టు అని తోచదు ఆసలు ఎవడి వనిలో వాడు ఎప్పుడు తికరణ కుద్దితో నిమగ్నుడవుతాడో అప్పుడు వాడి వనసిలోనే వాడికి మోకతం ఉంది; ఆ వని ఏదైనా కానీ, భారతంలో ధర్మవ్యాదుడి కథ ఏమిటి? పచ్చి మాంసం , అమ్ముకునేవాడు ధర్మవ్యాధుడు. వాడ్ని ఒక రుషి మాశోపాయం చెవృమని అర్థిస్తాడు! ఈ ప్రాచీన కథల్లో ధర్మసూవ్య్మం ఇంత నాజూకుగా చెప్పబడుతుంది. భౌతిక బాధాపీడితులు తితి విత్తనంలో నుంచి బయటికి వచ్చిన మొక్క ఆకొశంవై పే పెరుగుతుంది. ఈ స్వభావం దానికి నిసర్గ లవణం, పెరిగే వైఖరిలో చెట్టు భిన్నభిన్న వర్గాలుగా ఉన్నాయి. యూకలిప్టస్‌, సర్వి వగ్లైరా చెట్టు నేరుగా ఆకాశం వైపు పోతాయి. (ఈత కొబ్బరి తాటి కూడా అండే కానీ, ఇందులో మరో విశేషం ఉంది. ఐాటికి కొమ్మల్లేవు.) గుల్మొహార్‌ చెట్టులాంటివి బదారడుగులు ఎత్తుకు పెరిగిన తర్వాత వాటి కాఖలు అతి స్వల్చ్బకోణంతో నేలవైవు తిరిగి ఆకాశం వైవు వెళ్ళుతాయి, కానీ చింత, వేప మామిడి మొదలైన దెట్లకాఖలు మరింత 'పెద్దకఠోణంతో పార్మ్వా "లకు వ్యాపిస్తాయి, కానీ అకాళంవై పే పోయే _[పయత్నం వాటిలో కొంత కనిపి స్తుంది, మర్రిచెట్టు లాంటివి భూమికి సమానాంతరంగా కాఖల్ని పసరిస్తాయి. మ్మరిచెట్టు కాఖలు (వేళ్ళలాంటి ఊడల్ని కూడా భూమిలోకి పంపిస్తాయి. ఆంటే, మి విషయంలో ఒక ఎలెక్ట్రానిక్‌ సర్క్యూట్‌ వూర్తి అయిందన్నమాట,

శీషేర్యద శ్ర5్‌క్‌

భూమ్యాకర్షణ శక్తిని నిర్హించే శాఖలు కొన్ని చెట్లకు ఉంటే కొన్నిటికి భూమ్యాకర్షశ క్షికి లొంగే శాఖలున్నాయి. ఈ రెండు జాతుల మధ్యగా భూమ్యా కర్షణకు లొంగీ లొంగకుండా ఆకాశం వైపు వెళ్ళడానికి [పయత్నించి సఫల మవుతూ నిష్పలమవుతూ (పయాణం చేసే శాఖలూ వాటి సఫల నిష్ఫల సూచక కోణాలు ఎన్నో ఉన్నాయి. ఇది చెట్ట నై సర్గిక శక్తిలో ఉన్న తారతమ్యాల్ని సూచిస్తుందనుకుంటాను [వతిచెట్టూ నిరంతరం భూమ్యాకర్షణక క్రితో పోరాడుతూ ఆకాళం వైపు _పయాణం సాగిస్తుంది. కానీ ఆశ్చర్యం, గింజలో నుంచి చెట్టు శిపవుగా ఉన్నవ్పటి నుంచీ దాని _పయాణం ఆకాశం వై పే, వకుల [వయాణం ఆకాశంవై పే, ఎగిరే లేళ్ళ [వయాణం ఆకాళశంవై పే, మనిషి పయత్నం కూడా ఆకాశంవైపు వెళ్ళడానికే! భూమండలం మీది జీవశోట్టన్నీ ఆకాశమలడలం చేరాలనే అంతరాంతరాల్లో స్వప్నిస్తాయి కాబోలు, ఇదంతా వృకుల గుంపుల్ని -దిదృజాసవులై న న్మేతాలతో పరిశీలిస్తూ చూచిన ఆశ్చర్యం!

భౌతిక వొభాపిడితులు తడ

మీ (వశ్నలు నాకు (సీయమైనవి కారణం. అవి మనల్ని ఈనాటి మనిషి ఎదుర్కొంటున్న వాస్తవ సమస్యల కూకట్మివేళ్ళ దగ్గరికి తీసుకుపోతాయి. ముఖ్యంగా అఫికా ఆనియాల్లో జీవించే మనిషి...

నేనెంతో జ్యాగత్త వహించి ఆలోచించిన హేతుయుక్త విషయం, మానవ ఐంధాలైన జీవన వాన్తవాల్ని పరిశీలిస్తూ తెలునుకున్న విషయం ఏమిటంటే... యుగయుగాల నుంచీ కుత్చిపాసా పీడితులై న కోట్లాది దళితమానవులకు (టాన్సె డెంటల్‌ మెడిటేషన్‌ గానీ కృష్ణాకాన్షస్‌నెస్‌ కానీ కొషధాలు కాలేవు అకలి వ్యాధికి ఏకైక 'జాషరం అన్నమే మీరు చెప్పిన ఆ రెండు బొషధాలు కొన్ని తరగతుల వాళ్ళకు మ్య్మాతమే వరిమిశసీమ వరకు ఉపయోగిస్తాయి. కానీ ఈ రెండు [ఐహ్మాండమైన అండాల్లో నివసించే మానవకోట్లకు మ్మాతం కాదు. వాళ్లు ఆకలితో ఖాధపడుతున్నారు. నగ్న శరీరంతో బాధపడుతున్నారు. శీతోష్ష వరిస్థితులకు నగ్నంగా ఐలి అవుతున్నారు, అడవుల్లో జంతువుల్దా. వాళ్ళకి శ్రిండి బట్ట, ఇల్లు ఇవ్వడానికి ఐదులు (ట్రాన్నెడెంటల్‌ మెడి పేషన్‌ ఇవ్యబోవడ్యం

156 సాహిత్య దర్శిని ఎంత (కూరకృత్యం? ఈ మిలియన్ల సమస్య అతి సరళం, దాని పరిష్కారం అతిక్సిన్హం. వాళ్ళ యుగయుగాల అమానవళోషణ తాలగించాలం టే ఈనాడున్న సమాజ ఆర్థిక నిర్మాణాన్ని ధ్వంసం చేసి పునర్వ్యస్థీక రణ చెయ్యాలి. ఒక స్పష్టమైన బౌతిక బాధకు (టాన్సెండెంటల్‌ మెడిటేషన్‌ ముందుగా ఇవ్వడం ఎంత దధూర్రచేష్ట? టాన్సెండెంటల్‌ మెడిటేషన్‌ ఏ రోగులమీద వనిచేసే మందో వాళ్ళకు తెలీదు కాబోలు! ఇదెలా ఉందంటే, “నాకు అకలి వేస్తోంది బాబో అని ఒక ఆసవాయ మానవుడు మొర పెట్టుకుంటూ ఉంటే వాడికి ఎల్‌. ఎస్‌.డి. ఇవుడమో, మారిజువానా ఇవ్వడమో, లేక కల్లు సారాలు పోయడమో లాంటి బుద్ధిీహీనక్పత్యం. వాడికి రెండే కౌషధాలున్నాయి... ఒకటి ఆన్నం, 60డు బాంబు! ఆసలు ఎవడయినా ఆకలివేస్తే అన్నం తప్ప మరొకటి ఎందుకు తినాలి, ఎందుకు తాగాలి? ఒకడు ఆకలిని తృ ప్రవరచుకోగలుగుతుంచే మరొకడు ఆకలి చంపుకోవలనిన అవసరం ఎందుకు వచ్చింది? మనిషికి బతికే హక్కు-౦ది గదా? ఒక మనిషిని మరొక మనిషి చంవడమే నేరంకాక తనను కాను చంపుకోవడం కూడా నేరమే మన చట్ట[(నవవారం! ఇలా మనిషి (బతకాలని విధించిన కాసనాలు (బతకడానికి ఆవసర మైన తిండిని పెళ్టై కాసనాల్ని ఎందుకు చేయలేదు? (బతకడం మనిషీ జన్మవహక్కు-. ఇది అన్ని దేశాల చట్టాలు అంగీక “రించాయి. మనిషి జన్మవాక్కును (వభుత్వాలు అమలు జరవకపోతే (వకక్వాల జనకుడైన మనిషి (వభుళ్వాల్ని ఐలాల్కారంగా తొలగించి శిక్షిస్తాడు. ఇది స్పష్టమైన ధర్మం, వాదోపవాదాలకు అకీతమైన ధర్మం

నేను కేవలం మానసీఠక బాధలచేత పీడితులైన మనుషుల్ని గురించి మాట్లాడడం లేదు; కేవలం సంవూర్ణంగా భౌతిక బాధలచేత [గామాల్లో నోరు లేకుండా జీవిస్తున్న ఓటర్‌ నామధేయుల్ని గురించి ూట్టాడుతున్నాను.. వాళ్ళకు తపస్సు చేసుకోండి అని చెప్పడం మానవత్యానికే విరుద్ధం.

(టాన్స్ఫెండెంటల్‌ భాగ్యవంతుల మాననీక బాధలకు ఉపయోగించవచ్చు, సీరిసంవదలలో శులళూగుతున్న పాళ్చాత్య దేశాలకు ఉవయోగించవచ్చు. కానీ ళూర్చు దేశాలకు ఆధ్యాత్మిక చింతళాదు... ఆ ర్థికచింత అవసరం. వాళ్ళ సుఖాన్ని ఆర్థిక తాకప్పచెవే ఆవిష్కరిస్తుంది. _టాన్సెండెంటల్‌ మెడి పేషన్‌ గానీ, ఏదైనా ఖో శాం్మతిక విద్యాబోధ గాసీ, ఏదైనా ఒక్‌ మత (వదారంలాంటిది గానీ

శేష్టే్య్యద 150 సామాజిక స్టాయిలో కారీ ఎత్తునచేసే [ప్రయత్నంలో చాలా సామాజిక (వమాదా లున్నాయి. ఆ విధంగా అసంఖ్యాక [వజానీకాల్ని ఇలాంటి ఆవమార్థాలనై పు మళ్ళించడం, సమాజాన్ని నూకన ఆర్థిక నిర్మాణంవైపు పోనీకుండా సమాజ దృష్టిని వ్యకీకరించడమే అవుతుంది. తిర

మన వాగ్వివాదంలో ఒక్క విషయమే మిగిలి ఉన్నట్లు మీ ఉత్తరం తెలుపుతుంది. జగన్నాళుడి “రమణీయార్ధ (వకిపాదక శబ్దం కావ్యమ్‌” అన్న మాట చాలా అపార్థానికి గురయింది. ఆయన అభ్మిపాయాన్ని క్యాగత్తగా వంిశీలిస్తే కేవలం శబ్దం కావ్యంకాదు. జగన్నాథుడి _పకారం ఏ ళబ్దమైతే తాను (పతిపాదిందే ఆర్థందేత (శోతని అందులోనే రమిస్తూ ఉండేలా చేస్తుందో ఆ శబ్దమే కావ్యం రమించడం అంపే ఒకదానిలో పోయి అనుభవిస్తూ (క్రిడిన్తూ ఉండడం. అలా (శోతని రమింపజేసే అర్థాన్ని ఇచ్చే శబ్దం కావ్యం అన్నాడు జగన్నాథుడు తన రసగంగాధరంలో, ఇక్కడ తాత్సర్యమేమిటం బే- కవిత్వంలో శబ్దమూ (వధానం కాదు, అర్థమూ (వధానం కాదు శబ్దార్థాలు కవి [వయోగ మహిమచేత కలిగించే ఒక అవ్లదజనక భావనామయత (వధానం లేదా ఆహాదథావనామయత కలిగించే కవి _వయోగ మహిమ [ప్రధానం కుంతకుడికీ, జగన్నాథుడికీ మధ్య ఓక భావఘర్షణ ఉన్నట్లు కనిపిస్తుంది. జగన్నాథుడు “ళబ్దన్య ఏవ”? అన్నాడు. కుంతకుడు “ళన్దారయుగళం'” అన్నాడు.

జగన్నాథుడు చమత్కారంలో ఉందన్నాడు కవిత్వం, కుంతకుడు వకోకిలో ఉందన్నాడు ఈ రెండు వాస్తవమే, ఆసలు అలంకార (వస్థానం అంళా చూసే అలంకారంలేనిదే వ్యకో క్రి లేదు, వక్రోక్తి లేనిదే ధ్వనిలేదు ధ్వని ఫలితమే చమక్కారం. కనుక ఎక్కడ చమక్కారముందో అక్కడ కవిత్వం ఊఉ&ందని పోల్చుకోగలిగిలే, చమత్కారమున్నచోట ధ్వని ఉందన్నమాటే, ధ్వని ఉన్నచోట వకోక్రి ఉందన్నమాహే వ్మకో_క్రి ఉందంటే అలంకారముందన్న మాటే. అంతలో ఆ పూర్వ్మదష్టలైన బామహ వామనాదులు చెప్పినట్టు “కావ్యం (గాహ్యమలంకారాత్‌ ” ఫైఖనోవ్‌ అంటాడు, “లిటరేచర్‌ ఈజ్‌ ది ఆర్ట్‌ ఆఫ్‌ ఇమేజస్‌!”

1జిక్రీ సాహిత్యదర్శిని సాహిత్య కళ

కవి'సేన విరిసిన కిరణం గుచ్చుకున్న బుల్‌బుల్‌ మీరు; తెలుగు కొమ్మల మీద కూర్చుని, తోటలో బాటలు మూర్చిల్లి వంకర టింకర్టయ్యేలా గొంతు విప్పుతున్న కిశోర గీతిక మీరు.

(పేమ మనిషి టీవితంలోకి వసంతంలా (ప్రవేశిస్తుంది. ఇనప తీగెలల్లాంటి నరాల్ని వికసిత పుష్పహృదయాల్లో ఉండే కింజల్కా-ల్లా మారుస్తుంది భావాలకు పరిమళం అద్దుతుంది. గుండెని వళ్శబుట్టగా చేస్తుంది. లోకం లోకమంతా కళ్ళకు

చి ఒక నూతనావతారంగా సాడాత్క-రిస్తుంది.

చెట్లు చేశతులూపుతూ పిలుస్తాయి నిన్ను చూచి; ఆకాకాలు మత్తెక్కి ఒళ్ళు విరుస్తూ అవులిస్తాయి. ఎగిరిపోతున్న పక్షులు దిగంతాల ఆవలి లోకాల్ని చితిస్తాయి. ఉదయా స్తమానాలు రంగులద్దే వస్తుజాలంలో హృదయం స్నానం చేస్తుంది. మీగొంకు చెట్టకొ మ్మలనిండా పూలజ్వాలలు ఆంటించాలని ఆ(కోళిస్తుంది.

లోకం లోకమే మారిపోతుంది, ఓహ్‌! (యేను మనిషికి ఒక్కసారే ఇవ్వ బడిన వర్మపసాదం, మూర్జుడే దాన్ని కోల్పోతాడు. జీవితానికి హరిద్వర్జకూన్య తని పులుముకుంటాడు.

ఏ రుతువు దేన్ని ప్రదానం చేస్తుందో ఆ పూలనీ ఆ ఫలాల్నీ మనిషీ అనుభవించాలి. గుమ్మం దగ్గరకొచ్చి నిన్ను సంబోధించిన రృతువును తృణీక రిస్తే అది మళ్ళీ తిరిగిరాదు. జీవితాంతం అనుభవించవలసిన నష్టం ఆది. ఆరవై వీళ్ళ వయస్సులో మనిషి తన పాతికేళ్ళ వయస్సులో గుమ్మంతొక్కిన చై కాన్ని చిితించలేడు; చిితించినా ఆ చ్మితంలో అనాటి ఊదిక్త రక్తమాంసాల తాజా ఒంపులూ సౌంపులూ ఉండవు.

కవి వా స్తవానుభూతుల్ని దాచి పెట్టి తన అనుభూతులుకాని కృతిమ ఆలోచనలకి తన ఆవర శిశవుల్ని బలి చెయ్యకూడదు.

శేషేరద కేకకి త్ర

సీవూ మరొక ఆతన తప్ప మరెవ్వరూ లేని ఒక ఆడవిలో నీవు పోతున్నా వని ఊహించుకో. మీరు ఒకర్నొకరు ఎరగరు. మీరు కేవలం వాటసారులు,. ఆ రెండో అతని జేబులో ఒక కోటి రూపాయల నోటు ఉంది. నీ వెలాగో అది వసిగట్టావు- సీవు అతనికంటే కారీరికంగా బలిష్టుడివి నీవు అతనిమీద ఆక్కడ దాడిచేస్తే ఆతడు ఆత్మరచణ చేసుకోలేడు. ఈ కల్పిత సన్నివేశంలో నీవు అతడ్ని సులువుగా చంపి ఆ సొమ్ము తీసుకోవచ్చు. నిన్ను ఆపే శకి వీదీలేదు అ సమయంలొ

అయితే ఒకడు అలా చేస్తాడా? మానవజాతి ఈ బిందువు మీద (కాసులా తూగుతోంది. నీ స్థానంలో ఒక [కూరమృగం ఉంటే ఆ మనిషిని వెంటనే చంపి హరే సేది కానీ నువ్వు ? నీవు చంపుదామా వద్దా చంపుదామా వద్దా అని ఆలోచ నలో వడతావుః నీకూ అతడికి మధ్య ఒక కార్యా కార్యరూప ఆలోచన అడ్డు గోడగా ఉంది. ఈ ఆలోచన, ఈ వెనకాడే మనస్తత్వము, మనిషిని ఆక స్మాత్తుగా ముందడుగు వెయ్యనీకుండా వెనక్కి లాగే శక్తి. ఈ శక్రిముందు అణుబాంబు కూడా అల్బ(ప్రాణి మనిషి లోపలనే ఉండి మనిషి ఆలోచనల మీద మనిషి కార్యాల మీద ఇంత అధికారం చలాయించే ఈ శ క్రితో సమానమయిన కక్తి బహిర్జగత్తులో మరొకటి లేదు. ఇది మనిషిలో ఉన్న ఇష్టాయిష్టరూప స్వేచ్చ-, తుపాకులు, వాంబులు, బెదిరింపులు ఏవీ జయించలేవు ధనకనకాదులు మద్య మహిళాదులు ఆ స్వేచ్చని కొంత ఊపగలవు కానీ, ఆవేవీ సాహిత్యకళతో సమానం కావు. సాహిత్యానికి మనిషిలో ఉన్న ఈ ఇష్టాయిష్టరూప 'స్వేచ్చతొనే వని = దాన్ని లొంగదీస్తుంది, దానిః తన అనురూపమైన రూవం ఇస్తుంది, ఈ సాహిత్య [ప్రయళత్నాలన్నిటికీ మనిషిలో ఉన్న ఆ అంతర్‌ దవ్యం హృదయ వూర్వుకంగా లొంగుతుంది. ఈ మార్మాన్నే అభినవగుప్తుడు ఇలా వర్ణించాడు, “క్రావ్యే హృదయ సంవాద వళాత్‌ కావత్‌ నిమగ్నా కారికా భవతి చిత్తవృత్తి”

అయితే మనిషిలో ఉన్న ఈ అంతర్యదవ్యం, ఈ ఇష్టాయిష్టరూప స్వేచ్చ, ఈ కార్యాకార్యరూప అలోచన ఎలా పుట్టింద? మనిషికి వూర్వజులై న [కూరమ్మగాల్లో లేదే? ఇక్కడే అర్దం చేసుకోవాలి. అది ఒకనాడు అకస్మాత్తుగా ఆకాళం నుంచి ఊడివడింది కాదు. యుగయుగాలుగా శబ్దజ్యోతి చేతపుచ్చుకుని ఒకడు మనిషిలో చెక్కిన శిల్పం అది. వివేకం ఒక శిల్పం. కరుణ, న్యాయం,

160 సాహిత్యదర్శిని ధర్మం ఇలాంటి ఎన్నో సూక్ష్మ సాధనాలకో వెక్రన శిల్పం, మనిషిలో ఉన్న ఈ ఆంతఃశిల్పమే ఒకడు మరొకడి గొంతు కొయ్యసీ యకుండా చేస్తోంది, నోటి మాటకు విలువ కల్పిస్తోంది వ్య క్తినుంచి అంతర్జాతీయ స్టాయి వరకూ వాగ్దానా లకూ, ఒడంబడికలకూ మనుషుల్ని బంధించే శక్తి ఇస్తోంది. ఇదే గౌరవం, మర్యాద, నీతి నియమం ఇత్యాది అనేక న్లైతిక బంధనాలనే వలను సృష్టి స్తోంది. దీనిచేతనే మనిషి తనకుకానే నై తిక శృంఖలాల్ని తయారు చేసుకుని తన కాళ్ళకి తానే తగిలించుకుంటాడు

ఇప్పుడు చూడండి - ఈ కార్యాకార్యరూవ ఆలోచన అనే నిరోధక శక్తి ఒకటి ఒకవైపు ఉంది మరొకవైపు కవిత్వం ఉంది. మీరు దేనివైపు మొగ్గ చూపిస్తారు - ఏదో ఒకటి కోరుకో అన్నవ్పడు? ఒక కవితా పతిభ ఉన్న కవి ఊన్నాడు కాసీ, వాడిలో ఈ అంతర్‌ దవ్యం బొత్తిగా లేదు మీకు వాడు నచ్చు రాడా? ఐవుకా నచ్చడు. కారణం, మనిషి మొదట నాగరక జీవిగా నిలవాలి. అందుచేత మన మొగ్గు కరుణ, నైతికత, సంస్కారం ఇత్యాది మానవీయ గుణాలవై పే దొంగవెధవ ఒక కవి నాలుగు మంచి కవితా పంక్తులు రాసినా మన గౌరవాన్ని ఐంధించలేడు. అయితే సమాజంలో సాహిత్య ప్మాత ఏమిటి? ఎవడు దానిప్వాత ఇది అని నిర్ణయించేవాడు? ఆ నిర్ణాయకుడి అధికారం అన్ని కాలాల్లో అన్ని మూనవ సందర్బాల్లో ఆమోదింపబడుతుందా?

సమాజాన్ని మార్చే సాధనంగా ఉండాలి సాహిత్యం అంటాడాకడు. అయికే ఇతర సాధనాలు కూడా ఉన్నాయి గదా? రాజకీయ సాధనాలు తనణ ఫలికాన్ని ఇస్తాయి సాహిత్యం ఒక పనిముట్టుగా తక్కువ శ క్రికాలి అనిపిస్తుంది. కవిత్వాన్ని ఒక వనిముట్టుగా చూడడమే ౬క మొరటుతరవి భావం; ఆది ఒక అధమస్థాయి మనస్సుకే కలుగుతుంది. కవిత్యం రాజకియాల్లా భౌతిక స్తాయిలో ఫలితాలు సాధించడానికి ఉవయోగించదు కవిత్వం సమాజంలో వునాదుల మీద కనిపించకుండా పనిచేస్తుంది (పేమ, కరుణ, న్యాయం, ధర్మం, కాంతి, 'స్నేవాం - ఇలాంటి. భావాల్ని మనుషుల్లో ఉత్పాదన చేసి కరినథిల లాంటి మఫిషిని మృదులం చెయ్యడానికి కృషిచేస్తుంది. ఆ మృదులమైన రొటై ఏండని నొక్కి నొక్కి. అంతరాత్మను ఉదయింపజేన్తుంది, అందులో నుంచే నాగరక శక్తులు లేస్తాయి. కవిత్వానికి దీర్షకాలీన పభానమే ఉంది.

శీషీంద 162

(ప్రజానీకం కోసం కవిత్వం అనే రాజకీయ నినాదం ఎంతవరకు ఫలదా యకం అవగలదో చెప్పలేము కవిత్వం లౌకం కోసమే నిష్కర్షగా. కానీ రాజ క్రియ నినాదంలో ఉన్న ఉిద్దేళమే ఇక్కడ (సళ్న పార్టీ పదారకులు మోటూ రాజకీయ కవులు రాసిన కవిత్వాలు సాధారణంగా నేలబారు వచనంగా ఉండడం చూస్తున్నాము. కవిత్వపువాసన ఏకోశానా ఉండదు అధునిక తెలుగు కవిత్వంలో నిన్నటివరకు ఇదొక పెద్ద సమస్య కవిసేన చేసిన అకవిత్వ వ్యతిరేక _వదారం మూలంగానే పరిస్థితి ఈనాడు చాలావరకు మారింది కుందుర్తి ఒక సీరికలో అన్నాడు. ఇంతవరకూ ఏది రాయాలి ఆనే విషయం మీద శకేర్మదీకరించాము; ఇక ఎలా (వాయాలి అనే విషయం మీద శ్రద్ద వహించాలి, అని...

కొన్ని దళాద్దాల (కితం పాటీలీల విసిరి పారేసిన పిప్పీ అయిన “సామజిక చైతన్యం' అనే సుడిసండంలో నడి తెలుగు కవిత్వం ఇంకా గిల గిరి కొట్టుకుంటోంది ఈ సందర్భంలో ఇద్దరు సాహిత్య [వముఖుల వ క్తవ్యాలు మీ దృష్టికి రావడం లాభదాయకమని భావిస్తున్నాను. అలాన్‌ బోల్డ్‌ సామ్యవాద కవిత్వం మీద (వళంసనీయ మైన కృషి చేశాడు ఆయన అంటాడు, “రాజకీ యంగా ఉదాసీనుడైన కళాకారుడి కంటే గొప్ప కళానృజన ఒక సామ్యవాది చేస్తాడని నేననుకోను.” రెండవవాడు టియస్‌ ఇలియట్‌ ఇలా అన్నాడు, “రాజకీయ సాంగత్యం కవిత్వానికి తష్షణ గుర్తింపు తీసుకురాగలదు కాని అది శేపు కూడా చదవబడితే అది రాజకీయ సాంగత్యం కారణం చేత మాతం కాదు. కారణం, రాజకీయ సామ్మగి కూడా మానవీకరంపబడి సాహిత్యంగా మార్చ బడకపోతే ఆది మరచిపోవడానికే యోగ్యమవుతుంది. ”

మన దేశంలో నేడు కవిత్వమూ సాహిత్యమూ (_వధానంగా పాళ్చాత్య వాయువులు మోసుకొచ్చిన పరిమళమే గనుక, మన సాహిక్య విమర్శ కూడా అధునిక పాళ్చాత్య విమర్శనాధోరణులతో సమాన స్థాయి అందుకోవాలి అక్కడ వాళ్ళు వాడి పారేసిన ధోరణుల్ని కొన్ని దశాబ్ధాల తర్వాత ఇక/ండ ధరించుకుని మన సాహిత్యాన్ని నతాయించడం నమంజనం కాదు,

50 11

162 సాహీత్యదర్శనీ

భారత దేశంలో హిందీ సాహిత్యం ఈ విషయంలో ఆన్యభాషా సాహిత్యాల కంటే చాలా పురోగమనం సాధించింది హింది సావాత్య విమర్శ అత్యాధునికం. హిందీలో విమర్శ పరిభాష చాలా (ొఢస్థాయి అందుకుంది ఆధునిక అభివ్యక్తులు ఆధునిక భావనాధోరణులు అన్యభాషా వరితలకు ఆశ్చర్యం కలిగిస్తాయి దుర దృష్ట వశాత్తున తెలుగులో విమర్శ ఒకవైపు అదునికతా రహితం, ఒకవైపు మోటు రాజకీయాల చదరంగం, మరోవైపు వ్యక్తిగత అశిక్షిత ఆకాస్ట్రీయ అభ్మిప్రాయాల ముద్ద. తెలుగువిమర్శ ఆధునిక [వపంచంలో, కాలంతోపాటు నడవలేదు. మంచి కవితను చెడ్డకవితను పోల్చుకునే విచక్షణాత్మక జ్ఞానం తెలుగువిమర్శలో వుట్టలేదు. దీనికి పాళ్చాత్య వాజ్బయ ఆధ్యయనలోపం ఒక ముఖ్య కారణం, శాస్త్రీయ చేతన లేకపోవడం చేత రాగద్వేషాల బలానికి లౌంగి పోయి విమర్శ్మరాయడం రెండో కొరణం ఆందుచేత తెలుగులో సాహిత్యపమర్శ ఓక కాన్త్రసమ్మత విజ్ఞాన కాఖగా రూపొందలేదు. తెలుగు సాహిత్యవినర్శ మీద అందుచేతనే పారకలోకానికి ఇంకా విశ్వాసం కుదరలేదు.

“నా డేశంనా (వజలు"”కు నేను రాసిన థూమికతో ఉదహరించిన రనూల్‌ గేంజటోవ్‌ మాటల్ని దయచేసి ఒక్కసారి చూడండి.

వర్షచైతన్య తత్వం త్రిఫి

రాంబాగ్‌ కొంళుల్లో నుంచి ఛాయల్లో నుంచి ఇవాళ నా వ్యధిత స్కృతిలో నిలిచి ఉండేది, కాంతి మండలం లాంటి మీ సుస్మిత ముఖమే, ఆదే ఇప్పటికీ ఇంకొ నా ఆశల్ని కాంతిమయం చేస్తోంది.

ఎంత ఉత్సాహ ఉపవ్వేగంతో నేను ఇక్కడికి వచ్చానో? మన మ్మ్‌ళులు ఎవరైనా నా మానసీక స్థితిని అర్థం చేసుకున్నారో లేదో? దేశపు దూర దూర 1పాంశాల్లో సహయ్యాతికుల కోసం అన్వేషిస్తూ చేసిన ్కపయాణం అది అందరం కలిసి దేశ పజల అజ్ఞాన భారాన్ని ఎత్తి ఆవతల పారేద్దామనీ జడళ్వంలో నించి చైళన్యంలోకి తీసుకుపోదామనీ స్వాతం్యళ్యానంతర కాలంలో విజృంభించిన రాజకీయాధికార వేటగాళ్ళు ఉచ్చుల్లోనుంచి సజల్ని విడిపిద్దామనీ స్వప్నించారు భారతీయ జిజ్ఞాసువు ఈ కృషి [పారంభించకపోతే, వర్తమాన సెన్నివేళానికి

శేషే్యద శైరకి స్పందించక పోతే, దేశం మార్చ్పువచ్చే అవకాశాన్ని కోల్పోతుంది. ఈ చై తన్యాన్ని రగుల్కొ-ల్పడమే ఈనాడు నిజంగా కవి రచయిత అయిన వాడి కర్తవ్యం. ఈ చేతన దేశంలో అరణ్యంలో అగ్నిలా వ్యాపించాలి

ఈ కార్య్యకమానికి పునాదులు వేయడమే నా ్య్మవయాణానికి (వధాన లడ్యం. లక్ష్యం సంతృ ప్రికరంగా నెరవేరకుండానే తిరిగి రావడంచేత ఆకా భంగం నా గుండె మీద ఒక కొండలా కూర్చొంది ఈనాడు. మళ్ళీ ఒకసారి అక్కడికి వస్తే నాకు మనళ్ళాంతి లభిస్తుందేమో!

మనం చర్చించుకున్న కొద్ది కాలంలో మనం అనేక విషయాల్లో ఏకి వించాం. మన [సజల అళల ఆశయాల విషయంలో మన ఆవగావాన ఏక రీతిగా ఉండడం సంతోషదాయకం ఆయింది

నేను మ్మాతం అక్కడికి సముద్రంలో తరంగంలా మాటిమాటికి వస్తాను, మీకు మ్మాతం నా సహాస్వాప్నికుడుగా ఆ [ప్రాంతంలో మన మ్మిశుల సహ కారంతో మన బీజాలు చల్లాలి

కవిత్వపు వాస్తవ ఆత్మ అయిన ధ్వని లేక చమత్కారం అభివ కలో ఐహిర్తతంగా కనుపించే సొత్మ అనిర్వచనీయ మెలికె లేక ఒక ఐందజాలిక

గ (దవ్యం. ఈ మెలికెగానీ ఆ ఐందజాలిక (దవన్యంగానీ భాషతో ఉండేదికాదు; భాషలో ఉన్నట్టు కనిపిస్తుంది, కానీ భావం యొక్క- పుటుకలోనే ఉంటుంది ఆ ఎ! ఆనీ నీ

సుక్క (దవ్యం, ఆ విచ్మిత భావజన్మ ఆ మెలిక ఊన్న అభివ్య క్రితో కూడా పుడుతుంది అభివ్య క్రి శబ్దవిన్యాస విశేషం! అలా మెలికలు తిరిగిన శబ్దవిన్యాస విశేషరూవ అభివ్య క్రి బవుకా భావంలోనూ కాకుండా ఇంకా లోతుల్లో ఆంటే శ్రీవితంలో కవి లోకాన్ని చూచే చూపులో ఉందనుకోవాలి. ఆ చూపే మెలిక తిరిగిన భావానికి జన్మదాత అవుతుంది ఆ మెలిక తిరిగిన భావం వ్యకభాషాఖి వ్యక్తి పొందుళుంది "నీవు మరి చెట్లు సిగనంతా ఒక గులాలీ సీడలోనే పొందుతావు”, 'మేఘం స్వప్నాల సామాను మోసుకుపోయే నౌక “రాతి నగ్నంగా వెన్నెట్టో స్నానం చేస్తోంది" (ఆధునిక మహాభారతము) ఇలాంటి కావ్య

కే6కీ సాహత్యదర్శిసీ పంక్తుల్లో భాష పొందే వృకత, జీవితంలో కవి లోకాన్ని చూచే చూపులోనుంచి పుడుతుంది అలాంటి చూపు సంభవించడానికి కవి ఏదో ఒక ఉద్వేజన అనుభ వానికి గురి ఆయ్యాడు. ఇలా భాషాగగ కఎత్వానికీ కవిగత జీవితానికీ లంకె ఉంది భాషాద్యోకత కవిత్వాన్నే వృకోక్రి అన్నారు వ్యకోక్తి గర్భంలోనే ధ్వని ఉంది ధ్వని ఫలితమే చమతా3-రం ఇది ఒక విశ్వజనీన ప్మకియ. ఏదో ఒక దేశంలోనో ఒక కాలంలోన్రో ఏ ఒక్క కవిలోనో సంభ ఏంచేదికాదు ఎక్క డయినా ఎప్పుడయినా ఇది ఇంతే

దైనిక వ్యవహారంలో మనం సౌకర్యార్థం (ఫెంచి కవిత్వం, తెలుగు కవిత్వం, ఇంగ్లీషు కవిత్వం, ఉర్దూ కవిత్వం ఇత్యాది మాటలు ఉపయోగిస్తాం. అందులో దైనిక వ్యవవిరాల పంధులు దాటి ఏ సత్యమూ లేదు. ఆది కేవల “వ్యవవోరిక సత్యం” మ్యాతమే విభిన్న దేళాల్లో విభిన్న భౌగోళిక విశేషాలచేత స్థానిక సాంస్కృతిక విచ్శితాలచేత [పాంతీయభాషా శాబ్దిక వ్య క్రితృంచేత కవిత్వం భిన్న భిన్న భౌతిక లక్షణాలతోను వస్త్రధారణతోను కనుపిస్తూ భిన్న భిన్న, కవిళ్వాలున్నట్టు ఓక (భాంతి కలిగిస్తుంది. ఈ భేదాలు ఉపరితలంవర శే వరిమితం, అంతర్గత కావ్యాత్మ మ్యాతం విశ్వజనీనం. దీనికి కీలక పరీక్ష ఏమి టంటే . ఇక్కడ పేర్కొన్న కవిత్వేతర లక్షణాల్లో ఏ ఒక్కటిగాని అన్నీ కలిసిగానీ కవిత్వమూ కావు, కవిత్వాన్ని పుట్టించనూ లేవు. విభిన్న దేశాల్లో విభిన్న కాలాల్గొ త త్వచింతకుల వర్గాభ్రో జరిగిన కావ్యత త్త్య చింతన ఫలితంగా ఇవాళ మనకు తెలిసిన సత్యమేమిటంటే _- దేశమూ, కాలమూ, భాషా సంస్కృతి ఇక్యాదులన్నిటినీ అధిగమించి కవిత్వం అనే ఒక స్వతం్యత (ద్రవ్యం ఉంది. “రక్తరేఖ' 90 "పేజీలో ఈ విషయం మీద విపుల చర్చ ఉంది.

న!

మన దేశంలో [వతి యువకుడు, ముఖ్యంగా కవి, వీలైనంత “మార్కు సిద్ధాంత విజ్ఞానం గడించుకోవాలి వర్షచ్చైతన్యం ద్వా ఏ మోక్షం మనకు లభించాలో ఆ వర్గచైతన్య తత్త్వాన్ని మార్కు సిద్దాంతం ఒక్కటే (వతిపా దిస్తుంది ఈ జ్ఞానం లోపిస్తే ఏ యుగంలో అతడు శ్వాస పీలుస్తున్నాడో ఆ యుగదేతన త్మీవ అసంపూర్ణతకు గురి అవుతుంది మనిషి యుగిన జిజాసా పరిణామంలో ఏ బిందువు చేరాలో, మార్క్సు. సిద్దాంత జ్ఞానలోపం చేత్‌ ఆ

శేషేర్యద 165 బిందువు చేరలేడు. కవి గనక అయితే, మానవీయ జిజ్ఞాసా ఉవలబ్ది మానవ ఐతివాసక విజయబోధ ఎంత కళిగి ఉన్నప్పటికి తన సాధన సామ్మగిలో ఒక తీరనిలోటు. ఏర్పడుళుంది, మార్క్హ్హీయజ్ఞానం లేకపోతే మార్క్సిజం ఈ శతా బ్దపు జ్ఞానాత్మక స్వభావమని అతడు తెలుసుకోవాలి. *మార్కి్య్సిజం ఒక్కటే ఈ యుగపు వాస్తవ సమప్యల్ని వ్యక్తం చేస్తుంది” అన్నాడు స్కుపసిద్ద జ్షాని సార్త్ర 'ఎగ్జిసైన యలిజం ఎండ్‌ హ్యూమనిజంిలో. ఉలి

(వ్రస్తుతః కాళిదాసు కాకుంతలం వ్యాసుడి శకుంతలోపాథ్యానానికి పితృ ప్మత సంబంధమున్న దృశ్య కావ్యం. సంభాషణలు, పృాతలు, (ప్రవర్తనలు సంస్కారం, నాగరకతా విశేషం అన్నీ వ్యాన , మూలంలో వే. వ్యాస శకుం తలోపాఖ్యానంలో కాళిదాసు నాటకంలో కంటే నాటకీయత ఎక్కువ. కాళిదాసు నాటకం వ్యాసమూలం కంటే ఎక్కువ (వళ స్తి పొందింది. దానికి కారణం ఫలానా అని చెస్పలేం మనకు వరాపరాగత౦ంగా వస్తున్న ““కావ్యేము నాటకం రమ్యం నాటకేషు శకుంతలా! తతాపి చళుర్దాంకః తత శ్లోక చతుష్టయం” అనే క్లో౦ _పుతుంది విసృత సాహిత్య కుస్రీలైన ఈనాటి సాహిత్య విమర్శలు పూర్వకాలం లేవు. సూవ్మంగా మర్మస్పోరక చర్య నిర్వహించే శ్లోకాలుండేవి. ఒక్కోం శ్లోకం ఈనాటి ఒక్కో పుస్తకంతో సమానం! “ఆవ్రకో మే సౌభాగ్యం మమచ భవథూతేశ్చు భజళిం'” అనే శ్లోకం భవభూతి కాళిదాసుల కావ్య(సతిఖా తారతమ్యాన్ని ఎంత నాజూకుగా చెపుళుందో చెప్పలేను [కాసులో ఒక వైపు కాళిదాసు వాక్కు మరోవైపు భవథూతి వాక్కు పెట్టి తూచుతూ ఉన్నప్పుడు కాళిడాసు వాకు॥- (తాసులో పెకి తేలిపోతూ ఉండగా సరస్వతి చూచి తన చెవిలో ఉన్న లీలాకల్లా రాన్ని తీసీ కాళిదాసు వాక్కుమీద దానితో మకరంద బిందువులు విడిచిందట. తర్వాత ఏమయింది చెప్పడు. భవఖథూతి వాక్కు అందుచేత పెకి తేలపోయిందా లేక కాళిదాసు భవభూతుల వాక్కులు సమాన భారం కలవి అయ్యాయా వ్‌దీ చెప్పడు. కానీ భవభూతి వాక్కు కాళిదాసు వాక్కు కంటే ఐరువైనది అని సూచిస్తున్నాడు; పైగా కాళిదాసుకు భవభూతి కంటే హెచ్చుగా సరస్వతీ అన్ముగవం ఉందంటున్నాడు; ఆ కారణంగానే భవథూతి వాక్కులో లేని దివ్యమాధుర్యం కాళిదాసు వాక్కులో ఉందంటున్నాడు ఇదంళో వ్యంగ్య మర్యాదయా! ఒక్క చిన్న ళ్లోకంలో ఎన్ని మర్మసము[దాలు ఇరికిం చాడో ఆ ల్టోకక ర్త అళ్చర్యం1

166 సాహిత్యదర్శిని

ఇలాగే “కావ్యేషు నాటకం రమ్యం” శ్లోకం కాకుంతలం గొప్పతనానికి కారణమేమిటో సూన్మంగా చెప్పింది కావ్యాల్లో నాటకం గొప్పది. నాటకాల్లో కాకుంతలం గొప్పది కాకుంతలంలో చతుర్ధాంకం గొప్పది. చతుర్ధాంకంలో శ్లోకచతుష్టయం గొప్పది అన్నాడు శ్లోక కారుడు, అంటే శాకుంతలం గొప్పతనం “యాస్యత్యద్య శకంతలేవి”, ''పాతుం నృపథమం వ్యవస్వతి జలం'” ఇత్యాది శ్ఞాకాల్లో ఉందని చెప్పడంచేత పితృ వ్ముతికలైన శకుంతలా కణ్వుల వియోగ వేదన కాకుంతల నాటకానికి (పాణం పోసి రుంకృతం చేయించే మర్మకళ అని చెప్పినట్టయింది. కనుక వాస్తవంగా కాకుంతలం శృంగార రస (వధానం కాదు. కరుణ రస _పధానం అనాలి. ఉ&త్తరరామ చరితంలో కూడా సీతారాముల (సేమ ఉందిగానీ సామాజికుడ్ని అంటే _పేవకుడ్ని అంతిమ స్పందనకు గురిచేసే స్వరం వియోగజనిత కోకమే అదే కరుణరసము. *ఏకో రసః కరుణ ఏవి? అని అందుకే ఆ మహానుభావుడన్నాడు. ఈ ఉక్రి “తతః కరుణ వేదిత్వాత్‌"” అన్న రామాయణొో క్తి జన్యధ్వని. రామాయణ కథ అంతా సీకారాముల వియోగ దుఃఖమే గదా, దానికి నూచ్యార్థ సూచనయే గదా? “మానిషాద” శ్రోకపు (క్రౌంచ వధ - వివలంభ శృంగారం ఎక్కడ వస్తుందో అక్క-డంతా వి(వలంథ శృంగార సముత్పన్న ఖేదమే లేక కరుణయే కావ్యశోతను అంతత। (నభావితుడ్ని చేస్తుంది; కన్నీటితో తడిపి అతని గుండెని ఇ?తం చేస్తుంది. కనక మేఘ నందే శాదులు కూడా ఈ అవగాహన బంధంలోకి ఒదిగిపోయేవే.

ఆధునిక రవితాచ్శితం శ్తేతి

మీ విమర్శ (గంథం అందింది. మీరు వర్రమాన భాషవాడి ఉంచే బాగుం డేది. ఈ అభ్మిపాయాలు రాయడంలో పెద్ద చిక్కు ఉంది. మెతికి కూడా భంగం కలుగుతోంది! అయినా నిజం చెప్పమంటారా?

'పేజ్రీలన్నీ చదివాను కాసీ కొత్ర విషయం ఏమీలేదు చర్వితచర్వణమే తప్పులతో సహితంగా, అవే పాతబడి చిరిగిపోయిన తాదికాలు అరక వుల అకవుల భారం మోస్తూ, వాళ్ళ అయోగ్య శిరస్సుల మీద ఆధునిక “కనికా (పదానం అనే కిరీటం పెడుతూ తయాళుచేనీన ఆ జాబితాలే! కవిఠ్వాన్ని అసమ

శేషేరద 167 (గంగా అర్థం చేసుకోవడం చేతనే ఈ జాబితాలు పుడతాయి. ఈ శతాబ్దిపు పాశ్చాత్య సృజనాత్మక రచనలకు కూకటి వేళ్ళ్గయిన సీంఎలిజం, సృరియలిజం, డాడాయిజం, ఎగ్జి సైరి యలిజం అనే ఐరోపీయ ఆధునిక బౌద్ధిక ఉద్యమాల అవగాహన జూన్యమని ఈ పుస్తకం సూచిస్తోంది అవి కేవల సాహిత్య ఉద్య మాలు కావు; పందొమ్మిది ఇరవయ్యో శతాబ్దాల యూరోసీయన్‌ సమాజంలో రాజకీయ ఆర్థిక వరిస్టితులు ఉత్పన్నం చేసిన సంవేదనాత్మక, బౌద్ధిక ఒ త్తిళ్ళను అ ఉద్యమాలు వతిఫలిస్తాయి.

మీ పుస్తకం మూడు నాలుగు దళాబ్దాల నాటి కవుల ముసలి దుర్గంధాన్ని మోస్తోందేగానీ తాజా వర్తమాన తెలుగు కవితా పరిమళాల్ని అందివ్వదు* ముప్పయ్‌ నలభయ ఏళ్ళనాటి ఒక పుస్తకం ఈనాటికి అద్వితీయంగా. ఆసమా నంగా ఉందనడం విమర్శకుడి విమర్శనా జ్ఞానానికిగానీ తెలుగు కవిత్వానికిగానీ (పతిష్టాకరం కాదు అంటే, లెలుగుణాతి నలభయ్యేళ్ళు అలాగే కాళ్ళు విరిగి పడిపోయి. ఉందా? ఇంతకాలం [సతికాహీశంగా ఒక జాతి ఎలా ఉంట? ఆనే (వశ్నలు ఉడయిస్తాయి పైగా, తెలుగు క వికారంగపు వర్తమాన స్టితిని న్యాయ సమ్మతంగా మూల్యాంకన చేసినట్లుగాని లేక వాస్తవ పంస్థిశుల్ని చూచే దీదృడ్‌ విమర్శకుడికి ఉన్నట్లుగాని ఈ పుస్తకం చూపించదు.

