Telugu sahithi vipani - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

'ప్రత్య్యూన. (ప్రచుఃణము. ౨2 ల ల్స్‌ ప్‌ో న. ఠి అర చావ థ్రీ శి; రకరి-గం గాలీ కుందరయ్య [జా కేంద్రానికి బనుక్‌ ౧ “ది- సమితి సభ్యులు నా సాధన సమితి సికిం దాచామ అరాయలంలం లస న్ను రా న

(వథమ ముదణము ౧ న్‌ డ్రండి' కరడ “స లుళా మార్చి 1045 న. ౮ వం ిల్తి ( జ. స. లం. మందల 1 ( థం న్‌్‌ త్‌ టు నీ ఇ రామా (సెన్‌ సికిం డా బాదు

మవూహాటి - తలచి" ట్లు తారణ కార్యక మం పూర్తిచేసుకుంది మా

సమితి యా (వచురణతో. పాశకులకు ఖండ కాన్య కథానిక ఏ కాంకీక లంద జేసుుంది సమితిదినరలో, ఈసారి వ్యాసనంపు టకై తల పెట్టింది. కాని లోపల భిన్నా ఖికుచిని పురస్క-రించు కొని యే.3ెక నస్తువుగాక బహుకస్తువుల సమీకరించింది తేన విపణిలో. కేవల ముత్ప త్తి? వ్యాప్తి, న్యయముగూడ అవ సరంగ దా వాణిజ్యా భినృద్దికి !

పూర్వపు సద్యులుగాక మరికొందఠు సాధకులు సోదరి కస్తూరీ టేవి శ్రీ! ముతొలు శేషగిరిరావు, విష్ణుదనార్షన కావు (పభాకరశావు, వెంకఓటగవధాని సింగరాజు సోదరులతో చెలిలు పమకూరిం దీ యీకు మా యితః పూర్వపు (ప్రచుర ఆత" శ్రీ (పభాకరరావుగారు. పాఠకలోకానికి పరిచయ మైరాశు. మిగిలిన వారుగూడ పష్మతికా ముఖాన ఇంతో. అంతో. పరిచయులే.

మహోాసనంస్థలే యున్షవాయుప్పు లెనుర్కొనలేక తల లొగ్గుకైన్నాయి. పసితి నములో మాసమితి యధారీతిముంద౦జ "వీసోందం శు సభ్యుల సమధికో త్సాహం, స్వార్ధరహిత జీవ... కారణాలు ఈ (వచుకణ కార్యసిస్థికీ శ్రీ బూర్హుల రంగనాథ రావు” శెక్క్కన భాగం పంచుకున్నారు. వారికి వారిద్వారా పరిచయమైన పోమకవ గ్లానికి మూ అభివందనాలు.

హోెఎరాబాడు ేగిరొతా నిలయమునుంచి 'పసారిత ములైన (ప్రసంగాలను (పచురింప అనుమకించినందుకు నిల యమువాక3క్ర మా కృతజ్ఞత.

ఆవిష్క్రరణవమం

సాహితి సకల హిైకసార (వతిపాదనాసమర్శ మై, మానవలోళోద్ధరణో ద్ధేన్లిత మై, సవాజ రగసానందమూరి యొ యొప్పారునది. అం్భధసాహితీ సాధకుడు నేటి. కనేక (మ్యకీయ లలో శారదను దర్శించి, యుపాసించ్తి యావిష్కరించినాడు.

ఆర్భధ గృహములలో “సాహిత్యదీపములు" వెలు నగొందవలెనని [పబోధ మెన్నడో సల్నినాడు . కవి. సాహీ శ్యార్చృనము సంపూర్తాన కాశమును పొంద లేదు. బునుకు, మినుకు మనుచున్న సాహితీ రోచిస్కులు (ప్రజ్వలితములు గావ లెను.

ఈ మహదాశయమే సాధన సమితిని పాలించుచున్నది

ఇట్టి సత్సంకల్పముతో, సహృదయలోక సమాదర ముతో సాధన సమితి యేడెనిమిది వతి నరములు సాహితీసేవ వేసి యిప్పటికి పండెంయ (పచురణముల వెలువటిచినదీ, “కల్లబొల్లి కబుర్లక న్న శార్యరూప సాధన మే ఘనిమని యీ సమితిసేన యొపగు గుణపారఠరము,.

నిరంతర సాధనావళమున నలవఆచుకొనుచున్న శిల్ప హృదయమును, మధురభావమును, నిశిత్మగథనాకౌశలమును (వకటించు. వివిధ (ష్మకియా విశేసములనే యీ “సాహితీ విపణి లో మనము సందర్శింపజోవునది,

పీ

వీనిలో నొన్ని డియో ముఖమున (పసారితనులై సభ్యుల యభ్యుదయమును జాటుచున్నవి. , ఇందడలి- వ్యాసము ఆలో సభ్యులు (పతిపాదించిన సిద్దాంతములు నూశనములు; (పశ్వేక వ్య _క్రత్వే 1పకాశితములు. (నతిభానమన్వితము లటివేగచా! " ళు

అధికారానుగుణముగా సహృదయులు *విపణి'..లో విహరించి మూర్తుల దర్శించి, (గ్రహించి మన్నింతురుగాత !

ఇదే యావిస్టరించుదున్నాను. పఫంటూరు ] విల్లలమిట్టీ వేంకట హనుషంతరావు, అం-3.45్‌. ఛార దాపీళముం

జడ టౌ సామగ్రి వస్తువు విహారం షె చేహ (పై శ్రి యాంసాలి వివ్వుజనార్దనరావు ఖం పాపతో డేకము (బ్యా ౮ విల్లలనుత్హి వీంళటహనుముంతరాన్లు. 9 కెండదు పాయలం (ఈ) శీ "ెల్లూకి శ్రేఫవస్వామి క తీ న వ కవితా (ప్రతిధ (జ్యా) వంచ డఫాశరకావు క పచ్చిక గూడు (్రె (శ్రీ భాగ నారాయణమూ్తి న! వమాశ్సిన్మీప్రవరాఖ్యులం (వా. శ్రీ జమ్మలమడక నూగష్టిపకాశరావు ణా స్వాతంత్య యోగ ము (కాంగ్గ శీ పరిమి సనంకటావధాని తి కథానక (వ్యా రీ బూస్హుణ రంగ నాధరావు ఖి ఆత్మా్పణం (క్ర భండారు చంద్రమా లీశ్వరరాలే 20 మ్భ్రుపవచు (గో (శీ సీం రాజూ లింగమూర్తి 1 ఆహశన కస్య (గో ౮ విస్ణభొప్ల శా సేశ్వరరావు 1వ పెటి చై (క్ర 8 మతి క న్లూరీటేవి కతి (ప్రబోవము (న (శీ కింంగరాజు ధారాధర రా కేక అస్తకుయు.. (భాగ (శ్రీ జమ్ములకుడక వూన్తడంత్రళావు కె5 కప గీతి (గో (శ్రీ మానూరి "శీప.గిరిరావు

తి దే ౦0౮ | ॥

' యాంనాని విష్ణుజనార్థణ పతతంబు న్నిను నాత్మ నొల్చుచును సంసారేచ్చ వీడంగ జీ విత మి టర్సగ జిసినట్టి నను దుర్వీర్యుంకుగా జేసి త్రీ వతి ఘోరంబు పావకూపమున మూయాంబోనిధిన్‌ ద్లోసి; ఆ శిశునై_మొక్కెద జేర్చవే దతి హరా! (శీరామలింగేశ్వరా! ం మనమం దన్న శు నిన్విగా యితీరదై వంబున్‌ తలంపంగ జూ లను, కీంచి త్కిగుణా రసంబొలుకగన్‌ లాలించి డాసానుదా సుని గావించి విపత్సముుద గరళస్స్ఫూ ర్తిన్‌ నివారింపచే నీ ననున్‌ గావగదయ్య ఫొాలనయనా శీ రామలింగేశ్వరా!- ఎంలేని౯ విపరీశమయ్యెగద మళ్త్లీవేచ్చ సర్వంబు; నా పంతింబంతయు రిత్తయ య్యెగద; విశ్యం 'బంతగా మారినన్‌ సంతోషి చెద వే కృపానిధి! గిరీశా! మ3న్‌ నమ్మినళ చింతా కాంతుని జేసివేసితివిగ దా శీ రామలిం గేశ్వశా ! 2 )చేయంబులు భూసుణంబు లగు; దుర్దాబేవి యర్భాంగియా నీ నిశ్వంబు స్క శాన వాటికయగున్‌ ; నీమేను చర్మ్కంబగున్‌ ; నీ వై భోగము భ స్మమాగనుకనే నీకింత (కార్యంబాకో | శ్రీ విశ్వేశ్వర ఫాలలోచన! నివా! శీ రామలింగేశ్వరా ! తరజీ ధాతకు ధాతతాతకును నీ తత్త్యం బెణుుగం భవ తృరుశా ఏశణ మాలికల్‌ పరిపి భక్రాఫకము న్నేలునా సరణి౯ భూ కొనగంగ బే సుకవితాచాతుర్య సామగ్ధ్యిముక్‌ స్థిర మైన్‌ యశంబుల౯ సుఖముల శ్రీ రామలింగేశ్వరా!

అటి సాహితో ర్ట దెశము _ యల ఆావీలలమట్టి వేంకబ హమమంతరావు లోక వ్యవహారములో సాహిత్యము-సారస్వతిమ్మ్మా

వాజ్బ్యయమను పదములు సమానార్థక పదములుగా (దష్టవ్య మగుచున్నవి. కాని యీ మూడు పదము లర్థములో నంత రము కలవిగా పరీత పె తెలనికొన గల్లుదుము సాహిత్య మనునది బేశకాల ౩ మితముగాక, సర్వశాల సర్విజనీనముగా నుండి విశ్వ, శేయస్సునుగరి నిర్మింపబడిన ఇావ్యసంచయము నకు వెందును. సారస్వతిమనునది యతీర రూపమైన సకల విద్యాశాస్త్ర కళాదులకు వర్తించును. వాబ్బయ మనగా నాక్కుయొక్క_' వికారము అనగా లిఖత:,౦ంభాషణాది సమ స్త వాగ్య శ్రనహారమునకును వౌజ్యయమను పదము చెల్లును. ఇదిసర్వసాధారణ మైనపదముంసావా త్యము... సారస్యతము-_ వాజ్బయము: ఇవి యు త్తరో త్తర విశాలములై నవి. ఈ మూడు నొకే కేరదముగల మూడు నలయముల వంటివి సాహిత్యము పరిమిత్‌ వలయము), దీనిని సారస్వతవలయయము చుట్టినది. ఈ రెంటోని చుట్టినది వాబ్బ్యయవలయము. సాహిత్య మును, సారస్వత మని, వాజ్బ్యయమని ఇలువవచ్చును. కొని సారస్వత వాజ్బ్యయము లను-వ్‌ సాహిత్యమునకు వర్తింపవు.

ఇక ఉల్లేక మను పది ము-_(పతి వస్తువుసకు కార్య కారణ థఫావనున్నది. ఖఘుటమునకు మృత్తిక కారణము;

క 'అశ్లు మానసీకో 'సంబద్ధ వివమయములకునుు మానవు జేశార్యము నిర్వహించినను వనుక నొక యాలోచన యుండి తీరును, ఈ యాలోచనమునే యురైక మని, కాగిణమని యననగును. ఇది పున్నాదివంటిది. ఒక య. దేశమును పురస్కరించుకొని మానవు డొక కార్యము నిర్యహించును. అత డాసీంచిన యా యున్రేళము పరిణామ ఫలముగా తిరిగి _పతిఫలించునుం ఉద్దే శ్వము-శార్యము...: రిణామము: ఇది (కమము. వీనిలో నుధ్రేశము లోకించినను , పరిణామ పరిశీలనముచే చానిని గుర్తింప వచ్చును. ఒక్కాక్కప్పు డుద్దిష్ట పరిణామము కలు గక పోవచ్చును. కాని కార్యమునుబట్టి చాని నెరుగవచ్చును. ఇవ్విథముగాను ధ్ధైశ కార్యపరిణామము లన్యోన్యా[ శయములు., " కాగా సాహీత్యో దేశ మిపుడు పిసక్తము, సాహీ త్యమ్ము ““ సత్యం, భివగ౧, సుందరం” అను పరమాశయ ముల నిమిడ్చికొనినది, సాహిత్యమునకు కవి---విమర్శశులు (ప్రవక్తలు. సౌందర్య [దష్టయు (సష్టయుకవి, దీననే యాతని “ కవిబహ్మ *” యనినారు, విమర్శకుడే తద్వ్యా న. సాహిత్య మొక మధుర డిర్శ్ళ్గనము, తదితర చర్శ్గనములో నవలోకించుట శెంతటి యధికారము వలయునో సాహిత్య దర్శన సామెత్కారమున కంఠటి -యధికారము వలసి యున్నది. సహృదయత్వము, రస జ్ఞత, వ్యుత్పన్నత సాహి శ్యారాధనమున కుపకరణములు. - -.. నహవృదయత్వ మనగా హృదయము కలిగి యుండుట యని సామాన్యార్థము. 1పతివానికి హృాదయమున్నదీగదా ?

శీ

శాని యది యున్నటుల అెలియువాడే సహృదయుడు. అనగా నాత్మ వేదనోన్ముఖమైన య౦తరంగము కలవాడు. నిష్పాతీ కముగాా నిష్కలంకముగా, సానుభూతితో నాయా వాతా వరణముల యందు సంచరింపగలిగి యాయా ప్యాతీలనుగాని, విషయములనుగాని యవలోకించి త గ్రదన. గుభామ గా న్ని దించు హృదయము కిల్లియుంకుట.

రసజ్ఞత యనగా రసము సెజుగుటయని వాచ కాగ్గనేన్ని అనగా విధావాను భావ సాత్విక వ్యఖభిచారీ భావసంయోాగ్య ఫలితిముగా పర్యవసించు రసస్వరూపమును దెలియుట, విభా వాదికముల నెటుగకయే యాయా భావములకు తత ౧ను గుణముగా సంచలనము పొందువారును రసజ్ఞ లే, లతణాది కము నెజిగియు రసజ్ఞులు కానివా గున్నారు.

ఇక వ్యుత్చన్నత యనగా లోక శా స్త్రానుభవముతో కూడిన పాండీతి. పరిజ్ఞానము సమకూర్చుకొనుటలో బేశాట నము, బను కావ్యసరనము, సంపదాయైలైచ మహాన్తుల సాంగత్యము మున్నగునవి తోడ్చిడవలెను. ఇల్నిటితో నుదయించిన సంస్కారమే వ్యుత్చెన్నుత యగును, ఇన్ని కల్టియు సంస్కారము పొందనివా రున్నారు.

ఈ యుపకరణములతోడ నే సాహీ త్యారాధనమునకు పూనుకొనవలెను. అప్పుడే సాహిశోో దేశమును (గహింప వచ్చును. ఎంతవరకీ యుపకరణకులు లేక పరిశీలించుచుం దుమో యంతవరకు సాహిత్యో క్రశము [పళా. రూపముననే యుండి యనేక యపోవాలకు తావిచ్చును నేడు లోకమున

క్‌

న్యవవహరింపబకుచున్న సాహిత్యముగాని, సాహితళ్యోర్లైళ మను సట్టిదిగా ని, నిత్యమైన సాహత్యేవరములుగావు- సార్వ జనీన సార్వ కాలీనతలందు మృగ్యము.

సాహీళో [లే మన్ని కాలములందాన్ము అన్ని "దేశము లందు నొక శేయయి యుండుము. జీవితో దేశ మెట్లు (బ్రహ్మా నందానుభవమో అశు సాహిత్యో ధ్రేళము సెతిము బహ నంద సహోదరమగు రసానందానుభవమగును “రిస్తోవెసలో అను (శుతివాక్యము జీవిశమునకు సాహిత్యమునకు ఇందినది. బువీపోక్రమైన వాక్యము (బహ్మానంద నాధకులకు [పమా ణము. రసానంద వీపాసులకు కవి వాక్య మట్టి (పమాణము, కవి బుమితుల్యుకు. కావుననే “నాన్ఫషీః కురులే కావ్యం” అనినారు. ॥

మోతయగాముల'కే ట్లనేక పధము లనుగమ్యమానములై (పతీయమానములగు చున్నవో య శ్లు సాహితీ దర్శనా లశ్ష్య మును గడించుట క నేశ మార్గము లాయాయుగములలో నను గమ్యమానములై నమి అయా మార్గము లే యాయా కాలాను సెణముగ నుద్భవించిన ఉద్యమముల పరిణామములు.

వెదిక వాబ్బయముయొక్క_.. గహనతయీ ఫురాణ (గ్రంథర చనోద్య మునకు హేతువు. శ్రైవవైన్లన సంఘర్హ ణమే వీర శైవ వై ప్లవోద్య మములకు శారణము. అను!రణ బాసుళ్య మే స్వతంత్ర ర చనోద్యమమగు (వబంధ ప్మకి యకు దారి. తిసినది. కర్కసిద్దాం తాచరణాళ కతయే

భక్తి మౌాన్దావలంబనముసకు శారణము. (పాచ్యసాహిత్య

6౮ స్మూతములవై _పత్యయము "లేక పోవుటవలన నేమి, శాలా భావము నవలననేమి, సామాన్యజనుల కందుబాటులో సాహి త్యము నుంచవ లెనను ఉధ్ధేశమే నవ్య సాహీిళో్యోద్య మ మునకు మూలము. ఈవిధముగా నుద్యమములు బయలు జేరి సాహిత్యము ననేక గతుల నడివినవి.

(పాచీన లాక్షుణిపల సాహిత్య్యో దేశమును గమని) తము, సప్త సంతానములలో కావ్యము ఇాశ్వత మైనది. “విశ్వ కేయః కాన్యమ్‌” అనినారు. అనగా సార్వ జనీనతి యుండవ లెనని సూ చ్యార్థము, ““వ్యవహోరవి దే వి వేతకత త్‌యీ సద్యః షర నిర్వ అలీయే కాంకాసమ్మిత తయోప దేశ యుకే” అనుటలో విశ్వ శేయస్సెట్లు కలుగవచ్చునో లశ్షీ కరించినాడు. కావ్యాత్మ మోమాంస యొనరించి లాతుణికులు ర పసానందానుభవమునకు కావ్యమందలి వివిధాంశలను పృథ క్క రించినారు. అవే రస అలంకాక, గుణ, రీకి, ధ్వని, వకో) క్తి అనునూన, కౌచితులు, లమ్యు మొక్క-శు నాటికి నేటికి. దానిని సమిావీంచు మాగ్గములు మ్మూతము భిన్న ములు

జీవిత లత్యమును సాధించుటకు కర్మ, జ్ఞాన భ శ్ర మార్గము లు ధ్రేశింపబడినవి. అత్క్మానందమే పర మోత్కృప్ట మైన జీవీతధర్కము. తదానంద సంధానమున కే యీ మార్గ ములు, సాహిత్య మ్‌ (తిమారన్షాశయము., (ప్రభు, -సువ్చూ క్కా౦కా సమ్మితములని లాక్షణికుకు వ్యప బేశించినాడు. వేదములు కర్మను విధించునవి. పురాణములు ధర్మపదముల

7

నడచిన వారిరిగూర్చి నివేదించి క _ర్తృవ్య ధర్మముల నిరూ వించి ఫలా పేశులో మనుజునికి నుత్సాహము కల్పించునవి, కావ్యము లోకమ'ను మరపించి మురిపించునది. అది కాంత వాక్కువలె సున్నితముగ, సుకుమారముగ, లలితముగ, వ్యంగ్యమాత విలసనముతో సంస్కరించునది.

సాహిత్యము సౌందర్గమూర్తి. సంద రావి రణా స్వాదనములు సహృదయ 'వేద్యమ-లు. సాహీ ఖ్ట్‌సాసన మే మూశ్వరోవాసనము. ఇదే సౌందర్యోపాసనము. రససిద్ధి లేక సౌందర్య సాతమౌత్కారమే. ఫలము, ఇయ్యది యలెకి కానంద స్వరూపము. ఆతీర్మదియమైనది. ఇట్టి యానందమును సశిరీరముగ ననుభవింప దగినది

సాహిత్యము రాజస 'శామసవృత్తులను లీన మొనరించి, భుదస తంమును | పకాశింప వేసి తదాంరమున సౌందర్వాలోక

ధి వాగి స్‌ ర్యా

నమున కర్గత నిచ్చునది, సాహీత్యము నిరంతర భావనా విశేషముచే పర్మబపహ్థోనంద సహోదరమగు నానందము నాస్వాదింప "జేయునది. నిత్య వై తన్యము గలిగినట్టి, ఘభ (వదమైనట్టి రసానుభవమును కల్లించి మనో న్మేతమునకు దివ్య సామోొక్కారము కల్లించునది సాహిత్యము,

ఇటి పరమోత్క్పష ఉచేశముగలది సాహిత్వము, అందుబే! శ ఆద మధన వైపది. లీ

(ఇది * మైదరాబాదు శీడియోనిలయము'నుండి 6-6-4

'శేదీన వసారిత మైనది. )

భా 6౦డు పాయలు నెల్లూరి శేశవస్వామి “వక్‌ కఫ్‌ చాయ్‌ లావ్‌ 9” పరిచిత కంళము వినపడిగానే వులిక్కిపడి తిరిగి కూశాకు వాసు. ఖాసీం ! ఖాసీమేనా ? వాసు హృదయము ఒక్కసారి అగి తిరిగి కొట్టుో సౌగింది త్మీవంగా, చేతులు వణికాయి. ఓ చేతిలో మైనూరుబోండా శండోచేతిలో నీళ్ళు తొణికిసలాడాయి.. చూస్తున్నాడు. చూస్తున్నట్టుగా నే నిలుచుండి పోయాకు నికేస్సుడై. ళం ప్ర అయ్యర్‌ ! తీసుకరావేం *” అఆంధమహాశయు డిలాగా అన్నాడు. అబెబ్బకు తేకుకున్నాడు వాసు. చప్పున అోండానేటూ నీళ్ళగ్ణానూ తీసిశళ్ళి ఆ మహాశయుడిముందు పెట్టారు, మళ్ళీ ఖాసింను చూట్టం మొదలెట్టాడు. ఖాసి మేనా! ఈ వేష మేమిటి? బ్లూ బ్లాజర్‌ కోటు త్తెల్లరసిల్కు. అఫారము తెల్లనెక్కుర్కు మెకకు మఫ్లరు, నల్ల ఫేము క ళ్లద్దాలు, కాళ్లకు తెల్లసాప్పు, మూన్‌; ఉంగరాలు ఉంగరాలుగల జుట్టును బాగా వెనక్కు ఎగదు వ్వేడు. కుడి మోచేయి. శుబవిలుపైన కుంచ్చి అరచేతులో గడ్డం అణచి వీధిలోకి చూస్తున్నాడు, నిశ్చలంగా, (పక్క కుర్చీపై “కెన్నన్‌ రాశటో పెట్టివుంది.

