Telugu sahithi sampadha - anilvaranasi/indianlanguages GitHub Wiki

" సే 4 ల చా రే క [ * . లా నా. శ వాహితు సలవపథదడ సా ౯ క . ఖీ ప | | త్‌ అరు , .. ర. _ 1; గక జ. - ల అణా | న. / శీ వ " .. క నమ ,. ఎ. ' ఆభ శై. / " స ( నక ముప న్‌ | ఓ ల . శ క్‌ + క్‌. చ వె ట్‌ ం 1 స్నా గ్‌ | గ్‌ స ం ॥ శో . స స మం ళు ల్‌ . న స యనంతత . యా ఫో యు | ॥ రు 2 లం న. రా బం త్త నవా టు తనో “ఎ యూ ల గం... లా = లా ట్ర . కాన్‌ తాజా న ౧ మా శ్రేకా | ళా చం?! లాన్‌ స వా క? వ ల శైలు. ॥ తో గ్‌ చీ. నక ఇనా. 1 య. నేమ న లం గ నన. స | "ఖీ వై కు. ( టం... నం న య ట్ట న ర న! త స్త లట స నా. చై కక క. వ చత న ప పం ల ఇ న్‌ |; హు ॥ క్ష పనన కో! లేస్తే స జే టీ నే (౧ ల 1 మం టా బా నం త న యటం బం స న వ న స ఎం న స న అ నాగ న ౧ మ! మ తై 0 న దు రంల షక గు వష అను ల [మ కీ న న నిం న న! శ కహ ర్‌ ? న చా న గత సర వ య మట శ వి ప. అ న త ల! క క య్‌ టట క హా సనా కా ప్రచాయు! నం యా? వా త న ల వ స ప! హార త న స స. న క 9... న వే వ ప చవట , 1“ తన న నిం జాల ల కె పాటై రం ల్‌. పజ మానా " న న న సం. గ కం. న క గ. నం... శ స ఆం న న న. శ గ్‌ జ టాం వ. లావాలా లా ఎ వపా నందక ము నను | క 2 న న క మం నడ నం జ మ కు ప నా న ల క ను _ న ఆక ఇ గ కు సకక్‌స్‌ ల న్యస్త గ ఖంన టైం న యం పము ఎ మం నమన నాం వ | | చు నటట వం య ల కన వ

నాహితీ సంపద ౨౮” (అలో ఆజ స్య కోవెల సంపత్కుమారాచార్య షష్టిపూర్తి ఆభినందన. (గంథం 1008 (వధాన సంపాదకులు : అదార్య కోవెల నుుపసన్నాచార్య సంపాదక మండలి ; శ్రీ నమిలికొండ బాలకిషన్‌ రావు డా. 3. యాదగిరి శ్రీ పొట్లపల్లి శ్రీనివాసరావు డా. ఎన్‌. కృష్ణమాచార్య శ్రీ డి.వి. 'శేషాచార్య షష్టిపూర్తి అభినందన సమితి వర౦గ ల్లు.

5411171 54809404 ఉ ంటయ46409 ₹01056 09 6 0068581090 ల రంల ౧ 04 త౨0%. 00౪612 5428046 కంటమడ120%25/4. వళఠీకిఃనీంతే 8 1007618 వ్‌2రు0 0302120888 50986 కిట! ఉరీమీ౨80రే204 5810), 72022881. 226 తం్రం8 1993 బి04 + రన సు6ంప గ నె శ్రిత్రో వెగంం 8. కే25/- ర్ట త ౮00168 640 96 క464 కంణ : |

1. 80046 30జ8020 2 ఏకిడ8 84% ఉరిపి- టా చ! 6.7.42/డ, ప్రగతి 872), చేరరతకిం06ీడ, స ఇడలిక2! - 506 001
2. ₹719412064012 కి0113210 కం౪86 కారంణనీలడే 26 148 మంపేటజం 3 లెంక. 5200086 కతరు2౯౧20ఏ2గ8 మే.9.64, కెతరుమమిటులం ₹టజట8! . 506 002 కెరుల4 క మ ళం రం రాళ వెడిరేరడ?3 1! ఉగ కి?966 జ (ఉ్రంం గం ల్ల కే1.517/3 /కే సలా మెనడమి న్న భో ఆబథయ:ంమ, కాతేల4క4.500 ప్ర లి హైదరానార్‌ వైటి౦గి68 వ 6413, 600547,

జి సంపాదకీయం

“సాహితీ సంపద సహృదయులకు సమర్పించుకొంటున్నాము-

(వముఖ కవి, (పాచీనారునిక సాహిత్య విమర్శకులు, వరిశోధకులు ఆచార్య కోవెల సంపత్కుమారాచార్య షష్టివూరి అభినందన సభ ఒకటి నిర్వ హించాలని భావించి నప్పుడు; ఆ సందర్భంగా వారికి యోగ్యమయిన “క్షాన్సక్షి ఒకటి సమర్పించటం సముచితంగా ఉంటుందనే సంకల్పం కలిగింది. ఆ కానుక నాలుగు దళాబ్దాలుగా నిరంతరంగా వారు సాగిస్తున్న ఉదాత్త సాహిత్య కృషికి యోగ్యంగా “అభినందన _గంఠి రూపంలో ఉండాలని భావించాము.

షష్టిపూ ర్తి అభినందనగా వెలువరించే ఈ “సాహితీ సంవద*లో తొలి భాగం శ్రీసంపత్కుమారాచార్య జీవితరేఖా సాహిత్య వికాసాలను తెలిపే వ్యాసా లుగా; మలిభాగం (ప్రముఖ విద్వాంసుల, వరిశోధకుల వ్యాసాలుగా రూపొం దించాలని భావించాము. ఆయిరే, ఇంత ఆలోచనా ఒక కొలిక్కి వచ్చేప్పటికి 1వచురణకు వ్యవధి చాలా తక్కువయి పోయింది. వ్యాసాలను ఇంచుమించు పదిరోజులలో అందించవలనిందిగా వ్యాసక ర్తలను కోరినాము. వారు శ్రీసంపత్కు- మార మీది [యేమ గౌరవాల కారణంగా, మా[పయత్నం మీది అభిమానంతో ఆ స్వర్పి వ్యవధిలోనే తమ వ్యాసాలను మళ్ళీ మళ్ళీ అడిగే అవసరం కల్పించ కుండానే పంపించటం విశేషం.

ఈ అభినందన (గంథాన్ని తమ విలువయిన వ్యాసాల ద్వారా సుసం పన్నం చేసిన వ్యాసక ర్తలందరూ సాహిత్యర గంలో పరిణత (వజ్ఞులయిన (వనిద్ద పరిశోధకులు, విద్వాంసులు, బవ్యుగంథక ర్రలు. వారి రచనలతో ఈ (గంథం మక్‌ అమూల్య మణీవిరంగా రూపొందింది. ఈ సంపాదక మండలి కేవలం ఈ మజిగణాలకు సూతం న్యూతమే. ఈ రచయితలందరికీ కృతజ్ఞతా పూర్వక (వణామములు,

కళా

ఆచార్య సంపత్కుమారా చార్యుల షసష్టివూ శ్రి ఉత్సవానికి విచ్చేసి అను (గహ భాషణాన్ని అందించిన పవ. థీతీథీ (త్రిదండి శ్రీమన్నారాయణ రామానుజ చిన జీయర్‌ స్వామివారికి మా [పణామములు.

సంవత్కు.మారాబార్యుల '“ఆంతర్మథనం” స్వీకరిస్తూ శ్రీశ్రీశ్రీ లమ్మణ యతీం్యదులు అన్ముగహించిన “లీలా విభూతి”ని తాలి భాగానికి చివర మంగళ (పదంగా చేర్చేందుకు అనుమతించిన శ్రీ ముక్రేవి సీతారాంగారికి మా నమస్సులు,

ఈ [గంథానికి తమ సందేళా లందించిన మాన్యులు పద్మభూషణ, (వనజా కవి కాళోజీ నారాయణరావు, వద్మభళూషణ ఆచార్య సి, నారాయణరెడ్డి (ఆంవ. (వభత్వ సాంస్కృతిక విషయాల నలహాదారు), ఆచార్య ేర్వార ౦ జగన్నాథం (తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం ఉపాధ్యక్షులు) శ్రీ జె బాపురెడ్డి (ఐ.ఎ.ఎస్‌.) గారలకు మా హారిక ధన్యవాదాలు.

ఈ అభినందన [గంథాన్ని రూపొందించటంలో ఆదినుంచీ మాలోజకరై సహాయ సహకారాలందిస్తున్న వారు అభినందన నమితి అధ్యక్షులు డా.కె. జయ శంకర్‌గారు (కాకతీయ విశ్శవిద్యాలయం ఉపాధ్యక్షులు), శ్రీ ఆర్‌. వెంక విశ ్రర్తుగారు (వరంగల్‌ ఆకాశవాణి సంచాలకులు), శ్రీ భండారు నదాళివ రావుగారు, స్కుపసీద్ధ చర్మిత వరిశోధకులు శ్రీ బి.ఎన్‌. ళాస్తిగారు._

అందరికీ మా నమస్సులు.

ఈ బృవాత్‌ (గంథాన్ని ఆతిస్వల్ప వ్యనధిలో అందంగా మ్యుడింలి సమయాని కందించిన వద్మావతీ ఆర్ట్‌ (పింటర్స్‌ అధినేత, (కియానిష్టాశీలి కం పి శ్రీనివాసగౌడ్‌ గారికి, (వెస్‌ నీబృ్భందికి మా (వల్యేక కృతజ్ఞతలు.

సూచిక సంపాదకీయం ల. కేకే కార్యదర్శి నివేదిక -_ . క్ష మంగళాశాసనము - శ్రీశ్రీశ్రీమత్‌ (తిదండి శ్రీమన్నారాయణ రామానుజ చినజీయర్‌ స్వామివారు .... 6 ఆశీస్సులు - శ్రీ కాళోజి నారాయణరావు ఇం42 8 అభినందన - ఆచార్య సీ. నారాయణరెడ్డి అలం ం్ర సందేశం - ఆచార్య పేర్వారం జగన్నాథం అం 10 అభినందనలు _ థ్రీ జె, బాపురెడ్డి ంంం శ్‌! వ ఉద్యమ్య కియాశీలి సంపత్కుమార _ డా॥ క. జయశంకర్‌ ..., క్షం నేమా- మా బాబాయిగారూ - ఆబార్య కోవెల స్మువసన్నాచార్య ,... 17 అభినందన - శ్రీ పాములప ర్రి సదాశివరావు 4 929 (వలిలా సంపత్తుకు శుభాభినందనలు ఆచార్య చేకూరి రామారావు ... 32 శ్రీ సంవళ్కుమార వ్యక్తిత్వం - శ్రీ భంజారు సదాశివరావు .... 36 వృద్ధబాలుడు - డా. శ్రీరంగాచార్య ఎం కృ2 మా గురువుగారి గురించి - శ్రీ జన్న ఐలయ్య | విశిష్టదృక్పత నిర్జేళకులు = డా! ముదివేడు ్మపలాకరరావు .... 56 శ్రీమద్గురవే నమః _ శ్రీ నమిలికొండ బాలకిషన్‌రావు ఎం 69 మా గురువుగారూ. నేను _ శ్రీ టి. శ్రీరంగప్వామి టి 72 లీలావిభూతి - శ్రీశ్రీశ్రీ లమ్మణయకీం్యదులు అం 79 థి జినవల్లభకృత మవావీరస్తో తం _ శ్రీ తిరుమల రామచంద్ర .... 1 మారుకున్న విలువలు _ శ్రీ రావూరి భరద్వాజ 4 కిర్‌ మహా కావ్యరచనకు కాలం చెల్టిండా? = శ్రీ వడలి మంఠేశ్వరరావు ... 100

ళే భావకవులు _ జాతీయోద్యమస్పృహ - ఆచార్య చల్లా రాధాకృష్ణ శర్మ ౨౨ 112 తెలుగులో ఇవార్థకాలు: (వయోగ విశేషాలు - ఆచార్య ఆర్‌, శ్రీహరి .... 12 ఫావచ్చిత నిమర్శ = డా. ముదిగొండ వీరళ్రదయ్య లం. క27 కతిపయ వ్యాకరణ విశేషాంకాలు - ఆచార్య ఎల్‌. చ్మకధరరావు .... 19 ఉ త్తరాల్భో సంస్కృతి - భాష - ఆచార్య హెచ్‌. ఎస్‌. (బవ్మానంద .... క్షైడ్తీడ్త శ్రీనాథయుగం = మరొక్క చూపు - ఆచార్య జి. వి. న్ముబహ్మణ్యం ... 152 అన్నమయ్య సంకీర్ర నల్లో రూవకాలంకారాలు _ ఆచార్య కోలవెన్ను మలయవానీని .... 168 పృతికల్లో భాష _. డాం కసిరెడ్డి వెంకటరెడ్డి ఆం. క?8 రవీం్యదుడు దర్శించిన (ప్రకృతి - ఆచార్య ఎస్‌. లనక్మణమ్లూర్హి ... 193 సీసం ఆరుపాదాల ఛందస్సా?. డా. సంగనభట్ల నరసయ్య .... 202 రసము . మహిశల అనుభూతి - డా. కాత్యాయనీ విద్మహే ౨ లోల తొలి తెలుగు కథానిక అంద చందాలు _ డా. అక్కిరాజు రమాపతిరావు .... 217 చ్మితకవఏత తీరుతెన్నులు - డా. హరి శివకుమార్‌ _ ..... 225 రాముడు .- (వవరుడు _- మనుజ ధర్మము = డా, క. ఏ. ఎన్‌, రాఘవన్‌ ... £జి6 తెలుగు సొరస్వత సదనానికి షతికలు వేసిన పునాదులు- శ్రీ జి. బాల్రీనివాసమూ ర్తి ౨ పకక అస్మ ౪8 తస్మ _ ఫ్రీ పి.ఎ.వి. వల్లభాచార్య ఆం. జైర్‌డ్సీ సాహిత్యము - సాదృశ్యము - డా. కె. యాదగిరి ల. 259 సినీగీళాల్లో అప్పకవీయం - డో, ఐ. కిషన్‌రావు ంంం.. ఇైరక్త

ఇ! తెలంగాణా (పాంతంలోని శ్రీవైష్ణవ కుటుంబాలు -_ సంప్రదాయము - డా. గోవర్ధనం స్వామినాభాచార్యులు .... 275 వరంగల్‌ నాటక సాహిత్యం - ఒక పరిశీలన _ డా. పివిరమణ .... 28 మనుచర్మిత ఎలా త్త్విక (వతీక ఎ ఆచార్య గంగి సెట్టి లక్ష్మీనారాయణ ... ఖి6 జాతీయ కవి గరిమెళ్ళ సత్యనారాయణ -_ డా. వెలుదండ నిత్యానందరావూ .... 308 హిందీ ఛందోరేఖ - ఆచార్య లీమసేన్‌ 'నిర్మల్‌' లం 313 “అంతర్మథనం” ఒక వేదనా కావ్యం - డా. సముదాల కృష్ణమాచార్య అల. 3 సంపత్‌ _ _పసన్న . శశ్రీడి.వి. శేషాదార్య అం. 325 సాహితీసేవలో వరంగల్‌ ఆకాశవాణి . శ్రీ ఆర్‌. వెంక టేశ్వర్లు అం. 8931 సృజనా, ఓ సృజనా! _ శ్రీ వాకాటి పాండురంగరావు ల. 33ర్‌ అదృష్ట వాదము - ఆచార్య తుమ్మపూడి కోటేశ్వరరావు .... 37 ఫ్రీ సంపత్కుమార ఛందఃకృషి - డా. రేగులపాటి మాధవరావు _,.. 345 సాహిత్య పాఠశాలలో ఓ పూట. థ్రీ మడిపల్లి దక్షిణామూర్తి ..... 38 సంపత్కుమారగారితో కొన్ని సాహిత్య మౌలికాంళకాల గూర్చి = శ్రీ పొట్లవల్లి శ్రీనివాసరావు. ..... 361 తి తెలుగు పద్యం గోష్టి విశేషాలు - శ్రీ డి. లవ్మణాచార్య .... 367 అభినందన సభ ఏశేషాలు - శ్రీ ఎం. రాజగోపాలా బార్య న 0.

శ్రీ వాణీ గిరిణా శ్చిరాయ దధతో వమోముఖాంగేషు యే

లోకానాం స్టీతి మావవాం త్యవిహతొం స్రీపుంనయోగోదృవామ్‌

తే వేద్వతయ మూర్తయ స్తిపురుషాః నసంపూటీతా వ స్పుర్తైః

భూయాసుః పురుషో త్తమాం బుజభవ శ్రీకంథరాః _శ్రేయ సే,

ఆచదొర థి కోవెల సంపత్కుమారాచార్య షష్టి పూర్తి అభినందన నమితి కోర్యదర్శి నీ వేదిక

బహుముఖ (పజ్ఞాకాలి, కవిగా, విమర్శకుడుగా, పండితుడుగా ఏన్నో (పామాణిక (గంథాలను వెలువరించి జాతీయ స్థాయిలో తెలుగు భాషా సాహిత్య రంగాలలో ఒక (సముఖమైన స్థానాన్ని నంపాదించుకొన్సి. విశ $విద్యాలయా అన్నింటిలోను ఉత్తమ ఆచార్యులుగా కీ ర్రింపబడిన ఆచార్య కోవెల సంపత్కుమూరా చార్యుల వారు గత జూన్‌ నెలలో కాకతీయ విశ సవిద్యాలయం తెలుగు విభాగం నుండి ఆచార్యులుగా వదవీ విరమణ చేసినారు.

ఈ సందర్భాన్నీ పురస్కరించుకొని -శ్రీ సంవత్కుమారాచార్యుల వారి విశిష్ట సాహిత్య సేవకు గుర్రింపుగా నరరగల్‌ (పజల సహృదయుల సాహితీ వేత్తల సఇున వారి షష్టిపూ త్రి మహోత్సపాన్ని నిర్వహించి వారిని అభినందించాలని భావిస్తూ 1993 జూన్‌ 1 వ తేదీన కాకతీయ విశ్వవిజబ్యాలయం ఉపాధ్యక్షులు డాక్టర్‌ కె. జయశంకర్‌ గారి అధ్యక్షతన “నగర (ఫముఖుల) సమావేశం జరిగింది. ఈ సమావేశంలో థ్రీ సంపళ్కుమారాచార్యుల' హారి షష్టిపూ ర నిర్వహణకు ఒక అభినందన సమితి డాక్టర్‌ క జయశంకర్‌ గారి అధ్యక్షతన ఏర్పడింది. సమా జళిలోని అన్ని వర్గాం ప్రాతినిధ్యంతో అ కమిటీ కార్యవర్గం ఈ పధంగా రూపొంటింట్‌ _

కోర శ్ర్‌వర్ష్గ 0 అధ్యక్షులు డాక్టర్‌ కొ త్రపళ్లి జయశంకర్‌ వ్లైస్‌-ఛాన్స్‌లర్‌, కాకతీయ విశ (విద్యాలయం, వరంగల్లు ఉపాధ్యక్షులు శ్రీ భండారు సడాశినరొవు న్యాయవాది, వరంగల్లు ల్రీ ఆక్‌. వెంక పేశ్వర్లు డైరెక్టర్‌, ఆకాశ వాజి, వరంగల్లు

గ! సాహితీ సంవద ఆచార్య కో నెల న్ముపనన్నాదార్య తెలుగుశాఖ, కాకతీయ విశ స్రవిద్యాలయం శ్రీ ఎమ్‌. _పమోదరొవు డిప్యూటి డైరెక్టర్‌, సమాచార శాఖ ఫ్రీ పోకల చందర్‌ అధ్యతులు, _పాంతీయ లయన్స్‌ కట్‌, ఆర్యర్యపదేళ్‌

(వధాన కార్యదర్శులు : శ్రీ నమిలికొండ జాలకిషన్‌రొవు న్యాయవాది, వరంగల్లు డాక్టర్‌ కె. యాదగిరి లెక్చరర్‌, కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయం

కార్యదర్శులు ని డాక్టర్‌ ఎస్‌. కృష్ణమాచార్య శ్రీ పొట్లపల్లి శ్రీనివానరొవు

సవాయకార్యదర్శులు: శ్రీ డి, వి శేషాదార్య శ్రీ శీలం రాజేశం శ్రీ ఆక్‌, షణ్ముభాచారి

కోశాధికారి శ త్రీపిం రామచందాకెడ్డి న్యాయవాది, వరంగల్లు

గౌరవసభ్యులు ౨: శ్రీ కాళోజి రామేశ్వరరావు వరంగల్‌ ఆచార్య 'పేర్వారం జగన్నాథం హైదరాబాద్‌ శ్రీ ఆకారపు రాజాచెన్నవిశ్వేశ్వరరావు వరంగల్‌ ఫ్రీ భూపతి గౌరీశంకర్‌ న డాక్టర్‌ చందొ విజయ్‌కుమార్‌ 1 డాక్టర్‌ ఆర్‌. లచ్ముణమూ ర్తి నా శ్రీ దొనరి కృష్ణారెడ్డి శ9 డాక్టర్‌ వ్‌ విశ ఏనొథం ఇళ శ్రీ కొండబ త్తిని జగదీశ్వరరావు $9 శ్రీ జువ్వాడి గొతమరావు కరీంనగర్‌ డా. వెలిచాల కొండలరావు పైదరాబాద్‌

కార్యదరి, నివేదిక క్రి శీ ఓ. అప్పయ్యశాన్త్రీ ఖమ్మం ఫ్రీ భాష్యం విజయసారథి వరంగల్‌ (శీ 3.ఎన్‌.ఆర్‌.జ. _పసాద్‌ ॥3 అచార్య ఎన్‌, లమ్మణనూర్తి 99 ఆవార్య జి.వి. నుబహ్మణ్యం 'పైదరాబాద్‌ ఆచార్య రవ్వో శ్రీహరి ॥ఫ ఆచార్య పి, వెంకటరెడ్డి వరంగల్‌ అభినందన సమితి జూన్‌ 8 వ ఠేదీన జరిపిన సమావేశంలో _ షష్టిపూ రి జ్ఞాపికగా ఒక ఉత్తమ సాహిత్య వరిశోధన (గంకాన్ని సంపత్కుమార “అభినందన గంథం" గా వెలువరించాలని తీర్మానించింది. అట్టాగే “తెలుగు పద్యం” పై ఒక సాహితీ సదస్సును, అదే రోజు సాయంతం అభినందన సభను నిర్వహించి సంపత్కుమారాచార్య షష్టివూరరిని ఘనంగా చేయాలని నిర్ణయించింది.

ఈ నిర్ణయాల మేరకు [వముఖ విద్వాంసుల, పరిశోధకుల వ్యాసాలతో 'సాహీతీ సంపద'_ అఖినంధన (గంథం వచురించబడింది.

ఈ అభినందన [గంథం (పచురించడానికి ఎంతోమంది సహృదయులు వివిధ సంస్థల పజున సహాకరించినారు. వారిలో _పముఖంగా సాహితీ సమితి వజన శ్రీ నమిలికొండ బాలకిషన్‌రావుగారు, కులీ కుతుబ్‌షా పట్టణాభివృద్ధి సంస్థ హైదరావాబట్‌ పజఖన శ్రీ కె. వి. రమణగారు, ఆంధ్మపదేళ్‌ పభుత్వ చిన్న మొత్తాల సంస్థ పజున కమీషనర్‌ శ్రీ జె. బాప్పురెడ్డిగారు, ఆంధ(పదేశ్‌ [వభుత్వ సమాచార పౌరసంబంధ శాఖ పఖన డైరెక్టర్‌ శ్రీ లాస్కరాచారిగారు, 1[వముఖ విద్యా పోషకులు థ్రీ ఆకారపు రాజా చెన్నవిశ్వేశ ప్రైరరావుగారు, ఫ్రీ విశ్వేశ్వర సంస్కృతాంధ కళాశాల (వరంగల్‌ ) పాలకవర్గం పఖాన ఫ్రీ భండారు చందమౌశిశ్వరరావుగారు, థ్రీ గురుకుల విద్యాలయం మహేళ గరం నర్సంపేట వారు, జాగృతి, నవభారత్‌ పచురణల తరపున శ్రీ రామమోహన్‌రావు గారు, ముఖ్యంగా కొందరు కవిమ్మితులు = డాక్టర్‌ కేగులపాటి మాధవరావుగారు, థ్రీ దర్భశయనం శ్రీనివాసాచార్యగారు, శ్రీ టి. జికేందర్‌రావుగారు,. డాక్టర్‌ లింగంపల్లి రామచర్శదగారు, శ్రీ పొట్లపల్లి శ్రీనివాసరావుగారు, కుమారి శివ పురం శై లజగ్గారు, శ్రీ శీలం రాజేశంగారు మొదలైన వారు, ఇంకా కొందరు వృత్తి, విద్యా, వ్యాపార సంస్థల వఖున శ్రీ కొండబత్తిని జగదీశ ర

శ్ర సేహితీ సంవద రాపుగోరు, థ్రీ ఆర్‌. షణ్ముఖాదాలీగాధు, డాక్టర్‌ కె. విశ్వనాథంగారు మొదలైన సహ్ఫాదయులు తమకు తోచిన విదంగా ఈ వృష్టివూరర్తి ఉత్సవాల నిర్వహణకు తోడ్పడినారు.

ఈ ఆభినందన సమితి ఉపాధ్యక్షులు, వరంగల్‌ ఆకాశవాణి కేందం డైరెక్టర్‌ ట్రీ ఆర్‌. వెంక టేశ్వర్లుగారి (పోశ్సాహం ఈ ఉత్సవ నిర్వహణలో మమ్మల్ని ముందుకు నడిపించింది. అట్లాగే మాయీ సమితి ఉపాధ్యషులు అయిన శ్రీ భండారు నదాశివరావుగారు ఎంతో ఆదరంతో ఈ కార ॥(ఈమం ముందుకు సాగడానీకి ఆర్థిక వనరులను చూపించీనారు. సవృదయ సాహిత్యాభి మానులు, ఈ సమితి కోళాధికొరి ఆయిన థ్రీ పి. రామచందదారెడ్డిగూరు ఈ ఉత్స వారిలో అతిథులకు భోజన సదుపాయాలను సమకూర్చినారు.

(వముఖ సాహిత్య పరిశోధకులు శ్రీ బి.ఎన్‌, శాన్రీ గారు ఈ అభినందన (గంథం (వచురణలో సహకారాన్నందించారు.

ఈ షష్టిపూర్తి ఉత్సవాలలో భాగంగా జరిగిన 'తెలుగు వద్య6' పై సాహితీ గోష్టిలో పాల్గొనడానికి వచ్చిన (సముఖ విమర్శకులు, సాహిర్రీవే త్తలుం శ్రీ జువ్వాడి గౌతమరావుగారు, ఆచార్య జి.వి. న్ముబహ్మణ్యం గారు, ఆచార్య శుమ్మపూడి కో టేశ్వరరావుగారు, ఆచార్య చేకూరి రామారావు గారు, ఆచార్య స్ముపసన్నాచార్యులుగారు, ఆచార్య రవ్వా శ్రీహరిగారు, డాక్టర్‌ ఎస్‌. నరసయ్య గారు ఎంతో ఆభిమానంతొో ముందుకువచ్చి సాహిత్య గోప్టిని సారవంతం చేసినారు. -

ముఖ్యంగా (పతి సంవత్సరం ఉ త్తమ సాహిత్యవేత్తకు ఇచ్చే. “భాగ్య అవార్డు ఈ 1993 సంవత్సరానికి ఆచార్య సంవత్కువూరగారికి అభించటం

మూ అభినందన సమితి కార్య్యకమ నిర్వహణకు మరింత ఉత్సావాన్ని చేకూర్చి పెట్టింది.

మో నమితి అధ్యక్షులు డాక్టర్‌ కె, జయశంకర్‌గారు కోరిన వెంటనే ఈ ఉత్సవాలకు ముఖ్య అతిథిగా వద్మభాషణ ఆదార్య సి. నారాయణరెడ్డూరు అరిగీకరించడర మా అదృష్టంగా భావిస్తున్నాము. మేము ఆహ్వానించిన చెంటనే వరంగల్‌ నగర [వముఖలు, వివిధ విశ్వవిద్యాలయాల ఆచార్యులు, ఇతర సౌహితీవే త్తలు ఈ అభినందన సభలో మాట్లాడటానికి అంగీకరించి రావడం

కార్యదర్శి నివేదిక క్‌ మవాద్భాగ్యంగా భావిస్తున్నాము. ఆకాశవాణి వరంగల్‌ కేం్యదం కై రెక్టర్‌ శ్రీ ఆర్‌. వెంక టేశ్వర్హుగారు మనోరంజకంగా ఈ అభినందన సభకు అధ్యక్షత వహించడం మాయీ షష్టిప్పుర్ధి నిర్వహణకు వన్నె తెచ్చింది.

ఈ విధంగా అందరి (పేమ ఆదరణ అభిమానాలతో నంపూర్ణ సహ కారంతో ఆచార్య కోవెల నంపత్కుమారాబార్యుల వారి షష్టిపూర్తి మహోత్సవం ఎంతో వైభవంగా జరుగుతున్నందుకు మా అభినందన సమితి గర్విస్తున్నది.

ముఖ్యంగా తొలినుండి యీ 'సాహితీ సంపద" ఆలినందన (గంథాన్ని తీర్చిదిద్దడంలో సంపాదకత్వ బాధ్యత వహించి సహకరించిన సహృదయులు ఆవార్య కోవెల న్మువసన్నా చార్యులుగారు, నంపాదక మండలి సభ్యులు శ్రీ నమిలి కొండ బాలకిషన్‌రావుగాఠరు, డాక్టర్‌ కె. యాథగిరిగారు, చార్టర్‌ ఎనీ. కృన్ద మాచార్యగారు, శ్రీ పొట్టపల్లి శ్రీనివాసరావుగారు, శ్రీడి. వి. శీేషాదార్యగారుం వీరు ఎంతో (శమకోర్చి ఈ (గంథాన్ని బయటకు తీసుకురాగలిగారు.

ఇలాంటీ సమ్మిత కారబ్షకమాలు మునుముందు నిర రఫొంచడానికి ఈ “అభినంధన సభ ఒక మార్గదర్శక 0 అవుతుందని అళిస్తున్నాను,

ఆచార్య కోవెల సంపత్కుమారాచార్యుల వారి షష్టీపూ ర్తి మహోత్సవం ఇంతగా వజయవంతం కావడానికి సమకరించిన నవృదయ సాహిత్మీసియ లందరికి మరొకసారి యూ “వృష్టివూలర్తి అభినందన సమిళి' వఖాన కృతజ్ఞతా వూర్వక నమస్సుమాంజలులు సమర్ప్చించుకుంటున్నాను.

26.1993 తొక కె. యాదగిరి జిల్లా (ఘాాసరిషత్‌ వాల్‌, కార్యదర్శి, వధంగల్డు. అభినందన సమితి,

చివజీయక్‌ స్వామివారి మంగళాశాననము మా నంనత్ము.మారాదార్యులకు వస్టివూ |. వలవమ్ము.మారాచార్యూల శారీరకముయిన ఇన్మకు వృష్టివూ ర్రి అయ్యింది మానవుడికి శశమానం . అంతే, నూరి ఇరన్నై నంవత్సరాణ అసు ర్థాయల ఇవ్వబడింది. రాశి చృకం వర్నిభమణం ఒక వలయం వూర్ర అవ్పతుం గన్నమాట. ఇన్సటి వరకు నంవచ్కుమారానార్యులడు అ శీవిశ చృకంతో యౌతై కాశం వూర్తయుంది. ఇన్పటి ననకూ ఈ అరనై నవత్సగాలు లౌకిక త౭గంతో, పామాశ్య సేవతో గడినవోయాయద మినితిన శవితాన్ని ఆద్యాశ్నిక లగు వై వు వుడల్చుకోనకానికి తు వుస్టివూ వై ఉత్సవం నాంది. శలమానకం పాల్ననవాయిక వరంచన. ఈ వదంనరను రకషెంచుకొవలమిన కార్యుత మన అదన మీడా ఉన్నదె. ఈ తార్యునను ననగా వమర్జంగా నిర్వ పాలనకోకణు శక్తి వమెదించకొవతిం కోసమే విద్య శవ్పు, పలల కూటి కారను గారు. మనం ఎవరం. అవి తెలువనుకొవటానికి విద్య కావా. వృన్పతో (్రతెరానికి ఒక (వ్రయోలను ఉన్నడి. ముద. మన ఇవ్యకు [వయోఅనమేమిలో తెలముకోొనవానిని విద్యు కాచాలి. ఈ లోకంతో ఉన్న శోకానికి మూలం తెలను కోనభానికి విద్య కారాలి. అ శోకాన్ని శాలించుకౌనే ఆచరణను సంపాదించ

మంగశాశానుమము ల్తా కోవకూచికి విత్యు కారాలి. ఉవనివత్తలు చెప్పినట్టు తేనహాతలగా జీవిశాన్ని విర్వషాంచతానికి విద్య కానాళి.. నద్వచమ్మతంగా. తన శేవృతీవికాన్ని గతువటానిక్‌ తగిన శక్తి సామర్థ్యాలను నసాదించవలఅమిందినా (శియవతిని కోరుతున్నాము.

వమమ్తు నవ్యంగళాని శనంచు. (దె.౬38 న జరిగిన వృష్ణినూ ర్త వైదిక కార్మకమానిక్‌ మేచేమి వూర్దావాతి వజరర్శంగా చేను. శ్రీ స్వామివారి అన్నుగహశానణం వంక వ్తం.)

(వశాకవి, పద్మవిభూషణ నక్కలగుట్ట కాళోజీ నారాయణరావు హనుమకొండ . వరంగల్‌ ఆశీస్సులు

తొలకరిలో పారిన చిన్నపాటి వాగుల్లో ఒకటి. ఆదే నాకు గుర్తు. అనాటి వాగుల్లో ఎన్నో గంగలై పారుతున్నాయ్‌. సాహిత్యం పండిస్తున్నాయ్‌. వాగుల ఉూచి ఫౌంగి ఫౌర్చిన వాజ్జి. అవి మనీ (పవాహాలై, సాహిత్య సఠోవకాల్కు సాగరాలై వెలథయడం నాకు (బవ్మానందంగా ఉండడం సహజం. ఆ సాగరాఖు నేను ఈదగలిగినానా? వాని లోతుల్లో మునిగి అడుగు చూచినానా? అనే (వళ్నల కఠీఠం నా మనః స్ధితి. నా అనుభూతి చెప్పగల మాటలుకూడా రాని లేని పేదను. అసమర్థుణి. నామాటే కాదు. ఎవడు తన అనుభూతిని పూర్తిగ మాటల్లో వెలువరింపజేసినాడని? ఒకటే ఆక ఎర్యం. ఈనాటి యీ గంగా (వవాహం ఆనాటి 'తొలకరి” పిల్లవాగుదే అని.

సంపత్కుమారుడు అప్పుడే షష్టిపూ రి చేసుకుంటున్నాడని, ఆనాటి విద్యార్థి ఆచార్యుడై నాడని, ॥ తొలకరి నాటి పిల్లకవి విమర్శకుడు, మవి పండీతుడుగా, కవిగా, శాస్త్రీయంగా వాదించి, సాహిత్యాచార్యుల మెప్పింఛేపాటి వారై నాడని.అంతే. ఆయనకు కాళోజీ సోదరుల ఆశీస్సులు. 22.793 కాళోకీ

జ్ఞానపీఠ పురస్కార (గహీత, పద్మభూషణ కార్యాలయం : 242082 డాః సి, నారాయణరెడ్డి, గృహం : 248ికర్‌1 ఎం.ఏ., పిహెచ్‌.డి., డిలిట్‌. కళాభవన్‌, హైదరాబాద్‌ - 500 00% రాష్ట్ర పభుత్వ సాంస్కృతిక, భాషావ్యవవోరాల సలహాదారు

అశతరాభినందన

(వ్రతిభా వైదుష్యాలను బొచితీ మండితంగా మేళవించుకున్న విశిష్ట వాబ్మయమూర్హి డా సంపత్కుమారాబార్య. ఆయన సహతశాత ప్రతిభకు _పాచ్య లాషా శిక్షణ నేపథ్యం వదును పెట్టింది. ఆధునిక విజ్ఞాన వరచయం దానికి మరింత మెరుగు పెట్టింది.

ఒకవైవు సద్య, గేయ, నళనగేయ రఛవలు చేస్తూనే మరొకవైపు డాణ సంవక్కువూర బాషా సాహిత్య విమర్శన క్మేరాన్ని తన (_పళ్యేక కృషికి భూమికగా ఎన్నుకుక్నాడు. అతడు చేపట్టిన కవిశా (వ్మకియల్లో, వద్య రచవలో ఎలా పండిపోయాడో, విమర్శకుడుగా ఛండఃస్వడూవ నిరూవణ &ఉళలో అలతగా మృుందుకు పాగిపోయాడు. సంపత్కుమూర స్వభావతః సరను సత్త్వమూరర్రి, కానీ వివుర్శన రంగంలో ఛన నౌలికాభ్మిపాయాలను వెల్లడించే సందర్భంలో అసిధారాముతిని (వదర్శిస్తాడు. (ప్రాచీన అర్వాచీన సాహిత్యాంశాలకు నంజం ధించిన విపుల పరిశోధనలు సంపత్కుమార (ప్రామాణిక సరిశీలవ (సజ్ఞకు, లోలైన అధ్యయన శీలానికి రార్కాణలి.

(పాచీన లక్షణ [గంఖథాలకు విపుల పీఠికలు సంతరించడంలోనూ, తెలుగు ఛందస్సుల తులనాత్మక వరిశిలనంలోను బహుముఖీన సాహిత్య విషయ విశ్రే షణాత్మక వ్యాసరచనలోనూ, (వగాథ భాననామూలక కావ్యఖండ రఛనలోనూ గణనీయ ప్టానాన్ని సంపాదించుకున్న నా చిరకాల మ్మితుడు డా॥ సంపక్కు నూరాచార థ్‌ షష్టివూ రికి అతరాభినందన అందిస్తున్నాను.

సినారె

సందేశం ఆచార్య పేర్వారం జగన్నాధం ఉపాధ్యతులు, తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం హైదరాబాద్‌ * తేది ౩ 24.7.93 ఆచార్య కోవెల సంపత్కుమారాచార్య గారితో నాకు ఉన్న మైెతి ఈనాటిది కాదు. ఆది నలఖ్రై సం॥ నాటిది. వారితో కలిసి సాహిత్య కార్యకలా పాలనెన్నింటినో కొనసాగించినాను. కలిసి ఒకే సంస్థ - కాకతీయ వి.వి. తెలుగు శాఖలో వనిచేసినాను. మేమిద్దరము తెలుగు కాలలో ఎన్నో సాహిత్యాంశాలను గూర్చి చర్చించుకుంటూ ఉండేవాళ్ళము. వారినుండి నేను ఎన్నో విషయాల్ని తెలుసుకుంటూ ఉండేవాడిని. కాని నీద్దాంకాలలో కొంత విబేదించినా మా చర్చ హాయిగా స్నేహపురస్సరంగా సాగుతూ ఉండేది. మేము చేపట్టిన చేతనావ ర్ర కవితోద్యమంలో సంపత్కుమారగారు కూడా మాతో కలిసి ఉద్యమించినారు. మా నలుగురి కవితా శిల్పంలో, అఖివ్య క్రిలో వైవిధ్యం ఉన్నా సైద్ధాంతికంగా వైరుద్ధ్యం లేదు. అందుతో చేతనావర్తం రెండవ నంపుటానికి ఆచార్య సంపత్కుమారగారు సంపాదకత్వం వహించి దానికి విలువైన సంపాదకీయాన్ని (వాసీనారు. ఆ నంపుటాలు పండితాదరణ పొందిన విషయం ఆందరికీ తెలిసిందే. అట్టాగే అభ్యుదయానంతర కవిత్వ రోరణి అనే వ్యాస సంకలనానికి నేను సంపాదక త్వం వహించి వెలువరించినప్పుడు వారు ఎంతో సహకరించినారు. ఎన్నో అంశాలలో తగు నూచనలిచ్చినారు. దాని సదస్సులో కూడా పాల్గొని తన వ్యాసాన్ని సమర్పించి ఆ కార్య కమాన్ని విజయవంతం చేనీనారు. వారికి వృష్టి పూర్తి మహోత్సవం జరుగుతున్న యీ శజభసందర్భంలో వారిక్కి వారి కుటుంబ సభ్యులందరికి భగవంతుడు సదా కభం చేకూర్చాలని (పార్థిస్తున్నాను. జా “పేర్వారం జగన్నాధం

కమీషనర్‌

ఆం. [ప చిన్నమొక్తాల పొదుపు సంస్థ,

ఇఅవీడ్స్‌, హైదరాబాద్‌ తేది: 20.7.93 అభినందనలు

నేనూ, సంపత్కుమారా, చేకూరి రామారావూ, స్కుపనన్నా అందరమూ దాదాపు ఒకే సమయంలో కవితా వేదికమీదకు చేరినవాళ్ళం, ఆ రోజుల్లో రెలుగు కవితా రంగంలోని స్యవదాయ నవీన ధోరణులలోని మంచి లవణాలన్నీ మా సాహిత్య సాధనలో (ప్రధానాంశాలయినాయి. మాకు సీనియర్‌ కవులు దాశరథి, వారాయణరెడ్డీ.

న!

(కమంగా శ్రీ సంపత్కుమార వరిశోధకుడుగా, విమర్శకుడుగా సాహిత్య రంగంలో _పముఖ స్థానాన్ని ఆకమించారు. ఛందస్సుమీద ఆరవై లలో ఆయన రచించిన (గంథం పరమ్మప్రామాణికమైంది. ఆయన కృషి ఈ రంగంలో ఇంకా కొనసాగి ఛందఃపదకోళంగా రూపుదిద్దుకొన్నది.

తెలుగు సాహిత్య విమర్శకు స్పష్టమైన రూపురేఖలు సంతరించిన ఆదు నికులైన విద్వాంసులలో సంపత్కుమార ఒకరు. ఆయన ,ప్రాబీనాధునికులైన మవికవుల సాహిత్యభావాలను విశేషించి అలంకారళాస్త్రంతో సమన్వయించారు.

తెలుగు పద్యం సజీవంగా నడిపే నేటి కవులలో సంపత్కుమార [ప్రము ఖలు, అల్దానే ఆయన వచన పద్యశ్రైలి విశిష్టమైంది.

(వముఖ కవులూ, వరిశోధక మూర్జన్యులూ, విమర్శకవతంనులు అయిన శ్రీ నసంపత్కుమారకు వారి షష్టివూర్తి సందర్భంగా నా హృదయపూర్వక అభినందనలు.

జావొప్పు రెడ్డీ

ఉద్యవ్య కియాశీలి సంపత్కుమార అా==డొ. క. జయశంకర్‌ ఉపాధ్యక్షులు; కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయం, వరంగల్‌. సంపత్కుమారాచార్యులుగారు ఈనాడు సాహిత్యరంగంలో స్ముపసీద్దులు. దాధాపు నలఠయ్యేస్లగా నిరంతరాయంగా ఆయన సాగించిన సాహిత్య కృషి ఈనాడింతటి ప్రసిద్ధి కలిగించింది. కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయానికి రిజిస్టాంరుగా, (వస్తుతం వైస్‌ ఛాన్స్నలరుగా ఉంటున్నప్పుడు నా పరిధిలోకి, పరచయంలోకి ఎందరో కవులూ, వండితులూ, విమర్శకులు వచ్చారు. వారిలో వివిధ భావజాలాలకూ సద్ధాంతాలకూ చెందిన వారున్నారు, గాని, సంపత్కుమార్‌గారి విషయంలో అందరు ఎంతో గౌరవంగా అభిమానంగా మాట్లాడేవారు. దానితో సంపళ్‌ కుమార గారి సాహిత్యపు లోతులనూ, ఆయన కృషిలోని గాఢత్వాన్నీ, (వ్రవృత్తిలోని సాదాతనాన్నీ అంచనా వేసుకొంటూ ఉండేవాడిని, వైయ క్రికంగా నాకు ఎంతో నంతోషంగా ఉండేది. అందుకు కారణం ఆయనతో నాకు దాదాపు నలికయ్యేప్టగా అమబంధరూణ మారిన పరిచయం. ఒక విధంగా చెప్పాలంటే, సంపత్కుమారాఛార్యులగారికీ నాకూ ఉన్న సంబంధం, అనుబంధం అచ్చంగా సాహిత్యానికి సంబంధించింది కాదు. తెలుగు లోనూ ఉర్దూలోనూ ఇంగ్లిమలోనూ మంచి సాహిత్యాన్ని చదివి అనుభవించే అలవాటు నాకుందిగాని, సాహిత్యరంగం మాతం నా కృషీ స్థానం కాదు. అందుకని, సంపత్కుమార్‌ గారితో సాహిత్యపరంగా కన్నా ఉద్యమవరంగా సన్నిపాత సంబంధం నాకు కలిగింది. మా ఇద్దరికి సంబంధించి కొన్ని పోలికలు ఉన్నాయి. గూతా. హైస్కూలు స్థాయిలో ఉపాధ్యాయులుగా ఇద్దరమూ

అఖినందనలు క్ర ఉజ్యోగలలో (పవేశించాం. కృషి ఫలితంగా (కమ్మకమలగా ఒక్కాక్క వొద్దు డౌటుతూ ప్రస్తుత స్ధితికి వచ్చాము. అందుకని అన్నిస్టాయుల విజ్యూర్థులూ, విద్యాజోథ, బోధనా విధానంతో మాకు కలిగిన అనుభవం మా వృత్తి ధర్మాన్ని సమర్థంగా నిర్వహించటానికి ఉవయోగపడింది. నంవత్కునూరగారు కేవలం బోధన వరకే పరిమితంగా ఉఊండిపోయినారుగొని, నిర్వహణానుభవం గూడా నాకు లభించింది. వారికి కూడా ఒకసారి ఓ. ఓ. ఎడ్యుకేషన్‌ అయ్యే అవకాశం అభించినా గూడా దాన్ని ఆయన ఉపయోగించుకోలేదు. అది ఆయన (వవృత్తి లక్షణ మనిపించింది నాకు. అన్ని స్థాయుల్లోనూ ఆయన ఉత్తమ ఉపాధ్యా యుడుగొ ఆపి విద్యార్థుత్రోనూ, ఇటు పోఠకాలా, కళాశాలల నిర్వావాకుల లోనూ ఉచిత గౌరవాదరాలు పొందారు. నేను కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయానికి రిజిస్టాంరుగా ఉన్నప్పుడు సంపత్కు-మారగారు. తెలుగు లెక్చరర్‌గా విశ్వవిద్యా లయంలోకి (పవేశించాక మళ్ళీ నేను వైస్‌ ఛాన్సలరుగా ఉన్నప్పుడు ఆయన (ఫొసెసర్‌గా పదవీ విరమణ చేసారు. ఇది నాకు ఒక విచ్శితమయిన, విశేష మయిన మధురానుభూతిని కలిగించింది. ఈ విధమయిన సన్నివేశం మరొకటి నాకు లభించే ఆవకాశం ఉన్నట్టు అనిపించటం లేదు. విశ్వవిద్యాలయానికి రావటానికి ముందు ఆయన (సభుత్వ కళాశాలలో ఉపన్యాసకుడుగానే ఉండే వారు. నిశ్వవిద్యాలయానికి రావటం వల్ల మరో పదకొండు నెలల్లో వదవీ విరమణ చేస్తారనగా [పౌెసర్‌ కావటం కన్న మించి ఆయన పొందిన ఆదనపు లాభమేమీ లేదు. కాని విశ్వవిద్యాలయానికి రావటం వల ఆయన బోధనా రంగమూ, కృషిరంగమూ మరింత విస్తరించింది. దానితో విశ్వవిద్యాలయంలో తెలుగు విభాగం కూడా లాభం పొందింది. దీనితో తన కృషికి సంబంధించిన తృప్తి ఆయనకు లఖించిందనుకుంటాను.

నంపత్కుమారగారితో దాదాపు నలభయ్యేళ్ష్న నా పరిచయానుబంధాలు (పరానంగా ఉపాధ్యాయోద్యమానికి సంబంధించి ఏర్పడ్డవి. 1956 (పాంతంలో స్టేట్‌ టీచర్స్‌ యూనియన్‌ కార్యకలాపాలు మమ్మల్ని సన్నిహితులను దేసీనవి. ఆఅనాటీదాకా మందకొడిగా ఉండిన వ [1 శ్రీ వీ. పి. రాఘవా చార్యులుగారు

క్షీ సాహితీ సంపద యూనియన్‌ అధ్యక్షులు కానటంతో ఒక్కసారిగా విజృంభించింది. 3 60౦0ల అర్గన్నైజేషన్‌ సహజంగానే మిగిలినవాటికన్నా ళ క్రిమంతమయింది. కాని రాఘవాచార్యులుగారి సంఘటన టపతిళతో 35] కూడా [౪60 అసో సియేషనంత శక్రిమంతంగా స్టేట్‌లో ఎదిగింది. ఉ త్రేజకరమయిన ఆ ఎదుగ టంలో నిష్టావంతులుగా రూపొంది (కియాశీలంతో ముందుకు వచ్చిన కార్య క ర్తలలో నాతోపాటు సంవత్కుమారాబార్యులు గూడా ఒకరు, ఆయన సాహిత్య కృషి తెలిసినంతగా ఆయన జీవితంలోని ఈ భాగం చాలా మందికి తెలియదు. ఆ ఉపాధ్యాయోద్యమంలో నా య్యాతా విధానం (ప్రస్తుత విషయం కాదుగాని; సంపత్కుమారాబార్యులు అప్పడు మహబూబాబాదు హైన్కూల్లో ఉపా ధ్యాయులు. అక్కడ ఉద్యమ సంఘటనంలో ఆయన కృషి [పముఖమయింది. మహబూబాబాదు (మానుకోట) తాలూకా [రే శాఖకు ఆయన తన సంఘటన శ కక్రివల్ల అధ్యక్షులయినారు. ఆ ఠాలూకాలో అ నాడు హైస్కూలు అంటూవున్న వతి (గామానికీ వె శీ ఉపాధ్యాయుల, పాఠశాలల స్థితిగతులనూ, నమన్యలనూ ఆయన అధ్యయనం చేసారు. వీటిని గూర్చి వరంగల్‌ జిల్దాలో బహుళ (_పచారంలో ఉన్న 'జనధర్మి” వార పృతికలో చాలా వ్యాసాలు రాసారు. అ విధంగా ఆయన ఇటు ఉపాధ్యాయులకూ, అటు అధికారులకూ ఒక "సేతువుగా పని చేసారు. ఉపాధ్యాయుల గౌరవ (వతిష్టలకోనం కృషి చేసారు. ఈ సంద ర్భంలో. ఒక సన్నివేశం నాకు గుర్తుకు వన్తున్నది. ఆ నాళ్ళలో వఏవిధ స్థాయులలోని పాఠశాలల (వధానోపాధ్యాయులు శాలూకాస్థాయిలో ఉండే 50కు వెళ్ళి వేతనాలు తీసుకొని వచ్చి మిగతా ఉపాధ్యాయులకు ఇన్తూండే వారు. ఒకసారి ఒక 5 0 లోని క్లర్కు ఒక (వరానోపాధ్యాయుడిని రూళ్ళక్మర విసరి అవమానించాడు. అది తెలిసిన వెంటనే ఒక గంటలో స్థానిక ఉపాధ్యాయులందరినీ సంఘటితవరచి కార్యవర్గ సహకారంతో అవమానానికి నిరసనగా ఒక 'పెద్ద మౌన (వదర్శన నిర్వహించారు. దాదాపు జిల్లా, కాలూకా స్థాయి అధికారులూ, 51౮ కార్యవర్గమూ ఈ సమస్యను పరిష్కరించటంలో

అభినందనలు క్షేక్‌ పాల్గొనవలసని వచ్చింది. అవమానించిన వ్యక్తికి తగిన శిక్ష వడింది, ఇందులో సంఘపరమయిన గౌరవమే తప్ప వ్యక్తి విషయం (పరానం కాలేదు.

కేవలం వేతనాలు వంటి విషయాలలోనేగాక , విద్యావిషయంగా కూడా 5 - ఆ అభ్మిపాయాల కనుగుణంగా, వాటికి వ్యాప్తికలిగే విధంగా తాలూకా స్థాయిలో ఒక విద్యా మహాసభ రెండు రోజులు సంపత్కుమారాబార్యులుగారి చొరవ ఫలితంగా మహబూబాబాదులో నిర్వహించబడింది. స్టేట్‌ ః జీల్లా స్థాయి ఉపాధ్యాయ నాయకులు అందులో పాల్గొన్నారు. నాకు తెలిసినంతవరకు కాలూకా స్థాయిలో ఉపాధ్యాయ విద్యా మహా సభలు అంత పెద్ద యెత్తున జరుగటం అదే మొదటిసారి.

మహబూబాబాదు నుంచి వరంగల్‌ మల్టీ పర్పస్‌ స్కూల్‌కు వచ్చాక గూడా సంపత్కుమారాచార్యులుగారు (కియాశీల కార్యకర్తగా 5. ఆ కార్య శలాపాల్లో పాల్గొన్నారు. అయితే అక్కడే ఆయన సాహిత్య కృషి ప్రాధాన్యం పొందింది. మల్టీ పర్పస్‌ స్కూలులో ఉపాధ్యాయుడుగా ఉంటూ ఈ నాటి ఆయన సాహిత్య (పతిష్టకు మూలమనదగిన “తెలుగు ఛండోవికాసం? రచించారు. అవ్పడా స్కూలుకు శ్రీ టి. వి. నారాయణగారు (పధానోపాధ్యాయులుగా ఉండేవారు. ఛందోవికాసానికి ఆం. ప. సాహిత్య అకాడమీ ఆదరణ లభించి మ్ముదింపబడింది. తన పాఠశాలలోని ఉపాధ్యాయుడు. రాష్ట్ర స్థాయిలో గుర్తింపు పొందిన (గంథం రచించినందుకు టి. వి. నారాయణగారు పెద్ద సభ ఏర్పాటు చేసీ సంపత్కుమారాభార్యులను సన్మానించారు. ఆ సభ మా అందరికీ ఒక సాహిత్య పర్వంగా ఆనందం కలిగించింది.

ఆ తరువాత సంపత్కుమారగారు ఉద్యోగరీత్యా చాలా ఊళ్ళు తిరిగి, 1965 లో జగత్యాలలో పైంవేటు కళాశాలలో చేరారు. దాంతో కాలేట్టి టీచర్స్‌ అసోసీయేషన్‌తో సంబంధం ఏర్పడింది. ఆరోజుల్లో నేను ఉరగ కు రాష్ట్ర స్థాయిలో అధ్యక్షుడుగా ఉన్నాను. హైస్కూల్‌లో ఉన్నప్పుడు ఆయన ఆసోసీ యేషన్‌ కార్యకలాపాల్లో ఎంత ఉత్సాహంగా పాల్గొన్నారో, ఇప్పుడూ అలాగే

కేం సోహతీ న6వద పాల్గొన్నారు. కాని, అయన కృషి మొగ్గు అనాటికి సాహిత్యంవై పే ఎక్కువ, అయినా, ఆయనలో 'యూనియన్‌ స్పీకిట్‌' ఆనాటికే కాదు, ఈనాటికీ ఉలిడటం నాకు రెలుసు. కొన్ని సందర్భాల్లో ఆయనకు కొన్ని అంకాలు నచ్చకపోయినా, ఓక (కమశిషణ గల కార్యక ర్తగా యూనియన్‌ నిర్ణయాలను పాటిస్తూ ఉండే వారు. వ్యక్తి ఇష్టానిష్టాలకన్నా సంఘం నిర్ణయాలు బలమయినవని ఆయన భావం. ఈ విధమయిన సంఘ స్పృహ ఆయన స్వభావంలో ఒక భాగమయి పోయింది,

ఈనాడు సాహిత్యరంగంలో కూడా ఆయన ఒక (కమశ్‌షణ గల (కియా శీలిగా పవ ర్తించటానికి ఈ ఉపాధ్యాయ సంఘాలతో ఆయనకు గల గాఢమయిన అనుబంధమే మూలమని నాకనిపిస్తుంది. ఈనాడు విశ్వవిద్యాలయ నియమాల ననుసరించి ఆధికారికంగా పదవీవిరమణ చేనినాగూడా ఆయన సాహిత్య (కియా శీలం విరమణ సోందలేదు; పొందదు అని విశ్వసిస్తున్నాను. ఇదివరకు మాదిరిగానే వదవులలోగానీ, అవార్డులతోగానీ నిమీత్తం లేకుండా ఆయన సాహీత్య కృషి కొనసాగుతుందని థావిస్తూ, సాహిత్య విద్యార్థులందరికీ అది ఉపయోగకరమవు తుందని ఆయన |వవృత్తి తెలిసిన ఒక చిరకాలమ్మకుడుగా విశ్వనీస్తున్నాను.

నాన్‌ లీ ఫై

నేనూ - మా బాబాయి గౌరూ ==అచొార్య కోవెల ను_పసన్నా చార్య

మా జీవనంలో ఒక (వధానాంశం ఉన్నది. ఆది ఒక వట వృషం (క్రింద పెరిగి దాన్నించి బయటపడి స్వతంత నీతిని... సంపాదించుకొన్న (బిశుకులు.ఆ వటవృక్షం మా పితామహులు శ్రీచూన్‌ కోవెల రంగాచార్యులగారు, నా వ్యక్తిత్వం రూపొందే నాటికీ, మా బాబాయి శ్రీ సంపత్కుమారాచార్యుల వ్యక్రిత్వం రూపొందే నాటికీ వారు మన (ప్రాంతంలోనే శేఖరన్టులెన శ్రీవైష్టవ విద్వాంసులు. ఫ్రీశాష్య భగవద్విషయములు వారి రూపంలో కదలివస్తున్న ఖ్లే ఉండేవి. వారి శిష్యవర్గం ఎప్పుడూ పరమ పూజ్యభావంతో (వ్రవర్హించటం మాకు సవాజంగానే ఒక వినీతిని నేర్చింది. (తొందరగా విజృంభించే లక్షణం లేక పోవటం ఇందువళ్లే కావచ్చును.

మా తాతగారి సంతానంలో మా నాన్నగారు వెంకటనరనింవో చార్యులు పెద్దవారు. శ్రీ సంపత్కుమారాచార్యులుగారు చిన్నవారు. ఇద్దరి నడుమ ఇద్దరు బాబాయిలు. దాదాపు ఈ నలుగురు తమ తండి గారి వద్దనే విద్యా భ్యాసం (పారంభించారు. అయితే మా పెద్ద బావాయి శ్రీ లక్ష్మీనరనింవో చార్యులు కొంతవరకు స్కూలు చదువుల్లో కొనసాగారు. మంచి ఉపా ధ్యాయుడుగా పేరొందారు. మరొక పినతం్మడి శ్రీ అస్పలాచార్యులునూ తాతగారి మార్గంలోనే 'శ్రీవిశిష్టాద్వైత (గంథాల అధ్యయన _ అధ్యాపనాలు కొనసాగిస్తున్నారు. కీర్రిశేషులైన మా నాన్నగారు ఆ మార్గంలో శ్రీ భాష్య భగవద్విషయాల అధ్యయన అధ్యాపనాలు కొనసాగించారు.

మా బాబాయి శ్రీ సంపత్కుమార మామూలుగా తండడీగారి దగ్గర సాహిత్యోధ్యయనం ప్రారంభించినా సంస్కృత పాఠకాల చదువుల్లోకి (ప్రవే శీంచారు. కొంచెం దారిలో మార్పు వచ్చింది. నేనేమో ఈ బడీ చదువుల (కోవలో

ఏప్‌.2

కేం సాహితీ సంవద చేరవలనీ వచ్చింది. స్వాతం్యతోధ్యమపు కొత్త గాలులు వీస్తున్న వేళలవి. మా వాడలో న్నుపసిద్ధ దేశభక్తులు శ్రీ ఎం. ఎస్‌. రాజలింగం కార్మగేసు, రాట్నాలు, చేతి వర్మిశమలు, హిందీ ఉద్యమాలు కొనసాగిస్తున్న కాలం. ఆ విధమైన సన్నివేశం మా బాబాయిలో అసంకల్పితంగా గాంధేయ (వభావాన్ని, ఆధునిక జీవన మూల్యాలను గూర్చిన ఆలోచనలను కలిగించింది. సంస్కృత పాఠశాలలో ఎవరో వద్యాలు రాసే మ్మితుడు ఉండేవారు. పరోక్షంగా అదికూడా కారణమయిందేమో- ఆయన కవితారంగంలోకి (పవేశించడానికి.

నేను స్కూలు చదువుల్లో (వవేశించటతోనే కొంతకాలం మా మాళాొ మహులు శ్రీమాన్‌ ఠంయాల లక్ష్మీనరసింహా బార్యులవారి ఇంట్లో (వరంగల్లు లోనే (వక్కవాడలో) పెరిగాను. నా చిన్న మేనమామ శ్రీరంగా చార్యులు అవ్వ టికే బి.ఏ. చదువుతూ ఉండేవారు. ఆయన నాకు మార్గదర్శకుడు. నా మాతా మహులు కవినాథులనే వీరుదం కలిగి, అప్పటికే ఏడెనిమిది (వబంధాలు, కొన్ని క్షేతమాహత్మ్యాలు, శతకాలు, ఆచ్చతెనుగు కావ్యాలు రచించిన మహనీయులు. కవిత్వం కేవలం ఆఅంతస్సాధనగా ఉండిపోయి, లౌకిక జీవనంకోసం జ్యోతిషం, వాస్తు మొదలై న శాస్త్రాలను అభ్యసించేవారు. అప్పటికే మా ఇంట్లో కొన్ని స్తోతాలు, శతకాల్లో వద్యాలు, రుక్మిణీకల్యాణం, గజేర్యదమోవషము మొదలైన భాగాలు మాకు నొటికి వట్టించే ఉన్నారు. ఆ వద్యాల నాదం గుండెలో (మోగుళూ పుండేది.

మా పెద్దమేనమామ లీద్దరు అప్పటికే కవిత్వంలో (ప్రవేశించారు. వారలో రెండోవారు ఒకటి రెండు శతకాలు, 'వరకాల విజయిమనే ఒక నాటకమూ రచించి అప్పటికే (పకటించారు. ఆయనా మా నాయనగారూ సమవయన్కు-లు. వీరితో సమవయస్కులు శ్రీమాన్‌ అమరవాది నారాయణాచార్యులవారి. పెద్ద కుమారులు శ్రీ వెంకట నరసింవోచార్యులు. వీరి మువ్వురి పేరులు ఒకటే - వారికి సారస్వత విషయంలో కొంత స్పర్థ కూడా ఉండేది. కవికోకిల, బోల సరస్వతి ఇత్యాది బిరుదాలు వీరు ధరించారు. వీరి రచనలు కొన్ని “గోలకొండ కవుల సంచిక"లో ఉన్నాయి.

మాలో. తొలిసారి వద్యం వలికిన తణాన్ని కశహించలేనుకాని ఆ క్షణంలో మా బాబాయి వానీన పద్యంలో తొలి భాగం 'వినతాసుత వాహన నీహవనర్త

నేనూ - మా బాబాయి గారూ క్షం పాదంబులకు వందన మిడెదన్‌” అని యింకా గుర్తు. నా తొలి వద్యం కూడా కంద పద్యమే. ఆరంభం గుర్తులేదు. అది 1946 లేదా 1947 కావచ్చు.

ఒక సాొన్నిహిత్యమూ, అభిరుచుల్లో సామ్యమూ ఉన్నా విద్యాస్థానాల లేదంవల్ల కొంత ఎడం కూడా ఉండేది. ఆయన మ్మిళులు కొంచెం పెద్దవాళ్ళు వాళ్ళ గోష్టిలో నేను కొంచెం అపరిణతుణ్ణి. సహజంగా నేను తక్కువ మాట్లాడే వాజ్జీ అప్పటికే. అందువల్ల ఆ సమూహంలో నేను సావ్షిమ్మాతుణ్ణి. ఒకసారి మా పాఠశాలను తప్పించి వాళ్ళ పాఠశాలలో “రామి శబ్దం నేర్చుకున్నాను ఒకటి రెండు రోజులు _- అంతే.

అప్పుడు జాతీయ విద్యార్థి సంఘం నిర్వహించే వ్యాసరచన, వక్తృత్వ పోటీల్లో మా బాబాయికి తప్పకుండా ఏడో బహుమతి లభిస్తుండేది. ఆ బహుమ తుల్లోనిదే రాయప్రోలు వారి “ఆంధావళి.”” ఎంత అందంగా పారాయణ యోగ్యంగా ఉండేదో ఆ పుస్తకం! గణేశోత్సవాలలో, హయ్యగీవోత్సవాలలో, ఇంకా మరికొన్ని సందర్భాలలో ఈ విధమయిన పోటిలు వరంగల్లులో ఆ రోజుల్లో (వతి సంవత్సరం నిర్వహించేవారు.

అయితే మా బాబాయి వరంగల్లులో శ్రీ ముదిగొండ శంకరకాత్త్రి నిర్వ హించే సంస్కృత కళాశాలలో చదువుతూ ఉండగా; నేను 5 వ తరగతిలో చేరిన తొలిరోజుల్లో (1947 అగస్టు) రజాకారుల అల్లర్జు (పారంభమయ్యాయి. ఆ అల్పరులలో మా కుటుంబం “కల్లెడ'లో ఉండవలసి వచ్చింది. అవ్పుడు, విద్యా వ్యవస్థల వల్ప వచ్చిన ఎడం లేకుండా దాదాపు పూర్తిగా తీరికగా మేం ఉండి పోయినకాలం ఉదయం, సాయంకాలం తాతగారు చేసే వగవద్విషయ, రామా యణ కాలక్షేపాలు.అక్కుడకు పోవడం ఒక విధంగా వై కల్పికం.ఆక్కడికి చేరు కున్నారు (వతాపపురం రాఘవాచార్యులగారని ఒకరు. ఆయన కవి. కొన్ని కొన్ని పసిద్ద పద్యాలు చదివి, *“వద్యం అంటే అలా ఉండాలిని చెప్పేవారు. తిరుపతి వెంకట కవులను గూర్చి విన్నది తొలిసారి ఆయన దగ్గరనే. అప్పుడు ఎన్నో వందల పద్యాలను [వాయటం. ఆయన సవరణలు సూచించటం జరిగేది. వపద్యరషణం తోడి ఎరుక కంళే పద్యం యొక్క లయతోడి ఎరుకయే ఎక్కువ, దాదాపు నాల్గెదు నెలలు ఈ నిరంతరాభ్యాసం జరిగింది. *“ఆంగద విజయం”

20 సాహితీ సంపద అనే నాటకం (గద్యవద్యాత్మకం) పూిచేసినట్టు గుర్తు, ఇంకా ఈ కాలంలోనే లాతగారి సొన్నిధ్యం వల మనస్సుమీద శ్రీమ్మదామాయణ కథావస్తువు ముద వేసింది అనుకుంటాను.

1948 _పారంభంలో రంగం మారింది. మా కుటుంబం “కల్లెడ? నుండి బెజవాడ చేరింది. మా సంపత్కుమార మా పెద్ద బావాయితో రేపల్లె దగ్గర ఏదో చిన్నఊళ్ళో ఉండిపోయారు.మా నాన్నగారు రాజమం్మడిలో ఉన్నారు. నేను తాత గారి దగ్గర వెజవాడలోనే ఉండిపోయాను. కుటుంబమంతా ఆప్పుడట్లా చెల్దా చెదుర్లైంది. ఈ సంవత్సరం చివరకు మళ్ళీ ఆందరం వరంగల్లు చేరుకున్నాం. మా వద్య సాధన అప్పుడు, కమ్మకమంగా ఉస్మీలితమవుతూనే ఉన్నది. వివిధ నాటకాలలో పద్యాలూ, భొగవతమూ మా వెనుక ఆధారంగా ఉండేవి.

1949 జూన్‌లో ఆయన చదువు నిమిత్తం బందరుదగ్గర చిట్టిగూడూరులో చేరారు. 1953 దాకా అక్కడ గురుకుల వసతి.అక్కడ మల్లంపల్లి వీరేశ్వరశర్మ గారు, శ్రీ శరభయ్యగారు మధుర మధుర కవితామార్గంలో వరిణతులు.భావుకులు. ఆంధ సాహిత్య సర్వతీర్థావగాహ నిపుణులు. వారి ఆ మార్గదర్శనంలో మా బావాయికి కవిత్వం వినోదాళ్యాసం కాకుండా ఒక విద్యాసాధనగా మారింది. వ్యుత్చ్సన్నతతోబాటు బహు కవిశైలీ భేదాల పరచయమూ|పయోగమూ పెరిగింది. తారుణ్యవయోభావజాలం మరోవై పునుండి ముసురుకుంటున్నది. ఈ ఒరిపిడిలో ఆయన రచన రాటుతేలుతున్నది.

మా పాఠశాలలో 1950 నాటికి పోతన జయంత్యుత్సవాలు [_పారంఠ మయినాయి. మాకు శ్రీ యద్దనపూడి కోదండఠామకాస్త్రి గారు (ప్రధానాధ్యా పకులుగా వచ్చారు. ఆయన రాకతో పాఠశాలలో ఒక నూతన సాంసృతిక వాకావరణం వెల్టివిరిసింది. మా తెలుగు టోధకులలో శ్రీ వరి రాధాకృష్ణమూర్తి, శ్రీ దూపాటి వెంకటరమణాచార్యులు, శ్రీ విశ్వనాథ వెంక టేశ్వరులు ఉండేవారు. ఇంకా చర్మిత, సంస్కృతి, కళలు, ఆంగ్ల సాహిత్యం మొదలైన విషయాలను గూర్చి చెప్పే మా సోమేళ్వరరావుగారూ ఉండేవారు.ళాస్త్రిగారు అంతకు పూర్వం మదనవల్లిలో దివ్యజ్ఞాన సమాజం స్యూంల్లో పనిచేసి వచ్చారు. ఆ సంస్కారం ఆయన స్కూలును తీర్చిదిద్దటంలో కానవచ్చేది. [కమశిక్షణ, వాత్సల్యం,

నేనూ . మా బాబాయి గారూ ర (వతిళకు [పోత్సాహం, సాంస్కృతిక వాతావరణం. ఇవన్నీ ఆ న్కూలును ఒక దేవాలయంగా తీర్చిదిద్దాయి.

ఫ్రీ వారి రాధాకృష్ణమూర్తి పద్యవరనం ఒక రాగచ్చ్బాయతో విలక్షణంగా ఉండేది.దూపాటి వారిది ఆర్ధం శై లి.శ్రీ విశ్వనాథ వేంక టేళ్వర్లు గారిది మేఘగర్జ నలా ఉండేది.వాళ్ళు ముగ్గురూ నా చుట్టూ పద్యసంవేదనల వందిరి అల్లారు. ఇతర పాఠశాలల్లో ఉన్న శ్రీ హరి రామలింగకాన్త్ర, శ్రీ ఉదయరాజు శేషగిరిరావు, ఫ్రీ గార్లపాటి రాఘవరెడ్డి, ఇంకా పల్లా రామకోటార్య వళృతులు నాకు (ేరణ ఇస్తూనే ఉన్నారు. అక్కడ చిట్టిగొడూరులో ఉత్తమ మనుసంభవము, ఊత్తర నైషధము మొదలైన (పబంధాల నిర్మాతలు శ్రీ వీరేశ్వరశళర్మ, శరభయ్యలే కాకుండా సహవిద్యార్థులు కోగంటి సీతారామాచార్యులు, తిరువేంగళాచార్యులు మొదలై నవారు ఆయన పద్యవిద్యను ముందుకు లాక్కుపోతున్నారు.

ఇంకా ఈ (కమ పరిణామాలు సంభవిన్తూ ఉండగా విశ్వనాథ సత్యనారా యణ మా కవితా జీవితాల్లోకి (వవేశించారు ఒక్‌ చల్లని వెన్నెలగా, ఒక తీవ రుంర్పుగా. సరిగ్గా ఆది ఎవ్వుడో చెప్పలేము. ఒకవిధంగా 1949.50 ల మధ్యలో వరంగల్లులో సాహిత్య చర్చలలో ఆయన పేరు (వస్తావితమైందేమో వ్మతికల సాహిత్యానుబంధాలు వెలుగులోకి తెచ్చాయో! చిట్టి గూడూరు బందరు (మచిలీపట్నం)కు దగ్గర. బందరు సాహిత్య కేతంలో అప్పట్లో నిత్యసంచలనంగా ఉండే సాహిత్య వాతావరణం మా బాబియిలో ఆయన రచనలను (పవేశ పెట్టిందో _ చెప్పటం కష్టం. ఆంధ సారస్వత పరిషత్‌ వార్టికోత్సవాలకు 1051లో విశ్వనాథ వరంగల్లుకు వచ్చారు. రెండు రోజులు పండగలు. వేయి. స్తంభాలగుళ్ళో కవిగోష్టి. దానిలోనే దాళశరథిని తొలిసారి చూడటం. మాకు ఈ రాకతో విశ్వనాథ వ్యక్రిత్వం నిత్యసన్నిహిత మైంది. ఆయన సరస్వతీ మూర్తిగా భాసించారు. ఆయనలోని అనభిగమ్యత, అ్యపధృష్యత ఎప్పుడూ అనుభవంలోకి రాలేదు. కిన్నెరసానినుంచి క ల్చవృక్షం దాకా, ఏకపీరనుంచి వేయిపడగల దాకా ఆయన వాబ్మయ రూవంలో మాతో ఉండిపోయారు. అంతేకాదు, ఎప్పుడో మా చిన్న మేనమామ రంగా చార్యులకు వాళ్ళింట్లో రామాయణ భారతాది (గంథాలు చదివి వినిపించే అలవాటు. ఆ వరుసలో దాదాపు ఒక పదివదిహేను రోజులు '“వేయివడగలు” చదివి విని పించాడు. దాని (వభావంవల్ల ఒక స్వప్న లోకంలో తిరిగిన ఆనుభవం కలిగేది. అప్పటికి పన్నెండేళ్ళ వయసు నాకు.

2 సాహితీ సంవద

మరోవైపు వరంగల్లులో ఆనాటికి ఆధునికమైన సాహిత్య (పపంచం ఉండేది. దాని మూలంలో శ్రీ పాములపర్హి సదాశివరావు, శ్రీ పాములపర్తి వెంకట నరసీంహారావు (స్తుత భారత (వధాని), కాళోజీలు. ఆ పాదులో పెరిగి వచ్చినవారు సౌమ్యుడైన కె, జగదీశ్వరరావు, త్మీవుడైన పి యన్‌ స్వామి. స్వామి మాకు సన్నిహితుడౌతూ వచ్చాడు. వామపక్ష భావాలు, అభ్యుదయ సాహిత్యం, తీథీః ఆగ్నివీణ, చలం ఛందోము క్రమైన వచనవద్యం, గేయం ఇవన్నీ ఈ మార్గంలో నుంచి మాలోకి ప్రవేశించాయి.

ఇంట్లో తాతగారిసన్ని ధిలో ఒక సమరస వాతావరణం ఉన్నా,దైైఠాద్వైత విశిష్టాద్వైకాల నడిమి నూశ్మ భేదాలను గురించిన చర్యలు జరుగుతూ వుండేవి. కాత్తిక మౌలికాంశాల పరిచయం ఉండటం, శ్రీ అరవిందుల తాత్త్విక దృష్టితో నాకు పరిచయం ఏడ్పడిందిప్పుడే. 1949_50లో నేను ఆయన “ది గాడ్‌” అనే వద్యాన్ని అనువదించి, ఆ రోజుల్లో ఆగస్టు కేక్‌ న చదివిన గుర్తు స్పష్టంగా ఉందిం

ఒకేసారి కాకకీయ కళాసమితి ఉత్సవాలలో కవి సమ్మేళనం. దాన్లో నేను సున్నోపనిషత్‌ అనే గేయం చదివాను, అది ఎందుకో ఓపేనక సమూవాన్ని అలరించింది. కరతాళ ధ్వనులు రేగాయి. నాకుకవి అన్న పేరును తెచ్చింది.

శ్రీ ఎం.ఎస్‌. రాజలింగంతోపాటు గాంధీజీ, గాంధీజీతో ఖాడీ ఉద్యమం, దానితో హిందీ కూడా వచ్చింది. అప్పట్లో అనంతాచార్యదేవల్‌ జీ అని ఒక వరమ నత్పురువుడు హిందీ నేర్పేవారు. అక్కడే సంపత్కుమార గారికి హిందీలో (పవేశం కలిగింది. హిందీలో రాష్ట్ర భాషావిశారద దాకా వరీక్షలు ఇవ్వడం, ఈరువాత హిందీ ఎం. ఏ. చేయడం జరిగింది. నాకైతే తొలి పరీక్షతోనే హింది అధ్యయనం ఆగిపోయింది. ఈ హిందీ పరిచయం సాహిత్యాన్వయం మా నాబాయికి అఖిల భారత దృష్టినీ, దేశీయతా దృష్టినీ యిచ్చిందని నాకు తోస్తుంది. సాహిత్యాన్ని తులనాత్మక రీతిలో అధ్యయనం చేసే లక్షణానికీ ఈ అధ్యయనం చారి వేసింది.

అంతకుముందే ఎప్పటినుంచో హిందూ మవిసళ (వళావం కూడా ఉండేది. ఒకసారి నేటి న్ముపసిద్ధ వ్మతికా రచయిత ఫ్రీ ఎం.ఎస్‌. ఆచార్య

నేనూ _- మా బాబాయి గారూ 23 (వభృతులతోబాటు శ్రీ సంపత్కుమార కూడా దేశంకోసం సర్వమూ సమర్పించ టానికి రక్రంతో సంతకం చేశారని విన్నాను. అన్సటికాయన వయస్సు బవుళః వన్నెండేళ్ళు కావచ్చు. అట్టాగే సామ్యవాద శిబిరం (ప్రభావం కూడా మితంగా నైనా మామీద ఉండేది. స్టాలిన్‌ చనిపోయినప్పుడు శ్రీ నందయ్య గారి దొడ్డో ఒక స్మారక సభ జరిగింది. దానిలో మా బాబాయి స్టాలిన్‌ గూర్చి ఒక గేయం చదివినట్టు గుర్తు. అప్పటికి వరంగల్లులో ధార్మిక రంగంలో ఆర్యసమాజం చాలా కార్యశీలంగా ఉండేది. దానితోపాటు సనాతన ధర్మ్మపచారిణీ సభవారికి వివాదం, ఆ సభలు చర్చలూ మాకెంతో ఉత్సాహంగా ఊ&ండేవి. వివిధాంశాలు చర్చల్లో, వాదోపవాదాలలో ఒక హేతుదృష్టిని పెంపొందించాయి.

సిద్ధి పేటలో 1953 జూన్‌లో ఆయన అధ్యావకులుగా చేరారు. అక్కడ మూడు నాలుగు నెలలే ఉండి, భువనగిరికి ఐదిలీ అయ్యారు. ఆ మూన్దైలలోనే అక్కడి (వసిద్ధ చ్మితకారులు శ్రీ కె. రాజయ్యతో ఆత్మీయత ఏర్పడింది. వేముగంటివారి స్నేహం, ఈశ్వరచరణ్‌ లాంటి శిష్యులు ఏర ఎడ్జారు.

అవి తెలంగాణా రచయితల సంఘం విజృంభిస్తున్న రోజులు. కాళోజి, దాశరథి, వానమామలై , రామరాజు, దుర్గయ్య, సినారే అందరూ కార్యక ర్రలే. నూతన సాహిత్య వాతావరణానికి ఆ సంఘం దోహదం చేస్తూ వచ్చింది. 2053 [ప్రాంతాలలో జనగామలో శ్రీ వి, పి. రాఘవాచారిగారు ఉండేవారు, (వధానోపార్యాయులుగా. అక్కడ మహాసభలు జరిగాయి. అ రోజుల్లోనే దివాకర్ల వారి, పుట్టప ర్రివారి ఉఊవన్యాసాలు ఏర్పరచి, వాటిని పుస్తకాలుగా వేశారు. అట్లాగే ఆళ్వారుస్వామి దేశోద్దారక (గంళమాలలో అనేక నూతన సాహిత్యాన్నీ సాంస్కృ తిక వాజ్మయాన్నీ (పచురించేవారు.. జనగామ సభల్లోనే మా బావాయికీ ఈ రచయితల సంఘం పెద్దలతో దగ్గరి పరిచయాలు ఏర్పడ్డాయి.

1954 లోనే మా తొలి రచన 'హృగద్గిత' వెలువడింది.అయితే 1953లోనే “వివేకానంద” అనే ఒక మాస ప్మతికలో నెలకిన్న పద్యాలుగా 6,7 నెలలు వచ్చింది. ఆ కాగితాలను అధికంగా అచ్చువేసుకొని మిగిలిన పద్యాలు టైటిల్‌ కలిపి 1954లో పుస్తక రూపంలో శేవడడం జరిగింది. ఈ పద్యాలను ఇటు విశ్వనాథ వెంక టేశ్వర్లు, అటు పీరేశ్వరశర్మ సంచూజూరు. మా వెంక టేశ్వర్డు మాస్టారు చొరవతో మా బాబాయి వెళ్ళి విశ్వనాథ నుంచి పీఠిక కూడా తెచ్బారుః

జ సాహితీ సంపడ శొలి పుస్తకం-ఆదీ విశ్వనాథ పీఠికతో అచ్చు కావటం - కారణంగా అభిలాం[ధ లోనూ కవులుగా కీర్పిని తెచ్చి పెట్టింది. ారతి,స్వతంత, కృష్టా వ్మ్యతిక ఎన్నో మంచి మంచి సమీశలు (వాశాయి.

అప్పటినుంచి నిరంతరం సాహితీ సాధన సాగిన్తూనే ఉన్నా ఎవ్వడూ ఒక లావ, వస్తు రూపాలకు పరిమితం కాకుండా ఇద్ధరం నిరంతరం _పయోగాలు చేస్తూ అన్వేషణ కొనసాగిస్తూనే ఉన్నాము.

మా రచనలకు కమ వికాసాన్ని [పయోగశీలాన్ని సరిగ్గా అంచనా వేయ లేని విమర్శకులు త్వరత్వరగా ఏవో నిర్ణయాలు చేసికొని ఏవో మ్యుదలు వేయడం కద్దుకాని, అవి ఎప్పుడూ లోపంతో కూడిన అంచనాలే.

ఇప్పటికీ (ఫాలీన కవులూ, నవీన కవులూ పరిచయమౌతూ వచ్చారు. వాళ్ళ రచనలను గూర్చిన ఆంచనాలు కూడా ఏర్పడుతూ వచ్చాయి. ఆయితే మాకు ఏ కవి రచన కానీ, ఏ మార్గానికి చెందిన రచన అయినా నిషిద్ధ పదార్థం కాలేదు. కొంతలో కొంత ఇంగ్లీవు కవిత్వంతోను పరిచయం ఏర్పడుతూవచ్చింది. (వత్యక్ష గురువులే కాక _ (గంథాలయాలు, ఆదివారం సాహిత్య సాంస్కృతిక అనుబంధాలు, సాహిత్య సమ్మేళనాలు కూడా గురుస్థానాన్ని అ[కమించాయి. (వత్యేకంగా ఈ సందర్భంలో వర ంగల్లులోని శబ్దానుశాసనాం్యధ భాషానిలయం 'పేరు చెప్పుకోవాలి. ఒకవిధంగా మాకు ఆది కోమరేనువే ఆయింది.

మాకు వాత్సల్యంతో [పోళ్సాహన్నిన్తూ వచ్చిన పెద్దలు, ఆలోచనలను కెచ్చగొట్టినవారు, మృదువుగా తప్పాప్పులను చూసి సరిదిద్దేవారు థీ కాళోజీ, థ్రీ పాములపర్తి సదాశివరావు, శ్రీ గార్లపాటి రాఘవరెడ్డి. ఈ మువ్వురూ.

అవృటికీ హన్మకొండలో మా కాలేజీలోని కొందరు విద్యార్థలం ఒక సాహితీ సంస్థను స్థాపించుకొన్నాం. 1955 ఫిబ్రవరి 6న దాని (పారంభోత సవం కోసం విశ్వనాథ వరంగల్లు వచ్చారు. అదే 'సాహితీబంధు బృందం.” ఆప్పుడు దానికి నేను అధ్యక్షుణ్ణి. శ్రీ పేర్వారం జగన్నాళం తొలి సభ్యులలో ఒకరు. సీ, నారాయణరావు కార్యదర్శి ఆ సభల సందర్భంలోనే శ్రీ పి, వి. నరసింవి రావు విశ్వనాథను తాము 'వేయిపడగలు' ఆనువదించటానికి అనుమతి కఠీసుకో టానికి వచ్చారు.

నేనూ - మా భాబాయి గారూ రక

భరువాత హైదరాబాదుకు చదువు కోసం నేను 1955 జూన్‌లో వెళ్ళాను అక్కడ తెలంగాణా రచయిత సంఘం కార్యక ర్తలతో నిత్యపరిచయం. మా అధ్యావకులలో ఒకరు శ్రీ రామరాజుగారు. అయన ఉండే ఇంటి ఆవరణలోనే దాశరథి, దుర్గయ్య, ఆళ్వార్‌స్వామి (పభృతులు ఉండేవారు. నేను చేరేటప్పటికే హస్టల్‌లో చేరిన శ్రీ మాదిరాజు రంగారావు అప్పటికే నాకు పరోక్షంగా తెలిసిన కవి. అప్పటికే శ్రీ బాపురెడ్డి, శ్రీ చేకూరి రామారావులు రచనల ద్వారా తెలిసీన వారే - కాలేజీలో (సత్యకు పరిచయమయ్యారు. శ్రీకృష్ణ దేవరాయాం్యధ భాషా నిలయంలో ఏవో సభలూ, ఎప్పుడూ సజీవంగా చర్చలు.

యూనివర్సిటి వోస్టల్‌లో నేనూ మాదిరాజు రంగారావు, జగన్నాథం, ఇతర మితులూ; వివాం కాలేజీ హాస్టలులో శ్రీ రామారావు, శ్రీ బాపురెడ్డి ఉన్నా ఇలా ఎందరమో రోజూ కలి'సేవాళ్ళం. భువనగిరి నుండి సంపత్కుమార అక్క డకు వచ్చేవారు. వోస్టలులో ర్మాతిళ్ళు కాన్యగానాలు, చర్చలు, కల్పవృక్ష వఠనం. నిరంతర సాహిత్య చైతన్యం (ప్రవహిస్తూ ఉండేది. దాశరథి (పభృతు లతో నారాయణగూడాలో సాయంకాలాల్లో సమావేశం (దుర్గయ్య గారి ఇల్పు-ఆది ఆ రోజులలో కవికా దుర్గం.)

1955 లో జగిత్యాలకు, కరీింనగరానికీ విశ్వనాథ వచ్చారు. 1956 లో గుడివాడ షష్టిపూరికి మేము వెళ్ళలేదు కాని శ్రీ మాదిరాజు రంగారావు వెళ్ళాడు. ఆ ఏపిల్‌లో కరీంనగరంలో జరిగిన షష్టిపూర్తి సభలకు నేనూ - సంపత్కు మార వెళ్ళాము. అక్కడ రెండు రోజుల మహోత్సవాలు, కాళోజీ వానమామల వరంగల్లు "పెద్దలు ఫ్రీ రాఘవరెడ్డి, శ్రీ శేషగిరిరావు, విశ్వనాథ వెంక పే శ్వర్డు (వళ్ఫతులు వచ్చారు. పి.వి. నరసింహారావు విశ్వనాఠత నవలల గూర్చి (పసంగించారు అక్కడ సభలో మా బాబాయి 'యమునా తరంగిణి పద్యాలు చదివారు. గౌతమరావుకు అవి నచ్చినయి. ఆయనతో ఆడే తొలి పరిచయం. అక్కడ విశ్వనాథను గూర్చి నేను (వాసిన పద్యాలు సభలో చదవలేదు కాని విడిగా మధ్యాహ్నం మా గురువులు శ్రీ వెంక టేశ క్రర్డు గారికి వినిపించాను. అప్పుడు ఆయన కూడా ఏన్నారు. (పక్క గదిలో మ్మికాంతి తీసుకుంటూ.)

అప్పటికే మా పద్యంలో ఒక ,(పొఢథిమ గాంభీర్యం వస్తున్నది. భావంలో ఒక అన్వేషణ వచ్చింది. నాకు అప్పటికే తెలంగాణా రచయితల సంఘం

26 సహిహితీ సంపద కవిత్వం అవార్డు వచ్చింది. (“ఎవరెస్టు అనే ఆధునిక గేయానికి.) కాళోజీని గూర్చిన, ఎంకిపాటలను గూర్చిన వ్యాసాలు అచ్చవుతూనే ఉన్నాయి

ఆ రోజుల్లో శ్రీ పేర్వారం జగన్నాథం తమ ఊరు భిలాషాహ పురంలో కవి సమ్మేళనం ఏర్పాటు చేశారు. మేమంతా అక్కడికి వెళ్ళాము. మా బాబాయి గారు శబరి మీద పద్యాలు అప్పటికే రాస్తున్నారు. ఆయితే 1956 లో మా వేంక 'బేశ్వరులుగారి పెద్దమ్మాయి పెళ్ళికి విశ్వనాథ వస్తున్నారని తెలిసింది. ఆయ నకు ఏదో పుస్తకం అంకితం చేయాలని సంకల్పం. రెండు మూడు రోజుల్లో శబరి ఇతివృత్తం ఆధారంగా ఒక చిన్న కావ్యం రూపు కట్టించాము. దాని పేరు ఆనందలహరి. అది హడావుడిలోనే అచ్చు వేయటమూ, ఆంకితోత్సవం జరుప టమూ., విశ్వనాథవారు ఎంతో సంతోషించారు. ఉత్సవం బాగా జరిగింది.

ఆ ఉత్సవంలో నాకు ఎంతో (పేరణ కలిగింది, మా బాబాయిని గూర్చి ఒక వచనవర్యం రాశాను. ఆరచన “అన్నా' పేర తెలుగు స్వతర్యతలో అచ్చ యింది. ఆది వెలువడిన తరువాతగాని ఆయన దానిని చూడలేదు. ఆ గేయం, చేళనావర్తం తొలి సంపుటంలో ఉంది.

మాకు [కమంగా మూర్తిమ _త్వం ఏర్పడింది. “ఆస్మిత'* రూపొందింది. మాకు జాతీయతే (వరధానమయింది. ఆయితే విశ $జనీనతకు ఆది విరుద్ధమైంది కాదు. ఖురాన్‌, బైబీలు కూడా వేదములతో సమానమైనవేనని హృద్గీతలోనే ఉన్నది. అప్పటినుంచి ఇప్పటివరకు ఏ సంకుచిత ధోరణులూ మమ్మల్ని బంధించలేదు.

ఒకవైపు పొఢ పద్యరచన ఎంతగా సాగేదో, వేరొకవైపు గేయకావ్య రచన కూడా సాగింది. ఆ రోజుల్లో అవర్ణ అనే గేయకావ్యం రచించాము. దీనిలో వివిధ గేయరితుల (ప్రయోగం సాగింది. భారతీయ మూల్యాలకు ఆధునిక జీవన సంస్కారాలకు జరిగిన సంఘర్షణ, సమన్వయమూ దాని ఇతివృత్తమను కుంటాను. _

సంపత్కుమార భాషా (వయోగంలో ఒక వైలగణ్యం ఉండేది. కొ త్త విరుపులు, పదబంధాలు, అరుదైన ,పయోగాలు “పద్యాలలో, వచన ఫద్యాలళో

నేనూ - మా బాబాయి గారూ 27 ఆయన చేసేవారు. అలాగే వచనంలోనూ చేశారు. _పణయ కవితారధ్య జేర కృష్ణళాన్రి, నాయని, నండూరి, రాయ్మపోలు, విశ్వనాథలను గూర్చిన వ్యాసాల లోని శైలిలో ఈ (పయోగశీలం కనిపిస్తుంది. నాకేమో శ్రీ అరవిందులు, భగవాన్‌ రమణమహర్షి మొదలైన లా త్ర్వికుల భావధారతో సాన్నిహిత్యం ఏర్ప డుతూ వచ్చింది. 1958 (పాంతాలలో నేను అరుణాచలంలో ఉన్న “చలంి గారితో కొంత ఉ త్తర పత్యోత్రరాలు నడిపాను. వచనపద్యం (వయోగదశనుంచి దాన్ని ఒకే నిర్జిష్టరూపం కల్పించాలనే ఒక తపన ఉండేది. ఈ అనియతి నుంచి తప్పించటానికి వచన పద్యానికి, మధ్యాక్కరకూ నడుమగా ఒక (వయోగం చేసి నూరు పద్యాలు రాకారు. అది 'తేజశ్చకం.' నా ఆధ్యాత్మికదిశను కూడా ఇది ఒక విధంగా నిర్దేశించింది. మా విశ్వనాథ వెంకటేళ్వరులుగారి వభావంతో నాకు శ్రీవిద్యా సం్య్యపదాయంతో పరిచయం ఏర్పడింది.

అంతరంలో, అన్వేషణలో, రూవకల్పనలో ఎంతో కొంత దూరం మాలో సంభవించింది అనుకుంటాను. మౌలికమైన ఏకత్వం కూడా కొనసాగుతూ వచ్చింది. ఈ విచ్చితస్థితి తేజళ్ళకం విడిగా నాపేర పుస్తకంగా రావటానికి కారణమయిందేమో!

అయితే నాటినుంచి నేటివరకూ దాదాపు ఐదు దళాన్ధాలకాలం సాన్ని హిత్యం, సమాలోచనం, సౌమనస్యం కొనసాగుళూనే ఉన్నాయి. అవకాశ మున్నంతలో ఒకరి రచన ఒకరు సరిచూడవలసిందే. అభ్మిపాయాలు చర్చించుకో వలనిందే.

నేను ఎం.ఏ. కాగానే పరిశోధనలో పడ్డాను. దానిలో ఆయన మార్గ దర్శనం చేశారు. ఎన్నో (గంథ (గంధులు, అలంకార శాస్తాంంశాలు విడీ పోయాయి. సంస్కృత వసుచర్శిత పరిష్కరణలో ఆయనది ఎనలేని సహకారం.

హృద్గీతక టే ముందే _పకటనలో అనుభవం “*“నుకృతి మాసవ్మతిక వెలువరించడంలో మా ఇద్దరికీ. తొలి సంచిక 1951 ప్మపిల్‌లో కందుకూరి వీరేశలింగం ముఖచ్చితంలో వెలువడింది. దానిలో కథలు, గేయాలు, వ్యాసాలు. దానికోసం మాన్యులు శ్రీ దూపాటి రమణాచార్యులు పరశురామ పంతులు లింగ మూర్తిని గూర్చి వ్యాసం వానీ యిచ్చారు, పిల్టలమీద ఆదరంతో. సాహితీ ఐంధుబృ్భృందం తొలి (ప్రచురణ తొలికారు. మా (పాంతంలోని యువకవుల రచనలతో వచ్చింది. దీన్ని మా బాబాయి సంకలనింబారు. దాని (వచురణకు కాళోజీ సోదరుల సహకారరి ముఖ్యమైంది. అట్లాగే ఆంధ్మపదేళ్‌ అవతరణ సందర్భంలో ఒక పత్యేక సంచికవెలువరించినాము. దానిలో బాబాయి ఒక

జి సాహితీ సంవద నాటీక “రామప్ప” దేవాలయ నిర్మాణానికి సంబంధించిన కథాంశం తీనుకుని రచించారు. దానిలో వరంగల్లు జిలా రచయితలను సాహిత్యాన్ని గూర్చి నా వ్యాసమూ వచ్చింది.

ఈ కార్యాలన్నింటా ఎవరి "పేరు _పకటంగా ఉన్నా ఇద్దరి యోజనా ఉంది; వ్యూహ రచనా ఉన్నది.

క958 లో / జువ్వాడి గౌతమరావు జయంతి [పారంభించాడు. దానితో మా అనుబంధం - గౌతమరావుతో ఆత్మీయతగా రూపొందింది. అప్పటికే విశ్వనాథ కరీంనగరం కళాళాలకు (పిన్సిపల్‌గా రావటం జరిగింది. అప్పటి నుంరీ ఇప్పటికీ కరీంనగరం _ విశ్వనాథ - గౌతమరావు - ఒక సాహిత్యతీర్థమే అయింది,

అప్పటీకే కేతవరపు రామకోటిశాన్తి హైదరాబాదులో చేరారు. ఆయనా మా జన్టే. ్రైదరాబాదులో విశ్వనాఠను గూర్చీ, ఛశ్రీశ్రీనిగూర్చీ సమాలోచనలు లెండు రెండు రోజులు 1958లో 59లలో ఏర్పాటు చేశాము. విశ్వనాథ సాహిత్య సమాలోచనలో మా బాబాయి రామాయణ కల్చవృజున్నిగూర్చి విపుల తుల నాళ్మక వసంగ వ్యాసం సమర్పించారు.

ఆయితే థ్రీ సంపత్కుమార వరిశోధనలో దిగడానికి ఒక విధంగా నేనే కారణం అనుకుంటాను. ఆంధ్మవదేళ్‌ సాహిత్య అకాడమీ వారు "తెలుగు ఛందోరీతులిను గూర్చి [గంథభ రచనకు పోటీపెట్టినప్పుడు ఆ విషయం చెప్పి ఆయన ఆ పని చేపన్లేట్టు చేయడం జరిగింది. బహృమతి రాకపోయినా ఆకాడమీ దాన్ని ఆదరించి అచ్చుకు సహాయం చేసింది, (పచురించేప్పుడు మార్చులుకూడా ఎన్నో చర్చించారు ఆయన,

మా భాబాయి హైన్కూలు టీచరుగా సిద్ధిపేట, భువనగిరి మహబూబా బాదు, హన్మకొండలలో పనిచేసి, మళ్ళీ కళాశాల అధ్యాపకులుగా జగిత్యాలలో చేరారు. అక గడ ఏ విధమైన సాహిత్య గంథం లేనిచోట దాన్ని నిర్మించుకుని న్వయంఖావుకంగా సాహిత్య లోకంలో తన (పతిషస్టాత్మక మైన స్థానాన్ని నిర్మించు కున్నారు. ఆ తరువాత మళ్ళీ వాన్మకొండలో, కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయంలో చేర, ఆ ప్రతిష్టను ద్విగుణీక శరం చేసుకున్నారు.

ఇప్పటికీ నాకు ఆయన గురు సానంలో ఉన్నారు. నేను వాత్సల?ం పొందు

స ౧ల్య

శూనే ఉన్నాను ఆయననుంచి,

ఈ వ్యాసపరిమితితో ఇంకా ఎన్ని విషయాలు చెప్పగలను?

అశానాఫ్‌ (0) హా

అభినందన

ఆ=పొములప రి నదాళివరావృ మాస్యమితులు థ్రీ కోవెల సంవత్కుమారా చార్య షష్టిపూరరి ఉత్సవ శుభ సందర్భమున సాదరాభినందనలను సమర్ప్చించుకొంటున్నాను. వీరు (వఖ్యాత విద్వాంసులు. ఆర్భధ, సంస్కృత, హిందీ, ఆంగ్లభాషా వండితులు. వేద, శాస్త్ర, పురాణేతివోస, కావ్యనాటక, సంస్కృతీ సాం్యపదాయవిదులు. ఉత్తమ అధ్యాపకులు. సద్విమర్శకులు. సమర్థ పరిశోధకులు. రసిక కవీళ్వరులు. శ్రీ సంపత్కుమాచార్యులు వరంగల్‌ నగర సాహితీవేత్తలలో అగగాములుగా స్కువసిద్దులు కూడా. కావున వారి షష్టి వూర్త్యుత్సవ సందర్భము వరంగల్‌ నగర పౌరులకే గాక అభిలాం్టధ సాహిత్యాభిమానులకును ముదావహమౌతుంది. ఒకవ్పుడు వరంగల్‌లో దూపాటి వేంకట రమణాచార్యులు, ఉదయరాజు శేషగిరిరావు, పిదప హరి రాధాకృష్ణమూర్తి, విశ్వనాథ వెంక టేశ్వర్లు, ఆ పిదప నంపత్కుమాచార్య, నువ్రసన్నా చార్య గారలు న్యుపసిద్ధ పండితులుగా, సాౌహిశ్యోద్యమానికి మార్గదర్శనం చేస్తూ వచ్చారు. ఎందరో విద్యార్థి యువకులలో సాహిత్యాభిమానానికి వీవారోపణ చేశారు. ఎన్నో సభలలో, కవి సమ్మేళనాలలో ఆక ర్షణీయంగా పాల్గొన్నారు. (వళంసలు పొందారు, అనేక (గ్రంథాలను నాసి (పచురించారు. (ప్రముఖ ప్యతికలలో ఎన్నెన్నో ఉత్తమ వ్యాసాల పకటన చ్వారా సాహితీ, సంస్కృతీ రంగాలలో ఆసకిని, అభిరుచిని (ప్రోత్సహించారు. కావున శ్రీ సంపత్కుమారాచార్యుల నిరంతర నిర్మాణాత్మక సాహితీ కృషి

మూల్యానికి మించే అపూర్వ విలువలకు నిలయం అవుతుంది ... విదేశ పరిపాలన మూలంగా గత రెండు శతాబ్దాల కాలంలో భారతీయ సంస్కృృతీవిలోకన ఎంతగానో మార్పుకు గురియైనది. దేశంలో వరాయ (వకుత్వ సంస్కృృతియే వజో సంస్కృతిగా చలామణి చేయడం జరిగింది. జాతీయ సంస్కృతి ఆధ్యయనాన్ని ఆంగ్లభాషా మాధ్యమం పాళ్ళాత్య

30 సాహితీ సంపద సంస్కృతీ పరఠీలనగా [కొత్త 'మపపు' వంకకు (తిప్పింది. ఆ విధంగా ఆధునికవాద పోకడలు బలపడ్డాయి. పీదవ దేశ స్వాతంత్యాన్ని సాధించాము. ఆంతర్జాతీయవిలోకనతో వ్యవహరిస్తున్నాము. కాస్త విశ్ఞాన దృక్పథంతో కూడిన “బహుళ” జాతి పారిశ్రామిక సంస్థల (వభావానికి లోనయ్యాము. (వపంచ (ద్రవ్యనిధి సహాయం, డంకెల్‌ (వళిపాదనలు, మన విదేశ బుణ అధీనతకు నిదర్శనాలనవచ్చు. ఆ విధంగా ముందుకు సాగిపోతున్నాము. ఆనేక ఏధాలుగా ఒడుదుడుకులకు లోనౌతున్నాము. బోఫోర్‌ ఎః హర్దాద్‌ మెోహకా ఉదంతాల లాంటివి యెదురౌతున్నవి చూస్తూనే ఉన్నాము మన (వజాస్వామ్య రాజ్యాంగం కూడ ఆ విధంగానే కొనసాగుతూ ఉంది. అసమానతలను తగ్గించే “సోషలిస్టు” దిశ బలహీనపడింది. 'సోవియట్‌ యూనియన్‌” కుప్పకూలిపోయింది. కారణాలు యేవైనా అమెరికా [పాబల్య వభావం (పపంచ రాజ్యాలను 'కుదిపి” వేయడం జరుగుతూ ఉంది. మనదేశం కూడ ఆ స్థితిలో అంతర్భాగమే. కాబట్టి, తదనుగుణంగానే మన *స్వాతం్యత్య స్వావలంబన లు రూపుదిద్దుకోవలనీన పరిస్థితులెదురౌతున్నాయి. ఇదీ మన నేటి జీవితానుభవం. కావున, అందుకు అనుగుణమైనదే. నేటి సాంస్కృతికవిలోకన అని గమనించార్పియుంటుంది. ఇదంతా హేతువాద ఆధారంపై మనం కోరి సాధించుకొన్న వరిణామం అనుకో లేము, వాహ్యకారణాల వల అనుకోకుండా వచ్చివడ్తున్న మార్పులు, చేర్పుల ఫలితంగా కనవడ్డుంది. ఇదంతా “కర థ్‌" సిద్ధాంత (వభాపం అనుకోవాలా?

ఏదియెలాగై నా, ఆస్థిక 'నియంతణ”కు హాద్దూపడ్డూ లేనట్టుగా సాంఘిక మార్పులు కొనసాగుతున్నా యనిపిస్తుంది. ఆ దశలోనే జీవిత. విలువలు మార్చు చెందుతున్నాయి. వాతావరణ కాలుష్యం, జనాభా పెరుగుదల, చెరరిస్టు (హింసా) రోరణులు, అ్యకమ అవినీతి పోకడలు అదుపు తప్పిపోతున్నాయి. రాజకీయరంగంలో ఆవా స్తవీకరణ, బూటక వాగ్దానాలు సర్వసాధారణమై పోతున్నాయి. [గామీణ దార్మిద్య నిరుద్యోగ సమస్యలు "పెరిగిపోతున్నాయి. మరోవంక నగరాల్డో ఆకాశహర్మ్యాలు, వంచనక్మత హోటళ్ళు, ఘన పారి (శొమిక కంపెనీల చువారాలు వినూత్న ఆకర్షణ లౌతున్నాయి. సమాజంలో వ్యాపార దృక్పళం, *'సత్వర లాభార్థన' వ్యామోవాం (వబలుతున్నాయి. ఈ శోరణులు మున్ముందు యెలాంటి పరిణామాలకు దారి తీయగలనో బోధపడటం సులభం కాదేమో ననిపిస్తుంది.

ఆభలీినందన రై

(వస్తుత సందర్భంలో ఇదంతా ఎందుకని చెప్పవలసివస్తూ ఉందంటే -_ నేటి జీవిత స్థితిగతులు మన మేధావి వర్గాని కొక “సవాలు” రూవం దాల్చడం మూలంగానే. మరి మన అధ్యాత్మిక విలువలు, నైతిక _పమాణాలు, ఆత్మ నిర్భర నైతిక శీలం, విశాల మానవతా (కారుణిక) వాద చైతన్యస్ఫూ ర్తి వపొంచ వలసిన పాత మాటేమిటి? 'సత్యం, శివమ్‌, సుందరం' లక్షణాలతో ముందుకు సాగవలసిన సాహిత్య లశ్యం భవిష్యత్తు యేమిటి? ఈ విషయాలను మన మేధావులు, సాహిత్యవేత్రలు, తత్వవిదులు వివరించాల్సి యుంటుంది. ఈ స్ధితిలో ఇటీవలి *నోబెల్‌' బహుమతులు ఆసియా, లాటిన్‌ అమెరికా, అఫికా పాంఠాల రచయితలకు చెందుతుండటం ఆకావవు అంళమే. కావున, మన కవి, రచయిత లిప్పుడు వినూత్నో త్తేజనతో సమున్నత సాహితీసృజనకు వూనుకొనడం వాంఛ నీయ మౌతుంది.

మానవాళి మనుగడను, జీవనవిలోకనను ఉ త్తమాభిరుచుల వంకకు మరలించే బాధ్యత రచయితలకు చెందినదే. ఆధ్యాత్మిక, నైతిక, సాంస్కృతిక విలువల _వబోధానికి మాధ్యమం సాహిత్యమే. సమున్నత, సమ్మగ జీవితాను భవాన్ని (పతిబింబించేది - మార్గదర్శనం చేసేది సృజనాత్మక రచనలే. మరి [వస్తుత మానవాళి నాగరిక విలోకన జీవితానుభూతికి, శాంతి సమృద్ధుల సుఖ సాధనకు, ఆత్మవిశ్వాసానికి చేకూరుస్తున్న ంపేరణ యేమిటి? అకమాన్ని, అన్యాయాన్ని, దౌర్జన్యాన్ని యెదిరించగల ధీరోదాత్త వర్తనకు |పాధాన్యత యే మేరకు లభ్యం అవుతూ ఊంది? ఇలాంటీ (పళ్న లన్నింటికీ సమాధాన మివ్వవలసినదీ, (కియాశీల (పేరణను (పతిబింబించవలసినదీ సాహిత్య బాధ్య తయే. ఆదర్శ నాయకులు (31బా0) నేటి సాహిత్యంలో కనబడులున్నారా? లేదా పాశవిక బాహ్యశక్తుల (పలోభాలకు అణగి మణగి యుండే బానిస తత్త్వానికి లౌంగువాటు దోరణులకు లోనౌతున్నారా? అన్నది ఆలోచనీయమౌతుంది. వ్య క్రిత్వ వికాసానికి, బొన్నత్య సాధనకు, విజయశీల విశ్వాసానికి నిదర్శనా లుగా నిల్చే 'ప్యాత”లను (పదర్శించడం అవసరమౌతుంది. ఆ రూపంలో ఆశా "భావాన్ని చిగురింంజేయగల సాహితీసృష్టికి మన కవి. రచయితలు పూనుకానడం వాంఛనీయ మౌతుంది. అందుకు వివకయుత విలోకన, సమున్నతాభిరుచి, కరువ్యపరాయణ దీక్ష, నిర్భయ చైతన్యం, ఆత్మవిశ్వాసం ఆవసరమౌతాయి.

తై సాహితీ సంపద భారతదేశం వేద, కాన్త్ర, ఇతిహాస, పురాణ, కొవ్య విలోకనలో అగ గామీగా ప్రఖ్యాతి చెందింది. ఇక్కడ అనేక భాషలు, ఆచారాలు, సాంవ దాయాలు మహోన్నత విలువలతో, విసృత వైవిధ్యంతో చిరకాలం కొన సాగాయి. “ఏకత్వంలో భిన్నత్వం” మన సాంస్కృతిక లక్షణంగా ఉంది. హిందూ, బౌద్ధ, జైన, సీక్కు, ముస్టిం, సూఫీ సాహితీసంస్కృతులు మన వారసత్వం అవుతున్నాయి. ఏకత్వానికి, సహజీవనానికి ఊ శ్రేజాన్నిస్తున్నాయి. ఆ దిశలో మన జాతీయ సమైక్యతను బలవరచుటకు మేధావులు, రచయితలు ముందుకు రావడం వారసత్వాన్ని సంరక్షించుకునే క ర్రవ్యం అవుతుంది.

పై లవ్యాలకు అనుగుణంగా శ్రీ సంవత్కు-.మారాభార్య మన సాహితీ, సంస్కృతీ వికాసానికి మార్గదర్శనం జరపాల్సిన అవసరముందని భావిస్తున్నాను, ఆయన విమర్శకులు, విజ్ఞాన పరిశోధకులు, విద్వాంసులు, కవి.రచయితలు, అనుభవజ్ఞులు, రసీకులు అన్నది సువిదితాంశమే. కాపున వారు మున్ముందు చేయవలసిన కృషి ఇతోధిక (ప్రాధాన్యత గల్గి యుంటుంది. అందుకు వారు అచంచల దీక్షతో ముందుకు రాగలరని ఆశిస్తున్నాను. ఇప్పుడు మనం భారతీయ సంస్కృతిని, మరియు విశ్వమానవ సంస్కృతిని సమన్వయ రూవంలో చూడ వలని యుంటుంది. వసుధై కకుటుంబ భావనను బలపరచుకొనడం౦ వాంఛనీయము ఎందుకని? జీవితానందాన్ని [వబోధించుటకే. అడే సాహిత్యాలోకన *నైజం' అని కూడ ఈ సందర్భంలో మనవి చేస్తున్నాను.

ఈ కొలదిమాటలతో శ్రీసంపత్కు.మారాచార్య గారికి ఈ కభసందర్భంలో నా అభినందనలను అందజేస్తున్నాను. ఆయన విజయాయురారోగ్య అభ్యుదయ విస్తరణను ఆకాంక్షిన్తూ ఉన్నాను. ఆదర్శ రీతులలో వారు యువతరానికి మార్గ దర్శకత్వం వహించగలరని విశ్వసిన్తూ ఉన్నాను. ఇతోధిక రచనలతో ముందుకు రావాలని కోరుతున్నాను. ఆ విధంగా గత, (వస్తుత, భవిష్య సాహితి సంస్కృతీ వికాస్మకమాన్ని పూర్తిగా ఆవరించి ఏినూత్న పోకడలకు మార్గదర్శనం చేయాలనీ అభ్యర్థిస్తూ ఈ సన్మానష్మతాన్ని సమర్పించుకొంటున్నాను.... 1శేయణశామనలతో, భవదీయ....

ఎన్‌ 0 1

(పతిభా సంపత్తుకు శుభాభినందనలు ==బేకూరి రామారావు (“చేరాం సమకాలికుల్లో తరాల విభజన ఫీమంత తేలికైన విషయం కాడు. స్పష్ట మైన విభాజకరేల గియ్యటం కష్టం. ఇందులో బోలెడంత ఆర్బి టరీనెస్‌ (నియతి రాహిత్యం) వుంది. నాకన్నా కాస్త సీనియర్‌ అయినా కోవెల సంపత్కుమారాచార్య (26.6.1933) మా తరంవాడు. 1993 జూన్‌ నెలాఖరులో కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయం తెలుగు (పొ ఫెసర్‌గా వదవీ విరమణ చేశాడు. మా తరం వాళ్లలో ఇంత (ప్రతిభా పాండిత్య సంపద ఉన్నవాళ్ళు అరుదు ఆయన అధ్యయనం కాళిదాసు కావ్యాలతో ప్రారంభమయింది. తండిగారైన రంగాచార్యులుగారే ఆయన తొలి గురువు, అ తర్వాత ఓరియంటల్‌ చదువులు ఆయన సంస్క్యృతాం్మధాల్లో విశేష పాండిత్య సంపాదనకు తోడ ఏడ్డాయి. ఆయన ఇంగ్లీషు చడువంతా 'ప్రెవేటుగా నేర్చుకున్న దే. ఆయన కవిత్వం రాళాడు, కథలు రాశాడు, సాహిత్య విమర్శ చేశాడు, ఛండస్సంపదను పోగుచేసి విశే షించాడు; ఊఉ త్రమ ఉపాధ్యాయుడుగా పేరు సంపాయించాడు, తగిన వదవులు సరైన సమయలిలో రాకపోయినా ఎవ్వడూ విరాశ పడకుండా పోహిత్య వ్యవ సాయం చేసిన కృషీవలుడు. గారా సవ్లశతిలో కొన్నిటిని *మరురగాఠ'ిలుగా వెలయించాడు. యతీం్యదా *“వ్యాజ రామానుజా' అనే మకుటంతో “అంతర్మథనం” పేరిట ఒక పాఠ శతకం రచించాడు. మధ్యలో వచన కవిత్వం రాకాడు. “1వణయ కనితా రథ్య' అనే శీర్షికతో కృష్ణళాస్త్రీ, నాయని, వేదుల, రాయ్మపోలు, విశ్వనాఠల (వణయ కవిత్వంపై 1957 _ 1958 సంవత్సరాలలో (సవంతి వ్యతికలో వ్యాసాలు రాశాడు. (ప్రాళీనాధునిక కావ్యాలపై ఎన్నో విమర్శలు చేశాడు 55.3

క్రీ సాహీతీ నంపద సార్యపదాయక కావ్య కాస్త్ర పాండిత్యంతోపాటు ఆధునిక సాహిత్యంలో లోతైన (వవేశం వున్న సాహిత్యవేత్త!

అయితే ఇవన్నీ ఒక ఎత్తు, ఆయన భందస్సుపై చేసీన కృషి అంతా ఉంకో ఎత్తు. ఆంధ చృందస్సంపదాయంపై సాధికారంగా మాట్టాడగలిగిన ఒకే ఒక్క పెద్ధ దిక్కు ఆయన. సాహిత్య అకాడమీ 1960లో తెలుగు ఛందన్సుపై ఒక పోటీని నిర్వహించింది. గిడుగు సీతాపతి, రావూరి దొరసామి శర్మగారితోపాటు పోటీలో పాల్గొన్నాడు. ఆ పోటికి వచ్చిన మూడు ఉద్గంం థాల్లో ఒకటి సంపత్కుమారది. అప్పుడు నేను ఆంధ విశ్వవిద్యాలయంలో చదువుకొంటున్నాను. ఆ (గంథాలలో సంపత్కుమార పుస్తకం సర్వ సమ (గంగా ఉందని వరీశకులలో ఒకరైన అబ్బూరి రామకృష్టారావుగారు నాతో అనటం నాకింకా గుర్తు. ఆ పోటీలో సీతాపతిగారి పుస్తకానికి బహుమతి ఇచ్చినా మిగతా రెంటిని కూడా మంచి పుస్తకాలుగా పరిగణించి అకాడమీవారు ధన నహాయం చేళోరు. " సంపత్కుమార పుస్తకంలోనే ఆధునిక చృందస్సులపై (వచన శవిత్వంతో సవా) సమ్మగ వరిశిలన వుంది. ఈ పుస్తకం మొదట 2962 లోమా, తరువాత . రెండోసారి. 1990 లోనూ అచ్చయింది. సాహిత్య -ఆకాడమీవారు ్మపచురించిన కూచిమంచి తిమ్మకవి"లక్షణ సం్యగవానికి (1971, కూచిమంచి వెంకటరాయని సుకవి మనోఠరంజనానికి (1976) (పామాణికమైన విష్పల పీఠికలు. రచించాడు.

తెలుగులో వచన కవిత్వ (ఛందః) లక్షణాల గురించి సీరియస్‌గా మొదటిసారి ఆలోచించింది సంపత్కుమారే. . విసురు. తూగు, ఆంతర్జ య వంటి అస్పష్ట (వతిపాదనలు విరివిగా జరుగుతున్న రోజుల్లో థావగణ (వతిపాదన (1964). బేశాడళ పూర్వ (వతిపాదనలీకన్న .ఇండులో స్పష్టత "వురిది, భావాను గుణంగా వచన, కవిత్వంలో పాద ఏిథజన్‌ జరుగుతుందని ఆ (తిపాదన సారాంశం,

'వచన వద్య౦ . అభిస లనణ నీరాకరణము' అనే "పేరుతో 1972 ఆంధధవ్మ్యతిక సంవత్సరాది సంచికలో (పకటించిన వ్యాసంలో సంపత్కుమార (వతిపాదనను సవిమర్శకంగా పరిశీలించి నిరాకరించాను. అక్కుడీ నుంచి

(ప్రతిభా సంపత్తుకు శుభాభినందనలు 35 ఆయనకూ నాకూ కొన్నాళ్ళు కారతిలో సుదీర్ణ ఛందో వివాదం నడిచింది. ఈ వివాదాన్నంటినీ 'వచన వద్యం.లక్షణ చర్చ” అనే పేరుతో 1978 లో నాయని సుబ్బారావుగారికి ఆంకితంగా అచ్చువేళాం. పేరుకు వచనపద్య లక్షణ చర్చ అయినా ఆసలు ఛంద స్తత్వాన్ని గురించి కూడా చర్చ జరిగి, ఎన్నో అఆనక్క్తి కరమైన. ఆంళాలు (వస్తావనకొచ్చాయి. ఛందస్సు గురించి అపూర్వ విషయాలు బయటికొచ్చాయి. వ్యక్తి దూషణలు లేకుండా విషయ (వధానంగా జరిగిన ఆ చర్చ అప్పటి సాహిత్యాభిమానులను విశేషంగా ఆకర్షించింది. ఆ చర్చవల్ల ఇద్దరమూ చాలా నేర్చుకున్నాం. వృత్తాల్లో గణ సంవడాయం మొదటి నుంచి లేదని, అనంతర కాలంలో వచ్చిందని ఆయన చెపితేనే నాకు తేలిసింది. గణాలకు కాస్త (పతిపత్తి లేదనీ, కేవలం గుర్తు పెట్టుకోటావికి పెట్టుకున్న గుర్తులు (9690216 ఠే౭ళం౭8) అనీ ఆయనవల్లనే త్తెలుసుకోగల్సిగాను. మా నేర్చుకున్నది చదువరులు కూడా తెలుసుకున్నారనుకుంటాను. అప్పటి నుంచి మేమిద్దరమూ అడపాదడపా వివదిస్తూనే ఉన్నాం, ఫరస్ప్సర గౌరవం ప్రంచు కుంటూనే ఉన్నాం,

మా వచన సద్య వివాదం "నమసీపోలేదు. 1990 తో తెలుగు 'వీశ్వ విద్యాలయం వారు రాజనుండి సాహిత్య పీఠంలో చేసిన వచన_ కవితా సదస్సులో మేమిద్దరమూ మా దృక్పథాల కనుగుణంగా వ్యత సమర్పణ చేశాం. నా వ్యాసం 'వచన పద్యం/క విత్వాం: నిర్వచన క్రేశాలునిర్మాణ వ్యూహాలు' అనే "పేరుతో 1991మార్చి తెలుగు అకాడమీ వారి “తెలుగు” ష్మతికలో ఆచ్చతుంది. సంపత్కుమార వ్మతం “తెలుగు ఛందస్సుపై కొన్ని వెలుగులు” బనే.పు స్తకంలో అచ్చు కాబోతున్నదనుకుంటాను.

సంపత్కుమారకూ నాకూ విద్యావివాదం (10846916 60౧౬౦6౯౮) అంటే ఇష్టం. నేను ఎప్పుడన్నా అలవోకగా, ఆనుషంగికంగా, అవధానంగా గురజాడ, శ్రీశ్రీలను ఏమైనా అంటే వెంటనే సంపత్కుమార అ6దుకుని తన సిద్దాంతానికి అన్వయించుకొనేవాడు. ఒకసారి విష్ణమాయా విలాసంలో ఒక (తిపుటలో “ఐటువుగా ముత్యాల సరముల"” అని కనిపించిన బాగాన్ని. ఉదాహ రించాను. అ వ్యాసంలో గురజాడ ముత్యాల సరాన్ని ఫార్సీ మంచి . తీసుకున్నా ననటంలో నిజమెంత? బుకాయింపెంత? (కొంత 'సెన్సేసన్‌గా కనిషించాలనే

తిం హైహీతీ సంవద శాబోలు) అని (ప్రశ్నించాను. కాచుక్కూచున్నట్టు దీన్ని అందుకున్నాడు సంప త్కుమార. చెన్నకేశవరెడ్డి గేయ కవిత్వం మీద రాసిన పుస్తకానికి పీఠిక రాస్తూ గురజాడమీద బాణం సంధించాడు. సంపత్కుమారకూ నాకూ రాజకీయ, సాహిత్య అభ్మిపాయ లేదొలు బాలా ఉన్నాయి. ఆయన జాతీయవాది, నాది అంతర్జాతీయ వాదం (కనీసం సన్ని .హీతం.) సోమ్మవాదులతోనూ, విష్ణవాదులతోనూ ఎన్ని పేలీలున్నా నా మొగ్గు అటువైపే. ఆయన శాతీయ సాహిత్య పరిషత్తులో (కియాశీల సభ్యుడు. ఆయ నకు దిగంబర కవిత్వం పడదు. దిగంబర కవిత్వానికి (వత్మికియగా వచ్చిన చేతనావర్హంలో ఒక సంపుటానికి సిద్ధాంత (ప్రవక్త మ్మాత మేకాక కవిత్వం కూడా రాళాడు, దిగంబర కవుల భాషా (వ్రయోగం కొంత నాకు నచ్చక హోయినా వాళ్ళు నిర్వహించిన చార్మితక ప్మాతమీద నాకు అంగీకారం వుంది. సంవత్కు.మారకు గురజాడ కవిత్వం మీద సదభ్శిపాయం లేదు. నాకు గురజాడ కవిత్వం మీద గౌరవం వుంది. ఇన్ని వ్లైరుధ్యాలున్నా, మాకు కొన్ని సామ్యాలు కూడా లేకపోలేదు. విశ్వనాథ కవిత్వం అంటే మా ఇద్దరికీ మవో ఇష్టం. నేను విశ్వనాథ సత్యనారాయణగారి 'అంధఖితువు' మీద చేరాతల్లో (4-10-197) రాసినప్పుడు చదివి ముగ్గుడై తన సంతోషాన్ని వ్యక్తంచేస్తూ ఊత్తరం రాశాడు ._ “మీరు లోకం కోసం ఏనో పై పై వేషాలు వేస్తారుకాని మీలో అచ్చమైన కవితా వృదయం ఉంది” అని. మంచి కవిత్వం ఏ జాతిదైనా చదివి స్పందిస్తాం. _ అన్నిటికన్నా ముఖ్యంగా విభేదాలను (వజాస్వామ్య ధోరణిలో చర్చించుకుంటాం. ఈ మధ్యన ఇద్దరు కొత కవులు (అఫ్సర్‌ భాషలో అత్యాధునిక కవులు) చేరాతల మీద రెండు తాటాకు టపాకాయలు పేల్చినప్పుడు నేను సరదాగానే తీసుకున్నాగాని సంవత్కుమారే ఎక్కువ సీరియస్‌గా తీసు కున్నాడు. నా కౌదాసీన్యం చూసి కొంత విసుక్కున్నాడు కూడా. ఆ తరువాత ఆ టపాకాయల్ని “కవిత్వమూ కాదు, ఏమర్శా కాదు" అని తేల్చేస్తూ సూటిగా ఓక వ్యాసం రాళాడు.

(వతిభా సంపత్తుకు శుభాభినందనలు క్ర ఈ మధ్య సంపత్కుమార నాకో ఉత్తరం రాస్తూ తన ఛందోవ్యాసాల సంకలనం వేస్తున్నాననీ, అందులో లోపలి తొలి పేజీల్లో ఈ పద్యం వుంటుందనీ రాశాడు. ఆయన నావలె ఛందః వ్యాయ త్త రసికతారుని ఆయనక్రై, స్నేహమరువుకై, చేరాకై. ఈ రకపు అనుభవం నాకు బాలా కొత్త. అందుకు స్పందనగా నేనీ పద్యం రాసి వంపాను. నా సల్పిన ఛందఃకృషి కానింతే; ఆది నిలువదు; కానీ నిలుచున్‌ మా సౌహృది, గురుతుగ (పతి భా సంపత్కృతము పాఠ పద్యాంకితమున్‌. ఈ రెండు పద్యాలను చదివి బేతవోలు రామ్మబవ్మాంగారు ఇంకో కంద పద్యం రాసీ పంపారు, సిద్ధాంతంబుల పైనాక రాదాంతమె జరుగుగాక , రాసిక్యశ్రీ ఛి పద్రతిలో బుజుతా స్నే ఛి హోద్ధతిలో మీరు మాకు నొసరిన గురువుల్‌. ఈ పద్మ్య్వతయ కథ ఆట్టా వుంచండి. ఈనాటి ఛందః కృషికుల్లో మేటి, సంస్కారవంతుడై న సాహిత్య విమర్శకుడు, [పౌఢ పద్యకవి, చేపట్టిన అన్ని సాహిత్య (వ్మకియలనూ అత్యంత (పతిలా సంపత్‌ సమన్వితంగా నిర్వహించిన ఈ విద్వత్కవి విమర్శకుడి గౌర వార్డం సాహిత్యాభిమానులు 1993 ఆగస్టు 2న వరంగల్లులో సమావేశం కావటం మా తరం (వతిభను గౌరవించటానికి జరిగే సమావేశంగా భావిస్తున్నాను. ఎచేరాతలు. 25 జూలై '93 ఆంధజ్యోతి (దిన) సౌజన్యంతో. వావ 0

అడ ఎ అద శ్రీ సంపత్కుమార వ్యక్తిత్వం

--=ఖథండారు సదాశివరావు శ్రీ సంపత్‌ కుమారాచార్య విద్వత్సర్యపదాయంగల కుటుంబంలో జన్మిం చాడు. అతడు ఎదిగినది వివిధ వాద సంకులంగా నడుస్తున్న కాలంలో ఓరియంటల్‌ కాలేజీలో [ప్రారంభమైన అభ్యాసం, సాహిత్యంలో ముందుకు పయనించే _పేరణను అతనికి కల్గించింది. మొదట్లో త్మీవవాది. ఇప్పటికీ

అతనిలో ఆ ర్మ్‌వత పోలేదు.

సాహిత్యం వ్మెరిశలలు వేస్తున్న కాలంలో, కాలుజారకుండా నిలదొక్కు కున్న మసీవుల్దో శ్రీ సంపత్కుమార ఒకరు. భారతీయ జీవన మీమాంసను (గహించి, గతంతో వర్తమాన భవిష్యత్తుల సామంజస్యాన్ని సాధించుకోవాలనే (వేరణ గల నిత్య సాధకుడు. ఏదో చేయాలని తపన, దాన్ని గురించి నిర్దిష్టమైన ఆలోచన _ ప్యూహం కలవాడు. ఉద్యమించాలని కోరికా, (పయ త్నమూ గాఢంగా ఉన్నవాడు.

జాతీయ సాహిత్య పరిషత్‌కు (ప్రస్తుతం (ప్రాంతానికి అధ్యక్షుడు. సాహిత్యంలో సమష్టిగా ఒక కృషి పాగాలని ఆయన కోరిక.

అఆయనళో మొహమోటిమి లేకుండా ఆత్మ విమర్శ చేసుకునే యేరణ యివ్వగల వ్యక్తిత్వం ఉన్నది. ఒక ఉత్తరంలో ఆయన (వాసిన మాటలే ఉదాహరిస్తాను:

“నాకు తెలిసినంతలో ఇప్పటివరకు (వముఖంగా చెప్పుకోదగిన పని చేసి నట్టుగా ఏమీ అనిపించటంలేదు. ఒకటో, రెండో 'వార్షిక” ఉత్సవాలు జరిపి, ఒకటో అరో కవితాసంకలనాలు వెలువరించి చేయి దులుపుకోనటం కన్నా. నిర్మాణాత్మకంగా ఏదైనా పని చేయటానికి ఒక స్మకమమైైన (ప్రణాళిక నేర్ప రచు కోవడం ఆవసరం.

శ్రీ నంవత్కుమార వ్య క్రిత్వం 86

“....చర్చాగోమ్టులు, ఉపన్యాస కార్యకమాలు, అధ్యయన నదస్సులు తమ తమ వరిధులకు తగినట్లుగా నిర్వహించటం అవసరం.

“ఎంతసేపటికీ కేవలం “పెద్ద! వాళ్ళకేగాక, యువకులను కార్య (కమాళ్లో అన్వయించేట్టుగా, కార్యనిర్వాహక త్వం వహించేట్టుగా, ఉత్సాహం కలిగించేట్టుగా (వయత్నించటం అవసరం. నిజానికి జరుగవలసిన కార్యాలన్నీ వాళ్ళ ద్వారానే గదా!

“మనది కేవలం “ఎకడమిషియన్స్‌' గుంపు అని మ్మాతమే కాక, కార్యా చరణ శీలుర సమాజం అనే అభ్మిపాయం కలగటం కూడా అవసరం. కేవలం ఉపాధ్యాయ రంగంలోని వారేకాక ఇతర రంగాల వ్యక్తులు అన్వయించే. విధా నాలనూ, అవకాశాలనూ పెంపొందించుకోవటం అవసరం.

*...అవసర మైతే దేన్నయినా, ఎవరినైనా సరే నిస్సంకోచంగా నిరాక రించటానికి గానీ, అంగీకరించటానికి గానీ తగిన స్టైర్యంతో, దాన్ని పెంపొం దించే విధంగా (వవ ర్తించగలగటం అవసరం. అందరితో అన్ని వేళల్లో “మంచి అనిపించుకోవాలనే తాష్యతయంకన్నా మరోబలహీనత ,పస్తుతానికి ఉండదేమో!

“ఇది సమష్టికృషి తప్ప వ్యష్టికృషి కాదు. "పేర్ముపతిష్టలకూ వోదా లకు (ప్రాధాన్యం లేదు...”

ఈ _పేరణతోటే, ఇలాంటి (వేరణ కలిగిన వ్యక్తులు కలసి *చ్చేత్రనా వర్తినాన్ని ఒక సమష్టి ఉద్యమంగా (పారంభించారు. సాహిత్యానికే కాకుండా యావత్తు జీవితాసీకి ఒక భూమిక అవసరం. మిగళా రంగాలలోలాగ సాహీ త్యంలో కూడా ఏ దృక్పథాన్ని ఆ్యశయించాలి అనే _పశ్న వచ్చినప్పుడు, భార తీయమైన ఆధ్యాత్మిక తత్త్వాన్ని భూమికగా స్వీకరించాలని స్పష్టంగా (పకటిం చిన వ్యక్తి శ్రీసపంపత్కుమావ. ధర్మము, సంప్కృృతి, సర్యవదాయములు అంటే కొందరికి భయం, ఆ భయం చుట్టూ ఎన్నో ఆపోహల పిచ్చికగూష్ళ కట్టుకొని ఉంటారు. ధర్మశబ విస్తృతిని, సంస్కృతీ సంప్రదాయాల విలువలను (గహించి జీవించే వాళ్ళను పగతి నిరోధకులు, బూర్జువాలు వగైరా అవేవో తిట్టు దీవెనలు వర్షిస్తున్న రోజుల్లో, విశ్వనాథ సత్యనారాయణ సాహిత్య మహో దధినే మధించడానికి పూనుకొని, ఒక కౌత్త నిశ్చితమైన పంథాను వరించిన తరానికి చెందినవాడు; నవ్య సర్మపదాయ ,ప్రతిష్తాదకులలో ఒకడు.

ఉట్టి సెహితీ సంపద ఇదొక దివ్యమైన సర్మపదాయం. జీవనంలో ఏ రంగాన్ని ఎంచుకున్నా ఉత్తమ లక్ష్యంతో ముందుకు సెగికే (వతిషణమీమాంస తప్పదు. నేనేమి చేశాను అనేది *ఈ జీవితం ఎందుకు? దీని లడ్యం ఏమిటి?” అనే (హా ఇలన్నింటికీ మొదటి పళ్న. ఈ తపనతో ఏ మంచి చేసినా దానివల్ల హైంచ భౌతికమైన శరీరానికే కాకుండా, అనన్యమైన ఆత్మకూ అనందం, తృప్తి లభిస్తాయి. అది ఒక (పొకులాట. అలా నిత్యమూ అంతర్మథనంతో జీవించే వ్యక్తులందరూ అవతార పురుషులు కానక్కర లేదు. బుషులూ కానక గ్రారలేదు. మనలాంటే వారూ కొనచ్చు. ఈ. సంపత్కునూరా బార్య అటువంటి వాడు స్పష్టంగాం “ అది నేజేసితి నిద్ది చేసితి నటంచ చన్మ్మత్కియాహర్శాకియా స్పదమౌబుద్ధికి బుద్దిలేదు” అంటాడు.

• ఈ జన్మమ్మున నేను తీర్చిన బుణ మ్మేదే ఎరుగంగ రా డీ జన్మమ్మాన నాకు తీరిన బుణ మ్మేదో ఎరుగంగ రాడు” అని తవనపడే వ్యక్తి శ్రీ సంపత్‌. కవి, పండితుడు, ష్మతిక నడీపీన వాడు, బన గంథ రభళయిత స్నేహశీలి, మంచిని పంచాలనే తహతహ కలవాడు. న! య! గో కధంచి దాసాద్య మహేశ్వరనస్య దాస్యం జనస్యావ్యుపకారమిఛ్చన్‌ సమస్త సంపత్సమ వాప్తి హేతుం, తత త్య భిజ్ఞాముపసాదయామి. ఏదో విధంగా పరమేశ్వరుని 'సేవాభాగ్యం లభించి, ఇతరులకు కూడా ఇవీ లభించాలనే ఉపకార భావనతో, సకల సంపదలిచ్చే ఈ “పత్యభిజ్ఞిను (వతిపాదిస్తున్నానని పసీద్ధ కాశ్మీర శ్రైవ మనస్వి ఉత్సలాదాక్కుడంటాడు.

శ్రీ సంపత్కుమార వ్య క్రిత్వం శే

దీనిని అభినవగుప్తుడు వ్యాఖ్యానిస్తూ, ఇతరులకు ఊ త్తమస్థితియందు కాదాక్మ్యాన్ని లభింవచేయడం ఆనంద హేతువు కనుక ఉత్పలుడు అదే మార్గాన వయనించాడంటాడు.అంతేగాక “స్వాత్మ న్యేషా స్యాదుపకారిణీ” దీనివల్ల స్వాంతా నికి సుఖం కలుగుళుంది అంటాడు.

తులసీదాసు కూడా ''స్వాంతస్సుఖాయ తులసీ రఘునాథ గాథా భాషా నిబంధ మతి మంజుల మాతనోతి” అంటాడు.

విశ్వనాథ “ఎవరి సుఖదుఃఖాలు వారివి. ఎవని అనుభూత్తి వానిది'అంటాడు. వీటన్నిటినీ అన్వయించే విశ్వవ్యావ్తమైన ఒక “చిద్భావన” ఉన్నది. దాన్ని తమలో వెదుక్కుంటూ, ఆ ఆనందాన్ని నలుగురికీ పంచుతూ అరవై ఏండ్ల జీవితాన్ని వండించిన శ్రీ సంపత్కుమారాచార్యను దేవత లందరూ బారులు దీర్చి వచ్చి దీవనలిచ్చి పోవాలని, దీరాయువుగా అతడు మనగలగాలని పర మేశ్వరుణ్ణి (పార్టి

ర! క! న! స్తుంటాను. ఎఫ్‌ 0;

వృద్ధబాలుడు (ల అదో క్‌ శ్రీ రంగాచార్య థీథ్రీ శ్రీ లవమ్మణయతీం్యదుల వారిని గూర్చి 'యశతీం్యదా! వ్యాజ రామానుజా!1' మకుటంతో శతసంఖ్యా పద్యాలను వాసి “ఆంతర్మథనము "పేర 1002 "సెపెంబర్‌లో శ్రీమాన్‌ సంవత్కుమారాచార్యులవారు వెలయించినారు. న! దీన్ని గురించి కొన్ని ప్యతికల్లో ఉత్తమ సమీవషలు కూడా వచ్చినవి.

ఈ మధ్య నేను చదివిన పుస్తకాల్లో *'ఆంతర్మథనము ఓఒకీటి. నూతనంగా చేతికందిన పుస్తకాన్ని పూర్తిగా చదివి అప్పటి నా భావాలను దానిలో పొందు వరచటం (గ్రంథ పఠనంలో నా పద్ధతి. ఆబార్యుల వారి వద్యాల గూర్చి ఏవో విషయాలను [వాసుకున్న నేను ఈ క్రింది పద్యంలోని ఒక పదం గూర్చి ఎంత గానో ఆలోచించినాను.

“అనుకొవమ్ములు కొన్ని ఊహలును నీహల్‌ కొన్నియున్‌ గొన్నిక

ల్పనముల్‌ నా స్తవముల్‌ మరిన్నిగను పక్వాపక ఏతొవృత్త కా

వనలిట్టుల్‌ కలగూరగంపగ భవత్చాదంబులందుంచెదన్‌

నను మన్నింపవె 'వృద్ధకాలుని" యతీం్శదా! వ్యాజరామానుజా!”

ఈ రకం పద్యాల్లో కవి ఆత్మీయతా మ్ముద ఉండటం సహజం, అయితే దీని చివరి చరణంలో “వృద్ద బాలుడున్నాడు. ఇది ఆలోచనకు ముఖ్యం. సాధారణంగా వృద్దత్వం అనేది వయసువల సం్యకమించే దళ అని పై సారి మనకు విజ్ఞాతవూర్వ విషయం. విడ్యావంతులలో కొందరిని గూర్చి జ్ఞానవృద్దు నే ళా టి లనేది వ్యాప్తిలో ఉన్నది. దీనికీ వయోలక్షణం వర్తించదు. “వృద్ధ' *ఖాల' శబ్యాల్లో- బాలుడు అంటే (గహణధారణవటువు.

వృద్ధవాలుడు న!

జ్ఞాన'వృద్దు'డు- (గహణధారణ వటువై న *“బాలుడు"వెరసీ “వృద్దబాలుడు” వద్యంలో (వత్యక్షమైనాడు. సంపత్కుమారాచార్యులు గారు శబ్ద (వ్రయోగ వేతృఠా నిష్టాతులు.

1933 లో జన్మించిన ఆచార్యుల వారికి 60 ఏండ్లు నిండీనవి, ఇది ఒక విధంగా వృద్ద దశకు తొలిమెట్టు. కాలచకం ఒక చుట్టు తిరిగింది అని అను కునేదానికన్నా సంపత్‌గారు నా దృష్టిలో జ్ఞానవృద్దులు - బాలుడు - అద్భుత మైన[గహణ, ధారణ పటుఠా ధిషణామూర్తి, పితృపాదుల వద్ద సంస్కృత వాషాధ్యయనం. చిట్టిగూడూరు (ప్రాచ్య కళాకాలలో చదివి 2853 లో భాషా వ్రవీణులు కావడం అనాడు (శమైక సాధన విషయాలే! సంస్కృతం _ అందులో వ్యాకరణాది ళాస్త్ర విద్యలు. కంఠతః నిలువవలసిందే గానీ _. ఈనాటివలె “గైడు = “నోట్స్‌' పాండిత్యాలు కావు గదా! అందువల్ల = అనాడు సంక మించిన '“బాలిత్వం - ఈనాటికీ వారి నుండి దూరం కాలేదు. పాఠశాల అధ్యా పకుడుగా ఉంటూ తెలుగులో (2963) హిందీలో (1966) ఎం.ఏ. పట్టాలను పొంది, జగిత్యాల కాలేజీలో ఆంధోపన్యాసకులుగా రాణించి - కాకతీయ విశ్వ విద్యాలయంలో (వవేశించి . ఆ సంస్థనుండి మొట్టమొదటి తెలుగు 2% 0 పొంది (ఈమంగా పౌసఫెసరు పదవిని పొంది _ పదవీ విరమణ చేసిన ఆచార్యులహరు . పునాది గట్టిగా నున్న సాహిత్య సౌధం వంటివారు.

ఏ వద్యం చదివినా - విన్నా - సాహిత్య సంబంధమైన ఏ విషయాన్నైనా వెంటనే సూదంటురాయివలె (గహించే సూత్ష్మ మేధాళశక్రి ఏీరిది. ఇది నాకు వారి సాహచర్యంలో అఆనుభవమైన విషయం. ఒక ఆర్హతగల డ్నిగీ పొంది విశ్వ విద్యాలయంలో ఆచార్యులుగా చేరి ఏదో రకంగా రాణించేవారు ఆధికులవుతున్న *ఈ కాలంబున గాఢశిల్పమతి లేనేలేదు' = ఆకుకోవలసి వస్తుంటే _ చిన్ననాటి నుండి సంస్కృతాం్భధాంగ్ల హిందీ సాహిత్యాలను _ విశిష్టాద్వైత సర్యపదాయ రచనలను షవోదక్షమంగా అభ్యసిస్తున్న ఆచార్యులవారి వంటివారు విశ్వవిద్యాలయా లలో ఉండటం _ వారివద్ద చదివినవారి పురాకృతపుణ్యం. ఇట్టా ఆలోచింప చేసింది వీరి “వృద్ధబాలుడు.'”

ఏ పుస్తకమునైనా పూర్తిగా చదివిం తర్వాత దాని “ఫ్టీర్రిక్ర”, అల్మిపా యాదులు చదువడంనా పద్ధతి. 'ఆంతర్మథనము' కూడా అస్లే చదివించింది.మల్లం

తథ సాహితీ సంవద పల్లి శరభయ్యగారు. దీని *వస్తు కఠథనము'లో *వృద్ధజాలుని' వదం గూర్చి (వాస్తూ “నేను తట్టుకొ నలేనిమాట....నా దృష్టిలో నీత డెన్నడును ఆ చిట్టిగూడూరు లోని పసినాటి మా సంవత్తే_.” అని నెలవిచ్చినారు. నా దృష్టిలోనేమో ఈ పదం పైన తెల్పిన వద్ధతికి చెందినది.

వరంగల్లుకు నాకు 1967 నుండి అనుబంధ మేర్చడింది. మా అన్నగారు శ్రీమాన్‌ లక్మణమూ శ్రిగారు అక్కడి ఆర్ట్స్‌కాలేజీలో ఉపన్యాసకులుగా చేరడం; వారిని గూర్చి నేను వెళ్లుతుండటం. ఇట్లా ఏర్పడిన బంధానికి పూర్వరంగం ఒక టున్నది. హైదరాదాదులో నేను విద్యార్థిగావున్న (1962 శ 66) నాళ్ళలో వే. నరసింవా రెడ్డిగారితో మతి, సాన్నిహిత్యం ఏర్పడినాయి. అందులో మేమంతా ఒకే దగ్గర నివసించి భోజనాదులు చే-సేవారం. రెడ్డిగారు ఆప్పల్లో నిజాం కాలేజీలో ఉద్యోగాన్ని ఆరంభించినారు (నారాయణరెడ్డిగారు. సెలవు పెడితే లశ్ష్మీరంజనంగారు. వీరిని ఆ స్థానంలో తాత్కాలికంగా పనిచేయు మన్నట్టు గుర్తు.) అవ్పుడు నేను ఎన్నో పుస్తకాలను చదువుతుంటే . ఐాటిని నరసింవారెడ్డిగారు - శ్రీహరిగారు తెచ్చియిచ్చేవారు, అట్లా చదివిన వాటిలో “జయంతి' ప్మతికలు. “తెలుగు ఛందో వికాసం”. వీటిద్వారా 1964.65 కాలాల్లో సంపత్‌గారిని . అంటే వారి రచనలను చదవడం జరిగింది. మ్మిశులు చెప్పగా వినడం తటస్థించేది.