సాహిత్యంలో నా మ్మ్‌ుడుగా మీకు నేనిచ్చే సలహా ఏమిటం టపే-విమర్శకు డికి కావలసిన సాధన సామ్మగి సంపాదించుకోండి మన ఆశిక్షిత మనస్సుకు తోచింది రాని దాన్ని విమర్శ అనడం న్యాయం కాదు న్యాయంతో నాకేమి సందింధం- నా ఇష్టాయిష్టాలు తృప్తిపడితే చాలు అంటే ఆదారి వేరు. సుకిక్షిత విమర్శకుడుగా మీరు రూపొందడానికి సలవాగా చెపుతున్నాను 19, 20 శతా బాల పొళ్ళాత్య కవుల్ని; విమర్శకుల్ని చదవండి కొందరు హిందీ, ఉరూ కవుల్ని చదవండి ముఖ్యంగా పాశ్చాత్య సాహిత్య విమర్శమీద ,వత్యేక శద్ద వహించండి; ఒక కవితను ఎలా ఆప్వాదించాలి, ఆ అన వాన్ని ఎలా వ్యక్తం చేయాలి అనే వాస్తవ విమర్శనా (స్మకియను నేర్చుకోవాలంటే మీరు పాళ్ళాత్య విమర్శ చదవక తప్పదు ఆధునిక కవిత్వానికి సాహిత్య విమర్శ రాయాలంటే వేరే మార్గం లేదు 18 19 శతాబ్దాల ఇంగ్లీషు సాహిత్య విమర్శ చదవడం కూడా తగు మాతపు పరిమితుల్లో అవసరమే, ముఖ్యంగా ఇలియట్‌, వర్మీ నియా

168 సాహిత్యదర్శిని ఊల్స్‌ ఇత్యాదుల్ని. ఏవిధంగానై నా వాల్మీకి, వ్యాసుల్ని చదవడం భారతీయ విమర్శకుడి అవసరం 1970 నుంచి వచ్చిన కొత్త తెలుగు కవిత్వం, కవిత్వంలో కళాత్మక ఆరధునికతళోని ఆర్ధం చేసుకోడానికి అత్యవసరం. మీ ఆలోచనా సీమల్ని మీరు బుద్ది పూర్వకంగా విస్తరించుకోవాలి, మీ దర్శనవ్షేతం ఎంత విస్తార మయితే అంత కావ్యక్షీరాన్ని పీ అవగాహనా ప్యాతికల్లోకి పితుక్కోగలుగుకారు. అప్పుడే మీరు ఆధునిక తెలుగు కవిరాచ్చితాన్ని సాధించగలుగుకారు అచ్చులో కనిపిద్దామన్న తొందర, ఆతురత విడిచిపెట్టండి. గుణహీన రచనలు ముదితం కావడం చేత అపకీర్తి వస్తుందేగానీ గొప్పతనం రాదు. [శద్ధా పూర్వక అధ్యయ నమూ, భారీకృషీ, నర్తమాన రాగద్వేష కాలుష్యాలు లేని కావ్య పీతి (వ్యక్తి పీతి కాదు కవ్ప మీరు పభావళాలి విమర్శకుడుగా రూపొందడంలతో మరేదీ మీకు సవాయం చేయలేదు

ఆధునిక కాలంలో వచ్చిన ముతక కవుల్ని విసర్జించండి; వాళ్ళు కేవలం సామాజిక రాజకీయ పరిస్థితుల సంతానం. వాళ్ళకు చార్మితిక (పాముఖ్యం ఉందే గాని ఆనందించి నేర్చుకోడానికి కావలసిన సాహిత్య విలువలేవీ బేవు. సాలీనా సెహీత్య విమర్శ రాసే అతి జ్యాగత్త పరులు, సర్వపముఖ ఆజననసంతోష (చదానైక పరాయణులు, ధూర్తులు ఆయిన పంచాంగ విధాన విమర్శకుల్ని పుల్లతో గూడా ముట్టుకోకండి

అడ నినాద్యగ్రస్త కవులు డ్తీశ్తీ

నేటి సామాజిక చైతన్య నినాద్యగ స్త కవులు 12వ శతాబ్దపు వీరశైవ కవుల వంటివారు. ఈ రెండు తెగల కవిత్వం చేతగాక వాళ్ళు _వకటించుకునే మతం సవాయంతో (బతకడానికి [వయత్నిస్తారు. కనుక వాళ్ళు కావ్య కేతంలో దుర్మాకమణదారులు, సాహిత్యదేళశంలో విదేశీ సరుకులు ఆమ్ముకోవడానికి వచ్చిన వరాయి దేశస్థులు. వీరశైవ కవుల్లో అధిక సంఖ్యాక పేజీలు లింగమహిమ, ర్నుదాక్ష మహిమ, విభూతి మహిమ వగైరా మహిమల వర్ణనల్తో నింపబడ్డాయే గాని కవిత్వ గంధం ఏ కోళానా లేదు, ఆ [గంథాలు ఆ తెగకు చెందిన మూఢ భక్తుల అంధ విశ్వాసాన్ని రచ్చగొట్టగలవే గాసీ కావ్యాపపులై న పొఠకుల

శిషేర్యద శేం9 సాహిత్య తృష్ణను తీర్చలేవు, ఈ ఆధునిక (ప్రాచీన తెగలు రెండూ కవులనే (సాఠమిక పాతను విస్మరించారు తాము (వధానత। కవలుగానే (బతకాలిగానీ అన్యధాకాదు అన్న విషయం ఎప్పుడూ అర్థం చేసుకోలేదు ఈ రెండు తెగలు కాన్యకళను కావ్యసాధానాలను అవతల పారే?రు వాళ్ళ తథాకథిత కావ్యాలు డీన్నే సూచిస్తాయి తెలుగు సాపాత్యంలో వీరశ్లైవకవులు 11వ శతబ్దం పూర్వం లేరు, 3వ శతాబ్ధంలోనూ తదనంతర శతాబ్దాలోనూ. లేరు. అంటే వాళ్ళ అఆయున్సు ఒక్క శతాబ్దమే, వాళ్ళ వర్తమాన (ప్రతిబింబాలు ఆంతకాలం కూడా ఉండరని వాళ్ళ కృతులు చెపుతున్నాయి. కారణాలు మూడు. ఒకటి కవిత్వం లేకపోవడం; రెండు (తికరణజుద్ది లేకపోవడం, మూడు ఒక కవికి కావలసిన వ్యుతృన్నత లేకపోవడం. ఇక్కడ చెప్పిన రెండూ మూడూ గణాలు అరునిక తెగకే వరిస్తాయి. నే లే వే

మన దే మార్క్సిస్టులు న. ఆవసరం; మఖ్యంగా సాహిత్య దుర్మ్శాకమణదారులు - మార్క్సిజం ఉండ ఉండగా మింగివేయబడదు. మార్క్సిజం అమలు జరిగిన దేళాల్లో అలా జరగలేదు. అక్కడ ఆ సిద్ధాంతాన్ని మూలస్నూతంగా తీసుకున్నారు. కాసీ కారాచరణంలో అవసరమైన మార్పులు చేశారు. అతి ముఖ్యమైన ఉదాహరణ దైనా. _పజ్ఞావంతులు (వతిభాన్వితులు అయిన చింతకులు మవిపురుములు అయిన నేతల చేతుల్లో మార్క్సిజం ఎలా మార్పులు చెందిందో కొన్ని ఉదాహరణలిస్తాను - హెగెల్‌ (పాఠమిక స్మూతాలు తీసుకుని మావ్‌ సేళుంగ్‌ తన స్వీయ అలోచనని అవగాహనని ఇలా (సతిపాదిస్తు న్నాడు, “విశ్లేషణ, విలీనీకరణ అనే రెంటికి సంబంధించిన సామ్నగిని నేనూ వరిశిలించాను. వై రుధ్యాల ఐక్యానికి సంబంధించిన నియమాన్ని గరించి సొమ్మగి "సేకరించడం మంచిదే. దాన్ని గురించి బూర్జువా వర్గం ఏమి చెప్పింది, మార్కు ఏంగిల్స్‌ ఏమి చెప్పారు, లెనిన్‌ స్టాలిన్లు ఏమి చెప్పారు, రివిజనినులు ఏమి చెప్పారు. ఇదంతా సేకరించడం మంచిది. యాంగ్‌ సియేన్‌ చెన్‌ దాన్ని గురించి మాట్లాడాడు, పాతకాలంలో హెగెల్‌ కూడా మాట్లాడాడు. అలాంటి వాళ్ళు పూర్వకాలం ఉండేవాష్ళ. ఇప్పుడు అంతకంటే ఘోరం సింఠసిస్‌ అంబే ఏమిటి? కోమింటాంగ్‌ పార్టీ, కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఈ రెండు వై రుధ్యాలూ చైనాలో విలా విలీనీకరణ పొందాయో మీరందరూ చూశారు. వాళ్ళ 'వైన్యాలు వచ్చాయి,

70 సెహిత్యదర్శిని మనం పేటిని మింగేకాం; ముక్క ముక్కగా నమిలితిన్నాం నీంథసీస్‌ అంటే (వ్రకాంశంగా కలిని ఉన్న రెండు వైరుధ్యాలు విలీనం కావడం కాదు ఒకటి మరొకదాన్ని తినడం పెద్ద చేవ చిన్న చేపను పుస్తకాల్లో ఎెస్పుడు ఇలా చన్చరు నేను దేశి వేదాంతిని; మీరు విదేశీ వేదాంతులు. ఏంగిల్సు మూడు 1ద్రవ్యాల్ని గురించి మాట్లాడాడు. అందులో తెండింటిని నేను నమ్మను. వైరుధ్యాల బక్యం అనే నూ[త్రమే నిజంగా ఆతి ముఖ్యమైనది; గుణం వరిమాణంలోకి పరిమాణం గుణంలోకి వరివ ర్రన చెందడం వై రుధ్యాలు బక సమవడ మే. గుణము, పరిమాణము, ఖండనయొక్కు ఖండన, ఇవి ఆసలు లేనేలేవు విరీసీకరణ పద్ధతి ఏమిటి? ఒకటి మరొకదాన్ని విధ్వంసం చేస్తుంది. ఆందులో నుంచి కొన్ని కొత్తవి ఉచ్చన్నమవుతాయి.. అభివృద్ధి పొందుతాయి. విధ్వంసం ఆయిపోతాయి. ఇనచులచేత అవి విధ్వస్తం కాకపోతే వాటీ చేతులో అచే విధ్య స్తమవుతాయి ఇది (వకృతిధర్మం నునుషులకంటి అరణ్యాలు ఎక్కువ కాలం [(ఐతుకుతాయి. కాసీ అవి కూడా కొన్నివేల నంవత్సరాలే జీవిస్తాయి డయలక్టిక్స్‌ (పాణం అవీచ్చిన్నగా వై రధ్యాలవై పు నడవడంలోనే ఉంది. స్వేచ్చ అంటే అవసరాన్ని ఆర్థం చేనుకోవడం, అవసరాన్ని మార్చుకోవడం నీవు ఆర్థం చేసుకున్నంత మ్మాతందేత సరిపోశుంకా?. ఓక స్యూతాన్ని కనుగొన్నప్పుడు దాన్ని వర్రింపజెయ్యాలి. నీవు [పపంచభాన్ని మళీ పుననృష్టి చెయ్యాలి, భూమిని విచ్చేదం చేయ్యాలి బిల్జింగులు దేవదియ్యాలి. గనులు (తవ్వాలి, పర్మిశమలు నిర్మించాలి ...

అనసదాన్ని అర్థం చేసుకోవడంతో ఆంతా పూ ర్తయినట్లుకాదు. మనం వరిస్థితుల్ని కూడా తదనుగుణంగా మార్చాలి. (టాక్స్‌ అన్‌ క్యశ్చాన్‌ ఆఫ్‌ ఫిలాసఫీ 18 ఆగస్టు 19564 . “మావో సేతుంగ్‌. అన్‌ రివర్‌ స్ట్‌) ఇక్కడ మావోసేతుంగ్‌ ఎలా ఏంగిల్స్‌యొక్క “మూడు (దవ్యాలి” విషయంళో ఏకిరవించడంబేదో గుర్తించడం పొముఖ్యం వైరుధ్యాల విలీనీకరణ విష యంలో దూడా ఏకీభవించకపోవడం మరొక గుర్తించవలసిన ముఖ్య విషయం. ఇక్కడ తన భొవం చేప్పడంలో మావోనేళుంగ్‌ ఎంత త్మీవమ్రైన భాష వాడుకాడో జ్ఞాపకం ఉంచుకోవాలి, 'పెద్ధల అవ్మిపాయాలను గురించి లేదాభ్ళిపాయం. వెలిచుచ్చేటవ్సుడు ముందు చెశకాడడం అనే' సారవదాయక మర్యాద హొటించడం బ్‌ోత్తిగా నిర్ణక్యం చేస్తాడు క్యాపిటలిన్టు సమాజం అనీనా

శేషేద కో ర్యంగా సోషలిస్టు సమాజంగా మారుతుంది అనే మరో ముఖ్యమైన విషయంతో మావో ఏకీభవించడు. ఈ మార్క్సీయ న్యూతంలో ఒక జన్య సిద్ధ వైరుధ్యం ఉందంటాడు. 'సామ్యవాద సమాజం అనివార్యంగా వస్తుందనేది దార్మితిక సత్య మైతే అ విషయం తెలునుకుని ఊరుకుంటే సరిపోతుందిగదా? అని ్మవళ్నిస్తాడు. “ఒక స్మూకాన్ని కనిపెట్టిన తర్వాత దాన్ని అమలుజరపొలని నూతనంగా (వవంచాన్ని మళ్ళీ సృష్టించాలి. స్మూకాన్ని అర్ధం చేసుకుని ఊరుకుంటే సరిపో తుందా? అంటాడు.

సింఠెసిస్‌ (విలినీకరణ్య)కు మావో ఇచ్చే వ్యాఖ్యానం, తన దేశపు బౌద్దిక నేపథ్యంలో తాను ఏ జిజ్జాసా సంపదకు వారనుడో ఆ సంపద ఇచ్చే కాంతి పుంజంలో మార్క్సిజం తనకు ఎలా అర్జమయిందో ఆ మాట చెప్పడమే “ఒకటి మరొకదాన్ని విధ్వంసం చేస్తుంది” ఇత్యాది మావో వాక్యాలు భారతీయ చింతనలో ఒక అంగం అయిన మావో బౌద్ధిక వారసత్వం నుంచి రాలిన విందువులే, మరణం ఓక నైసర్గిక నియమం అనే న్యూతం గీత పతిపాదించే స్మూకాల్లో అతి ముఖ్యమైనది. “జాతస్యహీ (ధువో మృత్యు [రువం జన్మమృత నయ తస్మాత్‌ అపరిహర్యార్థేనత్వం శోచితు మర్లసి” - పదార్ధం ఎప్పుడూ వరిణామం చెందుతూ ఉంటుందనీ _ శాశ్వతంగా ఏదో ఒక రూపానికే బద్ధమై ఉండదనీ సమంజస తాత్పర్యం. జ్ఞానం యొక్క నిరర్ధకత, కార్యం యొక్క ఆ(గస్టానం మావో చేత అంతగా ఉడ్డోషింపబడడం, ఆయన దేశంయొక్క సనాతన చింతన ఆయన గుండెల్లో చేస్తున్న (ప్రతిధ్వనే. ఫలితంమీద లంపటత్వం వహించకుండా కర్తవ్యాన్ని నిర్వహించాలి అనే పారుపతిక సంస్కార ఫలితమే మావో జ్ఞానానికంటె కార్యానికి ఇచ్చే ఆగస్టానానికి అర్ధం సామ్యవాద సమాజ రూపపర్యవసానం ఆనివార్యమనే స్మూతానికి సారాంశమే క ర్తవ్య (పాధాన్యమను కోవాలి. అంటే గతికార్కిక గమనంలో ఒక సంఘటన అనివార్యం గనుక, గమనళక్తులు కూడా, దార్మితిక శక్తులతో తనని ఏకిక్సృతం చేసుకుంటూ తమ కృత్యాన్ని నిర్వహిస్తాయి. “కర్మజణ్యేఆ అధికార స్తే మాఫలేవమ కదాచన మాకర్మ్శ ఫలహేతుర్భ్చూ౪ మాతే సంగో స్వకర్మ'". ఇక్కడ, “నీవు చేసే కర్మకు ఫలం నీ ఆశ కారాదు నీక మాతం ఆ కర్మతో సాంగత్యం పనికిరాదు" అనే చివరి రెండు వంక్తులు ముఖ్యం. మానో ఇలాగే అకర్మ విరోధి

క్షే72 సాహిత్యదర్శిని

చైనా భారతీయ చైనీయ జిజ్ఞాసాద్వయ సమన్వయ రూపం మానో ఆలాంటి సమన్వయ తాత్రిక సంపదకు వారసుడు ఒక భావానికి వెంటనే వేళ్ళు రావడం నిశ్చేతన నేలలోనే సంభవిస్తుంది, కానీ బలిష్టమైన స్వకియ లవణాలు పెంచుకున్న భూమిలో ఒక భావానికి వేష రావాలంటే అది ఆ లవణా లతో ముందు సమన్వయం చేసుకోవాలి. అప్పుడే ఆ భావం పూలు పండ్డు ఇస్తుంది. ఈ అర్థంలోనే చైనా మార్క్సిజాన్ని అవసరమైన సవరణ చేసీ వాడు కుంది. అలాగయిడే మరీ పండిపోయిన భారతీయ భూమిలోకి దాని పాబీన లవణాన్ని జయించుకుంటూ ఒక భావప్ప వేళ్ళ చొచ్చుకుపోవాలంపే ఎంత దుస్సాధ్యమో మన దేశపు జిజ్ఞాసువులు ఊహించాలి మార్క్సిజం ఈ దేశంలో అత్యధిక జిజ్ఞాస్మాకాంతం కానిదీ పంణామ్మ్యగ స్తం కానిదీ వేళ్ళూునలేదు

ఏ భావం కూడా అన్యభూముల్లోకి అక్కడి భౌగోళిక చార్మితిక స్థితిగతులకు అనుకూలంగా శతి చేసుకోకుండా [వవేశించలేదు. మన దేశం ఈనాడు ఒక మావోలాంటి ఓక లెనిన్‌లాంటి తా త్రిక్మదష్ట అయిన నేత కోసం ఆకాంక్షిస్తోంది వూర్వకాలం మశ దేశానికి గితాకర్త అలాంటివాడు గీతను ఒక దివ్యవాజీ అనుకౌనేవాడు బౌద్దికకుబ్ద!

శం

అనాడు మీ ఉన్నత విశ్వవిద్యాలయ కుడ్యాల మధ్య నా గొంతు ఏమి గొజీగిందో నాకు జ్ఞాపకం లేదుగానీ ఇవాళ నా గోడలమీద మీ స్మృతిచ్మితాలు రంగు రంగుల రేఖలతో హసీస్తూ వేలాడుతున్నాయి జ్ఞాన మండలం ఆలంక రించిన మీ ముఖం నా అంతరంగ కుడ్యాలకు వెలుతుంస్తోంది.

నా గొంతు అన్వేషిస్తూ పిలుస్తున్నగొంళు. మన దేళవు రూపు కేఖల్ని తడుముకుంటూ ఆధునిక రాజకీయ రాషసుడు ఛిన్నాభిన్నంచేసిన దేశపు ముక్కల్ని పోగు చేసుకుంటూ అన్వేషిస్తున్న గొంతు! నా సంఘర్షణ ఆంతా బౌద్ధిక వర్గ గొంతుని 'న్వెచ్భాయు క్తం చేసీ గౌరవస్థానాని కెత్తి పువరుత్తాపన చేయడానికే, మానవీయ జీవ శమూల్యాన్ని విధ్వంసం చేస్తున్న రాజకీయాధికార చుక్చీడిత వేటగాళ్ళని వాళ్ళు అయోగ్య ఉన్నతస్థానాల్నించి ఊడబీకడాని కే.

శేషేయద కోత

ఆంతత। నా సుగూర వయాణంనా సంఘర్షణలో సోదరత్వం వహించే మం్మతులకోనం, సమాన ఆశయాలూ ఆదర్శాలూ అనుఐంధాలై ఒకనాడు "ఈ అల్పయతశ్నాలే బౌద్దిక వర్గాల్లో &క మహత్తర చైతన్య తరంగాన్ని లేవదీ స్తుందనే ఆళ నెరవేర్చుకోవడం కోసం, ఆధికారక్షుత్పిపానీత రాజకీయాల్లో (వజలు కృంఖలా ఐద్భులెపోకండా వర్గ చైతన్యం నాలుగు దిక్కు.లకూ తీనుకు పోవడం కోసం, భారతీయ జిజ్ఞాసుపు తన జడత్వంలో నుంచి బయటపడి నిర్భ యంగా గొంతెత్తవలసిన రోజు వచ్చింది దేళం పిలుస్తోంది; (పాజాలక్కూడా తెగించి _ పజల కోనం పోరండవలసీన రోజు వచ్చిండి

శీ

కవి కొన్ని (పాఠమిక విషయాల్ని బుద్ధివూర్వకంగా అలవాటు చేనుకుని తన సంస్కారంలోకి ఇంకిపోయేటట్లు చేసుకోవాలి. అందులో ఒకటి. మానవ జాతి చర్మితను గురించి పగాఢ స్పృహ. రెండు. భూగోళ జ్థానమూ శూన్యంలో దానీ పరిసరాల చ్మితం. మూడు - మానవీయ విలవలకు నిబద్ధత. నాలుగుం (ప్రపంచపు అన్య [పజల ఆలవాట్టు, ఆచారాలు, విశ్వాసాలు వాటిమీద (పేమ పూర్వక సానుభూతి. ఆ (నజల జీవితాన్ని కాసించే శీతోష్ణ సరిస్థితులు, వర్ణ విన్యాసాలు, దేశకాలాల చేతన, చర్మచక్షువుల హద్దులకు అతీతంగా ఉన్న దాని కోసం తవాతహ, తడుముకుంటూనై నా ముందుకు పోవాలన్న తీక్ష తవనం

సాహిత్య ధర్మం శీర

కాషల్ని, [సాంఠాల్ని అధిగమించి ఈ దేశంలో ఉన్న సమస్త సాహి త్యాన్నీ సమస్త జిజ్ఞాసని ఒకదానితో ఒకటి పోల్చి మూల్యాంకన చేయడమే యుగధర్మమనీ సాహిత్య ధర్మమనీ జ్ఞానాల్మక ధర్ముమనీ నా నిళ్నిత అభి పాయం. ఇది భారతదేశపు విశ్వవిద్యాలయాల్లో జరగాలి, భారతదేశపు అన్ని సాహిత్య విమర్శక్షేతాల్లోనూ. జరగాలి. ధూర్తప్మాత నిర్వహిస్తున్న బహు మళుల సంస్థలు ఈ వని చెయ్యవు. వాళ్ళ వ్యక్తిగత దుర్నీతి కారణంగా, స్థానిక థాషా కమిటీలు వేసి స్టానిక కుళ్ళును అఖిల భారత స్థాయికి ఎతుతాయే గాసీ ఆ సంస్థలకు దీశంతోగానీ, సాహిత్యంతో గాసీ ఏ సంబంధమూ లేదు. అభిల

14 సాహీత్యదర్శిని భారత స్థాయిలో అన్ని సాహిత్యాల మూల్యాంకన జరిగితేనే భారతదేశ జాతీయ సమైక్యత బలపడుతుంది. ఇలాంటి మూల్యాంకనని సాధించడం కోసం పాళ్చాత్య దేశాల్లో ఎలా అత్యంత ఖారీ ఎత్తున ఒక బాషలోనుంచి మరో భాష తోకి సాహిత్య అనువాదం జరుగుతూ ఉందో ఆలాగే మన దేశంలోకూడా అన్ని భాషల సాహిత్యాలు హిందీ భాషలోకి అనువాదం కావాలి ఒక ఆనువాద సంప దాయం ఉద్యమంలా దేళశవ్యా వ్తంగా (ప్రారంభం కావాలి అప్పుడే భారతదేశం (వపంచ వరివారంలో ఒకటిగా చేరగలదు. ఇప్పుడున్న అరాజక స్దితిలో ఆది వీలుకాదు

ఈనాడు ఆనువాదం అతిక్షి ష్ణ మైన కార్యమని, మూలభాషల్లో ఉన్న సౌందర్య విశేషాలు నాజూకు జాతీయాలు అనువాదంలోకి రాలేవనీ అందుచేత అనువాదంచేత మూలానికి నష్టం కలగడం అనివార్యమనీ అనడం ఒక ఆలవా టయి పోయింది. ఇది గతానుగతికంగా వస్తున్న అజ్ఞానం. దీన్ని నిర్దాక్షిణ్యంగా అంతం చెయ్యాలి. నా వ్యక్తిగత అనుభవంలో అనువాదం చేత మూలానికి ఏ నష్టమూ కలగదని తెలుసుకున్నాను, కవిత్వం వరకు విషయం సుస్పష్టం. కవిత్వం అలంకార బింబ (వతీకలే-అయితే ఒక భాషలో నుంచి వాటిని మరొ భాషలోకి తీసుకుపోవడ మే అనువాదం, ఈ పని అత్యంత సుగమం. ఇక అను వాదంలో మన మనుకునే భాషా పరమైన సమస్యలూ, వాటిలో మనం చూచే మాధుర్యాలూ మనలో పారంపరికంగా గకానుగతికంగా వస్తున్న (వాంతులు మ్యాతమే అవి నష్టమైనా కవిత్వానికి నష్టం లేదు కానీ మూలంలో ఉన్న భాషా విశేషాల్ని కూడా తీసుకురావడం కృషి బద్దుడైన జాగరూకుడైన కావ్యాశువైన అనువాదకుడికి అసాధ్యం కాదనినా కావ్యాల అనువాద కృషిలో నేను గహిం చిన సత్యం. మూలభాషలో ఉన్న కోమల స్వరాలు నాజూకు (వతిధ్వనులు బుద బలంతో వెతకాలే గానీ అవి అనువాద భాషతో కూడా ఉంటాయి కారణ, సాధారణంగా మానవ సన్నివళాలన్నీ ఏ దేశంలోనైనా ఏ (వజల్లోనైనా సమానం గానే ఉంటామి ఆ నన్ని వేళాల్లో ఉత్పన్న మయ్యే సందేళాత్మక అభిన్యక్తులు కూడా సమానంగానే ఉంటాయి. ఆ అభివ్యక్తుల భంగిమ భిన్నంగా కనిపించ వచ్చు. ఆ భిన్నతే అనువాదకుడ్ని అలాంటి అభివ్యక్తి అనువాద భాషలో లేదనే (భాంతికి గురిచేయవచ్చు. కానీ జ్మాగత్రగా భాషా (ప్రవర్తన, భాషా శీలం గహించ గలిగిన మర్మ జ్ఞాలకు సమానాంతర అభిన్మక్తులు అన్ని భాషల్లోనూ

శేషేరద క్షే?కి దొరుకుతాయి. ఆ మర్మజ్ఞత యొక్క ఆవళ్యకణే అనువాదాన్ని అనువాద కళగా మారుస్తోంది. ధూ ర్తవాదాల మూలంగా అనువాదాన్ని అధునిక (పవంచం విడనాడ జాలదు భూగోళం మీద ఉన్న యావన్మానవ జాతి యొక్క విశ్వచింతనకి సమీకరించే అఖండ సాధనమైన అనువాదాన్ని కోల్పోతే మానవజాతి పురోగమనం సంవూర్జంగా కుంరితమై పోతుంది, భయానక భాషాకుడ్యాలను భేదించి మనిషి మనిషిని కలుసుకుందామన్న కోరిక ఈనాడు ఒక ఆధునిక మవాన్వవ్నం ఆయింది. మనిషి ఈ భూగోళం మీద ఉదయించిన నాటినుంబచీ ఈ కలలు కంటూనే ఉన్నాడు. ఆకల అభి వ్యక్తే మనకు బైబిల్లో కనిపించే మానవులు కట్టిన టవర్‌ ఆఫ్‌ బేబెల్‌. అప్పుడు దేవుడు కాషల్ని సృష్టించి మనుషుల్ని విడదీసి ఆ నయత్నాన్ని భగ్నం చేళాడు. మళ్ళీ ఈనాడు మనిషి అనువాదం ద్వారా అధునిక కాలంలో ఒక నూతన టవర్‌ ఆఫ్‌ జేబెల్‌ నిర్మించాలి. భగవంతుడి కోరికను భగ్నం చెయ్యాలి. అసలు కవిత్వానికి ఆగ్నివరీక్షు అనువాదమే. వాస్తవంగా అది కవిత్వమే అయితే అది ఆనువాదంలోకి సులభంగా (వవహిస్తుంది. (వపంచంలో అ్యగగణ్య కవులందరూ అనువాదాల చేతనే మానవజాతి సంపదగా కాళ్వత స్థాయి పొందారు. ఏమంటారు? తెలుగు లతణం *న్రొస్పింవక తానొవ్వక జరీ తిరుగువాడు ధన్యుడు సుమతీ” అని తెలుగు నానుడి పటి తెలునుకొని తెలుగు లక్షణం నిర్విచించిన మవానుభావుడు సుమతి శతక కర్త ఐవుకా 12 వ శతాబ్దంతో రాకాడు తన శతకం! అప్పటికే ఈ లక్షణం. తెలుగు జాతీయ లశణంగా (పతిష్ట పౌందిందన్నమాట. ఇదే ఈనాటికీ తెలుగు జాతీయ జీవనంలో, రాజకీయాల్లో, సాపొత్యంలో సర్వేసర్వ్మత కొట్టవచ్చినట్లు కనిపిస్తుంది. ఇది చాలా అనాగరిక లక్షణం అని వేరే చెప్ప నక్కంరలేదు. అధైర్యం మోసానికి దారి తీస్తుంది. అధైర్యం నాగరికతలో ఒక

కథ సిహీత్యదర్శిసే భాగం కాలేవు కనక తెలుగుజాతి ఈ లక్షణాన్ని (వయత్నవూర్వకంగా తొల గించుకోవాలి లేకబోతే తెలుగుజాతి అనాగరిక జాతిగానే ఉండిపోతుంది. భారత దేశపు అన్యభాషల ,సజలతో పోలిస్తే తెలుగుజొతి నిజంగా నాగరికత దృష్టిలో చాలా వపనకబడి ఉంది. తిండ్తీ, బట్ట చేత నాగరికత కొలవబఐబడదు. మానవ స్వభావ లతణాలచేతనే కొలవబడుతుంది. ఆ కోణంనుంచి చూస్తే భయం, అధైర్యం అటవిక లక్షణాలు, అడవిలోనే అమిుజే భయం హింసకు దారి తీసుంది. కానీ నగరంలో ఉంటూ ఆంటే సమాజ జీవనంచేస్తూ, ఒకడ్ని ఒకడు నమ్మకపోవడం, తన సౌంకాన్నే కాపాడుకుంటూ తన సొంతంకోనం ఇతరుల్ని హింసకు రూపాంతర మైన వంచన అవలంబిస్తూ (బతికే లతణం ఆటఏక జంతు లక్షణం. స్వార్దం బలవత్తరంగా ఉన్న రోగానికి ఐహిర్షషణారే కిర్రికాండుః అసూయ, భయము, వంచన, ధూర్తవర్తన, చాకచక్యం వగైరాలు, నిస్వార్థ నిర్మల జీవన లక్షణాలు నిర్భయం, నీతి, స్నేహం, సహజభాషణ ఇత్యాదులు. ఈ దారిలో వెళ్ళితే తెలుగు జీవనం భరించడానికి యోగ్యం ఆవుతుంది

మార్క్సిస్టు తర్కాన్ని ఇల్‌ దాని సామాజిక ఆర్థిక పథకాన్ని మాతమే స్వీకరించడం అనే సుతం మీకు ఆశ్చర్యంగా ఉండవచ్చు అదే మీ ఉత్తరంలో కనిపిస్తోంది. ఆ స్మూశానికి తార్కిక గౌరవం ఇస్తారా లేదా అనే మాట అటుంచి ఆసలు నేను ఇచ్చిన పరిష్కారానికి ఒక సహజమైన ఆవశ్యకత ఉంది అనే విషయాన్ని (గ్రహిస్తే చాలు కారణం, ఒక (బవ్మాండ మైన మాననీయ సమస్యని ఆలస్యం జరుగనీయకుండా పరిష్కరించాలి అదే అన్నిటికంటే ముఖ్యం వ్‌ కారణాలచేతనై నా కే సమస్య తలఎత్తుతుంది గాని దాని పరిష్కారాన్ని ఒక వాదోపవాద పంకిలంలో ఇరికించి అది తేలేవరకూ ఇది తేలదు ఆనే మూర్జత్వం కంటే వాదోపవాదాల్ని నిర్దాషిణ్యంగా శిరచ్చేదం చేసి నేరుగా వరిష్కారాన్ని అమలుజరవడమే కర్తవ్యం. ఆ పరిష్కారఆచరణకు కార్య్మకమాలు రూపొందిరిచుకౌని వాటిని త్వరత్వరగా సిర్వపిన్తూ పోవడమే సవ్యమైన మార్గం మనం ఇందులో అవలంబించవలసిన దృక్పథం ఏమిటంటే _ మనకు పరిష్కారం మీద ఆతురత ఉండాలి. సమస్య మనల్ని బాధిస్తూ ఉండగా పరిష్కారం, వాదోపవాదాలు అనే రెంటిలో దేనికి (పాధాన్యం ఇవ్వాలి అనే విచగణాత్మక దృష్టి కావాలి.

శేషేంద శో

ఈ సృష్టిని దేవుడు పుట్టించాడా లేక ఆదే వుట్టిందా. ఎలా పుట్టింది అనే (వళ్నలకు ఏదో ఒకే సమాధానం ఉండాలి అనే ఐలీయమైన సాత్య సామగ్రి వ్‌ జాన కాఖ కూడా మనకు ఇంతవరకూ ఇవ్వలేదనుకోవాలి. కారణం. (వతి సిద్ధాంతము ఏదో కొంత కాలమే రంగాన్ని ఆృకమించుకుని వరిపాలించి అనం తరం వచ్చే సీద్ధాంతం చేత పరాజితం అయి తోసివేయఐడుతూ వచ్చింది. ఇదొక యాళలోయాత నిద్ధాంత వరంపరావలయం మ్మాతమే. ఇందులో (వతి సిద్దాంతము. ఒక గొప్ప (దష్ట అయిన జ్ఞాని చేతనే (పతిపాదింపబడింది. వీ సిద్ధాంతకర్తా మరొకడికి తీసిపోయేవాడుకాదు. విశ్వనిర్మాణానికి సంబంధించిన విషయం ఉదాహరణకు తీసుకుంటే టాలేమీ సిద్దాంకాన్ని కోపెర్నికస్‌ నీద్ధాంతం తోసివేసీంది. ఆ తర్వాత కోపెర్నికన్‌ నీద్దాంకాన్ని న్యూటన్‌ సిద్దాంతం తోనీ వేసింది. న్యూటన్‌ సీద్ధాంకాన్ని ఐన్‌స్టీన్‌ సిద్ధాంతం తోసీవేసింది. దానిమీద కూడా కొన్ని నూతన సిద్ధాంతాలు ఇటీనల దెబ్బకొట్టాయి. కానీ గుర్తించవలసి దేమిటంటే - ఇందులో (వతి సిద్దాంతమూ శాస్త్రీయంగానే ఉంటుంది. తర్క యుక్తంగా ఉంటుంది. నుస్నష్టమైన సావ్య సౌమ్యాగితో వాటిని రుజువు చేయ వచ్చు అవి స్పష్టమైన-ఫలికాన్ని కూడా చూపిస్తాయి. కానీ (వతి సిద్దాంతమూ తదనంతర సిద్ధాంతంచేత దోషభూయిష్టం అనికూడా బుజువు చేయబడింది. అందుచేత నా అభిపాయం, ఏ సిద్ధాంతాన్నీ ఆ విషయంమీద ఆంతిమవాక్యంగా తీసుకోకపోవడమే. బౌద్ధిక క్షేతంలో ఉండవలసిన సంస్కృతి. “సత్యం జ్ఞాన మనంతం బహ్మ-”

విశ్వసృష్టి మనిషి తర్వా-నికి 1వళివింబంగా పుట్టిందనుకోవడ౦ ఎంత అవివేకమో వరమేళ్వరుడి సృష్టికి పతిబింబంగా పుట్టింది అనుకోవడం కూడా అంత అవివేకమే అనుకోవాలి అందుచేత మనం ఎదుర్కొంటున్న ఓక చార్మితిక సందర్భానికి దాని అవసరాలనుబట్టి మన కార్యాచరణ రూపొందించుకోడ మే అత్యంత సమంజసమైన విధానమని మనం (గహించాలి, ఈనాడు మన అవసరం భయంకరమైన (వజాపీడన మానవ అన్యాయం మానవ అసమానత అనే "ఘోరాల్ని మానవ సమాజంలో ఆలస్యం చేయకుండా ఆంతం చేయడమే ఈపం౦ న్టితి ఎలా పుట్టింది అనే తర్కం కాలాహరణకే దోహదం చేస్తుంది. (వభ్యాత

50.12

కర్రి సాహిత్య్మదర్శినీ విన్హవ కవి మాయాకోవ్‌స్కీ అంటాడూ, “మేము ఏ వక్షం అవలంబించాలి, ఏ పజున పోరాటం జరపాలి అనేది తెలుసుకోడానికి పుస్తకాలు చదవనక్కలర్లేదు. మా నిర్ణయాల కోసం హెగెల్‌ (పతిపాదించిన గతితార్కిక సిద్దాంతాన్ని అశ యించనక్క-రలేదు” (ఎట్‌ ది టాప్‌ ఆఫ్‌ మై వాయిస్‌) మనం సమాజం ఎక్క డుందో అక్కడ్నుంచి దాన్ని నూతనరూపంవై పు కదిలించాలి. మాననజ్లీవనంలో ఉన్న ఘోర ఆసమానతల్ని తొలగించడానికి మార్క్స్సిజంలో ఒక సామాజిక ఆర్థిక పథకం రూపంలో ఒక బౌషధం తయారుగా ఉంది. ఆ పౌషధం పుచ్చు కోవడంలో కాలయానన జరుగుతోంది. మారి్చిజంలో ఉన్న తర్కాన్ని విస ర్హించి దాని సామాజిక ఆర్థిక పథకాన్ని మనం స్వీకరించినప్పుడు మార్క్ప్పిస్టు అఆగహించవలసిన అవసరం లేదు. అతడింకా గొడవ చేస్తున్నాడంటే అది కేవలం తన వాదోవవాద కండూతి తీర్చుకునే గొప్ప అవకాశం కాస్తా జారి పోయిందే అనే ఏడ్పు మాతమే.

(పన్తుత సమాజపు అష్టైావ్మక రూపం, తతృలితంగా సంథవించిన అపార మానవ వాధ, మనం ఈనాడు ఎదుర్కొంటున్న ఓక్‌ స్పష్టమైన సమస్యగా మ్మాతమే భావింపబడాలి, అలా భావించి దాన్ని తొలగించడానికి ఒక కార్యకమం తక్షణం స్వీకరింవబడాలి. తర్మ_ంకాదు. ఇదీ ఈనాటి ఇండియాకు కావలసీన మార్క్సిజం

సామాజిక చైతన్యం ర్‌తి

“నా దేశంనా [వజలు' (ఇప్పుడు ఆధునిక మవి భారతము) అనుభూతి (1వధాన కవిత _- సామాజిక చైతన్య కవిత కాదు. అందులో వచ్చే సామాజిక చైతన్నోోదేకాలు _నధాన అనుభూతి (వవావాంలో ఒదగవు' అని ఒక తెలుగు విమర్శకుడు. ఇక్కడ ఈ విమర్శకుడి అవగాహన (వకారం 'సామూజిక చైతన్యం వేరు, అనుభూతి వేరు' అని న్పష్టం అంటే సామాజిక చైతన్యం అని వచన కవులు, విమర్శకులు అరిచే అరుపు అనుభూలతికాదు. కనుక ఈ విమర్శ [వకారం సామాజిక చైతన్య కవులందరూ తమ ఆనుళూతి కాని అవాస్తవిక రచనలు

శేష్టేర్యద శారి చేస్తున్నారనాలి. ఎండుకంటే, వాళ్ళు చెప్పే సామాజిక చైతన్యం వాళ్ళు అనుళ వించికానీ, లేక వాళ్ళు సవోనుభూతికి లోనై కాసి, కనీసం ఎరిగి కానీ చెవ్ప తున్న మాట కాదన్నమాట. అది వట్టి మిథ్యా (నలావం. అసలు 'అనుఖూతి కవిత్వం" అనే మాట తెలుగు సాహిత్యంలో ఒక అజ్ఞాన మూలక విష్మకిమీ.

దీనికి భారీ ఎత్తున డి డి టి వయోగం జరగాలి కారణం . ఆది సాహిత్య

విమర్శలో అనవసర మైన ఒక గందరగోళం ఉత్పన్నం చేస్తోంది. కవిత్వమంతా

ఏ రకమైన కవిత్వం గానీ, ఏ దేళశంలో పుట్టిన కవిత్వం గానీ, ఏ కాలంలో

పుట్టిన కవిత్వం గానీ ఓ అనుభూతి నుంచే పుడుతుంది. (సవోనుభూతి జూడా

అనుభూతే.) శేవలం ఊహనుంచి పుట్టదు ఇది సార్వదే?క సార్వశాలీన సాహిత్య

శాస్త్ర వివేచనా పలితమైన సిద్ధాంతం. (చూ - కవిసేన మేనిఫెస్టో.) మరొక

చ్మితం! కవి ఉఊదేకంలో వ్య క్రిగతంగా స్థిమితం కోల్పోయి. తత్కారణంగా

కళాసరిధులు అత్మికమించి కవితా స్పృహ చ్యుతమైన సందర్భాల్లో వచన

(ప్రాయమైన వంక్తులు ఎక్కువగా దొర్లిన “గొరిల్లా'లో సామాజిక దైతన్యాన్ని

తన అనుభూతిలో ఒదిగేటట్లు కవి చేయగలిగాడని మరొక అద్భుత విమర్శ,

ఆంటే కళాపరిధుల్ని ఆత్మికమించడం తెలుగు విమర్శకులకు నచ్చినంతగా, కళా

నరిధులకు ఒదిగిన రచన నచ్చదనుకోవాలి. చీన్నే ఖండిస్తూ ఎంగిల్స్‌ కళలో

ఒదిగి వస్తువు గోవ్యంగా ఉండాలన్నాడు “ది మోర్‌ ది ఒపీనియన్స్‌ ఆఫ్‌ ది

ఆథర్‌ రిమెయిన్‌ హిడన్‌, ది బెటర్‌ ఫర్‌ ది వర్క్‌ ఆఫ్‌ అర్జ్‌” (లెటర్‌ టు

మార్గరెట్‌ హర్‌ క్నెస్‌.మార్క్సిస్ట్స్‌ ఆన్‌ లిటరేచర్‌ ఏన్‌ ఎంథోలజీ) అంటే కవి

త్వంలో చెవ్పబడే వస్తువు న్యంగ్యంగా ఆలంకారాల మాటున (వచ్చన్నంగా

ఉండాలి. ఆకుల మాటున ఉండిపోయే కోకిలలా అయితే, అలా ఉన్నదాన్ని మన తెలుగు విమర్శకుడు అనుభూతి కవిత్వం అంటాడు. పైగా, అనుభూతి కవిత్వం అంటే తెలుగు విమర్శలో ఒక బూతు! ఎక్కడ కవిత్వం కనబడితే అక్కడ అనుభూతి కవిత్వం అని దాన్ని తిడతాడు. ఎకగాడ కవిత్వం ఉండదో అక్కడ దాన్ని సామాజిక చైతన్య కవిత్వమనీ, విన్షన కవిత్యమనీ [వళంసిస్తాడు! అంటే వాడు కవిత్వానికి మాాతమే విరోధి; అవికత్వసేమి! తెలుగు విమర్శకుడు తన అళిక్షిత, అవగావహనరహిత (వతిపాదనలచేత తెలుగు సాహిత్యంలో ఏిమర్శని శాస్త్రీ యజ్ఞానంగా రూపొందనీ యడంలేదు ఈ కారణంగా సాహిత్యంలో ఓక్‌ ఆరాజకవరిస్థితి ఏర్పడింది. సృజనాత్మక రచనలు దోషభూయిష్టమైన మూల్యాంకన చేత నష్టానికి గురి అవుతున్నాయి,

ధీర సాహత్యదత్శినీ ర్‌

కార్యకారణ జ్గానపు సరిహద్దుల అవతలకూడా కొన్ని శక్తులు ఉంటాయా ఆని మీరు సండేహిస్తారు కార్యకారణ జ్ఞానం (అంటే రీజనింగ్‌) మనిషి వుట్టిన తర్వాత జీవన సంపర్క-౦ చేత [కమంగా పొందేజ్ఞానం, కానీ మనిషిలోనే జన్మ జాతంగా ఉన్న ఒక జాంతవ జ్ఞానం ఉంది. దాన్ని ఇన్‌స్టింక్ట్‌ అంటారు, ఇన్‌స్టింక్టుని 'వాసని ఆనే మాటకు సనూనంగా తీసుకోవచ్చు అది కార్యకారణ జ్ఞానంలా గుణీంచుకుని పొందే జ్ఞానం కాక చప్పున స్ఫురించే జ్ఞానం. అది సద్యస్పూర్తి జ్లానం మరొకటి ఇంట్యూషన్‌. ఇడి కూడా కార్యకారణజ్ఞానం ఆనే వయత్న (న్మకియా రహితమైన స్పురణాత్మక జ్ఞానం. ఐహుకా ఇది వాసనాజ్జానానికీ, కార్యకారణ జ్ఞానానిక్తీ మధ్యగతంగా ఉంటుంది. వస్తువులను చూచిన తర్వాతనే ఈ జ్ఞానం యొక్క- శ్మీఘ స్ఫురణ కలుగుతుంది. కనుక ఇక్కడ మనముందు మూడు రకాల జ్ఞానాలు ఉన్నాయి. ఒకటి కార్యకారణ జ్ఞానం (దీన్నే న్యాయదర్శనంలో అనుమాన జ్ఞానం అంటారు; రెండు వాసనా జ్ఞానం; మూడు సృురణార్మక జ్ఞానం. ఈ అర్థాలను ఈ శబ్దాలను సమీచీనంగా గుర్తించి వాటిని ఆధునిక విజ్ఞానం దృష్ట్యా నిర్షష్షంగా నిర్ణయించే [(వయత్నం తెలుగులో ఇంతవరకూ జరిగినట్టు లేదు ఇక్కడ ఒకటి చెవడానికి (వయత్ని స్తున్నాను.కార్యకారణ జ్ఞానం నున అనుభవంలో మనం ఇందియాల సహా యంతో *“ఆఅనుమాని (వ్యకియ ద్వారా గడించే జ్ఞానం. దీన్నే 'నైన్సులో. ఆధా రంగా తీసుకుంటారు. ఇన్‌స్టింక్ట్‌ సీ ఇంట్యూషన్‌ని తీసుకోరు. కార్యకారణ జ్ఞానమే రుజువుకు నిలిచేది. సైన్సుకు రుజువు కావాలి.

వాసన, స్ఫురణాత్మక జ్గానాలు కార్యకారణజ్ఞానపు హద్దుల అవతల ఉన్న బ్లై అనుకోవాలి. వాటిమీద జరిపే కోధన మనల్ని మానవ మనస్సముద లోతుల్లోకి తీసుకుపోతాయి. కార్యకారణజ్ఞానం అనేది మనిషి తన వ్యక్తిగత అనుభవంలో అర్జించుకునే సజ్జ. వాసన, నృురణాత్మకత జ్రానాలు అంటే ఇన్‌స్టీంక్ట్‌, ఇంట్యూషన్‌లు అనుభనంలో గడించుకునేవి కావు; రక్తగతంగా సం్మకమించే (వజ్ఞలు, అవి నైనర్గిక (వజ్ఞలు, మానవజాతి సౌమూహీక చేతన రక్తపరంగా తరతరాలకు సంకమితం చేయబడి, అ చేతన న్మృతి రూపంలో మనిషిలో సుష్తావస్థలో ఉంటుంది. కొన్ని తరుణాల్లో కొన్ని శ్ద

శేషేరద శర గంధ దృళ్యాదుల సంపర్క-౦చేత బహిర్గతంగా విస్పురితమై వ్య క్త్రమవుతుంది. ఈ జ్ఞానం సాధారణంగా వ్యక్తిగత కార్యకారణ జ్ఞానం కంటే నిర్దష్ట్రంగా ఉంటుంది.

నై సర్గిక జ్ఞానాన్ని తృణీకరిస్తూ కార్యకారణ జ్ఞానాన్ని గొవ్పదిగా భావీంచే వాళ్ళు నజీవ జిజ్ఞానను గురించి, సజీవ అనుభూతిని గు౦చి తక్కువ ఆవగాహన ఉన్నవాళ్ళనుకోవాలి మనకు తెలినీన లోకాల హద్దుల కావల తెలీని లోకాలెన్నో. ఉన్నాయి. వాటిని కార్యకారణజ్జాన సాధనంతో తెలుసుకోలేము. _, ఆ అదృశ్య లోకాల జ్ఞానం మూనవాంతర్గత సువ్లదై తని జాగృతి చేతనే సాధ్యమవుతుందని అనుభవమున్న వాళ్ళు చెపుతారు దేవీ భాగవతం ఇలా అంటుంది: “సాత్వికం త్మత వేదాంతం మీమాంసా రాజసం తథా! తామసం న్యాయకాన్హ్రం చ హేతు వాదాభి యంతితం ”” (వేదాంతకాన్త్రము సా త్రికము, మీమాంసా ళాస్త్రము రాజసికము, న్యాయకాన్త్రం హేతువాదబద్ధం గనుక తామసికము ) ఆంటే కార్య కారణ జ్ఞానసీమల అవతల ఏమీలేదు కారణం, దాన్ని రుజువు చేయడానికి తోర్కిక మైన ఆధారాలేమీ లేవు గనుక; ఈ ధోరణికి చెందిన భౌతిక వాదాన్ని (వతి పాదిస్తుంది న్యాయకాశ్త్రం కనుక ఆది ఆంధకార ళాన్హ్రం అంటుంది దేవీభాగవత౦-

కార్యకారణ జ్ఞానాతీత మైన మానసిక (వజ్ఞల్ని ఉత్చాపన చేసి వర్యవసా నంగా సాధించిన ఆలౌకిక జానంతో ఎందరో మవిత్ములు లోకోపకారం చేశారని వింటున్నాం పురాణ వాజ్మయం, [వతీకలు, బింబాలు లాంటి విస్తార కళాత్మక భాండారాన్ని సృష్టించి, మానవుడి సృజనాత్మక లోకాన్ని ఆత్యంత సుసంపన్నం చేశారు. ఆయితే, ఆ ఇందియాతీత అన్వేషణాజనితమై ఐహువర్ష, కామరూపి, మాయాశ్చల సమ్మోహక (ప్రాచీన జగత్తు కాల్మకమంలో శిథిలమైపోయింది. ఆ శిథిలాల్లో నుంచి ఆధునిక మానవుడు మళ్ళీ కార్యకారణ జ్ఞానము, "'హేతువాడ వూర్వక వరిశోధన పునరుద్ధరించాడు. మానవుడు కాలచ్మకబద్ధుడు. ఒక యుగాన్ని సృష్టిస్తాడు. దాన్ని సృష్టించడంలో సంపూర్ణ అనుర క్రితో నిర్మగ్ను డొవుతాడు. ఆలినిపోతొడు. సృజన్మకియా తృప్తి పొందకముందే అతడూ అతడి యుగమూ పోతారు తర్వాత తరం వస్తుంది. పాత సృష్టి దానికి పసందు కాదు. తన యుగాన్ని తానే సృష్టించుకుంటుంది ఇలా ఈ సృష్టి పంఖామరి థః చర్మిత అంకా శాశ్వత మండలాకార పరిణామం. న

182 సిహిత్యదర్శిని ర్‌ర్‌ అ న్హిత్వ వాదం (ప్రపంచంలో ఊన్న త త్త్వళాస్ర కాఖలన్నిటిన్‌ విశాల సమిషణచేస్తే అవన్నీ ఏడో ఒక దశలో ఏదో ఒక రూవంలో మానవుడు తన జ్ఞానార్జనకు ఆధారపడే ఇ్యదియాల్ని మనస్సునే సందేహించినట్లు కనిపిస్తుంది. అవి జ్ఞానొర్జనకు నిర్దష్షమైన సైధనాలు కావనే శంక లేస్తుంది. ఈ శాస్త్రాలు ఆ విధంగా సందేహించి, వాటితో సాధించిన జ్ఞానాన్ని కూడా, తత్పలితంగా సందే హించదాయి. జ్ఞాన సాధనాలుగా ఇందియాల్ని, మనస్సునీ ఇలా సందేహించడం వర్యవసానంగా అట్టి సాధనాలచేత సాధింపబడిన జ్ఞానం కూడా దోషభూయిష్ట కావచ్చు అనడం కొంతవరకు సమంజసంగానే ఉన్నట్టు తోస్తుంది. ఈ కాస్తా9లు అంతటితో ఆగి ఉంటే బాగుండేది. కానీ ఇంకా ముందుకుపోయి ఆ సందేవాంతో తమతమ సిద్దాంత సౌధాలు కూడా నిర్మించాయి.

అ స్తీత్వవాదం తకః శాస్తా9ల మొదటి మెట్టునే టవళ్నిస్తుంది; అంటే జ్ఞానార్జనకు ఆధారమైన ఇం్యద్రియాల ఆసమర్థత మనస్సు ఆసమర్థత అనే విష యాన్ని, ఆలాగే ఈ జ్ఞాన సౌధనాల ద్వారా అర్జితమైన జ్ఞానం కూడా దోష యుక్తమే అనే విషయాన్ని కూడా (పశ్నిస్తుంది. ఇందియాలిచ్చే సాజ్యున్ని శంకించవద్దంటుంది అ స్తిత్వవాదం (అంటే ఎగ్జిన్లైసియలిజం) ఊన్నది ఉన్నట్లు మనం జీవితాన్ని అంటే జీవితపు ఉనికిని అంగీకరించాలి. జీవితం జీవింపబడాలి' జీవితం ఆ స్రిత్వం; జీవితం, దాని వెనుక అదృశ్యంగా ఉన్న ఏవో కాత్త్విక సారాంళాలు కాదు,

సీపు బహిః వపంబాన్ని గురించి దాన్ని తెలుసుకుందామని చింతన చేసేటప్పుడు నిన్ను వస్తువునుంచి భిన్నంగా బావించి ఆలోచించడం నవ్యమైన మార్గంకాదు. (వస్తువు ఆంటే నీ యెదట ఉన్న బహిః (వపంచంం) కారణం ఏమిటంటే, ఐహిః (ప్రపంచమనే సృష్టిలో నీవు కూడా ఒక వివిన్న భాగమే! సీవూ సృష్టీ ఒకే సమాన పదార్థంలోనుంచి పుట్టిన రెండు వస్తువులు. కనుక సీ వరిశోధనలో నీ కన్ను ఇచ్చే సాజ్యున్ని నీవు తిరస్కరించడం హేతుయుక్తం కాదు తదితర ఇం్యదియాల్ని సీ విళ్ళాసానికి యోగ్యం కావనుకోవడం కూడా

శీషేంద 289 అలాగే సహేళుకం కాదు. కారణం, ఆ ఇందియాలన్నీ జీవసృష్టిలో జీవ ద్భాగాలే; సృష్టి ఆంతా ఏ స్మూతాలననుసరించి ఉత్పన్నమయిందో ఆన్నూతాల ననుసరెంచే ఈ ఇం్యదియాలు కూడా ఉత్పన్నమయ్యాయి ఆందుచేత గుర్రించ వలసిన ముఖ్య విషయం ఏమిటంటే - సత్యం అని మనం అన్వేషించేది మన జీనన ఆ న్తీత్వంలో ఉన్న ఒక భాగమే; మనం తర్కంతో సౌాధించవలసీన ఒక ఐహిర్షత తత్త్వం కాదు.