(2 9 ఖాసిమేనా? మళ్లీ సంజేహం కలిగింది వాసుకు, చాంతోపాటు కాన్త నికుుత్సాగూంకూడా కలిగింది. దగ్గతి కళ్ళి చూస్తే! కనుక్కుం శే? తీరా ఖాసిమే అబి తనను గుర్తిస్తే ఈ సికిలో ఖాసిం ఎదుటపట్టమే+? ఎంత అవమానం! ఖా వద్దు... ఖానిం కంటపడకుండా దూరంగా వెళ్ళి నీ పెద్ద మ్‌నిపీతో తగ్గు స్వర ములో “ఏంకావాలి సార్‌” అన్నాడు వాసు. అంతకేపూ ఓకంట భాసింను కనిపెడూనే వున్నాడు ఆ పెద్దమనిమీ జవాబు మున్వకముంె ఖాసిం మొహం ఇటు తీప్పి “చాయ్‌ లావ్‌” అనేసరికి వాసు ఒక్క_గ౦తులో మళ్లీ అలమారాల వెనక్కీ వొచ్చేశాడు. ఈసారి గుండె మరీ త్మీవంగా కొట్టుకోసాగింది. మొహాన్ని చెమటల్ని చూపుకు 'వేలుతళో తుడుచుకుంటూ “నన్న చూడ లేకుగదా!?”' అను కున్నాడు. తినుబండారాలున్న రెండు అలమారాల మధ్య సందులోనించి చూకసాగాకు ఖాసీం ముందర టీ కప్పు పెట్టి వుంది. ఖాసిం అంకులో స్పూన్‌ తిష్పుతున్నాడు, కాని దృష్టిమా తం వీథివేపే వుంది ఎనుట పెద్ద గడియారములో 5-50 ఆయింది. ఆ పక్కనిది మికిల్‌స్కూ_ల్‌ గోడలు కనిపి స్తున్నాయి. అవి కనిపించగానే వాసు అలోచనలో ఓ పది

సంవత్సరాలు వెనక్కు. తిరిగాయి. అ స్కూల్లోనే తానూ ఈ ఖాసిమూ అరు సంవత్స శాలు జంటగా చదివింది. ఆ స్కూల్లోనే వాళ్ళ స్నేహలత యంకురించింది. పెరిగింది. ఆఖరికి అంతరించిందికూడాను. ఈ స్నేహమేకాదు వాసు జీవితంలోనిదో ముఖ్యఘట్టం---

]టి

మధురభట్టంపూడా అంత మొందింది, ఆ స్కూ-లుతోనే, 'శాను ఒశే ఒక్క. కొడుకు సంతానం. ఎంతో గారాబంగా పెంచిన తల్లిదర్యడులు జ్డాప క మొచ్చారు. ముఖ్యంగా (ేమ పూర్తి అమ్మజ్డ ప్రికిరాగానే గుండె బరువెక్కింది. వచ్చే కొద్ది అదాయనుూ జూదాలలో తగలేస్తున్నా తేన "కేకప్టము రాకుండా థర్షుఖారం వనజకు హోయిగ వెళ్ళబుచ్చింది అమ్మ, కాని ఫోర్తుఫారంలో చేరాక వేగు. ప్లేగు... అరోజుల్లో (పతి యాటా నచ్చేది. మహాంకాళి పూజలు వారూ తిరక్కు౦డొ! అమ్మా నాన్నా ఇద్దటీనీ పొట్ట బెట్టుకుంది. మామయ్య వచ్చాడు. చదువుకు స్వస్తి వెప్పించి ఇల్లు ఖాలీచేయించి తన చెంచేసుకపోయాడు వూరికి. అక్కడ తన రాక అ _త్తీయ్య ఎంతమ్మాతం యిష్టంలేదన్న నంాతి మొదటిరోజే (౧హిం చుకో గలిగాకు. తినకేఏటేనా ఆస్తి అనేది వుంశు అందరూ చేరదీసేవాళలేమో, తాను వాళ్ళింట్లో నిలవ లేకండా చేయ గలిగిందంతా చేసింది అ _త్తయ్య. అఖరుకు ఓదోణు మామయ్య "లేకుండా చేసి తన కొడుకుని కొట్టాడన్న నెపం మీదగా దాంతో వాసుకు వాడ లెత్తి అదేర్మాతి మెక6ికి కలియకుండా వెళ్ళి రైలెక్కాడు, టిక్కట్టు లేకుండానే ప్రమాణం చేస్తూ మధ్య కనీసం పదిసారన్నా దాచేసినా పట్టుపడకుండా, ఎల్లానో అల్లా పది హేనురోజులు తెర్వాత బాంచాయి. చేర కున్నాడు. అక్కడ పడ్డపవాట్లు మున్ని అన్ని గావు

ఈరానీ హోటలులో కేబిలు తుడిచాడు. ష్మతిక లమ్ముతూ తిరిగాడు, బూట్లకు పాలిషుచేశాడు. స్కూలుకు

న! బుక్సు మోసుకపోయాకు. స్టూడీయో అాయ్‌గా పనిచేశాడు జేవియర్‌ కా లేజిహాష్టలులో సర్వరుగా కుదిరాడు, ఇంత చేసినా వపూట కాపూటకు సరిపోదు. పస్తుండటం తిట్లు తినటంగానే అలవకిపోయినాయి. అఖకికి అరువత్సరాలు తిరిగి తిరిగి పట్నము వచ్చినప్పుడు జేబులో ఎక్కడా వగాణి లేదు. బొంచాఎబలో కాలుపెట్టగానే "తంపీ పారేసిన జంధ్యము మళ్లీ తిగిలించుకొని ఈ అయ్యర్‌ శోటల్లో సర్వ ర్‌గా చేరగలిగాకు ఇది మ్యూతమే ఇాశ్వతం. పు మళ్ళా విధి ఎటు తన్నుకుపోతు౨దో, ఏమో--ఒక వేడి నిట్టూర్పు విడిచాడు వాసు. *

"పెద్దగడియారం నాలుగు పావ్రలూ అనసగంటలూ కొట్టింది. ఖాసిం తిన ఎడమచేతినున్న రిస్తువాచిలో మ్‌ సరిమూచుకున్నాడు. టీ పూర్తి అయింది జేబులోనుంచి గోల్డుఫేక్‌ సిగ రట్‌ తీసి ముట్టిచాకు.

వొసు ముంకా శ₹ెండు అలమారాల మధ్య సందులో నుంచి చూస్తునే చున్నాడు. వాసు పనేమి చెయ్యకుండా అల్లా నిల్చోటం వూచి తోటి సర్వరు సుబ్బులుకు వళ్ళు మండుకొస్తుంది. ఇం” యేం చీస్తుండావ్రురా అన్నాకుకూడ ఓ సారి. కాని వాసుమ్శాత౦ అప్పుడు ఎవరినీ ఖాతర్‌ చేసే స్టికిలో లేకు. తన్ను కాదన్నటుగానే దులిపేసి మళీ తన రివె మీలో మునిగిపోయాడు," న

ఖాసింఅల్లా మిడిల్‌ స్కూలు కేసి దూస్తూఆలోచిస్తూనే వున్నాడు ఆస లేమిటా అలోచన తన గత జీవితం జ్డాపక

]2 మొస్తుండా వాసుకు ల్ఞాపక మొగ్గున్నాడా ! మెడమిద చిరిగిన ప్యూన్‌, మాసికలు వేసిన లాగూ, బాగా 'మైలపట్టిన టోక్సీ చిరిగిన బూట్లూ చిన్నప్పటి ఖాసీం తయారయ్యాడు వాసు కళ్ళకు. ఆ ఖాసింకూ ఈ ఖాసింకూ ఎంత "లేదోవ్రంద్ని అసలు తను ఖాసిమేకాడేమో. కాని అకంఠం నూరుమందిలో నున్న ఖాసిం కంర మైనది గుర్తించగలనన్న ఖైర్యము వాస్తు కుంది. ఎంత మధుర కంఠం అది! తానీ ఓ సాం ఖాసి యిల్లా అన్నాడు. “ఓే ఖాసిం! నీ కంకంలోనో వ్వపజణ్యక్ష తుందిరా 1 నువే గనుక ,పాట నేర్చావా, గొప్పవాడి వ ఫోతావు. నిజంగా ఖానిం యి.ష్తుడు కంఠమా-ధుర్యానికి మెచ్చి తన కూతుర్నిచ్చి వెళ్ళిచేశాడేమో. లేదా! వ లక్కీ పందమైన కొశ్టేశాడేమో! అవును. ఎందుకు అక్కర లేదల్లా ఎవరి నొస కులా రాసుందో యెవరికి లెలుసు, అ మిడిల్‌ స్కూలు వదిలేముందు ఓకోజు హెడ్‌ నూష్టను అన లేమా

• న్వాాలోనించే కొంతి మంది జడ్జీలు కావచ్చు, తహశీల్దార్లు శావచ్చు, బేశనాయకులు కావచ్చు, "బేశ సేవకులు కావచ్చు, అని అప్పుడుఅంతాటక ౯ మొహాళలాహరుదూసుకొనిమునిముసి నవ్వులు నవ్వుకున్నారు పే-డ్‌మాప్టరు వెళ్ళిపోయాక నేను 'ాసీల్దార్‌ అంటి వేచీలుకూడా పడ్డారు. ఖాసిం తన దగ్గరి కొచ్చి “ల్చీళ్చీ వాసు! నీ కేం కావాలిరా తిహశీల్దారియా, "తాలు క్లారీయో ! అని అడిగాడు వాసు సగర్వముగ ఖాసిం కళ్ళల్లోకచూస్తూ అన్నాకు. “*ము-నవ వి” బిశనాయకులు వేసీపని అబనని విన్నసంగతి జాఎకం చేసుకుంటూ “ఛా! జీన తే పాఫోరుడీ నాతా నేదా '' అన్నాడు. ఖాసిం ర క క ఫి

|)

మొహం వైకిజారిన కాప్‌ సవరించుకొంటు వాను అన్నాడు మళ్ళీ. “ఖాసిం ఒకవేళ నన్ను పోలీసులు అరెస్టుచేసి నీ దగ్గ 8 తీసుకొస్తారనుకో అప్పుడేం చేస్తావురా ఖాసిం? నీరియన్‌ మొహంపెట్టి “నిన్నా 1! నిన్ను కశాలాపానికీ పంపుతాను” అంటూ కిలకిల నవ్వినామ కాని వం చేస్తాడుం

ఇప్పటి ఆ చిన్ని వృాదయాన్నుంచి వెళ్ళిన కోర్కెలు ఫలించాయి. వాసు మషుడుయీ అయ్యకహోటల్‌ చేసేది మానవ సేవేమో ఖాసిం హైకోద్టజడ్డి అమబునాడేమో! ఖాసీం తమ క్షాసులోకల్లా డల్‌గావుండే ఖాసిం హైకోర్టు జడ్జీ అనగానే వాసుకు తపయత్న౦ంగా నవ్యొచ్చించి, థర ఫారం ఎగ్జామినేమన్‌ ఫలితాలు రోజూ తానూ ఖాసీం కలసి రిజల్టు వభూడటానికి వెళ్ళటం జ్జాపక మొచ్చిందడి. తొజ్టలో మొద్దు పక్క_ చింత చెట్టుకింద హీందూస్థానీ్‌భయ్యా పగిడీ చుట్టుకొని మొహాన గంధము అవ్షీంతలు "పెట్టుకుని వూచు చున్నాకు. జ్యోతిషం వెబుతూవుంకు అంతకుముందు ఎన్ని మావిన ఎన్నడు ఆ భయ్యాను లెక్క చెయ్యని మిితదగయం ఆపూట చెరో వైసాతీని శెళ్ళి వాడిముందు కూర్చున్నారు. తన పుస్తళములో పెసాలు వేయించుకొని పేజీలు తెజచి వాసుకు గానీ ఖాసింకుగాని రాని హీందీభామ చదువుతూ 'పెళ్ళాలంటో వీలలంటూ అదృష్టమంటూ మొదలెట్టారు. చాంతోఖాసింకు చలాకె త్త అరే భయ్యా అదంతా అలానుగ్లీ, ముందు మా పరీతల సంగతివమి+” అన్నాడు. చానికీ కాదు ఖాసిం తప్పక

క్ష ప్యాసవు కాడని వాసుమోత్రం కొంత శాంతి చెయ్యాలిసినస్తుం చీమోనని యొకరుజిప్పారు. వేంటనే ఖాసిం*ఏకిశావులేరా అంటూ వాసు చెబ్యుపట్టుకులాక్కె ల్లౌడు, తీరా వెళ్ళిదూ సే వాసు ప్యాసు, ఖాసిం ఫెయిలు, వాసు మనసుకు చాల కస్టం కలిగింది. తను ఫెమిల్‌ అయినా అంతచింతి .చేవాకుకాదేమా, “౫ గ్లభ్రీ కప్‌ చాయ్‌ లావ” అదరిపడి చూశొడు వాసు, ఇందాక ఖాసిం కూరు, న్నకుర్చీపైన ఇప్పుడు నల్లటి పేటు కూక్చునివుత్నాడుం. వీడీ ఖాసిము, వెళ్లిపోయాడు ఒక్కసారి ఆదుర్షా కలిగించ వాసుకు గబగభా గుమ్మంవజకు వెళ్ళి ఏధియంత కలియచూశాడు. శాని ఖాసింజూడ యెక్కడా లేదు ! ఇందాక ఖాసిముఇక్క- దేవున్నా దేఇంతలో మాయమై పోయినాడు, ఖాసిమేనా అసలు ఖాసి మచటికిరానే లే దేమో. వట్టి శాంతియేమొ? వాసు వెనకాల నల్లటిసేటు గర్జించాడు. ౫ వక్‌ కప్‌ వాయ్‌ లాన్‌.” , (ప్తాదరాబాదు శేడియోవారి అనుమతిని. )

వరూధినీ ప వరాఖ్యులు సే -- జమ్ముఅముడక నూర్య(వకాశరావ్వు ౧ ఒకరు భాపావిషయమున తగవృలాకుదురు. మరొకరు వ్యాకర ణాలంకారములకు బలికీఠములు నిలుపుదురు. వేరొకరు (ొత్తపాతల పేర్లనై క్‌లివడుదురుం అయ్యో! ెలుగు సాహిత్యజీవన మింత రనదర్శిదాణమైన టేమి! శావ్యజగత్తు లౌకికాలౌకికము.. కాదసలు జగశ్తే లాకికాలౌకిక పు సమ్మేళనా ప్తి, ఈ యర్ధవాదనును పుర,స్ల రించుకొని 'పెద్దనగా కొసరించిన సృష్టి సంకలన వ్యాఖ్యమే స్వారోచిమ మనుచర్శతము, సర్వసృష్టి నిట్లు విశిష్టాద్వెతమున స్యూతించినాండు గనుకనే అష్టదిగజముల దొట్ట “యాం కవితా వితామహు' డై నాందు. కృష్ణరాయ స్మామాట్టుచేతుల లేని మాన్యత లందినాంగడు. ఉదాహరణమా? “ మనుచర్మితం బందుకొనువేళ పుర మేగ పల్లకి తన చేతం బట్టియె త్తె ” ఓహో! ఇట్టి కవిసార్వభాముల నేనాటనైన వినగలమా? వారిని తమవారినిగా పెప్పుకోగల్లిన తెలుగు లెంత పునీతులు | అనో ॥ 'కెరదీయుచునే 'పెద్దనగారు భూమ్య్యాకాశములకు పెండ్లి పందిరి గప్పినారు. “* వ్యపస్థలీ చుంచి తాంబరములు””, “ధవళ

16

సుధా (పభాధవళిత, పాలేయ కుబ్బండలీ వహంణ” మట. దివమున కే వంకలు దిద్దు నాపురము నిదముగా “మహకంళ బోర్తతలళస్ఫూ ర్తి” గలదే.

అ కర్మ భూమి నిషాయంతయు నొక సీసమాలికలో వ గ్లిోమైనది. *మొనటి వేల్పు” ““ధార్షవుకు'', ళో ఆఆద్రి భికువుు “శా సెకళొంగు' వీనికి మించి సందర్భళఘుద్ధి గల శబ్దము లింక లేవేమొ. వానిలో (క్రమముగా జ్ఞాన్నవాఫమి కతిలోని వీరు 'పెన్దజికము శం డినిబట్టి యాగర్భశ్షతియ్న కుల మాత్సర్యమును మూటగటబ్టుకొన్న భీషణపరభుధా3, ఈశ్వరుని నిత్యభిక్షుత, పరావ్నేపవిలాస సవాజతలు సుస్ఫోర కములు, ఇంతకు “అచట బుట్టి చిగుకుం గొమ్మెన వేవ్‌ యట. ఎంత చక్కని కుంవెగీత,

పురవర్షన మిట్లు ముక్తసరిగా మూడు పద్యాలలో ముగిసినది సూరనళారివలె నాలుగు వ శృములను నాలుగు పద్యాలతోనని మజియొక పద్యముతో ఆక్షిన యబద్ధమునకు గిలాబు చేయుటకు తాతగారు బహు పొఢులు. కృష్ణరాయని- శాదు..._లౌకేకుని బహువ్యానృతి విస్కరింప లేదు. అతని యర్థ చమత్కృతియు నాస్తిపని నమ్మించన ట్టుండియు, సమ్మించితీరు ఆస్తిక తర్మమువోలె నుంకును.

ఇక కథానాయకుండో “అ పురి చాయకుండు” వాను. ఇది యెంత సార్ధకమో ! కావ్యమంతయు దీని చిలువలు పల వలే. ఈద్య౦తములలో నాతని సౌందర్యవ రృనలుంచి మధ్య నొళని శేముకీ సైవ్ఫీకతలు బొదివినాంకు. మకు పద్యములో

(3) 7 వాని చక్కదవము “పూచిన సంపెంగ పొలుఫు మధుకరాంగ్య నలకు వోలె” కామినులకు భోగ చాహ్యూచును కథాబీదమున్లు సూలీకరించి చ్య్తూపినాంయ. అట్లవి యాతడు విర్గాగికాదు.! పాలకడలివోని నింకుకాపురము, ఈడుజోడు కలిగి (పియు శాలు ననుకూల నతీయ*ు థార్య. పోనీ సంసారపు చిక్కు లలో నలిగి విషయ :౬రొజ్కఖుం డైనాండడన “బేవియుం 'బేవరవో లెనుంషి తలివర్యకులు ములుదీరు ్ప చున్నారు. పెద్దనగా_ ర0కను దూరమాలోచించినారు. సోమిదమ్మ యలోక' సౌందర్య మాతని యేనన్యా పేతువు కారణము . కాగూడ దా యన్ని ఇట్లని తత్సౌందర్యమునే: పేక్కొన లేదు, ఇంతకు (శ్మోతియ కుటుంబపు ' టాముపకుచులయు. సోమిదమ్మలయు. సౌందర్య నర్షన మాయనప మ్యాతము శోభడాయక మని' వీంచునా? ధర్మసథా యోగ్య కుగునా?

కథావి సృతీకై యభివర్లిత మైన నాయకుని యతిధి సేవాతత్పరతలో తితీమోస్ఫోరకముగ ముక్త పద్యగస్త ముంచు టుచిత మే నాయకుని యీ గుణబీదము శిద్దసపర్య, పాడ లేపనిద్ధినో, స్ఫుటిత మగును, మాటకారిగాని 'హానిజే ళల చతు రాస్యకంళకలకోదథి పూర్ణ శశాంక యనివించు; కళొన్నవాం జెంత చతుర వాజ్మీ, 'వఏనయధురీణుండు శావల యును, పాద లేప మలముకొన్న భూమిసురుయ “తుహిన భూధరళ్ళంగళ్యామల కోమల శాననహేమాఢ్య దశీరుకీ నిరియైోవేక్‌ నరిగొనట. ఇజేమి? ఇతండు వేదజకుడుశాండా? వీలైనంత పుణ్యమును మూటగట్టుకొన నే కాళీరా మేశ్వరము

118 లకో బోక హీమవన్నగ సౌంవర్యమనుభవింప రెక్కలుగట్టు కొన్న యీతండెంత రసస్నిగుండో, ఎంత సావాసో దాకుండో! "కెలుగు యువకు లపహోన శ్టముల కనుగొను (ప్రవరాఖ్యుం డీతండు కాదు, అతడు వాం యం3రాత్యలలో నాకు నీరస (పవరుంయం పవరుని '““వవమాన మానస తిరసారితంరా హంకృకి ( నా లి తోడి హిమవన్నగ య్మాతయం౦తయు “అటనని” యనుట దీరినది. అటువై నాత: డంసిన కంఠం 44 2 ., అంబరచుంబి శిరస్సరదరీ పటల ముహు్కుహుస్తుకద భంగ తిరరిగ మృదంగ నిస్యన స్ఫుటనటనానురూప పరిఫుల కలాపకలావి జాలము కటక చరత్కలేణు కరకంపిత సాలము శీత తై లముళ” ళ6 ఉల్లల దలకా జలకణ పల్లవిత కదంబ ముకుళ పరిమళ లహరీ హల్లోహల మదబంభర మల్లధ్యను "లెనగ వినక మరు ద౦కురములీ ”. అనుటలో భాషానభిజ్ఞాయ క్‌ మనుభవింపదగు మనోహర శబ్దఫ్వని యున్నది. + “ నిడుద పెన్నితిగుంపు జడగట్ల సగరు ముమ్మనుమండు తపము గై కొనినచోటు...” అన్న పద్యములో సిర్టునిరాక, (పవరునియ్యాత, వరూధినీ వరణమ్ము, (వావ్మాణుని తిరస్మ ఖతి? గంధర్వ విర

కేం

పాము స్వరోచి జననము వజస నగు మనుచర్శిత కథ యంతయు [కనుముగా సూచిత మేమో ?

ఆయా హినునన్న౫ విశేవముల నూహించుచు ““పనుఫు నిగ్తులు దేతు వాంప జన్నిద మొప్పం

(పమధాధిపతి ముంటి ప క్రైజింగె శచి కీత గఅపుదుం జవ లేట సురిరాజు

జలశేళి సవరించు వెలు వెంగొననుకొను (పవరునిలో నిజముగ రనిగ్మపవరుని గాంతుము, ఇ ట్లరయుచుండగనే (వొచ్దెక్సినది, అకలిబాధతో ఇ్లంటిపి మనసుపోయినది. గృహగమనాభిలాపి.మె గుధ్యాహ్నము నిట్లు నిరూవించునుం

“ నలినీపాంఫవ ఫానుత స్ట రవికాంతస్యందిశీహారకం దళ వూత్కాార పరంపరల్‌ పముపబమిళ్‌ మధ్యాహ్నముం౦ 'జెల్పడిలా ,

ఇచట భానుని నలినీ చాంధనత్వము రవీకాంతకు ఈఆాపశారణ గడుసుభావములో తన రాకకై యుత్క౦ళ తతో నుండు * కూరిమి సోమిదమ్మ””ను భక్తి కెలయించు చున్నాడు. నోట ( వేలిడిన కరువ నేని గోల యనుకొన్నాము, అబ్బో! ఎంత లౌకీకుకు, ఇ ట్లనుకొని (గమ్మజు వేళ పాద 'లేపము నీహార వారి ** బెరసి*నవనుటలో కరకు మంచు సీటిమూళన విధియు, “కరలివోవుట యెజులంకద్ధరణిసురులో డముటలో ఉత్సాహాధఃకరణముకు చక్కగా నూచితములు,

ఇ పౌసధహీనుండై భయసం భమికుండ్రైన. (పవరుని నోట నాః ఇయర్గా తి రశ్యాసమును చిలికి 'పెద్దనగా రా ప్యాత

20

తత్వమునకు చికిలి చేసినారు. (శోతియులు_ “బుద్ధి జాక్య "బనితోోన్కాదు” లట. అట్టివాకు తనకు తా నట్లనుకొనునాః “శో లియు”లని_ పాధాకణీకరించుటచే నది మనోవివ్వాల లత్‌ణ ( ఉఊలశగము?) మగు స్యోపాలంభన మునుగాదు,. అల్లు బ్యుజాద్య జనితోన్మాదియే మైన “మాయా ద్వార కావంతి 'కానికురు శ్నేత గయా (వయాగ ములే కాల్ముదున్వెడి వాంకు. - _అట్లుగాక (పకృతి సౌందర్యిపాసి కావుననే '“తుహినభూథర శృంగఇ్యామల కోమళకానని 'పేమాఢ్యవరీర్సురీ' నిరీయో *మేత్స”. నిట్టరుదెంచెను.. కాని . ఇప్పట్టున శా తుహినభూ ధ్‌రమే + ఉద్దండ గండక వేదండ నఠాహ - రిపుఖడ్త వ్యా_ఘ” ముగు మంచుకొండ యై యూరక్టొన్నడ్వి కాగ్యా నా యన్జైాఎ శరన్య్యాసము క్‌ అప్ష్రాయాది యనైదికుల పరిహాసస్మిత పరి భూతి కొక సాధన మ్మాతెమే యగును,

ఒకముని కరుణా విశేనముచే నింతవరస నచ్చినాంకు. మలల (ప భావాన్వితులగు మునుల _కరుణచేతనే నిత్యకృత్య ములకు జెకకుండ య0టికీ ''జేరణల్లును. “ఈ ఫావములో 'శ్రనృతుండైన |[ఫపవకుండు గంధర్యయతకుగాన ఘూర్హితమగు ళోనను మునియా, శమ మని ; భమించినాయ. ఇట “తపా ఈహ”” యనుటచే _బుద్ది వివేచనము లేని అతురతయే -సూచి ఈము, అంమను ఆ జేవగానము. సామగాన సోదరమేమొ. అందుచే నోతనీ యూహ ఖలవ త్కారణమగును, ఎట్టయినకు న్‌టగొట్టుకోని పోవ్రవాలప కాలసర్పమునై నను తరణోపాయ ముగ [గహించునుగాదా, |.