1967 లో కావచ్చు వరంగల్లు జిల్లా రచయితల సభలకు వెళ్ళినప్పుడు వారిని మొదటిసారిగా చూచాను. వరంగల్లు అంధ విద్యాభివర్థనీ పాఠళాల (సఠాస్థలం) నుండి నక్కలగుట్టవరకు = కొళోజి, వానమామల, దాశరథివంటి వారితో కలిసి మాట్లాడుతూ నడచివచ్చిన సంఘటన ఆవిస్మార్యమాణము. అనాది వై టి! సంపత్‌. స్ముపసన్నల సాహిత్యవ్య కిత్వాలే అధికంగా

నాకూ - శ్రీ సంపత్‌ _ స్ముపసన్నలతో (వఠమ పరిచయం నరసింవి రెడ్డిగారి ద్వారా జరిగితే - దాన్ని బాగా "పెంచి పోషించింది ఆల్మీయుడు ఐనాల హరీయ్యదబాబు (మేముకలిసి ఒకే విద్యా సంస్థలో పని చేసిన వాళ ఛం)

వృద్ధబాలుడు తర్‌

సంపత్‌ గారు గాథానవ్త శతిలోని నూరింటిని ఏర్చికూర్చి *మరుర గాథలు” "పేర రమణీయమైన అనువాదాన్ని చేసి దాన్ని మా మ్మితుడు హరీందబాబు వివాహం సందర్భంగా ఆ దంపతుల కంకితం చేసీనారు. సందర్భం బాగా కుది రింది. వివాహానికి న్యుపసన్నగారు విచ్చేసినారు. బందరులో ఉన్న శ్రీ జల సూతం వారు, భాగవతులవారు, భావరాజు వారు వచ్చి ఎంతో శోభను చేకూర్చి నారు. జలస్మూతం వారితో నేనూ స్ముపసన్నగారు ఐందరంతా తిరిగినాం. రుక్మి జీనాథకాస్త్రిగారు - కృష్ణాష్మతిక దర్బారు, చెళ్ళపిళ్ళవారి గృహం, విశ్వ నాథవారు వేయి పడగలు (వాసిన యిల్లు, శివరామకాన్త్రగారి విడిది -_ ఇట్లా “బందరు పుర మాంగ్లపుం జదువుల' గురించి గంటల తరబడి ఏకధాటిగా విని పించిన జరుక్‌ కాస్త్రిగారి కంఠం మరువరానిది. ఆనాడు అదొక “సాహిత్య కీడాలి రామం'గా నిలిచింది.

బందరులో మేము మిక్కిలి సన్నిహితులమైనాము. అప్పటికే సాహిత్య ఎకాడమీవారు స్ముపసన్నగారి సంపాద కత్వములో వసుచర్మితను వేసినారు- దానిలోని *దివివారవ్వీటి' యతిని గూర్చి మేము సంపత్‌గారి ఎదుట చర్చించు కోవడం తలచుకుంటే ఈనాడు విచ్శితమనిపిస్తుంది. వివాహానికి వెళ్ళిన మేము బందరు సాహిత్యయ్యాతనే చేసినాము. అప్పటికే కొన్ని నా వ్యాసాలు “భారతిలో వచ్చినవి. జరుక్‌ శాస్త్రిగారు వాటిని చూచి 'ఈ సీతాఫలాల రచన ఏమిటి?” అన్నారు. (అంటే సీతాఫలం గుజ్జు మధురంగా వున్నా. దానిలోని గింజలను తీసివేయడం విసుగ్గా వుంటుంది గదా!) పుట్‌. నోట్స్‌ గూర్చి వారి భావన (గింజల వలె అని.) అట్లా వుండేది. “జరుక్‌ "గారు వరమ వదించినప్పుడు వారిని గూర్చిన వ్యాసంలో చాలా విషయాలను (వాయగలిగినాను. ఈ 'శాఖా చంకమణంి లేనిది . మా మైతతిని గూర్చి తెలియదు.

ఆచార్యులవారు %(గహణ' *“ధారణ” పటువు కావటానికి ఇంతకు ముందు ఒక కారణం తెల్పినాను . దీనికి పూర్వరంగం కూడా బలీయమైనది ఒక టున్నది. శ్రీహర్షుడు న్తైషధంలో _ విద్యను గూర్చి - *అధీతి బోధా చరణ (పచారణైర్ణకాశ్చత్మ సః వపణయన్నుపాదిభిః.. " అన్నాడు.

ఈ నాల్గు అంకాలు సంపత్‌గారి యందు (పోది చేసీంది వారి పీతృ పాదులు శ్రీమాన్‌. ఉ వే. (వ- రంగాచార్యస్వామివారు. ఉపన్యాస కేసరి”

46 సాహితీ సంపద *“సుబోధక సుధీ మణు'లైన పీరు ఉతయ వేదాంత విద్యా పారంగతులు. శ్రీ రంగాచార్యస్వామివారు (1885 ఎ 1967) తన కుమారునకు చిన్ననాడు ఇచ్చిన శిష(ణ) భఎష్యత్తులో సంపత్‌గారిని (వఖ్యాత - ఆదర్శ - బోధకులుగా- ఆచార్యులుగా దిద్దితీర్చడమే గాదు _ తెనుగునాట ఛందః వరిశోధకుల యందు _ విమర్శకులయందు *(ప్యాగసరులు”గా చేసింది. అందుకే. తమ '*భందో వికాసాన్ని” పితరుల కంకితమిస్తూ.- *“ఉళయ వేదాంత పారగు లుత్తమోప దేశికుల్‌ , పీబికాతిథుల్‌ దివ్యభావు లైన మీరు లభించుట ఆత్మకృత .-మ హా విశేష పుణ్యఫలమ్ము నందుకొనుటి అని శరణాగతులై నారు. '“ఆంతర్మథనము'లోను, '“ఆలరంగార్య వచోవిధేయ మృదుభఖావాయత్త చిత్తముతో.” అని స్మరించినారు, ఏవంవిధ విద్యావై భవ స్పూర్తి గలవారు కావుననే పాఠశాల అఆధ్యాప _ కత్వం నుండి విశ్వవిద్యాలయ ఆచార్యత్వం వరకు వీరి బోధన వేలెత్తి చూప లేనిది. ఈ విషయం నే ననడంగాదు. ఆచార్యులవారి శిష్యుల్లో నా మ్ముళులు - న్గా శిష్యులూ ఉండి చెప్పునట్టిదేకాక = వీరితో పని చేసిన అధ్యావకు లన్నట్టిది. సంస్కృతం చెప్పినా - ఛందోవిమర్శాదుల గరపినా - వద్య బోధ చేసినా _ పరిశోధకులకు పర్యవేక్షణ మొనర్చినా 'తన మార్గం” నుండి తొలగని దృఢ దష వీరికి గల ఒక (వత్యేకత. ఇదంతా చదివి ఈయన కేవలం ఛందోబద్ధమునై న రచననే అభిమా నీంచు ననుకొనుట ఒక (ఈమ. జయంతి ష్మతికలోని “చలం _ పురూరవి వ్యాసం చదివితే వీరి వివిధ మార్గాల లోతును గమనించవచ్చు.. ఆదునిక సాహి త్యంలో అద్భుతమైన ఊహను కల్గించిన *చేతనావర్త' కవితాసంకలనాలలో ఆచార్యులవారి వచన కవిశాన్తైపుణి, 2 వ సంపుటానికి (1970 (వ్రాసిన - 'అనుశీలని ఆధునికాయధ వచన క వితామార్శ్మికతను ఎంతగా వ్య క్రీకరించిందో అవగత మవుతుంది. “వచన పద్యం” - గూర్చి వీరు, *చే. రా.” భారతి ప్యతిక ద్వారా చేసిన చర్చలు _ తరువాత. “వచన పద్యం - లక్షణ చర్చ" (1975

వృద్ధబాలుడు త్త (గంథంగా వచ్చి - ఒకే విషయాన్ని గూర్చి విమర్శ సాగించిన ఇద్దరు వ్యక్తుల విభిన్న వాదాలను ఒకే (గంథంగా ఆ యిద్దరూ కలిని వేయడమనే నూతన మార్గాన్ని చూపిన “సంపత్‌, చే-రా' గార్డు, సహెహితీలోకానికి గొప్ప మేలు చేసీనారు ఇట్లాగే ఇతరతా ఆరునిక కవితను వాయడం - దాన్ని గూర్చి (వాయడమేగాదు, 1960 (పాంతంలోనే ఛందోవికాసంలో ఆధునిక కవితా ఛందో వైవిధ్యాన్ని వివరంగా వివరించగలిగిన పరిశోధకమూ ర్తి సంపత్‌గారు. బహుముఖీనమైన వీరి సాహిత? పరిశోధనకు వరంగల్లు నుండి వెలువడిన “జనధర్మ మరింత పదును పెట్టింది. తతృలితమే “మన పండితులు _ కవులు - రచయితలు. వరంగల్లు జిల్లాలోని వారిని కొత్త తరవాలో పరిచయం చెసిన ఈ వ్యాస పరంపర ఇదే శీర్షికతో 25 మందిని గూర్చి 1970 లో వెలువడిన (గంథం. రాశిలో చిన్నదైనా వాసిలో ఎంతో పేరుగాంచింది. ఈ పద్ధతిలో వరంగల్లు జిల్లా సాహిత్యమూర్తులను గూర్చి సంపత్కుమారాచార్యగారు సమ్మగ సాహిత్య చర్మితను వెలువరిస్తే - తెలుగుజాతి - అందునా తెలంగాణంవారు వీరికి రుణపడివుంటారు. “వరంగల్లు జిల్లా రచయితల వాజ్మయ జీవిత సూచిక” (1987) యందు ఇదే విషయం పరిశోధకులుగా - కవిపండితులుగో (వస్‌ద్దులైన నుప్రసన్నా బార్యులుగారు తమ “భూమిక యందు తెల్పినారు. శ్రీమాన్‌ సంపత్కుమారాచార్యులవారు “ఆధునిక తెలుగు సాహిత్య విమర్శ - సాంవదాయికరీతి' అనే విషయం గూర్చి పరిశోధన చేసి - కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయం తెలుగు శాఖ నుండి మొదట పీహెచ్‌. డి. వ్రతిగృహీత లైనారు (1970). సిద్దాంత వ్యాసం 1981 లో వెలువడింది. విషయం ఎంత విపులమైందో అంత జటీలమైనట్టిది. “ఇది సాహిత్య విమర్శకాదు........సాహిత్య విమర్శను గూర్చిన పరిశోధనపూర్వక విశ్లేషణాత్మక వివేచన యిది” _ అని గంథక ర్త తెల్పినదానిబట్టి దీని విసృృతి ఒకరకంగా వ్యక్తమవుతున్నది." పదమూడు అధ్యాయాలు - కొన్ని అనుబంధాలతో వెలువడిన యా బృహత్‌కృతి అత్యాధునిక తెలుగు విమర్శ వరకు వచ్చి ఆగింది. దీంట్లో ఆభార్యులవారి శైలి (కొత్తరకంగా కొనసాగిందని నా భావన. ఒకటి రెండు సార్ద దీక్షగా చదివితేగాని ఆ 'రచనా శైలి" ముందుకుపోనీయదు.

48 సాహితీ సంపద

అయితే దీని కసవాదమా అన్నట్టు '........కవులు - వండితులు - రచ యితలు' (గంథశైలి - వారు ఇతర (గంథములను సమీక్షించిన (వ్యతికల్లో) శైలి చాలా సులభమయింది. వరంగల్లు మ్మితులాకరు ఆచార్యులవారి పరిశోధన (గంథాన్ని చదివి 'దీన్ని ఎవరైనా తెలుగు చేస్తే బాగుండేది?.. అన్నారు! ఇదౌక చమత్కారము.

1989 లో తెలుగు ఎకాడమీవారు సంపత్‌గారి సంపాదకత్వంలో “విశ్వనాథ సాహిత్య వ్య క్తిత్వం' గూర్చి వెలువరించిన (గంథం విశ్వనాథ సాహితీ విరాట్‌ స్వరూపాని కెత్తిన ఒక కేతనం. దీన్ని సమీకరించడంలో ఆచార్యులవారి శద్ధాసక్తులు - వివేచన పర౦ిస్పుటమైనవి.

చిన్న చిన్న పద్యాలు - అభ్మిపాయాలు, సమీక్షలు మొదలైన వాటినుండి (ప్రామాణికమైన ఛందోవికాసాన్ని ఛందః పదకోకాన్ని, వెలువరించి - *సుకవిజనమనోరంజనం' వంటి [ప్రామాణిక ఛందో (గంథాల పరిష్కరించి విపుల పీఠకలళతో (వకాశింవ చేసిన సంపత్కుమారాచార్యులవారు ఛందస్సును గూర్చి చాలా వ్యాసాలను [వాసినారు. కొన్నాళ్ళ ,కితం 'భారతిలో “కమ్మని లకాంతముల కుమ్మొనసి” విమర్శకులు పాఠకుల పాధేయాలైనాయి. లువ్లవిస ర్లక స్వరయతి (ఆన్యోన్య) గూర్చి మేముళయులమూ 1967 _ 68 [ప్రాంతాల్లో చాలా వాదించుకున్నాం. ఈ వాదానికి కారణం - రావూరివారి "తెలుగు భాషలో ఛందో రీతులు” (ఇదీ . ఆచాధ్యులవారి పుస్తకం - గిడుగువారి (గంథం ఏక విష యంపై దాదాపు ఏకకాలంలో వచ్చినవి.) అనే గంథం. నిడుదవోలువారి (వాత, మా ఆత్మీయత వాదాన్ని పవ్యతికలకు ఎక్కనీయక - లేఖల ద్వారానే కౌనసా గించింది. నేను సంపాదించిన 'లక్షణ నవరత్న మాలిక అనే ఛందో గంథాన్ని (1967 మార్చి భారతిలో) (వచురించినాను. తరువాత దీన్ని చాలా సంస్కరించి విపులమైన పీఠకను (వాసియిచ్చినారు సంపత్‌ కుమారా భార్యులుగారు = ఇవ్పటికీ దాన్ని నేను ముదించలేక పోతున్నాను. ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయ తెనుగు శాఖ పఖున వెలువడిన (ప్రామాణిక అంధ మహాభారతం .- ఆనుకాసనిక పర్వం సీరి 'కవ్మితయ భారతము - ఛందః [పయోగము' అనే 50 పేజీల పీర8కతో వెలువడినది (1972). దీనిపై - నిడుదవోలువారు (1974 ఏపిల్‌ భారతిలో) ధ్వజమెత్తితే . సంపత్‌గారు 1975 మార్చి భారతిద్వారా - సమాధానమీయడం - దీనికి జవాబుగా నిడుదవోలువారు (మే 1975 కారతి) మళ్ళీ వాయడం చూస్తే

వృద్దవాలుడు " త్తి ఛందస్సును గూర్చి ఆచార్యులవారి వట్టుదల ఎంతటిదో గమనించవచ్చు. ఇట్టా వారి విమర్శలు - వాదోపవాదాలు చిన్నవి - పెద్దవి రాళిలోను - వాసీలోనూ (వఖ్యాత మైనవే!

కాకితీయ విశ్వవిద్యాలయంలో గేరిన తరువాత సంవత్‌గారు కొందరు పరిశోధక విద్యార్థ్భలకు పర గవేక్షకులుగా నుండి వారినుండి [(పామాణికమైన సిద్దాంత వ్యాసాలు వచ్చేటట్టు చేసినారు. కాకతీయలోనే నేను పరిశోధక విద్యార్థిగా చేరినప్పుడు (1985 _ 86) నా వర్యవేక్షణకు -_ స్ముపసన్నగారి కన్నా సంపత్‌ గారినే ఎక్కువ యిష్టపడినాను. దానికి కారణళా న్మువసన్నగారికన్న సంవత్‌గారితో నోకున్న చనువు - వాద (వకివాదాల్లో మా పూర్వ అనుభవాలు ఇవి తోడుగాగా పరిశోధన ఆరంభం జరిగింది. నా విషయం . అధికంగా అమ్ముదిత తాళష్యత _ లిభిత (గంథాలలోనిచి. దానికి తోడు విశిష్టాద్వైత సర్మపదాయ పరినిస్టితమైనవి. సంపత్‌గారు. విశిష్టాద్వైత వద్ధతి గురు శిష్య సంబంధంగానే 'సంవత్సరం తదర్దం వా మాస్యతయమథాపివా. పరీక్ష వివిధో పాదైైః..' అనే దానికి నిదర్శనంగా ఆరంభింపచేసినా నేను వారిని మ్మితులైన ఉవదేష్టలుగా ఖావించినాను. భవళూతి చెప్పిన 'వితరతిగురుః పాజ్టేవిధ్యాం....! శ్లోకం గుర్తుకు వస్తుండేది. పాలెం నుండి వరంగల్డుకు నా సంచారం. అక్కడ శీతవాతాతవ బాధలను అధిగమించినాను తెలుగు కాఖలోని ఆచార్య వర్షం అంతా ఆ ప్రబృందం. దేశికులు మతము కాబట్టి మొత్తంమీద పరిశోధన చర్చా పటువుగా నిర్జారితమై - ముగిసి - డ్మిగీ వచ్చింది. నా పరిశోధన (గంథం “మరింగంటి కవుల సాహిత్య 'సేవ' ఆవిష్కరణకు సంపత్‌ గారు. జగన్నాఠంగారు నల్పగొండకు వచ్చి ఆ సభలో మాట్లాడిన తీరు సలా సాహితీ మూర్తులను ఎంత గానో ఆకట్టుకుంది. ఆ _పభావం విడివడనిది.

సాహితీ సంపన్మూర్తులైన సంవత్కు_మారాచార్యులవారు లౌకికంగా పదవీ విరమణ పొందినా - నిరంతరము సాహితీవథ పదవీ సమాధిష్టితులే - “రహస్య 1తయమ్‌' అనే గంథంలో చెప్పిన “సీద్దం సత్సంపదాయేస్థిరధియ మనఘం ఎల ఇర్యాది శ్లోకం వీరి కన్వయిస్తుంది. [శ్రియఃపతి ఆచార్యులవారి కట్టి శక్తుల

53.4

50 సాహితీ సంపద కల్లించినారు - నా గురు పరంపరలో వీరిని చేర్చుకొని “అస్మడ్డురుళ్యో నమఃి = అనీ మననం చేసుకుంటున్నాను.

తమ సీద్ధాంత (గంథాంకిత వద్యాల్లో విశ్వనాథవారిని గూర్చి సంపత్కుమారాచార్యులవారు ఒక పద్యాన్ని ఇట్టా (వాసీనారుః

“*ఇండైన నేనెంత నామనీషయునెంత .నా స్మృతి

యెంత; ఏనాడొ! ఆనాడు నిటునటు నీరుకుళ్ల బడెడు

నంతలో అందివచ్చితివయా! ఆంతరాంతర భాన

మంతయు వెలిగించి. యచ్చమైన ఆత్మాకృతియగుచు.”

నాకు మరీ ఇష్టమైన పద్యాల్లో ఒక పద్యమిది.

అజ ధి టా

అజ=మిన్న అయిలయ్య థ్రీ నంపత్కుమారాచార్యులు గారితో నాకున్న అనుబంధం గురు శిష్య సంబంధం. నాకు వారు ఎం.ఏ. లో గురువుగారు. ఆ తరువోత ఆర్ట్స్‌ & సైన్స్‌ కళాళాలలో వారికి నేను సహాధ్యాపకుడై నాను. ఇది వారి దగ్గర నాకు చనువుగా గూడా వ్యవహరించటానికి అవకాశం కలిగించింది. ఆ అవకాశాన్ని ఉపయో గించుకొని వారిని నేను అర్థం చేసుకొన్న తీరును గూర్చి రాయాలనిపించింది. నాకు వారు పేశీ.ఉ లో వ్యాకరణం చెప్పారు. తరగతి గదిలో వారిని చూడగానే గంలీర సమ్ముదాన్ని దర్శించినట్లు ఫీలయ్యాను, మాట్లాడాలంటే జంకుగా వుండేది. ఈ భయం విద్యార్థి దళ దాటి పార్ట్‌ _ టైం లెక్చరర్‌ వుద్యోగం చేసేదాకా వుండేది. (శమంగా సాన్నిహిత్యం పెరుగుతూ రావటంతో ఆ జంకూ తరిగిపోయింది. సమయ పాలన వారికి తెలిసినంతగా మరొకరికి తెలియదేమోనని నా కనిపిస్తుంది. క్లాసుకు తమ పీరియడ్‌ టైంకు కచ్చితంగా వచ్చేవారు. విద్యార్థులు ఎదురు చూడాల్సిన అవసరం లేకుండేది. ఒక్క రోజు కూడా అర్థాంతరంగా పాఠం వదిలేసి తరగతి గదిలోంచి న్మిష్కమించిన రోజులు లేవు. పాఠం చెబుటా పొఠంలోనే లీనమయ్యేవారు కూడా కాదు. విద్యార్థుల కదలికల్ని ఓ కంట కన్సెడ్తూ పాఠం చెబుతూండేవారు. సందర్భోచితంగా అనేకానేకాంళాలను హౌఠానికి జోడించి చెబుతుంటే అమృతం 'సేవించినట్లుగా వుండేది. అయితే (వశ్నలు వేసీ మమ్మల్ని జవాబు లడిగితే మాతం చేదు మింగినట్లుండేది. సాదారణంగా ఎం. ఏ. తరగతుల్లో విద్యార్థులను (వశ్నలడగటం జరుగదు. కాని, సంపత్కు-మారాచార్యగారు _పశ్నలడిగేవారు. వారు బోధించేది వ్యాకరణం. విద్యార్థులకు ఏ మేరకు అర్థమయిందో తెలుసుకోవాలంటే మధ్య మధ్య (పశ్న లడగటం అనివార్యం. వారు విద్యారుల హ్నడయ మర్మజ్ఞులు. తరగతి గదిలో ల గంధాలయ ఛం? వదాయ[ో 6ో-7'గంన్యాద6 ॥

న! సాహితీ సంపద చెప్పిన పాఠం ఏ విద్యార్థికి అర్థం కాలేదో అశ్లే వష్టేయగలిగినవారు. ఆ విద్యార్థిని (పశ్నలడిగి జవాబు రాకపోతే మళ్ళీ వివరంగా విషయాన్ని బోధించేవారు. మళ్ళీ చెప్పటానికి వారు విసుక్కొన్నట్టు నేనెప్పుడూ చూడలేదు. పాఠం చెబుతుంటే స్పష్టమైన వాక్కు, సవ్యంగా సరళంగా సాగిపోయే భాషా (సవంతి వారికుండేదిం గంభీరంగా కన్పించినా, సందర్భోచిత మైన జోకులు వేసేవారు. తరగతి గదిలో జోకులు వేసారుకదా అని విద్యార్థి చనువు తీసికోవటానికి వీలులేకుండేది. తర గతి గదిలో గురుశిష్యుల సంబంధాన్ని ఎక్కువగా పాటించినా, తరగతి గది విడిచి వెళ్ళాక తానాక విద్యార్థిగానే (వవ ర్రిస్తూ ఎక్కడ కలిసినా నవ్వుతూ పలక రించి శిష్యవాత్సల్యాన్ని కురిపించేవారు.

నేను ఎం.ఏ. పూరి చేసిన వెంటనే ఆర్ట్స్‌ & సైన్స్‌ కళాశాలలో పార్ట్‌-టైం లెక్చరర్‌గా చేరిపోయా. అప్పుడు వారు ఆర్ట్స్‌ & సైన్స్‌ కళాశాలకు (టాన్స్‌ఫ రై వచ్చి డిపార్ట్‌ మెంట్‌ ఇన్‌ చార్జీగా వ్యవహరిస్తున్నారు. అప్పటి వరకు విద్యార్థిగా వున్న నేను వెంటనే వారికి సవాధ్యాపకుడుగా కావటం నాకు కొంత గులులుగా ఉన్నా, సంతోషం కూడా లేకపోలేదు, నేను డ్యూటీలో జాయిన్‌ ఆయిన కొద్ది రోజులకు (పొ 'ఫెసర్‌ మాదిరాజు రంగారావుగారు “సంపత్కుమారగారు సాహితీ నిధి, వారి దగ్గర పనిచేయటం నీ అదృష్టం" అన్నారు. వారన్నట్లు జాయిన్‌ అయిన కొద్ది రోజులలోనే గుబులుపోయి ఉత్సాహం పెరిగింది. నే నూహించి నంతగా సంపత్కుమార్‌గారు “రిజిడ్‌' కాదనే విషయం తేలిపోయింది. ఆప్యాయ మైన పలుకరింపు, ఆత్మీయమైన స్నేహం, విలువైన సలవిలు, పాఠం చెప్పి నపుడు తీసుకోవల్సిన జ్మాగ త్తలు, తరగతిలో సమయాన్ని సద్వినియోగం చేసు కునే విధానంతో పాటు అనేకానేక విషయాలు చెబుతుండేవారు.

ఏ విషయం జెప్పినా మనస్సుకు హత్తుకునేలా, ఒక మినీ. కఠనో, విశ్వనాథ వారికి సంబంధించిన సంఘటనో చెప్పి ఆ విషయాన్ని స్కృతి పఠం నుండి జారసీయకుండా చేసేవారు. స్టాఫ్‌ రూంలో ఎప్పుడూ ఖాళీగా కూర్చున్నట్లు శన్చించరు. ఎప్పుడైనా ఖాళీగా కన్చిస్తే- ఏదో ఊహిన్తున్నారనే- అనుకోవాలి.

“ఏమాలోవిస్తున్నారు సార్‌” అంటే, ఆ. అలోచనేమిటో బయటపెపే వారు. నిరంతరం రాయటం, లేదా చదవటం, ఆలోచించడం చేస్తుండే

మా గురువుగారి గుంంచి.... 53 నిష్కి9యా రహితులు 'సంపళ్కుమార్‌ గారు. ఏనాడుకూడా తను “ఇన్‌ చార్జ్‌ గా” మామీద అథారిటీ చేసిన గుర్తు మాకెవరికీ లేదు. పైగా కళాళాల (పిన్స్‌పాల్‌ గారు మందలిస్తే మమ్మల్నే సమర్థించేవారు. నేను జాయిన్‌ అయిన కొత్తలో, పాఠం చెప్పటంలో వున్న అనుభవ రాహిత్యంవల్ల 60 నిమిషాలపాఠం 5 నిమిషాలకు చెప్పి స్టాప్‌ళూంకి వళ్ళ్చేశా. ఇది గమనించిన వైస్‌ - (పిన్సిపాల్‌ గారు నావద్దకు వచ్చి విషయం ఆడుగుతుండగానే సంపత్కుమూర్‌ గారు కల్పించుకొని “కొత్తగా పాఠం చెబుతున్నాడు గదండి, రోజులు గడుస్తుంటే సర్టుకుంటాడు!” అని సర్హి చెప్పి పంపించివేశారు. వారితో సవార్యాపకుడుగా వండి ఎన్నో అవూర్వమైన సాహితీ విషయాల్ని తెలుసుకోవటం జరిగింది.

వక్షగా డా॥ సంవత్కుమార్‌గారు సభా సదులను రంజింవ జేస్తారు. సామెతల, ఉదాహరణల అన్వయంతో విస్పష్టంగా విషయాన్ని వివరించి మంత ముగ్దుల్ని చేయగల సామర్థ్యం వారికుంది. ఒకసారి ఆక్ట్స్‌ & సైన్స్‌ కళాశాలలో ఉదయం 110 గంటలకు కన్యాశుల్క౦వై ఒక గంటసేపు ఉప న్యాసం ఇవ్వాల్సిందిగా ఆరోజే ఉదయం 9,30 గం॥లకు యూనివర్సిటీ కాంపస్‌లో ఉన్న సార్‌ను ఫోన్‌లో కోరాం. ముందు ఇంటిమేషన్‌ లేకుండా (ప్ర్యోగాం ఏర్పాటు చేసినందుకు ఏమీ అనుకోవద్దని, శవ్పక రావాలని అల్యర్థించాం. వారు వచ్చారు. గంటసేపు కన్యాశుల్కం గూర్చి అనర్గళంగా ఉఊపన్యనీం జారు. విస్పృతమైన కథా (పాతివదిక, అనేక సన్నివేళాలు గల కన్యాజుల్కాన్ని ఒక గంటలో డిగీ విద్యార్థలందరికీ ఆర్జమయ్యేలా (వసంగించటం మాటలతో కూడుకున్న పనిగాదు. నాటకంలో ఆతిముఖ్య ప్మాతలైన మరురవాణి గిరిశాలను (పక్కకు పెద్ది, కళథనంతా వినరించాక ఈ పాతల గూర్చి చెప్పారు. ఆ ఇద్దరిని ఒక్కసారి గూడా (ప్రస్తావించకుండా ఏ _పధానాంశమూ వదులకుండా సాగిన కథనం మాకొక '“థిల్‌” కలిగించింది. ఒక జీవిశమంత విసృత పరిధి కలిగిన కన్యాశుల్కంను ఒక్క గంటలో చెప్పి ఆటు కళాశాల విద్యార్దుల, ఇటు ఆధ్యాప కుల (పళంసలకు ప్మాతులై నారు.

:నంపత్కుమార్‌ గారికి సాహిత్యంలో గల అభినివేశం ఎంతటిదో! సము (వాన్ని వశంలోకి వొంచగల శ క్రిసామర్జాలున్నవారుగా చెన్నక తప్పదు, తెలుగు లోనేకాదు, హింది, సంస్కృృతాల్టో కూడా వారు ధారాళంగా మాట్టాడగలిగే

కథ సౌహితీ సంపద లాషాసంపన్నులు. 1989 నవంబర్‌ 11 వ తేదీనాడు ఆర్ట్స్‌ & వైన్స్‌ కళాశాలలో వివేకానంద భాషా ఉత్సవాల్ని కూడా నిర్వహించారు. బహుభాషా సమ్మేళన ఉత్సవాలను నడపటం ఒక కొత్త వయోగం. తెలుగు, హిందీ, ఉర్దూ,సంస్కృత భాషల్లో ఉద్ధండులై న ఆచార్యవర్యులను పిలిపించి, ఏ ఖాషాపండితునితో ఆ భాషలో మాట్లాడుతూ భాషమీద చర్చ నిర్వహించారు. వారి బహుభాషాభిజ్ఞత మమ్మల్ని చకితుల్ని చేసింది. ఆనాడు వారు చేసీన ఆ (వమయోగం విజయ వంతమై, విద్యార్థుల్లో వివిధ భాషలు నేర్చుకోవాలన్న జిజ్ఞాస కలిగింది. ఈ సమావేశానికి రూపకల్పన చేసిన సంపత్కుమార్‌గారి ఉద్దేశ $0లో కేవలం వివేకా నందుని జన్మదినం వేడుకగా జరుపుకోవటంకోసం ఏర్పాటుచేసిందేకాదు. విద్యా ర్థలకు వివేకం, ఆనందం (వివేకానందం) కలిగించటంకోసం చేసిన (వయత్న మిది.

“వచన కవిత్వానికి 60 ఏస్ట” నిండిన సందర్భంగా తెలుగు యూనివర్సిటీ వారు రాజమండి సాహిత్య పీఠంలో ఏర్పాటుచేసిన సెమినార్‌లో పాల్గొని లేవ నెత్తిన (పళ్ళలు విద్వత్క-వులు, పండితులు, విమర్శకుల ఆలోచనలను రెచ్చ గొట్టినయి. సాగిన చర్చలు మానంటివారికి ఎంతో ఉపకరించినాయి. యూనివ ర్సిటీ స్థాయిల్లో జరిగిన సెమినార్‌లలో అనేక విషయాలపై లేవనె త్తిన చర్చా విషయాలు పరిశోధనాంశాలుగా మారిన సందర్భాలు కూడా ఉన్నాయి.

సంవత్కుమారాచార్యగారికి ఆలంకారళాన్త్రంపై మక్కూవా, వట్టూ ఎక్కువ. కావ్యాలంకారళాస్త్రం, లక్షణబద్ధంగా ఆలోచించేతత్వం, హేతు పూర్వకమైన _పతిపాదన, తార్కిక నిరూపణలు విశిష్టాంశాలుగా నిలబెడ్తాయి. వారు పరిష్కరించి, ఆంగధ్రవదేక్‌ సాహీత్య అకాడమీ (ప్రచురించిన (గంథాలు, కూచిమంచి వెంళకటరాయుడు రానిన “స్పకవి మనోరంజనము', కూచిమంచి తిమ్మకఏ 'లతకణసార సంగహం', ఛందోవ్యాకరణాల్లో సంపత్కుమార్‌ గారు దిట్ట అనటానికి నిదర్శనం. తెలుగు ఛందో వికాసం, తెలుగు ఛందః పదకోశం, లవణదీపీక వంటివి ఒక వైపు, సాహితీ సృజన పరంగా అనేక వ్యాసాలు ఇంకొక వైపు వారి (పామాణికతకు అద్ధం పడతాయి. సంపళ్కుమార్‌ గారి వద్యమయినా, వచనమయినా వాటిలోని లోకో క్రి లషణం మనలను ముగులనూ చేస్తుంది; ఆలోలింవనూవేస్తుంది. ల

మా గురువుగారి గురించి.... 5్‌5్‌

(క్రమశిక్షణ కలిగిన విమర్శకులుగా వారికి పేరుంది. వ్యతికలలో అచ్చైన అనేక ఏిమర్శా వ్యాసాలే కాక వారి నీద్ధాంత (గంథం “ఆధునిక తెలుగు సాహిత్య విమర్శ సం్యవదాయరీతి, వూర్వకవుల కావ్యదృక్పథాలు” మొదలై నవి ఇందుకు సాశ్యం పలుకుతాయి. నిజానికివే వీరి పరిశోధనా శక్తికి కొాలమానము కాదు. ఇంకా వీరినుంచి ఆశించే విమర్శా సాహిత్యం ఎంతో వుంది. వీమర్శలో గినస్టిన్‌ కలిగి, సంయమనం (వె414906 తీసుకువచ్చిన వారు సంపత్కుమార్‌ గారని చెప్పవచ్చు. సమకాలీన సాహిత్య విమర్శలో సంయమనం లేక పెడధోరణి పట్టిన తరహాకు భిన్నంగా విమర్శకు గౌరవమూ [ప్రామాణికతా సంపాదించే తమదైన ఒక ఒరవడిని అయన సృష్టించుకొన్నారు. ఆలోచనా [(పధానమైన విమర్శలో ఆవేశం చొరబడి అనౌచిత్యానికి దారితీయడాన్ని సంపత్కుమార్‌ గారు అసలు సహించరు. అనేక సందర్భాల్లో డినిప్టిన్‌ వున్న విమర్శకులు చేసే వని సంపత్కుమార్‌ గారు చేసారు. తనకు త్తే (వతీ ఆలోచనను సిద్ధాంతీక రించే (వయత్నం చేయలేదు. వాటిని శోధించి, తరచిచూని సాహితీ విద్యార్థుల వద్ధ (వస్తావించి, ఒక నిర్ణయానికి వచ్చాకనే దాన్ని బయట పెడతారు. ఈ విధానాన్ని ఆఅలవరచుకోవటాని కే నావంటివారం వారిని కలుసుకోవటానికి ఉత్సాహపడుతూ ఉంటాము.

సంవత్కుమార్‌గారిలో విద్యార్థి లక్షణాలు. విద్వాంనుని పరిశోధన, తాత్వి కుని జిజ్ఞాస, యువకుల్లో కన్పించే నిరంతర ఉత్సాహం మాకు కన్పిస్తుంటాయి.

సంవత్కుమార్‌ గారితో ఎన్ని. గంటలు గడిపినా క్షణాల్లా గడుస్తాయి. వారితో గడిపిన (సతిసారి ఏనో కొత్త విషయాలు తెలుస్తూనే ఉంటాయి. నాకు తెలిసినంతవరకు సాహిత్యంలో వారికి తెలియని విషయాలు బహు స్వల్పం. ఒక మాటలో చెప్పాలంటే వారు మా వంటివారికి ఒక సంచార (గంథాలయం.

అలాన (9 వలా

అధ ం విశిష్ట దృక్పథ నిర్రేశకులు ఆచార్య సంపత్కుమారాచార్య డాః॥ ముదివేడు ప్రభాకరరావు

తెలుగునాట నాల్లు దశాబ్ధాలుగా ఉత్తమ దేశికులై సాహిత్య సేవకే అంకిత మైన మరుర మనోహరమూర్తులు ఆచార్య కోవెల సంపత్కుమారాచార్య ఒక్‌ సృజనాత్మక రచయితగా, సహృదయ విమర్శకుడుగా, లక్షణ [గంత పరిష్క_ ర్తగా , విశిష్ట పీఠికాక ర్రగా, సంకలనక ర్రగా, ప్మతికా సంపాదకుడుగా, విశేషించి పాచీనాధునిక సాహిత్య విమర్శవథ నిక్ధేశకుడుగా శ్రీ సంపత్కుమార గారి బవంములీనమైన సేవలను అభినందిస్తూ, వారి షష్టిపూర్తి నందర్భాన్ని పురస్కరించుకొని నాకు తోచిన నోల్గు మాటలు వాస్తున్నాను.

సృజన, విమర్శన అనేవి సాహిత్యానికి రెండు ముఖాలు. కవులదే సృణింప బడిన అపారవాజ్యయంలో ఏ కొంతభాగమో సాహిత్యంగా నిలుస్తోంది. కాల వరీశ్షకు- తట్టుకొని నిల్చిన ఆ సాహిళ్యాన్ని చదవడానికి ఒక వద్దతి, విధాన 'మేమైనా వుందా? ఒక ప్రాచీన కావ్యాన్ని ఆధునిక సమాజ వ్యవస్థాదృష్టితో చదివి అర్థం చెప్పవచ్చా? సమన్వయం చేయవచ్చా? లేక (పావీన కావ్యాన్ని ఆనాటి సాంఘీక వ్యవస్థకే సమన్వయించాలా? ఏ దృక్పథంతో చదివితే ఆ కవుల అభ్మిపాయాలను మనం సరైన తీరులో, చక్కని రితిలో అర్థం చేసుకోగలము? అనేవి ఈనాడు నిజమైన సాహిత్య విద్యార్థికి ఎదురౌతున్న సమస్యలు. కావ్యపఠనాఖ్యాసం

(ప్రాచీనకాలంలో కావ్యపాఠకునకొక విశిష్ట స్థానముండేది. కావ్య (వ్రవంచంలో వక్త - శోత ఒక విడదీయరాని జంట. “పురాణ పుణ్యక థాకళన

విశిష్టదృక్పథ నిర్దేశకులు ఆచార్య సంపత్కుమారాచార్య ద్‌ దకుండు”, “నారత (శ్రవణాస క్రియ”వంటి మాటలు నన్నయ భారతావఠోరికలో కన్పడుతాయి. "ఊహ తెలియంగల లేఖక, పాఠకో త్తము"ల్ని బహుధా (పళం సించాడు ఆంధ కవితా పితామహుడు. కావ్యపఠనమనేది కవి హృదయానికి అత్యంత సన్నీహితంగా, కవిళాభివ్యక్తిని (గహించే విధంగా ఉండాలనే: దీని (వఠరాన న్యూతం. అంతేతస్ప, సంగీతధోరణ్‌లో రాగాలు తీయడం కాదు. సంగీతం గౌణం. భావం (పధానం. కాగా, కావ్యపఠనం ఒక విలక్షణమైన కళ. కవి హృదయావిష్కరణమే దీని ధ్యేయం. ఇలాంటి పఠన విధాన నూశాన్ని పట్టుకోలేని పాఠకుడు కవి హృదయాన్ని సమీపించలేకపోళున్నాడు. దీనిచే కవిగా. గుర్తింవడటం ఎంత కష్టమో, “సహృదయుడైన పాఠకుడు'గా గుర్తింంబడడం కూడా అంతే కష్టమని తెలుస్తోంది!

“ఒకానొక కవి రచనను ఒకానాక విధముగా చదువవలెను” అనేది కవి స్మమాట్‌ విశ్వనాథ వారందించిన సాహితీ విమర్శన సూతం! ఇందులో కావ్య వఠనాభ్యాస [పాధాన్యంశోపాటు, కవివ్య శిత్వానికి సమానస్థానం యివ్వాలని స్ఫురిస్తోంది!

ఈనాడు (_పావీన సాహిత్యపఠనం మూలపడింది సౌహిత్మ విద్యార్థులు ఒక పద్యాన్ని చదివి అర్ధం చెప్పలేని స్థితిలో వున్నారంటే నవ్వాలో, ఏడవాలో తెలియడం లేదు. పాత కాలంలోనైతే “ఇది పాఠకుని దడోషమే”' అనేవారు. ఈనాడు 'కవిదే డోష'మంటున్నారు. అంటే అంత కళినంగా, విద్యార్థికి కూడా అర్థంకాని విధంగా (వాయడం కవిదోషమని ఈనాటి పాఠకుని భావన. ఇది దిగ జారిన స్థితిని చెబుతున్నదేగాని సరైన అంచనా కాదు. (కమ్మకమంగా వద్యవఠన పద్దతి అంతరించడం వల్ల ఈ దుస్థితి ఏర్పడిందని నా అభ్మిపాయం. అందుకే “అనవరత కొవ్యానుీలనాభ్యాసము” ను కావ్యపాఠకునికి విధించాడు అభినవ గుప్తుడు. ఇందులో అనవరతము, అనుకీలనము, అల్యాసము అనే మూడు మాటలు సాఫ్మిపాయాలు. “విద్యలెల్హ నఖ్యాసవశంబునం 'ఐడయ ఖారము లేదని' చెప్పాడు నన్నయ. అలాటి ఆనవరతానుశీలనావ్యాస లవణాన్నే తిక్కన “క్రావ్యరసముణ గొనియాడుచునుండుదెప్పుడున్‌" ఆని హరిహరనాళునిచే. చెప్పిం 'బాడు. ఇది సాహిత్య విద్య ఈ విద్యాభ్యాసానికి గురుసన్నిధియే వరవి దిద్దాలి, ఈ అభ్యాస విధానం పరంపరగా ఆందింపబడాలి. దీన్నే 81212థ్ర 60 ౬964౯.

4494 బశయటంల8] 800౯046ఏ అనవచ్చు. లేదా 18881681 ౭౧౯౦046 అనవచ్చు.

ఒక (ప్రాచీన కావ్యవఠనాభ్యాసాన్ని గురించి శ్రీ సంపత్కుమార ఏమం టున్నారో చూడండి.1 “పాఠకుడికి కావ్యాన్ని “పఠించటం” లో ఒక అభ్యాసం ఆవసరం. ఈ అభ్యాసానికి ఒక పాఠరంపరిక విధానం ఉంటుంది. ఆధునిక కాలంలో ఆ పరంపర విచ్చిన్నం చేయబడింది. అభ్యాస విధానం దెబ్బ తిన్నది. కేవలం థ్‌ బ్దార పరిజ్ఞాన పరిమితులతో మవో కావ్యాల దగ్గరికి పోయేటప్పటికి వాటి యాధార్థ్యం అవగతం కాకపోవటం అట్టావుంచి, వ్యకవ్యాఖ్యానాలకు అవకాశం "పెరిగింది. అందువల్ల పఠనాభ్యాస విధానం యొక్క అవసరం ఈనాడు చాలా వంది.” ఈనాడు పొాఠకుడే సహృదయుడు గ

ఈనాడు పాఠకుడు సరాసరి తనకు నచ్చిన ఒక ఆధునిక కవితా/కావ్య వఠనం (పారంలిస్తున్నాడు. శళ్చూర్వం ఉండే సాహిళ్యాన్ని చిన్నచూపు చూస్తు న్నాడు. ఇది కూడ మంచి పద్దతి కాదు. ఆధునిక సాహిత్య పఠనం, (ప్రాచీన సాహిత్యావగావాన మీదనే ఆధారవడి వుంటుందనేది సత్యం. “సం్యపదాయం నిలిచే వుంటుంది హమేషా, అది తాత ముత్తాతల నాటి ధనం” అన్నారు ఠీథఫ్రీ- కాబట్టి ఏ కవి రచనను చదివినా అతడు చెబుతున్నదేమిటి ఆని నీవు చెప్పగలిగి వుండాలి. అలాంటి పాఠకుణ్ణే ఈనాడు 'సహృదయుడు"గా నిర్వచిస్తున్నారు శ్రీ సంపత్కుమార.

కోపాఠకుడు అంటే ఏదో *చగివే'వాడనీ, సహృదయుడు ఆంటే ఏదో '“'వృదయం'” గలవాడనీ కేవలం వాచ్యార్థం వలి (పయోజనమేమీ ఉండదు. సాహిత్య విమర్శ రంగంలో “సహవృదయుడు' అనేది ఒక పారిభాషిక వదం, పాఠకుడు అనేది కూడా ఆధునికంగా ఆ స్థాయికి ఎదిగింవబడిన పారిభాషిక యు పే “మనను విప్పీ.. (పుట _ ళం అరార్య సంపత్కుమార, అచార్య

న్యువసన్నగారి “విశ్వనాథ మార్గము'నకు భూమిక (1992), రి “మనను విప్పి...” - పుట . ౪111,

విశిష్టదృక్సథ నిక్టేశకులు ఆచార్య సంపత్కుమారాచార్య ర్‌ం వదం. ఒక కవిత, ఒక కావ్యం, ఒక నవల....దేన్ని చదివినా అందులో కేర్యద బిందువేమిటో గుర్రించగలిగి, దాన్ని పట్టుకొని అఆ రచనను అవగాహన పరచు కొని అనుభవంలోకి తెచ్చుకోగలిగిన లక్షణం గలవాడు సహృదయుడు / పాఠకుడు.”

పైన అభినవ గుప్తుని వాక్యాన్ని స్మరించాం. అది పూర్వార్ధం. దానికి ఉత్తరార్థం యిలా వుంది. “....విశదీభూతే మనోముకురే వర్ణనీయ తన్మయీఖభవన యోగ్యతా తే హృదయ సంవాద భాజః సహవృదయాః” ఆంటే ఏమిటి? నిరం తరం కావ్యాలను అనుశీలించడం అనే ఆభ్యాసం చేత స్వచ్చమైన మనోదర్ప ఇణంలో తన్మయత్వం చెందే యోగ్యత గలవారే సహృదయులన్నాడు అభినవుడు. వారే ఈనాటి *'పాఠకులు" అంటున్నారు సంపత్కుమారగారు. ఎందుకంటే, వారికి కావ్య వఠన పద్దతి అంటే ఏమిటో తెలుసు కాబట్టి, అధ్యయనం - అనుశీలనం :

అటువంటి సవృదయ పాఠకుడే సాహిత్యాన్ని “అధ్యయనం” చేస్తున్నాడు. ఈ “అధ్యయనం' *అనుశీలన'గా వరిణమించినస్పుడే ఉత్తమ సాపాత్య విమర్శ వెలువడే అవకాశముంది. అధ్యయనం (ణల) “వరిశీలని ఆనుకుంటే, అనుశీలన (6౫౪ ల౪9) “విమరు'”గా చెవృవచ్చు. “కవ్యభి (పాయానుకూలముగా కావ్యార్థమును భావించుట అనుశీలన” మన్నారు. డా॥ రూళిపాళ శ్రీరామమూ ర్రిగారు వారే యిట్లన్నారు : “వరిశీలన వటిష్టము కాస్త్రము. అనుశీలన పటిష్టుడు సహృదయుడు సహృదయునకు కాస్త ఐల ముండును. అతనికి అంతకంటె సహృదయత్వ మెక్కుడుగా నుండును. "క

“్రాన్తము సాహాయ్యకము. శాన్రము కవి (వతిళను కుదించలేదు. శాస్త్రమును వదలి పెట్టి కవి (వతిళ భానీంచదు” అన్నారు విశ్వనాథ, అధ్యయన, అనుశీలనావశ్యకతలను గూర్చి శ్రీ సంపళ్కుమార అభ్మిప్రాయమిలా వుంది: 3. జీవుని వేదన . డా॥ దూళపాళ శ్రీరామమూ రి, మేఖల, 1978. 4. సంపత్కుమారగారి "తెలుగు ఛందో వికాసము" నకు విశ్వనాథ వారి

వస్తావని (1962,

650 సాపాతీ సంపద *టక రచనను అధ్యయనం చేయటానికి, ఆవగాహన పొందటానికి

(వ్యకియా వైవిధ్యానికి సంబంధించిన వివేకం అవసరం _ (వ్మకియా వైవిధ్యాన్ని గుర్రించకుండా అన్ని తరహాల కావ్యాలను" ఒకే గొటకట్టి చూచే పద్ధతిని “కవిత్వ తత్త్వ విచారం” వ్యాప్తిలోకి తెచ్చింది. ఆ తరవి నుండి కోలుకోవ టానికి దాదాపు ఒక అర్ధ ₹ తాని కాలాన్ని కోల్పోవలసీ వచ్చింది. మవి భారతాన్ని మహాకారతంగా, మను చర్మితను మనుచర్మితగా_అంటే రెండింటినీ విభిన్న [వ్మకియలకు చెందినవిగా గు ర్రించలేకపోతే ఆ కావ్యాలవల్ల కలుగ వలసిన పయోజనేం నుంచి పాఠకుడు వంచితుడై పోతాడు. ఒక ఇతివోస కావ్యాన్ని, ఒక మవి కావ్యాన్ని చదివే తీరు వేరు, చేరు. మరొకటి, ఒక్కొక్క దేశపు సాహిత్య _పవృత్తి ఒక్కొక్క విధంగా ఉంటుంది. ఆ *విధ' మేమిటో తెలునుకోవటానికి నిరంతర పూర్వాధునిక కావ్యానుశీలనం పౌఠకుడికి ఉపయోగపడుతుంది. "5్‌

1 దీన్ని విట్టి ఇతిహాసము, పురాణము, మహాకావ్యము, (నబంధము, నాటకము నవల, వచన కవిత .... యిలా (వ్మకిడూలేదాన్ని అనుసరించి సాహిత్య పాఠకుడు ఒక అవగాహనతో మెలగాలని చెప్పడంతో పాఠకుని వాధ్యత, అధికారమూ రెండూ తెలున్తున్నాయి. కవి తన కవితా శిల్పంద్వారా హెఠకుని జ్ఞాన, విజ్ఞానవంతునిగా చేయడమేకాక, మనన్సును ఊత్పథాల్లో సంచరింపడేస్తున్నాడు కదా! అప్పుడు ఎవడు మహాకవి? వీది మవికావ్యం? అనే [(వళ్న సహజంగా పుడుతోంది. ఎవడు మహాకవి? ఏది మహాకావ్యం?

“ఒకడు మవాళకని అవుశున్నాడం బే కేవలం వదిమంది పదిసారు మాటి మాటికీ మవాకవి అనటంవల్ల కావటం లేదు; కాడు కూడా. తన రచనలలో వైయక్తిక, సామాజిక, దేశీయ, ప్రాకృతిక, వై శ్విశకలయలను ఏకముఖంగా అనుసంధానించటంవల్ల; బౌతిక, మానసిక, వైజ్ఞానిక, ఆధ్యాత్మిక, [ప్రవృత్తు లలో సమన్వయం సాధించటంవల్ల, బహిరంతర్జీవితాలకు సామంజస్యం సంపా ర్‌ “మనన్సు విప్పి...” సంవక్కుమార్న “విశ్వనాతమార్గము” భూమిక

వుట, 11,

విశిష్ణదృక్పఠ నిక్థేశకులు ఆచార్య సంపత్కుమారాచార్య రక్కి దించటంవల్ల, (పకృతి - మానవ జీవికాలలో సంతులిత సామరస్యతా త్రికతను వ్య క్రపరచటంవల్ల, రసభావ నై రంతర్య దై తన్యాన్ని సమీకరించటంవల మహాకవి న్‌ ల సా జా సే అవుతాడు.” “వీ మహాకావ్యం యొక్క ఆవిర్భావంవల్ల తత్పూర్వోత్తర రచనలన్నీ ఈ రచన విరిసిన వెలుగులలో తమ ఉనికినీ, స్టానాన్నీ పునః పరిశీలించుకొని నిర్దారించుకోవలసిన పరిస్థితి ఏర్పడుతుందో, భవిష్మదచనలకు ఉదాత్త మార్గ దర్శనం లభిస్తుందో అది మహాకావ్య౦ం.”? ఇది టి.యస్‌. ఇలియట్‌ గణర1దం9 806 061౪164021 181600 అనే వ్యాసంలోను, ₹/10286 18 & 6148816? అనే వ్యాసంలోను చెప్పిన అభ్మిపాయంతో సంవదించటం గమనించదగింది,. దీనినే ఆచార్య జి.వి. స్కుబహ్మణ్యం గారు కూడ “నవ్య సంప్రదాయ కవిత్వోద్యమం _ విశ్వనాథ” అనే వ్యాసంలో యిలా వ్య క్రీకరించారు: “హెహిత్యరంగంలో ఒక (కొత్త ఠఈచన వెలువడిందంటే ఒక [కొత్త విలువ పౌటమరించిందన్నమాట! డాని వెనుక ఒక అవగాహనకాని, సమన్వయంగాని, దృక్పథఠంగాని, తత్త్యంగాని తప్పక ఉండి తీరుతుంది. దానిని (గహించి వ్యాఖ్యానించినప్పుడే కొత రచన అందించే విలువ యొక్క రుచి అవగతం అవుతుంది. ”తి ఈ నేపథ్యావగాహనతో గురు సన్నిధిలో సాహిత్య పఠనాభ్యాసం పొందిన సహృదయ పాఠకుడే సాహిత్యానుశీలనలో దక్షుడై ఉ త్తమ వినుర్శకుడాతున్నాడు. ఈనాటి సాహిత్య స్థితిగతులు ఈ నాటి సాహిత్య పరిస్థితి శోచనీయంగా ఉంది. ఎక్కడ చూచినా ఆకుకు, పోకకు అందని విచ్శితమైన పోకడలూ, అనుభపదూర మైన తర్కాలూ, నవత శ “మనసు విప్పి...” పట - మ. 7. పదే _. పుట = 2౫1. 8. “విశ్వనాథ సాహిత్య వ్యక్తిత్వం" (సంకలన కర్త = సంపత్కుమార తెలుగు అకాడెమీ, హైదరాబాదు, 1989.

ర్తి హిహితీ సంపద రాజకీయ నీద్ద్ధాంతాలూ బలనీపోయి, వట్టి నినాదాలూ, కేకలూ సాహిత్యంగా చలామణీ అవుతున్న కాలంలో పాఠకునికి ఉత్తమ సాహిత్యాభిరుచి కల్గడం వెలా? అనేది వళ్న,. దీన్నే శ్రీ సంపత్కుమారగారు యిలా వివేచిస్తున్నారు:

*జధృునిక సాహిత్య కాలం పూర్వ కావ్యరచనాకాలం వంటిది కాదు. వివిధ దేశాల పరిచయాల వల్ల, రకరకాలైన సాహిత్య వాదాల వల్ల, పాళ్చాత్యీ కరణ విధానంవల్ల, ఆర్థిక, రాజకీయ, సాంఘిక సిద్ధాంతాలవల, వాదాలవల్ల.... ఈ కాలం వఏిచ్మితంగా సంకుల మైపోతున్నది. వ్యక్తుల భౌతిక, అస్థిక, సామాజిక, వైజ్ఞానిక, ఆధ్యాత్మిక జీవితాల వివిధ దశలలో సంక్లిష్టత పరిప్ణవిస్తున్నది. అందువల్ల ఈనాటి సాహిత్యాన్ని, రచనలను పాఠకుడు సమీపించేటప్పుడు చాల జ్యాగ త్తగా ఉండవలసిన న్టితి ఏర్పడింది.” ఉత్తమ సాహిత్య విమర్శకుని బాధ్యత

10% ఈనాడు సాహిత్య విమర్శకుని వాధ్యత కూడా అధికమైపోయింది. రకరకాలైన పరిమితులతో అలవావైన అభిమాన ముగ్గమైన రీతులతో లభించిన జానెడు బె ర్రెడు కొలబద్దలతో మహా రచనలను, కావ్యాలను అంచనా వేసే (ప్రయత్నాలలో పాఠకుడు “సహృదయుడు” కాక, వట్టి “పాఠకుడు'గా మిగిలి పోతున్నాడు. అందువల్ల మవా రచనలన్నీ వట్టి కళథలయి, కాలక్షేవ విషయా లై పోతున్నాయి. కాబట్టి, మహా రచనలను గూర్చి, వాటి సృజన మూలాలను గూర్చి అనేక విషయాలను పాఠకుల అందుబాటులోకి తేవలసిన అవసరాన్ని బాధ్యతగల విమర్శకులు ఈనాడు కొందరు గు శిస్తున్నారు.”

అటువంటి బాధ్యతాయుత వీమర్శకులెవరున్నారు మనకీనాడు? అని వళ్నిస్తే. ఉత్తమ సాహిత్య విమర్శ పథ (పదర్శకులూ, దృక్పథ నిర్జే కులూ; నిహవకులూ అయిన ఆచార్య కోవెల సంపత్కుమారాచార్యులవారే దానికి వత మోదాహరణులుగా నిలుస్తున్నారు. వను 9, 10. “మనసువిప్పి...” వుట.

విశష్టదృక్పథ నిర్జేశకులు ఆదార్య సంపత్కుమారాచార్య 63 శ్రి నృజన - విమర్శ వక్మతా మేళవించిన సాహిత్యమూర్తి, [పాలీనలా _ ఆధునికతా ఒక్కచో రూపెత్రిన ఉదాత్త వ్యక్తి ఆచార్య సంపత్కుమారగారు. వీరూ, వీరి పెద్దన్నయ్య కుమారులైన న్యుపసన్నగారు కలిసి 1954లో జంట కవిత్వం మొదలు పెట్టి హృద్గీత, ఆనంద లహరి (1957) అనే రెండు కావ్యాలు (వచురింబారు. రామాయణ కల్పవృశ (వథావంతో “శబరీ' ప్మాతను (గహించి “ఆనంద లహరి” అనే లఘు కావ్యాన్ని రచించి శ్రీ విశ్వనాథకే ఆంకితమిచ్చారు. ఆనాటి ఆ కావ్యాంకిత పద్యాల్లో ఒకటి. ఆకలి దప్పిగొన్న యెదయందు రసావగవోనీ, జీవిత వ్యాకృతి దిద్దినాడ వు రసాధ్వము లందున, గున్నమావి పై కోకిల యట్టి మా కవీతకున్‌ తతసుందరమౌ రసాత్మయిల్‌ వాకిలి చూపి, తందునను వచ్చుటకై ్మపయతింతుమో (ప్రభూ! “స్ముపస్నకుగానీ, నాకుగానీ, విశ్వనాథను పరిచయం చేసింది వేరెవరో కాదు, తొలితొలిగా ఆయన రచనలే మాకు ఆయనను పరిచయం చేసీనాయి. [కమ్మకమానుశీలనంతో వాటి ఆవిష్కారం కూడ (శ్రమ్మకమ వికాసం పొందుతూ వచ్చింది”!!! అని వాళారు సంసత్కుమారగారు. ఆ [కమ వికాసమే వాంచే “ఆరునిక తెలుగు సాహిత్య విమర్శ . సాం్యపదాయిక రీతి” అనే తమ సిద్దాంత (గంఠథాన్ని 1978 లో విశ్వనాథకే అంకితం చేయించింది. ఆనాటి అంకిత వద్యా లలో రెండు. శ్రీ విశ్వనాథ వాగ్దే వీ వైభవ దివ్యకావ్య విశ్వవిధాతా! జీవల్లోక సమాదర భావిత సద్వస్తునిష్థ వాక్‌చై తన్యా! కే. “మనసు విప్పి...” పుట. 219.

గ, సాహితీ సంవద మననుళో మాటలో నిండి ఆత్మ నంప్యతనన్నముగ తనినీ కృష్ణా గౌతమీ తరంగ సంతత గాన కలిత మనీతరనౌ విశ వ్‌నౌథ నత్యనారాయణ కాప్య ధుని చాలు నీ బదుకెల్ల చై తన్కకునిగా [వ్రవింసం పై పద్యంలో నసంవఠ్‌, (వనన్న శబ్దాలు కమనీంచి మూడు దశాబ్దాలు గడిచినా చెటిగిపోని ఆ జంటకవుల సౌమనస్యాన్ని, సాన్నిహిత్యాన్ని, అవినాభావ సంబంధాన్ని, శరీరాలు వేరైనా ఒక్కటైన మనోధర్మాన్ని వట్టి యిస్తున్నాయి. వారి జంటకవిత్వాని కుదాహరణగా ఒక్క వద్య౦_ఒ శకలిత నీలరత్న వరిసర్పదుదార మరీచి మాలికా (పకటన శీలముల్‌ [వభుని పాదరుచుల్‌ శబకీ విలోచనాం తిక నికసన్మహః వథజనీనములై విలసిల్లై పాంవ వీ ధికల ననంత తావహర దీకములున్‌ బరినష్ట శోకముల్‌. వీరి కవితా మార్గము. విశ్వసాథ మార్గమునకు విసృత వ్యాఖ్యానము. ఈ ఆనుయాయిత్వము వారివారి సొంత గొంతుక లకు మెరుగులు దిద్దినది. ఓకానొక్షో 'స్నేపితుని పెండ్లి కానుకగా, పీరు రాళ్ళపల్లి వారి వభావంతో ఆటవెలదిలో వంద గాథలను తెలిగోచి మధురోపాయనంగా యిచ్చారు. దీనికి “మధుర గాథలు” (3967) అని పేరు పెట్టారు. ఒక వద్యం వాచవిగా__ ఇరులు చిమ్మరేగు సీర్మాతి మగడూరి కరిగె నిల్లు కూన్యమయ్యెనోయి దొంగలింవబడుదుమొ యేమొ మనము వ క్కింటివాడ, మేల్కొనే మేలంగు. దీనిపై ఏళ్యనాథ వంచళతీ (వభావమున్న దని కూడ చెప్పవచ్చు. శైనీ యులు భారతవేళం పై దుర్మాకమణ -చేసినవ్పుడు నంపక్కుమారగారు “ఉ శర గ్యోగవాణము' ఆనే ఇండికను రచించారు.12 ఆవి చాల గొవ్ప్చవద్యాలు. వానా 2. రణలేర (సమరకవితా సంకలనం) (నంపా,) _ దాశరథి రంగాచార్యులు, సికిర్యదావాదు, శ963.

విశష్టదృక్పథ్‌ నిర్ధేశ కులు ఆచార్య సంపత్కుమారాచార్య 65

ఇక్‌, బీశ్యనాఠను గూర్భన సాహిత్య వ్యాసాలలో అరోణ్యకాండము ఎ ఆగస్తోపాఖ్యానము (జనధర్మ-విశ్వనాథ అభీనండన సంచిక, నవంబరు 1971, పుటలు 5-19) కల్పవృవము.యుద్ధ శిల్చావతారిక (విశ 3నాథ శారద, ౪01. 1, 1978, పుటలు 243.272), “నర్తనశాల” (మేఖలం-విశ్వనాథ స్మారక సాహిత్య షృతిక 1978) వేయిపడగలు _ సచైతసశై అధునిక ఇతిహాసం (విశ్వనాథ సాహిత్య వ్యక్తిత్వం - తెలుగు అకాడమీ, హైదరాబాదు, 1989) ముఖ్యమైన కొన్ని వ్యాసాలు. .

“వేయి వడగలులో ఆద్యంతమూ అంతర్వాహినిగా ఒక్కాక్కచోట ఒదిగి ఒదిగి, ఒక్కొాక్కచోట ఉఊబికిబికి కరుణాసరస్వతి (వసిరిన్తూ ఉంటుంది సర్వసృష్టిగత మైన, ఆత్మగతమైన కరుణాలషణం ఇందుకు భూమిక. గాఢమైన జీవుని వేదన దీనికి వాహిక. అయితే; ఇంత కరుణా చీవరకు శాంతంగా పర్యవ నిస్తుంది. ఇతివోస మౌలికలక్షణమూ ఇదే; జీవన లక్యంకూడా ఇదే” (వుట 96) అని వేయివడగల వ్యాసాన్ని ముగించడంలో ఉదాత్తత అంతా గుబాళించింది.

ఇక వీరి సిద్ధాంతగంథాన్ని గూర్వి ఎంత చెప్పినా చాలదు. ఆది అన్మ దాదులకు పారాయణ్యగంథమే! సంపత్కుమార. "తెలుగు ఛందో వికాసం” (1962) (వాసీన తర్వాత వచన పద్య లక్షణాన్ని ఆమూలా(గం పరీలించారు. భారతిలో వెల్వడిన ఆ వ్యాసాలు విమర్శ (వతివిమర్శలతో కలిపి “వచన పద్యం. లక్షణ చర్చ"-(1978) అనే పేరుతో వెలువడింది. ఈ (గంథఠరలో వీరి వ్యాసాలు మూడు.

క. వచన పద్యం .- లవణ నిరూపణం 2 వచన పద్యం పద్యమే త. వచన పద్యం - వాద సమాపనం

“ఆశ్యాధునికంగా వద్య కుటుంబానికి మాతే కలిసినచ్చి విస్తరించిన ఆఅన్తి వచన పద్యం, నిజానికి వచన పద్యాన్ని వచనం నుంచి వేరుచేసేది దాని హెదాలేగాని భావపగణాలు కాదు” అని సోదాహరణంగా చర్చించి 'పెంటేటివ్‌” (అ౨ఆర?ాల)గా వచన వద్యానికీ ఒక లవణాన్ని నిరూపించారు. ఆది యిలా

వుంది. 55.5

జ సాహితీ సంపద

1. వచన వద్యానికి నాల్గుపాదాలు. అంతకన్నా ఎక్కువైతే మాలా వచన పద్యం. తక్కువై తే తిపాద్యాదులు.

2 భావంతోగాని, భావగణాలతోగాని పొదా లేర్పడుతాయి.

9. ఒక పాదంలో ఒక థావంగానీ, ఒకటి లేదా రెండు భావ గణాలుగాని ఉంటాయి,

శీ. ఈ వావగణాలు ఒక పాదంలోవి మరో పాదంలోకి వ్యాపించవు,

5. భావంతోగానీ, భావాంళశంతోగానీ పాదం ముగుస్తుంది. పాదాంత వ్మికాంతి ఉంటుంది.

6. పాదాద్యశరాలకు యతిగానీ, (పాన, ఆంత్య (పాసలుగానీ, ఆనుకూల వ్యతిరేక భావసూచక పదాలుగానీ, పాదాల భావభార సమత్వం కోసం ఐచ్చికంగా _పయుక్తమవుతొయి. సంప్రదాయ ఛందోబద్ధ కవిత్వం (వాయడం - ఛందో వికాసాన్ని విమ

రించి చూవడమేగాక, వచన పద్యం వానీ వచన పద్య లక్షణ చర్చనూ చేసిన

సంపత్కుమారగారిని 'సాహిత క (పపంచ సవ్యసాచి'గా చెప్పవచ్చును.

“చేతనావ ర్తం' అనే పేరుతో 1967 లో నల్వురు వచన కవులు ఒక సంపుటాన్ని వెలువరించారు. ఆ కవులు సంపత్కుమార, వే. నరసింహారెడ్డి "పేర్వారం జగన్నాథం, న్ముపసన్నలు. మొదటి సంపుటానికి స్ముపసన్న సంపాదకత్వం వహించి పీఠిక వాయగా, రెండవ సంపుటానికి సంపత్కుమార గారు (1970) సంపాదకులైై *అనుశీలన' అనే పేరుతో చార్మితాత్మక పీఠిక (వ్రాశారు. ఈ రెండు సంపుటాల్లో వీరి వచన కవితలు మొ త్తం 22 [వచురింప బడినవి,

రెండవ సంవుటంలో తమ వచన కవిశకు కీలకంగా ఈ కవితను (వాళారు సంపత్కుమార:

విశిష్టదృక్పథ నిర్జేశకులు ఆచార్య సంపత్కుమారాచార్య 67

“దేశకాల సమాజల (తిపుటి అన్నిటికీ కే్యదమైన వ్యక్తి

అనంత వైవిధ్గం/౧ఎ మనఖపవృత్తి

అన్ని దళల్లోనూ మానవ సమ్మగ వికాసం ఆధునిక భావ చైతన్య నిన్యాసం నినాదాడంబరాలు లేని విధానం

ఇజాల విషవలయం చీల్చివచ్చే నిజం! ఉవయంలోను ఏర్పడే సామీబీన్యం!

ఆవేశాన్ని అనౌచిత్యం పాలుకానీయని ఆలోచన అవ్యావహారికతను నిరాకరించిన వివేచన అంతర్భహిరంగ సమన్వయాల సమాలోచన భానం

చాని అభివ్యక్తిలోని వైవిధ్యం

సాధనాల సమ్మక్సమ్మేళనం

బొచిత్య భాననా సంధానం

ఆనంద భావన, అనుభూతి (పసారణ

అనంత జగ చ్చైతన్య్శ్యివగాహన

నా కవితకు (పేరణలు! . స్పందనలో దోహదాలు!!

“చేతనావర్తానికీ (౪01. 11) అనుశీలన అనే భూమికలో. “నిజానికి ఆధునిక భావదై తన్యం అన్నది ఒక (ప్రత్యేకమైన సిద్దాంతంగానీ, త త్ర్యంగానీ, వాదంగానీ కాదు. ఇది ఒక దృక్పథం! కవిశారంగం రకరకాలైన సరస్పరం సమాలూ విషమాలూ అయిన పలు సిద్ధాంతాలతో, వాదాలతో, తత్తాలతో సంకులంగా, సంకీర్ణంగా దృశ్యమాన మవుతున్నది.

“అయితే ఏ సిద్దాంఠానిత్తైనా సమాజం పునాది. అన్ని నీద్దాంతాలూ సమాజాన్ని ఆధారం చేసుకునే నిష్పన్నం కావలని ఉంటుంది.”

6తీ సాహితీ సంపద

“ఇదిలా ఉందగా రాజకీయ నీద్దాంతాలు కవతొారంగంలో (వవేశించాయి. సీద్ధాంత వ్యామౌహం కారణంగా కవితా రంగంలో మరొక విచ్చిత పరిస్థితి ఏర్పడుతున్నది. ఇది కవుల్లో వర్గ పిభజనకు వీలిచ్చింది. కవిత్వం (వాసే (పతివాడీకీ ఏదో ఒక వాదం ఈప్పనిసరిగా అలటగట్టబడీ కవితా శిల్పానుశీలన మృగ్యమయిపోయింది.

“తాత్కాలికమైన అవేశాలకు లొంగిపోనీయకుండా, శిల్పాన్ని పోనీయకుండా, వికాసోన్ముఖంగా (ప్రయోజనకరమైన కారయి[శత్రీ శక్త్యున్ముఖంగా తీర్చిదిద్దపలసిన బాధ్యత కవిత్వానికున్నది. వర్తమానాన్ని నిర్ణష్ష్యం చేయకుండా ఆది పునాదిగా భూత భవిష్యత్తుల్ని సమాకలనం చేసుకుని, దేశకాల సంప దాయాలను సమన్వితం చేసీకొని సమ్మగ సమాణ మనోభావ వికాసానికి వయ త్నించవలసీ ఉంటుంది.”

భవిష్యత్కవులకు సంపత్కుమారగారి సందేశం ఇది!

నవ. (9 రేలనానా.

శ్రీవుద్దుర వే నవంః

=నమిలికొండ బాలకిషన్‌ రావు

మన పండితుడు, తత్వవేత్త, ధార్మికుడు, ఛందోరహస్యవేది, చేతనా

వర్త కవులలో ఒకరు నా గురువై, నాకు కవితా ఫలకంఘై ఆవరాలను దిద్ధించి చక్కని కవితాంకురాన్ని. డ్మిగీ స్థాయిలో నాటి నేటివరకు సలహా సంప దింపులతో పుష్పింసజేస్తూ, నన్ను నన్నుగా గుర్తించినవారు మొదటివారు. నా గురువు శ్రీ ఆచార్య సంపత్కు-మారగారే! వీరి తాలి పరిచయం నేను జగిత్యాల డ్మిగి కళాశాలలో 1968 . 1969లో విద్యార్థిగా ఉండగా తెలుగును అవ్షనల్‌ నబ్దక్టుగా తీసుకొమ్మని చెప్పారు. నేను మరికొందరు మ్మితులతో వెళ్ళగా, ఇంకా మరికొందరిని చేర్చి ఒక బాచ్‌గా ఉంటే బాగుంటుందని చెప్పారు వచ్చిన మ్మితు లందరు ఎవరికి వారుగా జారుకున్నారు. చివరికి నేను ఒక్కడినే మిగిలినాను. నిరుత్సాహ పడినాను. తెలుగు భాష తీసుకోలేక పోయినాను. అందుకని పార్టు - 1, తెలుగు క్లాసులో వారికి కన్పించకుండ ఓ మూలకు కూర్చొనేవాడిని. అలా వారికి దూరమై, ఆ పై కాలేజికి సావనీర్‌ (సచురణ నోటీసు రాగానే, నేను ఒక కవిత (వాసీ ఇచ్చాను. అది _పకృతికి సంబంధించిన కవిత. తెలుగు క్లాసు లోకి నాకవిత పట్టుకొని వచ్చి, ఇక్కడ*బాలకిషన్‌రావు ఎవరు?” అని అడు గగా, నేను జంకుతూనే నిలబడినాను. ఒక్కసారి క్లాసు అయిన తరువాత కలువ మన్నారు. అవి తెలుగు - మీడియం స్కూలు నుండి కాలేజిలో ఆడుగు పెట్టిన తొలిరోజులు. నాటికి పద్ధెనిమి దేళ్ళ [పాయం. చాలా భయం వేసింది. భయంతో కలువలేకపోయాను. కాని మరో రోజు దారిలో కలిసి, ఇంటికి తనతో రమ్మ న్నారు. ఇంక తప్పలేదు వారితో వెళ్ళడం. వెళుతూ మధ్యలో “ఏమోయి నీకు సంస్కృతం వచ్చా?” ఆని అడిగారు. మౌనంగా నడిచాను “రావోయి” అంటూ ఇంట్లోకి ఆవ్వానించారు.భయం,ళభయంగా కూర్చున్న నన్ను “ఇదిగో నీ కవిత్వం” అని ఇస్తూ, భుజం తడుతూ “చాలా బాగుందోయి” అని అన్నారు. అది 1966 _ 1969 సావనీర్‌లో అచ్చు వేస్తామన్నారు. అదే నా మొదటి కవిత. ఆనాటి వారి (పోళ్సాహంతో నొటి నుండి నేటివళకు నాకు సాహిత్య సంబంధం కొనసాగు

7 సాహితీ సంపద తోంది. వారి సారథ్యంలో జగిత్యాల కళాశాల వార్షి కోత్సవం జరిగింది. ఆ వార్షి కోత్సవానికి సీ.నా.రె. కూడా వచ్చారు. ఆనాడు సి.నా.రె. చదివిన కవిత ఒక ముస్లిం యువకుడు _ “మల్లె పూల్‌ _ మల్లెపూల్‌ *' అమ్మటానికి సంబంధించింది. అది మరువరాని మధుర గానం. ఆలాగే సంపత్కుమారగారు నిర్వహించిన మరో సాహితీ సభలో “చలి నెగభ్ళ” కవిశాగానం వరవరరావు చేసారు. ఈ విధంగా ఆనాటి జ్ఞాపకొల పుటలు వెనక్కి తిరుగుతున్నాయి.

మా గురువుగారి సాంగత్యం వీడి, నేను 1969లోనే వరంగల్‌ ఆర్టు కాలే బీకి రావల్సినిచ్చింది. శ్రీ సంవత్కుమారగారు కూడా 1976లో వరం గల్‌కి వచ్చిన పిదప, ఎన్నో సభలు, సమావేశాలలో, పోతన పంచశతి ఉత్స వాలలో సళ్యుగుగా ఉండి, వారి సాంగత్యం పొందడం, వారి రచనా వ్యాసం గంతో అభిరుచిని పెంపొందించుకోవడం జరిగింది. ఆచార్యులు పేర్వారం జగన్నాథం, స్మువసన్న, సంపత్కుమార గార్లతో సాహిత్య, సంగోమ్మత్లో కలిసి పనిచేయడం నాకొక అదృష్టం.

నాకు హత్తుకున్న సాహిత్య గుళికలు సంపత్కుమారగారి. వివిధ ఉప న్యాసాలు, వ్యాసాలలోనివి...

అట్టవ్ని కవిళ్వాన్ని గూర్చి, ఆతని రచనా శక్తిని గూర్చి, శిల్పాదులను గూర్చి అలోచించే ఆవకాశంగానీ, అవసరం గాని మృగ్యమమయిపోతున్నది” అని ఆభ్నిపాయసడ్డారు.

టి

“కవిత్వం లలితకళలు . మానవునికి అవూర్వుమైన వరాలు” అంటారు.

“కవిత్వానికి ఛందస్సక్కరలేదు” అలంకార సమస్య ఆక్కరలేదు అని “అక్కర లేని దారికి సాగితే అక్కరయ్యేదేదో స్పష్టం కాకుండా పోతుంది. అభివ్యక్తి తప్పనిసరి అయినా భాషను మాతం కాదనటానికి వీలు లేదు. నిర్హారించి, ఈ ఛందో లంకారాదు లన్ని ఉచిత రీతిలో మ్మాతమే (పయోగించటం ముఖ్యం, అదే ఆధునిక భావ చైతన్యం, ఏక స్యూతం కాగా, నెరంకరాన్వేషణ, (వయోగశీలము వయోజన దృష్టి, కావా”లని కోరే ఆచార్యుడు కోవెల సంపత్కుమార. చేరా, సంవశ్కుమారల సాహిత్య నంవాదం నాకు,

శ్రీ మడ్గురవేనమః గ హైహిత్య పరులెందరికో ఎన్నో (కొత్త విషయాల్ని తెలిపింది. నేటికి వివిధ వ్యతికల్లో (వచురితమవుళున్న వారి వ్యాసాలు నిజంగా సాహిత్య పరులకు సాహిత్య విందు. సంపత్కుమార, చేరాల బంధం ఒకరు) ఒకరు=ఒకరు. అని నా కనిపీస్తుంది.

చేతనావ ర్తంలోని సంపత్కుమార గారి *వ ర్రమాన వృత్తం నాకెంతగానో నచ్చింది. “ముంచే తరంగమొక టైతే, తేల్చేది మరొకటి, తరంగ తరంగానికి ఇప్పరానంత తారతమ్యం” “వ ర్తమానానుభవం నుంచి పారిపోవడం పిరికితనం, “*ఢ్రైర్యంగా భూత, భవిష్యత్తులను సమీక్షించాలి” “భవిష్యత్‌ వర్తమానమవు తుంది కాని వర్తమానం భవిష్యత్తు ఎన్నడూ కాదు” కనుక వర్తమానంలోనే (బతకాలి అంటారు శ్రీ సంపత్కుమార. “ఆవేళానికి ఆక్యర్థన'లో “సాధ్యం ఎప్పుడూ అసాధ్యం కాదు. 'గమ్యం ఎపుడూ ఆగమ్యం కారు అనే ఆబార్యుడి గీతోపదేశం సర్వదా నిత్యం = సత్యం - ఆచరణీయం.

వారి వ్యాస పరంపరలో “మన కవులు పండితులు రచయితలు” వరంగల్లు సాహిత్య చర్మితకు ఒక నిలువుటద్దం, వారి మరో మైలురాయి “అంతర్మథనం”.

థ్రీ రామానుజరావుగారి అక్షర దీవంలోని “ఓరుగల్లు సాహిత్య వికాసం" వివిధ విశ్వవిద్యాలయాల కోసం (వాసిన వ్యాస వరంపరలు, పరిశోధక విద్యా ర్థల కందించిన సహకారం, మరెన్నో వారి అరువది వసంతాల జీవితానికి అశరాల పన్నీటి జల్లులు.

వారిని నాకు గురువుగా చెప్పుకోవడం ఎంతో ఆనందం. వారు శిలుగు సాహిత్యంలో ఉత్తమ విమర్శకుడుగా కిర్రి కిరటాన్నందుకోవడం మా కెంతో గర్వకారణం.

వారి కలం నుండి వెలువడే సాహిత్య మారుర్యం ఆస్వాదిస్తూ. ఆ సాహిత్య పల్యంకిక బోయీలమై మేమంతా సర్వదా సాగుతూ వుంటాం.

అూనాపి (9) ఫలానా

వూ గురువుగారూ - “నేను ఎా=టి. శ్రీరంగస్వామి మా గురువుగారు సంవత్కుమారగారు. వారీతో సన్నిహిత సంబంధము నేను వారి దగ్గర పరిశోధనకు చేరినప్పటినుండి. ఆయితే అప్పటికి 35 సం॥ల నుండి వారు అధ్యాపక వృత్తిలో నున్నందున వారికి వేలనుంది విద్యార్థులు ఉండ వచ్చును. కాని విద్యార్థికి మ్మాతము మాస్టారు కొందరే ఉంటారు. అందులో లల. స్థాయిలో చెప్పాల్సిన అవసరమే లేదు. మా గురు శిష్యసంబంధము మ్మాతము 1987 లో ఏర్పడినది. అంతవరకు మాస్టారుగారితో పరిచయం లేదా అంటే ఉన్నది. ఆ పరిచయం వేరు, ఇది వేరు. ఆది స్కుపసన్నగారి మాటల్లో చెప్పాలంటే ఒక విధమైన గౌరవమ్మైతీ మ్మితత్వం అంటే ఆది పలు రకాలు. మా మాస్టారుగారితో తొలిపరిచయం 1979 డిసెంబరులో చేసుకున్నట్టు జ్ఞాపకం. ఈ పరిచయం చేసుకోవడానికి ఆప్రత్యశ్ష కారకులు (పజామి[త సంపాద కులు హనుమంళరావు గారు. వరంగల్డు నుండి గ్యాప్‌లేకుండా వచ్చే స్థానిక ష్యతి కకు (పజల గు ర్రింపు ఉన్నది. హన్మంతరావు గారి పరిచయంతో పాటుగా వారు నాకు ఒక బాధ్యతను అవ్పచెప్పారు. తమ వ్మతికళు వారం వారం ఒక సాహీత్య వ్యాసం (వాసి ఇవ్వమని. దానిని పురస్కరించుకొని మాస్టారు గారి దగ్గరకు వెళ్ళి వారితో ముఖాముఖి చేసాను ఆ తదుపరి 4.2.80 వారష్మతికలో “*ఉ త్తమ పరిశోధకుడు = శ్రీ సంపత్కుమార” అన్ను వ్యాసమును వజామ్మితలో వెలువ రించడం జరిగింది. ఈ సందర్భంలో ఆయన చెప్పిన విషయాలు తీష4ళఇ8౬॥ €0 ౭ ౧౦196 లాగా ఉండేవి. కాని కొంతమందిలాగా గబా గబా మాట్లాడడం ఉండేది కాదు. కేవలం మనం అడిగిన (పళ్నకు మ్మాతం సమాధానం ఇచ్చి ఊరుకౌనేవారు ఆ సమాధానము ఎలా ఉండేది అంటే ఇంకొక (ప్రశ్నకు లావిచ్చేది కాదు.

మా గురువుగారూ - “నేను! 73

మాష్టారుగారి దర్గర 3ఓ.వ. తో చేరిన నోజులలో అంకానికి సంబంధించిన పుస్తకాలను చదివి ఆ పుస్తకాలపై వ్యాసం (వాపీ పట్టుకె శ్నేవాడిని, వాటిని వారు చూడడము. ఇదిగో ఈ విషయము గురిచి [వాయమనడం, దాని గురించి (వాన్‌ తీసు కెళ్లేసరికి గతంలో (వానిన వ్యాసముపైన ఈ ఆంళాల్ను ఆట్టాకౌదు, ఈ అంశాలకు ఆధారాలు ఏమిటి? వాటిని ఎక్కడనుంచి మనం తీసుకున్నా మనేది చెప్పాలి అని తిరిగి ఇచ్చేవారు. మనము సీత్తైవా చెప్పిజే అది సాధికార ముగా ఉండాలి అని చెప్పేవారు.

మాస్టారుగారి దగ్గర శిష్యరికము నా వరకు నేను ఒక వల్యేకత ఉంటేమో ఇని అనుకునేవాడీని. ఎందుకంజే మాస్టారుగారి దగ్గర మైన్కూ లులో కొని, డీగీ కాలేజిలో కాని యం, ఏ. స్థాయితో కాని చదువుకోతేక పోయినాను. హైస్కూలులో మా వరంగళ్‌ లష్కురు బజారు స్కూలుకు వారు వచ్చేసరికి అంతకుముందు సంవత్సరమే మా పాఠశాల విద్యాభ్యాసము అయిపోయినది. యం.ఏ. కేమో ఎక్స్‌టర్నల్‌గా (వాయడం జరిగినది మాస్టారుగారి దగ్గర చేరాక విశ్వనాథవారి సాహిత్యమును, రామాయణ కల్ప వృక్షములోని రహస్యములను తెలుసుకోవడానికి చాలా అవకాశం దొరికింది. నాకు స్మువసన్నగారు, సంవత్కుమారగారల పరిచయం, సాన్నిహిత్యం ఒక్‌ అపూర ఫమైనదిగానే భావిస్తాను. ఎందుకం పే సుువసన్నగారి (పేరణవలన నేను “వరంగలుజీల్లా రచయితల వాజ్మయ జీవిత సూచిక” ను (పచురించగలిగాను. సంవత్కు-మారగారి వలన నాకు శ్రీ లక్మణ యతీర్యదులవారి (వత్యక దర్శనము జువ్వాణి గౌతమరావుగారి ద్వారా రామాయణ కల్పవృకమును శావ్యముగా సణ్తీవభావ దర్శనంగా వినడానికి ఆవకాశమూ అభించింది.

గొతిమరావుగారు రామాయణమును చదువుతుంటే అందులోని విరుపులు, మెలకువలు అర్థము ఆయినాకొద్ది రావమూోయణము అర్దము అవడం మొదలు పెట్టింది. అందుకు తోడు మాస్టారుగారు చదివి వినిపించినపుడు, అందులోని గూఢార్థాలను వివరించినవ్పుడు ఇందులో ఇంత విశషమున్నదా అని అని పించేది. అప్పటివఠకు విశ్వనాథవాధి పద్యం చదవాలంపే భయం థయంగా ఉండేది మనసులో. అర్థం కాకుంటే మాస్టారుగారివడిగిజే....ఖాగుటుందా అనే సంశయం వైంటాడేది, మాస్టారుగాడు, స్ముపసన్నగారు పద్యం గురించి, ఇందు

భ్‌ "సాహితీ సంపద లోని అంశాలను విడమరుస్తుతటే, ఓహో ఇందులో ఇంత ఆర్జమున్నరా! మరి నాకెందుకు తట్టలేదు ఇంత కాలము అనుకునేవాడిని. ఒకసారి బితుకు వితుకు మంటూనే అడిగాను కూడా. అప్పుడు ఆయన అన్నారిలా - మనసు పెట్టి పద్యం చదవాలి . గొప్ప కవుల పద్యాలయితే ఒకసారికి పదిసార్డు చదవాలి, చదివిన (పతిసారి దాన్ని గురించి ఆలోచించాలి అన్నారు. అవును నిజమే ననిపించింది. ఏదో పద్యం చదవడం, ఒకసారి దానినీ పునికితే అర్థం ఎలా బయటపడుతుంది అనుకునేవాడిని.

వారి దగ్గర వరిశోధక విద్యార్థిగా చేరాక - వారి దగ్గరకు వెళ్ళినప్పుడు అప్పుడప్పుడూ జువ్వాడి గౌతమరావు, నస్ముపసన్న, కాత్యాయనీ విద్మ హే, సంగన లట్టనరసయ్య, తిరుమల శ్రీనివాసాచార్యులు, ముదిగొండ వీరభ్యదయ్య, తుమ్మ వూడి కో పేశ్వరరావుగారలు కూర్చున్నప్పుడు వారల మధ్య జరిగే చర్చలు, సాహిత్యాంశాలు మనను ఒక కొ త్రలోకానికి తీనుకొని వెళుతున్నట్టుగా ఉండేది. ఈ సమయంలో ఒక సందర్భము. గుర్తుకు వస్తున్నది. స్కుపన్ననగారి “విశ్వ నాథ మార్గము' ఆవిష్కరణ సందర్భముగా మళ్చింపల్లి శరభయ్యగారు, బొమ్మకంటి ్రీనివాసాఛార్యులుగారు, గౌొతమరావుగారు, ఎస్‌.సీ.యస్‌,. రామా నుజొచార్యులుగారు సంపత్కుమార గారింటికి వచ్చారు. ఇకచూడాలి వారి మధ్య జరిగే సంభాషణ, అది ఒక సాహిత్య సదస్సులా భాసించింది. వార వాక్కులు వింటుంటే నునం ఎన్నో విషయాలు ఆయాచితంగా నేర్చుకొంటున్నట్టుగాను, తెలునుకుంటున్నట్టుగాను అనుళనం చెందుతాము, అది ఒక చ్మితమైన సన్ని వేశము. ఈ సందర్భంలో మరొక సంఘటన గుర్తుకు వస్తున్నది. 1989లో హైద్రాబాదు కేర్యద విశ్వవిద్యాలయంలో జరిగిన ఒక సెమినార్‌కు నేను కూడా వెళ్ళాను. అక్కడ శ్రీయుతులు రేవళ్ళ చిన్నిక లప్టళర టి గుంటూరు శేషేద శర్మ, జి.వి. న్ముబహ్మణ్యం, కె,3. రంగనాథాబార్యులు, వీరళ్యదయ్య, మలయ వానీని, యస్‌. వి, రామారావు, ఆర్‌. వి. యస్‌. సుందరం మొదలగువారితో మాస్టారుగారు చర్చిస్తుంపే అందులోని విషయాలను మనం. ఆస్వాదించాల్సిందే ఈప్ప, మళ్ళీ చెప్పడం కుదరదు. పెద్దలతో సంయమనం, వారితో జరిగే సళల్డో పాల్గొనడం వలన కలిగే లాభం ఇప్పుడు నిజంగానే తెలిసివచ్చింది,

మా గురువుగారూ _ “నేను” 75

పరిశోధనలో భాగంగా మాస్టారుగారి దగ్గరికి పోవడంలో ఇబ్బందులు ఎదురపుతుండేవి. ఉద్యోగానికిచ దువుకు సరిగా లంకె కుదరక ,అన్న సమయంలో వారి దగ్గరకు వెళ్ళకపోవడం, వారు సున్నితంగా మండలించడం, మనము మన కనుకూలమైనట్టుగా వెళ్ళితే ఆయన నిర్మొహమాటంగా నీకు వీలు అయినప్పుడు వస్తే ఎలా? నాకు వీలు ఆవద్దూ అంటే మొదల్లో బాధపడినా, తర్వాత తర్వాత వారి యొక్క- కార్య కారిత్వము చూస్తుంటే సిగ్గవే సేది. ఎందుకంటే ఆయన ఈ వయసులో కూడా ప్మతికలకు ఇన్ని వ్యాసాలు రాయడం, ఇతర (పాంశాల సభలకు వెళ్ళడం, తన ఉద్యోగధర్మం సరిగా నిర్వర్తించటం చూస్తుంటే మేము ఎంతగా పోగొట్టుకున్నా మో తెలుస్తుండేది.

ఆయన (పతి విషయమును ఒక [కొత్త దృక్యో-ణము గుండి అలోచించే వారు. అంతేకాదు, విద్యార్థులు అనే భావము లేకుండా మ్మితులతో చర్చించినట్టుగా చర్చించేవారు. ముఖ్యంగా నా రిసెర్చ్‌ సందర్భంగా విశ్వనాథ వారి శృంగార వీధిని పరిశీలించే సమయంలో నేను ఎంతవరకూ ఆ ఖండికను ఖండిక గానే పరిశీలించడం తవ్ప, అంతకంటే ఇతర దృక్పథం లేకపోవడం జరుగుతుండేడి. అయితే అలా కాదు, శృంగారవీధి ఖండికను జయదేవుడి “గీత గోవిందం'తో పోల్చిచూడ మనడంతో నాకు పరిశోధనలో కొత్త కవాటాలు తెరచినట్టయింది. ఏండమావులను వట్టుకొని తిరుగుతున్న వాడికి చలివేర్యదము లభించినట్టయింది. అలాగే ఏవో సందర్భాలలో “మృచ్చ కటికం. చందవోలు రాణి'కి, “అనార్కలి - పురూ రవ*లకు పోల్చిచూ సే విధానంలోని మెళుకువలను చెప్పడంతో విమర్శలో మనం ఎన్ని అంళాలను చెస్పవచ్చునో అనిపించింది. ఆయన దగ్గర విషయాన్ని తెలుసుకుంటున్నప్పుడు, నాకు తెలుసు అన్న అహంభావం ఎక్కడికక్కడ డెబ్బ తింటుండేది. ఆ అహంభావమునకు కారణం (వశామ్మిత, జనధర్మ, స్రవంతి, భారతి మొదలుగాగల (పఠికలలో వచ్చిన వ్యాసాలు, దానికితోడు సాహితీ సంస్థలతో ఉన్న సంబంధము వలన సాహితీమూర్తుల పరిచయాలు, వారు మనకు సన్నిహితులు అనుకోవడం వలన అహంభావం దెబ్బతిన్నా కశాన్సి ఎందుకో ఇంకొన్ని సంవత్సరాల ముందు 'ఈ ఊల్లో ఉండికూడా వారి దగ్గర "శిష్యరికం

6 సాహితీ సంవద కాకున్నా, కనీస సరతయం కూడా చేసుకోలేక పోయామని అనుకోవడం జరుగు తుండేది లోలోపల, ఏదైనా సంబంధించని విషయమును ఎ త్తితే వారు, అదిమన కెండుకయ్యా? అని దాటవేస్తుండేవారు. ఆ విషయంలో మనం చర్చించాల్సిందేమీలేదు. కనీసం (వస్కక్తికూడా అనవనరము అంటుండేవారు. అందుకేనేమో ఆయన అజాత శృతువులా కనిపిస్తారు. కొన్ని విషయాలలో ఇతరుల దగ్గర కనిపించే లౌకికత కూడా దీరి దగ్గర కనపడేదికాదు. ఈయన దానిని ఎలా సాధించారు అనిపించేది. మాస్టారుగారి దగ్గర ఒక విలక్షణత ఉంది. అయన ఒక ప్పస్తకాన్ని కనీనం వది-పది'హేనుసార్దు చదువుతారేమో ననిపిస్తుంది. ఎందుకంటే, నా పర శోధనలో భాగంగా ఆయన దగ్గరకు వెళ్ళినప్పుడు కొన్ని వు స్తకాలను పలుమాడ్డు చదవడం చూసాను. సార్‌! మీరు దానిని మొన్ననే చదివారు కదా? అని అడిగితే - చదివాను కాని, ఇందులో ఏడో విషయం స్పష్టం కావడం లేదు అ స్పష్టత గురించి మళ్ళీ చదువుతున్నాననేవారు. ఎంత పని ఒ త్రిడిలో ఉన్నా ఏదైనా విషయం గురించి చర్చించాల్సి వస్తే వెంటనే దానిని వరిశీలించేవారు. వృతికలకు రాయాల్సివస్తే వెనువెంటనే రాసేవారు. ఏవరైనా విషయంలో తెలియ కుంటే, ఇలా అవుతుందేమోనని అంటే, నిజమే నాకు న్పురించనే లేదయ్యా! అనీ నిర్మొహమాటంగా ఒన్పకొనేవారు. నిరహంకారిత (వస్ఫుటం అయ్యేది. దీని వలన ఇంత పెద్దమని'షేమిటి, ఇలా ౬ ప్పేసుకుంటున్నారు. ఉన్నది ఉన్నట్టుగా, కాస్షెనా లౌక్యం చూ పెట్టరేమి అని కూడా అనిపించేది. అప్పుడు ఆయన భారతిలో వెలువరించిన ఈ వద్యం మనసులో రేఖామ్మాతంగా కదిలేది. “ఎవరామూ ఢి ము హేర్మద శై లశిఖర్మ హీశారిరూవమ్ము జా ర్య విలాఫోద్ధత పూర్ణవూరుషమహాహంకార భూవమ్ము, వూ ర్వ వదాన్యార్యధ దరాతత్తేశ్వర మహూపౌథచ్వు కూషమ్ము, ధి వ్య విశాలై కశిలాప్కకి వథిత సౌభాగ్య స్వథూపమ్మునున్‌,”

మా గురువుగారూ . నేను లల్ల

ఈ పద్యమును ఆచార్యులవారు “షితాముఖొను' అను సీళాపత్‌ గరీందీ రాసినా, నోకు మ్మాశము ఇది వారివళ్హై వరిస్తుందని భావన్‌ కలుగుతుంది ఆయన “తెలుగు ఛందోవికాసము, ఛందఃవదకోశము' అకాడమీపు స్తకోలు, “నుకవి మనోరంజనము, లతకణసారసర్మ గహాము'లను పరిష్కంరించినా గర్వము ఏ మ్మాతం ఆయనను అంటలేదు... ఆయన కేవలం ఆయనగానే ఉన్నారు.

మాస్టారు గారి గురించి నేను చెప్పిన విశేషాలు నా మ్మిళులు విని ఆయనను దర్శించిన తర్వాత ఆయన ఈయనే ననేది కూడా నమ్మని వారున్నారు, ఎందుకంటే, ఆయన (ప్రతిభను విని, వ్యక్తిని చూసినప్పుడు ఆ తెల్లని ధోవతి, లాల్చి, ఈయన మనం అనుకున్న పండితుడేనా, ఫ్రొఫెసర్‌ అవునా అని అనుకొంటుండేవారు. ఈ నందర్భములో ఒక చిన్న సంఘటన గుర్తుకు వస్తుంది- ఇది మా కార్యాలయములో జరిగింది. నా కొరకు ఒకసారి మాస్టారుగారు ఆఫీ సుకు వచ్చారు. ఆ సమయంలో నేను బయటకు వేళ్ళడం జరిగింది. నా (పక్క నున్నతనిని అడిగారు. ఆయన లేడని చెప్పగోనే, మాస్టారుగారు నేను ఫలానా వచ్చి వెళ్ళానని చెనమనడంతో, ఆయన అవాక్కయిపోయి, తేరుకొని కూర్చో మనడం జరిగింది. ఇలా జరగడానికి కారణం శ్రీ సంపత్కుమారగారు వీరేనని తెలియకముందు, మా ఆఫీసుకొచ్చే వ్యక్తులలో ఎవరో అయి ఉంటారని ఆయన సమాధానం ఇవ్వడంకూడా జరిగింది. ఇప్పటికీ ఆయన మీ *సార' ఆంత సామాన్యంగా ఉంటారని అమకోలేదని ఆంటుంటాడు.

"మాస్టోరుగారి దగ్గర ఇంకొక మంచి గుణమున్నది. అయితే, అదీ అంద్‌ రికీ సాధ్యమయ్యేది కాదు. ఎందుకంటే, నా కెలా తెలిసింది అని అనుకుంటున్నా నంటే - ఏద్దైనా వ్యాసం వాస్తే - దానిని ఫేర్‌ చేయడం, ప్మతీకకు పంపిం చడం _సర్వసామాన్యమైన విషయం, కాని, మాస్టారు గారి విషయంలో అలాకాదు, అ వ్యాసం కనీసం రెండు సార్లెనా తిరగి పరీలింఛి, "మళ్ళీ (వానీ తృప్తీ చెందాకనే ఆ వ్యాసం బయటకు వీళ్చేది. మనం వ్యాసిన వ్యాసమే కదా- సార్‌? మనం (వా సేటప్పుడే జాగ త్తగా ఆలోచిస్తూ రాస్తాము కదా? మళ్ళీ

భి సహెహితీ సంపద చూడకుంటే ఏమిటి అని అడిగిరే ఆయన. ఇలా అనేవారు: మనం పుస్తకం చదివినా, ఊహించి (వాసినా ఆ విషయం సమ్మగంగా మొదటిమారే రాదు. ఏవో కొండైనా (ప్రభావంతో రాస్తాము కాబట్టి మళ్ళీ పరిశీలించడం ఎంతైనా అవసరం అని అంటారు. మనం బయటకు పంపేముందు ఒకసారి వరిశీలి స్తే నష్ట మేమిటి? అంటారు. ఈ విషయం తన దగ్గర పరిశోధన చేసే విద్యార్థులతో కూడా చేయించి 55, 6 మార్గు రాయించడం లేదా విషయం వూ ర్రిగా వచ్చేటట్టుగా చూడడంవల్ల ఒక్కోసారి విద్యార్థిగా విసిగిపోయినా చివరిగా చక్కటి సంతృప్తి చెందడం జరిగింది. అందుకు నేనే (వత్యశ నిదర్శనం. అప్పుడే “అంత ర్మధనం"లో చెప్పిన ఈ పద్యం గుర్తుకు వస్తుంది: “ఏడో అల్ప చమత్క్భృతిన్‌ గవిత నూ రేగింశు; రేగింతు పె న్వాదమ్మున్‌ గవితా స్వరూవమదిగా వైరూప్య నైరూవ్య శ ల్పాదుల్‌ దీర్తు; సమ్మగ కావ్యపరిణాహ స్ఫూ ర్రికిన్‌ మాలి, కా వ్యాదర్శమ్మదిముక్క-లై చెడి! యతీం్మదా! వ్యాజ రామానుజా 1” (పుట అ 28) ఆయన దగ్గర - పరిశోధనకు చేరిన తర్వాత కూడా, ఇవ్పుడు అయిపోయి నాకకూడా అప్పుడప్పుడు ఆయనలో కనిపించే గాంభీర్యం మనను కొంత దూరంగానే ఉంచుతుంది. ఆయన తన విద్యార్థులను ఎప్పుడూ వాత్సల్యంగానే చూస్తారు. అప్పుగప్పుడు తనుకూడా వారిలో ఒకరుగా కలిసిపోయి, మాసారు ఇలా మాతో సమంగా, మన మ్మిశులు ఎలా ఉంటారో అలా ఉండి ఆశ్చర్య చకితులను కూడా చేస్తుంటారు అందుకే నాకు మాస్టారు గారి దగ్గర శిష్యరికము దొరకడం, వారి దగ్గర కొద్దిరోజులు విషయాలను సర్మగహించుకోవడానికి అవకాశము. దొరికినందుకు నాకు నేను గర్వపడుతుంటాను. ఇదొక వరము అనుకుంటాను. లానాప్‌ (0) వాలా

నమో భగవతే వాసుదేవాయ లీలావిభూతి జగద్గురువు వాసుదేవుడు లీలామూ ర్తి,

ఎప్పుడు ఎక్కడ ఎవరిని ఏవిధముగా అన్ముగహించునో, ఏ ఎడదలో తనను తానుగా ఎట్లు ఆవిష్కరించుకొనునో ఎవ్వరికిని తెలియదు.

ఈ తెలియకపోవుటకు (టవ్మోరులు కూడ అపవాదము కాదు.

గోపికలకు ఎవరికి వారికి తన కిర్ముపక్కల ఉన్న గోపికలు శ్రీకృష్ణ మూర్తులు. గోపబాలురలో ఎవనికి వానికి తనతో ఆడు గోపబాలుడు శ్రీకృష్ణ మూర్తి, తల్లులకు తమ చేతి గోరుముద్దలు తిను బీడ్డడు యశోదాళిశువు.

ఈ లీలలో శ్రీకృష్ణమూ్రిగా దర్శనము పొందువారి భాగ్యము భాగ్యమే. వీరు ఎవరిని శ్రీకృష్ణమూలర్తిగా చూచున్నారో, ఆ వ్యక్తికి తన [వక్కవారు శ్రీకృష్ణమూర్తులే గాని, తాను తానే. తాను తన (పక్కవారికి శ్రీకృష్ణమూర్తిగా దర్శనమిచ్చుచున్న విషయము తనకు తెలియదు.

అంతేకాదు - తాను ఎవరికి శ్రీకృష్ణమూరిగా దర్శనమిచ్చునున్నాడో, వారిని తాను శ్రీకృష్ణమూ్రిగా దర్శించుచున్నాడు.

ఇది ఏమి లీల). ఏమా? ఆడుగుట ఎవరిని? సర్వతంత స్వతం్మశుడైన స్వామిని అడుగగలిగనవారు ఎవరు?

చిరంజీవి కోవెల సంపత్కుమారాచార $ అనుభవము అట్టిది-

అందులో లక్మణయతీందుని బాధ్యత ఎంత?

సామాన్య సాధకుడైన తనయందు సాక్షాత్తు భగవ దామానుజులను దర్శించి స్తుతించుచున్నాడే ఈ సంపత్కుమారుడు]! . తాను సంపళ్కుమారుని యందు స్వామిని దర్శించగలుగుచున్నాడా? - లేనినాడు, స్తుతింపబడుచున్నట్టు భావింపబడుచున్న తాను స్తుతించు వారికి [కిందివాడేగదా! న

ఈ విచారణలో సతమతమగుచున్నాడు లక్ష్మణయతీందుడు.

80 సాహితీ సంవద

అస్తు క

కవితామూ ర్రిగా చిరంజీవీ నంవళ్కు.మోరా చార్య.

ఇందలి పద్యములు కొన్ని అమృత భాండములు, కొన్ని పోమకుండ ములు, కొన్ని పన్నీ టిజల్టులు, కొన్ని కన్నీటి వెటవటు-

ఇంత మంచి కావ్యము లోకమున కందుటకు నిమిత్త మ్మాతుడయిన లన్మణ యతీర్యదుడు ధన్యుడు.

నంపత్తు హృదయము పొలకగలి కొగా, స్వామి తోనే దేవ దోనవ వజ్ఞా మూర్తి అయి, లానే మందరమై, లానే కవ్వవుతాడు వాసుకి అయి, *వూన్చగ కూర్మవిమండు తొనటై” మథించినాడు!

అదే ఈ అఆరతర్మథనము.

ఈ అంతర్మథనము భావించిన అనుళవముతో, (_పేరణతో, మన ఎడ దలు కూడ పాలకడలులు అగుగాక!

స్వామి అన్ముగహించి మన ఎడదలలో కూడి కట్టీ అంతర్మథనమ. సాగించుగాక!

ఇతి కమ్‌! ఆంగీరస :శావణ అమాపోస్య లశత్యణ యతీంగదులు శుకవారం : 28.8.1992 శ్రీకృష్ణా శమము *పెదము త్రీవి, (అంతర్మళనమి కోవ్యేం నుంచ) వాక్‌ (60) మ్‌,

జినవల్లభనూరికృత యీ వుహావీరస్వామి స్తోోతం తాశ్రిరు మల రామచం[ద . ఇటీవల నిర్ణయసాగర | పెస్‌ వారి కావ్యమాల సంపుటాలు తిరగ వేస్తుండగా ఏడవ సంపుటిలో జైనస్తోతాలు కనిపించాయి. _పాకృతమేమో అని అ్మతంగా తెరిచి చూచాను. కాదు అన్నీ సంస్కృత స్తోలాలే. కొన్నిటిలో సమ సంస్కృత స్తోతం అని కూడ ఉంది. మానతుంగ, సిద్ధ సేన, వాదిరాజ, ధనంజయ, భూపాల, దేవనంది, సోమ్మపధాచార్య, జంబూగురు, వద్మానంద, జినవల్లభ సూరి, హేమచంర్యదాచార్య, జిన్మవభాచార్య, విమలాచార్య, ధనపాల, శోభనమునులు రచించిన స్తోతాలు ఈ సంపుటంలో ఉన్నాయి, బుద్ధునికి వరిష్ట సమకాలికుడైన మహావీరుడు కూడ (పజల వ్యవవార భాష అయిన (1పాక్ళతంలోనే తన ఉపదేశాలు కొనసాగించినా, తర్వాతి వారు సంస్కృృతంలోను రచనలు చేశారు. తక్కీన సంస్కృత విద్వాంసుల మెప్పు కోసమో, సంస్కృృలఠాభిమానులను తమ మతంపట్ల ఆవర్జించుకొ నడం కోసమో; కాని, బౌడ్డులు గాని, జ్లైనులు గాని సంస్కృత వ్యాకరణ నియమాలు అంతగా పాటించలేదు. జైనులంతూ తమది సమసంస్కృృత పాకృ్ళతమన్నాడు. బౌద్ధుల విదచిత సంస్కృత కవితకు లలిత విస్తరంతో ఉదాహరణలు కొల్లలు, మాయాదేవి వర్ణనలో ఒకో లోకం ఇది: “సురూపరూపా యథ దేనకన్యా సువిభక్త గ్మాకా పభ నిర్మలాంగి, నస్యోస్తి దేవో నచ మానుషోవా యో మాయ దృష్ట్వాధ లభేత తృప్తి" 53.6

॥్‌ సాహితీ సంపద మాయాదేవి దేవకన్యలాగ చక్కని రూవం గలది; తీర్చిదిద్దిన అంగాలు గలది; శభకరమైన నిర్మలమైన శరీరం గలది. ఆమెను చూచి తృప్తి పొందని దేవ లోక వాసీగాని, మనుమ్ముడు గాని ఎనడూ లేడు.

ఈ ల్లోకంలోని మొదటి పాదంలో యథకు మారు యథా అని వుండాలి. నాల్లవపాదంలో మాయకు మారు మాయాం అని వుండాలి. తృప్తి అనే పదానికి మారు తృప్తీం అని వుండాలి. ఈ సంకర సంస్కృతంలో రచయితలు శబ్ద స్వరూపాలను తమ ఇచ్చ వచ్చినట్టు మార్చే సేవారు; విభక్తులను వివక్ష లేకుండా వాడేవారు.

“యృత స్థిత్వా సుమతే

దర్మేష్యసి బోధిస త్య చరితమ్‌.” దర్మయిష్యని అనడానికి మారు దర్మేష్యసి వాడాడు సంకరసంస్కృృత కవి, జ్లైనకవులూ నడుమ నడుమ (పాకృత రూపాలూ వాడారు. ఎవరూ ఆక్షేపించ కుండా తనుది సమసంస్కృృత (పాక త్‌ భాష అన్నారు.

కావ్యమాల ఏడవ సంవుటిలోని స్తోతకారులలో జినవల్లభసూరి కన్నడ మవాకనీ పంపని సోదరుడయిన జినవల్లభుడా అని సందేహం కలిగింది. దాని సంపాదకులు 'స్తోతస్యాస్య ఏకమేవ పు స్తకం సంవేగి సాధువర శ్రీ కాంతి విజయమునిభిః ఆస్మభ్యం దశ్రమ్‌. పుస్తకాంతరం టీకావా నోపలబైే. క్వచిత్‌

ల చి క్వచిత్‌ సందేహో వర్తతే”. 'ఈ పుస్తకానికి (వత్యంతరం దొరకలేదు. ఒక నే కిన శాంతి విజయముని మాకు ఇచ్చారు. మరొక (వతిగాని, టీకగాని దొరక దు. అక్కడక్కడ సందేహాలు ఉన్నాయి" అని స పాద! క్ర జ తపో న్న సం లు అధస్సూచికలో _ మరొక న్యుపసిద్ధ జినవల్లభసూరి జైన వాజ్మయంలో కనిపించనందున పంవమవికవి సోద్ర వ సోదరుడయిన జినవల్లళుడు కన్నడ సంస్కృతాల్మధాలలో మవాీ వి అయినందున మహావీరస్వామి స్తోతం రచీంచీన 'జనవిలకుడూ వంప మవి కవిసో ష్‌ దరుడైన జినవల్లభుడూ ఒక్కరేనని అభిపాయపడుతున్నాను.

మహావీరస్వామి స్తోతం 89 పంప మహాకవి సపరివారంగా. వేంగీ (ప్రాంతంనుండి వేములవాడ (ప్రాంకానికి వలస వచ్చి, కన్నడ సామంతుడైన అరికేసరిని ఆాశయించాడని, బినవల్లభుడు ఆతని అనుజుడని వేములవాడ సమీపంలోని వొమ్మలగుట్ట గంగాధరశాసనం ఆధారంగా న్ముపసిద్ధ చర్మితకారులు డాక్టర్‌ నేలటూరి వెంకట రమణయ్యగారు నిర్ణ సంచ్వంగా నిరూపించారు. (జినవల్లముని గంగాధర శకాననం; పల్లవులు _ భాళుక్యులు పుట 257 - 283.) ఈ కాసనం ఆవిష్కరణతో కన్నడ తెలుగు సాహిత్య చర్మితే మారిపోయింది. ఈ కాసనం కన్నడ సంస్కృత తెలుగుభాషలలో వుంది, సంస్కృత వృత్తాలు చివరన యతి పాటించని తెలుగు కంద నద్యాలు ఉన్నాయి. ఇతడు సంస్కృృతంలోను కవి,జై నాచార్యుడు గనుక సమసంస్కృత (ప్రాకృతంలో ఎన్నో రచనలు చేసీ వుంటాడు. కాని ఇదొక్కటే లభించింది. కన్నడనాడులోని జై నమఠాలలోను; జై నాచార్యుల వద్దనూ అతనివి మరికొన్ని రచనలు లభించవచ్చు. ఇది ముప్పైళ్లోకాల స్త్మోతం, కవి వసంత తిలక, మాలిని, పృథ్వి, శిఖరిణి, మంద్యాక్రాంత, శార్దూల వృత్తాలు వాడాడు. స్తోత మూలపాఠమిది :. భావారివారణ సివారణ దారుణోరు కణ్జీరవం మలయమన్థర సారధీరమ్‌ వీరం నమామి కలికాల కలజ్కపజ్క- సమార సంహరణ తుజ్ల తరజ్ఞ తోయమ్‌, క్షే మనో వికారాలనే ఏనుగులను అరికట్టడంలో భయంకర మవో కంఠీ రవుడు, మలయ మందర పర్వతాలవలె ధీరుడు, కలికాల పాపపంక సమూ వోన్ని తొలగించడంలో ఉవ్వెత్తుగా లేచిన జలతరంగం వంటివాడు అయిన మహా వీరుణ్ణి నమస్కరిస్తున్నాను. బాధం పిసారి గరిమా మహిమా తనేహ బుద్దో న దేవ గురుణా న పురన్దరేణ తం కోఒవ గన్తు మభిలం జడిమాలయోహ మిచ్చామి కిన్తు తవదేన గుణాణుమేవ, 2

ఓ దేవ! సీ మహిమావిశేషం లోకమంతా వ్యాపిస్తున్నది. డీనిని దేవ గురువయిన బృహస్పతి గాని, దేవ రాజయిన ఇందుడు గాని తెలియలేక పోయారు, ఇది నిజం. అలాటి మహిమాగరిమను తెలుసుకొనజానికి జడల్వానికి తావలమయిన నే నెవంని? నీ గుణాలలో అబణువున్తైనా అన్ముగహీంచు మని మ్మాతమే కోరుళున్నాను..

సన్తో గుణా గుణిగురో తవహాస హంస

నీహార వార ధవలా బహుల్‌ భవన్తి, తే సోను సూర హరి హీర విరిజ్చి బుద్ధ మాయావి దేవ నివహేన మలీమసా వా, మ్‌! గుణవంతులలో (శేస్టుడా! నీ ఉత్తమ గుణాలు నవ్వులాగ, హంసలాగ, మంచులాగ, ముత్యాల దండలాగ తెల్పనివి. అవి ఎప్పటికప్పుడు ఇనుమడిస్తుం టాయి. వాటిని చందుడు, మార్యుడు, విష్ణువు, శివుడు, (హ్మ, బుద్ధుడు, మాయావు లయిన దేవతలు మలినపరచగలరా? (హీరః = శివుడు, కద్దార్థ కల్పతరువు) దేవం భవన్త మపహాయ దుర న్రమోహ సంభన్న బుద్ధి మిహీరా బముళూరి కాలమ్‌, సంసార నీర నిలయే ఐహుసంసరనో వినన్తి జన్తునివహా నహి సిద్ధ థావమ్‌. క! దురంతమైన మోహాంధకారంలో కన్పుకుపోయిన బుద్ది అనే సూర్యుడు గలశతారై, బహుకాలం సంసారసాగరంలో కొట్టుకుంటున్న జీవరాశులకు నిన్ను వదలితే సిద్ద భావం - మోక్షం లభించదు. యుగ్మమ్‌ :. సానూయ సంగమ నురోరు సమూథ దమృ సంరమృ సంతవమస సంచయ చజ్జభాసమ్‌, హింసా సరోరుహ తమీరమణం చిరోఢా హంకార కన్టల దలీకరణాసి దండమ్‌, క్షీ

మహావీరస్వామి స్తోతం 85 వన్దేఒహ మిన్దుదల భాలమమద్ద ళద (ద సందోహ మస్దీరవరం దరకన్ల కోలమ్‌, గమ్బీర సమృవ జరామరణోరు తీర సంసారసాగర తరికరణించ వీరమ్‌. ర్‌ అసూయ, స్త్రీ వాంఛ పెచ్చుపెరిగిన దేవతల ముదిరిసోయిన గర్వ సంరంఖమనే 'పెనుచీకటికి చండభానుని వంటివాడు, హింస అనే కమలానికి చందునివంటివాడు, చిరకాలంగా నాటుకుపోయిన అహంకారమనే దుంపను ముక్కలుముక్కలుగా నరికివేసే ఖడ్గదండం వంటివాడు. చందశకలం నంటి ఫాలం గలవాడు, అత్యధికమైన కల్యాణసమూవో నికి నిలయమైనట్టివాడు, భయమనే దుంవను 'పెకలించే వరాహం వంటివాడు, గలభీరమైన జననమరణాలనే ఎడతెగని సీరుగల సంసారసాగరాన్ని తరించ డానికి నావ వంటివాడు అయిన మవావీరుణ్ణి నమస్కరిస్తున్నాను. కవి తరీకరణిం అని విచ్మితమైన ,సయోగం చేశాడు. తరి వంటివాడని. నావ వంటివాడని అర్ధం. కరజణీ అనే మాట తెలుగుదని, ఇది (ప్రాకృతంలో 1పవేశించి, తద్వారా సంస్కృతానికి ఎక్కిందని నా అభిప్రాయం. ఇక్కురణి యనన్య మెటుగవైతి దుర్మాత్మా.ఊ త్త హరివంశ (ప్రయోగాన్ని శబ్దరత్నా కరం ఇచ్చి దే. వి. విధము అని అర్థమిచ్చింది. విధము ఆంటే పోలిక, సదృ శము అనే అర్థాలు. తరీకరణిం తరివంటివానిని అని అర్థం. కవి కరణి అనే తెలుగు అవ్యయాన్ని ఇకొారాంత ప్రాతిపదికగా (గహించి, శరణిం అని ద్వితీయా విభ క్రితో వాడాడు. విశేషకమ్‌:.. ఉద్దామ కామభరభళల్లుర మబ్లభజ్ల సంసజ్ల బన్టుర మురోరుహ బారభిన్నమ్‌ దేహం సలీల పరిరిజ్ఞణ మబ్లు శిళ్లీ మజ్జీర కారుచరణం సరనం వహస్తీ, 7

86 సహెైహితీ సంపద సణ్గెయ శాలలయ చ్బ్చార బార చారీ సఖ్బారిణీ కరణబన కలాసు సజ్జా, ఉన్నాల నీరరుహ కోమల బాహువల్లీ తల్లీన వద్ద బహుకామి. కుర బ్లసద్బా. 8 'హేలావిలోల మణికుణ్ణల లీఢగడ్డా క డ్కేల్లి పల్రవకరా వరకమ్బుకణీ, ళా ళా |! శేలీలలామరమణీ రమణీయ హావా నాలం నిహన్తుమిహ తే విమలాలిసంధిమ్‌. వ్ర పోత౦ంచిన కామఖారంతో నశించిపోయేది, తీర్చిదిద్దిన అంగాల విలాసాలతో బంధుర మైనది, పాలిండ్ల భారంతో అలసిపోయేది, సవిలాస గమనంతో మనోహరంగా రవశళిస్తున్న అందెలున్న పాదాలు గలది అయిన సుందర శరీరంతో ఒప్పేది; గీత తాశలయ చారాచారీ చతురత గలది, కామశాన్త బంధాలలో ఆరి తేరినది, శామరతూండ్ల వంటి కోమలబాహువులు గలది, పెక్కు. మంది కాముకులనే జింకలను పొడిచిన భలం వంటిది; కపోలాలపై సవిలాసంగా కదలాడే మణికుండలాలు గలది, అశోక వృషం చివుళ్ళ వంటి చేతులు గలది, ఉత్తమ శంఖం వంటి కంఠం గలది, రతి [క్రీడలలో రంజకురాలయినది, రమణీయవావ భావాలు గలది అయిన నుందరి కూడ సీ పవ్మిత లజ్యాన్ని పాడుచేయజాలడు. సఖ్బారి కిన్నర గణారవ వేణు వీణా సన్ధానభిన్న కలగేయ రవాఖీరామా, ఆకొల భావి కుగురూహ కుధీ కుదేవ సంబద్ధ బుద్ద (ద్ద హరణీ తవదేవ వాణీ. శం దేవా! నీ వాణి (పలుకు) సంచరిస్తున్న కిన్నరుల పలుకులు, వేణు 1వీణారవాలు కలిసీన గేయధ్వనివలె రమ్యమైనది, కాలపర్యంతం కలిగే చెడు ఛి

మహావీరస్వామి స్తోతం 87 ఊహలను, చెడు బుద్దులను,' చెడు దేవతలపై లగ్నమయిన బుద్దిని పోగొట్టే టట్టిది. కాలమంటే కాలుడు. మృత్యువు. మృత్యువు పర్యంతం చెడుబుద్దులు, చెడ్డ ఊహలు కలుగుతూనే ఉంటాయి. మనస్సు చంచలం గనుక, కాల పర్యంతం ఆకాలం. నన్దేహ దావ జలవాహ మజీవ జీవ భావావభాస తరణిం భవనసింరు నావమ్‌, ఆగామి కేవలరమా తరుణీ వివావి దేవాగమం తవ నరా విమలా మహాని. కక. దేవా! నీ ఆగమం (ఉపదేశం) సందేహాలనే దావానలాన్ని చల్లార్చే మేఘాలవంటిది; చేతనాచేతనాల అంతఃకరణాలను [పకాశింపజేసే సూర్యుని వంటిది. దానిని భావి కైవల్య లక్ష్మిని వివాహమాడే సవ్మితులైన నరులు పూజిస్తున్నారు. మహపూజయామ్‌....-ధాతువు. దేవా మహావరిమలం తరలాలిజాల రుజ్కారవారి తవ వీర సభానుభూరి, ఘలారవిన నవసునర నసీనువార ళు క! ది యం మన్దార కున్గ కబరం కుసుమం కిరన్సి- క్ష ఓ మహావీరా! దేవతలు నీ సభలలో మహవరిమళభరితాలు, కదలాడు తున్న తుమ్మెదల రుంకారాలతో సహృదయాన్ని హరించేవి అయిన విరిసిన పూవులు, అప్పుడే విచ్చి అందంగా వుండే వావిలిపూవులు, మందారాలు, మొదలయిన రంగురంగుల పూవులను కలగలుపుగా వెదజల్దుతున్నారు. నిఃసీమ ఖీమ భవ సంభవ రూఢగూఢ సంమోహ భూనవలయదారణ సారసీరమ్‌, వీరం కువాస మలహారి సువారిపూర ముత్తుజ్లమార కరి కేసరిణం నమామి 3 ఎల్లలురేని భయంకరమైన సంసారంలో పుట్టి “పేరుకొని, కానరాని 'మూహమనే మృదావరణాన్ని చేదించగల గట్టి నాగలి వంటివాడు, దుష్టమైన

98 సౌహితీ సంపద నంసౌర్‌ నివాసంలో అంటుకున్న మలాన్ని పోగొట్టగల వవ్మిత జల్మపవాహం వంటివాడు, మారుడనే మహా మతంగజానికి సీంహంవంటివాడు ఆయిన మహీ వీరుణ్ణీ (వణమిల్లుళున్నాను. భిన్దన్త మన్తరణకారణ నున్తరాయం సంరుద్ద రోగసమవాయ మలోభమాయమ్‌ విచ్చిన్న మోహ తిమిరావరణావసాయం వీరం నమామి నవహేమ సమిద్ధశాయమ్‌ క! ఆంతరంగంలోని సంఘర్షణలకు కారణమైన్‌ విఘ్నాలను ఛేదించేవాడు, రోగసముదాయాన్ని నిరోధించినవాడు, లోభం, కవటం లేనివాడు, మోహాంధ కారావరణ వ్యృపాలకు కూలదోసేవాడు, బంగారు వలి మెరిసే దేహం కలవాడు అయిన వీరుణ్ణి నమస్కరిస్తున్నాను. దీనిలో బంగారుతో కొంత శ్షేష ధ్వని ఉంది కాని, స్పష్టంగా లేనందున వివరించలేదు. వన్గారు వాసవ సురాసుర భాసురాల._ జ్కారామలచ్చవి పరాగసముద్ధురాణీ, 'సీవామి రే చరణవారిరుహాణిళూర సన్టేహరేబుహరణోరు సమీర వీర క్షే ఓ వీరా! నీవు ఆనేక మహాసందేహాలనే దుమ్మును ఎగురగొఫ్టే రుంరూ వాతం వంటివాడివి. ఇంద్రాది దేవతలు, అసురులు నీ పాదాలకు నమస్కంరిస్తు న్నప్పుడు, వారి కిరాద్యలంకారాలకాంతులు నీ పాదాలపై పారాడి,. అవి ఎత్తుగా ఉన్నతంగా కనిపిస్తాయి. అలాటి పాదసరోరుహాలను "సేవిస్తున్నాను. కవిసేవామి అని సేవధాశువు లడేక వచనాన్ని పర స్మైపదిగా వాడాడు. ఇది ఆత్మనే వదం. ఇది అరుదుగా వర స్మైపదిగాను వుందని మోనియర్‌ విల్టియమ్స్‌ సంస్కృకాంగ్ల కోశం చెబుతున్నది, ణ ణ అఖ్భామితే చరణతామరసాలిలీలా సన్గాయి పజ్బుమ మహాగణ ధారివాణీ సంబడ్డ బుద్ధి కరుణాలయ లిజ్లనిద్ధ సజ్షావశీదమిగణం చరణం చర న్త్‌ వెం

మహావీరస్వామి స్తోతం ఈ నీ చరణాలు (ధర్మపభారం కోనం) ఎప్పుడూ సంచరిస్తూ ఉంటాయి. కమలాల్లో భృంగాలు తిరుగాడుతూ రుంకారం చేస్తున్న ట్రే నీ ఛరణారవిందాల్లో తుమ్మెదలలాగ మవోగణాలు పంచమ స్వరంతో నీ గుణగానం చేస్తుంటాయి" ఆలాగే సంసారంలో చిక్కుకున్న బుద్ధిగలవారి ఎడల కరుణామయమైన మనసు గల సద్దుల నంఘాలు ము9గణాలు ఎన్నోనీ చరణాలచుట్టూ మూగుతుంటాయి, అట్టి నీ చరణాలను వూజిస్తాను. లింగ మనస్సు. శబ్దార కల్పతరువు. ఈ శ్లోకం సరిగ్గా అన్వయించతేక తొత్పర (0 (వాళాను, యుగ్మమ్‌ : ఉచ్చబై ధార కరవాల కరాళివార్‌ విచ్చిన్న కుమృగల నాల కరాలనాగే, కున్తాసి తోమర విభిన్న! పరాసుదేహే కజ్కాల సజ్కుల భయావవా భూమిథాగే. క్ష సావేగ హుజ్క.రణ డామర ముద్ద రుళ్ల కీలాలలాలన విహబ్గకులా వరుద్దే, ఆబుద్ధ బాణవిసరే సహసా మవన్లో వీరం నరా రణభరేఒరిఐబలం జయని. కేరి యుద్దాలు జరుగుతున్నాయి. వాటిలో శ్మతువులు వదునైన అంచులు గోల ఖడ్గాలతో ఏనుగుల కుంభస్థలాలను నరికివేస్తునారు. ఆ నరికిన కుంటస్థలాల నుంచి ర క్తనాళాలు వెలుపలికి వచ్చి భయం కలిగిస్తున్నాయి. కుంతం, ఖర్గం, తోమరం మొదలయిన ఆయుధాలతో ళ (శువుల దేహాలు చెగిపడుతున్నాయి. ఎటు చూచినా కంకాకాలతో రణభూమి భయంకరంగా ఉంది. వేగంగా వుంకరిస్తున్న భటులు పోరాడే ఆ భయంకరమైన ఉవదవంలో ఛలతెగిన మొండేలనుంచి చిమ్ముతున్న రళ్హాన్ని తాగడానికి ఎగురుతున్న వక్షుల గోలలో బాణ సమూవిోల విసరుతో మవి భయానకంగా ఉన్న రణభూమిలో మువోవీరుణ్ణ స్తుతించే యోధులు ఎంతటి శతు సైన్యాన్నయినా జయించగలుగు తున్నారు.

రం సెహితీ సంపద అసన్న సిద్ధిక మలో పరిరబృ్భలిమృ (మృం?) దమ్మోశి పాణిమివ మోహగిరిం కిర న్తమ్‌, సంపత్తి కారణ మమబ్గళ మూలకీలం సేవని కేన భగవన్త మఘం హర న్తమ్‌. క్ష మోశలక్ష్మిని సమీపింపజేసి గాడాలింగన ప్రా ప్తికలిగించేవాడు, మోహ పర్వతాన్ని వజపాజీవలె నుగ్గునూచం చే సేవాడు, సంప త్రికి కారణమయినవాడు, అమంగళాలను సమూలంగా నాశనంచేసే దావానలంవంటి వాడు, పాపాలను హరించేవాడు ఆయిన మహావీర భగవానుని ఎవరు సేవించరు? ఈ శ్లోక ౦లోను 'సేవ్‌ధాతువును కవి పర మ్మైపదిలో వాడాడు. ఆయాస భజ డమరామయ సంపరాయ చోరారి మారి విరహేణ చరాయ దేవ, భూమండలే సునగరా నిగమా విహార చారేణ దే పరమ ముద్ధత మామన న్తి. 20 ఓ దేవ! ఈ భూమండలంలో నీవు విహరించడం వల్ల బాధ, పరాజయం, ఉత్పాతం, వ్యాధులు, యుద్ధాలు, చోరభయం, శ్యశునయం, జనవయం అనేవి లేక గొప్ప నగరాలు, నిగమాలు (వర్తకుల సంఘాలు) గొప్ప ఉన్నతిని పొందు తున్నాయి. మారి= జనక్షయం. ఉద్దత =ఊఉన్నతి.శ బ్బార కల్పతరు. కవి నగర శబ్దాన్ని పుంలింగంగా (పయోగించాడు. నగరాః అని గొప్ప నగరములు గల వణిక్సంఘాలు అని బహువీహి చేస్తే ఈ దోషం పోతుంది. కాని, నగరాలు ముఖ్యమా, నిగమాలు ముఖ్యమా అనే (పశ్న కలుగుతుంది. నిస్సజ్ల నిస్సమర నిస్సమ నిస్సహాయ సీరాగ నీరమణ నీరస సీరరంస, హే వీర! ధీరిమనివాస నిరుద్ధ ఘోర సంసారదార జయ జీవసమూహబన్జో. రై ఓ జీవలోక బంధువా! నీవు సంగరహితుడివి; ఎవరితోను ద్వేష కలవాలు లేనివాడివి. సాటిలేనివాడివి;ి అసహాయ శూరుడివి; రాగరహితుడివి; దేనిమీదా

మవావీరస్వామి స్తోతం ర్న (వఠ్యేకమైన మమకారం లేనివాగివి; కామేచ్చ లేనివాడివి; లాలన లేసివాడీవి; థీరత్వానికి ఆటకట్టయినవాడివి. నిబద్ధమూ, ఘోరమూ అయిన ఈ సంసారంలో సంచరిస్తూ జీవులను ఉద్ధరిస్తున్నావు నీకు జయమగుగాక; ధీరిమ అని విచ్శిత (వయోగం. ఉల్లాసి ఠార తరలామల వారి హోరా నారీగణా ఐహు విలాస రసాలసా మే, సంసార సంసరణ సంభవ లీనిమి త్తం చిత్తం హరన్సి భణ కింకరవాణి దేవ! డై ఓ దేవ! ఉల్లాసం కలిగిస్తూ మెరిసిపోతున్న స్వచ్ళమైన ముత్యాల దండలు ధరించి బవువిలాసాలతో మత్తుగా మసలే నారీ గణాలు మళ్ళీ ఈ సంసారంలో జనన మరణాల భయంకోసం (జనన మరణాలకు భయపడుతున్న నా మనసును లాగుతున్నాయి. ఏమి చేయమన్నావు? చెప్పు. ఇచ్చా మహాసలిల కామ గుణాలవాలం చిన్తాదలం సమలచిత్త మహీ నముళ్ధమ్‌, సంభోగపుల్లమివ మోహతరుం లస న్తం హే వీర సిన్ఫర సముద్ధర మే సమూలమ్‌. ర ఓ వీర మహాగజమా! మలినమైన చిత్తమనే భూమిలో, కామ గుణమనే పౌదులో, ఇచ్చ అనే నీటితో పెరిగి చింత అనే ఆకులు వేసీ, సంభోగమనే పూవులు పూచి వెలిగిపోతున్న నా మోహ తరువును కూకటివేళ్ళతోపాటు "పెకలించి వేయి. సన్నద్ద సిద్ధి పర సబ్గమ మజ్లలాయ మాయోరు వారి రహిణీ వరకుజ్దరాయ, వీరాయతే చరను క్రేవల పుణ్ణవాయ కామం నమోఒసమదయా దమస త్రమాయ. త్స

'సీద్దించిన మోశ్షవుర నంబంధమనే మంగళం (శళం) కలవాడు, మాయ అనే గొప్ప శామరతీగకు మహాగజం వంటివాడు (మాయను తామర తీగను ఏనుగు పెకలించినట్టు సమూలంగా పెకలించేవాడు), చిట్టచివరిద్దైన క్రై వల్యాన్ని పొందిన పురుష, శేన్చుడు, సాటిలేని దయాదమాది గుణాలు గల ఉత్తముడు అయిన నీకు మరీమరీ నమస్కారం. మూడో చరణంలో చరమకేవలిపుద్గలాయ- అని మూలపాఠమేమోనని నా సందేహం. జైనమళంలో కేవలి జ్ఞాని. పుర్గం శబ్దం బౌద్ధ జ్లైనులకు వ్యవహరిస్తారు. అప్పుడు చిట్టచివరి శేవల జ్ఞానంగల పుద్గలుడు (ేవ్లుడు) అనే అర్థం బాల సమంజసంగా ఉంటుందని భావిస్తున్నాను.

హే దేవ కిజ్కర మిమం పరిభావయే హ మజ్జన్త ముద్దుర జలే కవసీంధుపూరే, ఉల్తారణాయ కురు వీర కరానలమృం భూయ్యోసమక్షొన నిర స్తర చారిజోమే, 25 ఓ దేవా! నేను ఇప్పుడు మవోవేగంతో పారే సంసార నదీ (వ్రవాహంలో మునిగిపోతున్నాను. అఆసమంజసమైన పనులు నిరంతరం చేస్తున్నాను. అలాటి ఈసీ కింకరుణ్ణి, ఓ పీరా! ఉద్ధరించడానికి చేయూత ఇవ్వు. ఇంతవరకూ వసంత తిలకావృత్తం. కుసమయ రుత మూలా భణ్గసంహారవాయో కునయ కువలయాలీ చూరణే (చూర్జనే) మత్తనాగ, తవ గుణకణ గుమ్మే మే పరీణామమిత్ధం విమల మపరిహీణం హేమవాివీరపాహి. 26 ఓ మవోవీరా! సీపు రుష్టనిద్ధాంత వాక్యాలనే అల్లిక మాలలను ధ్వంసం చేసే వాయువువు; దుష్ట శాస్త్రాలనే కలువ తీగలను తొక్కివేసే ఏనుగువు. నీ గుణాల కణాల కలయికతో నేను పరిణమించినవాడిని. నమ్న నిర్మలునిగా, హీనుడు కానివానిగా కాపాడు. కవి చూరణ అనే [ప్రాకృతపదాన్ని వాడాడు. దీనిని చూర్జన అని దిద్దవచ్చు. కాని కవి [పయోగం దిద్దడం సావాసం. మాలినీ తీ త్తం.

మవావీరస్వామి స్తోతం రై ఆనయ నిబిడే పీశాగారే భయావవా దుస్సహే విరహ విరసే లజ్ఞావుళ్లే రమే భవపల్డారే, నిరయ కుహరంగామీ వాహం నసిద్ధి మవోపురీ సరల సరణిం సేవే మూఢోగిరం తవ వీరహే. 27 ఈ సంసార పంజరం ఆనయంతో నిండి నిబిడికృత మైనట్టిది- అట్టడుగు వరకు బాధలకు నిలయం, వియోగాలతో విరస మైనట్టిది; సీగ్గమాలిన పనుల ముద్ద; ఎప్పుడూ భయాలతో దుస్సహమైనట్టిది. దీనిలో నేను కొట్టుమిట్టాడు శున్నాను. ఇలా నరక కుహరం (మహాబిలం) వైపు పెష్టతున్న నేను, అయ్యో! ఎంత మూర్జ్యుకి. మోక్ష మవా నగరానికి సరళ మార్గమైన నీ వాణిని - ఉప దేశాన్ని సేఏంచకుండా ఉన్నాను. వృథ్వీవృ త్తం, నిరీహం గన్తారం పరమ భువ మన్తార మఖిలం నిహన్తారం హేలా కలి కలహ (సన్హోహమ నిళమ్‌), భవన్తం మన్తారో నహిఖలు నిమజ్జన్ని భవలీ మహా పారావారే మరణ భయ కల్లోల కలితే. 28 నీవు ఎలాటి ఆళలూ లేనివాడివి. పరమ భూమిలో (మోన సిద్ధి గల దివ్య లోకంలో) సంచరిస్తున్నవాడివి. అన్నీ ఎరిగిన వాడివి. అలవోకగా కలి యుగపు కలతలను నశింపజేసేవాడిఏి. ఇలాటి నిన్ను నమస్కరించేవారు మరణ భయ కల్లోల కలితమైన భవభయ మహా సాగరంలో మునుగరు సుమా! శిఖరిణీ వృత్తమ్‌. ఏవం సేవా పరిహరహయా (?) లోలచూలామణీద్ధ చృాయాలీఢం ఖరకిరణ భాభిన్న మమోరుహం వా, చిత్తాగారే చరణ కమలం తే చిరం ధారిణో మే సీద్ధావాసం బహు భవ భయారమృరీణాయ దేహి. డం నమస్కరిస్తున్న ఇందుని చూడామణి కాంతులు ముసురుకున్నట్టిది, సూర్యకిరణ కాంతులలో అప్పుడే వికనీంచినట్టిదిని అయిన సీ చరణ కమలాన్ని

య! సాహితీ సంపద ఈ విధంగా నా చిత్త మందిరంలో చిరకాలంగా దాచుకున్న నాకు అనేక జనన భయారంభాన్ని నశించజేయడం కోసం సీద్ధావాసాన్ని = మోతలోక నివాసాన్ని అన్నుగహింపుము. మొదటి పాదంలోని 'సేవా పరహరహయా అనేదాన్ని "సేవా పరహరిహయాలోల అని మార్చుకొన్నాను. హరిహయుడు ఇందుడు. మోనియర్‌ విలియమ్స్‌. వా. చ - మరిన్నీ రీిణ=నాళం . మోనియర్‌ విల్లియమ్స్‌, మందా న! న! (శాంతొవృ త్త్‌మ్‌. ఇత్ధంతే సమ సంస్కృత స్తవ మహం (పస్తావయామాని (న వా నాశంసే జీసవీర నేన్ద్ర పదవీం న్మప్రాజ్య రాజ్య శ్రియమ్‌, లీలాభాజి నవల్పభ్యసణయినీ బృన్హాని కి న్వర్హయే జ! య వ! తీట డ్రై నాథేదం పథయ (ప్రసాద విశదాం దృష్టిందయాలో నుయి. 30 ఓ జినవీరా! నేను ఈ విధంగా సమసంస్కృృత స్లోతాన్ని (నీ సన్నిధిలో) వస్తావించినాను. కాని ఓ నాథా! నేను ఇం్యద వదవినిగాని, విశాల రాజ్యలమ్మీనిగాని, విలాసవతులయిన (ప్‌య (వణయినుల గుంపును గాని కోరడంలేదు. ఓ దయాళో! అన్ముగహోజ్జ్వ్యలమైన చూపును నా మీద (వసరింప తేయమని మ్మాతమే ప్రార్థిస్తున్నాను. శార్దూల విక్రీడితమ్‌. జైన సర్య్వవదాయం అంతగా తెలియకపోవడంవల్ట స్తోత శ్లోకాల అను వాదంలో లోపాలు చాల ఉన్నాయని నాకు తెలును. కాని, తెలుగు పండిత వరిశోధక లోకానికి ఒక మవోకవి సోదరుని, ఒక ఆచార్యుని రచనను తెలియ జేయాలనే ఆ్యగహమే ఈ వ్యాస రచనకు కారణం, అపి చి సా

వారుతున్న విలువలు జ=రావూరి భరద్వాజ కొన్నింటిని గురించి చెప్పడం సులభం. మరి కొన్నిటిని గురించి చెప్పడం కష్టం. ఇంకొన్నింటిని గురించి చెప్పడం _ ఎప్పటికీ సాధ్యం కాదనుకొంటాను, ఈ చివరి కోవకు చెందిన వాటిని గురించి, ఎవరో చెప్పడం, మనం తెలుసు కోవడమంటూ కూడా జరగదు. మన అనుభవం మనకు, చెప్పవలసిందే తప్ప = ఇంకెవరూ ఎలాగూ మనకు బోధపరచలేరు.

ఈ “మారిన విలువలు” అన్న శీర్ష క సరిగ్గా = నాకలాంటి సమస్యనే తెచ్చి పెట్టింది. ఏ విలువను గురించి చెప్పను? ఆర్భికమైన విలువలను గురించా? విద్యా సంబంధమైన విలువలను గురించా? న్రైతికమైన వాటిని గురించా? ధార్మిక మైన వాటిని గురించా? సాంసారిక సంబంధ మైన వాటిని గురించా? వ్యక్తిగత మైన వాటిని గురించా? ఆధ్యాత్మిక మైన విలువలను గురించి చెప్పనా?

మీ దగ్గర దాచుకోవడం దేనిగ్గానీ, కొన్నింటిని గురించి నాకు బొత్తిగా తెలీదు. ఇంకొన్నింటిని గురించి - కొంచెంగా తెలుసు. మరి కొన్నింటిని గురించి _ కాస్తలోతుగా తెలిసిన మాట నిజమేగానీ . అ తెలిసిన వాటిని మీకు తెలిసే లాగా చెప్పడం, నాకు సాధ్యపడుతుందనుకోలేకపోతున్నాను.

అయినా - ఓ చిన్న _పయత్నం చేస్తాను.

అరళశతావి కిందటి మాట.

చి ది

క్విట్టిండియా ఉద్యమం తాలూకు పభావం దేశం నిండా సొందంగా కమ్ముకొని ఉంది. రెండవ [వపంచ యుద్ధం ముమ్మరంగా కొనసాగుతోంది: అంతకు ముందు - ఒక్కకానీకి 24 ఠావులు కొన్న నేనే, అవే కాగితాలకు రెండు కానులు చెల్లించవలసి వచ్చింది. 'కాని” అన్న నాణెం విలువ, రూపా యిలో 614వ వంతు. ఇప్పుడా 24 కాగితాలకూ నేను చెల్లిస్తున్న డబ్బు మూడు

ల్లగ్తూ రూపాయలు.

కం సాహితీ సంపద

ఆ 'కాని' నాణెంతో నేను కొనగలిగినవి ఆరోజుల్లో చాలా ఉండేవి. ఒక్క కానికి . ఆరు*పేంతికలు వచ్చేవి. లేదా మూడు బెల్లపు లడ్జూలు వచ్చేవి. లేదా జపానులో తయారైన రెండు "పెన్సిళ్ళ వచ్చేవి. అవి వొద్దనుకొంటే = రెండు ఇర్జెన్టు వచ్చేవి. అవీ కాదనుకొంటే రెండు గాలిపటాలుగానీ, మూడు రబ్బరు బుడగలుగొనీ, రెండు బంతులుగానీ, ఒక ఎక్కొల పుస్తకం గాసీ వచ్చేవి.

డబ్బులు ఇచ్చి పుచ్చుకోవడంలో కూడా, ఒకమాటకు కట్టుబడుతున్న ఉత్తమ లక్షణం ఉండేది, పదికి, పాతికకూ, నోటిమాట సరిపోయేదేగానీ.ఆదే. వంద, రెండు వందలూ అయితే, (ప్రామిసరీ నోటు.రాయవలసి వచ్చేది.

మా చీన తాతగారి పెళ్ళికోనం మా వుల్ణయ్య రాత మూడు వందలు అప్పు చేశాడు. సోమయ్య గార న్న మోళుబరికి ప్రామిసరీ నోటు రానసీచ్చాడు మూతాత. అనోటు. మొన్న మొన్నటి దాకా,మా నాన్న చాలా వదిలంగా దాచి పెట్టాడు. నిజానికి అ నోటు - రుణదాతగారి దగ్గర ఉండాలి. కానీ.అప్వు తీసుకొన్న మా తాతగారి సందుగు పెట్టెలో పడి ఉండేది. మూడేళ్ళ కొకసారో, వాయిదా దాటిపోయిన ఏ ఆరేడు మాసాలకో . ఆ నోటుమీద ఒక్క రూపాయి చెల్లు రాయించి, అ నోటుకు మళ్ళీ పాణం పోసీ, సందుగులోనే భ్యదపరిచేవాడు మా శాత. ఆయనగారి నిజాయితీషీద, సోమయ్యగారికి . అంతటి విశ్వాసం ఉండేది. ఇంకో చ్మితమేమిటంపే . ఆ (పొమినరీ నోటు మీద 'సౌక్షులు” అన్న చోట - “ఇందుకు సూర్య చళదులే సాకులు” అని రాసి ఉండడం _ నాకింకా లాగా గుక్తు, మూడో తరానికి చెందిన నా హయాంళో, మూడెకరాల బాడవ పొలం అమ్మి పడ్డీతో సహా. అ వాకీ మొత్తం తీర్చేళాం.