ఈ దృష్టి కోణంలో వస్తువుని చూచినపుడు, సీకూ వస్తువుకూ సమాన సృష్టి స్మూతాలే వ ర్రిస్తున్నాయి గశక నీకూ వస్తువుకూ మధ్య ఉన్న సంబం ధాల్లో అన్యోన్య అవగాహనకు చెందిన ఒక సంకేశావళి ఉవయుల మధ్య ఊండి తీరాలి; వాటి అస్తిత్వ పరిధుల్లో ఆవి రెండూ పరస్పరం ఆర్థం చేనుకుంటాయని అనుకోవడమే సళాస్త్రీయం మానవ విజ్ఞానం ఇలాంటి నందర్భంలో సాపేవషక సత్యంగా భావించడానికి సాధ్యమైనప్పటికీ, అలాంటి సాపేశకత నీవూ వస్తువూ అనే రెంటినీ దాటి ఒక మూడవది ఉన్నపుడే ఆలాంటి మూడవది నీవూ వస్తువూ అనే రెంటిలోకి ఆంతర్భ స్తుంది గనుక, మూడవది ఈ సందర్భంలో శ్రేవల ఊపవామ్మాత వస్తువే అవుతుంది, ఎందుకంటే, మానవీయ అస్తిత్వంలో నృష్టి? నీవూ సృష్టి అని రెండుగానే విళభాజిశం అవుతుంది; (వతి మూడోవాడూ లేక మూడో వస్తువూ వస్తువు అనే రెండోదానిలో అంతర్భవిస్తుంది. ఆందుదేత మనం ఆర్జించే జ్ఞానాన్ని మనం నిర పేక్షక జ్ఞానమనే అనుకోవాలి; నీవూ వస్తువూ అనే శెంటికీ అతీతంగా మూడవది ఏదీ లేదనుకోవాలి, ఉన్నా అది సృష్టికి అవతల ఉండాలి. అలా సృష్టికి అవతల ఉన్ని ఊవాో వస్తువుకు మన జ్ఞానాన్ని (ళ్నీంచే సామర్థ్యం ఉండదు ఒకవేశ మనం ఈ ఊహా వస్తువును పెట్టుకుని దాని కోణం నుంచి వన్తు శోధనచేసి ఒక జ్ఞానకోళాన్ని నిర్మించినా ఆ జ్ఞానాన్ని మనం రుజువు చేసే వీలుండదు కనక ఇలాంటి తర్కోపార్షి త కల్పనామయ జ్ఞానం మనకు నిరర్జకవ్యాయామం ఫలితంగా తేలేదేమిటంటి జీవితం నుంచి విడదీయ బడిన త త్త్వ్వళాన్రం కంటే మనకు నేరుగా జీవిత ఆ స్తిత్వాన్ని ఒప్పుకునే తత్త్వ కాస్త్రమే అర్థవంతము (శేయోదాయకం.

ఆధునిక మానవుని హేశువాదపు దుర్చ్శలక్వాన్ని అర్ధం చేసుకోవాలి, అప్పుడే అ న్లిక్వ సమస్యలకు పరిష్కార మేదో అర్థమవుతుంది. అన్ని. విధాల

184 సాహిత్యదర్శిని త తభశాసాంతోనూ ఆ శాన్రం జీవికాన్ని ఏిశ్లేషించి, వ్యాఖ్యానించి జీవితాని గరి ల న ఒక సీ! చలాన్ని ఏస్తది. ఉంచ న్నీ ఛాస్త్ర్రాలో అన్ని చ్మికాలు! ఒక తత్త్వశాస్త్రం ఇచ్చిన జీవన చ్నికాన్ని మరో తత్త్వశాన్త్రం అంగీ కరించడు. అత్యాధునికంగా భూగోళం మీద అడుగు పెట్టిన మనిషి ఎప్పటి నుంచో పోగ్లై ఉన్న ఈ తార్కి.క జ్ఞానపర్వతాన్ని ఎదుర్కోవాలి ఈ తర్మ్ల (పేరిత తత్త్యళాస్త్రాలన్నీ కలిసి మనిషిని చివరకు జీవితం అర్థకూన్యమనే (2508296ే ఒక విస్మయావహ సిద్ధాంతంవై పు తోసుకుపోతాయి. అంతతః। మానవ జీవితం ఎలా మనకు అనిపిస్తోందో, కనిపిస్తోందో. ఆడేగానీ, ఈ కాస్త్రాల హేశువాదం తన చితవిచ్శిత తర్కా'పేకలతో తోసుకొచ్చి మన ముందు నిల బెట్టినది కాదు అనే వాస్తవానికి మనం మన మనస్సును అభిముఖం చేసుకోవాలి. చింతన జీవితాన్ని అనుసరించాలిగానీ, జీవితం చింతనని అనుసరించగూడదు అని మానవుడు ఒక నిశ్చితాభ్మిపాయానికి రావాలి,

అ న్తీత్వవాదం జిజ్ఞాసా కే తానికి కొత్రదికాదు. దాన్ని (వపంచంలో ఉన్న అన్ని తర్క చోదిత త త్ర్వశాస్రా9ల్లాంటి ఒక ళాన్ర్రం అనడానికి వీల్లేదు, ఆవాస్త విక పద్దతులచేత, ఓపికను పరీక్షించే వాదోవవాదాల చేత వఏిసుగె తిసోయి "హేతువాద విధాన నియంతృత్వం మీద చర్మితలో మనిషి యుగయుగానా చేసే విష్ణవానికి సంకేతమే ఆ స్రిత్వవాదం.

ఆధునిక యరంలో, అన్నిటినీ రుజువు చేస్తానని శొడకొట్టి సవాల్‌ చేసే హేతువాద విధాన భంగిమ, మనిషిని కుపితుడ్ని చేసింది. ఎందుచేతనంటే, అది కౌత్త సిద్ధాంతం చేతుల్లో నిర్జాక్షిణ్యంగా వధింపబడుతూ ఉండడం మనిషి వతి యుగానా చూస్తూనే ఉన్నాడు. ఇలాంటి తిరుగుబాట్లు లోకాన కొత్త కాదు; జౌద్ధము, జైనము, లోకాయతము. ఇలా ఎన్నో జీవన అన్రీశ్వాన్ని బఐలాత్క_ రింబాయి. కానీ మళ్ళీ జీవితం ఎవ్పుడూ తత్త్వశాస్త్రం నుంచి జీవితం వైపు, అద్భళ్య సత్యం నుంచి అ న్రీత్వం వైవు, వివాదం నుంచి కార్యం వైపు వెళ్ళుతూ వచ్చింది. జ్ఞానము, అను[ము అనే యుగళం ఒకదాని వెంట ఒకటి తరుము కుంట్లూ పోళూ చేసే కాళ్ళత చ్మకాకార (సయాణంలో మిళిత మైపోతూ వచ్చింది,

శిషేయద 185 ర్‌6 మనం వీడ్కోలు చెప్పుకుని చాలా రోజులై నవ్పటికీ, న్ఫృతులింకా న్మేతాల్లో సాలెగూళ్ళలా చలిస్తున్నాయి. మీ నగరంలో ఉన్న ఆ స్వల్చకాం వ్యవధిలో మిమ్మల్ని గురించి నేను చూచిన స్వప్నాలు వూర్రిగా తృప్తి పొందలేదు. దీర్ష ఉదయాలు దీర్ష సాయంకాలాలు మీతో సన్ని హతంగా కూర్చుని హృదయాల్ని పుస్తకాల్తా విప్పి ఆన్యోన్య అవగాహనని ఆనందోత్సవం చేనుకుందామనుకున్నానుః మన దేశం, మన [వజలు, మన రచయితలు, రాజకీయ దారుణాలు. ఇలా ఎన్నో చర్చించుకుందామనుకున్నాను చివరకు ఢిల్లీ వెళ్ళడానికి విమానం ఎక్కేటస్పుడు ఎంత నిరుత్సాహం నన్ను ఆవహించిందో చెప్పలేను. స్వాతం్యత్య సం్యగామ కాలంలో (వజల్లో ఉన్న చై తన్య తుఫాను మళ్ళీ రావాలనీ, కానీ ఈసారి ఆర్థిక స్వాతంత్య పోరాటం కోసం (వజల్ని సన్నద్దుల్ని చేయ్యాలనీ మనం నడుపుకుంటున్న దీర్ణవ్యవవోరం; నా దూరదూర సయాజాలు అన్నీ 'పేకమేడల్లా కూలిపోతున్నట్లు అనిపిస్తుంటే విమానం ఎక్కడ కూలిపోతుందో అని భయమెసేది. మీకు నా వ్యధ అర్థం అవుళూనే ఉందనుకుంటా ఇంకెవర్ని కలవాలి? ఎవరితో చేతులు కలపాలి? ఏం చెయ్యాలి? ఈ [పళ్నలు నా నునస్సుని జ్వాలలై కాలుస్తున్నాయి. ర్‌ కాల _పథావం కవిర్వానికి భాష నుల శరిరం, అలంకారబింబ (పతీకలు దాని నూక్మ శరీరం ధ్వని లేక దాని ఫలితమైన చమక్కారము కవిత్వ ఆత్మ. అవగాహన కోసం ఇలాంటి ఒక విశ్లేషణ మనం చేసి ఉపయోగించవచ్చును. ఆధునిక కవిత న్దూలం శరీరంలో వర్తమాన భాష ఉంటుంది. 'అవిభాజ్యం లేకపోతే ఆనాటి తరానికి ఆది సన్నిహితం కాదు. పె పొరలైన స్థూల నూశ్మ శరీరాల చేతనే కవిత తన సమకాలీన తరానికి సన్నిహితం అవుతుంది. తన తరానికి ఒక కవిత సన్నిహితం కావడం బలదోహద కారణం. ఎందుకంటే, దాని మూలభూత మైన గుణం కాంతా సమ్మితత్వం అంటే ఆకర్షణచేత శోతని ఒప్పించడం. కనుకనే ఒక తరం సమకాలీన కవితచేత పొందే ఆంతటి లాభం లేక తృప్తి పాలీన కవిత చేత పొందలేదు ఈనాటి విజ్ఞానం ఈనాటి టెక్నాలజీ ఈనాటి ఫిలాసఫీ, ఈనాటి వాగఫీ, ఈనాటి చరి్యిశలాంటి వర్తమాన జ్ఞానళాఖి లన్నీ కలిస్తేనే

186 సాహిత్యదర్శిని కవికి ఈనాటి ఆధునికతా స్పృవా లభిస్తుంది. పూర్వంకంటే ఈనాటి మనిషిమీద (వజ్ఞాలారం బాలా ఎక్కువ ఆదునికత అనేమాట వాస్తవంగా కవి పెరుగుదల సూచిస్తుంది. పాచీనతలోవున్న నేటీ కవి వర్తమాన లోకాన్ని ఆకరించుకో లేదన్నమాట. కనుక ఆ భాగం ఆతనిలోకి రాలేదు కనుక అతడు జ్ఞానాత్మకం గానూ, కవితకు అనివార్య ముడి పదార్థమైన ఆధునికతా స్పృవాపరంగానూ వెనుకబడి ఉన్నాడు అతడు తాను జీవిస్తున్న లోకానికి చె్పడానికి సమర్శత గడించుకోలేదు,

ఆధునిక మానవుడి సమస్యలు పాచీన మానవుడి సమస్యలు కావు, ఇవి వాళ్ళు చై తన్యాన్నిబట్టి మారుతాయి. (ప్రాచీన మానవుడికి వ్య క్రిగత హక్కుల రూపమైన స్పృహ లేదు. వాడు రాజును ఒప్పుకున్నాడు. [గ్రామ పెద్దకు వానిసత్వం ఒవ్వుకున్నాడు. స్త్రీ కూడా భర్తతో సమానత కోరలేదు. ఆస్తీ సమాజవరం౦ కావాలన్న భావమే లేదు. కనుక (పాచీన మానవచైై తన్యం వర్తమాన చైతన్యంతో పోలిస్తే చాలా సంకుచితం ఆందుచేత వాళ్ళు సమస్యలు కూడా చాలా తక్కువే. చైతన్యం పెంగేకొద్దీ హక్కుల స్పృహ పెరుగుళుంది హక్కులస్ప ఎవాతోపాటు సామాజిక సమస్యలు పెరుగుతాయి.

ర్‌రి

మీ(త్రమా! సాహీత్యం ఇవాళ నాకు చాలా సంకుచిత కార్గక్షేతం అనిపి స్తోంది (కియాత్మకత కలపాలి నా సానుభూతులు నా సంజేదనలు చాలా భాగం గుండెని ఖాళీగానే ఉందుతున్నాయి ఆత్మవంచన చేసుకుంటున్నానేమో అనే భయం కలుగుతోంది నేను అంధకారంలో తడుముకుంటున్నాను

మీ పుస్తకం చదవడం (ప్రారంభించాను. మీ పాండిత్య భరితమైన విశేష ఇతో, తొలి వాక్యాల్లోనే కాలపు రహస్యమయతలోకి దూసుకుపోయే మీ తీవణ మేధాకిరణం కనిపించింది సామాన్య చక్షువు దాని దర్శనం కోల్పోతుంది.

దీన్ని నేను ఎలా చూస్తానో ఒక్క మాట చెప్పాలి, కాలాతీత మానవీయ దృష్టిని (వతిఫలించడంలో విఫలమై, తన శాళ్వుత మూల్యం కోల్పోవడం కవిత కొదు. అలా కనిపించడం ఉపరితల దృళ్యం. కానీ, సచేతన చక్షువుకు ఈ

శేషేంద కర దృశ్యం వరిన్ధితుల బలిపకవయిన మానవ మనన్సు మీద కాలం చేస్తున్న లీలా విలాసంగా కనిపిన్తుంది. గతి తార్కిక భౌతిక వాదం మానవ మనన్సును కేవల పరినరాల శిజవుగా చ్చితిస్తున్నప్పటికీ, మానవ మనన్సు ఆంత దయనీయ స్థితిలో లేదనే నాకున్న కారణాలు చెపుతున్నాయి. మనిషి భూగోళం మీద అడుగు పెట్టిన నాటి నుంచీ సృష్టి వరిణామంలో మనిషి పరిసరాల్ని శాసించి మార్చి మార్చనంత వరకూ తన సృష్టిగా చేసుకున్నాడు. మనిషి సృష్టికర్త అనేది ఒక మహాసత్యం. మనిషి పరిసరాలతో సంధి చేసుకోవడం కూడా ఉంది ఆంఠేగానీ, మనిషి ఆయుధ నన్యానం చేసి పరిసరాల జైల్లో ఖైదీగా పడున్న వరాజితుడు కొడు. ఇంతవరకు ఒక [శేయస్కర లక్యుంకోనం (కమబద్ధం చేసి వ్యవస్తీకరింప ఐడని మానవ సమాజంలో భారీ ఎత్తున జరిగే మానవీయ ,కియాకలాపాల రాశీభూత [పథావానికి అభివ్య క్రి ఏదయినా ఉంటే దాని పేరే కాలం. ఈ అర్థంలో కాలం మానవుడిమీద ఆధిపత్యం వహిస్తుంది. చర్మితలో మానవ ప్మాత ఉన్నపవ్ప టికి, చర్మిత కాలళాసనాల్ని శిరసావహిన్తూ దొర్జుకుంటూ పోశుంది బలహీన మానవ ప్యాతని నలగ _దొక్కు-తూ దొర్జిసోతుంది. అందుచేత చర్మితలో నూనవ చింతన కాల (వభావం చేత కుంరితమవుతూనే వచ్చింది మనిషి తన సంకల్ప బలంతో సమాజాన్ని పునర్నిర్మాణం చేసేవరకూ ఈ కాల ప్రభావం ఇలాగే ఉంటుంది. ఈ విశ్చేషణలో కాలం అంటే అవ్యవస్థిత మానవ సమాజంలో వ్యక్తుల ([కియాకలాపాల అరాజకత్వపు [నథావ స్వరూపమే. ఆ |,పవభావం [కింద పడి వ్యక్తి నలిగి చస్తాడు, వదిమందిని పోగుచేసుకోక పోతే దాన్ని ఎదుర్కో లేడు. అదే సమస్య ఈ ఆసవాయ సామాజిక పరిస్థితిలో నుంచే ఛాన్స్‌, మనిషి చేతిలో లేని ఆకన్మీక సంఘటన (ఏక్సిడెంట్‌), అదృష్టం, విధి ఇత్యాది పరస్పర బంధువు లైన శక్తులు ఉత్పన్నమవుతాయి ఇవన్నీ అవ్యవస్థిత మానవ సమాజ ఉత్పన్న రాశసీ శక్తుల్ని వ్యకి మనిషి ఎదుర్కోలేకపోశున్న చివ్నాలే. సమాజ న్యాయ సంగతమైన పునర్నిర్మాణం పొందితే విధి, అదృష్టం ఇత్యాది మానవ ధర్మ శ్యతువులు అంతర్జానమైపోతాయి. కనుక అధునిక యుగ సమస్యలు మానవుడు తన సమాజాన్ని పునర్నించుకోడానికి సంబంధించిన సమస్యలే. (పాచీన (వపంచంలో భారతదేశంలో సమాజ వ్యవస్థీకరణ |నయత్నం జరిగింది, కాసే ఆది త్యరలో విఫంిమయింది, దానిలో గుణళ క్రి లేక కొడు, కాసి

168 సాహిత్యదర్శిని గుణ దోషాలు మళ్ళీ కాల్మకమ పరిణామ్మగ స్త మూల్యాలే! మానవుడి అంతరాత్మ గొంతు వికాసమే ఈ భూగోళం మీద కాళ్వత ఆరోవాణ రేఖలా జరగలేదు ఆదౌక నిమ్నోన్నత వయాణమే. అది నిరంతర తమఃకాంతుల పోరాటము, జయాపజయావళి. మనిషి సాధించిన చెడ్డగానీ, మంచిగాసీ ఎంతోకాలం ఉండదు; ఆడిగానీ ఇదిగానీి కొంతకాలం ఉండి తర్వాత పోవలసిందే. మంచిని మనిషి మాటిమాటికి తరతరాన యుద్ధంచేసి సాధించవలసిన విజయమని మనం అర్థం చేసుకుంటే, మనం ఈనాడు తెలుగుదేశంలో చూస్తున్న ఇంత కుహనా అకోళానికి గురికామేమో అనిపిస్తుంది.

మనిషి సమాజాన్ని న్యాయసంగత నిర్మాణంగా పునర్వ్యవస్టీకరించ నంత వరకు కాలానికి బలివశథవే! అలాంటి సామాటిక అవ్యవస్థిత తత్త్వాన్ని గురించే వాల్మీకి “కాలోహ్‌ దురతి (శమః” అనీ, “పావ్తకాల ముపాన్మతాం” అనీ అన్నాడు.

59

మనిషి వృఖుల శీతల సంబంధాలు తన జీవితంలో ఒక్క రోజులో పొంద తేడు. పెద్దవై కొడుకులా ఛాయ ఇవ్వాలంటే కొన్నేళ్ళు పడుతుంది, కొంత వయన్సు మనది ఖర్చవుతుంది. వాటిని పెంచుకోడానికి ఇల్డే లేని దురదృష్ట వంతుడికి ఆ అదృష్టం ఎక్కడిది?

60

కాలమే నాగరకతా దుస్తుల్ని క త్తిరిస్తుంది ఇళ్ళూ ఊళూ రొప్రే జుట్టూ పద్యాలూ పొలాలూ అన్నీ దాఫఏ మూపలోకే ఒదగకడానికి తమ అవయవాల్ని ఇండించుకుంటాయి. కాలాన్ని ధిక్కరించలేవు ఎప్పుడో కూలిపోయిన ఎవడో రాజు స్నామాజ్యం కోసం కంటే ఇప్పుడు రాలిన ఆకుకోనం ఏడుస్తుంది నా అత్మ. జీవన బాధల సమర్దం తగ్గి ఎప్పుడు కాంతి లభిస్తుందా అని ఆ(కోశించాను మోకాళ్ళమీద నిల్చుని ఇఆకాళంవైపు చేతులు తోడించి ఇప్పుడు జీవితంలో అన్ని సంఘటనల చవ్పళ్ళూ సద్దు మణీగి నిశ్శబ్దం వాలుతున్న సమయంలో ఏవో అలోక రథచ్మకాల చప్పుడు వినిపీసోంది. పురోహిళుల్లా బుల్బుష్ను వచ్చి బుతువును చెప్పి పోతున్నాయి కానీ అంతర్గత రుతువు ఆగిపోయినట్లనిపిస్తోంది!

(నమా ప్తం)

'థేషేంద శరసంధానం

శర్మగారితో తెలుగు కవిత కొత్త లోకాలు చూసింది. అయన సారించిన బింబ దృష్టికి కొత్త పాలవుంత కనబడింది. శేషేందశర్మగార్తిది మామూలు కలం కాదు. అదొక చ్మితమైన కత్తి ఆయన దానిని పద్యంలో పుటం పెట్టి, వచనంతో పదును చేసి, వ్యంగ్య (చావకంలో శుద్ధిచేసి స్నవ్నలోకాల వగడణాలు అద్ధి కవితా సరన్వతికి కానుకగా ఇచ్చారు. ఉషస్సు కురిసే రక్రిమలో స్నానం చేసిన మానవుని నేపథ్యం చ్చితించినా, కటకటాల కావల దశితజన "ఘోషను ఈవల ఆకాశం కనబడని మబ్బుల (దవ్యరాళి (కింద నిలబడి అశాసతాకాలను ఎగురవేసినా, ఆ చితణలో లోవాపు చెక్కిళ్ళ నునుపు, పువ్వుల మెత్తదనాన్ని చాటే చురుకైన లేఖ కనబడతాయి

రాండ్‌ పుస్తకం చదివినా, బట్లర్‌ నవల చదివినా, రామాయణం చదివినా డైరీలలో వివరణలు రాసుకుంటూ పోవడమే ఆయన వని సంస్కృత, హిందీ, తెలుగు, ఆంగ్ల _గంథాలు అధ్యయనం చేయడమే ఆయన వృత్తి వేదాంత వంచ దళి, ఆణుభౌతిక కాన్ర్రం రెండూ ఆయననుపట్టి చదివించేవే. వేదాంత [గంథ మనీ, విజ్ఞాన (గంథమనీ ఆయనకు భేదాలు లేవు గుంటూరు శీషేం్యళర్మగారు అందుకే హేతుబద్ద _ సమాజంలో సుదీర్హ కవితా 'సేతువులు నిర్మించగలిగారు. నిష్మర్షగా అభ్మిపాయాలు వెల్లడించడానికీనీ తనకున్నంత విపుల కవితా చైతన్యం మరొకరికి లేదన్న ఆత్మవిశ్వానంతో నవ్వడానికీ ఈ నిరంతర సాహిత్య యాతే కారణం,

చితికిన తమ్ముల చ్మితగాథగా రుళు ఘోసలాంటి కావ్యానికి, శేష జ్యోత్స్న, మండే సూర్యుడు గొరిల్లా, నీరై పారిపోయింది లాంటి కవితా సంప్పటాలకి ఈ చదువుకి తగ్గ అనుభూతి సౌం్మదతే ఆధారశిల,

“నా దేశం నా [వజలు" లాంటి ఆధునిక మహాకావ్యం దేళంలోనే మరొకరు రాయలేదని చెవృకొన్నారు. “మబ్బుల్లో దర్చారు' లాంటి వ్యంగ్య నాటిక, “విహ్వుల' వంటి మంచి కథలు రచించారు,

కేక్రిల్ర సీహిత్యదర్శినీ “*భ్రూధవుడై నా సరియే వేధించును పగటివేళ విడువక ఈగల్‌ వూధవుడైనా సరియే బాధించును ర్యాతివేళ భామలు దోమల్‌” అని చాటువులు చెప్పారు. మూడు దళాబ్దాలుగా రచనలు చేస్తున్న శేషేంద శర్మగారు ఇరవై సంవత్సరాలుగా ఎవరూ (తోసిరాజనలేని క వితాసృష్టితో వాటు సమకాలీన కవుల 'వైన విమర్శకుల_పైన ఐలమైన ఆరోపణలు చేస్తున్నారు. ఈ మధ్య విజయవాడలో కలనీనప్పుడు, ఈ పషతిక కోసం (వత్యేకంగా సమాధానాలిచ్చారు. వ వ స్‌ వ ః వందలాది సంవత్సరాలుగా కవితాళిల్ప చాతుర్యాన్ని అనేక రకా లుగా చూపిన అనేక భవనాలున్నాయి. మీరు భవంతి కట్టారు. మీ వవనం ఎన్నాళ్ళు నిలుస్తుందని అంచనా? జ ఏ; ఎవరూ అంచనా వేయలేరు. మీరు వేయలేరు, నేనూ వేయళలేను. (వ : మీరు నిర్మిస్తున్న నిర్మాణం చాలకాలం వుండడానికి వసువునిబటి శిల్పాన్నిబట్టి ఆంతర్గతమైన శ క్రితో కూడివున్నదని మీ రనుకోవచ్చు గదా? న్‌ జవినే ననుకొంటున్నానని నామీద నీ వాధ్యతా "పెట్టకండి ఒక కావ్యం ఎంతకాలం నిలఐబడుతుందని చెన్సడానికి మనం కేవలం క విత్వ శిల్బంటో వున్న లీ క్రీనిఐిట్టి అందాజుగా చెప్తాం. అంతే. సాధారణ సాహిత్య స్మూతాలను దృష్టిలో పెట్టుకుని, “ఇందులో చాలమంచి కవిత్వం వుంది. కవిత్వానికి ఆకరణ శక్తి ఉంటుంది. కనుక ఇది చాలకాలం (వజలను ఆక ర్లించగలుగుతుంది తద్వారా అంళ కాలం నిలుస్తుందని ఊహీస్తాం కాని, ఈ ఆకర్షణ శకిఏ [వజలమీద పని చేయాలో ఆ (పజల మన న్రత్వాలు వాళ్ళ _వయాణంచేసే సామాజిక ఆ౦క వరిస్థితులూ ఇవన్నీ కూడా వాళ్ళ దృక్పథాన్ని నిర్ణయిస్తాయి. చాల గొప్ప కావ్యాల, అంటే ఎంతో కాలం నిలువగలవు అనుకున్న కావ్యాలు కూడా బాలా న్వల్పకాలంలో అంతర్జానమయిపోయినవి వున్నాయి. అయితే, మీ కొన్నేళ్ళ తర్వాత అవి (సత్యశమవటం జరిగింది. ఎట్టాగం టే, శ్రీరంగం నారాయణబాబు కవిత్వం వంటిది బఐనుంకా తెలుగులో ఎవరూ రాయలేదు మొట్టమొదట యెంచి

శేషేరద షరి సాహిత్య సభావం తెలుగు మీదికి రావడం నారాయణవాబు గారి ద్వారానే. మరి అలాంటి మహాకవి పుస్తకం "72లో అచ్చయింది. ఆయన రానీనది 1955 లో! ఆయన కాలిగోరికి కూడా పోలడానికి వీలుకాని కవులు అష్షోవలనల పుస్తకాలు అచ్చువేనుకున్నారు అంటే ఒక్కొక్కసారి సమాజం ఇలాంటి అవకాశాన్ని కల్పి స్తుంది కొందరికి. రాజకీయ, సామాజిక, ఆర్థిక కారణాలచేత. అవ్వుడు కవికాడు ఎవరైనా సరే నిస్సహాయుడయిపోతాడు. నిజంగా పానం, నారాయణ బాబుగారి పరిస్థితి సరిగా అలాగే జరిగింది. (పతీఠలు, రూపాలు

వ: కవి నృష్టించిన కొన్ని (వతీకలు, తద్వారా నిలఐడ్‌న కొన్ని అమూర్త" రూపాలు, కవిత్వం చదివే అలవాటున్న పాఠకులకు అవగతమనవు తున్నాయా?

జ : ఈ [వత్తీకలనేవి చ్మితమైన వ్యనవోరం. దీనిని గురించి ఆధునిక తెలుగు సాహిత్యం 30లో లేదా 20లో (నవేశించినదనుకొంటే అప్పటినుండి ఇప్పటివరకు - నేను వృతికల్లో, అడపాదడపా అక్క డక్కడ సాహిత్యం గురించి రాస్తూ కనబడుశతున్న పుస్తకాలను, వీటినిఐట్టి నా ఆభ్మిపాయాన్ని వర్పరచుకొని మాట్లాడుళున్నాను (వతీకల్ని గురించి వుండవలనినంత విజ్ఞానం మన సాహిత్య

ళా పరులలో లేదని నాకు అనిపిస్తోంది.

వళ్న: ఈ సీంబలిజం మనదగ్గర మొగ్గయినా తొడిగినదా?

జవ మొగ్గ తొడిగినది ఒక్క శ్రీరంగం నారాయణ బాబుగారిలోనే. (వతీకలతో కవిత్వం రాసిన మొదటి కవీ చివరి కవీ తెలుగు సాహిత్యంలో ఆయనే,

గగ్రళ్న : చివరికవి అని అంటున్నారు - అపురూపమయ జగత్తునో విశ్లే షణనో (వరీకలద్వారా శక్తిమంతం చేసిన కవులు ఆయన తరువాత లేనేలేరా?

జ : లేరని నా అభ్మిపాయం ఉన్నామనుకోవడం (వతీకలగురించి సమగ అవగాహాన వుందని ఒక భ్రమను పొందడం,

శ్టీస్తీ సహిహీత్యదర్శిసీ కవిత్వానికి ఇన్ని "పేర్లు ఎందుకు?

[పః ఆధునిక కవులు కొందరు తమ కవిత్వంలో క్లిష్టతను సంకీర్ణ మైన వ్యక్తిగత భావాలను వ్యక్తంచేస్తూ మ్యాతమే పోతున్నారని వాదుకు గురి ఆవుతున్నారు?

జ : ఇది నన్ను నేను &డఫెండ్‌ చేసుకోవడం అవుతుంది నేను ఇంత వఠకూ నా కవిత్వాన్ని డిఫెండు చేసుకోలేదు. ఎందుచేతనంటే _ కవిత్వం ఎవ్పుడూ చెప్పబడుతుందంతే నా కవిత్వంలో ఏదో లోపం ఉందని మీరంటు న్నారు. అది తప్పు ఆది లోపం కాదు. అది సుగుణం. ఇలాగ అది సుగుణం అని చెప్పడమనే ఈ విధమైన వ్యావహారికంలోకి దిగడానికి నేనెప్పుడూ ఇష్ట వడను.

(ప: మీరని కాదు, చాలా శతాబ్దాలుగా ఇతర కవులలో కూడా?

జ ః కవిత్వంలో కవిత్వాభివ్య క్లే వుంటుంది కాని, అభి పాయాలంటూ పొడిపొడి మాటలుండే అవకాళం వుండదు, ఎక్కడ పొడిపొడి మాటలుంటాయో అది కవిత్వంకాదు. కవిత్వమంటే బిందాత్మకభాష, (ప్రతీకాత్మక భావ్మప్రతీకలు, బింబాలు, అలంకారాలు. ఇవి వున్నంతవరశే అది కవిత్వం. వ్య క్రిగతమైన అభి [పాయాలు కవిత్వ అభివ్యక్తి పొందటమనేది ఆకేపణకర మైన విషయం మ్మ్‌తం కాదు ఎస్పుడూ కవిత్వం వ్యక్రిగతమైన _ప్మకియ మ్మాతమే. కనుక మీకవి త్వంలో మీరు వ్య క్రిగతమైన అభ్మిపాయాలు చెప్పారని అనుకుంటారు అన్న మాట సాహిత్యేతరమైన మాట.

మనిషికి డిఫెన్స్‌

(స్‌ £ మరి మనిషికి నా కవిత్వం డిఫెన్సు అన్నారు మీరు?

జ ః నేను వ్యక్రిగతంగా జీవితంలో పొందిన అనుభవాలు, బాధలు, కష్టాలు, సుఖాలు. ఇలా సమ్మిశితమైన అనుభూతులు. నేననుభవించిన ఈ మ్మీశమాన్ని నాతోటి మానవులందరూ అనుభవిస్తున్న వే. ఇది కొత్తది కాదు. విశిష్టమైనది కాదు, కాని, నేను అనుకవించే పద్దతి కించిత్‌ భిన్నంగా ఉండవచ్చు నేమో! ఇలా నేను అనుభవించడంచేత నాతో (బతుకుతున్న కోట్టాది మానవుల కష్టాలనీ సుఖాలనీ ఆవగాహన చేసుకోగలుగుళున్నాను. అందుచేత నా ఈహకు

శేషింద క్రీం పదునెక్కుతోంది. దూరంగా ఎక్కడో వున్నవారి బాధలని కూడా నేననుభవిం చుళూ వుంటాను. అందుచేత వైయజక్తికంగా అంతకంతకూ, ఆంతకంతకూ వయస్సు "పెరిగేకొలదీ, అనుభూతుల (ప్రాబల్యం మూలంగా, డెన్సిటీ మూలంగా మరింత సెన్సిటివ్‌ అయిపోతూ వచ్చానన్నమాట! చిన్న చిన్న బాధలు నన్ను పెద్ద వాధలుగా బాధించేవి. వీటిని దృష్టిలో పెట్టుకునే అభివ్యక్తి వస్తున్నది. అందుకని ఆన్నాను భయానికీ, ఉదిక్తతలకి సంబంధించినది సాహిత్యం.

(వ :ః కవి ఏ జెండానైనా ఎగురవేస్తే సుక్కృతవంతుడుకాదని మీరొక కవి పుస్తకానికి పీఠికలో (వాశారు. (వ్రపంచ కవులలో చాలమంది జెండా ఎగురవేసి సుకృతవంతులయ్యారు కదా?

జః మైయకోవిస్కీ స్టాలిన్‌ మాటలకు సరేనని మరణించాడు. రాజకీయ వతాకం పట్టి కవిత్వం రాసీ "పేరు పొందిన కవులు చాల తక్కు-.నమంది.

కవిత్వానికి "పేర్లు

(వ : భావకవిత్వం, ఆధునిక కవిత్వం అనే రెండు మైలురాళ్ళును ఒప్పు కుంటే మీరు వున్న స్థానం ఏమిటి? కాదు, నేను కవిని మూూతమే అంటే (వశ్నే లేదు.

జ: కవిత్వానికి ఇలా వర్గీ కృతనామధేయాలు చేయడం ఆసాహిత్య(ష్మకియ. ఇటువంటివాటిని నేను చాల నీచంగా చూసే కవిని. ఎందుచేతనంటే, తెలుగు సాహిత్యంలో సాహిత్యంకంటే అజ్ఞానం (వఐలంగా వుంది. ఎక్కడ కవిత్వ ముందో ఆక్కడ ఈ పేర్లుక నఐడుతూ వుంటాయి. వామవగ౦వాడు ఎక్కడ కవిత్వముం టే అక్కడ ఇది భావకవిత్వం అంటాడు, భావకవిత్వం అంటే వాడి ఉద్దేశం అదొక (ఐహ్మాండమైన వ్యాధి. వెంటనే వాడికి మందు ఇవ్వకపోతే వాడు చచ్చిపోతాడని వాడి ఆభ్మిపాయం. రొమాంటిక్‌ ఫౌయ్యిటీ అంటే ఏమిటో వాడికి తెలియదు. భావకవిత్వం అంటే ఏమిటో వాడికి తెలియదు, వాడి కెవడో చెప్పాడు. ఇదౌక భయంకరమైన వనస్తువని. వాడు దానిని వెంటనే మింగివేళాడు. మరోక బి[తమైన వ్యవనోరం తెలుగుదేళంలో కనిపిస్తున్నది. ఎక్కడ పొయె టిక్‌గా ఘీ కొఠలైను కనుపిస్తుందో వెంటనే ఇది భావకవిత్వం ఆంటారు. సాధా

ఏలి.13 |

క్షేతీశ సాహీత్యదర్శిని రణ వాక్యాన్ని, వ్మతికల్లో కనపడే వాక్యాన్ని పొడి వాక్యాన్ని విన్హవవాక్యం అంటారు. ఇలాగ విష్షవమన్నా, భావకవిత్వమన్నా ఏమీతెలియనివాళ్ళు, తెలును కుందామని (వయత్నించనివాళ్ళ పెత్తనం తెలుగు సాహిత్యంలో వుంది.

(ప : మౌలికమైన ఆలోచనలు తెలుగు సాపాత్యంలొో చోటు చేసుకోవడం లేదని మీరు ఇరవై సంవత్సం లకు ముందు అన్నారు. సబబేనంటారా? ఇప్పటికీ?

జ : సదిబేనని నా విళ్వాసం కూడా. సహేతుక మైన విశ్వాసం కూడా.

(వ: తెలుగుదేశంలో సమకాలీన రాజకీయ వాతావరణం కారణంగా ఛందస్సు కవిత్వంనుండి తొలగిపోవనారంభించినదని మీరు ఇదివరలో రాళారు. 1920.40 పాంఠాలలో స్వాతంత్యోద్యమ భావవ్యాప్తి జరిగింది. కానీ, రాజకీ యంగా త్మీవవాదుల ప్రాబల్యం లేదు కదా?

జ; నేను ఆ (వకటన చేసినప్పుడు నా దృష్టిలోవున్న కాలం, సందర్భం వేరు. వచన కవిత్వమంటూ వచ్చినది కేవలం రాజకీయ వాతావరణపు వత్తిడి మూలంగా వచ్చినదే కాని ఆది సాహిత్య శిల్పంలో వున్న వ త్రిడుల మూలంగా వచ్చినది కాదు అని వేరుచేసి చెప్పడానికి అన్నాను. (ఫాన్సులో "షెట్మోదియూను ఆంద్మేబెతన్‌ లాంటివారు వచనంలో కవిత్వం రాళారు. చార్ట్‌ బోదిలెయెర్‌ వచన వద్యాలు రాళారు వారు వచన కవితలు రాయడానికి అంపే మీటర్‌ను విడిచిపెట్టడానికి రస్మగహణలో వత్తిడులు (ఈ స్తటిక్‌ కంపల్షన్స్‌) కారణం. కాని, ఇక్కడి పరిస్థితి వేరు. అంతవరకూ ఇక్కడ మ త్తేకం, ఉత్పలమాల = ఇలాంటి వాటిలో కవిత్వం వచ్చింది, పాత కవిత్వ రూపం ఇదే ఆయితే కొత్తది కూడా పాత కవిత్వరూవంలో వుంటే ఎట్టా? కనుక కవిత్వమంటే ఏమిటో తెలియనివాళ్ళు పైకి కనిపించేదే కవిత్వ మనుకొని మీటర్స్‌ కొట్టివేస్తే కవిత్వం అని [భ్రమలో పడ్డారు. ఏదో వదులుగావున్న మీటరు తీసుకోవడం, దాంట్లో రాయటం. శ్రీశ్రీ ఆలా రాళారు. మిగతా కొందరు కూడా రాశారు, ఆతరువాత అదికూడా వదిలి పెట్టి వచనం రాళారు. ఇలా రాస్తే ఇది కవిత్వమపుతుండి అని. కవిత్వం అవటం వేరే కారణాలవల్ల అవుతుంది వృత్తాలను, ఛంధస్సును కనుక మనం థంజిస్తే కొంత కవిత్వం పుడుతుంది, వచనంలా రాస్తే కవిత్వం అని జక స్థూలమైన (మకు లొంగివాళ్ళు అలా ఛందస్సును విడిచి పెట్టారే కాని, ఈ విధంగా రాయకపోతే ఇంకో విధంగా దీన్ని వ్యక్తం చేయలేము అన్న అంతర్గత రససంబంధమైన వ త్తిడుల మూలంగా చేసినది కాదు.

శీషేర్యద శ్తంర్‌

(సః మన అధునిక కవిత్వం నడిచిన తీరు యింకా ఎంత లోప భూయిష్టంగా వుంది?

జయ (వధానమైన లోపం కవిత్వం లేకపోవడమే. కవిత్వమంటే ఏమిటో ఆవగాహన లేకపోవడం,

కుహనా కవులు

(వ : కుహనా కవుల కుహనా పండితుల బాధ ఎక్కువయిన దన్నారు. మంచి సాహిత్యం రావడానికి పీరెలా ఆటంకం కల్పిస్తారు? ఎక్కడయినా వీళ్ళంటూనే వుంటారు, వుండనివ్వండి.

జ ;: (పజలను తవ్వుదారి పట్టించడానికి వీరు [పయత్నిస్తారు. అలా పీరు వైచేయి పొందుతారు. నిజమై కవిని పట్టుకొని వీడు కవిగాడు, నేనురా కవిని అంటాడు, లోకానికి, సమాజానికీ చేస్తున్న [దోవాం ఇది, సమీక్షకులు, వై జ్ఞానిక వర్గాలు, విమర్శకులు. వీళ్ళని వోఠంట కనిపెడుతూ ఉండాలి.

వః: పీరతైవ కవులకు రెండువందల సంవత్సరాలలో కాలం చెల్లిందని చెప్తూ కవిత్వం లోపించడం వల ఆధునికులకు అవసరమైన నిజాయితీ, విద్య లేకపోవడం వలన, మన సమకాలీన కవులకు వీరశ్తైవ కవులకు వట్టినగతే పడ్తుందని మీరు ఆరోపించారు. ఇసన్పటికీ మీ అఖ్మిపాయం అదేనా? |

జ : మరింత అనుమానిస్తున్నాను. అందుకు కొరణాలు ఉన్నాయి. గత 30 సంవత్సరాలుగా మన కవులకున్నది అవిద్య కవిగా అస్తిత్వం సంపాదించు కొనడానికి అవసరమైన మానసీక, భావ, మేధాపరమైన వ్య క్రిత్వం, రూపం లేదు, నిజాయితీ లేకపోవడమంటే అది. కటువుగా చెప్పాలంటే కవిగా పుష్పించి వికసించడానికి అవసరమైన భావనే వద్యంలో శృతి చేసుకున్న మనస్సుతో జీవితం గడవడం లేదు. అందరు కవులనీ ఒక్క విసురుతో అంటున్నానని కాదు, ఒకరిద్దరు తప్ప. వాళ్ళలోనూ [వతిభకంటే నిజాయితీ వుంది. వీరతై వుల లోను ఇంకో రకం నిజాయితీ వుంది కాని, కవిత్వం లేదు. అది _పధానమైన

లోటు. కవిత్వంలేని కవి తిప్పడానికి మెయిన్‌ (స్పింగ్‌లేని గడియారం లాంటి వాడు, అందుకే వీరత్తై న కవులు రాలిపోయారు,

మీక సాహిత్యదర్శినీ రామాయణ రహస్యం

(వ : మీరు రామాయణ రహస్యాలు చెప్తూ విమర్శ (గంథం రాయడానికి కారణం ఏమైనా వుందా?

జః ఎన్నోసార్లు వాల్మీకి రామాయణం చదివాను. నాకు కవిత్వం మీద ఆకర్షణ కలిగినప్పుడల్లా వాల్మీకిని చదువుతాను. నామీద ఆయన ఆకర్షణ చెప్ప

జే

లేని ఆకర్షణ. ఆందులో నాకు అనేక విషయాలు కనిపిస్తూ వచ్చాయి. నోట్సుగా రాసూ వచ్చాను. తరువాత పుస్తకరూవంగా వచ్చింది. ఇలియట్‌ దాంతే గురించి చెపూ, దాంతే అనే ఇరుసు మీదనే యావత్తు పాళ్ళాత్య సాహిత్య చకం తిరుగుతున్నదన్నాడు. ఆలాగే నేను వాల్మీకి ఆనే ఇరుసు మీదనే యావత్తు భార తీయ సాహిత్యం తిరుగుతూ వుంటుందంటాను,

(వ : మీరు మంచి కవితా ఫలాఐను పండించారు. ఈ పనసవండును ఆ అరటి వండ్డతో కలపండి అని చెప్పవచ్చు కదా?

జ ఫ నేను అలా అనను. కవి ఎప్పుడూ వాడికి కనిపించే సాధారణ విమర్శకుల స్థాయిలో వుండడు. నిజమైన కవి. విమర్శకుడు ఎంత సేవూ ఏదో గాడికొట్టి అందులో కవిని ఇరికిద్రామని చూస్తుంటాడు. ఆలా వృండడు కవి, కవి అనుభూతి ఎంత విసృత మైతే అతని చైతన్యం ఎంత బృహ త్తరమైకే, అంత గొవ్ప కవి అతను. ఒక విన్హవ కవిగానే వుంటే చాలా గొప్ప అనే విశ్వాసం తెలివితక్కువయిన, దురభిమానంతో కూడిన ఆలోచన చదువుకొనని వారిలో వుంటుందని నా అభ్మిపాయం. కేవలం విష్ణవానికే అభివ్యక్తి ఇవ్వడం అసహజం. అస్వభావికం. కవి అనేవాడు మానవజీవత సమ్మగతను (పతిబింబింప చేస్తాడు.

(ఆంధ్యపభ దినప్మతిక, ౪9.8.83)

వాలపల్లి తెలుగు విప్లవ సాహిత్యంలో వచ్చిన ప్రథవు వుహాకొవ్యం

తెలుగులో విన్ణవ కవిత్వపు ఉప్పెన తొలుత ఈ శతాబ్ధపు ఏ ఇరవయ్‌ ముష్పయ్యిలో ఉదృవించిందో ఆద కాద్దాల్లో తెలుగు [పజల సామాజిక సాహీత్య జీవన మి(శమాన్ని జ్గాపక 0 చేసుకోవడం ఈ రోజు విస్మయావహంగా వుంటుంది. వాల్మీకీ, వ్యాసులు 1పాచీన సాహిత్యానికి ఎలాగో అలా గురజాడ, ఉన్నవలు విన్హవ సాహిత్యానికి. శ్రీ ఉన్నవ లఖ్ష్మీనారాయణగారి మాలవల్లి తెలుగు విష్ణవ సౌహిత్యంలో వచ్చిన [వథమ మవోకావ్యం. (శ్రామికలోక ఐకమళఠ్యానికి కార్ట్‌ మార్క్సు. ఆధునిక విన్హవ సిద్దాంతానికి (పాణాంకురమైన కాన్‌ సెస్ట్‌ ఆఫ్‌ది సర్‌ వ్టస్‌ వాల్యు ఆఫ్‌ లేఐర్‌కు కళాత్మక మహోత్సవం జరుపుచూ 1922లో వచ్చిన నవల మాలపల్లి! రష్యాలో 1917 లో జరిగిన అక్టోబరు విష్ణవం అనే చర్మితాత్మక సంఘటకు తెలుగులో 1922 లో వినిపించిన తొలి (వతిధ్వని మాలపల్టి!

క్రూల్రికి విలువ కలదని మీరు గుట్టు ఆలునుకోండి, కూలికి తగినా విలువ పుచ్చుకుని కూలికి మరి సోండి... పనివాళ్శందరు. ఏకము అయితే (వవంచమే మీది! (శేణులు గట్టి సమ్మెకట్టితే చెల్లును మీ మాట” (మాలపల్లి) అనే మాలపల్లిలో హిటవంక్తులు అక్టోబరు విస్షనం జరిగిన ఆయిదేళ్ళకే డాస్‌ క్యాపిటల్ని కమ్యూనిస్టు మ్యాని'ఫెస్టోని తెలుగు వజల గుండెల్లో నిండేలా గర్జించాయి. విన్షవ హెపొత్యంలో మాలవల్టి మహాకావ్యశిఖర స్థానాన్ని దృక్కేర్మదం చేయని విమర్శకుడు తెలుగు సాహిత్యంలో విష్ణవ యగస్వరూ పాన్ని అస్తవ్యస్తం చేసినవాడ వుతాడు.

సౌహిత్యపు పునాదులే మారిపోయి ఒక నూతన సృజనాత్మక రచనా శిల్పం చేస్తున్న మవోదయంలో సాహిత్య (వ్మక్రియా భేదాలు ఎంత కనిష్టమయి సోతాయంటే (దష్టృత్వమున్న విమర్శకుడు వాటిని నిర్ణక్యం చేసి అ యుగవ్మ

1093 సాహిత్యదర్శిని విశ్వరూపాన్ని దర్శించి నమస్కరిస్తాడు, ఆ విశ్వరూపాన్ని అత్మీకరించుకుని అంచనా వేస్తాడు. కొండంత ఎత్తుతో మాలపల్లి మన సాహిత్యంలో. నుల్చో వుండినా మవ్మ్శోపస్థానం మీదనే జీన్వాల మూకలు తమ [వళంసా వర్షా లన్నింటిని కురిపించడం సాహిత్య సృ వున్న దృళ్యాన్ని చూపించదు. విష్ణవ చేతనలో కళాత్మక గుణంలో మాలపల్లి మవ్శోవస్థానం కంటె ఎన్నో మణుగులు బరువైన రచన. మాలపల్లి, మవహ్మోపస్థానము రెండు విభిన్న సాహిత్య (వ్మకియలకు చెందిన వనే తృణ్మపాయమైన కారణంచేత మవ్మోనస్తానాన్ని తెలుగుసాహిత్య (పపంచ శిఖరంమీద పెట్టడం అవా స్తవిక, కృతిమ, అజ్ఞాన _పేరిత కార్యమవుతుంది. కాదంబరిని మవీకావ్యంగా కొలిచే భారతీయ లాతణిక మానదండాలు మాలపల్లిని కూడా అదేవిధంగా కొలుస్తాయి.

1934 లో ఆంధదేశంలో కాం్యగెసు సోషలిస్టు పార్టీ జన్మించడం, క్షే935 లో శ్రీ వుచ్చలపల్లి సుందరయ్యగారు కార్యదర్శిగా కాకినాడలో అది సమా వేశం అవడం, 1939లో కమ్యూనిస్టు పార్టీగా "పీరు మార్చుకోవడం _ ఇవన్నీ ఆనాటి బిటివు (వభుత్వ భయానక దమనకాండ మూలంగా, రహస్యంగా జరప బడుతూ వండడం అనే విలువైన సత్యాన్ని మన సాహిత్య, ఆంచనాల్లోకి తీసుకోకపోతే విమర్శకు అవా స్తవికతా దోషం పడుళుంది. తెలుగు విష్షవకారులు విశాఖపట్నం జిల్దా ఆముదాలవలస చిట్టివలస జనవనార మిల్లులో పనిచేసే కార్మికుల్నీ గోదావరీ మండలం పంచదార మిల్లుట్లో వనిచేస్తున్న కార్మికుల్నీ అన్య జిల్లాలో వ్యవసాయ క్షేతంలో వనిచేసే కర్షకుల్నీ సంఘటితం చేన్తూ (గొమిక దై తన్యం ఉదయింపజేస్తూ కాలి పాఠాలు నేర్చుకుంటున్న వాల్య కాలం అది.

అలాంటి విష్ణవ కార్య కమాల్లో నిమగ్నులై పల్లెల్లో పట్నాల్లో (శ్రామికుల సమ్మెల కోసం, వూరేగింపుల కోసం రాయబడ్డాయి. పెండ్యాల" లోకనాథఠం, వాలార్యతపు నళినీకాంకారావు, తుమ్మల వెంక్టటామయ్య చౌదరి, పాలకొండ పీరళ్యదయ్య ప్రళృ్ళతుల నిప్పులుమి సే పాటలు.

“క్ర్షూరీలందరు యేకమైతే కూటికి తరుగేమిరా.... సమ్మెలోనే సౌగను వున్నది నూటిగా యోచించరా సమ్మెచేస్తే కూలీ ఎక్కువ చక్కగా మనకొచ్చురా!! ( పెండ్యాల)

శీషిర్యద కం9 ““ఆకలిమంటచే మలమలమాడే ఆనాధులందరు లేనండోయ్‌'”” (బాలార్యతపు) *ఏగర్రాలి ఎగరాలి మన ఎ్యరజెండా” (శుమ్మలు

ఆ పాటలన్నీ తర్వాత 1935లో (వక అనే సంచికలో ముదిత మయ్యాయి. ఇక్కడ ఒక్కమాట - జయభేరి, అవతారం, మవ్మొపస్టానం అనే థ్రీఫ్రీ గేయాల కారీఖు 1934 గా చెప్పబడడం వై పరిస్థితుల దృష్ట్యా నిరమ్షంగా కనిపించదు. దీనిమీద మరింత పరిశోధన కావాలనిపిస్తుంది. కాని, శ్రీశ్రీ విన్ణన గేయాలు అనాటి విష్ణవ వరిస్థితుల్ని (వతిబింబిస్తాయి.