. అతండా కోనచేరి అందొళ గారుడోత్కీ మగు భవ నము నరసి జాయబోవుచో వ “ మృగమద సౌరభ విభవ “ ద్విగుణిత ఘన సారసాం్థద ఏటీగంధ స్థగితేతర పరిమళ మై ' = మగువ పొలుపు బెలుపు నొక్కు మారుత మొల సో” దృతముతో 'నంతిమగు నా పద్యపు నడకయు రసికుని క్ష వ్యింపనలసి మలసి సాగి యాగి మైదూలు పిల్లగాలి తునకల వలె లేదా! " అచటి “యావాత పరంపరా భరిచుళ వ్యాపార లీల * ఆరని మున్య్యాశమ (భాంతిని సడలించి ఇచ్చోటు జనాన్విత మనువరకు బెచ్చినది. వై నాతం డరసి దృశ్య ములో చక్కని కమమున్నది,. ముందాతని కన్నులు మిజు మిట్లుగొన్న వొక విద్యుల్లలా విగహముచే కనులు నులుము శొని మరల చూచినది [కమనుగ శత ప లేషయణములు, చంచరీక చికురములు, చకస్థనములు, నతనాభియు గల “ ఒకానొక మరున్నారీశికోరత్నెమును. ముక్క మూసికొని మూాలగూర్చాను అహితాగ్నికిన్ని శ్రీవిశేమణముల నరయ వలసిన యావశ్యాక మేమి? ఇంండు 'వేదజడుండా ? కతక నైఫ్టికుండా? ఇంత యరసిన యతనిలో నిలిచిన భావ మేమి? “ ఎవరో యొకానొళశ మరుర్తా గ్నాాయన్లి. ఇట్టే సవికార నిర్వికార శబల ౧దరత యగ చా- శషకళ్ష్య ఇట్ట 4 శ 2 967 లర 062 ఉంచి ల టవ 6 ్టే సాయ లోగ

22

పె దంతయు వరూధిని యాంగిక సౌందర్యము. దాని నినుుముకించుచు నొపె ధాగణాసనవిధి, ఏణా వాదన రతిపార వశ్య విభమములు. ఇప్పటి వరూధిని (పవరుల స్థితిలో సరిగ స్య్యమరృ $(పాతినిధ్యముబువ్ను వి. ఇక నాపెయో *ముది లోన కోరకల్‌ గుబ్బటిలంగంజూ చె నలకూఎరసన్నిభు నద్ధర్నా మరున్‌” సర్వసంతృ ప్తిగా కుడిచి కూర్చున్న వరూధిని కాతని జూచుతోడనే అప్పరోంగనానుభవ్యనుగు నలకూబరత్వె మాదకు వచ్చినది. చలించినది. సిగ్గు వాటుచేరి “అవి మృత మినాంకానల సూచక ధూమాంపరములువోలె పులక లంకురింప మోమంతయు కన్నులు జేసికొని మరి మరి జూచినది. ఇట్టి వికారముతో నిప్పుడాతి ని సౌందర్య మాత్మ గతముగ వర్థించుళొన్నది. ఈ రామాయణమున కంతయు పది పద్యములు పట్టినవి ఈ హంగామా యంతయుజూచి వి భాంతుండై (పవరుంకు త న్నెటిగించుకొనుటయే కర్ష మను కొని పలుకరించినాండు “ఎన్వతె ఏస్రు భీక హరిశేక్షణ దీనిలో యెవరో వ్నిఫునిజడ సనేటికిత సంభమమన్న యనునయము, అంతటి చంచ లేక్షుణములు సులషమ్‌ణము గాదన్న వితర్కము ఉపమౌానోప మేయగతమగు సౌందర్య సంస్ఫురణ లున్నవి. తన కథయంతయు నూకు ముక్షలలో ముగించి “పురంబు జేర నిం కెవ్విధిగాంతు తెల్పగదవే తెరు వెద్ది ఘభంబు న్లీకగు”నని అశీమ్ముద్ధిగా పైదికత్వమును (గుమ్మ జఆించుకొనినాంయ. దీనికి బదులు సెలవివాటు నవ్వు, నర్మ గర్భోక్తులు, స్వోళ్ళర్ష ము, పాభ్యిప్రాయాతిధ్య (పలోభనము. అవసరము లేని యంగలార్చులు దీన్టికంతకు పరిహార మొక క

ర

పలుకు “అండజయాన నీవొసగునట్టి సపర్యలు మా కున శ్చ” వని అండజయాన యనుటలో లేనివోని సపర్యల కటునిటు జీల తడబడుదువన్న రసికభావముతో రాబోవు నవర్ధినమ న శాన బెట్టినాంయ “ఇప్పు డేను రాకుండ యొకండువచ్చి మతి యొండునె భ్క్రియ వాలు” నన్న చౌవ్మణవాక్క్లలో నమూయా ప్రవరుని సూచించు భావి క థావ్యంగ్య మెంత యో యున్నది. ఇట్లని యామెను మానినిగా నెటిగంచి బేవళమో నిజ మహిమాన్విత గావున తిల్లిగా సంబోధించి *[ బజల౯ నను గూర్చ””మని (ఫార్థించి నేతి ముద్దవలె చల్లగ దిగజారి నాండు. వైదికుని యీ స్వస్వభావ టొఢ నిరలిలోతెమ కముతో గూడీన వరూధిని సెలవివాజునవ్వు 'వేదవడి. లేత నవ్వైనది. నిక్కము దాప లేక హృదయము నగ్న మొనరించి నది. [పవరుండు “యిట్లు వలుక వరుని” కాదనును. అనగా న్మకమమనియా లేక వైదికుండను గాన మేలమాడుచున్నా” వన్న వరిహారవాక్యమా? “యజ్ఞాదులకు ఫలము స్వర్షసౌఖ్య మే గాదా? నీ కిపుడు సళరీరస్వర్లసుఖ మే సమకొని యుండగా “నళనాయాసాదులచే నాత్మనలచుట కుశలత కాదని యా స్వర్షసాౌఖ్యమును వాక్కులలో చిలికి నోరూరింపజూచినది నరూధిని. ఎంత సహేతుకానునయము! దీనికి (పవరుం జేమనునో చూతము. “నీ వన్నయర్ధ్థ మెల్ల నిజము శాముకుం శ్రైనవానికిి నకాముషం డిది గణించునె జలజూశ్నీ యని నే నకాముండ నని సూటిగా జెప్పుటగూడ నిర్హిప్తతకు భంగ మే కాబోలును. పైగా జలజూాశ్నీ యటం ఎంతటి యాత్మనిష్టు ! ఎంత సౌందర్య దర్శనోప్ఞ గ

24

వరూధి సింకను అనునయాళ ఏడ వేదు. “*గుంభగత (ఫదీప కళికా (శీ దోప సెందెందు బోకెంటే నిరదియమనుల్‌ సుఖంబుగను నా యంపే పర్శబహ్మము”, దీనికీ 'తార్హాణము “ఆనందో బహ్మ'*యటన్న శృతివాక్టు _-ఈ విధముగ యోగ స్థితిని ధ్వనించు మాటలలో భౌతికసంస కిని నిల బెట్టుచున్నవ్‌ సచ్చిదాత్మ సంస+క్తియే అజ్ఞానావస్థలోనీ భౌతిక సంసక్షికి ాశువన్న సత్యమును ఫురస్ట రించుకొన్న వాదమిది. అత్మ నిష్ట లేని పాండిత్య మెంత వంచకము! అంకుశే (పవరుండు “సిగ్గును వెగటును బొడమ నిస్పృవాత 'దెలుపు నొక్ట చిలు నవ్వు” నవ్వినాయం “ఈ పాండిత్యము సీకుదక్ష్య మతియెంటే గంటిమే” యని వ్యాజస్తుతి గావించినాండు. అత డలౌకి కు-టేయగువో పె వాదమును వూర్వపతు మొనరించి, వాదింప గావంచా బిగించువాడేమో. కాని యది తన్నాడబజచు తత్తఆములో నయ్యమర కాంత జేయు ““యెొటిగిన త”ప్పని యెజుంగును. అట్టిచో మాటలు పెండుట నాగకన్యకు నాగ స్వరము బట్టు టగును. అట్లని తెగంజ్ప్పెనాండు “నాకరణులో దర్భలు నగ్నులు౯ (బియములెనట్లన్యముల్‌ గా వొడల్‌ తిరమే చెప్పకు మిట్టి తుచ్చసుఖముల్‌ మిసాలపై దేనియల్‌.!” బాగుగ నరమగుట కె చక్షని జూతీయముకూడ వాడినాంయమం

థి న ౯ *

వరూధినికి వాగ్భంధన మైనది. మోహాంధతలో బేల వైపాటున : (పాంచద్భూపణ బా హుమూలరుచితో పాలింక్లుపాంగార బై యంచుల్‌ మోవగ గాగిలిం ఏ యధరం బాసింప హో (శ్రీహరీ

ఇక్‌

యంచున్నో )ఎహ్మంణుడోర మోవి. డితదీయాంసద్వయంబంటిపా వ్కంచుం (దోచె-గలంచునే సతులమాయల్‌ ధీరి చిత్తంబులన్‌ .

(పనరున క్రీవరకున్న భూసురత్వ విిపత్వముల దొట్టి 'పెద్దనగారు త్యద్బాహ్మణత్వము ని పద్యములో స్థావించినారు. ఓరమోమిడి జాగరూకతత నంసద్వయంబంటి పొమ్మంచుం (దోయుటలోని వైదిక నైశిష్ట్య మా పెద్దన (పవరాఖ్యులశే 'జెలిసినది. కాని “1లంచునే సత్త్తులమాయల్‌ ధీరచిత్త ంబుల౯ో అని (పవరవతుపాతియె దిద్దిన అర్భాతరన్యాస సందర్భమున ెద్దనగా రొక క్షిస్టతలో బడీనారు. సతులన పత్మి వతలగుటచే “సతుల మాయ”లనుటలో నర్ధగతి మగు లగింపు కనపడ లేదుం అటు జగ స్త్యుత్యు 2న స్వాకోచిషమనువు వీితామహీ 'యసకి” యనుటపను నోరురా లేను. అనన్య భోగలోకమగు. నిర్జర లోక ఫు వధూరత్నమునకు కామన వ్యాపార మనుచితమును గాదు. కామించినదియు 'బేవ్మశీతి చే నిత్యబుభుక్రువగు తగు ణాగ్నిహోతిని పాందినదియు త దూప భా సతి నీ. కాన ఎటు జూచినను వరూఫిని యసతీశ్వమునకు కారణమును గనపడ లేము, అట్లని కా వ్యార్ధమును జెజచు “*అసతి శబ్దముకం కె ౮ సామాన్యాగ్థకమగు సతి శబ్దమునే (పయోగించినారు ఈ (ప్రయోగము మిరికొన్నిచోట్లగూడ నున్నది. దీనికి పరిఫుప్పిగ “ద్టిర” శబ్బ్వమునుగూడ సామాన్యార్థక ముగ నే చాడినారు. కాదన్న అష్టవగ్గజములకు మరోదాంచూపినారు. కా ్యేషు దానీత్యాది షస్ఫర్మయుక్త గదా. సతి. మాయ వేశ్యాధర్మ మనుకొన్నచో. స్వపతి విషయమున సతికి సమ్మూహన (మాయ) మను వేయ మేగాదా. శాన రౌత్వికదృషస్ట్యామాయా

26 స్వరూవీణులుగా చెప్పబడిన త్రీ వవమున తి త్యార్ధబోధక మగ్గు నర్దాంతరన్యాసమ. లో “సతుల మాయి'లనుటలో అనచిత్యము "లేదని. గ

(శోపఫువడియునేమియు నన లేశ పోయినది, నిర్ణరనధూటి. కోపావిష్టృతినంతను 'సేకరించుకొని “క్ళపాంహి తాత్మక” యన॥ బ్లినది. తన్నఖాంకురము సోకీనందుకుగాను వేదన నెప మున కలస్వనముతో నేక్చినడి. ఎంత లలిత [పకృతియో!

“ వాడబులు*”, మేనకచుట్టతికము *% “ననుఫు- కాడు “అహల్యా జూరుడుు” “ఇనుప కచ్చడాల్‌ గట్టుకొన్న ముని ముచ్చులు” మొదలగు కోపకషాఎి.త పవ ములతోనింక నేవో | పాతగాథలు (త వ్యుచున్న వరూధిని కేమియి ననక _పవరుండు ముందు '“అవ్వనజగంధి మేని జవ్వాది పస కదంబించు నొడలు గడిగకొ నెనట. అటుపెవార్చి, అగ్ని బేశ్చని “స్వాహావధూన్వు భఘానిగాను“వాన్య వాహను”నిగాను (పార్థించి త్మ్యత్పసాదమున అత్మసతీ వాల్లభ్యమును నిరంతర విశ్వయృజైమున నిత్యనవ్మినహవ్యత్వ మె-ందును,

తె

ఈ (కింద నన్యాప దేశముగ నఖివర్లితమెన తటేక చిత్త యగు వరూధిని కరుణా విలవృ త్తే మెంత పృాదియంగ మము, వ విపాంగముగన్న నెలుగించుచును సారె

కున్నుసె కతంబులగూడ చారు దారి కన్ల్‌ని యది తనజోడుగాకున్న మెడయెత్తి కలయంగ మంట నరయు

ర నరసి కన్నీటితో" మరలి తామరయెక్రి వదన మెండగ సరోవారి నద్దు నద్ది _తావగ వైపకట్టిట్టు గన్లొని (వతివింబ మోాశ్షీంచి (భమసియుజుకు నుటికి యెజకలుదడియ వేజొ శతమ్మి కరుగు నరిగి రవంబుతో దిరుగుతేంట్ల బొకుచు మక్హున మజియును బోవువెదక నంజ (బ్‌యు శాసి వగనొ క్ష చ[క నాకి, మథీ [కింది పరిదేవనమో ? ““ ఎంతత పంబుజేసి జనియించినళారొకొ మర్త్య ఫామినుల్త్‌ కాంతు డవ్ధ చేసినను కాయమువాయుదుళే నమ _ర్యనై చింతలవంతలం జివికి సిగ్గజితి౯ న్భుతిలేనినాదు చె లింతయు శూన్య గేహమున కె త్తిన దీపికయయ్యె న శాల తనయమ ర్యనే రోయు త్యాగము, మృతిన్షై దుర వీలు మానము-- ఇనన్నియుి పూతెపసిండివంటి వలపుం బచరించు *నా జాతిశే లేత, వీనియాత్మశళుద్ధికి సూచనగ “ చనుగప్పూ తొలగ వాసనగాలి శమ శేగు... 44 4, తనువు: దొజంగంగందలంచి యన్వనరుహోశ్నీ.” తొలుత స్యోత్రగ్రముతో పారంభమైన నిర్ణరవధూటి ల్య్బె ట్తీ శనువేదులు తిర సృ౭ మై, విరహోవమానాగ్నులచే సాకల్య ముగ తపితముకాగా నచ్చమై నిలచిన యిప్పటివలపే జగత్ర ల్యాళ సంధఛాయకమగు మను సంభవమునకు 'యోగ్యము. కాని, దానిన్సై (హ్మానం దాధిరాజ్యపదస్థుం డగు (పవరునికి

28

సం కెళ్ళిడి ది్శశలాగుట స్వం సతశాదు. ఇచ్చటి (వవరునిలో నూహ్యము. సర్యాదర్శకము, సాథశీభూతమునగు జగ్మళ్చెవ

రత్వమే యుద్ధైేశింపబడినది. దీనికి వినియోగము (పకృతి పురు

మని (బహ్మో భాసతలో సక్స మగుచున్నదను సృస్థి స్యూత

(పతిపాదనము అట్టి |పవరశ్వెముననై యొక వియచ్చుర. (పవరునిచే నీర్టావులు గట్టంచెను. వరూధినిలో నిలచినది

సర్వధా (మాహ్మ తేజ సముజ్యులమగు (పవరత్వమేశాగా తరు

వాతి పవరుండు వ్యంజన మ్మాతుడగు చున్నాడు ఇప్పట్టి గంధళ్యువి రాసిక్యత శంక్య మేకాదు కావ్యరనమునకు భంగ కరముగూడ నని పండినుల యూపి. కావచ్చును. కాం యది తప్పరానిది. గంధర్వుడు నరూధినిని నరించె ననుటలో నట్టి యాపత్తికి తావులేము కానియది స్వయం "లేజుండగు స్వారోచిమమను సంభమునకు దారితీయదు ఇటు (వవరుని (పవృత్తు నొనర్భ్బుటచే మనువు మవోసత్వత చేకూరకపోగా పాతౌచితియు కావ్యాగ్ధమును విశలములగును. కాదని (పనర రూప భానీతచే గంఫగ్వుడు నరూధినిని వరించెనవముటలో అర్హవాడ | పయోజకమగు రసాఫాసనమున్నది. కారణ శరీరు లగు జేవత*:' (వవృత్తు లత్యింగ ను మూనవ నియతిలో కుంచింపరానివి. అందును న॥కవాదములగు పురాణమూలక్‌ మగుటచే వాకృతికతలో దీప్‌కట్టి సంకచితత్వె మేర్పడినది. కొండ నన్షములో జూపుచో నిట మూబాస మేర్పడును. నిజ మున కేదో విధముగ నట్టి యా భాస మేకాదా 'కావ్యమున్మ కేమి, కళల శేరు సర్వసృష్టి'కే హేతువగుచువ్నది.

పిళ్ళాక గూడు ల ఎ (శ్రీరాగి వారాయంమూ రి (వొద్దున్నే కాఫీపుచ్చుళొని బయలు చేరాను. 'స్నేహ్‌ీ తుల్ని సె 'బకజివేసుకొవ౨, వీధివీఫ, సంకుసంవమొా కాళ్ళు ర్‌మి ములు కళ్టేటట్లు తిరిగి, సాయంతమ య్యేసరికి యుద్ధంలో విజయం చూరగొనినచ్చిన యోధుడీలాగాా వికనించిన మొహంతో, ఇల్లు చేరుకున్నాను. ఓరగా వేసిన కిటికీ తలుపుల నంకలోనుంచి వీచ్చిక ఓిలలాగా నాకోసమై యొదురు చూస్తున్నది పద్మం. నే రావటం అకుగులచప్పూడుపట్టి (గహించి వుంటుంది. వెంటనే వీధిగుమ్ముందగ్గరకు ఉరికింవ. నేను గుమ్మంలో కాలు పెట్టడిం లోనొళ్ళిం విడిపోవటం ఒక్కసారిగా జరిగినామి.. నుదుటి మిోదనుంచి చెంపలమిదికి జూరిపోతున్న చెమటను కుడి చేతి చూపుడు వేలునో. తుకుచుకుంటూ,. చిన్న నిట్టూర్పుతో ఇంట్లో (ప వేశించాను. కోటు 'హోంగర్‌ కు తగిలించి, చెప్పులు విప్పి, దొడ్లోకి వెళ్ళి కాళ్ళుటీనులు కడుక్కొని పడక్కుర్చీలో కూలబడ్డాను. కాళ్ళను పడక్కుర్చీ చేతులమిోద నిగిక్చి, నిమోలిత న్నేతుబ్హయి లేగిపో2.న (కాపును కుడిచేతి వేళ్ళతో సర్దుకుంటూ ““చల్లటి మంచినిళ్ళు శావా"లన్నాన్సు పద్మం వైప్తు తిరగకుండానే. నేను ఫురమాయింపకముంబే అపని " పే వంటింట్లోకి పోతున్న పద్మం తొందరగా కంచు గ్లాసుతో మంచినీళ్లు తీసుకొని వోజనైంది. మంచినీళ్లగ్లాను

3 అందించి అ చల్లటి చేతులు పాచాలరూద వేసింది. (ణాలు లేచివచ్చినాయి. ఆ తుణానికి కాళ్ళ నెప్పులన్నీ మటుమా యమై పోయినాయనిపించింది. పద్మం పాదాలువత్తుతూమ ధ్యాహ్నం భోడనం యెక్కడ చేశారని అడిగింది

భోజనం చేశానని చెప్పాలో చేయ లేదని చెప్పాలో చోచలేదు. చేయలేదని వెప్తే ఆ వేడి గుండెల పిల్లమనసు నొచ్చుకుంటుంజేమోనని మానం వహించాను.

“ స్నహిశులింటో భోదనం చేశా రా?__ భోజనానికి రానివారు రానని చెప్పకూడదతా.

“రొంపతీసి నా కోసమై భోజనంచేయకుండా కని పెట్టుకొని కూర్తో లేదుక దా! అన్నాను. అదుర్తాతో పద్మం మువాం తేరిపారభూస్తూ భోజనం వెయ్య లేదనే భావం వ్య కృపరుప దలచుకొన్న మూశాభినయంతాో జబాబు పప్ప కుండానే తలకాయ వంచుకొని పాదాలు వర్తుతూ నిల్చు న్నది. కాని ఆ బిగించిన పెద్దవ్రల్ని తోసుకవస్తున్న చిరు నవ్వు--- ఆ నిర్మలమైన కళ్ళల్లో తేరుకుంటున్న ఛాయలు... రూఢిగా భోజనం చేసిందనే చెప్పటంవల్ల అఆ (పసంగం చట్టు కన మార్చేశాను,

పదానికి ఆశాభంగం కలిగింది.

నాలోనేను నవ్వుకుంటూ __ ఇల్లు కుదిరిందన్న్నాన్హ్మ్మ

పద్కం మాఫ్తాడ లేదు.

అద్దె యెనిమిది రూపాయలు---నీళ్ళకు రూపాయి

తక న్నర-- దీవాలపు రెంకుంబావులా -- అవుగుంది అంటూ సాగించాను.

• చావో 19 రూవియుదాకా ఇంటి అద్దెశే పెట్టితే మా కొచ్చే 0 రూపాయలతో యేం కాపరం చేస్తామండి అన్నది పద్మం. నేను చాలా తెలివి తక్కువవని చేశానని అర్థమిచ్చే చూపులతో నా వంకచూస్తూ.