మా ఊరికి దగ్గరలోనే 'నంబూరు” అన్న [(గామం ఉంది. అక గాడ్‌ బియ్యం కొంచెం చౌక. ఒక్క. రూపాయికి, అర గిద్దెడు వీయ్యం అదనంగా దొరికేవి. వారం పదిరోజులపాటు కూలిశాలీ చేసి కూడబెటిన పచిరూోహియలూ రొంటిన దోవుకొని, నంబూరుదాకా వెళ్ళి బవ్‌య్యం మూటలు మోసుకొంటూ రావడం నాకింకా గుర్తుంది. రానూపోనూ ఆఅమడదూరం దాకా ఎందుకు వెళ్ళి లానడమని అడక్క_ండి, రూపాయికి అరగిద్దెడు చోప్పున వది రూపౌాయలకూ, సోరెడు గిద్టెడు బియ్యం ఆదనంగా వస్తాయి గనక _ అంతంత దూరం బెళ్ళొచ్చే వాళ్ళం.

మారుతున్న విలువలు రి అప్పుడే ఓ చ్మితమైన సంఘటన జరిగింది. నంబూరు వెళ్ళంగానే = ఓక్‌ వోవర్‌సీర్‌ గారింటికి చేరుకునే వాళ్ళం. ఆయనగారి భార్య - ఐహు దొడ్డ ఇల్లాలు. మమ్మల్ని చూస్తూనే, చెంబెడు కాఫీ ఇచ్చేది. ఆ కాఫీ తాగి, వియ్యం కొనుక్కొని తిరుగుముఖం వస్రేవాళ్ళం.. చిటికేశ్వర చెట్టు పక్కగా ఒంటెద్దు ఐండి, కోర కొమ్ముల నల్లెద్దు, బిళ్ళ బంటోతు _ ఇప్పటికీ గుర్తే! ఒకసారి వారింటినిండా సందడి సందడిగా ఉంది. వోవర్సీరుగారి పెద్దమ్మాయి పెళ్ళ చుట్టాలు, పక్కాలు _- ఒకటే హడావుడి, బ

నేనూ, మా నాన్న కాఫీ తాగి, అరుగు అంచున కూచున్నా౦. ఓ రైతు. కూరగాయల కావడి అరుగు పక్కగా దించాడు “వీటిని తెమ్మని ఎవరడి గారు?” అన్నాడు వోవర్సీరు. “ఎవ్వరూ ఆఅడగలేదండి! అమ్మాయిగారి పెళ్ళి గదాని. నేనే తెచ్చానండీ!” అన్నాడా రైతు. వోవర్సీరు గారేమీ అనలేదు. రెండు మూడు వారాల తరువాత, మళ్ళీ నంబూరు వెళ్ళాం. చిటికేశ్వర చెట్టు పక్క ఒంటెద్దు ఐండిగానీ, కోరకొమ్ముల నల్లెద్దుగానీ, బళ్ళ బం్యటోతుగానీ, కనిపించటం లేదు. ఏమయిందన్నాడు మా నాన్న.

“అడక్కుండా పెట్టకుండా, కావడి నిండా కూరగాయలు తీసుకొచ్చి వ్వంగానే, నేను వొప్పుకొంటానన్న ధీమా, ఆ రైతుకు కలిగిన తరువాత, నేనా ఉద్యోగంలో ఉండడం గౌరవం కాడు కోటయ్యా! అందుకని _ ఉద్యోగానికి రాజీనామా ఇచ్చాను” అన్నడా వోవర్సీరు.

వైశాఖమాసంలో, మా ఊళ్ళో జరిగే తిరునాళ్ళ చూడతగింది. పూర్ణిమ నాడు రథయ్యాత. ఒకో సంవత్సరం = రథయా[త దగ్గర చిన్న పేవీ వచ్చించి. ఆ పేచీ పెరిగి, పెరిగి, తగాదాగా మారి, [చేతులు కలసి, కొట్టాటల స్థాయిని చేరుకొంది. ఊం పెద్దలు ఎంత సర్టి చెప్పినా, క్మురకారు ఊరుకోలేదు. రెండు ముఠాల వారూ, రెండు గృురబ్బళ్ళు మాట్లాడుకొన్నారు. గుంటూరెళ్ని = ఒకరి మీద మరొకరు కేసులు పెట్టుకోబోతున్నారు.

అప్పటిదాకా - ఉభయ వర్షాల వారికీ సర్జిచెప్పిన మా నాన్నగారి కళ్ళ నిండా సీళ్ళ నిండాయి.

స్‌ 7

గ. పాహితీ సంపద

“*ఏంత్ర చెప్పినా మీరు వినరేమ్మరా. నేను బతీకుండంగానే, ఈ ఊరి జనం కోడ్టుల పొలుకావడం నేను చూశ్శేను” అంటూ తలగుడ్డ విప్పి, విసురుగా ఈుజం మీద వేసుకోని, చెరువువేపుగా నాలుగడుగులు వేశాడు.

రెండు ముఠాలవారూ, గబగవా వొచ్చి వాటేసుకొని చెట్టుకిందికి తీసు కొచ్చారు. తగాదా సర్జుకుపోయింది.

ఊల్మో _ ఎవరింట్లోనైనా = ఏ శుభకార్యమయినా జరుగుతున్నదంటే - ఊరు మొత్తం అక్కడే ఉండేది. ఊరి వారందరూ కలిని, పందిళ్ళు వేసేవారు. శోరణాలు కష్టేవారు. పీపాలతో నీళ్ళు తెచ్చి పోసేవారు. వంట పనిలో, వడ్డనలో సాయపడేవా్ళ, పాలు, పెరుగు, మజ్జీగా, నెయ్యి, కూరగాయలు, కుప్పలు తెప్పలుగా వొచ్చిపడేవి. మూడు రోజులు పెళ్ళిళ్ళ, చాలా మామూలుగా జరుగుళుండేవి. డబ్బు మారకం తక్కువ, వస్తు మారకం ఎక్కువ.

బాలా పెద్ద పెద్ద వాళ్ళకు తప్ప, బ స్త్రీతో పనిఐడేదే కాదు. వాశ్ళేమో- ఓ పావలా ఇచ్చి, గృురబ్బండెక్కి, బస్తీకి పోతుంటే, అదంతా దుబారా అర్చుగానే కనిపించేది, రానూపోనూ, ఆర్ధ రూపాయి, గ్మురబ్బండి కివ్వడమం'టే = ఏ జన్మలోనో, పుణ్యం చేసుకొని ఉండాలనుకొ నేవాజ్ణి.

మూడజాలిచ్చి, టేవిల్‌మీద కూచుని పెరుగన్నం తినాలన్న ఓ బంగారు కల. చాలా సంవత్సరాల తరువాత గానీ . నా విషయంలో వాస్తవరూపంలోకి రాలేదు. యాతయ్యేళ్శ తరువాత అదే హోటల్లో _ పదిహేను రూపాయలిచ్చి - ఈ మధ్యనే భోజనం చేశాను.

ఓ నాటకం చూడడం కోసమూ, ఓ గారడీ చూడడం కోసమూ, కోసులక్కోనులు బళ్ళు మీద వొచ్చేవారు జనం!

ఇన్వోక అ అవసరం కనిపీంచడం లేదు. చాలామంది _ జీవితాలో నోటకం తవ్ప _- మరేషీ మిగలడం లేడు. బతుకంతా ఓ గారడీ గుండంలాగో చూంపోయింది.

మారుతున్న విలువలు రిం

ఆ రోజుల్లో కూడ - “హృద య పరివర్తనం” - "అంతరాత్మ (వబోధం” వంటి పదాలను _ ఎప్పుడన్నా వింటుండేవాణ్ణి.

ఇపుడలా కాదు -

ఒక్కరోజులోనే మూడుసార్లు “హృదయ వరివర్రనం” కలిగిన వాళ్ళూ, నాలుగుసార్హు “అంతరాత్మ _సబోధం” (వకారం నడచుకొన్న వాళ్ళూ నా క్కన ఐబడుతున్నారు.

కాలం మారింది, మారుతున్నది, మారడం దాని స్వభావం!

అయితే -_ దాని వేగాన్ని నే నందుకోలేకపోతున్నాను. చా

కాలంతోబాటు విలువలూ మారుతున్నాయి. ఈ మారుతున్న విలువ లనునే నరం చేసుకోలేకపోతున్నాను-_

ఇది =

1వవహిస్తున్న కాలం తప్పూకాదు, మారుతున్న విలువల తప్పూకాదు.

అచ్చంగా నా తప్పే!

న

వుహాకొావ్య రచనకు కొలం చెల్లందా? జా==వడలి మం 'దేశ్వరరావు చాలాకాలం నుంచీ సాహిత్య లోకంలో ఒక అనుమానం ఉంది. సుదీర్హమైన కావ్యం అసలు వాయడం సాధ్యమేనా? (వాసీనా, కావ్యమంతా కవిత్వాన్ని ఇముడ్చుకొని ఉంటుందా? వెనుక (వాసిన కావ్యాలలో ఇలా మొత్తమంతా కావ్యత్వాన్ని ఇముడ్చుకున్నవి ఉన్నవా? ఈ యుగంలో అట్టి కావ్యాలను (వాయడం సాధ్యమేనా? ఇటువంటి (వశ్నలు అప్పుడప్పుడు వినబడుళతూనే ఉంటాయి. మనకు భారతమొక ఇతిహాసం, మహాకావ్యం. అలాగే హరివంశమూ సుదీర్ధమైన కావ్యం. అవిగాక ఎన్నో (ప్రబంధాలు వచ్చాయి. అవన్నీ మరీ కురచవి కావు. దీర్చమైనవే. అయినా మనకు సుదీర్హ కావ్యాలను గురించిన సందేహం రావడానికి కారణం [కితం శ తాబ్బంలోని ఆంగ్ల సాహిత్య విమర్శకుల సిద్దాంతాలు, యవ కోల్‌రిడ్డి (61బగత్వేబ “బయో(గాఫీయా లిటరేరియా”లో కొవ్యానికీ (00లు, కవిత్వానికీ (0౭64న) గల సంబంధాన్ని చర్చించాడు. ఆతని వివేచన కావ్యానికీ, కావ్యేతరమైన కాస్తాంనికీ, చర్మితకూ గల తేడాను వివరించ డంతో ప్రారంభమయింది. శాస్త్రానిక్రీ చర్మితకూ తక్షణ _(పయోజనం “సత్యం శాస్త్రంలో నిరూపింవబడిన సత్యం (ప్రయోగాల వల్ల, పరశీలనవల్ల సరియ్రైనదో కాదో నిర్ధారించుకోవచ్చు. అలాగే చర్మితలో గతంలోని సంఘటనలను గురించిన వివరణను సాఖ్యాధారాలతో మనం పరిశీలించుకోవచ్చును. శాస్త్రంవల్ల, చర్మిత వల్ల అందులో వివరించిన సత్యాలవల్ల మనకు హృదయావ్ల్హాదమూ కల్గవచ్చు. కానీ ఆది వాని లక్యం కాదు. ఇక కావ్యానికి తషణ లవ్యం హృదయాహ్లాదం. అయితే దీనితోబాటు ఇందులో నైతిక, సామాజిక, తా _త్విక సళ్యాలు కూడా

మహాకావ్య రచనకు కాలం చెల్లిందా? 101 వెలువడవచ్చు . కాని అది దాని తక్షణ (పయోజనం కాదు. అదే తక్షణ (ప్రయోజనమైతే ఆది కావ్యమవదంటాడు కోల్‌రిడ్డి,

ప్లాటో రచనలో కవిత్వం గుబాళస్తుంది. అయినా ఆది కావ్యం కాదు. ఏమంటే, ఆ రచన తక్షణ లక్ష్యం సత్యమే. కవిత్వం కావ్యంలోనే కాకుండా కావ్యేతరమైన కాస్తాాది రచనల్లో కూడా కనబడవచ్చు నన్నమాట! కవిత్వం విశాలమైన పరిధిని ఆవరించి, చరువరిని సమ్మోహపరుస్తుంది. కావ్యం ఒక విశిష్ట రచన, కవిత్వం దీనికి విధి. కావ్యేతరమైన చర్మికాదులకు కవిత్వం ఆవార్యంగా, అలంకరణగా, అవలంబనంగా ఉండవచ్చు. ఉండాలనీ లేదు. కాని కావ్యానికి కవిత్వమే (ప్రాణం. కావ్యంలో ఎక్కడైనా కవిత్వం కొరవడితే, అక్కడ అది కావ్యత్వ లక్షణాన్ని కోల్పోతుంది, నిర్జి వమవుతుంది ఆ కావ్య భాగానికి పశవాతం వచ్చినట్టే!

అయితే, కోల్‌ రిడ్డి దృష్టిలో కవిత్వమంటే ఎట్టిది? ఆ కవిత్వాన్ని పోషించే అంశమేది? అంటే కవిని గురించి ఆలోచించాలి అన్నాడు. కవిలోని శావ్య |పతిళ (వం౭ల16 క్ర౭2118)భావనాళ క్తి ఆత్మస్థానంలో ఉంటుందంటాడు. షెల్లీ కూడా భావనాళ క్రి అభివ్య క్రమవడమే కవిత్వమంటాడు. ఈ భావనాళక్తి సృజనాత్మక మైనది. విరుద్ధమైన అంళాలను ఒకచోట చేర్చడం, సామ్యమున్న చోట వ్లైషమ్యాన్ని చూడ గల్గడం, వస్తువునూ ఆకృతినీ ఏకీకరణ మొనరించ గల్లడం మున్నగు లక్షణాలతో ఇతివృత్తాన్ని కవిత్వీకరించడానికి తోడ్పడేది భ్రావనాశ క్రి. భావనాళ క్తి కవిలో జ్వలిస్తున్న ంత సేపూ కావ్యం కవిత్వమయంగా ఉంటుంది. అది ఎక్కడైనా కాస్త తగ్గమొగం పడేటస్పటికి కావ్యం వెలవెల బోతుంది.

కావ్యం సమస్తంగా అఫ్ల్హాదాన్ని కల్గించే లవణాన్ని కల్లి ఉండడమే గాక, అందులోని పకి ఒక్క భాగంలోనూ, ఆంశంలోనూ, మొత్తం కావ్యం కల్గించే కవిత్వానుభూతికి సరితూగుతూ, దానిని పోషించే అనుభూతిని కల్లించాలి. ముగింపుకోసం మనం ఎదురుచూసే ఉత్కంఠ (సస్పెన్సు) వల్ణ కల్లే ఆవ్లాదం ముఖ్యమైనది కాదు. ఆందులోని వి భాగమూ మనలను ఆప్ల్హాదపరుస్తూ, మునుముందుకు నడిపించాలి. వకీ అంళశములోనూ భావనాశళ క్తి నిర్హిదమై ఉంటూ, (వత్యషరమూ కవితాత్మకమై ఉండాలి,

102 సాహితీ సంపద

ఇలా కావ్యారంభం నుంచీ కావ్యాంతం వరకూ కావ్యాన్ని నిర్వహించడం ఎట్టి కవిక్తైనా అసంభవమే నంటాడు కోల్‌రిడ్డి, కావ్యం నిడివి ఎంతైనా, అది అంతా కవిత్వమై ఉండదు. అలా కవిత్వమయి ఉండవలసిన అవసరమూ లేద౦ టాడు కోల్‌రిడ్డి. మరో ఇరవ్హై సంవత్సరాల తర్వాత “ఎడ్గార్‌ ఏలెన్‌ పో” అంత కంటె ఇంకా సూటిగా, సుదీర్ధమైన కావ్యం అన్నది ఉండనే ఉండదన్నాడు. మిల్దన్‌ కావ్యం “పారడైజ్‌ లాస్ట్‌”"లో కూడా అకవితా పంక్తులుంటాయంటాడు. అంచేత దీర్థమైన కావ్యం, “మవోకావ్యం' అన్నది ఆసంగత మైనది,

మరి మనకు గల భారతంలోని ఆది పర్వమొక్క- టే మిల్టన్‌ “షారడైజ్‌ లాస్ట్‌” కన్న నిడివిలో పెద్దది. ఆట్టి భారతంలో పదునెన్మిదు పర్వాలుంటే, ఇందులో ఎంతో అకవిత్వముండాలని అనుమానించడం సహజమే. ఈ అను మానం పైన చెప్పిన 'పో' స్మూతాన్ని అన్వయించడం వల ఏర,డేది. దీనికి తగినట్టు. “వింటర్‌నిట్ట్‌” వనన శారతరలోని శాంత్యాది పర్వాలు వట్టి ఉపదేశాత్మక అకవితా రచనలని భావించారు. రామాయణం మీద ఇంతటి అభియోగమున్నట్టు లేదు. ఇక తెలుగు కావ్యాలలో అన్నీ ఆమూలా (గంగా సహృదయని ఆక ర్షించవు. అందులో కొన్నింట వ'స్వైక్యం ఉండదు. కొన్ని వ్య స్తమైన కథలను కూర్చినట్టు కనబడతాయి. కవి ఆశ క్తత వల్ల, కవితా శక్తి లోపం వల్ల, ఒక్కొక్క కావ్యం అంతా కొని, అందులోని కొన్ని భాగాలు కాసీక విత్వాన్ని ఆవిష్కరించవు.

ఇక ఈ శతాబ్దంలో భావకవిత్వం అచ్చమైన కవిత్వంకోసం [హస్వమైన థిండికలనే ఆదరించింది. తర్వాత వచ్చిన అభ్యుదయ కవిత్వం కూడా దీర్హ కవితలను ఆదరించ లేదు. వచన కవితలో కథాకావ్యం రావాలన్న ఆకాంక్షను కుందుర్తి వంటివారు వెలిబుచ్చినా, అచ్చమైన కవితను ఆదరించే తిలక్‌ వంటి వారు వ్యతిరేకించారు. ఇలా ఈ శతాబ్దంలో పచ్చిన వివిధ కవితా మార్గాలను అనుసరించిన వారందరూ 'పో? స్మూశాన్నే పాటించి, ఆయన చెప్పినదే సరియైన దన్న భావాన్ని కల్గించారు. కొందరు ఈ భావాన్ని (ప్రచారం చేసారుకూడా.

ఈ సిద్దాంతాన్ని రెండు పాల నుంచి పరిశీలించాలి. ఆచరణలో ఇది ఎలా కనబడుతోందన్నది ఒకటి, సిద్ధాంత రీత్యా సుదీర్హ కావ్యాన్ని, మవి

మవికావ్య రచనకు కాలం చెల్లిందా? న! కావ్యాన్ని (వాయళక్యమూ? అన్నది మరొకటి. దీనికి అనుబంధంగా నుడీర్హ శావ్యం [వాయవలనీన అవసరం ఉన్నదా? అని కూడా పరిశీలించాలి.

మనకున్న మహాకావ్యాలు ఆంరధమహాీఖారతం, హరివంశం, బసవ పురాణం, భాగవతం మొదలైనవి అనుకుందాం. భారతంలోని నభా పర్వంలోని ఈ వద్యాన్ని చూడండి:

“మద మాఠంగ తురంగ కాంచన లసన్మాణిక్య గాణిక్య నం

పద లోలిం గొని వచ్చి యిచ్చి ముద మొప్పం గాంచి సేవించిర

య్యుదయాస్తాల సేతు శీత నగ మధ్యోర్వీపతుల్‌ సంతతా

భ్యదయున్‌ ధర్మజా( దత్సభాస్థితు జగత్పూర్జ (పశాపోదయున్‌.”

సఖా ఏ 118.

ఇందులో సద సంయోజనం ఆకర్షణీయంగా ఉండడం వల్పి ఇందులో కవిత్వ మున్నదనే సాధారణ పాఠకునికి కనిపించవచ్చు. కాని కవిత్వాన్ని” గురించి గాఢంగా ఆలోచించే పాఠకునికి ఇక్కడ ఉన్నది ఒక జాబితా కనుక, ఇందులో కవిత్వం మృగ్యమని తోచవచ్చు.

మరో రెండు పద్యాలను చూడండి. ఇవి తిక్కన మౌసల వర్వంలోనివి.

“అహికుల్మాగ గణ్యు(డైన వానుకింగ

ర్కోటకుండు. దక్షకుండు వారు

బుండు( గుంజరుండునుం గుము దుండును

దుర్ముఖుండునుం బృథు _శవుండు.

*వాదుండును వక్రదంతుడు( (గోధనామ

కుండు శంఖుండు! బుండ రీకుండు మి్మిి

యును నజేయుండు ధృతరాష్ట్రండును మొదలుగ

నరుగు దెంచిరి యద్దేవు నర్చి (గొలువ.” _ మౌసల : 76.77. ఇవి సర్బ్పాల 'పేర్ణతో కూర్చిన రెండు పద్యాలు. ఇందులో పై నన్నయ పద్యంతో కన్న కూడ శబ్ద సంయోజనంలో విలక్షణమైన కూర్చు అసలే కనబడదు.

04 సాహితీ సంపద అంచేత ఇవి బొత్తిగా అకవితా వంక్తులని సాధారణ పాఠకునికి తోచడం కూడా సహజం.

కాని ఒక మహాకావ్యాన్ని చదివేటప్పుడు రచన ఇలా ఎందుకుంటుందో పరోలించాలి. అ వద్యాలు ఆ సందర్భంలో ఎందుకు వచ్చాయి అని చూడాలీ, 'పై సభాపర్వంలోని పద్యం “అనుజ సహితుం డయి దైవజ్ఞ దత్త శభ ముహూ ర్తంబున ధౌమ్యాది భూసురాశీర్వాద పుణ్యాహ నాదంబు లెసంగ సభా (_పవే శంబు” చేసిన తర్వాత సేతు శీత నగ మధ్యోర్విపతులు వచ్చి, ధర్మరాజును "సేవించిన సందర్భాన వచ్చింది. అంతకు మున్నెన్నడూ లేని అదృష్టం తొలిసారిగా ధర్మరాజును వరించింది. రాజ్యం వచ్చింది, మయుడొక సభను నిర్మించి ఇచ్చాడు. ఆ సభ వైభవ మిట్టిదని చెప్పశక్యం కాదు. ఆ సభే అసలు దుర్యోధనుని ఈర్ష్యకు కారణమయింది. అట్టి సభలోని ధర్మరాజు వైభవాన్ని వర్షిస్తున్నాడు నన్నయ. దానిని వర్హించడానికి రూపకాది అలంకారాఅతో కాకుండా కబ్దాల కూర్చులోనే ధర్మరాజు వైభవాన్ని వర్షింప బూనుకున్నాడు. ఈ సంద ర్భాన ఈ వర్ణనలో కనబడేది ఆ సేతు హిమాచల పర్యంతమున్న రాజులందరూ మహోత్సాహంతో వచ్చి అజాత శ [తుని సేవించడం. ఆచి ధర్మజుని రమణీయో దచాత్త సౌభాగ్య స్థితిని పస్ఫుటికరిస్తోంది. ఆ దృష్టితో చూడగా ఇది ఇతిహాస ఫొవ్యంలో (ప్రకరణ: ఫద్ధివల్ల బౌచిత్యంతో కూడిన కవిత్వాన్ని సంతరించు కున్నదే,

ఇక్‌ తీక్కనగారి వద్యాలను చూడండి. దామోదరుడు యోగ బలముతో తనువు వీడి అనంతునితో సమైక్యమవడానికి ఆకాశ వీథిని అంబు నిధికి “చనియె” ఆయన “వదన సరోజంబు వలన........మహా భజంగము నరుణ జృాయమై పొల్చు వక్త్రం సహ్మసకంబు మణుల వెలింగెడు ఫణములం దెలుపారి పర్వతా భోగ నిళంబునైన మేని పెంపు”గలది వెడలి వచ్చింది. ఆయనకు నాగకుల మెల్ల ఎదురు వచ్చింది. ఇది ఒక్‌ రమణీయాద్భుత సన్ని వేశం. సర్పములవ్నీ ఆయనకు ఎదురు వచ్చాయి అనడంవల్లనే ఆ స్థితి మనకు రూపు కట్టదు. ఆ సర్పాల పేర్లను రెండు పద్యాలలో, ఒక వద్యంలో నుంచి రెండో పద్యంలోకి = ఆట వెలది నుండి తేటి గీతివరకూ పొడిగించి . చెప్పడంవల్ల వందలాది, వేలోది అహికులాాగగణ్యులు బారులు తీర్‌ అనంతుడైన బలరాముని

మహాకావ్య రచనకు కాలం చెల్లిందా? కేర్‌ కొలిచే చ్శిశం మన భావనావథాన రూపు దిద్దుకొంటుంది. లావుకుడైన సహృద యుడు మహాకావ్యంలోని పద్యాన్ని చదివేటప్పుడు పద్యపు నాల్లు అంచులమధ్యనే బందీ అయి ఉండిపోడు. ఆతడు భావనాపథ౦లో వద్యపు టంచులను దూసుకొని పోయి మొత్తము కావ్యాన్నీ ఈ పద్యం ఎలా పోషిస్తోందని చూస్తాడు. అలా చూస్తే పై నన్నయ, తిక్కన పద్యాలు కావ్య స్పర్శ లేనివి కావు.

అయిజే భారతం వట్టి మవాకావ్యమే కాక, ఆది ధర్మశాస్త్రం, వేదాంతం, సితిళాన్హం, ఇతిహాసం కూడా అని నన్నయ అన్నాడు. వువికాన్యంలో ఈ అంశాలు వచ్చినప్పుడు, వానిని కమ్మితయ మెలా పరిష్కరింభారన్నది ముఖ్య మైన విషయమే. ధర్మాలను చెప్పవలసి వచ్చినప్పుడు, కవి వానిని వట్టి ఉఊవన్యాపాల పోవులుగా చేయక, వాని నొక కథలో కూర్చి, అందులో ఐంధిం రాడు. ఉదాహరణకు ఆరణ్యపర్వంలోని ధర్మవ్యాధుని కఠను చూడండి. అను శాసనిక పర్వంలోని “గౌతమీ లుబ్బక సర్ప మృత్యుకాల సంవాదమును చూడండి. ఆ కథలలో కవుల కావ్య శిల్పాన్ని చూడండి. మరో చోట వట్టి ఆచారానికి సంబంధించిన అంశం ఉంది. పితృ కార్యాదుల యందు గొడుగులు, చెప్పులు ఎందుకు దానంగా ఇస్తారన్న దానికి సమాధానంగా *నూర్య జమదగ్ని సంవాద" మనే ఇతెవాసం చెప్పబడింది. ఇది పది వద్యాలలో చెప్పబడిన కఠ. జమదగ్ని 1క్రీడార్థముగా బాణాలను దూరానికి వేయాలనుకున్నాడు. తనతో భార్య కేణుకను రమ్మన్నాడు.

ఆమె బాణాల కట్టను పట్టుకొని తోడు వచ్చింది. ఆయన పని బాణాలను వేయడం, అమె ఆ బాణాలను ఏరి తీనసీకొని రావడం. మధ్యాహ్నమయింది. పెన ఎండ, (కింద నేలమీద కాష్ట మాడుతున్నాయి. రేణుక అలనీపోయింది. ఓక చెట్టు నీడను నిలచి, రావడం ఆఅలస్యమవగా జమదగ్ని కారణాన్ని అడిగి తెలుసుకున్నాడు. భార్యను అలయించిన పరునిపట్ట ఎట్టి భర్తకైనా ఎంత కోవం రావాలి? అది ఎంత సహజమైనడో థావుకుడు ఊహించ గల్లిలే, తాను సంక

. ల్పించిన ఒకానొక (క్రీడకు సహాయకారిణిగా వచ్చిన తన ఇల్లాలు, సుకుమారి

నింతగా బాధించిన సూర్యుడంటే జమదగ్ని కెంత కోపం వచ్చి ఉంటుందో ఊహించగలడు. అతడు (కోధంతో వణకిపోయాడు ?

106 సాహితీ సంపద

(విని) “యేమేమీ నొంచెనె

యిను(డు నినుం, దతృలంబు నివ్పుడ కుడువం

గనియెడు(గా, కస్త్రానల

మున బొదివెద నతని,” ననియె ముని కోపమునన్‌.

దాని నెజింగి భూసురత( దాల్చి వెసం జనుదెంచి యర్కుండ

మ్మానిత సంయమిం గని యమత్సర ఖావము దో(ప “రోషమున్‌

మానుము!” నావుడుం, “పలుకు మానుము! నీ వటు వాయు, మే'సెదన్‌

భానుని నేల గూల!” నని పల్కె మునీం్యదుండు శోణీతాముండై .

ఎ=అనుశాసనిక ; 3.259, 260,

ఎంత స్వల్పమైన అంశం నుంచి ఎంతటి మానవ స్వభావాన్ని, ఉఊదేకాన్ని ఇందులో తిక్కన ఆవిష్కరింబాడో చూడండి! ఎంతటి నాటకీయతను పుట్టిం ఛాడో గమనించిండి!

కాగా కవిత్వ మంటే కాల్చనిక మైనదేనని అనుకోవడం పొరపాటు. వర్డ్స్‌వర్త్‌, కోల్‌రిడ్డి _ ఇరువురూ భావనాశ క్రిని గురించి చేసిన వివేచన ఆంతా (వరానంగా వారి కవిత్వ తత్త్య నిరూపణకు ఉపయోగించవచ్చు కాని, అన్ని రకాల కవిత్వానికీ పనికిరాదు. (వకృతికీ, పేమకూ పరవశించే క విత్వానికి కావలసిన నేర్పరితనం వేరు, మానవుని తెలివిసీ, శీలాన్నీ ఆవిష్కరించే విధానం వేరు. కథాకథనానికి కావసిన దొక నేర్పు కాగా, ఉవదేశాత్మక రచన వేరుగా ఉంటుంది. అన్నింటినీ ఒకే ఏధంగా చూడడం దోషమే అవుతుంది. భారతం ఇన్ని రకాల రచనలను ఇముడ్చుకుంటుంది. అంచేత ఒక్కాక్కుచోట కావ్యా త్మను ఒక్కొక్క విధంగా అనుశీలన చేయాలి.

ఇన్ని చెప్పినా కొన్ని చోట్ల . ఉదాహరణకు ఆదివర సంలోని _పథతమా శ్వాసంలోని పర్వ సం్యగహమూ, తృతీయాళ్వాసంలోని దేవ దానన (పముఖుల ఉత్పత్తి (కమమూ వివరించేటప్పుడు, “భారత మింతటి కథా! ఒహో! ఈ కథ వెనుక ఇందరు దేన దానవ (ప్రముఖల (పమేయ మున్నదా!” అని అనిపించినా. కావ్యత్వం కల్గడానీ కది చాలదని అనిపించవచ్చు. ఆంచేత ఇటువంటి చోట నన్నయ వచనాన్నే వాడాడు. ఇట్టి అవసరాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకొనే నన్నయ

మవిీకావ్య రచనకు కాలం చెల్లిందా? 107 భారతం చంవూకాన్యంగా ఉండాలని నిర్ణయించాడు. తర్వాత వచ్చిన కవులకు ఇది వరవడిగా ఏర్పడి, వద్యం అందగించని చోట్ల వచనాన్ని ఆశయించి, ఈమ కావ్యాలను గద్య పద్యాత్మకంగా చేసారు. అయితే, ఈ గద్యం సాధారణ వచనం కన్నా భిన్నమైన శ్రైలిలో ఉంటూ, పద్యంతో సాహచర్యాన్ని స్పురింప చేస్తుంది.

మహాకావ్యాన్ని చూచేటప్పుడు ఇలా మొత్తం కావ్యం మనకెట్టి భావ మ్ముదను కల్గిస్తోందని చూడాలి. దానికి పోషకంగా అన్ని అంగాలూ ఉన్నాయా అని చూడాలి. ఇదీ ఇట్టి కొవ్యాన్ని చూచే దృక్పథం కాని,-|పతీ సంక్రికీ ఒకే ఒక కవిత్వ నిర్ణ య న్య్నూశొన్ని అన్వయించకూడదు. అలా చూచినప్పుడు కావ్యంలో ఉదా త్తభావస్సోరకములై వ అంశాలన్నీ కావ్యశ్వాన్ని ఇముడ్భు కున్నవే.

అట్టి కావ్యాన్ని వాయడం నేడు ఆసంభవ మెందుకు అవుతోంది?

“సో మహాకావ్యం (108 ఫం6మి) అన్న పదమే ఆసంబద్ధమైనదన్నాడు. దానికొకరు పతిస్పందిస్తూ, 'పో” అన్నది నిజమేననీ, దానికి కారణం కూడా ఉన్నదనీ అన్నారు. ఆనాడు కవులు స్మృతులలో, మధుర విషాదంతో, ఆత్మా (శ్రయమైన భావోద్వేగంతో సహజీవనం చేస్తూ, మహాకావ్య నిర్మాణానికి అసలు ఆవేశాన్నే ఆర్థించడం మానుకున్నారన్నారు. తెలుగులో కూడా భావకవిత్వపు రోజులలో ఇదే పరిస్థితి ఉండేది. తర్వాత కాలంలో ఆనాటి రాజకీయపరిస్థితులకు తర్‌క్షణ (పతిస్పందన గల రచనల్లో, తత్కాలాన్ని దాటిపోయిన కాశ్వత మానవ స్వభావ ఆవిష్కరణకు అవకాశమున్నచోట కూడా వర్గ మనస్తత్వాన్ని (వతిబింబించడమే ద్యేయమై, రచనల పరిధి సంకుచితమైపోయింది. అందుచేత అప్పుడూ మహాకొవ్యాలు పుట్టలేదు. ఒకానొాకచోట శ్రీశ్రీ గురజాడ కన్యా శుల్కాన్ని గురించి చెపుతూ, అందులో జీవితంలో ఏ సన్నివేశంలోనైనా వాడ డానికి ఉపయోగపడే పంక్తులున్నాయన్నాడు. ఆ తర్వాతనే అనుకుంటాను చిన్న పంక్తులను_ఉదాహరించదగ్గ పంక్తులకు కాస్త కవిత్వపు రంగును ఆర్ధి (వాయడం తెలుగులో ఒక ఫాషన్‌గా వచ్చింది. షేక్స్‌పియరు నాటకాలలోనూ ఇలాటి పంక్తులన్నో ఉన్నాయి. కాని అవి ఉదాహరించడంకోసం (్రాయబడ్డవి కొవు. అఫి అ వ్యకి శీలం నుంచి, ఆ (వకరణం నుంచి పుట్టుకొనివచ్చాయి.

తెలుగులో వచ్చేవానికి (పకరణశుద్ధి ఉండనక్కరలేదు. కాస్త ఆందంగా కనబడ డమే, నోరు చక్కగా నలగగలగడమే వాని లక్ష్యం. ఒక్కొక్కప్పుడు ఆరు “నిక జీవితంలోని ఒక రంగానికి అట్టి రచన లఘువ్యాఖ్యగా ఉండవచ్చు. అయితే దానీని ఆవిష్కరించే సన్నివేశం, సంఘటనలతో రచయితకు సంబంధం లేదు. ఇటువంటి లఘు రచనతే కమంగా మినీ కవితలై మనకు మిగిలిపోతున్నాయు. ఇది సాహిత్యానికి ఎక్కిళ్ళవంటి స్థితికాని, ఆరోగ్యకర మైనదికాదు. ఇది సమాజం లోని రుగ్మతలను, సమస్యలను తీర్చలేదు. ఇందులో తెలివితేటలు కవబడవచ్చు, కాని లోత్తైన ఆలోచన కనబడదు. ఇడి తత్‌క్షణమందు అవ్హాదాన్ని కల్లించే తీయని మంచు ముక్కలాంటిది కాని, తృప్తినిచ్చే పౌష్టికాహారం వంటిది కాదు.

దీనివల్లనే మనకు ప్యాతికేయ కవితలూ, ప్యాతికేయ విమర్శలూ పుడు తున్నాయి. ఆదివారంనాడు వచ్చిన ష్మతికను సోమవారంనాటి ష్మతిక విస్మృత పథంలోకి విసిరి వేస్తుంచి. ఇట్టి ప్యతికలలో వచ్చే రచనలకు కూడా న్యాయానికి అనాటి వార్తలతో, సమస్యలతో సంబంధాన్ని కల్లి ఉండాలి. సమన్వయాన్ని సౌధించాలి, వీనిలో నాటి కవితకు ఒక సంబంధం ఉంకేనే ఆనాటి పతికలో "దానికొక విలువ, స్థానం ఉంటాయి; ఉదాహరణకు స్వాతం్యత్య దినంనాటి కవితల్ని చూడండి. ఈ “జర్నలిజం” గురించీ, సాహిత్యాన్ని గురించీ 'ఆస్కాంర్‌ వెల్‌ ఒకమాట అన్నాడు: జర్నలిజం సాహిత్యం కాదు, సౌహిత్యమన్న దానిని ఎవ్వరూ చదవరు, అంచేత నలుగురినీ ఆక రించే జర్నలిజాన్ని ఆదరించాలి కాని, ఎవరికీ అక్క-రలేని సాహిత్యం మనకెందుకన్న ధోరణ్‌ కవులలో (వబలు శూన్నట్టుంటి. అందుకే దినవ్మతికలలో కాస్త లోతైన సాహిత్య వివేచనకు అవకాశం ఉండదు, దీర కవితల కనలే అవకాశం లేదు. (వచార సాధనాల తోడ్చాటుతోనే ఏ రచయిత అయినా (బతకగల్లే. ఈ రోజుల్లో జర్నలిస్టిక్‌ కవితలకూ, విమర్శలకూ అవకాశం ఉండడం, ఇతర మైనవి తెరమరుగయి పోవడం ఆశ్చర్యాన్ని కల్గించదు.

ఇంత గడ్డు పరిస్థితిలోనూ వచన కవినల్లో కూడా కొన్ని రకాల పయో గాలు వస్తున్నాయి. నుదీర్హ కథలు కాకపోయినా, చిన్న కథలనయినా వాయా లన్న సంకల్పం కొందరికి ఉంది. కొందరు తాత్త్వికమైన దృష్టితో దీర్చమైన శావ్యాలను (వాయ పూనుకుంటున్నారు. “వర్తమాన ఆంధ్ర కవిత్వంలో ఇతి

మహాకావ్య రచనకు కాలం చెల్లిందా? కే09 హాసం ఒక అచుంబితమైన _పకియ. ఇప్పుడుక్థినేను ఈ ఇతిహాసం సమర్పిస్తు న్నాను” అన్నారు శ్రీ శేషేరద, “నా దేశం-నా 1వజలు” పీఠికలో. నారాయణరెడ్డి గారి “విశ్వంభర” ఉంది. బాలకాలం కితం ఆర్నుద త్వమేవాహం వచ్చింది. ఫ్రీ సోమసుందర్‌ కూడా దీర్ణకవితలవై పు దృష్ది మళ్ళించాడు. ఇందులో ఎన్ని మహాకావ్య దిశగా పసయనించాయో అనుశీలించాలి.

ఇవిగాక ఈ యుగంలో పద్య కావ్యాలూ వచ్చాయి. “రాణా పతాప సింహ చర్మిత”, “శీవభారతం”, “పోతన చర్మిత”, “వందేమాతరం”, “అంధ పురాణం” - బృహత్‌ కావ్యాలు. వీనితోన ఇతివృత్తం చర్మితనూ, చార్మితక పురుషవులనూ అ్మృశయించి ఉంది. వట్టి చర్మిత న్మాశ యించిన రచనలకన్న ఛార్మితక పురుషుల న్నాశయించిన కావ్యాలలో మహా కావ్య లక్షణాలు కనబడతాయి. “రాణా _పఠాప సింహ చర్మిత'లోని (వీ సన్నివేళానికి చార్మితక భూమిక-ఉంది. “పోతన చర్మిత”లో కవికి చర్మిత అధారంగా లేదు. ఇందులో చేవతలు కూజా మానవులుగా అవతరింబా రనడానికి కవి సందేపాంచ లేదు, పాళ్ళ్చాత్య సాహిత్య విమర్శలో వినఐడే వేశీషంంమ1ం9ల౮ ని (పవేళ పెట్టడంవంటిది ఇది, మవో కావ్యానికిది ఒక లక్షణ మన్నారు పాళ్చాత్యులు.

ఇక “రామాయణ కల్పవృషతం” 2 ఇది నిజానికి మవో కాన్మ శబ్దానికి అన్నివిధాలా తగి ఉన్నది. ఇందులో అకవికా పంక్తుల కోసం వెదుకుకోవాలి. ఇది చంవూ కావ్యమయినా, ఇందులోని వచనం కూడా కవిశామయంగానే కన బడుళుంది. ఉదాహారణకు సీళావహరణ సందర్భాన ఆమె ఆక్రోశాన్ని చూడండ్యి [జటాయుః ఖఇండము .- 85, 87, 89, 91, 93.) ఈ వచనం ఉదాత్ర పద. రచనా విన్యాసాన్ని అధఃకరించే ఆత్యుత్రమ కవితా ఖండిక.

'మవో కావ్యం నేటికే కాకుండా మారుళూన్న సమాజంలో ఏనాటి శ్రైనా, అప్పటికి (పస్తుతమైనదిగా కనబడాలి. అట్టి లష్షణం కల్ప వృషంలో ఉన్నదా అన్న పరీత సాగుతూనే ఉంది.

మవాో కావ్యానికి లక్షణాన్ని విధించడం సాధ్యం కాదు కాని సాధార జరగా కొన్ని లతణాలున్న రచనను మహా కావ్యంగా పరిగణిస్తాం. అందులో

110 సెహితీ సంపద సాధ్యమైనంత. విసృత జీవితం కనబడుతుంది, (వ్యాసుడు తన భారతంలో (ప్రపంచంలోని అంశాలన్నీ ఇందులో ఉన్నాయనీ, ఇందులో లేని అంకాలేపీ (ప్రపంచంలో లేవనీ అన్నాడు. అందుకే ఆది ఆనాటి భారతీయ సంస్కృతికి, నాగరికతకూ, విజ్ఞానానికీ _ సర్వస్వమైంది.) మహో కావ్యంలోని పాాతలలో వై విధ్యముంటుంది. జీవితంలో శార సిల్లే వ్యక్తులు వట్టి నమూనాలుగా (దాం గా) కాకుండా, సజీవ వ్యక్తులలా, విలమణంగా, విరుద్ధాంశాలతో, వేర్వేరు గొంతులతో మనకు దర్శనమిస్తారు. కాలమూ, స్టలమూ పరిమితంగాని విశాలమైన పరిధిలో, అనేక సన్నివేశాలతో, సంఘటనలతో కథ కూర్చబడి ఉంటుంది. దీనిలో సమస్త మానవ అనుభూతులు (వతివింబిస్తాయి.

(ప్రాసంగిక సన్నివేశాలకు, సంఘటనలకు (ప్రధాన కఠతో అంగాంగ సంబంధం ఉంటుంది. కవి పరోశ్షంగా ఉండి కథను నడుపుతూన్నట్టు కాకుండా మానవ స్వలొవాన్ని అ్యశయించి, కఠ దానంతట అదే పుట్టుకొస్తూన్నట్టు కనబడుతుంది. మహా కావ్యాన్ని చదివే సహృదయున కొక చిత్తశాంతి కల్గాలి. జీవితం నుంచి పారిపోవడం గాక, ర్రైర్యంగా నిలచి పోరాడే చి త్త్‌ వైరాన్ని పొందగల్లాలిం

ఇన్ని లక్షణాలున్న మహాకావ్యాన్ని కోరడం దురాశగానే కనబడుళుంది, అట్టి మహాకవి పుట్టడం చర్మితలో ఒక అవూర్వ సన్నివేశమే అవుతుంది. అందుకే పాళ్చాత్య విమర్శకులు కూడా (వపంచంలో ఎన్నో నాటకాలు, ఇతరమైన కావ్యాలూ వచ్చాయి కాని, మహాకావ్యాలు మాతం (వే మీద లెక్కింపదగినన్ని మ్యాతమే వచ్చాయన్నారు. ఒక “ఇలియడ్‌', ఒక ఒడిస్పి”, ఒక 'ఈనియడ్‌', ఒక *డెనవైన్‌ కామెడి", ఒక 'మహిీ భారతం, ఒక 'రామా యణం'” కాక మరెన్ని మవాకావ్యాలున్నాయి? అని వాళ్ళు సందేహం. ఏమంటే, మవోకావ్య రచన కుష్మకమించే కవి అసాధారణ (పజ్ఞావంతుడై ఉండాలి, లోకాద్భుత (వతిభావంతుడై యుండాలి. అవధాన మెక్కడా సడలక, నిర్వికల్ప సమాధిలోనే రచన సాగాలి. ఏదో త్మీవమైన (ప్రేరణ, భవ్య కవితావేశం ఉండాలి. ఇన్ని లక్షణాలుండాలి. కనుకనే, వాల్మీకి రామాయణ కావ్య రచనకు ఉష్మకమించడానికి అంతటి వూర్వరంగం ఆ కావ్యంలో వివరింపబడింది. మహాశాన్య రచన మహర్షి కే సాధ్యమవుతుందని మన అలంకారికులు భావించారు.

మవోకావ్య రచనకు కాలం చెల్లిందా? కైక

ఇది ఆదర్శమేనా? అందుకోవడం అసాధ్యమేనా? అంటే, అందుకోన డానికే మానవుడు (వయత్నపడాలి. మనిషి చేతులు జాపి, చం్యదుని తన బాహు పంజరంలో బిగించగల్గాడు. ఆది సమష్టి కృషితో మానవుడు సాధించిన అద్భుత విజయమే, కాని వైయక్తిక (ప్రతిభతో మవో కావ్యాన్ని నిర్మించడం అంతకన్న పరమాద్భుత విజయమే అవుతుంది. దీనిని సాధించడానికి కూడా వైయక్రిక _[వయత్నానికి వెనుక సమష్టి కృషికూడా ఉండాలి. ఆంటే పతి కవి తన రచన వట్టి 'ప్మాతికేయ రచనా?” 'సాహిత్యమా? అని పరిశీలించుకోవాలి. అందులోని ఆకవితా పంక్తులను -నిర్దామ్షిణ్యంగా తొలగించాలి. రచనలో శిల్పాన్ని పొదిగి ఉంచాలి. మానవ స్వభావాన్ని అవిన్కరిన్తూ, మనిషి పరిసరంతో, సర్యావరణతో ఎట్టి సహాజీవనాన్ని నెరపుతున్నాడో పరిశీలించాలి. ఇలా (వతీ కవి వైయక్తిక రచనలలో ఉన్నత మైన లవ్యముంటే, అతడు మవి కావ్యాన్ని ఆవిర్భవించడాని కొక ఆవేళాన్ని అందించిన వాడవుతాడు; ఒక భూమికను క్పలిస్తాడు. ఇట్టి కవుల రచనలు చిల్లర రచన లవవు. ఈ కవుల దేశంలోనే ఒక మవికవి పుడతాడు, మవ కావ్యం పుడుతుంది. దానికోసమే (వతి యుగంలోనూ దేశం ఎదురు చూస్తోం టుంది. అట్టి వానిగా తొనవాలన్నది కాని, అట్టివాని అవిర్భావానికి తానూ తగి నంత సాహిత్య వాతావరణం సృష్టించాలన్నది కాని (పతీ కవి ధ్యేయమవాలి. అప్పుడు మహాకావ్య సృష్టి ఆసంభవ మవదు. అయిడే దానికోనం వేచి ఉండడం లోని ఉత్కంఠ కూడా సహృదయనిలో ఆశను పురికొల్పేదే - నిరుత్సాహ వరచేది కాదు.

అవాలి రి సాల

భావకవులు -- జాతీయోద్యవు స్పృహ == ఆచౌర్య చల్తా రాధాఠృష్ణ్టశర్మ నవ్య సాహిత్య మనగానే కాల్పనికోద్యమం లేక భావకవిత్వోద్యమంల స్ఫురణకు రావడం పరిపాటి. 1920 - 40ల మధ్య (వముఖశక్తిగా ఉన్న అ ఉద్యమానికి నవ్యసాహిత్య పరిషత్తు నాయకత్వం వహించింది. నిజానికి ఆ ఉద్యమం తెలుగు కవితకు కొత్త కైసేతలు సంతరించింది; వింత సోయగం సమకూర్చింది. భాషా విషయక ంగానేకాక కొందరు భావకవులు తమ వేషధారణ లోనూ నవ్యులుగా కనిపించేవారు. కంటక కిరీటం, తిమిరలత, బంగారు సంకెళ్ళు వంటి కొత్త పదబంధాలను వారు వాడుక చేశారు. భావకవిత్వం రెండు దశాబ్దుల పొటు (వళుత సాగించినా, సామాజిక సృహ కొరవడిన కారణంగా అది తరువాతి కాలంలో నిర్విర్యమై పోయింది. కాని అది పచ్చవచ్చగా ఉన్న నాళ్ళలో చక్కని కవిత చెప్పగల _పముఖులందరూ భావకవితను కొద్దిగానో గొప్పగానో అభిమానించినవారే. భావకవిత్వ మనేనరికి మనకిప్పుడు (వధానంగా హాయం, (పక తి గుర్తుకి రావచ్చు. (వణయ తత్త్వాన్ని ఎంతగా జీర్చించుకున్నా, ఎంతగా (వకృళ్యుపాసకులైనా భావకవులు కొందరు దేశభ క్రి (పబోధాత్మకంగానూ భక్తిరస (ప్రపూర్ణంగానూ. కవితలు సంతరించారు. కనుక ఆ రోజుల్లో వై విధ్య విలసితమై భావకవిత్వం _శోతలను ఆకర్షించ గలిగింది. తతృలితంగా ఆనాటి భావకవుల కమ్మని కవితలు కొన్ని నేటికీ అస్వాదయోగ్యములై ఉన్నాయి. అయినా భావకవిత్వం పట్ట నిరసన (పకటించినవారు ఆ నాళ్ళలో కొంద రున్నారు:. ముఖ్యంగా జాతీయవాదులకు భావకవుల పోకడలు నచ్చలేదు. స్ముపసిద్ద జారీయకవి గరిమెళ్ళ సత్యనారాయణగారి అభ్మిపాయాలు ఇందుకు (వబల సాక్యం. ఆయన 1926, అక్టోబరు ౭2 క హ్టావ్మతికలో “నూతన సాహిత్య విజృభంణము' అనే సుదీర్ష వ్యాసం [వాళారు. అందులో ఆయన భావకవిత్వం గురించి వెలిబుచ్చిన అభ్మిపాయాలు పరిశీలనార్హ ము లనడం ఆతిశయో క్రి కాదు

భానకవులు - జాతీయోద్యమ సృహ ప

“అంగ్లళాష నత్యసించు విద్యార్థులు క్లానులలో వరించి సారమును (గహించి (ప్రశంసింప నేర్చుకొన్న వివియే కనుక యిట్టి వద్యములు మన భాషలో లేకుండుటచే వానిని జొప్పింతమను కుతూహలము చెలరేగెను. కాక వీరికి సంస్కృత భాషా కావ్యముల సరిచయము కాని తెలుగుకావ్యములనై నను అంగ్ల కావ్యము లంత శద్దగా వఠించెడి తీరుబాటు కాని తక్కువ యయ్యెను.... మన తెనుగు కవిత్వమునకు ఖండకావ్యములును భావకవిత్వములును కాక గత్యంతరము లేదు. అయినను భావకవిత్వరంగ మివ్పుడు బాలా ఆరాచకముగా నున్నది. దానికొక సిద్ధాంతమంటూ లేదు. అర్థము తెలియనీయకపోవుట, ఆలంకారమంతంతలోనే మార్చుట, భావమును (పన్ఫుటము చేయకుండుట, స్వాంతము నందు నిమగ్నముచేసి సంగీతపు కళలు విసరి విసరి పాడుచు అనం దించుట. యివి యెల్లయు భావకవిత్వ లకణములుగా పెక్కురు భావించి, కోరి యట్లు వానీ నొనరించుచున్నారు.... భావకఏత్వములో కంటె గూడ గితకవిత్వ మీ యగములో పొందిన యభివృద్ది యొక్కువ (వళంసనీయముగా నున్నదని దేశ మెల్లను నంగీకరించుచున్నది....'

భావ కవిత్వానికి కవులు (బహ్మరథం పట్టిన ఆ రోజుల్లోనే ఆ కవిత్వం గురించి జొతీయ కవి గరిమెళ్ళ కొంచెం ఘాటుగానే చెప్పడం గమనించదగింది. ఆ కవితా లశణాలు ఆయనకి నచ్చకపోవడం సవాజమే. వారిజనోద్యమం, మద్యపాన నిరసనం, ఆంగ్ల విద్యా వ్యామోహం వంటి అంళాలు చర్చించే జాతీయ కవికి భావకవిత్వరంగం ఆరాచకంగా కనిపించడం వింతకాదు. గేయ కవిత్వం పట్ట నిరుపమానమైన అభిమానం గల ఆ కవికి గీత కవిత్వం మిన్నగా కనిపించడమూ ఒక వింతకాదు. ఏది ఏమైనా, ఖభానవ్య క్రీకరణం నాడూ నేడూ కూడా వాంఛనీయమే. భావ్యపకటనలో అయోమయత్వం, సిద్దాంత రాహిత్యం మొదలైన అవలక్షణాలు లభిలషణీయాలు కావు.

“జననీ జన్మ భూమిళ్చ స్వర్గాదపీ గరీయసీ" వంటి సూ క్రిరత్నాలు (ప్రచారంలో ఉన్నా, ఆయా రాష్ట్ర్రీయులు తమ తమ రాష్ట్రాల మీది (పగాఠాలి మానాన్ని దేశభ క్రిగా భావించారనడం సాహసం కాదు. కన్యాకుమారి మొదలు కొని కాశ్మీరం దాకా వ్యాపించిన సువిశాల భారతాన్ని మాతృదేశంగా భావించడం

55.8

"క్షైగే4 సాహితీ సంపద జాతీయోద్యమం బలం పుంజుకున్న తర్వాత జరిగింది. ఆస్పష్టంగా ఉండిన యీ అఖండ భారతదేశ భావన జాతీయోద్యమం మనకు పసాదించిన పరమో దాత్తభాపం. ఆనాటి జాతీయకవుల రచనలలో ఈ విశిష్టభావం స్పష్టంగా కని పిస్తుంది; భారతదేశంలో నివసించే వారందరూ సహోదరులే అన్న విశాల దృక్పథం కూడా గోచరిస్తుంది. థారత జాతీయ కాంగెను ఆవతరించడానికి మూడేళ్ళకు మునుపే - అనగా 15882 లో. బంకించం్యద చటర్జీ రచించిన *“ఆనంద మఠం” నవల వలువ డింది. అందులో అందాలు దిద్దుకున్న గీత రాజం వందేమాతరం గేయం. అది దేళ భక్తి వబోధాత్మకం. ఏ ఒక్క దేశానికీ పరిమితం కాని విధంగా దేశభక్తి (వబోధం చేస్తూ 1910 లో అద్భుత గేయం వెలయించిన ఖ్యాతి గురజాడ అప్పారావుగారికి చెందుతుంది. నవయుగ వైతాళికుడే కాక, ఆయన మానవతా వాది కూడా! గురజాడ దేశ భక్తి గేయం వెలుగు చూడడానికి అయిదేళ్లు ముందుగా, 1905 లో, అవ్పటివై సాయి లార్డ్‌ కర్ణన్‌ బెంగాలుని రెండు ముక్కలు చేశాడు. ఆ విభజనకు ఫలితంగా జుతీయోద్యనుం నవ శ కిని సంతరించుకుంది. వండే మాతరం ఉద్యమం (ప్రారంభమయింది. “స్వరాజ్యం నా జన్మహక్కు" అనే లోకమాన్య బాలగంగాధర తిలక్‌ సింహగర్జన దేశమంతా (వతిర్వనించింది. 1905 లో (పనిద్ద దేశ భక్తుడు, (సముఖ వక్త అయిన బిపిన్‌చందపాల్‌ రాజమహేర్యదవరంలో చేసిన గంలీరో పన్యాసములకు ఊత్ర్తేజితులై న చిలకమర్తి లఖ్మీనరసీంహంగారి గళం నుంచి సాహిత్యపు విలువ కలిగిన యీ కింది వద్యం వెలువడింది. తెలుగులో వాతీయ కవితకు ఆయన శ్రీకారం చుట్టిన వాడయ్యాడు. కరత అండంబు చక్కని పాడి యావు హిందువులు లేగదూడటై యేడ్చుచుండ తెల్టవారను గడుసరి గొల్టవారు పితుకుచున్నారు మూతులు విగియగట్టి,

భావకవులు - జాతీయోద్యమ స్పృహ క్ష్‌

అనాటి భారతీయుల నిస్సవాయ స్థితిని, దీనావస్థను వ్యక్తం చేస్తున్న యీ వద్యం ఒక మణివూస. చిలకమర్ధి వారికి పూర్వమే కొందరు కవులు వ్మతికా ముఖంగా భారతీయుల స్థితిగతులు అభివ న్లిస్తూ వద్యాలు పక టించినట్టు తెలియవస్తున్నది.

ఆ జాతీయ భావనా (సవంతి తెలుగునాడులో భారత జాకీయాభిమానం, ఆంధాభిమానం అనే రెండు పాయలుగా (వవహించింది. ఇంచుమించు పతి భాషా సాహిత్యంలోనూ ఈ రెండురకాలు దృగ్గోచరాలు. మన కవులు స్వస్థాన వేషభాషాభిమానులు కావడం వల్ల, ఈ ద్వ్వైవిధ్యం కనిపించడోరిలో వింత లేదు. కాని యీ అభిమానం దురభిమానంగా పరిణమించినప్పుడు, జాతీయ దృక్పథం లోపిస్తుంది. అదృష్టవళాత్తు తెలుగు కవులు మొదటినుంచీ జాతీయాభిమానం పుష్కలంగా ఉన్నవారు. కనుక వారు భావ కవు లైనా మరొకరైనా వారికి సంకుచితత్వం లేదు; వారిది విశాల దృష్టి, కనుకనే భావ కవులలోనూ కొద్దిగానైనా జాతీయోద్యమ స్పృహ క నిపిస్తుంది. ఇక అ మహోద్యమానికి స్పందించిన కొల్చనికోద్యమ కవుల భావాలను పరిశీలిద్దాము.

కొందరు జన్మభూమిని పస్తుతిస్తే, మరికొందరు గాంధీజీని, ఆయన నిర్మాణ కార్యకమంలోని వివిధాంశాలను (_పశంసించారు. ఇంకా కొందరు స్వాతం(త్య (పళ న్తిని తెలియజేశారు. కొందరు తమ థావాలను ఛందోబద్ధం కావిస్తే, కొందరు గీతాలలో నిబద్ధం చేశారు.

కాల్చనికోద్యమ కవులనగానే ఓం [వధమంగా రాయ్మపోలు నుబ్బారావు గారు దర్శనమిస్తారు. పొంగులువారే భారత జాతీయాభిమానంతో వీనుల విందు చేసే జన్మభూమి గేయం రాయ్మపోలు రచనలకే కాదు. తెలుగు కవితకు సైతం శిరోరత్నం. నేను భారతీయుణ్జి అనే భావం మనలో నెలాకొనాలని ఆయన అభిమతం. భారతం మామూలుదేశం కాదు; స్వర్గ సమానం. ఆ స్వర్గ ఖండంలో (వళవించడానికి వూర్వ పుణ్యం, యోగబలం అవసరమని ఆయన భావించారు. మనకోసం బుషులు తమ తపస్సులు ధారవోశారు; రాజచందులు శౌర్యవోరాలు సమర్పించారు. కవి వృషళులు భావన స్యూకాలు అల్లారు, భక్ర రత్నాలు రాగదుగ్గ్ధాలు పితికారు, కనుకనే.

శక సాహీతీ సంపద ఏ డేశమేగివా ఎందుకాలిడిన ఏ సీళ మెక్కినా ఎవ్వరేమనిన పొగడరా నీ తల్లి భూమి భారతిని నిలుపరా నీ జాతి నిండు గౌరవము అని రాయప్రోలు వారన్నారు, “శ్రమ్ముడా!' అన్న గేయంలో కూడా ఆయన భారత జాతీయాభిమానం రెక్కలు విప్పుకుంది. ఒకటి రెండుచోట్ల ఆంధృ్యపళ న్తి కనిపిస్తున్నా, ఖ్రీలు పొంగిన జీవగడ్గయి పాలు పారిన భాగ్య సీమయి వరలినది యీ భరత ఖండము థక్రి పాడర తమ్ముడా! ఆని ఆయన పేర్కొన్నారు. భారత దేశపు టౌన్నత్వాన్ని ఉగ్గడించే యా గేయం డేళ చర్మిత తేజరిల్స గా దేశ మరసిన ధీర పురుషుల్ని గురించి గానం చెయ్యమని (పలోధిస్తున్నది. జాతీయాభిమానం రాయపోలులో సమృద్దిగా ఉన్నా, ఆయన అంధ దేశాఖిమాన కవిత్వమే ఎక్కువగా [వ్రాళారనవచ్చు.ఆలాగే విశ్వనాథ సత్యనారా యణ, తుమ్మల సీతారామమూర్తి (వ్రళ్ళళశులు ఆంధాభిమాన కవితలు చాలా వ్రాసినవారిలో సంభావ్యులు. జాతీయోద్యమం ఉచ్చదశలో ఉన్న రోజులలో నివసించిన విశ్వనాథా దులు భారత జాతీయాభిమానం తొణికిసలాడే ఉత్తమ కవితలుగాని వస్త “గేయాలు గాని వాయక పోవడానికి కారణమేమిటి? ఈ (పశ్నకు ఆయన మాటలలోనే సమాధానం కనిపిస్తున్నది. గురజుడ రాఘవశత్మగారి “జాతీయ గీకాలు*' నంకలనానికి ఊపోద్దాతం (వ్రాన్తూ ఆయన యిలా అన్నారు: నేనా “యుద్యమములో పాల్గొన్నవాడిని కాను. అభిమానము సమృద్దిగా కలవాడిని. "శాని కొాంపయు గోడియు వదిలి పెట్టిన వాడనుగాను....పద్యములు (వానీన వారిలో సగానికి సగముగా ఒడ్డున కూర్చున్నవారు. గేయములు (వ్రాసిన వారిలో నూటికి 90 మంది నీప్పులో నురికిన వారు. నివ్చుల యొడున కూర్చున్నవారు...” చి

భావకవులు _- జాతీయోద్యమ స్పృహా కష?

జాతీయోద్యమంలో (వత్యవంగా పాల్గొనని కారణం వల్ల ఉద్యమం పట్ట అభిమానం సమృద్ధిగా కలవారైనా, భావకవులు పలువురు భారత జాతీయాలి మానం సంతరించుకున్న కవితలుగాని, గేయాలుగాని (వాయలేదు. ఆయినా ఉద్యమ [పభావానికి లోనై స్వస్థాన వేష భాషాభిమానులై నకవులు అంధధ దేళా భిమాన కవిత్వం ఎక్కువగా. చెప్పారు. భారతమాతను భక్షి పురస్సరంగా (పస్తుతించారు.

విమల విఖ్యాతి వడసనిన వీరమాత

అల్టీ భారత మూతను ఆనవరతము

తలచి, బుణమును దిర్పగా తరలిరండు.

జనని దుఃఖమ్ము మాన్పని జన్మమేల? అనీ కాటూరి వెంక టేళ $రరావుగారు మాతృ స్తవం చేళారు. ఆయనే “మాతృభూమి” అనే గీతంలో ఇలా పేర్కొన్నారు:

పుడమి చేడియకు గొప్పున మల్లెపూదండ

పొలుపు గల మా జన్మభూమి భరత ధాతి

ఎంత చక్కని తల్లి వే! రాణివే!....

“మా తల్లి" అనే మకుటంతో వేదుల సత్యనారాయణ శాన్తిగారు చక్కని పద్యాలు కొన్ని (వాళారు. కవికొండల వెంకటరావుగారు వాతీయ గీతిక సంత రించారు. స్వాతంత్యం అభిలషించి గంగా గౌతమి కృష్టా నదులు అహర్నిశం (పయాణం చేస్తున్నవని ఆయన అన్నారు.

మాతలకు మాతగా భరతమాత గోచరించింది జాషువా కవికి, “వచ్చి బాలెంతరాలు మా భరతమాత, మాతలకు మాత సకల సంపత్సమేత' అని ఆయన అభ్మిపాయం.

ఇక గాంధీజీని (పళంసించని కాల్పని కోద్యమ కవి లేడన్నా ఆతి శయోక్రి కాదు.

చువ్వూరి రామిరెడ్డి, తుమ్మల సీతారామమూ ర్రి, విశ్వనాథ సత్య నారాయణ, బలిజేపల్లి లక్ష్మీకాంతం, కాటూరి వెంక టేశ్వరరావు, వేదుల సత్య నారాయణ శాస్త్ర, మాధవ పెద్ది బుచ్చి సుందరరామళాన్తీ, ఆడవి బాపీరాజు (పళ్ళతులు జూతిపితను పళంసిస్తూ (పశ స్త రచనలు చేశారు.

118 సాహితీ సంపద

హరి సృజించె నరుని ఆచ్చమ్ము తన పోల్కి

నరుడు తన్ను బోల హరి సృజించె..-అని కాటూరి వారు గాంధీజీకి తమ భ క్ర్యంజలి సమర్పించారు.

భావకవిత్వం అనగానే దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రిగారు. గుర్తుకి వస్తారు. అయన రచనలలో జాతీయోద్యమ స్పృహ కనిపించదు. అయినా గాంధీయుగం అనే కమ్మనిగేయం ఆయన అమృత లేఖిని నుంచి వెలువడింది. గాందీయుగ విశిష్టతను నలుగురికీ అర్థమయ్యే విధంగా ఆయనలా మరెవ్వరూ చెప్పలేదేమో అనీసిస్తుంది.

కమ్మగా బతికితే గాందీయుగం.మనిషి

కడుపు నిండా తింటె గాందీ జగం. ఈ పల్దవి ప్రభాత స్మరణీయం.

తన కంఠమున దాచె హాలాహలం

శలనుండి కురిపించె గంగాజలం

మనిషి శివుడవడమె గాంధీయుగం

వాపు ననుసరి స్తే చాలు మనమందరం.__అని కృష్ణ శాస్త్రిగారు గాందీ యుగంలోని గొప్పతనాన్ని కరతలామలకం చేశారు. మన మందరం గాంధీని అనుసరిస్తే బాలు . అన్నది గొప్ప పాదం. అలాగే

= చారాయణ నారాయణ అల్లా ఆల్డా మూ పాలిటి తం్మడీ నీ పిలలమేమెల్తా ణి ్‌

అనే సిద్ద గేయంలో గాంధీజీ ఆశించిన సర్వమానవ సె భ్మాకాన్ని, మత సామరస్యాన్ని ఆయన మనన్సుకి హత్తుకునేలా వివరించారు.

జాతీయోద్యమ సృృహతో కవీతలూ గేయాలూ సంతరించిన భావ కవు లలో ముఖ్యులు బలిజేపల్లి లక్ష్మీకాంతం, దువ్వూరి రామిరెడ్డి, బసవరాజు

క 6

అప్పారావు (వలృతలు. గాంధీజీచే (పలావితులైన కవులుగా వారు గోచరిసారు.

ఐలిజేపల్లినారు స్వరాజ్య రథము, స్వరాజ్య సమస్య కావ్యాలు వెల యించారు. స్వరాజ్యోద్యమం, తిలక్‌ దేశసేవ, గాంధీజీ నాయక త్వం మొదలైన విషయాలు ఈ కావ్యాలలో చర్చించబడిన (వధానాంళాలు.

గొంధీజీ భారత రాజకీయ రంగంలో (వవేశించడానికి మునుపే స్వ్యాతం్యత్య శంఖం వూరించిన కవి దువ్వూరి, ఆయన వెలయించిన జాతీయ

భావకవులు - జాతీయోద్యమ సృ క్షం గీతం ఆయనలో తిష్ట వేసుకున్న స్వాతం్యత్య దాహానికి దర్పణం. “జోవోర్‌ జోవోర్‌ భారతమాతా!' అని (పారంభమయ్యే ఆ గీతంలోని తుది చరణం ఇలా ఉన్నది.

సీ పదపీఠిని (పాణ సుమంబులు నిల్పి భజించెదము

గర్డి త దాస్య భరంబును మాన్చి సుఖంబులు మాకిడుము

అలాగే బసవరాజువారు జాతీయ సతాక గురించి చక్కని గేయం (వాశారు.

అన్ని మతాలకు -_ అన్ని తెగలకు

అృశయ మీ జండా ఒక టేనోయ్‌

(ప్రాణము పోతే పోనీ . జండా

మానము మా(తము మంట గలపక

పతాకోత్సవము సేయండీ_

భారత మాతృ (ప్రబోధం, స్వాతం్యత్య రథం, జాతీయత, గాంధి మొదలైన రచనలలో దుప్వూరివారు స్వాతం్యత్య పిపాస, గాంధీజీ దివ్యశక్తి మొదలైన విషయాల గురించి చక్కని విషయాలు తెలియజేశారు. జాతీయతకు గలళక్రి సామర్థ్యాలు వివరిస్తూ, ఆ మాట విన్నంతనే అ న్తీపంజరములు సైతం ఆడుళతాయని ఆయన వ్యక్తం చేశారు. స్వాతంత్య రథాన్ని లాగేందుకు కరులూ తురంగాలూ లేవనీ, ఆ తేరుమోకులు పష్టేవారు (వజలే అనీ ఆయన అనడం యుక్రియక్తం. ఆయన కావించిన గాంధీ (పశంసను వరిశీలిస్తే, ఆ అవతార మూర్తి ఎంత విశిష్టుడో స్థూల దృష్టికి కూడా తెలియవస్తుంది

లీష్మ దీకయు, దైతన్యు | పేమరసము,

బుద్దుని యహింస, పన్లోదు పూత భక్తి,

అల హరిళ ఎందు సత్య వకాఢ్యతయును

కలిని మూ ్రీభవించితే కార్యశహూర! దీక్ష, (పేమ, అహింస, భక్తి భావం, సత్యనిష్థ ఈ విశిష్ట లక్షణాలు ఒకే వ్యక్తిని ఆ్మశయించడం నిజంగానే విశిష్టతలో విశిష్టత!

ఈ సందర్భంలో బసవరాజు అప్పారావుగారు గాంధీజీని ఊద్జేశిస్తూ ఆలపించిన అద్భుతగీతం సంభావ్యం. మాగాంధీ, మా వాపు, గాంద్మీవథ

120 సాహితీ సంపద మొదలైన చక్కని గేయాలు (వ్రాశారు. పోర్‌ఐబందరు కోమటింట పుట్టిన అ పురుషో త్తమునిది వెన్నపూస మనసు; కన్నతల్లి _పేమ;ు పండంటి మోమున (బహ్మశేజస్సు. ఆయనది నాలుగు వేదాల నాణ్య మెరిగిన పీలక. కులము (వధానమే గుణము లేకున్న - అన్న మాటకు లక్ష్యం ఆ నుహనీయుడు.

మరి, గాంధీ _పభను తిలకించే కొద్దీ మన తెలుగు కవి చెప్పినంత వరను రమణీయంగా మరొకరు చెప్పలేదేమో అనిపిస్తుంది. దురదృష్టం! బసవరాజు అప్పారావుగారి "పేరు తెలుగునాడు దాటలేదు.

గాంధి మవిత్ముడు బయలుదేరగా

కలకల నవ్వింది - జగత్తూ - కలకల నవ్వింది.

గాంధి మహాత్ముడు _ చకచక నడువగ

కంపించిపోయింది - భూదేవి . కంపించిపోయింది.

గాంధి మవీశ్ముడు .- కన్ను విప్పగా

గడగడ వణికింది - అధర్మము గడగడ వడికింది.

గాంధి మవిత్ముడు - నవ్వు నవ్వగా

కన్నులగ ట్టింది ఇ స్వరాజ్యం కన్నుల గట్టింది.

గాంధి మవిళ్ముడు _- గొంతు విప్పగా

గణగణ (మోగింది (పణవము గణ గణ (మోగింది.

గాంధి మవీళ్ళుడు - స్వస్తి చెప్పగా

కరముల దొరికింది . మోకము కరముల దొరికింది.

జాతీయోద్యమంలాంటి. ఒక మహోద్యమం సాగుతూ వుండినా, దేశాలి మానం. సమృద్ధిగా కలవారైనా కాల్పనికోద్యమ కవులు ఇూతీయాభిమానం (వవ్యక్తం చేసే ఉదాత్త కవితలు వెలయించకపోవడం నిజంగానే దురదృష్టం. (వళతిలా వ్యుత్పత్తులలో భావ కవులు ఎవరికి తీషిపోరు. ఊవాల లోఠంలో వివా రించిన కవులుగా వారు కనిపీంచవచ్చు. అయినా దువ్వూరి రామిరెడ్డి, బసవరాజు అప్పారావు వంటి కొందరు చక్కని గితాలు, కవితలు సంతరించి తమ జాతీయాభిమానాన్ని తరతరాలవారికి తెలియజేశారు,

అవా ధి సలా

తెలుగులో ఇవార్థకొలు న! (పయోగ వి శషాలు

ఎ=డాః ఆర్‌. శ్రీహరి సాదృశ్యాన్ని తెలిపే అట్టు, పోల, ఐల, వలె మొదలైన శబ్దాలు ఇవార్డ కాలు, వీటిని (వయోగించేప్పుడు (వకృతి విభ కిలో ఎన్నో మార్పులు కని ఏప్రాయి. ఆళకేకాక, వీటి (పయోగంలో కూడా వైచ్యితి కనిపిస్తుంది. వీటిని పరి

$లించడమే ఈ వ్యాసిక ఉద్దేశం. .

(ప్రౌథ వ్యాకర్త ఇవార్థక శబ్దాల (వయోగ విశేషాలను శబ్దపరిచ్చేదంలోని 38వ స్యూతంలో వివరించినాడు. ఈ సూాన్ని స్పష్టతకోసం కింది విధంగా నాలుగు స్యూతాలుగా విభజించవచ్చు:

1. ఉపమేయము _పఠథమాంతమగునపుడు “అట్టు పరంబగుచో ఉసమానంబు లగు నామ, తదస్మద్యుష్మదాళ్మార్ధములకు షస్టియగుం

డ8, ఉపమేయము (వఠమాంతమగునపుడు సోలి, బలెలు పరంబగుచో నామ, తచ్చబ్బ్దార్థ ములకు( (ఐథమయు, నస్మదర్థ (పళృతులకు ద్వితీయయునగు.

3. ఉపమేయము (సథమాంత మగునపుడు వలె పరంబగుచో నామ తచ్చ బ్దార్రములకు షష్టియు, అస్మదర్ణారులకు షష్టీ ద్వితీయల యందెదియే నొక గ్రాటియు+ (గమంబుగనగుం

4. ఉపమేయము ద్వితీయాద్యంత మగునపుడు పోలె (సభృరులు పరంబు లగుచో ఉపమానంబుల కుసమేయ విభక్తులయగు. పై స్మూఠాలలో మొదటి మూడు సూ(కాలు ఉపమేయం [_సథమాంతంగా.

ఉన్నప్పుడూ, చివర స్యూతరి ఉపమేయం ద్వితీయాద్యంతంగా ఉన్నప్పుడూ,

కజు సాహితీ సంపద (పకృతి విత క్రిలో వచ్చే మార్పును వివరిస్తున్నాయి. పై మూడింటిలోనూ మొదటి న్యూతం 'అట్లు' పరంగా ఉన్నప్పుడూ, రెండో స్యూతం పోలె బలెలు పరంగా ఉన్నప్పుడూ, మూడో స్యూతం 'వలి' పరంగా ఉన్నప్పుడూ (పకృతి విభ క్రిలో వచ్చే మార్పులను నిర్దేశస్తున్నాయి. దీన్నిబట్టి ఉపమేయం [పథమాంతంగా ఉన్నప్పుడు (పకృతి విభక్తుల్లో వచ్చే మార్పును నిర్ణయించే ఇవార్థకాలను మూడు రకాలుగా విభజించవచ్చు.

క్షే అట్టు, 2. ఫోల, బలె, 3. వల.

ఐతే మొత్తం భాషలో ఇవార్థకాలు ఈ నాలుగు మ్మాతమేనా? కాదు. మరెన్నో ఉన్నాయి. వాటిని పౌఢ వ్యాకర్ర “అట్లు కరణ్యాదులకు (గాహ కంబు" అని తక్కిన ఇవార్థకొల నన్నింటినీ సర్యగహించినాడు. ఐడే కరణ్యాదు లైన ఇవార్థకాలేనో తెలుసుకునే ముందు తెలుగు భాషలో ఇవార్థకాలుగా. వాడ బడే శబ్దాలేవో తెలుసుకుందాం. తెలుగులో ఇవార్జాన్ని తెలియజేసే పదాలను రెండు రకాలుగా ఏభజింపవచ్చు.

1. అవ్యయాలు : అట్లు, పోలి, ఐలె, వలె అనేవి.

2. నామవాచకాలు : విధము, భంగి, ఓజ మొదలై నవి.

ఇవార్థమైన సాదృళ్యాన్ని అట్లు మొదలై న అవ్యయాల ద్వారానే కాకుండా విధము, టఓజ, భంగి మొదలైన నామవాచకాల ద్వారా కూడా తెలియజేయ వచ్చు నన్నమాట. ఉదా : రాముని వలె, రాముని భంగి మొ॥ ఆచార్య జి. యన్‌. రెడ్డిగారు కూర్చిన తెలుగు పర్యాయపద నిఘంటువులో *విధము” అనే ఆరోపం కింద చూపబడ్డ ఈ పదాలన్నింటినీ ఇవార్థకాలుగా (గ్రహించ వచ్చు. అవి యివి:

అందము - అచ్చు - - అనువు .- అలవి . అలవు . ఎస - ఒరవు. ఓజ - కట్టడ - కరణి - కైపు - కైవడి - కోపు .[కమము - [కియ - గులుతు - గోము .- చందము - చక్కటి - చక్కదము _- చదురు . చాయ . చాళి- చూడికి - చెన్ను .చొప్పు - జాడ - జాతి - జాను - జోక . టెక్కు. - రీవి - కేన - తీరు _ తెన్ను - తెజగు = తేకువ _ తేట. తాగ = దత్తు - దార- - దారి =

తెలుగులో ఇవార్థకాలుచపయోగ విశేషాలు 123 దినుసు . దీటు = దెప్పరము - దెస - నలుపు _ నిజము - నీటు . నులివు - దెసము - నెటి - నేర్చు - పగటు - పగిది -. వదకము - పదురు - పద్దతి - పన్ను. వరపు. పరసు . పరిపాటి. పరువడి. సరి. వస. పాగె- పాగెము - పాటి - పూనిక - పెంపు - పెచ్చు. 'పెలుచ - పెల్టు - పొంకము - పొందిక . పొందు . పొలము _ పొలుపు . పోడిమి - (పకారము - (పకృతి - బడి - బలువిడి - బాగు - బాళి _- బీరును _- బెడగు .- భంగి . భాతి - భావము _ మట్టు - మతము - మర్యాద _ మవ్వము - మాడ్కి. - మాదిరి - మానము - మార్గము - ముట్టు - మెంటు - మే - మేర - మై - మైవడి - మొగి - మొడికట్టు

• రంగు - రకము - రమణ - రాణ -రీతి . రూపు - రేకి /రేఖ- లీల. వక్కణ _ వక్కాణము - వగ _- వడగు - వన్నె / వన్నియ = వన్నువ - వరుస - వలను. వహి. వాటు .- వాలకము . వితము . విధానము విన్ననువు = వీక - వెంట - వెంబడి - వెరవు - వైఖరి . వైనము _- వైళము. శయ్య - సంగడీ - సంగతము - సంచు - సర(జి) = సరవి . సవతు =. నవురు - సూటి = సొంపు - సొగసు - సౌొబగు - సొలుపు - సోయగము . హరువు - హవణిక = విధము,

ఇవి మొత్తం 152 పదాలు. ఇవికాక వీటి అర్థంలో (ప్రయోగింపబడే మరికొన్ని శ బ్దాలు కూడా ఉన్నాయి. అవి సుమారు నల వైవరకు ఉన్నాయి.

ఆకృతి - ఇరవు- ఉపమ - ఉనికి . ఎత్తు - ఒడికము - ఒజపు - కడిది = కేథి. కొలది - గమనిక . గరిమ - గతి .- చొడ్పు - దాగు .- దెలువు - చెలువము డాలు - కెజకువన - తజుచున - తూనిక _. తోవ _- రేజము - నిలుకడ _- నడవడి - పేరిమి - ప్రౌఢి- బలిమి మహిమ - మెరవడి - మెలుపు .- రహి -రుచి - లాగు -వీక - వృత్తి - వడువు _. పోల్కి - పోలిక = సాటి.

పీటిలో కమము, రీతి, పద్దతి, విధము, మార్గము, మహిను, రుచి, వృత్తి మొదలైనవి తత్సమళ బ్దాలు. తక్కినవి ఆచ్చికాలు. ఈ పదాలన్నీ వలె, పోలె, బలె - మొదలైన వాటివలె సాఖుత్తుగా ఇవార్థకాలు కాకపోయినా. పరోక్షంగా ఇవార్థంలో వహడబడుళున్న శబ్దాలే.. ఈశ బ్దాలనన్నిటినీ పౌర

నా! సాహితీ సంపద వ్యాకర్త “ఉపమేయము (పథమాంతమగునపుడు అట్టు పర ంబగుచో” అవే స్మూతం (శబ్ద. 38)లో అట్టు శబ్దంతో సూచించిన కరణ్యాదులుగా భావించవచ్చు. ప్రౌఢ వ్యాకర్త చెప్పినట్టుగా ఉపమేయం (పఠమాంతంగా ఉన్నప్పుడు ఈ శబ్దాలు వరమైతే ఉపమానాలైన నాము, తదస్మద్యుష్మదాత్మార్థకాలకు షీ విభక్తి వస్తుంది. వీటిలో భంగి, కరణి, మాడ్కి., వడువు, వగిది, విధము, రమణ, అట్లు అనేవి ఇవార్థకాలే అయినా మళ్ళీ వీటిపై ఇవార్థక (వయోగం నన్నయాది కవుల కావ్యాల్లో కనిపిస్తుంది. కొన్ని ఉదాహరణలు= అట్టపోలె (అట్టు 1. ఆ 1 పోలె) బాలునట్లపోలె (1దోణ. 8.274) చెలువార పౌగసియున్నట్టపోలె ((దోణ. 1.136) ఉచ్చారణదవులచేత నభిహితంబగు శబ్దంబు నట్టపోలె (ఆది. 13.22). అట్టులక్రైవడి (ఆట్టులు -[ అ + కైవడి) అతని మేను కుంతి యట్టులక్షైవడి (కాంతి. కే12) కంగివోలె (భంగి. పోలె) ల్లు పూసిన యద్ద్ధంబు వంగివోలె నిజవివాతిందఅకి (కు. సం. వ్నిభశ, కులగిరుల్‌ గొలువున్న భంగివోలె (కు. సం. 3.13) బయలళలువడ డించిపోయిన భంగివోల (కు. సం. 5.26) పగిదివోలె (వగిది_ పోలె) నిగళంబు వెట్టిన పగిదివోలె (కు సం, 9.68) శేకించు పురినమ్మి పగిదివోలె (కు. సం. 5.86) విధమపోలె (విధము - ఆ -1- పోల) విత్తుగా జాచికొనియన్న విధమపోలె (కు. సం. 6.126) చాడ్చ్పునజోలెన్‌ శారద నీరద సమూహి దాడ్పునబోలెన్‌ (కు. నం. 11.362) కరణివోలె (కరణి __పోలె) నుత, నుధాశరరేఖణ యుదరయించు కరణిలోలె (కు సం, 8.29)

తెలుగులో ఇవార్థకాలువయోగ విశేషాలు శై వడువవోలె (వడువు_1. ఆ |. పోలె)

నందనవనము గాంపువచ్చు వడువ వోలె (కు.నం. 5.23) రమణవోతె (రమణ __పోలె)

"'హీమరాజీవ ముదయించు కరణీవోలె (కు.సం. 3.286) మాడ్కి-వోలె (మాడ్కి పోలె)

మద్దికాయలు మాటిడ్డమాడ్కివోలె (కు.సం. 11.262)

పై ఉడాహరణలవల్ల పోలె, క్లైవడి అనే రెండు ఇవార్థకాలు వమ్మాతమే ఇవార్థకాల పై చేరుతున్నట్లుగా తెలుస్తుంది. ఈ విధమైన (వయోగాలు నన్నయ, తిక్క-నల భారత రచనలో కనిపించినా కమ్మితయ భారతంలోని విశేష్యపయోగాల నెన్నింటివో పేర్కొన్న బహుజనవల్లి సీతారామాచార్యులుగారు [పొౌథవ్యాకర ణంలో ఈ విషయాన్ని పేర్కోలేదు.

వై (వయోగాల్లో మరోవిశేషం కూడా కనిపిస్తుంది. ఆదేమంకే.ఆట్లపోలె, విరమపోలె, వడువపోలె మొదలై నచోట్ల పోలి పరమైనప్పుడు అట్లు, విధము, వతువు మొదలైన శబ్దాలపై అవధారణార్థక మైన “అ” చేరడం. నామాదులపై ఇవార్థకం చేరినవ్వుడు కూడా అవధారణార్థకం చేరిన [వయోగాలు కనిపిస్తాయి. ఊదా: ఇస్టుడపోలె (ఆది; 6.112) సర్పమ పోలెన్‌ (ఆది; 6.112)మొ॥ న! ఈ (ప్రయోగాల్లో అవధారణార్జకానికి అంత సార్దక్యం కనిపించదు. 'పోలెన్‌” అనే ఒక్క- ఇవార్థకం పరంగా ఉన్నప్పుడే అవధార ణార్థకం చేరడం గమనించదగ్గ ఆంశం వలెన్‌, ఐలెన్‌ మొదలై నవి పరంగా ఉన్నప్పుడు మ్మాతం చేరదు. (ప్రౌఢ వ్యాక ర్త ఈ అవధారణార్థక (వయోగాన్ని తన వ్యాకరణంలో పేర్కోలేదు,

షోలె, బలెలు పరంగా ఉన్నప్పుడు [పథమాంతం మీద సముచ్చయార్థం చేరడం కవి (ప్రయోగాల్లో కనిపిస్తుంది.

నరనారాయణ స్థానంబునుంబోలె జగత్పావనంబైన (ఆదిపర్వం. ఉ,22)

ఆదిత్యుండునుంబోలె నున్నన్‌ (ఆదిపర 0; 6.9)

పంచాగ్నులును బోలె. గూర్చున్నంతన్‌ (నిర్వ, 5. 316)

నిధిం/గన్న పేదయుంలోలె (ఆది; 4 ఆళ్వాసం)

అగ్నియుంబోలె నేర్చుచుండును (ఆది; 2.60

26 సాహితీ సంపద

ఈ విధమైన _పయోగాలు సాహిత్యంలో అనంతంగా లభిస్తాయి. (పొఢ వ్యాక ర్త వీటిని *వధమాంతంబులమీది పోల, ఐతె, పోని శబ్దంబులు (రుత పూర్వకంబులు విభాషనగు అనే స్నూతంతో సాధించినాడు. పై వాటిలో 'పేదయంబోలె, ఆగ్నియుంబోలె ఆవే ఉదాహరణల్లో ఉవమావాచకానికి ముందు (దుతం మ్మాతమే కాక *“ఊ వర్ణం కూడా కనిపిస్తుంది. అందువల్ల కేవలం ,దుతాన్ని కాక 'ఉను' అనే సముచ్చయార్థకాన్ని విధించి ఉండడం సమంజసంగా ఉండేది. సముచ్చయార్థక ౦గా భావించి ఉదాహరణలన్నింటిలో ఏకరీతిని కూడా సాధించవచ్చు. ఐనా సముచ్చయార్థకానికి ఈ పయోగాల్లొ సార్థక్యాన్ని మాతం సమర్థించలేం.

ఉపమేయం [వథమాంత మైనప్పుడు పోలె, బలెలు పరమైతే ఉపమావాచ కాలైన అస్మదర్థ (వభృతులకు [పొథవ్యాకరణం ద్వితీయ విధించింది.(శబ్ద.38.) ఉదా : నన్ను(బోలె, నిన్నుంబోలె మొ॥ దీనికి అవవాదంగా శ్రీనాథుని రచనల్లో కొన్ని ప్రయోగాలు కనిపిస్తున్నాయి.

ఏనుబోలె నెక్కటి యీ సర్వంసహాచ్యకంబును భరియింపంగలయదియే

(కాశీఖండం, పేకే00)

ఈవును నేన పోలెను మునీశ్వర (బీమఖండం. 3.5)

ఈ ఉదాహరణల్లో ఉపమేయం (పధమాంత మైనా అన్మదర్ణకం కాకుండా (సథమలోనే ఉన్నది.

ఉపమేయం (పధమాంతంగా ఉన్నప్పుడు వలె వరంగా ఉంటే నామానికి షష్టీవిభ క్రి విధింపబడింది.(పౌఢ, శబ్ద. 38.) కాని కేయూరబావు చర్మితంలోని కింది పద్యంలో 'వలె" పరంగా ఉన్నా నామం షష్టీ విభ క్రిలో కాక ప్రథమా విభ క్రిలో (పయోగింపబడడం గమనించదగ్గ అంశం,

క లకర 6402443 60660600000000,మ్‌ె

(తుండు వలె నుండి తగునే

యొండారులకు( గీడు సేయుటుచితమె మనలోన్‌” (3.252)

కావ్యపయోగాలను వరిశీలించినప్పడు ఇవార్థకాలకు సంబంధించిన (వయోగ విశేషాలెన్నో మనకు తెలిసే ఆవకాశం ఊన్నది.

న

భావ చిత వివుర్శ

ఎ=డొక ముదిగొండ వీరభ్యదయ్య

ఒకొ్క-క్క- విమర్శ పద్ధతి సాహిత్యాన్ని ఒక్కొక్క కోణం నుంచి పరిశీలిస్తుంది. తక్కిన కోణాలు డాని పరిధిలో ఉండవు... ధార్మితక విమర్శ వద్దతినో, మనో వైజ్ఞానిక విమర్శ పద్ధతినో ఎన్నుకొన్నప్పుడు వాటి పరిధిలోకి ఆలంకారిక విమర్శ రాదు. (పతి పద్దతికీ కొన్ని పరిమితులున్నవి. అన్నింటినీ కలుపుకొన్న విమర్శ పద్దతి లేదు. వేయి పడగలు, మాలపల్లి వంటి గొప్ప నవలలు; మహ్మాపస్థానం, నా దేశంనా (ప్రజలు, చిలుకలు వాలిన చెట్టు వంటి కావ్యాలు (లేక సంపుటులు) అనేక విమర్శ పద్దతుల ద్వారా విమర్శింపబడి నప్పుడు ఎక్కువ (వయోజనవంతం అవుతాయి. ఈ రచనల మీద ఎక్కువ వెలుగు (వసారం కావాలంటే, ఆనేక విమర్శ పద్ధతుల ద్వారా విమర్శ జరగాలి. ఐతే నవలల మీద, అమ్యుదయ కవిత్వం మీడ విమర్శ చేస్తున్నప్పుడు ఎక్కువగా విమర్శకులకు చార్మితక విమర్శను కాని, మార్క్సిస్టు విమర్శను కానీ, క్వాచిత్కంగా మనో వైజ్ఞానిక విమర్శను కాని చేస్తున్నారు. మార్క్సిస్టు విమర్శ అని చెప్పబడ్తున్న దాన్లో ఇంకా లోతు ఏర్పడలేదు కూడా. కుటుంబ సంబంధాలు, మానవ సంబంధాలు, చార్మితక నేసథ్యం, చర్మిత చోదక శక్తుల పరిశీలనం, ఆర్థిక పరిస్టీతుల (పళావ పరశీలనం, ప్మాతలపై నాడీమండల దౌర్చ్భల్య _పభావ పరిశీలనం మొన అంకాలన్నీ ఈ మూడు రకాల విమర్శ పద్ధతులలో (ప్రాధాన్యాన్ని సొందుతాయి. కథల మీది విమర్శ కూడా ఇట్లాగే

సాగుతున్నది. (కొన్నైనా ఇలాంటి విమర్శలు వచ్చినవి.)

ఐతే ఆధునిక కవిత్వం మీద వస్తున్న విమర్శలో ఏ పద్దతిని అనుస రించడం [శేయస్కరం? ఎందుకని? అన్న సమస్యలను ఆలోచించాల్సి ఉన్నది. ఇవేళ్ళ్శటి తెలుగు కవితా క్ష్మేతంలో రా్యమేలుతున్నది భావ చ్చితం, శ్రవి, తను పొందిన అనుభూతిని ఇవేళ పాఠకుడికి భావచ్చితం ద్వారా అందిస్తు

10 సాహితీ సంపద న్నాడు. (ప్రతి ఆలంకారమూ భావ చ్మితమే ననడం పాక్షిక సత్యమే. రెండింటి మధ్యన ఉన్న బేదం భావ చితాన్ని అలంకారం కన్నా కూడా గాఢ మైనది గానూ, విళిష్టమైనదిగానూ చేసింది. ధ్వనికీ (వతీక కూ సంబంధం ఉన్న ఛే అలం కారానికీ భావ చితానికి సంబంధం ఉన్నది. అట్టాగే వాటి మధ్యన ఉన్న బేదం లాంటిది కూడా ఉన్నది. వన్తువును వరితో అనుభూతికి తేవడంలో అటు (పతీక, ఇటు భావచ్శితమూ ఎంతో శ క్రిమంత మైనవి.

విమర్శలో వస్తువుయొక్క సామంజస్య, అసామంజస్యాలను చర్చించడం ఒక వశం కాగా, అసలా వస్తువు అనుభూతి కల్షించడానికి హేతువైన సాహిత్య మర్మం ఏమిటి? అన్న దానిని ఆలోచించడం మరొక వక్షం అవుతున్నది. ఈ రెండవ పఖున్ని వివేచించకుండా, మొదటి దాన్ని వివేచించడం అ్యపయోజకం, రచనకు సాహిత్యత్వమే సీద్దించకుండా, అందులో నాలుగు ఊకదంపుడు ఉపన్యాసాలను నింపితే (వయోజనం ఏమిటి? ఒక నవలగానే రాణించలేక పోతున్నప్పుడు, అందులోని వస్తువు మీద సుదీర్హ చర్చలు చేస్తే అలాంటి విమర్శ నేల విడిచిన సాము కాదా?” 70 లలో వచ్చిన విష్ణవ కవిత్వం (ఇద్దరు ముగ్గురిని మినహాయించి) అనుభూతి క ల్లించతేని అవర రాశులు కాగా, విమర్శ కుడు వాటిని ఉదా శ్రీకరించడానికి వస్తు విమర్శను, చార్మితక నేపథ్యాది వ్యాఖ్యాన విధానాన్ని ఆనుసరిస్తే వచ్చేలాభం ఏమిటి?

అందువల్ల వీిమర,లో మౌలికంగా అనుసరించాల్సిన పద్ధతి రచన యొక్క సాహిత్యత్వాన్ని బేరీజు వేయడం. కవిత్వంలో, సాహిత్య రచనలో వన్తువు ఏ పఖనికి చెందినద్తైనా కావచ్చును. పాఠకుడు నమ్మని, ఇష్టవడని వస్తువే కావచ్చు కూడా అది. కాని రచయిత తన రచనకు నిదింపజేసిన సాహిత్యత్వం పాఠకునిలో అతనికిష్టం లేని వస్తువు మీద కూడా సొముఖ్యాన్ని కలిగిస్తుంది. అందువల్ల విమర్శకుని [వధమ క ర్రవ్యం రచన యొక్క- సాహిత్య త్వాన్ని బేరీజు వేయడం. ఇందుకు, ఆధునిక కవిత్వ విమర్శలో ఖావచ్చిత విమర్శ బాగా పనికి వస్తుంది.

స్వప్నంలో కన్పించే బొమ్మలన్నీ (రూపాలన్నీ) జ్యాగత్‌ న్టితిలో అ స్వాప్నికుడు దమించినవే మారురూపాన్నిపొంది అట్లా ఏర్పడినవి. ఐతే ఏయే

భావచ్చిత విమర్శ శై9 దమీత భావాలను ఆ రూపాలు సూచిస్తున్నవో వాటిని తన మనో న్మేతంతో స్వవ్నంలో చూస్తున్న అ సాధారణ స్వాప్నికుడు చెప్పలేడు, భావ చ్మితంలోని రూపాన్ని కూడా దాన్ని అనుభవించడానికి కూర్చున్న పాఠకుడు చెప్పలేడా? అలా పాఠకుడు చెప్పలేని దాన్ని చెప్పడమేనా విమర్శకుడు చేసే వని? అంటే మరుగున వడిన వస్తువును వాచ్యంగా చెప్పడమే విమర్శ అవుతుందా?

ఈ ఘట్టం విమర్శకుని అవసరాన్నీ, విమర్శ (వయోజనాన్నీ తెలిపేది. సారళ్యం కన్నా క్రిష్ణ్టత అన్నది అభివ్య క్తిలో సాధించబడి నప్పుడు, అది వస్తు వుకి కళాగౌరవాన్ని కల్గిస్తుంది. అంటే దానికి సౌందర్యాన్ని సేద్ధింప జేస్తుంది. కళా సౌముఖ్యం ఉన్న పాఠకుణ్ణి విమర్శకుడు తన స్థాయికి "పెంచడానికి (వయత్నిస్తాడు. అది సాహిత్య మర్మజ్ఞుల సంఖ్యను పెంచుతుంది. సాహిత్యాన్ని నిలిపేది, _బతికించేదీ ఇదే. అభివ్యక్తిలో క్రిష్ణ అన్నది ఒక విధమైన వక్రత, ఇది సారళ్యానికి వ్యతిరేకం. ఇలాంటి క్స్‌ష్ణతలను విప్పి చిప్పుతున్నప్పుడు ఆ విమర్శ షాఠకులకు కావ్య వఠనానందాన్ని ద్విగుణీకృతం చెస్తుంది. తాను కావ్యాన్ని చదివినప్పుడు (గహించని విషయాలను, కావ్యమర్మాలను విమర్శకుడు చెప్పడం చూసి పొఠకుడు ఆశ్చర్య వడడం కూడా ఒక మంచి అనుభవమే. ఇది ఒక శికణగా మావ, పాఠకులను రనజ్ఞాలనుగా పెంచుతుంది. శేషేర్యద శర్మ, కొండేపూడి నిర్మల, అఫ్సర్‌, శివారెడ్డుల మీద ఇలాంటి విమ "రలు ఒకటి రెండు ఈ కాలంలో వచ్చాయి. ఐతే ఈ విమర్శలు మరుగున పడిన దాన్ని వాచ్యం చేయడమే లవథ్యంగా పెట్టుకొన్నవి కాదు. అలా మరుగు పర్చడం వల్ద సౌందర్యం ఎలా సాధించబడింది? అన్నది వీటి లక్ష్యం.

అందువల్ల (వధానంగొ విమర్శలో రచనలో సౌందర్యం ఎలా, ఎందు వల్ల సిద్ధించిందన్నది వివరించబడాలి. ఈ నేపధ్యంలో చూస్తే ఆధునిక శవిత్వంలో భావచ్చితం పాత చాలా పెద్దది. దీన్నాక [వతంగా ఉపాసిస్తున్న కవీ ఇస్మాయిల్‌. క్స్‌యాన్స్‌ (బూల్స్‌, రాబర్జ్‌ 'పెన్‌ వారెన్‌లు చెప్పినట్లు ఏ యుగపు కవిత్వమైనా కాలం గడుస్తున్న కొద్దీ దాని తాజాతనాన్ని పోగొట్టు కొనవచ్చును. దాన్ని న్రైరూవ్య స్థితి నుంచి తప్పించి, దానిలో గేష్టమైన భావ చ్మికాలకు పునః అర్థంతో అనుసంధానం కల్గించడం ద్వారా న్పష్టత కలిగే

55.9

130 సాహితీ సంపద టట్టుగా (వయత్నించే కవుల తరం ఒకటి పుట్టుకొని వస్తుంది. భావ కవిత్వం, అభఘ్యదయ కవిత్వం ఆరిగిపోయాక, ముఖ్యంగా కుందుర్తి నాయకత్వం వహించి ఉద్యమరూపంలోకి ఒదిగించిన వచన కవిత్వ వాహిక, (పతిభాదర్శిదుల చేత (కష్టు సట్టించబడినప్పుడు వచన కవిత్వం మినీ కవితా శాఖగా పరిణమించి భాన చితవాదానికి తెలుగు కవిత్వంలో పట్టం కట్టడం జరిగింది. ఒక్క మినీ కవిత్వంలోనే కాక, అనుభూతి కవిత్వంలో (ఇస్మాయిల్‌, వేగుంట, కొత్తవ థి సత్య శ్రీమన్నారాయణాదులు), వివ్లవ కవిత్వంలో (శే షేందశర్మ, శివారెడ్డి, శివసాగర్‌ మొన వారు) భావచ్చితం గొప్ప కవితా సామ్మగి అయింది. ఐనా ఇద్దరు ముగ్గురు విమర్శకులు తప్ప భావచ్చిత (ప్రాధాన్యాన్ని తమ విమర్శలలో గుర్తించకపోవడం విచ్శిత సన్నివేశం. అందుకే విమర ? శాఖ పొందాల్సినంత పుష్టిని పొందటం లేదని చెప్పాల్సివస్తున్నది.

పైన ఉటకించిన ఇద్దర్య న్యూ[కిటిక్స్‌, భావచ్మితవాద కవులు (తమ దేశాలలో) దూర (ప్రాచ్య కవుల కావ్యాలచేత (ప్రభావితం అయ్యారనీ, ముఖ్యంగా వాచ్యతను తప్పించి - ఒక్క భావచ్చిశానికి పాముఖ్యాన్నిస్తూ వ్యంగ్యాన్నీ = సూచ్యతనూ వాడుకొనే ప్రాగ్దేశాల కవిత్వంచేత (పథావితం అయ్యారనీ నిర్ణయించారు. దీనికి ఉదాహరణగా వారు మూడు జపనీస్‌ మినీ కవితలను (3 పాదాలవీ, ఐదు (ఐదు పాదాలవీ) ఎత్రిచూపారు. ఆ మూడు కవితల్లోనూ వారు ఒక (ప్రధాన భావ చ్యితం (ఢేంణ19606 1మ8క్రల) ఉంటూ, ఒక్కొాక్కదాన్ని ఇంంళే ౧1606 గా పిలువవచ్చనీ అన్నారు. సరిగ్గా మనవద్ద మినీకవిత్వం సాధించింది దీన్నే.

మినీ కవిత్వాన్ని విమర్శిస్తున్నప్పుడు విమర్శకుడు మొదట దాని మినీ త్వాన్ని ఈ ఏకలావచ్చిత పాధాన్యత ఉన్నదా? లేదా? అన్నదాని ఆధారంగానే నిర్ణయించాలి. అ తర్వాత అదొక ౧004 91666 గా ఉన్నదా? లేదా? అన్న దాన్ని నిర్ణయించాలి. మూడవది దాని శీర్షిక కూడా ఆ కవిత పాదాలతో (వాక్యంగా) అన్వయమవుతున్నడా? లేదా? అన్నది చూడాలి. నాలవది కొస మెరుపు చివరి పాదంలో ఉండి భావానుభూతి ద్వారా అది పాఠకుడ్ని ఆశ్చర్య పరుస్తున్నదా? లేదా? "అన్నది చూడాలి. మిసీ కవిత్వంలోది కాకపోయినా, “ముక్కు-లు' కవితలోని చివరి పాదాలు '(ప్రపంచమొక పద్మప్యూహం, కవిత్వ

భ్రావచ్చిత విమర్శ శప మొక తీరని దాహం” అన్నవి ఇలాంటి కొసమెరుపే. ఈ అన్నింటిలో మౌలి కంగా చూడాల్సింది ఏకభావచ్చిత (పాధాన్యత. ఎడా ఫైండ్‌ రచించిన భావ చ్మకాత్మక మినీకవిత= *కాట్టం 2004166090 0 06396 8668 19 ల 6౯౦ఇ₹6ీ; 6413 09 & ౪౭6, 91001 రంలక్రమి" అన్నది భావచ్చితోద్యమానికి స్పూర్తి కలిగెంచిన కవిత. మినీ కవితకు భావ చ్మితోద్యమానికి (పాణసంబంధం ఉన్నది. (ఇండో ఆంగ్లికన్‌ కవితా విమర్శకులు మినీ కవితను మ్మైకోపోయెమ్‌ అని అన్నారు.) నేటి సాహిత్య విమర్శ భావచ్చిత విశ్తేషణ, వ్యాఖ్యానం, అది సాధించే సౌందర్యం వరిశీలించేముందు భావచ్చితంలోని ఒక మౌలికాంకాన్ని విమర్శకులు (గహింళాల్సి ఉన్నది. అది భావచ్చిత౦ంలో ధ్వనీ _ వాచ్యతా రెండూ ఊంటా యన్నదే. (ప్రతీక వాదం వల్ల ఏర్పడిన దురవగాహ్యత నుంచి తప్పించడానికే భావచి,[త వాదం వచ్చింది. అందువల్ల కవితా ధర్మమైస వ్యంగ్యం ఉంటూనే, చివరకు ప్యంగ్యార్థ అవగాహనకు రచయితే ఒక దారి చూపడం కూడా ఇందులో ఉంటుంది.ఉదాహరణకు ఇస్మాయిల్‌గారి (ప్రసిద్ద కవిత 'చిలుకలు వాలిన చెట్టు రామచిలుకలు వాలిన చెట్టునే ఈ కవితలో (వధానంగా వర్టించినప్పటికి చివరి హైదాలలో కవి చిలుకలు వాలిన చెట్టు అంటే ఏమిటో కూడా రేలుస్తూ-- “ముకు్కు-ల దీప శిఖలవల్ల ఒక్కొక్క చిలకనే పోలుస్తుంటే తెలిసిందిప్పుడు నాకు చిలుకలు వాలిన చెట్టు లోత్తైన కావ్యం/లాంటిదని.” అని అంటాడు. ఈ చివరి పాదాల వరకు కవిత వాచ్యతకు దూరంగా ఉన్నది. చివరి పాదాలతో వాచ్యంగానే కవి అభివ్య క్తీకరించినా సౌందర్యం కొరత పడ లేదు. కారణం ఏమిటి? ఈ వాద్యార్థాన్ని ఇమిడించిన సన్నివేశం (వాతావర ణం వరిసరాలు) వల్ల ముక్కు-ల డీపశిఖలేమిటో చెప్పలేదు. అవి చిలుకలవి కావు అన్నది స్పష్టం. ఒక్కొక్క చిలుకని పోలుస్తుంటే - అనడంవల్ల ఈ చిలుకలు _

ల! సాహీతీ సంవద ఏమిటి? ఈ రెండు అభివ్యక్తులూ వ్యంగ్య ధర్మంతోనే ఉన్నాయి. మొత్తంగా పరచబడిఉన్న ఏకభావ చ్మ్‌తం చెట్టు = ఆది దేన్ని సూచిస్తున్నదో కీలకం విప్పి చెప్పాడు కాని తక్కినవి చెప్పలేదు. అవి పాఠకుని భావుకతకు పని పెట్టి కవితకు సౌందర్యాన్ని కల్లిస్తున్నవి. ఇట్టా వ్యంగ్యవాబ్యాలను సుందరంగా కవి మలుచుకొంటాడు.

“(004868 ౦06౯ 86166664 296 ౧॥68ట6664 ఇండ! 869 హం 6864ల 1948104ట02 8964 లక “కటి అం౯6 యజ 80 ఉ౨1616 3646609606. ”లి

అని (బూక్స్‌, వారెన్‌లన్నారు. చిలుకలు వాలిన చెట్టు అన్న భావ చ్మితం సరిగ్గా ఎన్నుకొన్న భావ చితం. వాచ్యంగా చివరన ఒక ముడిని విప్పినా అంతకన్నా అతీతమైన అర్థం ఆందులో ఉండడం విశేషం. ఇందులోని వర్ణన శావ్యాన్ని కాదనీ, చిలుకలు వాలిన చెట్టునే వగ్గిస్తున్నాననీ, కాని ఆది లోతైన కావ్యంలాగా ఉన్నదనీ కపి ఆసలు సత్యాన్ని తిప్పి చెప్పాడు! ఉపమానం _ఉపమేయం అయింది!

(ప్రాచీన అలంకార శాస్త్రంలో దీన్ని వతీపాలంకారం అంటారుకదా - దీన్ని మాతం (వకీవమని ఎందుకనగూడదం టే, భావ చితానికీ, అలంకా రానికీ నడుమన ఉన్న వేద స్ఫురణ విమర కునికి కల్లరేదని అర్థం. అలం కారంలో నీవు దేన్ని (అంటే ఏ వస్తువును) వర్ణిన్తున్నావో ఆది స్పష్టంగానే ఉంటుంది. (అవవాదంగా కొన్ని ఆలంకారాలే ఉన్నాయి.) కాని భావ చ్యితంలో ఉవమేయాన్ని వర్ణించడం ఉండనే ఉండదు. పొడుపు కథలో లాగా అన్య వస్తు వర్ణనే జరుగుతుంది. కాని పొడుపు కథలోలా కాక, (వస్తుత వస్తు స్పృురణ కవి చేస్తోడు. ఈ మేరకు కవి వాచ్యతను పై చిలుకలు వాలిన చెట్టులో లాగా -అ్మ్యశయించ వచ్చును.

“బూట్టు' అన్న గన్ను కృష్ణమూర్తి కవిత ఇట్టా ఈషద్వాచ్యంతో పాఠ కునికి. దారి చూపుతున్న మరో భావచి తకవిత;

వావచ్మిత విమర్శ శక్రం

“ఒంటినిండా మేకులు (గుచ్చబడి ఉన్నా

గుండెలమీద మనుష్యుల పాదాలనీ,

షాదాలమీది మనిషి బరువునీ, మోస్తాయి బూట్లు

అట్టడుగు మనుష్యుల్లా!

బూట్టని కట్టివే సేవి లేసులు కాదు, ఉర్మితాళ్ళు!

అందుకే అవి మాట్టాడలేవు, దాధతో మూల్గడం తప్ప

ఆ మూల్లుల్ని కాళ్ళు ఆతికించుకోవు, చెవులు లెక్కుచేయవు

అవి గొంతు తెరిచే లోవలే మనిషి పాదం పడుళుంది;

(తొక్కి పెడుతుంది

ఈ తొక్కిసలాటలోనే వాటి జీవితం

సగానికి పైగా గడిచి పోతుంది.” (“ఈ మట్టి నన్ను వెళ్ళి పోనీదు'లో.) నాల్గవపాద౦ం "అట్టడుగు మనుమ్యుల్లా' అన్నది ఇక్కడ (_పతీవం. చమత్కార వంతమైన ఈ అభివ్యక్తితో వాచ్యతలోని అసుందరత పోయి మొత్తం ఖావ చ్మితం వఠితకు అనుఖభూతిలోకి వస్తుంది.

వ్యంగ్య వాబ్యాల విశిష్ట సమ్మేళనం [వతిభాస్పోరకంగా మంచి భావచ్మిత రచనలో ఉంటుంది. కేవల వ్యంగ్యాత్మకంగా ఉండే ఖావచ్శిత రచనలు కూడా ఉన్నాయి. కాని అలాంటివి భావచ్మిత ఉద్యమం యొక్క స్రధాన లవ్యున్ని అత్మికమించినవనుకోవాలి. "

భావచ్చితాలను బద్ధ భావచ్శితాలనీ (ఈ౭తే 1మి8ిక్రం8) స్వతంత భావన చ్మితాలనీ రెండు రకాలుగా విశ్తేషించారు. భావచ్చితం అన్నిచోట్లా ఒకే అర్థాన్ని కల్లితంటే అది బద్ధ భావచ్యితం. ఆలాకాక అదే భావచ్మితం ఒక్కొక్కచోట ఒక్కొక్క అర్థాన్ని స్తే ఆది స్వతర్యత భావ చితం. ఇస్మాయిల్‌ గారు “చెట్టు'ని ఎక్కువగా వాడారు. కొందరు సూర్యుణ్ణి, మరికొందరు సమ్ముదాన్ని వాడారు. పోతే, వారి అన్ని కవితల్లోనూ. దానికి ఒకే అర్థం ఊండదు. ఉండకుండా చేసిన భావ సృష్టే ఎక్కువ సౌందర్యాన్నీ, హృద్యతనూ కల్లి ఉంటుంది. విమర్శకుడు ఈ అంళాన్ని గమనించాల్సి ఉంటుంది.

134 సాహితీ సంవద

భావ చత రచన ద్వారా స్పష్టత " కోల్పోయినప్పుడు, పొఠకునిలో చమత్కృతి ఆస్వాద్యం కాకుండా అడ్డంపడే అసంభావ్యతలో, అనౌచిత్యాలో ఉన్నప్పుడు, (పతి పద్యానికీ, (స్టాంజా) మధ్యన భావైక్యతనో, పొసగుదలనో కలిగించే వతిల కన్నించనప్పుడు ఆలాంటి రచన విఫలమవుతుంది. ఇవన్నీ లేకపోవడం, లేక ఉండడం. విమర్శకుడు ఈ మార్గంలో విమర్శిస్తున్నప్పుడు తప్పక గమనించి ఎత్రిచూపాలి. గన్ను కృష్ణమూలరర్తిదే ఈ కింది కవితను చూడండి.

“మనిషి ఒక కదిలే కొవ్యం........

అతడనేక రహస్యాల ఉద్గంంథం

కానీ, కొవ్యమర్మం కొవ్యానికే తెలీనట్లు

మనిషి మర్మం మనిషికే తెలీదు

కావ్యం, తానొక కాగితాల దొంతర ననుకొంటుంది

అవరాలు తనపై రాలిన మక్షికాలనుకొంటుంది....

మనిషి తానొక రక్రమాంసాల ముద్దననుకొంటాడు....” (కదిలేకావ్యం.) ఇక్కడ సోలికకు సామర్థ్యంలేని విషయం కవి (గహించలేదు. మనిషి విషయం వాన్తవమూ, స్పష్టతా ఉన్నప్పటికీ అతణ్జి కావ్యంగా రూపించడంలో పొసగుదల లేకపోవడంతో ఈ భావచ్చితం _ప్రాణరహితమైపోయింది. పోగా ఈ కవితలో (ఇక్కడ నేను రాయలేదు) పూర్వార్ధానికీ ఉ త్రరార్జానికీ సామర్థ్యంతో కూడిన సమన్వయం లేదు, భావచ్మితం వైఫల్యం పొందడంతో పూర్వార్థ ౦లోని *అతడు నడిస్తే చరిత, మాట్లాడితే ఉపన్యాసం” ఇళ్యాది రచన ఆంతా ఆకవిత్వ స్థాయికి జారిపోయింది. భావచ్చితాన్ని *& 9౭808 0£ ౦00ణ900008698 యేం .10మ వి౭క8 206 60090160 0 6౩96౫6౨966 ౬౧4 ౭80ట0% అన్నారు. పై కవితలో మనిషిని పరిశీలించడం ఎంత బలంగా జరిగిందో, దాన్ని అనుభ వించి వ్య క్రీకరంచడం అంతగా లేదు. అందువల్ల ఒక మంచి వాస్తవం కవిత్వం కాకుండా దిగజారిపోయింది. దీనికి హేతువు అనుభూతి దార్మిద్యం, ఆందువల్ల భావచ్యిత నృష్టి స్మ మంగా జరుగకపోవడం.

భావచ్చిత ఏమర్శ 135

కవి తాను సృష్టించిన భావచ్మితం కానుడ్దేశించిన పరమార్థానికి పొసగు తుందా? లేదా? అన్నది మననంలో వివేచించాలి. శిఖామణి రాసిన మువ్వల చేతి కర, అఫ్సర్‌ రాసిన అనేక కవితలు, శేషేర్యద, ఇస్మాయిల్‌ల లాగా, దీనికి ఉదహరించవచ్చును. శ్రీ గుంటూరు శేషేయదశర్మ గారు 'సీరై పారిపోయింది” కావ్యంలో రాసిన ఈ కింది పాదాలను,ఆచార్య తుమ్మపూడి కో టేశ్యురరావుగారి విమర్శను కింద ఇస్తున్నాను.? భావచ్మిత విమర్శకు దారి వేస్తున్నది కాబట్టి సుదీర్హ మే ఐనా మొత్తంగా ఒక భాగాన్ని ఎత్తి రాస్తున్నాను.

*మా వూళ్ళో నన్నెరిగిన వాళ్ళు నలుగురే. శిథిలమైన వంతెన, (గామ కాలువ, పాత గుడి, ముసలి చెరువుగట్టు.”

ఈ పాదాలకు వారి విమర్శ__

“ఈ వస్తువులు [గామీణ సంస్కృతికి చిహ్నాలుగా మిగిలిపోయిన శిథిలావశేషాలు. ఈ సంస్కృృతి నుండి బైటకు వచ్చిన మన కవి(క) ఒక వర్యుత్సుక తతో సంవేదన .... కల్గిస్తున్నది. కేవల భావ శూన్య వస్తువులైతే మనకు భావ సంత్రుబ్ధతను కలిగించలేవు. (తీ 8617 19 0౪ ౮౦౧810280688 అని పొళ్ళాత్యు లన్న మాట.) ఆ వంతెన పాతదై శిథిలం కావడం లేదు. రెండు నసంఫపుటాలకు సమన్వయం కల్పించలేని వస్తువై నందున శిథిలం. ఈ భావానికాధారం వూళ్ళో (పాతబడ్డ వంతెన, కాని కవి చూపులో ఆది కాదు. మరొక భావానికి ఆకృతి .... ఆ వంతెన పురాస్మృతులను వర్తమానానికి అన్వయించలేనందున కూడా శిథిలం. అలాగే గుడి. [ప్రాలీన సంస్కృతికి నిలయమై వర్తమానంలో ఉనికిని కోల్పో యింది. కవి (పాలీనుడు ... పురాస్మృత మూర్తి - పవాహం. అది నీరై పారి పోయిందంటే చెరువుగట్టు ముసలిది. ముపలిదన్న విశేషణం చేత చెరువు గట్టు మనిషిగా భావితమై భావస్పందన హేతువౌతున్నది. ఆ చెరువే పాడుపడిపోగా ఇక ఊరి విలువ కూడా అండే. లేడా ఆనకట్ట నుండి వచ్చిన [కొ త్త (వవాహం కావచ్చు. నూత్న నాగరకత చిహ్నమూ కావచ్చూ ... భావానుకాన వై విధ్యాన్ని క్టువంగా ముద్దగా చేసీ గీసిన బొమ్మలవి. చ్మితలేఖనంలో రేఖల్దాగా ఆంఠేగాని కేవలం గణిత రేఖల్లాగా కాదు.”

శ సాహితీ సంవద

ఈ వ్యాఖ్యాన విమర్శవల్ల శిథిల వంతెన, (గామ కాలువ, పాతగుడి, ముసలి చెరువు గట్టు అన్న నాల్లు అ్యపాణీ వాచకాల పరమార్థం, "పెకి వేటికవిగా కన్పించే ఏటి మధ్యన అంతక్టినంగా ఉన్న పొసగుదల స్పష్టపడి, కవి చ్మితించిన భావ చితాలలోని పౌఢథిమతెలుస్తుంది.

భారమితిలోని శివారెడ్డి రాసిన ఒక కవితను వ్యాఖ్యానిస్తూ చేరాతలులో చేరా భావచ్మితవిమర్శ చక్కగా చేశారు 8 “సీటి అలలమీద తేలే చందవింబమూ ఆలోచించదు' అన్న పాదాన్ని విమర్శిస్తూ చేరా “నది అలల్లో (వతిఫలించే చం్మడబింబం నీటిమీద తేలుతున్న (భమ కలిగిస్తుంది. ఆ (భమ ఆవ్టిదకర మైన కమ. కంటికింపైన సుందర దృశ్యం. 'యెన్నెలంతా మేసి యేరు నెను కేనింది' ఆనే యెంకిపాటను గుర్తుచేసుకోండి....రెండుచోట్లా (పాణిలక్షణారోపణ ఉంది. శివారెడ్డి కవితలో మానవత్వారోపణ ఉంది. శివారెడ్డి కవితలో చం్యద బింబం అసలు వస్తువుకు (ప్యాతకు) సంకేతం...

*'కట్నపు చావు అనే వస్తువును తీసుకొని సంకేతాల ద్వారా తాను పొందిన అనుభూతికి సరసమైన భావానుభవాన్ని పాఠకులకు కలిగించడంలో సఫలుడణ్యూడు కవి”

ఏ రకమైన వాక్య, వాక్యాంశాల ఎన్నిక, ఏ విధమైన పదచ్నితాల నంపుటి కవి తీసుకొన్న వస్తువును కవితామయం శేసిందో వరిశీలించాం. కవి భావ సొధంలోకి వెళ్ళటానికి కొన్ని దారులు కనుక్కున్నాం. *....ఈ రకమైన వివరణ సాహిత్య విమర్శలో భాగమన్నదే (వధానాంశం.”

నిజంగానే చేరా కొన్ని వ్యాసాలలో చాలా మంది కవుల రచనల్లోకి పాఠకులు వెళ్ళటానికి దారులు వేశాడు. సాహిత్య అర్చకులకు సాహిత్య విమ ర్శృలో ఏముండాలో తన కొన్ని రాతల ద్వారా స్పష్టపరిచాడు. సాధారణంగా భావచ్చితాలను వాడే కవి తన కవితలోనే దాని ముడి విప్పడం కూడా చేస్తాడని వ్యాసం ముందుభాగంలో నేను ఉదాహరణలతో తెలిపాను. పై శివారెడ్డి కవితను వ్యాఖ్యానిస్తూ ఒకచోట చేరా _ “మూడు రోజుల తర్వాత సీటి మైకిలీలే చండ బింబం.అని చివర్లో అనటంవల్ల తానుపయోగించిన సంకేకాన్ని విప్పి చెప్పాడు”

భావచిత ఏమర్శ 137 అని రాశారు. భావచ్శితమర్మాన్ని తెలిసిన కవే అలా రాస్తాడు. దాన్ని తెలిసిన విమర్శకుడే ఇలాంటి విషయాన్ని విప్పి చెప్పుతాడు. న్మువసన్న, అఫ్సర్‌, రేగుంట మొ॥న మంచి కవుల భావచ్చితాలను వరిమితంగానే అయిన్యా చాలా చక్కగా వివరించి చేరా ఈ పద్ధతి విమర్శకు పుష్టిని కల్గిస్తున్నారు.

భావచ్మిత విమర్శ చేయకపోయినవ్పటికీ ఆచార్య జి.వి. స్ముబహ్మణ్యం గారు “ఆరునిక కవితకు అయుస్సూూతం భావ చ్వితం" 'ఆధునిక కవిత్వాభి వ్యక్తిలో భావ చిత శ్రైలులు' అన్న రెండు వ్యాసాలను రాసి భావ చ్మితం మీద స్పష్టత కల్లించారు.!? “కవిత్వంలో నిశబ్దం) అన్న వ్యాన సంపుటిలో ఇస్మా యిల్‌గారు కూడా భావ చ్మితం మీద చక్కని ఆంళాలు రాశారు.

నేనీ వ్యాసం మొదటనే రాసినట్టు భావ చిత విమర్శ చేస్తున్న వారి సంఖ్య చాలా తక్కువ.!! విమర్శల పేరిట వారం వారం దిన ష్యతికల సాహి క్యానుబంధాలలో సాహిత్య రాజకీయాలపై అనారోగ్యకర మైన, అవయోజనకర మైన వ్యాసాలే వస్తున్నాయి. నిర్మాణాత్మకంగా సాహిత్య విద్యను పుష్టిమంతం చేసే విమర్శలు చాలా కొద్దిగానే వస్తున్నాయి. పతి విమర్శ పద్ధతికి ఒక (వయోజనం ఉన్నది. కాని దానిలో ఆలంకారిక విమర్శ అన్నది కావ్యత్వసిద్దిని నిరూపించేది. ఆదిప్పుడు కవితా సామ్మగులై న అలంకార, భావ చిత, (పతీకాదు లకు విస్తరించింది. వస్తు విమర్శ కావాల్సిందే. కాని ఆది ఎలా కవిత్వీకరింవ బడిందో తెలిసి కోవడం (పాధమికంగా జరగాల్సిన పని, ఈ వనిచేయకుండా విమ రకు వూనుకోవడంలో దురుద్దేశాలూ ఉన్నాయి, రాజకీయాలూ ఉన్నాయి,

పాదనూచి

1. లంగటబంట04ే:06 పెంంరా, కంణా854 ప. 69,
2. పదే.
3. వైదే లి. 70,

138 సాహితీ సంపద శీ "ఇట్లాగే (వతీకను రూపకాతిశయో క్రి అనగూడదు.

5. 0001006612 తీరిటా[0498 ౧.9. 796.97 చూడు.

6 పైదే.

7, *'ఆధునిక (వతిమా నాటకం” (గం విక? 0% 1986 19 వేగీం6ీ629 ఫం68ా). ఆం్యధ విశ్వవిద్యాలయం నిర్వహించిన గోష్టిలో చదివిన ష్మతం,

8. చేరాతలు; సాహిత్య విమర్శ పు. 97,

9, పైదే. పు, 90,

10. సాహిత్య చర్మితలో చర, నీయాంకాలు 114, 115 వ్యాసాలు,

శే. భావచ్చితం మీద మరికొన్ని వివరాలకు నేను రాసిన *కళాతత్త్య శాస్త్రం .- మౌలికాంళాల వివేచన అన్న [గంథాన్ని, 93 జనవరి సాధన వ్మతికతోని 'ఇమేజరీ ఇస్మాయిల్‌ కవిత్వం) అన్న నా వ్యాసాన్ని చూడవర్చును.

వ

కతిపయ వ్యాకరణ విశేషాంశాలు ఎ=ఆచార్య ఎల్‌. చృకధరరావు యి

“సంస్కృతమునకు వర్ణము లేంబది” (వాల వ్యా. సంజ్ఞా. క్షే నూ) అనే స్నూతాన్ని రచించిన థ్రీ వరవస్తు చిన్నయనూరిగారు “శా కారాన్ని వర్షంగా (గహించి “బు బూ భా విసర్గ ఖచఛచళథఠథఫమఘరుఢధభ జఇఖశషలు సంస్కృత సమంబులం గూడి తెలుగున వ్యవహరింపబడు” (వాల వ్యా. సంజ్ఞా. జీ సూ అనే సూతం ద్వారా “శౌ” కారం తెలుగులో ఉందని స్పష్టం చేశారు. “అంధ భాషకు వర్ణంబులేంబదియైదు” (ప్రౌఢ వ్యా సంట్షా. 1సూం) అనే స్మూతాన్ని శ్రీమాన్‌ బహుజనపల్లి సీతారామార్యులవారు రచించి “శౌ” కారాన్ని (గహించటమే కాకుండా “రౌ కార (గహణము సంస్కృత (పాకృత భాషా వ్యాకరణజ్ఞుల సమ్మతము. అయ్యది మంత శాస్త్ర [వసిద్ధము” అని తెలిపారు.

కాని సంస్కృత భాషలో. దీర్షమైన "రౌ" కారం లేదని పాణినీయల అభ్మిపాయం. “ముఖనాసికా వచనోఒనునాసికళొ (అష్టా. కై1.8) అనే స్మూకాన్ని వ్యాఖ్యానిస్తూ భట్టోజీ దీ&ీశులవారు తమ వైయాకరణ సిద్దాంత కౌముది (6 సూ.) “ళౌ వర్దస్య ద్వాదళ. తస్య దీర్దాభావాత్‌ "అని "రౌ కార దీర్హా భావాన్ని స్పష్టం చేశారు. ఇదే విషయాన్ని శ్రీమద్‌ వాసుదేవ దీశీతులవారు తమ బాల మనోరమా వ్యాఖ్యలో “తథాచ ఉదాత్త గౌ కార దీర్ణః, అనుదా త్త "ాకార దీర్షః, స్వరిత శౌ కార దీర్షః; లేచ అను నాసికా స్ర్రయ., అననునాసికా శ్రయః - ఇతి షడ్చేదానా మభావే సతి (హస్వ (వపంచః పత (వపంచళ్చ షడ్విధ ఇతి శౌ కార స్యద్వాదళ విధత్వ మేవేతి భావః” అని శౌ కార దీర్ణతను ఖండించారు. శౌ కారానికి దీర్ణం లేకపోవటాన్ని భగవాన్‌ పతంజలి తమ మహా భాష్యంలో పేర్కొన్నారు. '“హోతృ _-[ గౌ కారః' అన్నప్పుడు సవర్డ దీర్ద్‌ సంధి జరిగే సందర్భంలో “వోత్యాకారః” అనే బౌతుందని మవ భాబ్యేంలో స్పష్టం వేయబడింది,

140 సాహితీ సంపద

సంస్కృతంలోనే దీర్షమైన “ధి కారం లేదన్నప్పుడు తెలుగుభాషలో దాన్ని (ప్రవేశ "పెట్టటం అనవసరం. [ప్రామాణిక సంస్కృత వ్యాకరణజ్ఞులు దీర శి కారాన్ని అంగీకరించలేదు, (ప్రాకృతంలో దీక్షమైస “గా? క్రారముంది అని 'పేర్కోవటం అళ్చర్యాన్ని కల్గిస్తోంది. మం్యతశాస్త్రం సంస్కృతంలో ఊంది. దానిలో (హస్వప్త్పత "0 కారాలున్నాయి. దీర్షమైన "0 కారం పతంజలి కాలానికి కూడా మం్యతళాస్త్ర (గ్రంథాలలో ఉన్నట్లు దాఖలాలు లేవు. సంస్కృత భాషలో ఉన్న మంత శాస్త్రంలో దీర్ణమైన “0” కారం ఉంటే ఉండవచ్చు. తెలుగులో దీర్ణమైన 2 కారాన్ని [గహించటం అనవసరం. తెలుగులో ప్రతమైన "౨ కారం ఆసలే లేదు. ఎక్కడో సంబుద్ధితో ఒకటో రెండో చోట్ల తవ్ప తెలుగులో స్ట స్వరాలులేవు, కాబట్టి అంధ భాషలో కారాన్ని వర్ణంగా (గహించక్కరలేదు.

తి

తెలుగులో మొట్ట మొదట సంధిని నిర చించినవాడు మూల ఘటిక కేతన.

“*మ్సదలి పదము తుది వర్ణము

వదలక పై పదము మొదలి వర్ణము తోడం

గదియగ సంధులు నా(దగు

విదితప్ప తత్సంరు లల వివరింతు( దగన్‌.” (ఆం.భా.భూ. శత

_ మొదటి పదం చివరి అక్షరం విడువకుండా మీది పదం మొదటి

అవరంతో చేరగా సంధులు ఏర్పడతాయని కేతన భావం. ఈ ఆభ్మిపాయాన్నే విన్నకోట పెద్దన, వికృతి వివేకళారాదులు వ్యక్తీకరించారు. కేతనాదుల సంధి నిర్వచనం కంటె సంకుచితమయిన నిర్వచనం తర్వాతి కాలంలో ఏర్ప డింది. “వూర్వవర స్వరంబులకుం బర స్వరం బేకాదేశం బగుట సంధి యనం బడు” (బా.వ్యా. సంధి. 1 నూ అనే బాల వ్యాకరణ సంధి నిర్వచనం దీనికి ఉదాహరణ. అచ్చుకు అచ్చు వరమైనవ్పుడు ఏర్పడిన రూపాల్నే చిన్నయసూరి గారు సంధిగా భావించగా [దుతకార్యాడుల్ని కూడా సంధి పరిచ్చేదంలోనే ఇబ్బారు. సంధి సంజ్ఞను చిన్నయసూరిగారు తమ బాల వ్యాకరణంలో నిర్దక్షంగా (వయోగించినట్టు పలువురు వ్యాకరణ పండితులు భావించారు, “యకారంబును వు, వూ, వొ, వో లును దెలుంగు మాటలకు మొదట లేవు”

కతిపయ వ్యాకరణ విశేషాంళాలు “ శ్రేత1 (బాల వ్యా, సంజ్ఞా 17 నూ) అనే స్యూతం కింది వివరణలో “వరియతండు, న్మిదవోయె నిట్టిచోట్ట సంధి వశంబున వచ్చిన యకార వకారంబులుగాని పూర్వ సిద్ధంబులుగావు” అనేవోట సూంగారు సంధి శబ్దాన్ని తమ నిర్వచనానికి విరు ద్దంగా తామే _పయోగించారు.

(దుత స్వరూపాన్ని గురించి వ్యాక ర్రల స్మూతాల వ్యాఖ్యలలో ఖిన్నాభి (పాయాలున్నాయి. 'నకారంబు (దుతంబు” (బాలవ్యా. సంజ్ఞా. శ! నూ.) అని బాల వ్యాకర్త స్మూతించగా “నకారం బసాధారణంబు | దుత్తంబు” (పొడ వ్యా సంజ్ఞాం 7 సూ అని పౌఢ వ్యాకర్త స్మూతించి “వత్యయాగమావ్య యాత్మకమై యుత్వ విశిష్టమయిన నకారంబు (దుతసంజ్ఞకంబని యర్థము. (దుతమనంగానొల్లని యెడ మజింగి పోవునది యనుట” అని దుత స్వరూప నిరూవణం కావించాడు. బాల (పొఢ, వ్యాకరణాల వంీలన ఫలితంగాను' వర్ణమే (దుతమూలంగా భాఏంచవచ్చు. బాల వ్యాకరణం సంధి పరిచ్చేదంలోని 16, 17, 18, 19, 2, 2 సూతాలను పఠిీలిస్తే ఈ విషయం బోధవడుతుంది. దాల వ్యాకరణంలో పొల్లు నకారం (న్‌) తో ఉన్న రూపాలు సంజ్ఞాం 12 సూ. సంధి. 2, 9 మొ సూూశాలలో ఉన్నాయి. [దుత *ను” వర్ణంలోని ఉత్వ లోపం *ఆవసానంబునందు (దుత _స్వరంబునకేని (_దుతంబునకేని లోపంబు బహుళంబుగానగు” (బాల వ్యా. సంధి 20 నూ) అనే స్కూతం వల్ల కలుగుతుంది. ఈ స్మూతంలోని బహుళ శబ్దం పార్థకంగా నూరిగారికే స్మూతీకరించబడింది. “క్వచి త్పవృత్తిః క్వచిద్మప వృత్తిః క్వచి ద్విభాషా క్వచిదన్యదేవ విధేర్విధానం బహుధాసమీక్వ చాతుర్విధంభాహుళకంవద ని” అని వ్యాకరణ శాస్త్రంలో బహుశళబ్ద (ప్రయోగ (వ్రయోజనం పేర్కోబడింది ఈ బాల వ్యా. సంధి 20 స్యూతంలోని బహుళ శబ్ద (వయోగం వల్ల ఏర్పడే అన్యత్కార్యాన్ని గమనించండి. [(దుతను వర్దానికి అచ్చు పర మైనప్పుడు (అవసానమైనా, కాకున్నా) (దుతమయినిను” లోని ఉత్వం లేదా ఇత్వం నిత్యంగా లోపిస్తుందనేదే ఈ ఆన్యత్కార్యం. ఉదా : “వచ్చును, అతడు” ప వచ్చున్‌ +. ఆతడు ౧ వచ్చునతండు. ' వచ్చితిని _(. ఇప్పుడు సా వచ్చితిన్‌ -,- ఇప్పడు ౫ వచ్చితినిపుడు. “ఇకారంబుమీ(ది కునువు కియా విభక్తులయుత్వంబునకిత్వంబగు” (బాల వ్యాం తత్సమ. 26సూ.) అనే స్యూళం వల్ల డుతను వర్షమే (యత ని వర్ణంగా మారుతుందని మనం గమనించవచ్చు.

142 సాహితీ సంపద ఇ

తెలుగులో విభాషా వైకల్పిక శబ్దాలు వర్యాయ వదాలా కావా అనే విషయంపై వైయాకరణులకు కొన్ని సందేహాలున్నాయి. “ఆదేశ సరళములకు ముందున్న [దుతమునకు బిందు సంశ్రేషములు విభాషనగు” (బాల వ్యా, సంధి. 17 సూ) అనే స్మూతంలోని విభాషవల్ట “వ్యవస్థిత విభాషచే స్మీదుతంబునకు సంశ్లేషంబు లేదు” అని సూరిగారు “లు ప్రశేషంబునకుంబరుషంబులు పరము లగునపుడు నుగాగమంబగు” (బాల వ్యా. సంధి 37 సూ ౧ అనే స్తూత వ్యాఖ్యలో 'పేర్కాన్నారు. ఇదొక్కటే వాలవ్యాకరణంలో వ్యవస్థిత విభాషా స్థలం. విభాషా శబ్దానికి వై కల్పికార్థమే కాకుండా నిషేధార్థం కూడా సిద్ధించింది. “*న్వవేత్రి విభాషా” (అష్టా. కకడత అనే పాణీని సూతానికి కన్పిష్నేధ్ర వికల్పయోర్వి భాషా సంక్ఞాస్యాత్‌ ' అని వైయాకరణ సిద్ధాన్త కౌముదీకారుని వివరణ, విభాషా శబ్దానికి వికల్పార్థమే కాకుండా ని షేధార్థం కూడా ఉందనీ కొందరి భావన.

కాని సంస్కృత వ్యాకర్తలు “వికల్ప విభాషా, వా, అన్యతరస్యామ్‌” అనే మాటల్ని పర్యాయపదాలుగా (ప్రయోగించారు. వ్యవస్థిత విభాష వంటిది తత్పర్యాయ వదాల్ని (వయోగించినప్పుడు కూడా సంస్కృత వ్యాకరణ (గంథాలలో ఉంది. ఇంతకు వ్యవస్థిత విభాష కూడా [ప్రాహప్పైపావ్త విభాషా స్థలాలలోనే ఉంటుంది. ఇటువంటిది మన తెలుగు వ్యాకరణ (గ్రంథాలలో లేదు, కాబట్టి కళ్ళాపపూర్ణ దువ్వూరి వేంకటరమణకాన్త్రిగారు తమ *“రమణీయము (పుట 68)లో “విభాషా వికల్పములకు భేదము లేదనియు దేలుచున్నది” అని తెలిపారు. కాని తెలుగు వ్యాకరణాలలో ఈ విభాషాశబ్దం సంస్కృత వ్యాకరణాల కంటె భిన్నంగా (వయోగించబడినట్టు తోస్తోంది. వై కల్పికార్థంలో విభాష బాలవ్యా, సంధి. 46, 47, 48, 49, 51, 53 మొదలైన అనేక స్మూతాలలో నూరిగారిచే (పయుక్తమైంది.

“ఆపదాద్యంబయి. యనంయు క్రంబయిన గకారంబునకు వకారంబు విభాషనగు” (కాల వ్యా. అచ్చిక. 27) అనే న్మూశాన్నిబట్టి “పలుగురు. వలువురు; ఇరుగురు ఇరువురు; వేగురు _ వేవురు; తొగ _ తొవ; వగలు _ వవలు” అనే వైకల్పిక రూపాలు సిద్ధిస్తున్నాయి. కాని 'మగండు' ఆనే మాట మవండు కాదు కదా; 'సిగ” అనే శబ్దం “సివి గా మారదు కదా; "నగ" అనే నుడి 'నవిగా మార్పు పొందదు కదా! ఇటువంటి కొన్ని శద్దాలను వికాషా శబ్దం తెలుగులో

కతిపయ వ్యాకరణ విశేషాంశాలు కత్రి నియంతితం చేస్తుంది అని భావించటం సమంజసం, దీన్ని తెలుగు వ్యాకరణాల లోని _పత్యేకతగా భావించటం సమంజసం ణి

“*ద్వంద్వంబునందు బుకార౦బునకు రవర్ణంబు విభాషనగు” (బాల వ్యా సమాస, 24) అనే సూలాన్ని సూరిగారు రచించి “మ్మాతపితలు - మాతా పితలు ఇత్యాదులు” అని ఉదాహరించారు. “ఆనజ్‌ బుతోద్వన్హ్వే” (అష్టా. 6-3. 25) అనే పాణిని న్యూతంవల్ల సిద్ద సమాసంలో ఆనజాదేశం “మాతృ _. పితృ ద్వంద్వ సమాసంలో కలిగి 'మాతా పితృ' అని ఏర్పడగా బుకారంతంబున కత్వంబును న్రీవద్భావంబునగు” (బాల వ్యా-తత్సమ. 52 సూ.)అనే స్మూతంవల్ల “మాఠాపిత' అని ఏర్పడి “లు వర్ణంబు బహువచనంబు” (బాల వ్యా. తత్సమ. క్ష2 సూ అనే సుతం చేత 'మాతాపితలు" నిష్పన్నమౌతుంది. ద్వంద్వ సమాసంలో బుకారాన్ని ఆనజాదేశానికి మారుగా తెలుగులో రవర్ణం ఈ బాల వ్యా, సమాస, 2కీచే వై కల్పికంగా విధించబడింది. సిద్ద సమాసమధ్యంలో తెలుగు వ్యాకరణ కార్యం జరగటం విశేషం. “సీద్ద సమాసమున “ఆనజ్‌ బుతోద్వన్హే' అను సూూతముచేం లా _వ్రమగు ఆఅనజాదేశమును ఆపి పొషికముగా ఈ రేఫా దేశము కలుగును” (బాల వ్యా. రమణీయము పుట. 368) అని కళ్ళాపపూర్ణ దువ్వూరి వేంకటరమణళాన్త్ర గారు బుకారానికి రేఫాదేళాన్ని (రను) విధించటం చింత్యం. *'మాతృ 1. పితృ' అని ఉన్నప్పుడు మాతృ శబ్దంలోని బుకారానికి ఆనజాదేశం రానప్పుడు శ్రీ దువ్వూరి వారు పేర్కొన్నట్లు రేఫాదేశం (ర) కలిగి 'మాత్‌ర్‌ పితృ' కాదు. రవర్హం (ర్‌ (అ) కలిగి 'మ్మాతపితృ' అనే రూపమే సిద్ధిస్తుంది. తర్వాత అత్వ స్ర్రీవద్భావాలు బాల వ్యా, తత్సమ. 52 స్మూతంచే కలిగి బాల వ్యా. తత్సమ. 12 సన్మూతంచే బవువచన పత్యయమైన “లు” చేర్చబడి 'మ్మాతపితలు" సమాస రూపం సిద్ధిస్తుంది.

ఈ వరిశీలన వల్ల కొన్ని నూతన విషయాలు ఆవిష్కరించబడ్డాయని తలుస్తున్నాను.

అనిరి సూ

అడ ఎ అన అద ఉత్తరాల్లో సంస్కృతి - భాష == ఆచార్య హెచ్‌. ఎన్‌..[బహ్మానంద

ఒకోదేశంలోని సంస్కృతిని సాహిత్యం పతిబింబిస్తుందనటం నిర్వివా దొంశం. వచన వాజ్బయంలోని ఒక ముఖ్యమైన శాఖ ఊలత్తర (ప్రత్యుత్తరాలు. ఆంగ్లంలో 8౭6బ ₹710108 అంటాం. ఈనాడు జానవద నాగరిక సమాజాల్లో సాధారణంగా ఉత్తరం రాయని, రాని వ్యక్తి కనిపించడు. ఏదో ఒక సంద ర్భంలో (పతీ వ్యక్తీ మరొకరికి ఉత్తరం రాయాల్సి వస్తూ వుంటుంది. అవ్పుడు ఉత్తర లేఖన వద్ధతిని ఒకదాన్ని వతి ఒకడూ పాటిస్తాడు. అది తండి తాతల కాలం నుంచి సంక మిస్తూ వస్తూంటుంది. ఈ కారణంవల్ల ఉత్తర (వక్యుత్తరాల్లో సాంస్కృతిక (ప్రాధాన్యం ఉంది. ఇక భాషాపరంగా లేఖలు ఎందుకు (పధానమో కీర్తిశేషులు గిడుగు రామమూర్తి పంతులు (1863 _ 1940) ఏనాడో గుర్తిం చారు. ఆనాటి వ్యావహారిక భాష, మాండలిక రూపాలు, ఉత్తరాల్లో కనిపిస్తాయి ఇంతమ్మాత మేకాకుండా భాషా (వధానంగా ఒక “2681866౯ (తె లీ విధానం) ఉత్తరాల్లో కనిపిస్తుంది. అందుకే ఊత్తరాల్ని ఈ దృష్టితో చూడటం చాలా అవసరం.

ఉత్తరానికి మూడు అంగాలుంటాయి : 1. ఉప్మకమం, 2. విషయం, క. ఉవసంవారం.

విషయాన్ని సాంస్కృతికంగా చాలా కోణాల నుంచి విమర్శించవచ్చు. కొని ఈ చిన్న వ్యాస పరిధిలో ఆ పని చెయ్యలేను. ఉప్మకమ, ఉపసంహారాల విషయం మ్యాతమే చ్చస్తాను.