"పెండ్యాల, తుమ్మల, బాలాం్యతపు, సోలకొండ [శ్రామిక ఉద్యమాల్లో కలిసిపోయి పాటలు రాస్తే, నారాయణబాబు, శ్రీశ్రీ (వ్రళృతులు విశ్వవిద్యా లయాల్లో వట్నవాస రంగస్థలాలో.నుల్బుని తమ విస్ణవ రచనలు చేళారు. కాసీ ఈ యావత్తు భిన్నలిన్న శక్తుల పోరాటాలు కలిని 1943లో అభ్యుదయ రచయితల సంఘం జన్మించడానికి కారణం అయ్యాయి. అయితే నిన్ణవ సాహిత్య మూల స్తంభాలైన రచనలు అప్పటికే వచ్చేశాయి. ఈ మహా విస్షవ రచనా యుగానికి అభ్యుదయ రచయితల సంఘం అని నామకరణం చెయ్యడం తుఫానుని తుష్పర అన్నట్లుగా వుంది. ఐహుకా అనాటి (బిటిష్‌ పభుత్వ ఫీతిచే రహస్య ఉద్యమంగా వుండవలసిన కారణంగా, అనువైన విష్టవేతరుల్ని కూడా కలుపుకుని ఒక సంఘటిత సంఘమై ఆందరికీ సమ్మతమైన పేరు పెట్టుకున్నారు, కానీ ఆ ఉద్యమ మూలళ క్రి పచ్చి విస్ణవమే. ఆ రచనల సదార్థం కూడా విష్ణవమే, కనుక ఈనాడు సాహిత్య పునర్మూల్యాంక న చేసే సందర్భంలో అమ్యుదయ అనే వదం తొలగించి ఆనాటినుందీ ఈనాటివరకూ ధార్మాపవాహంగా వస్తూ ఉన్న వర్తమాన వివ్షవ తెలుగు కవిక్వానికి, తద్‌ యుగానికి విన్ణవ పదం వర్తింప జేయబడాలి.

విష్ణవ కవిత్వంలో (ప్రథమ తరం గడిచిపోయింది. రెండోతరంవాళ్ళకు ఈ సంఘటనలు తెలీవు, ఈ మెలికెలు తెలీవు, సాహిత్యం ఎప్పుడూ తరతరానికి నిరంతరంగా మూల్యాంకన చేయబడుతూ వుండాలి, టి. ఎస్‌. ఎలియట్‌ అంటాడు: '“పింణు మం 60 మం 6ఇలం షేంం0[664 9488 0౯80, 1 18 రేంకహతర16 086 80986 యర 940 100481 40 ళల కం 988

200 సాహిత్యదర్శిని 0£్‌ 01౯ 102006 206 366 606 ౧౦6౯౪8 8296 ర6 ౧౦6౫8 190 2 ౧67 ౦2ర బా. గ018 62815 18 06 0౧6 01 ౯౭౬౪018609 నీజ6 05 2౭86)689మ696”, (ల. 108, కజనింం & ₹060 కతులంవ, 1933, “ౌన6 686 0 ౧౦6౭6౮ 8౨6 6 ౪86 01 న.

ఈ సని ముఖ్యంగా విశ్వవిద్యాలయాల్లో ఒక్‌ [కమ పద్దతిలో చెయ్య ఐడాలి. రాగద్వేషాల కందకాలై న రాజకీయ రచయితల బారికి అప్పగించబడ కూడదు. కనుక 1922 నుంచీ తెలుగు సాహిత్యంలో రెండు కాఖలున్నాయి. ఒకటి 1922 తో _హెైరంభించే వి్షవ కాఖ. రెండు 1942 తో [పారంభించే థావకవిత్వ కాఖ, విన్హవ కావ్యశాఖే తెలుగులో మొదట (పారంభం కావడం ఒక ఏిచ్మిత సత్యం।

ఒకవైపు 1934 లో కమ్యూనిస్టు పార్టీ పిండోత్పత్తి, మరోవైపు 1922 విన్నవ సాహిత్యజన్మ అనే చర్మిత కాంతిలో పరిశీలిస్తే అభినవ కవిత్వం అనే పేరులో నుంచి అభినవ అనే పదం తీసేసి ఎట్టా భావకవిత్వం అని మార్చారో అట్టాగే అభ్యుదయ కవిత్వం అనే పేరులో నుంచి అభ్యుదయం తీసేసి విస్టవ కవిత్వం అని సవరించాలి. కనుక అప్పట్నించీ ఇప్పటివరకూ తెలుగు కవిత్వంలో వచ్చిన అభ్యుదయ కవిత్వం విష్ణవకవిత్వంగా సాహిత్య విమ, రృలో నామధేయం మార్చబడాలి. ఇదంకా ఆద్యంతమూ విన్హన కవిత్వయుగమే)

(“వజాయుధపాణి! నుంచి : ఆం్యధ్యవథభ దినప్మతిక్క 18.11.84

అనుబంధం - 1 వాది -ఢేషేందతో వుఖావుఖి (1985 ప్యపిల్‌లో శేషిందతో నేను జరిపిన ఇంటర్వ్యూూలోని ముఖ్యాంకొలు)

చవ 19505ళో సౌరాబు [వకటించేనాటికి ఆఅ తరువాత *బుతుఘోషి కాలంనాటికి అభ్యుదయ కవిత్వోద్యమం, వచన కవిత్వోద్యమం వి స్పృతస్తాయిలో ఉన్నప్పటికి సద్య కవిళ్వాన్ని (వాన్తూ, (ప్రాచీన సాహిత్య విమర్శకు అంకిత మయి ఉంటూ 19568.69 [పాంతాలలో ఒక్కసారి వచన కవిత్వాన్ని (పారం భించటానికి బార్మితకమయిన, వ్య క్రిగతమయిన కారణాలేమయినా ఉన్నాయా?

జ : “సౌరాబుి మథ్యూఆర్నాల్డు ఆంగ్ల కృతికి అనువాదం. సృజనాత్మక కవిని విలువ కన్టేటప్పుడు అతని సృష్టి మ్మాతమే దృష్టిలోకి తీసుకోవాలి. అతని విమర్శనావూర్వక రచనలైన విమర్శ (గంథాలు, డైరీలు, నోటుబుక్కుూలు ఇత్యాది సామగి కూడా ఈ సందర్భంలో స్వీకరించడం (ప్రస్తుతం కాదు. కాని అనువాదం దేని అనువాదమైనాసరే కవి మూల్యాంకనపరిథికి ఆఅవతలే ఉంటుంది.

'బుతుఘోష'లో సంకలితమైన కవితలు రాసే రోజుల్లో (ఆంటే 1955-56 ,పాంతాలు) తత్పూర్వం కూడా ఇంచుమించు వాల్య, యవ్వన, మధ్యావస్థ నుంచి నా జీవన దృక్పథం, నేను అభిమానించే జీవన విలువలు ఆనాడు విజృంభిస్తున్న కమ్యూనిస్టు ఉద్యమంతో మిళితం ఆయి ఉండేవి. ఆ ఉద్యమ మ్మితులతో సంపర్క-౦ కూడా గాఢంగానే ఉండేది. కాని, నేను స్వభావత అధ్యయనశిలిని, జిజ్ఞానువును కావటంచేత కమ్యూనిస్టు ఉద్యమానికి చెందిన సాహిత్య వ్యవవారాలు నిర్వహించే వ్యక్తులతో స్నేహార్జు సంబంధాలు రూపొందడం సాధ్యం కాలేదు అనాటి ఆర,సం. రచయితల్లో అధ్యయనము శిక్షణ తత్పలిత౦ంగా లభించే సాహిత్య మర్మజ్ఞత ఇంచుమించు మృగ్యమేనని చెవృవచ్చు. పూర్వ భారతీయ కావ్యకాన్హ్ర క ర్తల్ని, అన్య ప్రాచీన కవుల్ని ఈ

202 సాహిత్యదర్శిని వర్షంవారు తరచు నిందిస్తూ వ్యాఖ్యానాలు చేయడం, బహీరంగ ఉపన్యాసాలు చెయ్యడం నాకు నచ్చేదికాదు. ఒకసారి బవుళ 1957 లో విజయనగరంలో ఒక పెద్ద ఇహిరంగ సభలో ఆర్ముద వూర్వకావ్యాలు అలంకార శాస్తాఫలూ బూజువట్టిన పుస్తకాలని ఆవి అభ్యుదయ నిరోధక సామ్మగి అని, వాటిని తగల బెట్టాలని గంలీర ఉవన్యాసం చెప్పినప్పుడు ఆ వేదికమీదే ఉన్న నేను అతణ్ణి నిర్దాక్షిణ్యంగా ఇండించడం, సభలో వేలాదిమంది ఈ ఖండనను హర్షిస్తూ కర శాళధ్వనులు చేయడం జరిగింది.

కనుక మొదటినుంచి నాలో రెండు వరస్పర భిన్న ధోరణులు నడుస్తూ వచ్చాయి. ఒకటి జీవన విషయాత్మక మూల్యాల్లో మార్క్సిజాన్ని హృద యాత్మకంగా స్వీకరించడం, రెండోది ఆధ్యయన శీలము, జిజ్జాసాపత అనే రండు లకణాల మూలంగా విద్యా_శమ రహపితులు, ఆల్పజ్ఞకా దుర్విదగ్దులు, అజ్ఞాన్మపేరిత సాహసో పేతులు అయిన అనాటి నా సమకాలీన రచయితలమీద (ప్రయత్నించినా ఆదరణ కుదురలేదు.

ఆ తర్వాత నేను ఆ రోజుల్లో తెలుగు సాహిత్యమే కాకుండా (వధానతః సంస్కృత సాహిత్యం, వైదిక వాబ్బయము, ఈనాడు ఆధునిక (వపంచం అని మనం అనే ఒక నూతన జగత్తుకు మూల స్తంభాలై న పాళ్చాత్య విజ్ఞాన గంథాలు పాళ్చాత్య సాహిత్యగంథాలు వాటికి సంబంధించిన ఉద్యమాలు విరివిగా చదివే వాణ్ణి. ఐహుకా ఆ రోజుల్లో నన్నెరిగిన వాళ్ళు నన్ను ఎలాంటిచోట చూచినవ్పు డయినా చేతిలో ఒక పుస్తకంతోసహానే చూచి ఉంటారు. ఈ వి సృత అధ్యయన ఫలితం నా పూర్వ రచనల్లో సర్వత స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. *నరుడు నవ్నతాలు' “విశ్వవివేచని, “ఊహలు, “ర క్రరేఖి. ఈ (గగంథాలు ఆనాటి నా సంస్కార చైతన్యాన్ని గుర్తించడానికి చదువ వలసినవి.

'రక్తరేఖ' 1974 లో (సీంట్‌ ఆయినా అ నోట్స్‌ ఆనాటిదే. అలాంటివి ఇంకా చాలా గుట్టలు వడున్నాయి. ఇది ముఖ్యంగా గుర్తించవలసిన విషయం. ఈ చేతనని కొన్ని నృజనాత్మక కృళుల్లో కూడ చూడవచ్చు 1952. 54 (పాంతాలనించీ చేసిన కొన్ని పద్యకృతులు '*చంపూవినోదిని", 'పక్షులు" “బుతుఘోష' ఆనాటినా విష్ణవ చేతనని స్పష్టం చేస్తాయి. ముఖ్యంగా నాతిరగు

శిెషే్య్యద 203 బాటు మన స్తత్వం చంవూవినోదిని విదితం చేస్తే, పక్షులు నా విన మనస్తత్వాన్ని అతరాచర స్పష్టతతో ఆవిష్కరిస్తుంది. “బుతు ఘోష” విస్ణవ చైతన్యాన్ని సమ్మగ స్వరూవంతో (స్రతిబింబితం చేసే పూర్ణకృతి.

వర్తమాన సాపాత్య అపగల్భులకు ఎదురయ్యే చిక్కు ఏమిటం'చే విన్హవచై తన్యం ఛందస్సులో చెప్పవచ్చా! చెపీతే అది విస్ణవ కవిత అవుతుందా? ఇలాంటి [ప్రశ్న ఆత్యంత స్పష్టంగా అజ్ఞాన ఫలితమని కావ్యమర్మజ్ఞులకు తెలుస్తుంది. వస్తువు కావ్యసష్ట్ర చైతన్యాన్ని సూచిస్తుంది. దాని అభివ్యక్తి కోసం వీ మార్గం ఎన్నుకోవాలి అన్న అవ్యవస్థనేను కవిత్వం కోసం కలమెత్తిన రోజుల్లో వీరతాండవం చేస్తోంది. శ్రీశ్రీ. శ్రీరంగం నారాయణబాబు కూడా వాళ్ళ విష్ణవ చైతన్యాన్ని ఈనాటి వచన కవిత్వంలో చెప్పలేదు. స్పష్టమైన ఛందస్సులోనే చెప్పారు. శ్రీశ్రీయే భుజంగ (వయాత వృత్తాన్ని మవి (వస్థానంలో వాడానని చెప్పాడు. ఛందస్సులమీద అధికారం ఉండడం ఒక గొవ్ప విషయంగా శ్రీశ్రీ వరిగణిస్తాడు కనుకనే, “తూర్పుగాలి' ఆనే కవితా సంకలనానికి ఉపోద్దాతం రాస్తూ “ఛందన్సుల మీద పరాభికున్నంత అధికారం శిష్టాకు గాని నారాయణబాబుకు గాని లేనేలేదు. ఆంటే దీని అర్థం ఛందన్సుల్లో (వ్రాయడం చాలా గొవ్వ విషయ మని శ్రీశ్రీ అభ్మిపాయం. శ్రీశ్రీకి అలాంటి అభ్మిపాయం ఉండడం అనాటికి సమంజసమే. కారణం శ్రీశ్రీ విష్ణవాత్మక మార్గంవై పు అడుగు పెట్టిన రోజుల్లో అతనిమీద పనిచేస్తున్న చోదకళక్తులు (సధానంగా రష్యన్‌ కవులు అలెగ్జాండర్‌ బ్లాక్‌, మేయకోవస్కీ. వళృతులు, శ్రీశ్రీ మీద (ఫెంచి స్మరియలిస్టుల _పభావం శ్రేవలం నామకార్థం. శ్రీశ్రీ సృరియలిస్టు పద్యాల్లో స్వరియలిజం లేదు. న్మరియ లిజం తెలిసినవాళ్ళు, ఫాన్స్‌ మొదలైన యూరోపీయన్‌ దేళాల్లో అనాడు పుట్టిన స్మరియలిన్టు కవిత్వం చదివినవాళ్ళు ఈ విషయాన్ని గుర్తించగలరు. అన్యులు ఏది చెబితే దాన్ని ఆలోచనారహితంగా మింగే సేవాళ్ళు.

ఆధునిక యూరప్‌లో వచ్చిన నవీన సాహిత్య ఉద్యమ క ర్తలందరూ ఛందస్సులోనే (వాళారు. నీంబలిస్టు మార్గ పితామన్నడు చార్జెస్‌ బోదిలేర్‌ మహీ కవి అనాటి _ఫెంచి కవితను విస్ణవీకరించి నూత్న కావ్యజగత్తును సృష్టించిన విశ్వవిఖ్యాత కాన్యం “లెఫ్టేర్‌ దెమాల్‌” ఛందోబద్ధ కావ్యమే. తదితర (పథాన సింబలిస్టు కవులందరూ రేంబో, మల్డార్మే, హాల్‌ వేలరీ పథ పతులు ఛందన్ను

న! సాహిత్యదర్శిని ల్లోనే (వాకారు. ఆంతకంటి ముఖ్య విషయం రష్యన్‌ ఆక్టోబర్‌ విష్ణవ వూర్వం మాట అటుంచి విష్ణ్షవానంతర కవులందరూ ఈనాటికి కూడా ఛందస్సుల్లోనే (వాళారు విశేషించి శ్రీశ్రీకి ముఖ్యుడైన మయకోవస్కీ ఛందస్సులో (వాయడమే కాక “పద్యం రాయడ మెట్టా?' అని ఒక సిద్దాంత వ్యాసం కూడా రాకాడు. 1930 నాటికి ఈ మొత్తం పాళ్చాత్య వాతావరణ [వభావం శ్రీశ్రీ మీద ఉంది కనుకనే శ్రీశ్రీ ఛందస్సుల్ని గొవ్సవిగా భావించడం; వాటిని తన కవిత్వ రచనలో ఆవలంబించడం. ఈ (పకరణమంతా తెలుసుకున్న తర్వాత కేవలం నా మీద విరోధం ఉన్నవాష, ఆనూయ వహించిన వాళ్ళు మ్మాతమే నా పద్య కవిత్వాన్ని అభ్యుదయ కవిత్వంగా ఆంగీకరించడానికి నిరాకరిస్తారు.

(పాచీన సాహిత్య విమర్శకు అంకితం అయి ఉండడంలో ఉన్న మర్మ మేమిటో ఇక చెబుతాను. నా సమకాలీన వర్తమాన కవుల మీద వాళ్ళు అవ్సుత్యన్నులవడంచేత రచయితలుగా నాకు ఆదరం లేదు అని ముందే చెప్పాను. దానికి కారణాలు కూడా విపులంగా అక్క-డే ఇచ్చాను. అందులో కొందరితో నాకు సాధారణ 'స్నేహితం కూడా ఉండేది. కాని, వాళ్ళ కవిత్వాన్ని మెచ్చుకోవడం నాకు సాధ్యమయ్యేదికాదు అంటేనా సాహిత్య చేతన నా బౌద్ధిక వరిణామం. నా మ్మితులు సమకాలీన రచయితలు, ఈ రెండింటి మధ్య పెద్ద అఖాతం ఉంది. కనుక వాళ్ళ గురించి వాళ్ళ కవిత్వాన్ని గురించి నేను విమర్శ (వాయడమన్నది తలెత్తనే లేదు,

కనుక నేను రాసిన విమర్శ కేవలం సంస్కృత సాహిత్యం, తెలుగు 1పాచీన కవులు, ఆధునిక విజ్ఞానము అనే విషయాలకు మ్మాతమే పరిమితమై పోయింది. నేను విసృతంగా నిరంతరం చేస్తూ వచ్చిన సాహిత్యాధ్య యన (కమంలో 'పేరుకున్న నోట్సు తీనుకున్న రూపమే ఈ విమర్శ _గంథాలు.

అయితే ఈనాడు నేను నన్నయాది వూర్వ కవులకు విరోధినని కొందరు చేస్తున్న దుష్ప్రచారం కేవలం అవిచబార మూలకం. నన్నయాదులు మన వాబ్మ యానికి పునాదులు వేసినవాళ్ళు మ్మాతమేకాక అనాడు అవ్యవస్థ దళలో ఉన్న తెలుగు నాగరకతకు తమ మహీభారతానువాదం చేత ఒక సుస్థిరరూపం ఇచ్చి తెలుగు [సజల స్వభావాన్ని శిల్పించినవారు అని చెప్పాలి. తద్విధంగా వారు

శషేంటద తీ08 గణనీయులేగాక స్తవనీయులు కూడా. అయితే, నేను చేసిన విమర్శ ఆ అనువాద (గంథాల కర్తలా? అని మ్మాతమే విస్ణేషించడం. ఈ సందర్భానికి కావలసినంత విజ్ఞాన "సేకరణ చేసుకోవడం ఆవసరం. దానికి ముఖ్యంగా కోరాడ రామ కృష్ణయ్యగారి ఆంధ మవిభారత కవితా విమర్శనము, శ్రీపాద అశ్ష్మీపతిళాస్త్ర గారి కుమారసంభవ విమర్శనము, పలనాటి వీరచర్మితకు అక్కిరాజు ఉమాకాంత పండితులు (వాసిన సుదీర్ద పీరిక, నా నరుడు నత్మతాలు, ఊవాలు అనే సంపుటాల్లో ఉన్న తచ్సంబంధి వ్యాసాలు వాగా ఉపకరిస్తాయి.

(ప్రాచీన తెలుగు కావ్యాల్లో కవిత్వం తక్కువని ఆవి వాబ్యార్థ (వధాన (గంథాలని నేను ఈనాడు కవిసేన మేని ఫెస్టోలో అంటున్నానని కొందరి (భమ. వాస్తవానికి ఈమాట నేను ఊపహలో....ఆనే సంకలనంలో, నరుడు నక్షత్రాలు అనే సంకలనంలో స్పష్టంగా చెప్పాను ఇది ఆనాటి నుంచి నేను చేస్తున్న నిరంతర అధ్యయన ఫలితరూవమైన ఉవలబ్ధజణ్ఞాన (పేరితమే. ఈ విషయాన్ని సోదాహర ఇంగా, సోవవ త్రికంగా 'సౌహిత్యకౌముది*లో రెండవ కవ్మితయం అనే వ్యాసంలో విశదీకరించాను.

నేను వెనుక వర్షించిన నా పూర్వరచయితల జీవన 3ైలీ వై ఖరులనుబిట్టి అర్థం చేసుకోవలసింది ఏమిటంటే. ఆనాటి నా జీవితంలో అధ్యయనం ఎక్కువ, రచన తక్కువ, పలితంగా రచనచేత వరిజామంగా ఉత్పన్నమయ్యే సాహిత్య రంగమనబడే లోభ్యపలోభ ద్వేష వై షమ్యాల అల్లిక ఆయిన వలలో నేను చిక్కుకో లేదు. ఇ రంగాన్నంఠా కలిపి చాలా తృజీకారభావంతో చూచేవాణ్ణి. రంగంగా దానితో నాకు ఏ విధమైన సంబంధాలూ ఊండేని కావు, కనుక అనాటి జీవన నంక్షి ప్రచ్శితం పుస్తకాలు చదవడం, జీవితంలో మునుగుతూతేలుతూ ఆ కెరటాల ఈళ “ఎంజాయ్‌' చెయ్యటం. ఈ ఊపులో 1955 _పాంతాలకు వచ్చేసరికి ఒక కవితామయ సుడిగుండంలో వడ్డాను. ఉరుదూ కవిమ్మితులు, ఆర్ద్ర సాయం కాలాలు, అర్ధర్యాతి నక్మతాలు . ఈ లతోకంలోనుంచి ఒక అవూర్వ సృజనాత్మక చైతన్య విస్పోట అవిరృవించించింది. రోజూ సాయంకాలానికి గడవటానికి కలిసే ఉరుదూ కవిమ్మితులతో గొంతు అన్నివిధాలా కలపవలసిన సన్నివేశం ఒకటి (వసవించింది. కనుక సాయంకాలమయ్యే లోపుగా ఒక తాజా కవితతో తయారుగా ఉండేవాజ్ఞి మిత్రుల్ని కలుసుకోడానికి. ఇది నా నూతన అధ్యాయ (పారంభం,

206 సాహిత్యదర్శిని

కవితలు ఇలాంటి జీవన్నష్మకియలోవడి పుంఖానుపుంఖాలుగా ఉద్భవిం చాయి. కాని, దానితోపాటు [కమంగా నాకు తెలియకుండానే సాహిత్య సంసార జంవాల సటలంలోకి [కమంగా ఈడ్చుకొని పోబడడం కూడా జరిగింది. ఈ రోజు నా కవిత్వాన్ని ఎంతమంది '“ఎంజాయ్‌' చేస్తున్నారో ఆంతమంది నన్ను ద్వేషించే శృతువులు కూడా ఉద్భవించారు. వూర్వం సాహిత్య నేరాల్లో నేను అమాయకుణ్ణి. ఈరోజు కూడా అమాయకుణ్ణే కాని నన్ను బలాత్కరంగా కొందరు సాహిత్యనేరస్తుణి చేశారు.

(ప: పద్య శిల్పంలో గొప్ప నై పుణ్యాన్ని చూపించిన మీరు కవితా వాహికగా వచనాన్ని ఎందుకు స్వీకరించారు?

జ & ఛందస్సులలో కవిత వాసే రోజులనాటికంటె ఛందస్సును విడిచి "పెట్టిననాటికి నా థావోద్వేగధాటి, నా జీవనగమన వేగము అత్యంత త్మీపత పొందాయి. ఈ వేగాన్ని అందుకునే (పయత్నపు పరుగులో నేను ఛందస్సుల బరువు మోయభేక జారవిడిచాను ఛందస్సులు నా నూతన కావ్యాల్లో ఉన్న అభివ్య క్తికి ఆంతరాయమని నేననుకోలేదు, అనుకొనను కూడా. కాని అనాటి పరిస్థితుల్లో నేను చెప్పవలసిన కవిత వచన పంక్రిలో సులువుగా చెప్పబడి [కయ లఘువుగా ముగిసేది. ఈ వ్యవవాోరం నా వేగానికి చాలా సుగమక్వాన్ని ఇచ్చింది. అందుచేత త్వరత్వరగా చెప్పడం పుంఖాను పుంఖాలుగా [వచు రించడం నది పది హేనేళ్శపాటు అవిచ్చిన్నంగా సాగింది.

కానీ కవితకు ఛందస్సు దీర్దాయస్సు నిస్తుంది; పొడి వచనం ఇవ్వలేదు. కాదంబరి వంటి మహాకావ్యాలే కాలగతిలో అడుగున వడిపోతున్నాయి కవితకు ఛందస్సు, సంగితం కుడి ఎడము భుజాలవంటివి. ఈ మూడూ కలసినప్పుడే కవిత లోకంమీద సమ్మగ విజయం సాధిస్తుంది. కాని, ఒట్టి పొడి వచనపు ఎండు గడ్డికి అలవాటువడ్డ తెలుగుజాతికి కవితాస్పృహోళ్చాదనకోసం ఛందోరాగతాళా లను విసర్జించి కేవలం వచనంలోనే కవిత్వం చెన్సడమనే అభ్యాసం రెండు మూడు తరాలవరకు అవసరమని నా వీళ్వాసం ఎందుకంటే, ఛందస్పంగీతాలు క విత్వహన్యతను కప్పి పెట్టి కవులకుగానీ, కావ్య్మశోతలకుగానీ ఆ న్యూనతను తోచసీయకుండా చేస్తాయి. గత వెయ్యి సంవత్సరాలుగా ఇటువంటి అనుభవానికి

శీషే్య్యద త గురికావడంచేతనే తెలుగుజాతి కవిత్వస్పృహ కోల్పోయింది. కనుక ఇప్పుడు వచన కవిత్వం చేస్తున్న ఉపకారం ఏమిటంటే _ ఛందన్సువే సే మునుగు తాలగి సోవడంచేత చప్పున ఇది వచనమా లేక కవిత్వమా అని తెలుసుకునే అవకాశం కలుగుతోంది. కవిత్వం నేర్చుకునేవాళ్ళు మొదట కవిత్వం వచనంలో [వాయడం అభ్యాసం చేయాలి. ఎందుచేతనంటే, వాడు మొదట భావాల్లో సౌందర్యం చమ త్కారం చూపించడానికి కృషి చెయ్యాలి. (పధానంగా కవిత్వం దానిచేతనే ఆకర్షణీయం అవుతుంది. భాషది రెండవస్థానం ఈ వృత్తకవితలో ఉన్న డేంజ రేమిటంటే - రచనలో ఉన్న శూన్యత [పారంభకుడికి చస్తే అర్థం కాదు. అసలు తెలుగుదేశం థావహన్యమైన వృత్తరచనా వ్యామోహంలోపడి పది శతాద్దాలు గిలగిఅ కొట్టుకుంది, ఇంకొ కొట్టుకుంటూ ఊందె. పూర్వం భావచమత్కా-రం అేకపోయినా వదో భాషా చమత్కారం అన్నా ఉండేది. ఈ రోజు అదీ లేదు, తెలుగు కవిత్వం శతాద్దాలనించీ వస్తున్న భావసౌందర్యహన్యమైన కేవల వృత్త విన్యాసాలుగా మాతమే ఉండకూడదనుకుంటే కవిత్వం రా సేవాళ్ళ, కవిత్వం చదివేవాళ్ళూ రచనలో చమత్కారం ఎక్కడ ఉంది? విశిష్టత ఎక్కడ ఊంది ఆని వెతకాలి. కనుక కవితాభ్యాసకుడు తన పారాలు నచన కవితతోనే (ప్రారంభం చెయ్యాలి.

(వః “నాదేశం - నా (పజలు" లోని దేళం, (వజలు భారతదేశ [వజలకు సరిమితమా?

జ; నా దేళం నా (సజలులో సంబోధింవబడిన (వజలుగాని, దేళంగాసి నహజంగానే భారతదేళానికి సీమతం కాదు, తత్త్వతః సత్యం ఏమిటంటే - ఏ కవి అయినా తనకు సోకి తన భొవో[దేకతను రెచ్చగొక్టే పరిసరాల్ని ఉడ్జేశించే సంబోధిస్తాడు. ఈ పరిథికి దూరమైన కాలదూరాలు అతని ఐం[దియ సంబంధా నికి అంటే అనుభూతికి బాహిరమైనవి. ఏది అనుభూతి బంధంలో (వవేశిస్తుందో అదే కవి భావోోదేకతకు హేతువవుళుంది, కాని _పకృతి, మానవుడు, సమాజము సాధారణంగా సమాన పరిస్థిశుల్లో ఉంటాయి గనుక అంతకంటే ముఖ్యమైంది మానవ స్వభావం మానవ చర్మిత స్వల్చ వ్యత్యాసాలున్నప్పటికీ విశాలంగా చూస్తే ఒకేవిధంగా నడిచాయి గనుక, నడుస్తాయి గనుక మానవుడు తననుగురించి ఉత్కటంగా పొందే అనుళవము లేక ఆలోచన ఎప్పుడూ సమస్త మానవవాత్తిక్రి అన్వయిస్తుంది, ఆందుచేతనే (తికరణపద్ధిగా కవి పొందిన ఉత్కటి అనుభూతి

208 సాపిత్యదర్శని సమస్త జాతికీ అన్వయించి భాషను ప్రాంతాన్ని మఠాన్ని స్టానిక సంస్కృతిని కాలదూరాలను ఆధిగమ్‌ం9చి మరోమనిషిని చేరుతుంది. అతనిలో ఆర్జ౦మైన సానుభూతి (పకంపనల్ని శేపుతుండి. కనుకనే కవులు కావ్యాలు ఈ ఒక్క (తికరణ శుద్ది, అనుభూతి ఉత్కటత్వమూ అనే రెంటిచేత సర్వమానవాళికి సన్ని హితు అవుతారు కనుక నా దేళం.నా _పజలులో సంబోధింపబడిన వస్తువు సర్వ మానవ జాతి. ఈ కావ్యంలో పునః పునః వచ్చే ఆవాంకార స్వరూప ఉత్రమ పురుషైకవచనము ఒక వైపున వ్యక్తి అయితే రెండవ వైపున సమస్త జగత్తు, ఈ మధ్య జరుగుతున్న సంవాదభాషే నా దేశం నా (ప్రజలు,

(వ: ఎనిమిది సర్గలుగా విభజింపబడిన *నా దేశం - నా _ప్రజలులో అనుస్మూత మైన అంతస్సూూతమేమైనా ఉందా? విభజనలో (ప్రణాళిక ఏదైనా ఊందా?

జ : ఎనిమిది సర్గల విభజనకు న్థూలంగా ఒక (పణాళిక ఉన్న ప్లే. వర్తమాన మానపీమ సమస్యల తత్త్వ (గహణానికి మొదటి మూడు సర్గలు ఒక తాత్త్విక భూమిక. ''ఓవో (వతి యుగచమూ ఒక వెరి ఆకాంక్ష కోసం ఆకలితో ఆరుస్తూ ఉంటుంది ...* ఈ కవితా స్వరూప యుగత త్త్వ సిద్దాంతాన్ని వతిపా

దించడం ఈ కావ్యానికి వూర్వరంగం తరువాత రెండు సర్గలు వైశ్విక తత్త్వ సందర్భంలో కపిలోని వ్య క్రిని వ్యాఖ్యానిస్తాయి. అతడి సమస్యలు, ఆవేదనలు, ఆందోళనలు = ఈ బరువులు మోస్తూ అతడు (ప్రజల్ని చేరే (వయాణం చేసే గర్భన చెప్పే సంబోధనా నూక్తులు ఇత్యాది య్యాతను ఆరవ సర్గనుంచి ఎనిమి దవ సర్షవరకు ఉన్న సర్గలు సంకేతిస్తాయి. “లేస్తోంది ఉషఃకాంతుల్లోనించి ఒక హన్తం” అని సూర్యుడనే ఒక దివ్య వస్తు నిర్దేశంతో (పారంభించిన ఈ కావ్యం విష్ణవ జ్వాలకు మూలస్థానం మానవ (పేమ అని సూచించే క పేమ. అగాధ లోతుల్లో మానవ పదవీ గౌరవాన్ని పొందాను" అనే భరత వాక్యంతో ముగు స్తుంది. కావ్య నిర్మాణ కౌశలానికి సంబంధించిన విషయాలు పారకుడు అన్వేషిస్తూ చేసే యాతే కావ్యాస్వాదన, అట్టివి కవిచేత చెప్పించకూడదు. కవి చేత చెప్పబడిన స్టైలే పారకుడు కావ్య తీర్ణయాత చేయడం అనేది సంభవించద్దు అది కావ్యాస్వాదనా సం్మపదాయానికి ఫిరుద్ధం,

శిషేద 209

వ:కథా న్మూతం ఏ విధంగానూ లేకపోతే అన్సష్టత పెరుగుతూ ఉంటుందంటారు. మీ అభ్మిపాయమేమిటి?

జ : కథ ఆధారంగా కావ్యాలు [వాయడం (పాచబీన (ప్రపంచంలో అతి (వనీద్ద విధానం. (ప్రాచీన సమాజంలో కవుల దృక్పథం సంవూర్ణంగా సామాజిక (ప్రయోజనం చేతనే కఐబశళించబడించి. కనుక బహుశ (ప్రవానీక రంజన ఏకైక లక్ష్యంగా కొవ్యరచన సాగిన యావత్తు పూర్వకాలంలోనూ కథకు ఉన్న అద్వితీయ జనతా నమ్మోహకళ క్రి వంజా నుంచి ఏ కవీ బయటపడే అవకాళమే సంభ వించ లేదు. ఆదికవి వాల్మీకి నుంచీ మానసికతలో అవగాహానళ కక్రిలో ఐవుతార తమ్యా లున్న విభిన్న సామాజిక వర్గాలందరికీ రచన ఆనురంజకం కావాలనే లక్యంచేత కథ, కవిత్వము మిిశితం చేయబడడమేకాక ఈ రెంటికీ ఛందస్సు, తాళము, రాగము కూడా అనులిన్తం చేయబడ్డాయి. కారణం? కవిత్వం అందుకో లేనివాడు కథలో లీనమవుతాడు కథలో లీననమువడం కిష్టమైన సందర్భాల్లో రాగలాళాల చేత బద్దుడవుతాడు, అందుచేత కధా కవిత్వ రాగతాళాది సాధనాలచేత ఈ నవీన వాయువుల్లో నూతన (ప్యక్రియగా ఉద్భవించిందే కావ్యకేతంలో కథాహీన ఇతివోసం, దీనికి అక్కడ చాలా ఉదాహరణలున్నాయి. సెయింట్‌ వాన్‌ పెర్స్‌ (వానిన “అనాబెనిస్‌', (కోనిక్‌ వంటి (ఫెంచి కృతులు, టి.యస్‌. ఇలియట్‌ (వ్రాసిన వేస్ట్‌లాండ్‌ ఇత్యాదుల్ని అక్కడ ఇక్కడ ఈనాడు బాహాటంగా నిర్వి వాదంగా ఎపిక్‌లనే అంటున్నారు. ఈ పరిస్థితుల్లో నా దేశం - నా వజలును ఎపిక్‌ అనడంలో ఏ బాధ కలుగుతుందో ఊహించడం అసాధ్యం. కాని సాధారణంగా జక పౌయెమ్‌గాని ఏదో ఒక కవిత్వ రచనను గాని ఎపిక్‌ అన్నప్పుడు పాళ్ళాళ్య దేశాల్లో ఆ రచనలో ఉదాత్త మానవ సందర్భజనిత సంవేదన ఒకటి ఉన్నత శిఖరాల ఎత్తున భావీకృత మైన విశాలరేఖల్లో చ్మితితమైన ఒక విశ్వరూప స్పృవాకు దోహదం చేస్తుంది ఈ నన్ని వేశం ఉన్న కృతిని ఎపిక్‌ అనడం పాళ్ళాత్య ఆధునిక సంప్రదాయంలో సవాజం అయింది. అయిజే, ఎపిక్‌ ఇతివాసమా? మహవాకావ్యమా? లేక ఈ మూడూ ఒక టేనా? ఇది మాతం పరిశోధించాలి.

వ : నా దేళం నా [ప్రజలు ఏకబిగిన రచింపబడిందా? లేక విడివిడిగా (వాసీన ఖండిక లను సంపుటీకరించారా?

52.14

810 హీహిత్యదర్శినీ జ : ఇది ఏకబిగిన పది రోజులలో (వాయబడిన రచన. నా పైఅధికారి నన్నవమానించి నామీద నేనిచ్చినఫైలు విసరివేసినప్పుడు నాలో (బద్దలై న అగ్ని వర్వతం నించి [పవహించిన లావా, అప్పుడే "సెలవు పెట్టి సీలగిరి వెళ్ళుతూ ఉండగా దారిపొడుగునా (ప్రవహించింది. వెళ్ళేముందు "స్మెక చేరియట్‌ను చూచి శ జ్య బిల్జింగ్‌ను ఒక్క గుద్దుతో (బద్ధలు చేస్తాను' ఆనీ, కొంచెం ముందుకుపోయిన తర్వాత వూలువూస్తున్న ెద్దచెట్లు కనిపిస్తే “వూలెందుకు పూస్తాయి బుల్లెబ్ధెందుకు వూయవు' అనీ అరచిన కేక, ఎరో సఫేన్‌లో కూర్చున్న తర్వాత అది నన్ను లేవ దీసుకుని ఆకాళంలోకి పోతుంటే ' హైదాబాదును వెనుక విడిచి పెట్టి గాలిలో వెళ్ళి పోవడం ఎంత వ్మిశాంతి నా అత్మ ఊపిరితిత్తులకు అనీ, “పోతున్నాను నా జ్ఞాప కాలను మోసుకుని.... వెతుక్కుంటూ” అనీ నీలగిరి దారుల్లో వృక్ష సమూహాల్లో పోతున్నప్పుడు 'ఇక్క-డి కొండల్లో తిధుల్లేవు, తేదీల్లేవు.... కాలం కాళ్ళు విరిగి కూలబఐడిపోయింది" 'అందుళకే నేను కాలాన్ని.... సంహరించాను.” దారిలో బెంగుళూరులో వోటల్‌ అళోకాలో నాలుగో సర్గ ఇత్యాది వంక్తులు వచ్చాయి. ఆయిదవ సర్గ మైసూర్‌ కృష్ణరాజ సాగర్‌ హోటల్లో ఉన్నప్పుడు వచ్చాయి. ఆరు, ఏడు, ఎనిమిది సర్గలు నీలగిరి చేరిన తర్వాత పూర్తి చేశాను. ఆరో సర్గలో “మీరు నన్ను పిలిచారు కాని పిలవకపోయినా మిమ్మల్ని వెతుక్కుంటూ నేనే వచ్చేవాడ్ని” ఆంటూ (వానీన పంక్తులు నరసరావు పేటలో, అనంతపూర్‌లో ఆ రోజుల్లో చెలరేగుతున్న కవిత్వ వాయువులకు (వతినిధులై న యువ మి్మితులు నరసరావు పేటలో సమావేళ మేర్చాటు చేస్తున్నాం రండి అని ఉత్తరం [వాస్తే జవాబు (వాసిన పంక్తులు. అవి వాళ్ళ సంచికలో అప్పుడు (వకటించారు, ఈ కావ్యం ఒక పెద్ద విస్ఫోటలాగా క్షణిక కాలంలో ఉత్పన్న మైనప్పటికీ ఈ విస్సోటకు వెనుక ఉన్న ఊర్జకు నా వాల్యంనుంచీ నా యవ్వనంనుంచీ నేటి వరకు నేను పొందిన ఆవేదనలు, అవమానాలు, అపజయాలు, ఆళాభంగాలు- వీటి అన్నిటికీ మూలకారణమైన సామాజిక వర్ష తారతమ్యాలు రెచ్చగొస్టే ఒక స్పృహారూవక _ ద్వ్యేషమూ, అనూయ నీరంతరం తుఫానులా విజృంభిస్తూ నాలో అభివృద్ధి పొందుతూ రావడమే కారణం కనుకనే ఈ రచన వెనుక ఒక జీవన పర్యంత సంఘర్షణ ఉంది. పెరుగుతూ నచ్చిన అగ్ని వాయుగోళం ఉంది.

శౌష్నరద ల్త్‌ైక్ష నా వైఆఫీసరు అనాడు నామీద 'ఫైలు విసరి అవమానించడం తత్కాలానికి అగ్గి పుల్ల గ్‌చి అంతర్గత గోళాన్ని ఆంటించడం మా[తమే. కావ్యం బయటికి రావడం తణాల్లోనే జరిగింది.

[వ్ర : 'నా దేళం నా (వజలు"లో 'నేను దేనికి [ప్రతీకగా భావించవచ్చు?

జ వ “నా దేళం నా _వజలులో '*నేను' అనే _పయోగం కవ్యుపస్థిత వ్యక్తి గత అహంకారార్థ (వతిపాదకం కాదు... ఈ సంగతి కావ్యత త్త్వకోవిదులై న వారికి గోచరిస్తుంది. “నేని సర్వమానవ బాధా బోధకమైన ఒక బృహత్‌ చైతన్య చిహ్నము. ఒక వైశ్విక (వతీక.

తనమీద ఐహిర్ణగత్తు యొక్క- అనుభూతిని ఆరోపించుకొనగలుగు శక్తిని సత్త్యమని మనదేశపు కావ్యవేత్తలు పేర్కొన్నారు. ఈ సత్త్యగుణసాధనదేతనే ఒక సమ్మగ కవి అనే చిన్న మూసలోకి సమస్త జగత్తు అనే విశాల వస్తువు (దవించి (పవహస్తుంది. జగత్తు దవించి _(పవహించడం కవిలోనేగానీ తత్పూర్వా వస్థలో కేవల ర క్తమాంసాకృతి ఉన్న మనిషిలోకి గాదు. వాల్మీకి చెప్పిన “కరుణవేదిత్వాత్‌” మనిషి స్థాయి భావములై రసముల్తై పరిపరివిధములుగా [వవ హస్తున్న తరుణంలోనే కవి అవుతాడు; వ్యావవారికస్థితిలో మనిషిగా ఉంటాడు. అలా అయిన దశలోనే బహిర్జగత్తు అతడ్ని ఆవహిస్తుంది. ఉపాసకుడ్ని ఉపాస్య ద్లైవతము ఆవహించినట్లు. ఆ దళలో జగత్తు ఆంతా వ్యక్తిని ఆవహించిన వైళ్విక _తైతన్యానికి నేను అని పేరు.

దాన్నే కారదా తనయుడు తన భావ (వకాళంలో 'వరస్య సుఖదుఃఖాదొో అనుథవేన చేతసః తద్భావ భావనం యేన కవేత్తదను కూలతః తత్ప్సత్త్వః' అన్నాడు. మరోచోట 'అహంగారన్య వృత్తిః యాసోఒఖీమానా పకీర్తితః సోఒభిమానాత్మికావృత్తిః తత్తదిర్యదియ గోచరా వాహ్యార్ధాలంబనవతీ శంగా రాది రసాత్మతాంయాతి" అని వివరించాడు తద్భావభావనసాధక మైన స్త్వ్రమే ఆహంకార వృత్తి అడే అభిమానము నేను అని స్పృహలేనివాళ్ళయిన కోటాను కోట్ల మానవులు సామాన్య జీవనళ్ళంఖలా బద్దుల్తె న్మిష్కియులుగా నిష్కమి స్తారు లోకం నుంది. కాని నేను అన్న అత్మ చైతన్యమున్న కతిపయ మానవులు ఎక్క-డా వెనుకంజవేయక ముందుకుపోయి అన్ని వస్తువుల్లో అన్ని విషయాల్లో అన్ని సమస్యల్లో ఇరుక్కుని తదంతర్నిమగ్నులై పోకారు. తమనిళాము కోల్పో తారు,

డైసీ సాహిత్యదర్శిని ఆర్జాత్‌ = నేను అనే శబ్దము వేత సంకేతింపబడుతున్నది *కరుణ వేది త్వము"' లక్షణంగాగల సత్త్వగుణార్థ (పతిపాదకమైన చైతన్యము. సాధనచేత కవి తనకూ, జగత్తుకూ మధ్య సాధించిన అభిన్నతకు నేను ఒక శబ్దమ్మాత సంకేతము. కవి తవస్పిద్దిగా పొందిన తాదాత్మ్య చైతన్యమే *నేను.” ద్ద బై నా దేశం.నా _పజలలో 'నేను కళ్ళుతెరిచి ఆవులిస్తూ లేస్తా అన్న పంక్తి నుంచి 'రగిలే ఎరకోరికే ఒక జెండాగా' అనే అంతిమ పం క్రిదాకా మొదటి రచనా ఖండికలో *నేను' అనే తాదాత్మ్య చైతన్యవతీకకు అంకురారోపణ జరి గింది. తర్వాత వచ్చే అన్ని సర్గల్లో విస్తరించుకుంటూ పోయిన దాని పరిణామ (కీయ స్వరూవమేనా దేశం.నా (వజలు కావ్యకృతి. వ:ఃమీ కవితల్లో సాయుధ పోరాటాన్ని సూచించారుగదా, మీతో భావ సామ్యం ఉన్నవారితో కలిని ఆశయసాధనకు అంకితం కావచ్చు గదా? జః ముమ్మాటికి ఇది నిజమే. కవి శబ్దానికి ఆయుధానికీ మధ్య ఆకర్షణా రూపకలాలసతో ఊగిసలాడుతూంటాడు. ఏ భావో ద్వేగ్యపభంజనం కవిని శబ్దం వైపు తొసుకుపోశుందో ఆ [వభంజనం చేతనే ఆతడు ఆయుధం వైపుకు తోసుకు హోబడుతాడు. శబ్దం వల్ల ఏషీకాలేదన్న ఇకోశంతో ఆయుధం పుచ్చుకుంటాడు నూవ్మ మేమిటంటే. మానవ సమాజంలో ఎప్పుడూ చర్య శబ్దమూలక మే. కనుక చై తన్య ,పేరిత కార్యజాలాని కంతటికి కవి కేర్చదమవుతాడు. కనుక శబ్దానికి చర్యకూ మధ్య ఊగిసలాడుతున్న కవిమీద దేళకాల జన్య తారతమ్యాల (వభావం వై య క్రికంగా అఆ్మకమణ జరుప్పతుంది. కాని, ఈ యావత్తు సందర్భంలో నుంచి దర్శింపబడవలసీనది మూలతః కవిలో ఉన్న చేతన, అదే సర్వోత్క అష్ట (వధాన అంకం. నేను విరసం, ఆ ర,సం, రచయితలతో ఎందుకు కలవకూడదు అన్న [ప్రశ్న అడుగుతున్నారు. సిద్దాంతపరంగా కవి రాజకీయ పార్టీల్టోగాని బజేక వాటి అనుబంధ సంస్థల్లోగాని చేరడానికి నేను వ్యతిరేకిని. ఈ విషయాన్ని కవిసేన మేనిఫెస్టో వివరించింది. విరసం, ఆర.సం అనే సంస్థలతో కూడా వ్యక్తిగత వ్యతిరేకత ఏమీ లేదు; కేవలం సాహిత్య విషయాల్లో ఏర్పడుతున్న విభిన్నత మాతమే. వారి

శేసేయ్యద చైశక రాజకీయ నిద్దాంతంతో, ావజాలంతో నేనూ నా మ్మితులు సంపూర్ణంగా అంగీక రిస్తాము. అర సం.,విరనం తో ఉన్న సాహిత్య భిన్నశని వాటి జనక పార్టీలతో వైరుధ్యంగా. తవ్వుడు వాఖ్యానం చెయ్యగూడదు, ఆ హెర్టీలవట్ల గౌరవమేగాని ఏ విధమైన అన్యభావమూ లేదు. -

(వ : మార్క్సిజాన్ని కొన్ని మార్పులతో స్వీకరించాలన్న భావాన్ని మీరు మీ (గంకాల్లో అక్కడక్కడ న్యక్ష్తం చేళారుగదా, ఆ మార్పుల స్వరూపం ఎలా ఉండాలనుకుంటున్నారు?

జ మార్కు తొలుత _పకిషాదించిన సామాజిక ఆర్థిక సిద్దాంతం రష్యె విన్నవం నాటికి మార్పు పొందింది., ఆ తర్వాత దైనా" వి్షవంతో. మరింత మార్చుపొందింది ఈ తెండు దేళాల్డోకానీ, (వన్తుతం ఉన్న. తూర్పు ఖరోపియా సోవలిస్టు దేశాల్లోగాని అ్మగగణ్య పార్టీగా ఉన్న (ఫాన్స్‌, ఇటలీల్లో గాని ఆదిమ మార్క్స్‌ సిద్ధాంతం గత వంద వీళ్ళ దేశ కాలజన్యవరిణామ చర్మితను పురస్క రించుకొని ఎన్నో మార్చులు చెందింది, బిశేషతః చైనాలో మావో." సేంతుంగ్‌ కమ్యూనీజాన్ని వైనీళరంచాలి ఆనే గట్టి నినాదం స్వీకరించాడు. ఆలాగే మన దేశ చర్మితకు మన సంస్కృతికి మన (వజల వరిస్థితులకు అనుగుణంగా మనం కూడా మార్క్సిజాన్ని సవరించాలి. ఈ సవరణ ఎలా ఉండాలో నూచిస్తూ శ ౨428168 0% ౭0916 8964 90665” అనే లేఖా సంకలనంలో కొన్ని లేఖలు ఉన్నాయి. ఇవి కవిసేన మేనిఫెస్టోలో నూచింపబడ్డాయి. "ఆ లేఖలు చదివిజే విపులంగా అర్థ మవుతుంది

శై లెక్టికల్‌ మెటేరియలిజమ్‌, సైంటిఫిక్‌ సోక్షలిజమ్‌ అనే రెండు పాదాల మీద మార్కిజమ్‌ నిలబడుతుంది. మొదటిది మెటిరియలిజమ్‌ అనే జడ పరి ణామ సిద్ధాంతం. శెండవది నూనవన సమాజం వ్యూడలిజం, శకేపిటలిజం, కమ్యూ నిజం అనే దళల్లోకి అంచెలవారీగా పరిఇమిన్తూ చేరుతుంది అని భావం, మన జేళానికి అనుగుణంగా సూచించిన మార్పు ఏమిటం పే. కమ్యూనిస్టు సమాజ స్థాపన కోసం పీ చర్యాబద్ధ కార్యకమానై షతే చేపట్టాలో దాన్నిమ్యాతం స్వీకంంచి మెటీరియలిజమ్‌ని నిర్బంధ ఆంశం చెయ్యకుండా వ్యక్తి ఇష్టారీనంగా విడిచెయ్యాలి: అంటే కమ్యూనిస్టు సమాజ స్థాపనకు కావంసీన చర్యాబద్ధ కార్యక్రమమే సిర్శంధము,

214 సాహిత్యదర్శిని

(ప. మీకు బాగా సంతృప్తి కలిగించిన రచన ఏది?

జ. జనకుడికి తన వీడ్డలందరి మీదా మమకారం సమానంగా ఉంటుంది. కాని, కవి విమర్శకుడ్తై తన కృతులను కాను మూళల్యాంకన చేయడం క్స్‌ష్ట కార్యం. కనుక దేశంలో లభించిన ఖ్యాతినిబట్టి నా అన్ని కావ్యాల్లో నా దేశం నా (నజలు సర్వోత్క్భృష్ట కావ్యం అనుకోవచ్చు. హెకిస్తాన్‌లో ఈ కృతి చేత (వకావితులై కవిత్వరచన చేస్తున్న ఒక యువక వర్ణం ఉందని ఇటీవలే 'హ్మెదావాద్‌ వచ్చిన కవయితతి సఫనామీదారియాజ్‌ చెప్పింది. సుప్రసిద్ధ హిందీకవి నురేష్‌ ఉపాధ్యాయ అతను వెళ్ళిన ముషాయిరాల్లో ఈ ఇతిహాసం, ఈ ఇతిహపోనకర్త పేర్టను చెప్పి “ఆకలి ఉందని సికు తెలుసా...” ఇత్యాడి వంక్తుల్ని అనుసరిన్తూ (వ్రాసిన ఒక కవితను వినిపిస్తూ ఉంటాడు.