• యీం చేస్తా మరి అచ్రైకొంపల కరువురోజులివి. ఏ చెట్టు కిందన్నా గుకిసెవేసుకొని కాలం వెళ్ళబుచ్చుకువే అదృష్టం మన మొహాన శాయ లేదు. భగవంతుడు __ మనల్ని ఆ తెగలో పుట్టించ లేదు.

శ యెన్నిగదులున్నాయి?)

• మయొర్ని గదులు కావాలి ఒక జంటకు. "ండుగదు లున్నాయి. ఒకటి చిన్నది. ఒకటి 'వెద్దది--ము ౦దు చిన్న వరండా వున్నది. నీళ్ళకు వేరే (పత్యేకం కొళ్ళాయి (నల్లా

లేక పోయినా అఫ్రే వత్తిడి వుండదు _- సదుపాయాలన్నీ

'“అబమితే ఆ ముల్లు తీసుకోటం ఖాయమేనా?”

*' అంశకే,.. ......! బజానాకూడా యిచ్చివచ్చాను!

“ వ్రమొచ్చిందండి అంత తొందర? మొన్న మన యింటి (_సక్కన మంగమ్మగారు చెబుతుండే నీతన్నగారి శద్థట్టలో అరు రూపాయల భాగాలు అభ్ధెకన్నాయని”

" ఏం తొందర వచ్చిందంశు తొందర కాక పోతే మళీ మిటి? ఇంకా 10 రోజుల్లో యీ ఇల్లు ఖాళీచేయాలాయొలా

త్రై

నేనీ అధైెళొంపలకోనం యెక్కడ వేబాడుతూ కూర్చోను-- నీకు వారానిక్‌ ఒకరోజు _-ఆది వారం. తీఎళ దొంఖము-ది. అఆ అదివారం కాస్తా జరివోమిందం కు నుల్లీ వారందాకా బయటి పిపంచకం చూసేటందుకు వీలుండదు -- ఇప్పుడు శీసుకొన్న యీ యిల్లు నూ అఫీసుకు దగ్గరకూడా వున్నట్‌

“ అదీ... ...! ఇంశకేం...ఇరనై నాలుగు గంటలూ మిరు ఆఫీసులోనే వుండవచ్చు. అయితే యెప్పుడు కొత్తి ముంట్లో (వ వేశించటం?” = ః

• చానికీి పంచాంగం వూడాలాయేమిటి? _.. వచ్చే అదివారం , ** ఆద్రివారంక౦శు మంచిరోజు మా మతంలో లేదు. అది పర్వదినం. 3

“మామతం యేమిటి? కొత్తగా మతం౦పుచ్చుకున్నా రా మేమిటి!” అంది పద్మం---కుడి కాలి బాటన వేలు మెటికె వీకుస్తూ పారలివచ్చే నవ్వును బిగించిన "ిదవులతో అదిమి

• అవుకు బానిసమతం ' అన్నాను. నిమిలితె

వ శ శ

ఆదివారంనాడు తెల్లవారుగూూనునే లేచి వంటచే సింది పద్కం. భోజనమువేసి పెందరాడే, నూతన్మ్య్థ సతి గృహ[పవేశానికి సకుటుంబంగా సన్నిద్ధుడ నై నాను. రెం డెడ్ల బండిలో సామానంతా సర్దాము.. ఒంటబెద్ద పెపై బండిలో

33 ఊరగాయల జూడీలూ, గాజుసామానూ పెట్టుకుని కూర్చుంది పద్కం ండెక్షబండీ పక్కనే, లాంతరు పట్టుకుని, సామాను పడిపోకుండా చూస్తు నడుస్తున్నాను.

“ అక్షడే! అ లాఎతరుస్థథం దగ్గిలే... ఆపుకో బండి” నంటూ బంకవాకిని హాచ్చరిస్తుంళు, పద్మవిని, పెళ్రుబండ్తీ పరచాలలొలగించి తొంగిభూసింది. ఆ (పాంతాల యెక్ట జా మెము వుండేంచుస నివాస యోగ స్టమెన చిన్న ఇళ్ళువున్నట్లు కనివించ లేము. బండి. అగింద. పద్మం దిగింది, “యెక్కడ ఇల్లు అ9 అడిగింది.

“అజేం, ఎకురుగుండా కనబడటటల్లేదు * అన్నాను.

• ఆ మ్రుడా!” అంటూ అనుమానంతో నన్ను మూసింది. +

క వెళ్ళుతున్నాంగా అంటూ ఇంటివైపు నడకసాగిం ఇాను. నన్నంటి పద్మం అడుగు వేస్తున్నది !

న ఆ ఇల్లు పూర్వకాలపు మట్ట మేడ. మేడ ముస్టుకు చాలా పెద్దది. అందులో పది కాపురా లున్నాయి. కాని నేను తీసుకొన్న భాగం మట్టుకు తక్కిన వాటితో సంబంధం అేనిది. - పీధిగుక్కుందాటి. చీకటితో నిండిన యిరుక్టువున్న నండ్హకపంచి కొంతదూరం సోవాలి, నే తీసుకొన్న భాగం వేశంద్ముట. నాలగకుగులు వేసి యెక్కడికీ వోవటం అంది పద్మం.' “భూకగృహం శాదులే అన్నాను, ఆ చీకట్లోపద్మం

. వెళ్త ముఖం స్పష్టంగా కనపట్టం వేదుశాని ఆ స్వరంతో ఇజీదో విపాదచ్భాయలున్నట్లు మనసుకు నోచింం. ఇంకా నాలు గడుగులు వేసిం తరువాత, నే నధ్రకు తీసుకొన్న భాగానికి చారితీసే వలయాకారంగా వున్న మెట్లపం క్రి సి చేరుకున్నాము.

• డ్రమిటి యిది ఇల్లేసా, శాలిరాదు వెలుతురు లేదు. యి దుమ్ము యా బూజు విచ్చికగూకడులాగా ఇుీమిటి యమయొత్తంమాద వాలా మంచిముంటినే సంపాదడంచా”రంటు కుడిచేత్తో స్తంభాన్ని పట్టుకొని మెట్లుమిద కాలుమోపిందిం అది వలయాకారపు ఇ రతోచేసిన మెట్లపం క్షి? పద్మం కాలుమో వేటప్పటికి మిుకొన్ని వూగిసలాడిన _.- దాంతో, అదివరదాక్కా పద్మం మనస్సులో "బేుకుంటున్న తలపులు ఒక్కసాంగా వై కువికాయి. ఈ యింట్లో. నేను కాలుపెట్టనండి అంది పద్మం, నిక్కచ్చిగా _ పచ్ముంకళ్ళు ఇెమ్మగిల్లాయి. వాకిట్లో నసామానుమై.కొని ముంట్లో వే శించనని పట్టున ట్రిన పద్మం తీరహో నాశేమా బోధపడ లేసు. నాకు కోపంకూడా నచ్చింది. అబముతే, బూ సామాను వేసు కొని యెక్కడికి పోదావ న్నాను, కొంచెం కఠినంగా. పద్మం నూబ్లాడ లేదు... కన్నీళ్ళు ముత్యాల్లాగో ఇంపల మీదుగా జూరపకుకున్నాయి. అస్సితిలో నేనేం ఇెయ్యాలి? ॥ € ఇంట్లోకి పద్మాన్ని బలనంతంగా రక్కపట్టుషృష్రళ్ఞైా.] ళ్ళనా, అంతపనీ చేసేందుకు గాప గుండె లేదు. బృర్జడ్డనిండా సామాను, నడివీధిలో పెట్టుకొని యెొక్క_డికి పోవాలి, వుష్వు

3క్‌

ఇల్లు ఖాశీచేసి వచ్చానాయె ఇంటియజనూని అప్పుడే ఆాళ్ళం కూడా వేసుకొనిపోయి వుంటాడు. ఒక్కనిమిషంసేపు అట్లానే నుంచున్నాను. పద్మావికి ఇల్లు చూపించకుండా తీసుకోటం చాలా పారపాశే అయింది. ఆఖరికి మనసు కుదుటపర్చుకుని.

పద్మం నీవుమ్యూతం కంటతడితో ఈ యింట్లో కాలు "పెట్టవద్దుం నచ్చినదారివే వెళ్ళుదాం పద. యొట్లాగో అఆ యజ మాన్నే వేడుకంటాను. ఇంకా రెండుమూడు రోజులు, నీకు నచ్చే ల్లు దొరికేటంతవరకూ తిలదాచుకందుకు అవకాళ మిమ్మని. అఫిసుకు సెలవుపెట్టమునా ఇల్లు వెతుకుతాను,

ఈ మాటలు వినేసరికి చీ రకొంగుతో కన్నీళ్ళు తుడుచు కొని నే నంత అన్న క్తురాలను కాదంటూ, _లాచుపాము లాగ నన్ను తోసుపుంటు మేడ మెళ్లైక్కి0ది.

ఆ పలుులు నా హృదయం మిదకూడా దెబ్బల వాతలు వేసీనాయి.

పద్మం ముంయపోయి ముందుగది గొళ్లెం తీసింది. పె వెలుతురు కిటికీ ( 6011112603 ) మూసి వుండటంవల్ల. చీక టిగా వున్న గది నాలుగుమూలలు కనబడేటందుక్కు చేతిలోని లాంతరు వెలిగించాను.

ల! శ శ నాలు రోజూ నేను 9 గంటలకే భోజనంచేసి అఫీసుకు పోయీ వాడిన్ని మళ్ళీ నేకు ఇంటికి వచ్చేవరకు పద్కం చిక్కుబిక్కు మని ఒక్కతే యేదో పుస్తకం చదువుకుంటోనో యేదో అల్లు |

వె కుంటోనో వుండేది. ఇరుగు పొరుగు సంపర్కం లేదు. ఛద్యా నికి వాలా అపచారం చేస్తున్నాననివించింది. పదానికి "కెలియకుండానే అనుకూలంగావుండే ఇంకో ము సవెదకడం (పారంభించాను. యెక్కడ వొరుకుతాఎి ఇళు, పట్టణాల్లో; అధైెళొంపలు దొరకటమంశే. ! మార్కా.టుకుపోఎ. కూరలు పట్టుకురావటమా-+? అనాడు ఉగాది. అఫీష్ణకు సెలవు. సోమవారింసెలవు యిఇ్బాడు మా హెడ్‌ కర్టు[భోడనంచేసి-- భుక్తాయాసం తీశేందుకు ముందటిగదిలో చికుచాప వేసుకు పడుకున్నాను. పద్మర (పక్కనే కూర్చొని హెలియలికట్ట చదువుతున్నది . అల్లాశేవింటూ పడుకున్నాను. నాకు యెష్తూడు న్మిదపట్టిందో తెలియదు. కళ్ళు తెజచేసంకి నాలుగు కొట్టారు. “పద్మం నాకు చక్కని కలవచ్చింప దాని అర్ధం యేమిటో నీవు చెప్పగలవా? అంటూ కళ్ళు తెరిచాను. కళ్ళు 'తెకవటంతోనే రెంకు యెండిపోమున గ్జివర కలు కొంచెం పురికొసపీచు నా యెదురుకొమ్ములూద ప దాయి యెక్క_డినుంచి యా గడ్డిపరక్న లొచ్చినాయొ నాకు బోఫపడ లేదు. యెడం పక్కకు తిగిగ్మి చూసేటప్పటికి, ఒక కుప్పగా పడివుంది. యెండిపోయిన గక్షీపరకలుం పురికొసనీచు ఇంకా యేమేమో సన్నగా చీల్చిన! చెత్త,

• ఇంటికపునై పు చూశాను యీమోాశేదు. శకక్కడి నుంచి వచ్చిందబ్బా యీ ఇ “ని అనుకుంటూ శ్రం%గానే ఓ పిచ్చుకల జంట ెంకు గడ్జిపరకలను ముక్టుగ్తూ కరుచు

వై

కొనివచ్చి, కొంవైం కిండగావున్న అద్దదూ౦మాద వెట్టి ఇటుఅటుచూసి రివ్వుమని యెగిరివోయినా యి. ఎగింపోతుం డగా వేసిన రెక్షల గాలికి ఆ రెండు గడ్జెపరకలు కిందికి జూర్మి పోయినాయి. [పతిసారి అవి తీసుకొచ్చి పెట్టటం ఆగడ్షి పర కలు జారి [కిందపజిహోనటం, ఆ దూలం వెడల్పు లేనివులం

చాటి పిచ్చికాకపోతే దూలం నడమఫ్యగా ఇట్టిలే గూడు నిలుస్తుందా, అటుఇటు అధారం లేనఫ్వుకు యెన్ని సార్లు అకడ పెట్టిన గడ్డికింద పడివోతున్నవో మళ్ళీ అక్రడే గూడు పెట్టుకొనేందుకు గ పయత్నిస్తాయేం, వాటి మనః పవృ ల్సి నా శేచ్యూతిం బోధపడ లేదూ. వాటి విఫల[పయత్న౦చూస్తే నాకు జూ లేసింది. ,

“ పద్మం * ఆ చీపుకుకట్ట యిట్లా తీసుకరా! అన్నాను పరధ్యానంగా ఆలోచిసూ- చదువుతున్న పు స్తకంళాస్తా చటుక్టునమూస్కి నా ముఖంవేపు చూస్తూకూర్చుంది. నా ధోరణీ పద్మావికి యీేమ్మాతం అర్ధంకా లేమ. సాధారణంగా చెప్పుతీసుకురమ్మంళేే యీ కేటు వచ్చిందో అనుకుంటాము, కరితీసుకురమ్మంకే పామేమైన వచ్చిం చేమోఅనుకుంటాము. చీపుకుకట్ర తీసుకర మ్మంశు లీ మొచ్చిందనుకో వాలి? దయ్యం

పట్టిన వాళ్లని చీపురుకట్టతో మంతి స్తే. దయ్యం పారిపోతుం దంబారు. కాని అది అంతగా అనుభవంలో చూసే వీపు యంశాదు. ఆయినా యిశ్రడ యెవ్వరికి దయ్యంపట్టింది!

• అచ్చా, చీపురుకట్ట తీసుకురమ్మంశు అట్లాగే కూర్చు న్నాచవు యింకా అని కొంచెం విసుగుతోఅన్నానుః

తరి

• క్వాందుకండి చీపురుక బ్ర *' అంది పద్మ ఆదుర్దాతో,

• వప్తాగా, చీపురుకట్ట తీసుకుర మ్మం క' అంటూ శసిరాను. చటుక్థున లేచి (సక్రనున్న స్టూల్‌ తీ నుుళొచ్చి దూలం కిందుగా వేశాను. ఇంతలోకే పద్మం చీపురుకట్ట తీసుళొచ్చింధి. ెంకు పొడుగాటి చీపురుపుల్లలు తీసి మధ్యకు విరచి అ దూలం పైకి _పెనున్న వానాలగుండా దూర్చి పందిలిగా వేళాకు. గాలికి గడ్డిపరకలు. (కింద పడిపోకుండా ' ఇంగుకా!' అంటూ పద్మం నవ్విం౧ “చెప్పేమాట నన్యంగా చెప్పళూడదు. గాబరా పుట్టించారు. ఇవ్యాళ మో కంట పడ్డది ముది, నెలరోజులనుంచి మాటి మాటికి ఇల్లు ఊడవ లేక నేను చస్తున్నాను

వారం తిరగోటప్పట్‌కల్లా వీచ్చకణూకు పూర్తిగా "*యారమింది, మళ్లీ ఇంకోవారానికల్లా శంకు వీచ్చికపిల్లలు కిచకీచమంటూ గూట్లోనుంచి తొంగిచబూడ టం మొదలు వటినాయి.

బి లి ఇష్టుడు పద్మానికి రోజల్లా వాటితో కాలవేపం.” క్త నే స్త ఒకనాడు ,.. ...

“ చూడండి... ఆ విచ్చికపిలలు చూడండి. తల్లి యెల్లా వీటికి అహారం 'పె్ఫుతున్నదో --అయ్యో ... అయ్యో... లక్షవిడతల్లాగ వాటి నోళ్ళు చూడండి. తల్లికోసం గిదగిజూ తన్నుకోటం చూడండి. అంటూ పద్మం వాటివంక చూస్తూ

వం

పరనఘరాలై పోయింది, అపుకు పద్మం కళ్ళల్లో శాంక వించే మాతృహృాదయం నన్ను చేపలోకారికి లా్రైళ్ళాయి.

వాటికి యెంత సహాయం చేశారు, ఎంత పుణ్యం కట్లు కున్నారు! అంది పద్మం నా కళ్ళల్లో చూస్తూ వీచ్చిశ కూన ల్నించి దృష్టీ మరల్చి పద్మం కళ్లల్లో మూస్తూ ..నిజంగానా'! అన్నను సిగ్గుతో. పద్మం నా వతస్థలంమిాద అట్లా వొ౭ిగివోయింది. దడలోని మల్లెపూవులవాసనలతో నా తల దిమ్ఫెత్తిపోఎి౦ది. యెంత సేపు నేనా అవస్థలో వున్నానో.__.. ఒక తణమో? ఒక యుగమో?

“పద్కం! ఇంకోయిల్లు చూడమంటావాః యీ విచ్చిక శాట్లోనే వుంటావా ౯ అన్నాను కొంహెగా.

“ ఛాలెద్దురూ +? అంటూ నవ్వుతూ జడలోనుంచి జారిపోతున్న మల్లెపూవా క టి నా మొహంమిద విసరింది,

అ మళ్లెపూవుల తాలిలో మా నవ్వుల సిరులు కలసి పోయి గదంతా చుట్టుకున్నాయి. అ గదంతా నిండిన అనంద తరంగాల్లో ఆ పిచ్చిక కుటుంబం వ్రయ్య్యూల లూగింది.

తిక్తూన కవితా పతిభ

ల్‌ పో

( ఉత్తరాపరిణయము 0 జా వెల్పిండ +పళాకరరావు

రాజరాదన ేయ్యదస్థాన మలం౦కరించిన మృదుమధుర రవభాసురన నార్ధవచనరచనా విశారదుడునగు, వాగనుశాస నుఇగు నన్నయ భట్టారకుడు నవరస భానానుబంధబం౦ంధుర ముగనా సఫాపర్వముల నారణ్య పర్వార్ధిమును రచించిన తికువాత మనుమని యాసాన రమలాకరా హస్కరుకును నిన్సీమసాహతీ పబలీభాసమో*ను౦దును, సోమయాజియును హఎహర (పసాదిత కవిత్వ త _త్వేనిరతిశయానుభావానంద భ3 తాంతఃకరణుకును, యమాత్య కేఖరుడును కవ్మిబహయు నగు తిక్కన మిగిలిన పదేను పర్వములు రసోచితముగ నాంధీక రించిన "దెల్లరకు లెల్లవే. అందును విరాటోద్యోగ ములే యాతని యపతిమాన కవితా (పతిభయంతయు న్య కృముచేయుచున్నవి. కథాకధనమంకగాని వాాతపోషణ మందుగాని, వ శ్లనౌ వై చ్మితియందుగాని యాత డెవ్వరికిని తీసిపోడు ఉ_త్తరి పరిణయముపె న _పళంసనా లేశము గావిం చుకశుయీ వ్యాసముయొక్క ముఖ్యో దేశము.

పాండను లజ్ఞాత వాస వత్సరము విందులట్లు మత్స్య మ్కెసాలాభ్యంతర గృహమున గడపిరి, వారి నియమిలతకా లముఫూ _ర్హియయ్యెను. వారు (సచ్చన్న నామభేయులము

(6) శ యుండి ఉత్తర దశ్నీణగ్యోగవాణముల గావించి నుత్తరునికి అర్జునుడు తేన నామాదుల తెలిపి వానిని తగు కాలమువరకు (వచ్భన్నముగ నుంచుమిని కోరినాకు. తిక్కన రచనలో నానాటి యాచారవ్యనహోారములు, "బేశిపలుకుబడులు కన్చిం చును. ఉ త్తరపరిణయ భాగమున

• తెలువులగు చీరలను బూం

తలం బువ్వులనొప్పి రాజతనయానుగుణో

డల మాననీయ వేషము

లలవడం గూడుకొని నగరికరిగిరి (శీతిన్‌.

వె పద్యములో “తెలుపులగు చీరిలను చోట ధాత వస్త్ర ములని యర్థము చెప్పుకొననలెను.. కాని నేడు “చీరి అనునది శ్రీధరించు వ్థశ్ర్రృవికేషములనే రూఢిచెందినది. పూర్వము 'చీరె” శబ్దము ్రీపుుుషు వికశ్స లేక (ప్రయుక్త మగు చుండెడివని _గహీంపవచ్చును. తరువాత “బూతల. బువ్వులనొప్పి” అనుటలో బురుషులు సైతము కస్తూరి, జవ్వాది చందనాదుల నలందుకొనెడివారని తెలియుచున్నది. అం శేగాక, పూలను సైతము ధరించెడినా రనియు చెప్పబడి వదిగదా |!

అర్పునుకు ధర్మరాజు సెటింగించుచు ఈఈ చిజుత గద్ది యకుం దగడే న రేశ్వరా” యన్నా్నాడు “చిజుత” యనునది సామాన్య శబ్దముకదా ! చీలుతఅను శబ్దమందున్న శక్తీ యనిర్వచసీయ మైనది,

శై

• చిజుత* అనగా చిన్ని అని యర్థము. ఇచటి సందర్భమునుబట్టి తిక్కనభానము గహింప బూనినవో “చిజుత3* యనగా నంతటి ధర్మరాజున కీ సింహాసన మొక లెక్కయా యనియు నీ గ్‌గియ స్వల్ప మైనడనియు సీచమైన దనియు నర్ధమును పొదిగంచింల్లు వ్యక్త మను,

'బేవేం్టదుని సింహాసమునకు మత స్య. తమ్య్కూరమణుని సీంహాోసనమునకు కుక్కకు &ంఠీరనమునకు న్న సామ్య మేకదా! అందుకే *చిజణుకిలో న్‌చత్వ మాకోవింపబకినది. అర్జును నితో నిట్టు పలికింపవచ్చునా “కడుపులో చల్ల కదలకుండ ” విరాటరాజ భవన౦బున విందులట్లు పు్యూ దేన తామానదయీ సమృద్ధి నతని నొందుటచే నాతని యంషనుండి మరల విరాటరాజు నిట్లు కొంచెపఅణుపనచ్చునా యనిన నది ధర్మ రాజు గొప్పతనము చెప్పుట కుట్దేశింపబడిన 'దేశాని 'వేటొంకు గాదు. అర్హునుడే మరల ని కృపవల్ల వింకులట్ల అజ్తాత వాస నత్సరమున గర్భనాస గుపివల్ల గడిపితి' మన్నాడు, ఇస్తే కవి బహ్మ తిక్కన వాక్షిన చిన్న శబ్దమ: లకుకూడ ఇవాల అర్థవటేమ యుండును. (ఫథమమున వాండివులు తవు సంగతి విరాటరాజునకు చెప్పినపిదెప నుత్తరుకు భామీంచును.