ఉత్తరం కుడివై పున స్ధలం, తేదీలు ఉండటం పాళ్చాత్య (వభావంతో వచ్చింది. ఎడమ వైపున క్షేమం అని, అదే లైనులో మధ్యన ఇష్ట ర్దైవ స్మరణ (శ్రీ శ్రీగణేశాయనమః, శ్రీరామజయం, శ్రీ సాయిరాం ఇత్యాదిగా) ఉండవచ్చు,

ఊఉ త్తరాల్లో సంస్క్యృతి-భాష 145 ఆయా మత నేవధ్యం బట్టి ఇది మారిపోవచ్చు. మహమ్మదీయ మిషశులు కొందరు 786 అనే సంఖ్యను (ఊర్జూ లిపిలో) వాడటం గమనించాను.

ఇక తరువాత ఉవ్మకమం పారంభమవుతుంది. ఇందులో మొదటీ అంశం సంబోధన. ఏవ్యక్తిని ఎలా సంబోధించాలన్న విషయం ఒకో వర్గం, జాతి, కులాలను ఐట్టి, విద్యాస్థాయిని బట్టి, వ్యక్తుల సంబంధాలను, సంబంధాల గాఢ తను బట్టి నిర్ణయింపబడుతుంది.

నిన్న మొన్నటివరకు మన సమాజంలో రాజులు, జమీందార్లు ఉండేవారు. (వళువులకు రాసే వు త్రరాల్లో సాధారణంగా

“స న్లీశ్రీ శ్రీమన్మవోరాజ రాజ వర మేళ్వర....శాయంగల విన్నవ ములు” వంటి ఉప్మకమం కనిపించేది. ఉదోహరణకు రాయవాచకం౦ చూడండి:

“మహారాజరాజశ్ర్రీ కాశీ విశ్వనాథ నాయనయ్య వారి దివ్యశ్రీ

పాదపద్మములకు దేవర వారి స్థానాపతి భక్త వరాదధీనుండు

సద్వినయ భయ భక్తులనున్ను కాయంగల విన్నపం”

(రాయవాచక (పారంభ వాక్యాలు)

రాచరిక వ్యవస్థ చిహ్నంగానే ఈనాడు అన్ని కులాలకూ సాధారణమైన సంబోధన పద్దతుల్లో “రాజ' చేరటం కనిపిస్తుంది. మవారాజరాజశ్ర్రీ, చిరంజీవి రాజశ్రీ, శ్రీయుత...........్రీ...----గారికి అన్నది నేడు కనిపించే సాధారణ సం్యపదాయం. ముస్లిం పాలనవల్ల తెలుగు లేఖన విధానంలో ఉవ్మక్షమాలు దెబ్బ తినలేదు కాని ఆంగ్ల సంపర్కంతో మ్మాతం చాలా మార్చులు వచ్చాయి. ఈనాడు మామూలుగా కనిపించే గౌరవనీయులైన = (6౬ కైజ066666), (పియమైన = (1 వలింట), అయ్యా = (౮ ఆర్యా1) జా (6 5151) వంటివి ఇలా వచ్చినవే, కాని సన్నిధానమువకు, సన్నిధికి అనే మాటలు మ్మాతం సం్యపదాయంలో మిగిలివచ్చాయి. ఫేయంగల విన్నపములు - కాల కమంలో నశించింది. నమస్కరించి (వాయువది, నమసా్యారములతో (వాయు లేఖ, నమస్తొా-ర పూర్వకముగా (వాయు లేఖాంశములు, ఇత్యాదిగా కనిపిస్తున్నాయి. ఇ౦కా గాలా మార్పులు వస్తున్నాయి. వాటిని తరువాత చర్చిస్తాను,

535.10

146 సాహితీ సంపద ఒకో కులానికీ చెందిన సంప్రదాయం ఒకటి ఉందనటానికి కొన్ని ఉదాహరణలు చూ పెడతాను. క్‌ (వాహ్మణులు : వైదికులు (రాయలసీమ) వే. (వేదమూర్తులై న) (బహ్మశ్రీ........ గారి సన్నిధికి నమస్కారములు. ఉ.కు.సాం (ఉభయ కుళలోసం సార్యపతం౦)........... ఇతీినత యః 1 వైష్ణవ (వాహ్మణులలో............ శ్రీ మద్వేదమార్గ (వతిష్టావనాచార్య, ఉభయవేదాంత ఉవవర్తక, కాంత శమదమాదిగుణ పరిపూర్ణులై వేంచేసి యుండే శ్రీమాన్‌............చరణసన్ని ధికి, దాసానుదాస చరమావధి దాస దాసుడు... సాష్టాంగ (వణామములు చేసి చేయంగల విన్నపములు, (ఇది శ్రీ వైష్ణవ సామాన్యము). [2 నియోగులు వైదికులకు రాసినపుడు (పారంభంలో వేదమూర్తులై న (ఐహ్మాశ్రీ అని (పారంఖించి...............చివరన మీ “సేవకుడు అని ఉ త్తరం ముగించేవారు. (ఈ విషయాన్ని వేటూరి (వభాకరళాన్త్రిగారికి గిడుగు రామమూ ర్తి పంతులుగారు రాసిన ఉ త్తరాల ద్వారా గుర్తించ వచ్చు). నియోగులు రాజ సేవారురంధరులు కౌబట్టి చివరన "సేవక శబం అలవాటయి ఉండవచ్చు. చి గగ. (వొహ్మణులు _ తం్కడికి తీర్థరూపులగు తండిగారి పాదవద్మములకు బాలుడు....నమస్కరించి.... ఇ తల్లికి మాతృశ్రీ తల్లి గారికి (ఇక్కడ పాదపద్మములకు ఆని రాయటం తక్కువ. తల్లితో సన్నిహిత సంబంధం ఉండటంవల్ల ఇది సంభవించి ఉండవచ్చు). ౪1. ఇతర పెద్దలకు (మామ, పెదనాన్న, వావాయి మొఖ) తీర్థరూవ సమానులై న........ (తర్మడ్‌ తీర్థరూపుడు, ఆ స్థానం మతెపరికీ లేదు. అందుకే నమాన శబ్దం) ౪71 ఇతర పుణ్యస్త్రీలకు (సుమంగపలక్షు) లవ్మీసమానురాలై ను......లఖ్ష్మీసరస్వతీ నమానురాలైను.......

ఉత్తరాల్లో సంస్కృృతీ.భాష 147 111. విధవరాలికి (వూర్వసువాసినికి) గంగా భాగీరథీ సమానురాల్రై న (గంగలాగా వవ్మిత జీవితం గడుపు తున్నదని) శ. చిన్నవారికి చిరంజీవి సహ్మసాయువు.... చిరంజీవి సౌభాగ్యవతి (లస, బం కుంకునళోభితురాలు) న. చిరంజీవి.... ఆశీర్నమస్కృ్భృతుల్లో వచ్చిన మార్పు కూడా గమనించదగింది. ][. నమస్కరించి, నమస్సులతో, వందనాలతో, అభివందనాలతో, కృతజ్ఞతొ భివందనాలతో,...- ఇది మామూలు పద్ధతి కాగా, ఇటీవల గౌరవనీయ 6 24400ంగొరిక్సి ఆర్యా! నమస్కారం! వంటి ఎక్స పెషన్‌ ఒకటి బయలుదేరింది. ఆ$ీః, ఆశీస్సులతో, ఆళిషః, శుభాశీస్సులతో........ ఇత్యాది సంపదాయ వద్దతికి బదులుగా శుభాకాౌంతలతో అన్నది ఆధునికంగా (వవేశించింది. తరువాతి ఆంశం ఉభయ కుశలోపరి. [పాచీన వద్దతిలోఉన్న సాం్యవతం (కమంగా లోపించింది. దీన్ని అర్ధ వివరణ చేస్తూ మేమందరం క్షేమం, మీరు క్షేమమని భావిస్తాను, తలుస్తాను - ఇత్యాదిగా రాయటమూ ఉంది. ఉహ్మకమానికి సంబంధించిన మరికొన్ని అంకాలున్నాయి. గురువుగారిని సంబోధించటంలో రెండు విలక్షణ విషయాల్ని గమ నించాను. శ్రీ గురుభ్యోనమః... ...ఇత్వాదిగా _పారంభించటం (కృష్ణాజిల్లా) శాంత శమ దమాద్యనంత కర్యాణ గుణ సంవన్నులగు గురువుగారికి (అనంతపురం జిల్లా) గురుపాదులకు, సీతృతుల్యులకు, గురువుగారికి, సార్‌గారికి ఇలాంటి సంబోధనలు చాలా ఉన్నాయి. భార్య పేరు రాయకుండా చిరంజీవి బొభాగ్యవతికి అని రాయటం రాయలసీమలో ఒక సం్మపదాయం వుంది భార్యపేరు రాస్తే ఆయుః శీణమని భావించటం హేతువు కావచ్చు.

148 సాహితీ సంపద సోదరుల మధ్యనంగారికి అన్నది తగిలించటం అరుదు. కొన్ని సంపన్న (బాహ్మణ, విద్యావంతుల కుటుంబాల్లో -_ గారికి ఉంది. అన్నగారికి, నాన్నగారికి ఇలా: కొన్నిచోట్ల అమ్ముగారికి (తల్లిగారికి) కూడా ఉంది. కాని బావకి అని రాయటం చాలా తక్కువ. బావగారికి అని రాయటమే అధికం. బావ, అన్న అంతగా సన్నిహితుడు కాడు కాబట్టి - గారు చేరుతుంది. ఇక అక్కయ్యకి, చెల్లెమ్మకి, అన్నయ్యకి, తమ్ముడికి అన్న బంధువాచ కాలతో ఉత్తరం మొదలు పెట్టడం వుంది. ఇక్కడ నమస్సులు, ఆశీస్సులు ఏం ఉండవు. ఏకంగా విషయంలోకి వెళ్ళి హోవటమే. గౌరవనీయులు .... అన్నమాట “4021 సందర్భాన్ని సూచించగా ప్రియమైన “9008 - కంలుడ! సందర్భాన్ని సూచించటం వుంది. (పియమైన అమ్మాయికి (కృష్ణాజిల్లా) ఇక్కడ అమ్మాయి కూతురు కావచ్చు. కొన్ని సందర్భాల్లో. చెల్లెలు కూడా కావచ్చు. = సమాన, - నీయ, రూపాలను అర్థం తెలీకుండా వాడటం కూడా (గ్రామాలలో క్ర నిపిస్తుంది. పూజ్య సమానులైన (ఆనంతప్పరంజిల్దా) పూజ్యనీయులు (9) మ్మతులలో చాలా కొద్దిమందే _శ్రేయోభిలాషులుంటారు. మితుడికి రాస్తూ (శేయోళఖిలాషి లంకకి (ఆనంతపురం) అని రాయటం ఇంకా కనిపిస్తోందం టే (శేయోభిలామలు మిగిలి ఉన్నారనేఅర్థం. ఉపనంహార విషయంలో (క్రింది అంశాలు గుర్తించాను. క షవాహ్మబులు : _ ఇతినతయః, ఇత్యాశిషః, ఇత్యాశీః ₹. సాధారణ సంవదాయం : వ్‌ట్టు _ (చి త్తగించపలెను.) అ సేవకుడు = ఓింతే నమస్కారములు (ఉవ (్రమంలో ఉన్న విశేషాలన్నీ ఇక్కడ పునరుక్త మవుతాయి.)

ఉ త్రరాల్లో సంస్కృతి. భాష కెళ్ష9 12. క్రైరస్తవులలో : చిన్నవారు : “దేవునియందు మీ కుమారుడు...” పెద్దవారు £ గ్యీతయీక దేవుడు మిమ్మల్ని కాపాడు గాక!” (గుంటూరు.) 7. ఇటీవలి పద్దతి ఎ శుధాకాంతలతో === ఉంటాను ఉంటానండి, ఉంటానుమరి, ఉండనా! (1 ౯౭0810) ఎ నెలవు (1 (4156 న... ఎనీ అక్క, నీ తమ్ముడు, మీ నాన్న, నాకు వచ్చిన రెండువేల ఉత్తరాలనుంచి ఒక ఇరవై ముప్పై దాకొ వేరుచేసి వాటిలో ఉన్న (ప్రారంభ ఉవసంహారాలను చూపిస్తాను. దీని ఆధా రంగా ఉఊత్తరాలలోని సాంస్కృతిక వైవిధ్యం అర్థమవుతుంది. క్షే (టఅహ్మళథ్రీ వేదమూర్తులై న........భవదీయుడు (మల్లాది చంద శేఖరళాన్త్రి: హ్రైదదాబాదు) 2. తీ. స. వావగారికి........ఇట్లు తె ఆచార్య /డా , శ్రీ........మీ /భవదీయుడు /మీ వాడు. తీ. చి; స॥ ....... 02౯50 1666410066 క్‌ (బివ్మోనందకు, బహ్మానందానికి, [బవ్మానందుడికి, (బవ్మానందకి... మీ /0పేముతో ర, మాననీయ/పూజ్యులై న........ఇట్లు 7. పీయసోదరులు ....... శుభమస్తు / పేమతో /ఇట్లు ప్సీ 9. ___అన్నకు ఎ=కాలు (కర్నూలు) 10. [పియమ్మితమా!........భవదీయ 1వ. గౌరవనీయులైన, వేదసమానులై న........ఇట్టు 12. మ్మితులు శ్రీ.......మీ మ్మిశుడు కే3. గౌరవనీయులు, ఆచార్యులు....సార్‌కు....నర్‌....మీ

150 సాహితీ సంపద కథ, ఆప్పులు....మీ కర్‌. మాన్యశ్రీ........ఇట్లు సాంస్కృతిక'సేవలో మీ... 16. (బహ్మశ్రీ వేదమూర్తులు....... మీ (వాణావత్‌ వెంక టేశ్వర్లు నాయక్‌, ఆకాశనాణీ, కడప) 17. గురువుగారి పాదాలకు... __ 18. మ్మితులు ఆచార్య....... నమస్తే. 19, తీ॥ మామగారికి........ ఇంఖి నమస్కారాలతో (వెంక టేక్‌ ; శుమకూర్‌ ) 20, పియ్టీ........ ఇంఠి తమ్మ విశ్వాసీ (ఐరగూరు రామచం[దనృ : కర్ణాటక సాహిత్య అకాడమి, బెంగళూరు) 2 పూజ్యమహాశయా........మీవాడు (నాగసిద్దారెడ్డి, తిరుపతి) డల్తి ఖీఫ్రీ-.... భవదీయుడు క క్రి 23. థ్రీఫ్రీ......ఇట్లు మీ విశ్వాసప్మారుడు ,, 99

పై 23 అంశాలను వివరిస్తే అదొక (గంథమప్పశుంది.

కేలో (బవ్మాఛ్రీ....ఇత్యాది సం్మవదాయం ఉత్తర లేఖకులు థ్రీ కాత్రి గారు మహా పౌరాణికులు కావటం మూలాన, మా తంగిగారి తాలూకు (బహ్మశ్రీ బిరుదు నాకు తగిలించేలా చేసింది.

ర లో ఐంజారా వ్యక్తి శ్రీ నాయక్‌ కూడా నాకు అలాగే రాళారు. అంటే ఆయన చదువుకున్న సమయంలో అభ్యాసమయిన విషయం అది: (వాహ్మణులు బహ్మశ్రీలని. & తర లేఖనంలతో సంవదాయానికి ఎంత ఐల మైన పునాది ఉందో ఈ రెండు లేఖలు నిరూపిస్తాయి.

19, 20 లేఖలు కరాటక నుంచి వచ్చాయి. ఇట్లు = ఇంతి (కన్నడంలో)

ణ ణు కాబట్టి ఆ లేఖల్లో “ఇంతి” కనిపిస్తుంది: సంస్కృతం “ఇతి” రూపమే *ఇంది” అయి ఉండవచ్చు.

ఉ త్తరాల్లో సంస్క్యృతి.భాష క్షే5్‌ 1

20 21, 22, లేఖలు ఒకే వ్యక్తి నుంచి వచ్చాయి. శ్రీ రెడ్డిగారు మూడు “₹|00౦శేక'లో రాళారని అర్థం. అందుకే (ప్రారంభోవ సంహారాలు మారాయి.

శీ లో చివరన ఆంగ్లం ఉండటం గమనించాలి. ఇది చాలా సకృత్తు - అయినా ఈ పద్దతి కూడా ఉంది. మనం మాట్లాడుతున్నప్పటిలాగానే ఇంగ్లీషు, రాయటంలోనూ కలిసిపోయింది.

9లో “గుండెను సూచించే గుర్తు (బొమ్మ) ఉంది. హృదయమి్యతుడని మ్మితుడు శ్రీ బాలు, గొప్ప సంగీత కళాకారుడు విజ్ఞాన శాస్త్రవేత్త. కాబట్టి ఈ కొత్తదనం.

చివరన [పస్తావించాల్సిన అంశం: ఆఫీసర్లకురా సే ఉ త్తరాల్లో కూడా గౌరవనీయులు అని రాయగలగటం ఈనాడున్న (పజాస్వామ్య భావనకు నిద ర్శనం. ఘనత వహించిన....ఇత్యాది *పరాకు' విధానం పోయింది.

అలాగే (ప్రియమైన అన్నది కొత్తగా, బాగా వ్యాపించింది. కులవర్గ (పాంతీయులకు అతీతంగా ఇవి రెండూ ఏర్పడటం మన సమాజంలో వచ్చిన ఆధునికతకు సూచన.

బావ 0 నాలా

ఇన శ్రీనాథయుగం - వురొక్క చూపు జ==టీంవి, సుుబహ్మణ్యం ఆళ్మాధసాహీత్య చర్మితలో ఏ యుగాన్ని గమనించినా దానిదైన (వత్యేకత వికాసదశగా మనకు గోచరిస్తూనే ఉంటుంది. ఉదాహరణకు శ్రీనాథ యుగాన్ని తీసుకుందాం. శృంగార నైషధం నుండి శృంగార శాకుంతలం దాకా ఉన్న కాలాన్ని స్థూలంగా శ్రీనాళయుగమని పిలవటం పరిపాటి. దీన్నే కావ్య యుగమనీ పూర్వ్యవఐంధయుగమనీ వ్యవహరించటంకూడా ఉంది. ఆ యుగంలో వెలువడిన (పథాన (వ్మ్యకియలనుబట్టి ఈ కాలాన్నే - మార్గరన కావ్యయుగమనీ (క్రీశ క్షే5వ శతాద్ది పథమ పాదం-శ్ర్రీనాథుని శృంగారనై షధ రచనాకాలం), జాతివార్తా చమత్కార కావ్యయుగమనీ, (క్రీశ కేక్‌ వ శలాద్ది ద్వితీయపాదం శ్రీనాథుని చాటు కవిత, వల్లభరాయని క్రీడాభిరామం, " జక్కన విక్రమార్క చర్మితం, అనంకామాళత్యుని భోజరాజీయం, కొజవి గోపరాజు సీింవీసన ద్వాతింశిక మొదలైన కావ్యాలు వెలసిన కాలం). పురాణయుగమనీ (క్రిశ. కే5్‌ వ శతాబ్ది తృతీయ పాదం (పోతన భాగవతం, నంది మల్టయ ఘంట సింగయల వరాహ పురాణం, మడికి నీంగన పద్మ పురాణోత్తర ఖండం మొదలైన పురాజాలు వెలసిన కాలం), సంకీర్తన యుగమనీ (క్రీ. శ. 15వ శతాబ్ది చరమపాదం (తాళ్ళపాక అన్నమాచార్యుల సంకీర్తనల కాలం) - అని నాలుగు యుగాలుగా విభజించవచ్చునని నేను నూచించాను.! వై విధ్యంతో కూడుకున్న శ క్రిమంతమైన (వ్మకియలు వెలువడిన ఈ కాలం ఎంత మహత్తర మైనదై నా ఎందుకో చాలమంది హృదయాల్లో ఇది కవ్మితయ యుగ చైతన్యానికీ (ప్రబంధయుగ చైతన్యానికి నడుమ ఒక సంధియుగంగానే (వత్యక్షమౌతూ ఉంటుంది. ఆది కాదనలేని సత్యం. ఆయినా, దాని కారణాలను గురించి ఇంకా లోతుగా ఆలోచించవలనీన వాస్తవం కూడా! ఒక్‌ యుగంలో ఎన్నిరకాలై న రచనలూ, (వ్యకియలు వెలువడ్డాయో వివరాలు చెప్పి వ్యాఖ్యానించటం ఈనాడు ఉవరితల నర్మిశమగా పరిగణింప

శ్రీనాథయుగం _ మరొక్క చూపు 153 బడుతోంది; ఆ (ష్మకియలో (వతిఫలించిన సామాజిక, సాంస్కృతిక, కళా విశేషాలను విశ్లేషించటం సమీక్షగా నంలక్షింపబడుతోంది; ఆ యుగంలో అటువంటి సాహిత్యం వెలువడటానికి కారణమైన చార్మితక లౌతికాంశాలను వివేచించటం సాహిత్యోత్స త్తి పేరకళశ కిని పరిశీలించటంగా లెక్కింపబడుతోంది; అ యుగంలో వెలువడిన సాహిత్య (్మకియలు అయా స్వరూవ స్వభావాలతో వెలువడటానికి మూలకారణమైన కవుల సాహిత్య దర్శనాల శక్తి యక్తులను గురించి ఒక చార్మితక తర్క పరిణామ దృష్టితో నిరూపించేది సాహిత్య వికాస దృష్టిగా సంభావింపబడుతోంది. ఇంతవరకు వెలువడిన విమర్శలు శ్రీనాథ యుగాన్ని మొదటి రెండు రకాలుగా విపులంగా పరిశీలించాయి. చివరి రెండు రకాలు తమ సమన్వయాలను అందిస్తున్నాయి. వీటిలో సాహిత్య వికాసదృష్టి శ్రీనాళయుగ సాహితీ దైతన్యానికి మూలమైన సాహితీదర్శన (పేరకళ క్రిని సమర్థనీయంగా సందర్శింపగలుగుతుంది.

(పాచీనాంధ సాహిత్య (ప్రయోగాల వెనుకనున్న సాహిత్యదర్శన నీద్ధాంతాల నన్వేషించాలంటే భారతీయ సాహిత్యళాస్త్ర పరిణామ వికాస దశలను మొదట వివేచించాలి. వాటిని మన కవులు మన సాహిత్య వికాస దళలకు పోషకాలుగా ఎలా మలచుకొని వినియోగించుకొన్నారో విమర్శించాలి. లేదా, వాటిని కాదని దేశీయతకు సంబంధించిన సాహిత్య మర్యాదలను, సిద్దాంతాలను కవులు (గహించి సాహిత్యంలోని (పయోగాలకు _పాణం పోళారా అని కూడా విచారించాలి శ్రీనాథయుగంలో హరివిల్లులా కనపడుతున్న వై విధ్యం వెనుక నున్న సాహితీ దర్శన వివేచనాన్ని ఒక చార్మితక వరిణామ దృక్పథంతో పరిశీలించవలసి ఉంది.

శ్రీనాఠలయుగంలో వెలువడిన వివిధ కావ్యాలలోనూ, పురాణాదులలోనూ అంతకు ముందు యుగాలలో కంటె ఒక విశిష్టమైన రసదృష్టి ఉన్నట్టుగా ఎందరో విమర్శకులు గుర్రించారు. విశేషించి శ్రీనాథుడు శృంగారి అనీ, అతనికి శృంగార రసమంటే (పాణమనీ, అందువలననే తన (పౌఢకావ్యానికి “శృంగార న్నైషధ' మని 'పేరుపెట్టాడనీ పలువురు పేర్కొనటం తెలుగులో (పనిద్ధి, పిల్లలమళ్జి పినవీరభ్యదుడు కూడా శ్రీనాథుణ్జి అనుసరించి “శృంగార ళాకుంతల' మని తన క్రావ్యానిక్సి పేరు పెట్టాడనీ, శ్రీనాళయుగ శృంగార రస (పాధాన్యతకు

1154 సాహితీ సంవద ఈ రెండు కావ్యాలూ రెండు కీ ర్రికేతనాల్హాగా ఉన్నాయనీ భావించటం పరిపాటి. అంతేకాదు, పోతనాదుల కవితల్లో భద్రి శృంగారాల మేళవింపును గురించీ, కథాకావ్యాలలో అద్భుత శృంగారాల పోషణ గురించీ, సంకీర్తన సాహిత్యంలో మధురభక్తి లో శృంగారాన్ని గురించీ విమర్శకులు శ్రీనాథయుగ సాహిత్యాన్ని గురించి సమీక్షించేటప్పుడు తప్పకుండా సమాలోచిస్తారు. అంటే, శ్రీనాథయగ సాహిత్యానికీ రసదర్శనానికీ ఏదో అంతజ్నపేరక సంబంధం ఉన్నదన్నమాట! దీన్ని పరిశీలించటానికి ప్రాతిపదికగా ఆచార్య నగేంద భారతీయ సాహిత్యాలలో రస సిద్ధాంత పరిణామ వికాసాలను గురించి (ప్రతిపాదించిన వివేచనను సగహిస్తున్నాను.!

సంస్కృత కావ్యశాస్త్ర చరితను ముఖ్యంగా మూడు యుగాలుగా డాక్టర్‌ నగేర్యద విభజించారు. 1. ధ్వని వూర్వయుగం (మొదటి. నుండి ర్ముదటుని వరకు. అంటే క్రి.శ. 1 లేదా 2వ శతాద్దినుండి 8 వ శళాబ్ది దాకా) 2 ధ్వనియుగం (ఆనందవర్ధనుని నుండి భోజుని వరకు అంటే... 9వ శతాద్దీ నుండీ 1వ శతాబ్ది మధ్యభాగం వరకు), రి ధ్వని వరివర్తన యుగ౦_- (మమ్మటాదులనుండి పండితరాయల వరకు. ఆంటే. 11వ శతాబ్ది ఉత్తరార్డం నుండి 17వ శతాబ్ది చివర వరకు). భారతేయ సాహిత్య (వస్థానాల్లో ధ్వని మార్గానికున్న ఆద్వితీయమైన స్థానాన్ని పరిగణనలోకి తీసికొని ఈ యుగ విభాగం చేశారు డాక్టర్‌ నగేం్యద.

ధ్వనివూర్వయుగంలో రససంపదాయవాదధార ఒకటీ, రస్మపతికూల వాదధార మరొకటీ ఉన్నాయనీ, మొదటి వర్గంలో భరతాదులు, లోల్లట శంకుకాదులు, ర్ముదభట్టూ పేర్కొనదగిన వారనీ; రెండవ వర్గానికి వామహ, దండి, వామన, ఉద్భృట, ర్ముదటాదులు చెందుతారనీ వివేచించారు.

ధ్వనియుగంలో (వశ్యశ రసవాదులనీ, (వరోక రసవాదులనీ, సమన్వయ వాదులనీ, స్వతం్యతులనీ. నాలురకాల లాక్షణికులున్నారని విశ్లేషించారు డాక్టరు నగేంద. “ఈ యుగంలో ఆనందవర్థనుడు, భట్టనాయకుడు, భట్టతోళుడు , అభినవగుప్తుడు, ధనంజయుడు, మహిమళభట్టు, మేమేందుడు, భోజుడు మొదలైన ఆచార్యులు ఉన్నారు. ఈ కాలంలో సంస్కృత కావ్యళాస్తాంనికి ఆధారభూళా

శ్రీనాథయుగం _ మరొక్క చూపు క55 లయిన సీద్ధాంకాలు - గంభీరమయిన వివేచనా తర్క-వితర్కాలు చేసిన తరు వాత స్థాపింపబడి, స్థిరపరచబడ్డాయి ధ్వని సిద్ధాంతావిష్కరణ ఈ యుగం లోని గొప్ప అవూర్వ విషయం. ఇది ఆధారంగా కావ్య శాస్త్రంలోని ఇతర సిద్ధాంతాల స్థాన నిరూపణం చేయడం కూడా జరిగింది. ఇంతకు ముందు స్థాపించబడిన సిద్ధాంతాలలో ఒకానొక విశిష్ట దృక్పథం మ్మాతమే గోచరిస్తూ ఉండేది. కాని, ఈ యుగంలో విశ్వజసీనమయిన ఒక సిద్ధాంతం ఆవిష్య్కంరింప బడింది. మూలంలో రసానికి థిన్నంగా ధ్వనిసీద్దాంతం తిష్టింపబడింది. కాని, వ్యావహారికంగా ధ్వనీ, రసమూం- రెండూ వేరు కాదు. ధ్వని సిద్ధాంతవాదులే రస సిద్దాంతానికి పర మోత్కర్షను చేకూర్చారు. నిజానికి ఈ యుగం రససిద్దాంత స్వర్ణయుగం. ఒకవై పున భట్టనాయకుడు, భట్టతోతుడు, అభినవగుప్తుడు, రాజ శేఖరుడు, ధనంజయుడు, మహిమళభట్టు పత్యతంగా రసనీద్దాంతాన్ని సమర్థిం చగా, ఆనందవర్థనుడు రసధ్వని రూపంగానూ, కేమేందుడు రస్మాశిత బౌచిత్యం ద్వారాను పరోక్షంగా రసగౌరవ (వతిష్ట చేశారు. భోజుడి దృష్టి సమస్వయ పూర్వుకమయినది. ఆయన కావ్యంలో ధ్వని _పాధాన్యాన్ని అంగీకరించాడు. అలంకారం, రీతిపట్ల గౌరవం చూపించాడు. కాని రసంపట్ట అతని మనోనివేశం అసందిగ్దం. కుంతకుడు మ్యాతం “వ(కో క్రి రూపంలో రసానికి భిన్నమయిన గిద్ధాంతాన్ని (వతిపాదించాడు. కాని, కుంతకుడికి ధ్వనివట్ల గల (ప్రబల వ్యతిరేక భావం రసం పట్ల లేదు. శబ్దార్థ వ్యకతను కావ్యజీవితంగా పరిగణించినా, రసం పట్ల ఆతనికి గౌరవభావం ఉందని చెప్పవచ్చు.”

ధ్వని పరివర్తన యుగంలోని లాక్షణికులను నాలుగు మార్గాలకు చెందిన వారుగా వర్గిక రించవచ్చునని డాక్టర్‌ నగేయ్యద పేర్కొన్నారు. అ ఆంళాన్ని వివరిస్తూ ఇలా అన్నారు= “ధ్వనియుగం తరువాత కూడా ధ్వని సిద్దాంతానికి (ప్రాముఖ్యం ఉండేది, మహిమభట్టాదుల ధ్వని సిద్దాంత వ్యతిరేక తర్కాలను మమ్మటుడు సయు క్తికంగా ఖండించి, ధ్వని సిద్దాంతానికి అన్నివిధాల బల వత్రరమైన (పతివత్రి కల్పించాడు. ఒకరకంగా ధ్వని సీద్ద్ధాంతమే, సంస్కృత కావ్యశాస్త్రంలో, అందరికీ అంగీకార యోగ్యమయింది. అందుచేత ధ్వని తఠువాతీ కాలంలో కూడా కావ్యశాన్త _వముఖ సిద్ధాంతం ధ్వని సిద్ధాంతం - లేదా-రస ధ్వని వాదమే. ఈ సిద్దాంతాన్ని సమర్థించే వారిలో మమ్మటుడు, హేమ చం్యదుడు, విడ్యాధరుడు, పండితధాయలు ముఖ్యులు, అలంకారాదులు - లేదా -

156 సాహితీ సంపద అలంకార (పియులు అయిన రుయ్యకుడు, జయదేవుడు, అవృయ దీక్షితులు మొదలయిన వారు కూడా ధ్వని సిద్దాంతాన్ని విసృతంగా వివరించి, డాన్ని అంగీకరించారు. ధ్వని నుండి వేరుగా శుద్ధరస సిద్దాంతాన్ని (పతిపాదించిన ఆచార్యులలో ఆగ్నిపురాణ రచయిత లేదా సంపాదకుడు, రామచర్మద - గుణ చర్మదులు, విశ్వనాథుడు, శారదాతనయుడు, సింగభూపాలుడు, బానుదత్తుడు, రూపగోస్వామి మొదలయిన వారు పేర్కొనదగిన వారు. పూర్వం కంటే ఈ యుగంలో 'కవిశిక్ష' అనే పవృత్తి పెచ్చుమీరింది. కావ్యానికి మూలభూత మయిన సీద్దాంతాలను విమర్శించి, విశ్ణేషించడం కంటే, కావ్య రచనకు సహాయ కారులయిన శాస్త్రీయ సామ్మగిని సేకరించడం మీద వీరి దృష్టి కేరదీకృత మయినది. నిజానికి సర్వసమ్మత మయిన సిద్ధాంతం లేదో సం్మపదాయంపట్ట పీరికి (వళ్వేకమయిన తగ్గ లేదు. అచురచందుడి కావ్యకల్పలత, దేవేశ్వరుడి కవికల్పలత ఈ వర్గానికి చెందిన (గంథాలలో స్కువసీద్ధాలు, *

ఇక్కడ ఒక ఛార్మితకమైన వా స్తవాన్ని మనం గమనించాలి. ధ్వని యుగం ముగుస్తూ, ధ్వని పరివర్రన యుగం ఆరంభమౌతున్న సంధికాలంలో ఆం్యధ మహాభారత రచనను నన్నయ భట్టారకుడు తెలుగులో ఆరంభించాడు. ధ్వని యుగంలో వెలువడిన చర్చల సారాంశం నన్నయకు ఆందుబాటులో ఊండి ఉంటుంది నారాయణభట్టుతో కలిసి ఆయన సాహిత్య సిర్ధాంతాలను గూర్చి చర్చించి, ఒక దృక్పథాన్ని ఏర్పరచుకొని ఉంటాడు. అయితే, కాలాన్ని బట్టి నన్నయ మీద భోజుని (వభావం ఉండటం కష్టం. ఇకపోగా ధ్వనివాదాన్ని గాని, వ్యకోక్షి వాదాన్ని గాని నన్నయ ఎన్నుకోవలసివచ్చి ఉండాలి. అందులో నన్నయ ధ్వని దర్శనాన్నే గహించి, ఆ యుగంళోని అత్యుత్తమ సాహిత్య సిద్ధాంత స్పృహతో కలం పట్టి ఉంటాడు. ధ్వనీ యుగంలో వత్యత రస వాదుల వర్గ మొకటీ, వరోశ రసవాదుల వర్ష మొకటి ఉన్నట్లు స్పష్టమౌతున్నది. ఆ రెండు వర్గాలలో నన్నయ అనుసరించింది [పధానంగా ఆనందవర్థన, క్షేమేం (దామల మార్గం - అంటే, పరోక్ష రసవాదులైన ధ్వని దార్శనికుల సాహిత్య (పస్థాన మన్నమాట.. తెలుగు సాహిత్యపు తీరుతెన్నులను, కవితాతై లులను, (వక్రియాస్వరూప స్వభావాలను నిర్ణయించే మూల (పేరక శ క్రి కవి సాహిత్య చర్శనమే. భారతీయ సాహిత్య (పస్టానాలలో అత్యుత్తమమైన ధ్వని దర్శనం నన్నయ థారత రచనకు నాంది వలికింది. ఆనందవర్ధనుడు (వతిపాదించిన

శ్రీనాఠయుగం _ మరొక్క చూపు కై5్‌? మూడు రకాలైన ధ్వనులలో నన్నయ జీవ లక్షణానికి చేరువగా. నిలచింది వస్తు ధ్వని. అంటే, రసాలంకారధ్వనులు అతని రచనలో ఉండవని కాదు. ఆ రెండూ వస్తుధ్వనికి పోషకంగా నిలుస్తాయని భావం. నన్నయగారి _వసన్న కథాకలికార యృుక్సి వస్తుధ్వనిలోని శిల్బాభివ్యక్తియే. అక్షర రమ్యత రసవ్యంజకత్వం కల్పించే రచనాళిల్పం. ఈ రెండింటికీ కుదురైన నానారుచిరార్థనూ క్రికి నన్నయ నిధి. ధ్వని పరివర్తన యుగంలో ధ్వనిమార్గ సమర్థనం చేసే వర్షానికి శ్రీకారం చుట్టినవాడు కూడా నన్నయే.

నన్నయ కన్నుమూసే నాటికి ధ్వని (వవర్తనయుగం భారతీయ సాహిత్య శాస్త్ర చైతన్యంలో (ప్రారంభమైదని చెప్పాలి. అంటే నన్నయయుగం నాటి నుండి దక్షణాయధయుగం దాకా ఆ దైతన్యం సాగుతూనే ఉన్నదన్న మాట! దాని _పభావం తెలుగు కవుల సాహిత్య దృక్పథాలపై తప్పకుండా ఉండి ఉండాలి. నిశితంగా పరిశీలిస్తే ఉన్నట్టు స్పష్టమౌతుంది కూడా.

ధ్వని పరివర్రన యుగంలో నాలుగు వర్షాల కవులు నాలుగు మార్గాలను ముందుకు సారించారు. వారిలో మొదటివర్గం వారు ధ్వని మార్గ సమర్థకులు, తెలుగులో కవ్మితయం ఈ మార్గాన్ని ఘంటాపథం చేసింది. రెండవవర్గంవారు అలంకార వాదులు. తెలుగులో ఈ మార్గానికి మార్గదర్శి నన్నెచోడుడు, మూడవ వర్షం వారు - శుద్ధరసవాదులు, ఈ మార్గానికి తెలుగులో పోషకులుగా నిలిచే వారు - పాల్కురికి సోమనాథుడు, శ్రీనాథుడు, పోతన, అన్నమాచార్చులు, మరికొందరు శ్రీనారయుగకవులు. కవి శిక్షా మార్గంలో నడిచిన కపులు నాల్గవ వర్గం వారు - భాస్కర రామాయణాది కావ్యకవులు. తెలుగు సాహిత్యంలో నాచనసోముడు చమత్కార (పస్థానాన్ని. (వబంధకవులు వ్మకో క్రి (వస్థానాన్నీ, శ్లేషకావ్య కవులు, ద్వర్థి తి కవులు ఆలంకార (వస్థానాన్నీ, దక్షిణాం సాహిత్యంలోని పదకర్తలు, యక్షగాన కర్తలు, శృంగార కావ్యకర్తలు ద్ద రస వాదాలలోని ఏవిధ శాఖలనూా నమర్జించి పోషించిన వారుగా గోచరిస్తు న్నారు. డాక్టర్‌ నగేర్యద విశ్వేశ్వరుని చమత్కార (పస్తానాన్ని (గహించలేదు, దానికి ఉత్తరాదిలో (వబారం లేకపోవటమే అందుకు కారణం. అయినా, తెలు గృలో నాచనసోముడు ఆ (పస్టానానికి (వయోగాన్ని నిర్వహించి (పాణం పోశాడు. ఒక విధంగా తెలుగు సాహిత్య చర్మితలో 11వ శతాబ్దం నుండి 18వ

158 సాహితీ సంపద శతాబ్దంవరకు వెలువడిన సాహిత్య చైతన్యం వెనుక ధ్వని, ధ్వన్యనంతర యుగ సాహిత్య సిద్దాంతాల |పభానం త్మీవంగా వని చేసిందని విహంగ వీక్షణంతోనే స్పష్టమౌతున్నది. అందులో శ్రీనాథయుగ స్వభావాన్ని గురించి సమీక్షించటం (వకృత వ్యాస లక్ష్యం.

భారతీయ సాహిత్య శాస్త్ర వికాసానికి సంస్కృత కవులు, లాక్షణికులు ఎంత కృషి చేశారో, ఆ _పేరణతో దేళ భాషా సాహిత్యాలలో సాహిత్య దృక్ప థాలను రూపొందించుకొన్న దేశభాషా కవులు కూడా తద్వికాసానికి ఆయా కాలాల్లో ఆంత దోహదం చేశారు. ఉదాహరణకు భ క్రియగం కవులు హిందీ సాహిత్యంలో రస సంబంధ మైన నవీన దృక్పథాలను సంస్కృత సాహిత్య (పస్థా నాలకు అందించినట్లు పరిశీలకులు భావిస్తున్నారు. ఆచార్య నగేందగారి ఆంచనా దానిని (పస్ఫుటీకరిస్తుంది. “దేశ భాషా కవులు (వకారాంతరంగా కావ్యళాస్త్ర వికాసానికి సహకరించారనటంలో ఎటువంటి సందేవాం లేదు. మధ్యయుగంలో మాధుర్య భావంతో తొణికిసలాడుతున్న భ కికావ్యం తన రసధారలతో బారతీయ భాషలను ముంచివేసీంది. దాని ఫలితంగా లారతీయ కావ్యశాస్త్రంలో ధ్వనికి బదులు రససిద్ధాంతానికి పట్టం కట్టడం జరిగింది. నిజానికి రసానికి (పాధాన్యం లభించినా సంస్కృత కావ్యశాస్తాఎనికి (పాళినిధ్యం వహించే సిద్ధాంతం ధ్వని సిద్ధాంతమే. భారతీయ వాజ్మయంలో రసధ్వని ఆవరణను తొలగించి, శుద్ధ రస సిద్ధాంకాన్ని సృువతిష్టం చేసిన గౌరవం ఈ భక్త కవులదే. 14.15 శతా బ్బాల నుండి 17.18 శతాబ్దాల వరకు ఉత్తర _ దక్షిణాలు, ళూర్ప్చు.పడమరలు దేశం నలుమూలలా మరురభ క్తి ఉద్దామవేగంతో (పవపాంచింది. దానిమూలంగా హృదయ రసానికి, కావ్యానికి మధ్య ఉన్న వ్యంజన అనే పల్చటితెర పూర్తిగా ఛిన్నాభిన్నమై పోయింది. అందుచేత సంస్కృతం కంటే దేశభాషా వాజ్మ యంలో రససిద్ధాంతం పూర్తిగా (వతిష్టింపబడిందని అనడం న్యాయసంగతం. అదీగాక ఈ కవులు రసక్షేతాన్ని ఇంకా పరివ్యావ్తం చేశారు. వారు భక్తి - వాత్సల్యాల రసత్వ స్వీకృతి తప్పనిసరి చేశారు. సంస్కృత ఆచార్యులు శృంగారం రసరాజమని సిద్ధాంత పవన్ని (ప్రతిపాదించారు. దానిని కూడా ఈ కవులు భక్తి సమన్విత మయిన శృంగార పరికల్పన మూలంగా సత్యమని నిరూ పించారు. హిందీ రితియుగంలో చాలామంది కవులు సిద్దాంత రూవంగానూ, వ్యావహారికంగాను రసవాదాన్ని ప్రబలంగా సమర్థించారు. వారి కృషిమూలంగా

శ్రీనాఠయుగం _ మరొక్క చూపు క్షై50 భారతీయ కావ్యకాస్త్రంలో శృంగారవాదం ఒక [కొత్త రూసంలో స్మువతిష్టిత మయింది. ఈ విధంగా ఆధునిక భారతీయ భాషల చర్మితలో మధ్యయుగం రససిద్ధాంత దృష్ట్యా అతిసంవన్నమయిన యుగం, దేశభాషా కవులలో చాలా మంది తమ సరస కావ్యరచనల ద్వారానూ, హిందీకవులు కావ్యసృష్టీ = వివేచనా ఈ రెంటి ద్వారానూ రస (ప్రచార - ్యపసారాలు చేశారు. "కి

డాక్టర్‌ నరేర్యదగారు హిందీ సాహిత్యాన్ని పధానంగానూ, దేశభాషా సాహిత్యాలను సాధారణంగానూ పరిగణనంలోకి తీసికొని పరిశీలించారు. వారు భక్తి, రీతి యుగాలకు సంబంధించి వెలువరించిన కొన్ని పధానాంశాలు తెలుగు సాహిత్య చర్మితలోని శ్రీనాథ యుగానికి వ ర్రిస్తాయి. ఎలాగంటే . 15వ శతా ల్దీలో (క్రమంగొ-_

కే... శ్రీనాథుడు తెలుగులో శృంగార రసకావ్య నిర్వహణంతో తన (పయోగా లను (హైరంభించి, శృంగారాన్ని భక్టికి, వాత్సల్యానికి అంగంగా, పోషకంగా నిలిపే విశేష (పయోగాలను చేసి, శృంగార రసవాదానికే కొన్ని నవీన దృక్పఠాలను అందించాడు. శ్రీనాథుని కావ్య (వయోగాలను కాల్మకమంగా గమనిస్తే అతని శృంగార రసవాదంలోని పరిణామాన్ని గమనించవచ్చు.

2. కవి శృంగారి కావటం అంటే కావ్యతత్యం దృష్ట్యా ఏమిటి? శ్రీనాథుని చాటువుల్లో, వీధి మొదలైన కావ్య (వయోగాల్లో శృంగార భావనం చేయటం లోని రసికత్వం,ఆహంకార రసంగా శృంగారాన్ని సంభావించే లక్షణం ఎలా ఉంటుంది? మొదలైన (పశ్నలకు శ్రీనాథ సాహిత్యంలో సరైన సమాధానాలు దొరుకుతాయి.

3 భక్రి. రసం కాదని సమకాలీన సంస్కృతలాక్షణికులు ఘోషిస్తున్నా, రసంగా దానికి కావ్యమ్మేతంలో పట్టాభిషేకం చేయదగినట్టు భక్రి కవితను తెలుగులో ఆవిష్కరించి, ఆద్వైతపరమైన వ క్రిరస సిద్దాంత చింతనకు అపూర్వ పస్థానాన్ని రచన ద్వారా (వదర్శించి చూపించిన బమ్మెర పోతన ఆంర్యధమహా భాగవతం తెలుగుకవి భక్తిరస సిద్ధాంతానికి అర్చించిన అభినవ దర్శనం.

[50 సాహితీ సంపద

4. తాళ్ళపాక అన్నమాచార్యులు రచించిన సంకీర్తన సాహిత్యం మధురభక్రి మార్గానికి వైష్ణవపరంగా కల్పించిన (వథమ సోపానం. భక్తిలో శృంగారానికుండే స్థానాన్ని నిరూపించే విశిష్ట పయోగం.

5. కథాకావ్యాలలో వీరాద్భుతాలలో విశిష్ట _పయోగాలు, శృంగారం అద్భుతరస సాహచర్యంలో (పవ రించే తీరుతెన్నులను తీర్చిదిద్దటాలు కనపడతాయి.

6. [పబోధ చందోదయం వంటి కొవ్యాలలో కాంతరస ,(పాళస్త్యాన్ని (పదర్శించే[వయత్నం ఈ యుగంలోనే విశేషించి జరిగింది.

7. విభావాది సామ్మగితోపాటు సహృదయ రసాస్వాదయోగ్యమైన చిత్తవృత్తికి సమాన (పారాన్యమిచ్చి రస స్వరూప స్వభావ వివేచనంలో కొత్తపుంతలు టత్రొక్కిన వైఖరి శ్రీనావయుగ సాహిత్యం స్పష్టంగా 'చదర్శించింది.

8 శృంగార రసరాజమనే సిద్ధాంత వన్ని శ్రీనాథయుగ కవులు తమతమ కావ్యరస _పయోగాలతో కమనీయంగా వ్యాఖ్యానించి చూపించారు.

9. భక్తి సమన్వితమైన శృంగార పరికల్పనకు తెలుగు సొహిత్యంలో శ్రీనాఠయుగమే శ్రీకారం చుట్టింది; శిఖరాలను దర్శింపజేసింది.

10. అయికే, తెలుగులో ఈ అభినవదృష్టితో కావ్యసృష్టి జరిగినంతగా. కావ్యవివేచనగానీ, లవణ్మగంథ రచనంగానీ సాగలేదు. పదిహేనవ శరాచ్టినంతా ఆవరించుకొన్న సాహిత్యయుగమూ ర్తి

శ్రీనాథుడు. భారత రామాయణ హరివంశాల (వకావం నుండి తప్పించి తెలుగు కొవ్యాన్ని ముందుకు నడిపించి, దానికి (పౌఢకావ్య గౌరవాన్ని కల్పించిన కవితామూ క్రి శ్రీనాఠుడు. ఆతడు శృంగారనైషధర రచన చేపట్టేంతవరకూ తెలుగు సాహిత్యంలో వీరకాంతరసాల వెనుక మేలిముసుకులో మెల్లమెల్లగా మినుకుమినుకుమని మెరుస్తూ వస్తూ ఉండేది శృంగారం. శ్రీనాథుడు శృంగార రసాన్ని మూడో వరుసలో నుండి మొదటి వరుసలోకి తెచ్చి రాజసంతో నిలువ బెట్టాడు. శాంతాన్ని వెనక్కు నెట్టి వ క్రిని ముందుకు తెచ్చాడు. శ్రీనాథసాహిత్య వీధిలో శృంగారం భ క్రివీరాలను ఇరువైపులా నిలుపుకొని పట్టమహిషిలా పయనించింది.

శ్రీనాథయుగం - మరొక్క చూపు కేభ॥ తెలుగులో ఒక నాయకుడు, ఒక నాయిక, ఒక దనం అనే అనుళణితి నందొించగలిగే ఉత్తమ శృంగార రసకావ్యం శృంగార నైషధం. సంస్కృత లోవణికులు భరత సంపదాయాన్ని అనుసరించి అష్టవిధ, నవనిధ రసాలలో శృంగార రన స్గితికి సమ్మగోదాహరణం శ్రీనాథుడు చితించిన నలదమయంతుల చర్మితం. పరంపరగా వస్తున్న రసపోషణ విధానానికి ప్రౌఢ (యోగాన్ని నిర్వహించిన తరువాత శ్రీనాథుడు రచించిన కావ్యాలన్నీ నవీన (ప్రయోగాలే. మనకు అభిస్తున్న రచనలలో హరవిలాసం, వీమఖండం, కాశీఖండం, శివరాతి మాహాత్మ్యం అనే రచనలు స్వభావాన్ని బట్టి భకక్రి రచనలు. కాని, వాటిలో శ్రీనాతుడు శృంగార రసపోవణ విధానాన్ని . వైవిధ్యంతో _వదర్శించాడు. అవన్నీ కావ్యశాస్త్ర పరిజ్ఞానొనికీ ఆ మహా కవి చేసిన పరివ్యాస్తికి (వతీకలుగా నిలిచే (వయోగాలు, హరవిలాసంలో అయిడు కళ లున్నాయి. చీరుతొండనంవి కఠ భక్తి రస (వదానమైంది. గౌరీకల్యాణ కఠ ఉదాత్త శృంగార రస (వధానమైంది. దారుకానన వివోరం వీర కై వంలోని చమకుఠభ క్ర్ధాయల ప£పోషణం ముఖ్య మైంది. సమ్ముద మథనం అద్భుత రన (ప్రధానమైంది. కెరాళార్డునీయం వీరర్‌స (పధానమైంది. జెలుగులో 'విలాసకొవ్యం' అనే పేరుతో కథాకావ్య (వ్యకియకు ఒక వినూత్న (ప్రయోగాన్ని శ్రీనాథుడు అందించాడు. ఆతడు ఒక్కొక్క కథలో పోషించిన ఒక్కొక్క రసానికి ఆ తరువాత ఒక్కొక్క. ఏలాసకావన్యం వెలువడింది. ఆ బాటలో కూడా మొగటి "పెద్ద బావుటా శ్రీనాథునిడే. శృంగారాన్ని భక్తి, వత్సల రసాలతో పరిణయం చేయించిన ప్రౌఢ కవి శ్రీనాథుడు. అతని లీమఖండం ఆ పరిణయానికి హేమ మండపం. వ్యానుని కథలో కాశీవిశ్వనాథుని కంటే లీమేశ్వరస్వామి కరుణామూర్తి? వాత్సల్య కరుణాసమ్ముదుడు- అన్నపూర్ణాదేవి ఆపర వాత్సల్యడేవత. లీమేశ్వరుడు ఎంతటి మహా దేవుతో అంతటి శృంగార మూర్తి. ఆయన. 'గజచర్మ .మెన్నడో- కాని నిచ్చలుల గట్టు వనీడి కమ్ముల పట్టు వచ్చడమ్ము”. “ఎన్నథొ పిశాచులనుగాని యిందు ముఖుల నెల్లకాలంబుం చరయ. ఖీమేశ్వరుండు."€. శ్రేనాకుని కేన దర్శనమే శ్రీమేక్వరునీ మూ ్రిమత్యం- వీమేశ్వర మహినును ఆస్వాదించగలిగిన మస్‌. 11

162 సాహితీ సంపద రనీకత్వం ఫ్రీనాకుడు (పతిపాదించిన సహృదయాధికారం. సంస్కృత లాషణి కులకు క క్రివత్సలాలు రసాలు కాకపోవచ్చు; కాని, శ్రీనాథుని కవిత్వంలో అవి రసత్వాన్ని సంతరించుకున్నాయి. ల్‌ ఎంగారనై షధ కాలం నాటి శృంగార రస దర్శనం శ్రీనాథునితో (క్రమంగా మార్చు చెందింది. భరతుని కంటే, అనంద వర్ధన, అభినవ గుప్తుల కంపే ఆరునికుడ్రైన భోజుని “ళ ్రంగార (వకాశి దృక్పళానికి దగరైనట్టుగా కనబడుతుంది. భోజుని అభిమతంలో శ శ్రంగార మే రసం. భోజుడు నవవిధ రసాలతో హైటు వత్సలాన్ని గూడా మన్నించాడు. భోజుని శృంగార రస భావనం విశిష్ట మైంది, ఈ (కింది వాక్యాలు గమనిస్తే అది స్పష్టమౌతుంది: పే. “ళ్ళంగార వీర కరుణాద్భుత రాౌదవాస్య బీభత్స వత్సల భయానక శాంత నామ్నః ఆమ్మ్నాశిషు ర్హశరసాన్‌ సురధియో; వయంతు శృంగార మేవ రసన్మాదస మామనామః” 2. “రసోఒభిమానోఒహంకార। శృంగార ఇతి గియకే యోఒర్థః తస్యాన్యయాత్‌ కావ్యం కమనీయత్వ మచ్నతే॥ విశిష్టాదృష్ట జన్మాయం జన్మినా మంతరాత్మసు। ఆత్మసమ్య గ్గణోద్భూతేః ఏకో హేతుః వకాశతే॥ శృంగారీ చేత్‌ కవిః కావ్యేజాతం రసమయం జగత్‌ సఏవచే దళ్ళంగారీ సరసం సర్వమేవ తత్‌.” రి, “యద్యపి శృంగార ఏవ ఏకోరసః తథాపి త్మత్పభవా యే రత్యా దయః తేఒ ప్యుద్దీపన ఏిభావ్నై రుద్దీష్యమానాః, తదన్మువవేశ దేవ సంచారిణాం అనుఖావానాం చ నిమిత్తభావ ముపసయన్తః రసవ్యపదేశం లభ్యనే- తఠా భ్యభిమానః రత్యాదీనాం నిమిత్తం చేతసా రస్యమానో రసః, తథా రత్యా ధయోజఒపి హర్దరృతిచిం తౌత్సుక్యాదీనాం మనోవాక్కాయ శరీరారంభాణాంచ నిమి శ్రర అభిమానాను (ప్రవేశే నైవ చేతసా రస్యమానాః రసా ఇత్యుచ్యరే. శృంగారమే ఏకైకరనం. ఆది అభిమాన రనమనీ, - అహంకార రసమనీ సిలువబడుకుంది. దానివల్దనే కావ్యానికి కమనీయత్వం ఏర్పడుతుంది. రసానికి

శ్రీనాథయుగం - మరొక్క చూపు 16 సిద్ధి రసికునియందు కలుగుతుంది. పూర్వజన్మ పుణ్యార్జిత సంస్కార విశేష్‌ చిత్త సంస్కారులకు మ్యాతమే రససిద్ధి ఏర్పడుతుంది. రసికునిలోని "ఆత్మ సమ్మగ్గుణోద్భూతమైన అహంకారమే సుఖదుఃఖాత్మకాలై న రసాలను సుఖాత్మ కంగా రస్యమానాలుగా చేస్తుంది. రసీకునిలోని అభిమాన (వవృత్తి అనేక జన్మానుళవ జనిత సంస్కారాలయొక్క ఉత్క్బృష్టదళ. అట్టి వవృత్తి కలవాడే రసికుడ్తైన కవి, రసీకుడైన సహృదయుడు, రసికుడైన నటుడు. రసం కలవాడే రసికుడు. రనః అన్య అ న్రీతి రసికః. రనీకుని శృంగారి అంటారు. శృంగారికాని కవిచేత సృష్టమైన కావ్యం నీరసం.ళృంగారి అయిన కవి రచించిన కావ్యం రసమయం. రసికుడు కావ్యరసాస్వాదన దక్షుడు _ అని (వతిపా దించాడు భోజుడు. ఆతని దృష్టిలో ఆహంకార రసమే రసం, రత్యాదిస్థాయి భావాత్మకాలైన రసాలు ఆతని దృష్టిలో బాపబారికాలే,. వట్టి భావ్యపకర్ష రూపాలే. అహంకారం అగ్ని సదృశమైన మూల (వవృత్తి. భావాదులా అగ్నికి శిఖల వంటివి. అవి దాని తేజస్సును 'హెచ్చించునట్టివే, మూల (పకృతి అయిన అహంకారాగ్నియే లేకపోతే శిఖలు లేవు; రసదీ పీ రేదు. “శ శంగారః సోబఒలి మాను సరసః. తత ఏతే రత్యాదయో జాయన్లే, ర్రైళ్చాయం (వకర్ష (పాపైః సప్తార్చి రర్చిశ్చయైై రివ [వకాశమానః శృంగారిణా మేవ స్వదతే.”!0 లళోజుని సాహిత్య దృక్పథంతో పరిశిలిస్తే శ్రీనాథ సాహిత్య తత్వం కొంత (వసన్నమౌతుంది.

భోజుని రసికళ్వాన్ని ముమ్మూర్తులా తనలోనూ, తన సాహిత్యంలోనూ, కావ్యాస్వాదనంలోనూ స్థాపించిన కవిసార్వభౌముడు థ్రీనాథుడు. అయితే, అతని కంచె ఆధునికుడు కావటందేత భోజు డంగికరించిన దళరసాలనేకాక అక్రిని కూడా రసంగా సంభావించాడు. శృంగార నైషధ రచన తరువాత శ్రీనాథుని కవితకు భక్తి, రక్రితో పాటు ఒక క్వాసకోళంగా పని చేసింది. శ్రీనాథుడు శృంగారియా? అని తెలుగు విమర్శకులు విపుల చర్చ చేశారు. భోజుని లశకణం (ప్రకారం శ్రీనాథుడు ళృంగారియే. అందువల్లనే అతని సాహితి రసమయమైన జగత్తుగా రసికులచేత ఆస్వాదింపబడుతోంది.. అతని "ఆనవు, చాటువు, కావ్య కవిత _ అన్నీ శృంగార (వకాళకాలే. ఆతని" సర్వకవితాభి వ్యక్తికి మూల (పకృతి శృంగారం. అందులో నుండి దళరసాలతో పాటు, భక్రికూడా జనించిజ్వలిస్తుంచి. శ్రీనాథునిది సాహంకార భక్తి అనీ, సాభిమాన

శేరశ పాహితీ సంపద భక్రి అనీ విమర్శకులు గుర్తించారు. ఆ అభినూనం, ఆ అహంకారం లోజ (వళిపాదితమైన లసాస్వాదన శ క్రియొక్క మూల [సకృతి. ఫ్రీనాళ సాహిత్యం తెలుగు సాహిత్యానికి ముమ్మొనల సాహిత్య గౌరవాన్ని కలిగించింది. పే. శృంగారమే రసం అనే అలంకారిక దృక్పథం. 2. భక్తి వాత్సల్యాలు కూడా రసస్టితిని పొందగలిగిన భావాలనే (వతిపాదనం. 3. శృంగారి ఆయిన కవి తాను అనుభవించిన ఖావస్టితిని అందుకొని, అనుభవించగలిగిన రసికునికి అందించటానికి అనువైన ఒక రనీక వాగ్వ్వైఖరి కూడా ఉండాలనే స్పృహ. ఈ మూడళా శ్రీనాథుడు తెలుగు కావ్యానికి అలంకరించిన వెలుగు కారవారాలు-

శృంగారం రసరాజమనీ, రసాల కన్నింటికీ మూలరసమనీ భావించే సాహిత్య గర్శనాన్ని శ్రీనాథుడు తెలుగు సాహిత్యంలో [పకాశింపజే స్తే; అ యుగంలోనే నివసించిన బమ్మెర పోతన భ కి మూలరసమనే తత్వాన్ని భాగవత రచనంద్వారా [సదీపీంప చేశాడు. పోతన కాలం నాటికి భక్తిని రసంగా నిరూపించే లక్షణ [గంథం వెలువడలేదు. అయినా. తేలుగులో భాగవతాన్ని లశ్య (గంఠంగా రూపొందించాడు. అందులోనూ పోతన భ క్రిరస దర్శనం అద్వైత నీద్ధాంత మూలమైంది. స్మార్త సర్మవదాయానికి సంబం ధించింది. ఈ యుగంలోనే చివరి పాదంలో సంకీర్తన సాహిత్య సముదాన్ని సృష్టించిన అన్నమాచార్యులు భ క్ర్‌ని విశిష్టాద్వైత సిద్దాంతపరంగా దర్శించి, మరుర నక్తికి వై ప్ట్రవమారాన్ని ఆవిష్కరించాడు. తెలుగులో ళ క్రిరస భావనకు ఫోతన, అన్నమాచార్యులు రెండు శళ్శవంటివారు.

ధాదొపు 1రవ శతాబ్దపు వూర్వ భాగంలో రూపగోస్వామి (కళ ం వేశీ70. 1554) వ క్రిరన సిర్ధాంతాన్ని [వళిపాదించాడు. 17వ శతాల్లీలో మధుసూదన సరస్వతి (పతిష్టాపించాడు. నవవిధభ_క్రి సర్యపదాయం భాగవతం లోవా,పంచవిరభ క్రి _పస్థానం ఆళ్వారుల రచనల్లోనూ గోచరిస్తుంది. ఈ రెండు మార్గాలకూ రసస్థితిని కలిగించిన రచనలు. తెలుగుతో పద్య, పద కవితా రూపాల్లో వెలయించి చూపటమే కాకుండా సర్వ రసాలకంచె భ క్ర్‌రసం పరిపూర్ణమైనదన్న అనుళ్రూతిని కలిగించారు శ్రీనథయుగ భ క్రి కవులు. రూప్రగోస్వామి భక్తిని మఖ్యరనంగామా, వాస్యాది రసాలను గౌణరసాలుగానూ అవ్యయించి మధుర భక్తిని ఉజ్వల రసంగా (వతిపాదించాడు.11 మధుసూదన

శ్రీనాళయుగం - మరొక్క చూపు కరక నరస్వతి ల క్రిని పరివూర్ణ రసంగా దర్శించి, శృంగారాదులను కుదరసాలుగా భావించాడు.!కి తెలుగు సాహిత్యంలో పోతన భాగవతం మరునూదన సరన్వతి భక్తి రసాయనానికి సన్నిహితంగా ఉంటుంది; అన్నమాచార్యుల సంకీర్తనలు ఈశూవగోస్వామి కక్తి రసామృత సిందువుకు, ఉజ్జ్వల సీలమణికి దగ్గరగా ఉంటాయి. 15వ శతాబ్దిలో భ క్రిరసవాదాలకు (పాణం పోయగల రచనల నందించిన చైతన్యం తెలుగు సాహిత్యంలో వెలుగొందటం గమనించవలనీన ముఖ్యాంశం.

రసచర్చలో మనకు రెండు మార్గాలు (పసీద్దాలు. విభావాదుల వలన కలిగే అలౌకిక రసాలను నిరూపించి, వాటి ఆనుభవస్థితులు ఆనందంలో పర్యవ నిస్తాయి అని చెప్పే మార్గం ఒకటి. రెండవ మార్గం నహృదయుడు రసాను భవం పొందటానికీ భూమిక అయిన చి త్రస్థిలిని రసమని పిలిచేది. ఈ మార్గంలో రత్యాదులు వికారాలనీ, వివర్తాలనీ సంథావింపబడతాయి. ఇటువంటి మార్షానికీ చెందిన వాటిని రససమీకరణ వాదాలని అంటారు. ఒక విధంగా మొదటిమార్గం కావ్యరస వివేకం; రెండవ మార్గం సహృదయచిత్త వివేకం.

సాహిత్య మేతంలో నాలుగు రకాలైన రన సమీకరణ వాదాలు (పని ద్దంగా ఉన్నాయి. 1. శాంతరస సమీకరణవాదం, 2. శృంగార ఠన నమీ కరణవాదం, 3. కరుణరస సమీకరణవాదం, 4. ఆద్భుతరస సమీకరణవాదం, అన్ని రసాలకు మూలమైన సహృదయనని చి శ్తస్టితి ఒకటి ఉంటుందనీ, దానివే రసమని పిలవాలనీ ఈ వాదాలవారి అభ్మిపాయం. వీటిని దృష్టిలో ఉంచుకొని కావ్య పయోగాలు చేసేవారు కాంత, శృంగార, కరుణ, అద్భుత రసాలనుండే అన్ని రసాలు పుట్టి అందులోనే లయిస్తున్నట్టు చ్మితించే ఒక (వత్యేక రసవన్మా ర్లాన్ని అనుసరిస్తారు. శ్రీనాథయుగ కవులుకూడా శృంగార, భక్తి, అద్భుత, శాంత రసాలకు సంబంధించి తమ తమ రచనలలో ఇటువంటి రసద్ఫృష్టిని (వయోగించినట్లు స్పష్టమౌతుంది.

శ్రీనాథుడు శృంగారమే మూరిరసమనే _ శాఖకు చెందుకాడు; పోతన, అన్నమాచార్యులు భక్తియే మూలరసమని (వ్రవంచించే శాఖకు చెందుతారు; కథా కావ్యక ర్తలు లేదా - జాతివార్లా చమళ్కా-ర కొవ్యకర్తలు _అడ్భుత రన

166 సాహితీ సంపద వాదులు; నంది మల్లయ ఘ౨ట సీంగయలు కాంతరన (వధాన వాదులు. ఈ యుగంలో కరుణరసానికి బదులు భక్తిరసం (పధానరసంగా భఖావింపబడింది.

“ కాంకాది రసాల అనుభవస్థితికి మూలాలలై న సహృదయ చిత్త స్థితులను గురించి లాక్షణికులు వివేచించారు. నిర్వికారశమస్థితి కాంతర సస్థితి. అహంకార రూవ వికాసస్టితి శృంగార రసస్టితి. భగవ్వదూప తన్మయత్వరూప ।దవస్థితి భ క్రిరసస్టితి. చమత్కార రూపమైన విస్తరస్థితి అద్భుత రసస్థితి. శ్రీనాయుగ కవులు తమ కావ్యాలలో శృంగార, భక్తి, శాంఠాద్భుత రసస్థితులను కలిగించే రచనను, వస్తువును, భావపోషణను, వర్ణనను కల్పించటం ధ్యేయంగా ఎన్ను కొన్నారు.

అందువల్లనే శ్రీనాళయుగంలో కవులు కామెన్నుకొన్న రసాన్ని రస

రాొజంగా, మూలరసంగా వారనుభవించి, రసికులచేత ఆనుభవింపచేసే ఒక నవ్యమార్థాన్ని (వస్థానంగా సాగించి తమ (ప్రత్యేకతను నిలుపుకున్నారు! పొదనూచికలు:

క. సాహిత్య చర్మితలో చర్చనీయాంశాలు . జి.వి, స్ముబహవ్మణ్యం (తెలుగు అకాడమీ _పచురణ, 1991). (వ్యా సాహిత్య వికాస చర్మిత - ఒక (వణాళిక - పు, 219.)

య. ఆభార్య నగేర్యద హిందీలో 'రస సీద్ధాంత్‌” అనే [గంథం (వాళారు. తెలుగు అకాడమి దాని తెలుగు అనువాదాన్ని (ప్రకటించింది. (1985) అనువాదకులు; డాక్టర్‌ ఫీమ సేన్‌ నిర్మల్‌; పరిష్కర్త: డా. పుల్లెల శ్రీరామచంయదుడు. ఈ వ్యాసంలో ఉద్ధరింవబడే వాక్యాలు తెలుగు అను వాదమైన “రస సిద్దాంతం” నుండి (గహింపబడ్డాయి.

తి రససిద్దాంతంి =-ప్పృట. 395,

శ రనసీద్ధాంతం = వుట _ 57,

శ్రీనాఠయుగం - మరొక్క చూపు 167 క్‌, రసనిద్ధాంతం = పుట = 78.79. ర... ఖీమేళ్వర పురాణం - 1. 126. 7. భోజుని శృంగార (పకాశిక . పసం, కెళం)4'8 5గనకజాడ ణ8&. కొడు మం. 7. కెటక్రలళ8న, పుట - 510. 8. భోజుని “సరస్వతీ కంఠాభరణ' _ 5.1.3. 9, భోజుని 'శృంగార _పకాశిక* - మొదటి అధ్యాయం, ౨.5.2. 4. వి. రాఘవన్‌. పు - 457. 10. లోజుని 'శృంగార (పకాశిక'. 2వ సంపు, పు. 356. ఖె.5.2. పు.457. 21. ముఖ్యస్తు వంచధా కాన్సః (వీతిః _పేయాంళ్చ వత్సలః మధుర శ్చేత్యమీ జ్జేయా యకథాపూర్వ మను త్రమాః॥ వోస్యోద్భుత స్తథావీరః కరుణోర్యాద ఇత్యపి భయానకః స లీఠత్స ఇతి గౌణళ్చ స వ్రధా॥ంభ క రసామృత సింధువు. కర. “*పరివూర్ణరసా కుదర సేభ్యో భగవ్యదతిః ఖద్యోదేభ్య ఇవాదిత్య (పభేన ఐలవత్రరా” - భగవద్భక్తి రసాయనం, 2.78. ఎస ఛి ఏ

అన్నమయ్య సంకీర్తనల్లో రూపకొలంకొారాలు ఎ=ఆచార్య కోలవెన్ను మలయవానీని

పేగజ్దనని పార్వతి స్తన్యాన్ని (గోలీన ,దవిడ్‌ శికవు శంకరాచార్యులు మవాభక్తుడై పలుక క్రిరచనలు శేసినళ్లే, ఆలమేలు మంగమ్మచేతి పరమాన్నాన్ని ఆరగించిన ఈ ఆంధ శిపవు అన్నమాభార్యులు మహాభక్తుడై తిరుమలేకని మై పలు సంకీర్తనలు రచించి స్వామికి కిర్రిపుష్పమాలలుగా అర్పించి ఆకరమైన పూలంగి సేవను, తోమాల సేవను చేసీ తరించాతు. మధుర శృంగాళ వైరాగ్య వావభరిజొలయిన కీర్తనలు అమృతోవనమానంగా ఆలపించి ఆంధజాతిని తరింప చేస్తున్నాడు. అలమేలు మంగమ్మ కృవవల్ల 'ఆడిన మాటెల్ల అమృత కావ్యమై, షాడీిన పాహెల్ల పరమగానమయింది.”

అన్నమయ్య భాష, భావాలు రెండూ అపురూపమైనవే. సరళ వ్యావహారిక భాషలో, సలలిత భావాలను కూర్చి ఆతడు సంకీర్తనలు (వాసాడు. ఆ సంకీర్తన లను ఉవమ, ఉత్చేష, రూవకాది అలంకారాలతో అలంకరించి స్వామి కర్పించా డాతడు. కవి సమయాలతో అన్నమయ్య చేసే చమక్కార రచనలు విశేష మయినవి,

అన్నమయ్య కీర్తనలలో కానవచ్చే రూపకాలంకారాల రమణీయతను వివరించడానికి చేసే చిన్ని పయత్నమే ఈ వ్యాసం,

పోల్చి చెప్పడం ఉవమ, సంభావన చెయ్యడం ఉత్పేషవ అయితే, ఆరో పించడం. ఆంటే ఉపమేయానికి ఉపమాన లక్షణాలు ఆరోపించడం రూపకం.

అణువునుండి [బవ్మాండం వరకు గల సమస్త వస్తుజాలంలోను పర మేళ్వరుని దర్శించిన మహాభక్తు డాయన. లౌకికంగా కనబడే అనేక విషయాలో

అన్నమయ్య సంకీర్త న్లో రూపకాలంకారాలు 1 ఆయన భగవ త్తర్వాన్ని కొాంచగలడు. తాను చర్మించిన ఆ'భాబాన్ని ఆరోపించి రూపకంగా మలచి శ్రోతలకు వినిపించగబతు. కవిత్వంతోనే స్వామిని చెప్పాలనీ, స్వామినీ. అమ్మవారినీ వివిధ విషయాలతో పోల్చాలనీ అన్నమయ్య తలంపు. ఎవరిని దేనితో పోల్చాలో- అలా పోల్చడంలో స్వామి పొందే ఆనందమ్మేమిణో కూడా అతడే వివరిస్తాడు. కవిత్వంలో కూడా స్వామి క్తైంఠర్యం, స్వామి సేవనం, స్వామి సౌఖ్యం మ్మాతమే దర్శెంచగల వరమభాగవతో త్తము డాతడు. అలంకారం ఉపయోగించి కవిత్వం చెప్పండి. అలా పోల్చిచెపస్పడం వల్లి స్వామి పొందే మరురానుభూతి యిది అని వివరించి చెప్పిన విబుధో త్తము డాతడు. “ఇద్దరి చుట్టరికాలు యెంచి యెంచి పోల్చే సుద్దులనే మోహము నూటివడుంగాని సతిపీదనము వూర్ణచందునిం బోల్బరే -అతని కన్ను గలువ లలరుంగానీ "పించి యినుకదిబ్బగా విబుందు పోల్చే అచ్చల నితని మనోహంస (వాలుంగాని"*- కిం ఆ నతీవీళుల చుట్టరికాలు వకికిలొంచి నతివదసాన్ని వూర్ణరర్యాదునితో పోల్చరకి, వేందుకలకే,ఆతనీ కన్నులు కలువలు. ఆ వూర్చచర్మాదుని దర్శనంతో ఆ కన్నుల కలువళు అనందంతో వీచ్చుకుంటాయి. ఆమె పీలుదును ఇనుక దిబ్బగా పోల్చండి - అతని మనోహంస (వాలడానికి సీలుగా అంటాడ అన్నమయ్య. కన్నుకలువలు, మనోహంస అనే రూపక నమాసాలతో ఉపమా లంకారంళో ఉవమానంగా న్వీకరించవలసిన వానిని తానే నిక్జేశించిన కవ్మిబహ్మా' అన్నమయ్య. " కవి సమయాలను స్వీకరించి ఆట్భుతంగా. కీర్తనలు కూర్చాడు అన్నమయ్య. కొవ్యాల్లో ఆయా ఆంగౌలకీ సవమానాలుగా -వాతుకునే కవితా సామ్మగిని కవి సమయాల్ని జోడించి పూజింప ధన్యుడయ్యాడు.

170 సాహితీ సంపద

“దొర కైగా వూజకందువవూజ

విరహపు తనుతావి విరవాదివూణ

కలికి సీ కనుచూపు కలువరేకుల పూజ

లలన నీ నగవు మొల్దల పూజ

శలపోతచింత చిత్తపు గమలవపూజ

చలి వేడిపూర్పు నీ సంపంగి పూజా ॥దొర॥

కనలు జెక్కున రేయి కరపల్లనపూజ

తనుపులకలు జాబీనలపూజ

శనరు నీవళులు దొంతర పూవుల వూజ

మొనయు జేమట మల్లె మొగ్గలు

చెనకు నీ గొళ్ళే చిలు గేదగుల పూజ

గునియు గుబ్బలు పూవు గుత్తుల పూజ

ఘనతమై గూడి వేంకటపతి మోము సో

కిన సీదు మోవి మంకెనపూవు పూజ”. కే2.95 అలమేలు మంగమ్మ నర్వాంగాల్లోనూ. వివిధ రకాల పుష్పాలను భావించి ఆరోపించి స్వామికి నానా వీధ పరిమళ పుష్పాలతో పూజ లేసీన పూజారి అన్నమయ్య

వూజ చేయాలంటే శమపడి సమకూర్చుకోవలసీన సంభారాలు ఎన్నో ఉంటాయి. చేయనలసిన షోడశోపబారాలకు వలసిన సామ్మగి అన్నమయ్య మధుర భక్తి భావనలో . ఆయా సామ్మగి భక్తునిలోను, అలమేలు మంగలోను _ శారీరక మైన ఆంగాల్లోను కనిపిస్తాయి, ఇంకొ వారి ఆంతరంగంలో ఉద్భవించిన సా త్రిక భావాలతో సకల మర్యాదలూ యళావిధిగా జరిగేలా వూజ జరిపించే నేర్పు అన్నమయ్యది. ఆ పూజకు ఆయన అఇ్మశయించినది రూపకాలంకారాన్ని ఒక్కటే,

చేపాళం ఇంతి ఉపచార పూజ ఇందే కలిగె సేకు నంళులజేకొని నీవు వరమియ్యవయ్యా

అన్నమయ్య సంకీ ర్తనల్లో రూపకాలంకారాలు క్ష అంగన నిన్ను చూచుటే ఆవాహనము, ఆకెకు అంగవించి నీవు మతిహ త్తినదే ఆసనము సంగతి నీపై చింతే సదా ధ్యానము సుమ్మీ అంగపుజెక్కు చెమట లర్ద్య పాద్యాదులు వరుస కన్నీ శి ఆచమనము జలకము ఆర విరిపయ్యదయు ఆంగవస్త్రము నిరతిమై కమ్మదావి సీకు నిచ్చిన గంధాలు పరగిన పులకలే పలు పూజలు దొమ్మివూర్చు విరహాగ్ని ధూపము దీవమము నాయె సొమ్ములే మై మెజుగులు, సోలివీగేవే దండాలు నమ్మిక థ్రీ వేంక టేళ నై వేద్యమాయె మోవి కమ్మరగా గీటి నవ్వే కప్పురవు విడేలు. 190 ఇలాంటి భావనలతో అన్నమయ్య శ్రీరాగంలో మరో కీర్తన (వాసాడు, (వతిలేని పూజ దలపంగ గోటి మణుగులై ఆలివ పరవశము (బహ్మానందమాయె మానినీమణి మనసు మంచియాసనమాయె అనంద బాష్పజల మర్హ్యాచులాయె మీనాడి కనుదోయి మంచుదీసములాయె ఆనాసుధారసం బభి'షేకమాయె మగువ చిరునవ్వులే మంచ్చికొవ్విరులాయె తగుమేనితావి చందనమలందుటాయె నిగనిగనీ తనుకాంతి సీరాజనంబాయె జగడంపు టలుక లువచారంబులాటయొ ననువైన పొందులె నై వేద్యతతులాయె తనివోని వేడుకలు తాంబూలనూయె వనిత శ్రీ వెంక వేళ స్రగని కౌగిటంజేయ వినయ వినరంబు అరవిరి _మొక్కులాయె కేశ69

కై72 సాహీలీ సంపద ఆసనం, ఆర్ష్యం, జీపం, అభిషేకం, విరులు, చందనం, నీరాజనం, ఉపచారం, నైవెద్యం, తాంబూలం, మొక్కులూ నమస్తమూ ఆ మానినీమణి సర్వాంగాల్లో అనుభూతిలో కని పెట్టి పూజ చేయించిన కవి[బహ్మగాకు' అన్నమయ్య.

మామూలుగా చేసే ఈ నీత్యవూజా విధానమే కాదు. ఆపురూస్‌ంగా చేసే యాగాన్ని కూడా ఈ విధమయిన్‌ రూపకొలంకారంతో చేయించగలవాడు అన్నమళ్య. అయితే. ఇక్కడ నిర్వ ర్రించయాగం _ ఆళ్వమేధమో, రాజు నూయమో కాదు, అది *కామయాగము'. అసలు 'కామయాగము' అనే భావనే అవూర్వము అఆమలోదాత్తము అయినది. సాధారణంగా యాగం వురువుడే చేస్తాడు. అయితే అన్నమయ్య కలికిచేత్‌ కామయాగం యథావిధిగా చేయించాడు.

తన _పేమ దేవత్యాసీతెగా కలికి కామయాగం చేసింది. యాగవిధిలో (వధానమయిన సోమపానం, అగ్నిహో తం, అవళృధం, పశుబంధనం అన్నీ కళికి తన (సేమకృత్యాల్లోనే కల్పించిందని అన్నమయ్య కూర్చు.

కన్నడ గౌళ

కామయాగము చేనెం గలికి తన

(సేనమే దేవత్మాప్రీతిగాను

పొలుపలక సురత కాంబాబ రనపానంబు

నలినాషి సోమపానంబుగాను

కలకలంబుల మంచి కలరవేలబుల (మోక

తలకొన్న వేదమం[తములుగాను

పడతి తన విరహ శాసన ఖుద్ధిన యగ్ని

అదర దరికొన్న మోవోగ్నిగాను

చొడంబడక సమరశుల నుదయించీన చెమట

దచడియుపే యది యవకృధంబుగాను

తనరం గుచముల రుచులు దంతక్షత్మకిడ

ననువై న పకుబంధనంబుగాను

యెనసీ శ్రీ తిరువేంక టేళ రుస పంక.

ఘనమైన దివ్య భోగంబుగాకు కాయయాగంతోపాపే అన్నమయ్య. ఇద్యనవు యాగంకూజా నీర్వ ర్రంచాడు,

అన్నమయ్య సంకీ ర్తనల్గో రూపకాలంకారాలు క్‌!

నాభి అనే హోమగుండంలో విరహాగ్నినింన్‌, నిట్టూర్చులథో. ఏన రుకూ చెమటలు ఆహుతి చేసాడట సామి.

“*మలయు నీ నాభి హోమ గుండమునను

నెలకొన్న విరవాగ్ని నిండాబోని

పొలయ నిట్టూర్పుల విసరుచును

ఫొలుకు. జెమటల నావతివో నె నతడు” అలమేలు మంగమ్మ శశ్రీనివానుడూకూడా కామయాగాన్ని -శారీరకంగా. నిర్వ _ర్రించినవారసి నిరూపణ.

ఇలా యాగాన్నీ యథావిధిగా జరిసించిన అన్నమయ్యకు వారి పెళ్ళి జతనము కూర్చడం పెద్ద పనా? పెండ్డికి 'షెళ్ళిచవిశె వపూజకుండలు, సూసకము బాసికము, మధువర్కుము, మంగతాలు, తలంబాలు, వసంతాలు, పావుకోప, పెళ్ళి పీటలు - ముత్యాలసౌరులు, పసుపు నలచుట, శోభనాలు, 'బువ్వపువాల కూళ్ళు, క్యపపుబోగాలు, అలరిన వుంకువలు, గంధావతలు, ఎదురుతేర, కంకణాలు, కొంగుముళ్ళు మొదలయినవన్నీ వధూవరుల చేష్టల్లోనూ అంగాల్టోనూ సృష్టించిన మభురథ క్రిరాయడు అన్నయ్య.

| పెండ్రిని ఈ తీరులో వర్ణించిన కీర్రనలు చాలాతఉన్నాయి. అయితే అందలి విషయం ఒకటే కనుక భావపునరుక్తి తప్పనినరి. అయినా పేలయినంతలో నవ్యతను దివ్యంగా జౌొని'పే నేర్చు అన్నమయ్యది. వివిధ క్షిర్తనల్లో పెండ్లికి సంబంధించిన వివిధాంశాలను వధూవరుల అంగాలలో హావభావాలలో ఎంత రమ్యంగా ఆరోపించాడో చూద్దాం. 'పెండ్రీ చవి 1 కౌగిలి కౌగిలి మీకు కందువ పెండ్లి చవికె (1105) 'పెండ్లీ పీట & పెంచప మీ తొడలే ఫెండ్రి పీటలు మీకు (26.472) చన్వంనకము బొసిశము $ చూపులు చూపులు మేకు సూసకము శాసీకము వూజ-కుండలు . ॥ పూపచన్ను గుబ్బలివి బోజకుండలు హల పొంతనున్న కుచములే బూజకుండగలు (26.412)

శేగ4ీ సాహితీ సంపడ మధుపర్యము_ 1 రీపుల మోవి తేనెలుతీరని మధుపర్కుము (11-105) మంతములు ః: మాటలు మీ కిద్దరికిని మదన మంతములు (1.105) మగువ మాటలే నీకు మంాలు (26.412) తలం(బాలు ; మేటి తలంబాలు మీలో మించు నవ్వులు (1.105) తరితీపు మాటలనే తలవాల వోగితి (22.40 మించునప్పులు ఒకసారి, తరితీపు మాటలు ఒకసారి తలంబాలుగా పోయిందాడా పెళ్ళి పెద్ద. ఎదురు తెర ః ఏపు మీరి మీ నవ్వులనే ఎదురు తెరవేని (1-90) వెలచు సిగ్గులే మీకు 'పెండ్తి తెర (26.412) నవ్వులు, సీగ్గాలు హడా తెరగా రూపొందాయి, కంకణాలు ? కలగొను చూపులే కంకణాలు (26.412) గరిమసరసములే కంకణాలు (2.240 కొంగుముళ్ళు ః కొరబైన వలపు కొంగులు ముళ్ళు వేసిరి (22.40 "సేవలు * ముంచిన సిగ్గలే కడుముత్యేల సేస (11 . 90) చెలియ మోహములే సేసపాలు (26 అ శ్రేప్రై పావకొరళ్ళు ః పొంగిన కోరికలే పావకొరళ్ళు (1 ఎ 90) శప్పుఠ వసంతాలు ; గాటమైన పులకలు కప్పుర వసంతాలు (1- 90 కస్పుర విడేలు ః పూపనవ్వులు మించే కప్పురపు విడేలు (26. 412) వెగటుబొమ్మ జంకెనలె విడేలు (26 ఎ శ1ే2) బ త్రితోడి నవ్వులే క్మవపు బాగాలు (1 ఎ 90) ఉంపవలు ః హత్తిన చెనకూలే అలరిన వుంకువలు (2 = 90 చూపులనే ఉంకువలు సుదతికి చెప్పితివి (2. 240) బువ్యపు పాలకూళ్ళు శ “పొత్తుల మోవితేనెల బువ్వపు వాలకూళ్ళు పొంచిన శెమ్మోవినే బువ్వపు విందుబెట్టితి (2 = 2త్త0) ఫొగరుమోవి తేనెలు బువ్వాలు (26 ఇ 412) గంధాడతలు & కందువ కౌగిటి రతి గంగాకతలు మీకు (31 - 120 పనుపులు నలచుట శి “పంచలచిమ్ము చూపులు వసుపులు నలచుటి”

అన్నమయ్య సంకిర్త నల్డో రూవకాలంకారాలు కర్‌ పెళ్ళి వేడుకలన్నీ రూపాకాలంకారంలో కూర్చి 'కల్యాణ రూపకం'గా తీర్చిన కవి అన్నమయ్య. శ్రీలంబొల్బిన వివాహ కార్య కమంలో శోభళనాలు పాడడం ఒక వేడు కయిన కార్యకమం. రోలు రోకలి ఉపయోగించి రమణులు మనోహరంగా గానం చేస్తూ వధూవరులనిద్దరిని కూర్చోబెట్టి వారి ఎదురుగా దాన్యం దంచుతూ పాడే పాటలే శోభనాలు. అయితే లోకంలో సామాన్యుల పెళ్ళిళ్ళలో పాడే శోక నాలకు రోలు, రోకళ్లు ఉపయోగిస్తారు. అన్నమయ్య స్వామికి హెడే, పాడించే శోభనాలకు రాతి రోలు, క్మర రోకలి పనికిరావు. అలాంటి వాటిని ఉపయోగించి శోభనాలు పాడించడం అన్నమయ్యకు నచ్చని విషయం. ఆతడు (ప్రత్యేకంగా. వనితల మనసునే రోలుచేసి - చూపుల రోకళ్ళతో . వలపుధాన్యాన్ని దంపిస్తాడు. సువ్వి నువ్వి సువ్వని సుదతులు దంచిదరో లోల వనితల మనసులు కుందెన చేనీటు వలపులు తగనించోల కనుసన్నలనెడు రోకండ్దను కన్నెలు దంచెదరో లోల 12.355 మధురమయిన శృంగార భావాన్నేకాదు, గహనమైన వైరాగ్య భావాల్ని, ఆధ్యాత్మిక తత్త్వాల్ని కూడా రూపకంచేని వర్ణించే నేర్పు అన్నమయ్యది. “పరమాత్ముని నోరబాడుచును యిరు దరులుగూడ(గ దోసీ దంచీమాయ ॥వర॥ కొలది (బహ్మాండపు కుందెనలోన కులికి జీవులను కొలుచునించి కలికి దుర్మోహపు రోకలివేని తలచి తనువులను దంచీమాయ”" ॥ఫర॥ (బహ్మాండమనే రోటిలో జీవుల్ని వేసి, దుర్మోహమనే రోకలితో దంచు తున్నార టం వలపుల రాజ్యం ఏమరక ఏలడానికి అన్నమయ్య ఇప్పించిన జీతం బ రెం ఏమిటో చూడండి;

| | క్షోద్ర . .. పౌహనీ సంపద | 1, |. అల వింనున నృాత్మప్రేమపు నీ యధరమె పెట్టరాని'జీతము ౧౨” ||... కోమలి నీ తమ్ములమె కొంగు బత్యమి: .. |. ౬... నిజానికి వలపుల రాజ్యం ఏలడానికి ఇట్టి జీతము బ లెము కంటె కోర ఫ్‌ ట్‌ న్‌ శే” చగినవి ఏముంటాయి? - “ఎ. పూ, యాగం, పెళ్ళి కోభనాలు,' రాజ్యపాలనం వంటివేకాక అన్న న, మయ్య కవితలో - ఓడవ్యాపారం, చీరలమ్మే నేతజేవోరి, వ్యవసాయం మొద లయిన విషయాలు కూడా రుచిరమయిన రూపకాలంకారంతో రూపుదిద్దు ॥ కున్నాయి. _,. - . | “2 ఓడవ్యాపారం : సంసారమనే సముద్రంలో. దేవామనే ఓడమీద ప్రా వుణ్యాలనే నరుకులు నింపుకుని, జీవుడనే నావికుడు అంతులేని నిట్టూర్పుల గాలి | (| వీస్తే, కోరికలనే తెరచాపలెత్తి, బరువుగా. ఉండడానికి మాయ నింపుకుని [ప్రయాణిస్తూ కాంతల మనసు అనే కరవట్నాంలో' దిగాడట. . “కాంతలమనమనేటి కరపట్నానకు దిగె " | మంతనాన జీవుడనే మంచి మరకాడు / బలం... అరిది సంసారమనే అంజధిలోన దిరిగి గ. సా వురుగతి దేహపు టోడమీద " | ౨... = సరివాపపుణ్యముల సరుకులు నించుకొని -' . | ౨ దంచేరి జీవుడనే తలమరకాడు . జో కడలేని నిట్టూర్పుగాలి వినరగాను.. మ న. జడీయు గోరికలనే-చావలెత్తి * -:-.. = వ్‌ అది బరువుగ మాయ అందు నింజానించుకొని న! | యెడకాకె జీవుడనె టూ నమురశాడు” -ా॥ - (9.99) మ్‌ " చీరల మ్మే నేతబేహారి నేతచీర లమ్ముకునే చీరల వర్తకుడు. చీరలు మ అమ్ముకోవాలం టే ముందు రంగునూలు శీనుకుని గంజి పెట్టి, జరీచేర్చి, కుచ్చులు | కట్టి నంఠలోకి తీసికెళ్ళి శబ్చుకి అమ్మకుంటాడు ఇక్కడ్‌ వేరకటవతి ఇచ్చ _ | ్ట | కొలధరులనమ్మె ఇంటి బేహారి. ను

1. ..__వంధళభూరాలనే ఫలునన్నెల నూలు, .చందలవు గంజిసోనీ. సరిచేని, | కొంచెపు కండెల నూలిగుణములను నేసాడు. - |. ఖ్‌

అన్నమయ్య సంకీర్త నల్లో రూవకాలంకారాలు క్ష? “మటమాయముల తన మగుమ వసిడినీరు చిటిపొటి యలుకల జితికించగా!” లక్ష్మిదేవి తన మాయలతో బంగారు నీళు చిలికించగో ఆంపే జరీకూర్చుగొఎ కుటిలంపు చేతలే కుచ్చులుగా గట్టి మచ్చిక కర్మష్మనే మైల సంతలలో వెచ్ళపు కర్మధనానికి వెలువ చేసాడట. 5 278. ప్యపసాయం : రైతులు వ్యవసాయం చేయాలంటే ఘుందు పోడు నజికి, చేనుగా దున్ని మంచివాన పదునులో వి త్తోనాలు జల్లురారు. ఇ-తరువాత కలుప్ప తీసి, రవణకోసం కంచెవేసి ఎరువువేని పైరు పండిస్తారు. అయితే అత్నమయ్య ఈ వ్యావసాయక విషయాన్ని ఆధ్యాత్మికంగా రూపకం చేసాడు. “పొత్తుల పావమనేటి పోడు నజికివేని చిత్తమనియెడు చేను చేనుగా దున్ని మత్తిలి కాంతమనే మంభి వాన పదన్నున విత్తుదురు హరిభ క్రి వివేకులు.” పావమనే పోడు ఆంటే చెత్త చెత్తగా పెరిగిన మొక్కలు వరికేనీ, చి త్తమనే చేనుదున్ని, శాంతమనే వాన పదునున, హరిభ క్రిని విత్తనంగా నాటురారు వివేకులు. | హెరిభ కి మొలకెత్తిన తరువాత ఇక కామ్మకోఢాదులనే కలుపు తీ'సేసీ, వైరాగ్యమనే కంచెవేనీ ఆచారవిధులనే ఎరువు వేనీ, జ్ఞానపు పైరు సండిస్తు న్నారట ఉద్యోగజనులు, వ్యవసాయజనులు.” అన్నమయ్య రూపకాలంకారాల విన్యాసంలో ఇవి కొన్ని మ్మాతమే. అన్నమయ్య కవితలో ఠూపకోలంకోారం “బహరూపి' మై చ ర్తించింది. తన సంక్షీర్తన వాజ్మయ కేరంలో వైైవిధ్యంగల రూప కాలంకారాలు వరిడించి స్వామికి నైవేద్యంగా అందించిన కృతహస్తుడు, ధృతవాస్తుడు అన్నమయ్య. శూపకాలంకార భూషితాలయిన రసరమ్య గీతాలతో స్వామిని, సరస్వతిని అర్చించి తరించిన పుణ్యక్లోకుడు అన్నమయ్య. అని సలు ఏ. 12

ష్మతికల్లో భాష న కసిరెడ్డి వెంకటరెడ్డి

1. ప్యతికల్లో తెలుగు అకరాలు

తెలుగుకు 556 అఆక్షరాలున్నాయి. ఆ అవరాలన్నీ ఇవాళ పష్యతిక ల్లో వాడడంలేదు. కొన్ని అనవసరమనుకొని (వత్యమ్నాయంగా మరో ఆవరం వాడడం జరుగుతున్నది. సాం కేతిక కారణాలవల్ల కూడా కొన్ని అవరాలు వాడ కుండా వదలేస్తున్నారు.

అఆ ఇ ఈ ఉఊముబూ ౫ౌ

ఎవబఐఒటకొ

ఆఅ అం అః

శఖగఘజ

చ చ ఛజ జ్‌ రుజు

ఏఠతడఢణ

తథఠథదధన

వఫబఖభమ

యరజలశళవశషసపవా

అచ్చుల్లోని బుటలూ ౧రౌలు, ష్మతికల్లో వాడడంలేదు. అందుకు మారుగా రురూ లులూ లను వాడుతున్నారు. పైగా బు ౨ లతో వచ్చే పదాలే తెలుగులో తక్కువ. కంపోజింగులోనూ చైపీంగులోనూ కలిసివస్తుందనే ఉద్దేశం కూడా ఉంది

ఉభయావరాల్లోని అర్జానుస్వారం (0 వాడుకలో లేదు. న్మతికలవారు బొలాకొలం [కితమే దీనిని వదలి పెట్టేశారు. ఆయితే అర్థానునాసిక ధ్వనిని (వకటించే నిమిత్తం “ఉం ఆల ఉపయోగిస్తున్నారు, మూల్గుకు సంబంధించిన ధ్వని అలివ్యక్రీకరణకు స్వీకరిస్తున్నారు. ఇళ విసర్గం అవసరమున్న (ప్రదేశంలో వాడకముంది.

వ్మతికల్లో భాష క70

అనునాసికాశరాల్లోని జ, ఇలు సంయుక్తాతరాల్లో వచ్చినప్పుడు వాటికి మారుగా బిందువు వాడుతున్నారు. (అజ్కము _ అంకమృు, కణ్ళి _ కంచి, పజ్బాజ్గము ఎ పంచాంగము).

చవర్గంలోని చ జ లకు మారుగా, చ జ లే వాడుతున్నారు. ళకటరేఫం దాదాపుగా పరిహరించారు. మజి, మరి గొ, ఎలుక, ఎరుక గా వ్యవహృతమవు తున్నది. ద్విత్వాకరం వచ్చినప్పుడు కూడా వెట్టి మొల్డి అని శకటరేవ ద్యిత్వంగా రాయకుండా వ్వెరి మొరి గానే రాస్తున్నారు

ఐ, బౌలు అచ్చతెనుగు పద (పారంభంలో వచ్చినప్పుడు ఐ అయి గా, బౌ అవు గా రాతలో కనిపిస్తున్నాయి. (ఐదు.అయిదు, బొను.ఆవును.)

క్షవర్గంకష వర్ణాల కలయిక వల్ల ఏర్పడించే. అయితే అన్యదేశ్యమై నప్పుడు రిక్షా, నక్షాగా రాతలో కనిపిస్తున్నది. తత్సమం అయినప్పుడు అశు యంగా సుభీక్షంగా దర్శనమిస్తుంది.

వ్యతికభాషలో ఉపయోగించే తెలుగులో ఈ అశ్షరాల విషయంలొ పై అంశాలు పాటిస్తున్నారు. కొందరు (పాచీన కావ్యభాషలోని పద్యగద్యాల్ని “కోట్‌? చేసినవ్వుడు కూడా ఈ మార్పులు పాటిస్తున్నారు. తమ, 'వృతికా రచనలో ఉచ్చారణ విధేయంగా వారే నియమాలనైన పాటించవచ్చుగానీ, (ప్రాచీనాంఠ్‌ సాహిత్యంలోని గద్యవద్యాల్ని ఉదాహరించేప్తుడు మార్పులు చేయడం సమంజసం గాదని విజ్ఞులంటున్నారు.

కొ

కొన్ని వృతికలు ప్రై నియమాల్లో కొన్నిటిని పాటించకపోవచ్చు. కాని బాలా ష్యతికలు పాటిస్తున్నాయి. వృతికా రచయితలు గాక (పత్యేకంగా సాహీతీ సాంస్కృతిక రంగాల్లో రచన చేసేవారిలో చాలామంది ఇందులోని చొలా నియ మాల్ని పొటిస్తుండడం వల్దనే పృతికల్లో వాడే తెలుగు అతరాల్డో పర్మిగాహ్వాలేవో

లే న! ణు ళీ

వరిత్యాణ్యాలేవో పైవిధంగా నిర్దేశించడం జరిగింది. శి. పదాద్యతరాల్లో నియతి

యకారము, వు వూ,వొవోలు తెలుగు మాటల (ప్రారంభంలో ఉండవు అని లక్షణవేత్తల అభిమతం. ఆయితే ఇది అచ్చ. తెనుగు పదాల విషయంలోనే వ ర్రిస్తుందని (గహించాలి.

186 హీహితీ నంపద

పదాద్యక్షరాల విషయంలో అచ్చు,పారంభంలో ఉంటే అచ్చే పాటిం చాలి. హల్లు (ప్రారంభంలో ఉంటే హల్లే పాటించాలి.

ఎలుక, ఏనుగు, ఇల్లు, ఈగ, ఊరు, ఉడత అనే పదాల్ని యడాగమ, వాగవూదులుగా రాయరాదు. యెలుక, యేనుగు, యిల్లు, యీగ, వూర్చు వుడత అని రాయరాదన్నమాట. సంధి రాకున్నా యడాగమం తేవాల్సిన ఆవసరం లేదు. అచ్చును అచ్చుగానే ఉంచడం మంచిది. జాలావరకు ష్మతికలన్నీ ఈ పద్ధతినే అనుసరిన్దున్నాయి. అయితే మహాకవులు మహారచయితలైన కొంత నుంది. తము కవితల్లో, కథల్లో, నవలల్లో వ్యావహారిక భాష పేరట ఊరును వూరుగా, ఓడను వోడగా రాసేసే సందర్భాలున్నాయి. సృజనాత్మక సాహిత్యంలో వారి ఇష్టం వారిది. పృతిక సామాన్యుని కొరకు. అక్షర స్వరూవం మారిస్తే ఏదైనా అవసరం వచ్చి ఆ అక్షరంతో ఉన్న పదాన్ని నిఘంటువుల్లో వెదకితే అసతే కనిపించదు.

మరొక విషయం: మాండలిక వ్యవహారమని హాలును అచ్చు చేయరారు. “వీపు' అనే పదం “ఈపుగా వ్యవహారంలో ఉంది (కొన్ని మండలాల్లో). “ఈపు సబ్బుతో రుద్ధాకోవాలం టే పొడుగు చేతులు కొవాలి” అని రాయరాదు. “అమ్మో! ఎంత ఎరరి పిలగాడు, ఏలు పెడితే కొరకడు, ఎన్న వెడితే నాఠకడు” అని వ్యవహారం. వరి, ఏలు, ఎన్న అనే పద (పారంభ వకారం “వే”నే వాడాలి. 'వ్మెరి వేలు, వెన్న' అవే రూపాలే (పామాణికాలన్నమాట,

వంకర, వచ్చెను, వదిన, వంట ఆనే వదాల స్వరూపం తెలిసీ [పయో గించాలి. వాటిని అచ్చు [ప్రారంభంతో (వయోగించరాదు. అదే విధంగా యముడు, యామిని, యామము అనే పదాలు తత్సమాలని (గహించి అలాగే (వయోగించాలి. -

ముత్తంమీద వ్యావవొరికత “పిట, లాక్షణికత "పేరిట, మాండలిక (వ్రమోగాల పేరిట పదాద్యశరాల్ని మార్చరాదనీ, అచ్చు అచ్చుగా హల్లు హాల్లుగానే ఉండాలని (గహిందాలి. ౮

ష్మతికల్లో భాష న! తి. పరుష సరళాల శీరుతెన్నులు

కచటతవలు పరుషాలు. గజడదబలు సరళాలు. ఈ కచటతపలు గజడదబలుగా మారతాయి. లేదా గసడదవలుగా మారతాయి. కాకపోతే ఉన్న రూవంలోనే ఉంటాయి.

కూరగాయలు, తల్లిదం్యడులు అని కాయలు గాయలుగా తండులు దండులుగా ఉచ్చరిస్తున్నాం _ రాస్తున్నాం. రాతలో వ్యవహారంలో ఇలా (పసిద్ధమైసవి రాయొచ్చు. అందచందాల్ని లాశ్షణికత పేరిట అందసందాలుగా చేయరాదు.

[చుత (వకృకంతిమీది వరుషాలు సరళాలవుకాయి, కళలమీది _ (పరమ మీది కచటకవలు గసడదవలవుతాయి. ఆయితే ద్వంద్వ సమాసాల్లో కొన్నింటికి తప్ప గనడదవాదేశం అన్నిటికి వర్తించదు. గసదవాదేశంగానీ సరళారేశంగానీ వాడుకనుబ్లైే స్వీకరించడం ఉత్తమం.

చేను కాలిపోయింది అని వరుషం (క్రొ ఉండడమే సమంజసం. వాడెను ఫలాలు అని (ఫ) ఊండడ మే సరయింది.

క! సంధికార్యాలు

తెలుగు సంధికార్యాల్లో, సంధిలేనిచోట యడాగమం గానీ, నుగాగమం గాస్‌ రావచ్చు. లక్షణబద్ధంగా రాయాలనే నీర్ణయించుకొన్నవ్వుడు అగమ, ఆదేశాది సంధులన్నీ వస్తాయి. ఆయితే పష్మతిక రచనలో సంధులు తప్పనిసరి చేయాలనే నియమాన్ని వదలడమే ఉచితం. స్పష్టతకే (ప్రాధాన్యంగానీ, సంధికి కాదు.

4-1 అకార _. ఇకొర .ఉకొారొలు

అకార. ఇకొర, ఉకార సంధుల్ని వ్యవహారాన్ని బట్టి (ప్రయోగించాలి. రామమ్మ, సుబ్బయ్య, చింతాకులాంటివి అలాగే రాయాలి. వచ్చిన ఆతణ్ని అని, విడివిడిగా రాయడమే మంచిది. “అతడాడుశున్నాడు' అని సంధినిత్యంగా వ్యవహరంచాల్సివచ్చినా సందర్భాన్ని, ఆర్జ స్పష్టతను దృష్టిలో పెట్టుకొని రచన చేయాలి. ఇకార సంధి విషయంలో కూడా అర్థ స్పష్టతకే ప్రాధాన్య

182 హెహితీ సంపద మివ్వాలి. ఇకొరాంళాల్లై న అసమాపక (క్రియలమీద సంధి చేయకపోవటమే మేలు. (అమ్మ ఇచ్చింది అని విడిగానే రాయాలి.) అయితే వ్యవహారంలో “తెచ్చిచ్చాడు, వచ్చిచ్చింది లాంటి (వయోగాలు ఆర్జావగాహనకేమీ అవరోధాలు కొవు. శీలి అంద్వవగాగమాదులు ఆందు - ఆవ ఆగమాదుల్లో సంధి చేయాలి. ష్యతికల భాషలో 'అందు' 'వయోగం శైలీ రామజీయకతకు భంగకరంగా ఉంటుంది. రాములందు, వేడుక లందు అనే (ప్రయోగాల్లో రామునిలో, వేడుకలో అని ఉండడమే సబబు. అవగాగమం తప్పనిసరిగా చేయాలి. ఒకటవది, రెండవది, మూడవది, నాలుగవది....ఇలా సంధి తప్పనిసరి. ఇప్పుడు ఒకటోది, రెండోది, మూడోది ఆనే హూపాలు కూడా విరివిగానే కనిపిస్తున్నాయి. శీలి ఆమేడితం ద్విరుక్తంలో పరరూపం ఇమేడితం. జారౌరా, ఎట్టెట్టూ, ఓహోహో ఇవి విడదీసి రాయడంకన్నా ఇలాగే (్నపయోగించాలి. (వళ్నార్ణకంలో విలంబం చూపించాలనుకొన్నప్పుడుగానీ, అర్ధ స్పష్టతకు భంగకరమనిపించి నప్పుడుగానీ వదాలు ఏడిఏడిగా రాయడమే ఉత్తమం. శ. ద్విరు క్రటకొరం ల! వస్తుందని లగక్షణం. బాషా చార్మితక పరిణామంలో ద్విరుక్తటకారం వచ్చినా? వ్యవహారంలో వచ్చినా కుట్టుసురు, చిభ్ధైలుక, నట్టిల్లు? నిట్టార్పులు ఏకపదా లన్నంతగా స్థిరపడ్డాయి. వీటి విషయంలో ఇలాగే (ప్రయోగించడం సమంజసం. అయితే 'నడింటిలో, చిట్ధి ఎలుకలు” అనే ప్రయోగాలు ఉన్నాయి. _పయోగాల ననుసరించవచ్చు. కీత్‌ శికనంధి వ్యతిక భాషలో అవసరం లేదు. ఆ ఈ ఏలు శికాలు. అబ్బృంగి, ఇబ్బంగి, ఎల్లోకం అనే ప్రయోగాలు పష్మతికల్లో అనసరం లేదు.

వృతికల్లో భాష 183 క=6 నుగొగమం

షష్టి సమాసంలోనూ, కర్మధారయంలోనూ తనం వరమైనప్పుడునూ, తద్దర్మార్థక ఉదంతాలకు అచ్చువర మైనవ్వుడునూ, నుగాగమం వస్తుందని లషణ వేత్తల మతం. ప్యతికల్లో ఇలా వచ్చే నుగాగమాలే కాకుండా వద్మపత్యయాల అనంతరం పెస్వరంతో కలిసే *నా'గమం కూడా చేయొద్దు. నుగాగమం లేకుండానే రచన చేయాలి.

దానంతో అతని కీర్తి ఇనుమడించింది. *దానంతోనతని' అనవలసిన అవసరంలేదు. “చేయనాతణ్నీ చూళాను' అనే కన్నా చేస్తున్న ఆతణ్నీ చూళాను' అనడమే మంచిది. “'రక్షణగానున్నారు" కన్నా 'రకణగా ఉన్నారు” అన్నదే మేలు, “పదవిలో నుంటూ చ్మితం నిర్మిస్తున్నారు అని అప్పుడప్పుడు షతికల్లో కనిపిస్తున్నా పదవిలో ఉంటూ అని ఉండడమే సమంజసం. ఉీ.₹ యడొగమం

యడాగమం లేకుండానే రచన చేయొచ్చు. 'వారియూరు దూరం" అనే కన్నా “వారి ఊరు దూరం' అని ఉండడమే మంచిది.

అయితే అచ్చుమీద అచ్చు వచ్చినప్పుడు అవసరమనిపిస్తే ఆగమం చేయొచ్చు. ఆయమ్మ (అమ్మ) శౌర్యంలో ర్మదమ్మ. ఆ అల్లుడు (యల్లుడు) దళశమ్మగహ నామం సారకం చేళాడు.

|!

“ఓ యమ్మ నీకుమూరుడు

మాయిండ్లను పాలు పెరుగు మననీడమ్మా....” అని పోతన్న అన్నా యడాగమాన్ని ఉచ్చరించకుండా అచ్చునే పలికినా అర్థ స్పష్టతకు ఎలాంటి వోనసీరాదు. క.8 టుగౌగమం

నిగ్గుటద్దం. వూవుటమ్ములు, పొదరుటిల్లు తదితర పదాల్లో టుగాగమ ముండడమే మంచిది. (పయోగాన్నిబట్టి (గహించాలి. నిగ్గద్దం, పూవమ్ములు అనే రూపాలింకారాలేదు. పొదరిల్లు వచ్చింది. అందువల్ల (యోగమే శరణ్యం.

184 సాహితీ సంపద ఉ-9 రుగొగమం

వీవఠోలు, నిళుపేదరోలు, కొమరాలు, -జవరాతు, దానురాత తదితర వదాల్లో కనిపించే శుగోగమం. “ఆలు” పరమైనప్పుడే వచ్చిందని తెలుస్తూనే తిరెటి, షృతికల్లో ర్యా? కొట్టడల శీ కొట్టడంగా ఉం౦ందనుకొలటే, నిరుకేద, పీన, తొసి అనే-చహాలతోనే అర్థం వచ్చేట్టుచేయాలి. ఆర్జ్‌ నమ్మగతకు, స్పష్టతకే (పారాన్యమివ్వాలి. తవ్పనిసరిగా 'రుగాగమం' రావాలని పం తేదు. శీ.10 పుంప్పోచేశం

కర్మరొారయంలో పంపులు వస్తాయని లక్షణం. కర్మధరారయంలోనే కాకుండా వ్మతికల్లో పుంపులు స్వేచ్ళగానే (వయోగిస్తున్నారు.

"కార్యాలయపు ఫైష్ళ, ఒప్పందపు నియమం, కాగితపు కళ... ఇలాంటి పయోగాలెన్నో కనిపిస్తాయి. ఆధునిక భాషలో పుంపులను పరిత్య జించడమే మంచిది. శైలి రమణీయంగా ఉండాలంటే ఇది తప్పనిసరిగా పాటించాలి.

కార్యాలయం ఫైళ్లు, ఒప్పందం నియమం, కాగితం కథ, శోభన (పు) కార్యం, సరస (వు) వాక్యం, కలికాలం (పు) రాతలు....ఈ పద్ధతే సరయింది. శ.11 వ్యవహారంలో హల్సంధథులు

అడ్డానే దెబ్బేశారు, అమ్మలక్కలిడుపున కూచున్నారు. అడ్డు _. వస్తే, దెబ్బ -. వేశారు, అమ్మలక్కలు _..ఏిడుపున - అని విభజించాలి. “వస్తే లోని “వి “ఒ'కార విధేయంగా కెచ్చరింపబడిందసీ, వేశారులోని “వే ఏకార చిధేయంగా పలుకజిడిందనే, విడువునలోని “వి”, ఇకారానికి దగ్గరగా వలికిందనీ, ఆందువల్లనే సంధి జరిగిందని దీనికి ఒక లక్షణం చెప్పాల్సివస్తుంది. ఆప్పడీ (క్రింది విధంగా వ్యావవోరిక రూపాల్ని పరిశీలనలోకి తీసుకోవాల్చివస్తుంది:

అ - వాళ్ళద్దన్నారు (వాష వ(అ)ద్ధన్నాగు)

• వాళ్ళాయిగున్నారు (వాన వో అ)యిగున్నారు)

4 - ఆద్ధరీథినప్డారు (ఇ్టరు ష(ఈగదినవజ్ఞాడి)

వ్మతికల్లో వావ కైశిక

= అందరిళదులో కలిశారు (అందరు విం(ఇం)దులో కలిశారు)

ఉ - వాషటావాటీన ఉరికారు (వాళ్ళు హం(ఉ)టాహుటీన ఉరికారు)

రాముడుంకారం చేశాడు (రాముడు వుం(ఊ)కారం చేశాడు)

ఎ - వారెళ్ళారు (వారు వె(ఎ)ళ్ళారు)

• పారేసి పరుగెత్తారు (ప్రార వే/ఏ)ని పరుగెత్తారు)

ఓ - క్యకువులొచ్చి మీదపడ్డారు (శ్యతువులు వ(ఒ)చ్చి మీదవడ్డారు)

ఇలాంటి హల్పంధులు వ్యతికల్లో కోకొల్లలుగా కనివిన్తున్నాయి. సంధి వల్ల ఒక అక్షరం తగ్గడమే ఎక్కువగా. జరుగుతుంది. ఈ పద్దతి అశరాల్లో పొదుపు అనుకోకుండానే _వజల వ్యవవారంలో వచ్చింది. దాన్ని ష్మతిక సమ్మా నించింది.

పారెయ్యాలి, తీసెయ్యాలి, ముఖం చాటేనీంది, కూలోడు, గరీలోడు ఇలా ఎన్నో వదాలు కలిసీ (సంధించి) ష్మతికఠలశెక్కాయి. ఉిం18 సంస్కృత నంధులు

రామాలయం, సూర్యోదయం, వార్యక్షం, సమైక్యం, తన్మయం, విద్యు ల్లి, తపళ క్రి, వాగిళ్వరి, తపోబలం, ఉషఃకాంతులు.... తదితర వదాలు సవర్డదీర్హ, గుణ, యణాదేశ, వృద్ధి, అనునాసిక, అకార, జ్ర, వృత్వ, విసర్గాది సంధులవల్ల ఏర ఏర్డవే. ఆర్థావగాహనకు ఆటంకం ఏర్చడుతుందను కొన్నప్పుడు మ్మాతమే సంస్కృత పదాల్ని విడివిడిగా రాయాలి. సంధులు చేయడం వల్లనే ఆర్థస్పష్టత ఉన్నట్లనిపిస్తే తప్పకుండా చేయాలి. మొత్తంమీద వాడుక.[పయోగం ఈ రెండూ ష్మతికా రచేయిత పరిగణనలోకి తీనుకోవాలి. త్‌. నమాన కార్యాలు

నమర్థాల్లైన పదాలు ఏకపదంగా ఏర్పకితే సమాసం అవుతుంది. రెండో మూడో నాలుగో వదాలు కలినీ ఏకార్థీభావ సామర్థ్యాన్ని పొందుతాయి. ఆది ఒకే పదమనిపిన్తుంది. అనిపిస్తుందేతప్ప కాదు. విడదీస్తే ఒకటికి మించి పదాలుంటాయి.

186 సొహితీ సంపద “కర్ణాటనీతిపాలమౌ 'క్రిక సభాగారాంతరావ ర్తిత స్వర్ణస్నాన జగత్పిసిద్ధ కవిరాట్టు....” ఇది శ్రీనాథుని సమాసం. గోపవి స్తరదుర్దాంతదుస్సహ జనుస్సం భావిఠొనేక. దుస్తర గంభీర కళోర కల్మష కనద్దావానలంబు.... ఇది పోతన్న సమాసం, “అంబరచుంబి శిరస్సర క్ష్వపటల ముహుర్ము హుర్పుళ దభంగ తరంగ మృదంగ నిస్ప్వనస్సుట నటనానుకూల పరిపుల్లకలావ కలాపిజాలమున్‌” ఇది పెద్దన్న సమాసం. ఇవి దాలా పెద్ద సమాసాలు. ష్మతికాభాషలో రెండు పదాలకు మించి మరో పదాన్ని కలపాలనే చాపల్యం ఎంత మ్మాతం పనికిరాదు. శెండు వదాలకు మించిన సమాసం ష్మతికకు నప్పదు. ఆధునిక సాహిత్యంలోని కవిత,కథ, నవల, స్కెచ్‌, గల్పిక, నాటిక ఏ ష్మకియకైనా ఇదే వర్తిస్తుంది. ష్మతికల్లో రాసే సాహిత్య వ్యాసాలను మినహాయిస్తే మిగతా అన్నిరకాల వ్యాసా లకూ ఇది వ ర్రిస్తుంది. ఇక్‌ సమాసాల్లో అవ్యయీభావ, తత్పురుషాదుల్లో ఏవి ఏవిధంగానైనా వయోగించవచ్చు. ఆ వివరాలేవీ ఇక్కడ స్పృశించడంలేదు. అయితే సిద్దం సాధ్య, ఆచ్చిక, మ్మిశ సమాసాల్ని వ్యవహారాన్నిబట్టి నిర్వచించుకోవాల్సి వస్తుంది. “రాజాజ్జి - తటాకోదకము సిద్ద సమాసం. “రాజునాజ్ఞి - తటాకంబునుదకంబు” సాధ్యసమాసం “క్రేనియానతి _ చెరువు నీరు ఆచ్చిక సమాసం 'రాజుముదల - చెరువునుదకం” మ్మిశసమాసం ఈ సమాసాల్ని యథాతథంగా ష్మతికల్లో వాడొచ్చు. సంస్క్సృలొది పదాలేగాక తెలుగులో అనేక కారణాలవల్ల అన్యభాషా పదాలు వచ్చినై. వాటినీ సిద్ద, సాధ్య, మ్మిశ సమాసాలుగా వ్యవహరించవచ్చు. ఆఫీస్‌ ప్యూను, పోస్టుమ్యాను, టేబుల్‌ ఫ్యాను ఇవన్నీ సిద్ద సమాసాలవు తాయి. ఆఫీసు వ్యూను, పోస్టుమ్యాను, పేబులు ఫ్యాను ఇవన్నీ సాధ్యసమాసాలవు శాయి. ఇవి రెండూ ఆంగ్ల పదాలవల్ల ఏర్పడ్డ సమాసాలు, వాడుకలో ఉన్న ఆంగ్ల్గపదంతో తెలుగు పదం చేర్చి మ్మిశం చేయవచ్చు.

ష్యతికల్లో భాష 87

ఫిజిక్స్‌ పుస్తకం - ఫిజిక్సు పుస్తకం, కలర్‌ చీర - కలరు దీర, నూనె టిన్ను, రంగు పెన్సిలు, నల్టబూటు, తెల్లకోటు.

భారతీయ భాషల్లోని పదాలతో సిద్దమైనా సాధ్యమైనా చేయవచ్చు. అయితే ఆ పదాలు అదివరకే వ్యవహారంలో ఉండాలి. ముఖ్యంగా ఊఉర్జూపదాలు తెలుగులో కలిసీ అనేక వినూత్న సమాసాల కల్పనకు మార్గాలు వేనీనై.

జాడ్‌బందర్‌ _. జాడు బందరు, షహర్‌ తనూషా .- షహరు తమాష, నయాజమానా, సీదా రస్తా- ఇవి సీద్దాలూ - సాధ్యాలు. పెద్దకాపు, చిన్న గోల్మాలు, ఎరగాడి, పట్టామంజూరు మొదలై నవి మ్మిశాలు. ఇంతేగాక రెండూ అన్యదేళ్యాలే లేదా అన్మభాషాపదాలే సమాసంగా కూర్చుకొవచ్చు.. 'మిషన్‌ మరమ్మత్తు లాంటివి, అయితే అవి వ్యవహారంలో ఉండాలి. నరో (పత్యా మ్నాయం లేకుంటేనే _గహించాలి.

మొత్తంమీద [పొఢ పదాలతో, మారుమూల వదాలతో సమాస (_గఠనం చేయకూడదు. షతిక ల్లో ఉపయోగించే పతి అంశం కూడా (వజాసామాన్యానికే అన్నది దృష్టిలో పెట్టుకొని రచన చేయాలి, 6. లకార (పయోగం

*డ్సుమువు' లు ఏకవచనాలు అని చెప్పిన వ్యాకర్తలే, బహుత్వంలో ద్వితీయాది విభక్తులకు లడాగమ మవుతుందని అన్నారు. మళ్ళీ “లు వర్ణక మేమో ఐబహువచనమన్నారు. అనేకత్వాన్ని తెలిపినందువల్ల లు వర్ణకం బహువచన మయ్యింది. రాములచే, రాముల వల్ల అని ద్వితీయాదులకు '*ల” వస్తుందన్నారు వ్యాక ర్తలు. ఇక్కడ దీన్నే మనమూ '“ల'కారమంటున్నా౦,

చాలా పదాలు ఒక దగ్గర కూర్చువలని వచ్చినప్పుడు అర్థస్పష్టత ఉండ డానికి, పదాలమధ్య ఉన్న ఎడాన్ని వెంటనే గుర్తించడానికి '“ల'ికారం ఉపయో గించొచ్చు. రెండు పదాల కూర్పువల్ల ఏర్పడే సమాసానికి మారుగా కూడా లకారం [వయోగించి సారళ్యాన్ని సాధించవచ్చు.

బారతీయ సంపద అనడానికి భారతీయుల సంపద, కార్యకమ సరళి అనడానికి కార్య్మకమాల సరళ అనవచ్చు. నీంహవ్యా ఘలల్టూకా లనడానికి మారుగా సింహాల వ్యాఘాల భల్దాకాల అంటూ లకార (ప్రయోగం మాటిమాటికి చేస్తి వ్యాక్యాన్ని నిర్మించవచ్చు. _

188 సాహితీ నంవద కొ, నానుడులు

ష్మతికా రచనలో ఆర్థవంతంగా నొనుడుల్ని (వయోగించవచ్చు. ఇది వరకే షృతికల్లో వచ్చిన కొన్నిటిని ఇక్కడ ఉదాహరిస్తున్నాను చూడండీ:

పండని చేనికే పాటు, దొరికితేనే దొంగలు, ఒంటికాలిమీడ లేస్తారు.

మంత్రాలకు చింతళాయలు రాలవు, కరవమంటే కప్పకు కోపం - ఏడవమం టే హపౌముకు కోపం, అయిన వారికి అకుల్లో కాని వారికి కంచాల్లోనా, అడగందే అమ్మయినా పెట్టదు, అతనిది కడుపా! చెరువా....!!1”

(వతిపాదిత అంశానికి సామెత బలాన్ని సమకూర్చి "పెడుతుంది. రచనకు సౌందర్యాన్ని తెచ్చి పెడుతుంది. వేలాది సామెతల్ని సందర్భానుగుణంగా ష్మతికా రచయితలు ఉపయోగించుకొంటూనే ఉన్నారు.

3. వినూత్న పదకల్పన ష్మతికా రచయిత అప్పటికప్పుడు శరవేగంగా రచన చేసి అందించాల్సి ఉంటుంది. అనువాదమూ ఆంత వేగంగా చేసి ఇవ్వాల్సి ఉంటుంది. వార్తా రచనలో ష్యతికకూ, ఆకాళవాణికీ, దూరదర్శన్‌కు ఈ చేగం తప్పదు. కొన్ని తెలుగు ష్యతికలు కల్పించిన వినూత్న పదాల్ని ఈ (కింద ఇస్తున్నాను: “నిష్పారీ రాయుప్ల, మతసామరన్య దినోత్సవం, కరుణాపూరిత గాథ, గండళగోళ పరిస్థితి, ఉత్తమ (వ్రజొస్వామ సం్యపదాయాలు, విచ్చితపై ఖరి, కళావెలుగులు, పునరావాన పనుల పురోగతి, బాధాకరవాస్తవం, మాతన దిశలు - నూతన ఆశలు, ఆలతర్గత కుమ్ములాటలు, అకమ కట్టడాలు, రెండో అతి "పెద్ద భూకంపం, తీవ ఇక్కట్లు...” వ్యతికలు కల్పించిన ఇలాంటి పదాలెన్నిటినో ఉదాహరించొచ్చు. త్మీవ ఇక గాట్లు కళా వెలుగుల్లాంటివి కొంత ఎబ్బెట్టుగా అనిపించినా ఆర్జ్మ్య్వవపయోజన బ్‌ టి మేమీ చెడలేదు. ఫి, ఆంగ్లాం్యధ సమాసొలు ఇదివరకే. సమాసాల విషయం (ప్రస్తావించడం జరిగింది. ఇచ్చుడు పవ్యతికలు వాడుతున్న ఆంగ్లార్యధ మ్మో సమాసాల్ని ఉదాహరిస్తున్నాను-

వృతికల్లో థాష 189

“ప్పెన్‌ప్పు స్తకాలు, ఊ త్తమ ఇంక్‌, కారంపొడి యూనిట్‌, లాకప్‌న్ఫుతి, సారాకాంటాక్టర్లు, లై సెన్సింగ్‌ విధానం, విద్యాశాఖ డై రెక్టర్‌, హర్రీ కార్యా

బణ కా ఒా ట్ర వ!

లయం. ఉత్తమ ఉపాధ్యాయ సర్జిఫి కెటు, లిస్ట్‌ ఇరిగేషన్‌ పథకం, బూటకప్ప ఎన్‌కౌంటర్లు. గుండె ఆపరేషన్‌, భూమి ఎంక్వయిరి, కిడ్నీస్‌ బాధ, రిజర్వేషన్‌ కార్యాలయం, (నంట్‌ (వణాళక, స్పిమ్మింగ్‌ జట్లు, ఓటర్జ స్పందన...” 10. అచ్చంగా ఇంగ్లీ షే:

అంగ్లార్యధ సమాసాొలే కాక శీర్షీకలకు శగ్షకలే ఇంగ్లీషు వాక్యాభు ఇవాల్టీ వ్య తికల్లో కనిపిస్తున్నాయి. ఇది ఇంగ్లీషు (వభావమే కావచ్చు. అయితే అలాగే రాయాలని కాదు. తప్పనిసరై నప్పుడు వ్మతికలవారికి తవ్పలేదనే భావించాలి,

_ “ఈస్ట్‌సౌత్‌ మధ్య దేవర్‌ మ్యాచ్‌ నేడే, సీవరేజ్‌ ఎన్‌ ఎంఆర్‌లను

పర్మినెంటు చేశారు, టాయిలెట్స్‌ లేక మెడికోల ఇబ్బంది....”

ఇవి వాక్యాలు. ఇక వదాలైతే కోకొల్పలు. కొన్ని చూడండి: వాచ్‌ మెన్‌, బ్యాంక్‌, అండర్‌ (టయల్స్‌, లేబర్‌ కోర్టు, గవర్నర్‌, హాస్టల్‌, మినరల్‌ సెస్‌, డిమాండ్‌, డిప్యూటి, ఇంక్లెన్‌ కాలనీ, విజిటర్స్‌బుక్‌ , రికార్డు, వార్డన్‌, రిపోర్టు, రిజిస్టరు, ఇన్‌ఫ్రాస్ట్రక్చర్‌, డై రెక్టర్‌, ఎగ్జిక్యూటివ్‌, పెన్షన్‌, మినిష్టర్‌, కలక్టర్‌, (తామా, మేనేజర్‌, షిఫ్ట్‌, అసోసీయేషన్‌, అడ్మినిస్ట్రేటివ్‌ ఆఫీసర్‌, స్కూలు, ఎన్‌కౌంటర్‌, ఇన్‌ఫార్మర్‌, లాకప్‌, అరెస్టు, జాయింట్‌ యాక్షన్‌, కన్వీనర్‌, (స్ట్‌, ఐస్‌ఛార్జీలు, మైనార్టీలు, ఎంటెన్స్‌, జర్నలిజం, టెలిఫోన్‌, ర్యాలి, కేబరే డాన్సర్‌, వ్యాన్‌, బార్‌, మేవేజర్‌, ఆర్కెస్టా9, డై9వళ్‌, స్కూటరిస్టు సొసైటి, నేషనల్‌ వాటర్‌ మేనేజ్‌ మెంటు (ప్రాజెక్టు, కౌన్సిల్‌, కార్పొరేటర్‌, కోపరేటివ్‌ సొసైటి, ఇంజనీర్‌, కల్వర్థ్‌ , కార్టూన్‌, సీనియర్‌, పార్టీ, ఫీడర్‌, రోస్టర్‌, స్పోర్ట్స్‌, బ్యాట్స్‌మెన్‌, హైటెన్షన్‌, రిజర్వుబ్యాంకు, రిజర్వేషన్‌, రెంట్‌, హిల్‌ కొన్సిల్‌,, కార్పొరేషన్‌, (కెడిట్‌ కార్డు, పవర్‌ స్టేషన్‌, నేషనల్‌ థెర్మల్‌ వవర్‌ కార్పొరేషన్‌ డెయిలీ సీరియల్‌, ఫైనల్స్‌, షటిల్‌ టోర్నమెంట్‌, (షింటింగ్‌ (పెస్‌, కేరాఫ్‌, టౌన్‌క్టట్‌, ఇండోర్‌ స్రేడియం, స్టోంక్స్‌, 'సెమీఫ్రైనల్స్‌, మ్యాచ్‌ ఎన్టిమేట్స్‌ కమిటి, పోస్టు (గాడ్యుయేట్‌, సోషల్‌ సైన్సెస్‌, లాంగ్వేజస్‌, సెన్సుకోర్చు, అడియో-వీడియో, యూనివర్శిటి, ఎజుకేషన్‌, నామినేషన్‌, ఎలక్ట్రానిక్‌ వోటింగ్‌,

1900 సాహితీ సంవద కాటన్‌ సీజన్‌, వెయిమెంట్‌ కంటోలర్‌ పోస్ట్‌, డ్మీగీకోర్సు, థర్మల్‌ స్రేషన్‌ శి మెజిస్ట్రేట్‌, జస్టీస్‌, మేయర్‌, జుడిషియకీ, రిజిష్టాంర్‌, అడిషనల్‌, అసి'సైంటు, కాంప్రైక్స్‌, హెల్త్‌, థియేటర్‌, టీచర్‌, గెజిటెడ్‌ లెక్చరర్‌, ఇంటర్వ్యూ, గ్‌ ర్త

కస్టమర్స్‌ స్టడీస్‌ "సెంటర్‌, 'సైన్నుశాలం, క్విజ్‌కాలం....”

తెలుగువాక్యం మధ్యలో ఇలాంటి పదాలు వందలు వేలు క నిపిస్తున్నాయి. పైన ఇచ్చిన పదాలు ఒకటి రెండురోజుల ప్యతికల్లోంచి సేకరించిన వాటిలో కొన్ని మ్మాతమే. ఈ పదాలు వాడగూడదని కాదు. కాని తెలుగులో (పత్యా స్నూయం లేకపోతేనే ఈ పదాల్ని స్వీకరించడం మంచిది. క్షే, ఉర్జూ పదాలు

ఇదేవిధంగా ఉర్దూ హిందీ పదాలు కనిపిస్తున్నాయి. అయితే ఇవి 'పైదరావాద్‌ అనుబంధంలోనే అధికంగా వాడడం జరుగుతున్నది. తెలంగాణా అనుబంధాల్లో మాతం అన్యదేశాలైన ఉర్జూ వదాలు అరుదుగా క నిపీస్తున్నాయి.

“రాస్తారోకో, కిసాన్‌, తాలీదు, తవాసీల్దారు, దుబార, తనిఖి, వోజరు పట్టి, పీంఛన్‌, జులుం, సవాల్‌, జామీను, లంద్‌, సిఫారసు, భా, భరి, దర్యాప్తు, మంజూరు, సరఫరా, భరో (జైల్‌ 1 నకిలీ, వేనామి...”

ఇంకొ చాలా పదాలు తెలుగువాక్యాల మధ్యలో వస్తున్నాయి. దాదాపు తెలుగుగా మారిపోయిన అన్యదేశ్యాలు ఆందరికీ ఆర్భమైనప్పుడు, తెలుగులో (వత్యోన్నూయ పదం అన్వేషించవలసిన ఆవసరం లేదు. క్షేని, ఆలంకారిక శైలి

(ప్రాలీనాంధ సాహిత్యంలో ఆలంకారిక శైలి నిండుగా దండిగా కని పిస్తుంది. ఆ శైలి కావ్యాలకు అందాన్ని సంతరించి పెట్టింది, వార్తా రచనలో, వ్యతికల భాషలో ఆలంకారిక శైలి ఆంతగా వాడవలసిన అవసరం లేదు. పదాలు కావాలని తెచ్చివేసీనట్టుండని ఆలంకారిక శైలి వ్యతికల్లోనూ వాడవచ్చు. వృతికల్లో వాడిన కొన్ని శీర్షికలు, కొన్ని వాక్యాలు ఈ (క్రింద ఇస్తున్నాను:

-. “మార్కెట్టులో మతలబులు, మొగుణ్ణి చంసి మొగసాల కెక్కింది,

సర్కారు రఖాలు _ సామాన్యుల మనోరథాలు, కల్ప మానండోయి బాబు ఠప్ణ

వ్మతికల్లో బాష కైం1 తెరవండి, కాం[గేస్‌ గతం ఘనాతిఘనం, షణం షణం ఎలకణం, ఆనంద అఆరవిందాలు, విషజ్ఞవదనాలు, ఉచితంగా వచ్చినంత మాత్రాన కల్లుతాగి ఒళ్ళు ఇల్లు గుల్లచేసుకోరాదు కదా! రాజీవ్‌ పై హోరు . బిజెపీతో పోరు, చెప్పింది చేశాం-చేటు తెచ్చేవాళ్ళం కాం....”

వ్మతికల్లో వచ్చే సాహిత్య వ్యాసాల్లో కూడా ఆలంకారిక శైలి ఆక్కర లేదనే వాదనలు వినిపిస్తున్న సందర్భంలో శీర్షికల్లో (హెడ్‌లైన్లో), విషయపరి చయంలో (లీడ్‌లో), విషయవివరణలో (బాడీలో, ఉపహీర్షికల్లో ఇవాళ వాడా -ల్సిన అవసరంలేదని వేరే చెప్పాలా? అయితే మిగతా అలంకారాల సంగతి ఎట్టున్నా (పానలు, అన్ముపాసలు, అంక్యాన్ముపాసల జోరూ హోరూ. పెరిగి పోయింది. 'కణంనణం ఇక ఎలకణంి (ఎలవ్షన్స్‌ లాంటివి ఎంత మాతం అవసరంలేదు. మరీ ఇంత అర్థంలేని కృత్రిమాన్ని పరిత్యజించాల్సి ఉంది. 18. తెలుగు పదొవళి

తెలుగు తత్సమాలు, తదృ్భవాలు, దేళ్యాలు, (గౌమ్యాలు, ఆన్యదేశ్యాలు తదితర పదాలున్నాయి. సంస్కృత (పాకృతాలనుండి వచ్చి తెలుగు విభక్తు లతో స్టిరసడ్డవన్నీ తత్సమాలు. సంస్కృత (ప్రాకృళాదుల నుండి పుట్టినవన్నీ .తద్భవాలు. దేశంలో సహజంగా వ్యవహారంలో ఉన్నవన్నీ దేళ్యాలు, (ఇవే

• తెలుగు మూల భాషా పదాలు.) లవణ విరుద్దమైనవి (గొమ్యాలు. (ఇవి ఇవాళ మాండిలికాలుగా వ్యవహృతమవుతున్నాయి.) భారతీయ భాషలుగాక ఇతర దేశాల్లోని భాషలనుండి వచ్చి తెలుగులో స్టీరపడ్డవి అన్యదేళ్యాలు.

ళా అ ఉ

ఇవన్నీ ఇవాల్టి వ్యతికభాష లో కనిపిస్తూనే ఉన్నాయి. అర్థవంత మైన అన్యదేశ్యం వాడుక నుబట్టి తెలుగులో పూర్తిగా లీనమైపోశుంది. కేశ. ఇది షృతికల యుగం

ఇది నిజంగా వ్మ్యతికల యుగం. (పసార సాధనాల వల్ప ఈ విళొల (ప్రపంచం చాలా చిన్నదిగా కనిపిస్తుంది. దగ్గరై నట్లనిపిస్తుంది. లేకపోతే ఈ విశ్వంలో (ప్రతిమనిషి ఒంటరిగా చింతి౦చేవాడు, భయపడుతూ జీవించేవాడు.

క92 సాహితీ సంపథ

మనిషి భావ (వజారానికి సంజ్ఞలున్నాయి. శబ్దాలున్నాయి. చకా లున్నాయి. చితాలనుండి లిపి పుట్టిందన్న వాదనూ ఉంది. శబ్దం అర్థయుక్త మైన సదమయింది. శబ్దం - పదం భావ (వకటనకు దోహదం చేశాయి, ఆ ఖాన (పకటనకు లిపి మాధ్యంగా నిలిచింది.

(పవంచంలో ఎక్కడ ఏ సంధర్భంలో పుట్టిన భావమైనా “లిపి పోత ల్లోకి ఎక్కింది. ఆది సమాణార మై,ఆకాశవాణి ద్వారా, దూరదర్శన్‌ ద్వారా, ష్మతికల ద్వారా కావాలనుకొన్న పతి ఒక్కరి దగ్గరకి వెళ్ళింది.

ఎప్పటి విజ్ఞానం అప్పుడు వ్మతికలు అందించడం (పాఠంభమల్యింది. కాబట్టి కోధకులూ, సాధకులూ స్మలికలమీదనే ఆధారపడ్డారు. సిద్ధాంతాలూ, దర్శనాలు వ్మతికలే (వృవథమంగా ఆందిన్తుండడంతో మానవుని “జ్ఞానత్సష్ట' ఈవిధంగా తీరసాగింది.

సాహిత్యకారుడు, చ్మితకారుడు, దార్శనికుతు, భార్మికుడు, విజ్ఞానశాస్త్ర వేళ, ఆధ్యాత్మికవే శ, సాంస్కృతికాభిమాని, వ్యాపారి, ఉద్యోగి, రవకభటుడు, రాజనీతివేత్త, రాజకీయ నాయకుడు, విద్యార్థి, కళాకారుడు, వైద్యుడు, ఆధ్యాపకుడు....ఇలా ఎందరికో జ్ఞానరృష్ట ష్మతికలద్వారానే తీరుతుంది. ఉన్నచోటు _నుండి ఉన్నత స్థానానికి ఎదగడానికి ప్మతిక ఉపక రిస్తుంది. మనిషి మానసికంగా విక సించడానికి, భౌద్దికంగా స్థిరపడడానికి వ్యతికలే దోహదం చేస్తుచ్నాయిం

వార్తారూవం లోని ఆకాశవాణి, దూరదర్శన్ల వ్యాఖ్యానాన్ని సమకూర్చి ఈ మనిషిని విశ్వమానవునిగా తీర్చిదిద్దే పమ్మిత కార్యంలో. సృతికులు నిమగ్నమై ఉన్నాయి.

ఈ పవ్మిత కార్యంతో ష్మాతికేయడు అంచెలంచెలుగా ఎదగాలి. అలా ఎదగడానికి అందించిన ఈ పాళమిక భాషా సమాచారం ద్వారా తన వంతు బాధ్యతను నిర్వ ర్రించినప్పుడు ఈ అవిచ్చిన్న విశ్వచ్మక ౦లో తానూ ఒక రేకు అవుతాడు. అఖండ ఏకాత్మతా చైతన్య [ధపంచానికి ఈన చై తవ్యాత్మనూ జోడించిన వాడవుశాడు. ఈ భావనామయ (ప్రపంచంలోని వ్యతికల్లో తానొక అవరంగా రూపొందడానికి ఈ అవరాలు దోహదం చేస్తే దాలు; అదే పదివేలు

ల

రవీం[దుడు దర్శించిన (పకృతి ఎ=అచార్య ఎన్‌. లత్య్మణమూ 6 న! గురుదేవుడుగా కీ ర్తింంబడే రనీం్యదనాథ టాగూరుకి 1913 లో నోవెల్‌ పురస్కారం లభించింది. ఛారరదేశ సాహిత్య సంపదకి తోంతర్జాతీ యంగా గుర్తింపు లభించింది. రవీర్యదునికి విశ్వకవి స్థానం [పా ప్రించింది. రవీర్యద కవీర్యడుడు బెంగాలీభాషలో సృష్టించిన సాహిత్యం నిరుపమాన మైంది. కావ్యాలు, నాటకాలు, కథలూ, నవలలూ, వ్యాసాలు మొదలుగా వివిధ సాహిత్య (వ్మకియల్లో ఆయన తమ అపార (వళిళను (వదర్శించినారు. కాన్య సౌందర్యానికేకాక భారతీయ ఆధ్యాత్మిక తత్త్వానికీ ఆయన సాహిత్యం కాణాచి, రవీం్యదుడు ఉపనిషత్తులనూ. ఇతివోసాలనూ, సంస్కృత మహా కావ్యాలను అధ్యయనం చేసీ మననం చేసిన మనవి మనీషి పాళ్ళాత్య సాహిత్యంలో విశేషమైన వై దుష్యాన్ని నంపాదించినారు. ఆయన తన కవిత్వంలో (ప్రాక్‌ (ాశీ సాహిత్య నంప్రదాయాలకు సేతువు నిర్మించి, విశ్వకవి స్థానాన్ని అన్వర్థం చేసినారు. రవీ సాహిత్యాన్ని ఆనందించే సాహితీ రనజ్ఞులకు వ్యాసుడు, వాల్మీకి, కాళిదాసు, జయదేవుడు మొదలైన సంస్కృత మవాళవులు; 'షేక్సియర్‌, మిల్టన్‌, వర్డ్స్‌వర్త్‌, కీట్స్‌, షెల్లీ వంటి ఆంగ్ల కవులూ సాజాక్కు రిస్తారు త త్వ గాంభీర్యం, ఖావనా సౌకుమార్యం, కోమలమైన చేతస్సు రవీంద్ర సాహిత్య ప్రధాన లక్షణాలు. ఉవనిషత్తుల్లో కన్పించే తత్త్వాన్వేషణ, బౌద్ధంలోని కరుణ రవీరదుని కవిత్వానికి భూమిక. రవీరరుడు. (పకృతి సౌందర్యాన్ని మార్జవాన్ని దర్శించి ఆరాధించిన మవాకవి. మ్‌. 13

194 సాహితీ సంపద

సంస్కృత కావ్యాల్లో (నకృతి వర్ణనం విస్తారంగా ఉన్నది. నదీనదాలు, తరుపుష్పాలూ, గిరిర్సురులూ, మేఘాలూ, అరణ్యాలూ, అశమాలూ, వశు పఖ్యుదులు సంస్కృృత సాహిత్యంలో అవినాభావంగా ఉన్నాయి. మవిీభారతం లోని వివిధ వర్ణనలూ, రామాయణంలోని (పకృతి సౌందర్యం, కాళిదాసు కావ్యాల్లోని (పకృతి రామణీయకం సాహిత్య (పియులను తన్మయం చేస్తుంది. మానవ జీవితానికి పకృతి సొందర్యానికీ మధ్య విడదీయరాని సంబంధాన్ని కాళిదాసుని మేఘ సందేశంలో, అభిజ్ఞాన కాకుంతలంలో మనం దర్శిస్తాము.

ఆంిగ్గ మహా కవులైన వర్డ్స్‌వ ర్త్‌, కీట్స్‌, షెల్లీ (పకృతి సొందర్యంతో తన్మయులై నవారు. [పకృతిలోనే మహోన్నత తత్త్యాన్ని దర్శించినవారు. పచ్చని చెట్టపై నుండి (పసరించే మంద మారుతం వందల సంఖ్యలో (గంధాల కంటే ఉపాదేయమైన మహోపదేశాన్ని (వసాదిస్తుందని వర్డ్స్‌వ క్‌ భావించినాడు. ఆయన (వాసిన టింటెర్న్‌ అవీ, మైకేల్‌, లీచ్‌ గాదరర్‌ అనే కావ్య ఖండికలు మానవ జీవితంలో (వకృతికి గల స్థానాన్ని విశదం చేస్తాయి. కీట్‌ న టౌనీన ఓడ్‌ టు నైటింగేల్‌, షెల్లీ (వాసిన స్కైలార్క్‌, లెస్ట్‌లిండ్‌ గీతాల్ని కూడా ఈ సందర్భంలో స్మరించాలి.