మండేనూర్యుడు, (పేమలేఖలు, గ్మొరిల్హా కూడానా దేశం నా (పబలుతో హెటు హిందీ ఉర్జూల్లోకి అనూదితమైనప్పటికీ భారతదేశపు దూర్మపాంతాల్లో ఇటు ఉర్జూలోగాని అటు హిందీలోగాని “మేరి ధర్తి మేరే లోగ్‌' అనే భాషాంతర నామంగా నా దేశంనా (ప్రజకే బహుళ విథ్యాతి ఆర్జించుకుంది.

వః మీరు సాహిత్య జీవితంలో సాధించాలనుకున్న లఖ్యాలేమైనా ఉన్నాయా?

జం 970 ల్లో సాహిత్యంలోకి (వవేళించేసరికి నా భావాలు అలజ్యులు కూడా సృటికాల్డా స్పష్టరూపాలు ఛరించాయి. నా ఏకైక అడ్యుం నా కళబ్దం యొక్క- ఆయస్కాంత శక్రితో పాఠకుని హృదయాన్ని ఆకర్షించి ఆకడి మనస్సు మార్చడమే, నాకు సాహిత్యంతో మలేనిధమైన లాలస లేదు. వ వ జ

'ఢేషేందద జీవిత రేఖ

(1987 అక్టోబర్‌లో నేనడిగిన కొన్ని వళ్నలకు శషేంద ఇచ్చిన నమాధానాలను ఈ శింద ఫొందువరన్తున్నాను )

నా నొామకరణవేళ ఐంధుమి[తులందరూ ఉండగా హోమం అయిన తర్వాత మా నాన్నగారు బంగారపు ఉంగరంతో వియ్యం మీద శేషళట్టు అని రానీ పేరు విన కుళూహలవడుతున్న అందరికీ వినిపించాడట, ఈ శికువు రాక కోసం ఎదురు తెన్నులు చూస్తున్న నా పినతల్లి ఒక్కసారిగా వావగారి మీద విరగబడ్డది. ఇంత ముతక పేరు "పెట్టారు ఎందుకు? మీరు కవి అయిఊండి కూడా మీకు అందమైన పేరు స్ఫురించలేదా? అని, ఈ "పేరు వెంటనే తుడిచేసి వేరే పేరు రాయాలని వట్టుబట్టిందట. అప్పుడు మా నాన్నగారు ఒక్క నిమిషం అలోచించి రాసినపేరు చెరిపేసి మరొక పేరు మళ్ళీరాసి శేషేర్యదశర్మ అని అందరికీ వినిపించాడట. దానితో నా పినతల్లి (వెంకటసుబృ్బమ్మ) ఆనంద భరితురాలైం౦దట. (ఆయన శ్పీర్రచేత కూడ ఎందరో ఆకర్షింపబడినట్టు తెలు నున్నది- (వఖ్యాత కవి, విమర్శకులు సోమసుందర్‌ గారు తమ కుమారులలో ఒకరికి విజయ శేషేంద శాతకర్ణి అని నామకరణం చేసీనారు. లేజోమూర్తుల శీషేగదశర్మ అనే పేరు ఇటీనల ఆంధజ్యోతి వారవ్మతికలో కనిపించింది. కవి, విమర్శకుడు వై. రామకృష్ణారావుగారు తమ కుమారునికి శేషే్య్యద అని "పేరు పెట్టారట శీషేయ్యద కవితాభిమాని వియస్‌.ఆర్‌. ఆవధానిగారు (నరసా రావు పేట) కొత్తగా కట్టుకున్న ఈమ ఇంటికి *శ్యషజ్యోత్స్ని అని. పేరు "పెట్టారట - వరిశోధకుడు.)

మా నాన్నగారు చదువుకున్న సంస్కృత పుస్తకాలే నాకు గురువుగారైన థ్రీ నేతి కృష్ణళాస్త్రిగారు సంస్కృత పాఠం చెప్పారు. (10 సం॥ వయస్సునుంచి సుమారు 18 సం॥ వయనస్ను వరకు.) తిజన్త్నమ౦జరి, శబ్బమంజరి, సుచన్ల

బకేం సాహిత్యదర్శినీ మంజరి, శబ్ద రత్నావళి, స్టూడెంట్‌ బై ఆస్టే, రఘువంశం, కుమార సంభవం, మేఘసందేశం, కాకుంతలం, కిరాతార్జనీయం, హితోవదేశం, కొంతభాగం భర్పృహరి మొదలై నవి. అప్పుడు గురువుగారు బోధించిన పుస్తకాలు ఇంకా వున్నాయి నా దగ్గర. తర్వాతకాలంలో శ్రీ వావిలాల వేంక టేళ్వరళాస్త్రి గారివద్ద తర్కాలంకారాలు అధ్యయనం చేశాను ఆయన దగ్గరే ఉవనిషద్భా ష్యాలు, వేదాంత పంచదశి చెప్పించుకున్నాను.

మాది వ్యవసాయ కుటుంబం, పౌలం దున్ని, వంట పండించి, ఆ ధాన్యంతో తిండి ఐట్ట ఇంటి దైనందిన వ్యవవోరం నడుపుకుంటూ చేసే జీవనం. నేను (గామ పాఠకాలలో చదువుతున్న రోజుల్లో తెల్పవారుజామున లేచి పాలేరుతో కలిని, పోలాలకు తోలే ఎరువు బండ్లమీద పోతుండేవాడ్ని. మా నాన్న దగ్గరుండి వ్యవసాయం చేయించేవారు. వరినాట్లు, వరికోతలు, నూర్పిళ్శ్ళ కాలంలో మా నాన్నకు నేనే స్వయంగా భోజనం పొలంలోకి తీసుకువెశ్ళేవాడ్ని. అక్కడ మా చేలో ఉన్న బావిలో సీళ్ళు పనివాళ్ళు తోడియిస్తే అక్కడ స్నానంచేసి రెండు తాటిచెట్ట నీడలో ఇద్దరం భోజనం చేసేవాళ్ళం. ముంజకాయల కాలం వచ్చినప్పుడు నేను మరీ పొడుగుకాని చెట్లను ఎక్కి ముంజకాయలు కో'సేవాడ్ని. మా నాన్న వద్దని కేకలేస్తున్నా సరే ఎక్కేవాడ్ని. ఎడ్డబండ్లు తోలడం, తాటి చెట్టు ఎక్కడం, ఊరి చెరువులో ఈత కొట్టడం ఆ రోజుల్లో ఒక సరదాం మా ఊరు సముదదానిక్తి మూడు మైళ్ళదూరం,. సముద్రపు ఇసుక ఇంచుమించు మా ఊరివరకు వ్యాపించి ఉన్నప్లై ఆనుకోవాలి. (మధ్య మధ్య పంటచేలు ఉన్నప్పటికి,)

వాల్యంలో మా మేనత్త [పానకంలో పెరిగాను. పసివాడుగా ఉన్నప్పుడు (మా తాత తాటాకులదిన్నె ఇగవోరానికి చెందినవాడు. దర్శి తాలూకాలో ఉంది. అది అప్పుడు నెల్లూరు జిల్లా, ఇప్పుడు (వకాళం జిల్లా) తోటపల్లి గూడూరులో ఐదు ఎకరాల మాగాణి మా తాతకు ఆ ఊరి ఖరేశ్వరస్వామి దేవాలయంలో వేదవరనం చెయ్యడానికిగాను మాన్యంగా ఇస్తే ఆ కుటుంబం తోటపల్లి గూడూరు [గామం చేరింది. బఐవృాళా 1950 1పాంకాల్లో మా నాన్న మాకు అగహారంలో ఉన్న వాటాను అమ్మివేసినట్టు జ్ఞాపకం, “

మా అమ్మ తమ్ముడు (పాత దశరథరామమూ క్రి రెండో తమ్ముడు లావణ్య రామమూర్తి. మొదటి తమ్ముడికి నా "పెద్ద చెల్లెలు అనసూయమ్మని,

శీషేంద 2$7 రెండో తమ్ముడికి నా రెండో చెల్లెలు. దేవసేనను ఇచ్చి 'పెండ్రి చేశారు. పేడూరుటో ఉంటున్నారు. నా తమ్ముడు రాజశేఖరం గూడూరులో వ్యవసాయం చేస్తున్నాడు. అతనికి ఇద్దరు కున్లూరులు.

వెడి. తర్వాత శక. 3.5 కోసం మా నాన్నవాళ్శ్ళవయత్నం చేళారు, ఇంటర్మీడియట్‌లో నా (గూస్‌ లాజిక్‌, ఫిజిక్స్‌, కెమిన్టీ) అవటంవల్ల మెడికల్‌ సీటు దొరకలేదు. అంచేత కగీ. కెమిస్టీ0, ఫిజిక్స్‌ సవ్సీడయరీగా శీను కున్నాను, అలా చేస్తే 34.5 3.5. లో సీటు దొరుకుతుందని చెప్పారు. నెల్దా రలో అప్పటికీ క తీ. లేదు.

3.4 కోసం గుంటూరు వెళ్ళేవరకు నా జీవితమంతా కేవలం మా పల్పె టూరి చుట్టూ పర్మిభమించింది. అంటే 17 ఏను ఓక వాతావరణం, ఒక నం్యవదాయం, ఒక సంస్క్బృతి, ఒక [వగాఢ దేశీయత - ఇలాంటి జీవనాంళాల ముుదలు రక్తకణాలమీద నడే వయన్సు ఏదైతే ఉందో ఆ భాగమంకా వల్లెటూరి ఐడిలోనే గడిచిపోయింది. ఈ పల్లెటూరి (వకావమే నా దేశం నా (పజలు, మండే నూర్యుడు, గొరిల్హాల్లో (వధానంగా కనిపిస్తుంది. ఆ రోజుల్లో రెండు [వ్రవావి లుగా నా జీవితం _పవహించింది. అప్పటినుంచీ నా జీవితమంతా ద్విధాభూతంగా రూపొందింది. (లగ్నం కూడా మిదునలగ్నం౦, మఖ తృతీయ చరణం.) అంటే వ్య క్తిత్వంలోనే కెండు వరస్పర వైరుధ్యాల సంఘర్షణ నిరంతరం సాగుతూ ఉంటుంది. ఫలితంగా కాంతి కోల్పోయి, ఒక కాశ్వత అకాంతికి ఈ జాతకుడు గురి ఆయ్యాడు.

7,8 సం॥ వయస్సులో వీధిబడిలో చదువుకునేనాడ్ని. ఆప్పుడు కమ్యూనిస్టు హార్టీ కార్యకర్తలు పల్లెటూళ్ళలో వనిచే సేవాళ్ళు, అందులో (వధానంగా జి. వద్మనాభయ్య తరచుగా మా ఊరు వచ్చేవాడు. నా వయస్సు పిల్లల్ని పోగుచేసి ఊరిబయట ఇెరువుగట్టున వేపచెట్టుకింద కమ్యూనిస్టు సిద్దాంతాల బోధ చేసేవాడు. సాధారణంగా లెనిన్‌, స్టాలిన్‌, రష్యా విష్ణవ౦, మానవ సనూనత, ఆర్థిక సమానళ, మతం నల్లమందు ఇత్యాది విషయాలు తరచు చెబుతూ ఉండేవాడు, అయితే, ఈ దూర విషయాల్ని సన్నిహిత సమన్వయం కోసం కాబోలు మా ఊళ్ళో ఉన్న పెద్ద భూస్వాములి షి విమర్శించడం, హరిజన వాడ &ఇత్యాది ఒకటి రెండు ఊరిబయట ఉన్న ఊరికి చెందిన కూలివాడల ప్రజల న్ధితిగళులి ఎ గరించి కూడ చెప్పేవాడు. కూలీగా ఇద్నే ధాన్యం పిచ గముంతలళో

ణం సాహిత్యదర్శిని ఇస్తున్నారని, పనికి తగినంత కూలి ఇవ్వడం లేదని, ఆది అన్యాయమని చెప్పే వాడు, కొన్ని పాటలు నేర్పించి, సాయంకాలం వూట చీకటివడుతున్నప్పుడు ఈ పిల్పలందర్నీ హరిజనవాడలోకి తీనుకెళ్ళి ఆ పాటలు పాడించేవాడు. వాడలో ఉన్న (_శామిక జనంతో ఏవో చాలా మాట్టాడేవా డు.

ఆ రోజుల్లో కమూనిస్టులంటే మా ఊళ్ళో చాలా చెడ్డగా భావించేవారు. వాళ్ళతో పెద్దవాళ్ళ ఎవరూ కలిసేవారు కాదు, మా వయన్సు పిల్లలు కలిస్తే తల్లిదర్మడులు కొ ఫ్రేవాళ్ళు కనుక పద్మనాళయ్య కార్యక్రమాలు ఎప్పుడూ హెైయంకాలం నుంచే (పారంభమయ్యేవి. ఆయన నెల్లూరు నుంచి వచ్చే. చివరి బస్సులో ఐదున్నర (పాంతంలో ఊరిబయట దిగేవాడు. ఊరిబయట చెరువు పక్కన ఉన్న ఖరేశ్వరస్వామి దేవాలయంలోకి వెళ్ళి, ధ్వజ స్తంభం అరుగుమీద కూర్చుని ఉండేవాడు. చీకటివడుతున్న వేళకు పిల్ణలందరు చేరేవారు. పూజారి కొడుకు చావలి రామచందరావు అస్పటికే హైన్కూల్‌లో చదువుతున్నాడు. వద్మనాభయ్యకు సన్నిహిత శిష్యుడు, కమ్యూనిజంలో ఎక్కువ అవగాహన గడించాడు. పిల్లలకు బోధన చెయ్యడంలో బాగా ఆలస్యమై పొద్దుపోయినట్టయితే పద్మనాళయ్య ఒక్కొ-కసారి రామచం[దరావు ఇంట్లోనే భోజనంచేసీ అక్కడే పడుకొని తెలవారి నెలూరు వెళ్ళిపోయేవాడు. ఆయన మా ఊళ్ళో కొన్ని వ్యవసాయ హీలీల సమ్మేలు కూడా చేయించాడు.

ఈ షారాలు చెప్పేటప్పుడు పుచ్చలపల్లి నుందరయ్యగారి నాయకత్వాన్ని గురించి ఆయన అలగానిపాడులో స్థాపించిన వ్యవసాయ కూలీల సంఘాన్ని గురించి వివరంగా చెప్పేవాడు. ఆప్ఫల్లో నాకు లెనిన్‌ తర్వాత పుచ్చలపల్టి సుందరయ్యగాకే (ప్రపంచ నాయకుడని ఒక భావం ఉండేది. ఒకొ్కాక్కసారి పుచ్చలవల్లి సుందర య్యగారికి, గాంధీకి చాలా పోలికలు ఉన్నట్లు నాకనిపించేది.

పద్మనాభయ్య శిమ్యల్లో బాలమంది పిల్లలు సమ్మెస్టలానికి పోవడానికి భయవడి బడిలో ఉండిపోయేవాళ్ళు, ఒకసారి నేను వెళతే మా నాన్నని కొందరు -పెద్దరైతులు విమర్శించినందువల్ల నేను ఐడి నుంచి ఇంటికి రాగానే తనా డుం ఆ పద్మనాభయ్యను కలవకూడదని శాసించాడు. పద్మనాభయ్య మా మేన మామ [ప్రాత దళరథ రామమ్బూర్తికి హైస్కూల్‌లో ల్ఞాసుమేటు,. సన్నిహిత స్నేహం ఉండేది, మూ నాన్న కొడికే మా మామతో చెప్పేవాడ్ని. ఆయన పద్మనాళయ్య చెడ్డవాడుకాదు, మంచివాఢే కాని ఊళ్ళో వాతావరణం బాగాలేధు

శేషం | 210 కనుక మీ నాన్న చెప్పినట్లు చెయ్యడం మంచిదని చెప్పేవాడు. తర్వాత నేను హెన్కూలు చదువుకు వెళ్ళినపుడు పద్మనాభయ్య రోజూ నా గదికి వచ్చి కాల 'క్షేపం చేన్తూ కమ్యూనిస్టు సాహిత్యం అందజేస్తూ ఉండేవాడు. మేముభయులం ఎక్కువ స్నేవాంగా తిరిగేవాళ్ళం. కాని, తర్వాత తర్వాత రోజుల్లో న్దూడెంట్‌ "ఫెడరేషన్‌ చాలా కళ క్రికాలి ఉద్యమంగా ఉండేది. ఆ ఉద్యమానికి సంబంధించిన ఇద్దరు ఇంటర్మీడియట్‌ విద్యార్థులు [తిపురారిభట్ల రాఘవయ్య, అమంచర్ల గంగాధదరావుల ్మ[వభానంనా మీద వాగావడింది. వాళ్ళు ఉవన్యాసం చేనీన అనేక సభలకు నేను వెశ్ళేవాడ్ని. రాఘవయ్య ఉవన్యాసం ఇంగ్లిషులో జంరూమారుతంలా ఉండేది. గంగాధరరావు ఉవన్యాసం ఇంగ్రీమలోనే అలలు అలలుగా సమ్ముదం ఇసుకను కోస్తున్నట్లు మనస్సును కోసుకుంటూ లోవలికి పోయేది. పి.నీ. జోషి (సిపిఐ. కార్యదర్శి ఆయన 60065 డ&ీకం పషతిక బాంబే నుంచి నడిపేవాడు. ఆ వ్యతికల్ని విద్యార్జుల్లో వంచేవాళ్ళం, ఇలాంటి కార్యకలాపాలతో నా లేత వయస్సు మీద కమ్యూనిస్టు సిద్దాంత [వభావం గాఢ ము[దవేసీంది. అది మా (గామంలో ఉన్న భూస్వామి వర్గం (కామికవర్గం మధ్య భేదం ఈ అర్ధరూపంలో నాలో ఒక కాశ్వుతవర్గ చైతన్యంగా స్థిరపడిపోయింది, ఫలితంగా ఆనాటి నుంచి ఈనాటివరకు ధనికులమీద, ఆధికారనంతులమీద 1వధానంగా అనూయపర్యవసానంగా డ్వేషం సవాజభావాలుగా ఎప్పుడూ నాలో ఉంటాయి. ఇతర (వజలుకూడా ఎందుకు ధనికుల్ని చూసీ అసూయపడరు, ఎందుకు ఆశ్చర్యపడరనే ఆశ్చర్యం, ఆ్మకోశం కలుగుతూ ఉంటాయి. పటి [సభానమే తర్వాత [ప్రారంభమైన నా సాహిత్మ సృజనకాలంలో [వధాన నాదంగా పనిచేనీంది.

వి.ఎ. చదువుతున్న రోజుల్లో సీజేవల్లి వెంక టేశ్వరశర్మ అని ఒక మ్నితు డుండేవాడు. ఆయనకు విశ్వనాథవారు బంధువు. వెంక టేశ్వరశర్మ [వబంధాళ్లో (పౌడజ్ఞానమున్నవాడు. సృజనకళాళీలి. వద్యాలు, గేయాలు, కథలు ఆ రోజుల్లో రాసేవాడు. నేను [వతి కనివారం, ఆదివారాలు; సెలవులు, పండుగలలో నెజ వాడలో వెంక టేళ్వరశర్మగారింట్లో గడి పేవాడ్ని. తద్వారా ఆ రోజుల్లో విశ్వ నాఠ [వథావం నాలోకి వవేశించింది. ఆ (సభావం కేవలం సాహిత్య విలువలకు మ్మాతమే వరిమితం అని చెప్పాలి. కారణం? ఆ రోజుల్లో కూడా నేను కమ్యూనిస్ప నీద్దాంకాల (వభావానికి లొంగిఉన్న వాణ్ణి. ఆనాడు వస్తున్న కమ్యూనిస్టు పాపా త్యాన్ని చదివేవాణ్జి. కాని, సాహిత్యం విషయం వచ్చేసరికి అనాటి లెఫ్య్య

220 సాహిత్యదర్శిని సాహిత్య రచయితలు కేవలం అవ్యుత్పన్నులు కావడంచేత వాళ్ళమీద గౌరవం కుదిరేదికాదు. అదే కొన్నాళ్ళకు పెరిగి ఒక స్పష్టమైన రూపం ధరించింది. రాజకీయ సిద్ధాంతపరంగా కమ్యూనిస్టుగాను, సాపిత్యపరంగా ఏకాకిగానూ ఈ రోజు నేను ఉండడానికి వెనుక ఉన్న కారణాలు ఇవి,

విశ్వనాథగారిని బుతు ఘోషకు పీరిక రాయమన్నప్పుడు రాస్తానన్నారు. నెలరోజుల తర్వాత కలిస్తే “ఇంకా రాయలేదు ఇందులో ఈ పేదలు, గుడి సెలు, ఇలాంటి ఈ కమ్యూనిస్టు గొడవ ఎందుకు? ఆలాంటి వాక్యాలన్నీ తీసేసి, ఫేర్‌చేసే మళ్ళీ ఆ పుస్తకం ఇవ్వండి" అన్నారు. నాకు విపరీతమైన కోవం వచ్చింది. నేనే మార్పులు చెయ్యను. మీరు పీరికరాస్తే రాయండి, లేకపోతే లేదు అని వచ్చేశాను. తర్వాత ఒక వారం రోజులకు పీరిక రాసి పంపించారు. మళ్ళీ మా వరస్పర _పేమానుబఐంధం తథాతథంగా కొనసాగింది.

మా తాతగారు శివయ్యగారు శివభక్రి తత్పరుడు. పార్టివలింగ వూజా తత్పరుడు. తం్మతళాన్త్ర పారంగతుడు ఆయన కరక్కాయ సిరాతో పాత కాలపు కాగితాలమీద రాని పెట్టుకున్న తం్యతళాన్త్ర గంథాలు ఉన్నాయి. కొన్ని కొందరికి ఇచ్చేశాను. ఇలా ఇచ్చివేయబడిన వు స్తకాల్లో &ఓకటి ఒక అజాత యోగి ఫ్రీ నూకానికి స్వర్ణవిద్య ఆని వ్యాఖ్యానం చేసిన వాత్మపతి ఒకటి. జా సంహిత, కపింజలసంపహిత, పరాశరసంహిత అనే మూడు సంహితలు ఆయన చేతితో రాసినవి ఉన్నాయి లక్ష్మీతం్యతం మరొకటి. [గథితాది (వయోగాలు, వీజాగర నిఘంటువు, వరాహకూర్మ, రామ, హనుమదాది మర్యతాలు, మంత (వయోగాలు వాటి తీర్ధమేకాదులు రాసిన [గంథం ఉంది. / చకోపాసన"కు సంబంధించిన విధి విధానాలు రానీన [గంథం మరొకటి,

నాకు తంర్మతళాన్త జానం సీత్సపెతామవాంగా సంక అది (గ్రాంధికజ్ఞాన క! జేవీ జేవీ ఉపాసనలు న లేదా? అంటే నా దగ్గర ఖచ్చితమైన సమాధానమేదీ లేదు. ఎందుకంటే, వాటిని గురించి చెప్పడానికి కావల్సిన అనుఖవంగాని, సాధనంగాని, జిళ్లాసగాని నాదగర లేదు. అందుచేత ఈ విషయాల్లో ఏదో ఒకటి తేల్చి నిష్కర్షగా చెప్పడం నహేశుకమార్గం కాదని నా అభ్మిపాయం, కాని లౌడ్‌ స్పీకర్ల ద్వారా, బాజా భజంత్రీల ద్వారా వీధుల్లో (ప్రవహిస్తున్న భయంకర శబ్ద సమూహరూపమైన మతానికి మ్మాతం నేను బద్దవిరోధిని, దీన్ని [పోత్సహిస్తున్న వాళ్ళు మాతం మానవ శృతువులుగా ావిస్తాను. ఒక దేశపు (గామాల్లో పట్టణాల్లో మనుషుల గొంకళులు వినిపించాలేగాని అన్య శద్దాలేపీ వినిపించే హక్కు- లేదు,

శేషేంద డీ

నేనే ఉపాసనా చేయలేదు. సంధ్యావందనం చేయడం నేను ఎరిగి ఎవ్పుడూ విడనాడలేదు. సంధ్యోపాసనం నేను మతంగా భావించను, ఆలా ఎవరైనా భావిస్తే నా ఉచ్చ్వాస నిశ్వాసాలను కూడా మతంగా భావించాలి. నా ఆకలిని కూడా మతంగా కావింబాలి. నా అనేక దేవధర్మాల్ని మతంగా భావించాలి. మనిషి స్వనుఖం కోనం ఎన్నో చేస్తాడు. ఆ సుఖానికి విరుద్దం అయిన వాటిని విసర్జిస్తాడు. ఈ దృష్టిలో సంధ్యోపాసనం విస రించలేను. దీనిక, మార్క్సిస్టు జీవనానికి వైరుధ్యం ఉందని అనుకోను. మనిషికి ఒక నిగూఢ ఆంతరిక జీవనం ఉంటుంది ఆ జీవనతృప్తి కొరకు వ్యక్తి ఆచరించే వ్యక్తిగత చర్యలు తదితర విషయాలకు సంఐంధించవు.

నేను కొత్తగా పైదరాదాదు వచ్చినవ్పుడు కొందరు సాహిత్య మారీచుల వలలో పడ్డాను. అవ్వుడు చేసిన అవివేక కృత్యాల్లో భువనవిజయం ఒకటిం ఆందులో కరుడుకట్టిన ఛాదస్తం, సాహిత్యాన్ని లావదాయక వ్యాపారంగా తలచే నయవంచన, అభ్యుదయ విరోధ లక్షణాలు ఏకీభవించి మనుష్యరూపం పొందితే ఎలా ఉంటుందో అలాంటి వ్యక్తుల సాంగత్యంతో కాలం గడిపే దౌర్భాగ్యం పట్టింది ఆ రోజుల్లోం అందులో నుంచి విముక్తుడనై న తర్వాత పళ్చాత్తావ వడ్డాను. కాని ఒకటి చెప్పాలి, ఆందుతో నేను మనసారా గౌరవించి స్నేహితులుగా భావించేవారు ఒకరిద్దరున్నారు. వారిలో డా॥ జి.వి స్నుబహవ్మణ్యంగారు, ఉత్పల సత్యనారాయణాచార్యులుగారు మొదలై నవారు.

20.10.1927 శేషేర్యద జననం :

తర్మడి శ్రీ గుంటూరు స్ముబహ్మణ్యంగారు, తర్లీ అమ్మాయమ్మగారు. శీషిందకు తన్ముడు రాజశేఖరం, చెల్లెళ్ళు అననూయమ్మ, దేవ సేన,

1939.44:నెల్దూరులో వెంకటగిరిరాడా హైస్కూర్‌లో, కాలేజీలో విద్యా ఖ్యాసం.

1945.47 :' గుంటూరు ఎ.సి కాలేజిలో వి.ఎ.

1048.49 : మదాసులా కాలేజీలో ఎఫ్‌.ఎల్‌. (ఒక సం[), బి.ఎల్‌. (రెండు సం).

1945 : వివాహం (శ్రీమతి జానకి),

1950 : (వథమ పృుతిక నసుంధద జననం,

1951 : ద్వితీయ ప్యుతిక కేవతి జననం,

ర్తీ2స్త పీహీత్యదర్శనీ

1956 : (పథమ వ్వుతుడు వనమాలి జననం,

1958 : ద్వితీయ వ్యుతుడు సాత్యకి జననం,

194955 : డిప్యూటి వంచాయతీ ఆఫీసర్‌ గా కందుకూరు, పొదిలి, దర్శి, పిఠాపురం, సామర్డకోట, తుని మొ (పాంకాలలో ఉద్యోగం.

శ956.65 : కమీషనర్‌గా తిరువతి, (పొద్దుటూరు, కడప, బొబ్బిలి, గూడూరు, "పెద్దాపురం, ఒంగోలు, చిత్తూరు, కాకినాడ, రాజమం్నడి, విజయవాడ, కర్నూలులలో ఉద్యోగం.

1965-85 ః హైదాబాదు మున్సిపల్‌ కార్పొరేషన్‌లో అసిస్టెంటు క మీష నర్‌గా, డివ్యూటి కమీషనర్‌గా, స్మెకటరిగా ఉద్యోగం.

1975 లో ఎమర్జెన్సీ చట్టం్యకింద కంపల్సరీ రిటైర్‌ మెంట్‌.

1978 లో త0గి ఉద్యోగంలో (ప్రవేశం.

1985 లో మే నుండి అక్టోబర్‌ వరకు మున్నిపల్‌ అడ్‌ మిని స్ట్రషన్‌ ఆఫీస్‌లో చీఫ్‌ వాల్యుయేషన్‌ ఆఫీసర్‌గా ఉద్యోగం, అక్టోబర్‌లో రిదైర్‌ మెంటు

1969 : మారిషస్‌, మడగాస్కర్‌, తూర్పు ఆఫీకా దేశాల పర్యటన,

1970 ; ఇంగ్లండు, జర్మనీ, ఫాన్సు, ఇటలీ, [గీసు దేశాల పర్యటన,

1977 : థ్రీ వేంకటేశ్వర విశ్వవిద్యాలయంలో విజిటింగ్‌ (పౌ ెసర్‌గా నియామకం.

1977 : నా దేశం.నా ప్రజలు ఉర్దూ అనువాదానికి ఉర్దూ ఆకాడ మీవారి బహుమతి [వదానం,.

1081 ; మక్టూం మెమోరియల్‌ అవార్డు మరియు నా దేశం.నా (వజలు హిందీ అనువాదానికి *హింది (వకిష్టాన” బహుమతి.

క్ష98ి5్‌ జూన్‌ ; 'కవి జౌర్‌ కవితా” శీర్షికన ఢిల్లీ దూరదర్శన్‌నుండి శీప్నేరద్ర కవికాపఠనం, _

1987 జూన్‌ 24.20 : గిసు దేశంలోని లెం1081 నగరంతో జరిగిన క066౯94010081 ౫660108 0% ఉ౧01696 6౯6౭ల ఉక అనే సదస్సులో ౮౦౫౨జ8ట?6 త89669 0% 01890 62౯6ల 891 4జి సిసలాంయం అనే విషయంపై ఉసన్యాసం,

(“శేషేంద కావ్యానుశీలనం", "పెన్నా శివరామకృష్ణ పరిశోధనా వ్యాసం నుంచి అక్టోబర్‌ 1993 )

కవ్యూనిజాన్ని తిట్ల సుడిగుండంగా వూర్చొరు రాతి నిదకొమ్మకు (వేలాడుళున్నప్పుడు శిష్నేయ్యద ఒంటరిగా న్వస్నం లోకి నడుస్తాడు ఆశల్ని, ఊహర్ని పోగుచేసి (వ్రతీకల్లో వేనుకుని మెలకువలోకి తిరిగొస్తాడు బద్ధకంగా ఒళ్ళు విరుస్తున్న (వవంచంలో కవిత్వం అనే ఇంద జాలంగా విరబూస్తాడు. తన అక్షరం కొడవలి [వథమ చం్మదరేఖలా ఈ ళ్‌ తాబ్బంమీద ఉదయించాలని తపనవడతాడు,

, పెదవుల తీరాలు చేరడానికి ఒక స్వరం ఎన్ని గుండెల తుఫానులు బాటాలో శేషేర్యద ఆతరాలు వరిశోధిస్తాయి. [గామానికీ సంగామానికీ మధ్య ఎన్ని తుపాకుల ధూరమో శేషేర్యద కవిత్వం అంచనా వేస్తుంది. మవాళ్ళలోనే కాదుంగుండెల నెగళ్ళలో కూడా తోటలుంటాయని, కవిత్వం లాంటి ఆ తోటలో ఒక నెమలి నీమిలీలా నర్తిస్తుందని శేషేర్యద సాహత్యం 'ఘోషిన్తుంది.

శీష్టేర్యద అచ్చమైన కవి. ఎన్నో దుమారాలు లేసిన వివాదాన్పద కవి. శదాలకు రెక్కలిచ్చి నిళ్శబ్దాల్లోకి ఎగరేసీన కవి. 'కవిత్వం ఎ(రగు[రంలా పరు గెప్తికు వస్తోంది, రక్తంతో మునిగిన బాణంలా, వీరుడు విడిచిన (ప్రాణంలా, దానికి నా అంతరంగిక నీలి సమ్ముదం ఆంకితం” ఆఅంటాడాయన. “ఉదయం” వతినిధిగా (తిపురనేని శ్రీనివాస్‌ ఇటీవల శేషే్యదతో జరిపిన ఇంటర్వ్యూ £

ల! లో వా

భౌతిక జీవితానికి సంబంధించి మార్క్సిజం ఆమోదిస్తున్నానంటారు. మార్క్సిజం అంటే ఆలోచన అక్కరలేని ఆచరణ అని భాష్యం చెస్తున్నారు, ఎవ్పటీ పరిన్టితినిబథ్టి అవ్పటికి స్పందించటం మార్క్సిజం అంటున్నారు. నూర్క్సిజంతో వీ కొంచెం వరచయం ఉన్న వాళ్ళయినా ఇది మార్క్సిజం కాదని గుర్తిస్తారు ఉన్నత స్టాయి వివేచన, ఆచరణల ఐక్యత మార్క్సిజానికి 1పాతివదిక. మీరు చెబుతున్నది వ్యకీకరణ కాదా?

శిషే్యద : కాదు. ఉన్నతస్థాయి వివేచన కావాలి; కాని కీలకస్థానం అచరణదే. భారతదేశంలో మార్క్సిజం వివేచన దగ్గరే ఆగిపోయింది; ఆచరణ

స్రీ సాహిత్యదర్శిని దగ్గర ఛిన్నాభిన్న మైపోయింది. ఈ దేశంలో నలభ్రె, యాభై ఏళ్ళ తర్వాత కమ్యూనిజం ఎంత ఉంది? ఎవరు దినికి బాధ్యులు? కమ్యూనిజాన్ని ఇప్పుడు నీవు మార్క్సిస్టు కాదంటే నీవు కాదు అనే తిట్ట సుడిగుండంగా మార్చారు. ఒకడు మార్క్సిస్టు కాకపోతే వాడ్ని మార్క్స్సిస్టుగా మార్చడానికి సీవు ఏ కృషి చేళావు? దేశమంతా మార్క్సిస్టు దృక్పథంతో సార్యదతరం కావలసిన ఆవసరం ఉందా లేదా విష్ట్వవం రావాలంటే?

(వతివాడిలో విష్ణవ చైతన్యం వ్యాప్తం చెయ్యడానికి బదులు విష్ణవ చేతన ఉన్నవాడ్ని కూడా బుద్ధిపూర్వకంగా ఖండిస్తున్నారు, ఇది స్పష్టంగా విష్ణవ (దోహాం. మార్క్సిజాన్ని మొనాపొలీ చేసుకుని ఒక మతంగా మార్చారు. అలా కాకుండా అది కార్యాచరణ సాధన మ్మాతంగా ఉండాలనినా అభ్మిపాయం ఇజంగా కూడా ఆది అంతే లెనిన్‌ ఈ సందర్భంలోనే అన్న నాక్యాలు గు ర్తించాలి.*2ఏ86 10 0 86086 28 80మ96ష198 60మ01666 8౨4 6౧1: 2114016; వీళ€ ౦౨ యేల 00068౮ ౪౬ &28౬ ౧609902664 రుం లు ళు౭౦దా 18 091 రుం 00౯906౯-86096 0 లు&6 $ర60066 ఇకలే 30618. పేంటి [436 2రే?8906 10 21 61600008 1£ యేటా 288 08౬ 60 £11 కణ 1మ64 '?

ఒక (గామంలోనో, చిన్న ఊళ్ళోనో పుట్టి ఆక్కడే పెంగి ఆ జీవితం తప్ప వేరే జీవితం తెలియక, వేరే భాషలతో వరంచయం లేక, (నవంచ సాహిత్యం చదవక కవిత్వం రా సేవాళ్ళు గొప్ప కవులు కారసీ, పలుభాషల సాపిత్యంతో పరిచయం ఉండి, పుస్తకజ్ఞానం పుష్కలంగా ఉండి చాలా ఊళ్ళు చూనీ జీవితాన్ని అనుభవించినవాశ్ళే మంచి కవిత్వం గ యగలరనీ అన్నారు. (మ౭0ట8 01 ఏ౭86048) అంటే డబ్బులు వాగా ఉంటే తప్ప మంచి కవి కావడానికి వీలులేదా?

శిషేయద : ఒక వల్లెిటూళ్ళో ఉన్నవాడు మవిోకవి కాలేడా అని అధి కేపణ చేసినట్లుందీ (వళ్న నిజమే - కాలేడు. జానవద సాహిత్యంలో హృద యాన్ని ఎంతో చుంబించే కవిత్వం మనకు దొరుకుతుంది. కాని దేశ సంచారం చేత బహుజన సంవర్క సద్ధికలిగి, ఉత్తమ కార్యక ర్తలైన కవుల్ని అధ్యయనం చేసి సంస్కారస్థాయి "పెంచుకుని కవిత్వం రాసే వాడి కవిత్వంలో ఉన్న జ్ఞానదాయిక *ళ క్రి, భావవికాస లక్ష్షణమూ జానవద కవిత్వంలో లభ్యం కాదు.

శేషేయద ర్డ్‌25 కబీరు ఎన్నో జ్ఞానదాయక దోవాలను చెవృడానికి ఉన్న కారణాల్లో ఆయన చేసిన విస్తారదేశ పర్యటన ఒక ముఖ్యమైనది అనడంలో ఏ సందేహమూ లేదు, తొట్లోవేసిన చెట్టు మన నడుం వరకు పెరిగితే స్వేచ్చగా విళాల ధర్మితి మీద వేసిన వృక్షం లక్షలాది _,వజల చూపులు చేరే ఎత్తుకు పెరుగుతుంది. డబ్బు నాగా ఉండడం చేతనే కబీరు దేశ వర్యటన చేయగలగలేదు,

రై తాంగ ఉద్యమాలలో ఎంతోమంది కవులు వుట్టుకొస్తున్నారు. వాళ్ళకు తమ (గ్రామం, వరిసర్మగామాలు తప్ప వేరే వ్రసంచంతో (పత్యత పరిచయం లేదు. ఈమ భాష (అందులోనూ తమ [పాంతప్ప నుడికారం) తప్ప వేరే భాష తెలీదు. గిరిజన ఉద్యమాలలో పుట్టిన కవులకైతే గిరిజన భాష తవ్వ “నాగరిక* భాషలేవీ ఎరుగరు, వీళ్ళంతా కవులు కారా?

శేష్నే్య్యద 2 వాళ్ళంతా కవులే, కానీ మయకోవ్‌స్కీ., అలెగ్జాండర్‌ బ్లాక్‌, మెండల్‌ ష్టామ్‌, అన్నా అఖ్మటోవా, యాని సెన్‌ లేక మన శశ్రీశ్రీలాంటి కవులు కారు,

మారుతున్న సమాజంతోపాటు పదాలకు అర్జాలు కూడా మారుతుంటాయి కదా! మరి మీరు 'న్యక్తి' అనడానికి ఐదులు 'ఆత్మ* అని, ఆధ్యయనాన్ని తపస్సు అని, వర్తమాన సామాజిక వ్యవస్థను విధి అని, అర్థిక ఏము క్రిని మోక్షం అని రాయడానికి కారణం ఏమిటి? దానివల్ల ఆధునికత అర్ధంగాక సంప్రదాయ అర్థం స్పురించడం లేదా?

శేషేరద : మీరన్నట్లు వాస్తవంగా మారుళున్న సమాజంలో వదాలకు అర్జాలు కూడా మారుతుంటాయి. వ్య క్తి సమాజపు లోతు అయితే, ఆత్మ వ్యక్తి లోతు? అలాగే అధ్యయనపు లోతు తవన్సు - వర్తమాన హైమాజిక వ్యవస్థను నేను “విధి' అనే పదానికి అర్థంగా గానీ వర్యాయవదంగా గావీ వాడలేదు, డిజార్గనై జ్ట్‌గా ఉన్న వర్తమాన సామాజిక వ్యవస్థ ఛాలా గజిబిజిగా ఉందనీ, ఆ చిక్కువడ్డ చారం లాంటి సమాజంలో కార్యకారణం సంబంధాలు వెదకడం ఆసాధ్యమనీ, కనుక ఒకటి ఒకడికి ఎందుకు సంభపించింది అని అడిగితే కారణం చెప్పలేని వూర్వకాలం విధి అనే సులభమైన సమాధానం కని'పెట్టారనీ నా భావం, అలాంటి అనిర్వచనీయ విధి సోషలిస్టు సమాజం వస్తే తనంతట తానే అదృశ్యమై

రపి. 15

డైరీ సాహిత్యదర్శినీ పోతుందనీ నా తాత్పర్యం. ఎందుకంటే, అప్పుడు ఆ సువ్యవస్థిత దళలో సమాజం సుస్పష్టంగా ఉంటుందనీ అందుచేత కార్యకారణసంబంధాలు స్పష్టంగా కనిపిస్తాయనీ, ఇప్పుడు మార్కులాంటి మేధావులకే విశ్చేషణా వూర్వుక విరిశోధన చేతనే కనిపిస్తాయనీ, ఆలాంటి విశ్చేషణాపూర్వక వరిశోధనా ఫలితాలు కూడా వివాద్మగస్తం ఆవుచుంటాయనీ నా అభిప్రాయం, ఇది శద్దార్ధాల గొడవ కాదు, ఆర్థిక విముక్తి మోక్షం అనడం కూడా అదే ధోరణి. మోక్షం అంటే లిబరేషన్‌ విముక్తి ముక్తి మోక్షం అనే శబ్దాలు నమానార్థకాలు మోక్షం తత్వళాస్త్ర వరిభాషలో ఉన్నప్పటికి, అది సామాన్యభాషలో ఉవయోగింపబడడం తత్వ కాస్త్రమూలంగా ఆగిపోలేదు మోఖునికి అధునిక శబ్దం లేదు ఉంటే మోమంవాడే వాడ్నికాదు. నూటికి తొంల్లై వంతులు మన దేశంలో సజలు ఇరవయ్యో శతాబ్దం వాళ్ళు కాదు. మన అర్బన్‌ భాష (గామాళ్లో వనిచేయదు. వాళ్ళకింకా భారత, రామాయణాల భాష, భావజాలమూ, సన్నిహిక బంధువులు, మన రచయితలు వాళ్ళలో వాప స్పర్థలతో పోట్లాడుకోవడంకం టే గామీణ (ప్రాంకాళ్లో ఆధునికత రావడానికి కృషి చెయ్యడం వర్తమాన ఆవశ్యకత.

మిమ్మల్ని మీరు ఆధునిక కవి అని భావిస్తూ కూడా మీరు రాసిన 'ఆధు నిక మహాభారతం పుస్తకంలో ఒక్కోం ఆధ్యాయాన్ని పర్వాలుగాను, అంతా అయ్యాక *ఇది వింశతిత శేషేయ్యదనామ సంవత్సర” అని ముగించడం ఎందుకు? ఆది ప్రాపీన కవుల లక్షణం కాదా?

శేషేంద్ర ఏ మవో విష్ణవకవి అయిన శ్రీశ్రీ కావ్య సంకలనానికి మవి (నస్థానం అని పేరు పెట్టాడు. మవోప్రస్థానం మహాభారతంలో ఉన్న పద్దెనిమిది నర్వాల్లో ఒక పర్వానికి పేరు. దానికేమంటారు? ఆయితే ఇక్కడ ఆధునిక మహా భారతం అంటే 2గ్‌ంరే0 1916 [414 అని అర్థం _ ఆని అవతారికలో వివ రింపబడి ఉండడం చూడవలసిన వాధ్యత పొరకుడికి ఊంది. పెగా, మనం కొందరం అనుకుంటున్నట్టు మన ప్రజలు ఆధునికులుకారు భారతదేశం (గామా ల్లోకి వెళితే వత్యశమవుతోంది పదవోరో శతాబ్దం మన దేశంలోకి ఇరవయ్యో శలాబ్ధం ఇంకా రాలేదు. మన దేశం వ్యూడల్‌ యుగంలోనే ఉంది. ఇప్పుడిప్పుడు తలెత్తుతున్న క్యాపిటల్‌ హడా గామాల కుండల్లో నుంచి పిడతల్లో నుంచి, భోషాణాల్లో నుంది సమీవ వట్నాలవరకే వ్రయాణం చేస్తోంది. హోటళ్టుగా, సినిమాలుగా, సబ్బులుగా వగ్గెరాలుగానే మారుతోంది. పౌళ్ళాత్య దేశాల క్యాపి

శేషేర్యద లిక టల్‌కూ, మన దేళవా!ీ క్యాపీటల్‌కూ కొలోన్‌కూూ గోంగూరకూ ఉన్నంత లేడా ఉంది. ఈ కుల మతాల పీడితులు ఎంతో దూరం వెళ్ళలేరు. ఒక స్నేహితుడు అన్నాడు. మా వల్రెల్లో వద్మాల కవిత్వం చదువుతారేగాని మీ వచన కవిత్వం అంటే ఇష్టంలేదు అని! మన (_పజల్లో ఇంకా దేవాలయాలు, మోక్షము, విధి, భార తము, రామాయణము, పొవము, పుణ్యము, కర్మ - ఇవన్నీ యథాతథంగా ఉన్నాయి. దీనికి మన ఎన్నికలకంటే _వబలమైన సాక్ష్యం మరొకటి లేదు, ఈ దేవాలయాల లిస్టును నమ్మేవాళ్ళవై పే ఓట్లు (పవహిస్తున్నాయిగానీ, నూతన (పపంచం నిర్మిద్దామని కలలుకంటూ జీవితాలు ఖతం చేసుకున్నవాళ్శవైపు ఒక్క ఓటుబొట్టు కూడా రాలడంలేదు. ఆందుచేతనే ఆంటాను, వర్గవైతన్యం కోసం మహోద్యమం (పారంఠం కావాలి అని,

కవులు [పజలకన్నా గొవృవారంటున్నారు. ఆంతిమంగా (వజలే గొప్పవా రవుకారుగాని కాస్త చదువుకుని, రాయగలిగినంత మాతాన కవులు గొప్పవా ఆలా అవుతారు?

శేషేర్యద : వివేచన, ఆంతర్వితర్మము, జ్ఞానము-ఇలాంటి విశేష ఆంత రిక చర్యలు అందరు మనుమల్లోనూ ఊండేవి కావు. కొందరే వాటిని అవ్యసీ స్తారు. దాని ఫలితంగా ఒక సంస్కార విశేషం గడిస్తారు. అందరికి ఇది సాధ్యం కాదు కవి ఆ విశేషగుణ సంపన్నుడు గనుక అన్యమానవులకు ఒక మాట చెప్పే యోగ్యత గడించుకున్న వాడవుతాడు, ఆ విధంగా కవి గొప్పవాడనే కాని, ఒక ఆఫీసరులా, ఒక మంతిలా, ఒక ధనికుడిలా గొవృవాడనికాదు. వాస్తవానికి కవి కేవలం సాధారణ మానవుడే ఎంత సాధారణ మానవుడయితే అంత ఊత్తమ కవి అవుతాడు సాధారణ మానవుడుగా జీవించడంచేతనే ఒక కవి తన కవిత్వాన్ని సాధిస్తాడు. సాధారణ మానవుడవడంచేత యావత్తు మానవ జీవన అఆనుభవాలకూ కష్టసుఖాలకూ తనని గురి చేసుకుంటాడు, కవిత్వ సృజనకు కావలసిన వక్విదళ పొందుతాడు, అదే అతని కవితకు బీజం. (పజలు కవుల కన్నా తెలివిగలవారనడం వాస్తవం కాదు. అది ఒక అజ్ఞాన (వచార _పేరిత ఉత్సాహము, నతర్కిత సత్యం కాదు.

ఫ్ర సాహిత్యదర్శిని

సమకాలీన తెలుగు సాహిత్య విమర్శ గురించి ఏమనుకుంటున్నారు? శేషేర్యద 2 సాహిత్యరంగంలో విమర్శ కోర్టులో జడ్డిలాంటిది. రుజువు కావలసినంతవరకు ముద్దాయిని "పెద్దమనిషిగా భావించడమే న్యాయవ్యవస్థ అవ లంబించే సూతం అంటే, ఇక్కడ నైతికత కీలకస్టానంలో ఉంది. చాలామంది తెలుగు విమర్శకుల్లో న్యాయస్పృవా లేదు. రాజకీయ, సామాజిక వరిస్థితుల కారణంగా రూపొందిన పలుకుబడిగల వర్ణాల్ని పోటీపడి మెప్పించడమే తమ సీతిగా ఆనలంబించినవాళ్ళు తెలుగులో ఎక్కువమంది విమర్శకులు. కారణం? అ వర్గాల్ని అనుసరిస్తే లాభదాయకమనీ, ఎదిరిస్తే నష్టదాయక మసీ వాళ్ళు అభి (పాయమని స్పష్టమవుతోంది. రెండవది, పెద్ద లోపం ఎక్కువమంది విమర్శకు లకు వాస్తవంగా కవితాస్పృవహ లేదు. అసలు హృదయపూర్వకంగా సాహి త్యంలో మునిగితేలుతూ తన్మయత్వం పొందే సాధు విమర్శకులు మనకు లేరు; ఇది మన దురదృష్టం. ఎందుకంటే, మంచి విమర్శ లేకపోతే మంచి కవిత్వం

అభివృద్ధి పొందదు. (వతీకల మేడమీద మీరు సృష్టించిన కవిత్వంలో వాస్తవాన్ని ఊహ మింగేసీందనే విమర్శకు మీ జవాబు? శేషేంద్ర: కవిత్వ తత్వజ్ఞానం ఆసమ్మగం అవడంచేత ఇలాంటి అభి [పాయం కలుగుతుఎది. ఇతోధిక జ్ఞానార్జనచేత అది సమస్సిపోతుంది. (ప్రతీకలు ఇక్ళుకళ్లే ఇటుకరాళ్ళలాంటివి కాదు; కవిత్వం ఊపహాద్నూతమే కాదు. కవి జీవన సంగామధాటిలో ఎగిరిపడే అగ్నికణాలు ప్రతీకలు, [పతీకలు అన్యధా పుట్టవు, కనుక (వతీకలు జీవన వా స్తవాల్హోంచే పుడతాయి. ఉదా: “సూర్యుడు కిరణాల బండ్లు తోలుకుని వస్తున్నాడు” (నా దేళశం-నా (ప్రజలు), నేను జేబుల్లో కోకిలల్ని వేసుకుని రాలేదు, పిడికిళ్ళలో బాంబులు బిగించుకుని వచ్చాను (గొరిల్లా). ఇవి పతీకలు వా స్తవాల్లోంచే పుట్టాయి. ఇలా ఉదాహరణలు కోకొల్పలు ఉన్నాయి. కొత్తగా కవిత్వం రాస్తున్నారా?