అఆ వచనములలో నుతరుని ప్మాంవోమణ పవ్యాతచ్చితణ మసమానముగా తిక్కానార్యు ౫౫ నీ ర్వహిం చినాడు. ఉత్తరుడు సమరాంగణమున రిపుబలముల లోర్వజాలక్‌ వక్క బలమును చూవిన' ఏీర్మాగేసర చ్మకనర్హి ఇట్లు పలాయనుడగు నుత్త రుని వివ్వచ్చుడు పట్టుకొని తమ నామభేయాదుల గలిపి

క్త యాతని నుపాయమున నిరపాయకరమగు సూతకృత్యమునకు జొన్సి ఉత్తర గోగహణము శావించినాకు. కృత ద్ఞతా సూచనముగ తక్కతముననే వాండవుల నెక్కున మక్క “ వతో పొగడి వారలవై విరాటునకు సుహృద్భావము కల్లించి నా డు శ్వరుడు. మనస్తత్త్య పరిశీలనము, సంధాషనలో రచనా కాళ లము తిక్కన పి ప్రత్వెములో గాననగు విశిష్టగుణములు. ఈ "రండు నుత్తకుని వచనములో మనము మూడిగల్లుదుము, ఉత్తికున కరువుకు షంకుడని తెలియును. ఆ హేతువు నల్లనే జనషుకు నమర్మపకారమక్షిగిన “ బేవసంజంితుకు నాగ నృగ్నమనప మహాత్ము డొక్క_రుం డని నను గాచె గౌరవుల నందజ గలి మరల్సె గోవులకా అని చెప్సియున్నాడు. ఇం దరువని జేనసన్నిభుడ ఎ చెప్పుటలో విశేషమున్నది. అర్జునుడు సం[క0వ నందనుడు, పందిశై ఫాలాకునితో పోరిన వీరుడు, సృష్ట భగ వానునప కావమజది. ఇంక నంతటి కురు మైన్యము నెదిన్బి గోవా నినగనము గావించి యద్భుత ముగ (పవర్తిల్తెను. కావుననే బేవసన్నిభుడను పద మాతనికి తగియున్నది. _ శబ్దములకింత యర్థఒటిమ గల్లించుటలో తిక్కన దే యగహ_్తము. ఉత్తకుడు వచించుచు నర్జునుడే కురుబలముల నిశిత థర పరంపర కొర్వగల్లెను, నాబలమెంత? నన్నుచిత [పియభామల సూ3కృత్యిమును జొన్ని తమ నామభేయాదుల తెల్సి దానిని కొంత కాలము వజ (పచ్ళన్నముగ నుంచుమని కోరి

శ.

నాడు. అతడు నిరపాయకరమగ సూతశృత్య మివ్వగ "నప్పటి కీియ్యకొంటి. ఆ య.ద్ధమందుకూడ కురురాజు పఠు గెత్తుచుండగ నిది జూవమావటగాదని ౌచ్చరించినాడు. అట్లు సేయుట కిరీటి కొక్క నికే జెళ్ళెగాని ముతరులకు జెల్లునే? ఈ యుపన్యాసమువల్ల విన్వచ్చున్నివె విరాటరాజుకు భగవం తుండని భావము !కిల్పించినాకు. చానివ ల్ల మతి ఎట్టమ్క్కూపా లుండు పాండవుల శరణువేడి వారల సంతుప్తచేతస్కుల గావించినాడు. తరువాత మాకీ రాద్యమియదుశే దీనిని నేలుళొనుడు మా కవసరము లేదన్నాడు. మాశేబే నొక వేళ వాస్తినాపురి కరుగవలసిన యనసర మొచ్చెనేని తగు నహాయ ముచేత మనిచెప్పగా నుల్తరుడు విరాటరాజుతో మనకొక రాజ్యమున్నడా? న న్ను త్తరగ్యోగహణమందు నిన్ను దశ్నీణ గోగహణమందు ఇ్యాతవు లోడించుచుండ మనల రశ్షించినది వీర లేకదా! వారిలిన్ని రోజులు భస్కసంగృత మహోగ్ని కణం బులవోలె నుండిరి గావున వారల లేదము తెలినికొనక తగు గౌరవము చేయమెతిమి, పరామర్శింపకుంటిమి. కావున మంస్సు సావధానముగనుంక నేరదు, (ఫార్ధన చేయుటమంచిది, అదియును గాకి వారలకు మన మొక నూత్నవుగు కానుక నీయనలె నది యెొద్టియను యడుగుదు వేని నీ మాలికాలలామ యగు నుత్తర నలంకరింప బంపుము. “అనెను. ఈ మాట లలో నుత్తరుని కీలము చక్కగా పోమీంపబడినది.. ఆమె నలంకరించిన తరువాత యామె శోభ నొక్క పద్యమందు వ్యాద్యముగ చెప్పినాకు,

కేస్‌ కః పదవికిరాజులు గడగిన, మదనా,శ్హ్రము శేఖపగిది మాశినిచయెయి చె న్నూదవ గము సేసి రష్పుడు, ముదిలౌబనమ-లు [పమోవములు లలితముగళ్‌. ఇందు “పదవికి రాంజులు గడగిని యన పదమెం తెయో హృాదయంగ మంబుగ నున్నది. తిక్కన కవితిలో గాననగు మటియొక విశిష్టగుణము సాదృశ్యకల్పనము, ఇది యాతని లోశానుభనమును చాటును. జాతీయములై న యుపమానముల నే*కొనును. ఉ త్తరనుధారా ధర నికరమనోహరి పర్దన్య ల్షీకీ వోళ్చినాడు. - అమెను తీసిళొని వచ్చి అర్జునుని వివాహమాడ చున్నాడు. శాని యాతకు మ్మాతిము నీతిదూరుడా! ఆ యండజయానకు సిికుగ యొక్క యబ మాచారక్యుడై యుండి నక్కో మలి! నృత్యగీ తాదులు నేర్చితిని గాన నే నొల్లను. నా కొమారునకు చేసికొందు నన్నాడు. పోనీతన కుమారుని యంత యేల పొగడవలెనన్న నాతకుకూడ పెండ్లి పెత్తనము నహించినాడు, తన కుమూరుకు పండిత మ్మన్యుడు కాడని చెబ్పవలదా! ఆతడు సుగుణ ర త్నాకరుడని యందటి కిని తెలియవలెను. తన కుమారుడు కురూపియని ఇెప్పువా డుండునా ! ఒక్క వస్తువను గూర్చి చెప్పవలెనన్న దానిని వెక్కవిధములు న $్రింపవి లెను. కావుననే యాతడు గోపా లుని మేనల్లుకు, అర్యసమ్మతుడు, విద్యావంతుడు, అత్యురు ేజుండని చెవ్చినాకు. ఆ రోజులలో విల్లలబుద్ధి వికేషూదు

త్ర

లెక్కన లెక్కి0పబకుచుం డెక్షీవి, అత్యుగు లేజుడనగా నాగడు గోరవ్యపద మైన వంశజుడని చెప్పయిన్నాకు. ఉత్తర వఎంపన లెకదా? మళటి “కన్యానరయ శే రూపం య౨ కడా వచనము, దానికీ సమాధానము అత్మురు తేజుండని అనగా నపమాన సౌండర్యమున్ననే యాతిని కృపతిమాన లేడ ముంమనని వ్యంగ్యార్థము.

తిరువాత వివాహమున కనుకూలనగుగు సన్నావా ములు జరిగినవి. (శ్రీ, కృషస్తాదు లకుదెంచి. ఈ యుత్తగా పరిణయములో నింకొక చిన్న గాథ కలదు. దుర్యోధనున కొక సం బేవాము కల్లీన వె. వాండవ్హుల యజ్ఞాత వాసము పూర్తి శాశమునుపే వారుపోయి వారి సెదుక్కానిెేమోయని. తణృంకా నివృత్నికె ధర్మరాజునోద్ద కొక దూత నంవినాడు వాసము ధర్మ జునొద్దకు పోయి యీ విషయము నివేదింప నాతకు* నిండెనాడె సమాబ్దంబులు నిండెనింజెననుము ని | ముగన్‌* అన్నాకు, అ౨కళ్లై యొనర్చినాడు. ఈ విమ యము (పచ్చన్నముగనుంచి తన వారల తెలిసికొన్నాకు. ఈ విషయమిీను కొద్దిలోనే ముగించాకు. “నిండెనిండొయను పునకు కిలో నొక విధమైన నైశప్రుమున్నది. ఒక విషయము నిజమి౪ చేప్పవలెనన్న దానిశి శెండుమూక1ు మారాలు చెప్పనగాని యది నిజముగ కనపడదు, ఇళ్లు భారతములో తిక్క నకోవినకుంకు విస్తరించి _వాయశలసి వచ్చినప్పుడు విన్త రింగుచు, గరింపవలసి వచ్చినప్పుడు గరించుచు. నాంధ్రీక రించినాకు,

"శై వివాహసన్నాహావసరమున పుర మలంక రం పడినది. అదికూ క నానాటి జేశ కులవా తానుగుణముగ నే “శముకకాం డమాచా_స్తంభములు నాటుట, కుంఘబమునం గజయనలికి ముగ్గులి సట యి. త్యాదులు. ఆ పట్టణము వివాహోత్సెన మాధవ లక్మ్కీకీ లలిత్‌" ద్యానననింబయి సెలంగె ననుటలో చక్కని యలంకారిము పాందించినాకు వివాహమునకు ముండు నధూనరులు నొక౭నొకరు చూచుకోలేదు. అప్పుడే తెర తెచ్చి పెట్టినారు. మఫ్యలో వారికి వినుక లివల్లవే (వేమగల్లినది; నలదమయంతులన ల వెరతీసిన వెకుకనే యన్యోన్యావలోకనము (పారంభ మైనది. ఇచటి పద్యము మనోహరము; + వీనులందియ్య మెక్క_మును విన్కి_. బరస్పర రాగ వృ తిలో నూనిన6ం జూచు వేవుుకల నువ్విళులూరెకు నెమ్మనంబు ల లచ్చోనొక యింత సేపునెడ సొచ్చుట కోర్యకయ.౦డ నున్న య మ్మ్కానినియుం గుమూరుంకును మార వికారము లంఫురింపన్‌ . మొదటి యభిమన్యు జా సుందరాంగి ముఖావలోకన గావించి మజల నా సంగత యెనళేని చూతుశేమాయని తలవాల్చు కొనినాకు, అభిమన్యనకు మాతము లజ్జ లేదా ! ఈతడు [పథమముననే యామెను తేరపార జూచినాడు. ఆమె మూపు పాదాంఘులనుండి పైకీ యెగ బాకుచున్నది, కాంతకు లజ్ఞా బిడియములుంకును గావున నతని నపాంగవీయణమున జూచినది. తిక్కనార్యు:ప శృంగారర సము చక్కగా పోషించి నాడు. “లలిత తనూవిలాసముల”ోఅను ప్పాద్వెపద్యములో

కరి

అభిమన్యు డు త్రరపాణ్మిగహణము జేయుట పల్లవాచుం చితి మ ల్రేభ లీలయని ' చక్కని యుపమానమును. వొద' నాకు ఇప్పట్ల (శ్రీహర్డుని గీర్వాణమున (వియదగ్శికా (పప్తాననలోని శ్లోకము డ్జ్‌ ప్రికి వచ్చుచున్నది. ఇది పార్వతీ కల్యాణమందు వధూనరు లే కాసనమునందున్నట్టి వేళ జరిగిన వధూవరుల (పార్వతీ పర మేశ్వరుల) అన్యోన్యావలోకనము. జానిని జూచియే కాబోలు ఉ _త్రరాభిమన్యు లేకాసనముపైన నున్న వేళ కోర్టులు ఇడ/హాడుకొని' ' అన. పద్యము (వాసి నాప, ధూమవ్యాశులదృష్టి. రిందుకిరలై. రాహ్లావితాశ్షీ పునః పశ్యంతీవర ముత్సుకానతముఖీ భూయో[వీయ బాహ్మణః సేర్చ్యాపాదన భీందుదర్పణగ తే గంగావధానేహాే స్పృ రృాదుత్సులకాకర్య్గవా విధా గొరీ శివాయా స్తువః.

వివాహము మంగళ సంవిధాన సావధాన పుణ్యాంగన వలనను నృత్యగీ తాది వైచ్చిత్య మనోహర వారనాకీ జనంబు నిలనను వినూత్నరత్నమయ భూమణాది దీ ప్తవేపవిరాజ మానులగు చతురపరిపోస విలాసాదుల వలనను టభూత విభవ వ్మిధాతులగు రాజనూనుల మాననీయగరిమూ లలి విహార విశేషమంబులవలనను పరమ సంపద్భరితి మై ఉత్తరా కల్యాణము పూర్తియయ్యెను. అది యానాటి "దేశకాల ప్యాతిములకు (పశిచింబ మేమో?

స్వాతంత్ర్య యోగము ఆలి ఎ=వరిమి వేంకటావధాని

అది బందీ

అందు నేను విహంగ సంతతుల గానమును వింటిని" వత న్మధురిమ నా్ధతరత్య సంబంధి యనికొంటిని.

అందు నేను సెలయేళ్ళ మృదంగ నిస్వనము వింటిని. అందలి లయ బహ్మము స్వాతర్యత్య సంబంధి యనుకొంటిని.

అందొక ఘభోదయవేళ కీసలయములయు పొల సూర్యునియు రక్తిమ గంటిని, అందలి రాగము స్వాఠంత్య సంబంధి యంటిని.

అటుపై నాక పాతంజలుని మయోగశాన్త, సాధకుని, పంచభూతములనురికియీ స్వాతంత్యమును సాధించువానిని, (దష్టగానుండ (వయత్నించువానిని పరిశీలించితిని, శాని సాధనయు స్వాత ౦త్యెము పరమావధిగా గలదిగా ననుమూ నించితిని, అదినా మనసున రూఢియైనది.

శరచ్చం; దుని జ్యోత్స్నలో పరిఘ్మభతకు శారణము పారతంత్య మలినము బవేకుంకుటని, మయూర నృత్యము నందలి _పమోదభావమునకు కారణము పారతం్యత మలినము లేకుంకుటని; పువ్చసౌరభపు వ్యాపనాళ క్షికి కారణము పారత౦్శత్య మలినము లేకుంకుటని [గవాంచితిని. కాని ఇవ న్నియు నాకద్దీపన విఖావములేయె నాలో “తపమును కల్పిం చెను.

50

వీలనన నేను బందీ నె పోతిని.

నా శాపమును చూచి కొందరు జూలినడిి, కొంద రది విచ్చియని పరిహాసించి. కొందరవి అల్లరి గంతులని చిన్నబుచ్చిరకి. అన్నవశ్త్రములకే కదా ఈ య్యాతమని కొందకు మందలించిరి. కొందరు తపమును మానుమని హీంసించిరి. కొందరు నాతోపాటు తపమూరిరి కాని నా తపము నేను మానగలను? నాది విజ్ఞాన శోధయంటిని. నాది (టవ్మా జిజ్ఞాస యయని యంటిని, వారి కర్ధిమగునని నాది స్వాతంత్య యోగమంటిని. అది మోతసాధన మంటిని. నన్ను బంఏనొన్నవానితో నిట్లంటిని__"*న్వ్రీ నన్ను. చెర జల్టితివి.__అది పాషను__నీ వాపమునగు నేవే తపమాచ ఏంతును, అబేనా విప్లవము” అని,

నా తాపము అంతటితో తీరలేకు. నా తిపమార లేదు---నాతో ననేకులు తిపమూని8, మా తపశ్మ కి! (పపం చమే సంచలిం చెన్‌ __ తుదకు _

నా శక్తికి నాశే విస్మయ మయ్యెను. నేను బందినైతి నని నేను విషాదశాన మాలపించ లేదు. దర్శిదనాశాయణుని దార్మిదనునే నేను తడవలేకు. ఆశ: “నా వాయ౫ళ్యమే అతనికి నేను బోధించికిని, నా ఈశ కికి కారణ మరయుకొఅకు ఛ్యానమూనిలిని. ఇివొక లెక్కలోనిది కాదని నాకుత శ్రైను. మరింత విస్కితుడశై త్మీనతిర నైన చిత్తనృ త్తి నిరోధమును సల్చితిని..నా హ్చాదయమ ను డీ సవ్య భానముగా “తత్వ మసి అని వినబడెన,

ఖై ట్రీ దూర్గఅ రింగనాఠరావు చిన్న కధ లేక కథానిక మనం యితర సారన్వ తాల్లో నించి [గహించింది కాదని మన పూర్వ సాహిత్యంలో చాని లతుణాలు పూర్తిగా నిర్వచింపబడటం మూలాన తెలుసు కుంటున్నాము. అగ్నిపురాణంగ న్ని గద్య కావ్య భాగంలో కథానికళూడా చేరిందని ఈ శ్లోకంవల్ల తెలిసికోవచ్చు. అభ్యాయిక్కా కధా ఖండకథా పరికథాతథా శథానిశేతి మన్యం తే గద్య కావ్యంచపంచా ॥ అగ్ని పురాణంకన్న పూర్వం దండాచార్యులు అనే అతకుకూడా అభ్యామిక, అభ్యానము కథ అనే విభాగాలు వున్నట్టు (వాశాడని తెలుస్తున్నాది. (శీ తల్గానరులవారు కూడా తము వకాదసి, ఓఠికలో మనకు కథ,క ఛానకము, అభ్య్గనకము అఆభ్యాయక అనే గద్య విభాగాలు వున్నట్టు (వాశారు. శాబ్టి మనకు చిన్నకథ అనేది పూర్వంనించే వస్తున్నది, చిన్న కథ మున్నివిధాలుగా వృంటుంవని లెక్కించి చెప్ప లేము. ఒక్కొక్కకథలో ఒకేవృఫ్టిగాని కొన్ని దృష్టా లుగాని కలిసి వుండవచ్చును. నేర్తుమ్లువ్నలైపలోకి వస్తున్న కథానికలను పరిశీలిస్తే అ గళ ఫి ఈ దాతల ు కొన్ని అనువాదాలుగాను, కొల్నర్రితోకుకి ర శాలుగానూ ఛ్రీంటున్నావి. ట్‌ [20737 గ్గ (శ్రిత జం. చనద? , ఖ గ. జ. ల్‌

ర్‌2

ఈ ఒక్కోక్క. దానిలోనే యెక్నో విధాలమిన కథలు కన పడతాయి. ఇటీవల లింగయ 8౫ కధలుగూడా (ప్రబలి పోయాయి. బహుశః వీటికి అవసరముకన్న యక్కువ [పాధా న్యత యివ్వబకుతున్న దేమోా అనిపిస్తున్నది. ఇంకా అనేకులు చిత్తవ్మీభమం ([₹206, విల్ల కలిగే భావాలను కధారూ పంతో చితిస్తున్నాడ. కథారూపం వున్నా లేపన్నా (3%ఓ600%639, గల్పికలు (వాసివా లేస్తున్నారు. వీకుు నమ చిల్తానికి యేమ్మాతం చలనం కలిగినా దాన్ని వెనుకవేఏ కుని పగటికలలు కంటూ ఉఊపహో విమానాలలో యె%రుతూ యిషవంవచ్చినట్లు విశృంఖల వీహారం చేస్తుక్నాకు. పీరికథల్లో సంక్రీర్గత, అస్పష్టత సహజంగా కనిపిస్తాయి ఈ చి త్తవ్మిభణ కథకులకు విరుద్ధంగా, పరిణత (పజ్జలు కొందరు కార్య కారణ సహితమైన హృదయంగమ భావన పోద్భలం (1028926108) చేత ఉత్తమ తరగతికి చెం దేకథలు [వాస్తున్నారు. ఆంధ కథక చ్మకవర్తు లశదగు చింతా దీశ్నీగులుగాలే ముందుకు నిదర్శనం. టాగూరు, పేంచంకు, ఇంగ్లీషులో, ఓట్‌, చెట్‌ మొవ లగువారంతా ఈ తరగతి కథకుల్లో చేరారు, విం॥ థల్లోభానం ఉపజ్ఞ ఉదాత్తత స్పష్టత అనే నాలుగు సుగుణాలు సాధార ణ౦గా చదువరులకు కనికస్తాయి. ఇంతేగాత సునితమెన పరి శీలనతో, చక్కని జౌచితిని ఎ టించినారు వీకు త మక థల్లో.

పహేాచ్‌, జ వెల్స్‌ల్గాంటివ్నారు అన్యాప చేశ మైన కథలు (నాసున్నారు. ఇవి ఒక వివ వైన తవ్యశ్తార్థం స్ఫుంవ జేసి ఆనందంి కలుగ జేస్తావి. న! (1640621150, ఐకియ

క్‌తే లిజంను అదర్శ త్వాన్ని కొంజరు అనుపరిస్తున్నారు వాస్త వానుభవాన్నే (1%68]116గ చ్నితించాలని మరిళొంద రంజు న్నారు, అంతికన్న ఓ మె స్పైక్కి? కొందెకు సర్‌ - రియలిస్టిక్‌ శథలు (వాకహ్తున్నారు. కక్‌, హాస్యరస (పభానమైన కథలు కొందరు (వాస్తున్నారు. అవి మనకు చాలా కొద్దిగా వున్నాఎా.. విరకా యెక్కునగా కావాలీ,

(వణయమే ఒకడికి ఉవా దేయమా తే ద్రళయం ఇంకొ కడికి ఉపా చేయమాతున్నది. సుభొన్ని ఒకడుచూస్తే దుఃఖా న్నియి౦కొకడు వూస్తుం్న్నాడు చార్మిద్యం, దాస్యం, చాధలో నుంచి (క్రాంతిజ్వా- ల సహాయంతో బాల్దివిస్టు మం తాలతో బయలుపడే (వాతిలు (వాస్తామంటున్నారు. అభ్యుదయ రచ ముతలు కొందరు.

ఇన్ని విధాలైన భిన్నభిన్న అభ్మిపాయాల్లోను దృశ ధాల్లోనూ పడీ కొట్టకొంటున్న మన తెలుగు చిన్న కథ ము0౦కా అపక్వస్థికి (916498 900 లోనే వున్నదని శ్రాప్పాల్స్‌ వస్తుంది.

దీని కంతికూ కారణం గత యుద్దానంతరం పాశ్చాత్య

. సాహిన్యంలో నచ్చిన నిరాశ, ఉజానితో కూడివుండే ఆధిన్షోప చకోక్సి పురో ఫౌగిశ్వం "0౪౧1613౧80, యధాదర్శనం నిజ మైన భావనకు మాగుగ భావోన్మాదం:; ఇవే మన సాహి త్యాన్నికూడా చాలవరకు తారుమారు చేశాయి. అని అన్న శ్రీ కురుగంటివారిశో మన మేకీభవించవచ్చు. శాబట్టి వీటి (పోద్బులం (1౧[౪ల006) మన క ధానికల్లోకూడా కనపడటం యేమ్మాతం అక్బర్యంకాదు. ఈవ(కో3, , అధివేపం (51/46)

వక భమిడీవాటి, విశ్వనాథ కవిరాజు రచనల్లో బాగా బహిర్షత మూతున్నుది. ఆశ ఇంగ్లీషు కథా౦క 4.