బోయవాడు (క్రౌంచ వత్చుల్లో ఒకదాన్ని వధిస్తే చూచి భరింపరాని దుఃఖంతో మనస్సు వికలమై కరుణరస నిర్భరమై వాల్మీకి మానిషాద శ్లోకం ఆవిర్భవించడానికి 'హేతువైంది. “శోక ల్లైోకత్వమాగతః" శోకమే. శ్లోక రూపంగా వెలువడింది. (పక ఏతిలో మార్ధవాన్ని, సౌకుమార్యాన్ని, సొందర్యాన్నే గాక, ఆనందాన్ని అపార కావ సముదాయాన్ని గంభీరమైన తత్త్వాన్ని, కరు ఇను కవులు దర్శించినారు. రవీంద్ర కవీందుడు, సంస్కృత మవాకవులవలె సొందర్యాన్ని, మానవ జీవన రహస్యాన్ని, పాళ్చాత్య కవులవలె నిత్యజీవన బంధాన్ని, కరుణ రసాన్ని (వకృతిలో దర్శించి పులకితుడై నాడు. మధుర మైన సాహిత్యాన్ని మనకు [వసాదించినాడు. ల

" గీరాంజలి, నైవేద్య, ఖేయ, గీతిమాల్య, కణిక, కల్పన, సొనార్‌తరీ,

శప, బలాక, శ్యామల, శేష్‌లేఖా, లిపికా అనే కావ్యఖండికలూ; చిత, రక్త కరథీ, డాక్‌ ఘర్‌ అనే నాటకాలు; నౌకాడువీ, గోరా, బినోదిసీ, చతురంగ అనే నవలలూ; మరెన్నో చిన్న కథలూ రవీంద సాహిత్యంలో స్కుపసిద్ధాలుు.

రవీర్యదుడు దర్శించిన (వక తి 1త5్‌

రవీం(దుని బెంగాలీ భాష అతి కోమలమైందనీ, అందమైందనీ, ఆ కోమల గుణాన్ని అందాన్ని అనువాదాల్లో చూపించడం సాధ్యం కాదని బెంగాలీ సాహిత్య ఏమర్శకులు భావిస్తారు. భారతీయ భాషల్లోనే రవీం్యదుని కావ్యాలకు సరియైన అనువాదం సాధ్యం "కానప్పుడు, ఇంగ్లీష్‌లో ఆ కావ్య సౌందర్యాన్ని దర్శించడం నిస్సందేహంగా ఆసాధ్యం. భాషా సౌకుమార్యం, సౌందర్యం అను వాదాల్లో లోపించినా, విశ్వజనీనమైన భావ సముదాయం మవాోకవి కవిత్వానికి పుష్టి నిస్తుంది. ఆ భావ సముదాయం ఏ భాషలోనైనా రాణిస్తుంది. మనస్సు నాకట్టుకుంటుంది, రవీర్యద కవీర్యదుని కవిత్వంలో ఈ విధమైన విశ్వజనీన వావ సముదాయాన్ని మనం ఆనందించగలం.

=. రవీందుని విశ్వజనీన భావ సముదాయాన్ని పణిిలిస్తే ఆమహా కవి దర్శించిన (వకృతి సౌందర్యం స్పష్టంగా సాౌఖుత్కరిస్తుంది. [పకృతికీ మానవ జీవితానికీ కల అనుబంధం తెల్పమౌతుంది. రవీందుడు (వకృతిని గూర్చి విశేషంగా (వాసినారు. తన వ్యక్తిక్వ వికసనమంతా (పకృతి సౌందర్యాన్ని విలోకించడంతోనే సాధ్యమైనట్లు వివరించినారు. శ్రైశవంనుండి విద్యావిధానం (వకృతి సౌందర్య విలోకనంతో పొందువరచి ఉండాలని, సంతోషంగా విద్యా భ్యాసం కొనసాగాలని, యాంతికంగా ఎంతో కొంత సమాచారాన్ని విజ్ఞానార్జన మనే నెపంతో చిన్నపిల్లల మనస్సుల్లోకి బలవంతంగా దూర్చడం (వపంచ భవిష్యత్తుకి హాని కూరుస్తుందని విశ్వకవి స్పష్టం చేసినారు. 'ఎ పొయిట్స్‌ స్కూల్‌” (ఒక కవి పాఠశాల) అనే వ్యాసంలో తన బాల్యాన్నిగూర్చి రవీర్యదుడు (వాసిన వాక్యాలివి :

“నా బాల్యంలోని కొన్ని మణాలని గుర్తుచేసికొన్నవ్పడు, నా మనస్సు ఒక విశాల ఆకొాళ ఉప్రావరణంలో వెలుగు వెల్లువల'పై తేలిపోతున్నట్లుంటుంది. భారతీయ వారసత్వం, అధ్యాత్మ సంపద, ఈ దేశంలో చిరంతనమైన తత్త్వ చింతన... ఇవన్నీ నా అ స్తిత్వం-పై చెరుగని మ్ముదవేసి, ఇట్లాంటి ఆనందమయ మైన భావస్పూ ్రిని కల్పించి ఉంటాయని భావిస్తున్నాను. ఎందుకంశే, భారతీయ త త్ర్వచింతనమంతా చుట్టూవున్న అందమైన -_పకృతితో సామరస్యాన్ని సాధిం చడంలోనే మానవ సాఫల్యం ఉన్నట్టు తెలుపుతుంది.

చక9ిర సాహితీ సంపద

“మనం నిరంతరం స్వాతంత్యాన్నీ, 'స్వేచ్చనూ అన్వేషిస్తూ ఉంటాము. పోతే, ఈ "స్వేచ్భాస్వాతంత్యాలు మానవ నిర్మిత కృతక (ప్రపంచ పరిధిల్లో కాకుండా ఈ విశ్వాంతరాళ గర్భంలో ని£ ప్రమైనట్టు స్ఫురిస్తాయి. అండుకే అగ్నిలో, జలంలో, వృక్షంలో నెలకొన్న దైవత్వాన్ని భావించి మనం వూజా విన్నములమై మోకరిల్లి, చరాచర వర్థమాన విశ్వాసంతో ఆరాధిస్తాము. ఈ మూలతత్త్వాన్ని అర్ధంచేసుకొని జీవితంలో ఆనంద (సోతన్సును సొఇాత్కరించు కోవాలని, యఠార్థమైన స్వాతం్మత్యాన్ని పొందాలనే నిరంతరమైన తపనతో నే నాక పాఠశాలను స్థాపించినాను.” (నా అనువాదం.)

రవీర్మదుని మనస్సంతా (ప్రకృతి పారవశ్యంలో రూపొందినట్లు తెలు స్తుంది. బాల్యంలో విద్యాభ్యాసం ఎలా ఉండాలి అన్న విషయాన్ని (వస్తావిస్తూ, (పకృతితో మానవ చేతస్పునకున్న అవిభాజ్యమైన సంబంధాన్ని గూర్చి రవీం (దుడు వెలిబుచ్చిన అభ్మిపాయ మిది;

“వృక్షం తన వేళ్ళ ద్వారా పరిసరాలనుండి తన "పెరుగుదలకు కొవలసీన ఆహార సామిని సమకూర్చుకున్న క్లే, జాల్యంలో మానవుని అవచేతన జాగ్భ తంగా ఊండి పరిసరాల నుండి తనకు సర్వవిషయాలనూ ఆకళింపుచేసికుంటుంది. అందుకే చిన్నపిల్లలకి చుట్టూ నెలకొన్న (వకృతి వాశావరణం ఆనంద దాయ కంగా అనుకూలంగా ఉండేట్టు చూడాలి. విధులు, కర్తవ్యాలు, [కమశిక్షణ, స్కూల్‌ పాఠ్యపుస్తకాలు, పాఠాలు, నియమాలు, నిర్బంధాలు ఇవేవీ అంత (గ్రధానం కాదు. అందుకే చుట్టూ (పకృతి రమణీయ పరిసరాలని నా పాఠశాలలో కళ్పించడానికి (వయత్నం చేశాను. విద్యాలయాల్లో మానవ చేతన్సుకి సంపూర్ణ వికాసం కలిగే విధానం రూపొందించబడాలి. (వకృతిని (పేమి స్తే, భావపరిధి విస్తరిస్తుంది. సోదర మానవులను (ప్రేమించే అవకాశం లభిస్తుంది. వరస్పర (ేమతో జీవించడం ముఖ్యం కాని, పొరుగు దేశాల ఎల్టల్ని సమీవ్షిస్తూ వారి బౌగోళిక పరిస్థితులను తెలుసుకుంటే (వ్రపంచమంకా తెలినట్టు కాదు. దానివల్ల ప్రయోజనమూ లేదు.” (నా అనువాదం.) ఇది రవీం్యదుడు విద్యా విధానానికి (వకృతికికల సంబంధాన్ని సమీక్షిస్తూ చెప్పిన విషయం (పకృతితో తనకున్న కాదాక్మ్యాన్ని రవీంటదుడు ఇలా వివరించినాడు;

రవపీర్యదుడు దర్శించిన (పకృతి 197

“నన్ను ఆకాశమంత ఎత్తు సింహాసనంపై కూర్చుండ బెడదామనుకున్న వాళ్ళంటే నాకు గిట్టదు. నేనీ నేల ఒడిలో పుట్టినవాణి. చెట్ట మధ్యన ఆడవుల్లో దూళిలో నేలపై గడ్డిలో నా జీవితాన్నంఠా ఛారవోసినవాణ్ణి. ఈ నేలను (పేమించినవాళ్ళకీ నేలపైనే జీవితమంతా గడిపినవాళ్ళకీ, చివరికి ఈ నేలలోనే కలిసిపోయేవాళ్ళకీ, నేను మ్మితుణ్ణి, నేను కవివి.*అమి కవి.” (నా అనువాదం.)

ఎక్కడో ఆకాశ హర్మ్యాల్ని నిర్మించి ఊవహాలోకాల్డోనే విహరించేవారు రవీం్యదుని దృష్టిలో జీవితాన్ని అర్థంచేసికోలేనివాళ్ళు భూతల్తానికి దూరంగా స్వర్గాన్ని ఊహించి సాధించేదేమీలేదు. ఆయన ఇలా అన్నారు:

“స్వర్గాన్ని వెతుకుతూపోతే ఎక్కడా లభించదు. స్వర్గం ఇక్కడే ఈ నేలపైనే సూర్యకాంతిలో, పచ్చని పచ్చికలో, అందమైన ముఖంలో, మానవ జీవితంలో, నిత్యం మనం నిర్ణవ్యం చేసే చిట్టిపొట్టి వస్తువుల్లో ఉన్నది- ఈ నేలపై ఏ వంక చూచినా స్వర్గం సాఇాత్కరిస్తుంది. మనకు తెలీకుండానే మన ఆంతస్సునంలో అవతరించి ఉన్నది.” (నా అనువాదం.)

మానవుణ్ణి గూర్చి భగవంళుణ్ణి గూర్చి (వాసినదానికంటే ఎక్కువగా రవీం్యదుడు కృతిని గూర్చి (వానీనాడు. (పభాత్‌సంగిత్‌ నుండి శేష్‌లేఖ వరకు ఆయన [వాసిన కావ్యాలలో ఈ విషయాన్ని స్పష్టంగా గమనించవచ్చు. పసిపిల్పలని కూడా రవీం[దుడు (పకృతిలోనే చేరుస్తారు. తల్లిలేని పిల్లవాడు తన శఈలిని గూర్చి ఇలా చెబుఠాడు :

ర్సా

“మా అమ్మను నేనెరుగను...-

అట మధ్యలో ఏరో

మృదువైన గీతంలాగా విన్చిస్తుంది.

ఆమె ఊహల్లో నన్ను న్మిదపుచ్చుతూ

పాడిన లాలిపాట ఐ ఉంటుంది.

మా అన్మును నేనెరుగను.....

శరదృతువులో శేఫాలికా సృష్పాల

సౌరభం పభాథ సమీరంతో కలిని వచ్చినప్పుడు

198 హెహితీ సంవద స్యుపభాత పూజలో దేవాలయ సమీపాన మృదువుగా గోచరించే పరిమళంలో నూ అమ్మ కమ్మదనం నన్ను నింపీవేస్తుంది మా అమ్మను నేనెరుగను._ ర్మాశుష్మ న్మిదరాక కిటికీలోనుంచి విశాల నీలగగనాన్ని చూచినప్పుడు మా అమ్మ రెప్పవాల్పకుండా నా వై పే చూస్తున్నట్లు ఆ చూపు ఆకాశమంతా కప్పికొన్నట్టు అనిపిస్తుంది.” (నా అనువాదం.) రవీర్మదుని కావ్యాలన్నింటిలో గీతాంజలి స్ముపనీద్యమైంది. సర్వాంతర్యామి నన్వే షిస్తూ జీవాత్మ గానం చేసిన గీతాలివి. భక్తి సర్మపదాయంలో వినూత్నమైన పద్దతిని గీతాంజలి (ప్రవేశ పెట్టింది. (ప్రకృతిని ఆరాధిస్తూ భగవ త్తత్వాన్ని సర్వత్రా దర్శిస్తూ కవి తన గీతాలతో జగ్యత్పభువుకి అంజలి ఘటిస్తాడు. ఈ గీతాల్లో పకృతి సౌందర్యాన్ని అలంబనంగా గహించి రవీర్యదుని అన్వేషణ స్ఫురిస్తుంది. మేమాలూ, మెరుపులూ, సము దం, నదులూ, పువ్వులు “వ్మతాలు, మొగ్గలూ, పువ్చమాలికలూ, పిల్లన్యగోవి సంగీతం ఈ గీఠాళ్లో పదే పడే కన్పిస్తెయి. ఉదావారణకి కొన్ని గీతాలని పరిశీలింపవచ్చు. భక్తితో తన సర్వస్వాన్ని సమర్పిస్తూ నివేదిస్తున్న గీతం: “ఈ చిన్న పువ్వుని కోసి తీసుకో ఆలస్యం చేయకు కొద్ది కణాల్లో వాడి తీగను, వీడి ధూళిలో పడిపోవచ్చు మీ పుష్పమాలికలో డీనికి స్థానం లభించకపోవచ్చు ఈ చిన్న పువ్వుని కోసీ తీసుకో ఆలస్యమైతే ఈ రోజు గడిచిపోవచ్చు సీ నైవేద్యానికి సమయం దాటిపోవచ్చు దీనిరంగు- పేలవంగా ఉన్నది

రవీర్యదుడు దర్శించిన (పకృతి క్షంం

పరిమళం అంతంత మ్మాతమే

ఐబనానీ పూజకై ఈ చిన్ని పువ్వుని

స్వీకరించు, కాలం హరించిపోక పూర్వమే

స్వీకరించు.” (నా అనువాదం.) కృతక మైన అలంకారాలు, ఆడంబరాలు నిజమైన *పేమకు అడ్డుగోడలుగా నిలుస్తాయని, అనవసరమైన నిర్బంధాలు జీవన సహజత్వాన్ని దూరంచేస్తాయని రవీం[దుడు భావించిన గీతం ఇది :

*ఈ పాపకి తల్లి యువరాజు దుస్తులు వేసింది

వజాలు పొదిగిన బంధాలు కంఠం చుట్టూ వేసింది

ఇక ఈ పావ ఎలా ఆడుకుంటుంది?

ఈ దుస్తులు, ఈ అలంకారాలూ ఎవడూ

అడ్డు వస్తూనే ఉంటాయి.

ఈ దుస్తులు మాసీపోతాయని, ముడుతవడతాయని

ఎప్పుడూ భయమే

(వపంచానికి దూరంగా, కదలడానికి భయపడుళూ

నిల్పోవలసిందే!

అమ్మా! ఈ దుస్తులు పనికిరాని బరువు.

ఎంతో హాయినీ ఆరోగ్యాన్ని _పసాదించే

నేలపై ఆడుకోకుండా

ఆనందంగా పయనించే జన సమూహానికి

దూరంగా భారంగా నిలిచి పోవలసి వస్తూన్నది.

(నా అనువాదం.)

(వకృతిలోని ఉపమానాలని [వయోగిస్తూ తన హృదయావేదనను వ్యక్తం చేస్తూన్న మరొక గీతం :

“నా హృదయం ఎండి బండపారినప్పుడు

క్ర ఎపావర్షంగా సాఇాత్కరించు

జీవితం (మోడువారిన వే

ఖ0. సాహితీ సంపద

మృధువైన గీతంగా (ప్రకాశించు

నా చుట్టూ రణగుణ ధ్వని

చికాకు నరుస్తున్నప్పుడు

నిశ ఛబ్టరూవంగా (వళూ!

(వ్రశాంతంగా నా వద్దకురా!

దీనంగా నా వృదయం కుంచించుకుపోయి

చతికిలపడ్డ వేళ

ఈ చీకటి గది తలుపులు

భేదిస్తూ (వళూ!

సీ వైభవంతో (ప్రవేశించు

నా మనస్సు కామాది వికారాలతో

కలుషితమై ధూశి దూసరిత మైనప్పుడు

పవ్మితంగా నిత్య జాగృతంగా

గంలీర మేఘ గర్జనతో

విద్యుక్కాంతితో ఈ తమ్మిసాన్ని

చేదిన్తూ (పవేశించు.” (నా అనువాదం.) భగవంతుని కృషావిశేషమే జీవిత సాఫల్యాన్ని (ప్రసాదిస్తుందని (వకృతిలోని సుందరమైన ఉవమానాన్ని ఆధారంగా తీసుకుని వాసిన గీతం

అనే నాక్ర

నిర్మలమైన శరక్కాల మేఘ శుకలాన్ని

ఈ విశాల అకాశంలో.

ఊరకే పచార్డు చేస్తున్నాను

(వళూ! నీ వచండ సూర్యకాంతి

నా జలాన్ని (గహించి

తనలో ల్లీనం చేసుకోలేదు

ఎంత కాలమో మరచి పోయింది

నీకు సమ్మత మైత్మేపళూ!

రవీందుడు దర్శించిన [పకృతి 201 సరదాగా నాపై రంగులు చల్దీ బంగారు పూతతో ఆందంగా అలవోకగా ఆ గాలిమై విసరిపో ఇక చాలనుకుంటే ఈ సిశీధంలో ఇలాగే కరిగిపోతాను. లేదా సుకుమార స్ముపభాత దరహాసంగా నిశ బ్దింగా నిర్మలంగా మాయమౌతాను.” (నా అనువాదం.) రవీం్యదుడు (కృతిని ఈశావాస్యంగా దర్శించినాడు. “మెరువు మెరిస్తే, వాన కురిస్తే, ఆకాసమున హరివిల్లు విరిస్తే ఆయనకు ఒక అమోఘమైన సత్యం సాఇఖత్కరించేది. తన గీతాలన్నీ నిశ్శబ్ద సమ్ముదంలో లీనమై (ప్రభువుకి ఘటించిన ఆంజ లిగా రూపొందాలని ఆయన కాంవ్ష్షించినాడు. అవాలి చ ఏకా

సీసం ఆరు పొదాల ఛందస్సా? ఎ=డొక సంగనఖభట్లు నరసయ్య

తెలుగులో వెలసిన దేశీయమైన ఛందస్సులన్నీ జానపద గేయాల నుండి పుట్టినవే. కాలఖండాలలో అనగా సమమ్మాతికా గణాలలో నడిచే గేయాలు కాల (మంలో ఆకర గణాల దృష్టితో ధాందసీకరించబడినపుడు (కొలువబడినపుడు) విలశణమైన నూక్యేర్యద చం్యదగణములుగా మారి దేశీయమైన ఛందస్సులుగా స్థిరపడి (పత్యేకించబడినవి. వాటిలోని స్పష్టమైన గేయచ్చాయలు ఇప్పటికీ చూపగల్లు ఛందాలలో సీసం _వధానమైనది.

సీసం అండగతిలో (ర5్‌ మ్యాతల కాలఖండాలతో) నడిచే జానపద గేయ పాదము మాతృకగా గల్లినది. ద్విపద కూడా ఇటువంటిదే. ఐదు మాతల గణములు ఎనిమిది గల్గిన ఒక గేయములో పాదములోని చివరి భాగము ఉద్చ్బారణ/ఆక్షర (హస్వత్వమువలన 3 మ్మాతల కాలఖండములుగా లేఖన విధానములో కుదురుకొని తక్కిన మొదటి ఆరు గణములు ఖండగతిని తెలిపే, పంచ మ్మాతికములుగానే నిలిచినాయి. చివరి రెండు గణములు ఆనర దృష్టితో కొలిచి సూర్యగణములుగా,. పె ఆరు ఇర్యదగుణములుగా కుదిరినవి. పంచ మ్యాతిక గణములుగా ఇంద గణములు స్టీరవడినా అవర /లేఖన దృష్టితో కొలువగా ఏర్పడిన నల, భగణములు (ఇంద గణములటో ఇవి రెండు మ్మాతము చతుర్మాతికములు) మౌఖిక సర్మ్యపదాయములో ఒక మ్యాత అధికంగా దీర్చీకరింపబడుతాయి. ఈ విషయం తెలుగు లాక్షణికులు సైతం అంగీక రించారు. నర్వ లఘు సీసంలో ఇంయ్యదరగణమైన నల (4 మ్మాతల గణము) వాడవలసీ ఉండగా 'నలల' గణము వాడబడింది (లాషణికులచే చెప్పబడింది). ఇది పంచమ్మాతికమైన నడక గలదనుటకు సాక్ష్యము. నలల ఇం(దగణము కాకున్నా సీసంలో వాడబడుళున్నది గదా! పోతన్న శ్రీమదార్యధ మవా భాగవ తంలో,! కూచిమంచి తిమ్మకవి తన రాజశేఖర విలాసంలోః నలల గణాలతో

సీసం ఆరుపాదాల ఛందస్సా? 203 సీసం రాసారు. మౌభిక నర్యపదాయంలోని శతకాలలో ఈ గేయ గుణం కనబడు తుంది. భలగణం కూడా వాడబడింది. చివరి సూర్యగణాలు దీర్షీ కరించి పలుక ఐబడుతాయి. నాగవర్మ ఛందో౬౦బుధిలో దీనిని రఘట అన్నాడు. రగడ అన్నది గేయళందమే గదా! అతడు ఆరు ఇంద గణముల స్థానంలో 6 పంచమ్మాతికా గణములని చెప్పినాడు. సీసం గేయజన్యం అనేందుకు ఇవి వబలమైన ఆధారాలు,

సీసానికి ఒక పాదానికి 6 ఇంద గణాలు, 2 సూర్య గణాలు మొత్తం 8 గణాలు ఒక పాదంగా 4 పాదాలు రాసాక పైన ఒక ఆటవెలది లేక తేటగీతి అతికించాలి. అంటే తనవి 4 పాదాలు, పై గీతివి 4 పాదాలు మొత్తం ఎనిమిది పాదాలుంటాయి. సీసం 4 పాదాలు రెండేసి అర్జాలుగా విరిగి, యతి అర్జానికి, అర్జానికి వేరుగా ఉండటంవల్ల విడిగా వేరు పంక్తుల్లో రాస్తేరి పాదాలు, 'పైగీతి క! హపౌదాలతో కల్పి 12 పంక్తులలో 12 పాదాలుగా రాయబడతాయి. ఆధునిక కాలంలో అచ్చులో ఈ పద్ధతి పాటించబడుతోంది ఈ వన్నెండు పాదాల దైర్యం సమా నంగా ఉంటుంది. 8 పాదాల కొలతలో మ్మాతం సీసపాదాలు (అర్థాలుగా విడ గొట్టనపుడు) దీర్హంగా, పెగితి 4 పాదాలు పొట్టిగా ఉంటాయి. మరో విశేషం ఏమంటే, తాళష్యత (గంథాల్లో రాస్తున్నప్పుడు నీస (దీర్చ) పాదాలను నాల్లింటిని నాలుగు వరుసలుగా, అ.వె.,రే.గీ. పొదాలు పొట్టివి (సుమారు సగం) కనుక స్ధలం పొదుపుకొరకు ఆ పాదాలు రెండేసి కల్పి 2 పాదాలుగా రాయబడు కాయి. మొత్తం ఆరు పాదాలుగా కనబడుతుంది. / పై (శాశష్మతాల) పద్ధతిలో రాసి ఉన్న సీసం చూసినప్పుడు ఇది ఆరు పాదాల ఛందమే కావచ్చునన్న స్పృహ కలుగుతుంది. ఆటవెలది, తేటగితి (వత్యేక ఛందాలుగా స్థిరకరింపబడని కాలంలో ఒక ఆరు పాదాల జానపదగేయం నుండి నేటి సీసం నృష్టించబడి ఉండవచ్చుననిపిస్తుంది. ఇది ఊవూ అని కొట్టి హైరేయడానికి వీలులేదు. దీని వెనుక అనేకంగా బలమైన ఆధారాలు కనబడు తున్నాయి.

సీసంలో తప్ప రెండు పద్యాలు అతకడం (వద్యంమీద, సంబంధం లేని మరో పద్యం నిలబెట్టడం) మనం తెలుగులో మరేఛభందంలో చూడం. తెలుగులోని చంపూ పద్ధతి కావ్య నిర్మాణంలో అనేక ఛందాలు ఒకే ఘట్టంలో ఒకదాని

204 హెహితీ సంపద తెనుక మరొకటి రాయవచ్చు. సంస్కృతంలో ఐరే సర్గ ఆంతా ఒకేఛ ౦దస్సులో ఉండాలి. ఈ పద్దతి తెలుగులో లేదు. ఒక ఉత్పలం రాసీ తరువాత ఒక ఆటవెలది రాయగలిగే వసతి ఉన్నపుడు పద్యంమీద వద్యం రాసి ఒకే పద్యం (ఛందస్సు) అనే అవసరం లేదుకదా! తెలుగు ఛాందసికుల్లో 1ప్రాచీనుడు, (పామాణికుడు ఐన విన్నకోట

పెద్దన తన కావ్యాలంకార చూడామణి (8-36) లో సీసానికి పాదాలు ఆరేనని చెప్పాడు.

“తన పాదంబులు నాలుగు

మొనసీన 'పైగితి పాదములు రెండునుగా

'నిశు మూడై” సీసమునకు

జను నడుగులు వాలువచ్ళుసరి యన్నింటన్‌.” *ఠన పాదంబులు నాలుగు" అంటే సీసపద్యం పాదాలు నాలుగు _..'పెగీతి పాదములు రెండును' అంటే పైన రాసే ఆ.వె. / తే.గీ. పాదాలు రెండు (ఇవి నాలుగు పాదాలుగా తర్వాత విభజింపబడి ఉండవచ్చు) మొత్తం *ఇనుమూడై” (రెండు మూళ్ళు=ఆరు) “సీసమునకు జను నడుగులు' అని ఆరు పాదాలుగా చెప్పినాడు. *వాలు' = అనరాలు, “వస్త” “అన్నిటన్‌'=అన్ని పాదములండు, 'సరి ఎసమానం అని స్పష్టంగా చెప్పాడు. సమానం అంటే సరిగా అర్ధానికి విరిగి యతి (పాస) నియతి అన్నిటా ఉంటుందని చెప్పాడు. సీసపాదం 8 గణాలు రెండుగా అంటే 4 గణాల కొక అర్ధంగా, వై గితి 10 గణాలు గల ఆటవెలది .- పాదం అర్థానికి అంటే 5 గణాల కొక అఆర్బంగా విరిగి అన్ని ముక్కలకు, అర్జాలకు యతి ఉంటుందని భావం. మూడు సూర్యగణాలు కెండిరదగజాలతో నుమారుగా సమానం. ఆ విధంగా, పై ఆటవెలది రెండు సీనపాదాలతో సమానం ఆని మనకు స్తూలంగా గోచరిస్తుంది.

సీసం నాలుగు పాదాలు, పె గీతి నాలుగు పాదాలు మొత్తం ఎనిమిది

పౌదాలనుకొనే బదులు విన్నకోట పెద్దన ఇలా ఆరు పాధాలని ఎందుకు చెప్పాడు? మరి కందం కూడా తాళష్మతం మీద 2 పాదాలుగా రాయబడుతుంది శదా! అలాగని కందం 2 పాదాల ఛందం అవి ఆనగలమా? నిన్సందేహంగా

సీసం ఆరుపాదాల ఛందస్సా? ౭5 ఇది ఆరు పాదాల కొలత గలదని విన్నకోట పెద్దన స్పష్టవరిచినాడు "పై అట వెలది" రెండు పాదాలు నాలుగుగా సీసపు పాదములలో (ఆర్జభాగములవలెనే) విరిగి తర్వాతి కాలంలో విడి వద్యంగా గు ర్రింవు పొంది ఉండవచ్చు

సీసం మీద తేటగితిగూడ (పయోగించే అవకాశం ఉండగా, నేను పైన ఆటవెలది అనే వాడాను. అంటే సీసం నాలుగు పాదాలు, ఆటవెలది రెండు పాదాలు మొత్తం ఆరు పౌదాలు సమదై ర్య్యం గల జానపద గేయజన్య మనే భావన. చివరి రెండు జాసవదగేయపాదాలు నాలుగుగా విరిగి ఆటవెలదే కావాలా? తేటగీతి కాకూడదా? అని (పళ్నించవచ్చు. దానికి జవాబుగా ఈ (కింది ఆంళాలు పరిశీల్యములు:

(1) 1పైచీన కాలంలో సీసం మీద అటవెలది మ్మాతమే ఉవయోగించబడేది. తేటగీతి పయోగించబడలేదు. ఇది ఆర్వాచీనం. ధర్మవరం శాసనంలో, సోమలడదేవి శాసనంలో అటవెలదులే ఉన్నాయి. కందుకూరు కాసనంలో శీథిలమైన భాగంలో స్పష్టంగా చెప్పలేకున్నా లుప్తశేషం ఆటవెలది అయ్యే అవకాళం ఉంది. నాగవర్మ తన ఛందోఒంటుథిలో సీసం మీద ఆటగీతి (1పాసగల ఆటవెలది) యే ఉండాలన్నాడు. తేటగీతి పస్తావన లేదు. ఇక నన్నయ తన సీసపద్యాల మీద ఆటవెలదులే అధికంగా వాడినాడు. 251 సీసాలకు 2125 సీసాలమీద ఆటవెలదులే. (నన్నయనే సీసంమీద డేటగీతిని _పయోగించిన (వథముడని నిడుదవోలు వారి అభిప్రాయం. నన్నయకు ముందు సీసం మీద తేటగీళులు లేవుమరి.)

(1) పొత్తపి వేంకటరమణ కవి తన లక్షణ శిరోమణీలో. బుగ్వేద బాహ్మణంలోని లక్షణమని చెప్తూ పేర్కొన్న దానిలో “శ్యభగీతా సీసాన్వికా కేచిత్‌” ఆని ఉదాహరించి, దానికి అర్ధం చెబుతూ “కృవ్రగీత' అంటే తెలుగులో శభ = తేట, గీత = గీతి-రేటగీతి (దీనికి మరో పేరు (పవి “కొన్ని మతములలో సీసముతో కూడుననుట” అని కొన్ని మతములలో (ఆందరూ అంగీకరించలేదన్నమాట) అంటూ కజ్వాచిత్మ (వ్రయోగంగా చెప్పాడు. పాల్కు-ర్కి- సోమనాథుని చతుర్వేద సారంలోని 400 సీససద్యాలకు అన్ని అటవెలదులే. తిక్కననుండే సీసం మీద శేటగీతులు రాసే పద్ధతి ఆధికమైంది

ణం సాహితీ సంపద (1) సీసం గణాలతో ఆటవెలది గణాలు చక్కగా కలుస్తాయి. ఇవి కలిసి నంతగా తేటగీతి కలువదు. ఆ రెంటి నడక సమానం, అందువల అవి ఒకే జానపదగీత జన్యాలనవచ్చు (1ళ) ఆటవెలదిని సీసంకు భిన్నంగా గేయంనుండి గుర్తించాక సీసం మీద రేటగీతి ఎందుకు ఆతికించరాదన్న (ప్రయోగ (పియత్వంతో సీసం మీద తేటగీతి సర్మపదాయం [ప్రారంభమై ఉంటుంది. దీనికి పె “శ భగీతా సీసాన్వితా కేచిత్‌” “కేచిత్‌! అన్న రమణకవి ఉదాహరించిన ప్రాచీన సంస్కృత లాక్షణికో క్రిని చూడవచ్చును. సీసం, ఆటవెలది ఒకే కుదుట పుట్టాయని చెప్పేందుకు వాటిలోని గణ విధానం, దానిలోని ఏకరూపత మరో బలమైన సాక్ష్యం. సీసం శ పాదాలు 2 ఆటవెలదులుగా చూవవచ్చు. పై ఆటవెలది కలసి 3 ఆటవెలదుల సమాహీ రంగా సీసం నడక కనబడుతుంది. సీసం యొక్క ఒకరెండు పొదాలుకీ పాదాల ఆటవెలదిగా మారడం ఈ (కింగ్‌ చూడవచ్చు. షే సీసం పౌదపూర్వ ఆర్ధం : .ఇం-1-ఇం * ఇం ఇం క ఎచ్యల ఎనన ఆటవెలది 4 | ఒకపాదంగా _, సూ.సూ.సూ * ఇ0-|- ఇం 2. సీసపాద ఊఉ త్తరార్థం : ఇం--ఇం * సూ_నూ లచ ఎజ్‌ ఆటవెలది / | రెండోపాదంగా-- సూ,_సూ[,నూ * సూ, సూ. ఇలాగు రెండుపాదాల సీసం నాలుగు పాదాల ఆటవలది కావచ్చు. గణాలు మారకుండా యథాతథంగా సీసం ఆటవెలది కాగలదు. (4 గుర్తు యతి స్టానం.) సీసం. పాలక /(డలిలోన * పవళించి /నావేమి ఇచటభ /క్తులకట శి ఇడుము /లొంద &దే ఆటవెలదిగా _ పాల,కడళి/లోన * పవళించి/నావేమి ఇచట్య/క్తు/లకట * ఇడుము/లొంద

సీసం అరుపాదాల ఛందస్సా? డు? అని మార్పు లేకుండా చూపవచ్చు. పై ఉదాహరట పె గణ (వణాళిక ననుసరించి ఇచ్చిన నా ఉదాహరణ. ఆ్యవయత్నంగా మహాకవులు రాసిన అనేకానే కోదాహరణలు సీనపాదాలు, యతిభంగం లేకుండా ఆటవెలది పాదాలు కాగలవు. యతివూర్వు సీస పాదార్దం ఆటవెలది యతిపూర్వభాగ పాదం 1 నగ.నల అనే ఇం.గ. ఉంటే - నట_గల[న అనే నూ.గం 2. భ[సల 3 02 0 హ-1.న.హ ,; ,; 3 ర_నల శం 101 10 హవన ,, ,; త్త నలప సల న 'న(న(హ _,, ,; గా మారుతాయి. యత్యుత్తర భాగంలోని రెండు ఇం్యదగణాలు సీసంలోని మొదటి అర్ధంలోని ఆటవెలది యతి ఊత్తర భాగం ఆటవెలదిగా (అక్కడా 2 ఇం, గణాలే) మార్చేమి అక్కర లేకుండా కూర్చుంటాయి. అలాగే సీసం లోని రెండవ అర్థంలోని 2 సూర్యగణాలు ఆటవెలది సగిపొదంలో యతి ఉ త్తర భాగంలోని 2 సూర్య గణాలుగా మార్పేమి అక్కర లేకుండా కూర్చుం టాయి. వీటిలో మార్పేమీ అవసరం లేదు. ఈ విధంగా సీసానికి ఆటవెలది గణ నిర్మాణం చాలా దగ్గరగా ఉంటుంది. అందువల్ల ఈ రెండు ళందాలు ఒకే జానపదగేయ పాద జన్యాలుగా భావించవచ్చు, తెలుగులో (పనిద్ధ దేశి ఛందస్సులలో అర్థసమ పద్ధతి లేదు, ఒక్క ఆట వెలదిలో మ్మాతం ఉంది. అంటే బేసిపాదాలు ఒక గణ (కమంలో సరిపాదాలు ఒక గణ (కమంతో ఉంటాయి. దీనికి కొారణం ఒకే (గేయ) పాదం సీసానిది లి అర్జాలుగా విడగొట్టి ఒక్‌ అర్థం ఒక ఆ.వె. పాదం, రెండో అర్ధం రెండో ఆ.వె. పాదాలౌతాయి. అలాగే ర0డో పాదం రెండర్థాలు మరో రెండు పాద లైనపుడు, ఒకటవ, మూడవ ఆ.వె. పొదాలు ఒక తీరుగా, రెండవ, నాల్గవ ఆ.వె. పాదాలు (సీస ఊ త్తరార్థాలు) ఒక తీరుగా విడిపోయి అర్ధసమాలౌతాయి, సి (లేదా చానపద గేయ) పాదం పూర్వార్థం శీఇం _తీ అనుకొంటే ఊఉ త్తరార్థం 2ఇం.2నూ _౨ ,, ఆటవెలది 1వ పాదం శీగా ॥ 2వ ,.. 3,, మారుతుంది. తిరిగి మరో గేయపాదం ఇలాగే.

ర! పపానీ సంపద

వివ పాదం (గిగా, శేవ పాదం (టైగా) గణ్యకమం స్థిర పడుతుంది. శేవ, 3వ పాదాలు జీ గణ్మకమం, 2వ, 4వ పాదాలు కె గణ (క్రమంలో ఉన్నాయన్నమాట. రెండు దీర్ణ పాదాలను నగం చేసి నాలుగు పాదా లను చేసినప్పుడు అనివార్యంగా అర్థసమం అవుతోంది. 2 పాదాల గేయం 4 పాదాల ఆటవెలదిగా మారడానికి ఈ అర్థసమత ఒక తిరుగులేని సాక్ష్యంగా ఉంటుంది.

ఈ మార్చుకు (_పేరణ పై నాలుగు పాదాలు 8 అర్ధాలుగా (సీసతిపాద పూర్వో త్తరార్థాలుగా) విడగొట్ట ఐడుటే కావచ్చు. యతి రెండు ఆర్జాలకు (వత్యేకంగా ఉండటలి వల్ల ఇది విభజింపబడిందని స్పష్టంగా చెప్పవచ్చు. వృ త్తంలోవలె నియమపూర్వకంగా (పతిపాదంలో (పాస ఉంటే ఈ చివరి (జానపదగా) పాదద్వయం సీసంనుండి విడగొట్టగలిగే అవకాశం ఉండేదికాదు. (పాస లేకపోవడంవల్ల పై పాదాల (సీసం) నుండి వ్యస్తం కాగల్లింది. వీటికి (పాస నిర్భంధం లేకపోవడం, జానపద గీతానికి (పాన నిర్బంధం లేకపోవడం కూడా ఇవి గేయజన్యాలని చెప్పడానికి అస్కారం కల్పిస్తోంది.

(ప్రాన వేదా యతిని నియమించడంవల్ల ఏర్పడే సీపభేదాల్లో పాససీ సం, వడిసీసం వంటి వాటిలో యతి లేదా (పాననియతి 8 పాదాలకు బదులు ఆరు పాదాలకే ఉండటం చరో విశేషం. 4 సీసపాదాల్లో మీద ఆటవెలది /రేటగీతి 1వ, 3వ పాదాల్లో మ్మాతమే ఉంటుంది. అంటే ఒకటి రెండు పాదాలను ఒక పాదంగా, 3,4 పాదాలను ఒక పాదంగా (శాళవ్యత లేఖనం మాదిరి) భావింభా రన్నమాట. 12 పాదాలకు ఆర్భాలన్నిటికి) ఉంచవలసిన యతి,గపాస నియమం ఆరు పాదాలకే చూపి, సీసం 6 పాదాల ఛందమనే మౌలికాంశం ఎ త్రిచూపిన ట్టయింది,

ఉత్సాహ ఛందంమీద ఆ.వె./తే,గి. వాడితే విషమ సేసం. ఇవి విడి ఛందాలు, పేటిని వ్యస్తంగా వాకవచ్చు. సీసం (మొదటి నాలుగు పాదాలతో) ఆ.వె. /రే.గీ. లేకుండా విడిగా వాడరాదు. "తెలుగు సాహిఠ్యంలో, లక్షణ (గంఠాల్లో ఎక్కడా నాలుగు పాదాల సీసం శ్య న్త్రంగా వాడబడలేదు. అంటే సీసం పై గితితోబాటే పుట్టిందని అర్థం చేసికోవచ్చు. అంటే పై ఆటవెలది

సీసం జరష్తాన్లాల ఛందస్సా? ల్ల్రర (శశ్వాతి కాలంలో జేటగితి) కృతకంగా -ఆతికింది కావన్నమూట. విషమ సీసంలోవలె కృడినముం-కాదన్నమాట. సీసంలో పుట్టిన ఆలలెలది సీపపాదంలో సరంగా_విలాఃఉంటుండి? సమానమైన దీర్సత్వం కలిగిఉండాలి. ఆంటే శి పాదాల ఆపె. 2 పాదాల రూసంతోనే పుట్టి-ఉండాలి. ఇంటే 6 పాదాల జానషదగేయం సమనీసంగా (సఉపూర్ణంగా-మైగీతితో) రూపుదాల్చిందన్నమాట. ఎందుకంటే, జానపద గేయంలో పాదాలు సమంగా నడుస్తాయి. ఎక్కువ తక్కువ కొలత లతో ఎగుడుదిగుడుగా ఉతిగవు,

క్యూల్లో నాలుగు పాదుల పద్ధతి, సరర్షషారారుణనుని. నీసంలోని మొదటి నాయిగుంషాదాల షాయవుం 'ళూని ఇది తక్కిన..పబ్యాల వంటిదేనని తర్వాత అలలో దీనిమీదుజట వెలది.ఆలికించే.ఫద్దతి వచ్చిందనవన్చు. .శాని.ఆతికీరదే వమ్ణకి వెలుగులో లేరు. 'ఫైగా తెలుగులోని చేశీయ ఛశతిదప్పులలో సాద నియమం లేదు. ఏక.పాద శురిజరీ చ్విచధ, గ్విపాద డ్వానధ, (ళినద, చతు ష్పద, షట్పద, బహుపొాదయుత రగడ మొదలై నవి పాద నియతి లేదని చెబు శున్నాయి.

వీటివలెనే సీసానికి కూడా పాదనియతీ లేకుండా సీసమాలిక రాయ వచ్చు. ఆ తరువాతనే ఆ. వె/ తే. గీ, అతికించాలి.

ద్వాదశ పదమగు మరియష్టా దళశవపథధమగు

గతి-సహిమంబు...గకా-వేదియగు .సీసమాలిళ

శ్రీదయితా నిలుపవలయు వీసపు వియశ్షిన్‌6 అని లావణీకో క్రి, కవులు కూడా పాదాలు అసంఖ్యాకంణా .వాడినారుం

దిర్దాన్‌ శాసనంలో (శసం. 997) 8 పాదాల సీసం 'మీద ఆటవెలది ఉన్నుధిిక్‌ అయ్యలరాజు నారాయణామూత్యుడు తవ,హంస- వింళతిలో 10, 12, 3ే5,..17,.22..24 పాఠాలతో 10 పద్యాలు, చెప్పాడు. సురభి మాధవరాయలు తన చర్చదికా.వడిణయంలో 5_.పాదాల సీసం రాసాడు-! , కొక్కొండ , వేంకట. గృత్మ్నం_.వంతులు తన విల్వేశ్వరీయంలో 108 పాదాల సీసం._నడిపాడు,

వవ్‌. 14

210 హీహితీ సంపద ఫొ తపి వేంకటరమణ కవి తన లక్షణ శీరోమణిలో సీసానికి బుగ్వేద (శాహ్మణములోనివని లక్షణములను ఉద్దరించాడు. ఇవి ఎంత (పాచీనాలో మనకు తెలువకున్నా తెలుగు ఛందస్సులకు సంస్కృత భాషలో రానీన లక్షణము లేదా లవణ (గంధము ఒకటి అతి (ప్రాచీన కాలంలో ఉన్న దనవచ్చు. ఈతడు చెప్పిన సీసపు ఆ. వె./తే. గీ. 'పేర్గు విన్నకోట పెద్దన కూడా చెప్పినాడు. “ఇందాదిత్య గణ్లై క్యతాః మనోజ్ఞాయుతే (బహ్మవాదినొ గీయఠాం గీఠా భవ న్లి” అన్నదానిని ఉద్ధరించి రమజకవి వాటికి అర్థము. చెప్పుచు *....సీస గీతములందు వచ్చే గణములు సూర్వేర్యద గణములు వినాగా మరి యితర గణ ములు రావు గనుక ఈ సంబంధమున గీతులయందు వచ్చే. గణములు సూర్యేర్యద గణములు” అని వీటి సంబంధము గూర్చి తెలువుచు వాటి ఐక్యతను వివరించినాడు. అంతేగాక “....మనోజ్జాయుతేతీ” మనో అనే గీతి సీస భేదము గనుక సీసపద్య్మముతోనే గీతులు గూర్చవలెననుట” అని సేర్కొనినాడు.! ఈతనిడే ఉద్ధరించబడిన లక్షణోక్తులనుబట్టి _

1. అతి ప్రాచీన కాలంలోనే సీసలషణం చెవ్ప్చబడిందని 2, ఇంసదాదిత్య గణ (పయోగముచే సీసగీత ఛందములు ఒకే కుదుట పుట్టాయని ర్తి మనోజ్ఞా అనే గీతి సీసలేదమని "
2. గీతిసీస వేదము గనుక సీస వద్యములతోనే గీతులు కూర్చాలని 5, మరి ఇతర ఛందాలను సీసంతో కూర్చరాదని అత్మిపాచీన కాలంలోనే నియమం ఉందని న తెలుస్తోంది. ఆరు పొదాల గేయంలో నాలుగు హిదాల సీసం, ఆపైన రెండు పాడాల నుండి ఆటవెలది ఏర్పర్చినాక, స్థిరవడినాక, తేట గీతిని కూడా (పయోగ రూపంలో వాడి ఉంటారు. తిక్కన కాలంనుండి తేటగీతి (వయోగం అధిక మైంది. శ్రీనాథుని కాలం నాటికి (నీసంమీద) ఆటవెలది (ప్రయోగం పూర్తిగా లున్తమైంది.. ఐతే తేటగీతి ప్రయోగం శౌలుత లేకపోలేదు... ముగ్వేద

సీసం ఆరుపాదాల ఛందస్సా? ల] 1బాహ్మణములోని *....సమాన నటీ (వనన్న పదా....శ్యభగీకా సీసాన్వితా కేచిత్‌ గాగయతిః పవళి” అని ల.శి, కారుడు ఆటవెలది = (వసన్నపది, నటి అన్న 'పేర్హతో, శ్యభగీకాఎతేటగీతి పవడి, (వవళి అన్న పేర్ణతో సీసముమీద వయో గించినపుడు) ఉండునని సూచించినాడు. ఈ పేర్లను ఈతనికి 4 శతాబ్దుల ముందువాడ్తై న విన్నకోట 'పెద్దనకూడా చెప్పుట గమనార్హ్మ ము.క తర్వాతి కాలంలో విడగొట్టబడి వ్యస్తముగా వాడబడిన పిదప ఈ పేర్టు వచ్చి ఉండవచ్చు. దీంతో కలిపి, విడిగా పైగీతి [(వయోగించుటన్నది. రెండు దళలుగా గుర్తించవళెను. పై ఆధారాలనుబట్టి జానపద గేయము ఆరు పొదములనుండి (సంవూర్ణ

సమ) సీసము గీతితోవాటు పుట్టినదని భావించుటలో (ప్రతికూలత ఏమీ ఉండబోదు.

అథనస్సూచికలు :

క. భాగవతం _ పోతన . దళమస్కంధం - 728

౭, రాజశేఖర చర్మితము - తిమ్మకవి శే 17

3. తెలుగు కవుల చర్మిత =. 126

4. సకల లక్షణసార సంగహా చింతామణి (అమ్ముదిళం)

5 శాసన పద్యమంజరి

6. చం్మదికా పిణయం 3. 58

కె. లశణ శిరోమణీ 3 - 306

8. కావ్యాలంకార చూడామణి 8 - 47 (రమణకవి, వి. పెద్దనల పేర్లు

తారుమారై నవి.) న

రసము - వహిశల అనుభూతీ ఎడా కాత్యాయనీ విద్మహే నాకు సంపత్కుమారాబారిగారు. ఆరేళ్ళుగా. బాగా తెలుసు. అంతకు ముంయ అసలు తెలియదని కోడు. ఇంత సన్నిహితంగా ఇంత ఆప్యాయ తాలిమాన సంఇంధాలలో తెలియరని ఆర్థం. అంతే. మా నాన్న కేతవరపు రామకోటిళాస్త్రీగారు ఇష్టంగా చెప్పుకొంటూ వచ్చిన పరిశోధకులలో ఒకరుగా సంపత్కుమారగారి. గురించి తరచు వింటుండేదాన్ని. 977 నుండి యూని వర్సిటీలో మేమిద్దరం సహాధ్యాపకులం. అయినా నేను యూనివత్సిటీ అరగ. సైన్సు కళాశాలలో పనిచేసిన మొదటి. పది సంవత్సరాల కాలంలో ఇయన అటు యూనివర్సిటీలోనో ఇటు ఈవినింగ్‌ కాలేజీలోనో పనిచేశారు. కనుక మా మధ్య సాన్నిహిత్యం ఏర్పడటానికి అవకాశం లేకపోయింది. 1987లో నేను (టాన్సఫరయి. యూనివర్సిటీకి వచ్చాను. కానీ, ఆదే సమయంలో ఆయన ఆర్ట్స్‌ ఈ& సైన్సు కళాశాలకు వెళ్ళిపోయారు... అయినా అప్పుడే నాకు సంపత్కుమారగారు (పత్యతంగా తెలియటం మొదలయింటి. సంవత్కుమారగారు. ఆర్ట్స్‌ కళాశాలలో పనిచేస్తూ “తరచు డిపార్ట్‌ మెంటుకు వచ్చేవారు. నాన్న దగ్గర కూర్చోని గంటలు గంటలు సాహిత్య సంభాషణలు: చేసేవాళ్ళు. నా సీటు కూడా అదే గదిలో కావటంవల్ల నేను కూడా తరచు వాళ్ళ సంభాషణలో పాల్గొనటం జరుగుతుండేది. ఇద్దరూ తమకు తెలిసిన సాహిత్య వ్యక్తుల గురించి, తమ సాహిత్య జీవితానుభవాల గురించి, సాహిత్య అధ్యయన ఆధ్యాపనాలలో రావలసిన మార్చుల గురించి, సమకాలీన సాహిత్య రోరణుల గరించి - ఇలా ఎన్నెన్నో మాటాడు కొనేవాష్మ. ఎటుతిరిగీ వాళ సంథాషణ విశ్వనాథ సత్యనారాయణగారి దగ్గరకువచ్చి ఆగేది.మిగిలిన ఏ విష యాలలోనైనా వొళ్ళు అభ్మిపోయాలు లేదించేవి కానీ విచ్చితంగా విశ్వనాత సత్యనారాయణగారి దగ్గరకు వచ్చేసరికి ఏశాఖ్యిపాయంతో మాట్లాడుకొ నేవాళ్ళు.

చశనము.మహీళల అనుభూతి జం అవ్వుడూ-బాళ్ళిద్దరి తన్మయత్వం చూడాల్సిందే. *వీం రాళాడయ్యా సంవత్తూ' అంటూ" నాన్న, *'చమక్కార మేమిటంబే....” అంటూ- నంవత్కునూర గారు ఒకరి అభ్మిప్రాయాలను మరొకరితో పంచుకోవటానికి తహతవా వడుతుండేవారు. సంభాషణను. ఎటు దిప్పీ విశ్వనాథ దగ్గరకు తీగుకు. వచ్చే. వాళ్ళ విశ్వనాథ సాహిత్య వీఠాభిమాశాన్ని నేను ఎత్తి చూపితే పట్టుబడి పోయాం! అన్నట్లుగా ఇద్దరూ ఒకరిమొహం ఒకరు చూచుకొని నవ్వే సేవాళ్ళు.

ఆయా సందర్భాల నుండి, అ సన్నివేశాల నుండి సంపత్కుమారగారు ఎంత హృదయం విప్పి మాట్లాడే మనిషో, ఎంత సాహిత్య నిబద్ధత కతిగిన అధ్యయనపరుడో నాకు బాగా అర్ధమైంది. అర్జమైనకొద్దీ ఆయనపట్ల గౌరవం పెరగటమే కాదు, నాన్న దగ్గరి చనువులాంటి చనువు ఏర్పడింది. సాహిత్య అధ్యయన [_కమంలో వాళ్ళ ఆభ్మిపాయాలతో సంఘ రిస్తూ చర్చకు దిగటాన్ని సంపత్కు-మార్‌ గారు ఎంతో (పోత్సహిందే వారు. ఆ కారణంగానే నేను సాహిత్య విశ్హేషణ సందర్భాలలో కలిగే కొత్త ఆలోచనలను నాన్నతో. వంచు కొన్న ట్రే సంపత్కుమార గారితోనూ. పంచుకోవటానికి అలవాటు పడ్డాను. ఈ రోజు నాన్న లేరు. నాన్న నాకిచ్చిన మంచి సాహిత్యమ్మితులు సంపత్కుమార గారు షష్టిపూర్తి జరుపుకొంటున్నారు. షృష్టివూర్తి అభినందన సంచికకు ఏదైనా సాహిత్యవ్యాసం ఈయాలనుకొన్నప్పుడు- అది- నాన్నతోనూ, సంపత్కుమార గారితోనూ పంయకొన్న కొ త్త ఆలోచనల (ప్రాతిపదిక మీద (_వాసీండయి ఉండాలని గట్టిగా అనిపించింది. నిత్యం ఆలోచనలు సంఘర్షించటానికి అపకాశమిచ్చే సలిపక్కుమారగారి షష్టివూ్తి సంచికకు రస సీద్ధాంకాన్ని మహిళా జీవన దృకృథం నుండీ. విశ్లేషిస్తూ వ్యాసం రాసి కానుకగా ఇయ్యటం ఉచితంగా ఉంటుందవిపించింది.

ఎమ్మే విద్యార్థులకు సాహిత్య కాస్త్రం పాఠం చెప్తున్నప్పుడు రనసిద్ధాంతం, అందులో మరీ ముఖ్యంగా శృంగార రసం పితృస్వామిక సాంస్కృతిక విలువల (పాతివదిక మీద రూపొందిందని అర్జం కాసాగింది. ఆలంకార కాస్తాన్ని మహిళా జీవన దృక్పథల నుండి ఆధ్యయనం చేస్తే కొత్త విషయాలు వెలుగులోకి వస్తాయని అనిపించిన ఆ క్షణాల ఆధ్యయనోద్వేగాన్ని ఆరోజు నేను నాన్నతోనూ సంపత్కుమార గారితోను పంచుకొన్నాను. నిరంతరం మనసులో తిప్పుకొంటూ వస్తున్న ఆ .నాటి.ఊహలకు ఒక రూపం ఈయతానికి ఈ- వ్యాసం.

214 హెహితీ సంపద

మహిశా జీవన ఆధ్యయనంలో న్రీల అనుభవాలు భాగం కాకపోవటం వల్ల అన్ని కాస్త విభాగాలు ఆసంవూర్హంగానే వున్నాయి - అన్న భావన (ప్రధాన మైంది. ఆయా శొస్త్ర విభాగాల "సైద్ధాంతిక చ్మటాన్ని పునః పరిశీలనకు పెట్టి శ్రీల అనుభవాలను అందులో భాగం చేయాలని మహిళా జీవన అధ్యయన విధా నంలో భావించటం జరిగింది. ఈ దృష్ట్యా చూచినపుడు *'రస నీద్దాంతం” శ్రీం అనుభవాలను వివరించలేకపోయిందని అర్థం అవుతుంది.

నిజానికి రస సిద్దాంతం సామాజీక సంబంధాలలోకి వచ్చే మనుషుల మధ్య పరస్పర చర్యా పతిచర్యల ఫలితంగా ఏర్పడే (వతిస్పందనల సమావారాన్ని విశ్లేషించి చెప్పే సిద్దాంతం కనుక మానవీయ స్పర్శ ఈ సిద్ధాంతంలో వున్నంత గాఢంగా మరే సిద్దాంతంలోనూ వుండే వీలులేదు.

“విభావాను భావ వ్యభిచారి సంయోగ్యాదసనిష్ప త్తి: అనేది సాధారణ రసన్మూతం. విభావములు, అనుభావములు, వ్యభిచారి భావములు దేనితో కలిస్తే రసం ఏర్పడుతుంది అన్న (వశ్నకు స్థాయీ భావాన్ని సమాధానంగా చెప్పటం జరిగింది. భరతుడు మొత్తం భావాలు 49 అని చెప్పి అందులో 8 స్థాయీ భావాలు, త8సా త్రిక భావాలు, 33 సంచారీ భావాలు అని చెప్పి ఉన్నాడు. స్థాయీ భావాలు జీవితపు మూల (వవృత్రితో ముడివడి వుంటాయని, వాసనా రూవంలో వుంటాయని, కారణం లేకపోయినా వాటి ఉనికికి భంగం లేదని, రస దశకు చేరుకొనేవి ఈ స్థాయీ భావాలేనని ఆలంకారికులు పేర్కొన్నారు. అయితే ఈ స్థాయీ భావం ఎవరిలో వుంటుందన్న (వళ్న వుంది. సాహిత్య నాటకాలలో మూలప్మాతల స్థాయీ భావమా లేక చదివి చూచే పాఠక | పేషక జన స్థాయీ భావమా? అంటే నాయకుడి స్థాయీ భావమేనని స్పష్టం చేయటం జరిగింది నాయకుడు లోకానికి. సమాజానికి (పాతినిధ్యం వహిస్తాడని, అందు వలన నాయకుడిలో వుండే స్థాయీ భావమే లోక సామాన్యమైన స్దాయి భావమని నిరూపించటం జరిగింది. వీభావానుభవ సంచారీ భావాలు ఒక్కొక్క వ్యక్రిలోని స్థాయీ భావంతో సంయోగం చెందినప్పుడు వాళ్ళ వాళ్ళ అనుభవాలు, అనుభూతులు వేరువేరుగా వుండటానికి వీలుంది. అటువంటవ్వుడు నాయకుడిని మ్యాతమే సమాజానికి (వతినిధిగా స్వీకరిస్తే స్రీల అనుభవాల, అనుభూతుల మాట ఏమిటన్న [పళ్ళ షై వస్తుంది. ఆ మేరకు రన సిద్దాంతం అసమ్మగమే

రనము-మహిశల అనుభూతి రిక అవుతుంది. సమాజానికి (ప్రతినిధిగా నాయకుడిని మ్యాతమే స్వీకరించటం పితృస్వామిక సామాజిక లక్షణం వల్లనే అయి వుంటుంది. శృంగార రస విషయంలో ఇది మరీ స్పష్టంగా కనబడుతుంది. శృంగార రసం నిండు యౌవనంలో వున్న ఉత్తమ స్త్రీ పురుష (ప్రకృతు లకు సంబంధించినదని సైద్ధాంతికంగా అంగీకరించినా స్త్రీల భావాలకు అనుభవా లకు ఇందులో (పాధాన్యత కల్పించబడలేదు. ఏ రసమైనా ఉత్పత్తి కావటానికి విభావానుభావ వ్యభిచారీలావాలు స్థాయీభానంతో సంయోగం చెందాలి. శృంగార ఠళసం విషయంలో అయితే ఆ స్థాయీ భావం రతి తెవుతుంది. సమాజానికి (పతినిధి ఆయిన నాయకుడిలో వుండే రతి అనే స్టాయీ భావాన్ని పరంగణనలోకి తీసుకొంటే రసోత్పత్తి జరిగేది పురుమడిలో. మిగిలిన ఏ రసాలలో కన్నా శృంగారంలో శీ పురుషులిద్దరి భాగస్వామ్యం తప్పనిసరికాగా నాయకుడి లోని రతి అనే స్థాయీఖావాన్నే సరిగణనలోకి తీసుకోవటం జరిగినప్పుడు నాయిక జైతన్యం కనబరోచని “పాసివ్‌' ప్యాతగా మిగిలిపోయే (పమాదం ఏర్పడుతుంది. లైంగిక విషయాలలో న్తీలవ్లైపునుండి చైతన్యవూరిత మైన చౌరవను నేరంగా, దోషంగా. స్రీ స్వభావానికి వ్యతిరేకమైనదిగా చేసిన పితృస్వామ్య సామాజిక సంస్కృతి నుండి తయారైన రససిద్ధాంతానికి ఈ పరిమితులుండటం సహజమే. భరతుడి రసస్మూశానికి వచ్చిన వ్యాఖ్యానాలను వరిశీలించినట్టయితే ఈ విషయం మరింత స్పష్టమవుతుంది. భట్టలోల్లటుడి వ్యాఖ్యానం వాటిల్లో మొదటిది, (పధానమైంది కూడా. భట్టలోల్లటుడు కూడా విభావానుభావ వ్యభిచారీ భావాలు స్థాయీభావంతో టే సంయోగం చెందుతాయని, తద్వారానే రసనిష్పత్తి జరుగుతుందని అంటాడు. స్థాయీఖావం అనుకార్యాలు అంటే మూలరూపాలైన రామాదులయందు వుంటుందంటాడు. సీతాది ఆలంబనాలు రసాన్ని అనుకార్యు లైన రామాదుల చిత్తంలో ఉత్పనం చేస్తాయి. ఆంటాడు. అంటే రామాదులకు సీత మొదలైన స్త్రీలను విభావాలుగా భావించాడన్నమాట బట్టలోల్లటుడు. విభావాలు అంటే పిశిష్ట జ్ఞానహేశువై న భావాలు. చిత్త వృత్తుల ఉదృ వానికి హేతువైన వాతావరణం, సంఘటనలు ఇవన్నీ కలిసి విభావాలవుతాయి. బౌతిక (-పేరణలే నిభావాలు. వేటి దర్శనం వలన సుఖదుఃఖాడి రూపమైన చిత్ర

ర [న సౌహితీ సంవద వృత్తి జనిస్తుంటో అవి విభొపాలు, రమణీయమైన (వకృతి, శోభాహేళువైన అలలికారాలు, ఆలచమైన. స్త్రీ, ఇవన్నీ నాయకుడిలో రశి. -భావం. కలగటానికి విభొవాలుగా పనిచేస్తాయి. ఆ (కమంలో రాముడికి. సీత; డుష్యలతుడికి శకుంతల, శివుడికి పార్వతి - ఇలా నాయకులందరికీ నాయికలు విభావాలు అవుతారు. రతి అనే స్థాయాీ'"భాబాన్ని పురుషవరంగానే గు ర్రించటల; అది శృంగారో రసంగా పర్యవసిళ౮చటా నికి "హేశుభూత మైన: వాతావరణంలో "ఒక లైంగిక.వస్తువుగా స్త్రీని సంభావింఛటం పితృస్వామిక సామాజిక-స్వభావం కారణంగానే జరిగిలిది.

లైంగిక. వినత పితృ స్వామ్యు సమాజపు ముఖ్య లకణం.. పితృ స్వామిక కుటుంబాధికాల నిత్మాబంలో స్త్రీపురుషుడికి ఆధీనరాలిగా చేయబడిన [కముంలో అనుభవానికి వస్తువై౦ది. అనుభవల-పొందగ* స్వతం్యత. మానవ వ్యక్తిగా తన అ స్తిత్వాన్ని కోల్పోయింది. సౌమాజిక వ్యవస్థలో ఆనుభచాలు. పొందగలిగిన వ్యక్రిగాతన ఉనికిని కోల్పోయిన స్త్రీ, అనుభవానికి వీలయివ. వన్తు. స్థితికి తీసుకు రాబడీనప్పుడు- సమాజానికి ఫ్రతిథలన రూవమైన షోహిత్యంలోనూ,.. సాహిత్య మార్గాన్ని నిర్దేశించే సాహిత్యు కాస్త్రంలో కూడా స్త్రీ అగువవానికి. వస్తువుగానే చ్చితించబడుళులది, నిర్థారించబచుతఈుంచిం కనుకనే: రామాడి. పుకుష వ్యర్తులలోని రతిశ్ళంగార రసంగా వర్య్మవసించటానికి- సీతాది. శ్రీం వ్యక్తులు విభావాలు కావలన్‌ వచ్చింది.

సీతాది స్త్రీలు:మానమవ్యకులూ.-వాళ్ళలోనూ- రతి..అనే- లైంగిక సంబంధ మోన" సహజ: స్థాయా కావల వుండటానికి. వీలుంది. ఆచి" రామాడి" పురుష హ్యాకలు ఏపావాలుగా వస్‌ చేసినప్పుడు శృంగార రసంగా పర్యచసిస్తుంది కానీ ఆ విషయాన్ని రన సూ/క వ్యాఖ్యాన సందర్భంగా" చర్చకు తీసుకురావటం జరగలేదు ఎందుకు? అన్న (_పళ్న రాక మాన దిక్కడ,.

సీత మొదతైన స్త్రీలతో రతి: అనే 1పాఠమిక స్థాయూకానల-. వుంటని అంగీకరిస్తే, విభావాలు లౌతీక వాతావరణానికి సంబంధించినవి కనుక త్తీలు ఆ లౌర్‌క వారానరణంళో (వతిస్వ్పందించటనికి? శ్యంగొారానుభవాలను పొంద టోనిశి ఆమోదమ్యుద వేసీనట్లపుతుంది? తమ లైంగిక కుక్తిని గురిఆచిన గుద్రిలపు శ్రీంక్‌ కళిగిరే; వాళ్ళు దానిని- ఇచ్యానుసారుం వివియోగించుకోకుండా - అరుపు

ఠకసముుమహిళల అనుభూతి రై? చేయటం కష్టం-కనుక వాళ టా వినియోగించుకోవటమే జరిగితే, పితృస్వామిక సామాజిక వ్యవస్థలోని వవ్మిత కుటుంబ భావనకు, పురువుడి వంశానికి, ఆస్తికి వారనులు కాగలిగిన సంతానాకాంకకు విమాతం ఏర్పడుతుంది. అందువల్లన్నే పిళృస్వామిక , సొమాజిక.[వనయోజనాలకు ఆనుగుఐంనానే. శ్రీళళో 'ఈళిిని స్థాయీ ఛావఠిగా అసలు .గుర్తించనే లేదు

శ్రీళంకుకుడు, రామాదులలోని స్థాయీఖావాన్ని నటుడు-ఈతన చాతుర్యం ద్వారా అనకరిస్తాడని, అట్లా అనుకరించబడిన స్థాయీభావం యొక్క రూవమే రసమని చెప్పినవ్పుడు. కూడో ఉద్దేకించుడింది. (ప్రధానంగా. పురుషతతమైన స్థాయీభావమే:

లట్టనాయకుడు రామాదుల నుండి, నటుల నుండి స్ట్థాయీఖావాన్ని సహృడయుడి .దగ్గరకు తీసుకువచ్చి (పతిష్టాపితం చేసినప్పుడు కూడా ఆ సహృద యుడు'పవరువుడే. ఈ సవృదయుడికి కూడా విభావాలు సీఠఈ, శకుంతలాది శ్రీలే- అయితే ఈ కావ్యగత విభావాతై న సీతాదుల పట్ట సహృదయుడికి సహజ రకిభావం.కలగటానికి వాన సాధారణ స్టీలు కారు. వాళ్ళపట్ట సవృదయుడిలో వుండే. వూజ్యాభావం రతిని. శృంగార రనంగా పరిణమించటానికి ఆడరోధమవు తుంది. కనుక ఇక్కడ కావ్యగత. విభాబాన్ని ఆధారంగా చేసుకొని దానికి అతీతంగా సహృదయుడు భానించుకోగలిగితే ఆ భావుక త్వ వ్యాపారం వల్ల రసస్‌ద్ది జరిగ్‌ అనుభవంలోకి వస్తుంద౮టాడు లట్టనాయకుడః. ఇక్కడ కూడా జ్యాగ త్తగా గమనిస్తే భావుకసీమలో వివహరించగగినవాడు పురువుడే అని భావించటం ఆర్థమవుతుంది.

అలినవగుప్తుడు రససూ(త వ్యాఖ్యానంలో విభావాదుల సాధారణీకరణకు (పొఠాన్యతనిచ్చి సహృదయుడి చిత్తంలో సంస్కారరూవంగా వున్న స్థాయి భావాలు రసంగా. పర్యవసిస్తాయని. అంటాడు. అఖినవగుప్తుడు చెప్పిన ఈ సహృదయుడు-కూడూ పురుషుడే. ఆసలు సమాజమే పురుషులదై వున్నప్పుడు సాహిత్య సృష్టికర్తలు, దృళ్య నాటక కశల వదర్శకులు వాశ్తే అయినప్పుడు చదివేవాళ్ళు, చూచేవాళ్ళూ కూడా పురుషులే కావటం సహజం. ఆ [కమంలో అన్ని అనుభవాలు. అనుభూతులు =పురుషులవే కావటం అనివార్యమవుతుంది.

218 సాహితీ నంవద ఆ రకంగా రనసిద్ధాంతంలో స్త్రీల అనుభవాలకు, ఆనుభూతులకు చోటు లేకుండా పోయింది.

నట్టనాయకుడు, అభినవగుప్తుడు “సాధారణీకరణం' అనే అంకానికి (ప్రాధాన్యతనిచ్చి రసనిష్ప త్రిని వ్యాఖ్యానించారు. సహృద సామాజికులు నాయ కుడి భావాలతో, అనుభవాలతో సాధారణీకరణం చెంది రసాస్వాదనాపరులవు తాప. సాధారణీకరం పొందే సామాజికులలో శ్రీలు కూడా వుండవచ్చును కదా అని, అందుకు భరతుడు నాట్యశాస్త్రంలో _పదర్శనను తిలకించటానికి పురుషులతోపాటు వచ్చే స్త్రీలను దృష్టిలో పెట్టుకొని రంగస్థలంమీద (పదర్శించ రాదని కొన్ని విషయాలను నిషేధించిన సందర్భాలను ఎవరైనా (ప్రస్తావించ వచ్చు. అందువల్ల స్త్రీలు కూడా రసానుభూతిని పొందటానికి వీలుంది అంటే దానిని అంగీకరించాల్సిందే. ఆయితే ఇక్క-డ గమనించాల్సిన విషయం ఒక టుంది. ఆ స్తీలయినా సాధారణీకరణ పొందాల్సిందీ నాయకుడి భావాలతో టే. ఎందుకంటే, సాహిత్య నాటకాలలో నాయకుడి భావాలే (వధానం. సీతాది నాయి కలు మిగిలిన భౌతిక వాతావరణ విశేషాలు విభావాలుగా నాయకుడి అనుభవాలు (వత్యక్షీకరించబడుళకుంటే అవి సంచారీ భావాల సంబంధంతో స్థాయీ భావాన్ని పరిపుష్టం చేస్తూవుంటే వాటినన్నిటితోటి సాధారణీకరణం పొందుతూ సహృదయ సామాజికులు పురుషులైనా, స్త్రీలయినా ర సాస్వాదన చేస్తారు.

పితృస్వామిక సమాజం పురుష (సయోజనాల కనుగుణమైన విలువలనే శ్రీల జీవితానికి అదర్శంగా చేస్తే ఆ సమాజ సంస్కృతి నుండి ఉద్భవించిన సాహిత్యం కూడా పురువుడి భావాలను అనుభవాలను (వతిఫలించే. కళారూవ మవుతున్నది. సాహిత్యశాన్త్రం - అది కాస్త్రం కనుక మరింత పకడృందీగా పురు షానుభవాలు; అనుళూశులే సారారజీకరణం పొందవలసిన అంశాలుగా (పతి పాదించి సాహిత్యంలోను, సమాజంలోను శ్రీలను వస్తుమ్మాతులుగా మిగులుస్తు న్నది. ఆ విధంగా ర ససిద్ధాంత నిర్మాణం పీతృస్వామికచ్మటం పరిధులలో జరిగింది కనుకనే జనాభాలో సగం మంది అనుభవాలకు మ్మాతమే (ప్రాతినిధ్యం వహించగల పరిమితికి లోనయింది.

నాలాటి ఫు

తొలి తెలుగు కథానిక అందచందాలు ఎడొక అక్కిరాజు రమాపతిరావు ఆధునిక మైన [వమాణాలతో శిల్పంతో అవగాహనతో గురజాడ అప్పా రావు రచించిన '*దిద్దుబాటు' అనే కథనే తొలి తెలుగు కఠానికగా సాహిత్య వేత్తలు భావిస్తున్నారు. కథా ప్మకియ తెలుగు సాహిత్యానికి కొత్త కాదు. అయితే “దిద్దుబాటు వంటి తెలుగు కథలు మ్మాతం అంతకుముందు లేవుం ఇంగ్లీషు సాహిత్య (పభావంతో తెలుగులో ఈ (ష్మకియ ఆధునిక రూపురేఖలు సంతరించుకున్నది అనుకుంటే గురజాడవారే ఈ (వ్మకియకు ఆద్యుడనుకోవాలి. ఆయన సమకాలికులు ఆచంట వేంకట సాంఖ్యాయన శర్మ, ఇవటూరి కనకా చలం, కోటంరాజు పున్నయ్యల వంటివారు ఆయన ముందు వనకల ఈ (వ్యకి యను గుర్తించి సర్జన కృషి చేశారు. కొని, గురజాడ అప్పారావు సాంఘీక (వయోజనంతో గొవ్చ భావుకతతో తెలుగు సాహిత్యానికి కొత్త వికాసాన్ని సమకూర్చినవాడు కాబట్టి అధునిక సాహిత్య చర్మితలో ఆయన పేరిట ఒక ఆధ్యాయం (పారంభమవుతున్నది. వస్తువు, శిల్పం దృష్ట్యా ఆయన కొన్ని అధునిక వ(క్రియలకు ఆద్యుడవుతున్నాడు. అసలు కథానిక స్వరూప స్వభావాలేమిటి? మానవ జీవిఠానికి ఎంతో చేరువగా ఉండాలి ఆది. లోక స్థితిని ఆత్యంత సహజంగా చితించాలి. మానవ జీవితంలోని అత్యంత సహజ [పవృత్తులను సుకుమారంగా, ధ్వన్యాత్మకంగా, సుందరంగా, స్ఫుటంగా, బలంగా (వతిపాదించగలగాలి. మానవ (వ్రవృత్తులలో ఉద్వేగాలు, ఉదాత్తతలు, ఉశ్రేజనలు, ఉదాసీనతలు ఏదో ఒకటి కొన్ని సంఘటనల ద్వారా, సన్నివేశాల ద్వారా కథానికలో చోటు చేసుకోవాలి, థాష సరళంగా సహజత్వానికి దగ్గరగా ఉండాలి. సన్నివేశాలలో, సంఘటనలలో హళఠాత్సంభవాలు, కృతక మనిపించే కల్పనలు ఉండకూడదు. సంక్షి వ్రత [వధా నాంశంగా ఉండాలి. అయిడే, నిడివి ఇండే ఉండాలని కచ్చితమైన లాశ్షణిక నియమాన్ని నిబంధింపవచ్చా అంటే అట్లా కుదరదు. శ్రీపాద స్యుబహ్మణ్య

ణం హెహితీ నంపద శాస్త్రీ ఎప్పుడూ చిన్నకథలు (వ్రాయలేదు. అయినా తెలుగు కథార చయితలలో ఆయన అత్యంత ప్రతిభావంతుడు. స్థూలంగా (పస్తావించవలసివచ్చినప్పుడు ఇంగ్లీకులో. 'షార్టు స్టోరీని “కఠ” అనీ, “చిన్నశత' ఆనీ, “కళోనికో అసి-తెలుగు వారు అర్థం చేసుకుంటున్నారు కాబట్టి మరీ అంత దీర్చంగా ఉండకపోవటమే బావుంటుంది: ఆదీకాక చిక ప్రాణత్వమే చిన్నకథకు అందం,

ఇక గురజాడ అప్పారావుగారి “దిద్దుబాటు” కథానికలో అందచందా లెటువంటివి? ఏవిధంగా ఇది ఉత్తమ శేణి రచన అయింది?....ఏది మంచి కఠ? ఏది గొప్ప కథ? ఎందుకది మంచి కథ? ఎట్టా అది గొవ్ప కఠ అయిందని విస్లేషించినప్పుడు ఆ (వమాణాలకు “దిద్దుబాటు” ఒక నమూనాగా నిలువగలుగు తుందా అని వరిశీలించాలి,

ఈ కథను గురజాడ అప్పారావు మొదట [గాంథికంలోనే రచించి తరవాత-సరళ[గాంథికంలోకి మార్చాడు. ఇవాళ్టీ వ్యావహారిక శైలితో పోలిస్తే ఇంకో ఈ కథలో కొంత (గాంథిక లక్షణం కనబడుతూనే ఉంది. అదులోపం కాచు. గుణమే. గురజాడ ఎనఖై రెండేళ్ళ కిందట ఈ కఠ రాశాడు. అన్పటి వ్యావహారికం అది,

“దిద్దువాటు!లో కథ ఇది - ఒక గృహస్థు ఉన్నాడు. ఆయన పేరు గోపాలరావు. ఈయన వయస్సు సుమారు పాతికేళ్ళ నుంచి ముస్పైలోపు ఉంటుంది కథలోని ఆంతస్సావ్యాన్నిబట్టి. ఈయన కళాళాలాధ్యాపకుడో, ఒక స్థాయి రెవెన్యూ ఉశ్యోగో, తాయరో అయి ఉంటాడనిపిస్తుంది. విద్యాధికుడనీ సున్నితమైన మనన్కుడనీ ఒక మోస్తరు సంపన్నుడనీ తెలుష్తూమూ ఊంది. ఈయనకు సంగీతమంటే బాలా (పీతి, ఆ రోజుల్లో సంగీత పావీణ్యం సర్వ సాధారణంగా వాళవనీతలవే ఆశయించి ఉండేది. ఆ వర్షంవారే సంగీత. కచేరీలు,

గానాబజొనాఠు, మేజువాణీలు నిర్వహించేవారు. పురుషులలో కూడా సంగిత విద్వాంసులున్నా వాప్ల వివిధ కులాలకు సంబంధించినవారే అయినా వారు మహారాజుల, సంస్థానాధివతుల (మోవకంలో. ఉండేవారు గురజాడవారి స్వస్థలం విజయనగరలి కాబట్టి ఈ కథ. రశిగస్థలుం ఏజయనగరంగా ఊహించవచ్చు. అక్కడ లలితాకళాకో విదత్శైన సొనులుండేభారని. ఇ.సమకాలీవన సాఖ్నాధారాలను బట్టి తెలుకోనచ్చు.

తోలి తేలుగు కథానిక అందచందాలు ర

వేశ్యలు రసికులను ఆక ర్థించడానికీ రంజింవచేయటానికీ వారి నంగిళ (వతిళ ఆనుషంగికమైన పాళంలా వనిచేసేది ఆ రోజుల్లో అనుకోవచ్చు. "పీరేళ లింగంగారు నరస్వతీ నారదవిలాపంలో సంగితమిప్పుడు సానిపావల పాల్చె ందని నారదుడు వెతచెందడం వర్దించారు.

నహవాస దోషంవల్లనో నై నర్గికాభిరతివల్లనో గోపాలరావు నగరంలోని వారవనిళాజనితా సంగీతగోష్ట్మీపియత నలవరచుకోవడం సాగించాడు. .ఇంటిి రావటానికి ఇంత పొద్దుపోయిందేం “ఆని ఇల్లాలు -అడిగినవ్వుడల్లా నంఘ సంస్కరణ పరాయణత్వమనీ, దేశోవకారమనీ, విద్యావంతుల క ర్రవ్యమనీ కల్ల బొల్లి కబుర్దు చెప్పటం సాగించాడు. కొన్నాప్ట పాపం, .అమె ఆమాయకరిగా నిజమేనని నమ్మింది. అయితే ఇరుగు పొరుగువాళ్లో, గుక్లోనో, పేరంటంలోనో కలినీన సవయనస్కులో, బంధువులో గోపాలరావు నిజ స్వరూపం ఆమెకు అర్థ మయ్యేట్లు చెప్పారు. సహజంగా ఆమెకు కష్టం కలిగి ఉంటుంది. అయితే, ఆమె విచేకవతీ, చశురురాలూ -శాబట్టి గోపాలరావుకి "సున్నితంగా చుణపాఠం' నేర్పి స్వాధీనుణ్ణి చేసుకోవాలని ఆలోచించి ఒక పన్నాగం వన్నీంది. అదేమంటే, ర్యాతి బాగా పొద్దుపోయే -వేళకు.కర్త .ఇంటికి వచ్చినప్పుడు తాను చమత్కారంగా అతడికి బుద్ధి చెప్పాలన్న ఆలోచన చేసింది. _నిజంగా గోపాలరావు సుఖసంతో షాలనే తాను .శోరుకుంటున్నట్టూ, ఆతడిచేత రోజూ అబద్ధాలు చెప్పించడం తన కిష్టంలేనట్లూ, ఆతగిమీది మమకారంతోనే అతడికి ఏఘఫీ ఆటంకం కలగకుండా ఉండేందుకు తాను పుట్టింటికి. వెళ్ళిపోతున్నట్టూ .ఒక ఉఊత్తరంలాంటిది ఆతడికి కంటపడే విధంగా సంధానించి, తాను నిజంగా పుట్టింటికి వెళ్ళిపోయినట్టు, అత్తజ్జి (శమింప చేసింది.

గోపాలరావు. అర్ధర్మాతి దాటిన తర్వాత ఇంటికి వచ్చి తలుష్ప దగ్గర షిలినగానే అమె పతక 'చుంచంకింద దాక్కుంది. తలుపు గడియ లేకుండా ఉంచథంవల్ల గోహెలరావు నెమ్మదిగా 'లోపలికి-వచ్చి దీనం వెలిగించి సడక మంచంపై "భార్య కేకపోవడంతూని తత్తరపాటు పొందాడు. నౌకరు కోసల వెతుకులాడాడు. ఆంనౌకరు. వీధిలో చుట్టకాలున్తూ-క విపంచడంలో అమ్యుగాతు ఏమైందిరా ఆని ఆతుత కనవరదాడు. .ఆ తర్వాత లోవలకు వచ్చి గదిలో కుర్చీలో "కూర్చుని మేజాబల్లమీది ఉత్తరం చూచి - కటాతవాలాడాడు. వెంటనే

2222 సాహితీ సంపద చాలా పళ్చాత్తావంచెంది నొకరును ఆమె పుట్టింటికి పంపించడానికి నిశ్చయించు కున్నాడు. తన ఆపరాధాన్ని ఒప్పకుంటున్నట్లు, ఇక ఎన్నడూ ఈవిధంగా (వ్రవర్తించనని హామీ ఇస్తున్నట్టు ఆమెకు తెలియజేసి, నచ్చచెప్పి తీసుకొని రావలసీందిగా (ప్రాధేయపడ్డాడు గోపాలరావు. తన భార్య దగ్గర తాను చెప్ప వలసిన మాటలు ఇవి అని నౌకరుకు బోధపరుస్తుండగా నౌకరు అర్థం చేసుకో కుండా అడ్డదిడ్ధంగా పునరుక్రం చేయడంతో కోపగించి నౌకరును కొట్టటోతాడు గోపాలరావు. అప్పుడా నౌకరు నవ్వుకుంటూ ఆతడి చేతికి అందకుండా తప్పించుకుంటాడు. ఇంతలో భార్య పడక మంచం కిందినుంచి ఇవతలకు వస్తుంది. ఆవిడ కలకల నవ్వు, మధురమైన గాజుల చప్పుడూ (వత్యశ్షం కావడంతో కథ ముగుస్తుంది.

చాలా చిన్నకత దిద్దుబాటు. (ప్రత్యక్షంగా కన్పించే ప్మాతలు ముగ్గరే. భార్యాభర్తలు కమలినీ గోపాలరావులు, చాలా ఏళ్ళనుంచీ ఆ కుటుంబం వారిని 'సేవించుకుంటున్న నౌకరు రాముడు. ఈ ముగ్గురు పాాతలతోనే ఈ కథ నిర్వ హించారు అప్పారావుగారు.

ఎనబై రెండేళ్ళ తర్వాత కూడా ఈ కథ చాలా తాజాగా ఊంది. కఠ "పేరు బాలా భావుక మనోహరంగా ఉంది. “లార్యాశేష్ట తమ స్పఖాః అని మహాభారతం చెప్పుతున్న గొప్ప ఆదర్శానికి అనుగుణంగా ఈ కథను తీర్చారు అప్పారావుగారు. ఈ కథ నడిపిన తీరు, ెట్టిన పేరు, నంఘటన్నాకమనూ, ఎత్తుగడా, ముగింవూ, సందేశమూ అద్భుతంగా, సరమబారిమంగా నిర్వ హించారు అప్పారావుగారు.

ఈ కథకు ఆయన మొటటమొదట 'కమలిని' అనే "పేరు పెట్రారుట.

బ్‌ బట

ఈ పేరుతోనే ఈ కళ (ప్రాచుర్యానికి వచ్చినా ఈ కథ [ప్రాశన శమూ, అంద చందాలూ ఏన్మూతమూ తగ్గిపోయేవి కావు... “ఆధునిక మహిళలు భారతదేళ చర్మితను తిరిగి రచిస్తారు అనేది గురజాడ అప్పారావుగారి మహిఠాశయం కాబట్టి 'కమలిని' అన్న 'పేరు పెట్టడమే మరింత సుందరంగా ఉండేదేమో! కిందటి శతాబ్ది ముగుస్తున్న కాలానికి సంఘంలో మహిళ సితిగతులు అత్యంత దయనీయంగా ఉండేవి. సంఘంలో రావల్సిన పరివర్రన ద్భీక్పథానికి, నూతన విశాసానికి, కుటుంబ స్వాస్ట్యానికీ కమలిని పాత ఒక సంకేతంగా ఊహించారు

తొలీ తెలుగు కథానిక అందచందాలు ణం అప్పారావుగారు. భార్యాభర్తల అనుబంధం ఎంత దృఢంగా ఎంత రమ జీయంగా ఎంత వవమ్మితంగా ఎంత హుందాగా ఉంటే ఆ సంఘం అంత ఉత్తమ సంస్కార మహితంగా ఉంటుందని ఈ కథ ద్వారా ధ్వనింపచేశారు రచయిత.

అన్నిటా ఆధునిక భొవాలుగల ఇల్డాలు కమలిని, భర్తకు బుద్ధి చెవ్పగల స్తోమత ఆమెకు ఉంది. భర్తను దిద్దుకోగల బొతుర్యముంది. కమలిని అన్న పేరే అత్యంతారునికంగా, సుందరంగా, నాజూకుగా ఉంది. ఉషో దయానికి (ప్రతీక కమలిని. పంకంలోంచి పుట్టినా నిర్మలత్వానికి, సౌకుమా ర్యానికి, జ్ఞానానికి, సంవదకు, సౌందర్యానికి నెలవు కమలం. కోమలం వికనించ టానికీ చీకట్లు తొలగిపోవటానికీ అవినాభావ సంబంధం. అప్పారావుగారు ఇంత ఆలోచన చేసీ ఈ ప్యాతకు ఈ పేరు పెట్టారో లేదోగాని ఆయన గొప్ప రచయిత అనటానికి మ్మాతం ఆయన ఈ కథలో చూపిన భావుకత, నిర్వహిం చిన రమణీయ శిల్పం, హృదయ సౌకుమార్యం, మానవతా సౌగంధ్యం నిరూ పణగా నిలుస్తాయి.

ఇక భర్తపేరు గోపాలరావు అని పెట్టడంలో కూడా పేళలమైన పరిహాస కుళలత స్ఫురిస్తుంది. ఇది కూడా ఆయన ఉద్దేశించి ఉండకపోవచ్చు. కాని లోకంలో గోపాలుడు గోపీజనవల్లభుడన్న జాతీయ సౌంస్క్బృతిక సంప్రదాయ స్పురణ ఉన్నది. చిత్త వషృిభమంకల భర్తకు ఈ "పేరు పెట్టడం కథకు ఒక సౌగసును చేకూర్చింది.

ఇక కథను అప్పారావు గారు నిర్వహించిన తీరు చాలా ఉత్కంళాపరి పోషకంగా ఉంది. “తలుపు, తలుపు” అనే పిలుపుతో ఈ కథ (ప్రారంభమవు తున్నది. ఆంటే గాలీ వెల్తురూ స్త్రీ పురుషుల సమానత్వం స్వే్భా కొనసాగగల వివృత సమాజం కావాలి, కాని అప్పటిదాకా సాగుళున్న సంరుద్ధ కుటుంబ వ్యవస్థకు స్వన్తి పలకాలి అనే ధ్వని ఉన్నది ఎత్తుగడలోనే. “స్త్రీలకు విద్యా వివేకాలు అక్కటల్రేదు, వాళ్ళు "స్వేచ్చకు అనర్హులు అని మనుస్మృతి శాసించింది అని అవిచార మూలకంగా ఆక్షేపిస్తారు కాని, తొమ్మిదో అధ్యాయం పన్నెండో శ్లోకంలో మనుస్మృతి ఇట్లా విధిస్తున్నది” ఆని వీరేశలింగం పంతులుగారు తాము నిర్వహించిన సతీహితబోధిని ప్మతిక తిలకవాక్యంగా “ఆరశితా గృ హేరుద్దాః

294 "'షాపసీ.సంవద పురుషైైరావ్తకారిభిః! ఆక్మానమాత్మ 'చాయాస్తు -ర కషేయుస్తాస్సురోకితఈః” ఆనే శ్లోకం (పకాశింపజే'సేవారు. అంటే ఆప్పులై న పుకుషులజేత సంరక్షతంకాక తనను తొనే రక్షించుకోవాలి శ్రీ అని అర్థం.

ఈ.కథ సగంలోకి. వచ్చేసరికి హృద్యమైన శిల్బం కనవడుతుంది. ఇంటి నోకరు రాముడికి.కమలిని ఉపాయం తెలుసునని అనుకుంటాం కొని, జమె ఏం చేయబోతున్నది అతడికి తెలియదు. ఇంటి యజమాని గోపాలర్వావు తన ,ఇల్పాలు “యింట్లోనే లేదు” అని రాముడితో చెప్పగానే, “రాముడి గుండెలో దిగులు (ప్రవే శించెను” -అనే వాళ్యం కూర్చారు అప్పారావుగారు. అంటే కవులిని ఎత్తుగడ ర్వాముడికి తెలీదు. ఆయితే ఆమె పుట్టింటికి పోలేదనిమ్మాతం.తెలుసు. అందువల్ల కథ -సాగుతున్న కొద్దీ అమ్మగా గేదో న్తూయోపాయం వన్నారన్న ఉల్లాసం రాఘుడిలో కనపడుతుంది. ఇలా చ్వితించడం అప్పారావుగారి కఠన శిల్ప (పతికకు నిదర్శువం. భార్యాభర్తల ప్మాత చ్మితణలో ఎంత నేర్పు, ఫతిభల కన పరిచారో రాముడి ప్మాతచ్చితణలోనూ అంత మమతనే కనపరిచారు అప్పారావు గారు. అదీ ఈ కథలో గొప్పతనం.

ఇక కకగవంతుడి “సృష్టిలోకల్లా ఊత్కృష్టమైన వస్తువు విద్య నేర్చిన స్రీ గత్నమే” :ననటం ఈ కథకు గొప్ప -కాంతిని చేకూరుస్తున్నది. “పెళ్ళాము మొగునికన్న దొడ్డది అన్నమాట” కోహినూరు వంటిది. రాముడితో *విధ్యవిలన సీకేం తెలుసురా” ఆంటాడు గోపాలరావు. ఇలాటి సందేశాలు చందన పరిమళంలా ఈ కథని సపరమహృద్యం చేస్తున్నాయి.-తన భార్యను గురిజిది చెప్పుచూ “గుణవతి, విద్యానిధి, వినయ సంపన్నురాలు. నా చెడుబుద్ధికి తనిన శ్యాస్తి చేసినది” అంటాడు గోపాలరావు, ఎనథ్సై ఏళ్ళ కిందట ఆగామి సమాజాన్ని ఊహిస్తూ ఈ. మాటలు అప్పారావు-ఆదర్శీకరించడం గొప్ప విషయం. అయనకు మహిళా లోకంపట్ట గౌరవం, అదం, -అభిమావం - ఈ విధబగా *ఎవ్ణక్రమవుతున్నడిం గోపాలరావు తర్మడి సాని మంయకున్న సంగతిశాముడి (వస్తావనల్లో తెలుస్తుంది. గోపాలరావు అలా చేయకూడదన్న పితృహృదయం అప్పారావుగోరిది. చివరకు ఒకమాట: కిరుగుబాటు' పేరుననో, సమానత్వం భావనతోనో, ఆతి అభ్యుదయ కాంశతోనోళమలిని నిజంగానే పుట్టింటికి వెళ్ళినట్లు చితించలేడు. అప్పారావు. మాబాగుంది ఆని గోపాలరోవు మ్మరోజునే సెనికోసం పోయినట్లూ -ని(తించలేదు. ఈ విధంగా కారతీయ సంస్కృతి, సెచూజిక విలువలు, -బాంపత్య.. ధత్మాన్ని వపరన్మపీకితో ఈ కథలో -నిబంధిందాళు అప్పాలావు.

అలంటి 14

చ్మితకవిత-తీరుతెన్నులు =ణ=డొకి హరి ఖివకృుమూరల్‌ ఆంధ వాజ్మియారం౦ంభ దశనుంచే ఛందోబడ్ధమైన కవిత అఆశు-.మధుర. చ్మిత-విస్తర భేదాలతో విలసిల్లుతూ వచ్చింది, ఆదికవి నన్నయభట్టార కుని అంధ మహాభారత అవతారికలో ఈ చతుర్విధ కవితా విశారదులై న మహా కవులు రాజరాజనరేందుని అస్టానాన్ని అలంకరించినట్టు వర్ణింపబడింది. శ్రీనాథుడు, లరాళ్ళపాక చిన్నన్న, పింగళ సూరన్న వంటి మహికవు లెందరో తమ కావ్యాలలో వీని (వస్తావన చేళారు. వీటిలో సంస్కృృతాం్యధ కవులను విశే షంగా ఆకర్షించినది “చితక విత అనవచ్చును. కావ్యాదర్శము, కావ్య (వకా శము, (వతాపర్ముదీయము, సాహిత్య రత్నాకరము వంటి సంస్కృత లక్షణ (గంథాలలోనూ; కావ్యాలంకొర చూడామణి, అవృకవీయము, కావ్యాలంకార సంగవము, లవణసార సంగహము వంటి ఆంధ లక్షణ (గంథాలలోనూ ఈ చ్మిత కవితా (వస్తావన కన్నిస్తుంది. అంధ కవీశ్వరులంతా అంతో ఇంతోతమ (గంఠాలలో చ్మితకవితారచన చేసినవారే! అంతేకాదు . 23వ శతాబ్ది కే ఇది శాసనాలలో కూడా ,వవేళించటం, అది సంతరించుకొన్న _పాముఖ్యాన్ని చెప్పక చెబుతుంది.

*చితము' అంటే _ అశ్చర్యము, బొమ్మ, వద చమక్కారము, వర్ణ చ్మితము, మనోవారము అనే అర్థాల నిచ్చాయి నిఘంటువులు, కనుక “చిత కవిత' అంటే _ ఆశ్చర్యాన్ని కలిగించే కవిత అని కాని, చమత్కార జనక కవిత అనికాని, చ్మ్‌కాలలో గూర్పుబడిన కవిత అనికాని అర్థం చెప్పవచ్చును. ఈ లవషణాలన్నీ మనకు చ్వితకవితలో కన్పిస్తాయి. అవి...

1. అవరాలను, శబ్దాలను విచ్శితంగా కూర్చుటం _ ఆని శబ్ద చిశాలు.

ఓ ఒక వర్యంలో వేరొక వద్యాన్ని చమక్కారజనక గా పొందుపరచటం . అది గర్భకవిత.

8. పద్మ చకాది చ్నితాలలో పద్యాలను కూర్చటం - అడి చ్మితకవిత.

ఏస్‌. 15

లీ సాహితీ సంపద

హైదగోపనము, పాద్య(భ్రమకము, వద్య్యభమకము, అనులోమ విలోమ పద్యాలు, ఓస్ట్య ల నిరోష్ట = అచల జిహ్వాచి పద్యాలు, ఏకావరి - ద్వ్యవరి. తలకట్లు - కొమ్ములు - గుడుసులు, వర్ణచ్యుతకాలు వంటివి శబ్ల్దచ్మి తాలు.

మ్‌! ణ టి

ఇలాంటీ శబ్ద చ్మితాలు _పాచీన కవుల కావ్యాలలో అక్కడక్కడ కని పీస్తాయి. తిక్కన “నిర్వచనోత్తర రామాయణం'లో ఒక్క- వచనం కూడా (వాయనన్న నియమం, శబ్ద చ్మితాల ఛాయే కావచ్చును. ఎల్జన చ్మిత కవిత (వాయకపోయినా, కేశవ శతాబ్ధానికి చెందిన జక్కన “చ్మితకవిత్వ వాగ్విభవ జృంభితు గొల్బెద” అని ఎజ్జనను స్తుతించటం, చ్మిత కవితా రచనలో ఎజ్జనకు గల సామర్థ్యాన్ని తెలుపుతుంది,

పోతన భాగవతంలోని గజేరదమోక్షంలో *'ఆడిగెదనని కడువడిజిను” అన్నది '“సర్వలఘుకందం” అనే శబ్ద చితమే. అందులోను వృ త్త్యన్నుపాస నియమం పాటించి, లక్ష్మీదేవి యొక్క మానసిక అవ్యవస్థను తద్వారా (వద ర్మించి, ఆ సన్ని వేశానికే శోభను కలిగించాడు పోతన.

కొఆవి గోపరాజు 'సింవోసన ద్వాతింశిక'లో “నిరోష్ట్రదండకం' (424) కనిపిస్తుంది.

పిల్లలమళజ్జీ పీనవీరభదుని “జైమినీ వారతం'లో పాద్మభ్రమకం (8221 ఉన్నది

“ఏీరవరశై రవరవీ

సారసభర సౌధరయూధ సౌరభ సరసా”. అన్న ఆ పద్యంలోని ఏ పాదానికాపాదాన్ని అనులోమ విలోమంగా చదవవచ్చు.

నంది మల్లయ్య - ఘంట సింగయ్యలు తమ “వరాహపురాణం'లో ఏకా కరి, ద్వ్య్యశరి, పద్య (ఛమకంవంటి శబ్ద చ్మితాలను [వాశారు,

కేర్‌ వ శశ్రాద్దివరకూ చెదురుమదురుగా ఉన్న ఈ శబ్ద చ్మితాలు, 15వ శరార్టీనుంచి ఎక్కువ (పాముఖ్యం సంతరించుకున్నాయి. అక డక్కడ శబ

ర! ట్రా ట్టి

చ్మితాలను- వ్రాయటానికి బదులు శ్రావ్యవమంత్నో శబ్ద బ్మితాలతోనే ప్రాయటం (ప్రారంభమైంది. మరిగంటి నీంగరాదార్యులు (వాసీన 'దశరథ రాజనందన

చ్మితకవిత _.తీరుతెన్నులు 27 చర్మితి నిరోష్ట్య కావ్యం. కాగా ఆయనే (వాసీన “'సీతాక్రళ్యాణం' శుద్దాయ్యధ నిరోష్ట్య కావ్యం.

నవయుగ వై తాళికుడైన కందుకూరి వీరేశలింగం వంతులు 'శుద్దాంధ- నిరోష్ట్య నిర్వచన నైషధం) (వాయగా, మచ్చ వేంకట కవి “శద్ధార్భధ నిరోష్ట్య నిర్వచన కుళచర్మిత' (వాకారు. పోకూరి కాశీపత్యవధానులు 'కద్ధార్థధ నిరోష్ట్య నిర సచన హరిశ ఏర్మదోపాఖ్యానం' (వాశారు. కాశీపతిగారు (వ్రాసిన “సారంగ ధరీయ*మనే (త్యర్థికావ్యం శబ్ద చ్మికాలకు, గర్భిత పద్యాలకు, చ్నితబంధాలకు నిలయము.

(పాచీనార్యధ కవులను అధిగమిస్తూ కాశీవతిగారు (వానిన శబ్ద చతాలు అశళ్చరాన్ని కల్గిస్తాయి. ఒకే అతరంతో పద్యమంతా కూర్చే 'ఏకాతరి'ని (వానీన లాశణికులు, కవులు ఉన్నారు. కాని కాశీపతిగారు వాసిన “ఏకాక్షరి” (సొరంగం 2.118) బాలా సులభంగా అర్థ మవుతుంది.

“నేనాన నూన నన్నా

నొ, నేనున్‌ నిన్ను నెన్న నన్నానా, నే

నే నాననానినాన, న

న్నా, నా నును నాను నీన, నన్నననౌనా"=-- అన్న ఆ ఏకావరిని . “నేను ఆననూన నన్నానా? నేను నిన్న ఎన్ననన్నానా? నేనే నానను ఆనినాను; అన్నా! నా నును నాను నీనా? నన్నననౌనా?” అని జ్యాగ త్తగా విడదీసి చదివినచో అందలి స్వారస్యం బోధపడుతుంది,

అట్లాగే = అన్నీ ఏత్వాలే ఉన్న అవరాలతో కూర్చిన *డ్రీ్రేదే గ్రేద్రేవే" (సారంగ -_ 3.43) అన్న పద్యము, అన్నీ గుడునులతో కూర్చిన “పీతిన్వీడితి” (సారంగ = మ. అన్న వద్యము చక్కని శబ్ద చ్చితోలు.

ఇవికాక _ వారాల 'పేర్ణతోను (ఒ19), సంవత్సరాల 'పేర్ణతోను (213), నక్ముఠాల పేర్లతోను (213), రాశుల పేర్ణతోను (214), తిథుల 'పేర్ణతోను (215) శబ్ద చ్మితాలను కూర్చి అత్యద్భుతంగా నాయికొ వర్ణన చేశారు కాశీపతిగారు.

కొందరు కవులు - ద్విపావ, (త్మిపాస, చతురక్షర్మపాస,.. అంత్మప్రాన, అన్ముపాసవంటి ప్రాస చ్మికాలను కూర్చారు.

జు సాహీతీ సంపద

మరికొందరు అర్జబేచాన్నిచ్చే ఓక రకమైన నాలుగు పాదాలను కూర్చి ఏకపాదులను, రెండు రెండు పాదాలను కూర్చి ద్విపాదులను (నాకారు. కొందరు కవులు ఏకావరిలాగానే, ద్వ్యవరి, _త్యక్షరి, చతురవరి, పంచాక్షరి వంటి నియ మాలతో శబ్దచ్మితాలను కూర్చారు. తిమ్మన “పారిజాతవహరణం'"లో ఇవాసిన _

“మనమున ననుమానము నూ

నను, నీ నామమను మను మననమును నేమ

మ్మున మాన, నన్ను మన్నన

మను మను, నానా మునీన మానా నూనా* (5 ఎ 9్ర) అన్న ద్వ్యశరి 'మ, ని అనే రెండే అక్షరాలతో కూర్పుబడినప్పటికిని, ఎంతో సులభంగా అర్థమవుతుంది.

కణాదం పెద్దన “కచటతప" అనే వర్షావ్షరాలతోనే తన *ముకుంద విలాసంిలో (3. 299) ఒక పద్యం [వాస్తే భట్టుమూర్తి తన “కావ్యాలంకార సం్మగహం'లో (5.245) ఆ వర్గాక్షరాలను పూర్తిగా వదిలివేసిన *అ వంచవర్గీయ' పద్యం 1వాళాడు. ఆ తరువాత' ఆ వంచవర్గీయ కొవ్యాలే వెలుగులోకి వచ్చాయి. కణాదం పెద్దన వాసిన “శ్రీశైషశ్రైలేశలీల”, పోకూరి కాశీపతి గారు (వాసీన 'శ్రీశౌరి శ్రైళవలీల” అనే కావ్యాలు పూర్తిగా ఆపంచవర్గీ యకాబ్యాలే. చివరికి వాటి పేద్ద కూడా అట్టాగే ఉన్నాయి.

ఈ శబ్దచ్చితాలలో '“వర్ణ్షచ్యుతకం' ఒకటి. ఆంటే ఒక్కొక్క. వర్ణాన్ని జారవిడుస్తూ ఉంటే వేరేవేరే అర్థాలు రావటం. ఉదాహరణకు . *ఉమాకుమార” అంటే వినాయకుడని. అందులోని 'ఉ' వదిలివేసి 'మాకుమారి అంటే _బహ్మ అని, అట్లాగే '“'కుమాూర' అంపే కుమారస్వామి అని, 'మార' మన్మథుడని, 'ర ఆంటే అగ్ని అని అర్థాలు వస్తాయి. ఇలాంటి వర్ణచ్యుతకాలలో శిఖభరాయ మానమైనది కాశీవతిగారి 'సారంగధరీ యంలో (2.41) ఉన్నది. అందులో - నాయిక యొక్క కుచములు 'కుధర సమాకృతి లాభమును పొందినవని వరింప బడీంది. అ సమాసములోని ఒక్కొక్క అవరాన్ని తొలగిస్తూపోతే, "ఇవి శరీరంలోని వివిధాంగాలకు ఉఊపమానాలవుతాయట. అంపే _ 'ధర సమాకృతి లాళమఘు'ను కటి, “రసమాకృతి లాళము'ను అధరము, “సమాకృతిలాభము”ను దృక్కులు, మా కృతి లాభము'ను అంగము, "తిలాభమును నాసీక,

చితకవిత - తీరుతెన్నులు ణు 'లాభము” - అనగా చందునివంటి కాంతిని ఆస్యము, 'ళము' - అనగా నక్మత కాంతిని గోస్ట పొందినవట, ఈ విధంగా ఒకే పద్యంలో నాయిక యొక్క- సర్వాంగ సౌందర్యాన్నీ మూ 'ర్రీభవింపజేసిన పద్యం సాహిత్యంలోనే మరొక్కటి కన్పించదు. కాశీపతిగారి శ బ్దచ్మిత రచనా సామర్థ్యానికి ఇది పరాకాష్ట

చ్మితకవి పెద్దన (ల. సార. సం. 3.113), కాశీపతి గారు (సారంగ 2129) హపైద్యభమకాల పద్ధతిలో పద్య (భమకాలను కూడా (వాళారు. అంటే ఆ పద్యాలను వూర్తిగొ అనులోమవిలోమంగా చదవవచ్చు. వ్మికాల శేషాచార్యుల వారు మరొక ఆడుగు ముందుకువేసి “అనులోమ విలోమపద్య్మద్వయం'” అనే ఒక పద్యం [వాశారు. ఆ పద్యాన్ని అనులళోమంగా చదివిశే ఒక అర్థము, విలో మంగా చదివితే మరొక అర్థము వస్తాయి.

ఈ పాద్మ్యభమకాలు ఆంగ్ల సాహిత్యంలో కూడా కన్పిస్తాయి. మీరేమి తొలిసారిగా 2ళ౭ ను చూసినప్పుడు “24230429 కలు గీరేయి” అన్నట్లు చెప్ప బడిన వాక్యాన్ని ఎటునుంచి చదివినా ఒకే, అట్లాగే హబం1ట౨ి దిగొ చెప్పబడే. “డిలీ!6 ఇ23 8 ౭ ] 38౪ 1వ అన్న వాక్యం కూడా పాద (భమకమే అవుతుంది.

మిన్నికంటి గురునాథశర్మ తమ శివ గీత'లో “సప్తస్వర కందం' (వ్రాళారు. ఆ వద్యమంతా “సరిగమపదని” అనే స వ్రస్వరాలలోనే కూర్చారు.

కొందరు కవులు నామ గోపనము, (కియా గోపనము, పాద గోవనము వంటి శబ్ద చ్యికాలు (వాకారు. కాగా పింగళి సూరన “కళాపూర్ణోదయం'లో కళాపూర్ణుని ఆస్థానంలో జరిగిన కవితా గోష్టీ సందర్భమున *భాషాగోపనమున అనులోమ. విలోమము' (ర5- క్ష72) అనే ఒక సద్యం (వాకాడు. దానిని అనులోమంగా చదివితే పద్యము, చానినే విలోమంగాచదివిరే శ్లోకము వస్తాయి.

ఇన్ని శబ్ద చ్మితాలు మఠే ఇతర భాషలోనూ లేకపోవటం తెలుగుభాష అదృష్టం!

చత కవితలో రెండవది “గర్భ కవిళి అంటే ఓక పద్యంలో మరొక పద్యాన్ని కాని, అంతకన్న ఎక్కువ పద్యాలను కానీ పొందుపరచటం,

200 సాహితీ సంపద ఈ పొందిక ఒకటినుంపీ వందల సంఖ్య వరకూ సాగింది. ఈ గర్భ కవితలో. చంపకమాలలోని ఇటు అటు ఉన్న కొన్ని అశరాలను తొలగించి కందాన్నీ గిఠాన్నీ వెలికి తీయవచ్చును. మత్తేభ కందగర్భసీసము, (సగ్విణీగర్భ భుజంగ [ప్రయాతము, కందగర్భ మణిగణ నికరము, చతుర్విధ కందము, కందద్వయ గర్భితభాస్కర విలనితము వంటివి ఆ కోవకు చెందుతాయి. గణపవరపు వేంకట కవి ఒకే సీసపద్యంలో 30. 40 పద్యాలను కూర్చగా, నాదెళ్ళ పురుషోత్తమకవి తమ'అద్భుతో త్రర రామాయణం” లో (వాసిన అత్యద్భుత “సిసచ కవ ర్రిని లో సహ్మసాధిక పద్యాలను పొందుపరిచారు.

శబ్బచ్మితాలలో చేసిన పాదగోపనమును ,ప్రాతివదికగా చేసికొని, కొందరు కవులు పద్యగోపనం (ప్రారంభించారు. అదే గర్భకవితగా పరిణమించింది.

నన్నెచోడుడు కుమారసంభవంలో (12.217) “చతుర్విధ కందం” అనీ ఒకటి (వాళాడు. అందులో. 1, 3 పాదాల దగ్గరనుంచి 2 కందాలు, 3, 4ీ పాదాల 2వ గణం దగ్గర నుంచి మరి రెండు కందాలు వస్తాయి. అందులో మొత్తం శ కందాలు ఉన్నాయన్నమాట,

గాదె పాపరాజు “చతుర్విధ కంద రామాయణం” అనే ఒక (గంథమే ఈ విధంగా కూర్చారు.

తూము రామదాసకవి 'మ్మితవిందోద్వాహం' లో (1-36) “అష్టవిధ కందం” వాకాడు. ఆ కందంలో 8 పద్యాలున్నాయి. నాదెళ్ల పురుషోత్తమ కవి *“ఆద్భుళో త్రరరామాయణం'లో (7-49) *షోడశములీ కందం" (వ్రాశారు. “అందులో 16 కంద ఫద్యాలు ఉన్నాయి. అంటే....,పతి గణంతో మరొక పద్యం [షారంభమపుతుంది.

దామెరల అంకన్న -తన '*“ఉషాపరిణయం'లో ఒకే పద్యంలో 108 కందాలను ఇమిడ్చాడు. “వరదా వరదా భరదా” అన్న సద్యంలో 54 అనరా లున్నాయి. అంటే పతి అకరంతోను ఒక వద్యాన్ని ప్రారంభించవచ్చు. అర్థం మారినా, అవర (శ్రమం మారదు,

గణపవరపు వేంకటకవి కందంతో మణిగణనికరాన్ని (848 ప్ర ఇమి డిస్తే; మల్పమపల్లి బుచ్చికవి తన 'విలాస్య మావిత్మ్యంిలో (5.549), కంద పద్యంలో ఒక సంస్కృత శ్లోకాన్ని గర్భితం చేశాడు,

చితకవిత అ తీరుతెన్నులు తక!

ఇలాగే - సీస పద్యంలో మత్తేభ కందాలు, మత్రకోకిలి ద్విపదలు, కందద్వ్యయ చంపకమాల గీత పద్యాలు ఇమీడ్చిన కవులు చాలా మంది ఉన్నారు. తీమ్మన పారిజాతాపహరణంలో (5-98) (ౌంచ వదవృత్తంలో 2 కందపద్యాలు ఇమిడి ఉన్నాయి. చ్మితకవి పెద్దన లయ్యగాహి వృత్తంలో వనమయూర -_ మంగళ మహాశ్చ్రీ వృత్తాలను పొందువరచాడు. (లక్షణసార సర, . 31190) నాదెళ్ళ పురుషోత్తమ కవి (వాసిన అత్యద్భుత 'సీస చ్మకవ ర్హిని'లో కందాలు, అటవెలడులు, గీతులు, రగడలు, ఉత్సాహ ఎ భజంగ్యపయాతాది వృత్తాలు, చ్మితబంధాలు ఇమిడి ఉన్నాయి.

రావిపాటి లక్ష్మీనారాయణగారు ఇలాంటి గర్భిత పద్యాలతో *భారత గర్భ రామాయణం” అనే ఒక కావ్యమే [వాళారు. అందులో మామూలుగా ఉన్న పద్యాలలో భారత కఠ, (పతి పద్యంలోనూ గర్భితంగా ఉన్న వద్యాలతో రామా యణ కథ వస్తుంది.

కేవలం గణాలే కాక, యతి [ప్రాసల నియమాలు కాని, అర్ధలోవం కాని రాకుండా పద్యాలను కూర్చటానికి కవికి ఎంతటి పద్య రచనాసామర్థ్యం కావాలో దీనిని బట్టి స్పష్టమవుతుంది.

ఇక చిత కవితలో మూడవదైన '*చ్మిత బంధాలు" శాసనకాలలి నుంచే కన్పిస్తాయి. (కీశ. 21245 లో గణపతిదేవ చ్మకవర్రి వేయించిన వర్ణమానపుర శాసనంలోని _ “నిత్యం గుంభిమ మ్మ్యతనామ సదృశాకార (వచార స్పృళాంో అన్న శార్దూల వ్మికిడితాన్ని షడరచ్మక చ్మితంలో కూర్చితే, ఆ చ్మితంలోని ఒక “వలయంలో 'నాగేశ శాసనం'అని శాసనక ర్త పేరు, శవ వలయంతో 'మయూర విరచితం'అని కవినామము, ₹ వ వలయంలో 'గుండవీర నుతి” అని కథాసయ కుని పేరు, 9వ వలయంలో *నాగలిభితం'అని శాసనలేఖకుని "పేరు కన్పిస్తాయి. "ఆడే శాసనంలో 3వ వైపున ఉన్న 'వృదయానంద కందం' అన్న ళ్లోక ంళతో గోమ్మూతికాబంధం ఉన్నట్టు ఆ శాననం చివజనే చెప్పబడియున్నది. అట్లాగే ఇ 1375 నాటి ఉమామహేశ్వర శాసనంలో చ్యకబంధం ఉండగా, 1262 నాటి బూదపూర శాసనంలో నిర్ణంత్యము న నిరోష్ట్యము వంటి శబ్ద చితాలున్నాయి.

(ప్రాచీన కావ్యాలలో చక ౬ పద్మ. బంధాలు న్యూతమే రన్పిస్తాయి. వాటిని. వరిశీలిస్తే అందులో కవి పీరు; కృతి "పేరు, గుణము, (క్రియ వంటివి

22 సాహితీ సంవద మ్మాతమే నిక్షేపించి, గుప్తంగా చెప్పే విధానం కన్పిస్తుంది. ఆ తరువాత నాగ బంధమున నాగాభరణుని (ప్రార్థన, ఖగ్గబంధమున శ్మతుసంవోరము, మాలికా బంధమున కభాకాంగలు తెల్పు విధానం వచ్చింది. మరికొంత కాలానికి ఈ వ్శకోక్రి విధానం అంతరించి, సృష్టిలోని సకలవస్తుజాలమూ చ్మితబంధాలకు వస్తువులు కాసాగినాయి, అందువల్లనే కూజా, రూరీ, దువ్వెన, సుత్తి, సమ్మెట, తాంబూలము _- చివరకు గణిక . వంటివి కూడా చిత బంధాలకు వస్తువులుగా మార్చబడి, ఈ చ్మితకవితను అపవోస్యం పాలు చేసినాయి.

నమాక్షర విన్యానము, సంక్షి వ్రత, అనుకూల వృ త్తవరణము వంటి నియమాలతో సాగినంతవరకు అది చమక్కార జనకమై నృాదయాప్లాది అయింది. ఆ నియమములు అంతరించి, (వతి చ్మితంలోనూ ఏదో ఒక వద్యాన్ని ఇమడ్చటం [ప్రారంభం కాగానే అది నవ్వుల పాలైనది. కంకణ ఖరగ్గ - చతు రంగ - చక - నాగ _ వద్మ _ పుష్పమాలికా _ శైల - సర్వతో భ్మదాది బంధాలు బాలా శాస్త్రీయంగా కనపడతాయి.

వీటిలోనూ చ్చితవిచ్చిత (ప్రయోగాలను చేసి చూపారు మహాకవులు, చర్జ భాష్యకారళాన్త్రగారు 'కంకణబంధ రామాయణ) మనే ఏకళ్లోక రామాయణం (వ్రాశారు. ఆ శ్లోకంతో అనులోమంగా 16, విలోమంగా 16 శ్లోకాలు వస్తాయి. ఆ 32 శ్లోకాలలో చశరథ వర్ణననుంచి శ్రీరామపట్టాభి షేకం వరకూ గల 32 ఘట్టాలు వర్షింవబడినాయి.

నాదెళ్ళ పురుషోత్తమ కవి వాసిన '*రామన్తవన చతురంగబంధం' లోని మూలలలో గుజ్జపుగతులందు “వరదుడ, రఘువర, వరముల, నాసగుమి” అన్న తన కోరికను నిక్షేపి స్తే, వేదుల సార్యనారాయణశర్మ గారు తమ 'లశ్షీసహ[స కావ్యంలో ఒక విద్యున్మాలా వృత్తమును రెండుసార్లు ఆవృత్తము చేసీ, అందలి గూ్దపుదాటు గడులలో ఆర్థభేదము కల మరొక విద్యున్మాలా వృత్తమును రెండుసార్లు ఆవృ త్తమగునట్టు [వానినారు.

అఫ్లే నొగబంధాలలో అష్టకోణ ఫణి _ చ్వినాగబంధము . కుండలాకార నాగబంధములతోపాటు “అష్టనాగబంధ)మని ఒకటి ఉన్నది. అందులో 8 నాగ ములు ఒకబానికౌశటి పెనవేసికొని ఉన్నాయి. (వతి దిక్కునకు రెండు తల

చ్మితకవిత - తీరుతెన్నులు జం లుండునట్లు, శీ దీక్కులంగును 8 నాగములు కూర ఎటిడీనవి. వాని తోకలు ఒకొక్క మూలకు 2 చొప్పున వచ్చునట్లు 4 మూలలందును కూర్ప్చుబడినవి. అన్ని నాగములు ఒక నిర్ణీత పద్ధతిలో 'పెనవేసికొన్నాయి. ఆ నాగములు ఒక దానితో ఒకటి పెనవేసికొన్న చోట్ల ఏర్పడిన మెలికలలోనున్న ఆశ్షరములు, అన్ని నాగములకూ సరిపోవునట్టు కూర్పబడినవి. ఆ తి నాగములందును ఉన్నది ఓకే ఒక కందసద్యం కావటం గొప్ప విచ్శితం. అది ఎవరు (వానీనారో కాన్ని చ్మితబంధాలలోనే ఆది శిఖరాయమాణమని చెన్పవచ్చును.

అట్లాగే పద్మబంధాలు, చతుర్దళ - అష్టదళ - ద్వాదశద్‌ళ _ చతుర్దశ దళ ప్యతాలతో చ్మితాతిచ్మితంగా కూర్చుబడినాయి.

రథబంధాల మధ్యన తమ ఆళయాలు నిఐంధింపబడినాయి. ఏ మూల నుంచి చదివినా పద్యగతికి భంగం కలగకుండా సర్వతోత్యద బంధాలు కూర్చుబడినాయి,.

సామాన్యంగా ఒక్కొక్క చ్మితంలో ఒక్కొాక్క పద్యాన్ని కూర్చటం పరిపాటి. కాని గణపవరపు వేంకటకవి లాంటివారు “పుష్పమాలికా బంధ- గోమూ(తికాబంధ = గుచ్చబంధ _- హలబంధ - ఛ్యతబంధ చంపక నిరోష్ట్య కందము" ((వబంధరాజ ఎ 851) వంటి పద్యాలను అనేక చ్మిత బంధాలకు పనికి వచ్చేటట్టు కూర్చారు. శ్రీ వేదాంత దేశికులు మరొక అడుగు ముందుకు వేసి, అష్టదళ పద్మ బంధమును పాదుకాబంధమును కలిపి 'పాదుకాయగళ గర్భ కర్ణిక మష్టదళ వద్మం' వంటి వానిని (వాశారు,

ఇలాంటి చిత బంధాలకు శ్రీ మండపాక పార్వతీశ్వరశాన్త్రిగారు తమ *వబంధ సంబంధ బంధ నిబంధన [గంఖథంిలో లక్షణాలు (వాశారు, అనేక (గంథాలలోని చ్మితాలను పరిశీలించి, అవి కూర్చే విధానము, దానికి అనువైన పద్యాలు, వానిలోని భేడాలు, ఆవి సాధించిన (పయోజనాలు, వాటీలోని విచి (తాలు వివరిస్తూ నా “చ్మితకవిఈ (గంఠంలో లన్య లక్షణ సమన్వయం చేశాను.

ఈ చిత కవితలో ఉన్న ఫై 3 నద్దతులనూ 'కలియలోనీ రచించిన వారును లేకపోలేదు. గణవవరపు వేంకటకవి [నాసివ “చ్నితసీసం'లో అనులోమ విలోమ కందం వంటి శబ్ద చ్మితాలు; డ్విషద - కందద్వయము - ఆటవెలది

క! సెహితీ సంపద వంటీ గర్భిత వద్యాలు, శకట .- నాగ. రఠ- వీటా- మృదంగాది చ్మిత బంధాలు ఎన్నో ఉన్నాయి. ఇవన్నీ ఆయా రచయితల శక్తి సామర్థ్యాలకు సపతాకలు! (పాచీన కొవ్యాలను పరిశీలిస్తే . ఈ చిత కవిత ఎలాంటి పరిస్థితులలో _.(పారంకమైందో ఊహించటానికి అవకాశం లభిస్తుంది. నన్నెచోడుడు కుమార సంభవంిలో నాగాభరణుని నాగబంధంలోను, చ్యకిని చృకబంధంలోను స్తుతించటం ఎంతో సమంజసమనిపిస్తుంది. నారాయణకవి తన “*నిరనునాసిక చంపువు'లో ముక్కు పోగొట్టుకొనిన కూర్చణఖ మాటలను 'నిరను నాసికం'గా కూర్చుటం సముచితం! శివకేశవుల ఆయుధాలను ఆయుధ చ్మితాలలోను, వినోద గోమ్టులలో పౌదగోపనములు, చిక్కులలో పంజర బంధము, ఊరేగింపులలో రథబంధము, యుద్దమున ఖర్గ బంధము వంటివి ఎంతో సందర్భోచితాలుగా కనిపిస్తాయి. వివాహ సమయంలో వరూవరుల కంఠసీమను పుష్పమాలికతో అలంకరించుటకు “పుష్పమాలికాబంధంి (వాయటంకూడా అలాంటిదే, మొత్తం మీద ఆయా సందర్భాలకు తగినట్టుగా ప్రాచీన కవులు చ్మితకవితను (వానినట్లు స్పష్టమవుతుంది. సంస్కృృతొంధ్రములలోనే కాక, ఇతరభాషలలోను ఈ చ్మీతకవితొ దరోరణులు కన్పిస్తాయి. హిందీలో.తులసీదాస్‌ రచించిన 'రామచరిత మానస్‌'లో ఛత _ ఖడ్గ . పద్మ - తిళూల _ నాగ బంధాలున్నాయి. కన్నడంలో నృప తుంగుని “కవిరాజ మార్గం'లో ఏకాక్షరి, నిరోష్ట్యము, గూఢ చతుర్ధ పాదము, వర్ణ చ్యుతకము వంటి శబ్దచ్చికాలు, మురజణ - చ్మక _ గోమ్మూతికాది చిత చంధాలు చెప్పబడినాయి. తమిళభాషలో - నిరోష్ట్య . చ్యుతక _ గూఢ చతుర్ణ పాదములతోవాటు, చక. ద్వినాగ . మురజ _ సర్వతోత్మద బంధాలున్నాయి. ఆంగ్లంలో ధనుర్భంధము, మధుప్మాత, సిలువవంట్‌ చ్మిత బంధా లున్నాయి. అట్లాగే రోమన్‌ కఏితలో . అనులోమ విళోమపద్యాలు, నైటింగేల్‌. ఇ (గుడ్డు = గొడ్డలివంటి చ్మితబంధాలున్నాయట,

చ్మీతకవిత - తీరుతెన్నులు జర్‌ అయితే ఆర్యధభాషలో అభివృద్ది నొందినంత ఎక్కువగా మరే ఇతర భాషలోను ఈ చ్మితకవిత అభివృద్ధి చెందలేదనటం ఆతిశయో కక్తికాదు. ఏమైనప్పటికీ - ఇన్ని చ్మిత విచ్శితములున్న ఈ ''చ్మితకవిత'ను లాక్ష ణికులు అధమ కవిత్వంగా పరిగణించారు. రసజ్ఞుల మన్ననలకు అది చోచుకో లేదు. దానికి ,వధాన కారణం - ఉత్తమ కావ్యానికి కావలసిన రసధ్వనులు అందులో పూర్తిగా లోపించటమే అనవచ్చును. అక్షరాలమార్చు కోసం పడిన (శ్రమ భావానికీ రసానికీ బాధక మైంది. చక్కగా నడవవలనిన పద్యాలు చికాకు కల్లించేవై నాయి. కమ్మని పద్యాలకు కొరత ఏర్పడి, చివరళు అవి ఏవో కూడా గుర్పింపరాని ఆయోమయస్థితి ఏర్పడింది. ఈవిధంగా సుకవితా లక్షణాలు లోపించిన దీనిని లాక్షణికులు ఉత్తమ ,శేణి కవిత్వంగా గు ర్రించకపోవటం సమంజసమే అనిపిస్తుంది. కాని ఇందులోని చిితాతిచ్చితములైన రీతులు ఆశ్చ ర్యాన్ని కల్లిస్తూ “చ్మితకవిత' అనే పేరును సార్థకం చేస్తున్నాయనటం వా స్తవం! అఫ్‌ 0 లా

రావుడు - _పవరుడు - వునుజధర్మవు అా=డొ& క.వియన్‌. రాఘవన్‌ “5డి సడ కక [4ఉంర42 044 ₹211011 "20% ౮5 15 ౫4౧10 సతమ15)క” జార్రీ అరవిందులు" భారతీయ నాగరికత మానవజీవితాన్ని ధర్మాధర్మములు అనే విలువలు కొలమానంగా వివేచిస్తున్నది. ధర్మము వ్య క్రియెక్క అభ్యుదయ, న్మిశ్రేయస్సు లకు, సమాజ సుస్థిరతకు, విశ్వగమనమునకు అనుకూలమైన (పంజర? ౩102ల) దర్శింవబడితే, ఆధర్మము (గ౭టట?6 ఇ13ల) సరిగ్గా దీనికి వ్యతిరేక మైంది. ఇక్కడ ధర్మము చాలా విస్తృతమైన వరిధిలోని విలువగా ఆచరింప బడుతున్నది. నీతి, అవినీతి, దేశ, కాల, ఇతి ననుసరించి మార్చుచెందే విలువ లైతే, ధర్మము, అధర్మము సార్వకాలిక సార జనీనమైన పరిధిలోని విలువలు. విశ్వగమనంలో ఒక (శమమున్నది. ఈ [కమము ఒక లయాన్విత మైన కదలిక. ఈ కదలికను వేదములు బుతమని పేర్కొంటున్నాయి. బుతము విశ్వ, (వ్రపంచ, సమాజ, వ్యక్తి సుస్థిరతకు ఆధారమైన అంశం. ఈ విశ్వం లోని లయాన్వితమైన కరలికకు అనుకూలమైన జీవన విధానమును “ధర్మము'గా భారతీయ నాగరికత దర్శించింది. ఈ గమనమును ధ్వంసం చేసే జీవన విధాన మును “ఆధర్మము'గా దర్శించి డాన్ని తిరస్కరించింది. విశ్వగమనమునకు అనుకూలమైన జీవన విధానము సమన్వయాత్మకము, పేమమయము, సా ఏర్ధ రహి తము. దీనికి వ్యతిరేకమైనది, సమన్వయ రాహిత్యము, ద్వేషభావము, స్వార్థము. ఇక్కడ సమన్వయము దేనితో? మొట్టమొదట వ్యక్తిలో ఒక సమత _ వ్యక్తికి ఆతని మనస్సు, వాక్కు, చేసే వనుల యందు ఒక సమన్వయము. రెండవది, మూనవ జ్రీవితం

రాఘుడు . (సవరుడు - మనుజధర్మము ౭? కుటుంబ వ్యవస్థ నుంచి మొదలవుతుంది. కుటుంబంలోని వ్యక్తుల మధ్య సమన్వయం, తరువాత సమాజంతో, (వకృతితో, జంతువులతో, చుట్టూ వున్న పరిసరాలతో, సమస్త చరాచర జగత్తుతో స్నేహవూర్వకంగా మెలగటం, ఒక సమన్వయం సాధించటం - అవ్యక్తమైన ఈశ్వర త త్త్రంతో జీవితాన్ని అనుసంధానం చేసుకొని (బతకటం - ఇదే సమన్వయాత్మకమైన జీవితం. లౌతిక మైన, వ్యక్రమైన, ఈ జగత్తుతోపాటు దర్శన స్థాయికి చెందిన అనేక మైన లోకాలున్నాయి. విశ్వాన్ని నడిపించే దివ్య ళక్తు లున్నాయి. అనేకమైన కర్మల ద్వారా వాటితోకూడ సమన్వయం సాధించే జీవన విధానమే దార్శనికులైన బుషులచే “ధర్మము'గా దర్శింపబడింది. జీవితాన్ని ఎంతటి చక్కటి సమన్వ యాత్మకమైన పేమ న్యూతము మీద నిర్మించారో సమాజాన్ని కూడ అట్లాగే చక్కటి సమన్వయాత్మకమైన సహకార భూమిక మీద నిర్మించారు. ఈ జీవన విధానాన్ని రశ్షించటం రాజ్య వ్యవస్థ యొక్క కర్తవ్యంగా "పేర్కొన్నారు. అందుకే భారతీయ సమస్త వాజ్బయంలో ఈ ధర్మాధర్మ వివేచన సాగుతూ వస్తున్నది. ఈ సమన్వయాత్మక మైన జీవన సుతం నుండే భారతీయ రన స్యూతము పుట్టింది. (ఆచార్య కోవెల స్ముపనన్నా చార్య గారు తమ 'భావుక సీమి (గంథంలో “సంక్షుబ్ధ వ ర్తమానంలో భారతీయ సంస్కృతి" వ్యాసంలో 'పై విషయాలను మరింత వివరణాత్మకంగా, స్పష్టంగా పేర్కొన్నారు.)

“విభా వానుభావ వ్యభిచారి సంయోగాత్‌ రన నిష్పత్తిః?” - అంటే ఆలం బన విభావములైన న్త్రీ పురుషులు (నాయికా నాయకులు), ఉద్దీపన విభావములై న దేశ కాలములు, (పకృతి, అనుకూలంగా వ్యతిరేకంగా చరించే భావములు _ అన్నింటి యొక్క సమన్వయం నుంచి రసం పుడుతుందని రస న్యూతము. అందుకే (పాలీన కావ్యాలలో స్త్రీ పురుష వర్జనలతోపాటు, (వకృతి, బుతు వర్ణనలు, జంతు వర్ణనలు, దేశ కాల వర్ణనలు విసృతంగా చేయబడినాయి. ఆధునిక కాలంలో సంప్రదాయేతర భూమికల నుంచి పుట్టిన ఉద్యమాల (వఠావంచేత వచ్చిన సాహిత్యంలో ఈ సమన్వయం కనిపించదు, ఆధునిక నాగరికత దేశ, కొల, (పకృతి, జంతువులతో సమన్వయం _తెంచుకున్నది. వాటిని _పేమించలేకపోయింది. ఆధునిక మానవుడు ఆవి వేరు, తాను వేరు అని ఖాఏంచుకున్నాడు. అందుకే అధునిక సాహిత్యం సమ్మగమైన భారతీయ కళా తత్త్వమును ఆవిష్కరించలేకపోయింది. వ్యక్తి (స్త్రీ - పురుషులు), దేశము,

యం సాహితీ సంపద కాలము, అవ్యక్తమైన ఈశ్వర తత్ర్వముల యొక్క సమన్వయమే భారతీయ జీవన స్మూతము. అడే భారతీయ కళా న్నూతము. ఈ రహస్యమును అందుకో లేని పాశ్చాత్య విమర్శకులు భారతీయ జీవన, కళా స్యూతములను ఇష్టం వచ్చినట్టు విమర్శించారు. శ్రీ ఆరవిందులు, వివేకానందులు, ఆనంద కుమార. స్వామి వంటి మహా పురుషులు పాశ్చాత్య విమర్శకులకు సమాధానంగా భారతీయ. జీవన, కళా స్నూత రహస్యములను [_సవంచమునకు తెలియజేశారు.

లోకంలో మానవ జీవితం రెండు స్మూకాలపై అధారపడి ఉంది. ఒకటి డబ్బు లేక ఆధికారమును సంపాదించటం. రెండవది కామమును అనుభవించటం. అర్థకామాలను వ్య క్షీ యొక్క అభ్యుదయ న్మిశేయస్సులకు, సమాజ సుస్థిరతకు, విశ్వగమనానికి, మరొక గొప్ప ఆధ్యాత్మిక అనుభూతికి పునాదిగా చేసుకొని (వితకటం సమన్వయాత్మక మైన జీవన విధానం. దేనికది విడిగా ఆనుభవించటం సమన్వయ రహితమైన జీవన విధానం. సమన్వయ రాహిత్యం భారతీయ జీవన విధానమునకు వ్యతిరేక మైంది. సమస్త భారతీయ కథా వాజ్మయము అర్థ కాొామములను సమన్వయ దృష్టితో ఎట్లా అనుభవించాలో రమణీయంగా వ్యాఖ్యా నిస్తున్నాయి.

భారతీయ సాహిత్యంలో కామ స్య తము (వ1610806 వెర3ం116) పునాదిగా ఒకే ధర్మాన్ని (వకిపాదించే రెండు ఘట్టాలు ఈ వ్యాసంలో చిశ్హేషింప బడుతున్నాయి. మొదటిది రామాయణంలో రామునిచేత శూర్పణఖ భంగపడిన ఘట్టము. రెండవది (వవరునిచేత వరూధిని భంగపడిన ఘట్టము. ఈ రెండు ఘట్టాలు మానవ జీవితంలోని సార సకొలిక, సార్వజనీనమైన ఒక్‌ విలువను (ప్రతి షాదిస్తున్నాయి. (ఇదే విధంగా రామాయణంలో సీత, భారతంలో (దౌపదిం ఇద్దరూ అదే విలువలకోసం అనేక క ష్టాలను అనుభవించారు.) రాముడు, (వవరుడు ఇద్దరూ కామమును నియమబద్ధంగా అనుభవించారు. కామమును నియమ రహి తంగా అనుభవించటం జంతులక్షణంగా 'ఫేర్కాన్నారు. అర్ధ కామములను ధర్మ బద్ధంగా అనుభవించటం లౌకిక సుఖముకన్న, పారలౌకీక సుఖముకన్న, సమష్టి మానవజాతి. సుఖానికి _ వ్యక్తి యొక్క న్మిశేయస్సుకు ఆధ్హారమైన అంళంగా పేర్కొన్నాప. ఈ విధమైన, సార్వకాలిక, - సార్వజనీన - ధర్మ(వతి. పాదనవలనే భారతీయ కథావాజయం మరల మరల (వాయబడుతూ, పాడ

రాముడు . (ప్రవరుడు - మనుజధర్శ్మము లం బడుతూ, (వదర్శింపబడుతూ, చూడబడుతున్నది. మార్కండేయ పురాణాంతర్గత మైన (వవరుని కథను పెద్దన మనుచర్మిత పేరుతో రమణీయ (వబంధంగా రచిస్తే, విశ్వనాథ 'శ్రీమ్మదామాయణ కల్పవృక్షం” "పేరుతో రామకథను మరల దేశంలో (పతిష్టించారు. !

రామాయణంలో కూర్చుణఖ రాముణ్జీ మోహించింది. రాముని యొక్క అందం శూర్ప్చణఖను ఆక ర్షించింది. మనసు నిలుపుకోలేక రాముణ్ణి తనతో రమ్మన్నది. భోగభూములలో విహరించవచ్చు అన్నది. కొనీ రాముడు శూర్పణఖ కోర్కెను తిరస్కరిస్తూ “నేనుఏకపల్నీ (వతుడను” అని అన్నాడు. “ఆ (వతము ఐహిక సుఖదాయి కాదు. దానియందు పారలౌకిక సుఖము చెవ్పబడినట్లు లేదు” అని హర్పణఖ అన్నది, “నేను సుఖము వాంఛింపను. ధర్మాచరణమే నాజీవి తము. ధర్మము నాలుగు విధాలు. అందులో కామము కూడ ఒకటి” అని రాముడు పరిహాసంగా శూర్పుణఖను లవ్మణుని వద్దకు పొమ్మన్నాడు. అవ్మణుడు కూడ శూర్పణఖ కోరికను తిరస్కరించాడు. మరల కూర్చణఖ రాముని వద్ధకు వచ్చి వాదం చేస్తుంది. రాముడు కోపంతో

“న్షన్సజుడను నేను మనుజ ధర్మం బెజుగుదు

నిం నధర్మంబు చాయ సపించు చెజటుగో అని అన్నాడు. (కల్చవృషం. ఆరణ్య. వంచవటి. 186 పద్యం.)

రాముడు వాలిని చెట్టు చోటునుంచీ కొట్టాడు. వాలి నేలమీద కూలి బాధతో రాముని నిందించాడు. అప్పుడు కూడ రాముడు ఇదే విధంగా వాదించాడు.

ధర్మార్థ కామ లౌకిక -

మర్మంబులు తెలియనట్టి మందపు బుద్ధిన్‌

ధార్మికుల యువన్యాసము

లర్మిలి. ఐలికెదవు దూషితాచారుడవైై (క కాం, వద్యం 166)

ఇది కొట్టుకు తినుటలోనేదో కట్టు

అలఘు పురుషార్థ మొరుగనీ కలసికట్టు (8. కాం. పద్యం క్షే78్రి

౭40 సాహితీ సంపద

(ఈనాటి మానవ సమాజ స్థితికి పై సద్యం అద్దంపడుతున్నది. ఈనాడు మనిషిని మనిషి దోచుకతింటున్నాడు. ఈ అవ్యవస్థ నుంచి మానవ సమాజం బయటపడి తనను తాను ఉన్నతంగా పునర్నిర్మించుకోవలసి ఉంది.)

వేదవిపాత నాగరికతలో విభుడు మనువు

నిహపరంబుల రెండిటి నేకపజచె

వారలౌకిక సంవ త్తి వదలి జంతు

సములు (గహియించి దావి దుష్టత జరింవ అని చెప్పుతూ.

ధర్మ రహితంబులైన యర్థంబు కామ

మెలమి సారథిలేని రెండెడ్డు నుమ్ము(కిష్కింధ.గజపుప్పి. పద్యం కంక)

అని అన్నాడు. నీవు కూతురితో సమానమైన తమ్ముని భార్యను చెలపట్టి అధర్మం చేశావు. అందుకే నిన్ను సంవారించాను _ అని రాముడు వాలితో ధర థి వాదన చేశాడు. అదీగాక, ఈ రాజ్యానికి భరతుడు రాజు, ఆతనికి వతినిధిగా ఛర్మ్మపతిస్టాపన చేయటంనాక ర్తవ్యం అన్నాడు.

మనుచర్మితలో వరూధిని వవరుని అందంచూచి మోహపడింది. కోర్కెను మొదట వాచ్యం చేయలేదు. నర్మగర్భంగా చెప్పింది. [(వవరుడు పట్టించుకోలేదు. కాముకురాలు కావటంతో “నిక్కము దాపనేల ధరణీసురనందన! యింక నీపయిన్‌ ఇక్కెను నా మనంబు'. అని తన కోర్కెను బయట పెట్టింది. అందుకు [పవరుడు *'వతులై దినములు గడిపెడు మ్మిపులను _పేమించటం తగదు. ఆలోచనవద్దా!" అని 'నేనుయిల్లు చేరకుంటే, నా తల్లిదర్యడులు ఆకలితో ఎదురుచూస్తుం టారు. హోమాద్మికతువులు ఆగిపోతాయి. ఆహితాగ్నిని. సమ స్త ధర్మాలు కూలిపోతాయి' అనితన ధర్మాలను స్పష్టం చేశాడు?

వరూధిని వినలేదు, యజ్ఞాదులు చేయటం మాతో సుభించటం కోసమే కదా! గంధర్వ స్ర్రీయైన నన్ను వదిలి సంసారాంధువులో పడతానంటావేమిటి? శరీరంతో అనుభవించే సుఖమే నుఖము. దాన్ని కాదంటావెందుకు . అని వరూధిని అన్నది. కాముకుడైన వానికి నీవు చెప్పిందల్లా నిజం. ఆకాముకునకు ఇది లెక్కకాదు. నీవు కాముకురాలవు. (శయీ ధర్మములు పాపములని, రతి

రొముడు = (ప్రవరుడు - మనుజధర్మము పక! పుణ్యమని ఎందుకు తర్కి-స్తావు? నాకు ఆరణులు, దర్భలు, అగ్ని 1'పయముల్సు హవ్యములచేత తృప్ప్తుడైన అగ్నియొక్క కఠుణచేత లభించే సుఖాలు తెలును కోవడం నీకు కష్టం. ఈ సుఖములు శుచ్చములు, శాక్కాలికములు . అని భౌతికమైన శారీరక సుఖమే పరమావధిగా భావించిన వరూధిని కోర్కెను (ప్రవరుడు తిరస్కరించాడు.

[(పవరుడు కామమును నియమించుకున్నాడు. పరస్త్రీ సంగమం అధర్మంగా భావించాడు. బాధ్యతగల పౌరుడుగా, తన గృహస్థ ధర్మాలను అచరించటమే విధిగా భావించాడు. ధర్మాచరణమే జీవితంగా మలచుకొన్నాడు. లోకంలోని భౌతిక సుఖమే సులంకాదు. పారలౌకిక సుఖం కూడ ఒకటి ఉంది. ధాన్ని పొందటం జీవనలశ్యం కావాలి - ని వ్యక్రాన్యక్ష జగత్తుల మధ్య అగ్ని ముఖంగా వారధి నిర్మించుకున్నాడు. మనస్సును, శకీరమును నియమించు కున్నాడు. ఆందుకే వరూధినివంటి సౌందర్యవతి కోర్కెను కూడ తిరస్క రించాడు.

రామాయణంలో రాముడు ఏ ధర్మమునైతే అనుష్టిస్తూ, (పతిష్టిస్తూ వచ్చాడో సవరుడు కూడ_ అదే ధర్మాన్ని అనుష్టించాడు. రాముడు కూర్పణఖ కోర్కెను తిరస్కరిస్తూ 'నేను జీవితంలో సుఖమును వాంఛింపను. ధక్మాచరణమే నా జీవితం? అన్నాడు. సరిగ్గా ఫవరుడు కూడ ఇవే మాటబభు చెప్పాడు: 'ఓ వరూధినీ! బాహ్మణునకు సుఖములు | కేయోదాయకములు కావు. ఈ లోకమున క్లేశములు ఫొంది పర్మత కాళ్వత సుఖమును బొందవలసీనవాడు [వాహ్మణుడు సుమా! అన్నాడు. రాముడు క్మతియుడు. (వవరుడు (బాహ్మణుడు, ఇద్దరూ మానవులు. కూర్చణఖ రావసస్ట్రీ. వరూధిని గంధర్వకాంత, వీరిద్దరు మానవే తరులు. ఈ ఇద్దవికి సుఖాలను అనుభవించటమే జీవితమైలే, రామ్ముషవరులకు రర్మాచరణమే జీవితమైంది. సమష్టి మానవజాతికి అభ్యుదయ న్మికేయస్సులను కలిగించి, విశ్వలయానుకూలమైన జీవన మార్గమును అనుష్టించి చూపించారు. ఇద్దరూ జీవిశాన్ని &క భూమికనుంచి దర్శించారు. మూనవ సమాజంతో సంబంధం లేని కార్ప్చణఖ, వరూకిని ఇద్దరు సమష్టి (పయోజనాన్ని కాంక్షించక వై య కిక వైన సుఖాలను ఆనుభవించటమే జీవితమని భావించి చరించారు.

ఏఏ్‌.16

జు సాహితీ సంపద

ఇక్కడ ఒక విషయం గమనించాలి. రామాయణంలో శూర్చణఖ లంగ పడిన ఘట్టమును వాల్మీకి చాలా కొద్ది శ్లోకాలలో వివరించాడు. మార్కండేయ పరాణంలో వరూధినీ (వవరుల కథలో-

పరన్త్రీయం నాఒభిల షేది త్యూచుర్గరవో నుమ

తేనత్వాం నొఒభివాంఛామి కామం విలవ శుష్యవా

“పరస్రీలను వాంఛించ కూడదని మా గురువు చెప్పాడు అని మ్మాతమే చెప్పబడింది, కాని మనుచర్మితలో పెద్దన, క్‌ ల్పవృకతంలోని విశ్వనాథ = ఈ ఘట్టాలను తమ కావ్యాలలో రనుణీయంగా విసృతంగా చ్మితించారు. (ఆచార్య తుమ్మపూడి కో టేశ్వరరావుగారు తమ “శ్వేత పద్మం" పుస్తకంలో 'వాల్మీకి - విశ్వనాత కవుల్లో శూర్చుణఖా వృత్తాంతము' అనే వ్యాసంలో వివరణాత్మకమైన విమర్శ చేశారు.)