శేషేర్చద : కొత్తగా కవిత్వం రాయలేకపోతున్నాను. తాజా అను భూళుల్ని స్వీకరించే శక్తి నా శరీరం కోల్పోతుందేమో అనిపిస్తుంది. ఐహుకా చాలాకాలం పట్టవచ్చు నేను మళ్ళీ కవిత్వం రాయడానికి! స (ఉదయం దినవ్మతిక 16.12.89)

ణి కవల్యూనిజం నాలో స్పందించే ఏక్‌ తారా ఛందోబద్దమైన వద్యంతో కొడు, "పెదాలపై హాయిగా వివరించే పాటతో కవిత్వ రంగంలోకి (సవేశించారు. శ్రీ గుంటూరు. శేషేయ్యదశర్మ. ఇప్పటికి ముప్పయివీడేళ్ళ [కిం *వికాలార్యధ” దినన్మకికలో అయన తొలిపాట అచ్చయింది. శక ట్ర (ప్రవంచంలో ఎక్కడున్నా సరే [ధువనములకు మధ్యవలె దూరమైనా సరే మన బాధలూ ఒక్కటే ఎబ్బప్పుడూ మన గాతలూ ఒక్కటే _ దాని వల్ల్లి. అప్పటి నుంచి ఆయన కొంతకాలం వరకు పాటనే తన భావ వ్యక్తీకరణ సాధనంగా వాడుకున్నారు. పాటతోనే మా ముఖుముఖభీ మొదలయింది... వపళ్న: మొదట్లో పాట మాతమే రాయడానికి పత్యేకమైన కారణా లేమైనా వున్నాయా? శేషేంద: మొదట పాటలే రా సేవాణ్ణి. కమ్యూనిస్టు పార్టీతో, స్టానిక ఉద్యమాలతో విద్యార్థిదళలోనే (నభావితుడ్నుయాను. ఏడెనిమిదేళ్ళ వయసులో వీధి బళ్ళో చదువుళున్న రోజుల్లో కూడా కమ్యూనిసు పార్టీ వఠావం ఏదో ఒక విధంగా నామీద వుంది. (వభావం అంటే సిద్ధాంతాలు చదవడం కోదు. ఒక స్టానిక నాయకుడు వుండేవాడు. అతను మమ్మల్ని హరిజనవాడకు తీసుకువెళ్ళి పాటలు పాడించేవాడు, సాయల్మతం న్‌ చెట్టుకిందనో కూర్చోబెట్టి మార్క్సాస్టు హైరాలు చెప్పేవాడు. ఆ భావజాలం, ఉత్పత్తి సాధనాలు సామాజికం చేయడం ఇలాంటి థియరీలు సర్యగహంగా, అస్పష్టంగా లెలును, కాని, 1మ01168€1016 బాలా గాఢంగా వుండి తెలి సేనికాన్సుం స్థానిక నాయకులనే ఏదో అడిగేవాణ్నీ. వాళ్ళే ఏడో చెప్పేవాళ్మ వః అంటే, మార్క్సిజం గురించి మొదటినుంచీ మీకు పరోత పరిచయ మే వృందా?

230 సాహిత్యదర్శిని

శే ఇప్పుడు వున్నంత గాఢమైన అవగాహన అప్పుడు లేదు. స్థానిక నాయకులతో సంపతించడం, మాట్టాడడం, జనశక్తి వికాలారధ సంచికలు, గోర్కి సాహిత్యం చదవడం - ఇల్దాంటివి వుండేవి. అప్పుడు చేతికి దొరికిన కమ్యూనిస్టు సాహిత్యం అంతా చదివాను. అంతవరకే గాసీ సీరియస్‌గా థియరి లోపలికి వెళ్ళి ఈనాడు చేసిన అధ్యయనం అనాడు లేదు. కాని మానసికంగా నేను ఆటువై పే (వభావితమయ్యేవాణ్ణి.

(వః పార్టీలో విభేదాలు మీ మీద ఏమైనా [వభావం చూపాయా?

శే; కమ్యూనిస్టు పార్టీ '54 ఎన్నికల్లో ఓడిపోయిన తర్వాత అనేక సంవత్సరాలు [(కియాశూన్యంగా వుంది. పార్టి కార్యకమాలు ముమ్మరంగా లేకపోవడంతో అంతా నిర్జీవంగా వున్నట్టు ఒక అభ్మిపాయం లేదా వాకావరణం ఏర్పడింది. పార్టీ ఎన్నికల్లో ఓడిపోయినప్పుడు కవిత రాళాను. ఆ కవిత “పక్షులు కావ్యంలో అచ్చయ్యింది:ః

“రాహువు వట్టిన, వట్టాక సెకండు అఖండమైనా

లోక వాంధవుడు అసలే లేకుండా పోతాడా?” ఇది అప్పుడే విశాలార్య్థధలో వచ్చింది.

పార్టీ పార్లమెంటరీ విధానం స్వీకరించిన తర్వాత అప్పుడు చాలామంది. అంటే పార్టీ తో ఎక్కువ సంబంధం వున్నవాష్ణ పార్టీ చేత ఎక్కువ 4ఉ తేజితులై జీవితమంతా దానితోనే &ం61ఇ156 అయినవాప్ల నిరాశలో పడ్డారు అ వాతా వరణం విశ్వ(పియ కవితలో చూపించాను. గ

అయితే మొత్తంగా పార్టీలో విభేదాలు నా మీద ఎలాంటి (వభావమూ చూవలేదు. సాధారణంగా వామపక్ష రాజకీయాల మీద ఆసక్తి వుండి ఆ ఆడుగు త్లోనే అడుగువేస్తున్న మనస్తత్వం వుండేది.

“బుతు ఘోష' చూడండి అది లెఫ్టిస్ట్‌ పొయ్యిటి. అన్ని బుతువులతో పేదల జీవితం ఎలా వుందో చూపించడం కోసం ఆ కావ్యం రాశాను మన్ను చెప్పే విషయం దృళ్యాదృశ్యంగానే వుండాలి ఐట్టబియలుగా వాచ్యంగా పుండ కూడదు. 'వక్షులు' అనే సంకలనం నిండా లెప్టిస్ట పొయ్యిటీ వుంది దాన్ని కూడా సాహిత్యవిమర్శలోకి తీసుకోవాలి.

'శేషేంద లప్రక్ష

(పః పద్యంలో లెఫ్టిస్ట్‌ భావాలు వ్యక్తం చేయడం సమంజసమేనా?

వ్‌ ఛందస్సుకి, లెఫ్టిస్ట్‌ భావాలకి “కాష్‌ లేదు మార్క్సిజం కవిత్వ వస్తువుగా తీసుకుని రష్యాలో ఎందరో ఛందన్సులో కవిత్వం చెప్పారు. యూరప్‌లో కూడా అంతే మయకోవస్కీ, అలెగ్జాండర్‌ వాక్‌ (వళృతులు ఆంకా మీటర్‌లోనే కవిత్వం చెప్పారు 1950 (ప్రాంతంలో కుందుర్తి “జయంతి" సంచికలో 'వీథిమానిసి' అనే (పొగెనివ్‌ కవిత వచ్చింది. అదీ ఛందోబద్ధమే. మీటర్‌ కీ మార్క్సిస్టు వస్తువుకీ వైరుధ్యాలు లేవు. ఇవన్నీ దృష్టిలో పెట్టుకుని ఛందస్సులో రాశాను. ఆ తర్వాత ఛందస్సులో రాయడం మానేళాను.

ఛందన్సు నుంచి “చమత్కాంరికి దొాకొ

గజల్‌రూవ (పభావం (వబలంగా వున్న ఉన్తూ సాహిత్య సంస్కృతి నుంచి వచ్చినవాణ్ణి కనుక నేను కవిత్వంలో పాఠకుణ్ణి కాదు - శ్రోతని దృష్టిలో వుంచుకుంటాను. ఛందస్సులో రాసిన కవిత్వాన్ని చదివినప్పుడు (శ్రోతకు నేను చప్పున చెప్పదల్చుకున్న విషయం అందకుండా పోవడం గమనించాను, నేనేదో గబగబా చెప్పుకుపోయేవాణ్ణి శోతమీద దాని [వథావం పడేది కాదు నాకు కవిత్వం చెప్పాలంటే [శోత మొహం కనిపించాలి. అతని మొహంలో ఉత్సాహం, సంతోషర పంటి రియాతన్స్‌ నేను చూడాలి. ఆ రియానన్‌తో ఉత్సాహ (పేరిళుణ్ణి అయి కవిత్వం చదవాలి. ఇది నా విధానం. పద్యం దగ్గిర ఇది విఫలమైంది. కవిత్వరూపంగా సాధించిన చమళ్కారాన్ని (శోతమీద వేసి వాణ్ణి చకిళుడ్ని చేయడమెలా అన్న ఆలోచన కలిగింది. అసలు ఈ పద్యాల భాష ఈ రోజు [శోతకు సనికిరాదని తెలుసుకున్నాను. అది (శోతకూ, మనం చెబుతున్న విషయానికి మధ్య పెద్ద గోడగా నిల్చింది ఆంటే, వాడు ఈ గోడ ఎక్కి. దిగాలి ఆ ఇబ్బంది తొలగించడానికి నేను సాధారణ వ్యావవోరిక భాష తీసుకున్నాను.

వ : కొత్త 'డితన్‌ (శాష)ని వెళుక్కుంటున్న సమయంలో మీ మీద ఏ _వభావాలు పనిజేళాయి?

శే ; ప్రభావం పడడం అనే స్థితి నా దగ్గర తలె త్తలేదు, అప్పటికే నేను సహైహిత్యంలో చాలా సాధన చేసిన నరిణత వ్యక్తిని. అనేక కాస్తాంలు చదివాను, సంస్కృత సాహిత్యమంతా మధ్గించాను. తర్వాత జెనెటిక్స్‌; న్యూక్టియర్‌

డ్రం సాహిత్య్మదర్శిని సైన్స్‌ వగైరా (గంథాలు ఏమేమో చదివాను. నేనే ఒక జ్ఞాన భాండారంగా మారాను. కవిత్వం ఒక చమక్కారం గడియారం అంటే ఏమిటి? దాని రడి వుండాలి. అది టిక్కు. టిక్కు మనాలి. గడియారానికి కి ఎలాగో, మనిషికి గుండె లబ్‌డబ్‌ ఆనడం ఎలా లక్షణమో, కవిత్వానికి చమత్కారం అలా లక్షణం ఈ చమత్కారం ఎప్పుడు లేదో ఆప్పుడు గుండె ఆడడం మనిషిలో లేనప్టే. అంటే. నిర్జీవ పదార్థమని ఆ గడియారంతోనూ, ఈ మనిషి శరీరం తోనూ ఏమీ చేయలేం. చమక్కారంతోనే సాధన చేసుకుని ఏ [పయోజనమైనా సాధించుకోవాలి. (పయోజనం సాధించాలంటే జీవంతమైన కవిత్వం కావాలి. ఆ జీవంత కవిత్వంకోసం చమత్కారం కావాలి. చమత్కారంచేత శోతని ఆకర్షించి వశీకృతుడ్ని చేసుకొన్నప్పుడే వాడిమీద మన (ప్రయోజనం నెరవేరు తుంది, చమత్కారం ఆవసరాన్ని గుర్తించాక పద్యభాషని విసర్జించాను వద్యం విన్న [శోత చకిశుడు కావాలన్న నా కోరిక *చమత్కా-రిక'*తో నెరవెరింది. ఇది నాకు నేను తెలుసుకోవాలి. ఇంకెవడో చెప్పాల్సిన అవసరం లేదు. వ: మీలో ఈ మార్చు జరుగుతున్న దశలో తాత్ర్యిక భూమిక ఏమైనా మారిందా? శే; ఏ మార్పురాలేదు. నా తాత్విక భూమిక ఎవ్వడూ ఒక టే. శాశ్వతంగా నొలో న్పందించే ఏక్‌శారా కమ్యూనిజం. మనుషులు అందరూ సమానుఠే. భూగోళం మనిషి సంపద, అందరూ సమానంగా అనుభవించాలి. ఎలా అనుభవించాలి, ఏమిటి అన్న ఆచరణకు కావలసిన పథకాలు మార్క్సిజం చూపిస్తుంది. మనిషిని ఈ దిళగా పునర్నిర్మించే సమాజం రావడం అనివార్యం అనే విషయంలో నేనెప్పుడూ ఒకే మార్గం, వ : కమిట్‌మెంట్‌ (నిబద్ధత) ఆవసరమా? శే ౩ కమిట్‌ మెట్‌ అంటే సాధారణంగా కమ్యూనిస్టు పార్టీకి కమి ష్మెంట్‌. చాలాచోట్ట నిబద్దులైెన రచయితలున్నారు, మనకూ వున్నారు. అయితే, ఒక విషయం - అక్టోబరు విష్ణవం తర్వాత అనేక దేళాల్లో కమ్యూనిజం వచ్చింది; చాలా చర్మిత సృష్టించింది ఎన్నో అనుభవాలు గడించింది. ఇవ్పుడు మనం వీ సందర్భంలో వున్నామంటే - ఆ అనుభవాల కాంతిపుంజంలో మళ్ళీ కమ్యూ నిజాన్ని సమీక్షించుకోవాలి. ఒక రచయిత ఒక పార్టీకి నిబద్దుడై వుండడం ఆ కషేపణకర మేమీ కాదు, పార్టికి ని బద్ధలైన కవులు ఒక సమాజంగానో, సంఘంగానో ఏర్పడడంలోనూ

త్తి శషిచబ్యద 233 తప్పులేదు. అయిజే, పార్టీకి నిబద్దులైన కవులు ఎవడూ పార్టీని అనుసరించి పోవాల్సి వుంటుంది. పార్టీ అనేక రాజకీయ పరిస్థితుల మూఅంగా. మారుతూ వుంటుంది. వాళ్లల్లో వాళ్ళకు అంతర్గత బేదాళ్మి సాయాలు వస్తూంటాయి. అయిలే, వాటినీ [వజాస్వామికలగా వరిష్కంరించుకోవచ్చు. లేకపోతే, అనేక పార్టీలుగా విడబడిపోవచ్చు కూడా అంటే, వాళ్ళతోపాటు ఈ రచయితలు కూడూ విడజడి పోవడం అనివార్యమవుతోంది. అప్పుడు రచయిత స్థానం, కాధ్యత ఏమిటి? రచయితకు (వజలతో నంబంధం వుండాలా? పార్టీతో సంబంధం వుండాలా? అన్నది [వళ్న, వునాదిగతతగా ఒక రచయితకి వజలతోనే నంబంధళం వుండాలి, రచయిత డైరెక్టుగా (వజలకు నిబద్దుడై వుండడమే ఉత్తను వర్ణతి. శ్రీశ్రీ భళానం ఏనాడో పోయింది

(చ : ఆధునిక కవిత్వం మీద శ్రీశ్రీ (నభావం వుందా?

శే : శ్రీఖీ నఖావం పనాడో పోయింది [వభానం అంటే కవిత్వరీత్యాం శ్రీశ్చీలా రానీన కవులు శ్రీశ్రీ తర్వాత రాలేదు. ఆర్మద, సహోమనుందర్‌, కుందు ర్తి, తిలక్‌ నళ్ళతుల కపత్వంలో శ్రీశ్రీ పోలికలు ఎక్కడా లేవు. కనుక కవిత్వరీక్కా శ్రీశ్రీని ఆనుసరించినవాళ్డ లేరనే చెప్పాలి. అయితే, మొదటిసారి తెలుగు కవిత్యుంలోకి వామపన వస్తువు (వ్రనేళవెట్ట్రడం శ్రేశ్రీ ఉ్వూరొనే జరిగిన ఒక మహత్తర ఐతివొసిక సంఘటన. ఈ విషయంలో ఆయన్ని ఇప్పటివరకు అందరూ అనుసరిస్తున్నార శే నెప్పాలి.

1వ : మీరు శ్రీశ్రీ రచనలలో ఎవ్వడైనా _పేరణు సొందాదా?

శీ: ఎప్పుడూ పొందలేదు కారజరి. అయనలో కవిత్వపు షాలు తక్కువ అని నేను ఆల్మిపాయనడ్డాను. క విత్వరీక్యా (వబావితంచే సే (దవ్యర ఏదీ ఆయ నలో నాకు దొరకబేదు

[వః తొలి రోజుల్లో మీకు నచ్చీనవాళ్లు?

శే: శ్రీత్రి కూడా కనిత్వం రాస్తున్న తొలి రోజుల్లో నేను గొరవించి భన్మయత్వంలో మునిగిన కవులు రాయప్రోలు, విశ్వనాథ, జావువాకృష్ణళాచ్రి ఆ రోజుల్లో శ్రీశ్రీ స్థానం కూడా సాహిత్యంలో ఈనాడున్నంతది కాదు.

వః అంటే, శ్రీతీ స్థానంలో జేడా వచ్చిందని మీరనుకుంటున్నారా?

శే: ఆ కాలంలో శ్రీశ్రీ సామాజీక దృష్టీ శేయదంలో లేడు, అయినవ్ప టికీ ఆయన తెలుగు కవిత్వానికి చేసిన గొవ్ప (వదానం విలువ గుర్తించి నేను ఆయనకు తగిన గోరవ౦ ఇచ్చేవాళ్ణే=

ల! సాహత్యదర్శినీ

వవ: ఒక కవిగా శ్రీశ్రీ భావవికాసం సహజంగా సాగిందా?

శే : సహజంగా సాగినట్టు కనిపించదు ఆయన ఆ తర్వాత రాజకీయాల సుడిగుండంలో చిక్కుకుపోయి. ఆవకాళక్షేళాల్లో ఇరుక్కుపోయిన వ్యక్తిగా కని పిస్తాడు.

1070 తర్వాత

(త్ర: 1970 తర్వాత విష్ణవ కవిత్వం మీద శ్రీశ్రీ వబావం వుందా?

శే ? శ్రీశ్రీ వళావం వుందన్నది ఆనాలోచితమ్రైన మాట; పరిశీలనకు నిలనదు. వ్‌ప్టన కవులు అనాటి విప్ణవ పరిస్థీతులకు రియాక్ట్‌ ఆయి రాళారు, ఆది శ్రీశ్రీ (వభావం కొదు.

వ: శ్రీశ్రీ అభివ్యక్తి అధదునికమా?

శీ; మూడు నంతులు కాదు, ఒక వంతు ఆవును. ఆయనది ఎక్కువగా క్లాసికల్‌ డిక్షన్‌, ఆయన నూతనంగా తెచ్చిన విష్ణవ౦ అనే కావ్యవస్తువు బలం చేత భాషలో కించిత్‌ మార్చు కనిపిస్తుంది.

(వ : 'ఇస్మాయిల్‌” కవిత్వం చూకారా?

శే ; ఇస్మాయిల్‌ మంచి కవి. గొన్స కవిత్వబలం ఆయనకుంది. ఆయన మార్క్సిస్టు కానందువల్ణ ఆయన్ని ఎప్పుడూ *“ళండెమ్‌' చేయను. కవిగా ఆయన కవిత్వాన్ని “ఎంజాయ్‌” చేస్తాను. ఎంచేతంటే, (పతి కవి మార్క్సిన్లు అయిలేనే

! అంగీకరించాలి, లేకపోతే దూషించాలి అనే నియమం మానవసభ్యతకు విరుదం, ఇం

(ప : నగ్నముసితై మీ పభావం వుందా?

శీ; చాలా మంది ఆంటూండగా నేనూ విన్నాను అంతే. కొన్ని పంక్తులు పోలినవి వున్నాయి. అట్టా వుండడం తప్పని నేననుకోను, ఒక (పభావశాలి కవిత్వం సాహిత్యక్షేతంలో అనతరించినస్పుడు దాని (ప్రతిధ్వనులు ఆన్ని దిక్కులా వ్యాపించడం సహజమే. ఆ విధంగానే సాహిత్యం ముందుకు నడు స్తుంది,

ఇంటర్వ్యూ : అఫ్సర్‌ (ఆంధజ్యోతి దినవ్యతిక) 11.21.1980

నక్సలిజం వైపే నా పయాణం

కవి ఎవరికి జరిగే హింసను గాని, అన్యాయాన్ని గాని సమర్థించలేడు. కనుక కవి [ప్రజల కోనం రాస్తాడు, (పజల గురించి రాస్తాడు. కనుక కవి అంటే (వజాకవి! ఇలాంటి సందర్భంలో కవి అన్న సీంపుల్‌ "పేరుతో తృ ప్రివడనివాడు (పత్యేక లేబిల్‌ అభిమాని తన యావళొద్ది పజాకవి అనే ఒక నిళ్ళు మెడకు తగిలించుకుంటాడు.

తెలుగు సాహిత్యంలో అనుభూతి వాదం అన్న ఆంళంమై నేడు బాగా చర్చ కొనసాగుతోంది డీనివై మీ అభిప్రాయం ఏమిటి?

అనుభూతివాదం అనే నినాదం తెలుగు సాహిత్యంలో వాగా సంచారం చేస్తోంది దీనికి వాస్తవంగా కాస్తరీత్యా సాహిత్య నిర్మాణ వస్తువులో స్టానం లేదు. కారణం? కవిత్వం అంటే అనుభూతి నుంచే పుట్టాలి. అనుభూతి రెండు విధాలు ఒకటి స్వానుభూతి, రెండోది సానుభూతి. తన చెయ్యిని సరికినప్పుడు వడే వాధ స్వానుఖభూతి. మరొకడి చెయ్యి నరకబడుతున్నప్పుడు వడే బాధ సానుభూతి. ఈ రెండు మార్గాలనుండి కవిత్వం పుడుతుంది. ఎక్కడో ఒకచోట చెప్పాను. మన దేళవు రెండు ఇతివాసాల్లో, వ్యాసుడి ఇతినోసం అయిన మహా భారతం స్వానుభూతి నుండి పుట్టింది. (ఎందుకం టే, ఆయన మునిమనవ శ్ళే చచ్చిపోయారు కాబట్టి ్రె వాల్మీకి ఇతిహాసం అయిన రామాయణం సానుఖథూతి లోంచి వుట్టింది. తన శరీరానికి సంబంధం లేదు తన నంకానానికి సంబంధం లేదు. కాని, ఎక్కడో చెట్టుమీద వున్న పక్షిని ఎవరో చంపితే చూసిపొందిన బాధలోంచి పుట్టింది రామాయణం, ఇది సానుభూతి, ఏ అనుభూతిలోంచి పుట్టనిది కవిత్వమే కాదు అది ఒక కృతిమ వదార్థం.

మీ కవిత్వానికి _పేరణ ఎమిటి?

నేను చిన్నవాడిగా వున్నవ్వుడు మా నాన్న నన్ను పట్నానికి తీసుకుని వెళ్ళాడు. ఆయన (గామ మునసబు. తాసిల్‌దార్‌ అఫీస్‌కి వెళ్ళి లెక్కలు అప్న గించారు. చిన్నవాడీని కావటం వర్గి నాకా వివరాలు పెద్దగా తెలియవు. కాన్ని

రర సాహిత్యదర్శిని తాసిల్‌ దార్‌ అనకూడని మాటలతో తిట్టి అవమానించడం అప్పుడు నేను చూసిన దృశ్యం అవ్వుడు నేను ఏడ్చినా కాని నేను పెరిగి పెద్దవాడిని ఆయిన తరు వాత ఆది ఆధికారులమీద, మదోన్మ త్త స్వరూపులైన ధనికులమీద, పరిపాలక వర్గం మీద ద్వేషంగా మారింది అదే ఇప్పటివరకు నన్ను నా సాహిత్యంలో వెంటాడుతూనే వుంది. నా సమస్త కవిత్వానికి అదే జీవనాడి చిన్నతనం నుండి కమ్యూనిస్టు కార్య[కమాల్లో పాల్గొనేవాడిని. ఆ (పభావం కూడా నేటికీ నన్ను వెంటాడుతూ వుంది. అందుచేత మొదటిసారి అచ్చులో వచ్చినది పాట! అది ఆనాటి వీరార్యధలో అచ్చు అయింది: '“*“ఈ (పపంచంలోన ఎక్కడన్నా సకఠే. (ధువములకు మధ్యవలె దూరమైనా సరే. మన బాధలు ఒక్కటే! ఎప్పుడూ మన గాధలు ఒక్కటే - మనుషులంతా ఒక్కటే, ఆందరి మనసులంతా ఒక్క టే!”

ఇటీవలి మీ సాహిత్యం గురించి....

“అరుస్తున్న ఆద్మీ” అనే కావ్యం 1983 లో రాళాను, ఇవన్నీ చిన్న చిన్న కవితలు, మరుగుజ్ఞా కవితలు. ఎంత సంక్షివ్తంగా వుందే అవి ఆంత విస్ఫోటనాత్మక శక్తి సంతరించుకుంటాయని నా అభ్మిపాయం. ఈ అభి 1పాయం ఊర్జు గజల్‌ని, హిందీ దోవిను, సంస్కృత అనుష్టుప్పులనూ చూచిన తరువాత నాకు కల్గింది. నాకు తొలుత 1970.74 వరకు కురచగా వున్న పద్యాలు రాయడమే అలవాటు. అవి చాలా శక్రివంతంగా వుండేవని నా అభి (పాయం. జీవన [(పవాహవేగంచేత 75 నుండి నా కవిత్వం దీర్ష కృతం అయి నప్పటికీ 1983 వచ్చేసరికి మళ్ళి నా భావనాన్టీతి కురచ కవిత్వంవై పే వెళ్ళింది ఉదావారణకు *'జీవించడంలోనే జీవితం అంతా ఖర్చుచేసీ అలసిపోయాడు _ అతడు వర్తమానంతోంచి చర్మితలోకి వలసపోయాడు””' _. ఈ విధమైన రూపాన్ని పొందింది నా కవిత. ఈ రూపానికి నేను చమత్కొారిక అని నామకరణం చేళాను. ఈ చమకఠ్కా-రికలు కొన్ని నెలలపాటు ఆంధజ్యోతి వారపష్మతికలో శేష్ణే్య్యద జాలం పేరుతో ధారావాహకంగా వచ్చాయి.

ఈ కావ్యకృతి పేరు “అరుస్తున్న అద్మీ.-.” నా సంపూర్ణ కావ్యంగా 1985 లో వెలుగులోకి వచ్చిన “ఆధునిక మవిభారతం''లో ఈ ఆరుస్తున్న ఆద్మీ “ఆద్మీవర్వం”గా రూపొందింది. చమత్కారిక నేను సృష్టించిన విన్నాత్న కావ్యాభివ్య క్రి వ్యకియ. ఇందులో సాధ్యమైనంత వరకు నాలుగు నుండి ఐదు

శేషేరద క్రీక్రథి వరకు లేదా ఎనిమిది వరకు పంక్తులుంటాయి. సాధ్యమైనంతవరకు చివరి పంక్షిలో చివరి రెండు ఫంక్తుల్లో ఆ కవిత సారాంళం కశీళూత కుకాఘాత రూపంలో (కొరడా దెబ్బ) వుంటుంది. అందుచేత చచుత్కారికలు రాస్తేనే బాగుంటుందని నా అభ్మిపాయం.

మీరు ఏ సిద్దాంతానికి చెందుతారో తెలియని గందరగోళం తెలుగు సౌహత్యంలో నెలకొని వుందని కొందరి విమర్శ! కామెంట్‌ ప్టీజ్‌?

రాజకీయ సీద్ధాంతపరంగా నేను కమ్యూనిస్టుని, ఇది నా కవిత్వంలో (వతివింబిస్తుంది. సాంస్కృృతికపరంగా (వథమస్థానం థారతీయ సంస్కృళికి ఇస్తూ, (పవంచ సంస్కృతిని అంతా ఆధునిక మానవుడు తనలోకి తీసుకోవాలనే విశ్వాసం కల్గినవాడిని.

“రాజకీయాలు నమ్మకండని” ఎక్కడో ఒకచోట మీ చమక్కారికల్లో చదివినట్టు నాకు గుర్తువుంది. మళ్ళీ రాజకీయవర౦గా కమ్యూనిస్టు నంటున్నారు. ఏమిటి ఈ గందరగోళం?

నర్తమాన భారతదేళపు - (పత్యేకించి తెలుగుదేశపు రాజకీయాలు కేవలం బందిపోటు దొంగల వ్యవవోరం, క న్రీలేని మోసం ఈ రాజకీయం గురించి చెప్పిన మాటలే '“*రాజకీయ వర్షం కురుస్తోంది. మీ విత్తనాలు చల్లకండి”' అన్న చమత్కారిక.

కమ్యూనిజం వివలమైందన్న వాదనతో వఏకీఠవిస్తారా?

లేదు. నేను ఏకీభవించను. తూర్పు ఐరోపా దేశాలలో కమ్యూనిజం విఫల మైందనటం న్యాయం కాదు. ఆ దేశంలో కార్యకర్తల నిర్వహణ దోషాలవల్ల ఆక్కడ సఫలం కాలేదు కాని, అది కమ్యూనిస్టు సీద్ధాంతంలో వున్న దోషం కాదు, మన స్టానిక సందర్భంలో నా మొగ్గు నక్సలిజంవై సే. ఇది “*ఆద్మీపర్వం”” చదివితే స్పష్టమవుతుంది.

నక్సలిజం మన సమాజానికి సరివడుతుందా?

తవృకుండా సరివడుతుంది! అంటే, న్యాయం పొందడానికి సాధారణ మానవుడికి మార్షాలన్నీ ఐంద్‌ చేయబడి వున్నాయి. కనుక గత్యంతరం లేగు,

నక్సలిజంలో కూడా నేడు అనేక వర్గాలూ, (గ్రూపులు ఏర్పడ్డాయి కదా! మీరు ఏ వర్గానికి, ఏ [గ్రూపుకి చెందుతారు?

రం సాహిత్యదర్శిని

ఏ మార్గం ధర్మమైన మార్గమో ఆదే పధాశసం! మనకు సూూకాలతో సంబంధం; రాజకీయాలతో సంబంధం లేదు రాజకీయ్య విషయంలో కవి కేవలం తన కఏత్వం ద్వారా స్వతం్యత ప్మాతను నిర్వహిసాడు ఈ విషయాలన్నీ ““కవిసేన మేని ఫెస్టో”లో విపులంగా (సతిపాదించబడినవి

ఎవరి కవిత్యంవల్ద మీరు _పభావితులయ్యారు?

(వధానంగా వాల్మీకి కవిత్వంతో నేను (ప్రభావితమైనాను ఒక కవి కవి త్వంలో అతడి సమకాలీన భిన్న భిన్న (పభావాలు ఎన్నో మిళితం అయివుంటాయి* అలాగే నాలో సైగల్‌, పంకజ్‌ మల్లిక్‌ వంటి గాయకుల పాటలు, పూర్వకాలప్పు హిందీ చితాల జ్ఞాపకాలు, శరత్‌ నవలలు, పి.సి జోషి కమ్యూనిస్టు పార్టీ (వ్రధాన కార్యదర్శిగా వున్న ఉద్యమచ్చితాలు, ఇంకా ఎందరో ఉత్కృష్ట వ్యక్తుల (ప్రభావాలు వున్న కవిత్వాభివ్యక్తితో నా కవిత్వ చైతన్యం

తెలుగు సాహిత్యంలో విమర్శావ్మకియ ఏవిధంగా వుంది?

ఆధునిక సాపిత్యంలాగానే మనకు ఐరోపానుండి వచ్చిన ఒక అవూర్వు (వ్యకియ విమర్శ. ఆక్కడ సాహితీ విమర్శలు సుమారు వంద సంవత్సరాలకు పైగా అభివృద్ధి సాధించి కాస్త్రరూపాన్ని పొందింది. ఐ ఎ రిచర్డ్స్‌, వర్జీనియా

వుల్చ్ళు, టి యస్‌ ఇలియట్‌, సోల్‌ మెరి, న్యూబెన్‌ ఆర్‌వాల్‌లు (వభృతులు సాహితీ విమర్శకు కావల్సిన పమాణాలు చూపిస్తూ కాస్రరూప రచనలు చేశారు, కనుక ఆ దేళాలలో సాహిత్య విమర్శ సృజనాత్మక సాహిత్యానికి ఆతృంత సహాయకారక ఉవ్మవకియగా రూపొందింది. ఇక్కడ (ధాన విషయం ఆ దేశాలలో సాహిత్య విమర్శ అనేకమంది మేధావులు సిద్ధాంతీకరించిన _పమాణాల మీద ఆధారపడి రూపొందింది. ఆలాంటి (వమాజణాలను స్వీకరించి భారతదేశంలో పిందీభాషలో అత్యంత ఉత్కృష్ట సాహిత్య విమర్శ వచ్చింది కాని, దురదృష్ట వశాత్తు తెలుగులొ మ్మాతం ఏ [పామాణికతలేని, సాహిత్య విమర్శ అన్న పేరుకు యోగ్యం కొని విస్తారా రచనాసామ్మాగి ముమ్మరంగా పెరిగిపోయింది. అలాంటి సాహిత్య విమర్శల్లో ప్రమాణం దీనిని రాస్తున్న ఆ ఫిమర్శకులే! వాడి నోటికి వచ్చింది వారు చెపితే ఆదే (వమాణం కనుక ఇందులో వ్య క్రిగత ద్వేషాలని, అసూయని, తన నిర్హేతుక దురహంకారాన్ని అభివ్యక్తం చేసుకునే అవకాశం విస్తారంగా దొరుకుతుంది. కనుక తెలుగు సాహిత్య విమర్శలు సాధా

శేషేరద 29 రణంగా కేవల దూషణ, కేవల (వళంస, లేక బుడ్డివూర్వక ద్వంద్వార్థ చమ త్కార వ్యూవహాంగానో వున్నాయి. ఈ శతాబ్దికి అ్యగగణ్యుడని భావింపబడిన విమర్శకుడు టి ఎస్‌ ఇలియెట్‌ సాహిత్య విమర్శ పారకుల సాహిత్య చైత న్యాన్ని పెంచడానికి, సాహిత్యాభిమాని దోషాలన్నీ సవరించడానికి ఉపయోగించే [ష్మియ అన్నారు మన తెలుగు సాహిత్య విమర్శ దీనికి విరుద్దంగా వుంటుందని ఆయన మరొకచోట అన్నారు. రచయితమీడ వున్న రాగద్వేషాలన్నీ తీర్చుకోవ డానికి వాడుకునే ఆవకాశం కాదు సాహితీ విమర్శ, మన తెలుగు విమర్శ దీనికి కూడా భిన్నంగా వుంటుంది. విమర్శ అంటే మనవాళ్ళ దృష్టిలో తిట్టడానికి దొరి కిన గొప్ప అవకాళం అని బావన,

మీరు ఆ మధ్య ఆంధ్రజ్యోతి వారవ్మతికలో రానిన 'కామోత్సవ్‌” నవల చాలా విమర్శలకు గురైంది కదా! దీనికి మీరిచ్చే సమాధానం?

వ్యతిరేకత మన సాహిత్యంలో రాజకీయ ముసుగుదారులనుంచే. వాళ్ళు ఇంత గొప్ప నైతిక బుషీళ్వరులని, సంఘసంస్క ర్తలని నాకిప్పుడే తెలినింది. తెలుగుదేశం నిండా ఇంతమంది బుషీశ్వరుల జనాభా ఉన్నవ్పటికీ మన తెలుగు సమాజంలో ఇంత అవినీతి, మోసం, వ్యభిచారం, తాగుడు, జూదంలాంటి వ్యవ వోరాలు భారీయెత్తున ఎలా జరగల్గుతున్నాయన్న కే ఆశ్చర్యం!

“డ్రా మోత్సవ్‌'” రాయడంలో మీ _వథమ ఉద్దేళ్యం ఏమిటి?

అన్ని నీతులు, అన్ని చట్టాలు సాధారణ (వజలకేగాని ఉన్నత వర్గాలకి వర్తించవు. ఉన్నత వర్గాలోవున్న అస్తవ్యస్త సంబంధాలు, సాంఘిక, నైతిక తనంమీద ఏ బాధ్యతా ఆ వర్గానికి లేకపోవడం, ఆ వర్షాలే దేళానికి పాలక వర్గంగా వుండటం _ దీన్ని చ్మితించడం ఆ రచనలో (పధాన ఉద్దేశం. తత్సం బంధంగా వచ్చిన అనేక విషయాలు అందులో చర్చించబడ్డాయి. మన బుషీశ్వర్డు ఘోషిస్తున్నట్లుగా [ప్రమాదకర విషయాలు అందులో ఏమీలేవు. అందుకే బుషీళ్యర్లు పెట్టిన శేనును కోర్ట కొర్టిేస్టిది, పమట్ష కవిత్వానికి అంతర్జాతీయస్థాయి రాకపోవడానికి కారణం

ఒక కవిని ఆ కవిఖాషలోనేకాక అన్యదేశ భాషల్లోకూడా జ్ర దేశం వజలు చదవడం అవసరం. చార్లెస్‌ బోదెలెర్‌ , "షేక్సొపియర్‌, ఇబ్‌ సెన్‌, వాల్డ్‌ విట్‌మెన్‌

డర సాహీత్యదర్శినీ (వళృతుల సాహిత్యాన్ని [సపంచంలో అనేక దేళాల్లో ఆయా భాషల్లో చదువు తున్నజ్రే భారతీయ కవులను అన్య దేశాలలో చదువుతున్నారా అన్నదే ఇక్కడ (వళ్న! ఆ వద్ధతిలో అన్యదేశాలలో చదవబడటం లేదు. ఆలా చదవబడాలం టే ఇక్కడి వాళ్ళ రచనల్లో ఆవేదన కూడా వుండాలి. నాదాంట్లో లేదా, నాదాంట్లో లేదా అని పోటీపడేవాళ్ళే మన దేశంలో ఎక్కువగా కనిపిస్తున్నారు కాని, నిజంగా చేవగనక వుంపే బయటి దేశాల్లో అక్కడి (పజలు చదువుతూ వుండే వాళ్ళు. ఈ దళాబ్దంలో తెలుగు కవిత్వం ఎలా వుంది? ఈ తరం యువకవులు రాస్తున్న కవిత్వం చాలా బాగుంది. తత్‌వూర్యం ఇట్టా ఎప్పుడూ లేదు. అధునిక కవ్మితయంగా పేరుమోసిన విశ్వనాథ, శ్రీశ్రీ, కృష్ణకాస్త్రిలపై కీ ఆభ్మిపాయ౦.... రాయ్మ్యపోలు సుబ్బారావు కవిత్వంలో నుండి అవిర్భవించిన వినూత్న సాహిత్య తార విశ్వనాథ. యావత్‌ భావకవిత్వ (పవావోనికి తన కవిత్వంతో ఆనకట్ట కట్టి మళ్ళీ (వబంధ కవిత్వంవ్లైపు తెలుగు కవిత్వాన్ని మళ్ళించిన (వతిభాళాలి, ఆయన అనంత సాహిత్య సృష్టిలో నవలలు, నాటకాలు అతి విశిష్ష బ్‌ స్టానాన్ని అకమిందాయి. ఆయన మూర్రిభవించిన భారతీయ సంస్కృతి. శ్రీశ్రీ తెలుగు కవిత్యంలోకి [పభమంగా విస్తవాన్ని కావ్యవస్తువుగా (వవేశ పెట్ట చా నే చార్మితక స్థానాన్ని గడించిన మహాకవి కృష్ణళాస్తి [పబంధకవిత్వానికి వరత వాక్యం పలికి నవీన కవిత్వానికి తెలుగుగడ్డమీదకు తెచ్చిన మవోకవి! కౌత్తగా కవిత్వం రాస్తున్నవారికి మీరిచ్చే సందేశం! మంచి కవిత్వంగా (వసిద్ధి పొందిన కవిత్వాన్ని మొదట చదవాలి, కవి క్వాన్ని గురించి (వసీద్ధులు చేనీన విమర్శలు, శానస్త్రవషయాలు అవగాహన చేసుకోవాలి. జీవతంలో వున్న మలుపులు మెకుకువలు ఆటుపోటులు- అన్నిటిని ఆకళింపు చేసుకోవాలి అన్నిటికీమించి ఆవ్యక్రి కుయు క్రివరుడు కాకూడదు ఇది [పధాన విశేషం. నా (కృష్ణాషతిక దినప్నతిక 268.9)

“ఇక కవిత్వం [వాయన

తెలుగు కవితా లోకంలో ఒక సంచలనానికి కారణం అయిన 'కవిసేవ “పీరు ఇప్పుడు ఎక్కడా వినపించడం లేదు. కారణం ఏమిటీ?

(వపంచంలో ఏ ఉద్యమమూ కాశ్వుతం కాదు. ష ఉద్యమానికి ఆయినా అయుష్షు కొంతకాలమే. మీరే గమనించండి. థావకవిత్వ ఉద్యమం పోయింది" అభ్యుదయ కవిత్వం పోయింది. వన్హవ కవిత్వం పోయింది.

అసలు కవినేన _ప్రారంభించాలన్నది నా ఆలోచన కాదు. చాలామంది యువకవులు నా కవితల్ని పొగుడుతూ ఉత్తరాలు (వా సేవాష్ళ, ఆ ఊత్సరాలతో షాటు తాము (వానీన కవిత ఒకటి వంపేవాళ్ళు నో అభ్మిపైాయం కోనం, నా అభ్నపాయం (వాస్తూ' ఆ కవితను మరో కవికి పంపేవాడిని, అయన అభ్మిపాయం కూడా (వాసి కవిత (వాసీన వ్యక్తికి పంపమని. పీశ్శెవరితోనూ నాకు వ్యక్రిగత పరిచయం లేదు. కానీ వీళ్ళ మనమంతా ఒకచోట సమావేశం కొవాలని వత్తిడి చేసేవాళ్ళు, కవి సేన ఉద్యమం (ప్రారంభించాలని కూడా వాళ్ళే నిర్ణయించా, సమావేశం అయ్యాము, ఆ తరువాత “ఇన్ని సంస్థలు వుండగా (నత్యేకంగా మీకు సంస్థ ఎందుకు? అని అడుగుతున్నారు. కాబట్టి మానిఫెస్టో (వాయ'మని అడిగారు,

ఆస్పుడు కవిసేన మానిఫెస్టో (వాశాను, కవిసేనలో ఉత్సాహంగా వున్న వాళ్ళ కవిశలత్కోసంకలనం తెచ్చాం. పది, పదిహేనేళ్ళు గడిచింది. కపిసేన సభ్యుల సంఖ్య కమంగా తగ్గింది. (వవంచంలో ఏ సాహిత్య ఉద్యమమైనా సుమారు పాతికేళ్ళకు మించిలేదు, కవిసేన ఉద్యమమూ అంతే. ఇందుకు ఆశ్చర్యవడవలనిందీ, శోకచవలసిందీ ఏమీలేదు.

550.16

గ! సాహిత్యదర్శిని

మీ కవిత్వాన్ని (వస్తు రూపాలు రెండింటినీ) అనుకరిన్తూ చాలామంది కవిత్వం రాళారు, వాళ్ళ పేద్ద ఇప్పుడు ఎక్కడా వినిపించడంలేదు మిమ్మల్ని అనుకరించడంనుంచి బయటవడ లేకపోవడంవల్ల వాళ్ళు కవిత్వం [వాయడం మానేళారనుకోవచ్చా?

వావ తలా ఒక దారిన జీవితంలో స్థిరపడిపోయారు. జీవితంలో కరిగిపోయారు. కొందరు అదేపనిగా ఇందులోంచి లాగివేయబడ్డారు.

మీ కవిత్వంలో కాల్పనిక భాష చాలా ఎక్కువగా వుంటుంది. ఉదాహర ఇకి - వసంతం, కోకిల, చెట్టు, తోట, పక్షులు మొదలైనవి. వచన కవులంతా [వయత్నపూర్వకంగా ఈ భాషను వదిలేస్తున్న కాలంలో మీరు దిన్ని కవిత్వంలో ఆంత ఎక్కువగా (వవేళ పెట్టడానికి కారణం ఏమిటి?

(తేక లక్యం ఏమీలేదు, వాళ్ళు బుద్ధివూర్వ్యకంగా విసర్జించటం అనవ సరప్ప (వయాస. చెట్టు, పక్షులు _ ఇవన్నీ కూడా మన కుటుంఐం. ఏవై తేవాళ్ళు కవిత్వంలో పరిహరించారో వాటిని జీవితంలో పరహరంచమనండి జీవనం దుర్భరం అవుతుంది ఇవన్నీ వున్నప్పుడే సంవూర్ణ సమాజం అవుతుంది. వాటిని నేను సం్టపదాయ పద్ధతిలో వాడలేదు, నా అఆనుభవంలోంచి వాడాను మనువులే కాదు- నా చుట్టూ వున్న అన్నీ కూడానా స్పృహలోకి వస్తాయి,

మీ సమకాలీన కవిత్వానికి, మీ కవిత్వానికి రూపసంబంధమైన తేడా వ్రమయినా వుందా?

నా నమకాొలికులకు కవిత్వపు వాన్తవ స్వరూప స్పృహ అంతగా వున్నట్టు నాకు తోచలేదు. కనుక ఈ కారణం వల కవితను ఎక్కడ ఎలా (ప్రారంభించాలో, ఎలా ముగించాలో తెలియలేదు. తెలియకపోబ్టే ఒక కవిత (వాస్తే చాలా పెద్దదిగా వుండేది. అందులో బాగుంది అనిపించే ఒక్క ముక్క కనిపించేది కాదు.

నాకు కావ్యస్పృవా సాంద్రత ఎక్కువగా వుండేది. ఎలా వచ్చిందంటే _ నేను సంస్కృత కొవ్యాలు ఎక్కువగా చదివాను. పాళ్చాత్య కొవ్యాలు ఎక్కువగా చదివాను,

'శేషిర్యద ౭3

వాళ్ళకు సంస్కృత సాహిత్యంతోగాని, పాళ్ళాత్య సాహిత్యంతోగాని, కనీసం ఉర్దూ సాహిత్యంతోగాని పరిచయం వుంటే ఆలా (నాయరు. నేను కుపంగా (వాయడం, చమత్కారంగా (వాయడం లశ్యంగా పెట్టుకున్నాను. వ్‌ క ట్టుకున్నా చమక్కారం అంటే ఆక్చర్యఘాతం.

షీరు వచన కవిత్వంతోపాటు నద్యాలు కూడా (వాకారు కదా! మీ అను భవ వ్యక్తీకరణలో మీకు తృ ప్తినిచ్చేది, సులువు ఆనిపించేది నద్యమా. వచన కవితా?

ఆ రోజుల్లో వద్యాలు (వాసేవాణ్ణైి కవిసమ్మేశనాల్లో చదివేవాజ్జి.. పెద్ద వాళ్ళు పొగిడేవాళ్ళు. అయితే బాష అర్థంకానందువల్ల ఇవి శోతల్ని రేదిలించన్స అనుకున్నాను. వెంటనే నా ధోరణి మార్చాను వచన కవిత్వం [వాయడం (ప్రారంభించాను.

ఈ మధ్యకాలంలో మళ్ళీ మొదలయిన వద్య కవిత్వం _- వచన కవిత్వం చర్చ చూళారు కదా, మీరు దేనిని సమర్జిస్తారు?

తెలుగు (పజల్లో 1930 నుంచీ కవిత్వ ఆభావం ఎక్కువగా వుంది.' కవిత్వం అంటే ఏమిటి అని (పజల్టో భావన పుట్టడం అవసరం.

పద్యంలో వుండే లయ ఛందస్సులలొ సడిపోయి, అందులో కవిత్వం వుందా లేదా అని వెంటనే గమనించలేరు ఆదే వచనంలో ఆయికే ఆది కవి త్వమా, కాదా అని వెంటనే తెలిసిపోతుంది. ఉదాహరణకు ఒక వ్యక్తి హౌరాణిక చేషం వేసుకుని వేదిక మీదకు వచ్చాడనుకోండి అతని నటనమీది కన్నా అతని అవార్యం మీద అందరి దృష్టి వుంటుంది, అదే పౌరాణిక ప్మాతను మేకప్‌ లేకుండా మామూలు [డస్‌తో వేదెకమీదకు వచ్చి నటించేటప్పుడు అందరి దృష్టీ అతని నటనమీద వుంటుంది. చాలా చక్కగా నటించకపోతే రాజించలేడు. పద్యానికి, వచన కవిత్వానికీ కూడా ఇంత తేడా వుంది.

అయ కవిత్వం ఆయుష్షును దీర్జీకరిస్తుందని నా అభ్మిపాయం. వచనంలో (వాస్తే మంచిదా? పద్యం మంచిదా అంటే అది ,వాసేవాళ్ళ ఇష్టం. ఏదైనా ఫరవాలేదు. వర్తమాన భాష వాడటంలోనే కవిత్వానికి సాఫల్యం.

ర! సౌహిత్యదర్శిని కామోత్సవ్‌ నవల [వాస్‌ బాలా అపకీర్తి తెచ్చుకున్నారు కదా! ఆ నవల (వాసీనందుకు మీరు ఇప్పుడు పళ్ళాత్తాపవడుతున్నారా? లేదు. కొందరు దాన్ని ఊతగా తీసుకుని నన్ను నిందిస్తే దాన్ని నేను అపకీర్తి అనుకోను, నామీద వ్య క్రిగత ద్వేషం వున్నవాప్స ఆ నవల విషయంలో గొడవ చేళారు. చేయించారు. సాహిత్య తోకంలో వున్న ఈర్ష్య దానికి కారణం. ఈ నవలలో ఆశ్టీలం వున్నట్టయితే అంతకన్నా ఆశీ లంవున్న రచన లున్నాయి. చాలా (వసిద్ధులు (వాశారు. పష్యతిక ళ్భో నదుల్దాగా (వవహిస్తున్న బూతును ఏవరైనా వట్టించుకున్నారా? ఆసలు ఈ నవలను ఏ ఉద్దేశంతో (వాళానో ఎంతమంది అర్థం చేను కున్నారు? మధ్యతరగతికి సియమైన సాంస్కృతిక, నాగరిక విలువలు వీవైతే వున్నాయో అవి ఉన్నత వర్గాలను బాధించవు మనం అపవ్మితం అనుకున్నవి వాళ్ళు ఏమీ అనుకోకుండా ఆచరిస్తారు ఆ విలువలు మనకు చాలా ఘోరంగా, దారుణంగా అనిపిస్తాయి. వాళ్ళ ఎంజాయ్‌ మెంట్‌ "పైషర్స్‌ అన్నీ శరీరానికి సంబంధించి వుంటాయి అలాంటివాళ్ళును గురించి వ్యంగ్య (వధానంగా (వానీన నవరి ఇది. వీళ్ళు దేళాని! (సమాదకరమైన వ్యక్తులని కూడా [వాళాను, మీ కవితా సంపుటి *నా దేశం నా (వజలు'ని ఆధునిక ఇతిహాసం అన్నారు కదా? ఇతివాసానికి వుండే వి స్సృతి అందులో వుందా? కొంచెం వివరంగా చెన్పండి. ఆంత విసృతి వుంది. అది కర్షక ఇలివాీసం ఈ దేళంటో కర్షకుగే (శ్రామికులకు [వతీక. (వతీకాత్మకంగా చెప్పడానికి కర్షకుణి తీసుకున్నాను. కర్షకుడి ఇతీవోనం [వా సేటప్పుడు కథ వెతకడానికి వీలుకాదు. ఒకడు అకి ఘోర పరిస్థిశుల్ని ఎదుర్కొని నిరంతరం పోరాడడం ఇతివోసానికి (వధాన లక్షణం. చివరికి అవసాన దళ కూడా పొందుతాడు. జయించినట్లు జయించి

శెషేంద 245 ఆ జయమూ, ఆ మృళ్యువు ఒకేసారి వస్తాయి. అలాగే 'నాదేశ౦-నా (వజలు” కర్షకుడు కూడా, (వతి కామికుడిలోని వీర త్వాన్ని రుజావుచేసే ఇతిహాసం ఇది.

జీవితంతో యుద్ధం చెయ్యడమనేది (వవంచంతో యుద్ధం చెయ్యడం కన్నా గొవ్పది.

"పెన్నా కివరామక లప్లేగౌరికి ఇచ్చిన ఇంటర్వ్యూలో “అరసం, విరసం థావాజాలంతో సంవూర్జంగా అంగీకరిస్తాను” అన్నారు మీరు. కానిఆ సంస్థలకు, మీకు మధ్య సఖ్యత వున్నట్టు ఎక్కడా కనిపించదు. కారణంచెబుతారా?

మీరు చెప్పింది నిజమే అయితే, నేను వాలకమ్యూనిస్టుని. అది రక్త నిష్టం. ఆక్కడ నుంచి ఆది అంటిపెట్టుకునే వుంది, కమ్యూనిస్టు షార్టీ ఎప్పుడు అఆ'నెంబ్లీలో (నవేశించిందో అ చర్యను వ్యతిలేకించిన వాళ్ళల్లో నేనూ ఒకణ్ణి, నిద్దాంతపరంగా వీళ్ళందరికీ మార్క్స్సిజమే పునాదిరాయి. వాళ్ళు అచరించక పోవడంతోనే ఈ విభేదాలు వచ్చాయి. నా 'మండే నూర్యుతు'తో వినవభాష

ళా పుట్టింది అనిచాలామంది అన్నారు, నేను కూడా ఆ పార్టీలో చేరినట్టయితే నన్ను కూడా విన్హవక వి అనేవాశ్ళేమో!