౨౦ శతాబ్దపు అంగ సారన్వ తానికి చిన్న కథ ఒక అమూల్యాాలంికి రి౫౦. స్వతంత మైన పోకడలతో నూవిన మైన ఉపజ్ఞతా నేటి ఇంగ్షీను సారస్వ తాన్ని పంపొందింప జేసింది. కథానిశే అంశు అతిశయోక్తి కాజాలదు. ఒక అంగ్ల విమర్శకుడి అభభ్మిపాయ ,పకారం ఇంగ్లీషు నవలా వాబ్బ్యయం సామాన్యంగా శిల్పరాహిగ్యా మె స్వోక్కర్లా ఫలిత మగు అయోమయతక్వంలో (వాకలాకుతున్నది. కవ త్వింకూడా ఒక విలషీణలక్ష్యంతో లేకు. ఎంగుచేతనంపే కవులు ఒకవై పు!1.)71021 లిరికల్‌ సారపదాయం మఠొళ వైపు, కవులు తవ సాంఘిక సాధ్యతలను గుర్తించాలనే స్మూతం మధ్యా తంటాలుపకుతున్నారు. మన తెలుగు కధానికనూడా అచే స్టితియందున్నది. కాని పాశ్చాత్య కథానిక మ్మూతం తన (తోవను చక్కగా నిశ్చయించు కున్నట్లు తోస్తున్నది. రాజకీయా లేవిధంగామారినా కధా నికను మార్చ లేవు. కళయొక్క ఆశయం యేదైనా కావ చ్చునుకాని (వచారం (ల౯0౧23820(42) మాతం యెప్పుడూ శాదు. )

కథానిక పాశ్చాత్య 'బేళంలో ఒక విధమైన [కమ విశానం పొంది చక్కని మాన్దాల్లో సంచరిస్తున్నదిం

(ఛాన్సు జేళశంలో మొపానా (14202582600 రప్యాలో (&ీ306000%6%07, ఆన్‌ టన్‌ చెళోవుఅసలు కథానికయొక్క_

క్‌న్‌

సంపూర్ణ స్వరూపాన్నీ దానియొక్క అనేక ఉత్క ఎప్‌ గుణాలను లోకానికి వెల్లడచేశారు. అధునికి కథారిచంి త లంవరూ (పత్యితంగానో పరోతుంగానో ఈ యిద్దరు మహ “యులను అనుకరించి వారినుంచి ఉత్సాహం 1౧901౯2(109: తీసుకుంటూనే వుగ్నారు. ఈ యిద్దరూ నొప్పవాేకాని ముద్దరి ర చనలోనూ యెంతో భవం వున్నది ఇద్దరూ ₹రి యొక మార్దాన్ని దూశించాకు క ధానికికు,

మె-వాసాకన్న వెకోవు, కథల కూర్పులో సిద్ధహ స్తుకు. ఇంగ్లీ ము కథావాజ్బయము మొపాసాకోన్న ఇవళోవుశే యెష్కవ బూపడివుంది. చెకోవు జీవితంలోని ఒక భాగాన్ని తీసుకుని తనక థాకథన శిల్పంలో (గభనంచేస్తారు. ఈ శిల్పశ క్రి అనే సూత్మదర్శినితో మానవ జీవిలాల్ని జ్యూగతగా ఫరీశ్షీంచి పఠితల కళ్ళయెదట నిష్పాక్షికంగా తన ప్యాతలను (పదర్శించి, (వస్తుతాన్ని అధిగమించి పూర్యో త్తి రాభిముఖాల్లో యెంతో దూరంవరకూ. తన క ళాకాంతుల్ని వెదదల్లుతాకు ఇవే లతుణాలు (పేంచంద కథల్లోనూ కన పడ తాయి. చెకోవు స్వయంగా నై ద్యుశగాబట్టి అతని వ! మెసుడూ. సళాస్త్రీయమై విచతుణా యుకమై (పకృతి ఈ శ్వానుపరణియె సహజ శ తిగతితో అనంద సంథాయ కంగా వ్రుంటుంది. | సశాస్త్రీయంగా (వాయజూలని పతంలో అనలు [వాయడం మానుకుంటానని అతడే ఒకచోట చెప్పు కొన్నాకు.

చెకోవుతోడి, అధునిక కథా్యాసష్టయెన మొపాసాలో కావ్యలతుణాలు (ఓ61980) యెక్కువగా అగుపిస్తుంది.

లా

కథయొక్క_ అకృశికి, చాని (పతిభాగాన్ని కళావం తంగా చేయడానికి యీ '19౯%101 6౨౦౧ల ౧ చాలాముఖ్యం ఈ (1.౧10190 వై మొపాసా [పత్యేక (పయత్న మేమి చేయ లేదు. అతని కథాకథన విధాసంలోనే సహజంగా అంత ర్యూతమై అతకి కళాభిజ్ఞతను శళ్రాల్లో చాటుతున్నది, కాబట్టి మవాసా అధునిక కవులకు మాగ్గదర్శపడయ్యాకు ఓహ్మనీ డి. ఏచ్‌. లారక్సు బేట్సు మొదలగువా రంతా అతిని అనునయాయు లే. శ్ర్రీపుకుషుం స్వచ్చంద (పవర నాన్ని (పతిపాదించాడు గాబట్టి వస్తుతతః కూడా ఆధువికుల మనస్సులను చూరగొన్నాడు మపాసా, ఇక కథానిక లశ్న ణాలు చర్చించుతాము కధానిక గనూడాఒక కాన్య విభాగ మె గాబట్టి ఉత్తమ కావ్యాని కుండవలసీన లత్షణా లే ఉత్తమ కథకుకూడా వుండాలి. అయితే కథా-నికకు (పాయికంగా 0కు బాహ్య లతణా లున్నాయని ఈ కురుగంటివారు సూచించారు.! ఒకటి కథ చిన్నదిగా ఉండడం శెండవది కథ వాండికగావుండి శన్లార కిష్టతతో కథాశరీరం బిగిసిపోకుండా వుండడం. అధ్యంతర లతశాలు మూడు అని మన పూర్వ లాశ్షీణుకు లే యేర్పాటు చేశారు అవియీనంశే ఒకటి; కథలో పఠితను భయసం(భమాశ్చళ్యాల్లో ముంచేవి చిత సంఘట నాలుండాలె. శెండవది : కథాగర్భంలో హృదయం కరిగించే సన్ని వేశం కూర్చాలి. మూడవది పాఠకుల అభిముఖ్యలి (1066౯6 జూరిపోకుండా వారు అనుకోని కొ _త్హమలుఫు లతో కథ సాఫీగా ముగిసిపోవాలె,? బాహ్యలత్షణాల్లో రెండూ వ నాట, నవ్యాంధు పాహిత్యవీరణ

8. వ్‌7 మఖ్యమే-. అభ్యంతర లత ణాల్లో యీ ఒక లమణం లోవించి నా శ్నీతిలేదు అంలేకాదు అద్భుతి నిర్వహణవుం కే యీ ఓక లతణమున్నా పరవాలేకు, కాని ఆ సమర్థత ఆ ఉప్ఞ అ నిర్వహణం లేకపో తేళ్యూతం యెన్ని లవమణాలున్నా కధా నిక కమ్మగా వుండదు. ఈ లత్షగాలే పాశ్చాత్య కథాకర్త లగు చెకోవ్‌, గాల్స్‌వస్స్‌ వెల్సారచనల్లో భారతీయ రచయిత లగు టాగూర్‌ (వేంచందుగారి కథల్లో, చింతా దీశ్షీతులు శ్రీపాద మొదలగువారి కథల్లోనూ కనిపిస్తాయి.

భావమి, వన్తువ, రచన అనే ఈ మూకు అంకాల (వా థాన్యత కావ్యాని కెట్లో కధానికకుగూడా అంతే. ఇత్‌ వృత్తము, లేక క ధావస్తునయొక్క_ విశ్తిమత, అకథ పళకితల్లో కలుగజేసే వేరణాళ క్రి 0291611108 [0౯66 వైన, వారీ దానియందుంకుు ఉత్సాహోభి ముఖ్యం (106650) వైన ఆధారపడి వుంటుంది. ఈ వస్తువును మిక్కిలి రమ్యంగా యోగ్యమైన శబ్ద సం గహణంచేతనూ సునిశితి మెన నేయార్థం (&ఉ?౧౧621) వల్లనూ చక్కని పాత వోమణతోడసూ శిల్పా క్చ్‌తగా (పదళ్శించాలి. భావం హృదయాన్ని, వస్తువు చిత్తాన్నీ రచన (శనణేరదియాన్ని అనందింప జేస్తాయి. శథానికలోో ఈ నస్తువ అవేదిి మానన మనస్పంబంధ మైన ఒక [కియనేకాని సన్ని వేశాన్నే కాని పదర్శించాలి. కథాచజం ఒకీ ఒక ముఖ్యసన్ని వేశం (౧౯౫౧౯1౦ ప౧01906ల తో సంబంధించి వ్రండాలి. రచమిుత కళాధినివేఘుడై లే అతడు జీవిశంలోని ఒక ఘడియ_నెనా సరే చక్కగా చ్చితించి చదు విరుల ఫౌవములను పల్లవింపజేస్కి వారినే వారివారి సంస్కా-

౬స్రి

శాల (పకారం ఆ కథను పూ ర్తిచేసుకునేట్టు చేస్తాడు. నిశ్చల మైన ఒక సరస్సులో ఒక చిన్న రాయిని వేస్పే అది నీటిలో చిన్నచిన్న అలలను సృష్టైస్తుంది, ఆ అలలు ఒకదానిక్‌న్న ఒకటి విశాలమై గుర్టడంగా వ్యాపిస్తూ టఎహీనంగానై నా తాము ఉద్భవింప జీవిన ౩ కిని ఓ06౯87, ఒళ్లువరకూ అందజేస్తాయి. ఈ శ క్తి అఆరాయియొక్కె. అకారము బరువ్పు మిద అఆభథారపడి వుంటుంది. అలాగే మన జీవితంలో విసర బడ్డ యిలాంటి కథానిక బచుముఖనముఐమున మానవ జీవితపు టంచుల నన్నింటినీ స్పృశించాలి.

కథారికలో కావ్స వావ వాడితే జీవకళ చెదికివో తుంది. వాడుకభామ వాడడవే- చాల మంచిది. చ్యుత సంస్కారం కాని [గాంథిక భామ వాడీనవాళ్ళలో విశ్వనాథ వారిని, చింతా దీవ్షీతులుగారిని వేర్కొ నవచ్చును. తెలుగు నుడికారాలశో సజాతీయమెన భావలో, అయా స్మ్యాతలచేత పలికిస్తూ వాళ్ళను మనం. (పత్యక్షంగా మూాస్తున్నామా అన్నట్టు _వాయ%ల సమర్థులు శ్రీవాదవారు. వీరు కథా కథనంలో సిద్దహస్తులు. అభిజాత రమణీయ మైన భావ్య చ్మితముకు ఉపజ్ఞా సహితి మైన భావనకు, _వారికధ లే నిదర్శ నాలు, ఆ కథలు చదివితే కొంాకాలం జాపకం పెట్టుళో లేకుండా వుండ లేము. తెఎగుఫామలో వాటి వే సాటి అన్నట్టు వుంటాయి. వ్యాళొచితి భాష వాడాలనే న్యూ తా నికీ కతికినట్లు మన గోఖ లేగారు (వాస్తు. విరు ఒక యెర శల కుటుంబానికి సంబంధించిన కథ (వాన్తారనుకోండి. అల్లా వాస్తే ఆ ఎరుకల ఫావనే అచ్చంగా ఉపయోగిస్తారు. అంతే

క్‌

శాక వాళ్ళ ఉచ్చారణ చాళ్ళ నుడ్ష్‌? *ర౦ సరిగ్గా అర్గమయ్యేట్లు శుణింతాన్నే ఏఎతగా (వాస్తారు. ఇలాంటి భావ వాడిలే అందరికీ అర్ధంకాదు. ఏ (పాంతీః- భామ ఆ (ప్రాంతీయులకు నూతెమే బాగా అర్థమౌతుంది కాబట్టి సామాన్యంగా అంద రికీ అర్గమయ్య్యే జీనద్భామే. యోగ్యంగా వుంటుంది. ,కథాని కళు వా సనలోకాత్మిక మణము రిసథావ పూ ర్తిచే బుద్ధియం దంకురించు వ్య కిగతి సంస్కార విశేషమునే పాశ్చాత్యులు (1౮06211900, అంటారు. కాని వారికది (పత్యతమానుభవ విమయంకాద. తత్సంబంధమైన రసానుభవంకూడా "లేదు వారికీ. వారి అదర సత్వం (66211300) ఊహోకల్పిత మైంది.”

“ భారతీయుల అదర్శత్విం దానికి భిన్న మైనది. భారత ధిర్మము నివృత్తి పూర్వకము కావున అధ్యాత్మిక జానసంపద భారతజాతీయ జీవనముల నావరించి (పకృతి గతమై పాదు కొనిపోయినది. భారతి కవిత అట్టి సంస్కృృతియందు పుట్టి పెం గిన దగుటచే థారత కవుల (1662311500) (వత్యయవిమయం.

ఈ పె వాక్యాలు ము॥ కృష్ణారావుగారి “సమితు' అనే విమర్శక (గంథంలోనివి. వీనివల్లమనం _వాచ్యపా శ్చాత్య అవర్శత్వాల తితర్థభేదం "తెలుసుకున్నాం. కవి తానునివ సీంచివున్న [పపంచంలోనించి తానుకల్పించిన భావ్యపపంచం చ్వారా తాను (పత్యతోనుభవం పొంది తదనురూపానందం పాఠకుడిలో కలిగించాలి. ఉత్తమ కథకుడి అదర్శంగూడా యిజే విధంగా వుండాలి. (4౯౯00? 5 ౧0019. చెప్పినట్టు నేటి కవిత్వంలోనేమి, చిన్న కథలో నేమి యెడ తెగని పరిళో ధనా తృస్ట గీ 18501659 0410810) అభ్యాత్మికంగాను

రిలే

నైతికంగాను పెడ కోవపట్టకు (4 991౯914421 26064 ౧0౯1 [6౧౪౯1౮ ఒకదానికన్ని ముంకొకటి అతికిషతరమూ అతి సున్నిత మూ అయిన మెనుగులు పెట్టకం (&8 ౮6౯ 3201112109 ౯651: 600600 3908 [65106 * 680 కనిపిస్తు న్నది. పాసొన్య 'దేశంలోన యీ పరివర్శిన మన దగ్గరికి కూడావచ్చి (వేళ్ళుతన్ని వాతుకు పోయింది. కాబట్టి కథకు ముఖ్యంగా కథాకథన కళకు నీతి కదర్శం శ్రుాండాలా అవే (ప్రశ్న అ్యపస్తుతమయి.ంది. నీతి అదర్శం యెప్పుడై తే అ పస్తు తమై పోయిందో యిహ మిగిలింది రసవాదం. కళకు కళయే (ప్రయోజనం '&? 10? 03 3486 విషమం తీఫికోవాలి. కథకుడికి స్వానంద మేగాక్‌ పరానందముకూడా [(సాచ్యమూ ఆదర్శమూ అయివుండాలి. ఇతరుల ఆనందంపోసం కాని కళ నిజమైన కళశాదు. ఇటు నీతి అటు అదర్శాస్న్‌ దాటివచ్చి శేవలం కా వ్యానందంకోసం | వాపలాడాపు కొంతకాలం పాశ్చాత్యులు. అప్పుకు సే ాగానేవుంది. “రమణీ :హార్థ (వతిపాదక శబ్దం కావ్యం" అనే దృప్పీలో అని మనమూ వారిని అకుకరించాము. తఠకువాత బెర్నార్దుపా మొవలగు వారి రచనలవల్ల (060116౮ ₹8ం0ర) (పయోజకాశావం బయలు జేరింది. అంశు య౦0కో విధంగా లోకకల్యాణం, విశ్వ శేయస్కరం' అనే మన పూరు సార్యపదాయానికి దగ్గ రగా నచ్చారన్న మాట ఆ కృ శనము (0116 ముగించు కోని. ఇది ఓ విధంగా బాగానేఉంది.

కథాపరమార్డ మేమి? ఏవాబ్బయములో చూసినా వ్‌ శ్రావ్య విభాగం చూసినా మానన నైనర్షిక వికారాలగు

ర్‌] శామ్మకో ధాములను ("ం0623గ60621 00120 6౧౦1059) ఆ ముతినృ శ+ (పతిఫలింవ జేసి పఠితల చికాలకు హత్తుకు నేటు చేమికంతప్ప యింకేరూవుండదు. ట్‌ కెం211800 యథధాడర్శనం వా సవానుభవ చ్నితంవల్లకూడా. ఒక వ్‌ధమెన ఆనంకం కొలుగుతుం3. మనకథకుో మున మాణిక్యం మొక్క వాటి భమిడివాబ్యాదులు కలిగించిన అనందం రట్టిచే. మని మా-ణీక్యం నరిసింహురావ్చగారి. కథలు తీసునోండి. వారు వామాన్య కుటుంబాల్లోని దాంపత్య జీవితాలను యెంత మధురంగా యెొంతి సహజం”ా వ్యర్థించారో కెలుస్తుంది. సంసారంలోని తా (తయం, చికాకు దెబ్బలాటలు ఆన్న - వేమమయంగానూ వాంఛనియంగానూ కనిపిస్తాయి ప తితకుం అవివాహితుడె న పాఠకుడికి వెంటనే వళ్ళి చేసికొని అఆ అనందం (పత్యెతంగా అనుభవించా లనిపిస్తుంది. అట్లే ఉత్తమ పోస్య (పథానమైన మొక్క_వాటి నరనించాశా శ్రి, భమిడివాటి కా మేళ్వరరావు, సుఠరవరం (తాప రెడ్డీగార్ల రచ నలు అనందాన్ని కలుగ జేస్తాయి, నేడు యెంతో మంది యెన్నో రకాలైన కథలు [వాస్తు నాగు. మన కళ్ళకు కనపడకుండా పోయీవియన్నో! ఉత్పత్తి జాగానన్చంది. ఉత్ప త్తిని కొంచంలవి, రకాన్ని అభివ స్పదిపరచి, ేశీయుల అవనరాలను పూరిచేసే కథలు (వాస్తే శెజ్టాన్టం టు౨వనీ, ముఖద్భష్టి నెలలతో బోల్తా పడవద్దనిన్నీ నవరిచ యితలకు మనవి చెస్తూఈ భామణ య౦తటితో ముగిస్తున్నాను. పైదరావాదు ేడియోవారి అనుమతి 30.443.

ఆత్మార్పణం ఆా-భండారు చందిమౌళీ్వరిరావు అమె ఓవిచ్శితమైన వ్య క్తి ఇతరులతో సామాన్యంగా ఎన్నడూ మాల్లాడము. ఎప్పుడూ గంభీరంగా ఉంటుంవ. ఏగభు క్తం. వదనం (పసన్నంగా ఎప్పుదు అగుపడిదు, ఆమె నంతా “పంతులమ్మగా'రని పిలుస్తారు. తెల్లనిబట్టలు తప్పు మ శే విధమైన దుస్తులు ధరించేదికాదు. మా ఊోళ్ళోవున్నై పరోపకారిణీ వాఠశ్గాల్లో ఆమె పంతులమ్మ. అమె వుండేగ సీవాశమంలో. తిన జీతింలో నెలకు పది హేనురూ పాయీలు మ్యాత మే తీసికొని మిగతాది సేవ్మాళమాని కిచ్చేది. అక్కడి వుండే అనాధులకు చేత్మనైనంత సహాయం చేస్తుండేది. చాలా ధార్మికబుద్ధి కలది. అమె. వివాహిశో, అవివాహితో, విధివో ఎవరికీ తెలియదు. వేతులకుగాజులుంజేవి కాని ముఖాన ఎప్పుడూ కుంకుమ పెట్టినట్టు తోచదు. (తోవతప్రైనా ఇతే రుల ఇంటికిపోదు. అమె చక్కగా సంగీతం పాడ కలిగ ఎవరైనా పాడమంళశే పాదేదికాదు రోజూ శ్యాతి 12 గంట లకు వవో కీర్తనలు పాదుతుంజేది. అవన్నీ వై రాగ్యాన్నీ దుఃఖాన్నీ నూచిస్తుందేవి. ఆమె, వేరు, పుట్టుపూర్వో త్తి రాలూ ఎనరికీ తెలియవు. అడిగినా చెప్పేదికాదు.. ఫురుము లంకే ఆమెకు నుహో అసహ్యం. పలుకరించినా పలుకదు. పైగా కన్నె ల్తెనా మూాకదు. ఆడవారితో, ముఖ్యంగా చిన్న

63 వలలనో ఐమె రోజూ ఉదయంపూట ఓగంట సేపు సరదాగా మాటా కీది. చకి(టి కధలు, వితులు ఇప్పేపు.. కీరన్లుపాడి వినికించే 3 అమెకు అభ్యాగ్క్యరామాయగ కీరసన్నా. శంకర న్వాములవాకి వ్‌గాగ్య గ్‌ తాలన్న (వాణం. అమె వాటినే ఎక్కునగా వాడేది. శీరు చిన్నతెసంనుంచీ అమెను మాస్తుండేనాణ్ణి మూ వెల్తెలు కనులను పాగ శాలమంచి ఇంటి! తీశ%కొలిరావడా నికి జీ నెన్నోనార్లు వె శ్రే వాళ్లిపిల్లాణ్తయినా ఆరోజుల్లోగూడా నాతో మె మౌాబ్దాడేదికాదు. ఆమె పరాాతనాన్ని చూచి లోకలు అమెప పూర్తిగా విద్యాగర్యం ఉంద నేవాళ్ళు అమెనుగూ్చూ మంచి మాట్లాడేవాళ్ళు కొందరూ, చెదువమూట్లాడేవాళ్ళు మరికొందరూ. ఏ దెలాఉన్నా అమె నర్ధం చేసిల ఎడం దున్సా ఫ్యంగా ఉండేది. 'పెద్దవాశ్ణైన తర్వాత నా కామెతో పరి చయం కలుగ జేశిలో వాలని ఉబలాటం హెచ్చైంది. పయ చ్నించిఫూడా ఎన్నోసార్లు విఫల మనోరధుళ్లెనా, పంతులమ్మ గారికి సాహిత్యం అంజ చాలా అభిరుచి ఉండేది. కొంత కృషిగూడా చేశింది. మధ్యమధ్య అమె వాసిని కధల్ను, గేయాల్న్నూ పాఠశాల సంచికల్లో చదువు ' శుండేవాణ్తి. మృదువైన నైలిళో చాలా రమ్యంగాఉం డేవి, ఆమె భావాలు పోకడలు, కానీ (పతిర చనా వపాదాంతంగా ఉంచేది ఇదే అమె రచనలో (ప్రత్యేకత. - మా వెళల్లెలు, కమలకు మేము ఇంటివద్ద వీణజచెప్పించే వాళ్ళం. శంకంకూడా _శావ్యంగా ఉండేది. అందువల్ల పంతు

రశ

లమ్మగార్కి. కమలమిద (| పత్యేక అభిమానం ఉండేది. ఈ అభిమానాన్ని పురస్కరించుకోనై నా అమెతో *ను -6 చయం కిలుగ జేసికో వాలనుకున్నా కాని లాభం లేకవోఎింది.