పురాణాలలో సూచ్యమైన అంళం విపులంగా ఒక సొమాజిక ఆవసర మైన విలువగా చర్చించారీ మహాకవులు. కారణం - ఇది సౌర్వకాలిక సార 3జినీనమైన విలువకాబట్టి. స్త్రీ పురువలలో విశృంఖల కామ (ప్రవృత్తి జీవితంలోని, సమాజం లోని సమతౌల్యాన్ని నాళనంచేన్తుంది. వ్యక్తి, సమాజము-గమనంలోని లయాత్మ కతను ధ్వంసంచేని, ఆటు వ్యక్తికి ఇటు సమాజానికి దుఃఖకారక మవుతున్నది. ఇది విశ్వగమనమునకు విరుద్ధమైన అంశం. జీవితంలోను సమాజంలోను సమ తాల్యాన్ని సాధించలేని నాగరికత వకృతిలోను, విశ్వగమనంలోను సమ తోల్యాన్ని కాపాడటం అసాధ్యమైన అంశం. అందుకే భారతీయ పురాణేతి హాసములు, కావ్యములు, నాటకములు, ఆలంకార శాస్త్రములు పదే, పదే ఈ అంశమును గురించి వస్తావించి, ధర్నము యొక [ ఆవశ్యకతను స్పష్టం చేస్తున్నాయి.

అధునిక సమాజంలో వ్యక్తి జీవితాన్ని సమ్మగంగా దర్శించలేక పోతున్నాడు. అన్నింటిని బంధించే సమన్వయ స్కూతం తెలియక దేనికది విడిగా అనుభవిస్తున్నాడు. (ధర్మము, డబ్బు, కామము, భగవంతుడు అన్నీ వేరు వేరు అంళాలుగా భఖావించి, దాని కనుగుణంగా (టిశుకుతున్నాడు. మార్క్స్బి

రాముడు - (వవరుడు - మనుజధర్మము రపి జము మానవుణ్ణి క్రేవలం ఆర్థిక వ్యక్తిగా మ్మాతమే చూడగలిగింది. అందుకే ఆది కుప్ప కూలిపోయింది.) అందుకే అటు వ్యక్తులతోను [_పకృతితోను, జంతువులతోను, విశ్వంతోను మమత్వమును సాధించలేక ఒంటరితనంతో బాధ పడుతున్నాడు. ఈ ఒంటరితనం నుంచి బయటపడటానికి అనేక మార్గాలను అన్వేషిస్తూ వై వాహ్‌ కేతర శ్రీ పురుష సంబంధాలలో ఇరుక్కు. పోతున్నాడు. వైవాహికేతర సంబంధాలు (దః హా. ₹61161008) కుటుంబ సమాజ నుస్థిరతకు భంగం కలిగించే ఆంశంగా సామాజిక శాస్త్రవేత్తలు పేర్కొం టున్నారు. ఇటువంటి సంబంధాలు మానవ జీవితాలను ఎంతగా నాశనం చేస్తున్నాయో ఈనాడు స్పష్టమైన విషయమే. " అధునిక నవలా సాహిత్మంలో మాలవల్లిలో కమల, చెలియలికట్టలో రత్నావళి, వేయిపడగలులో మంగమ్మ, మెటుపుల మజకలులో ఊషారాణి మొదలైన ప్మాతలు వైవాహికేతర సంబంధాలతో జీవితంలోని లయను ధ్వంసం చేసుకున్నారు. కానీ అందరూ తరువాత వివేకంతో తమ తప్పును తెలుసుకొని పశ్చాతప్పుల్నైె కడకు అధ్యాత్మిక మార్గంలో వవేశించి ఒక శాంతిని పొండే (వయత్నం చేసారు. ధ్వంసం చేసుకున్న లయాత్మకతను తిరిగి జీవితంలో పొందటానికి పయత్నం చేశారు. పురాణ 'కథలలో రావణుడు, కీచకుడు, వేయి వడగలులో రామేశ్వరం, రంగారావు మొదలైన వారు అధర్మకామభావ (వశీకలు. అందుకే మానవజాతి ఉన్నంతవరకు ఇటువంటి కథలు మరల మరల వ్యాఖ్యానింపబడుతూనే ఉంటాయి.

సనాతన ధర్మన్యూతమే భారతీయ జీవన స్యూతము. ధర్మస్యూతము కన్న సమ్మగమైన, నిర్మాణాత్మకమైన, పటిష్టమైన జీవన స్యూతమును ఇతర దేశాలలో సామాజిక కాస్త్రవేత్తలు కాని, దార్శనికులు కొని నిర్మించలేకపోయారు, సమాజ పునర్నిర్మాణంలో (పయోగాలమీద (ప్రయోగాలు చేస్తూ, వై ఫల్యంమీద వైఫల్యం పొందుతూ పాళ్చాత్య నాగరికతలు ఇంకా ఇబ్బందులు పడుతూనే ఉన్నాయి. వాటిని అనుకరిస్తున్న భారతదేశం కూడా అదే మార్గంలో పయనిస్తున్నది, ఈ సంవోభం నుండి బయటపడి, మరల భారతదేశం తన వ్యక్తిత్వం నిలుపుకోవాలంటే సనాతన సంస్కృతిలోని జీవన మూల్యాలు ఆధారంగా పునర్నిర్మాణం జరగాలి. సనాతన ధర్మమే ఇక్కడి మతం. అదే జాతీయత,

అవాలని భి సాలా

తలుగు సారస్వత సదనానికి ష్మతికలు వేసిన పునాదులు అడ = జీ. బొలర్రీనివాసమూ రి

ఈ రోజు దక్షిణ భారత భాషా సాహిత్యాల్లో తెలుగుకు మంచి స్థానమే ఉంది. కొన్ని ష్మకియల్లో తెలుగుకు పెద్ద పీట వేస్తున్నారు. ముడి లోహం నుంచి మనకవసరమైన అందమైన వస్తువుల్ని తయారు చేసుకున్నట్టుగానే నిన్న మొన్నటి వ్మతికల నుండే సాహితీ (వ్మకియల సంస్కరణ రూపం ఏర్పడింది. (వ్మకియలు ఒక రూపానికి రావడం తొలిదశ కాగా మలిదశలో సాహిత్య చర్చలి స వాదోపవాదాల్ని కొనసాగించి ష్మతికలు వికాస సంస్కృతిని పెంచి పోషించాయి. వీటివల్ల తెలుగు సాహిత్యపు వెలుగు భాయలు మరింతగా విస్త రించి, ఈనాటి సుస్వరూపానికి వచ్చాయి. ఈ నత్యం చాలామంది ఆలోచించని అంశం, స్థూలంగా 1వతిపాదించాలంపే . ఈనాటి తెలుగు సాహితీ భవనానికి నిన్న మొన్నటి వ్మతికలు పునాదులు వేశాయి. అందుకే నిడుదవోలు వెంకట రావు “06 1860౯ 01 సలా )04ల818మి కొంయిః &౨ 1000 తమన 206 10068006 ౦406ల 1౨ లయం [18605 01 వేకంరేలంం ౭64- శ12లాలు!! అని వ్యాఖ్యానించారు.

ఈ నాటికన్నా నిన్న మొన్నటి ష్మతికలే సాహిత్యంతో ఎక్కువగా ముడి వడి ఉండటానికి (వధాన కారణం అ రోజు వష్మతికల్ని నడిపినవారు రచయి తలు, పండితులు కావడం, దీన్నే వివరిస్తూ శ్రీ అక్కిరాజు రమాపతిరావు “వందొమ్మిదన శతాబ్ది యు త్రరార్థము నందు వ్మతికలు తెలుగు సారస్వతము నకు చేనీన సేవ ఇంతింతనరానిది. ఆ కాలమున (వతి సండితుడును నొక సార న్వత వతీకను నిర ప్రపాంచిరి”$ అన్నారు. మరొక [(వముఖ పరిశోధకుడు ఆచార్య కొత్తవల్లి వీరభ్మదరావు కూడా పై అభ్నిపాయాన్నే వెలిబుచ్చారు.8 వ్మతికల్ని నడిపించిన ఆనాటి పండితుల వరుస. ఇడే విషయాల్ని స్పష్టం చేసోంది. శ

తెలుగు సారస్వత సదనానికి వ్యత్రికలు వేసిన వునాదులు జక

ఆనాటి [పముఖ ష్మతికా నిర్వాహకుల్లో కొందరు వీరు: సుజన రంజని (ఐహుజనపల్లి తదితరులు), ఆర్భధ భాషా సంజీవని (కొక్కొండ వెంకట రత్నం), వివేక వర్ధని (వీరేశలింగం), (వదింధ కల్పవల్లి (గురజాడ శ్రీరామ మూ_ర్రి, తెలుగు (గిడుగు రామమూరర్రి), మనోరమ (చిలకమర్హ్రి చింళామణీి (వావిలాల వాసుదేవశాస్త్రి) గౌతమి (శ్రీపాద కృష్ణమూ ర్రికాస్తి) శ్వాల, (ముద్దు కృష్ణ), ఊ&ఊదయిని (కొం పెల్ల జనార్ధనరావు), శారద (కౌతా శ్రీరామళాన్త్ర), (ప్రబుద్ధార్యధ (బ్య్మురా శేషగిరిరావు), నఖి (శివళంకరళాన్ర్ర).

తెలుగులోనే కాకుండా దాదాపుగా (వవంచంలో అన్ని భాషల్లోనూ వండిశులు, రచయితలు సంపాదకులుగా ఉండటం అక్కడక్కడా కన్పిస్తుంది. ఈ రకం సంపాదకుల చేతుల్లోని పష్మతికలు సాహితీ వాళావరణాన్నే తమడైన మ్ముదతో (వఠావితం చేస్తాయి. ఇంగ్లీషులో గతంలో రివ్యూ ష్మతికను నిర్వహిం చిన డేవియల్‌ డెఫో (రాబిన్సన్‌ (కూసో కర్త టోనాథన్‌ స్విఫ్ట్‌ (గళివర్‌ (టావెల్స్‌), ఎడిసన్‌ (స్పెక్టేటర్‌) వంటి రచయితలంతా సమకాలీన సాహిత్యాన్ని (వఠావితం చేయగలిగారు. [వఖ్యాత సాహితీ వేత్త, పండితుడు శామ్యూల్‌ జాన్సన్‌ 22080168, 16 16416౯ వంటి వ్యతికల్ని నిర్వహించాడు.

1900 లలో కొంతమంది హిందీ సాహితీ వేత్తలు వ్యతికల్ని నడిపించి సాహిత్యాన్ని కొత్త పుంతలు తొక్కించారు. వీరిలో మవిోవీర్‌ |పసాద్‌ ద్వివేది, షిర్గద విద్యా వాచస్పతి, బాబూరావు విష్ణు పడర్కర్‌, లక్ష్మీనారాయణ గార్డె, బనార్సీదాస్‌ చతుర్వేది, శివవూజన్‌ సహాయ్‌ వంటి వారు (పముఖులు. 1920 లో వచ్చిన “మాధురి"5్‌ వంటి ష్మతికలు హిందీలో ఛాయా వాద కవితా ఉద్యమానికి జీవం పోళాయి. హిందీ సాపిత్య చర్మితలో ఎన్నో సరికొత్త (ప్రమాణాల్ని, విలువల్ని సాధించిన “వచన కవి సుధ"”౪ను (ప్రముఖ సాహితీవేత్త భారతేందు హరిక చర్యిద ఆరంభించారు.

తెలుగులో తొలివతిక విషయంలో కొన్ని అఖ్మిపాయ వేదాలున్నాయి. అయికే 1538 లో వెలువడ్డ “వృత్తాంతిని” తాలితెలుగు ప్మతిక అని ఆర్ముద వంటివారి ఆభ్మిపాయం.? కడపకు చెందిన మండిగల వెంకటరాయశాన్త దీనికి సంపాదకుడుగా ఉండేవాడు.8 దీనిలో సమకాలీన సాహితీ వివరాలు కొన్ని (వచరణ పొందేవి.9

లర సాహితీ సంపద

అటు తర్వాత 1842 నుండి వచ్చిన “వర్తమాన తరంగిణి” మద్రాస్‌లో (వచురణ పొందేది. దీనికి పువ్వాడ వెంకటరావు సంపాదకులు. ఖాష విష యంలో స్మతిక కొన్ని మార్పుల్ని సాధించ గల్లింది. తెలుగు జర్నలిజం (పాఠ మిక దశలో ఉన్న ఆకాలంలోనూ “వర్తమాన తరంగిణి" సాహితీ అవగావానను లోకంలో పెంపొందించింది. ఇది (ప్రధానంగా పుస్తకాల (వచురణ ద్వారా జరిగింది. “ఆ రోజులలో వర్తమాన తరంగిణి ష్యతిక సాహిత్య సేవ బాలా చేసీ నది. పాఠకులలో చాలామంది మవో భారతాది (గంథములలోని పద్యములకు అర్థములు ప్మతికా ముఖమున ఆడుగుచుండెడివారు”!0 అని కొ త్రపల్లి వీరభ్యద రావు రాశారు. శ్రీ యక్షిణి అనే మరొక స్మతిక రాయలసీమ నుండి వచ్చేది. దీని సంపాదకుడు త్యాగరాజ మొదలి. ఈ ప్మతిక “వ్యిగహతంతం” మొదలై న పుస్తకాల్ని పణీలించి, సమీక్షలకు బీజం వేసింది.1! వి, కృష్ణమాచార్యులు, బి. సీతారామాచార్యులు, కె. సుబ్బారాయుడు నాయుడుల సంయు క్త సంపాద కత్వంలో 1864. 67 లమధ్య “సుజన రంజని” అనే వ్యతిక (ప్రచురణ పొందింది. శ్రీ అక్కి-జా రమాపతిరావు “సారస్వత విషయాలకు (పాఠాన్య మిచ్చిన తొట్టతొలి వ్యతిక”గా సుజన రంజనిని ఎన్నిక చేశారు. 'కి

గతంలో సాపాతీ చర్చల గురించిన సృహ రాగానే కందుకూరి వీరేశలింగం వంతులు, కొక్కొండ వెంకటరత్నంల వాడి వేడి గుర్తుకు వస్తాయి. నైద్దాంతికంగానూ. ఇతర కారణాలతో కూడా వారిద్దరి మధ్యా ఎన్నో సాహితీ సవాళ్ళు నడిచాయి. ఇద్దరూ పండితులే, పైగా ఇద్దరూ స్మతికల్ని నడిపించారు. వీరు అలోచనా విధానాల్లో మ్మాతం భిన్న ్రరువాలు. అయినప్పటికీ ఈ ఇద్ధరు మహామహుల ష్మతికలు (వక్మియల్ని అన్వేషించి సాహిత్యాన్ని పెంచాయి.

కొక్కొండ. వారి వ్యతిక పేరు “ఆం్మధ భాషా సంకీవని.” ఈ వ్యతిక ఇచ్చిన సాహితీ చైతన్యాన్ని తెలుగులో చాలా కొద్ధి ప్మతికలు మ్మాతమే ఆందించగలిగాయి. “ఆంధ” అన్న వదంతో మొదలైన తొలి తెలుగు పత్రిక కూడా ఇదే. దిగవల్లి వెంకట శివురావుగారి అభ్మిపాయం (వకారం “ఆంధ భాషా సంజీవని” సం్యపదాయ్‌ తెలుగును ఉపయోగించినా _ తెలుగులో సాహితీ చైతన్యానికి కారణమైంది. స్పష్టమైన సంపాదకీయ రచనను. తెలుగులో మొదటగా రూపొందించింది కూడా కొక్కొండ. వీటిని ఆ కాలంలో ఎడిటోరియా

తెలుగు సారన్వత నదనానికి వ్యతికలు వేసిన పునాదులు ర? అనేవారు. సంజీవనిలో వద్యాలు [పచురణ పొండదేవి. వడ్డాది సుబ్బరాయుడు తొలుత రానిన స్మృతికవిత కూడా _పచురణ పొందింది. పుస్తక సమీక్షలు, వత్యేక శీర్షిక లు, మంచి వ్యాసాలు -వీటితో ఆంయ్యధ భాషా సంజీవని [వత్యేక సంచికల్ని వెల్లడించేది. మొదటిసారి స్త్రీలు ష్మతికల్లో రచన చేయడానికి దీనిలో ేరణ లభించింది.38

వీరేశలింగం వంతులుతో ముడిపడ్డ పీరు వివేకవర్ధని, ష్మతికా రచన అన్ని (పకియ ల్డాగే ఇంగ్లీషు _సభావంతోనే మొదలైనా ననీనాయ్యధ వ్మతికా రచన వీరేశలింగంతోనే ఆరంభమైంది. 14 విమర్శకుల విశ్హషణ (వకారం పంతులు గారు తెలుగు సాహిత్యానికి రెండు సేవలు చేశారు. వాటిలో ఒకటి “ఇంగ్రీమ సాహీత్యంలోని (వ్మకియలన్నింటినీ దాదాపుగా తెలుగులోకి తేవడం; లశణ యుక్తమైన చక్కని తేట తెనుగున నచన రచనల మూలమున (వచారము తేవడం రెండవది. ఈ కృషికి వధానంగా దోహదం చేసింది ఏరేశలింగం ష్మతికారంగం. "15

వివేకవర్దనిలో (ప్రాచీనార్యధ కావ్యాలు “లేఖక ప్రమాద” దోషాలు లేకుండా తిరిగి (వచురించేవారు. వచన (వబంధాలు, (పహసనాలు, నాటకాలు, నవలానువాదాలు, కవుల చర్మితలు మొదలైన వాటిని _పచురించేవారు. అభిజ్ఞాన శాకుంతలానికి అనువాదం 1876 వ సంవత్సరంలో వివేకవర్థనిలో (ప్రచురణ పొందింది. వావిలాల వాసుదేవళాన్త్ర 'సీజరు చర్మిత'లాంటి గంథాలు “కృతి వళశంసి అనే! రిక కింద సమీవల్ని పొందాయి.6

న్యాపతి నుద్చారావు సంపాదకుడుగా ఉన్న కాలంలో “చింతామణి” ష్మతిక నవలల పోటీల్ని నిర్వహించకపోతే!? తెలుగులో నవలా (ష్మకియ ఇంత తొందరగా వికాసం పొందేదికాదేమో! చిలకమర్తి లక్ష్మీనరసింహంవంటి పతిభా వంతులైన రచయితలు ఈ పోటీల ద్వారానే వెలుగులోకి వచ్చారు. అప్పటి కింకా సంస్కరణలు పొందని “నవలా రచన” పోటీల ద్వారా ఊపందుకుంది ఈ వరుసలోనే చిలకమర్తి రామచం్యద విజయము, అహల్యాబాయి నవలలు; ధర్మవతీ విలాసము, మాలతీ రాఘవము, లక్ష్మిసుందర విజయములాంటి ఖండవల్లి రామచందుడు రచనలు, సంజీవ రాయచర్శిత (తల్హ్మావగడ సూర్య

౨48 సాహితీ సంపద నారాయణరావు), వివేక విజయము (గోటేటి కనక రాజు); (తిమ్మికమ విలాసము (టేకుమళ్ళ రాజగోపాలరావు) వంటిని మరికొన్ని (పముఖ రచనలు.]8

కవ్‌ జీవిత చర్మితల్ని వెలుగులోకిలీ'సే (వయత్నం వీరేశలింగం చేసినా పవ్మతికా మాధ్యమంతో కవి జీవిత చరితలు (9108200169) రాసిన గొప్పతనం గురజాడ శ్రీరామమూ ర్తిదే. (1851 = 1899) ఆయన పెద్దాపురం నుంచి వెలువడే (ప్రబంధ కల్పవల్లి (1880 ఎ రై ద్వారా ఈ. _వ్మకియకు రూపాన్ని కలిగించారు. (ష్మకియాపరంగా ఈ ష్మతిక వినూత్న ఆలోచనకు శ్రీకారం చుటింది.

ల

విమర్శను (వ్మకియాపర ౦గా పెంచిన వతిక నెల్లూరు నుండి పూండ్ణ రామకృష్ణయ్య (వచురించిన “అమ్ముదిత గ్రంథ చింతామణి.” తీరుమల రామ చంద “అమ్ముదిత (గంథ చింకామణి"ని సంవూర్ణ సాహిత్య (వ్మకియగా అభివర్ణించారు. 9 “అమ్ముదిత [గంథ చింతామణి "పేరు వినని సాహిత్యవేత్ర లుండరు. వూండ్ల రామకృష్ణయ్య, ఒడయరు వీరనాగయ్య గారలు దీనికి చేసిన "సేవ, తద్వారా ఆంధ సాహిత్యములక్షు చేసిన సేవ చిరస్మరణీయము”£9 అని కొ. వీరభ్యదరావు అన్నారు. "ఈ కాలంతో విమర్శ వ్యాసాలకు (_పాముఖ్యం ఇచ్చిన పిక ఆముదిత గంథఠ చింతామణి. పరిఖ _- వ౦ంఘ; కపిల _ కవిల, అమిహిబీ - అవషోహిణి; శ్యమంతక _ స్యమంతక, వల్ల _- వలన మొదలైన శవబాలకు సంబంధించిన చర్చలు ఈ ష్మతికలోనే జరిగేవి” అని శ్రీవి లక్ష్మణ

టి

రెడ్డి పేర్కొన్నారు. ఆయినా అమ్ముదిత _గంథ చింతామణి ఇరవై ఏళ్ళు దితకగలిగింది. విమర్శకు వికాసాన్ని రేవడంతోపాటు అమ్మువిత (గంఠ చింతా మణీ కొన్ని ఆదర్శాల్ని కూడా ఏర్పర్చింది. క్‌ పాత రచనల్ని (ప్రచురించడం

(యాదవ రాఘవ పాండవీయం వంటిపి 2. సమకాలిక రచయితల రచనల (వచరణ 3. కవిత్వ రూపంలో ఉన్న వర్తమానసాహిత్యం శ భాషా సాహిత్యాలకు సంబంధించిన విమర నాత్మక రచనలు ర్‌ పుస్తక సమీక్షలు

తెలుగు సారస్వత నదనానికి వ్యతికలు వేసిన పునాదులు ఊం ఈ. మదదాస్‌ విశ్వవిద్యాలయానికి సంబంధించిన సిలజస్‌ (వచురణ

7. వండిశులతో, కవులతో ఉత్తర (పత్యు త్తరాలు

8. కవుల జనన మరణాది వివరాలు _ పకటన.

తెలుగు సాహిత్యంలో అమూల్యంగా ఉంటూనే (వచారంలో ఉండి, అందరికి అందుబాటులో లేని ఎన్నో పుస్తకాల్ని అముదిత గంథ చింతామణి మ్ముదించించి. శేతన విజ్ఞానేశ్వరీయం, ఆనంతామాత్యుని భోజరాజీయం, నంది మల్లయ-ఘంట సింగనల వరావా పురాణం, చరిగొండ ధర్మన్న చ్మితభారత, మాదయ గారి మల్లన రాజశేఖర చర్మిత, మ్పూర్రికవి హెంచాలీ పరిణయం, రాజవాహన విజయం, మల్డ భూపాలీయల, ఏనుగు లక్ష్మణకవి సుభాషితాను వాదాలు, ఆడిదం సూరకవి రచనలు, సూరన 1వభావతీ (వద్యుమ్నము, మొల్ల కఠరామాయణం, రామభ్యదుని రామాభ్యుదయం; దూబగుంట వారాయణకవి పంచ తం్యతం వంటివి అందులో ఉన్నాయి.టి

ఇంకా, శారద వంటి పష్మతికలు ఆటుతర్వాతి కాలంలో భారతిలాంటి సుస్థిరమైన ఆర్థిక పరిపుష్టిగల వ్యతికల స్థాపనకు టేరణ అయ్యాయి. భారతి అందించిన సాహితీ సేవ జగద్విదితం.

వాడుకభాష గొప్పతనాన్ని తార్కికంగా నిరూపించేందుకు గిడుగు రామమూర్తి పంతులు తెలుగు స్యతిక ను ఒక సాధనంగా చేసుకున్నారు. ఈ (పశారానికి తెలుగు ష్మతిక కీలక సేతువు అయింది.

“జ్వాల” ప్యతీక ఢోరణి, దాని సంపాదకీయాలు, కొం షెల్ల జనార్ధనరావు “ఉదయిని” వ్యతిక దృక్పథం ఆధునిక తెలుగు సాహిత్యంలో చిన్నవో, పెద్దవో కొన్ని మలుపులకు కారణాలయ్యాయని అధునిక చర్మితకారులు ఒప్పుకోవల్సిన విషయం.

ఉర్దూ సాహిత్యం, భాష; ఇస్టామిక్‌ రాచరిక సంస్కృతి ఉట్టిపడే నిజామార్యధలోకూడా వెలుగులోకి రాని తెలుగు ష్మతికలు చేసిన సేవ తక్కువది కాదు. ఇర్కడి తొలి తెలుగుష్మతిక “తెనుంగు.” ఇది (పతివారం వచ్చేది. 1922 అలో మొదలై,ఐదేళ్ళపాటు వరంగల్‌ టిల్దా ఇనుగు ర్రి(పల్లెటూరు)లో నిలదొక్కు కంద్‌. బద్ధిరాజు సీతారామచళ్యదరావు, రాఘవ రంగారావు సోదరులు ఈ

జ్‌౦ సాహితీ నంవద ప్మతిక సంపాదకులు. కవిత్వ [వచురణలో ఈ వ్యతిక పెచేయి. తెలంగాణాలో ఎందరో మారుమూల కవులు తొలిసారిగా తమ పేర్ణను అచ్చులో చూసుకున్నది “తెనుగు' వ్యతిక ద్వారానే! పద్యావళి పేరుతో పద్యాల్ని, వ్యాసావళి అన్న శీర్షి కతో ఇతర రచనల్ని అచ్చే సేవారు.

తెలంగాణాలో ఇదే సమయంలో వచ్చిన మరొక వ్యతిక “నీలగిరి,” ఇది షబ్నవీసు రామనరసింహారావు సంపాదక త్వంలో నల్లగొండ నుండి వచ్చేది. స్యుపసిద్ధ రచయిత చలం కథల్ని తొలిసారిగా (ప్రచురించిన ఘనత ఈ పత్రికదే అని దాలా మందికి తెలియదు. ఈ రెండు వ్యతికలకు మ్మదాస్‌ (పెనిడెన్సీలో కూడా అభిమానులుండేవారు.!4

నిజామాంధలో కవులకు తక్కువేమీ లేదనీ, వారికి ఆదరణ క రువ్లైందనీ గోలకొండ పృతిక తెలుగునాట ఎలుగెత్తి లాటింది. దీనికి ఆ వ్యతికకు చాలా కాలంపాటు సంపాదకులుగా వని చేసిన సురవరం (వకాపరెడ్డిగారే కారణం. వ్య క్రిత్వపరంగా సురవరం “మాతృభాషా వికాసం, (వజాస్వామ్య స్థావన, సంఘ సంస్కరణ అన్న మూడు ఆశయాలకు (త్రికరణ శుద్ధితో అంకితమైన జ్ఞాని*5 అని స్వర్గీయ దేన్సులవల్లి రామానుజరావు అన్నారు. గోలకొండ (వతుల్ని చూస్తే ఇవి వత్యక్షర సత్యాలని శేల్తాయి. ఆందుకే (పముఖ సంపాదకులు శ్రీ నండూరి రామమోహనరావు కూడా “ హైదరాబాదులో సురవరం _ (పతాపరెడ్డిగారి గోల్కొండ వ్మతిక చాలా కాలంపాటు ఆంధ పష్మతిక, ఆర్భధ (_వభలకు దీటుగా వెలువడుతూ, తెలంగాణా (ప్రాంతంలో జాతీయ భావ వ్యా ప్రికి పాటువడింది” అని వ్యాఖ్యానిందారు.!! (వత్యేక సంచికగా వచ్చిన గోల్కొండ కవుల సంచిక తెలంగాణా మూలమూలల్లోని అజ్ఞాత కవుల్ని వెలుగులోకి తెచ్చింది.

పసుమాముల నర్పింహ శర్మ సంపాదకత్వంలో 1927లో సుజాత వృతిక హైదరాబాద్‌ నుండి ఆరంభమైంది. తొలినాటి నుండి నష్టాల్ని భరిస్తూనే వచ్చింది. అయినా తన విలువల్ని _పమాజాల్ని కోల్పోలేదు. ఒక గొప్ప సాహిత్య వేదికగా పాఠకుల మన్ననల్ని పొందింది. “ౌసషై8 )0లూణ1! ంణ లట0840& 46౧61066 1౧1౦168 04 0క0 161౮ ౪8106827 అని నిడుదవోలు వెంకటరావు నుజారకు కితాబు లిచ్చ్భారు. తెలంగాణాలో

తెలుగు సారస్వత సదనానికి ప్మతికలు వేసిన పునాదులు ఉనై [ (ప్రామాణికమైన సాహితీ వ్యాస రచన సుజాతతోనే శ్రీకారం చుట్టుకుంది. “తెలంగాణా (ప్రాంత సంస్కృతి సర్వస్వంగా”! రూపొందిన సుజాతను కొద్ది రోజుల తర్వాత 1950 లో శ్రీ గడియారం రామకృష్ణ శర్మ తిరిగి ఆరంభిం చారు, కానీ చాలా కాలం రాలేదు.

చిదిరెమఠం వీరభ్యద శర్మ “విభూతి”, దేవులపల్లి రామానుజరావు *ర్జోట్రగ బాలారిష్టాల్రో ఉంటూనే సాహిత్యపు వరిధుల్ని పెంచుకుంటూ పోయి వ్లైతన్య వాతావరణానికి దోహదం చేళాయి.

ఇలా సారస్వత భవనానికి పునాది రాళ్ళుగా ఎన్నో ప్మతికలు ఉన్నాయి. అయికే చర్చలు, వాదోపవాదాల ద్వారా అభ్మిపాయాల్ని వెల్లడించు కునే ధోరణి అటు తర్వాత వచ్చింది. దీనిలో నైద్ధాంతిక ధోరణి కొన్నిసార్హు కన్పించింది. అయితే కొన్ని వ్మతికల్లో వచ్చిన వైదిక /నియోగి /వై ష్రవకుల మత శాఖా సంబంధ మైన చర్చలు (పాంతీయ దురభిమానాలు సాహితీవే త్రల్లో కూడా కొన్ని (పిజ్యాడిస్‌లు ఉంటాయని అనుకునేలా చేశాయి. సారస్వత పరిధి 'పెంచకపోగా తగ్గించే ధోరణుల్ని వీలైనంత ఆసహ్యించుకోవడమే మంచిది.

అయిడే 1989 వరకు కూడా వివిధ సాహితీ రూపాలకు వతికలు ఇచ్చిన (ధేరణ, ప్రోత్సాహం సామాన్య మైనవికావు. నవలికల రచన ష్మతికల పుణ్యమే. గొలునుకట్టు కథలు, నవలలు కూడా. శ్రీవాద సాహీత్యాన్ని సృజనాత్మక, విమర్శనాత్మక మార్గాల్లోకి మళ్ళించి పెంచింది వ్మతికలే. ప్యతికలు పిలవక పోతే మినీ కథలు, వాటిపై చర్చలుఉండేవేకావు. కాలందాటని కథలు కూడా ఈ మూస లోనివే. ముఖ్యంగా విమర్శల్లో, దిన ష్మతికల వ్యాసాల్లో మ్మాతం గణనీయమైన గుణాత్మక మార్పు వచ్చింది. 1989 కంటే పదేళ్శముందటి సాహిత్య ష్యతికల్లో, దిన ప్యతికల్లో విమర్శ వ్యాసంలో అభివ్య క్రిలో సరళత, సాధారణంగా చదివించే గుణం ఉండేవి కావు. అవి ఈ రోజు ఏర్పడ్డాయి. కవిత్వంలో రకరకాల పయో గాల్ని _పోత్సహిస్తున్నాయి ప్మతికలు., అయితే మేటి సాహిత్యంతోపాటు దానికి మరొక ళాఖగా ఎదిగిపోతున్న వ్యాపార సాహిత్యానికి నారు - నీరు పోస్తున్నవి కూడా కొన్ని ప్మతికలే. పుస్తక సమీక్షల నుండి, సంపాదకీయ రచనలదాకా తెలుగు ప్మతిక ఎన్నో సంస్కరణల్ని పెంపొందించుకున్నది. వీటి సభావాలన్నీ సాహితీ లోకం'పై, సాహితీ వేత్తలపై పడక తప్పదు,

జం సాహితీ సంపద నార వారన్నట్టు గృపజకు రశ లేదు వ్యతిక లేకున్న” అన్న డానికి బచులుగా “రచయితకు రక లేదు వ్మతిక లేకున్న” అంటే బాగుంటుందేమో! ఎందుకం టే, ఈరోజు వ్యతికకు = రచయిత (సాహితీ వేత్త) కూ విడదీయరాని అనుబంధం ఉంది. ఏడి ఏమైనప్పటికీ 1990వ దశకంలో తెలుగు సాహిత్యం కొంత వరశ్రైనా ఉన్నతంగా ఉంది అంటే దానికి కారణం 19, 2 శలాద్దాలలోని నిన్నటి మొన్నటి పష్మతికలు వేసిన పునాదులే కారణం: దీనిలో నూరు కాతం వాస్తవం ఉంది. ఐహుకా 21, 22 శలాన్దాల సాహితీ జగత్తుకు ఈనాటి వ్మతికలు ళూమికలై పోతాయేమో? కాలమే సమాధానం! పొదనూచికలు ; 1 రణటఆ 6 హఃణరా 6౪ గంసంటళ శేంయా?ంప8ల = 884 క స. ₹ఇబసాణి మెం. ౧8866 _ 57 2, పీరేశలింగంపంతులు _ సమ్మగ పరిశీలన - అక్కిరాజు రమాపతిరావు. పు. 210 రె, శైలుగ్య ఫాహిత్యంై ఇంగ్లీషు [ప్రభావం _ కొ త్రవల్లి ఏరభదరావు. 4. [0640 00004180 3 క, విజయి:ంజయా. ౧.7 5. 104122 )ంటగ౫11బు 3 గత॥ 90204 శంజయా. 9 - 271 6 యడం లంఇరడ 185 9 తట కుంకం. వీలుల? 9 - 272 7 రలటేజ 1౨౦6 నంలంకా 0£ "టంట్ర.. )00102182ి పకట మౌ తీయటి. 9-10 8 తెలుగు వష్మతికలలో కొత్త (ప్రయోగాలు . (వమాజాలుతో.... వార వ్మతికలలో (పమోగాలు (వ్యాసం) ? పురాణ స్ముబహ్మణ్యశర్మ. వి. శం 9 వంటల 1౨ ఉం 2113600 01 "కట 0081185 _ (మంకీ) వి- 12

తేలుగు సారస్వత సదనానికి ష్మతికలు వేనీన పునాదులు 253

10. తెలుగు సాహిత్యంపై ఇంగ్లీషు వభావం _ కొ త్తవల్లి వీరభ్యదరావు. పు. 24

కేకే. 50646 19 ఉం ౧13600 0 గం[080 లంటలు8 100 = కౌంటు )061౧211800 గ886 2౧4 ౧౯౬8౬౧6 (తై8887) వే.*. 5172 280, లిం 2

12. వీరేశలింగంపంళులు _ సమ్మగ పరిశీలన : అక్కిరాజు రమావతిరావు. పు. 183

13. తెలుగు జర్నలిజరి - ఆవతరణ . వికానం : వి. లవ్మణరెడ్డి. పు. థు

కేశ. తెలుగు పృతికలు - సాహిత్య సేవ : తిరుమల రామచంద్ర పు. 29

కేక... తెలుగు సాహిత్యంపై ఇంగ్లీషు (పభావం :; కొత్తపల్లి వీరళ్యదరావు. పు 62

క6. వీరేళశలింగంవంతులు _ సమ్మగ పరిశీలన ! అక్కిరాజు రమాపతిరావు, పు. 201

శే7.. తెలుగు ష్మతికలు - సాహిత్య సేవ : తీరుమల రామచంద. పు. 2

18, తెలుగు జర్నలిజం . అవతరణ వికానం : వి. లక్ష్ముణరెడ్డి. పు. 182

19. తెలుగు వ్యతికలు - సాహిత్య 'సేక : తిరుమల రామచంద, పు. 2

ణు తెలుగు సాహిత్యంపై ఇంగ్లీము వలానం . కా త్త్‌వల్లి వీఠభ్మదరావు. పు - 310

2... తెలుగు జర్నలిజం - అవతరణ ._ వికాసం : వి. లక్ష్మణరెడ్డి. పు. 185

2 లటటజ 10 రం 1118005 04 గ౭టక్రం 302 88ము. - 888 వ ౫. ₹టక368 280. 9-65

జ. క4 ౦-7౫

24. జర్నలిజం చర్మిత వ్యవస్థ = రాపోలు ఆనంద భాస్కర్‌ పు - ?8

2... తెలుగు వై తాశికులులో దేవులపల్లి రామానుజరావు -వ్యాసం. పు. 72

25, తెలుగు వృతికలో కొత్త ్మవయోగాలు _- పరిణామాలు పు స్తకంలో “తెలుగు వ్యతికలలో నూతన (వయోగాలు .- పరిణామాలు” వ్యాసం వండూరి రామమోహనరావు.

2 వయం 2 లుం క00లంా 0 ]615మి ౧0య000మి

॥ సె *7ల5842 220 (మ8టా) 5-85

జు తెలుగు జర్నలిజం, అవతరణ ,. వశాసం ; మి లక్ష్మ జతెడ్డి. పుం 349

వాలి నా

అస్మ ౪౪ తస్మ అా==పీ. ఎ.వి వల్లభాచార్య తెలుగులో కవిత్వం స్థితినీ, విమర్శ వరిస్థితినీ ఈరోజు అంచనా వేయా లంటే ఇస్పటికి దాదాపు 60 ఏళ్ళ (కితం రష్యాలో జరిగిన ఒక సమావేశం గురించి జ్థాపకం తెచ్చుకోవాలి.

11934 లో మొదటిసారి *'ఆల్‌ యూనియన్‌ కార్మగెస్‌ ఆఫ్‌ సోవియట్‌ రైటర్స్‌ సమావేళం జరిగింది. దానిలో లియొనిద్‌ సౌబౌలెవ్‌ మాట్లాడుతూ ఇలా చెప్పారు. “సోవియట్‌ రచయితకు హెర్టీ, (ప్రభుత్వమూ అన్నిరకాల స్వేచ్చనూ ఇచ్చింది. కానీ ఒకే ఒక హక్కును మ్మాతం నిరాకరిస్తున్నాము. ఆది చెత్తగా రాసే హక్కు (౧౫6 విర ళం 60 ఇ166 రడ గా).”

మాక్సిమ్‌గోర్కీ. ఆవే మాటలను మళ్ళీ చెబుళూ _ “దీనితోపాటు మరొకటి కలపాలి. పార్టీ, (వకుత్వమూ మరోహక్కును. కూడా నిరాకరిస్తున్నాయి. ఒకరి కొకరు ఆదేశాలు వారీచేసే హక్కు. ఎవరికీ లేదు. ఒకరికొకరు బోధించుకోవచ్చు. బోధించడమంటే కేవలం అనుభవాలను పంచుకోవటం మ్మాతమే” అన్నాడు.

ఈ సమావేశానికి అద్భుతమైన పూర్వరంగం ఉంది. అది 3924 మే 9న జరిగిన రష్యను కమ్యూనిస్టు పార్టీ 'సెంటల్‌ కమిటీ సమావేశం. అప్పల్లో- మవోరచయితలు అలెక్సి టాల్‌స్టాయ్‌, ఇవాన్‌ వావెల్‌, బోరిస్‌ పిల్‌ న్యాక్‌, మివోయిల్‌ ,పిష్విన్‌ వంటివారిని “సెల్మోటావెలర్‌ ని అనేవారు పార్టీలోని “నయా రచయితలు.” ముఖ్యంగా *నాపోస్తు” వ్యతికలో అధికారం చలాయించిన టి. లెలెవిచ్‌, ఐ. వార్జిన్‌, ఎస్‌. కొడొవ్‌ వంటివారు ఈ మహారచయితలను అవ హేళన చేసేవారు, నిందించేవారు శమ రాతలో. వారి రచనలు ఎందుకూ వనికి రావని అనేవారు. ఈ 'హింస' భరంచలేక *ఫిత్రో ట్రావెలర్‌ ని వళకుక్వొనికి ఒక లేఖ రాళారు. దానిని గురించి చర్చించడానికి ఈ సమావేశం జరిగింది. సమావేశం ముగింపులో వారిన్‌ ఇలా అన్నాడు.

అన్మ ౪8 తస్మ 2్‌ర్‌

ఉఫెలోో టావెలర్స్‌కి అద్భుతమైన సాంస్కృతిక వారసత్వ సంపద ఉంది. ఈ విషయంలో మేము పరమ దర్శిదులము (నెల 26 ౮0టబ 1 (18 ౭50600). పిల్‌ న్యాక్‌ వెనుక ఆ సంపద ఉంది, లిబెదిన్‌ స్కీ ఎలాటి సాంస్కృతిక వారసత్వమూ లేని వర్గానికి నిబద్ధుడు. అతడు రచనలో సిల్‌న్యాక్‌తో ఎలా ప్రోటీిపడగలడు?” అని వాపోయాడు,

మొత్తం మీద పార్టీ రచయితలు ఆ సమావేశంలో తేల్చినది ఇది = “అయ్యా! మేము చెత్తగా రాస్తున్నాము. నిజమే! అయితే అల్లా రాసే హక్కు మాకు ఉంది. (ప్రతిభ, కళాత్మక సృష్టి నై పుణ్యమూ వంటివాటిలో మేము ఫెలో (టావెర్స్‌తో హోటీవడలేము. కానీ మేము పార్టీ రచయితలం (౫6 ఫ౭1098)- వారు కారు. వైద్దాంతికంగా మా దృష్టి సరియైనది, వారిది కాదు. కనుక మాకు చెత్తగా రాసే హక్కు వుంది. పార్టీ మమ్మల్ని నడిపించాలి. మూ ద్వారా మ్మాతమే తన సాహిత్య విధానాన్ని వళుత్వం అమలుచేయాలి.”

“పీపుల్స్‌ కమిసార్‌ ఆఫ్‌ ఎడ్యుకేషన్‌ గా? పున్న అనతోలి ఠానాషార్కీ ఈ వాదానికి సమాధానం చెబుతూ. 'చెత్తగా రాసే హక్కు' ఎవరికీ ఉండరాదని అన్నారు. “కళాత్మక సృష్టి, సృజనాత్మక స్మూతాలను వరిగణనలోనికి తీసు కోకుండా సాహిత్యానికి సంబంధించిన విధానాన్ని ((0టలా) చర్చించటం సాధ్యం కాదు. కేవలం రాజకీయ విలువలు మ్శాతమే ఉండి, కళాత్మక సృష్టి లేని రచనలు అర్థరహిత మైనవని చూడగానే తెలిసిపోదా?” అని ఆయన తేల్చే కాడు. కానీ పార్టీ రచయితలు తమ చెత్తరచనల హక్కుకోసం నిరంతర పోరాటం సాగించారు. ఆది న్యూతరీత్యా ఫలించలేదు. 1934 సమావేశంలో కూడా అది వారికి లభించలేదు. అయితే పార్టీ అధికార ప్మ్యతికలు, ఆ రచ యితల ఆధీనంలో ఉన్న ష్మతికలు “ఇతర రచయితలపై ఈ దాడిని నిన్న మొన్నటివరకూ సాగిస్తూనే ఉన్నాయి. (పవంచం అంతా గుర్తించి నోబెల్‌ బవుమతి (వకటించగానే సోల్టెనిత్సిన్‌ ని రష్యా నుంచి బహిష్క-రించారు. ఏమంటే, స్మామాజ్యవాదపు 'తొత్తు' అంటారు. అన్నా అఖ్మతోవా వంటివారు మంచి రచయితలే కానీ “౦01309 16464678 కారు” ఆంటారు. ఇలా సాగిన ముసుగుయుద్ధపు సూత్రాలే తెలుగు విమర్శలోనూ (వ్రవేశించి, ఇంకా కొనసాగు శున్నాయి.

జం సాహితీ సంవద

“చెత్తగా రాసే హక్కుగానీ, ఒకరినొకరు శాసించే హక్కు కానీ ఎవరికీ లేదు” అని మాక్సిమ్‌గోర్కీ చెప్పిన మాటలు అందరూ వాటంగా ఆనాడూ, ఈనాడూ విస్మరించారు.

“హెహిత్య రంగంలో ఎవరు (అతికివుండాలి, ఎవరికి సమాధి కట్టాలి, ఎవరిని నిరనీంచాలి” అనే నిర్ణయాలు సాహిత్యేతర సిద్ధాంతాల ఆధారంగా సౌగుతున్నాయి. తమ సిద్ధాంతానికి వ్యతిరేకులైన వారందరూ *'వపగతి నిరో ధకులు; స్మామాజ్యవాద, వలసవాద అనుయాయులు) అనే ధోరణి .- తమ మూలాలు కదలిపోయినా - ఇంకా సాగుతూనే ఉన్నాయి.

ఈ ధోరణికి కాజా ఉదాహరణ _ “పద్య భవితవ్యం” పై సాగుతున్న చర్చ. “పద్యం (బళుకుతుంది” అన్నవాప్ల అమెరికన్‌ సాామాజ్యవాద అనుయా యులు అయిపోయారు వీరి దృష్టిలో. చాలా చిన్న కాలక్షేపంకబుర్దుగా (పారంభ మైంది ఈ వివాదం, రూపెానికీ, కాలానికీ ముడీ పెట్టి ఫ్రీ కల్లూరి రాసిన 'నిజమా? పద్య కవిత్వోద్యమమా?” అని ఆంధధ్మపభ సాహీతీ గవాషవంలో (వతురించిన వ్యాసం ఈ వివాదాన్ని అంటించింది. ఇది ఇతర ష్మతికలకీ వ్యాపించింది. 1పాచీన సాహిత్యంతో వరిచయం కాని వాహ్శ ఛందస్సులోని ఆవకాశాలనూ శక్రినీ ఎరుగనివాళ్లా కూడ చర్చలోకి దిగిపోయి, 50 ఏళ్ళ 'పాతపాటి'లే పాడుశున్నారు. “అహం చే రామ టుహ్మోస్మి* వంటి చవకబారు చమత్కారాలకు దిగుతున్నారు. దానికి ఆవంత్స సోమసుందర్‌ లాటి వారు వత్తాసు పలుకుతున్నారు. “వద్యకవులు 'యతీండా! వ్యాజ రామానుజా!' అంటూ ఆధ్యాత్మికానందంలో కళ్ళు తేలవేస్తున్నారు” అని సోమసుందర్‌ ఓనూట విసిరారు. ఈ మకుటంతో ఆచార్య కోవెల సంపత్కుమార ఒక శతకం రానిన సంగతి తెలిసినదే. .

ఇందుకే పెద్దలు “తెలిసి పలుకవలె' ఆంటారు. వలసవాదం రెండు రకొలు. భౌతికంగా ఒక దేశాన్ని అకమించుకోవటం.[బిటీషువారిలాగ. శెండో దానిలో ఎవరూ అ్మకమించరు. మనమే మనంతట మనంగా “ఆకమళు'లమై పోతాము, బౌద్ధికంగా - మార్కిజపు మాయబటో పడిపోయినట్లు! దేశయమైన టవళి డానినీ విరాకరిస్తాము. పాహిత్యపు స్యూతాలు ఏవీ అన్వంబంచ కుండా, నష్క- రాజకీయ ఆర్థిక న్యూకాలు సాహిత్యానికి టంకం వేసి విమర్శలు సాగి

అన్మ ళా త్మ 257 సాము. చివరకు విమర్శకునికి ఉండవలనీన కనీన మర్యాద + నంయమమును కూడ కోల్పోయి, చివరకు చవకబారు చమత్కారాలకు దిగుకాము, ఇలా (వవ ర్రిస్తున్న విమర)కులు ఎవరు? 1924లో “ఫెలో టావెలర్స్‌'*ను నిందించిన “నాపోస్తు” ముఠావారసులు పేళ్లు. ఆ ' ఫెలోటావెలర్స్‌' రచయితల పేర్ద (వపంచమంతా. స్మరిస్తోంది గౌరవంగా. *నాపోస్తు' ముఠా సోదిలోకి లేకుండాపోయింది.

మానవుడి జీవితం ఆర్థికమైనదే కాదు -వో ర్థికమైనది కూడాను. నమస్త మానవ సంబంధాలనూ ఆర్థికదృష్టి నుంచి చూస్తే[పపంచంలో “రూపాయి” తప్ప ఏమీ ఉండదు రూపౌయి ఒక్క-టే జీవితం కాదు. జీవితంలోని సమన పాఠర్శ్వా లనూ స్పృశించగల సిద్దాంత మే నర్వసమ్మగమైనది. తదితరమైనది ఏదైనా, దానికీ ఎంతమంది అనుయాయులున్నా, _పచార (పాబల్యం వల్ల దానికి ఎంత (షాచుర్యుం లభించినా అది అనమ్మగమని చెప్పక తన్బదు.

థీ అక్మణ యతీర్యదులకూ, శ్రీ నంవత్కుమారకూ. మధ్య ఉన్నది హార్దిక సంబంధ మేకాని ఆర్థిక సంబంధం కాదుకదా! అర్థికేతరంగా కూజా జన జీవనంలో సంబంధ బాంధవ్యాలుంటాయని తెలియని, తెలిసినా సిద్ధాంతరీత్యా అ సక్యాన్ని విన్మరింవవలసిన దుర్గతిలో ఉన్నవాళ్ళను మనం ఏం చేయగలం? “'మనిషి'లో ఒక తపన, ఒక ఆర్తి, ఒక అత్మీయతాన్నందం౦ ఉంటాయి. ఒకడి ఆత్మీయతను వ్యక్తం చేయరాదనే సాహిత్య కాననాధికారం, అ ఆత్మీయతా స్పందాన్ని వెక్కిరించే దోరణి ఎప్పటిది? 'నాపోస్తు ముఠా వారసత్వానిది కాదా? “యతీందా! వ్యాజ రామానుజ! అని పద్యకవి ఆధ్యాత్మికానందంతో క్ట తేలవేస్తున్నాడొని సోమసుందర్‌ అన్నారు. సరే! మరి వ్యజాయుధాల సోమ సుందరాలు 'రసవృత్తాంత'ములు రాసి, వర్షర్మాతుల సంస్మరణలు, “తొలి లేఖకు తుది జవాబులలో పుర్మాప్రేయసుల సంన్మరణలు ఎందుకు సాగిస్తున్నట్లు? *ఇది ఏ ఆనందంలో కళ్ల, ఒకు మరచిపోవడం?” అని అడిగితే ఎలా ఉంటుంది? కానీ పద్య కవి ఆమాట అడగడు, అతడికి వివేకం, సంయమనం ఉన్నాయి. అది అతడి భావ చలనానికి ఛందస్సు నేర్పిన సరయమనం. అలాటి నియమం, సంయమనం లేని “౪₹బాః6 పే1506' విళ్ళంఖలతలోనించే అలాటి వాచ్యాలు వస్తాయి.

5.17

జం హీహితీ సంపద

సర్యవదాయపు శక్తీ తెలియనీ “అగ్నాను'ల గురించి మనం కొత్తగా చెప్పవలనీంది లేదు. “చూశావా ఆరు.దా తమాషా! సంవదాయం నిలిచే వుంటుంది హామేషా!” అని శ్రీశ్రీ అన్నమాట వీరికి వినబడలేదు. పాపం! శ్రీశ్రీ అ మాట ఎవరితో అన్నాడో ఆ 'ఆర్ముద*కే వినబడలేదు అది.

తెలుగు సాహిత్య విమర్శలో ఈ వెక్కిరింత జాడ్యం, అమర్యాదా విజ్బంభణాలను తీవాతిత్మీవంగా ఖండించక తప్పదు. అలా జరిగితే తవ తెలుగు వచనానికీ, విమర్శకి మంచి రోజులు రావు. ఎవరికి ఏ భాషలో చెబితే అర్థం అవుతుందో ఆ భాషలోనే చెప్పాలి మరి! పద్యం మ శ్రీ వస్తుందో రాదో అట్టా ఆస్టే పెట్టండి _ కూలిపోయిన నూతిలో 'ఆవా1! ఇదే మార్గం, ఇదే సొరగం! అంటూ కూచున్న వాళ్లని ఇన్నాళ్లూ 'పోనిద్దూ! వాళ్ల “ఖ'ర్మానికి

ళా ళు టి ళా

వాళ్లే పోకారు' అనో, “తెలియనివాళ్ళ కి చెప్పలేం అనో తెలిసున్న వాళ్టు మాట్టాడకపోవడ మే ఈ అనర్ధానికి కారణం. దేశీయ (వ్మకియల కోసం తపించే వాళ్ళ ని స్మామాజ్యవాద అనుయాయులనే ఈ “అత్యాగారం? '“ఇంకానా? ఇకపై హెగదుకి

“దేశాలు కేవలం రాజకీయాలతో జీవింపలేవు. దేశానికి ఆధారమైన జాతిలోని ఆధ్యాత్మికత (5091108పటా) నల్ల మ్మాతమే దేశాలూ, జాతులూ జీవించి వుంటాయి' అని సోల్టెనిత్సిన్‌ అన్నాడు కదా!

అలసి ప పా

సాహిత్యము - సాదృశ్యము డాక్టర్‌ ౩. యాదగిరి సౌదృశ్యమంటే పోలిక అని అర్థం. సాహిత్యంలో ఒక వస్తుపును గూర్చి వర్దన చేస్తూ ఆ వస్తువు యొక్క భావమును సంపూర్ణముగా తెలియ జేయటకై ఆ సందర్భమునకు తగిన లేక సమానమయిన మరొక వస్తువును వర్షించినపుడు అది సాదృశ్యము అనబడుతుంది. మానవుని జీవన తత్త్వాన్ని వబోధించడమే పరమార్థంగా నిర్మితమైన ఒక ఉత్కృష్ట కళారూవము సాహిత్యము. విమర్శకులు జీవితానికి సాహిత్యానికి గల అవినాభావ సంబంధాన్ని దర్శించి నిరూపించినారు. పాళ్ళ్చాత్య విమర్శకుడు జార్జి ఇలియట్‌ _ “తణ 13 భం ౧౭౯686 (0108 60 సషేశణ 16 18 మండే4 0 జమంి[మ్‌మ్ర ఉఅధం16906 204 6206964198 0౪౯ 6006866 ₹165 04౯ శ8110ఇమ69 పీలాంంతే పం సంగషగడే 08 04౯ గల౩౦౧41 100. అని జీవితానికి సాహిత్యానికి గల సన్నిహితత్వాన్ని వెల్లడించినాడు. ఇలా లౌకికంగా మానవుని జీవితంతో ఇంతగా సాన్నిహిత్యాన్ని కలిగియున్న సాహిత్య జగత్తులో సాదృశ్యమునకు ఒక విశిష్టమైన స్థానం ఉన్నది. మానవుడు తన జీవన వ్యవహారంలో భాషకందని వివిధ భావాలను పోలికలద్వారా వెల్లడి చేస్తాడు. అలాగే సాహిత్యంలో కూడా భావముల యొక్క త్మీవతను బట్టి ఆ సమయానికి తగిన సాదృశ్యమును (పోలికలను) ఆ్యకయించ షాహీత్యంలో వా స్రవశీలిదైన రచన ఆనందాన్ని కలిగిస్తే సాదృళ్యాత్మ కమైన రచన విశేషానందాన్ని కలిగిస్తుంది. వాస్తవమయిన రచనలో బాహ్యాకృతి సౌందర్యం ఉండగా, సాదృళ్యాత్మకమైన రచనలో ఖావాకృతి సొందర్యం ఉంటుంది. అంతేకాదు, యథాతథ వర్ణనా రచన ఇందియ గోచరమయింది..

జం సాహితీ సంపద కాగా, సాదృశ్యాత్మక రచన అతీంద్రియ గోచరమైనది అవుతున్నది. ఈ కారణంగా సాపాత్య జగత్తులో సాదృశ్య లక్షణం విశేషంగా కనిపిస్తున్నది. కాబట్టి సాహిత్యంలో ఉక్రి వై చ్మిత్యాన్ని బట్టి ఏర్పడెడి అనేకాలంకారములలో ఈ సాదృశ్యము స్ఫుటంగానో అస్ఫుటంగానో కనిపిస్తూనే ఉంటుంది.

మన ఆలంకారికులు సాదృశ్యమును గూర్చి “తద్భిన్నత్వే సతి తడ్గత భూయోధర్మవత్వం” అని నిర్వచనం చెప్పినారు. అనగా భిన్న వస్తువులలో ఉండెడి ధర్మములయొక్క_ సాధారణ్యంపై సాదృశ్యము ఆధారవడి ఉంటుందని ఆర్థం. ఈ నిర్వచనాన్నిబట్టి పరస్పర భిన్నములైన వస్తువులలో ఓత(పోతముగా ఉండెడి ధర్మసామ్యమునే సాద్భశ్యమని చెప్పవచ్చును.

“నీ ముఖము చర్మదునివలె ఉన్నది.” ఈ ఉదాహరణములోని ముఖ చం్మదులు భిన్న వస్తువులు. కాని అవ్లాదపరచుట అనే ధర్మం ఆ రెంటిలోను సమానంగా ఉన్నది. ఈ ధర్మమును బట్టియే చం్మదునితో ముఖమునకు సాదృశ్యము ఏర్పడినది. ఇక్కడ సాదృళ్యములో రెండంశములు ఉన్నవనే వీషయం తెలుస్తున్నది. అవి ఒకటి భేదము, రెండవది ధర్మసాధారణ్యము. ఈ ధర్మ సాధారణ్యమునే అఖేదమంటారు. ఇందులో అభేదము ధర్మమును బట్టి ఏర ఎడినక్టే భేదముకూడా ధర్మములను బట్టియే సంభవిస్తున్నది. పదార్థము యొక్క సత్త ధర్మముల రూసముననే ఉంటుంది కాబట్టి వాని వేదము కూడా ధర్మమూలకమై ఉంటుందని చెప్పవచ్చును.

ఈ విధంగా సాదృశ్యములో సాధారణ ధర్మములు కొన్ని, ఆసాధారణ ధర్మములు కొన్ని ఉంటాయి. ఇందులో సాధారణ ధర్మములను ఐట్టి సామాన్య తత్వము, అసాధారణ ధర్మములను బట్టి విశేషతత్వము రూపొందుతుంది. “యత కించిత్‌ సామాన్యం కళ్చిచ్చ విశేషః సవిషయః సద్భృశతాయాఃో అని అలంకార సర్వన్వములో చెప్పినట్టుగా సామాన్య తత్వమును షాధర్మ్యమని, విశేషతత్వమును వైధర్మ్యమని అనవలయును. సాహిత్య జగత్తులో ఇట్టి సాధర్మ్య వైధర్మ్యముల కలయిక చేతనే సాదృళ ము ఏర్పడునని రెలున్తున్నది.

సాహిత్యము . సాదృశ్యము 261

నైయాయికులు ఉపమాన ,పమాణంలో సాదృశ్య తత్త్వాన్ని వివేచించి నారు. “గోవువలి గవయముండును” అన్నది వారి ఉదాహరణము. గవయ మృగమునందు గల గోసాదృశ్యమునకు ఆ రెంటిలోగల సాధర్మ్య వై రర్మ్య ములే కారణమైనవి. ధర్మవిషయమున సంఖ్యానియమము లేదు. వైధర్మ్య్యము లేకుండా కేవల సాధర్మ్యమును బట్టీ సాదృశ్యము సంభవింవదు. వై ధర్మ్యము న'పేషీంపక సాధర్మ్యమును బట్టి ఏర్పడెడి అలేదమునే త్మాదూప్యమంటారు. ఈ త్మాదూవ్యములో వస్తువులోని సాధర్మ్యమే (పతిభాసిస్తుంది. “ముఖం కమలమ్‌” అన్నప్పుడు కమలమే ముఖరూపమున ఉన్నదని అర్థము.

ఇక [దవ్య గుణములలోని సాదృశ్యమును గమనింపవచ్చును. [దవ్య ములో ఉండు సాదృశ్యముక న్న గుణములలో ఉండునట్టి సాదృశ్యము భిన్న మైనది. గుణముగల వదార్ధమునే _దవ్యమంటాము. ఇక్కడ (దవ్యములో ఉండెడి గుణముల సాధారణ్యముపై సాదృశ్యము ఆధారపడి ఉంటుంది. కాని గుణములలో గుణముండదు. కాబట్టి (దవ్యములో ఉన్న సాదృళ్యము వంటి సాదృశ్యము గుణములో ఉండదు. ఆనగా గుణముల సాదృశ్యము గుణ సాధారణ్యమునుబట్టిగాక తారతమ్యమునుబట్టి ఏర్పడుతుంది, రెండు వస్తువులలోని వర్ణ సాదృశ్యము ఆ వర్ణ తారతమ్యము పై ఆధారపడి ఉంటుంది. ఉదాహరణకు శ్వేతవర్ణము ఒకదానిలో అధికముగా వేరొకదానిలో స్వల్పముగాను ఉన్నప్పుడు అందలి వర్ణతార తమ్యము వైధర్మ్యము అవుతుంది. కాబట్టి ఇట్టి వై ధర్మమును బట్టి కూడా సాదృశ్యము సంభవింపవచ్చును. అందువలన ఈ సాదృశ్యమును పరిశీలిస్తు న్నప్పుడు అందలి (దవ్య గుణముల న్టితిని మొట్టమొదట గమనించవలసీ ఉంటుంది.

నై యాయికులు సాధర్మ్య సాదృళ్యములకు భేదము లేదని చెప్పినారు. కావ్య (పకాశ బాలబోధినీ టీకలో వారి మతము ఇట్లు ఉద్ధరింపబడినది....

నవ్యతార్కికాస్తు సాదృశ్యస్య అతిరిక్ర వదార్థర్వే, అష్టమ పదార్థావత్యా ఓదవ్యగుణ కర్మ సామాన్య విశేష సమవాయాభావాః నవైవ పదార్జా ఇతి స్వసిద్దాంతహానిం మన్యమానాఃఒ సాదృశ్యం నపదార్థాంతరమ్‌, కింతు సాధర్మ్యం సాదృశ్యంచ ఏకమేవేతి” (పు. 542) _ ఈ వీరి మతమును పలువురు అంగికరింవలేదు. _

269 సాహితీ సంపద

మరి సాధర్మ్య - సాదృశ్యముల భేదమునిట్టు గమనించవలసి ఉంటుంది. సౌధరర్మ్యమందు ఆవయవ సామాన్య దృష్టి ఉంటుంది. మొదటి దానిలో కేవల సాధారణత్వమే స్పురిస్తుంది. రెండవ దానిలో వెనువెంటనే ఆసాధారణత్వము స్ఫురిస్తుంది. అందువలన ధర్మ సాధారణత్వమునుబట్టి ఏర్పడునది సాధర్మ్యమని విశేషధర్మమును బట్టి ఏర్పడునది సాదృశ్యమని భావింపవచ్చును. మరియ సాదృళ్యమునందు - రెండు వస్తువులలో ఒక డానినుండి మరియొక దానితో గల సంబంధం పై మన దృష్టి కేందిత మవుతుంది. ఆందువలన సాదృశ్యమునందు ఉపమేయము అనుయోగి కాగా ఉపమానము (వతియోగి అవుతుంది. (“ఆధారాః అనుయోగినః ఆధేయాః (పతియోగినః' అని వీని లక్షణము.) ఇక సాధర్మ్యము నందు ఉపమాన ఉపమేయములు రెండును అనుయోగులుగా, సాధారణధర్మము మ్మాతము (వతియోగిగా ఉంటుంది.

ఈ విషయముననే వామనాచార్య రుల్కీకర్‌ . “తథాచ్యాత సాధర్మ్యాఖ్య సందింధస్య సాధారణ ధర్మళవతియోగి, ఉపమానం ఉపమేయం చేతి ద్వావసీ అనుయోగినౌ సాదృశ్యస్య, (ప్రతియోగీ ఉపమానమ్‌ అనుయోగీ ఉపమేయమ్‌” - అని సాధర్మ్య _ సాదృశ్యములను గూర్చి వివరించినారు. కాని సాదృశ్యము సాధర్మ్య భిన్నము కాదనువారు మ్మూతము “సాదృశ్యములో కూడ ఉవ మానముతో ఉపమేయమునకు సంబంధము ఉంటుంది. ఉపమేయ ఉఊవమాన ముల సంబంధము సాధారణ ధర్మములను బట్టి కలుగదు” _ అనే అనేక యుక్తు లను చూపుతున్నారు. వాస్తవముగా వామనాచార్య రుల్కీకర్‌ ఈ రెంటికి చక్కని విశ్లేషణ చేసినారు. సమాన ధర్మమనగా గుణ్యకియాది రూపమగు తుల్య ధర్మలు కలవానిని సధర్మములంటారు. ఇట్టి పీనియొక్క భావమే సాధర్మ్యము అనబడుతుంది. ఈ విధంగా మనము సాదృశ్య సాధర్మ్యములకు గల భఖిన్నత్వ మును గమనింపవచ్చును.

కవిచేత ఆవిష్కరింపబడిన ఈ సాదృశ్యము సాహిత్య జగత్తులో విభిన్న రూప వరిణామములతో మనకు సాఇ్కాత్కరిస్తుంది. సహృదయ పాఠకుని హృదయ తం్యతులను మీటి సౌవార్జమును స్పందింవచేసి అనుభూతిని ఆస్వాదింప జేయుటకు కవి తన వర్ణనంలో ఈ సాదృశ్యమును స్యదూవమున (లోకములో ఉండేవి), అస్మదూవమునను కూడ ఉవయోగిన్తూ ఉంటాడు.

సాపాత్యము =. సాదృశ్యము 263 ఈ సాదృశ్యము కేవలము అలంకారములలోనే కాదు, (కృతిలో, కళలో, వ్యవవారములో, వ్యష్టిలో, సమష్టిలో, జొచిత్యములో, సాచి త్త్యములోను, ఈసభావాదులలోను పరమార్థతః (వతిష్టితమై ఉన్నది. ఇట్టు సాదృశ్యమే సాహిత్యమన్నంత న్టితిని సమర్చకులలో ఈ సాదృశ్యము కలిగిస్తున్నది. ఆధునిక విమర్శకులలో కట్టమంచి రామలింగారెడ్డి సాదృశ్యమును గూర్చి 'సోలికలను స్థాపించుట సౌగసయిన కార్యమే అయినను కవితకు ఖండితముగా ఉండవలనీన లక్షణము కాదు” అని చెప్పినాడు. ఈ మాట 1ప్రఐంధములందలి మితిమీరిన వర్ణనలను గూర్చి చెప్పినదే. కాని నిజమునకు పోలికలను స్థాపించుట అనగా సాద్భశ్యమును వర్థించుట అనునది సాహిత్యమున కుండవలసిన సహజ లక్షణము, ఉపకరించిన (గంథాలు : పే కావ్య (వకొాశ = బాలబోధినీ టీక _ వామనాచార్య రుల్కీకర్‌. గ కావ్యాలంకార సం్యగహము (వ్యాఖ్యానము)-సన్నిధానం సూర్యనారాయణ శాధన్తి, ర కవిత్వత త్త్వ విచారము _ కట్టమంచి రామలింగారెడ్డి, యాని 0 వా

సినీ గీతొల్లో అప్పకవీయం గా ==డొక ఐ. కిషన్‌రావు

“కవిత్వమన్నది ఒక కళగా మన పూర్వులు భావించీనారు. ఈ విధముగా నరగీతము గూడ ఒక (వధాన కళగానే పసిద్ధమైన్‌ది. ఈ రెండును. వేరు వేరు కళాన్వరూవములు. ఈ రెండిటికిసి సంబంధము సమకూర్చునది ఛందస్సు. నంగీతమునకు ముఖ్యమైనది లయ.” (డా! కె. సంపత్కుమారాజార్య: తెలుగు ఛందో వికాసము : పుట తె

కవిత్వ సంగీత కళలకు రెండింటికీ ఛందస్సే రూప నిర్మాణ సామి. అంటే నాణానికి బొమ్మాబొరును లాంటివి ఈ కోవీర్వ సంగిత కళలు. న సంగీతానికి లయనే ముఖ్యమైందని చెబుతూ. మరోచోట “పద్యమునకు లయ ముఖ్యాధారము'*.... “వద్య్మమునకు (పాణభూతము లయ' అని "ఫేర్కొాన్నోారు ఆదార్యగాళు,

కవిత్వ కళ వద్యమయం అయితే గిత (గేయ) మయమైంది సంగీత కళ పద్యంగాని. గేయంగాని ఈ రెండు కూడా. కవితో రూపాలే అంటారు ఛందః (వవక్షలు.

వద్యం ఆవ్షరబద్ధమైనా గేయం మ్మాతాబద్ధమైనా స్థూలంగా ఆ రెండి టినీ కొలిచేది ఒక పే *పేపు.'

పలికితే వినిపించేది పద్యం. పాడితే వినిపించేది గేయం. అదే పాట. అన్ని వద్యాలు కాకున్నా కొన్ని పద్యాలు సంగీత (పాధాన్యంవల్ల పాటల్లా మారి

లు లు

కనిపిస్తాయి. ఈ వ్యాసంలోని సారాంశం అదే.

అందుకు కారణం పైన చెప్పినట్టుగా పద్యమయమైన కవిత్వం, పాటల మయమైన సంగీతం. ఈ రెండూ కవిత్వానికి సంబంధించిన బొమ్మాబొరునులు కావటమే.

స్‌సీ గీతాల్లో అప్పకవీయం వక్‌

పైన గితం గేయం పాట అనే వదాల్ని సమానార్థంలో వాడటం జరి గింది. 'శేయమన్నదానికి గానము చేయణజడునదని అర్జము”....'గౌతుం యోగ్యం యత్తత్‌ గేయం” అని గేయ శచ్దానికి వివరణలు కన్పిస్తాయి. *గీతరి గానమిమే సమే” అని అమరకోశం వ్యాఖ్యానిస్తుంది. పొడేపనే కదా పాట! ఆందువల్ల గీతం, గానం, గేయం, పాట అవే వదాలు న్టూల దృష్టితో చూస్తే వర్యాయ వాచకాలుగా కనబడతాయి.

ఇక వద్యానికీ పాటకూ సంటంధం చూద్దాం. నిసి గీతాల్లో అవ్పకవీయం అని కదా వ్యాసానికి శీర్షిక! పాటలు చాల రకొలు ఉన్నా (వస్తుత వ్యాసంలో తెలుగు సినిమా పాటల్లోని నడకల్ని విశ్లేషించి అది ఏయే. పద్యాల నడకలకు సరిపోతాయో పరిశీలిద్దాం.

వద్య కవితా లక్షణాలు తెలియటానికి అనేక లక్షణ (గంథాలున్నా తెలుగు సాహిత్యంలో అప్ప కవీయం ఛందో (గంథాలన్నిటిలోకి మకుటం లాంటిది. ఆప్పక వీయరిలోని చళుర్ధాక్వాసం మొత్తం నద్య నిర్మాణ [కమాన్ని వివరించేతే. అయితే ఇందులో వివరించబడిన పద్య లశనణాలన్నీ మన అప్పకవి సృష్టే అనటం థేదు. ఈ వద్యలకణాలన్నిటికీ మూలాలు సంస్కృత ఛృందో (గంఠాల్డో ఉన్నాయి.

అయితే నున తెలుగు కవి వంిడితులకు సంస్కృత ఛృందో (గంథాల కంటే అవ్వకపవీయమే. ఎక్కువ అందుబాటులో ఉంటుంది గనక అదే శిరో ఛార్యం అనటం తప్పుశాదు, అండుకే ఈ వ్యాసంలో కూడ అవ్పకవీయంలోని చద్యాలనే ఉటంకించటం కనిపిస్తుంది.

ఇస్పటి సినిమా పాటల్ని పాటలనటం కంటే ఆటలనటం సబబు, కనక కొన్నీ పాత పాటల్లోని ఛందోరీతులనే చూద్దాం.

శే958లో వచ్చిన “చెంచులవ్మి' సినిమాలోని ఈ పాటను చూద్దాం. గణ విభజన కూడా చేసి చూపుదాంఒ

ళ్‌ ళ గగ

లఆలభ1లల11౮1 ౮౮

ఓ “అనంద మాయేఅలినీల వేణీ (మొత్తం మ్మాతలు 18)

జర సౌహితీ నంవద లే త జ గగ అల౮1 0౮౮1౮0౮౮ రె. ఆరుదెంచి నావా అందాల రాశీ” (మొ త్తం మాతలు కర్రి 'పైన మొదటి చరణంలో గురులఘువులు, గణవిభజన కచ్చితంగా అస్పక పీయంలో చెప్పబడిన ఇంద వజవృత్త పాదానికి సరిపోతాయి. అవ్వ కనీయంలో ఈ వృత్తానికి ఉదాహరణ సద్యం. శ త జ గగ అల౮[ల౮0౮₹1ల౮[ ౮౮ “ఇంతుల్‌ సదాపాడు దురి్యద వజల్‌ స్వాతంబునన్‌ మోహము సంధిలంగన్‌ దంతావళ (శాంతిని తొజకొర (పాంతబునన్‌ గద్వయమంద మందన్‌” ఇక పె సినిమా పాటలోరెండవ పాదంలో మొదట గురువు బదులు రెండు లఘు వులను, పాద మధ్యంలో రెండు లఘువుల బదులు “ఆం” అనే గురువు వాడ బడింది. ఆ రెండు లఘువుల్ని గురువుగా, మధ్యలోని గురువును రెండు లఘు వులు తీసుకొంటే ఛందస్సు సరిగ్గా సరిపోతుంది. పాట లేదా గేయం మాలా (ప్రారాన్యం కలిగిందే గనక ఆలా లెక్క కట్టవచ్చు. ఇక్కడ ఇక మాట చెప్పాలి. రెండేసి లఘువులు కలిపి గురువుగా, ఒక గురువును రెండేసి లఘువులుగా విడగొట్టడం ఛందళ్ళాస్త్రంలో తరచు కనిపిస్తుంది ఈ లక్షణం ఆధారంగానే ఒకే ఛందంలో ఉండి ఎన్నో వృత్తాలు వేరు వేరుగా ఏర్పడిన దాఖలాలు ఉన్నాయి. ఉదాహరణకు ఇరవయవ ఛందంలో ఉఊత్సల మనే వృత్తం ఉంది. (పతి పాదంలోని మొదటి గురువును రెండు లఘువులుగా మార్చేయటం వల్ల ఇరవై ఒకటో ఛందంలోని చంపక వృత్తం ఏర్పడింది. ఇలా అవరాలను విడడీయటం వల్ల వృత్తాల పేర్లు మారతాయి. కొని పాటలో ఆ లెక్క-లు కడితే వతి పాదంలో ఒక్కోరకమైన వృత్తలక్షణముంటుందనాలి. కాని వృత్తలకషణాలున్న పాటల్లోని మ్మాతల మొత్తం సమానంగానే ఉంటుంది గనక గతిలోగాని లయలో గాని మార్చురాదు. తద్వారా కాళ్ళకమం కూడ సరిగ్గా సరిపోతుంది, -

ననీ గీళాల్లో అప్పకవీయం లీ

కాబట్టి పై పాటల్లో మనం గురు లఘు వినిమయం చేసుకోవడం వ క్రి పాట గతిలో ఏ మార్పు కలగదు గనక ఆ విధానం త ప్పేంకాదు,. పెపాటలో రెండు పాదాల్లో తక్కిన గణాలూ మ్మాతల లెక్క సరిపోతుంది గనక పాట మొత్తం ఇందవజ వృత్తానికి చెందిందనటం ఆసమంజసం కానేరదు,

యతి [ప్రాసల విషయంలో కూడ ఓ మాట చెప్పాలి. వృత్తంలో యతి (పాస నియమాలుంటాయి. పాటలో కవి ఆ నియమాలు పాటించాలన్న నియమ మేంలేదు. ఒక్కొాక్క-పుడు కవులు పాటలో యతిని పాటిస్తారు. కాని వృత్తంలో ఉండే చోటనే ఉండకపోవచ్చు. కాని పె పాటలో కవి యతి వేశాడు. ఆసలైన వృత్తంలోరివ అశనరం యతిస్థానమైతే, పె పాటలోరవ అవరం యతి స్థానంగా తీసుకోబడింది. (శవణ సౌభాగ్యాన్ని బట్టిగాని కవన సౌలభ్యాన్నిబట్టిగాని కవులు మౌలిక నియమాల్ని మార్చుకొంటారు. ఈ విషయంలో కూడ 'నిరంకుశాః సినీ కవయః” అని చమత్కరించవచ్చు.

ఇరవై ఆరు రకాల్లో ఒకటైన “తిష్టుప్‌! ఛందస్సు నుండి ఏర్పడింది ఈ ఇ౦(దవ(జవృత్తం. ఇంతకు ముందు చెప్పినట్టుగా ఈ ఛందస్సు సంస్కృత కావ్యాల్లో ఉన్నదే. కాళిదాసు రచనగా చెప్పబడే క్యామలా దండకంలో మొదట ఉండే నాలుగు ళ్లోకాల్లో ఒకచైన 'మాణీక్యవీణా మువలాలయంతీం”' అనేది ఇందవ్మ్యజవృత్తమే. ఈ వృత్తాన్ని వేదమంతాల్లో కూడ చూడవచ్చు. యజు క్వేదంలో వచ్చే పురుష సూక్తంలోని ఈ పంక్తులు ఇర్యదవ్మజ వృత్తానికి చెందిన వని సులభంగా (గహించవచ్చు.

“వేదాహ మేతంపు రుషం మ వాన్తమ్‌

ఆదిత్య వర్ణం తమసస్తుపారే

సర్వాణి రూపాణి విచిత్య ధీరః

నామాని కృత్వాఒభివదన్‌ యదాస్తే

ధాతా పురస్తాద్యముదా జహార

శకః (పవిద్వాన్‌ _వదిశళ్చత్య సః”

వేదపఠన సందర్భంలో తక్కిన పురుష సూక్తాన్ని వేదవిదులు ఎలా ఉదాత్తానుదాత్త స్యరితాలతో చదువుతారో పై ఆరు 'సంక్తుల్ని అలాగే చదువుతారు,

2568 హెహీతీ సంపద కొని, పై వంక్తులకు గురు.లఘు పూర్వకమైన గణ విజన చేస్తే కచ్చి ఛఈంగా ఇందవజ వృత్త లక్షణం కన్పిస్తుంది. ఇం్యదవ్శజ వృత్తాన్ని శ్లోకంగా ఎలా చదువుతామో పై మంగతాన్ని అలాగే చదువవచ్చు. పై నుంశాన్ని (క్రమంగా మర్శితవద్ధతిలా చదవవచ్చు, ళ్లోక ంగా చదవవచ్చు. ఇంతకు ముందు "పేర్కొన్న చెంచులక్ష్మీలోని పాటలా చదవవచ్చు. అంటే ఒక వృత్తాన్ని ఇన్ని రోకౌల చదిచే అవకాశం ఉంది. అంతేకాదు, ఇది వృత్తంలో |వాయబడిన ఇంకా ఎన్నో పాటలుంటారు. ఆ పాటలపిణీ కొద్ది మార్పులతో ఇలాగే ఉంటుంది. ఉదాహరణకు “బాటసారి సినిమాలో భొనుమతిగారు పొడిన పాటలోని పల్పపిలో ఈ వృత్త లమణమే ఉంటుంది. పాటలోని పబ్దపిం ఓ జుట సారీ న ను నుర్వ కోయీ మీన చైనా మ నుమా సు ఖానా॥ తక్కిన పాట భుజంగ (వభూశతచృ్చందస్సులో నడుస్తుంది. కాబట్టి ఒ'కే వృత్తంలో కనిపించే పె పాటలు రెండు నీనిమాల్లోను నంగీతదర్శకులు స్వరపరచిన లిన్నవాణీల్ళో రూపొందాయి. రాగకాళాల బేదం వల్ద ఆ మాద వన్తుంది. (యేమలేఖలు చ్మితంలో ఇదే వృత్తంలో నడచీన ఒక పాటలోని పల్లవి. సే పేరు విన్నా సీ రూపు గన్నా (18 మ్యాతలు) ఉయ్యాల లూగుమా దిపై- సైసై (18 మ్యాతలు) పై హెదాల్లో ఇంతకుముందు చెప్పినట్టు గురువుల్ని కొంచెం లఘువులుగా విడదీసుకోవాలి. కాకపోతే మ్మా్‌తల లెక్క సరిగ్గా సరిపోతుంది. ఇలాంటి వృత్తంలో నుంచి మనసుకు మంచిరోజులు సినిమాలో ఒక పాట ఉంది. ఆ పాట వల్తవి వ్యా పల్ల ౩ కలవారి స్వార్థం నిరు పేద దుఃఖం ఏనాటి కైనా అ ది మా. రేనా క. చర: వళజోల తల్టీ నా చిట్టి చెల్లీ గతితెల్య కే కుబ్టి చొవాలెనా,...!

సీసీ గీతాల్లో అప్పకవీయం జం పై పాటలో నాల్గవ హిదంలో 17 మ్యాతతే ఉన్నాయి. తక్కిన ఒక మ్మాత చివరి అవరం తరువాత గమకంతో నిండుతుంది. శాంతినివాసం అనే సినిమాలోని ఒక పాటలోని ఈ పల్పవి చూడండి: ల ళ భగ ఆ౮కి[1రఆ౮[1 5౮11ల ఆళలుతీ ర్బవే ఓ జన సీ ళ్‌ రే ళ గ ఆదర ముంచవే జఉాలిగొ నీ పై రెండు పాదాల్లో *వంక్తి" అనబడే వృత్త లక్షణం కనిపిస్తుంది. ఈ వృత్తం దళమచ్చందానికి చెందింది. అప్పకవీయంలో 'నంక్తి కి ఉదాహర అగా ఇవ్వబడిన పద్యం ఇలా ఉంది: ఆ౮1[ల౮11[ల౮ 1 ల (గావవి రామము గా విబు రుల్‌ భావజు పంక్తిని భా భగు రుల్‌ గా ఏను తించినం గావ్యములన్‌ వానిరి వంక్రియనం బరగున్‌. అలాగే 'మాయాబజార్‌'” నీనిమా పాటలోని పల్లవిలో ఇదే ఛందస్సు ఉంటుంది ఆ1$1[ల౮11ల౮11 లాహిరి లాహిరి లాహిరి లో (14 మ్యాతలు) ఆ౮ [11౮౮11 ఓహో జగమే ఊగెనుగా (హే మ్మాతల్యు మొదటి పాదంలో పంక్తి వృత్త లగ యభ్షాతథ్రంగొ ఈ్రంద్రి. రెండో హెదం అదే గతిలో నడుస్తూ అన్నే నవర్యితఆ కత్తికి ఉంటుంది.

• మొదటి గణంలోని రెండన గురువును రెండు. లఘువుబుణా మూడన స్థానంలోని “సూ గజాన్నీ బోర్సేసీ 'భ' గణంగా మార్చుకోవాలి. ఇదే గతిలో నడిచే మరొక సీనిమా పాట.

అఆల౮రలర౮లర[[ల

దాదా లంటే దాగదులే

౮11 ౮1ల౮1[ 0

దాగుడు మూతలు చాలునులే

పై పాదాల్లో రెండోది వృత్త లశణం సరిగ్గా కలిగి ఉంది. మొదటి పాదంలోని 2, 4 స్థానాల్లోని గురువుల్ని లఘువులుగా విడదీయాలి. కులదైవం నీనిమాలోని ఒక పాటలో ఇదే వృత్త లవణం;

౮113౮00౮ [10౮

గారడి చేసే సీకనులూ

అఆ [8 ౮1[ 05

ఆరడి చేయును నామనసూ

ఇలాగ చాలా ఉదాహరణలు లభిస్తాయి.

రామారావుగారు హరిశ్చం్యదుడుగా నటించిన 'హరిశ్చం్యద” సినిమాలోని ఈ గీతం మరొక ఛందస్సుకు చెందింది. పాట ఇలా ఉంటుంది:

రి క 22 22! 2౫

నమోభూ తనాథా నమో దేవదేవా

పళ్లను ల్‌ 0 స ప 23

నమోభళ క్రపాలా నమోనీ లకంఠా

పె పాటలోని గణ (కమం అచ్చంగా అప్పకవీయంలోని “భుజంగ [(నయాతంి పద్యానికి సరిపోతుంది. అవన్పకవీయంలో ఈయబడిన భుజంగ (పయాకానికి ఉదాహరణం ఇలా ఉంటుంది;

క్యా కంల ప 2 2 22

భుజంగ (వయాతా ఖ్యముల్‌ నా ల్లు యాలన్‌

క్‌ి 22 050 న్‌ ఇ

భబటింశున్‌ సదొకాము వల్టీ నివాసున్‌,

ఇంతకు ముందు చెప్పిన “బాటసారి” చ్యితంలోని పాటలో పల్లవి ఇర్యద వ్యజలో ఉండగా తక్కిన చరణాలు ఈ భుజంగ (వయాళానికి చెందినవిగా ఉన్నాయి.

సీనీ గీతాల్లో అవ్ప్చకవీయం ర్న 1౮౮ [౮ ౮ 1౮౮ (శతీచే. సినావూ మనోవీ ణనీవు సుధామా ధురినీ చవీచూ పినావూ ౮౮ [౮ 2౮౮ 1౮౮ వగేగా నినీపై వగాలే నిదానా కడామా టకైనా. నేనో చుకోనా ఇందులో నాల్లో చరణంలో మూడవ గణం మొదట అంతకు ముందశరం 'నాొ యొక్క ఒక లఘువు గమకంలో పడుతుంది. పాత హిందీ సినిమాల్లో ఈ వృత్తం వందలకొలదిసార్డు వాడబడింది. ఎం. ఎల్‌. ఏ సినిమాలోని ఒక పాట ఇంకో వృత్తంలో చూడవచ్చు. అ పాట పల్లవి ఇలా ఉంటుంది; 1౮0౮ 1౮౮ సీ ఆసా అడియాసా బనాదే మజణీవూసా బతుకంతా అమవాసా లంబాడీ రాందాసా 'పైపాటలో రెండు లఘువులున్నచోట గురువులుగా లెక్క పెట్టుకోవాలి. అప్పుడది అప్పకవీయంలోని సావ్మితి వృత్త లశణానికి సరిపోతుంది. పాదానికి 6 గురువుల చొప్పున ఉండే అ వృత్తానికి అప్పకవీయంలో ఈ కింది ఉదా హరణ పద్యం కనిపిస్తుంది: క క ఈ 6 5 “గోవింద స్తోతంబుల్‌ దైవారున్‌ మా య క్రిన్‌ సాష్మితీ వృత్తంబుల్‌ గావింపన్‌ గా నొప్పున్‌” (పాదానికి రెండు *ను' గణాలని అర్థం) “మనుషులంతా ఒకటే చ్చితంలో ఇదే బాణి కలిగిన పొట పాదానికి శెండు మగజణాలు లేదా ఆరు గురువులుంటాయి లేదా 12 న్యూతలుంటాయి.

22 హీహితీ నంపడ

“ముత్యాలూ వస్తావా

అడిగిందీ ఇస్తావా”

హిందీ నీనిమాలోని పాటకు యథాతధంగా అదే ట్యూన్‌లో (వాయబడింది. హిందీ సినిమా 'ఆరాధన'లోని పాట ఇలా ఉంటుంది.

“*రూ'ప్రేరా మస్తానా (12 మ్మాతలు)

ప్యార్మెరా దీవానా” ( క )ె

ఓ తెలుగు సినిమాలో ఇదే బాణికి సరిపడే పాట పాదానికి 12 మ్మాశ్రల్లో నడుస్తుంది. రెండేసి లఘువుల్ని గురువులుగా మారిస్తే పామ్మితీ వృ త్తమౌళుంది.

వెన్నెలతో మల్గియలూ (19 మ్లాతల్సు

మల్లెలలో ఘుమఘుమలూ ( 99 ))

ఏవేవో కోరికలూ (12 మ్మాతలు)

సావితీ వృత్తంలా కనిపించే పై అన్ని పాటల్నీ ఒకే రకంగా చదివి వినిపించవచ్చు. ఎందుకంటే, ఆ పాటలన్నిటితోను ఒకే సామాన్య లవణం ఉంది. అయితే సంగీత దర్శకుల సతిభవల్హ ఒకే వృత్తం భిన్న భిన్న రూపాలుగా అనిపిస్తుండి-

మిస్సమ్మ చ్మితంలో పింగళ నాగేందర్‌ రావుగారు (వానీన ఒక పాట

లఆలల౮ం ౮౮౮౮

“బృందావన మది అందరి దీగో (క6 మ్యాతల్సు,

విందుడు అందరి వాడేలేఒ (గమకం) (16 మాతలు)

ఎందుకు రాధా ఈసున సూయలు (16 మ్మాతలు)

అందము లందరి ఆనం దములే” (36 మ్యాతలు)

పెపాటలో రెండేనీ లఘువులున్నచోట ఒక్కో. గురువుగా మార్చితే పాదానికి 8 గురువుల చొప్పున అప్పకవీయంలోని “విద్యున్మాలి వృత్తానికి సరి పోతుంది. అప్ప కవీయంలోని వద్యుంఎ

“శ్రీదేవీ ధ్మాత్మీపా చేశా (1 మ్యాతలు. లేదా 2 మగణాలు.,. గగ)

ఇిళ్యు వ్యేస్థాదిప్తు్యా

సినీ గీతాల్లో అస్పకవీయం 2738 వేదోద్దర్తా విద్యున్మాలం బాద్దైమాగా [పా ప్రింబొల్చున్‌ తెలుగు చ్మితాలలో నుండే కాక హిందీ చికాల నుండి కూడ ఇలాంటి ఉడాహరఠణలు చూసవచ్చు. అయితే వాటన్నిటికి అవ్చకవీయమే ఆధార (గంత మనలేము. అప్పకవీయానికి కూడ మూలమైన సంస్కృత చృందో. (గంథాలూ, ఆనయిన ఆ కాషలో చేరిన ఆరవ్బీ పౌరసీ పదాలలాగే అఆ భాషల ఛందోరీళులూ హిందీ పాటలు రూపొందటానికి కారణమై ఉంటాయి, ఇంతవరకు ఇంద వజ, పంక్తి, భుజంగ్యపయాతం, సాప్మితి, విద్యున్మాల మొదలైన వృత్తాల గమనాన్ని

• తెలుగు నీనిమా పాటల్లో చూళాం. అంటే కొన్ని సినిమాల్లోని పాటలు ఏదో రకమైన ఛందస్సు లేదా లయకు బద్ధంగా నడిచినట్టు గమనించాం. ఆయా పాటల్లోని ఛందస్సు అచ్చంగా పద్యాల ఛంధస్సుకు సరిపోయినట్టు కూడ గమ నించాం. ఇలాగే తోటకవృత్తం, (సగ్విణి, ఉపేంద వజ, ద్వివద, మత్త కోకిల, పంచచామరం ఉత్సాహ, కలితాంతం మొదలైన వద్యాల్లోని ఛందో గమనాన్ని పాటల్లో చూపవచ్చు. అప్పకవీయంలోని ఈ వృత్తం చూడండి: ల౮$ల౮క ల౮[ల౮ల[ల౮[1ల౮1ల౮[ 0 “రంబు జంజు రంబు జంబు రంబు చెన్ను మీర గన్‌ కై 2 య్‌ శీ 5 6 738 తొమ్మిదింట వ్మిశమంబు తోరమౌ నుగంధికిన్‌” ఇది సుగంధి వృత్తం. ఇలాంటి నడక గల ఒక సినిమా హిటం చిత్రం “గృలేబకావళి కథ.” ఆ౮$౮1[111[౮లల1 1111ల! నన్ను దోచు కొందు వటే వన్నె లదొర సాని 1 2 3౩ 45 6 7 కన్ను లలో దాచు కొందు నిన్నేనా స్వామి శే 2 3౩ 4 5,6 7 'పె పాటలో సుగంధి వృత్తంలో ఉండే గణాలు దాదాపు ఆలాగే ఉన్నా చీవరి గురువు మ్మాతం తొలగించబడి ఉంది, అక్కడక్కడ గబ) గణం ఏస్‌.16

ర్జీ7శీ సాహితీ సంపద బదులు *'లగ' ఉపయోగించబడింది. రెండో పాదంలో 5 వ రవ గణాలు కలిసి మొత్తం ఆరు మ్మాతలకు సరిపడే రీతిగా 3 గురువు లుపయోగించబడినాయి. పై వృత్తానికి పై పాటకు తేడా అంలా చివరి ఒక గురువు విషయంలోనే. అయికే పై వృళ్తాన్నీ పాటనూ ఒకే బాణీలో పాడి చూపించవచ్చు. అందుకు కారణం రెంటిలోను ఉన్న సారూప్యమే. ఇలాగ కొన్ని వద్యాలకు రాగ తాళాలు జోడిస్తే పౌటలాగ మారే అవకాళాలుండటంవల్లనే సీనిమా పాటల్లో పద్య లక్షణాలు కన్పిస్తున్నాయి.

పెగా ఒకే ఛందంలో ఉన్న పాట రాగ భేదం తాళ భేదంవల్ల వేరు వేరు పాటలా అనే లాగ తోస్తుంది. వ్యాస విస్తర లీతివల్ల అదంతా వివరించలేక పోతున్నాను.

“హానీ'లో చెంచెడు పంచదార చెంచెడు నిమ్మరసం కలిపితే “పానీయం'

తయారై నట్లు వై వృత్త లవణాలున్న “పద కవితలు” సంగిత దర్శకుల స్వర కల్పనలవల్ల (శ్రావ్యమైన గీతాలుగా రూపొందాయి. ఒకే ఛందంలో ఊండే గీత సుందరి గాంధర స్‌ విద్యా (వ్రవీణుల (వతిభా సంపదల్ని సంతరించుకొని రక రకాల రూపాల్లో “ఉపమా శ్రైలూషీ' అన్న విధంగా సాఇుత్క-రిస్తుంది.

*“జేయము మ్మాతాబద్ధమైనది. పద్యము అవర బద్ద మైనది. మాతా ఐద్దత్వము గేయము యొక్క ప్రానీనతకు సూచకము. ఈ అక్షరబద్ధత్వము వీశేష నియమమగుటవలన గేయమున క న్న పద్యము యొక్క ఆర్వాచీనతను సూచించును" అంటారు సంపత్కుమారగారు.

అంటే, గేయమే మొదలు, వద్యం తరువాత పుట్టిందని అర్థం. తరువాత పుట్టిన పద్యాలే ఈనాటి పాటలకు ఆధారమా అనిపించింది నాకు. అందుకే ఇలా నిరూపించటానికి సాహసించాను.

వానా చై స్నా

తలంగాణా (పాంతంలోని శ్రీచైెష్టవ “టోం కుటుంబాలు - సం పదాయము అదొక గోవర్ధనం స్వామినాథా చార్యులు

థ్రీవై మవ సం్యపదాయము పుట్టింది దక్షిణ దేళంలోనై తే పుష్పించి ఫలిం చింది తెలుగుదేశంలో - అందులోను [సత్యేకంగా తెలంగాణా (ప్రాంతంలో. శద్ధమైన వైదిక సర్యవదాయం ఒక(పక్క-నై తే, మరొక్కపక్కన పరమవై దిక సిద్ధాంతంగా భావించబడే (దావిడ పబంధాధ్యయన సం్యవదాయము ఈ రెండిం టిని రెండు కన్నులుగా కాపొడుకొని ఇప్పటికిని శ్రీవైష్ణవ సం్యవదాయము కొంతవరకైనా నిలిచియండేట్టు పాటుపడిన శ్రీవై ష్టవ కుటుంబాలు తెలంగాణా (ప్రాంతంలో ఎన్నో కలవు. దీనికి కారణము జీవయ్యాతకన్నా సం్యపదోయా చరణము, సం్యవదాయోపదేశమునకు పూర్వులిచ్చిన [ప్రాధాన్యము అని చెప్పట అతిశయోక్రి కాదు.

ఇక శ్రీవైష్ణవ శబ్దాన్ని విమర్శించుకుంటే మనకు కొంత విషయము అవగాహనకు వస్తుంది. శ్రీవిశిష్టుడైన నారాయణుని సర్వవిధ రక్షకుడుగా అశ యించువారు శ్రీవై వ్రవులని భావము. భగవంతుడు జీవుని కాపాడడంలో అమ్మవారి పాత ఏమున్నదె? అని (వశ్నించుకొన్నవ్పడు ఆమె ప్యాత [_పథధా నంగా కనిపీస్తుంది. లోకోదాహరణ చూద్దాము. పిల్లవానికి కావలసిన వస్తువు లను పరిస్థికులనుబట్టి త్వరగా ఇవ్వలేని తర్మడిని, సమయంచూచి సిఫారసు చేసీ ఆతన్ని ఫలదాతగా మారుస్తుంది తల్లి. తల్లిచేసే పురుషకారం పని జరగడంలో (వమాదాన్ని శగ్గించి శీఘ9ింగా తప్పనిసరిగా పలితం కలిగేట్టుగా... చేస్తుంది. అందుకని లక్ష్మీ విశిష్టుడైన నారాయణుని ఆ్యశయించమని చెప్పే సరృపదాయము థ్రీవైష్టవ సర్మపదాయము.. శ్రీ శబ్దమును మంగ్ధశ వాచకముగా తీసుకున్నను మంగళ (ప్రద్మాతి (“మా రమా మంగళ దేవతా”-నిఘంటువు) శ్రీ యే కనుక - ఇది శ్రీ సర్మృపదాయమనే చెప్పుకొనవచ్చును.

బోం సాహితీ సంపద

శ్రీ శబ్దము సాక్షాత్తు లక్ష్మీవాచక మేకాన ,(పస్తుతార్జాన్ని చెప్పుకోవడంలో ఆవత్రిలేదు. ఇట్టి శ్రీవైష్ణవ సంపదాయము వపూర్వాచార్యులతో మొదటివార్రె న నాధమునులు మొదలుకొని భగవద్‌ రామానుజులవరకును, అటు పిదవ మణవాళ మహామునుల వరకును తదుపరి ఆష్టాదళ రహస్యాలను పసాదించిన పిశ్లైలోకా చార్యులవరకును, అటు పిదప అనేక మంది సంస్కృత (దావిడ (ప్రబంధ వ్యాఖ్యాతలవల్టను' విష్ణువు పై భక్తిృసపత్తులను (_పబోధించుచు తామరతంపరగా అభివృద్ధి చెందింది. ఇప్పటికిని కొంతవరకు నిలిచియుండ క ల్లుటకు వూర్వులైన శ్రీవైష్టవులలోనున్న సంపదాయాఖినివేశము, దానిని (పవ ర్రింపజేనీన పెద్దలపై నుండే గౌరవము, (పమాణ పరతం్యతత సర్వస్వామిమై నుండే రనకత్వ విశ్వాసము (ప్రధాన కారణాలుగా కనిపిస్తాయి. ఇట్టి వైష్ణవ సంప్రదాయాన్ని (పవర్తంప జేసిన మహనీయుల కుటుంబాలు అనేకంగా ఇప్పటికిని తెలంగాణా (ప్రాంతంలో కనిపిస్తున్నాయి. వీనిలో కొన్ని కుటుంబములవారు (దావిడ దేశము నుండి ఇక్కడికి వచ్చి స్టీరపడినవారు. ఆ (పాంతమునుండి వచ్చిన [దావిడ ్రీవైష్ణవా చార్యులను సమ్మాళశయించీ వారి ఇంటి పేర్గనే తమ ఇంటి పేరగా మార్చుకొన్న కొన్ని కుటుంబాలవారు; మొదటినుండి ఇక్కడనే ఉండి తమ యోగ్యతచేత ఆచార్యత్వమును స్వీకరించినవారు కూడా ఉన్నారు.

ఐతే విశేష మేమనగా, శ్రీ భాష్యాది (గంఠ (ప్రబోధకులు, పురాణ (వగ్రవక్తలు, కాస్త్రవండితులున్న కుటుంబాలు ఒక [పక్కనఉన్నా, మరొక్కవక్క పరోంకుకులు మధురంగా పాడిన వేయి. పాపరముల (తీరువాయ్‌ మొ) వ్యాఖ్యాన రూవమైన భగవద్విషయ (గంథ (ప్రబోధ - (వచారాలతో సదాచార సంవత్తితో లాగవతారాధన దృష్టితో (అనగా భగవదృక్తుల సేవయే భగవల్సేవ) అనే సద్భావనతో జీవితాన్ని పరమార్థ భరితం చేసుకున్న _పవన్నాచార్య పురుష కుటుంబాలు అనేకములు కనిపిస్తాయి.

మరొక (వక్కనుండి పరిశీలిస్తే "మరింగంటి" మొదలగు కుటుంవాలహారు ఆహోరో వ్యవహారాములలోనేగాశ భ్రగవదన్ను గహ వన్యమైైన కవితో ధోరణిలో పండిత పోమర సంచేద్యమైన తిర్‌నామములను (పాటలను) రచంచి, భగవత్చ్సర తత్త్వమును, ఆచార్య నిష్టను, భాగవత సేవా పరమార్థమును చాటిచెప్పినవారు కలరు. ఈ తిరునామములు భక్తుడు వగచంతునితో సోఇాత్తుగా సంవాదము చేయ

తెలంగాణా పాంతంలోని శ్రీ వైష్ణవ కుటుంబాలు... ర్జ77 చన్నట్టుగానో, మొర పెట్టుకున్నట్లుగానో కనిపిస్తాయి.! శ్రేవలమొ ఆచార్యు లువ దేశించిన అష్టాక్షరీ, ద్వయమం[తము అను రెండు మం్యతముల యొక్క న! వివరణ మే సకల వేద. (పబంధసారముగా (వమాణ పరతంతులై న ఆచార్యుల నుండి తెలుసుకున్న ఫ్రీవైష్ణవ శిఖామణులు, పరోజ్జీవన కాండతో ఇతరులకు యథాళ క్తి బోధించే వైష్ణవులు [బాహ్మణేతర జాతులలోను కనిపిస్తారు.! ఇట్టి యీ శ్రీవైష్ణవ సర్మపదాయానికి మూలము దక్షిణదేళము. సం్యవదాయమంభా అక్కడినుండి వచ్చి తెలుగుదేశంలో శాఖోవకాఖలుగా విస్తరించి పుష్పించి ఫలించింది. (మహబూబ్‌ నగర్‌, గద్వాల మొ॥లగు [ప్రాంతములలో “వడకలై ” సం్మపదాయస్థు లెక్కువగా కనిపిస్తారు.) దీనికి మూల పురువులున్నారు. ఈ (పాంతంలో 'ఆహోబలము, పరకాల మఠముల శ్రీవెష్టవ పీఠస్థుల శిష్యపరంపర అధికము. దాదాపు 610 సం॥ర కితం (జీవించి) సంప్రదాయాన్ని వ్యాఖ్యాన (గంథ ముల ద్వారా అనుష్టానము ద్వారా _సవర్తింపజేసిన వారు భగవ్యదామానుజుల -పునరవళారమైన “సౌమ్య జామాతృ యోగీందులు" (మణవాళ మహామునులు) అను (దావిడ జీయరు. “*విశదవాక్‌ శిఖామణులై” వందలమార్డు వందలాది శ్రీవైష్ణవ కుటుంబాలకు భగవడ్విషయ కాలక్షేపములను (వాదించి శ్రీమన్నా రాయణుని కృపకు ప్మాతులుగా చేసీనారు. భగవ్యదామానుజుల వాష్యములవల్ల పునరుద్ధరింపబడి, నిలదొక్కుకున్న యీ శ్రీవైష్ణవ సం్యసదాయము వనాలు

1. నరసీంవాపురం మరింగంటివారు; మరింగంటి లక్మణదేశికులు (మల్లంపల్లి 2, &. కరీంనగర్‌ టిల్ఫాలో శ్రీవైష్ణవ సం్యపదాయాన్ని పాటించే మాల దాసరులు ఉన్నారు. వీరు పంచసంస్కారాలు పొందినవారు. నిరహం కారులు - దాసనాములు. (ప్రస్తుతం 'నిత్యస్వాములు” అనే పేరుతో వ్యవ హారింపబడుచున్నారు. ఫే. శాత్తాదశ్రీ వైష్ణవులు కూడా వున్నారు. వీరు శిఖా యజ్ఞోపవీతర హితులు. కేవల దావిడ (పబంధానుసంధాతలు. వ్యాషార వైష్ణవులు కూడా కలరు. వీరిలో భగవద్విషయి పండితులు, నైన్ధికులున్నారు.

278 సాహితీ సంపద (విశిష్టాద్వైత సం్యవదాయము)" మణవాళ మవ మునుల యొక్క కాలంలో పరిమళించినది. అది అవిచ్చిన్నంగా కొనసాగటానిక్తై మణవాళ మహా మునులు తాము సన్న్యసించీ తదుపరి తమ తరువాత దేశంలో సంపదాయాన్ని (పవ ర్రింపచేయడానికై అప్టదిగ్గజములని చెన్పబడే 8 ఆదార్య కుటుంబీకులను సీద్ధాంత (వచారము ద్వారా శిష్యకోటి సంగహ . సంరశకణల కొరకై నియ మించినారు. వారిలో (వలివాది భయంకరం అజ్జన్‌వారు, పరవస్తువారు, కోయిల్‌ కందాడై మొదలగువారు. “వానమామలై జీయర్‌ *_ అనువారు మణవాళ మవ మునుల యొక్క అజ్ఞానుసారంగా వారి (వతినిధిగా వానమామలై లో ఉండిరి. ఉ త్తరదేశం నుండి వెళ్ళిన రామానుజులనేవారు ఈ జీయర్‌ వద్ద భాష్య గ ద్విషయాది సం్యవదాయ (గంథములను సేవించారు. వాటియందలి అభినివేశం (ఆత్యంత _ప్రామాణ్య లుద్ధి) చేత సంవదాయాన్ని కాపాడడం వల్ల ఈ కుటుం వానికి కాత్రాన్‌ (సంరక్షించువారు) అనే పేరు వచ్చింది. తర్వాత అది ఆర్తాన్‌ అయ్యింది. వీరు తిరునగరిలో స్థిరపడి, అక్కడి నుండి తెలుగుదేశానికి దాదాపు 400 సం॥ [కితం వచ్చి, తెలంగాణాలోని జీడికల్డువర్ధ స్థిరపడినట్టు చార్మితకంగా తెలుస్తున్నది. వారు పీఠాధిపతులై శ్రీవై వవ సం్యవదాయాన్ని బహుళ (నచారం చేసినారు. ఇప్పటికిని ఆత్తాన్‌ వంశస్థులు అక్కడక్కడ నామమ్మాతంగా త. పరమాత్మ చిత్తును (ఆత్మను) అచిత్తును ((పకృతిని) (సళయంలో తనలో ఉపసంహరించుకుంటాడు. (ఆత్తాచరాచరగహణాల్‌.. (ఇ నూ) సృష్టించి ఆ రెండింటిలో అంతః ప్రవేశం చేస్తాడు (అన్తః (వవిష్టః శాస్తా జననాం సర్వాత్మా _ ఉపనిషత్‌). కనుక మూడు పదార్థాలు కలిని ఒకే వస్తువుగా (గహించబడిన నారికేళం వంటివాడు పరమాత్మ. ఇదే తత్త్య్మ్యతయం . విశిష్టాద్వైత సం్యవదాయము. శీ. శ్రీరంగంలో వీరికి వందలాది కుటుంబాలలో దాయాదులున్నారు. జారాశౌచ, మృతా శౌచముల బాధ శ్రీరంగనాథుని క్లైంకర్యానికి భంగమని వీరు నన్న్యసించినారు. ఆంతటీ నిర్మలమైన భ_క్రి కలవారు వీరు. 5. ముదలియాండాన్‌ అను రామానుజులవారి శిష్య సంతతి 6. ఈ పీఠం ఇప్పటికిని వానమామలై లో కొనసాగుచ్తున్నది.

తెలంగాణా (ప్రాంతంలోని శ్రీ వైష్ణవ కుటుంబాలు,... రా ఉన్నారు. ఇక పరవస్తువారు.అనే ఆచార్య పరంవరకు శిమ్యలైన కాత్రాద శ్రీవెష్ట వులు కరీంనగర్‌ జిల్లాలోని కేశవ పట్నంలో ఉన్నారు. వీరిలో ఇప్పటికిని సదా చార సంపన్నులు ఉన్నారు,

భగవ్మదామానుజుల యొక్క శిష్యులైన కూరేవల సంతానమైన భట్టర్‌ వారి సంతానము యీ | పొంఠానికి విచ్చేసి, తమలోని ఆచార వ్యవహారాదుల ద్వారా భగవద్విషయాది (గంథ కాలక్షేపాదుల ద్వారా దాదాపు 15 సం॥ర (క్రీతం మహబూబాబాద్‌ తాలూకాలోని కోమటివల్లి అ్యగహారంలో స్థిరపడ్డారు. వీరు అప్పటి దేశముఖుల ఆ్యశయంలో అ్యగహారం సంపాదించారు. పిట్టంపల్టి! లోను తూ.గో. జిల్లాలోని కోరుకొండలో కూడా స్థిరపడ్డారు.

తీరుమలవారు “నల్లబెల్లి'కిలో ఉన్నారు. నల్టాన్‌వారు, ఆచ్చివారు, కిడాంబివారు అను యీ కుటుంబాలు తెలంగాణా (పాంతంలోనివే. కాని వీరికి పరంపరాగతమైన ఆచార్యత్వం లేదు.

తిరుపతి నుండి పరంపరగా వచ్చింది నల్టాన్‌ వారి వంశం. ఇక్కడి వీరి వరంపరలో ఆద్యులై (వసిద్దులుగా చెప్పకొనబడినవారు శ్రీవాత్స్య వరదా చార్యులు (నడాదూర్‌ అమ్మాక్‌).9 వీరు తిరుపతిలో శ్రీవేంక టేళ్వర స్వామికి కైంకర్యం చేసేవారట. వారి వంశస్థులందరు పండితులు నిష్టాగరిన్టులు, భగవద్‌ భక్తులు కానడం వల కొందరు వైష్ణవులు యీర్ష్యపడి వీరిని నిందిస్తూ దూర దూరంగా ఉంచి సంబంధ బాంధవ్యాలను ఏర్పరచుకొనడం మాసివేశారని పెద్దల అభ్మిపాయము. అప్పుడు వారు 8 గోత్రముల వారితోనే సంబంధ బాంధవ్యాలను ఏర్పరచుకొని “అష్టగో[తు"లై నారు. వరదాచార్యులవారు ఈ విష యాన్ని స్వామిదృష్టికి తీసుకొనిరాగా, సర్వర్కు. పొల్లా, ఎనక్కు నల్లా (మీరిత రులకు చెడ్డవారు, మాకు మంచివారే)ఆని తిరువతి వేంక టేశ్వరస్వామి అర్చక ముఖంగా అన్నారట. గా శేసమ్ముదం (మండలం) (గొమానికి 7 కి.మీ. దూరంలో-జీ॥ వరంగల్లు. 8, మాదన్న పేట దగ్గరలో. జి॥ వరంగల్లు. $. వీరు ఆచార్య పురుషులు, శ్రీభాష్యానికి కుత - (పకాశికా వ్యాఖ్యానమును

(వాసీనవారు,

280 సాహిలీ సంపద

అప్పటినుండి వీరికీ పేరు వచ్చిందని, ఇక్కడినుండే నల్పంతిఘళ్‌, నల్డాన్‌ చక్రవర్తుల, నల్గాన్‌ అనే 3 కాఖలు వచ్చినవని పెద్దలు చెప్పుతారు. కాని వీరి “గృహనామములను తమ గృహ నామములలో కొన్ని శ్రీవైష్షవ కుటుంబాలు అతిశయోక్తి కొరశ్తై చేర్చినట్లు కనిపిస్తున్నది. నల్దాన్‌ చ్మకవర్తుల వారినుండి చ్మకవర్తుల నామం తీనుకొని “నల్ట ంతిఘక్‌ చ్మకవర్హుల” అని తమ్మవధాన గృహ నామంగా'కొందరు ఉంచుకున్నట్లు కనిపిస్తున్నది. ఐహుళః వీరి పూర్వులు పై రెండు కుటుంబాలకు చెందిన వారిని ఆచార్యులుగా ఆళయించినారేమో? ఇద మిత్ధంగా తెలియదు. దాదాపు 200 సం॥రాల [కితం యీ మూడు వంళాలవారు కెలంగాజాలో స్థిరపడినారు. సుబ్బలివేడు (జి॥ వరంగల్టు); ఖమ్మం; కరీనగర్‌ జిల్లాలలో కొన్ని కుటుంబాలు కనిపిస్తాయి.

మాడభూషణీ . మాడభూషి అనే ఇంటి పేరుగల ఆచార్య పురుషులు దక్షిణ దేశం చుండి వరంపరగా "ఇక్కడికి వచ్చి స్థిరపడ్డారు. దాదాపుగా 200 సం॥రాల క్రితం ఇక్కడికి వచ్చినారు. ఇప్పుడు కనిపిస్తున్న మాడభూషజీ కుటుంబాలవారు ఆ పరంపరకు చెందినవారేనా? లేదా వారి న్మాశయించి వారి గృహా నామ ముంచుకువ్నువారా? సరిమైన ఆధారం దొరకలేదు,

చూడళూషణి వారు వరంగల్లు జిల్లాలోని నెల్టికుదురులోను, వరంగల్లు *లోను కనిపిస్తారు. -చూడభూషణి రంగాచార్యులు వారు గొప్ప విద్వాంగులు.-బీరి “అన్మస్థానం నెల్లికుదురు. వీరు 1912 లో 'పరమపదించినారు. వీరు పులియాల నరసింహ దేశికుల పారివద్ద భగవద్విషయాదె -సం్యపదాయ (గంభాలను “సేవించి నోరు. పీరు శేసిన ధనుర్మాస కాలక్షేపాన్ని వన్న నెల్టికుదురు జమీందార్‌ గారు “పీరిని 'పల్పకి మీద ఊశేగించినారట. శ్రీమాన్‌ మాడభూషణి రంగాచార్యుల వద్ద మరింగంటి లక్ష్మణ దేశికులు, కోవెల రంగాచార్యులు గారు మొదలగు (పసిద్ద పండితులు సాం్యవడదాయిక [గంథాలను 'సేవించినవాళే. వీరు ద్వూయమం్యత సారార్థమైన భాగవతశేషత్వ (భాగవత "సేవయే భగవత్సేవ) నిష్టకలవారై, పలు మార్డు తదీయారాధన (భోజనం పెట్టుట) చేయడమే గాక భూదానాలు మొనవి పుచ్చుకొని తిరిగి దానం చేసేవారు. వారి జీవితం ఇలా [వళాంతంగా గర్వ రహితంగా త్యాగమయంగా గడిచింది,

తెలంగాణా పాంతంలోని శ్రీ వైష్ణవ కుటుంబాలు... జ

ఆచార్యుల వారు తమిళ లాషలో రెండు [గంథాలు రచించినారు: రామానుజ రహస్య్మతయ వివరణం; రెండవది [పపన్న జనజీవాతువు. వీటిలో మొదటి గంథం మ్మాతమే 1910లో ముదితమైనది. ఇంతేగాక ఆచార్యులవారు భగవద్భాగవతాచార్య వ్లైభవాన్ని ఆత్మ (పబోధాన్ని అనేక (గంథాలలోని నూక్మాంకాల్ని తేటతెనుగులో చమత్కారవంతలగా 'తిరునామముల కూపంలో రచించారు. ఇవి శిష్యుల నాలుకను మ్యూతమే అశయించినవి.

నమిలికొండ వారి వంశం కూడా తెలంగాణాలో (పసిద్ధ మెనదే. కరీం నగర్‌ జిల్లాలో వీరు ఎక్కువగా ఉన్నారు. వీరుకూడా దాదాపుగా 17వ శతా బ్దంలో ఆచార్య పురుషులుగా (పసిద్దల్రైనవారే.

“పులియాల” .- గృహ నామముగల కుటుంబంలో కాన్త్ర పండితులు నిష్టా గరిన్టులు, భగవద్విషయ వేత్తలైన వండిశులు కలరు. వీరి నిలయము వరంగల్లు జిల్లాలోని మాపేడు ఈ కుటుంబంలో సర్వ (ప్రసిద్ధులైన మవోనుభావులు పులి యాల నృసీంహదేశికులు.. వీరు సంస్కృత వ్యాకరణ శాస్త్రంలో గొప్ప విద్వాం సులుగా పసిద్దులు అంతేగాక [పమాణ పరతం౦్మతులు. గొప్ప భగవద్విషయ వేత్త. ఎంతో మంది శిష్యులకు మం్యతోవదేశం చేసినవారు. వీరు కాళ్యప సగ్యోతులు. దేశికులవారు 19 వ శతాబ్బంలోనివారే, వీరివద్ద మాడభూషి రంగా "చఛొర్యులువారు వ్యాకరణం - సంప్రదాయ (గంథాలను ఆధ్యయనం చేసినవారు. వీరి పేర “నృసింవదేశిక చర్మిత” అను [గంథము కూడా న్ముదిత మైనది.

“అంధ దేశములో మరింగంటివారు వైదుష్యంలోను, కవిత్వంలోను, సంత్సంపదాయాచరణలోను (వసిద్దులు. విజయనగర సంస్టోనంలో ఆస్థాన చండితులుగా, కవులుగా గౌరవవింపబడిన యీ పండిత కుటుంబాలలో స్తంభాలు విసుజ్ఞాళ్ళు కలాపీధ్వనులలోను కవిత్వం వినిపించేదని “రత్న ఖీట దీకత పరా అయ” వృత్తాంతం ద్వారా తెలుస్తుంది. అలాంటి పండిత కుటుంబాలే తెలంగాణా (ప్రాంతంలో కొన్ని స్థిరపడినవి. వీరు మౌద్గల్య గోోతోదృవులు. మరింగంటి నృసింహ దేశికులు.అప్పల దేశికులు - శ్రీనివాస దేశికులు మిక్కిలి (పసిద్ధులు. అచార వ్యవహారములనుబట్టి, వంచ సంస్కార (పధాన యోగ్యతనుబట్టి, శగవద్విషయాది (గంఠ [పవచన వై లక్యమునుబట్టి వీరికి దేశికత్వం లభిం

202 సాహితీ సంపద చింది. అది సామాన్య శ్శ్రీ వైష్ణవుల కందునది కాదు. వీరికి సిరిపురం సంస్థానం హరు కోదాడ దగ్గర ఆ్మగహారం ఇచ్చినారట. అక్కడ స్థిరపడ్డారు. నడిగూడెం సంస్థానం రెడ్డిరాజులు (క్రీసరి, నాయినివారు) నరనీంహాపురం అ్యగహారాన్ని వీరికి సమర్చించినారు, ఒక కాఖ ఆక్క-డికి వెళ్ళింది. వీ రనేక తిరునామములను అన్ముగహించి, శ్రీ కైష్ణవ సిద్ధాంతమును వంగిత పామరుల నాలుకలపై నాట్య మాడించినారు. వీరు దాదాపు 17వ శతాబ్టివారే. “మరింగంటి కవుల సాహిత్య సేవ) అనే అంళ ౦పై శ్రీ కోవెల సంపత్కుమారాచార్యుల వారి సర్యవేక్షణలో థ్రీ రంగాచార్య (పాలెం ఓరియంటల్‌ కాలేటీ పిన్సిపాల్‌) వరిశోధన చేసి డాక్ట కేటు పొందారు. వారి పరిశోధన (గంథంగా వెలువడింది.

'వైకోవకు చెందినవారే మరింగంటి లన్మణ దేశికులవారు. వరంగల్లులోని ఇప్పటి వంచాంగకర్త మరింగంటి పీతాంబరాచార్యులవారి తాతగారు. వీరి నివాస -స్థలం జనగామ తాలూకాలోని మల్లంపల్లి. వీరు దాదాపు నూట అరవై తిరు నామాలు రచించినారు. ఇవన్నీ సంకలితములు. ఈ తిరునామాలలో దాదాపు వందకుపైగా భగవ్మ్యదామానుజలను గూర్చి, మిగిలినవీ భగవద్భాగవతాచార్యు లను గూర్చి ఉన్నవి. కొన్నింటిలో వీరి ఉదా త్వ్వత్వం చ్యితించబడింది. మరి కొన్ని వారి'పేరున అంకితం చేయబడినవి. వీరికిగల భగవత్‌ . భాగవతా చార్య పారతం్శత్యనిష్ట మెండు.

దాదాపుగా వీరికి సమకాలికులై నవారు అమరవాది నారాయణాచార్యులు (వరంగల్లు). వారికి భగవద్విషయం కాలకేపాన్ని (వసాదించినవారు మరింగంటి చెన్నమాచార్యులు గారు. వీరృ (పసిద్ధ భగవద్విషయ వే త్తలు. వీరు ఎంతో మందికి భగపద్విషయం సేవించ చేసిసారు. వీరు మహబూబాబాద్‌ తాలూకాలోని గుండంరాణావల్ళి (గౌమంలో ఉండేవారని పెద్ద లు చెప్పుతారు.

వరంగల్పులోని ఆమరవాదివారి కుటుంబంలో మవావండితులు జన్మించి నారు. వారు అమరవాది నారాయణాచార్యులుగారు. వీరి జననం 1874. పరమ శ మరింగంటి చెన్నకూదాత్యచగాడు అమరవాది నారాయణాచార్యులు

గారు, శ్రీవాత్స్య విద్వత్కందాగై స్వామినాథ దేశికులు; సుబోధకసుధీ.

మణి శ్రీమాన్‌ కోవెల రంగాచార్యులుగారు; శ్రీమాన్‌ వెలిగలేటి నృసింహ

దేశికులు; శ్రీ చ-చ-తాకాదార్యులు గారు; మరింగంటి లశ్మణ దేశికుల

వారు ఇంచుమించు సమకాలికులు,

తెలంగాణా ప్రాంతంలోని శ్రీ వైష్ణవ కుటుంబాలు... 293 పదించుట 1939. వీరు శ్రీభాష్యభగవద్విషయ, పురాణసండితులు. రామానుజ యశోళూషణం, సుదర్శన శతక వ్యాఖ్య. నీలాకల్యాణము అను (గంథాలను రచించారు. శ్రీ పెరుంబూదూరులోని కుండలం స్వామి వద్ద శాస్తాాభ్యాసం చేసి శ్రీ కాష్యాది సర్యపదాయ (గంఖభాలను సేవించి, వరంగల్లులోనికి వచ్చి సంస్కృత పాఠశాలను నిర్వహించారు. శాస్త్రార్థ వాదనలతో పాండిత్య (పకర్షను ]వకటించి వరంగల్లు నగరానికి వన్నే తెచ్చినవారు వీరు. వీరు మరింగంటి చెన్నమాచార్యులవారి వద్ద భగవద్విష యం సేవించారు. తాము "సేవించిన (గంథాలను పునళఖ్మవవచనం చేసీ ఎంతో మందిని. ఛశ్రీవైష్పవులుగా మార్చారు. వీరి కుమారులు వేంకట నర్సింహాచార్యులుగారు కూడా ఉఊ. వే. పండితులు. సంస్కృతాంరధ తమిళాలలో కవిత్వం (వాసీన కవులు; దావిడ భాషలోని నాలుగువేల పాశురాలకు (నాలాయిరం) కూడా వ్యాఖ్యాన వివరణం చేయగల నాలాయిర పండితులు. వీరు 1986 లో పరమపదించినారు.

ఆంధ (పాంతంలోని మోటూరు నుండి దాదాపు 100 సం॥ (కితం ఇటు వైపు వచ్చినవారు శ్రీ న. చ. వాత్స్య వరదాభార్యులువారు - కూనూరులో స్థిరపడినారు. లీరు గొప్ప ఆచార్య పురుషులు. తిరుపతిలోని నల్దాన్‌ కోవకు చెందినవారే వీరు. అష్టగో[తులు; వీరి కుమారులు “శ్రీమాన్‌ నచ, ఠాతాబార్యులు వారు. బుచ్చమాచార్యులుగారు, శ్రీమాన్‌ లాతాచార్యులుగారు సాహిత్య పండితులే గాక ధర్మశాస్త్రంలో అందెవేసిన చెయ్యి. వీరు కందాడై స్వామినాథ దేశికుల వారికి సమకాలికులు, అత్యంత సన్నిహితులు.

వీరి కుమారులైన నల్లాన్‌ చృకవర్తుల రఘునాధాచార్యస్వామివారు సీతా రాంజాగ్‌ (హైదరాబాద్‌) పాఠశాలలో సంస్కృత విద్యాశ్యాసముతోపాటు గితా భాష్య, శ్రీలాష్యాది సర్యవదాయ (గంథములను "సేవించారు. వీరి అధ్యాపకు లలో ఒకరైన [వతివాదిభయంకర వేదాంకాదార్యులుగారు వీరికి అత్యంత ప్రీతితో సంస్కృత వేదాంతాన్ని, కాస్త్రపాఠాల్ని బోధించినారు. వీరు తర్క వ్యాకరణ మీమాంసా, సాహిత్య కాస్త్రములలో (ప్రవీణులు - ఉభయ వేదాంత హెరీణులు. 2972 సం॥ డిసంబరు 17 న వీరికి రాష్ట్రవతి అవార్డు లభించినది. వీరు హన్మకొండ, వరంగల్లు నగరాలలో శ్రీలాష్య - గీతాభాష్య - ఉపనిషద్భాష్య _ శ్రీవచన భూషణ తిరుప్పావై; శరణాగతి గద్య కాలక్షేపాల్ని (నసాదించి,

రశ “సాహితీ సంవద తిరిగి [పబోధించగల శిష్యులను తయారు చేసినారు. వీరు సళ్సంపదాయ సుధ మొదలగు సం్యవదాయ (గంఖాలను, ఈశావాస్య; కళ; ముండకోపనిషత్తులకు వ్యాఖ్యలు రచించారు. వీరు మిక్కిలి సాత్త్వికులు. నిరాడంబర జీవితం గడిపే స్వభావం కలవారు, తిరుమల నుండి, కాంచీపురం నుండి తెలుగుదేశానికి విచ్చేసిన కొన్ని కుటుంబాలు ఉన్నాయి. వంబికందాళ వారిని ఆ్మశయించిన కొన్ని కుటుంబాల వారు నల్లగొండ జిల్లాలోని దేవరకొండలో ఉన్నారు. కుంభంరెడ్డి వంశంవారు పోషించగా విస్తరించిన వీ కుటుంబాలని వారికి అత్యంత సన్నిహితులైన శ్రీవై ష్టవులు వివరించారు. ఈ కుటుంబాలవారు నల్లగొండ జిల్లాలోని నిడిచెన మెట్టలో స్థిరపడి, శ్రీవత్స గోత్రీకులుగా వ్యవహరింపబడ్డారు. ఈ కుటుంబీకులు చక్కని ఆచారనిష్టాగరిన్థులుం పెద్ద లన్ముగహించిన సం్యపదాయాన్ని బాగుగా నిలబెట్టిన అనుష్టాతలు. దాదాపు 100 సం॥ల [కితం ఈ (ప్రాంతానికి వేంచేసిన వారు. నిడిచినమెట్ల (ప్రాంతం వారైన శందాతై స్వామినాథాచార్వులు గారు (వేంకటాపురం - జి॥ వరంగల్లు) _భగవద్విషయంలో. గొప్ప నిష్టాళులు, గొప్ప (బహ్మవే త్తం భగవద్‌ నిష్టగల పరమ ,పపన్నులు. అనేక మార్ద భగవద్విషయకాలక్షేపము _ భాగవత తదీయారాధనలు చేసినవారు. కాంచీ (పతివాచి భయంకరం అజ్జంగరాచార్యులు గారిచే పల్లకిఫై ఊరేగింపబడి సన్మానింపబడినవారు. వీరికి స్మృ్వవదాయ (గంథములలోని మూల పంక్తులు, (ప్రాస్తావిక రామాయణాది ప్రామాణిక ల్టోకములు కంఠ స్తములు; కరీంనగర్‌ జిలాలో ఆచార్య పురుషులుగా మంచి స్థానమును పొంది, అనేకమంది వెలమలను, శ్రీవైమ్షవులను శిష్యులుగా చేసుకొన్న శ్రేవాత్స్య విద్యశ్కంతాతై శ్రీరంగ శఠకోపాచార్యులు వారు స్వామినాథ దేశికులవారి కుమారులు. పీరు కూడా చండి గారి వలెనే దేశిక స్థానం పొందినారు. శ్రీ స్వామినాథ దేశికుల వారి 7 గురు మేనల్లుళ్ళు సమ్ముదాల పెద్ద రంగాచార్యులు గారు, చిన రంగా చార్యులు గొరు మొదలగువారు. వీరు తనులోని యోగ్యతవల్ల వూర్వులనుండి వరంవరగా సర్యకమింపజేసుకొాన్న అచార్యత్వము _శిలవారే. వర ంగల్టు జిల్దాలోని అయోధ్య, ముడుపుగల్డు. రుం్యడేపల్లి (గానూలలో ఇన్గీరవడ్డారు.

శెలంగాణా (ప్రాంతంలోని శ్రీ వైష్ణవ కుటుంబాలు ,.. 285

ప్రైవారిక్‌ నమకాలికులైైన శేష.గోవర్థనం అని జరటగొ చెప్పబడే ఆచార్య పురుష కుటుంబాలు వరంగల్లు జిల్లాలోని _చిన్నగూడూరు, ఇనుగుర్తి, ధర్మ సాగరం, పాఠకుర్రి మొదలగు (పాంళాలలో! ఇప్పటికీ కనిపిస్తారు. దాదాపు 100 సం॥ [కితం వారైన గోవర్జన బట్టర్‌ దేశికులవారు (చిన్న గూడూరు) శ్రీ రంగంలోని శ్రీ రంగనాథస్వామి దేవాలయంలో మూడుసార్లు తీర్థం టహించినారట. (దక్షిణ దేశంలో అచ్చటి స్థానాచార్యులకు తప్ప యీ గౌర వము ఎవ్వరికి ఇవ్వరు.) వీరి వైదుష్యం వీరికి ఆలయమర్యాదాభాగ్యాన్ని కలిగించిందట. వీరారోజులలో గొప్ప భాష్య భగవద్విషయవేత్తగా గౌరవింప బడ్డారు. “విద్వాన్‌ సర్వత పూజ్యతే” అను ఆర్యోక్తి వీరికి అన్వయించింది. ఇదే వంళంలో వీరి తాతగారైన గోవర్ధనం భట్టర్‌ దేశికులు వారు భగవద్విషయం కాలవేపం చేస్తూనే [బహ్మ రంధం భేదించి పరమ " పదించినారని వారి వంశీ యులు చెప్పుకారు.

ఇనుగులర్రిలోని గోవర్ధనం హరి వంశంలో కూడా ధర్మాచార్యులు, భట్టరా చార్యులు, వేంకటపస్పలాచార్యులుగారను ఆదార్య పురుషులు సదాబార సంపత్తి కలవార్రై అనేక శివ్యులకు పంచ సంస్కార మంతోవదేశాలు చేసినారు. వీరికి. ఇప్పటికిని హైదరాబాద్‌ నుండి మ్మదాసు వరకు వరంపరగతి శిష్యకోటి ఉన్నది. ఇదే _(గామంలోని చింతపట్ట నరసీంహాబార్యులుగారు, దాశరథి రాఘవా చార్యులుగారు కూడా భగవద్విషయ వేత్తలు.

శేషం వారి కుటుంబాలు అక్కడక్కడ కనిపిస్తాయి. వీరు కౌండిన్య గ్మోతోద్యవులు; వీరు స్వయమాచార్య పురునులు. ఇనుగుల్రికి సమీవంలోని చెట్ల ముప్పారంలోని శేషం శ్రీనివాసొచార్యులు; కృష్ణమాచార్యులుగారు పండితులు _ కవులు - జైష్టికులు. కృష్ణమాచార్యులుగారు స్వామినాత దేశికులకు జామాత, స్వామినాథ దేశీకులవద్ద ఆచార్య సంబంధాన్ని పొందిన కండ్లకుంట లక్ష్మీ నర సింహాచార్యులుగారు, శ్రీనివాసా చార్యులుగారు ఇద్దరూ సదాచారపరులు - 'అను' ష్టాన వేదాంతులు, పెద్దవారు భగవద్విషయవే త్తలు = వాస్తుశాస్త్ర పండితులు; రెండవ వాళగ్గు కం॥ శ్రీనిబాసాచార్యులుగారు _షోడష కర్మాధికారి; [వతీష్టాంతం దేవయాజ్ఞికం చేయించు గొప్ప సరస్కారరి. "పేద్డవారి నివాసం శశ్రీరామగిర . ర0డవవారిది ఇనుగు రై.

౫6 సాహితీ సంపద

ఇంకను ముడుంద్లై; వెలిగలేటి; ఓలేటి; శ్రీభాష్యం; దరి పెల్లి; మం్యత రత్నం మొదలగు కుటుంబాలెన్నో సదాచారం కలవి కనిపిస్తాయి. ఇప్పటికినీ భగవచారాధనలో కాలషేపం చేస్తున్న వారున్నారు. కాల (వభావంవల్లి, లౌకికము లైన ఉద్యోగాదులవల్ద ఆచార వ్యవహారాదులు కొంచెం తగ్గినను ఆ వాసన మాతం వదలలేదని చెప్పవచ్చును.

'పైన చెప్పిన వంశములేగాక వరంగల్లు నగరంలోని *ఠంయాల' వారి వంశస్థులు చాలామంది యున్నారు. ఠంయాల అనునది వీరికి బీరుద నామము. అంతకు [కితం వీరు “పాడిచేటిోవారు. ఈ కుటుంపీకులలో ఠంయాల లక్ష్మీ నరసింహాచార్యులుగారు వేల్పుగొండ లక్ష్మీనృసింహస్వామి భక్తులు. వారిపై శతకాన్ని రచించి తమ భక్తిని సవకటించారు. వీరి ఆర్యధ త త్త్య్మతయము (వసిద్ధి గాంచినది. ఈ (గంథంవల్ల వీరు సం్మవదాయానికి చేసిన సేవ మిక్కిలి (వశంసనీయమైనది. వీరు రచించిన అనేక క్షేత మాహాత్మ్యాలూ - |పబంధాలూ ఇతర రచనలూ సంప్రదాయాన్ని (వకటించేవి,

బక స్థానిక వైష్ణవ కుటుంబాలలో ఆంధ (పాంతమునుండి మ్మదాను (ప్రాంతమువరకు (వసిద్ధి చెందిన కుటుంబం ఒకటి వుంది. అదే కోవెల రంగా చార్యులుగౌరి కుటుంబము. వీరు 1885 స్రం॥లో వరంగల్టుజిల్దాలోని నెల్లికుదురు (గామంలో జన్మించారు. ఆచార్యులవారి జీవితం చాలా ఒడుదుడుకులతో నడిచింది, కేవలం స్వయంక, ఎషితో ఉ _త్తమస్థాయి నందుకొన్న మవోవండితులు రంగాభార్యులుగారు. వైప్టిక కుటుంబంలో కీ. శ. 1885 లో నరసమాంబ, ఆప్పలాచార్య దంపతుల ద్వితీయ సంతానంగా జన్మించారు. వీరికి విద్యాతృష్ట ఉన్నను పరిస్థితుల (ప్రభావంవల్ల బాల్యంలో విద్యాభ్యాసం సాగకపోవడంవల్ల 20 సం॥ల వయస్సులో శ్రీ ఆమరవాది నారాయణా జార్యులగారివద్ద విద్యావ్యాసం [పారంభించి, ఆక్కడ సరిగా సాగకపోవడంవల్ప విజయనగరం వెళ్ళి అక్కడ రాజాగారి కళాశాలలో తర్కళాస్త్రాధ్యయనం [పారంభించారు.

అచ్చట కొంత కాలానికి (మ ఎక్కువ కావడంవల్ల జబ్బుపడిన స్వామి- వారు వరంగల్లుకు తిరెగి వచ్చి ఆరోగ్యం కుదుర్చుకొని. “తుని"కి వెళ్ళి అక్కడ శ్రీరంగా చార్యులవారి అన్ముగహం వల్ప శ్రీమ్మదామానుజ సూూతభాష్యం - గీతా

తెలంగాణా ప్రాంతంలోని శ్రీ వైష్ణవ కుటుంబాలు... ణు? భాష్యం ఇతర సంపదాయ ,గంథములు సేవించడం జరిగింది. వీరు నెల్ది కుదురులోని శ్రీమాన్‌ మాడభూషణి రంగాజార్యులుగారివద్ద భగవద్విషయాది సంప్రదాయ (గంథాలను సేవించడం జరిగింది. కొంతకాలం చిట్యాలలో ఉండి వరంగల్లులో స్థిరనివాసం ఏర్పరచుకొన్న శ్రీ స్వామివారు తమ మధుర గంలీర మైన - సర్వజన రంజకమైన ఉపన్యాసాలను యావదార్మధమున వినిపించి “ఉపన్యాస కేసరి” “సుబోధక సుధీమణి” అను బీరుదులు పొందినారు. కంటి నుంచి విజయనగరం వరకు వారి ఉపన్యాసామృతము (వవహిరచని (వదేశము లేదు. శ్రీలాష్యు భగవద్విషయాదులను ఎన్నోమారులు కాలక్షేపము. చేనీనారు.

ఇట్ట వరమ యోగ్య భాగవతో శ్రముల కుమారులుగా జన్మించినవారు నలుగురు, అందు పెద్దవారు శ్రీమాన్‌ కోవెల వేంకట నరనీంహాచార్యులుగారు; రెండవవారు శ్రీమాన్‌ కోవెల లక్ష్మీనరనింవోచార్యులుగారు; మూడవవారు శ్రీమాన్‌ కోవెల అప్పలాచార్యులు గారు. నాల్గవ వారు; శ్రీమాన్‌ కోవెల సంవత్కుమారాబార్యులు గారు; వీరందరును సర్మపదాయ వేత్తలు. (ప్రాచీన పద్ధతిలో తం్యడిగారి వద్ద సర్యపదాయార్థాలను 'సేవించినవారు. మూడవ వారైన కోవెల అప్పలాచార్యుల వారు మ్మాతము తం్మడిగారిని ఛాయవలె అనుసరిస్తూ చృశూషచేస్తూ వారి వెంట చేరినారు. వీరికి శ్రీవైష్ణవ సం్య్యవదాయములోని లోతట్టు విషయములు బాగా తెలియును. తండిగారి వద్ద సేవించిన అనేక గంలీరార్డములు వీరికి ఇవ్పటికిని ఉపస్థితిలో ఉన్నవి. వస్తుతం వీరు శిష్యోద్ధరణకైై అచ్చటచ్చట పర్యటించుచూ సం్యపదాయార్జాలను కాలక్షేపరూపంలో. వివరిస్తు న్నారు. వ్య క్తిత్వమునుబట్టి కూడా వీరు సొమ్ములు. ఖాగవతనిష్ట కలవారు.

ఇక నాల్లవ వారైన కోవెల సంవత్కుమారాచార్యులుగారు లౌకికమైన ఉద్యోగ నిర్వహణలో ఉన్నను, సంవూర్ణ సం్యపదాయాభిమానిగా గోచరిస్తారు. వీరు గొప్ప కవులు - పండితులు - విమర్శకులు.నిరాడంబరజీవి. తీగను మీటితే రాగం వస్తుంది అన్నట్లు వీరిని కదలిస్తే చాలు - సద్విమర, _పవాహంవలె వస్తుంది. వీరి పరిశోధన (గంఠము - స్వతంత గంథములు . కృతులు - విమర్శ (గంఠములు అన్నియు సాహిత్య పిపాసువులకు సువిదితములు, వీరు ఐవ్వా సమ్మాన పష్మాతులు-

ఎః? 0వ

వరంగల్‌ నాటక సాహిత్యం ఒక పరిశీలన ఎ=డొక్ట్‌ క్‌ పి.వి. రమణ వందొమ్మిదవ శతాబ్బప్పు చివరి పాదంలోనే, రాజమర్మడి, బళ్ళారి, విజయ నగరం వంటి (ప్రాంకాలు నాటక రచనలకు, (వదర్శనలక్షు అలవాలమై, కళా శోనతో విలసిల్లుళూ ఉండేవి, ధర్మవరం కృష్ణమాచార్యులు, కందుకూరి వీరేశలింగం, గురజాడ అప్పారావు, చిలకమరి లీ నరసింహంపంతులువంటి ఉద్దండ నాటక కర్తలు ఈ రూపక (పస్తానానికి వేగుచుక్కలై వెలుగొందారు. ఈ [పభావం వరంగల్‌ కళా హృదయాన్ని పల్లవింసజేసింది; నాటక సాహిత్య సృష్టికి కవులను సమాయత్తం చేసింది. ఫలితంగా పౌరాణిక, చార్మితక; సాంఘీక నాటక, నాటికా రచనా మషహోదయంతో వరంగల్‌ కళారంగం కోటి కాంతులతో శోభలు వెలార్చుకొంది. ఇప్పటికీ విభిన్న దృక్కోణాలతో, విలషణ రచనా రీశులతో కవులూ, రచయితలూ నాటక సాహిత్య సృజనద్వారా వరంగల్‌ నాటక రంగాన్ని మనంపన్నం చేస్తూనే ఉన్నారు. జాయవసేనాని “నృత్త రత్నావళి”తో 'వకవించిన ఈ ఉజ్జ్వల కళామణి రోచిస్సులు వరంగల్‌ సాంస్కృతిక రంగాన్నే గాక ,లలితకళాంతరంగాన్నే గ్నవభా భాసమానం చేశాయి. అ వివరాలు ఉపరి తలస్పర్శ మ్మాతంగా ఓమారు వరిశీలన చేసుకొందాం. 1912వ సంవత్సరంలో శేష్మాది వెంకట రమణకవులు వరంగల్‌ నాటక సాహిత్యానికి శ్రీకారం చుట్టినవారుగా వరిగణించవచ్చు. “అర్జున పరాభవం” అన్న పౌరాణిక నాటకానికి వీరు రూపకల్పన చేశారు. “మహారాష్ట్ర వాన్మ యమునగల చ్మితకథళు ననుసరించి వాయబడిన మనోహరమగు నాటకం. పాండవుల గర్వ విజృంభణము, శ్రీకృష్ణుని కార్యకౌశలము, రావనుల మాయా- నటన చాతుర్యము, భారత సం్యగామానంతరమున ఆర్యావర్త సిద్ది అనేవి ఈ నాటకంలోని _పధానాంళశాలని “దాసబోధ”లో (వకటించిన తమ పుస్తకాల

వరంగల్‌ నాటక సాహిత్యం. ఒక పరిశీలన ల్సిం0 వివరణ పట్టికలో శేషాది రమణకవులు పేర్కొంటారు. మవిభారతం నుండి మౌలిక కథాంశాన్ని స్వీకరించినా అనాడు మహారాష్ట్ర (ప్రాంతంలో _పాచుర్యంలో ఉన్న పెక్కు. విషయాల స్వీకారంలో ఆ నాటక రచన సాగుతుంది. కురుక్షేత యుద్ధంలో విజయం పౌందిన అనంతరం [దౌపదీ సపొతంగా పాండవులందరూ ఒకచోట సమావేశమైన సన్ని వేశంతో ఈ నాటకం ఆరంభమవుతుంది. దుర్యోధన దుళ్ళాసనాములు తనను హీనంగా అవమానించీన్నాడు అర్జునుని పర్మాక మమే మైందని ద్దౌపది (వళ్నించటం, అర్జునుడు సమాధానమిచ్చి తనను సమర్థించుకోవటం శ్రీకృష్ణుని సహాయనంపత్తుల పట్ట అలక్ష్యభావం (వదర్శించటమేగాక , శ్రీకృష్ణుడి సహకారం కొరవడినా తాము గెల్చి తీరేవారమని డాంవికాలాపల్క-టం, ఈ విషయం విని నారదుడు కృష్ణుణి కుపితుణ్ణే చేయటం, కడకు అర్జునుడు పరా భవం చెందటం ఈ నాటకంలో సాగిపోయే కథాంశం; పెక్కు. సన్ని వేళాలు, సంఘటనలు, ప్మాతలతోపాటు వద్యాలు గూడా ఈ నాటక 0లో చోటు చేసుకొని సం్యవదాయ నాటక పోకడను సంతరించుకొంటుందీ నాటకం. ఆంక, రంగ విభజనల్లో పాళ్చాత్య నాటక [ప్రభావం కన్పిస్తుంది. దీనికితోడు ధర్మవరం కృష్ణమాచార్యుల వారీవలెనే నాటకంలో ఎడనెడా సమకాలీన సంస్కరణావశ్యక విషయాల్ని గూడా ప్మాతలచేత (_సకటింపజేస్తారు శేష్మాదిరమణ కవులు. సుందరి సౌందర్యానికి, సరస సంభాషణా కౌశల్యానికి ఆచ్చెరువొంచిన అర్జునుడు. “పడతుల్‌ విద్దెల నేర్వరాదనుచు (గొంబాటల్‌ పిసాలించి, యా, నుడులే వేదములట్లు చేయటకు నజ్ఞుల్‌ చూచుచున్నారలో...” అని పల్కుళాడు. స్త్రీలు విద్యాగంధులు కావాలన్న ఆనాటి సంస్కరణావసరాన్ని శేషాాదిరమణ కవులు ఈవిధంగా నాటకముఖంగా తెలియజేశారు. శేషాదిరమణ కవులపై నమ్మగ పరిశోధన చేసిన డాక్టర్‌ ఐ. కిషన్‌రావు ఈ నాటకాన్ని పౌదా ణిక, ఇానపద మ్మిశమంగా "సీర్కొాంటారు. “హెపారాయ నీర్యాణము” అన్న మరోరూపకాన్ని 1915లో శేష్మాదిరమణ కవులు రచించారు. బొబ్బిలి సర్మగామం నేవథ్యంగా రూపకల్పన చేయబడిన ఈ నాటకం నాందీ, (పస్తావనలతో సాం్మప దాయ సరళిలో సాగి, విషాదాంతంగా ముగుస్తుంది. తెలుగు ఉర్జూ భాషల అసహజ మి(శమంతో పలికే హైదర్‌ జంగ్‌ సంభాషణలు హాస్యాన్ని అందిస్తాయి. 53.19

త! సాహితీ సంపద “నాందిలో _పధానప్మాతల్ని పేర్కొంటూ ఇష్టదేవతా ప్రార్థన చేయటం శేషాద్రి రమణ కవుల (ప్రతిభను వెల్లడిస్తుంది. ఈ నాందీ వద్యాన్ని గమనించండి;

“నిరుపమ వద్మనాయక వినిర్మల వంశమునన్‌ జనించి భూ

భరమును జాొపరాయు వయివేచి ద్విజాన్వయురాము గర్వ

సం హరణ మొనర్చి ధర్మ పథమందు జరింపుచు (బేమ మల్లమా

తరుణి పయిన్‌ వహించు గుణనాధుడు రాణ్మణి [పోచు లోకముల్‌.”