మీ కవిసేవ మాని'ఫెస్టోలో సాధారణ భాషకీ కవిత్వ భాషకి మీరు వైరధ్యం చూపించారు. కొని, ఇవాళ సాధారణ భాషలోనే మంచీ కవిత్వం

(వాస్తున్నారు. కవిత్వ భాషకి, సాధారణ భావనకి తేడా లేదనిపిస్తుంది ఇప్పుడు. మీ అభ్నిపాయం ఏమిటి?

వ రమాన భాషలోంచే కవిత్వ భాషను తీనుకోవాలి భాష అనేది అలం కార బింబ (పతీకల యొక్క వాహిక. కవిత్వ భాష అంటే అలంకార బి౦ (వతీకాత్మక మైన భాష, 16 వ శతాబ్దం భాష వాడితే ఎన్ని ఆలంకారాలున్నా ఏమున్నా మీకు, పారకుడికి మధ్య అవరోధం అవుతుంది, వర్తమాన వ్యవహి రంలో వున్న భాష బురదలో వున్న ఒక దారం అనుకోండి, దాన్ని అలాగే వాడకుండా శుభం చేసీ వాడాలి. ఆకావ్య శబ్దాలను తీసివేయాలి. వాటిని శుభ్రపరచి వాటిమీద ఆలంకారం, బింబం పెట్టాలి,

డర సెహిత్యదర్శిని ఆఆకర్షణీయ మైన మాట పేరే కవిత్వం ఆకర్షణీయత వలా [కియేట్‌ చేస్తున్నారు అనేది తర్వాతి ఆంశం అది ఒక అలంకారం ఈ ఆలంకారం మూలంగానే వాక్యం కవిత్వం అవుతుంది. మెటపర్‌ సాధారణ భాషలో వడడం వల్ల ఆది కవిత్వం అవుతుంది. దళిత కవిత్వం మీదమీ అభ్మిపాయం ఏమిటి? దళిత, మైనారిటీల ముసుగులో కులాల సంఘాలుగా విడిపోతున్నారు. సంఘటితం కావడానికి కృషిచే సేవాటిని ఇష్టపడతాముగానీ విడిపోవడానికి కాదు. ఈ వేర్పాటు వ్యవవోరాలను నేను సమర్డించను. ఈ దళిత, మైనారిటి వ్యవహారం కమ్యూనిస్ట్‌ మూమెంట్‌ కి చాలా (వమాదం ఒకే సంఘటిత ఉద్యమం మంచిది వీటన్నిటినీ తీసుకెళ్ళి కమ్యూనిస్ట్‌ ఉద్యమంలో కలపాలి తద్వారా వర్షద్వేషాన్ని లేపాలి. వర్గచైైతన్యాన్ని కలిగించాలి. వర్షపోరాటాన్ని లేపాలి, తద్వారానే సమ ళం సమాజం ఏర్పడుతుంది. తెలుగులో వస్తు ్న స్రీవాద కవిత్వం చదువుశున్నారా? చదువుతున్నాను. బాగా వుంది ఆలా రావాలనే నా అభ్మిపాయం,. వాళ్ళఫీలింగ్స్‌ వాళ్ళు వ్య క్రీకరిస్తున్నారు, అలాంటి కవిత్వం రావాల్పిన ఆవసరం వుంది. మీ దృష్టిలో వస్తువు రూపాన్ని నిర్దేశిస్తుందా? రూపం వస్తువుని నిక్టేశి స్తుందా? లేక రెంటికీ గతితార్కి క సంబంధం వుంటుందా? వస్తు రూపాలకు ఒక (ప్రత్యేక అవినాభావసంబంధం వుంది, ఓక కవిత వుట్టడానికి మూలం ఒక ఉ్మదేకం. ఉఊ్యదేకంగర్భంలోంచి ఊడిసడ్ధ శిశువే కవిత. దాన్ని వస్తువుగా, రూవంగా విడదీయడం కష్టం. శరీరం, జీవం ఎలాగో ఇవీ అంతే వీటికి ఆవినాభాన సంబంధం వుంది. ఈ కవిత్వానికి ఈ రూవం వుండాలని కవి నిర్ణయించడు తత్కాల ఉ్మదేకం దాని రూపాన్ని నిర్హయిన్తుంది. ఇ +

శేషేంద ల్హ ఆధునిక తెలుగు సాహిత్య విమర్శవైన మీ అభ్మిపాయం ఏమిటి? విమర్శకులు నిజాయితీపరులుగా లేకపోవడంవల్లనే తెలుగు సాహిత్యా నికి నష్టం జరిగింది. రాజకీయాలలో ఇవ్పుడు ఏం జరుగుతుందో తెలుగు సాహిత్యంలోనూ ఆదే జరుగుతుంది. చాలా రోజుల్నుంచి మీరు రచనలేవీ చేస్తున్నట్టు లేదు. కారణం ఏమిటి! ఇతర గొడవల్లో వడిపోయాను. కవిత్వం (వాయడంతో వినీగిపోయాను. ఇక కవిత్వం (వాయను (వాస్తే నవలే (వాయాలి. కవిత్వం ఎప్పుడూ ఓక కొత్త అనుభవంలోంచి పుడుతుంది. పాత అనుభవం మిమ్ముల్ని సంచలిళుల్ని చెయ్యదు. సంచలితులు కాకుండా మంచీ కవిత్వం రాదు. జీవితంలో కొంత వయను గడిచాక మొనాటనీ వస్తుంది. ఇక అప్పటినుంచి కవిత్వం (వాయడం కష్టం, (వాసినా మంచి కవిత్వం (వాయలేం, మీ సాహిత్య కృషికి తగిన గుర్తింపు లభించిందని భావిస్తున్నారా? తగిన గుర్తింపు లభించిందని నేను వృదయవూర్వకంగా థాని నస్తున్నాను. నాకు ఎందుకింత తృప్తిగా వున్నదంటే ఈ దేశపు నాలుగుమూలల నుంచి రోజూ పది, ఇరవై ఉత్తరాలు వస్తాయి. నా రచనలు చదివి తన్మయ త్వంతో (వాస్తారు వీళ్ళ. నా రచనలు వాళ్ళ జీవన దృక్పథాన్ని మార్చిందని (వాస్తారు. వాళ్ళ పుస్తకాలు నంపుతారు. నాకున్నంత పాఠక వర్షం మరే రచయితకూ లేదనీ నా నమ్మకం, వద్దిషర్‌, న కూడా అదే చెబుతారు. నా సాహిత్య కృషికి గుర్తింపు స్పష్టంగా, విస్తారంగా వుందనడానికి ఈ ఉత్తరాలే నిదర్శనం,

బీటీ సేహీత్యదర్శినీ కవి య్మాతకు హెఠకుడే గమ్మస్థానం. గమ్యస్థానం చేరినవ్పుడు కవికి హృదయ సంతృప్తి కలుగుతుంది. కావ్యానికి సాఫల్యత లభిస్తుంది. వాళ్ళ పుస్తకం ఎవరూ చదవనవ్వుడు ఎన్ని ఆవార్డులు వచ్చి ఏ్‌ం (వయోజనం? అయినా ఏ అవార్డూ, ఏ గౌరవం మీ వళ్ళో వచ్చి వాలదు. మీరు వాళ్ళ చుట్టూ (రాజకీయ పురువులు) _పదక్షిణలు చెయ్యాలి. వాళ్ళ అన్ముగహం పొందిన వాళ్ళకి అన్నీ లభిస్తాయి. అవి చేసినవాడు కవి కాదు కవి అన్నవాడు (వళుత్వా నికి కాశ్వుత విమర్శకుడిగా వుండాలి. (పభుత్వం చేసే ఆన్యాయాల్ని ఖండించే వాడుగా వుండాలి. గ్‌ (ఆంధజ్యోతి దినవ్యతిక, 7.294)

010 *6 100886 612 10280 ౪81 ౪6 ఆం!౪76 10110 ౧009 ౧0౪61 ఏంట 071/8 11 116 820006 80086 2 116 6౪౦18400 ౦01 [8% 1110 (0110136, 2౫ 2౧21౧10120 06 6. ₹/6|13 286 ౦6061 682006 0₹ గ2|ో5 ఫంగాడుంతే 90౪613 2064 10761 ౪2౫3 0 1/6. 34619 (606 20 05151110" 01౧020 సరం జం 35102] ౧02086 2 920% 206 81102 88 10 ౧6% (6 0 6

0 10/ ౧0106 41159 0%12086 566005 ౪౧186061: వణుడలట ౦ వెజాగ[ం *600/ 0౯6౪౦1860౧" 10077) 12 ఫలా 18 2 000౧0౧6200 10 11641166 “2రేషం876 612000”, 2619, శాలలు 2 6౫ 06 0 116 23 0౧౪౧2166, 1 (2869 (0 90౧0264 206 0600106 6176651406 19 2640102608 (0 2 ౪౬160 0౯ 6౧౪10000601621! ౧016110113

11 160086 0011612000, 1100 13 ౧816401166, 9250340166 26 250 [20664 ౪10) 6౫1౧0100.

గానం 1251 00౧4౧9 ల౦0/ ఓ 20105 0౪64 10092 2|| 46 '6642166 భం6కి, ౪1101 26 600 3920601211264 10 26206076 (0 12641201.

10 ఓం 11806 0% 115 6౮||, *6 ౧20 [0166 0021 ౪౦1౪1100 11 16 ంరు2120 1106 ౪100 200664 (06 5866 0% 1020 9020 1౧00201 అడే ౪1ట 910 0% 13 ౧0౬౧౫ (00 3060121564 (0 06 జగల08016 (0 260876 6126007 ఈం ౧06 406 10062566 000%[0గ3 0 60౧1122001 క0646608 ౧20" 560300/ జరీ ౦[లా 01203 12201176 206 50065110౪5, 10640102 [12 (10 1009 జ6 ౧1016 0౯ 396012112664 టం, జడే 05081008 0102 ౧409 (0 [13 6167

గక కలం 19 426000 (0 (06 రులు(ం1 0% 810 206 5 ౯016 11 07621100

68 35 3300056 128 086 06 గ0గా(98 16 601125 04 211 ౪2019166 కొంగ ౧260021 ఫలు ౪821 10110౪5? గ%6 900001-08360 01 ౦౦౮౫6, అరతంం0/ [069 ౧100561 10 & గర1041003 [05110 000010 2 618 0 %6011108 06160, 0002056 815 ౯౦6 ఇ ౯05068 0% 16 ?0*ల 416 ౮0/64633 0% 211 012/66 2 ౧10% 0% 6016 ౧00౯ ౧౧2౧ ఇంలులుత/ 160- కేంం10 2130, ౪10) 20 ల 00086633 11416 00/16 ఖుకీ 5008108 6661౮ ₹1) 06 లల్ట21664 (0 16 03యు9 &॥| జంట 100 01281606 90101 1006 10010 356001. 2064 9జ00].

5౮మలమి[వ85

క3ెట16ల 2 ౧౮౧౦6 ౦" అంగి సింగ 000363 0 621 16 16 ౧016

010211 1 01046100 18 & 7౭౧/ 126౮608 63653401 ఇస101 18 106666 *0గ1

ఏతా 4ి ౧గగఏ1011

30640102 1౧ 1 1062006061 25060643 0006౫ ౧6౭6 06 కంగ౧ 200%, ఇిజ౧ 16 3116 10 06 116 !004 02856 01 11/6, 8110102600 0 021౧ [0౧ 062610౧ 9౧83 092600 161% 60 5620656111

0౧) 116 641)/ 0౫8౬63 0116 ₹1510౧/. ౪/6 106 116 00౧౧౧౪౦౪౩1 80881108 10 26356 1501 (0 8౭2 8601081041 ౦2(201/5025 ౪/10 లఅంభైం566 116 10 ఆ౫౪ల౧౫6 01102 264 (0631! టఉ౭గ౫1౧2610౧. 946116 ర65163 10 11౪76 21 20 003౬

౧06 ౪11 ౦౪416 1160096 రల116 10 11౪6 15 రే176011%/ 00౧౧661664 ౪/10 116 1661108 01 9418 (160621 01 ౧౧౨1021) 1613 113 061108 0 0212 121 ఆగ౪65 116 (0 26201 15061 (10 7900000021 1208 1077 9000056 ఇసేల 116 004108 26 6౧66 ౪0, 6 *28ల/ 10 ౧౪౮౪ల 16 ౧6 021౧ 0 012026 1౧ +1లంంల2010, 1౧ [855016 అరే 2 72౧6౮ ౦ 93001 6౧7101- 62621 ౧0౧6411005 గ[ల 1616 13 ౧0 60630100 06౭262260౧, ౧౦ 5960163 26 ౧0 రేం౪ల00%0ల6 1 జ ౧౦01౧66 10 ౪/16 2064 00 జ6 ౧౦౬ [0618 10 1026.

గల 5880

సం ౪411! 07116 26 (16 (661108 00210 26 616 ౧౫/౦ 6౧౪7112 [0106 06౪7018100. ₹06 ౧0౧06 ౧౦౯65౧౦౧౮౩ 10 0౪? *664060 '02గ914 24 6 11246 (0 11101. 096 * 116 8666 0062400 206 16 ౦[1అ 116 612456 0 1 207/4

50108 ౪111 06 1066 ౪/10 ల౮౧0400 *1ల) ౧20 7019165. ₹1116 ౪6 26 ౧౧౮1౧8 02561౪6 1౧ 600౧06 6676100102 ౦౪౯ ౧1౪1112464009, */6 26 ౧0 27200 6026 ౪6 26 0౧1 ర188108 04౯ ౦/0 22763 2 16 320౧6 ఉం 40౪1610804 [08 (ఏం 200 0₹0171112426౧0 15 $0 ౧/06006 00౧05 26 186406 0212.

946 0% 6 0606 జడే 00౯ "66 జ 66106410 01640063 '౧0 ₹210-241066' (4రస206%4ఏ) ఖథే అ్యుం103 0౧ ౧౧1% 10 66 20076 ౧40163 ౧103 1.6. 60016 204 [6448 90గ౦౪ 206 )0/ 610 , 0015, 1 320/5, ఇగ! 164 00 ₹401002 ౪0101 06203 రేల1762106 10000 416 ౦౧౦16 01 116.

6౦16 01 116 2064 ఆ౧౦18400 ౦01 1/6 జాం ౧౦౬ ౧౫/౦ రేం 18623, 23 11 200 (లట 2966 01 ౧౧2౧) 560621 90106 11106 ౧౦౧౧౧౪10” 01 116, 2016 01 ౧2) 12 118 206 350 0%, 116 0౧1 (1160600063 006178 146 0౧6 13 ౯౦౦128 204 66 ౦16 [0౧200621

06 11102 094102 1 ఉం ఉం *6౧/ 112 000210 ౦01 ౧646101 ఖం4 ఓం 2110300%ల0 0% 04౯ 2001616 1206 10211266 1115 గగ6ర3గల0(41 ౧11 2865 20

ఇ ౪90౮4? ౧1021008 ₹ముంు 4౮౮౮50 17 1969 2

159 1ఓ[7క౬ణిగ?అణిక్‌ గ 5015010౬?

*49 16640186 06 ౪౭2666 311226౧817 సశ లగ6 !016084666 162016 10 66 09141018 0 2 253 10006 4౧64 ౦000316666 1 ౪/11 ౧౦ 110/8 ౪2106. 2115 ౪/23 ర౦౧6 0 11% 1 60010258 10 116 [౬౧941 ౧౫2ల౫2! 50160063 010% 21006 26 [014 0 1౧ 1 [180 60600 25 ౦640 0 1౧011606 2064 0%ంం0 *ంగఫ్సు/ 0% 11209 గాం!

[47660 49101 260013 ౧156286 21863 04౬01 40 6౧౦౧6085 26101646 (0౪/26 111206 0 211416 10 ౧276 00106 201055 60౧6౦4 206 14621 [0గ03 0116602000 01 ౧06 ౧2౪108 5006016080 ల౫౭౦1:66ే [113 ౧౧1౧6 11 116 ౧24ల ౦₹ 0965 2016012600 0 16 ళగా౦563 20డే సేగం(1010.

1000664 26 గంగు 16 00గ౭౦| ౮౦66176, 11660280 ౧25 2 [181 91206 12 ౧16 806811 30%6006 01 1800240 [007/16686. 16022 011 06 1201064 ఇగ 16 ౬620 30161065, 0602856 - 411 6 ౪21003 50160063 అం1211 50 ౧౧20౫ 3260165 0 10/108 286 [00-117108 24ల 0౯90 ౧౫౦)” 52863 0€ 6౪010100 23 [07 హ₹ం2%06, 1౧082216 02461 19 లలై11064 0౫ 12084016 ౦0021500 21206 లయు[121066 0 006203౫ త111215 0౫ 0101080 206 ₹01/ 920 00 00/510108) 206 50 0 ఇగిడే 390 1014]

&[0౯ ౧౦46100 1620066 116 5486 01020, 2 ల౫ 0129161 (123 096166 214 20 2%00606660006 00350 (216 1 461100 0౧626౧01. గడ6 15, 25 $00602 ౧6౪6౯ 001000 10 ౧2౧6 1౧22 06820 (0 012026 16 అ+౭౮౦౧౫అ|౬ (0 9811 113 16 201166 119 గ౧6066138 5260163 ౪1101 00౧08664 1600:501౪ఆ 10 916 (6 60208118 6౧71000000 2౧6 116. 90 206 16 28200 0£ 116 ౧౦౫ 2014ల 46 181654 3ల60165, ౧20౧607 1020, 66780102 0351021 012086 0/20) ౧౪10౧౧౧౦౧1 0022886 226 1ల౭5)/ గఅగుం[216 (6 1106 01 అఈ౦18100 1 980% (109, 29 6146664 01006 10 21. పం/6౪61 119 4021610 320% 2౫ (0 10% 1018 9 [015100 0% ౧208 *111 ౧0౧0౧46 ౪1600046 6౪70186000 0౯ 2 ౧0౪ 296 ౧1౧016 26౪7200661

ప్ర

355000 [గ 5060163 ౦ 116 1౧1806 20 ౧20 గాంగ 16 ం%%31041! ౧౦1౧౬ 0 ౪16౪ *ం+అల659 1618 ౧0౦౪ 0531016 10 ౧63486 0౧ 16 2౪72112016 6262 0 1౧15101021, 200%౧6010821021 206 90160010 ౧౧26౧21 021 2కి ఆం1౪100, 0 (0 06 ౧౦౧6 00౧౭౦౬ 16 1౧10012006 0 6౪౦116400౧ 0 ౮61210౧ 15 ౧౦౬ [౧6౯6216 201082 (0 06 10౪/2865 116 *ంగాం2ట01 0 ౧6౫ ౧7310241 [౧0/05 086 1600816 06 0౧1 10౪27౧63 6 2421000606 01 ౧౮౫ 1260116002! 2064 35010౧0141 161226.

వెం 120 4063 1015 ౧6౪/ 56486 ౦౧ 6౪౦18౧౦౫ ౧0౧51591 0౧ 1౧ 11066 *76 4206 ౧0౪ *1గ౧ల3108, 16 6౪6 అం20౧6108 ౧౦0౧2౦౧౩ 02 1064 2064 19 1100036 ?0/600411063 10 06 ౪216 0 135 66౪6100౧60 ౪౧౫16 0 ౧0022 ౧0౪16626 ౧28 ౧౧110 041%1- [0264 11 106 6౧662008 10 ౪౧64ల౫12%6 6 1౧090౫(2016 206 0056610698 0611౪71035 206 ం౧ల౧౦గ౧౧6౦౧౦౧ 0 ౧0020 ౧౧1064. ౦ బంుడా61 6 (1081066 110110 0 ౧౧౮౧౧2] 9౦౦655, 1 1682061009, 16 అగంంట, 15 ౪788200659 660, 1౧64 (0 646176 ౮606ల 1౧00 6 640౧6 76065565 0% 16 20050121 00౪619 204 0211 0౪1 15 గొంష5304 56066, ౧25 0600006 16 11041 206 6 ౧౧౦51 1౧(6650౧8 6౧66౧156 000020. స 4006 */2%6 0 4113 8100005 61౫6001136 2036 16 0020860003 01 రైక/ం0010890, 006316 90160063, 0822, వ[1103001%, 14లడజగ6 2౧6 ఆఆ 30 1౧400 2007146 01 52006౯0 1౧౦౫1౦6౪౧౮.

1142016 96610 (౧ టం1200 ౧6 అంంగ[0%౧21 2౧6 110 1౧161160- ౧41 56226 0 16 6+017108 ౧౫౩౧. [01 2 ౧౧౦౯౦ ౧60156 ఆ౫!63510%, ఓ 3800164 32/ 14 60662703/ [0 ల1210 16 126656 51226 ౦0 ౧౧4|'9 6701110౧ 0౯౦౯926400'9 ఆం1601, 101 0246 ౧464ల ౦6 టజ16816 01 00%/16666 50 117 201106 10021766, 0 6 106౮921 284 16 6౫160౧21 ౪0176865, 0౧%/ 1౧61016 116 113000 ౦04? ౧౧1౧6 2౧౮6 1 6౪౦1౪00౧ 9461166206 ౧40౧౫120 21 10౧% 0 16 6611102 ₹/141 (6 ౫౯1౦216 0763 01 ౧8౧120 661085 2964 3600006006, అంై12103 10 ఇ, ౦ ౪0౧24౬ 06 ౧0064 ౧218 ౦౦౧౧౦ 10 06, 1141 15, 16 ౪25 103 0200401665 406 ౦2071065.

శం [016 113 ౧00661 ౧1266 0 203 $01666 0౯ 2౧9 082101 0౯ 10%) 01 130040 086810 ఆఉంంై 1166206.

శ ₹16064, 000456 ౧౩6౩ 116 0016006400 (041 [3/0[%0108) 15 6౫200 (6 4602100601 0 [00%/6666 ౪౧100 11513 0119 ౧౪౧౧౦56;

శీ

5851150514 001 1 1661 1619 011౪ 23 ౧౧౮00 20 (0 82 2౧0౯842010 య6౧1960/ ౧6౪6119 (116 36016101 $88469 (1916. 06 3216 3016౧066, &( 06306 02% 0౧1 6౫౯1210 16 ౦00౧12039160% 2064 16 (యడ 0% (16 0060102] ౧౦౧౧౦౪౧4 5422, 0460౫ ౧0 ౧౧6208 16020 9160౧6 (0 అంై!210 16 6౧6060౧ ౧౫౧120 (0॥246, 51౧2114010 99000108) 620౧ 6౪౦176 ౧౯1౧ 0౧౧0౦10165 206 10౧6410166 09 06౧1212 $00019, 6 00464 02111060 0 616 108065 26 ఇంగ 00611064 16 ౧6౧121 ౯౦౦65563, 25 01 10362009, 616 ంగగ౦10165 ౪06ల10/108 16 00047100 10 116 0256 0% 6 '064103%3 ౧0%91ల. 50 1113 202606 0 ౧106 13 0654 అం1200664 010/ 9 11462026 2064 ౧6౮౪౦ &రంట4461/ 0౫ గ$0001- 05౫ 0602456 ₹115 21 0 100020 ఆ౦౫110/ 0౯ 06108 022 1676! 06 016221 8400164 9” 2 53660 0 00౪16686 *010% 160643 (0 ౦31406 206 1664606 1561 120 166 9౧౫0019 206 0౧౧౦1216 ౪10% 26 0211664 9016806 ౧13 2006060 041 06108 18 80 ౪28246, 30 64662, ౩0 114164 (2 16 6416651 ౯681003 0₹ 011064 1126 031 760 1202802806 12115 *ల ౦0%100 10 1014 11 19 89. పం [ం0, 020 2 2గ౦౪/ కృ700011021 జర 10[ల016 356600 2011676 416 200367 16 ౧66643 2 7ల౧/ 0000606096 2064 షల1016 న! 10 10164 16 6౫౧౯౦ 2086 01 15 *లగ/ 105176 206 61103176 930664 11 20 ఆ16091/6 206 82064 5౪660; 206 64613 6006 0౫ [146200 21006 9/0[0102)/ 15 101 6౪6% 1 200౯ 92096016 0602856 16 30036 020 06 5660 (0 06 61160000 0 2 900416 2021000) 01 116 3016006. 1 వైకాంగం102/ 13 (16 ర/0200105 01 106, 6 020 823౫ 11062086 13 10 9016106 01 ॥00ల౬౦3 01 ౧208 1121 20066 10 06 0801641 92621008 1001 6124009011 0% ళల "76౬ 2000168 ౧00౧02౧300 ౧12) 06 817610, 1 వ5/00010%/ 13

16 బయల 06 ౧1౧64 14020016 13 16 గ8096ర్వే.. కల 1 ౪0016 ఆల) 80 10 116 అ1621 0౯523108, 21 46 01406 0౯11602000 02001 06 12860 9 20 390162106-00 10 20016+6 (6 98006 42056. 06 551610, ౪101 ఇస10య ౫08 ౧276 (0 ఇగర0ం32064 1113 ర్రజరయ!1జ 200601 0 1209 11%6 ౧25 806 (0 06 00) 22 2గ-000. 009 114206 ఇ౧20/ 06 5214 (0 06 గ6గ౦౧౧108 16 [016 0 3616006 0% 104 10 16 466 8జం. 50 111౮2016 గంగ20603 (0 06 61672166 (0 4 6౪6664 216 1061326131016 [0316010 1) 116 8206 &2311ల0/ 01 3040 [౧07/1606480.

"ల క9ంయా ౫౧౦౧౫10418 ౫0న 59900920విని 8 196)

ర్‌

కిగిడళనన!గ 8%ష8కిలీ = ౦౬|||౮౦'5 0౬౬16117 15 ౪6 ౧౫55 [0020 06 616౪206 6001666 ౧౧2621 1186 0౧20113 060206 (0 5౧72082202 ౧౫౧9/2౧4 0206 206 (16 1246౯3 ౧౬౧206 ౧21166 22" 2౧64 30016 ౧౧2౭65 0₹ 5% 5౧, ౪6 ౧౧6 [ంగ40౧క1, చడా202 0204 2౧64 5/1 5౧ జం 616 41166 సగ0౪/0 గలైంట 1౧ 61423 1106206016 111116 10 ౧27౪6 66610066 4 11౪71028 ౦౧౦౧౫౧౧౩౧1౦2౧౦౧ 206 2/286%633 ౪1 116 2800620 14610 08206 560021 06601002102666 03 5110013502 204 52౧6111502 0100115012 2౧64 50౧6211500 [0006 161 అభ1655100 1౧ సషడ/204 3200 2164 5/1 5౧ ₹11116 9/10011501 ౪723 909 6౦౧1068౧08 ౧016 11 116 066౮) 0 20/2౧ 020౪, 5030621150) ౪/23 ఆేం౧1166గ౧08 1 5౧ 5౧0 షం 6% 5% 50 6010%0/ 6౧15106 2౪/2 గంగ 6119 1046116004121 11ల 2064 02006 ౦00౧016860” ఇగిరేలగ 16 510266 ౮1 వ1080959176 ౪౧6౯౩ 0880132100 ₹/1116 సెజ్య4౧2 0204 11081664 ౧15 ల06 0౯19701840 18 8061136664 2015610 16గ౧౩ 206 31004 6౪0166 10 ౪21363 0₹0060)/ 5౧ 5౧ ౧0గ1661)/ 25518166 2 56000620 01206 10 0౦660 *₹218ట 2064 రేం066 ౧005615 అ౦61/ 10 ౧0164021 లం1016260% 0₹ 6 కైం6411008 31020101 పం16ల00210 ౧౮8 (1౬6 118 0990గ౫౧|౮ (0 1189156 121 6౪౬౫ 502662 0 066౧ "6102 114ల0169 5004164 16464 "మొ601ణ్యంంర” 16 0616012166 ౪606 0 5౧20820 గట జ02 9204 6 1 0202 0612100 255886 106 162660 01 10006056 200660 3200310600 10 ఈ116 101006 లం6003 0 [12204 9204 2 ౪011 2 (16 ౧031 9000112008 00640101 05 ౯ కం0జ010 2002120100 తంం([ల 21020076 182019 0 13 +013%06 15 616 006206 0! 46 గ06( 10 ౪1100 [6 4౪6119 00 (6 ౧1200" 50021302066 6016906 016206 ఆ౦1766 18 ౧౦06ల) 201006, 11 900% 2 ౪/2) 12010 6113 రేఖ ౧౦ ₹0610824 0౧40 0౯ ౧౦6 ౦016 "40% 2%166 622 ౧100 0% 086 90606 00 ఉ02110/ ౧ 0౮[2120'9 6206 [0 5౧ 51 18 ౧069806౧01 60 1121 0 01ఖబు3 10 స జకుం8 9204 16 ౧160000 ౦0 6॥2180' 6106 5313 016 1610౧0 0 5౧ 569 ౧౦66౧ *గలాండ3 06 2630610 ౧0006 0 16 00146000126౪6 50/16 0 0020109 6206 116 116 50/16 206 2001660006 0 2౫202 9203'3 ౧౦6౯ 1౧౧2౫ 06 ౧౦66 [౧06౪6 144 6

3411774 04౧51041 660౧6 1౧ 20 ౧060౧ 6110ల 0౫౦౧41 01 0661646041 13 22 2160 5803120206

10 గౌంసుైైా 16620176 ౪6 రం 101 [౧6 116 0017001686 906౮౯౫౧౫ 01 1౧61160021 ౪2020005 0 గాంగేంణ 20109620 11690006 లాం 1 ౪23 6196064000 గంగ 90౧2040150 940 9086310130. ౧16 10810 0676౧6 126 00080664 11 81006 *23 604114 60 1121 జం 06 416 *౦గ|6 206 02101 06 1203012266 6196ల. ఉంరే 416 16 ౪౧4665 ౪00 5200%6 00౯ 6402166 11 అ ఇర కాణల11500 జ6ీ 580% 0061 30110013, 6146 50 011 00౫ *౪౭0/ 05 12901100 జాతీ 101 0 20 0010015100 0% 22 1296 009౪710100. గౌగం 006601206108 0% 1036 ౧౦ం+౪ల0686 2190 */25 2000761281 9406616121 కంల ఏల ౨౯ 09410 206 [12/202 ౨200 2౯6 016200 టంలై[013 51206 16? ౪౦5: 506జీ6 00461 ౯000006 గ060లవుటగి6108 0౯ 1656 502013002(606 606:

జజ 202 తె08%5 0600/ 1, ౫08 2% 11లజ06, 2 ౨26 ఆల. 106 సెటయుయ॥2 3200 18 & 864 01/11192600% 92064 12 106 క్రం010102] రం9403 0 116 66200ల్యా 621664 ౧648 14ల20006 "16 3,8 10్రంగిథి 11086008 1106 2 1 11 6 గలం 052 ఇ10060 మం జు & 1006 12౪611 614%0ల208 416 22204005 16189 0 2 ౧౦54 ఇ0102! జగ 021166 20669 కం ౪068 00 1226, 9805, 0869 00116100, [0001ల 1065, 066, [ం10౧టి, [07014 ౧0061100 జర 40) & ఇస016 18000806 014. &11 16 (అరలు జొర (6091005 01 406%": [2% 10064 లై॥ంకి09 12 ౧18 2గ.

0॥౪ 119 06003 001౪6 10 ?జం12౯ గండ0128 (00 8 యు ౧626ల 96 66101161 00౧76౮ 2 +10166 లేహ్‌ (0 6 ఆా6048 006 పెంంటా/ 1 9ంట13 6 0162500 0016 0206003 206 46 ౧౪117206 19866౧ 98210 జల20 3208 77016 10 9100016 *ఇ౦0103 081 16 ౪8 2 వరమో లం 12082286 ౧01 100౪1 (0 0416 06. 1 *ఏ 06000 00౧ లాం జా 90 9810100063 2౧4 076౯ 1115 అం[జం108 06 ౧401 12౪5 0 12080286 10. 7/6 868 11 112 2 ంల218 02201063 0612౪71001 0% 180286 16 10? 502006 3గ308221 61309666 12 37262౫ ౪060 116 060) 060065 2060 84406108 0౯ ౪౦163 ౨౧061 అ1108 00 6 ౪004176 0౪63 0 ఆంగ ౪7016

13 ఇం 26 1106 6122000, 1106 1002012003 206 1031021 004603. [100% జు 1 ఆంగ్‌ ఇం 15 20 20000000085 1102601) ఇగ 15 011 90౪613, (0 ౧16 416 ౧1106 0% 06 (రల 206 20006 610% *006 16

7

ఏటం!16ట108గ ఇ 604౧6టా 6౦౧1611201 0 124860, 8211441639 0౯ (9611020 ఈ౫౦110౧౫ 2౧64 0509ట81015 - 2 ౪016 ౪017656 0 000%! ౧౧64000

61201 1161290105 1106 “22720208 8౧61 20002 ౧0206౧68," 1002863 1166 "01004 5016266 11000” ౧ "ఆ[1122425%" 26 గ౫౦09| 240608. (౮614022290 18 2 ౪611100070 (60001021 (66౧౧ ౦ ౪6641660 1- 100009 62౧01౧8 ౧4౧౧ల|౦౧౩ 100116 - 2330012009 116 ౪11286, ౧2౮015 లంట 10 6 ౦461 21000000, మడ టంంయేంగగ2ై 200000-౧0066 పేర1ం0టం జొతే 30 00)

0 2గు202 02599 పంల [4276 2 కం ౮ 05 10286 206 100 10 రం 0౬ 6లులరే 0౧ ౧1620108 గలజ6182 [3 000% 20 12000066 ౧౫౪౦ ౪11] రంగ76 11016 01 1633 16 33036 11625616 28 016 శ్ర ౯226112 116 000) 0 6 006) 65౪0000115 10 06 రజం ఇసేలగి ౧6 ₹25 ₹గ1002 135 వింంగ18 16 ౪29 21082 1౧ 118 5016 206 1 1101 ౧6 19 416 కడ జడి 006 125 70501250 గ06 12 6188 1 90౪ 0౧ ౧౦ ౦6౯ 064 23130 ౪ ౦౪16 పర129 12188863 రేటంగ౭ 021 96౧064 ౪0008 116 01021 11 ఈల 1మక్రాం86 01 1018863, "01008 ౪101 0065 2064 ౧04 16623౫౧౧౧8 మం 1 566

10 100% 116 0006416015 0 096 రేజక 1160 క 008202 *1608 6 ౦9౧0౩ ౦ "606" జరీ 5౧ 5౧ 5164 [13 ఫ0ల0ు 01 ")42సీఖుంటు20800", 1 13 ౧6౦65380/ 10 616 16 [06౯0600602 0 200బుీ! 10 థ్యా201 3208'3 00బ09 206 గరు షం2 నె202'9 0౧0206 161, 604) 01 ౪11% జం ౧౧46 19 '340102బ్టుంట ల 46 ఇండ ఇకరేంళం 60 416 *ంగడ 0౧ 11640 జంగంం06 ౧౩1౧2 11 10396 రేజం 2౧6 81007 6848198 16 910/1106 01 గౌతంలు 90660 జం6 లంళ2ైని

క లంజా 1 13 214/205 416 06 ఇగిం 0800204 1౧ 116 0రేలాం1ఏ/ 256 (6 లొకం 100% ఘొరల్స/ 1008 ౧06 10 620% ౪౧ ఇలకు ౧20 ౪0116 ౯ 108028 1116 50821150, 0641 ఉం, 10 0119 62 గండం 6౧603 0 శం084 26 ౪౧040030 10616211 గాంరలగా. సగట జాం 581 300 ఇర 11 16 ౩14000 6106 0 సెడగంుడ గలేరటు2 ఈ గస *6%' ఇంగ అరం 016 318002 01 6 014 ఇంకేర. (206 116 ౧౪౦ 0౯ 66 00గ64 3611510176 0౧6౦3 1121 ౪6 1276 1) 610౯0, 2౧00000266 40 906౧౧౪1౧ ౧౦౧9154000) 0 735019 50656 00౪3 (0 0600567639)

0౯ ల౫గ6 1276 110/20/5 ౧0153664 కం ఈం110621001 ౧౪౭గ౦౦%66ే ఓ 1 101 ౪6 864 416 100౯06406400 0 002851 ౧ 116 ౧౧౮106 0%

8

ర్‌గీ!11 174 04[గవ[! సం2ం2 9208, 6 *111 921056 28 లం [06006 9219101110 01౯ 2౫260639 0 16 11060/ ౧౧0660౧౧10" 23 81166 09 6016 ౪6 206 11617 201110” 206 ౪713100 610 000౧061౪76 జ6 ౧౧08164 16 10286 2264 6౫01053100 26 [1౯ 5806౧0! 10 జ్ర 0 16 ౧౯౦6౧ ర2/ 9066 01 0౧/09.

౧4%0380/ 6౧౦౪౭1, 1టట202 9200 906210 10 ౧19 "యాజ", 011 ౧6 ౪13107 0౯ 66 "౪016, 16 ౧00510 0 16 *ఇ06, 16 0010ల 0 616 గిం0[15901005 జుడే 30 0%, 211 0 ౪101 200 162 ౧006ల0 పణి॥ంస 166015 (103821 6336012110 0॥%ల౧131 10 1161 క్రల0ల15.

008011 6064065 గౌం108్రు బర0016 11 16 158, 164) 9286 01 [13 [0600101 (0 16 9066 జ6ీ 5091136026 116063 0€ ర౦ర620 11129 0 (16 204 090% (0 16 గిం లన8 0 46 9060 90104 10 16 *ట6 80601211 10 6 *ం॥16 0% 11ల10/ &్ర0ర5, తెంంరేం1206 100806, 3120406, ₹721ల్ఫాం ఈ6., 6 ౪25 2150 6008 10 2 560056 10 (16 06160౯2164 6000696 0 14092] 6సంకేంగ08 05 301565 (400306) ఇశ116 6౪611108 0% జజ 320089 002865 0 “10116 1544," "5ట+?ల 50006 ౧౧0510" 2౧6 30 0%.

1 20 162110 కలణం66ి ౪61 1 9646 06 30066006 1 6 హిటాంరలం- ౧00 54008 946 06 ౪23 80128 '౫26' "గ ట్యు/జ08 పె20టి9 138ట 1106 "2720200 92061-జ6ీ%2-ం106గురం' (గు 1 [476 [101 క026ే ఇ006161 6౫౮౦ 10 1115 రజ 1౧ గౌం080 ఇం 80 603240 0% 20 0286. 1413 మ ఆణం15282016 1064102000 0€ 113 &్రంణ౫106 (౮౩౫110 జ (166 తీ! 0106 1 ఈ 009664 0౯ 46 ౪౩౬ లం 9011030084 0406065 కజియుని ౧౪౫౦102 0120 11 1 '౫176 10560600 12 21 26 066)/ 5.

“0౧9402 88 ఖు ఇటం92! ల౫6ం1 1 2811 286 +0164 ౫ గం ంగగం 02 ౨01 156 064 20620666 0౫ 6 088 0 10002608 జారే న! 0 116 32006 26౧655 ౪10% 15 1 116 1060 (2. 324)

కెంగజాన అలర? [6 1240 3 0080609601 0 810210.

గౌగలాం 19 016 51808020 0101 ఇంగ ౧0602 11 కంగజాం'5 00640109 జక 4 15, 113 2400021 10 ౪000164 6 260660 0011801 0₹ .2షు2% 3280౪9 కరిం!13 12/9 [0006464009 0 416 (60001006 0 లఅగుం/1౧2 2 ౧౧0660) స06గా.

కంగన కయన్‌ స. 1711 తం 1986 9

'ఒ*117 రిం 7457 గషకగ న! "4౬ $4048౬ ౧౮౬5710115?"

ఆ౫0౧౧౫ 5లం0ల౧ర2 జం, 06 [ల౫౦౪౫/166 ౦6౬ 8276 2 0182 )011 60 16 066ల౧) 061480 1146040 ౪006 10 116 56*760%665. త మం1ట806064 ౮౩౦౧2116 2 [01150 *0668 ౧౧౬౦, 0101అ 5జయు2 128 ౧0మగేం64 16 [48 0 6024 11602006 10 121 = 0గొ ౧౦౮00163 1186 ౮6666౯.

5 6ట 3000350064128 0411664 0100 46 0000108 562 01 66 2180ల”. కుగ0౪/6 [01 15 1500716626 01 0౧12551021 126120 [అ2యూం, వజంు2 25 50౪0 చ0ంజా216166 10(611600221 20101107 ప 30ర్వేగంక్రై జడ 1014006608 *₹జయి! 22027208.

0౪ 10 64. 0౪౪ 6 62 2 ౧౫౧0061 01 ౧60016 14276 పలంగలా68ీ 906. &100096 19 జ! టం 6100400060 116 63688015 ఇాలుం 0016 0 1653 166౧4041. 00౪10౪90” €6 జ9ళలం 2150. మ506డ6ే 0 208 2 066 08 2 ౪0664 20046 13 ఇంగం, 104 06 (0 ౪౫1/6 018 ౪/05 పంగ 6%లం1 208165 206 298655 [13 ౧౦౫౪906600. 019 *౧1 [ల 6 1014 0 1166420286 28 ₹611 23 రం 30060” 26 ]1జ26”.

001308 02016 52002 92/6 81 606008 1159 30666 ర్వేజు ౨6 ₹25 1006063664 18 ౧011405, 115400" 206 90౧ల౧౦6 "ౌగ6 1064ల 20110309001021 గలురేం 0% 16 ₹/651 80౧౦6 0 1046065౬ ఉ&ే[0! 30ర్వే108 90100206 10 82602600. 1 616 1477. ౧ 056 రాం, 2201601213 0001 0 ౧౦11103 ౪/28 01 262 1046 5.06. ₹/0115' ఇంటర 66% ౧06 10 113100" 0% ౪000 1 *గ046 900906 ఆకజిం. ఓల | 80100164 90006 ఆంజ 01 6 02310 ఆ౦౫6౧ట6 0180016, (6 ౧౧20 *ంగ20 1644009స0, 616. 2 1961, 1 ౪10/6 20041

10

వావిచ ౨8 వ 9016006 11 4ం6ర012 [26690 0ట6 ఆమం 1146౯ ౪7616 ౧౫91190066 క క తకం ౪/00 16 ఉంజ0'[ ౪0146 400061 (6 069606 56266 0 2215, 06 54/5, "ల [ (0000 116036 9ర్య606, 176 10 168164 10 1080611646215 35641665, 76 [60 ౧౦౫౧౫౫౦1౧1 ౦0౧ *నడజ6 ౪6 కంర 2 మం౪522060 00 ౧01 అర్తం66 (0 60 113. 1 00 101 105 20 6410008 40టఊ0” తక 6 యంం3353100 1901664 (04063 11అ4086 వ్‌జఖంు& 6150061166 16 160108 148 0666 0 040116002215 జు౦[8 648 పం6ట "1600'8 2266 20 ౪/6 06 1౧661806002213 001 2020008 056 ఇ63. 27అ 80006 066 26 106611600215. £౦660/ 15 65560620) 2 1006011600121 6౫60156 ఇర 1 కజాంం08 ఇమం *2 52గ466 0 08 "౪9 ౯626 వంయి ర అయమము. కలగంటి 107 0 జు 11%ట608 ఉటలంటం1. 206601 21 176 (0 లబ్‌! 096 108 స యం 52% రజగంరండ. గౌర6 90498 [066 02 మం6[2. వ26650, జరం జ్యూ? 50006 0061008128 60 శిజు ఆంటూ జడంజ20గ6 కరేల202ర్వ 1228 2రరే ₹/కూఇై21, ౪06 (0 0056500064 ౪06 06 16801200 ఓ 116 6ఖజ్యే” 5670160608. గౌగల రజ! *2 720085 200606 01 116206 2" 6౪2%? 00660 ం6, 1026+76గఅ06)% 1 0602906 106 ౫౦౮08 066 6001412606... గులు 2 ౪72 2 009 1 604064 & 16401 25898 6 10 20 07ల 10 ' గ౩క్రజ్యాంరిటంైైి లక్రంంటి/. ౮02016 (0 ర150011226 (యి, 1 18026664 2 0282000402 28 ₹066 0608 వైం6ట ఇర 0102163976 046001 86 క40ల006. ౧0ల/ ₹/66 యం222000106 946 ౧001 - గ06ట/” ౪725 క్రజమిక్రి యంల4600 ఏ 46 ౩06 01 ౯086353176 11662006. ₹%0/ 16 21 16 04౪36 01 2080535176 0216022 06 9ల౫64 0664ల 7 90000608 ౧0600 ఇంట [016 0640 6౫0౦616006. 1 28666 ౪14 లు. “0ల $02166 1127150602, ఏ ము 160106, (0 106206 [004 ౦66౧ ₹/11 & 106 0€ అంగ 1] ఇ066 2 94006010 0! కా18లు8...45 36260 025066 07, ల56 [1

5951150014 ౪0418 [066 264 10 6 ౮0 30106 00 01 116 0161 2౧6 104416 తెంళ 1 1106 089 కకషా1ం602 0002006 00౧00166" 1మ6 [20 0% 16 064 01 115 క్రంంల2000 ఏ2ంు2 ఇం నఖ 2 0601021 006 986 16, ౧6 600% (0 066 766 స? అలా పం60 8 10 ౩1664 60 46 6550265 01 118 ౪0౧6 06010 25 60 06 1606332011 ౧౫౧4ల 12 6 6౧0౧6600౦1 12080286. గారం 18 ము 000౪210100. 109 జం 2గుం0ం 6063510 036 ౧౦౯ 2 090గ౫రంటం 42600100". 5జఖుంు2 13 60001606 ౪౧40 (ఏ6 1600801008 16 206 [001 16 60016 10౯ 015 0000100100 10 16020116 “డ్మిళాకంరేం జం0'€ 6091” కఠ 0400000600. కం ల జల (ఏం 006006 0€ ౧౦91ల౦౧0ణ0/ 80010-200116041 01161 , తీ 106 0 00%115100 15 $ట085 ౧౭౭66 10 16 ౧జ౭౫6 01 మంతయు ఖురే 2030200 166235. ౭6 6 609]6 *6 [010664 (0 200091 60 16 ల 06 080664 12000206 వం 16 16 20063601 0 2090206 00895 1010 0662201013 $00015 29641 పేరైుం63 01 996000....50, 10 2221601266 066). ౫౦౪౪6 10 శల10- అ౫660” 02167246 16 0001064 10 11546....౨86 ౬064ల 116 2౯0156 01 ౧0669 80106 066 ౪/౧6 2000180063 066) ౪10100 40980" ౧097ల జర108. 10 900% 04565, సం 00091216 15 0068 02566. ౦టల౫గం6 1 [606 07 0౪1 ౮4104ల00. తీ 2 18900031016 *ఇ౧4ల ర16 02 66౬ 16 రలు1063 01 96 3001607 "45 2 1! - ౧66లైంరే మఏరుజు 0ల08 ఉంటరు! 10164 10 19) 0000061083 జడే ౧00636 లంుః653 0/501 ఇరుయిగరేమ! 0 66 00056060ల0060. [ండం6008 60 20 00008006 15 1 16ల 2 9060821 26 7010జ010 అంంఉ400. 0% 16 225 06 665166 1000401 08 16 3900121 01202. 12 09 90036, 76 1[11166 ౧ 00112460 60 జ1మ06". ౨ంంయా ౧౫౦౫102౨ 58న 8 199 12

5/41113/4 [౧1101 4౧౧౧ 56306064 రింగా, 4% ఎ6001410066400606 1116407 6౧౮౦ 2౧6 10౧60 16 540104 ఉండరేంగ! ఉం 506250 216046 (06 6996౧96 0₹ [15 ౪౦|| క3ం2101082 *౧40 5ంగ20, 16 (20312100 0కశ3(060 గూగ016'8 ౧౦6౧ 1౧ 1951 ౮4౧౧౧ 5630006402 52002, 2 1౦01200066 ౧061 11౮10 6౧|6 2064 9010126౧ 2 2801086 20001 40 *౦గం 0 ౧061౧” 206 111620/ 01640150) 1 ౧19 నంంరేంం266-1008 106010 ౧2006౯ గంట! ౧21166 25 2 ౦66 ౪00 966 ౧6౪ గాంగరేం 206 12/06 2 9700110616 8016 10 426 66౪6100౧6౧ 2064 ౦1౪౧0౧ 01 [4066౧ ₹61084 11160204౧6 227263 56820 ౧0౧౧1౧8 [115 ఇ 0౧1/ [0౧2 1993. 3ంగాం౧ 0600620, 1927 ౧60౦౧౭ 64సట106 116 పంళ 0 13 06 91164108 000[0044100, [123 066% 36160606 10౯ 46 541102 తజ6ంగ! ఉజ౭6 10౯ | 99410౯ 22120002,' 018 ఇంగం00 ౧060 11(ల2౧/ ౧౧0౦1302 12 61880 06911566 0౪ 11636080 ఉనజతేలం! ఉగలంంం60/08 01300041 ఆ6లం2401 12 1036, 4611603 206 52౧9100౯ 2౧06ల 56 సం కరం008 కజా(5/ 1 013 ౧2676 ౪1112826 [6 ౧౧౫౩6౧96 116 6613, ౧2౬౧130269, 201611 113000 జరీ 112011 9262 వ్‌జగలగ642 జుజం 1016068 2150 $22513 113000 ౧౪01621 5016906 2901అ( 206 1066౧ (1౧16 వగగం2160 2864 ౧2510 6 16200 01620103 206 రణుగ2 ౪౧64ల 16 100003 6188 00%80210- ౯౭౦101 వటం1రం200212 గొగం 501లం6 8460116 గంగ సంరస ౧1156410 ౮01166 ౮౪౧౧౫ (00% 116 12% రం8ై066 ౧0౧) (16 స|240 12౪/ ౮011ల86 ౫94 500/66 116 శం600౯2 9260ట[ 6౦౪6౧౧0906 10 416 గీ4101221 6౦గుంణగం? 0౯ క్వరీల2- 026 611 1[00606 [13 27414000బ9/ ఇస 10021212016 2064 96064 001 ౧౦౧)28800113/ 1 1975 28616 886 0€ త్న కంళం+65 [001 6% 1210 16 ౪8 12౪71166 (0 2 2 వజుంగం120 0౯8866 0 16 లు 6౦౪ల0౧ల1౬ *సలాం ౧0 (60211664 2 [0612 (14 ౪/25 ౧౬౪0౧11 ౦0116 6౦+లఅ1౧0816206 667 1086 0666 10101 4106 24616006. సం 38/3 21 03 [00005 ల6 0జుండి 00 61 116 20 [06 ౪20 జు2413%68 0 (16 గ0ల%)/ ఇర 16|9]1ట30633 0406 910% 6౪01ల ౪10 14 20016 90324100 ౪1101 16 827 0% [13 *316 2 జ 00113100 19 106 6౦౧౦14౬4౦౧. 13