ఇంతలో కమల వివాహం నిశ్చయం చేశారు మ- జననీ జనకులు. వివాహోనికీరమ్మని ఎంతో బలవంతంచే"ా౦. కాని ససేమిరా అంది. పంతులమ్మగార్కి. ముసలి ముత్తయి. దువ లంశ1ు ఎంతో గౌరవం, కనుక మా అమ్మగార్ని. ఒల వంతంచేసి ఆమెను అహ్వానించి రమ్మని పంపాం, ఎంతో (నయత్నం౦మిావ “లగ్న 'సమయానికి వస్తాననిమాటయిచ్చింది. పెండ్లి కానుకగా అమె ఐదు అశీర్వచన పద్యాలు (వాసికొని వచ్చింది. శాని ఆను చదువడం ఇష్టపడక నన్ను చదువ మంది. అమె నాతో మాట్లాడడం అబే మొదటిసారి. భోజనం చేయకుండానే పంతులమ్మగాకు హోవడం కని ఇట్టి, కమల ఎవరికీ చెప్పకుండానే అమెను పిలుచుకోరావడానికి పోయింది. ఎంత బలవంతంచేసినా ళా లేదన్తీ పైగా ఎందుకో విచారంగా కూర్చున్నదనీ, కళ్ళ వెంట సీరుకూడా కారుస్తున్న దన్కీ కమల తిర్లివచ్చి నాకు రవాస్యంగా చెప్పింది. అమెకు, మా యింట్లో సరిగా గౌరవం జరుగలేబేమోయని వాడలి పోయినా. నెంటనే ఆమె వద్దకు వెళ్ళా. రమ్మని ఎంత బల వంతం చేసినారానంది. ఒక వేళ మా వల్ల ఏ మైనా అపరాధం జరిగి కే మన్నించమన్నా. అట్టి జేద్‌ జరుగ నేలేదంది పంతు లమ్మగారు. ఇక 'శలవుీ అని నమస్కరించి గృహోన్ము ఖున్దైనా. వివాహం ఐన రెండుమూడు రోజుల్లోనే నాకూ

డ్‌

(0) ళ్‌5్‌

పంతులమ్మ గార్కీ. శలవని తలంపుగా సరూ వేశం కల్లీంది. ఒకనాడు సంధ్యాసను మంగో మా ము శేటిశేస వెళ్ళి నేనేరో శీయాలు (వాస్తూ కూర్చున్నా. అ దేసమమయాన అఆమెహడా ఇద్దరు బాలికలను వెంటఏిసిఫొని అటువైపు వచ్చింది. అమెను చూచి నమస్కరించి

“ చాలాదూరం వచ్చాను ”' అన్నా.

“రోజూ ఇల్లానే పిల్లల్లు తీసు గని వస్తుంబా”” అంది పంతులమ్మగారు. ఇల్లా మాహన్గాకుకూనే అమె దృష్టి నేను మహా భీభత్సంగా కవిత్వం (వాస్తూన్న కాగితాల మిన పడ్తడి వెంటనే ఆకాగితాలవు దాచాలని (పయక$్నించేకొ, నేను [వాసేగేయాల్ను ఇం కెర్వరకీ చూపించే వాస్త కానందు వల,

.. “మిరుకూడా కవిత్వం (వాస్తాన్నమాట ”

“అబ్బే లేదండీ! (వాయాలన్న అభిలాను ఉంది అందుకని (పయత్ని స్తున్నా ”

“ నవీ! ఆ కాగితా లీలా ఇవ్వండీ 99

ఇవ్వటానికి ఇష్టం లేదు. ఇవ్వకపో తే కోపం వస్తు బేమోా అన్న సందిగ్ధావ సతో కొంచెంసేపు అనుమానించి, చివఆకు కాగితాల్ను ఆమెకిచ్చా. అమెగేయాల్ను చదివి “చాలావాగున్నవి. [పయరల్నిస్తేమున్ముందు ఉతృమర చనాలు (వాయగలుగు తారు ” అన్నది.

• వాయటానికేం (వాస్తాను. కాని సంస్కరించే వారు అేరు. నా రచనలోని లోపాల్ను చూపిస్తే సంక్క

66 &ంచుకోవాలని కుతూహలం తిము కాటంకం లేకవోశే... శని

• నాకు మా;తెం కవిత్యం వివయం, ఏపాటి కెలును; ఎవరైనా పండితులవద్రకు పోతే చాగుంటుంది ౨

“ పండితుల దగ్గఆకుహొ లే వారు గే మూలంశు మంకి పడ తాకు.” అంతటితో వా సంభావణ ముగిసింది. ఇలాగ మరికొన్ని తిడివలు అమెళోే సంభామంచే అవకాశం లభిం చిందె నాకు, ఉాళ్ళో "అంతా అశ్చర్యస దెవాళ్లు నాతో అమె మాట్లాడుతున్నదగ, చమేేపురుసులతోనూ మాట్లాడేది కాకపోవడ౦ంనల్ల కొంత కాలానికీ అమెకు చేను విశ్యాసవ్వ్నాతు ౩2ననా, తరుచుగా వోతు,( డవాళ్లి అమె లీ£ఃఠ సమయంలో ఎప్పుడూ కవితాగోస్టి, సాహని్థి చర్చతిప్ప మే మితర విషయాలేమి మా*్లాడేవాళ్ళము కాము. అమెనో నాకు కల్గిన సవావాసంవల్ల ఆమె "శద వెనుక విపత్తుకల్లినదని దానిని గుప్తపణుచుచున్నదవి, అ సంఘటనయే ఆమె నెల్ల ప్పుడూ కలవరపరుస్తన్నదనీ ఉూహించగల్లా. పురుషులంశే పరాకుగా ఉంటున్న ప్పటికీ మా క్షిజ్లాక వరిచయం కలుగ్‌ జేసిన ఛారతీ'బేవిక్‌ అనేక నార్లు జోహఃరు లర్చిం చెవాత్లి.

పట్నంలో నా మి[తులు కొంవ రాప్యతికను నకివించే వాళ్ళు. ఉగాదినంచిక కేనా కథిను (వాసి పంపమని ఉలత్తరగంవచ్చింది. నేను పంతులమ్మగార్నికూడా ఏమైనా (వాయమని పార్థించా. మొదట్లో నీరాకరించినా తుదకు పప్పుకుంది. "రెంకుమూడు రోజుల్లో కధనుపూ రివెసి చడివి వనివించిందిలా. _.

[7

౯“ పభ జమాందారీ ఇంటివిడ్డం చిన్నతనంనుండీ ఆతి గారాబంగా పె2గింది ఇ టికేవచ్చి ఉపాధ్యాయుల వారు ఆమెకు సంగీ30, శేలుబచకువుచెప్పే వారు. మరో పంతులు గారు నిచ్చి హిందీ, ఇంగ్లీషు నేశ్చేవారు. ఆమెకు 18 ఏండ్లు వచ్చేటప్ప*కి ఈ మూసు భాపషళ్లో చాలా వణకు అర్మహ్హానం కల్గింది. జమిందారుగాను. చాలా పతికలు తెప్పిస్తుండే వారము. ఆమె అప; తికలనూ, సంచిశల్నూ అనుదినం చదివేది. ఇధలూూ, వ్యాసాలూ చామయాలన్న ఉబలాటం అమె కుండేది. రాచకీయాలం కు ఆమెకు చాల్యాశద్ద+ పతికలో రాచకీయ విషయాల్ను అమె విపులంగా చనువుతుండేది. జమీందా "లు 'పభుత్యంవారూ చేపే ముుంషగాలనూ, జార్దన్యాలనూ అమె భరించ లేక పోయేది. ఎన్నో తడవలు తిండితో, ఈ విషయాల్లో వాదించేదిపూడా. జమిందారుగారు. అమె మాటల్ను లకు పెళ్లువాడుకాడు.

(పభకు 20న ఏకురాగానే జమిీందారుగారు వివాహ (పయత్నాలు మొదలుపెట్టాడు. సమిపంలోఉన్న మరో జమిోందారుని కుమారునితో (పభవివాహం జరుపాలని నిశ్చృయంచేశాకు. ఈ విషయం విన్నప్పటినుండీ (పభ దుఃఖంతో కుమిలిపోసాగింది. వివాహవిషయంలో తనను సంపతించం బే, తండి నిశ్చయాని కొచ్చినందుకూూ తనకు కాబోయే మామగారు (కూరుడన్తీ (తాగుబోతన్‌ అప ఖ్యాతి పశ్హాడన్‌, వరుకు విద్యావిహీనుడనీ-ఇవన్నీ కార ణాలుగా అమెకు ఆ సంబంధంపై విముఖత్వం౦ కల్గింది. తల్లితో ఎంతో చెప్పింది. తనను ఎందుకు విచారెంచ లేదని వాదించింది

“75

“* నా వివాహసమయంలో నన్నడిగిచేశారాకి కేనూ మి నాన్నగారూ సుఖంగా లేమా? తెన్లో'అన్నది పభతల్లి.

• వ్వాకు 19న ఏటనే వివాహం జరిగింది. అప్పుడు (పపంచం అంళ₹1ు వమిటో తెలియదనుకుంటా మికు, ఆ అజ్ఞానావస్థలో మిమ్మ ల్నడీగినా [పయోడజనం ఉండేదికాదు. నాగ్గూడా అచేవయస్సున వివాహాం చెయకపోయినారా. ఇప్పుకు చేతలార నామెక కళోయబోతూంశేు నేనెలా ఒస్వు కోవాలి” అన్నది [వభ వెంటనే.

ఇలా ఎంత +%్క ంచినా లాభం లేకపోయింది. కన్న చిడ్డకన్నీటి ఛారివైనా ఆ ఒమిందారుని కఠిన హృదయాన్ని కర్‌గించలా. ఇక (పభికు హృదయావేదన ఎక్కు నైంది. ఇంట్లోనుండి ఎలా తప్చించుకొన పోవాలా అని [పయత్నం చేయడం మొద లెట్టింది ఒఇహిం౦ంగంగా పోయ్‌ ఖై ర్యం లేదు. వెగా పీ ల్తేదుకూడా, యమక ంకి రుల్లా జవాన్లు కోటవాకిట్లో అహోర్మాతుళ్ళూ పవాశాఇస్తుంటారుశా బట్టి ఏమి చేయాలో కొంతకాలం అమె తోచలేదు. అత్మహశ్య చేసికోవడం భీరుత్విమే గాక్‌ పాపమని ఆపసినుంచి విరిమంచింది అలో చించగా ఆలోచించగా అమె కో ఉవ యంతోచింది. ర్యాతి పూట పెరటి గడప వై వు ఎవరూ ఉండరు. అటునుండి వెళ్ళ వచ్చు. ““ఎక్క-డీక''? అన్న (వశ్నకు అమెకు సమాధానం దొరకలేదు. ఎండ కన్నెరుగని ఆ కోమలి ఎక్కొడికిపోగలదు. బవరిదైనా ఆసరా శావలసీవచ్చింది. ఎవర్నడగాలి. తన కంత విశ్వాసప్మాతులెవరుకి అంతఃపురంలో దాసీలు, సేవ

కులువప్పు తేన న్వరూ వెలియదు. వారి నవయం అవే వీస్తే వారీ విషయం తిరడెతో చెప్పుతాలేమో అని శంకిం చిందొ.

ఇలా మనకో వ్యాధితో శీంయం.0బవలూ ఆమె కుమిలి పోతూం1కకు ఒకనాడు నరిగా అర్భర్యాతి వేళ ఇరటివై పున అమె కో గానం వినవచ్చింది. అప్పట్లో అమెకది అమరగా నం ఆనిపించింది కాని అడేగానం అమెకు [పళయగానమైంది. అమె వృాదయంలో ఒక మెరుపు మెరిసింది. అ జ్యోతి తేజంల్లింది... అ గాయకునికే “అత్క్మార్పణంి చేచామను అన్నది అగాయకనితో (వభ ఎన్నడూ మాట్లాడికపోయినా అతినెనరో అమెకు ెలుసు.

ఆ గాయకుడు ఆడాలో “గు రుస్వామి అని విలువబడే వాడు. గురుస్వామి విచ్శితి మైన శేమువు- అగ్గర్భాతి వేళ భయమో నికీ బయలుబేగేవా డ చేమోగాని, ఎవ౭తోనూ మాట్లాడే వాడుగాడు. ఆయన దగ్గరకు వెళ్ళి భియ్‌ నిస్తే తీసికునేవాడు. ఇతడు స్ఫుర్మదూపి - యావనుడు - కాపారువస్త్రాలను ధెరించేవాడు. ఇతెడంశు అ ఊళ్ళో జనులు భ_క్షిశద్ధలు

(వళ దిస్తున లేచి మెల్లగా వెరటేవైవు వెళ్ళింది. గురు స్వామి పాడుకుంటూ కొంచెందూరంలో నిలువబడ్డాడు. “స్వావికా”) అని విలిచింద్‌ పళ. నాడు పూ న్రిమ. చట్టూ వెన్నెల. (వభ చీకట్లో ఉన్నందువల్ల శానరాక గురుస్వామి ఇటూ అటూ భాచాడు. మళ్ళీ విలిచింది (పళ గురుస్వామి

క

కొంచె అనుమానించి తన పద్దతికి వ్యతి కేవ మెశా ఆమె వద్దకు వెళ్ళాడు. (వభ భితముంపెట్టుటప మౌాగుగా అతెనీ వానా లపై వాలి తన అనస్థనంతాా వపుఎంగా చెప్పి తన నెచటి కైనా తీసికొని పొమ్మని వేడింది. | ఒభ జేహూంనణక్‌హోయింది వెంటనే స్వామి వూరుమాటాడక తల్లి రోయాకు. పోతు స్వామిని పిలిచి భితునిచ్చి మరుడినం అదేసమయాన అచే (పబేశానికి రమ్మని (ప్రార్థించింది.

(పభ తి తన శయనాగారాకికి తిన్నగా చేరు కున్నది. కాని ఆర్మాతి అమెకు నిద పట్టలా. స్వామి ఎవరో! ఆయసను భిక్షుకునిగా మాత్రమే (పభ ఎరుగును. కులనో (ఆలు తెలియవు తనకు. అతనివి పతినానికి [గిసికొని నస్తు న్నానేమో యని కంపంచి పోయింది. అతినితో తెన భవిష్య జ్జేననంలో సంబంధం ఎలా ఉంకనున్నా ఆశని వహాయానే ఇంటినుండి పోవాలని ఆమె నిశ్చెముందుకుంది మకా (పతికణం (పభ కో యుగంగా తోచింది. ఎపూకు (పొద్దు (గుంకతుందా అని కనివెటికొని ఉంది. ఫాద్ద్యుగుంక 2౦ తోళే అర్ధ్హర్మాతికోసం నిరీశ్నీంచింది. గడియారం 12 కొట్టింది. పెరటివై పుశ స్వామిగానం వినవచ్చింది. [పభ కట్టుబట్టలతో బయలుచేరింది. పోతూ, పోతూ ఓసారి తిల్లిద్య్యడులఫాటో లకు (సణమిల్లిండి,

స్వామి నిరీశ్లీస్తున్నాడు [పభకోసం,. ఎందుకో అతనికే "ఇ₹లియదు. తన ఉభేళం వ్య కృపరచింది (పభ, మెదట్లో ఒప్పుకో లేదు గురుస్వామి, అపతిష్టపాలా తామన్నాడు. తనకు

క. పిళ్లా భంగం కలుగుముందన్నాకు. అమెకు సెగా పోషణ జరుగ చేమాయని సంజేహిలచాడు, (పభ ఎన్నే విధాలగా (బదిపులాడింది. లమె వస్పనున్న అభరణాలను మాచి గురు నామ్‌ కొంత [భమ డ్ధాము. ఆతనినిగూజా మాయ ఆవరిం

• చింది. పతిడుడె నామ సపభయే కారణమేమో, శంకశరోజలో వారా ఊరువదలి పట్నం చేరారు. జక్క డ సుఖంగా కలం గడకివారు కొన్ని నెలలు, (పభవద్ద ఉన్న అభరణాలు ఊాదాపు అన్నీ ఖర్చెందాకా ముందు చింతె వాళ్ళకు కల్ల వేము, వారిద్దరూ ఆ కొద్దిరోజులూ అదర్శ దంపనుల్లా కాలం గక్షి పారెం ఎ ంబ్నల్ళీసుఖర'.. ! పభ ఇాక్యలసౌఖ “ధనికి నోచుకో లేకు. పరి వె శ్వరుడామె కొక నిఘువునికూడా (పసాదించాడు. అభరణా లన్నీ ఖగ్బయి.నవి- రోజు గడవషమే కష్టమైపో బంద ఇన్‌ వాళ్ళ జవంనం దుర్భర మైంది* అపరిస్థితుల్లో గూడా (పభ దిగులుపడ లేదు... "బేమి వమో లెలియని అ సుకుమారి ఆ కష్టాలన్నీ ఛ౭౦చగల్లింది. ఉదరపోషణనై ఎఎఎనా మార్షం అన్వేషించమని (వభ స్వామిస మధ్యమధ్య మందలించసాగింది. ఇంతేకూ (చ్రభకు గ్రహచారం చాల లేదు. అమె శీకువు వ్యాధ్మిగస్తుడై నొడు= మందిప్పించాలి. స్వామి మాట్లాడడు. కుమారుడు జబ్బు పడ్డప్పటినుండీ న్యామిలో కొంతె విపరీత చై తన్యం కల్లింది. వదో పరాకుగా ఉంటున్నాడు. బాలుని వ్యాధి ముదిరి (వమాచావస్థళ చ్చింది. ఒనాటిర్మాతి బాలుని శేదో మందు (శాగించి స్వామి, (పభా శయనించారు. మధ్యమధ్య లేచి ప్రభ బౌలుని మాస్తుందేది,

౫2 శాలుడు గురక మొసవలెట్టాడు. చేగసలు ఎగరడం మొదల్రి నవి అశర్మ కుభచిహ్నోలం, వాట) తాత మా్ఫాశర, 1పభ చాలాసేపు మెససవతో ఉన్నవ5 ఆమెకు శయ౦ంచ మ్నాకు గసపత్వామి.

(వభ ౨9 దది తెత్సెవావకుుకళాా తేచి). స్వామి లేవ. శిఘన్చు కదులకూ మెరలప. విశ్వాసవిశ్వానలు. అగి పోయికవి. (పథ గోవమళోఏపక ఏక్చి3. తశ మార్తా్ని వవ౨వచ్చి పకికుసెకాశనీ, వఇశముుదె శా వేు?టి మార్గం

మా

తి ఆవలఎవించాలప్క, అంకుకల్ల |పగకు వవలి పోతుశ్నా ననీ గురుస్వామి గోశమిన్నవారి్‌ వెళ్ళాు తకు నమ్కుకున్న స్వామి లేకు, తన గారాబుపట్టి, ముక్తు)మూబ పంచగూ 'కాళల్లో లీనమైశాకు, (పభకు మ) స్థిమినం తప్పింది. వాలు నలానేవదలి స్వామిా | సామా ' అంటూఎటోపరుగె తింది”

పంతులమ్మ కళ్ళ[ఘఫపూఎతాలై నవి. ఎండుకో నాశే తెలియకు. కళ్ళవళ్లు తుకుమొని కనపఏ కా కక్ష కో హా, చించి వేసిం దా కాగితొలను. నన్నా సమయఎలో వెళ్ళమునే, మళ్ళీ రమ్మని (ప్ర్ఫెంచింది రుద్ధకంకంకో, నాకేమా అర్థం "కాకపోయినా గృహోన్కుఖుగ్థైనాం

ఠి డర ముషి పడుచు

శా (అర ఎా-సీంగరాబు లింగమయూ ర్తి పదునాలుూేేడులూ పముబడ్డనొక చాల దీనవనముతోడ తరలింది వీధుల చినిగినా బట్టలూ వెరిగినా జుట్టుతో చెమటబిందువులెల్ల చిందులాకం గాను ఎ్యరన్ని ఎండలో వకగాడ్పుసుడులలో నిలుచుండి అడిగింద్‌ అముష్టీపడు చు ళన బాబయ్య చిచ్చము పుణ్య ముంటదినీకు పశైకన్నముబెటు నీవె నదొరసాని

లట లు రూ కడుపులో ఆకలి కలచి వేస్తున్నాది కళ్ళలొ పాణాలు కదులుతూఉన్నాలయి

• వభపాళా లేదు అన్న మేడున్నాది పోయె పిల్లా”అనియె కాపుముసలీ దొక తె అంతటా ముప్టీదీ ఆకలీ బాధతో తడబడెడి అడుగుల్తా తరలింది ఒక వేపు “** జండమూదొరసాని దండమూదొరవాబు పక్తైడన్నము బెట్టి పాణాలు నిలుపండి

లు లు

త్మ

ముందుజన్కలొ మికు బిడ్డ వె పుకుతాను ఈజన్కనన్‌ గాచి ఘభములూ బడయండి*” “ శేపనూబియ్యము అర్థే రిన్తారు అందులో సగపాలు జొన్నలోగోథఘమలొ ఒక పూట అన్న మూ ఒక పూట ర్‌క్షే అవి చాలకే మేము అలమటిస్తున్నాము

వశాటీ నీకేమి పెడుదులే నన్నెవరు తలతుంే పోయిరా వేపడుచ పోబమిురావే చాలు గంటలూ తరబడ్‌గ ఇం దైన్నా తిరిగింది పకెడన్నంచెన పెట్ట లే దెన్వారు

లు ననా లు సొక్కుచూ సోలుపూ తప్పటడుగులు వేసి వవశతన్‌ తలపోసె అముస్ట్రిపడుచు ' "గ వజన్మలో నేను వ దొసగుచేషానొ స?

ఈజన్మలో నాది వ్యర్థ బతుకయ్య్యూవ గుండె దడదడమనగ ఒడలువణపచునుండి సోమాచ్చి పడిపోయె ఆదీనబౌల అంతలో నొకశారు అమిత వేగము వచ్చి అఆపొౌలపయినుండె “బాంయిమనిపోయింది

73 జానధర్కాలకూ డా శ్షీణ్యదృక్కులక్తు వపెటుపోతలకెన భఛారతావనియందు !

లు నె అనాజతి దాతిలూ ఈనాడు లేరో? ఆనాటిభారలతీ ఈనాడు కాదో + వన్షైడన్నము లేక (పాణాలు వాసింది ఛాంతిశె అబాల స్వర్లాని శేగింది తానా ౧ స శ స సత్యధ ర్కా లై న ధరణి లోనే వేళ జయమొంద లే వనెడి నార్యోక్రి నిజమాయె! ఈభూమిలోనీకు తావు లేదని నమొ కర్మపరిపక్వాన నొంపోయె సీకుడే!

నూ తా లఎరట చట్సు టీ _-శన్తారీచేవి పోరుపెట్టి ఏడుస్తున్న కళని వదినగారి చేతుల్లోంచి అందుకుని ఆడిస్తూ నరండాలో అన్నగారిదగ్గర కొచ్చింది అమె, ఎంత అఆడించినా వూరుకోక మారంచేసోంది కళ, ఏదో చదువుకుంటూన్న (పకాళ్‌ కళ వడుపుకు చికాకు పడుతూ. వెల్లెలివేపు చూసి “రాణీ ! డాన్ననతలకు తీసు "కళ్లరాదూ?” అన్నాడు. “* నీ దగ్గర కొస్తుంద టన్నయ్యా ! )3 జ. ఆవ్‌

• జేను చదువుకోవాలి ముష్పుకుకాదు.”) మళ్లీ చదువులో పడ్డాడు. %స్పం చమువుతున్నా నన్నయ్యా రా? 4 00 ల వదో కథ ””
• ఎవరు రాఖారూ ? ”
• ఎవరో యిందిరాబేవట '” “ ఓమో స్తరుగా వుంది. *
• ధ్లాాసళూలాం” అంది రాణీ యాసుగొ, (వకాశ్‌ దిద్దుకున్నాదు.“వదో ఉందిలే. యీమ్మాతం మిరు రాయలేరూ? నిజంగా రాణీ! పగలల్లా వృధాపుచ్చక పోతే చిన్నచిన్న ఫావాల్లో మూరందరూ. కథలురాసి (పక

77 టించకాకదూ? నాకోంకకు దగ్గట్టగా మనయింటో. కథలు శాశేవా గ్ళొకరరూ లేరు”

ఇావనేకాని కర్తన్యం శూన్యం. రాసే హరించే వాళ్ళున్నారా అనుకుంటూ అన్నగారిని రంగంలోకిదింపుడా

“మనిరాణి అంకుకుంది.

“ శ్రాస్య చదువుకున్నది వదిన కథలురా సే తమా కీపూగా వుంటుంది.”'(పకాళ్‌ నిట్టూరుస్తూ' ఆంత అదృష్తమా!”