1926లో “వచండ భార్గ వము”, 1929 లో “దమయంతీ సంవరణము” 1029 లోనే “పాదుకా పట్టాభి షేకము” అన్న నాటికలను గూడా శేష్మాదిరమణ కవులు రచించారు. “్యపచండ భార్గవము” భవభూతి కృత “మహావీర చర్మితము” నకు ఛాయానువాదమని పాదసూచికలో కవులు పేర్కొంటారు. “పాదుకా పట్టాభిషేకం” నాటిక రామాయణ గాధ కాక, శివాజీ, సమర్థ రామదాసులకు సంబంధిత ఇతివృత్తం. తన గురువు పాదుకులను సీంహాసనం పై ఉంచి శివాజీ సేవించటం ఈ నాటిక కథాంశం. “ఆంధ స్మామాజ్యము,” “ఉ త్తరుడు” అన్న ఈ కవుల రూపకాలు అమ్ముదితాలు.

పౌరాణిక, బార్మితక నాటక రచనలనే గాక, సమకాలీన సమస్యలను (వస్తైవించే సాంఘిక నాటక రచనను గూడా శేషాాది రమణ కవులు చేపట్టారు. “కాల సంవాదితా నాటకేన సట్టీభవతి” అని (పతిజ్ఞా నాటకంలో (వతీహారి చేత చెప్పిస్తాడు లాసుడు. కాలానికి సంబంధించిన నాటకమే (వదర్శించాలన్నది బాసుని ఆంతర్యం. ఇదే విధంగా “సమాజం కొ త్ర ధోరణిలో రూపం దిద్దు కొన్నప్పుడు, రంగస్థలమూ ఆందుకనుగుణమైన సరిణామం. చెందాలి" అంటాడు (ఫ్రాంకోయి లోయిస్‌. అంటే సమకాలీన జనజీవనాన్ని, మానవ గమనాన్ని నాటకం తేటతెల్లం చేయగలగాలన్నదే పై ఇరువురి వముఖుల ఆంతర్యంగా మనం (గహించగలం.“విచ్చిత వివాహం” అనే సాంఘిక నాటకాన్ని 1935 లో శేషాాది రమణ కవులు రచించారు. ఆనాటి సంకువిత సమాజంలోని పెక్కు. భయానక సమస్యల (ప్రాతివదికగా ఈ నాటక రచన చేళారు కవులు. పాత విలువలు, హరించుకొనిపోయి నాగంకత పేర కమ్ముకొచ్చిన డాంబిక కుహనా ప్లోకడలు సమాజాన్ని ఎంతగా నిర్జీవం చేస్తాయో, మానవుల్ని ఎంతగా చిగజార్చి వేస్తాయో తెలియజెప్షందీ నాటకం,

వరంగల్‌ నాటక సాహిత్యం-.ఒక పరిశీలన ణి

గౌరినాధకాన్త్రి, గౌరీ దంపతులకు ముగ్గురు సంతానం. మాధవరావు పెద్ద కొడుక్రైతే, రామచందుడు చిన్నకొడుకు; కాంత కూతురు; తగిన ఈడొచ్చినా “కాంత వివాహం చేయలేని తన అసవాయతకు గౌరీనాధకాన్త్రి కుమిలిపోతుంటాడు. దీ&ితులు అనే కపటి, వంచకుడు ఈ దంపతుల్ని ఆకట్టు కొంటాడు, కూతురుని ఈతనికిచ్చి వివాహం చేయటానికి శాస్తి దంపతులు సర్వ (వయత్నాలూ చేస్తారు. ఈ వివావిన్ని శాంత తిరస్కరిస్తుంది. అంతేగాక, తాను మనసుపడ్డ శ్యామసుందరునే వివాహమాడుతానంటుంది. కానప్పుడు ఆత్మత్యాగ మైనా చేస్తానంటుంది. పోలీసు అధికారి అబ్దుల్‌ కరీం దీక్షితుణ్ణి అరెస్ట్‌ చేస్తాడు. కులభేదాలను, శాఖా భేదాలను మాధవరావు నిరనీంచటమేగాక , శాంతను థ్యామ సుందరునకిచ్చి కులాంతర వివాహం చేయటానికి సిద్ధపడుతాడు.

వృద్ధులంతా సర్మపదాయాన్ని పట్టుకొని ఆ పరిధిలోనే కొట్టుకుమిట్టుకు లాగుతుంటే యువకులంతా నూనవ సమష్టి (వగతికి అవరోధాలై న పూర్వ మూఢాదారాల పట్ట విముఖుల్తై ఉండటం, సంస్కరణ దిశవైపు నడుం కట్టటం; ఉద్యోగాల కొఆకు నిరంతరం ,ప్రాకులాడే నిరుద్యోగులు, రైతుల కడగండ్లు; రేమి బాధలు, వరకుల్క. జొడ్యం, కపట భక్తులు, దురభ్యాసాలు మొదలైన అంకాలెన్నింటినో ఈ నాటకం ద్వారా వెల్లడించి ఆనాటి రోగిష్టి సమాజాన్ని కళ్ళముందుకు తెస్తారు శేష్మాది రమణ కవులు, “కన్యాళుల్క౦” “వరవ్మికయం” నాటకాల (ప్రభావం శేషాదిరమణ కవులపై బలమైన మ్యుదనే వేసిందన్న సత్యం “విచ్శిత వివాహం” ద్వారా (గహింవగలం. 1929 లో వచ్చిన “ళారదడా చట్టం” గూడా ఇటువంటి రచనలకు (పేరణ నిచ్చిందన్నదీ సత్యమే. యుక్త వయసులో కన్యలకు వివాహం చేయలేని తల్లిదర్యడ్రులకు మఠాధిపతులు సంఘ బహిష్కరణ శికగాని, అపరాధ శుల్కం గానీ విధించేవారు. ఈ శర్కక దురాచారాన్ని గూడా ఈ నాటకంలో కవులు (పత్యత్షం చేశారు.

1935 లో “చం్యదరేఖ” అన్న మరో సాంఘిక నాటకాన్ని రచించారు శేష్మాది రమణకవులు. ఓరుగల్లు ఉస్మానియా కళాశాల వార్షికోత్సవ సంద రృంలో ఈ నాటక (వదర్శనం జరిగినట్టు “గోలకొండ” పృతిక (ప్రచురించింది, చందరేఖ విద్యావంతురాలు; కమలా (ససాదరావుల కూతురు; వ ర్త మనోహర రావు విద్యాళ్యాసంకోసం విదేశాలకు వెళతాడు. రత్నాల వ్యాపారిని హత్యచేసిన

య సాహితీ సంపద దొంగలు ఆ శవానికి మనోహరరావు దుస్తులు తొడుగుతారు. (గామస్థులు చందరేఖ భే మరణించాడని (పబారం చేస్తారు. చందరేఖను వైధవ్య చిహ్నాలు ధరించమని తల్పిదర్శడులు వత్తిడి చేస్తారు; చందరేఖ తిరస్క రిస్తుంది. శంకరాచార్యపీఠం నుండి చం్యదరేఖ తండికి శ్రీముఖం తెచ్చిన గౌరీనాథకాన్త్రి చర్మదరేఖపై మనసు పడటం, తులసీదాసు శరణాలయంలో చందరేఖా =. మనోహరరాపుల పునస్సగామం - ఇదీ ఈ నాటకంలో స్థూలంగా కథాంశం.

ఆనాటి యువతీ యువకులలో (పజ్వరిల్లే అభ్యుదయ భావనలు, సమా వాన్ని పీడించే మూఢాచార వై ముఖ్యం, ధనంమీది యావ, వంచనలు, మకాధ్సి పతుల అవినీతి (వవర్తనా అన్నీ ఈ నాటకంలో చోటు చేసుకొంటాయి. అల్లుడు అ స్రికోసం తల్లిదం్యడులు సర్కారుకు దరఖాస్తు చేసికొని, విజయం చెందితే, తన భర్త మరణమే నిజమైతే, తనకా ఆస్తే ఆవసరం లేదంటుంది చం్యదరేఖ. దేశ సేవపట్ల, బాలవితంతువుల దుర్భర దైన్య జీవితం వట్టా, తిండీ గుడ్డాలేని దర్శిదులవట్లా చర్మదరేఖ పరిశాపం చెందటమేగాక, శరణాలయాలు స్థాపించి సేవ చేయాలని ఆరాటపడుతుంది. హిందూ మహమ్మదీయ సఖ్యత కావాలం టుంది. ఇట్టా చం్మదరేఖ ప్యాతను ఒక సంస్కరణాత్మక ఆశయాలు గల ఉదా త్త యువతిగా ఈ నాటికలో తీర్చిదిద్దారు. (పతి వాటకంలోనూ “రెయిజర్‌” అన్న కవి ప్యాత ఉంటుంది. నాటక రచయిత తన ఆశయాలను, విశ్వాసాలనూ అన్నింటినీ ఆ పాత ముఖంగా వెలువరిస్తాడు. చర్మదరేఖ శేష్మాది రమణకవుల ఆశయ జనిత ప్యుతిక. అనాటి సమాజాన్ని పట్టి పీడించే అస్పృశ్యత, వారి ఆధోగతి జీవనం, నిరుద్యోగం, దార్మిద్యం; బాల వితంతువుల పట్టా, యువకుల సంస్కరణాలిలాష వట్లా సానుభూతి లేశమైనా భేని తల్లిదర్శడులు, రైతుల (శ్రమను దోచుకొనే ధనికులు _ ఇట్టా ఆనాటి సంషోభ సమాజాన్ని ఈ నాటికల ద్వారా వెల్లడిస్తారు రమణ కవులు.

1937లో “సుశీలొ అన్న మరో సొంఘక నాటక రచన చేశారు శేషాది రమణ కవులు. ఈ నాటక ప్రదర్శన వివరాలు గోలకొండ వ్మతికలో పచురిత మైనాయి. సుశీల శ్యామలా శంకరరావుల కుమా రె. మోహనుడు, కళావూర్డుడు మశీల సోదరులు. వార్య పోరుతో మేవల్లుడు వసంతుడికికాక , కళ్యాణడావుకిచ్చి

వరంగల్‌ నాటక సాహిత్యం-ఒక వరిశీలన ర! విబాహం జరిపిస్తాడు శంకరరావు. కట్నం డబ్బుకోసం శంకరరావు గృవినికే శ&కీ తెచ్చి జప్తు చేయిస్తాడు వియ్యంకుడు సుబ్బారావు.

కడకు వసంతుడు, సుశీలను భర్త కళ్యాణరావు వద్దకు చేరుస్తాడు. మధ్య తరగతి సార్యపదాయ ఆరాట జీవితాన్ని; వితంతు స్త్రీల పట్ల సాటి స్త్రీల కంటే ఏహ్యభావాన్నీ, వరకట్న జాడ్యాన్ని ఈ నాటకంలో (ప్రస్తావిస్తారు రచ యితలు, సమాజ సంస్కరణ దృష్టితోనే ఈ నాటకాలను శేష్మాది రమణ కవులు రచించినా, అక్కడక్కడా మెలో [తామా ఫక్కీలు అనుసరించివా, నీతి బోధల తోనే నాటకాలను నింపే [పయత్నం చేయనందువల్లనే ఈ నాటకాలు మన గలిగాయి.

1953లో చొల్టేటి నృసీంహ శర్మగారు “భిషగ్విజం” అన్న ఒక అద్భుత (పకీకాత్మక నాటక రచన చేళారు. “వబోధ చందోదయం” లో వలే ఈ నాట కంలోని ప్మాతలన్నీ సంకేత రూపాలే. దేవేందుడు, ధన్వంతరి, నారదుడు, (పాణరాజు, కర్ణయ్య, కన్నయ్య, న్నేతాదులు, అజీర్దుడు, శుభకుడు, జఠరా నలుడు, అమూర్త, తపనుడు, మ్యత్యుదేవి, నియంతి, కామల, అవథ్య వంటి 3౩2 ప్యాతలలో కూడిన ఈ నాటకం తెలుగు నాటక రంగంపై ఓ విశిష్ట (పయోగం. “లోకంలోని మానవులకు వ్యాధులు ఇత్యాది బాధల్ని రూపుమాపి, పభాన్ని, ఆయురారోగ్య (వదమైన శరీరాన్ని మాకు (పసాదించు ....” అంటూ ధన్వంతరిని (ప్రార్థించటంలో ఈ నాటకం ఆరంభమవుతుంది. ఇం్యదసభ కొచ్చిన భరద్వాజునకు ఇందుడు 24 తత్వాత్మక శరీరాధి పతియగు జీవుని ఉత్పత్తి (కమాన్ని గూర్చి వివరిస్తాడు, ధన్వంతరి దియుదాస నామంతో కాశీ నగరంలో జన్మించి మానవులకు ఆరోగ్యాన్ని (వసాదించటం; ఆకాల మృత్యువాత వడ్డ రోగుల ఆహారం లేక మృత్యుదేవి విచారపడటం; ఆమె సైన్యాధిపతులైన వాత, పిత్త, శ్రేష్మాలుగూడా ధన్వంతరిని ఆడిపోసుకోవటం, పాణరాజు కోటలోకి అనారోగ్యం (వవేశించటం, మంతి బుద్ధి సాగరుడు ధన్వంతరిని వైద్యం కొకు తీసుకురావటం, మృత్యుదేవి సైన్యం అయిన వ్యాధులపై జొషధాలను అస్త్రాలుగా (పయోగించటం, ధన్వంతరితో ఓడి మృత్యుదేవి సైన్యం పలాయనం చెందటం, మృత్యుడేవి స్వయంగా వచ్చి పాశుపతాస్త్ర వయోగం చేయటం, (పతిగా ఛన్వంతరి మృత్యుంజయాస్త్రం [1పయోగించటం - నారదుడు వచ్చి సమాధాన

294 సహెైహితీ సంపద పరచటం, [పాణరాజు ధన్వంతరికి సన్మానం చేయటం - ఈ నొటకంలోని (నరాన సంఘటనలు. మానవుని ఆయురారోగ్యాలను హరించే నమస్త వ్యాధులు, ఆ వ్యారుల్ని నివారించే వివిధానేక ఆయుర్వేద కొషధాలు ఈ నాటకం ద్వారా రచయిత వెల్పడిచేస్తారు. [పాళ్చాత్య దేశాల్లో అడాల్పి ఆప్పీయా, మేటర్‌లింక్‌ వంటివారు ఈ శతాబ్దం మొదట్లో బహుళంగా (వపంచంలోకి తెచ్చిన “సింబా లిజం” పోకడలో ఆమూల్యాగం సాగిన రచన ఇది. _పదర్శన పరంగా ,సాం కేతిక పరమైన [పయోగంగా కాక కథా కథనంలోనే (పతీకాత్మకత ధోరణిని (ప్రవేశ "పెట్టటం ఎంతో కష్టసాధ్యమైన వని. అణినా రచయిత ఇందులో సంపూ ర్ణంగా కృతకృత్యుడవటం ేర్కొనదగింది. అద్భుత భావుకతకు, వాస్తవికతకు, కళాత్మకతకు పట్టం కట్టిన ఈ నాటకం హైదాదాద్‌లో 'స్రేట్‌ ఆయుర్వేద సదస్సు సందర్భంగా (పదర్శింప బడింది. ఈ నాటకంపై పరిశోధన చేసి, డాక్టర్‌ పెద్ది వెంకటయ్య ఎం.ఫిల్‌ సట్టాను కాకతీయ యూనివర్శిటి నుండి పొందటం విశేషం. శ్రీ పాములవరరి సదాశివరావు గారు “ఆత్మ గౌరవం” “క ర్తవ్యం” “గోవా పోరాటం”అన్న మూడు రూపకాలను రచించారు.రామప్ప ఆలయ నేవధ్య భూమి కలో రూపొందింసబడిన నాటకం”“ఆత్మ గౌరవం”, కళాకారుడు అత్మ గౌరవాన్ని, నిజాయితీని కోల్పోయి, డబ్బుకు, వేషాలకు లొంగిపోకూడదన్న సర్యాన్ని ఈ నాటకం వెల్లడిస్తే, చ్లైనా యుద్దం ప్రాతిపదికగా జరిగిన (దోవోన్ని “క ర్రవ్యం” నాటకం తెల్పుతుంది. “గోవా పోరాటం” వరంగల్‌ జిల్లా అంతటా “వీధి నాటకం” శైలిలో (వదర్శిత మైంది. రం కం48 (పాంశంళో మధుర శవి మోత్కూరు మధుసూదనరావు “సార్థకజీవి” అన్న నాటకం (వాకారు. సుధీర్‌ అన్న ఆదర్శవంతుడు, బాల వితంతువైన సరళను వివాహమాడుతాడు. బాల వితంతువుల కడగండ్తు, ధనిక యువకుల దురభ్యాసాలు, దేశ కాలప్మాతముగా ఆచారము లాచరించ వలెనన్న హితోక్తులు ఈ నాటకంలో దర్శనమిస్తాయి. “తెలుగు ఏకాంకికా వికాసం"అన్న అంశ ౦పై పరిశోధన చేసి, ఉస్మానియా యూనివర్శిటి నుండి 1986 లో లార్టరేట్‌ పొందిన డాక్టర్‌ వనం మధునూదన్‌

వరంగల్‌ నాటక సాహిత్యం-ఒక పరిశిలన 295 (ప్రముఖ నాటక రచయిత గూడా. సమకాలీన సమస్యలపై బలమైన సన్ని వేశాలతో, పటు సంభాషణలతో డా॥ మధుసూదన్‌ పెక్కు నాటికా నాటకాలు (వ్రాశాడు. మవిత్ముని నిద్ధాంకాల్ని బలి చేస్తున్న నాయకులపై వ్యంగ్య అధిక్షేపాత్మకంగా “అమ్మయ్యో గాంధీ. చాలుకాడు”. నిరుద్యోగ సమస్య నేపథ్యంగా “బుణం తీరిపోయింది” “భారతి కళ్ళు తెరచింది” అన్న (వయో గాత్మక నాటికలతో పాటు, తెలంగాణా మాండలికంలో “అంటరానివాళ్ళు" అన్న నాటికను రచించి, తెలుగు నాటక రంగాన్ని శోభావంతం. చేశారు డా॥ మధునూదన్‌. సమకాలీన సమస్యలను ,పస్తావిన్తూ తక్కెళ్ళ బాలరాజ్‌ “నవతరానికి నాంది” “మరో (పొద్దు పొడుపు” “చైతన్య పథంలో” అన్న నాటికలకు రూపకల్పన చేశారు. “పతాపర్యుద, కాకతీయ వైభవం, స్మమాట్‌ గణపతిదేవ” అన్న (వ్రయోగాత్మక రూవకాల్ని డా॥ బ. కిషన్‌రావు (వాకారు. రంగస్థల చృటాన్ని అత్మికమ్‌ంచి సంఘటనానుగుణంగా బహిరంగ (వదేశాల్లో శబ్దం వెలుగుల సాంకేతిక ఉపకరణాల మాధ్యమంతో (వదర్శింపబడే ఈ (ప్రయోగ రూవకాలలతో “మేయర్‌ హాల్గు” (నయోగ (ప్రభావం కనిస్తుంది. ఛ్రీ గట్ట రాంరెడ్డి “సమాజంలో మనం” “మధ్య తరగతి మానవుడు” "ఈ బతుకు మాకొద్దు” రూపకాలకు రూపుదిద్ధితే, శ్రీ నంది రాజిరెడ్డి “సబల, మా మతం మానవత్వం” వంటి నాటికలను (వ్రాశారు. “గగనంలో గడ్డి పువ్వు” అన్న నాటకాన్ని మహ్మద్‌ అబ్దుల్‌ కరీం వాశారు. వరంగల్‌ నాటక సాహిత్యం జాన్‌ ఇ. కన్నింగ్‌ హామ్‌ పేర్కొన్నట్లు _ ఆయా కాలాల సామాజిక, ఆర్థిక, రాజకీయ, నైతిక సమస్యల్ని తనలో సమ్మ్యగంగా నింపుకొంటూనే సుసంపన్న మైంది. న

అర పునుచర్మిత - తా థ్ర్విత (పతీక ఎాగంగిశెటి లతమ్మీనారాయణ ట్‌ సెర్వకాలికంగా అన్వయించుకోదగ్గ సందేశాన్ని, నిత్య స్మరణీయమైన భావాన్ని అందించేవాడు మహాకవి. అలాటి సందేశం, స్మరణీయత ఉన్న రచననే మహాకావ్యంగా ఒక జాతి ఆర్బిస్తుంది, అన్ని కాలాలలోను అన్వయించ బడేదే మవాకావ్యం. దాని కర్తలే మహాకవులు, ఎంత లౌకికమైన కథను తీసికొని చెబుతున్నా, ఎన్ని కొత్త చమక్కా రాలను చూపుతున్నా, అన్యాపదేశంగా -_ అందులో తన సందేశాన్ని (పకీకా (ప్రాయంగా - అంతగ్లీనం చేస్తాడు మహాకవి, ఆ సందేశం ఒక విశిష్టంగా, వత్యేకంగా ఉండాలి. తొను స్వయానా అనుభవించి చెబుతున్న ట్లుండాలి. మన హృదయాలచే అనుభవింపచేసేదిగా ఉండాలి. అప్పుడే అది రసస్థితిని పొందు తుంది. లౌకికమైన కథలోని విషయం స్థాయీభావం దగ్గర ఆగిపోతుంది. దానికి ఆతీతంగా - దేశ, కాలాతీతంగా - వ్యజ్యమానం చేస్తున్న వస్తువుకి అ కథను గురించి ఆలోచిస్తున్న వారి మనస్సుల్లో సావత్కరించి, విశిష్టమైన అనువవాన్నిస్తుంది - అదే రస్యమానత _ రససిద్ధి. కథా నిర్మాణంలో రెండు భాగాలున్నాయి. 11. ప్యాతలు, సంఘటనలు వగైరా సర్వకల్పనలు ఇతివృత్తానికి సంబంధించినవి, 2. వాటి ద్వారా కవి రస చర్చను ఈ పరంగా విశ్లేషించి చూస్తేనే, రస సిద్దాంతానికి కావ్యాల్లో సర్తైన ఆన్వయం లభిస్తుంది. లేదంటే అది అద్వైత తత్త్వ సిద్ధాంతంగానే మిగిలిపోయే ఆవకాశం ఉంది. ర్త నన్నెచోడుని మాట. వస్తుకవితకు తళ్వక విత అని కొందరు అన్వయం చెప్పారు. అయితే వారు విశ్హేషించిన తీరు వేరు. సరైన అర్థం ఇదేనని నా నమ్మకం.

మనుచర్మిత - తాత్త్విక (వతీక జ ఏమిటి పత్యేకంగా చెబుతున్నాడు? అనేది వస్తువు ఆది ఆ ఇతివృ త్రగత ప్మాతాదురిచేత, లోనయ్యే సన్ని వేశాలచేత (వతీకాపాయంగా మలచబడుతోంది. ఆ మలచటమే ఆత్యుత్కృష్ట శిల్పం. కావ్యాత్మ ఆ వస్తువే. అదే భావం. అందుకే దాన్ని తెలియజె ప్పేవన్నీ విభావాదులు. పాఠకుడు ఆ మూలభావాన్నే హృదయాపహ్దాదకరంగా అనుభవిస్తాడు, ఆనందిస్తాడు. ఆ అనుభవమే రసం, అంటే రససిద్ధి, జ్ఞాతంగానో ఎ అజ్ఞాతంగానో, ఆ మూలవస్తువును తన్మయీ భావంగా దర్శించి, అనుభవించినప్పుడు కలిగేది.

కొందరు - ముఖ్యంగా శతక కవుల వంటి వారు కూడా అద్భుతంగా, అందంగా, అతి సంక్షిప్తంగా నిత్య స్మరణీయమైన సందేశాల నందిస్తారు. విత్ర నాలను విత్తనాలుగానే అందించడమన్నమాట. దాన్ని కావ్యభూమిలో నాటి, వండించి, వండును అందుకోవడమని చెప్పడం కాక, మూలమైన విత్తనాన్ని యథాతథంగానే అందించినట్లు ఉంటుంది. అలాటి సందేశాలు వారి అనుభవ ఫలితంగా ఈూపుదిద్దుకొన్న అభ్మిపాయాలు అయినా అవి అభ్మిపాయాలే, కావ్య వన్తువుగా మారని భావాలే. సాహిత్య విమర్శలో ఇలాంటి భావాలకు (అభ్మిపాయా లకు _- 114688 కు) పరిగణన ఉంది. కాని భావాలు (428) వేరు కావ్య భావన (లేదా వస్తువు - ₹%606) వేరు. అనుభవ పాఠం వండిన అభ్మిపాయా లైనప్పటికీ, వాటినే సందేళాలుగా ఇచ్చే కవిత వార్తాకవిత అవుతుంది; వస్తు కవిత కాదు. వస్తుకవిత అంటే (వతీకా [1పాయంగా కావ్యంలో రస్యమానమైన వస్తువును మలచినదే, రసకవితే.

ఇంత ఉఊపోద్దాత మెందు కనుకోవచ్చు. మనం చాలా కావ్యాలను మహా “కొవ్యాలుగా భావిస్తుంటాం. చాలా మంది కవులను మవి కవులుగా సమ్మా నిస్తుంటాం. ఇప్పట్లో అయితే ఈ రెండు శబ్దాలు చాలా తరచుగా, తరచి అర్థం చూసికోరుండానే, వాడే విశేషణాలయ్యాయి కాని, కనీసం పూర్వ కవుల కావ్యాల విషయంలోనై తే, కాలాన్ని జయించి నిలచిన వారినే, వారి కృతులనే ఈ క బ్ఞాలతో గౌరవించే అలవాటు ఇంకా మిగిలి ఉంది.

'పెద్దనను మహా కవి అని, మనుచరిితను మవా కావ్యం ఆనడం సర్వ సాధారణం. అన్ని కాలాలకు అన్వయించబడే, ఆందులోని కావ్యతత్వం-వస్తువు-

206 సాహితీ సంపద ఏమిటి? ఏ కాలాతీత సందేశంవల్ల ఆయన మహా కవి అయ్యాడు? అనే దాన్ని మనం నరిగా విశ్లేషించుకొన్నామా?.... అనేది పళ్న.నా మట్టుకు నాకు సందే వామే. ఆయన కథానిర్మాణ రీతిలో చూపీన నవ్యత - (ఆదే తర్వాతి వాళ్ళకు పడికట్టులాగయింది), వర్ణనల్లోని కొత్ర చమత్కారం, శబ్బంలోని అపారమైన మనోహరత్వం.... వీటి వల్లనే ఆయనను మహా కవిగా సంభావిస్తున్నాం కాని, ఆయన (పతీకా పాయంగా అందించిన తా త్రిక సందేశాన్ని విశ్లేషించి కాదు. అనుకొంటాను. అలా ఆ కావ్యంలోని తాత్త్విక వస్తువును విశ్తేషించిన ఏకైక విమర్శకులు ఆర్‌. ఎస్‌. సుదర్శనంగారొక్క రేనేమో! తతిమ్మా వారు మహమ్మ దీయ సంపర్కం వల మధ్యయుగాల్లో (ప్రబలిన లోగదృష్టిని, దానినీ జయించ వలసిన ఆవశ్యకాన్ని మనుచర్మిత ధ్వనిస్తున్నది _ అన్నారే కాని, అంతకంటే అడుగు ముందుకు వేయలేదు.! మానవుని చి త్తవృత్తిలోని వైరాగ్య - లాలస వృత్తులను, వాటి నడుమ ద్ర్వైరీభావ స్థితిని - మనుచర్మిత ఎలా వతీకిస్తున్నదో వివరిస్తూ, ఆ దై్వైధీభావతను వరూధినిగా, ఆందులో వైరాగ్య వృత్తికి సంకేత మయిన (ప్రవరుడు ఆత్మగా, లాలస భొవానికి (పతీక అయిన మాయా (పవరుడు శరీరంగా రూపీకరించబడ్డారంటారు నుదర్శనంగారు. వై రాగ్యస్థితి సర్వభూత ములలో (_పేమగా పర గవనీంచుట స్వరోచి వృత్తాంతంలో విశదమయిందంటారు. ఈ భాగంలో సుదర్శనంగారు ఇచ్చిన వివరణం, సమన్వయం అత్యంత వతిలా వంతమైంది, సృజనాత్మకమైంది.

అయితే ఆ వివరణ, వ్యాఖ్యానాలు కవి హృదయానికి దగ్గరగా ఉన్నాయా? అనేది (వళ్న. పూర్వ కవుల (వతీకలలో ఒక విశిష్ట లషణముంది, వారు తాము సంకేతిస్తున్న భావాన్నంతటినీ, మొదట అ ప్యాతాదుల పేరుల్లోనే నికి వం చేయడానికి వయత్నిస్తారు ఒక విధంగా ఆ పేర్చే మొట్టమొదటి (వతీకలు ఆదికవి వాల్మీకి నుండి వచ్చిన సర్మ్యవదాయమే ఇది. రామ శబ్దానికి" ఉన్న శబ్ధార్మ వివరణ, తదనుగుణమైన త త్వ వివరణ అందరికి తెలిసినదే. లక్ష్మణుని భార్య ఊర్మిళ, ఆమె స్థితికి ఆమె పేరే సంకేతం. ఎప్పుడూ న్నిది 3. వూజ్య శ్రీ ఆరార్య తిమ్మావజ్ఞల కోదండరామయ్య గారు, ఆం. "1

సాహిత్య ఆకాడమీ (వచురించిన మనుచశ్శితకు పీఠిక (వాస్తూ సమ్మగంగా

అందరి అభి(పాయాలను ేర్కొనా శైరుం

మనుచర్మిత . తాత్త్విక (వకీక రం స్తున్నది కనుక ఆమె ఊర్మిళ. కృతకంగా సాధించే ఆర్థాలు కావు. సహజంగా ఉండే అర్థాలతోనే ఆ 'పేర్సను తాము చెప్పదలచుకొన్న భావాలకు తాలి సంకేలా లుగా వాడుకొన్నారు మన వూర్వ మవీ కవులు. కాళిదానునే చూద్దాం. శాకుం తలం విషయం తీసికొందాం. పురాణ (పసీద్దాలైన పేర్షను వదలి, తాను కల్పిం చిన తతిమ్మా పేర్గన్నిటినీ ఎంత సంకేత [పాయంగా పెట్టారో గమనించ వచ్చు. అసూయ బారం రవంత కూడా చూపనిది అనసూయ, (పియంగా మాట్లాడేది 1(పియంవద, కార్డం వంటి కంఠంతో దుష్యంత సళలో (ప్రసంగిం నవాడు కనుక శార్జరవుడు. ఇలా తరువాత, తరువాత సంభాషణా, చేష్టట్రో వ్యక్తమయ్యే. సమస్త భావాన్ని, ఆ ప్మాతల పేర్లలోనే సంకేతిం చేశాడు. భారతీయ సాహిత్యంలో ఇదొక వరవడి. పురాణ నామాలలో కూడా అత్యధికం ఇలాటివే. వాటికి ప్మాగూపాలై న ఖగోళాది అంశాలకు అవి (పతీక లే. ఈ సనాతన భారతీయ _ సంపదాయాన్నే [ప్రాయికంగా తెలుగు కవులూ అనుసరించారు.

"ెద్దన్నా ఆ రహస్యం తెలిసే తాను వినూత్నంగా కల్పించదలచుకొన్న కథావస్తువులో ఆ సం్యపదాయం మేరకే పేర్గనే తన తొల్మిపతీకలుగా చేనీ, తన త త్రదర్శనాన్ని వివరించాడు.

ఒకానొక ద్విజాతి(పవరుడు - (వాహ్మణ్యశేష్పుడు - అని మార్కండేయ పురాణంలో (పసక్తమెైన - నామరూపొదులు స్పష్టంగాలేనివాణ్ణీ _ తన కావ్యానికి పరోక్షనాయకుణ్ణి చేసి, అతనికి ససవరుడు' అని నామకరణం చేసి, కాన్యీజ స్థితికంతా అతన్నే వధానం చేసి, మనుచర్మిత అంటే వరూధినీ [వవరాఖ్యం అన్నంతగా ఆ పీజభాగానికి అమిత _పాధాన్యం ఇచ్చి కావ్యాన్ని నిర్మించాడు పెద్దన్న. ఎందుకింత (ప్రాధాన్యం? కావ్య క థాభాగాలలో తగిన తూకం పాటించే శిల్పజ్ఞత ఆమ్మాతం తెలియనివాడా పెద్దన్న? పేర్ణలో ఎక్కడా, ఏ పురా ఇంలోనూ, ఏ మానవులోనూ వినని ఈ కొత్త 'సేపను ఎందుకు పెట్టాడు? ఆ పేరు ద్వారా ఏం ' చెప్పాలనుకొన్నాడు? ఇదీ మనుచర్శితలోని తాత్త్విక వస్తువును వివరించే తొల్మిపళ్న.

తనకు వూర్వమున్న మహాకవులు లారతజాతికి సర్వమాన్యమైన భారత, రామాయణ, భాగవక్రాదులను థెలుగులోకి భెచ్చారు. అవి వై ష్ణవాలని భావించిన

300 సాహితీ సంపద వారు శ్రైన కావ్యాలను కూడా నిర్మించారు. ఈ మహా_గంథాలు కేవల సాహిత్యవర దృష్టితో రచితమైనవి కావు. ఈ జాతికి మూలకందాలై న విలువలను వతిష్టాపించేవి కనుక,. జాతికి పునాదులైన విలువలను (ప్రచారం చేయడానికి వచ్చినవి వాటి రచనలో సాహిత్య కౌశలం ఉంది కాని, కేవలం సాహిత్య కౌశలం (పదర్శించడానికి, దర్శించడానికి వెలువడ్డ రచనలు కావు. అలాటి (వయత్నం చేసిన పయోగళీలి శ్రీనాళుడే. శృంగార నైషధం జాతివిలువల కంటె మించి, సాహిత్య కౌళలానికి సంబంధించినది. అంతకు మునుపు కథా కావ్యం వెలువడ్డా, అది వరవడిని నిర్మించలేదు. సాహిత్య దృష్టికే పరిమిత మయ్యే ఒక వరవడిని నిర్మించడానికి చేసిన [పయత్నం శ్రీనాథునిదే, అంత కంటె మరో అడుగు, ఆతన్ని అనుసరిస్తూ వేశాడు పిన వీరన.... స్థూలంగా ఇదీ 'పెద్దనకు మునుపటి అంధ సాహిత్య నీతి. ఇందులో వర్లికరించవలసిన అంకాలు రెండు. 11. జాతి విలువల స్పృహ, 2. కేవల సాహిత్యపరమైన “సాహిత్యకౌశలం.” ఇందులో మొదటిదానిది సహజంగా పైచేయి.

ఈ దశలో కావ్యరచనకు ఉపష్మకమించినవాడు పెద్దన. సాహిత్య కౌశలంలో ఒక కొత్త స్తరాన్ని చూపుతూనే, జాతి విలువల అనుస్టానానికి విశిష్ట రచన చేయాలన్నది ఆయన సంకల్పం. అలాటి రచనకే మనుగడ ఉంటుందని (గహించిన తత్త్వళాలి. ఆ వరవడిలో చేయడానికి ఐహువిధ వస్తువులు లేకపోలేదు. తన సమకాలీనుడు, రామభ్యదుడు చేసీనట్టు రామా యణాన్ని మరోసారి రాయవచ్చు. కాదంటే నాడు దేశమంతా ఉద్భృతిలో ఉన్న భక్తి ఉద్యమానికి సంబంధించిన భక్తి, మావాత్మ్య గాథలను (వాయవచ్చు. ఇంకా తెనిగించవలసిన పురాణాలు ఉన్నాయి. వాటిని తెనిగించవచ్చు. కాని వాటన్నిటిని వదలి, ఒకానాక పురాణంలోని ఒకానాక రేఖామ్మాత కథను తీసికొని, దాన్ని సాంగోపాంగంగా సాహీత్య కౌళశలంతో పెంచి మనుచర్మితను కథనం చేళాడు. పుష (లంగా కావ్యవస్తువులు (560)666) ఉండగా, పురాణాలు పురాణాలే ఉండగా, ఈ మనుచర్మితనే ఎందుకు ఎన్నుకొన్నాడు? ఇందుకు సమాధానం చెప్పకొంటే, ఇంతకు మునుపటి (వళ్నకు సమాధాన చెప్పుకొన్న ట్రే.

వూర్వయుగాల విలువల పున పతిష్టాపనం కోసం భారత, రామాయ ణాదులు వర్మికమిస్తున్నాయి. ఈ జాతి నిలబడద్ధడే ఇ విలువల మీద. కనుక

మనుచర్శిత - తాత్విక (పతీక 301 అది సమంజనసమైనదే. కాని అంతటితో సమస్య తీరుళుందా?.... ఆ విలువల స్మరణ బాగా ఉంది కాని, వాటి పునశపతిష్టాపనం సాధ్యమయ్యేదేనా?.... యుగాల మధ్య కాలధర్మంలోని మార్పు అంత సులభంగా దాటడానికి సాధ్యమా? ఆ విలువలకు సంబంధించి, సమకాలీనంగా కలుగుతున్న సందేవో లకు సమాధానం చెప్పి ఒప్పించడం సాధ్యమా?.... “భారతం బొంకు, రామా యణం రంకు” వంటి పామర జనులు పలుకు నాటికి రూపుదిద్దుకోలేదనుకోలేం, కాలధర్మంలోని అంతరాలను వ్యాఖానించకుండా, పురాణ యుగాలను, వాటి ధర్మాలను వివరించే ర చనలవల్ల ఏ _పయోజనం సిద్ధిస్తుంది?.... వతి యుగానికీ ఒక వర్తమానం ఉంటుంది ఆ వర్తమానాన్ని పూర్వావర సమన్వయంతో అలోచింవచేసికొనే రచనే ఉత్తమ రచన. అలాటి ఉత్తమ రచన చేయాలనే సంకల్పంతోనే మనుచర్మితను (పారంభించాడు పెద్దన.

మానవజాతి మూలాలను, మానవ మూల్యాలను వీవరించే చర్మితగా మను చర్మితను ఎన్నుకొన్నాడు పెద్దన. ఒక అత్యున్నతమైన విలువల నేపథ్యంలో తన చర్మితను తాను సంస్కరించుకొని, తనను తాను (వకాళింపచేనికొని, ఓక నాగరికతను నిర్మించిన వ్యక్తి సంతతి నేటి మానవులు. (ప్రాకృతికమైన కేవల భౌతికమైన - విలువల పోరాటంలోంచి, తన్నుతాను సంస్కరించుకొని ఈ ఉదాత్త సంస్కృత నిర్మాణానికి కారణమయ్యాడు ఆ ఆదిమ సంస్కృత మానవుడు. ఆతని వారసులు ఎక్కడకు వెళ్తున్నారు? వెళ్ళాలి?.... ఆది (పతి వర్తమానంలోనూ, (వతి మానవుడూ వేసికోవలసిన తొలి ప్న అఆ పూర్వాపర సనమున్వయమే మనుచర్మిత దీనికి నిర్మావకుడు స్వరోచి . తన్నుతాను (వకా శింప చేసికొన్నవాడు, ఆత్మఘర్షణలో (ప్రాకృతిక భౌతిక (ద్రవ్యాల ఆళ లో పరుగులు పెట్టి, చివరకు (పకృతిలోని మూలతత్తాన్ని (గహించి తన్నుతాను బోధపరుచుకొని . ఆత్మజ్ఞానం పొంది - స్వ్యవకాశ సంస్కృతిని సాధించిన వాడు స్వరోచి, అతని వెనుక ఉన్న ఆత్యున్నతమైన విలువల నేపథ్యమే ఆ ఘర్షణకు కారణం. ఆధునిక విజ్ఞానం తెలిలో జెప్పినట్టు మానవుడు పాశవిక మైన, ఆటవికమైన స్థితినుండి నేటి స్థితికి ఎదిగి వచ్చాడన్న మాటను, పూర్వులు ఆంగికరించలేదు. అటువంటి పాళవిక - ఆటవిక స్థతి ఉండవచ్చు గాక!

302 సాహితీ సంపద

అది చర్మితకు అనావళ్యకమైన ఆంధకార భాగం .మానవ చర్మిత అంటే మానవ సంస్కృతి పారంభమైన నాటికి ఆతడు దివ్యుడే. దివ్య వదవిని పంచు కొన్నవాడే మనుజుడైనా, దివ్యునితో అబేదం కలిగినవాడే. అలాటి దివ్య స్ధితి నుండి, లౌకిక . పాకృతిక - ఆకర్షణల కారణంగా అతను తనను తాను దిగ జార్చుకున్నాడు. ఆటవికుడుగా ఉండినా, పాశవికంగా (వవర్హించినా, అతని సుప్త చిత్తంలో ఆతని జాతిగతమైన, వూర్వు సంస్కార వరమైన దివ్యభావన, కసీసం దాని స్పృహ ఉంది. తందువల్లే, తనతో తనే ఘర్షణకు గురై, కష్టపడి మళ్శీఆ పూర్వాన్నత్యాన్ని సాధించడానికి పోరాడి, స్వ్మపకాళశాన్ని పొందాడు. స్వరోచి వృత్తాంతం ఇది. అతని వెనుక ఉన్న ఆ దివ్య సంస్కారం, మానుష స్థితిని జయించిన చిత్త సంస్కారానికి వరూధినీ (వవరాఖ్యం, విశేషించి (పక రుడు (ప్రతీక. వర్తమానంలో ఘర్షణకు గురయ్యే (పతి మానవుడు. గుర్తుపెట్టు కోవలసింది ఆ (పవర స్టితినే. ఆది గుర్తుం టేనే ఘర్షణ - లేకుంటే ఒట్టి పాశవిక సవ వ్రమానం స్వల్సమైంది. స్మరణీయమైన దాని పూర్వస్థితే ఎప్పటికీ

అందుకే కావ్యంలో ఆ భాగానికి ఆంత పెద్దపీట. అ పూర్వస్థితి వైభవం సువ్త చిత్తంలో స్పష్టా స్పష్టంగానైనా (వకాశిస్తున్నందువల్లే స్వరోచి, స్వరోచి కాగలిగాడు. అలాటి స్వరోచి స్థితిని సాధించిన మానవునికి వారసులం, స్వారోచి వలం మనమందరం. మన భవితవ్యాన్ని ఎలా తీర్చిదిద్దుకోవాలి అనేది మన చేతుల్లో ఉన్న ప్రశ్న. మన విలువలను ఎలా కాపాడుకోవాలి అన్నది మనం ఏర్పరచుకోవలసిన విలువ. దాన్ని ధ్వనించడానికే స్వారోచిష మనువు జన్మతో కావ్యం ఆంత మవుతుంది. కావ్యాంతంలో స్వారోచిషుడు జన్మించడం, తపస్సు చేయడం అంతా ఒక తేటగితిలోనూ; అచ్యుతుడు _పత్యషమవడం, ఆచ్యుత స్తుతి మరికొన్ని పద్యాలలోనూ కాగా. పసన్నుడైన అచ్యుతుడు “ఏ వరం కావాలో కోరుకొ”మ్మంటే సాలోక్కం కావాలంటాడు స్వారోదిమడు. “అది తర్వాత వస్తుంది. మునుపు (పజల్ని పాలించు" అని మనుత్వానికి పట్ట గట్టడంతో కావ్యం ముగుస్తుంది. ఇక్కడ గుర్రించవలసింది సాలోక్యం అనే మాటను. మోశక్షమనడం వేరు, సాలోక్యం అనడం వేరు. ఈ జన్మలనుండి ముక్తి కావాలనడం వేరు. ఆ తొలి దివ్యలోక స్ధితిని పొందాలనడం వేరు. స్వారోచిషుడు సాలోక్యాన్ని కోరు కొన్నాడు,

మనుచర్మిత - తాత్త్విక (వతీక 303

పెద్దన దృష్టిలో మనుమందరం స్వారోచిషులమే. ఆ ఆది దివ్యస్థితినీ గురించిన గొఢమైన చింతన మనం కోరుకోదగ్గ మొదటి ఈపస్సితం = దాన్ని భావనలో దృశ్యం మానం చేసుకోవడమే సాలోక్యం. కర్తవ్యం నుంచి ముక్తి కాదు. క ర్రవ్యాన్ని నిష్కామంగా నిర్వహించడం ద్వారానే సాలోక్యం సాధ్యం. అందుకే మనుత్వాసికి పట్టం గట్టాడు అచ్యుతుడు. (పకృతి సహజమైన కొమనలను జయించి, అంటే పొకృతిక పాళవిక స్థితిని జయించి దివ్యజ్ఞానంతో (వవర్తించ డమే మనుత్యం. అందులో పట్టభ్మదుడైన వానికి సిద్ధించేదే సాలోక్యం. విశిష్ట దర్శనం. ఈ మాటతో మొదట _వవరాఖ్యానంతో ప్రారంభించిన దాన్ని ఒక ముగింపుకు తెచ్చాడు పెద్దన. ఆఖ్యానం అంటే కథావృత్తమే. [పతికథలోనూ శార్కికమైన ఆవృత్తాన్ని చూవడమే ఆఖ్యాయిక లవణం. వీజమూ-ఫలమూ, నడిమి కథ, ఆఖ్యాన ప్రబంధం తొలి (వవరస్థితిని సాలోకించడం, తత్సా లోక్యాన్ని పొందాలనుకోవడం మనుచర్మితలోని కథావృ త్తం.

ఇప్పుడు మళ్ళీ మొదటి (పళ్నకు వద్దాం.

ఈ (సవరుడనే పేరేమిటి?........ఎక్కుడా, ఎవరి వ్యవవోరంలోనూ లేని "పేరును ఏమి ఆశించి పెట్టాడు పెద్దన్న?....

ఇందాక అన్నట్లు, మనుత్వానికి సంబంధించిన చర్మిత ఆద్యస్థితికి, అప్పటికి మనుజుడు చేరుకొన్న ఉచ ఎస్టితికి (వతీక (ప్రవరుడు! అంతకు ముకువటి పాశవిక నరుడు ఆప్పటికి విస్మృతుడు! విజాతుడు!....

నరుడు ఎప్పుడు వరుడౌతాడు? ఎవ్పుడు (వవరుగౌతాడు? ఈ లే (శేష్టతరస్థితికి సంకేతంగా [పవర నామకరణం చేశాడు పెద్దన.

విధ్యుక్తధర్మాలను పాటిస్తూ, యమ నియమాదులు కలిగి, స్వాలంబన న్మీగవాదులను పాటించి, జ్ఞాన్మదవ్యాన్నీ, లౌతిక్కదవ్యాన్నీ గడించి దాన్ని ఇత రులకూ అందిస్తూ, తాను స్వస్థుడై, ఇతరుల సుఖానికి కారకుడయ్యేవాడు వరుడు. కర్మను ఆచరించాలి. కాని అందులో తటస్థభావంతో చరించాలి. బయటికీ తటస్థభావం ఉన్నా, లోన ఎక్కడో వాసనా నిష్టంగా కొమాదులు ఉండవచ్చు. అలాటి అంతర్గత, ఆజ్ఞాత వృత్తులను కూడా జయించి, నిష్కామంగా కర్మ

104 సాహితీ సంపర యోగంలో ఉండేవాడు ఆసలై న శేష్టుడు -(వవరుడు. అలాటి వృత్తుల జయించే వృత్తాంతమే వరూధినీ పవరాఖ్యం. వరూధిని ఆంటే మన్మథుని సేనా వాహిని అని శబ్దారం. మన్మథుని "సేనా వాహిని ఎలాటిదో ఏ కాళిదాసు వర్జననో, నన్నె చోడుని వర్షననో చూస్తే తెలుస్తుంది. సృష్టిలోని సమస్త సౌందర్యాపాదక లనణాలున్న (పతి (ప్రాణి, వస్తువూ మన్మథుని సేనా పరివారానికి చెందినదే. మామిడి చిగురనీ లేదు, కోయిల కూతనీ లేదు. సమస్తమూ ఆయన సేనారృటి విశేషాలే. ఈ పాకృతికమైన సౌందర్యా పేవలో - లాలసలో పడి - మానవుడు శురీయమైన సౌందర్శ్శపాప్తిని పోగొట్టుకొంటాడు. (వరుడు సత్యపరిజ్ఞానం కలిగినవాడు. (బహ్మత త్రమే.

అ విషయాన్ని పవరుని పరిచయం చేసే తొలిపద్యంలోనే ధ్వనింస చేస్తాడు. అతడు 'మకరాంక - శశాంక - మనోజ్ఞమూ రి." మకరాంకుడు - మన్మథుడు - ఆహానికి ఫతీక. నేను ఆనే భావమున్నప్పుడే కావాలి అనే స్పృహ. అదే కామన. శకాంకుడు _ చందుడు - బుద్ధికి అధిపతి. తర్వాత మనళ్శబ్ధం. మనోబుద్ధ్యహంకారాలనే మూడింటిని తెలిసినవాడు, “భాషావర శేష భోగి' . కుండలినీ చైతన్యమూ ర్తి, 'అంబురుహగర్భకులాళరణం) -_ (బవ్మ తత్త్వానికి అలంకారమైనవాడు, అంటే (బహ్మకు అభిన్నుడు. “అలేఖ్యతనూ విలాసుడు” . లిభించడానికి సాధ్యంకాని శరీర విలాసం కలిగినవాడు - కారణ రూపుడు. అతడు స్టూలరూపాన్ని పొందాడు. దానికి సంబంధించివ వివిధాధ్వర నిర్మల - ధర్మకర్మ . డీఇా - పరతంశుడై నాడు. వరుడై నాడు. అతని పేరు లాగానే వరణాద్వీపవతీ.ఆరుణాస్పదపురాలుకూడా తా త్రిక సంకేతాలు. దివ్యస్తితి నుండి మానుషస్థితిని వేర్చరుస్తున్న పవాహస్థితి వరణాద్వీపవతి. దానికి అద్దరి ఇద్దరికూడా కాంతి. అద్దరి క్షేవల కాంతికాగా, ఇద్దరి కాంతికి ఆస్పదస్థితి. దాన్ని (గహించడంలో జీవుని కాంతి ఆరోహణం ఉన్నది. ఆ ఆరోహణానికి ఉప్మక మించాడు (శేస్టత సాధించిన మానవుడు.

దానికి శివ్వపదమైన జీవన౦ మొదటి ఆవర్తనం. ఆది ఉన్నది. తర్వాత సుందర్యపదమైన అదై్వైతస్థితి. మధ్యలో బాహిరమైన _పాకృతికమైన సౌందర్య విశేషం ఆతన్ని మోహం పాలు చేయశానికి (ప్రయత్నిస్తుంది. “'కుంభగత్యపదీప కళిక్నాశీదోప” ఇం్మదియాలు సుఖ స్థితిని చూపే 'ఇంపే' పర్మబహ్మమనే మాయా

మనుచర్మిత - తాత్త్విక (పతీక 905 జాలంలో పడే వమాదం ఉంది. *%బవ్మోనంచారి రొజ్య వడదవీచ్యుతి' జరిగే అవకాశం ఉంది. కొని దృఢ చిత్రంతో మానవుడు ఆ మాయను జయించి, మళ్ళీ తన స్వస్థితిని పొందాలి. హిమవన్నగం శుద్ద శ్వేత స్థితికి పఠీక కాగా, దాన్ని చేరుతున్న మానవుడు మధ్యలో పొందే మాయా వ్యిభమస్థితికి వరూధిని నంకేతం, సౌందర్యం పేరిట భాసించే పాక్సృతక రమ్యస్థితి మాయ. ఆదే వకూధిని తత్వం. దాన్ని జయించిన (శేష్టతర పురుషుడు తనలోని కాంతి కారణంగో, కాంతి మయమైన స్వస్థితిని పొందుతాడు. ఐాటికే అగ్ని, అరుజాస్పదాలు సంకేతాలు, నిప్పుకు ఎలా ఏ భావమూ అంటడో, జీవునిలోని పర్మబహ్మళత్త్వానికి కూడొ కర్మానికి సంబంధించిన ఏ భావమూ అంటదు.

అంచేత అతడు శుద్ధశ్వేత న్టితిని దర్శించి, పొందినా, మళ్టీ నిత్యకర్మ లోకీ దిగిరావాలి. తనను తాను తేజోమయంగా ఉంచుకొని, తన చుట్టూ స్థితిని కేజోవంతం చేసుకోవాలి. అది సహజంగా తేజోవంతమైన స్థితే. మాయా కలుషితం కానివ్వకుండా, మాయను జయించి లోకవృత్తం సాగించాలి. ఆమాయ కూడా తన ఆభాసే. పరతత్త్వానికి ఆభాసేకాని దాని నిజతత్వం కాదు. దాన్ని (గహిస్తూ సకామ - నిష్కామాలు ఒకేసారి వ్రిల్లగా దేనికీ అంటకుండా నిర్మల ధర్మకర్మ దీఇఖు పరతంర్యతతతో (వవర్తి ల్లినవాడు |పవరుడు. మాయను _ (గహించకుండా ఆ దీఇా పరతం్యతుడై నవాడు వరుడు.దాన్ని (గహించి జయించిన వాడు (పసవరుడు. కనుక అజ్ఞాతంగా మాయావరణంలో ఉండడంకాదు; కనుక మాయావరణంలో (పవేశించి, ఎజుక తో దాన్ని జయించడం ప్రధానం. ఆమ్మాతం చేత సన్యసించడం పరమార్థం కాదు. కర్యదీక్షతో జీవించడం (నధానం.వరూధినీ [వవరాఖ్యం ఈ స్థితిని సంకేతిస్తున్నటి. ,శేన్టుడైన మానవుడు స్వడ్ధితిని చేరు కోవడం, దాన్ని నిలుపుకోవడళి వవర వృత్తాంతం.

మనుత్వం పొందుతున్న ఆది సంస్కృతి నిర్మాపకుడికి వెనుక ఉన్న చర్మిత ఇది. స్వస్థితి ఇది. ఆ అత్యున్నత స్థితిని పోగొట్టుకొని మానపుడు విషయ మగ్నుడై, కేవల పష్కవాంభారతుడై తనలోని మనుత్వాన్ని తొను విస్మరిం_ చాడు. పోనీ, కేవలం ఊహ్మాాపాయంగా మారిపోయాడా అంటే అదీకాదు, ప పస్థితి ఏడో తెలుసు, తన మనుడ్డితి తెలుసు, శన వెనుక ఉన్న ఉన్నతమైన విలువల

| వ్‌్‌.ణు

306 సాహితీ సంవద పరంపర, వాటి పరమార్థమూ తెలుసు, కాని, వర్తమానంలో మాతం దాన్ని జయించలేక , నిజతత్త్వాన్ని, మూల (పకృతి తత్త్వాన్ని పొందలేక కంఠ దఘ్నంగా విషయనిమగ్నుడ్రై ఉన్నాడు. ఆత్మఘర్షణ ఆప్పుడప్పుడూ జన్మిం చినా, మళ్ళీ విషయాసక్రితో, ఆ పోరాటాన్ని వదలి తనను తాను వరాజయం పాలు చేసికొంటున్నాడు. వాంఛావిరతి కలిగినా, ఆది కాక్కాలిక విరజేకాని, స్వస్థితి భోగ్యవై రాగ్యం . (ప్రవరవైైరాగ్యం కాదు. ఈ నిరంతర ఘర్షణలో కొనసాగి, మాయా (పకృతి తత్త్వాలను జయించి, మూల (వకృతి ఆలింగనంలో తనను కాను (పకాశితం చేసీకోవడం స్వరోచి వృత్తాంతం. వనదేవత ఆ మూల (పకృతి తత్వం. దానితో పురుషత త్రం చేరినప్పుడు ఆత్మ స్వరూపుడైన మానవుడు ఉదృ్భవిస్తున్నాడు. ఆత్మ స్పరూపం తెలిసినవాడు మళ్ళీ తనను తాను మాయామూర్చితం చేసికోనక్కరలేదు. తన చర్మితను తాను తెలిసికొన్నవాడు, తన చర్మితలోని ఆది ఆత్యున్నతస్థితి, తర్వాతి వతన, ఘర్షణ పునరుద్దీపనలను తెలిసికొన్న వాడు, దాన్ని మళ్ళీ నిరర్థకంగా అవృ త్రం చేసికోనక్కరలేదు. మన మందరం రేజోవంతులైన మానవుని వారసులం, స్వారోచివమలం, మనుత్వానికి పట్టభ్మదులం. సాలోక్య (వజ్ఞను అభిలషించవలసిన వాళ్ళం, మరో చర్మితను నిర్మించవలనీన వాళ్ళం. ఇదీ స్వారోచిష మను సంభవాన్ని చెపృడంలో పెద్దన ఉద్దేశం. మను చర్మితను కథనం చేయడంలో ఆయన ఆశయం. యుగనంధిలో విలువల పునశ్నపజ్ఞ నిమిత్తం ఆయన మనుచర్శితను నిర్మించాడు.

ఇందులో స్వరోచి వర్తమాన సంఘరణ నాయకుడు. ఆతని పూర్వోన్నత స్థితికి _పతీక (సవరుడు. ఉత్తరకాలపు పునరుజ్జ్వల, విజ్ఞానమయ న్దితికి (పతీక స్వారోచివుడు. వూర్వాపర సమన్వయంతో కూడిన ఆత్మ రేజస్సాధనా స్థితి మను చర్మిత. వర్తమానం కంటె గళం ఎప్పుడూ గొప్ప. కథనం చేయవలనీంది కాంగా చంచల ఫఘర్షణాపరమైన వర్తమానాన్ని కాదు. ఉన్నత విలువలను (వలోధించే గతాన్ని. దాన్ని బలంగా గుర్తు చేస్తేనే వరమానంలో జయం. అందుకే మనుచర్మితలో వరూధినీ పవరాఖ్యానికి అత్యమిత (ప్రాధాన్యం. అది శిల్పభంణనం కాదు. శిల్ప సముద్దీవనమే.

లోగై క దృష్టి పెరిగిపోయి, భారత సంస్కృతి మూలత త్త్వమైన వైరాగ్య భావం వికారమైన వ్యాఖ్యానాలకు, మరోవిధమైన మతాధిత్యపు లోగాలకు

మనుచర్మిత _ తాత్త్విక (ప్రతీక 3807 కావలమైన చార్మితక తరుణంలో, ఒక యుగసంధిలో, గొప్ప దార్శనిక దృష్టితో పెద్దన అనే సాహిత్య బుషి నిర్మించిన సందేశ కావ్యం మనుచర్శిత. దీనిద్వారా ఆయన లోగదృష్టి పరిమితుల్ని చెప్పాడు. ఆ పరిమితిని దాటినప్పుడు వాటిల్లే ఆత్మభష్టతను చెప్పాడు. వైరాగ్యమంటే ఏమిటో నిర్వచించాడు. లౌకిక జీవన సౌందర్యానికి, విధ్యుక్త బాధ్యతా నిర్వహణానికి, సంసార యోగానికి, ధర్మకర్మ దీక్షకు వైరాగ్యం ఆతీతమైనది కాదని [పవర పాతతో వ్యాఖ్యానించాడు (“వాని చక్కదనము వైరాగ్యమున బేసి"). కర్మను ధర్మబద్ధంగా ఆచరిస్తూనే, దానివట్ట నిష్కామతను పూని ఉండడం అసలైన వైరాగ్యమన్నాడు. అంతకు భిన్నంగా సిద్దుల పేరిట, మావాత్మ్యాల ేంట, సర్వసంగ పరిత్యాగం పేంటి చూపేనీ, చూ సేవీ చుష్కమాయా (ప్రహసనాలేననీ నిరర్ధక (సయాసలేననీ స్పష్టం చేశాడు

కనుక వైరాగ్యాన్ని వ్యకీక రించవద్దన్నాడు. అత్మశేజస్సు, తేజోమయ ఆనరణంలో జీవించడం (వధానం అన్నాడు. సంగత్వం, నిస్సంగత్వం అనే రెండు దరులతో పారే వరణాద్వీవవతి జీవితం అన్నాడు. సంగత్వం పరమార్థం కాదనీ, దాన్ని తిరస్కరించడంలోనే వరమార్థం ఉన్నదని జేజోమయమైన ఆత్మ చైతన్యం గలవాడు (ప్రవరుడు. దాన్ని ఆదిలోనే తిరన్కరిస్తాడనీ, అలా గాక విషయాంధకారంలో ఆత్మతేజస్థితిని- తెలియనివాడు,నిరంతరం అత్మఘర్షణ పాలై, చివరికి ఏదో ఒకనాటికి ఆ చేజ స్థితిని చేరుకొని, సంగత్వాన్ని తన్ను కాను (పకాశింపచేసికోక తవ్పదనీ, ఆప్పటికి కాని మానవునికి స్వస్థితి. మనుస్థితి లభ్యం కాదనీ [వతీక్కాపాయంగా చాటిచెప్పే ఉత్తమ కొవ్యంగా తీర్చిదిద్దాడు పెద్దన. మానవచర్మితలోని (వస్థాన్మకమం తననుండి తనలోకే ఆనీ, ఆ “తనుకు ఆద్వైతరూపం అన్నప్పటెికీ, ఒక స్పష్టమైన కర్మ (వత్యయానికి (ఆది అధ్యాపక తత్పరత్వం కావచ్చు, కృషి తత్పరత్వం కావచ్చు, లేక మరేదైనా కావచ్చు) ఏదో ఒక కర్మ [తయానికి సంబంధించిన స్పష్టమైన, విశిష్టమైన (వయోజనం ఉండనీ, దాని ద్వారానే “తన నుండి తనలోకి* చేరాలనీ, అదే సాలోక్యమనీ (సబోధిండే తాత్త్విక కావ్యం మనుచర్మత. అలాటి చర్మితను కథనం చేయాలని అందాకా మరొకరు అనుకోనూలేదు, ఆ తర్వారా అనుకోలేదు. తెలుగు సాహిత్య చర్మితలో పెద్దన్న ెద్దన్నే- సుదర్శనంగారు చెప్పిన దై 3ధీభావ, వరస్పరపూరణ (వత్యయాలతో కాకుండా, ఇలా వివరించుకొన్నప్పుడే పెద్దన్నకు దగ్గరగా ఉంటామని నా నమ్మకం.

వావి 9 ఏనా

జాతీయ కవి గరిమెళ్ళ సత్యనారాయణ అ= డొ, వెలుదండ నితారనందరావు

కూలిసోతున్నది కూలిపోతున్నది

మూలమట్టముతోటి కూలిపోతున్నది _వభుత్వం

కూకటి వేళ్ళతో కూలిపోతున్నది మూర్థ వభుత్వం అంటూ (బీటిష్‌ న్యాయ స్థానంలో గర్జించిన (పశాకవ, స్వాతం్యత్య సమ రాంగణంలో అశరాయుధాలను సమాయత్రవరచి విజృంభించిన (ప్రభారవి శ్రీ గరిమెళ్ళ సత్యనారాయణ. ఆనాడు ఆయన పాట (వజల్లో రేపిన ఆగ్నిజ్వోల పాలకుల గుండెల్ని వణికింన జేసీంది. కవిత్వం (వాసినందుకు జైలు కెళ్ళడం అనేది ఆయనతోనే మొదలైంది.

ఫ్రీ గరిమెళ్ళ సత్యనారాయణ 1893 లో శ్రీకాకుళం జిల్లా గోనెపాడు (గామంలో జన్మించాడు. తల్లి శ్రీమతి సూరమ్మ, తర్మడి శ్రీ వేంకట నరసింహం.

సత్యనారాయణ విజయనగరం, మచిలీపట్నం, రాజమహేర్శ్మదవరో లలో చదివి బి. ఏ. పట్టం వుచ్చుకొన్నాడు. రాజమహేంద్రవరంలోని, ఒక కళాశాలలో ఉపాధ్యాయ శిక్షణ కోనం 1920 లో (వవేశించాడు.

సరిగ్గా ఆ సం॥రమే గాందీమహాత్ముని సహాయనిరాకరణ ఉద్యమం యావద్భారతంలో దావానలంలా, పెనుతుపాన్‌లా చెలరేగింది. ఉపాధ్యాయ శిక్షణలో నున్న సత్యనారాయణలో కవితాంళ మేల్కొంది. చదువుకు స్వస్తి చెప్పాడు. గాంధీజీ కారళ్ష కమాలకు (వచారకుడుగా (వజల్లోకి వచ్చాడు.

కమనీయగానంతో _ కంచుకంఠంతో గరిమళ్ళ పాడుతుంటే జనంలో ఉదేకం, ఉత్సావహాం క ట్టలు తెంచుకొని (వవహించేవి.

జొతీయకవి గరిమెళ్ళ సత్యనారాయణ 309

మాళొద్దీ తెల్ల దొరతనం దేవ

మాకొద్దీ తెల్ల దొరతనం

నూటనలుబదినాల్లు నోటికి తగిలించి

నూటలాడ వద్దంటాడు ; మమ్ము

పాట పాడ వద్ధంటాడు ; టోపీ

తీసి వీపున బాడువాడు. జనీ 162 చరణాలతో ఆశువుగా గరిమెళ్ళ పాడిన ఆ (వసిద్ధ గేయం వినబడని సభ, పాడని స్వాతర్యత సమరయోరుడు 198, 21, 22 సరరాల్లో లేడంటే అకిశయోక్రి కాదు. అద్వితీయమైన శక్షి ఆ పాటలో నికివ్ల్రమై ఉంది. ఆ గీతంలో. “సీమ గుడ్డలువీడి మీరిక క్షేమమొందండి' అని విదేశ వస్తు వస్త్ర ఐహిష్కరణానికి పిలుపు నిచ్చాడు. 'ఉప్పు పన్ను, పప్పు పన్ను, ఊరికెళితే ఫన్నువాబు, కొప్పుకాస్త దేముడికి మొక్కుకుంటే వన్నుబాబు” అని పరాయి (ప్రకత్వాన్ని పరిహాసం ఛేళాడు, రాట్నాన్ని;నూలు వడకడాన్ని (వళంనిందాడు.

అస్పుడు రాజమహేం్యదవరంలో (1921) కలెక్టరుగా పనిచేసిన ౮.౫.2 (బేకన్‌ ఆ పాటవిని 'భాషే తెలియని నాలాంటి వానికే గగుర్పాటు కలిగిస్తుంటే తెలుగువాళ్ళు ఈ పాట వింటే తిరుగుబాటు చేయకేం చేస్తా" రని భావించి గరిమెళ్ళను బంధించి చెరసాలకు పంపించాడు.

తెలుగు కాష ఆర్థంకాని అంగ్లేయడు శ్రేవలలం కంఠం ద్వారా; వద గుంపనం ద్వారా, పాడేతీరు ద్వారా ఊ ల్రేజతుడయ్యాడం టే ఆ గేయం గొప్ప తనం, ఆ రచయిత గట్టితనం తేటతెల్పమవుతున్నాయి.

గరిమెళ్ళ జైలు కెళళూ దేశ్యపజల కిచ్చిన సందేశాన్ని 11.21922 హీందూ ష్మతిక ప్రచురించింది. “స్తో ద్రర సోదరి మణులారా 1

ఒక ఏడాదిపాటు నా కలాన్ని, నా కంఠాన్ని ఉపకమింపతేయడానికి (బిటీషు. (పళుత్వాధికారులు.. నిశ్చయించినారు. హల క్యదతకు- అనగా

310 సాహితీ సంవద (పకుత్వపు ఉనికికే . నేను (వమాదకరంగా వరిణమించగలనని వారికి తోచింది. నాకున్న సర్వోత్కృష్ట మై శక్తిని నేను దేశానికి సమర్పించాను. నా లౌతిక శరీరాన్ని నిర్బంధంలో ఉంచుతారు కాని నా ఆత్మను సాహిత్యం ద్వారా దేశం మీదికి వదిలి పెట్టాను. అది సంఘటితమై బలం పుంజుకోవాలి. నా దుర్చల శరీరం కంటె అది శక్రిమంతంగా పని చేస్తుందిపభుత్వ నిషేధాజ్ఞలు మన స్వాతం్యత్యాన్ని నోరునొక్కే రోజులు గతించాయి. శారీరకంగా గాక నేను నా పాటలడ్వారా నా వజల మధ్య నడయాడాలని ఎంతగానో అభిలషించా”నంటూ ఆయన ఇచ్చిన సందేశం (వజల్లో కలకలాన్ని రేపింది. జైలునుండి విడుద లయ్యాక పాటలతో: మరింత (వమాదకరంగా గరిమెళ్ళ తయారయ్యాడు. మళ్ళీ (వళుత్వం బంధించింది. “నేను చేసీంది రాజ్మదోహమే కాని, దేశ దోహం కా”దని న్యాయస్థానంలో సత్యనారాయణ ఎలుగెత్తి చాటాడు.

“ఇదియె [బిటిమ న్యాయ పరిపాలనకు చరమ ఘంటా నినాదమగు'నని (బిటిమ (వకుత్వాన్ని దుయ్యబట్టాడు. 1992 ఆగస్టు 8 వ తేదీన *“జన్మభూమి' ష్మతిక గరిమెళ్ళకు జైలుళిక్ష విధించడాన్ని విమర్శిస్తూ ఇలా రాసింది: 'ఈ "ఘోర శిక్షను ఆంధ దేశ మెట్లాదరించును? వపసీ బాలురకు, (వచారకులకు, కడకు భిశకులకు కూడ సత్యనారాయణగారి గీతాలు కంఠోపొఠములుగా వచ్చును. వీధులలో భిక్షగాడు, గృహములలో బాలికలు, పొలములలో వప వుల కాపరులు ఉత్సాహముతో ఈ పాటలనే పాడుచున్నారు.” దీనివల్ల గరిమెళ్ళ గీతాలు ప్రజల్లోకి ఎలా చొచ్చుకపోయాయో తెలుస్తుంది. మొత్తం మూడున్నర సం॥రాలపాటు గరిమెళ్ళ సత్యనారాయణ కారాగారవాస మనుభవించాడు.

పాట రాసిన నేరానికే గరిమెళ్ళను జైల్లో పెట్టారన్న విషయాన్ని గాంధీజీ మొదట విశ్వసించలేదు. కాని, ఆ పాటను విని ఎంతో పొంగిపోయి గాంధీజీ అన్ని భాషల్లోకి అనువదించాలని ఆదేశించాడు.

గరిమెళ్ళ గాంధీజీకి వూ కి శిష్యుడు. ఆయనన్నా ఆయన సిద్దాంతాలన్నా పరమ విశ్వాసం. గాంధీజీ వబోధించిన అస్పృశ్యతా నిర్మూలన, మద్యపాన నిషేధం, స్వదేశీ వస్తువినియోగం, ఖద్దరు వాడకం మొదలై నవన్నీ గరిమెళ్ళ క విత్వానికి ఇరివృత్తాలయ్యాయి,

జాతీయకవి గరిమెళ్ళ సత్యనారాయణ 91

భారత భాగ్య చం్మదునకు బారెడు పోగు నొనంగు డంచు సం

సార వయోధి దాటిన విశాల మనస్కుడు గాంధి చెవ్చ, ఈ

చేరువ నెవ్వ రద్ది చెవి చేర్చెడు చారలు తోచకుందు, రీ

ధారుణి కెట్టులో నీరుల ధామము కాగల భాగ్య మబ్బుటల్‌! అని గాందీజి సిద్ధాంతాలను హపెటించకపోతే లోకము సిరుల ధామము కాదని గరిమెళ్ళ (పగాఢంగా విశ్వసించాడు.

క త్తిబలము హేయంబంటు గాంధి చెప్పినాడురో

మానవ జన్మం బెత్తినావు, మనిషి రక్తం (శాగకురో ల

పొరుగువాని మాంసం తింటే పొట్ట పగిలిపోశుందిరో అంటూ అహింసను, శాంతియుత కార్యసాధన గొప్పదనాన్ని గరిమెళ్ళ ఒక పాటలో వివరించాడు. ఈనాడు దేశంలో రకరకాల రాజకీయ కారణాలవల్ల స్వార్థ (వయోజనాల కోసం సృష్టింపబడుతున్న హింస, అరాచకత్వం సమసీ పోవాలంటే, గరిమెళ్ళ సత్యనారాయణ వంటి కవుల అవసరం ఎంతైనా వుంది.

కల్లు తాగినీ యిల్లు నెల్ల గుల్లకేయకు

నీ వళ్ళు రోగాలకెల్ల వడ్డి కీయకు

పిల్లజెల్లలను తెచ్చి వీధి పెట్టకు ముసలి

తల్లిదర్యడులను బట్టి తన్నికొట్టకు

పైకి రాను నిగ్గు, నీపైకమెల్స బొగ్గు

నీ మహిమయెల్ల తగ్గ, సీ మాత కగును నిగ్గ అని మద్యపానం మానమని గరిమెళ్ళ (పచారం చేశాడు.

గరిమెళ్ళ సత్యనారాయణ “కారదా [గంథమాల'” స్థాపించి ఏడు పుస్త కాలను ప్రచురించాడు. జాతి అభివృద్దికి తగిన జ్గానమును పంచు ఉద్దేశముతో ఈ పుస్తకాలు _పచురిస్తున్నట్టు పేర్కొన్నాడు. ఆ (వ్రచురించిన పు న్తకాల్లో తమిశంలో వసిద్ధమైన *“తిరుక్కురళ్‌ ” అనువాదం [వధానమైంది. ? భాగాలుగా అనువదించాలనుకొన్న ఆయన (వయత్నం మొదటి సంపుటంతోనే ఆర్థిక కారణాలవల్ల ఆగిపోయింది.

గరిమెళ్ళ కవిమ్మాతుడే కాదు. రచయిత కూడా. భారతి, కృష్ణాష్మతికల్లో ఎన్నో విలువైన వ్యాసాలను (ప్రచురించాడు. భావకవిత్వావిర్భాన పరిస్థితుల గురించి, తిరుపతి కవుల గురించి, సాంఘిక నవలల గురంచి, గద్య శైలిని

312 సాహితీ సంపద గురించి, వ్యావవారిక లాష-గురించి ఆదినట్ట నారాయణదాను గురించి, ఆయన రాసిన వ్యాసపరంవరలో కొన్ని,

“మొన్నమొన్నటి వరకును (గంథ విమర్శన మనిన ఒప్పులు మానివేసి తప్పులు చూపించుటయే అని అర్హము. అవియును వ్యాకరణము తప్పులు, లవ్య ములు లేని యోగములు, చేసీన తప్పులు, కవ్మితయమునకు విరుద్దమైన తప్పులు. విమర్శకుడు కేవలమును వ్యా[్యాక కాడు. కవి హృదయ (గహణ విద్యాధురీణుడు. విమర్శ నిజముగా నొక కళ” అని విమర్శను గురించి తన అభిప్రాయాన్ని (వకటించాడు.

కొంతకాలంపాటు గరిమెళ్ళ గృహలష్ష్మి మానపష్మ్యతికకు, ఆనందవాణి వారపష్మతికకు సంపాదకుడుగా, ఆంధ్యవభ దినష్మతికలో సహాయ సంపాదకునిగా పనిచేశారు. ఎక్కడా స్థిరమైన ఆదాయానికి నోచుకోలేదు. చరమదళ అతి దీనంగా, వగవానికి కూడ వర్ధు ఈ పాట్ట అన్నంత శోచనీయంగా గడిచింది. తినడానికి తిండిలేక, కట్టడానికి బట్టలేక అల్లల్హాడిపోయాడు. ఆనారోగ్యానికి గురయ్యాడు, కనుచూపు కోసం కంటి ఆపరేషన్‌ చేస్తే ఉన్నచూపుకాస్తా పోయి గుడ్డివాడయ్యాడు. జీవితంలోని కష్టనష్టాలకు తోడయి నిలచిన జీవనసహచరి కాలధర్మం చెందింది. ఆదుకొనే సోదరుడూ దివంగతుడయ్యాడు. 10, 6 ఏళ్ళ వయనులోనున్న ఇద్ధరు పిల్లలను పోషించలేని పరమనికృష్ట స్టితి దాపురించింది.

ఎక్కడ గుర్రిస్తారో అన్న భయంతో మొఖం చాటుకు పెట్టుకొని మ్మదాసు వీధుల్లో దేహీ అని యాచించవలసిన దునితి పాలయ్యాడు. అంతటి నేగాలు అనుభవిస్తున్నా మాకొట్టీ తెల్లొరతనం 'అని బిటీష్‌ (పభుత్వాన్ని గడగడలాడించిన ఆ మహాకవి గరిమేళ్ళ సత్యనారాయణ మాకొద్దీ నల్లదౌర తనం అని ఎవరో గేయం రాయమంటే తిరస్కరించాడు. స్వాతం్యత్యం కోసం సర్వస్వం క్యాగం చేసి జాతీ రుణం తీర్చుకొన్న అ మహనీయుడు 1952 డిసెంబరు 18 న మ్మదాసులో తనువు చాలించాడు. చనిపోయినపుడు ఆయన చెంత వదేళ్ళ కూతురు మ్మాతమే ఉందట. ఇరుగు పొరుగువారు అంత్నకియలు జరిపారు,

ఓక్క స్వాతర్యత్య సమరయోరుడు దీనస్థితిలో ఉన్నా వారి త్యాగాలను అనుభవిస్తున్న మనకు అవమానం, కృతమఘ్నతాడోషం. అట్టివారిని ఆదుకోవడం

• గరిమెళ్ళ సత్యనారాయణ లాంటివారికి మనం ఏదో సవాయం చేయటంకాదు, కృతఘ్నతా దోషాన్ని నివారించుకోవటం మ్మాత్రమే, న ఆ వా.

హిందీ ఛందో రేఖ ఎ=-డా॥ భీమ్‌ "సీన్‌ “నిర్మల్‌”

వద్య్మమనీ, గద్యమనీ వేరువేరుగా చెప్పడానికి ఛంద'స్సే మూలాధారం, ఛందస్సంటే పద్యరచనలో (0395 66 లో కూడా) గల విశిష్ణమయిన గలి.లయలు అంటే పద్యం నడక. కేవలం గురు - లఘువులతో పాదం (చరణం)లో ఉండే మ్యాతల నంఖ్యను లెక్కవబెట్టుకున్నంత మ్యాఠొన, అది ఛందోబద్ధ రచన కాదు.ఛందస్సు యొక్క గతి.లయలు, నడక తెలినిఊండాలి. అందుచేతనే గతి లయలు కఇుబ్గంగా తెలిసి రచించిన వారి కవిత్వం, ఛందస్సు యొక్క అశ్వహృదయం తెలిసినవారి రచనలు [శవజణ సుఖదాలయి, (శోతల హృదయాలను ఆకట్టుకుంటాయి.

హిందీలో న్యుపసిద్ద విమర్శకుడయిన ఆచార్య హజిరీ (వసాద్‌ ద్వివేదీ గారు *'మాననీక . ఆవేగా (శ్రాల వాహకాలు ఛందస్సు'లన్నప్పుడు, (వసిద్దకవి వుంగవుడయిన సుమ్మితానందన్‌ వంత్‌ “భందన్సు హృత్కంవనానికి (వతీక 9 అన్నప్పుడు, కి.శే. డా॥ పాటిబండ మాధవళర్మగారన్నట్లు “ఛందస్సులు కావ్య హృదయానికి లబ్‌.డబ్‌ల వంటివి" అన్న నిర్వచనం గుర్తుకు వస్తుంది.

సాహిత్య, వ్యాకరణ, అలంకార కాస్తాాదులలో, సంస్కృత భాషకు సావాత్తు ప్ముతిక (“ఆత్మజ') అయిన హిందీ భాషపై సంస్కృత వ్యాకరణ, ఆలంకారశాస్తాందుల (పభావం చాలా తక్కువ. ఆమాటకొస్తే, తెలుగు భాషా సాహిత్యాలపై సంస్కృత భాషా సాహిత్యాల (ప్రభావం చాలా ఎక్కువ. ఛంద న్ప్సుల విషయంలోనూ అంతే.

హిందీ సాహిత్య చర్మితను నాలుగు యుగాలుగా విభజించారు. ఆది యుగాన్ని వీరగాథాకాలమనీ, పూర్వ మధ్య యుగాన్ని భక్తి కాలమనీ, ఉత్తర మధ్యయుగాన్ని కితికాలవునీ, అధునిక యుగాన్ని శద్య కాలమునీ పేర్కొనడం వరిపాటి అయింది.

314 సాహితీ సంపద

ఆప్మభంశభాష తరవాత (ప్రచారంలోకి వచ్చిన హిందీలాష స్వరూపలక్ష ణాలు 7.8 శ తాబ్బ్దాలలో కనిపించినా, 11వ శతాబ్దానికి చెందిన చంచ్‌బర్‌ దాయి (వృఠ్వీరాజ్‌ చౌహాన్‌ ఆస్థాన కవి హిందీ సాహిత్యంలో ఆదికవిగా పేరు పొందాడు. ఆయనకంటే ముందు ఉన్న సిద్దులూ, నాథులూ జన బాహుళ్యంలో ఉన్న దేశీ ఛందస్సులనే వాడారు. చంద్‌ బర్‌ దాయి మొదలయిన కవులుకూడా డోహా, తోటక్‌, తోమర్‌, గాథా, పద్దరి, ఆర్యా, సట్టక్‌, రోలా, ఉల్లాలాః కుండలియా వంటి దేశీ ఛందస్సులనే వాడారు. సంస్కృత వర్ణవృత్తాలు మచ్చుకు కూడా కనిపించవు.

ఇహ భక్తికోలంలో దోహాలు, పదాలు (కీర్తనల వంటిని) మ్మాతమే కనిపిస్తాయి.

రీతికాలంలో దోవిలతోపాటు కవిత్త, సవైయ్యా, ఘనావరీ మొదలయిన ఛందస్సులను కవులు అశయించారు. లక్షణ [గంథాలను హిందీలో రీతి (గ్రంథాలు అని అంటారు. రీత్మిగంథాలు రచించిన కవులను ఆచార్య కవు లంటారు. రీత్మిగంథాలు ఎక్కువగా [వాయబడిన యుగం కనుక ఈ యుగాన్ని రీతి కాలమన్నారు. ఇది కాలంలోనూ, (్రవృత్తులలోనూ మన '“దషిణారధ యుగం'తో పోల్చదగినది.

రీతికాలంలో ఛందస్సుకు సంబంధించిన. 11 (గంకఠాలు (వ్రాయబడ్డాయి.

కే. ఛంద్‌మాలా (కేశవదాసు), 2. ఛంద్‌సార్‌ _- పింగల్‌ (మతిరామ్‌), 3, వృ త్తవిచార్‌ (సుఖదేవ్‌ మ్మిళ), క. శ్రీనాగ్‌ పింగల్‌ (మాఖాన్‌) 5. పింగలా రూప్‌ - దోష్‌ - బోధ్‌ (జయకృష్ణ భుజంగ్‌), 6. ఛందార్డవ్‌ (బిఖారీదాస్‌) 7. ఛంద్‌సార్‌ (నారాయణదాస్‌), ఈ. వృత్త తరంగిణి (రామసవాయ్‌), 9. ఛంద్‌పయోనిధి (హగిదేవ్‌), 10. వృత్త చం్యడోదయ (ఆమీర్‌ దాసు), కశ. ఛందానంద్‌ పింగల్‌ (అయోధ్యాపసాద్‌ వాజ పేయీ).

వీటన్నింటిలో విఖారీదాసు రచించిన “ఛందార్థవం” స్య్ముపసిద్దమయిన (గంథం.

హిందీ ఛందోరేఖ 95 అయితే ఈ అన్ని (గంథాలలో కూడా, హీందీ భాష్మాపకృతికి అనుకూల మయిన దేశీ ఛందస్సులను గరించి మ్మాతమే ఎక్కువగా చర్చించారు. ఈ (గంథాలలో నీద్దాంత వరంగా ఏ నూతన సిద్దాంతమూ (పతిపాదించబడలేదని విద్వాంసుల అభ్మిపాయం. ఆధునిక కాలంలో గద్య రచనలు ఎక్కువయినా, ఛందోబద్ధ రచనల [వళావం తగ్గలేదు. కాని కవులందరూ హిందీ భాషా [పకృతికి నప్పిన దేశీ ఛందస్సులనే . మ్మాతా ఛందస్సులనే _ విరివిగా వాడారు. ఒక గ్రా అయోధాః సింహ “హరిజౌధ్‌” అనే మహాకవి పియ్యపవాస్‌' (శ్రీకృష్ణ -చర్మితము) అనే కావ్యాన్ని, అంత్యాన్ముపాసరహితంగా, సంన్కృత వర్ణవృత్తాలలో రచించాడు. అయిడే అది “అపూర్వ _పయోగం'గా మిగిలిపోయింది తప్ప ఆవిధంగా కావ్య రచన చేయడానికి మరెవ్వరూ సాహసించలేదు. 'హరిజౌధ్‌” గారే తరవాత రచించిన 'వై దేహీ వనవాసాన్ని' మ్మాతా ఛందస్సులోనూ అంత్యాన్ముపాస యుక్షంగానూ రచించారు. హిందీ ఛందస్సుకు అనుకూలంగా ఆయన రచించిన 'చుభ్‌ తే చౌవడదే', 'చోఖో చౌవదే' లకు ఎక్కువగా (పచారం లభించింది. ఆధునిక కాలంలో హిందీలో ఛందస్సును విశ్లేస్తూ, ఈ [కింది [గంథాలు రచించబడ్డాయి: కే. ఛంద్‌ (వభాకర్‌ (జగన్నాథ్‌ పసాద్‌, “భాను”) 2. పింగల్‌సార్‌ (నారాయణ 1వసాద్‌), 3. పద్య రచనా (రామనరేళ్‌ (తిపాఠ్ర, 4. నవీన్‌ పింగల్‌ (ఆయోధ్యాసింహ ఉపాధ్యాయ), ర్‌, ఛంద్‌ శగా (మహా మహోపాధ్యాయ పర మేశ్వరానంద్‌), 6. పింగల్‌ పీయూష్‌ (పరమానంద శాస్త్ర), 7 హిందీ ఛంద్‌ (వకాళ్‌ (రఘునందన్‌ శాస్త్రి), 8. సరస్‌ పింగల్‌ (డా. పుత్తూలాల్‌), 9. హిందీ ఛంద్‌ శాస్త్ర మరియ మ్యూతిక్‌ ఛందోంకా వికాస్‌ ( డా. శివనందన్‌ _పసాద్‌). ఇది కాకుండా కేవలం ఛందస్సును గురించి [వానీన పరిశోధనా (గంథాలలో ఈ [కింది వాటిని పేర్కొనవచ్చును: క. ఆరునిక్‌ హిందీ కావ్యమే! ఛంద్‌యోజనా (డా. పుత్తూలాల్‌ కక్ష) 2. మ్యాతిక్‌ ఛందో. కా వికాస్‌ (డా. శీవనందన్‌ (ససాద్‌) 3. హిందీ కవియోః కా ఛంద్‌( శాస్త్రకో యోగదాన్‌ (డా. ఉానకీనాథ్‌నీంహ “మనోజ్‌ ౧

3డేం సాహితీ సంపద శీ 06 1505081 తఉళ6109మలమల ౦1 ఫీడ్‌66186 781 1124 క౯08069

(డా. మహేళ్వరీసింహ 'మహేళ్‌) 5. ళంద్‌ విశ్హేషణ్‌ = అరునిక్‌ హిందీ కవితా (డాం రేగులపాటి మాధవరావు)

తెలుగువాడయి, హిందీ ఛందస్సును విశ్తేషిస్తూ డా. రేగులపాటి మాధవ రావు రచించిన పరిశోధనా (గంథం |వముఖ హిందీ విద్వాంసుల మన్ననలను పొందడం ముదావహం.

వ ర్తమానకాలంలో ఛందస్సు యొక్క నడకలు తెలిసిన (పసాద్‌, పంత్‌, నిరాలా మున్నగు కవులు ముక్రభందస్సులో కవిళారచన సాగించినా, వాటిలోఒక అనిర్వచనీయమయిన గతి . లయ ఉండి చదువుకోవడానికి ఇంపుగా ఉండేవి. కాని పస్తుతం ఛందస్సు యొక్క (పాణళూళాలయిన గతి _- లయలు తెలియని వారు రచించే రచనలు నిస్సార గద్యరచనలవలె ఉంటూ పాఠకుల సహనళ క్రిని వరీక్షంచేవిగా ఉంటున్నాయి. ఛందోహృదయం తెలిసినవారు ఏ కాలంలో వ్రాసినా, వారి రచనలు కర్ణ'పేయాలే కదా!

తెలుగులోవలె హిందీలో యతి అంటే అవరమ్మైతి కాదు, వదచ్చేదమే. (వతి చరణమే కాకుండా, యతిస్థానంలో పదం విరిగిపోవాల్సిందే. తద్‌వ్యతి కేకంగా 'నిరాలా” కవిత్వం (వాస్తే, విద్వాంసులూ, పాఠకులూ వేలెత్తి చూపారు.

ఆలుగులో ఉన్నట్లు హిందీలో ద్వితీయాక్షర (పాస నియమం లీదు. ఆంత్యాన్ముపాస (వతి చరణంలో) అనివార్యం. కాని పసాద్‌ తన *రుర్నా", '“లహర్‌' అనే కావ్య ఖండికలలో అక్కడక్కడా ద్వితీయాశర (పప్రాన నియమాన్ని పాటించాడు.

వర్షవృత్తాలు, యతులు, పొనలు తెలుగు భాషకు నప్పినట్లు హిందీ భాషకు నప్పవు. ఛందోబద్ధమయిన పద్యాన్ని మనం చదివినట్లు హీందీ లాషీయలు చదవలేరు, పాడలేరు. హిండీభాషకు మ్నాత్రా ఛందస్సులే తగినవని విద్వాంసుల అభిమతం.

అన 6 ఫా

“అంతర్మథనం” - ఒక్‌ వేదనాకావ్యం ఎజడోొకి సముదాల కృష్ణమాచార్య

*వబుద్ధము (పదీన్తము నగు వేదన జీవుని నెప్పుడును స్తబ్బముగా నుండ నీయడు. ఆకర్మణ్యత్వమును అది సహించదు. మహత్త్యాకలితమగు నేదో యొక్‌ యసాధారణ కార్యమునకు జీవుని వ్యషక్రిని ఉద్యమింవ చేయుచునే యుండును. ఈ కార్యము విశ్వదైతన్య సమ్మగఠా సంపాదనాలిముఖము. ఈ దృశ కా ర్యృకరణకీలమగు జీవుని వేదనయే జీవునికి ఒక సాధన యగు చున్నది, ఒక యోగ మగుళున్నది, ఒక ఉపాసన యగుచున్నది, ఒక _లవస్సగుచున్నది.” (ఆధునిక తెలుగు సాహిత్య విమర్శ; సాంపదాయిక రీతీ. 1981. వు. 256.)

కవితా రచనలో, విమర్శ రీతిలో, ఛందో విధానంలో ఓక (వత్యేకమైన విలక్షణళ్వాన్ని సంతరించుకొని సుపసీద్దలైన విశిష్ట వ్యక్తి ఆబార్య కోవెల సంపత్కుమారాచార్యగారు. ఆయన సర్వరచనలకు, (వవృత్తికి మూలమైన వేదనారూవం ఇటీవల వారు రచించిన “అంచర్మథన" కావ్యం. “యతీర్యదా! వ్యాజ రామానుజా!” అన్న మకుటంతో 109 వద్యాలతో రూపొందిన ఈ కావ్యం న్టూలంగా ఒక 'శతకి మనిపిస్తుంది. కాని, ఇది సమకాలీన జీవికాలను (వవృత్తులను అనేక కోజులనుంచి దర్శించిన తీరువల్ల ఒక విమర, కావ్యంగా రూపొందింది.

“ఒకసారేమొ అహంకృతిన్‌ మరియు నింకోసారి వ్యర్మకియాత్మకతన్‌ శ్రీ యతీళ్యదులవారి సన్నిధికి వెళ్ళవలని ఉండి కూడో వెళ్ళకపోవటం నావల్ల జరిగిన అపరాధమన్న స్వయంకల్పిత భావన మనస్సును త్మీవంగా కలత "పెట్టటంతో మొదలయింది ఈ “అంతర్మథనం.” ఈ పద్యాలన్నీ దాని అభి వ్యక్తి. బళుకులోని ఈనాటి సంక్రిష్టత, విశీవ్లత, రకరకాల ద్వంద్వాలూ, ఓర్పులూ, ఓడార్పులూ ఈ పద్యాలుగా తమను రొము మలచుకొన్నాయి. (“మనవి _-పు. క)

318 సాహితీ సంపద శ్రీశ్రీశ్రీ లమ్క్మణ యతీంద్రులవారు వ్యాజ రామానుజులు కావట మేకాకుండా సంపత్కుమారగారి కావ్యానికి కూడా “వ్యాజ' మైనారు. సమకాలీనంగా గమనిస్తే ఈ కావ్యంలో చోటు చేసుకోని అంశమంటూ లేదేమో ననిపిస్తుంది. (పతి పద్మం ఇంచుమించుగా, నిత్య జీవితానికి అత్యంత సన్నిహితంగా ఏదో ఒక క్లిష్టమైన ఆంళాన్నో, సన్ని వేశాన్నో మన హృదయ తంతుల్ని స్పందింవచేసే విధంగా చ్చితిస్తుంది. మనలో కలిగే స్పందనకు కవిలోని ఆంతర్గతమైన వేదనలోని, ఆ ర్రిలోని త్మీవత కారణం. భావించిన కొట్టీ జీవితపు లోతుల్ని, వివిధాంశాలను రేఖలు రేఖలుగా చి(తిస్తుందీ కావ్యం. ఈ చ్యితణకు కవిలోని అనుభవం, ఆలోచనలోని నిశితత్వం చక్కని నేపథ్యాన్ని సమకూర్చించి. తన యీ కావ్య రచనారంభానికి హేతువును కవి ఇట్లా పేర్కొ న్నారు. నిను కీర్రించుట కాదుగాని, సరిగా నీ యూహ మేల్కొాన్నయా వణ మేదో యొక నీలి వెన్నెల తరంగ స్పర్శ అన్మన్మనో ఘన కాంతారపు టంచులం దనల రేఖల్‌ [గుమ్మగా, తట్టు కో ననువుం జాలని దయ్యె సత్త్వము యతీం్యదా! వ్యాజ రామానుజా! మనస్సనేది చట్టమైన అగవి. అందులో ఏమేమున్నాయో, ఎన్నెన్ని ఉన్నాయో చెప్పలేము. అడవి యంచులకు దావానలం అంటుకొంది. అడివంఠా అల్లకల్లోలమై అంతకుముందు. దాగి ఉన్నవన్నీ బైటికి వచ్చి అస్తవ్యస్తంగా పరుగులు తీస్తుంటాయి. ఇక్కడ నీలి వెన్నెల తరంగ స్పర్శ” అనేది కృష్ణ భావనను స్ఫురింవ చేస్తుంది. ఈ భావన *“యతీర్యదు'లను స్మరించుకోవటంతో త్మీవమైంది. ఆ భావన కవిలోని సంక్లిష్టమైన వేదనను, జీవితంలోని ఆనుభవాలను "రెచ్చగొట్టినాయి. అవన్నీ పద్యాలుగా అభివ్య క్ర్తమైనాయి. లోకంలో వ్యక్తులు ఈనాటి పరిస్థితుల కారణంగా ఏదో ఒక తెలిసిన లేదా తెలియని ఆదుర్దాతో హడావుడిపడటం, ఆరాటపడటం చూస్తున్నాము. ఈ అంకాన్ని సృురింవచేస్తూ-

“ఆంతర్మథనం” _ ఒక వేదనా కావ్యం 319 ఎపుడుం జూడుము. ఏదొ కొంవమునకై ఏవౌనా యన్నట్లుగా ఆపరూపమ్ము మొగమ్ముతో బతుకు నిట్టా ఈడ్చుచున్నాను. కా లపు (కొం (గొం గొరడా చివళ్ళ విసురుశై మేను పేటెకె న (తవతం జెప్పనుగాని యింతయు; యతీం్యదా! వ్యాజ రామానుజా!

ఆంటారు. కొలం మనుష్యుని కొరడాలతో కొడుతూ పరుగె త్రిస్తున్న ది. ఈకొరడాలు

వరిస్థితులకు సూచకం. ఎప్పటికప్పుడు కొత్తకౌత్ర పరిస్థితులు ఉత్పన్నమౌలతూనే ఉన్నాయి. కాని, (పతి పరిస్థితి కొరడా దెబ్బలాగానే ఉంటుంది. కొరడా దెబ్బ అన్నారు కాబట్టి శరీరం 'పేబెత్తుతున్నది అనవలసీ వచ్చింది. కాని, నిజానికి పేదిత్తుతున్నది జీవులు మ్యాతమే. ఈ అంకాన్ని గుర్తించినపుడు "వర్తమాన జీవితలోని వేగం, ఆందులోని వ్యర్థత్వం స్పష్టవడుతున్నది. జీవితంలోని వాడావుడి కారణాన్ని, రితిని చితిస్తూం

కొరగానట్టిపనుల్‌ సమ స్తముగ నాకుం బట్టు, పట్టించు కొం;

దొరపిళ్లై విదలించుకో మనసు రాదో, రాదు; పై నింకనున్‌

దొరకొందున్‌, దొరలింతలౌదు; మరి ఈ దొర్జింత లెండాకనో!

అరయంజాలను లవ్యమింతయు. యతీంటదా! వ్యాజ రామానుజా! ఆంటారు కవి.

ఎవరికి వారు వారికి విహితమైన కర్మను, విధులను ఆచరించుకుంటూ పోతే, కాము చేసే పనులకు సార్జక్యాన్ని సాధించుకుంటే సామాజిక జీవితంలో శాంతి వ్యాపిస్తుంది. ఇది తప్పేనపుడు అశాంతి. ఈ అంళాన్నే భంగ్యంతరంగా

ఈ పద్యం వ్యక్తం చేస్తున్నది. లశ్యహీనంగా జీవితం గడవడంలోని అంత

ర్యాన్ని ఒక మార్గంలో సూచిస్తున్నది. ఈ రకమైన తీరుకే [పపంచంలో

ఈనాడు సాగుతున్న నరమేధం, ఇతర దేశాల్ని కబళించాలనే ఊహలు, వ్యక్తిని, జాతిని, దేశాన్ని అణచి వేసే తీరులు వ్యాపించి ఉన్నాయి. ఇవన్నీ స్థూలంగా దేశం కోసం, (పపంచం కోసం చేస్తున్నట్లుగా (దార మౌళున్నాయి కాని, వాటికి మూలంలో ఉన్నది మ్మాతం స్వార్థం,

అవధుల్‌ లేని వధల్‌ కణ శణ మణు వ్యావ్రమ్ముగా సాగునిం

శవు హింసాచణ వృత్తిలో (బళుకుటే అమ్ము - పైనింకపా

శవ కృద్దుష్పతి భాభి భూతమగు పెన్‌ స్వార్ధమ్ము గువ్తించ కుం

ట విచ్శితమ్ములలో విచ్శితము - యతీం్యదా! వ్యాజ రామానుజా!

320 సాహితీ సరవద ఇంత సాగుతున్నా ఈ స్వార్ధాన్ని గుర్తుపట్టలేక పోవటరి, దానికి (వత్మికియ చేయకుండా ఉండడం జీవితంలో ఒక వై రుద్ద్యం. ఈనాడు బందులు, కర్ఫ్యూలు మొదలై నవి సామాన్య జనుల నిత్య జీవి తాన్ని అస్తవ్యస్తం చేస్తున్నాయి. అనేకమైన బాధలు కలిగిస్తున్నాయి. కాని, వీటన్నింటిని నిర్వహించే వాళ్ళు ఇవన్నీ వజల కోసమే అంటున్నారు. కొని ఇది (వజొహింస. శారీరకంగా, మానసికంగా పెడుతున్న పాంస,. ఈ హ్‌ంస లోనే ఒక రమణము నిర్వాహకులు పొందుతున్నట్లుగా అనిపిస్తుంది. బందుల్‌ పేలెడు మందు పాతరలు ఒప్పందాలు హత్యల్‌ వధల్‌ ముందున్‌ వెన్స్నఅ కాల్పులు న్నెదురు కాల్పుల్‌ చంపుటల్‌ చచ్చుటల్‌ ఎందాకీ పజ'పేర సాగునా (వవాహింసా రిరంస్మావత, మ్మందూ బద్దమె ఎప్పుడున్‌ (పజ; యతీర్మదా! వ్యాజ రామానుజా! అన్న నద్యము మరియు_ ఆలవిన్‌ మాలి విశ్ళంఖలమ్మగు కులాహంకారమన్‌ నివ్వు మం టలలో నేశులు (కుమ్మరించుటగు నానా రూఢి వాదాల సం కుల త్మీవత్వములోన జీవితపు సంవ్షోభమ్మునందెట్టుగా తలపున్‌ వెన్నెల విచ్చుకోనగు; యతీం్యదా! వ్యాజ రామానుజో। అన్న పద్యం ఈ అంశాలను బట్టబయలు చేస్తున్నది. ఈ స్థితిలో ప్రజలు చేయవలసిందేమిటి? వారెట్టా _సవర్ధిస్తున్నారు? దొనిలోని అవాంఛనీయకా రూపరయిఎి తనకుం _బక్కన సాగు పీడనలు హత్యల్‌ దోపిడుల్‌ చూచి చూ డని యట్టుల్‌ మొగమున్‌ మరల్చుకొని ఇట్లా ఎంతకాలమ్ము ఖీ వననమున్‌ సోగిలకజేయునో (పజ _పతిస్పందమ్ము లేకుండగా, తనకున్‌ మాలిన ధర్మమా యిది; యతీర్మదా। వ్యాజ రామానుజా! అంటూ కఏి ఆవేదన చెందుతాడు. ఈనాడు ప్యతికల్లో వార్తలు మారణ, పీడన రీతులను (పదర్శిస్తున్న తీరును బట్టి అసలు మనీషిలో మనస్సుకు స్వందించే శ క్రియే పోయిందా? మార్ద వమే నళించిందా? ఎవరో చేసిన దానికి, ఎవరో నశించట మేమిటి? ఈ కర్మ వలానుఠవంలో క్లిష్టత ఏమిటి? దాని వలిరూవకగా ఈ (కింది వచ్యాన్ని గమ నించవలనీ ఉంటుంది.

*ఖంతర్మథనం” _- ఒక వేదనా కావ్యం త్తి

ఎవరేన్‌ జచ్చి రకాలమందన మన స్సేమేమొ యౌనట్టి మా

రమే చచ్చెను; చచ్చు . చలపబడు వా ర్తల్లేని రోజున్నదా?

ఎవరో కుప్తులు, నెవ్వరో హతులుగా పింసారతి వోలని

త్య వినోదమ్ముగ మారుటేలకు? యకీం్యడా! వ్యాజ రామానుజా!

నేటి రాజకీయాలు నైతిక విలువల్ని కోల్పోయి ఆతి నీచస్థాయికి దిగజార టం అందరూ అనుఖథవిస్తున్న దే. జారటం వల కలిగే ఫలితాలు అందరూ అనుళ విస్తున్నవే. అయినా, ఆ రాజకీయాల్నే వట్టుకు (పాకులాడుతున్నారు. మరి, ఆ నాయకులు సమాజానికి ఎట్లా ఉవయోగిస్తున్నారు? అని (పళ్నిస్తూ=

బస్సుల్‌ గాల్చుట రైళ్ళ గూల్చుట జన (ప్రాణమ్ములన్‌ దీయటల్‌

కస్సుంబుస్సుల విష్ణ్లవమ్ములివి సంఘమ్మున్‌ సమానించునా?

సొస్సా కోసము చంవులాడుకొను కామీ నాయకుల్‌ మాకు (శే

యనస్సుం దెత్తురె, నమ్ము బెట్టులు యతీం్యదా! వ్యాజ రామానుణా! అంటారు కవి.

మనుమవ్యులు ఈనాడు స్వతం్యతంగా (బతకలేక పోతున్నారు. ఆర్థిక, సామాటికాది విషయాలు వ్యకమార్గలో జీవితాన్ని కుంటుపరుస్తున్నాయంటూ.-

ఎకసక్కెమ్ముల నాడియాడి ఫలమేమీ లేదు; నేనేమొ ఆ

రిక సామాజిక రాజకీయ నియతిన్‌ ధీయెల్ల కుంచించి యాం

(తికమైపోయిన శజీవితమ్మున స్వతం (తింపంగ లేకుంటి; కుం

టక ఎట్టుందును, చెప్పు మించుక . యతీం్యదా! వ్యాజ రామానుజా! అని కవి ఆవేదన దెందురాడు.

జీవితంలో ఎన్నెన్నో ఊహలు చేయవచ్చు. ఉపన్యాసాలు చెప్పవచ్చు, జ్ఞానవంతులుగా ఖోసించవచ్చు. కొని, ఏద్దైనా ఆచరణ ద్వారానే సఫలమౌతుంద్శి ఆచరణలేని జ్ఞానం యొక్క- వ్యర్థత్వాన్ని చ్యితిన్తూో---

నేనొక్కందుకు వచ్చి, చేర యొకటిన్‌ స్నేహించి, మోహించి ఐం

ధానన్‌ జిక్కితి నన్నజ్ఞానమది జ్ఞానమ్మే; మరిన్‌ [దుంచుకో

లేనన్నట్టిది కూడ నట్టిదియె - కర్మీభావముం జెందకన్‌

జ్ఞానమ్ముండియు మండ కేమగు? యతీందా! వ్యాజ రామానుజా!

వ్‌. ॥

ఖా సాహితీ సంవదీ అంటారు కవి. తాను ఎందుకు జీవిస్తున్నాడో మర్చిపోయి. అనేకమైన ఇతర మోహాల్లోపడి, ఇవి మోహాలని తెలిసీ కూడా, వాటిని నివారించుకునే ఆచరణ లోపించటాన్ని ఈ పైపద్యం చ్చితించింది.

ఈ విధంగా ఈ కావ్యంలో సామాజికమైన అనేక ఆఅంళాలు (పళ్నల రూపంగా, అనుభవ చితణ రూపంగా ఎన్నెన్నో కనిపిస్తాయి. వీటితోపాటు వ్యక్తి పరిధిలో - వైయక్రికంగా సొగే అనుభవాలు కూడా అనేకంగా ఈ కావ్యంలో చ్మితించబడ్డాయి.

సీటం గొట్టుక హోవు రేలు నొాకదానిం గూర్మ మొక్కండునా

రాటంబుంబడి మూపునెత్తుకొనుచున్‌ రష్షింప, నా తేలుతా

కాటున్‌ వేయగ, 'నేమిదం'చన, 'వివకల్‌ లేవు. నానైజమే

-నాటం బో” దనినట్టు - జీవుడు; యతీం్యదా! వ్యాజ రామానుజా!

ఆదుర్దాబడి వెంట వెంటబడి నాత్తై నేను సేవించుని

చ్భా దై న్యమ్మున నేమి పొందితి? వళచ్చ స్వచ్చ చంర్మదాతప

స్వాదు స్మేరము నింతయేని మరి నోచన్‌ లేదు కాజోలు; మ

ర్యాదా (భాంతుడ _ లోభమేమిటి? యతీందా! వ్యాజ రామానుతా!

ఈ గార్హస్థ్యపు జీవితమ్మున మరిన్ని న్నేళ్ళుగా స్వవ్నజిద్‌

యాగమ్ముం బొనరించి ఎల్ల కలలన్‌ దొనమ్ము గావించి ఊ

ద్వేగావేగములేని వా స్తవిక మూర్చిన్‌ నిల్లు నీ ముంగిటన్‌

రాగోదార తరంగ శీకర! యతీం్యదా! వ్యాజ రామానుజా!

నైైరాశ్యమ్మని కాదు గాని, (బశుకంతా నేటికిన్‌ గాకి బం

గారమ్మైః మరి దీని కోసమనియా కాల్నిల్ప కిన్నాళ్ళు సం

సారింవం దొరకొంటినంచన మవీశ ఎర్మమ్ము; సీరేజ ప

(శారోహజ్ఞలవిందు నుందర! యతీందా! వ్యాజ రామానుజా!

ఈ వీధమైన పద్యాలన్నీ కవిలో సమాజానికి, జీవితానికి సంబంధించి లోతైన, త్మీవమైన స్పృహను వ్యక్తం చేస్తాయి. ఈ విధమైన చ్చితణతోపాటు అధ్యా త్మికంగా కవి వేదన వ్యక్తం చేసే పద్యాలు ఎన్నో ఇందులో మనకు దర్శన మిస్తాయి. వీటిలో జీవుని ఆర్రియొక్క త్మీవత మనస్సుల పైకి చిమ్ముతుంది.

“అంతర్మథనం” _- ఒక వేదనా కావ్యరీ తప నాయీ దేహము బండి కాదటె; అనంతాజమ్మునున్‌ గాదే; _

నాయీ వాంఛ దవాగ్ని కాదటవె - తృష్షల్‌ పాములుం గాద టే!

రాయీరప్పను కాకపోతిననియా రాబోడు నా పాలికిన్‌!

న్యాయమ్మా, అలుగంగ నాపయి? - యతీందా! వ్యాజ రామానుజా! మొదలై నవి పాఠకుల మనస్సుల్ని కూడా ఆర్తితో ఆర్థ్రవరుస్తాయి.

కొన్ని ఊహలు ఎంతో అందమైన విషయాన్ని పాఠకుల మనస్సులకు అందించే పద్యాలు ఈ కొవ్యంలో బలా లభిస్తాయి. ఉదాహరణ కొకటి,

బారీతన్‌ వియదటీ నీద జను వ్మభాంకుండు బృందావనీ

శ్రీ రాగాబ్టీ మునింగి తా శత సహ్మసేజాకులై తేలి లీ

లా రాసమ్మొనరించు దృళ్యమది ఏలా స్వప్నమై పోయె.నన

య్యా! రాకా వారిపాద కింకీణీ! యతీందా! వ్యాజ రామానుజా!

ఈ కావ్యానికి “ఆత్మీయళత' వ్యక్తంచేస్తూ శ్రీ జువ్వాడి గౌతమరావుగారు. కట్ట వద్యములలోని నంబోధనలు కొంత త్‌ ద్దగా చదవవలనీ ఉంటుందని అన్నారు. ఉదాహరణగా కొన్ని..-

ఇహామిన్కుందొర వెల్గుతుంవర!”

“*రాగోదార తరంగశీకర!”

“వాసోద్యత్పరమార్థ భావుక!”

ఒన్సీ ద్రేబ్ల వకఠాారోవ జ్జలవిందు నుందర!*

“లకాంతోదర సోదర స్మిత!”

“క్క నా ఊహల వెలు వెలువ

క్‌] ళా

ఈ మొదలైన ఆందమైన సంబోధనలు కేవలం సంబోధనలుగా మా్యతమే కాక ఆయావనద్యాల్లోని భావోద్దీప్తికి ఎంతగానో సహకరిస్తున్నాయి.

ణా చా

ఈ కావ్యంలో అందమైన ₹ 'క్రిమంతమైన సమాసాల కల్పన, మృదువైన తెలుగు నుడికారం, బరువైన శబ్దపయోగం, పద్మనిర్మాణం, ఛందజసయోగం

క్రిగ్తక్త సహిహీతీ సంవద లోని వైచ్మితి మొదలైన కోవ్యాంశాలు కావ్య వస్తువుకి సౌందర్యాన్ని సారిన్తూ, సహవృదయుల మనస్సులను ఆకట్టుకొంటాయి. కావ్యంలోని చివరి చివర పద్యాలు ఈ దృష్ట్యా వతి ఒక్కటీ దర్శించదగినవి.

జీవగత మోహములు జృంభితములై (దుకు

చిందరగ వందరగ జేయన్‌

కావిచెడి, తావుచెడి, దారులకు దూరముగ

తప్పుకొన (తిప్పలగు వేళన్‌

పూవువలె నందశిశు ముగ్ద మురశీ స్వరము

చోలె నను కౌగిలి విగింపై

ఏవరకునై న భరియింసగల లక్మణ య

తీయ్యదులకు మంగళ మహాశ్రీ! అంటూ శ్రీకారంతో మొదలైన ఈ కావ్యాన్ని 'మంగళ మవిశ్ర్రీ' వృ త్తంతో వూర్తి చేయటం కావ్య నిర్మాణంలోని ఒక విశిస్టత.

ఈ కావ్యంలోని విషయాలు కేవలం సంపత్కుమారాబార్యుల వారి జీవి కానికి మాతమే సంబంధించినట్టివి కావు. ఇవి సార్వకాలిక మైన, సార్వజనీన నిత్య సత్యాలు. ఆందువల్దనే ఈ సడ్యాలు చదువుతూన్న వారికి “'నేనిలాగే భావించే వాడిని, ఇవి నా భావాలే అనే అనుభూతి, వేదన పౌొందువిధంగా ఉన్నాయి. సర్వమానవుల ఆ ర్తిని తనదైన జీవుని వేదనతో మిళితంచేసి మధించగా మధు రంగా వెలువడింది. ఈ 'అంతర్మఠనం.' శ్రీ మల్లంపల్లి శరభయ్యగా రన్నట్లుగా.--

“ముక్తసరిగా కూర్చిన ఈ కృతిలోని ఏ యొక్క- వద్యము తీసీవేయ దగిదిగా నాకు తోచుటలేదు. అన్ని పద్యములలోను కవి ఆత్మీయత అంత చక్కగా వ్యాపీంచికొనియున్నది.

ఒక అనుభూతియో, ఒక వైచ్చితియో, ఊహ వైశిష్ట్యృమో, రచనా చమత్కార మో ఇందలి పతి వద్యము నందును ఉట్టిపడుచునేయున్నది.”

(వస్తు కథనము" ఎపు ౪ - ₹ట)

“అంతర్మథనం” . ఒక వేదనా కాన్యం తిల్లిక్‌ జ్ర పద్యములలో చమత్కారమునకు చమక్కారమట్లుండగా, దాని

వెనుక కవి యొక్క వృదయ గాంభీర్యము స్పష్టముగా కనబడుచుండును.

అంతర్ముఖ్ములైన కవుల లక్షణమిస్లే యుండును. ఏది చెప్పినను జీవగతమైన

వేదన యొక్క గాఢత కనిపించుచునే యుండును” (వు. శి

అన్న శ్రీ జువ్వాడి గౌతమరావు గారి “ఆత్మీయతి'లోని పలుకులు ఎంతైనా

లోలోతులకు వెళ్ళి ఆలోచించదగినవి.

ఈ కావ్యరచనకు “వ్యాజ'మైన *వ్యాజరామానుజులు” అీతీథీ లవ్మణ యతీం్మదుల వారు 'లీలా విభూతి'లో ఈ కావ్య స్వరూప స్వభావాలను ఇబా క్టుప్తీకరించారు.

“ఇందలి పద్మములు కొన్ని అమృత ఖాండములు, కొన్ని హోమ కుండములు, కొన్ని పన్నీటి జల్లులు, కొన్ని కన్నీటి వెల్డువలు".

ఇది ఈ కావ్యానికి ఒక స్థూలమైన పరిచయ రేఖ మ్మాతమే.

ఈ కాన్య *మథనం' ద్వారా సహృదయులకు ఆత్మను సృశించే ఎన్నెన్నో అనుభవాలు లభిస్తాయి.

అలాని 0 నీలా

సంపత్‌ (పసన్న

ఎండీ, వి. శేషాదార [1 ఆధునిక సాహితీ లోకంలో కోవెల సంపత్కుమారాచార్య, కోవెల న్ముపసన్నాబార్య అనే పేద్ద తెలియని వారుండరు, అయితే వీరిద్దరినీ బాగా తెలిసినవారు కూడా, అదేం విచ్శితమోగాని, వీరి పేర్ల విషయంలో పౌరబడు శుంటారు. ఈయన గురించి మాట్లాడుతూ ఆయనను, ఆయన గురించి మాట్లాడుతూ ఈయననూ 'సేర్కొంటుంటారు. ఇది ఈ ఇద్దరి “ఏకత్వాన్ని సూచిస్తుంది. మరి వీరిలో వైవిధ్యం లేదా? నా అనుశీలన పరిమితిలో దాన్ని

గుర్తించే (వయత్నమే ఇది. ల

స్మువసన్న, సంపత్కుమారలు ఒకే కుటుంబం నుండి వచ్చినవారు. సంవత్కుమార స్నువసన్నకు చిన్నాన్న అవుతారు. అంపే సంపత్కుమార "పెద్దన్నయ్య కుమారుడు స్కుపసన్న-. వయస్సులో రెండున్నర; సంవత్సరాల తేడా. సంపత్కుమార్‌ గారి ఆన్నలందరూ ఆతనికన్నా చాలా పెద్దవారు కావడం వల్ల సుప్రసన్నతోనే ఎక్కువ కలిసివుండేవారు.

ఆతి చిన్నవయసులోనే వీరికి పద్యం [వాయడం అలవడింది. 1946.47 (ప్రాంతంలో వీరు తమ మొదటి పద్యాల్ని (వాసారు. ఇద్దరికీ ఛందస్సు అంతగా తెలియదు కాని, ఏదో నమూనా (ప్రకారం మ్మాతం పద్యం (వాయడం ఆరంభిం బారు. 1947లో కొన్ని కారణాలవల్ల పీరు “కల్రెడ? అనే (గ్రామంలో వుండా ల్సొచ్చింది. అక్కడ ఏరికి పతాపురం రాఘవాచార్యుల వారితో పరిచయం కల్గింది. రాఘవాచార్యులకు పద్యరచన తెలుసు. అందువల్ల ఆయనవద్ద వీరికి పద్యరచన అభ్యాసమయ్యింది.

1949 లో సంపళ్కుమార చిట్టిగూడూరు వెళ్ళారు. స్ముపసన్న వరంగల్లు లోనే వుండి చదువుకున్నారు. ఆరోజులలో కూడా వీరు తమ పద్యాలను ఊ త్తరాల్లో ఒకరికొకరు వంపుకోవడం, చర్చించుకోవడం జరుగుతుండేది. సెలవులలో సంపత్కుమార వరంగల్లు వచ్చినపుడు ఇద్దరూ కలుసుకొని అనేక విషయాల్ని

సంవత్‌ (వసన్న రి? చర్చించుకునేవారు. వరంగల్‌ కోట, వేయి స్తంభాల గుడి, భ్యదకాళి చెరువుకట్ట మొదలైన (ప్రాంతాలకు వెళ్ళి ఇద్దరూ కల్సి కావ్యాల్ని చదువుకొ నేవారు: సంపత్కుమార చదువు వేరు. సుప్రసన్న చదువు వేరు. సంపత్కుమార తండి వెంట తిరుగుతూ సంస్కృతం నేర్చుకోవడ మేగాక, గురుముఖతః కొంత శాస్తా ధ్యయనం చేశారు. కాని స్ముపసన్నది వూ ర్తిగా జనరల్‌ ఎడ్యుకేషన్‌,

1950 లో విశ్వనాథ సత్యనారాయణ గారు వీరి జీవితాల్లోకి (ప్రవేశించారు. వీరికి విశ్వనాథను పరిచయం చేనింది ఎవరోకాదు ._ విశ్వనాథవారి రచనలే! (మ్మక మానుశీలనంతో వాటి ఆవిష్కరణ కూడా (కమ్మకవము వికాసం పొందుళూ వచ్చింది. సంపత్కుమార విజయవాడలో విశ్వనాథ వారిని వెతుక్కుంటూ వెళ్ళి కలుసుకున్నాడు. స్కువసన్న చదువుకునే పాఠశాలలో విశ్వనాథ వేంక టేశ్వర్డుగారు తెలుగు పండితులు. వీరు సత్యనారాయణగారి సోదరులు, స్ముపసన్న తను [వాసీన పద్యాల్ని వెంక టేళ స్రిర్తు గారికి చూపించడం, వారు దిద్దడం కూడా జరిగేది. శ్రీవిద్య సం్యపదాయంవై పు స్ముపసన్న అభిరుచిని మళ్ళించింది కూడా వీరే.

1951 లో ఆం్యధ సారస్వత పరిషత్‌ వార్షికోత్సవాలకు విశ్వనాథ సత్య నారాయణగారు వరంగల్లు వచ్చారు. అనాటి సభలో విశ్వనాథవారు కాసుల పురుషోత్తమ కవి పద్యాలను వినిపించారు. మరుసటిరోజా సత్యనారాయణగారు స్యువనన్నగారు చదువుకుంటున్న ఎ.వి.వి. పాఠళాలకు వచ్చారు. ఈ రెండూ స్ముపసన్న పై కొంత (ప్రభావం చూపించాయి.

_ 950.51 నాటికి వీరికి కవులుగా గుర్తింపు వచ్చింది. 952.53 ల్లోనే వీరు ఛందస్సులో వివిధ (పయోగాలు చేయడం (ప్రారంభించాడు. ఇద్దరూ కల్సి ఒక లిభితమాస ష్మతికను కూడా “సుకృతి” 'సేరిట వెలువరించారు. 1953లో “వ్భాద్గీత” లోని మొదటి పద్యాల్ని (వాయడం జరిగింది. “వృగర్జీత" వీరి సంయుక్త రచన, ఒకే మకుటంతో (వాసినప్పటికి, పద్యాలను మ్యాతం ఇద్దరూ వేరువేరుగా (వ్రాసారు. అ పద్యాలను కలిపి 1954 మే నెలలో 'హృద్గీత” పేరిట వెలువరించాకు. 1954 _ 55 ల్లో వీరి పద్యాలు “తెలుగు స్వతం్యత"”లో 'క్తూడా. వస్తూండేవి, -

305 సాహితీ సంవడ 1954 సం॥లో కాళోజీ నారాయణరావుగారి కుమారుని బారసాలకు దాళ రథి వానమామలై , సి.నా.రె., రామరాజు, మొ! తెలంగాణా రచయితల సంఘా నికి సంబంధించిన వారంతా వచ్చారు. ఆ రోజు మధ్యాహ్నం ఒక కవితా గోస్టి కూడా జరిగింది. అ సందర్భంలోనే నృుపసన్నకు వారితో _పత్యక్ష పరిచయం కలిగింది. సంపత్కుమారకు అంతకుముందే వారితో పరిచయం వుంది.

1953 లో సంపత్కుమార సిద్దిపేట (వకుళ్యోన్నత పాఠశాలలో స్కూల్‌ అసిసెంట్‌ గా చేరారు. 1955 లో స్నుపసన్న కె... చదువుకోడానికి హైైదాబా బాద్‌కు వెళ్ళారు. అప్పుడు సంపత్కుమార ఉద్యోగం భువనగిరిలో. అందువల్ల "సెలవు రోజున, వీలు దొరికినప్పుడూ స్మువసన్న భువనగిరికి వచ్చి పోతూండే వారు. 1955 లోనే వీరు “సాహితీబంరు బృందం” అనే సాహిత్య సంస్థను ఏర్పాటు దేసారు,

2956 లో విశ్వనాథ సత్యనారాయణగారి “షష్టిపూర్తి మహోత్సవం” కరీంనగర్‌లో జరిగింది. ఈ ఉత్సవానికి సంపత్కుమార స్యుపనన్న లిద్దరూ వెళ్లారు. ఆ సభలో వీరు తమ రచనల్నికూడా విన్సించారు. 1957లో విశ్వనాఠ వెంక టేశ్వర్దుగారి కుమా రె వివాహానికి సత్యనారాయణగారు వరంగల్లు వస్తు న్నారని తెలునుకొని, కాము అభిమానించే ఆ మహాకవికి ఒక కొవ్యం అంకితం ఇవ్వాలని ఇద్దరూ అనుకున్నారు. ఆ రోజుల్లోనే శబరి రాముని ఉద్దేశించి చెప్పిన మాటలను సంపఠ్‌గారు పది పద్యాలుగా (వాసారు. ఆపదికి తోడు మరో ముస్పయి అయిదు పద్యాల్ని ఇద్దరూ కలిసి కొన్నికొన్ని పద్యాలుగా [వానీ తమ సంయుక్త కృతి “అనంద లహరి”ని (వచురించి, విశ్వనాథ మహాకవికి అంకిత మిచ్చారు. “ఆనంద లహారి'లో (వతి ఖండికలోని మొదటి పద్యమే ఆ ఖండిక చివరి పద్యమవుతుంది. అలాగే మొ త్రం కావ్యం మొదటి పద్యమే కావ్యం చివరి పద్యంగా వుంటుంది. అనాటి అంకితోత్సవ సభలో విశ్వనాథవారు మాట్టాతుతూ “వీరు నా కవిా సంతానం” అని (పకటించారు,

వీరిద్భరూ కల్సి (వాసిన మరో కొవ్యం “ఆపర్ట.” ఇది అమ్ముదితం. ఇరడులో రకరకాల రగడ భేదాలు, విరుపులు, సమాసాలు, వర్షనలూ వున్నాయి. అలాగే 'జయదేవుని" గూర్చి ఒక పద్య కావ్యం (వ్రాయాలిని ఇద్దరూ కలిసే

నంవఠ్‌ ప్రసన్న 329. (ప్రణాళికను సిద్ధం చేసుకున్నారు. కాని అది మొదటి అయిదు, ఆరు వద్యాల వరకే వచ్చి ఆగిపోయింది. 1957 నుండి వీరి రచనలు ఎవరివి వారివి విడివిడిగా రావడం మొదలయింది. [కమ్మకమంగా శ్రైలిలోనూ మార్పు వచ్చేసింది. కవులను గూర్చి, కవిత్వాన్ని గూర్చి, సంపత్కుమార, స్యువసన్న లిద్దరికీ ఇంచుమించు ఒకే రకనుయిన అభ్మిపాయాలున్నాయి. స్ముపసన్న మీద విశ్వనాథ, రాయపోలు, క ్రష్టళాస్తీల పద్యరచనా (వభావం కనిపిస్తుంది. (ప్రాచీన విద్యాసర్యృవదాయ బలం సంపత్కుమార లో ఎక్కువ. మనోవిజ్ఞానకాస్త్రం, పాశ్చాత్యుల తత్వశాస్త్రం, చర్మిత, కళ మొదలైన వివిధ శాస్త్రాల వరచయం స్ముపసన్నకు ఎక్కువ. స్కువసన్నకు వస్తువరమైన ఆలోచనలు ఎక్కువ. ఆయన రచనలు కొన్ని వినూత్న ఆలోచనల్ని అవిష్క-రిస్తాయి. అపోహ రాకుండా వుండేలా విషయ వ్య క్రీకరణ వుండాలనేది సంపత్కుమూర లక్షణం. సంపత్కుమార రచనల్లో తర్కం వెన్నంటి వుంటే, స్కుపసన్న రచనల్లో తర్కం అంతర్గతంగా వుంటుంది. స్కువసన్న కవిత్వంలో భావుకత, మాధుర్యం ఎక్కువగా వుంటుంది. సంపత్కుమార కవిత్వంలో వచన దోరణి వ్యంగ్యం, అధిషేవం ఎక్కువ. శ్రీ ఆరవిందులు,శ్రీ మాత, ఫ్రీ వివేకానందులు, జిడ్డు కృష్ణ మూర్తి; భగవాన్‌ రమణ మహార్షిల రచనల (ప్రభావం స్మువసన్నలో కన్పిస్తే, భగవ్మ్యదామానుజులు, లక్ష్మణ యేతీందులు మొ॥ వారల ఆర్జ్రత సంపత్కుమా రలో కనిపిస్తుంది. విశ్వనాథ ఇద్దరికి సమానం. సంపత్కుమార, న్యుపసన్న లిద్ధరూ ఒకే కొమ్మకు వూచిన రెండు పువ్వులు. ఇద్దరి మార్గం మౌలికంగా ఒకటే కాని ఆంచులు మ్మాతం రేడా. “స్ముపం” అంటే సంవత్కుమూరకు ఎనలేని (పేమ. సంపత్కు-మారాచార్యు లంపే స్కుపానికి ఎనలేని గౌరవము, అభిమానమున్నూ. ఒకరు మృదుభాషి, ఒకరు మితభాషి. అతని ఆలోచనేమొ అనాహతమ్ము అతని విశ్రేషణ వికుద్ద, మతని వాక్కు పద్మకోళశ (ళమర వినిస్వాన మధువు, - అల సహ్మసార మాతని అనుభవమ్ము.

8380 సాహితీ నసంవద అని సంపత్కుమార స్కుపసన్న గూర్చి చెవితే, స్మువసన్న సంపత్కు.మారను గూర్చి ఇలా అంటారు :

అన్నా! ఒకనాడు నాలో నేను లేనప్పుడు

అహంకృతిని నాలో రేపింది నీవు

నేను బావిలో బెకబెక లాడేప్పుడు

నన్ను పావురంగా మార్చింది నీవు

నా ఊవాధ్వాన్ని పరిమళితం చేసి

నన్ను సహ్మస్రధా విజృంభింపజేసింది నీవు,

ఇద్దరమూ ధరించిన ఈ ధనుస్సు

ఎన్ని వాయు వీథుల (మోస్తుందో

ఇద్దరమూ 'పెకలిస్తున్న ఈ వచస్సు

ఎన్ని యుగాల దాకా వినిపిస్తుందో

ఇద్దరమూ కలిని చేస్తున్న ఈ తపస్సు

ఎన్ని లోకాలను పునీతం చేస్తుందో!

ఇది నా అనుశీలన, ఎలి సా

తి, సాహితీ సేవలో వరంగల్‌ ఆకొశవాణి జాఆర్‌, వెంక పేశ్వర్లు ళ్‌ కేయ సంచాలకులు ఆకాళవాణీ, వరంగల్‌ “బహుజన హితాయ, బవుజన సుభాయ' ధ్యేయంగా విజ్ఞాన, వినోదాలతో బాటు (పళత్వ కార్య కమాల్ని (ప్రజలకి చేర్చటానికి తగిన (_పదారము, (వజా సమస్యలను వెలుగులోకి తెచ్చే[వయత్నమూ చేస్తూ (వజాభిమానాన్ని చూర గొంటోంది ఆకాశవాణి, అకాశవాణీ, వరంగల్‌ కేర్చదం 1వజోపయోగకర మైన కార్య కమాలకు ఆత్యంత (ప్రాధాన్యం ఇస్తూనే, కళలకు నిలయమై - కెలంగాణా సాంస్కృతిక రాజధానీగా విలసీల్లుతోన్న వరంగల్లు (పాంత (పతికకు తగిన అవకాశం కల్పించే (పయత్నం చేస్తోంది. తెలుగు, సంస్కృత సాహిత్యాలలో విశేష కృషి చేసిన ఎందరో కవి. పండితులు, చార్మితక నిపుణులు నగరంలో ఉండటమే కాకుండా ఆకొళవాణీకి అతి సన్నిహితంగా ఉన్న కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయమందలి విజ్ఞుల మేధా సంపదను వినియోగించుకొని కార్యకమాలు రూపొందించి (వజల కందిస్తోంది. (వథమాంధ స్మామాజ్య నిర్మాతలైన కాకతీయుల కాలం నుండీ వెల్లివిరిసిన సాహితీ, చార్మితక (పాఠవాన్ని - ధారావాహిక (వసంగాలుగా రూపొందించి [శోతల కందించటమే కాకుండా వరంగల్‌ అకాళవాజీ కేంద (గంథాలయంలో కాశ ప్రతంగా ఉండే రీతిలో ఆర్కి.వ్స్‌గా భ్యదపరచటమూ జరిగింది. సాహిత్యపరలగా వరంగల్‌ ఆలిండియా రేడియో చేసిన కృషిలో ఇదో మైలు రాయని తెలుపుకోనటం అలిశయో క్రి కాదు, -

332 సాహితీ సంపద

కేవలం కవులనే కాక, కథకులనూ, విమర్శకులనూ, వ్మతికా రచయిత లనూ, వక్తలనూ, మొత్తం దేశానికే వతిష్టాకరంగా రూపొందిన వారి నెందరినో దేశాని కందించింది ఓరుగల్లు. *కీడాభిరామం” వంటి ఒక కావ్యానికే వస్తువైం దంటే ఓరుగల్లు నగర విశిషత ఎంత గొప్పదో అర్దం చేసుకోవచ్చు.

యణ బి న!

విద్యానాథుని వైశిష్ట్యాన్ని, తెలుసు సాహిత్య చర్మితలో తొట్టతొలిసారిగా విస్హవళంఖం పూరించి చంపూ సం్మసదాయానికి దీటుగా. ద్విపద నెలకొల్పిన పాల్కురికి సోమనాథుని గూర్చి గణపతి దేవాదుల కాలంనుండి నేటిదాకా నెల కొల్చబడుతూ వస్తున్న ఓరుగల్లు (పంత సాహితీ _పాభవాన్ని తమ (వసం గంలో వివరించారు ఆచార్య కోవెల సంపత్కుమారాచార్య.

వదునాలుగు ప్రసంగాలతో కూర్చిన ఈ ధారావాహిక కార్య్యకమం “ఏక శిలా సాహితీ సౌందర్యం” అన్న శీర్షికతో సాగింది.

దాదాపు ముప్పాతిక భాగం తెలుగు సాహిత్యం అంతా చర్చింవబడిన ఈ కార్య్యకమాన్ని పదునాలుగు భాగాలకే పరిమితం చేయటం కష్టతరం.

కొనీ రేడియో (పసంగాలకున్న పరిమితిని, (వత్యేకతను దృష్టిలో ఊంచు కొని, శోతలలో ఆస క్రిని కొనసాగిస్తూ వందల ఏళ్ళ సాహితీ వైభవాన్ని పది హేను నిమిషాలలో అందించటంలో షాల్గొనిన వారందరూ కృతకృత్యులయ్యారు. కాలాన్ని బట్టికాక విషయాన్నీ, (వ్మకియనుబట్టి శీర్షి కలు నిర్ధారించి ఆయా (వసంగాలు (వసారం చేయడం జరిగింది.

ఏకశిల సాహితీ సౌందర్యానికి ఆవతారికలా ఓరుగల్లు సాహితీ వైళ వాన్ని గూర్చిన పసంగంతో ఈ ధారావాపాక కార్య కమాన్ని [పారంభించిన వారు (ప్రస్తుతం అభినందనల నందుకుంటున్న ఆచార్య కోవెల సంపత్కుమారా చార్య గారు.

ఇతర శీర్షిక లూ, రచయితలూ.

గీర్వాణ వీద్యారణ్యము ఆచార్య కోవెల స్ముపసన్నా చార్య; కాకతీయ సాఫొతి = డాః ముదిగొండ వీరేశలింగం; భాగవత భాగీరథి . డా॥ఐ. కిషన్‌

సాహితీ సేవలో వరంగల్‌ ఆకాళవాణీ $33 రావు; దేశికవితా వాల్దభ్యం - డా॥ పే. జ్యోతి; ప్రాబంధిక విలాసము - శ్రీఎస్‌. ఎల్‌.ఎన్‌. ఆచార్య; చతుర్విధ కవితా విహారము - డా॥ హరి శివకుమార్‌? తత్త్వ కవితావీధి - డా॥ బీ. రుక్మిణి; సమకాలీన సర్యపదాయ కవిత -డా॥ బి. వి. రత్నం; ఆధునిక కవిత . డా॥ అనుమాండ్డ భూమయ్య; ఆధునిక వచన సాహితి _- కాత్యాయనీ విద్మహే; వరంగల్‌ వ్యతికా రంగం - డి.వి, శేషాభార్య; వరంగల్‌ నాటక సాపాత్యం .- డా॥ పి.వి. రమణ,

ఎల్ట భాషలకు తల్లి వంటిదైన సంస్కృతము శాసనఖాషగా, రాజ భాషగా కాకతీయుల కాలంలో వెలుగొందింది. నేటికీ జాతీయ స్థాయిలో విద్వాం సులుగా పేరుగాంచినవారు వరంగల్టువారు కావటం మన అదృష్టం.

జన జీవన (వంతిలో వెన్నెల పాటలుగా, జానపద గేయాలుగా విల సిల్లిన ఆనాటి జానపద కవితను అందుకు పాల్కుర్కి గోన బుద్ధారెడ్డి చేనీన 'సేవలనూ ఈ శీర్దికలో ఓ మారు స్మరించుకున్నాము. మందార మకరంద రసా నంద సదృశంగా వెల్వడిన ఖాగవతాన్ని, కాకతీయుల నాడు వెల్దివిరిసిన శ్రెవ, వైష్ణవ, జైన, మహ్మదీయ మతాల తాత్త్విక చింతనా దృష్టిని, ఆవ, మధుర, చ్మిత, విస్తరములైన చతుర్విధ కవితా విలాస రీతులనీగూడా ఆయా (వసంగాలలో చర్చించారు.

ఒద్దిరాజా సోదరులు మున్నగువారి ప్రాబంధిక రచనా పళస్తము, నాటినుండి నేటిదాకా సం్యవదాయ, నవ్యసం్యపదాయ, అభ్యుదయ, విన్హవ సాహి క్యాలలో వరంగల్లు (పాంతంవాకి ప్మాతను గూర్చి, ష్మతికా రచనలో తెలం గాణమునందే మొట్టమొదటిదిగా నిలిచి వివిధ, స్వాతం్యత్య సాహిత్య సామాజిక ఉద్యమాల్లో వరంగల్లు ప్యతికొ రంగం (ప్రత్యేకత గూర్చి కూడా విపులీకరించ బడిందీ (ప్రసంగ మాలికలో.

వరంగల్‌ ఆకాశవాణి పారంభమైన తొలి దినముల నుండీ బొత్సాహాక్య పౌఠకవుల్నీ, రచయితలనీ, రచనయ్యిళుల్నీ అవ్వానిస్తూ ఆయా సామాజికాంళా లపై కార్టుకమాలు (_ససారం చేస్తున్నది.

334 సాహితీ సంపద

సౌహితీకదంబం శీర్షికతో ఆయా సాహిత్య (వ్మకియల పుట్టుక, వరిణామ వికాసాల గూర్చిన సోదాహరణ సంచిక కారళ్షకమాలందించటం జరిగింది.

కేవలం (పసారానికే వరంగల్‌ సాహిత్య'సేవ పరిమితం కాలేదు. ఆహూ శుల సమక్షంలో సమైక శతా శంఖారావం పేరన రెండుమార్లు కవి సమ్మేశనం గూడా నిర్వహించింది. జాతీయ సమైక్యత ఆవశ్యకతను; మత సామరస్య సాధనలో, (ప్రజాస్వామ్య పరిరక్షణలో పౌరుల బాధ్యతను పునః పునః గుర్తు చేయడం జరిగినదీ కవి సమ్మేళనాల్లో. జాతీయ సమైక్యత అంళంగానే ఆహూ శుల్ని రసరంజితుల్ని చేసిన కారస్టకమం 1993 మార్చి నెలలో నిర్వహించిన డా॥ బి. కిషన్‌రావుగారి ఆష్టావధానం,

మత సామరన్య ఆఅవళ్యకతను, జాతీయ సమైక్యతా సాధనకై పౌరులు చేయవలసిన కృషి గూర్చిన _పబోధ మేకాకుండా పండిత, పామరులను అలరించే సంగీత, సాహిత్యాంశాలతో సాగింది.

కిషన్‌రావు గారు తమ అష్టావధాన అరంభంలో మా ఆశయానికి అద్దం పట్టిన పద్యం ఈ వ్యాసానికి సరయిన ముగింపుగా భావిస్తూ దాన్ని ఉటం కిస్తున్నానుః

స్థానికులగు కళావిదుట్‌ సరసకవులు

సభల నిర్వహించుచు జ్ఞాన సంవదలిడు

ఆరయ. సార్వజనీన హీతైకదృష్టి

మనుత ఆకాశవాణి సన్మానలీల,

జ టి

సృజనా, ఓ నృజనాః జ==వాకొటీ పాండురంగరావు

అన్నా! ఆది అరణియందు దాగిన వహ్ని మనసు కొంగున దాచిన నిప్పు కణీక పదాలను వర్షించని ఊహలమేఘం నవమాసాలయినా ఉదయించని శిశువు పొదగని (గుడ్డు; “వేక*ని (బెడ్డు తెల్లకాగితం మీద తెల్లషరం అత్యత్రిన్టద్‌ దళాంగుళ మేనా? సీవారకూకవ శ్తన్వీ, ఏ వారనుంటావో చెప్పుమీ

“అనగనగా ఒకరాజు

ఒకరాజు ఒకరా...

ముందు తెలి 'సెనా సభూ, ఓంభూః! చింతకాయలు రాలక చింతా కాంతుడనైతీ.... చల్ల వున్నథ్హే వుంది కాని ఈ ముంతనిండా కంతలే కదా! 1వళ్నాష్మతాలన్నీ లీకులే వై ట్‌హార్సిగరెట్టయిదు నక్ష్మతాల షోకులే ఆరేనుకోకుండానే పారేసుకుంటినయా శాలువాలు కప్పించుకుంటూంది కలం చూడు దాని వాలకమది లోలకం కానే జ్ఞానమంటుందా పిపీలికం

336 సాహితీ సంపద ఎస్టటిక్సూ, ఆనందవర్ధనుడూ, "షెల్లీకట్సాదులూ మనవాడు మల్లినాథుడూ ఇక్కడే తిస్టవేసియున్నారు కాని గొంగళి కదలదు వో, తెలిసెన్‌ అనబోయి యురేకా అన్నానంఠే. !'మా వ్యాక్యూమ్‌ క్రీనరు త్తమం రెండేళ్ళ గ్యారంటీ” = టింగ్‌ టింగ్‌! వాక్యూమనగా శూన్యం కదా? శూన్యం పూర్ణం కదా ఈ కథ సంపూర్ణం కాదుకదా? ఎః 0 లా కమొనకానాననుకముననలాలునతనాననా నాలా ననా మాడా నమనము. పే. ఆర్కిమెడిస్‌ తానొక వైజ్ఞానిక స్కూతం కనుగొన్నానన్న ఆనందంలో వేసిన కేక. డి యురేకా ఫార్టెస్‌ కం పెసీవారు వాక్యూమ్‌ క్షీ నరమ్ముతారు. 9౭

అదృష్టవాదవము ళు ఆచార్య తుమ్మపూడి కో 'పేశ్వరరావు

శ - 01128 అన్న చీనీ (గంథం అంగ్లానువాదానికి రాసిన పీఠికలోను, వ్‌926%0001610 = “డీ? గండ0821! ౧0మ0600098 ౧౧౧1016) అశే వ్యాప్రం లోను ఇకర[ఠా అనేక (గంథాల్లో యూంగ్‌ ఈ విచ్శిత సిద్ధాంతాన్ని స్టాపిం చాడు. ఇతర కాస్త్రకారులు కూడా దీన్ని అంగీకరిన్తూ వ్యాఖ్యానించారు.