నన 9,8 హా ల61అ108 56306064 ఏ2ర0డ? ౪00౧29 ౪౧116 00౧60108 0౧ [౧ 9610[0110/ 9 11412 ౦౦4౦06! | | 994, 116 761824 ౮౧౪౭౫107 012100 0056౧/66 '5్‌జ[ అర వషగండ గెట202%0271' ౪౧౦ 2276 ౧61024 ౧0610/ 2 ౧6౪ 616040౧” 6 2150 6061466 16 11014 16612 ౮4౨౧831120 5201001 తార [౧ [ం0గ40/ 1994 0001 2 626) 23 197/4, 160010 ౪7౧66౯ ౧23 ౧౦౫౫/ 40 ౪౦1103 (0 113 0166116206 12 0600006 */1661/ 1000౪7౧౧ 1౧ 118620/ 610165 1[ 100% 43 10౧8౯ ౫6౦౫౫౩ 0 *71002 [01 5ట[0౧62 520023 (0 861 5211102 ఉ&1260001 20001466 108 119 "2! జం1082' 2 ౧౦౦౧౦1142100 0 20న 6600604664 0 1100 2 56002002 10 6 ౧౦0౮౧౮) 2064 200౯026 పేంం16111 06 528102 ఉకి2ంలం! 603816 18 [౧(10 8౬1/6 19 20/26 10 5ం3[8ం0ర1 52౧౧2 1002 2గ[6౯1 [0౧0౪166 13 ౪203912602 10 "ళం ౨24, 4000 ౬౦08, 16 0168 (20312000 0 "22 0120, 22 ౨92041" ౧౧6 కంర! 0209126008 0₹/[0632016 000% 20646 11061 ౨120019060 2౪/2౯6 0 త0ర[(2 212661 6౦౪౪౧౧౦౧ 10 0౧ 21250 ౩8౭జా21 1౧ 1081 0166 (602665 880, 16 24010196 5[06231, 2 686200 *౦గేం 0% 7103 క2001/204, రళజం2020032 2 02060000 00 0౧ 22 ౨04423 520910160120910, 1219026002 0%42020 జత 52010/2 కంటగాంర, ఇ య14య00 0% 0601 11౮10186 5లుకం[642 జాం 0008806 2356000 0 008080 11 ]61028 1166206 ౪10 113 0000ల! ౧౦6౮ 206 *0గేం 1116 "జరం కటన6ం" (౫౦ ౩గు0108 500 1974), "ఇెజం04 షంస02 (40 0 వ1004 - 20609 1104600010, “122 06920” 22 ౨౪210” 04" ౦౪౧0, వగ 960016 3406ల అ010 ౦60/ 1975), "66౧ ౨22% 90౫1061" గౌగాంత 00 ₹/216 206 10౪68 తళ 1976 ౧066౧, 60౫112 (౦6౧/ 1977), "201 5002 20106010"(ఉఠ[0011 220/2 520902 00405 1977), “52000620 022 పంగ" (06213 ౧ 2006 1978 0066౧, '[లు21లయ2'. 50006006 *6॥ 10070 ౧౫౬౦౩ ఏ2౪6 60౧౧0206 115 0౦౦౧) "నళ ౧౦౭60౧ శక్‌ ఇం0016", *1 5 211065 2016 [226 206 ఓగంం605100" ౮౦0౧ 6. 96౫౦1211) | ౪0216 60226 160210 206 2082190 0౯16 ౦౪.౪౧౪1 కం 0౧6 0086600011 (16 104౧0606 0 98౧6211300) 10 [15 0/10 న2164- ఉీతగం॥6' గం 601%00000613 948 5టఏఅ642 5420043 0౯016513 ౧06౧౧166 11 కం?+0164 (096 *౪6003ల0/610 ౧13 006% 20101162! 206 9002660 10౧6”, 16 6౮/౪6 ౧06 0036౧66. ౪7౧12003 ౪7016 6 9906 10? 16 666% ఏముం!2600% 01 వ్‌టం%6401 520043 000% 022 లజ, 22 210, ఇం 18 2 6102 0౪0 000466 0% 160076 న్‌జసల1612 52022 18 46 1001646 0 క2+1 5002, 20 10461160౧21 0౪61612 1974-75 ౪14 2 6౫ (0 16904006 ౧౫ ౧౫65 206 (680% 16 ౫౦౪౧8౬౯ ౬6౧6260 10౪ (0 12౪6౬106 ౧౧౭8౧66 90౪66౦90600/ 216 [౧ శత

58111074 4గవ[01 1186610016 1060 2 ౪62౧0౧ 10౯ ౪16 04౪656 ౦002186 2౧6 ౧౦౯౯855. 6 [౫ ఇగ000 6 0616002664 ౪0% కఉ*॥ 5ం౧2 కశ201105(0 (ఉరగ డడం వ5్‌[2502) ౧౦౧౧01౧108 66 114620 90016003 ౪10 0౮620641౧8 00602! 195063 16 ౧౧210 6౧౫6 15 2 0011022176 202%/313 0 6 ₹108౯౩/5([023 0౯ ఉంళ80[ 01 1620086 ౧2౧౧౦0 16 2001606 106120 20౧64 2౧64616 ౮6౬౮- ంగ20 206 0200156 060103 జుడే ౧౧ంరేంగా 764601 1146020 ౧౧౫౦15౧౫ ం6గ౧1౧8 60 (16 ౧౧2౧163640, 0 54002 [40, 2 [02646౯ 01 50 కగ15020 రంళష0%1/2 ౮౧176610 2 ఉ02౧6200 5816 0 5౫600 0% 00%022676 221౫/515 12210౧8 (16 22562౧64 ₹/650 ౯౫౮14100 206 1006600 16 211 ల6 26165600 (16 ₹౧౦౪65(10102016 10668060” 206 3ల1౦౪50653 0 16 0613 ౯016 ౫౦౪ 1276 సం 0 ౧1౧6. కం ంటా (21 నకంంర02/ 540464”, (౧00116000౧ ౦906౧13 1974) ణరే "2142 2608” (౧0613 స0(60001% 1974) ౭8౬6 1౧ 610283 111006 స ౧6 19703 13 113[0గ[0 00౧05౧౧౪౦౧ & ౧౧౧8 ౧౦101 ₹ ం౦౦00/ 2౧6 ౧౫6౦13౧1. 202 6102 ౪౧001666 ౧6౪ ౧0గ2003 ౦0౯0101008 2064 [6762164 116 061 25 16 11038 ౦౮౮068 ౧0106 ₹/141 118 0001, వంంగింగర2 52002 0౯620664 2 6౪” 510% ౦0 గాండీలగి 1640 ౧౦66 జరీ ౧౧601900. క ₹గ008 060౯6206 [0౯66 063 (2031240౧ ౦౯౫2200200, 22 వెళ్య20, 'కశంగ 00451, 2466 షం8ి, 116 9007166 ౮164 ౧06411 ఏజారేటా ౮251 3216 "416 000% 9 2 ౪6410 ౦0౯౦660 1612163 8246006 (08660264 15 ం 6౧౦౫౫10/ ౦*ల్టు10 3616 20464 2 ౧౧06ల 10గా 0 ల016. 16 30963 0£ [06 6910286 10 116 ౪0100 0 జాం/664 ౪1100 జల 1112060416 56963 0₹హయ120 001౧801013౧6535". న్‌లు[6గ౧62 5జు&'5 12006 50018 50226 10 ౦(ల 24005 జురే 24 ళం 107162600% 01 గం 1061108102! కలలు! 01666 4 ౮౦611020 19 ౮౭౧౫౫0), [6 08660166 20 6352 09 1116 '00౧%00%26463 2116420523 6206006 జడ 72101103 క20220ట0' 1 190. 10 1979, ౧6 50056 6౫16091761 0% 'ఉ%ంలఅ08 6౯69ల 11626105 జర 6120 న్‌జ030గ4 రడ 24 0101 11 678666 4 16 9000049 64184] ౦0౪౧౯౪. [6 6060104 2 ₹౭562[00 ౧2061 ౧166 “౪/0 58863 206 2906001 6 6124100301 061)/69౧ 116 061)/ ౦616 ౧౫౪౦ 92865, ౪2100111 206 22 2006 (16 9061 2116232. &ీ 6 4ఉ[1-106012 ఇజ్బజరికజులడ 5జంగ0ం1జ 10163 28 ౮4104642 11 19094, 02115664 0 ౪16 ౦0౧1౦141 12802863 0010016466 ౪౧66 6 ౮౧101 0౧6 సెక 016 ₹/658 96082] 60౪6౧౦౧ కశల ం ెజ్రలుం8రు కంరర్తే, 00200264 0% 112 1ం ౧66 0% 2ం0టంగ60' 0% 16 11065 01 9040260064 రసంగ286ఇ. గకౌాల్లాల రగ00, [00 టాతి? ఈ 1995 15

5లిక£క011 16200664 ₹0ల009,

1 ము మన66ే 00 30626 0% 0640౪76 9206116006 - 40 11420006. ౧౭1౮౪6 లరధ్టుంగం[06 15 2 0006-౪001 ౨89606 0౪/66 1 35211 6౧06627031 (0 32/ 2 160/ ౪0169 10 16 18026 0€ ౧09 లలగల006 2 2 కం6౬

10 100616 16 2006 01 ౧060, 16 061 06108 006 ౪101౯ 920 02008 10 9066 ఇయం 2064 11806 5410 022 3980౪ ౪191016 0060 1116 0481161083, ౪663, [7లం, 01865, ౧115, ౧6౦౧16 2064 50 0%. కంటం 3%0%3 08 46 0109ల 126, 106 ౪10) 15 035 2061 50000౪03, 56066 0% 146 001ల0:5 0 18 206 028 113 50121005 ₹గంరేం00 15 81760 18 62039౪1659 01 '౧6120%010' కెశ్‌ం(2- సస0!? 19 0 1930 ౪010 0 46 ౦౫.

6 [060 38 46 1618 906 0806 (0 శేఅ్యున4%/ 066)/ 0 90మర08 110 ౫16౫ 2ట్వేం18 ఇం 18 రటగం106 11౪01766 10 2ఖూ26ం! 0 ౮64౮౪6 లంలంల006. సెలంం1ల33, 10 1653 20 10008000213 రేలంతే 13 2064 జజంం6ే 16 గంట01 “44౪160 10 ఉగ ఖర 9060120) 10 ౧0660. ౪0130063 ౦0 ల౦య300 ఈ౦1౪64 ఈం 661౧6 0 66. 0౪6768 80 10) 1107166686 ౧0 ౧066 01 113 079 అపై12066 [0% 16 801 113 30019, [6120006 ఖ6 113 క్య16 92038860. ₹100ల 116 ౨000 0౯ 68803 9జ6ే 0011 11 రలుల2! 16003 1 ఇడ 31216 01 96 16 0061 806 119 11069 జత ౪028 02000066 10 006 10 020. 986 91146 01 ౧96. 10 66 8194 ఖ4 10 301006 |ల౦[ 2 116 ₹ఆ1 100, 1 46 0164 *ఇంరేర, ౨012160664 0 వింటా? ౪23 20 1060036 206710 11 ప11అ40016 206 10 116 24 వి జరం4ఖ్య/ 104120 న్‌డుఏడ జట కింళ66 4070 16 0ల౧౧గం ఇట అంటరు గ164 00009210 రిల2ర9 పంగ, 0063 జల జు ఏం 40 ౦904౧ ౩.6, 60972 10 20041 16థ/174 6౪గజ గ

కఖసలంం 100%0 [10060140 18 902262 18 7౧056 [లయ క12/ 216 ౨21144 *ల6 6 000" 60110606 గ్ర6016 - 006 1

16

5401074 04515011

0071049 112 902026 ౪/25 06 148 ఉంగుం 0% 06 01260003 0 కష --116008 *01య 1040102605 26 2 1008 642608 05 106 1130 1008 ౪2 6600664 10 2 010516 206 67610211 72019060. “06౧ [0110%664 106 6౫41653 6106 0 122/2. 0116 1 416 క[2/ 20400 1 6, ఉ౦[82/2 8 [6 0౧౫౦141 10605 2 క2టం/2 గిశ్‌ం20001 16 4120828202 15 6 000121 ఓం(06 14 5040212 00200

10 0664660 46 206 206 3౯6 ౦600410669 3.6. 16 212 0% కమడగ/2

వ్‌[125002 0000160066 102108 ఏ6 ౮1202 0% 16 120/4 జం6 20౮/2

రొ[ి2502. ఈకల 98226 10006)" *0009 2 120/2902802. మ 616

066౧) 6౧063 10 మ614, 91% 0608 ఉడా 00 116 16యమ010యలు

0% 66 ఆలు 212.

013 15 001” 2 101206 10 9% 626 2 ౨జఇషం0 1701208 అ౫గ౦2|! ఇం2స515 0% 0౪ 113 కగురిం!13 జంత 10600018 26 2006418664 09/ 2 కిం6[1% 116 81760 04563 ౪/1] రలుు/60/ 16 ౧066 206 [00 1౬0 638 6౧౦౧౧బలుం01. ₹046 100, 1618 0080464 10 సేణరిల ఇం 16 విం6౬ 1091ల 1601868 1 35800 1202600. ల 106 6గ66య 60 16 గులూ 202/319 206 100ల60260% 6 100 ౪మలంగు!? లం 32006 026 ౪20 పంగ 6201 06 ౪%అంఠ? 116 95460” 0 ంం660/ 5257765 బుడి 6 0010 ౧౦08100006 0016036. 341 ఇలంర 16 068 000165 0౪6 *|4 6 00016108 0£ 15 560066 013 5026001616 0600100268 (6 ష041 01 6 15966 ఖు 06 5442400006 0 6 6౫౪౦౩ యకండం8్ర హంగు 626 0 116 061 0600006 మా216 ₹016216. ౧౨3 క జగ 0111420116 ౧613ల (0 06 '16 [0762016 16230, 206 0600006 2 గ6164 మం 0 006 303 2671065 013256 0 16 ౦6౬

0061633 1 ౪0216 92648 1 బ్రంంం21! + 00% 16 న్వొయ0015 204 వెగం62000 6026 2 వం01 క ఇం 1006 1001166 కటల! ౪010 32008 2 162821 52గారం6 0% 16 031 006 కింంఓ డీ[ల సేం ౦౦0116 068 0౦ ఓం ౦౦9, కం 06 ముం! 6613 9200306 ౧0% ల 02016 (0 001. 0 06ల ₹0043 90%” ఓల 00664 10 110. 50 (16 50001 ఖు శం20001 ఖం 101 6610612600 ముఘైం12006 ఖుడే 02200064 6 యుం413 0 ఘం 001106.

17

383]119స%0[%4

5010019 20౧6 4161200013 ౪71518 ౧౧1 (౧056 ౪/1౦ ౧4౪76 02866 600561౪765 25 6 ౧౧661010 (0 6061౪76 (1036 ౪7111019 06 ౧౦61 19 01 00౪136 0౧1 ౧6 0/6104ఎ0/ 161౧164441 048 ౪10 6 1ఈల6006 (120 16 041066 1100361 0 80108 ౧621 20౧6 8ంటమ8 10701766 11 16 206 116అఎఖటం. 3 9800 2 [00633 01 1౪701౪7600606 0%6 062363 (0 06 [6 061020" 1౧61716641 206 06001163 100 9561910676 ఖజ64ే లం[08 9886061016 (0 ౧౧6 10౪23101 0106018110 [6 15 1021 100116 206 ౦౧ 42 ౪1015 ౦ ౪114 0ఖజు 000% 0౪8 4 [018 0 0006106) గం0 6 7008406 861028. 4 ముం 0106 6 1800064021 18 021664 9066 [6016007102 (0 13 ౦౧;య600 ౧2166 “0060 90జ264 5403 01010 1216292 5201722666 252 సి2270 2506002722 21660200 220206 ఏంగ2 5852కు [2201202 1722222 ౧22

(థం 0%ంం[ ౪14 ఇమం 16 0౦061 866 10౪701౪766 206 1660 కంట 001210 701664 636 (0 00854206 6౧80380060 6 ౪౧౪ 16 506163 [0081 066 119 0063 గంగు ఓంష64 (0 [006 1116 [6 9216265 గ008ై0 2 1606 0 ఉఠా *00ట గౌగం లం 0066 వెంజంరంజ06 32164 020 06 060 160% 1015 00061401 0 "లంటి 5లుని॥1ట" 206 రుల 50జ015% 060 ం[02 028166 11 “50051020 ఆ60ట64 0 626008 206 లంైలా!6006'.

11 15 మ [5 00161600 146 (16 ౧06౪5 9001021 225 0600106 126% 30 60 32” జర 06 ౧౫౦ 3 16 1611913102] ల౭ 00605. 106 16 అ 15 (ం ౪1510% ఇ110%1 5668 16 10గ51016 41085 08202 66 7191016 01089, 146 1, "6 ప. 0 టంగ్‌ 2 11206 0211066 1

౮౫] 9206061176 1063 జాం [0 10862006 ఇంల%! [ల (0 ల 1జు సీ2 1 926 "06 0026 2006213 €0 6 662౧012 2౨64 6 ల౦4 126ల1219 90625 2 58ల2 12020226 1206 కెంళలాకి, 'ం 7250 021 2020640039 1061 10 ౧16 ౮6 08 16 500౯081008 520 106 01 (0 6 4000026000 0౯ 1076 [౮౮ “యణ! 0౧00 4060215, 'కింలం' "జగద, లగి, 660., జం 9661 0 16 ౧౦౩1021 అ 046 [యూ ఢంజాళో, '11606 906601 01 కం౪/ల6', 646, 02% 0% 06 966) 09 116 ౧6(29035102] అ/6 ౪1101

18

వష కథల కి చ. 13 62|1|664 0 0౧6 1060120 గ2జం/2 5020 'తేడగునీడ020'. 22 [19లట 27టు లట హిసపిపింే2 112 ల2గనీ202202/ 38- 025002 ₹72500120 682౧02005002 ౪౦2 02100)22 ౧12 త2గాక్‌- 20200. 227/2 0801200 సి 0206 కిఏట2). 321220 0210661 1 (6 "96000464 హి!0లి' 206 [16 8621 35920 9061 కశీష/2ంం59!0ా గేం50110066 18 2 “6 ౧4౭ఏ22466 20016 - 0006తంర8టు 01 4126 వైిం6ళం 946 6 2036 164 204 20062108 46000608 01 116 6006416000 62166 10066 15 81/60 0) నై9తి2 2022 1 ౨13 వ02?2 21290200 28 కం[10%/5. 'వ222వు2ంట12000101266 222022 లఏ2 ౧6021 26401272 00272020 32 వీలి276 డే2001001202062 92672002 16 515 46 541/2 6402 *ఇస10%1 2 1641116421 202005 0 20%0/2292 16. 110606 1609660 10 అ౫౦౬౦0028/ 100 6ల10146, 100 1606 జర అలుల? 90ురి2రుం40, ఈ ఇసంట 6 13 2966 *నం% 9 918107-0ల08 ఏ బైజగంతు 6 15 22 ౫1 013 1610 06108 1 ఖం. కలం 1607-0603 1౦16ల 211 46 1402 అలఏ88 01 [6 04608. నయం 15 ౦ఖ|66 సలం2 "యమం 1 సబుటుటు.. 'ఏట302రు28700487224 2112001092 216 6ళ28 0పీఏ8మ్వు2 6306ల 0200006602 శిత20 ?201202 2229276 - 06 006 1బు048 106 15 1521010228 99108272 2228200220" 350 ౦001 '920%2' 16 ౧౦61 ౧569 106 96 880. 902 లం 15 60421600 (0 “కన్‌ కి 2262201002. గారం 061 10 4019 00061600 యఖ1ం(ం5కం4210/ [0206 114 ల *లుల06 282230 'ఇతినిషంుడి అ 'స్యుటూటంల 206 (2£63 6 9166 0 4జి 1.6 09406, 5000128609). 203 13 80౪ 116 906 19 16 641 93010006 000% 01 2 60400607. శ మక 043% 6 826 0౯ 16 మ4200ంలు[ [0016 01 16 ౧౭౭౦76 జం గబ 0%. ౧భాం4[ నఉకుంా?4 ఉయీిుమున వలం? 220 1995 స కక 19

ఈ, సాహితీ వేత్తల (పతీభకు అవార్డులు కొలబద్దలు కావు న్యూఢిల్లీ, ఫీబవరి 24:

“సాహిత్రీవేత్తల (ప్రతిభకు అవార్డులు కొలణద్ధలు కొవు - కాజాలవు” అని శేరద సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు (గహీత, (సముఖ కవి గుంటూరు శేషేర్యద శర్మ అభ్మిపాయపడ్డారు.

మంగళవారం నాడిక్కడ రవీంద్రభవన్‌లో జరిగిన సాహిత్య అకాడమీ అవార్డుల (వదానోత్సవ సథలో తెలుగు సాహిత్యంలో గుంటూరు శేషేరదళర్మ అకాడమీ పురస్కారాన్ని అందుకున్నారు. ఈ సందర్భంగా “న్యూస్‌టుడే'తో ముచ్చటిస్తూ శీషి్యదశర్మ అవార్డులపై తన నిశ్చితాఖ్మిపాయాన్ని నిష్కర్షగా వ్యక్తం చేళారు. వివిధ (సళ్నలకు శర్మ సవివరంగా జవాబిస్తూ, పాఠకుల వృాదయాలే సాహితీవేత్రకు నిజమైన గమ్మస్థలి అనీ ఆ గమ్మస్థానాన్ని చేర గలగటమే సాహితీవేత్త _పతికకు కొలబద్ద అవుతుందనీ అన్నారు,

ఏ సంస్థలయినా న్యాయంగా నిర్ణయించి ఎంపిక చేసీన సాహితీవేత్తలకు అవార్డులు ఇచ్చినప్పటికీ అవి న్యాయసమ్మతమైన సన్మానాలు మృాతమే అవు శాయి తప్ప ఆకవి లేదా రచయిత (ప్రతిభా పాటవాలకు నిజమైన కొలబడ్డలు కాలేవు. ఒకవేశ అన్యాయంగా, స్వార్ధపర లవ్యాలతో ఎంపిక చేసిన వారికి అవార్డు లివ్వటమంటూ జరిగితే, ఆది నిజమంగా యోగ్యుల్లైన సాహితీవే త్తలను అగౌరవ పరచినజ్లే అవుతుంది. ఆలా అయోగ్యులకు అవార్జులిచ్చినప్పుడల్లా రెండు నష్టాలు జరుగురుంటాయి. ఒకటి = యోగ్యుల్ని అవమానించినట్టనటం, రెండుం ఆలాంటి అయోగ్య కవులు, రచయితలు చేసిన వికృత రచనలే అసలైన

5.17

శరీ సీహిత్మదర్శినీ సాహిత్యం అనే (భాంతి సాధారణ (ప్రజలలో స్థిరపడటం ఆంటూ శాషేందశర్మ వివరించారు. అవార్డుల స్టాయి "పెరగటానికి ఏం చేయాలనే [(వళ్నకు 'శీషేంద్రశర్మ ఒక కార్యాచరణ (ప్రణాళికను సూచించారు (ప్రస్తుతం వివిధ థాషలలోని రచన లనుబట్టి సాహితీవేత్తలను ఎంపికచేసే బాధ్యతను ఆయా [పాంతీయ ఖథాషా స్థాయిలో వుండేవారితో కూడిన కమిటీలే నిర్వహిస్తున్నాయి. ఇందువల్ల ఆ కమిటిల సీఫార్చులమీద - ఆ పాంతీయ స్థాయిలో వుండే కుళ్ళు _పభానం పడుతోంది అలాకాకుండా అన్ని భాషలలోంచి పసీద్ధమైన రచనలను జాతీయ భాష అయిన హిందిలోకి అనువదించి, ఆశ్యభాషలలోని న్యాయ నిర్ణేతలతో కూడిన కమిటీలకు అవ్పగించాలి, ఇందువల్ల ఆ కమిటిలు ఆయా రచనలపై వాటి వాటి విశిష్టతనుబట్టీ మ్యాతమే అవార్డులకు సిఫార్సు దేసే అవకాశాలు హెచ్చుగా వుంటాయి. అని గుంటూరు శేష్నేర్య్యదశర శ్రి అన్నారు. ఇలాంటి విధానంవల్ల అన్ని భాషలనుంబీ మంచి రచనలు జాతీయభాష అయిన హిందీలో లభించే ఆపకాళ౦ కూడా ఏర్పడుతుందన్నారు ఇలాంటి [ప్రయోజనం సాధిం చటం కోనం ఢిల్టీలో ఒక ప్రత్యేక యూనివర్శిటిని నెలకొల్పాలని కూడా ఈ కేంద సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు [గహీత సూచించారు. న్‌ా (ఈనాడు దినపత్రిక 22.295)

కొన్ని కవితలు

మరో దేవుడు నా దేశం ఒంటిమీద గాయాల్లా చెరువులు కారిపోతున్న రక్తంలా నదులు కండరాల కంఠానికి లొంగి ఇక్కడ అకాశం నూర్యుడ్ని అమ్ముకుంది గుప్పెడు నశ(కాల కోసం ఇన్నేళ్ళు రానీన కాగితాలన్నీ హిమాలయ పర్వతాలై నాయి వాటిమీద వాడిన సీరా వక మధ్యధరా సముుదమయింది దేశంక న్నక లలేమో కొన్ని కాగితాల గుహల్లో సన్యాసం పుచ్చుకున్నాయి కొన్ని సీరాలో దూకి [పాణక్యాగం చేళాయి జైళ్ళ కటకటాలకే ఖర్చవుతోంది బేఠళంలో ఇనుమంకజా రైళ్ళ వట్టాలకు మిగలడంలేదు రవంళ రైతు నాగలి మోస్తున్నాడు (శ్రీన్తు శిలువ మోసీనట్లు ఈ దేళపు గర్భగుడిలో దేవుడు జీర్ణమైపోయాడు ఆకలివేస్తోంది మరో దేవుడి కోనం- (మండే సూర్యుడు 1974) జ్వాల కులగో[తమ్ముల్ము మాకులేవు; ధనిక కూర (కియాపీడిత జ్వలిత (పాజి చమూ సమూహమొకటే సత్యంబు, ఊవో భుజా ర్లళముల్‌ విప్పిన విశ్వమూ ర్రియయి శంఖారవముంజేయుడో దళిత (శ్రామిక జీవులార! భువన ద్వారంబు భేదిల్లగన్‌. “ (వక్షులు 1951)

నూళన తీరాలు ఈ ఉషస్సు ఎన్ని తీరాలు ఎన్ని శుఫానులు ఎన్ని ఉదయా స్తమయాలు దాటి వచ్చిందో నలుదిక్కులా ముసీరి విసీరే ఈ నూతన వన పవనాలతో కలనీ- ఒక కొత్త గొంతెత్తి కేక వేస్తోంది బది ఒక కొత్తకల అది ఒక కొత్త అల,

254 సాహిత్యదర్శిని

మనమీదికి దూకుతున్న అల....

ఈ ఉషన్సు కురిసే ర క్రిమలో

స్నానంచేసి మానవుడు కచి ఐ

ఇఆకొకాన్ని తన్నే సము్ముదతరంగంలా

మన తీరాలమీదకు విరుచుకుపడుతున్నాడు;

మనుషుల్ని విభటిండే ఇనవతెరల్ని (తెంచి

దళిత జీవుల మొరల్ని

ఒరల్లో ఖడ్గాలుగా ధరిస్తున్నాడు;

'ఓహ్‌1! మన మనోద్వార తోరణానికి

మానవతా సూర్యుడు బ్వలత్‌ జ్వాలాగుచ్చమై

(వేలాడుతున్నాడు.

భాషలు ఆరవేసీన వలువల్లా ఎగిరిపోతున్నాయి

దేశాల సరిహదులు ఈ రుంరూమారుతాల ధాటికి

గజగజ వణకిసోతున్నాయి.

మానవత నగ రంగా ఉద్విగ్నంగా

నూతన వ్య క్రికరణకోసం చూస్తోంది

దిశాంచలాలోకి.

భా (శేషజ్యోత్స = 1973)

ఆఫీసర్లు ఒకవై పు, రాజకీయ నాయకులు మరోనై వు, వీరుభయులది ఒకే లగణమూ ఉఓఒకేత త్వమూ ఒకే దృక్పథమూ; ఒకేదాన్ని పంచుకోడానికి పుట్టిన దాయాదులు ఈ ఉభయ జాతులున్నూ. వీళ్ళని తలచుకుంటే ఈ కవికి ఎంత (కోధమో ఎంత సత్యాగవామో చెప్పడానికి వీల్టేదు. వీళ్ళు నాగరక లోకంలోకి దారితప్పి వచ్చిన (కూరమృగాలని ఆయన భావం . ధనికవర్గం వీళ్ళ వెన్నెముక. అందుచేత ఇలా అంటాడు;

ఊరూరంగల [గామ దేవతలకే యద్యోగి వూజారియై

ళూర్మిపీతి ఘటింపడో ఆతడు త దూత (ప్రకోపంబునన్‌

'ఘోరంబై న యశాంతిచే నలిగి యా[కోశించుటే గాక దు

ర్వార (కూరము లూర్జ్వ్యలోక శఖలం భన్మంబు గాకుండునే

అ్యసయోజకులైన యీ [పజానీకంబు

ఘనతర క్షీరసాగరము గాగ

ఎల్లదిక్కుల తాండవించు నజ్ఞానంబు

ఐలమైన మందరాచలముగాగ

'శీషేర్యద జంక్‌ జాజ్జ్వ్యల్యమాన (వజాస్వామ్య స్మూతంబు (శాడ్రైన భజగాధి రాజు గాగ మహిత కోపాటోవ మద మత్ప్సరంబులు గగన మంటబెడు తరంగములు గాగ చటుల కవికాల రాశస జాళులైన రాజకీయులు నుద్యోగు లాజివోలె ఉభయ పార్మృంబులంజేరి య్యుగధాటి చిలుకుచున్నా రధికారసిద్ధికొరకు ధనమదమత్తులై న దురితాత్ముల రక్త నది _పవాహముల్‌ , “పెనగాని ధారుణీనలయ పీధులు సర్వము ముంచునాడుత ద్దనతర మాంసఖండములు కాకులు (గద్దలు మేయునాడు నా కనుపమ శాంతి లభ్యమగు నంతియకాక తదన్య్మమున్న దే కనఐడుచుండగా యెదట కన్నుల కున్నత సౌధయూధముల్‌ కనక మయ[వ్రథావ పరికల్పిత భోగవిలాస వాసనా జనిత మద్మపలావములు శల్యములై వినిపించుచుండగా మనము సముజ్వలజ్టులన నూలికలంబడి (మగ్గకుండునే. (చంపూవినోదిని నుంచి ఇరవై అశువులు ఇరవై అశుపుల్ని రాల్బడానికి ఇరవై అఆవరాలు చాలవు ఈ ఆక్షరాల మీద గద్దలు వాలవు! నా హృదయంలో ఒక వద్యం రగులుకుంటోంది ఆది లోకాన్ని దహిస్తుంది ఎన్ని "ఘోర కృళత్యాల కసి సిస్గతో తలవంచను ? తిండి పెచ్లే చేతుల్నే కెగ నరికే మన చేతికిచ్చిన జెండా లెగరేన్తూ నోటో నాటిన నినాదాలు ఆరున్తూ రోడ్డో మీద తిరిగే (ప్రజల్లో ఒకడ్నయి పుట్టినందుకే సిగ్గలో తలనంచుతున్నాను గడ్డికేం తెలుసు గేదెలకు పష్మంటాయని చచ్చేముందే న్‌గ్గుతో చచ్చాను

256 సౌహిత్యదర్శిని అలే ఈ దేళంలో రాళ్ళుకూడా అరుస్తున్నాయి మనిషే ఆరవడు 1 ఈ దేశంలో నదులు ఏడుస్తున్నాయి అన్నార్తులకు చెందని ధాన్యానికి అంకురారోవణ చేస్తున్నందుకు. ఈ దేశంలో అడవులు ఏడుస్తున్నాయి పప వకుల సహోదరులుగా తమ కడుపున పుట్టిన జనులకు దక్కకుండా పోతున్నందుకు. తినడానికి యోగ్యతలేని చేతులు తెగ తింటూ ఉంటే చెమటబొట్టు ఆకరి దేవత రాల్చిన కన్నీటిబొట్టు ఎన్ని రోగాలైనా సరే ఎన్నికల మందుతోనే నయం చేస్తామనే భూత వై ద్యులు బాబూ! దేశం నెత్తిన పెట్టారు శుష్క- (వజాస్వామ్య శూన్య వాస్తం అరే [పజల రక్తం నేలమీద రాలుతోంది ఇక ఈ దీనానికి అంతిమ అధ్యాయం పలకాలి ఏ మెరువు గర్జించి గగనాన్ని శతకోటి శకలాలు చేసిందో అదే మెరుపు రెండో డణం ఆక్కడ లేదు చూడు చర్విత చెత్తకుష్పల్లో ఎన్నో హిట్లర్ల తలకాయలు ఎన్ని పిడుగేలైనా వడనీ ఎన్ని భూకంపాలైనా రానీ వీ వూలు వూయాలో అవి వూయక తప్పదు పొదలో ఒక బుల్బుల్‌ పాడితే నేను తలనంచుకాను సీవూ తలవంచు దేశం మారుతుంది. (చుండూరు మృతులకు అంకితం) (సాహిత్యవేదిక య ఆంధజ్యోతి, ఆగనస్థు 109, 1991.)

శిషేంద వం? పత్తులు

కోపములేక గొనవయనుకోక

దురాళకు లాంగిపోక, యే

యావదపచ్చినన్‌ ధనమదాంధుల

లీశికి పారపోక, నీ

లోపములేక దీనజనలోకము వై

దయబూని వెన్న సం

కాసములేని జీవనవథమ్ము వరించి

తరించు మెంతఠయున్‌.

ధనము గతింవనీ

గగనతారలు ధారుణిమీద రాలనీ

తనువు నళింవసీ

(నళయ తాండవమై ధర (కుంగిపోవసీ

మనను చలింననీకు

మభిమానము మానము కోలుపోకు; నీ

ఘనతర భాగ్యవంతు

లధికారులు మార్కొనిరేని యుద్ధతిన్‌, _(పకులు, 1951)

నా దేశం- నా ప్రజలు

తణాలు కేవలం కాలాన్ని అనుసరించే పరివారం కాదు. కొన్ని చణా లుంటాయి యావత్తు మానవ చర్మితనూ మార్చగల మహత్తు ఉన్నవి,

నా చేతులతో నేనే నన్ను ఒక నిళ్శబ్ధ సమాధిలో పాతి పెట్టలేను; ఒక వర్వత [బహ్మలా కూర్చో ఉండలేను. నన్ను చేయెత్తిపిలుస్తున్న శజాన్ని వట్టి నిట్టూర్పులకు వదిలేసుకోలేను. కొండలతో సమ్ముదాలతో కలిసీ బతికేవాడికి తుఫానులొక లెబ్బా! తుఫానులు తుఫానులే ఎగిరిపోతున్నాయి, ఈగల్డా ఎగిరే ఈ తుదబాధ లాకలెజ్ఞా?

చూడు, స్వేదబిందువులు తాగి సూర్యుడు మరింత తేజస్వీ అవుతున్నాడు. నుత్తులూ కొడవళ్ళు లాంటి. కిరణాలు మిలియన్లు మిలియన్లు పదానం చేస్తు న్నాడు. గాలులు అధ్యాయాలు ఆధ్యాయాలుగా వీచే చర్మితలో నేను వాటి బాహు వుల్లో విలవిల కొట్టుకునే కొమ్ములా ఉండిపో లేను,

డ5్ర సాహిత్యదర్శిని

నీ కెందుకింత ఆళాంతి, సీకెందుకింత అవేశం అంటేఏం చెప్పను? సము (దాన్ని అడుగు సీకెందుకింత అశాంతి అని, రుంరూమారుకాన్ని. ఆడుగు సీకెందుకింత ఆవేశం అసి.

కాలాన్ని నా కాగితం చేసుకుంటా దానిమీద లోకానికి ఒక స్వప్నం రాసియిస్తా, దానికింద నా ఊపిరితో సంతకం చేస్తా!

మనిషీ కండల్లో నించి ఒక భయంకర రాజసళ క్రి సృష్టిస్తా; దాన్ని ఒక మహత్తర శిల్పంగా చెక్కి భూమిమీద నిలబెడలా-

నా కోరిక గొండెత్తి అరుస్తుంది; కాలపు వెన్నెముకని విరగ్గాడుతుంది; దిగంత రేఖల్ని చింపివేస్తుంది; ఒక కొత్తళకాన్ని లోకంమీదికి విసిరేస్తుంది.

మనిషికి ఆది ఆశాంతిని విధిస్తుంది, నిదురించే ఊరులదారుల్లో ఉదిక్త ర క్తంగా (పాకుతుంది.

నా చతుర్భుజ పద్యాలతో అస్పృవా నా దేశానికి నేను దానం చేస్తున్నాను, నేను ఆడవుల కడుపుల్లో నేర్చుకున్న భాషలోనే ఇక శతాబ్దాలు మాట్టాడు కుంటాయి. నా మాట భావితరాలకు వారసత్వంగా సం[కమిస్తుంది నా పద్యా లను పొందే అర్హత భూగోళంమీద జాతులకూ దేళాలకే ఉంటుంది. (1975)

అరుస్తున్న ఆద్మీ

౯3 తల్టీ ఒకప్పుడు

గగనంలో నత్యతాలు చూచేనీ కళ

ఇవాళ ధర్శితిమీద రాలిన మెళుకుల్ని

చూస్తున్నాయి

(క్రమంగా నీ ముఖంలో నవ్వు న్మిష్కమించడం

చూబాయి ఈ కళ్డు

సీ పెదవులు పాటల్ని త్యాగం చెయ్యడం

చూబాయి ఈ కళ్లు

నీ విప్పుడు జీవితం చెక్కిన ఒక

మౌనమూర్తివి

వాలికనుంచి భార్యవరకు ఒక య్యాతవి!

వ ష్‌ ఖ్‌

'శిషేంద 259 మా కోట విడిచి పెట్టి ఎక్కడో ఎగురుతున్న చిరిగిపోయిన ఒక జెండావి నేను భరించలేను - తుఫానుల్ని అవ్వనించలేని పుస్తకం నా జీవితం ఇవాళ నీవు నిశ వ్దాలతో ఏకాంతంగా గది తుడుస్తున్నావు నేను నా ఏకాంతాలతో నిశ్శబ్దంగా ఊఉరిపోసు కుంటున్నాను అమ్మా! నీవు ఏ భూమి వీపుమీద చీపురుతో తుడుస్తున్నా వో ఆ వీపుమీద ఒక దేశం ఉందని నీకు తెలీదు ఆ దేళంలోనీ తమ్ముళ్ళు జంతువుల్లా ఐరువులు మోస్తున్నారని నీకు తెలీదు నా కన్నీళ్ళు ఎప్పుడూ దండలు దండలుగా మీకే ఆంకితనుని నీకు తెలీదు.

నే షు ఖ్‌

ఇది దేశమా లేక కంఠపొళశమా ఆరే ఈ మట్టికోసం బలిఅయిపోయిన ఆత్మల సమాధులమీద గడ్డికూడ* మొలవదు ఇక్కడ రాజకీయ నాయకుడు ఇరునుగా తిరుగుతోంది వ్యతికల భూగోళం ఖభూగోళంమీద కడుపుతో (పాకుతోంది చీమల్లాంటి కవీందజాలం కనుకనే నీవు కవుల్ని చూస్తున్నావు శేష్నేన్‌ 1 గడ్డిపరళల్లి చూచినట్లు తుఫాన్‌,

(శేషేర్యదజాలం - ఆం్యధజ్యోతి సచ్మిత వారష్యతిక 19685 నుంచి)

260 సాహిత్యదర్శిని (సేమ, పెళ్ళి డైలాగొకటిః

ఇల్లంటే గోడలు కాదు

"పెళ్ళంటే వరాయి యింట్లో

(బతికే ఒక కోడలు కాదు

(పేమించే నా నాథుడి మది

1(వవహించే కృష్ణానది

(పేమకెలా హేతువు లేదో

మనసుకలా సేతువు లేదు

వింతయినది ఈ వేదాంతం

వినగిలిగితి ఆసాంతం

జాణతనం ఎరగని కాంతల

జీవితమొక విషాదాంతం

మొదట చూసిన | పేమజ్వాలకు

చుట్టూ తిరిగిన హో మజ్వాలకు

అర్థం మరి ఇంతేనా

(పేమంటే మంకాలా

భార్యలు మన బరువులుమో సే

మననులేని యంతాలా? (జనవంశమ్‌ నుంచి)

వచ్చే సంవత్సరం చూద్దాం:

సందులు గొందులు తిరిగి చలికాలం వచ్చింది సనతాయించి సతాయించి ఎన్నాళ్ళకు వచ్చింది ఇాలువా తెచ్చుకునే సమయానికి పోయింది రాలుతున్న ఆకు కొమ్మ విడువజేక ఏడ్చింది గాలి రట మొకటి వచ్చి కథల్లో దూరింది

అకు గాదు ఒక ఆకుల వర్షం కురిసింది

శెలు కదిలిపోతే మది శైలి మారిపోతుంది

వాలిన ఒక కాకి నీవు ఏకాకివి అంటుంది 'సేషనుపై ఆకాశం అలనీ ఆవులిస్తుంది

బీ శెవరూ లేరనే నిజం తెలుసుకోకు

తెలిస్తే ఆ నొప్పికి సీవు నిలవలేవు ఒంటరితనమఢిమధురం ఆందులో ఓలలాడు దినం చివరి అధ్యాయంలో చినిగిన ఈ సంధ్యలో

శేషేయ్యద తీరక చదివి చదివి విసుగేసీన పుస్తకాన్ని మూసే గుండెలో గాయాన్ని తెరిచి చరువుళున్నాను ఎంత శోచనీయమో చూడు మన దేళంల్లో మనిషి పాట మనిషి గొంళు విడిచి పెట్టి పారిపోయింది అధరసీమ విడిచి నవ్వు అదృశ్యం అయ్యింది పగటి ఐందిపోటుతనం మారు పేరు (వభుత్వం చూడలేక రాజకీయ శిలావ్మిగవోలు కూడా నేలమీద దూకి పారిపోతున్నా యన్నిదిళల- దేవుడు న్పష్టంగా మనిషిని కోల్ప్సోయా డీనాడు ఏ సంవత్సరమయితే ఏమి, ఈ నాటక మిలా ఉంటే ఈ దేశానికి నా నాలికతో నిప్పంటిస్తున్నాను జీవకోట్ట కన్నిటికీ జీవితమొక ఆయస్కాంతం (కూర కాలగమనానికి ఎడబాటే వేదాంతం ఊసహ ఆగరువత్తిలా కాలుతోంది ఆశాంతం ఓ కలలు కనేవాడా! బశుకుట ఆంటేనే వెళుకుట జనాల్లో వనాల్లో వెతుకుతున్న సీ కళ్లు వెళుక్‌తూనే ఏన్నో రుతువులు పాడేశాయి ఆగు ఆగు చెప్పుళా ఈ కన్నీరాపుకోనీ ఆకే అప్పకోవద్దు అదే మనిషి జన్మస్థలి1 సందులు గొందులు తిరిగి చలికాలం వచ్చింది. (ఆదివారం ఆంధ్మపథ, ఇ6.1293) చండాలోపి మమ రుగుః ఆత(డు పూజ్యు.డైన మిహికాంచు ధరాంశసముదృవుండు, న ద్వైత, మతాధ్వక ర్త, (వతివాది భయంకరు డాది శంకరుం జాతటి కాశికాప్పరి కుపాంతమునం (బవహించుచుండు, గం గాతటినిన్‌ మునింగి వడిగా పురికిన్‌ జనుచుండె నెండలో॥ క్షే భాలాబ్టుండు ముఖంబు జేరెను, జటాపాళస్థకూలంకషా కిలాలంబు కమండలంబున నణంగెన్‌, ర్మాదకీలావమరత్‌ ఫాలాశ్యార్చులు బొందె ధీఖవచుర కాభాస్వదృగబ్దంబులన్‌ (బాలేయ ద్యుతి చూడు డిట్టు లవఠారం బెత్తె నుర్వీస్థలిన్‌॥ డి కాళులు గాలగా నడచి కాళిపురంపున కేగుచుండ, చం డాలు డొకండగు దారి నపు డాతనికిం గనుపించె వాడునున్‌

ణ్‌ సాహీత్యదర్శనీ ఇాలియు చాలనట్టి యొక ఉజూనెడు మానీన గుద్ధ పేలికన్‌ డాలిచియండెం డీరని కృదకా గృశియించిన మేన దీనతన్‌॥ కి వానిని గౌంచి యాతడు చివాలున దూరముగా తొలంగి, కో పాన వచిందె “నోరి తులువా! కను లెచ్చట బోయెరా, యిటుల్‌ స్నెనముం జేని శ్యభముగ సద్విజాండం జనుచుండ మ తన్‌ కైన విడంగవత్తు విటువంటి. మలీమసమైన చ్మేనిశో??? శ అమరరునీ ధరాంశభవు డయ్యును నామిష రక్ష వూర్ణకా యము, షణికమ్ము, నందుగల యాత్మయె శాళ్వ్యుతమంచెరింగియున్‌ (భ్రమపడి మానవత్వమున, [వామిన డోషవళాన శంకరుం డమిత నికృష్టవాక్యముల నాగళిం దిల్టైను తోటిమానవున్‌! క్‌ పాపము! నూలవా డవుడు నాపని తిట్టకు చిన్నవోయి, యా వైపు మొగంబు జూప వెజపై తలవంచెను, గాని శంకరుం గోపవకారుణేవణుని గూర్చి వచించెను, రోషమాత్మలో వేపుచునుండ+ గుండె దిట వెట్టులొ జేసి నయోవచస్కు-డై1 6 “ఓ సామీ! షమియింప్పము, డేసితి నడ్జానవళతచే సీత్రస్పృన్ల్‌ 'రానుండ దండము బెజ్టైద సీ సరణిని రాక యురిదు నెక్నడు నింకన్‌ 7 ఓ లసదాన్య[ ,పళ్నగల దొక్కటి, శక్కినవారికిం బలెన్‌ మాలలకుం శరీరమును మామ నుండగ మాస్తినట్రిద్లా చేలముగ జూచి యాషరికృళించిన మానుకు జూచియా యిటుల్‌ మాలలటంచు బోయ్కెదరు మానవులందరు మాకు చవ్వుగా॥ క ఓ కమసీయ దేహ! వన్ని యున్నపు డన్నము మాకు, లేనిచో నాకటి బాధచే గృడిసె్య్లం గ్రార్‌ మూల బరుండి మూల్లుటే; యాకళీ, క్రూడ్తు ల్రేక్ల యెటులాగృన్స, మేనగలబట్టి కండలం వీకి కుజించుగాని తన శీకరదంష్ట్రల = నటి యాకటన్‌ జీకెడు మాకు షీకువలె దేకుర్యన్సే వరిష్మభ్ర 'దేవాముల్‌॥ 9 నీ యనునై న మేనువలెన్ల యితరంబుల వైత మెన్నగా నాయజు డెక్క ప్రే ర్వ్యగ్య పదార్థముతో నొనరించెగాన నీ మాయజగాన బుట్టు నునమందర మొక్క విధంపువారమే 0 కాయము పాంచభౌతికము గానిద్ద లేదుగదా ద్విజోత్తమా! వేల్‌

శేషేంద జీ మల నుయమున్‌ వినక్వరము మానవు మేను, తదాత్మ నిత్యమై వెలిగెడు జ్యోతి, చావనెడు లీతి నెలుంగని దట్టి యా వెలుగు [వధానమా, తొజగు పేగులతిత్తి (వధానమా, మను మృ్యలకిది దోచదా, యెరిగియున్న మవాత్ములు మీదు దోచదాః 11 లా మేతెంచుచు నుండు మార్గమున సైతం జేను రాగూడదా? నా మాటొక్క. టె యుత్తరం బిడుము నన్నంటంగ రాదందురే, యీ మాలిన్యపు తోలునా? యటులగా కిందుండు నా యాత్మనా? యేమో! సామి! యెజుంగ దెల్పుడిది - మీరెన్నంగ (బొజ్జుల్‌ గదా॥ శై మాలని మాటలాగె = మన మందున జ్ఞానము దోచె = శంకరుం డేల నికృష్ణవాక్యముల నిట్టులు తిట్టితినంచు చింతతో మాలని కాళ్ళపై బడె వమావణ వేడగ- మాలవాడునున్‌ నేలకు వాలి లేచి తలనెత్తెడు లోపున బోయె మాయమై॥ కై అఆననమందు నవ్వు తొలుకాడగ నచ్చట నిల్చె నంతలో మౌని నికాయ సాగర పొమాంథుడు, వ్యాసుడు ళఛంకరుండునున్‌ తోన నమస్క-రించి మునితో నిటుల౯కా వచియించె నంతటకా మానసమందు సం్మథమ సమన్వితు డై యనుతావఖిన్ను డై ॥ క్షత వరమగురూ! షమింపుడు! కృపామతులై ; మిమునిమ్హురోక్తులం బొరవడి నింద జేనీతి - నవుర్గతదివ్య నదాతనాత్మ డీ పరుచిని జూడకుండ, క్షణభాబ్ని భదేవాము జూచినాడ _నే నెటుగమి బీకటిం బడితీ నింత యెటింగియ లోకవృ త్రిచే॥ కేర్‌ కాలము దీరునంత వర కాత్మ వనీంచును మేనిలోన ని టాలయ భూతమౌ వపువునందలి దొపరమాత్మ దివ్య శో రంవమేయగుం గనుక (ప్రాజ్ఞుల కందరు వూతనీయులే మాలడున్‌ మహీసురుడు మద్దురు లిర్వుర్తి ణేను “యొక్కెదన్‌॥ కేం అనుచు నుండునంత - వ్యాసుని నగు మోము గాలి కడలిలోన - కలసిపోయె మంచి మనసుతోడ - మధ్యాహ్న భిషక్రె శంకరుండు కొకి . వంక జనియె! టా (ఆంధ కైంస్తవ కళాళాలా వ్యతీక నుంచి. ఎ.సి కాలేజీ, గుంటూరు _ 1946)

ఎక క్‌ ఇంద పుస్తకొలు కవిత ; కే. ఆధునిక మవీ భారతము 8. జనవంశమ్‌ విమర్శలు :

1. ఠఈక్ష్తరేఖ (డైరీ) 2 కాలరేఖ (వ్యాసాలు 8 కవిసేన మేనిఫెస్టో కే. ఫోడ్లథి (రామాయణ రహస్యాలు) ర్‌ స్వర్ణహాంన (హర్ష న్రైషరంపై పరిశోధన)
2. స్రాహత్య కౌముది (వూర్వారధ కవులపై విమర్శ)
3. వివ్వాల (కథలు) ఈ విశ్వ వివేచన (సైన్స్‌ వ్యాసాలు)
4. సక్రడు - నత్మ్యకాలు (వ్యాసాలు) 10, మళ్ళుల్లో దర్చార్‌ (హస్య నాటిక) క, ఎంతకాలం ఈ ఎండమావులు? (పృతికా వ్యాసాలు) 'బ్రందర యఖ టగంధ్వా ॥శీ/ కక ఖా ప్‌ // (జ ౯ కరు ఇ 1 ౮ ప. ళ్‌ న స ౪ (7650ల? శె స్నాక్‌ సాం. తా కో

స చ ప్టషోలాంటోర్తపాతు వమా. గ స్వష్నోలుశాశ్వత వాస్తవాలు కోలేదు “.... _ = మూౌర్చులే తెలీదు పరిణోనుం కోడా 'పరిణామగ(గ్రస్తం..అని . ధరిత్రిని హలం దున్నితే .. అప్పుడు 'అవుశ్లుర్లది అది ఒక దేశం; / ' ధరిత్రిని కలం డున్నితే _ అప్పుడు అవుతుంది అది ఒక ఇతిహాసం | హలమూ కలమూ దున్నని ధరిత్రి -. - ధరిత్రికాదు వటి మట్టి. స చచి ల ఈ సూర్యుద్దించి సూర్యుడికి ఇరవై నాలుగు గంటల దూరం. ,. _ మనిషినుంచి మనిషికి ఓ “రెండు గుండెలే దూరం | ఆకాశం ప్రభాత వాయువుల్లో ఊదారంగు ముడతలు విప్పి ॥ తనని జెండాలా ఎగరేస్తోంది - / అడుగు 1 . . (గ్రామం నుంచి సంగ్రామానికి - . ఎన్ని తుపాకుల దూరం !