“శృవిధంగా అలోచి స్తే ఆవిడ రాసే చే మొలనిపిస్తుంది. ఈ సంసారపు నొడనల్లో ఎక్కడి సాహిత్యం? ఎక్కడి భావాలు?” “ఆ ణీ ! భావాలంశు లక్షువుండలా ? గట్టిగా

“చిదుపు తే చితికి పోటానిక్సిఅయినా యీమ్మాతపు చిట్టిసంసా శానిశీ తువానులూేేగి యెడదలోని భావాలు యెగిరి వోతాయా?”

*“ కాకపోవచ్చు. కాని చేయూతకూడా _ అవసరం అన్నయ్యా 1 సాహీత శ్రసాధనకు (ప త్యేకం చానికోసంపుట్టిన పుణ్యమూార్తుల కక్క గకపోవచ్చు. ?)

శళ (ప త్యేకమంటూ కొంతమంది పుడతారా?”

• జల్లా అంటావుకాని అన్నయ్యా! రవీందునిలాంటి చారి సంగ లేమిటి? ఆయన కళ నుదరించటానికే పుట్టాడు అందుకీ ఒకరిచేయూత లేక తన పన్‌ నిర్వహి౦చాడు. మాట నరుసక్కు వదిన యిప్తుడొళ కథ రాసిందనుకో. నీ వామెను (పోత్సహిస్తావా? |

“స్స! తప్పకుంచా”

78 కల్‌ నిజంగా ? క్‌ి 5 నిజంగా ”” ఐతే వుండు. వదినా ! నీకథ యేవమ్మా? ” అంటూ లోపలికి వెళ్ళింది రాణి. (ప్రకాశ్‌ "శుకుమూకు నిమిషాల్న చాశా చూస్‌ యిీసడింపుతళో మళ్లీ చనువుకోటం మొఎ 'లెబ్టాడు. పదినిమిపాల్లో రాణి పరుగెక్తుుుంటూూ నచ్చింది.

• అన్నయా ! వదిన మనమింటికి రాకముందు రాశిన కన్గాకటుంది. చదవనా * ” తన చదువు కీ చవటకథ అంతరాయ) కలిగిచింందని లోలోపల విసుక్కుంటూ పైకి “ ఊం శకాసి*+అన్నాడు. “ ధృదినో విని” మని రాణి ఈ క్రిందిక్‌ 3 చదివిందె, ఆవేళ లేచి ఎవరిముూం చూశానోకావ అన్నీ వడ్‌ సళ్లు. మొహం కకుస్కందా మని పళ్ళపొడి వీపాత్తీ స్తే అది శాస్తా చేయిజారిపడి. పగిలి హోయింది. చావితో (పారంభం అమ్మ అక్షంతలకు మొహం కకుక్కుని స్నానం చెయ్యడానికీ వి తే చాబిలర్‌లో నీళ్ళు చల్లగా వున్నాయి. అవే కిక్కురు మనకుండా స్నానంచేసి బయబ పడ్డారు బాత్‌ రూములోంచి. అన్నానికి కూచుంటూ మంచి నీళ్లు ద్యైర వెట్టుళోటం మరచి నందుప, కూర్చోటంలో ఒక శాలికి మరోకాలు మకుచు కూ_ర్చున్న౦దుకూ చిల్లర చివాబ్లు- మొత్తానికి సాయంతం ఉజూకా కసకుసలు ధుముధుములూ భరిందుకొచ్చాను. ఆపిన వళ్ళు మంకిరోయి ఎవ్వరితోనూ మౌాహ్లావకూకదని. నిశ్చ

79 యించుకున్నాను, ఊరిశే కూర్చుంకే తుమి చోచలా. అందుకని “పాలవెల్లి” కథిల సంపుటితీసి అండ లో సోదరి సావితి (వాసిన “అహుకి'' అక్కడక్కడా చదివాను, నేను కాడా ఓక ఫ రాయీలనివీంచింది. వెంటనే బాగ్గులడి బ్బా దెగ్గర పొయ్యి రా జేసుకోబానిపంచిన కాగితాల్లో రాయని చూళ్ళికాగిళాలు రెండు యేరి తెచ్చుకున్నాను. పెక్షైల చాటున దుమ్ముకొట్టుకుపోయిన బొటన వేలంత రంగు పెన్సలు నెతుక్కు. తెచ్చుకుని క త్ర్తికటతో వెక్కి బహ్మాండంగా కథ రాయటానికి పూనుకున్నాను. సళే గంటన్ననైె గి నాకధి కంచిడాకా పోయేట్టు లేదు. విసుగెత్తి కాగితాలు పెలపి! కండ పెట్టి కథ కాళ్ళు కంటుబడ్డాయేమా అని ఆలో చిస్తూ నాకీట్లోకి నచ్చానుం ఎవరో ఒక అమ్మాయి.పాపం, “చంకనుజోలి, చేతిలో ఆంబురతో పాటపాకుకుంటూ మా ముంటికి వచ్చింది. జూలేసింది నాకు చాలా. మా లక్ష్మీని , భితేం పెట్టమని సిఫార్సు చేశాను. ఇంటికామె పెద్ద కనుక- ఆమె అజ్ఞలేని బే మరొకరు పెట్టరాదు కనుక, అమె చాలా _కూర-గా “కొ తృబిచ్చం పాద్ధిరగదుట. యిష్వుడేమి” టని అడలించింది. అమ్మాయి యీ చివాట్లను మారు మాట లేక "జోలి నేసుకని (పక్క గుమ్మం (తొక్కింది, “నీతారామ స్వామి నేచేసిన నేరము లే” మంటూ బయటి కురి'కే యేడ్పును పాటతోలో నెట్టుతూ వయసు ముదురు చూపులతో ఆ ముంటి క్మురాకు దుశక్కుపశ్న వేశాడు'మిఅమ్మ కెన్నే”ళని “*ముసలిదాా నీ వెందుకు చిచ్చమెత్తుతున్నా”వని పరు లను

80 వోవాలనిఅతనికోరిక'“ అమ్మ లేదుగా !) అందిభిక్షు కిసీడీన మొగంతో శెల్చినట్టు భావించి చెట్టపడ్డాకు వెకిలినన్వుల శాయుడు. అ వెనుశే తప్పటడుగులపారాకు వీల్ల వచ్చీరాని మాటలో * అప్పచ్చితిం తా వా'”అంది.'“అన్నంతింటా నం” భిశుకి. లోపలికిపోయి అమ్మను లాక్కొంచ్చింది. అ ఇల్లాలు! భికుకిని పరామర్శించిందిం భారతాంబ పడమటి యాదు రులో కొట్టుకుపూతూన్న్నా తన ధార్మిక త్వాన్ని పూర్తిగా వదలలేదు ! ఛిత్లుకికి తల్సిదర్యడులు లేకు, అన్ను మెరుగదు ఆ (వొద్దుటినుండి. ఇల్లాలు ఆతిధ్యమిచ్చింది ఆ పండుగ పూట. తప్పటకుగుల పిల్ల తన యింటికి ద-3 జూపించి దిష్క_ లేని వీలకు, జగ

కన్నీరు తుడుచుకుంటూ. నేనూ లోపలి కెళ్ళాను. మర్నాడు అ అమ్మాయి కార్ళ్యగెసు వారి ఉచిత నిర్మాణ కార్యకమ శిక్షణవైై వెళ్ళిందని విన్నాను. దీనులకౌం, న్‌

అని రాణి తనకథ పూర్తిచేసింది.

“ ఎల్లావుం దన్నయ్యా ఠి?

• చ్రాని మొహంలాగుంది' * అన్నాడు తన ఉృకో సాన్ని వెళ్ళగక్కుతూ,

• ఆఅల్రా అంటావుగాని అన్నయ్యా, తొల్మి పయత్న మేమైనాచక్రనిగిలుకు కాదూ? చానికి వెలుగులుంచేవదినవన్నె కురాదూ? వదిన యింకావాళ్ళింట్లోనేవ్రంచే మంచికథకురా లయ్యీది. ఆడచాళకు అ త్తవారింటికివచ్చాక బుద్ది సంసో

ట్‌! ఇటీ థి

1! 8కే శానికేగాని సాహిత్యానికి వినియోగపడదు. వినియోగింప శాదుకూడ. అది సంసార రశ్షణ చట్టానికి విరువచర్య. ?2 శ “మంచి. లెక్సరు కొట్టావుగాని, = అ భవారింటికి నచ్చాకేతమ వెలివి కేటల అభిన ద్ధి చేసుకున్నవారున్నా రు." “క్చాన వేయికొకరు. పుణ్యపురుషుల (పోత్చాహంతో, మిగిలిన భ్రృలు, "పెరటి చెట్టు మందుకు రాదన్నట్లు, చారి శ్రీలసాహీ త్యానికి చూపరు, చేయూత నీయరు. ఒళ్లు మంట లుంబాయి తమకు లేని అభిరుచి తమ భార్యల కున్నందుకు.”” “చాల్లే, స్వాతంతి జెండా యొత్తావు త విద్యా సమస్వ పరిప్కా_రానికి” అంటూ కళని కసిరాడు అది తన () గ్రా పుస్తకం లాగిందనే నెపంతో.

• వాదన మనవంతా రాణీగ” అంటూ వదినగారు కళని తీసుకుపోయింది.

ణి అన. గారి ఒం పవొధము త నీర రాజు ధా ాగోల-వ్చు భార తావనిలోన [పభవించినావు భారతీయుని జేరు నిలుపవలె నీవు వీరి బొబ్బిలి తార్యడ పాపయ రామరాయలు కృష్టరాయ-ు ణి (పతోపబేన ళూర శివాజి 'లేలినట్లి 6 భార తావనిలోన _పభవీంచినావు భారతీయునిజేరు నిలుపవలె నీవు స్వాతర్యత్య వీధిలో మభ జ్యోతి ఎషలయందు స్వీయ భారతి యెంతో సమ్మోద్‌ మొంయనూ వనరలీనటి లు భార తావనిలోన _పభవించినావు థారతీయుని వేరు నిలుపవలె నీవు.

అయారి ఆళ్ళ శి యగ ఉఆచిగూస్టి = --విష్ణాభొట్ల కామేశ్వరరావు న్స్‌పనో అషాఢకన్యా ! ఓహో అఆపాఢకన్యా ! పచ్చి యారని తొలి సంజపా రాణ్‌ శోభల నలముకొని వచ్చేనా ర ఇర్మిద నీలము లార జిమ్ముచు జడులలో పృధివిపై కాలూనశే వ్యోమ పథముల నంటే ఒదిగి నడచుచు పెండ్లి కొమరిత వై వచ్చేవా ఓహో అపాఢకన్యా | ఓహో అపాఢక న్యా!

ర్న లయను గలిపీ | వమరాగము నాలవించుచు జగతి నంతా మోహ రురులా ముంచివేయగ నచ్చేవా ఓహో అపాఢకన్యా | ఓపోో అషాథకన్యా |

అసమయం అవానానానో ఆాజన్ములమడక వర్మ శంద్రరావు

అ స్తమయమా ? అప్పుడే (11

(పొద్దున అతిని వెంబడించి తుపాకితో కాల్చాను. అతినాఖరిగుళు నావై వేల్చాడు చనిపోతూ. తొడిచీల్చు కుని మురుక్కుం దొకటి. మోాకాటిచిప్ప తొలగించింది =ండోది. పడిపోయాను. అప్పుడే అ సమయమా 1 పగ లెలా గడిచింది ? తోంది రక్షం. సూర్యుడు పిరికిపంద. వాత్యల పరిణామాన్ని నూసి బెదురుడున్నాడు. పట్టింపు. లెరుగడు. అఆత్మరతుణ హత్యకు (పభుత్వరతణ వాతృకూ ఎంతభదం! మారు మూలల్లో నోరు మూతే హత్యకూ రణభూమిలో ఛర్మిమోతలతో హత్యకూ ఎంత ఖీదం ! ఒశేమాట కిన్ని అర్ధా లెవకు కల్పించారో ! ఒకే సాధనకు (స ల్యేకహక్కు. లెవరు నిర్మించారో |

కుప్పలాపడి ఉన్నాడలత డుం నోటివెంట కారి కాల్వలె నడ్డ కట్టింది రక్తం. ఎరుగ నింతకుముం దతనిని, ఈ యుద్ధ భూమిలోగాక వేరొకచోట కలి సే ఒకరినొకరము గౌరవించు కునేవారముకామా? ఆదరించుకునేవారముకామూ? ఇప్పుడీ మాత్సర్య మెలా పుట్టింది? “యుద్ధ మనే "రెండశ్షరాల్లో ఉన్నదాయా మహోళ క్షి? ఎవరికి యుద్ధం! ఎందుకు యుద్ధం?

86౮

మూలనుండి (పోత్సహించే దెనరు? ముంకుకొచ్చి (పాణ- మిచ్చే దెవరు? ఉత్తమజాతియట మానవువిది? ఒక కొతి ప కరువమన్న వానిని కరున్తుంది కుక్క. మై0కుుడూ. అిక్ష్మే పొట్టకూటి కొకరి అంక జేరువావు.. చంపకున్న వాని చంపువాకు. వీలుతప్పితే తానేచస్తాము. ఎందుు? [బతిక టానికొచ్చిన భంగపాటా చావు? | సాణాలనివ్వ లేని నాయకు లకు తీసుకునే అధికార మెవరిచ్చానమున మేగలూ, కోళ్ళ్లలానోవా సెనిఖని (బతుకు? అనసరము నరకు మేషటం ఆ పైని చంపటం? ఇన్ని చావ్రుల పరిశామం? యుద్ధం ముగిస్తుంది కొన్న్నాల్లికు బహు! యముర్ముపకలా చచ్చేవారు లేక. గౌరన (వదంగా నంధి కుదురుతుంది. గౌరవాలు నాయకులకు గోరీలు సెనికులకు.

గండుచీమలతని గుంగెల క0కలు చెండి చూస్తున్నాయి... మానవత్వపు మచ్చుముక్కలకా? ప నైనిమిది రూపాయల కమ్ముకున్నట్లు తెలియదు వాటికి !

వీరు డితడు యుద్ధపరిభాషలో ! చచ్చేముందు తన (పతీకారం తీర్చుకు మరీ పొయ్యాకు. ఈ కాలు కదుప వీలు లేకుండాఉంది. ఎంతబాధ! ఈ మొడిపా9ణా లీ గుం జెల్లో యెంతశాల ముంటబాయో! క ళ్లు మసకలు (క్‌ కమ్ముతున్నా మి మెదడులో నమేమో యోచనలు పుట్టి కుష్ప్టలె చచ్చిపో తున్నాయి.

నాలుక చుట్టుకువోతోంది. “వాటర్‌ బాటిల్‌” ఉన్న ట్రుందతని దగ్గర, చేశీచెలా? కదిలికే.__అబ్బ ! యమహాధ, గుండు దూసుకుపోయినా కాగుండేది. ఈడ్చేస్తోంది దాహం,

ర్‌

ఒక్క. అంగుళమా ముంత పయళత్నాానికి జకిగింన ! పదడుగు లున్నట్టుంది. ఎలాచేరటం ... -.. అద్భష్టానికిపళ్ళున్నామ్యూ-- చాహం తీళంది. (ఒకికి నే నపకారంచేస్తే చచ్చి ఉపకారం చేళ్తా డీతకుం |

'కారుచీక బలో, దిక్కు, లేక యమయాతినలతో చచ్చి 'వోతున్నానని అమ్మకేం గెలుసు?! మా అబ్బాయి వస్తాను ఇక్‌ --వస్తాకు-- మరివస్తా "డని దారులుకాస్తుంది. విజయు డై నచ్చిన వాని కలా స్వాగత మలా అని యోచిస్తుంది. యుద్ధవార్తలు చదివిస్తుంది కోడలితో. చచ్చిన సంఖ్య మన వారిది చాలా తేక్కు న. తృ ప్తి! రమెైనవార్త.అందులో తవ కొడు కంటాజా! ''ధీ! వాకుతిలపు! వానకు చిరంజీి"వని భావిస్తుంది. దీవిస్తుంది. పతితల్లీ మిం తే. అయితే చచ్చే దెవరి కొలుకులో |! యుస్ధం పూర్రిఅయి. సంఫి కుదొనట్టు వింటుంది. కేవోమావో ఓడ దిగుతా డనుక.ంటుంది. కళ్లు కాయలు కాస్తాయి నిరీక అతో. చచ్చినవారి పట్టీహూడా వస్తుంది. లేడం యలో తన కొడుకు, సంతోమం_ బతికితంశే? రాడేం? శత్రు వుల ఖైదీ అయివుంటాడు, సంధిమరతుల (_పకారం శత్రు పతం ఫై దీలను వికుదలచేస్తుంది. అయినా-రాను తెన పాపడు. ఏ మైనట్లు? అస్తమయమా? కల్లి హృదయం చిల్లి పడు చుంది శంకతో. ఇంతలో వస్తుంది మెజఫు అచ్చులో కరకు పా్కా--పఘాత్వ సానుఘాతి. ఆరడుగుల కొడుకును ఆరంగు 'భాల్లో దర్శనమిప్పించింది పభుత్వం!

నాన్న ఫొాటోచూవిస్తుంది నా వాపాయికీ తల్లి. ఫొటో చద్దు. నిజంగా నాన్నను చూవించ” చనిమారాముచేస్తుంది

88 పాపాయి. కంట నీకు [కుక్కుకుంటుంది తల్లి. మరికిస్తుంది పాపాయిని తొను మరువకుండా. నవ్విస్తుంప పాపామ్మ్యని-- తాను లో నేకుస్తూ! మళ్లీ వచ్చా డీసూర్యుడు. హత్యశాండ తిరిగి పారం భం. ఎన్నిసాక్లు (తాగినా తీరటంళ్లే డాకలి నీట్‌నో. వాటర్‌* బాటిల్‌ శాళీ అమింది. ఎండ చి రుమంటోంది. అబ్బ! దుర్వాసన పట్టిం దీశవం ! అప్పుడే యెప్పుడు పసిగట్టామ. ఈ (గద్దలు! శీక్కుతింటున్నాయి---ఎంత నాత్తసము ! మనిషీ కంశునా? చంపుతా ననుకుంబాకు (పతిసె5కుకు. చచ్చిపోతా ననుకుంశు యుద్ధాలే యుండ వేమొ! [ భగవాన్‌ ! ఇకనావంతా! (బతికి ఉంగా చ్మితవధాః వీటి నదలించే శక్తి లేదు. నాలుక ముకుచుకుుంటోంప. జెలివి =, అస్తమయము |

రాష్షగీతి న్లో లో ఎాకేవ[ర0రావు వందే మహాంధ) మాతా! నంచే స్వధర్కభూత || బేవా వాసయోగ్యా ! సకలార్హలోక నాకా! స శిరకీరీటా ! | పాగీవాంసవ పా, మ పాదో ! స్వన్విరూహషధమా శా 1 ళ్‌ లు సర్వార్త గర్భయోపా ! మకరంద మధుకభాషా జీదాంత శార్య చేయా |! జాతీయ ఘనచర్మితొ చేపుకువు గోమధూలీ 1 నవధాన్యశ్నీ రధారా ఈ పెదవు లు లెండ ! ఆపాత లివ్లై నిండె! | రతనాలు నీదు రాహ్లా! నీమన్ను మంచి వెడీ బిశలకు మన్ను , రాకా! చూపితివి రొక్సై నకుగా | ౮1 లి ల పశ్చిమపు పర్వశిములా పసాతుకొనియున్న నిధులా "పెకలించి మాగ్భళోలా వేతు నీ సదిక రాలా *॥ పా్రొన్సీంధు 1 కృన్ల వేణీ 1! గోదావరి వంశధారా మంజీర ! నుంగభడా! పెన్నా! మునేకుుమివలా ,॥ నావికా శీక్షణకు నె ఉరమురము తీరములుగా తీ్చాను కన్న తల్లీ! సుకులన్న నెంత క్రీనో!॥

ఏం

దిక్తట వ్యాప్త సుయళోమణి శికోధూపకాంతీ దిక్షాశితకర కనక ఘంటానినాద న్‌త్రీ తోలి సుగులు నాడు నీకూ మురిపెమున కట్టుకొన్న పు సెల్లాల నిన్నూ |! దర్శించ నోతునమ్మా విద్యుత్‌. ఛక్రిపోనీ ! తుదకన్న శ క్తినైనా నిర్మించు కొనకపోయీ: ! నీబలగ బలముసుంతా జల పవన శక్తులన్నీ ! సంధించిజనక్‌ జననీ సకలాంధ సామ్యధర్మ స్థాపనము చేతుమమ్మ శాలముల నాటి ఆరయ్ధధ వాయువులు కలుషపడెనో ఎటువీంఠ మాయలేబే ! పల్నాటికడలనోదచ్చో 'స్వేచ్భాత రంగములలో పరతర్శత ేణువ్లూ-దీ |! నీ సుతులు తిరుగువట్టే రోదసిని నించుమమ్మా ఒకటిగా మేలుకాంచీ! ముక్కోటి తెలుగుతలలూ నీపాదశీఠి నిలిపి ! కంకణ కరములు మోడ్చె. సుత భావిఘభముతైనా ! శ్యాగాత పమున నీకు స్వాత౦్యత్యస్త ౧భములపై మంటపాల్‌ వేతుముమ్మా!

లఇషైం౦3ా-

సాధన సమితి పోపకనగ్షము .అకనాననానానా నాననా ననన ననన ననానిననానిననాననినా ననన. మహారాజ పోవకులకి శీ శీ శ్రీ విజయనగరం మహారాజా వారు రాజహామఫులు శ్రీ వీ 5లిడ్డి నారాయణ కడ్డిగారు (చిస్నమడూరు 9 శిర్నాం సర్య నారాయణ గాయ (సికిండాబాద్యు గ అగ్వపళ్ని రామళశృష్ణగామ (ఖమ్మం మెట్టు) ఇ నెలా ములక్తియ్య గారు 19 9 సల్లా శీళధవరావుణారు గా ౪ శొర కెట్ట విరసయ స్టారా క 99 కా స్యుల తిుమ కావ్తుశారు గ 9 కండె మార్యనారాయణ శారు 9 ళా 'అెల్టంకొండ కృష్థ్యయాల్టగాయ న ౫ చాబేపల్లి 'వెంళకటరామవరసయ్యగారు 9 రాయఫూడి రంగయ్యగారు గా క నుల వాగేశ్వరరావుగారు శి "+ మిరియాల నారాయణగు సారు (మథిర) వావ యా దలువాడి వాశథూవణంగారు న! 9 అకుల లశ్ష్మీ నారాయణ గారు (ఇళ్లెంయు గా మొరి'ెట్టి లట్మీంరసి వంగాను (లొ భా టెం) ఖ్‌ కంభంపాటి పూయ గారు కి

పోహమకులు శ్రీ ఇల్లిందల రామచంధద్రరావుగారు "హెచ్‌ .నియస్‌. (హైఠాశారకే! ణ పా ఐా విద్యాసాగర్‌ గారు హెచ్‌. సీ యస్‌= న అ గొరక్షి లత్మ్మీనారాయణగారు.. - (శికిర్రాబాదు ౫ ములుగూరి పుల్లయ్యాణారు (మధిగ ణి కరవిళ్ల నారాయణగారు (ఖమ్మం మెట్టు] ణ రౌయఫూడి రామకృష్ణయ్య గారు ణం

• సోమా కోటయ్యగారు 19 ! గడ్డం చిన నరసింవొంగారు 39 ఐ క ౦కిదుర్లే చలదశేఖరలగారు ణా