ఒక కార్యం జరగాలంటే ఓక కారణ ముండాలి. ఒక వండు (కించకు రాల్లోందంటే భూమికి ఆకర్షణ క్తి ఉండి ఉండాలి. ఈ కార్య కారణవాదం శాస్త్రీయ విజ్ఞానంగా 19 వ శతాన్ది దాకా అంగీకరింపబడింది. ఈ శతాల్ది (పారం భంలో జరిగిన ఆంత శక్రైతన్య పరిశోధనవల్హ మన కార్యకారణ వాడన్లికి అందని కొన్ని సంఘటనలు, సందర్భాలు తటస్థవడుళూ వ్మిభాంతుల్ని చేస్తు న్నాయి. కార్యకారణ వాదం మనిషిలోని జ్మాగచ్చైతన్య దశకు సంబంధించింది తప్ప అఖ్మాగస్పైతన్య పరిధిలోనిది కాదు. మానవ వైతన్యం నాలుగు విధాలుగా ఆధునిక కాస్త్రకారు డెప్పుడు విభణించి వ్యాఖ్భానించాడో శ్మాగద్రైతన్యకు సంబంధించని మరొళఠ కారణసంపుటి దాహ్య సంఘటనలకు ముడి పెట్టి వ్యాఖ్యానించాడు. అందుచేత ఏ కార్యానికి మనం కారణాన్ని లౌలిక బుద్యా, అంటే తార్కికంగా నిర్ధారించలేమో ఆ సందర్భానికి లేదా కార్యానికి ఒక సూవ్మ కారణముండి ఉండాలి. అది మనో విషయం కాదు గనుక, దాన్ని వ్యాఖ్యానించుకోలేక అర్ధరహితమైనదిగా కొట్టివేస్తున్నాం. కనుక కన్చిస్తున్న కార్యానికి సూక్మ మనోలోకంలోని కారణం అదృష్టంగా ఊంది. ఈ వాదం అదృష్ట కారణాన్ని అన్వేషించి అ సందర్భానికి ముడి పెట్టి వ్యాఖ్యానించడం వర్శి ఇది అదృష్ట (కారణ) వాదంగా ఈ వ్యాసంతో వ్యవదేశింపబడుతున్నది,

553.2

338 సాహితీ సంపద

ఉదాహరణకు ఒక మలేరియా జ్వరార్తుడు ఒక యోగిని సందర్శించాడు. వాడితో ఈయనన్నాడు, “మీ వాకిట్లోకి వచ్చిన నలకుక్కకు పెరుగన్నం పెట్టు సీ జబ్బు పోతుంది” అని. ఆది అలాగే జరిగింది. ఇక గాడ్‌ కారణ కార్యవాదం కన్పించడం లేదు. 'పెరుగన్నానికీ, రోగానికి ఏమిటి సంబంధం? "పెరుగన్నం కుక్కకు పెట్టడానికీ = రోగం పోవటానికీ మధ్య ఏదైనా అదృష్టం = కనిపించని. సంబంధమున్నదా? లేదా? ఉన్నట్లు పై సంఘటన అనుభవంలో కనిపిస్తున్నది కదా? వోన్‌ ఫ్రాంజ్‌ అన్న కాస్త్రకారుడు ఇలాంటిదే మరో ఉదాహరణ యిచ్చి అదృష్టవాదాన్ని గూర్చి చర్చించాడు. ఆతడు రాస్తున్నాడు: “నేను బజారుకు వెళ్ళి ఒక నీలం చొక్కా కొనుక్కొాచ్బాను. ఆంగడివాడు పొరపాటున నల్ప చొక్కాను కాగితంలో చుట్టి యిచ్బాడని యింటికి వచ్చాక తెలిసింది. ఆ తెల్లవారి మా బంధువు ఒకడు చనిపోయాడు. ఇక్కడ ఉదాహరణంలో నలక చొక్కాకి మృళ్యువుకి సంబంధం ఏమిటి? అని తర్కించవచ్చు. కాని నల్ల రంగుకు మనం చెప్పుకునే అర్థంవల్ల ఈ జరగబోయే మృత్యువుకు అది సూచన అనిపిస్తున్నది. బహుకా ఆ చొక్కా కొనుక్కున్న వాడికి ఆ ర్యాతి కలలో మృత్యుసంబంధమైన విషయమేదో వచ్చి ఉండి ఉండవచ్చు. ఇలాంటి సందర్భాలనేకం పరిశీలించిన పిమ్మట యూంగ్‌ పై సిద్ధాంతం చేశాడు,”

మనకు ఇలాంటి వెన్నో తటస్థపడుగూనే ఉంటాయి. వాటిని చదువుకునే శ క్రి లేనందువల్ల మనం తాత్కాలికంగా వట్టించుకున్నా ఓ సిద్ధాంతం చేసుకో _లేము. యూంగ్‌ ఒక ఉదాహరణం చెబుతాడు: (ఫెడరిక్‌ ది (గేట్‌ చనిపోయే రోజున బహు ప్రాచీనమైన గోడ గడియారం (శ్రీందపడి పగిలిపోతుంది. ఈ రెంటి కేమిటి సంబంధం? ఆ సంబంధాన్ని స్థాపించేది ఈ వాదం.

మన జీవితంలో కూడా ఇలాంటి వెన్నో చూస్తున్నాము. ఒక వ్యక్తి మర్‌ణించబోతున్నాడు. ఆతనికి పేమప్మాతుడు చాలా దూరాన ఉన్నాడు. ఇతను అతనికి కలలో కనిపించి ఇలా చెప్పాడు; “నీవు రేపు (పొద్దునే రాకపోతే *. వర్ణం భావ సంకేతంగా యూంగ్‌ _ అలాగే వేద వాజ్మయమూ చెప్పారు.

ఎరువు.ఉ్నదేకానికీ . నీలం _ యోగవరానికి _ (టడం 601040). చూ.

రనళాన్త్రం (తీ!యషలూ అలంకారిక |

అదృష్టవాదము ఘం నన్ను చూడలేవు” ఆ వ్యక్తి కలలెమ్ముని కొట్టిపారేశాడు. తీరా రెండు రోజుల తర్వాత వస్తే నిజంగానే ఆవ్యక్తి శవం కూడా కనిపించలేదు. ఇలాంటి ఉదా వారణల్లో మనకు భౌతికమైన కార్య కారణ వాదం కన్నించదు.

1. 61198 పీఠికలో యూంగ్‌ అంటాడు : చైనా వారికి పాళ్చాత్య విజ్ఞాన శాస్త్రంతో సంబంధం లేదు. ఇది కార్య కారణ వాదం. దీన్ని ఆధారంగా "పెట్టుకుని మన ళాస్తాభివృద్ధి జరిగింది. కాని నేటి కాస్త్రవేత్తల నూత్న పరిశోధ నల ద్వారా కాంట్‌ *0॥%64646 01 ?0౯6 ౯68800” తల (కింగులై పోతున్నది, మనము ఏవి (పకృతి స్వాభావిక నూూతాలంటున్నామో అవి వట్టి గణాంక వాస్త వాలు (జలంలట! అయం ) తప్ప “కేవల సత్యాలు' కావు. (వకృతిని మనం వ్యాఖ్యానించకుండా విషయాన్ని దానికే వదలివేస్తే మనకు వచ్చే సమాధానం మన కార్యకారణ వాదానికి భిన్నంగా ఉంటుంది. పతి ష్మకియా విధానంలో సందర్భం (082%06) మన హేతు వాదానికి అందకుండానే (వవేశిస్తున్నది. కనుక (పకృతిలో ఏ సంఘటనైనా కొన్ని [పత్యేక స్మూళాల కనుగుణంగా కలగటం లేదు. మన లెక్కల నన్నింటిని ఆత్మికమించి మరొక న్యూతం ఇక్కడ పని చేస్తోంది. చీనా ఈ ఆదృష్టవాదాన్ని అంగీకరిస్తున్నది. పాళ్ళాత్య బుద్ధి ఆరాధించే తర్కాని కిక్కడ తావులేదు. ఆదృష్టవాదంలో కార్యాలకు మూల కారణాలు అదృష్ట స్వభావ శక్తులు తప్ప దృష్టళక్తులు కాదు. ఉదాహర ఇానికి ఒక సృటికాన్ని తీసుకుంటే అది షట్కోణాత్మక మన్నది సిద్ధాంతము. కొని _పకృతిలో ఏ రెండు సృటికాల మధ్య సాదృశ్యం కనిపించదు. కాని అన్ని షట్కోణాత్మకాలే. కనుక అనుళవాని కందుతున్న అసాదృశ్యం సత్యమా? సిద్ధాంతం సత్యమా? ఆదృష్టవాదము మేధా కల్పిత వాదాన్ని అంగీకరించకుండా (పకృతి సహజమైన అ హేతుకతను సీద్దాంతం చేస్తున్నది. (దష్టు దృళ్యాన్ని చూసిన వేళా విశేషం మీద ఎక్కువ ఊనిక నుంచి సీద్దాంతం చేయడం చేత కాల (పభావాన్ని ఈ వాదం బలవత్తరమైనదిగా అంగీకరిస్తున్నది. దష్ట - దృశ్యము - కాలము వీటి పరస్పర సమ్మేళనం (6౦12064690) మీద ఈ సిద్దాంతం ఆధారవఢి ఉన్నద్‌. కనుక 1- 61198 (గంళం (ప్రకారం (పతి సంఘటన ఒక ,పకృతిగత అదృష్ట దేవతొళ క్రి చేష్టావిశేషం. ఎలాగంటే మూడు నాజేలను ఎగురవేశాం. అవి రకరకాలుగా (కింద పడ్డాయి బొమ్మా - బొరుసులు పెకీ (కిందికీ కావట మన్న వేదం చేత. ఇది ఎగుర వేసిన వాడి

క0 సాహితీ సంపద అలోచనలో లేని విషయము. అలాగే పడి పుల్లలో పూలో! ఎగురవేస్తే అని ఒక ఆకారంలో [కింద పడ్డాయి. ఈ ఆకృతిని ఎవడు కల్పించాడు? తర్క-బుడ్దికిది నచ్చకపోయినంత మ్మాతాన అసత్యం కాదు. మన పుట్టు పూర్వో త్తరాలేవీ తెలియ కుండా మనలను చూచినంత మ్మాతంచేత జ్యోతిమ్కులు మన విషయాలన్నీ చెబుతున్నారు. కొందరు రసికులున్నారు. వారు (దావా పానీయాన్ని రుచి చూడ గానే రుచిని బట్టి ఆ (దాత పండిన పాంకాన్ని, పానీయం తయాకైన సంవత్స రాన్ని కూడా చెప్పగలరు. ఇలాంటి వాటినిబట్టి = [ఓ మిళఃల రల &రేమ1డణే టల [ంగల068 680 16876 1008 1280108 ౧8౦68 ” (1- యః పీఠిక. / యూంగ్‌ చెప్పిన ఈ విషయాన్ని *వోన్‌ . (ఫాంజ్‌' అన్న మరొక శాస్త్రవే త్త పదార్థ విజ్ఞాన కాస్తాాన్ని ఉదాహరించి సమర్డిస్తున్నాడు. “వదార్డ విజ్ఞాన పరిశో రనలో (దష్టకు _వమేయం లేదు. వాస్తవిక సత్యాన్ని స్థాపించడమే శాస్త్రీయ పరిశోధన. కాని (దష్ట లేదా _పయోక్త యొక్క చైతన్యం అన్ముపవేశించ కుండానే వాస్తవిక సత్యం వ్యాఖ్యాత మవుతున్నదా? ఇది నూవ్మ పదార్డ విజ్ఞాన శాస్త్ర దృష్ట్యా అసంభవం. ]గీం86 ఇుంరేల0 ౧8101868 పత ?6 ఇంంల084 ఈం 8100 026 లుల 2016 0164 లూ లల 009801008 16688 0 80 అకికం గాల 1 అలంా ఇ1ల0 - భూం101! అధంగమింని 68006 06 ఈకమి[04666 064 ళలా పీతల ౬0౬ 60006064 భుంమింలే? ₹14 మం ఫ088150110 6086 గ89షం1061681 009%602 (ఫ్రండు 600801088 &0కే 0008801046) 01 లల 0508 ల%ల ఇగ ఫి87 & ౯016 88 ఇం]! (చూ. పేశీః౧ &064 18 5ణరిం!8, ౧. 381). ఇతడే అంటాడు, విజ్ఞానశాస్త్ర పరిళోధకుడు ఒకేసారి ఒక వస్తువు యొక్క. భిల్నార్థాలను పరిశోధించలేడు అతడు అమర్భ్చుకొన్న [పయోగ. పరిక ధాలు, వద్ధతులనుబట్టి ఒక [ప్రయోగంలో పాక్షిక నత్యమే బయటపడుతున్నది కప్ప సంపూర్ణ నత్యం వెల్లడి కావడం లేదు. ఉదాహరణకు కొంతి గమనము ననన కే. వుట్టప్పి సాయిబావా చిన్నతనంలో కాను షిరిడీ బావానని చెప్పడం కోసరి నిదర్శనంగా వూలు వెదబల్లితే అవి షిరిడీ బాబా అనే అవరాలుగా సంఘటితము లయినాయని (వాయలడింది. ఈ విషయాన్ని యూంగ్‌ చెప్పిన విషయానికి అన్వయించుకోవచ్చు.

అదృష్టవాదము వ. కణరూపంలోను, తరంగ రూపంలోను రెండు విరుద్ధ సత్యాలుగా జయటపడింది. ఈ రెండు సత్యాలను ఒకేసారి కాస్త్రవేత్త ఒకే ,వయోగంలో దర్శించింది కాదు. కనుక ఒక సూవ్మ అణు కణము యొక్క స్టితినీ వేగాన్నీ ఒకేసారి శాస్త్రవేత్త అంచనా వెయ్యలేడు. ఇందుచేత [పయోగ విజ్ఞానం ఒకసారి ఒక సత్యాన్ని మరొకసారి దానికి విరుద్ధమైన సత్యాన్ని కనిపపెడుతున్నది. ఇందుచేత ఏనో కొన్ని (ప్రాకృతిక స్మూశాలు చెప్పి, వాటి _నకారము సర్వకాల సర్వావస్థల్లో ఈ కొర్య మిలాగే నంఠవిస్తుండి అని ఆనడానికి వీల్లేదు. ఫం ౧800681 18078 682 సీత కీంామిడ18666 క81విక 88001 896 య ఇం! క80068 12 66 886. 411 ల 91050 - 9వ 98101868 662 889 80032 ఏగఠే క60పీే 18 &ఇం౯05౯419క ఓ 5జట8ల021 ౧౯౦0801167 161 6౦ పీజంం6ంి" అనీ ఈ విభంగా యూంగ్‌ ఆదృష్టవాదాన్ని నూన్మ వదార్థ విజ్ఞాన శావ్రదృష్టా ఈ వాదాన్ని వివరిస్తూ యూంగీ అంటున్నాడు: “16 18 & 60166౫ లః కంటం ౩ ౧౦015 05 ₹౭ఇ ఈ8మం0168119 ౦990864 ౧౧ య॥ి€ 01 6౪9211, 81006 రం 136669౯ 18 & మి6?ల 3680186021 చలి 84 206 ౦508010366. 16 19 & 8005 0% ఇంగేర లక పాం0ంలే6818 01 కీ0ంఇ 476968 6౪01౪౬ 006౬ 0౪8౯ 01 &౧౦+ఫీ65 ఇసీంా8. &8 8720పే5021టటా 8168 (పేల 60.10లయ46966౬ ౦1 676098 10 80866 8964 1006 &8 గటి. వ9క్ర $08696 యవిక్ర 0౯6 రుకం గులాం ంషే1006, 8061౮ & సి౭001182 సలారేం069648006 01 00166696 67608 &మింవిక్ర 6ఉేలుఃల!?668 86 ఇ811 88 ౪1 లం 3940)6060?6 (వక యం) 348068 రికీ పల ౦00% జ76? 6 0086౯౯69.” (1 - 0౪%క పీఠిక) అందులోనే యూంగ్‌ చైనా అదృష్ట వాదాన్ని వివరిస్తూ అంటున్నాడు: “*పాలీన చైనా బుద్దికి విశ్వమంతా ఆరునిక వడార్థ విజ్ఞాన శాస్త్రవే త్తకు లాగా 9660. ౧మ౮౩1681 96౮౦౬౯6 (జైతన్య శ పదార్థ నిర్మాణము) నూక్ష్క్మలౌతిక సంఘటన దష్టను కూడా తనలో ఇము డించుకుంటుండి. ఆ తణిక సందర్భం దేశ కాల (దష్ట సమ్మేళనం తన్న (దష్ష యొక్క డైళతన్య పురుషుడు (ఇ890మ16 అీజర్ర) కూడా ఆ సందర్భంలో ఉన్నాడు. ')490 ౬8 63688167 66861068 యల 88400006 0 676206 60 399000101౮ 6౦ భం ౧110686 మంకీ తజ ఆ 660:

ఏకం సాహితీ సంపద 1964604 0% 6+౧0” అంటే కారణ కార్యవాదం (వకారం ఇ, ఈలు రావాలంటే ముందు అ, ఆ లుండాలి. అనుండి ఆ, దీని నుండి ఇ, దీని నుండి ఈ రావాలి. పూర్వాశరం పరాశ్షరానికి హేతువు ఇది తర్కం. కాని అదృష్ట వాదానుసారం ఇవన్నీ ఒకేసారి ఒకేచోట ఎలా కన్పించాయి? కనుక అ, అలు ఎంత భౌతిక సంఘటనో ఇ, ఈలు అంత మానసిక సంఘటన, రెంటి మధ్య లేదం లేదు కనుక అన్నీ ఒకేసారి సంభవించాయి. ఈ విషయాన్ని వివరిస్తూ వోన్‌ - ఫ్రాంజ్‌ అంటాడు: “05063 10౯ 10862066 682 కింకా దః 2 19 భం 0% 65186108 6+60 ౧౯198లా వంమిలీల, 676౨ 5 పేల ఏ8 లి6?౬ భంంట్రీల 100౪6 1౬ 001860౪8 ఫీంణ6. ౨ 0టటా ఇండ ఏంమిీ65 &౯6 906 60౧66968 ౧౦౨8010681 197ట06664 ప లి క0: వైిటగుంక68 8160418609. [69 8౯౭ 800064060648 &న64 ఉఉం౦ంఏ౦0మింట లిః౦రేటంట 01 06 ఇ౧౦౦0801068 38 జాం 0యలట తీ?ంరింటాంతి!. కామి. లీం18" (ఫకీ&0 804 18 505018 - ౧836 4.

ఈ సిద్ధాంతం [పకారం (దష్టయొక్క- శ్రైతన్యానికి దేశ కాలగతీ చైతన్యానికి సంబంధమున్నది రెండూ ఏకైక వదార్థం ధరించిన భిన్నరూపాలు కనుక ఒక బాహ్య సంఘటనకు అంతశ్తైతన్యంలో సూవ్మకారణం ఉన్నదని స్పష్టం,

దీనికొక ఉదాహరణం ధర్మచ్యకం నవల్లో కనిపిస్తుంది. సందర్భం - రాజొక (బాహ్మబణుని అన్యాయంగా చంపాడు. “ఆ గాలిలో నేముండెనో! అంత వరళు వూవులు వికసింపగా (కమ్మిన యొక యనిర్వచనీయమైన సుకుమార పరిమళభరిత మధుర కాంతి వ్యాపించియుండెడు నాకాశమున నంతలో ఒక రుంరు పెళ్ళరేగి దూళ్ళిగస్త్రమై కాంతి యంతయు విజిగిపోయినట్లు నిమస ములో మాటిపోయినది. ఒక లిప్తలో భదకా+ నాట్యరంగమువలె నొక కసాయి దుకాణము వలె. వైతరిణీ నదీ తీరమువలె భయంకరమైన మనన్సు చేత నాన శింపబడెను. చంపబడిన దొక్కడే (బాహ్మణుడు. ఆ చావులో నెన్ని చావు లిమిడి యుండును? ఒక్క మరణము శలిగినచోట, నొళ్క వధ జరిగినచోట నందున్న వంచ భూతములు నేడో వినాళాభిముఖముగ నున్నట్లు కన్పించుట

యేమి, తృతత్యులగు సర్వనరులకు మనస్కుకేత నూహింవరాని యేదో యాపద

అదృష్టవాదము 343 తమ్ముగూడ నావరించుటకు వచ్చుచున్నట్లు గలిగెడి మనోవికార మేమి? మనస్సుకు గల సర్వతోఒభివ్యా ప్తి చేత నల్పైక దేశగత వధమో-మరణమో సర్వాకాశగత సర్వాణువ్యా వ్రమైనట్టు కన్నించునా?.” (12వ అధ్యాయం) ఈ అద్భుత వర్ణనలో పై యూంగ్‌ సిద్ధాంతం అన్వయిన్తుంది. ఒక సంఘటనను (ప్రాచ్యబుర్ధి ఎలా వ్యాఖ్యానిస్తుండో.చూస్తుందో, వివరిస్తున్నది. మానవ చైతన్యం దేశ కాల గైతన్యం అంకా కలిసి ఒక ముద్దగా ఏర్పడ్డ చోటు “పీడ సంఘటన. ఇందులోని అంగాలు మనిషి, (వకృతి, కాలము. ఆంగి సందర్భం. అంగాల్డో బలం కాల చ్రైతన్యానిది ఆ సంఘటన కరృత్వ ళ క్రి _పధానంగా కాలానిది. ఆ సందర్భం (వఠీకాత్మక మైన ఒక నమూనా (ఉీంంమంలాం8! క1ర460%) కనుక చావ్యోంభ్యంతర చైతన్య సంబంధాన్ని స్థాపించే నీద్ధాంతమిది ఇందుకే సిం్యకోనసీటీ అంటే త 68010661 60.1[0146066 0 06౯౯ 196 10౧౯౯ 69604 *పేక€ జ ౧౦౯ రేలమ561768 ౧808811 6009౭664 అని వోన్‌ఇప్రాంజ్‌ వివరణ, ఆ రెంటి మధ్య ఒక ఆతర్కిత అదృష్టం కారణంగా ఉంది అని ముందు చెప్పిన నల్లచొక్కా ఉదాహరణమిచ్చి అంటాడు: “అంతర్గత (ప్మాగూవం (ఆర్కీ టైపును వేదం (వథమచ్చదం అంటుంది.) బాహ్యాంభ్యంతర భూమికల్లో * కేసారి పనిచేసి ఉండాలన్నమాట. చీనీయుల వైద్య వాస్తుత త్వ సిద్ధాంతాలన్నీ దీని మీదే ఆధారపడి ఉన్నాయి.

16 ౮138310641 ౧౨12686 గలం తశ ౧౮౯ 19కి ఇాసీడ6 ౧0869 ఇాలీనల, సంర లేల ఇసం పేలిక 60 066౪౯ €0 ఇసు6. 0౧6 40 $66 మిలింద్‌ (6 9806౬ ౪౦66ల 9198 లయల 19 88601089 &94 1౨ (ల ఇడా ఇ261048 61౯1286089 9276 డేంం606ే664 ౦౧ ౧౦౧8౮1౯198 0౯40168 &06ీ ల89:96 &66౧6109 10 ౦628 41! 01 686 &6 &8666మ068 60 ర0. ళఢేల 2౧ 6201404600 ౦0£ 60.19లట660066 40 19 64150బ6౧6 క0ఇ 0౧6 (46 66౧6౧౨48 09 9681856 కంగాగం?రే 648086 2౩64 666౯. (చూ. పై (గంథం 886 2770)

మరొక మనస్తత్వ శాస్త్రవేత్త జాకోలీ అదే పుస్తకంలో 55018 19 ఇని 1061716081 20817818 అన్న వ్యాసంలో అంటాడు, “1.008128 జోస్యం చెప్పే (గంథం. ఇవన్నీ ఎవడు నమ్ముతాడని మనం అనుకోవడం సహజం, కాని యూంగ్‌ పకారం ఆది చాలా అర్థవంత మైనది. ఆతని వాదమైన సార్థక సంబంధ (థేకీ౭2919861 00-126146966) సిద్ధాంతం. (18) ల2864 09 014 &884మి046100 0£ 10 1026౯ ఇ0ం09801048 క00ఇ7]166ేక్ట6 88 1988 &

3్రకీశ "సాహితీ నంపద ఫిమీాక! 081 ఉట న్‌ & 06౦16 00046010, 80 (46 & ంటోజం 6769 ల46 8006853 8001669681 0౯ 60-1001660681 ౧89 19 104 06 ఫిమాక168119 9680106841 806 168 మం20198 18 ౦569 8955011681 19యం8696 (00980 తూం308 ర26 00.12ల66 ఇల్‌ భం 67606

అని చెప్పి ఇతడు యూంగ్‌ చెప్పిన 1.0%198 బంధాన్ని బట్టి ఓక వ్యక్తి కలలను గురించి చర్చించి యూంగ్‌ నీద్దాంఠాన్ని ఐబలవపరిచాడు. 1.0%108= లేంం!ి 01 ౧౨80668. గనం లీంంక్‌ 18 038664 09 6 ష్‌ంం. 818 0 + 0060688 0 4% 2064 (6 కటూనింటన612క్ర ౮౫౧08 = అని యూంగ్‌. చెప్పిన సిద్దాంతం దీనికి సంబంధించిందే అంటాడు. (వై (గంశం పుట 358).

ఈ వాదాన్ని వివరిస్తూ (వాంజ్‌ ఇలా [వాళాడు: ఃీ జ్య శతాబ్ధిలో శాన వేత్తలు ఒకరికి తెలియకుండా మరొకరు ఒకే శాస్త్రీయ సిద్దాంతాన్ని చేయడం దీనికి సంబంధించిందే. డార్విన్‌ తన పరిణామ వాదాన్ని (గంథంగా 1844 లో వాస్తూ ఉండగా అతనికి తెలియని ఒక అస్ఞాత శాస్త్రవేత్త డి. మ. ₹7411466 అన్నవాడు ఒక [వాత (పతి తెచ్చి డార్విన్‌ కిచ్చాడట. అందులో తానూహించిన సిద్ధాంతమే ఉన్నదట. కనుక సుప్త చైతన్యం ఒకేసారి అనేకుల్లో మెజుపులాగా నృురిరచడంి జరిగోక తరువాత దాన్ని తర్క-బడ్డం చేన్తూ వచ్చారు. ఇదంతా ఆర్మీ. టైపు యేక్క సృజన కార్యంగా పేర్కొన్నోడు. త్యాగరాజస్వామీ తాను నేంగీళ శాస్త్రం (వ్రాద్ధామనుకుంటూండగా నారదుడు (జ్ఞానానికి (ప్ర్యాగూవం) వ్మివరూవంలో వచ్చి సంగీత శాన (గంకాన్ని యిబ్బీనట్లు చెప్పబడిన వృత్తాం ఈంళో డార్విన్‌ విషయం సంవదిస్తున్నది కాదా?

ఈ విధంగా ఈ అదృష్టవాదం లౌతిక సంఘటనలోని ఆంతశ్రైతన్య (ధేరణను సూచిస్తూ రెండూ ఏక పదార్థ వికారాలేనని స్థాపిస్తున్నది.

ఈ వ్యాసం (ఫాంజ్‌ మాటలతో ముగించబడుతున్న ది: 6 6028660 01 & 1౧:28! 1468 0% ౯౭811౮ (శామీంస్‌ 88 066౧ $01066 ౪0 9 వెంక 4 కంప ఎ. ఇ88 ౧811664 69 1308 లం జ: కేశ్‌ .౧440 (గాక 096 ఇంగేత *లలి *కయే్‌. అరల క తికలి వం 766 యషంంగమని666ే 86082661 8610811266 _ పై (గ్రంథమే చట 331).

నా

శ్రీ సంపత్కువూర ఛందఃకృషి డొః మాధవరావు రేగులపాటి శ్రీమాన్‌ డా. కోవెల సంవత్కుమారాబార్య గారు తెలుగుళాషా సాహి క్యాలకు సందింధిందిన అనేక (వ్మకియలలో సిద్దవాన్తులు; అయినా . విమర్శ, ఛందస్సుల్లో వారికి వికేషాఖిరుచీ ఉన్నట్టు కన్పిస్తుంది. “నమ్మస్కియ”లో పీరు చెప్పిన వకారం ఛందః కాస్త్రమునందు వీరికి వీరి తం్యడిగారి వలన అభిరుచి కల్గినది. దానిని వీరి గురువర్యులు (_బహ్మశ్రీ మల్లంపల్లి వీరేశ్వరశర్మ గారు (ప్రోది చేసీనారు. ఛందః శాస్త్ర పరిజ్ఞానము వీరి అనవరత |పయత్న ఫలితమని చెప్పవచ్చును: పీరు ఛందః శాస్త్రమునకు సంబంధించిన మూడు (పసిద్ధమైన (గంథములు రచించినారు. క్షే తెలుగు ఛందోవికానము 2) ఛందః వదకోశము 39) వచనవద్యం: లక్షణ చర్చ. సంవత్కుమారాబార్య రచించిన “తెలుగు భందోవికాసము'లో పదమూడు అధ్యాయములున్నవి. నాదము, లయ, ఛందస్సు, పద్యము, గేయము, ఛందో వైవిధ్యమను మౌలిక విషయాలు; ఛందః స్వరూపము సంస్కృత ఛందః (పారంభదళనుండి మొదలుకొని మాతా ఛందస్సుల వరకు వివరణ, వివేచన; ప్రాచీన తెలుగు ఛందస్సు పురోగతి నన్నయ గారి ఛందః (పయోగమును నన్నయ (వయోగించిన రగడలు, వృ త్తములలోని దేశి రందోగమన నిరూపణ ద్వారో నూత్న విషయము లావిష్య్కరించినారు. చంపూ శనం్యవదోయము డాని విశిష్తత దాని సామాన్య లక్షణములను స్పష్టపరటారు.

346 సాహితీ సంపద శాస్త్రరీత్యా జొనవద ఛందస్సును గురించి లక్షణ లవ్యపరంగా చర్చించిన మొట్ట మొదటి 'లాశణీకులు” నాకు తెలిసినంతవరకు వీరే. జానపద గేయ గణ పద్ధతిని పొందుపరచి జానపద గేయములను సాహిత్య వంధిలోకి తేవాలని (యత్నించిన మొదటి ఛందః శాస్త్రవేత్త ఏరే, పం్యడెండవ ఆధ్యాయమును వీరు మూడు భాగములు చేసిరి. మొదటి భాగములో (పాచీన ఛందస్సులలో కల్గిన మార్పులను; రెండవ భాగములో [కొత్త దేశీయ ఛందస్సులను; మూడవ భాగములో వచన పద్యమును గురించి చర్చించినారు. ఇది వారి “వచన పద్య లక్షణ చర్చ” కు నాందిగా ఉందని చెవవచ్చును. పదమూడవ అధ్యాయము “పరిష్టము” “అనుబంధము” వీరి ఛందః పరిజ్ఞానమునకు దర్పణము వంటిది. “అనుబంధము"లో వివరించిన రీతిని పరిశీలిస్తే వీరు ఎన్నెన్ని ఛందో (గంథ ములు అధ్యయనము చేసినదీ తెలియుచున్నది. తెలుగు అకాడమి, హైదరాబాదువారు 1977లో (వచురించిన “ఛందః పదకోశము” వీరి ఛందః శాస్త్రమునకు సంబంధించిన రెండవ (_గంథము. ఇది నిఘంటువు వంటిది. ఇది తెలుగులో అపూర్వ (గంథము మ్యాతమే కాదు. ఇతర భారతీయ భాషల్లో కూడ ఇలాంటి ఛందో నిఘంటువు ఉన్నట్టు నా దృష్టికి రాలేదు. ఇది వీరి ఛందః కృషికి నిదర్శనంగా నిలుస్తుందని నా విశ్వాసం. కవి జన్మాశయము, కావ్యాలంకార చూడామణి, అనంతుని ఛందము, లకణసార సం్యగహము, రంగరాట్బందము, సులక్షణసారము, అప్పకవీయము, కూచిమంచి తిమ్మన లతణసార సం్యగహము, కావ్యాలంకార చూడామణి వంటి ఛందో (గంఠములు, కర్ణాటక ఛందోగంథములు, ఆధునిక వ్యాసములు, వు స్తకములు మొదలైనవాటిని పరిశీలించి రచించిన గొప్ప ఛందఃశాస్త్ర [గంఠము “ఛందః పదకోశము.” ఇందులో నాలుగు అధ్యాయములున్నవి. కాని నాలుగు అధ్యాయ ములలో ఛందః శాస్త్ర సంబంధిత విషయములను కోశ పద్ధతిననుసరించి [క్రమానుగతముగా అవరాన్ముకమములో సామాన్య పాఠకులకు సులభసాధ్య ముగా, పండితులకు అపూర్వ జ్ఞానముగా దీనిని సమకూర్చినారు. ఈ (గంథము -వారి ఛందః పరిశీలన, విశ్హేషణలకు గీటురాయి. మూడవ పుస్తకము “వచన సద్యం _ లశణచర్చ.” కాని దీనిని ఓక విధంగా సంకలనమని కూడ అనవచ్చు. ఈ వు _న్గకములో ఎనిమిది వ్యాస్తా

(శ్రీ సంపళ్కుమార ఛందఃకృషి ప్ర? లున్నవి. మొదట అరు వ్యాసాలలో మూడు వ్యాసాలు చేకూరి రామారావుగారివి. మిగిలిన మూడు వ్యాసములు నంపత్కుమారాబార్యగారివి. *“అనుబంధాలు”లో రెండు వ్యాసాలున్నవి. అందులో ఒకటి బండి నాగరాజుగారది; రెండవది సంపత్కుమారాచార్య గారిది, తత్తాన్వేషజే ధ్యేయంగా సాగిన చర్చలకు ఎంతో (పాఠాన్య ముంటుంది. సంపత్కుమారాచార్యగారు ఛందః శాస్త్రములో విశేషమైన కృషి సల్పినారు. చేకూరి రామారావుగారు భాషాళాస్త్రంలో నిపుణులు జిజ్ఞాసతో చేసిన చర్చలను కలిపి, సంబంధితమైన ఇతరుల వ్యాసాల్ని చేర్చిన పుస్తకానికి విమర్శ రంగాన ఎంతో విలువ ఉన్నది. వచన పద్యములోని తూగు, విసురు, విరుపు, ఊపు వంటి అస్పష్టాంశాలను నిరాకరించి లయ, అంతర్హ య, బభావలయ, అంతర్నాదం, భావగణాలు అన్న వాటిని గురించి _పముఖంగా ఈ పుస్తకంలో చేరా - సంపత్కుమారలు చర్చించారు. చివరకు వీరు అన్ని రకాలైన పద్యాల్లోనూ అంతర్నిర్మాణం కవికి, బాహ్యనిర్మాణం లక్షణానికి సంబంధించిందనే నిర్ణయానికి వచ్చారు. అలాగే వచన పద్యానిక్కూడా లక్షణ సరంగా బాహ్యనిర్మాణమూ, కవిపరంగా అంతర్నిర్మాణమూ - రెండూ ఉంటాయి. “వాదసమాపనంలో” “భావగణం”లోని “గణం” బౌపచారికంగా (ప్రయ కృమనీ, థావగణమం టే భావాంశమని తేల్చిచెప్పారు సంపత్కుమార. ఇలాంటిదే “సమకాలీన్‌ కవితామే ఛంద్‌” అను హిందీ పుస్తకము వెలువడింది. దీని సంపాదకులు అజ్జేయగారు. ఇందులో పండెండుగురు కవుల వ్యాసాలున్నపి. ఇవి కేనలము వచన కవిత్వమును గురించి చర్చించిన వ్యాసాలు మ్మాఠతమే. సంపత్కుమారాచార్యగారు ఛందఃశాన్ర్రమునకు అమితమైన 'సేవ లందిం చారు. వారి మార్గంమా తరానికి పరిశోధనను సులభతరం చేసంది. మునుముందు ఇంకా వారి కృషి మాకు మరింత మార్గదర్శకంగా సహకరిస్తుందని ఆశిస్తూ, అందుకు తగిన ఆయుారోగ్యాదులు వారికి కలిగించాలని భగవంతుడిని ఫార్థిస్తున్నాను. అలి 0 ఏలా

తి అచ సాహిత్య పాఠశాలలో ఓ పూట (ఆచార్య కో వెల సంపత్కుమారాచార్య గారితో ముఖాముఖి త=మడిపలి దజీణామూరి గే అనీ దాహం వేస్తోంది - స్వచ్చంగా, (పళాంత గంభీరంగా [వవహిస్తోన్న నడీ తీరాన్నే ఉన్నాను. ఎక్కడ దోసిలి తడిపినా గొంతుక తృప్తి పడుతుంది. అలాగే సాహితీ పిహెనువు లెవరికైనా ఏ అంళాన్నయినా సకఠే, వివరించి, సమ్యగ్ద రృనఠ చేయించగల కవి, విమర్శకుడు - అంతకు మించి సహృదయుడు సలవత్కు.మార. భరత, భామవుల అలంకార శాస్తా9ల నుండి, అఫ్సర్‌ అభివ్యక్తి దాకా నిరంతరాధ్యయనశీలియె, సాహితీ [సవంతిలోని ఆటుపోటులను, సంకోచ వ్యాకోచాలను, దూకుడులను దాటుతూ ఆలు పెరుగని సమవేగంతో సాగుతోన్న సంపత్కుమారకు అపుడే షష్టిపూర్తి అయిందా ఆని ఆశ్చర్యం వేసింది. ఆ ఆళ్ళ ర్యంతోనే వారిని ఇంటర్‌వ్యూ చేస్తే బావుంటుంది అనిపించినపుడు వారిని ఏమడగాలి? వారినుండి నా తరం (గహించఛాల్సిందేమిటి? ఒకింతకు లిమిట్‌ అవటం సాధ్యమేనా? అనుకుంటూ అడుగు పెట్టాను “సార్‌! ఇంట్లోకి. ఈమధ్య పృతికల్లో (వశ్నార్ధాల మధ్య ఇరుక్కులటోన్న పద్యం జాత కానికి సంబంధించి ఓ సాహితీ మిశునికి వివరిస్తున్నారు ఆచార్య సంపళ్కుమార. సం ః.........అసలు వద్యానికి లవిష్యత్తుందా అన్న (వశ్నే నరయింది కోదు. మనరి దాన్ని గూర్చి సరయిన అవగాహాన లేకుండా ఆలోచిస్తున్నా మనిపిస్తోంది. ఇప్పటి పరిస్థితులకు ఉపయోగపడ్రుందా? అని అలోదిం చడంలో కొంత ఆర్థం పుండొచ్చేమో గాని ఆసలు పద్యం ఉనికి గూర్నే సందేహించాల్నిన ఆవసరంలేడు,

సాహిత్య పాఠశాలలో ఓ పూట శం ఎవరైనా సమర్థుడు వస్తే అది అభివృద్ధి కావచ్చు లేదా ఇదివఠకు ఉన్నదే ఉంటుంది........ (నేను కల్పించుకోటానికి కొంచెం గ్యాప్‌ దొరికింది) నేను ; సంపత్కుమూరగారూ .. పద్యం గూర్చిన వ్యతిరేకత ఎందుకొస్తోం దంటారు? సం : పద్యాన్ని గూర్చి ఎందుకనో దుష్ప్రచారం జరుగుతూ వస్తున్నడి, మనం మహానుభావులుగా గౌరవిస్తున్న వ్యక్తులు కూడా ఉద్దిష్టంగానో, అనుద్ధి ష్టంగానో మొత్తానికి పద్యానికి సంబంధించి దుర భ్మిపాయాలు వ్యాపింప జేసారు. 'గరజాడ' 'డ&ీ 468606 9066౬ అన్న ఒక గొవ్ప పున్తకంలో యతి (ప్రాసల గూర్చీ, అనవసరమయిన శబ్దాల గూర్చీ ఆంటూ దాలా (వాసారు. *స్త్రీ'కి సంబంధించిన పేద్ద ఇన్ని ఉన్నాయి ఆంటూ ఓ నలభై, యాభయి వడాల లిస్టు ఇచ్చారు. ఇన్ని రకాల పేర్ద వద్యాలలో వాడతారు. ఇది అనవసరం అన్న భావాన్ని వ్యక్తం చేసారు. అట్లాగే 'ఛందస్సు” కారణంగా కొన్ని వదాలు ముడుచుకు పోతున్నాయి అన్నారు. ఉదా :; కలువ .- కల్వ; చిలిపి - చిల్సి.... ఒక భావం వ్యక్తం చేయటానికి ఎక్కువ పదాలు ఉంటే భాష సమృద్ధం అన్నట్టా? ఏదో నాలుగైై డుం టేనా?.... ఆలోచించాలి మరి, అట్లాగే వేయేషగా ఎందరో (వాస్తూ వచ్చినా - గురజాడ యతిప్రాసల్ని న! *“గృుదిబండలు” అనుకున్నారు. లీ కూడా వద్యాలన్నీ బూర్జువా, వ్యూడల్‌ వ్యవస్థకు సంబంధించిన వన్న భావం వ్యా ప్రిలోకి తీసుకొచ్చారు. ఒక సామాజిక వ్యవస్థకూ, సాహిత్యరూపానికీ లింక్‌ ఎపుడైతే చేస్తామో ఆ వ్యవస్థ చెడ్డదనే భావం వ్యా ప్రికొనటం మూలాన దాంతో లింక్‌ పెట్టిన పద్యం కూడా చెడ్డది అనిపిస్తుంది. పెట్టుబడిదారీ వ్యవస్థలో పుట్టిన నవల ఇతర

• వ్యవస్థలో ఉపయోగించుకుంటున్నాము గడా? అలాగే పద్యాన్ని గూడా ఉపయోగించుకోవచ్చు. ఏ భావజాలానికైనా నవల ఉవయోగసడ్డపుఢడు పద్యం ఎందుళు పనికిరాదు?

తక0 సాహితీ సంపద -జేను ; సరే. ఒకవేళ పనికిరాదు అనుకున్నప్పటికీ పద్యం గత వైభవం గూర్చి శంకించాల్సిన అవసరం ఏమిటంటారు? సం : అసలు 'పనికిరాదు' అనటమేమిటి? నేను : [వాసేవాళ్ళ తగ్గటంవల్ల చదివేవాళ్ళూ తగ్గుతారు క దండీ? టి న! ళ్‌ సం : వాసేవాహృ, చదివేవాళ్లూ అన్నది (పశ్నకాదు. వ్య క్రీకరణలో గానీ, ఇతరతా గానీ పద్యం వల్ప మనకేమయినా లాభం వున్నదా? ఇది ఉపయోగపడ్తుందా? అయితే - ఎంతవరకు? అన్నదే చూడాలి తప్ప, పనికి రాకపోవటం అన్నది లేనేలేదు. సంఘ సంస్కర్తగా *వేమన' ఆట వెలది ఉపయోగించాడు. ఈ ఆట వేలది ఎక్కడిది? ఏ వ్యూడల్‌ వ్యవస్థ కవిత్వం అంటున్నారో అనాటి “నన్నయ్య' గారి నుండి వచ్చిందే. అలాగే శతక కవులందరూ సమాజాన్ని బాగా విమర్శించినవారే. “రాజుల్‌ మత్తులు వారి సేవ నరక పాయంబు... ' అంటూ. ఇపుడూ మనం ఎస్టావిష్‌ మెంట్‌ గూర్చి అనుకుంటూన్న రీతిలోనే వారూ అన్నారు. ఇలాటి భావాలకు కూడా సద్యాన్ని మన పూర్వులు (వయోగించారు. మనమూ ఉపయో గించుకోవచ్చు లేకపోతే లేదు.కానీ పద్యాన్ని పనికిరాదని ఆనవద్దు, అలా అనటం వల్ల 'వద్యం పనికి రాదేమోననే వ్యతిరేక దృష్టి కలిగే అవకాశమున్నది. ఎపుడైనా *“అనుకూలదృష్టి" వ్యాపింపచేయాలి తప్ప సాహిత్యరంగంలో “వ్యతిరేక దృష్టి" వ్యాపింపచేయకూడదు, ఒక్‌ సాహిత్యరూపాన్ని గూర్చి, భాష గూర్చి, వదశాలం గూర్చి వ్యాపి0ప

జేసే వ్యతిరేకత సార్వంతికంగా సాహిత్యానికే హాని కలిగిస్తుంది.

నేను : ఎంత వ్యతిరేక పచారం అయినప్పటికీ పద్యంలై ఫ్‌ పద్యానికి ఉంటుంది కదా?

నం : (వతిదానికి పొంగుదల, కుంగుదల ఉంటుంది. నిజమే కాని, వెనకపడి పోయిందనుకోటానికి కారణం ఈలాటి (పచారాలే. దోషారోసణ చేయటం కాదుగానీ ఆ మధ్య కొన్నాళ్ళదాకా ష్మ్యతికలలోకూడా పద్యానికి స్టానం

సాహిత్య పాఠశాలలో ఓ పూట 35] ఇవ్వలేదు, “భారతి” లాంటి వ్యతికలు తప్ప; కొన్ని వ్యతికలు ఆయా పతికలలోవుండే వ్యక్తులననుసరించి పద్యాన్ని పెద్దగా (పోత్సహించలేదు. పద్యాన్ని ఆరునీకంగా ఉత్పల సత్యనారాయణాదార్య ఎంతో శకి

మంతంగా ఉపయోగించాడు. వద్యాన్ని దాశరథి శ_క్రిమంతంగా ఉపయో

గించినవాడే! కానీ కొన్ని సందర్భాలలో పద్యం దండగది అన్నాడు. ఆయనే మళ్ళీ దాశరథీ శతకం (వాసాడు. “దాశరథీ! కరుణాపయోనిదీ!! అని చెప్పి నంత మ్మాతాన ఆయన దేవుడిగూర్చి చెబుతున్నాడనుకుంటామా? దాళరథిని ఫ్యూడల్‌ అంటామా? దాళరఖికి కీర్తితెచ్చిన కవిత్వమంతా పద్యమయమే అనేది మరచిపోవటానికి వీల్లేదు. ఆయన కవితాయోరుడుగా ప్యూడల్‌ వ్యవస్థపై సాగించిన కవిత్వమంతా సద్యమాధ్యమంలోనే.

శ్రేవలం పవ్మతికలలో కనిపించటాన్ని మ్మాతమే (వ్రమాణంగా తీసుకుం టే చెప్పలేనుగానీ, పద్యం (వా సేవాళ్ళు ఇప్పటికీ విస్త్రతంగా ఉన్నారు. ఆరవై ఏళ్లుగా సాగుతోన్న వ్యతి రేక్టపచారంలోనూ ఇంతమంది ఉన్నారంటే అది పద్యం శకి.

శ క్రిమంతమైన వాడు ఉపయోగించుకుంటే పద్యమూ శక్తిమంతంగా వుంటుంది. శ క్రిలేనివాడికి వచన పద్యమూ పనికిరాదు - పద్యమూ పనికిరాదు. నేను : మీరు వచకకవితకీ పద్యలక్షణాలు ఆరోపించి నిరూపించ (వయత్నించారు.

పద్మ ష్మకియ మీద మక్కువతో ఏక పక్షంగా ఆలోచిస్తున్నా రేమో?

సం. ? ఏకపక్షంగా ఆలోచించటమూకాదు. పద్యలక్షణాలు ఆరోపించటమూ కాదు. వచన కవిత అనబడుతూన్న రచనల్లో లీనమై ఉన్న ఛందో విధానాన్ని స్పష్టం చేయటం కోసం మ్మాతమే నేను (పయత్నిందానుః

నేనీ [పయత్నం మొదలు పెట్టిన తర్వాతే దాని ఛందస్వాన్ని గూర్చి ఆలోచనలు ప్రారంభమైనాయి. “వచన కవిత' అంటూ (వచారంలో ఉన్న రచనలను “వచన పద్యం' అని నేనటానికి కారణం ఏమిటంటే. కవిత్వం అనేది ఉంటే తప్పనిసరిగా ఏడో ఒక ఛందస్సుంటుంది. ఛందస్సు అనేప్పటికి చంపకమాల, ఉత్పలమాల వంటి పద్యాలే గుర్తొస్తాయి మనకి. కానీ ఇంకొకరక మైన పద్దతిలో కూడా ఛందస్సు ఉండవచ్చని ఆలోచించాల్సిన అవసరం వుంది. ఆ ఆలోచననుండి చూస్తే వచనపద్యం లోనూ ఛందస్సుంటుంది, అది ఆవిష్కరించే (వయత్నమే నేను చేశాను.

గా సాహితీ సంపద

నేను : బావానికి సంబంధించింది కవిత్వం - నిర్మాణావికి సంబంధించింది ఛందస్సు. ఈ రెంటి మధ్య సంబంఢథ సమన్వయాలు చెబుతారా? కవి త్వానికి వధానం భావమే కదా?

నం : .......శావచ్చు - కానీ భానంవ్యక్తం చేయటానికి ఒక రూపం శ్రానల్సిందే కదా? రూప విరహితంగా భావానికి ఉనికి లేదు. అది ఫలానా భావం ఖని తెలిసేవి రూసం ద్వారానే కదా? కచిత్వం అనేసరికి భావమే జను ఈుంటున్నా౦ కానీ భానం అనేది కేవలం ముడిసరుకు న్మూతమే. ఆముడి సరుకు “అభివ్యక్తి” లేనిదే కవిత్వం కాదు. అయితే ఆ అభ్యిక్తికి తగిన పాఠన సౌమ్మగి కావాలి.

అలా అభివ్య క్రిద్వారా కవిత్వీకరించినపుడు సామాన్యజనంలో వుండే భాష మనకు అండగా వుంటుంది. ఆ మాటబ శూర్చు కావాలి. అ కూర్పుకోసం ఒక ళకమయిన వ్యవస్థకే అలవాటుపడ్డాం మనం. ఆ వ్యవస్థలో ఇంకా రకరకాల చూర్పులుండవచ్చునని మనం అంగీకరిస్తే; నిజానికి అంగీకరించక తప్పదు - (వతిదానికీ ఛందస్సు ఉంటుంది.

“ఛందోహీనోసకట్లో స్తీ నచ్చందళ్శబ్ద వర్ణితం? అన్నాడు భరతుడు. అంటే ఏమిటి? (ప్రతి శబ్బమూ భందస్సుకు ఒదుగుతూనే వుంటుందని. మనం రోజూ మాట్లాడ్తూన్న మాటల్లాగే ఉంటే అది 'కవిత్వం' అనీ ఎవరూ ఆనుకోవటంలేదు. అది కాదు గూడా. ఏకవీర,” 'చివరకు మిగిలేది” లాంటి నవలల్లో కొన్ని చోట్ల కవిత్వం వుంది అంటున్నాము. అంటే ఆ కవిత్వం ఉన్న భాగానికీ, మిగతా కథన భాగానికీ ఉన్న ఖిన్నత్వం మనం గు ర్రిస్తున్నాం అన్న స్టేకద?

కవిత్వానికి ఛందన్సుకూ అవినాభావమైన సంబంధం వుంది. అది ఏమ్మాతం తేకుంటే కవిత్వం యొక్క ఉనికి వ్యక్తం కాదు. వడాల కూర్చు, సంఘటన ఎట్టాంటిటో దానికి మించిన తీరు ఛందో వ్యవస్థ. వ్మజాన్ని సాన బెడ్తాము, పలకలుగా కోస్తాము. ఆ కోతల్ని బట్టి దీప్రీ పెరుగుతుంది, విలువా "పెరుగుతుంది. కవిత్వం, పద్యం విషయమూ ఆంతే. నేను : పఠితను ఆకర్షించేది కవితలోని భావమే కదా? అఖివ్య క్రి కోసం ఎన్ను

శొన్న రూపంకన్నా అభివ్య క్రిలో నేర్చు (పధానం కదా?

సాహీళ్య పాఠశాలలో ఓ వూట తత్ర సం, ; పొఠకుడికి కావలసింది కేవలం భావమే అయితే కథగా, నవలగా, పాఠంగా; లేదా ఒక ఉపన్యానంగా చెబితే బాగా మనస్సుకు పట్టొచ్చు. ఎంత ఆకర్షణీయంగా, ఎంత మఎసుకు హత్తుకునేట్లు, ఎంత చమత్కార వంతంగా, ఎంత అసాధారణమైన పద్ధతిలో వుంటే పాఠకుబ్దీ అంత అకర్టిస్తుంది. అందువల్ల పాఠకుడికి కావలసింది భావమా. పద్యమా? అని విగదీయ వీల్లేదు. ఈ రెంటి సమష్టి స్వరూపాన్నే ఆతను కవిత్వంగా భావిస్తాడు. భాష మాదిరిగానే ఛందస్సు కూడా అభివ్యక్తిలోని ఒక భాగమే. నేను : (పతీ కవీ తనకు తెలీకుండానే తన భావాన్ని ఏదో ఒక ఛందన్నులో యిమిడ్చే అవకాశం వుందంటారు. సం: : ఇముడ్చుతాడని కాదు, అదే ఇముడుశుంది, అతడు సర్రైన కవి అయితే. ఓ చిన్న ఉదాహరణ శ్రీశ్రీ ఒకచోట ,(వాసాడు. తానేదో వ్యాసం... (వాద్ధామని ము! అభిస్తే ఆ భావనలోని వేగంవల్ల, త్మీవతవల్ద అబి వ్యాసంగా కాక “మర్కోపవంచం' కవితగా రూపొందింది అని! మన ఆలోచన ఏ రకమయిన [_పవాహంలో సాగిపోతుందో దాని తొడుగు అదే తొడుగుశుంది. దాని రూపాన్ని అదే విర్ణయిస్తుంది. కావ్యాలలో ఉత్పలమాల, చంపకమాల.... వంటి పద్యాలెలా వచ్చాయి? (వా సేవాడి భావాల ఎగుడుదిగుళ్ళని బట్టి, తీరుతెన్నులను బట్టి. మొత్తం ఒకే పద్దతిలో (వాసిన కవులూ వున్నారు. వాళ్ళను తక్కువ చెయ్యటం కొదీ వ్యాఖ్య ఉద్దేశ $0. అయితే 'చంవూ' పద్ధతి మనల్ని ఎందుకు ఆకర్షిస్తోదం టే వచ్చే భావం ఆయా పద్యాలలో అలా ఇమిడీ పోయి (వకటితమవుతోంది గనక. అలా వద్యం, వచన పద్యాల మీదినుండి సంపక్కుమారగారి సాహీత్యం వైపు మళ్ళింది నూ సంభాషణ, తమ గృహ వాతావరణం. చిన్ననాట దాదాపు సమాంతరంగా కవిగా, విమర,కుడుగా ఎలా ఎదుగుతూ వచ్చారో చెబుతూ మాటల మధ్య '"[ప్రారీను అందరూ [పతిభయే _పధానం” అన్నారనీ చెప్పారు. అవ్వడు, నేను : ఈ పతిభాపరంగా చూస్తే ఇప్పటి కవుల పట్ట మీ అవ్మిపాయం? 55.ప

సంక సాహితీ సంపద సం, ; వెనకటికీ, ఇప్పటికీ కొద్ది తేడా వున్నట్లు నేను భావిస్తున్నాను. నాకు

అరవై ఏళ్ళు వచ్చాయి కాబట్టి నేను వెనుకటివాణ్ణి అనుకుంటే ఆది

వేరే విషయం. ఒకప్పుడు ఏదయినా (వాస్తే దానికి తగిన సాధనసామ్మగి.

అంటే పెంటి! 6 64419696 పరిపూర్ణంగా సమకూరేవరకు బయట

పెట్టకపోయేవాష్ళ. అలాటి అభ్యాస (వయత్నం ఉండేది. కానీ ఇప్పుడు

అభ్యాస పయత్నాలు శక్కువైనట్టు అనిపిస్తుంది నాకు. ఎందుకంటే,

వూరికే మనకొచ్చిన [[068% (శావన) మనకున్న భాషలో చెప్పటం .

అలా చెప్పటంలో ఎక్కడో ఓ చోట ఓ మెరుపు కనిపించేసరికి బావుందని

చెబుతాం.

దానివల్ల ఆల్యాసం, _పసయత్నం ఆ లెవెల్‌ లోనే ఆగిపోతుంది. అంతకు మించిన తవన కనిపించటం లేదు. వస్తుపరమైన తపనను కూర్చి కాదు నేని క్కడ మాట్లాడేది; కవితావరమైన తపన గూర్చి. కాబట్టి ఇప్పటి కవుల్లో చాలా మంది తమ అభ్యసన దశను దాటాలి. అజంతా చాలా తక్కువ వచన వద్యాలు రాసాడు. ఒక్కొక్కటీ చాలా అద్భుతంగా వుంటుంది. ఒక్కో- కవిత కోసం మనస్సులో ఎంత మధనవడి వుంకే ఆలాటి వద్యం వచ్చి ఉంటుంది!

మరి మనం అంత ఓపేగ్గా వున్నామా? ఇలా [వాస్తుంటే అలా అచ్చయి పోశున్నాయి. అలా అచ్చవటం వల్చ ఒక గుర్తింపు వస్తుంది. ఆ గుర్తింపు కవికి ఆ ధోరణిలోనే సాగే (పేరణ ఇస్తుందేమో గానీ అంతకన్నా ఎక్కువ వీ180ఆకు (ఎత్తులకు) పోయే అవకాళాన్ని మ్యాతం దెబ్బ తీస్తుంది.

ఏవోకొన్ని అభివ్య క్రీకరణలు సాధిస్తాడు _ వాటినే తిరిగి తిరిగి ఉపయో గిస్తుంటాడు. మరో ముఖ్య విషయం. నేటి పొయ్యెటీలో కథ లేకపోయేసరికి కవికి బాధ్యత పెరుగుతున్నది. కవి కేవలం భావమే చెప్పాల్సివచ్చినప్పుడు ఆ భావమే రకరకాలుగా వెప్పాలి. రిపిటిషన్స్‌ ఉండకూడదు అనుకుంటే కవి సాధన, సామ్మగి పెరగాలి. భావజాలమూ పెరగాలి. శబ్బణాలమూ పెరళాలి.

ఆ పెంచుకోటానికి ఓపిక వుంటే ఇప్పుడు చాలామంది మంచి కవులయ్యే వాష్మ మనకు కనిపిస్తున్నారు. భావన విషయంగా బాగున్నవాళ్ళు సాధనసామ్మగి

సాహిత్య పాఠశాలలో ఓ పూట శంక వరంగా కృషి కొనఫెగిస్తే ఇంకా మంచిది. మరో విషయం - 'నైద్దాంతికపరంగా మాతం ఒక స్పష్టమైన అవగాహన వండటం అవసరం. సిద్ధాంతం ఫ్యాషన్‌గా ఉండటం అయితే కొంచెం ఇబ్బంది. ఒక్కాక్క నీద్ధాంతం బలంగా వ్యాప్తిలో వున్న రోజుల్లో దాన్ని గూర్చి చెప్పటం ద్వారా మనం కీర్తి పొందుదామన్న మన స్తత్వం వ్యాపించే అవకాశం వున్నది.కొన్ని కొన్ని రచనలు చూస్తే అది నిజంగా వ్యావీంచిందేమో అనిపిస్తుంది. ఒకదాని యందు దృఢమయిన ఆనక్తి వున్న వాళ్ళు ఎప్పుడూ ఉంటారు . వాళ్ళతో ఇబ్బంది లేదు. సిద్ధాంతాన్ని ఎంతవరకు [షోత్స హిస్తున్నాం అన్నది (వధాశం కానీ దాని నుండి ఏదో లర్జి పొందుదాం అన్న వద్ధతి సరిఅయింది కాదు. నేను : మనం' అభ్యాసాన్ని గూర్చి చర్చిన్తూ వైద్ధాంతిక భావ శాలంలోకి వచ్చి నట్టున్నాం - కవికి కావలనీన ఎక్సిప్‌మెంటులో సీద్ధాంతం కూడా ఒక అనివార్య భాగమంటారా? సం : అది ఆవ్యక్తి ఆలోచనను, పరిణతిని బట్టి వుంటుంది. ఒక రకంగా ఆలోచిస్తే ఏ సిద్దాంతం లేకుండా ఎవరూ ఉండరు. సామాజిక సరిణామ (క్రమంలో అనేక సిద్ధాంతాలొచ్చాయి = ఇంకా వన్తూనే వున్నాయి. ఏ విషయమైనా ఏడో ఒకదానికిలగింపు అయ్యే వుంటుంది. మన సర్వమయిన ఆలోచనలు ఒకే ఒక్క ఏ సిద్ధాంతంతోనో కలవకపోవచ్చు గానీ ఏడో ఒక్‌ ఆలోచన ఏదో ఒక సిద్ధాంతంతో తప్పక కలుస్తుంది. నేను :; అలా కలవటాన్ని బట్టి ఫలానా కవి ఫలానా సిద్ధాంతానికి కట్టుబడి వుంటాడన్న మ్ముదవే సే పద్ధతి ఇటివల పెరిగింది. దీని గూర్చి మీరే మంటారు? సం : ఏదో ఒక ఆలోచన, ఏదో ఒక సిద్ధాంతంతో లగింపు అయ్యేది ఇతను సాధారణంగా ఉన్న దశలో. అలాకాకుండా ఒక పద్ధతిలో ఆలోచించు కుంటూ పోతే అ పద్ధతిలో ఇతని ఇ2౯6 1608 వేవ్‌లెంత్‌ ఎక్కువగా కలిసి నట్లయితే ఆ నీద్ధాంతంలో అతనింకా ముందుకు పోతాడు. అప్పడు దానియందు ఒక విధమయిన ఆసక్షి, ఆనుర క్రి పెరిగి, నిబద్దుడవ్వాలన్న భావన రావచ్చు. న్‌ద్ధాంత భావం ఆతని ఆలోచనకి సంబంధించింది. దాన్ని కవిత్వంగా మలచినపుడు మతమే సాహిత్యంలో గుర్తింపు, కాబట్టి ఒక రచన మొదట కవిత కావాలి. ఆది ఆ భావాన్ని హెఠకుడికి

ఏర్‌ సాహితీ సంవద కవిత్వంగా అందింపజేయగలగాలి. దీనికి ఆతని దృక్పథమూ, సిద్దాం ఈమూ నేపథ్యంగా వుంటుంది. మరొకటి ... రచనకే మ్ముదతవ్ప కవికి కాదు. కవి రకరకాల కవితలు రచిస్తాడు. [పతీ కవిత ఏదో ఒక సిద్దాంతమయంగా వుండాలని లేదు. ఆతను కవి కాబట్టి 'కవితాస్పృహ” (ప్రధానం. సమాజంలోని ఒక వ్యక్తి కాబట్టి సామాజిక భావన. కవిని వర్షబద్దుణి చేయటం కన్నా, భావబద్గుణి, కవితాబద్గుణి చేసుకొని

౧ ౧ ఛిణ ఎంబ

గు ర్రించటమే సాహిత్యానికి (వయోజనకరం.

నేను ; మనం ఇంతకుముందు అభ్యాసం గురించి (పస్తావించుకున్నాళ = మరి అభ్యాసం పై. సిద్దాంతం (వభావం ఉండే అవకాళం వుంది గదా?

నం: కొంతమంది సిద్దాంతనిస్థ కల్గిం తర్వాత దాన్ని (ప్రచారంలోకి తేవటం కోసం కవిత్వాన్ని సాధనంగా తీసుకున్నవారు. మరికొందరు మొదట కవులై జీవితాహగాహన (మంలో 'నైద్దాంతికాంశాలకు ఆకర్షితులై నవారు. _ఈ ఇద్దరి అభ్యాస కమం ఒకే విధమైందికాదు. మొదటి వారి అభ్యాసం సిద్ధాంత (వరానంగా, రెండవ వారది క వితాస్సృహ [వధానంగా సాగు తుంది. ఇద్దరిలోనూ సైద్దాంతికాంశాలున్నా కవితా రంగంలో రెండవ తరవోావారి అభ్యాసం వల్లనే సాహిత్యం సమృద్ధమవుతుంది. శ్రీఫ్రీ..---.-- “మొదలై నవాళ్ళు ఈ రెండవ తరవో. శ్రీశ్రీ అభివ్యక్తి, లాష, కూర్చు, కవితా స్పృహలవల్ల మోహితు లై

ఆర్ముద, సోమసుందర్‌, అనికెట్టి........ఇలా ఎందరో . ఒక-తరం తరం అతని

వెంబడిపడింది.

నేను : శ్రీశ్రీ లాష పదాల కూర్చులో సంస్కృత ఆడంబరం వుందని విమర్శ కూడా వుంది - డినికేమంటారు?

సం ఏ అది వదాడంబరమా? లేక భావానికి, వేగానికి తగన శబ్దాల కూర్చా? ఈ కోణంలో ఆలోచించాలి. అప్పుడేది ఆడంబర మో ఏది కాదో తెలుస్తుంది.

వేను ప్రాచీన కావ్యాలు, ఆధునిక కావ్యాలు. _ రెండూ అధ్యసించాలంటారు.

నం ఈ రెంటి నమన్వయం వల్లనే అభివ్యక్రిలో నవ్యత సాధ్యపడుతుంది. ఉదా. 'మొలక చీకటి జలజల రాల్చగారాదె

నెరులు మించిన వీరి కరులయందు”

సాహిత్య పాఠశాలలో ఓ పూట వ్‌? ఆ నస్ర్రీల కురుల్ని కచిలిస్తే చీళటి రాలుతుందట! ఇంత గొప్ప అభివ్య క్రి

శతాబ్దాల (కిందటి *'పాండురంగ మాహాత్మ్యం'లోది. మరి, వాటి నధ్యయనం

చేయకపోతే ఎలా? శుకసప్తతి, హంస ఏంశతి వంటి మైనర్‌ పొయెమ్స్‌ ద్వారా

ఎక్కువగా తెలుగు పలుకుబడులు తెలుసుకోవచ్చు. 'సాషి' వ్యాసాలవంటి

వచవం కూడా చదివితే వదసముదాయం 'పెరుగుశుంది. అట్లాగే విశ్వనోత,

కృష్ణశా్తి, థ్రీఖ్రీ, అజంతా, శేషేర్యద్ర వంటి చార ఆధునిక అఖివ్య శ్రీక్షరణ

లోని తీరురెన్నులు తెలుసుకోవాలి. ఈ శిండింటిలో ఎవరు సమన్వయం సాధిస్తారో వారు చాలా 'ముందుకు

హోతారు.

నేను; ఆధునిక అభివ్య క్రీకరణ అనేది అర్థంకాని దళకు చేరుతోందన్న విమర్శను మీరెలా స్వీకరిస్తారు?

సం: వాచ్యత తగ్గించి నిర్మాణాత్మక అభివ్యక్తి "పెంచే (వయత్నం కెచ్చిన వాధ ఇది. వాచ్యదోషాన్ని తగ్గించుకోటం కోసం క్రిష్ణతా దోషాన్ని "పెంచుకుంటూ పోతున్నాం. కొంతవరకు ఈ "పెరుగుతున్న క్రిష్టత స్వరూప స్వభావాలను అర్థం చేను

కోవాల్సిన ఆవసరం వుంది. అలా పాఠకుంకు అలవాటు చేయవలసీన బాధ్యత

కవులూ, విమర్శకులపై ఉన్నది. క్రిష్ణత విషయమేగాకుండా ఆసలు కవిత్వాన్ని

ఎట్టా చదవటము అన్న విషయాన్ని గూర్చే (వచారం చేయాల్సిన అవసరం

వున్నది.

నేను : ఇంగ్లీష్‌, ఆఫికన్‌ లిటరేచర్‌లోని _టెండ్స్‌ను దిగుమతి చేనుకోటం వల్పి వచ్చిన ఇబ్బంది - క్రష్టత అనుకుంటాను ఇదంతా.

సం £ఈ ఎక్స్‌ పెషన్‌ ఉన్నదున్నట్టుగా రెచ్చుకుంటేనే ఇబ్బంది... దేశేయత (6ళటా) ను జోడిస్తే బాలా వరకు సమస్య ఉండదు - మనం ఏ సాహిత్యంలో నుండి ఏ తీరున్తైనా (గహంచవచ్చు - అయిజే అది ఇక్కడ ఎంతవరకు అనగాహనకు నిలుస్తుంది? అన్న విషయం గమ నించాలి,

258 సాహితీ సంవద ఆర్ముద '“త్వమేవాహం' "ఫెయిల్‌ కావడానికి కారణం దానికిక్కడ పునాది లేకపోవడమే. ఎవరయినా ఏ భాషలోనైనా తనకన్న ముందున్న భాష, అభివ్యక్తిని గూర్చిన అవగాహన పెంచుకోవాలి. (ప్రాచీన భాష, అభివ్యక్తుల నేపథ్యంలో నుండి కొత్తదనం వస్తే ఇంకా విలక్షణంగా చెప్పే అవకాశం కలుగుతుంది. నేకు ; ఈ బాధలేమీ లేకుండా చదవటానికి ఆసక్తి పెంచేవీ చదవగానే అన గాహన అయి స్పందన కల్లించేవీ ఉత్తమ కవితలు అనుకోవచ్చుగదా! సం : స్పందన వూరికే కలగదు. అది పాఠకుడిలో కల్గింపచేయటానికి నేపథ్యంలా ఇదంతా పనిచేస్తుంది. పాఠకుడు ఏదో ఒక సీద్ధాంకాన్ని తెలుసుకోటానికి కవిత్వం దగ్గరికి రాడు. అనుభూతి కోసం వస్తాడు. ఫలానా సిద్దాంతాన్ని (పచారం చేయటం కోసం ఫలానా కవిత (పయ త్నిస్తున్నది అన్నపుడు పాఠకుడు ఆ సిద్ధాంతానికి అభిముఖుడవుతే స్పందిస్తాడు - లేకపోతేలేదు అనే అభ్మిపాయం కూడా ఒకటుంది. అందుకే 'కవితా సిద్ధాంతంగా” కాక *కవిత'గా ఉన్నపుడు హెఠకుడికి ఈ ఇబ్బంది వుండదు. ఆతడు కవితను అనుభవిస్తాడు కానీ సీద్ధాంఠాన్ని కాదు. ఆందువల్ల సిద్ధాంత (వమేయం లేకుండానే కవిత్వం అనుభవాలు కల్గించగలగాలి. పూర్వకవుల కావ్యాలను ఇప్పటికీ మనం అనుభవించ గలగటానికి కారణం ఇదే. ఆధునికంగా వివిధ సిద్ధాంత క్రషముయిన దశలో కూడా క వితామయంగా ఉత్తమ రచనల్ని మనం అనుభవించటానికి కారణం కూడా ఇదే. అసలు పాఠ కుడికి కవిత్వాన్ని అనుభవించే స్థితి వుండాలి. అందుకు పాఠకుడు కూడా కిళరిండిం61764 ౧౦౬౦౫ లేకుండా కవితను న్వచ్చంగా చేరుకోవాలి. నేను :; అయితే ఈ స్వచ్చత ఇపుడిపుడు కొద్దిగా లోపిస్తున్నది. నం :కావచ్చు - కానీ నాకు తెలిసిన మితులున్నారు వీటికి అతీతంగా. వస్తు వుతో మానసికమయిన ఏకీభావం లేకపోయినా దాంట్లో కూడా అందం వుంటుంది అన్న 800౯086 తో చదవాలి. కవితలు కొన్ని వాళ) చృక్పథంతో తప్పనిసరిగా ఏకం కావలసీన పనిలేదు. కవిత్వం కాబిట్టి అనుభూతి పొందుతున్న కవితను కవితగా చూడగలగాలన్నది ఆందుకే

సాహిత్య పాఠళాలలో ఓ పూట త్ర59 [హి ? కవిత 'కవిత' గానే ఉండాలన్నపుడు ప్రబంధ కవిత, భావ కవిత, అభ్యుదయ కవిత, నవ్యసం్మపదాయ కవిత, విష్ణవ కవత, అనుభూతి కవిత ....... అనటంలోని జొచిత్య మేమిటి? సం, ః నిజానికి కవిత కవితే, దాన్ని వర్గీకరించటమనేది పాఠకుడు చేనుకునేవని కాదు. విమగ్శకుడు కేవలం వస్తువరమైన విశ్తేషణతో ఈ వర్గీకరణ సాగిస్తు న్నాడు. ఈ రకమైన వర్గీకరణ అపుడపుడు పొఠకులకు కొన్ని అఆపోవిలు కల్గించే అవకాశం కూడా కన్పిస్తోంది. ఈ వగ్గికరణ ద్వారా వీటిలో తార తమ్వ్యాన్ని, ఉత్రమత్వాదులను నిరూవిస్తున్నట్లవుతోండి.. ఇది పాఠకుణ్ణి వీజుడీస్‌ చేసే అవకాశం వుంది. అందువల్ల ఈ విభాగాన్ని కేవలం తీం86216 తరహాకే పరిమితం చేయటం మంచిదేమోనని నాకనిపిస్తుంది. ఈ మధ్య (పణయం కవితా విషయంగా ఆక్షేపణల పాలవటం కూడా ఈ అంళాన్నే సూచిస్తుంది .- ఒక విధంగా చూస్తే ఈ నివిధ సీద్దాంకాలకన్న *'వపణయంి సార్వజనీనం (సార్వకాలిక మైన) అంశం, అందువల్ల ఇటు కని జీవితంలోనూ అటు పాఠకుడి జీవితంలోనూ _పాధాన్యం వహించే మౌలికాంశాన్ని ఆషేపించటంలో బాచిత్యం కనిపించదు. నేను : మీ సుడీర్ష సాహితీయ్యాతలో మీ మనసుకు, ఆలోచనకు దగ్గరగా వచ్చిన వారూ/విలేదించినవారూ ఎవరై ఉంటారు? సం. ః తొలినాళ్ళనుండి నాకు తోడయిన వ్యక్తి స్ముపనన్న, నా ఆలోచనను కెచ్చగొడ్టటానికీ, కొత్త మార్గాల్ని ఆన్వేషించటానికీ చర్చల ద్వారా న్ముపసన్న ఇప్పటికీ నాకు తోడు. విశ్వనాథ సత్యనారాయణ గారిని గూర్చి, ఆయన సాహిత్యాన్ని గూర్చి అట్టా అట్టి పెడితే సాహిత్యరంగాల్లో మాదిరాజు రంగారావు, కేతవరపు రామకోటిశాన్తి ఆతి సన్నిహితులు కాగా, అనుభూతికి సంబంధించిన జువ్వాడి గౌతమవావు మనసు పట్టిన వ్యక్తి. చేరా విషయం సరేసరి. సాహాత్యానికి సంబంధించిన అభ్మిపాయాలతో విలేదించటమే తప్ప వ్యక్తు అతో విఖేదించటం నాకు మొదట్నించీ లేదు. నా అభ్నిపాయ లేదాలేదాలు గుర్తి స్తూనే, సాహిత్య రంగంలోని దాదాపు అందరూ నాకు సన్నిహిళులే. ఈరకమైన (ప్రవృత్తే విభిన్న భావజాలం గల వ్యక్తులతో కూడా సన్నిహితంగా వుండే అవ కాళం నాకు కలిగించటం సాహిత్యంలో నాకు లభించిన అరుదయిన అదృష్టం.

360 సాహితీ సంపద

ణేను : రొటీన్‌గా ఆడిగే పశ్న అనుకోకపోతే మా తరం వారికి మీరెచ్చే సలవి ఏమిటి?

సం : నేనిందాకా చెప్పినవి నా అభ్మిపాయాలు మ్మాతమే. ఇప్పటివాళ్ళు నాలాటి వాళ న సలహా తీసుకునేందుకు న్‌ద్దంగా వున్నారని నేను అనుకోను. అయినా ఒకమాట...

కవిశారంగంలోకి (వవేశించిన వ్యక్తి _పధానంగా కవితాస్సృహ పెంచు కోవాలి. దానికోసం విసృతమయటున ఆధ్యయనం, నిరంతరమైన అభ్యాసం అతని స్వభావంలో భాగ మైపోవాలి. అధ్యయనం విషయంలో ఏ విధమయిన (ెజుడీస్‌ ఉండకూడదు. వీటి తరువాతనే 'సీద్దాంతా'దులు. నా అనుభవం వ్వారా నేర్చుకున్నది మ్మాతమే నేను చెన్పగలుగుతున్నాను.

ఈ' 'హాహిత్య పాఠళాలిలో ఒక గ్రావూట గడిపినా చాలు - అన్న సంతృ ప్తితో చూష్టారు దగ్గర నెలవు తీసుకొన్నాను. తెలుగు సాహిత్యం ఎపుడూ సుసంపన్నంగా సాగుతూ ఉంటుందనడానికి భరోసా సంపత్కుమారవంటి సాహితీ నిత్య చైతన్య మూర్తులే!

వాల 0 వంటా

సంపత్కువూర గారితో కొన్ని సాహిత్య మౌలికాంశాల గూర్చి.... ఎాపొట్లప ల్లీ శ్రీనివొసరావు (పళ్న : వాస్తవికత అంటే ఏమిటి? సృజనాత్మక రచనల్లో దాని శనమేయం ఏ విధంగా వుంటుంది? సమా : 'వాస్తవికత అనేది ఆరునికంగా పాశ్చాత్య సాహిత్య విమర్శ సంపర్కంతో తెలుగు సాహిత్య విమర్శరంగం మీదికి దిగుమతి అయిన అనేకాం శాలలో ఒకటి. పూర్వం అచ్చంగా “వాస్తవికతను గూర్చి కాదు గాని బౌచిత్యం, సభ్యత అనే అంళాలను గూర్చి భారతీయాలంకారికులు నిశితంగానే విచారించారు. ధ్వన్యాలోకం తృతీయోద్ద్యోతంలో ఈ విషయాన్ని చూడవచ్చు. అవా స్తవికాంళాల చ్చితణ పరోక్షంగా ఆ విచారణలో నిరాకరించబడింది. ఆదట్లా ఉంచి; వస్తుతం మనం అనుకునే ఈ వాస్తవికత'కు ముందు వెనుకలుగా మరో రెండంళా లున్నాయి. వాటితో కలుపుకొని చూ సేట్టయితే, ఇవి మొత్తం మూడంకాలు - వాస్తవం, వాస్తవికత, వా స్తపికతావాదం. వాస్తవ మనేది మౌలి కాంళం. దీని అవగాహన వల్ప వ్యక్రి లేదా వ్యక్తుల్లో ఏర్పడేది వాస్తవికత, ఈ. అవగాహన విధానం గానీ ఫలితంగా ఏర్పడేది గానీ ఆయా వ్యక్తుల వైయ కిక, కౌటుంబిక, సామాజికాది నేపథ్య వైవిధ్యం వల్ప, సంస్కార వైవిధ్యం వల్ల భిన్న భిన్నంగా ఉండటం సర్వసాధారణం ఈ విధమయిన వాస్తవికతకు ఒకానొక 'హేనుబద్ధతను సంపాదించి, తార్కికంగా ఏదో ఒక సైద్ధాంతిక (ప్రాతిపదికను అనుసరిస్తూ దాన్ని నిరూపించినప్పుడు - నిరూపింపబడినదాన్ని చ్మితించటమనేచి ఒక (సధాన విషయంగా సిద్ధాంతీక రించబడినప్పుడు ఆదివాస్త వికతావాదం' అవుతున్నది కాగా, వాస్తవికత అనేది వౌలికాంళానికి సంబంధించి వ్యక్తుల అవగాహననుబట్టి ఏర్పడేది. నిజానికి సృజనాత్మక రచనల్లో పనిచేసేది ఈ విథమయిన వాస్తవికతే. కాల్పనికత అనేడిగూడా ఈ వాస్తవికత యొక్క

862 సాహితీ సంవద ఒక విధమయిన రూపమే. *వా స్రవికత సాహిత్యంలో బహురూపాలలో వ్యక్త మవుతూ ఉంటుంది. ఒకప్పుడు అనుకూల ముఖంగా, మరొకప్పుడు (వతికూల ముఖంగా. వీటిలోనూ అనేకానేకమయిన అంతరాలు. వీటిని వట్టుకోవటంలో కొన్ని సందర్భాల్లో చాలా క్సష్టత ఏర్పడవచ్చు. ఆనుకూల ముఖంగా వ్యక్త మయినప్పుడు వా స్తవికమనీ, కానప్పుడు కాల్పనికమనీ అనవచ్చు. అయితే ఇది 'శేవలం స్టూల దృష్టితో మ్మాతమే. కాల్పనికత ఊహల మయమంటాం గాని, ఆ 'ఊహ'లకు కూడా మూలం వాస్తపికలే. అందుకనే కావచ్చు, భారతీయాలం కారికులు వాస్తవికత, కాల్పనికత అని గాక బౌచిత్యం, సభ్యత అన్న ధోరణిలో విచారణ సాగించారు. బౌచిత్యం లోకసీద్ద మయిందని వారి నిర్ణయం. ఆదట్లా ఉంచి, సృజనాత్మక రచనల్లో వాస్తవికతా'వాదాన్ని' శంకించవచ్చేమో గాని, వాస్తవికతను మ్మాతం కాదు. వాస్తవాన్ని కవి లేదా రచయిత తన అవగాహ నను, దృక్పథాన్ని బట్టి “వాస్తవికఠా'మయంగా, వివిధ మార్గాల్లో, రీతుల్లో చితిస్తుంటాడు. కాగా, వాస్తవికత . సృజనాత్మకత అనేవి రెండూ కవి అవగా హన నుంచి ఉద్గమించిన పరస్పర పోషకాంశాలే తప్పు, విరుద్ధాంళాలు కావు, “ధాతా యథా పూర్వమకల్పయత్‌” అన్నట్లుగా వాస్తవికత పునాదిగానే కల్పన లేదా సృజన సాగుతుంది. సృజనాళ్మకతలో వాస్తవికత అనిభాజ్యమయిన ఒక భాగం. చితణలో మాతం ఆది అనుకూల - (ప్రతికూల విధానాల్లో అనేక శూపాలలో వ్య క్తమవుతుంటుంది.

వళ్ళ : “వచన కవిత'కు మీరిచ్చే నిర్వచనమేమిటి?

నమా £ ఒకప్పుడు బాగా (పచారంలో ఉండిన 'వచన కవిత” అనేనూట, లేదా పదబంధం ఇప్పుడు చాలావరకు వెనుకబడిపోయింది. పూర్వం మాదిరి గానే 'కవిత' అనేదే (పనిద్ధ వ్యవహారంగా ఊంది. “వచన పద్యం? అనే పద బంధానికి బదులుగా కూడా పూర్వం మాదిరే “వద్య* మనేదే వ్యవహారంలో ఉంది. కాబట్టి కవితకు నిర్వచనమేదో వచన కవిత్వమన్న దానికి అదే నిర్వచనం అవుతుంది. మరి, కవిత్వానికి గూడా నిర్వచనం ఏమిటి?

కవితా నిర్వచనం ఆయా దేళ కాలోలనుబట్టి, దేశీయ సామాజిక సంప దాయాలనుబట్టి, సాంఘిక, రాజకీయ, ఆర్థికాది. వివిధ సీద్దాంతాల నేపథ్యాలను

సంవత్కుమారగారితో కొన్ని సాహిత్య మౌలికాంశాల గూర్చి... 363 బట్టీ మారిపోతున్నట్టుగా కన్పిస్తున్నది. నికానికి కవితా నిర్వచనం అభివ్యేక్షి విధానం మీద ఆధారపడి సాగవలసిందే తప్ప కేవలం వస్తుపరంగా సైగవలనీంది కాదు. కవి (పతిభను బట్టి అభివ్యక్తిలో వస్తువు కవిత్వంగా పరిణమిస్తుంది. వస్తువు అంటే కథ అని మ్మాతమే కాదు; అభివ్యక్తికి విషయమయిన (పతి అంశమూ వస్తువే. కాగా; ఈ పరిణామానికి పూర్వ రూవం వస్తుపయితే వరిణా మానికి ఉత్తర రూపం, అంటే పరిణామ ఫలితం కవిత్వం లేదా కావ్యమవుతుంది. భారతీయాలంకారికులు ఈ పద్దతినే స్వీకరించారు. మరి, ఈనాడు కవితా నిర్వ చనంలో బేదాలు, మార్పులు మొదలయినవన్నీ (పధానంతా వన్తుపర మైనవి. అందుకని ఈ నిర్వచనాలలో %వయోజన'* దృష్టికి (పాధాన్యం కన్పిస్తుంది. ఈ (ప్రయోజనం దేశకాల సం్మపదాయ, సామాజికాది సీద్దాంతాలనుబట్టి భేదించటం, లేదా బేదిస్తున్నట్టు అనిపించటం వల్ల కవితా నిర్వచనాలు గూడా లేది స్తున్నాయి. 'విశ్శశేయః కావ్యం' అన్నప్పుడు విశ్వ (శ్రేయస్కరమయిన (పతిదీ “కావ్య"మని కాదు, కావ్యం విశ్వ శేయస్కరంగా ఉండాలని తాత్పర్యం. ఈ (శ్రేయస్సనేది వస్తువుకు సంబంధించింది. మరి, రసాత్మకత్వం, ధ్వన్యాత్మ కత్వం మొదలయిన అంకాలు కావ్యానికి సంబంధించినవి. కాగా, కావ్యం లేదా కవిత్వం యొక్క ఊత్తమాదిస్ట్థాయి లేదాలు రెండంతరాలలో భావించబడు తున్నాయి. ఒకటి : కావ్యకళాస్థాయి; రెండు : కావ్య (వయోజన స్థాయి. ఈ రెండూ ఏకీభవించటమనేది గూడా తప్పనిసరి కాకపోవచ్చు. ఒక అంతరంలో ఉ త్తమమయింది మరొక అంతరంలో కాకపోవచ్చు. కాని ఈ రెండూ ఏకీ భవించినప్పుడు ఆది ఉ త్తమోత్తమమవుతుంది. అయితే, వస్తుపరమయిన ఆలో చనల్లో దృక్పథాల్లో మార్పులు అధికంగా ఉండవచ్చుగాని కావ్యపరంగా ఉండే అవకాశం చాలా తక్కువ. నిజానికి కవియొక్క (పతిభామయమయిన అభివ్య క్రి ద్వారా వస్తువు సహృదయుడిలో ఈ సహృదయుడు పాఠకుడు కావచ్చు, (శోలా కావచ్చు. అనుభవంగా, అనుభూతిగా పరిణమిస్తుంది. కవిత్వానికి సంబం ధించి రసాలంకార ధ్వన్యాది సిద్దాంతాలన్నిటికీ ఇదే మూలం. వస్తువు కవి (వతికలో కవిత్వంగా పరిణమించి, తద్వారా సహృదయుడిలో అనుభవంగా అభివ్య క్రమవుతుంది. ఈ వరిణామ సాధనలోని "పక్రియ" ఎంత పటిస్టమయితే, సమర్థమయితే, కవిత లేదా కావ్యం అంతగా ఊఉ త్తమమవుతూ ఉంటుంది. ఈ వక్రియ ఊర్థ్వముఖంగా ఉత్తరోత్రర స్థాయులకు ఎదుగుతున్నకొద్దీ కవిత్వం/

ఛిరక సాహితీ సంవద కావ్యం ఆయా మేరలకు సార జనీనతను, సార్వకాలికతను సంపాదించు కుంటుంది. (వళ్న : కవిత్వానికి అలంకారాలూ ఛందస్సూ ఆవసరమంటారా? సమా : ఇంకా నయం; ఈ రెండింటితో భాషను గూడా కలువలేదు అదట్లా ఉంచి; అలంకారాలు ఛందస్సూ లేకుండా కవిత్వ మనేదేదో విడిగా వుంటుందనే అభ్మిపాయం ఈ [వళ్న వెనుక తారట్టాడుతున్నట్టుంది గాని, అది సరికాదు, ఈ శరాబ్దం రెండో దశకంలో కట్టమంచి రామలింగారెడ్డిగారి 'కవిత్య తత్త్వ విచారం” నుంచి ఈ విధమయిన అపోహ సాగినట్టు కన్పిస్తుంది. కొవా లని “అలంకారాలు” అతిగా ఉపయోగించే ఒకానాక తరవోను ఆయన వ్యతి రేకించోరే తప్ప ఆలంకారాలు ఆనవసరమని ఆయన తీర్మానించలేదు. ఆ విధ మయిన వ్యతిరేకతను తరువాతి వారు తవ్పుగా ఆర్థం చేసుకొన్నా రేమోనని పిస్తుంది. దాన్నుంచి అలంకారాలే అక్కరలేదనే భావం ఒకటి ఆనవసరంగా వ్యాప్తిలోకి వచ్చింది. నిజానికి భాష లేకుండా కవిత్వం ఎట్లా ఊండదో, అలం కారాలు లేకుండా, ఛందస్సు లేకుండా కూడా కవిత్వం / కావ్యం ఉండదు, 'అల౦ంకారాలు' అనగానే ఉపమోటత్పేకు రూవకాదులయిన ఏ నూరో నూటపాతికో మాతమే అలంకారాలనీ; ఛందస్సనగానే ఉత్పల చంపక సీస గీతాలు మ్యాతమే ననే అభ్మిపాయం సర్వసాధారణంగా వ్యాప్తిలో ఉంది. కాని, అలంకారమనేది భాషలో అభివ్యక్రికి సంబంధించి ఒక భొగం. విలక్షణమయిన (వతి అభివ్యక్తి ఒకానొక విధమయిన 'అలంకార”మే. కవి యొక్క వాగ్వికల్పమే, వాక్‌ (పకారమే అలంకారమని భారతీయాలంకారికుల అభ్మిపాయం. ఆ వాగ్‌ వికల్ప- (వకారాలను గుర్తించటానికి, వర్గీకరించటానికి, నిరూపించటానికి చేసిన [వయ త్నమే “ఉపమాద్యలంకారాలు, వారు కొన్నింటిని గుర్తించి ఒక దారి చూపారు. ఒక అలంకారికుడు ఒక వాక్‌ పకారాన్ని ఒక అలంకారమం టే; దాన్నే మరొకరు మరొకటిగా చూపిన సందర్భాలున్నయి. అంటే ఏమన్నమాట? ఒకే వాక్‌ (వకా రాన్ని భిన్న భిన్నంగా దర్శిస్తున్నారన్నమాట. కాబట్టి కవీ యొక్క అభివ్యక్తి విధానమే మౌలికంగా అలంకారం. వస్తువు అలంకారం. వస్తువు ఆలంకారంగా " వగిణామం పొందటమే కపిత్వమని ఫేషేర్యద అఆభలీపాయవడటంలోని తాత్పర్యం ఇదేననుకుంటాను.. ఈవాడు '*భావ చ్మితం' మొదలుగా చెప్పబడేవన్ని గూడా ఈ

సంపత్కుమారగారితో కొన్ని సాహీత్య వౌోలికాంళాల గూర్చి... తేక విసృత (ప్రాతిపదిక మీద గమనిస్తే ఆవీ ఆలంకారాలే. ఆట్టాగే' ఉత్పలాచులకు భిన్నంగా కూడా ఛందస్సు (పవ రిసుందనే ఆంశాన్ని గమనించ గలిగితే ఛందో అలంకారాలు లేకుండా కవిత్వం ఉండటానికి వీలు లేదు. అవసరమా కాదా అన్న (పళ్నకు ఆస్కారమే లేదు. కాగా ఒక రచన “కవిత్వ” మయితే, ఆది అనివా ర్యంగా భాషాచ్చందోలంకార నమన్వితరూవమే.

(వశ్న : సాహిత్యానికి విభజనరేఖలు గిని వివిధ భాగాల్లో ఇముడ్చటం పై మీ ఆఫ్మిపాయం?

సమా : సాహ్యిత్యమనేది చాలా విసృతమయింది. అది అనేక విధాలుగా (పవర్తిస్తూ ఉంటుంది. ఇన్నిన్ని విధాలను కలిపి ఏకమొత్తంగా చెప్పేందుకు ఉవయోగిండే పదం 'సాహిశ్యం' అందుకని సాహిత్యాన్ని ఆధ్యయనం చేసేప్పుడు దాని పోకడలను నిరూపించుకొనటం అవసరమవుతుంది. ఈ అన: సరమే సాహిత్యంలో విభాజక రేఖలు గీయిస్తున్నది. విభజన రేఖలు గీసీ వివిధ - భాగాలుగా విభజించటం రెండు రకాలుగా జరుగవచ్చు. ఒకటి : సాహిత్య సంజంధ (వ్మకియా వరంగా ఏిభజించటం. స్థూలంగా కవిత్వం, కథ, నవల, నాటకం, నాటిక వంటివి ఈ విభాగాలు. మళ్ళీ వాటిలో అంతర్విభాగాలకూ పిలుంచి. అదట్లా ఉంచి; నవల - నవలికలకు; పెద్ద కథ - చిన్న కథ వంటి వాటికీ విభజన రేఖలు గీసే యత్నం; కావ్యం, ఖండకావ్యం, లఘుకావ్యం, కవిత వంటి వాటిని విభజించే (పయత్నం _...ఇిట్టాంటివి సాహిఠ్యాన్ని ఆధ్య యనం చేయటంలో సౌకర్యాన్ని కలిగిస్తాయి. (ష్మకియాపరమయిన విమర్శకు దోహదం కలిగిస్తాయి. ఏ విధమయిన రచనను ఏ విధంగా అవగాహన పరచు కోవాలనేది స్పష్టపరుస్తాయి. (వ్మకియా దృష్టి లేకుండా సాగే విమర్శ అనేక సందర్భాల్లో అనేకమయిన అపోహలకు మూలమవుతుంది. కట్టమంచి రామలింగా రెడ్డి లాంటివారు పురాబేతివోస కావ్యవపబంధాది (ప్మకియా లేదాన్ని లషింద కుండా చేసిన విమర్శ రకరకాల అపార్థాలకూ అపసిద్దాంతాలకూ దారితీసింది.కాగా (ష్మక్రీయా పరమయిన విచచన మొత్తం సాహిత్యపు తీరుతెన్నులను ఆర్థం చేసుకోవటానికి ఉపయోగపడుళుంది. మరి, రెండవది వస్తుపరంగా చేయబడే విభజన ఆతునికంగా చూస్తే థావకవిత్వం, నవ్య సర్మపదాయ సాహిత్యం, అభ్యుదయ సాహిత్యం, వివ్షవ సాహిత్యం, అనుభూతి కవిత మొదలయిన

కే66 సాహితీ సంపద విభజన ఇదంతా స్థూలనయిన విభజన మ్మాతమే. సృజనాత్మక రచనలు అనేకం. అనేక సందర్భాల్లో సంక్షిష్టంగా ఉండి ఏడో ఒక విభాగానికంటూ పరిమిత మయిపోకుండా ఆ రేఖలను శేదించుకుపోతాయి. రకరకాల మ్మిశరూపాలుగా స్వళం్యతరూపౌలుగా కన్పిస్తాయి. ఇట్టాంటి రచనలను ఏదో ఒక విభాగంలో ఇముడ్చటానికి చేసే (శమ అంతగా ఫలవంతం కాదు. ఉదాహరణకు అళ్యు దయ - విన్షవ కవితలవిభజన కచ్చితంగా అనేక సందర్భాల్లో కుదురదు. భావ - అనుభూతి కవితల తీరు గూడా అంతే.

(వళ్న : కవికి నిబద్ధత అవసరమా? అదెట్టాంటిది?

సమా : ఈ “నిబద్దత” అనే నినాదాన్ని తెలుగు సాహిత్య రంగం మీద వీరసం ఆరంభించింది. నిజానికి 'కవి' లేదా “రచయిత' యొక్క నిబద్ధత దేనికి? ఒక వ్యక్తి కవి అయితే, రచయిత అయితే ఆ కవితకూ, రచనకూ నిబద్ధత కలిగి ఉండాలని (నల్యేకంగా చెప్పనక్కరలేదు. కాని, (వస్తుతం మనం (పస్తావించుకొనే ఈ “నిబద్ధత” ఒక ఏదో సిద్ధాంతానికీ, ఆ సిద్ధాంతాన్ని (వచారం చేసే పార్టీకి సంబంధింపజేసి చెబుతున్నది మ్మాతమే. ఒకానొక పార్టీ యొక్క 'పట్టు' కవులమీదా, రచయితలమీదా ఉండాలన్నప్పుడే ఈ విధమయిన నిబద్ధతా నినాదానికి ఆవసరం ఏర్పడుతుంది. “కవుల, మిప్పటి-రూల్సుకు. శట్టు బడము' అని ఓక సందర్భంలో తిరుపతి వేంకట కవులన్నారు. నిజానికి కవులూ, రచయితలూ ఒక పార్టీకిగానీ, అది (పవచించే సీద్ధాంకానికీ విధానానికి గానీ నిబద్ధులు కారు, కాగూడదుగూడా. అట్లా కావటం వల్ల వారు కవులు రచయితలుగా కన్నా పార్టీ కార్యక ర్తలుగానే మిగిలిపోతారు తప్ప కవులుగా రచయితలుగా తమ ధర్మాన్ని నిర్వహించటంలో విఫలమవుతారు. నిజానికి వారు వైయక్రిక, సామాజికాదుల సంక్షేమానికి నిబద్దులు. దానికోసం అవసర మయిన విధంగా వారి కావ్యాలూ, రచనలూ (వవ ర్రిస్తాయి. ఈ విధమయిన వ్రవర్తన అనేకానేక సందర్భాల్లో “పార్టీకి" అనిష్టమూ, విరుద్ధమూ కావచ్చు. అప్పుడే [కమశిగణ చర్యలూ, బహిష్కరణలూ మొదలయిన రాజకీయ చర్యలు ఆరంభమవుతాయి. రచనలకు పార్టీ అమోద మదలు అవసరమవుతుంటాయి. విరసం చర్మితలో ఈ ఆంశాలన్నిటికీ ఉదాహరణలు కోకొల్లలుగా లభిస్తాయి. ఈ నిఐద్ధతనుంచి మరో ఆడుగు ముందుకుసాగి *నిమగ్నత' అనే నినాదమూ

సంవత్కుమారగారితో కొన్ని సాహిత్య మౌలికాంళాల గూర్చి... 867 వచ్చింది. [కియాశీల కార్యక ర్రలుగా పార్టీ కార్యకమంలో పాల్గొంటూ దానికి అనుగుణంగా రచనలు చేయటం నిమగ్నత అనవచ్చు. నిబద్ధత కన్నా నిమగ్నత గొప్పది అనే అభ్మిపాయం గూడా ఒక దళ లో (పాఠాన్యం పౌందింది. హెచ్చు తగ్గుల చర్చలూ, వర్గవిభాగాలూ జరిగినయి. ఈ విధమయిన “పట్టు = వీగింవు' లలో మొసమళ్ళక బయటపడ్డ యువకవులూ రచయితలూ ఉన్నారు. కాగా, ఈ విధమయిన నినాదాలు పార్టీలకూ వాటి సిద్ధాంకాలకూ లాభం కలిగించుకా యేమో తప్ప సాహిత్యానికి కాదు. పార్టీ దృష్టికీ, (్రవృత్రికీ రకరకాల పరిమిరులు తవృవు. ఆ విధమయిన వపరమిళులూ వబిగింపులూ మొదలయినవి. అయా. సైద్దాంతిక బ్రావజాలాల మీద అభిమానం ఆస క్రీవంటివ్‌ ఉన్నాగూడా అయా కవులనూ రచయితలనూ కవులుగా రచయితలుగా ఎదుగనియ్యవు. కొగా ఈ నిఐద్ధఠా నిమగ్నతాదులు ఇప్పుడు భావింవబడుతున్న తీరులో సాహిత్యానికి ఉపకారకాలు కావు. న

“తెలుగు పద్యం' గోష్టి విశేషాలు

ఇటీవలి సాహిత్య చర్చనీయాంళాలతో వద్యకవిత్వం __ దాని భవిష్యత్తు చోటుచేసుకొన్నది. అధునిక కవిత్వావిష్కరణకు పద్యమా/వచనమా/గేయమా అన్నది (పధానమైతే, ఆరునిక సంక్షిష్ట సంకీర్ణ సామాజిక స్థితిని పద్యంలో ఎంత వరకు అభివ్య క్రీకరించవచ్చునన్న విషయంపై వాదోపవాదాలు చెలరేగుతున్నవి.

ఈ నేపథ్యంలో ఆచార్య కోవెల సంపత్కుమారోబిర్యగారి షష్టిపూర్తి సందర్భాన్ని పురన్క-రించుకొని "2 ఆగస్టు 19093 ఉదయం వరంగల్‌ సాహితీ సమితి అధ్వర్యంలో తెలుగు పద్యం'పై సదస్సు నిర్వహించబడింది. ఈ సదస్సులో తెలుగు పద్యంయొక్క- (ప్రాళ స్వం మొదలుకొని వివిధాంళాలను వివిధ కోణాల్లో ఆయా ఉపన్యాసకులు నిశితంగా విశ్రేషించారు.

ఈ సదస్సుకు ఫ్రీ జువ్వాడి గౌతమరావుగారు అధ్యక్షత వహించారు. కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయం తెలుగుకాఖ ఆచార్యులు కోవెల స్ముపసన్నా చార్య, కేరద్రీియ విశ్వవిద్యాలయం హైదరాబాద్‌ తెలుగుశాఖలో ఆచార్యులు జి. విం స్కుబహ్మణ్యం, అనంతపురం శ్రీకృష్ణదేవరాయ విశ్వవిద్యాలయం తెలుగు విభాగంలో ఆచార్యులు తుమ్మపూడి కో టేశ్వరరావు, ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం భాషాళాస్త్ర ఏభాగంలో ఆచార్యులు చేకూరి రామారావూఛళర్మ పురి సంస్కృృతాం్యద... కళాశాల (వధానాచార్యులు డా! సంగెనలట్ల నర్సయ్య, ఎ్యరాప్రగడ రామకృష్ణ (రాజమం్యడి) పాల్గొన్నారు.

మొదట వరంగల్‌కు చెందిన (ప్రముఖ న్యాయవాది ఫ్రీ పి. రామచందదా రెడ్డి సభకు సుస్వాగతం పలికారు. ఆచార్య కోవెల న్ముపసన్నాచార్య తొలుత మాటాడుతూ, నన్నయకంటె కొంచెం ముందుకు చూడగలిగితే తెలుగు పద్యం వయస్సు కనీసం 1500 సం॥రాలుంటుందని, సంస్కృత (ప్రాకృత ఛందస్సుల్లో కావ్య నిర్మాతలు ఓక ఖాగానికి ఒకే ఛందస్సును (వయోగిస్తూపోతున్నారని "పేర్కొన్నారు. దేశి ఛందః పరిణామాన్ని చూస్తే గేయదశనుంచి పాఠ్య దశకు

తెలుగుపద్యం గోష్టీ విశేషాలు రిం9 మారడం స్పష్టంగా కనిపిస్తుందని వివరించారు. ఈనాటి విద్యా విధానంలో వచ్చిన మార్పులవల్ల పర దేశ భాషా [వచార సంభావనామలినమైన చిత్తవృత్తితో మాతృభాషాఖ్యాసము కొరవడి, మనకు పద్యం వరాయిదిగా కనిపిస్తే దోషం పద్యానిది ఎలా అవుతుంది? అని హ్క్నేంచిరు. ఉత్పల చంపకమాలలు కొంచెం మార్పులతో *మధ్యాక్కర'గా పరిణమించే నిధానాన్ని పోదావారణంగా వివరించారు. ఈ పద్య పరివర్తన, విధానం ఒక నరికోధనాంశమని అభ్మిపాయ పడ్డారు.

డా సంగెనభట్ల నరనయ్య మాట్టాడుతూ, పద్యానికి లగణంి గణాల్లో, సం్యవదాయరీతిలో బోధించడంకన్నా లయాత్మకంగా ఆయా పద్యాల నడకలను తొలుత విద్యార్థులకు పరిచయం చేయాలని, ముఖ్యంగా యతి, ప్రాసలు (పతి బంధకంగా ఉన్నాయని, వీటిని తొలగిస్తే వద్యశైలి నసులభత రమవ్పతుందని సోదాహరణంగా (వదర్శించారు.

ఆచార్య తుమ్మవూడి కోటేశ్వరరావు వసంగిస్తూ, వాస్తు నిర్మాజరీత్యా, (ఉూయంంయిల) ఏ కట్టడానికైనా ఒకే మూలన్మూతము ఎలా ఉంటుండో అదేవిధంగా పద్యానికి ఛందస్సు మూలస్మూతమని, (పపంచ సాహిత్యమంతా ఛందోబద్ధ మైనదేనని అన్నారు. వి సృతమైన మానవ జీవితాన్ని ఒళమవా కావ్యంగా (వాసినప్పుడే ఛందస్సు, వద్య వైవిధ్యం యొక్క అవసరం బోధపడుతుందని అండికల రచనలో కాదనీ అన్నారు. “వృత్తము” అంటే వలయాకార రేఖ అనీ, మానవ జీవితముకూడా వృ త్రసమన్విత మైనదని, ఒక పరివూర్ణత్వాన్ని “వృత్తము” ఆపాదించుకొన్నది కనుక మానవ జీవిత వృత్తాన్ని చెప్పటానికి సమర్థమైన దన్నారు.

ఆచార్య చేకూరి రామారావు మాట్లాడుతూ, ఛందస్సును అర్థం చేసుకొలా లంటే మూడు స్థాయిల్లో దాని నిర్మాణాన్ని ఊహించాలని అభ్మిపాయ పడ్డారు. అవి (క్ర) నిర్వచనస్థాయి న! 16౪61) (2 (వయోగస్థాయి (91౬ మ౭660281 16761) (3) పఠ నస్థాయి (మ౭టరవిక 16+61)అని పేర్కొన్నారు, నిర్వచన స్థాయిలో తెలుగులో వర్ణ సముదాయాలు మ్మాశాళందస్సులూ మాతా గణ నలిఖ్య ... మొదలైనవి ఉన్నాయి. (ప్రయోగస్థాయిలో ఛందస్సు, “అయి; పళనస్థాయిలోగమకం వంటివి వస్తాయన్నారు.

వవ!

శ సాహీతీ నంపద ఆచార్య జీ. వి. స్కుబహ్మజ్యం వసంగిస్తూ. తెలుగు సంస్కృతిని సనాతవలగా పద్యాలే నిలువుకొన్నాయన్నారు. ఓక విధంగా ఆలోచిస్తే వచన శవిత్వంపై విసుగు జనిస్తున్న ఈ సమయంలో పద్యకవిత్వం వై పు మళ్ళుతున్నా మంటూ చద్యమా? వచనమా? అన్న చర్చ ముఖ్యము కాదని, ఏది ఏమైనా వచన కవిత్వానికి నఠక్యమ్నాయం చుళ్ళీ పద్యమే అని ఆభ్మిపాయపడ్డారు.

ఈ సదస్సుల్లో పాల్గొన్న శ్రీ స్యరా-పెగడ రామకృష్ణ పద్యానికి వంగీత వరంగా ఉన్న సంబంధాన్ని వివిధ నాగబ్భాయల (ప్రయోగాన్ని విశదీకరించారు.

సతాధ్యతృలు (శీ జువ్వాడి గౌతమరావు మధ్య మధ్య చక్కని వాఖ్యా నాలు దేన్తూ, వద్యాన్ని శొఫెంద్‌చేసే వారివైపు తానున్నానన్నారు, తెలుగు వద్యాన్ని గూర్చి ఆరోపణలు రక రకాలుగా ఉన్నాయని, ఆది అధునిక థొషా సపయోగానికి అమమాలం కాదని, అధునిక భావ న్య క్రీకరణకు ఉప ఇకుక్తం కాదని కొందరు చాదిస్తారనీ కాని, వారి వాదన నిజం కారని అనేక వడ్యాలు ఊదహరిస్తూ స్పష్టం చేశారు. తమ మధురమైన సద్య పఠనంతో సథమ క. కట్టించారు.

“శెలుగు భందోవికానం"” క ర్తయైన ఆధార్య కోవెల సంవత్కుమారా చార్య చష్టివూ ర్తి సందర్భంగా దాదాపు మూడు గంటలపాటు నిర్వహించబడిన పద్య చర్చ వారికి సమర్పించిన 'సాహితీ సుమమాలిక*'గా అందరూ భావించారు.

అనంతరం సదస్సులో పాల్గొన్న వక్తలకు “జ్ఞాపికలను” నభాధ్యక్షులు గౌతమరావుగారు (పజానం వేశాక,

[శ్రీ దర్భ్శశయనరి వేంశటశేషావార్యుల నందన సమర్పణతో సదస్సు సంపన్నమయింది.

అబుల్‌ ధి వు

అభినందన సథ విశేషాలు (ప్రొఫెసర్‌ కోవెల సంపత్కుమారాచార్య ఉత్తమ విమర)కుడు, కవి, (గంథ పరిష్కం ర్త, అధ్యాపకుడు, స్నేవశీలి అని పలువురు (పముఖులు ఆగస్టు ౯ వ తేది వరంగల్‌. జిల్లా పరిషత్‌ వోలులో. జరిగిన ఆచార్యగారి షష్టిపూర్తి

అభినందన సభలో _పశంసించారు.

గత్‌ నెల (జూన్‌ 30, 193) కాకతీయ తేలుగు శాఖ ఆచార్యులుగా పదవీ విరమణ చేసిన డా॥ సంపత్కుమారను కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయం ఉపాధ్యక్షులు డా॥ కె. జయశంకర్‌ అధ్యవతన ఏర్పడిన నగర (_పముఖుల నమితి ఘనంగా సన్మానించింది. వివిధ సాహితీ సంస్థలు శీ ఆచార్య దంపతులను వూలమాలలతో స త్రరించాయి. ఈ సందర్భంగా ఈ సంవత్సరం “భాగ్య "అవార్డును సంపత్కుమారకు ముఖ్య అతిథిగా విచ్చేసిన ఆర్యార్యపదేళ్‌ పభుత్వ సాలస్కృృ తిక భాషా వ్యవహార సలహాదారు జ్ఞానపీఠ అవార్డు (గహీత వద్మభూషణ్‌ ఆవార్య సీ. నారాయణరెడ్డి (వదానం చేశారు. అభినందన సమితి ఉపాధ్యతులు, ఆకాశవాణి వరంగల్‌ కేల్గదం డైరెక్టర్‌ శ్రీం ఆర్‌. వెంక టేళ్వర్లు నకకు అధ్యశ్షత వహించారు. అనివార్య కారణాలవల్ల కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయ

ఉపాధ్యవులు డా? జయశంకర్‌ సభకు వాజరుకాలేక పోయారు. శ్రీం సంపత్కుమారకు అభినందన పురస్సరంగా నమితి వెలువరించిన “సాహ్రీతీ సంపద” అనే (గంఠాన్ని, శి సంపత్కుమార రచించిన “కావ్యము = కవి స్వామ్యము' “తెలుగు ఛందస్సులో కొన్ని వెలుగులు” అనే (_గంధాలను తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం ఉపాధ్యకులు ఆచార్య "పేర్వారం జగన్నాధం గారు ఆవిష్కరించారు. "తెలుగు ఛందస్సులో కొన్ని వెలుగులు” అనే (గంకాన్ని

శం సంపత్కుమార ఆచార్య చేకూరి రామారావుకు అంకితం చేశారు.

శ్రీ ఆకారపు రోజాచెన్న విశ్వేశ్వరరావు జ్యోతి వెలిగించడంళో సన్మాన సభ (పారంభమైంది. ఆచార్య కోవెల స్యూపసన్న ఆతికులను సఠకు పరిచయం

రా సాహితీ సంపద చేసారు. సాహిత్య రంగంలో (ప్రాచీనార్వాచీన మార్గాలకు వారధిగా నిలబడుతూ, సాహిత్య విమర్శపై తనదయిన వ్యక్తిత్వ ముదవేసీన వ్యక్తి శీం సంపత్కుమార అన్నారు.

సంపళ్కుమార వంటి రచయితలుంటే తెలుగు సాహిత్యానికి మరో రజుబఐంధనం అవసరం లేదని సభాధ్యక్షులు శం వెంక టేళ్వర్లు గారు చమత్క రించారు. ఈ రోజు రాఖీ పున్నమ. విద్వత్తుతోపాటు నిరాడంబరత అప్యాయత, 'స్నేహశిలంతో శ్రీం సంవత్కుమార అందరికి అభిమాన ప్మాతుడయ్యాడన్నారు.

ముఖ్య అతిథి డా! సీ. నారాయణరెడ్డి (వసంగిన్తూ విశ్వనాథ వాక్య నంవిధానం, శ్రీం ఆరవిందుని ఆలోచనా విధానాలను సమన్వయం చేసికొన్న రచ యిత శం సంపత్కుమార అన్నారు. సంవత్కుమూర పాండిత్యం గృవాజాతం అనీ, ఆయితే పుటలు విప్పి చదివించి కాక పుటల్లోని అంళాల పొరలు విప్పి చదివిన పాండిత్యం అని ఆయన నిరూపించారన్నారు. సంపత్కుమార కవిగా కంటె మౌలిక విమర )కుడిగా (విద్ధి చెందారని వ్యాఖ్యానించారు. సంవత్‌ సాహిత్య నంపత్తే కాదు స్నేహ సంపత్‌ అని ఈ సన్మానాల వెల్లువ విశదపంచిం దన్నారు. శీ సంపత్కుమారది చిచ్చు అంచువై నడచివచ్చిన మచ్చలేని కీర్సి అని వశంసించారు. ఆచార్య శేకూరి రామారావు హర్షం వ్య క్తంచేస్తూ సాహిత్య పరమయిన అంకాల పె మామధ్య వివాదం పెరిగినకొద్దీ మేం వరస్పరం గౌరవం 'పెంచుకున్నాం అన్నారు. తన ఛందః పర్మిశమను రెచ్చగొడుతూ యిబ్బండులు పెడుతూ సరికొత్త అంళాల పరిశోధనకు (పేరకళక్తిగా నిలిచి నందున చేరాకు తన గంఠాన్ని అంకితం చేస్తున్నాని సంపత్కుమార అన్నారు. $0 చేరా. శ సంపత్కుమార. ఇరువురూ పరస్పరం నూతన. వస్తాంలతో నన్మానించుకొని, పరస్పర గౌరవాదరాలను వ్య క్రీకరించారు.

తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం ఉపాధ్యక్షులు శం ఆచార్య "పేర్వారం జగ న్నాళం మాట్లాడుతూ తెలుగు సాహితీ రంగంలో బహుకొద్ది మంది అగ్మశేణి విమర్శకుల్లో సంపత్కుమార ఒకరని, వరంగల్‌లో జన్మించి ఆయన మొత్తం ఆంధ దేశానికే వన్నె తెచ్చారని (ప్రశంసించారు. 1965 లో తెలుగు సాహిత్య రంగంలో సాహిలీ విలువలను మట్టు పెట్టి నినాదాలతో కూడిన వాతావరణం (పబ లిందని, అందుకు వ్యతిరేకంగా జాతీయ సంస్కృతి. మానవతావాదం ఆధార

అభినందన సభ విశేషాలు 873 ళూతనమయిన “వేతనావ ర్త” ఉద్యమం "పెలుబుకిందని, అందులో శం కంవత్కు. మార కార్కిక దృష్టి కల్గిన కవి అని శం జగన్నాథం వివరించారు. న్ముపసన్న కవిత్వం స్వానుభవం (ప్రమాణంగా ఆధ్యాత్మిక దృష్టీ క్ర ల్లిందని, న్వర్గీ య వే. నర్సింవారెడ్డిది లౌకిక అనుభవాల పై జాతీయవాద దృష్టితో కలిగిన కవిత్వం కాగా, తనది సమాజంలోని లొసుగులను ఆవేశాత్మకంగా చెప్పే అధిక్షేప కవిత అని వివరిన్తూ, తమలో కవితా వైవిధ్యం ఉన్నా తమ లక్ష్యం ఒక టే నన్నారు శ్రీం జగన్నాధం,

డజా॥ క. యాదగిరి కార్యదర్శి నివేదికను సమర్పించారు. శ్రీ దక్షిణా మ్పూర్రి సన్మానషృతం పఠించారు. శ్రీం ఆర్‌. వెంక టేశ్వర్డు,సన్మానష్మత రచయిళ డా! బబ. కిషన్‌రావుగార్హు సన్మానవ్యతాన్ని నంపత్కుమారకు అందచేశారు. (వజా సంబంధశాఖ డివ్యూటీ డైరెక్టర్‌ శం (వమోదరావు జ్ఞాపికను సమర్పించారు. శ్రీం పొట్లపల్లి శీంనివాసరావు ఆధ్వర్యములో వివిధ సంస్థలవారు సంపత్కుమార మ పువ్చమాలాలంకృలను చేసారు. కార్యదర్శి శ9 నమిలికొండ బాలక్షిషన్‌రావు రంపకులు సంపత్కుమార దంవతులకు వస్త్ర సన్మానం చేసారు

శ్రి శీంభాష్యం విజయసారథిగారు సంస్కృతంలో ఆవకవిత్వంతో అక్ష రాభినందలు సమర్పించారు. పద్మ విభూషణ్‌, _సజాకవి శ్రీం కాళోజీ నారాయణ రావు ఈ సన్మానం అనర జగత్తుకు జరిగిందని వ్యాఖ్యానించారు.

ఆచార్య తుమ్మపూడి కోటేశ్వరరావు మాట్లాడుతూ “అంతర్మథనం” కావ్యం ద్వారా సంపత్కు.మారలో మరుగున ఉన్న విచ్శిత వ్య క్రిత్వం ఆవిష్క తమైందని, వ్యక్తిత్వం లేనిది ఏ వ్యక్రీ కవి కాలేడనీ అన్నారు.

సంపత్కుమారలోని భక్రితత్వం, వైష్ణవ రస దర్శనానికి సంకేతంగా “అంతర్మథనం” వెలువడిందని, ఆయన సత్యాన్వేషి, కడచిన నాలుగు దళాబ్దా లుగా వచ్చిన [పతి ఉద్యమంతోనూ సంబంధం ఉన్న వ్యక్తి ఆయినా తన అ న్తిత్వాన్ని కోల్పోలేదు. ఆధునిక ఉభయకవి మ్మితు డాయన అని ఆచార్య జి, ఏ, న్యుబన్మణ్యం [హ్‌ అసీందారు,

ప్రక. సోహతీ సంపద

అభినందన సమీతి వారు వెలువరించిన “సౌహిత్య సంపదొలో సంప త్కుమార వ్య శ్రీత్యాన్ని గూర్చీన వ్యాసాలతోపాటు విపిధ సాహిత్యపరమైన ఆంళాలపై వ్యాసోలను _పచురించి [పొమాణిక (గంథంగా రూపొంచించారన్నారు.

ఆచార్య శ9 రవ్వా శ్రీహరి మాట్లాడుతూ సంవత్కు మార లక్షణ సార సం్గగహం, నుకవి మనోరంజనం (గంథాలను అత్యుత్రను (వతిభతో పరిష్క చారనీ, ఆయన (ప్రముఖ విమర్శకుడు, (గంథ పరిష్క- ర్త అన్నారు, *“అంతర్మ థనం' రచనతో ఆయన ఉభయ భాషాకవి అయ్యారనీ (పశంసించారు. పండిశు డంపే దోషజ్ఞుడనే 'వథ ఉన్నదసీ, అయితే గుణజ్ఞుడు కూడా అని నంపత్కు నూర నీరూపించారని అన్నారు,

సంపత్కుమార మంచివక్త అనీ ధ్వన్యనుకరణ స్మమాట్‌ డా నేరెళ్ళ వేణుమాధవ్‌ ప్రశంసించారు. సమాజానికి ఆధారభూతమైన భావనాపరమైన అఆంతర్మథనానికి సంపత్కుమార రచనలు (పకీకలని ఛ్రీ భండారు సదాశివరావు అవివర్డించారు. మంచి మనస్సు, మంచి ఆరోగ్యం కలిగిన వ్యక్తి అని డా ఆర్‌. లమ్మణమూ రి పేర్కొన్నారు. అన్ని సాహిత్య ఉద్మమాల నాడిని గమనించి విమర్శనవరంగా శ్మశులనుకూడా మ్మ్‌శులను చేసుకోగలిగిన వినయశ+ీలి అనీ పొఫెనర్‌ వి. భాస్కరరావు వర్ణించారు.

వికార హేతువులెన్ని ఉన్నా చలించని దీరుడు సంపత్కుమార అని, ఆయనకేదైనా కష్టం వస్తే పద్యం రాస్తాడు.విచారపడడని ఆచార్య ఎస్‌. లమ్మణ మూర్తి వాఖ్యానించారు. అన్ని _శేయస్సులు కలిగిన సంవత్కుమారకు గేయస్సు కల్గాలని ఆకాంవీంచడం ప్పునరు క్రి అవుతుందని, అయితే యీ పునరుక్తి సదా ఉండాలనీ ఆయన కోరారు.

శం సంపత్కుమార సౌమ్యుడు, స్నేహశీలి అని కాకతీయ తెలుగు కాఖా ధ్యక్షులు డా॥ హరి శివకుమార్‌ పేర్కొన్నారు. సంపత్కుమారది పామాలయ సద్భశ వ్యక్తిత్వం అని శం కె, జగదీశ్వరరావు (ప్రశంసించారు.

"నంపత్‌ సార్‌ తన సాహిత్యోభిమానానికి, సంస్కారానికి మూల కారకుడుగా డా॥ భూమయ్య వర్ణించారు. శ విశ్వనాథ పావనికాస్తి, శ డి. లవ్మణాచార్య, క్‌ పోకల చందర్‌ నసంపత్కుమారలో విలక్షణ వ్య క్రిత్వాన్ని _పశంసింబారు.

అభినందన సభ విశేషాలు క్రార్‌ సన్మానానికి కృతజ్ఞతలు చెవ్తూ శ్రీం సంపత్కుమారాచార్య తన కింత మంది మి్మితులుండటం అదృష్టంగా భావిస్తున్నా నన్నారు. శ్రీఎం. ఎస్‌. రాజలింగం, శ్రీ గార్లపాటి రాఘవరెడ్డి, శ్రీ వీరేశ్వరశర్మ, తమ తర్మడిగారి వంటి _పముఖుల సాన్నిహిత్యంలో అలవడిన సంస్కా రమే కాని తన గొవ్పదనమేమీ లేదన్నారు. సనాతన ధర్మ (పచారిజి సంస్థ, ఆర్యసమాజ్‌ వంటి విభిన్న సంస్థల సభల్లో వివిధ (ప్రసంగాలు తన లేత వయస్సులో వినడం వల్ల తన విమర్శలోకి ఒక తార్కిక లక్షణం, ఒక సమన్వయ లక్షణం (వవేశించి ఉండవచ్చునన్నారు. తాను చేసిందల్దా తనకు లభించిన వారసత్వ సంపదను వృధా కానీయకుండా కాపాడుకోవడ మేనని వినయంగా మనవి చేసారు. తనపై ఆత్మీయ భావంతో ఈ సభకు విచ్చేసిన వారికీ, ప్రసంగించిన వారికీ! ఇంత వైభవంగా తనకీ సన్మాన సభ నిర్వహించిన వారికీ భాగ్య అవార్డుకు తన నీ సంవత్సరం ఎన్నుకున్న వారికీ ఆర్ద్రంగా? సవినయంగా శ్రీ సంవత్కుమారాచార్య విర్ద్పికమయిన కృతజ్ఞతలు తెల్పు టీ ద నే కొన్నారు. సంపత్కుమార అభిభాషణంతో మొత్తం సభ సమార్ద్రమైంది. అతిథులకు, కార్యక ర్తలకు జ్గాసికల ఐహూకరణ తరువాత డా॥ ఎస్‌. కృష్ణమాచార్య వందన సమర్పణతో అభినందన సభ ఆనందపు టంచుల నందుకొంది. నాలుగు గంటలపాటు సాగిన ఈ మవా సత సాహిత్య (పియులందరికీ మరపురాని ఒక మదురానుభవం. ఎ=డాః ఎమ్‌, రాజగోపాలాచార్య ఆవాల 0 వింజా గ ర౦923్య || | నక భం భం శ్ర ర ఇర్మిహ్రైరరానా మరో

ఇతిహానమ్మున నీదు వోనమది లేనే లేనిచో, గయేమాన్వతి! ఉండున్‌ మరియేమి యింక?

• వసు వాంధావేశముల్‌ తప్ప; . నంన్కృతమై సాగిన నీదు చూపు కొనలన్‌ శకేరింతల్లై మాననీయత వెంపొందునుగాదె ఆత్మరన విద్యా నంపదన్‌; భారతీ! - జ=సంపత్కుమార

జ శచ్తాస్తున్తానుసాస్తాన్తుస్తాస్తాన్తు శ్తు సాచాస్తున్తాన్తుస్తాన్తుత్తు స్‌ న్‌ శుభాకాంకలతో న్‌ శ శ్‌ ళో వ శ లిటిల్‌ స్టార్‌ పబ్లిక్‌ న్కూల్‌ శే డే ౧౬ రెసిడైయల్‌ శే న ఇంగ్లీషు మరియు తెలుగు మీడియా నళ నై కనే నళ బాలనమ్ముదం - హన్మకొండ. నళ కే త్తే త్తం "౮, నత్యనారాయణ నజ కరస్పాండెంట్‌ న్‌ తే త యాంటీ న్‌ బాటే 0666 ౦0౦౫919698 క॥0ణ : నళ న్‌ ఫశ న 1 స త? కే కే సే తవ వపీ2ర64011069620 160౧ 501001 * శ్చ (2౫01138 4180104) స్టే జ్జ ల1గండంంగ కంల, ₹/ఉకెఉసి64పి శీ శే శ ళు న! న్‌ 3. ౪68% 410908ఇ8112 సళ యా త్త యర తాళ్లు పత్తు చ్తాన్తుస్తాత్తు స్తాస్తాస్తాన్తు సాస్తుస్తున్తాస్తాత్తాన్తు త్త

శా శత్లుసుస్తున్తున్తుపునాసుపు సాపాపు పుస్త సునుస్తుత్సా శశి

న్‌

శే చ

తా

శ తా

స సక స్థా

] 1

్ట శే ఎం

మతి చిట్‌ న అండ్‌ ఫెనాన్‌ న శ

. శి

శే వివేకొనంద రోడ్‌, పరంగల్‌. ఫ్‌

ే ల

్మ శుభాకాంక్షలతో సే

న్‌

సశ

గే “పాలి పెక్నిక్‌ సిటుకు పర్యాయపదం శ్మౌ

శే క

$ భారతీయ ఆకాడమీ ఆఫ్‌ ఇంజనీర్‌ నశ

శ నర్నంపేట్‌ రోడ్స్‌ వరంగల్‌ 506002 ఫే

క నచ

శ సే

శే ఫోన్‌; 368856 ఫే

స

“ఫీ పటు పసు సేపు పుస స స సీసాపు స్తు పసుపు సాపు పు పు సా

శక శశనుశుచచుచుశచుచనునుచునునునుచచునును ఈ న్డ్‌ ఇ 046 ౧౦9ిపేమం౨ట 905 : శే గే న మ | వ త్త ౨౮౦2 ఈ సై షఇం0గణ5[14 5౯౪4 54511211 పే త్త (ఢీ 500181 5ల466 ౪0100007 6408 0443802) నై త్త ౫076౮9. టుతటమిదంగం4 ల స ళఇ4ఉ2 తసె౦4&పీ శ జ్‌ ఇల కీజిల ౧౦ంఖజంపయలు. కంల : సే

• శ వకల లకొలి తొక్‌ కల వలనోలిళు క శై సై (2౫6౬15 34201౮10 క్ట న ఇ4 కె ఉగ6 శప నాళ శ లింంంం జ నే 3. 5. కి4కిఉ 11 70151 జ్జ కాాాాాాాాాాటాాాాాాాాాాాాాలాలాలాలంాట్ళ త్త శ స శభాకాంతలతో జై లే క ల ్న సై షః శ త్త ్ట క కా ఫే అంజని చిట్సు ర క్‌ శ మెయిన్‌ రోడ్‌, హనుమకొండ. ళ్‌ కే న్‌ వ శటిచుచిశటచతుచు సఘుచుతుశచుతుళకు సనన: ఈ

అన్య ఉత శచళచచచ నటనకి మతమును కర్ణ నే వ ఇ యం ఫం6€ 600901ణ6268 కకం : జ్జ క్‌ ఫై జ గక 5. కిడి/ ౪4 ఓ100414[1 1 జే శీ౦£0015£5 స్ట షు వి ఇచం18 5416 10801064 4౮5౫౦185 జ్జ శ త్త జ్జ 0214 : 3£ఓ2 & 00 న స్ట వ602871౯1 5068(,- ఉష ౮4 ఓ రే శ్వ శ న్‌ ఫే న నన ననన ననన లే త్త జ్జ ఇస చం 986 ం0ంఅజంగమలలి4ి మం ? న ల షు ఖు లే ఫ్లై వక్‌. తడట్రణం౫4లక4లః కంల 1 క్లే 1౧౦ [౧0౧6 క క్ట ౧౦ గ౧౫9౧౦౧౦౧6€$ ం క 0164 8661 92225 స త్రో న ఇ ఉనం41 జ్జ లై త్త తో త్త క

శ్ఞైశాశస్ళ ళం శే త్తుత్తా 1 వ్య స న

• షా గ్‌ శస స ్య శశిని ్న న ల త్వ ధ త్తాత్తు . వ పి స్‌ [క్‌ శ్లైత్తుత్లు . మ ( స్ట ంల్‌ రాష శ్రీకో ర్దయ కున ే టే న . . హా న నన శే త్తం గాఫాదాలనే ౦ంను కి వే నం న త్త పేద ంది సవ బన్‌ జిలాలో పస మ న ష్‌ కం శే . జ / న వి న వరాల ధం త్త న్‌ రాదిదెట్లు ను చ ఇ న్‌ అమ్మై ని హు గారా ఇ . పై జ వ్‌ మహ 0 శే న చ నై వెం క్‌ త్వం మౌ న న -; మ కిం ఇ తరికి ఖే శస సంవర్స్‌ సె 09 రిక ఆ ద ఇ . త్త విజ రాని సై సనా ఖే " లన . వ్‌ స నే న్ని టి! దాయం శం త్త ప మ ల ాని, విధిం ఎష్షిలో కన త్మ శ న వ న స్ట బే నవి భిలా రాలు అనీ సాహ (స్‌ య్‌ బే దం మలు పర స . న వ నర ల ల పేత 0. ళం టే సా ్య కు వ్‌ వ ॥ . శ చ సా మైక్య వశ = - నన న్‌ త్శ త్తజ్త 4 99 ఫ్రాన్‌ క్రో ( మ చ . శ్లూత్లుళ్లు ఖతం ం రల శ - | త్హళ్తా లన నా న . శ్లాచ్తాత్లా ల నకం నింక గ్‌ా 44 1028, న ] ౪60 ్టే +4 4 న. టం నే న న్య శే +*ఖే

శతు చార్తాత్తున్తాచ్తుశ్తుచ్తున్తునుత్తుస్తార్తాత్తాస్తాత్తాత్తుస్తుస్తాస్తుపాస్తుళ్లు. శే 5 సంవత్సరాల పోన్ట్‌అఫిను రికరింగ్‌ డిపాజిట్‌ శే

త్తే శ చిన్న చిన్న మెత్తాలు కలిస్తే 1

తన్హలా న అధిక రాబడి శు త్తు ఇ సాలుకు 18.5% వడ్డీ (పతి నెలకు మదింపు చేయ శీ న్‌ బడుళుంది. త్తే త్ల + కనీస డిపాజిటు రూ. 10 మరియు అత్యధిక డిపా శ్లో శే... బిట్టకు పరిమితీ లేదు. న్‌ శి * అకౌంటు బదిలీ చేయబడుతుంది. నామినేషన్‌ శే వనే సౌకర్యం కలదు. సళ్ల శ * రక్షిత భీమా సదుపాయం కలదు. న్‌ త్తు చూడండి డబ్బు విలా వృద్ది చెందుతుందో 1 ఖే న్‌ ననన వను వన పం క కే శ నెలసరి డిపాజిట్టు | పరిపక్వ విలువ న్‌ శ్‌ (రూ. 10000 దా 8,564.00 శే న్స రూ. 200.00| రూ. 17,128.00 త్త శా రూ. ₹00-00| రూ. 42,820.00 శీ సీ రూ. 800000] రూ. 1,71,280.00 నజ స కమీషనర్‌ శీ త్తే చిన్న మొత్తాల పొదుపు నంస్థ త్త శ్లో తిలక్‌రోడ్‌, అబిడ్స్‌, హైదరాబాద్‌ _500 001. యే న ఫోన్‌ : 234412 నశ త్ద మరిన్ని వివరాలకు మీ సమీపంలోని త్షు త్త పోస్టాఫీసును లేదా కలెక్టరేటులోని త్త శీ... త్రహసిల్‌దారును, లేదా నేషనల్‌ సేవింగ్స్‌ వారి ననే త్త జిల్లా "సేవింగ్స్‌ అధికారిని లేదా అనుమతి పొందిన నక న్‌ మహిళా (పథాన ఏజెంట్లను గాని, సంపదించండి. త్త గాచాసునుపునుపానుచుస్తానున్తుపు నును శు పునుతుసాను తతత

న నే క త్తు ఖం న్‌ త్తు తే అరువది వసంతాలు నింపుకొన్న త్త ే శే ఫకవికోకిల కో వెల సంపక్టుమారాబార్య 4 న్‌ షష్టిపూర్తి మహోత్సవం సందర్భంగా వారి న్‌ నళ కవితా మాధుర్యం సమాజం వై నళ న నిరంతర అమృతపు జల్లులు కావాలని ఆశిస్తూ న్‌జ త్తే అనీ . ్గే ర న్‌ “జాగృతి నిశ త్త త్త ఫే “నవభారత కే త్తే నచ శుభాకాంక్షలు క్‌ తా సళ త్తే న త్త ₹ జాగృతి తెలుగు వారష్మతిక స్ట జ లి-4.705/4, నారాయణగూడ, ల సీ హైదాబాద్‌. నశ శ త్తు త్త త్త న్‌ త్తు శశ శ చచ శాశాశశ శశ శశ 4444 +++ఫే

మ! ్ట శ్రే

త్తే శ ళాతు త్తే ట్తా చేల శ శ్‌ ప్‌ ఓ త్త త ౧౦ణం[9606 త్త నే కంక : త్తే తా త్త ణ్త త్త త్టా త్తే ] ్రే శే న్‌ ల త్తే తా త్తే త్తం త్తే ఠ్తే లే ఖా త్త సే 0011 007089 5గ481 1

తే ్న ౮౧84౧ 0౯౪5౬00167 ఫే శ్ట త్హా సై 40010817, ఫే

నశ ఫి గకలిరగకగ0. 2 నశ త్వ నే నో శే శే శ్టార్టార్తుస్తుస్తుత్తుస్తాత్తుస్తుళున్తుస్తుత్లునుత్తుస్తున్తున్తునుత్తును పుస లా

|

శ్‌ ఆచార్య కోవెల సంపత్యుమారాచార్యుల

ఫా షష్టిపూ రి సందర్భంగా మా హార్షిక శుభాకాంతలు

నే న! అలి టి

శే శ్రీ గురుకుల విద్యాలయము

] మహేశ్వరం మంః నర ఎం పేట జీః వరంగల్‌

సళ్ల 5వ తరగతి నుం 10వ తరగతి వరకు టోధన

్రే

] మరియు /

$. మహేశ్వర రెసిడెన్షియల్‌

జూనియర్‌ కళాశాల సశ

మహేశ్వరం మంః నర్సంపేట జి॥ వరంగల్‌.

ఫా ఇంటర్‌ 342.0. 919.0. (గూపులలో బోధన శ

కార్యదర్శి !

సాతసచ చలా చిశిచచతల శశ శశశశశ44ే

స్త్ర ఆచార్య కోవెల నంపత్కూమారాబార్యుల వారికి శ న్య శుభాభలినందనలతో టం వ్వ వ్త కై లర్నర్స్‌ ల్యాండ్‌ జూనియర్‌ కాలేజ్‌ క్షీ కం! న! క్ట చార్‌బౌలి - గిర్మాజి పేట, క్‌ సా వరంగల్‌ - 5065 00. ! క్ట 3100,320.1314 0040321 క్షీ వై కసక్‌ / 14 క్‌ సీ 1 31114020 1. 3202661982 240 క్షీ ఫై 6౦౯౪౭9౦౨66 ౫. పెరరంయ041. న భాం శ సైచన ననన నమమను లల లల నన్‌ స ఆచార్య కోవెల నంపత్కు మారాచార్యుల వారికి న కై శుభా కాంకలతో సం క్‌ శారదా ఎడ్యుకేషనల్‌ ఇన్‌ స్టిట్యూట్‌ క్‌ కై . శ పౌనూూల్‌ క్‌ కై (ఆం. (వ ఆమోదిత) క్‌ క్‌ తొరూర్‌, వరంగల్‌ జీల్లా. రే డే డొ రెనిడెనియల్‌. న న ( , వ్రు గళ కొన్ని సంవత్సరాలుగా. 10వ తఠగతిలో అత్యుత్తమ క్‌ క్‌ ఫలితా లందిస్తున్న విద్యా నంస్థ. సం శు సంస్థ కార్యదర్శి (ప్రధానోపాధ్యాయులు శ శు టి. లక్మీనరసింహారావు టి. విశారద శో ఫై ఎం.ఏ ఎం.ఏ., బి.ఇడి కై ఉళతతనున ననన నున ననున జను సన ననన

ఖు 14 956% 00ణంటరలణి :? ] కా క్‌ శ్లైగి!51౧0 560౧ ౧6౧౪౭! గ౧౮౦|10 50%001, స! శః న ఉ& న కే క్‌ శ గి15౧౮54౧0 గ|16౧ ౩౦౧00! క్షు జు జ (017 & క646ంంటాి క్త న టే . ప2షఆఓ158 48010౮14 న్‌ కై కంతి, ₹7ఉకతంంటు న్డ్‌ క్ష క, ప్‌కిడ0గిం104 ౧45 శ కై క1201981 న్‌ క న కై ఇల అజం 6055క1మిల0ణ : వ్‌ క న క్‌ 5౧7% 501/20/3586 గీంరం[0)/ క్షీ న్వు రషంుయకంరితి రి ₹7800 2881 న్న వ టం! శ ఖః నం వ్వ సళ క సం ఆంయ98 01: క్ష న్‌ జా : నా0.&%0.0 కీ శ గ. ఈ 831) క్‌ 9.30 : 1ష2ర9. వక్రుణలి ౧961847 క క్‌ నా | క్‌ వ . . జు సవచచనున న నున నునన నునునుననన నును నును నన

సతాం తతోక రత తంంలల్ట ర్‌ శ తో ఇల 5686 609౫019606 : శ్‌ ల 0% [6 06688109 0% 2౯౦1. క, 5400044084 6పీ2 8 వ్వ ఒం 5128010006 ౮6160:864008 శై శ కంకకలలిోల్‌తి వంటణి సంగ లలల న రి 8) & £ం3164606121 (00081130 ఫశంరేంల) వ్య నే క.ఓ.టో. గెండిడటూ ౮౦100, తనన నిన10స0గ. ళు ర్‌ (వ౭ం0801864 99 6౮0౪6 01 త. 2.) నే శ గ్‌ భత 568 00జ9%మింల68 ; జై శ్వ 5111 ౮౧1౯1164 97ఓ *66.. కే 812132 186 51005, ౨6168 ఇ9ట2 వ్‌ళజమూ కంణం16 స206, ₹7 ఉల ఉసంతి జ్జ శ 20. 27152 = న గచ ₹1టీ 0686 60ణంపణలగ68 వంళల : న ల ల? డి. 7. కం90278 కటా?, స

• (ఊదం!10్రల, యిం & 71800) ల గ క. 210. 59.16, పే88!8 28౧ టే వి ౦. [42085క0544, లతే వ 22806881 = 506 001. జ్జ వః ప

న? శకి ఇలు 56 ౧౦౫91106068 కంల : ట్య ఒం ఇషటం 901: 70880 స త్మ " మలి: 77143 థల శ 1414004 0665౧66౬ జ శై ౧౦57 6౧4౦౮47౯ 00౬1668౬ శ్లో శః 80000, సంంం లెంం!01! 0000, ం8గీ0064-.506 001. జ న (ఉట18666 [0 కతకి4ర 94 ఆ7282౮ా, 78789821) జ్జ జ్జ (69 = 40086100) ల స్థల న ననన మునక లనన నత కనకకడాలి స్టే నత ఆచార్య కోవెల సంపత్కుమారాచార్యుల వారికి శ త్త షష్టిపూర్తి వేళ శుభాకాంవలతో గళ జ్జ (పళుత్వ ఆమోదిత ఒం స త్రీ భాగ్యనగర్‌ ఆవాన ఉన్నత పొఠశాల శ్వ శ భీమారం, మండలం హసన్‌పర్తి, టీల్లా వరంగల్‌ -506 015. ల గ శ్రీ భాగ్యనగర్‌ ఎడ్యుకేషన్‌ సొసైటి స్‌ జ్జ రిజిష్టర్‌ నెం. 1364/91 ఫోన్‌ నెం. 90259 ఒం నం ఖై శ జ్జ ఆచార్య కోవెల సంపత్కుమారాచార్యుల వారికి స్ట క్‌ వారి షష్టిపూర్తి సందర్భంలో నూ పభాకాంక్షలు . జ్జ న క పడిశాల వీరభ్యదయ్య డ్‌ షః 14/8 పడిశాల విక్రమ్‌, పొగాకు వర్తకులు త్త జ్జ రామన్న పేట, వరంగల్లు. జ్జ శః త్త శఈశచశచచననశ ననన శల ననన ఈతతచతచనుళ

శ క్త జ్‌ ₹సకి 068౬ 00ణ0పేమిం04 : జై స కొలిలి కలి నెలల డే శలాల్‌నె€ కటల క్‌ లే రాకా ాంల0? 101 6౦౧౦88 16. కై జు లిణం20 ఉ శఉ 088 క్‌ క్‌ 91.179, 286408 08206 896 వ రే ల వ స వై బర శేరి. *శంటిడ8 2డ0 ౨.60%. కై శ 268. 20154 కెర్‌208861 నవ్వ సైలననన లలన లలల 4న క్‌ ఛాట్‌ 960 ౧౦ంమంకణంణః ; క్ట క ౫౯౪౫/ 5[10౯ ౧౦౧౧౫౬౫ $ జ 23.33, య0ఇ28604 శ్ర స ఉసషింం0ంగవిక. క్‌ న్న క. గజ 80 క్త క్‌ ము 77723 వెర్‌2గికిక్రల కై నస నా రా రా నా. అ వ శా భల 0686 600ణ?1మ6968 : న కే 56౧౧8౧9811 ౪౭2౧118 ౪280/218)/2౧) కై స 3 ఇండ, టూరు! కై నో ౬. వంణుండటిణడగుడ శ క్‌ కష. 24076 - కంగాణలా. న్‌ వ శు అనన న్వు

సస శశ శరం ాాంంకంయతంంంంల్యు త్త శి జ్జ భాలు 5686 ౧౦%9సములలిటి 5 గై క్ల గయంయ002 162105 601969 న (4౫ & బుంగుకినా[4) స్త జే ఒశ.42, కతమింయల 1202000644. శై శ 21. 70708 ౨౯ పే. 60౪94 డట ఈ జ్జ 790696 ౧1బణఃవి, క్ట న లి 05686 ం00౫0కణం౧4 హంయ; జ్జ తో | ఖః క నడక వొలిలొకలల సలవలిలిట్‌ి * హ్‌ (మొన ెడండయుంూ “+ రే న యా బూ గా. క్‌ త్త క. న జ క. గడర్రైంంత గడ: కడం, సక్‌. వ. 4. గై జ్జ ఆవార్య కోవెల సంపత్కుమాళాచార్య గారికి ని జ్జ వారి షృష్టివూ ర్తి మహోత్సవ సందర్భంలో క్ట శ మా కభాకాంగలు. త్త స (వళుత్వ సహాయక జ్‌ స్ఞై "సేంట్‌. జెరషా (ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల స సళ కుమార్‌ పల్లి, హన్మకొండ. సే ్ట శ ట్‌.

వ కో న్‌ ఇటు 5466 ౧౦౫౧106206 : కై శి ౧౦౧౦౧౧౦ 0116 6౮౧౮; కీ గస 0౧1౪౦669 [111666 క శ్‌ 2464. 0506 : 49.88 186 ₹1009, ఏరీ49 కండే శ క ఉగతతుక౦ంగంికి స శ య. 3412121 సక. 2212 మలి కో కో క₹౭0ం60?6 01౯6401౯ సర్‌ 228198 1౯66605 జ జ వ. కీ ఇల 0686 ౧0ణం[మిల048 : కో లే ఏ గండం! ౧11 ౯౮౧౦ 1 కే (౧) ౬7౦ సు జ 3.3.47, కక€ ౯100౯, 811028 50౭౭6, సంయితం06111, సం క్‌ కతసత)తం0సంి4 2%. 78681 శ సే శ న్డ్‌ ఇల 0686 ౧౦౫ఐం115ట : శ్‌ ప 11060114 కశంగం2121 501001 శ క్‌ ((460801866 09 దుం ౮౦౬ 0% హ్‌. నల న కఓ.౮6. (0 ౪1 01188 (234 & 134) స్‌ క్‌ ౦-౭6440410841 & 6039164691181 శే నాళ 68864౧ 00102, ₹74ఉంఉగం4పి . 506 013. క్ట క్‌ వెడ38 కి. కీ. ళం షం018 క్‌ | . ౨.50, వె.జె4. సెం విరగలయం81 & 00౯౭౩౧౦౧08 56య668రా ం

వా నా నాలా నాకాలానాా క్షా / క క న జం జట సంచ... శే న టం! షట క్‌. వ సే నా . ? లే ఈ యా జ్జ |

1. ఇఒ అఊంతిితనన ల్‌ - ఫా ! | వ ము న ల శ ల / ఖై | . వా. వం న. ం _ ళు! పం. ఎ ” ఆకూ. | యా స శాం గ | కా. వ శన తట వ్‌! తో | న / 1 ల ళ్‌ హన ౮ శ /! నా లు లు మా... వ స, 2 ం వ లట న్‌ (" టు వ. / శ లు ట్‌ ఖ్‌ బల న . ॥ మ ప శక మ తు ఇ కక గ క | |; గ న. ( వ్‌ నా హవ్డే (శ. స / న. ము చ గ! (౦. న్న / న నా ఎ ళ్‌ వ , న + ఎ నం త ల. ను... న ము. మనమ... స ఎ “క్షా మ యు మాగా... .. +! న్‌ స్‌ గ్య . న నా చ. /. స్త్‌ జ ౧ - సం అనల్‌ వ త సు. మేం టై కవ - అలాల. బవా. వరంలా వనాల శ్ర క ల ఆ న్‌ ఎ ట్ర తో | నజ స. లం క స ళన... ॥ - ల్‌ ప. వాన మ వి క నం పంల నంతా స వ. ల లాడ క్‌! న మ టకా, లా శిలలో (] హ్మ్మాస్ట బ్‌ | _ ల నే షై " న. వ్‌ = అవా అఖాడా " వు ా